cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Borgarahreyfingin
N'eus den ebet e penn ar strollad, met kaset eo gant tri den a genlabour, pep hini anezho gant e gargoù. D'ar 14 a viz Eost 2009 e kuitaas Þráinn Bertelsson ar strollad, hag e teuas da vezañ politikour dizalc'h. D'an 18 a viz Gwengolo 2009 e kuitaas an tri ezel all ar strollad, hag e savjont Hreyfingin. N'eus mui dileuriad ebet eus Strollad ar geodedourien en Althingi neuze.
Oriente
Orient Схід (значення)
Collocou
Collocou zo anv meur a skrid brezhonek.
Proviñs Salamanca
Proviñs Salamanca (Provincia de Salamanca e spagnoleg) zo unan eus an nav froviñs a ya da ober kumuniezh emren Castilla y León, e kornôg Spagn. Salamanca eo ar gêr-benn anezhi.
Charlez V
Meur a Charlez V zo bet:
Salandra
Salandra  zo ur gumun eus Italia,  e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Cirigliano
Cirigliano  zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Collocou ar C'halvar
Collocou ar C'halvar, peautramant Antretienou ha Meditationou var Passion hon Aotrou Jesus-Christ zo ur skrid brezhonek gant Charlez ar Brizh e 1737.
Mecklenburg (disheñvelout)
Mecklenburg zo un anv-lec'h alamanek, hag anv meur a dra en istor Alamagn.
Collocou ar C'halvar
Troet e oa diwar Les Colloques du calvaire, ou méditations sur la Passion de Notre Seigneur Jésus-Christ pour chaque jour du mois gant an aotrou Courbon.
Garaguso
Garaguso  zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Aurseulles
Aurseulles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Anctoville, Longraye, Saint-Germain-d'Ectot ha Torteval-Quesnay.
Kentañ levr Enoc'h
Kentañ levr Enoc'h, pe an Enoc'h etiopian, zo ur skrid eus an Testamant Kozh lakaet war gont Enoc'h, tad-kuñv da Noe. E kanon Testamant Kozh Iliz reizhkredennek Etiopia emañ, met n'eo ket degemeret gant ar Yuzevien, ha n'emañ ket e Bibl an Dek ha Tri-ugent. War-dro 364 e voe lakaet e-maez al levrioù lanonek da-geñver sened-iliz Laodikea.
Delfin klymene
An delfin klymene, pe delfin moj berr, (Stenella clymene) a zo ur morvil dantek.
Stêr San Antonio (Kalifornia)
Ar stêr San Antonio (San Antonio River e saozneg, Río San Antonio e spagnoleg) zo ur stêr a 94,6 km hed e Kalifornia e kontelezh Monterey.
La Bamba
La Bamba zo ur ganaouenn spagnolek eus Mec'hiko e doare son jarocho kêr Veracruz. Brudet eo dre ar bed abaoe ma voe enrollet gant ar c'haner stadunanat Ritchie Valens e 1958.
Anavezet ivez eo doare al laz Los Lobos e 1987.
Enoc'h
Enoc'h (en hebreeg : חֲנוֹךְ (ḥănōkh), e latin Enoch, en arabeg Idris) zo unan eus Ezhec'h ar Bibl. Mab eo da Yared, tad da Matuzalem, tad-kuñv Noe.
Hervez levr ar C'heneliezh e vevas 365 bloaz, a-raok ma voe kemeret gant Doue.
Angus Macfadyen
Angus Macfadyen, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1963, zo un aktour skosat. Brudet eo evit rolloù Robert the Bruce, er filmoù Braveheart ha Robert the Bruce, ar beskuzulier Dupont en Equilibrium, ha Jeff Denlon er frañchiz Saw, Robert Rogers er stirad skinwel istorel ha drama Turn: Washington's Spies war ar chadenn AMC, McCreedy en We Bought a Zoo gant Cameron Crowe, ar biologour Murray en The Lost City of Z. Gwelet eo bet meur a wech er stirad skinwel Californication, Criminal Minds ha koulzad diwezhañ Chuck.
Collocou familier
Un den curius a ra goulennoù (penaos chom yac'h, penaos amprestañ arc'hant) hag an den expert a respont bep tro.
Fréron
Fréron zo un anv-tiegezh gallek.
Graciano Gómez
Graciano Gómez zo anv daou soner :
Craco
Craco   zo ur gumun eus Italia,  e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Thomas Caverhill Jerdon
Thomas Caverhill Jerdon, bet ganet d'an 12 a viz Here 1811 e Kontelezh Durham (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 12 a viz Mezheven 1872 en Upper Norwood (Bro-Saoz), a oa ul loenoniour, louzawour hag ur mezeg breizhveuriat.
Roet e voe e anv d'un nebeud laboused — Anthus similis jerdoni, Aviceda jerdoni, Charadrius dubius jerdoni, Cyornis tickelliae jerdoni, Lonchura kelaarti jerdoni, Paradoxurus jerdoni, Saxicola jerdoni, Sylvia crassirostris jerdoni — evit dougen bri d'al labour bet kaset gantañ e vuhez-pad.
Ferrandina
Ferrandina zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Colobraro
Colobraro  zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Río San Antonio (Misiones)
Ar Stêr San Antonio (Río San Antonio e spagnoleg, Rio Santo Antônio e portugaleg) a red dre broviñs Misiones en Arc'hantina hag en em daol er stêr Iguaçu. Ober a ra an harz etre Misiones, e biz Arc'hantina, ha stad Paraná, e Brazil.
Lunedoù-fri
Lunedoù-fri zo lunedoù hag a stard ar fri da zerc'hel warnañ, hogen hep brankoù. Anavezet e oant adal ar XVvet kantved, met diouzh ar c'hiz e oant e dibenn an XIXvet kantved dreist-holl.
Río San Antonio (Misiones)
Eieniñ a ra er «Paraje Cerro Siete» en Arc'hantina, ur 7 km eus kêriadenn San Antonio (Departamento General Manuel Belgrano, Proviñs Misiones) hag eus kêr Santo Antônio do Sudoeste e Brazil.
Makak rhesus
Ar makak rhesus a zo ur makak, Macaca mulatta an anv skiantel anezhañ.
An naturour gall Jean Baptiste Audebert (1759-1800) an hini eo a anvas ar marmouz-se Macaca rhesus e 1798.
Anavezet eo al loen dre ma voe roet e anv d'ar reiziad rezuz e 1940, da-heul labourioù ar bevoniour ha mezeg aostrian Karl Landsteiner (1868-1943) hag ar bevoniour stadunanat Alexander Solomon Wiener (1907-1976), oc'h ober d'an treuzskuilhadurioù gwad bezañ suroc'h-surañ.
E-doug ar bloavezhioù 1950-60 e vannas an NASA fuzeennoù-arnodiñ en egor, makaked rhesus en o bourzh.
Annez hag isspesadoù
Al loen a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
Ejército de Liberación Nacional
An Ejército de Liberación Nacional, ELN (Lu an Dieubidigezh Vroadel) zo ur bezen reveulzier eus an tu kleiz pellañ a gemer perzh er stourm armet kolombian. Krouet e oa bet an aozadur stourm e 1964. An ELN a zifenn ur meskaj etre an ideologiezh komunour ha teologiezh an dieubidigezh. E 2013, e oa soñjet e oa savet an nerzhioù ELN gant etre 1380 ha 3000 stourmer. Pal an aozadur eo sevel ur stad kristen ha komunour e Kolombia.
