cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rannvro Ústí nad Labem
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Ústí nad Labem thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Ústí nad Labem thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Ústí nad Labem er Republik Tchek thumb|right|200px|Distrigoù Rannvro Ústí nad Labem
Bonaneg
N'eus kensonerezh vogalennek ebet.
Rannvro Ústí nad Labem
Rannvro Ústí nad Labem (tchekeg : Ústecký kraj) a zo ur rann velestradurel (kraj) er Republik Tchek, loec'hiet e gwalarn Bohemia. Dont a ra hec'h anv eus hini he c'hêr-benn, Ústí nad Labem. 5 335 km² eo gorread ar rannvro, e 2006 e oa 843 462 annezad enni (stankter : 158 annezad/km²).
Bonaneg
Peurliesañ e vez implijet ar sinaeg evel yezh dre skrid.
Kanton Schaffhausen
Kanton Schaffhausen a zo ur c'hanton eus Suis. Schaffhausen eo ar gêr-benn.
Ngitieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar ngitieg (ngiti) komzet gant tro-dro da 100.000 den e Republik Demokratel Kongo.
Daoreg
Ur yezh altaek eus skourr ar yezhoù dagourek eo an daoreg (daur, sinaeg: 达斡尔, pinyin: dáwò'ěr), komzet gant tro-dro da 89.950 den e Mongolia an Diabarzh, stok ouzh ar vevenn gant Proviñs Heilongjiang hag e gwalarn Xinjiang e Sina (1990).
Teir rannyezh ez eus:
Amprestet ez eus bet meur a c'her digant ar sinaeg, ar manchoueg hag an evenkieg.
Da vare an dierniezh Qing e veze skrivet ar yezh gant ur skritur ispisial, ar skritur daorek. E 1975 e voe lakaet e pleustr un taol-esae gant ur reizhiad diazezet war al lizherenneg kirillek ha bremañ emeur o klask sevel un doare-skrivañ nevez diazezet wat al lizherenneg latin hervez reizhskrivañ ar pinyin. Peurliesañ avat e vez implijet ar sinaeg evel yezh dre skrid hag an daoreg evel yezh dre gomz.
Jack Lang
Jack Lang, bet ganet d'an 2 a viz Gwengolo 1939 e Mirecourt e departamant ar Vosges (Bro-C'hall). Politikour ha den-Stad gall.
Ezel eo eus ar Strollad sokialour, ha ministr eo bet meur a wech (ministr an deskadurezh, ha ministr ar sevenadur).
Houdain-lez-Bavay
Houdain-lez-Bavay a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
• Kastell Warnicamp, orin: kantved, bet adsavet e dibenn ar  kantved pe e penn-kentañ an  kantved.
• Iliz katolik Sant Varzhin, tro 1782.
• Ti-bresañ Carlot (un ti-feurm eo bremañ).
Lendoueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar lendoueg (lendu) komzet gant tro-dro da 750.000 den e Republik Demokratel Kongo.
Kulhwch hag Olwen
Kulhwch hag Olwen, pe Culhwch ac Olwen hervez doare ar c'hembraeg, zo unan eus koshañ danevelloù ar Mabinogi. Miret eo e Llyfr Gwyn Rhydderch (skrivet war-dro 1325) ha Llyfr Coch Hergest (war-dro 1400). Lakaet e voe gant Charlotte Guest e-touez an 11 danevell a vodas en he levr The Mabinogion.
E-touez an arroudoù heverkañ e vez meneget deskrivadur Culhwch war e varc'h, a oa bet adkemeret gant Araith Wgon er, hag er e barzhonegoù awenet gant an danevell. Un arroud brudet all eo hini an emgann gant an hoc'h-gouez Twrch Trwyth. A-hend-all eo ret menegiñ dibun anvioù servijourien ar roue Arzhur.
Diwar-benn an istor
Tres ur gontadenn-bobl ordinal he deus an danevell, gant ur paotr yaouank o klask dimeziñ da verc'h ur ramz. Elfennoù ordinal a gaver: ganedigezh iskis, lezvamm warizius, karantez o sevel er paotr o klevout anv ar plac'h, ha traoù all.
E-pad an hanter eus an danevell n'eus ket nemeur a gaoz eus Culhwch pe Olwen. Kentoc'h eus ar roue Arzhur hag e dud, hag eus darvoudoù a bep seurt, ouzhpenn an div listennad hir.
Levezon
Diwar Culhwch ac Olwen eo bet savet Beren and Lúthien, un danevell e-barzh The Silmarillion skrivet gant J. R. R. Tolkien.
Ar skrid
Testenn diplomatek en doare-skrivañ orin e-barzh daou zastumad J. Gwenogvryn Evans:
Yougoureg ar reter
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù mongourek eo yougoureg ar reter (shira yugur, yögur pe yugar), komzet gant tro-dro da 3.000 den e gwalarn Proviñs Gansu e Sina (1991).
Implijet e vez ar sinaeg evel yezh dre skrid hag ivez evel yezh voutin (lingua franca) gant yougoureg ar c'hornôg.
230
983 Ab Urbe Condita = 230 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
---
Burundi
Burundi zo ur vro vihan e-kreiz Afrika, e rannvro al Lennoù Bras. Emañ etre Rwanda en norzh, Tanzania er reter hag er gevred, al Lenn Tanganyika er gevred, ha Republik Demokratel Kongo er c’hornôg. Bujumbura eo ar gêr-benn. Kar eo anv ar vro da hini ar yezh pennañ a gomzer enni, ar yezh kirundi.
Ur rouantelezh dizalc’h a oa bet e Burundi adalek ar. E 1903 e teuas da vezañ un drevadenn alaman, ha fiziet e voe e Belgia goude ar Brezel-bed kentañ, a-gevret gant Rwanda. Ruanda-Urundi a chomas dindan melestradurezh Belgia, en anv Kevre ar Broadoù da gentañ, hag en anv Aozadur ar Broadoù Unanet, goude an Eil Brezel-bed. E 1962 e teuas Burundi da vezañ dizalc’h, e stumm ur rouantelezh adarre. E 1966 e voe embannet ar republik. Er bloavezhioù 1970, 1980 ha 1990 adarre, e oa bet lazhadegoù Tutsied ha marvet e oa miliadoù a dud.
Poblañs
E miz Eost 2008 e voe aozet un niveradeg eus poblañs Burundi, ar pezh na oa ket bet graet abaoe 1990. E-korf 28 vloaz e oa kresket kalz ar boblañs ha tremenet eus 5 292 793 a dud e 1990 da 8 053 574 a dud e 2008.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Burundi e 17 proviñs, a-anv gant o fennlec'h : thumb|left|350px|Proviñsoù Burundi
Politikerezh
Dilennet eo Pierre Nkurunziza da brezidant e 2005, hag addilennet e 2010. E 2020 e varv e embreg e garg, d'an oad a 55 bloaz. Pascal Nyabenda, kador ar Vovadenn Vroadel, a gemer e lerc'h. Dilennet eo Évariste Ndayishimiye da brezidant ar Republik en dro gentañ gant 68,72 % eus ar mouezhioù.
Kanton Solothurn
Kanton Solothurn (Kanton Solothurn en alamaneg; Soleure e galleg) a zo ur c'hanton alamanek eus Suis, e gwalarn ar vro.
Moroueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar moroueg (moru) komzet gant tro-dro da 70.000 den e Soudan.
