cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abati Tyndyrn
Un eil diazezer
Dre eured Matilda e 1246 e tremenas Cas-gwent dindan beli an tiegezh Bigod, konted Norfolk. Unan eus he mibien-vihan, Roger Bigod (1245-1306), pempvet kont Norfolk, a voe marichal Bro-Saoz e lez ar roue Edward I Skoazell vras a roas da savidigezh iliz abati Tyndyrn, a oa bet boulc'het e 1269. War-dro ar bloavezh 1279 e profas d'an abati iliz Halvergate e Norfolk. E 1291 e voe Roger Bigod e droukc'hras ar roue, hag e troas da vat war-du Tyndyrn. E 1302 e roas dezhi e atant en Acle, Norfolk, a oa tremen 300 km diouti. Acle e voe spletusañ perc'hennadenn an abati – 1/4 eus he leve e oa e deroù ar. Ouzhpenn atant Acle e roas Roger Bigod hini Aluredeston (Alvington), Gloucestershire, en eskemm ouzh Plateland, anezho douaroù chomet fraost etre ar stêr Wy hag ar stêr Usk, ha douaroù-gounit e Modesgate en eskemm ouzh ur feurm. Ken brokus e voe Roger Bigod ma voe lakaet da ziazezer gwirion abati Tyndyrn. E 1535, ar venec'h a roe c'hoazh an aluzen d'ar beorien pemp gwech ar bloaz evit diskuizh ene an den meur.
Judo
Un arz brezel hag ur sport emgannañ eo ar judo, a orin japanat. Krouet eo bet e 1882 gant ar mestr Jigoro Kano, diwar ar ju-jitsu. Kement hag "hent ar gwevnder" e talvez ar ger judo. Pal ar judoka eo lakaat an eneber da gouezhañ war an tapiz emgann, anvet tatami, pe pa vez an daou judoka war an tatami ober a-seurt ma ne c'hallo ket fiñval ken pe ma tilezo diwar dagerezh pe alc'hwezh. Ar sal judo zo anvet dojo. Ur porpant hag ur bragoù a ya d'ober ar judogi, gwiskamant ar judoka - a reer anezhañ kimono alies daoust ma n'eo ket an anv reizh. Serriñ a reer e borpant gant ur gouriz a zo e liv diouzh barregezh ar sportour. Ur sport olimpek zo eus ar judo abaoe C'hoarioù Olimpek München e 1972.
Abati Tyndyrn
Dibenn ar Grennamzer
E deroù ar neuze e oa abati Tyndyrn e barr he brud hag he finborte. Goude bezañ degemeret deogoù talvoudek a-berzh iliz Lydd e Kent e 1326-27 ne voe mui lakaet kresk bras en he finvidigezh. Ar roue Edward II a zeuas da dremen div nozvezh e Tyndyrn e 1326 ; degemeret e voe gant an abad Walter of Hereford, a voe e penn an abati adalek 1321 betek 1327. Hep mar e oa deuet ar roue da weladenniñ unan eus e servijerien gozh, John de Ispannia, a oa bet fiziet en abati e 1314, evel ma oa bet graet gant e dad Edward I e 1304 ; d'an daou zen-se e oa bet roet ar gwir da chom en abati hervez al lezenn saoz anvet cor(r)ody, ar pezh a oa nevez e Tyndyrn hag a zegase kargoù ouzhpenn, panevet evit pourchas bod ha boued da c'hrad an dud uhel-se a voe niverusoc'h-niverusañ gant an amzer.
Triton (doue)
Triton (Τρίτων e gregach, Tritōn) zo anv un doue e mojennoù Hellaz kozh, kannad ar mor. Mab e oa d'an doueed Poseidon hag Amfitrite.
Judo
Istor
Diouzh a lavarer, o sellet ouzh ar gwez leun a erc'h hag a dorre o brankoù tev gant ar pouez, pa gouezhe er memes mare an erc'h diwar ar skourroù munut a ouie plegañ e tennas ur manac'h japanat ar gentel da heul : unan gwevn a c'hall trec'hiñ unan kreñv. Diwar se ha teknikoù emgann ar samouraied e savas Jigoro Kano diazezoù ar judo hag e voe roet lañs d'ar Judo Kodokan an hentenn kelenn, e 1882, d'e daou vloaz warn-ugent. Soñjal a rae da Jigoro Kano ne glote ket gant e vare an doareoù ma oa kelennet ar ju-jitsu, o vezañ ma oa teknikoù dañjerus da zeskiñ pe ne oa ket barrek ar gelennerien. Skarzhañ a reas an tekinkoù dañjerus hag e frammas ar re all e stumm kata, da aesaat ar c'helenn. Berzh a reas ar judo kalz pelloc'h evit e Japan ha war ar memes tro e vrudas arzoù brezel ar vro. Eus arz brezel ez eas tamm-ha-tamm da sport. Gant 8 million a dud ez eo ar judo an trede arz brezel embreget ar muiañ er bed goude ar c'harate hag an taekwondo. An hini kentañ eo e Frañs, hag ar pevare sport embreget ar muiañ e oa e 2009.
Abati Tyndyrn
Dibenn ar Grennamzer
Meur a ziaester a savas en abati Tyndyrn a-hed ar XIVvet kantved, koulz war dachenn ar c'henurzh ha war hini ar merañ. Etre 1330 ha 1334 e voe tabut etre ar venec'h hag o amezeien abalamour da c'horedoù an abati war ar stêr Wy : ken uhel e oa ar stankelloù a oa bet savet ma virent ouzh ar bigi a dremen ; an aotrou Henry of Lancaster († 1345) a savas klemm ouzh ar roue abalamour ma ne c'helle mui ar pourvezioù tizhout he gastell ha kêr Drefynwy. Taget gant ar venec'h e voe kannaded ar roue a oa deuet da c'houlenn ma vije izelaet ar stankelloù.
Judo
Gourizoù
Pa groger gant ar judo e wisker ur gouriz a liv gwenn ha cheñch a reer gouriz a-feur ma vestronier teknikoù : goude al liv gwenn e teu al livioù melen, orañjez, gwer, glas, gell, du. Meur a live zo d'ar gouriz du, diouzh derez an dan : eus an dan kentañ d'ar pemvet dan. Gwenn-ha-ruz eo liv ar c'hwec'hvet, seizhvet hag eizhvet dan, al liv ruz zo d'an navet dan. Evit ar vugale peurliesañ, dezhe da cheñch liv alies a-walc'h e c'haller ober gant gourizioù etre evit ar re gentañ : gwenn-ha-melen, melen-hag-orañjez, orañjez-ha-gwer.
Abati Tyndyrn
Dibenn ar Grennamzer
E deroù ar e voe berr an arc'hant gant an abati, a-c'houde emsav Kembreiz kaset gant Owain Glyndŵr etre 1400 ha 1415 – e 1406 e skrivas ar roue Henry IV da eskob Hereford penaos e oa bet distrujet ha devet an abati gant an emsaverien. Diwar roadoù digant pirc'hirined e teuas arc'hant d'an abati, pa'z embannas ar venec'h e oa e Tyndyrn ur skeudenn vurzhudus eus ar Werc'hez Vari – ouzh dor gornôgel an abati e oa un delwenn anezhi na zeued ket a-benn da lemel, ha pa roas ar pab Gregor XII induljañsoù da neb a zeuje da weladenniñ an abati da geñver lod gouelioù kristen, gant ma rojent an aluzen d'ar venec'h. Er bloavezioù 1450 e voe meret an abati gant Sir William Herbert of Raglan, a voe anvet da zug Pembroke e 1468. Bloaz war-lerc'h e voe beziet en abati. Kent mervel, an dug en devoa pourchaset arc'hant evit savadur e vez ha kloastroù nevez.
