cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Glaouer-gwez mourraouek
Anvet e voe Cypselus mystaceus (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an daou naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849) ha Prosper Garnot (1794-1838).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
Phapitreron
Phapitreron a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Emañ brosezat ar genad e Filipinez.
Gégène
Ur ger tennet eus luc’haj al lu c'hall dre grennadur ar ger génératrice ("ganer-tredan" pe "tredanerez") eo gégène, a dalvez da envel un dinamo a servije da voueta ar pellgomzerioù distag war ar maez.
Hanter-kant vloaz zo, e-pad brezel Aljeria (1954-1962), e troe soudarded Bro-C'hall kamblioù ar benveg-se evit jahinañ tud dre lakaat tredan da dremen dre o c'horf.
Goa
Goa (गोवा e konkani) zo unan eus stadoù Unaniezh India, war aod mervent ar vro. Emañ etre stadoù Karnataka er c’hreisteiz hag er reter ha Maharashtra en hanternoz. Betek 1961 e oa un drevadenn eus Portugal ha neuze e voe staget ouzh India dre heg.
Gégène
Dija d’ar mare-se e veze lazhet Aljerianed « ket evit bezañ drouk ganto met evit kavout titouroù a-benn saveteiñ buhezioù tud digablus », a veze lavaret d’an dud. Hanter-kant vloaz goude, ne vez mui implijet ar benveg-se ken rak embannet ez eus bet lezennoù nevez evit herzel d'e implij gant al lu. Abaoe ma 'z eus mekanikoù da c'henel tredan ez eo bet implijet ar jahinerezh dre dredan. Goude ez eo bet implijet gant lu Bro-C'hall war tud an FLN (Front de Libération National), evit ma vefe roet titouroù gante.
Goa
Douaroniezh
En em ledañ a ra stad Goa war 3 702 km², a-hed aod Mor Arabia. Trovanel eo an hin : tomm e vez a-hed ar bloaz. E miz Mae e vez ar wrez en hec’h uhelañ (etre 30 °C ha 39 °C). Glaveier ar monson a gouezh etre miz Mezheven ha miz Gwengolo. Miz Kerzu ha miz Genver eo ar mizioù plijusañ a-fet gwrez : neuze e vez etre 20 °C d’an nebeutañ ha 30 °C d’ar muiañ.
Gégène
An doare d’ober a oa lakaat elektrodoù (+/-) war lodennou disheñvel eus ar c'horf, evit ma tremenfe an tredan dre al lodennoù-se, peurvuiañ war an divskouarn pe c’hoazh war kalc'h ar baotred.
Goa
Poblañs
E 2001 e oa 1,344 milion a dud o vevañ e Goa. Ur c’hard anezho a oa kristenien hag an div drederenn Hindouiz. Komzet e vez konkaneg (konkani) gant 51,5 % eus an dud, marateg (marathi) gant 33,4 % anezho ha kannadeg (kannada) gant 4,6 %. Un nebeud tud a gomz portugaleg c’hoazh, un aspadenn eus ar 400 vloaz ma oa bet renet ar vro gant Portugal.
Gégène
Displeget eo bet an teknik-mañ gant ar jeneral Bigeard en ul levr anvet « Le manuel de l'officier de renseignement », bet embannet gant al lu c'hall ha skignet dre ar bed a-bezh ; implijet eo bet an teknikoù a zo meneget ennañ gant Augusto Pinochet e Chile, Saddam Hussein en Irak, ha gant servijoù-ditourañ Stadoù-Unanet Amerika.
Goa
Istor
E 1498 e oa erruet er vro an Europad kentañ, Vasco da Gama. Goude-se e voe aloubet ar c’horn-bro gant soudarded Portugal, ha dont a reas da vezañ unan eus lodennoù Stad Portugalat India. Eno e voe ar beleg Frañsez Zavier o prezeg an aviel er. E 1961 e voe aloubet Goa gant nerzhioù India, war urzh Nehru, ha staget e voe ouzh ar vro-se. Betek 1987 e oa ul lodenn eus tiriad Goa, Daman ha Diu. Neuze e voe dispartiet tiriad Daman ha Diu diouzh Goa a zeuas da vezañ unan eus stadoù Unaniezh India.
Armerzh
An touristerezh eo an obererezh pennañ e stad Goa. Touristed eus ar bed a-bezh a zeu di da dommheoliañ war traezhennoù an aod ha dont a ra an Indianed pinvidik ivez da dec’hout diouzh tommder re vras an hañv er c’hêrioù bras. Gweladenniñ a reont ivez ar savadurioù bet lezet gant an drevadennerien bortugalat, evel an ilizoù eus ar XVIvet kantved.
Gounezet e vez riz er vro, kenkoulz ha kraoñ-kokoz ha kraoñ-kajou. Pesketaerezh zo ivez (40000 den).
Tour-tan ar C'hardenn Vras
Tour-tan ar C’hardenn Vras zo un tour-tan savet war ur garreg er gevred da enez Edig.
Savet e oa bet etre 1875 ha 1879 gant an ijinour Léon Bourdelles. Adimplijet e oa bet mein eus kreñvlec’h Edig evit se. D’ar 1añ a viz Genver 1880 e oa kroget an tour-tan da vont en-dro, evit heñchañ ar bigi a glaske mont e-barzh pe e-maez bae Kiberen (pe ar « Mor Bras ») en ur ziwall diouzh ar reier niverus en em astenn er gevred da ledenez Kiberen hag en-dro da inizi Houad hag Edig.
Tredanekaet e oa bet e dibenn ar bloavezhioù 1960. E 1973 e oa deuet da vezañ emgefreek, da lavaret eo e oa bet paouezet da gas gwarded di, ha renet e vez bremañ eus tour-tan ar Goulfar, en Enez ar Gerveur. En ur stad fall emañ, hervez kont, abaoe deroù ar bloavezhioù 2000, pa n’eus gward ebet ken ennañ ha pa ne vez ket graet labourioù ken evit derc’hel an diabarzh e ratre vat.
Pontecurone
Pontecurone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Fieschi
An tiegezh Fieschi zo unan eus koshañ tiegezhioù kêr Genova en Italia. War un dro gant ar re D'Oria, Spinola ha Grimaldi e voe unan eus ar pevar ziegezh a noblañs gladdalc'hel a verkas buhez politikel Republik Genova. Er Grennamzer e voe er gostezenn guelfi evel ar Grimaldi a-enep ar gostezenn ghibellina evel ar re Doria.
Gallio
Gallio zo ur gêr e rannvro Veneto, en Italia.
Harvey Weinstein
Harvey Weinstein, ganet d'an 19 a viz Meurzh 1952, zo ur produour filmoù stadunanat. Gant e vreur Bob Weinstein en doa krouet an embregerezh dudi Miramax, a broduas filmoù dieub gant berzh bras. E-touezh ar re se Sex, Lies, and Videotape (1989), The Crying Game (1992), Pulp Fiction (1994), Heavenly Creatures (1994), Flirting with Disaster (1996), ha Shakespeare in Love (1998).
