cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kampionad europat ar gouren hag ar back-hold
Ar reolennoù
Ret eo gortoz e vefe lavaret gant an tredeog " on your Guard" (prest oc'h...) ha "wresttle" (gourenit) a raok kregiñ gant ar krogad. An hini kentañ hag a touch al leur estreget an treid pe en deus distaget e daouarn en deus kollet an troad. Tri tredeog a zo evit gwiriekaat mont en dro ar krogad. Ne z’eus tamm gwir ebet d’ober droug, ha tennañ pe boutañ e enebour er maez an dachenn graet evit en emgan .Gounezet e vez ar krogad gant tri troad gounezet
Skeudenn:TudySjoer-2.jpg
Kampionnat etrevrodel EUROPA
An holl vroioù hag a kemer perzh er FILC a kemer perzh er kampionnat etrevroadel. Pep bloaz ez eus ur c’hevezadeg european, ur bloaz ez eo evit rummad goured (16-21vloaz ) hag ar merc’hed, hag ar bloaz goude ez eo evit ar rummas ar gourien.Pep bloaz ez eo en ur vro disheñvel. Ar re a gemer perzh o deus d’ober c’hogadoù Gouren met ivez krogadoù Back-hold.
Skeudenn:Serment2.jpg
Mont en dro ar c’hampionnat
Pep vro a kas Gourenerien dre rummadoù pouez, unan dre rummad, gwechoù zo e vez kaset daou pas ne vez ket kavet e-barzh ur rummad. Digouezet war al lerc'h eo ret d'an holl gourenerien tremen dre ar pouezerezh, alies an holl a zo d'ar pouez. Galvet int d'ar c'houde evit ober ar serment renket int dre reizh ( pas vez kampionnat ar mec'hed gant ar baotred) hag o pouez. Lavaret e vez an holl leoù ar vroioù a zo deuet d'ober ar c'hampionnat. War div zevezh eo ar c'hampionnat gourenerien 'zo a krogo an devezh kentañ gant gouren hag ar re all e Back-Hold hag heñvel an eil zevezh. Jedet eo an holl poentoù gant tudoù a sell pizh ouzh an disoc'hoù roet gant an tredeog. E fin an eil devezh e vez roet un arouez trec'h d'an hini kentañ eus pep rummadoù pouez e Gouren hag e Back-hold a medalennoù d'an eil hag an trede. Met bez ez eus ivez Arouezioù trec'h evit gourener gwelañ e gouren, unan all evit ar Back-hold, gourener gwelañ en daou stumm ha bez ez eus ivez evit ar mec'hed Gourenerez gwelañ e gouren, e back-hold hag e daou stumm. Roet e vez ivez arouez-trec'h ar gwelañ,hini dre skipailh, da larvaret e vez jedet an holl poentoù a zo bet gounezet gant ar gourenerien en daou stumm,
Mont en dro ar krogad
Ma z’eo bet gloazet ur gourener gant un taol fall graet gant egile hag a zo bet kadarnaet gant an tredog ar gwir en deus ar skipailh lakaat ur gourener en e flas.
Ma vez dilazet ur krogag gant ur gourener ebet abeg resis e vez dilazet gant ar c’hampionnat.
E back-hold disheñvel eo rak n'ez eus ket a amzer resis hag gallout a ra padout pell ret eo gortoze e vefe gounezet " best of three falls" (tri troad) a raok fin ar krogad.
Disoc'hoù ar skipaimhoù abaoe 1986
Skeudenn:Taolenn.JPG
Skeudenn:BretagneVainqueur.jpg
Ar rummadoù pouez
Evit ar mec’hed: - 50 kg, -56 kg,- 63 kg, - 70 kg, - 80 kg
Evit ar Goured : - 57 kg, -62 kg, -68 kg, - 74 kg, 81 kg, - 90 kg, +90 kg
Evit ar paotred : - 62 kg, - 68 kg,- 74 kg,- 81 kg, - 90 kg, - 100 kg, +100 kg
Ar merc’hed
Bez ez eus ivez ur c'hampionad europat evit ar merc'hed evel-just. Graet e vez evel evit ar baotred ; graet e vez en daou stumm Gouren ha Back-hold. Amzer ar c'hrogad e gouren evit ar merc'hed a zo 4 mn gant 2 mn a astenn, hag ar memes reolennoù evit ar back-hold, Pep skipailh a gas 5 gourenerezh esu ar 5 rummad pouez skrivet a-us.
Kentañ kevezadeg european evit ar merc’hed, e Kemper e 2001. 3 vroad a zo enno : Bro Spagn, Bro Skos ha Breizh. Aet eo an trec’h gant Bro Spagn, heuliet eus tost gant Breizh. Ar merc’hed o deus gounezet daou titl e gouren hag unan e back-hold.
thumb Skipailh breizh 2007
Skipailh kentañ Breizh
Goured
thumb|400px
Krouet ez eo bet ar c’hentañ c’hampionnat europa evit ar Goured (16-21 vloaz) e 1996, d’ar mare-se e oa e Breizh e Lesneven. 6 vroad a zo enno: Breizh ; Leon ; Izel-vroioù; Bro-saoz; Island Ha Bro-Skoz .Deuet eo trec’h Breizh gant 73 poent dirak al leon gant 66 poent. Abaoe e vez anezhañ pep 2 vloaz gant hini ar mec’hed.
Skipailh Breizh Ar goured HaG ar merc'hed o deus echuet er c'hentañ plas
Joe's Own Editor
250px|right
Joe (Joe's Own Editor) a zo un Aozer skrid dindan al lañvaz GPL evit ar reizhadoù korvoiñ Unix.
Aalsmeer
thumb|right|200px|Lec'hiadur Aalsmeer thumb|right|150px|Banniel Aalsmeer thumb|right|80px|Ardamez Aalsmeer Aalsmeer (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Dont a ra hec'h anv eus ar gerioù nederlandek silienn (aal) ha lenn (meer). E-kichen Aalsmeer a zo etre al lenn Westeinderplassen (lenn digor brasañ Randstad eo), ha kanol Ringvaart. Emañ Aalsmeer 8 km ac'haleno da Amsterdam war-du mervent. 32,24 km² eo gorread Aalsmeer, ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 28 405 annezad enni. En Aalsmeer e kaver ur marc'had bleuñvioù diouzh ar c'hresk, hini brasañ ar bed eo. Eno e kaver ivez ul labourva arnodiñ war al liorzhouriezh, ha splusegoù. Tud zo a ra eus Aalsmeer kêrbenn ar bleuñvioù er bed. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober Aalsmeer : Aalsmeer, Kudelstaart hag Oosteinde.
On
On, pe on, pe ON zo ur ger a gaver e meur a yezh.
