cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amazon tal glas
Anvet e voe Psittacus aestivus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra ha diwar c'hreun, had, hugennoù ha kraoñ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Ouilly-le-Vicomte
Ouilly-le-Vicomte a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bae Douarnenez
Bae Douarnenez zo ur bae e kornôg Breizh, digor war ar Meurvor Atlantel, hag a zo er c'hreisteiz da c'hourenez Kraozon hag en hanternoz d'ar C'hab. Bevennet eo gant Beg Penn ar Roz en hanternoz, ha Beg ar Vann er c'hreisteiz. Er gevred emañ kêr ha porzh Douarnenez.
Henamzer
Da vare ar Romaned e oa ken puilh ar sardined ma oa deuet bae Douarnenez da vezañ pinvidik-mor.
Gant an tud diazezet en arvor adalek Beg Penn ar Roz betek Beg ar Raz, koulz hag e diabarzh ar Porzhe (etre Menez C'homm ha Menez Lokorn), e voe staliet meur a savadur evit tretiñ ar pesked (saliañ ha fardañ chaous garum).
Evit a sell ouzh an arvor atlantel ne vez ket kavet un obererezh ken pouezus-se nemet e Maroko, e Portugal hag e Spagn. Peloc'h en douaroù e voe savet tiez niverus a vez kavet roudoù anezho c'hoazh en douaroù-labour.
Dre an niver bras a dud a oa o chom etre Traezhenn ar Ri ha Treboull e tiwanas un eilkêr ma chom dismantroù un templ bras (Tregouzel) en deiz a hiziv c'hroazh. Ken en arvor hag e diabarzh ar vro e rede ur rouedad hentoù a-zoare a gammigelle dre Gourenez Kroazon hag ar C'hab betek Beg ar Raz. An holl broduioù, arbaret e-barzh priajoù, a veze ezporzhet en Impalaeriezh dre vor ha dre zouar.
Dre zielfennañ ar goueledennoù pesket e oa bet lakaet war wel ur pesketaerzh diazezet war ar sardined ha war tretiñ ar sardined. Priented e veze ar pesked evit bezañ sallet. Troc'het e veze ar bouzelloù hag ar pesked na oant ket bet implijet, a-raok bezañ lakaet da c'hlec'hiañ gant spisoù evit fardañ temzoù-boed anvet garum. Silet e veze an aozadenn-se a veze gwerzhet e stumm un dourenn hag un toaz.
Camille Bryen
Camille Bryen (Camille Briand e anv ofisiel) oa un arzour, barzh ha livour, bet ganet e Naoned, Liger-Atlantel, e 1907 ha marvet e Pariz, Bro-C'hall e 1977.
Pteruthius
Pteruthius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevarzek isspesad (14) en holl.
Eleonora di Garzia di Toledo
Eleonora di Garzia di Toledo (pe Leonor Álvarez de Toledo y Colonna e spagnoleg) lesanvet Dianora (Firenze, 1553 – Firenze, 1576), a oa ur vaouez yaouank a renk uhel, a orin spagnol, nizez da Eleonora di Toledo, a zimezas d'he c'henderv Pietro de' Medici, mab d'an dug Cosimo Iañ de' Medici, hag a voe krouget gantañ.
Saguinus melanoleucus
Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo hag a vev er gwez.
Eleonora di Garzia di Toledo
He buhez
Ganet e oa e lez Firenze e miz Meurzh 1553. Merc'h e oa d'an dug García Álvarez de Toledo y Osorio, pevare markiz Villafranca del Bierzo, Dug Fernandina, ha da Vittoria di Ascanio Colonna. Deuet e oa he zad da Firenze da-heul e c'hoar,Eleonora di Toledo, pa zimezas d'an dug Cosimo Iañ de' Medici, ha karget e oa he zad d'ober war-dro kestell Valdichiana en trowardroioù. Mervel a reas he mamm, Vittoria Colonna, un toullad mizioù goude genel he merc'h, a voe savet neuze gant karantez e-ser he moereb Eleonora, dugez Firenze, e lez an dug-meur Medici, hag eno e chomas a-hed he buhez.
Saguinus melanoleucus
Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.
Saguinus imperator
Saguinus imperator a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae hag a zo o vevañ e Amerika ar Su. Aes eo da anavezout a-drugarez d'e vourroù bras ha gwenn.
Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo hag a vev er gwez. Etre 23 ha 25,5 cm eo hirder e gorf hag etre 39 ha 41,5 cm hini e lost, ha war-dro 450 grammad e bouez.
Eleonora di Garzia di Toledo
He buhez
Mignonez e oa d'he c'heniterv Isabella de' Medici, ur goantenn eus ar speredekañ evelti. Evel Isabella e reas ur gwall zimeziñ, hag evelti he devoa serc'heged.
Arcanatoridae
Arcanatoridae a oa ur c'herentiad e rummatadur an evned hag a gaver ar genadoù anezhañ en Afrika.
Eleonora di Garzia di Toledo
He buhez
E 1562 e varvas he moereb, E 1571 e voe eured Eleonora hag he c'henderv Pietro, hag e 1573 e c'hanas ur mab, Cosimo. E 1574 e varvas hec'h eontr, an dug-meur Cosimo. Tud a fiziañs en-dro dezhi n'he doa ket ken, ha kavout a reas skouarn Bernardo Antinori, un den a renk uhel e Firenze, hag e skoaz goude. Un darempred a voe etrezo, diskuliet en ul lizher a voe diskouezet d'he fried: hag eñ ober e soñj kaout an dizober anezhi
Saguinus imperator
Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.
Arcanatoridae
N'eus ken anezhañ dre ma oa bet lakaet e dri genad — Modulatrix, Arcanator ha Kakamega — er c'herentiad nevez Modulatricidae.
Eleonora di Garzia di Toledo
He marv
E 1576 e voe kaset gant he fried da Gastell Cafagiollo, hag eno, d'an 9 a viz Gouhere, e krougas anezhi gant roll ur c'hi. Francesco Iañ de' Medici, dug-meur war-lerc'h e dad Cosimo, a seblantas a-du gant ar muntr, ha netra ne damallas d'e vreur Pietro. Miz goude, en Eost, e varvas he mab Cosimo, tri bloaz dezhañ.
Marie-Anne Le Minor
Marie-Anne Le Minor (ganet d’ar 29 a viz Genver 1901 e Plonevez-Porzhe ha marvet e 1984), a oa ur penn-embregerezh breizhat.
Saguinus imperator
Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : Saguinus imperator imperator ha Saguinus imperator subgrisescens.
Eleonora di Garzia di Toledo
Goude he marv
D'ar 15 a viz Gouhere, sizhun goude, e voe lazhet he mignonez Isabella de' Medici gant he fried ivez. Adarre e seblantas an dug-meur Francesco Iañ de' Medici a-du gant ar muntrer.
Marie-Anne Le Minor
Liammoù
• http://www.leminor.com/
Saguinus imperator
Annez
Kavet e vez e mervent diazad an Amazon e reter Perou, en hanternozh Bolivia ha kornôg Brazil.
Eleonora di Garzia di Toledo
Goude he marv
Betek-hen ne ouied ket pikol tra diwar-bouez Leonora di Garzia di Toledo, ha n'anavezed ket ar vaouez-se a weler e meur a boltred. Hiroc'h e ouzer hiziv dre ma'z eo bet studiet an dihelloù diwar-benn he c'heniterv Isabella de' Medici, ha meur a dra voutin zo etrezo o-div.
