cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timo Glock
Timo Glock (bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1982 e Lindenfels en Alamagn) a zo ur blenier kirri a red e Formulenn 1 abaoe 2004, ha bep bloaz abaoe 2008. Kampion GP2 2007 eo. Redet en deus gant Jordan, Toyota, Virgin ha redek a ra gant Marussia e 2012.
Candiana
Candiana a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Maria Carolina an Div Sikilia (1822-1869)
E 1844 e timezas e Napoli d'ar priñs gall Henri d'Orléans (1822-1897), dug Aumale, mab da Louis-Philippe Iañ (1773-1850) ha d'e bried Maria Amalia Teresa an Div Sikilia (1782-1866), hag a oa kenderv dezhi. Mont a reas he fried da vrezeliñ da Aljeria ma trec'has war Abd el-Kader e miz Kerzu 1847.
Fortune de France
Fortune de France (Avel Bro-C'hall e galleg) eo levr kentañ an heuliad istorel diwar-benn ar brezelioù relijiel e Bro-C'hall, embannet e 1977 ha skrivet gant Robert Merle.
Diverradenn
Kregiñ a ra ar romant e 1547, bloaz a-raok marv Frañsez I Bro-C'hall hag echu eo e 1565.
Safar, eus Pondi da Zanzibar
Zanzibar zo un enezeg war aod Tanzania e Meurvor Indez. Pondi zo ur gêr bras a-walc'h e kreiz Breizh.
Estreget evit ar sonerezh e teu an dud e vro ar re all, evit gweladenniñ hag ober anaoudegezh gant ar vro. Ar Vretoned a zo bet pedet da Zanzibar peogwir e oa bet ar Zanzibariz e Breizh a-raok.
Livioù panarab
Al livioù panarab (pe livioù hollarab) eo ar ruz, an du, ar gwenn hag ar gwer, deuet diwar banniel emsavadeg arab 1916-1918. Kavet e vezont en ul lodenn vat eus bannieloù ar broioù arab. Ar banniel gant bandennoù a-led ruz, gwenn, du (evel hini Egipt) a vez graet "Banniel an Dieubidigezh Arab" pe Banniel ar Reveulzi Arab anezhañ, ha lakaet eo bet da ziazez meur a republik, ha disteroc'h e vez plas ar gwer enno.
Toull-bac'h Saidnaya
Toull-bac'h Saidnaya (Arabeg: سجن صيدنايا‎‎) zo un toull-bac'h milourel nepell diouzh Damask e Siria implijet gant gouarnamant Bashar al-Assad. An toull-bac'h a zo bet implijet evit derc'hel milieroù a brizonidi, tud emsavet a-enep ar gouarnamant pe soudarded "disleal". Amnesty International a istime e miz C'hwevrer 2017 "e vefe bet etre 5000 ha 13 000 a dud lazhet hep bezañ barnet e Saydnaya etre miz Gwengolo 2011 ha miz Kerzu 2015." Hervez ministrerezh an diavaez e Stadoù-Unanet Amerika e vefe bet savet ur forn evit distrujañ korfoù ar re jahinet ha drouklazhet. Diskouezet ez eus bet ganto poltriji d'ar 14 a viz Mae 2017.
Lec'hiet eo an toull-bac'h un 30 kilometr bennak en norzh d'ar gêr-benn Damask. Brudet eo Saidnaya evit ar jahinerezh graet da enebourien ar gouarnamantoù sirian.
Istor
An toull-bac'h a oa bet savet gant tad Bashar Al-Assad, Hafez al-Assad, evit bac'hañ enebourien e renad. Darn anezho a oa djihadourien. "Diwar un hollad 1400 den e oa 1100 djihadour eus Afghanistan, Irak pe lec'h all". Pa voe kroget an emsavadeg er vro e 2011 e voe dieubet an holl anezho gant ar renad. Ar re-se a yeas etrezek norzh ar vro ha krouiñ pe emezeliñ e strolladoù djihadourien-sponterien islamek.
Dyab Serrihe, ur stourmer komunour bet toullbac'het etre 2006 ha 2011, en deus bet roet ar muiañ a vunudoù war an toull-bac'h hag an doareoù bevañ eno d'ar c'hevredigezhioù a zifenn gwirioù Mab-Den.
Ashanti (Ghana)
Ashanti zo ur rannvro eus Ghana, e kreiz ar vro.
Vannina d'Ornano
Vannina d'Ornano (1527-1563) zo ur Gorsikadez hag a voe krouget gant he fried Sampiero Corso.
Merc'h pennhêrez e oa. He zad François d’Ornano, he mamm ar gontez Franceschetta. Merc'h-vihan e oa da Vincentello d’Istria.
En 1545, d'he 18 vloaz, e timezas da Sampiero Corso, 47 vloaz, e servij Herri II, roue Bro-C'hall. En 1563 e oa bet karget Sampiero gant ar roue da vont da-gaout dey Aljer ha Soliman III, ma rankas leuskel e bried Vanina en o zi e Marseille. Neuze e roas galloud dezhi da verañ e vadoù.
Enebourez da Sampiero e oa Republik Genova, ha klask a reas tennañ ur vad bennak eus beaj Sampiero : bountañ a reas war an abad Michelangelo Ombrone, kelenner bugale Sampiero, da lakaat Vanina da vont da Genova da gemer madoù Ornano, a oa bet skrapet gant ar Republik, gant ma touje plegañ d'ar Sened.
C'hoarigan
Diwar an istor-se eo bet savet ar c'hoarigan Sampiero Corso, gant Henri Tomasi en 1956.
Conselve
Conselve a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Beata Beatrix
Beata Beatrix (Beatris Wenvidik e brezhoneg) zo un daolenn gant Dante Gabriel Rossetti, e 1870.
An daolenn
Gwelout a a reomp ur plac'h yaouank, Beatrice Portinari, a zo meneget hec'h anv er varzhoneg La Vita Nuova gant Dante Alighieri, da goulz he marv. Troet e voe ar varzhonek italianek gant Rossetti, hag embannet el levr The Early Italian Poets.
Ar vaouez
Ar vaouez poltredet eo Elizabeth Eleanor Siddal (1829 – 1862), pried al livour.
Jean Amilcar
Jean a oa ur bugel sklav degaset da Vro-C'hall gant ar marc'heg Boufflers. Profet e oa bet da Varie-Antoinette met feuket e oa bet hi e vefe gwelet un den evel un objed da brofañ. Advabet e oa bet memestra gant ar familh roueel ha lakaet en ur skol-lojañ. Badeziet e oa bet e Versailles d'an 20 a viz Eost 1787. Marie-Antoinette a gendalc'has da baeañ ar frejoù betek bezañ prizoniet e toull-bac'h an Templ.
Mailh e oa war an tresañ, Jean Amilcar a oa deuet a-benn da vezañ degemeret en Akademiezh Liancourt e Pariz gant ur yalc'had Stad e 1796. Siwazh dezhañ e oa marvet gant dre gleñved en un ospital e Pariz memes bloavezh.
Enez ar Su
Enez ar Su (South Island e saozneg, Te Wai Pounamu e maorieg) eo ar vrasañ eus an div enezenn a ya d'ober bro Zeland-Nevez.
The Pacific (ministirad)
The Pacific zo ur ministirad brezel ha drama stadunanat embannet e 2010 produet gant HBO, Playtone, ha DreamWorks. Skignet eo bet evit ar wech kentañ d'ar 14 a viz Meurzh 2010.
