cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tasmant
Hervez brizkredennoù an dud, un tasmant (eus ar ger gresianek φαντασμα /fantasma, "gweledigezh"), anvet ivez spes, teuz, skeud, zo gweledigezh spered pe ene un den marv gant tud vev, a-wechoù loened. Gallout a reont dont war-wel, ober trouzoù iskis pe lezel roudoù kevrinus ha nec'hus. Ober a reont aon d'an dud peurliesañ, ar re a gred enno bepred. Emaint e lec'hioù didud ha kañvaouus evel un ti kozh, ur c'hastell hag all. Mojennoù kozh kenkoulz hag an oberennoù a-vremañ a gont istorioù tasmant e-leizh.
Tasmantoù brudet : an Itron Wenn, ar c'hannerez-noz, ar c'hoarier(ez) biz-meud...
Kontelezhioù Liberia
Rannet eo Liberia etre 15 kontelezh :
thumb|left|Pemzek kontelezh Liberia
Paratico
Paratico zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Telluriom
An telluriom zo un elfenn gimiek, 52 eo e niver atomek ha Te e arouez.
An Dasson
An Dasson zo ur gelaouenn sevenadurel diwyezhek a vro an Alre, embannet dizingal get Kerlenn Sten Kidna.
Fichenn identelezh
Krouidigezh : er blez 1986
Renour an embann : Padrig Drean
Maketennour : Olivier Berson
Embannour : Kerlenn Sten Kidna
ISSN : 1762-1151
Niverenn ziwezhañ : 80, daet er-maez e miz Even 2016
Taolenn an niverennoù
Gellet a raer klikiñ àr an niverenn evit gwelet deskrivadenn ha taolenn an niverenn-se.
Liamm diavaez
Pajenn lec'hiad ar Gerlenn gouestlet d'An Dasson
Rhiwallon
Un anv-badez kembraek eo Rhiwallon, kar da Riwal e brezhoneg, ha hini meur a zen:
Kanton Pleurdud (1790)
Krouet e voe Kanton Pleurdud e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Arnold Böcklin
Arnold Böcklin (16 a viz Here 1827 e Basel – 16 a viz Genver 1901 e San Domenico di Fiesole en Italia) a oa ul livour, treser ha kizeller suis a gemeras perzh e luskad an arouezouriezh.
Sierra Madre Occidental
Ar Sierra Madre Occidental zo un aradennad menezioù e kornaoueg Mec'hiko. War-hed 1 250 km emañ, durc'haet a walarn da c'hevred, eus harzoù Stadoù-Unanet Amerika, a-dreuz Stadoù Zacatecas, Nayarit, hag un darn eus Jalisco, betek an aradennad nevezvolkanek war-lerc'h ar Río Grande de Santiago.
Arnold Böcklin
E vuhez
Mab ar marc'hadour Christian Friedrich Böcklin hag e wreg Ursula Lipp e oa. Etre 1845 ha 1847 edo en Alamagn ma studias en Akademiezh Arzoù-kaer Düsseldorf. Eno eo e kejas ouzh Anselm Feuerbach. Goude-se e tistroas da Suis ma kejas ouzh Jacob Burckhardt (istorour an arzoù), hag asambles ez ejont da veajiñ da Italia. En em staliañ a reas e Roma ma timezas gant Angela Pascucci. Eno e labouras etre 1850 ha 1857. E 1859 ez eas da Vünchen, hag etre 1860 ha 1862 e kelennas en Akademiazh Arzoù-kaer Weimar. Dilezel a reas ar c'helenn e 1862 hag e tistroas da Roma. Beajiñ a reas da Napoli ha da Bombei. E 1866 e tistroas da Vasel, ma livas meur a vurlivadur da ginklañ ar Kunstmuseum.
E 1870 e voe ganet e vab, Carlo, haga voe livour ivez. Mont a reas da Firenze ma kejas ouzh Hans von Marées.
E 1879 e livas doare kentañ e daolenn vrudet anvet Die Toteninsel (Enezenn ar re varv). En holl e livas pemp taolenn diwar-benn an dodenn-se.
Goude-se e tistroas da Zürich. Klañv e oa, hag ez eas da Italia da ziskuizhañ : da la Spezia, Lerici, San Terenzo, hag a-benn ar fin e tistroas da Firenze e 1893. E 1895 e prenas ur genkiz e karter San Domenico de Fiesole ma varvas e 1901. Douaret e voe e Cimitero degli Allori e Firenze.
Catuvellauni
Catuvellauni eo anv ur ur bobl vrezhon a veve e kreisteiz Enez Vreizh, a-raok donedigezh ar Romaned.
Roudoù eus ar bobl-se a weler er pezhioù moneiz bet kavet war o lerc'h hag er menegoù a gaver e skridoù latin. Anv anezho a ra an istorour roman Cassius Dio ha menegiñ a ra o stourm ouzh an aloubadeg roman er bloaz 43. Unan eus keodedoù roman Enez Vreizh e oant ivez, hervez Douaroniezh Ptolemaios en Eil kantved. Diazezet e oant neuze el lec'h m'emañ bremañ kontelezhioù Hertfordshire, Bedfordshire hag ul lodenn eus Cambridgeshire, en-dro da gêr Verulamium (St Albans bremañ).
En-dro dezho e oa ar pobloù Iceni ha Corieltauvi en norzh, Trinovantes er reter, Dobunni hag Atrebates er c'hornôg, ha Regnenses ha Cantiaci er c'hreisteiz.
Anv
cf Rivet & Smith : Savet e vije o anv diwar an elfennoù *catu- (=emgann) hag *uellauno- (=rener, gourc'hemenner). Talvezout a rafe kement ha "pennoù brezel".
Pobl all
Ur bobl all a oa anvet Catuvellauni ivez e Galia.
Henry Gunther
Henry Nicholas John Gunther, ganet d'ar 6 a viz Even 1895 ha marvet d'an 11 a viz Du 1918, a oa ur soudard stadunanat. Lavaret a reer e voe ar soudard diwezhañ o vervel e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Lazhet eo bet da 10:59, ur vunutenn a-raok ma vefe lakaet arsav-brezel da dalvezout.
Buhez
Henry Gunther a voe ganet en ur familh alaman-stadunanat e reter Baltimore, e Maryland. E dud, George Gunther (1869-1919) ha Lina Roth (1867-bloavezhioù 1930), a oa o-daou bugale enbroidi alaman. Desavet e oa bet en Highlandtown, e reter Baltimore. Eno e oa kalz enbroidi pe diskennidi alaman. E familh a yae da iliz ar Galon Sakr, unan eus ilizoù an iliz katolik roman.
Unvez Gunther a oa, d'an 11 a viz Du 1945, o tostaat d'ur c'hroashent ma oa staliet div vindrailherez alaman. Nepell diouzh kêriadennig Chaumont-devant-Damvillers er Meuse, e Loren. Gunther a oa savet, enep urzhioù sklaer e serjant ha kamalad, Ernest Powell. Argadet en devoa an Alamaned gant ur c'hleze ouzh e fuzuilh. Ar soudarded alaman a oa bet kelaouet eus an arsav-brezel da vezañ lakaet da dalvezout a-barzh un nebeud munutennoù o devoa tennet a-us pe e-kichen hag o devoa klasket kelaouiñ an Amerikaned en ur huchal hag ober jestroù. Gunther a oa kendalc'het memestra hag en devoa tennet "un tenn pe zaou". Pa voe erruet re dost d'an Alamaned e voe lazhet gant un heuliad tennoù berr hag e oa marvet raktal.