Tanneguy III du Chastel
Tanneguy III du Chastel pe Tanguy III du Chatel, ganet e Tremazan en 1370 ha marvet e Beaucaire en 1458, a oa ur brezelour breizhat eus ar kantved aet e servij Bro-C'hall da vare ar Brezel Kant Vloaz.
E penn an irienn a-enep Yann Dizaon, Dug Bourgogn, e oa.
Villagarcía de la Torre
Villagarcía de la Torre zo ur gumun e Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Amazon bailh
An amazon bailh a zo ur spesad perokeded, Amazona albifrons an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus albifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
Seiont
Ar stêr Seiont, pe Afon Seiont zo ur stêr eus Gwynedd e gwalarn Kembre. Berrik eo, 20 km dezhi.
Eieniñ a ra e Llyn Padarn e-kichenik kêriadenn Cwm-y-glo, met Afon Rhythallt eo hec'h anv da gentañ betek Pont Rhythallt, e-tal Llanrug. Adalek ar poent-se e vez lavaret Afon Seiont anezhi. Tremen a ra dre Pont-rug ha Caeathro a-raok erruout e Caernarfon, dirak Kastell Caernarfon.
Soñjal a reer e teu an anv Segontium, anv ar c'hreñvlec'h roman e Caernarfon, eus anv ar stêr a zo o redek hebiou ar c'hreñvlec'h-se.
Pesketa a reer eoged ha dluzhed er Seiont.
Argenteuil
Argenteuil (distaget [aʁ.ʒɑ̃.tœj]) zo ur gumun en departamant Val-d'Oise hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall, en hanternoz da Bariz. Pennlec'h arondisamant Argenteuil eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Argenteuillais anezho e galleg.
Raising the Flag on Iwo Jima
Raising the Flag on Iwo Jima zo ur poltred brudet bet tennet gant Joe Rosenthal d'an 23 a viz C'hwevrer 1945. war poltred e c'heller gwelet c'hwec'h Marines amerikan o plantañ banniel Stadoù-Unanet Amerika war ar Menez Suribachi, e-pad Emgann Iwo Jima, war talbenn Brezel ar Meurvor Habask.
Ar poltred a zo bet embannet evit ar wech kentañ e kazetennoù ar sul 25 a viz C'hwevrer 1945. Deuet e oa buan da vezañ ur poltred brudet ha kopiet e voe e kantadoù a embannadurioù all. Goude-se, e voe ar poltred nemeti a c'hounezas ur priz Pulitzer evit ar poltredoù er memes bloavezh ha ma oa bet embannet. Deuet eo da vezañ ar skeudenn a daolenn an Eil Brezel-bed ar vrudetañ er Stadoù-Unanet.
An daou zen a oa bet meneget dre fazi evel saverien ar banniel o devoa sikouret sevel ur banniel bihanoc'h e-tro 90 munutenn a-raok. War ar menez e oant c'hoazh pa oa savet an eil banniel. N'emaint ket eta war ar poltred brudet. An holl soudarded a oa dindan urzhioù ar Brigader Jeneral Harry B. Liversedge.
Adimplijet eo bet ar skeudenn gant Felix de Weldon da gizellañ delwenn ar Marine Corps War Memorial, a voe diskouezet evit ar wech kentañ e 1954. Ar maen-koun-se en enor d'an holl Marines marvet evit difenn ar vro a zo savet en Arlington Ridge Park, nepell diouzh an nor Ord-Weitzel hag an Netherlands Carillon, e bered vroadel Arlington.
Blues
Ar blues eo an anv a vez graet eus un doare sonerezh afroamerikan. E-kerzh an kantved e veze kanet kanaouennoù labour gant ar sklaved du e Stadoù-Unanet Amerika. Levezonet gant ar Spirituals ha kantikoù, eus an Deep South (ar "Su Don"), er Stadoù-Unanet. Dont a ra an anv eus an droienn saoznek Blue Devils (“diaouloù glas”) hag a dalvez kement ha “soñjoù du”, pa vez kaoz er c'hanaouennoù eus an diaes ma oa bevañ evit ar re zu. Strewet eo bet an doare-se un tammig dre holl er Stadoù-Unanet ha meur a stil a zo diwanet abaoe, ha kalz a levezon en deus bet pa'z eo andon ar jazz, ar rhythm and blues hag ar rock and roll.
Amazon kilpenn aour
An amazon kilpenn aour a zo ur spesad perokeded, Amazona auropalliata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus auropalliatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had, hugennoù ha kraoñ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
Tan-gwall ar c'hoariva Iroquois
An Iroquois Theatre fire, tan-gwall ar C'hoariva Irokat a vez graet eus un tan-gwall a oa beter C'hoariva Irokat e Chicago, Illinois.
Lec'hiet e oa ar C'hoariva Irokat etre an niverennoù 24 ha 28 e West Randolph Street, etre State Street ha Dearborn Street, e kreiz-kêr Chicago. Gouest e oa da zegemer 1 602 a dud war tri live arvest. D'an 30 a viz Kerzu 1903 e voe ennañ an tan-gwall drastusañ evit ur c'hoariva, kement hag an tan-gwall drastusañ evit ur savadur en istor Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e voe d'an nebeutañ 602 den marvet dre an tan, met ne ouier ket resis an niver dre ma voe tennet korfoù eus al lec'h a-raok ma vefed krog da gontañ an niver a dud lazhet.
Reachlainn
thumb|Enez Reachlainn thumb|Skeudenn tennet eus an oabl a ziskouez enez Reachlainn etre aod Iwerzhon ha ledenez [[Cinn Tìre.]] Reachlainn (hervez an iwerzhoneg) pe Rathlin Island (hervez ar saozneg) zo un enezenn en arvor kontelezh Aontroim, e Norzhiwerzhon. An enezenn nemeti eo gant annezidi enni e Norzhiwerzhon : e 2001 e oa 75 den o chom enni. Emañ war-hed 10 km diouzh douar-bras Iwerzhon, ha 25 km diouzh beg ledenez Cinn Tìre, e Bro-Skos. C'hwech kilometr hed he deus an enezenn, a reter da gornôg, ha pevar km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.
Gallout a reer mont da Reachlainn gant bigi a loc'h diouzh porzh Baile an Chaistil, e kontelezh Aontroim. Gwarezet eo an evned-mor war an enez ha meur a zek mil anezho a vez o neizhiañ enni bep bloaz.
Reachlainn eo al lec'h kentañ eus Iwerzhon a voe aloubet gant Vikinged e 795. Ar roue skosat Roparzh I (Robert Bruce) a gavas repu en enez, hervez a lavarer, hag eno e kavas nerzh-kalon da genderc'hel gant e stourm a-enep ar Saozon.
Batara cinerea
Anvet e voe Tamnophilus [sic] cinereus (kentanv) da gentañ-penn (e 1819) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Batara an hini eo. Un anagramm eo da anv ur genad all eus ar c'herentiad : Taraba. Hervez an Helm Dictionary of Scientific Birds Names e teu an anv-se eus ar ger gwaraniek batará a dalv da envel laboused bihan a bep seurt.
