cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nzinga Mbande
Anvioù
Setu amañ ul lodenn anezho : <blockquote style="font-family:Georgia;">Ngola Ana Nzinga Mbande • Rainha N'Ginga • Rainha Ginga • Rainha Nzinga • Nzinga I • Rainha Nzinga Ndongo • Nzinga Mbandi • Nzinga Mbande • Jinga • Singa • Zhinga • Ginga • Ana Nzinga • Ngola Nzinga • Nzinga de Matamba • Rainha Nzingha de Ndongo • Ann Nzingha • Nxingha • Mbande Ana Nzingha. Njinga e vefe stumm reizh he anv kimbunduek a-vremañ, distaget. Meur a wech e skrivas-hi he anv evel « Ginga ».
Adolf Fredrik
Dimeziñ ha bugale
En 1744 e timezas da Lovisa Ulrika (1720-1782), ur briñsez eus Prusia, merc'h da Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg c'hoar da Frederig II Prusia.
Nzinga Mbande
Anvioù
Mwene Njinga Mbande eo anv anv a zo skrivet war sichenn he delwenn e Luanda.
Avio
Avio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
Nzinga Mbande
Bugaleaj
E 1583 e voe ganet Nzinga Mande, d'ar roue Ngola Kiluanji Kia Samba ha d'ar rouanez Kangela.
Hervez an hengoun e voe anvet Njinga en abeg m'edo funig he begel tro-dro d'he gouzoug pa voe ganet, kujinga o talvout kement ha "kammañ", "treiñ" e kimbundueg ; lakaet da lorc'hus hag otus e veze lakaet hevelep bugale, hag ur furez a lavaras d'he mamm e teuje Nzinga da vezañ rouanez deiz pe zeiz.
Bugeildy
Eus ar eo an iliz met adkempennet e voe kalzik en. Dismantroù ur voudenn-gastell norman zo e-kichen.
Martragny
Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Moulins-en-Bessin.
Elis Regina
thumb|right|Elis Regina e [[Buenos Aires (miz Kerzu 1947)]] Elis Regina Carvalho Costa, bet ganet e Porto Alegre d'ar 17 a viz Meurzh 1945 hag aet da Anaon e São Paulo d'an 19 a viz Genver 1982, a voe unan eus brudetañ kanerezed Brazil er bloavezhioù 60 ha 70 hag e-touez ar pennañ kanerezed sonerezh-pobl a-holl-viskoazh.
Herve Kerrain
Herve Kerrain, ganet d'an 21 a viz Meurzh 1955 e Runan, e Treger, ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 1998, da 43 bloaz, a oa ur stourmer breizhat hag un troour brezhonek.
Peter Simon Pallas
Peter Simon Pallas, bet ganet e Berlin (Impalaeriezh santel roman german d'ar mare-se) d'an 22 a viz Gwengolo 1741 hag aet da Anaon e memes kêr (Rouantelezh Prusia d'ar mare-se) d'an 8 a viz Gwengolo 1811, a oa ul loenoniour ha louzawour alaman hag a lakaas e varregezhioù e servij Impalaeriezh Rusia.
Psittacula
Psittacula a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ krakperokeded, krouet e 1800 gant ar skiantour gall Georges Cuvier (1769-1832).
Elis Regina
He merc'h, Maria Rita, zo kanerez ivez.
Nant Peris
Nant Peris, pe Nantperis, zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre.
Marsel P.-J. Keraveg
'''Marsel P.-J. Keraveg''' a zo un troour brezhonek.
Psittacula
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Settimia Spizzichino
Settimia Spizzichino, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1921 e Roma ha marvet eno ivez d'an 3 a viz Gouhere 2000 da 79 vloaz a oa un Italianez hag a voe harzet gant an SS e ghetto Roma e 1943, ha kaset da gamp-diouennañ Auschwitz-Birkenau, war un dro gant 47 Yuzevez all. Hi eo an hini nemeti a chomas bev eus ar bagad. Roet he devoa meur a desteni eus ar pezh he devoa bevet d'ar mare-hont.
Psittacula
Pemp isspesad warn-ugent (25) bev c'hoazh en holl.
Nzinga Mbande
Bugaleaj
Ur breur he devoa, anvet Mbandi, ha div c'hoar : Kifunji ha Mukambu.
Nant Peris
Gouestlet eo an iliz da sant Peris, en deus roet e anv ivez da Llyn Peris, Llanberis ha Bwlch Llanberis, er c'horn-bro.
Adolf Fredrik
Dimeziñ ha bugale
Pemp bugel en doe Adolf Fredrik digant e wreg Lovisa Ulrika:
Bugeildy
Ouzhpenn kêriadenn Bugeildy, emañ ivez kêriadennoù Llanddewi-yn-Heiob ha Cnwclas er gumuniezh. E 2011 e oa 723 a dud o chom e kumuniezh Bugeildy ha 75 a oa kembraegerien (10,6%).
Adolf Fredrik
Dimeziñ ha bugale
Ur serc'h en doe da vihanañ, Ulrica Elisabeth von Liewen. Ur bugel o doe: Lolotte Forssberg (1766–1840),
Clynnog Fawr
Clynnog Fawr, pe Clynnog-fawr, pe Clynnog hepken gant tud ar vro alies, zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, war an hent etre Caernarfon ha Pwllheli. E 2011 e oa poblet gant 954 a dud, ha 698 anezho (73.2%) a oa kembraegerien.
Eno e c'hoarvezas Emgann Bron yr Erw e 1075.
Nant Peris
Douaroniezh
E-harz ar Wyddfa emañ Nant Peris hag e skeud ar menezioù e chom ar geriadenn e-pad 6 sizhun er goañv. Bep bloaz e c'hortoz an dud distro an heol d'an 13 a viz Genver. D'an deiz-se ne vez gwelet nemet un daou vunut bennak met goude-se e kresk pad ar sklêrijenn bemdez, tamm-ha-tamm. Gant ma ne vefe ket re a goumoul evel-just !
Aillte an Mhothair
Aillte an Mhothair (iwerzhoneg, "tornaodoù Mothair"; Cliffs of Moher e saozneg) a zo tornaodoù uhel war-hed 8 km e mervent korn-bro An Bhoireann e Kontelezh An Clár e kornaoueg Iwerzhon. Al lec'h uhelañ a valir 214 m a-us ar Meurvor Atlantel. Meurdezus eo al lec'h ha priziet kenañ eo gant an douristed, kement ha ken bihan ma'z eo al lec'h gweladennet ar muiañ en Iwerzhon a-bezh gant tost d'ur million a dud bep bloaz.
Nzinga Mbande
Bugaleaj
Hervez he eñvorennoù, diwezhatoc'h en he buhez, he zad a reas brav dezhi p'he aotreas da arvestiñ tra ma oa o ren e rouantelezh ha p'he c'hasas gantañ da vrezelekaat.
Dont da rouanez
Da vare Nzinga Mbande e oa kresk bras e kenwerzh ar sklaved a-dreuz ar Meurvor Atlantel ; Bro-C'hall ha Bro-Saoz a zeuas e kevez ouzh Portugal, a zibabas neuze mont da ziazad ar stêr Kongo ha da Vervent Afrika. Pa voent erru e rouantelezh an Ndongo e troukveskjont anv ar roue, Ngola Kiluanji, gant anv arn tiriad, alese « Angola ».
