cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fernando II Aragon
Pennhêr Kurunenn Aragon hag eured
Fernando, goude hir zivizoù gant uhelidi warizius Kastilha, a deuas a-benn da vout anvet kenrejant Kastilha gant gwirioù par da re e bried Isabel, goude sinet Concordia Segovia e 1475. Neuze e kemeras perzh e renerezh ar brezel hag en trec'h, dreist-holl e-kerzh emgann Toro e 1476,, a voe troet en un trec'h bras gounezet gant ur spered dreist a zen, hini Fernando, a ouvezas lakaat da blegañ ar c'hêrioù emsavet.
E 1476 ha 1477 e voe merour Urzh Santiago.
Dimeziñ
E miz Here 1469 e timezas da Izabel Kastilha (1451-1504), merc'h d'ar roue Juan II Kastilha. E 1474 e teuas Izabel da vout rouanez. Ganti e renas Fernando ur brezel da zistroadañ he nizez Janed ar Beltraneja (1462-1530). Faezhet e voe ar Beltraneja en Emgann Toro e 1476.
Da varv e da Juan II e 1479 e savas war gador Kurunenn Aragon hag a-gevret e renas an daou roue goude ma chome disparti an div gurunenn.
Yerba mate
Un doare kelen eo yerba mate kavet e darnioù istrovanel Amerika ar Su, e Paraguay, Uruguay, hanternoz Arc'hantina, Bolivia ha kreisteiz Brazil. Un evaj atizus, mate e anv a vez fardet gantañ.
Fernando II Aragon
Dimeziñ
E 1481 e voe adaozet an Ofis Santel gant Fernando hag Izabel ; e 1492 e voe kaset kuit ar Yuzevien na oant ket kristenaet, ma tec'has an darn vrasañ d'an Impalaeriezh otoman, hag aloubet e voe rouantelezh Granada. Kement-se a dalvezas dezho resev an titl a Rouaned Katolik digant ar pab spagnol Alesant VI.
Distrigoù ar Republik Tchek
E 1960 e voe adrannet Tchekoslovakia e distrigoù (okres, liester okresy) hep kemer e kont aozadurioù kent pe liammoù lec'hel. E tachenn ar Republik Tchek e oa 75 distrig; er bloavezhioù 1990 e voe krouet ur 76 hini pa voe distaget Distrig Jeseník diouzh Distrig Šumperk. Tri anezho a oa kêrioù dezho ur statud (statutární města, unander město) : Brno, Ostrava ha Plzeň, lkaet e voent da zistrigoù e 1971. Ur statud ispisial he doa Praha (Hlavní město Praha), enni e oa 10 distrig (obvody) damheñvel ouzh an distrigoù all.
Fernando II Aragon
Bugale
Pemp bugel en doe gant Izabel.
Yerba mate
Gounezerezh
E Amerika ar Su e vez gounezet yerba mte dreist holl. Ar broioù pennañ ouzh he c'henderc'hel a zo Paraguay, Uruguay, Arc'hantina (proviñsoù Corrientes ha Misiones), Brazil (stadoù Rio Grande do Sul ha Paraná). Gant ar waranied e veze gounezet da gentañ, met perc'hennet e voe neuze gant ar jezuited a skignas hec'h arver e-touez an europeiz.
Distrigoù ar Republik Tchek
E miz Genver 2003 e voe lalaet e pleustr ur c'hemm : e-lec'h an distrigoù e voe aozet 204 C'humun ledanaet o galloud (obce s rozšířenou působností; hag ivez obce III. stupně – kumunioù a drede live, anvet ivez "distrigoù bihan", malé okresy). Gant ar c'humunioù emañ bremañ al lod brasañ eus ar galloudoù a veze fiziet en distrigoù. Bez ez eus c'hoazh eus an distrigoù memestra, ma kaver sez meur a velestradur, evel ar justis da skouer. E 2007 e voe degaset kemmoù en-dro, ha 119 kumun a voe lakaet e distrigoù disheñvel.
Yerba mate
Kenaozadur
E yerba mate e vez kavet ksantin, un doare alkaloid heñvel tre ouzh Kafein, teofilin ha teobromin. Un efed atizus he-deus met hep diazezamantoù ar gafein.
Kumuniezh Emren Euskadi
Kumuniezh Emren Euskadi (a-wechoù Euskadi hepken) zo unan eus Kumuniezhioù emren Spagn, e Norzh Rouantelezh Spagn war ribl ar Meurvor Atlantel. E menezioù an aradennad kantabrik emañ, menezioù a reer Menezioù Euskadi anezho ivez. Er biz emañ harzoù ar Stad C'hall, er Reter emañ Kumuniezh Forel Nafarroa, er Su ar Rioja ha Kastilha ha León hag er C'hornôg kumuniezh Kantabria. N'eo Kumuniezh Emren Euskadi nemet ul lodenn eus Euskal Herria (Bro-Vask) pa'z eus 7 proviñs en homañ tra ma n'eus nemet 3 er Gumuniezh Emren.
Fernando II Aragon
Bugale
Pa intañvas e 1505 ec'h addimezas d'an 19 a viz Here, er bloaz-se end-eeun, da Germaine de Foix, un nizez da Loeiz XII (Bro-C'hall). D'ar 5 a viz Mae 1509 e voe ganet o mab Juan, met ne vevas ket pelloc'h eget un nebeud eurvezhioù.
Yerba mate
Kenaozadur
Enderc'hel a ra ivez yerba mate manyezyom, potasyom ha manganez
Kumuniezh Emren Euskadi
Hervez bonreizh ar Rouantelezh eo anavezet kumuniezh Euskadi evel unan eus broadelezhioù Spagn war diriadoù proviñsoù Araba, Gipuzkoa ha Bizkaia. Dezho ur gorread a 7 234 km², hag ur boblañs a 2 124 846 a annezidi (2005) gant ur stankter poblañs a 292,4 annezad/km². Emañ kêr-benn ar Gumuniezh e Gasteiz (spagnoleg : Vitoria) en Araba. Staliet eo gouarnamant Euskadi ha Breujoù ar Gumuniezh eno.
Fernando II Aragon
Bugale e-maez ar briedelezh
Un uheladez katalan e oa Aldonza Ruiz de Ivorra. Un uheladez portugalat e oa Juana Pereira.
Yerba mate
Gwelet ivez
Mate
Kumuniezh Emren Euskadi
Divyezhek eo an annezidi pa'z eo dever an holl Spagnoled, hervez ar vonreizh, gouzout spagnoleg, yezh ofisiel ar riez, met 45% a oar komz euskareg, ur yezh ha na zeu ket eus al latin evel ar yezhoù all komzet e Ledenez Iberia. Anavezet eo da bep annezad e Bro-Spagn ar gwir da implij yezhoù ar broadelezhioù er vuhez foran. Bez' ez eus skolioù unyezhek e-lec'h ma vez implijet yezh ar vroadelezh lec'hel, reoù all unyezhek e spagnoleg ha reoù all gant spagnoleg hag ar yezh lec'hel.
Yerba mate
Gwelet ivez
Tereré
Ilex guayusa
Roll ar Pennoù Stad e 758
-
Loup
Loup zo un anv-badez gallek kozh, diwar an anv latin Lupus, hag anv meur a sant eo bet.
Anavezet eo ivez e brezhoneg, met el lec'hanvadurezh hepken.
Sent
Loup de Ferrières zo un abad frank ha n'eo ket bet anvet da sant.
