cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atom
Padal, abaoe penn kentañ an ez eus bet lakaet anat gant arnodoù fizik nukleel ez eus partikulennoù diazez a vez furmet an atom ganto.
Dezverkoù an atom
Ar pep brasañ eus mas un atomenn a vez kreizennet e-barzh ur volum bihan-bihan (treuzkiz war-dro 10-15 m) : an nukleüs a c'hoarvez eus daou seurt partikulennoù damheñvel, anvet nukleonoù. Dre m'eo tost-tre mas ar protonoù da hini an neutronoù ez eo aes dezverkañ an nukleüsoù dre o niver a nukleonoù, anvet niver mas.
Tro-dro d'an nukleüs ez eus ur « goumoulennad » partikulennoù peurheñvel, an elektronoù ; treuzkiz ar « goumoulenn elektronek », war-dro un angström (10-10 m) a glot gant hini an atomenn.
B (lizherenn)
Istor
Sent
Atom
Dezverkoù an atom
Ur garg tredanel negativel o deus an elektronoù, kevatal da"e = 1,602 189 × 10-19 C" ha kevatal da hini ar protonoù dre o zalvoud absolut ; kalz bihanoc'h eo o mas eget hini an nukleonoù"me = 9,109 53 × 10-31 kg"
Gallout a ra an atom dont da vezañ karget ent-tredanek dre c'hounid (dont a ra ar garg da vezañ negativel) pe dre goll (dont a ra ar garg da vezañ pozitivel) unan pe meur a elektron : komzet e vez neuze eus ionoù.
Urzhiet eo bet an elfennoù kimiek naturel pe gevanaozet liesseurt hervez o ferzhioù e-barzh taolenn beriodek an elfennoù.
Patromoù an atom
A-hed Istor ar skiantoù ez eus bet diorroet meur a batrom eus an atom, bep ma veze dizoloet perzhioù ar materi. Hiziv an deiz e vez implijet meur a batrom disheñvel, rak kemplezh a-walc'h eo ar patrom nevesañ, ha gant patromoù "kozh" pe damfaos, met simploc'h, e vez aesoc'h kompren, ha dre se, deskiñ ha prederiañ.
Istor patromoù an atom
Abaoe an henamzer c'hresian e soñje d'an dud e c'helle ar materi freuzañ a-dammoù bihan betek kaout greun na c'hellent ket bezañ freuzet ken, evel « poultr er gouloù » e oa. Gant arnod Rutherford e voe tizhet ar c'hreunenn-se : dihentet e vez ar partikulennoù alfa pa dreuzont ar materi, dre se e c'hellor gouzout penaos eo renket ar « poultr »-se.
Patromoù diamzeret
Re bell diouzh ar wirionez emañ ar patromoù diskouezet amañ dindan evit bezañ implijet. Diskouezet e vezont amañ en abeg d'o zalvoudegezh a-fet istor.
Patrom J.J Thomson pe patrom ar farz-forn (plum-pudding)
Gant dizoloadenn an elektron e 1897 e ouied e oa savet ar materi diwar div lodenn : an eil negativel, an elektronoù, hag eben pozitivel. Er patrom ijinet da neuze gant Joseph John Thomson e veze soubet an elektronoù, anezho partikulennoù lec'hiet, e-barzh ur « soubenn » bozitivel, evel ar prunev er farz forn (pe ar plum-pudding evit ar saozon). Diwiriekaet e voe ar patrom-mañ e 1911 gant arnod unan eus e studierien gozh, Ernest Rutherford.
Patrom planedel Rutherford
Gant arnod Rutherford, e 1911, e vez anataet n'eo ket « ledet » ar c'hargoù pozitivel etre an elektronoù, met kreizennet int e poentoù munut. Bombezañ a reas ur follenn aour gant ur bann partikulennoù alfa (nukleüsoù heliom, dezho ur garg pozitivel). Evezhiañ a reas e veze dihentet un nebeud anezho tra ma veze treuzet ar follenn gant un toullad mat anezho. Ma vije bet an atomoù evel ma vezent deskrivet gant patrom Thomson, n'o dije ket ranket treuziñ anezhi. Ijinañ a ra neuze Rutherford ar patrom koskorel : kenaozet eo an atom gant un nukleüs pozitivel a dro elektronoù negativel en-dro dezhañ. Goullonder bras a zo etre an nukleüs, bihan-kenañ e-keñver an atom (war-dro 100 000 gwezh), hag e elektronoù. Buan-tre e voe kavet sioù er patrom-se gant kevatalennoù Maxwell eus un tu, a ziouganent e vez skignet energiezh gant kement karg a vez buanaet, ha gant an arnodoù a ziskouez kwantifiadur al liveoù energiezh eus un tu all.
Patrom ar sferennoù kalet
Ar bouloù andistummadus eo ar patrom simplañ evit taolennañ an atomoù. Graet e vez gant ar patrom-mañ e kristalografiezh. Ar molekulennoù a c'hell bezañ gwelet evel meur a voul stok-ha-stok, ar c'hristalioù evel bouloù berniet an eil war eben. A-wezhioù e vez graet gant un taolennadur « diskloz » : taolennet e vez an atomoù evel bouloùigoù, ichou etrezo, ereet gant linennoù. Gant se e vez lakaet war-wel an durc'hadurioù pennañ hag ar c'hornioù.
Klotañ a ra mat ar patrom-mañ gant perzhioù 'zo eus ar materi, da skouer an diaes m'eo gwaskañ an dourennoù hag ar soludoù, pe ar fed eo lintr-mat talioù ar c'hristalioù. Met n'hell ket displegañ perzhioù all avat, da skouer stumm ar molekulennoù : ma n'eus durc'hadur pennañ ebet d'an atomoù, penaos displegañ ez eus ur c'horn resis d'an ereadoù kimiek ?
Patrom Bohr
Gant Niels Bohr e voe diorroet ur patrom e 1913 diwar ar perzhioù anataet gant Planck ha Rutherford. E patrom ar sferennoù kalet ez eus un draezenn anterin, n'haller ket digompozañ, eus an atom. Padal e ouezer abaoe kreiz an kantved e c'heller tennañ partikulennoù, dezho ur garg negativel, diouto : an elektronoù. E patrom Bohr eo kenaozet an atom gant un nukleüs, dezhañ ur garg pozitivel, ha gant elektronoù a dro en-dro dezhañ, tra ma n'hell skinoù (radiusoù) orbitennoù an elektronoù kemer nemet talvoudoù resis.
Kreizennet-kenañ eo an nukleüs, dezhañ un diametr etre 10-15 ha 10-14 m dre vras, ar pezh a sinifi eo kant mil gwezh betek ur milion a wezhioù bihanoc'h eget an atom ; ur garg elektrek pozitivel a vez douget gantañ. Bez eo ivez al lodenn bounnerañ eus an atom dre ma ya 99,95 % da nebeutañ eus mas an atom gant an nukleüs.
Poentel eo an elektronoù, ar pezh a sinifi e tegemerer eo peuznull o skin (radius) (bihanoc'h eget ar pezh a c'heller istimañ). Ur garg negativel a vez douget ganto. Evit ma vefe helenn, n'eo a-skeul ar chema amañ dindan, nag e-keñver mentoù an nukleüs hag an elektronoù, nag e-keñver skinoù (radiusoù) an orbitennoù (notomp n'eo ket diouganet an niver a elektronoù war bep orbitenn gant ar patrom).
