cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Senones
Ar Senones (Σήνωνες e gregach), pe Senoned, a oa ur bobl c’halian a oa o chom e hanternoz Galia Celtica, er c’horn-bro zo en-dro da gêr Sens hiziv. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Lingones er reter, Parisii en norzh, Carnutes er c‘hornôg, Bituriges er su. Agedincum (Sens) ha Metiosedum (Melun pe Meudon hiziv) e oa o c’hêrioù brasañ.
Guardiagrele
Guardiagrele   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Senones
Lod eus ar Senoned a yeas dreist d’an Alpoù da vont da chom da Gallia Cisalpina (en Italia), war-dro 400 kent JK. Asambles ganto e voe pobloù galian all o vont eus Gallia Transalpina (en tu-mañ d'an Alpoù) da hanternoz Italia, evel ar Voied pe ar Senoned. Kemer a rejont perzh en arigrap Roma e 390 kent JK. En em ziazeañ a rejont war aod reter Italia ha ganto e voe savet kêr Sena Gallica (Senigaglia), a zeuas da vezañ o c’hêr-benn.
Alan Sillitoe
thumb|Alan Sillitoe (2009) Alan Sillitoe (ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1928 e Nottingham, marvet d'ar 25 a viz Ebrel 2010 e Londrez) a oa ur skrivagner saoz.
Senones
E-pad ouzhpenn kant vloaz e voe ar Senones o vrezeliañ a-enep ar Romaned. A-benn ar fin e voent trec’het gant ar c’hoñsul Publius Cornelius Dolabella e 283 kent JK, ha kaset kuit eus o bro. War-lerc’h ne voe ket klevet anv anezho e Galia Cisalpina ken. Marteze ez ejont da draoñienn an Danav, a-gevret gant pobloù galian all.
Alan Sillitoe
Oberennoù Alan Sillitoe zo, dreist-holl, romantoù, danevelloù ha barzhonegoù, met skrivet en deus ivez pezhioù-c'hoari, arnodskridoù, skridoù beajoù ha levrioù evit ar vugale. Dont a reas brud dezhañ gant e romant Saturday night and Sunday morning.
Senones
Ar Senoned a oa o chom e hanternoz Galia Celtica, goude bezañ graet emglev gant Julius Caesar, a skarzhas o roue Cavarinos, a oa bet anvet gant ar Romaned. Brezel a rejont ouzh armeoù Caesar e 53-51 kent JK. E 51 kent JK e voe tapet o rener Drappes gant ar Romaned, pa oa o vont da zouaroù ar Provincia. Goude se ne voe ket klevet anv ken eus Senoned Gallia Celtica.
Paotr e vec'h lann
Orin
Hervez un hengoun european a-gozh e oa harluet un den war al loar evit un torfed bennak. Hervez ur vojenn roman e oa ul laer deñved. En hengoun yuzev (koshoc'h evit an hini kristen) e soñjed e oa bet paket an den-se pa oa o tastum keuneud da vare ar Sabad ha kondaonet d'ar marv a-daolioù mein gant Doue, hervez Levr an Niveroù. E sevenadurioù germanek zo e soñjed e oa ur faouter koad kavet pa o labourat da vare ar sabad.
Bryggen
Bryggen (norvegeg a dalvez kae), anavezet ivez gant an anv Tyskebryggen (Ar c'hae alaman) a zo unan eus savadurioù kenwerzh Kevre Hansa a zo e ribl kleiz ar fjord a zo e Bergen, Norge. Abaoe 1979 emañ war Roll Glad ar Bed (UNESCO). Orin anv al lec'h a zo heñvel ouzh hini Brugge e Flandrez.
Protestantiezh
Protestantiezh pe an Ilizoù protestant a vez graet ouzh an holl ilizoù deuet e-maez an Iliz katolik a-c'houdevezh an disrann graet a-heul teologourien 'zo evel Martin Luther, Jean Calvin, Jan Hus pe Ulrich Zwingli er.
Bryggen
E 1070 e voe savet kêr Bergen. An dachenn m'emañ Bryggen hiziv an deiz eo lodenn goshañ kêr. E-tro 1360 e voe savet ur c'hontor gant tud Kevre Hansa eno, ha gwellaet e voe ar c'hae peogwir e oa deuet kêr da vezañ a-bouez a-fet kenwerzh. Tamm-ha-tamm e voe implijet savadurioù Bryggen gant kenwerzhourien Kevre Hansa, ha leuniet e vezent gant madoù liesseurt, dreist-holl pesked eus norzh Norvegia hag ed eus Europa.
Meur a wech e voe tan-gwalll e tiez koad Bergen koulz hag e re Bryggen, se 'zo kaoz e weler hiziv an deiz savdurioù bet savet goude 1702 (ma voe tan er savadurioù koshañ), war-bouez un nebeud kavioù mein bet savet er. Lodennoù eus Bryggen a voe distrujet gant an tan e 1955 ivez. El lec'hioù-se e voe savet Mirdi Bryggen e 1976 diwar ur steuñv gant ar savour Øivind Maurseth.
Paotr e vec'h lann
E Breizh
E Breizh ez eo al laer lann a weler, Paotr e vec'h lann, Yann e vec'h lann, an troc’her lann, ur fagodenn lann war e choug. Gwelet a reer anezhañ fraezh o tougen ur vec'h lann gant e forc'h. E Breizh-Uhel e kaver ar memes hengoun eus un den avec sa fourchée de jans pe e fagot de fonilles pe faguilles (raden ha drez marv). Komz a reer ivez e brezhoneg eus Glaoda'r Skañv a oa lonket gant ar loar a-greiz ma oa o laerezh lann d'e gezeg. Gwelet e vez e-barzh al loar da vare ar c'hann, evel ur c'horf, gant e vec'h lann war e gein. Hervez ar vojenn ez eo kondaonet da chom el Loar da viken abalamour m'en doa laeret lann ha m'en doa livet gevier o touiñ war al loar.
Sede ar vojenn a gonter hervez Daniel Giraudon : "Un nozvezh goañv, pa lugerne sklaer al loar en he c'hann, e oa un aotrou o tont d'ar gêr diwezhatoc'hik evit kustum pa 'n em gavas gant un amezeg a oa meur a fagodenn lann gantañ war e gein. Hag eñ ha mont dezhañ : "Kemeret 'peus al lann-se e-barzh ma lanneg !" - "'M eus ket, Aotrou, a respontas ar peizant, al lann-se n'eo ket deoc'h." – "Ha prest out da douiñ dirak al loar, n'eo ket bet laeret ganit ar fagodenn lann-se ?" eme ar perc'henn o tiskouez al Loar gant e viz. Rak touiñ e le war al loar a oa ar c'hiz kozh. - "Ra vin lonket gant al Loar pa'm bije kemeret al lann-se war ho touaroù !" a respontas al laer. Ne oa ket peurlavaret e c'her ma oa lonket gant al Loar."
Er bed
E-pad milvedoù, tud o deus kredet gwelet, un den, ul loen, pe un draez zoken pa sellent ouzh al loar. Ouzhpenn 2400 vloaz zo ez eus anv eus ur glesker el Loar e-barzh an I Ching ("Levr ar c'hemmoù"). Anv zo eus an den el Loar el lennegezh norsek en Edda e komz-plaen. E Mezoamerika, e reer anv eus ar ‘c'honifl el Loar’ abaoe ar marevezh rakkolombian. Ur glesker pe ur c'honifl eo al loened gwelet an aliesañ e tarchoù al Loar. En Eurazia e c'haller gwelet ur glesker pe ur vaot el Loar diouzh an dro Kavout a reer ivez istor an douger dour el Loar eus Europa betek ar c'hevandir amerikan, en norzh dreist-holl.