Ar stirad a zo heñvel ouzh ar ministirad embannet e 2001 hag anvet Band of Brothers. Heuliañ a reer soudarded eus an United States Marine Corps e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask. Er Band of Brothers e oa heuliet soudarded an Easy Company eus ar 506vet rejimant troadegiezh harzlammer war dachenn Europa en Eil Brezel-bed. En The Pacific e vez heuliet ar brezel dre zaoulagad tri soudard Marines (Robert Leckie, Eugene Sledge, ha John Basilone) a oa bet e rejimantoù disheñvel (1añ, 5vet ha 7vet) eus ar 1st Marine Division.
The Pacific a oa bet bountet kreñv da vezañ savet gant Bruce C. McKenna (kenbroduer a-eil), unan eus skrivagnerien penn ar stirad Band of Brothers. Hugh Ambrose, mab ar skrivagner Stephen Ambrose en doa skrivet Band of Brothers, a oa bet kuzulier.
Ar ministirad The Pacific a daolenn obererezhioù brezel ar 1st Marine Division e-kerzh oberiadurioù-brezel ar Meurvor Habask, evel Emgann Guadalcanal, Emgann Cape Gloucester, Peleliu, hag Emgann Okinawa. Gwelet e vez ivez ul eus Emgann Iwo Jima dre lagad Basilone.
Diazezet eo bet an istor war levrioù eñvorennoù daou soudard US Marines: With the Old Breed: At Peleliu and Okinawa gant Eugene Sledge hag Helmet for My Pillow gant Robert Leckie. Implijet eo bet ivez al levrioù China Marine gant Sledge ha Red Blood, Black Sand, eñvorennoù Chuck Tatum, ur soudard Marine en doa stourmet gant Basilone en Iwo Jima.
Codevigo
Codevigo a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Curtarolo
Curtarolo (Curtaroło e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Bruce Lee
Lee Jun-fan (sinaeg: 李振藩), ganet d'ar 7 a viz Du 1940 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Gouhere 1973, brudet dre e anv micherel Bruce Lee, a oa un arzour brezel, aktour, produer filmoù, prederour a orin eus Hong Kong ha stadunanad. Krouet en doa ivez an arz-emgannañ anvet Jeet Kune Do. Lee a oa mab d'ar c'haner opera kantonat Lee Hoi-chuen. En desped d'e varv trumm ez eo chomet brudet evel unan eus brasañ mistri an arzoù-emgannañ en deus bet ul levezon ramzel dre ar bed, met ivez un ikon pop culture eus an kantved. Lakaet e vez alies diwar e benn en deus sikouret kalz an doare ma oa taolennet tud Azia er filmoù stadunanat.
Eastern (Ghana)
Eastern zo ur rannvro eus Ghana.
Priz meur ar Broadoù
Priz meur ar Broadoù a oa ur genstrivadeg c'hall war varc'h-houarn hag a veze redet (a-benn d'an eur hiniennel) etre 1932 ha 2004, ur wech ar bloaz.
Kemmet e oa bet hirder ar redadeg meur a wech : E 2000, Lance Armstrong en devoa lakaet keitad-eur ar redadeg en e uhelañ gant 49,404 km/e.
Lakaet e oa bet Priz meur ar Broadoù e deiziadur Kib ar bed marc'h-houarn war hent e 1992 ha 1993 ; krouidigezh an UCI World Tour he devoa graet dezhañ mont da get evit gwir.
Brong-Ahafo
Brong-Ahafo zo ur rannvro eus Ghana, e kreiz ar vro. Harzoù he deus er c'hornôg gant Aod an Olifant.
thumb|left|Sunyani
Jakez, eskob Jeruzalem
Jakez, lesanvet "ar Yaouankañ" a oa kar da Jezuz (mab da Gleofas ha da Vari (unan eus ar "merc'hed santel") . Ne oa ket unan eus an Daouzek Abostol, ne voe ket diskibl da Jezuz e-kerzh e vuhez zoken. Dont a reas goude da vezañ penn ar "Yuzevien-kristen" ha kemer a reas ur perzh pouezus en tabut evit gouzout hag-eñ e oa ret amdroc'hañ ar baganed a zeue da vezañ kristen (Ober. 15, 13-21).
Gellout a ra "bezañ anvet abostol en ur ster ledan evel Barnaba ha reoù all".
Labezet e vefe bet e 62 GJK war urzh ar beleg meur Ananoz hervez an istorour Flavius Josephus.
Lakaet eo bet war roll ar sent gant an iliz katolik
Central (Ghana)
Central zo ur rannvro eus Ghana, e kreisteiz ar vro, war aod ar Meurvor Atlantel.
Danvez krapat
Evit ober-se e-barzh ar sal sport, staget eo vez ouzh un dreustenn.
Evit ober-se er-maez, ret eo kavout ur wezenn vras ha tev.
Ur wezenn tev eo ar pep gwellañ.
Ret eo pignat ganti gant dafar krapat.
Staget e vez ouzh ur brank uhel ha solut.
Rhydaman
Rhydaman (Ammanford e saozneg) zo ur gêr hag ur gumuniezh e gevred Sir Gaerfyrddin. Da vare niveradeg 2011 e oa 5 411 a dud o chom enni, ha 51,5% anezho a gomze kembraeg.
Danvez krapat
An danvez zo war-dro dek metr hirder.
War lerc'h e pigner gantañ evit sellet ouzh ar vro ha c'hoari evit ober jimnastik ha figurennoù.
Teal ha c'hwial
Teal a zo ober gant ar ger te (ha dit, ac'hanout) ha c'hwial a zo ober gant c'hwi ( ha deoc'h, ac'hanoc'h). Lavaret e vez ivez mont dre de pe dre c'hwi ouzh unan bennak.
Correzzola
Correzzola (Coresoła e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Teal ha c'hwial
Teal ne vez ket graet gant an holl er yezh komzet. Anavezet eo dreist-holl e Leon ha Treger, hag en hanternoz Kerne. Stummoù dre de zo e gwenedeg met ne vezont ket klevet alies.
A-wechoù zoken e klever tud o troukveskañ te ha c'hwi, pa ne reont ket e galleg.
Lund
Lund zo unan eus kêrioù koshañ Sveden. Emañ e kreisteiz ar vro, e rannvro Skania. Poblañs Lund a save da 76 188 den e 2005.
Iliz Dalby (ur gumun gozh, stag ouzh Lund abaoe ar bloavezhioù 1970) a voe savet e 1060. Bez' eo an iliz koshañ savet gant mein e Skandinavia.
Skol-veur Lund (Lunds universitet) eo an eil skol-veur goshañ e Sveden, pa voe savet e 1666.
Gouzeaucourt
Gouzeaucourt a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Bered ar C'hommonwealth : Gouzeaucourt New British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Du 1917 hag implijet e mizioù Gwengolo ha Here 1918 en-dro. Ne oa nemet 55 bez enni e dibenn ar brezel. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù all enni eus beredoù all hag eus tachenn Emgann Cambrai.
Tchornobyl
Tchornobyl (ukraineg Чорнобиль "geot c'hwerv", distaget ) ; belaruseg Чарнобыль, Tcharnobil’ ; rusianeg: Чернобыль, distaget ) zo ur gêr dilezet e norzh Ukraina, en oblask Kyiv, nepell diouzh harzoù Belarus.
Anavezet eo Tchornobyl en abeg d'ar gwallzarvoud a oa c'hoarvezet e kreizenn nukleel ar c'horn-bro d'ar 26 a viz Ebrel 1986, pa deuzas kalonenn ar reaktor. Emañ ar greizenn-se 15 km er gwalarn da gêr. Emañ Tchornobyl en dachenn berzet d'an dud, ha n'eus nemet micherourien ar greizenn o deus gwir da vont di.