Aalsmeer
Istor
Roud a gaver eus anv Aalsmeer en un diell eus 1133 m'eo anvet "Alsmar" ha m'eo lavaret ez eo perc'hennet gant tud abati Rijnsburg. Diederik VII van Kleef a gadarnaas ar berc'hentiezh-se e 1199. Tro-dro da Aalsmeer e voe toullet an douar da gaout taouarc'h, ha neuze e voe krouet lennoù bras ha stankoù evel Oosteinderpoel, Schinkelpoel, Stommeer, Hornmeer, Legmeer ha Westeinderplassen. Neuze ne chome ket kalz douaroù ha tud ar vro a stagas gant ar peskerezh. Implijet e veze an douar da c'hounit bleuñvioù. Ken bihan e oa an douaroù ken voe adtapet lennoù : Stommeer e 1650 ha Hornmeer e 1674. E 1852 e voe lakaet Lenn Haarlem da bolder. Da-heul e voe savet Schinkelpoel, Oosteinderpoel ha Legmeer. Tra ma'z ae war disgresk ar peskerezh ez eas war gresk ar c'hounidigezh bleuñvioù hag ar c'hounidigezh sivi, dreist-holl etre 1850 ha 1885. Sed penaos e teuas ar sivi da vezañ banniel Aalsmeer: ruz (frouezh), glas (delioù), ha du (an douar). Ar c'hounidigezh bleuñvioù a grogas war-dro 1880, da gentañ gant roz bet lakaet da greskiñ e tiez-gwer. Lakaet e veze ar frouezh hag ar bleuñvioù e kobiri bras ha kasent e vezent da varc'had Amsterdam. Met ar gwerzh diouzh ar c'hresk a voe aozet e tavarnioù Aalsmeer hag e 1912 e voe aozet e koc'hu en Aalsmeer : Centrale Aalsmeerse Veiling ha Bloemenlust.
Eil Brezel-Bed
Dont a reas Aalsmeer da vezañ gwallvrudet e-pad an Eil Brezel-Bed peogwir e oa enni kalz tud a save a-du gant an naziegezh. Maer ar gumun a oa ezel eus Nationaal-Socialistische Beweging in Nederland. Friedrich Christiansen hag a oa e penn ar Wehrmacht en Izelvroioù, a zeue alies da Aalsmeer. Goude ar brezel e voe kaset ouzhpenn kan den eus Aalsmeer dirak al lez-varn abalamour ma oant savet a-du gant an nazied.
Goude an Eil Brezel-Bed
12 500 annezad a oa en Aalsmeer e 1950. Kendeuzet e voe an daou goc'hu e 1968 hag anvet Verenigde Bloemenveilingen Aalsmeer. Ur savadur a voe ouzhpennet e 1972 ha kresket e voe e 1999. 999000 m² eo gorread ar marc'had bleuñvioù, da lavaret eo ez eo unan eus savadurioù kenwerzh brasañ ar bed. Tost ouzh aerborzh Schiphol emañ, neuze eo aes kas ar bleuñvioù er bed a-bezh. Abaoe ar 1añ a viz Genver 2008 ez eo bet kendeuzet ar c'hoc'hu gant FloraHolland. Er savadur bet implijet da werzhañ bleuñvioù emañ bremañ studioioù skinwel Endemol hag ar savadur anvet Bloemenlust a zo deuet da vezañ ur greizenn ma vez aozet darvoudoù, kendalc'hioù ha kenstrivadegoù sport.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Aalsmeer ez eus 19 dileuriad :
Sevenadur
A-viskoazh ez eus bget aozet davroudoù sevenadurel en Aalsmeer. Bloemencorso eo an hini brudetañ, aozet e veze bep bloaz da Sadorn diwezhañ miz Gwengolo, betek ma cheñchas an traoù e 2007. Brudet eo ivez Aalsmeer peogwir eo pinvidik a-fet sonerezh, ha meur a arzour eus Aalsmeer a zo bet brudet abaoe ar bloavezhioù 1970 evel :
Kalao Mindanao
Ar c'halao Mindanao a zo ur spesad evned, Penelopides affinis an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned, c'hwiled ha merien ivez (degouezhout a ra dezhañ debriñ buzhug, ral a wech avat).
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da bPenelopides panini kent.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1969
E 1969 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder belgiat Eddy Merckx.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1964
E 1964 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall Jacques Anquetil.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1971
E 1971 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder belgiat Eddy Merckx.
Bloavezhioù 1950
Graet e vez a-wechoù, e brezhoneg, gant an droienn saoznek ar fifties abalamour da vrud armerzhel ha sevenadurel SUA, trec’hour meur an Eil brezel bed, e-kerzh an degad kent.
Iolo
Meur a zen brudet zo bet anvet Iolo e Kembre. Anaout a reer dreist-holl
Sant-Weltaz
Sant-Weltaz  a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev, nepell diouzh Kêr-Gintin, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Rannvro ar Gwalarn (Kameroun)
Rannvro ar Gwalarn (saozneg: Northwest Region; galleg: Province du Nord-Ouest) a zo unan eus an dek proviñs zo e Kameroun. En uheldirioù emañ hag harzoù he deus war-du ar reter gant Rannvro ar C'hornôg, gant Nigeria war-du ar gwalarn ha gant Rannvro ar Gevred war-du ar su.
Kalao Mindoro
Kalao Mindoro a zo un evn hag a vev e Filipinez. Brosezat eo en enezenn Mindoro. Penelopides mindorensis eo e anv skiantel.
Augustin
Augustin zo un anv-badez gallek hag alamanek, deuet diwar an anv latin Augustinus, diwar anv an impalaer Augustus, troet da Auguste e galleg.
North Charford
North Charford a zo ur gêriadenn e Hampshire e Bro-Saoz.
Augustin
Tud
Brudet eo bet an anv gant sant Aogustin, prederour kristen.
thumb|250px|right|Hanter skeudenn Augustin-Marie Poullain-Duparc
thumb|250px|right|Augustin Louis Cauchy
Turkia
Republik Turkia (turkeg : Türkiye Cumhuriyeti), Turkia ent-berr, « Turki » hervez an anv istorel e brezhoneg, zo ur riez daougevandirel, he lodenn vrasañ en Azia-Vihanañ ha 3% anezhi e takad ar Balkanoù en Europa. En em ledañ a ra a bep tu d'ul lec'h strategel-kenañ, strizh-mor ar Bosfor, etre Mor Egea hag ar Mor Du, da lavarout eo gevred Europa ha mervent Azia. E ledenez Anatolia emañ an darn vrasañ eus he douaroù eta.
Kanton Valenciennes-Norzh
Kanton Valenciennes-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Plounevez-Moedeg
Plounevez-Moedeg a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kanton Valenciennes-Norzh
Kumunioù
Kanton Valenciennes-Norzh a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Turkia
Ur c'hroashent etre hentoù meur Europa hag Azia eo Turkia, hentoù war zouar ha war vor, ken eo bet un annez evit meur a sevenadur, ul lec'h evit meur a emgann hag ur greizenn genwerzhel eus ar re bouezusañ. Eizh riez a vez kavet tro-dro dezhi : Bro-C'hres ha Bulgaria er Gwalarn, Jorjia, Armenia hag Azerbaidjan (ezklozadur Nac'hitchevan) er Biz hag Iraq ha Siria er Gevred. En Henamzer eo bet tiriad Turkia ha tiriadoù tro-war-dro annez un impalaeriezh vras, hini Bizantion, he c'hêr-benn Kergustentin diazezet war riblennoù strizh-mor ar Bosfor.
Ar Stad
Republik Turkia a zo he sistem politikel hini ur republik demokratel, laik ha bonreizhel hag a zo bet staliet e 1923. Ezel eus an ABU, an AFNA, an AESD, ar C'hengor muzulman ha Kuzul Europa eo. E 2005 he deus kroget kenvreutaerezhioù evit dont da vezañ ezel eus Unaniezh Europa. En Ankara (anv kozh gresianek : Ankira, Ἄγκυρα) emañ he c'hêr-benn.