E mitologiezh Skandinavia, Máni eo personadur al Loar a dreuz an oabl en ur c'harr stlejet gant kezeg. Dispennet e vez atav e roudoù gant ar bleiz Hati a dapo anezhañ da vare Ragnarök. Máni a dalvez "Loar".
E mitologiezh Bro-Japan e kreder ez eus ur meuriad boudoù speredel heñvel ouzh tud o chom war al Loar. Anv zo anezhe e mojenn an troc'her bambouz.
Ur skouer all eo "Aiken Drum" e Bro-Skos. "Aiken Drum" eo anv an den zo o vevañ el loar ha titl ur son poblek evit ar vugale e Bro-Skos.
Ar c'honifl el Loar zo testeniekaet e broioù ma kaver mit an diveuzadenn hag e takadoù etre mit ar splujer ha mit an diveuzadenn (e lec'hioù eus Azia ar reter, ne anavezer hini ebet eus an daou vit krouidigezh). En Afrika ez eo Konifl ur c'hannad a-berzh al Loar hag a zegas ar marv d'an dud abalamour ma ra fall e gemennadenn. Kavout a reer ul liamm etre al Loar, ar c'honifl, hag un aberzh en tan en India hag e Mezoamerika. Danevell a ra ar Śaśa-Jātaka istor ur c'honifl treuzfurmet el Loar gant Bouddha, evit e drugarekaat da vezañ en em daolet en tan. Hiviziken e weler ar c'honifl el Loar. E Mezoamerika e taneveller an istor da-heul : goude bezañ chomet en entremar, Teccistecatl (al Loar) a heulias Nanahuatzin (an Heol) en un tan bras. Da gastizañ Teccistecatl eus e laoskentez, unan eus an doueed a daolas ur c'honifl ouzh he dremm, hag e weler anezhañ eno atav. En Azia ar reter hag e Sina peurgetket, ur vojenn gozh a sav ul liamm etre ur c'honifl pe ur glesker el loar hag un eliksir da vevañ da viken. Berr-ha-berr, Ar c'honifl el loar a zegas ar marv d'ar wazed en Afrika, en em aberzh gant kalonegezh en India, en em ziskouez laos e Mezoamerika, hag a fard un eliksir a vuhez en Azia ar reter.
Ar Vaneg
Ar Vaneg (Рукавичка / roukavychka, ar vaneg, en ukraineg) zo ur gontadenn eus Ukraina, brudet er bed a-bezh, ha troet en ur bern yezhoù. Dastumet eo bet en gant Pavlo Tchoubynsky hag Ivan Rudchenko.
Yezhoù
El mitón eo an anv spagnolek, da lavarout eo miton e brezhoneg. E Bro-C'hall eo anavezet evel la Moufle ha kontet e vez da vezañ rusek. Er broioù saoznek eo anavezet evel The Mitten, ha brudet eo embannadur an oberourez stadunanat Jan Brett e 1989. E brezhoneg eo bet embannet gant Sav-Heol evel Ar Vaneg  e 2021, diwar an embannadur gallek.
Crunchie
Crunchie zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Cadbury abaoe 1929.
Protestantiezh
E penn kentañ ar e konter tro-dro da 800 milion a brotestanted er bed a-bezh.
Glareolidae
Glareolidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ glareelled ha timadelled, termenet e 1831 gant an evnoniour alaman Christian Ludwig Brehm (1787-1864).
Diouzh Doare 6.3 an IOC World Bird List ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Seitek (17) spesad en holl.
Perano
Perano  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Rupert
Rupert pe Ruppert zo un anv-badez saoznek.
Orin
Dont a ra eus an anv latin Rupertus, deuet diwar an anv henalamanek Hruodoperht/Hruodoberht a zo ivez orin an anv  Robert. "Rupert" ha "Robert" a zo neuze stummoù disheñvel a vremañ diwar an anv henalamanek, diazezet war  Hrothi, "klod, gloar" + Berht, "skedus"; koulz Rupert ha Robert eta a dalv  kement ha "brud skedus".
Septicflesh
Septicflesh a zo ur strollad death metal a orin eus Gres, a zo bet stummet e 1991.
Chip Ganassi Racing
Chip Ganassi Racing a zo ur skipailh redadegoù kirri amerikan a red en Indy Car hag e NASCAR.
CART
Redet en deus ar skipailh er gevezadeg CART betek 2002 o c'hounit peder wech etre 1996 ha 1999 gant Jimmy Vasser, Alessandro Zanardi (div wech) ha Juan Pablo Montoya.
IndyCar
Goude un nebeud redadegoù etre 2000 ha 2002, gant un trec'h en Indianapolis 500 gant Juan Pablo Montoya e ya ar skipailh en IndyCar e 2002. Gounezet en deus un nebeud titl. Redek a ra bremañ gant peder wech kampion Dario Franchitti, Scott Dixon, Graham Rahal ha Charlie Kimball.
Sprint Cup Series
Redek a ra ar skipailh gant Jamie McMurray ha Juan Pablo Montoya.
Sports Car Series
Redek a ra ar Chip Ganassi Racing gant Memo Rojas ha Scott Pruett.
Lançados
Al Lançados ("ar Re stlapet er maez") a oa rederien-bro ha trevadennerien a orin portugalat en arvor Afrika ar C'hornaoueg (Senegal, Gambia, inizi ar C'hab Glas, Ginea, Sierra Leone ha lec'hioù all c'hoazh). Un darn anezho a oa yuzevien, dreist-holl kristenien a-nevez, o tec'hout rak an Inkizision bortugalat.
Al Lançados a gave gwragez e-touez an Afrikanezed eus ar familhoù er galloud ; dre-se e veze gounezet difenn rak an Inkizision hag ivez aezamantoù a-fed kenwerzh : sevel a raent hentoù kenwerzhel kuzh evit gwerzhañ armoù, spisoù ha sklaved. Kurunenn Portugal a oa kounnaret-bras dre ma ne veze tennet tailh ebet eus ar c'henwerzh-se. Biskoazh ne voe uhel-uhel an niver a Lançados, met o fouez ha hini o bugale afrikan-portugalat a voe an diazez da eskemmoù etre Europiz hag Afrikaned. Kreñv eo bet o nerzh politikel hag ekonomikel betek ma teuas kontoueroù Bissau ha Cacheu da vezañ porzhioù gwir.
Eus al Lançados eo deuet ar yezh hag ar sevenadur Crioulo (kreoleg ar bed portugalek), hag ar papiamento ivez.
The Letters of J.R.R. Tolkien
The Letters of J. R. R. Tolkien ("Lizheroù J. R. R. Tolkien") zo un dibab eus lizheroù J. R. R. Tolkien embannet e 1981 hag aozet gant buhezskrivour Tolkien, Humphrey Carpenter, gant skoazell Christopher Tolkien. Mont a ra 354 lizher d'ober al levr. Skrivet int bet etre miz Here 1914, pa oa Tolkien was ar studi en Oxford, hag an 29 a viz Eost 1973, pevar devezh a-raok e varv.
Rummadoù
Gallout a reer dispartiañ al lizheroù e pevar rummad :
Dedennus-kenañ eo ar rummad diwezhañ evit an dud intereset gant oberenn Tolkien, rak pourchas a reont ur bern titouroù diwar-benn Douar ar C'hreiz na c'haller ket kavout en oberennoù embannet gant Tolkien.
