cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
François Bayrou
François Bayrou (e galleg, distagadur fonetikel /fʁã.swa·baj.ʁu/), pe Francés Vairon (en okitaneg), a zo anezhañ ur politiker eus Frañs, bet ganet d'ar 25 a viz Mae 1951, e Bordèras (Bearn). Prezidant ar strollad politikel Unvaniezh evit an Demokratelezh C'hall eo-eñ.
War ar renk e oa ivez evit dilennadeg ar Prezidant e 2002 ha bet en doa 6,84% eus ar mouezhioù eztaolet (e Frañs a-bezh). War ar renk e oa evit dont da vezañ Prezidant Republik Frañs e 2007. Bet en doa 22,1% eus ar mouezhioù e Breizh ha 18,57% e Frañs a-bezh. E 2012 e oa war ar renk c'hoazh ha tapet gantañ 9,13% eus ar mouezhioù.
Kanton Outreau
Kanton Outreau a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Etre 1982 ha 1991
Kanton Outreau a ya 3 c'humun d'ober anezhañ er mare-se:
Etre 1991 ha 2015
Kanton Outreau a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
Paloueg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo ar paloueg (palu) komzet e Myanmar.
Kanton Outreau
Abaoe 2015
Kanton Outreau a ya bremañ 11 kumun d'ober anezhañ:
Emdroadur ar boblañs
0 annezed a chom er c'hanton e.
Eszett
Eszett pe scharfes s («s lemm») a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet ß implijet evit skrivañ an alamaneg. N'he deus al lizherenn-mañ stumm ispisial ebet evit ober diouzh ar bennlizherenn.
Implijet eo bet ar skritur ſ + z → ß en alamaneg abaoe ar Grennamzer ha hervez reolennoù reizhskrivañ an alamaneg a-vremañ e vez implijet ß goude ur vogalenn hir ha ss goude ur vogalenn verr, da skouer Fuß (, «troad») ha Fluss (, «stêr»). E Suis hag e Liechtenstein avat ne vez ket implijet ß ken abaoe kentañ hanterenn an, ha graet e vez gant ss en e lec'h.
Implijet e veze ivez ar skritur ſ + s → ß e lec'h s e galleg pa veze skrivet gant an dorn betek ar.
Modave
Modave (e walloneg : Modåve) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Yezhoù tamek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù tamek.
Teir yezh tamek pennañ ez eus:
Hrouseg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo ar hrouseg (hruso, aka pe tenae) komzet en Arunachal Pradesh en India.
Teir rannyezh ez eus:
Kra (lizherenn)
Kra a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet ĸ bet implijet gwechall evit skrivañ ar c'halaallisut evit ober diouzh ar son [q].
Boiry-Sainte-Rictrude
Boiry-Sainte-Rictrude a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Brezel-bed kentañ:
Gwiver
Gwiver (Le Vivier-sur-Mer e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Heng (lizherenn)
Heng a zo anv ul lizherenn latin ispisial skrivet ɧ.
Implijet eo bet a-wechoù e fonologiezh evit ober diouzh ur fonem difetis e saozneg hag a vefe distaget [h] e penn-kentañ ur ger ha [ŋ] e diwezh ur ger, da skouer : hat /ɧat/, thing /θıɧ/ ha hang /ɧaɧ/
Implijet e veze gwechall e diwezh ur ger evit ober diouzh ar son [R] dre skrid evit ar yezhoù mayaek.
Implijet e vez a-wechoù ivez evit skrivañ an tateg.
Imre Kertész
thumbnail|Imre Kertész
Imre Kertész zo ur skrivagner hungarat ganet e Budapest d'an 9 a viz Du 1929. Brudet eo evit bezañ bet bac'het e kampoù nazi Auschwitz ha Buchenwald etre 1944 ha 1945. Dezrevelliñ a ra e vuhez en ul lodenn vat eus e oberennoù. En o zouez emañ Kaddis a meg nem született gyermekért (Kadish evit ar bugel na vo ket ganet).
Aet eo gantañ Priz Nobel al Lennegezh e 2002 (Kentañ Hungarad loreet).
Yezhoù nubiek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù nubiek.
Setu roll ar yezhoù nubiek pennañ:
Skrivet e vez ar yezhoù noubek a-vremañ gant al lizherenneg arabek gant sinoù ispisial evit vogalennoù na vezont ket kavet en arabeg pe gant al lizherenneg latin.
Sant-Pever
Sant-Pever a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger hag en Aodoù-an-Arvor.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
N'ez eus ket.
Istor
Sant-Pever ne oa nemet ur chapel eus Sant-Fieg, he-unan trev eus Plijidi.
Kavell Tiegezh d'Avaugour e oa ur skourr an tiegezh Penteür, ha diskennidi konted Treger.
Kreeg ar gwernioù
Ur yezh aljek eus is-skourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo kreeg ar gwernioù (saozneg: Swampy Cree), komzet gant 4.500 den en Ontario e Kanada (1982).
Ur rannyezh-n an hini eo.
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get.
Skrivet e vez gant silabenneg ar c'hreeg.
Enez Thasos
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Thasos thumb|left|220px|Thasos gwelet eus an oabl left|thumb|Limenas, porzh Thasos left|thumb|Un iliz e Thasos thumb|right|Thasos er bloavezhioù 1950 Enez Thasos (Θάσος e gregach hag e gresianeg a-vremañ) zo un enezenn veneziek er biz da zouar-bras Hellaz, 8 km eus Trakia, er c'hornôg da enez Samotraki. Poblet e voe gant tud deuet eus Paros en 680 kent JK.
Soungoreg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù tamek eo ar soungoreg (sungor pe assangori) komzet gant tro-dro da 23.479 e Tchad.
Roll ar Pennoù Stad e 11
Pennoù Stad ar bloaz 10 - Darvoudoù ar bloaz 11 - Pennoù Stad ar bloaz 12 - Pennoù Stad dre vloaz -
Frédéric Guesdon
thumb|right|Frédéric Guesdon Frédéric Guesdon zo ur marc'hhouarner breizhat ganet d'ar 14 a viz Here 1971 e Sant-Meven e Bro-Sant-Maloù. E daol bravañ a reas pa c'hounezas Pariz-Roubaix e 1997 gant roched skipailh la Française des Jeux renet gant Marc Madiot.
Godez beg plat
Ar Godez beg plat (liester: Godezed beg plat), pe God (liester: Goded), a zo un evn-mor, Alca torda an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Alca.
Boued
Blotviled, kranked ha pesked tapet gantañ dre splujañ.
Annez
Bevañ a ra al labous tost aodoù hanternoz ar Meurvor Atlantel.
Sadjalongeg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo ar sadjalongeg (sajalong pe miji) komzet gant tro-dro da 4.000 den (1999) en Arunachal Pradesh en India.
Hannibal Barca
Hannibal Barca (247-183 kent J.-K.) a oa ur pennjeneral kartadat brudet evit bezañ tremenet ar Pireneoù hag an Alpoù gant olifanted ha klasket kemer Roma. Mab e oa da Hamilkar Barka. Pa oa ar Gartadiz un drevadenn diazezet gant ar Fenikianed e rae ar Romaned gant ar ger "Punici" evit o anvel. Ar brezelioù punek a zo bet anv roet d'an tri brezel a zo bet etre Kartada hag ar Romaned.