An doare-se da welet an atom a ro an tu da zeskrivañ ar fenomennoù spektrometrek diazez : penaos e vez euvret pe embannet hirderioù gwagenn (pe livioù) gouloù pe skinoù X 'zo. Rak dre ma n'hell an elektronoù treiñ nemet war orbitenoù termenet e lammont eus an eil orbitenn d'eben en ur euvriñ pe en ur embann ur c'hementad termenet a energiezh (kwantom).
Pa zigompoz an atom e div lodenn, un nukleüs hag ur goumoulenn elektronoù, eo resisoc'h patrom Bohr eget patrom ar sferennoù kalet e-lec'h ma klot gorreenn ar sferenn gant orbitenn an elektronoù diavaez.
Koulskoude ez eus un diaezamant bras gantañ evel gant an holl batromoù planedel : elektronoù war orbitenn en-dro d'an nukleüs zo kargoù buanaet, setu e rankfent skignañ energiezh,… ha kouezhañ war an nukleüs. Ne vez ket displeget furm ar molekulennoù gant ar patrom kennebeut.
Ar patrom a-vremañ : patrom Schrödinger
Ar patrom diorroet gant Erwin Schrödinger e 1926, ha da c'houde gant Paul Dirac e 1928 a ro tu da zisplegañ stabilded an atom. Er patrom-mañ, n'eo ket mui an elektronoù kanetennoù lec'hiet war orbitennoù, met koumoul probablentez bezañs. Iskiz e c'hell bezañ ar sellboent nevez-se er penn kentañ. Koulskoude e teue an taolennadur kent eus an elektronoù (kanetennoù bihan) diouzh ar furmoù a veze gwelet er bed makroskopek, ha kaset hep prouenn ebet d'ar bed mikroskopek. Ret eo kaout soñj eo diazezet kement tra a ouezer diwar-benn an elektron war anatadurioù dieeun : tredan (red elektrek), tub katodek (pellwelerez)…
Abaoe ar bloavezhioù 1930 e vez patromet an elektron gant ur « fonksion gwagenn » a vez taolennet « douester ar brobablentez bezañs » gant karrezad he norm. Evit taolennañ a-dost perzhioù an elektron, n'eus nemet fonksionoù matematikel luziet. Meur a fizikour a vez digalonekaet c'hoazh gant an difetisadur-se. Emaomp o vont da glask reiñ ur skeudenn eus meizad ar fonkion gwagenn-se, a vo dibeurvat dre ret.
Pa vez er-maez eus an atom e vez taolennet an elektron gant ur pakad gwagennoù a c'hell bezañ sellet outañ, betek ur serten poent, evel ur ganetenn vihan. Gant mekanikerezh ar c'hwanta e vez prouet en em led un hevelep pakad gwagennoù a-hed an amzer ; met pa vez stag ouzh un atom e peurvir an elektron struktur ar fonksion gwagenn stag ouzh an orbitenn dalc'het gantañ (keit ha ma ne vez ket strinket er-maez diouzh an atom). Setu e postul mekanikerezh ar c'hwanta n'eo ket furm (dianav) an elektron a vez peurviret, met integralenn ar brobablentez bezañs. Gant patrom Schrödinger emañ koumoul an elektronoù diseurt an eil e-barzh egile ; n'eus ket anv da daolenniñ pep elektron war e orbitenn evel ma veze graet gant patrom Bohr. Seul vuioc'h ma 'z eus partikulennoù peurheñvel, andifedapl, eus an elektronoù. Diwar an efedoù eskemm e teuer da zegemer emañ pep elektron eus an atom war pep orbitalenn dalc'het war un dro (o klotañ gant un ardremmez elektronek roet). Neuze e c'heller taolennañ ionizadur an atom (tennadur un elektron diouzh an atom) gant ar brastres simplaet amañ dindan.
671
Diwar-benn ar bloavezh 671 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 671
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 671
Antilopenn-eland
An antilopenn-eland (Taurotragus oryx pe Tragelaphus oryx) a zo un antilopenn hag a vev en Afrika.
Pont-à-Celles
Pont-à-Celles (e walloneg: Pont-a-Cele) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Wallers-en-Fagne
Wallers-en-Fagne a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
1444
Diwar-benn bloavezh 1444 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1444
Marvioù
Yann V, dug Breizh
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1444
Morphine
Prantadoù kentañ ar strollad
Morphine a oa ur strollad rock savet e 1990 e Boston (Massachusetts) get Mark Sandman, tri ezel a yae d'ober ar strollad-mañ. Anavezet a-gozh e oa Mark Sandman e Boston, pa oa bet oberiant kenañ àr leurennoù underground ar gêr-se, e-barzh strolladoù evel Treat Her Right, the Hypnosonics, pe the Pale Brothers, Supergroup (get Chris Ballew a savas the Presidents of the United States of America).
Ardremmez ar strollad-se a zo divoutin a-walc'h e-sell pezh 'vez graet er sonerezh rock pe pop :
Nebeud a ardoù met efedusañ disoc'h, ur blaz dibar peogwir ne vez ket savet ar sonerezh àr-dro ar gitar tredan èl kustum e-barzh ar strolladoù rock.
Album kentañ Morphine, "Good", a oa bet enrollet evit ti-embann pladennoù Rykodisc e 1991.
Degemeret mat e oa bet get burutellourion a bep seurt, ha karourion devot en deus bet ar strollad adalek ar penn kentañ. An eil a zo "Cure for Pain" (1993). Àr roudoù kani kentañ eh ae ha berzhig a-walc'h a reas, betek er radiooù a skinas kalzig tonioù zo ("Thursday", "Buena").
Troiadoù sonadegoù bras a voe da heul, dre ar Stadoù-Unanet, Europa, Bro-Japan hag Aostralia.
Un ti-embann-pladennoù bras
Engouestlet e voe Morphine get Dreamworks Records e 1996, ur label major ha "Like Swimming" a voe o albom kentañ evit an ti-embann pladennoù-se. Degemeret mat-kenañ e voe get ar vurutellourion a-vicher, degemeret mat kenañ met ne reas ket kement a verzh evit pezh a sell doc'h niver ar pladennoù gwerzhet.
Sandman d'an anaon
Aet eo Sandman d'an Anaon d'an 3 a viz Gourhelen 1999, 46 vle anezhoñ, àr ar leurenn e oa pa samplaas e galon, e-pad ur sonadeg er Giardini del Principe e Palestrina e-tal Roma.
E 2000 e teuas er-maez "The Night", un album hag a oa àr ar stern pa voe tapet kuit Sandman get an Ankou. Un nebeud dastumadegoù zo daet er-maez abaoe.
Diouzhtu àr-lerc'h e varv hag a-benn derc'hel bev koun Sandman hag e sonerezh (hag ivez a-benn serriñ argant evit ur gevredigezh, the "Mark Sandman Music Education Fundation" hec'h añv) eo bet savet "Orchestra Morphine" get Dana Colley ha Billy Conway ha troiadoù sonadegoù da heul. Tro o deus bet an daou-mañ d'en em gavet get Laurie Sargent (kaner ha soner gitar anezhoñ) ha gi da genlabourat getoñ diwezhatoc'h, e-barzh Twinemen.
Ur c'hroazhent a zo bet anvet "Mark Sandman" e Central Square e Cambridge er Massachusetts.