Brezel
Tolkien, bet ofiser en Emgann ar Somme, a zisklêrie alies e gaz bras evit ar brezel, evit forzh peseurt abeg e vefe. Anat eo en un niver a lizheroù a skrivas e-pad an Eil Brezel-bed d'e vab Christopher. Gallout a reer menegiñ ivez en o mesk e gilstourm da vare bombezadennoù Hiroshima ha Nagasaki, ma ra anv eus ar re o doa savet bombezennoù ar Raktres Manhattan evel "tud foll" ha saverien eus "Tour Babel".
Douar ar C'hreiz
E 1951 e espere Tolkien e vefe embannet The Lord of the Rings hag ar Silmarillion gant Collins. Da c'hounit anezhe d'ar soñj e "tepante an eil ouzh egile ha n'halled ket o rannañ", e kasas ul lizher da Milton Waldman eus Collins, hag a zeskrive diazezoù ha palioù e skridoù, hag a roe un diverradenn eus an holl istor abaoe krouidigezh Arda, e-pad ar c'hentañ an eil hag an trede oadvezh, hag a echue gant un dave da An Hobbit (Embannet e oa c'hoazh ha dre se e soñje dezhañ e oa anavet) ha linennoù bras istor Aotrou ar Gwalennoù. Al lizherenn Nnn 131 eo. Ne gaver ket linennoù bras The Lord of the Rings el levr-mañ abalamour ma seblante re hir. Embannet e oa bet al lodenn-se eus al lizher e-barzh The Lord of the Rings: A Reader's Companion. Deskrivañ a ra Duriez al lizher, enni 10 000 ger, evel "unan eus an alc'hwezioù gwellañ da skridoù Tolkien".
Lizheroù all a zegas sklêrijenn diwar-benn danvezioù ken liesseurt ha lec'h Douar ar C'hreiz ("Bed kozh gwirion ar blanedenn-mañ", p. 220, Nnn 165), stummm divskouarn an Hobbited ("un tamm begek hepken", p. 35, Nnn 27) hag awen 'Diskar Númenor' e hunvreoù Tolkien a-zivout Atlantis a zeue en-dro alies (p. 213, Nnn 163..
Naziegezh
Lizheroù eus an 29 hag an 30 a ziskouez e oad oc'h atropiñ da embann un droidigezh alamanek eus An Hobbit e 1938. Goulenn a reas an embregerezh alaman hag a orin arian e oa Tolkien. Kounnaret e oa Tolkien gant an dra-se hag e skrivas daou vrouilhed respont d'e embanner da choaz. N'emañ ket an hini kentañ el levr. E-barzh hemañ e soñjer e nac'he Tolkien disklêriañ tra pe dra diwar-benn orin e diegezh. En eil brouilhed e tisklêrie :
Brezel etre Prusia hag Aostria
Ar Brezel alaman (alamaneg : Deutscher Krieg, Deutscher Bruderkrieg, Deutsch-deutscher Krieg), anvet Brezel ar Seizh Sizhun (Siebenwöchiger Krieg) ivez, eo ar brezel a c'hoarvezas etre Impalaeriezh Aostria ha Rouantelezh Prusia e 1866. Meur a anv zo bet roet dezhañ, hag ivez Brezel an Unvanidigezh (Einigungskrieg). Liammet eo ivez ouzh Trede Brezel Dizalc'hiezh Italia.
Er brezel-se e voe barr ar stourm etre daou c'halloud, hini Aostria ha hini Prusia, a oa kroget e 1740, evit gouzout piv a vefe mestr war Alamagn. Kreñv e oa arme Prusia, modernaet, pourvezet mat, boas da vrezeliñ abaoe brezel an Dugelezhioù. Trec'h e voe Prusia war gevredidi Aostria en emgann Langensalza (27 ha 28 Even 1866), ha war Aostria en emgann Sadowa d'an 3 a viz Gouhere 1866.
Gant Aostria e oa he c'hevredidi eus ar C'hengevredad german hag e tu Prusia e oa un toullad amezeien vihan. Gant ar brezel-se edo ar c'hendamouez en Alamagn en e varr uhelañ etre Prusia hag Aostria, abaoe 1740. Un arme c'halloudus he devoa Prusia. Aostria an Tiegezh Habsburg-Loren a oa bet a-viskoazh ar vroad e penn an Impalaeriezh da gentañ, hag e penn ar C'hengevredad german goude, met adalek Nevezamzer ar Pobloù e savas bec'h etre Aostria ha Prusia, ar galloud nevez o kreskiñ gant hec'h arme hag hec'h ekonomiezh vodern. Mennet e oa Prusia, ur vro brotestant, gant he greanterezh hag he soudarded, da ren Alamagn unvanet dindani, hep Aostria, un impalaeriezh katolik kozh, bro labourerien-douar ha pobloù liesseurt, Slaved dreist-holl.
Ana de Mendoza
Ana de Mendoza  zo anv div briñsez spagnol :
Lama dei Peligni
Lama dei Peligni   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Dugelezh Nassau
Dugelezh Nassau (alamaneg : Herzogtum Nassau) a oa ur stad e Kengevread ar Roen, ha goude er C'hengevread alaman krouet e 1806, a voe staget ouzh Rouantelezh  Prusia e 1866, da-heul  ar Brezel etre Aostria ha Prusia ; neuze e teuas da vout ur rann eus proviñs Hessen-Nassau.
Istor
Krouet e voe Dugelezh Nassau gant Feur-emglev Pariz d'an 12 a viz Gouhere 1806, ha hervez ar mellad 5 anezhañ e oa penn an Tiegezh Nassau an hini a zalc'he an titl a zug, da lavarout eo Friedrich August, priñsNassau-Usingen. A-raok bout staget ouzh Prusia e oa un hantervouezh d'an dugelezh, rannet gant dugelezh Braunschweig en dietaoù ordinal ha div dezhi hec'h-unan er vodadeg veur.
E 1815 edo soudarded eus Nassau en emgann Waterloo dindan dug Wellington.
E-pad ar brezel etre Aostria ha Prusia e 1866 edo dug Nassau o harpañ Aostria. Goude ar brezel e voe staget an dugelezh ouzh Prusia ha kendeuzet gant Hessen ha kêr Frankfurt am Main da grouiñ proviñs Hessen-Nassau.
Inizi Mariana
An Inizi Mariana  (Islas Mariånas e chamorro ; Mariana Islands pe Marianas e saozneg ; betek deroù an, anvet ivez Islas de los Ladrones, da lavarout eo "Inizi al Laeron" e spagnoleg) zo un enezeg e stumm ur wareg treset gant pemzek menez volkanek e gwalarn ar Meurvor Habask. Emaint er su da Japan, hag en norzh da C'hinea-Nevez.
Dont a ra o anv eus ar rouanez Mariana Aostria, Rouanez Spagn ha rejantez er kantved, pa oa krog Spagn da drevadenniñ an enezeg. Brezel a voe e 1898 etre Spagn ha Stadoù-Unanet Amerika. Kemeret e voe Guam gant SUA, ha gwerzhet Inizi Mariana an Hanternoz gant Spagn da Alamagn. Hiziv int dalc'het holl gant SUA, hogen chomet eo rannet an daou diriad :
Palombaro
Palombaro   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Iliz ar Premidi (Tabgha)
Iliz ar Premidi Sant Pêr zo un iliz katolik e Tabgha, war ribl lenn Tiberiad, 3 km er su da Gafarnaom, en Douar Santel. Savet e voe el lec'h-se evit derc'hel soñj eus an deiz ma tisklerias Pêr e feiz da Jezuz savet da vev.
