cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otomeg Ixtenco
Ur rannyezh otomek eo otomeg Ixtenco eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 736 den (1990) e Mec'hiko.
Sourouc'han bihan
Ar sourouc'han bihan a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad ar Scolopacidae, Calidris minuta an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Eurazia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han bihan en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
29 C'hwevrer
Ur bloavezh bizeost eo ur bloavezh gant un 29 a viz C'hwevrer.
Nubia
Nubiz a gomz Yezhoù nubiek a renker da nebeutañ e daou skourr eus familh ar yezhoù nilez-saharek. En o zouez emañ an Nobineg, ar C'henzeg-dongalaweg, ar Midobeg ha rannyezhoù kar all komzet e lodenn norzh Menezioù Nubia e su Kordofan. Komzet e veze ar Birgideg, anezhañ un doare all, betek ar bloavezhioù 1970 da nebeutañ, en hanternoz Nyala e Darfour. Marv eo a-benn bremañ avat. Implijet eo bet an Hennubieg dre skrid en VIIIvet kantved ha, dreist-holl evit teulioù relijiel. Soñjet e vez e oa anezhañ ur stumm koshoc'h eus an Nobineg a-vremañ.
Ragistor
N'o deus ket laosket sevenadurioù kentañ Nubia roudoù skrivet na ne vez ket kavet roud anezho kennebeut e-touez danevelloù bloaziek pobloù all. E-mesk sevenadurioù heverk kentañ Nubia emañ sevenadur Badari, war-lerc'h Naqada ha da-heul hini Girzah. E Girzah eo anavezet ar sevenadur kentañ dindan an anv a Strollad-A. Kempred eo, well-wazh, gant ar I tierniezh en Egipt, e-tro 3100 kt JK. Strolladoù damgantreerien a oa anezho a veve diwar mesa deñved, givri ha tammoù chatal. Anavezet eo dre e lidoù douarañ hag e briajoù. Bloaziataet eo bet an ostilhoù ragistorel kavet e Nubia eus e-tro 65 000 kt JK. Kavet int bet a-hed traoñienn an Nil .
Kregiñ a reas ar sevenadur-mañ da vont war an diskar war-dro an. Strollad-B a reer eus ar sevenadur zo deuet war-lerc'h. Gwechall e veze soñjet e oa deuet tud ar Strollad-B eus a lec'h all. Bremañ e kav d'an darn vrasañ eus an istorourien ne oa eus Strollad-B nemet tud Strollad-A met kalz disteroc'h o stad. Amsklaer eo abegoù kement-se, marteze diwar aloubadegoù ha preizherezh Egiptiz a grogas d'ar mare-hont.
Pa yeas war-raok ar c'henwerzh etre Nubia hag Egipt e reas kement all ar yec'hed hag ar stabilder politikel. Da vare tierniezh Egipt edo rannet Nubia en ur strobad rouantelezhioù bihan. Tabut zo c'hoazh evit gouzout ha bez' e oa pobloù ar Strollad-C a ziorroas etre e-tro 2240 kt JK ha 2150 kt JK tud deuet eus an diavaez pe disoc'h un emdroadur diabarzh. Heñvelderioù zo etre poderezh ar Strollad-A ha hini ar strolladoù B ha C. Gallout a rafe diskouez un distro eus ar Strollad-A bet argaset pe ur revival diabarzh eus arzoù diank. D'an ampoent e oa deuet ar Sahara da vezañ re grin evit bevañ Mab-den ha posupl eo e vije bet deuet kantreerien eus ar Sahara. Heverk eo poderezh ar Strollad-C dre e linennoù mentoniel engravet leuniet gant liv gwenn ha drevezadurioù kantennerezh moullet.
Kempred gant Strollad-C, met disheñvel outañ, emañ sevenadur ar Bezioù pillig, anvet evel-se abalamour d'an diskempenn ma oa o bezioù. Liammañ a reer ar Bezioù pillig ouzh lodenn reter an Nil met sklaer eo e oa keneskemm da vat etrezo ha Strollad-C. Heverk eo o foderezh dre e linennoù kizellet dizingaloc'h eget re ar Strollad-C, peurliesañ gant ichoù diginkl etre an tresoù mentoniel.
Diwar ar Strollad-C e c'hanas ar rouantelezh kentañ a unanas ar vro dindan he beli : rouantelezh Kerma, anvet diwar anv Kerma, a c'houlakaer bezañ bet he c'hêr-benn. Pa voe lañs en-dro gant galloud Egiptiz, da vare ar Rouantelezh Nevez e krogas Egipt da vont donoc'h war-du ar su. Da vare dibenn ren Toutmosis I, e 1520 kt JK e oa bet staget norzh Nubia ouzh Egipt.
Marevezh meroitek : Kush
thumb|right|300px|Nubia, hiziv an deiz P'en em dennas Egiptiz e laoskjont war o lerc'h un hêrezh padus a gemmeskas gant boazioù hag hengounioù ar vro a-benn reiñ rouantelezh Kush. Tud Kush a zegemeras kalz a berzhioù sevenadurel digant Egiptiz evel ar relijion hag ar boazioù da sevel piramidennoù
Pelloc'h eo padet rouantelezh Kush eget hini Egipt. E-pad ur frapad, zoken, e voe aloubet ha sujet Egipt gant Kush (e-pad marevezh ar tierniezh pe tierniezh Kush) en. Biskoazh ne zeuas a-benn ar Romaned da stagañ Kush ouzh o impalaeriezh. Kenwerzh a veze etre an Impalaeriezh roman ha rouantelezh Kush; eno e kave Roma goprsoudarded ivez.
Adal ar bloavezhioù - 315 - 295 e vrasa an troc'h gant skouer sevenadurel Egipt. Kreñvoc'h eo ar roud Nubia-soudanek, dreist-holl war an dachenn politikel ha relijiel. Dindan ren Nastasen (-335 da -315) e teu Meroe da vezañ ar gêr-benn da vat e-lec'h Napata. Betek-neuze e veze c'hoazh kurunennet ha douaret ar rouaned e Napata.