Izili ar strollad :
* Mark Sandman - gitar-boud 2 gordenn slide, kan, ograoù, tritar, gitar, piano * Dana Colley - saks baritone,saks tenor, saks double, tric'horneg * Billy Conway - taboulinoù * Jerome Deupree - taboulinoù
Pladennoù
* Good - 1992 * Cure for Pain - 1993 * Yes - 1995 * Like Swimming - 1997 * B-Sides and Otherwise -1997 * The Night - 2000 * Bootleg Detroit - 2000 * The Best of Morphine: 1992-1995 - 2003
Zaven Andriasian
Zaven Andriasian a zo bet ganet d'an e 1989 en Armenia.
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
Mestr Meur eo.
Kampion (er rummad "mibion") bedel echedoù (hiniennel) 2006 eo.
Haus der Lüge
Haus der Lüge a zo pempvet albom ar strollad sonerezh-arnodiñ ha sonerezh industriezh alaman Einstürzende Neubauten. Deuet eo er-maez e 1989. Padout a ra 34.22 munutenn. Embannet eo bet gant Thirsty Ear.
Brean-karreg
Boued
Greundebrer eo ar brean-karreg dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar c'hwec'h isspesad anezhañ — Emberiza cia cia, Emberiza cia flemingorum, Emberiza cia hordei, Emberiza cia par, Emberiza cia prageri hag Emberiza cia stracheyi — e su Europa, en-dro da vMor Kreizdouar hag en aradennoù Tian Shan hag an Himalaya.
Haus der Lüge
Sonerien
Ar c’hanaouennoù 9, 10, hag 11 a gaver war ar single "Feurio!", hag ouzhpennet int bet d’an albom pa'z eo bet adembannet (e 1995 hag e 2002). Adembannadur 2002 a zo bet graet penn-da-benn gant ar strollad e-unan.
"Partymucke" a zo bet skrivet evit ar pezh-c’hoari "Andi", skrivet gant Peter Zadek. Pa voe c’hoariet ar pezh e kemeras perzh ar strollad e 50 abadenn e 1987.
E-barzh "Manifestspiele" (ul lodenn eus "Fiat Lux" eo) e klever trouzioù ur vanifestadeg bet aozet e Kreuzberg (Berlin) d’ar 1añ a viz Mae 1987.
"Ein Stuhl in der Hölle" ha "Hirnlego" (ul lodenn eus "Fiat Lux" eo) a gaver war an dastumadeg "Strategies Against Architecture II".
ㅎ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄒ, romanekaet h'' ha distaget [h] hervez al LFE.
N'ouzer ket pehini eo orin stumm al lizherenn-mañ.
ㅅ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄉ, romanekaet s'' ha distaget [s] hervez al LFE.
Un doare-skrivañ arouezel eo an hangeul, da lâret eo stumm pep lizherenn diazez a ra dave d'al lec'h distagañ, ha stumm al lizherenn-mañ a diskouez penn an teod o stekiñ ouzh an dent a-us.
Fidelia Fielding
Fidelia Hoscott Fielding pe Dji'ts Bud dnaca (Flying Bird) (1827 - 1908) oa an hini ziwezhañ da gomz a-vihanik ar moheganeg, rannyezh ar yezh pequot. He skridoù er yezh-mañ a sikouras adsevel anezhi. Mentor Gladys Tantaquidgeon e oa.
Dave
"Fidelia Fielding, 1827-1908", URL accessed 07/05/06
Tevfik Esenç
Tevfik Esenç (1904 – 7 Here, 1992) oa yezher diwezhañ an oubic'heg, ur yezh kaokazek ar gwalarn.
Armand Lunel
Armand Lunel (10 Mezheven 1892-1977) a oa ur skrivagner gallek okitan ha yezher diwezhañ ar chouaditeg pe yuzev-okitaneg.
E vuhez
Ganet e oa e Aix-en-Provence en ur familh yuzev he doa gwrizioù er c'horn-bro abaoe pemp kantved da nebeutañ. Mignon e oa da Darius Milhaud abaoe o bugaleaj. Ur wech deuet en oad e kelennas gwir ha prederouriezh e Monako. Skrivañ a reas diwar-benn Yuzevien Provañs.
Tevfik Esenç
Desavet e oa Tevfik Esenç gant e dud-kozh oubic'hek e kêriadenn Hacı Osman e Turkia. Bet eo bet muhtar (maer) e gêriadenn. War-lerc'h er velestradurezh foran e Istanbul. Eno e labouras gant ar yezhonier gall Georges Dumézil da enrolliñ e yezh.
Truman Washington Dailey
<B>Truman Washington Dailey</b>, (19 Here, 1898 – 16 Kerzu, 1996) a oa an den diwezhañ a oa e yezh-vamm rannyezh Otoe-Missouria ar yezh Chiwere (Baxoje-Jiwere-Nyut'chi), ur yezh indian eus Norzhamerika. Anvet e oa ivez Mashi Manyi (Soaring High, "Sevel Uhel") ha Sunge Hka (White Horse, "Marc'h Gwenn").
E vuhez
Tutaet e oa gant Walt Disney er bloavezhioù 1960. Er bloavezhioù 1970 e kelennas ar yezh Otoe-Missouria en Oklahoma. Labourat a reas gant raktres Skol-Veur Missouri evit enrolliñ e yezh. Testeniañ a reas dirak Sened ar Stadoù-Unanet. Skol-Veur Missouri e Columbia a reas anezhañ Doktor a enor war Skiantoù an Den.
Proton
Ar proton a zo anezhañ ur bartikulenn isatomek a zoug ur garg elektrek 1,602.10-19 coulomb. Dizoloet e voe e 1919 gant Ernest Rutherford. Ur proton eo nukleüs izotop stankañ an atom hidrogen. Kompozet eo nukleüsoù an atomoù gant neutronoù ha protonoù dalc'het asambles gant an nerzh kreñv. Gant an niver a brotonoù en o nukleüs e vez determinet perzhioù kimiek an atomoù.
Pep proton a zo ennañ ur mas a 1,672 623 1.10-27 kg, ar pezh a zo war-dro 1 800 gwezh pounneroc'h eget un elektron.
Dre m'eo kalz kreñvoc'h an nerzh elektromagnetek eget ar gravitadur ez eo ret da gargoù ar protonoù bezañ kevatal da gargoù an elektronoù (en talvoud absolut), a-hend-all en dije ar reveur a garg elektrek pozitivel pe negativel un efed mat war emledadur an hollved, hag evel se, war ar materi agreget dre c'hravitadur (planedennoù, stered, h.a.). Ar memes karg a zo d'ar pozitron ha d'an elektron met gant sinoù enep; ar memes tra zo gwir c'hoazh evit an antiproton hag ar proton.
E kimiezh hag e biokimiezh e c'hell ar ger proton daveañ d'an ion hidrogen en disolvadenn en dour (da lavaret eo, d'an ion hidroniom). En degouezh-se ez eus trenkennoù eus ar roerien protonoù, ha bazennoù eus an degemererien protonoù (gwelet ar reaktadurioù trenkenn-bazenn).