Doareoù pennañ
Brasañ laboused eus ar c'herentiad Thamnophilidae an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras hag artropoded all koulz ha melc'hwed ha melc'hwed-krogennek ; kemer a ra mellkeineged bihan ivez (raned da skouer).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
Levrioù Samuel
Levrioù Samuel, pe Shmouel hervez troidigezh An Tour-Tan, (en hebreeg ספר שמואל‎ Sefer Shmouel) zo daou levr eus an Testamant Kozh.
Er Bibl hebreek ne reont nemet ul levr. Rannet int bet en droidigezh c'hresianek a vod anezho gant Levrioù ar Rouaned dindan an titl "Pevar Levr an Renoù". Er Vulgat e kaver "Pevar Levr ar Rouaned".
Anv levrioù Shmouel a zo liammet ouzh an hengoun a rae eus ar Profed Schmouel o aozer.
Kavout a reer pemp lodenn enno : 1) Shmouel (1S, 1-7) ; 2) Shmouel ha Shaoul (1S 8-15) ; 3) Shaoul ha David (1S 16 betek 2S1 ; 4) David (2S 2-20)5) traoù ouzhpenn (2S 21-24). Kendelc'her a ra istor David e Kentañ Levr ar Rouaned betek e varv (1R 2, 1-10).
Isabella de' Medici
Isabella Romola de' Medici (Firenze 1542 – Cerreto Guidi 15 a viz Gouhere 1576) a oa merc'h da Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana, ha d'e bried Eleonora di Toledo.
Brudet eo evel ur plac'h eus ar c'hoantañ hag an desketañ en hec'h amzer. Lazhet e voe gant he fried.
He buhez
Ganet e oa e Firenze, ha deskadurezh vat a voe roet dezhi evel d'he breudeur ha c'hoarezed.
Villagarcía
Villagarcía zo anv meur a lec'h e Spagn. Savet eo an anv diwar an anv boutin villa hag an anv-den García.
Silvia (kumun)
Silvia zo ur gumun eus Kolombia, lec'hiet e departamant Cauca.
Meur a warezva indian zo e Silvia, en o zouez Gwambia ma vev an Indianed a gomz gwambiaeg.
Isabella de' Medici
He buhez
En 1553, pa ne oa nemet 11 vloaz, e voe dimezet Isabella da Paolo Giordano Orsini, condottiero feuls ha kriz a zalc'he Dugelezh Bracciano, er c'hreisteiz da Doskana.
En 1558 e voe graet an eured. Kontrad a voe graet etre he zad hag he fried ha gallout a rae Isabella derc'hel da vevañ e Firenze, ha n'eo ket gant he fried, muioc'h a frankiz he doa eget merc'hed hec'h amzer ha muioc'h a vestroni war hec'h aferioù ivez.
Goude marv he mamm e voe evel itron Firenze, e-pad ur pennad, hag e tiskouezas pegen ampart e oa war ar politikerezh. Meur a golladenn a reas ha bugel ebet n'he doe a-raok tostaat d'he zregont vloaz, pezh a ziskoueze e oa dieupoc'h eget an darn vrasañ eus maouezed hec'h amzer.
Kaoz a voe er vro eus he darempred gant Troilo Orsini, kenderv d'he fried, a oa bet karget gant Paolo Giordano da ziwall anezhi e-keit ma veze Paolo gant e labour en arme. Dont a reas an ozhac'h da glevout ar gaoz, evit brasañ gwalleur Isabella, rak fellout a reas dezhañ kastizañ e wreg, hogen ne gredas ober netra keit ma oa bev an dug-meur kozh. Tec'hel a reas Troilo da Vro-C'hall.
Hogen mervel a reas Cosimo Iañ de' Medici d'an 21 a viz Ebrel 1574, ha goude marv he zad ne oa den galloudek ken evit gwareziñ Isabella, rak an dug-meur nevez, he breur Francesco, a oa displijet gant doareoù he c'hoar.
He marv
Krouget e voe Isabella gant he fried er Villa Medicea di Cerreto Guidi, e-tal Firenze d'ar 15 a viz Gouhere 1576. Un toullad deizioù a-raok, d'an 9 a viz Gouhere, e oa bet lazhet he mignonez Eleonora di Garzia di Toledo gant he fried Pietro de' Medici, breur yaouankañ Isabella. Soñjal a c'haller ne oa ket dic'houzvez an dug-meur Francesco eus aozadur an daou vuntr, gwall heñvel o-daou (krouget o-div, e div genkiz pell diouzh kêr, gant daou bried feuls) ha gouzout a reer ne savas ket a-enep hini ebet eus ar vuntrerien e doare ebet.
Er mareoù-se iveez eo e krogas brud diwar-benn gwadorged etre Isabella hag he zad hag etre hi hag he breur Giovanni.
Evit Troilo a voe lazhet e Pariz un toullad mizioù goude.
He bugale
Tri bugel o doe Paolo Giordano hag Isabella:
Tasmant
Hervez ar vrud e vez gwelet tasmant Isabella a-wechoù en un toullad lec'hioù ma vevas-hi, ha betek er c'hastell Odescalchi, war lez al lenn Bracciano, nepell diouzh Roma.
Clarksville
Clarksville zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e SUA dreist-holl.
Lenn-vor Brest
Lenn-vor Brest, pe Morlenn Brest, zo ur pleg-mor bihan, pe ur bae bras, e Breizh, digor er c'hornôg war ar meurvor Atlantel gant Mulgul Brest, ha bevennet er c'hreisteiz gant gourenez Kraozon ha Beg ar Spagnoled, hag en hanternoz gant arvor kreisteiz Leon. Kêr Vrest eo ar gêr vrasañ hag ar porzh bras enni.
Stêrioù
En hanternoz, e tu Leon, ec'h aber: E reter lenn-vor Brest ec'h aber ar stêrioù-mañ, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz:
Inizi
Un toullad inizi, pe enezigoù, zo er bae:
Varvara von Engelhardt
O-zeir ivez e oant nizezed ha serc'hed d'ar priñs Grigory Potyomkin (1739-1791).
He buhez
Merc'h e oa da Wassily von Engelhardt ha d'e bried Marfa Yelena Potemkin, ur c'hoar d'ar priñs Grigory Potyomkin. E 1775, pa oa 23 bloaz, e voe kinniget e lez Rusia war un dro gant he femp c'hoar hag o breur. Dizesk ha diouizielk e oant en deroù, met buan e tapas gizioù al lez ken e oa deuet da vout unan eus plac'hed pouezus al lez.
Potemkin a roas dezho madoù e-leizh haga res da Gatelin II kemer anezhe evel dimezelled.
Serc'h e voe da Botemkin etre 1777 ha 1779. Echuiñ a reas o darempred pa zimezas d'ar priñs Sergey Golitsyn en 1779. Marteze eo hi a lakaas fin d'o darempred, goude orgediñ ouzh Golitsynn. Marteze ivez eo hec'h eotr an hini a oa tad d'he bugel kentañ. Gouzout a reer ez eas he mamm-gozh, Darja Potemkina, da ober trouz d'he mab abalamour da se.