E dibenn ar XVvet kantvet e oa ur gêriadenn ouzh troad moger-dro an abati, ha bev-buhezek e oa ar c'henwerzh enni pa roe ar venec'h aotreoù da sevel stalioù ha tavarnioù ma veze gwerzhet kenderc'hadoù ar vro – bara, bier, kig hag all. Ar venec'h a vire ar gwirioù war ar c'henwerzh, ha telloù-kastiz a roent d'ar varc'hadourien-red a glaske gwerzhañ danvezioù hep aotre digant an abad.
An diskar
Mui-ouzh-mui a dud a oa o vevañ tro-dro d'an abati e deroù ar, ha lezennoù a voe embannet evit reoliañ o buhez : e 1528 e voe berzet c'hoari an diñsoù hag ar c'hartoù en aotrouniezh a-bezh, ha berzet ivez e voe c'hoari polotenn e diabarzh tachenn an abati. Kenderc'hel a rae an abati da zegemer pourvezidi, koulz ha kouvidi a baee o chomadenn eno betek o marv. Mevelien a voe gopret : ur porzhier, ur c'hanner, un treizher, ur jolier zoken, an holl anezho gwisket gant un doneg arouez an abati warni.
Richard Wyche e voe abad diwezhañ Tyndyrn, adalek 1521. Ret e voe dezhañ sevel enep merour an abati, Charles Somerset, kentañ kont Worcester (c. 1460-1526), a oa o klask lakaat e veli war an aotrouniezh a-bezh. D'ar mare-se ivez e oa an arc'heskob Thomas Wolsey (1473-1530) o serriñ tost da dregont manati bihan war zigarez ma ne veze na servijet Doue na miret relijion ebet enno. Gwir eo e oa aet da get al lusk speredel en devoa ganet an abati : den lik ebet ne savas e vouezh a-enep lamadennoù an arc'heskob er bloavezhioù 1520, ha nebeut-tre a dud a Iliz. Kement-se a vroudas danvez-preizherien pinvidigezhioù ar manatioù hag an abatioù. E deroù ar bloavezhioù 1530 en em gavas abatioù Kembre gwall wan e-tal al luskad a oa o sevel, ha ne oa den ebet evit o gwareziñ. Darev e oa ar vrientinien da lakaat o c'hrabanoù war ar preizh toc'hor ; niverus e voe ar re a glaskas bezañ e karantez Thomas Cromwell (c. 1485-1540), anezhañ <abbr title="Aotrou Chambarlank Meur, pennmaodiern">Lord Great Chamberlain ar roue Henry VIII Bro-Saoz, alvokad divrall an Disivoud protestant saoz ha pennatizer al lemel manatioù. Er bloaz 1534 e voe embannet an Act of Supremacy kentañ, ul "Lezenn an Dreistbeli" a lakae ar roue Henry VIII hag e warlerc'hidi rag-eeun dindan beli Doue hag e penn Iliz Bro-Saoz. Ne c'hallas ket ar venec'h katolik roman displijout d'ar roue neuze, hag e miz Gwengolo ar bloaz-se end-eeun e voe galvet Richard Wyche, abad Tyndyrn, da vont betek al lez diwar gourc'hemenn Cromwell ; an abad a zeuas a-benn da ampellat ar veaj avat, war zigarez gouel Ganedigezh ar Werc'hez a oa da vezañ lidet e Tyndyrn.
Krog e oa Cromwell da sellet pizh ouzh spletusted arc'hantel ar serriñ lod eus an 800 manati bennak a oa e Bro-Saoz hag e Kembre ; dav e oa dezhañ renabliñ o madoù ha kinnig un teuliad d'ar roue. E miz Genver 1535 e kasas ensellerien dre ar rouantelezh a-benn sevel ar renabl-se, a voe anvet ar Valor Ecclesisticus ; e-touez ar re binvidikañ e Kembre e oa abati Tyndyrn, gant ur c'horvoder bloazhiek a save da £192 – met pinvidikoc'h a-galz e oa abatioù Bro-saoz. Bloaz war-lerc'h, e 1536, e voe kaset ensellerien d'ober war-dro aferioù speredel ar manatioù. E miz Meurzh ez erruas an doktor John Vaughan, leuriad Thomas Cromwell, en abati Tyndyrn ; a-c'houde e weladenn e skrivas d'ar roue e oa an abati unan eus an tiez a oa gwallgaset-bras, dre brouenn ar c'hleved. Un nebeud sizhunvezhioù diwezhatoc'h e voe embannet ul lezenn a c'hourc'hemenne ma vije serret kement manati nebeutoc'h eget 12 manac'h ennañ ha nebeutoc'h eget £200 a gorvoder bloaziek. War-dro 200 ti a yeas da get er bloavezhioù 1536 ha 1537, hag e 1540 e oa bet lamet an holl vanatioù hag abatioù.
Evit a sell ouzh Tyndyrn, 12 manac'h a oa ennañ e 1536 ha da £238 e save e gorvoder bloaziek – ar pezh ne viras ket outañ a vezañ serret d'an 3 a viz Gwengolo 1536. Renablet ha priziet e voe madoù an abati kent bezañ kaset da deñzor ar roue. Ar savadur hag an douaroù a voe roet da Henry Somerset, eil kont Worcester (c. 1496-1549). Ne fellas ket d'ar perc'henn nevez bevañ e Tyndyrn. Ne voe ket distrujet an abati kerkent : a-nebeudoù e voe dismantret ; e 1541 e voe teuzet plom an toennoù gant plomerien ar roue, hag e 1545 pe 1546 e paeas ar c'hont Henry £217 evit plom ha kleier o tont eus an abati aet da get.
Hêrezh
E 1901, ar Gurunenn a brenas an abati digant Henry Adelbert Wellington FitzRoy Somerset, 9 dug Beaufort, en eskemm ouzh £15 000. Da savadur istorel e voe lakaet, ha kempennet gant ar Stad neuze.
Loch Mhòrair
Loch Mhòrair (Loch Morar e saozneg) zo ul loc'h e distrig Loch Abar, e Bro-Skos. Un "euzhvil" a vije o vevañ en he dourioù, moranvet Mòrag.
Hansi
Jean-Jacques Waltz, alias Hansi hag Oncle Hansi, bet ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1873 e Kolmer ha marvet d'an 10 a viz Even 1951 e Kolmer ivez, a oa ur skeudennaouer elzasat ha gall.
Cleveland
Cleveland zo un anv-lec'h saoznek, deuet eus ur gontelezh kozh e Bro-Saoz, ha skignet dre SUA abalamour ma oa anv-tiegezh ur prezidant. Koulskoude, eo brudetoc'h c'hoazh evel anv kêr Cleveland (Ohio), en Ohio, e SUA.
Colonna (Italia)
Colonna zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Madame Hermet
Madame Hermet zo ur gontadenn gant Guy de Maupassant e 1887.
Istor
Embannet e oa bet e Gil Blas an 18 a viz Genver 1887, sinet Maufrigneuse.
Adembannet e oa bet 1912 en dastumad dalif Misti gant Paul Ollendorff.
E 1967 e oa bet adembannet gant Le Livre de poche.
An danevell
Emañ an daneveller o weladenniñ ti ar folled, ambrouget gant ar medisin.
Cymbirhynchus macrorhynchos
Cymbirhynchus macrorhynchos a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae. Ar spesad nemetañ an hini eo er genad Cymbirhynchus.