Gwelet ivez
പ്രോട്ടോണ്‍
Einstürzende Neubauten
right|350px Einstürzende Neubauten a zo ur strollad sonerezh-arnodiñ ha sonerezh industriezh bet savet e Berlin e 1980. Abaoe m’eo bet krouet ar strollad eo bet merzet abalamour d’ e varregezh da implijout binvioù sonerezh dic’hortoz : toullerezed, betonerezed pe c’hoazh morzholioù-tredan, ar pezh a lak kanaouennoù ar strollad da vezañ dibar.
Izili ar strollad
right|350px
Istor
Abadenn gentañ Einstürzende Neubauten (“savadurioù nevez o kouezhañ en o foull”) a voe aozet d’ar 1añ a viz Ebrel 1980 er Moon Club e Berlin. Er strollad e oa d’ar mare-se Beate Bartel, Gudrun Gut, Blixa Bargeld ha NU Unruh. An div vaouez (Beate Bartel ha Gudrun Gut) a guitaas ar strollad buan a-walc’h hag e kroujont o strollad anvet Mania D.
Tiriad Kêr-benn Aostralia
Tiriad Kêr-benn Aostralia (saozneg: Australian Capital Territory) a zo unan eus tiriadoù Aostralia, ha Canberra eo e gêr-benn, a zo kêr-benn Aostralia war un dro. Enklozet eo an tiriad-mañ e Sukembre-Nevez, e gevred anezhi.
Einstürzende Neubauten
Istor
E 1981 e voe degemeret FM Einheit er strollad. Pladenn gentañ ar strollad, Kollaps he zitl a voe enrollet. Evit en ober ec’h ipmlijjont plakennoù houarn, trozuioù elektronek ha binvioù liesseurt savet ganto. E-pad troiad kentañ ar strollad en Alamagn e teuas Mark Chung, hag ur bloaz goude e voe degemeret Alexander von Borsig. E-pad 10 vloaz e chomas digemm ar strollad. E 1982 ec’h enrollas Einstürzende Neubauten e eil pladenn, Zeichnungen des Patienten O.T. he zitl. Diazezet eo an titl anezhi war ul levr skrivet gant Leo Navratil diwar-benn tresadennoù Oswald Tschirtner. Gant Halber Mensch (1985) e kemmas doare ar strollad. Frammetoc’h e voe ar c’hanaouennoù, koulz a(fet sonerezh hag a-fet kan (nebeutoc’h a huchadennoù a voe). An div bladenn da heul, Fünf auf der nach oben offenen Richterskala (1987) ha Haus der Lüge, a reas berzh er Stadoù-Unanet hag e Japan.
Er bloavezhioù 1990 e kemmas sonerezh ar strollad, hag e teuas da vezañ siouloc’h, daoust ma chomas trouzus ha kefredel. Sonerezh a savjont evit pezhioù-c’hoari skrivet gant Heiner Müller. Er bloavezhioù 2000 ec’h implijas ar strollad internet a-benn brudañ e labour. Lakaet e voe e plas ar raktres Neubauten.org : an du entanet gant ar strollad a ro arc’hant hag e c’hellont kaout a bep seurt traoù diwar al lec’hienn (tonioù diembann, videoioù e-leizh). Evit an abadenn e Palast der Republik (Berlin) e voe pedet 100 den plijet gant ar strollad da ganañ war ale leurenn asambles gant Einstürzenden Neubauten. Pladenn ziwezhañ ar strollad, Alles Wieder Offen he zitl, a zo deuet er-maez e 2007. Brudet eo ar strollad evit e abadennoù just a-walc’h, enno ur meskj binvioù sonerezh gwir (gitar, gitar boud) ha traoù liesseurt implijet da vinvioù (ostilhoù, tammoù houarn, traezh...).
Noal-Kastellan
Noal-Kastellan  (Noyal-Châtillon-sur-Seiche e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
Ar Sec'h a dreuz ar gumun.
Anv
Erwan Vallerie ː Nulliaco, 1050; Noial, 1174; Nual, 1184
Ardamezioù
En gul e zaou tarv skoelf penn ouzh penn en sabel, kernielek ha krabanek en aour, o skorañ ur gammell ivez en sabel, erreek o gouzoug ganti gant ur chadenn en aour
Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant:
Arthur Abolianin
thumb|Arthur Abolianin Arthur Abolianin a zo bet ganet d'ar 25 a viz Gouere 1966.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
2 303 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2022.
Adalek ar 27 a viz Gouere betek ar 4 a viz Eost 2002, c'hoari a reas e Kampionad Belgia e Geel. Eilvet e voe gant 6 poent a-gevred gant Pieter Claesen.
820
Diwar-benn bloavezh 820 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 820
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 820
Arondisamant Valenciennes
center
Chesten Marchant
Chesten Marchant an hini a vije an unyezher kerneveurek diwezhañ. Mervel a reas e 1676 e Gwithian (Kerne-Veur). Dolly Pentreath a zo gwelet evel ar c'herneveureger a-vihanik diwezhañ, nemet divyezhek, saozneg a c'halle komz ivez.
Hippotraginae
Hippotraginae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ antilopenned.
Arondisamant Valenciennes
Arondisamant Valenciennes (graet e vez Valenciennois outañ ivez) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Istor
Krouet eo bet Arondisamant Valenciennes e 1924.
Kantonioù ha kumunioù Arondisamant Valenciennes
Rannet eo Arondisamant Valenciennes e 9 c'hanton hag e 85 kumun.
672
Diwar-benn ar bloavezh 672 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 672
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 672
Hosea
Hosea zo anv
Gustave Courbet
thumb|right|Gustave Courbet Jean Désiré Gustave Courbet (10 a viz Mezheven 1819 – 31 a viz Kerzu 1877) a oa ul livour gall eus ar skol "realist" en.
Kemer a reas perzh e Kumun Pariz e 1871.
E familh a oa perc'hen war madoù, un ti feurm o devoa er Jura, pinvidik a-walc'h oant neuze da geñver ar re all.
Er c'hloerdi e voe Gustav, evit kaout enno un deskadurezh lennegel. Plijet e oa gant ar c'hentelioù livañ, muioc'h eget en dañvezioù all. E skolaj Besançon e voe kaset, hogen ne voe ket a-zevri war ar studioù klasel, hag e tarempredas seul vui, e skol an arzoù kaer, kentelioù an Ao Charles-Antoine Flajoulot. Mont a reas da Baris d'ober studioù war ar gwir. Diskregiñ a reas ar studioù gwir e 1839-1840, evit mont da vat war an obererezh a blije dezhañ, al livañ. Tremen a rae e holl amzer en atalier an arzour Charles de Steuben. E mirdi al louvre ez eas da livañ alies, evel a rae al livourien all, evit dreveziñ ha kopiañ livadurioù arzourien vrudet. Sebezet e voe gant al livadurioù teñval, sklaer hollandad, ar boem venetian hag ar wirvoudelezh spagnol. En nevez-amzer 1841, e tizoloas arvor Normandie. E c'hentañ troiad e voe a gevred gant ur c'heneil dezhañ Urbain Cuenot. Diskenn a rejont gant ur vag ar Seine eus Paris d'an Havre. O skrivañ de dad e lâras e voe boemet gant seurt troia, ar tiez, ar gweledvaoù, an natur...
Deroù 1841, e kredas da Goubet kinnig ul livadur da jury ur saloñs Portraits d'Urbain Cuenot et Adolphe Marlet, hag a voe nac'het. E annez e devoa graet er c'harter latin.