Goude ma voe echu an darempred etrezi hag hec'h eontr e krogas ar priñs Potemkin da zaremprediñ he c'hoar Aleksandra. Hervez a veze lavaret e oa ur gaer a vaouez, ur veleganez plijus he doare, hag ur plac'h a benn.
San Marcello
San Marcello zo anv meur a lec'h en Italia.
Kastell Perzell
Istor
Eus dibenn ar eo ar savadur a weler bremañ. Met moarvat e oa bet ur c’hastell all eno a-raok, unan hag a vije bet savet gant "duged Breizh". Eus 1474 eo ar meneg kentañ eus ar c’hastell-se anvet "kastell Perzell" pe « chasteau de Perzell ».
Kreñvlec’h Vauban
E 1558 e oa bet distrujet ar c’hastell kentañ-se. Gant Vauban e voe divizet sevel ur c’hreñvlec’h eno, e 1689, da ziwall morlenn Brest ha diarbenn argadennoù ar Saozon. Lec’hiet-brav e oa kastell Perzell, etre Beg Lokmazhe ha Mulgul Brest. E 1694 e voe gwelet talvoudegezh ar c’hreñvlec’h hag e strollad-kanolioù pa voe diarbennet ur strollad listri saoz hag hollandat a glaske tagañ porzh Brest, e-pad emgann Kameled.
N’eo nemet e 1835 e oa bet savet an dreuzell gentañ a stage ar c’hreñvlec’h ouzh an douar-bras. Kent-se e veze graet gant ur baner stag ouzh ur fun da vont betek an enezennig. Kreñvaet e oa bet ar savadur etre 1880 ha 1890.
Eil Brezel-bed
E-pad an Eil Brezel-bed e voe implijet ar c’hreñvlec’h gant soudarded Alamagn evel-just ha talvezout a reas dezho betek dibenn emgann Brest e miz Gwengolo 1944. Goude ar brezel e voe lezet ar c’hreñvlec’h hag an enezennig e gouezeri, e-pad ouzhpenn 40 vloaz, ha pa oa perc'hennet gant an arme.
Bremañ
E 1990 e oa bet prenet ar c’hreñvlec’h gant kumun Plougonvelen. Abaoe ez eus bet graet furchadegoù ennañ ha labourioù zo bet kaset da benn evit adkempenn ar savadur hag evit ma vefe aes da weladenniñ. Meur a wech eo bet ret adsevel an dreuzell, kaset kuit gant korventennoù e-pad ar goañv. E-pad an hañv ez eus bet meur a wech abadennoù “tan ha kurun” war an enezennig, gant Strollad ar Vro Bagan, pe c’hoazh sonadegoù.
Lennegezh
Anv zo eus kastell Perzell en ul levr bannoù-treset eus an dastumad L'épervier.
Antrodoco
Antrodoco zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Hudved
Er c'hoari-roll Kevioù hag Erevent pevare ha pempvet embannadur, e kaver bed ar boudiged, pe an Hudved. Boudiged a beb seurt a vev er bed-se, hag ivez eladrined hag euzhviled evel ar fomorianed. Kavout a reer keodeded eladrined evel Selduilon ha Mithrendain. An Hudved a zo heñvel ouzh ar bed naturel met bravoc'h eo, gouesoc'h ha muioc'h a hud a gaver.
Diazezet eo ar bed-se war ar c'hontadennoù poblek evel re Iwerzhon da skouer.
San Marcello (Ancona)
San Marcello  zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Maria de' Medici
Meur a vaouez zo bet anvet Maria de' Medici
In effigie
Ul lazhadenn in effigie (latin : "dre boltred") a oa un doare da lazhañ un den kondaonet d'ar marv dre implijout ur skeudenn pe un arouez anezhañ pa ne c'halled ket e lakaat d'ar marv e gwirionez. Ur manikin, un daolenn a veze krouget pe zevet dre ma oa skampet kuit ar c'hondaonad ha ne veze ket adkavet. Un implij arouezel e oa eus kastiz ar marv, pa lakaed an arouez da gablus.
Adalek fin ar Grennamzer e veze implijet al lazhadenn in effigie en degouezhioù ma ne oa korf ebet da jahinañ. An den a zalc'hed da glask c'hoazh, pe a oa aet da gavout repu en ur vro ha n'en doa ket sinet emglevioù evit rentañ an den d'ar vro ma oa bet sevenet an torfed. Gwechoù all e oa rak an den a oa marvet a-raok bezañ kondaonet pe lakaet d'ar marv. Devet, krouget, dibennet e veze ur poltred peurliesañ.
Grands Jours
Ar Grands Jours (An Devezhioù Meur) a veze graet, e-pad ar Renad kozh, eus bodadegoù dreistordinal parlamantoù Rouantelezh Bro-C'hall, ouzhpenn ar bodadegoù boas. Ar bodadegoù dreistordinal-se a ranke bezañ dalc'het er-maez eus ar parlamant, en ur gêr etre, ha pell diouzh lec'hiadur ar parlamant (Gwened evit Breizh e-lec'h Roazhon). Ar pal a oa sikour ar justis da vezañ onest evit ar glemmerien ha stourm a-enep an drougimplijoù, dreist-holl e-pad ar mareoù trubuilhet. Deuet e oa an devezhioù-se war-wel e-kreiz ar.
E penn an Devezhioù Meur e kaver ur c'homiser roueel, hag evit reiñ harp dezhañ reizhaouerien a-vicher (kuzulierien Gwir, sekretourien..). An holl anezho a zeue eus proviñsoù all estreget an hini ma veze dalc'het an emvod meur.
Ganto e veze roet ur gefridi roueel evit mont da varn en ur broviñs eus ar rouantelezh, pell eus pennlec'h politikel ha lezvarnel ar vro. Alies e veze implijet an doare-se d'ober er hag er.
Un doare e oa da reiñ ar justis hag a veze kement hag un harp da gengorioù mistri ar rekedoù (maîtres de requêtes), ar re-se o vezañ kannaded a-eeun ar roue gall.
An Devezhioù Meur a oa ivez un doare da welet betek pelec'h ez ae eneberezh ur broviñs ouzh ar roue. Servij a rae ivez da furchal ha da welet e peseurt urzh e veze lakaet an torfedoù. Dre ar justis e veze sujet an tiriad d'ar roue gall.
E Breujoù Breizh e veze implijet an anv-se pa veze chikan etre roue Bro-C'hall hag an dug Frañsez II. Dug Breizh a rae Breujoù Breizh eus an aozadur padal e rae roue Bro-C'hall Grand Jours eus an aozadur evit diskouez e oa suj dezhañ ha ne oa ket dieub.
Vacone
Vacone zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Torricella in Sabina
Torricella in Sabina zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Aurore Martin
Aurore Martin zo un emsaverez euskarat, ganet en Auloron (Bearn) e 1979 ; gall eo he c'heodedouriezh.
Un ezel eo eus ar strollad politikel Batasuna, a zo anzavet evet kevarzhe sevenadurel e Bro-C'hall ha berzet gant al lezenn spagnat abaoe ar 5 a viz Mezheven 2003.
Dre un urzh europat e voe goulennet gant ar Stad spagnat ma vije Aurore Martin kaset da Spagn a-benn bezañ barnet evit "bezañ kemeret perzh en un aozadur spontour" abalamour d'ur brezegenn he devoa graet e 2003 war an tiriad spagnat en anv Batasuna, hag evit na vezañ aet d'em ginnig dirak ar boliserien spagnat da zisplegañ he oberezrezhioù en anv Batasuna etre 2005 ha 2008. A-du e savas lez-varn Pau.