Madame Hermet
An danevell
Kontañ a ra an daneveller ne blij dezhañ nemet ar maouezed dimezet, ha muioc'h c'hoazh pa blij dezhañ o gwazed ivez. Hag eñ da gomz eus an hini diwezhañ he deus ur c'hazh anvet Misti.
Cymbirhynchus macrorhynchos
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ : er c'hoadegi trovanel hag istrovanel eus Brunei, Indonezia, Kambodja, Laos, Malaysia, Myanmar, Singapour, Thailand ha Viêt Nam.
Cleveland
Tud
<!--
Traoù arall
-->
Neodrepanis hypoxantha
Neodrepanis hypoxantha a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Philepittidae.
Kenvreuriezh ar Fianniz
Kenvreuriezh ar Fianniz (Bráithreachas na bhFíníní, Fenian Brotherhood) a oa un aozadur republikan iwerzhonat diazezet e SUA e 1858 gant John O'Mahony ha Michael Doheny. Ar strollad a voe un diaraoger ag ar Clan na Gael ("tiegezh ar Ouezeled"), un aozadur damheñval ouzh ar genvreuriezh iwerzhonat republikan. An izili a veze anvet ar "Fianna". Ar c'helennour gouezelat O'Mahony a zibabas an anv tennet diouzh ur strollad gwengelel a vrezelourion Iwerzhon hag a veze renet gant Fionn mac Cumhaill. An aozadur a stourme evit dizalc'hiezh Iwerzhon.
Villa medicea di Lappeggi
Ar Villa medicea di Lappeggi zo ur genkiz etre Antella ha Grassina, frazioni eus Bagno a Ripoli, er via di Lappeggi 42, nepell eus harzoù gevret kumun Firenze.
Campillo de Aragón
Campillo de Aragón  zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
Colleferro
Colleferro zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Loch Tatha
Loch Tatha (Loch Tay e saozneg) zo ul loc'h e kontelezh Perth, Bro-Skos.
Loch Eireachd
Loch Eireachd (Loch Ericht e saozneg) zo ul loc'h e Perth ha Kinross, Bro-Skos.
Loch Obha
Loch Obha (Loch Awe e saozneg) zo ul loc'h en Argyll ha Bute, en Uheldirioù Bro-Skos. Trede lenn brasañ dour dous Bro-Skos eo. Inizi zo evel Innis Chonaill hag Inishail.
Corydon
Corydon a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1828 gant ar skiantour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Loch Obha
Pesket e vez dluzhed hag eoged enni. Evel evit un toullad loc'hoù all eus Bro-Skos e lavarer ez eus ul loen mojennel o vevañ en he dourioù: amañ e vije ur silienn.
Corydon
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Corydon sumatranus.
Loch Obha
Dismantroù Kastell Inbhir Aora a zo war he ribloù, unan eus ar re ar muiañ luc'hskeudennet er vro. Korn-bro klann ar re Artair e oa.
Tyncelyn
Tyncelyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Lledrod, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 138 km eus Kerdiz.
Malala Yousafzai
Malala Yousafzai (ملاله یوسفزۍ e pachtoueg) (ganet d'an 12 a viz Gouere 1997) zo ur plac'h yaouank eus Pakistan a stourm evit gwirioù ar merc'hed en he bro, ha dreist-holl evit ar gwir dezho da vont d'ar skol. Hi eo ar yaouankañ den biskoazh en deus bet Priz Nobel ar Peoc'h.
Brud
E 2009 he doa savet ur blog ma skrive pegen diaes e oa he buhez dindan gwask an Dalibaned e Traoñienn Swat e Pakistan D'an 9 a viz Here 2012 e voe gloazet en he fenn pa voe tennet warni gant un Taliban. Graet e voe war he zro en un ospital e Birmingham, e Bro-Saoz, hag a-benn miz Meurzh 2013 e c'hallas mont d'ar skol en-dro, met e Birmingham ar wech-se. .
Garedonoù
D'an 12 a viz Gouere 2013 e reas Malala Yousafzai ur brezegenn e sez Aozadur ar Broadoù Unanet ma c'houlenne ar frankiz da vont d'ar skol evit an holl, hag e miz Gwengolo 2013 e voe graet digoradur ofisiel Levraoueg Birmingham ganti. Hi eo an den yaouankañ biskoazh en deus bet ar Priz Sakharov, e 2013. E meur a vro all (Sveden, Kanada...) eo bet enoret e meur a zoare.
"Devezh Malala" a vez lidet d'an 10 a viz Du gant Aozadur ar Broadoù Unanet E miz Here 2014 en deus divizet poellgor Priz Nobel ar Peoc'h reiñ Priz 2014 dezhi ha da g-Kailash Satyarthi, ur stourmer evit gwirioù ar vugale ivez. .
Triton
Triton a c'hall bezañ meur a dra:
Herrera de los Navarros
Herrera de los Navarros  zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
Cwm-bach
Cwm-bach, pe Cwmbach pe Cwm Bach, zo un anv-lec'h kembraek.
Gerdarzh
Diwar cwm (saonenn), ha bach (bihan).
Icterus
Icterus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glazaoured, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
O c'havout holl en Amerika.
Plas
Plas zo ur ger kembraek stank el lec'hanvadurezh, hag a dalv kement ha ferm, mereuri.
Argelato
Argelato a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Capel Gwyn
Capel Gwyn zo ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin.
Henderson
Henderson zo un anv-tiegezh a orin eus Bro-Skos, deuet da vout anv-lec'h.
Lândia
Tostik da gant anv kumunioù e Brazil zo bet savet diwar ar ger saoznek land, ha peget an dibenn latin ia outañ
Akt Gouarnamant Kembre 2006
Akt Gouarnamant Kembre 2006 (c 32) zo un Akt eus Parlamant ar Rouantelezh-Unanet da gempenn ar Vodadeg Vroadel evit Kembre (anvet Senedd bremañ) evit reiñ muioc'h a c'halloudoù dezhi. Gant an Akt e voe krouet ur sistem gouarnamant gant ul lodenn oberiant diwar al lodenn lezenniñ, hag a rank respont dezhi.
Divizoù
Divizet e voe gant an Akt-mañ :
An Asant real a resevas al lezenn d'ar.
Burutelladennoù
Embann ar reas Plaid Cymru ned ae ket pell a-walc'h an Akt dre ma ne roe ket ur parlamant peur-oberiant.
Lândia
C
19.	Cacaulândia (RO) 20.	Cafelândia (PR) 21.	Cafelândia (SP) 22.	Carmolândia (TO) 23.	Catolândia (BA) 24.	Cidelândia (MA) 25.	Clevelândia (PR) 26.	Cordislândia (MG) 27.	Cravolândia (BA) 28.	Cristalândia (TO) 29.	Cristalândia do Piauí (PI) 30.	Crucilândia (MG) 31.	Curvelândia (MT)
D
32.	Damolândia (GO) 33.	Divinolândia de Minas (MG) 34.	Divinolândia (SP) 35.	Doverlândia (GO)
E
36.	Epitaciolândia (AC)
F
37.	Felixlândia (MG) 38.	Funilândia (MG)
Capel Hendre
Capel Hendre zo ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin.
Cymbirhynchus
Cymbirhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1830 gant ar loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Razh Polinezia
Razh Polinezia (Rattus exulans) zo ur c'hrigner a-orin eus gevred Azia hag a vev bremañ en darn vrasañ eus inizi ar meurvor Habask.
Roue Uhel Iwerzhon
Roue Uhel Iwerzhon (Ardrí na hÉireann) a oa un titl roueel en Iwerzhon Ouezelek dalc'het gant roue ar rouaned, hag a rene war Iwerzhon a-bezh. Roet e voe da rouaned istorel kement ha da dudennoù gwengelel pe hanter-wengelel eus ar grennamzer uhel.