Seziz Roazhon (1491)
Seziz Roazhon a c'hoarvezas adalek miz Gouere betek miz Du 1491. Edo arme ar roue gall Charlez VIII o klask tapout an dugez Anna a oa repuet eno.
Goude ar seziz, d'ar 6 a viz Kerzu 1491, e voe kaset an dugez, 14 vloaz, da gastell Langeais, nepell diouzh Teurgn e Bro-C'hall, hag eno e voe euredet d'ar roue gall, 21 bloaz.
Fierville-les-Parcs
Fierville-les-Parcs a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Fierville-les-Parcs Churchyard
Levier e oa er Royal Air Force. Mervel a reas e miz Gouere 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed .
Kloc'h Sigismond
Kloc'h Zygmunt (poloneg : Królewski Dzwon Zygmunt, Dzwon Zygmunta) eo ar brasañ eus kleier Tour Sigismund en iliz-veur Wawel e kêr Graków e Polonia.
Fardet e voe e 1520 gant Hans Behem (~1480-1533) hag anvet diwar anv Zygmunt Iañ an Henañ (Zygmunt I Stary), roue Polonia ha dug-meur Lituania.
Tost da 13 tonenn a bouez zo er c'hloc'h, ha 12 den zo rekis evit e lakaat e brall.
Obatalá
Obatalá pe Obàtálá pe Òrìsànlá, "O Grande Òrìsà" pe "O Rei do Pano Branco", zo un doue er relijion yoruba ha krouer an dud. E Kuba eo heñvelekaet ouzh ar Werc'hez Vari.
Makak golf
Ar makak golf a zo ur makak, Macaca sylvanus an anv skiantel anezhañ.
Obatalá
Eñ ar c'hentañ ha brasañ Orixá, skeudenn an aer, an doureier yen ha difiñv, aotrou ar re vev hag ar re varv. Tad eo da Osoguian. Ken galloudus eo ma tro e gomzoù da wir kenkent.
Makak golf
Annez
Ar makak nemetañ an hini eo hag a vev en Afrika : e gavout a c'heller e menezioù Atlas Aljeria ha Maroko. Kavet e vez ivez e Jibraltar m'eo bet degaset, ar pezh a ra dezhañ ar primat nemetañ en Europa, a-gevret gant Homo sapiens evel-just.
Xbox
An Xbox zo ur c'hoñsolenn ti c'hoarioù video ha kentañ hini an heuliad Xbox savet gant Microsoft. Embannet e oa bet d'ar 15 a viz Du 2001, e Norzhamerika, goude-se en Aostralia, Europa ha Japan e 2002. Ar c'hentañ gwech e oa da welet an embregerezh Microsoft o vont e-touez marc'had ar c'hoñsolennoù c'hoari video. Dre ma oa unan eus ar c'hwec'hvet remziad koñsolennoù ti e gevezas gant ar PlayStation 2 eus Sony hag an Nintendo GameCube. Bez e oa ivez ar c'hentañ koñsolenn c'hoari video ti produet gant un embregerezh stadunanat abaoe an Atari Jaguar bet paouezet he froduerezh e 1996.
Meliphaga
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1808 gant an naturour saoz John Lewin (1770-1819).
Stêr San Antonio (Texas)
Ar stêr San Antonio (San Antonio River e saozneg, Río San Antonio e spagnoleg), zo ur stêr eus Texas, e SUA. Mont a ra da gemberiñ er Guadalupe River, a-raok ma ya honnezh da aberiñ e Bae San Antonio.
Meliphaga
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Lophocebus
Lophocebus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ mangabeed.
Meliphaga
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia ha Ginea Nevez, pemp (5) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Un nebeud spesadoù kozh — albonotata, analoga, cinereifrons, flavirictus, gracilis, mimikae, montana, orientalis ha vicina — a oa bet lakaet er genad Microptilotis.
Ethe
Ethe (gåmeg: Yéte pe Éte) a oa ur gumun eus Proviñs Luksembourg e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Virton.
Magdalena (stêr)
Ar Stêr Magdalena, pe Río Magdalena e spagnoleg ar vro, zo ur stêr veur e Kolombia. Treuziñ a ra ar vro eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz hag aberiñ nepell diouzh Barranquilla, er Mor Karib.
Guadalupe River
Guadalupe River  zo anv teir stêr e Stadoù Unanet Amerika.
Makak Tibet
Ar makak Tibet a zo ur makak, Macaca thibetana an anv skiantel anezhañ.
Montescaglioso
Montescaglioso zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Rotondella
Rotondella zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Francis Jackson Project
Francis Jackson Project zo ul laz-seniñ funky.
Krouet e miz Mae 2006, o fal a zo strollañ 8 soner eus Bro-Dreger, tro-dro d'un dudenn anvet, Francis Jackson, e gwirionez Brendan Corre, anvet mat e bed ar c'han-ha-diskan abaoe 1994 gant e gamarad Jañ-Maï Priol. Un dave eo sonerezh ar strollad d'ar bloavezhioù '60 da '80, gant James Brown, Earth, Wind and Fire.
Ar strollad
Er strollad-mañ neuze ez eus ar sonerien-mañ :
Tri zamm sonerezh o deus graet : " Mexico ", " Rocka Bibi " ha " Friko ".
Lanvezeeg
Lanvezeeg a zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton ar Roc'h d'an ampoent. Ul lodenn eus kumun Kaouenneg-Lanvezeeg eo bremañ.
PALO!
PALO! zo ul laz sonerien ha kanerien eus Miami, e Florida, hag a ra sonerezh afrikan-kuban.
Grottole
Grottole  zo ur gumun eus Italia,  e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Glasgow smile
Glasgow smile (anavezet ivez evel Chelsea smile, pe Glasgow/Chelsea/Birkenhead/Cheshire grin) zo ur c'hloaz graet gant ur gontell, pe un tamm gwer lemm, da droc'hañ korn ar genoù betek ar skouarn.
Evel-se e komze Zarathoustra
Evel-se e komze Zarathoustra, Also sprach Zarathustra – Ein Buch für Alle und Keinen e ditl alamanek ("Evel-se e lavare Zarathoustra — Ul levr evit an holl ha den ebet") zo un oberenn gant Friedrich Nietzsche bet embannet etre 1883 ha 1885.
Gant Alan Heussaff e voe lakaet e brezhoneg e 1962.
Lam Qua
Lam Qua (sinaeg: 林官; pinyin: Lín Guān), pe  Guan Qiaochang , pe Kwan Kiu Cheong (關喬昌), ganet e 1801 ha marvet e 1860, a oa ul livour sinaat.
Caroline von Brandenburg-Ansbach
Caroline von Brandenburg-Ansbach (1683–1737), pe Wilhelmina Charlotte Caroline, a oa ur briñsez alaman ganet en Ansbach, e Bavaria, dimezet da George II, roue Breizh-Veur.
Hec'h anv
Ne seblant ket hec'h anv-badez bezañ bet anavezet en istor araozi, met berzh a ray diwar neuze, hag el lezioù alaman dreist-holl.