D'ar mare-se eo ma teuas war wel galloud ar c'handased anezho rouanezed tapet ganto ar galloud politikel pennañ. Testeniekaet eo meurdez o galloud hag o statud dre an titloù roueel douget ganto amprestet digant ar protokol faraonek. Setu-i : Sa-Rê, Neb-tawy ha n-swt-bity. Diskouezet eo splann gant jestr meur al lazhañ an enebourien, a verk abaoe Narmer, trec'h ar roue o ren war ar pobloù amezek. Kavet e vez un heklev anezho er Bibl ivez.
Tamm-ha-tamm, da vare ar Romaned, e tigreskas nerzh ar galloud kreiz avat ha rannet e voe ar vro etre kumuniezhioù disheñvel gant Pennoù bihan pe jeneraled e penn anezho. Pep hini anezho a oa e penn un armead goprsoudarded. En em gannañ a raent a-benn chom mestr war ar pezh eo Nubia hiziv gant an tiriadoù en-dro dezhi. Gwanaet e voe ar vro da-heul hag aesoc'h a se da dagañ.
D'ur mare bennak eo bet sujet Nubia gant an Nobaed. Alese e c'hallje dont an anv Nubia. Met gallout a rafe an anv dont eus ar ger egiptek Nub ivez, a dalvez aour. Adal ar mare-se e vo graet Nobatae eus ar vro gant ar Romaned. Evit gwir e vefe tuet ar studiadennoù genetek bet savet da ziskouez ez eus bet redoù genoù eus ar su d'an norzh a-dreuz traoñienn an Nil. Fedoù yezhel a ziskouez ivez e vije deuet Nubiz traoñienn an Nil eus ar su hag ar mervent. Studiadennoù istorel a seblant anataat eo en em zispartiet ar yezhoù nilez-nubiek eus familh ar yezhoù nubiek a vez komzet c'hoazh e Menezioù Nuba e Kordofan e Soudan da nebeutañ 2500 bloaz zo.
Roll rouaned Kush
E dibenn e ren e rank rouaned Nubia talañ ouzh un aloubadeg deuet eus an hanternoz hag e rankont repuiñ pelloc'h er su e Meroe.
Nubia gristen
E-tro 350 eo bet aloubet ar vro gant rouantelezh etiopiat Aksoum. Freuzet eo bet ar rouantelezh nubiat. A-benn ar fin e savo teir rouantelezhig vihan en he lerc'h : Nobatia en tu norshañ, etre kentañ ha trede dourlamm an Nil, gant he c'hêr-benn Pachoras (Faras hiziv); Makuria e-kreiz, gant he c'hêr-benn Dongola gozh; ha muioc'h er su Alodia gant he c'hêr-benn e Soba (nepell eus Khartoum
Kavet ez eus bet un enskrivadur e gresianeg eus e-tro 500 war voger templ Talmis (Kalabsha) hiziv) e koun trec'h ar Roue Silko eus Nobatia war ar vBlemmied
Anvet e voe ur Mark bennak da eskob Philae gant Athanasius eus Aleksandria a-raok e varv e 373. Diskouez a ra ar fed-mañ e oa aet tre ar relijion gristen er vro er dija. Notenniñ a ra Yann a Efez e oa bet gounezet roue ha noblañsoù Nobatia d'ar feiz kristen gant ur beleg monofizek anvet Juluan e-tro 545. Skrivañ a ra ivez e voe degemeret ar gristeniezh gant rouantelezh Alodia e 569. Eus e du, Yann Bisklorum a notenn e oa bet gounezet rouantelezh Makuria d'ar gatoligiezh en hevelep bloavezh. Soñjal a c'haller e oa faziet Yann a Efez neuze. Muioc'h a zouetañs a c'haller magañ c'hoazh war e desteni pa ouzer e verke kronikenn Penneskob gresian reizhkredennour Aleksandria Eutychius e 719 e oa bet treuzkaset Iliz Nubia eus an Iliz c'hresian reizhkredennour d'an Iliz koptek.
Er e kresk galloud Makuria. En em ledañ a ra betek dont da vezañ ar galloud pennañ er biojoù. Kreñv a-walc'h eo evit lakaat un harz da emled an Islam ha pa vije bet aloubet Egipt gant an Arabed a-benn neuze. War-lerc'h meur a argadeg c'hwitet ec'h asant renerien nevez Egipt sevel un emglev gant Dogomba. Kregiñ a ra ur c'henvevañ peoc'hus hag an darempredoù kenwerzhel. C'hwec'h kantved e pado ar feur-emglev. Tamm-ha-tamm avat en em silo an Islam e Nubia dre levezon ar genwerzhourien arab. A-benn ar fin e voe trec'h an islam war ar gristeniezh.
M'eo testeniekaet bezañs un eskob e Qasr Ibrim e 1372, e oa Faras en eskopti ivez. Sklaer eo ivez e oa deuet Iliz "roueel" Dongola da vezañ ur voskeenn a-benn 1350 pe war-dro.
Nubia hiziv
Diskaret e voe gouarnerezh Dongola er. Rannet ha sujet e voe ar vro gant Egipt. Er c'hantvedoù war-lerc'h e voe aloubet ar vro meur a wech ha diazezet e voe enni meur a rouantelezh vihan. Egipt a astenne he beli war an norzh tra ma kouezhe ar su dindan renerezh Rouantelezh Sennar er. E deroù an e tapas Egipt kontrolliñ Nubia a-bezh e-pad ren Mehemet Ali. Goude-se e teuas da vezañ ur c'hondominiom boutin etre Breizh-Veur hag Egipt.