1842 emboltred gant ar c'hi du, un epagneul, hag evit ar c'hentañ gwech e voe aotreet an daolenn e diskouezadeg. Levenez ennañ, mont er maez eus an divrud.
Rhos
En hanternoz
Hag ivez:
Er c'hreisteiz
Hag ivez:
Brean lost hir
Ar brean lost hir a zo un evn amprevanetaer ha greundebrer, Emberiza cioides an anv skiantel anezhañ.
Kensonenn rakfriet
E fidjieg, da skouer, n'hall e rank bezañ dielfennet an heuliadoù [mb, nd, ŋɡ] evel fonemennoù unvan kentoc'h evit ur gensonenn dre fri mui ur gensonenn dre serriñ rak n'eus er yezh-se stankenn mouezhiet ebet.
Alies, daoust ha ma n'eo ket dre ret atav, e vez gant an div elfenn kensonennel an hevelep lec'h distagañ, da skouer:
Kavet e vez stank kensonennoù rakfriet er yezhoù bantouek hag ivez e meur a familh yezhoù all dre Afrika a-bezh hag e lec'hioù all dre ar bed, da skouer e meur a yezh komzet en Aostralia hag e sinhaleg hag e diveheg.
Bangor-is-y-coed
Tud
E 2011 e oa poblet gant 1092 a dud, ha 108 anezho (9.9%) a oa kembraegerien.
Kezeg
Brudet eo redadegoù kezeg Bangor er c'hornad.
Ohain (Norzh)
Ohain a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Heleta
Heleta (Hélette e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde, e kanton Iholdi.
673
Diwar-benn ar bloavezh 673 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 673
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 673
Seneffe
Seneffe (e walloneg: Sinefe) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Erotes
An Erōtes, anavezet ivez dre an anv latin Amores ("karantezioù", pe "An daou seurt karantez ") zo un diviz e gregach, ur seurt " disput " etre daou zen, da c'houzout petra eo ar gwellañ, karantez merc'hed pe karantez paotred, hag an hini diwezhañ eo a zo trec'h. Ar memes danvez a zo meret e-barzh Amatorius, oberenn Ploutarc'hos, hag a echu en un doare disheñvel, gant ar gentel kontrol-mik.
Brudet eo an Erōtes ivez abalamour ma'z eo deskrivet enne Afrodite Knidos, delwenn brudet Praksiteles.
Marzhan
Istor
Marzan e oa ur barrez eus eskopti Naoned.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Brezel Aljeria
Dunod (sant)
Dunod a oa ur manac'h brezhon, abad e Bangor-is-y-Coed, ha sant e penn-kentañ ar kantved.
Byangsieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr almorek eo ar byangsieg (byangsi, byanshi, byangkho lwo) komzet gant ouzhpenn 1.314 den en holl en India hag e Nepal.
Irisarri
Irisarri (Irissarry  e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde.
1813
Diwar-benn bloavezh 1813 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1813
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1813
Dunod (sant)
Ar C'hembread nemetañ eo a zo meneget e anv en Historia ecclesiastica gentis Anglorum, levr Bede, evel perzhiad e bodadeg eskibien Kembre gant sant Eosten a Ganterbury en 'Augustine's Oak' (marteze Aust e Gloucestershire) war-dro 603.
Alies eo bet heñvelekaet ouzh Dunod Fawr, mab Pabo Post Prydain, ur roue brezhon eus an Hen Ogledd, tad da sant Deiniol, kentañ eskob Bangor. Diouzh gwelout an deiziadoù avat ne c'hall ket bezañ.
Li Shilong
Li eo an anv-familh. thumb|Li Shilong Li Shilong a zo bet ganet d'an 10 a viz Eost 1977.
Ur mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
E renk Elo (FIDE) a oa 2520 e miz Meurzh 2011, 18vet e oa e Sina ha 660vet er bed.
Amzeroniezh Praha
Amzeroniezh Praha
right|100px right|100px
Kinnig, dre amzeroniezh, darvoudoù istor Praha, kêr-benn ha kêr vrasañ ar Republik Tchek.
Krennamzer
thumb|center|600px|Gwel-meur war blasenn ar Gêr Gozh, gant an ti-kêr
XVIvet kantved
1583 : Ren Rodolphe II – Praha lakaet da gêr-benn an Impalaeriezh Santel German, ha da gêr-benn sevenadur Europa
Kensonenn isbeg an teod
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn diweuz (saoz.: sub-apical consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn distaget gant lodenn dindan beg an teod evel lec'h distagañ pennañ, da lâret eo e stok pe tostae isbeg an teod ouzh an drekkevig pe ouzh ar staon.
Pa distager ur gensonenn uisbeg an teod dre stekiñ pe dre dostaat dindan an teod ouzh ar staon e vez graet ur gensonenn tro-gil anezhi, da skouer ar c'hensonennoù tro-gil rik implijet gant ar yezhoù dravidek komzet en India daosut ha ma vez implijet an termen "tro-gil" ivez en un doare ledanoc'h evit ober dave d'an holl gensonennoù distaget gant isbeg an teod, en o zouez ar re gante an drekkevig da lec'h distagañ pennañ.
Frienn rakstanket
Er yezhoniezh e vez implijet an termen frienn rakstanket (saoz.: nasal release pe prestopped nasal) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur stankenn distignet dre ar fri, da skouer [pm].
Kavet e vez frienn rakstanket er yezhoù slavek, da skouer e ruseg e vez displeget ar ger "deiz" evel-hen: день, дня, дни, дней (LFE: [d̻ʲen̻ʲ, d̻ʲn̻ʲa, d̻ʲn̻ʲi, d̻ʲn̻ʲej]).
Kavet e vezont ivez e meur a yezh komzet en Aostralia evel da skouer yezh Reter Arrernte ma vez implijet ganti stankennoù rakfriet, d.s. [mpwaɻə] "ober", ha kensonennoù fri rakfriet, d.s. [pmwaɻə] "koulamon".
1745
Diwar-benn bloavezh 1745 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1745
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1745
Juana María
Juana María (marvet d'an 18 a viz Here 1853) (dianav eo hec'h anv indian ha graet e veze anezhi: «Maouez hec'h-unan San Nicolas») a oa un Indianez eus ar meuriad Nicoleño hag a vevas hec'h-unan en Enez San Nicolas, er Channel Islands adalek 1835 betek na vije bet kavet e 1853. Kaset e voe d'an douar-bras en-dro, e Kalifornia, met ne c'halle ket komz gant den ebet, na gant Indianed all zoken. Pevar ger ha div ganaouenn dezhi a zo bet enrollet hag a ro da soñjal e komze unan eus ar yezhoù outoek-aztekek, eus Kalifornia ar Su, met n'eo ket sklaer eus peseurt skourr.
Peng Zhaoqin
Peng eo an anv-familh.
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat o vevañ en Izelvroioù.
Kampionez Sina eo bet e 1987, 1990 ha 1993.
Kampionez an Izelvroioù eo abaoe miz Gwengolo 2005.
Alfred Döblin
Alfred Döblin (10 a viz Eost] 1878, Stettin - 26 a viz Even 1957, Emmendingen) a zo ur skrivagner hag ur mezeg alaman. Broadet eo bet gall e 1936. A-fet relijion e oa yuzev, kemmet en deus kredenn e 1941, ha deuet eo da vezañ katolik. Brud en deus tapet gant e romant Berlin Alexanderplatz.