Ne voe ket ar gouarnour evit delc'her penn da Nzinga Mbande, plegañ ha reas d'he gourc'hemenn, ha sinet e voe an emglev evel etre div Stad europat troad-ouzh-troad.-->
Evit kreñvaat ar feur-emglev e tivizas Nzinga Mbande andreiñ d'ar gristeniezh, bezañ badezet dindan an anv « Dona Ana de Sousa » en enor da wreg ar gouarnour, a oa he faeronez ivez. Daoust da gement-se, biskoazh ne zalc'has Portugaliz d'o ger : ne voe ket distrujet ar c'hreñvlec'h, ne voe ket distroet e sujidi d'ar roue – prizonidi brezel e oant, ha troet da sklaved e voent, ha ne voe ket lakaet an Imbangalaed da baouez gant o zargemedoù.
Da heul an trubarderezh-se e komprenas ar roue Mbande ne adtapje biken ar pezh en devoa kollet er brezel, hag en em lazhas a reas. Brud a redas neuze e oa bet pistriet gant e c'hoar Nzinga, ha Portugaliz a dennas splet eus ar vrud-se evit na anavout he gwir da vezañ rouanez.
Gant Nzinga ez eas ar galloud koulskoude, pa voe rejantez he mab Kaza, a oa gant an Imbangalaed d'ar mare-se, goude bezañ e lakaet da zistreiñ d'ar gêr. Biken ne renas Kaza avat ; diskredet eo Nzinga bezañ lazhet he mab en abeg d'e zivezhoni. Bezet pe vezet, rouannez an Ndongo e voe Nzinga, dindan an anv Ngola Ana Nzinga Mbande.
En ul lizher bet skrivet ganti e 1624 en em lakaas da senhora de Andongo, "itron Andongo", hag en ul lizher all e 1626 en em lakaas da rainha de Andongo, "rouanez Andongo", un titl a chomas ganti betek he marv.
Englev gant an Izelvroioù
E 1641, e voe lakaet seziz war Luanda gant Izelvroiz kevredet gant Rouantelezh Kongo. Kerkent e kasas ngola Ana Nzinga Mbande kannaded d'ar sezizerien, hag un emglev a voe sinet enep Portugaliz a gendalc'he da ac'hubiñ kreiz ar vro gant trevadennerien – gwazed an holl anezho – o devoa staliet o sturvod e Massangano.
Dre ma felle dezhi bezañ sikouret gant Izelvroiz evit adtapout an doaroù a oa bet kollet da Bortugal e stalias he c'hêr-benn nevez e Kavanga, e norzh douaroù hen he rouantelezh. E 1644 e voe trec'h war Bortugaliz e Ngoleme, hogen dic'houest e voe da dennañ splet eus an darvoud. Trec'het e voe d'he zro e 1646 e Kavanga end-eeun, ma voe paket unan eus he c'hoarezed ha dielloù a ziskoueze splann an emglev he devoa sinet gant rouantellezh Kongo. En dielloù-se edo ivez un eskemm lizheroù tre Nzinga hag he c'hoar, ma tiskuli honnezh raktresoù kuzh Portugaliz. Daou ziwezh zo d'an istor-se hervez an teuliadoù : da spierez e voe lakaet c'hoar ar rouanez, ha beuzet er stêr anvet Cuanza e portugaleg ; dont a reas c'hoar ar rouanez a-benn da dec'hel kuit da Vervent Afrika.
Izelvroiz e Luanda a gasas skoazell da ngola Nzinga, ha gant o harp e c'hallas ar rouanez faezañ ul ad portugalat e 1647 ; da heul an trec'h-se e lakaas seziz war Massangano, met adtapet e voe Luanda gant Portugaliz ha Braziliz renet gant Salvador Correia de Sá.
E 1648 e kilas Nzinga betek Matamba, ma kendalc'has da stourm ouzh Portugal. Betek tremen an oad a 60 vloaz e kasas he-unan he soudarded war an tachennoù-emgann.
An diwezh
Peogwir n'he devoa mab ebet da ren war he lerc'h e klaskas reiñ ar galloud d'an tiegezh Ngola Kanini dre lakaat he c'hoar da zimeziñ gant João Guterres Ngola Kanini evit ma vije rouanez d'he zro. Nac'het e voe an dimeziñ gant an Iliz avat, a gadarnaas e oa João dimezet dija en Ambaca.
Daoust da gement-se e tistroas Nzinga d'an Iliz, evit merkañ he diforc'h diouzh ideologiezh an Imbangalaed. Ur beleg kongoat, Calisto Zelotes dos Reis Magros, a gemeras da gofesour personel. Daou veleg kabusin, Antonio da Gaeta kent Giovanni Antonio Cavazzi da Montecuccolo, a aotreas da brezeg he fobl. A-drugarez da skridoù hir an daou veleg-se e ouzer diwar-benn buhez ar rouanez hag he rouantelezh.
A-boan echuet ar brezel e krogas ar rouanez da adsevel he rouantelezh a oa bet gwallgaset gant an emgannoù ha gant ar gounezerezh askoridik.
Strivañ a reas da adlakaat tud a oa bet sklaved en o lec'h er rouantelezh, hag aotre a roas d'an ez-sklavezed da c'henel bugale.
Ur brezel-diabarzh a darzhas a-c'houde he marv met gant he ziegezh e chomas ar galloud, a-drugarez da Francisco Guterres Ngola Kanini.
Portugaliz a dennas splet eus marv ar rouanez kozh evit aloubiñ tiriad kreiz Mervent Afrika, ma kavjont peadra da vagañ o c'henwerzh sklaved. Dizehan e voe stourmet outo evelato, ha ret e voe dezho gortoz an evit bezañ mistri war an dachenn.
Hêrezh
Hiziv c'hoazh e talc'her koun eus ngola Nzinga en Angola, ma touger bri d'he speredegerezh, d'he barregezh war ar politikerezh, an diplomatiezh hag ar gadouriezh.
He anv a voe roet da unan eus straedoù pennañ Luanda, hag e 2002 e voe savet un delwenn anezhi da geñver 27vet deiz-ha-bloaz dizalc'hiezh Angola.
E 2006 e voe diskouezet ur pezh-c'hoari gant Elizabeth Orchardson-Mazrui, Nzinga, the Warrior Queen e Nairobi.
E 2013 e voe embannet ur film brazilat, Njinga – Rainha de Angola.
Nant Peris
Tud
Ganet e voe ar skrivagner William John Davies e Nant Peris e 1888. Daoust ma vevas e Caernarfon e oa chomet stag ouzh e geriadenn ha Gwilym Peirs e oa e anv-pluenn.
Bruno Panas
Bruno Panas a zo ur c'hizeller.
Sant'Orsola Terme
Sant'Orsola Terme  zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
Vermiglio (Italia)
Vermiglio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
L'Aveu
L'Aveu zo anv meur a oberenn:
L'Aveu (film)
L'Aveu zo ur film gallek (The Confession e saozneg) gant Costa-Gavras, en 1970, savet diwar buhez Artur London.
Kurunenn ar Su
Kurunenn ar Su (Corona Australis, berraet e CrA) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Tour-tan Roc'h an Douvez
Tour-tan Roc'h an Douvez a zo un tour-tan, e Mor Breizh, er-maez da Bempoull, etre Enez-Vriad ha Gwernenez. Emañ un 30 km bennak en norzh-biz da Vriad, hag un 40 km bennak diouzh Gwernenez. Etre 1948 ha 1954 eo bet savet an tour-tan a-vremañ, deuet da vezañ emgefre er bloaz 2000.
Bedollo
Bedollo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
Volano (Italia)
Volano zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
Capel-y-ffin
Capel-y-ffin zo ur gêriadenn eus Kembre, e gevred kontelezh Powys, e kumuniezh Llanigon. Emañ tost d’an harzoù gant Bro-Saoz, er c'hreisteiz da gêr Y Gelli Gandryll ha war lez an Afon Honddu, ouzh tor reter ar Mynydd Du.