Briey
Briey a oa ur gumun en departamant Meurthe-et-Moselle hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Briey e oa.
Er bloavezh 2013 e oa 5,757 a annezidi hag a reer Briotins anezho e galleg.
Bodet e oa gant div gumun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Val de Briey.
Pompiano
Pompiano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Xosé María Díaz Castro
Xosé María Díaz Castro (19 a viz C'hwevrer 1914 e Guitiriz, Lugo, Galiza, Bro-Spagn – 2 a viz Here 1990 e Lugo) a oa ur skrivagner galizat ha galizek, gouestlet dezhañ Devezh al Lizhiri Galizek e 2014.
Buhez
Studiet en deus er C’hloerdi Santez Katell e Mondoñedo, daoust ma n'eo ket bet beleget. Kelenner eo bet e Madrid adalek 1948. Un oberenn hepken a skrivas, al levr barzhoniezh Nimbos ( "Nimboù"), embannet e 1961, koulskoude eo bet bras e levezon war ar varzhed c'halizek da-c'houde, en abeg d'e barfeted ha d'e brederi evit Galiza ha tonkadur mab-den, ar vuhez, ar marv hag an amzer.
Alies e vez lakaet Díaz Castro e Remziad 1936, a-gevret gant barzhed e-giz Ricardo Carvalho Calero, Celso Emilio Ferreiro hag Aquilino Iglesia Alvariño.
En unan eus e varzhonegoù muiañ-anavezet, Penélope, e prederi diwar-benn Galiza o venel kousket, daoust ma ne gollas ket goanag evit e vro.
Philippe Pétain
Philippe Pétain (e anv klok a oa Henri Philippe Bénoni Omer Pétain), bet ganet d'ar 24 a viz Ebrel 1856 e Cauchy-à-la-Tour (Pas-de-Calais) ha marvet d'an 23 a viz Gouere 1951 e Port-Joinville, en Enez-Euz, a zo ur soudard, diplomat, politikour, ha den Stad gall.
Abalamour d'e berzh a-bouez e-doug ar c'hentañ Brezel-bed, Pétain a vez diskouezet peurliesañ evel « trec'her emgann Verdun » ha, gant Georges Clemenceau, evel artizan adsavadur startijenn an armeoù goude taolioù-dispac'h 1917. Anvet e oa penngomandant an armeoù gall betek diwezh ar brezel. Graet e oa marichal Bro-C'hall e miz Du 1918.
Dont a reas Pétain da vezañ akademiad e 1929 hag e-pad ur pred berr e oa ministr eus ar brezel, eus miz C'hwevrer da viz Du 1934, ha goude kannad Bro-C'hall e Bro-Spagn (1939). Galvet d'ar gouarnamant e 1940, da vare trec'h an Alamanted, e teuas da vezañ prezidant ar c'huzul e-lec'h Paul Reynaud. Enebiñ a reas ouzh kendalc'h ar brezel abalamour ma soñje e oa kollet. Gervel a reas, adalek an 17 a viz Even, da baouez gant an emgann ha da sinañ arsav-brezel an 22 a viz Mezheven 1940 gant Alamagn Adolf Hitler. Resev a reas an holl c'halloudoù d'an 10 a viz Gouere 1940 ha kemer a reas antronoz an titl a Benn ar Stad c'hall a viras e-pad pevar bloavezh dindan an dalc'herezh nazi. Lañs a roas d'an Dispac'h broadel ha d'ar c'henlabourerezh gant an Trede Reich.
Barnet da vare an Dieubidigezh evit bezañ kenlabouret gant enebourien Bro-C'hall ha trubarderezh bras gant al Lez-varn uhel a justis, Pétain a oa kondaonet dre varnadenn ar 15 a viz Eost 1945 d'an Dizellid broadel, da ziberc'hennadur e vadoù ha d'ar c'hastiz a varv. Erbediñ a rae al lez-varn chom hep seveniñ ar c'hastiz diwezhañ-mañ abalamour d'e oad. Kemmet e oa e gastiz ha lakaet e oa e prizon buhez-pad gant ar jeneral de Gaulle, penn Gouarnamant da c'hortoz ar Republik. Mervel a reas en toull-bac'h en Enez-Euz m'emañ sebeliet.
Evel ma oa 84 vloaz e miz Gouere 1940, Philippe Pétain zo bet ar penn Stad koshañ eus istor Bro-C'hall.
Dluzh kanevedenn
An dluzh kanevedenn (Oncorhynchus mykiss, bet Salmo gairdneri ) a zo ur pesk-mor eus Norzhamerika (kavet eus Oregon da Yukon).
Fulgence Bienvenüe
thumb| Fulgence Bienvenüe
Fulgence Marie Auguste Bienvenüe a oa un ijinour hag a oa enseller en Hentoù ha Pontoù Bro-C'hall. Gantañ e oa bet savet metro Pariz a-gevret gant Edmond Huet. Ganet e oa bet en Uzel (Aodoù-an-Arvor) d'ar 27 a viz Genver 1852. Mont a reas da Anaon d'an 3 a viz Eost 1936 e Pariz.
E familh
Mab e oa da Fulgence Frédéric Bienvenüe ha da Marie Louise Michelle Nouet. Bidoc'hig un tiegezh a drizek bugel an hini e oa.
Barzh-lez
Skouer Taliesin
Kanet en dije Taliesin e lez tri roue brezhon da vihanañ :
Fulgence Bienvenüe
E familh
Noter e oa e dad. Un den desket e oa ha kas a rae e amzer vak o studiañ an istor hag an henoniezh, hag eñ sot gant monumantoù kozh ar c'horn-bro peurgetket. Sur a-walc'h en doa bet an tad ul levezon bouezus war studioù heverk e vab diwezhañ o kas dezhañ e dech evit an oberourien c'hresian ha latin. E dad-kozh, reizhaouer, gwiraour, skrivagner, skriddaelour en doa kaset un oberenn a bouez da benn ; kannad e voe e Kambr an Dileuridi e 1815. E genderv Edouard Bienvenüe (1901-1980) a oa bet noter e Mayenne adalek 1934 betek 1965 ha kuzulier ar gêr-mañ etre 1940 ha 1958.
Barzh-lez
Skouer Taliesin
Modernaet eo bet an hengoun gant krouidigezh ar garg Bardd Cenedlaethol Cymru (Barzh Broadel Kembre).
Fulgence Bienvenüe
E familh
Kar e oa e familh d'ar marichal Foch ivez, hemañ diwezhañ bet dimezet da Julie Bienvenüe, keniterv-gompez da Fulgence, d'ar 5 a viz Du 1883 en iliz Sant-Mikael Sant-Brieg.
Barzh-lez
Barzh loreet
E broioù zo e komzer eus barzh loreet, evel en Italia gant Albertino Mussato ha Francesco Petrarca a voe kurunennet gant lore hervez ur c'hiz a vije bet en Henamzer.
Hiziv ez eus broioù ma 'z eus bet krouet ar garg a varzh ofisiel (Poet laureate e saozneg), evel ar Rouantelezh-Unanet.
Fulgence Bienvenüe
Hentad
D'e 10 vloaz e oa aet d'ar skolaj e Valognes (50). Goude oa bet e Lise Sant-Varzhin Roazhon m'en doa tapet ur vachelouriezh war ar brederouriezh d'e 15 vloaz. Levezonet e oa bet gant Blaise Pascal ha René Descartes e-pad pell. Aet e oa war e studi el lise jezuist Santez Jenovefa e Pariz evit mont da ijinour. Aet e oa bet e vamm da Anaon e 1868. Goude bezañ c'hwitet war ar genstrivadeg degemer d'an École polytechnique e 1869 e oa bet degemeret enni e 1870 a-barzh fin ar gont.