E miz Kerzu 2010 ez embannas Aurore Martin e yaje da guzhat rak krediñ a rae dezhi e oa polis Bro-C'hall o klask war he lerc'h. Goude bezañ chomet kuzh e-pad 6 miz e tisklêrias d'an 18 a viz Mae 2011 — dirak un engroezad dalc'hidi, politikourien en o zouez — e tistroje d'he buhez politikel, daoust dezhi bezañ sur-mat e vije roet gant Bro-C'hall da Spagn, ma oa en arvar da dremen 12 vloaz en toull-bac'h en abeg d'he frezegenn. D'an 21 a viz Mezheven 2011 e klaskas poliserien Bro-C'hall he herzel e Baiona, e ti he c'hoar. Pa oant ouzh he zennañ er-maez eus ar ranndi e voe Aurore Martin gronnet gant tud a zeuas a-benn d'he lakaat da dreuziñ ar stêr Errobi betek leurgêr Saint-André. Eurvezhioù-pad e chomas gwarezet gant tremen 200 a dud. Gronnet e voe al leurgêr gant ar boliserien, a yeas kuit pelloc'h.
D'an 10 a viz Kerzu 2011 e kemeras Aurore Martin perzh en ur gerzhadeg e Baiona, hep bezañ harzet.
D'ar 1añ a viz Du 2012 avat e voe harzet ha kaset da Spagn, m'emañ bac'het e Soto del Real abaoe.
D'an 2 a viz Du 2012 e voe maodiern gall an diabarzh, Manuel Valls, tamallet gant Batasuna bezañ torret argerzh ar peoc'h dre ma n'eus anezhañ "nemet ul liamm etre Madrid ha Pariz", emezo.
Meur a zen brudet, politikourien en o zouez, a embannas e oant souezhet ha nec'het gant diviz Bro-C'hall.
Xabi Larralde, mouezh Batasuna, a lakaas an ermaeziadenn da dagadenn frank ouzh argerzh ar peoc'h hervez follenn-hentiñ Ayete (17/10/2011). Politikourien eus an tu kleiz spagnat a loc'has un emsav dre an Internet evit goulenn digant prezidant Bro-C'hall, François Hollande, ma vije divac'het Aurore Martin, ar pezh a nac'has.
D'ar 5 a viz Du 2012 e voe kantadoù a dud o tibuniñ e Baiona enep harzadenn hag ermaeziadenn stourmerez Batasuna.
Aurore Martin eo ar geoderourez c'hall gentañ o vezañ kaset d'an estrenvro evit bezañ barnet eno en abeg d'he mennozhioù politikel.
San Giorgio La Molara
San Giorgio La Molara  zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Giovanni di Cosimo Iañ de' Medici
Giovanni di Cosimo I de' Medici (1544 – 1562), anavezet evel Giovanni de' Medici ar Yaouankañ, a oa ur c'hardinal italian eus an tiegezh Medici, eil mab Cosimo Iañ de' Medici, dug-meur Toscana, hag Eleonora di Toledo e bried. Desket e voe evit bezañ den a iliz, evel a zegouezhe en tiegezhioù galloudus, tra ma veze desket e vreur henañ Francesco war ar politikerezh hag arz ar brezel evit bezañ dug-meur war-lerc'h o zad.
Buan e savas gant skeul an enorioù: e 1560, pa oa 17 vloaz, e voe anvet da gardinal, gant ar pab Pius IV, ha lakaet da verañ arc'eskopti Pisa.
E vreur Ferdinando de' Medici a voe anvet da gardinal ivez eveltañ.
fu a sua volta nominato cardinale. E 1567 en doe Cosimo ur mab all digant e bried-kleiz Eleonora degli Albizi, ha hennezh ivez a voe anvet Giovanni: anavezet eo evel Don Giovanni de' Medici.
Poltredoù
Daou boltred anezhañ gant Agnolo Bronzino zo brudet : unan en-bugel, ur golvanig en e zorn, hag unan all un toullad bloavezhioù diwezhatoc'h, gant e vamm, petra bennak ma c'hallfe ivez bezañ unan eus e vreudeur Francesco pe Garzia.
Silvia
Silvia zo un anv-badez italianek ha spagnolek.
Orin
Diwar an anv Silvio, roet d'ar baotred.
Pennad kar
.
Garzia de' Medici
Garzia de' Medici (Firenze 1547 - 1562) a oa mab da Cosimo Iañ de' Medici ha da Eleonora di Toledo.
Ganet e oa e Firenze e 1547. E 1560, da 13 vloaz, e oa bet anvet da gomandant a enor galeoù ar pab, hag e 1561 da bennkomandant galeoù Toskana.
Poltred
Poltredet e voe gant Bronzino pa oa bugelig, evel holl dud e diegezh.
Rhythallt
Rhythallt eo anv lodenn uhelañ ar stêr Seiont e kontelezh Gwynedd. Eienién a ra e Llyn Padarn e-kichenik Cwm-y-glo, ha redek aleshont trema'r gwalarn. Adalek Pont Rhythallt, e-tal Llanrug, e vez graet Seiont anezhi, ha mont a ra d'aberiñ dirak kastell Caernarfon.
Perisserosa
Perisserosa a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar genad gant Iredale e 1930.
Spesadoù
N'ez eus nemet ur spesad er genad-mañ :
Daou isspesad a zo bet diskrivet diouzh ma vevont e kornog pe reter Gourenez Thailand/ Malesia :
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask eus Inizi Maldivez hag India betek mor China, Su Japan hag Aostralia.
Amazon Dufresne
An amazon Dufresne a zo ur spesad perokeded, Amazona dufresniana an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus dufresnianus (kentanv) da gentañ-penn (e 1812) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813) : dougen a ra anv an evnoniour gall Louis Dufresne (1752-1832).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad resis eus biz Suamerika : e reter Venezuela hag er Gwianaoù.
Chanakya
Ur prederour indian e oa Chanakya (Sañskriteg: चाणक्य Cāṇakya) (ganet war-dro -370 ha marvet war-dro -283). Anavezet eo ivez dindan an anvioù Kautilya ha VishnuGupta. Ar "makiavel indian" eo bet graet outañ ivez.
San Giorgio del Sannio
San Giorgio del Sannio zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Chanakya
Buhez
Ne anavezer ket kalz titouroù istorel a-zivout an den anvet Chanakya: darn ar gouizigezhioù a zo damm-mojennel. Hervez labourioù Thomas Trautmann e vez tu kavout peder zestenn o kontañ lodennoù eus Chanakya-Chandragupta katha (mojenn Chanakya).
Er peder doare e adkaver Canakya fuloret dre bezañ kunujennet gant ar roue Nanda. Adal an darvoud-se e dou e lakao da gouezhañ ar roue. Distroadet ez eo ar roue a-benn ar fin hag e-plas e vez lakaet Chandragupta evel roue nevez gant Chanakya.
Santa Croce del Sannio
Santa Croce del Sannio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Reading (Berkshire)
Reading (/'ɹɛdɪŋ/) a zo ur gêr eus Bro-Saoz, kêr-benn kontelezh Berkshire, e traoñienn an Tavoez, e kember an Tavoez hag ar stêr Kennet.