Falc'hun (disheñvelout)
Falc'hun zo:
Aşgabat
Kêrbenn Turkmenistan eo Aşgabat (turkmeneg: Aşgabat; perseg: عشق آباد, Ešq-âbâd; ruseg: Ашхаба́д, Ashkhabád; treuzksrivet ivez a-wechoù Ashgabat, Ashkabat, Achkabad, h.a.), ma vez enni 695.300 a dud (e 2001). Turkmened eo an darn vrasañ eus an annezidi, met kavet e vez o vevañ eno ivez Rused, Armenianed hag Azeried.
Lec'hiet eo etre gouelec'h Kara Kum ha menezioù Kopet Dag.
Ur gêr nevez a-walc'h an hini eo, kresket diwar ur gêriadenn bet savet e 1818.
E 1869 e oa bet savet eno ur c'hreñvlec'h gant soudarded rus ha neuze e teuas tamm-ha-tamm muioc'h a dud da vevañ eno dre ma oa anezhañ ul lec'h sur, en o zouez marc'hadourion ha tud a vicher. Staget e oa bet ar broioù tro-war-dro ouzh Impalaeriezh Rusia e 1884 ha divizet e oa bet lakaat Aşgabat da gêr bennañ dre ma oa tost d'ar vevenn gant Persia dindan beli Breizh-Veur da neuze.
E 1908 e oa bet savet e kêr gant ar Vahaied o lec'h-pediñ kentañ met damzistrujet e oa bet gant ur c'hren-douar e 1948 ha peurzistrujet dindan ar ren soviedel e 1963.
Staliet e oa bet ar galloud Soviedel, kollet, hag adc'hounezet da vat e 1917, pa oa bet lakaet an anv nevez Poltoratsk d'ar gêr en enor d'un dispac'hour eus al lec'h. Adanvet e oa bet "Aşgabat" en-dro e 1927 ur wech staliet mat ar Strollad Komunour e Turkmenistan, distaget Ashkhabad.
Mont a reas buan kêr war gresk, o tont da vezañ industrielekaet mui-ouzh-mui, daoust ma'z eas an traoù da fall gant ur c'hrenndouar meur (kreñvder 7,3 hervez skeul Richter) d'ar 6 a viz Here 1948, ma varvas en tu all da 110.000 a dud, da lavaret eo div drederenn eus poblañs kêr.
Gevellet eo gant : Albuquerque e Mec'hiko Nevez er Stadoù-Unanet ha gant Ankara e Turkia
Dongchiangeg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù mongourek eo an dongchiangeg (diwar ar sinaeg dongxiang pe santa diwar o anv evite o-unan), komzet gant tro-dro da Proviñs Mervent Gansu 373.872 den e Sina (1990).
Teir rannyezh ez eus, tost a-walc'h an eil d'eben dre vras:
Dont a ra an dud da gompren ar bonange ivez tamm-pe-damm. Levezonet-don eo bet gant ar sinaeg pa deu 30% eus ar geriou eus ar yezh-se war-eeun. N'eus kensonerezh vogalennek ebet.
Implijet e vez ar sinaeg evel yezh dre skrid.
Panterenn
Ur bronneg kigdebrer, Panthera pardus eus hec'h anv skiantel, eo ar banterenn. Anvet eo al loupard ivez. O pouezañ etre 30 ha 70 kg e vez ha dezhañ e vez war-dro daou vetr. Un nebeud piri a c'hell tizhout 90kg, met ar parezed a vez bihanoc'h.
Evit he ment eo ar "c'hazh bras" pouezusañ, gant ar jagoar.
Gwechall e kreded e oa ar banterenn un hiron etre ul leon hag ur banterenn zu. N'eus ket ur ouenn wir eus ar banterenn zu, met ur c'hemmad. Ur c'hemmadur-genel o lakaat da genderc'h muioc'h eumelanin eget feomelanin. O saotroù a c'helled gwelout c'hoazh, avat, pa vez mat ar gouloù. Bez' ez eus panterenned gwenn ivez.
Daoust d'he ment eo ar banterenn ul loen-noz. E-barzh ar gwez e vev alies ha diaes-kenañ e vez he c'havout en natur. Al lec'h gwellañ a zo en Afrika e Sabi Sand Private Game Reserve, en Afrika ar Su ma'z int boazet ouzh an dud. En Azia eo Yala National Park e Sri-Lanka al lec'h gwellañ.
Ispesadoù aet da get
Ouzhpenn an ispesadoù-se ez eus un nebeud isspesadoù ragistorel.
Bouetaj ha chase
Kig debrerien eo al louparded. Chaseal a reont da noz peurliesañ. Loened bihan a-walc'h evel gazelenned, marmouzed pe girafenned yaouank a zapont. Gagnoù a zebront ivez hag e kêr loened doñv pe bugale memes, a wechoù !
Perzhioù
Diforc'hiñ ar banterenn diouzh ar jaguar a zo aes a-walc'h rak ne vevont ket en hevelep lec'h. Ar banterenn a vev er bed kozh hepken tra ma ne gaver ar jagoar nemet en Amerika. Ar banterenn a zo bihanoc'h eget ar jagoar ivez.
Ar gwepard, daoust ma vev e hevelep lec'hioù hag ar banterenn, a zo aes da zisheñvelout anezhi ivez. Pounnero'h eo ar banterenn ha ne red ket ken buan. Un aneval-deiz eo ar gwepard ivez tra ma hemolc'h ar banterenn e-pad an noz dreist-holl.
Annez
A-raok ar c'hemmoù krouet gant an dud e-pad ar c'hantved diwezhañ e oa ar banterenn ar c'hazh meur boutinañ. En darn vrasañ eus Afrika (estreget e Sahara) e kaved anezhañ, hag en Azia, eus Turkia betek Sibiria. Stank eo c'hoazh en un darn vras eus hec'h annez ha krediñ a reer ez eus 500 000 panterenn er bed hiziv an deiz.
Tud zo a gred ez eus un nebeud panterenned gouez e Breizh-Veur. Morse n'eo bet prouet an dra-se.
Kanton Zug
Kanton Zug (Kanton Zug en alamaneg) a zo ur c'hanton alamanek eus Suis.
Divgell
Ar c'helloù, pe an divgell, zo ul lodenn eus ardivink-genel gouenn an dud ha gouennoù loened all, hag eus binvioù reizhel ar baotred. Bez' ez int gonadoù genel al loened, ha gant ar bronneged e vezont douget en ur gousac'h. Enne e vez fardet ar spergelligoù hag an hormon gourel anvet testosteron).
A-wechoù e vez ganet paotred ha n'o devez nemet nemet ur gell. Pa c'hoarvez e lavarer ez int rangouilh, da lavaret eo hanter-spazhet.
Korfadurezh an den
Er gousac'h, a zo dindan ar c'halc'h, emañ divgell an den.
Madieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar madieg (ma'di) komzet gant tro-dro da 130 600 den en Ouganda ha Soudan ar Su.
Divgell
Krign-bev
Gallout a reer tapout krign-bev ar c'helloù, evel a zo c'hoarvezet d'ar c'hampion Lance Armstrong.
Kegin
Kelloù an tirvi a vez keginet ha debret e broioù zo, evel Italia pe Spagn. E broioù all a zo e vez graet poultr ganto, a vez gwerzhet evel orgeteiad.
Madieg ar su
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo madieg ar su komzet gant tro-dro da 48.000 den en Ouganda.
Kanton Le Cateau-Cambrésis
Kanton Le Cateau-Cambrésis a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 56 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Le Cateau-Cambrésis a yae 18 kumun d'ober anezhañ:
Kanton Le Cateau-Cambrésis a ya 56 kumun d'ober anezhañ.