Abalamour d’ar brezel ha da zarvoudoù Kumun Pariz da c’houde e oa bet aozet an distro-skol e miz Genver e Bourdel. Ar jeneral Riffault a rene ar Skol en doa kaset kuit ar skolidi d’o zi war-bouez un tregont bennak : chomet e oant e kerz Adolphe Thiers evit kas kemennadennoù peurgetket. Emañ Fulgence Bienvene en o zouez ; d’ar 24 a viz Mae 1871 e oa bet gwallgaset gant kevredidi ha laket e-barzh ur strollad ostajoù dieubet gant Georges Clemenceau a-benn ar fin.
Distro d’ar Skol e teuas Bienvenüe da vezañ mignon da Ferdinand Foch (dimeziñ a raio da nizez Fulgence diwar neuze) ha Joseph Joffre. Ranket da navet en École polytechnique e oa bet degemeret e Skol Vroadel an Hentoù ha Pontoù e miz Du 1872. Tro en doa bet da reiñ kentelioù war ar jedoniezh da Charles de Foucauld a-raok bezañ anvet da Ijinour an Hentoù ha Pontoù d’ar 26 a viz Here 1875. Mont a reas e dad da Anaon d’ar bloaz-mañ.
Fellout a rae dezhañ distreiñ da Vreizh met dre ma oa deraouad e oa bet anvet e servij Hentoù ha Pontoù an Orne en Alençon da gentañ-penn. Eno e oa bet e karg eus 197 kilometrad a hentoù broadel hag ur rouedad stêrioù 1400 kilometrad hed. Ober a rae war-dro merañ ar pesketaerezh ha servij a ziawel an amzer ivez. Kroget e oa bet da wellaat deservij an tiriad-se oc’h ober gant an hent-houarn, da gentañ o sevel al linenn Felger - Vire. Bet kaset ar gefridi-mañ da benn gantañ kenkoulz ha hini al linenn etre Alençon ha Domfront e oa bet kinniget evit kaout al Lejion a enor kerkent ha 1879.
Da c’houde en doa labouret war al linenn Pré-en-Pail - Mayenne, ken diaes da sevel abalamour d’ar c’horn-vro digompez. Skoazellet-mat e oa bet gant donedigezh teir c’havadenn : an dinamit, an tarzher hag an doullerez-skeiñ.
D’ar 25 a viz C'hwevrer 1881 e oa bet gloazet p’edo o labourat war ul linenn bennak : ret e oa bet e zivrec’hiañ. D’an 2 a viz Meurzh 1881 e oa aet da varc'heg eus urzh al Lejion a enor.
Ar metro
O kemer skouer diwar studioù Jean-Baptiste Berlier en doa sevenet gant Edmond Huet, e 1895, raktres ur rouedad hent-houarn meurgêr evit Kêr-Bariz, hent strizh ha stlej tredan o dibaboù.
Kroget e oa bet gant ar c'hentañ raktres e 1851, bet adkemeret e 1871, hag adlaket war ar stern e 1877 ha 1883. C'hoant en doa ar c'huzul-kêr e vije eus ur servij lec'hel azasaet ouzh ezhommoù kêriz : betek 1894 e oa aet a-benn da gompagnunezhioù hent-houarn bras a felle dezho e vije astennet o linennoù ha netra ken all, harpet ma vezent gant ar Stad. Padal e tiskoueze splann aozadur Diskouezadeg Hollvedel 1900 e oa tremen poent mont buanoc'h gant ar raktres-mañ.
E dibenn ar bloavezh 1895 e oa bet aotreet Kêr-Bariz dre lizher ministrel da sevel un deservij en abeg d'al lazioù hollek. Kinniget e oa bet gant Bienvenüe ur raktres da vat bet degemeret gant ar c'huzul-kêr d'an 9 a viz Gouere 1897, ha d'an 30 a viz Meurzh 1898 e oa bet embannet ul lezenn a laz foran.
Kroget e oa bet gant al labourioù d'ar 4 a viz Here da heul evit bezañ prest a-raok Diskouezadeg Hollvedel 1900. E 1899 e oa bet disammet Fulgence Bienvenüe eus e gargoù all evit en em ouestlañ d'an tamm labour-mañ hepken. Digoret e oa bet kentañ linenn metro Pariz (Dor Vincennes - Dor Maillot) gantañ d'an 19 a viz Gouere 1900. Ar memes bloaz e oa bet roet dezhañ ar rez a ofiser en urzh broadel al Lejion a enor.
En ur ober pemp bloaz e oa bet peurechuet 42 gilometrad linennoù 2 ha 3 metro Pariz. Bet degemeret savadur al linenn 4 e 1903 e veze ret tremen dindan ar Saena evit kas he zresad da benn : un dae eus ar re ziaesañ daoust bezañ bet sevenet gant berzh dindan an Tavoez e Londrez. Kroget e oa bet gant al labourioù e 1904 ha laket al linenn nevez e servij d'an 9 a viz Genver 1910.
D'an 28 a viz Ebrel 1909 ez eureudas Fulgence Bienvenüe gant Jeanne Loret. Er memes bloavezh e oa bet deroet priz meur Berger Akademiezh ar skiantoù dezhañ. Adalek 1911 e oa bet anvet Bienvenüe da rener Servij an Hentoù, ar Goulaouiñ hag an Naetaat foran, kement-se ouzhpenn e gargoù all hag e-pad dek vloaz.
Evitañ da vezañ war an oad (62 vloaz e oa pa darzhas ar Brezel-bed kentañ) e oa bet selaouet ouzh e c'hoant da vezañ mobilizet d'an 3 a viz Eost 1914, evel koronal an Ijinerezh evit kemer perzh e kempenn difenn kreñv Pariz. Ur wech pellaet ar gourdrouz a vrezel en doa prefed ar Saena kevraouet dalc'h chanteroù ar metro, dindan renerezh Bienvenüe bepred. Disoudardet e oa bet d'ar 26 a viz Eost 1914. Adalek 1917 e oa bet fiziet e Bienvenüe renerezh servij Porzh emren Pariz ivez. Krouet e oa bet porzh Gennevilliers, terket kanol Sant-Denez ha ledanaet kanol an Ourcq da heul.
E 1924, Kêr-Bariz he doa deroet he Medalenn Veur aour dezhañ. Dekred ar 26 a viz Genver 1929 a roas dezhañ ar rez a Groaz vras en urzh broadel al Lejion a enor, bet enoret ha gopret eta en abeg d'ar servijoù rentet kent. O toujañ ouzh ar boaz en doa dibabet ur paeron : ar marichal Foch hag a yeas da Anaon un nebeud sizhunvezhioù diwezhatoc'h.
Chomet e oa Fulgence Bienvenüe Ijinour Kuzulier ar Gêr betek e leve, d'ar 6 a viz Kerzu 1932, d'e bevar-ugent vloaz. Er bloavezh war-lerc'h en doa kuzul Pariz divizet reiñ e anv d'an arsav metro ha da blasenn ar Maine.
Un deiz goude Louis Blériot, Fulgence Bienvenüe a oa aet da Anaon er gêrbenn d'an 3 a viz Eost 1936. Douaret e oa bet d'ar 7 a viz Eost er vered Père-Lachaise (rann 82) ankouaet gant an holl. E 1987 e oa bet embannet un timbr e koun dezhañ.