Kartadiz en Hibernia
Goude ar Brezel punek kentañ, en doa sinet Hamilcar Barca un emglev gant ar Romaned. Lestrañ a reas evit Bro-Spagn e 237 k J.K., gant e vab-kaer hag e dri mab : Hannibal, Hasdrubal ha Magon. Mervel a reas eno e-pad un emgann ouzh tud ar vro, e 229 kent J-K. E vab-kaer Hasdrubal, choazet gant an arme, a gemeras e blas evel pennjeneral. Sevel a reas ur gêr nevez anvet Kartada Nevez (Kartajena hiziv). Da 26 vloaz e kemeras Hannibal e lec'h e penn an arme goude drouklazh kevrinus Hasdrubal e 221 kent J-K.
Æ (lizherenn)
Implijet e vez ivez gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit skrivañ son ar vogalenn [æ].
Hannibal Barca
Faezhidigezh Kartada
Ar Romaned, renet gant Skipio an Afrikan, a gasas un arme en Afrika e 204 kent J.-K. evit aloubiñ bro Kartada ha rediañ Hannibal da guitaat Italia. Dont a reas a reas Scipio a-benn da gevrediñ gant unan eus an dierned numidat, Masinisa, ha goude se e faezhas an arme kartadat en Afrika. Goulennet e voe digant Hannibal ha Magon, mont en-dro buan da Afrika. Magon, gloazet e Mediolanum(hiziv Milano), a varvas e-pad an dreizhadenn. Dilestrañ a reas Hannibal e Leptis Minor hag en em stalias evit ar goañv e-kichen Hadrumetum. Klask a reas en em glevout gant an argaderien, a nac’has, a-raok en em gannañ a-enep dezhe e Zama. Hep ar varc'hegiezh numidat, aet a-du gant ar romaned, ha gant un arme gourdonet fall, koll a reas Hannibal an emgann kentañ a enep Scipio. Kodianañ a ras Kartada. Ar Romaned a redio Kartadiz da zistruj o bigi brezel, da strewiñ e arme ha da baeañ un truaj evit ar brezel e-pad hanter-kant vloaz !
Æ (lizherenn)
Implijet e veze ivez en hensaozneg evit skrivañ ar vogalenn [æ], distaget evel-se e rannyezhoù zo hiziv c'hoazh, nemet skrivet a bremañ. Æsc (“onnenn”) e oa anv al lizherenn-se, bet kemeret hervez anv ar run distaget en hevelep doare.
Hannibal Barca
Hannibal e penn Kartada
Hannibal a gemeras perzh neuze e buhez polikel Kartada. Rannet e oa ar geoded etre div gostezenn dre vras. Ar Gostezenn demokratour, a oa tiegezh ar Varkaed en he fenn, a felle dezhi ledanat tachenn Kartada o kemer douaroù digant an Numided. An olikarkiezh virour, renet gant Hannon a felle dezhi derc'hel d'an troù evel ma oant. Tennnañ a raent o finvidigezh betek-henn eus ar c'hoñvers, eus an truajoù a bae ar c'heodedoù sujet hag eus an telloù kemeret er porzhioù. Hannibal a oa bet dilennet sofet Kartada e 196 kent J.K.. Sevel a reas lezennoù hag a dorre galloud an oligarkiezh. Hiviziken ne vefe ket choazet izili ar c'huzul ("Ar c'hant ha pevar") a rene ar geoded hervez choaz e izili hepken ha dilennet e vefe an holl anezhe. Tremen a rae ivez hirder o c'harg d'ur bloavezh hepken e lec'h ar vuhez-pad!
Divizout a reas Hannibal ouzhpen e vefe roet war-eeun ar sammad arc'hant a oa savet evit digoll Roma da deñzor Kartada e lec'h bezañ dastumet, gant ur gounid bennak moarvat, gant an oligarked. Evel ma ne c'hallent ket en em gemer outañ o-unan e voe flatret gante d'ar Romaned. Ar re-mañ a oa nec'het o welet Hannibal oc'h adsevel pinvidigezh ha nerzh Kartada. An digarez a oa un eskemm lizhiri etre Hannibal hag Antioc'hos III disklêriet gant ar gostezenn virour. Pa voe roet da c'ho^t dezhe e kasas ar Romaned kannaded evit gwiriañ o zitouroù ha gwelloc'h e voe d'ar sofet tec'hout.
Harlu ha marv Hannibal
Kavout a reas repu e rouantelezh Antioc'hos III, roue Siria; lec’h ma glaskas sikour anezhañ evit en em gannañ a-enep Roma hep ober berzh. Goulennet e voe gant ar Romaned skarzhañ Hannibal e-pad sinadur an emglev. Kuit da vezañ roet d'ar Romaned e tec'has adarre.
Æ (lizherenn)
Kavet e veze ivez e krennvrezhoneg, ha diwezhatoc'h zoken, betek ar brezhoneg rakvodern.
Hannibal Barca
Harlu ha marv Hannibal
Pa darzhas ar brezel etre rouantelezhioù Pergama ha Bithynia e sikouras Prusias, roue Bithynia. Met ur gourdrouz e oa evit ar Romaned. Titus Quinctius Flamininus, un dileuriad eus ar Sened roman, a zisklêrias da Brusias e oa ret dezhañ reiñ dezhe Hannibal e 183 k J-K. Dre ma n’halle ket Hannibal tec’hout kuit e kemeras poezon hag a oa en e walenn.
V. S. Naipaul
Vidiadhar Surajprasad Naipaul (a sin V. S. Naipaul) zo ur skrivagner ganet e Trinidad d'ar 17 a viz Eost 1932 ha marvet e Londrez d'an 1 a viz Eost 2018.
Levezonet eo e romantoù ha danevelloù gant an inizi Karaib hag ar c'hudennoù sokial.
E-touez e oberennoù emañ A house for Mr Biswas (Un ti evit Mr Biswas) pe Magic seeds (greun hud).
Aet e oa gantañ priz Nobel al lennegezh e 2001.
Michael McConnell
thumb|Michael McConnell e 2009 E Greenville (South Carolina, SUA) e voe ganet John Michael "Mike' McConnell d'ar 26 a viz Gouere 1943
Ofiser a vor e voe e 1967 goude studioù war an ekonomiezh hag ar melestradur foran.
Spier eo bet e Viêt Nam, Japan hag er broioù arab.
E 1991 e voe kuzulier ar jeneral Colin Powell, e-pad brezel ar Pleg-mor kentañ.
Etre 1992 ha 1996 e oa e penn an NSA.
Abaoe 1996 e oa war e leve met e deroù 2007 e voe anvet da rener Servij broadel an Titouroù stadunanat (Director of National Intelligence, DNI), betek miz Genver 2009.
Ryszard Kapuściński
Ryszard Kapuściński (4 a viz Meurzh 1932 e Pinsk, e Belarus a-vremañ -- 23 a viz Genver 2007 e Varsovia) a oa un istorour, un c'hazetenner, un bruder, ur barzh hag ul luc'hskeudenner polonat dibabet evit ar priz Nobel. Savet en deus abadennoù-kelaouiñ e-touez ar re baour en Afrika en ur vevañ en o zouez. Dielfennet en deus ivez, gant ur spered lemm, renad Shah Iran, Europa gomunour, ha savet en deus ur bushezskrid eus an Negus.
