cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timbroù Danzig
left|120px|Timbr Danzig 1924 right|120px|Timbr Danzig 1937 Keoded Dieub Danzig ("Freie Stadt Danzig" en alamaneg, "Wolne Miasto Gdańsk" e poloneg) zo bet ur Stad hanter-zizalc’h, ijinet gant Napoleon Bonaparte, hag a bado etre 1807 ha 1813-1815. E 1815 ez eo roet tiriad ar gêriadenn da bPrusia.
Talenseg
Talenseg (Talensac e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Timbroù Danzig
E 1920 ez eo krouet Keoded Dieub Danzig a varv da vev gant Kevredigezeh ar Broadoù, hervez Feur-emglev Versailhez. E miz Gwengolo 1939 emañ ar porzh e-kreiz ar brezel etre Alamagn ha Polonia, staget eo emberr ouzh an IIIde Reich.
Talenseg
Anv
Gerdarzh
Timbroù Danzig
Distrujet eo Danzig gant an Arme Ruz e-pad an eil Brezel-bed ha skarzhet an annezidi alaman kuit. Profet eo da Stad bPolonia dre urzh Stalin, ha cheñchet an anv a vo Gdańsk diwar-vremañ.
Talenseg
Ardamezioù
En glazur e deir gwerzhidenn en argant treustellet, leinet gant teir steredenn en aour
Istor
En iliz ar barrez e voe drouklazhet Erispoe, roue Breizh, e 857.
Timbroù Danzig
Lakaet e vez e gwerzh e 1920 timbroù Alamagn ar prantad 1905-1920 soulgarget gant an anv « Danzig » e lizherenneg gothek pe skrivet en un doare « liammet », a-skizh e-kreiz an timbr.
left|170px|Timbr Danzig
Embann ar Vonreizh e 1921 a ro un abeg evit moulañ an timbroù kentañ e anv ar geoded, warno ur vag dre lien hag an alc’hwez FREIE STADT DANZIG. Kalzig timbroù gant skoed-ardamezioù a heulio anezho, o kinnig div groaz gwenn a-blom, etre daou leon (1922-23).
E 1923 e kinnig ar postoù ur c’houblad timbroù gant tresadenn un den kozh, stouet war e vazh-kamm. Un darn eus ar moneiz rastellet dre o werzh a vo profet d’al leveourien vihan (« Kleinrentnerhilfe »)…
War binvidikaat ez a danvez an timbroù embannet e-pad ar bloavezhioù 30’ : savadurioù Danzig, tudennoù-meur an istor (ar prederour Schopenhauer e 1938, skiantourien e 1939), bigi ...
Burev-post Polonia
Ur burev-post polonek zo bet digor etre 1924 ha 1939. An darn vrasañ eus an timbroù (34 en holl) lakaet e gwerzh zo re postoù Polonia gant ur soulgarg « Port Gdańsk » skrivet gant doareoù liesseurt a-hed ar bloavezhioù. Un timbr hepken a vo moulet e 1938, evit lidañ 20vet deiz-ha-bloaz Polonia dieub, dindan an anv « POCZTA POLSKA PORT GDANSK ».
Algam
Algam (Augan e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Anv
Erwan Vallerie ː Algam, 833; Alcam, 835; Alcam, 867; Algan, 1179; Augon, 1330; Augam, 1466; Oguan, 1630
Brezel-bed kentañ: 111 gwaz eus ar gumun a varvas e-pad ar brezel, d.le. 6,31 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
Eil Brezel-bed :
Meise
Meise a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Hertfordshire
Hertfordshire (distaget pe ) zo ur gontelezh eus Bro-Saoz, e reter ar vro. Hertford eo ar benngêr anezhi.
Kelenneg-ar-Mewan
Kelenneg-ar-Mewan a zo ur gumun eus Liger-Atlantel, e gevred Breizh, bet pennlec'h Kanton Kelenneg-ar-Mewan betek 2015 hag e Kanton Klison abaoe.
Douaroniezh
War lez ar stêr Mewan emañ ar gumun.
Kumunioù amezek : Kastell-Tepaod; Maezon-ar-Gwini; Sant-Leven-Klison; Ruvelieg; ar Plank; Monteverzh
An anv
* Marteville & Varin (1853) : "Ecclesia de Acrifolio"
* Albert Dauzat & Charles Rostaing (1963) : de Acrifolio, 1156; eus al latin Acrifolium : houx
350
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Jean-Yves Le Moing (1990) : "Acrifolio, 1156 Dauzat-Rostaing; Agrifolium, 1287 Auguste Longnon".
Roll keodedoù Henc'hres
Setu amañ roll keodedoù Henc'hres :
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Erwan Vallerie (1995) : "de Acrifolio, 1156; Agrifolium, 1287"
Roll keodedoù Henc'hres
A
- Agata
B
- Bizantion
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Michel Froger & Michel Pressensé (1996) (evit an ardamez) : "Aigrefeuille, parrez e 1156, e denn e anv diouzh kelenn (acrifolium). An abad Trochu, evit piv skeudenn kelenn e oa re "pikaouek", e lakas en e blas deliennoù kerzhin".
Roll keodedoù Henc'hres
B
- Eratria
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Éditions Flohic : "eus al latin acrifolium, kelenn pe kerzhin ..."
Roll keodedoù Henc'hres
B
- Massilia
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Hervé Abalain : Parocchia de Acrifolio, 1156, diouzh (acrifolium), "houx".
Roll keodedoù Henc'hres
B
- Nikaia
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
* Jean-Yves Le Moing (2007) : "Al latin acrifolium "kelenn", en eus roet an anv (galleg) Aigrefeuille-sur-Maine".
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Taras
Kelenneg-ar-Mewan
An anv
Bet brezhonekaet Grefeilh da gentañ gant Teofil Jeusset, Egrefouilh diwezhatoc'h , doare bet adkemeret gant Geriadur istorel ar brezhoneg e 1962.
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Sirakuza
Kelenneg-ar-Mewan
Ardamez
En glazur, e deir delienn kerzhin en aour, 2 ha 1; e c'hab en erminoù".
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Korinthos
Kelenneg-ar-Mewan
Hen-amzer
Keoded galian ar bPictoned (Poatev).
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Kirene
Kelenneg-ar-Mewan
Kent 1790
J.B Ogée : Aigrefeuille : war hent eus Naoned d'ar Roc'hell; 4 lev diouzh Naoned, e eskopti; 26 lev 1/2 diouzh Roazhon, ha diouzh 2 lev 1/4 diouzh Klison, e eil-dileuriadurezh. Tri barnezrezh meur ez eus, unan ouzh prezidial Naoned. Ar roue a zo aotrou al lodenn meur ar barrez.
Alonso de Ercilla y Zúñiga
thumb|right|Alonso de Ercilla y Zúñiga.
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Khalkis
Alonso de Ercilla y Zúñiga
Alonso de Ercilla y Zúñiga a oa ur soudard spagnol a stourmas ouzh Araukaned Chile er XVIvet kantved hag a skrivas La Araucana, ur meurgan diwar-benn ar brezel-se.
Roll keodedoù Henc'hres
B
-Sparta
-Megara
-Miletos
-Rodos
-Olbia
-Khersonesos
-Fokea Tebai
Sivet Afrika
Sivet Afrika (Civettictis civetta) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Civettictis.
Doareoù pennañ
Brasañ spesad viverrideged Afrika eo ar sivet-mañ, ouzhpenn 1 m e hirder ha 15 kg a bouez ennañ.