Testamant Nevez
Hervez a lenner en Testamant Nevez, goude ar beskerezh vurzhudus a 153 pesked, Jezuz a lavaras teir gwech da Simon-Pêr : « Simon, mab da Yann, ha karout a rez ac'hanon ? ». Goude an trede gwech, Jezuz a lavaras da Bêr : « Bez pastor va deñved » (Yann 21,1-17)
An iliz
Savet war ur roc'h emañ iliz ar Premidi Sant Pêr, e-kichen santual ar bara kresket. E-kreiz iliz ar Premidi, ez eus ur roc'h anvet "Mensa Christi". Hervez an hengoun kristen, Jezuz a roas warni bara ha pesked da zebriñ d'e ziskibien goude e adsav da vev (Yann 21, 9-13).
Pemp gwech eo bet adsavet an iliz-se etre ar 4e kantvet hag amzer ar Groazidi. Diskaret gant ar sultan Baïbars e 1263, n'eo bet savet en-dro nemet e 1943. Ar Pab Paol VI a oa deuet di e pelerinach e miz Genver 1964.
Glareell Aostralia
Ar spesad nemetañ eo er genad Stiltia.
Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia hag e Timor.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hlareell Aostralia en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Tarwater
Tarwater a zo un daouad sonerien alaman savet gant Bernd Jestram ha Ronald Lippok. Sonerezh hep kan a vez savet ganto, alies evez lavaret ez eo sonerezh post-rock.
Guilmi
Guilmi  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Tarwater
Istor
Jestram ha Lippok a gejas an eil gant egile en ur strollad punk eus Alamagn ar Reter. Kregiñ a rejont da enrollañ tonioù e-keit ma oa ezel Lippok eus To Rococo Rot. E 1996 e teuas er-maez o fladenn gentañ, 11/6 12/10 he zitl. E 1998 e lakjont embann o eil pladenn, Silur, he zitl. Degemeret mat e voe gant ar vurutellerien, ha skignet e voe neuze e SUA. E 2000 e lakjont embann Animals Suns & Atoms ha Dwellers on the Threshold e 2004. E 2005 e teuas er-maez o fladenn gentañ embannet gant Morr, The Needle Was Traveling he zitl.
Elena
Elena zo un anv-badez hag a gaver e meur a yezh en Europa : brezhoneg, hellazeg, italianeg, roumaneg, spagnoleg. E meur a yezh ivez e vez skrivet Helena : poloneg, portugaleg, svedeg. E brezhoneg e gaver Lena ivez.
Milky Way
Milky Way zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Mars Incorporated abaoe 1924.
1928 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Catharina Norman
Catharina Norman a oa ur gourtizanez svedat a voe karget da ober war-dro gwerc'hded ar roue Gustav III e 1771.
Pennadomo
Pennadomo    zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Lena Christ
thumb| Lena Christ e Glonn Lena Christ, ganet d'an 30 a viz Here 1881 en Glonn ha marvet d'an 30 a viz Mezheven 1920 en München a oa ur skrivagnerez vavarian.
Oberenn
Brudet eo he romant Rumpelhanni, embannet e 1916, ma kont buhez ar re baour war ar maez.
Menez an Eürustedoù
Menez an Eürustedoù pe Menez ar Gwenvidigezhioù zo un dorgenn e Galilea, etre Kafarnaom ha kêriadenn Jenezared, m’en defe embannet Jezuz e « Sarmon war ar Menez » pe « Embann ar Rouantelezh » (Mz 5,1-12 ; Lk 6,17.20-26).
Istor
E Tabgha, e tu an hanternoz, en tu all d'an hent a gas d'an eien, e oa gwechall santual kentañ an Eürustedoù, bet savet moarvat er IVe kantved ha distrujet gant kren-douar 419. Adsavet e voe nebeut war-lerc'h, ha diskaret en-dro goude an Xvet kantved.
Adalek mare ar Groazidi e voe kemeret ar pleg da lidañ embannadur an Eürustedoù uheloc'h war ar menez, 1 200 m pelloc'h, el lec'h ma weler bremañ un iliz ront bet anvet Iliz an Eürustedoù ha kensakret e 1938.
Snickers
Snickers zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Mars Incorporated abaoe 1930.
Iliz an Eürustedoù
Iliz an Eürustedoù zo un iliz katolik war ribl lenn Tiberiad, e-kichen Menez an Eürustedoù. Hervez an hengoun kristen, eo ul lec'h m’en defe Jezuz embannet e « Sarmon war ar Menez » pe embann ar Rouantelezh (Mz 5,1-12 ; Lk 6,17.20-26).
Ar Pab Paol VI a oa deuet di e pelerinach e miz Genver 1964, hag ar Pab Yann-Baol II e Meurzh 2000.
Louis Le Vau
Louis Le Vau (Pariz, 1612 – 11 a viz Here 1670) a oa un tisavour gall a labouras evit ar roue Loeiz XIV.
Palena (Abruzzo)
Palena   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Sheba
Sheba zo ur merk boued evit ar c'hizhier, krouet e 1988 e Hamburg.
Departamant an Adda (1797)
Departamant an Adda a oa anv un departamant gall en Italia, etre 1797 ha 1798, er  Republik sizalpin. Crema ha Lodi e oa an daou bennlec'h anezhañ, a-bep-eil bep daou vloaz, hogen ken berr e padas ma ne voe ket kemmet ar pennlec'h gwech ebet.
Adkrouet e voe an departamant e 1805.
Ruy Gómez de Silva
Rui Gomes da Silva (en portugaleg), anavezetoc'h evel Ruy Gómez de Silva (e kastilhaneg), ganet e Chamusca d'ar 27 a viz Here 1516 ha marvet e Madrid d'an 29 a viz Gouhere 1573, a oa un den uhel a Bortugal e lez ar roue spagnol Felipe II, priñs Éboli, dug Pastrana, Francavila hag Estremera, kont Melito, ha Meurdezour a Spagn.
Eisteddfod Caerfyrddin, 1451
Un Eisteddfod brudet a oa bet e Caerfyrddin, e kreisteiz Kembre, e 1450 pe 1451. Goude ma soñjer e voe meur a hini all a-raok dezhi er Grennamzer, n'eo nemet an eil eisteddfod testeniekaet goude Eisteddfod Aberteifi, 1176 hag a-raok re Caerwys er.
Krackel
Krackel zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Hershey abaoe 1938.
Whiskas
Whiskas zo ur merk boued evit ar c'hizhier.
Arnoldus Andries des Tombe
Arnoldus Andries des Tombe (6 a viz C'hwevrer 1818 e Vught - 16 a viz Kerzu 1902 e Den Haag) a oa un dastumer oberenn arzel izelvroat. E 1881 e prenas Plac'h he ferlezenn e-pad ur werzh diouzh ar c'hresk e Den Haag. Ouzhpenn an daolenn-se e roas unnek taolenn all da skipailh mirdi Mauritshuis en Den Haag.
Lettopalena
Lettopalena   zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Thripadectes
Thripadectes zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezho en holl.
Lancellotto
Lancellotto zo un anv-badez italianek, Lanselod e brezhoneg.
Apparition (Maupassant)
Apparition (Gweledigezh) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn Le Gaulois d'ar 4 a viz Ebrel 1883, hag adembannet en dastumad Clair de lune er bloaz goude.
Monteodorisio
Monteodorisio a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en Italia.
Hélène
Hélène zo un anv-badez gallek, deuet eus Helene, e gregach.
