cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Le Petit (Maupassant)
Istor
Le Petit zo bet embannet e Le Gaulois an 19 a viz Eost 1883, ha goude en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Takad Etrebroadel Tanger
Takad Etrebroadel Tanja (arabeg منطقة طنجة الدولية‎‎ Minṭaqat Ṭanja ad-Dawliyya, galleg Zone Internationale de Tanger, spagnoleg Zona Internacional de Tánger) a oa un tiriad emren e hanternoz Maroko, etre 1923 ha 1956, en-dro da gêr Tanger. Meret e oa gant Bro-C'hall, Spagn ha meur a vro europat.
E 1940 e voe aloubet Tanja gant Spagn, hag a oa dindan ren Francisco Franco, hag unanet gant an douaroù dindan Spagn (ar Rif). Madrid a dennas he soudarded e miz Mae 1944. Emren e chomas kêr ken na voe staget ouzh Maroko e 1956.
Cindy Ann Crawford
Cindy Crawford, ganet Cynthia Ann Crawford d'an 20 a viz C'hwevrer 1966, zo un top model hag aktourez stadunanat. Brudet e oa bet evel top model dre ar bed, ar pezh en doa digoret un hent dezhi war-zu rolloù skinwel ha sinema. Er bloavezhioù 1980 ha 1990, Crawford a oa unan eus brudetañ maouezed bed an top model. Gwelet e veze war goloioù kelaouennoù, e bruderezhioù ha dibunadegoù gwiskerezed dilhad.
Savannah (Georgia)
right|250px|border Savannah zo ur gêr lec'hiet e gevred Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2011 e oa 139 491 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Savannah en ur mod ofisiel e 1733.
San Lorenzo in Campo
San Lorenzo in Campo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
Sant'Angelo in Vado
Sant'Angelo in Vado zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche, war lez ar stêr Metauro.
Emain Macha
Emain Macha  (distaget [eṽənʲ ˈṽaxə] en heniwerzhoneg ; Eamhain Mhacha[əunʲ ˈwaxə] en iwerzhoneg) zo un c'hreñvlec'h kozh nepell diouzh Ard Mhacha e Norzhiwerzhon. Hervez an hengoun e oa unan ag al lec'hioù roueel pennañ en Iwerzhon Ouezelek rakkristen ha kêr-benn an Uladed. Un duchenn gelc'hiek eo, toullet gant ur gambr gourizet gant mogerioù meinek heñvel ouzh un tumulus. Furchadennoù henoniezhel a ziskouez e oa savadurioù tro-dro. En o zouesk e oa un ti kelc'hiek hag a hañvale bout un azeulva. E-kerzh ul lid e veze leuniet an ti-koad-mañ gant mein, losket e veze ar c'hoad da c'houde ha douaret evit sevel un tumulus. Soñjal a reer e oa Emain Macha ul lec'h sakr da gehelañ un doue kelt. Roudoù a c'hall bout adkavet e gwengeloù Iwerzhon ha dreist-holl e Kelc'hiad ar Skourr Ruz. Hervez an Oxford Dictionary of Celtic Mythology, "an Eamhain Mhacha taolennet en danevelloù zo ledanoc'h eget ar pezh a zo bet kavet gant an henoniezh evit poent".
Tumulus Emain Macha a oa kalon ur gêr vrasoc'h, hag a c'holoe kreñvlec'h Haughey (un tumulus koshoc'h), ar King's Stables (ur poull evit al lidoù) ha Loughnashade (ul lenn e-lec'h ma veze bannet profoù-koun).
Anv Eamhain Mhacha zo bet troet evel "Gevelled Macha" pe "Spilhenn Macha", tennet eus lesanv an doueez Morrígan marteze.
Placy
Placy a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Les Idées du colonel
Les Idées du colonel zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.
Heuliañ an darempredoù (medisinerezh)
E yec'hed publik, Heuliañ an darempredoù zo un hentenn evit kontrolliñ penaos e c'hell ur c'hleñved en em strewiñ. Klask a reer lakaat un anv war bep den bet gwelet gant unan bennak klañv evit kelaouiñ, gwareziñ, testiñ, diaspellañ ha neuze terriñ chadenn an infektiñ. Graet e vez alies evit kleñvedoù kaset dre zarempredoù-rev (VID da skouer), evit an droug-skevent, ar ruzell pe c'hoazh evit kleñvedoù nevez evel ar SARS-CoV (2003) pe ar SARS-CoV-2 (2019-20).
Les Idées du colonel
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er pemdezieg e Le Gaulois an 9 Mezheven 1884. Adembannet e voe en dastumad Yvette e 1884 ivez.
Savet eo diwar div zanevell all, Le Mariage du lieutenant Laré, embannet en 1878, ha Souvenir, embannet en 1882.
Porched:Treuzdougerezh
Un tamm sell ouzh ar marc'h-houarn
Ar marc'h-houarn zo un ardivink, anezhañ ur framm dir pe garbon ha divrod outañ peurvuiañ (met un ardivink unrodek, teirrodek, pe bederrodek e c'hall bezañ ivez a-wechoù), a vez kaset war-raok dre nerzh an den a zo warnañ hag a bouez gant e dreid war troadikelloù da lakaat ar rodoù da dreiñ.
Dre fent e vez lavaret "marc'h-gaol" ha "marc'h-treut" a-wechoù. Lenn muioc'h...
Rummadoù, pennadoù ha porchedoù :
rod • stur • rod-stur • tizh
Hent-houarn : Porched an hent-houarn tren tizh bras • tren herrek rannvroel (THR) • ti-gar • porzh-houarn • stlejerez • bagon
E Breizh : Porched an hentoù-houarn e Breizh Porzh-houarn Naoned • Porzh-houarn Roazhon • Porzh-houarn Brest • THR Breizh
E kêr : metro • tramgarr • bus • busway • trolleybus • roudenn divrodegoù
An treuzdougen e kêrioù Breizh : Tramgarr Brest • Tramgarr Naoned • Metro Roazhon • rouedad STAR • SEMITAN • fungarr Brest
War an hentoù hag ar gourhentoù : karr • karr-boutin • karr-samm
kenweturañ • c'hoari biz-meud • carjacking
Divrodegoù: marc'h-houarn • marc'h-tan • side car
War vor pe dindan mor : Porched ar mor bag • bageerezh-dre-lien • bag-a-dan • bark • lestr (war-neuñv) • lestr-spluj
Aerhentiñ: : aerlestr • nijerez • biñsaskell • moñgolfierenn • dron • fuzeenn
Aveadurioù : pont • kanol • porzh • aerborzh
Ostilhoù skoazell : kartenn • nadoz-vor • Sistem Geolec'hiadur Hollek dre Satellit (GPS, Galileo)
Athens (Georgia)
right|250px|border Athens zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 115 452 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Columbus en ur mod ofisiel e 1806.
Iñaki Echaniz
Iñaki Echaniz, ganet e 1993 en Oloron-Sainte-Marie, zo ur politiker gall a orin euskarat, ezel eus ar PS gall. E 2022 e voe dilennet da gannad e bastellad.
Gwiñver Collie
Gwiñver Collie (Sciurus colliaei) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kornôg Mec'hiko.
Iñaki Echaniz
E anv-badez
Pa oa ganet e 1993 ne oa ket difennet an dildenn war an n c'hoazh. Kement-se a voe graet gant Christiane Taubira en he c'helc'hlizher e miz Gouhere 2014. Diwar-se e weler, el lec'hiennoù ofisiel Nos Députés hag Assemblée Nationale an anv skrivet hep tildenn, hag e lec'hienn vicherel ar c'hannad an anv-badez skrivet gant an dildenn a zo bet berzet gant ministrez ur gouarnamant PS.