Pa echuas prantad an trevadennerezh e voe rannet Nubia etre Egipt ha Soudan.
Gant savidigezh stankell veur Aswan ha krouidigezh Lenn Nasir e voe argaset kalz Nubiz dre heg. Hiziv e c'haller kavout kêriadennoù nubiat e norzh Aswan war glann kornôg an Nil war Enez Olifantin. Niverus eo Nubiz o vevañ e kêrioù bras evel Kaero ivez.
Jérémie Beyou
Jérémie Beyou a zo ur merdeer breizhat ganet e 1976 e Landivizio. Leviet en deus ar vag 60 troatad "Delta Dore", ha ganti en deus graet ar Vendée Globe 2008.
Liammoù diavaez
Lec'hienn Jeremie, asambles gant hini e sponsor
Diodoros Sikilia
Diodoros Sikilia (Διόδωρος, Diódôros e henc'hresianeg, pe Διόδωρος Σικελιώτης) pe Diodorus Siculus hervez al latin, a oa un istorour hag un danevellour hellazat (pe gresian) eus ar kent J.K., ganet war-dro -90 en Agyrium e Sikilia, ha marvet war-dro -30. Skrivet en deus ul levr anvet Biblioteka historica, pe Levraoueg istorel
Buhez
Bevañ a rae Diodoros en amzer Julius Caesar hag Augustus. Goude beajoù en Europa, en Azia, hag en Henegipt ez eas da chom da Roma.
1677
Diwar-benn bloavezh 1677 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1677
Diodoros Sikilia
Buhez
En henc'hresianeg eo bet skrivet e oberenn, 40 levrenn a oa anezhi, met ne chom ken 15 hiziv an deiz. Ar c'hentañ eo o klask sevel un istor eus ar bed anavezet.
Yezhoù Leonard Schultze
Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù Leonard Schultze.
1677
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1677
Diodoros Sikilia
Buhez
A-wezhioù e vez lakaet war e gont roll Seizh Marzh ar Bed abalamour d'an deskrivadur pizh a ra eus liorzhoù a-istribilh Babilon en eil levrenn e oberenn.
Yezhoù Leonard Schultze
Isrannet e vez ar ar yezhoù er skourr-mañ e daou isskourr:
Cuinchy
Cuinchy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù milourel ar C'hommonwealth e Cuinchy
Ur vered eus ar Brezel bed kentañ eo.
1297
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1297
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1297
Saint-Michel
Saint-Michel zo un anv-lec'h gallek, stank e Bro-C'hall. E galleg e vez graet ivez "la Saint-Michel" ouzh deiz Gouel Mikael d'an 29 a viz Gwengolo.
Kalz lec'hioù anvet Saint-Michel a oa a-raok lec'hioù kensakret da Lug, doue meur ar Gelted kozh.
kumunioù
hag ivez
Tal-y-bont (Ceredigion)
thumb|dehou|220px| thumb|dehou|220px|Tabernacl, Tal-y-bont. thumb|dehou|220px|Iliz sant Dewi, Tal-y-bont. thumb|dehou|220px|Bethel, Capel yr Annibynwyr, Tal-y-bont.
Ur vourc'h vihan eo Tal-y-bont, e Ceredigion e Kembre, tost da Aberystwyth. Brudet eo abalamour da Y Lolfa (Ar Saloñs), un ti-embann ha ti-moullañ. Brudet eo evel ti-embann kembraek, met embann a ra ivez levrioù saoznek, diwar-benn Kembre dreist-holl.
Brudet eo ivez evel chomlec'h Mihangel Morgan, ur skrivagner kembraek.
Etre Aberystwyth ha Machynlleth, war an A487, emañ. Div stêr zo: Afon Leri hag Afon Ceulan hag un dorgenn, Ceulan Maes-mawr (383m).
Gwechall e oa 15 stal, daou di-bank ha div chapel hag un iliz er vourc'h. Bremañ n'eus nemet div davarn e Tal-y-bont, ar Llew Gwyn hag ar Llew Du. Ur skol gembraek eo Ysgol Gynradd Gymunedol Tal-y-bont gant 100 skoliad etre 4 hag 11 oad. Kazetenn a-youl-vat ar vourc'h eo ar Papur Pawb, e kembraeg penn-da-benn.
Ailuroedus
Ailuroedus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Aostralia hag e Ginea Nevez, nav (9) isspesad dezhe en holl.
Babaorum
Babaorum (distaget baba-o-rom), a zo un anv-lec'h gallek ijinet gant René Goscinny hag Albert Uderzo, diwar an anv gallek baba au rhum (baba dre rom), evit ar rummad bannoù-treset Asteriks hag Obeliks e galleg. En troidigezhioù brezhonek eo Milingom anv ar c'hamp-se. Anv unan eus kampoù ar Romaned eo. Emañ lec'hiet ar c'hamp-se en Arvorig (Breizh en deiz a hiziv), e su da hini ar Gelted disuj, hag a vefe sikouret gant un died hud. E-kerzh o istorioù e tremeno Asteriks hag Obeliks alies dre v-Babaorum, betek diskar pep tra a-wechoù, hag o reiñ un trepan d'an holl soudarded roman a zo war al lec'h alies-mat.
Setu anv an tri c'hamp all a gaver tro-dro da gêriadenn Asteriks hag Obeliks: Implijet e vez ar c'hoarioù gerioù gant Goscinny hag Uderzo evit an anvioù tud er rummad istorioù-se (evel da skouer Panoramix eus ar gallek «panoramique» pe c'hoazh Garmonparnas, Fecarabos)...
Amblyornis
Amblyornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1872 gant al loenoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Ginea Nevez, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Bareineg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.3 eo ar bareineg (barein pe baraïn) komzet gant tro-dro da 4.100 den e su-kreiz Tchad (1993).