He buhez
Margravez e oa Caroline von Brandenburg-Ansbach. Merc'h e oa da John Frederick, Margrav Brandenburg-Ansbach, ha d'e eil pried, Eleonore Erdmuthe Sachsen-Eisenach.
Emzivadez e voe abred. Speredek e oa, desket ha savet mat, un toullad gwazed a glaskas dimeziñ dezhi.
Dimeziñ
Goulennet e voe gant an Impalaer Santel Karl VI, met hi a nac'has dre ma ne felle ket dezhi dont da vout katolikez.
Prestik goude e timezas da George August, mab da Dilenner Hannover, a voe goude danvez-roue Breizh-Veur ha roue evel George II. E Hannover e voe graet an eured d'an 22 a viz Eost 1705, ha genel a reas o mab kentañ, ar Priñs Frederick, d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1707.
Kipunji
Ar c'hipunji (Rungwecebus kipunji) a zo ur marmouz hag a vev e Tanzania. Ar spesad nemetañ eo er genad Rungwecebus.
Arturo Reque Meruvia
Arturo Reque Meruvia, ganet e Cochabamba (Bolivia) d'an 11 a viz C'hwevrer 1906 hag aet da Anaon e Madrid (Spagn) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1969, a oa ul livour bolivian. Klasket en doa implijout a bep seurt teknikoù eus an engravañ d'an eoullivadur, eus an dourlivadur betek ar murlivadur. Eñ eo patrom al livadurioù gwirvroat bolivian (pintura indigenista boliviana) e-kreiz an.
Buhez
Eus 1939 betek 1946 e veajas evit diskouez e labour dre veur a gêr-benn e Suamerika ha sevel a reas er memes prantad livadurioù awenet gant an istor evel Los Trece la Fama, Descubrimiento del río Choqueyapu, La tea de Murillo ha La heroínas de la Coronilla o Batalla de Aroma.
E 1946 e voe goulennet digantañ gant ar gouarnamant spagnol ma vije savet murlivadurioù en La Valle de los Caídos. Ezhomm en devoe ur bloavezh o labourat war Díaz Zorita e Madrid, un bloavezh c'hoazh evit an damdresadenn. A-benn ar fin e voe nac'het e labour peogwir e oa eñ eus Bolivia. Ouzhpenn-se, Franco a gave dezhañ e oa re wirion an doare taolenniñ hag e plantje reuz en ur vro disrannet,. D'ar mare-se eo en doa livet ar murlivadur brudet Alegoría de Franco y la Cruzada. Franco a gave gwelloc'h kaout livadurioù katolikoc'h o doare devosion.
Evit e labourioù arzel niverus katolik e voe graet Caballero de la Orden de Isabel la Católica hag enoret gant Cruz de la Orden de Cisneros ha gant Cruz de la Orden de Alfonso X el Sabio. E 1952 e voe enoret gant medalenn arc'hant ar Bienal Hispanoamericana e Madrid. Goude-se e voe krog da ziskouez e oberennoù dre Europa hag Amerika a-bezh.
Paul Barras
Paul François Jean Nicolas de Barras, lesanvet Beskont Barras, ha Paul Barras, ganet d'an 30 a viz Even 1755 e Fox-Amphoux hag aet da Anaon d'an 29 a viz Genver 1829 e Pariz, a oa un nobl gall, politikour eus an Dispac'h Gall, hag ur jeneral eus an Dispac'h hag an Impalaeriezh. Beziet eo e Bered Père-Lachaise.
Intellivision Amico
An Intellivision Amico a zo ur goñsolenn c'hoarioù video eus an eil remziad. Ne oa deuet ar goñsolenn-mañ er-maez nemet er Stadoù Unanet a-raok ma voe paouezet da oberiañ anezhi.
Byng
Byng zo un anv-tiegezh saoznek.
Nova Siri
Nova Siri  zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Petroica boodang
Petroica boodang a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Petroicidae.
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded, en o zouez amprevaned ha kevnid.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an tri isspesad anezhañ :
Le Faulq
Le Faulq a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
John Byng
John Byng (1704-1757) a oa un amiral saoz hag a voe fuzuilhet.
Guadalop
Ar Guadalop ( katalaneg hag aragoneg) pe  Guadalope (e spagnoleg) zo ur stêr eus Aragon, e Spagn. Adstêr eo d'an Ebro (Ebre e katalaneg).
Cercocebus
Cercocebus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ mangabeed.
Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù
Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù (sinaeg 春秋时代, pinyin chūn qiū shí dài, "marevezh nevezamzerioù diskar-amzerioù" ) a reer eus ur marevezh en Istor Sina a badas eus 770 KJK betek 476 KJK, kent ganedigezh Sina er bloavezh 221 KJK eta. Eus al levr klasel Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù hag an Diskar-amzerioù, a zo unan eus Pevar Levr ha Pemp Klaselour Sina, e teu an anv.
Ar bloavezhioù 722-481 zo danevellet er C'hlaselour, da lavaret eo e krog 48 vloaz diwezhatoc'h hag ez echu 5 bloaz abretoc'h eget ar marevezh istorel evel m'eo bet staliet gant an istorourien.
Red an Istor
Pa oa ren ar remziad Zhou ar C'hornôg (1027-771) o vont da echuiñ e voe pobladoù kantreer ar Gwalarn, 犬 Quăn ("Kon/Chas") ha 戎 Róng ("Armead") dreist-holl, o c'hounez tachenn er Reter a-wagennadoù hag o krignat an tiriad Zhou tamm-ha-tamm betek lakaat gourdrouz bras war e galon.
Er bloavezh 771 e voe lazhet ar roue ZHOU You gant an alouberien kevredet gant markiz ar Stad Shen. Peogwir e teuas diaes d'e warlerc'hiad ar roue ZHOU Ping chom er gêrbenn gozh e tec'has, harpet gant ar Stadoù Jin ha Zheng, da staliañ e Lez en ur gêrbenn nevez, Luoyi ., pelloc'h war ar Stêr Velen (黄河 Huáng Hé) e Reter ar rouantelezh. Eno e tiazezas ar remziad ZHOU ar Reter er bloavezh 770.
Krennet a-galz e oa bet ar rouantelezh Zhou neuze, pa ne astenne ket e levezon pelloc'h eget bro ar gêrbenn, ha gwanaet kement all galloud ar roue a oa gronnet gant aotrounez na sentent mui outañ.
Buan e voe kevezerezh etre an aotrounez-se a-benn kemer an tu kreñv an eil re war ar re all. E-kerzh marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù e teuas lod Stadoù da vezañ galloudus dre lakaat Stadoù amezek dindan o beli ; Pemp pennaotrou marevezh an Nevezamzerioù ha Diskaramzerioù a reer eus duged ar Stadoù Chu, Jin, Song, Qi ha Qin.
Er bloavezh 681 KJK e voe Qi e penn an unvaniezh a gemeras lec'h ar roue a-benn renkañ ar brezelioù etre ar Stadoù gwizien da Zhou.
Hogos a-hed marevezh an Nevezamzerioù ha Diskaramzerioù e padas ar brezel etre ar Stadoù Jin ha Chu, met pa voe tost echu ar marevezh e voe ar Stadoù Wu ha Yue ar Stadoù kreñvañ.