Le Mariage du lieutenant Laré
Le Mariage du lieutenant Laré zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1878.
Istor
Embannet e oa bet er gelaouenn La Mosaïque, d'ar 25 a viz Mae 1878, sinet Guy de Valmont. Adembannet e oa bet en dastumad Misti, gant Le Livre de poche e 1967.
An danevell
Bloaz goude e timezo Laré d'an Dimezell Ronfé-Quédissac.
Llanelli
thumb|200px|right|Ti-kêr Llanellithumb|right|Iliz-parrez sant Elli. Llanelli eo ar gêr vrasañ e Sir Gaerfyrddin hag e mervent Kembre, war lez aber ar stêr Lliedi, war-hed 15 km er c'hornôg da Abertawe hag 20 km er c'hreisteiz da Gaerfyrddin. Bihan e oa chomet ar gêr-se betel an ha kresket kalz e oa d'ar mare-se, abalamour ma oa mengleuzioù glaou ha labouradegoù houarn-gwenn tro-dro. E dibenn an e veze komzet kembraeg gant an hanter eus an annezidi.
Brudet eo Llanelli abalamour d'he c'hoarierien rugbi.
Gevelliñ
Gevellet eo Llanelli gant :
Ruzell
Ar ruzell zo ur c'hleñved a daper aes-tre diwar viruz ar ruzell. Simptomoù a ziwan etre 10 ha 12 deiz goude bezañ bet kontamnet ha padout a ra etre 7 ha 10 devezh. Komañs a ra alies gant terzhienn (ouzhpenn 40° alies), paz, ar fri o tiveriñ ha tanijenn an daoulagad. Goude daou pe dri deiz e c'hell dont poentoù gwenn e genoù an hini klañv. Plakoù ruz a ziwan neuze war ar bizaj a-raok mont d'ar c'horf a-bezh goude un nebeud devezhioù. Alies e c'heller bezañ tapet ivez gant an dipadapa, an droug-skouarn hag ur bneumoniezh. Ne varver ket kalz ken diwar ar c'hleñved-se met kavet ez eus bet e teue en-dro e broioù pinvidik abalamour ma ne oa ket kement a dud brec'hiet ken.
Antonietta
Antonietta zo un anv-badez italianek. Dont a ra eus troidigezh italianek an anv gallek Antoinette, a zo deuet eus an anv-badez italianek Antonia.
Gerdarzh
Ur stumm-bihanaat d'an anv-badez Antonia eo, a zo deuet diwar Antonio hag a deu eus an anv latin Antonius, a orin etruskek, a greder.
Gouel
Lidet e vez an anv d'an 28 a viz C'hwevrer abalamour d'ar santez Antonietta.
Sergei Aleksandrovitch
An Dug-meur Sergei Aleksandrovitch a Rusia (rusianeg : Сергей Александрович Романов, Sergei Aleksandrovitch Romanov), ganet d'an 11 a viz Mae 1857 e Tsarskoie Selo ha drouklazhet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1905 e Moskva, a oa unan eus pemp mab an Tsar Aleksandr II a Rusia, hag e 7vet bugel
"Muntret" e oa bet "war-greiz an deiz p'edo o tont e-maez e di er C'hremlin, rak er mare-se ne oa ar C'hremlin nemet ul leurgêr voutin ma tremene drezi neb a gare, hep skoilh ebet, [...] (1)."
Jessica Alba
Jessica Marie Alba, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1981 e Pomona (Kalifornia), zo un aktourez ha maouez a aferioù stadunanat. Krog e oa da labourat evel aktourez er skinwel ha filmoù pa oa oadet a 13 vloaz e Camp Nowhere ha The Secret World of Alex Mack (1994), met brud he doa tapet pa oa hi 19 vloaz, evel aktourez pennañ er stirad skinwel Dark Angel (2000–2002). Anvet e oa bet evit ur Golden Globe.
Goude-se e doa graet berzh er film Honey (2003). Dilojet e oa da Hollywood. Deuet eo a-benn da c'hoari e filmoù o deus graet berzh er box office evel Fantastic Four (2005), Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer (2007), Good Luck Chuck (2007), The Eye (2008), Valentine's Day (2010), Little Fockers (2010), pe Mechanic: Resurrection (2016). Alies eo bet o labourat gant ar sevener filmoù Robert Rodriguez, ha c'hoariet he deus er filmoù Sin City (2005), Machete (2010), Spy Kids: All the Time in the World (2011), Machete Kills (2013), hz Sin City: A Dame to Kill For (2014).
Alba he deus kengrouet an embregerezh The Honest Company, a werzh dafar evit ar babigoù hag evit derc'hel an tiez. Kelaouennoù evel Men's Health, Vanity Fair hag FHM o deus lakaet anezhi war o listenn eus ar bravañ maouezed er bed.
Nièvre (adstêr d'al Liger)
An Nièvre zo ur stêr e-kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger e Nevers, war he lez dehou. 53 km hed zo dezhi.
Hec'h anv he deus roet d'an departamant treuzet ganti, an Nièvre.
Karl XV
Karl XV, Carl Ludvig Eugen, ganet d'an 3 a viz Mae 1826 e Stockholm hag aet da Anaon e Malmö d'an 18 a viz Gwengolo 1872 a oa roue Sveden, hag ouzhpenn roue Norge evel Karl IV.
Mab e oa da Oscar Iañ Sveden ha da Josefina av Leuchtenberg.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Lovisa an Izelvroioù.
Macon (Georgia)
right|250px|border Macon zo ur gêr lec'hiet e kreiz Georgia er Stadoù-Unanet. Er bloaz 2010 e oa 91 351 a annezidi o chom enni. E 1723 e voe Macon anv ofisiel kêr.
Nancy
Nancy (distaget ( e galleg; Nanzig en alamaneg, Nanzeg e luksembourgeg) a zo ur gêr eus Bro-C'hall, pennlec'h departamant ar Meurthe-et-Moselle. Kêr-benn istorel Loren eo ivez.
Taipei
Taipei (taiwaneg: Tâi-pak ; sinaeg hengounel : 臺北市 ; sinaeg eeun : 台北市 ; pinyin : táibĕi shì, romanekadur Wade-Giles : Taipei, ar pezh a dalv “kêr Norzh Taiwan”) eo kêr vrasañ Taiwan ha kêr-benn ar vro. Da 8 535 000 a dud e save ar boblañs en tolpad-kêr e 2019.
Gevelliñ
Gevellet eo Taipei gant meur a gêr.
Gjon Buzuku
Gjon Buzuku a oa ur beleg katolik albanat hag a savas al levr kentañ moullet en albaneg.
El levr-se, ar Meshari, e oa pedennoù, pennadoù eus ar Bibl, displegadennoù diwar o fenn, ha testennoù liderezh. Savet e voe evit lidoù ar Gatoliked, d'ur mare ma oa douaroù Albania en Impalaeriezh Otoman. Moullet e voe e Venezia pe e Shkodër. Emañ ar skouerenn nemeti anezhañ e levraoueg ar Vatikan, e Roma.
George Pomeroy Colley
Ar Major-Jeneral Sir George Pomeroy Colley KCSI CB CMG, ganet d'ar 1añ a viz Du 1835 ha marvet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1881, a oa un ofisour eus al lu saoz deuet da vezañ Gouarnour ha komandant penn an Natal ha penn gevred Afrika. Lazhet e oa bet e-pad emgann Mujaba Hill gant ur bolod en e dal.