"Chapel an harzoù" eo ster an anv Capel-y-ffin, abalamour m’eo tost ar gêriadenn da Herefordshire e Bro-Saoz. War harzoù tri eskopti anglikan emañ ivez : hini Hereford, hini Tyddewi ha hini Llandaf. Gouestlet eo ar chapel d’an Itron Varia ha savet e voe e 1762, e-lec’h ur savadur koshoc’h.
Mondoñedo
Mondoñedo zo ur gêr vihan hag ur gumun eus Galiza, e hanternoz proviñs Lugo, e komark Mariña Central. E 2013 e oa 4 074 a dud o chom enni.
Douaroniezh
Emañ Mondoñedo en un draoñienn, en Aradennad-venezioù Kantabria. en-dro dezhi emañ :
Parrezioù
Pemzek parrez zo enni.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Mondoñedo gant :
Aleksandr Afanasyev
Aleksandr Nikolayevitch Afanasyev (Александр Николаевич Афанасьев e ruseg) (Bogoutchar, 23 a viz Gouhere 1826 - Moskou, 5 a viz Here 1871) zo ur folklorour rus, dastumer kontadennoù hag embanner an dastumadoù kontadennoù rusek anvet Narodnye russkie skazki.
Dastumet en deus c'hwec'h kant kontadenn, muioc'h eget n'eus forzh piv all, goude ma ne oa ket e-unan oc'h ober al labour moarvat. Eizh levrenn an dastumad kentañ a deuas e-maez entre 1855 ha 1867, ha keñveriet eo bet ouzh ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm.
Kalz eus ar c'hontadennoù rus brudet er bed a deu eus e zastumad (Ar Mell Irvinenn, Macha hag an Arzh, Baba Yaga).
An Bhoireann
An Bhoireann (iwerzhoneg; The Burren e saozneg) a zo un tolead karstek dindan un 250 km² bennak e kontelezh An Clár. Plant na gaver a-hend-all nemet er broioù kreizdouarel hag en Alpoù a c'haller kavout dre eno. Aspadennoù hendraouriezh niverus a zo ivez.
Flora (stêr)
Ar stêr Flora zo ur stêr hag emañ hec'h eien e Sant-Alvan, e Bro Sant-Brieg hag a zegouezh e Daoued.
Flores
Flores zo ur ger spagnolek, hag a dalv kement ha bleunioù, hag a zo anv meur a lec'h.
Zdravko Zupan
Zdravko Zupan (serbeg kirillek: Здравко Зупан; Zagreb, 7 a viz C'hwevrer 1950 — Belgrad, 9 a viz Here 2015) a oa un treser, senarier hag ur istorour bannoù-treset serb.
Cwm-y-glo
Istor
Diorren a reas ar gêriadenn en-dro d'ar vengleuz anvet Chwarel Dinorwig, petra bennak ma'z eus tier koshoc'h c'hoazh.
Pemp den a voe lazhet eno e 1869 gant nitroglikerin eus ur vagoniad kaset da sklenteg Llanberis.
Skol
Ysgol Cwm y Glo eo anv ar skol, a zo e kembraeg, stag ouzh Ysgol Brynrefail, skol eil derez Llanrug.
Laurenzana
Laurenzana  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Besenello
Besenello zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento, e Trentino-Alto Adige.
How Green Was My Valley (film)
How Green Was My Valley zo ur film e saozneg, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat John Ford e 1941.
Bellifortis
Bellifortis ("Kreñv er brezel", "Difennoù brezel" ; alamaneg: Der Kampfstarke) eo ar c'hentañ levr-deskiñ skeudennet war an deknologiezh vilourel. Skrivet e oa bet e penn kentañ ar. Un dastumad eo diwar skridoù gant skrivagnerien bennañ an teknologiezhioù milourel, evel De Re Militari gant Vegetius ha  Strategemata gant Frontinus. Lakaet ez eus ur pouez bras war teknikoù ar sezizoù brezel. Met anv zo eus hudouriezh, evel un elfenn ouzhpenn evit an teknikoù brezel. "Leun eo a astrologiezh," hervez a skriv Lynn White Jr. en ur pennad diwar-benn an adembannadur. Nebeut skeudennoù a zo reoù gant hudouriezh evel doare da saozaniñ an enebour hep bezañ rediet da lazhañ anezhañ.
180 skeudenn a zo el levr, skrivet eo holl e latin. Ar pezh a laka al levr da vezañ unan dreistordinal a zo ar fed ne vefe ket nemet ul levr war ar brezel. Kavout a reer ennañ skeudennoù eus ur sauna, ur gouriz enep-reizh, ur vatalasenn da c'hwezhañ. El levr-se e vez kavet ivez ur skeudenn, an hini gentañ krennamzerel eus viñs Arc'himedes
Volpiano
Volpiano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Panay
Panay zo unan eus inizi Filipinez, e kornôg enezeg Visayas. Emañ er gevred da enez Mindoro hag er gwalarn da enez Negros. Er mervent dezhi emañ Mor Sulu.
En em astenn a ra war ur gorread a 11 514 km² ha poblet eo gant 3,5 milion a dud (e 2000). Iloilo eo ar gêr vrasañ.
Menezioù zo en tu kornôg d'an enezenn, gant ar menez uhelañ o sevel 2 180 metr a-us live ar mor.
Eugène Manet
Eugène Manet bet ganet e 1833 e Pariz, aet da Anaon e Pariz e 1892, a oa breur al livour Édouard Manet ha gwaz al livourez Berthe Morisot.
Ul livour e oa ivez Eugène Manet. E vrud dezhañ ne oa ket ken bras hag hini e vreur hag e wreg avat.
E verc'h e oa Julie Manet, bet ganet e 1878 eus e zimeziñ gant Morisot.
Pijama
Ar pijama zo un dilhad-noz.
Spanell
Ur spanell zo anv meur a dra :
Kevredigezh ar Broadoù
Kevredigezh ar Broadoù (SDN pe SdN ) a oa un aozadur etrebroadel savet da-heul Feur-emglev Versailhez e 1919, savet e-unan e-pad Kuzuliadeg peoc'h Pariz, da wareziñ ar peoc'h en Europa goude ar Brezel-bed kentañ.
Emedo e sez e Genève, er Palez Wilson ha goude e Palez ar Broadoù, ha kemeret e oa he lerc'h e 1945 gant Aozadur ar Broadoù Unanet.
Istor
An hini en doa atizet ar Stadoù all da sevel an SdN e oa prezidant ar Stadoù-Unanet, Woodrow Wilson, bet kelenner war skiantoù ar politikerezh e Princeton.
Hervez e ziefennadur e oa an diplomatiezhkuzh pennkaoz d'ar Brezel-bed kentañ ha ret e oa da Gevredigezh ar Broadoù stourm outi. 14 mellad Wilson a oa eta diazez Kevredigezh ar Broadoù. Koulskoude e votas sened ar Stadoù-Unanet a-enep ma teufe o bro da vezañ ezel eus Kevredigezh ar Broadoù abalamour ma nac'he peurwiriekaat skrid-emglev Versailhez hag ar Stadoù-Unanet ne voent ket ezel anezhi morse. Etre an daou vrezel e oa kuitaet an SDN gant an URSS, an Alamagn nazi, Impalaeriezh Bro-Japan (e 1933) hag Italia (e 1937). Paul Hymans a zeuas da vezañ he c'hentañ Prezidant e 1920.