Kenderc'hel a ra metro Pariz da vont en-dro : 16 linenn, 301 arsav, kement-mañ war-hed 215 km...
Slættaratindur
Slættaratindur eo menez uhelañ an inizi Faero, gant 880 metr uhelder. Emañ e hanternoz enezenn Eysturoy, etre kêriadennoù Eiði, Gjógv ha Funningur.
Talvezout a ra an anv Slættaratindur kement ha « kern plat ». Pignat a c'haller betek krec'h ar menez, hep nemeur a ziaester. Pa vez sklaer an amzer e c'haller gwelet an enezeg a-bezh alese. Bez' eo Slættaratindur unan eus an dek menez en inizi hag a dap ouzhpenn 800 metr uhelder.
Carpodacus synoicus
Carpodacus synoicus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Pyrrhula synoica (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Evn broadel Jordania an hini eo.
Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Egipt, Israel, Jordania ha kornôg Arabia Saoudat ma plij ar gouelec'hioù tomm dezhañ.
Pontoglio
Pontoglio zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Emili Teixidor
Emili Teixidor i Viladecàs (Roda de Ter, 1932 – Barcelona, 2012) zo ur c'hazetenner ha skrivagner katalanek hag en deus skrivet kalz evit ar yaouankiz. Brudet eo e romant istorel L'ocell de foc (An Evn-tan), deuet da vout un arouez uhel eus al lennegezh katalanek evit ar yaouankiz, ha Pa negre (Bara du) a zo deuet da vezañ ur film.
Prizioù
Meur a briz zo bet roet d'an oberour. E 1997 en deus bet Priz Broadel al Lennegezh evit ar Vugale hag ar Yaouankiz, roet e Spagn gant ministrerezh ar Sevenadur, gant e levr L'amiga més amiga de la formiga Piga, e katalaneg.
Tony Brooks
Charles Anthony "Tony" Standish Brooks  (bet ganet d'ar e Dunkinfield, Bro-Saoz) a oa ur blenier redadegoù kirri saoz lesanvet "the racing dentist" ("An Dantist-blenier"). Redet en deus 39 redadeg e Formulenn 1 etre 1956 ha 1961, ha bet eo bet e 1955, er-maez eus ar gevzadeg e Sirakuza, ar blenier saoz kentañ o trec'hiñ war ur c'harr saoz abaoe 1923. Redet en deus evit Vanwall, Ferrari ha BRM o c'hounit 6 gwezh.
Val Camonica
Ar Val Camonica (Traoñienn ar bobl Camunni) eo anv traoñienn ar stêr Oglio e Lombardia, en Italia.
Manzanillo (Mec'hiko)
Manzanillo zo ur gêr vras e stad Colima, e Republik Mec'hiko, war aod ar Meurvor Habask.
Saltillo
Saltillo eo kêrbenn stad Coahuila e Republik Mec'hiko. E 2015 e oa 807 537 anneziad o vevañ e Saltillo.
Ar c'hentañ dimeziñ heñvelreizh en Amerika Latina a oa bet sevenet e Saltillo. Al lid a oa bet e miz genver 2007, etre div vaouez.
Veronica Veronese
Veronica Veronese zo un eoullivadur gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1872 hag Alexa Wilding en devoa kemeret da batrom. Abaoe 1935 emañ an daolenn en Delaware Art Museum e SUA.
Ciudad Juárez
Ciudad Juárez eo kêr vrasañ stad Chihuahua e Mec'hiko, war lez dehou ar stêr Río Bravo, a-dal da gêr El Paso war al lez kleiz, er Stadoù-Unanet. Kêr-Chihuahua avat eo ar gêr-benn. Dont a ra an anv eus ar prezidant Benito Juárez.
Kêr feulsañ ar bed dre annezad e vefe, abalamour d'an trafikerezh dramm etre Bro-Vec'hiko hag ar Stadoù-Unanet.
Sangria
Ar sangria zo un died alkoolek, graet diwar gwin ruz, gant dour-nez, tammoù orañjez, sitron ha frouezh all a-wechoù, ha sukr. Meur a zoare zo da fardañ sangria met kavout a reer atav 50% a win enni d'an nebeutañ, gwin ordinal peurvuiañ. Lezet e vez ar frouezh da c'hlec'hiañ er gwin e-pad ur pennad hir pe hiroc'h a-raok evañ. Servijet e vez fresk, ha pa vez tomm an amzer e c'haller lakaat tammoù skorn enni.
Evet e vez kalzik e Spagn ha Portugal. Abaoe Genver 2014 ne c'haller implijout ar ger sangria evit evajoù gwerzhet er c'henwerzh nemet pa vezont graet en unan eus an div vro-se, da-heul ur votadeg e Parlamant Europa.
Paspardo
Paspardo zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e hanternoz proviñs Brescia, e Lombardia, ha 577 a dud o chom enni.
Er c'hornôg dezhi emañ kumun Capo di Ponte, en hanternoz hini Cedegolo, er c'hreisteiz hag er reter hini Cimbergo.
Istor
Adal 1927 betek 1947 e oa unanet Paspardo ouzh Cimbergo d'ober kumun Cimbergo-Paspardo.
San Andrés
San Andrés zo un anv-lec'h spagnolek.
Orin
Diwar an anv Andrés, hini an abostol Andrev.
Kanton Logunec'h (1790)
Krouet e voe Kanton Logunec'h e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Pondi e departamant ar Mor-Bihan e oa. Pemp kumun a oa ennañ :
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Logunec'h ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Pavone del Mella
Pavone del Mella zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia, e Lombardia,.
Ophelia
Ophelia zo un anv-badez saoznek, deuet eus ar gregach.
Brud
Un anv-badez ral a-walc'h eo. Dont a ra ar brudig anezhañ eus Hamlet, trajedienn Shakespeare.
Honshū
Honshū (e japaneg: 本州|本州, ar pezh a dalv "proviñs pennañ") eo enezenn vrasañ Japan, etre Hokkaido en norzh, ha Shikoku er su, ha Kyushu er mervent. Ar seizhvet brasañ enezenn eus ar bed ez eo gant 227 962,59 km², hag an eil bobletañ war-lerc’h Java. 103 milion a dud a oa o chom enni e 2005 hag eno ez eus kêrioù bras-divent evel Tokyo ha Yokohama. An darn vrasañ eus greanterezh ar vro a gaver enni ivez.
Enez Veur Douar an Tan
<HR noShade> 250px|thumb|Sede pelec'h emañ Enez Veur Douar an Tan. thumb|250px|[[Tour-tan Les Éclaireurs, e Douar an Tan.]] thumb|250px|[[Lago Fagnano e Douar an Tan.]]
Enez Veur Douar an Tan (Isla Grande de Tierra del Fuego‎ e spagnoleg), eo anv enezenn vrasañ Enezeg Douar an Tan e beg suañ Suamerika, etre ar Meurvor Habask er c'hornôg hag ar Meurvor Atlantel er reter. Strizh-mor Magalhães a ra an disparti etrezi hag ar c'hevandir, en hanternoz dezhi.
47 992 km² eo gorread an enez. An 29vet enezenn vrasañ er bed eo.
Politikerezh
Rannet eo an enez etre div vro, Chile er c'hornôg hag Arc'hantina er reter.
Enicurus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Azia ar Gevred.