Ispidina
Ispidina a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1848 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
O c'havout a reer en Afrika.
Rummatadur
Diblaset e voe ar spesad Ispidina madagascariensis d'ar genad Corythornis hag anvet Corythornis madagascariensis da-heul disoc'h labourioù skiantel embannet e 2007.
Galliera Veneta
Galliera Veneta (Galièra e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Ordoño
Ordoño zo un anv-badez spagnolek krennamzerel. Diwarnañ e teu an anv-tiegezh Ordóñez.
Emgann Cape Gloucester
Emgann Cape Gloucester a oa bet stourmet e-kerzh Brezel ar Meurvor Habask en Eil Brezel-bed etre Lu Impalaeriezh Japan ha nerzhioù lu ar Gevredidi war enezenn New Britain, e Ginea Nevez, etre ar 26 a viz Kerzu 1943 hag ar 16 a viz Genver 1944. An dilestradeg stadunanat, lesanvet Oberiadur-brezel Backhander, a oa ul lodenn eus an Oberiadur-brezel Cartwheel. An eil dilestradeg e oa bet evit ar 1st Marine Division, goude hini Guadalcanal. Pal an oberiadur a oa aloubiñ daou aerborzh japanat nepell diouzh Cape Gloucester hag a oa difennet gant soudarded ar 17vet divizion japanat.
An dilestradeg diazez a oa bet d'ar 26 a viz Kerzu 1943, pa oa bet ar Marines o tilestrañ war daou veg al ledenez war ar memes tro. An dilestradeg er c'hornôg a oa un doare da guzhat an dilestradeg pennañ ha da droc'hañ e daou damm difennoù arvorel Japaniz. An nerzh diazez, a oa dilestret war an tu reter, hag a oa kendalc'het war-zu an norzh betek an aerborzhioù. Da gentañ e oant aet war-raaok hep kaout nemeur a enebiezh outo met ranket o doa mont gorrekoc'h abalamour d'ar geunioù o redie da vont a-hed an aod. Ar Japaniz o doa gortozet evit enebargadiñ sioul. Met e fin miz Kerzu e oa bet aloubet an aerborzhioù. Kendalc'het e oa ar stourm betek penn kentañ miz Genver 1944, betek ma voe brasaet tachenn difenn ar Stadunaniz er su d'an aerborzhioù betek Bae Borgen.
Echuet e oa difenn ar Japaniz d'ar 16 a viz Genver 1944 pa oa bet aloubet an dorgenn 660 gant ar Stadunaniz; kendalc'het e oa troioù brezel memestra betek miz Ebrel 1944, betek ma vefe kemeret plas ar Marines gant an US Army.
E tu ar Stadoù Unanet e oa bet 310 soudard stadunanat lazhet ha 1083 gloazet. Evit Impalaeriezh Japan e oa bet lazhet 2000 den.
Upper East (Ghana)
Upper East zo ur rannvro eus Ghana, e biz ar vro. Harzoù he deus gant Burkina Faso ha Togo.
Due Carrare
Due Carrare (Do Carare e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Pierre Laurent (politikour)
Pierre Laurent, ganet d'ar 1añ a viz Gouhere 1957 e Pariz, zo ur c'hazetenner ha politikour gall, bet rener ar gazetenn L'Humanité, sekretour broadel ar Parti communiste français abaoe an 20 a viz Even 2010. Senedour eus Pariz abaoe 2012, bez eo ivez prezidant ar Parti de la gauche européenne etre 2010 ha 2016.
Greater Accra
Greater Accra zo ur rannvro eus Ghana, e kreisteiz ar vro, war aod ar Meurvor Atlantel.
thumb|left
Grantorto
Grantorto a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Harz-labour
thumb|Harz-labour, taolenn gant [[Stanisław Lentz.]]
Un harz-labour zo un ehan el labour graet gant al labourerien, en ul labouradeg pe ul lec'h bennak all, da c'houlenn kresk war o gopr pe doujañs ouzh o gwirioù peurvuiañ.
Kroget eo an harzioù-labour e-pad mare ar Reveulzi Greantel. Gant an divaezañ e oa aet kalz war-gresk an niver a labourerien er greanterezh hag o vevañ e kêr. Eus un tu an doareoù bevañ er c'hêrioù a oa diaes evit un niver ken uhel a dud da lojañ gant nebeut arc'hant. Eus un tu all ar stadoù labour, ar goproù izel kement hag an talmoù-labour uhel a oa bet awen da harzioù-labour bras. Alies e oa harzioù-labour en uzinoù hag ar meingleuzioù.
An harzoù-labour a c'hell bezañ implijet ivez evit plantañ bec'h war ur aozadur beli evel ur gouarnamant evit lakaat anezhañ da gemm politikerezh. A-wechoù e weler un harz-labour o reiñ lamm da ren ur strollad politikel pe ur strollad ren; evit ar skouerioù-se, an harzoù-labour a vez ul lodenn eus ur stourm sokial ledanoc'h. Skouerioù brudet a zo o klask degas kemmoù politikel en ur vro evel harz-labour 1980 Stocznia Gdańskа pe harz-labour Polonia 1981, gant Lech Wałęsa e-penn. An harzoù-labour-se a oa bet diazez ar c'hampagn stourm foran evit kaout kemmoù politikel e Polonia. Ganto e voe degaset fin ar Rideoz houarn hag ar bloc'had Komunour e Reter Europa.
Granze
Granze (Grànse e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Gazzo
Gazzo (El Gàxo e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Upper West (Ghana)
Upper West zo ur rannvro eus Ghana, e gwalarn ar vro. Harzoù he deus gant Burkina Faso.
Legnaro
Legnaro (Łegnàro e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Ar Republikaned
Ar Republikaned, o anv ofisiel gallek Les Républicains (berraet e LR), zo ur strollad politikel liberal-mirour gall. Renket e vez a-zehoù er bed politikel. E Parlamant Europa ez eo liammet ar strollad ouzh ar Parti populaire européen (PPE). Deuet eo an LR eus ar strollad Union pour un mouvement populaire, kemmet e anv hag e statudoù, dre ur vot gant an izili d'an 28 a viz Mae 2015. Hêr eo ivez d'ar strolladoù mirour gall bras UDR hag RPR.
Melanie
Melanie zo un anv-badez saoznek, alamanek ha nederlandek. Mélanie eo an doare-skrivañ e galleg, Melania un doare all. Roet e vez d'ar merc'hed dreist-holl, d'ar baotred ivez a-wezhioùigoù.
Stefan VII
Stefan VII (e latin: Stephanus VII), ganet e Roma ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz.
Melanie
Orin
Dont a ra eus an anv-gwan gresianek μελανία (melania), "du", diwar μέλας (melas) hag a dalv "teñval".
Arabat meskañ gant Melani, un anv-badez brezhonek roet d'ar baotred. Dont a ra eus Sant Melani, kentañ eskob Roazhon. Dont a rafe eus ar memes ger gresianek "melas", pe eus ur ger brezhonek, "mael" pe c'hoazh "melen".
Leiningen
Leiningen zo un anv-lec'h alamanek.
Melanie
Istor
Un anv-badez kristen e teuas da vezañ abalamour da ziv santez : Melania an Henañ, hag he merc'h-vihan Melania ar Yaouankañ. Dont a reas an anv e Bro-Saoz gant aloubadeg ar vro gant Normaned Gwilherm II (dug Normandi), met chom a reas ral e saozneg.
