cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pag
Pouezus eo ar pesketaerezh hag an touristerezh. Dastum a reer holen hag ober a reer gwin en enezenn.
Hattusha
Hattusa (URUḪa-at-tu-ša; Ḫattuša) a oa anv kêrbenn an impalaeriezh hittitat. Emañ e-kichen kêr a-vremañ Boğazkale, a veze anvet Boğazköy gwechall, e proviñs Çorum e gevred Kreiz Anatolia, e Turkia, 90 km diouzh sez ar broviñs e Çorum. Emañ en unan eus plegoù ar stêr Kızıl (Marashantiya er mammennoù Hittitat ha "Stêr Halys " e mammennoù an henamzer klasel) e-kreiz Anatolia, 200 km e reter Ankara.
Hattusa a oa lakaet ouzhpenn war roll Glad ar Bed an UNESCO e 1986.
Arar dre dan
Un arar dre dan a zo ur benveg labour-douar gant ur c'heflusker. N'eo ket galloudus hag e vez implijet gant un den en e sav.
Implijet dreist-holl e liorzhouriezh, gounid legumaj ha gwezegouriezh (magañ gwez), an arar dre dan en deus ur c'heflusker gwrezel (strilheoul pe diesel), dezhañ un ahel hepken gant div rod, ur seurt stur gant dornelloù-reoliñ evit ar benvegoù douget pe stlejet.
E liorzherezh, an arar dre dan a vez implijet dreist-holl en nevez-amzer evit ragaozañ an douar, labour a vez graet gant ur rañv evit ar re n'o deus arar dre dan ebet.
An Europaiz a ra gant erer dre dan evit o liorzh dezho o-unan, met en Azia, an erer dre dan a zo implijet evel gwir binvioù labour-douar (evit al labour er rizegi (rizegoù) da skouer).
Un arar dre dan a c'hell kaout rodoù, met ar gravellerez dre dan,hag a zo bihanoc'h dre vras n'eus nemet binvioù-tro outi.
Rotary tiller Культиватор
Timbroù Bergedorf
Anavezet eo Bergedorf evit bezañ aozet ur servij postel emren adalek 1846 ha bezañ embannet e 1861 ur rummad timbroù. Etre ar 1añ a viz Du 1861 hag an 8 a viz Eost 1867 int bet implijet.
Ardamez Bergedorf zo danvez an tresadenn : hanterenn un erer (arouez Kêr Lübeck) ha hanterenn un tour (aroue Kêr Hamburg). Al lizherennoù LHPA a gaver e pevar korn an timbroù karrezek an holl anezho a dalv "Lübeck Hamburg Post Amt". Du eo an dresadenn atav, moulet war baper melen, glas-mouk, glas… war-bouez an hini 3 schilling a dalvoudegezh, savet e glas war baper damruz.
Tro 12 000 den hepken a veve e Bergedorf e-pad ar prantad ma yeas endro ar velestradurezh postel, rouez ha klasket mat eo an timbroù (war c’holoennoù-lizher dreist-holl)neuze.
E 1867 eo teuzet ofis postel Bergedorf gant hini Hamburg. Adal 1868 e vo implijet timbroù Kengevread Norzh Alamagn hag e 1871 timbroù Alamagn.
Ҕ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispsisial eo Ҕ, ҕ implijet evit skrivañ an abc'hazeg, distaget [ɣ].Renket e vez e c'hwec'hvet plas hervez urzh al lizherenneg abc'hazek.
Santo Domingo
Santo Domingo de Guzmán eo kêr-benn ar Republik Dominikan. Ar gêr goshañ bet savet en Amerika gant Europiz eo, ha sez galloud kentañ ar Spagnoled er Bed Nevez. Anvet eo bet en enor d'ar sant katolik Domingo de Guzmán. Kêr bobletañ ar vro eo ivez hag e-tro 3 720 000 a oa o chom e kêr ha tro-war-dro e 2010.
Makoto Noguchi
Tik gant ar c'hoariva e sell a-dost eus ar pezhioù brezhoneg : "Gwelet 'm eus ne oa nemet ur c'hoariva kozh ha relijiel ha ne blije ket din an dra-se. C'hoant em eus bet da skrivañ ur pezh-c'hoari evel pa oan e Bro-Japan". Skrivañ a ra An Houlenn ur pezh c'hoari a-enep ar brezelioù ha galloudoù ar stadoù. Implij a ra tem an daolenn mil-vrudet e Bro Japan, hini Houlenn veur Kanagawa gant Hokusai. Diskouez a ra martoloded dic'houest da stourm ouzh nerzh un houlenn fallakr a veuzo anezho hep mar. An houlenn a zeu da vezañ ar stad o tistruj e soudarded evit e vad. Tostaat a c'heller ivez ouzh ar stad-C'hall o tistruj ar brezhoneg. Displegañ a ra Makoto Noguchi penaos en deus bet c'hoant "reiñ mezh d'ar Vretoned na gomzont ket o yezh" pag en deus dibabet skrivañ e bezh e brezhoneg. E Roazhon, e Peurid (e skol Penn-ar-C'hoad), hag e Brest e voe c'hoariet ar pezh e 1972.
937
Diwar-benn bloavezh 937 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Makoto Noguchi
Goude-se ez eas da Vreizh-Izel da chom. Dimeziñ a reas eno, ha tad ur mab e voe. Labourat a reas e Landelo, e-gis mañsoner betek fin ar bloavezhioù 80. Luskañ a reas un abadenn radio brezhonek e Radio Montagnes Noires, ur radio lec'hel eus Kreiz-Breizh e 1983.
937
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 937
Makoto Noguchi
E 1990 e kav labour e Kambr a goñverzh Kemper, d'ober war dro ar c'hentelioù japaneg en ISUGA ha da lakaat e darempred embregerezhioù Breizh gant broioù ar sav-heol : " Gouestoni ar Vretoned war al labour, o en-dro, o doare-bevañ, o sevenadur dibar a sach ar Japaniz dre amañ". D'an 30 a viz Mae 1996 e voe pedet gant 15 breton all da zebriñ merenn e Kemper gant Jacques Chirac, Prezidant ar Republik, kement ha difenn dirazañ dibarelezh ar sevenadur breizhat. Nepell goude-se e kollas e labour hag e tistroas da Vro Japan.
783
Diwar-benn bloavezh 783 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Makoto Noguchi
Japaniz all o deus desket brezhoneg, met eñ e oa an hini kentañ, an hini a voe o chom ar pellañ e Breizh, hag an hini nemetañ en deus laosket roud skrivet e brezhoneg : daou bezh-c'hoari hag ul levrig marvaihoù Marvailhoù ar Sav-heol embannet gant An Here. A-gevret gant Yann-Erwan Abalan, Iwan Gadored ha Martial Ménard en devoa kenlabouret da gempenn Kontadennoù ar Bobl gant Fañch an Uhel.
937
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 937
783
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 783
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 783
Kabarett
Kabarett a zo un doare flemmgan politikel diorroet diwar an abadennoù 'cabaret' er broioù alamanek. Disheñvel eo diouzh an abadennoù 'cabaret' dre ma'z eus sketchoù nemetken, flemmgan ha luadennoù hep elfennoù arvestel.
Perzhioù dibar
Kabarett eo an anv alamanek evit "cabaret" met daou ster disheñvel a zo gantañ. Ar ster kentañ o vezañ an hevelep hini evel e saozneg pe e galleg, da lavarout eo un doare arvestad ennañ komedienn, sonennoù, dañsoù ha c'hoariva (implijet e vez alies ar ger "Cabaret" en alamaneg evit talvezañ an doare-mañ). An eil o teskrivañ un doare flemmgan politikel. E kemm gant ar farsourien a c'hoarzh ouzh a bep seurt traoù e vez lorc'h er gabarettourien dre ma reont war-dro temoù politikel ha sokial siriusoc'h nemetken, hag e varnont gant doareoù ar c'hoapadurezh, ar mousfent hag ar spered ki.
