cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estonia
Poblañs
Abalamour da istor ar vro ha, dreist-holl d’ar pezh zo c’hoarvezet e-pad an, pa zeuas ur bern Rusianed da Estonia, ned a an estonegerien d’ober nemet an div drederenn eus ar boblañs. Un niver brazik a Rusianed a zo (25%) ha tud all c’hoazh, a orin eus Ukraina, Belarus, hag all. Hervez niveridigezh 2003 e oa 1 300 000 a dud er vro:
War ar maez eo uhel an dregantad a estonegerien (betek 90 % eus an dud), tra m’eo kalz izeloc’h an dregantad anezho er c’hêrioù bras (56 %). E-touez yezhoù minorelaet Estonia e c’heller menegiñ teir yezh finnek-ougrek kar d’an estoneg: ar voteg, a zo peuzvarv, ar voroeg hag ar setoeg hag a vez sellet outo o-div a-wechoù evel rannyezhoù eus an estoneg.
Izel-kenañ eo stankter ar boblañs (31 annezad/km²) e-skoaz hini ar broioù amezek (Latvia, Lituania).
War dachenn ar relijion eo al luteriegezh a vez pleustret gant ar muiañ-niver eus an Estoniz. Ul lodenn vihan eus an dud a zo protestanted avielourien evel al latvegerien, ar finnegerien pe an alamanegerien (13,7% eus holl annezidi Estonia). Ar Rusianed hag ar Slaved all (Ukrainiz, Belarusiz) a zo ortodoksed (19,9% eus holl annezidi Estonia e 1998). Hag ar peurrest a zo katoliked (polonegerien pe alamanegerien), muzulmaned (Tatared), pe yuzevien.
Monumant ar re varv
E 2007 ez eo bet disavet monumant ar re varv savet en enor da soudarded an Arme Ruz marvet e 1944 o vrezeliañ enep an armeoù alaman, d'e lakaat en ur vered soudarded pell diouzh kreiz kêr Tallinn.
Reuz zo bet war-lerc'h, e Tallinn gant Rused ar vro, hag e Moskov en-dro da gannati Estonia, aozet gant an aozadur Nachi, ar yaouankizoù a-du gant Vladimir Poutin.
Lun (deiz)
Al Lun eo an deiz etre ar Sul hag ar Meurzh. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an devezh kentañ eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo an eilvet devezh.
Dont a ra an anv eus anv latin al loar (Lunae dies).
Roet en eus ivez e brezhoneg ar rakverb-amzer : dilun.
An anv-se a zo tennet diwar hini an astr, an hini tostañ eus an Douar.
Ti-kêr
An ti-kêr eo an ti ma vez bodet kuzul-kêr ur gumun ha ma en em gav burev melestradurezh ur gumun.
Ervrezhell
Ervrezhell  pe Ervezel (Arbrissel e galleg, Arbeczèu e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Poblañs
279 annezad e 2010.
Michelangelo Antonioni
Michelangelo Antonioni ganet d'an 29 a viz gwengolo 1912 hag aet d'an anaon d'an 30 a viz Gouere 2007 a oa ur filmaozer italian.
Naan
An naan (ourdoueg/perseg: نان, hindeg: नान, pandjabeg: ਨਾਨ) zo ur seurt bara plaen, aozet diwar bleud gwinizh, ha hep goell. Ennañ e lakaer ivez yaourt, sukr hag eoul. Spisoù (koumin, kari) a c'haller ouzhpennañ ivez. Debret e vez en Afghanistan, Iran, Ouzbekistan, Birmania, Pakistan hag e India, dreist-holl e gwalarn ar vro (Rajasthan ha Gujarat).
Disheñvel eo ar bara naan diouzh ar bara chapati : ront eo ar bara chapati, ha peurliesañ e vez poazhet war ur blakenn botin anvet tawa.
left|200px|thumb|Naan o tont er-maez eus ar forn
Spinetez
right|thumb|250px|Ar sonerez spinetez, gant [[Jan Molenaer, 1640.]]
Ar spinetez zo ur benveg-seniñ dre gerdin, hag ar re-se a vez skrabet, evel gant ar gitar, ha neket skoet evel gant ar piano.
Dont a rafe an anv eus spinetta Italia, a vije bet ijinet gant Giovanni Spinetti, eus Venezia e dibenn ar bloavezhioù 1400; koulskoude e oa binvioù damheñvel en Italia adalek ar bloavezhioù 1300.
Gant ar benveg-se e krogas Giuseppe Verdi gant ar sonerezh.
Cerdocyon
Cerdocyon a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini al louarn debrer-kranked.
Jarosław Dąbrowski
right|framed|Jaroslav Dombrowski Un dispac'hour polonat oa Jarosław Żądło-Dąbrowski (Jaroslav Dombrowski e galleg), aet eo da Anaon e-pad darvoudoù Kumun Pariz d'an 23 a viz Mae 1871.
Ganet e voe e Jitomir e Bro-Bolonia (Impalaeriezh Rusian) d'an 13 a viz Du 1836. Mab ur familh paour eus an noblañs e oa hag ober a reas e studioù e Brest-Litovsk hag e Sankt Peterbourg. Mont a reas e Lu ar C’haokaz betek 1859. Pa zistroas en em lakaas en Akademiezh al lu. Kaset e voe da Varsovia da vougañ an emsavadeg. Emglev a reas gant ar re-se betek mont er C’hengor Broadel Kreiz. Harzet e voe e 1862 ha kondaonet d’ar marv. E 1864 e voe cheñchet e gastiz e harlu. E Bro-C’hall ec'h erruas e 1865 ha gounit a rae e dammig kreun dre dresañ. E 1866, e-pad ar brezel etre Italia hag Aostria, e kejas gant republikaned evel Delescluze, Varlin ha Auguste. E-pad ar Sez e voe harzet div wech abalmour m'en doa kavet abeg en difenn, kement-se war ul levr-stroll.
Louarn divskouarn berr
Al louarn divskouarn berr (Atelocynus microtis), pe louarn skouarn verr, a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Suamerika (Bolivia, Brazil, Kolombia, Ecuador ha Perou).
Ar spesad nemetañ eo er genad Atelocynus.
Merc'her (deiz)
Ar Merc'her eo an deiz etre al Meurzh hag ar Yaou. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an trede deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar pevare devezh.
Dont a ra an anv eus hini latin an doue Merc'her (Mercurius). Er yezhoù germanek eo deiz an doue Woden (pe Odin), ha se zo kaoz e kaver "Wednesday" en saozneg, "Woensdag" en nederlandeg, "Onsdag" en daneg, norvegeg ha svedeg.
Merc'her al Ludu
Er relijion gatolik e lider Merc'her al Ludu.
Klav-kerdin
Ur c'hlav-kerdin, pe klavisim , zo ur benveg da seniñ dre gerdin, outañ ur c'hlavier, pe daou, pe dri, ha skrabet e vez pep kordenn gant ur seurt skraberig.
Un anv hollek eo ar ger klav-kerdin, a vez roet da veur a venveg-seniñ, goude dezho bout disheñvel a-wechoù dre o stumm, o ment, o son, pe dre o anv zoken. Klav-kerdin a reer neuze eus an hini brasañ.