Vestalenn
Ur vestalenn zo ur velegez yaouank e Roma gozh hag a servije Vesta, doueez an oaled, hag a vire an tan sakr na oa ket aotreet da vont er-maez. Gwerc'hezed e oa ar vestalezed, n'hallent ket dimeziñ na dougen bugale na kaout darempred korfel gant den pe zen.
Istor
Hervez istorourien an Henamzer e voe krouet ar Vestalezed gant Numa Pompilius, pe, hervez lodig anezho, gant Romulus. Gouez da Ploutarc'hos, e oant div da gentañ, peder goude, ha c'hwec'h hervez Servius. Hervez Dionysos Halikarnassos e oant peder da gentañ, ha Tarquinus an Henañ a geskas o niver betek c'hwec'h. N'ouzer ket petra krediñ er skridoù-se, met anat e seblant e kreskas o niver en amzer Republik Roma.
Hervez Aulus Gellius e oant merc'hed etre 6 ha 10 vloaz, heneuz ha disi, bev o zad hag o mamm ha dezho micherioù ha ne oant ket dizenorus.
Yvette L'Héritier
Yvette L'Héritier (1907-2004) a oa livourez. Nizez e oa da Léon Hamonet (1877-1953), livour breizhat genidik eus Erge-ar-Mor.
Naer goural
An naered koural zo naered eus ar c'herentiad Elapidae.
Til Ungdommen
Til ungdommen ("Evit ar yaouankizoù"), anavezet ivez dre ar gerioù kentañ, Kringsatt av fiender ("gronnet gant enebourien"), zo ur varzhoneg eus 1936 gant ar barzh norgeat Nordahl Grieg. E 1952 e voe savet un ton warnañ gant ar sonaozour danat Otto Mortensen. Kanet eo bet gant un toullad mat a ganerien ha dreist-holl, goude lazhadeg an 22 a viz Gouhere 2011, e lidoù kounaat al lazhadeg.
Pa oa bet skrivet e 1936 gant Nordal Grieg e oa studier e Ny-Hellesund e Søgne, goude goulennet outañ gant ar politikour Trond Hegna, awenet gant Brezel Spagn.
Passirano
Paspardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Hergé
Hergé eo anv-arzour Georges Prosper Remi (distaget: ), a zo ur saver bannoù-treset gallek eus Belgia, anavezet dre ar bed-holl evit bezañ oberour Troioù-kaer Tintin ha Milou (Les aventures de Tintin et Milou e galleg). Ganet eo d’an 22 a viz Mae 1907 en Etterbeek ha marvet d'an 3 a viz Meurzh 1983 e Woluwe-Saint-Lambert (Belgia). Dont a ra e anv-pluenn eus pennlizherennoù e anv – Georges Remi – eilpennet: GR > RG > Hergé. E zoare-tresañ a vez graet al linenn sklaer anezhañ, bet roet lañs gantañ. Abaoe e varv e vez lakaet da vezañ unan eus pennañ arzourien an kantved.
Emberiza poliopleura
Emberiza poliopleura a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Emberizidae.
Anvet e voe Fringillaria poliopleura (kentanv) da gentañ-penn (e 1888) gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Reter, en un takad hag a ya eus Etiopia ha Somalia da hanternoz Tanzania.
Piancogno
Piancogno zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Sierra Nevada (Stadoù-Unanet)
Ar Sierra Nevada a zo un aradennad venezioù e kreiz ha reter stad Kalifornia hag e Nevada evit un darnig, er Stadoù-Unanet. Menez Whitney (4 421 m) eo ar gern uhelañ, hag ivez kern uhelañ ar "Stadoù kenstag", da lavaret eo ar Stadoù-Unanet war-bouez Alaska ha Hawaii.
Skeuliad (mouezh)
Ar skeuliad, pe skeuliad-vouezh, pe tessitura hervez an italianeg, eo an hollad notennoù a c'hall un den kanañ.
Iod
An iod zo un elfenn gimiek, 53 eo e niver atomek hag I eo e arouez. Gris metalek e vez an iod pa vez kalet, mouk teñval pa vez dourek, ha mouk pa vez aezhel.
Gaetano Perusini
Gaetano Perusini, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1879 ha marvet d'an 8 a viz Kerzu 1915 a oa ur medisin italian. Studier ha kenlabourer e voe da Alois Alzheimer, ha sikouret en doa da zielfennañ kleñved Alzheimer. E 1915 e voe degemeret er servij el lu italian, hep ober anv eus e vicher a vedisin. Pa voe gouezet gant al lu e oa ur medisin ampart e voe kaset d'un ospital war an talbenn e San Floriano del Collio. Eno e voe gloazet don gant ur c'hreunadenn d'an 28 a viz Du 1915. Kaset e voe da ospital ar Groaz-Ruz e Cormons. Mervel a reas eno d'an 8 a viz Kerzu d'an oad a 36 vloaz.
Joanna Hiffernan
Joanna Hiffernan (Limerick 1843 – marvet goude 1903) a oa un dresourez, ul livourez hag ur varc'hadourez taolennoù breizhveuriat a orin iwerzhonat hag a voe awenerez James Whistler ha Gustave Courbet.
Polaveno
Polaveno zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Menez Whitney
Menez Whitney (Mount Whitney e saozneg), gant e 4 421 m, eo kern uhelañ ar Sierra Nevada er Stadoù-Unanet, hag ivez kern uhelañ ar "Stadoù kenstag", da lavaret eo ar Stadoù-Unanet war-bouez Alaska ha Hawaii. Emañ ar menez e reter stad Kalifornia.
Pian Camuno
Pian Camuno zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia. 4 741 a dud zo enni o chom.
Shikoku
Shikoku (japaneg: 四国 "peder froviñs") eo ar vihanañ (18 800 km²) hag an dibobletañ (4 141 955 a dud e 2005) eus peder enezenn bennañ Enezeg Japan. Emañ-hi er su da Honshū hag er reter da Kyūshū. Matsuyama eo ar gêr vrasañ.
René Navarre
Victor René Navarre, bet ganet d'an 8 a viz Gouere 1877 e Lemojez (Haute-Vienne, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 8 a viz C'hwevrer 1968 en Azay-sur-Cher (Indre-et-Loire, Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Dimezet e voe d'an aktourez saoz Nelly Palmer (1891-1916) ha, da-heul, d'an aktourez c'hall Elmire Vautier (1897-1954).
Mirdi Unterlinden
Mirdi Unterlinden zo ur mirdi e Kolmar, en Elzas.
Staliet eo en ur gouent leanezed dominikan eus an ma weler stern-aoter Isenheim, un oberenn diwar zorn Matthias Grünewald) (c.1470-1528).
Pisogne
Pisogne zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Strollegezh tramor
Ur strollegezh tramor (e galleg Collectivité d'outre-mer, gwreskanv : COM) a zo un tiriad eus Republik c'hall, meret hervez mellad 74 Bonreizh ar Pempet Republik c'hall.
Kampionad zimbabweat an echedoù
Kampionad zimbabweat an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù e Zimbabwe.
Twice-Told Tales
Twice-Told Tales (Kontadennoù kontet div wech) zo un dastumad kontadennoù saoznek gant ar skrivagner stadunanat Nathaniel Hawthorne e div levrenn, unan embannet e 1835, an eil e 1842, met an holl a oa bet embannet e kelaouennoù er bloavezhioù kent.
An titl
Dont a ra an titl eus ur werzenn gant Shakespeare er pezh The Life and Death of King John (arvest 3, rann 4): "Life is as tedious as a twice-told tale, / Vexing the dull ear of a drowsy man."