<!-- La philosophie diplomatique qui a présidé à la création de la Société représentait un changement fondamental de la pensée des siècles précédents. La Société n’a jamais eu de force armée "en propre" et, de ce fait, dépendait des grandes puissances pour l’application de ses résolutions, que ce soit les sanctions économiques ou la mise à disposition de troupes en cas de besoin. Cependant, les pays concernés furent très peu souvent disposés à le faire. Benito Mussolini déclara :.
Après de nombreux succès notables et quelques échecs particuliers dans les années 1920, la Société des Nations fut totalement incapable de prévenir les agressions de l’Axe dans les années 1930.
Feulz- tre eo bet ar Brezel Bed 1añ setu evit kensturiñ an drevourien e voe savet an SDN, un aozadur etrebroadel savet goude Emglev Versailhez. Savet eo bet an SDN e 1920, goude Emglev Versailhez. Ar menozh a zeue eus Wilson, gant ar 14 poentoù : “ création d’une association générale des nations”. E Genève, e Suisse, e vez graet bobadegoù an izili. An holl vroioù zo par, ha pep en deus ur vouezh. (“Elle s’est constituée, elle a marché, elle a travaillé, elle a rendu des services, elle a donné confiance.”) Pal an SDN a oa mirout ar peoc’h ha diorren ar c’henlabour etre ar broioù. Mont a rae da dredeog etre ar broioù pa veze un tabud bras bennak. Ar stadoù a oa ezel d’an SDN a westle goulenn hanterouriezh an SDN e lec’h ober brezel. Deuet eo a-bennda sikour tud da terc’hout kuit eus broioù evel Rusia pe Turkia, da sikour gant arc’hant ar broioù nevez savet diwar dismantroù Aostria-Hungaria ha da ziskoulmañ kudennoù harzoù evel e archipel Aaland.
Met daoust d’an holl draoù-se, n’he deus ket gallet bezañ efedus a-walc’h. (“ Il n’est pas douteux que les hommes qui se trouvait à travailler pour le rapprochement, se trouvait placé entre les coups ils étaient destinés à recevoir, j’en ai reçu quelques-uns.”)
-->
Emzalc'h broioù zo
Ne c’hellas ket an SDN mont :
E 1939, ne c’hellas ket stourm ouzh enkadenn Dantzig ha gasas d’an Eil Brezel Bed. Goude-se ez a kuit Bro Spagn hag URSS eus an SDN. Da heul ar c’hwitadennoù se e voe divodet an SDN e miz Ebrel 1946.
Fleur
Fleur zo un anv-badez gallek hag a gaver ivez e nederlandeg hag e saozneg.
Orin
Dont a ra eus gallekaat an anv-badez latin Flora. Flore zo us stumm latin gallekaet.
Royal Air Force
Ar Royal Air Force (berradur: RAF) eo aerlu ar Rouantelezh-Unanet. Talvezout a ra an anv kement ha Nerzh aer roueel. D'ar 1 a viz Ebrel 1918 e voe krouet.
Sonja Knips
Sonja Knips (1873-1959) a oa ur vaouez a renk uhel e Vienna, e deroù an. Brudet eo he foltred gant al livour aostrian Gustav Klimt. Potier des Échelles e oa he anv plac'h yaouank, a-raok dezhi dimeziñ da Anton Knips.
Eridan (steredeg)
Eridan (Eridanus, berraet en Eri) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Bourgneuf
Bourgneuf zo un anv-lec'h gallek, bourk nevez, pe bourc'h nevez'' e brezhoneg.
An Diskuizh
An Diskuizh, pe Le Repos (e galleg) zo un eoullivadur gant al livour gall Édouard Manet e 1869. Hiriv emañ er Museum of Art e kêr Providence (Rhode Island), e SUA.
Claude Malleville
Claude Malleville, ganet ha marvet en Pariz (1597-1647), a oa ur barzh gall eus ar hag unan eus kentañ izili an Akademiezh c'hall e 1634.
La belle matineuse
Falc'hun Afrika
Ar Falc'hun Afrika (liester : Falc'huned Afrika) a zo ur spesad evned-preizh deiz bihan, Falco cuvierii an anv skiantel anezhañ.
An anv
Anvet e voe Falco Cuvierii (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1871) da zougen bri d'ar skiantour gall Georges Cuvier (1769-1832).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara a-bezh.
Vistrorio
Vistrorio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Narcís
Gerdarzh
Eus an anv gregach Narkissos, pe Narkis (pa denner al lostger)
Aouredenn (steredeg)
An Aouredenn (Dorado, berraet e Dor) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Paterno
Paterno zo un anv-den hag un anv-lec'h italianek.
Johann Kaspar
Johann Kaspar zo un anv-badez kevrennek alamanek, avet diwar an daou anv-badez Johann ha Kaspar.
Elizabeth Stuart (1596-1662)
Elizabeth Stuart ( 1596 – 1662) a oa ur briñsez skosat, ha saoz, hag a deuas da vezañ rouanez Bohemia.
Merc'h e oa da James VI, Roue Bro-Skos (deuet da vezañ Jakez I), Roue Bro-Saoz ha d'e bried Anna Danmark.
Desket mat e voe, ha kenteliet war ar skiantoù natur, an istor, an douaroniezh, an doueoniezh, yezhoù, sevel-skridoù, seniñ ha dañsal. Latin avat ne voe ket desket dezhi: kavout a rae d'e dad e teue ar merc'hed da vout gwidreûs dre zeskiñ latin.
Da 12 vloaz e teue meur a yezh ganti, ha galleg flour zoken, ar yezh a gomzas diwezhatoc'h ouzh he fried Marc'hegerez vat e oa, gouzout a ouie diouzh ar relijion brotestant, ha gouest e oa da skrivañ lizheroù gant un dorn leal hep bout reut Lennek e oa ivez ha prouennoù zo eus he c'harantez ouzh al levrioù. .
Poltredoù
Ur bern poltredoù anezhi zo bet.
Bugale
Trizek bugel o doe Elizabeth ha Frederick
Fabrice Lentz
Liammoù diavaez
Fabrice Lentz e Poellgor an Tarv
Palawan
Palawan zo unan eus inizi Filipinez. Dave a ra ivez an anv Palawan d’ur broviñs, enni an enezenn anvet evel-se asambles gant inizi all tro-dro dezhi. Emañ Palawan er mervent da enez Mindoro, e kornôg Filipinez eta. En-dro dezhi emañ Mor Sulu er gevred, Mor Su Sina er gwalarn ha Borneo er mervent. Puerto Princesa eo ar gêr vrasañ.
Dont a ra muioc’h-mui a douristed d’an enezenn, da welet an aodoù traezh, ar c’hoadoù hag ar menezioù, stank ha liesseurt al loened enno. Ur park natur zo bet savet hag ur park mor ivez.
Meur a yezh a gaozeer e Palawan, ilongo en o zouez ha tagalog, komzet gant an hanter eus an dud. Katoliged eo an darn vrasañ eus an dud met ul lodenn vat a vuzulmiz zo ivez.
Oktant (steredeg)
An Oktant (Octans, berraet en Oct) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Arzano (disheñvelout)
Arzano a c'hall bezañ:
Falc'hun Aostralia
Annez
Bevañ a ra al labous (an isspesad Falco longipennis longipennis) en Aostralia ha goañviñ e Ginea-Nevez hag en Inizi Maluku ; an isspesad Falco longipennis hanieli a gaver en inizi Lombok ha Timor (Indonezia).
Ar soner hag ar bleiz
Ar soner hag ar bleiz zo ur pezh-c'hoari savet gant Goulc'han Kervella diwar ur vojenn gozh.