Diougonañ
Gwelet ivez ar ger pedagogiezh.
Diougonañ (diwar an henvrezhoneg guocon, brezhoneg a-vremañ gougon) a zo ober war-dro un den, hevelep ma tiraezo ar gougon, eleze barregezh ha kefleuniadur.
Diwar ar ger-mañ eo bet deveret ar gerioù da heul :
Divoud an diougonouriezh zo arz an desaverezh. An termen a zespiz an hentennoù hag embregoù an deskadurezh, ha kalvezerezhioù an deskiñ.
Un diougoner zo anezhañ un embreger eus an diougonañ. Kelennerion, da skouer, a rank bezañ diougonerion vat m'o deus c'hoant da zeskiñ traoù d'o skolidi pe d'o deskarded dre vras.
Colline Hill
Colline Hill pe Blandine Coulet hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'an 31 a viz Eost 1980 e Pluveleg, a zo ur ganerez-c'hitarourez vreizhat ha saverez kanaouennoù saoznek folk. Goude bet o chom ur pennad en iwerzhon emañ bremañ o chom e Liège.
Albom verr
2009: Cause I Love, Akamusic
Iliz ar Pater Noster
Iliz ar Pater Noster zo un iliz katolik e Jeruzalem, war Menez an Olived. Savet eo, hervez an hengoun, war ar menez ma voe kelennet ar Pater Noster (anv latin ar bedenn) gant Jezuz (Aviel Lukaz 11:1-4). Abaoe fin an  eo ar Stad c'hall a zo perc'henn war al lec'h.
Jord Arzel
Jord Arzel (Georges Arzel en ti-kêr), bet ganet d'ar 30 a viz Mae 1906 ha marvet d'an 21 a viz Kerzu 1983, en deus labouret e melestradurezh Bro-C'hall e meur a lec'h.
Roud anezhañ a gaver en-dro e miz Eost 1942 pa droas war-du ar Français Libres ha diwezhatoc'h e-giz un den e liamm gant Londrez.
Anavezet eo bet da c'houde e-giz prefed Mont-de-Marsan (Landes), etre 1959 ha 1963, ha diouzhtu war-lerc'h e-giz maer XVIvet arondisamant Pariz betek 1977.
Ken Saro-Wiwa
Dre ar bed a-bezh e voe tud o sevel o mouezh a-enep ar marv-se, ha kaset e voe Nigeria kuit eus ar c'h-Commonwealth e-pad daou vloaz. Klemmoù a voe savet a-enep an embregerezh Royal Dutch Shell, a eztenne eoul-maen er vro hag a damalled dezhañ bezañ roet dorn d'an diktatour Sani Abacha, a oa e penn Nigeria en amzer-hont. Evit ar re a save klemm e oa kiriek Shell, en ur mod, da varv Ken Saro-Wiwa. E 2009 o doa asantet renerien Shell paeañ 15,5 milion a zollaroù da familhoù Saro-Wiwa hag an dud all lakaet d'ar marv asambles gantañ, evit ma ne vefe prosez ebet.
Er bloavezh goude e varv e voe roet daou briz da Gen Saro-Wiwa, evit enoriñ e stourm evit an endro, ar Right Livelihood Award hag ar Goldman Environmental Prize. Hiziv ez eo anv Ken Saro-Wiwa un arouez eus ar stourm evit an endro hag evit gwirioù mab-den, en Afrika ha dre ar bed.
Allan Kardec
Allan Kardec a oa anv-pluenn ar Gall Hippolyte Léon Denizard Rivail (Lyon, 3 a viz Here 1804 – Pariz, 31 a viz Meurzh 1869), "dezvekaer ar spiritouriezh".
Emgann Mujaba Hill
Emgann Mujaba Hill (Battle of Majuba Hill pe Battle of Mujaba Mountain e saozneg) a oa bet an emgann ziwezhañ eus ar C'hentañ Brezel Boer nepell diouzh Volksrust, e Suafrika, d'ar 27 a viz C'hwevrer 1881. Un trec'h splann e voe evit an nerzhioù Boer, ha gwelet a reer an emgann-se hiziv-an-deiz c'hoazh evel unan eus gwashañ kolloù armeoù Breizh-Veur.
Gwiñver Peters
Gwiñver Peters (Sciurus oculatus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko.
Boucle du Mouhoun
Boucle du Mouhoun zo ur rannvro eus Burkina Faso. War-dro 10% eus poblañs ar vro zo o chom enni.
thumb|left|Ar stêr Mouhoun nepell diouzh Dédougou
Praia da Enseada (São Francisco do Sul)
Ar Praia da Enseada zo un aod-traezh e kumun  São Francisco do Sul, e Brazil, e stad Santa Catarina.
Lé mont ès Pendus
Lé mont ès Pendus, West Mount e  saozneg ha Mont-Patibulaire e  galleg, zo un dorgenn e Jerzenez ma oa savet ar post-kroug, er c'hornôg da gêr Saint-Hélier, hag eno e veze krouget an dorfedourien kondaonet d'ar marv, betek ar bloaz 1829.
Istor
Repuad politikel e Jerzenez e oa ar barzh gall Victor Hugo pa skrivas ur barzhoneg gallek diwar-benn Le Mont-aux-pendus.
Cascades
Cascades zo ur rannvro eus Burkina Faso, e mervent ar vro, sko ouzh Aod an Olifant.
thumb|left|Lammoù-dour Banfora
Gwiñver Allen
Gwiñver Allen (Sciurus alleni) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko.
Stêr Andalién
Ar Andalién zo ur stêr eus Chile e Proviñs Concepción, e Rannvro ar Biobío, 130 km dezhi.
Treuziñ a ra kumunioù Penco ha Talcahuano hag aberiñ e bae Concepción.
Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg
Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg (alamaneg : Mecklenburg-Vorpommern) a zo unan eus al Länder a ya d'ober Alamagn. Skeiñ a ra war ar Mor Baltel. Da vare rann Alamagn e oa lodenn hanternoz Republik Demokratel Alamagn. Lavaret e vez ivez «Meck-Pomm» en alamaneg. Skol-veur Rostock (krouet e 1419) ha hini Greifswald (krouet e 1456) a zo e-touez re goshañ Europa.
Stank e vez implijet an droienn Pomerania ar C'hornaoueg daoust ma c'haller faziañ, rak implijet e vez ivez da envel Voivodia Pomerania ar C'hornaoueg e Polonia, hag a zo tost ouzh Pomerania diaraok (Vorpommern). Staget e voe memestra ouzh an anv Mecklenburg a oa anv al Land bet divodet gant gouarnamant DDR e 1952, ha rannet e voe e tri distrig : hini Neubrandenburg, hini Schwerin ha hini Rostock.
Arondisamantoù (Landkreise) ha kêrioù-arondisamantoù (kreisfreie Städte)
Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg a zo rannet e 12 arondisamant (Landkreise) ha 6 kêr-arondisamant :
12 arondisamant (Landkreise) Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg:
6 kêr-arondisamant (kreisfreie Städte) Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg:
E miz Kerzu 2003 ez eus bet aozet kemmoù a-fet melestradur. Ar c'hemmoù-se a echuas e miz Here 2009, hag al Land a voe rannet e 5 arondisamant.
Patrick Devedjian
Patrick Devedjian, ganet d'ar 26 a viz Eost 1944 e Fontainebleau (Seine-et-Marne) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2020, a oa ur politikour gall.