E vuhez
Familh Döblin a zilojas da Berlin e 1888. Mezeg neurologour e voe e Regensburg, Freiburg ha Berlin etre 1905 ha 1930. E 1910 e kemeras perzh er gazetenn eztaoladurezh anvet Der Sturm. A-fet lennegezh e oa levezonet gant skrivagnerien evel Heinrich von Kleist, Friedrich Hölderlin ha Friedrich Nietzsche. A-benn skignañ e oberennoù ec’h implijas ur medium nevez krouet, ar skingomz an hini eo. E 1912 e timezas Döblin gant Erna Reiss. Pevar bugel o doe : Pêr, Wolfgang, Klaod ha Stephan. Al lodenn vrasañ eus ar Brezel-bed kentañ a gasas en ur c’hlañvdi en Elzas. E-kerzh ar brezel-se e krogas da skrivañ e romant Wallenstein, embannet e voe e 1920.
E 1919 edo o chom e Lichtenberg, eno e welas emgannoù an dispac’h alaman (miz Meurzh 1919). An darvoudoù-se a gontas en e romant anvet November 1918. E-keit ma oa o chom e Berlin e skrivas pennadoù kazetennoù liesseurt : rentaoù-kont pezhioù-c’hoari ha filmoù, re all diwar-benn buhez pemdez an dud e kêr-benn Alamagn da vare Republik Weimar. Lod anezho a adimplijas goude-se pa savas e romant Berlin Alexanderplatz. D’ar mare-se e skrivas ivez meur a destenn diwar-benn ar politikerezh. Enno e pismige ar strollad sokialour alaman (SPD) hag e rebeche ouzh e izili o c’henlabour gant ar prezidant Hindenburg.
An harlu
D’an 28 a viz C’hwevrer 1933, goude ma vefe bet devet ar Reichstag, e tivizas Döblin hag e wreg tec’hout kuit war-du Suis da gentañ ha Bro-C'hall da c’houde, asambles gant o mab yaouankañ (an tri all a zeuas da heul). Ar c’houblad ha tri bugel a voe broadet gall e miz Here 1936. Per, ar bugel nemetañ ne oa ket bet broadet gall a voe broadet amerikan diwezhatoc’h. Pa grogas an eil brezel-bed e krogas Döblin da skrivañ testennoù evit ministrerezh ar proganda gall, asambles gant divroidi alaman all. D’an 10 a viz Even 1940 e tec’has kuit war-du su Bro-C’hall. E-pad ur pennad e kollas roud ar peurrest eus e familh, an holl en em gavas en-dro e Tolosa d’an 10 a viz Gouere 1940. Ur viza da c’hortoz hag an aotre da guitaat an tiriad a dapas, ha d’an 30 a viz Gouere 1940 ez eas kuit eus Marsilha war-du Spagn ha Portugal. A-benn ar fin ez eas betek ar Stadoù-Unanet, ha d’an 9 a viz Here 1940 e voe senaroour e Los Angeles. Ar vicher-se a viras betek miz Here 1941. E vab Wolfgang Döblin (engouestlet en arme c’hall) en em zistrujas d’an 21 a viz Even 1940 e Housseras peogwir ne felle ket dezhañ bezañ paket gant an arme nazi. A-raok mervel e kasas da akademiezh skiantoù Pariz e enklaskoù war kevataladenn Kolmogorov. D’an 30 a viz Du 1941 e kemmas kredenn Döblin hag e wreg : dont a rejont da vezañ katolik, ar pezh a voe rebechet outo gant ar gumuniezh yuzev en harlu.
An distro
D’ar 15 a viz Even 1945 e voe Döblin e-touez an arzourien gentañ a zistroas da Europa goue o bloavezhioù harlu. Degouezhet e Pariz e voe lakaet da enseller lennegezh ar melestradur arme gall, da gentañ e Baden-Baden, ha goude-se e Mainz. E labour a oa kontrolliñ an dornskridoù ha prientiñ ur gazetenn viziek, hag a lakaas embann diwezhatoc’h, anvet e voe Das goldene Tor (an nor aour). Ouzhpenn e labouras evit ar gazetenn Neue Zeitung hag ar chadenn skingomz Südwestfunk. Meur a skrivagner yaouank a zarempredas anezhañ, Günter Grass en o zouez.
Dipitet e voe Döblin gant buhez politikerezh Alamagn goude an eil brezel-bed, hag e-pad ur pennad e voe dedennet gant mont en-dro DDR. Daremprediñ a reas Johannes R. Becher, ha degemeret e voe en Akademiezh arzoù DDR, met dipitet e voe ivez abalamour d’ar gwask a rene er vro. Meur a bennad savet gantañ a voe embannet e kazetennoù DDR koulskoude, hag e romant Hamlet a zeuas er-maez en DDR nemetken. Distreiñ a reas da Vro-C’hall d’an 29 a viz Ebrel 1953. Paket e oa gant kleñved Parkinson hag adalek 1954 e rankas distreiñ meur a wech da Alamagn evit ma vefe graet war e dro en ospitalioù ar vro. Mervel a reas e Emmendingen d’ar 26 a viz Even 1957. E wrge en em zistrujas e Pariz d’ar 15 a viz Gwengolo 1957. Diwar o goulenn e voent douaret e Housseras a bep tu da vez o mab.
Berlin Alexanderplatz
Oberenn vrudetañ Döblin eo Berlin Alexanderplatz (1929). Er romant-se e kont Döblin buhez tud vunut Berlin er bloavehzioù 1925-1930. Un enepharoz eo an dudenn bennañ : un den o poauez kuitaat an toull-bac’h hag anvet Franz Biberkopf eo. Kaer en deus klask en em zizober diouzh e zoareoù e vez paket gant bed an dorfedourien en-dro. A-fet stumm eo ur romant modern da vat, ennañ ur meskaj pennadoù tennet eus ar Bibl, tammoù pennadoù kazetennoù, fent ha darvoudoù kriz war un dro. Ar pegadurioù gerioù hag hag an degouezhioù kempred a oa bet implijet gant Döblin a-raok pa gemere perzh er gazetenn Der Sturm (un dave da arzourien dazontour evel Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Luigi Russolo ha Carlo Carrà e oa).
Meur a wech eo bet lakaet Berlin Alexanderplatz da film : da gentañ e 1931 gant Piel Jutzi (Heinrich George a c’hoarie perzh Franz Biberkopf) hag en-dro e 1979 gant Rainer Werner Fassbinder hag a savas ur rummad 13 film, en holl ouzhpenn 900 munutenn.
Brean kabell gwenn
Annez
Bevañ a ra al labous en Azia
Marbod
Marbod, pe Marbodius (e latin), ganet en Angers e 1035 ha marvet e 1123, a oa un arriagon anjevat, skolaer ha skrivagner latin, hag a voe anvet da eskob Roazhon e 1093. Skrivañ a reas un toullad oberennoù, e latin, brudet e lez konted Anjev, Jafrez II (1006-1060), kont Anjev adalek 1040, ha Jafrez III adalek 1060.
E vuhez
Skoliet e oa bet e skol an eskopti en Angers. Ren anezhi a reas adalek 1067. Anvet e voe da eskob Roazhon goude eured ar briñsez anjevat Ermengarde da Alan IV, dug Breizh. Mignon e oa d'ar briñsez-se, hag a oa merc'h da Foulk IV, kont Anjev, ha c'hoar da Jafrez II ( 1006 -1060), kont Anjev war-lerc'h e dad, ha skrivañ a reas barzhonegoù latin dezhi.