Istor en Alamagn
Krouiñ a reas Ernst von Wolzogen ar c'hcabaret alaman kentañ anvet Überbrettl (ur c'hoari-gerioù diwar an droienn Übermensch - dreistden - gant Nietzsche), anavezet diwezhatoc'h dindan an anv Buntes Theater (c'hoariva livek), e 1901. Difennet e oa an abegerezh publik er c'hoarivaoù en Impalaerezh alaman avat. Aotreet e voe e fin ar Brezel Bed Kentañ, ha gallout a rae ar gabarettourien komz eus temoù sokial ha politikel ar mare. Dre-se e vleuñvas ar c'habarett alaman da vat er bloavezhioù 1920 ha 1930, ha dont a reas war-wel a bep seurt arzourien evel Werner Finck er c'hKatakombe, Karl Valentin er Wien-München, Fritz Grünbaum ha Karl Farkas er Simpl e Vienna, ha Claire Waldoff. Skrivet e oa bet darn eus o zestennoù gant skrivagnerien veur evel Kurt Tucholsky, Erich Kästner, ha Klaus Mann.
E fin ar brezel e wirias ar broioù ac'hubus e tiskoueze ar c'habarett euzh ar riez nazi. A-benn-nebeut e voe krog kalz abadennoù kabarett da gomz diwar-benn ar gouarnamant, ar Brezel Yen hag ar Wirtschaftswunder (ar Burzhud Armerzhel): an Tol(l)leranten e Mainz, ar c'hKom(m)ödchen e Düsseldorf hag ar Münchner Lach- und Schießgesellschaft e Munc'hen. D'o heul e teuas kabarett er skinwel er bloavezhioù 1950.
E Republik Demokratel Alamagn e voe digoret al leurenn-gabarett gentañ e 1953, Die Distel e Berlin. Kontrollet e oa ha ne bismige ket ar stad (1954: Die Pfeffermühle e Leipzig).
Er bloavezhioù 1960 e oa lec'hiet kabarett Alamagn ar C'hornôg en-dro da Düsseldorf, Munc'hen, ha Berlin. E fin an dekvad e voe krog luskad studierien Mae 1968 da vezañ dizakord gant an arz ha kabarettourien zo a voe huataet dre ma oa ul lodenn eus ar gevredigezh gozh. Er bloavezhioù 1970 e voe diorroet doareoù kabarett nevez, evel an abadenn skinwel Notizen aus der Provinz. E fin ar bloavezhioù 1980 e oa ar c'habarett un darn vras eus ar vurutellerezh sokial, ha berzh a reas da vare adunvanidigezh Alamagn. En Alamagn ar Reter e oa erru hardishoc'h-hardishañ ar gabarettourien o pismigat ar bolitikourien a-raok 1989. Goude an adunvanidigezh e kreskas niver ar c'habarettoù abalamour da gudennoù nevez: ar dilabour bras, prevezaat an embregerezhioù, kemmoù fonnus er gevredigezh. Krouet e voe daou gabarett ouzhpenn e Dresden, da skouer, da heul an Herkuleskeule.
Er bloavezhioù 1990 hag e deroù ar milved nevez e tigreskas berzh ar c'habarett abalamour da verzh ar skinwel hag ar sinema ha da zigresk c'hoant ar sellerien. Evit dedenniñ an dud adarre e vez roet prizioù da gabarettourien zo.
Istor en Aostria
Kregiñ a reas istor ar c'habarett en Aostria e dekvadoù diwezhañ an Impalaerezh Habsburg, pa lakae farsourien an dud da c'hoarzhin gant o danevelloù. Digoret e voe ar c'habarett kentañ e 1901 e Vienna gant Felix Salten, hag anvet e voe „Jung-Wiener Theater zum lieben Augustin“. Staliet e oa e C'hoariva Vienna. Seizh abadenn nemetken a zo bet avat. E 1906 e voe digoret ul leurenn-gabarett all. Er bloaz-mañ e voe digoret ar c'hKabarett Hölle, koulz hag ar c'hCabaret Nachtlicht, a voe serret e 1907 pa voe digoret ar c'hCabaret Fledermaus. E 1912 e voe digoret ar c'hKabarett Simpl, a gaver c'hoazh bremañ er gêr.
Dont a reas war-wel ur rummad kabarettourien nevez er bloavezhioù 1970 gant luskad ar studierien, en o zoues Lukas Resetarits hag Erwin Steinhauer. D'o heul e teuas ul luskad arzourien nevez er bloavezhioù 1980, hag a dalvez kalz en Aotria c'hoazh. E-touez ar gabarettourien a-vremañ brudetañ e kaver Roland Düringer, a zo bet penndudenn meur a film-kabarett deuet mat, Alfred Dorfer, a ra war-dro ar politikerezh dreist-holl, pe Josef Hader, a zo brudet a-walc'h en Alamagn ivez, e kemm gant ar re all. E-touez ar gabarettourien vrudetañ adalek ar bloavezhioù 1980 e kaver c'hoazh Andreas Vitasek, Reinhard Nowak hag Andrea Händler, o deus c'hoariet gant Dorfer e kalz filmoù awenet gant ar c'habarett, hag o deus graet berzh er bloavezhioù 1990. A-gevret e oant er strollad Schlabarett. Gallout a reer envel ivez Die Hektiker, Gunkl, Stermann & Grissemann, Florian Scheuba, Thomas Maurer, Michael Niavarani, pe adalek fin ar bloavezhioù 1990 Alf Poier hag adalek deroù ar milved nevez maschek.. Ul lodenn a-bouez eus sevenadur Aostria a-vremañ eo ar c'habarett eta.
Plombières-les-Bains
Plombières-les-Bains zo ur gumun c'hall, eus departamant ar Vosges, e rannvro Grand Est.
Frozieg
Frozieg (Froczaè, Froçaï  e gallaoueg, Frossay e galleg hag ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e Bro-Raez, war lez kreisteiz al Liger.
Hititeg
An hititeg pe nesaneg (nešili pe nešumnili er yezh-se hec'h-unan) zo ur yezh aet da get hag a veze komzet gant an Hitited, ur bobl a savas un impalaeriezh vras en-dro da Hattusa (Boğazkale hiziv) e kreiz Anatolia (Turkia hiziv). Komzet e veze ar yezh eus war-dro 1800 kent J.-K. (hag a-raok moarvat) betek 1100 kent J.-K.. Un nebeud testenioù a ziskouez e oa chomet bev an hititeg ha yezhoù kar en Anatolia hag e norzh Siria e-pad un nebeud kantvedoù betek 700 kent J.-K. da-heul diwezh an impalaeriezh hitit hag ar re ziwezhañ eus an testennoù hititek en hor c'herz.
Anv
An termen hititeg zo un deverad eus Hitit, ha dre se ez eo liammet gant Ḫati e nesaneg. Hogen, daoust ma veze graet Ḫati eus bro an Hitited e nesaneg ez eo an hatieg a veze anvet ḫatili. Ha neš(umn)ili, “e [doare] (tud) [kêr] Neša”, eo a veze graet eus an nesaneg. En abeg da se e vez graet ivez gant an termen reishoc'h nesaneg.
