cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Akron (Ohio)
Akron zo ur gêr lec'hiet e biz stad Ohio e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 199 110 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Akron en ur mod ofisiel e 1825.
Elliot Page
Elliot Page a zo un aktour kanadian bet ganet d'ar 21 a viz C'hwevrer 1987 en Halifax Nova Scotia, e Kanada.
Harvey
Harvey zo stumm saoznek an anv brezhonek Herve a gaver stank er broioù saoznek, kenkoulz evel anv-badez hag evel anv-tiegezh.
Dayton (Ohio)
Dayton zo ur gêr lec'hiet e biz stad Ohio e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 141 527 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Dayton en ur mod ofisiel e 1796.
Blackpink
Ar Blackpink zo ur strollad kanerezed eus Sukorea savet 2016. Izili ar strollad eo Kim Ji-soo, Jennie Kim, Rosé, ha Lisa. Sinet o deus gant al label YG Entertainment hag embannet o deus bet ar c'hentañ single "Square One" e 2016.
Emir Kusturica
Emir Kusturica (serbeg: Емир Кустурица), ganet d'ar 24 a viz Du 1954, zo ur sevener filmoù, aktour ha soner serbiat.
Fedora (anv-badez)
Santez
Santez Dorotea, merzheriet e 320 en Alessandria.
Kelc'h bras
thumb|right|200px|Meur a gelc'h bras, e du, e melen, hag e limestra thumb|right|200px|Pep kelc'h bras a rann ar sferenn e div hanter-sferenn gevatal E geometriezh e vez graet kelc'h bras eus ar c'helc'hioù treset war-c'horre ur sferenn, hag a zo dezho ar memes diametr hag hi. Gallout a reer termenañ ar c'helc'hioù bras en un doare kendalvoudek evel kelc'hioù treset war-c'horre ar sferenn hag a zo dezho ar memes kreizenn hag hi ; pe c'hoazh, evel an etreskejadur etre ur sferenn hag ur plaen a dremen dre greizenn ar sferenn-se ; pe evel kelc'hioù treset war ar sferenn dezho an hirder brasañ.
Mar patromer ar voul-douar gant ur sferenn e vo ur c'helc'h bras eus ar c'heheder. En un doare hollek ez eo rannet ar sferennoù e div hanter-sferenn gevatal gant kement kelc'h bras a ve treset warno.
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair (war-dro 1698–1770) a oa ur barzh gouezelek eus Bro-Skos, skrivagner ha geriadurour. Unan eus brudetañ barzhed ouezelek an e voe. Ofiser e voe en arme ar Jakobidi ha kelenner gouezelek e voe d'ar priñs Charles Edward Stuart.
E vuhez
Ganet e voe en Àird nam Murchan, war aod kornaouek Bro-Skos, ma oa pastor e dad. Kontañ a reer e voe graet skol dezhañ gant e dad a-raok ma'z eas da skol-veur Glasc'ho. Kontañ a reer ivez e kuitaas ar skol-veur a-raok kaout e ziplom da vont da zimeziñ gant Sìne Dhòmhnallach. Ur bugel o devoe, Raghnall Dubh, e 1728. Roud a gaver eus Alasdair mac Mhaighstir Alasdair, e 1729, evel mestr-skol gant an SSPCK (Scottish Society for Propagating Christian Knowledge), ur gevredigezh protestant, en Eilean Ghleann Fhoinainn, un enezenn e Loch Seile, nepell diouzh An Gearasdan.
E 1738 e oa Alasdair oc'h ober skol e Cille Chòmhain hag e 1739 e oa e Coire Mhuilinn, ma skrivas e varzhoneg anavezetañ Allt an t-Siùcair. E 1741 e embannas ar geriadur gouezelek kentañ, anvet Leabhar a Theagasc Ainminnin / A Galick an English vocabulary.
Emsavadeg ar Jakobidi e 1745
E 1745 e tilezas Alasdair mac Mhaighstir Alasdair al labour kelenn ha mont da-heul ar priñs Charles Edward Stuart, lesanvet Prionnsa Teàrlach Stiùbhart pe Bonnie Prince Charlie, e Gleann Fhionnainn. War-dro ar mare-se e troas ouzh ar gatoligiezh ha dont da vezañ un ofiser e penn ur reijimant 50 den en arme ar priñs. Ouzhpenn ar garg-se e voe anvet da gelenn gouezeleg d'ar piñs. Sevel a reas kanaouennoù gouezelek evit an emsavidi, evel da skouer Òran don Phrionnsa ("Kan d'ar priñs") Òran don Phrionnsa.
En em gannañ a reas en arme ar priñs Charles Edward Stewart betek an emgann diwezhañ e Cùil Lodair d'ar 16 a viz Ebrel 1746. Goude an drouziwezh-se e chomas gant ar priñs ur pennad. Pa dec'has ar priñs da Vro-C'hall avat e chomas ar barzh e Bro-Skos, dindan guzh, ha bevañ e meur a lec'h.
Embann a reas dastumadoù barzhonegoù c'hoazh goude-se, evel Ais-Eridh na Sean Chánoin Albannaich
Emgann Trafalgar
Emgann Trafalgar a c'hoarvezas d'an 21 a viz Here 1805 er Meurvor Atlantel dirak Kab Trafalgar, en Andalouzia, etre Cádiz er gwalarn ha Gibraltar er gevred.
En emgann war vor-se e voe trec'het morluioù Bro-C'hall ha Spagn gant hini Breizh-Veur. Horatio Nelson an hini a oa e penn al lestraz saoz, Pierre-Charles Villeneuve e penn ar morlu gall.
Banniel Burundi
thumb|Banniel Burundi (kenfeurioù 3:5) Banniel Burundi eo banniel broadel Burundi abaoe an 28 a viz Meurzh 1967.
Stummet eo gant ur groaz sant Andrev wenn (arouez ar peoc'h) hag a zisrann ar banniel e pevar zamm ruz (arouez ar re a varvas e-pad ar stourm evit an dizalc'hiezh) ha gwer (arouez ar spi) a bep eil. Kreiz ar groaz zo ur gantenn wenn, enni teir steredenn ruz sterniet e gwer (arouezioù teir lodenn ger-stur Burundi : Unaniezh, Labour, Araokaat).
D'ar 27 a viz Gwengolo 1982 e voe kemmet e genfeurioù eus 2:3 da 3:5.
Erwan ar C'hoadig
Erwan ar C'hoadig zo bet kargiad en Ofis ar Brezhoneg, karget da lakaat ar brezhoneg da vezañ diorroet. Breur eo da Ronan ar C'hoadig.
Buhez
Desavet e voe e rannvro Pariz gant ur familh eus Pempoull. Harzet e voe, evel e vreur, ha tamallet dezho bezañ izili eus an FLB. Amnistiet e voent o-daou, ha lezet da vont, hep prosez, goude dilennadeg François Mitterrand e 1981.
Implijet e voe gant Skeudenn e Roazhon adalek 1981 betek 2000.
Bizu
Bizu a zo un heuliad bannoù-treset savet gant Jean-Claude Fournier e 1967 evit Spirou.
Kenlabaouret en deus Gérard Cousseau gant Jean-Claude Fournier war blankennadoù zo.
Bizu eo ivez anv an dudenn, ur c'horrigan o vevañ e koad Breselien.
Ur skol Bizu e Beaumont-Pied-de-Boeuf (Mayenne, Bro-C'hall) a zo bet anvet war e lerc'h.
Albomoù
Diembann
Göttingen
300px|thumb|Ar Marc'hallac'h (Markplatz) Göttingen zo ur gêr eus hanternoz Alamagn, e stad Niedersachsen, war ribl ar stêr Leine. E 2006 e oa poblet gant 129 686 a dud.