Evel-se e teuas da eskob war-lerc'h Jelvestr Gwerc'h, a oa e diegezh e penn an eskopti abaoe ur c'hantved, evel un dierniezh eskibien. Eskobet e voe Marbod e 1096 gant ar pab Urban II pa deuas da Vro-C'hall. Enebiñ a reas ouzh Robert d'Arbrissel, a blije da Ermengarde : tamall a rae dezhañ bevañ e-touez maouezed (ar pezh a zo bet anvet syneisaktism) war zigarez stourm ouzh an temptadur, dougen dilhad droch, ha rebech garv o buhez fall da dud ar bobl ha dreist-holl d'an dud uhel ha d'an dud a iliz. Gwelloc'h e oa gant Marbod mont dre gaer ha kemer perzh er senedoù-iliz.
Tchaodangsieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr almorek eo an tchaodangsieg (chaudangsi pe tsaudangsi) komzet gant tro-dro da 1.500 den en holl (1997) en India hag e Nepal.
Marbod
E vuhez
E 1120 e kuitaas e garg da vont da abati Sant-Albin Anje, da vanac'h. Ur manac'h eus Sant-Albin, Hamelin, a voe eskob Roazhon en 1121. Mervel a eure en 1123.
E oberennoù
Sevel a reas buhezioù-sent, sent eus Anjev, e komz-plaen, hag e gwerzennoù an Historia Theophili, ar Passio Sancti Laurentii, forzh kantikoù.
Troidigezhioù
Un droidigezh c'hallek eus e gantikoù a voe embannet gant Guy Ropartz e Roazhon e 1873.
Lennegezh
Gant e vuhezskrid e gwerzennoù diwar-benn Santez Tais, ur c'hast egiptat aet da benedourez er IVvet kantved, e voe awenet Anatole France da skrivañ ur romant a voe savet ur c'hoarigan diwarnañ (opera) gant Jules Massenet.
Christoph Hein
thumb|200px|Christoph Hein Christoph Hein a zo un dramaour, romantour, skrivagner skridoù-arnod ha troour alaman bet ganet d’an 8 a viz Ebrel 1944 e Heinzdorf (Silezia).
E vuhez
Hein a gasas e vugaleaj e Bad Düben, ur gêr vihan e norzh Saks, nepell eus Leipzig. Pastor e oa e dad, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ gwelet fall en DDR, ha setu perak e voe difennet ouzh Christoph Hein mont d’al lise. A-raok ma voe savet moger Berlin ez eas neuze d’ul lise e Berlin-ar-C’hornôg. Pa voe savet ar voger (1961) e rankas chom a-sav gant e studioù. E vachelouriezh a dapas e 1964 hag er skol-veur e voe adalek 1967. War un dro e labouras evel frammer, gwerzher levrioù, servijour en tavarnioù, kazetenner, aktour ha skorer leurenniñ evit ar strollad Volksbühne, ur strollad c‘hoariva eus Berlin. Goude-se e teuas da vezañ kuzulier lennegezh evit ar strollad. Gant Volksbühne e vez c’hoariet e bezhioù-c’hoari, un ugent bennak en deus skrivet. Abaoe 1979 e tremen e holl amzer o skrivañ. Berzh a reas e 1982 gant e romant “Der fremde Freud” (ar mignon eus an estrenvro) hag a voe embannet en DDR da gentañ hag e BRD da heul. Unan eus kefredourien bouezusañ Alamagn eo Christoph Hein (hag e-touez ar re gentañ eus DDR) hag alies ec’h embann e soñj war ar pezh a c’hoarvez. E 1998 eo deuet da vezañ prezidant kentañ Pen Club Alamagn unvan. Troet en deus skridoù Jean Racine ha re Molière en alamaneg.
Timbroù Martinik
thumb|right |140px| Timbr Martinik 1908
Un enezenn e Mor an Antilhez (Kreiz Amerika) eo ar Martinik. Emañ e dalc’h Bro-C’hall abaoe ar XVIIvet kantved, gant ur statud a drevadenn betek an eil Brezel-bed, gant ur statud a zepartamant-tramor (ha Rannvro war an dro) bremañ.
Etre 1886 ha 1892 zo bet implijet timbroù rummadoù hollek an Trevadennoù Gall soulgarget “Martinique” pe “MQE”.
Etre 1892 ha 1947 ez eus bet moulet timbroù ispisial gant ar meneg “Martinique” mui RF (nemet ar rummad a ziskouez poltred Petain istitlet “Postes Françaises”).
Heñvel eo rummadoù-timbroù zo ouzh ar re gwerzhet e tiriadoù all an impalaeriezh c’hall (Pierre ha Marie Curie e 1938 pe Viktor Schoelcher e 1943-45) met skeudennaouet eo a-wechoù menezioù pe tudennoù ar vro.
An timbroù gall eo a vez graet gante bremañ.
Lábaro
thumb|Banniel emsav Kantabria, gant al Lábaru cántabru right|thumb|300px|[[Maen-bez Barros (Kantabria), war-dro an Eil kantved kent JK.]]
Al lábaro (spagnoleg), lábaru e kantabrieg, zo un arouez modern e Kantabria, e Spagn.
Savet eo diwar un arouez kozh, anvet cantabrum e latin, a oa gant ar bobl Cantabri e ledenez Iberia a-raok an aloubidigezh roman.
Wang Yue
thumb|right|Wang Yue Wang eo an anv-familh.
Wang Yue (e sinaeg:王玥; e pinyin: Wáng Yuè) a zo bet ganet d'an 31 a viz Meurzh 1987.
Mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
E 1999 e voe kampion ar bed eus ar rummad-oad dindan 12 vloaz.
Kensonenn gweuz-drek-logigoù
War a seblant ne vez ebebiet war ar live fonologel kensonennoù gweuz-drek-logigoù gant kensonennoù gweuz-logigoù gant nemet gant ar yeleeg e Papoua-Ginea-Nevez.
Gwelit ivez
Labial-alveolar consonant
Leubringhen
Leubringhen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Darmiyeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr almorek eo an darmiyeg (darmiya) komzet gant tro-dro da 1.750 den (1977) en India.
Margaret McMurray
Sañset eo Margaret McMurray (marvet e 1760) yezher a-vihanik diwezhañ ar rannyezh gouezeleg Gallobha en Izeldirioù Bro-Skos.
Al lizher-mañ e voe embannet e The Scotsman d'an 18 a viz Du 1951. Da gentañ e voe embannet gant ar Daily Review e 1876:
An Heizeg
An Heizeg (Orgères e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Nivilieg
Nivilieg zo ur gumun e Breizh e Bro-Wened, e Kanton Ar Roc'h-Bernez, e departamant ar Mor-Bihan.
Yougoslavia
Morndi Munro
Morndi pe Billy Munro a oa yezher diwezhañ ar yezh Unggumi eus Aostralia ar C'hornôg. Mervel a reas er bloavezhioù 1990.