Leiningen
Yezhoù all
Gallekaet eo bet an anv e Linange, hervez boaz ar galleg da dreiñ anvioù alamanek Bro-C'hall, an -ingen alamanek o vont d'un -ange gallek.
Gabriel
Gabriel (hebraeg גַבְרִיאֵל ; aramaeg ܓܒܪܐܝܠ) zo un anv-badez kristen a gaver e meur a yezh. Dont a ra eus anv an arc'hael Gabriel meneget er relijionoù a-ziwar Abraham. Talvezout a ra en hebraeg « Doue zo un den kreñv » pe « nerzh Doue ».
Melanie
Istor
Dont a reas da vezañ diouzh ar c'hiz abalamour da romant Aet gant an avel gant Margaret Mitchell e 1936, hag ar film tennet dioutañ e 1939, dre oa anvet Melanie Hamilton unan eus ar penndudennoù.
Andrev
Andrev zo un anv-badez brezhonek. Dont a ra eus al latin-izel Andreas, anv unan eus ebestel Jezuz. En anv e kaver gresianeg ha latin mesket, diazezet war ar gresianeg Ανδρέας (Andreas), anv den, deveradenn en -έας (-eas) eus ar ger ἀνὴρ (aner), gwrizienn ἀνδρ- (andr-) « den, gour, par ».
Actenoides
Actenoides a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Volta (Ghana)
Volta zo ur rannvro eus Ghana, e reter ar vro. Harzoù he deus gant Togo.
Western (Ghana)
Western zo ur rannvro eus Ghana, e mervent ar vro, war aod ar Meurvor Atlantel. Harzoù he deus gant Aod an Olifant.
Disheolier
thumb|290px|An disheolier, gant [[Francisco de Goya.]]
Un disheolier zo ur benveg da zisheoliañ an dud, da reiñ dezho disheol, dezho da c'hallout chom er-maez hep gouzañv nerzh an heol.
Penaos eo
Tennañ a ra d'an disglavier un tamm, met kalz brasoc'h e vez peurliesañ. Evel an disglavier e ra evel un tamm toenn a-us d'ar pennoù, gant un tamm danvez stegnet d'ober disheol. Pa ne vez ket tev a-walc'h e c'haller santout an tommder a-dreuz an disheolier evelkent.
A bep seurt disheolieroù zo: ar re vihan a vez douget gant an dud, hag ar re vrasoc'h, kalz ponneroc'h, hag a vez lakaet e-kichen taolioù ha kadorioù, da zebriñ er-maez, pe e-kichen kadorioù-hir, d'an dud da c'hourvez a-wechoù.
Disheoliañ pinvidien
E kevredigezhioù zo e weler tud pinvidik gant mevelien o terc'hel disheolieroù dreist o fenn.
En Europa ar XVIIvet kantved e veze morianed yaouank, sklaved e gwirionez, e tiegezhioù zo o terc'hel an disheolier a-us da bennoù maouezed an tiegezhioù pinvidik.
Arouez
Arouez ar rouaned e oa an disheolier gwenn e Gevredazia. E welout a c'haller war ardamezioù Kambodia, ha re Laos a-raok 1975.
Filip (abostol)
Hervez al listennoù a gaver en aviel Mazhev ( 10, 2), en hini Mark (3,18) hag en hini Lukaz (6, 14) e oa Filip unan eus an Daouzek, an ebestel bet dibabet gant Jezuz evit mont d'e heul. Lakaet eo bet war roll ar sent gant an iliz katolik.
Arabat droukveskañ ar Filip-mañ, abostol, gant ar Filip diagon a gaver e Oberoù an Ebestel (da skouer 8, 26).
Lozzo Atestino
Lozzo Atestino (Łoso e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Ar Vro (Karaez)
Ar Vro oa ur gelaouenn viziek vrezhonek, an hini gentañ e brezhoneg a voe er-maezh eus an Iliz katolik, krouet ha renet gant Frañsez Jaffrennou (Taldir e anv-drouiz hag e anv-pluenn). Embannet e voe e Karaez etre 1904 da 1914. Bodet e voe tro-dro da Daldir ur bochad skrivagnerien vrezhonek, koulz ha tud pennañ an Emsav kentañ.
Diredig belost gwenn
An diredig belost gwenn a zo ur spesad evned, Caridonax fulgidus an anv skiantel anezhañ.
Lozzo
Lozzo zo anv div gumun eus Veneto en Italia.
Ar Vro (Karaez)
Krouidigezh
Pa tistroas Frañsez Jaffrennoù eus e studioù war ar Gwir e Roazhon e voe pemp bloaz warn'ugent ha e voe o klask ur stad e blijfe dezhañ, ha ne voe ket micherioù ar Gwir d'an nebeutañ, daoust ma a voe e dad noter Karnoed. Pa voe studier e-doug 1898-99 en doe bet tu da genlabourat gant ar gelaouenn sizhuniek "La Résistance" e Montroulez en ur ginnig da embann ur bajenn vrezhonek pep sizhun. Perc'hennet e oa ar voulerezh ar Résistance gant an intañvez ar Gwaziou, dezhi ur mab yaouank a glaske sevel ur stal moulerezh evit e-unan. Keveleras gant Jaffrennou evit krouiñ ur stal (burevioù ha gwaskerelloù), straed ar Garmez, e Karaez. Aleksandr ar Gwaziou a rae war-dro an traou teknikel pa veze meret an embannadurioù gant an drouiz. Pep hini a bostas 10 000 lur gall e-barzh "Imprimerie Le Goaziou et Jaffrennou". Moulet e voe paperioù a-bep seurt evit ezhomm an dud, levrioù ha div gelaouenn, Ar Vro hag Ar Bobl. Kroget e voe gant ambannadur an hini kentañ d'an 1añ a viz Meurzh 1904.
Neuz hag endalc'h
Daouzeg pajenn ment bras a voe embannet evit dibunañ nevezinti ha bruderezhioù dastumet er Poc'hêr, met ivez skridoù brezhonek a bep seurt, skañv ha lennegel tro-ha-tro. Desachañ a reas Jaffrennou ur skipailh skridaozerien feal : Leon ar Berr, Loeiz Gourlet, Loeiz ar Menn ha Yan-Vari Solu hag ouzhpenn skridaozerien a-youl vat evel Yann-Bêr Kalloc'h, Loeiz Herrieu, Hollsent ar Garreg, Charlez Picquenard, Charlez Gwennou, Pier Laorañs, Erwan Berthou, Aogust Bôcher, Glaoda ar Prad, Kristof Jezegou hag Erwan-Vari ar Gall.
Diredig belost gwenn
Anvet e voe Halcyon fulgidus (kentanv) da gentañ-penn (e 1857) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) : ar spesad nemetañ er genad Caridonax an hini eo.
Lando
Lando (e latin: Lando pe Landus), ganet e Sabina ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Diredig belost gwenn
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Inizi bihan ar Sounda (Besar, Flores, Lombok ha Sumbawa).
Strix
Strix a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaouenned bras pe vrasoc'h, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Strigidae.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Pemp isspesad ha tri-ugent (65) en holl.
Britannia (skeudenn)
Britannia eo an anv latin implijet da envel ar vaouez a faltazi a zo lakaet da skeudenniñ Breizh-Veur, da gentañ, ar Rouantelezh-Unanet goude, hag Impalaeriezh Breizh-Veur goude, evel ma lakaer Marianne da skeudenniñ ar Republik c'hall ha Columbia evit SUA.