Mab d'un ijinour armeniat ganet e Turkia ha d'ur C'hallez ganet e Boulogne-sur-Mer, ezel voe eus Occident, ur strollad politikel gall eus an tu dehoù pellañ.
Dimezet e oa da Sophie Vanbremeersch.
Ezel eus an RPR, eus an UMP hag an LR, bet e oa bet maer Antony etre 1983 ha 2002, kannad an Hauts-de-Seine etre 1986 ha 2017, ministr evit ar frankizoù lec'hel etre 2002 ha 2004, ministr dileuriad ar greanterezh etre 2004 ha 2005, ministr karget da lakaat e pleustr steuñv an adlañs etre 2008 ha 2010 ha prezidant kuzul departamantel Hauts-de-Seine eus 2007 betek e varv.
Marv
Marv eo gant ar c'hurunviruz COVID-19 d'an 29 a viz Meurzh 2020.
François d'Orléans, Priñs Joinville
François d'Orléans (1818-1900), Priñs Joinville, a oa un amiral gall ha mab d'ar roue gall Loeiz-Fulup Iañ.
E vuhez
An trede e oa eus c'hwec'h mab ar roue gall Loeiz-Fulup Iañ, hag ar seizhvet eus e zek bugel gant e bried Maria-Amélia de Bragança. Filhor e oa d'e voereb Adélaïde d'Orléans a roio dezhañ e susit he c'hastell en Arc-en-Barrois. D'ar 1añ a viz Mae 1843 e timezas e Rio de Janeiro da Francisca de Bragança (1824-1898), priñsez a Vrazil hag a Bortugal, merc'h d'an impalaer Pedro Iañ, a oa ivez roue Portugal evel Pedro IV.
Savet e voe da vezañ ofiser a vor. E 1836, da 18 vloaz e oa letanant er verdeadurezh vrezel.
Komandant al lestr La Creole e oa e-pad ar brezel a-enep Mec'hiko, kemer a reas kêr Vera Cruz, ha prizoniañ a reas ar jeneral mec'hikan Vistapiv eo?.
E 1840 ec'h erruas e Brazil e penn ar fourgadenn La Belle Poule, gant relegoù Napoleone Buonaparte, o tont eus da Santez-Helena, e-kreiz ar meurvor Atlantel, war e hent da Vro-C'hall.
E 1844 e kemeras perzh er Brezel etre Bro-C'hall ha Maroko hag e vombardas porzh Tanger hag e kemeras Mogador, ma voe anvet da vezamiral.
Pa grogas Dispac'h Gall 1848 edo en Aljeria, hag alese ez eas da repuiñ da Vro-Saoz gant e dud.
Stêr Carampangue
Ar Stêr Carampangue zo ur stêr eus Chile e Proviñs Arauco, Rannvro ar Biobío, 70 km dezhi. Eieniñ a ra e Cordillera Nahuelbuta er mervent da gêr Santa Juana (Chile) ha diskenn war-du ar c'hornôg; treuziñ a ra kumunioù Curanilahue hag Arauco hag aberiñ e bae Arauco.
Luskad ar stadoù distag diouzh ar bloc'hoù
thumb|300px|Ilizi al luskad hiziv. Al liv glas-sklaer zo roet d'ar broioù dezho ur statud arvester.
Luskad ar stadoù distag diouzh ar bloc'hoù (diwar skouer an alamaneg) pe Luskad ar broioù didu zo ur forom a 120 stad ha n'emaint ket a-du gant pe a-enep unan eus ar bloc'hoù galloud. Goude Aozadur ar Broadoù Unanet ez eo ar brasañ strollad stadoù er bed
Kregiñ a reas al luskad goude Brezel Korea, evel ur striv a-berzh broioù zo da gempouezañ disparti prim ar bed e-pad ar Brezel yen, ma oa savet bloc'hoù disheñvel gant daou c'halloud bras a loc'he ur politikerezh da sachañ ar peurrest eus ar bed en unan eus ar c'hampoù. An URSS e oa ar c'hentañ anezhe, e penn ar bloc'h komunour hag e hini Pakt Varsovia, hag egile e oa strollad ar stadoù kapitalour a-du gant Stadoù-Unanet Amerika, en o zouez kalz izili eus Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel. E 1961, hervez ar pennaennoù divizet e Kuzuliadeg Bandung e 1955, e oa diazezet Luskad ar stadoù distag en un doare fetis e Beograd, e Yougoslavia, war atiz prezidant Yougoslavia, Tito, kentañ ministr India, Jawaharlal Nehru, prezidant Egipt, Gamal Abdel Nasser, prezidant Ghana, Kwame Nkrumah, ha prezidant Indonezia, Sukarno
Bodañ a ra al luskad tost an div drederenn eus izili ar Broadoù Unanet ha 55% eus poblañs ar bed. Un niver bras eus ar broioù en aozadur a vez sellet oute evel broioù o tiorren pe Stadoù eus an Trede bed, daoust ma'z eus ivez un niver a vroioù diorroet.
Kendalc'het en deus al luskad da vezañ oberiant a-hed ar brezel yen, daoust da veur a vrezel etre an izili, ha daoust da izili zo da ziorren liammoù startoc'h gant an URSS, Sina, pe ar Stadoù-Unanet. Abaoe diwezh ar Brezel yen, e 1992, en deus klasket al luskad diorren liammoù lieskostezel ha darempredoù koulz hag unaniezh etre ar broioù o tiorren, e-touez broioù ar Su dreist-holl.
Kuzuliadegoù
Kuzuliadeg pennoù Stad pe gouarnamant ar broioù distag eus ar bloc'hoù, a vez graet anv anezhi alies evel Kuzuliadeg luskad ar broioù didu eo an emvod pennañ eus al luskad ha dalc'het e vez bep an amzer :
Toma
Toma zo ur familh keuzioù eus an Alpoù hag a glot gant tachenn an arpitaneg. Gant laezh saout, dañvadez pe gavr e vezont graet, laezh digoavenet peogwir e reer amann pe keuzioù magusoc'h gant ar c'hoaven.
Nimes
Nimes (okitaneg; Nîmes e galleg) a zo ur gumun hag ur gêr eus Okitania, e Lengadok, nepell diouzh an harzoù gant Provañs, anezhi pennlec'h departamant ar Gard, er rannvro Languedoc-Roussillon. 141 000 a dud a oa o chom enni e 2009 ha 246 300 en tolead kêr.
Luskad ar stadoù distag diouzh ar bloc'hoù
Kadoridi
Dilennet e vez ur c'hadoriad e pep kuzuliadeg. Ar burev kenurzhiañ, diazezet ivez er Broadoù Unanet, eo ar benveg pennañ a dalvez da ren labour task forces, bodadoù ha strolladoù labour al luskad.
Toma
Fardet e vez toma hengounel e Suis, Savoia hag Italia dreist-holl. Toma Savoia eo an hini brudetañ. Toma vez graet e lec'hioù all hiziv, evel Frañs, Kebek, Korsika ha Breizh. Toma Rewiz zo unan eus an re vrudetañ en Arvorig. Toma ar Menez Are, toma Timadeug ha toma Gevrezeg zo ivez.