Gourenez Kraozon
Gourenez Kraozon zo ur c'hourenez e Breizh etre lenn-vor Brest, en hanternoz dezhi, ha bae Douarnenez er c'hreisteiz.
Begoù-douar
Brudet eo kened Gourenez Kraozon hag ar begoù-douar
Kanton
Klotañ a ra gant kanton Kraozon mui pe vui, 7 kumun ennañ: Tregarvan ha Sant-Vig, a vez kontet er c'hourenez a-wechoù, n'emaint ket e kanton Kraozon met e hini Kastellin.
Festival
Abaoe ar bloaz 2000 e vez ur festival eno e dibenn miz Eost, anvet Festival du Bout du Monde gouestlet da sonerezhioù ar bed.
Torricella Sicura
Torricella Sicura zo ur gumun en Italia, e proviñs Teramo, en Abruzzo.
Dùn Breatann
Dùn Breatann, pe Dùn Breatainn (distaget: ; Dumbarton e saozneg), a zo ur gêr eus Bro-Skos ha pennlec'h "takad-kuzul" Dùn Bhreatainn an Iar. Talvezout a ra an anv kement ha "din" (= kreñv) ar Vrezhoned. War vord al Linne Chluaidh emañ, er c'hornaoueg da C'hlasc'ho, e kreiz-kornaoueg ar vro. 20 527 a dud a oa o chom eno e 2001.
Roanne
Trede kumun departamant Loire eo Roanne, er rannvro Aovern-Ron-Alpoù.
Emañ war-hed 90 km diouzh Lyon, war ribl ar stêr Liger. Unan eus isprefetioù an departamant eo gant Montbrison.
An anv
Hervez lod e teufe Roanne eus al latin Rod-Onna - Rod hag a gaver e-barzh Ron (hag a red) – hag Onna (an dour), alese an anv Rodumna roet tro 150 gant Ptoleme. Hervez lod all e teu eus ar ger keltiek Rodo (roudour) : el lec'h ma c'halled bageal war al Liger e oa ur roudour evit lakaat ar veajourien da dreuziñ ar stêr. Rodumna a zeu da vezañ Roidumna er IV kantved, Rodona er kantved, Rohana en  kantved ha Rouanne er  kantved.
San Bartolomeo in Galdo
San Bartolomeo in Galdo zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Cittanova (Italia)
Cittanova zo ur gumun italian e Meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
Iker Casillas
Iker Casillas Fernández, bet ganet d'an 20 a viz Mae 1981 e Móstoles (Spagn), a zo ur melldroader etrebroadel spagnol.
Lesanvet eo bet El Santo, San Iker.
Kib vell-droad ar bed
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
Paul Delaroche
Paul Delaroche, bet ganet Hippolyte de la Roche d'ar 17 a viz Gouere 1797 e Pariz (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Du 1856 er memes kêr, a oa ul livour gall.
Grands jours d'Auvergne
Devezhioù meur Auvergne (galleg: Grands jours d’Auvergne) a reer eus un heuliad prosezioù dreistordinal anvet Grands Jours, er en Arvern.
Paul Delaroche
Ne voe ket Paul Delaroche trec'h d'e ouenn dre ma oa e dad prizachour war an taolennoù ha, kement hag ober, ec'h euredas da verc'h al livour gall Horace Vernet e 1843. E arz en devoa desket diwar gentelioù Louis Étienne Watelet da gentañ-penn ha reoù Antoine-Jean Gros da c'houde. Kentañ oberennoù a voe diskouezet gant Delaroche e Saloñs al livouriezh hag ar c'hizellerezh 1822 a sachas evezh Théodore Géricault.
Grands jours d'Auvergne
Barnet e oa bet evit ar wech diwezhañ aferioù justis a oa bet barnet en un doare iskis pe amreoliek war blas. Un nebeud klemmerien ne oa ket bet selaouet ha barnet o afer. Ur c'homiser roueel harpet gant reizhaouerien a-vicher (kuzulierien Gwir, sekretourien..) an holl anezho estren da vro Arvern a oa bet karget da zegas urzh ha peoc'h er vro.
Paul Delaroche
Un tamm brud a zeuas dezhañ adalek Saloñs 1824 pa voe diskouezet Saint Vincent de Paul prêchant pour les enfants trouvés ha Jeanne d'Arc dans sa prison, div oberenn o taolenniñ tud brudet o emzalc'h diardoù. Doare-livañ Delaroche a glote mat-tre ouzh ger stur renad ar mare, an Unpenniezh Gouere : ar muzul mat.
Grands jours d'Auvergne
Devezhioù meur Auvergne a oa bet anezho e Clermont ha Lo Puèi de Velai etre an 28 a viz Gwengolo 1665 hag an 30 a viz Genver 1666. Drougimplijoù a oa bet gant ul lodenn eus an noblañs eus ar broviñs. Ar gefridi a rae kaoz eus « tennañ ar pobloù eus flastradenn ar re c'halloudus ("tirer les peuples de l'oppression des puissants") » hervez gerioù ar prokulor-meur Denis Talon (1628-1698).
Kaoz a veze kement eus hoberelloù laer ha feuls, a oa chomet digablus, pe eus ar varnerien breinet pe aonik a oa chomet hep kondaoniñ ar re gablus padal an dud izel a veze kondaonet en un doare kalz re greñv.
En holl pa voe sevenet an devezhioù-meur e oa bet douget 12 000 klemm.
E-doug pevar miz, war un hollad 1 360 afer barnet, e voe 692 kondaonadur disklêriet, 87 anezho war tud eus an noblañs. War an 347 kondaonadur d'ar marv embannet, 23 nemetken a voe sevenet. Darn anezho a oa bet sevenet dre boltred (in effigie).
Zosimus (istorour)
Zosimus a oa un istorour bizantat. Bevañ a rae e Bizantion en amzer an impalaer Flavius Anastasius Dicorus Augustus.
Alvokad an Arc'hant en amzer Teodoz ar Yaouank. Kont e oa, ha difennour ar relijion pagan.
Savet en deus un Historia nea (an impalaerien), e 6 levr, betek ar bloaz 410.
Evit ar pezh a sell istor Breizh, Zosimus a zo bet pouezhus diwar-benn al lec'h dilestradeg Maksim (Magnus Maximus), e 383 : war genoù ar Rhin. (Léon Fleuriot. O.B. p, 266)
Gouennlazh an Armenianed
Gouennlazh an Armenianed a c'hoarvezas eus miz Ebrel 1915 da viz Gouhere 1916. Muioc'h-mui e vez degemeret ar bloavezh 1923 evel hini fin ar gouennlazh.
An div drederenn eus an Armenianed a oa o vevañ er pezh a zo Turkia bremañ a voe lazhet e-kerzh deportadurioù ha lazhadegoù. Aozet e oa an traoù gant renerien Impalaeriezh Otoman an ampoent, anavezet dre an anv Jöntürkler ("Turked-Yaouank"). Alies e kaver ar sifr ur milion pemp kant mil Armenian eus Anatolia marvet diwar se. Hervez an istorourien ez eo etre 800 000 hag 1 milion eizh kant mil an niver a dud marvet. Nac'h a ra c'hoazh gouarnamant Turkia degemer eo al lazhadegoù-se ur gouennlazh, met un toullad stadoù (23 e 2014) o deus degemeret ar fed (Uruguay e oa an hini gentañ e 1965).