1194
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1194
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1194
Eusa
Bourc'h Lambaol eo an tolpadur-tud brasañ.
Anv
En Henc'hres e oa anavezet an enez dindan an anv Ουξισάμα Ouxisáma, diwar ar galianeg ux- "uc'h, uhel" ha -sama "-kenañ", peogwir e vez gwelet a-bell. Uxantis e oa an anv latin en Itinerarium Antonini, Ussant e galleg e 1350 ha Ouessant e galleg hiziv. Heißant eo an anv nederlandek a lenner war ar c'hartennoù kozh (e C. de Finesterre), hag Ushant eo an anv saoznek.
Brezhoneg
Ur studiadenn diwar-benn brezhoneg Eusa gant Dom Malgorn a voe embanneten Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest e 1909
Tartan
Abaoe 2010 he deus Enez Eusa deus un tartan:.
Ya
Ya a zo ur ger brezhonek a gaver e meur a anv pe droienn.
(4001) Ptolemaeus
(4001) Ptolemaeus a zo un asteroidenn eus ar Gourizad asteroidennoù. Anv latin ar steredoniour hellazat Ptolemaios a voe roet dezhañ. Dizoloet e voe d'an 2 a viz Eost 1949 gant Karl Wilhelm Reinmuth e Heidelberg.
William Rowan Hamilton
William Rowan Hamilton a zo bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1805 ha marvet d'an 2 a viz Gwenholon 1865. Jedoniour, fizikour ha steredoniour iwerzhonat e oa.
1397
Diwar-benn bloavezh 1397 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1397
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1397
Hydra (loarenn)
Unan eus loarennoù Ploudon eo Hydra. Dizoloet e voe gant an pellseller Hubble d'ar 6 a viz Mezheven 2005. He ment a zo war-dro 55 km war 40 km.
kleiz|250px|thumb|Reizhiad Ploudon gwelet eus Hydra. Emañ [[Ploudon e-kreiz an oabl, Charon pelloc'hik a-zehoù ha Nix eo ar pik lemm a-gleiz (gwel arzour embannet gant NASA)]]
Yezhoniezh
Deskrivañ ha dielfennañ mont-en-dro ar yezhoù eo kefridi ar yezhoniezh, da lavarout eo deskrivañ ar yezhoù, en un doare objektivel, dres ma vezont implijet gant an dud, hep klask barnañ pe 'mat' pe 'fall' eo an implijoù anezhe a vez graet er yezhoniezh a-vremañ.
Ar yezhoniezh-gourc'hemenn diouzh he zu a fell dezhi lakaat reolennoù implij-mat ar yezh daoust d'an doareoù ma vez implijet ger pe c'her gant an dud.
Bez' e c'heller isrannañ ar yezhoniezh evel-hen:
Tachennoù-studi ar yezhoniezh teorikel dre ar munud
Peurliesañ e vez isrannet ar yezhoniezh teorikel e meur a dachenn-studi resis pe resisoc'h :
Rannvro Olomouc
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Olomouc thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Olomouc thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Olomouc er Republik tchek thumb|right|200px|Distrigoù Rannvro Olomouc
Rannvro Olomouc (tchekeg : Olomoucký kraj) a zo ur rann velestradurel (kraj) er Republik Tchek, lec'hiet e gwalarn hag e-kreiz Moravia (Morava) hag en ul lodenn eus Silezia (Slezsko). Dont a ra hec'h anv eus hini he c'hêr-benn, Olomouc. 5 267 km² eo gorread ar rannvro, hag e 2005 e oa 639 033 annezad enni (stankter : 121 annezad/km²).
Henri Rousseau
thumb|300px|dehou|An Hunvre, gant Henri Rousseau. En hevelep danvez hag an hunvreoù omp graet hag en-dro d'hon buhezig emañ ar c'housked ... (We are such stuff as dreams are made on, and our little life is rounded with a sleep). [[Shakespeare, The Tempest, 1611]]
Henri Julien Félix Rousseau, pe Ar maltouter Rousseau, bet ganet d'an 21 a viz Mae 1844 e Laval (Bro-C'hall), ha marvet d'an 2 a viz Gwenholon 1910 e Pariz, a oa ul livour gall.
Air binioù
An air binioù eo an obererezh awenet gant an air guitar ma trevezer ar c'hoari binioù pe ar c'hoari bombard zoken gant an daouarn hag ar peurrest eus ar c'horf.
Liamm
http://www.youtube.com/watch?v=Ur4xT5imYp4
Narkissos
thumb|200px|[[Narkis (Caravaggio)|Narkissos, gant Caravaggio (war-dro 1595)]] thumb|220px|[[Ec'ho ha Narkissos, livet gant Nicolas Poussin, war-dro 1629-1630, Mirdi al Louvre.]] Νarkissos (Νάρκισσος / Nárkissos e gregach) a zo mab d'an doue-stêr Kefisos ha d'an nimfenn Liriope, e mojennoù Hellaz kozh.
Mojenn
E Metamorfozoù Ovidius eo kontet ar vojenn diwar e benn. Pa voe ganet Narkissos e voe goulennet ouzh an diouganer Teiresias ha mont a rafe ar bugel da gozh, hag eñ da respont : « Da gozh ez ay m'en em anavez. » Deuet bras ar paotr, koant e oa evel an heol, ha lorc'hus ken-ha-ken. Fae a reas war an nimfenn Ec'ho, ha re all c'hoazh, pitilh gantañ. Un deiz, e dour un eienenn, e welas e skeudenn, ma'z orgedas-eñ outi. E-pad deizioù e chomas dirak e skeudenn da glemmichat dre ma ne oa ket evit tapout anezhi. A-benn ar fin e varvas gant an naon, hag e c'hoarezed an naiadezed a zougas kañv dezhañ.
E-lec'h ma voe kavet e gorf e voe kavet foeon ivez, bleunioù gwenn anvet narcissus e latin.
Doare all
Mab Endymion ha Selene e oa Narkissos, ha dezhañ ur c'hoar c'hevell, hag eñ pitilh ganti. Pa varvas-hi e kustumas-eñ da vont d'ur feunteun ma c'halle sellout ouzh he skeudenn en dour, pa oant heñvel.
Yezh ar Sinoù Svedek
Yezh ar Sinoù Svedek (Svedeg: Svenskt teckenspråk, STS) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar e Sveden (10 000 ) hag e meur a stad all.
Kanton Marcoing
Kanton Marcoing a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Marcoing a yae 21 gumun d'ober anezhañ.
Pierre Bellemare
Skrivagner, lusker ha produer war ar c'hleweled eo Pierre Bellemare (1929-2018).
thumb|Pierre Bellemare e Saloñ al levrioù e Pariz e [[2007]]
E vuhez
Ganet eo Pierre Bellemare d'an 21 a viz Here 1929 e Boulogne-Billancourt ha marvet d'ar 26 a viz Mae 2018 e Suresnes. E dad a werzhe levrioù war an arz. Kroget e oa Pierre Bellemare da labourat abred. Da 18 bloaz e krog da labourat gant Pierre Hiegel, e vreur-kaer, en ur gevredigezh prevez anvet Radio Service. Dont a ra da vezañ merour ha kempenner gwagennoù da c'houde. E 1954, ur bloavezh a-bouez evitañ, e kej gant Jacques Antoine, hag a zeuio da vezañ ur mignon bras dezhañ. Krouiñ a reont un abadenn anvet Télé-Match. Er bloavezh-se end-eeun, goude bezañ bet labouret e radio Luxembourg, ez a da Europe n°1 ma lusko Vous êtes formidables. An abadenn-se he deus servijet da reiñ sikour d'an dud dilojeiz, mare an abad Pierre ha drast frejus e oa.