Tennañ a ra e fas ouzh hini ar rakoun. Ur moue a red a-hed e livenn-gein hag a sav a-bik pa vez fromet pe chalet al loen.
Gouennañ
Ar barez a c'hell genel reoù vihan div pe deir gwech ar bloaz, goude un dougen daou viz. Etre 1 ha 4 c'holen blevek a ya d'ober pep torad.
Goude bezañ denet o mamm e-pad 6 sizhun e c'hell ar siveted bihan debriñ boued solut pourchaset dezhe. Gouest int d'en em vagañ o-unan adalek o eil miz. Un hollzebrer eo sivet Afrika ha debriñ a ra frouezh, gagnoù, krignerien, amprevaned, vioù, stlejviled, hag evned.
Emzalc'h
Oberiant eo sivet Afrika diouzh an noz dreist-holl. Kousket a ra er geot stank pe er brousgwez. Un neizh a vez graet gant ar barez p'emañ gant he reoù vihan.
Proviñs Kornôg-Flandrez
Proviñs Kornôg-Flandrez a zo unan eus proviñsoù Belgia, e kornôg Flandrez.
Bachelouriezh
Ar vachelouriezh (galleg : baccalauréat, eus al latin bacca laurea, "hugenn lore") zo un arnodenn ofisiel e reizhiad desevadurel Bro-C'hall a dremener e dibenn ar studi er skol eil derez, d'an oad a 18 vloaz peurliesañ, goude echuet bloaziadoù al lise "Bachelouriezh" a reer ivez eus an diplom a vez deroet d'an dud o deus graet berzh en arnodenn ; bachelourien ha bachelourezed a reer anezho da neuze.
Un derez studi skol-veur eo ar vachelouriezh ivez ; goude tapet an diplom e c'hall an dud kregiñ gant o studi e bloavezh kentañ ur skol-veur.
Emou boutin
An emou boutin (liester : emoued boutin), pe emou Aostralia, a zo ur spesad evned bras ha dic'houest da nijal, Dromaius novaehollandiae an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Casuarius N. Hollandiae (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Boued
Hollzebrer eo ar spesad.
Annez hag isspesadoù
Hiziv an deiz ne gaver nemet an isspesad D. n. novaehollandiae e douar-bras Aostralia dre m'eo aet da get an tri isspesad all : hag int diskaret gant an drevadennerien europat.
Yann Lachuer
Yann Lachuer zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 5 a viz Eost 1972 e Champigny-sur-Marne (Val-de-Marne). Kreizer a oa pa oa c'hoarier ha gourdoner US Orléans eo abaoe 2009. E National (an trede rummad) e c'hoario ar c'hlub evit ar bloavezh 2010-2011. A-drugarez d'o orinoù breizhat eo bet dibabet Yann hag e vreur Julien gant skipailh Breizh e 2008.
Savoia
Savoia zo anv ur vro, e gwalarn an Alpoù, anvet Sapaudia er Grennamzer, hag a zo bet ur gontelezh hag un dugelezh dizalc'h, dugelezh Savoia, a-raok bezañ unan eus proviñsoù rouantelezh Italia. Staget e voe ouzh Bro-C'hall e 1860, ha graet daou zepartamant gall anezhi, Savoie ha Haute-Savoie.
Kanomp Breizh
Kanomp Breizh, unan eus ar c'hevredadoù bodet e-barzh Kendalc'h, zo bet krouet e 2004 evit diorren al lazoù-kanañ e Breizh.
Bep bloaz e vez aozet gantañ "Breizh a Gan". Abaoe 2005 e vez aozet Kampionad Breizh al Lazoù-Kanañ e-pad Gouel Kann al Loar.
Llywelyn Fardd Iañ
Unan eus Barzhed ar Briñsed en XIIvet kantved e oa Llywelyn Fardd  (war-dro 1125 - 1200). Graet e vez an anv-se anezhañ abalamour d'ur barzh all en XIIIvet kantved, a vez graet Llywelyn Fardd II anezhañ.
Istor
N'ouzer ket kalza dra diwar e benn. Ur varzhoneg en deus savet d'an abad Morfran, eus Tywyn, marvet e 1147, evel-se e ouzomp pegoulz e veve. Div varzhoneg en deus savet ma tiskouez karantez ouzh Cantref Meirionnydd pezh a ziskouez e teue alese. Krediñ a reer e oa Cywryd anv e dad.
Kanet en deus meuleudi da briñsed Rouantelezh Powys ha Rouantelezh Gwynedd. Pemp pezh gantañ a gaver en dornskridoù kozh. Unan anezho a zo 'Canu Cadfan', ur meulgan da Sant Cadfan.
Lombardia
Lombardia (Lombardia en italianeg hag e e lombardeg ar reter; Lumbardìa e lombardeg ar c'hornôg, diwar al latin Langobardia) a zo unan eus rannvroioù Italia. Daouzek proviñs zo enni, ha kêr Milano eo ar gêr-benn.
Benion
Arabat droukveskañ gant parrezioù Begnen e Bro-Bondivi ha Bignon e Bro-Gwiniegi Naoned.
Thaana
Thaana eo anv an doare-skrivañ implijet evit an dhivehieg komzet er Maldivez. N'eo ket ul lizherenneg e gwirionez, met kentoc'h un abugida, da lavaret eo e vez skrivet pep kensonenn gant lizherennoù hag ar vogalennoù a vez lakaet a-is pe a-us gant sinoù ispisial evel en arabeg.
Benion
Benion (Beignon e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Thaana
An nav lizherenn gentañ (h–v) a voe savet diwar stumm an niverennoù arabek hag an nav lizherenn da heul (m–d) a oa bet savet hervez stumm an niverennoù indezek. Ar peurrest (z–ch), a vez implijet evit skrivañ gerioù o tont eus yezhoù all ha dreist-holl evit treuzskrivañ gerioù o tont eus an arabeg a oa stummet hervez al lizherennoù heñvelson kemmet gant skrapoù estreget an y a-orin dianav.
Evel an arabeg e vez skrivet an thaana a zehoù da gleiz. Implijet e vez ar vogalennoù gant sinoù o tont eus an arabeg. Evit diskouez n'eus vogalenn ebet war-lerc'h ur gensonenn bennak eo ret implijout ur sin ispisial anvet soukoun.
Implijet e vez al lizherenn alifu e tri doare disheñvel: evit dougen ur vogalenn hep kensonenn ebet; gant ar soukoun e talvez e vefe distaget hir ar gensonenn a deu war he lerc'h; pa c'hoarvez ur soukoun e dibenn ur ger e vez distaget /eh/.
Notenn: Implijet e vez al lizherenn ޜ da treuzskrivañ ar son saoznek [Z]
Liamm diavaez
Divehi
Gouriz diorged
thumb|225px|right|Gouriz diorged e Mirdi [[Ringkøbing e Jutland, Danmark]]
Ur gouriz diorged zo ur seurt gouriz, met ur benveg kentoc'h eget ur pezh dilhad pa veze graet en houarn ha gant ur potailh stag outañ, a veze lakaet d'ar merc'hed, gant ar baotred, evit mirout outo da gaout darempredoù reizhel.
Abaoe ez eus bet ijinet re all evit lakaat d'ar baotred ivez.