Lec'hanvadurezh
thumb|Kaniennoù al Loup, en [[Alpes-Maritimes.]] Loup zo un anv-lec'h a c'hall ober dave d'ur sant pe d'al loen. Gwelet ivez Saint-Loup ha Chanteloup.
Sant-Visant-al-Lann
Sant-Visant-al-Lann a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Nandou Darwin
An nandou Darwin a zo un evn bras, dic'houest da nijal, Rhea pennata (pe Pterocnemia pennata) an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an naturour saoz Charles Darwin (1809-1882) dre ma voe kavet al labous gantañ e Puerto Deseado (Patagonia Arc'hantina).
Doareoù pennañ
thumb|left|250px|Penn un nandou Darwin.
Annez hag isspesadoù
thumb|left|250px|Tiriad an isspesadoù. Al labous a vev an tri isspesad anezhañ — Rhea pennata garleppi, Rhea pennata pennata ha Rhea pennata tarapacensis — e Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Chile ha Perou).
Reunig manac'h Karib
Reunig manac'h Karib (Monachus tropicalis) a oa ur bronneg mor hag a veve er mor Karib. Aet e vije da get er bloavezhioù 1990.
Su Populu Sardu
Su Populu Sardu (SPS) ("Pobl Sardigna") pe Muvimentu su Populu Sardu (MPS) ("Luskad Pobl Sardigna") a oa ur strollad broadelour, marksour-leninour hag enep-trevadennour e Sardigna er bloavezhioù 1970. Krouet e voe e 1972. Stourm a rae evit dishualded ar vro gant ar sardeg evel yezh ofisiel nemeti eno.
Ur strollad bihan an hini e oa, daoust ha ma oa bet kensinet Karta Brest gantañ.
Su Populu Sardu Muvimentu kontr’a su Colonialismu (SPS) ("Pobl Sardigna, Luskad a-enep an Trevadennerezh") a oa bet krouet gant studerion/ezed, bugale Sarded divroet e Roma hag a anaveze mat tu-kleiz pellañ Italia ar bloavezhioù 1960. Ur wezh distroet da Sardigna ec'h ejont e darempred gant stourmerion/ezed a-gent a-benn sevel ur strollad evit ren stourm didrevadenniñ Sardigna, hag adsevel identelezh, sevenadur ha yezh Sardigna.
Klask a reas Su Populu Sardu has da benn ur strategiezh hollek evit unaniñ meur a aozadur sokial a-benn tizhout an emrenerezh. Mont a rejont e darempred gant disrannourion Strollad Ober Sardigna (PSA, Partito Sardo d'Azione - Partidu Sardu) a-benn unaniñ labourerion/ezed ar c'hêrioù, an divroidi en Italia SPS hag al labourerion-douar a-benn krouiñ ur "bloc'had sokial enep-trevadennour".
E 1978 e oa bet dastumet 15,000 sinadur gante evit goulenn groñs ma vefe lakaet da yezh kenofisiel ar sardeg.
Nebeudig war-lerc'h ec'h eas ar strollad da get ha meur a ezel a deuas da vezañ izili eus Partidu Sardu.
Kaouenn lapon
Ar Gaouenn lapon a zo un evn-preizh noz bras, Strix nebulosa an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi hanternozel Eurazia ha Norzhamerika.
Jean-Yves Cozan
Jean-Yves Cozan, bet ganet d'ar 16 a viz Mae 1939 e Brest hag aet d'an anaon d'ar 15 a viz Mezheven 2015 e Kemper, a oa ur politikour breizhat eus ar MoDem, ha tost eus Strollad Breizh. Stourm a rae evit gwirioù enezeier Breizh (Enez-Eusa), gwirioù ar bobl brezhon ha dasorc'hidigezh Breizh.
Buhez
Goude bezañ graet studioù sokiologiezh e teu da vezañ kazetenner er sizhunieg Le Progrès de Cornouaille, el lec'h ma teu da vezañ rener (1962-69), a-raok mont da labourat e burev André Colin, bet ministr, kuzulier-departamant Eusa ha prezidant kuzul-departamant Penn-ar-Bed (1969-78), evel pennsekretour ar CODAFF. Da gentañ penn e oa ezel eus ar Centre des démocrates sociaux (CDS), ha mont a reas goude da emezelañ d'an UDF hag e Club Idées-Action Alain Madelin, emglevioù a savas gant ar PS ivez. E 1998 e chomas en eil tro evit dilennadegoù ar senedourien el lec'h ma voe dilennet 3 senedour sokialour hag un RPR addilennet. Kas a ra ul listenn « Indépendants de Bretagne » stag ouzh strollad ebet, met eus muianiver an tu dehoù.
Dilennet e oa bet da eilmaer Kemper (1977-89), kuzulier-departamant Kanton Eusa (abaoe ma'z eo marv d'André Colin e 1978), kuzulier Kuzul-rannvro Breizh eus 1986 da 1988, hag adarre eus 1998 da 2004, ha kannad eus Penn-ar-Bed eus 1986 da 1997.
Adalek 1983 e oa bet ivez prezidant Park an Arvorig hag eus 6 Société d'économie mixte. Eus an tu all e oa bet prezidant Finist'air. Chom a rae merour ar SEM war terkerezh Penn-ar-Bed.
Er Vodadenn Vroadel e voe e bodad an difenn hag e penn ar strollad evit ar vignoniezh etre Bro-C'hall ha Sina.
E Kuzul Rannvroel Breizh, e lec'h ma oa eilprezidant betek 2004, e oa e karg eus an identelezh breizhat hag ar sevenadur.
E 2008 ez a e-barzh Askol, kevredigezh an dilennidi ezel pe tost eus Strollad Breizh.
D'an 30 a viz Meurzh 2009 e teu da vezañ ezel eus ar MoDem.
Tad Isabelle le Bal, kuzulierez-kêr e Kemper, e oa.
Vita sancti Cadoci
Vita sancti Cadoci, pe Buhez Kadog, zo ur buhezskrid savet e latin e deroù an XIIvet kantved gant ar manac'h Lifris da sant Kadog, ur sant brezhon, mab da Santez Gwladus‎.
Savet e voe ar skrid en abati Llancarfan a oa bet savet gant Kadog er VIvet kantved.
Seimas
Ar Seimas eo anv parlamant Lituania. 141 ezel zo ennañ ha dilennet e vez evit pevar bloavezh. An hanter eus e izili a zo dilennet e pastelloù-bro (71) tra ma vez dilennet ar re arall dre ur votadeg kenfeurel. Ur strollad a zle gounit 5% eus ar mouezhioù da gaout kannaded tra ma tle ar c'hevreadoù gounit 7% d'an nebeutañ.
IEEE
Skouerioù sevenidigezh :
Roll Rouaned Mauretania
Mauretania a oa ur rouantelezh verber lec'hiet e kornôg rouantelezh kozh Numidia. Ouzh an Impalaeriezh Roman e voe staget e 40.
IEEE
> 802.3 hentenn CSMA/CD (kentstriv),
> 802.5 topologiezh e gwalenn gant an hentenn "jedouer o tremen",
...
Reunig Ross
Reunig Ross (Ommatophoca rossii) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae hag a vev e meurvor ar Su. Ar spesad nemetañ eo er genad Ommatophoca.
Didier Tarquin
Didier Tarquin zo un tresour bannoù-treset bet ganet e Toulon (Frañs) e 1967.