E 1987 e krou Le magazine de l'objet (a zeuio da vezañ Téléshopping da c'houde) a gemer skouer war ur meizad Amerikan skignet war TF1. Krouiñ a ra er memes mare ar gevredigezh Home Shopping Service. E 1988, a drugarez da chadennoù prevez nevez ganet, e produ M6 Boutique. E-pad ma kinnige ar C'h/Club télé-achat war Paris Première e krouas e 1998 ar chadenn gouestlet d'an télé-achat nemetken skignet e vez ar chadenn-se eus Bro Belgia. Ar 4 a viz Gwengolo 2005, e krogas da ginnig Les enquêtes impossibles skignet war RTL9, bep sadorn noz da 7e20, betek 2006. En abadenn-se e veze kontet istorioù kevrinus hag iskis, treuzkaset eo bet an abadenn war ar chadenn NT1 gant Pierre Bellemare o kinnig bepred. Mab Pierre Bellemare, anvet Pierre Dhostel, a zo lusker war M6 Boutique, dre m'en deus ar memes anv hag ar memes raganv hag e zad, en deus kemeret anv e vamm: Dhostel.
Filmoù
Gwelet eo bet Pierre Bellemare e-barzh filmoù:
Avokayeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an avokayeg (avokaya) komzet gant tro-dro da 25.000 den e Republik Demokratel Kongo.
Egorlestr
Un egorlestr zo un ijinenn implijet da vont en egor.
E-doug un nij en egor ez a un egorlestr en egor ha distreiñ a ra d'an Douar. E-pad un nijadenn e kelc'htro e heuilh un egorlestr ur c'helc'htro serr en-dro d'ur c'horf planedennel. An egorlistri a c'hall kas tud zo e-bourzh e-giz pare al lestr pe evel beajourien. An egorlistri implijet da-geñver ur gefridi robotek en egor avat a labour en un doare emren pe zo pellurzhiet. Hiziv an deiz, an egorlistri robotek a guita trowardroioù ar planedennoù zo sonterezioù egor hag an egorlistri robotek a chom e kelc'htro en-dro d'ar planedennoù zo loarelloù. An egorlistri savet evit ar beajoù etre ar stered zo ur meiziad damkaniezh hepken betek-henn.
Implijet e vez an egorlistri evit meur a dra, en o zouez ar c'hehentiñ, arsellerezh an Douar, an hinouriezh, ar merdeerezh, dizoleiñ ezplanedennoù, hag an touristerezh en egor. An egorlistri faltaziek hag ar beajoù en egor zo dodennoù implijet stank en oberennoù skiant-faltazi.
Olouboeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an olouboeg (olu'bo). Komzet eo gant 15 000 a dud e su Soudan ar Su e proviñs Equatoria ar Reter.
Ki-dour
Ar c'hi-dour, pe dourgi (Lutra lutra), a zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged a vev en Eurazia. Anvet e vez ki-dour Eurazia, pe ki-dour ar bed kozh, d'e ziforc'hiñ diouzh an dourgon arall.
Annez
An hini boutinañ eus ar c'hon-dour eo ki-dour Eurazia. E gavout a reer en Europa a-bezh met ivez en Azia hag en Afrika (Aljeria ha Tunizia). En arvar emañ e lodennoù 'zo eus e diriad avat, hag aet eo da get e Liechtenstein, en Izelvroioù hag e Suis. Fonnus-tre eo c'hoazh war aodoù Norvegia hag e norzh Breizh-Veur, dreist-holl en inizi Shetland ma vev, war a greder, 12 % eus poblañs dourgon Breizh-Veur eno.
Pesked a zebr dreist-holl hag ivez raned, evned, kresteneged ha zoken bronneged bihan.
Emzalc'h
Tachennadel eo ar c'hon-dour hag en o-unan e vevont an aliesañ. Hirder o ziriad zo etre 1 ha 40 km hervez stankder ar preizhoù. Parañ a reont en dour hag etre 1 ha pevar c'holen a vez ganet gant ar parezed goude un dougen 63 devezh. E-pad bloaz e chom ar re vihan gant o mamm. Ne gemer ket ar pared tamm perzh ebet en o desavadur ha diarbennet e vezont gant ar parezed un nebeud devezhioù goude ar c'hanedigezh.
Diouzh an noz eo oberiant ar c'hi-dour ha tremen a ra an deiz en e zouarenn.
Gwarez
Hemolc'het e veze ar c'hi-dour evit e greoñ, ar pezh a voe kaoz d'un digresk mantrus eus ar boblañs e meur a rannvro. Gant al louzoù enebamprevaned e vez lakaet en arvar bremañ. Gant al labourerien-douar e vezont fuilhet war ar maezioù ha gant an dour-glav e redont d'ar stêrioù. Berniañ a ra an danvezioù pistrius e korf ar c'hon-dour hag o ampoezoniñ goustadik.
War gresk ec'h a o niver adarre abaoe ma'z bet difennet al louzoù dañjerusañ.
Aringeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an aringeg (aringa) komzet gant tro-dro da 600.000 den en Ouganda.
Francisco de Goya
Gant Bourboned Spagn
Mont a reas da Vadrid da vevañ diwezhatoc'h pa'z eas da livour ofisiel al lez dindan ren Carlos IV. Eno e chomas etre 1775 ha 1819.
E bost a viras e-pad an dalc'hidigezh c'hall met da fall ez eas e zarempredoù gant Fernando VII ha mont kuit a reas da Vro-C'hall e 1824 gant e serc'h Leocadia Weiss, hag o merc'h Rosario Weiss.
E varv
E Bourdel e varvas e 1828.
Las majas
La maja desnuda, "Ar bompinell noazh", oberenn savet etre 1790 ha 1800, a oa bet goulennet, a greder, gant Manuel Godoy, rak gouzout a ouzer e oant en ur c'habined en e di.
En div daolenn e weler ur vaouez en he gourvez war ur gwele o sellout ouzh an arvester. N'eo ket ur vaouez eus ar vitologiezh, unan wir eus amzer Goya a veze graet la Gitana anezhi eo. E La maja desnuda eo marteze awenet gant korf dugez Alba. Lavaret ez eus bet ivez e c'halle bezañ serc'h Godoy, Pepita Tudó. Goude an trouz a savas e Spagn abalamour d'ar maja desnuda e nac'has Goya he gwiskañ, ha gwelloc'h e kavas livañ unan all : ar maja vestida, "ar bompinell wisket".
Pennduig-ar-wern
Ar pennduig-ar-wern, , a zo ur spesad golvaneged, Poecile palustris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus palustris (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha kevnid peurvuiañ e-pad an nevez-amzer hag an hañv, ha diwar c'hreun, had, hugennoù ha kraoñ e-pad an diskar-amzer hag ar goañv.
Lannejenn
Lannejenn a zo ur gumun eus Breizh e Kerne e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.
Pennduig-ar-wern
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
Lannejenn
Eil Brezel-bed
Brudet eo ar gumun abalamour d'he ferzh er Rezistañs: .
Gourlen
Ar gourlen, pe an uhelvor, eo stad ar mor pa vez en e uhelañ, degaset gant al lanv.