Istor
Kalz mojennoù zo en-dro d'ar gourizoù diorged. Hervez ar vrudetañ anezho e vijent bet graet er Grennamzer, hag e vezent lakaet gant brezelourien ar Groaz d'o gwragez, a-raok mont da Balestina. Graet e oant evit doare, da ziwall diouzh ar gwalladennoù, hag ouzh an temptatur. E gwirionez n'eus prouenn ebet a gement-se na roud ebet eus ar gouriz kentañ a-raok ar kantved, da lavarout eo 100 vloaz war-lerc'h dibenn ar Groazadeg diwezhañ. Ma'z eus bet gourizoù diorged er Grennamzer, n'eus ket bet kalz anezho, ha gant an doare da labourat an houarn (pe ur metal all) e vije bet gwall ziaes da ober ur gouriz da zougenn pell amzer
Hervez an istorourien e vijent deuet da vare an Azginivelezh kentoc'h, hag implijet gant ezhec'h kozh gwarizius ha pinvidik evit diwall vertuz o gwragez yaouank, kalz yaouankoc'h evite.
Ar pezh a zo sur avat eo ez eus bet implijet lod da virout ouzh ar vugale da c'hoari gant o filipig etre 1700 ha 1930.
Daou c'houriz zo diskouezet e Mirdi Cluny en Pariz. An hini kentañ n'eus anezhañ nemet ur c'helc'h goloet a voulouz hag ur seurt asied houarn a vije bet douget gant ar rouanez Caterina de' Medici.
Arouez
Arouez an oberezh sadek ha masoc'hek e vezont peurvuiañ bremañ.
Pisa (Hellaz)
Pisa a oa ur geoded en Hellaz kozh, kêrbenn ur Stad anvet Pisatis, a voe aloubet gant Elis diwezhatoc'h.
War he douaroù edo kêr Olimpia, ma veze dalc'het ar C'hoarioù Olimpek kozh.
Etre Harpinna hag Olimpia edo. Enni edo Oinomaos ha Pelops o chom hervez ar vojenn.
Istor
E penn un unvaniezh 8 stad e oa, anezho Pisa, Salmone, Heraklea, Harpinna, Cycesium, Dyspontium ha div all ouzhpenn ha n'ouzer ket o anvioù.
Er penn-kentañ eo Pisa a rene war ar C'hoarioù Olimpek, met tennet e voe kement-se diganti gant Elis. Klask a eure Pisa adkemerout he renk ha neuze e tarzhas brezelioù etre Pisa hag Elis, kement ha ken bihan ma voe distrujet Pisa e 572 kent JK.
E 364 kent JK e voe 104 c'hoarioù an Henamzer met ne oa ket eus Pisa ken. Pa deuas Paosanias da weladenniñ ar vro ne gavas nemet gwiniegi ken.
Mojenn
Hervez ar vojenn e voe savet gant Pisos mab da Perieres, niz da Eol.
Tri Yann
Tri Yann zo ur strollad sonerien eus an Naoned. Savet e oa bet ar strollad e fin ar bloazvezh 1970 gant tri Jean : Jean-Louis Jossic, Jean Chocun ha Jean-Paul Corbineau. Unan eus ar strolladoù oberiant koshañ zo er Frañs. Brudet o deus kanaouennoù evel "le loup, le renard et la belette" pe "les prisons de Nantes". Kanañ a reont e galleg, brezhoneg hag e saozneg, levezonet-bras int gant Alan Stivell. Ar sonerezh zo liesseurt a-walc'h (folk, folk-rock, medieval folk-rock). Un tropad-mat a sonerien zo bet er strollad abaoe ma oa bet krouet. Strollad Tri Yann a zo bet savet e 1971 gant pevar c'haner eus Breizh : Jean-Louis Jossic, Jean Chocun, Jean-Paul Corbineau ha Bernard Baudriller. 700px|thumb|right|Tri Yann war al leurenn
Ar Strollad
Bernard Baudriller oa kelenner e-barzh ar memes skolaj ha hini Jean-Louis Jossic. Bernard a oa kelenner war ar saozneg ha Jean-Louis Jossic, kelenner war an istor-geografiezh. An daou all, Jean Chocun ha Jean-Paul Corbineau, a oa kanerien en memes strollad. Ar strollad-se a oa anvet  les Classic's . E 1971, ar pevar den-mañ o deus divizet sevel ur strollad sonerezh breizhat. Ar strollad 'oa savet met n'o doa kavet anv ebet. Ur mignon dezho en deus kinniget  Tri Yann an Naoned  rak er strollad e oa tri den anvet Yann, hag e oant holl o tont eus Naoned. Int a oa a-du. Divizet o deus reiñ an anv-mañ d'o strollad. Setu penn-kentañ Tri Yann.
Achicourt
Achicourt  a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Aostralia
Aostralia (Australia), Kenglad Aostralia (Commonwealth of Australia) hervez hec'h anv riez, a zo ur vro en Emisferenn ar Su er Gevred da Azia. Endelc'her a ra ar c'hevandir bihanañ a zo er bed ha meur a enezenn e Meurvor Indez, e Meurvor ar Su hag ar Meurvor Habask. Ar broioù amezek dezhi eo Indonezia, Timor ar Reter ha Papoua Ginea-Nevez en norzh, Inizi Salomon, Vanuatu ha tiriad Kaledonia-Nevez (Kanaky) er biz ha Zeland-Nevez er gevred.
E-pad 40 000 bloaz ne oa nemet Aostralianed a-orin (an Aborijened) o vevañ er c'hevandir a-bezh. Gweladennet e oa an tiriad gant pesketaerien eus an inizi tost, met ne dizhas an enezenn vras ergerzherien ha marc'hadourien europat nemet er. E 1770 ec'h embannas Breizh-Veur he gwirioù war ar vro goude dilestridigezh James Cook, met tizhet e oa bet Botany Bay gant Louis de Saint-Aloüarn en e raok hep na voe embannet an dalc'h en anv ar roue gall Loeiz XV. E 1788 e stalias Breizh-Veur un drevadenn anvet "Kembre-Nevez"' evit kas ar c'haleourien di. Kement a gresk a voe e niver ar boblañs ken e krouas ar Saozon trevadennoù roueel all a-hed an.
E 1901 e voe savet kevread Aostralia dre unanidigezh 6 trevadenn bodet dindan an anv Commonwealth of Australia (Kenglad Aostralia) staget ouzh Rouantelezh Breizh-Veur. Ur gouarnamant dibar a zo bet staliet gant ur renad-parlamant hag ur vuhez politikel demokratel. Tizhet en deus ar boblañs 20,4 milion a dud, an darn-vuiañ anezho a zo o vevañ er c'hêrioù bras, an holl anezho war an aodoù. Ar c'hêrioù pennañ a zo Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth hag Adelaide.
Banniel
*Gwelet Banniel Aostralia Banniel Aostralia a oa bet dibabet gant ur genstrivadeg aozet e 1901, hag adveret a-c'houde, e 1909. Ar steredenn vras seizh barr dindan an Union Jack ne oa nemet c'hwec'h barr en orin, a arouez ar c'hwec'h stad (Aostralia ar C'hornôg, Aostralia ar Su, Queensland, Sukembre-Nevez, Tasmania ha Victoria) hag ar seizhvet barr a arouez an tiriadoù (Tiriad an Norzh, Tiriad ar C'hêr-benn...). Ar pemp steredenn da zek eur rik a arouez Kroaz ar Su, ur steredeg eus oabl hanterzouar ar Su.
Bari
Bari a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia; pennlec'h proviñs Bari ha ranvro Puglia eo.