Ul lignez didorr a Rouaned Veur a gaver e lennegezh krennamzerel Iwerzhon, hag a rene adal Run Tara war un urzhaz a rouaned izeloc'h. Istorourion a lavar e oa bet krouet an aozadur-se en gant meur a diegezh galloudus. John T. Koch a zisklerias: "Daoust ma vije aotreet Roue Uhel Iwerzhon (pe Roue Tara) da ren war ar rouaned arall eus Iwerzhon hervez al lezenn, ne c'halle ket mestroniañ an enezenn a-bezh a-raok an IX kantved e gwirionez".
Ar soñj ag ur roueelezh vroadel a greskas e-pad oadvezh ar Vikinged. Galloud ar Roue Uhel a c'halle mont ha dont, hogen biskoazh n'o devoa a-walc'h a c'halloud evit ren war ar vro a-bezh. Ur roll merour en devoa kentoc'h evit derc'hel ar peoc'h etre ar rouaned arall dindanañ.
Tynewydd (Ceredigion)
Tynewydd, Ceredigion zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Y Ferwig, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 118,5 km eus Kerdiz.
Civitella San Paolo
Civitella San Paolo zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Ramón
Ramón zo un anv-badez spagnolek roet d'ar baotred.
Tonkam
Tonkam zo un embregerezh gall, arbennikaet war embann mangaoù japanat. Savet e oa gant un ti embann, krouet e 1994, ul levraoueg hag ur servij gwerzh dre lizher. E jmiz Genver 2014, an embannadurioù Tonkam a zo bet kendeuzet gant an embannadurioù Delcourt ha deuet eo da vezañ dastumadennoù anvet:
Ach
Keginerezh
200px|thumb|right|[[Bloody Mary (evaj)|Bloody Mary]] Legumaj ha spis eo an ach.
Reno (departamant)
Reno a oa un departamant e hanternoz Rouantelezh Italia, krouet gant Napoleon Iañ, impalaer ar C'hallaoued, e 1804, ha Roue Italia e 1805. Anvet e oa diwar-lerc'h ar Stêr Reno. Bologna e oa ar pennlec'h.
Priñselezh Lichtenberg
Priñselezh Lichtenberg (Fürstentum Lichtenberg en alamaneg ) zo bet ur briñselezh en Alamagn etre 1815 ha 1834.
Istor
Goude trec'h an armeoù kenunanet en emgann Waterloo, d'an 9 a viz Even 1815, e voe savet priñselezh Lichtenberg gant Kendalc'h Vienna, en 1819,
Gwerzhet e voe ar briñselezh da Prusia en 1834.
San Pietro in Casale
San Pietro in Casale  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Loch Ma-ruibhe
Loch Ma-ruibhe (Loch Maree e saozneg) zo ul loc'h e gwalarn Uheldirioù Bro-Skos. Kontet eo da vezañ an hini vravañ eus an Uheldirioù.
Enezennoù
Enezennoù a zo el loc'h:
Euzhvil
Un euzhvil a vije o vevañ el loc'h, anvet Muc-sheilch(e).
San Lazzaro di Savena
San Lazzaro di Savena  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Aled
Aled (skrivet Alet, hag Aleth alies, e galleg; Aletum e latin) a oa kêr bennañ ar bobl Kuriosolited war-lerc'h amzervezh Kersaout, war lez dehou aber ar stêr Renk. Hiziv emañ e Sant-Servan, kumun gozh enteuzet e kêr Sant-Maloù.
Amzer ar Gelted
Tud zo bet eno adal Nevezoadvezh ar Maen. Fenikianed zo tremenet aze a-raok mont gant ar stêr Renk, ha lezet o deus ur groaz kizellet er roc'h (anse Saint-Père). Kenwerzh a raent gant Enez Vreizh.
En 80 kent JK e teuas Kuriosolited, unan eus Pobloù Arvorig, da sevel ur gêr, hag a deuas da vout o fennkêr. En amzer-hont e oa izeloc'h ar mor, 8 m izeloc'h eget bremañ.
Amzer ar Romaned
Dalc'het e voe kêr gant ar Romaned ha c'hwezet e voe an tan enni ganto er bloaz 10, evit rediañ an dud da vont da chom da Gersaout. Dont a reas Aled da vezañ Reginca, diwar anv ar stêr Renk. Savet e voe tier e maen. Eno e voe diazezet soudarded roman anvet Martentes (soudarded Meurzh).
War-dro 270 e voe mogeriet Aled, a-hed 1 800 m, savet tourioù, aozet straedoù. Div zor a oa da vont enni, ha kreskiñ a reas oberiantiz porzh Reginca.
El lennegezh vrezhonek
Gant Aleth en devoa graet Zavier Langleiz el levrenn I (Marzhin) eus e Romant ar roue Arzhur (Al Liamm, 1975) : « Goude o devout douaret e Breizh-Vihan, e porzh Aleth — pe, ma fell deoc'h e Sant-Malo, evit reiñ da Aleth e anv bremañ — Marzhin hag e vignoned a zivizas kenderc'hel da veajiñ a-gevret betek en tu all da Roazhon. [...].», pajennoù 112-113.
Lec'hanvadurezh
Gant anv Aled eo savet hini ar paou "Poualed" (Clos-Poulet e galleg) a gaver en anv Sant-Pêr-Poualed da skouer.
Morilhon bihan
Ar morilhon bihan (Aythya affinis) a zo un evn palvezek hag a vev en Amerika an norzh.
Maria Portugal (1264-1304)
Maria de Portugal, ganet e Coimbra d'an 21 a viz Du 1264 ha marvet e Coimbra d'ar 6 a viz Mezheven 1304, a oa infantez Portugal, merc'h d'ar roue Afonso III ha d'e eil pried Beatriz Kastilha ha Guzmán (1242-1303).
Tremen a reas he buhez e kêr Coimbra. Mont a reas da leanez hag e kouent an Donas Cónegas de São João edo o chom, tost da vanati Santa Cruz de Coimbra.
Gonzalo Canale
thumb|220px
Gonzalo Canale a zo ur rugbier italian ganet e Córdoba (Arc'hantina) d'an 11 a viz Du 1982. C'hoarier kreiz eo war an dachenn gant ASM Clermont Auvergne ha gant skipailh rugbi Italia. E Italia e oa abaoe daou vloaz p'eo bet dibabet ar wech kentañ evit c'hoari gant an Azzurri e 2003. Div Gib ar Bed en deus c'hoariet ganto ha lidet en deus e hanterkantvet dibab e fin 2009. Sinet en deus gant Clermont e 2005 goude krogadoù european mat gant e skipailh Treviso.
San Giovanni in Persiceto
San Giovanni in Persiceto a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Hendre
Hendre zo un anv-lec'h kembraek.
Zola Predosa
Zola Predosa a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Gavin Williams
thumb|190px
My Last Duchess
My Last Duchess (Ma dugez diwezhañ) zo ur varzhoneg gant ar barzh saoz Robert Browning embannet e 1842 en dastumad Dramatic Lyrics.
Savet eo bet d'ober anv eus marv Lucrezia di Cosimo de' Medici (Firenze, 14 a viz C'hwevrer 1545 – Ferrara, 21 a viz Ebrel 1562), merc'h d'an Dug Meur Cosimo I de' Medici hag Eleonora di Toledo, hag a voe gwreg kentañ Alfonso II d'Este, dug Modena ha Ferrara. Krediñ a reer e voe kontammet gant he fried. Dimezet e oa Lucrezia da 14 vloaz da Alfonso, hag eñ 25 bloaz.