Istor
Evit mareadoù kent d'ar republik, sell ouzh : Azia-Vihanañ, Hittited, Troia, Lidia, Frijia, Karia, Kilikia, Pergam, Rouantelezh ar Pontos, Galated, Impalaeriezh roman ar Reter, Impalaeriezh otoman
Republik Turkia a zo bet staliet d'an 29 a viz Here 1923 war lodenn greiz an Impalaeriezh otoman a oa bet trec'het er Brezel-bed kentañ ha kollet meur a diriad ganti. Orin Turkia, e-keñver he yezh hag he relijion vuzulman, a vez gwelet adalek donedigezh an Durked e Anatolia an. Ur bobl war varc'h renet gant ar Seljoukourien, anv o friñsed, e oa. Rummad-roueed an Otomaned a renas anezho e diwezh an hag e kreskjont an impalaeriezh otoman diwar goust hini Kêrgustentin e 1453. E 1929 e krogas Mustafa Kemal Atatürk gant brezel an Dizalc'h betek embann ar republik e 1923. Ur milour ha penn al luskad politikel, an Durked yaouank, e oa Mustafa Kemal (lesanvet Atatürk) gant ur mennozh sklaer : modernaat e vro ha lakaat anezhi da vezañ kevatal d'ar broioù diorroet a wele en Europa.
Plounevez-Moedeg
Douaroniezh
Ar gumun he deus al Leger war bevenn sav-heol, hag ar Gwig war e c'hristeiz.
Kumunioù amenek : Lanvaeleg; Plouared; Ar C'houerc'had; Tregrom; Benac'h; Lokenvel; Logivi-Plougraz
Anv
B. Tanguy : Plebs Nova, 1297, c. 1330, fin XIVvet; Ploenevez, 1427, 1444, 1554; Plounevez, 1600; Plounevez-Moidec, 1723;
Ardamezioù
N'ez eus ket. Ar Gumunn a ra gant ul logo.
Istor
Dre he anv, tu ez eus da welout Plou-Nevez evel un tamm distaget diouzh ur plou koshoc'h. Soñjet ez eus bet e Plounerin. Mes soñjet e vez ivez e Plouared.
Kumuniezh kumunioù Plelann-Vihan
Kumuniezh kumunioù Plelann-Vihan a oa un aozadur etre kumunioù e departamant Aodoù-an-Arvor. Kendeuzet he deus e 2013 gant Kumuniezh kumunioù Traoñ an Argenon evit ober Kumuniezh-kumunioù Plangoed-Plelann-Vihan. Seizh kumun a oa enni :
1167
Diwar-benn bloavezh 1167 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1167
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1167
Arouezioù steredoniezh
Servij a ra an arouezioù steredoniezh-mañ da skeudenniñ korfoù oabl ha degouezhioù a zo. Dont a ra kalz anezho eus ar steredouriezh (pe "astrologiezh"), hag implijet-kenañ e vezont c'hoazh gant ar steredourien.
Arouezioù korfoù-oabl
{|
Arouezioù ar Zodiak (pe an Arouezkelc'h)
Evit ar steredouriezh dreist-holl e vez implijet arouezioù ar zodiak.
Jafrez IV (kont Anjev)
Ganet e oa etre 1070 ha 1075. War-dro 1098, gant souten baroned Anjev, en em savas a-enep e dad, dre ma ne oa ket a-du gant e bolitikerezh, ha rediañ a reas anezhañ da rannañ gouarnamant ar kont. Stourm a reas ivez a-enep sujidi nann-hesent ha muntret e voe e-pad seziz Candé, e 1106, marteze diwar atiz e dad.
Pennie Smith
Pennie Smith a zo ul luc'hskeudennerez bet ganet e Londrez (Rouantelezh-Unanet). Brudet eo a-drugarez d'he luc'hskeudennoù a denn da ved ar sonerezh rock. Luc'hskeudennoù e gwenn ha du a vez tapet ganti. Hiziv an deiz e vez o chom en un ti-gar dilezet, adoazet ganti (pa oa studierez) ha deuet da vezañ ur studio, e kornôg Londrez.
Tro he deus bet Pennie Smith da luc'hskeudenniñ arzourien vrudetañ ar sonerezh rock, en o zouez : Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Who, Iggy Pop, The Clash, The Jam, Siouxsie Sioux, Debbie Harry, U2, Morrissey, The Stone Roses, Primal Scream, Manic Street Preachers, Radiohead, Oasis pe c'hoazh The Strokes.
Ouzhpenn ar poltredoù he deus bet tro da luc'hskeudenniñ mareoù pouezus-tre en istor ar sonerezh rock e-keit ma heulie ar strolladoù pa roent sonadegoù er bed a-bezh. He luc'hskeudenn vrudetañ eo an hini a ziskouez Paul Simonon (The Clash) o tistruj e c'hitar boud war al leurenn e New York e-pad troiad 1979 ar strollad. , Al luc'hskeudenn-se a voe implijet da c'holo ar bladenn London Calling, ha lakaet eo bet da "Greatest Rock ‘n’ Roll Photograph of All-Time" (2002) gant kazetennerien Q magazine.
Oberennoù Pennie Smith a zo bet implijet evit skeudenniñ NME, goloioù pladennoù, danvez bruderezh ha levrioù. The Clash, Before and After, (1980) eo al levr savet ganti a zo bet gwerzhet ar muiañ.
CM Kuban Krasnodar
Ur c’hlub mell-droad a voe krouet e 1928 eo Kuban Krasnodar.
Stad
Stad Kuban, digoret e 1960, gant 32.000 plas.
Odawaeg
Ur yezh aljek eus isskourr eus ar yezhoù ojibwek eo an odawaeg (odawa, ottawa), komzet gant dro-dro da 35 000 a dud en holl war an inizi tro-dro da Lenn Huron e Kanada (25 885 den e 1998) hag er Stadoù-Unanet (5 395 den).
Daoust ha ma'z a war goll e meur a lec'h, ez eo bev-bividik ar yezh c'hoazh e lec'hioù all evel en Enez Manitoulin ha lakaet bec'h a-benn klask reiñ lusk dezhi adarre dre hec'h implijout evit kelenn er skolioù, da skouer.
Rez (yezhoniezh)
E burmeg ez eus tri pe bevar rez vogalennek:
Paul-Émile Bécat
Paul-Émile Bécat (2 a viz C'hwevrer 1885 – 1añ a viz Genver 1960 e Pariz) a oa ul livour, engraver ha treser gall bet tapet gantañ Priz meur Roma e 1920. Hiziv an deiz ez eo brudet dreist-holl peogwir e skeudennaouas levrioù orgederezh. Deskiñ a reas gant al livourien Gabriel Ferrier ha François Flameng, hag e oberennoù a ziskouezas e Salon des Artistes Français azalek 1913. Brudet e teuas da vezañ dre ma save poltredoù skrivagnerien c'hall. Goude bezañ beajet da Gongo, Gabon ha Soudan c'hall, e stagas gant implijout teknik ar beg sec'h azalek 1933, hag e skeudennaouas levrioù orgederezh. Ur c'hoari kartoù, anvet Le Florentin, hag embannet gant Les Jarres d'Or, a voe savet gantañ ivez.
thumb|right|300px|Un dresadenn gant Paul-Émile Bécat
Strollad Komunour Kurdistan
Strollad Komunour Pobl Kurdistan (e turkeg: Kürdistan Komünist Partisi; e kurdeg: Partiya Komunistê Kurdistan) a zo anv ur strollad komunour oberiant e Norzh Kurdistan (Turkia), gantañ da bal sevel "Republik Sokialour ha Poblek Kurdistan" hervezañ e-unan.