Anvioù all resisoc'h a roer d'ar benveg, hervez e neuz pe e son, pe hervez ar vro hag an istor: clavicytherium, spinetez, virjinal, muselaar, ottavino.
Arz
Meur a daolenn zo gant Johannes Vermeer ma weler merc'hed ouzh o c'hlav-kerdin.
Yusuf Kabir
Yusuf Kabir, un Nigeriad eus Lagos, oa oa bet harzet gant e garedig Usman Sani d'an 13 a viz Gouere 2005 ha kaset d'an toull-bac'h goude bezañ tamallet da vezañ heñvelrevour, rak un torfed an hini eo hervez ar charia, ma vez kastizet gant ar marv. En arvar e oant da vezañ meinataet, ma vefent bet barnet ha kavet kablus.
Didamallet e voe an daou zen e miz Kerzu 2005 avat.
Hugo Tirard
thumb|HugoTirard (en tu-dehoù) Pevarzekvet Tournamant Open Fouenant (Here-Du 2008) Hugo Tirard a zo bet ganet e 1977 e Deauville.
Mestrc'hoarier echedoù gall eo.
Mestr Etrebroadel eo.
Mor bihan Gavr
300px|thumb|right|Mor bihan Gavr, hervez ur gartenn eus 1750 left|thumb
Mor bihan Gavr zo ur pleg-mor bas, etre ledenez Gavr er c’hreisteiz ha kumunioù Porzh-Loeiz ha Rianteg en hanternoz. En em astenn a ra war 600 hektar. Pa vez uhel ar mor e vez leun a zour, hogen pa vez tre n’eo mui nemet ul lec’hideg vras pe dost. Reiñ a ra bod da evned a-leizh (garrelied, tadorned, noueliged), ha da blant dibar evel al Limonium ovalifolium. Abalamour da se eo bet roet d’ar c’hornad al label Natura 2000.
Gwechall, pa oa stag kêriadennoù Gavr ouzh parrez Rianteg, e ranke an dud treuziñ ar Mor bihan da vont d’an iliz pe da vont d’ar marc’had. E 1867 e teuas Gavr da vout ur gumun distag diouzh Rianteg, ha n’eo nemet e-pad an Eil brezel-bed e oa bet savet un hent bras evit ar c’hirri da vont a C'havr da Bleheneg. Betek bremañ e vez stanket an hent-se ingal gant an arme, he deus ur c’hamp-tennañ e reter al ledenez.
Tùr Chliamainn
Tùr Chliamainn (Tour Klemañs), pe Eaglais Roghadal (Iliz Rodel) zo un iliz en Enez Na Hearadh e Bro-Skos.
Cabredo
Cabredo zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Lambersart
Lambersart a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Caparroso
Caparroso zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Gwiniegi Bourdel
Gwiniegi Bourdel a reer eus ar gwiniegi zo tro-dro da Vourdel hag a ro gwinoù lies o blaz hervez an tiriadoù hag ar bod-gwini. Produet e vez gwinoù ruz, gwinoù gwenn sec'h pe likor blaz ha gwinoù liv-roz.
Aozet e vez ar gwinoù diwar ar bodoù-gwini-mañ :
Istor
Da vare ar Romaned e oa bet plantet ar gwini er vro.
Cadreita
Kumunioù amezek
Villafranca en hanternoz, Valtierra er reter, Milagro er c'hornôg hag Alfaro (La Rioja) er c'hreisteiz.
Marinus van der Lubbe
thumb|Marinus van der Lubbe pa voe harzet gant ar polis alaman e 1933
Marinus (Rinus) van der Lubbe, ganet d'an 13 a viz Genver 1909, marvet d'an 10 a viz Genver 1934, a oa ur c'huzulier komunour nederlandat hag a voe tamallet dezhañ bezañ c'hwezhet an tan er Reichstag e Berlin d'ar 27 a viz C'hwevrer 1933.
Barnet e voe ha kondaonet d'ar marv, ha dibennet, abalamour da se en Alamagn.
D'an 10 a viz Genver 2008 e voe diskleriet gant prokulor-meur Alamagn e oa bet kondaonet Marinus van der Lubbe a-enep al lezenn.
E vuhez
Dispartiet e oa kerent Van der Lubbe ha mervel a reas e vamm pa oa-eñ 12 vloaz. E vugaleaj a gasas e familh e hanterc'hoar. Pa oa 20 vloaz e stagas gant ur stummadur mañsoner. Ken kreñv e oa ken e voe lezanvet "Dempsey" gant e vignoned. Met abalamour d'ur gwallzarvoud-labour e 1925 e rankas dilezel ar vicher. Er bloavezhioù da-heul ec'h emezelas en ur strollad anvet Tu-enep micherourien an tu-kleiz (alamaneg : LAO). Bec'h a savas etrezañ hag e c'hoar neuze e tilojas da Leiden e 1927 hag eno e krouas ti Lenin, ma veze aozet emgavioù ha prezegennoù politikel. E Leiden en doe kudennoù gant ar polis : e 1930 e chomas div sizhunvezh-pad en toull-bac'h abalamour m'en doa distrujet prinistri burevioù ar skoazell sokial. Etre 1928 ha 1932 e veajas Van der Lubbe e-diabarzh Europa. Fellout a rae dezhañ mont d'an Unvaniezh Soviedel met nac'het e voe outañ bezañ degemeret eno. E miz C'hwevrer 1933 ez eas da Verlin ma klaskas lakaat tan e meur a savadur.
Cárcar
Cárcar zo ur gumun e mervent Nafarroa en Euskal Herria.
Alc'hweder-Dupont
An alc'hweder-Dupont (liester : alc'hwedered-Dupont) a zo ur spesad golvaneged, Chersophilus duponti an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Chersophilus.
Anvet e voe Alauda Duponti (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) da zougen bri d'an dastumer ha naturour gall Léonard Puech Dupont (1795-1828).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e mervent Afrika :
Usman Sani
Usman Sani, un Nigeriad eus Lagos, a oa bet harzet gant e garedig Yusuf Kabir d'an 13 a viz Gouere 2005 ha kaset d'an toull-bac'h goude bezañ tamallet da vezañ heñvelrevour, rak un torfed an hini eo hervez ar charia, ma vez kastizet gant ar marv.
Ma vo kavet kablus e vo lakaet an daou den-se da vervel dre deurel mein warne.
Cascante
Cascante zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Yann Iañ (dug Breizh)
thumb|190px|left|Yann 1 o pediñ Yann I (ganet e-tro 1217-1218 – marvet d'an 8 a viz Here 1286, e kastell an Enez, Marzhan), lesanvet Yann ar Rouz, zo bet Dug Breizh eus 1237 da 1286.
Mab da Bêr Brizhkloareg hag Aliz Breizh e oa.
Mont a reas d'an eizhvet Kroaziadeg gant Loeiz IX.
Dimezet e oa gant Gwenn Navarra hag eizh bugel o doa.