D'an 12 a viz Ebrel 2015, ar Pab Frañsez en deus bet komzet war gouennlazh an Armenianed evit lakaat war wel ar feulster-sot o tiwan er bed a-hiziv. Implijet a oa bet gantañ ar gerioù «gouennlazhadeg kentañ an .»
San Lorenzo Maggiore
San Lorenzo Maggiore  zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Gouennlazh an Armenianed
D'ar 15 a viz Ebrel 2015 en deus savet Parlamant Europa ur pennad hag ur gaoz war gouennlazh an Armenianed oc'h adkemer ul lod eus kaozioù ar pab Frañsez hag o saludiñ e youl. D'ar 17 a viz Ebrel 2015, er skinwel, en deus roet prezidant Rusia, Vladimir Poutin, e harp da gaozioù ar pab Frañsez ha da pennad parlamant Europa war gouennlazh an Armenianed.
Pyrgilauda blanfordi
Pyrgilauda blanfordi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Passeridae.
Anvet e voe Montifringilla Blanfordi (kentanv) da gentañ-penn (e 1876) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'ar skiantour saoz William Thomas Blanford (1832-1905).
Carna
Carna a c'hall bezañ meur a lec'h.
Pyrgilauda blanfordi
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Fabien Barthez
Fabien Alain Barthez, bet ganet d'an 28 a viz Mezheven 1971 e Lavelanet (Ariège, Bro-C'hall), zo bet ur melldroader etrebroadel gall.
Kib vell-droad ar bed
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e tri dalc'h :
Chemnitz
Chemnitz (distagadur: ), Kamjenica e sorabeg, hag anvet Karl-Marx-Stadt etre 1953 ha 1990, a zo ur gêr eus stad Saks en Alamagn. Trede brasañ kêr ar stad-se eo gant 242,977 a annezidi e 2012.
Monarkiezh Gouere
Unpenniezh Gouere a vez graet eus ar renad a voe embannet d'an 9 a viz Eost 1830 da-heul an taolioù-dispac'h a c'hoarvezas e Pariz d'ar 27, d'an 28 ha 29 a viz Gouere. Kemer a reas lec'h an Eil Restaorasion o fiziout ar galloud da Loeiz-Fulup Iañ : dilezel ar veli a reas d'ar 24 a viz C'hwevrer 1848 pa voe embannet an Eil Republik c'hall gant Alphonse de Lamartine.
Yekaterina von Engelhardt
Yekaterina von Engelhardt (Екатерина Васильевна Энгельгардт e ruseg) (1761–1829) a oa ur gontez rus en XVIIIvet kantved. Evel he c'hoarezed, Varvara von Engelhardt‎ hag Aleksandra von Engelhardt, e oa dimezell a enor e lez en impalaerez Katelin II. Eno e oa uhel o renk, ken e veze lavaret e oant hogos dugezed-meur, da lavarout eo eus tiegegezh an impalaerez, ha braverioù he lez.
O-zeir ivez e oant nizezed ha serc'hed d'ar priñs Grigory Potyomkin (1739-1791).
He buhez
E 1775, pa oa 23 bloaz, e voe kinniget e lez Rusia war un dro gant he femp c'hoar hag o breur.
Dizesk ha diouizielk e oant en deroù, met buan e tapas gizioù al lez ken e oa deuet da vout unan eus plac'hed pouezus al lez.
Dimezell a enor e voe adalek 1777. E-pad ur pennad e voe Bobrinskij, mab bastard an impalaerez Katelin II, oc'h ober al lez dezhi. He darempred gant hec'h eontr a grogas goude ma voe echu hini he c'hoar Aleksandra gantañ e 1779.
En 1780 ez eas da dremen un toullad mizioù war ar maez gant he c'hoar Varvara, ma soñjer e c'hanas bugel hec'h eontr. Goude-se e adkrogas o darempred bep an amzer betek fin e vuhez.
En 1781 e timezas d'ar c'hont Paul Martynovich Skavronsky, a varvas dek vloaz goude, e 1791. En 1798 ec'h addimezas, dre garantez, d'ar c'hont Giulio Litta.
San Salvatore Telesino
San Salvatore Telesino zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Eurier
Un eurier, pe ur montr, zo un horolaj hezoug treloc'hel pe elektronek hag a vez douget gant e berc'henn pe e berc'hennez. Tri seurt eurieroù a gaver hiriv : an eurier-brec'h (anvet ivez horolaj-dorn ), hag a vez douget ouzh an arzorn, an eurier-ispilhenn hag a vez douget evel un dro-c'houzoug ha, raloc'h bremañ, an eurier-godell. Brudet eo eurieroù Suis, a-douez reoù arall.
Ur seurt boest eo an eurier, rod kendantañ pe amredoù elekronek enni, goloet gant ur werennig ma lenner an eur drezi.
Eurier gant bizied
Hennezh a ziskouez an eur dre zaou viz hefiñv, unan bihan evit an eurioù, unan brasoc'h evit ar munutennoù. Ur biz all a vez ouzhpenn alies da ziskouez an eilennoù. Ne c'haller ket diforc'hañ ar beure diouzh an noz : war 12 e vo an daou viz, ha pa vefe kreisteiz pe hanternoz. Treloc'hek pe elektronek e c'hall bezañ.
Que la bête meure
Que la bête meure (Ret eo d'al loen mervel e brezhoneg) zo ur film-drama ha polis gall-italian, sevenet gant ar filmaozour gall Claude Chabrol, hag a oa deuet er-maez d'ar 5 a viz Gwengolo 1969.
Eurier
Eurier niverel
Dre sifroù e vez diskouezet an eur gant seurt eurieroù. Da skouer, evit diskouez ez eo unnek eur ha kard, e tiskouezo 11:15 (unnek eur ha pemzek munutenn). Bez' e c'heller reizhañ an eurier evit ma tiforc'hfe etre beure hag abardaez, dre e reizhañ war un diskouez 12 eurvezh, ma vo 11:15 AM (latin ante meridiem, "a-raok kreisteiz") pe 11:15 PM (post meridiem, "goude kreisteiz"), pe war un diskouez 24 eurvezh, ma vo 11:00 da veure ha 23:00 da noz. Elektronek bepred e vez an eurieroù niverel, evel-just.
Que la bête meure
Azasaet e oa bet ar senario hag an divizoù gant Claude Chabrol ha Paul Gégauff diwar ar romant The Beast Must Die (1938) gant Nicholas Blake (anv-pluenn ar barzh ha skrivagner breizhveuriat Cecil Day-Lewis). Dont a ra titl orin al levr eus ar pennad 3:19 a gaver e doare saoznek an Eklesiastes : For that which befalleth the sons of men befalleth beasts ; even one thing befalleth them : as the one dieth, so dieth the other ; yea, they have all one breath ; so that a man hath no preeminence above a beast : for all is vanity..
Muro d'Alcoi
Muro d'Alcoi zo ur gumun e Proviñs Alacant, e Kumuniezh València  e Spagn.