Krouet e oa bet ar Strollad er penn-kentañ e 1982 evel rann Kurdistan Strollad Labour Komunour Turkia (SLKT) (Türkiye Komünist Emek Partisi, TKEP). E 1980 e oa bet krouet e diabarzh SLKT ur gevrenn emren evit Kurdistan, anvet "Aozadur Emren Kurdistan" (turkeg: Kürdistan Özerk Örgütü, KÖÖ), deuet da vezañ ur Strollad distag da vat e 1990, gant Mehmet Baran en e benn.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Dengê Kurdistan ("Mouezh Kurdistan").
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1972
E 1972 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder belgiat Eddy Merckx.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1974
E 1974 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder belgiat Eddy Merckx.
Iorwerth
Meur a zen e Kembre zo bet anvet Iorwerth, un anv kozh a gaver er Mabinogi, anv ur mab da Maredudd.
Gerdarzh
Talvout a ra kement ha "aotrou kaer", diwar ior "aotrou" ha berth "kaer". Alies e vez lakaet da glotañ gant an anv saoznek Edward (Edouarzh), un tamm evel Morvan ha Maurice e Breizh.
Aelia Eudocia
thumb|right|200px|Pezh d'an impalaerez Aelia Eudocia thumb|Skeudenn Atenais evel santez Eudocia. Ikonenn eus an
Tu-enepc'houzañv
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tu -enepc'houzañv (saoz.: "antipassive voice") evit komz eus un tu yezhadurel a dalvez da diverkañ renadenn ur verb tranzitivel.
Aelia Eudocia
Aelia Eudocia (pe Eudokia, pe Eudoxia), pe Atenais hervez he gwir anv (war-dro 401-460), a oa impalaerez vizantat er Vvet kantved hag ur varzhez. Gwreg Theodosius II, impalaer ar reter, e oa.
Tu-enepc'houzañv
Digresket e vez neuze fiz ur verb tranzitivel (-1) dres evel ma c'hell ober an tu-gouzañv pa vez diverket ar graer/adstagadenn yezhadurel diret.
Aelia Eudocia
He buhez
Ganet e oa en Aten. Merc'h e oa d'ar sofour Leontius, ur pagan anezhañ, ha desket e voe ar verc'hig war al lennegezh hag ar retorik. Hervez a zo bet kontet, gant Malalas ha re all, e oa bet skrapet he feadra gant he breudeur mac'h eas da glemm d'al lez da Gergustentin. Sachet ganti evezh Pulcheria, c'hoar an impalaer Theodosius II, ha hi ober anezhi unan eus dimezelled al lez ha lakaat anezhi da briediñ d'he breur. Badezete voe, distaolet ganti hec'h anv pagan, evit bezañ Aelia Licinia Eudocia, ha dimeziñ d'an impalaer d'ar 7 a viz Mezheven, 421. Daou vloaz goude, ganet he merc'h Licinia Eudoxia, e voe roet dezhi an titl a augusta. Ne viras ket droug ouzh he breudeur peogwir e reas ur c'honsul eus ar Valerius, a savas da vout gouarnour Trakia, hag ur prefed eus ar Gesius.
Istorourien eus an amzer a veneg kalz eus ar munudoù -se, nemet ger ne lavaront eus perzh Pulcheria en eured he breur. El lez e klaskas implij he levezon evit gwarezién koulz paganed evel yuzevien. Er bloavezhioù 438-439 e reas ur veaj-pirc'hirinañ da Jeruzalem ha distreiñ a reas gant relegoù prizius.
E-pad he chomadenn en Antioch e komzas dirak sened kêr, hervez ar c'hiz c'hresian, hag e roas arc'hant da gempenn ar savadurioù.
Argaset e oa bet gant Theodosius II, war dro 433, abalamour da warizi he c'hoaer-gaer Pulcheria, Aelia Eudoxia ha kaset en harlu da Jeruzalem e lec'h ma varvas e 460,.
Tu-enepc'houzañv
Implijet e vez an tu-enepc'houzañv er yezhoù ergativel-absolutivel hag en degouezh-mañ ar fd ma vez diverket ur renadenn a laka troad ar rener da gemmañ eus an troad ergativel o tont da vezañ absolutikel.
Aelia Eudocia
Bugale
Tri bugel a anaver da Eudocia ha Theodosius II :
Tu-enepc'houzañv
Kavet e vez ivez en un nebeud yezhoù nominativel-akuzativel ma vez displeget ar verb koulz evit ar rener hag evit ar renadenn (yezhoù liesgourel), ha neuze e vez savet an tu-enepc'houzañv peurliesañ dre diverkañ ar c'henger a dalvez da verkañ ar renadenn, evel da skouer e masaieg ha komantcheg.
Implijet e vez an tu-enepc'houzañv ivez gant un nebeudig yezhoù eeun-kontrol.
Ral a wezh e vez implijet an tu-enepc'houzañv gant ar yezhoù aktivel-stativel ha gant ar yezhoù nominativel-akuzativel implijet gante un displegadurel verbal a glota gant ar rener nemetken (displegadure unblas).
Alies e talvez an tu-enepc'houzañv da degas titour o tennañ d'an arvez yezhadurel pe d'an doare (yezhoniezh) doare yezhadurel]], o lakaat ur frazenn da vezañ amstrizh, hag all.
Alies e talvez frammadur kevreadurezhel an tu-enepc'houzañv da lakaat arguzennoù resis da vezañ paoelloù kevreadurezhel un islavarenn stag pe ur frammadur heñvel all. E dyirbaleg, da skouer, e rank an arguzenn diverket bezañ en troad absolutivel pa stager an eil rannfrazenn ouzh eben.
Alfred Nobel
Alfred Bernhard Nobel (21 a viz Here 1833, Stockholm, Sveden – 10 a viz Kerzu 1896, Sanremo, Italia) a oa kimiour, ijinour, nevezer ha kenderc'her armoù ; gantañ e voe ijinet an dinamit.
Kanton Valenciennes-Kreisteiz
Kanton Valenciennes-Kreisteiz a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Alfred Nobel
Perc'henn e oa war Bofors, ul labouradeg armoù bras, en doa lakaet da broduiñ dir ha houarn e-lec'h an armoù a farde a-raok. En e destamant diwezhañ ez implijas e binvidigezh bras-kenañ evit sevel ar prizioù Nobel. Diwar e anv e voe badezet an elfenn gimiek 102, an nobeliom.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1978
E 1978 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
Alfred Nobel
Buhez
Trede mab da Immanuel Nobel (1801-1872), a ijinas an turgn evit an darbrenn, hag Andriette Ahlsell Nobel (1805-1889) e oa Alfred Nobel. Eus Stockholm ez eas gant e diegezh da Sant Petersbourg, ma savas e dad ul labouradeg minoù mor. Mont a reas Alfred war studi ar gimiezh gant ar c'helenner Nikolay Nikolaevich Zinin. E 1859 e voe fiziet al labouradeg en eil mab Ludvig Nobel (1831-1888), he brasaas kalz.