Timbroù Karelia
Div wech e-kerz an XXvet kantved ez eus embannet timbroù dindan an anv Karelia, ur vro a Skandinavia etre Finland ha Rusia : e 1922 da gentañ pa oa ur republik disrannus eus Rusia, hag etre 1941 ha 1944 pa ‘z eo bet aloubet Karelia ar Reter gant arme Finland.
1922
Goude an taol-dispac’h bolchevik hag ar brezel diabarzh ez eus bet embannet e 1922 pempzek timbr gant Karelia, etre 5 pennia ha 25 markka a zalvoudegezh anezho. Diskouez a reont skeudenn un arzh dindan an anv "KARJALA". Ul liv hepken evit ar re izel o friz ha div liv evit ar re 1 markka pe vuioc’h.
O vezañ m’int bet implijet nemet etre ar 31 a viz Genver hag ar 16 a viz C’hwevrer 1922 eo rouez kenañ bremañ kavout seurt timbroù gant siell ar postoù. Pemp pe dek gwech priz ar re disiell int. Met timbroù faos zo bet moullet ivez siwazh.
1941-44
right|130px|thumb|2.75 markka - 1941
Pa voe aloubet Reter Karelia gant Finland e 1941 ez eus bet embannet gant ar velestradurezh soudardel timbroù soulgarget "ITA- / KARJALA / Sot.hallinto", da lavaret eo "Melestradurezh Soudardel Karelia ar Reter".
left|150px|thumb| Timbr 1943
An timbr nemetañ bet ijinet zo bet an diwezhañ : un timbr a volontez-vat embannet e 1943, warnañ arouez ar vro (un arz gwenn gant ur c’hleze). Un taos-ouzhpenn a 1.50 markka a veze paeet dre e brenañ evit sikour tud gloazet ar brezel.
Goude ar brezel-bed ez eo distroet Karelia ar Reter en Unvaniezh Soviedel. Implijet zo bet eta timbroù ar Stad-se a-raok ober gant re Rusia.
Delmira Agustini
thumb|280px| Delmira Agustini thumb|280px| Delmira Agustini, da zeiz hec'h eured e 1913 Delmira Agustini (1886-1914) a zo ur varzhez uruguayat.
He buhez
Dimeziñ a eure da Enrique Job Reyes e miz Eost 1913, met e guitaat a eure miz goude. Dizimeziñ a rejont e 1914.
Miz goude e voe tennet warni gant he fried kozh div wech, en he fenn, hag eñ d'en em lazhañ kenkent. Mervel a reas en he zi e Florida ( Uruguay ) da 28 vloaz.
Yezhoù kwomtarek
Ur isskourr eus ar Yezhoù papouek eo ar yezhoù kwomtarek, ennañ div yezh:
Bleiz moueek
Ar bleiz moueek a zo ur bronneg hollzebrer, Chrysocyon brachyurus an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Chrysocyon.
Annez
Bevañ a ra e Suamerika : biz Arc'hantina, Bolivia, Brazil, Paraguay ha Perou.
Speothos
Speothos a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini ki ar bodoù.
Castejón (Nafarroa)
Castejón (stumm spagnolek ofisiel, implijet ivez en euskareg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Jules Laforgue
Jules Laforgue zo ur barzh gall, ganet e Montevideo, en Uruguay, e 1860, ha marvet e Pariz, e 1887, da 27 vloaz, gant an droug-skevent. E dad a oa genidik eus Tarbes hag aet d'ar vro-hont da glask ar binvidigezh.
Binvioù-seniñ dre skrabañ kerdin
Ar binvioù-seniñ dre skrabañ kerdin zo binvioù-seniñ dre gerdin, a vez skrabet o c'herdin gant ar bizied da grouiñ ar son. E-lec'h skrabañ ar c'herdin gant ar bizied e c'haller ober ivez gant ur skraberig.
Eilean Chaluim Chille
<HR noShade>
Emañ er reter da Leòdhas, en aber Loch Èireasort. Pa vez tre e c'haller mont di eus Leòdhas gant ur chaoser, adalek Crobeag.
Virjinal
Ur virjinal zo ur benveg-seniñ dre gerdin evel ar c'hlav-kerdin. Sonet e veze kalzik en hanternoz Europa hag en Italia e dibenn ar Grennamzer ha da goulz an Azginivelezh, er XVvet ha XVIvet kantved.
Bihanoc'h eo ar virjinal eget ar c'hlav-kerdin, ha n'eus nemet ur gordenn evit pep notenn. Didroad e oa ar virjinalioù ha lakaet e vezent war un daol da seniñ.
1982
Diwar-benn bloavezh 1982 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Virjinal
Sonet e veze kalz e dibenn ar XVIvet hag a-hed ar. E Bro-Saoz e voe kemeret e lec'h gant ar spinetez, an doare italian, hag en Alamagn gant ar c'hlav-kerdin pe clavichord.
1982
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1982
Virjinal
Virjinalioù spinetez
Spinetta a veze laret eus ar virjinalioù a veze graet en Italia met ivez en Saoz hag en Flandrez.
1982
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1982
Kefalos
Kefalos (Κέφαλος e gregach, a dalv "penn") a oa mab da z-Deioneüs (pe Deion), roue Fokis, ha Diomede. Sot e oa gant ar chase. Dimezet e oa da Brokris, ur verc'h da Erec'htheüs, roue Aten.
Corella
Corella zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Kefalos
Arabat eo meskañ gant Kefalos mab Hermes, nebeutoc'h anavezet.
Virjinal
Muselar
Ar muselarioù a veze graet en Europa an hanternoz. Dilezet e voent en.
Kefalos
Buhez
Eos, doueez ar gouloù-deiz, a skrapas Kefalos, un deiz p'edo ar paotr o hemolc'hiñ. En em garout a rejont, ur mab a voe ganet, hag anvet Faethon (netra da welout gant Faethon, mab Helios. Skridoù zo a ra anv eus bugale Kefalos hag Eos, anvet Tithonos hag Hesperos.
Ken Bruen
E Gaillimh (Iwerzhon) eo bet ganet Ken Bruen e 1951. E St. Joseph's College Gaillimh en deus studiet a-raok mont da zDulenn (Trinity College). Eno e tapo un doktorelezh war an usvedoniezh.
Kefalos
Buhez
Goude eizh vloaz e fellas da Gefalos distreiñ gant e wreg Prokris, ma voe taolet ur mallozh gant Eos warne. Hag an doueez da lavarout ne oa ket manet feal ar wreg keit-se moarvat.
Ken Bruen
Goude bezañ bet skolaer war ar saozneg en Afrika, Azia ar Reter hag en Amerika ar Su e tiviz paouez gant e labour kelenn ha gouestlañ e nerzh hag ec'h ijin da skrivañ romantoù-polis. Dindan e zorn e vez roet buhez d'an enklaskerien Roberts ha Brant, ha d'al lonker daonet Jack Taylor (in The killing of the tinkers ha The Guards da skouer). Un stil nerzhus, buhezek ha prim eo hini Ken Bruen.