Politikerezh
A-feur ma yae galloud ar rouantelezh Zhou war ziskar e kreske hini an aotrounez amezek, daoust dezho kendelc'her da embann o fealded da Zhou. Tamm-ha-tamm e kreskas o ziriadoù hag o dizalc'h, ha dre-se e kemmas ar frammoù politikel en dugelezhioù, petra bennak ma choment levezonet gant reizhiad ar rouantelezh o vont da get.
Ar c'hladdalc'helezh eo a oa framm reizhiad politikel ar rouantelezh Zhou ; eilet e voe e pep dugelezh, hogen war ur skeul vihanoc'h evel-just, hini ar gêrbenn hag he broad.
Pa vez heñvel an abegoù e vez heñvel an heuliadoù : c'hoarvezout a reas gant an aotrounez ar pezh a oa c'hoarvezet gant Zhou.
Farrapos
Brezel ar Farrapos
Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù
Politikerezh
Rener ar Stad-mañ-Stad a zalc'he e veli war an noblañsoù dre reiñ douar-dalc'h dezho evel gopr, ar glad-se o tremen d'o diskennidi a rumm da rumm. Un asked eus melestradur kemplezhek ar rouantelezh a oa e pep dugelezh, an noblañsoù gwizien d'ar roue o c'hoprañ gwizien d'o zro a-benn renkañ ar bobl.
E dibenn marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù e voe lod noblañsoù o c'hounit galloud hag oc'h em zistag diouzh beli an dug, tra ma teue o gwizien ken galloudus ivez ma kemerent perzh e meradur ar Stad – an noblañsoù a rene war ar Stad tra ma oa o gwizien ouzh he c'has.
Armerzh
Peogwir e kreske tiriad pep Stad e voe tachennoù nevez da ziorren, ha prevez e oa an darn vrasañ eus an douaroù nevez-labouret. Tamm-ha-tamm e yeas ar bobl drouklaouen gant dasparzh an douaroù ha nec'het o vezañ rediet da labourat an douar evit an noblañsoù. Pa zistroas an dud o zailhoù diouzh perc'henned an douaroù ez eas stad kefioù pep dugelezh da falloc'h-fallañ.
En abeg da gement-se e voe kemmet reizhiad arc'hantel an douaroù e lod Stadoù adal kreiz marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù : er Stad Lu da skouer, er bloavezh 594 KJK, e voe lamet an diforc'h etre douaroù an noblañsoù hag an douaroù prevez, ha staliet an tailhoù dre ment pep domani. Kresk a voe en tailhoù dastumet, ha muioc'h a galon o devoe ar gouerien da labourat an douar. Dre ar c'hemm-se el labour-douar e voe kemmet ar greanterezh hag ar c'henwerzh ivez.
Kevredigezh
Teir renkad tud a oa bet er gevredigezh betek-henn : an noblañsoù, an dud voutin hag ar sklaved.
Diwar o c'hanedigezh e veze tutet ha gopret ar gargidi, ha hêrezhel e oa ar c'hargoù peurliesañ : tu a oa d'an noblañsoù da vezañ kargidi a rumm da rumm hep ober tra pe dra ha hep bezañ gouest e gwirionez da seveniñ o c'harg.
Er c'hontrol, ral a wezh e c'halle ar werinidi – hag an noblañsoù izel ivez – tizhout ur garg politikel. Ar sklaved, int, ne oant ket en o frankiz zoken.
E dibenn marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù e voe un tamm kemm en traoù.
Tra ma kendalc'hed da c'hoprañ tud diouzh o ganedigezh e krogjod da duta lod all hervez o ampartiz. Noblañsoù izel, ha gwerinidi zoken, a c'hounezas fiziañs ar renerien dre o barregezh hag a voe anvet e kargoù pouezus er Stad. Tamm-ha-tamm e teuas ar ouizieien da vezañ kreñvoc'h eget an noblañsoù e c'hoari ar galloud kevredigezhel.
Pisticci
Pisticci  zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù
Kevredigezh
Gant red an amzer hag ar gevredigezh nevez o tiorren e krogas renkad ar werinidi da vont da get ivez. Echuet e voe gant ar renkadoù digemmus : ur gwerinad a c'hallas treiñ da nobl, hag un nobl distreiñ da werinad. Doujet e veze al labourerien-douar, ar vicherourien hag ar ouizieien heñvel. Kargidi a droas da bolitikerien, ha kenwerzhourien binvidik a c'hounezas galloud. Sklaved a voe lakaet en o frankiz p'o devoa servijet en arme.
Sevenadur
Diwar ar c'hemmoù politikel hag armerzhel e teuas kemmoù er vuhez sevenadurel ivez.
Ne oa mui ar sevenadur hag al lennegezh e-kerz an noblañsoù hepken, ha skolioù prevez a voe digoret a-benn stummañ gouizieien ha kargidi nevez.
Muioc'h-mui a dud desket a voe er gevredigezh, ar pezh a c'hanas kalz mennozhioù ha soñjoù nevez e-kerzh marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù.
An tri fouezhusañ anezho e voe an Daoegezh, ar Gonfusianegezh hag al Lezennouriezh.
Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù a zegasas kemmoù bras a voe empret er gevredigezh en eil hanter eus ren ar remziad Zhou ar Reter, pa ne chomas, goude un hir a vrezel, nemet seizh Stad : Seizh Galloud Marevezh ar Stadoù Brezelour.
Stêr Guadalupe (Spagn)
Ar stêr Guadalupe pe Guadalupejo (Río Guadalupe e spagnoleg) zo un adstêr d'ar Guadiana, e Spagn.
Red
Eieniñ a ra er Sierra de Villuercas, nepell diouzh Guadalupe (Spagn), ha manati Santa María de Guadalupe.
Pomarico
Pomarico   zo ur gumun eus Italia,  e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Irsina
Irsina  zo ur gumun eus Italia,  e Proviñs Matera, e rannvro Basilicata.
Parabolenn
Ur barabolenn a c'hall bezañ meur a dra :
Saint-Fiacre
Saint-Fiacre zo anv gallek meur a gumun.
La cumparsita
La cumparsita zo un tango savet e 1916 gant ar soner urugwaiat Gerardo Matos Rodríguez ha kanet gant ar c'haner arc'hantinat Carlos Gardel.
Gant Matos Rodríguez e voe savet an ton ; kempennet e voe gant Roberto Firpo ha sonet gant e laz. Ar c'homzoù avat a voe savet gant an Arc'hantinad Pascual Contursi. Lavaret e vez alies eo an hini sonet ar muiañ er bed.
La cumparsita zo ivez ur seurt kan broadel en Uruguay, hervez ul lezenn eus 1998.
Da gentañ e voe savet evel kan-bale gant ar studier tisavouriezh yaouank Gerardo Matos Rodríguez — entre diwezh 1915 ha deroù 1916 — a-benn karnaval ar Federación de Estudiantes del Uruguay. Kentañ ma voe sonet a voe gant laz Roberto Firpo en ostaleri La Giralda en Montevideo en 1916.
Filmoù
Daou film zo anvet La cumparsita :
Glannau Dyfrdwy
300px|thumb|Glannau Dyfrdwy eus [[West Kirby, Cilgwri, gant Bryniau Clwyd er pelloù.]] Glannau Dyfrdwy (Deeside e saozneg) eo an anv a vez lavaret eus ar vro en-dro da aber ar stêr Dyfrdwy e biz Kembre.