Iwerzhon Ouezelek
Iwerzhon Ouezelek (Éire Ghaelach) a oa un aozadur politikel gouezelek diazezet en Iwerzhon adal ar prantad ragistorel betek deroù ar. A-raok donedigezh an Normaned e 1169 e oa gouezelek Iwerzhon a-bezh. Goude an aloubadeg e voe troc'het diouzh al levezon ouezelek an tachadoù aloubet hag anvet ar "Pale" ("ar gloued"). Iwerzhon Ouezelek a oa un hollad kenaozet gant tiriadoù renet gant tierned dilennet hervez ur sistem-hêrezh anvet Tánaiste. Boazet e oa ar meuriadoù da vrezeliñ an eil ouzh egile mes ur wezh an amzer e veze dilennet ur rener galloudus da vout karget gant an titl Ard rí Érenn ("Roue Uhel Iwerzhon"). Ar gevredigezh a oa savet gant klanoù ha frammet hervez kastaoù. D'ar c'houlz-se e oa diazezet an armerzh war ar chatalerezh tra ma ne veze ket arveret an arc'hant alies. Ur sevenadur gouezelek a c'hall bout anavezet dre ar gwisk, ar c'horoll, ar sport, an disavouriezh hag an arzoù. Kendeuziñ a reas a-c'houde an XIIIvet kantved gant ar sevenadur angl-ha-norman da grouiñ an arz enezat.
Relijion Iwerzhon e deroù ar grennamzer a oa liesdoue ha treuzkaset e veze ar seanchas ("an hengoun") dre gomz. Lizherenneg an oghamoù a veze implijet adal ar c'hentañ kantved. An emdroadur davet ar gristeniezh a lakaas ar gloareion da skrivañ lennegezh kozh Iwerzhon, ha kristenaet e voe he gwengeloù pinvidik, kement hag he lezennoù kemplezh. E-pad ar grennamzer e oa eus Iwerzhon ur greizenn speredel ha kefredel vras, ar visonerion iwerzhonat hag o c'helennerion a strewas ar gristeniezh dre holl vroioù Europa ar C'hornôg. Un harp e voe evit kristenidigezh an Angled-ha-Saozon e Breizh-Veur, ha lod ag Europa ar c'hevandir.
En IXvet kantved e krogas ar Vikinged da argadiñ aodoù Iwerzhon ha da sevel kampoù hag a zeuio da vezañ kêrioù evit lod anezhe. Mes gouezelekaet int bet dre an amzer ha daet int da vout Gouezeled-ha-Norzhiz. Diwezhatoc'h e teuas an aloubadeg Iwerzhon gant an Normaned e 1169-71, hag aze e kouezhas un tiriad bras etre krabanoù an aotrouion norman. A-c'houde an darvoud-se e tarzhas brezelioù didermen etre int hag ar Ouezeled. Goude meur a emgann e embannas Herri II e riegezh war Iwerzhon. Hogen menel a reas ar reizhiad krennamzerel ouezelek en tiriadoù na oant ket renet gant an Normaned. Al lodenn aloubet a zeuas da vout ar Pale.
Kalahari
thumb|Gwelet eus an oabl thumb|Dezerzh Kalahari e ruz, diazad Kalahari en orañjez Ar C'halahari zo un dezerzh traezhek krin ha damgrin en em led war 900 000 km² en Afrika ar Su. Goleiñ a ra an darn vrasañ eus Botswana ha tammoù eus Namibia ha Suafrika.
Ul lodenn eus ar C'halahari a zeu da vezañ ul lec'h a-zoare d'al loened da beuriñ goude ar glaveier.
Loened
Daoust da grinder al lec'h eo liesseurt al loened a vev er C'halahari: bleizi-broc'hed gell, leoned, surikated, jirafenned, fakokered, aourgon ha meur a spesad antilopenned (antilopenned-eland, jemsboked, springboked, stenboked, Alcelaphus buselaphus, koudoued bras ha duikered). Meur a spesad evned ha stlejviled a zo ivez.
thumb|left|Ar C'halahari e Namibia
Roberto Blanco Torres
Roberto Blanco Torres (Cuntis, proviñs Pontevedra, 18 Meurzh 1891 - Entrimo, proviñs Ourense, 3 Here 1936), a oa ur politikour ha barzh galizek.
Ene
An ene, hervez meur a filozofiezh, relijion pe hengoun, a vefe lodenn digorf un den, ur boud bev, pe un dra. Hervez meur a gredenn ne vefe un ene nemet gant an dud, tra ma lavar reoù all e vefe ivez gant al loened, pe an traoù (evel stêrioù, broioù...). Graet e vez animiezh eus an dra ziwezhañ-mañ. A-wechoù e talv “ene” kement ha spered. E meur a relijion e kreder eo "bedhontel" an ene hag e treuzvev war-lerc'h marv ar c'horf. An dud a zo ateisted ne gredont ket e vije eus un ene, pa n'hall ket ar skiant prouiñ ez eus anezhañ.
Praia da Enseada
Praia da Enseada zo anv meur a aod-traezh en aod atlantel Brazil.
Centre (Burkina Faso)
Centre zo ur rannvro eus Burkina Faso, enni Ouagadougou, kêrbenn ar vro.
Gwiñver gellrous Mec'hiko
Gwiñver gellrous Mec'hiko (Sciurus nayaritensis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko hag Arizona.
Macon
Macon a zo un anv-lec'h e meur a vro.
Mennad-lezenn evit diazezañ frankizoù nevez ha gwarezadurioù nevez evit an embregerezhioù hag an dud oberiant
Ar mennad-lezenn evit diazezañ frankizoù nevez ha gwarezadurioù nevez evit an embregerezhioù hag an dud oberiant (galleg: Projet de loi visant à instituer de nouvelles libertés et de nouvelles protections pour les entreprises et les actifs)lesanvet lezenn labour pe lezenn El Khomri a zo ur mennad-lezenn kinniget er bloavezh 2016 gant ministr al labour ar gouarnamant gall Myriam El Khomri en anv Manuel Valls kentañ ministr.
Kinniget en e stumm kentañ d'ar 17 a viz C'hwevrer 2016, ar steuñv diazez a zo mennet gant ar c'hoant da zegas kemmoù er c'hod labour gall a-benn, hervez ar gouanrmant c'hall, da "zifenn an implijidi, aesaat ar goprañ, ha reiñ muioc'h a aezamant evit kaout eskemmoù etre izili an embregerezhioù.
Ar mennad-lezenn a zegas brud fall d'ar gouanrmant sokialour dre ma z'eo distaolet gant brasañ niver ar boblañs kement gant an aozadurioù sindikad hag aozadurioù studier. Ul lodenn eus an tu kleiz a sav ar soñj enni ez eo ur giladenn a-fed gwirioù al labourerien hag ar gwarezadurioù sokial.
Goude nebeut kemmoù, al lezenn a zo bet kadarnaet hep vot na lennadenn diazez gant ar vodad broadel dre implij al lezenn 49-3.
Aergelc'h
Aboaoe ma z'eo bet lakaet e plas lezenn ar 35 eurvezh gant gouanrmant tu kleiz Lionel Jospin etre 1998 ha 2000, ez eo savet uhel an tabutoù tro-dro da bed al labour. A-feur ma z'eo tremenet an amzer ez eus bet klasket gwevnaat framm lezennoù bed al labour ha dreist-holl re al leve ha re an torr-gopr.
Enebadurioù dre internet
Raktal ur wech lakaet war-raok kentañ testenn al lezenn gant Myriam El Khomri ez eus bet enebadurioù o sevel war ar rouedad internet lakaet war-wel evel unan dic'hortoz ha meur.