E levr Koad du a zo bet dilennet Levr gwellañ bloavezh 2000 gant Tud ar gazetenn Lire. Tapet e oa bet gantañ ivez e 2003 ar priz "Priñs Asturiez". Hemañ 'zo unan eus ar skrivagnerien bolonat ar muiañ troet e oberennoù er bed a-bezh.
Arroudennadoù
Ryszard Kapuściński, e Imperium :
« Teir ez eo ar gwalennoù fallañ evit ar bed. Da gentañ, gouli ar vroadelouriezh. Da c'houde, gouli ar ouennelouriezh. Hag evit echuiñ, gouli ar diazezouriezh relijiel. Teir bosenn unanet dre an hevelep tro-spered, ar memes anver boutin, an diboellegezh klokañ, argadus hag hollc'halloudek. Ne c'haller ket mont tre en ur spered tizhet gant unan eus ar c'hlenvedoù-se. »
Blev
Blev ar penn
War gern ar penn eo e vez ar stankañ hag an hirañ blev an dud. Ouzhpenn-se e vez blev ouzh an elgez pe ar groñj, a vez graet ar barv anezhe. Ar re dindan ar fri a vez graet mourroù, pe moustachoù anezhe. Re an divjod a vez graet minvlev anezhe. Blev a zo ivez e-barzh ar fri hag an divskouarn a-wechoù.
Touzañ ar penn
Ar c'hiz e oa touzañ blev ar re varv e Japan.
Pa yae paotred Breizh d'an arme, en XXvet kantved, en amzer ar servij-soudard ret, e veze troc'het o blev dezho, berr-berr. Eus ar soudarded blev touz e veze graet ar pennoù-touz.
Tud yaouank eus an tu dehoù pellañ a blij dezho touzañ o blev hervez giz an arme.
Ar blev all
Blev a vez un tamm e pep lec'h war ar c'horf, met stankoc'h eo war gorf ar wazed eget war hini ar maouezed.
Disvleviñ
Plijout a ra d'ar merc'hed a-vremañ disvleviñ o divhar, un dra gozh en istor Mab-Den (graet e veze gant ar Romanezed pinvidik), met nevez evel reol-buhez evel ma'z eo deuet da vezañ. Sportourien zo, evel ar rederien war varc'h-houarn a zisvlev o divhar ivez.
A-hend-all e vez ret d'ar merc'hed a ya da heul ar c'hiz disvleviñ o divgazel, hag o gaol evit krediñ diskouez o c'horf war ar groioù.
Goleiñ ar blev
Goloet e vez ar blev gant pennwiskoù a bep seurt abalamour d'an tommder. met e broioù zo ivez (Soudan, Arabia, ...) e vez difennet d'ar merc'hed diskouez o blev.
Ionia (disheñvelout)
Ionia a oa ur rannvro gozh e gevred Anatolia, hiziv e Turki.
Gallout a ra bezañ ivez:
Impalaeriezh roman ar C'hornôg
Impalaeriezh roman ar C'hornôg pe Imperium Romanum (Pars Occidentalis) a oa lodenn gornôgel an impalaeriezh roman ur wech kensturiet. E 285 e tivizas an impalaer Diokletian fiziout lodenn kornôg an impalaeriezh roman da vMaksimian. En em staliañ a reas Diokletian e Nikomedia e proviñs ar Pontos (Turkia hiziv) ha an eil Aogust e Trier (Augusta Treve rorum) nepell diouzh ar Roen, harz an impalaeriezh. E 293, an daouveli pe diarkia (gresianeg : dyarchia) a yeas da vezañ ur pevarbeli pe d/tetrarkia (eus ar gresianeg tetrarchia) pa oe harpet Maksimian gant daou gKezar Konstañz Klor (Constantius Chloros) ha Diokletian gant Galerus. Roet e veze da Diokletian an anv-gwan doareañ Jovius (entitlet gant Yaou) pa veze meneget Maximianus evel Herculius (entitlet gant Herkulius), hemañ hanter-doue izeloc'h eget an doue-tad.
Kendelc'her a reas ar pevarveli gant ar remziadoù a-heul. E 305 e tilezas Diokletian ha Maximianus ar galloud impalaerel ha Koñstanz Klor ha Galer a oe kurunnennet evel Aogustoù. Maksimian Iañ a yeas da gKezar, eiler ar c'hentañ, ha Flavius Valerius Severus da eiler an eil. Miret e oe sistem an ar pavarbeli betek 394 pa chom a reas Lucius Septimus Severus an impalaer nemetañ e-pad 4 miz just a-raok e varv. Ur wech c'hoazh e tivizas ma oe lodennet an impalaeriezh etre daou benn, e vibien, Arkadius evel impalaer evit ar Reter hag Honorius, impalaer evit ar C'hornôg.
Koulskoude n'eo ket bet anavezet an troc'h ez-ofisiel betek kreiz ar c'hantved goude. N'eus kazi an impalaer diwezhañ, Romulus Augustulus (skarzhet kuit e 476) a zo bet anvet impalaer roman ar C'hornôg. Justinianus Iañ, impalaer roman ar Reter a adkemeras lodennoù a-bouez eus ar bet-impalaeriezh aloubet gant ar Vandaled hag ar Goted. Adkemeret e oe Norzhafrika e 533 hag an Italia etre 535 ha 552. Er mare-se e chome al latin yezh ofisiel impalaeriezh ar Reter hag e veze skrivet er yezh-mañ an testennoù lezennel evel ar Codex justinianus, pa ne gomze ar bobl nemet ar gresianeg ha yezhoù reteriat all.
Yehoshua Kenaz
Yehoshua Kenaz (en hebraeg: יהושע קנז) a zo ur skrivagner eus Israel.
Yehoshua Kenaz a zo ganet e 1937 e Petah Tikva, en Israel. Kenaz a zo bet studier war ar brederouriezh hag ar Yezhoù romanek er Skol-Veur Hebraek, ha goude war al Lennegezh c'hallek e Skol-Veur Pariz (Sorbonne). Troet en deus en hebraeg oberoù Stendhal, Flaubert ha Simenon. Skrivet en deus evit ar gelaouenn Ha'aretz. Eamñ o chom bremañ e Tel Aviv.
Kreeg ar c'hompezennoù
Ur yezh aljek eus is-skourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo kreeg ar c'hompezennoù (saozneg: Plains Cree), komzet gant ouzhpenn da 53.000 a dud (1982) en holl e norzh-kreiz Manitoba o treuziñ Saskatchewan ha kreiz Alberta betek ar Menezioù Roc'hellek e Kanada (34.000 den) hag er Stadoù-Unanet (1.070 den e 1990).
Ur rannyezh-y an hini eo.
Kozh a-walc'h eo an darn vrasañ eus an dud a ra gant ar yezh c'hoazh er Stadoù-Unanet. E Kanada avat e vez implijet stank ha n'emañ ket en arvar da vont da get.
Skrivet e vez gant silabenneg ar c'hreeg.