Neuze, e-pad ur prantadig amzer e seblant stabil live an dour, a-raok kregiñ da izelaat.
Lavaret e vez ivez gourlen eus al linenn difetis tizhet gant ar mor en e uhelañ, met n'eo ket resis e lec'h.
Gourlenoù a vez lavaret eus an traoù (goumon-torr, traou degaset, krogennoù marv...) dilezet war an traezh goude diskenn ar mor.
An daere a vez lavaret ivez eus mare an izelvor.
La Flamengrie (Norzh)
La Flamengrie a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
<
Nikolai Grundtvig
thumb|right|Nikolai Grundtvig Nikolai Frederik Severin Grundtvig, bet ganet d'an 8 a viz Gwenholon 1783 en Udby, Sjælland (Danmark) ha marvet d'an 2 a viz Gwenholon 1872 e Kopenhagen (Danmark) a oa kelenner, skrivagner, barzh, prederour, istorour, pastor ha politikour danat.
Niepkerke
Niepkerke, iliz an evlec'henn en izelvroeg (e galleg : Nieppe, e pikardeg : Nippe) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Brezel-bed kentañ :
Eil brezel-bed
Bered ar gumun : Nieppe Communal Cemetery
Ugent soudard gall a zo douaret enni ivez. Implijet eo bet bered ar gumun e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Bered ar C'hommonwealth : Pont-d'Achelles Cemetery
790 soudard alaman ha 32 soudard gall a zo douaret enni ivez. Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo.
Hoorn (Noord-Holland)
thumb|right|200px|Ti-kêr kozh Hoorn thumb|Lec'hiadur Hoorn thumb|150px|Banniel Hoorn thumb|90px|Ardamez Hoorn thumb|160px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Hoorn (distagañ : ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Stok ouzh an IJsselmeer, 35 km ac'haleno da Amsterdam war-du an norzh. Lakaet e vo da gêr e 1357. 53,26km² eo gorread Hoorn (douar : 20,32 km², dour : 32,62km²), ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 69 754 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Hoorn : Blokker, Hoorn, Zwaag, ha lodennoù eus Bangert hag eus De Hulk. Diwar anv Hoorn e teu hini Kab Horn (nederlandeg : Kaap Hoorn), bet tizhet gant Willem Schouten e 1616.
Istor
Savet e voe Hoorn e 716, ha buan e teuas da vezañ ur porzh a-bouez. E-pad kantved aour an Izelvroioù e oa unan eus diazezlec'hioù pouezus Vereenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), hag ur gêr ma veze kalz kenwerzh. Eno e veze gwerzhet da skouer spisoù evel pebr, tachoù jenofl pe muskadez, ha brudet e voe tud Hoorn a-fet merdeiñ koulz hag a-fet gwerzhañ. Gant Jan Pieterszoon Coen (1587-1629) e voe krouet Batavia en Indez izelvroat (Indonesia hiziv an deiz) e 1619. Un delwenn dezhañ a zo e park Rode Steen e kreiz-kêr Hoorn. thumb|right|200px|Delwenn da Jan Pieterszoon Coen thumb|right|200px|Porzh Hoorn E 1618 e stagas Willem Ysbrandtsz Bontekoe (1587-1657) gant ur veaj da Indez en anv VOC. Danevell e veaj a voe embannet e 1646 gant an titl ''Journael ofte gedenckwaerdige beschrijvinge van de Oost-Indische reyse van Willem Ysbrantsz. Bontekoe van Hoorn, begrijpende veel wonderlijcke en gevaerlijcke saecken hem daer in wedervaren''.
Kreskiñ a reas Hoorn en-dro goude an Eil Brezel-Bed, ha war liesaat ez eas an armerzh. Er bloavezhioù 1960 e oa re a dud er Randstad, ha dibabet e voe Hoorn, neuze e teuas ur bern tud enni.
Pêr II
Pêr II zo bet anv meur a impalaer, roue, pe briñs, en Europa, hag en Amerika zoken.
Morvil
Ar morviled (eus mor ha mil « loen ») eo ar bronneged mor a ya d'ober an urzhiad Cetacea: balumed, delfined, morhoc'hed...
Pomerania
Pomerania (Pommern en alamaneg, Pomorze e poloneg) zo ur rannvro istorel en hanternoz Alamagn ha Polonia a-hed ar Mor Baltel, en daou du d'ar stêr Oder. Dont a ra an anv eus an anv slavek kozh po more = "arvor" (stummet evel an anv brezhonek eo an anv slavek, gant ur rakger po dirak an anv more, "mor").
300px|thumb|right|Arvor ar Mor Baltel, gant an harzoù hag ar bevennoù melestradurel zo bremañ
Er Grennamzer e voe savet un Dugelezh a voe tro-ha-tro en Impalaeriezh Santel Roman pe e dalc'h Danmark, Polonia pe Sveden. Tamm-ha-tamm e voe staget ouzh Prusia. Etre 1816 ha 1945 e oa Pomerania ur broviñs eus Prusia.
Hiziv an deiz eo rannet ar rannvro istorel-se e meur a lodenn :
Timbroù Sahara ar C'hornôg
Emañ Sahara ar C'hornôg e hanternoz Afrika, etre Maouritania ha ar Meurvor Atlantel. Trevadennet eo bet gant Bro-Spagn e deroù ar c’hantved
A-raok bezañ unvanet an tiriad, ar velestradurezh spagnol a embann timbroù dindan anvioù Rio de Oro, La Agüera ha Cabo Juby.
Rio de Oro
left|thumb|120px|Timbr Rio de Oro Anvet e veze e spagnoleg Rio de Oro ur rannvro e kreisteiz Sahara ar C’hornôg da vare an trevadennerezh (Seguia el Hamra a veze graet eus rann an Hanternoz). Etre 1920 ha 1924 zo bet embannet timbroù evit ar vro-se.
La Agüera
right|thumb|130px|Timbr La Aguera Ur vourc’h war vord an aod eo La Agüera, anavezet dindan anv Lagouira pe La Güera ivez, e penn pellañ su Sahara ar C’hornog, nepell eus Maouritania. Krouet gant ar c’horonal Bens e 1920, La Agüera zo bet un diskennlec’h evit aerlu Spagn.
E miz Even 1920 ez eo lakaet er-maez timbroù an drevadenn Rio de Oro soulgarget « LA AGÜERA », ha da heul (1922) ur rummad timbroù warno poltred ar Roue Alfons XIII hag an alc’hwez "SAHARA OCCIDENTAL / LA AGÜERA". Staget eo ouzh trevadenn Rio de Oro e 1924.
Sahara spagnol
left|120px|Timbr Sahara spagnol - 1924 right|170px|Timbr-brudañ RASD
Alc’hwez an timbroù :
Implijet ez eus bet timbroù Maouritania etre 1975 ha 1979.
Staget eo tiriad Sahara ar C'hornôg ouzh Maroko e 1975, hep na vefe doujet ouzh youl ar boblañs da vevañ en ur vro dizalc’h, pezh a zegas ur brezel etre arme ar Rouantelezh hag ur strollad armet anvet Talbenn Polisario betek 1991. Emañ 80% eus an tiriad dindan dalc’h Maroko bremañ, koulskoude e chom diasur c’hoazh statud politikel ar Sahara, “tiriad nann-emren” hervez an Aozadur ar Broadoù Unanet, tiriad marokan da viken hervez ar Roue Mohammed VI.
Logoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo al logoeg (logo) komzet gant tro-dro da 210.000 den e Republik Demokratel Kongo.