Kanton Valenciennes-Kreisteiz
Kumunioù
Kanton Valenciennes-Kreisteiz a yae 16 kumun d'ober anezhañ:
Alfred Nobel
Buhez
E 1895 e voe diazezet ar priz Nobel, pa skrivas Alfred Nobel e destamant diwezhañ, ma lezas ul lodenn vras eus e arc'hant evit e sevel.
E Norra begravningsplatsen, e Stockholm, emañ bez Alfred Nobel.
Dinamit
Dizoleiñ a reas Nobel e teu an nitroglikerin da vezañ dizañjerusoc'h hag aesoc'h da vaneañ pa vez mesket gant un danvez euvrus ha diemlusk evel ar c'hieselguhr. E 1867 e lakaas breou war ar meskaj, a anvas Dynamit. En hevelep bloavezh e tiskouezas implij e zanvez-tarzh evit ar wezh kentañ, en ur vengleuz e Redhill, e Surrey, e Bro-Saoz.
Diwezhatoc'h e veskas nitroglikerin gant un danvez-tarzh arall, an nitrokelluloz, o krouiñ e-giz-se un danvez treuzwelus, heñvel ouzh kaotigell, hag a oa un danvez-tarzh kreñvoc'h evit an dinamit. Ar Gelignit, evel ma oa badezet, a voe breouet e 1876, ha heuliet e voe gant ur bern meskadoù damheñvel, kemmet dre ouzhpennañ nitrat kaliom ha danvezioù all a bep seurt.
Chiny
Chiny (e walloneg : Tchini) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Doareoù-skrivañ ar brezhoneg
Meur a zoare-skrivañ zo bet en istor ar brezhoneg skrivet.
Kapelle (Norzh)
Kapelle ( e galleg: Cappelle-la-Grande ) a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Doareoù-skrivañ ar brezhoneg
Henvrezhoneg
Studiet mat eo bet gant ur c'helenner eus Skol-Veur Roazhon anvet Léon Fleuriot hag en deus savet ur geriadur hag ur yezhadur eus an henvrezhoneg diwar an holl dornskridoù bet lennet gantañ.
Krennvrezhoneg
Ar C'hatolikon, pe levr hollek, eo anv ar geriadur kentañ bet savet en brezhoneg, pe en krennvrezhoneg, ar yezh evel ma oa d’ar c’houlz-se er, ha hennezh ivez eo ar geriadur kentañ bet graet en galleg zoken, hag ouzhpenn-se, e vez kavet ivez troidigezh latin pep ger, rak an teir yezh a zo bet lakaet kichen-ha-kichen, ar ger brezhoneg da gentañ, al latin goude hag ar galleg da ziwezhañ. Savet eo bet ar geriadur-mañ gant Yann Lagadeg (pe Jehan Lagadeuc) eus Plougonven. Moullet e voe e Landreger er bloavezh 1499, un toullad bloavezhioù hepken goude ma voe ijinet ar moullañ.
Diwezhatoc’h, e-kerzh ar XVIIvet kantved hag an ez eus bet meur a hini all o labourat war ar brezhoneg.
Re levezonet e veze o yezh gant ar galleg avat. Tapet o devoa bet moarvat an aozerien anezhe o gouiziegezh dre al latin hag ar galleg a veze implijet er studioù klasel evel ma oa kelennadurezh an holl gloareged d’ar c’houlz-se. Evelkent, pa seller ervat e-touez ar bern gerioù gallekaet ijinet gante, e kaver e-leizh a c’heriennoù brezhoneg brav ha pinvidik mat da vezañ miret e geriadurioù ar yezh a-vremañ.
Reizhañ ar skritur
En, avat, e vo sklaeraet an traoù, didoueziet ar gerioù mat a vrezhoneg eus mesk ar pezh a oa bet dastumet a-raok. Se a voe labour ar Gonideg. Hennezh a vez graet anezhañ unan eus tadoù ar yezh. Daoust ma c’hall tud ’zo kavout rebech en e oberoù, en deus graet ul labour a oa ret ober : skrivañ brezhoneg en un doare unvan (ar soniad [k] a ranke bezañ skrivet K atav, da skouer), stummañ ha frammañ ar yezh a-benn gallout mont pelloc’h ganti hag implijañ anezhi evel n’eus forzh petore yezh all. Amable Troude, e-kreiz an kantved, a savas ur geriadur galleg-brezhoneg troet kalz war rannyezh Leon, skrivet en doare-skrivañ kinniget gant ar Gonideg. Ennañ e kaver ivez ur c’heriaoueg klotennoù da sikour ar varzhed. Émile Ernault, kelenner skol-veur, a studias rannyezhoù Treger ha Gwened hag a savas meur a c’heriadur pinvidik-bras a zo c’hoazh gwall zedennus gant ar gerioù resis o tennañ d’an danvez-se.
XXvet kantved
En doare-skrivañ-se e voe embannet Geriadur Frañsez Vallée hag ar gelaouenn Gwalarn, betek 1941. Roparz Hemon, penngaser Skol Walarn, a savo ur bern geriadurioù ha yezhadurioù, en o zouez ar geriadurig a vez gwerzhet c’hoazh bremañ (nevesaet e zoare-skrivañ).
Er XXIañ kantved
Setu pezh a weler hiriv:
Reolennoù ouzhpenn evit merkañ ar rumm yezhadurel
Ar reolennoù-mañ n'int ket evit diskouez distagadur ar gerioù, nemet evit merkañ o rumm yezhadurel.
Berradurioù (neb tra etre [ ]...)
Yezhoù [cy] Kembraeg [fr] Galleg [hb] Henvrezhoneg ...
Parlantoù-kornad [K] Kerne [L] Leon [T] Treger [Gw] Gwened [KT] Kerne ha Treger ...
Levrioù [C] Catholicon [TDE] Geriadur Troude [ERN.V] geriadur gwenedek Émile Ernault [FV] Geriadur François Vallée [RH] Geriadur Roparz Hemon [JG] Levrioù Jules Gros [GBV] Francis Favereau: Geriadur ar Brezhoneg a-vremañ
Kaourintin (sant)
thumb|220px|Sant Kaourintin Unan eus ar seizh sant diazezer eo Sant Kaourintin (Corentin e galleg). Hervez an hengoun, e oa kentañ eskob Kemper er.
Ar richenn
Ganet e oa bet sant Kaourintin e Bro-Gerne, unan eus broioù Breizh. En em dennañ a reas e-pad meur a vloavezh da ren eur vuhez a benitiour (pe ermit) e koad ar Porzhe e-harz Menez C'homm. Deuet e oa ar roue Kerne, Grallon, evit goulenn d'ar sant hag-eñ e felle dezhañ mont da eskob Kemper. Gwelet a reas ar roue penaos e tenne Kaourintin e voued diwar ur burzhud pemdeziek: ur peskig a oa o vevañ en ur feunteun nes d'ar peniti ha bemdez e kemere diouti ar penitiour al loenig evit troc'hañ un darn gig a oa e damm boued evit an deiz. Met, goude bezañ bet adlakaet en dour e teue ar c'hig war gein ar peskig en-dro. Kaourintin a zeuas da vezañ kentañ eskob Kemper, met rannañ a reas e vuhez etre e labour a eskob hag e vuhez a lean a zalc'has atav. Skuizh gant ar garg e klaskas kinnig anezhañ da sant Ronan, e amezeg, met ur wiadenn-gevnid vurzhudus a viras ouzh Kaourintin a zigeriñ dor peniti sant Ronan. Marteze e varvas war-dro 530. Gourdisten, abad Landevenneg, a savas e veuleudi war-dro 800.