Paglieta
Paglieta  a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en Italia.
Hélène
Tud
250px|thumb|[[Hélène Grimaud e La Roque-d'Anthéron e 2004. ]]
Kanaouennoù
Hélène zo anv div ganaouenn c'hallek : Hag ivez :
Pennadoù kar
Hag ivez:
Gwallreuz Kevre Kampioned an UEFA 2022
Bec'h bras a oa savet e-kerzh tro-serr Kevre Kampioned an UEFA 2022 d'an 28 a viz Mae 2022, e-tal Pariz e Bro-C'hall.
Fedoù
Ouzh dor Stadiom Bro-C'hall e Saint-Denis, e Bro-C'hall, dres a-raok hag e-pad ar c'hrogad diwezhañ etre skipailh saoz Liverpool hag ar skipailh spagnol Real Madrid d'an 28 a viz Mae 2022.
Kalz harperien saoz a oa chomet sac'het dirak dorioù ar stadiom e-pad eurvezhioù memes pa oa kroget an abadenn mell-droad. Torfedourien o devoa tennet gounid eus an darvoud evit laerezh ha tagañ ar Saozon ha mont er stadiom hep bilhed. Poliserien Bro-C'hall o devoa implijet gazoù e-leizh evit klask degas ar peoc'h en-dro diwar-goust ar Saozon hag a oa peoc'hus.
Obererezhioù an archerien a oa bet harpet goude-se gant politikerien uhel ar gouarnamant gall ha gant an UEFA, oc'h embann dibrouenn e oa betek 40 000 Saoz o devoa klasket dont tre ar stadiom divilhed. Ken spontus e oa bet ar cholori ma voe rediet daleañ lañs ar c'hrogad eus 36 munutenn.
An harperien hag ar gazetennerien a oa bet buan o tiskleriañ e oa ar gouarnamant gall o livañ gevier (Amélie Oudéa-Castéra ha Gérald Darmanin) hag e oa peadra da brouiñ kement-se. Goulennet eo bet buan gant Bro-Saoz lakaat ober un enklask evit gouzout petra a oa erruet.
Boedig
Boedig zo un enezenn e Mor Bihan Gwened dirak an Ankl e Sine ha dirak Rogeltaz en Aradon. Stag eo ouzh kumun Sine, ha dezhi 22 zevezh-arat.
Un toullad savadurioù zo, hag ur chapel da Sant Jozeb.
Gwerzhet e oa bet gant an tiegezh Breux-Lelong en 2010 da Olivier Metzner, alvokad eus Pariz, ha difenner Jérôme Kerviel, evit 2,5 milion a euroioù. Adwerzhet eo bet gantañ kent dezhañ en em lazhañ.
Bousignies
Bousignies zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Glareola
Glareola a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar glareelled, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Bousignies
Emdroadur ar boblañs 1800-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Glareola
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
Pevar (4) isspesad en holl.
Roperzh Iañ
Roperzh Iañ a c'hall bezañ anv meur a zen :
Gran Turismo (heuliad c'hoarioù video)
Gran Turismo (グランツーリスモ Guran Tsūrisumo, berraet e GT) zo un heuliad c'hoarioù video redadeg otoioù brudet mat ha sevenet gant Polyphony Digital. Sevenet evit ar c'hoñsolennoù Playstation nemetken, ar c'hoarioù Gran Turismo a glask reiñ an tu d'ar c'hoarierien da implij un toullad otioù redadeg gant ar pal ma vefent an tostañ da geñver gwirionez an neuz hag an doare d'o vleniañ. Abaoe penn-kentañ ar Frañchiz e miz Kerzu 1997, tro 76 milion skouerenn a voe gwerzhet dre ar bed war ar c'hoñsolennoù PlayStation 1, PlayStation 2, PlayStation 3, ha PlayStation Portable, o lakaat an heuliad da vezañ an hini gwerzhet ar muiañ ha perc'hennet gant ar merk PlayStation.
Evit adkavout ganedigezh an heuliad Gran Turismo e vez ret distreiñ bloavezh 1992, pa oa bet karget Kazunori Yamauchi gant ur skipailh seizh den all da seveniñ ar c'hentañ c'hoari Gran Turismo, 5 bloaz a voe ezhomm dezho evit e echuiñ. E miz Kerzu 2015, ouzhpenn 76,5 milion skouerenn eus ar c'hoarioù Gran Turismo a oa bet gwerzhet.
An heuliad c'hoarioù video Gran Turismo a oa bet sevenet gant Polyphony Digital ha produet gant Kazunori Yamauchi. Ar pezh a zedenn ar c'hoarierien en heuliad Gran Turismo eo ar grafikoù uhel, un niver uhel a girri-tan a vez tu bleniañ, an adsevel spis d'ar c'hirri-tan, an doare bleniañ tost ouzh unan gwirion,hag an tu a vez roet d'ar c'hoarierien da zegas kemmoù d'an otoioù evit gwellaat pe personelaat hervez ar c'hoantoù.
Miglianico
Miglianico  zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera
Ana de Mendoza de la Vega y Luna, pe Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera (Medina de Rioseco, 1554- Guadalajara, 1633), a oa dugez an Infantado, meurdez a Spagn, eus 1601 betek he marv e 1633.
Dimezioù
Merc'h e oa da Íñigo López de Mendoza y Mendoza.
Robert Darène
Robert Darène, bet ganet Robert Pierre Émile Devos e Marselha (Bouches-du-Rhône, Bro-C'hall) d'an 10 a viz Genver 1914, ha marvet d'an 16 a viz Genver 2016 e Mittainville (Yvelines), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema), ur filmaozer ha saver senario gall.
Ana de Mendoza y Enríquez de Cabrera
Dimezioù
Div wech e timezas. Da gentañ da Rodrigo de Mendoza, breur d'he zad, evit mirout ouzh kudennoù a hêrezh en dugelezh Mendoza. Div verc'h hepken a vevas dreist o c'hrennoad :
Intañvez e voe Ana Mendoza e 1587.
Seizh vloaz goude, e 1594, ec'h addimezas da Juan Hurtado de Mendoza y Mendoza, Mayordomo mayor ar Rouaned Felipe III ha Felipe IV, hag ivez Paotr-kezeg meur Felipe IV, mab da Íñigo López de Mendoza y Mendoza, 3de Markiz Mondéjar. Div verc'h o doe :
Butorides sundevalli
Butorides sundevalli a zo ur spesad evned hirc'harek eus ar c'herentiad Ardeidae.
Anvet e voe Ardea Sundevalli (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941) : dougen a ra anv al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Boued
Bevañ a ra diwar besked ha krank.
Un Million (Maupassant)
Un Million (Ur Milion) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, embannet e 1882.
Butorides sundevalli
Annez
Emañ brosezat ar spesad war aodoù hag e mangrovennoù Inizi Galápagos.
Un Million (Maupassant)
An danevell
Gortoz un hêrezh a ra daou bried.
Ferrari 308
thumb|Ferrari 308 GTB eus 1976 Ar Ferrari 308 zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Ferrari etre 1975 ha 1985, da heul ar Ferrari 246 hag a-raok ar Ferrari 328.
Er stirad pellwel Magnum, P.I. e vez Thomas Magnum o vleinañ ur Ferrari 308 GTS ruz, prestet dezhañ gant Robin Masters.
Marchosi
Ar marchosi eo kraou ar c'hezeg, ma vezont diwallet, ha maget gant ar paotr-kezeg.