Heuliadoù
Lanfeust de Troy :
Lanfeust des Étoiles
Embanner : Soleil Productions
Organització Socialista d'Alliberament Nacional
Organització Socialista d'Alliberament Nacional (OSAN) ("Aozadur Sokialour evit an Dishualded Vroadel") a oa ur strollad bihan staliet e Rosselló hag a stourme evit dishualded Katalonia, krouet er bloavezhioù 1970.
Kendeuziñ a reas e 1979 gant ar PSAN-P evit sevel Dishualderion ar Broioù Katalanek (IPC, Independentistes dels Països Catalans).
E 2000 e oa bet adimplijet an anv adarre gant Endavant-Organització Socialista d'Alliberament Nacional.
Casuariidae
zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1847 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad emoued ha kazoared d'ober ar c'herentiad :
Kaouenn an taiga
Kaouenn an taiga, pe Kaouenn sparfell , a zo un evn-preizh, Surnia ulula an anv skiantel anezhañ.
Annez
left|thumb|Tiriad Kaouenn an taiga e gwer.
Lucha Occitana
Lucha Occitana pe LOC ("Stourm Okitanek") a oa ur strollad politikel en Okitania, bet krouet e 1971 diwar restachoù Poellgor Okitanek Studioù hag Oberoù (Comitat Occitan d'Estudis e d'Accion) gant ar sêz e Toloza
Disheñvel diouzh dishualerezh Strollad Broadelour Okitania ("Partit Nacionalista Occità") e oa o doare da diefennañ politikerezh ar vro, diazezet war ar pennaennoù-mañ:
Kensinañ a reas Karta Brest e 1972.
E 1974 e torras ar strollad oc'h en em disrannañ e meur a strolladig bihan.
Marie-Clotilde-Inès Moitessier
thumb|[[Madame Moitessier, ar c'hentañ eus daou boltred Marie-Clotilde-Inès Moitessier, graet gant Ingres e 1851, National Gallery of Art, Washington, D.C.. ]] Marie-Clotilde-Inès de Foucauld pe Marie-Clotilde-Inès Moitessier (1821–1897) a oa un itron c'hall bet poltredet gant Jean Dominique Ingres en div daolenn anavezet evel Madame Moitessier.
Merc'h e oa d'un den dindan ar gouarnamant, o labourat e melestradurezh ar c'hoadoù ha doureier. E 1842 e oa bloaz warn-ugent pa zimezas d'un intañv tremen 40 vloaz, Sigisbert Moitessier, ur banker pinvidik, hag e teuas da vout Madame Moitessier.
Lanvelor
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Lanvelor.
Plouvara
Ardamezioù
"Rannet; ouzh 1, troc'het etre argant ha gul, e leon an eil en egile; ouzh 2, en argant e gab dentek en gul a bemp dant "
Ar c'hentañ eus familh Le Cardinal (XVt); an eil eus familh Le Borgne (siell 1381)
Rouantelezh krenn Henegipt
Rouantelezh krenn Henegipt pe ar Grennimpalaeriezh a zo prantad istor Egipt etre ar c'hentañ marevezh etre hag an eil marevezh etre. Ar Rouantelezh a grog tro-dro da -2033 (pa voe adunvanet Egipt gant Montouhotep II) hag a echu tro-dro da -1786.
Ur prantad berzh e voe. Ar gêr-benn a oa e Teba, kêr orin ar roueed a adunvanas Henegipt. An doue impalaeriezhel a oa neuze Montou, ar falc'hun brezelgar azeulet en Erment hag e Teba, met ivez Amon.
Ur prantad digor war-du ar Reter Krenn e oa.
Liammoù diabarzh
היסטוריה של מצרים העתיקה
Koantig
Koantig zo un anv
Zaparoeg
Ur yezh zaparoek eo ar zaparoeg (anvet ivez kayapwe). Komzet eo e Proviñs Pastaza etre ar stêrioù Curaray ha Bobonaza war an harzoù etre Perou hag Ecuador.
Statud ar yezh
Unan eus pobloù brasañ eus reter Amazonia e oa ar zaparoiz e amzer donedigezh an Europiz ha krediñ a reer e veze komzet o yezh gant 100.000 a dud bennak d'un ampoent. Kregiñ a reas o niver da digreskiñ, avat, abalamour d'ar c'hleñvedoù kaset gant an drevadennerien eus Europa ha da vrezelioù gant meuriadoù all argaset diouzh o zirioù gant ar re Wenn.
E deroù an e voe aloubet o zachennad gant dastumerien kaoutchoug ha rediet e voe kalz eus o c'humuniezhioù da zivroañ. Hogozik distrujet e voe o c'hevredigezh ha kalz boutinoc'h e teuas an euredoù etremeuriadel da vezañ. Abalamour da se e teuas yezh ar Gechuaed da vezañ o yezh pemdeziek muioc'h-mui.
Ne chomfe nemet 150 - 170 Zaparoad e departamant Loreto hag an holl anezho a gomz Kechuaeg a zo aet da yezh voutin an Indianed er rannvro. War-dro 30% anezho a ra gant an achwareg ivez. 60% ar boblañs a gomz spagnoleg a zo yezh an deskadurezh nemetañ en Ecuador. E Perou e rann ar perzh-se gant ar c'hechuaeg. Etre dek hag ugent den a vefe barrek da gomz zaparoeg c'hoazh ha kozh ez int - dezho etre 65 ha 95 bloaz. Digenvez e vez ar gomzerien hag hini anezho n'eo unyezhek. N'eo ket mui implijet ar yezh war ar pemdez.
Frammadur silabennek
Ur frammadur silabennek eeun a-walc'h en deus ar zaparoek. Disaotret e vez ar berniadoù a gensonennoù (estreget gant ʔ) hg ne c'hell echuiñ ar silabennoù nemet dre ur vogalenn pe [w], [j] pe [ʔ].
Vogalennoù
Ur yezh SOV (rener-renadenn-verb) eo ar zaparoeg.
Morfologiezh
Ur yezh daspegel eo ar zaparoeg, evel an holl izili anavezet eus ar familh zaparoek. Stummoù lies ar ger a furmer dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn hep he c'hemmañ.
Morfologiezh añvel
Peder reizh - denek, nann-denek, gwregel ha gourel - ha daou niver - unander ha liester - en deus ar zaparoeg. Diskouezet e vezont dre al lostgerioù staget ouzh ar wrizienn.
Troioù
Diskouez a ra ar zaparoeg an darempredoù etre ar gerioù dre lostgerioù. Er c'hontrol eus ar pezh a c'hoarvez er yezhoù indezeuropeek ne gemmont ket ar wrizienn met outi e vezont staget.
Ragañvioù-gour
Skouerioù
Ragañvioù-diskouez
Ur raganv-diskouez hepken en deus ar zaparoeg : noka. E implijout evel ur raganv-perc'hennañ eus an trede gour a c'heller ivez. Dre lemel al lostger -ka e vez furmet an unander.
Skouerioù
Morfologiezh verbel
Displeget e vez ar verboù zaparoek dre stagañ lostgerioù ouzh ar wrizienn.
Liammoù diavaez
Zaparo's lost secret
Yezhadur berr ar zaparoeg
Revitalizando el idioma zápara
[http://arutam.free.fr/Zaparo.html SAUVONS... LA LANGUE ZAPARA !]