Rebechoù
E miz Here 2017, The New York Times ha The New Yorker a embanne pennadoù a zisklêrie e oa un daouzek bennak a vaouezed a rebeche da Harvey Weinstein da vezañ taget reizhel, betek gwallet anezho. Un toullad maouezed all eus industrielezh ar filmoù stadunanat o doa bet kendalc'het gant an testenioù a-enep Weinstein. An hini 'mañ evel respont en doa nac'het a-grenn ar rebechoù. Paeet en doa ez spierien eus ar Mossad evit klask piv a oa ar merc'hed a rae rebechoù dezhañ ha penaos o lakaat da devel.
An harzadenn ha tamalloù
D'ar 25 a viz Mae 2018, Weinstein a oa rebechet dezhañ gant an New York City Police Department "rape, criminal sex act, sex abuse and sexual misconduct for incidents involving two separate women". Memes devezh e oa harzet goude bezañ en em rentet d'ar polis.
Weinstein a voe dieubet nebeut amzer goude e varnadenn rebech en eskemm d'e paseporzh ha d'un tailh-kastiz ur milion dollar. E alvokad Benjamin Brafman, hag en devoa difennet DSK e-pad Afer ar Sofitel, en deus embannet e vefe disklêriet gant Weinstein e oa "nann kablus".
Stourm politikel
Wenstein a ro harp a-gozh d'ar Strollad Demokratel stadunanat. Sikouret en devoa da rastellañ arc'hant evit kampagn Barack Obama, hini Hillary Clinton ha John Kerry.
Pietra Marazzi
Pietra Marazzi (La Prèja e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Río Viejo (Segovia)
Ar  Viejo, pe Río Viejo, zo ur stêr e Spagn, adstêr d'ar Pirón,  e proviñs Segovia.
Eieniñ a ra er sierra de Guadarrama, e-harz  ode Malagosto, e Collado Hermoso, ha kemberiñ er  Pirón en Losana de Pirón, e kumun Torreiglesias. Treuziñ a ra Collado Hermoso, Tenzuela, Pelayos del Arroyo, Berrocal (Turégano) ha  Losana de Pirón (Torreiglesias).
Isspesad
E bevoniezh ez eo un isspesad ul live taksonomek etre ar spesad hag ar seurtad (pe ar ouenn).
Río Viejo (Segovia)
Er Río Viejo e kember ar gwazhioù Hoyo, Segovia, Charco, dRémono, Revoldina ha Sotillo.
Spilopelia
Spilopelia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Isspesad
Termenadur
E-barzh ur spesad bennak ez eo un isspesad un hollad hiniennoù distag diouzh ar peurrest ag ar speasd (evit abegoù douaroniel, ekologel, korfadurel) hag a emdro e-maez red genetek ar spesad dave.
Goude ur pennad mat a amzer e tispak an hollad hiniennoù-se dezverkoù spesadel (pe isspesadel) hag en diforc'h diouzh ar spesad dave. Gellout a ra an dezverkoù-se bout nevez, da heul un dargenad hilel da skouer. Hogen an diforc'hioù-se a c'hell genel diwar stabiladur un dezverk argemmus er spesad dave.
Gellout a ra daou isspesad disheñvel gouennañ etreze dre ma n'eo ket kreñv a-walc'h c'hoazh an diforc'hioù etreze (en enep da zaou spesad ha ne c'hellont ket en ober).
Bénouville
Bénouville, pe Benouville, zo un anv-lec'h hag un anv-den.
Melazzo
Melazzo (Mlass e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Agugliaro
Agugliaroa zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
El Tuerto de Pirón
Fernando Delgado Sanz (Santo Domingo de Pirón, Segovia, – Penal de San Miguel de los Reyes, València, ), lesanvet El Tuerto de Pirón ("Born Pirón") a oa ur forbann spagnol. E vicher a rae er Sierra de Guadarrama ha tro-war-dro ar Río Pirón.
Bellengreville
Bellengreville zo anv meur a lec'h e Normandi.
Mes vingt-cinq jours
Mes vingt-cinq jours zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.
An danevell
E doare un deizlevr eo savet ar skrid-mañ, hini ur c'hibeller e Châtel-Guyon, ur gêr darempredet gant Maupassant, ma engehentas daou vugel.
Eugenia Osterberger
Prudencia Eugenia Juana Osterberger Luard (Santiago de Compostela 20 a viz Kerzu 1852 – Nisa, 8 a viz C'hwevrer 1932), brudet evel Eugenia Osterberger, a oa ur sonaozourez ha pianoourez c'halizat da vare ar romantelouriezh.
Kelenn ar sonerezh a reas ivez – p'edo o chom en A Coruña da nebeutañ : unan eus he skoliadezed e voe Pilar Castillo Sánchez (1895-1942), anezhi ur sonaozourez ha pianourez anavet el live etrebroadel.
Yaouankiz ha stummadur
Bloavezhioù diwezhatoc'h e voe kaset Eugenia da studiañ e Juilly (Seine-et-Marne), ma oa bet addigoret gant an abad Bautain ur skol serr abaoe 1638 ; eno e oa ur skolaj evit ar merc'hed, renet gant leanezed eus an urzh anvet Les Dames de Saint-Louis. A-drugarez d'he stummadur gallek e c'hallas gounez he bara dre reiñ kentelioù galleg ha sonerez, hep ma vije ret dezhi dimeziñ.
Kelennerez war ar galleg hag ar sonerezh
A-drugarez da genskriverezh Canuto Berea e ouzer e tistroas Eugenia da C'haliza e 1874, ma vevas e ti he zud ha ma prenas skridoù-sonerezh. Sonerez a-vicher e voe-hi, ha kelennerez war ar galleg ivez. War ar gazetenn El Diario de Santiago deiziadet 19 a viz Here 1875 e c'helled lenn :
War an hevelep pajenn e voe meneget perzhioù all Eugenia :
Gwirheñvel eo koulskoude ne oa ket mennet da gelenn galleg hepmuiken, pa roe kentelioù piano ivez ha pa oa dizalc'h a-fed arc'hant.