Pa gomzer eus Glannau Dyfrdwy e komzer ivez eus kornôg ledenez Cilgwri, lez dehou an aber a zo e Bro-Saoz.
Táin Bó Cúailnge
300px|thumb|An emgann etre an daou darv e diwezh Táin Bó Cúailnge hervez Desmond Kinney
San Piero Patti
San Piero Patti zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Táin Bó Cúailnge
Táin Bó Cúailnge, "Skrapadeg saout Koualnge" pe Cúalnge pe Cuaille , zo ur veurgan eus gwengelouriezh Iwerzhon. Danevellet ez eus enni ur brezel hag a gasas ar rouanez Méabh, eus Connacht, a-enep Ulaidh, evit skrapat un tarv estlammus. Difennet e voe Ulaidh gant an haroz Cúchulainn.
Eldarin
Eldarin eo an anv ijinet gant J. R. R. Tolkien da envel yezhoù Elfed ar C'hornôg. Bez' ez eo unan eus ar yezhoù lies krouet gant an aozour e bed Douar-ar-C'hreiz.
Cándido
Cándido zo un anv-badez spagnolek.
Falc'hunerezh
Ar falc'hunerezh zo un doare da chaseal gant evned-preizh doñvaet en amboaz-se. Meur a seurt evned-preizh a vez implijet evit se, hervez ar broioù : falc'huned, baoued, erered.
A-gozh e vez kavet meneg eus ar falc'hunerezh en istor : implijet e veze evned-preizh evit chaseal en Azia meur a gantved a-raok Jezuz Krist. Eus kreiz Azia hag eus ar Reter Nesañ e teuas an doare chaseal-se betek Europa. Moarvat e voe an Huned hag an Alaned ar pobloù kentañ a zegasas ar falc'hunerezh da vroioù Europa, war-dro ar bloavezh 400.
Frederig II an Impalaeriezh Santel (1194–1250) zo anavezet evel unan a vrudas an doare-se da chaseal e kornôg Europa. Kontañ a reer en doa desket ober digant Arabed pa oa o vrezeliañ er Reter Nesañ e-pad ar C'hwec'hvet Kroaziadeg (1228–1229). Lakaat a reas treiñ un dornskrid arabek diwar-benn ar falc'hunerezh hag embannet e voe e latin e 1241, gant an titl De arte venandi cum avibus ("Arz ar chaseal gant evned").
E broioù Europa e oa ar falc'hunerezh un obererezh na veze graet nemet gant an dudjentil. E Bro-C'hall e voe paouezet gantañ da-heul un dekred embannet da vare an Dispac'h Bras, e 1792, a verze ar c'hargoù falc'hunerien, tud e servij ar roue pe an aotrounez. Goude an Eil Brezel-bed e voe adroet lañs d'ar falc'hunerezh. E 1954 e voe votet ul lezenn d'e reolenniñ.
The Way of All Flesh (pladenn)
The Way of All Flesh eo pevare pladenn studio ar strollad death metal gall Gojira. Embannet eo bet an 13 a viz Here 2008 e Europa gant Listenable Records hag ar 14 a viz Here er Stadoù-Unanet gant Prosthetic Records. Muioc'h eget pevar mil skouerenn a zo bet gwerzhet er Stadoù-Unanet ar sizhun kentañ, hag en em renket eo #138 er Billboard 200. Enrollet eo bet e studio ar strollad e Ondres, met an taboulinoù e Los Angeles. Pedet eo bet kaner ar strollad Lamb of God, Randy Blythe, da gan er ganaouenn Adoration for None.
Curzon
Curzon a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Benead XIV
Benead XIV (latin: Benedictus XIV, italianeg: Benedetto XIV), Prospero Lambertini e anv-tiegezh, ganet d'an ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Lucílio de Albuquerque
Lucílio de Albuquerque (1887-1939) a oa ul livour brazilian. Troet e oa da livañ poltredoù ha gweledvaoù. E wreg Georgina a oa livourez ivez.
Georgina de Albuquerque
Georgina Moura Andrade de Albuquerque, ganet e Taubaté, São Paulo, e 1885, marvet e Rio de Janeiro e 1962, a oa ul livourez vrazilian.
Dimezet e oa da Lucílio de Albuquerque a oa ul livour brudet ivez.
Montalbano Elicona
Montalbano Elicona zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Mandrillus
Mandrillus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad marmouzed: ar mandril hag an dril.
Leptecophylla juniperina
Leptecophylla juniperina a zo plant eus gevred Aostralia ha Zeland-Nevez.
Motta Camastra
Motta Camastra  zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.
Daniel Chodowiecki
Daniel Chodowiecki (1726-1801) a oa un tresour polonat hag alaman. Ganet e oa e Danzig (Gdańsk) en Pologn. E dad, Gottfried Chodowiecki, a oa marc'hadour e Danzig hag e vamm, Henriette Ayrer, ganet e Suis, a oa hugenodez. Pa varvas e dad ez eas Daniel, d'e 16 vloaz, hag e vreur Gottfried gantañ, da chom da di o eontr da Verlin. Neuze ez eas Daniel da Augsburg da studiañ an tresañ hag al livañ.
Colobus
Colobus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ kolobouzed.
Universidade Federal de Goiás
Universidade Federal de Goiás eo anv ofisiel Skol-veur Goiás a zo bet krouet d'ar 14 Kerzu 1960 e Goiânia, Goiás, Brazil.
Gwalldaol ar 17 a viz Genver 2019 e Bogotá
D'ar 17 a viz Genver 2019, ur c'harr-tan a voe bleniet en Akademiezh polis broadel en Bogotá, e Kolombia. Ar c'harr-tan a oa aet dre al lec'h betek tarzhañ. Lazhet e voe 21 den (gant ar sponter) ha gloazet 68 all. An tagadennoù emlazh a zo ral e Kolombia. Leuniet e oa ar c'harr-tan gant 80 kilo pentolit. An dagadenn varvusañ eo er gêr-benn abaoe hini 2003 en El Nogal Club hag an hini gentañ abaoe 2017 gant gwalldaol Centro Andino. Ar sponter eo José Aldemar Rojas Rodríguez, un den liammet ouzh an tu kleiz pellañ ha dreist-holl an Ejército de Liberación Nacional abaoe 30 vloaz. Liammet e oa ivez ouzh torfedourien ar Clan del Golfo ha disivouderien ar FARC. Hervez an ELN ez eo ur gwalldaol ganto evit talañ ouzh tagadennoù ar gouarnamant kolombian a-enep dezho en desped d'an emvod evit ar poec'h dalc'het e Kuba.
An dagadenn
Hervez pennoù gouarnamant Kolombia, d'ar 17 a viz Genver 2019 da 9:30 mintin, Rojas en deus bleniet ur c'harr-tan Nissan Patrol gris eus 1993 leuniet gant 80 kg a bentolit e kampus ar Complejo Muzu Policía Nacional de Colombia. Eno e laoskas un den nepell diouzh ul loch bus. Rojas en doa kendalc'het goude-se da ziskenn ar straed implijet evit an dezougen er skol. Pa voe c'hwezhet ar c'harr-tan gant ur c'hi enep danvez-tarzh e vlenias buan dre ar postoù surentez en ur flastrañ gwarded.