Orin
Dont a ra an anv-se eus Britannia, anv latin an enez a weler e skridoù an Henamzer, re Julius Caesar da skouer, diwar anv ar bobl Pretanī,  Prettanike pe Brettaniai e henc'hresianeg. E kembraeg eo Prydain anv an enez.
Istor
Er Iañ kantved kent JK e oa Britannia an anv stag ouzh Breizh-Veur. Goude an aloubadeg roman er bloaz 43 e talveze Britannia kement ha Breizh roman, ur broviñs adal kreisteiz Kaledonia (dre vras Bro-Skos hiriv)). E 197 e voe rannet ar broviñs roman e peder froviñs, ha div anezho e oa Britannia Superior ha Britannia Inferior.
E e teuas Britannia roman da vezañ un doueez, armet gant un tridant hag ur skoed, un tokarn war he fenn. Chom a reas an anv Britannia goude diskar an impalaeriezh roman en Enez Vreizh er.
Advuhezet e voe an anv latin Britannia e-pad an English Renaissance evel ur merk a identelezh vroadel vreizhveuriat, ha dreist-holl goude an Acts of Union e 1707, pa voe unanet rouantelezhioù Bro-Skos ha Bro-Saoz. Talvoudus e voe er c'helaouennoù da skeudenniñ politikerezh Breizh-Veur er skeudennoù flemmus.
Hiziv e reer an anv Britannia eus an enez hag eus ar skeudenn.
Pezhioù
Kentañ ma voe implijet he skeudenn war gein ur pezh a voe war un as a ziskoueze dremm Antoninus. Ar pezh kentañ ma voe gwelet Britannia goude an amzervezh roman avat a voe e 1672. He skeudenn a weler war ar pezhioù : ar pezh 50 pence betek 2008;  ar pezh 2 lur abaoe 2015.
Loreggia
Loreggia (Łoreja e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Galway Girl
Galaway Girl a zo ur single gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran embannet er bloavezh 2017.
Kumasi
Kumasi zo ur gêr eus Ghana, pennlec'h rannvro Ashanti, 250 km e gwalarn Accra ha nepell diouzh lenn Bosumtwi.
Eil kêr vrasañ ar vro eo gant ouzhpenn 1 500 000 a dud o chom enni.
Ar Follez Yaouank
Dibar eo stil ar skrid : mouslavar ha hanter-c'her penn-da-benn. Gant se meur a lennadur eus an oberenn a gaver. Gwelet eo bet e-giz istor ur plac'h divagad, Enda, paneve he breur Kevin, pe parabolenn al lavar dibosupl.
Padal, resis-tre eo an destenn e-keñver al lec'hioù hag an deiziadoù. E Bro-Iwerzhon emeur, etre Galiv ha Dulenn ; c'hoarvezout a ra an darvoudoù pennañ etre ar 25 hag an 31 a viz Kerzu 1922. Da lârout eo emañ en e grisañ ar Brezel Diabarzh : soudard saoz ebet ken er vro ; arme vroadel ar Stad Dieub he deus kemeret an tu war Republikaned an IRA, santout a ra ar re-mañ e vo ret kodianañ, met evit poent ne vez kaoz nemet a walldaolioù hag a lazhidigezh. An disaouzan-se ne vez ket kavet er skrid : d'al lenner da c'houzout. Er skrid ne gaver nemet an dra-mañ : Kevin, stourmer 18 vloaz e renkoù an IRA, a nac'h a-greiz-holl, den ne oar mat perak, mont betek penn un argadenn ; diskaret eo « war urzh ar C'huzul » gant ur c'hamalad, Jim (« Ne ouien ket resis ha bez' e oa un treitour pe nann… ») ; pa zesk an dra, Enda a ziskar Jim (na zisplije ket dezhi koulskoude) ; klask a ra en em zistrujañ da heul, ne zeu a-benn avat nemet da rivinañ he daoulagad. « Abaoe emaon e ti ar re foll » (prepoz diwezhañ).
Meavenn a oa bet e Bro-Iwerzhon e 1931 ha gellet he doa merzhout roudoù darvoudoù 1922. Daou bennad a embannas neuze e Gwalarn e 1932. Ne skrivas Ar Follez Yaouank nemet e 1936 : mare ar Front Populaire e Bro-Frañs (ha Meavenn a zo bet renerez Ar Falz ha tost ouzh Yann Sohier). Ar mare ivez pa glask Célestin Lainé sevel Kadervenn e-giz kellid un arme guzh e Breizh. Hag e tiskleirfe ar goulennoù punet gant Meavenn en danevell : petra a dalvez sevel un armead guzh en arbenn d'ur gouarnamant diazezet war dilennadegoù frank kentañ ar Stad Dieub ? Daoust hag-eñ n'eo ket tonket ar stourm-se da drenkaat o reiñ plas d'an diskred ha d'al lazhañ-prim ? E-kichen ar soudarded bet diskaret gant ar Republikaned, e-kichen ar Republikaned bet drouklazhet gant an arme vroadel, e fell da vMeavenn menegiñ ar re bet lazhet gant ar Republikaned o-unan en o zouez. Peotramant c'hoazh : pa vez graet anv (e Breizh) eus patrom an IRA, eus peseurt IRA e vez kaoz : hini ar Brezel Dizalc'hidigezh pe hini ar Brezel Diabarzh ?
Troet e oa bet e galleg gant Meavenn he-unan hag embannet e Les œuvres libres (Fayard), niverenn 187, e miz Genver 1937, dindan an anv-pluenn a « Catherine Beauchamp » (a oa gwir anv Katherine Mansfield).
Ur film a zo bet savet, diwar an droidigezh-se hep mar, gant Yves Allégret e 1952 : La Jeune Folle (gwenn ha du, 84 munutenn), gant Danièle Delorme o c'hoari roll Enda (Catherine e-barzh ar film). Skignet eo bet ar film e : daneg, flandrezeg, gresianeg, italianeg, saozneg ha suedeg. Rebechet e vez a-wechoù da Yves Allégret bezañ kemeret re da wir bater ar poz « follez » e titl an oberenn.
Lizher Sant Jakez
Unan eus Lizheroù Katolik an Testamant Nevez eo Lizher Sant Jakez.
Piv eo oberour al lizher ?
« […] n'eo ket Yann, mab Zebedea, marvet merzheriet e Jeruzalem er bloavezh 44. N'eus ket chañs kennebeud-all e vefe ar Jakez all, mab Alfae, ha n'avezomp netrea diwar e benn, nemet e ano e roll an Douzek (Mazh. 10, 3 ; Mark 3,18 ; Luk. 6, 5 ; Ober. 1,13). Talbenn al lizher ne lavar ket e vefe bet abostol na netra e-kerz ar skrid. Un trede Jakez a zo a c'hellfe bezañ anvet abostol en ur ster ledan, evel Barnaba ha reoù all ; an hini an zo anv anezhañ en Testamant nevez, gant Josef, Simon ha Jud, evel kendirvi d'an Aotroù (Mazh. 13,55 ; Mark 6, 3). Eñ eo an hini a zo deuet da vezañ eskob Jeruzalemhag a zo meneget gant Sant Paol e I Kor. 15, 7, hag e Gal. 1, 18-19 ; 2, 9 ; evel gant Oberoù an Ebestel (en arroudoù 15, 13-29 hag 21, 17-26). Merzheriet eo bet e Jeruzalem eñ ivez, labezet er bloavezh62, dre urzh ar beleg-meur Ananoz. Jakez, eskob Jeruzalem, eo an hini a z bet laket al lizher-mañ war e gont gant Tadoù kentañ an Iliz.