E relegoù, strewet e meur a vro (e Marmoûtier; en Abington, Waltham ha Glastonbury e Breizh-Veur) pa sailhas an Normaned e Breizh, a zo bet, darn anezho, rentet da Iliz-veur Kemper, el lec'h ma vezont enoret.
Gouel ha lec'hioù dediet
Lidet e vez e meur a lec'h evel chapel Leskobed e-barzh Ploudiern (hag e weler o vont di ar feunteun vurzhudus), Enez Sun ha Kerne-Veur. Roet en deus e anv da iliz-veur Kemper. E Kernev-Uhel ez eus anv anezhañ Bourc'h-Kintin ha Sant-Konan. Ur chapel a zo war e anv e Skrigneg, e Toull-ar-Groaz bet adsavet gant Yann-Vari Perrot, hag eñ person ar barrez, a voe lazhet e 1943 en ur zistreiñ war droad eus ar pardon.
Stummoù ha deveradurioù
Kaourantin, Kaourant, Kaour(ig), Tin(ig), Kaourintina, Kaourantina, Kaoura, Tina(ig). Ar stumm henvrezhonek a zo cobrant. N'eo ket sklaer ar ster. Pe eo ar ster nes d'an heniwerzhoneg cobair = sikour pe nes d'ar ger keureug a dalvez evit eog-red.
Plevenon
Plevenon a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e Pentevr. Emañ ar C'hab Frehel hag ar Roc'h Goueon war dachenn ar gumun.
Douaroniezh
War an aod emañ Plevenon, war lodenn Norzh ul ledenez. Tornaodoù uhel ha begoù e-leizh a zo. Dispatiañ a ra ar C'hab Frehel, e Norzh ar gumun, Bae Sant-Maloù diouzh Bae Sant-Brieg.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1979
E 1979 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
Mangez
Ar mangez eo frouezh ar gwez mangez (Mangifera indica, kerentiad Anacardiaceae), hag a zo gwez bras hag a gresk ez-naturel e koadeier India ha Birmania. Azeulet e vez ar gwez-se gant an hindoued. Diwar stumm ar frouezh e teu ivez an tres anvet “kachmir”. Dont a ra an anv eus ar malayalameg manga, kemeret ivez gant ar portugaleg manga.
Taolennadur
Ar mangez a zo frouezh bouedek, hag a bouez etre 300 g ha 2 gilo. Frouezh askornek int ivez, ha chom a ra ar vouedenn peg ouzh ar maen, hag a zo ledan ha plat. Ront, hirgelc'hiek pe lounezhek e c'hall bezañ, hag ar plusk a c'hall bezañ melen, glas pe ruz. Diblusket e vez ar mangez, peogwir ne c'haller ket debriñ ar plusk anezho. Ar vouedenn a zo melen-teñval, sukret hag eouliek, gant ur blaz etre hini ar pechez ha hini ar bleuñv. Neudennek e c'hall bezañ a-wechoù, dreist-holl pa vez re azv. Debret e vez evel frouezh, pe e stumm kaotigell pe c'hoazh e stumm lipig (chutney). A-fet yec'hed int frouezh hag a zegas ar pep retañ bemdez evit a sell ouzh ar vitamin C, ar B-karoten hag ar gwiennoù. Ar chug a implijer ivez evit aozañ chugoù-frouezh.
Istor
Hervez testennoù zo en dije Bouddha resevet ur verje ennañ gwez mangez digant ur serc'h anvet Ambapali. Ar pal a oa lakaat Bouddha da brederiañ ha da c'hounit e damm bara war un dro. Skignet e voe neuze ar mangez war un dro gant ar vouddaegezh. Malezia a voe tizhet e-tro ar 5vet kantved kent JC. Ar beajour ha pirc'hirin sinaat Xuanzang en dije degaset ar mangez da Sina goude ur veaj en Indez. Gant an Arabed e voe skignet er Reter-Nesañ hag en Afrika.
E 1328 e voe meneget evit ar wech kentañ gant Jordanus Catalani (anvet ivez Jourdain de Séverac), eskob e Columbum (Kerala). E lodenn gentañ ar 15vet kantved e voe taolennet evit ar wech kentañ gant ar beajour Nicolò de' Conti. Taolenniñ a reas ar mangez dindan an anv amba (diwar ar sañskriteg amram). Gant Portugaliz e voe degaset da Suamerika: e Brazil da gentañ, hag er broioù all da heul. Gounezet e vez mangez e Florida abaoe 1833, gant Henry Perine, hag e California er bloavezhioù 1880.
Hiziv an deiz e vez gounezet mangez en holl vroioù trovanel. Kantadoù a seurtoù a zo, un nebeud anezho a vez gwerzhet.
Ojibweg Severn
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg Severn (anvet ivez: ojibeweg an norzh, ojicree pe anishininieg), komzet gant nebeutoc'h evit 8.000 den e norzh-gwalarn Ontario betek Manitoba e Kanada (1999).
Div rannyezh ez eus:
Daoust ha m'eo kozh pe goshoc'h an darn vrasañ eus an dud a ra gant ar yezh-mañ, n'emañ ket en arvar da vont da get a-drugarez d'ar strivoù a vez graet evit reiñ lusk dezhi, da skouer dre hec'h implijout evit kelenn er skolioù.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1981
E 1981 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
Ojibweg ar c'hornôg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg ar c'hornôg (anvet ivez: saulteaux pe ojibweg ar c'hompezennoù), komzet gant 35.000 den adal Lenn Winnipeg betek Saskatchewan ha gant kumuniezhioù-yezh distroll e Kolombia Breizh-Veur e Kanada:
Buhez-buhezig emañ dre vras ha komzetgant tud a bepseurt oad, daoust ma ma ra ar re yaoaunkañ kentoc'h gant ar saozneg e lec'hioù zo.
Bloavezhioù 1960
Graet e vez a-wechoù, e brezhoneg, gant an droienn saoznek ar sixties abalamour d'ar berz ma oa gant armerzh ha sevenadur SUA ha Breizh-veur e-kerzh an degad-mañ.
Almazán
Almazán zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Iorwerth Cyfeiliog Peate
Iorwerth Cyfeiliog Peate (1901-1982) zo ur skrivagner kembraek, brudet dreist-holl peogwir eo gantañ e voe krouet Mirdi Broadel ar Bobl e Sain Ffagan e-tal Kerdiz.
Lihou
Lihou a zo un enezennig, e Mor Breizh er c'hornôg da Wernenez. Ne deu war wel nemet pa vez tre.
Prenet e oa bet an enez gant Stadoù Gwernenez e miz 1995. Ez-velestradurel emañ an enezenn dindan beli parrez Saint Pierre.
Liammet emañ Lihou ouzh Gwernenez pa vez izel ar mor gant un hent maen kozh etre an enez ha L'Eree.