Meneget e vez ar pezh-mañ evel skouer a unangomzoù dramatek, hag e-touez gwellaén oberennoù Robert Browning.
Ar Vorganez Vihan
Ar Vorganez Vihan (Den lille havfrue e daneg) zo ur gontadenn skrivet gant Hans Christian Andersen. Kontañ a ra istor ur vorganez a fell dezhi paouez da vevañ er mor evel morganez ha dont da vezañ ur plac'h yaouank.
Embannet e voe ar gontadenn evit ar wech kentañ e 1837. Abaoe eo bet adembannet meur a wech hag e meur a stumm.
Hervez displegerien zo e vefe bet skrivet ar gontadenn-mañ evit disklêriañ karantez an aozer da gCollin, mab e vadoberour, en doa nac’het respont da santimantoù Andersen hag embannet e soñj dimeziñ er mare-se,.
Drill instructor
Un drill instructor ("kelenner embregañ") zo un ofiser eus ul lu pe ur poliser kefridiet gant gourdoniñ ar soudarded, dreist-holl an nevezianted. Disheñvel e c'hell bezañ palioù ar gelennerien-se hervez ar broioù. En United States Armed Forces e vezont kefridiet gant gourdoniñ ar soudarded nevez e-pad ar stummadur diazez nemetken.
Morilhon Amerika
Morilhon Amerika (Aythya americana) a zo un evn palvezek.
Anenez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika,.
Noicàttaro
Noicàttaro zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
Ar gentel sonerezh
Ar gentel sonerezh (De muziekles) a zo ul livadur bet livet gant Johannes Vermeer etre 1662 ha 1665. Gwelet e vez ur plac'h yaouank o teskiñ seniñ. Gallout a reer gwelout an daolenn-se er Royal Collection, e Saint James's Palace e Londrez.
Crannog
Ur c'hrannog (diwar an iwerzhoneg crannóg) a zo enezenn naturel pe savet gant an dud da dalvezout da annez, en ul lenn pe ul loc'h, e Bro-Skos hag Iwerzhon, graet dreist-holl e-pad an Neolitik.
Hebron (Sir Gaerfyrddin)
Hebron zo ur gêriadenn eus Sir Gaerfyrddin. Dont a ra an anv eus kêr Hebron, meneget en Testamant Kozh.
Joe DiMaggio
Joe DiMaggio, bet ganet Giuseppe Paolo DiMaggio d'ar 25 a viz Du 1914 e Martinez (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 8 a viz Meurzh 1999 e Hollywood (Florida, Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur c'hoarier baseball stadunanat.
An hini a veze lesanvet "Joltin' Joe" pe "The Yankee Clipper" a oa chomet e vicher-pad er memes kleub mojennel : New York Yankees.
Anavezet eo ivez evel eil gwaz an aktourez Marilyn Monroe : dimezet d'ar 14 a viz Genver 1954 e San Francisco, terriñ a rejont o nask nav mizvezh diwezhatoc'h.
Kanaouenn
Un nebeud gerioù e-barzh ar ganaouenn Mrs. Robinson gant Simon & Garfunkel a ra meneg anezhañ :
Lezenn Kembre
Lezenn Kembre (kembraeg :Cyfraith Cymru ; saozneg : Welsh Law) zo ul lodenn emren eus Lezenn Bro-Saoz, aozet gant al lezenn votet gant ar Senedd evit Kembre.
Molfetta
Molfetta zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
Lezenn Kembre
Ul lodenn eo eus reizhiad lezennel Bro-Saoz ha Kembre, unan eus an teir reizhiad a zo en implij er Rouantelezh-Unanet. Abalamour d'an Dereadur (Datganoli i Gymru) e 1998, emañ Lezenn Kembre o pellaat diouzh Lezenn Bro-Saoz dre al lezennoù votet gant ar Senedd, dre ma c'hell hennezh lezenniñ war tachennoù nann-miret.
Abaoe Akt Gouarnamant Kembre 2006 e krou ar Senedd lezennoù, ha pep hini anezho zo anvet Akt Senedd Cymru. Pa oa bet votet Muzul adframmañ NHS Kembre e 2008 e voe ar wezh kentañ abaoe 500 vloaz ma oa bet savet ul lezenn e Kembre, pa oa bet kemeret lelc'h Cyfraith Hywel, ur stumm eus al Lezennoù Keltiek, gant Lezenn Bro-Saoz dre Akt Lezennoù Kembre e 1535 ha 1542 dindan ren ar roue Herri VIII.
The Chronicles of Riddick (disheñvelout)
The Chronicles of Riddick  berraet e Riddick, a zo ur frañchiz skiant-faltazi krouet e 2000 gant David Twohy o heuliañ troioù-kaer an dudenn Riddick un enep-haroz eus ar ouenn furian.
Hebron
Hebron zo un anv hebreek, hag anv meur a lec'h.
Helle Thorning-Schmidt
Helle Thorning-Schmidt (distaget [ˈhɛlə ˈtoɐ̯neŋ ˈsmed] e daneg), ganet e Rødovre d’ar 14 a viz Kerzu 1966, zo bet e penn ar strollad danat Socialdemokraterne pe Socialdemokratiet (strollad sokial-demokrat) eus 2005 da 2015. Kentañ ministr Danmark eo bet eus miz Here 2011 betek miz Mezheven 2015.
Y Ferwig
Y Ferwig zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Kembre, e kreisteiz kontelezh Ceredigion, 147 km eus Kerdiz.
Helle Thorning-Schmidt
Studioù skiantoù politikel he deus graet e Skol-Veur Kopenhagen hag e Skolaj Europa e Brugge. Goude-se he deus labouret evit ar strollad sokial-demokrat e Parlamant Europa e Brusel. Etre 1997 ha 1999 e oa o labourat evit ar sindikad danat Landsorganisationen i Danmark (LO). Etre 1999 ha 2004 e oa dilennet e Parlamant Europa, en anv ar strollad sokial-demokrat. Dilennet e oa bet da Barlamant Danmark, ar Folketing, e miz Ebrel 2005. Adalek ar bloavezh 2005 ivez eo bet e penn ar strollad Socialdemokraterne. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr d’an 3 a viz Here 2011, goude trec’h he strollad e dilennadeg ar 15 a viz Gwengolo 2011. E Mezhevn 2015 e oa bet kemeret he lerc'h gant Lars Løkke Rasmussen.
Y Ferwig
E 2011 e oa poblet gant 1 180 a dud, ha 700 anezho (60,4%) a oa kembraegerien.
Maria Portugal (1342-1367)
Maria Portugal (1342-1367), a oa infantez Portugal. Merc'h e oa da Pedro Iañ Portugal, ha da Constança Manuel, eus Rouantelezh Kastilha.
Maez-Notarioù
Maez-Notarioù zo ul lec'hienn gentistorel en enez Eusa.
Maria Portugal (1342-1367)
Dimeziñ
E 1354 e voe dimezet d'ur c'henderv, Fernando Aragon, markiz Tortosa, infant Aragon. Hennezh a oa ganet e 1329, hag a oa pemzek vloaz koshoc'h eviti. Mab e oa da Leonor Kastilha, infantez Kastilha, ha d'ar roue Alfonso IV Aragon. Bugel ebet n'o doe: gaonac'h e oa Maria.
Lazhet e voe Fernando e 1363, gant e hantervreur Pedro IV Aragon.
Goude
Daou dra disheñvel a gonter.