Koulskoude, goude ma chom soñjoù al lizher tost d'an arameeg ha d'un aergelc'h aplestiant, e vezer souezhet gant gwevnder ar frazennoù, gant pinvidigezh ar gerioù. Penaos krediñ e c'hellfe bezañ bet savet an destenn gant un den dizampart a-walc'h war ar gresianeg, evel ma tlee bezañ ur Yuzev eus Galilea ? Tu a zo da vartezeañ n'en deus ket Sant Jakez skrivet an destenn-mañ eus e zorn e-unan, met gant harp ur sekretour gresianeger, en deus gouvezet reiñ dimp un diverrañ sklaer ha kempenn eus kentelioù kustum « breur an Aotroù ». »
Hervez bibliourien zo e vefe bet skrivet al lizher diwezhatoc'h (dibenn ar c'hantved kentañ pe penn kentañ an eil) rak n'eo ket bet degemeret diouzhtu e-touez ar skridoù kanonel daoust da bouez Jakez "breur an Aotrou" en iliz kentañ. Skrivet e vefe bet neuze gant "Yuzevien kristen" a heulie kelennadurezh Jakez.
Doare al lizher
« Goude kregiñ gant ar saludoù hag an hetoù kustum, ne zalc'h ket an oberour gant ton ul lizher, met kentoc'h gant stumm unhomelïenn pe ur sarmon. […] Hag echuiñ ara hep lavarenn -glozañ.[...]
Bez hon eus amañ un heuliad a guzulioù a vuhezegezh kristen en em gemmesk enno menegoù niverus eus an Testamant kozh, dreist-holl eus levrioù a Furnezh, met ivez evel just, kelennadurezhioù hor Salver […]. Dre vras hon eus amañ ur skouer eus doare ar prezegerezh kristen kentañ. «
Evit piv eo bet skrivet ?
Niver an daveoù d'an Testamant kozh ha doare al lizher a zoug da grediñ e oa bet savet evit Yuzevien gristenaet. N'eo ket bet kaset d'un den pe d'un iliz resis.
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour : «  Gwir eo en emziskouez al lizher evel skrivet d'an Iliz a-bezh skignet dre ar bed (12 meuriad ar Jeruzalem nevez), pe da vihanañ d'an holl Yuzevien gristenaet. ».
Kelennadurezh al lizher
« O vezañ ma pouez kalz al lizher-mañ war ar ret maz eo eus ur feiz efedus gant gwirionez an oberoù, eo bet kredet gant kalz e felle da Sant Jakez enebiñ ouzh komzoù Sant Paol en e lizher d'ar Romaned diwar-benn dre ar feiz hepken hep oberoù al Lezenn,[...]  Met o sellout tostoc'h e weler mat ne skriv ket an eil hag egile en-dro d'an hevelep kudenn.
Rak Sant Paol, pa gomz eus oberoù al Lezenn, a zo en e soñj merkañ didalvoudegezh ritoù ha lidoù an testamant kozh ; komz a ra eus an aner maz eo stivoù anden anezhañ e-unan, hep gras Doer, evit antren ar silvidigezh. Sellout a ra ouzh a den e-keñver ar reizhded da dizhout.
Sant Jakez avat a skriv evit ar re o deus dija asantet d'ar C'hrist,[...] Met ur fazi all ha kontrol a c'hortoz ar gristenion ; krediñ eo a-walc'h ur feiz diwirion na vefe ket efedus. Sant Paol e-unan war ar poent-se ne lavaro ket traoù disheñvel : ar feiz evitañ, kenkoulz hag evit Sant Jakez, a zo asant an den a-bezh, maiz ha youl, da lavar Doue. ».
Limena
Limena (Imena e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Trachyphonus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) isspesad en holl : o c'havout a reer holl en Afrika.
Yann X
Yann X (latin : Ioannes X), bet ganet e 860 e Tossignano ha marvet e miz Mae 928 e Roma, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz Meurzh 914.
Bac'het e voe ha kontammet gant Marozia, serc'h d'ar pab Sergius III ha mamm Yann XI.
Maserà di Padova
Maserà di Padova  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Cape Coast
thumb|Kastell Cape Coast Cape Coast (Oguaa e fanteg) zo ur gêr eus Ghana, pennlec'h ar rannvro Central, war aod Pleg-mor Ginea.
Savet e voe Cape Coast er gant Portugaliz. Kêrbenn Gold Coast e voe eus penn kentañ an betek 1877. Ar c'hastell a voe ul lec'h a-bouez evit kenwerzh ar sklaved a-raok dont da vezañ ur mirdi hiziv an deiz.
Anastaz III
Anastaz III (e latin: Anastasius III), ganet e Roma ha marvet e miz, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz war-lerc'h Serj III.
Kontammet e voe marteze.
Joseph Arthur Ankrah
Joseph Arthur Ankrah (18 a viz Eost 1915 - 25 a viz Du 1992) a oa ur soudard ha prezidant eus Ghana.
Thrall
Un thrall (Norseg kozh/Islandeg: þræll, Norvegeg: trell, Daneg: træl, Svedeg: träl) a oa ur sklav pe serv en douaroù skandinavian da vare ar Vikinged. En hensaozneg e veze lavaret þēow. Statud ur þræll pe þēow a oa disheñvel a-grenn diouzh statud an dud dieub (karl, ceorl) ha tud an noblañs (jarl, eorl). E latin krennamzerel pe e lezennoù kozh ar C'hermaned e veze graet servus anezho. An aozadur sokial gladdalc'hel gant ar served a gendalc'has betek ar Grennamzer uhelañ.
Statud
Lod eus an istorourien a lavar e oa un tregont bennak a sklaved e pep tiegezh viking, darn anezho en gwirionez a oa perc'henn war unan pe zaou d'ar muiañ. E 1043, Hallvard Vebjørnsson, mab un noblañs lec'hel eus distrig Lier, a voe lazhet pa glaske difenn ur vaouez thrall diouzh ur strollad tud a rebeche dezhi bezañ laer. An Iliz a savas a-du a-grenn gant e obererezh, lakaet e voe da verzher ha santelaet evel Sant Hallvard, sant patrom Oslo.
Kevredigezh
Mare an argadennoù Viking a oa aet goustadik da get en ar pezh a oa bet fin an tapout sklaved.
Jean Victor Marie Moreau
Jean Victor Marie Moreau (1763 e Montroulez, Breizh - 1813 e Louny, Impalaeriezh Aostria) a oa ur jeneral en arme c'hall ha goude feldmarichal en arme rusian e-pad an Dispac'h Gall ha Brezelioù Napoleon. Difenn a reas ar Republik a-hed e vuhez, da gentañ o vezañ trec'h alies war ar Re Gevredet, hag o skoazellañ Napoleone Buonaparte da gemer ar galloud met ivez oc'h enebiñ outañ e-pad an Impalaeriezh.
Tiegezh
Barner, letanant keodedel ha torfedel beliezh Montroulez ha kuzulier ar roue a oa e dad, Gabriel-Louis Moreau, aotroù Lizoreux (1730-1794). Merc'h d'ur c'henwerzher ha merc'h-vihan da Bierre Bernard de Basseville ur c'horser brudet eus Montroulez a oa e vamm Catherine Chapperon de L'Isle. Eizh bugel diwar pemzek anezho a zreistvevas. Dibennet e voe an tad e Brest d'an 13 a viz Gouere 1794 goude bezañ bet kondaonet evit kuzhañ beleien zidou, sikour Divroidi ha reiñ arc'hant da markiz Lescoët.