An danvez-tarzh a voe lakaet da darzhañ e-kichen hunva ar maouezed pa oa ar studierien o tistreiñ eus ul lid ofisiel. N'eo ket sklaer daoust ha lakaet eo bet ar c'harr-tan da darzhañ gant ar sponter pe gant an den a oa bet laosket el loch bus.
Dilestradeg Dieppe
Dilestradeg Dieppe pe Dieppe Raid, Oberiadur-brezel Jubilee, zo un dagadenn hag a voe aozet e-kerzh an Eil brezel-bed gant ar Gevredidi war Porzh Dieppe p'edo e dalc'h an Alamaned, d'an 19 a viz Eost 1942. Da 5 eur mintin e krogas an dagadenn met da 10:50 e voe rediet pennoù bras ar Gevredidi da reiñ urzh da gilañ.
War-dro 6000 troadeg, Kanadianed anezho dreist-holl, harpet gant The King's Own Calgary Regiment (RCAC) eus ar 1st Canadian Tank Brigade hag un nerzh kreñv eus ar Royal Navy mui un nerzh eus unvezhioù dilestrañ ar Royal Air Force a gemeras perzh en dilestradeg. En nerzhioù tagañ e oa 5000 soudard kanadian, 1000 soudard eus ar Rouantelezh-Unanet, 50 soudard eus an United States Army Rangers ha 15 fuzuilher-vor gall.
Lies e oa ar palioù, met ar re bennañ e oa aloubiñ ha derc'hel mat ur porzh bras e-pad berr amzer, diskouez e c'helled dilestrañ e Bro-C'hall, ha spiañ an difennerezh alaman. P'edo ar Gevredidi o kilañ o devoe c'hoant ivez da zistruj ar muiañ a zifennoù arvorel ma c'hellent, kement hag ar frammoù porzh hag an holl savadurioù gwelet evel pouezus d'an Alamaned. An dagadenn brim a oa ivez un digarez da uhelaat kalon ar Gevredidi kement hag ar c'hoant da dagañ a oa gant ar Rouantelezh-Unanet war dachenn kornôg Europa.
Pal ebet ne voe tizhet avat, dre ma voe c'hwitet war an taol. Harpoù-tan an dilestradeg ne oant ket bet efedus evit sikour an nerzhioù dilestrañ da guitaat an draezhenn. Stanket e oant bet gant ar skoilhoù difenn ha dindan an tennoù alaman. Nebeutoc'h evit dek eurvezh goude an dilestradeg kentañ, an holl nerzhioù tagañ a oa bet pe lazhet, pe kilet, pe laosket a-dreñv da vezañ prizoniet gant an Alamaned. E-lec'h bout un dro-gaer nerzhus a-berzh ar Gevredidi e voe ur c'hwitadenn wadus hag a ziskouezas anat d'ar bed ne oa ket posubl c'hoazh gant ar Gevredidi da aloubiñ kornôg Europa a-raok pell. Un nebeud palioù spierezh a voe sevenet koulskoude, da geñver an enebiñ ouzh ar radarioù alaman.
En holl, 6086 soudard a dilestras, 3367 anezho (tro 60%) a voe lazhet, gloazet pe prizoniet. Ar Royal Air Force ne oa ket deuet a-benn da dalañ ouzh al Luftwaffe e-pad emgannoù eeun, kollet e oa bet 106 karr-nij (d'an nebeutañ 32 dre flak pe dre wallzarvoud), da geñveriañ gant an 48 kollet gant al Luftwaffe. Ar Royal Navy a gollas 33 karbed dilestrañ hag ul lestr-distruj.
Misère humaine
Misère humaine zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1886.
Dilestradeg Dieppe
An darvoudoù e Dieppe a voe mammenn da gemmoù lies kadoniezhel evit an dilestradeg e Norzhafrika (Oberiadur-brezel Torch) ha dilestradegoù Normandi (Oberiadur-brezel Overlord). Ar c'hentañ gwech e oa bet d'ar Gevredidi tagañ ar Festung Europa (kreñvlec'h Europa) hag a oa dalc'het gant an Trede Reich.
Kenarroud
Dres goude tec'hadenn an nerzhioù saoz e-pad Emgann Dukark e Mae 1940, ar Saozon a oa kroget gant sevel un nerzh tagañ prim. Krog e oa al labour evit kaout un nerzh mailh war an dilestrañ gant kadoniezhoù ha dafarioù arbennik evit ar pal-se.
Misère humaine
Istor
Embannet er pemdezieg Gil Blas d'an 8 a viz Mezheven 1886. Adembannet e Maupassant, Contes et Nouvelles.
An danevell
En Normandi, un devezh diskar-amzer dindan ar glav, ez a Jean d'Espars da-heul ur medisin. Chom a ra e-unan gant div baourez, ur vaouez hag he merc'h, o-div o vervel war ar plouz.
Dilestradeg Dieppe
Kenarroud
E fin 1941 e oa bet krouet ur steuñv hag a engouestle 12 rannlu da vezañ dilestret e-kostez Le Havre, gant ar pal rediañ an Trede Reich da zegas soudarded tennet eus Talbenn ar Reter war-du kornôg Europa evit sikour an Unaniezh Soviedel. Dre-se e oa bet soñjet sevel un taol-arnod gwirion, an oberiadur-brezel Rutter. Rutter a oa bet savet evit gwelet ha posubl e oa aloubiñ ur porzh bras en desped d'an difennerezh alaman, gwelet peseurt kudennoù a oa gant seurt oberiadurioù-brezel, gwelet hag-eñ e oa an dafar hag ar gadoniezhioù brezel reoù zereat.
Goude an trec'h a oa bet en Emgann Bro-Saoz e dibenn 1940, ma voe rediet al Luftwaffe da vombeziñ diouzh noz, nerzhioù lu deiz ar Royal Air Force a oa un nerzh hep kefridi. Gant netra all d'ober, kirri-nij chase deiz ar RAF a oa kroget en hañv 1941 gant tagadennoù pe oberiadurioù-brezel doare search-and-destroy o nijal a-us Bro-C'hall da dagañ al Luftwaffe. Pa vezea implijet daou garr-nij pe dri war an dro e veze graet rhubarbs eus ar c'hefridioù, ha rodeos pa veze muioc'h evit tri c'harr-nij engouestlet. Pan erruas ar goañv 1941, an nerzhioù tagañ implijet a-us Bro-Chall a oa bet talet mat gant re an Trede Reich. Kollet e oa bet 411 karr-nij brezel saoz pe ganadian en oberiadurioù rhubarb pe rodeo.
Evit respont gwelloc'h c'hoazh d'an tagadennoù saoz, an aerlu alaman a grogas da gas kirri-nij brezel Focke-Wulf Fw 190 da aerborzhioù Bro-Chall. An Fw 190 a oa kalz efedusoc'h evit na oa ar Supermarine Spitfire pe an Hawker Hurricane implijet gant ar re saoz pe kanadian. Buan e pignas kolloù ar Gevrididi.
Klemañs XII
Klemañs XII (latin: Clemens XII, italianeg: Clemente XII), Lorenzo Corsini e anv-tiegezh, ganet d'ar ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Giovanni Paolo Panini
Giovanni Paolo Panini, pe Pannini (Piacenza 17 Mezheven 1691 - 21 Here 1765) a oa ul livour italian barok.