Distro
Distreiñ a reas Maria da Bortugal. Mervel a reas e 1367, da 25 bloaz, e kêr Aveiro, ha beziet e voe e Kouent Coimbra.
Noci
Noci  zo ur gumun en Italia, e proviñs Bari, e Puglia.
Maria Portugal (1342-1367)
Chomadenn
Chom a reas Maria en Aragon ur pennad. E 1370 e reas anaoudegezh gant un denjentil eus kêr Genova, Badasal de Espínola, hervez kronikenn Fernão Lopes (1380-1460) kronikour portugalat. Mervel a reas neuze goude 1371.
Maez-Notarioù
E beg uhelañ an enezenn (65 m) emañ an aspadennoù-se eus ur gêriadenn vras, furchet abaoe 1988. Annezet e voe da vare Oadvezh an arem hag Oadvezh an houarn ha diskouezet eo bet e veze gounezet edeier, graet gwiadoù ha podoù ha produet arem. Meur a gantad a annezidi a oa o chom e tier o frammoù koad ha pri, renket ent-reoliek.
Belged
Belged pe Belgae (e latin) e oa anv ur c'hengevredad bras a bobloù kelt a oa o chom en Galia an Hanternoz, etre Mor Breizh, lez kleiz ar Roen, lez hanternoz ar stêr Saena, adalek an trede kantved kent JK da vihanañ. Ne oant ket ur bobl eta, met un emglev politikel. Julius Caesar en deus graet meneg anezho meur a wech en e levr-brezel, De Bello Gallico. Darn eus pobloù kreisteiz Enez Vreizh ivez a oa Belgae.
Istor
Trevadennet o devoa kreisteiz Enez Vreizh.
O anv a voe roet gant ar Romaned d'o froviñs Gallia Belgica. En e voe roet d'ur rouantelezh nevez, hini Belgia. Belgiz avat eo a vez graet eus tud Belgia, ar rouantelezh a hiriv.
Wenallt (Ceredigion)
Wenallt zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trawsgoed, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 108,1 km eus Kerdiz.
Akt Gouarnamant Kembre 1998
Votet e voe e 1998 gant ar gouarnamant Labour da grouiñ ur Vodadeg Kembreat, da reiñ ur gouarnamant emren da Gembre. Ar Vodadeg zo anavezet bremañ evel Senedd Cymru, « Parlamant Kembre ».
Abalamour d'an Akt e voe staliet ar Vodadeg Vroadel e 1999, goude ur referendom dalc'het e 1997 hag a zegemeras krouidigezh ur Parlamant deroet da Gembre.
Divizoù
An Akt a embann an divizoù listennet amañ da-heul.
Sruighlea
Sruighlea (e gouezeleg, distaget ), Stirling (e saozneg, distaget ), a zo ur gêr eus Bro-Skos, war lez ar Forth, ha pennlec'h ar c'huzulva anvet heñvel. Brudet eo he c'hastell. E 2008, e oa 38 700 a dud o chom e kêr, ha gant kêrioù kenstok, Bannockburn ha kêr vihan Bridge of Allan, ouzhpenn 45 750 a dud.
Serilophus
Serilophus a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1837 gant ar skiantour saoz William Swainson (1789-1855).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Serilophus lunatus.
Aerodramus fuciphagus
Aerodramus fuciphagus a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Apodidae.
Doareoù pennañ
An neizhioù anezhañ, savet diwar halv kaletaet, a vez graet gante da fardañ soubennoù o ferzhioù orgedus a-hervez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Bernières-sur-Mer
Bernières-sur-Mer a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
left|thumb|Kanadianed o tilestrañ e Bernières
Eil brezel-bed: Bernières-sur-Mer a voe ul lodenn eus tachenn dilestrañ Juno Beach e-pad an Dilestradeg e Normandi d'ar 6 a viz Even 1944.
Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin
Ofiser ha plac'h o c'hoarzhin a zo ul livadur livet gant Johannes Vermeer e-tro 1657 hag a c'haller gwelout e The Frick Collection e New York.
Dodenn ar merc'hed hag o danvez-pried a oa un dodenn a veze kavet kalz en arzoù izelvroat. Implijet eo bet an dodenn-se gant Vermeer a-benn labourat war ar gouloù. Trolinenn deñval an ofiser a zegas donder d'an daolenn, hag ez eo gwall zisheñvel diouzh ar gouloù a weler war ar plac'h hag an holl draoù azo er pezh m'emaint ennañ. Ar gartenn a weler ouzh ar voger a voe embannet e 1621. Ar gartenn-se, koulz hag ar c'hadorioù, a weler e taolennoù all gant Vermeer.
Kumuniezh kumunioù Treger-Uhel
Kumuniezh kumunioù Treger-Uhel a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù eo.
Istor
Savet eo bet e 2013, diwar gendeuziñ div gumuniezh kumunioù koshoc'h, Kumuniezh kumunioù Bro ar Roc'h ha hini an Teir Stêr.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Treger-Uhel a yae 15 kumun d'ober anezhi:
Met piv eo Belfegor? II dindan maskl Belfegor
'''Met piv eo Belfegor ? Dindan maskl Belfegor''' zo titl da c'hortoz ur film da vezañ embannet e miz Gwengolo 2018. Eil lodenn un heuliad filmoù e brezhoneg, Met piv eo Belfegor, eo. An istor a dremen a-raok hini ar c'hentañ film Met piv eo Belfegor ?, hag a ro tro da welet yaouankiz Arzhur Bernede.
Filmet eo bet an darn eus ar film berr d'ar sadorn 2 a viz Even 2018. Skignet eo bet evit ar wech kentañ er Ciné manivel e Redon d'an 28 a viz Gwengolo 2018.
Kampionad Trinidad ha Tobago an echedoù
Kampionad Trinidad ha Tobago an echedoù eo kampionad  hiniennel broadel an echedoù e  Trinidad ha Tobago. E 1938, 1940, 1941, 1943, 1960, 1962 ha 1963 ne voe ket a dournamant. Abaoe 1982 e vez aozet kampionad ar maouezi.
Lieskampioned
Trizek gwezh ez eas ar maout gant Christo Cave, eizh gwezh gant Ryan Harper, c’hwec’h gwezh gant George E. C. Stanford, pemp gwezh gant Frederick Edward Brassington, peder gant Fred Sabga ha teir gant Carl Brown ha Shawn Tavares. Kampionad ar maouezi a voe gounezet nav gwezh gant Aditi Soondarsingh.
Marina Ginestà
Marina Ginestà Coloma (Toloza, 29 a viz Genver 1919 – Pariz, 6 a viz Genver 2014) a oa ur gomunourez e-pad Eil Republik Spagn ha brezel Spagn.
Brudet e voe abalamour d'ul luc'hskeudenn kemeret d'an 21 a viz Gouhere 1936 gant an Alaman Hans Gutmann (Juan Guzmán) war toenn an Hotel Colón e Barcelona, pa ne oa nemet 17 vloaz a-boan. Jubennourez e oa ivez gant kazetenner ar Pravda, Mic'hail Koltsov.
Micherourien e oa he zud, divroet eus Spagn : Empar (Amparo) Coloma Chalmeta, a oa eus Valencia, ha Bruno Ginestà Manubens, eus Manresa (proviñs Barcelona). Hi e oa an eil eus daou vugel ar priedoù Ginestà-Coloma : he breur Albert, ganet e 1916 e Toloza evelti. He mamm-gozh a-berzh mamm, Micaela Chalmeta, a oa emsaverez sokialourez, gwregelourez ha kevelouriourez e Katalonia, ha perzh a gemeras e darvoudoù ar Semana Trágica e 1909. He zad-kozh a-berzh mamm, Joan Coloma, a oa emsaver e skourr katalan ar PSOE.