Dazlennadur
Hititeg eo ar yezh indezeuropek testeniekaet an abretañ. Addizoloet e oa un tamm muioc'h evit ur c'hantved goude ma oa lakaet martezead ar Proto-Indezeuropek war-sav hepken. Abalamour ma oa disheñvelderioù bras en he framm hag he fonologiezh, lod eus ar yezhoniourien vodern, Edgar H. Sturtevant ha Warren Cowgill dreist-holl, o deus lavaret e tlefe bezañ renket evel yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit evel ur yezh verc'h, ar pezh zo anvet an damkaniezh Indez-ha-hitit. Kalz gouzieien, koulskoude, a zalc'h da zegemer soñj hengounel an kantved : e vefe bet ur yezh proto-indezeuropek a vije deuet an hititek diwarni ha displegañ a reont perzhioù divoas an Hititeg dreist-holl gant nevezadennoù diwezhat.
Testeniekaet eo an hititeg abaoe war-dro an  kantved kent J.-K. (e testennoù Kultepe). Derc'hel a reas da vezañ implijet betek 1100 kent J.-K. An hititeg eo an ezel ar gwellañ anavezet eus skourr anatoliat eus tiegezh ar yezhoù indezeuropek.
Yezh tablezennoù Hattusa a oa digejet a-benn ar fin gant ur yezhour tchek, Bedrich Hrozny (1879–1952), a embannas e zisoc'hoù d'ar 24 a viz Du 1915 en ur brezegenn dirak kevredigezh ar Reter-Nesañ, e Berlin. Embannet e oa e levr diwar-benn e zizoloadennoù e Leipzig e 1917, dindan an titl Die Sprache der Hethiter : ihr Bau und ihre Zugehörigkeit zum indogermanischen Sprachstamm :
En abeg da zisheñvelderioù bras en he framm hag en he fonologiezh, lod eus ar filologourien, en o zouez Warren Cowgill dreist-holl a zalc'has zoken e tlefe bezañ renket evel ur yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit ur yezh merc'h d'an indezeuropeg. Da vare diwezh an impalaeriezh hitit e oa deuet an hititeg da vezañ ur yezh skrivet implijet er melestradur hag en darempredoù diplomatek dre lizher. D'ar c'houlz-se e komze ar pep brasañ eus poblañs an impalaeriezh hitit rannyezhoù luwian, ur yezh indezeuropek arall eus ar skourr anatolian a oa diwanet e kornôg ar vro hitit.
Renkadur
En abeg da zisheñvelderioù bras en he framm hag en he fonologiezh, lod eus ar filologourien, en o zouez Warren Cowgill dreist-holl a zalc'has zoken e tlefe bezañ renket evel ur yezh c'hoar d'ar yezhoù indezeuropek, kentoc'h evit ur yezh merc'h d'an indezeuropeg.
Istor
Da vare diwezh an impalaeriezh hitit e oa deuet an hititeg da vezañ ur yezh skrivet implijet er melestradur hag en darempredoù diplomatek dre lizher. D'ar c'houlz-se e komze ar pep brasañ eus poblañs an impalaeriezh hitit rannyezhoù luwian, ur yezh indezeuropek arall eus ar skourr anatolian a oa diwanet e kornôg ar vro hitit.
Ar brezel sivil, hag ar stourmoù evit an tron, mesket gant tagadennoù Pobloù ar mor a wanaas an Hitited ha war-dro 1160 e oa kouezhet an impalaeriezh en he foull. Stadoù hitit nevez, rouantelezhioù bihan dindan galloud Asiria, a c'hall bezañ chomet betek 700 kent J.-K., hag hititeg oavezh an arem hag ar rannyezhoù luwian a emdroas er lidieg, nebeut testeiekaet, el lisieg hag er c'harieg. Dilerc'hioù ar yezhoù-se a deuzas da vare an impalaeriezh persat hag aet e oant da get pa en em ledas ar sevenadur hellenek.
Otiz Denham
Otiz Denham (Neotis denhami) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad an Otididae.
Hititeg
Elfennoù eus ar yezh
Niveroù : s.o. ar pennad niveradur nesan.
Otiz Denham
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Strigiformes
Strigiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned. Hini an evned-preizh noz eo.
Ѵ (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Izhitsa.png Skeudenn:Cyrillic letter Izhitsa with double grave accent.png Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѵ, ѵ (izhitsa pe ijitsa). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, aet da get penn-da-benn tro-dro da 1918 daoust ma ma oa bet implijet nebeutoc'h nebeutañ abaoe ar XIXvet Kantved.
Sañset e oa da vezañ distaget [y] (u hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg), met buan-tre e teuas da vezañ distaget [i] dres evel al lizherenn И ha kemeret e oa bet he flas ganti.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Υ (upsilon).
Implijet e vez c'hoazh a-wechoù ganti an talvoud niverel 5, dre evel ma reer gant ar niverenn roman V.
Kavet e vez ivez la lizherenn warni daou dired boud anvet kendema pe kendima (diwar ar gresianeg: kentema) evit ober diouzh ar son [i] hep taol-mouezh.
Rottum
Rottum eo anv ur strollad teir enezenn izelvroat didud a zo en Inizi Friz ar C'hornôg, etre Mor an Hanternoz ha mor Wadden. An teir enezenn o vezañ Rottumerplaat, Rottumeroog ha Zuiderduintjes. Stag int ouzh kumun Eemsmond, e proviñs Groningen
Hiroshima
Hiroshima (広島市 Hiroshima-shi, da lâret eo "Enezennn ledan" e japaneg) a zo ur gêr hag ur porzh eus Japan. Kêr-benn prefeti Hiroshima eo. Emañ war aod norzh mor diabarzh Seto, en enezenn Honshū, e kornôg Bro-Japan. Chomet eo brudet en Istor Bombezadeg Hiroshima e miz Eost 1945.
Kent ar vombezenn
Hiroshima a oa savet e 1589 en aod nozh mor diabarzh Seto (Setonaikai) gant an aotrou Terumoto Mori. Sevel a reas Kastell Hiroshima war an enezenn vrasañ a oa etre brec'hioù ar stêr Ōta, alese an anv kemeret gant ar gêr.
Hiroshima a zeuas da vezañ ur gêr vras e-pad an oadvezh Meiji. E 1910, e oa 143,000 a dud o chom enni, hag e niveradeg 1940, e oa 344,000 annezad o chom eno E-doug Brezel Sina ha Japan, Hiroshima a zeuas da vezañ unan eus bonnoù pennañ eus arme impalaeriezh Japan. Mirout a reas ar roll-se e-pad an oadvezh Shōwa.
E-pad an Eil Brezel Bed, Hiroshima a oa unan eus ar c'hreizennoù strategek a dalveze da zifenn holl su Bro-Japan hag ur greizenn greanterezh pouezus-kenañ. Just dirak porzh kêr, war Enez Okunoshima, e oa bet savet ul labouradeg a brodue gaz brezel staget ouzh rouedad strolladoù enklask Shiro Ishii. Gant kresk an impalaeriezh e oa produet eno a bep seurt armoù kimiek evel ar gaz sezv, al lewisite hag ar c'hianur. Implijet e veze ar gazoù-se a-enep ar soudarded hag ar siviled eus Sina peurgetket evel en taolioù-arnod renet war an dud gant strolladoù Shiro Ishii.
Kentañ bombezadeg atomek ar bed
Distrujet e oa kêr Hiroshima gant ur vombezenn atomek d'ar 6 a viz Eost 1945. E 1945, e oa bet choazet 6 pal gant an amerikaned evit ar vombezenn nukleel : Hiroshima, Nagasaki, Kokura, Niigata, Kyōto ha Yokohama. D'ar 6 a viz Eost 1945, da 2e 45 (eur lec'hel), ar bombezer B-29 bleinet gant Paul Tibbets, badezet Enola Gay diwar anv e vamm, a zibradas diouzh tachenn Tinian, gant ur vombezenn atomek dre uraniom 235 dezhi 15 kilotonn nerzh, lesanvet Little Boy. 12 den a oa er pare, 4 skiantour en o zouez. Daou vB-29 a heulie anezhañ hag a gase ar binviji skiantel ret da vuzuilhañ ha da zielfennañ an darzhadenn.