Liscia
Liscia  zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Nanda Costa
Fernanda Costa Campos Cotote, ganet d'ar 24 a viz Gwengolo 1986, zo un aktourez vrazilian. Brudet eo bet dre he roll penn, evel Morena, en telenovela Salve Jorge.
Departamant an Adda (1805)
Adda a oa un departamant gall e Rouantelezh Italia, krouet gant Napoleon Iañ, impalaer ar C'hallaoued e 1804, ha Roue Italia adal 1805. Anvet e oa diwar ar stêr Adda, ha Sondrio a oa ar pennlec'h anezhañ.
Klotañ a rae gant ar Valteline ha kontelezhioù Chiavenna ha Bormio.
Istor
Un departamant « Adda » a oa bet krouet d'an 9 a viz Gouhere 1797 er Republik Sizalpin, ha dezhañ daou bennlec'h, Lodi ha Crema, a bep eil bep daou vloaz.
D'ar 5 a viz Du 1797 e voe krouet an departamant « Adda-et-Oglio », dezhañ Morbegno da bennlec'h, evit reiñ bod d'ar Valtelina ha da gontelezhioù Chiavenna ha Bormio, tennet digant ar Grisons d'an 19 a viz Mezheven 1797 ha staget ouzh ar Republik Sizalpin d'an 22 a viz Here goude. D'an 3 a viz Kerzu 1797 e voe kaset ar pennlec'h da Sondrio.
D'ar 1añ a viz Gwengolo 1798 e voe kaset Adda da get pa voe adaozet an departamantoù. Daou vloaz goude, e 1800, e voe diskaret an Adda-et-Oglio pa voe adkrouet ar Republik Sizalpin, deuet da vout goude ar Republik italian.
Beg Lokmazhe
Beg Lokmazhe zo ur beg-douar en aod kornôk Bro-Leon, e kumun Plougonvelen. Dirak Beg Lokmazhe e tremen ar bigi a zeu eus Brest hag a ya war-zu an hanternoz.
E Beg Lokmazhe e kaver rivinoù abati Lokmazhe, un tour-tan, un arouezva, un nebeud tiez hag ur monumant e koun ar vartoloded "marvet evit Bro-C'hall" e-pad ar brezelioù.
Glareola cinerea
Glareola cinerea a zo ur spesad evned e-touez kerentiad ar Glareolidae.
Annez
Bevañ a ra al labous a-hed stêr Niger peurgetket hag e kornôg ha kreiz Afrika ivez.
L'Héritage (Maupassant)
L'Héritage zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884.
Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e 1882, hag anvet e oa Un Million. Adembannet e voe en dastumad Miss Harriet e 1884.
Agogna (departamant)
Departamant an Agogna zo bet un departamant gall en Italia : er Republik sizalpin da gentañ, er Republik italian goude, hag e rouantelezh Italia (1805-1814).
Helen
Helen pe Ellen, pe Elen, zo un anv-badez saoznek, diwar an anv gregach Helene.
Bartholomeus van der Helst
Bartholomeus van der Helst (Haarlem, 1613-douaret d'ar 16 a viz Kerzu 1670) a oa ul livour ha poltredour izelvroat. Mab e oa d'un tavarnour eus Haarlem. E 1636 ez eas da Amsterdam da chom hag eno e timezas.
Feuriader demokratelezh
Democracy Index 2022.svg gant The Economist Group, ur bodad breizhveuriat hag a bled dreist-holl gant an ekonomiezh, evit klask muzuliañ an demokratelezh er bed. Evit se e vez jedet dezverkoù strollet e pemp rumm : penaos e vez kaset war-raok an dilennadegoù hag al lieselouriezh, ar frankizoù denel, mont war-raok ar gouarnamant, ar c'hemer perzh er politikerezh, hag ar sevenadur politikel. Notennet e vez ar broioù etre 0 ha 10, ha renket e vezont hervez pevar renad : demokratelezh leun (full democracy) evit ar broioù a dap etre 8 ha 10, demokratelezh siek (flawed democracy) etre 6 hag 8, renad brizh (hybrid regime) etre 4 ha 6, ha renad aotrouniek (authoritarian regime) dindan 4.
Renkadur 2022
N'eus ket bet dalc'het kont eus un nebeud broioù: stadoù korr evel Andorra pe Monaco, stadoù enezek bihan pe vihanoc'h (Nauru, Barbados pe Vanuatu), broioù aet ar stad da get evel Somalia, broioù nevez-difluket (Soudan ar Su)...
Mariana an Norzh
Inizi Mariana an Norzh (Northern Mariana Islands pe Northern Marianas e saozneg; Notte Mariånas e chamorro), zo un enezeg er Meurvor Habask, dalc'het gant Stadoù-Unanet Amerika. Pevarzek enezenn zo anezho, en ur wareg en norzh da enez Guam. Inizi Mariana a lavarer eus ar pemzek enezenn (Guam ha Mariana an Norzh).
E saozneg int anvet ent-ofisiel the Commonwealth of the Northern Mariana Islands (CNMI), hag heñvel eo o statud Commonwealth stadunanat ouzh hini Puerto Rico.
Hanter hent emaint etre Hawaii hag ar Filipinez hag etre Japan ha Ginea-Nevez. 463,63 km² zo anezho holl hag e 2010 e oa 53 883 a dud o chom enne. 90% avat zo o chom e Saipan. Eus ar pevarzek all n'eus nemet teir — Tinian, Rota hag Alamagan — a zo poblet.
An Inizi
463,63 km² eo gorread hollek an inizi. N'eus nemet peder anezho a-gement a zo poblet hervez niveradeg ar bloaz 2000.
Agogna
An Agogna (Agògna pe Gogna e lombardeg ar c'hornôg hag e piemonteg) zo ur froud a 140 km hed, adstêr d'ar Po etre ar Sesia hag an Terdoppio, goude tremen dre Borgomanero, Novara ha Mortara.
Tremen a ra dre Piemonte a-raok erruout e Lombardia.
Meurdez Spagn
Meurdez Spagn a oa un titl a noblañs uhel roet e Spagn.
Helena
Helena zo un anv-badez portugalek, svedek ha polonek, hag a glot gant Elena e brezhoneg, deuet eveltañ eus an anv gregach Helene, bet latinekaet.
Impalaerezed ha rouanezed
thumb|250px| Poltred [[Heleny Modrzejewskiej, gant Tadeusz Ajdukiewicz, e 1880, Krakowie]]
Victor de Stuers
thumb|Poltred Victor de Stuers gant Josselin de Jong thumb|Penn Victor de Stuers, e Kruisherengang 12, Maastricht Victor Eugène Louis de Stuers (20 a viz Here 1843 e Maastricht - 21 a viz Meurzh 1916 e Den Haag) a oa ur breutaer, kargad ha politikour izelvroat. E 1893 e timezas gant Aurelia Carolina, kontez van Limburg Stirum, itron de Wiersse. Ur verc'h o doe, Alice de Stuers hec'h anv. Bet eo bet e penn Rann arzoù ha skiantoù Ministrerezh an diabarzh en Izelvroioù. Asambles gant ar savour P.J.H. Cuypers e labouras war steuñv ar Rijksmuseum. E 1881 e tizoloas Plac'h he ferlezenn e-pad ur werzh diouzh ar c'hresk en Den Haag. Etre 1901 ha 1916 e voe dilennet meur a wech e Kambr kannaded an Izelvroioù.
Mozzagrogna
Mozzagrogna  zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Orsogna
Orsogna  zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Guam
Guam (e saozneg) pe Guåhån (e chamorro) zo un enezenn e kornôg ar Meurvor Habask, er su da Inizi Mariana an Hanternoz, dalc'het gant Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1898. Hagåtña (a oa Agaña en amzer an drevadennerien spagnol) eo ar gêr-benn. Ar vrasañ eus Inizi Mariana eo Guam.