Emou du
An emou du a oa un evn bras ha dic'houest da nijal, Dromaius novaehollandiae minor (Dromaius ater kent) an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
An hini bihanañ (etre 100 ha 140 cm) eus an emoued e oa hag an hanter skañvoc'h eget an emoued a oa war ar c'hevandir.
Aet e vije da get e penn kentañ an en abeg d'ar chase. An emou du diwezhañ a varvas e 1822 e Jardin des plantes Pariz. Degaset e oa bet e 1804 goude ergerzhadeg Nicolas Baudin.
Annez
Bevañ a rae ar spesad e King Island, un enezenn etre Aostralia ha Tasmania.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an emou du er c'herentiad Dromaiidae (dibab a-vremañ ICO) pe Casuariidae.
Shoegaze
Shoegaze (pe shoegazing) a vez implijet evit deskrivañ ul luskad sonerezh tost eus ar sonerezh dream pop. Krouet eo bet al luskad e su ar Rouantelezh-Unanet e dibenn ar bloavezhioù 1980.
Firth of Tay
thumb|375px|Kartenn eus ar Firth of Tay ha tro-war-dro Ar Firth of Tay, Linne Tatha e gouezeleg, zo ur firth pe un aber, e Bro-Skos, etre Fife, Perth and Kinross, kêr Dundee hag Angus, hag ennañ e tegouezh ar stêr Tay.
Mo Hayder
Beatrice Clare Dunkel (2 a viz Genver 1962, Epping, Essex, Bro-Saoz - 27 a viz Gouere 2021), bet ganet Clare Damaris Bastin, a oa ur skrivagnerez saoz, Mo Hayder he anv-pluenn.
Blankenberge
Blankenberge zo ur gumun e Flandrez Belgia en arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Mo Hayder
Goude ur yaouankiz dirollet lec'h ma oa ur model noazh evit ar wask saoz hag un aktourez dindan an anv Candy Davis, ez eas da Japan da labourat da 25 bloaz. E 1998 e krogas da zedennañ an embannerien dre he romantoù polis du ha feuls o aergelc'h. He levr kentañ ha brudetañ, Birdman, gant an enseller Jack Caffery da benndudenn, a voe embannet e miz Kerzu 1999 ha berzh bras a reas diouzhtu. E 2000 e voe heuliet gant The Treatment. E 2012 e voe roet dezhi un Edgard award, ur priz lennegel stadunanat.
Firth of Tay
Un enezenn a bouez zo: Mugdrum Island.
Pontoù
Daou bont zo warnañ: an Tay Road Bridge hag an Tay Rail Bridge.
Shoegaze
Perzhioù al luskad
Krouet eo bet ar ger shoegaze gant kazetennerien ar gelaouenn sonerezh breizhveuriat Sounds, hag adimplijet ha brudet gant re New Musical Express (NME).
Dont a ra eus ar ger shoe (botez) hag eus ar verb gaze (sellout), da ober anv eus ar sonerien gitar a oa boas da chom da sellout ouzh o zroadikelloù efedoù e-pad o abadennoù. Rak diazezet eo al luskad sonerezh-se war implij ar gitar tredan gant efedoù liesseurt, dreist-holl distorsion ha fuzz. Peurliesañ e vez kuzhet ar c’han a-dreñv ur voger son, met pouezus e chom memestra ar sonenn er c’hanaouennoù shoegaze. Adalek 1991 ez eas al luskad war ziskar, pa zeuas ar sonerezh grunge eus ar Stadoù-Unanet, ha pa grogas al luskad breizhveuriat nevez anvet Britpop.
Rummad gerioù kloz
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rummad gerioù kloz (saoz: closed word class) evit komz eus ur rummad gerioù ha n'heller ket ledanaat an niver a c'herioù ennañ a-hed ar wezh.
Gerioù goullo eo ar gerioù er rummad kloz peurliesañ keit ha m'eo gerioù leun ar re er rummad digor.
Disheñvel diouzh ar gerioù all eo an estlammadelloù dre ma vezont renket a-wezhoù e-touez ar gerioù goullo daoust dezhe bezañ digor dre natur.
E-touez ar rummadoù yezhadurel pennañ renket e-touez ar rummadoù digor e kaver ar gerioù-mell, ar raganvioù, an araogennoù, ar stagelloù, ar rannigoùigoù, h.a.
Gwasg y Dref Wen
thumb|right|250px|Logo Gwasg y Dref Wen Gwasg y Dref Wen zo un ti-embann kembraek savet gant Roger Boore e 1969, deuet da vout unan eus ar re bouezusañ evit al levrioù-bugale e Kembre. Abaoe an deroù emañ e karter yr Eglwys Newydd e Caerdydd. Mibien Roger, Alun ha Gwilym Boore, eo a ra war dro an embregerezh. Dont a ra an anv 'Y Dref Wen' (ar gêr wenn) eus Canu Heledd, ur varzhoneg kembraek eus an Xvet kantved.
Limboueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo al limboueg (limbu pe yakthung pan) komzet e Nepal dreist-holl (238.088 den pe 1,37% eus ar boblañs) hag ivez en India (28.000 den e 1997).
Peder rannyezh a zo:
Gwasg y Dref Wen
500 levr zo ganto e gwerzh er mare-mañ. Levrioù kembraek ha saoznek a vez embannet, evit bugale dreist-holl, evit tud o teskiñ ar yezh ivez. Embanner levrioù Asterix ha Lom e oa er bloavezhioù 1970 ha 1980.
Prizioù
Prizioù zo bet gounezet ivez, evel gant al levr kegin Y Llyfr Rysetiau: Gwaed y Tylwyth gant Nicholas Daniels tapet gantañ Gwobr Tir na n-Og 2008.
Rutland
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Rutland. E rannbarzh Reter Midlands emañ.
Touloueg
Ur yezh dravidek eo an touloueg (tulu) komzet gant 2.000.000 a dud e Su Kanara e kornôg Karnataka (India).
Gwechall e veze skrivet ar touloueg gant ur skritur ispisial, damheñvel ouzh hini ar malayalameg. Hiziv avat e vez implijet ar skritur kannadek.
Chench a ra ar yezh o vont eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, ha div rannyezh ez eus: ar chivalleg (shivalli) komzet gant ar vrahmined hag ar choudreg (shudra) komzet gant an tud all.
Laurent Hervé
Laurent Hervé a oa ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'an 19 a viz Even 1976 e Pont-'n-Abad. E 2014 e voe graet freuz-stal gant Gwened Olimpek Klub. Laurent Hervé a asantas mont da c'hourdoner, daoust d'ar c'hlub adkregiñ ganti er seizhvet rummad. Dibabet eo bet div wech gant skipailh Breizh abaoe 2000.
Worcestershire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Worcestershire ( distagadur saoznek: pe ), Swydd Gaerwrangon e kembraeg. Lodennek e rannbarzh Kornôg Midlands eo. Worcester eo e gêr-benn.
Forest-sur-Marque
thumb|250px|right|Lec'hiadur Forest-sur-Marque e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Forest-sur-Marque a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Tchatisgarheg
Ur yezh indez-aryek eo an tchatisgarheg  (chhattisgarhi) komzet gant tro-dro da 11,5 milion a dud e en India, dreist-holl e Chhattisgarh, hag ivez e Madhya Pradesh, Orissa ha Bihar.
Ur yezh kar d'ar bagheleg ha d'an awadeg an hini eo.
Skrivet e vez gant ar skritur devanagari.