Kavout a reer meneg anezhi e skridoù eus ar bloavezh 953, gant an anv Gutingi. Unan eus kêrioù Kevre an Hansa e voe etre 1351 ha 1572. Ur skol-veur a voe savet e 1737.
Banniel Aod an Olifant
Al liv orañjez eo arouez savanennoù norzh ar vro, al liv gwenn hini ar peoc'h hag al liv gwer hini ar spi ha koadeier su ar vro.
Dayton
Dayton a c'hall bezañ meur a dra, un anv-tiegezh hag un anv-lec'h.
Banniel Angola
thumb|Banniel Angola Banniel Angola zo banniel broadel Angola abaoe an 11 a viz Du 1975, deiz dizalc'hiezh ar vro. Tennañ a ra da vanniel an MPLA, ar strollad politikel a ren er vro.
Rannet eo e div vandenn : unan zu en traoñ, arouez kevandir Afrika, hag unan ruz e krec'h, arouez ar gwad skuilhet gant Angoliz evit o bro. E-kreiz ar banniel ez eus ardamezioù melen : an hanterenn eus ur rod dantek (arouez al labourerien hag an industriezh), ur gontell-droc'h (arouez al labourerezh-douar) hag ur steredenn.
Petrus Gonsalvus
Petrus Gonsalvus (Tenerife, Inizi Kanariez war-dro 1537 – Capodimonte, Italia, 1618 ) eo an den kentañ anavezet a c'houzañve diwar an hypertrichosis lanuginosa, da lavaret eo diwar re a vlev war e gorf a-bezh.
Oadet a 10 vloaz e oa pa voe profet da Henri II Bro-C'hall ; pan erruas el lez e veze gwelet evel ur marmouz doñvaet da gentañ, ha netra ken. Tamm-ha-tamm e krogas darn da sellout outañ a-dost. Latin a gomze moarvat. Skoliataet e voe gant kelennerien ar roue, ar pezh a lakaas "den gouez ar roue" da vezañ unan eus desketañ tud e amzer.
Ur wreg disvlev he c'horf a voe roet dezhañ, Catherine Raffelin he anv. Bugale o doe, ha darn evel e verc'h Antonia "Tognina" Gonsalvus, a oa blevek evel o zad. Herri II a roas dezho un darn eus park Fontainebleau, en sell da ginnig dezho ur vuhez e-kreiz an natur ha gwarez ivez. An "dud-marmouz"-se a veze pedet da abadennoù a bep seurt, gwisket e dilhad al lez, ha Tognina e veze gwisket evel ur bompinell dalc'hmat. Er bloavezhioù 1580-90 e oa bet an tiegezh o veajiñ en Italia, hag o chom e lez an dugez Marc'harid Parma.
Penelope (genad)
Penelope a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1786 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwezek spesad a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Mec'hiko (purpurascens) ha Suamerika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.
Domesday Book
An Domesday Book, anavezet ivez evel Doomsday Book pe Winchester Book, zo ul levr a oa bet savet e Bro-Saoz e 1086 evit marilhañ douaroù ha madoù an holl dud a oa o chom er vro en amzer-se. Un doare renabl e oa eus madoù an holl er rouantelezh.
Dont a ra anv al levr-se eus ar gerioù saoznek kozh "dom" (kontañ pe renabliñ) ha "day" (deiz), domesday a dalveze kement hag an deiz ma veze graet ar renabl, ar c’hontoù. Ar stumm all, Doomsday Book ("Levr ar Varn Diwezhañ"), a ra dave d’ar gredenn er relijion gristen ma vefe barnet an holl gant Jezuz Krist e fin ar bed.
Kontañ a reer e oa bet ar roue Gwilherm an Alouber, da Nedeleg 1085, o tivizout gant e guzulierien, e Gloucester, hag o kas tud dre Vro-Saoz a-bezh evit gouzout pegement a zouaroù hag a chatal a oa gant pep perc’henn douar ha petra e oa talvoudegezh ar madoù-se Fellout a rae dezhañ gouzout hiroc’h diwar-benn ar vro a oa bet nevez-aloubet gantañ ha gallout sevel tailhoù. Ur renabl a voe savet, e latin ha gant gerioù e yezh ar vro, en hensaozneg, pa ne veze ket kavet ar gerioù latin a zeree gant ar skriver. .
E gwirionez ez eus daou levr, distag : an eil anvet Little Domesday a bled gant Norfolk, Suffolk hag Essex ; hag egile, Great Domesday gant ar peurrest eus Bro-Saoz, war-bouez douaroù en hanternoz hag a oa stag lod anezho ouzh Bro-Skos en amzer-se (Westmorland, Cumberland, Northumberland ha Durham), ha gant tammoù bihan eus Kembre. Ne voe graet renabl ebet evit Londrez, Winchester hag un nebeud kêrioù all, dre ma oa kêrioù bras anezho ha ma vije bet luziet ober al labour enno moarvat.
Miret e voe an Domesday Book, da gentañ, e Winchester, a oa kêr-benn ar rouaned norman ha neuze e voe graet Book of Winchester (levr Winchester) anezhañ. Dindan ren Herri II, moarvat, e voe kaset teñzor ar gurunenn da Abati Westminster, gant al levr da-heul. Chom a reas e Westminster betek ren ar rouanez Victoria ha neuze e voe kaset d’ar Chapter House ha goude d’ar Public Record Office, e Londrez. Hiziv e c’haller gwelet anezhañ en National Archives e Kew.
Sidkarr
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h. thumb|Side car BMW R 51
Ar side car zo ur seurt karr stag ouzh kostez ur marc'h-tan.
Ar ger side-car a zeu eus ar saozneg (side e-kichen ha car karr-tan). Ar side-car zo ur moto gant ur seurt logell e-lec'h ma c'haller lakaat tud ennañ. Ar side-car en deus gounidoù : gallout a reer bezañ ouzhpenn daou, en ur zerc'hel ar blijadur d'ober moto memestra, hag all. Met bez ez eus traoù fall : ar boan d'en em renkañ er parking, chom hep bezañ stanket etre kirri-tan hag all. Anv an hini a vlein ar side-car zo sidecariste hag an hini zo er baner eo ar marmouz. Ret eo dezho o-daou kaout un tokarn pa vezont war an hent.
Medvedev
Medvedev (e rusianeg Медве́дев) evit ar baotred, ha Medvedeva (Медве́дева) evit ar merc'hed, zo un anv-tiegezh a gaver stank er broioù rusianek, hag a zeu eus ar ger "medved" (медве́дь) a dalvez kement hag arzh.
Sidkarr
Istor
Bez ez eus kalz a seurtoù side-car ha aet eo kalz war-raok. Er penn kentañ ne oa nemet ur moto gant ur baner staget outañ met cheñchet en deus kalz abaoe. Bremañ an holl (pe dost) ne c'hellont ket mui en em duañ. Pa 'vez gwelet unan a ra, sellet e vez muioc'h outañ eget a re all !
Touristerezh
Bez ez eus ivez side-car evit an touristerezh. Meur a hini zo, met unan, anvet Zeus, zo kalz modernoc'h eget ar re all. Savet eo gant ar merk Sidebike. Tommerezh zo ennañ ha gallout a reer tennañ tout ar c'holoenn pa vez re domm an amzer. Sonerezh, gouloù, en deus ivez. Evit hemañ n'eo ket ur redi lakaat un tokarn, evel ma'z eo ret evit ar re all, rak graet eo bet un gwiriadur "crash" en ul lakaat gourizioù evel en otoioù. Savet eo gant motor ur c'harr-tan, bet lakaet e koufr al logell, e lerc'h dindan dibr ar moto, al lec'h boaz hag anavezet gant an holl. Bez en deus ur stardell dorn ha tri kambli evel en oto. Krouet eo bet gant Peugeot ha n'ez eus ket kalz anezho : 800 er bed a-bezh ! An holl elfennoù-se a lak an dud, kendrec'het e gwir gant an div pe deir rod, da lâret n'eo ket ur gwir side-car.
Kenstrivadeg
Kenskrivadegoù a zo tu ober ivez gant ar side-car.
Ar basset
Ar basset a zo unan deus an doareoù d'ober kenskrivadeg gant ar side-car. Graet e vez ar redadeg war ur roudenn, evel hini an otoioù. Ar pal a zo ober un amzer gwelloc'h eget ar genstriverien all. Tenn a ra d'ur fuzeenn kentoc'h eget d'ur side-car peogwir mont a ra buan tre. Evit ober basset eo ret kaout un tokarn, ur frag, manegoù. Ar paramantadur-mañ a zo rediet hag eüruzamant : mont a ra ken buan ma c'hell bezañ grevus-tre pa kouezer. Evit seurtoù redadegoù ez eus daou den : unan o vleinañ hag an hini all o kempouezhañ nerzhioù kaset gant an tizh gant e gorf. Ret eo e vefe darempredoù mad etre ar blenier hag an treizhad : fiziañs en hini all a ranker kaout hag anavezout emzalc'h ar c'henskipailhad da vezañ efedus.
Ar side-car cross
An doare-mañ da gemer perzh en ur genskrivadeg gant ur side-car a zo dianavezet-tre met plijus-tre da sellout pe da redeg. Evit ar genskrivadegerien ez eo war ar memes priñsip hag evit ar motoioù pe ar c'hirri-tan : tremen a ra war tachennoù gwak, hag ar surentez a vez evezhiet mat. Aozet e vez d'un doare ma vefe plijus d'an arvesterien sellet : ur sell hollek a vez klasket kaout, da lâret eo e vez lakaet al lec'hioù da sellet war an uhelder. Ur gwir arvest eo. Ar paramantadur a zo ar memes hini dre vras eget evit ar basset, met kaletoc'h eo ar gwarezadurioù peurliesañ.
Kevredigezh
Bez ez eus ur gevredigezh e Bro C'hall a zo anvet ASF (Association des Sidecaristes de France). Kenstroll a ra lodenn brasañ ar sidecariste e Frañs. Lodennet eo dre rannvro. Ur bloazlevr a vez savet bep bloaz, anvioù an holl goumanatet strollet ennañ. Ar mennozh dreist gant an doare-mañ a zo gellout kaout sikourioù ma'z eus kudennoù gant ar motor e pep lec'h e Frañs. Tiegezhel-tre eo ar gevredigezh, dre ma 'z eus alies-tre bugale gant an dud.
Tolpadegoù
Evit an dud a blij kalz dezho ober side car eo aozet tolpadegoù evit kenlodiñ plijadur ar sidecar. Graet e vez pourmenadennoù a-hed an deiz en ur ober ur pik-nik da greisteiz, kenderc'hel gant ar bourmenadenn hag echuiñ an deiz en ur drebiñ en ur sall alies a-raok mont da gousket en deltenn bepred. Adkroget e vez an deiz war l-ec'h gant ar bourmenadennoù. Aozet eo e-pad dibennoù sizun pe war tri devez. Bez ez eus tolpadegoù a-hed ar bloaz, er goañv kenkaz hag en hañv, ar pezh a cheñch eo an dud. Kavet e vez muioc'h a maouezed ha bugale e-pad an hañv eget ar goañv.
Kermit
Kermit zo un anv-badez keltiek hag a zeu eus an anv-tiegezh manavek Kermode. Roet e vez d'ar baotred, hag er Stadoù-Unanet dreist-holl. Krog e oa da vezañ anavezet en Amerika dre tud pe tudennoù evel Kermit Roosevelt (1889–1943), mab Theodore Roosevelt, prezidant ar vro, hag Edith Kermit Carow, hag ivez Kermit ar ran, un dudenn krouet e 1955, brudet dre ar programmoù skinwel Sesame Street adalek 1969 ha The Muppet Show adalek 1976.
Ortalis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwezek spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e kreisteiz Norzhamerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika.
Pevarc'hostezeg
E geometriezh plaen e vez graet pevarzueg, , , , , , , , pevarc'horn , , pevarc'horneg , pe, e bed an deskadurezh, pevarc'hostezeg , , eus ar poligonoù dezho pevar c'hostez. An trapezoù, ar parallelogramoù, ar romboù, ar skouergornegoù, ar c'harrezioù hag ar sarpantoù-nij zo pevarc'hostezegoù dibar.
Stêr Machno
Ar stêr Machno zo ur stêr e hanternoz Kembre, adstêr d'ar stêr Conwy.
Eieniñ a ra e lodenn uhelañ Cwm Penmachno, ma'z eus kalz gwazhioù-dour o tiskenn eus ar menezioù er reter da v-Blaenau Ffestiniog. Redek a ra war-zu ar biz, dre gêriadenn Penmachno, ma kej gant ar stêr Glasgwm, tremen goude dindan ur "Pont Rufeinig" ("pont roman", hogen n'eo ket ken kozh-se e gwirionez) ha kemberiñ gant ar stêr Conwy, un tammig er c'hreisteiz da v-Betws y Coed.
Eus anv ar stêr-se e teu anv ar gumuniezh Bro Machno.
Étrennes
Étrennes zo ur ger gallek, kouignaoua, pe deroù-mat e brezhoneg, hag anv meur a oberenn.
Gourenez ar C'hab Glas
Gourenez pe ledenez ar C'hab Glas pe ar Beg Glas (galleg: Presqu'île pe Péninsule du Cap-Vert) a zo ur c'hournenez e penn kornaouekañ Afrika, e Bro-Senegal.
An anv
Roet e oa bet an anv Cabo Verde (Kab Glas) gant Portugaliz, e 1444, pa oa kalz glasoc'h ar beg-douar-se eget ar vro tro-dro, krin ha kras. Arabat droukveskañ ar beg-douar-mañ gant Inizi ar C'hab Glas a zo 560 km er c'hornaoueg dezhañ.
Douaroniezh
Daou veg-douar zo d'ober bevennoù ar c'hourenez: Er c'hourenez-se eo diazezet Dakar, kêr-benn Senegal.
Kenurzhiennoù sferek
Graet e vez kenurzhiennoù pellennek eus meur a reizhiad kenurzhiennoù eus an egor hag a zo un hollekadur eus kenurzhiennoù bleinel ar plaen. Daveet e vez ar poentoù enno gant ar pellder diouzh un ahel ha gant daou gorn. Implijet ingal e vez ar reizhiad-se evit an daveañ douaroniel : an uhelder, al ledred hag an hedred a zo ur stumm all eus ar c'henurzhiennoù-se. Meur a reizhiad kenurzhiennoù pelennek a vez implijet ee steredoniezh.
Bez' ez eus meur a genemglev evit termenañ ar c'hornioù. Er pennad-mañ ec'h implijer ar c'henemglev P(ρ,φ,θ) a vez implijet e matematik, m'eo φ anv ar genledred a zo etre 0 ha \pi, ha θ anv an hedenn a zo etre 0 ha 2\pi.
Kenemglevioù
Bezet un daveer kartezian (O ; x, y, z), termenañ a reer kenurzhiennoù pellennek (ρ, ϕ, θ) ur poent P gant : Dre genemglev, hag evit ma vo un triac'h kenurzhiennoù hepken pa vez ρ > 0, emañ ϕ etre 0 ha π radian (0 ha 180°) ha θ etre 0 ha 2π radian (0 ha 360°), evit an daveañ, met gallout a ra θ ha ϕ deskrivañ un hed brasoc'h evit ur grommenn arventennet ρ(θ, ϕ).
Implijet e vo an notadur-se er peurrest eus ar pennad.
E matematik ec'h implijer ivez reizhiad an douaroniourien : envel a reer ar c'henurzhiennoù (ρ, θ, ϕ), m'eo ρ anv pellder ar poent diouzh ar blein adarre, tra m'eo θ anv an heddred ar wezh-mañ (ar c'horn muzuliet adal ahel an x-où hag a vez etre -180° ha 180° peurliesañ), ha ϕ al ledred (ar c'horn adal ar plaen kehederel hag a zo etre -90° ha 90°). Tremen a reer neuze eus ar c'henurzhiennoù pellennek d'ar c'henurzhiennoù kartezian gant ar reollunoù :
Aes eo tremen eus an eil reizhiad d'egile rak liammet eo al ledred hag ar genledred gant :
Manfred von Richthofen
Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen, ganet d'an 2 a viz Mae 1892 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 1918, brudet dre e lesanv ar Baron Ruz pe « Diable rouge », a oa ur blenier kirri-nij brezel el Luftstreitkräfte (Aerlu brezel Impalaeriezh Alamagn) e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Lakaet e vez war-raok evel as gwellañ ar brezel. En un doare ofisiel e lakaer 80 trec'h war e gont e-pad an emgannoù-nij. Richthofen a voe lazhet e-kichen Amiens e Vaux-sur-Somme d'an 21 a viz Ebrel 1918. Dizemglev a chom hiziv-an-deiz c'hoazh war penaos eo marvet ha war e vuhez blenier kirri-nij brezel. Lothar von Richthofen, breur yaouankoc'h Manfred von Richthofen, a oa bet ivez un nijer brezel brudet eus ar C'hentañ Brezel-bed.
Kenurzhiennoù sferek
Liammadenn gant ar c'henurzhiennoù bleinel
Er plaen a-blom (O ; z, OP) ez eo bleinel ar reizhiad kenurzhiennoù (\rho, \Phi). Er plaen a-blaen (O ; x, y) ez eo (\rho \sin\Phi, \theta) ur reizhiad kenurzhiennoù pleinelblel ivez.
Bezet  P' bannadur P war ar plaen xOy.
Setu amañ kenurzhiennoù kartezian ar poent P :
Liammadenn gant reizhiadoù kenurzhiennoù boas
Doujañ a ra ar c'henurzhiennoù kartezian (x, y, z), kranek (r, θ′, z) ha pellennek d'ar memes lezennoù treuzfurmiñ roet amañ dindan, pa vezont termenet e-keñver ar memes daveer kartezian (O ; x, y, z).
Arville
Arville zo ul lec'hanv gallek.
Hayat Tahrir al-Sham
Hay'at Tahrir al-Sham (arabeg: هيئة تحرير الشام‎, Hayʼat Taḥrīr al-Shām, "Aozadur evit Dieubiñ ar Sav-heol"), anvet alies Tahrir al-Sham, brudet ivez evel al-Qaeda e Siria, zo ur strollad Salafisted oberiant hag a gemer perzh e Brezel diabarzh Siria. Krouet e oa bet ar strollad d'an 28 a viz Genver 2017 pa voe kendeuzet ar strolladoù Jabhat Fateh al-Sham (Talbenn al-Nusra), Talbenn Ansar al-Din, Jaysh al-Sunna, Liwa al-Haqq, hag al Luskad Nour al-Din al-Zenki. Ur wech embannet ha lañset an aozadur nevez, strolladoù hag hiniennoù all a zo deuet e-barzh.
Feur-emglev Rastatt
Gant Aostria e chome an douaroù aloubet gant Bro-C'hall war lez dehoù ar Roen, evel Freiburg im Breisgau ha Kehl, an Izelvroioù Spagnol, Sardigna hag an douaroù eus Italia a oa stag ouzh Kurunenn Spagn diagent, evel dugelezh Milano, dugelezh Mantova ha rouantelezh Naplez.
Bro-C'hall a ranke kuitaat an douaroù aloubet ganti war lez dehoù ar Roen, met derc'hel a rae kêr Landau, gant he c'hreñvlec'h. Bez' e oa Landau unan eus ar c'hêrioù eus Elzas a oa bet aloubet gant Loeiz XIV, ha staget ouzh Bro-C'hall gant Feur-emglev Westfalen e 1648.
Sefaraded
Ar Yuzevien sefarad, pe ar Sefaraded, Yuzevien Hispania pe c'hoazh Sephardim ( סְפָרַדִּים hebraeg modern : Sefaraddim, Tiberian : Səp̄āraddîm; pe c'hoazh יְהוּדֵי סְפָרַד Ye'hude Sepharad, da lavaret eo "Yuzevien Spagn" ; spagnoleg : Judíos sefardíes (pe sefarditas) ; portugaleg : Judeus sefarditas) zo ur boblañs yuzev a-orin eus gourenez Iberia a-raok ma oant bet skarzhet kuit war-zu Afrika an Norzh, Gres hag Anatolia. Stag outo eo al ladinoeg, pe spagnoleg-yuzev, ur yezh diwanet diwar an henspagnoleg.
Feur-emglev Rastatt
Skrivet e oa bet Feur-emglev Rastatt e galleg, d'ur mare ma oa ar yezh-se en he barr evel yezh an darempredoù etrebroadel en Europa, tra ma veze implijet al latin a-raok.
Pipile
Pipile a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Tübingen
thumb|right|Tiez Tübingen war ribl an [[Neckar.]] Tübingen zo ur ger eus Alamagn, e Land Baden-Württemberg, e Landkreis Tübingen. War lez ar stêr Neckar emañ, war-hed 40 km er c'hreisteiz da Stuttgart. Brudet eo skol-veur Tübingen, an Eberhard Karls Universität, savet e 1477, unan eus ar re goshañ en Alamagn. Poblet eo gant 87 788 a dud (2009).
Mouche (Maupassant)
Mouche zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e 1890.
Étrennes (Maupassant)
Étrennes zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1887.
Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg Gil Blas, d'ar 7 a viz Genver 1887, hag admbannet en dastumad dalif Le Colporteur (dastumad) e 1900.
Fedora (tog)
thumb| Ar Fedora-mañ eo tog [[Indiana Jones. ]] thumb|Tog fedora Ar fedora zo anv un tog feltr graet gant ar gompagnunezh Borsalino en Italia, hag a zo bet brudet dre ar sinema. E broioù zo e vez anvet borsalino, e Breizh-Veur trilby.
Fedora ha borsalino
Ne vez ket graet ar c'hemm atav etre fedora ha borsalino: gant ar gompagnunezh Borsalino e vezont graet o-daou, hag en feltr. Graet e veze feltr ar fedora gant gloan, e-skoaz hini ar borsalino a veze graet gant krec'hin lapined.
Hiziv e vezont graet gant meur a zanvez disheñvel, ha kemm zo etreze muioc'h dre o stumm : tric'hornek evit kurunenn ar fedora.
Istor
Ganet e oa an anv fedora e 1891 abalamour d'ur pezh gallek skrivet gant Victorien Sardou evit Sarah Bernhardt. C'hoariet e voe e SUA e 1889. Sarah a oa ur briñsez Fedora hag a wiske un tog heñvel ouzh ur borsalino. Dont a reas da vout ur c'hiz evit ar merc'hed da gentañ, a-raok bezañ adkemeret gant ar baotred.