Seziz Thionville (1792)
Difennet gant ar jeneral baron Georges Felix a Wimpffen e talc'has penn ar gêr ouzh hec'h enebourien ma voe ret dezhe sevel ar seziz d'ar 16 a viz Here, hep bezañ gellet kemer o c'hreñv war ar sezizidi e mod ebet.
François-René de Chateaubriand hag a oa eus tu ar re gengevredet a oa bet gloazet en degouezh-mañ.
Longueville (Calvados)
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
How Green Was My Valley
Film
Ur film anvet How Green Was My Valley ivez zo bet graet gant John Ford e 1941.
Anna Danmark (1574-1619)
Eil merc'h Frederick II, Roue Danmark, e oa. Dimezet e oa da 14 vloaz, e 1589. Tri bugel he doe, en o zouez ur mab a voe roue evel Charlez Iañ.
Goude ur pennad ez eas fall an darempredoù etre an daou bried.
Cessna 172
Ar Cessna 172 Skyhawk a zo un nijerez skañv ungefluskerek dre viñs pevarflas, savet gant ar c'hevredad amerikan Cessna abaoe 1955. Ar c'harr-nij graet ar muiañ er bed eo.
Saozon
Ar Saozon zo ur bobl eus Bro-Saoz da gentañ penn, daoust ma’z eus aet lod anezho da vroioù all dre ar bed.
Dont a ra ar ger brezhonek "Saozon" eus anv ur boblad c’herman a veve gwechall e hanternoz Alamagn, ar Saksoned. Ul lodenn eus ar boblad-se a yeas da Enez Vreizh adalek dibenn ar. Gant ar pobladoù german all aet da Enez Vreizh (Angled, Juted) ez eont da ober ar pezh a vez anvet Angled-ha-Saozon gant an istorourien. Gant an dud-se e veze komzet hensaozneg, ur yezh hag a zo orin ar saozneg a gomzer hiziv. Derc’hel a reer d’ober anv eus Angled-ha-Saozon, koulz e saozneg hag e yezhoù all evel ar galleg, evit ober anv eus an dud a vev e broioù saoznek, anvet e saozneg the Anglo-Saxon world.
Tra ma reer e brezhoneg, hag er yezhoù keltiek all, gant ur ger deveret eus "Sakson" evit envel pobl ha yezh Bro-Saoz, e reer e kalz yezhoù all gant ur ger deveret eus anv ur bobl all, an Angled. Dont a ra ar gerioù English, England, anglais, Angleterre eus ar ger-se.
Börgermoor
Börgermoor a oa ur c'hamp-labour evit prizonidi bolitikel en Alamagn, digoret adalek 1933. E Niedersachsen e oa, stag ouzh kamp Papenburg.
Saozon
E kembraeg e reer, er yezh komzet, gant ar gerioù Sais pe Saeson el liester, evit ober anv eus tud a gomz saozneg, ha pa vefent Kembreiz. Daoust ma ne blij ket kement-se d’ar Gembreiz na ouzont ket kembraeg, e kaver skouerioù eus an implij-se a-gozh er yezh, gant anv ar barzh Elidir Sais da skouer, un den a veve er Grennamzer (war-dro 1190 – war-dro 1240) hag a ouie saozneg.
E diavaez ar Rouantelezh Unanet e c’hoarvez alies, e meur a yezh, e vefe graet Saozon (Anglais ha kement zo), dre fazi, eus annezidi Breizh-Veur, pe e vefent Saozon, pe e vefent Skosiz pe c’hoazh Kembreiz.
Usseaux
Usseaux [uˈsɔ] (Ussiau en okitaneg; Usseaux [yso] e galleg; Usseaux e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv Metropol Torino), e rannvro Piemonte. 37 km² zo dindani, ha 201 a dud a zo enni o chom.
Er Val Chisone emañ ar gumun, ha kontet eo ar bourk da vout unan eus kaerañ bourkioù Italia.
En-dro dezhi emañ kumunioù Exilles, Chiomonte, Gravere, Meana di Susa, Pragelato, Fenestrelle.
Bozo
Bozo zo ur furlukin stadunanat e skinwel USA er bloavezhioù 1960.
E luc'haj saozneg SUA e vez laret No Bozo pa venner laret : "kuit a farsal, hep farsal".
Tin Ujević
Augustin Josip Ujević, anavezetoc'h evel Tin Ujević (5 a viz Gouere 1891 - 12 a viz Du 1955) a oa ur barzh kroat brudet, hag a seller outañ evel an hini pouezusañ e kroateg en hag unan eus ar re bouezusañ en Europa er c'hantved-se.
Ouzhpenn sevel barzhonegoù en deus skrivet ivez danevelloù, arnodskridoù ha skridoù a skridvarnouriezh. Troet en deus e-leizh a varzhonegoù, a romantoù hag a zanevelloù diwar yezhoù all (Edgar Allan Poe, Walt Whitman, Marcel Proust, Joseph Conrad, Benvenuto Cellini, George Meredith, Émile Verhaeren, Arthur Rimbaud, André Gide ha re all c'hoazh).
Falc'hun Zeland-Nevez
An anv
Graet e vez "kārearea" anezhañ e maorieg.
Annez
Brozesat eo al labous e Zeland-Nevez.
Maratea
Maratea zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Lavello (Italia)
Lavello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Fenolhedés
Fenolhedés pe la Fenolheda (okitaneg; Fenolleda e katalaneg, Fenouillèdes e galleg) a zo ur vroig eus Lengadok en Okitania. Al lodenn okitanek eus departamant Pireneoù-ar-Reter an hini eo, tra m'emañ ar peurrest e Katalonia an Norzh. Sant Pau de Fenolhet eo pennlec'h ar vroig-se.
Hermine Lecomte du Nouÿ
Hermine Oudinot e oa hec'h anv plac'h yaouank, merc'h e oa d'al livour war gwer Eugène Oudinot. He c'hoar, Camille Oudinot, a voe romantourez.
En 1876 e timezas Hermine da André Lecomte du Nouÿ, tisavour gall. Ur mab o doe, Pierre Lecomte du Nouÿ, matematikour, fizikour, ha prederour. En 1896 ec'h embannas ur romant, anvet Amitié amoureuse, a voe brudet-kaer. Peuvuiañ e sine hec'h oberoù gant an anv-pluenn « Pierre Guérande » er gelaouenn Vie heureuse. Saloñs a zalc'he er gêr ha di e terede ar skrivagnerien diouzh ar c'hiz.
Afer ar falslizhiri
E-pad bloavezhioù eo bet liammet anv Guy de Maupassant ha hini Hermine (anvet « Madame X »), en un embann-lizhiri. Kroget e voe an afer d'ar 25 a viz Here 1912 pa voe embannet ar pennad « Guy de Maupassant intime (notes d'une amie) » sinet « Madame X », er gelaouenn La Grande Revue ma kaved paket ennañ ul lizher diwar zorn Maupassant. Hag en 1913 adarre e voe embannet daou lizher all, d'ar 25 a viz Meurzh 1913 ha d'an 10 a viz Ebrel 1913.
Er bloavezhioù 1990, setu ur c'hlasker da gavout ne oa ar « Madame X » nemet Adrien Le Corbeau (a gemere ivez anvioù-pluenn all: Adrian Corbul pe Radu Baltag), alias Claude Rodolphe Bernhaut, ur mignon d'ar barzh roumanek Victor Eftimiu (1889 – 1972). Hennezh, er gelaouenn roumanek Dimineata, d'ar 17 a viz Mezheven 1932, a ziskulias ar farsadenn, hag a anzavas e oa ivez ur raktres oberennoù diwar-zorn ur mab bastard da Maupassant ».