[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=%5Cdata%5Ctypol%5Ctypology&first=1&text_language=zaparo&method_language=substring&text_alternaten=&method_alternaten=substring&text_dialect=&method_dialect=substring&text_location=&method_location=substring&text_population=&method_population=substring&text_classifica=&method_classifica=substring&text_dictionary=&method_dictionary=substring&text_grammar=&method_grammar=substring&text_textbooks=&method_textbooks=substring&text_othersourc=&method_othersourc=substring&text_consonants=&method_consonants=substring&text_stops=&method_stops=substring&text_affricates=&method_affricates=substring&text_fricatives=&method_fricatives=substring&text_nasals=&method_nasals=substring&text_laterals=&method_laterals=substring&text_vibrants=&method_vibrants=substring&text_clicks=&method_clicks=substring&text_modifiedco=&method_modifiedco=substring&text_glides=&method_glides=substring&text_vowels=&method_vowels=substring&text_frontvowel=&method_frontvowel=substring&text_centralvow=&method_centralvow=substring&text_backvowels=&method_backvowels=substring&text_longvowels=&method_longvowels=substring&text_nasalvowel=&method_nasalvowel=substring&text_modifiedvo=&method_modifiedvo=substring&text_diphthongs=&method_diphthongs=substring&text_syllable=&method_syllable=substring&text_tones=&method_tones=substring&text_stress=&method_stress=substring&text_nounnumber=&method_nounnumber=substring&text_nounclasse=&method_nounclasse=substring&text_gender=&method_gender=substring&text_demonstrat=&method_demonstrat=substring&text_articles=&method_articles=substring&text_pronouns=&method_pronouns=substring&text_syntax=&method_syntax=substring&text_ergative=&method_ergative=substring&text_nounincorp=&method_nounincorp=substring&text_preppost=&method_preppost=substring&text_comments=&method_comments=substring&text_any=&method_any=substring&sort=number Ar zaparoeg war Global Linguistic database]
Uetersen
Uetersen zo ur gêr ag Alamagn, e pastell-bro Pinneberg, e land Schleswig-Holstein, hag enni 17 800 a dud o chom. Emañ Uetersen war lez ar stêr Pinnau.
Gevellerezh
Uetersen zo gevellet gant:
Gan De
Gan De (sinaeg : 甘德) a oa ur steredoniour sinaat eus ar pevare kantved kent Jezuz-Krist ganet e Rouantelezh Qi. Gant an anv Aotrou Gan (Gan Gong) eo anavezet ivez.
Daou levr gantañ a anavezer : ar Pleustrad a-zivout Yaou hag ar Pleustrad diwar-benn an astrologiezh steredoniel. Kollet e oant bet avat, ha dre venegoù en Shiji, Hanshu hag ar Pleustrad ag Astrologiezh ar Maread Kayuan ec'h anevezer anezhañ.
Hervez reoù'zo en defe dizolet unan eus loarennoù Yaou, (Ganymede) moarvat.
Loupard-mor
Al loupard-mor, pe reunig loupard, (Hydrurga leptonyx) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Hydrurga.
Odameg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù tepimek eo an odameg (o'odham ñiok) komzet gant tro-dro da 30.000-45.000 den en holl er Stadoù-Unanet (12.000) hag e Mec'hiko.
An eil yezh muiañ-komzet gant ur bobl-orin er Stadoù-Unanet an hini eo.
Steudad Durruti
Ar Steudad Durruti a voe ar steudad anarkour vrudetañ aozet e-pad Brezel Spagn. Kaset e voe gant Buenaventura Durruti eus kreiz 1936 betek e varv d'an 20 a viz Du 1936. A-bouez e voe perzh ar steudad a-fet sikour ar Republik spagnol e Madrid pa oa taget gant ar re a save a-du gant Franco. Goude marv Durruti e teuas e strollad da vezañ ul lodenn eus arme ar Republik, evel an holl vagadoù anarkourien, sokialourien ha komunourien all.
Dave d'ar steudad
The Durutti Column a zo ur strollad sonerien breizhveuriat. A-ratozh-kaer eo ez eo bet skrivet Durutti en un doare disheñvel.
Iason
thumb|220px|right|Iason o tegas ar [[Maoutken aour da b-Pelias, lestr apulian gant dremmoù ruz diwar zorn Livour an Ifernioù, 340-330 kent JK, mirdi al Louvre]] right|thumb|250px|"Iason ha [[Medeia", livet gant Gustave Moreau (1865), Mirdi Orsay, e Pariz]] Iason (Ἰάσων / Iásôn e gregach ) a oa mab da Aison, roue Iolkos (hiziv Volos) e Magnesia (e bro Thessalia). Diroueet e voe gant Pelias, a oa lezvreur d'e dad Aison.
Sant-Tudal
Sant-Tudal a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.
Iason
Mojenn
Iason a oa bet kaset da bell da vezañ skoliet gant an den-marc'h C'heiron. Un orakl en doa kontet da Belias e vije lazhet gant ur gourvab bennak da Aiolos (mab da Hellen) a deuje d'e gaout gant ur votez hepken ouzh e droad. Dont a reas an diougan da wir pa zegouezhas Iason, deuet d'e vent, en Iolkos, da c'houlenn e hêrezh, e rouantelezh ; kollet e oa bet gantañ ur votez en ur reiñ skoazell d'ur wrac'h (a oa an doueez Hera gwisket e truilhoù) da dreuziñ ur stêr. Pelias a brometas reiñ ar rouantelezh dezhañ ma teuje en-dro gant ar maoutken aour, a oa e Kolc'his, mil bell aleshont.
Neuze ez eas Iason war al lestr Argo gant un hanter-kant haroz all, an Argonaoted, da gerc'hat ar Maoutken aour.
Sant-Tudal
Ar C'hroesti Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Iason
Mojenn
Erru e Kolc'his e skrapas ar Maoutken Aour, gant skoazell Medeia, merc'h ar roue Aietes eno, un hudourez anezhi, hag a zimezas gantañ. Pa voe distro da d-Thessalia, e kavas e dad marv, lazhet gant Pelias.
Dialet e voe Iason gant Medeia, met Akastos, mab da Belias, o c'hasas kuit. Hag int en harlu e Korinthos. Eno, Iason a zilezas Medeia, da zimeziñ gant Kreousa, merc'h ar roue Kreon. Medea a gasas an dorzh d'ar gêr gant lazhadeg Kreousa hag he zud, hag ouzhpenn hini ar vugale he doa bet gant Iason, Feres ha Mermeros.
Hag Iason d'en em lazhañ goude.
Kazoar divgreskennek
Ar c'hazoar divgreskennek a zo un evn bras dic'houest da nijal. Casuarius casuarius eo e anv skiantel.
Reunig debrer-kranked
Ar reunig debrer-kranked (Lobodon carcinophaga) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Lobodon. War-lerc'h an den e vefe ar bronneg bras a vefe ar muiañ er bed (etre 7 ha 75 milion).
Kazoar divgreskennek
Annez
Bevañ a ra e koadegi gleb eus Ginea-Nevez, ledenez Kab York hag Inizi Aru (Molukez). thumb|left|300px|Tiriad ar c'hazoar divgreskennek
Reunig debrer-kranked
Boued
Daoust d'e anv ne zebr ket kranked, met krill.
Omnia vincit amor
Omnia vincit amor (Ar garantez a deu a-benn eus pep tra), zo un tamm eus ur werzenn latin gant Vergilius. A c'hall bezañ lavaret ivez Amor Vincit Omnia, anv ul livadur gant Caravaggio, awenet gant ar werzenn.
Reunig debrer-kranked
Boued
thumb|left|250px|Tiriad ar reunig debrer-kranked
Omnia vincit amor
Dont a ra ar werzenn-se eus an Egloga (X, v. 69) ha skrivañ a ra ar barzh ouzhpenn : «Et nos cedamus amori», ha ni ivez plegomp d'ar garantez.