Joseph (1764 - 1849 e Montroulez), e vreur eil-henañ, a voe alvokad, kannad ha prefed. Pierre-Marie-Lubin, e vreur yaouankañ, a voe koronal ha baron e-pad ar Restaorasion. Kerentiañ a rae ar familh gant Maupertuis (1698-1759), ar skiantour brudet hag enebour Voltaire.
Deroù an Dispac'h Gall e Roazhon
Studiet en doe Jean Moreau ar Gwir e Skol-veur Roazhon goude bezañ tremenet pevar bloaz e Skolaj al Leon e Kastell-Paol. E-touez e gelennerien e oa Jean-Denis Lanjuinais, Isaac Le Chapelier ha Louis Gohier.
Kemer a reas perzh er freuz a savas e Roazhon e 1788 ha 1789, e penn studierien ar gêr ha re Naoned deuet da reiñ dorn dezho. An holl yaouankizoù a-du gant ar soñjoù nevez a zeue d'en em lakaat en e c'houc'hemenn. Dont a reas da vezañ frañmason e miz Here 1789.
Megliadino San Vitale
Megliadino San Vitale a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Jean Victor Marie Moreau
Un ofiser dreist
Dilennet e voe letanant-koronal batalhon gentañ youlidi Il-ha-Gwilen e miz Gwengolo 1791 hag az ejont diouzhtu da harzoù reter Bro-C'hall. Servijout a rejont e Arme an Norzh Dumouriez e 1792. Lakaat a reas Moreau e grog war kreñvlec'h Stephenswerth d'an 9 a viz C'hwevrer 1793. Brud a dapas en emgann Neerwinden hag o tifenn Dunkirk kelc'hiet gant ar Saozon. Sevel a reas e rez, mont da letanant-koronal hag adjudant hollek, ha brigadennour d'an 20 a viz Kerzu war un dro gant Napoleone Buonaparte, trec'h war ar Saozon e Toulon.
Lakaet e voe da jeneral rannlu gant Lazare Carnot d'ar 14 a viz Ebrel 1794. E penn korn dehoù an arme edo e Flandrez, kemer a reas Kortrijk ha Menen ha kemer a reas perzh en trec'h e Moeskroen d'an 29 a viz Ebrel 1794. Tremen a reas dindan urzhioù Jean-Charles Pichegru ha kemer a reas Ieper, Brugge, Oostende, Nieuwpoort ha Sluis. Kemeret e voe Holland eta. Anvet e voe da benngomandant Arme an Norzh d'an 3 a viz Meurzh 1795, e-lec'h Pichegru. Eveshaat ouzh ar c'hendivizad etre ar Republik c'hall hag ar Republik Batav a voe e gefridi.
Ur giladeg kaer
Brasaat a reas e vrud gant Emgann Toerkonje hag anvet e voe da jeneral Arme Roen-ha-Mosel d'an 21 a viz Ebrel 1795. Mont a reas da vrezeliñ da Alamagn. Trec'h e voe da gentañ : sezizoù Mainz ha Kehl, trec'h Heidenheim d'an 11 a viz Eost 1796, met ret e voe dezhañ kilam dirak ar Rusianed hag an Aostrianed. Gwelet e voe ar giladeg-se evel ur patrom skouer, ha graet gantañ 5000 prizoniad war ar marc'had. Anvet e voe da benngomandant armeoù unanet Roen-ha-Mosel ha Sambre-ha-Meuse d'an 25 a viz Kerzu 1795. Emgann a reas en Alamagn, met torret e voe eus e garg. E droukc'hras ar Vonapartourien e oa deuet da vezañ.
Eus ar Stadoù-Unanet da Europa en-dro
Fin ar C'hentañ Republik e voe deroù an Impalaeriezh C'hall Kentañ. Distroet da Bariz, eneber ha kevezer ouzh Buonaparte, barnet e voe Moreau met didamallet e voe gant e varnerien. Darvennout a reas Buonaparte kaout un eil barnedigezh ha, goude bezañ kondaonet d'an toul-bac'h, e voe kaset d'an harlu a-benn ar fin.
Erruout a reas Jean Moreau hag e wreg e New York e miz Eost 1805. Un degemer c'hwek a voe roet dezho gant an Amerikaned. Goude bezañ beajet er vro e chomas e Morrisville, e-kichen Trenton, war harzoù New Jersey ha Pennsylvania. Kinniget e voe dezhañ gant ar prezidant Madison bezañ e penn Lu ar Stadoù-Unanet e Brezel 1812 a-enep ar Rouantelez-Unanet. O soñjal reiñ e asant e oa pa glevas e oa distrujet an "Arme Veur" e Rusia. Divizout a reas distreiñ da Europa ha brezeliñ gant ar Re Gevredet.
Ur wech distroet da Europa e krogas da gevraouiñ gant Jean-Baptiste Bernadotte (a vo roue Sveden diwezhatoc'h) peogwir e felle dezhañ adstaliañ ar Republik e Frañs. Sveden ha Rusia a oa gant Aostria ha Prusia a-enep Bro-C'hall bremañ ha kuzuliañ a reas anezho. En Emgann Dresden e 1813 e voe gloazet d'ar marv d'an 27 a viz Eost. Mervel a reas e Louny (bremañ e Republik Tchek) d'an 2 a viz Gwengolo.
Goude e varv
An tsar Aleksandr Iañ a lakas anezhañ da vezañ beziet en iliz-veur katolik Sant-Petersbourg. Reiñ a reas ul leve d'e intañvez. Anvet e voe da Varichal a Vro-C'hall gant Loeiz XVIII. Hag en enor dezhañ e voe roet e anv da gêr Moreau er Stadoù-Unanet, e Stad New York.
Daou vugel en doe gant Eugénie Hulot d'Osery :
El lennegezh :
Giovanni Paolo Sforza
Giovanni Paolo Sforza, pe Giampaolo Sforza (1497 - 1535), a oa condottiero italian er.
E vuhez
Mab bastard e oa da Ludovico Sforza ha d'e serc'h Lucrezia Crivelli.
E 1513, pa voe adsavet an dugelezh ur pennadig gant e hantervreur Massimiliano e Milano, e kemeras perzh e difenn kêr Novara ouzh ar C'hallaoued. Pa voe graet kemend-all gant e hantervreur all Francesco II e 1525, e voe gronnet Giovanni Paolo er c'hCastello Sforzesco gant soudarded spagnol Antonio de Leyva; tri bloaz goude e voe gronnet c'hoazh gante e Lodi, met trec'h e voe en taol-se. E 1532, goude peoc'h Bologna etre Francesco ha Karl V, e voe anvet da varkiz Caravaggio.
E varv
Tri bloaz goude marv e vreur Francesco II Sforza, dug Milano, e 1535, e c'houlennas Giovanni Paolo kaout an dugelezh, met mervel a reas a daol trumm e Firenze en un doare iskis. Lavaret e voe e oa bet kontammet gant de Leyva.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Violante Bentivoglio (1505–1550) a ziskenne eus Galeazzo Maria Sforza (marvet e 1476) Dug Milano. Mab Giovanni, Muzio Iañ Sforza a voe markiz war e lerc'h e Caravaggio hag e kontelezh Galliate.
Pozzonovo
Pozzonovo a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Masi (Italia)
Masi a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Akwasi Afrifa
Akwasi Amankwaa Afrifa (24 a viz Ebrel 1936 - 26 a viz Even 1979) a oa ur soudard ha prezidant Ghana.