Kazh-banal boutin
Ar c'hazh-banal boutin (Genetta genetta) a zo ur bronneg hag a vev en Europa, Afrika hag er Reter-Nesañ.
Isspesadoù
Un tregont isspesad bennak a zo, met breud a zo war lod anezho. E-touez an isspesadoù-se emañ :
Annez
En Europa n'eo ket ul loen a-orin met degaset e oa bet gant ar Romaned pe gant ar Vaoured evit difenn an trevadoù, met en em c'hraet eo diouzh ar vro, ha kavet e vez e mervent ar c'hevandir betek Bro-Naoned en norzh.
Poiana
Poiana a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Bantaweg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar bantaweg (bantawa) komzet e Nepalgant tro-dro da 5.000 den evel yezh kentañ (1985) ha betek 50.000-70.000 den en holl o kontañ ar re a ra gantañ evel eil yezh.
Durham
Durham a zo ur gêr e biz Bro-Saoz, pennlec'h kontelezh Durham.
Aldus Manutius
Aldus Pius Manutius (1449/1450 – 6 a viz C'hwevrer 1515), a oa anv latinekaet Teobaldo Mannucci, anvet ivez a-wechoù Aldus Manutius kozh (Aldo Manuzio il Vecchio), abalamour d'e vab-bihan Aldus Manutius yaouank, a oa ul lenneg italian eus an Azginivelezh italian a zeuas da vout mouler, embanner hag a savas an Aldine e Venezia.
Eñ an hini a ijinas ar pik-skej, al lizherennoù stouet, al levrioù bihan izelbriz.
E vuhez
Ganet e oa e Sermoneta pe Bassiano, e Stadoù ar Pab, ur 100 km er c'hreisteiz da Roma, da vare an Azginivelezh italian. Pinvidik e oa e dud ha skoliet e voe evel ul lenneg. Kaset e voe da studiañ latin da Roma gant Gasparino da Verona, ha gregach da Ferrara gant Guarino da Verona. E 1482 ez eas da chom da Mirandola gant e gamarad kozh Giovanni Pico della Mirandola, ul lenneg pinvidik-mor. Eno e chomas daou vloaz da studiañ al lennegezh c'hresianek.
A-raok da b-Pico mont da Firenze e kavas d'e vignon Manutius ul labour a gelenner d'e nized Alberto ha Lionello Pio, priñsed Carpi. Alberto Pio a arc'hantas Manutius evit sevel e stal-voulañ hag a roas douaroù dezhañ e Carpi. Dont a reas da vout kelenner e tiegezhioù duged italian an amzer.
Embann oberennoù klasel
Mennet e oa Manutius da herzel ouzh al lennegezh kozh da vont da get dre voulañ ar pennoberennoù e gregach ha latin.
Menezalban
Menezalban (Montauban-de-Bretagne e galleg) zo ur gumun e Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Menezalban eo.
Aldus Manutius
Progetto Manuzio
Kemeret eo bet anv Manutius evit ar Progetto Manuzio, ur raktres italian kar d'ar Project Gutenberg.
Tchintangeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo an tchintangeg (chhintang pe teli) komzet gant nebeutoc'h evit 100 den (1991) e Nepal.
Merchtem
Merchtem a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Warwickshire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Warwickshire, er rannbarzh Kornôg Midlands, ha kêr Warwick eo ar pennlec'h anezhi.
Drezi e red ar stêr anvet Avon Warwickshire hag a dremen dre Stratford-upon-Avon, kêr c'henidik ar barzh meur William Shakespeare. A-orin eus Newbold Revel e Warwickshire ivez e oa Thomas Malory (c. 1416-1471), aozer Le Morte d'Arthur, hervez an darn vrasañ eus an helenneien.
Malayalameg
Ur yezh dravidek eo ar malayalameg (മലയാളം malayalam) komzet gant tro-dro da 30 milion a dud e Kerala e su India.
Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo.
Tost-tre eo ar yezh hag ivez skritur ar malayalameg da re an tamileg.
Yael Naim
thumb|right|Yael Naim e [[Kraozon, 2011.]] Ganet eo Yael Naim ( יעל נעים en hebraeg) e Bro-C'hall e Pariz e 1978. Pa oa 4 bloaz, ez eo aet, asambles gant he c'herent yuzev eus Tunizia, d'en em staliañ en Israel e Ramat Ha-Sharon, e-lec'h m' he deus tremenet he bugaleaj. E-pad ar mare-se e tiwan enni un entan evit ar sonerezh klasel, ha neuze eo en em lakaet d'ar piano e-pad 10 vloaz e skol-veur ar sonerezh, ha diwezhatoc'h evit ar pop, ar jazz, hag ar folk. E-pad he servij soudard he deus krouet ur strollad anvet « The Anti Collision », asambles gant piv he deus ergerzhet kleuboù Israeliz.
E 2000, e distroas da Vro-C'hall evit un « abadenn karitez ». Taolet e vez pled anezhi gant ur merour eus ti EMI ha sinet he deus ur c'hevrat goude evit he fladenn gentañ. Embannet eo bet e 2001, dindan an anv-leurenn Yael, n'eo ket deuet a-benn da zesachañ an arvesterien. Un tamm goude e voe galvet gant Elie Chouraqui, hag a ginnigas dezhi c'hoari Miriam e-barzh ar gomedienn-sonet « Les Dix Commandements », « Dek lezenn Doue ». Ezel e vo eus ar strollad-mañ e-pad 2 vloaz hanter.
E 2004, e kemeras perzh er gomedien-sonet « Spartacus le Gladiateur » savet gant Elie Chouraqui. Ar memes bloavezh, e reas anaoudegezh gant David Donatien ha kregiñ a reas da labourat gantañ war ur bladenn nevez. Ar c'henlabour-se a echuas gant ur bladenn nevez, a zo bet embannet e Bro-C'hall d'an 22 a viz Here 2007 gant label « Tôt ou tard », ha diwezhatoc'h e-barzh 18 bro all. Kroget he deus da ganañ e Bro-C'hall e 2008. E 2008, ez eo bet implijet ar ganaouenn « New Soul » gant embregerezh Apple Inc. evit e vruderezh. Dont a ra da vezañ anavezet-kenañ ha klevet e vez en « Top 10 ».
Ar memes bloavezh, e c'hounezas priz ar bladenn "sonerezhioù ar bed" gwellañ er « Victoires de la Musique ». E 2011 ha 2014 ez eas ganti priz ar ganerez wellañ er memes kenstrivadeg.
Ger leun
E yezhoniezh e vez implijet an termen ger leun (saozneg: content word pe lexical word) evit komz eus gerioù gante ur ster dreze o-unan.
Gerioù gante ur perzh yezhadurel kentoc'h evit ur ster resis a reer oute gerioù goullo (saoz. function words), da skouer Araogennoù, Raganvioù, Stagelloù, gerioù-mell ha rannoùigoù.
Ur rummad gerioù digor eo hini ar gerioù leun, da lâret eo e c'hell bezañ krouet pe amprestet diwar yezhoù all nevezc'herioù a bep seurt a-hed an amzer, keit ha m'eo kloz rummad ar gerioù goullo, da lâret eo ne vez ket krouet gerioù goullo nevez.
A-wezhioù e vez renket an estlammadelloù e-touez ar gerioù goullo daoust ma'z eus ur rummad digor anezhe.
Ouzhpenn an diforc'hioù e-keñver ar ster hag o mont en-dro e framm yezhadurel ur yezh e c'hell ar gerioù goullo ivez en em zerc'hel en un doare disheñvel diouzh ar gerioù leun e-keñver o ferzhioù fonologel, da skouer e saozneg n'eus nemet ar gerioù goullo a c'hell kregiñ gant ar son kensonennel [ð].