Peder rannyezh ez eus:
Sant-Koulman
Sant-Koulman a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Sant-Filberzh-Deaz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Johan Goormachtigh
Johan Goormachtigh a zo bet ganet e 1955.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 1975 a-gevred gant José Tonoli hag Henri Winants.
E miz Gouere 2007 edo 2245 e renk Elo.
Himen
Himen, pe Himene, un anv a deu eus ar gregach, a reer
Mallozh ma Doue
Mallozh ma doue pe gentoc'h Mallozh ma Doue, a zo ur mallozh, pe ur sakreadenn vrezhonek.
Yezhoù sepikek
Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù sepikek.
Setu penaos e vez isrannet ar yezh er skourr-mañ:
Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr
Kumuniezh-kumunioù an Erzh hag ar Gevr a zo un etrekumuniezh lec'hiet e departamant al Liger-Atlantel. Krouet e oa bet e 2002 dre unvaniñ daou EPCI ha div gumun diabarzh. Merañ a ra un dachenn a 509,36 km² gant 55 541 a annezidi e 2011.
Ar c'humunioù
12 kumun a ya d'ober anezhi:
Gerard ter Borch
Gerard ter Borch (miz Kerzu 1617 e Zwolle – 8 a viz Kerzu 1681 e Deventer) a oa ul livour izelvroat. Kalz poltredoù a voe livet gantañ.
Gerard ter Borch a stagas gant an tresañ pa oa eizh vloaz, ha deskiñ a reas gant e dad Gerard ter Borch gozh, ul livour bet e Roma. Soñjal a reer e voe broudet Gerard da livañ gant Hendrick Avercamp, ha goude ur chomadenn verr en Amsterdam e 1632. Gant Pieter de Molyn e studias e Haarlem etre 1632 ha 1635. Gantañ e teskas an doare da aozañ taolennoù. Deskiñ a reas ivez a-fet implijout al liv gris diwar oberennoù Frans Hals.
Beajiñ a reas betek Londrez (1635), Alamagn, Frañs hag Italia a-raok en em staliañ en Amsterdam, ha marteze e voe levezonet gant oberennoù Rembrandt. E 1646 ez eas da Vünster hag eno e livas Peoc'h Westfalia e Münster. War an daolenn e c'haller gwelout kannaded veur an Izelvroioù ha re Spagn. Unan anezho a heulias betek Madrid. Eno e voe degemeret gant ar roue, ha studiañ a reas oberennoù Diego Velázquez. Ur wech distro d'an Izelvroioù e timezas gant unan eus e nizezed e 1654 e Deventer hag e teuas da vezañ burgemeester kêr. Bourc'hizien kêr e plije dezho ma rafe Borch o foltred.
Gerard ter Borch a voe mestr Caspar Netscher, ha bras e voe e levezon war Gabriel Metsu, Jacob Ochtervelt ha Johannes Vermeer.
Barrek e oa G. ter Borch evit a selle ouzh livañ poltredoù ha livañ arvestoù e diabarzh tiez pinvidik-mor. Barrek e oa ivez evit a sell ouzh livañ munudoù : danvez un tapis, luc'h listri argant, strink ha dilhad (voulouz ha satin gwenn).
Sabaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.3 eo ar sabaeg (saba pe jelkung) komzet gant tro-dro da 1.000-1.200 den e su-kreiz Tchad (1997).
Hendaia
Hendaia zo ur porzh e mervent Lapurdi, en Iparralde, en Euskal Herria, e lez dehoù aber ar stêr Bidasoa, a-dal da borzh Hondarribia, a zo war al lez kleiz, e Gipuzkoa. Penn kanton Hendaia eo ivez. Brudet eo an draezhenn a sach kalz hañvourien.
Kumunioù amezek
Gant Hendaia ez eont d'ober ar vro anvet Txingudi.
World music
Ar world music zo, peurliesañ, doareoù sonerezh ma kaver elfennoù hengounel (binvioù, kanaouennoù, etc) mesket gant elfennoù nevesoc'h a zeu eus bed sonerezh broioù ar c'hornôg.
Kyrene
<HR noShade> Kyrene (Κυρήνη e gresianeg), a oa ur geoded c'hresian (e Libia, hiziv an deiz), an hini goshañ hag an hini vrasañ eus ar pemp trevadenn c'hresian a oa er vro-se, hag a roas hec'h anv d'ar vro penn-da-benn: Kyrenaika (Cyrenaica) implijet abaoe an Henamzer. Kêr-benn un eskobiezh kozh e oa, savet e traoñienn Djebel Akhdar.
World music
A-wezhioù e vez implijet an droienn evit ober anv eus sonerezhioù hengounel-tre pe tamm hengounel ebet a gaver er bed er-maez eus ar bed anglo-saxon. Ar ganerien Charles Aznavour, Paolo Conte a vez renket alies dindan ar rummad "world music" er S.U.A.
Kyrene
Savet e oa bet Kyrene gant Gresianed deuet eus Thira (Enez Santorin), hervez ali diougan Delfi, dindan renerezh Aristoteles (pe Battos Iañ) war-dro -630.
Tierniezh ar rouanez Battiad a renas eus Battos Iañ betek drouklazh Arkesilas IV e -440 ha diazezidigezh an demokratiezh. Danevellet eo bet savidigezh ar geoded e pevare levrenn Istorioù Herodotos. Dont a reas ar vro Cyrenaica da vezañ ul lodenn eus impalaeriezh ar Btolemeed (war-dro 321 kent J.K.) ha goude se ur broviñs eus an impalaeriezh roman e 96 kent J.K.
E Kyrene e voe ganet ar skiantour Eratosthenes.
Wetzlar
Wetzlar zo ur gêr e stad Hessen, en Alamagn, war lez kleiz ar stêr Lahn. E 2006 e oa 52 269 a dud o chom enni.
Armerzh
Wetzlar 'zo kavell an embregerezhioù Buderus, Ernst Leitz (Leica) ha Minox.