Binoter lostek
Ar binoter lostek a zo un evn amprevanetaer, Ægithalos caudatus an anv skiantel anezhañ.
Air guitar
thumb|Ur paotr oc'h ober van da seniñ gitar Playing air guitar a vez lavaret e saozneg pa vez unan bennak oc'h ober van da seniñ gitar. Brezhonegerien zo a gomz eus seniñ aer gitar', diwar an dro-lavar saoznek.
Doare
Ar pep pouezusañ eo bezañ hep gitar, hag ober van, gant an daouarn, ar genoù, an dremm hag ar c'horf penn-da-benn. Petra bennak ma n'eus gitar ebet etre daouarn an dud n'eo ket ret dezho chom didrouz : dreveziñ son ar gitar a c'haller.
Kanton Solesmes
Kanton Solesmes a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Solesmes a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
Air guitar
Doare
Un doare farserezh e vez peurliesañ gant an dud a selaou sonerezh. Un doare d'en em zerc'hel ivez evit an dud, paotred peurvuiañ, ha n'ouzont ket pe ne gredont ket dañsal. E strolladoù-sonerien zo e weler ar c'haner o "seniñ" air guitar a-wechoù, tra m'emañ ar gitarer o seniñ da vat.
Ar c'henstrivadegoù air guitar-se o deus awenet krouerien ar c'henstrivadegoù "air binioù" e Breizh.
Ur genstrivadeg air guitar a oa bet graet e miz Mae 2010 e-kerzh ar festival Art Rock e Sant-Brieg. Ur plac'h zo bet trec'h ha n'eo ket ur maout zo aet ganti met ur gitar... hag ar gwir da gemer perzh en ur genstrivadeg etrebroadel e Finland.
Sant-Eran
Sant-Eran (Saint-Aaron e galleg) a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ.
Lougbareg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo al lougbareg (lugbara) komzet gant tro-dro da 200.000 den en Ouganda.
1398
Diwar-benn bloavezh 1398 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1398
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1398
Kelikoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'helikoeg (keliko) komzet gant tro-dro da 10.000 den e Soudan.
1195
Diwar-benn bloavezh 1195 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1195
Cheltenham
Cheltenham (pe Cheltenham Spa) a zo ur gêr eus kontelezh Gloucestershire, treuzet gant ar stêr Chelt, e Bro-Saoz.
Aron
Aron  a c'hall bezañ un anv-den hag un anv-lec'h
Anv-tiegezh
Aron zo ur stumm gallek d'an anv hebreek Aaron.
Lec'hioù
Aron zo ivez un anv-lec'h gallek, disheñvel e orin moarvat:
Strollad Komunour RSS Turkmenistan
Strollad Komunour RSS Turkmenistan a oa bet ar strollad komunour a renas war RSS Turkmenistan evel rann lec'hel ma oa ouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel.
Adal 1991 e teuas ar strollad da vezañ Strollad Demokratel Turkmenistan.
René Thom
René Thom zo ur matematikour gall, bet ganet d'an 2 a viz Gwenholon 1923 e Montbéliard (Bro-C'hall), marvet d'ar 25 a viz Here 2002 e Bures-sur-Yvette (Bro-C'hall).
Doganerezh
Dogan eo an ozhac'h a ya e wreg da gousket gant ur gwaz all, en deus ur wreg avoultrerez eta. Doganez a vo lavaret eus ur vaouez a ya he gwaz da gousket gant ur vaouez all, he deus ur gwaz avoultr pe avoultrer. Hiziv e talv ivez evit koubladoù ha n'int ket dimezet. Doganiñ an dud a ra an doganerien gant o doganerezh.
Ur ger a vez implijet evit ober fent pe goap eo ar ger dogan. Koulskoude e ra dave d'an avoultriezh, un torfed hervez al lezenn.
E galleg
An danvez ar muiañ meret et c'hoariva gallek, adalek dibenn an XIXvet kantved, eo hini an doganiñ. Met abaoe pell e veze kavet er pezhioù.
Luise von Baden
Luise von Baden a vez lavaret eus teir friñsez alaman:
Breogán
thumb|280px|Delwenn Breogán, e-kichen [[Tour Herkules en A Coruña.]] Breogán (Breogán e galizeg hag e spagnoleg) a oa ur roue kelt e mojennoù Galiza. Kalz istorioù a gonter diwar e benn, ha sellet a reer outañ evel "tad pobl Galiza".
Hervez a lenner el Lebor Gabála Érenn ("Levr an Aloubadegoù"), ul levr savet en Iwerzhon en, ma konter aloubadegoù Iwerzhon en amzer dremenet, e oa bet savet gant ar roue Breogán ur gêr anvet Brigantium (Betanzos hiziv). Er gêr-se e oa bet savet gantañ un tour ken uhel, ma veze gwelet diouzh al lein anezhañ douaroù en tu all d'ar mor. Mibien Breogán, Ith ha Bile, a welas eus beg an tour un enezenn c'hlas, pell en donvor, hag a yeas daveti. Evel-se e voent kaset da Iwerzhon el lec'h ma voe lazhet Ith gant annezidi an enezenn. Diwezhatoc'h ez eas mab Ith, Míl Espáine, da Iwerzhon d'e dro da zialañ e dad marv hag aloubet e voe ar vro-se gantañ.
En e voe brudet ha studiet ar mojennoù-se gant istorourien eus Galiza. Hervezo ez eo an tour savet gant Breogán an hevelep ha Tour Herkules en A Coruña. Un delwenn zo bet savet d'ar roue kozh e-kichen Tour Herkules.
Etimologiezh
An etimologiezh eo studi istor ar gerioù, da lavaret eo o ereadur adal o stumm hag o uzaj a-vremañ betek ar stad koshañ anezho a c'haller testeniekaat.
Orin ar gerioù
Ar ger etimologiezh a zeu eus al latin etymologia, ger kompozet savet diwar ar gregach kozh étumos (ἔτυμος) « gwir » ha -logia (-λογια) (tennet eus lógos « prezeg, poell »), dre ar galleg étymologie.
An etimon
Stumm orin ar ger eo an etimon, a vez kemmet goude un emdroadur en e zistagadur peurliesañ, hag un emdroadur en e sinifiañs alies-mat, dreist-holl pa vez estren orin ar ger. Alies a-walc'h e vez kavet an etimon er yezh vammenn.
Un trede doare eo an neologiezh, da lavaret eo ar goveliañ gerioù nevez en ur yezh evit bastañ da ezhommoù nevez : un neologism eo ar brezhoneg poellgomz, a zo bet goveliet evit treiñ ar ger saoznek smartphone ; diwar gwriziennoù estren e vez krouet neologismoù, evel er galleg téléphone (gregach têle "pell" + phônê "mouezh, son"), pe diwar gwriziennoù a zo er yezh dija, evel pellgomz (pell + komz).
Ar fonetik, a ra gant ar sonioù, hag ar semantik, a ra gant ar sinifiañs, eo an daou hent a heulier evit kavout etimon ar ger-mañ-ger.
Gant ar skridoù koshañ e vez skoret an enklaskoù, ha gant an enrolladennoù ivez abaoe ma'z eur bet gouest da enrollañ sonioù.
Emdroadur ar sonioù
A-viskoazh ez eus tremenet gerioù eus un eil yezh d'eben, ha techet eo ar yezhoù da glotañ kement ger a zegemeront ouzh o doare dibar da zistagañ ar vogalennoù hag ar c'hensosennoù.