En he lizheroù da Ganuto Berea e reas meneg eus he yec'hed dister. En ul lizher dizeiziad, bet skrivet en hañv 1875 hep mar, e kemennas ne c'hellje ket mont da A Coruña er bloaz-se a-c'houde bout bet klañv-bras er goañv, an abeg ma voe erbedet dezhi gant ar vezeien mont d'ar maezioù ha ma'z eas da Vetanzos. El lizher-se e c'heller muzuliañ he darempred don gant ar sonerezh, na oa ket eviti nemet un diverr-amzer pa c'houlennas ur piano feurmet : a-du e savas gant ar priz, ma vije kaset buan dezhi rak « heptañ e choman hag e chomin bepred ur c'horf diene, ur spered dianal ». En hevelep lizher ivez e venegas teir oberenn edo oc'h aozañ hag a gasje pa vijent echuet : ur sonadenn, un impromptu hag un terceto. A-hed he buhez he devoe Eugenia kudennoù gant he yec'hed. En ul lizher bet skrivet e 1878, da Ganuto Berea bepred, e c'houlennas adarre ur piano da feurmiñ e-pad he chomadenn e Carballo m'edo en ur c'hurdi. Moarvat e voe berr an arc'hant ganti er bloaz-se, pa zisplegas en ul lizher all da Ganuto Berea ne roje ket kentelioù ; ne ouzer ket petore kleñved a c'houzañve, met en ul eil lizher ma c'houlenne ur piano nevez evit he chomadenn e Carballo e kemmennas :
Dimeziñ ha dilojañ da A Coruña
D'an 20 a viz Here 1879, daou viz kent he 27 deiz-ha-bloaz ha yac'haet a-galz, e timezas Eugenia Osterberger e Santiago de Compostela gant an ijinour gall François Saunier Goubard, hag a oa o labourat el labouradeg gaz e karter Agros de Carreira e Compostela. Nebeud war-lerc'h, e 1880, e tilojas ar c'houblad da A Coruña ma voe anvet François da rener al labouradeg gaz. En hevelep bloavezh e voe ganet Jorge, ar mab henañ. E marilhoù an ti-kêr, war linenn micher ar vamm, e lenner "en ti" pe "hini ebet" evel ma c'hoarveze alies gant ar maouezed dimezet, petra bennak ma'z eus meur a vunud hag a ziskouez e kendalc'has Eugenia da gelenn ar sonerezh d'un nebeud skolidi ouzhpenn d'e mibien.
E-pad ma vevas en A Coruña e voe graet stad vat eus Eugenia Osterberger gant bourc'hizien kêr, ken en abeg da staelad he gwaz, da lorc'hañs tiegezh he mamm ha d'he berzhioù-hi war tachennoù an arzoù hag ar sevenadur. Oberiant e voe ar sonaozourez e buhez sevenadurel ha kevredigezhel kêr, ha daremprediñ a reas an tiegezhioù gallek a oa staliet eno. Etre 1890 ha 1900 e voe anvet he fried da veskoñsul Rusia, ar pezh a ledanaas kelc'hiad o mignoned dre zegemer en o zi izili ar goñsuliezh en A Coruña.
Ar c'houblad Osterberger a gemeras perzh en oberennoù karitezel dre roadoù arc'hantel ha traezoù a lakaent e sav-taol. Eugenia a ouestlas amzer da oberiantizoù araokadour evel ar c'hreizennoù evit ar skolioù – ar pezh a c'heller lakaat war kont he desevel-hi ha metoù he ziegezh, pa oa frañmasoned eus he zad-kozh a-berzh mamm, eus he fried hag eus breur hennezh. Evit gwir, pa zivizas kêr A Coruña sevel ur Padroado das Colonias Escolares ("Kuzul Kreizennoù ar Skolioù") e 1903 e voe anvet Eugenia Osterberger da sekretourez.
Buhez-buhezek e veze A Coruña a-fed sonerezh d'ar mare-se, pa zegemere ingal strolladoù opera italian ha pa veve meur a sonaozour enni, en o zouez Pascual Veiga hag a grouas El Orfeón Coruñés, pe c'hoazh Canuto Berea e-unan. Kement-se a vroudas Eugenia, na baouezas biskoazh da seniñ ha da sonaozañ, hogen he staliad ha kendivizadoù kevredigezhel ar mare a vire ouzh he sonerezh da guitaat kelc'hiad he ziegezh pe he mignoned, ha peogwir e veze lakaet ar sonaozañ da vicher ur gwaz e veze sellet evel dizereat embann oberennoù ur vaouez. Koulz Eugenia hag he gwaz a voe oberiant el Liga Gallega, ur strollad politikel broadelour bet krouet e 1897 ; en o zi e voe lidet e 1898 anvadur ar gazetennerez, skrivagnerez ha barzhez Sofía Casanova da ezel a enor. Nebeud goude an darvoud, ar Revista Gallega a gontas perzh Eugenia Osterberger el lid gant he fiano hag he mouezh :
Eugenia Ostenberger a gendalc'has da sonaozañ er c'hantved nevez, hec'h oberennoù o vout skignet e broioù evel Arc'hantina : eno, e miz Kerzu 1907, ar gelaouenn Región Galaica e Buenos Aires he zrugarekaas evit bout kaset 25 skouerenn eus he oberenn Cantigas y melodías gallegas, dediet da Greizenn C'halizek Buenos-Aires, kevret gant oberennoù all evel ur Muiñeira hag ur Melodía Gallega. Kenderc'hel da gelenn a reas ivez, pa ouzer dre ar c'hazetennoù e voe Pilar Castillo Sánchez unan eus he skoliadezed er mare-se.
Da nebeutañ er bloavezhioù diwezhañ a dremenas en A Coruña e veze kustum ar c'houblad da aozañ emvodoù en o zi ma veze dalc'het kaozeadennoù, lennet barzhonegoù ha sonet. Brudet e veze an emvodoù-se e gwask ar mare, ha pennadurezhioù a gemere perzh, evel an tenor Ignacio Varela.
An testeni diwezhañ eus bezañs Eugenia Osterberger en A Coruña, deiziadet 29 a viz C'hwevrer 1908, zo ul lizher da Ganuto Berea ma verzer ur bazenn nevez e buhez ar sonaozourez, daoust d'he c'hudennoù yec'hed padus. Goude bout kuitaet A Coruña e kendalc'has François Saunier da vout pennrener Aguas de La Coruña hag e voe ret dezhañ kenderc'hel ivez d'ober war-dro kudennoù kêr, petra bennak ma n'eus testeni ebet eus distro Eugenia d'ar gêr c'halizat e-kerzh ar bloavezhioù da heul al lizher. En diwezh e tilojas an tiegezh da Vro-C'hall, m'edo al lodenn vrasañ eus ar vibien o studiañ hag o labourat, ar vroadelezh c'hall ganto. François Saunier e-unan a asantas d'ur garg a rener en Établissements Farge e Nisa.
Dilojadeg da Nisa ha bloavezhioù diwezhañ
E 1908, goude bout chomet e-pad 27 vloaz en A Coruña, Eugenia Osterberger ha François Saunier a guitaas kêr da vat hag a zilojas da Nisa e Bro-C'hall. Petra bennak ma ne gaver ket gwall galz a destenioù eus oberiantiz ar sonaozourez er gêr c'hall e ouzer ne oa ket disheñvel-bras he buhez e Nisa diouzh en hini a rene er gêr c'halizat.
Kenderc'hael a reas da ren he buhez a bried, mamm, mamm-gozh ha sonaozourez, pa skrivas oberennoù nevez ha pa gemeras perzh en oberennoù meur a sonaozour all evit a piano. Marteze ez eo e Nisa e reas anaoudegezh gant ar sonaozour a orin Ukrainat Fedir Stepanovych Yakimenko (Якименко Федір Степанович, 1876-1945), anezhañ kelenner kentañ Igor Stravinskiy, hag a zedias dezhi un oberenn evit ar piano anvet Chant printanier. Unan all eus ar sonerien a zarempredas eo an Italian Gabriel Bonincontro, a zedias dezhi e ''Holé! Zagala – Le plus brillant paso doble hag a gempennas evit ur pempad kerdin, ur piano hag ul laz-seniñ he fezh Mignardises'' he devoa aozet evit ar c'hlavisim.
Koulskoude ne voe ket aes bepred buhez an tiegezh e Nisa, rak en abeg d'ar Brezel-bed kentañ e c'houzañvas poanioù evel an darn vrasañ eus ar familhoù gall o welet o mibien hag o mibien-gaer o vont d'an talbenn. Nebeut a-raok diwezh ar brezel, d'an 11 a viz Gwengolo 1918, e varvas François Saunier Goubard en e di d'an oad a 65 bloaz. Goude marv he fried e kendalc'has Eugenia Osterberger da vevañ e Nisa betek he marv d'an 8 a viz C'hwevrer 1932. War hec'h akta a varv ez eo bet kontet evel Gallez, daoust dezhi bout bet ganet e Santiago de Compostela.
Ankouaet hag addizoloet
Ankouaet e voe Eugenia Osterberger betek ma voe kavet dre zegouezh gant ar glaskerez Rosario Martínez Martínez anv ar sonaozourez en ur pennad diwar-benn Sofía Casanova. Adalek neuze e voulc'has un enklask hag he c'hasas da adsevel buhez ar sonaozourez ; pevarzek oberenn a voe adkavet ganti, a voe studiet ha dielfennet gant ar gerzoniourez Beatriz López Suevos. E 2013 e voe embannet al labourioù kentañ diwar-benn Eugenia Osterberger.
Hec'h anv-familh hag he dimeziñ gant ur Gall e voe pennabeg d'an ankounac'h-se marteze, pa vije bet techet ar studierien war ar sonerezh galizat da grediñ ne oa ket-hi eus ar vro, hogen un estrenez hag he devoa bevet e Galiza. Un abeg all a oa, hervez Rosario Martínez : ur vaouez e oa Eugenia, a rankas desevel nav bugel, ha dizereat e oa bout sonaozourez a-vicher d'ar mare-se ; evel m'er skrivas ar glaskerez :
D'an 22 a viz Du 2017 e voe kinniget e Paraninfo Skol-veur Santiago de Compostela al levr Eugenia Osterberger – A compositora galega da Belle Époque, gant ar soprano Susana de Lorenzo o kanañ un nebeud oberennoù digant ar sonaozourez c'halizat. Gant al levr e teu ur CD ma'z eus bet enrollet oberennoù Eugenia Osterberger, gant Beatriz López Suevos ouzh ar piano ha Susana de Lorenzo ouzh ar c'han, en o zouez ar c'hanoù bet aozet en A Coruña ha Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) evit ar piano hepken.
Oberennoù
Dianav eo an darn vrasañ eus oberennoù Eugenia Osterberger, a voe embannet gant Canuto Berea Rodríguez en A Coruña (an oberennoù binviadurel hepken), F. Laurens e Pariz hag an embannadurioù Benito Zozaya y Casa Dotesio e Madrid. Pezhioù evit ar piano hepken ha kanaouennoù evit ar piano hag ar vouezh eo an nebeud oberennoù anavezet, a gaver e meur a zielldi ha levraoueg koulz e Galiza, e Spagn hag e Bro-C'hall. Un dousennadoù hepken en holl eus oberennoù Eugenia zo anavezet.
Perzh a gemeras Eugenia Osterberger er sevel ur sonerezh klasel galizat evit ar bobl, dre oberennoù evit ar piano, kanaouennoù a capella ha reoù evit mouezh ha piano. Hervez Rosario Martínez, a-live gant labourioù sonaozourien c'halizat hec'h amzer evel Chané (1856-1917) pe Xosé Baldomir (1865-1947) eo oberennoù Osterberger, hag uheloc'h zoken eget re Chané e-unan pe re Xoán Montes (1840-1899) – peogwir e save-hi « sonerezh e doareoù all europatoc'h eget na raent-i », eme ar glaskerez. Mennet e oa Eugenia Osterberger, evel ar soaozourien c'halizat, da adkavout ha kas war-raok sevenadur Galiza dre e lakaat a-live gant luskoù europat hec'h amzer. « Aspiaouañ a rejont an danvez henvroat, hon hini, hogen en ur sevenadur hag a zeu eus ar romantelouriezh », eme Rosario Martínez. Awenet eo sonerezh ar sonaozourez c'halizat gant an doareoù a veze diouzh ar c'hiz en Europa, ha gouzout a reas drezo adkavout ha lakaat e pozioù he c'hanaouennoù gwrizioù poblek ha hengounel Galiza.
Oberennoù evit ar piano hepken
P'edo o chom en A Coruña e savas hec'h oberennoù evit ar piano hepken ; evit bout sonet en ti e voent aozet, setu e c'hallont bout sonet gant amatourien. En o zouez ez eus dañsoù poblek ha pezhioù doareet (nozkanoù, balladennoù, impromptus, luskellerezioù hag all).
Marksouriezh
Ar varksouriezh a zo ur meizad politikel, kevredigezhel hag ekonomikel diazezet war mennozhioù Karl Marx ha Friedrich Engels. Diazezet eo war un doare danvezelour da zielfennañ an Istor, un doare daelerezhek da welet ar c'hemmoù sokial hag ur c'hritik eus ar gapitalouriezh. Degas a ra ar meizad-se un damkaniezh ekonomikel varksour, un damkaniezh sokiologel hag un doare da welet ar c'hemmoù sokial en un doare dispac'hel. Kement-se holl en deus bet ul levezon vras war luskadoù sokialour ar bed a-bezh. Mennozh pennañ ar varksouriezh eo "stourm ar renkadoù". Gant ar gapitalouriezh e vez perc'hennet an araezioù produiñ gant ur bihanniver (ar vourc'hizien) tra ma vez produet an trenaoù gant ur muiañniver ledan, ar broleteriezh. Hervez kelennadurezh ar varksouriezh e teufe ar c'hemmoù sokial diwar ar stourm etre ar renkadoù pa'z eus keneberezh etrezo. Hervez an dezrannerezh marksour e vez mac'homet ar broleteriezh gant ar gapitalourien, ha diwar-se e rank genel dispac'h ar broleteriezh.
Eugenia Osterberger
Oberennoù evit ar piano hepken
E Le Rouet de Grand'maman (Fileuse) e c'heller klevout levezon div oberenn hag a veze brudet-bras en : lied Franz Schubert, Gretchen am Spinnrade ("Dimezell ouzh ar c'harr-nezañ") hag an tenergan diboz La Fileuse gant Felix Mendelssohn. Evel en daou bezh-se, e Fileuse E. Osterberger e klever ar c'harr-nezañ o treiñ dibaouez dre c'hoari ar c'hrogennoù gant an dorn kleiz, tra ma vez aroueziet ar rod o kas al lusk dre notenn gentañ boud ha hir pep mentad. Levezon an daou sonaozour meur a glever ivez en he Méditation (Nocturne), ma tibabas un eilerezh heñvelson evit lakaat ar gerzenn da dalvezout, evel ma reas Frédéric Chopin en e Nocturnes.
He fezh Pavana Louis XIII, he devoa aozet evit ar piano hepken, a voe kempennet evit ul laz-seniñ ; en doare-se end-eeun e voe sonet alies, petra bennak ma n'ouzer ket ha ganti e voe kempennet pe gant Ricardo Quiroga, anezhañ penn al laz Banda do Rexemento de Isabel a Católica ; gantañ e voe sonet ar pezh e kensonadegoù dre ziv wech da nebeutañ e 1907.
Gondecourt
Gondecourt zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Eugenia Osterberger
Oberennoù evit ar piano hepken
Eus chomadenn Eugenia Osterberger e Bro-C'hall ne voe adkavet nemet daou bezh e 2017 : Zingha-Bandi, danse hindoue pour piano ha Danse Jacquelinette.
Barbery
Barbery zo un anv-lec'h hag un anv-den.
Eugenia Osterberger
Oberennoù evit ar vouezh
En he labour evit ar vouezh e tiskouezas ar sonaozourez bout troet gant ar varzhoniezh lourennek ha nesaelour, a-stur gant lennegezh ar romantelouriezh. Boaz e oa-hi da sevel ar pezhioù-se gant piano ha mouezh a bep eil, hervez an heuliad : rakc'hoari - kan - etrec'hoari - kan - etrec'hoari - kan - dianc'hoari. Galizek eo al lodenn vrasañ eus pezhioù E. Osterberger evit ar vouezh, petra bennak ma'z eus ivez div ganaouenn italianek ha reoù gallek. E-kerzh e chomadenn en A Coruña hepken e savas daou bezh ha ne glotont ket gant doare ar gerzenn c'halizek, pa'z int italianek : M'ami dicesti hag Ove sei?. Un aria eo an hini kentañ, par da re a ganed en kantved, tra ma hañval an eil bout levezonet gant hengoun ar c'han italianek deveret diouzh aozerien evel Francesco Paolo Tosti (1846-1916).
E-touez he fezhioù gallek emañ Les Roses de Saadi, Amour est mort !, Simple Histoire (o-zri bet aozet e Pariz, 1922) ha Solitude, mélodie romantique (Paríz, 1923). Kempleshoc'h eo klotadouriezh Les Roses de Saadi eget en oberennoù a savas en A Coruña. Diwar ur varzhoneg gant André Rastier, pried he merc'h Rosina, e voe aozet Amour est mort !, sinet "E. Saunier" ; kemmañ a ra toniadur ar vouezh bewech ma kan « Amour est mort ! ». Simple Histoire zo ur gerzenn dediet da Rosina ; romantelour eo ar stumm, pa vez pouezusoc'h ar pozioù hag ar c'han ennañ eget an eilerezh. Ken meulet ha dastaolet e voe doare ar gerzenn c'halizek, a vije bet levezonet gant al lied alaman hag ar gerzenn c'hallek, ma'z eo dioutañ e teuas an darn vrasañ eus brud kempredidi Eugenia Osterberger, na voe ket un nemedenn pa savas un niver bras a bezhioù en doare-se. Canuto Berea e voe pennembanner ar c'herzennoù galizek, hogen biskoazh ne embannas pezhioù galizek digant Eugenia. E 2017 e voe kavet peder eus he c'herzennoù, ha peder all en he dastumad Cántigas y Melodías Gallegas m'he devoa lakaet sonerezh war peder kanaouenn boblek all.
Gondecourt
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Eugenia Osterberger
Oberennoù evit ar vouezh
Eeun peurliesañ e vez an eilerezh e pezhioù galizek ar sonaozourez, evel e Ausencia – Melodía gallega ("Ezvezañs – Kerzenn c'halizek") ma son evel kornboud ur gaita Alies e skrivas er ventadurezh 6/8, a glever en Ausencia, en Adiós a Galicia. pe e Neve. Un dezverk all eo an implij stank eus al lusk galizat-rik "krogenn biket - hantergrogenn - krogenn" a glever en Adiós a Galicia hag e Neve c'hoazh. E Cántigas y Melodías Gallegas e vez bepred ur rakc'hoari ouzh ar piano ma klaskas ar sonaozourez sonioù eus ar sonerezh galizat hengounel evel ar c'hornboud, ar c'hriadennoùigoù pe ar frzennoù kerzennel hengounel. Hevelep rakc'hoari a glever ivez en Neve, ma'z eo e doare unton ur c'hantilen evit pouezañ war gravder ar pezh. Ker pouezus e oa an doare ma voe skrivet a-zivout embannadur Adiós a Galicia er gazetenn spagnat El País d'ar 14 a viz Du 1899 :
Zugliano
Zugliano zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Eugenia Osterberger
Oberennoù evit ar vouezh
Adiós a Galicia, gant komzoù ar barzh ha mezeg Manuel Lois Vázquez (1868-1899) eo hiziv kan ofisiel Maside, e proviñs Ourense. T'amo ("Da garout a ran") zo un oberenn evit ar piano hag ar vouezh, m kemers ar sonaozourez ur skrid spagnolek digant ar barzh spagnat José Zotillas (1817-1893), tennet eus Gnomos y Mujeres ("Teuzigoù ha Maouezed", 1886). En eil rann eus e labour (Mujeres) e krod dre arguzenniñ e gwerzennoù evit sevel a-du gant dinded ar maouezed hag e kendalc'h gant ur stirad barzhonegoù gouestlet da veur a vaouez, Yo te amo en o zouez. Eugenia Osterberger a droas ar skrid e galleg, marteze evit e brofañ d'ar vaouez e oa bet dediet ar varzhoneg dezhi : an itron de Servoules, gwreg Louis Richaud de Servoules, beskoñsul bet kaset da A Coruña e miz Here 1855.
War golo ar skrid-sonerezh, a voe kavet e Levraoueg Kastilha ha León, e lenner e voe embannet al labour en A Coruña d'ar 15 a viz Ebrel 1886, hag a zivout an amzer verr a oa bet etre embannadur ar varzhoneg ha hini ar sonerezh, a zeuas er gouloù e Madrid en hevelep bloavezh.
An oberenn anvet Romance zo savet gant dazc'hoarioù piano etre an teir rann. Piano ha mouezh zo e pep rann, gant ur poz gallek hag unan spagnolek, evit bout kanet evel skrivet pe gant ar skrid gallek war-lerc'h an hini spagnolek. Ur pezh sonerezh kambr hepken digant Eugenia Osterberger zo bet kavet e 2017 : Mélodie Espagnole (Sentimentale), bet skrivet evit ar piano hag ar c'haolviolin. Douetus eo e skrivas muuioc'h koulskoude, pa lenner en he lizheroù kaset eus Betanzos da Ganuto Berea menegoù eus oberennoù all he devoa kaset evit ma rofe ar sonaozer e lai diwar o fenn :
Hini ebet eus an tri fezh-se n'eo bet adkavet.
Ur pezh berr eo Mélodie Espagnole (Sentimentale), peder fajenn evit ar piano hag ar c'hourvioloñs, bet skrivet en A Coruña e 1890 hag embannet gant ar sonaozourez hec'h-unan marteze, pa n'eus embanner ebet meneget. Dediet eo d'un ao. Tondu, a c'hellfe bout un embanner gall hag a grogas gant ar vicher e 1854 goude bout skrivet e 1853 un hentenn treuzlec'hiadur a vije bet anavezet gant Eugenia pa oa gant he stummadur e Bro-C'hall.
Eugenia Osterberger hag intelligentsia hec'h amzer
Darempredoù he deveze Eugenia Osterberger koulz gant sonaozourien c'halizat pennañ hec'h amzer ha gant skrivagnerien evel Emilia Pardo Bazán (1851-1921). En A Coruña e dibenn an kantved edo kalz tud a-bouez prederiet gant gwarediñ yezh ha hengoun Galiza. Perzh a gemeras Eugenia Osterberger el luskad-se, pa savas pezhioù awenet gant barzhonegoù digant perzhidi c'halizek all. En diwezh ez emezelas er gevredigezh Sociedad del Folklore Gallego, kadoried gant Emilia Pardo Bazán. En abeg d'e degasadennoù war tachenn ar sonerezh e voe anvet da ezel eus ar Real Academia Gallega pa voe diazezet e 1906.
E darempred e voe ivez gant ar skrivagnerez ha kazetennerez Sofía Casanova, a zedias dezhi he barzhoneg Al fondear en la Coruña la Escuadra francesa, hag a genskrive ganti. Marteze e kasas ar skrivagnerez skridoù-sonerezh digant E. Osterberger ha sonaozourien c'halek all ganti evit skignañ o oberennoù e Polonia, ma voent sonet gant he breur-kaer Josef Lutosławski, anezhañ tad ar sonaozour brudet Witold Lutosławski (1913-1994). Marteze e voe ivez e darempred gant ar skrivagnerez Filomena Dato (1856-1926), eus Ourense, anezhi ur vignonez tost da Sofía Casanova ; gant unan eus barzhonegoùFilomena e voe awenet Eugenia evit he c'herzenn c'halizek Neve.
Dre hec'h oberiantiz el Liga Gallega e chomas ivez e darempred gant pennadurezhioù ar Rexurdimento evel Manuel Murguía (1833-1923), Eduardo Pondal (1835-1917) pe Andrés Martínez Salazar (1846-1923) – o-zri a voe e ti ar re Saunier da geñver abadenn kimiadiñ Sofía Casanova e 1938, ma profjont ur parch arzel dezhi a-raok ma kuitaje-hi Galiza da vont da chom e Polonia.
Afonso
Afonso zo un anv-badez portugalek, implijet ivez evel anv-tiegezh er broioù portugalek.
Albettone
Albettone zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Afonso Henriques
Afonso Henriques a c'hall bezañ :
Beuvillers
Beuvillers zo un anv-lec'h gallek.
Zermeghedo
Zermeghedo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Cagny
Cagny zo un anv-lec'h gallek.
Alphonse
Alphonse zo un anv-badez gallek.
Internet Movie Database
Internet Movie Database (IMDb) zo ul lec'hienn Internet dediet d'ar sinema. Ditouroù a-leizh a gaver diwar-benn tud ar sinema, aktourien hag all, diwar-benn ar programmoù skinwel, an DVD-où, ar c'hoarioù video, ar streaming, ar produiñ, istor an tudennoù ijinet pe gwirion. Unan eus al lodennoù pouezusañ eo hini ar burutelladennoù.
Alphonse
Yezhoù all
Brudetoc'h eo an anv italianek ha spagnolek, Alfonso, hag an eilstumm Alonso. E brezhoneg : Alfoñs.
Internet Movie Database
Gant filmgarourien e oa bet digoret IMDb d'an 17 a viz Here 1990 war Usenet a-raok mont d'an Internet e 1993 ; Amazon zo perc'henn warnañ bremañ dre an adstal IMDb.com, Inc.. Evel Wikipedia, digoust eo IMDb ha forzh piv a c'hall magañ an diaz titouroù, a vez gwiriet gant IMDb.com ; ret eo pourchas ur postel avat, ha gouzout skrivañ saozneg pa n'eus yezh all ebet d'al lec'hienn.
Les Données socio-historiques de l'Emsav
Les Données socio-historiques de l'Emsav zo ur skrid gallek embannet e 1969 gant Emsav Stadel Breizh (ESB), ur strolladig politikel hag a embanne e vennozhioù ingal.
Taolenn an niverenn 1
ROADENNOÙ SOKIO-ISTOREL AN EMSAV BILAÑS AR GOUZAÑV DALC'HUS HENT-DALL AR VIRELOURIEZH ENEBIEZH DIABARZH AR VIRELOURIEZH AROUEZIOU AN DIFRAMMAÑ EN EMSAV MIRELOUR AR C'HEAL A "GAPITAL ISTOREL" KROUIÑ UR SEVENADUR BRETON NEVEZ SEVEL STERNIOU AR GEVREDIGEZH VRETON NEVEZ BREMAÑ
Zanè
Zanè a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Prodotiscus zambesiae
Prodotiscus zambesiae a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Indicatoridae.
Jean-Jacques Audubon
Jean-Jacques Audubon (saozneg : John James Audubon ; Les Cayes, Saint-Domingue, - New York, ) a oa ul livour naturour hag evnoniour breton-ha-stadunanat, brudet evit e daolennoù eus evned Norzhamerika.
Buhez
Ganet e oa e Les Cayes, en Haiti bremañ, d'ar 26 a viz Ebrel 1765. E dad, Jean Audubon, a oa ur merdead ha kourser eus Bro-Naoned hag e vamm, Jeanne Rabine, a oa eus an Dosenneg, e Bro-Naoned ivez. Savet e oa bet e Koeron met tec'hel a reas kuit eus ar vro, war atiz e dad, er bloaz 1803, evit chom hep bezañ enrollet en armeoù Napoleon Iañ. Mont a reas da Stadoù-Unanet Amerika ha dont da vezañ keodedour stadunanat. Mervel a reas e Manhattan, New York, d'ar 27 a viz Genver 1851, d'an oad a 65 bloaz.
Prodotiscus zambesiae
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Soft Power
Soft power anvet a-wechoù diplomatiezh ar Galon hag ar Spered (saozneg:hearts and minds diplomacy) a zo ur meizad savet gant Joseph Nye eus skol-veur Harvard evit diskrivañ an doare da zesach ha da bamañ e-serr implij doareoù rediañ (hard power), oc'h implij an nerzh pe an arcahnt a-benn kendrec'hiñ. Un diazez d'ar Soft Power a zo ar fed n'eo ket ur rediañ, diaz ar meizad a zo da gavout e-kostez ar sevenadur, an talvoudegezhioù politikel, hag an diplomatiezh etrebroadel. A-nevez eo bet implijet an termenadur a-benn displegañ ar c'hemmoù pe levezonoù sokial pe ar meno foran dre implij al Lobby pe rouedadoù damm guzh an aozadurioù politikel pe get. E 2012, Nye en devoa displeget eo ar soft power, "the best propaganda is not propaganda" (Brezhoneg: "Ar gwellañ propaganda n'eo ket propaganda"), en ur vont gant e gaoz e tisplegas dre ma vevomp mare an titouriñ, "credibility is the scarcest resource." (Brezhoneg: "Ar gredusted a zo an danvez ralañ").