Lunéville
Lunéville, pe  Lünstadt, zo ur gumun eus Loren, en departamant Meurthe-et-Moselle hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Lunéville eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Lunévillois anezho e galleg.
Kab Leeuwin
Ar c'hab Leeuwin (distaget [ˈluːwɪn] e saozneg) zo ur beg-douar e mervent Aostralia, ar beg-douar pellañ er mervent er vro-se.
Emañ e-touez ar "c'haboù bras" ma tremen ar voraerien a ra tro ar bed, a-gevret gant Kab ar Spi Mat hag ar C'hab Horn.
Anvet e voe "Kab Leeuwin", e 1801, gant Matthew Flinders, en anv ur galion eus an Izelvroioù, al Leeuwin (al "Leonez"), a oa bet o verdeiñ a-hed aodoù mervent Aostralia e miz Meurzh 1622, evit sevel kartennoù eus ar vro.
Un tour-tan zo eno. Evit tud Aostralia e verk ar beg-douar-se ar vevenn etre Meurvor Indez ha Meurvor ar Su.
En donvor d'ar c'hab Leeuwin emañ an inizi Sant-Alouarn, anvet evel-se en anv ar moraer breizhat Louis Aleno de Saint-Aloüarn a oa bet oc'h ergerzhet an tolead e 1772.
Sápmi
Sápmi eo anv samiek ar vro annezet gant ar Samied. Kavout a reer gwell, alies, bremañ, ober gant an anv-se kentoc'h eget gant an anv hengounel Laponia, pa vez lakaet ar ger «Laponed» da vezañ disprizus bremañ, ha pa ne veze ket graet “Laponia” eus al lodennoù e Rusia nag e Norvegia. Emañ Sápmi e hanternoz Skandinavia ha Ledenez Kola.
Pontevico
Pontevico zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Kampionad luksembourgat an echedoù
Kampionad luksembourgat an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù e Luksembourg. E 1932 e voe aozet ar c’hampionad kentañ. Aozet e vez ar c’hampionad gant an FLDE, (luksembourgeg : Lëtzebuerger Landesmeeschteren am Schach; galleg : Fédération Luxembourgeoise des Échecs (FLDE), eleze "Kevre luksembourgat an echedoù"). Krouet e voe an FLDE e 1931 ; e 1946 e teuas da vout ezel eus an FIDE.
Pica d'Estats
Pica d'Estats (katalaneg hag okitaneg; Pique d'Estats e galleg) eo menez uhelañ Katalonia. Lec'hiet eo war an harzoù etre Katalonia (komark Pallars Sobirà) hag Okitania (departamant Arieja). 3 143,45 m a sav a zo dezhañ.
Emma Herland
Emma Herland, bet ganet e Cherbourg (Manche) d'ar 16 a viz C'hwevrer 1855 hag aet d'an Anaon e Kemper d'ar 5 a viz Genver 1947, a oa livourez.
Studiañ a reas e Brest ma oa bet kaset he zad evit e labour. Mont a reas da chom da gKonk-Kerne war-dro 1885 ha da gKemper war-dro 1920.
Maurice Trintignant
Maurice Bienvenu Jean Paul Trintignant (bet ganet d'an 30 a viz Here 1917, e Sainte-Cécile-les-Vignes en Okitania, marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 2005 e Nîmes, memes bro) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Okitania en deus redet e Formulenn 1, dreist-holl, etre 1950 ha 1964, evit skipailhoù evel Gordini, Ferrari, Vanwall, Rob Walker pe Aston Martin, da skouer, o trec'hiñ div wezh. Redet en deus ivez en Andur ha gounezet en deus 24 eurvezh ar Mañs 1954, a-raok mont war e leve ha gwerzhañ gwin. Breur eo da Louis Trintignant, a oa ivez blenier redadegoù kirri, lazhet en esaeoù e 1933 gant Bugatti avat, hag eontr Jean-Louis Trintignant, an aktour, eo.
Emma Herland
Merc'hed bihan ha plac'hed yaouank he doa livet dreist-holl.
Maurice Trintignant
.
Emma Herland
Ur straed zo en hec'h anv e Kemper.
Roger Iañ Sikilia
Ruggero Iañ Sikilia
Laponia (disheñvelout)
Laponia a c'hall ober dave da veur a dra:
Lapland Lappi (täsmennyssivu) Laplandija (reikšmės) Laponia (ujednoznacznienie) Laponya
Barra dels Escrinhs
Barra dels Escrinhs (en okitaneg ; Barre des Écrins e galleg) eo menez uhelañ Okitania, 4 102 m a sav dezhañ, en Alpoù hag e Daofinez.
Ponte di Legno
Ponte di Legno zo ur gumun en Italia, er Val Camonica, e proviñs Brescia, e Lombardia.
Palenque
Palenque a oa ur gêr vaya hag a oa e barr he brud er.
Molibden
Un elfenn gimiek eo ar molibden ; Mo eo e arouez kimiek, 42 e niver atomek ha 95,96 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo.
Ur metal blot liv an arc'hant eo ar molibden, a gaver er molibdenit (MoS2) hag er wulfenit (MoO4Pb). Sina a voe ar c'henderc'her pennañ e 2011, gant 94 000 tonennad a volibden ; d'he heul e voe Stadoù-Unanet Amerika (64 000 t), Chile (38 000 t), Perou (18 000 t) ha Mec'hiko (12 000 t). War-lerc'h e teuas Kanada (8 300 t), Armenia (4 200 t), Rusia (3 800 t), Iran (3 700 t), Ouzbekistan (550 t), Kazakhstan (360 t) ha Kirgizstan (250 t). War-dro 250 000 tonennad a volibden a voe kenderc'het e 2011 eta, ur c'hresk a 8 000 t e-keñver ar bloavezh 2010. Trawalc'h a volibden a chom evit bastañ da ezhommoù an dazont a c'haller rakjediñ.
Istor
E-pad pell e voe ar molibdenit droukvesket gant ar grafit (an daou a c'hall servijout da zuañ ur gorread ha da lardigenniñ) ha gant kailh plom (PbS, anvet galen), evel m'en diskouez e anv Μόλυβδος molubdos, a dalvez "plom" en henc'hresianeg. Kavet ez eus bet ur c'hleze japanat bet goveliet e 1330 diwar ur c'hendeuzad molibden ha dir, hogen kollet e voe an dro-vicher. E 1754 e voe echuet gant an droukkemer pa voe prouet ne oa plom ebet er molibdenit gant ar c'himiour svedat Bengt Andersson Qvist.
E 1778 e voe kadarnaet gant ur c'himiour svedat all, Carl Wilhelm Scheele e anv, n'eo ar molibdenit na grafit na galen ; un elfenn nevez e oa er c'hailh-se neuze, a anvas molybdenum hag a voe hiniennekaet gant ar c'himiour svedat Peter Jacob Hjelm e 1781 a-drugarez da garbon ha da eoul lin.
Kimiek
Adal 600°C e vez oksidet ar molibden, a ro trioksid molibden MoO3 neuze, hag e 2 615 °C e teuz. Setu amañ perzhioù pennañ ar molibden :
Izotopoù
Bez' ez anavezer 35 izotop, eus 83Mo betek 117Mo. Seizh anezho a gaver en natur : 92Mo, 94Mo, 95Mo, 96Mo, 97Mo, 98Mo ha 100Mo, an hini diwezhañ-mañ o vezañ distabil — da izotopoù an niobiom, ar ruteniom pe an teknetiom e tro izotopoù distabil ar molibden. 98Mo eo an izotop paotañ (24,14 % eus ar molibden).