Jette
Jette a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Yezhoù ramouek
Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ramouek.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Tenrek
An tenreked eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Tenrecidae.
Bevañ a reont e Madagaskar hag e reter Afrika. Stummoù liesseurt zo gant an tenreked dre m'o deus aloubet logoù ekologel disheñvel (dour, douar, gwez...).
Genadoù
10 genad zo er c'herentiad-mañ :
Sokoroeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.3 eo ar sokoroeg (sokoro pe bedanga) komzet gant tro-dro da 5.000 den e kreiz Tchad (1994).
Tost-tre eo d'ar sabaeg hag ar bareineg.
Tinos
Tinos (gresianeg: Τήνος) zo un enezenn e Mor Egea, etre Andros ha Mykonos.
1298
Diwar-benn bloavezh 1298 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1678
Diwar-benn bloavezh 1678 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1298
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1298
1678
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1678
1298
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1298
1678
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1678
Jones
Un anv-tiegezh saoznek eo Jones, stankoc'h e Kembre.
Gerdarzh
Diazezet eo war an anv John, heuliet gant merk saoznek ar perc'hennañ ('s), evel a gaver en anvioù Andrews, Daniels, Davies, Edwards, Griffiths, Howells, Matthews, Owens, Peters, Richards, Roberts, Williams, ha re all.
Anaout a reer ivez ar stumm Johns.
Yezhoù all
Kar eo d'an anvioù
E Kembre
An anv stankañ e Kembre eo Jones, ken e kreder a-wechoù eo un anv kembreat a orin.
Roet e oa gant ar velestradurezh saoz da galz tud dre ma oa re luziet an anvioù kembraek dezhi.
Lec'hanvadurezh
Anv meur a lec'h eo Jones e SUA
Yezhoù gapounek
Ur skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù gapounek, ennañ ur yezh nemetken:
Sourouc'han bitik
Ar sourouc'han bitik a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad ar Scolopacidae. Calidris minutilla an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han bitik en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Joséphine de Beauharnais
Joséphine de Beauharnais pe Marie Josèphe Rose de Tascher de la Pagerie (23 a viz Mezheven 1763 – 29 a viz Mae 1814) a oa pried kentañ Napoleone Buonaparte, ha kentañ Impalaerez ar C'hallaoued.
Epimetheüs
Krouer al loened eo-eñ.
Daou vreur
Meneget e vez an daou vreur Prometheüs hag Epimetheüs dreist-holl, an hini fin hag an hini genaouek, daou Ditan a zo patromoù an dud.
Pandora
Degemennet e oa gant e vreur Prometheüs e oa dañjerus degemer profoù digant an doueed, met kemer a reas Pandora koulskoude, kinniget dezhañ gant Hermes. Pandora e oa ar vaouez varvel gentañ, perzhioù mat e-leizh dezhi, hag hec'h anv a vije da gompren evel « an holl zonezonoù ». Met korvigell zo ivez en he c'halon. Ur jarl pe ur voest zo bet roet dezhi gant Hermes, hag enni holl walennoù ar bed, gant difenn dezhi he digeriñ. Met ranell eo Pandora, digeriñ a ra ar voest hag ar gwalennoù da redek dre ar bed.
Ur verc'h o doe, Pyrra hec'h anv, a zimezas d'he c'henderv Deukalion, mab Prometheüs.
Joséphine de Beauharnais
He dimeziñ kentañ
E miz Here 1779 ez eas Joséphine da Vro-C'hall gant he zad. Eno e timezas da Alexandre de Beauharnais d'an 13 a viz Kerzu 1779, e Noisy-le-Grand. N'eo ket un tiegezh evurus an hini e oa, met daou vugel he doe:
Hondarribia
Hondarribia zo ur porzh eus Gipuzkoa, en Hegoalde, en Euskal Herria, war lez kleiz ar stêr Bidasoa, a-dal da borzh Hendaia, war al lez dehou, e Lapurdi. Anavezet eo bet e-giz Fuenterrabia, hag e galleg Fontarrabie.
Eno oa bet harluet, e deroù an 20vet kantved, kloerdi bihan tadoù Pikpus, e-lec'h m'en em gavas Youenn Drezen, Jakez Riou ha Jakez Kerrien.
Asaneg
Ur yezh yenisek e oa an asaneg. Komzet e oa e kreiz Siberia hag aet da get eo e-pad an kantved, erlec'hiet gant ar ruseg. Tost ouzh ar c'hotteg e oa hag hervez yezhonourien'zo ne oa nemet ur rannyezh anezhañ.
Gwelet ivez
Yezhoù yenisek
Yezhoù Rusia
Brad Pitt
William Bradley "Brad" Pitt zo un aktour sinema, skinwel ha c'hoariva stadunanat bet ganet d'an 18 a viz Kerzu 1963 e Shawnee e Stad Oklahoma.
Pevar bugel en deus : Maddox Chivan (advugelet e Kambodia), Zahara Marley (advugelet en Ethiopia), Shiloh Nouvel (ganet e Mae 2006 e Namibia), bugel naturel e zarempred gant an aktourez Angelina Jolie, ha Pax Thien (advugalet e Viet Nam e Meurzh 2007).
Ur stourmer sokial eo Brad Pitt ivez (korventenn Katrina, paourentez en Trede Bed hag all).
Ploueg-Grifed
Ploueg-Grifed a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Mikhail Gorbatchev
Mikhail Sergeyevitch Gorbatchev (rusianeg : Михаил Сергеевич Горбачёв, distagañ: ), IPA [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲeɪvʲɪtɕ ɡərbɐˈtɕof], ganet d'an ha marvet d'an , a zo ur politikour soviedat ha rusian a voe e penn URSS etre 1985 ha 1991.