Sambre-et-Meuse
Ar Sambre-et-Meuse a oa anv un departamant gall e Belgia etre 1795 ha 1814. Dont a ra an anv eus hini an div stêr Sambre ha Meuse.
Hiroshima
Kentañ bombezadeg atomek ar bed
Da 7 e 09 e sonas ar galv-diwall a-enep ar c'hirri-nij en Hiroshima rak gwelet e oa bet ur c'harr-nij en e unan. Ar B-29 arsellerezh an amzer Straight Flush an hini e oa. D'ar memes koulz e tremene daou garr-nij all a-us Kokura ha Nagasaki gant ar memes kefridi. Mat-tre e oa an amvaezad amzer a-us Hiroshima ha choazet e oa ar gêr evit ar vombezadeg. Paouez a reas ar galv-diwall e kêr da 7e 30. Ne oa ket bet bombezet stank Hiroshima e-pad ar brezel ha boaz e oa an annezidi da welet bombezerioù amerikan o tremen a-us dezhe da vont pelloc'h en norzh.
Sambre-et-Meuse
Namur a oa ar pennlec'h anezhañ.
Savidigezh
Savet e voe an departamant e 1795, pa voe aloubet ar vro gant ar C'hallaoued, diwar an darn vrasañ eus kontelezh Namur, tammoù eus eskopti Liège hag eus dugelezhioù Brabant ha Luksembourg.
Diskar
War-lerc'h faezhidigezh Napoleon e 1814, e teuas an departamant da vout rann eus Rouantelezh Unanet an Izelvroioù
Hiroshima
Kentañ bombezadeg atomek ar bed
An darzhadenn, kevatal da hini 15 000 tonn TNT, ar zistrujas ar gêr betek al leur. 75,000 den a oa lazhet war an taol. En o zouez e oa un drederenn soudarded, rak e kêr edo sez An Eil arme hollek (第2総軍, Dai-ni Sōgun) krouet d'an 8 a viz Ebrel 1945 diwar divodadur Komandamant an difenn hollek (防衛総司令部, Bōei Soshireibu) karget da zifenn kornôg Japan, hag hini kalz arsanailhoù ha tachennoù kirri-nij. E-doug ar sizunvezhioù goude, ouzhpenn 50,000 den muioc'h a varvas. Diresis e chom niver klok ar re varv ; emañ war-dro 250,000 den. Diwar an 90,000 savadur a oa e kêr, 62,000 a oa distrujet penn-da-benn. Ne chomas roud ebet eus an annezidi a oa o chom tostoc'h evit 500 metr diouzh lec'h an darzhadenn.
Sambre-et-Meuse
Diskar
Hiziv emañ douaroù an departamant e Belgia, lod e proviñs Namur, lod all e hini Luksembourg.
Hiroshima
Kentañ bombezadeg atomek ar bed
Pa oant o vont war o giz, ar soudarded a oa er c'hirri-nij a welas an "tok-touseg" e-pad 500 kilometr. Hennezh a oa savet e daou vunut betek 10000 metr uhelder. Douarañ a reas an Enola Gay 6 eurvezh diwezhatoc'h e Tinian. Roet e oa medalennoù d'an akipaj diouzhtu.
Goude ar vombezenn
Hiroshima a oa adsavet penn-da-benn goude ar brezel. Diwar intrudu e vaer, Shinzo Hamai e oa anvet Keoded ar peoc'h gant Parlamant Bro-Japan e 1949. Miret e oa dismantroù ar Genbaku Dome, unan eus ar savadurioù nemeto na oant ket bet distrujet penn-da-benn gant an darzhadenn, e-giz testeni.
Savet e oa ur mirdi ar peoc'h, a oa treset gant an tisavour Kenzo Tange. Ul liorzh bras, Liorzh eñvor ar peoc'h, 12 kantar dindanañ, tost da hipokreiz an darzhadenn, ma vez aozet ul lid-koun, d'ar 6 a viz Eost. Eno e kaver kalz monumantoù en eñvor an dud marvet goude an darzhadenn.
E miz Du 2010 e-pad kendalc'h Hiroshima, an dalaï-lama ha pemp loread all eus Priz Nobel ar peoc'h o deus kemeret perzh e kendalc'h loreidi Priz Nobel ar peoc'h. Gouestlet e oa ar c'hendalc'h d'an dizarmerezh nukleel hag aozet e Hiroshima. Wuer Kaixi, unan eus pennoù ar studierien e-pad manifestadegoù ar blasenn Tian'anmen e 1989, a oa eno en anv kentañ loread priz Nobel ar peoc'h e Sina, Liu Xiaobo, e prizon d'ar c'houlz-se. Goulennet en deus e vez dieubet Liu Xiaobo ha disklêriet « e talc'he an dud a stourme evit an demokratiezh ha difennerien Gwirioù Mab-Den da vezañ handeet ha lakaet en toull-bac'h e Sina d'ar mare ma oa e Hiroshima ».
Melestradur
Evel m'emañ e-mesk ar 17 kêr eus Japan (政令指定都市, Seirei shitei toshi), kêr Hiroshima he deus galloudoù ouzhpenn ar re a vez roet da gustum da gêrioù Bro-Japan ha kemeret diwar re prefeti Hiroshima. Rannet eo en 8 arrondisamant :
Nicolas Goussé
Echuiñ a ra pevare gwellañ planter palioù kampionad mell-droad Frañs e-kerzh ar bloavezh 2001-02 gant an Espérance Sportive Troyes Aube Champagne, lakaet en doa 15 pal.
Arctocebus
Arctocebus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad primated anvet potoed pe angwantiboed. Bevañ a reont en Afrika.
Nicolas Goussé
E miz Even 2007, ur wech echu e c'hevrad gant Istres, e kemer perzh e staj an UNFP (Union des Footballeurs professionnels), enno c'hoarierien mell-droad dilabour.
An 9 a viz Gouhere 2007, e sin ur c'hevrad gant an FK Naoned evit ur bloavezh.
Lakaat a reas tri fal e-pad krogad kentañ ar vloavezh a-enep ar Reims, gounezet 5-0 gant Naoned.
Difenn ha surentez
E meur a vro e vez dispartiet an nerzhioù milourel a zo o fal difenn ar vro ouzh an tagadennoù o tont eus an diavaez hag an nerzhioù polis troet war-zu kendalc'h an urzh ha difenn ouzh gwalloberioù a c'hell bezañ graet gant annezerien 'zo.
Ober a ra an nerzhioù milourel hag an nerzhioù-polis war-dro ar surentez ivez, met bez' ez eus servijoù surentez all evel ar bomperien hag ar saveteerien.
Luioù
A-wechoù armeoù
Bachkireg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù ouralanek eo ar bachkireg (Башҡорт теле Bašqort tele), komzet gant ouzhpenn ur milion a dud en holl e Bachkortostan, e Rusia (Europa), Ouzbekistan, Kazac'hstan, Kirgizstan, Tadjikistan, Turkmenistan hag Ukraina.
Teir rannyezh zo : bachkireg ar menezioù (kuvakan), bachkireg ar stepennoù (yurmaty) ha bachkireg ar c'hornôg (burzhan).
Skritur ha distagadur
E 1923 e oa bet diorroet un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg arabek, bet kemeret he flas gant al lizherenneg latin e 1930. Adalek 1938 betek bremañ c'hoazh ec'h implijer al lizherenneg kirillek evit skrivañ ar bachkireg, ouzhpennet ur re lizherennoù evit sonioù na vezont ket kavet e ruseg.