Piliocolobus
Piliocolobus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ kolobouzed.
Pietà
Ur pietà (diwar ar ger italianek) zo un oberenn arzel kristen ma weler ar Werc'hez Vari o terc'hel korf marv he mab Jezuz. Er pietà e weler unan eus seizh glac'har Maria Addolorata, pe ar Mater dolorosa en latin).
A orin alaman eo an doare oberennoù-se, anvet Vesperbild neuze, (liester : Vesperbilder, skeudenn eus an abardaez), hag a zo bet roet d'un doare delwennoù kristen er en Alamagn. Ganto e voe levezonet arzourien Italia.
Motta d'Affermo
Motta  d'Affermo   zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.
Pietà
Oberennoù
E-touez ar re vrudetañ, delwennoù (d) pe livadurioù (l):
Giulio d'Este
Giulio d'Este (1478-1561) a oa mab bastard da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, ha da Isabella Arduino, dimezell a enor gant Eleonora di Napoli, pried Ercole.
E vreudeur
E dad Ercole en doa c'hwec'h bugel, div verc'h ha pevar mab:
Hantervreudeur all en doa Giulio, met gant e hantervreur Ippolito d'Este, bloaz yaouankoc'h, deuet da vout kardinal, ne oa ket evit en em ober tamm ebet.
Tabut ha skrapadenn
Etre ar vreudeur Este e savas tabut diwar-benn ur soner, Don Rainaldo. Hennezh a servije Giulio d'Este, bastard da Ercole Iañ, met fellout a rae d'ar c'hardinal Ippolito d'Este, mab d'an dug hervez al lezenn, e gaout evit e chapel.
Ippolito, war-dro dibenn 1504, a deuas da Ferrara abalamour ma oa manet klañv o zad, a skrapas Rainaldo hag a gasas anezhañ da Rocca del Gesso, ur c'hreñvlec'h a oa da Giovanni Boiardo, kont Scandiano. E miz Mae 1505 e ouias Giulio pelec'h e oa kuzhet ar soner, hag a-gevret gant e hantervreur Ferrante d'Este, ha tud armet d'o heul, ec'h eas da adkemer ar paotr yaouank. Ippolito avat, a oa harp divrall e vreur henañ Alfonso, an dug, ac'h eas da glemm ouzh Alfonso diwar-benn an taol-se hag Alfonso da harluiñ an daou vreur: Ferrante da gêr Modena, ha Giulio da gêr Brescello. Pe Lucrezia, eil pried an dug Alfonso, pe Isabella d'Este hag he fried Francesco II Gonzaga, a deuas a-benn da lakaat Alfonso da bardoniñ e vreudeur en taol-mañ.
Tabut adarre
Lucrezia, pried an dug Alfonso, he devoa ur geniterv, Angela Borgia, hag a blije d'an daou vreur, nemet da Giulio eo e oa douget. Ar C'hardinal Ippolito a rae al lez d'ar goantenn hag a glevas anezhi o lavarout dezhañ un deiz: "Monsignore, daoulagad ho preur Giulio a dalv muioc'h egedoc'h penn-kil-ha-troad ...". Dirollañ a reas ar cr'hardinal gant ar gonnar.
D'an 3 a viz Du 1505, edo Giulio o tistreiñ eus ur veaj en devoa graet da Belriguardo, pa voe gronnet gant servijourien da Ippolito, en devoa lavaret dezho lazhañ e hantervreur ha dilagadiñ anezhañ. E-unan edo Giulio, ne oa ket evit en em zifenn, met ne voe ket lazhet. Bazhataet e voe avat, gloazet, ha kontellataet e zaoulagad. Ne gollas nemet ul lagad koulskoude. Ippolito e-keit-se en doa hastet brudañ un istor all, ha dont a reas a-benn da bellaat ar c'hastiz diwar e gein.
E miz Kerzu e kredas Alfonso e oa deuet a-benn da lakaat ar peoc'h da ren etre an daou vreur.
An irienn
Greunenn en devoa miret Giulio ouzh Ippolito war-lerc'h ar bazhadoù o devoa graet droug bras d'e weled ha d'e zremm gaer, hag ouzh Alfonso, ha n'en devoa ket kastizet Ippolito.
E 1506 e reas Giulio d'Este emglev gant e hantervreur Ferrante d'Este hag en devoa c'hoant da vezañ dug e-lec'h o breur, ha gant tud all hag o devoa droug ouzh an dug Alfonso. Steuiñ a rejont un irienn da gaout an dizober eus Alfonso hag e harper feal Ippolito.
Siwazh dezho, ne oant ket gwall ampart. Div wech e klaskjont e lazhañ, da noz er straed teñval, gant kontilli kontammet, met kazeg a rejont bep taol.
Diskuliet e voe an irienn gant spierien o breur kardinal, Ippolito d'Este, e-pad ma oa an dug o veajiñ. Lucrezia hag Isabella a alias Giulio da dec'hel da gêr Mantova, da gaout gwarez digant e vreur-kaer Francesco Gonzaga. Ha Francesco, en desped da c'houlenn Alfonso, a nac'has adkas Giulio dezhañ.
Barnet e voe an iriennerien daoust da se e ti Sigismondo d'Este, ar breur yaouankañ. Giulio ha Ferrante, ha tri all c'hoazh, a voe kondaonet d'ar marv.
Alfonso a c'hourdrouzas e vreur-kaer kas un arme d'e vreur-kaer Francesco, da gerc'hat an irienner Giulio, ha gwelloc'h e kavas dug Mantova kas Giulio da Ferrara en-dro.
Giulio avat a voe dieubet gant e niz Alfonso II d'Este goude 53 bloavezh er vac'h; 81 bloaz e oa. A-hervez e souezhas an dud ouzh e welout er straed rak sonn e oa c'hoazh ha gwisket evel 50 vloaz a-raok.
Strepera fuliginosa
Strepera fuliginosa a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Artamidae.
Anvet e voe Coronica fuliginosa (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881)
Boued
Bevañ a ra diwar hugennoù Leptecophylla juniperina, Astroloma humifusum, Gahnia grandis ha divellkeineged, kevnid ha gwesped.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Gevred ha skridoù diechu all
Gevred ha skridoù diechu all zo ul levr aozet ha kinniget gant Erwan Hupel, embannet eo bet gant an Embannadurioù Al Liamm d'ar 14 a viz Du 2018. El levr-se e adkaver pennadoù chomet diembann ha diechu gant Roparz Hemon.
Gavicalis
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1999 gant an daou evnoniour aostralian Richard Schodde (1936-) ha Ian J. Mason (?-).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat eo an daou spesad en Aostralia ha Ginea Nevez, c'hwec'h (6) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad Lichenostomus kent''.
Novara di Sicilia
Novara di Sicilia zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Galleria del cardinale Silvio Valenti Gonzaga
Galleria del cardinale Silvio Valenti Gonzaga zo un daolenn gant al livour italian Giovanni Paolo Panini (Piacenza 1691-1765), echuet e 1749.
San Teodoro (Sikilia)
San Teodoro   zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.