Ploueg-Grifed
Stummoù skrivet
* Erwan Vallerie (1995) : Pluhuduc, 1066; Plooe Griffet, 1295; Griffet en la paroisse de Pleouc, 1298; Pleouc Griffet, 1308, 1356; Plorec, 1387; Ploiec, 1387; Ploegriffet, 1392; Ployeuc Griffet, 1453; Ploegaffec, 1516; Plogrifect, 1630.
Mikhail Gorbatchev
Buhezskrid
Ganet eus tud kolkozian, Sergey Andreyevitch Gorbatchev (1909-1976) ha Maria Panteleievna, ganet e Gopkalo (1911-1993. A orin eus Kaokaz an Norzh eo Gorbatchev. Studiañ a reas ar gwir e skol-veur Lomonosov Moskov e-lec'h ma kejas ouzh ar plac'h a zeuas da vezañ e wreg, Raisa hec'h anv. Emezelañ a reas ouzh ar strollad komunour e 1952 ha dont a reas da vezañ rener evit kêr Stavropol e 1962.
Ploueg-Grifed
Gerdarzh
Diouzh Ploe - Huduc / Hu(z)uc / Hezec, anv den, ha Griffet, anv un aotrouniezh bet staget e-kerzh ar XIVt kantvad.
Ardamezioù
"Troc'het etre geot hag erminoù, e leon an eil en egile, krabanet, teodet, ha kurunet en aour, heuliet ouzh kab gant daou mailh ivez en aour".
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Trevadennoù Aljeria.
Dominicus Lampsonius
E vuhez hag e oberenn
N'eo ket brudet Lampsonius evel arzour, met kentoc'h evel damkanour an arzoù. Kenskrivañ a reas gant Giorgio Vasari, ha titouroù a roas dezhañ diwar-benn buhez hag oberenn Lambert Lombard hag a voe implijet er pennad gouestlet dezhañ e-barzh e levr Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori (Buhez al livourien, kizellerien ha savourien wellañ).
Etre 1554 ha 1558 e voe sekretour Reginald Pole, hag eñ arc'heskop Canterbury. Gantañ ez eas da Roma ha da Liège, hag eno e kejas gant Lambert Lombard. Pa varvas Reginald Pole e labouras evit priñs-eskibien Liège : Robert de Berghes, Gerard van Groesbeek ha Ernst von Bayern. thumb|right|150px|Poltred engravet [[Jan van Eyck (1572)]] E 1565 e skrivas buhezskird al livour Lambert Lombard : Lamberti Lombardi apud Eburones pictoris celeberrimi vita (embannet gant A. Del Vita e 1938). El levr-se e lakaas Lampsonius e vennozhioù war an arzoù.
E 1572 e lakaas embann ul levr ennañ 23 foltred livourien vrudet an Izelvroioù anvet Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies. Gant kement poltred a oa e savas Lampsonius ur barzhoneg latin. Otto van Veen a zeskas gant Lampsonius d'ar mare-se.
Lampsonius a skrivas ivez barzhonegoù e latin, hag a genskrivas gant Giorgio Vasari ha Giulio Clovio. N'anavezer nemet un daolenn savet gant Lampsonius, ur C'hroazstagadur eus 1576, a zo miret hiziv an deiz e iliz Saint-Quentin Hasselt.
Vladimir Nabokov
Vladimir Vladimirovitch Nabokov (e rusianeg: Влади́мир Влади́мирович Набо́ков) a oa ur skrivagner rusian hag amerikan ganet d'an 22 a viz Ebrel 1899 e Sankt Peterbourg (Rusia) ha marvet d'an 2 a viz Gouere 1977 e Montreux (Suis). E rusianeg e voe skrivet e oberennoù kentañ, met skrivañ a reas e levrioù brudetañ e saozneg.
Ganet e Sankt Peterbourg en ur familh nobl e voe rediet da dec'hout goude Dispac'h Here. En em staliañ a reas e Berlin ha neuze e Pariz. E 1940 e tivroas da Stadoù-Unanet Amerika ma krogas da labourat e saozneg. Lolita eo e oberenn vrudetañ.
C'hoarier echedoù
C'hoari a rae an echedoù alies, e-giz kalz ag e dudennoù (Humbert Humbert, John Shade, Loujine). En amzer e yaouankiz e savas kudennoù echedoù embannet er c'hazetennoù, un doare da zastum argant.
Aalter (kumun)
Aalter a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
San Francisco de los Romo
San Francisco de los Romo zo ur gêr hag ur gumun e stad Aguascalientes e Republik Mec'hiko. 28 000 a dud a oa o chom enni e 2005 ha 46454 e 2015. Lesanvet eo bet "San Pancho de las Carnitas" abalamour ma vez gwerzhet kalz kig moc'h eno.
Gloucestershire
Gloucestershire, (Swydd Gaerloyw e kembraeg) a zo ur gontelezh eus Bro-Saoz e Breizh-Veur, en-dro da gêr Gloucester. Er rannvro Mervent emañ.
Mbedameg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo ar mbedameg (mbedam) komzet e norzh Kameroun.
Gloucestershire
6 distrig a ya d'ober ar gontelezh velestradurel-mañ, pa'z eo aet Su Gloucestershire da zisrannañ diouti, hag aet da Velestradurezh unvan e 1996, daoust ma chom er gontelezh lidel.
Kêrioù bras all : ouzhpenn Gloucester emañ  Cheltenham, Stroud, Tewkesbury, Cirencester, Dursley, Cinderford, ha Lydney.
Tenrek-dour
An tenrek-dour (Limnogale mergulus) a zo ur bronneg hag a vev e kreiz ha reter Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad Limnogale.
Sant-Leven-ar-C'hoad
Sant-Leven-ar-C'hoad zo ur gumun e Breizh e Bro-Raez, e Bro-Naoned, e Kanton Sant-Filberzh-Deaz, e Liger-Atlantel, e kreisteiz ar vro.