Soft Power a zo ar fed lakaat da ziwan ha da zioroiñ liammoù, doujañs, betek ar bam a-berzh ar vroioù all evit gounez nerzh. Ar pal hag an doare d'ober a zo sioul hag a implij dreist-holl ar sevenadur e-plas an diplomatiezh ofisiel. Dre sikour ar sonerezh, ar filmoù... e vez krouet un aergelc'h a zesach selloù mat war-zu an hini a implij ar soft power. Un doare propaganda sioul ez eo a glask krouiñ kerentiezh.
Er c'hoarioù video
Implij ar Soft Power n'eo ket ral e bed ar c'hoarioù video. Dre an hent-se eo aes soubañ ar c'hoarierien en ur bed tuet hervez piv ha penaos e vez taolennet an enebourien. Fromoù ar c'hoarier a c'hell bezañ tuet hervez red an istor hag an obererezhioù da gas da benn.
Un implij a zo eus ar Soft Power evit brasaat nerzh gwirion ur vro, gwellat e istor pe c'hoazh lakaat war-raok ur brezeliadenn trec'hus d'ar c'hoarier adal ur brezel kollet.
Authie
Authie zo un anv-lec'h gallek.
Robin
Robin zo un anv-badez gallek ha saoznek, anavezet ivez e yezhoù all, ha deuet da vezañ anv-tiegezh. Un anv roet d'ar baotred eo, met er broioù saoznek e vez roet d'ar merc'hed ivez. Un anv-familh eo ivez.
Gerdarzh
Ur berrstumm eus an anv Robert e oa a-raok dont da vezañ un anv-badez en e-unan.
Kentel ar Beorien
Kentel ar Beorien zo ur werz eus Barzaz Breiz, awenet gant ar relijion gristen, e brezhoneg Leon, daoust ma c'hoarvez an istor burzhudus e Plouigno, e Treger.
Hervez troidigezh Kervarker, an oberour, eo ret kompren ar ger kentel evel kan. Ar memes ster zo roet d'ur werz all : hini Kentel fest ar vugale.
Er pajennoù a-raok, e kaver ur werz all, anvet Ar gentel vat, ma kaver ar ster roet hiriv peurvuiañ.
Merana
Merana (Meiran-a e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Après (Maupassant)
Après zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1900.
Istor
Div wech e voe embannet e 1900 gant Paul Ollendorff:
An danevell
Bep yaou e vez an abad Mauduit o koaniañ e kastell ar Rocher e ti ar gontez de Saville. Ha hi goulenn digantañ diskuliañ petra zo kaoz dezhañ da vezañ aet da veleg.
Le Colporteur (Maupassant)
Le Colporteur zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet e 1893, bloavezh e varv. An hini diwezhañ skrivet gantañ e vefe.
Salas e Corbatièrs
Salas e Corbatièrs  a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Paderna
Paderna zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Prodotiscus insignis
Anvet e voe Hetaerodes insignis (kentanv) da gentañ-penn (e 1856) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kreiz ha kornôg Afrika :
Thomas Müntzer
Thomas Müntzer, Münzer, Muntzer pe Munzer (Muncerus e latin), ganet e 1489 pe 1490) e Stolberg (?) hag aet da Anaon d'an 27 a viz Mae 1525 e Mülhausen (Elzas), a oa ur prezegenner ha teologour Alaman eus penn kentañ an Adreizhadur (pe Disivoud Meur). E enebiezh kement ouzh Luther hag ouzh an Iliz Katolik a gasas anezhañ da enebiñ ouzh ar galloud gladdalc'hel a oa c'hoazh o ren e kreiz Bro-Alamagn. Unan eus an adaozerien grenn oa. Bez e voe unan eus levierien Brezel ar Gouerien e 1525. Tapet e voe en emgann Frankenhausen, jahinet ha lazhet.
N'eus ket kalz eus levierien an Aodazur en Alamagn heg o defe savet kement a zael betek an deiz a hiziv.[1] Ur bersonelezh dibar ha luziet, gwelet evel unan eus tud pouezus penn kentañ an adaozadur en Alamagn met evel unan eus dispac'hourien bouezus istor Europa [2]. Kazi holl an istorourien a-vremañ a bouez war ar fed n'heller kompren e obererezh dispac'her nemet dre e deologiezh : krediñ a rae Müntzer e oa tost fin ar bed hag e oa un dever evit ar gredourien wirion sikour Doue evit ma teufe buanoc'h ur prantad nevez eus istor ar bed. [3] En istor ar brotestantiezh en deus degaset traoù a-bouez e-keñver liderezh ha devarnerezh ar Bibl ha ne vezont ket barnet hervez o zalvoudegezh peurliesañ.
E vuhez
Paour a oa e dud, marv e vije bet e dad pa oa yaouank ha koulskoude en deus graet studioù, ,.
Goude e studioù teologiezh e skol-veur Leipzig e voe anvet kure e kêr Halle e Saks-Anhalt.
Mont a reas da heul Luther e 1519 e Leipzig. Anvet eo gantañ pastor e Zwickau war zouaroù Priñs-dilenner Saks e 1520. Ur wech staliet en e garg e tiorroas ur preder personel a-zivout an ezhomm ret eus un dispac'h sokial. Buan e klaskas tizhout an dud ne ouient na lenn na skrivañ.
Adalek dibenn 1523 e krog da dagañ Luther a gav re dost ouzh ar galloudoù politikel hag ar briñsed en e skridoù. Ober a ra e vad eus Brezel ar Gouerien evit ledañ e vennozhioù. <!--
En effet, l'agitation paysanne étant à son paroxysme en Saxe, il essaie de soulever les classes laborieuses contre les princes régnants et les ecclésiastiques. Il affirme que la trop forte quantité de travail nuit au salut des paysans car aliénés par l'obligation de cultiver, ils ne peuvent pas se consacrer à la Parole. Il participe à la rédaction des Douze Articles et prêche pour un rétablissement de l'Église apostolique par la violence s'il le faut, pour pouvoir préparer le plus vite possible le règne du Christ.
Finalement, après avoir été chassé de Zwickau à la suite d'une dispute avec le magistrat de la ville, puis de Wittemberg, en enfin d’Allstedt où il était arrivé en mars 1523, Thomas Müntzer et son groupe prennent le pouvoir en février 1525 à Mühlhausen en Thuringe, où ils instaurent une sorte de théocratie « radicale et violemment égalitaire » et d’où ils participent, eux aussi, à la guerre des paysans.
Le 11 mai 1525, Thomas Müntzer et son armée sont aux portes de Frankenhausen, le 14, ils se mettent en ordre de bataille face aux adversaires et le 15 mai a lieu le choc décisif. Ce jour-là, le soleil est providentiellement entouré d’une couronne inhabituelle. À cheval, Müntzer proclame à plus de 7000 soldats paysans mal équipés et inexpérimentés que c’est un arc-en-ciel, signe de victoire. En fait, la bataille tourne au massacre : les deux armées princières composées de mercenaires professionnels lourdement armés, disposant de canons, commandées l'une par les ducs de Brunswick et de Saxe, l'autre par Philippe de Hesse, « le Magnanime », perdent six mercenaires pour massacrer environ 5,000 paysans. Peu après, Müntzer est capturé dans une maison de Frankenhausen, où, blessé, il s'était réfugié. Après avoir avoué ses intentions subversives sous la torture, il se rétracte et, le 27 mai, il est décapité à Mühlhausen (Thuringe) devant tout ce que la région compte comme personnages de la haute noblesse. À l'attention du bon peuple, sa tête empalée est exposée sur les remparts de la ville.