Ar « falslizhiri », a voe tennet eus adembannadur an dastumad Pléiade.
Philippe Leost
Philippe Leost a zo ur c'hizeller diazezet e Brest.
Feniks (steredeg)
Ar Feniks (Phoenix, berraet e Phe) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Sekstant (steredeg)
Ar Sekstant (Sextans, berraet e Sex) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Cry Me a River
Cry Me a River zo ur ganaouenn saoznek, santimantel ha melkonius he zon, hag a oa bet savet gant ar sonaozour stadunanat Arthur Hamilton (*[[1926) hag embannet e 1953 evit ar wech kentañ.
Tapet he devoa brud pa oa bet kanet gant ar ganerez stadunanat Julie London e 1955.
E-touez doareoù kanañ Cry Me a River, hini Joe Cocker a voe unan divoas ma'z eus unan : e gavout a reer en e albom The Ultimate Collection 1968-2003, deuet er-maez d'an 9 a viz Kerzu 2003.
Melfi
Melfi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Kizeller (steredeg)
Ar C'hizeller (Sculptor, berraet e Scl) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Goro
Goro eo an ober a vez graet da dennañ laezh diouzh buoc'h, dañvad, gavr, pe ul loen all, evel kirvi-erc'h e Sápmi. Gwechall e Breizh e veze goroet ar saout er c'hrevier, ha dastumet al laezh en ur c'helorn a veze goullonderet e podoù-houarn ponner, karget goude e kamionoù. Ne veze ket goroet alies er park rak ponner e veze dougen kelorniadoù leun.
Hiriv e vez goroet gant mekanikoù. Degaset e vez ar saout d'ur sal ma vez bet staliet ar mekanikoù da zastum al laezh.
Fellaga
Ur ger arabek eo الفلاقة fellag(h)a, a zo implijet evit komz eus ur brezelour libian (1942-1911), tunizian (1956-1952) pe aljerian (1954-1962), o stourm evit dizalc'hidigezh e vro, a oa dindan beli Bro-C'hall.
Cyornis brunneatus
Cyornis brunneatus (Rhinomyias brunneatus kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Fellaga
Deveradurezh
Liester ar ger arabek fellag, "sparler hentoù" > "forbann" eo « fellaga ». Ur ger gwashaat eo en arabeg, implijet en un doare resisoc'h e-barzh arroud Brezel Aljeria, stourmerien an FLN, ALN pe an MNA.
Cyornis brunneatus
Anvet e voe Siphia brunneata da gentañ-penn (e 1897) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Fellaga
Deveradurezh
E geriaoueg ar soudarded c'hall e veze berraet fellaga e « fellouze », pe e « fell » pe « fel ».
Cyornis brunneatus
Annez
Gouennañ a ra ar spesad e gevred Sina ha nijal kuit da vMalaysia, Thailand hag Inizi Nikobar da c'hoañviñ.
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Cyornis pa voe lamet hini Rhinomyias.
Partido Galeguista
Partido Galeguista zo anv meur a gostezenn bolitikel eus Galiza:
Normaned
An Normaned (normaneg : Normaunds) a oa ur bobl a orin skandinaviat (danat dreist-holl) ag ar Grennamzer hag en em stalias a-hed ribloù Mor Breizh da sevel Dugelezh Normandi a-raok he brizhiañ gant ar Franked hag ar C'halianed. Ur skourr ag ar bobl viking e oa.
Aloubet e voe ganto Bro-Saoz ha Sikilia a-hed an. Ar staliadur e Normandi a c'hoarvezas goude kristenidigezh Rollon, ur rener viking a douas le d'ar roue Charles III goude sez Chartrez e 911.
Ur galloud politikel ha milourel kreñv o devoa an tiegezhioù norman en Europa ar Grennamzer hag er Reter-Nesañ. An Normaned a oa anavezet mat evit o barregezhioù milourel. Ar yezh romanek komzet gant ar Franked a voe desket gant an Normaned gant levezon o yezh norzhek da reiñ an normaneg kozh hag an normaneg a vremañ, a vez komzet c'hoazh e Normandi hag en Inizi angl-ha-norman (ar jerzenezeg hag ar gwernenezeg).
Claudius Bombarnac
Claudius Bombarnac zo ur romant gant Jules Verne e 1892.
Jacques Dumas
Jacques Dumas, genidik eus an Drôme, a zo ur c'hizeller o chom e Pederneg abaoe 2008.
Missanello
Missanello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Jacques Dumas
Un nebeud oberennoù
E Traoñienn ar Sent, delwennoù Azenor (asambles gant Patrice Le Guen ha Cyril Pouliquen), Berc'hed, Gwenole, Herve, Kado, Karadeg, Keo, Mael, Padrig, Samzun
Claudius Bombarnac
Embannet e oa bet a-bennadoù er gelaouenn  Le Soleil, adal an 10 a viz Here betek ar 7 a viz Kerzu 1892. Adembannet e oa bet en ul levr d'an 21 a viz Du e 1892 gant Hetzel.
Santez Azenor
Azenor a zo ur santez vrezhon. Merc'h e oa da roue Brest. Pried e oa da Hoel (roue Bro-Oueloù) ha mamm da Sant Beuzeg.
Alan Dipode
Alan Dipode, bet ganet d'an 13 a viz Meurzh 1955 e Pariz, a zo un treser, skrivagner ha troer brezhonek.
E 1980, d'an oad a 25 bloaz, ez erruas e Montroulez da chom. Diwar atiz Bernez Rouz e krogas da zeskiñ brezhoneg dre Skol Ober e 1983, digant Jean-Claude Miossec en deroù ha digant Ivetig an Dred-Kervella adalek an eil live betek penn.
E 1986, echuet gantañ ar pemp live, e voe difazier d'e dro betek 2000. Kenlabouret en deus dreist-holl gant Embannadurioù an Here m'en deus difaziet, maketennet ha skeudennaouet meur a levr evito ; tresadennoù, bannoù-treset hag istorioù evit ar vugale en deus graet er gelaouenn Cholori ; rener ar gazetenn Talabao e oa, m'en deus treset ha savet pennadoù.
E Brieg emañ o chom bremañ, ha tad eo da Voran Dipode. Koulz Moran, e vreur Riwal hag e c'hoar Nollaig zo bet desavet e brezhoneg ha skoliataet e Skolioù Diwan betek o bachelouriezh.
Quim Torra
Joaquim Torra i Pla, anavezetoc'h dindan an anv Quim Torra (bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1962 e Blanes) a zo un alvokad, embanner, skrivagner ha politikour katalan. Dilennet eo bet da brezidant ar Generalitat e 2018 diwar goulenn Carles Puigdemont goude bezañ dilennet da gannad e Parlamant Katalonia e Kerzu 2017.
D'an 28 a viz Gwengolo 2020 e voe torret diouzh e garg a brezidant gouarnamant emren Katalonia goude barnadenn Lez Uhelañ Spagn a gadarna ur gondaonidigezh kent gant ul lez-varn izeloc'h.
Muro Lucano
Muro Lucano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Edward Woodville, Lord Scales
Sir Edward Woodville, marvet d'an 28 a viz Gouhere 1488, a oa un ezel eus ar familh Woodville. Bev e oa chomet e-pad ren Richarzh III pa oa bet lazhet kalz tud eus e familh pe kamaladed dezhañ e-kerzh ar stourm goude marv e vreur-kaer Edouarzh IV. Harluet gant Henry Tudor, harpet en devoa anezhañ evit kemer an tron. Goude-se eo e voe roet dezhañ an titl Lord of the Isle of Wight; an den diwezhañ eo a zougas an titl-se.