Yvon Gourmelon
thumb| Yann Gerven
Yvon Gourmelon (Yann Gerven e anv-pluenn), bet ganet e Plougastell-Daoulaz d'an 20 a viz Eost 1946, a zo ur skrivagner brezhonek (danevelloù, romantoù), hag ur yezhoniour brezhonek (notennoù yezh) ha gallek a vez pedet da gemer perzh e stajoù war ar brezhoneg. Bet en doa ar Priz Langleiz e 1986 evit ar romant Brestiz o vreskenn.
Buhez
Ganet e oa bet e Plougastell-Daoulaz e 1946 en un endro brezhonek. Gant e ziv vamm-gozh eo en doa desket brezhoneg mat. Hervezañ e raent goap ouzh sioù ar "brezhoneg beleg" a veze klevet en iliz. Mont a reas d'ar skol da Blougastell, ha d'al lise da Vrest da c'houde. Eno eo bet studier war ar matematik ha war ar brezhoneg e Skol-Veur Breizh-Izel.
Mont a reas da gelenner war ar matematik e penn kentañ ar bloavezhioù 1970. Dimeziñ a reas da Agnes Helias, ur vrezhonegerez a-vihanik eus ar Vro-Vigoudenn ha mont a reas da Vulad-Pestivien da chom. Eno o deus desavet o fevar mab. Bet eo bet kelenner war ar matematik hag ar brezhoneg e lise Gwengamp.
Skrivagner brezhonek
Azalek ar bloavezhioù 70 e krog Yvon Gourmelon en e bluenn. E destennoù kentañ a zo embannet gant Ar Falz ha Skol Vreizh. Goude se e kemer perzh e stummadurioù war ar brezhoneg lec'h ma skriv a-gevret gant tud all Emgann Kergidach pe c'hoazh C'hwec'h kontadenn e brezhoneg aes ha bew, dindan kazel Ar Falz ur wech ouzhpenn. Kregiñ a ra da sinañ dindan an anv-pluenn Yann Gerven evit Planedenn, ur gazetenn lennegel bet ganet diwar obererezh Skol Vreizh hag Ar Falz, renet gant Fañch Morvannou. Skrivañ a reas e romant Brestiz o Vreskenn ur frapadig da c'houde. Skrivet en deus danevelloù a-leizh hag a zo bet embannet hogozik holl er gelaouenn Al Liamm abaoe 1984.
Ernest ar Barzhig
Ernest ar Barzhig, pe Ernest Pierre Marie Le Barzic hervez e anv ofisiel, ganet d'ar 4 a viz Mae 1917 e Porzh Bras e Kaouenneg e Treger, ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 1977 e Mur, a oa ur mestr-skol hag ur skrivagner brezhonek ha gallek. "Roh-Vur", e anv-barzh, a oa e anv-pluenn en embannadurioù falc'hunek.
Buhez
Savet eo bet e Kaouenneg, ha goude, er Roc'h e-lec'h m'o devoa savet e dud un ti. E studioù en deus graet e Skolaj Sant-Jozef, e Lannuon.
Ernest a oa rannvroeler, anavezet mat dre e enklaskoù war ar yezh. Ezel eo bet ivez eus ar "Fédération Régionaliste de Bretagne". Ur gevredigezh a grouas, anvet Unvaniez Arvor, war-lerc'h ar brezel hag e rae war he zro.
Dimeziñ a reas gant Suzanna 'r C'hustumer d'ar pa oa distroet da gelenn da Vur. Tri bugel en deus bet. E verc'h Gwenola a oa pried da Yvon Abiven, kuzulier kanton Sant-Tegoneg ha maer Sant-Tegoneg, ha brezhoneger ampart.
Micher
War-lerc'h e studioù ez eo bet galvet da skolaer kristen e skol Sant-Loeiz Mur. Mestr-skol e chomas betek dibenn e vuhez, kelenn a reas e Bear ivez e 1939, e Mêl-Karaez e 1941 hag e Mur en-dro. War-lerc'h ar brezel e voe rener-skol e Kaezilieg betek e-tro ar bloavezh 1955 ha kelenner e skolaj Sant-Varzhin e Roazhon betek 1974.
Ar Brezhoneg
E Kaouenneg en deus tremenet e vugaleaj holl, gant brezhoneg hepken tro-dro dezhañ. Ur brezhoneger eus an dibab e oa. Skrivañ a rae e brezhoneg hag e galleg. E galleg e rae dreist-holl studiadennoù istorel. Skrivet en deus Ernest un toullad brav a destennoù e brezhoneg, ha moarvat lodenn wellañ ha talvoudusañ e oberenn. Un troer ampart e oa ivez p'en deus troet levrioù evel reoù Paul Féval pe Ti Vatriona, gant Aleksandr Solzhenitsyn.
674
Diwar-benn ar bloavezh 674 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 674
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 674
Baramoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr Yezhoù himalayek ar c'hornôg eo ar baramoueg (baraamu pe brahmu) komzet gant tro-dro da 2 000 den (1998) e Nepal.
Rangkaseg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr almorek eo ar rangkaseg (rangkas) komzet gant tro-dro da 600 den en holl (1977) e Nepal hag en India.
Kanton Iholdi
300px|Kanton Iholdi|thumb Kanton Iholdi zo ur c'hanton e Nafarroa Beherea, en Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria a zo er stad c'hall, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, er rannvro Aquitaine.
Kumunioù
14 kumun zo er c'hanton:
Toukpeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr kanaorek eo an toukpeg (tukpa pe nesang) komzet gant tro-dro da 723 den (1998) en India.
Hosea (profed)
Hosea pe Hoshea, pe Ose , (en hebraeg: הושֵעַ, Hoše'a, da lavarout eo Savete !) a zo ur profed eus ar Bibl, unan eus an daouzek den a anver profeded vihan, en kantved kent JK. Savet en deus Levr Hosea, unan eus levrioù an Testamant Kozh.
Levezonet e vefe bet e breder a-zivout darempredoù Doue gant Israel gant e vuhez personel rak dimezet oa gant ur vaouez difeal, war urzh Doue. War veno burutellerien zo e vefe arouezel dimeziñ Hoshea ha nann gwirion... Sellet e vez outañ evel profed trugarez, teneridigezh ha madelezh Doue.
Huoshan Huangya
An Huoshan Huangya (sinaeg癨山黃牙) a zo un te melen eus proviñs Anhui e Sina. Heñvel eo dre e feson ouzh Mao Feng hag ur blaz fresk ha skañv en deus. Glas-melen eo an te a reer gantañ.
Kod yezh
Ur c'hod yezh a zo ur sistem unvan implijet evit anavezout pep yezh en ur ober an diforc'h kenetreze dre implijout ur c'hod ennañ sifroù ha/pe lizherennoù.
Da skouer, hervez ISO 639-2 hag ISO 639-3 eo bre ar c'hod evit ar brezhoneg ha br hervez ISO 639-1.
Gorre-Goulen
Gorre-Goulen a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"En aour, e gastell leziet gant daou gwardlerc'h en sabel, digoret ha sklerijennet en aour, skoret gant un dreustellan kommek en glazur; ouzh beg ur blokad greunwin gant e zelioù en geot; e gab en erminoù".
Aozer ː Ao. Georges Brisson
Enrollet an 3 Here 1980.
Wu Shaobin
Wu eo an anv-familh.
Mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
Trec'h e voe e Kampionad singapourat an echedoù e 2003 hag e 2005.
2496 edo e renk Elo e penn-kentañ 2008.
Dimezet eo gant ar vestrc'hoarierez Xie Jun.