Idéologie
Müntzer est un millénariste qui croit à l'avènement proche de Jésus-Christ, qui reviendra sur Terre pour procéder au jugement dernier. Il s'agit pour lui de préparer ce règne.
Dans des prêches et des écrits passionnés, il dénonce son ancien mentor, Luther, qu’il traite volontiers de menteur (« Lügner » en allemand), l'accusant de collusion avec les princes. Il rêve d’un avenir radieux où les opprimés prendraient la place de leurs oppresseurs.
L'idéologie de Müntzer peut se résumer en trois mots :
Souffrance chrétienne et crainte de Dieu
Le cadre théologique, dans lequel s’inscrit la conscience qu’il avait de sa mission, reste difficile à définir. En tant que théologien réformé ayant reçu une formation académique, il respectait la tradition confessionnelle de l’Église médiévale, mais il y mettait parfois des accents « personnels ». Sa proclamation était centrée sur la tâche de démasquer la foi « imaginaire », sur l’indispensable chemin de souffrance qui menait vers la foi vraie dans l’imitation du Christ, sur l’annonce du Jugement divin, dans le but de rétablir l’ordre originel de Dieu, avec la souveraineté immédiate de Dieu sur les hommes et des hommes sur les créatures. Dans son argumentation, Müntzer prenait appui sur la Bible, qu’il comprenait comme une unité conformément à la tradition de l’Église primitive. Dans son ensemble, l’époque apostolique avait pour lui une fonction normative plus forte que pour la plupart des théologiens de la Réforme. Pour la description du processus du salut, il utilisait des formes de pensée et d’expression de certains spirituels (pneumatikos) médiévaux ; pour ses annonces du Jugement et de l’avenir, il s’inspirait aussi de la tradition apocalyptique. Müntzer a combiné ensemble ces éléments traditionnels et ainsi associé les idées du processus de salut individuel avec une vision de la refonte du monde face à l’imminence du Jugement. La crainte des créatures était remplacée par la crainte de Dieu, et c’est bien là qu’était enraciné son appel à s’opposer résolument aux institutions fondées sur la crainte des créatures,.
Lophospingus
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Thomas Müntzer
Impact historique
L'influence de Thomas Müntzer sur l’histoire du culte protestant et sur la piété de l’imitation du Christ, ainsi que son rôle dans la constitution d’une critique de l’autorité établie et d’une doctrine de la résistance confèrent à Thomas Müntzer une importance historique notable même s’il reste globalement ignoré dans les études sur la Réforme, en raison de son profil de religieux exalté et radical.
Levrlennadur
New German edition - 3 volumes comprising:
Notes et références
-->
Pasturana
Pasturana zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Ponzone
Ponzone (Ponson e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Rachel Ruysch
Rachel Ruysch, ganet d'an 3 a viz Mezheven 1664 e Den Haag, marvet en Amsterdam d'an 12 a viz Eost 1750, a oa ul livourez izelvroat, a live bleunioù dreist-holl. Gant Maria van Oosterwijk ha Judith Leyster eo unan eus teir brudetañ livourezet izelvroat ar marevezh.
Da dri bloaz ez eas he zud da chom da Amsterdam
He zad Frederik Ruysch, a oa ur c'horfadurour hag ul louzawour brudet. Dastum a rae ur bern traoù divoas en e di. Skoazellañ he zad a rae da brientiñ ha kempenn ar pezhioù lakaet war ziskouez en ul liquor balsamicum gant bleunioù ha dantelezh. Da 15 vloaz ez eas Rachel Ruysch da zeskiñ livañ gant Willem van Aelst, livour e Delft painter, brudet e livadurioù bleunioùpaintings.
En 1693 e timezas d'ar poltredour Juriaen Pool (1666-1745), ha dek bugel o doe.
Bevañ a reas betek 85 bloaz, ha livañ a reas adal he yaouankiz betek tremen pevar-ugent vloaz. Ur c'hant bennak a daolennaoù ganti zo anavezet.
Hohkönigsburg
Hohkönigsburg, pe Haut Königsbourg e galleg, zo ur c'hastell eus ar Grennamzer e parrez Orschwiller en Elzas. Renevezet eo bet e 1900 ha gant an impalaer Wilhelm II e oa bet arc'hantet an nevezerezh. "Kastell meur ar roue" a dalv anv ar c'hastell en alamaneg.
Lec'hiadur ar c'hastell
Uhelder : 757 m.
Lec'hiet eo war ur c'hrec'h uhel etre aradennad ar Vojoù ha kompezenn Elzas. Ken bellouriel e oa mard eo bet droukc'hoantaet gant ar galloudoù tost e-pad ar Grennamzer ha betek ar Brezel Tregont Vloaz. Dilezet eo bet a-c'houdevezh.
Istor ar c'hastell
Ne ouezer ket abaoe peur ez eus eus ur c'hastell eno. Ar wech kentañ ma oa bet skrivet un dra bennak diwar-benn ur c'hastell el lec'h-mañ a oa e 1147. Echuet eo bet ar c'hastell e-kerzh hanterenn gentañ an daouzekvet kantved. Ur c'hastell impalaerel evit ar familh Staufer (pe Hohenstaufen) e oa. An anv meneget e 1147 a oa Castrum Estufin.
Coryphospingus
Coryphospingus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Hohkönigsburg
Istor ar c'hastell
Implijet e oa bet an anv Stophanberch (menez ar Staufen) e 774 hag e 854 ; roet e oa bet gant Karl Veur ar menez hag an douaroù tro-dro a oa e dalc'h penniliz Saint-Denis. Da gentañ e oa bet savet ur manati war al lec'hienn. Eus hemañ e c'halled bezañ mestr war lec'hioù hag hentoù kenwerzh ar rannvro.
Coryphospingus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
C'hwec'h (6) isspesad en holl : o c'havout a reer holl e Suamerika.
Le Colporteur
Le Colporteur (ar marc'hadour-red, e brezhoneg) zo anv meur a oberenn c'hallek.
Alonte
Alonte a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Haplospiza
Haplospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Tri (3) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Mec'hiko, e Kreiz ha Suamerika.
Hent ar groaz
Hent ar groaz (via crucis e latin) zo un ober relijiel katolik, graet a-unan pe a-stroll, e koun pevarzek darvoud eus Pasion Jezuz hag a fell d'ar gristenien rannañ gant Jezuz, gwelet evel Salver ar bed. E meur a iliz e weler pevarzek arouez eus ar Basion, taolennoù pe kroazioù, hag anvet int hent ar groaz.
Lidoù da hent ar groaz a vez graet en ilizoù pe en-dro dezho e-pad ar C'horaiz ha dreist-holl da Wener ar Groaz.
Castrojimeno
Castrojimeno zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.