Eckhard
Eckhard zo un adstumm d'an anv-badez alamanek Ekkehard, hag a zo implijet ivez evel anv-tiegezh.
Guam
Ar bobl chamorro eo pobl orin Guam, degouezhet eno war-dro 4 000 bloaz zo. Dizoloet e voe er kantved gant Fernão de Magalhães oc'h ober tro ar bed d'ar 6 a viz Meurzh 1521. E 1668 e voe savet an drevadenn gentañ gant Spagnoled hag en o zouez ar misioner katolik Padre San Vitores. E-pad ouzhpenn daou c'hant vloaz e voe un ehanlec'h e Guam evit Galionoù spagnol Manila a-raok dezho treuziñ ar Meurvor Habask bep bloaz. Betek 1898 e chomas etre daouarn ar Spagnoled, ha kemeret e voe gant ar Stadoù-Unanet e-kerzh ar Brezel 1898, etre Spagn ha SUA. Gant feur-emglev Pariz e voe roet da vat da SUA.
Eckhard
Pennadoù kar
Ekhard
Doue an Tad
Doue an Tad a zo unan eus tri ferson An Dreinded gant Doue ar Mab ha Doue ar Spered Santel er Gristeniezh.
Dáibhí Ó Bruadair
Dáibhí Ó Bruadair (1625-1698) a oa ur barzh iwerzhonek er. En e oberenn skrivet e kaver un testeni eus diskar an iwerzhoneg ha sevenadur Iwerzhon e-touez an dud uhel en amzer-hont.
Doue an Tad
En un toullad relijionoù e vez roet d'an Doue nemetañ anv an Tad. E relijionoù lies-doueel zo e vez diskouezet an doue galloudusañ evel tad an doueed all. En Olimpos eo an doue Zeus a zo tad d'an doueed all.
Dáibhí Ó Bruadair
Ganet e oa bet e Kontelezh Corcaigh ha tremen a reas ar braz eus e vuhez e Kontelezh Luimneach. Ur barzh-lez e oa ; sevel a rae barzhonegoù evit an dud uhel, ken Iwerzhoniz a-gozh, ken Saozon deuet da vevañ er vro. Klask a rae bevañ diwar e varzhoniezh hepken, evel ma rae barzhed ar Grennamzer. Hogen ne hañval ket e vije deuet a-benn, rak lenn a reer en e varzhoneg Is mairg nár chrean le maitheas saoghalta e ranke labourat an douar evel devezhour. Mervel a reas en dienez ha gwelet a reer en e varzhonegoù evel Mairg nach fuil 'na Dhubhthuata (Gwelloc’h eo bezañ peizant) pegen trenk e oa deuet da vezañ.
Gouzout a rae latin ha saozneg kenkoulz hag iwerzhoneg. Kalz en deus skrivet, diwar-benn danvezioù a bep seurt : klemmganoù marvnad e-leizh en deus savet, barzhonegoù relijiel, flemmganoù diwar-benn aloubadeg Iwerzhon gant armeoù Cromwell...
Doue an Tad
Diorren a reas relijion ar Yuzevien anv an Tad evit Yahveh abalamour d'ar pezh en deus krouet -E grouidigezh- hag abalamour ma vefe Yahveh tad d'an Israel, da lavaret eo Tad da bobl Doue.
Jezuz Krist a ziazeze e gelennadurezh war perzh Doue evel Tad, an dra a vrasañ pouez gant karantez Doue evit kompren Doue er Gristeniezh, rak Jezuz a vefe mab d'an Tad hag an denelezh a-bezh gantañ. Diorroet e vo tadelezh Doue en doueoniezh kristen en ur zisplegañ e vez kement den a zo war an douar mab d'an aotrou Doue evel ma ziskouez deomp ar bedenn "Pater noster" (Hon Tad) an anv anezhi.
BBW
"Big Beautiful Woman" (pe BBW dre verrdro) zo ur bomm saoznek d'ober anv eus maouezi tev. Ijinet eo bet ar gerioù "Big Beautiful Women" ha "BBW" gant Carole Shaw en 1979, evit brudañ ganidigezh he BBW Magazine, ur gelaouenn evit maouezed dreistpouez.
Doue an Tad
Peurliesañ, anv an Tad a sinifi hennezh a vez orin ar c'hrouadurioù, an hini a zo dreist pep tra, an aotrouniezh holl-c'halloudeg hag un diwaller war un dro. Ouzhpenn-se, Doue an Tad a zo sellet outañ evel ur boud divent, hollc'halloudek, hollouiziek, holl-vezant a vez ken didermen e c'halloud hag e garantez. Hervez teologiezh ar Gristenien,ar mab-den ne c'hell ket kompren Doue an Tad ez klok. Da skouer, pa oa o paouez skrivañ e Summa Theologica, sant Tomaz Akwino e glozas en ur embann n'en doa ket komprenet Doue an Tad c'hoazh.
Doue an Tad er Bibl
An holl avielerien ne seblantont ket reiñ ar memes pouez da dadelezh an aotrou Doue : pemp gwezh nemetken e vez graet anv anezhi en Aviel hervez sant Mark. An Aviel hervez sant Lukaz a ra anv anezhi nemet e bugaleaj Jezuz hag en e Basion vras. Anv a zo bet graet eus tadelezh Doue e-pad parabolenn ar mab prodig memes tra. Skridoù sant Yann an avieler eo a ro ur plas bras da dadelezh an aotrou Doue : c'hwezek gwezh e ra anv anezhi en e ziv lizher. E-barzh an Aviel hervez sant Yann, an dadelezh a zo ur mennozh diorroet ken-ha-ken, livet eo-hi evel ur gwir adopsion a laka an holl-Gristenien da gemer lod enni, dre ar badeziant ha Jezuz, evit ur ganedigezh nevez hag a zigor anezho da Zoue an Tad.
Tadelezh an aotrou Doue a zo sevenet-tre er bedenn "Hon Tad". Kelennet a zo bet ar bedenn-mañ d'an diskibien digant Jezuz. E-serr ober an dra-se, diskouez a rae pegen a-bouez-bras eo an tadelezh evit gouzout e vez an aotrou Doue ur boud hag a zo un dreinded.
Jobig Koad
Tad e oa da Visant Koad (1845-1908), skrivagner brezhonek ivez.
Nassau-Oranien-Fulda
Priñselezh Nassau-Oranien-Fulda (alamaneg : Fürstentum Nassau-Oranien-Fulda) zo bet ur briñselezh en Impalaeriezh santel roman etre 1803 ha 1806.
E 1795 e kollas Willem V, priñs Oranje-Nassau, e zouaroù en Izelvroioù pa voe savet ar Republik Batav gant ar Republik c'hall. Chom a reas gantañ :
Adlodennet e voe an douaroù-se hag adanvet :
Ortona
Ortona  zo ur gumun en Italia, en Abruzzo, e proviñs Chieti.
Lancillotto
Lancillotto zo
Acquappesa
Acquappesa a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Íñigo López de Mendoza
Íñigo López de Mendoza zo anv meur a zen uhel e Spagn.
Acquaformosa
Acquaformosa a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Douriez
Douriez a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Cabo da Roca
Cabo da Roca (Beg ar Roc'h e brezhoneg) zo ur beg-douar e Portugal hag ar beg-douar pellañ er c’hornôg e lodenn gevandirel Europa hag el Ledenez iberek ivez evel-just. Gant Romaned an Henamzer e veze anvet Promontorium Magnum (beg-douar meur) hag er Grennamzer e oa anavezet evel la Roca de Lisboa.