Da skouer, al latin petra "maen" a roas an anv-badez Pêr e brezhoneg. Ne c'halle ket Petra chom evel ma oa en abeg d'ar ger brezhoneg "petra" ; diwar levezon ar stumm gallek Pierre /pjɛr/ e teuas "Pêr", hag en abeg da daol-mouezh kreñv ar brezhoneg ne c'halled ket distagañ /'piɛr/ e-lec'h /pjɛr/ ; Pezr eo bet ar stumm brezhonek koshañ neuze, dre steudiadur /i/ ha dre emdroadur an /t/ latin e /z/ hervez boazioù distagadur ar brezhoneg, kent bezañ Pêr /pɛ:r/, an tired-kognek o verkañ dre skrid ar /z/ a zo aet da get, koulz hag astenn ar vogalenn /e/ en abeg d'ar steuziadur-se end-eeun.
Ur skouer all zo gant ar ger gallek jamais, /ʒamɛ/, a zo troet da "james" /'ʒãməs/ e brezhoneg : pouezet ez eus bet war ar silabenn gentañ, hag astennet ar vogalenn, hervez boazioù ar brezhoneg.
Emdroadur ar sinifiañsoù
Boutin d'ar galleg éventuellement ha d'ar saozneg eventually eo ar ger latin eventus "degouezh" mes disheñvel eo ar sinifiañsoù hervez ar yezh : kement ha "diouzh an degouezh" e talvez éventuellement, pa dalv eventually kement hag "en diwezh".
Giovanni de' Medici
thumb|200px|Poltred [[Giovanni di Bicci de' Medici ]] Giovanni de' Medici zo bet anv meur a zen:
La Longueville
La Longueville a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Llywarch ap Llywelyn
Llywarch ap Llywelyn (fl. 1173 – 1220) a oa ur barzh kembraek eus ar Grennamzer anavezet ivez evel "Prydydd y Moch", e lez Llywelyn ap Gruffudd.
Skrivañ a reas awdlau da veuliñ e briñs. War-lerc'h Llywarch e lez Gwynedd e teuas ar barzh Dafydd Benfras, a c'hallje bezañ mab dezhañ.
Gwagrenn
Ar gwagr, pe gwagrennoù, zo organoù e korf lod loened ha hini mab-den eo o roll kenderc'hañ bouedennoù, en o zouez an hormonoù, al laezh, an halv, ar c'hwez, ar sper, an daeroù.<b Daou zoare gwagrennoù zo :
Cadel Evans
thumb|180px| Cadel Evans a zo ur marc'hhouarner aostralian ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1978 e Katherine (Tiriad an Hanternoz, Aostralia). Evans zo bet unan eus stered kentañ ar MTB (marc'h-houarn treuz bro) met goude ober kazeg en e vro e C'hoarioù Olimpek 2000 e tibabas leuskel e sport evit redek war an hent. Grataus eo bet e zaou vloaz kentañ dindan rochedoù Saeco ha Mapei. Met en ur sinañ evit Team Telekom e rae Evans un dibab fall e 2003: hep fiziañs e renerien sportel hag abalamour da c'hloazioù niverus e kollas daou vloaz gant ar skipailh eus Alamagn. Lotto a lakaas e fiziañs ennañ e 2005 ha reiñ a reas dezhañ plas levier ar skipailh. An Aostralian a zeuas da vezañ ar marc'hhouarner ingalañ a-douez an holl rederien e-kerzh ar pemp bloaz tremenet dindan roched ar skipailh belgiat, en ur ober taolioù-kaer en holl redadegoù pouezusañ (da skouer eil Tro Frañs e 2007 ha 2008). Daoust da Evans gounit ral a wech eo aet ar maout gantañ e 2007 e Pro Tour (kib marc'hhouarnerezh ar bed) a-drugarez d'e varregezhioù a-benn d'an eur hag er menezioù. War-lerc'h e drec'h e Kampionad ar bed e 2009 e sin Evans evit skipailh BMC a zo aozet en-dro dezhañ e-pad ar goañv 2009-2010. Mont a ra ar maout gantañ e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn e 2011.
Priz Pulitzer
Ar Priz Pulitzer zo ur priz amerikan krouet gant Joseph Pulitzer ha roet e 1917 evit ar wech kentañ.
21 rann a vez priziet bep bloaz, en o zouez 14 er c'hazetennerezh, 6 el lennegezh (Romant, Barzhoniezh, Pezh-c'hoari, Istor ar Stadoù-Unanet, Buhezskrid, Esae) hag 1 er sonerezh.
Metr
Ar metr (simbol : m) eo unanenn diazez hirder ar sistem etrebroadel. Termenet eo evel an hed dedreuzet gant ar gouloù er goullonder e-pad 1/299 792 458 segondenn.
Istor
Dont a ra ar ger metr eus an henc'hresianeg metron (μετρον), "ur muzul", dre ar galleg mètre. E 1856 e kaver anezhañ evit ar wezh kentañ en ur skrid brezhonek.
Piran (disheñvelout)
Piran a c'hell daveiñ da :
Metr
Istor
E 1791 e voe dibabet an termenadur hervez an hedredenn gant Akademiezh C'hall ar Skiantoù abalamour da variadennoù dister ar gravitadur war gorre an Douar, a c'hoari war beriodenn ar momederioù. Degemeret e voe evel unanenn hirder ofisiel gant ar Frañs d'ar 7 a viz Ebrel 1795. Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h, e 1799, e voe savet ur metr stalon e platin diwar an termenadur-se hag e teuas hennezh da vezañ an dave. Etre miz C'hwevrer 1796 ha miz Du 1797 e voe lakaet c'hwezek metr-stalon engravet e marmor e Pariz diwar atiz ar Goñvañsion evit boazañ ar boblañs gant ar muzul nevez-se. Hiziv an deiz, ne chom ket 'met daou anezho : emañ an eil er 36 straed Vaugirard, a-zehoù d'an antre ; hag emañ egile, bet adlakaet e 1848, en 13 plasenn Vendôme, a-gleiz da borched minister ar Justis.
E miz Mezheven 1792 e voe karget Jean-Baptiste Delambre da vuzuliañ an hed etre Dukark ha Rodez tra ma voe Pierre Méchain o vuzuliañ an hini etre Rodez ha Barcelona. Gant se e vo posupl sevel rik talvoudegezh ar metr. E 1793 e voe kavet un dislavar gant Méchain e Barcelona etre an hirderioù savet ha notennad astronomek lec'hiadur ar stered. Abalamour d'ar brezel etre Frañs ha Spagn ne voe ket evit ober e vuzuliadennoù en-dro. Gwall brederiet e voe gant an diforc'h-se (a oa diresister ar binvioù implijet penn-kaoz anezhañ, ha n'eo ket ur fazi maneal) ha gant se e klaskas mod pe vod chom hep rentañ kont eus e labourioù e Pariz. E 1799 e asantas mont d'ur c'hendalc'h etrebroadel a rae ton d'e oberenn skiantel. Treuzkemmañ a ra neuze e zisoc'hoù, ha dre se e voe re verr ar metr eus 0,2 mm. Ne voe dizoloet an « torfed » gant Delambre nemet e 1806 pa adstudias an holl zisoc'hoù evit skridaozañ Base du système métrique (Diazez ar sistem metrek).