Jean-Baptiste de Lubersac
Jean-Baptiste-Joseph de Lubersac a oa bet eskob Treger eus 1775 da 1780. Genidik e oa eus Bro-Lemojez. Vikel-vras arc'heskopti Arle e oa pa voe anvet da eskob Landreger er bloaz 1775. E chapel kastell Versailhez e voe sakret d'ar 6 a viz Eost er bloaz-se. E-pad e eskobiezh e anavezas chaloni iliz Landreger, an aotrou Sieyès, hag a voe brudet goude. Ne oa ket deuet gwall alies da Landreger. D'ar 15 a viz Genver 1780 e voe anvet da eskob Chartrez.
Ethel Mars
Ethel Mars (1876–1956), a oa un arzourez stadunanat.
Jean-Baptiste de Lubersac
Divroañ a eure e-pad an Dispac'h gall, da Vro-Saoz da gentañ, ha da Alamagn goude. E 1801 e roas e zilez d'ar pab Pi VII. Pa voe distro da Vro-C'hall e voe anvet da chaloni Sant-Denez e 1806.
Er bloaz 1822, oadet a 82 vloaz, ez eas Jean-Baptiste-Joseph de Lubersac da Anaon.
Eskob e oa bet war-lerc'h Jean-Augustin de Frétat de Sarra.
Arthur Schnitzler
Dr. Arthur Schnitzler (15 a viz Mae 1862, Leopoldstadt (Vienna) - 21 a viz Here 1931, Vienna) a oa ur skrivagner ha dramaour aostrian.
Buhez
Arthur Schnitzler a oa mab ur medisin-kornailhenn hungariat ha yuzev anavezet, Johann Schnitzler, ha Luise Markbreiter, merc'h ar medisin eus Vienna Philipp Markbreiter. Ganet e oa bet e Praterstrasse 16, Leopoldstadt, Vienna, en Impalaeriezh Aostria-Hungaria. Krog e oa da studiañ medisinerezh e skol-veur Vienna e 1879. E 1885 e voe anvet doktor war ar medisinerezh hag e labouras e Pennospital Vienna (alamaneg: Allgemeines Krankenhaus der Stadt Wien, AKH). A-benn ar fin e paouezas gant al labour medisin evit skrivañ.
Tabut a veze alies war e oberennoù, abalamour ma teskrivent fraezh ar reizhelezh (Sigmund Freud, en ul lizher da Schnitzler, a anzavas "seblantout a ra din ho peus desket diouzh santadur - evel disoc'h imbroud-spered ho skiantoù avat - pep tra a zo bet ret din dizoloiñ dre labourat tenn war dud all") ha ma savent a-enep krenn an enebyuzeviezh, evel e-barzh ar pezh-c'hoari Professor Bernhardi hag ar romant Der Weg ins Freie. Koulskoude, daoust da Schnitzler bezañ bet Yuzev, emañ Professor Bernhardi ha Fräulein Else e-touez an nebeud tudennoù anavezadennet sklaer evel Yuzevien en e skridoù.
En danevell Fräulein Else e c'hellfe Schnitzler dizarbenn un dezrann eus an tudennoù yuzev gant Otto Weininger, en ur ziskouez reizhelezh an dudenn yuzev yaouank, ur plac'h anezhi. An istor, kontet hervez giz "froud an emskiant", gant ur plac'h yaouank brientinel he-unan, a laka an dudenn da vezañ daoust pe zaoust, hag a dro da fall.
Vincent Béliard
Vincent Béliard a zo un talabarder breizhat.
Joseph Roth
Moses Joseph Roth, bet ganet d'an 2 a viz Gwengolo 1894 e Brody (Galitsia) hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz Mae 1939 e Pariz, a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner aostrian.
Pujol
Pujol zo un anv-tiegezh hag a gaver stank er broioù katalanek hag okitanek, hag a dalv "torgenn vihan". Un anv-lec'h e c'hall bezañ ivez.
Gwenn Trimaud
Gwenn Trimaud a zo ur biniaouer breizhat.
Nerzhioù Demokratel Siria
An Nerzhioù Demokratel Sirian (arabg: قوات سوريا الديمقراطية‎, Quwwāt Sūriyā al-Dīmuqrāṭīya, kurdeg: Hêzên Sûriya Demokratîk‎, sirieg: ܚܝ̈ܠܘܬܐ ܕܣܘܪܝܐ ܕܝܡܩܪܛܝܬܐ‎, treuzlizherennet Ḥaylawotho d'Suriya Demoqraṭoyto), berraet en SDF, HSD pe QSD, zo ur c'hengevread bezenoù Kurded, Arabed hag Asirianed, gant un nebeud Turkmened ha Tchetcheniz. Kemer a ra perzh e Brezel diabarzh Siria ha pouezus eo bet er stourm a-enep ar Stad Islamek. An NDS zo stag ouzh Unvezioù Difenn ar Bobl (YPG), ur bezen kurd evit an darn vrasañ eus an izili. An Nerzhioù Demokratel Sirian, savet e miz Here 2015, a stourm evit sevel ur Stad demokratel, kevredadel ha lik e Siria. E miz Kerzu 2016, bonreizh an tiriad emren e Norzh ha Reter Siria a lakae an NDS evel nerzh lu ofisiel evit difenn an tiriad. Enebourien diazez an NDS eo an islamourien hag ar strolladoù broadelourien arab engouestlet er brezel diabarzh, dreist-holl sponterien ar Stad Islamek, an nerzhioù enebiñ sirian harpet gant Turkia, skourroù Al-Qaida. An NDS en deus lakaet darn eus e nerzhioù stourm a-enep ar Stad Islamek. Deuet eo a-benn da dalañ ha goude-se da vountañ war ar nerzhioù stourm ar c'halifad. Adkemeret ez eus bet ganto lec'hioù strategel pouezus evel Al-Hawl, Shaddadi, Tishrin Dam, Manbij, al-Tabqah, Tabqa Dam, Baath Dam, ha dreist-holl kêr-benn ar Stad Islamek, kêr Raqqa.
Jean-Augustin de Frétat de Sarra
Jean-Augustin de Frétat de Sarra a oa bet eskob Treger eus 1774 da 1775. Eskob Naoned e oa bet ivez eus miz Ebrel 1775 da viz Gwengolo 1783.
Buhez
Genidik e oa eus bro Arvern. Vikel-vras e voe e Le Puy, hag abad abati Ferrières. Sakret e oa bet eskob Treger d'an 22 Genver 1774.
La Roche aux Guillemots
La Roche aux Guillemots zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Jean-Augustin de Frétat de Sarra
Buhez
Kaset e oa bet goude da Naoned e 1775, e-lec'h ez eas da Anaon d'an 20 Gwengolo 1783, oadet a 56 vloaz.
Deuet e oa war-lerc'h Jean Marc de Royère. Jean-Baptiste de Lubersac a zeuas war e lec'h
Laer
Ul laer zo un den hag a gemer madoù ar re all. Kastizet eo an ober se gant ar justis en holl vroioù. Laeron zo hag a laer hep ober droug d'an dud, re all a c'hloaz pe a lazh an dud laeret: kement-se a vez barnet krisoc'h c'hoazh gant ar justis.
Parapluie
Parapluie eo anv gallek an disglavier, hag anv meur a oberenn.
Saks
Saks (alamaneg Sachsen, sorabeg Sakska), anvet Stad dieub Saks (Freistaat Sachsen) ez-ofisiel a zo unan eus ar 16 land a ya d'ober Alamagn. Dresden eo ar gêr-benn, ha lesanvet eo Firenze an Elbe abalamour d'he finvidigezh a-fet tisavouriezh. Kêrioù bras all a gaver ivez e Saks : Leipzig ha Chemnitz. An Elbe eo ar stêr vrasañ a gaver e Saks. Da vare rann Alamagn e oa Saks en DDR, ha rannet e oa e tri distrig (Dresden, Leipzig ha Karl-Marx-Stadt). Adsavet eo bet al land d'an 3 a viz Here 1990.
Distrigoù (Direktionsbezirke) Saks
Rannet eo Saks e 3 distrig anvet Direktionsbezirke abaoe ar c'hemmoù en aozañ arondisamantoù e Saks e 2008:
Arondisamantoù (Landkreise) ha kêrioù-arondisamantoù (kreisfreie Städte)
Rannet eo Saks e 10 arondisamant ha teir c'hêr-arondisamant abaoe m'eo bet kemmet aozadur an tiriad e 2008. Betek-henn e oa 22 arondisamant, ha bremañ ez eus 10 anezho.
Krez melen
right|thumb|Krez melen [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2003|Tro Bro-C'hall 2003]] Ar C'hrez melen zo ur c'hrez, melen e liv, hag a vez douget gant ar reder renket da gentañ e-kerzh kenstrivadegoù war varc'h-houarn 'zo, Tro Bro-C'hall en o zouez.
Dibabet e vije bet al liv-se abalamour da hini pajennoù ar gazetenn L'Auto, aozerez an Dro e 1903.
A-hervez e oa bet deroet kentañ krez melen d'ar reder gall Eugène Christophe (Ar Galian kozh e lesanv) e 1919 kent ma oa bet loc'het an 11 tennad-hent (19 a viz Gouere) a gase eus Grenoble (Isère) da Jeneva (Suis).
Ar marc'hhouarnour belgiat Eddy Merckx an hini eo en deus douget ar C'hrez melen an hirañ, da lâret eo e-pad 96 deiz.
Michel Toutous
Michel Toutous a zo ur soner hag ur sonvarnour breizhat. Skrivan a ra evit ArMen.
Beg-kroaz Hispaniola
Ar beg-kroaz Hispaniola a zo un evn bihan, Loxia megaplaga an anv skiantel anezhañ.
Annez
Ne vez kavet al labous nemet en enez Hispaniola.
Rummatadur
Betek 2003 e veze lakaet da isspesad ar beg-kroaz divrezenn.
Le Verrou
Le Verrou zo anv meur a oberenn c'hallek.
Emgann Baghuz Fawqani
Emgann Baghuz Fawqani a zo bet un argadenn gant Nerzhioù Demokratel Siria, harpet gant ur c'hengevread renet gant Stadoù-Unanet Amerika o tegas harp bombezenniñ, kanolierezh ha nerzhioù ispisial. Kroget e oa d'an 9 a viz C'hwevrer 2019, ul lodenn e oa eus Kampagn Deir ez-Zor e-pad Brezel diabarzh Siria. An emgann hag a zo bet un heuliad argadennoù lec'hel war-zouar, a zo bet lec'hiet e trowardroioù kêr sirian Al-Baghuz Fawqani e-kreiz Traoñienn ar stêr Eufrates, nepell diouzh ar vevenn etre Siria hag Irak. Gwelet eo bet evel emgann diwezhañ ar Stad Islamek e reter Siria.
Goude bezañ bountet soudarded ar Stad Islamek war-zu ur gêr teltennoù ha tiez bihan poblet stank nepell diouzh ar stêr Eufrates e-doug ur sizhun, Nerzhioù Demokratel Siria a oa aet goustadik war-raok. Goulennet e oa bet dezho gant o harperien da vont goustadik evit reiñ an tu d'an drevourien, an darn anezho familhoù ar stourmerien islamourien estren, da vont kuit. Argadennoù bihan met kreñv a voe graet neuze, gant ehanoù. E-pad an ehanoù-se e oa tu d'ar stourmerien eus ar Stad Islamek da godianañ, d'ar re skrapet da dec'hout, ha d'ar familhoù stanket en dachenn vihan da vont kuit ivez. Ar strategiezh "trickle-out" (takenn-ha-takenn), gant stourm garv soudarded ar Stad Islamek en ul lec'h bihan met poblet stank en deus lakaet an emgann da badout pelloc'h. Nerzhioù Demokratel Siria o deus embannet e oa echu an emgann ha trec'het ar Stad Islamek e Al Baghuz Fawqani d'an 23 a viz Meurzh 2019. Gant disoc'h Emgann Baghuz Fawqani ez eo echuet gant ar c'halifad e Siria.
Les Ours du Scorff
Les Ours du Scorff zo ur strollad kanerien c'hallek ha sonerien a Vreizh, krouet e 1993, ha 5 paotr ennañ. Kanaouennoù gallek a savont evit ar vugale, hag e 1994 e oa bet embannet o fladenn gentañ, anvet « Les ours du Scorff ». O muzik a zo levezonet mat gant un awen breizhek ha keltiek.
Sonerien : 5 den disheñvel
Sede pemp den ar strollad:
C’hoari ha kanañ a reont asambles abaoe 1993. C'hwec'h pladenn o deus graet dindan 16 vloaz. Lavaret ez eus bet e tenne o zestennoù da reoù ar c'haner gallek Boby Lapointe. Ur stil un tamm eus Iwerzhon eo mesket gant ur stil gall.
Tombouctou (Maupassant)
Tombouctou (Maupassant) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
Kentañ ma voe embannet Tombouctou a voe er sizhunieg Le Gaulois, d'an 2 a viz Eost 1883, ha goude en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Szopka Krakovia
Szopka Krakovia ("kraou Kraków") eo anv ar c'hrevier Nedeleg a vez savet bep bloaz e Kraków e Polonia da-geñver an Nedeleg. Enno e vez diskouezet ganedigezh ar Mabig Jezuz dirak unan eus savadurioù brudet Kraków, hag ouzhpenn mergodennoù tud eus istor ar vro, evel Tadeusz Kościuszko pe lod mojennel evel aerouant Wawel.
Tombouctou (Maupassant)
Danevell
Un ofiser gall a zegouezh gant ur morian anvet Tombouctou (re ziaes e anv gwir da zistagañ) e-kreiz kêr Bariz. Stourmet o devoa e Brezel 1870.
Piero della Francesca
Piero della Francesca pe  Piero di Benedetto de Franceschi pe  Pietro Borghese, ganet entre 1412 ha 1420 en Borgo San Sepolcro (hiriv Sansepolcro) en Toskana ha marvet eno ivez d'an 12 a viz Here 1492, zo ul livour ha matematikour italian eus ar c'h-Quattrocento (xve kantved italian). Mard eo gwelet hiriv evel ul livour dreist-holl e oa ken anavezet all evel mentoniour ha matematikour, mestr ar pellweladoù hag ar ventoniezh euklidek. Un den a-bouez en istor an Azginivelezh italian eo bet Piero. Bez ez eo unan eus eil remzi alivourien humanourien.
Bae Penrhyn
Bae Penrhyn (Penrhyn Bay e saozneg) zo ur bae hag ur gêriadenn vihan en arvor hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ e-kichen Rhiwledyn, etre Llandudno ha Llandrillo-yn-Rhos, e kumuniezh Llandudno hag e parrez Llanrhos.
Piero della Francesca
Levezonet bras e voe gant Azginivelezh Norzhitalia, ha skolioù Ferrara ha Venezia peurgetket. Piero della Francesca ha Melozzo da Forlì a oa daou vestr meur ar xvvet kantved, hag anavezet o ampartiz gant Giorgio Vasari ha Luca Pacioli.
Bae Penrhyn
"Penrhyn" a oa, gwechall, anv ar beg-douar a zo er reter da Vae Llandudno (anvet bremañ Trwyn y Fuwch pe Gogarth Fach e kembraeg, ha Little Orme e saozneg). Met deuet eo an anv "Bae Penrhyn" bremañ da dalvezout evit ar bae a zo er reter da Drwyn y Fuwch hag evit ar gêriadenn a zo war e ribl. En tu all, er reter da Vae Penrhyn, emañ Ochr y Penrhyn (Craigside e saozneg).
Er c'horn-bro-se e klaskas katoliked kuzhat d'ar mare ma oant gwasket, dindan ren ar rouanez Elesbed I. Eno e voe moullet, dre guzh, al levr kentañ moullet e Kembre, Y Drych Cristianogawl (savet gant Robert Gwyn pe Gruffydd Robert, katoliked anezho), e 1585. Ur chapel eus ar mare-se, gouestlet d'ar "Werc'hez Vari eus Penrhyn", a voe implijet betek 1930.
Henri Cornet
thumb|right|150px|Henri Cornet Henri Cornet (Henri Jardry e anv gwir) a oa ur reder war varc'h-houarn, bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1884 e Desvres (Pas-de-Calais).
Gounezet e oa bet 2 Tro Bro-C'hall gantañ e 1904 da geñver degouezhioù dreistordinal. Aet e oa bet ar maout gantañ en 3de tennad-hent etre Marselha ha Toloza. Erruet e oa e Pariz, renket da 5 ha dre ma oa bet divarrekaet ar pevar reder kentañ (Maurice Garin, Lucien Pothier, César Garin ha Hippolyte Aucouturier) e oa deuet da vezañ yaouankañ (19 vloaz, 11 miz hag 20 deiz d'an ampoent) gounideg an Dro. E daol-kaer nemetañ e voe, evitañ da vezañ gounezet ar redadeg Pariz-Roubaix e 1906.
Aet e oa bet da Anaon d'an 18 a viz Meurzh 1941 e Prunay-le-Gillon (Eure-et-Loir).
Maria Maddalena (Piero della Francesca)
Maria Maddalena zo ur murlivadur (190x105 cm) graet gant Piero della Francesca, war-dro 1460-1466 ha miret e-barzh iliz-veur San Donato, en Arezzo, e Toskana.
Gwisket eo ar santez gant ur c'hab ruz, war ur sae wer, liv arouez ar frouezhusted. Er c'hantved goude e vo gwelet al livioù flamm o tont da vezañ perzh pennañ skol Venezia.
Liammet eo an oberenn gant murlivadurioù ar Storie della Vera Croce en iliz-se en-eeun gant Piero e-doug daou frapad: etre 1452 ha 1458, hag etre 1459 ha 1466.
Jean-Marc de Royère
Jean-Marc de Royère (1727 - 1802) a oa bet eskob Treger etre 1767 ha 1772.
Buhez
Genidik e oa eus bro Perigord. Vikel-vras Arras e oa pa oa bet anvet da eskob Treger, war-lerc'h Joseph-Dominique de Cheylus, d'ar 1añ Genver 1767. Sakret e oa bet e Pariz d'ar 26 Ebrel 1767.
Bleinet en eus Stadoù Breizh e Montroulez er bloaz 1772. Klemm a reas ouzh ar Roue abalamour da gresk an tailhoù. Kaset e voe da g-Castres d'an 28 Gouere 1772.
E-kerzh an Dispac'h gall e tivroas da vro Spagn, ha da Bortugal.
Mont a reas da Anaon e manati Alcobaça d'ar 24 Mae 1802.
Jean-Augustin de Frétat de Sarra a oa deuet da eskob Treger war e lerc'h.
Champouenn
Champouennoù zo evit blev livet, blev sec'h pe druz, blev fin, blev bresk, blev frizet, evit ar babigoù pe ar vugale, pe c'hoazh al loened. Champouennoù zo a-enep ar c'henn pe al laou. Champouennoù sonnel a zo, par d'un dorzh soavon.
Etimologiezh
Dont a ra eus ar ger hindek chāmpo (चाँपो [tʃãːpoː]) hag a zeu eus ar wrizienn sañskritek chapati (चपति) hag a dalv kement ha gwaskañ, merat. Deuet eo d'ar brezhoneg dre ar saozneg hag ar galleg moarvat.
Diferadennoù
Arabat eo ober gant ar champouennoù en natur rak saotret e vefe ganto abalamour d'ar gwezherioù a zo enno. Allergiezhoù a c'hall kaout tud zo.
Legio I Macriana Liberatrix
Legio I Macriana Liberatrix a oa ul lejion roman savet en Africa gant ar gouarnour Lucius Clodius Macer e 68.
Pal al lejion-se e oa harpañ Legio III Augusta e-kerzh emsavadeg Galba a-enep d'an impalaer Neron (68 goude J.K.).
Disfiz en devoa Galba diouzh Macer hag a gave gouest d'en em sevel eneptañ.
Lazhet e voe Macer e 69, ha dispennet e voe al Legio I Macriana Liberatrix. Dianav eo arouez al lejion.
Trapez
An trapezoù (a vez graet trapezenn anezho a-wezhioù, pe tristurieg peurliesañ) a zo anezho pevarc'hostezegoù o deus daou gostez enep parallelek. Graet e vez diaz eus an daou gostez-se.
Gant an termenadur-se ez eus trapezoù eus ar pevarc'hostezegoù ABCD hag ABDC o-daou war ar figurenn (hag a zo parallelek o c'hostezioù (AB) ha (CD) ).
Oberourien 'zo a laka ur redi ouzhpenn : konvekselezh ar pevarc'hostezeg. Gant se e vez dilezet an « trapezoù kroazet » evel ABDC.
Perzhioù
Ar pevarc'hostezegoù konveksel a zo trapezoù anezho mar hag hepken mard o deus ur c'houblad kornioù kenheuliek kevatal o somm gant 360 derez pe π radian. Heñvel eo neuze somm an daou gorn all.
Da skouer : an daou goublad kornioù a zo (A,D) ha (B,C) o begoù.
Diwall : En trapezoù ne vez ket atav somm daou gorn kenheuliek kevatal gant 360 derez (ar c'hornioù lol ha B o begoù er figurenn da skouer).
Trapezoù dibar
120px|right|Trapez skouer
Formulennoù
Dont a ra an eil formulenn evit jediñ ar gorread eus formulenn Heron evit jediñ gorread an tric'hornioù, hag ar formulennoù evit jediñ hirderioù an diagonalennoù eus teorem al-Kashi.
Lus-gwern
Al lus-gwern (llugaeron e kembraeg, cranberries e saozneg) zo ur seurt brousgwez bihan hag a ro frouezh bihan ruz chugonus eus broioù yen ha douaroù gleborek Europa hag Amerika.
Inis Muirígh
Moarvat eo anvet an enezenn diwar ur sant iwerzhonat kozh, Muireadhach. Aspadennoù stank a weler c'hoazh eus ur manati bet savet eno er gant ur sant all, Laisrén mac Decláin pe Sant Molais. Div iliz, ur puñs, ur voger uhel, bezioù... a ro da soñjal e oa meur a vanac'h eno d'ar c'houlz-se. Gouzout a reer e voent taget gant Vikinged e 795, hag adarre en 807, ha didud e chomas an enezenn goude-se e e-pad meur a gantved. Ne zeuas tud en-dro d'ober o annez eno nemet en moarvat.
E-pad pell e voe tud eus an douar-bras o vont e pirc'hirinaj da Inis Muirígh. An enezourien diwezhañ a guitaas an enezenn d'ar 12 a viz Du 1948, da vont da vevañ war an douar-bras. Ouzhpenn an aspadennoù eus ar manati kozh e weler c'hoazh kalz tiez hag un ti-skol. E dibenn an e oa bet furchet ar rivinoù gant istorourien ; moarvat e voe manati Inis Muirígh unan a bouez, hag a c'haller keñveriañ gant Sceilig Mhichíl evit istor ar gristeniezh en Iwerzhon.
Emgann Maiwand
Emgann Maiwand, a c'hoarvezas en Emirelezh Afghanistan d'ar 27 a viz Gouere 1880, zo unan eus brasañ emgannoù an Eil brezel etre Afghanistan hag an alouberien vreizhveuriat. Eno e voe trec'h 25 000 Afghan eus arme Ayoub Khan hag ar bachtounez Malalai Anaa war 2 500 soudard eus armeoù Impalaeriezh Breizh-Veur hag ar Raj breizhveuriat, a oa dindan ar Brigadier-Jeneral George Burrows.
Koustus e voe an emgann d'an Afghaned, gant ouzhpenn 2 050 brezelour pachtoun lazhet (marteze 2 750) ha war-dro 1 500 gloazet, pa ne voe nemet 969 soudard lazhet e tu ar Saozon, ha 177 den gloazet.
Le Verrou (Maupassant)
Le Verrou zo un danevell gant Guy de Maupassant, en 1883.
Istor
Le Verrou  zo bet embannet e Le Gaulois an 10 a viz C'hwevrer 1883.
Adembannet eo bet en 1884 ivez en dastumad Les Sœurs Rondoli.
Dediet e oa da Camille Oudinot, breur da Hermine Lecomte du Nouÿ, a veze darempredet gant Maupassant.
Gad-lammer ar C'hab
Gad-lammer ar C'hab (Pedetes capensis) a zo ur c'hrigner hag a vev e su Afrika.
Poilvet
Poilvet zo un anv-tiegezh a gaver e Bro-Sant-Brieg dreist-holl.
Gicquel
Gicquel zo un anv-tiegezh eus Breizh Uhel hag a zeu eus Judicaël, stumm gallek Yezekael.
Hubert
Hubert zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar germaneg hug "spered" ha beraht "kaer, lemm". Tremenet eo e kalz yezhoù : alamaneg, gallek, saozneg, poloneg hag all. D'an 3 a viz Du e vez lidet sant Hubertus (war-dro 656 – 30 a viz Mae 727).
Anv-tiegezh
Ar stummoù anvioù-tiegezh zo niverusik ha kavet e vezont e un toullad yezhoù, en o zouez ar galleg hag ar saozneg : Hubbert, Hupert, Huppert, Hupperts, Huppertz. Tud brudet :
Kyffin Williams
Sir John Kyffin Williams a oa ul livour kembreat, ganet d'an 9 a viz Mae 1918 ha marvet d'ar 1añ a viz Gwengolo 2006.
Penelope (anv-badez)
Penelope zo un anv-badez alamanek, italianek, saoznek, a orin gresianek, hag a gaver e meur a yezh.
Mojenn
Div vaouez zo e mojennoù Hellaz kozh:
Banniel Benin
thumb|Banniel Benin Banniel Benin zo ur banniel triliv implijet evit ar wech kentañ d'ar 1 a viz Eost 1960.
Graet eo gant ur vandenn wer a-sonn war an tu kleiz ha div vandenn melen ha ruz a-blaen war an tu dehou. Arouez ar spi eo al liv gwer, hini ar binvidigezh hag an araokaat eo al liv melen hag arouez kalon an hendadoù eo al liv ruz.
Dilezet e voe ar banniel-se etre 1975 ha 1990 da vare Republik Pobl Benin.
Yuzevegezh virour
Hêr labour ar rabin Zecharias Frankel (XIX kanvted) eo al luskad hervezañ e-unan, daoust m'eo bet savet da vat e-kreiz an XX kantved er Stadoù-Unanet, a zo e greñvlec'h er bed c'hoazh. Er bed eo an trede luskad yuzev a-fed tud, gant 1,1 milion a dud reprezañtet (evit 600 000 ezel eus ur genvreuriezh).
Titanic (film, 1997)
Titanic a zo ur film sevenet gant James Cameron deuet er-maez e 1997, hag adarre er-maez e 3 ment d'ar 4 a viz Ebrel 2012 evit merkañ 100 bloavezh ar peñse.
Kontañ a ra istor Rose, treizhiadez klas kentañ war an Titanic a glask en em lazhañ hag a zo bet sikouret gant Jack, treizhiad an trede klas. Bevañ a reont un istor karantez heget gant diforc'hioù ar renkadoù sokial ha peñse ar vatimant.
Sikouret gant daou istorour, Don Lynch ha Ken Marshall, e klask ar film bezañ tost ouzh an darvoudoù tremenet e 1912, sikouret gant efedoù arbennik ha ur vaketenn hervez ur skeuliad tost ouzh ar gwirvoud. Merket en deus ar film ar speredoù o krouiñ un dudi evit ar vatimant wir hag ar peñse.
Forseti
Forseti (norseg: Forseti "ar c'hadoriad") eo doue al lezenn hag ar gwir e gwengelouriezh lec'hlennat. Kadoriad ar Thing ("bodadenn veur") eo.
Gwengel
Forseti zo eus gouenn an Aesed, mab Balder ha Nanna. E annezlec'h eo an ti anvet Glitnir (pe Glastheim), lec'h ma vez laret ar varnerezh war oberennoù etre an doueed hag an dud gantañ. Dileuret eo evel penn-barner Asgard.
Arroudenn eus ar Grímnismál:<poem style="margin-left:1.6em; font-style:italic;"> An dekvet eo Glitnir; diazezet war peulioù aour hag un doenn arc'hantet warnañ Forseti a gadoria ennañ a-hed an deiz O tiskoulmañ ar bec'hioù Tyr eo doue ar stourm hag ar feulster, hag a zegas an daerijenn e kalon ar wersed, tra ma vez klasket un emglev gant Forseti kentoc'h. Evezhiet eo gantañ ha doujet e vez al lezennoù doueel en tiegezhioù hag er meuriadoù. Forseti, evel mab doue ar sklêrijenn, a varn ar wersed en ur zegas glanidigezh ouzhpenn ar peoc'h, da grouiñ un amzer nevez ha splann evit ar mare a heul.
Hervez testenioù ar sent Willebrord ha Ludger e oa en un enezenn un azeuldi e lec'h ma veze kehelet Forseti, anvet Fositesland. Soñjet e vez eo an enezenn Helgoland. Ur chatal sakr a beure du-hont hag e oa difennet o bosañ.
Colorado Springs
right|250px|border Colorado Springs zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 419 848 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Colorado Springs en ur mod ofisiel e 1886.
Alessandro de' Medici
Daou zen zo anavet evel Alessandro de' Medici :
Gwelet ivez :
Elly Mayday
Ashley Shandrel Luther, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1988 hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Meurzh 2019, muioc'h anavezet evel Elly Mayday, a oa un top model ha stourmerez evit ar maouezed kanadian. Brudet eo deuet da vezañ en abeg d'he stourm a-enep krign-bev ar vierez. Kendalc'het he doa da labourat tra ma oa klañv hep kuzhat he c'hleizennoù surjianerezh.
Marv
Pa varvas Mayday e Vancouver e miz Meurzh 2019 e oa oadet a 30 vloaz. Ar c'hleñved a oa aet bliv e-pad mizioù diwezhañ he buhez. Ar vedisined ne c'hellent mui netra eviti. Ur gamaladez skol a-gozh hag a oa deuet da weladenniñ anezhi he doa embannet e oa prest Mayday da zegemer he marv. Pa varvas Mayday, he fajenn Facebook a oa heuliet gant 500 000 den.
Aurora (Colorado)
thumb|300px| thumb|250px| Aurora zo ur gêr lec'hiet e kreiz Colorado er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 325 078 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Aurora en ur mod ofisiel e 1891.
Carlotti
Carlotti zo unanv-tiegezh italianek en Italia ha Korsika.
Ann Griffiths
Ann Griffiths (1776–1805) a oa ur varzhez kembraek ha saverez meulganoù kristen.