Yezhoù waliek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù waliek, ennañ peder yezh:
Poumpokoleg
Ur yezh yenisek e oa ar poumpokoleg. Komzet e oa e kreiz Siberia, war ribl ar C'het, un adstêr d'an Ob. E deroù an kantved ez eo aet da get.
N'eo ket sklaer e lec'hiadur e-barzh ar familh yenisek. Hervez reoù'zo e oa kar d'ar c'heteg met posupl eo ivez e oa un izel ur skour distag ar yezhoù yenisek a vefe an izili arall aet da get.
Tamkieg
Tost a-walc'h eo d'ar sabaeg dreist-holl.
Laser (bag)
Al Laser zo un driver poblek-kenañ. Gant un den hepken e vez sturiet. Treset eo bet gant Bruce Kirby, en deus lakaet ar pouez war ar blaended hag an dreistded.
Emañ al Laser e-touez ar bagoù skignet ar muiañ er bed, 180 000 bag o vezañ bet savet a-raok 2006. Graet he deus berzh abalamour d'he eeunded, d'he soluted hag dre ma'z eo bet kemeret gant kenstriverien ar redadegoù a blije dezho hec'h unrizhded : heñvel-rik eo an holl vagoù, hag implij a ra ar genstriverien ar memes kouc'h ha pezhioù gwern pourvezet gant an hevelep saver, un nebeud kemmoù displeget splann er jaoj a c'heller kaout.
Istor
Kroget eo gant ur bellgomzadenn etre daou Ganadian, Ian Bruce, ijinour ha redadeger, ha Bruce Kirby, redadeger, kazetenner evit kelaouennoù diwar-benn ar bageal, ha saver bagoù. C'hoant en devoa Ian Bruce da welet ha gallus e vije sevel un driver, aes da dreuzkas war doenn ur c'harr-tan, evit e gevaniñ en un heuliad dafaroù-kampiñ a oa-eñ o sevel. Ijinañ a reas neuze Bruce Kirby ar vag-mañ, na voe ket kenderc'het. Derc'hel a reas an tresoù betek 1970 pa zeuas brud d'ar gelaouenn One Design and Offshore Yatchman evit ar redadeg anvet America's Teacup, evit bagoù o c'houst dindan 1000$. Goude un nebeud kemmadennoù er ouel ez eas ar maout aes gant bag Kirby en he c'hlas.
Weekender (bag an dibenn-sizhun) e voe anv ar rakskouerenn; war al lien e oa tu da lenn TGIF, evit Thanks God It's Friday ("Ar Gwener eo, trugarez Doue"). Adanvet Laser e voe diwezhatoc'h, ha diskouezet ez-ofisiel e diskouezadeg bagoù New York e 1971.
Sikouret eo bet skignadur al Laser gant he flaended (skuizh e oa ul lodenn eus kenstriverien ar redadegoù-bigi gant ar redadeg danvezel e klasadoù driver all), he friz izel (er bloavezhioù 1970, kresket eo abaoe), he skañvded, he gwern e div lodenn a lakae al Laser da vezañ ur vag aes da zezougen war doenn ur c'harr. Abalamour da gement-se ha d'he soluted e voe prenet gant ar c'hluboù bageal, ar skolioù bageal pe choazh gant aozadurioù touristel evel Club Med.
E 1996 e teuas al Laser da vezañ ur vag a glas Olimpek evit ar baotred, ar bloavezh-se e voe savet ur rummad Laser a-ratozh evit lidañ an dilennadenn. E 2008 e voe krouet ur skouerenn eus al Laser gant ul lien vihanoc'h, al Laser Radial, ur vag a glas Olimpek evit ar merc'hed.
E 1974 e voe aozet ar c'hentañ Kampionad ar Bed, e Bermuda. Dont a reas 108 bageer eus 24 bro disheñvel, ha gounezet e voe ar c'hampionad gant Peter Commette eus ar Stadoù-Unanet. Ar gampioned veur e Laser eo Robert Scheidt (lesanvet El demolidor) eus Brazil — 8 gwezh eo bet kampion ar bed, div vedalenn aour hag unan arc'hant en deus gounezet er C'hoarioù Olimpek, Glenn Bourke (Aostralia) — teir gwech kampion ar bed, ha Ben Ainslie (Rouantelezh-Unanet) kampion Olimpek e Finn, bag kar d'al Laser. Ben Ainslie a ziorroas ur bern teknikoù leviata a-ratozh hag a vez implijet e pep lec'h er bed hiriv an deiz.
San Luis (proviñs)
San Luis zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina ha kêr San Luis eo he c'hêr-benn.
Laser (bag)
Mentoù lien all
left|555px Ar vag gant ar goueliadur orin eo al Laser Standard. Hogen evit desachañ rederien nevez pe verdeerien nevez ez eus bet savet div oueliadur all d'al Laser.
Al Laser Radial
Muioc'h a berzh he deus graet al Laser Radial en Europa evit ar stumm orin, tremen dreist an driver Europ a reas zoken evit ar c'hlas bagoù merc'hed e C'hoarioù Olimpek 2008. Heñvel eo kouc'h ha dafar al Laser Radial ouzh re al Laser Standard, ne implij nemet ur ouel vihanoc'h.
Al Laser 4.7
Dek vloaz war-lerc'h donedigezh al Laser Radial e voe kinniget ur vag gant ur goueliadur vihanoc'h a 35% eget hini ar stumm Standard evit ma c'hellfe ivez an dud skañvoc'h, re bounner evit an Optimist, kenderc'hel da regataiñ. Heñvel eo ouzh al Laser Radial, n'eus nemet ar gouel ha lodenn draoñ ar wern da gemmañ.
Tucumán (proviñs)
thumb|260px|Proviñs Tucumán en Arc'hantina
Tucumán zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, e gwalarn ar vro, ha San Miguel de Tucumán, pe Tucumán, hepmui, eo he c'hêr-benn.