Brudet eo Lihou gant an evned hag d'al loened mor a vez eno.
Ojibweg ar reter
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg ar reter, komzet e su Ontario e Kanada:
O vont war digresk emañ a niver a dud a ra gantañ e lec'hioù zo met graet e vez strivoù memestra evit klask reiñ lusk d'ar yezh dre hec'h implijout, da skouer, evit kelenn er skolioù.
Loiret (departamant)
Al Loiret (distaget: ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Kreiz, er su da Bariz. Orleañs eo ar pennlec'h. An niverenn 45 a zo bet roet dezhañ.
Anv
Anvet diwar ar stêr Loiret.
Istor
Savet eo bet evel un darn vras eus departamantoù ar Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790. Savet eo diwar un darn eus an Orléanais hag un nebeud parrezioù eus Enez-Frañs, hep nemeur a boell: rannet eo ar Beauce etre tri departamant, kenkoulz hag ar Sologne.
Tuadur reizhel
Implijet e vez an termen 'tuadur reizhel evit komz eus an darempredoù reizhel an dud hervez rev an dud ma vezont sachet oute pe ivez d'o pratikoù reizhel en un doare ledanoc'h. Alies e vez lakaet an termen koshoc'h-mañ implijet dreist-holl er bloavezhioù 1970-80 da vezañ heñvelster gant an termen nevesoc'h revelezh denel.
Daoust ha ma hañval bezañ liammet stadoù-den revel-se ouzh an tuadur reizhel, n'eo ket eeun al liamm-se dre ret atav, rak unan a c'hell bezañ arallrevour ha kaout darempredoù gant paotred all gwech ha gwechall (s.o. MSM) pe c'hoazh heñvelrevour ha chom hep kaout darempredoù reizhel ebet.
Ledan-tre e c'hell bezañ ster an termen tuadur reizhel oc'h ober dave da pratikoù an dud dre vras kentoc'h evit deskrivañ o revelezh hervez rev an dud ma karont pe ma klaskont kaout darempredoù reizhel gante pe get, evel an dud amreizhel pe emrevel.
Kemper
Kemper a zo ur gêr e mervent Breizh war ribl an Oded, kêr-benn gozh Kerne ha prefeti departamant Penn-ar-Bed. Kemperiz e vez graet eus he annezidi, ha 63 513 a oa anezho e 2014. 100 187 annezad a oa e Kemper Breizh Izel, ar gumuniezh tolpad-kêrioù, ar pempvet brasañ e Breizh.
Birvidik eo sevenadur hengounel Breizh-Izel e Kemper, heñvel ouzh he bagadoù ha Gouelioù-Meur Kerne hag a zo e-touez ar festivalioù hañv brasañ eus ar vro.
Anv
Koshañ anv a gaver eo hini Aquilonia e 1022 (Sanctae Mariae in Aquiloniae civitate), met dizemglev zo diwar-benn pelec'h resis edo ar gêr-se. P'emañ aquilo anv latin an avel Norzh e soñj lod e oa an anv-se hini ur c'harter e Norzh ar gêr galian-ha-roman, houmañ war riblenn Su an Oded.
E 1085 e kaver roud eus Quimpercorentin ken eo staget kreñv ouzh ar gêr-eskopti memor e eskob kentañ sant Kaourintin.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982
E 1982 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
Kemper
Anv
E "Quimper-Corentin" en doa ijinet Yann ar Feunteun e c'hellfe erruout gwalldro ar charretour stanket el lagenn.
Gerdarzh
E-lec'h ma kej doureier ar Stêr Deir, an Oded hag ar Jed, emañ kêr hag e-se ur c'hember (eus ken + ber e teu an anv), orin an anv. Cymer e kembraeg a zo dezhañ ur ster nes: kej hag en iwerzhoneg eo bet goveliet comhar evit kenlabour.
Ardamezioù
En glazur e dourc'h tremenant en argant, kernielet ha krabanet en aour ; e gab en erminoù.
Ar ramparzh
Kemper a zo bet ur ramparzh maen en-dro dezhi adalek an XIIvet kantved. Ar voger-dro, dezhi 1500 metr hirder, a oa toullet gant pevar forzh-meur, unan anezho gant ur pont-gwint. Ar fozioù a veze douret gant ar stêrioù.
Er XIVvet kantved e voe ouzhpennet belegoù-tarzhell e krec'h ar ramparzh evit an difenn a-serzh.
Un nebeud kempennadurioù a voe graet da heul donedigezh ar c'hanolierezh er XVvet kantved: savadurioù e maen-ben evit lakaat ar bannadelloù da zazlammat, tarzhelloù, toulloù bukañ, ur beg-moger en Norzh.
Dañs
Kelc'hioù keltiek a zo ivez. Kelc'h Keltiek Eostiged ar Stangala e-touesk ar re anavezetañ. Kampion Breizh kengevredigezh Kendalc'h e oa ar c'helc'h e 2006. Ar c'helc'hioù all a zo Dañserien Kemper eus kengevredigezh War 'l Leur ha Keltiad Kemper.
Poblañs
An eil kêr pobletañ e Penn-ar-Bed eo Kemper war-lerc'h Brest, hag an hini gentañ eus Bro-Gerne. An niver annezidi nevesañ hervez Wikdata zo
Newton (unanenn)
''Tennañ a ra ar pennad-mañ d'an unanenn nerzh. Evit an den sellit ouzh pennad Izaac Newton''
An newton (simbol: N) eo an unanenn SI evit muzuliañ an nerzhioù. Anvet eo bet diwar Sir Isaac Newton en anaoudegezh eus e labour war ar mekanikerezh klasel.
Termenadur
Un newton eo ar c'hementad a nerzh a zo ezhomm evit buanaat ur mas a ur c'hilogram eus ur metr dre segondenn garrez.
Lieskementoù SI
Dre m'eo ar graviter war an Douar un tammig bihanoc'h eget 10 m/s² o doa kroget tud zo, goude bezañ rediet da zilezel ar sistem metrek gravitadurel, d'ober gant an dekanewton (daN) da gemer lec'h ar c'hilogram-nerzh a zo tost kevatal (1 kgf = 9,80665 N). Heñvel eo ouzh kudenn ar milibar (mbar) e keñver an hektopascal (hPa).
Displegadurioù
Alies e vez kemmesket meizad ar mas hag hini an nerzh er vuhez pemdeiz, met ret eo lakaat kemm etrezo er skiant hag en ijinerezh. Implijet e voe an newton tro-dro da 1904 evit ar wezh kentañ, met n'eo nemet e 1948 e voe degemeret ent-ofisiel gant Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM) e-giz anv evit an unanenn nerzh mks. Klotañ a ra mat a-walc'h pa ouezer e teuas Newton da ziorren e deorienn ar graviter goude bezañ bet o prederiañ war perak e kouez an avaloù en traoñ : mas un aval bihan a embreg un nerzh a un newton war an Douar.
Iorwerth ap Bleddyn
Iorwerth ap Bleddyn (1053-1111) a oa priñs Powys en.
Mab e oa da Bleddyn ap Cynfyn a oa roue Powys ha Gwynedd war un dro. Pa voe lazhet Bleddyn e 1075 e voe rannet Powys etre e dri mab, Iorwerth, Cadwgan ha Maredudd. Gwizien e oant o-zri dindan Robert de Bellême, 3e kont Shrewsbury.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985
E 1985 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Bernard Hinault.