Kefalos
Mojenn Prokris
Distro d'ar gêr, setu Kefalos sot adarre gant an abadennoù hemolc'h. Evit gouzout pegen feal e oa e wreg, pe e oa bet, e tistroas eus e chaseadenn gant dilhad all hag e klaskas hoalañ anezhi. Ha Prokris da dec'hel d'ar c'hoadoù da hemolc'hiñ gant an doueez Artemis. Pa zistroas-hi d'ar gêr e oa daou brof ganti, bet digant an doueez : ur goaf hud ha ne c'hwite kammed war e bal, hag ur c'hi ken burzhudus all, anvet Lailaps, ha ne c'hwite ket war e breizh. Ar c'hi a yeas da goll un deiz war-lerc'h louarn Teumes, hag an daou loen a voe troet e mein. Chom a rae ar goaf.
Ken Bruen
Bruen a zo unan eus izili ul c'helc'hiad skrivagnerien a vod Jason Starr, Reed Farrell Coleman hag Allan Guthrie.
E Gaillimh emañ o vevañ. Dimezet eo ha tad ur verc'h.
Kefalos
Mojenn Prokris
Bepred e oa ken sot Kefalos gant ar chase, ha tapout a rae ar goaf bemdez, ken e oa savet gwarizi e Prokris a gave dezhi ez ae da verc'heta. Un deiz ma oa an hemolc'her o tiskuizhañ ouzh ur wezenn, tapet tomm gantañ, edo o kanañ ur sonennig d'an avel Aura. Klevet e voe gant un tremeniad hag a soñje dezhañ e oa oc'h ober al lez d'ur chevrenn. Pa glevas Prokris ar c'heloù ez eas da eveshaat he fried. Pa oa Kefalos o kanañ e kavas dezhi edo adarre gant e gamaradez kozh, an doueez Eos. Ha hi d'ober ur fiñv. Hag ar chaseer, pa glevas an trouz, da grediñ e oa ul loen o tont, ha da skeiñ e c'hoaf ha ne c'hwite gwech ebet. Ha treuzet Prokris gant an arm. Mervel a reas etre e zivvrec'h, o lavarout dezhañ: Arabat dimeziñ da Eos.
Ken glac'haret e oa Kefalos kaezh ma kemeras penn an hent d'an harlu.
Ken Bruen
Levrlennadur
Romantoù gant Jack Taylor :
Romantoù gant Roberts ha Brant (R&B): Hounnezh eo trede levrenn an heuliad "The White Trilogy"
Kefalos
Goude marv e bried
Hervez un doare all eus ar vojenn en dije bet pevar mab hag a savas peder c'heoded : Sami, Krani, Pali, Pronnoi, hag a voe peder stad Kefallenia.
Ken Bruen
Levrlennadur
Oberennoù all :
Kefalos
Goude marv e bried
Bepred e soñje Kefalos e Prokris avat, ma en em lazhas o lammat er mor eus kab Leukas.
Lennegezh
Meneg eus Kefalos ha Prokis a gaver div wech gant Ovidius:
Adkontet eo ar vojenn e Cephalus and Procris; Narcissus, ur varzhoneg e 1595 diwar zorn Thomas Edwards.
Meneg anezho ivez zo e pezh Shakespeare, Midsummer Night's Dream (V, i), er gaoz etre Pyramus ha Thisbe ez eus anv eus "Shafalus" ha "Procrus."
Kufstein
Kufstein, lec'hiet war bevenn Alamagn, a zo eil kêr vrasañ stad kevredet Tirol, Aostria. Rannet eo e 5 arondisamant: Zentrum, Sparchen, Weissach, Endach ha Zell.
Monumantoù heverk
thumb|230px|kleiz|Kastell Kufstein
Gevelliñ
Gevellet eo Kufstein gant ar c'hêrioù-mañ:
Yezhoù baibaiek
Ur isskourr eus Yezhoù papouek eo ar yezhoù baibaiek, ennañ div yezh:
Ki ar bodoù
Ki ar bodoù (Speothos venaticus) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Suamerika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Speothos.
811
Diwar-benn bloavezh 811 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 811
Rozan
Ar Rozan zo ur stêr vihan e kanton Uzel, er reter da Lodaog, hag adstêr d'an Oud.
E dibenn miz Mae 2007 eo bet saotret gant al labouradeg kaoc'h-yer tostik dezhi.
Perotin
E vuhez
E deroù an e labour war ar magnus liber organi (levr bras an organum) deroet da Leonin (magister Leoninus). Perotin a zo bet mestr-chapel en Iliz-Veur an Itron-Varia e Pariz. E-tro 1200 ec'h aozas oberennoù gant 3 pe 4 mouezh, diorren a reas al liessonegezh. An Organum a oa betek-henn un oberenn gant div vouezh nemetken.
A-drugarez da Anonymus IV ez eus bet gouezet muioc'h, Anonymus IV a oa ur studier saoz deuet da Bariz war e studi.
Levezon
Gantañ eo bet levezonet Steve Reich.
Deierri
thumb|250px| Sede pelec'h emañ Deierri e Nafarroa
Deierri (Valle de Yerri  e spagnoleg) zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria.
Dicastillo
Dicastillo (hervez ar stumm spagnolek ofisiel; Deikaztelu euskareg) zo ur gumun e Nafarroa en Spagn.
Naieg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù kwomtarek-baibaiek eo an naieg (nai, biaka pe amini) komzet gant tro-dro da 600 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.
Strollad ar Vro Bagan
right|thumb|300px|Strollad ar Vro Bagan, miz Gouere 2009
Strollad ar Vro Bagan a zo ur strollad c'hoariva.
Kodioc'h
Ar c'hodioc'hed eo evned ar genad Calandrella, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
Strollad ar Vro Bagan
Strollad ar Vro Bagan
Savet e voe Strollad ar Vro Bagan e Plouneour-Traezh er bloavezh 1973-1974, e diabarzh Oaled Sevenadurel ar Vro Bagan (1965). E 1979 eo deut da chom da Blougerne el lec'h m'emañ atav bremañ. Adalek 1982 ez eus bet tud a vicher er strollad evit sevel pezhioù diouto o-unan (evit ar vugale hag evit ar re gozh) hag evit ober war-dro ar pezhioù-c'hoari brasoc'h, ma c'hoari tud all ivez ha n'int ket tud a vicher. thumb|right|300px|Strollad Ar Vro Bagan o c'hoari Ar Roue Ubu er Gelveneg d'an 20 a viz Genver 2008 Sevel a ra ar strollad pezhioù-c'hoari e brezhoneg, e galleg-brezhoneg, pe e galleg. Danvez Breizh ha Keltia a vez pleustret gant Ar Vro Bagan : ar yezh, ar sevenadur, an istor.
Kodioc'h
Emañ er memes kerentiad hag an alc'hwedered.
Arondisamant Maaseik
Istor
Arondisamant Maaseik a oa bet savet pa voe lodennet proviñs Limbourg an Izelvroioù etre div broviñs anvet Limbourg, Limbourg Belgia ha Limbourg an Izelvroioù e 1839.
Strollad ar Vro Bagan
Pezhioù-c'hoari savet
Setu un nebeud pezhioù-c'hoari abaoe ar penn-kentañ:
Kodioc'h
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Calandrella athensis, Calandrella cheleensis, ar c'hodioc'h gwenn (Calandrella raytal), ar c'hodioc'h-palud (Calandrella rufescens) ha Calandrella somalica a zo lod eus ar genad Alaudala bremañ.