Mêl-Karaez
Mêl-Karaez a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
Marariteg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù tamek eo ar marariteg (mararit) komzet gant tro-dro da 42.400 den e Tchad.
Franekeradeel
Dasparzh ar boblañs e kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober ar gumun
Sifroù an 31 a viz Kerzu 2009:
Tameg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù komouzek eo ar tameg (tama) komzet e kornôg Soudan hag e reter Tchad.
Franekeradeel
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Franekeradeel ez eus 19 dileuriad :
Sofet
Ar ger sofet a c'hall kavout sterioù un tamm disheñvel hervez al lec'h ha mare an istor. En hebreeg hag un nebeud yezhoù semitek all, e talv shofet (liester shoftim) kement ha "Barner", diwar ar verb "Š-P-T", "barn". Titloù damheñvel a gaver e sevenadurezhioù semitek all, e Fenikia peurgetket.
En Israel
En Israel, en Henamzer, e veze graet sofeted (shoftim) eus pennoù brezel hag a gemere penn meuriadoù israelat disheñvel er prantadoù dañjer evit faezhañ enebourien estren. Sellet ouzh Levr ar Varnerien evit muioc'h a ditouroù.
E Fenikia hag e Kartada
Er c'heodedoù dizalc'h niverus a oa e Fenikia (aod Liban ha Siria hiziv) hag en o zrevadennoù eus ar Mor Kreizdouar, ur sofet a oa ur magistrad a veze lakaet e penn ar geoded. Tennañ a rae e c'halloud da hini an diktator roman.
Kartada, an drevadenn fenikian brudet, a oa renet gant kuzulioù brientinien renet gant daou sofet, o doa kargoù ha galloudoù damheñvel ouzh re ar Gonsuled Roman.
Johann Pachelbel
Johann Pachelbel (distagadur LFE: ['joːhɑn 'paxɘlbɛl]), bet badezet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1653 e Nürnberg, marvet eno d'an 3 a viz Meurzh 1706, a oa ur sonaozour, un ograouer hag ur c'helenner alaman en amzervezh ar stil barok (~1600-1764). Brudet eo evit bout kaset hengoun an ograoù en Alamagn ar Su d'e bep gwellañ. Savet en deus kalz oberennoù lik ha relijiel ; dre e labour war framm ar fugennoù hag ar c'horaloù-rakkerzh ez eo unan eus ar sonaozourion bennañ eus e amzer.
Berzh bras a reas sonerezh Johann Pachelbel a-hed e vuhez. Kalz skolidi en devoa, ha dont a reas e sonerezh da vout ur patrom evit sonaozourion Alamagn ar Su hag ar C'hreiz. Hiziv an deiz ez eo anavezet dre e "Ganon ha jig e Re muiañ" (Kanon und Gigue in D-Dur), e Chakonenn e Fa leiañ, hag dre argemmoù an Hexachordum Apollinis.
Levezonet e voe Johann Pachelbel gant sonaozourion alaman evel Johann Jakob Froberger (~1616-1667) ha Johann Kaspar Kerll (1627-1693) koulz ha gant an Italianed Girolamo Frescobaldi (1583-1643) pe c'hoazh Alessandro Poglietti (~1610-1683). Desket en devoe ivez digant sonaozourien c'hall ha re Nürnberg. Dre e zoare kendonel e levezonas d'e dro ar sonaozour Johann Sebastian Bach (1685-1750).
1653-1674 : yaouankiz ha desavadur e Nürnberg, Altdorf ha Regensburg
E Nürnberg e voe ganet Johann Pachelbel, mab d'ar marc'hadour gwin Johann Hans Pachelbel ha d'e wreg Anna Maria Mair. Ne ouzer ket deiziad resis ganedigezh ar sonaozour, a zeuas er bed e miz Eost hep mar peogwir e voe badezet d'ar 1añ a viz Gwengolo.
Kenteliet e voe war ar sonerezh gant Heinrich Schwemmer (1621-1696), a voe kiniad iliz Sant-Sebaldus e Nürnberg diwezhatoc'h hag en devoa desket sonerezh gant Johann Erasmus Kindermann (1616-1655), unan eus diazezerion hengoun ar sonerezh e Nürnberg.
Hervez Johann Mattheson, anezhañ un arbennigour diwar-benn Johann Palchelbel, e oa Pachelbel yaouank donezonet-dreist war ar sonerezh. Da skol gentañ-derez St-Lorenz Hauptschule e Nürnberg ez eas, hag en Auditorio Ægediano kent bout studier e Skol-Veur Altdorf e 1669 ; en hevelep bloavezh e voe gopret evel ograour iliz St-Lorenz.
Ne oa ket echu e vloavezh kentañ er skol-veur ma rankas J. Pachelbel he kuitaat abalamour d'an diouer ag arc'hant. E 1670, mennet da beurechuiñ e studioù, ez eas da yalc'hadour e Gymnasium Poeticum Regensburg. Ker skoet e voe pennadurezhioù ar skol gant testenioù Johann Pachelbel ma voe degemeret dreist ar feurbarzh.
Aotre a voe roet dezhañ da studiañ ar sonerezh e-maez eus ar Gymnasium. Digant Kaspar Prentz en devoe kentelioù ; dre ma oa Prentz levezonet gant sonaozourion italian evel Giacomo Carissimi (1605-1674) ez eo hep mar dre e gelenner nevez e savas e Pachelbel deur ouzh ar sonerezh italian hag ar sonerezh relijiel katolik dre vras.
1673-1690 : remzad micherel e Wien, Eisenach hag Erfurt
E 1672 ez eas Johann Pachelbel da Eichstätt, hag e 1673 en em stalias e Wien evel eilograouer en iliz-veur St-Stephan. Bras e oa pouez Wien evit a sell ouzh ar sevenadur en impalaeriezh Habsburg d'ar mare-se, ha war-du ar sonerezh italian e oa troet ar c'hiz eno. Pevar bloavezh a dremenas Johann Pachelbel e Wien, o teskiñ ar sonerezh katolik bet savet gant Alamaned hag Italianed.
E 1677 ez eas da Eisenach, ma kavas labour evel ograouer dindan ren Kapellmeister Daniel Eberlin (1647-1715) e lez Johann Georg I, dug Sachsen-Eisenach. Eno e kejas ouzh ar familh Bach, pa 'z eo Eisenach kêr-c'henidik Johann Ambrosius Bach, anezhañ tad Johann Sebastian Bach ; dont a reas Pachelbel yaouank (24 bloavezh) da vout mignon d'ar familh, ha heñcher he bugale.
E 1678, pa varvas Bernhard II, dug Saks-Jena, anezhañ breur Johann Georg I, en em gavas Johann Pachelbel dilabour ; goulenn a reas ul lizher-testeni digant e gelenner Eberlin, a skrivas e oa ar soner yaouank einen perfekten und raren Virtuosen, "ur mailh disi ha dibaot". Al lizher-se gantañ e kuitaas Pachelbel kêr Eisenach d'an 18 a viz Mae 1678.