Plusulian
Plusulian a zo ur gumun eus Breizh, e reter Bro-Gernev hag e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
Strollad Komunour Malaya/Dispac'helour
Strollad Komunour Malaya/Dispac'helour a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour oberiant e Malaya, krouet da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Malaya.
Stourm a rae gant an armoù dre guzh.
Strollad Komunour Malaya/Marksour-Leninour
Strollad Komunour Malaya/Marksour-Leninour a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour oberiant e Malaya, krouet e 1970 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Malaya.
Storum a rae gant an armoù dre guzh a-drugarez da diazennoù staliet e su Thailand.
Ur skingomz en doa ar Strollad anvet Suara Seorang Malaysia ("Mouezh ur Malayad").
Maredudd
Maredudd zo un anv-badez kembraek, deuet eus ar Mabinogi.
Timothy Findley
Timothy Findley zo ur skrivagner kanadian ganet e Toronto d'an 30 a viz Here 1930.
Skrivet en deus pezhioù-c'hoari ha romantoù kavet enno alies temoù ar follentez hag ar relijion. En o zouez emañ The pianoman's daughter (Merc'h den e biano) pe The last of the crazy people (An hini diwezhañ eus ar re foll).
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1991
E 1991 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder bask Miguel Indurain.
Timothy Findley
Marvet e oa d'an 21 a viz Even 2002.
Treant-ar-C'hoad
Treant-ar-C'hoad a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Treant-Felger betek 2014 e brezhoneg, ha Trans hepken e galleg betek 1996, ma teuas da vezañ Trans-la-Forêt.
1168
Diwar-benn bloavezh 1168 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1168
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1168
Nuala O'Faolain
Nuala O'Faolain a oa ur skrivagnerez iwerzhonat ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1940 ha marvet d'an 9 a viz Mae 2008.
Brud a dapas diwar hec'h eñvorennoù Are you somebody ? (Ho anavezet a ran ?) hag Almost there (Kazi deuet ganin).
Ouzhpenn d'he labour skrivagnerez e oa ivez kazetennerez ha produerez abadennoù skinwel.
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Kreisteiz a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Aogustin
thumb|260px|Sant Aogustin, livet gant [[Sandro Botticelli]] Aogustin zo un anv brezhonek, anezhañ stumm brezhonekaet an anv latin Augustinus hag an anv-badez gallek Augustin.
Stumm all
An anv Eosten a zo bet implijet gant tud ar gelaouenn Imbourc'h, ha dreist-holl en droidigezh eus Gourbannoù Sant Eosten gant Jil Ewan.
Houad
Houad zo ur ger brezhonek a ya da envel
Ouzhpenn-se e kaver ar ger e-barzh boued-houidi, anv ur blantenn.
Eoul
An eoul zo un dourenn druz ha helosk, ha na c'hall ket dileizhañ en dour.
Implij
An eoulioù a denner eus plant, eus loened hag eus mein. Lod anezho a vez debret, lod all a vez implijet e kimiezh evit fardañ produioù naetaat (soavon...), ha lod all c'hoazh a vez implijet er mekanikerezh.
Seamus Deane
Seamus Deane zo ur barzh ha skrivagner iwerzhonat ganet e Derry e 1940.
En e romant kentañ Reading in the dark (Lenn en deñvalijenn) e kont levezon ar sekredoù familh, liammet gant ar stourmoù e Norzhiwerzhon, e buhez ur bugel e Derry.
Ojibweg ar gwalarn
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù ojibwek eo ojibweg ar gwalarn, komzet e su-gwalarn Ontario betek Manitoba e Kanada.
Pemp rannyezh a zo:
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get ha klasket e vez ober strivoù evit reiñ lañs d'ar yezh dre hec'h implijout evit kelenn er skolioù.
Aube (stêr)
Ar stêr Aube, kentañ adstêr d'ar Saena war he lez dehoù, he deus roet hec'h anv d'an departamant diwezhañ a dremen drezañ. Bar-sur-Aube eo ar brasañ kêr treuzet ganti.
Grace Kelly
thumb|right|Grace Kelly Grace Patricia Kelly, deut da vout Princesse Grace a Vonaco, a zo bet ganet d'an 12 a viz Du 1929 ha marvet d'ar 14 a viz Gwenholon 1982 a oa un aktourez amerikan ag orin ag Iwerzhon.
Artea
Artea zo un anv boutin euskarek a gaver el lec'hanvadurezh.
Kevredad Komunour Luksembourg
Kevredad Komunour Luksembourg (en alamaneg: Kommunistischer Bund Luxemburg) a oa anv ur strollad komunour a save a-du gant linenn bolitikel Sina oberiant e Luksembourg, krouet e 1970 gantañ da benn Charles Doerner.
Embannet e vez gant ar strollad ar gelaouenn Roude Fandel ("Banniel Ruz").
E 1975 e oa bet krouet Aozadur Komunour Luksembourg/Marksourion-Leninourion (Kommunistische Organisation Luxemburgs / Marxisten-Leninisten) gant un toullad izili aet kuit eus ar Strollad da heul un disrann diabarzh.
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Norzh
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Avesnes-sur-Helpe-Norzh a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Samzun (Dol)
Samzun, pe sant Samzun, zo ur manac'h brezhon, deuet eus Kembre a voe eskob kentañ Dol. Unan eus ar seizh sant diazezer enoret e Breizh eo.
Menez C'homm
Menez C'homm a zo un dorgenn, 330 m hec'h uhelded, hag a zo e kornaoueg Breizh. Penn pellañ ar Menez Du eo. Rannet eo etre kumunioù Dineol, Ploudiern ha Sant-Vig dreist-holl. Teir uhelenn a zo gant ar menez:
Orin an anv
Dont a ra anv ar menez eus e stumm moarvat, ar ger komm, hag a gaver alies el lec'hanvadurezh keltiek, hag a dalvez ur seurt kib etre daou venez (keñveriañ gant anv Kommanna da skouer). Evit Menez C'homm eo an tamm dinaou a weler etre an daou veg uhelañ. Ouzh harz ar menez e kaver ar stumm digemm en anv ar gêriadenn Kergoad-Komm.
Samzun (Dol)
Gouel
Lidet e vez sant Samzun d'an 28 a viz Gouere.
An testennoù
Meur a santvuhezskrid a zo diwar-benn sant Samzun:
Menez C'homm
Glad
Meurvein a oa war ar menez gwechall, kalzik a zo bet distrujet e-kerzh ar brezel bed diwezhañ. Chom a ra c'hoazh taol-vaen Menez Lie. War-du ar Su e kaver ur chapel savet er gouestlet da Itron-Varia Menez-C'homm el lec'h ma veze foarioù e kroaz an hentoù Kraozon-Karaez ha Brest-Kemper. Pelloc'h, e su ar menez, e kaver ivez al lec'h ma oa sañset peniti sant Kaourintin e parrez Ploudiern. Aze, e kêriadenn Leskobed, ez eus ur chapel vodern en anv ar sant. E tu ar gevred, e Sant-Vig, e kaver ur chapel anvet sant Kom, dre heñvelebiezh gant anv ar menez hep mar.
Ouzh tor ar menez, eus tu ar reter, ez eus ur bern mein hag a vije, hervez ar vojenn, bez ar Roue Marc'h.