Kaoz zo gantañ eus Amor, pe Kupidon, tirant an doueed hag an dud, ha n'halle nikun diwall diouzh e saezhoù, gouez d'ar varzhed.
Ger-mell
Ar gerioù-mell a zo anezho gerioù bihan a vez implijet dirak an anv-kadarn, peurvuiañ, da spisaat pe da resisaat da betra e ra dave an anv-kadarn-se.
Dre vras e vez graet un diforc'h etre ar ger-mell strizh en un tu hag ar ger-mell amstrizh en tu all.
Ar ger-mell amstrizh
Implijet e vez ar gerioù-mell amstrizh evit diskwel ez eo diresis ha dispis an anv-kadarn a ra dave outañ, d.s.:
Da yezhoniourion zo ez eo an anvioù-gwan niverenniñ un isrummad gerioù-mell da vezañ renket e-touez ar re amstrizh ivez.
Peurvuiañ e komzer eus ger-mell amstrizh unan, met yezhoù zo, evel ar galleg, o deus ur ger-mell amstrizh lies:
Implijoù ar gerioù-mell
E meur a yezh e voe krouet ar gerioù-mell, dreist-holl ar re strizh, diwar raganvioù pe anvioù-gwan, d.s.:
Ar gerioù-mell a c'hell talvezout da verkañ jener pe niver un anv-kadarn ivez, da skouer e portugaleg:
Bez e c'hellont merkañ ivez ar rol a c'hoarvez un anv-kadarn ur frazenn gant ar yezhoù a implij sistem ar c'hasoù, d.s. e gresianeg (gerioù-amstrizh gourel unander nemetken):
E brezhoneg, evel en arabeg dre gomz, e cheñch stumm ar gerioù-mell hervez ar sonioù a deu warlerc'h:
Yezhoù zo, evel re Skandinavia da skouer, a implij lostgerioù e lec'h gerioù-mell distag, da skouer e daneg:
Kavet e vez seurt lostgerioù e yezhoù all ivez, d.s.:
Arondisamant Péronne
Arondisamant Péronne a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Somme hag er rannvro Hauts-de-France.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Péronne e 8 kanton (betek 2014) hag e 169 c'humun.
Komenad kehentiñ
An dafar diazez implijet evit ar c'hehentiñ a zo frammet tro-dro da drevnadoù a ro al lank da dreuzkas elfennoù daouredel eus ur poent d'un all. Koulskoude e tenn arver an dafar-se ouzh ar gouleviñ (pe ar programmiñ) e daoured : un hentenn pounner ha nann hebleustr.
Da sikour ar c'houleverien (ar brogrammourien) e vez an urzhiataerioù kenereet ouzh ur rouedad oc'h implijañ ur meziant lieselfennek a bourchas un etrefas hebleustr a live uhel evit an arloadoù. Merañ a ra ar meziant-se ent emgefreek al lodenn vrasañ eus munudoù ar c'hehentiñ hag eus ar c'hudennoù, pezh a ro an tu d'an arloadoù da gehentiñ aes. Neuze lodenn vrasañ an arloadoù rouedad arver da gehentiñ ur meziant rouedad ha n'etrewezhiadont ket rag-eeun gant ar periant rouedad.
An holl gevelerien ampleget er c'hehentiñ a rank bezañ en emglev gant un dastum reolennoù e-pad an eskemm kannadoù (peseurt areg (pe lavar stlennegel) arverañ ha peur e rankint bezañ kaset). Er bed diplomatel e vez anvet reizh-lez pe komenad ur seurt emglev. An dermen-se a vez arveret ivez evit ar c'hehentiñ etre urzhiataerioù : un dastum reolennoù e vez dezpiset gante mentrezh ar c'hannadoù hag ar gwezhiadurioù rekis evit pep hini anezhe e vez graet komenad rouedad anezhañ (pe komenad kehentiñ stlenneg). Ar meziant a laka da dalvezout hevelep reolennoù a vez graet anezhañ meziant komenad.
Didres e c'hell bezañ ur c'homenad kehentiñ (da skouer an emglev d'ober gant ar boneg ASCII da dreuzkas restroù testenn) pe kemplezh (da skouer an emglev war implij ur gevreizhenn ziaes d'enbonegañ ar roadennoù).
Un hollad reolennoù kehentiñ o tespizañ ar mentrezh e vo treuzkaset ar roadennoù hervezi gant ar rouedad eo ar c'homenad.
Ijinennoù a zo estreget an urzhiataerioù hag a vez oc'h arverañ ur c'homenad da gehentiñ, evel ar pelleilerioù a vez oc'h ober gant ar c'homenad T30 da skouer.
La Schiavona
La Schiavona pe Ritratto di donna (poltred un itron) zo ur poltred gant Tizian e 1510.
N'ouzer ket piv eo ar vaouez, met krediñ a reer e oa ur vaouez eus Dalmatia, rak en amzer Tizian, livour a Venezia, e oa Dalmatia dindan Republik Venezia hag e veze graet Schiavoni eus tud Istria ha Dalmatia.
E traoñ an daolenn, en dorn kleiz, e lenner al lizherennoù T V, sinadur an arzour, Tiziano Vecellio.
Roet e voe an daolenn da National Gallery Londrez e 1942 gant an arzour saoz Francis Cook.
Diskouezet eo bet La Schiavona eus Here 2009 betek Genver 2010 er Henry Moore Institute e Leeds en un diskouezadeg anvet Sculpture In Painting.
Gwaz beg berr
Ar waz beg berr (liester : gwazi beg berr) a zo ur spesad evned palvezek, Anser brachyrhynchus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Greunland, Island ha Svalbard.
Endavant
thumb|Manifestadeg d'an 11 a viz Gwengolo 2005
Endavant (Organització Socialista d'Alliberament Nacional) ("War-raok - Aozadur Sokialour evit an Disualded Broadel") a zo un aozadur broadelour ha sokialour krouet e miz Mezheven 2000 hag a stourm evit dishualded Katalonia dre glask lakaat e pleustr ur startegiezh diazezet war an Unvaniezh Poblel gant aozadurioù all eus an tu-kleiz disrannour.
Embann a ra ar gelaouenn Tanyada ("Egin").
Labourat a ra dreist-holl gant luskadoù sokial ha gant aozadurioù all eus an tu-kleiz katalanek. Sevel a reas e vouezh a-enep da Vonreizh Europa da geñver ar boblvouezhiadeg e 2005 evit abegoù o tennañ da wirioù broadel Katalonia hag ivez d'an nevez-frankizouriezh.
Er mouezhiadegoù e vez labouret gant Endavant evit Listennoù an Unvaniezh Poblel (CUP, Candidatura d'Unitat Popular).
Da geñver ar boblvouezhiadeg dalc'het e 2006 e savas a-enep d'ar raktres evit adwelet Statudoù Emrenerezh Kumuniezhioù Emren Katalonia Valensia hag an Inizi Balear dre ma kendalc'he gant ar sistem kent hep anavezout gwirioù broadel Katalonia hervezañ.
Pasithee (loarenn)
Pasithee (eus gresianeg Πασιθέη) pe Yaou XXXVIII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.
Inuktitut
An inuktitut (ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ, lit. 'evel an Inuited') eo yezh an Inuited (Eskimoed). Ar yezh-se zo eus ar familh-yezhoù eskimo-aleousian.