Miz war-lerc'h e oa ograour e Predigerkirche Erfurt. Chom a reas mignon d'ar familh Bach, pa oa-hi anavezet-mat e kêr, ha paeron e voe da Johanna Juditha, merc'h da Johann Ambrosius Bach. Kentelioù sonerezh a roas da Johann Christoph Bach (1671-1721), anezhañ breur henañ Johann Sebastian, ha bevañ en un ti a oa perc'hennet gant Johann Christian Bach (1640-1682). Daouzek bloavezh-pad e chomas Johann Pachelbel en Erfurt, hag eno e c'hounezas brud unan eus ar sonaouzourien alaman bennañ evit an ograoù. Dont a reas da vout un arbennigour war ar c'horaloù-rakkerzh, rak ret e oa dezhañ o sevel evit an Iliz hervez e gevrad-labour. E 1682 e varvas Johann Christian Bach. E 1684 e prenas Johann Pachelbel an ti digant an intañvez, hag e 1686 e voe kinniget dezhañ ar garg ag ograouer en iliz St-Trinitatis e Sonderhausen e Thüringen. Dre ma oa ret dezhañ, dre gevrad, goulenn ali e implijerion kent respont da ginnig pe ginnig e tivizas chom en Erfurt : kresket e voe e c'hopr, hag en Erfurt e chomas pevar bloavezh pelloc'h.
Div wezh e timezas Johann Pachelbel en Erfurt : e 1681 gant merc'h Stadt-Major kêr, Barbara Gabler, a varvas e 1683 e-kerzh ur barrad bosenn, hag e 1684 gant Judith Trummert, anezhi merc'h d'ur mintour. Pemp mab ha div verc'h a voe d'ar c'houblad ; Wilhelm Hieronymus (1685-1764) ha Karl Theodorus (1690-1750) a voe ograourion d'o zro. O breur Johan Michael a voe un oberour ograoù e Nürnberg, hag o c'hoar Amalia a c'hounezas brud evel livourez hag engraverez.
1690-1706 : an diwezh e Stuttgart, Gotha ha Nürnberg
Pa oa o klask gwelloc'h gopr e roas Johann Pachelbel e zilez a soner ha kelenner en Erfurt d'ar 15 a vir Eost 1690, ha pemzektez goude, d'ar 1añ a viz Gwengolo, e voe gopret evel ograour e lez Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt, dugez Württemberg e Stuttgart. Mat e oa ar garg, met daou vloaz war-lerc'h e rankas ar soner tec'hel a-zirak tagadennoù ar C'hallaoued e-kerzh Brezel an Nav Bloaz. Labour a gavas evel ograour e Gotha, ma chomas tost da dri bloavezh-pad adal an 8 a viz Du 1692. Eno ez embannas, e 1693, e levr sonerezh katolik nemetañ, Acht Chorale zum Praeambulieren ("Eizh koral-rakkerzh"). Pa oa e Gotha e voe kinniget dezhañ ur garg e Stuttgart hag unan arall e skol-veur Oxford ; nac'hañ a reas bewezh.
E 1695 avat, pa varvas Georg Kaspar Wecker, anezhañ ograour en iliz St-Sebaldus e Nürnbeg, ez asantas azezañ war ar gador lezet dieub. E Nürnberg e tremenas an nemorant eus e vuhez, hag eno ez embannas an dastumad Musicalische Ergötzung ("Plijadur sonerezhel") koulz hag e Hexachordum Apollinis (1699) a zedias d'ar sonaozour dan-german Dieterich Buxtehude (~1638-1707). D'ar mare-se ivez e savas Concertato Vesper evit ar gousperoù diwar levezon ar sonerezh italian, ha tost da 100 fugenn evit ar Magnificat.
D'ar 5 pe d'ar 6 a viz Meurzh 1706 e varvas d'an oad a 52 vloaz, ha d'an 9 e voe beziet e bered St-Rochus (Rochuskirchhof) e Nürnberg.
A-dra-sur e voe Johann Pachelbel ar mestr-sonaozour diwezhañ en hengoun Nürnberg, hag en Alamagn ar Su dre vras.
Hêrezh
Unan eus ar sonaozourion varok diwezhañ e voe Johann Pachelbel, setu n'en devoe ket gwall vras levezon war e warlerc'hidi Giuseppe Domenico Scarlatti (1685-1757), Georg Friedrich Händel (1685-1759) pe c'hoazh Georg Philipp Telemann (1681-1767), a reas al liamm etre dibenn ar stil barok ha deroù ar sonerezh klasel. Ameeun e voe levezon Pachelbel war Johann Sebastian Bach, a voe kenteliet gant e vreur Johann Christoph, unan eus skolidi ar mestr ; war-du sonerezh Germania an Norzh e troas J. S. Bach avat, dre studiañ labour Dieterich Buxtehude, Johann Adam Reincken (1643-1722) ha Georg Böhm (1661-1733).
En XVIIIvet kantved ez eas ar stil barok er-maez a c'hiz, hag ankouaet e voe e sonaozourion. E Nürnberg hag Erfurt e kendalc'has an ograourion da seniñ oberennoù Pachelbel gwezh ga gwezh arall, met dre vras e veze kavet c'hwezh ar c'hozh gant ar sonerezh-se.
En hanterenn gentañ an XIXvet kantved e voe embannet un tamm eus sonerezh Johann Pachelbel evit an ograoù, ha lod kerzonourion a grogas da soñjal e oa bet mestr Nürnberg un sonaozour meur. E deroù an XXvet kantved e voe embannet an darn vrasañ eus e labour, hogen ret e voe gortoz ar bloavezhioù 1950 evit ma teuje ar stil barok diouzh ar c'hiz adarre ; a-drugarez da enklaskoù ar gerzoniourion lesanvet barokourion e voe adkroget da seniñ oberennoù Johann Pachelbel.
Er bloavezhioù 1970, a-drugarez d'al labour-se ha d'ar penn-klaviaz gall Jean-François Paillard (1928-2013), e teuas brud vras d'e "Ganon ha jig e Re muiañ", bet skrivet evit teir biolin hag ur solvoudenn (basso continuo).
Kintin
Kintin a zo ur gumun eus departamant Breizh en Aodoù-an-Arvor. Kanton Kintin e oa betek 2015.
Anv
Gerdarzh ː
Levr Glas
thumb|150px|Golo al Levr Glas e saozneg
Ennañ e vez kavet mennozhioù pennañ prederouriezh politikel rener Libia. Rannet eo e teir lodenn:
Gant al levr-mañ e vez troet kein da vennozhioù evel an demokratelezh evel ma vez komprenet e broioù kapitalour ar c'hornôg ha kinnig a ra en he lec'h un doare demokratelezh eeun kaset war-raok dre guzulioù lec'hel.
Orazio Gentileschi
Orazio Lomi Gentileschi (1563 e Pisa – 1639 e Londrez) a oa ul livour italian.
E Bro-Saoz e plije e zoare klasel da livañ d'an dud a renk uhel, ha lakaet e voe gant Van Dyck e e 100 poltred tud brudet. Mervel a reas Orazio Gentileschi e 1639 e Londrez.
Zac'hringeg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo ar zac'hringeg (zakhring pe tudja). Komzet eo gant 300 den en Arunachal Pradesh en India.
Aerborzh Tan Son Nhat
Aerborzh Tan Son Nhat (vietnameg: Sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất) eo aerborzh pennañ Tan Son Nhat. E-kichen Tan Binh emañ, Kêr Ho-Chi-Minh, Vietnam, 7 km eus ar greizenn. Ennañ ez erru darn vrasañ an nijadennoù da Kêr Ho-Chi-Minh. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 15 munud.