Perzhioù hollek
Evel en holl yezhoù turkek eo ar bachkireg.
Al liester
Al lostger –QV2r (Q = л/д/t/dh; V = a/ә) eo merk al liester. Kemmañ a ra e stumm resis hervez reolennoù an hesonerezh vogalennek hag an hesonerezh kensonennel/sandhi
Un tañva eus ar yezh (bachkireg)
{| width="100%"
Frazennoù talvoudus
Demat : Һаумыһығыҙ Mont a r a? : Хәлдәр нисек? Kenavo : Хуш Ya : Эйе Nann : Юҡ Mar plij : Рәхим итегеҙ Trugarez : Рәхмәт
Ar raganvioù
Me : Мин Te : һин Eñ /Hi : Ул Ni : Беҙ C'hwi : Һеҙ Int : улар
Goulennoù
Piv ? : Кем? Petra ? : Нимә Pelec'h ? : Ҡайҙа Penaos ? : Нисек? Pegoulz ? : Ҡасан?
Devezhioù ar sizhun
Dilun : Дүшәмбе көн Dimeurzh: Шишәмбе Dimerc'her : Шаршамбы Diriaou : Кесаҙна Digwener : Йома көн Disadorn : Шәмбе Disul : Йәкшәмбе
Ar mizioù
Miz Genver : Ғинуар Miz C'wevrer : Февраль Miz Meurzh : Март Miz Ebrel : Апрель Miz Mae : Май Miz Mezheven : Июнь Miz Gouere : Июль Miz Eost Август Miz Gwengolo : Сентябрь Miz Here : Октябрь Miz Du : Ноябрь Miz Kerzu : Декабрь
Peairt
Peairt (e gouezeleg), Perth (e saozneg), a zo ur gêr eus Bro-Skos, ha kêr-benn kontelezh Perth (Perthshire), a-raok ma voe diskaret kontelezhioù Bro-Skos, hag hiziv e kuzulva Perth ha Kinross.
Kêr-benn ar vro e oa gwechall en amzer Rouantelezh Bro-Skos.
Heth
Heth (hebreeg: חֵת) a zo un anv a gaver e-barzh an Torah ; anv eil mab Kanaan (Geneliezh 10, 15) eo.
Er rannbennad 23 ar C'heneliezh e pren Abraham, digant Efron an Hattiad (start eo gouzout hag un hittit eo pe un hatti), ar park e lec'h m'emañ Groc'h Makhpela ma touaro Sarah ha ma savo ur bez d'e diegezh.
Җ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Җ, җ implijet evit skrivañ ar tatareg, kalmoukeg, turkmeneg.
Distaget e vez [ʓ].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Ж ([ʒ]).
Mor Norvegia
Mor Norvegia (e norvegeg Norskehavet) a zo ur mor en Hanternoz d’ar Meurvor Atlantel, etre aodoù Norvegia er Reter, enez Jan Mayen er Gwalarn, Island er C’hornaoueg hag an inizi Faero ha Shetland er C’hreisteiz. Digor eo war ar Meurvor Atlantel ha Mor an Hanternoz er Su, war Mor Barents er Biz ha war Mor Greunland en Norzh.
En em astenn a ra Mor Norvegia war ur gorread a 1 380 000 km2, hag etre 1 600 ha 1 750 metr eo e zonded well-wazh, 3.970 m en e zonañ.
N’eus inizi nemet tro-dro d’ar Mor (Jan Mayen, Faero). Met troc’het-didroc’het eo aod kornaoueg Norvegia, gant e-leizh a fjordoù hag a inizi evel an inizi Lofoten.
782
Diwar-benn bloavezh 782 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 782
Aleksandr Borodin
Aleksandr Borodin a oa ur sonaozour rusian, ganet e 1833 ha marvet e 1887, ezel eus «ar Pemp».
Digefridieladur (relijion, Rouantelezh-Unanaet)
E saozneg Disestablishment, digefredieladur an Iliz anglikan, a empleg an disrann diouzh arc'hskopti Canterbury, a voe goulennet ha tizhet e Iwerzhon e 1869 hag e Kembre etre 1914 ha 1920. Hiziv an deiz e stourm al luskad Fry an Spyrys evit digefredielaat an Iliz anglikan e Kernev-Veur
939
Diwar-benn bloavezh 939 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Rémi Maréval
Rémi Maréval a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1983 e Domont. Difenner kleiz eo e skipailh mell-droad Naoned.
939
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 939
Rémi Maréval
Goude ar bloavezh 2006-2007 (lakaet oa bet a-gostez gant ar gourdoner A.Fallette), e oa dilabour Rémi Maréval dre ma echue e gevrat labour, en em c'hourdonañ a reas gant an UNFP.
939
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 939
Rémi Maréval
D'an 9 a viz Gouhere 2007, e sin ur c'hontrad gant an FK Naoned evit ur bloavezh.
Šolta
200px|right|Pelec’h emañ Šolta 200px|right|Keriadenn Maslinica Šolta (distaget [ˈʃɔːlta] e kroateg, Solta en italianeg) zo un enezenn e Kroatia, en arvor Dalmatia. Emañ er c’hornôg da enez Brač hag er reter da inizi Drvenik, hag er c’hreisteiz da gêr Split, war an douar-bras. En em ledañ a ra an enezenn war 58.98 km² hag annezet eo gant 1 479 a dud (e 2001).
Diazezet eo armerzh an enezenn war gounit gwiniegi, olivez, frouezh, pesketa hag an touristerezh. Rogač eo ar porzh brasañ ha Nečujam eo kreizenn an touristerezh.
Notennoù
Šolta Šolta Šolta Šolta Šolta Solta Šolta Šolta Шолта Šolta Šolta Шолта Šolta
Riom
Riom (galleg, distaget [ʁjɔ̃]), Riam (en okitaneg), zo ur gumun eus Frañs, hag unan eus pevar fennlec'h-arondisant departamant ar Puy-de-Dôme, er rannvro Aovergn.
Tud
Kumun c'henidik ar c'haner Alain Cochevelou, anavezet gwelloc'h dre e anv arzour Alan Stivell.
Berlinische Galerie
Ar Berlinische Galerie (alamaneg a dalvez diskouezva berlinat) a zo ur mirdi broadel gouestlet d'an arz modern, d'an arz a vremañ, d'al luc'hskeudenniñ ha d'an arkitektouriezh. En Alte-Jakob-Strasse e karter Kreuzberg e Berlin emañ. Ennañ e kaver oberennoù eus 1870 betek an amzer a vremañ: Berliner Secession, Fluxus, arzourien rus Berlin pe c'hoazh oberennoù savet da vare an nazied.
Xibe
Ar Xibeed (Sinaeg, 錫伯 Xībó) a zo unan eus ar 56 minorelezh anavezet gant gouarnamant Republik Pobl Sina. E biz Sina e vevont, hag e proviñs Xinjiang.
E Mandchouria edont o chom da gentañ, e traoniennoù an Nonni hag an Songhua. Unan eus an nav fobl trec’het gant Nurhaci en Emgann Gure (1593) e oant. Gwizion ar Vongoled Korchin e oant, zoken goude ma oant-int aet da sujedoù an dierniezh Qing.
E darempred gant ar Qinged e antreas ar Xibeed pa grogas ar re-mañ da vrezeliñ ouzh Rusia. Pourvezioù a roent d’ar Qinged hag e 1692 ez ejont da wizion wir an impalaer, asambles gant an Daured, hag ar C’huwalcaed. E-barzh ar Eizh Banniel e voe enframmet ar Xibeed ha lakaet da wareziñ Qiqihar ha kêrioù arall e Mandchouria.