Jean-François de La Marche
Ganet e voe d'ar 4 a viz Gouere 1729 e maner Kerfor pe e maner Lezerge, e parrez an Erge Vras, e-kichen Kemper. Aotrou Lezerge e oa e dad, François-Louis de La Marche. Ofiser e voe Jean-François da gentañ : tapout a reas ar rez a letanant an dragoned, e rejimant ar Rouanez, ha gloazet e voe en emgann Piacenza, en Italia, e 1746.
Ekaterina Balobanova
Ekaterina Vyacheslavovna Balobanova (1847, Nijniy Novgorod - 7 C'hwevrer 1927) a oa ur skrivagnerez rusian, levraouegerez, kelennerez hag enklaskerez war dachenn ar sevenadurioù keltiek.
Jean-François de La Marche
Beleget e voe e 1756, pa oa 27 vloaz. Anvet e voe da chaloni ha vikel-vras en iliz-veur Landreger da gentañ. E 1764 e voe anvet da abad en abati Sant-Albin-ar-C'hoad. A-benn ar fin e voe anvet da eskob e Kastell-Paol, d'ar 27 a viz Mezheven 1772.
Gantañ e vez degaset ar patatez, pe an avaloù-douar, da Vro-Leon. Ha diskargañ a reas al legumaj-mañ diouzh an tailhoù a ranked da baeañ war an trevadoù. Ar memes tra a reas evit ar piz, ar fav, an artichaod hag an asperjez. Evel-se en em ledas gounezerezh al legumaj e Bro-Leon. Abalamour da se e voe lesanvet "Eskob ar patatez".
Ekaterina Balobanova
He buhez
Eus ur familh nobl e oa-hi, e proviñs Nijniy Novgorod. Skoliet e voe e Nijniy Novgorod da gentañ ha mont a reas d’ober he studioù d’ar Sorbonne e Pariz ha da skolioù-meur Heidelberg ha Göttingen. Setu ar pezh a skrivas-hi diwar-benn al lodenn-se eus he buhez :
Jean-François de La Marche
Lakaat a reas sevel ur skolaj nevez e Kastell-Paol hag a dalvezas da gloerdi bihan.
Ekaterina Balobanova
He buhez
E skol-veur Göttingen he doa graet studioù levraouegouriezh. Ha distroet e oa da Rusia gant un diplom levraouegourez. Etretant he doa desket dek yezh.
E 1878 he doa lakaet hec’h anv er rann filologiezh e skol-veur Bestoujev e Sant Petersbourg. Un diplom he doa bet, gant ul labour war ar barzh mojennek Ossian. Studiañ a reas ivez e rann ar c’helenner Aleksandr Veselovskiy.
Jean-François de La Marche
Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall ha pa voe goulennet digant ar veleien ober le d'al lezennoù nevez e voe nac'het ober gant an eskob ha gant 400 beleg eus eskopti Leon ; 24 anezho hepken a asantas touiñ fealded d'ar renad nevez. Tec'hel a reas an aotrou de La Marche da Vro-Saoz, hag anvet e voe Louis-Alexandre Expilly de La Poipe e penn an eskopti nevez, savet diwar bodañ eskopti Leon hag eskopti Kemper d'ober unan hepken e departamant Penn-ar-Bed.
Ekaterina Balobanova
He buhez
Gant he diplom levraouegouriezh e labouras, an darn vrasañ eus he buhez, evel levraouegerez, e skol Bestoujev atav. Diorren a reas kalz levraoueg ar skol-se.
Goude Dispac'h Rusia e voe serret ar skol Bestoujev e 1918. Neuze e roas kentelioù prevez e-pad ur pennad. Dont a reas da vevañ dall ha mervel a reas en dienez.
Jean-François de La Marche
E Londrez e chomas feal an aotrou de La Marche ouzh iliz Roma, o nac'h lezenn nevez ar gloer, hag eskob Leon e chomas betek ar mare ma voe lamet an eskopti gant ar pab Piv VII dre ar vuilh Qui Christi Domini.
Mervel a reas e Londrez d'ar 25 a viz Du 1806. Beziet e voe e bered Saint Pancras, e-kreiz Londrez, betek 1866. Da neuze e voe kaset e relegoù da Vreizh, war c'houlenn e familh hag eskop Kemper ha Leon. Abaoe emaint en iliz-veur Kastell-Paol. Ur monumant zo bet savet en e enor, gant ar c'hizeller Léon Cugnot.
Ekaterina Balobanova
He labour
Diazezoù labour al levraouegourien a voe displeget gant E. Balobanova en ul levr anvet Levraouegouriezh embannet div wech, e 1901 hag e 1902. Al levr kentañ e oa e rusianeg da zisplegañ kement-se, gant ur sell nevez war labour al levraouegourien. Ul levr all a embannas ivez, ur c’hatalog evit levraoueg ar skol uhel evit ar merc'hed, e teir lodenn (1908-1909).
Ouzhpenn he skridoù war dachenn he labour, E. Balobanova a embannas studiadennoù diwar-benn ar sevenadur keltiek. Er bloavezhioù 1890 he doa embannet pennadoù war an disavouriezh hag ar c'hinkladurezh keltiek. Treiñ a reas "The Poems of Ossian Macpherson" e rusianeg (1891) hag evel-se e teuas da vezañ un arbennigourez war an danvez en Impalaeriezh Rusia. Labouret he doa, e-pad he studioù, war dornskridoù e levraouegoù Dulenn, Dinedin hag Obair Dheathain. E kêr Obair Dheathain he doa embannet ul levrig anvet "Brogarourien vihan Bro-Skos" (1903), hag a voe adembannet. Meur a levr all a embannas diwar-benn mojennoù eus meur a lec'h en Europa hag en o zouez unan diwar-benn Breizh, anvet Mojennoù eus kestell kozh Breizh (1896 ha 1899), savet ganti goude bezañ bet o veajiñ e Breizh.
Benead XIII
Benead XIII (latin: Benedictus XIII, italianeg: Benedetto XIII), Pietro Francesco Orsini e anv-tiegezh, ganet d'an ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
High Force
High Force zo ul lamm-dour war ar stêr Tees, nepell diouzh Middleton-in-Teesdale, e kontelezh Durham, e Bro-Saoz.
Ar stêr Tees a ra ul lamm 21 metr eno. Daoust ma n'eo ket al lamm-dour uhelañ a zo e Bro-Saoz (Cautley Spout, e Cumbria, zo kalz uheloc'h, da skouer, gant 180 metr uhelder) ez eo High Force memes tra al lamm-dour eus Bro-Saoz gant ar c'hementad brasañ a zour o kouezhañ en un taol pa vez bras-bras ar stêr.
Inizi Gwerc'h
An Inizi Gwerc'h (pe Virgin Islands e saozneg) a zo inizi er Mor Karib, etre an Antilhez Bihanañ hag an Antilhez Brasañ.
Douaroniezh
Ur c'hant enezenn bennak zo anezho, kerreg hag enezennoùigoù, 600 km² en holl. En hanternoz dezho emañ ar Meurvor Atlantel hag er c'hreisteiz ar Mor Karib, adalek Puerto Rico betek foz Anegada.
Teir lodenn
Dollar SUA eo ar moneiz en holl anezho.
Helopsaltes
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2018 gant an evnoniour svedat Per Alström (1961-) hag e genlabourerien.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :