cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dom Robert
Kenlabourat a reas gant an ti-seiz Ducharne e Lyon hag an tiez-pallenerezh Tabard ha Goubely e Le Buçon. Brodet e vez pallennoù diwar e dresadennoù gant Ti Le Minor.
Syrmaticus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl.
Cinclodes
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, un isspesad warn-ugent dezho en holl.
Discours de la Lanterne aux Parisiens
Discours de la Lanterne aux Parisiens a oa bet ul levrig skrivet gant Camille Desmoulins hag embannet d'ar 15 a viz Gwengolo 1789. La France libre hag e flemmskridoù all o devoa degaset brud da Camille Desmoulins betek tizhout pennoù an Dispac'h gall a zegemeras anezhañ. C'hoantaet en devoa muioc'h c'hoazh, bezañ degemeret ha brudet gant ar bobl. Setu perak e voe boulc'het al labour war "ar brezegenn d'al letern d'ar barizianiz" . Ar flemmskrid-se a oa bet e-touez kentañ skridoù Camille Desmoulins. A-raok ar skrid brudet-se Desmoulins hag ar re all niverus a voe, e oa ur c'hazetenner dianav.
Menneg
Ar flemmskrid a oa gant ar pal da zisplegañ obererezhioù reveulzier an hañv 1789. Klasket e voe gant an aozour reizhabegiñ an darvoudoù feuls, dreist-holl lazhadegoù tud an noblañs gant ar bobl. Hervez an aozour e oa un dra vat gwelet krougañ enebourien ar Reveulzi ouzh al leternioù gant ar bobl. Camille Desmoulins en em lesanve e-unan « prokulor meur al letern »
Denis (Maupassant)
Denis  zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883.
Goubrenerezh
Ar goubrenerezh a zo ur rummad oberezhioù dizonestiz a c'hell bezañ lakaet evel felladennoù pe dorfedoù gant justizoù ar Stadoù. Gant un den pe un aozadur eo graet dre gammarver an aotrouniezh evit desachañ gounidoù dilañvas pe galloudoù divoder. E rummad ar goubrenerezh e kaver : ar paeañ gwinioù-marc'had, ar goubrenadur gouzañvat hag ar bogoderezh. Ne vez ket an holl eus an oberezhioù-se difennet e bro-mañ-bro. Komzet e vez ar goubrenerezh politikel pa vez lakaet e pleustr gant un den e karg ur gefridi ofisiel, uhel pe izel renk gantañ. A-zevri e vez kavet ar goubrenerezh e Stadoù miarc'hwelel, pa vez anv eus al laerelezh, an nemeurveliezh (oligarc'hiezh), ar Stad mafiaek pe drammek.
Dioskorides
Dioskorides (Πεδάνιος Διοσκορίδης Pedanios Dioskoridês e gregach), ganet etre ar bloazioù 20 ha 40 en Anazarbe en Kilikia ha marvet war-dro 90, a oa ur medisin ha louzaouer gresian. Un andon a ouiziegezh eo bet e oberenn e-pad 1500 bloaz diwar-benn al louzoù. Skrivet en deus Peri hulês iatrikês (Περὶ ὕλης ἰατρικῆς), « diwar-benn an materi medisinel », savet en gregach mnemet anavezetoc'h eo e anv latin, De Materia Medica. anavezet e oa dre an troidigezhioù en latin, arabeg, perseg ha yezhou europeat zo.
Ploiești
Ploiești (distaget [] e roumaneg) zo ur gêr vras eus Roumania. Emañ en hanternoz da Vukarest, un hanter-kant kilometr bennak diouzh ar gêr-se. Ur c'hroashent a bouez eo Ploiești, etre Bukarest, Transilvania ha Moldavia. Ur greizenn c'hreantel vras eo ivez : eno e oa bet digoret ar burerezh tireoul vras kentañ er bed, e 1856-1857.
Eil brezel-bed
Implijet e veze tireoul Ploiești gant Alamagn. Bombezet e voe ar burerezh meur a wezh gant an USAAF,. Kemeret e voe gant al Lu Ruz e miz Eost 1944.
Poblañs
Da vare niveradeg 2011 e oa 201,226 a dud o chom e Ploiești ha gant se e oa an navvet kêr vrasañ e Roumania.
Rejet-de-Beaulieu
Rejet-de-Beaulieu a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Rejet-de-Beaulieu Communal Cemetery
Implijet e voe bered ar gumun adalek an 9 a viz Here betek 19 a viz Du 1918. An darn vrasañ eus ar soudarded beziet enni a oa eus an unanadoù a gemeras perzh en emgann evit treuziñ ar ganol d'ar 4 a viz Du 1918: ar 2nd Battalion Royal Sussex Regiment hag ar 409th Field Company Royal Engineers eus ar Rouantelezh-Unanet hag ar 1st Australian Tunneling Company eus lu Aostralia .
Opi (Abruzzo)
Opi  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Maing
Maing zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Roll livadurioù Gainsborough
Er pennad-mañ e tiskouezer livadurioù gant Thomas Gainsborough.
Tetrao
Tetrao a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ skilgegi.
Spesadoù
Darn eus an evned a oa a-raok er genad-mañ a zo lakaet bremañ er genad Lyrurus.
La Joie de lire
La Joie de Lire zo un ti-embann e Jeneva, e Suis, krouet e 1987 evit embann levrioù gallek evit ar yaouankiz.
En 1937 e oa bet digoret ul levrdi la joie de lire gant Paul Robert, unan eus al levrdioù kentañ en Europa evit ar yaouankiz.
En 1981 e oa erruet Francine Bouchet e penn al levrdi ha krog e oa d'aozañ obererezh evit ar vugale. Ur priz "Enfantaisie" a voe krouet en 1987 hag er bloaz-se en-eeun e voe krouet an ti-embann "La Joie de lire". En 1991 e voe serret ar stal tra ma kendalc'h al labour embann.
Kalz oberoù a vez troet eus yezhoù all, evel re Mariasun Landa.
Dug Beaufort
Dug Beaufort zo un titl zo bet douget gant noblañsed
American Broadcasting Company
An American Broadcasting Company, berraet en ABC, a zo ur chadenn skinwel genwerzhel stadunanat kement hag ur rouedad skinwel perc'hennet gant an Disney–ABC Television Group, ul lodenn eus an Disney Media Networks suj d'ar Walt Disney Company. Lec'h pennañ ar rouedad a vez kavet e Columbus Avenue ha kornôg ar 66th Street e Manhattan, New York. Kavet e vez burevioù meur all pe lec'hioù produiñ e kêr New York City, met ivez e Los Angeles pe Burbank, e Kalifornia.
Dupuy
Dupuy zo un anv-tiegezh okitanek gallekaet.
Scheuer
Scheuer zo un anv-tiegezh alamanek.
Alexander Dubček
Alexander Dubček (Uhrovec 1921 - Praha 1992) a oa ur politiker eus Tchekoslovakia a voe pennsekretour Strollad Komunour Tchekoslovakia e 1968-1969. D’ar mare-se, pa oa e penn Tchekoslovakia, e klaskas lakaat ar renad komunour da gemm, e-pad ur prantad a reer Nevez-amzer Praha anezhañ.
Dug Beaufort (Bro-Saoz)
Dug Beaufort zo un titl saoz krouet gant ar roue Charlez II en 1682 evit Henri Somerset, 3de markiz Worcester,
Alexander Dubček
E yaouankiz
Ganet e voe d’ar 27 a viz Du 1921 e kêr Uhrovec, a zo bremañ e Slovakia met a oa neuze e Tchekoslovakia. Pa voe tri bloaz ez eas e dud d’an Unvaniezh Soviedel, dre m’o doa c’hoant da zegas o lod da sevel ar sokialouriezh ha dre ma oa diaes kavout labour e Tchekoslovakia da neuze. E 1938 e tistroas ar familh d’o bro avat.
Capitignano
Capitignano  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Alexander Dubček
E yaouankiz
E-pad an Eil Brezel-bed ez eas Alexander Dubček e-barzh ar rezistañs komunour da stourm ouzh an Nazied hag ouzh ar Stad Slovak a-du ganto, renet gant Jozef Tiso. E miz Eost 1944 e kemeras perzh Dubček en emgannoù Emsavadeg Vroadel Slovakia ha gloazet e voe.
E 1949 e voe anvet da sekretour ar strollad komunour evit rannvro Trenčín hag e 1951 e oa ezel eus poellgor kreiz Strollad Komunour Tchekoslovakia ha kannad er parlamant. Studioù a reas e skol uhel poellgor kreiz ar strollad komunour ha kaset e voe da Voskov da beurechuiñ e studioù skiantoù politikel, etre 1955 ha 1958 ; eno e reas anaoudegezh gant Mikhail Gorbatchev.
Gwyddgrug
Gwyddgrug zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre, hanter-hent etre Caerfyrddin ha Llanbedr Pont Steffan. Emañ e-barzh kumuniezh Llanfihangel-ar-Arth.
Alexander Dubček
E yaouankiz
E miz Mae 1963 e voe anvet Dubček da bennsekretour Strollad Komunour Slovakia hag e miz Genver 1968 ez eas da bennsekretour Strollad Komunour Tchekoslovakia, e-lec’h Antonín Novotný.
Jacques Villeglé
Jacques, Marie, Bertrand, Mahé de La Villeglé, berranvet Jacques Villeglé, bet ganet d'ar 27 a viz Meurzh 1926 e Kemper ha marvet d’ar, a oa un arzour breizhat, ur skritellour eus strollad Ar Realourien Nevez.
Alexander Dubček
Nevez-amzer Praha
Dindan renerezh Dubček e oa emdroet Slovakia un tammig er bloavezhioù 1960 : muioc’hig a frankiz a oa da ezteurel mennozhioù disheñvel, lidet e veze emsav broadel Slovakia, muioc’h-mui e veze lennet Kultúrny život, kazetenn sizhuniek Unaniezh Skrivagnerien Slovakia, enni soñjoù disheñvel diouzh re ar strollad komunour.
SNES
SNES a zo un teskanv:
Alexander Dubček
Nevez-amzer Praha
Evel rener Strollad Komunour Tchekoslovakia (KSČ) e klaskas Dubček, e 1968, demokratekaat ar vro, en un argerzh hag a reer Nevez-amzer Praha anezhañ. Adalek miz Genver, er bloavezh-se, e kinnigas degas muioc’h a zemokratelezh er Stad hag er Strollad, ha digeriñ ar vro war-zu broioù ar C'hornôg. Eus kement-se e veze graet ar sokialouriezh gant ur fas denel. Met lakaet e voe un harz d’an emdroadur-se gant armeoù an Unvaniezh Soviedel ha broioù all Emglev Varsovia, a aloubas Tchekoslovakia e miz Eost 1968. Dubček ha pemp ezel all eus renerezh ar Strollad Komunour a voe harzet gant ar polis soviedel ha kaset da Voskov a-raok bezañ adkaset da Braha ur sizhun goude.
Castellafiume
Castellafiume zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Alexander Dubček
Dibenn e vuhez
Goude Dispac'h Voulouz 1989 e voe dilennet Dubček da gadoriad Parlamant Kevreadel Tchekoslovakia d’an 28 a viz Kerzu 1989, hag addilennet e voe e 1990 hag e 1992.
E 1992 e teuas da vezañ penn Strollad Sokial-Demokrat Slovakia. D’ar mare-se e save kentoc’h a-du gant unaniezh an Tcheked hag ar Slovaked, hag a-enep ur stad distag evit Slovakia.
Mervel a reas d’ar 7 a viz Du 1992 e Praha, da-heul ur gwallzarvoud karr-tan. Beziet e voe e Bratislava.
Scanno (Abruzzo)
Scanno  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Cartagena
Gerdarzh
Dont a ra an anv Cartagena eus "Qart Hadash", anv fenikek Kartada.
Zonia Bowen
Zonia Margarita Bowen (ganet d'an 23 a viz Ebrel 1926 en Ormesby St. Margaret, e Bro-Saoz) zo un emsaverez hag ur skrivagnerez eus Kembre.
Ganet e voe Zonia North e Norfolk ha desavet e Yorkshire. Saoz e oa he orin eta. Goude studioù e skol-veur Bangor e chomas da vevañ e Kembre ma timezas da C'heraint Bowen, hag a voe arc'hdrouiz Kembre diwezhatoc'h.
E 1967 e voe e-touez ar maouezed a savas ar strollad kembraek Merched y Wawr, gant un nebeud maouezed a zivizas kuitaat an aozadur Women's Institute. Pal ar strollad nevez a oa heñvel ouzh hini ar W.I. : reiñ lusk d'ar vuhez war ar maez ha lakaat ar maouezed da gemer ur perzh oberiant e buhez ar gevredigezh ; met savet e oa bet Merched y Wawr evit gallout ober ar bodadegoù e kembraeg, tra ma poueze ar W.I. evit ma vije graet gant ar saozneg. Goude dek vloaz e penn Merched y Wawr e roas he dilez, abalamour ma kave dezhi e ranke ar strollad-se chom neptu a-grenn war an dachenn relijiel.
Deskiñ brezhoneg a reas Zonia Bowen ivez ha treiñ skridoù brezhonek e kembraeg. Ganti ivez e voe savet Llydaweg i'r Cymro, al levr kembraek kentañ da zeskiñ brezhoneg.
Introdacqua
Introdacqua  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
San Pio delle Camere
San Pio delle Camere zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Ofena
Ofena  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Monchaux-sur-Écaillon
Monchaux-sur-Écaillon a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1800-2007
• Andonioù: Cassini hag EBSSA
Décoré !
Décoré  zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883.
Istor
Da gentañ e voe embannet e Gil Blas an 13 a viz Du 1883, ha sinet Maufrigneuse. Adembannet e voe en dastumad Les Sœurs Rondoli en 1884.
Sante Marie
Sante Marie  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Rhydyfelin (Rhondda Cynon Taf)
Ur gêriadenn eus Rhondda Cynon Taf eo Rhydyfelin, pe Rhydfelen, er c'hreisteiz da gêr Pontypridd, war lez reter an Afon Taf. Emañ an hent A470 hag al Llwybr Taf o tremen drezi.
Deskadurezh
E Rhydyfelin edo Ysgol Gyfun Rhydfelen, eil lise kembraek Kembre, digoret e 1962. En 2006 e voe kaset ar skol d'ur gêriadenn all nepell, Pentre'r Eglwys, ma teuas neuze da vout Ysgol Gyfun Gartholwg.
Yveline Le Don
Yveline Le Don, ganet e 1981, zo un droourez vrezhonek.
Amikuze
Amikuze (pays de Mixe e galleg) zo ur vroig stummet gant traoñienn uhelañ ar stêr Biduze, e Nafarroa Beherea, unan eus teir froviñs Iparralde, en Euskal Herria. Hiziv e komzer aes eus Amikuze evit kanton Donapaleu, a zo ennañ 20 kumun istorel Amikuze, ha 7 all eus Zuberoa ouzhpenn.
Kumunioù
Setu kumunioù Amikuze:
Rivisondoli
Rivisondoli zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Feur-emglev Alcáçovas
Feur-emglev pe Peoc'h Alcáçovas, pe Feur-emglev Alcáçovas-Toledo, zo un emglev sinet e kêr Alcáçovas, e Portugal, d'ar 4 a viz Gwengolo 1479, gant dileuridi Izabel Iañ Kastilha ha Fernando II Aragon en un tu, hag Afonso V, Roue Portugal, hag e vab João en tu all, evit echuiñ gant Brezel Hêrezh Kastilha (1475-1479) etre Isabel, c'hoar ar roue Enrique IV, hag he nizez Janed Trastamara, lesanvet Juana ar Beltraneja, merc'h ar roue. Gant ar feur-emglev-se e voe anavezet Izabel Iañ evel Rouanez Kastilha diwar-goust he nizez Janed.
Brezel Hêrezh Kastilha
Pa varvas Enrique IV, roue Kastilha, e 1474 e oa div briñsez evit ur gurunenn: e verc'h pennhêrez, Janed Trastamara, hag e hanterc'hoar Isabel Kastilha. Harpet e oa ar verc'h Janed gant un darn vras eus noblañs uhel Kastilha ha gant he danvez pried, Afonso V roue Portugal ; a-du gant Isabel e savas an nemorant eus an noblañs hag eus Kurunenn Aragon dre ma oa dimezet gant ar priñs pennhêr, Fernando. E 1475 e timezas Afonso ha Janed, hag e tarzhas ar brezel. War plateiz norzh Kastilha e c'hoarvezas ar braz eus an emgannoù war zouar, a echuas gant trec'h strollad Isabel goude Emgann Toro e 1476. Adal neuze e kendalc'has ar brezel war vor, gant lestrazoù Kastilha ha Portugal o kevezañ evit degas pinvidigezhioù eus broioù pell Ginea. Abalamour ma voe faezhet Kastiha war vor ha ma voe dic'houest Portugal da c'hounit an trec'h war an douar e voe kaset an emstriverien da voulc'hañ kevraouerezh peoc'h e 1479.
Louis Philippe d'Orléans
Louis Philippe d'Orléans zo anv meur a noblañs gall:
Feur-emglev Alcáçovas
Kevezerezh etre Portugal ha Kastilha er Meurvor Atlantel
A-hed ar ez eas ergerzherien, marc'hadourien ha pesketaerien eus Portugal ha Kastilha pelloc'h-pellañ er Meurvor Atlantel. Pennoù an div rouantelezh o devoa savet tailhoù war an danvezioù bet degaset eus tramor, ha buan e voe tabut a-zivout pe roue a oa da gaout an taosoù a zeue eus pep tiriad nevez. Diwar-benn Ginea hag Elmina e voe an dael bennañ, pa oa puilh an aour hag ar sklaved eno. Ur gudenn bouezus all e voe gouzout piv en devije ar gwir da aloubiñ an Kanariez. Gant marc'heien norman e oa bet aloubet inizi Lanzarote, Fuerteventura hag El Hierro evit Kastiha etre 1402 ha 1405, met dizehan e teue merdeerien Bortugal da aochañ en inizi ha da bakañ sklaved eno E 1431, ar roueed João Iañ Portugal ha Juan II Kastilha a sinas ur feur-emglev a beoc'h kentañ, anvet Peoc'h Medina del Campo-Almerim. Kendalc'het e voe gant an dizemglev a-zivout an Inizi Kanariez avat, ha kinniget e voe e Sened-Iliz Firenze e 1435. . E1449, ar roue Afonso V Portugal a dapas an unpiaou war ar c'henwerzh en Inizi Kanariez. E 1441 ez erruas e Lisboa ar c'hentañ kargadoù aour testeniekaet, o tont eus Ginea. Petra bennak ma chomas neptu ar pab Ujan IV a-zivout gwirioù Portugal ha Kastilha war Afrika dre ar vuilh Rex Regum (1443), etre 1452 ha 1455 e savas ar pab Nikolaz V a-du gant Portugaliz dre ur stirad builhoù hag a zeroe dezho ar vestroniezh digen war an tiriadoù a oa etre Kab Bojador e Sahara ar C'hornôg ha Ginea en he fezh ha betek "en tu-hont da draezhenn ar Su" (pleg-mor Benin hiziv). Diwar kement-se ez eas Portugaliz da arsailhañ ha pakañ listri kastilhan hag a oa o tistreiñ eus ar c'henwerzh e Ginea, ar pezh a zegasas ur brezel diplomatek etre an div rouantelezh hag a voe dibad abalamour da varv Juan II Kastilha e 1454 ha da wander e warlerc'hiad Enrique IV. E 1456 e voe kadarnaet unpiaou Portugal gant ar pab Kallistus III ; ouzhpenn, hennezh a zeroas da Urzh ar C'hrist an aotrouniezh a iliz war an holl vroioù adalek Kab Bojador betek "an Indianed". Roue Portugal a zibabas ren ur politikerezh kenwerzhel digor, pan aotreas an estrenien da genwerzhañ en aodoù afrikan en eskemm ouzh an taosoù a zeree. Da gevrenn roue Kastilha hepken e voe graet gaou neuze. E miz Eost 1475, goude tarzhet ar brezel, ar rouanez Isabel Iañ Kastilha a zisklêrias e oa "rannvroioù Afrika ha Ginea" perc'hennet gant Kastilha de jure ; ganti e voe broudet he marc'hadourien da vont betek eno hep aotre Portugaliz, ar pezh a voulc'has ar brezel war ar Meurvor Atlantel.
Henri
Henri zo un anv-badez gallek, finnek, estonek, alamanek ha luksembourgek, deuet diwar Heinrich.
Feur-emglev Alcáçovas
Kevraouerezh ha sinadur
Etre an 20 hag an 22 a viz Meurzh 1479 e voe ar c'hentañ kendivizoù a beoc'h etre ar rouanez Isabel Iañ Kastilha hag he moereb Beatriz de Aveiro e kastell Alcántara. Ne voe tizhet kenemglev ebet diouzhtu, hag un hir a dav portugalat a voe war-lerc'h. Trec'het e voe ar bec'h pennañ e miz Mae pan embannas Juana la Beltraneja he c'hoant da vont da leanez en ur gouent. An dud karget da gevraouiñ ar feur-emglev a beoc'h dibenn a voe Rodrigo Maldonado, selaouer er Real Audiencia e-kichen roue Kastilha, ha João da Silveira, baron Alvito e distrig Beja e-kichen roue Portugal ; pep hini anezho a oa ezel eus Kuzul e roue. En Alcáçovas e Portugal e voe sinet ar feur-emglev d'ar 4 a viz Gwengolo 1479. Pevar devezh diwezhatoc'h e voe peurwiriekaet gant roue Portugal hag embannet er rouantelezh. E Trujillo e voe peurwiriekaet ivez gant Isabel met abalamour ma n'edo ket he roue ganti en deiz-se evoe ret sinañ un eil akta a beurwiriekadur e Toledo d'ar 6 a viz Meurzh 1480 ; d'ar 14 a viz Meurzh e voe embannet ar feur-emglev e Kastilha en un doare ofisiel. D'an 21 a viz Mezheven 1481 e voe gwiriekaet Feur-emglev Alcáçovas gant ar pab Sikstus IV dre ar builh Aeterni Regis.
Danvez ar feur-emglev
Pemp kudenn a bouez a voe diluziet dre ar feur-emglev :
Sant'Eusanio Forconese
Sant'Eusanio Forconese  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Feur-emglev Alcáçovas
Danvez ar feur-emglev
Pevar emglev a voe sinet en Alcáçovas.
Disklêriadur ar peoc'h
An unpennoù a anzavas dismantroù ar brezel en ur reiñ da wir e oa ar pennabeg anezho ar fed "ma veze graet rouaned Portugal" eus Isabel ha Fernando ha "roue Kastilha" eus Afonso V Portugal, en ur venegiñ labour hanterouriezh ar yaouerez Beatriz de Aveiro hag en ur asantiñ adlakaat peoc'h etre an div rouantelezh.
Dasparzh ar Meurvor Atlantel
E penn-kentañ Feur-emglev Alcáçovas e voe degaset da soñj ar feur-emglev a oa bet sinet e 1431 etre João I Porugal ha Juan II Kastilha. Goude-se e voe dasparzhet tiriadoù ar Meurvor Atlantel etre Portugal ha Kastilha, en ur virout an darn vrasañ evit Portugal, war-bouez an Inizi Kanariez.
Amañ da-heul emañ an tiriadoù anzavet da Bortugal, treuzskrivet diwar embannadur ar Feur-emglev a zo miret e Dielldi Simancas hag ennañ notennoù hag a ziskouez an diforc'hioù e-keñver doareoù all. <blockquote style="font-family:Georgia; font-size:1.em;"> Da Gastilha ha León e voe : <blockquote style="font-family:Georgia; font-size:1.1em;">
Sultanelezh Fes
Rouanez Kastilha ha roue Aragon a anavezas ar gwir da roue Portugal da aloubiñ rouantelezh Fes e-unan.
Maouez en glas
Poltred ur vaouez yaouank eo, dianav, gwisket faro, evel an holl vaouezi poltredet gant an arzour. Patrom ar gened e Bro-Saoz an eo.
Feur-emglev Alcáçovas
Quinto real e Ginea
Dre Feur-emglev Alcáçovas ez asantas rouaned Kastilha hag Aragon ma vije dastumet ar c'h-quinto real gant Portugal e porzhioù Kastilha, zoken digant al listri o devoa digaeet war-du La Mina de Oro kent sinadur ar feur-emglev.
Maouez en glas
Marteze eo poltred pried an arzour, Margaret Burr (1728-1798), a oa merc'h vastard da Dug Beaufort (Bro-Saoz).
Feur-emglev Alcáçovas
Tercerías de Moura
Kempred gant Feur-emglev Alcáçovas (met lakaet ent-reol da emglevioù disrann) e voe kevraouet ar pezh a anver Tercerías de Moura, a ziluzias kudenn tierniezh Kastilha dre zaou emglev : E 1490 e voe euredet Alfonso hag Isabel. Pa varvas Alfonso un nebeud mizvezhioù diwezhatoc'h e timezas Isabel e 1497 gant hêr nevez tron Portugal, Manuel Iañ Portugal, lesanvet o Afortunado "an Den a Chañs". Ur bugel o devoe, Miguel da Paz, hag a voe hêr teir c'hurunenn al ledenez : Portugal, Kastilha hag Aragón kent mervel da 2 vloaz. Goude marv Isabel e 1498 e timezas he c'hoar María Aragón gant Manuel o Afortunado d'he zro ; mamm e voe d'ur verc'h, Isabel Portugal, hag a zimezas goude gant Carlos I Spagn. Evel-se e c'hallas Felipe II Spagn, mab Carlos hag Isabel, pignat war an tron portugalat goude marv ar roue Sebastião Iañ e 1578.
Arver raktal
E miz Ebrel 1480, ar roue Afonso V a roas an urzh da stlepel er mor skipailh kement lestr nann portugalek hag a vije daspaket diwezhatoc'h en dourioù bet merket da Bortugal e Feur-emglev Alcáçovas. Isabel ha Fernando a lakaas o sujidi da virout ar Feur-emglev. Ar re o devoa bet aotre digant roue Portugal a c'hallas kenderc'hel da genwerzhañ digudenn. Met lod ne voent ket aotreet, pa gaver testenioù adalak 1480 eus ergerzhadennoù eneplezenn hag eus degouezhioù morbreizherezh sevenet gant kalz moraerion hag a glaske dreistbevañ. E 1489 e soñjas d'ar rouaned e oa rekis adkas da soñj an dud an difenn da vont tre e dourioù ha douaroù Portugal ha da bakañ listri portugalat.
Mister Ed
Skignet eo bet e Frañs adalek an 28 a viz Meurzh 1965 war gentañ chadenn an ORTF.
Feur-emglev Alcáçovas
Ar Feur-emglev hag Amerika
E-kerzh prientiñ beaj kentañ Kristol Goulm, Isabel ha Fernando a zegasas da soñj amezeien Palos de la Frontera hag a lestre en ergazhadeg an difenn groñs da vont da « La Mina de Oro pe d'ar marc'had anezhi hag a zo e dalc'h Roue Hollseder Portugal ».
Mister Ed
Tudenn bennañ ar stirad a zo ur marc'h palomino barrek da gomz hag a laka e berc'henn, an ti savour Wilbur Post, e saviadoù diaes dre e gomzoù goapaus alies.
Aspire Tower
An Aspire Tower zo ur skraber-oabl e Doha e Qatar, treset gant ar tisavourion Ove Arup & Partners, ha Hadi Simaan. Etre 2005 ha 2007 e oa ar savadur uhelañ eus ar bed (301 m ha 58 estaj).
Capestrano
Capestrano  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Behauze
Behauze (Beguiòs en okitaneg; Béguios e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
Capistrello
Capistrello  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Hérin
Hérin a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Labetze-Bizkai
Labetze-Bizkai (Labets-Biscai en okitaneg; Labets-Biscay e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
Pescasseroli
Pescasseroli  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Dugelezh Oldenburg
Dugelezh Oldenburg (en alamaneg : Herzogtum Oldenburg) a oa ur stad eus an Impalaeriezh santel, ha goude eus Kengevread ar Roen hag eus ar Kengevread alaman, hag a badas eus 1774 betek 1829, war-bouez ar bloavezhioù 1810-1815,pa voe staget ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ. Dre vras e klote gant douaroù aber ar Weser.
Istor
Staget e voe Dugelezh Oldenburg ouzh an Impalaeriezh c'hall d'an 13 a viz Kerzu 1810, ha rannet entre departamantoù gall nevez ar Bouches-du-Weser, an Ems-Supérieur, an Ems-Oriental hag ar Bouches-de-l'Elbe, a oa savet ivez gant tammoù eus meur a diriad alaman all.
Douaroniezh
Dugelezh Oldenburg a oa anezhi
Nisaetus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Dek spesad. evned-preizh a ya d'ober ar genad :
Saint-Ébremond-de-Bonfossé
Saint-Ébremond-de-Bonfossé a oa ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Kibenn
Ur c'hibenn eo ur pezh kleuz implijet da resev produioù dourennek pe gazus peurviañ.
En ur c'harr-tan e vez meur a c'hibenn :
Sigournais
Sigournais  a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Gagliano Aterno
Gagliano Aterno  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
William Morgan (eskob)
William Morgan (1545 - 10 a viz Gwengolo 1604) eo an den a droas ar Bibl penn-da-benn e kembraeg evit ar wech kentañ. Embannet e voe e droidigezh e 1588. Pouezus e voe an droidigezh-se evit reiñ ur statud uhel d'ar c'hembraeg d'ur mare ma ne oa ket kalz a bouez gantañ ha ma ne veze ket implijet tamm ebet er vuhez ofisiel.
E vuhez
Ganet e voe William Morgan e Tŷ Mawr Wybrnant, e-kichen Penmachno, en ur familh labourerien-douar. Evel bugale all ar c'hornad e c'hallas tapout deskadurezh, a-drugarez perc'henn an douar labouret ganto, Morys Wyn. Mont a reas William da skolaj Sant Yann e Cambridge goude. Tri bloavezh a dremenas William Morgan er skol-veur, o teskiñ latin, gregach, hebraeg, aramaeg, galleg hag alamaneg.
Anvet e voe da gure e Llanbadarn Fawr e 1572, e Trallwng e 1575 ha e Llanrhaeadr-ym-Mochnant ha Llanarmon Mynydd Mawr e 1578. Er bloavezh-se ivez e voe anvet da brezeger ar skol-veur e Cambridge. D'ar mare ma oa o vevañ e Llanrhaeadr-ym-Mochnant e timezas d'e wreg Catherine hag eno ivez e reas kalz eus e labour treiñ, betek e anvidigezh da eskob Llandaf e 1595. E 1601 e teuas da vout eskob Llanelwy hag eno e varvas e 1604.
E droidigezh
Gant William Salesbury e oa bet lakaet an Testamant Nevez e kembraeg e 1567 ha, daoust ma oa bet kavet abeg er c'hembraeg implijet gant Salesbury gant lod, e oa aze un diazez talvoudus evit labour treiñ William Morgan. Kregiñ a reas William Morgan da labourat da dreiñ an Testamant Kozh e kembraeg er bloavezhioù 1580 : a-benn 1587 en doa echuet treiñ an Testamant Kozh hag adwelet troidigezh an Testamant Nevez gant Salesbury ; embannet e voe an hollad e 1588.
Meulet e voe labour William Morgan gant lenneien ar mare-hont, evel Siôn Tudur, Siôn Dafydd Rhys, Ieuan Tew ha Morris Kyffin.
En voyage (danevell, 1883)
En voyage zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883
Istor
Da gentañ e voe embannet En voyage er gelaouenn Le Gaulois d'an 10 a viz Mae 1883. Adembannet e voe en dastumad Miss Harriet.
Tro Breizh 2016
Tro Breizh 2016 (pe Tour de Bretagne ez-ofisiel) war varc'h-houarn a oa eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2016. An 50vet hini e oa, ha ganti e voe treuzet 185 kumun vreizhat.
Luise von Waldeck
Luise von Waldeck ( 1751-1817) a oa ur briñsez alaman hag a zeuas da vezañ dugez Nassau-Usingen dre hec'h eured.
Maria Theresia
He buhez
Merc'h e oa d'an impalaer Karl VI an Impalaeriezh Santel ha d'e bried Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel, hag arc'hdugez Aostria e oa a-vihanik. Dre ma oa marvet he breudeur ha c'hoarezed en bugel ne chome nemet Maria Anna Aostria (1718-1744).
En 1725 e lakaas he zad sinañ ar Pragmatica Sanctio gant ar Stadoù ha gant ar broioù estren. Hervez ar skrid e oa ar gurunenn da vezañ roet d'an henañ eus e vugale-eñ, pe blac'h pe baotr e vije. Neuze 'ta da Maria Theresia, diwar-goust merc'h e vreur henañ, Joseph Iañ, marvet a-raok dezhañ.
Pa varvas Karl VI en 1740, koulskoude, hag en desped d'ar Pragmatica Sanctio he devoe poan Maria Theresia da lakaat anavezout he gwir war ar gurunenn. Frederig II Prusia a lammas war Silezia, un douar pinvidik a oa d'an Tiegezh Habsburg, ha setu tarzhet Brezel Hêrezh Aostria.
Kurt Eggers
Kurt Eggers (Berlin, 10 a viz Du 1905 – Klenowoje, Oblast Kaliningrad, 12 a viz Eost 1943) a oa ur skrivagner hag ur barzh tost ouzh an NSDAP.
Buhez
Studiañ a reas sañskriteg, henoniezh, prederouriezh ha doueoniezh avielek e skolioù-meur Rostock, Berlin ha Göttingen. E 1927 e teuas da vout un ezel eus Corps Vandalia Rostock, ur strollad studierion brudet eus Rostock. Àr-lerc'h e arnodennoù e labouras evel vikel e Neustrelitz ha skoazeller-pastor e Berlin goude, met pellaat diouzh an Iliz Protestant a reas adal 1931 hag o skrivañ e tremenas ar peurrest eus e vuhez.
Los Naranjos
Los Naranjos zo un anv-lec'h spagnolek hag a dalvez kement hag ar gwez-orañjez.
Carapelle Calvisio
Carapelle Calvisio  zo ur gumun eus Italia  – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Luise Karoline von Hochberg
Louise-Caroline Geyer von Geyersberg (1768, Karlsruhe – 1820, Karlsruhe), baronez Geyer von Geyersberg, Baronez Hochberg adal 1787, kontez Hochberg adal 1796, a oa ur gontez alaman.
Eil pried morganatek Karl Friedrich von Baden e oa. Daou-ugent vloaz koshoc'h egeti e oa he fried, anezhañ margrav ha dilennour Baden, deuet da vout dug-meur Baden e 1806.
He zud
Louise Caroline Geyer von Geyersberg a oa merc'h d'al Letanant Koronal Baron Louis Henry Philipp Geyer von Geyersberg, marvet ur pennadig goude deiz he ganedigezh
He bugale
Gant Karl Friedrich he doe meur a vugel:
Raiano
Raiano  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo. 2 603 a dud zo enni o chom.
NCIS (stiradoù skinwel)
NCIS a zo ur stirad skinwel polis. Istorioù ur bagad enklaskerien eus an Naval Criminal Investigative Service a ra danvez ar stirad. An enklaskoù a vez lec'hiet e metoù ar Morlu ha korfad ar Marines.
Kavout a reer e vez ar mennozhiad hag an tudennoù da gentañ e div rann eus ar stirad JAG eus CBS (koulzad eizh, rannoù "Ice Queen" ha "Meltdown"). Un daoladenn (spin-off) eus JAG eo ar stirad. Skignet e voe evit ar wech kentañ d'an 3 a viz Gwengolo 2003 gant CBS. 13 koulzad ha 296 rann a zo er stirad betek-henn. Krouet eo bet gant Donald P. Bellisario ha Don McGill. Produktour eo Donald P. Bellisario ivez. Kroget eo skignadenn ar c'houlzad 13 d'an 22 a viz Gwengolo 2015 gant CBS
Kalz berzh en deus graet ar stirad ha div daoladenn a zeus dioutañ. Er c'houlzad 6, ur rann doubl a ro lañs da NCIS: Los Angeles hag er c'houlzad 11 ur rann doubl a ro lañs da NCIS: New Orleans
Krouet ez eus bet ur c'hoari video anvet NCIS gant Ubisoft gant mouezhioù an aktourien.
Artres
Emdroadur ar boblañs 1800-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Caradog Prichard
Ganet ha maget e voe Caradog Prichard e Bethesda, e kontelezh Gwynedd, e bro ar mengleuzioù mein-glas. Yaouankik e oa pa varvas e dad er vengleuz hag ur c'hleñved spered a oa gant e vamm. E 1923 e voe kaset ar vamm da ospital Dinbych hag eno e tremenas ar rest eus he buhez. Labourat a reas Prichard evel kazetenner, e kembraeg da gentañ hag e saozneg da c'houde, evit Yr Herald Cymraeg e Caernarfon, Y Faner, ar Western Mail e Kerdiz, an News Chronicle e Londrez hag an Daily Telegraph evit echuiñ. E Londrez e tremenas ar braz eus e vuhez.
Oberennoù
Un Nos Ola Leuad eo e romant nemetañ, brudet-mat, embannet e 1961. Kontañ a ra buhez kalet ur paotrig e hanternoz Kembre e deroù an. Ar baourentez, ar follentez, an emlazh eo an temoù a gaver el levr-se hag a adkaver en e oberennoù all.
Danevelloù a skrivas ivez ha barzhonegoù. Gounit a reas ar gurunenn en Eisteddfod Vroadel, dre deir gwech, e 1927, e 1928 hag e 1929. Prizioù all a c'hounezas ivez ha tapout a reas ar Gador en Eisteddof 1962 e Llanelli.
Troet e voe Un Nos Ola Leuad e meur a yezh, e saozneg, galleg, tchekeg, spagnoleg, alamaneg, gresianeg, nederlandeg, daneg.
Locustellidae
Locustellidae (Megaluridae kent) a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a unnek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Cú Roí
Cú Roí mac Dáire (Cú Ruí, Cú Raoi) a oa roue Mumhan er Rúraíocht e gwengelouriezh Iwerzhon. Taolennet e vez evel ur brezeler gant barregezhioù dreistdenel ha dezhañ galloudezhioù hud. E anv a dalv moarvat "ki ar maez", pe "ki an aerva". Mab Dáire mac Dedad (pe Dáire Doimthech) eo hag un ezel ag ar c'hlann Dedad. Hogen, hervez T. F. O'Rahilly eo "Cú Roí ha Dáire an hevelep den".
Cú Roí a vez kavet en ur bern testennoù iwerzhonek, en o zouez: Forfess Fer Fálgae, Amra Con Roi, Brinna Ferchertne, Aided Chon Roi, Fled Bricrenn, Mesca Ulad ha Táin Bó Cúailnge. Danevelloù a ziskouez un enebadur etre eñ hag haroz Ulaid Cú Chulainn, hag a lazho anezhañ.
Saint-Romphaire
Saint-Romphaire a zo ur gumun a wezhall e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard, ur babig en o mesk.
Claude Bonnier
Claude Bonnier (Pariz, 4 Du 1897 – Bourdel, 10 C'hwevrer 1944) a oa ijinour evit ar sevel nijerezed ha rezistant gall.
Friedrich Wilhelm von Nassau-Weilburg
Friedrich Wilhelm von Nassau-Weilburg (1768-1816) a oa priñs Nassau-Weilburg.
Dimezet e oa da Luise von Sayn-Hachenburg (1772–1827).
Kerentiezh
Mab e oa da Karl Christian von Nassau-Weilburg ha da  Carolina van Oranje-Nassau (1743-1787).
Wilhelmine Carolina a oa merc'h da Willem IV van Oranje-Nassau ha da Anne, Princess Royal and Princess of Orange, a oa merc'h henañ ar roue saoz George II ha Caroline von Ansbach.
Merdeadurezh
Ar verdeadurezh zo skiant hollad ar c'halvezerezhioù kevaraezus da :
Labour
Al labour zo oberoù graet gant ar c'horf hag ar penn evit tizhout un disoc'h. War pep tachenn a c'hall bezañ e c'hall an neb labourat. Gallout a ra bezañ kaset da benn anezhañ e-unan pe dre ret, evel er sklaverezh. Al loened ivez a labour, renet gant an dud. E meur a vro e vez lidet Gouel al Labour d'ar 1añ a viz Mae.
Dre astenn-ster e komzer eus labour evit ur vicher. Dilabour e vez graet eus un den hep labour.
Dre astenn-ster e komzer ivez er fizik eus labour un nerzh.
Pa vez anv eus oberoù a denn d'an douar, d'an natur evit gounit plant e vez komzet eus al labour-douar.
Al labourioù, el liester, a vez graet eus oberioù evit sevel pe dresañ ur savadur pe un hent.
Gwir
Gant kod al labour e vez dastumet peurliesañ ar reolennoù e pleustr en ur vro. Ret eo d'an implijerien koulz ha d'an implijidi doujañ dezho, en ur Stad a wir bepred. Reolennoù etrevroadel zo ivez, da skouer gant Unaniezh Europa hag Aozadur etrebroadel al labour.
Politikerezh
Ar ger « labour » a gaver e saozneg ivez. Anv meur a strolladoù politikel saoznek eo : gwelet Strollad al Labour. Mennegomp memestra :
Carsoli
Carsoli  zo ur gumun eus Italia – e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Oztibarre
Oztibarre (aet da Ostabarret e galleg) zo ur vroig e Nafarroa Beherea, e traonienn uhelañ ar stêr Biduze, er c'hreisteiz da Uhartehiri.
Kumunioù
Sed amañ anvioù nav c'humun Oztibarre:
Los Naranjos (laz)
Los Naranjos zo ul laz sonerien eus kêr Cienfuegos, en enez Kuba. O c'hanaouenn Camina Como Chencha zo bet adkanet gant meur a laz all.
Biduze
Ar Biduze, zo ur stêr eus Nafarroa Beherea, en Iparralde Euskal Herria, adstêr d'an Aturri war he lez kleiz e Gixune. 82,4 km hed zo dezhi.
Arvor (kazetenn)
Arvor a oa ur gazetenn vrezhonek sizhuniek, krouet e diskar-amzer ar bloaz 1940 gant Roparz Hemon, ar rener, Loeiz Andouard, Meavenn ha Kerverzhiou. Divyezhek e oa da gentañ, evel Ar Bobl e deroù ar c'hantved, met dont a reas ar brezhoneg da vezañ ar yezh pennañ enni adalek miz Eost 1942.
Prezza (Abruzzo)
Prezza   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo. 873 a dud zo enni o chom.
Arvor (kazetenn)
182 niverenn a oa bet embannet adalek ar 5 a viz Genver 1941 betek an 23 a viz Gouere 1944. Tamallet ez eus bet dezhi, abaoe 2000, bezañ embannet linennoù enepyuzev ha nazigar e tri fennad.
Biduze
Eieniñ a ra en ul lenn vihan dindan zouar, an Eltzarreko Ordokia, en hanternoz koad an Arballa.
Adstêrioù
(K, evit lez kleiz; D evit lez dehoù)
Pratola Peligna
Pratola Peligna  zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Pescina
Pescina  zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Peter Rosegger
Peter Rosegger (pe Roßegger; ganet e 31 a viz Gouere 1843 e Alpl, Stiria, Impalaeriezh Aostria, hag aet d'an anaon d'ar 26 a viz Mezheven 1918 e Krieglach, Aostria-Hungaria), a oa ur skrivagner hag ur barzh aostrian.
Buhez
E-pad ar Brezel-bed kentañ e skrivas Rosegger meur a destenn vroadelour ha meulus diàr-benn ar brezel. D'an 19 a viz Du 1914 e embannas er gazetenn Neuen Wiener Tagblatt ur galv da bobl Aostria e vehe rekis dezho kemer perzh er brezel. Rosegger a voe ur skrivagner evit ar gazetenn Karnisch-Julischen Kriegszeitung, ma veze kalzik a zanvez broadelour. E 1916 e voe embannet ul levr barzhonegoù anvet Steirischer Waffensegen ("Armoù santel Stiria") a veule ar vroadelouriezh hag ar brezel, skrivet gantañ ha gant Ottokar Kernstock, ur mignon dezhañ.
John Roberts
John Roberts zo anv meur a zen :
Oricola
Oricola  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Mitologiezh an Azteked
Mitologiezh an Azteked zo anezhi hollad ar gwengeloù e oa diazezet relijion an Azteked warne.
Kalz elfennoù boutin he deus gant mitologiezhioù all Mezoamerika met disheñvel eo dioute ivez abalamour d'al lec'h kentañ kemeret gant doue orin ar meuriad mec'hikat peurgetket, Huitzilopochtli, doue ar brezel hag an Heol. Sellet a rae an Azteked oute o-unan evel e bobl dilennet, karget da genderc'hel kerzh an Heol ouzh e vagañ gant aberzhioù. Kreñvaet e oa bet ar santimant-se gant adreizhadenn sokial ha relijius Tlacaelel dindan ren an impalaerien Itzcoatl, Moktezuma Iañ hag Axayacatl e-kreiz ar.
En tu all da azeulerezh an doue pennañ-se e kaver e mitologiezh an Azteked, evel en holl vitologiezhioù amerindian, ul liesdoueegezh diharz ha fonksionalist rik, da lâret eo, an doueed, gouestlet da genderc'hel ar bed, zo dezho pep a labour resis da harpañ an dud.
Er c'hontrol da relijionoù zo, n'eo ket diazezet mitologiezh an Azteked war gudenn ar baradoz hag an ifern pe hini ar mad hag an droug. Evel mitologiezhioù all Mezoamerika ez eo diazezet war un daouelezh hollvedel. Ar vuhez hag ar marv zo pep a bol en em gloka an eil egile kentoc'h evit traoù enebet an eil ouzh egile e buhez an dud hag e hini ar bed krouet.
An deroù
En deroù e oa un doue en e-unan a oa anvet Ometeotl (da lâret eo Doue-daou e nahouatleg). Adkas a ra an anv-se da unan eus meizadennoù diazez relijion an Azteked : an dualegezh. Gwelet e veze pep tra dindan stumm daouadoù gant an Azteked (par-parez, tomm-yen, gleb-sec'h, ha kement zo). Stourm a rae elfennoù an daouad, met en em glokaat a raent ivez. A-wezhioù e vez gwelet an doue orin-se evel ur c'houblad, Tonacatecuhtli et Tonacacihuatl, a gaver taolennet er C'hodex Vaticanus A e trizekvet live an oabl, anvet Ilhuicatl-Omeyocan (lec'h an daouelezh).
Hervez an Historia de los Mexicanos por sus Pinturas e oa engehentet pevar doue kentañ gant ar c'houblad-se : Tlatlauhqui Tezcatlipoca (melezour a zivoged ruz e nahouatleg), Yayauhqui Tezcatlipoca (melezour a zivoged du e nahouatleg), Quetzalcoatl hag Omitecuhtli pe Maquizcoatl, (anvet e veze « Huitzilopochtli » gant ar Vec'hikaned). Goude-se, war-lerc'h 600 vloaz e krogas an doueed-se da grouiñ d'o zro.
Mojenn an heolioù
Hervez kreañsoù an Azteked e oa krouet meur a ved an eil war-lerc'h egile gant an doueed ha bewezh e voent distrujet.
Meur a stumm en deus ar mit kosmogonek, a gaver e lec'hioù all e kreiz Mec'hiko ha pelloc'h e Mezoamerika. Disheñvel eo pep stumm diouzh ar re all war poentoù zo. Chom a ra heñvel an istor dre vras avat : a-raok ar bed a vremañ ez eus bet meur a oadvezh pe "heol" an eil war-lerc'h egile, pep hini gant perzhioù dezhañ e-unan hag echuet gant ur seurt gwallreuz resis. Daou eus ar stummoù-se zo hogos peurheñvel (o lenn a c'haller e dornskridoù anvet Leyenda de los Soles hag Historia de los Mexicanos por sus Pinturas ). Moarvat e taolennont un doare stumm azetk "ofisiel" eus ar mit-se.
Ne veneg ar C'hodex Vaticanus A nemet pevar heol : Matlactli Atl, Ehecoatl, Tlequiyahuillo ha Tzontilic.
Penaos e voe krouet an dud
Quetzalcoatl, dindan furm Xolotl an "Doue-ki", a yeas da laerezh e-barzh ifern Mictlantecuhtli, eskern sec'h-karn ar re varv hag a skuilhas e wad warne da reiñ buhez dezhe. Evel-se e voe krouet an dud.
Krouidigezh ar pempvet heol
Div vammenn, al Leyenda de los Soles hag an Histoire générale des choses de la nouvelle-Espagne gant Bernardino de Sahagún a gont deomp e oa du pep tra, divuhez ha marv e penn kentañ ar bed a vremañ. En em vodañ a reas an doueed e Teotihuacan da c'houzout piv a vefe karget da sklêrijenniñ ar bed. Daou zoue en em lakaas war ar renk met unan anezhe, anvet Tecciztecatl a gilas dirak an tantad ma ranke en em deurel da zont da vezañ an Heol. Dont a reas da vezañ al Loar. An eil, un doue bihan uvel ha paour anvet Nanahuatl (hep mar e ranker gwelet amañ ur vetaforenn eus pobl an Azteked en e zeroù) en em daolas en tan hep argilañ hag a zeuas da vezañ an Heol. Chom a rae an daou diloc'h en oabl avat. Ret e oa o magañ d'o lakaat da dreuziñ an neñv. Neuze e tivizas an doueed all en em aberzhiñ ha reiñ an « dour prizius » (chalchiuatl) a oa ret, da lâret eo o gwad. Displegañ a ra perak e veze aberzhet tud e relijion an Azteked. Ret e oa d'an dud adober da viken aberzh an doueed da genderc'hel bev an Heol hag ar bed.
An erer hag an naer
Mojenn an erer hag an naer a gont ergerzhadenn hir an Azteked o klask an douar prometet dezhe gant an doue Huitzilopochtli. Sañset e oant anavezout an douar-se a drugarez d'ur sin : un erer kludet war un nopal, un naer gantañ en e veg.