Da Durkestan ar Reter o kasas an impalaer Qianlong e 1764 da zifenn an harz nevez.
Kredin a ra ar Xibeed ez int diskennidi ar Xianbeied.
Yezh
Ksibeed biz Sina a gomz mandarineg. E Xinjiang e komz diskennidi ar soudarded kaset gant at Qinged ur yezh dost a-walc’h ouzh ar mandchourieg. He skrivan a reont gant un eilstumm eus ar skriptur vandchouek
Xibe Xibe
Ragistor
Ur prantad eus istor ar Bed eo ar Ragistor. Hervez ar boazioù e krog ar Ragistor gant an den kentañ ha ne c'heller lavarout pedavare eo deuet e gwirionez. Kavet ez eus bet korf-eskern un den a veve en Afrika war dro tri milion a vloavezhioù'zo. Seblantout a ra bezañ un den pa ouie fardañ binvioù gros ha pa oa gouest da chom en e sav.
Mareoù ar Ragistor a vez anvet diwar an teknikoù evit kizellañ ostilhoù mein hag ar sevenadurioù diwar zoareoù lakaat ar re varv en o bezioù hag a-wechoù diwar stil al livadurioù a zo bet dizoloet e meur a gev ha c'hoazh diwar stil ha teknikoù ar priajoù.
Mareoù bras ar Ragistor :
Dinosaored ha ragistor
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger ragistor a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur Mab-Den d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha Hominida ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus an Eil hoalad, pe Mezozoeg int, ket loened ragistorel.
Kanton Landivizio
Betek 2015
Kanton Landivizio a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Landivizio a ya 19 kumun d'ober anezhañ :
Rezidigezh (relijion, Rouantelezh-Unanet)
Abaoe Skrid Gougemerusted 1689 e voe nac'het kement ouzh ar gatoliged hag an disrannidi gwirioù kevredigezhel ha politikel ar geodedelezh vreizhveuriat.
Er bloavezhioù 1820 e voe stourmet a-benn digeriñ ar geodedelezh leun d'ar re-se, pezh a voe asantet e 1828 evit an disrannidi hag e 1829 evit ar gatoliged.
Titrerezh formol Sørensen
titrerezh formol Sørensen, ijinet gant Søren Peder Lauritz Sørensen e 1907, a zo titrerezh un drenkenn aminet gant formaldehid e bezañs hidroksidenn botasiom.
Lakaet e vez ur standilhon dianav da reaktiñ gant ur c'hementad anavezet a vazenn, ha titret e vez ar vazenn a chom gant doareoù titrañ standart.
Babilonia
Istor
Akkadiz, ur bobl semitek, a oa deuet abred a-benn da vestroniañ ar vro en-dro da gêr Kish — gant Babilon ha al lodennoù eus Mezopotamia just en norzh da Sumer. Levezoniñ a reas kalz ar sevenadurioù-se hini Akkad. An tolead-se a oa kanouc'hellet stank, hag edo en ul lec'h strategel e-keñver an hentoù koñvers. Gourdrouzet e oa alies gant diavaezidi a-hed hec'h istor.
Ѳ
Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѳ, ѳ (fita). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ, ha disheñvel eo diouzh al lizherenn girillek ispsial Ө implijet hiziv c'hoazh evit skrivañ yezhoù turkek zo hag ar mongoleg.
Sañset e oa da vezañ distaget er penn-kentañ, met buan-tre e teuas da vezañ distaget  e ruseg ha kemeret e oa bet he flas neuze gant al lizherenn Ф (ef) e 1918. En darn vrasañ eus ar yezhoù slavek all e oa bet kemeret e flas avat gant al lizherenn T (te), da skouer:
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek theta (Θ).
Babilonia
Prantad kozh Babilon
Kêr Babilon a c'hounezas an hegemoniezh war Mezopotamia dindan c'hwec'h rener, Hammurabi (1780 - 1750 kent J.-K.; deiziadoù diasur-kenañ). Ur rener efedus-kenañ e oa. Skrivañ a reas ur c'hod lezennoù anvet Kod Hammurabi ha degas ar stabilded d'ar vro goude ur prantad reuz.
Zoumayeg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Babilonia
Prantad kozh Babilon
Hervez kredennoù Babilonia, ar roue a oa dileuriad Marduk, ha kêr Babilon a oa ur "gêr santel" e lec'h ma tlee bezañ kurunennet kement rener reizh eus Mezopotamia. Diorroen a reas ar vurevkratiezh, gant telloù hag ur gouarnamant kreizennet, evit harpañ galloud ar roue.
Ѳ
Gwelet ivez
Ө
Priñselezh Katalonia
Katalonia (Principat de Catalunya e katalaneg ha Principautat de Catalonha en okitaneg), e spagnoleg Principado de Cataluña ha Principatus Cathaloniæ e Latin, a zo ur vroad istorel eus tu biz ledenez Iberia, a bep tu d'ar Pireneoù. Rannet eo e div velestradurezh dishañval-bras: diouzh un tu emañ Kumuniezh Emren Katalonia e-barzh Stad Spagn abaoe 1716, anvet ivez Katalonia ar Su (Catalunya del Sud pe Catalunya hepmuiken), ha Katalonia an Norzh (Catalunya del Nord pe Catalunya Nord), e Stad Frañs abaoe 1659. E-keñver istor e klot gant ar pezh e oa Priñselezh Katalonia.
Douaroniezh
Bevennet en norzh gant Andorra ha Frañs (Okitania), er su gant Bro-Valencià, er reter gant ar Mor Kreizdouar hag er c'hornaoueg gant Aragón. Bevennoù hedred ha ledred 3º 19' 59,94 hedred el lec'h ar muiañ er reter, 0º 9' 41,69 hedred el lec'h ar muiañ er c'hornaoueg, 42º 51' 45,97 a ledred norzh evit al lec'h ar muiañ en norzh 40º 31' 27,56 a hedred norzh evit al lec'h ar muiañ er su.
Lys (departamant)
Al Lys a oa anv un departamant gall krouet e Belgia etre 1795 ha 1814, war-lerc'h aloubidigezh ar vro gant an armeoù gall hag o stagidigezh ouzh Bro-C'hall. Dont a ra an anv eus ar stêr Lys.
Savidigezh
Savet e voe an departamant e 1795, pa voe aloubet ar vro gant ar C'hallaoued, diwar douaroù kontelezh Flandrez. Brugge e oa ar pennlec'h anezhañ.
Arondisamantoù ha kantonioù
War-lerc'h faezhidigezh Napoleon e 1814, e teuas an departamant da vout rann eus Rouantelezh Unanet an Izelvroioù. Dre vras e klot gant proviñs Kornôg-Flandrez e Belgia hiziv.
Gidareg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek C eo ar gidareg (gidar, gidder, kada pe baynawa) komzet gant tro-dro da 65.600 den e Kameroun (54.000 den e 1982) hag e Tchad (11.687 den e 1993)
Ur rannyezh ez eus:
Palotchka (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Palochka.png Ul lizherenn girillek ispsisial eo palotchka (diwar ar ruseg: па́лочка, «bazhig»), skrivet Ӏ, implijet evit skrivañ meur a yezh kaokazek, evel da skouer en avareg, er tchetcheneg, an dargineg, an ingoucheg, ar c'habardeg, al lakeg hag al lezgieg.
Peurliseañ e vez implijet evit skrivañ kensonennoù tarzh, da skouer, en avareg: E yezhoù all, evel ar tchetcheneg pe an ingoucheg e vez talvez da skrivañ ar son [ʔ], da skouer, e kabardeg:
Ҁ
Skeudenn:Cyrillic letter Koppa.png Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ҁ, ҁ (koppa). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ϙ (qoppa).