Arver
E 1906 ez embannas ar fizikour amerikan William David Coolidge un doare da lakaat ar molibden da vezañ orjalennus, da lavaret eo e c'halljer e astenn hep na dorrje, ar pezh a voe arveret er fornioù uhelwreverk hag el lampoù dre gannder. E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe implijet kalz molibden da fardañ hobregonoù evit an tankoù, hag evit erlec'hiañ ar wolfram en dir — an arver diwezhañ-mañ a voe graet ivez e-pad an Eil brezel-bed.
Kendeuzadoù
War-dro 87 % eus ar molibden a voe kenderc'het e 2011 zo aet da fardañ kendeuzadoù — evit an dir peurliesañ, ar peurrest o vont d'ar gimiezh c'hreantel,. En abeg d'e berzhioù e gwrezverkoù uhel e vez arveret er fardañ hobregonoù, kirri-nij, en tredanerezh, er c'hefluskerioù hag el lampoù.
Erlec'hiadoù
Peogwir e kaver molibden a-builh n'eus ket bet klasket erlec'hiadoù dezhañ, hogen rakwelet ez eus un nebeud elfennoù all a c'hallje kemer e lec'h er greanterezh : krom, vanadiom, niobiom ha bor er c'henaozadoù dir ; wolfram e dir an ostilhoù ; grafit, wolfram ha tantalom er fornioù tredan uhelwrezverk ; krom, kadmiom ha kenaozadoù karbon da fardañ liv melen-ruz.
Deipnosophistai
An Deipnosophistai (eus deipnon, "koan", ha sophistai, "kelennerien"; pe Δειπνοσοφισταί hervez an titl gregach orin), pe Banvez al lenneien, pe prederourien o koaniañ, zo un oberenn hir gant Athenaeus, genidik a Naucratis en Egipt, skrivet e deroù ar bloavezhioù 200 (IIIde kantved), e Roma, evit d'ar skrid bezañ e gregach. Anv zo eus un den, Ulpian, en deus pedet tud da vanveziñ, ha kaoz zo gante eus lennegezh, hag istor, eus kegin ivez. E-touez ar gouviidi ez eus yezhadurourien, geriadurourien, sonerien, gwiraourien, ha lezireien.
Tepot Gwilhmod
Tepot Gwilhmod pe Tepod Gwilhmod, anvet Thibault Guillemot ent-ofisiel, zo un emsaver mirour hag un embanner katolik breizhat, bet ganet e Kemper e 1961.
Buhez
Desket brezhoneg gantañ pa oa krennard, en deus skrivet adalek e driwec'h vloaz evit ar sizhunieg roazhonat An Amzer ha dreist-holl evit ar gelaouenn Imbourc'h.
Kemeret en doa perzh en Unvaniezh Koad Kev, e MRB hag e Tudjentil Breizh , met oberiant eo bet dreist-holl gant Kristenion Breizh, Tiegezh Santez Anna, Oaled Sant Erwan hag Emglev An Tiegezhioù. En Emsav e tifenn ur savboent kristen, mirourel.
Diskibl eo da Youenn Olier ha da Paol Kalvez, Yann Mikael ha Youenn Troal e kenlabour ganto hag e skriv er gelaouenn Kannadig Imbourc'h, kelaouenn Emglev An Tiegezhioù ma 'z eo ar prezidant anezhi abaoe 2001. Merañ a ra ti-embann Imbourc'h.
Kumuniezh kumunioù ar Renk hag ar Froudveur
Kumuniezh kumunioù ar Renk hag ar Froudveur a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Dinan, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Krouet e voe e 1994. Rannet e oa bet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre Dinan Tolpad-kêrioù (3 c'humun) ha kumuniezh kumunioù Aod an Emrodez (1 gumun).
Edo he sez e Plouhern. He frezidant diwezhañ a oa Raymond Armange, eilmaer Langorlae.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 4 c'humun d'ober anezhi:
Renad Vichy
Renad Vichy zo renad politikel Philippe Pétain a oa e penn Bro-C'hall eus an 10 a viz Gouhere 1940 betek an 20 a viz Eost 1944 e-pad an dalc'herezh alaman, hag e oa e sez e Vichy , a oa el lodenn dizalc'h betek miz Du 1942. <!-- Après le vote des pleins pouvoirs constituants le 10 juillet 1940 par l'Assemblée nationale, la mention République française disparaît des actes officiels : le régime est dès lors désigné sous le nom d'État français. Du fait de son aspect particulier dans l'histoire de France, de sa légitimité contestée et du caractère générique de son nom officiel, le régime est le plus souvent désigné sous les appellations Régime de Vichy, Gouvernement de Vichy, voire simplement Vichy.
Les Allemands, qui occupent d'abord le Nord et l'Ouest, et à partir du 11, la métropole tout entière, laissent l'administration française sous l'autorité d'un gouvernement français installé à Vichy et dirigé par le maréchal Pétain, nommé président du Conseil par le président Albert Lebrun. Dès juin 1940, Pétain met en œuvre une politique de collaboration avec les nazis, se substitue au président de la République, qui, bien que n'ayant pas démissionné de son mandat, se retire de la fonction, puis s’autoproclame « chef de l’État français ». Au cours de la guerre, cette collaboration prendra plusieurs formes : combats militaires du côté de l'Axe (en Syrie, à Dakar, en Afrique du Nord, outre-mer et sur le front de l'est ), arrestations de résistants, de francs-maçons et rafles de Juifs sur le territoire métropolitain. Le régime n'est pas un allié officiel pour le Troisième Reich mais le gouvernement Laval reconnaît la Légion des volontaires français (LVF) comme une association d'utilité publique et contribue aussi à l'effort de guerre allemand via la collaboration de son industrie militaire — comme défini dans les conditions d'armistice. Il fournit en outre à l'occupant une force armée supplétive de répression en métropole, avec la Milice française. -->
An diskar
E dibenn an Eil Brezel-bed e voe Kastell Sigmaringen ul lec'h repu evit pennoù bras gouarnamant Vichy pa oa bet dieubet Bro-C'hall gant ar Gevredidi.
Louis L'Hévéder
Louis L'Hévéder, bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1899 er Vinic'hi (Aodoù-an-Hanternoz d'an ampoent, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Here 1946 e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall), a oa ur c'helenner hag ur politikour sokialour gall.
Albavilla
Albavilla a zo ur gumun eus Italia e Proviñs Como, e  Lombardia.
Tourtouse
Tourtouse (Tortosa en okitaneg) zo ur gêrig eus Ariège, ur 17 km en hanternoz da Saint-Girons.
O'Stravaganza
O'Stravaganza a zo un albom savet gant Hughes de Courson.
Labour De Courson a zo un tamm evel ur meskaj sonerezh eus ar bed. Savet eo gant kempennadurioù a genstroll sonerezh keltiek gant sonerezh klasek. E bal a oa krouiñ ur meskaj etre sonerezh Iwerzhon ha sonerezh barok. Al lodenn vrasañ a zo sonerezh-benveg, war-bouez an ton "Berceuse de Grainne pour Diarmait" diazezet war ur barzhoneg e gouezeleg eus kelc'hiad Ossian. An ton a zo kemeret diwar hini Vivaldi : "Nisi Dominus cum dederit". Sonerezh Vivaldi zo c'hoariet gant ar strollad Il Giardino Armonico, renet gant Giovanni Antonini. Degemeret eo bet mat ar bladenn gant ar selaouerien, ha war al leurenn ivez, dreist-holl e-pad Emvod ar Gelted, e festoù Kemper, Gwengamp, hag e fest ar sonerezh barok Herne (Alamagn).