Wynn
Wynn zo anv meur a dra ha meur a zen.
Tud
Wynn zo un anv-tiegezh a orin kembraek, a-wechoù Wyn (gant ar c'hemmadur), diwar an anv-gwan gwyn, a zo gwenn e brezhoneg:
Droungeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù noungek eo an droungeg (drung, tulung pe qiu) komzet gant tro-dro da 11.300 den (1990) e gwalarn-pellañ Yunnan hag e Tibet e Sina.
Div rannyezh ez eus:
Kreeg ar c'hornôg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo kreeg ar c'hornôg (saozneg: Moose Cree, d.l.e. Kreeg ar c'hrivi-dour hag ivez York Cree pe West Shore Cree), komzet gant 4.500 den e su-pellañ James Bay en Ontario e Kanada (1982).
Ur rannyezh-l an hini eo.
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get.
La Cauchie
La Cauchie a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Roll ar rolloù
Sellout ouzh an holl rolloù hag an taolennoù (da c'hortoz ma vezint bodet a-is).
Aerborzh Đồng Hới
Aerborzh Đồng Hới (Vietnameg: Sân bay Đồng Hới) eo aerborzh pennañ Đồng Hới. E-kichen Loc Ninh emañ, Đồng Hới, Proviñs Quang Binh, Vietnam, 6 km e Norzh Đồng Hới. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Đồng Hới. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 15 munud.
Roll ar Pennoù Stad e 12
Pennoù Stad ar bloaz 11 - Darvoudoù ar bloaz 12 - Pennoù Stad ar bloaz 13 - Pennoù Stad dre vloaz -
NSA
Ajañs SUA kefridiet da selaou an dud hag ar frammoù eo an NSA (saozneg : National Security Agency ; brezhoneg : Ajañs evit ar Surentez Vroadel). Kuzh eo he budjed met hervez kont e vefe 10 gwezh hini ar CIA. Brasañ aozadur titouriñ an SUA eo, e keñver ar budjed hag ar c'hoskor. Kalz eus he frogrammoù evezhiañ a voe diskuliet e 2013 gant Edward Snowden, ur goprad kozh eus an ajañs. Dizoloet e voe edo an ajañs o tasklevout hag o stokañ kemennadoù dre gomz pe dre skrid ouzhpenn ur miliard a dud dre ar bed.
Istor an NSA
E-pad an Eil Brezel-bed e teuas war wel evit lu ar Stadoù-unanet e oa ar c'helaouiñ tredanel-magnetek (Communications Intelligence pe COMINT) un oberiantiz a dalvoudegezh. Kement-mañ a oa deuet war-wel evit dont a-benn da ziluziañ kodoù-kuzh an eskemmoù lu Alamagn an Trede Reich ha Lu Impalaeriezh Japan. Ur brezel ar c'hodoù-kuzh a oa bet ha gounezet gant ar Stadoù-unanet harpet gant ar Rouantelezh-unanet.
Krouet e voe an NSA en ur mod ofisiel gant ar prezidant Harry S. Truman e 1952. Kavet e voe abeg enni pa spias pennoù bras al luskad enep Brezel Vietnam er bloavezhioù 1960 ha 1970.
Listennad lavaredoù latin
Amañ ez eus dastumet un toullad frazennoù latin.
Ac
Degemer a ran an diougan.
Ca
225px|thumb| [[Carpe diem ]] 225px|thumb|Cave canem, e marelladur [[Pompei, a vez lennet splann gant ar weladennerien .]]
Mo
Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.
"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."
T
thumb|Marv Caesar, livet gant [[Vincenzo Camuccini.]]
Ub
thumb|300px|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia, war kein ur pezh.]]
Rhydderch II
Rhydderch II Alt Clut a oa mab da Eugein II Alt Clut, ha tad da Dumnagual III Alt Clut hervez an Harleian genealogies.
Lamaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù noungek eo al lamaeg (lama) komzet gant tro-dro da 3.000 den (1997) e Myanmar.
Tost-tre eo d'an norraeg.
Edgar Rice Burroughs
thumb|right|200px|Edgar Rice Burroughs Edgar Rice Burroughs a oa ur skrivagner stadunanat, bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1875 e Chicago, Illinois (SUA), marvet d'an 19 a viz Meurzh 1950 e Los Angeles (Kalifornia).
Brudet eo e romantoù diwar-benn Tarzan, deuet da vezañ filmoù brudetoc'h c'hoazh, hag an heuliad romantoù skiant-faltazi en deus savet diwar-benn ar blanedenn Veurzh.
Giosuè Carducci
thumb|Giosuè Carducci
Giosuè Carducci (anv-pluenn: Enotrio Romano) zo ur barzh italian ganet e 1835 ha marvet e 1907.
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1906.
Roll ar Pennoù Stad e 13
Pennoù Stad ar bloaz 12 - Darvoudoù ar bloaz 13 - Pennoù Stad ar bloaz 14 - Pennoù Stad dre vloaz -
Skridaozer
Skridaozerioù ar c'helaouennoù (hag an holl vediaoù)
Er gwask koulz hag er mediaoù skingaset e vez implijet meur a skridaozer evit sevel pennadoù-skrid hag abadennoù skingaset. Er c'helaouennoù brasañ, ar pemdeziegoù, da skouer, e kaver kantadoù a skridaozerien, kelaouennerien a-vicher an holl anezho. Ar skridoazañ a vez graet eus an holl skridaozerien ha renet e vezont gant renerien ar skridaozañ (pe pennskridaozerien). Sevel ar pennadoù a zo ar skridaozerezh.
Skridaozerien ar Wikipedia
Ul labour skridaozañ a ra ar Wikipedourien kuit dezho bezañ paeet. Setu perak e vez implijet skridaozer evit pep a den a zegas tammoù testennoù pe testennoù hir d'an hollouezadurioù meret gant ar Wikimedia. N'o deus ket renerien ar skridaozañ, met c'hoant ober traou a-feson ha doujañs e-kenver ar genskridaozerien a zo o fennskridaozerien difetis.
Kanton Samer
Kanton Samer a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Samer a yae 18 kumun d'ober anezhañ.
Theodor Mommsen
Christian Matthias Theodor Mommsen (ganet d'an 30 a viz Du 1817 e Garding ha marvet d'ar 1añ a viz Du 1903 e Charlottenburg) a oa ur skrivagner hag istorour alaman.
Sellet a reer outañ evel unan eus an istorourien bouezusañ en hag unan eus ar gwellañ arbennigourien war istor Henroma. E-touez e gantadoù a skridoù eo brudet, dreist-holl, e bezh mell Istor Roma (Römische Geschichte) e teir levrenn (1854-1855). Evit se e oa aet gantañ priz Nobel al lennegezh e 1902.
E 1867 e voe anvet da ezel a enor en Akademiezh Hungaria ar Skiantoù.