Passendale
Passendale en izelvroeg, Passchendoale e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Zonnebeke.
Istor
Brezel-bed kentañ:
Monumantoù ha traoù heverk
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo, an hini vrasañ eus beredoù brezel ar C'hommonwealth er bed a-bezh. Implijet e voe adalek an 6 a viz Here 1917 betek dibenn Meurzh 1918. Douaret e voe enni 343 soudard eus Lu ar Rouantelezh Unanet ha Lu Kanada. Tapet e voe ar vered hag ar gêriadenn gant an Alamaned e miz Ebrel 1918, araok bout kemeret gant Lu Belgia d'an 28 a viz Gwenholon 1918. Goude an arsav-brezel, degaset e voe enni ur bern korfoù soudarded kemeret e beredoù bihan ag ar vro tro-dro. Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Savet eo bet goude an arsav-brezel. Degaset e voe enni ur bern korfoù soudarded marvet en emgannoù e Passendale hag e Langemark. Dianav eo chomet tro 1 600 anezhe.
Strollad ar Vro Bagan
Pezhioù-c'hoari savet
C'hoariet ez eus bet ivez kalz pezhioù berr e-doug beilhadegoù : Roparz Hemon, Pêr-Jakez Helias, Goulc'han Kervella, Anton Tchekhov, Naig Rozmor ha Pêr-Mari Mevel...
Ar spered
C'hoari poblek evit Breizh, o labourat war ar sevenadur keltiek, hag amzer a-vremañ ar Vretoned...
Baibaieg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù kwomtarek-baibaiek eo ar baibaieg (baibai) komzet gant tro-dro da 271 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Skraberig
thumbnail|200px|Skraberigoù kerdin
Desoio
Desoio (Desojo hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Muiñeira
A Muiñeira (ar vilinerez) zo un dañs eus Galiza hag Asturiez a vez dañset ouzh son ar gaita. Testeniekaet eo abaoe ar, met tud zo a gred eo kalz koshoc'h hag a wel ennañ un dañs kelt eus an amzerioù rakroman.
Skraberig
Ar skraberig, pe skraberig-kerdin, zo ur benveg bihan da skrabañ kerdin ur benveg-seniñ, evel al lud, ar vandolinenn, ar gitar.
Hervez ar broioù e vez graet ar skraberig e koad, pe en olifant, plastik, pe skant baoted.
Kodioc'h-tevenn
Ar c'hodioc'h-tevenn (liester : kodioc'hed-tevenn) a zo ur spesad golvaneged, Calandrella brachydactyla an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda brachydactila (kentanv) da gentañ-penn (e 1814) gant an naturour alaman Johann Philipp Achilles Leisler (1772-1813).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
Korev
thumb| Ar c'horev (coreff e krennvrezhoneg) zo anv ur bier aozet gant heiz, hag a veze evet en henamzer hag er grennamzer gant ar Gelted kozh (Galianed pe Vrezhoned). Cwrw(f) eo e kembraeg, ha koref e kerneveureg.
Coreff, ur merk
Coreff zo anv ur vreserezh, ganet e Montroulez e 1985, ha diazezet e Karaez abaoe 2005. Anv ar bier graet eno eo ivez. Bier goularz, du, melen, rous ha bio a vez graet ganto.
Troad amdranzitivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad amdrazitivel (saoz.: intransitive case) evit komz eus un droad implijet evit merkañ arguzenn nemeti ur verb amdranzitivel (d.l.e. ar rener; "S") disheñvel diouzh rener/graer ("A") ur verb tranzitivel.
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù gante ur steudadur morfologel-kevreadurezhel ergativel-akuzativel.
1949
Diwar-benn bloavezh 1949 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Norzhamerika
31 Meurzh : Douar-Nevez a zeu da vezañ dekvet proviñs Kanada.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1949
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1949
Gavr (loen)
Ur pennad gavr zo ivez.
Hedd Wyn
left|thumb|180px|Delwenn [[Hedd Wyn e Trawsfynydd]] left|thumb|180px|E vez er vered Artillery Wood Cemetery e [[Boezinge (Flandrez Belgia)]]
Hedd Wyn (13 a viz Genver 1887–31 a viz Gouhere 1917 e Boezinge, Flandrez Belgia, a oa un tieg eus Trawsfynydd, e Sir Feirionnydd hag ur barzh kembraek lazhet e-pad ar Brezel-bed kentañ. Douaret eo bet e bered ar C'hommonwealth Artillery Wood Cemetery e kumun Boezinge. Ellis Humphrey Evans a oa e wir anv, met dibabet en doa Hedd Wyn ("peoc'h gwenn") evel anv-barzh.
Tost e vuhez-pad e chomas en e atant en Ysgwrn. Da 28 vloaz en doa gonezet peder c'hador en Eisteddfodoù gant e varzhonegoù. E 1917 e oa bet gounezet ar gador gantañ en Eisteddfod, Birkenhead, gant e varzhoneg "Yr Arwr" ("An Haroz"), skrivet evel un awdl.
Ysgwrn
Ni Evans a vev en Ysgwrn hiziv hag a vourr o kontañ istor Ellis hag e gadorioù.
Film
Ur film Hedd Wyn zo bet graet e 1992 gant Paul Turner hag a oa bet meneget e-touez an danvez loreidi evit kaout un Oscar.
Gavr (loen)
Doñvaet eo bet al loen-se abaoe an VIIIvet milved kt JK d'an nebeutañ evit pourchas e gig, e groc'hen, e blev hag alies-tre evit e laezh. Meur a anv rannyezhel a ya d'envel ar c'havr : bida ha bidiez.
Meneg anezho zo er Bibl. Da skouer, pa laka Rebekka daou venn-gavr da vezañ fardet evel ur meuz eus ar gwellañ evit ma roje Izaak e vennozh d'o mab Jakob (da laret eo asantiñ desevel anezhañ goude ma'z eo bastard ar bugel) (Gn : 27: 9).
Eus anv kêr-benn Turkia, Ankara, e teu hini ar givri angora a vez maget evit o blev hir-kenañ ha ganto e vez produet ar mohair. Gant givri eus Kachmir e vez produet ur seurt gloan d'ober stamm anvet Kachmir.
Yezekael Naoned
*Meur a Yezekael zo bet en Istor Breizh, sellit ouzh ar pennad Yezekael.
Eguesibar
Eguesibar zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Gavr (loen)
Ar givri e Breizh
thumb|250px|Gavr ar c'hleuzioù hag he [[menn. « Bezet du, bezet gwenn, pep gavr a gar he menn. » Furnezh Breizh]]
Yezekael Naoned
Yezekael Naoned  (war-dro 979-1004), pe Judicael hervez ar stumm gallek, a oa kont Naoned eus 992 betek 1004.
Mab bastard e oa da Hoel Iañ, savet gant e vamm-gozh, Judit, hag ar beskont Hemon, breur e dad.
Gavr (loen)
Ar givri e Breizh
Anv zo eus givri emeur a ganaouenn-bobl, diwar-benn prosezioù ma veze barnet al loened-se, lakaet alies da vezañ furoc'h eget ar varnerien.