Er bloavezhioù 1870, ha dindan sklêrijenn ar resister modern, e voe dalc'het ur heuliad kendalc'hoù etrebroadel evit sevel standardoù metrek nevez. Kenemglev ar metr (Convention du Mètre) savet e 1875 a gemennas e vefe savet ur Burev Etrebroadel evit ar Pouezioù hag ar Muzulioù (BIPM : Bureau International des Poids et Mesures) a oa da vezañ lec'hiet e Sèvres, Frañs. Bezañ en defe an aozadur nevez-se da virout pilpatromoù ar metr hag ar c'hilogram ur wezh savet, pourvezañ pilpatromoù broadel, ha derc'hel keñveriadurioù etre int hag ar standardoù muzuliañ nann-metrek. Ur varrenn bilpatrom nevez a voe savet gant an aozadur-se e 1889 er c'hentañ Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM : Conférence Générale des Poids et Mesures), ha termenet e voe Pilpatrom Etrebroadel ar Metr evel an hed etre div linenn war ur varrenn standart, anezhi ur c'hendeuzad 90 dregant a blatin ha 10 dregant a iridiom, muzuliet da boent teuziñ ar skorn.
E 1893 e voe muzuliet ar metr standart gant un interferometr evit ar wezh kentañ gant Albert A. Michelson, ijiner ar benveg ha difenner ar mennozh implij un hirder gwagenn dibar eus ar gouloù evel standard hed. E 1925 e veze graet ingal gant an interforometriezh er BIPM. Kouskoude e chomas Pilpatrom Etrebroadel ar Metr ar standard betek 1960, ma voe termenet ar metr gant an unnekvet CGPM er sistem etrebroadel nevez evel 1 650 763,73 hirder gwagenn eus ur skinadur orañjez embannet gant izotop 86 ar c'hripton. Emañ bepred ar varrenn bilpatrom er BIPM e Sèvres, miret dindan ar c'hondisionoù lakaet e 1889.
Evit bihanaat c'hoazh an diasurter e voe roet an termenadur a-vremañ gant ar seitekvet CGPM e 1983, diazezet war an amzer ha tizh ar gouloù : Peogwir ez eo tizh ar gouloù er goullonder ar memes hini e pep lec'h (hervez teorienn ar relativelezh) ez eo an termenadur-mañ hollvedel hag aesoc'h da gemenn. Ha dreist-holl ez eo un hed aesoc'h da vuzuliañ eget an hed etre daou boent peogwir ez eo ar segondenn an unanenn a vez muzuliet ar gwellañ e-touez unanennoù ar sistem etrebroadel (SI).
13 Du
Lidoù
Sant an deiz : Sant Brizh
Emgann Coit Celidon
Ar seizhvet eus daouzek emgann Arzhur meneget gant Nennius en e Historia Brittonum eo Cat Coit Celidon, Emgann Coit Celidon.
Evel emgannoù arall Arzhur, n'eur ket sur eus e lec'hiadur. Kement ha "Koadeg Kaledonia" e talvez Coed Celyddon e krenngembraeg ; lec'hiadur gwirheñvelañ an emgann eo ar goadeg vras hag en em astenne eus Solway Firth betek Uheldirioù Bro-Skos. E-kichen an harzoù skosat emañ, hervez an hengoun kembreat :
Dianav eo enebour Arzhur, met lec'hiadur an emgann a zamveneg ar Bikted pe ur roue brezhon bennak eus su Bro-Skos. Marteze avat e stourmas ouzh Angled deuet eus Bernicia. Gallus eo ivez e voe Emgann Coit Celidon e gwirionez unan eus emgannoù Arthwys ar Peninoù ouzh Skosiz, pe ur vojenn diazezet war emgann Arfderydd e 573 etre Gwenddolew ap Ceidio ha Peredur Paladr Hir eus Ebrauc. Liammet eo emgann Arfderydd ouzh mojenn Arzhur rak en e c'houde eo e tec'has Marzhin da Goadeg Kaledonia.
-422
Europa
Kleon ha Brasidas zo lazhet en Emgann Amfipolis
Tereré
thumb|right|Ur volenn [[tereré enni.]]
Ur glec'h Yerba Mate eo an Tereré. Heñvel a-walc'h ouzh ar mate met prientet e vez gant dour yenn hag en ul lestr un tammig brasoc'h. Evet e vez e Paraguay, Arc'hantina ha Brasil (Mato Grosso del Sul).
Gwelet ivez
Te
Kafe
Mate
Evaj du
1196
Diwar-benn bloavezh 1196 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1196
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1196
Santa Fe (New Mexico)
Santa Fe, Yootó e navac'hoeg, eo anv kêr-benn stad New Mexico er Stadoù-Unanet. N'eo nemet pedervet brasañ kêr ar stad, ha pennlec'h kontelezh Santa Fe eo ivez. 62 203 a dud a oa o chom enni er bloaz 2000, ha 72 056 e 2006.
Istor
Diazezet e voe gant ar Spagnoled en 1607, hag anvet Villa Real de Santa Fé de San Francisco de Asís
Saotradur
Santa Fe a vefe ar gêr nebeutañ saotret er bed, hervez an OMS, a-gevret gant Clearlake (Californie) ha Whitehorse.
Anna Akhmatova
Anna Akhmatova (pe Анна Ахматова e ruseg, Anna Ac'hmatova e brezhoneg), ganet d'an 23 a viz Mezheven 1889 ha marvet d'ar 5 a viz Meurzh 1966, a oa anv-pluenn ar varzhez rusek Anna Andreïevna Gorenko (Анна Андреевна Горенко e ruseg), unan eus gwellañ barzhed an XXvet kantved, hag eus al lennegezh rusek. En e oberenn e teu kaoz alies eus an amzer o tremen, eus an eñvor, hag eus pegen diaes skrivañ dindan gwask ar stalinouriezh.
Lesanvet e oa bet Rouanez an Neva, hag ivez Ene Oadvezh an Arc'hant.
He yaouankiz
E-kerzh he studioù e reas anaoudegezh gant ar barzh Nikolai Goumilev, a reas al lez dezhi hag a zimezas dezhi e 1910. Miz mel a voe gante, beaj da Bariz. Ha dilezet ar wreg yaouank gant he gwaz a skampas da Afrika. Hi a veajas e-pad daou vloaz etre Italia ha Pariz. En Italia evoe merket don gant an tisavouriezh. E Pariz e tegouezhas gant Amedeo Modigliani, a voe brudet e boltredoù treset anezhi.
Eus hec'h eured gant Goumilev, he devo ur mab, Lev Goumilev a vo un istorour a bouez hag a grouas luskad an « eurazouriezh ».
Hec'h oberennoù
Hec'h oberenn zo anezhi barzhonegoù lourennek berr kenkoulz ha meurganoù diwar-benn marvezh ar spont stalinian evel Requiem.
An « Oadvezh Arc'hant »
Gant Akhmatova, Ossip Mandelstam ha Goumilev, an deraouer al luskad, e voe krouet an akmeouriezh,
Eost 2006 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2006 e Breizh
Lun 28 Eost
Digoret ez eus div skol nevez gant Diwan en Aodoù-an-Arvor, e Louaneg hag er Chapel-Nevez.
Meurzh 29 Eost
Marvet eo ar barzh, skrivagner hag arzour Youenn Gwernig, d'e 81 bloaz, e Douarnenez. Ganet e oa bet e Skaer e 1925.
Piccarda Bueri
Piccarda Bueri, lesanvet Nannina, a oa ur vaouez a renk uhel ha pinvidik eus Verona a zimezas da Giovanni di Bicci de' Medici, arc'hantour e Firenze (1360-1429). Mervel a eure-hi en 1432.