Anna
Anna zo un anv-badez brezhonek, testeniekaet mat e Breizh, diwar anv Santez Anna, mamm ar Werc'hez Vari er gatoligiezh, hag a gaver e meur a yezh all ivez, rak gant emled ar relijion-se eo bet brudet an anv dre ar bed, a-wechoù en e stummoù all, saoznek, Ann, pe gallek, Anne, dreist-holl.
Firth
Firth zo ur ger skotek a vez graet eus un aber e Bro-Skos hag ar pleg-mor dirazi war un dro peurvuiañ. A-wechoù ne vez nemet ur strizh-mor. Kar eo ar ger d'ar ger fjord (diwar ur ger henc'hermanek *ferþuz).
Anna
Gerdarzh
Dont a ra eus stumm latin an anv hebreek Hannah (חַנָּה / Channah) a dalv kement ha prof pe gras.
Firth
Aberioù an Uheldirioù avat ne vez ket graet an anv-se anezho, graet e vez gant loch (kar d'ar ger loc'h brezhonek) kentoc'h.
Enez Gough
Enez Gough zo un enezenn en enezeg Tristan da Cunha e Meurvor Atlantel ar Su. Anavezet eo ivez e portugaleg evel Gonçalo Alvares, ar moraer portugalat hec'h anavezas da gentañ, e 1505 pe 1506. A-benn ar fin eo anv ur moraer all, ar Saoz Charles Gough, a deuas diwezhatoc'h, a zo bet roet dezhi er yezhoù arall. War roll glad an Unesco eo bet lakaet abalamour d'ar pinvidik ma'z eo an natur eno.
Douaroniezh
Un enezenn danveneziek eo, 35 km² dezhi, ha sevel a ra betek 900 m a-us d'ar mor. Emañ 400 km er gevred da inizi all enezeg Tristan da Cunha, 2 700 km eus Ar C'hab, ha 3 200 km eus an tostañ lec'h eus Amerika ar Su.
En-dro dezhi ez eus inizi bihan ha kerreg evel Southwest Island, Saddle Island er su dezhi, Tristiana Rock, Isolda Rock er c'hornôg, Round Island, Cone Island, Lot's Wife, Church Rock en norzh, Penguin Island er biz, ha The Admirals er reter.
Melestradurezh
Stag eo ouzh Tristan da Cunha, a zo un darn eus tiriad tramor Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha, un tiriad tramor eus ar Rouantelezh-Unanet. Didud eo, war-bouez un toullad hinourien a Suafrika a vez dalc'het en enezenn abaoe 1956. Ral eo an douaroù ken distro gant tud dizehan enne.
Firth
Al lec'hioù anvet "firths" zo paotoc'h en arvor ar reter, pe e mervent Skos, war-bouez ar Firth of Lorn. En arvor an Uheldirioù ez eus aberioù ha meur a strizh-mor pe strizh-dour ha n'eus "firth" ebet, evel the Minch, ha Loch Torridon.
Anna
An anv Anna e yezhoù all
An anv Anna a gaver ivez e yezhoù estreget brezhoneg: alamaneg, armenieg, bulgareg, daneg, estoneg, finneg, hellazeg, hungareg, islandeg, italianeg, izelvroeg, japaneg, katalaneg, latveg, norgeeg, poloneg, ruseg, saozneg, slovakeg, svedeg, tamileg, tchekeg,
Firth
Ar firth a c'hoarvez eus marevezh ar skorn.
Anna
An anv Anna e yezhoù all
Ar stumm Ana zo anavezet ivez, gwelout izeloc'h.
Stummoù all e yezhoù all
Un toullad mat a stummoù all zo deveret eus Anna er yezhoù all.
Firth
En arvor reter (eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz)
[[Image:Dundee from Tay.jpg|thumb|right|200px|[[Dundee]] adal ar Fife
Brec'hioù da Mor an Hanternoz int, pe stag outañ.
Skouerioù arall e Bro-Skos
E gouezeleg e vez lavaret linne eus an darn vrasañ eus an an aberioù meneget uheloc'h hag a lavarer firths anezho en saozneg; kemend-all a reer eus ar Sound of Sleat, Crowlin Sound, Cuillin Sound, Sound of Jura, Sound of Raasay, hag un darn eus Loch Linnhe.
Marbaeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar marbaeg (mar(a)ba, azumeina, kolong pe kulung) komzet gant tro-dro da 124 357 den e Rannvro Tandjilé, e mervent Tchad (1993).
Hatied
An Hatied a oa ur bobl eus an Henamzer hag a veve e bro Hatti, hiziv e kreiz hag e gevred Anatolia, (anvet Azia-Vihanañ en Henamzer glasel). Sevenadur an Hatied a oa anezhi etre 2500-2000 ha 1700 kent J.-K. e deroù hag e kreiz oadvezh an arem.
Evel ma n'o devoa an Hatied tamm skritur ebet (er prantad kentistorel e oant eta), e ranker fiziañ e mammennoù dieeun pe disklêriadennoù pobloù all. Moarvat ec'h implije ar renerien hati skribed a skrive en asirieg da genwerzhañ gant Mezopotamia.
Anv koshañ Anatolia, "Bro Hatti" a oa kavet evit ar wech kentañ war dablezennoù e skritur gennheñvel eus Mezopotamia eus prantad an Impalaeriezh akkadiat (2350-2150 kent J.-K.). War an tablezennoù-se ec'h aspede marc'hadourien Asirian ar roue asiriat Sargon da gas sikour dezhe. Derc'hel a reas an anv-se da vezañ implijet e-pad 1 500 vloaz betek 630 kent J.-K., evel m'en diskouez ar bloazdanevelloù asiriat.
Komz a raent ur yezh ha na oa ket indezeuropek, an hatieg. Lod eus ar ouizieien a gred bremañ e oa kar da yezhoù gwalarn ar C'haokaz. A-benn ar fin en em veskont gant an Hitited, pe e oa kemeret o flas gant ar re a gomze hititeg.
Ѡ
Skeudenn:Cyrylicka litera omega.PNG Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѡ, ѡ (omega). Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek omega (Ω).
Kantabria
Kantabria (e spagnoleg Cantabria) zo unan eus ar 17 Kumuniezh emren bet krouet e Spagn e 1982. ha Santander eo ar gêr-benn.
E hanternoz Spagn emañ, war aod Mor Kantabria, e Pleg-mor Gwaskogn. A-stok emañ ouzh Euskadi er reter, ouzh Kastilha ha León er su, hag ouzh Asturiez er c'hornôg.
Rannvro Murcia
Rannvro Murcia (Región Murcia e spagnoleg) zo unan eus 17 kumuniezh emren Spagn bet krouet e 1982, e gevred Spagn, war aod ar Mor Kreizdouarel. N'eus anezhi nemet ur broviñs. Murcia eo ar gêr-benn.
Amezeien
Er biz dezhi emañ Kumuniezh Valencia; er mervent emañ Andalouzia ; er gwalarn emañ Castilla-La Mancha.
Kantabria
N'eus nemet ur broviñs e Kantabria.
Ѯ
Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѯ, ѯ (ksi), distaget. Ne vez ken implijet ken al lizherenn gozh-mañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ξ (xi).
Valéry Giscard d'Estaing
Valéry René Marie Georges Giscard d'Estaing (ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1926 e Koblenz en Alamagn ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 2020 en Authon e Bro-C'hall), a oa ur politikour gall, ha trede Prezidant ar Pempvet Republik C'hall, adalek ar 27 a viz Mae 1974 betek an 21 a viz Mae 1981. Aet eo da Anaon gant ar C'hovid-19, oadet e oa a 94 vloaz.