Rannyezhoù
E gwirionez eo kentoc'h an inuktitut rannyezh an Inuited eus an Arktik-Reter e Kanada. Implijet e vez ar ger evit ar yezh en he fezh, peogwir eo-hi kentoc'h ur c'hontinuom rannyezhel eget ur yezh wirion ; ar c'hcontinuom-se a c'hall bout isrannet, dre vras, etre 16 seurt e 4 strollad:
Etre tout ez eus tro-dro da 80 000 a gomzerien inuktitut. Evit an inuktitut sellet e-giz ur rannyezh ez eus 20 000 anezho.
Ar rannyezh inuktitut a c'hall bout isrannet etre teir isrannyezh pennañ ha strolladoù a bep seurt:
Ar c'h-keewatin a vez tuet da chom mirouroc'h, o talc'hen an darn vrasañ eus ar strolladoù kensonennoù, padal ar rannyezhoù nunavik a vez radikaloc'h (da skouer: ar ger keewatin Inuktitut a vez klevet Inuttitut en nunavik).
Skiant ar yezhoù
Kar eo d'ar yezh aleousian, asambles e reont ar familh eskimo-aleousian. N'eus ket gallet kavout kerentiaj a-bell ebet gant yezh all ebet, nemet ez eus tud hag a gred en defe an inuktitut liammoù gant ar yezhoù indo-european.
Geriaoueg
An Inuktitut, e-giz ar yezhoù eskimo-aleousian all, a zo ur seurt dibar a yezh aglutinativ hag a vez lâret yezhoù polisintetik: lakaat a ra asambles ur wrizienn hag un nebeud morfemou yezhadurel evit krouiñ gerioù bras ken-ha-ken, ster ur frazenn dezhe.
Gerioù evit "erc'h"
Bez' ez eus ur richenn hag a lavar en defe an inuktitut un niver bras a c'herioù evit erc'h. N'eo ked gwir. Deuet eo an dra-se abalamour ma oa komprenet fall natur ar yezhoù polisintetik. E gwirionez ne gaver en inuktitut nemet un nebeud gwriziennoù evit "erc'h": 'qanik', "malzennoù-erc'h en aer", hag 'aput', "erc'h war an douar". Gant an daou-se e vez savet gerioù brasoc'h, gant afiksoù evit lâret pegement a erc'h ez eus, e-lec'h ma vez implijet e brezhoneg anvioù-gwan pe raganvioù.
Fonologiezh
En inuktitut ez eus 15 kensonenn ha 3 vogalenn (hag a c'hall bout hir pe verr). Ar c'hensonennoù a vez distaget dre bemp lec'h-distagañ : — bilabial, alveolar, palatal, velar hag uvular, ha tri mod-distagañ.
Hag ar vogalennoù :
Ma vez skrivet div wezh ur vogalenneo hiroc'h ar son.
Ar silabaer kanadian
Ar silabaer inuktitut implijet er C'hanada a zo diazezet war ar silabaer Cree, diazezet e-unan war ar silabaer Ojibwe. An daou a oa bet krouet gant ar missioner James Evans. Silabaer an inuktitut kanadian a oa degemeret gant an Inuit Cultural Institute in Canada er bloavezhioù 1970. An Inupiaq eus Alaska hag eus Greunland a ra gant al lizherenneg latin, pa vez implijet al lizherenneg kirillek gant an Inuited eus Sibiria.
Yakieg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù sonorek eo ar yakieg (yoem noki) komzet gant tro-dro da 16.000 den e Sonora e Mec'hiko hag en Arizona er Stadoù-Unanet (350 den).
Inuktitut
Stad lezennel
An inuktitut a zo yezh ofisiel e-barzh an tachennoù-mañ :
Yakieg
E yakieg e vez liammet an doare da dsitagañ ar gerioù ouzh o ster, da skouer an 'l' a c'hell bezañ distaget /l/ pe c'hoazh /r/ evit diskwel n'emañ ket an hini o komz laouen pe a-du gant un dra bennaket.
Inuktitut
Stad lezennel
E Kebek, (Kanada), eo an inuktitut ar yezh ofisiel en deskadurezh e-barzh an distriktoù-skol inuit en Nunavik (norzh ar C'hebek).
Eris (doueez)
Eris (Ἔρις e gregach), a oa merc'h da Nyks (an Noz), e mojennoù Hellaz kozh, ha n'he doa tad ebet.
Hervez un doare all e oa merc'h da Hera, ha krouet e voe ganti pa stokas he mamm ouzh ur vleunienn. C’hoar e oa da Ares, ha gevellez dezhañ.
Klotañ a ra gant an doueez roman Discordia, an Dizemglev. Ar skeudenn gontrol dezhi eo Harmonia, a zo Concordia e latin.
En Ilias ez ae gant he breur Ares, doue ar brezel, en aervaoù, ha c’hwezhañ a rae kasoni etre ar vrezelourion. Tennañ a ra neuze da Enyo.
Naered eo he blev, labezet a wad eo he dilhad, hag un naer a vez ganti en he dorn.
Brezel Troia
Dre ma oa droug enni abalamour ma ne oa ket bet pedet da eured Thetis ha Peleüs e taolas da bParis un aval-aour skrivet warnañ Ἡ καλὴ λαϐέτω, hê kalề labétô (da reiñ d’an doueez vravañ): an aval a zizemglev-se eo a voe kaoz da vrezel Troia (gwelout barnadenn Paris).
Troioù all
Gant Ares e kemeras perzh e brezel al Lapited a-enep an dud-varc'h.
Kemer a reas stumm Rea hag en ur c'harr sachet gant leoned e vroudas Dionysos d'en em gannañ gant Lykourgos.
He bugale
Engehentañ a reas ur ribitailh bugale gwalloberius : an Naon, Lete (an Ankoun), an Algea (ar Boan), ha nouspet hini all.
Borno (Nigeria)
Borno a zo ur stad e biz Nigeria. Maiduguri eo e gêrbenn. Krouet e oa bet e 1976 pa voe disrannet Stad ar Biz. Betek 1991 e endalc'he ar pezh a zo aet d'ar stad Yobe.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Madame Moitessier
Madame Moitessier zo anv daou boltred gant al livour gall Jean-Auguste-Dominique Ingres.
Livet en doa poltred Marie-Clotilde-Inès de Foucauld, anavezet ivez evel Marie-Clotilde-Inès Moitessier (1821–1897), dimezet d'ur banker gall.
Ar poltred kentañ (1851)
thumb|left|[[Madame Moitessier, ar c'hentañ eus daou boltred Marie-Clotilde-Inès Moitessier, graet gant Ingres e 1851, National Gallery of Art, Washington, D.C..]] Er poltred kentañ, graet e 1851, e weler an itron en he sav. En National Gallery of Art, e kêr Washington, emañ an oberenn.
An eil poltred (1856)
En eil poltred, graet e 1856, e weler an itron en he c'hoazez hag ur melezour adreki. Hennezh eo an hini ma tispak al livour ar muiañ a livioù, gant ar sae en deus bet troet da c'hoari gant linennoù ha plegoù, gant ar melezour en deus gallet diskouez dasskedoù. Awenet eo bet al livour gant arz an Henamzer p'edo o poltrediñ an itron Moitessier. An emzoug gant he dorn ouzh he bougenn a deu eus ur murlivadur en Herculaneum, a ziskouez Herakles ha Telephus, hag a c'hallje Ingres bezañ gwelet e Naplez e-kerzh e veaj e 1814. El livadur La schiavona‎ gant Tizian e c'hallfe bezañ orin ar skeudenn er melezour.