D'an 18 a viz Genver 2016 e voe roet lañs d'ur sinadeg enlinenn o c'houlenn ma vefe roet lam d'ar mennad-lezenn, Caroline De Haas he doa krouet ar sinadeg kement hag al lec'hienn internet loitravail.lol. Hervez Change.org, a vez e-karg gant reiñ bod d'ar sinadeg, ez eo ar sinadeg c'hall « lañset gant ar muiañ a sinadurioù en devezh lorc'hañ […] gant ar muiañ niver a sinadurioù pemdeziek, ar geidenn a oa a 73 000 sinadur bemdez. » An harp bras-se a zo ur sin hervez Caroline De Haas, « eus un anaes kreñv-tre hag eus ul lañs meur d'un enebadur hollek ». Ar sinadeg a zo tremenet dreist da 1 000 000 sinadur d'ar 4 a viz Meurzh 2016.
D'ar 24 a viz C'hwevrer 2016, ur strollad implijerien Youtube gant Usul, Dany Caligula pe le Stagirite e-penn, a ro lañs d'ur video enebiñ d'al lezenn hag a c'houlenn gant ar brasañ niver a dud da implij an hashtag « On vaut mieux que ça » (brezhoneg: "talvezout a reomp gwelloc'h evit se" a-benn diskrivañ o skiant-prenet eus bed al labour hiziv-an-deiz « diasuret ha gwevnaet a-grenn, pell eus ar skeudenn degaset gant ar MEDEF »
Berregezh an dour-tan
Evit dont a-benn da vezañ klevet ar CGT a zo bet gant hent mougañ dezougen an dour-tan. Ar pal a zo da lakaat bec'h war an ekonomiezh evit ma vefe rediet ar gouarnamant da dennañ ar mennad-lezenn. Ar purerezhioù dour-tan a zo en em lakaet en harz-labour unan hag unan. D'ar 24 a viz Mae 2016 e oa 6 purerezh gall war 8 o vezañ harzet, hervez ar CGT e oa an 8 o vezañ ehanet.
Acqualagna
Acqualagna  zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
Don't Tell Papa
Don't Tell Papa (Hangul: 돈텔파파), Rising My Dad, pe, raloc'h, Raising My Dad, zo ur film fent ha drama sukorean embannet d'an 3 a viz Gwengolo 2004.
Istor
Ur bloavezh goude ur fest studierien, Chul Soo en em gav gant ur bugel ganet diwar un darempred reizhel e-pad ar fest. Hogen skampet kuit eo ar vamm da Stadoù-Unanet Amerika. Rediet eo Chul Soo neuze da zesevel ar bugel e-unan.
Centre-Est (Burkina Faso)
Centre-Est zo ur rannvro eus Burkina Faso.
Gwiñver Richmond
Gwiñver Richmond (Sciurus richmondi) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Nicaragua.
Río Salado (Chañaral)
Ar Río Salado, pe  río de la Sal, zo ur stêr eus Chile, 175 km dezhi, hag a ya da aberiñ e porzh Chañaral, er Rannvro Atacama.
Stêrioù all
Stêrioù all e Suamerika o deus un anv heñvel; e Chile emañ:
Klañvour kentañ
Evit pezh a sell ouzh ar c'hleñvedoù-red eo ar c'hlañvour kentañ an den klañv kentañ anavezet en ur boblañs bennak, pe ar c'hlañvour kentañ anavezet en ur studiadenn kleñved-red.
Diroll ar Menez
Diroll ar Menez (Mysteria iniquitatis. La Montagne) eo an darvoudoù ankristen deskrivet gant an Tad Juluan Maner en e zeizlevr ar misionoù skrivet e latin gantañ e 1672. E Levraoueg-kêr Roazhon ez eus un dornskrid gallek dizanv ha deiziet d'ar 7 a viz Du 1752 hag a zo un eiladenn eus un dornlevr evit ar c'hofesour pa vije oc'h atersiñ feizidi ar gredenn en doa diskoachet an tad jezuist. Lakaet eo bet ar gerioù latin "Mysteria iniquitatis" da ditl pajenn diwezhañ an dornskrid-se e-lec'h ma kaver 25 linenn latin o tastum ar pezh a ouied diwar-benn an "iniquitas" (diroll) c'hoarvezet e menezioù kreiz Breizh.
Degouezhioù er menezioù
En e deizlevr ar misionoù e kont an Tad Maner e kejas e Sant-Wenn gant un den yaouank pa oa o prezegenniñ ur mision e dibenn ar bloaz 1649. Hemañ a lavare e voe heskinet gant un aozadur kevrinus en doa dilezet. Er vro-se e veze dalc'het bodadegoù noz e-kreiz al lanneier digenvez. Eno en em dolpe engroezioù a dud trouzus dindan sklerijenn luc'hel ar bodoù-tan o c'hoari c'hoarioù chañs hag o tañsal tro-dro d'un tron alaouret ma veze kludet un ["[euzhvil]] orollus" warnañ. Pep den a dlee dont evit touiñ e chomfe feal dezhañ hag e promete an eürusted buhez-pad. Ret e veze e azeuliñ, pokañ dezhañ en ur doare hudur, en em reiñ korf hag ene dezhañ. Evit kaout an droed da vont er fest e veze goulennet ma vefe dinac'het ar feiz kristen hag ar vadeziant. Resevet en doa an den yaouank ur merk andiverkadus war e gilpenn ha tennet e voe ur banne gwad eus ur biz dezhañ evit skrivañ e anv e-barzh ul levr du. Dimezet e veze ar baotred gant plac'hed du gant treid divalav hag an dimezelled gant tudjentiled vil hag e veze gastaouet gant an holl. Meneget ez eus ul lec'h bodadegoù boas e-kreiz al lanneier, "ar Seizh Hent war harzoù eskopti Gwened". Anv zo ivez eus Mur ha Boulvriag.
Hervez danevell latin Juluan Maner, hemañ a lakaas war wel, e-pad ar c'hofezioù, ne veze ket darempredet ar sabatoù gant un niver bihan a dud evel ma krede lod, met gant ur bobl a dud. Dont a rae pep stad ar gevredigezh, ken en em gave asambles gwazed, maouezed, plac'hed ha bugale gouestlet d'an Diaoul, a-raok bezañ bet ganet, a-wezhoù, gant o c'herent. Tudjentiled a geje ouzh tud a renk izel, pa oa kaoz eus beleien ha leaned ivez.
Oberoù ar visionerien
Anv ez eus eus un diaoul a laka pep den deuet da lec'h ar sabat da sentiñ ouzh e volontez. Dre vras e weler taolenn voutin ar sabatoù, met e pouezas ar misioner war al lidoù dindan an amzer ha e c'hellfent bezañ bet lidoù sevenet a-gozh ha treuzdeskrivet. Er c'hofezioù e selaouas an Tad Maner hiniennoù a anzavas ma oant bet broudet da vont da gofez gant ur weledigezh bozitivel, met darn anezho a lavar ma 'z int bet diheñchet "ugent gwezh" pa oant o tont davetañ dre weledigezhioù hirisus. E deizlevr an tad misioner e weler, eus un tu, ar veleien digalonekaet gant tud distroet d'o blegoù kozh hag, eus un tu all, an amdroadurioù d'ar vuhez kristen dre sikour "Maria, ar Werc'hez santel" pe sant Kaourintin. Kontañ a ra ivez ma tarzhas un arnev gant luc'hed ha kurun pa oa "Priñs an Deñvalijenn" o prezegenniñ ha gweledigezh an aeled o huchal : "Diaouloù an Ifern, petra emaoc'h oc'h ober amañ ? Piv en deus roet deoc'h ar beli war an dud-se ? ." Tec'het voe an diaouloù o yudal "ken e seblante an douar bezañ o vrallañ". Hag e lavaras an aeled da "sklaved Satan" : "Grit pinijenn..." ha kit da welet ar visionerien a zo deuet er bastell-vro evit ma 'z eoc'h da gofez. Menegiñ a ra m'o deus broudet gweledigezh an aeled amdroadur meur a arvester. E Goraiz 1650, nebeud amzer goude an dizoloadenn, hervez kont ar misioner, e voe savet un itrik gant pevar den evit e lazhañ gant goafoù, met ne zeujont ket a-benn ha n'ouzer ket perak. Meneget eo penn ar sinagogenn a ginnig dibab etre daou ouel evit deiz an torfed ha koulskoude n'eus ket anv eus un aozadur bennak. Ur beleg, "unan eus an hardisañ izili ar sektenn", en doe roet "ur melezour achantet" d'ur gwrac'h kozh a gredas lazhañ ar visionerien Maner ha Bernard dre forzh broudañ o skeudennoù gant ur spilhenn. Daou bloavezh goude e kejas an daou visioner d'ar vaouez-se hag e voe-hi estonet o anavezout dre ar skeudenn m'he doe merzet. Kendrec'het ne voe aet da benn an hud hounnez a zeuas d'ar relijion en-dro hep degemer an tri skoed a voe kinniget dezhi gant an drougyoulidi.