Ur soudard barrek ha birvidik e oa, lesanvet "ar marc'heg kantreer diwezhañ" dre ma oa douget da veizad ar marc'heg ampart. Kemer a reas perzh e meur a ergerzhadenn brezel. Mervel a reas en Emgann Sant-Albin-An-Hiliber e-pad un ergerzhadenn c'hwitet evit harpañ an Dug breton Frañsez II.
Woodville a voe graet Lord Scales anezhañ goude marv e vreur Anthony Woodville, Eil kont Rivers, en devoa bet douaroù ar bariezh Scales dre hêrezh. Graet e vez Aotrou Scales anezhañ en dielloù spagnolek ha brezhonek, padal biskoazh ne voe anvet da varon ez-ofisiel.
Marv e Breizh
E 1488, Dug Breizh en doa goulennet sikour digant ar roue saoz Herri VII evit talañ ouzh un aloubadeg c'hall da zont. Ar roue Herri en devoa klasket kavout un emglev en aner. Edouarzh IV en doa goulennet aotre ar roue evit sevel un nerzh sikour d'ar Vretoned. Ar roue ne oa ket gwall droet gant ar soñj, Edouarzh en devoa dastumet soudarded war Enez Wight. Deuet e oa a-benn da gaout etre 400 ha 700 gwareger gant 40 nobl. Dilestret e oa gant ur vag e Sant-Maloù, preizhet en doa ur vag gall e-keit-se.
Rouedig (steredeg)
Ar Rouedig (Reticulum, berraet e Ret) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Johann Kaspar Zeuss
thumb|right|150px|Johann Kaspar Zeuss Johann Kaspar Zeuß (pe Zeuss), ganet e Kronach e 1806 ha marvet e 1856 e Kronach, a oa un istorour ha yezhour alaman, arbennigour war ar yezhoù keltiek. Savet en deus ur  Grammatica celtica ma kadarnae e oa indezeuropek ar yezhoù keltiek, da-heul Franz Bopp. Goude e varv e voe adembannet e labourioù gant Hermann Wilhelm Ebel (Berlin, 1871).
Marko Marulić
Marko Marulić (distaget [] e kroateg ; Marco Marulo en italianeg) (18 Eost 1450 – 5 Genver 1524) a oa ur skrivagner hag ul lenneg kristen kroat, ganet e Split, e Republik Venezia d'an ampoent. Sellet a reer outañ evel "tad an Azginivelezh e Kroatia".
Exilles
Exilles (Eissilhas en okitaneg, skrivet ivez Isiya ; Isìles en piemonteg ; italianekaet en Esille dindan ar faskouriezh), zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv meurgêr Torino), e rannvro Piemonte.
Marko Marulić
Skrivet en doa e latin hag e kroateg. Sinañ a rae e skridoù Marko Marulić Splićanin ("Marko Marulić eus Split"), Marko Pečenić, Marcus Marulus (pe de Marulis) Spalatensis, pe Dalmata. Unan eus e oberennoù, anvet Psichiologia de ratione animae humanae, a gaver enni ar meneg kentañ eus ar ger "psichiologia" ("psikologiezh"), meur a zek vloaz a-raok ma voe implijet ar ger gant ar prederour alaman Rudolf Goclenius.
Oberennoù
E kroateg: E latin:
Exilles
37 km² zo dindani, ha 242 a dud a zo enni o chom.
En Alta Val di Susa. emañ ar gumun.
Istor
En amzer ar C'halianed e oa anvet Excingomagus. Drezi e tremene ar Via Francigena.
Mandeegezh
Ar vandeegezh zo ur relijion gnostek eus Irak, ma azeuler Adam, Abel, Seth, Enos, Noe, Shem, Aram ha Yann ar Badezour. Disteurel a reer Abraham, Moizez ha Jezuz. Dont a ra an anv manda eus ur ger arameek hag a dalv kement hag anaout, evel ar ger gregach gnosis.
Istor
Hervez hengoun ar Vandeegerien (rak n'eo ket koshoc'h o dornskridoù eget ar XVIvet kantved) e vefe bet savet o c'humuniezh en-dro da Yann ar Badezour en. Hervez ar skiantourien e oant aet eu kreisteiz Palestina da Mezopotamia er c'hantvedoù kentañ goude JK. Semited int, ha komz a reont mandeeg, ur rannyezh arameek.
A-raok 2003 ha deroù brezel Irak e oa 65 000 mandeeger en Irak, a-hed lezioù ar stêrioù Tigr hag Eufrat ha war-dro ar Chatt-el-Arab, war-lerc'h kember an Tigr hag an Eufrat, ha darn anezho en Iran hag e Khuzestan.
John Ford
John Ford (John Martin Feeney eus e anv ofisiel) a zo ur sevener amerikan, a-orin iwerzhonat, ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1894 e Cape Elizabeth e-kichen Portland (Maine) ha marvet d’an 31 a viz Eost 1973 e Palm Desert e Kalifornia. Peder gwech eo aet oscar ar gwellañ sevener gantañ. Unan eus pennañ sevenerien Hollywood eo bet etre ar bloavezhioù 1920 ha 1960. Lakaet eo da vezañ unan eus mistri ar western daoust ma n'en deus bet oscar ebet evit hini ebet anezho.
Mandeegezh
Istor
Strewet eo an darn vuiañ bremañ, aet da Iran dreist-holl, hag ivez da Siria, Jordania, ha broioù europat. En Irak eo koazhet o niver ken ez int aet da get koulz lavarout.
Andezeno
Andezeno  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino (hiriv Metropol Torino), e rannvro Piemonte.
Los Panchos
Los Panchos, anavezet ivez evel Trío Los Panchos a oa ul laz kanerien eus Mec'hiko savet er bloavezhioù 1940. Kanañ a raent kanaouennoù romantel, ha boleros.
En em gavout a reas Los Panchos e 1944 en Evrog Nevez. An tri ezel kentañ e oa Alfredo Gil ha Chucho Navarro, mec'hikaned anezho, ha Hernando Avilés eus Puerto Rico. An tri a sone gitar hag a gane.
En 1951, aet Hernando Avilés kuit, ret e voe kavout unan all en e lec'h : kemeret e voe Raúl Shaw Moreno, eus Bolivia, a oa nevez krog gant ar vicher. Met hennezh ne chomas nemet nav miz, re greñv e vouezh, ha ne blije ket d'ar selaouerien.
Goude-se, gant kanerien kemm-digemm, e voent gwelet en un hanter-kant film bennak e koulz oadvezh Aour Sinema Mec'hiko. Evel-se e tremenas Julio Rodríguez Reyes ha Johnny Albino hag ar mec'hikan Enrique Cáceres Méndez, entre meur a hini.
En 1964, pa gane Johnny Albino, e teuas ur vaouez ganto. Eydie Gormé, anavezet dija e SUA, an hini a voe dibabet. Embannet e voe ar bladenn  Great Love Songs In Spanish (''Amor (albom Eydie Gormé ha Los Panchos)|Amor]], en spagnoleg). Berzh bras a rejont, ma tivizas ar gompagnunezh CBS ober re all : setu penaos e voe graet  Cuatro Vidas ha Blanca Navidad.