Que la bête meure
Bet kroget d'an 11 a viz Meurzh ha peurechuet d'an 30 a viz Ebrel 1969, ar film kant trizek munutenn e badelezh a oa bet troet e Gourenez Kraozon (Argol, Beg Penn ar Roz), e Plonevez-Porzhe hag e Kemper peurgetket.
An danvez
Leurgêr ur gêriadenn e Breizh : tra m'emañ o tistreiñ eus an aod ez eo lazhet mab Charles Thénier, saver levrioù evit ar vugale diouzh e vicher hag intañv, gant ur gwall vleiner hag a zo aet kuit hep goulenn na diskenn. O vezañ ma chom sac'het enklask ar polis e tiviz Thénier adkavout an hini kablus e-unan, veñjiñ e vab e bal nemetañ dezhañ kousto pe gousto.
Dre forzh klask diehan en un doare urzhiek dre ar c'horn-bro en e bezh ez a en darempred gant an aktourez Hélène Lanson dre zegouezh. Goude bezañ graet anaoudegezh ganti e Pariz, houmañ a gaso anezhañ, hep gouzout dezhi, d'he breur-kaer, ar c'harrdiour Paul Decourt. E Breizh emañ Decourt o chom en un ti bras ma ya Charles ha Hélène da dremen un nebeud devezhioù vakañsoù ennañ. Eno e kompren Thénier ez eo Decourt un den kasaus ma'z eus unan, gros ha strizh e emzalc'h ouzh e wreg Jeanne koulz hag ouzh e vab Philippe. Tamm-ha-tamm e sav mignoniezh etre Charles ha Philippe en deus santet e vagont o-daou an hevelep kasoni ouzh ar memes den, e dad Paul Decourt.
Bet berniet gantañ trawalc'h a ditouroù hervezañ ez eo peurgendrec'het Charles Thénier ez eo Paul Decourt muntrer e vab. Dre ziv wech e klasko e lazhañ ivez ; en aner, peogwir en deus diskoachet ar c'harrdiour ar c'harnedig ma skriv Thénier holl vunudoù e enklask ennañ.
Eudaf
Eudaf, pe Eudaf Hen, a oa ur roue brezhon en Enez Vreizh, hervez ar vojenn, er marevezh roman, en tolead ma voe savet rouantelezh Gwynedd diwezhatoc'h. N'eus roud ebet anezhañ en Istor avat.
Meneget eo e anv latin Octavius en Historia Regum Britanniae, oberenn Jafrez Menoe. Met ne vefe nemet ur c'hammlatinekadur eus un anv hengembraek  Outham, deuet da vout Eudaf diwezhatoc'h.
Meneget eo an anv Eudaf avat er skrid krenngembraek Breuddwyd Macsen. Hervez a lenner e oa tad da Elen Luyddog‎, a vije bet dimezet da Macsen Wledig (335?-388), un ofiser hag impalaer roman hag a zo anavezet ivez evel Magnus Maximus, pe Magnus Clemens Maximus.
Plac'h-enor
Ur plac'h-enor, pe dimezell a enor pe dimezell a heul, en ul lez, zo ur plac'h karget da servij ur rouanez pe ur briñsez, pe un itron a renk uhel.
En Istor Europa e veze alies ur plac'h eus an noblañs, hogen a renk izeloc'h eget an hini edo o servij. Koulskoude e veze muioc'h ur gompagnunez d'he mestrez eget ur servijerez.
Plijout a rae d'ar rouaned ha d'o mibien merc'heta e-touez ar plac'hed-enor-se ma veze aes dezho kavout serc'hed yaouank diouzh o ezhomm.
Grammaire bretonne
Grammaire bretonne zo ul levr yezhadur gant Roparz Hemon.
Er bloavezhioù 1970 e veze implijet alies gant an dud a studie brezhoneg a-gevret gant Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon.
Da ziwall : dindan ar memes titl eo bet embannet war-lerc'h e varv ar yezhadur bet savet gant Pêr Trepos.
Satu Mare
Satu Mare (distaget [] e roumaneg ; Szatmárnémeti en hungareg, Sathmar en alamaneg) zo ur gêr vras e gwalarn Roumania ha kêr-benn distrig Satu Mare, e Treuzsilvania. Emañ war lez ar stêr Someș, er biz da gêr Carei, 660 km diouzh Bukarest, tost da harzoù Hungaria hag Ukraina.
Ur gêr a bouez eo evit gwalarn Roumania, a-fet ar sevenadur hag ar c'henwerzh, abaoe ar Grennamzer. Meneget e oa gant an anv "Castrum Zotmar" er gronikenn latin Gesta Hungarorum.
E 2011 e oa 102,400 a dud o chom e Satu Mare. Kalzig hungaregerien zo en o zouez (37%), met mont a ra o niver hag o dregantad war zigreskiñ a vloaz da vloaz.
San Salvatore
San Salvatore zo anv meur a lec'h.
Pierre Toulhoat
Pierre Toulhoat, ganet d’ar 1añ a viz Gwengolo 1923 e Kemper ha marvet d'an 13 a viz Here 2014 d'an oad a 91 vloaz, a zo un arzour (orfebour, priour, kizellour, gwerour,…) breizhat.
En tu-hont da vezañ saver ha krouer bizeier, bizhier eskob, delwennigoù, hag a bep seurt traoù en aour hag arc'hant, en deus treset rakdelwennoù evit faillañserezh Keralug e Kemper. Kenlabouret en deus ivez gwerourien ar Bihan, stal ar Minor evit krouiñ tresañ war danvez, gwiadoù evit goloiñ arrebeuri pe vannieloù prosesion.
Ganet eo e Kemper e 1923, hag en deus labouret ha bevet en e gêr. Kemeret en deus perzh er stourmerezh e-pad ar brezel diwezhañ rak ezel e oa eus an FFI e 1944. Mont a reas e 1946 da studiañ da skol-uhel an arzoù-kaer ha bez' ez eo e 1953 en deus savet e stal dezhañ e-unan. Awenet e oa gant tresoù hengounel Breizh hag ar broioù kelt. Desket en doa brezhoneg. Brudet e oa e Breizh hag en diavaez ivez.
E oberennoù brudetañ a zo bet savet evit IFREMER, pe evit Ospital Mor Brest, Lise Brizeug e Kemper. Savet en deus medalinier ivez arc'hant Pariz, hag ur bern gwer-a-liv en ur bern ilizoù e Breizh.
Roet e voe dezhañ e 2001 Kolier an Erminig gant Skol-Uhel ar Vro. Graet e oa gantañ ar c'holier e-unan.
Anodorhynchus
Anodorhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ araed glas, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
O c'havout a reer holl en Suamerika m'emaint en arvar bras da vont da get.
Kastell Kalmar
thumb|right|300px|Kastell Kalmar Kastell Kalmar zo ur c’hastell savet e Kalmar, en arvor gevred Sveden.
Istor
En e voe savet un tour-difenn eno. Er c’hantved war-lerc’h e voe savet tourioù all koulz ha mogerioù d’ober ur c’hastell-kreñv, gant ar roue Magnus Ladulås. Labourioù all a voe graet diwezhatoc’h gant ar roue Gustav Vasa hag e vibien Erik XIV ha Yann III, a reas eus ar c’hastell-kreñv ur gwir balez evit rouaned, er.