En National Gallery e kêr Londrez emañ an oberenn.
He buhez
Inès de Foucauld de Pontbriant a oa dimezet da Paul Sigisbert Moitessier, banker pinvidik en amzer Napoleon III, ha moereb da Charles de Foucauld.
Beernem
Beernem (e flandrezeg:Beirnem) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Kim Stanley Robinson
Adalek ar penn-kentañ en deus graet berzh e skridoù, kement a berzh ar skrid-burutellerien hag a berzh al lennerien. Hag evit kalz tud ez eo eñ hiziv an deiz unan eus ar gwellañ skrivagnerien skiant-faltazi pe zoken lennegezh.
E oberennoù a zo enno dalc'hmat temoù ekologel ha sokiologel. E romantoù a zo alies disoc'h bloavezhioù a enklask, evel e drilogiezh war Meurzh a zo bet skrivet war lerc'h 15 bloaz enklask.
Benniged (Molenez)
thumb|right|380px|Emañ Benniged etre [[Molenez (Leon)|Molenez ha Beg Lokmazhe.]] Benniged zo un enezennig eus enezeg Molenez, etre Molenez ha Konk-Leon.
Kim Stanley Robinson
Buhez
Kim Stanley Robinson a zo bet ganet e Waukegan, Illinois. Studiet en deus e Kalifornia. E 1974 e tap un aotreegezh (B.A.) war al lennegezh (Skol-Veur Kalifornia, San Diego). E 1975 e ya ur mestroniezh (M.A.) gantañ e Skol-Veur Boston. E 1982 e difenn un dezenn (Ph.D.)war ar saozneg e Skol-Veur Kalifornia (San Diego). E goun-skrid, war Romantoù Philip K. Dick, a zo bet embannet e 1984.
Benniged (Molenez)
Douaroniezh
thumb|left|Aod ar gwalarn En em astenn a ra an enezenn a-hed 2,5 km war un ahel mervent / biz. Ne dap ket ouzhpenn 300 metr a dreuz. Traezh ha bili zo war aod ar reter, ha muioc'h a reier zo er c'hreisteiz hag er c'hornôg.
Kim Stanley Robinson
Buhez
Plijout a ra kalz da Robinson skrapat gant ar menezioù, ar pezh 'n eus ur pouez bras-tre e holl e levrioù (da skouer e trilogiezh Meurzh, e Antarctica hag e Forty Signs of Rain), e lec'h vez kavet atav ur benn-dudenn o kaout an hevelep trivliad.
Benniged (Molenez)
Istor
Annezet e oa an enezenn gwechall, evel ma weler gant ar peulvanioù hag al liac'hvenoù a gaver warni.
Kim Stanley Robinson
Buhez
E 1982 e timezas Lisa Howland Nowell, ur gimiourez arbennikaet war an endro. Daou mab o deus. Robinson 'n eus bevet e Kalifornia, Washington DC ha Bro Suis (e-pad ar bloavezhioù 1980). O bevañ e Davis, Kalifornia, emañ bremañ.
Benniged (Molenez)
Istor
Er Grennamzer e oa perc'hennet gant Beskonted Leon da gentañ, ha gant Abati Lokmazhe goude 1169. E 1569 e voe gwerzhet e 96 lur da Yann Kerlec'h, aotrou ar Genkiz. E 1736 e faotas d'an abati adkavout he zra hag ober a reas prosezioù evit se. Da vare an Dispac'h gall e teuas Benniged da vezañ ur mad broadel ha prenet e voe gant ur marc'hadour eus Konk-Leon.
Kim Stanley Robinson
Three Californias
Graet e vez ivez trilogiezh kontelezh Orange eus ar rummad tri levr-se. Kentañ labour a bouez Robinson eo. Levrioù ar rummad o deus da ditl : The Wild Shore (1984), The Gold Coast (1988) and Pacific Edge (1990). N'eo ket un drilogiezh er ster boutin : ouzhpenn un istor zo; pep levr a zo un istor a-bezh hag a ginnig tri amzer da zont posupl. An tri a zo lec'hiet e Kalifornia en un amzer dazont tost.
Benniged (Molenez)
Istor
A-hed an XIXvet kantved hag an e oa peizanted war an enezenn, betek 1953, o c'hounit segal hag o tesevel loened. Tennet e veze splet eus bili an aodoù, gant gobarerien Lambaol-Blouarzhel, evit sevel tiez, hag evit sevel bunker-ioù e-pad an Eil brezel-bed.
Kim Stanley Robinson
Three Californias
Daoust ma seblant an tri levr bezañ hep liamm kenetrezo, e verzer tamm-ha-tamm koulskoude e labouront an tri asambles evit kinnig ur mennozh kreiz hag unvan. An hini gentañ a ziskouez un denelezh nammet gant un diouer a deknologiezh, an eil un denelezh beuzet ha tost kollet gantañ e zenelezh gant ur re a deknologiezh, an trede ur Bed a ya en dro, e lec'h ma c'heller bevañ, etre an daou Bed all. Daoust 'm eo an trede romant ur romant utope k, ne tiskriv ket ur Bed hep diemglevioù, tristidigezh na gwalleurioù.
Benniged (Molenez)
Istor
Abaoe 1953 ez eo perc'hennet an enezenn gant an ONCFS (ofis ar chaseal e Bro-C'hall), hag ur mirva eo deuet da vezañ evit ar chaseourien, abaoe 1993.
Kim Stanley Robinson
Trilogiezh Meurzh
Bez zo meur a roudennad istor gweet e Trilogiezh Meurzh. Temoù ar skiant, ar sokiologiezh hag ar bolitikerezh a zo ur pouez bras ganto a hed an tri romant, hag e c'heller heuliañ o emdroadur en un doare gwirvoudel-tre a hed an drilogiezh. Sklaer-tre eo pegen boemet eo Robinson gant ar skiantoù hag an teknologiezhioù, met ober a ra atav gant an temoù-se gant ur sav-poent denel. An dudennoù a zo pinvidik o zemz-spered, hag o emdroadur a chom e kreiz ar romant. Temoù boutin Robinson a vez kavet a hed an drilogiezh : ar soutenablentez ekologel, an daouvorfiegezh reizhel hag an hentenn skiantel a zo temoù a teu a-hed an tri levr, met hep na vijent morse kinniget en un doare re kentelius. E froudenn evit ar skrapat a vez kavet el levrioù-se ivez.
Antarctica
Antarctica (1997) a heuilh war kalz a boentoù ar frammoù savet gant trilogiezh Meurzh: kalz a heñvelderioù a zo daoust d'an istor bezañ en un amzer, en ul lec'h ha gant tudennoù disheñvel. War ar c'hevandir skorn a ro e anv da titl al levr e c'hoarvez an istor-mañ, en ur mare kalz tostoc'h diouzh hon amzer-ni, met kavet 'vez ivez el levr-mañ skiantourien en un endro digenvez, hag ur studi eus an efedoù en deus kement-mañ war o fersonelezh hag o darempredoù. Kavet e vez ivez an hevelep bam dirak braventez un endro gouez hag enep.
Evel e kalz eus levrioù Robinson, tem ar soutenablentez ekologel a zo pouezus e Antarctica. Lusk an istor a zo krouet gant fin Feur-emglev an Antarktik hag an aon rak an aloubidigezh hag an distruj eus al lec'h digenvez diwezhañ-mañ gant kumpagnuniezhoù prevez.