Kastell Sruighlea
Kastell Sruighlea zo ur c'hastell e kêr Sruighlea, e Bro-Skos. Unan eus kestell brasañ ha pouezusañ ar vro eo, savet war un dorgenn, a-us kreiz kêr. Ur monumant istorel eo, meret gant Historic Scotland, aozadur savadurioù istorel Bro-Skos. Meur a hini eus rouaned ha rouanezed Bro-Skos a voe kurunennet e kastell Sruighlea, hag en o zouez Mari Stuart e 1542.
Menez Suribachi
Ar Menez Suribachi (japaneg : 摺鉢山, Suribachiyama) zo ur menez 169 metrad uhelder zo e gevred enezenn Iwo Jima (graet e vez Iō-tō anezhi hiziv an deiz) e Gwalarn ar Meurvor Habask. Ul lodenn eus isprefediezh Ogasawara eo, Tokyo, Japan.
Brudet e voe an enezenn abalamour da Emgann Iwo Jima (19 a viz C'hwevrer - 26 a viz Meurzh 1945) ma stourmas krog-ha-krog korf an US Marines gant Lu Impalaeriezh Japan. Eno e voe tennet ar poltred hollvrudet Raising the Flag on Iwo Jima
Shōgakukan
thumb|right|200px|Burevioù Shōgakukan e [[Tokyo]] Shogakukan Inc. (japaneg : 株式会社小学館, da lavaret eo ti ar skol kentañ derez) a zo un ti-embann levrioù eus Japan. Krouet eo bet d'an 8 a viz Eost 1922. Mangaoù, magazinoù, DVDoù ha geriadurioù a vez embannet ganto.
Gant Shōgakukan e voe krouet an ti-embann Shūeisha e 1925, ha gant Shūeisha e voe krouet Hakusensha e 1973. Hiziv an deiz ez eo distag an tri emberegrezh-se. Gant un dek ti-embann bennak all ez eont d'ober keiretsu Hitotsubashi, unan eus ar strolloù embregerezhioù embann brasañ e Japan.
Legumaj
thumb|Legumaj diseurt thumb|Legumaj en douar Al legumaj (pe louzoù-kegin) zo plant a vez gounezet gant an dud evit bezañ debret, an hollad anezho pe ul lodenn anezho hepken. Legumaj a reer ivez eus al lodennoù-se, a c'hall bezañ bleuñv, delioù, korzennoù, gwrizioù, torzhelloù pe frouezh, gant ma ne vint ket dous. N'eo ket ur ger skiantel avat ha war dachenn ar boued e vez implijet kentoc'h eget war hini ar plant. A-wechoù e lakaer ivez an togoù-touseg hag ar bezhin en o zouez, dre ma vezont debret ivez.
E-touez ar plant a vez debret o delioù e c'haller menegiñ al letuz ; e-mesk ar re a vez debret o c'horzennoù emañ an asperjez ; ar c'harotez zo gwrizioù, ar c'haol-fleur zo bleunioù. E-touez ar frouezh a vez implijet da legumaj e c'haller menegiñ an tomatez hag e-mesk ar re a vez debret o greun emañ ar piz pe ar maiz.
Alessandro Gonzaga (1427-1466)
Alessandro Gonzaga (Mantova, 1427–1466) a oa un den eus Tiegezh Gonzaga Mantova.
E vuhez
Mab e oa da Gianfrancesco Iañ Gonzaga, kentañ markiz Mantova, ha da Paola Malatesta, a oa merc'h da Carlo Iañ Malatesta aotrou Rimini.
Dimeziñ a reas da Ippolita Sforza, merc'h da Federico Sforza, kont Santa Fiora.
E 1446 e timezas da Agnese da Montefeltro, merc'h da Guidantonio, kont Urbino, ha da Caterina Colonna, c'hoar d'ar c'hardinal Prospero Colonna, un niz d'ar pab Martinus V, met bugel ebet n'o doe.
Pa intañvas e 1456 ez eas da birc'hirinañ d'an Douar Santel, hag e 1457 ez eas da lean gant Urzh Sant'Ambrogio ad Nemus e Milano, ha goude da gouent san Nicolò e Mantova, ma varvas e 1466.
Japan Expo
Japan Expo, berraet e Japan, Japex pe JE, zo ur saloñs gall diwar-benn ar sevenadurezh japanat. Lec'h ar saloñs a zo ar parc des expositions de Paris-Nord Villepinte, bep bloaz e vez anezhañ e-penn kentañ miz Gouhere, raloc'h ez eo dalc'het e fin miz Even. Padout a ra pevar devezh pad. Eno e vez tu prenañ mangaoù, c'hoarioù video, tresadennoù-bev japanat anime. Ouzhpenn-se e vez brudet sevenadur Japan dre an arzoù emgannañ, an dilhad, ar sonerezh (J-pop, Jrock, sonerezh hengounel Japan), ar sinema, ar sportoù, ar c'hosplay. Un digarez eo ivez evit an dud a vicher eus Japan ha broioù ar C'hornôg da eskemm ha sinañ kevradoù en ul lec'h prevez, graet Business Center anezhañ.
Maria Portugal, Dugez Parma ha Piacenza
Maria de Guimarães, pe Maria Portugal (1538-1577), Dugez Parma ha Piacenza, a oa merc'h da Duarte Portugal, 4vet Dug Guimarães ha da Isabel de Bragança, ha merc'h-vihan d'ar roue Manuel Iañ Portugal.
Dimezet e voe da Alessandro Farnese (1545-1592), danvez Dug Parma ha Piacenza, gouarnour an Izelvroioù. Kement-se a oa lodek e politikerezh roue Spagn, Felipe II, hag Ottavio Farnese, dug Parma. En Brusel e voe an eured d'an 11 a viz Du 1565, e lez ar roue Felipe II. Ken kaer e oa ar festoù ma hañvalas an dispignoù bezañ re goustus.
E 1566 ez eas Maria hag Alessandro da chom da Parma. Bloaz goude e c'hanas Maria he bugel kentañ.
He marv
Maria a oa deol ken e oa, ha sot-nay gant he fried. Hennezh avat ac'h ae da redek an douilhez gwashañ ma c'halle: e-keit ma veze-eñ oc'h ober al lez da vaouezed pinvidik ez ae-hi d'ober an aluzen d'ar re baour.
Mervel a reas en 1577, da 39 bloaz. Beziet e voe en iliz Santa Maria della Steccata e Parma.
Serilophus lunatus
Serilophus lunatus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae. Ar spesad nemetañ an hini eo er genad Serilophus.
Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged, amprevaned dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an nev isspesad anezhañ : e koadegi Bangladesh, Bhoutan, India, Indonezia, Kambodja, Laos, Malaysia, Myanmar, Nepal, Sina, Thailand ha Viêt-Nam.
Alfonso II d'Este
thumb|Alfonso II d'Este right|thumb|Alfonso II d'Este Alfonso II d'Este, ganet e Ferrara d'an 22 a viz Du 1533, ha marvet eno d'ar 27 a viz Here 1597, a oa mab da Ercole II d'Este ha da Renée Bro-C'hall (pe Renata di Francia en italianeg), mab-bihan da Anna Vreizh eta. Pempvet dug Ferrara e voe adalek 1559 betek e varv.
E vuhez
Kenkent hag anvet da zug e sevenas goulenn ar pab Pi IV a felle dezhañ e vije kaset an dugez Renata da Vro-C'hall en-dro dre ma roe harp d'ar brotestanted en he lez hag e kenskrive gant Jean Calvin a oa deuet d'he gwelout da Ferrara.