Enepargadenn relijiel
Hervez buhezskrid an Tad Séjourné ne c'houlennas ket Juluan Maner harp lez-varn relijiel an Inkizision evit kavout an difeizourien, met e implijas ar c'hofezioù a goulennet da bep parrezian pa teue ur strollad beleien visionourien e pep korn Breizh a-bezh e hanter ar XVIIvet kantved Stagañ a reas Juluan Maner da vezañ gouest da gompren petra a c'hoarveze ha penaos pourvezañ armoù speredel an enepargadenn. Pa kave dezhañ e oa ar gweledigezhioù (pe huñvreoù) fall e savas hentenn an atersiñ start, ul levr pened hep menegoù ar pinijennoù, e implijas anezhi er misionoù. Sachañ a reas ouzh e gostez an eskibien dre emgavioù hir (pemp deiz e 1657 e Landreger gant eskob Treger, Balthazar Grangier) hag hemañ a c'houlennas ma vi aprouet gant douenoniourien e Pariz e 1658. Dre daou hent evit sachañ an dud da arvestiñ ouzh ar vodadeg disakr a zo bet digemmet gant ar misioner :
Hervez an deizlevr e voe ret d'ar visionerien komz war grasoù ar Werc'hez Mari, lakaat ar feizourien da zibunañ ar Rozera ha goulenn harp ar Sent, Santez Anna ha Sant Kaourintin (e parrezioù Kerne, kazi sur). Hervez ar misioner e responte an DDiaoul prezegenner en ur tagañ ar sent-se hag ar visionerien asambles.
An hentenn atersiñ
Ur c'hantved goude dizoloadenn Diroll ar Menez gant Juluan Maner e voe ezhomm da dud Iliz Breizh zo kemer ar boan eilañ dornlevr kofez ar misionour, ar pezh a c'hell talvezout e veze implijet ingal c'hoazh. En derou an dornskrid e lenner un deskrivadenn verr eus ar darvoudoù da vezañ klasket gant ar c'hofesour warno :
Ar diverradur latin
E dibenn an dornskrid latin m'eo bet eilet dornlevr ar c'hofesour e kaver 25 linenn gant kalz a anvioù-kadarn ha nebeud verboù. Titlet eo Mysteria iniquitatis (Misterioù an diroll pe Arvestoù an diroll), ar pez a ziskouez ma roe pennoù an Iliz ur pouez bras-tre da emvodoù war al lanneier ha n'eus anv ebet eus un enepiliz. Seblantout a ra bezañ bet aozet evit deskrivañ gant an nebeutañ gerioù ma c'heller implij an anadennoù degouezhet e pastell-vro ar Menez. Hir eo roll an darvoudoù a veze difeiz ha disakr hervez reolennoù
Deveizadur
Oberiant e voe Juluan Maner e diwezh ar mare ma voe hetaet, barnet ha kondaonet d'ar marv miliadoù sorserien ha sorserezed, met ne zeskriv ket seurt tud e penn an diroll. Seurt troioù-chase ne voe ket gwelet e Breizh. Koulskoude, e Sant-Wenn, selaouet e doe "un den yaouank a lavare ma voe heskinet ha gourdrouzet da vezañ kaset d'ar marv gant ur gevredigezh gevrinus m'en doe dilizet…". Muioc'h c'hoazh ma vez anv un diaoul prezegenner e spurmanter un "diaoul hiniennel ha boazidi sinagogen an Diaoul" o tont evit heskinañ an traitour. Kalz a draou boutin e sabatoù ar sorserien pe sorserezed a gaver e deskrivadur sabatoù ar Menez (diaoul, banvezioù, dañsoù, pokañ d'an diaoul, gadaliezh…). Kalz eus an ebatoù a vez gwelet anezho e-doug festoù ar bobl erfin. Dont a reas Juluan Maner a-benn da gendrec'hiñ pennoù an Iliz katolik ober gant un hentenn atersiñ evit lakaat an diskreded a zizivouderezh da anzavout ha da zinac'h o c'hredennoù. Hetaet e veze ar brotestanted o doa gounezet bezañ mistri e darn ar riezoù e Norzh ha Reter Europa. Ar seurt disivouderien a voe moustret en ur harpañ war lezioù-barn gant barnerien relijiel arbennigour, lezvarn an Inkizision krouet gant ar Pab e 1213. Pa veze diskoachet disivouderien (tud bet kristen nemetken) en ur bastell-vro bennak e embanned ma vijent disklaeriet gant pep den a ouie traou kuzh. Diskouez a ra an Tad Séjourné, ne voe ket heuliet ar prozsezadur-se gant asant eskibien Kerne, Gwened ha Sant-Brieg. E-lec'h klask an dud e veze desachet an holl barrezianiz da gofes ha da anzav ar pezh o doa graet pe welet er-maezh eus deskadurezh an Iliz katolik. N'eo ket sklaer perak e krede an Tad Maner e oa posubl distreiñ darnvuiañ an deñved dianket hep nep redi. Un dislavar a c'hell bezañ kavet pa ne ra ket Juluan Maner war-dro an diroll lakaet war wel evel ma vefe renet gant un aozadur ha ne fell ket dezhañ gervel sikour ar pennadurezhioù, padal e veneg tud o heskinañ an den yaouank hag ur penn ar sinagogenn ouzhpenn.
Apecchio
Apecchio zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
Lengadok
Lengadok (okitaneg: Lengadòc) a zo ur rannvro istorel ha sevenadurel eus Okitania. Tolosa eo ar gêr-benn, hag ar c'hêrioù bras all a zo Montpelhièr ha Nimes. Dont a ra anv ar vro diouzh hini ar yezh a vez komzet enni lenga d'òc (= yezh ok). Al lengadokeg a zo unan eus rannyezhoù an okitaneg.
Centre-Nord (Burkina Faso)
Centre-Nord zo ur rannvro eus Burkina Faso.
Proviñs Chañaral
Proviñs Chañaral zo ur broviñs eus Chile e norzh rannvro Atacama, 24.436,2 km² dindani, ha 30.598a dud enni. Kêr Chañaral eo ar gêr-benn.
Urbania
Urbania zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pesaro e Urbino er rannvro Marche.