The Martians
The Martians a zo un dastumad istorioù berr e lec'h ma vez kavet kalzig eus tudennoù ha lec'hioù trilogiezh Meurzh. An istorioù a c'hoarvez a-raok, e-pad, goude, pe zoken e plas istor an trilogiezh; lod zo a ya pelloc'h gant tudennoù 'zo pe a kinnig tudennoù nevez. Barzhonegoù meurzhian hag ur Bonreizh eus ar blanedenn Meurzh a vez kavet ivez el levr-se. Rebechet 'zo bet da Robinson bezañ skrivet al levr-se evit ober arc'hant diwar ar berzh graet gant e drilogiezh.
The Years of Rice and Salt
The Years of Rice and Salt a zo un ukroniezh, ur romant istor alternativel, a gemer plas en ur bed m'eo bet distrujet holl poblañs Europa gant ar Vosenn Zu. Ar pezh a laosk ur Bed dieub evit bezañ aloubet gant pobloù Europa. Ur prantad dek remziad bennak a vez goloet gant an istor. Houmañ a heuilh a hed ar c'hantvedoù un nebeud tudennoù en o adenkorfadurioù (hag ar re mañ o cheñch reizh, klasoù sokial ha zoken, ur wech, spesad).
Istorioù berr
Krog a ra da embann e istorioù berr gentañ e 1976. An darn vrasañ anezho a zo bet dastumet e The Planet on the Table (1986), Remaking History (1991) ha Vinland the Dream (2001). Tri istor hiroc'h o kontañ istorioù leun a fent Amerikaned divroet e Nepal a zo dastumet e Escape from Kathmandu (1989). The Martians (1999) (gwelet a-us) a zo un dastumad danevelloù berr gant istorioù a c'hoarvez e bed Trilogiezh Meurzh.
Kazoar gouzoug aour
Ar c'hazoar gouzoug aour (liester : kazoared gouzoug aour) a zo ur spesad kazoared bras, Casuarius unappendiculatus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Evel holl laboused e c'henad ez eo dic'houest eo da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha loened bihan.
Annez
thumb|left|300px|Tiriad ar c'hazoar gouzoug aour. Emañ brosezat ar spesad e douaroù izel Ginea-Nevez, Yapen hag inizi Papoua ar C'hornaoueg.
Stêr Putumayo
Ar stêr Putumayo a zo unan eus adstêrioù pennañ an Amazon. Merkañ a ra an harz etre Ekwador, Kolombia ha Perou. Içá a vez graet anezhi e Brazil.
George Byron
George Gordon Byron (Londrez, 22 a viz Genver 1788 – Messolonghi, 19 a viz Ebrel 1824), anavezet ivez dindan an anv Lord Byron, a oa ur barzh romantel saoz. Unan eus barzhed vrudetañ e amzer e oa, dreist-holl gant e veurganoù. Rediet e voe da guitaat Bro-Saoz abalamour d'e vuhez revel gwallskouerius ha kemer a reas perzh e Brezel Dizalc'hidigezh Gres. Mervel a reas e Mesolongi tra ma priente argasadeg Naopaktos. Ur vugel ofisiel en doa bet, Ada Lovelace, a vez lakaet war-raok evel ar c'hentañ stlennegourez urzhiataer hervez he notennoù evit Analytical Engine Charles Babbage. Byron en deus bet bugale all met nann-ofisiel, en o zouez Allegra Byron, marvet pa oa bugel, marteze ivez Elizabeth Medora Leigh.
Marc'harid Gourlaouen
Marc'harid Gourlaouen (ganet e Douarnenez d'an 3 a viz C'hwevrer 1902 ha marvet d’an 31 a viz Mae 1987 er memes kêr) a oa un emsaverez hag unan eus krouerien Skol Ober. Desket he deus brezhoneg da remziadoù tud, o reizhañ poelladennoù e-pad ouzhpenn 50 vloaz.
Nac'het e voe obidoù brezhonek outi gant person Douarnenez.
Marc'harid
Marc'harid zo un anv-badez brezhonek roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Deuet eo an anv-se eus ar ger latin margarita, a dalv kement ha perlezenn, hag a deu eus ar ger margarites (μαργαρίτης) e gregach, hogen gallout a rafe hennezh dont eus ar ger sanskritek मञ्यरी, mañjarī.
Lennegezh
Kavet e vez an anv Marc'harid e meur a gontadenn:
Napoleone
Napoleone zo un anv-badez italianek.
Sant
N'eus bet sant Napoleone ebet gwech ebet: ur sant politikel e vije kentoc'h eget istorel, hervez tud zo, hag a zo bet kavet war-lerc'h emgann Austerlitz d'an 2 a viz Kerzu 1805.
Met ur sant Neapolis, pe Neopolo, pe Neopolus e latin zo anavet. Evit doare e oa kamarad da Sant Saturnino, hag a vije bet merzheriet gantañ, ha gant Celestino ha Germano, ha marvet er vac'h.
Marvet e vije d'an 2 a viz Mae 304 en Alesandria en Egipt. N'ouzer ket hiroc'h diwar e benn. Lidet e vefe en Italia d'ar 15 a viz Eost.
Neopolus, Napoleo, Sant Napoleone ha Buonaparte
Gwelloc'h e ouzer penaos e voe implijet ar relijion gant Napoleone Buonaparte evit gouarn e impalaeriezh. E gwirionez ne oa sant ebet a glote gant an anv Napoleon, gant se e oa ur mank bras pa ne oa deiz ebet da lidañ ur Sant Napoleon. E 1805 e voe pledet gant an afer-se, pa grogas ar c'hardinal Caprara da furchal en dihelloù roman. Kavout a reas, e roll ar verzhereien, en 2 a viz Mae, anv eus sent ha merzherien Alesandria, en o zouez un "Neopolus" latin, a seblante tost a-walc'h da Napoleon. Ha kerkent e voe advadezet Neopolus ha lakaet da sant Napoleone.
D'ar 15 a viz Eost 1806, e voe lidet ar c'hentañ Sant Napoleon, da zeiz e seizh vloaz ha tregont, hag en deiz-se en-eeun, ha n'eo ket dre zegouezh, e voe lidet maen kentañ Bolz an Trec'hlidoù e Pariz.
Liammoù diavaez
Napoleone Napoleone (nome)
Mayoeg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù kahitek eo ar mayoeg (mayo) komzet gant tro-dro da 40 000 den e Mec'hiko. Tost-tre eo d'ar yakieg.
Christophe Arleston
thumb|Christophe Arleston Christophe Arleston hag a lakae ober Scotch Arleston dioutañ en penn-kentañ e esped, hag-eñ eo Christophe Pelinq e wir anv, zo bet ganet en Aix-en-Provence (Bouches-du-Rhône, Frañs) d’ar 14vet a viz Eost 1963. Ur senarioour bannoù-treset an hini eo.
E vuhez
E Madagaskar eo bet Christophe Arleston o vevañ e vugaleaj a-raok dont war e giz da Frañs. Skol ar c’hazetennerezh en Marselha en deus heuliet, ha kroget da redek e reuz o skrivañ pennadoù evit un heuliad er radioioù.
Berzh en doa graet evit ar wezh kentañ gant e heuliad kentañ Les Maîtres cartographes deuet er-maez e 1992 en ti-embann Soleil. E 1994 e teu er-maez levr kentañ e heuliad brudetañ Lanfeust de Troy. Unan deus berzhioù brasañ e bed ar bannoù-treset eo.