Castell Madog
Emañ kêriadenn Castell Madog en norzh da Aberhonddu, war-du Mynydd Epynt, war lez an Afon Honddu, unan eus adstêrioù brasañ ar Wysg.
Cabo da Roca
Emañ e distrig Lisbon, 40 km diouzh ar gêr-benn, en ur park natur anvet « Parque Natural de Sintra-Cascais ». Sevel a ra ar beg-douar ur 140 metr bennak a-us live ar mor. Warnañ ez eus un tour-tan hag ur stal evit an douristed a zeu di a-leizh.
Zumpano (Calabria)
Zumpano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Rochetrejoux
Rochetrejoux a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Kafr Kana
Kafr Kana (anvet ivez Kefar Kenna) zo ur gêr arabek a 18 000 a dud (e 2006), 7 kilometrad diouzh Nazaret, e Galilea (Israel).
Ar gêr-se a vefe Kêr Gana en Aviel sant Yann (2, 1-11) : e Kana eo e kemeras perzh Jezuz en un eured gant e vamm hag e ziskibien, hag e reas e vurzhud kentañ o cheñch an dour e gwin. Div iliz a zalc'h ar soñj eus ar burzhud-se, un iliz c'hresian ortodoks hag iliz ar Frañsezidi.
Luciana Gimenez
Luciana Gimenez Morad, ganet d'an 3 a viz Du 1969, zo un top model ha maouez a skinwel brazilian. Brudet eo bet pa oa o tougen bugel Mick Jagger (penn ar strollad The Rolling Stones) e-pad ma oa-eñ dimezet gant an top model all Jerry Hall. Arnodoù genetek o deus prouet e oa Lucas Maurice Morad-Jagger mab Mick Jagger.
Kafr Kana
Iliz sant Jord
Iliz an ortodoksed, gant he bolz wenn, he deus ivez anforennoù ken kozh all sanket er voger.
Chapel sant Bertele
En hanternoz, pa guitaer kêr, e weler ur chapelig gouestlet da sant Bertele, anvet c'hoazh Natanael, savet e-kichen an ti lec'h ma oa bet ganet. Genidik e oa "eus Kana e Bro-C'halilea" a lavar aviel sant Yann (21, 2) hag eñ eo a zisklêrias da Filip : "Daoust hag eus Nazared e c'hell dont un dra bennak a vat ?" (Yn 1,45-51).
Montegiordano
Montegiordano a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Kārlis Skalbe
Kārlis Skalbe (Vecpiebalga, Latvia, 7 a viz Du 1879 – Stockholm, 14 a viz Ebrel 1945) a oa ur skrivagner latvek. Brudet eo e gontadennoù, skrivet evit oadourien. Ouzh ar Monumant d'ar Frankiz e Riga e c’haller lenn gerioù skrivet gantañ : Tēvzemei un Brīvībai (Evit ar vammvro hag ar frankiz).
Labourat a reas evel kelenner ha kazetenner. Goude Dispac'h rusian 1905 ez eas kuit eus Latvia da vevañ d’an estrenvro, Suis, Finland ha Norvegia. Distreiñ a reas da Latvia e 1909 ha toullbac'het e voe e-pad 18 miz abalamour d'e vennozhioù dispac'hour. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e labouras evit meur a gazetenn ha soudard e voe en ur bagad fuzuilherien latviat, en arme rusian.
Etre an daou vrezel-bed e kendalc'has da skrivañ hag e kenlabouras gant meur a gazetenn. Dilennet e voe ivez da gannad er Saeima, parlamant ar vro. Chom a reas Kārlis Skalbe e Latvia betek 1944. Pa gomprenas e vije staget e vro ouzh an Unvaniezh Soviedel ez eas d'an harlu da Sveden. Eno e varvas un nebeud mizioù diwezhatoc'h.
E 1987 e oa bet degaset e ludu en-dro eus Sveden ha digoret e oa bet ur mirdi en e di e Vecpiebalga.
Theodorus van Wijngaarden
Theo van Wijngaarden (1874-1952) a oa ur falser izelvroat. Alies e kaver roud eus e anv asambles gant hini ur falser all anvet Han van Meegeren. Gant van Wijngaarden e veze kempennet oberennoù arzel. Alies e laboure war skeudennoù dister o friz, hag ez ae d'o gwerzhañ da lec'h all en Europa d'ober gounid. Labourat a reas war meur a falsoberenn gant van Meegeren, evel da skouer Plac'h o vousc'hoarzhin, ul livadur a voe lakaet war gont Johannes Vermeer, peogwir e tenne da Blac'h he ferlezenn. Roet e voe al livadur-se da National Gallery of Art (Washington, D.C.) gant an dastumer Andrew W. Mellon e 1937,. Alies e veze lakaet Van Wijngaarden da werzhañ falsoberennoù savet gant Meegeren.
Kamp Bandō
Kamp Bandō a oa ur c'hamp prizonidi alaman e Bandō, deuet da vout Naruto (鳴門市 Naruto-shi) e Japan e-pad ar Brezel-bed kentañ. Digoret e voe e miz Ebrel 1917.
Friskies
Friskies zo ur merk boued evit ar c'hizhier.
Honda
Honda Motor Company, Limited (本田技研工業株式会社, Honda Giken Kōgyō kabushiki kaisha, Honda Technology Research Institute Company, Limited), pe simploc'h, Honda, a zo ur saver kirri, kamionoù, motoioù, hag ivez kirri-nij japanat. Sevel a ra ivez ganerioù tredan, kefluskerioù bigi hag aveadur evit jardinat.
Krouet e oa bet gant Soichiro Honda ha Takeo Fujisawa e 1948; e Tokyo emañ sez an embregerezh.
Redet en deus Honda e redadegoù kirri, e Formulenn 1 da skouer gant e skipailh, pe o sevel kefluskerioù. Redek a ra en IndyCar bremañ o sevel kefluskerioù evit meur a skipailh.
Augustin Morvan
Augustin Marie Morvan (7 a viz C'hwevrer 1819 – 20 a viz Meurzh 1897) a oa ur medisin ha politiker breizhat.
Anavezet eo evel an hini kentañ en deus studiet ar c'hleñved neurologel anvet kleñved Morvan, ma vezer digousk. Genidik e oa eus Lanniliz e Bro-Leon ha goude e studioù e Pariz e tistroas d'e vro d'ober e vicher er vourc'h-se. Bez e voe maer Lanniliz ha kuzulier-kanton e-pad meur a vloaz ha kannad adalek 1871, dindan an Trede Republik. Stourm a reas kalz evit gwellaat yec'hed an dud vunut hag evit netra e prederie tud paour e gornad. Embann a reas pennadoù e kelaouennoù medisinerezh hag anvet e voe da gensrkiver gant Akademiezh medisinerezh Pariz.
Kenderc'hel a reas da labourat betek fin e vuhez, da 78 vloaz. Pa oa bet adsavet ospital Brest e 1945 e voe roet e anv dezhañ.
Villeneuve-d'Ascq
Villeneuve-d'Ascq  a zo ur gumun hag ur gêr nevez eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Ascq: Ascq Communal Cemetery
Implijet e voe bered ar gumun e fin ar Brezel bed kentañ e dibenn 1918 hag e 1919 gant ar 229th Field Ambulance, ar  13th and 63rd Casualty Clearing Stations hag ar 39th Stationary Hospital.