An douar-se a oa un enezennig digevannezus a zeuas kouslskoude diwezhatoc'h da vezañ kreizenn unan eus ar galloudoù brasañ eus bed an Azteked. Danevell a rafe an istor-mañ savidigezh keoded Tenochtitlan, Mexico hiziv. Mec'hiko en deus dalc'het arouez an erer hag an naer war e vanniel ha war e siell. Kontet e vez ar vojenn-mañ e meur a zoare disheñvel.
Goude ar marv
Hervez kredennoù an Azteked ez ae ene (teyolia) ar vrezelourien marv en emgann pe aberzhet betek oabl ar reter e-kichen an Heol hag a zistroe dindan stumm ur valafenn pe ur c'holibri goude pevar bloavezh. Mont a rae ivez an dud vunut er Mictlan (bed ar re varv) met dianadiñ a raent goude ur veaj diaes hag a bade pevar bloavezh,. Mont a rae ar re veuzet da tlalocan, « baradoz » Tlaloc, doue ar glav.
An aberzhioù tud
Hervez mitologiezh an Azteked e oa ret pourchas gwad an dud (lesanvet « Dour prizius ») d'an doue Heol Huitzilopochtli evit ma c'hallfe kenderc'hel da vevañ ha kuit ma'z afe ar bed da get. Stank e veze an aberzhioù tud eta. Aberzhet e veze tud evit enoriñ doueed all ivez. Aberzhet e veze prizonidi brezel dreist-holl met tud a-youl-vat a c'halle bezañ aberzhet ivez. Hervez kredennoù an Azteked, ar vuhez a c'hortoze anezhe er bed all ne zepante ket eus o oberoù war an douar met eus o marv. Hag an daou seurt marv sellet oute evel ar re glodusañ e oa an aberzh hag ar marv en emgann. Doueoù zo avat, evel Quetzalcoatl a oa enebet ouzh aberzh an dud.
Doueed
E liesdoueegezh an Azteked e veze amprestet alies an doueed digant sevenadurioù all : holl zoueed ar pobloù o doa trec'het a veze degemeret gant an Azteked. Doue ar strujusted, Xipe-Totec, da skouer a oa azeulet gant ar Yopi. Tezcatlipoca ha Quetzalcoatl a veze azeulet dija gant sevenadurioù koshoc'h eus Mezoamerika dindan anvioù disheñvel. Pa veze doueed o devoa perzhioù ha n'hallent ket klotañ gant re o doueed e azeulent anezhe e temploù disheñvel.
Meiziad an teótl
Emañ meiziad an Teótl (liester Teteo) e-kreiz mitologiezh an Azteked. Ar ger nahouatleg-mañ hag a c'haller treiñ gant « doue », en deus ur ster ledanoc'h e gwirionez. An teotl a vefe un energiezh dinamek ha dizanvezel eus an doue, un tamm evel ar Mana polinezian. Naoutur gwirion an Teotl zo unan eus ar goulennoù zo ar muiañ a zivizoù diwar e benn gant an istorourien. A-drugarez dezañ e c'haller kompren gwelloc'h moarvat diskar impalaeriezh an Azteked. Soñjal a rae an impalaer Moktezuma II e oa seurtoù Teteo eus Cortés hag ar gongistadored, n'eo ket evel doueed gwirion met evel anadennoù kevrinus ha dizispleg.
Panteon
E deroù ar, pobloù kreiz Mec'hiko, evel hini an Azteked, o doa ur panteon niverus. Ar skolveuridi a ginnig sifroù a ya eus 144 doue d'an nebeutañ betek 200. Evel ma ne c'haller ket reiñ un niver resis anezhe e c'haller menegiñ frazenn ur skrivagner spagnolek eus ar, Juan Bautista Pomar, a zisklêrie : « Kement ha kement a idoloù o devoa, ma oa hogos unan evit pep tra... ».
Doueed an Azteked a c'haller da vodañ e rummadoù disheñvel : an doueed e darempred gant an natur, gant an eskemmoù, ha kement zo. Henry B. Nicholson a ziforc'h tri strollad pennañ, hervez o roll, rannet d'o zro e rummadoù all : hini an ijin krouiñ hag an dadelouriezh divin eo ar strollad kentañ (Ometeotl, Tezcatlipoca, Xiuhtecuhtli). An eil zo liammet ouzh ar glav, ar glebor ha strujusted an douaroù (Tlaloc, Centeotl - Xochipilli, Ome Tochtli, Xipe-Totec, Teteoinnan). An trede strollad eo hini ar brezel, an aberzhioù hag an doare da vagañ an Heol hag an Douar (Tonatiuh, Huitzilopochtli, Mixcoatl - Tlahuizcalpantecuhtli, Mictlantecuhtli). Nicholson a ro ul lec'h ispisial da gQuetzalcoatl abalamour d'ar stummoù niverus e c'hall kemer, ha da Yacatecuhtli a seblant diaes e naoutur da gompren dezhañ.
Aulnoy-lez-Valenciennes
Aulnoy-lez-Valenciennes (Auno e pikardeg) a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Mitologiezh an Azteked
Notennoù
<!--
Bibliographie
-->
Saint-Samson-de-Bonfossé
Saint-Samson-de-Bonfossé a zo ur gumun a wezhall e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Placide Guézou
Placide Guézou (Placide François Philippe Guézou), ganet e 1798 e Plouha ha marvet d'an 31 Kerzu 1875 e Ploueg-ar-Mor, a oa beleg ha troour brezhonek.
Arsailhadeg Cartagena (1697)
Arsailhadeg Cartagena  a voe kaset da benn d'an 2 a viz Mae 1697 gant ar morlu gall ; kemeret e voe kêr Cartagena e Kolombia, ha lakaet en arigrap.
Berzh a reas ar penn skouadrenn ar baron Jean-Bernard de Pointis (1645-1707), a oa dindan urzhioù gouarnour gall Saint-Domingue, an amiral Jean-Baptiste Du Casse.
Joseph d'Honon de Gallifet, a voe anvet da c'houarnour war-lerc'h Du Casse e 1700, a voe unan eus pennoù-bras an droiad-vrezel da Gartagena, gant « 110 a-youl eus an drevadenn », skoazellet gant « 180 morian digabestr » renet gant Jean-Joseph de Paty.
François Georges-Picot
François Georges-Picot (1870–1951) a oa un alvokad hag un diplomat gall hag a gevraouas an Emglev Sykes-Picot gant an diplomat saoz Sir Mark Sykes (1879-1919) etre miz Du 1915 ha miz Meurzh 1916 a-zivout rannadur ar Reter-Nesañ a-c'houde ar Brezel-bed kentañ.
Kuzh e oa an emglev-se, a voe sinet d'ar etre Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet evit rannañ an Impalaeriezh otoman kenetrezo, pa c'houlakaent e vije trec'h ar c'hengevredadur anvet Triple-Entente (Bro-C'hall, ar Rouantelezh-Unanet, Impalaeriezh Rusia, hag Italia diwezhatoc'h) war an Impalaeriezh otoman er Brezel-bed kentañ — kement-se holl hep derc'hel stad eus mennozhioù an Arabed.
Buhez
Ganet e voe F. Georges-Picot e Paris d'an, trede mab an istorour Georges Picot (1838-1909). Eontr-kozh ar prezidant gall Valéry Giscard d'Estaing eo dre Geneviève Georges-Picot, mamm-gozh a-berzh mamm hemañ.