Ray Bradbury
Ray Douglas Bradbury (22 a viz Eost 1920 e Waukegan, Illinois, Stadoù-Unanet - 5 a viz Even 2012 e Los Angeles) a zo ur skrivagner moliac'h, spont ha skiant-faltazi amerikan. Unan eus skrivagnerien skiant-faltazi vrudetañ an XXvet kantved eo, ha brudet eo dreist-holl a-drugarez da Fahrenheit 451 ha The Martian Chronicles. Brudet eo ivez dre ma'z eus bet savet ouzhpenn ugent film (skinwel pe sinema) diazezet war e skridoù.
Penn-kentañ e vuhez
Mamm Bradbury a oa un divroadez a orin svedat, hag e dad a laboure war linennoù tredan ha pellgomz E dad-kozh hag e dad-kuñv (eus tu e dad) a oa embannerien kazetennoù.
Azalek e yaouankiz e krogas Bradbury da lenn ha da skrivañ. Kalz amzer a gasas e levraoueg Carnegie e Waukegan. Al levraoueg-se a implijas a-benn lec'hiañ e romant anvet Something Wicked This Way Comes, hag e taolennas Waukegan evel "Green Town" e-barzh Dandelion Wine, Farewell Summer — hag e danevelloù all.
E voaz da skrivañ bemdez a laka war gont ur gwallzarvoud a c'hoarvezas e 1932 pa voe touchet gant kleze tredan ur furlukin anvet Mr Electrico, ar pezh a lakaas e vlev da sevel, hag ar furlukin a huchas : "Live forever!"
E 1926-1927 hag e 1932-1933 edo familh Bradbury o chom e Tucson (Arizona), hag en em stliañ a reas da vat e Los Angeles e 1934.
E 1938 ez eas Bradbury da Los Angeles High School met divizout a reas chom hep mont d'ar skol-veur, hag e-plas e krogas da werzhañ kazetennoù e korn South Norton Avenue hag Olympic Boulevard. E zeskadurezh a gendalc'has da glokaat el levraoueg, ha dre ma oa levezonet gant harozed skiant-faltazi evel Flash Gordon ha Buck Rogers, e krogas da lakaat embann istorioù skiant-faltazi e-barzh fanzinoù er bloavezh-se ivez. Pedet e voe gant Forrest J Ackerman da gemer perzh e Clifton’s Cafeteria Science Fiction Club. Eno e kejas gant skrivagnerien evel Robert A. Heinlein, Emil Petaja, Fredric Brown, Henry Kuttner, Leigh Brackett, ha Jack Williamson. E fanzin dezhañ, anvet Futuria Fantasia, a grouas e 1939. Lod brasañ ar peder niverenn a voe skrivet gantañ, embannet e voe nebeutoc'h evit 100 skouerenn eus pep hini anezho. Bradbury a voe paeet evit ar wech kentañ e 1941 evit ur skrid a voe embannet er gelaouenn pulp anvet Super Science Stories. $15 a c'hounezas. Azalek dibenn 1942 e c'houestlas holl e amzer d'ar skrivañ. E levr kentañ, un dastumad danevelloù anvet Dark Carnival, a voe embannet e 1947 gant Arkham House, un ti-embann dindan renerezh August Derleth.
Ray Bradbury a zimezas gant Marguerite McClure (1922–2003) e 1947, peder merc'h o doe.
E oberenn
Daoust ma vez lavaret alies ez eo Bradbury ur skrivagner skiant-faltazi, ne fell ket dezhañ en em santout bac'het er rummad lennegezh-se: ''First of all, I don't write science fiction. I've only done one science fiction book and that's Fahrenheit 451, based on reality. Science fiction is a depiction of the real. Fantasy is a depiction of the unreal. So Martian Chronicles is not science fiction, it's fantasy. It couldn't happen, you see? That's the reason it's going to be around a long time—because it's a Greek myth, and myths have staying power .''
Da lavaret eo : ''Da gentañ-penn, ne skrivan ket testennoù skiant-faltazi. Ul levr skiant-faltazi nemetken em eus skrivet, Fahrenheit 451 an hini eo, ha diazezet eo war ar gwirvoud. Skiant-faltazi a dalvez taolenniñ ar gwirvoud. Moliac'h a dalvez taolenniñ ar pezh n'eo ket gwirvoudel. Moliac'h eo The Martian Chronicles, ha n'eo ket skiant-faltazi. Ne c'hallfe ket c'hoarvezout, neketa? Setu perak eo un dra a zo o vont da badout evel ma pad mojennoù Gres. Galloudus ha padus eo ar mojennoù. ''
Bradbury a lavar ivez ez eo ur romant a denn da arallekaat an dud dre ar media : In writing the short novel Fahrenheit 451'' I thought I was describing a world that might evolve in four or five decades. But only a few weeks ago, in Beverly Hills one night, a husband and wife passed me, walking their dog. I stood staring after them, absolutely stunned. The woman held in one hand a small cigarette-package-sized radio, its antenna quivering. From this sprang tiny copper wires which ended in a dainty cone plugged into her right ear. There she was, oblivious to man and dog, listening to far winds and whispers and soap-opera cries, sleep-walking, helped up and down curbs by a husband who might just as well not have been there. This was not fiction''.
Da lavaret eo : ''Pa oan o skrivañ Fahrenheit 451 e soñje din e oan o taolenniñ ur bed a vefe anezhañ 40 pe 50 vloaz goude. Met un nebeud sizhunvezhioù zo, ur wech diouzh an noz e Beverly Hills, e welis ur c'houblad a bourmene e gi o tremen dirazon. Chom a ris da sellout outo, sabatuet e oan. E-barzh dorn ar maouez e oa ur skingomzer dezhañ ment ur pakad sigaretennoù, ar stign a fiñve. Eus an tamm kouevr bihan-se e teue neudennoù hag a echue e stumm ur pikern munut luget en he skouarn zehou. Amañ e oa, e-kichen an den hag ar c'hi, o selaou avelioù pell ha huchadenoù ur soap-opera, evel ma vije bet un hunvaleerez, ha gant he gwaz o sikour anezhi rak kammblegoù an hent. Ken buan all en dije gallet bezañ e lec'h all. Ne oa tamm faltazi ebet.''
Ouzhpenn e skridoù faltazi en deus Bradbury savet kalz arnodadennoù diwar-benn an arzoù hag ar sevenadur. Bradbury a voe ivez kuzulier evit an American Pavilion a voe savet evit  New York World's Fair e 1964 hag evit an diskouezadeg a voe staliet er geospferenn anvet Spaceship Earth e-barzh Walt Disney World, ,.
Bradbury a oa mignon tost da Charles Addams ha kenlabourat a reas gantañ a-benn krouiñ ar familh Addams. Bradbury a reas Elliotts anezho, hag e lakaas anezho da chom war ar maez en Illinois. E istor kentañ diwar o fenn a voe anvet "Homecoming," hag embannet e voe e-barzh niverenn Halloween New Yorker e 1946, asambles gant skeudennoù savet gant Addams. Lakaet o doa da bal kenderc'hel da labourat ha kontañ holl istor ar familh, met ne voe ket tizhet ar pal-se. E miz Here 2001 e lakaas Bradbury embann holl istorioù ar familh Addams en doa savet, dindan an titl From the Dust Returned. Daoust dezho bezañ bet mignoned tost, Bradbury a lavaras e-pad un atersadenn bet graet e 2001 o doa labourat pep hini diouzh e du, eñ gant ar familh Elliott, hag Addams gant ar familh Addams.