Yezekael Naoned
E vuhez
Skoazell a gavas digant Foulk III, kont Anjev, ma c'hallas adkemer kontelezh Naoned war-lerc'h faezhidigezh ha marv Konan Iañ en emgann Konkerel. Abalamour ma oa gwall yaouank e voe roet dezhañ ur c'hulator, Aimery III de Thouars a voe kont Naoned eus 992 betek 994.
Trec'het e voe Yezekael gant kont Roazhon, Jafrez Iañ, dug Breizh, ma rankas ober le a wazoniezh dezhañ en 994.
Gavr (loen)
Lavaroù ha krennlavaroù
Anv eus givri zo e meur a dro-lavar hag e meur a grennlavar:
Yezekael Naoned
E vuhez
Muntret e voe dre dreitouriezh en 1004 war an hent etre Naoned ha Roazhon p'edo o vont da welout e aotrou.
Dimezet e oa da v- Mélisende ha daou vugel o doa:
Frans Floris
Frans 1 de Vrient pe de Vriendt lesanvet Frans Floris, (1520 – 1570 en Antwerpen) a oa ul livour flamank eus ur familh arzourien flamank. Taolennoù istorel a rae.
E vuhez
Frans Floris a livas taolennoù bras a yae da ginklañ tiez noblañsed Spagn ha re embregourien Antwerpen. Gouzout a reer ivez e savas skeudennnoù diwar-benn mojenn Herkules evit Claes Jongeling, hag eñ marc'hadour a Antwerpen. E palez Philippe de Croy e Beaumont e savas pevarzek taolenn vras. Anavezet ha doujet e oa gant Karl V, impalaer santel ha gant Fulub II Spagn, ha pinvidik e teuas da vezañ a-drugarez d'e zonezon.
Un nebeud eus e oberennoù a anavezer nemetken : dispriziet e voent abalamour d'o ferzhioù fall, pe disoñjet dre ma ne glotaent ket gant al luskadoù a ziwanas goude. Taolennoù koshañ Floris hag a zo anavezet a zo Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan e mirdi Berlin (1547), hag ur Varnadenn ziwezhañ (1566) a c'haller gwelout e Brusel. Meur a volz-enor, Daouzek labour Herkules ha Diskar an aeled fall (e Antwerpen) a zo anavezet ivez.
Ur pennad diwar e benn a gaver e-barzh Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies gant Dominicus Lampsonius.
E oberennoù diwezhañ
Mervel a reas Floris d'ar 1añ a viz Here 1570 en Antwerpen. D'ar mare-se e oa staget gant div oberenn bras-tre : ur C'hroazstagadur hag un Dasorc'h a oa da vezañ lakaet e prioldi meur Spagn.
Pyoueg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Caprimulgus
Caprimulgus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ adrened, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou-ugent spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
C'hwec'h isspesad ha tri-ugent (66) en holl.
Vulpes
Vulpes a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Donamaria
Donamaria zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Koem
Koem (Coësmes e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En gul, plezhek en erminoù
Ruzenn ouel divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn ouel divouezh treuzskrivet [x] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 140.
Salvatore Adamo
Salvatore Adamo pe Adamo ent-berr, zo ur c'haner gallek italian, eus Belgia, ganet e 1943 e Comiso e Sikilia. Kanet en deus ivez en italianeg, spagnoleg, alamaneg ha japaneg. Brudet e oa dreist-holl er bloavezhioù 1970 ha 1980.
E vroadelezh
N'en doa ket dilezet ar vroadelezh italian, neuze ne c'halle ket bezañ Belgiad, hervez lezennoù ar vro. (Amsklaer)
Abaoe 2004 avat e c'haller kaout div vroadelezh e Belgia, neuze en deus goulennet bezañ Belgiad ivez. Koulskoude, dre abegoù a velestradurezh, n'en dije ket gallet kaout a-raok 2010. (Amsklaer)
Pladennoù bras gallek
Kalz a bladennoù bihan (45 tro) zo bet graet ivez. Pladennoù en italianeg, en alamaneg, hag e yezhoù all, zo bet graet gantañ ivez.
Faseg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù kwomtarek-baibaiek eo ar faseg (fas pe membi) komzet gant ouzhpenn 1 600 den (1988) e Papoua-Ginea Nevez.
Potin
Potin, pe houarn-teuz, zo ur metal aozet diwar gendeuziñ houarn ha karbon (etre 2,14 à 6,67 % a garbon). Graet e veze kaoterioù ha fornigelloù houarn-teuz.
Troad potin
Un troad potin zo un troad stummet fall.
Louison Bobet
Louis Bobet, a veze graet Louison Bobet anezhañ, zo ur marc'hhouarner breizhat ganet d'an 12 a viz Meurzh 1925 e Sant-Meven, en Il-ha-Gwilen, ha marvet d’an 13 a viz Meurzh 1983 e Miarritze, en Iparralde (Euskal Herria). Brudet eo evel ar Breizhad ha Gall kentañ a c'hounezas Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn teir gwech.
E vuhez
Louison Bobet a oa deskard bouloñjer e ti e dad pa oa yaouank. Mont a rae alies da gas bara da di an dud war e varc’h-houarn.
War ar vicher a varc’hhouarner e oa bet adalek 1947 betek 1961. 122 redadeg war varc'h-houarn en doa gounezet er bloavezhioù-se. Ouzhpenn bezañ bet ezel eus skipailh Frañs da-geñver Tro Bro-C'hall pe Kampionadoù ar bed e voe ezel eus meur a skipailh : « Stella » adalek 1948 betek 1955, « Mercier » adalek 1955 betek 1960 ha da echuiñ « Ignis » e 1961.
E vreur Jean Bobet a voe reder ur pennad gantañ ivez.
Kiberen
Paouez a reas gant e vicher d'an 10 a viz Eost 1962. Da c'houde e cheñchas micher penn-da-benn hag ijinañ a reas ur meizad yec'hed-dudi dre grouiñ ar greizenn vorvezegiezh kentañ e Kiberen. E Miarritze e krouas un eil kreizenn war-lerc'h.
D'ar 27 a viz Gouhere 1967ec'h euredas da Marie-Josette Laroche e Tredion.
Ezelañ a reas d'an RPR ha kuzulier e voe e Kiberen. Troet e oa gant sturiañ kirri-nij, prenañ a reas ur Beechcraft, ha div wech e treuzas gantañ ar Meurvor Atlantel, gant e vab Philippe, aersturier a vicher.
Mirdi
Mirdi Louison Bobet
Herodotos
Herodotos (e henc'hresianeg Ἡρόδοτος, Hêródotos ), bet ganet war-dro 484 pe 482 kent J.-K. en Halikarnassos (trevadenn c'hresian a oa war damani Kariaiz), zo anvet Bodrum hiziv an deiz (Turkia), marvet war-dro 425 kent J.-K. e Thourioi, a oa un istorour gresian. Lesanvet eo bet « Tad an Istor » gant Cicero (Al Lezennoù, I, 1), ha tad ar c'hazetennañ ; ouzhpenn se e seller outañ evel unan eus ar c'hentañ ergerzherien. Ar plaengomzour kentañ eo ivez a zo deuet e oberenn betek ennomp.