Pennlein
Ur pennlein eo lec'h uhelañ un takad bennak. An takad-se a c'hall bezañ ur blanedenn, ur c'hevandir, un aradennad venezioù, un enezenn, h.a., pe ur rannadur melestradurel bennak (bro, stad, kontelezh, h.a.). Pennlein an Douar eo an Everest gant 8 848 m a sav.
João IV
João IV de Portugal (Vila Viçosa 1604 – 1656 Lisboa ), lesanvet João o Restaurador, dug Bragança entre 1630 ha 1645, a oa roue Portugal hag an Algarves adal 1640 betek e varv. Gantañ e voe kaset brezel dizalc'hted Portugal goude ma oa bet aloubet ar vro gant Spagn.
E vuhez
Mab-bihan e oa da dugez Bragança, ha mab da Teodósio II Bragança (1568-1630), 7vet dug Bragança entre 1583 et 1630, ha da Ana Velasco (marvet en 1607). Anavezet e voe evel João II Bragança (1630-1640), pa oa 8vet dug Bragança.
Dimeziñ a reas d(ur briñsez spagnol Luisa de Guzmán e 1633. Seizh bugel o doe :
Dispac'h miz Here
Graet e vez Dispac'h miz Here, pe Reveulzi miz Here (rusianeg: Октябрьская революция, Oktyabr'skaya revolyutsiya), pe c'hoazh Here Ruz, Emsavadeg miz Here, hag ivez an Dispac'h Bolchevik, ha Reveulzi Veur Sokialour Miz Here (Великая октябрьская социалистическая революция, Velikaya Oktyabr'skaya sotsialisticheskaya revolyutsiya) ent-ofisiel adalek 1927... eus an taol reveulzi a c'hoarvezas e-kerzh Dispac'h Rusia 1917. Kregiñ a reas gant un emsavadeg armet e Petrograd d'ar 25 a viz Here 1917 (hervez an deiziadur juluan), ar pezh a glot gant ar 7 a viz Du 1917 (deiziadur gregorian).
Gant Reveulzi miz Here e Petrograd e voe diskaret Gouarnamant da c'hortoz Rusia ha roet ar galloud da soviedoù kêr a oa bolcheviked en o fenn. Diwar-se e loc'has ur brezel-diabarzh hag a gasas da savidigezh an Unaniezh Soviedel e 1922.
Albese con Cassano
Albese con Cassano zo ur gumun eus Italia e Proviñs Como, e  Lombardia.
Flavius Arcadius
Arcadius (latin : Flavius Arcadius Augustus ; henc'hresianeg : Ἀρκάδιος / Arkadios), ganet d'ar 1añ a viz Genver 377 e proviñs roman Hispania (Spagn a-vremañ) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Mae 408, a voe kentañ impalaer Bizantion adal 395 betek 408.
E vuhez
Mab henañ Theodosius Iañ hag e wreg kentañ Aelia Flaccilla e oa Arcadius ; breur e oa ivez da Honorius, impalaer ar C'hornôg. E dad a renas adal 378 betek 395.
C'hwec'h vloaz e oa Arkadius e miz Genver 383 pa roas e dad dezhañ an titl a Augustus, a dalveze kement ha besrener hanterenn reter an impalaeriezh. E vreur Honorius a voe anvet da Augustus e 393 evit lodenn gornôk an impalaeriezh.
Pa oa o ren, dre ma oa un den gwan anezhañ, e voe rannet ar galloud etre e wreg Aelia Eudoxia ha maodierned a-bouez.
Pec'hed orin
Ar pec'hed orin, pe orinel, pe pec'hed kentañ, , zo ur meizad eus an doueoniezh kristen hag a gelenn eo kouezhet an denelezh er pec'hed abaoe disentet gant Adam hag Eva, an dud kentañ krouet gant Doue, ouzh o c'hrouer pa zebrjont an aval difennet, hervez ma'z eo kontet er Bibl, e Levr ar C'heneliezh (3:4). Abalamour d'ar pec'hed-se en em gavjont noazh hag e voent kaset kuit o-daou eus Liorzh Eden, Baradoz an douar.
Forrest Gump
Forrest Gump zo ur film troet etre miz Eost ha miz Kerzu 1993 gant ar filmaozour stadunanat Robert Zemeckis ha deuet er-maez e Stadoù Unanet Amerika d'ar 6 a viz Gouhere 1994. Diazezet eo war romant Forrest Gump skrivet gant Winstom Groom ha deuet er-maez e 1986 (embannet e voe Gump and Co. da-heul, e 1995).
Prizioù
Oskaroù 1995
Pallenn-moger Bayeux
Pallenn-moger Bayeux, anavezet ivez gant an anv Pallenn ar rouanez Mathilda, hag ivez « Telle du Conquest » (gwiad an aloubadeg), a zo e gwirionez ur pezh broderezh. War ar pallenn-se ez eus kontet darvoudoù a denn da aloubidigezh Bro-Saoz gant an Normaned renet gant o dug Gwilherm II e 1066, evel da skouer emgann Hastings. Un hanter eus ar skeudennoù a zo koulskoude diwar-benn darvoudoù bet c'hoarvezet a-raok, war an douar-bras ha kontañ a reer enno, da skouer, kurioù an Normaned e Breizh.
Savet e vefe bet ar pezh broderezh-se etre 1066 ha 1082. Soñjal a reer e voe urzhiet gant Odon de Bayeux, hag eñ hantervreur Gwilherm II. Hervez ar vojenn e vije bet brodet gant ar rouanez Matilda, gwreg Gwilherm. Hervez enklaskoù nevesañ an istorourien e vije bet brodet e kreisteiz Bro-Saoz, e Kent, Winchester pe Canterbury nebeut amzer goude emgann Hastings.
Evit sevel ar pallenn ez eus bet implijet eizh liv naturel disheñvel da vrodañ war lin. Rannet eo ar pallenn e meur a lodenn. En holl ez eus dezhañ 70 metr hirder hag 50 cm ledander. Met un tamm a vank. Hervez an istorourien ez eo an tamm ma weler kurunadur Gwilherm da roue Bro-Saoz. Daoust ma vez meulet Gwilherm II gant ar skeudennoù, en deus pallenn-moger Bayeux un dalvoudegezh vras evit an istorourien da anavezout gwelloc’h ar vuhez e Normandi hag e Bro-Saoz en : an dilhad, an armoù, ar c’hestell, al listri… Warnañ e weler ivez steredenn-lostek Halley a oa bet gwelet en oabl en amzer-se, argad an Normaned a-enep Kastell Lehon e-kichen Dinan. Kement skeudenn a zo a zo displeget gant un destenn latin. En holl e weler 626 den, 250 marc'h ha mulez, 37 savadur, 505 loen liesseurt, 49 gwezenn.
Betek dibenn an e oa miret ar pallenn-moger en iliz-veur Bayeux, hiziv an deiz e c'haller gwelout anezhañ en ur mirdi e Bayeux ivez. Abaoe 2007 emañ war roll Memor ar Bed savet gant UNESCO.
Evgeny Berzin
thumb|right|E. Berzin e [[Pariz-Teurgn 1997 gant ar roched Batik]]
Evgeny Berzin, ganet d'ar 6 a viz Even 1970 e Vyborg (Rusia), oa ur marc'hhouarner a vicher hag en deus gounezet Liege-Bastogne-Liege ha Tro Italia e 1994.