Oberennoù Bradbury implijet gant tud all
Etre 1951 ha 1954 e voe lakaet 27 istor savet gant Bradbury da vannoù-treset gant Al Feldstein evit EC Comics, ha 16 anezho a voe embannet e-barzh The Autumn People (1965) ha Tomorrow Midnight (1966). A goloioù a voe treset gant Frank Frazetta. E penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 e voe skignet meur a istor savet gant Bradbury e-kerzh an abadennoù skinwel : Tales of Tomorrow », Lights Out, Out There, Suspense, CBS Television Workshop, Jane Wyman's Fireside Theatre, Star Tonight, Windows, hag Alfred Hitchcock Presents''. "The Merry-Go-Round," ur film 30 munutenn-pad diazezet war "The Black Ferris » a voe diskouezet e Starlight Summer Theater e 1954 hag e- barzh Sneak Preview (NBC) e 1956.
E 1953 e voe skignet er sinema It Came From Outer Space, ur film aozet gant Jack Arnold, diazezet war "The Meteor" bet skrivet gant Bradbury. Teir sizhunvezh goude e teuas er-maez The Beast from 20,000 Fathoms, diazezet war an destenn anvet "The Fog Horn". Skeudennoù stop-motion euzhvil ar film a voe aozet gant Ray Harryhausen, hag a oa mignon da Vradbury. Bradbury a skrivas ivez un istor diwar-benn ur sevener filmoù bevaat stop-motion. Anvet eo an istor "Tyrannosaurus Rex", hag an dudenn bennañ a denn kalz da Harryhausen.
Oskar Werner ha Julie Christie a c'hoarias e-barzh Fahrenheit 451 (1966), ur film bet aozet gant François Truffaut.
E 1969 e voe skignet ar film The Illustrated Man, ennañ e c'hoarie Rod Steiger, Claire Bloom ha Robert Drivas. Diazezet e oa ar film war digoradur al levr ha diwar teir danevell, ha ne voe ket degemeret mat-tre gant ar vurutellerien.
The Martian Chronicles a vo lakaet da rummadig filmoù skinwel (3 film en holl). Enno e c'hoarie Rock Hudson, ha skignet e voent evit ar wech kentañ gant NBC e 1980.
Ar film spont anvet Something Wicked This Way Comes (1983) a zo diazezet war an istor anvet ivez Something Wicked This Way Comes.
E 1984 e voe produet Bradbury 13 gant Michael McDonough (Brigham Young University), asambles gant National Public Radio. Un heuliad 13 abadenn da selaou eo, an holl anezho diazezet war skridoù Bradbury : "The Man," "The Ravine," "Night Call, Collect," "The Veldt," "Kaleidoscope," "There Was an Old Woman," "Here There Be Tygers," "Dark They Were, and Golden Eyed," "The Wind," "The Fox and the Forest," "The Happiness Machine," "The Screaming Woman" hag "A Sound of Thunder". Kontet e voent gant Paul Frees, ha Bradbruy a ginnige an abadenn. Ur Peabody Award ha daou Gold Cindy award a voe roet evit ar rummad-se.
Etre 1985 ha 1992 e voe skignet er skinwel an dastumad anvet, The Ray Bradbury Theater. Bradbury a labouras war 65 istor savet gantañ a-benn o c'hinnig er skinwel. Pep film a groge gant ur skeudenn eus Bradbury en e vurev, o sellout ouzh eñvorennoù e vuhez.
Pemp rannfilm eus ar rummad skinwel rusian This Fantastic World a zo diazezet war testennoù Bradbury : I Sing The Body Electric, Fahrenheit 451, A Piece of Wood, To the Chicago Abyss, ha Forever and the Earth En URSS e vo ivez lakaet "The Veldt" da film e 1987.
Ar film anvet The Wonderful Ice Cream Suit (1998) a voe skrivet gant Ray Bradbury. Diazezet eo war e sitor anvet "The Magic White Suit", bet embannet e-barzh The Saturday Evening Post e 1957. lakaet e oa bet dija da bezh-c'hoari, da gomedienn war gan ha da film skinwel (1958).
E 2002 e voe kinniget Fahrenheit 451 gant Pandemonium Theatre Company (perc'hennet gant Bradbury) er Burbank's Falcon Theatre Pixel Pups. E 1984 e voe embannet gant Telarium ur c'hoari-video evit Commodore 64 diazezet war Fahrenheit 451. Bradbury ha Charles Rome Smith a gensavas Pandemonium e 1964, eno e voe kinniget The World of Ray Bradbury (1964), diazezet war "The Pedestrian," "The Veldt" ha "To the Chicago Abyss."
Ar film A Sound of Thunder (2005) a zo diazezet tamm-pe-damm war an danevell anvet evel-se Filmoù berr diazezet war A Piece of Wood ha The Small Assassin a zeuas er-maez e 2005 hag e 2007,.
Fahrenheit 9/11
E 2004 e voe klevet e oa gwall enervet Bradbury war-lerc'h Michael Moore peogwir en doe hemañ diwezhañ lakaet Fahrenheit 9/11 da ditl e film nevez, ar pezh a zo ur meneg splann da Fahrenheit 451. Bradbury a lavaras ne oa ket laouen en defe Moore implijet an titl-se, ha lavarout a reas ivez ne oa ket diazezet e soñj war mennozh politikel ebet. Bradbury a lavaras ivez ne felle ket dezhañ kaout an disterañ gwenneg diwar ar film, ha ne soñje ket dezhañ en doa da gaout forzh penaos. Goulenn groñs a reas digant Moore cheñch titl ar film, met ne voe ket graet. Moore a bellgomzas dezhañ div sizhunvezh a-raok ma vefe skignet ar film evit en em zigareziñ ha displegañ e oa bet aozet bruderezh ar film abaoe pell, ha ne oa ket tu da cheñch an titl.
Helike (loarenn)
Hermippe (eus ar gresianeg Ἑλίκη) pe Yaou XLV a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2003. Hi a berc'henn da strollad Ananke, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion km ha 22.7 milion km gant ur stouadur a 150°.
Betek 2005 e oa anvet S/2000 J 3. Tennañ a ra hec'h anv eus Helike,unan eus ninfennoù a zesavas Zeus pa oa o vevañ e Kret
Roald Amundsen
Roald Engelbregt Gravning Amundsen (16 a viz Gouere 1872 - w-d 18 a viz Mezheven 1928) a o un ergerzher norvegat. Bleiniañ a reas an ergerzhadeg kentañ berzh ganti da Benn-ahel ar Su etre 1910 ha 1912. E 1926 e nijas a-us penn-ahel an Norzh en ur baloñs. Dre-se e voe an den kentañ a dizhas daou bol an Douar. Diankañ a reas e miz Even 1928 tra m'edo oc'h esaeañ saveteiñ skipailh Umberto Nobile.
Ergerzhadenn ar Belgica, 1897-1899
E 1896, ar c'homandant belgiat Adrien de Gerlache a aozas un ergerzhadenn skiantel en Antarktika war bourzh e lestr, ar Belgica. Amundsen a oa eil leutanant an akipaj.