Naturegezh
thumb|400px|Tiegezh noazhourien war an traezh right|thumb|Soudarded eus an aerlu aostralian e 1943 e-tal-kichen [[Darwin (Aostralia)|Darwin.]]
Un termenadur ofisiel eus an naturegezh a zo bet degemeret e 1974 : « un doare da vevañ a-gendon gant an natur, aroueziet gant ar mont en noazh a-stroll, ha da bal dezhañ degas d’an den muioc’h a zoujañs dezhañ e-unan, d’ar re all ha d’e endro. »
Disheñvel eo eta, daoust m’eo kar-tost, d’an noazhegezh, homañ a zo kentoc’h un doare personel da vevañ, gant ar soñj eo gwelloc’h evit ar c’horf hag ar spered bevañ en noazh, pe neuze evit ar blijadur traken, tra m’eo an naturegezh ur doare bevañ ha preder troet war an natur, bezañ an tostañ outi (bevañ en noazh eveljust met ivez debriñ boued bevoniezhel, doujañ d'an endro, skarzhañ ar merkoù sokial…), ha diazezet eo al luskad ivez war liammoù kevredigezhel (gant frammoù, vakañsoù…), kement-se holl evel ma tiskouez ar ger alamanek Freikörperkultur (Kultur ar c’horf distrob).
Diazezet eo war an natur eta, ar sport, ar bevañ er-maez, hag alies eo en hañv, war vord an dour, eo e vez lakaet ar mennozhioù-se da dalvezout.
N’eus er mont en noazh-se netra da welout gant ar sekselezh. Er c’hontrol, chom a ra dre vras an dud plaen ha parfet war an dachenn-se pa vezont a-wel d’an holl. Ul luskad tost d'ar spered familh eo ivez.
Istor
Hiziv an deiz eo aotreet mont en noazh war holl aodoù Danmark.
Daoust d’ar pezh a c’heller krediñ, n’eo ket un doare bevañ a ya kalz war-raok bremañ, daoust ma’z a alies a-unan gant prederiadennoù berzh ganto evel an ekologiezh. Gant pouez brasoc’h-brasañ sevenadur ar Stadoù-Unanet (spered al "look" hag ar c'horfoù adc'hraet, liammañ noazhded ouzh sekselezh ha spered dibrenn…) hag ar relijionoù strizh, eo diaesoc’h-diaesañ lakaat ar mennozh da vont war-raok, ha meur a draezhenn a zo bet berzet d’an noazhegerien er bloavezhioù diwezhañ-mañ.
Ent ofisiel
Er c’humunioù-mañ ez eus traezhennoù ma c’heller mont diwisk-kaer warno (divizoù a-berzh an tiez-kêr).
Lec’hioù all a zo e-lec’h m’eo asantet daoust ma’z eo diaotre.
Yann IV (dug Breizh)
Buhez
Mervel a reas e dad e-kerzh Brezel hêrezh Breizh pa oa o stourm enep Charlez Bleaz. C’hwec’h vloaz e oa Yann vihan d’ar mare-se. Kenderc’hel a reas e vamm da vrezelekaat ha trec’h e voe-hi meur a wech. E 1357 e krogas Yann da vrezelekaat.
Harluet e voe e Bro-Saoz e-pad bloavezhioù da vare brezel an Hêrezh. Distreiñ a reas da Vreizh, ha gant skoazell ar Saozon e voe trec’h war e enebourien. E 1364 e oa o lakaat seziz war an Alre pa voe lavaret dezhañ e oa Charlez Bleaz war-nes e dagañ. Yann Moñforzh, skoazellet gant soudarded kaset dezhañ gant ar Priñs Du, a voe trec’h war Charlez Bleaz en Emgann an Alre en hevelep bloaz. Kendivizout a reas gant an dugez Janed Pentevr, intañvez Charlez Bleaz, a-benn skoulmañ Kentañ Feur-emglev Gwenrann e 1365, ma voe skrivet ne oa nemetañ da zug Breizh.
Dimeziñ a reas gant ur c’hoar d’ar Priñs Du, ha war-lerc’h gant ur verc’h-kaer dezhañ, ha ret e voe dezañ fiziout pe gadarnaat ar c'hreñvlec'hioù hag al lec’hioù tro-war-dro (evel Brest) e meur a gabiten hag e meur a aotrou saoz. Magañ a rae an noblañs disfiz outañ dre ma oa bagadoù soudarded hag aotrounez saoz e-touez e gompagnuned hag izili e c’houarnamant, ha ne voe ket difennet gant an noblañsed-se pa voe taget gant ar roue Charlez V Bro-C'hall. Rankout a reas neuze distreiñ da Vro-Saoz en harlu, o lestrañ kuit eus Brest d'an 28 a viz Ebrel 1373. Ha Charlez V da lakaat e grabanoù war an dugelezh e 1378 ha d'he stagañ ouzh rouantelezh Bro-C’hall, a-enep gwirioù Yann IV koulz hag a-enep gwirioù an dugez Janed Pentevr hag he mibien. Galvet e voe Yann IV neuze gant noblañsed Breizh. Distreiñ a reas da Vreizh gant ar vag dre Zinarzh d'an 3 a viz Eost 1379, ha ren a reas en-dro war e vro.
Skoulmañ a reas ar peoc’h gant Charlez VI Bro-C'hall, met ret e voe da Yann IV talañ ouzh Olier V Klison a oa en em savet a-enep dezhañ. Diaes e voe dezhañ ivez adprenañ Kastell Brest e 1397 digant ar Saozon e aloube e gaou.
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas :
Ҥ
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҥ, ҥ implijet evit skrivañ ar yakouteg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek H ([n]).
Kanol Suez
Emañ Kanol Suez (arabeg: قناة السويس, Qanā al-Suways) en Egipt, e kornôg Ledenez Sinai. Kleuziet eo bet evit digeriñ un hent d'al listri etre Porzh Said (Būr Sa'īd) war vord ar Mor Kreizdouar ha Suez (al-Suways) war ar Mor Ruz. 163 km hed a zo gantañ gant div lodenn, unan e Hanternoz al Lenn C'hwerv Veur hag an eil er Su betek pleg-mor Suez.
Ledan a-walc'h eo evit daou lestr-samm da vont a bep tu ha kleuziet eo bet e diwezh an XIXvet kantved evit ma chomfe al listri hep merdeiñ tro-dro da Afrika a-bezh ha kinnig d'an dezougerezh war vor un hent berroc'h etre Europa hag Azia. A-raok e veze dezouget ar varc'hadourezh war douar eus an eil mor d'egile.
Igoret eo bet d'ar 6 a viz Eost gant prezidant bro Ejipt (Al-Sissi) ar "ganol nevez" a aotre d'un niver brasoc'h (war dro div wech miuoc'h) a bigi tremen. Padet en deus al labourioù ur bloavez leun. Ar chenchamentoù kaset a zo donedigezh ha ledanedigezh 35 km kanol met ivez touladenn 37 km kanol war al lodenn reter.
Henamzer
Ur ganol kornôg-reter a zo bet kleuziet gant ar Faraon Senousret III (XIIvet tierniezh - war-dro 1850 kent Jezuz-Krist) eus ar stêr Nil betek Suez.
Guy-Rolland N'Dy Assembe
thumb|right|250px|E miz [[Meurzh 2007 a-enep ar Rodez Aveyron Football e CFA2.]] Guy-Rolland N'Dy Assembe a zo ur c'hoarier mell-droad ganet an 28 aviz C'hwevrer 1986. Diwaller eo e skipailh mell-droad Naoned.