Afrifa a oa unan eus eizh ezel an National Liberation Council goude taol-Stad miz C'hwevrer 1966 a zistroadas Kwame Nkrumah. Pa voe rediet Joseph Arthur Ankrah da reiñ e zilez e miz Ebrel 1969 e voe lakaet Afrifa e penn ar Stad. Chom a reas er garg-se betek miz Eost 1970.
Haskalah
An Haskalah, anvet alies Sklêrijennoù yuzev (, ger ha ger, 'furnezh', 'deskadurezh') zo ul luskad-spered diwanet e-touez Yuzevien Europa ar c'hreiz hag ar Reter, gant levezon war Yuzevien Europa ar C'hornôg hag ar bed arab ha muzulman. Diwanañ a reas er bloavezhioù 1770 evel savboent ideologel sonn a-raok mont diwar-wel goude 1881 gant ar vroadelouriezh yuzev.
Akwasi Afrifa
E 1979 e voe harzet, barnet ha fuzuilhet, asambles gant ofiserien all (en o zouez Ignatius Kutu Acheampong ha Fred Akuffo bet ivez pennoù-Stad).
Benead IV
Benead IV (e latin: Benedictus IV), ganet e Roma ha marvet e miz, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Haskalah
Daou bal a oa d'an Haskalah : mirout ar Yuzevien evel ur gumuniezh unvan ha dispartiet diouzh ar re all ha labourat evit un azginivelezh moral ha speredel, dre implij an hebraeg er vuhez pemdez. Asambles gant se e poanias evit ebarzhiñ gwelloc'h ar Yuzevien en o endro.
Zsa Zsa Gábor
Zsa Zsa Gábor (hungareg : ), bet ganet Gábor Sári e Budapest d'ar 6 a viz C'hwevrer 1917 ha marvet e Los Angeles d'an 18 a viz Kerzu 2016, a oa un aktourez, ur ganerez hag ur vondianez hungariat ha stadunanat. Bez' e voe unan eus arouezioù revel meur an ; ur steredenn zo bet deroet dezhi en Hollywood Walk of Fame.
Goude bezañ bet Miss Hungary e 1936, da 19 vloaz, e tivroas e 1941 da Stadoù-Unanet Amerika. Eno e voe brudet dre he c'hened, he donezonoù micherel hag he dimezioù niverus.
Al lesanv Zsazsa zo bet roet da Sári war-lerc'h an aktourez ha kanerez hungariat Fedák Sári (1879–1955), abalamour ma ne c'helle ket he merc'hig distagañ he anv-bihan.
E 2002 e voe damseizet a-c'houde ur gwallzarvoud karr ; daou wallzarvoud gwazhienn empenn (GGE) a c'houzañvas etre 2005 ha 2007 ; e 2011 e voe ret he dic'hariñ en tu dehoù da heul ur poread. Tost da 100 vloaz e oa pa varvas.
Buhez
Eil bugel un tiegezh bourc'hizien yuzev e oa Sári, merc'h d'ar marc'hadour ha soudard Gábor (ez-Grün) Vilmos Farkas (1881-1962) ha d'e wreg Tillerman "Jolie" Janka (1896-1997), a zimezas gant ar c'hont Edmund de Szigethyhez goude marv he fried kentañ. Daou vreur he devoa Sári, ha div c'hoar a voe brudet ivez er sinema, Magda (1915-1997) hag Éva (1919–1995), ar c'hoarezed Gábor. En abeg d'o c'hened ha d'o buhez direol e Budapest e voe brudet an teir c'hoar ivez.
En ur skol-lojañ e Suis e studias Sári kent dimeziñ e 1935, da 18 vloaz, gant an diplomat turk Burhan Asaf Belge ; bloaz goude e voe Miss Hungary 1936 hag e krogas he respet. Kentañ gwech ma voe war ul leurenn e voe er bloaz-se end-eeun, pa ganas en Aostria en operetenn Der singende Traum e-kichen an tenor meur Richard Tauber (1891–1948) e Wien. E 1941 e torras-hi he dimez evit mont da Hollywood da heul he breudeur. Eno e labouras evel aktourez (er sinema adalek 1952 hag er skinwel adalek 1953), ha buan e c'hounezas brud abalamour d'he gened, d'he aferioù karantez, d'he gwarzhoù, d'he dimezioù gant milionerien, d'he dispartioù ha d'he harzidigezhioù niverus. Alies e vez keñveriet yaouankiz ZsaZsa ouzh hini Paris Hilton (* 1981). Nav gwech e timezas Zsa Zsa Gábor. Zsa Zsa e voe ar vamm nemeti a-douez an teir c'hoar Gábor. En he buhezskrid One Lifetime is Not Enough e tisklêrias e oa bet brazez goude bezañ bet gwallet gant Conrad Hilton ; goude an disparti e c'hanas o merc'h Francesca. E 2005, mamm Conrad Hilton a damallas d'he ez-gouhez bezañ laeret, ha kontet gevier dirak al lezvarn ; prosez a voe graet e-pad dek vloaz evit ma vije fiziet Francesca (58 vloaz d'ar mare) e familh he zad, hogen paouezet e voe gant ar c'heisiadurioù a-c'houde he marv d'ar 5 a viz Genver 2015. D'ar 27 a viz Du 2002 e c'houzañvas Zsa Zsa Gábor, 87 vloaz, ur gwallzarvoud karr e Los Angeles hag e kouezhas e koma betek miz Genver 2003 ; da heul kement-se e rankas bout prederiet betek diwezh he buhez. Klemm a savas, prosez a voe, ha daou vilion a zollaroù a yeas ganti. E miz Kerzu 2004 e klaskas en em lazhañ dre hunwezherioù, met saveteet e voe gant he fried. D'ar 7 a viz Gouere 2005 e c'houzañvas an aktourez ur GGE ; sizhun goude e voe lezet da vont kuit eus an ospital. D'ar 17 a viz Gouere 2010, d'an oad a 93 vloaz, e torras he lez dehoù goude bout kouezhet ; un eil GGE a c'hoarvezas e-kerzh an oberatadenn en ospital. E miz Eost e voe adkaset di peogwir e hañvale bezañ war he zalaroù ; nac'hañ a reas ma vije oberataet he lez un eil gwech, met ne guitaas an ospital nemet d'an 3 a viz Gwengolo. D'ar 14 a viz Genver 2011 e voe ret troc'hañ he gar dehoù a-us he fenn-glin en abeg d'ur poradur. D'an 30 a viz Meurzh 2011 e voe kaset d'an ospital adarre abalamour m'he devoa paouezet da analat, ken skoet e oa chomet gant marv he mignonez vras Elizabeth Taylor sizhun a-raok. Abalamour da gement-se ne voe biskoazh kemennet dezhi marv he merc'h Francesca e 2015. Adalek 2011 betek he marv e voe Zsa Zsa Gábor skoazellet evit analañ. Daou zevezh goude he 99 deiz-ha-bloaz, d'an 8 a viz C'hwevrer 2016, e voe klañvdiet en abeg d'ur porad en he skevent devoudet gant he skoazell-analañ. Daou viz goude e c'houlennas bezañ kaset da Hungaria da vervel eno goude he 100 deiz-ha-bloaz, met d'an 18 a viz Kerzu 2016 e paouezas he c'halon da dalmiñ e-kerzh ur prantad koma ma c'houzañvas un trede GGE. D'an 30 a viz Kerzu e voe beziet e bered Westwood Village Memorial Park, Los Angeles, e-kichen he c'hoar Éva.