E-pad e amzervezh e skedas lez Ferrara muioc'h eget biskoazh, e tegemeras barzhed evel an Tasso, e veze aozet festoù bras, ha fontet arc'hant a-leizh. Klask a reas kreskiñ brud ha bri e zugelezh gant e dri dimeziñ hag e emglev gant an impalaer santel Masimilian II er brezel a-enep an Durked en Hungaria e (1566).
Dimezioù
Teir gwech e timezas:
Pa varvas e voe adkemeret dugelezh Ferrara, douar an Iliz, gant ar pab Klemez VIII ha n'enebas ket Cesare d'Este nemeur, trawalc'h dezhañ bezañ dug Modena. Beziet eo e Ferrara e Manati Corpus Domini.
Lariano
Lariano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Mendoza (kêr)
Kêr Mendoza zo kêr-benn proviñs Mendoza, en Arc'hantina.
Haroz an Unvaniezh Soviedel
Haroz an Unvaniezh Soviedel ( Герой Советского Союза, Gueroï Sovietskogo Soïouza, en ruseg) eo an uhelañ titl a enor a veze roet en URSS
Le Chat (film)
Le Chat (Ar C'hazh) a zo ur film gallek, sevenet gant ar filmaozour gall Pierre Granier-Deferre (1927-2007) e 1971.
An danvez
Emañ Julien ha Clémence Bouin, ur c'houblad kozh divugel, o chom en unan eus bannlevioù Pariz tizhet gant labourioù arneveziñ. War e leve emañ ar gwaz goude bezañ labouret evel micherour-lizherenner e vuhez-pad. Ret e voe d'e wreg paouez gant he micher a arzourez-sirk, ha hi kouezhet war al leur diwar he zrapez : chomet eo mac'hagnet, siwazh dezhi. Goude pemp bloavezh warn-ugent a vuhez voutin n'eo ket ken kreñv an darempredoù etre an daou bried. Gant an amzer o tremen ez eo deuet da vezañ pounner an aergelc'h en ti, petra bennak na fell na da Julien na da gClémence mont kuit. Trenkañ a ra an traoù etreze da vat pa zegemer Julien ur c'hazh ; diskouez a ra an den kozh karantez d'al loenig, ur garantez ouzh Clémence aet da hesk pell amzer 'zo. Treiñ a ra gwarizi ar vaouez kozh e kasoni ha kregiñ gant ur brezel kriz en-dro d'ar paourkaezh kazh...
Bures-les-Monts
Bures-les-Monts a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 19 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Souleuvre-en-Bocage.
Francesco II Gonzaga
thumb|Poltred Francesco II Gonzaga en [[Uffizi, Firenze.]] thumb|right|200px|Isabella d'Este, poltred livet gant [[Tizian]]
Francesco II Gonzaga (Mantova, 1466 – Mantova 1519) a oa condottiero italian. Mab e oa da Federico Iañ Gonzaga, markiz Mantova, ha da Marc'harid Bavaria (1442-1479), c'hoar da zug Bavaria.
E vuhez
En 1483, da 17 vloaz, e oa o servij arme Gian Galeazzo Sforza, dug Milano. En 1484 e varvas e dad hag e voe anvet da markiz Mantova. Adarre e reas condotta gant Milano en 1485 ha 1486. En 1489 avat ez eas da servij Republik Venezia.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1490 da Isabella d'Este‎. Tri bloaz warn-ugent e oa ar gwaz, pemzek vloaz ar wreg. Eizh bugel o doe.
-16
738 Ab Urbe Condita = -16 kent J.-K.
Licenza (Italia)
Licenza zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Met piv eo Belfegor ? (heuliad filmoù)
Met piv eo Belfegor ? eo anv un heuliad filmoù berr breton savet gant skolajidi ha liesidi brezhonegerien Redon. Tri film a ya d'ober an heuliad, an hini gentañ anvet "Met piv eo Belfegor ?" an eil gant an titl "Met piv eo Belfegor? II dindan maskl Belfegor" hag an hini ziwezhañ anvet "Met piv eo Belfegor ? III".
Sant Yann
Sant Yann eo an anv brezhonek a reer
Viromandui
Ar Viromandui, o anv en latin, a oa ur bobl eus kengevredad ar Velged e hanternoz Galia er Iañ kantved kent JK. Anavezet eo o anv dre ma'z eo meneget er skrid De Bello Gallico, savet gant ar jeneral roman Julius Caesar, ma kont penaos ec'h aloubas Galia.
Roud
O anv a zo chomet en anvioù-lec'hioù Vermandois, Vermand, Vermandovillers ha Villemandeur.
Mammennoù
E 7 skrid eo meneget anvioù ar Viromandui :
En enskrivadurioù-mañ ivez eo meneget an anv Viromandui pe hini o c'hêr-benn Augusta :
Trinidad
Trinidad, anv spagnolek an Drinded, zo un anv-lec'h spagnolek, skignet dre Amerika gant ar Spagnoled.
Magliano Romano
Magliano Romano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Trinidad
Relijion
Roet eo bet an anv Trinidad da enoriñ an Drinded kristen.
Trini
Trini eo berradur an anv Trinidad.
Y Gors
Y Gors (New Cross e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trawsgoed, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, etre Southgate er gwalarn hag Abermagwr er gevred. 150 km zo ac'hano da g-Kerdiz.
Un davarn zo, tiez, karrdi, ha park Pen Y Wern.
Ynys Tachwedd
129,6 km zo alese da Kerdiz.
Troed-y-rhiw
Troed-y-rhiw (troad an duchenn) zo un anv kembraek ha hini meur a lec'h e Kembre.
Morilhon Baer
Annez
Bevañ a ra al labous e reter Azia (Manchouria dreist-holl).
Mandela (Italia)
Mandela (Italia) zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Pancho Amat
thumb|Pancho Amat o seniñ an [[Tres (benveg)|tres. ]] Leonel Francisco Amat, anavezetoc'h evel Pancho Amat, ganet Güira de Melena, La Habana, e 1950, zo ur gitarour ha tresero kuban eus ar re wellañ. Labouret en deus war-dro ar sonerezh klasel koulz hag an hini hengounel
E vuhez
E 1971 e savas ar Grupo Manguaré, a renas e-pad 15 vloaz.Kenlabouret en deus gant Joaquín Sabina, Oscar D'León, Pablo Milanés, Rosana, Ry Cooder, Silvio Rodríguez, Víctor Víctor, Yomo Toro, ha Víctor Jara. Bet eo o seniñ en Amerika, Europa ha Japan gant lazoù a bep seurt.
Kenlabouret en deus gant ar rocker spagnol Santiago Auserón er raktres Juan Perro, oc'h implij an tres er rock. Gwelet eo Pancho Amat en Cuba evel un hêr d'ar gitarour meur Arsenio Rodríguez.
Morilhon Aostralia
Ar morilhon Aostralia a zo ur spesad houidi palvezek, Aythya australis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Nyroca australis da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).
Boued
Bevañ a ra diwar loened-dour bihan hag a bak dre splujañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Aostralia  (Tasmania enni) ha mervent Okeania. Pa vez sec'hor e c'hall mont betek an inizi nes evel Ginea Nevez ha Zeland-Nevez.
Nancwnlle
Nancwnlle zo ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz Ceredigion. Emañ hanter-hent etre Aberaeron ha Tregaron. Enni emañ kêriadennoù Bwlch-llan, Abermeurig, Gartheli, Llundain-fach, Llwyn-y-groes, Penuwch, Talsarn ha Trefilan.