Sulvezh Gwadek
Sulvezh Gwadek (Bloody Sunday e saozneg, Domhnach na Fola en iwerzhoneg) a reer eus meur a zarvoud kevredadel-politikel :
Centre-Ouest (Burkina Faso)
Centre-Ouest zo ur rannvro eus Burkina Faso.
Sulvezh Gwadek
Arzoù
E koun Sulvezh Gwadek 1972 :
Centre-Ouest (Burkina Faso)
thumb|left|Ti-gar Koudougou
Antoinette
Antoinette zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv Antoine, roet d'ar baotred.
Gouel
Lidet e vez pe d'an 19 a viz Genver, pe d'an 28 a viz C'hwevrer pe d'ar 27 a viz Here.
Enez-Null
Ur boue meteo anvet Soul Buoy zo el lec'h 0°, 0° evit merkañ al lec'h resis hervez ar sistem geodezek WGS 84, a vez arveret gant ar GPS
Dre fent e oa bet dibabet an anv Null Island evel pa vije bet un enezenn el lec'h-se ; evit ar gartennourion e servij an anv-se da lec'hiañ an daveennoù douaroniel 0°,0° pa vezont lakaet dre fazi en un diaz ditouroù. Ur gorread 1 m² zo bet deroet d'al lec'h, evit ma ne zeufe war wel war kartenn ebet.
En Norzh emañ an douar tostañ, un enezennig wirion e dourioù Ghana, 570 km diouzh Enez-Null. War-dro 2 300 m eo donder ar meurvor edan ar boue.
Puyravault (Vande)
Puyravault a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Laconi
Laconi    zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
North Korean Guys
North Korean Guys (Hangul: 동해물과 백두산이; RR: Donghaemul-gwa Baekdusan-i), raloc'h Lost in the South Mission: Going Home, zo ur film fent ha flemmus korean embannet d'an 31 a viz Kerzu 2003. Dre ar fent e vez keñveriet ha goapaet an div gevredigezh sukorean ha norzhkorean ha n'int ket ken disheñvel-se dre ma'z eo Koreaned an dud a bep tu d'an harzoù.
Istor
Daou vartolod eus Norzhkorea, an ofisour kalonek ha reut Baek-doo Choi (Jung Joon-ho) hag ar serjant digalon Dong-hae Lim (Gong Hyung-jin), a zo o pesketa e mor Japan. An daou gañfard a gousk ha tapet e vez o bag en ur gorventenn a vount anezho betek un aod eus Sukorea. Ur wech komprenet ganto emaint erruet er vro enebour, e klaskont ober eus o seizh gwellañ evit distreiñ d'ar ger.
Loch Con
Loch Con (Lough Conn e saozneg) zo ul lenn eus Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo.
En em astenn a ra war ur gorread a 48 km² hag ar seizhvet lenn vrasañ eo en Iwerzhon. Dre stêr An Mhuaidh e red he dour betek ar Mor Atlantel, m'en em daol e Bae Cill Ala. Brudet eo al lenn gant an dluzhed hag an eoged a c'hall ar besketaerien tapout enni.
Proviñs Copiapó
Proviñs Copiapó zo ur broviñs eus Chile e rannvro Atacama. Kêr Copiapó eo ar gêr-benn.
Narbolia
Narbolia  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Kelaouenn
Kelaouenn (ur gelaouenn) a zo un termen evit un embann mareadek, war danvezioù hollek pe arbennik hag a zeu er maez pep miz pe dindan bloaz d’an nebeutañ. Diforc’het e vez d’ar gazetenn a zeu er maez dindan ur miz d’an aliesañ, a c’hell dispak muioc’h a destennoù ha muioc’h a c’heloù moullet war ur paper ordinal. Nevez zo eo deuet war wel kelaouennoù war skoroù niverel.
Diorroadur ar c’helaouennoù a zo bet staliet war hini ar voullerezh, a lakaas aesoc’h deskadurezh er vegenn hag hemañ a vroudas he c'hoant gouzout pa kreske an anaoudegezhioù hag an arzhoù a-feur ma teue ar pinvidigezh e broioù Europa.
Gerdarzh
Hervez ar geriadur treadegel, Devri, ne gaver ket ar ger araok 1924 hag e-barzh Feiz ha Breiz e voe. Koulskoude e veneg Gregor Rostrenenn kelaouer, dindan ar furm quéhezlaouër, o talvezout bezañ un den a gont traou nevez, ur c’honter nevezinti. Hag e ya ar verb kelaoui(ñ) war wel e 1855. Savet e voe an holl c’herioù-se diwar keloù a gaver er La Destruction de Jérusalem hag ar c’h-Catholicon (an daou er XVvet kantved) dindan ar furm a hanval bezañ el liester quehezlou hag eo  troet gant ar ger galleg nouelle en unander er  c’h-Catholicon.
Proviñs Huasco
Proviñs Huasco zo unan eus ar 56 proviñs a zo e Chile, hag ar suañ eus an teir a zo e Rannvro Atacama. Vallenar eo ar gêr-benn.
Kelaouenn
Gerdarzh
Tost-tre eo kelaouenn eus magazin, met hemañ a dalvez evit un embann cheuc’hoc’h, war baper lufr, da skouer.
Istor
E Bro C’hall e weler Le Journal des savants, aet war wel e 1665, evel ar gelaouenn gentañ, pa yae ennañ pep seurt elfennoù kelaouiñ gant ma c’hellfe dedennet al lennerien ganto : keloù lec’hel, nevezinti lennegel ha skiantel, savboentoù, skridvarnadennoù. Pa vez mesket testennoù hir ha bras e impljer ar ger kannadig (ha bulletin e gallen) a veze graet eus ar c’helaouennoù-se e derou ar gazetennerezh.
Un hanter-kant bloavezioù araok (1611), Le Mercure français a voe tostoc’h eus ur gelaouenn pa embanne kalz a geleier politikel o tennañ da lez ar Roue pe d’an darempredoù etrebroadel. Ne zeue ket er maez alies, pep bloaz en derou. Ur benveg evit ar pennoù bras e voe da gentañ.
Droupadi Murmu
Droupadi Murmu (Mayurbhanj, 20 Mezheven 1958) zo ur bolitikerez eus India, ha prezidantez ar vro abaoe ar 25 a viz Gouere 2022. Ezel eo eus ar Bharatiya Janata Party (BJP). Bet e oa gouarnourez stad Jharkhand eus 2015 da 2021.
Skálholt
Skálholt zo ur gêrig vihan eus Island e kumun Bláskógabyggð, e rannvro Suðurland.
Daoust ma n'eo ket gwall vras eo bet ur gêrig a bouez en istor ar vro. Adalek ar Grennamzer ha betek 1785 e oa, asambles gant Hólar, sez unan eus an eskoptioù a oa en Island, hag unan eus kreizennoù sevenadurel ha politikel ar vro. Skol gentañ ar vro a voe savet eno. Er bloavezh 1550 eo e Skálholt e voe lakaet d'ar marv eskob katolik diwezhañ Island, Jón Arason, eskob Hólar. Diwezhatoc'h, e 1784, e voe kaset an eskopti eus Skálholt da Reykjavík.
WGS 84
WGS 84 zo stumm 1984 ar sistem geodezek World Geodetic System. Ober a ra ar GPS gantañ.
Ar Gisti
Ar Gisti, skrivet ivez ar Guisty, "les Putains" pe "basse des Putains" e galleg, zo anv kerreg er mor etre beg Penmarc'h ha Loktudi. Hervez tud ar vro e vefent anvet evel-se abalamour m'eo ken dañjerus mont da welet gisti evel tostaat d'ar reier-se.