An oberenn nemeti a anavezomp diwar e zorn zo anvet An Istorioù, diwar an henc'hresianeg Ἱστορίαι, Historíai — da lavaret eo « enklaskoù, ergerzhadennoù », eus ἵστωρ, « an hini a oar, a anavez, pe an hini en-deus gwelet, an test (eus PIE *wid- gwelout (*widtor > histor) // οἶδα: da gentañ "gwelet em-eus", da c'houde "me a oar") ». Unan eus oberennoù hirañ an Henamzer ez eo. Disklêriañ a ra ar c'hentañ pennad :
Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι τὰ δὲ βαρϐάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι' ἣν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι.
« Herodotos Halikarnassos a ziskouez amañ disoc'hoù e Enklask e doare ma ne vo ket kaset gant an amzer eñvor oberoù an dud veur hag evit ma ne vo ket disoñjet ar c'hurioù bras kaset da benn pe gant ar C'hresianed pe gant ar Varbared ; reiñ a ra ivez abegoù ar brezel a enebas an div bobl-se. »
Maguy Kerisit
Maguy Kerisit, ganet e 1975 e Kledenn-ar-C'hab, zo ur skrivagnerez hag a skriv e brezhoneg evit ar re yaouank.
He levrioù evit ar grennarded
Skrivet he deus pemp levr evit ar grennarded. Klask a ra sachañ evezh ar vrezhonegerien yaouank, en o yezh dezho. Gouzout a ra petra a blij dezho, da skouer : « Ne gavan ket diaesoc'h skrivañ evit ar re yaouank, gant ma chomer war tachennoù ar vuhez bemdez. Traoù zo a c'heller loc'hañ diwarno : ar garantez a blij kalz d'ar re yaouank, an urzhiataer, ar pellgomzer hezoug, an dramm, an teknologiezhioù nevez, ar sportoù, an dazont micherel... Un oad etre eo. N'int ket tud deuet c'hoazh, met ne blij ket dezho bezañ kemeret evel babigoù. Plijout a ra dezho ur vuhez etre ar gêr hag ar skol ».
He soñjoù
Plijout a ra kalz da Vaguy lakaat troioù-lavar poblek e-barzh he levrioù, lakaat buhez, ha chom tostoc'h ouzh ar yezh komzet.
Pennadoù e-barzh Al Liamm
Danevelloù, barzhonegoù ha troidigezhioù he deus embannet e-barzh Al Liamm.
Pennadoù e-barzh Brud Nevez
Kenlabourat a ra ivez gant Brud Nevez ha meur a bennad he deus skrivet e-barzh.
Feunteun
thumb|Ouzh ar feunteun, livadur gant [[William-Adolphe Bouguereau, 1897. ]] thumb|E kêr ivez e vez kavet feunteunioù, evel ar [[Manneken Pis brudet, e Brusel.]] Ur feunteun zo un eienenn kempennet gant an dud peurliesañ, a-benn gallout dastum an dour a zeu e-maez an douar. Mein benerezh a vez tro-dro peurvuiañ evit reiñ hent d’an dour, hag ur poull a vez ivez alies. Er feunteunioù nevesoc’h e vez graet gant dafar all ivez.
Brudet e veze ar feunteunioù gwechall evit o dour, a oa ken prizius d’an dud, evit evañ, doura o loened, en em walc’hiñ, gwalc’hiñ o dilhad…
E Breizh-Izel
Lod eus ar feunteunioù e Breizh a veze kontet da vezañ « sakr », abalamour da berzhioù o dour : pareañ a raent a bep seurt kleñvedoù a-hervez. Ha diwar se e oa kredennoù ha boazioù stag ouzh pep feunteun. War ar maez e vez anv ur sant war ar feunteun alies, hag ur chapel e-kichen.
Er c'hêrioù
Savet ez eus bet feunteuniù disheñvel er c'hêrioù bras evit bravaat al leurgêrioù. Darn zo graet evit degas un tamm freskijenn d'an dud ouzhpenn: e kêrioù zo e c'haller mont da gerzhout e poull ar feunteun. Feunteunioù zo a zo evel c'hoarielloù gant livioù ha stummoù a bep seurt, pa ne glaskont teurel dour uhelañ ma c'hallont.
Klotennad ar silabenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen klotennad ar silabenn (saoz.: syllable rime) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus kraoñell ar silabenn mui lost ar silabenn mar bez anezhañ.
Gwelit ivez
Syllable rime
Augsburg
Augsburg zo ur gêr e Bavaria, e mervent Alamagn, war ribl ar stêr Lech.
Savet e oa bet kêr gant ar Romaned, er bloavezh -15, dindan an anv Augusta Vindelicorum, en enor d'an impalaer Augustus. An iliz-veur zo eus an. Ur gêr zieub e oa en Impalaeriezh Santel Roman.
Carwyn Jones
right|200px Carwyn Jones zo ur politikour kembreat ha kentañ ministr Kembre eo abaoe miz Kerzu 2009.
Ganet e voe d'an 21 a viz Meurzh 1967 en Abertawe. Goude studioù e skol-veur Aberystwyth en deus labouret evel breutaer. Kembraeger eo. Ezel eo eus Bodadeg Vroadel Kembre abaoe 1999, dilennet e pastell-vro Pen-y-bont ar Ogwr. D'ar 1añ a viz Kerzu 2009 e oa bet dilennet e penn Strollad al Labour e Kembre, e-lec'h Rhodri Morgan en doa roet e zilez, ha d'an 9 a viz Kerzu e oa deuet da vezañ Kentañ ministr Kembre, an trede den er post-se abaoe 1999.
Azzo d'Este
Azzo d'Este zo anv meur a zen en istor Italia. Dek den eus Tiegezh Este zo anavezet :
Georgina
Georgina zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-badez George, roet d'ar baotred (ha bet anv c'hwec'h roue saoz).
Tud
Deuet e vije an anv eus noblañsed Alamagn, ha lakaet diouzh ar c'hiz en tiegezhioù uhel saoz, hag alese e-touez an dud ordinal. Nebeud anavezet eo an anv a-hend-all. E Bro-Saoz ec'h erruas dre an anv George, gant ar roue George Iañ ( 1660 – 1727), deuet eus Rouantelezh Hannover, met anavezet mat e oa an anv a-raok.
El Busto
El Busto zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Hent ar Seiz
Hent ar Seiz a vez graet eus an hentoù darempredet gant karavanennoù marc’hadourien a zegase seiz ha produioù all eus Sina da Europa en Henamzer hag er Grennamzer. Degaset eo bet an termen Hent ar Seiz gant Ferdinand von Richthofen.
Pa gomzer eus Hent ar Seiz, e soñjer alies en hent pennañ, boasañ, a gase eus Xi'an (a oa kêr-benn Sina gwechall), dre Lanzhou, Wuwei ha Zhangye betek Dunhuang ; eno e oa rannet etre hent an norzh ha hent ar su a yae o-daou hebiou dezerzh Taklamakan a-raok dont da unaniñ en-dro e Kashgar ha kas dre Samarkand, Buc’hara, Tehran betek Antioc’heia (hiziv Antakya), war aod ar Mor Kreizdouar.