Pladennoù
Singles
John Ford (disheñvelout)
John Ford a c'hall bezañ:
Visayas
An inizi Visayas (Visayas e saozneg ; Bisayas e spagnoleg ; Kabisayaan e tagalog ha Kabisay-an e cebuano pe e waray-waray) zo ur strollad inizi e Filipinez, unan eus an tri strollad bras a enezennoù a zo er vro, gant Luzon ha Mindanao. Kalz enezennoù bras ha bihan zo er strollad-se hag e-kreiz enezeg Filipinez emaint. Rannet int e teir rannvro, e-keñver melestradurezh : Visayas Kreiz (6,8 milion a annezidi e 2010), Visayas ar Reter (4,1 milion a annezidi e 2010) ha Visayas ar C'hornôg (7,1 milion a annezidi e 2010).
Setu inizi pennañ an enezeg :
Ary Barroso
thumb|right|Delwenn Ary Barroso e Rio de Janeiro Ary de Resende Barroso, bet ganet d'ar 7 a viz Du 1903 en Ubá (Minas Gerais) hag aet da Anaon d'an 9 a viz C'hwevrer 1964 e Rio de Janeiro, a oa ur pianoour ha sonaozer brazilian.
Hep mar ebet ez eo Aquarela do Brasil ha Na Baixa do Sapateiro an div ganaouenn vrudetañ a oa bet savet gantañ.
Al lanv rousdu
thumb|right|Golo-tal Matin Brun gant Franck Pavloff Al lanv rousdu zo un danevell gant Fañch Jestin a gaver e dibenn al levr Marv eo Fañch !, embannet gant Skol Vreizh e miz Here 2006.
Krouet e oa bet diwar an danevell Matin Brun a oa bet savet gant ar romantour gall Franck Pavloff hag embannet gant an Éditions Cheyne e miz Kerzu 1998.
Troet e oa bet danevell Pavloff e brezhoneg gant Envel Kervoas e 2012 dindan an titl Mintin gell ha skignet da-geñver 5 Saloñs al Levrioù e Gwened e miz Mezheven 2012 gant ar stal levrioù Cheminant.
An danevell
En ur c'houlzad diresis : emeur en ur vro faltaziek ma'z eus un urzh nevez o ren abaoe m'eo erruet ar Parti Broadel e penn ar jeu. Er gêr m'emañ Reun ha Ronan o chom ez eo ret anzav ez a gwelloc'h ha suroc'h an traoù gant ar baotred o rochedoù rousdu o tiwall straedoù kreiz-kêr. Boas eo an daou vignon da vont da darlipat ur banne bier d'an davarn Ar Pevar Avel ha n'int ket bet re chalet pa'z int bet aliet d'evañ ar bier rousdu nevez-flamm kentoc'h. Gwir eo ez eus traoù dister 'zo o cheñch tamm-ha-tamm betek liv pennad-blev ar goantenn a varaerez aet a veleganez da zuardez !
Un deiz e skign ar Radio Vroadel ez eo gwelloc'h kaout kizhier rousdu en abeg ma oa bet prouet e oa ur ouenn start ha yac'h anezhe, hervez ar c'hKomite Skiantel. Bihan e galon e ra Reun e soñj d'en em zizober diouzh Pilhaouer, lazhet ar paourkaezh targazh abalamour m'he devoa roet an Natur ur vlevenn vrizh dezhañ. Evel-just en deus klasket Ronan frealziñ e galamad kozh a-raok bezañ rediet, eñ ivez, da lazhañ Pochtrot e gi Labrador...du. Daoust ma kav d'an daou baotr ez a al Lezenn re bell ganti, kement-se ne vir ket oute a gavout ur c'hazh hag ur c'hi nevez...rousdu al liv anezhe.
Diwezhatoc'hik e kemenn Reun da Ronan n'eus ken eus Kazetenn Ar Vro, bet erlec'hiet gant ar c'hKeleier Rousdu. Ingal eo dezhe o vezañ ma c'hellont kavout er gazetenn nevez peadra da c'hoari tierse, na petra 'ta.
Mont a ra pelloc'h c'hoazh al Lezenn pa gemenn ez eo kablus ivez ar re (koulz hag o c'herent hag amezeien) o devoa bet ul loen ha ne oa ket rousdu kent : paeañ ker a ra an daou baotr o digasted kement hag o laoskentez ha kaset eo Ronan gant ar C'harr-Kañv rousdu o lezel Reun da c'hortoz e dro, e-unan-penn.
Cyornis nicobaricus
Cyornis nicobaricus (Rhinomyias nicobaricus kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Rhinomyias nicobarica da gentañ-penn (e 1902) gant an evnoniour stadunanat Charles Wallace Richmond (1868-1932).
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Cyornis pa voe lamet hini Rhinomyias.
Fredrik Iañ Sveden
Friedrich von Hessen-Kassel (1676-1751) a oa ur priñs alaman protestant, eus Tiegezh Hessen-Kassel, jeneral en arme war varc'h, hag a voe anvet da roue Sveden evel Fredrik Iañ Sveden e 1720, ha da briñs Finland war un dro. Ouzhpenn-se e voe anvet da landgrav Hessen-Kassel adalek 1730.
E vuhez
Mab e oa da Garl Iañ Hessen-Kassel ha da Maria Amalia Kourland.
E 1692, pa oa 16 vloaz, e krogas gant e droiad dre Europa, ha mont a reas da Republik an Izelvroioù. E 1695 ez eas da Italia, hag alese da Jeneva da studiañ. Goude-se e stagas gant micher an armoù, ha letanant-jeneral e oa e penn arme Hessen e Brezel Hêrezh Spagn skoaz-ouzh-skoaz gant Izelvroiz.
E 1738 e lakaas berz war ar frañmasonerezh.
E 1743, e voe ret dezhañ plegañ d'ar Rused ha dibab da hêr ar priñs Adolf Fredrik von Hosltein-Gottorp.
Dimezioù
Div wech e timezas.
Ur serc'h en doa, ar gontez Hedvig Ulrika Taube, ha meur a vugel o doe, hogen evel besterd ma oant ne c'hallent ket ren.
Notennoù
<References/>
Wilhelm Falley
Wilhelm Falley, ganet d'ar 25 a viz Gwengolo 1897 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Even 1944, a oa bet ar c'hentañ jeneral alaman o vezañ lazhet e-kerzh Dilestradeg Normandi e Bro-C'hall. Penn an 91vet divizion troadegiezh e oa.
Marv
Devezh an D-Day, Falley a oa o tistreiñ eus Roazhon, ma oa bet ur "c'hoari-brezel" (alamaneg : Kriegsspiel) aozet gant an Oberkommando der Wehrmacht, betek pennlec'h an divizion e Picauville. Falley a oa bet lazhet en un trap aozet gant harzlammerien an U.S. 82nd Airborne Division, nepell diouzh moger pennlec'h an 91 divizion troadegiezh, Kastell Bernaville, e Picauville, er gevred da Sainte-Mère-Église e Normandi. N'eo ket sklaer penaos e oa marvet : daoust ha lazhet e oa bet war an taol, pe lazhet pa oa bet gloazet ur wech chomet e garr a-sav.
Evn ar Baradoz (steredeg)
<HR noShade>
An Evn Baradoz (Apus, berraet en Aps) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Gen
Gen a zo :
Arabat droukveskañ gant genn na gant ken.
Horacio Cartes
Deuet e voe da vezañ prezidant d'ar 15 a viz Eost 2013 evit ar Strollad Colorado, strollad eus an tu-dehoù ha strollad brasañ Paraguay.
Pomp Aer (steredeg)
Pomp Aer (Antlia, berraet en Ant) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Noepoli
Noepoli zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata. 767 a dud zo enni o chom.
Istor
Noja e oa an anv betek 1863.