Setu ur roll eus ar rummadoù yezhadurel pennañ renket dre voas evel gerioù leun:
Tchouloungeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo an tchouloungeg (chhulung) komzet gant nebeutoc'h evit 1.000 den (1991) e Nepal.
Adaoz
An adaoz zo un doare da adkemer an traezennoù hag ar mekanikoù bet implijet a-benn addegas an danvezioù ma vezont graet ganto en ur ober produioù nevez. Da skouer eo posupl ober pakadoù boutailh nevez gant reoù adaozet.
An adaoz en deus daou zilerc'h ekologel bras : bihanaat mas al lastez ha gwareziñ ar peadra naturel. Doareoù zo a zo aes ha marc'had-mat ; er c'hontrol, avat, doareoù all zo diaes, hag ouzhpenn-se ker-ruz. Abaoe ar bloavezhioù 1970 eo bet a-bouez tre an adaoz evit ekonomiezh ar broioù diorret. 200px '' Seizenn Möbius eo al logo bedel a vez displeget war an danvezioù adaozus abaoe 1970''
Abaoe Oadvezh an arem
An adaoz zo bet implijet abaoe Oadvezh an arem d'an nebeutañ. Er mare-se e veze adteuzet an traoù en houarn bet implijet. Posupl e oa adtapout an houarn-se evit ober traoù nevez (evel binviji, armoù, h.a...). An holl sevenadurioù a dalc'he da adaozañ kazimant pep tra gant ma vije bet graet gant produioù naturel. Da skouer, ar paperioù kozh a veze dastumet evit ober toaz paper. O cheñch emañ an adaoz, avat. Teknikoù nevez zo bremañ setu eo aesoc'h adaozañ muioc'h a zanvezioù.
Oad modern
Er bloavezhioù 1970 eo bet kaset an adaoz war-raok gant dalc'hidi difenn an Douar. Krouet o deus al logo a vez implijet bremañ evit merkañ ar produioù da adaozañ (daou vir gwer en ur c'helc'h). War-raok ez a an adaoz : en em voazañ a ra an holl d'an dikedenn "produioù da adaozañ". Emañ bed an ijinerezh o klask teknologiezhioù evit mont war-raok. Da skouer e 2006 ez eus bet staliet ur sistem gant ar broioù diorroet evit gwerzhañ an tredan produet gant an adaoz. Ur gudenn 'zo er broioù o tiorren peogwir n'o deus ket an hevelep teknologiezhioù evit adaozañ al lastez. Hep ur sistem mat e teuio an Douar da vezañ ur boubellenn vras a-benn nebeut.
Hiziv an deiz emañ an holl kreizennoù adaoz evezhiet hervez lezennoù strizh Europa. An danvezioù an aesañ da adaozañ eo ar gwer, ar plastik hag ar c'hartoñs.
An aozadur dre chadennoù adaozañ
Ur wezh dibabet e vez prenet al lastez gant embregerezhioù treuzfurmiñ. Lakaet e vez pep doare lastez en ur chadenn difer : pep seurt lastez en deus e chadenn hag a heulio un hent disheñvel. An traoù a vez stanket er chadenn evel lastez hag a zeu er-maez evel danvez prest da vezañ implijet.
Ar c'henwerzh
Ur wezh stummet e teu ar produioù echuet er-maez eus an adaoz, implijet e vezont evit ober produioù nevez. E fin o buhez e vezont adaozet c'hoazh... Setu n'eus fin ebet !
An dour
Hiziv an deiz n'eo ket posupl bevañ hep dour ha kalz a vez dispignet tro-dro d'ar bed. Met an dour zo harzet, avat. Er broioù diorroet-kenañ e vez adaozet an dour hag ul lodenn eus an dour-se a vez evet. Evit adaozañ an dour eo ret kaout frammoù hag aozadurioù ponner. Alies eo embregerezhioù arbennik a ra war-dro an dour.
Hiziv an deiz eo deuet pouezus-tre an adaoz ken eo ur gennad greantel en e benn.
Ouzhpenn eo posupl sikour an dud ampechet en ur zalc'her an tafoù bier hag ar boutailhoù plastik : gant an danvez-se eo posupl ober kadorioù-ruilh, n'eo ket diaes hag efedus eo.
E Breizh
Ijinerezh an houarn en deus bet ur pouez bras ekonomiezh Breizh gwechall. Pinvidik en houarn ha gant kalz a goadegoù ivez e oa dija an Arvorig un douar houarnel a-raok an Oad kristen.
Ray Barretto
Raymundo "Ray" Barretto Pagán, lesanvet "Roue an Dornioù Kalet" (29 Ebrel, 1929 – 17 C'hwevrer, 2006), bet ganet e New York, a oa ur soner jazz a orin eus Puerto Rico. Anavezet eo evel tad-kozh al Latin jazz. Bet eo an Hispanad kentañ oc'h enrollañ un ton latino deuet da vezañ un "hit".
E deroù ar bloavezhioù 20 eo e kuitaas tud Ray Baretto Puerto Rico evit mont da glask ur vuhez dereatoc'h. En em staliañ a rejont e New York. Eno e voe desavet Ray e ghetto tud paour an Harlem spagnol (Spanish Harlem) hag er Bronx. Abred-tre e voe levezonet gant karantez e vamm ouzh ar sonerezh ha gant jazz ha swing sonerien evel Duke Ellington, Benny Goodman ha Count Basie.
1725
Diwar-benn bloavezh 1725 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1725
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1725
Ray Barretto
E 1949, ur wech disoudardet e krogas Barretto da ober tro ar c'hleuboù hag e kemeras perzh en abadennoù jam ma pleustras enno war e zoare da seniñ gant congas. Kavout a reas e labour kentañ e Combo Latin Jazz Eddie Bonnemere.
Diwezhatoc'hik c'hoazh ez eas Barretto da seniñ gant Jose Curbelo hag e kemeras lec'h Mongo Santamaría e laz-seniñ Tito Puente ; pevar bloaz e chomo ganto. Diorren a reas Baretto un doare-seniñ dezhañ e-unan da c'hoari gant congas ha buan e voe klask war e lerc'h gant luskerien strolladoù jazz all. Abalamour da levezon Baretto eo e krogas neuze tosennerien latino da seniñ alies e strolladoù jazz. D'ar mare-se e kemeras perzh ivez en enrolladennoù studio evit sonerezhioù "rhythm and blues" evel re Garland, Gene Ammons hag, e-pad ur pennadig amzer, Herbie Mann.
E 1960 e sone Barretto evit ar stalioù Prestige, Blue Note, ha Riverside. Deuet e oa New York da vezañ kreiz ar sonerezh latino er Stadoù-Unanet. Diouzh ar c'hiz e oa doare ar "charanga" er sonerezh latino d'an ampoent.
E 1961 edo an ti-pladennoù Riverside e soñj da stagañ da werzhañ sonerezh latino. Emglev a reont gant Barretto, hag eñ da aozañ evito ur strollad "charanga". "Pachanga with Barreto" eo a voe ar bladenn gentañ eus an div a voe enrollet Barretto ganto. Drouklaouen e voe gant an disoc'h ma tivizas cheñch ti-pladennoù evit kemer hentoù nevez.
Mont a reas da labourat evit ar stal Tico neuze ha berzh a reas evit ar wech kentañ e 1963 gant e don, "El Watusi", anezhi ar ganaouenn latino kentañ o tont da vezañ renablet en "hit-parade" "Billboard" er Stadoù-Unanet. Goude meur a bladenn gant Tico e sinas Barretto gant an ti-pladennoù UA, spi ennañ da vezañ skignet gwelloc'h. Ganto e reas produadurioù evel "Ray Barretto Señor 007". Dipitet gant an diouer a efedusted war ar marc'had ez eas da sinañ e 1967 gant ar stal pladennoù Fania nevez savet. Enrollañ a reas "Acid" evito, anezhañ un taol-esae a gej-mej rhythm and blues gant sonerezh latino. Sachañ a ra muioc'h-mui evezh ar selaouerien latino.
Gant Fania e stagas Barretto gant ar salsada vat. War un dro e kemeras perzh en enrolladennoù gant Anglsaksoned brudet evel Cal Tjader, Average White Band, The Rolling Stones ha Bee Gees (war Wind of Change), e-touesk tud all. Adalek 1968 e voe unan eus izili ar Fania All-Stars, ha dont a reas da vezañ ur arzour bras eus ar sonerezh trovanel gant pladennoù evel "The Message", "Power" hag "Indestructible". E 1973 ez eas e sonerien da stummañ Tipica 73. E gwir, unan eus e donioù a reas berzh d'ar mare-se e oa "Barreto". Evit hennezh eo e voe rakdibabet e anv evit ar Grammy Award e 1975
E-pad ar bloavezhioù-se ez eus tremenet kanerien vrudet dre e strollad evel Adalberto Santiago, Tito Allen, Rubén Blades,Tito Gómez ha Ray de la La Paz. Sonerien ampart zo en e laz-seniñ ivez evel timbalero Orestes Vilató, ar gourrebedour Andy González, ar pianoour Oscar Hernández, an timbalerour Ralph Irizarry hag an drompilherien Robert Rodriguez ha René López.
N'eo ket bet ken skedus steredenn Barretto a-hed ar bloavezhioù 1980. Koulskoude e oa bet anvet er Grammy adarre abalamour d'e "Ritmo de la Vida". A-benn ar fin ez eas ar Grammy gantañ e 1990 evit ar bladenn "Ritmo en el Corazon" (Lusk er galon), a laka war wel mouezh Celia Cruz. E 1999, e oa skrivet Barretto en "International Latin Music Hall of Fame".
E-pad ar bloavezhioù 1990 en deus kendalc'het Ray Barretto gant e hent etre an daou sonerezh a blije dezhañ kement : al latin jazz hag ar salsa - pladennoù eus an daou seurt en deus enrollet c'hoazh.
E New York en deus bet bevet Baretto har ur produour sonerezh oberiant eo bet. Bet eo ivez lusker ur strollad en deus graet sonadegoù er Stadoù-Unanet, Europa, Israel ha Latinamerika. Marvet eo Baretto d'ar 17 C'hwevrer 2006 en ospital skol-veur Hackensack (New Jersey) diwar kudennoù yec'hed liesseurt da-heul oberatadennoù eus ar galon. 77 vloaz e oa.
Philippe Billy
Philippe Billy a zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'an 13 a viz Genver 1982 e Naoned. Dibabet eo bet div wech gant skipailh Breizh abaoe 2008. Difenner eo e Stade Lavallois.
Bual
Ar bualed zo bronneged daskirier e kerentiad an ejeneged.
Diego López de Zúñiga y Velasco
thumb|right|260px|Diego López de Zúñiga y Velasco, besroue Perou
Diego López de Zúñiga y Velasco, (~1510-1564, Lima, Perou), a voe gouarnour Galiza a-raok mont da vesroue da Berou.
Brugge
Brugge (Bruges e galleg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia. Pennlec'h Arondisamant Brugge ha proviñs Kornôg-Flandrez eo.
Morieg
<HR noShade>
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor oa Morieg.
Tezenn
Meur a ster a ya gant tezenn, ur ger tennet eus ar galleg diwar ar gresianeg θέσις (thesis), da lâret eo ar pezh a vez kinniget evel bezañ ur mennozh pe un hollad mennozhioù arguzennet mui pe vui.
Kinnig ur mennozh arguzennet (e tachennoù an Istor hag ar Brederouriezh
Un istorour pe ur prederour pe urskiantour a sav mennozhioù, arguzennoù, martezeadennoù a laka war wel dre ar skrid pe dre ar gomz. Evel-se e c'hell e genvreudeur dibouezañ e dezennoù, ober burutelladennoù pe gas muioc'h a zour da vilin ar c'hinniger. Un dezenn war ur c'hraf a dlee bezañ berr a-walc'h.
Un destenn hir a-walc'h evit prouin e varregezh er skol-veur
E Bro-C'hall eo an dezenn ul labour dre skrid hir a dlee bezañ kinniget d'ur juri evit tapout ur saviad er skol-veurioù pe er skolioù-uhel. An dezenn evit tapout an doktorelezh a zo an hini anavezetañ. Div rumm tezennoù ar skol-veur a zo : tezennoù evit doktorelezh an trede sikl ha tezennoù evit an doktorelezh-stad. Er Skol ar C'hartaoù e vez savet ha soutenet tezennoù gant ar studierien evit tapout diplom ar C'hartaoù. E broioù zo e vez graet gan ar ger thesis ha gerioù nes evit labourioù skolveuriek peurheñvel zo, met graet e vez ivez gant dissertation ha gerioù nes e SUA da skouer.
Liammoù diavaez
Tieteellisten yliopistotutkintojen opinnäytetyöt
Tchoukweg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo an tchoukweg (chukwa pe pohing) komzet gant nebeutoc'h evit 1.000 den (1991) e Nepal.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Max Planck
Gwelet e vez evel diazezer al loc'honiezh pementadel, hag e 1918 e voe deroet Priz Nobel ar Fizik dezhañ.
Andorra
Priñselezh Andorra (katalaneg : Principat d'Andorra, galleg : Principauté d'Andorre, spagnoleg : Principado de Andorra) zo ur briñselezh vihan e mervent Europa. E menezioù Pireneoù emañ lec'hiet etre Frañs ha Spagn. Ur vro zigenvez e oa gwechall met deuet eo da vezañ ur vro binvidik bremañ a-drugarez d'an touristerezh ha d'he statud baradoz kemedel.
Anv
Meur orin zo bet kinniget d'an anv Andorra, a zo testeniekaet abaoe ar bloaz 839, ar re bennañ o vezañ : eus an navarraeg andurrial, "strouezheg" ; eus an euskareg ama "dek" + iturri "mammenn".
Istor
Hervez an hengoun eo Karl Veur a roas ur garta da annezidi Andorra evit o zrugarekaat da vezañ kemeret perzh er brezel a-enep an Arabed. Pennaotrouniezh ar rannvro a dremenas da gonted Urgell ha, goude se, da eskob Urgell. Er kantved e voe un tabut etrezañ ha konted Fois.
Diskoulmet e voe ar rendael e 1278 gant sinadur ur pareaj. Divizet e voe e vefe rannet pennaotrouniezh Andorra etre kont Fois hag eskob La Seu d'Urgell e Katalonia (a oa un darn eus rouantelezh Aragon d'an ampoent). He zachenn hag he stumm poltikel a-vremañ a roas an emglev-se e d'ar briñselezh vihan.
Titl kenbriñs a dremenas da rouaned Navarra. Pa'z eas Herri IV da roue Frañs e kemeras ur gourc'hemenn a savas roue Frañs hag eskob Ugell da genbriñsed Andorra.
Etre 1812 ha 1813 e stagas an Impalaeriezh c'hall Katalonia outi, ha rannet etre pevar departamant. Staget e voe Andorra ivez ha d'un darn eus bann Puigcerdà (departamant Segre) ez eas.
E 1933 e talc'has Frañs ar vro abalamour da drubuilhoù sokial a-raok an dilennadegoù. D'an 12 a viz Gouere 1934 e voe dilennet da diern Andorra ur c'hantread, Boris Skossyreff e anv. Disklêriañ a reas ar brezel ouzh eskob Urgell. Serret e voe gant ar Spagnoled ha kaset kuit da Vro-C'hall. Etre 1936 ha 1940 e lakaas Frañs un detachamant en Andorra d'he gwareziñ ouzh efedoù ar Brezel Spagn. Tizhout a reas soudarded Franco harzoù ar vro e fin ar brezel met n'antrejont ket enni.
A-drugarez d'he lec'hiadur e chomas Andorra er-maez eus darvoudoù bras istor Europa ha nebeut a liammoù he devoa gant broioù arall estreget Frañs ha Spagn. Goude ar brezel diwezhañ eo torret he digenvezded gant kresk greanterzeh an touristerezh ha gwelladennoù an treuzdougoù hag an darempredoù. Arnevesaet he deus he frammadur politikel e 1993 ha en hevelep bloaz ez eas da ezelez eus ar Broadoù Unanet.
Politikerezh
Un demokratelezh parlamantel a zo eus Andorra abaoe 1993. Ar genbriñsed eo ar pennoù-stad met gant ar ministr kentañ hag ar gouarnamant emañ ar galloud-ober. Gant ar c'huzul meur hag ar gouarnamant asambles emañ ar galloud-lezenniñ. Evit 4 bloavezh e vez dilennet ar gannaded. Dizalc’h eo ar justis met choazet e vez ar varnerien gant ar genbriñsed c'hoazh.
N’eus arme ebet gant Andorra. Gant Frañs ha Spagn eo gwarezet he frankiz.
Un emsav disrannañ ez eus e Pas de la Casa.
Douaroniezh
Dindan venezioù emañ an darn vrasañ eus tachenn Andorra. An uhelder krenn a dap 1 996 m. Al lec'h uhelañ eo ar Coma Pedrosa (2 946 m). Ar boblañs a vev e teir zraoñienn dreist-holl, avat. Ar re-mañ a ya d’ober un draoñienn hepken e-kichen Valira, war-du harzoù Spagn. Al lec'h izelañ a zo 870 m a-us da live ar mor.
Hinad Andorra a zo heñvel ouzh hini ar broioù nes met yenoc'h eo abalamour d'an uhelder. Erc'h a vez ingal e-pad ar goañv ha klouaroc'h e vez e-pad an hañv.
Armerzh
Degas a ra an touristerezh 80% leve Andorra. War-dro 9 milion a dud a zeu weladenniñ ar vro bep bloaz. Sachet e vezont gant ar prizioù izel — n'eus ket tailhoù war an gwerzhioù — an hinad hag ar gweledvaoù. War zigresk emañ lañs an touristerezh, avat, abaoe m'o deus digoret Frañs ha Spagn o harzoù ha torret ar gwirioù maltouterezh.
Ur baradoz-tailhoù a zo eus Andorra ha pouezus-kenañ evit hec'h armerzh eo tachenn ar bank.
N’eus nemet 2 % eus an douareier a c'heller tiekaat hepken hag an darn vrasañ eus ar boued a rank bezañ emporzhiet. An nebeud kouerien eus ar vro a sav deñved dreist-holl hag an greanterzh nemetañ eo ar fardiñ sigaretennoù ha meurbl.
N'eo ket Andorra un ezelez wir eus an Unaniezh Europa met un darempred ispisial he deus ganti. War renk un ezelez wir emañ evit ar produioù oberiataet (gwir maltouterezh ebet) met un nann-ezelez eo evit produioù an douar. N’eus moneiz ebet gant Andorra hag ober a ra gant hini hec'h amezeien. A-raok 1999 ec'h implije al lur gall hag ar peseta spagnol, abaoe e ra gant an euro. Er c'hontrol eus broioù european bihan all n'he deus ket gwir Andorra da gognañ pezhioù. Emañ avat o varc’hata evit kaout aotre d’ober.
Demografiezh
Ur vinorelezh en o bro eo deuet an Andoraned da vezañ. N’eus nemet 33 % eus an annezidi a-gement a zo dezho ar vroadelezh andorran. Ar strollad brasañ eus an embroidi eo ar Spagnoled (49 %), ar Frañsizien (7 %) hag tud eus Portugal.
Poblañs Andorra a dape 71 201 a annezidi e miz Gouere 2006.
Sevenadur
Yezh ofisiel ar vro eo ar c'hatalaneg, yezh rannvro emren Katalonia a zo he sevenadur tost-tost da hini Andorra. Komz a reer spagnoleg, portugaleg ha galleg ivez. Ar relijion bennañ eo an hini gatolik.
Daou skrivagner brudet e Katalonia a zo bet ganet en Andorra : Michèle Gazier ha Ramon Villeró. E Sant Julià de Lòria e tañser contrapàs ha marratxa na vez kavet nemet en Andorra. Ar sonerezh hengounel a zo doare Katalonia dreist-holl.
Arondisamant Neufchâteau (Belgia)
Arondisamant Neufchâteau a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
Istor
Arondisamant Neufchâteau a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall ar Forêts a oa bet savet e Belgia e 1795, ha pevar arondisamant ennañ.
Viverra
Viverra a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 4 spesad siveted eus India ha gevred Azia.
351
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
Staffordshire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Staffordshire. Lodennek e rannbarzh Kornôg Midlands eo. Stafford eo e benngêr.
Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo Stoke-on-Trent (9), deuet da vezañ Amaezherezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh amezhel, daoust dezhi chom er gontelezh lidel
Meohangeg ar reter
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo meohangeg ar reter (newang) komzet e Nepal.
Teir rannyezh zo :
Ur yezh damvarv an hini eo
Asameg
Ur yezh indez-aryek eo an asameg (অসমীয়া ôsômīyā) komzet gant tro-dro da 20 milion people a dud e Asam e biz India e-lech m'emañ ar yezh ofisiel. Komzet e vez ivez e lec'hioù zo eus Arunachal Pradesh hag ivez e Bhoutan ha Bangladesh.
Skrivet e vez gant ar skritur banglaek gant un nebeud kemmoù.
Peder rannyezh pennañ zo:
Gwern-Porc'hoed
Gwern-Porc'hoed a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec’h Kanton Gwern-Porc'hoed eo.
Sivet bihan India
Sivet bihan India (Viverricula indica) a zo ur bronneg hag a vev e su ha gevred India. Ar spesad nemetañ eo er genad Viverricula.
Monterrei
Monterrei (pe Monterrey e kastilhaneg) zo ur gumun e kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.
Julien Lachuer
Julien Lachuer a oa ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 15 a viz Du 1976 e Saint-Maur-des-Fossés (Val-de-Marne). Diwaller a oa pa oa c'hoarier ha gourdoner diwallerien Stad Brest 29 eo abaoe 2010. A-drugarez d'o orinoù breizhat eo bet dibabet Julien hag e vreur Yann gant skipailh Breizh e 2008.