Dre Hent ar Seiz e veze kaset marc’hadourezh evel ar seiz pe c’hoazh ar spisoù, ar gwer pe ar porselen. Ha dre an hent-se, ha dre ar c’henwerzh, e voe skignet relijionoù ha sevenadurioù. Evel-se e voe tizhet Sina ha Japan gant ar voudaegezh. Dre an hent-se ivez e voe ledet kredenn gristen Nestorius betek kêr-benn Sina ar mare-hont, evel m’eo bet diskouezet deomp gant enklaskoù henoniourien e Xi'an. Gant an hent-se eo deuet ar paper hag ar poultr betek ar broioù arab, hag alese, goude-se, betek broioù Europa.
Abalamour da gemmoù an hin ha d’ar brezelioù, hag abalamour dreist-holl ma voe kavet gwelloc’h mont dre hentoù mor, goude ergerzhadegoù ar Spagnoled hag ar Bortugaliz, e voe kollet talvoudegezh ha pouezusted gant Hent ar Seiz goude ar. Bremañ eo deuet da vezañ un hent darempredet gant touristed.
Hent nevez ar seiz
An hent kenwezh nevez-mañ etre Europa hag Sina zo ur raktres ramzel dispaket gant ar gouarnamant sinaat e diskar-amzer 2013, dindan prezidantelezh Xi Jinping. Kalz danadeilad a zo o vezañ savet e 68 bro disheñvel : gourhentoù, hentoù-houarn, porzhioù hag all.
Elgorriaga
Elgorriaga zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Louarn korr
Al louarn korr (Vulpes macrotis) a zo ur bronneg kigdebrer a vev e kornôg ar Stadoù-Unanet ha Mec'hiko.
Lan Tangi
Buhez
Ganet eo war ar maez en atant e eontr hag e voereb, c'hoar e dad. E dad a oa eus Bro-Leon hag e vamm eus Menez Are, met kaset e voe ur pennadig war-lerc'h da di e dud-kozh eus tu e vamm en ur gêriadenn anvet Krann Vihan e parrez Berrien. Chomet eo eno betek an oad a 5 bloaz e ti e dud-kozh peogwir e voe kaset d'ar skol, da Santeg, e-lec'h ma oa skolaerien e dud. O chom e oant en ti-skol. Ur bloaz war-lerc'h e oa anvet e dud e Lokmaria-Berrien, (Menez Are). Chomet int daou vloaz eno a-raok mont da Garanteg, bro e dad, e-lec'h ma 'z int chomet betek ma 'z int aet war o leve.
Studioù
Evit ar pezh a sell ouzh e studioù, e voe kaset d'ul lise e Montroulez a-benn tapout e vachelouriezh ha mont goude da Skol-veur al Lizhiri e Roazhon.
E vuhez vicherel
Nac'het e oa bet gantañ mont d'an arme, neuze e voe ret dezhañ kuzhat e-pad bloaz. Goude-se ez eo bet o foetañ bro en Europa, Afrika, Azia hag Amerika. Pa oa tost 40 vloaz e oa distroet d'ar skol-veur, lec'h ma tapas un aotreegezh war ar brezhoneg. A-benn ober se en deus studiet dre bellgelennerezh e-pad 2 vloaz. Goude eo deuet da vezañ kelenner war ar brezhoneg ha peurzesket en deus ar yezh gant kelennerien all peotramant drezañ e-unan. Emañ bremañ e kevelouri Roudour o lakaat an dud deuet d'o oad da zeskiñ brezhoneg. Bet eo unan eus krouerien Roudour asambles gant Herve Kerrain ha Mich Beyer.
Kroget e oa da skrivañ traoù berr abred a-walc'h p'en deus gwelet ar yezh skrivet : kanaouennoù pe barzhonegoù. Kroget e oa war-dro an oad a 20 vloaz da skrivañ barzhonegoù hag ez eo kendalc'het d'en ober a-frapadoù. Diwezhatoc'h eo aet war-zu an danevelloù.
Mennozhioù
Ar pezh 'n deus lakaet anezhañ da skrivañ eo e oa naturel evitañ dre an endro ma oa bet desavet ennañ e-keñver ar yezh hag endro al levrioù. Er bloavezhioù hanter-kant e veze graet nozvezhioù war ar maez hag e veze kanet ha kontet istorioù. Skrivañ kanaouennoù a veze graet gant ur bern tud d'ar mare-se, un dra naturel e oa evito da ezteurel o soñjoù dre ganaouennoù. « D'am soñj eo an endro en deus bountet ac'hanomp (Bernez Tangi, e vreur, hag eñ) d'ober ar memes tra, da vont da heul ur seurt hengoun a oa er familh. Daou genderv din hag a zo bet desavet er memes kêriadenn o deus skrivet traoù e brezhoneg ivez. Unan anezho hag a zo marvet yaouank, en doa diskouezet din danevelloù bet skrivet gantañ. An hini all hag a skriv kanaouennoù a gan anezho ivez, en deus tapet e damm brud e-giz kaner a zo anvet Kristen Nikolaz.
Crymych
Crymych zo ur gêr vihan eus mervent Kembre, e kontelezh Penfro.
Kazh alaouret Azia
Ar c'hazh alaouret Azia (Catopuma temminckii, pe Profelis temminckii, pe Felis temminckii) a zo ur c'hazh krenn e vent (90 cm gant ul lost a 50 cm). Pouezañ a ra etre 12 ha 16 kg. En ereoù e c'hell bevañ 20 bloavezh, met un tamm nebeutoc'h en natur moarvat. Gell-melenn pe rous eo e greoñ ar peurliesañ hag eñ e anavezer pennoù gant ur blevad du pe c'hris. Disaotr eo, estreget e Sina ma kaver pennoù heñvel a-wac'h o c'hroc'henn ouzh hini ur banterenn.
Annez
E gevred Azia e vev ar c'hazh alaouret, eus Tibet betek Sumatra, e koadegoù sklaer dreist holl. E gavout a c'heller er c'hoadegoù glaviek ivez, betek 3000 metr. Dianav eo poblañs ar c'hazh alaouret met war stagadenn I ar CITES eo bet lakaet en abeg an arvaroù a ginnig e annez. Evit e greoñ hag e eskern (implijet er medisinerezh hengounel sinat) eo hemolc'het met ar c'hinnig brasañ a zo distrujadur e annez.
Emzalc'h
Nebeut a dra a anavezer a-zivout emzalc'h ar c'hazh alaouret en natur. Un aneval-noz eo, war a seblant. Hemolc'h a ra evned ha bronneged bihan. Hervez reoù 'zo e hemolc'h ar preizhoù brasañ e koupl. Ar gouennañ e krog etre 18 ha 24 miz. Ar parezed o devez etre daou ha pevar c'holen ha kemer a ra ar pared perzh en o desavadur ivez. Ar c'hazhig a zo dall, evel evit an holl gizhier arall ha 250 g e pouezont.
80 devezh e pad an dougen.
Isspesadoù
Tri isspesad a anavezer