Yezhoù norek-pondoek
Isrannet e vez yezhoù ar skourr e daou isskourr:
Lambert Lombard
thumb|right|250px|Burzhud an dorzh hag ar pesked thumb|right|250px|Ar [[vestalenn Klaoda o sachañ bag Sibel, tennet eus kelc'hiad Ar Maouezed vertuzius]] Lambert Lombard (Liège 1505 pe 1506 - 1566) a oa un arzour eus an Azginivelezh. Livour, savour, arkeologour, dastumer, engraver, moneizoniour, den desket, istorour an arzoù ha mestr un akademiezh vrudet e voe.
E Priñselezh Liège, a oa ur briñselezh dizalc'h, e oa o chom. Meur a veaj a reas da Alamagn, da Vro-C'hall ha da Viddelburg. En 1537 e voe kaset da Roma gant Erard de La Marck, priñs-eskob Liège, da brenañ oberennoù arzel ha da beurechuiñ e zeskadurezh. Eno e tizoloas arz ha mistri an Azginivelezh. Pa zistroas d'e vro e tiazezas akademiezh arzoù kentañ Norzheuropa.
Kemer a reas perzh e chanterioù adsevel kêr Liège, hag a-drugarez dezhañ e voe degaset savouriezh an Azginivelezh klasel da briñselezh Liège.
E boltred a gaver e-barzh Poltredoù livourien vrudetañ an Izelvroioù gant Dominicus Lampsonius. A-benn e enoriñ eo bet roet e anv da skol-uhel savouriezh etrekumunioù Liège.
Dabaeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo an dabaeg (dab(b)a) komzet gant tro-dro da 35 700 (1982) den en holl e norzh Kameroun dreist-holl ha gant 1 000 den all e Nigeria.
Peder rannyezh a zo:
Korinthos
Meneget eo en Ilias, ma vez graet Efir anezhi ivez. Savet en ul lec'h strategek er strizh-douar en em astenn eus Gres an Hanternoz betek ar Peloponnesos. Dispartiañ a ra daou vor a-bouez, Mor Ionia hag ar Mor Enezek. Tonket e oa dezhi bezañ ur geoded c'halloudus war ar morioù.
Mojennoù
Hervez ar mojennoù kozh e oa stag anv Korinthos ouzh hini Sisyphos hag e ziskennidi. Eno e teuas Medea ha Iason da glask repu goude drouklazh Pelias.
Gouez d'ar barzh Pindaros eo e Korinthos e oa bet ijinet an arzoù da zoñvaat ar c'hezeg, da sevel-tiez, ha da sevel meulganoù.
Henamzer
Kevredet e voe Korinthos gant keodedoù Aten ha Sparta a-enep ar Bresed e-pad an eil brezel medek (480).
Kevredet e voe da c'houde gant Sparta a-enep Aten e-pad brezel ar Peloponnesos (431-404 kent JK) ha kemer a reas perzh e trec'h ar gevredidi en emgann Sirakuza.
Octavius
Octavius zo un anv latin, deuet da vout anv-badez saoznek.
Orin
Octavus a zo eizhvet, e latin. Diwar ar ger-se e teu an anvioù Octavius hag Octavia, e-lec'h Octavus hag Octava. Dont a ra un i en anv, evel a zo c'hoarvezet ivez gant Marcia ha Titia, deuet eus Marcus ha Titus.
Degouezhout a ra gant an anvioù all Primus, Secundus, Quintus, Sextus, Septimus, Nonus, Decimus, hag a gaver o c'hevatal evit ar merc'hed 'Prima, Secunda, Tertia, Quarta, Quinta, Sexta, Septima, Nona, Decima.
Roet e veze moarvat d'an eizhvet bugel, pe eizhvet mab, pe eizhvet merc'h. Tud o deus bet laret e c'halle bezañ un dave da eizhvet miz ar bloaz, met neuze ne vije ket ken ral an anvioù Septimus, Octavius, Nonus.
Spree
thumb|Ar stêr Spree, e kreiz kêr [[Berlin, e-kichen ar parlamant]] Ar stêr Spree zo ur stêr en hanternoz Alamagn (e stadoù Saks, Berlin ha Brandenburg), war-dro 400 km dezhi, hag en em daol er stêr Havel.
Emañ eien ar Spree war harzoù ar Republik Tchek. Tremen a ra dre ar Spreewald, un tolead geunioù. Treuziñ a ra kreiz kêr Berlin a-raok en em deurel er stêr Havel e karterioù kornôg Berlin.
Tremen a ra dre gêrioù Bautzen, Spremberg, Cottbus, Lübbenau, Lübben, Fürstenwalde ha Berlin.
Julianne Moore
Julianne Moore, pe Julie Anne Smith he gwir anv, zo un aktourez eus Stadoù Unanet Amerika.
Tenrek skouarnek
An tenrek skouarnek (Geogale aurita) a zo ur bronneg hag a vev e kornôg Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad Geogale.
Doareoù pennañ
Tennañ a ra an tenrek skouarnek d'ur minoc'h. Unan eus an tenreked bihanañ eo : war-dro 6 g eo e bouez ha 10 cm e hirder (gant al lost).
Blevek eo e lost ha goloet e gorf gant ur vlevenn verr. Cheñch a ra liv e gein diouzh an hiniennoù : gris sklaer pe gell-ruz.
E demperadur diabarzh a cheñch ha mont da heul temperadur an endro.
Gouest eo da lakaat un harz e diorren ar fetused hag en abeg da se ec'h a ar prantad dougen eus 54 da 69 devezh a-raok genel etre 1 ha 5 tenrek bihan.
Ma n'eo ket mat e weled eo tanav e fri hag e skouarn hag e ra dreist-holl gant e gleved evit kavout e breizhoù (merien-gwenn hag artropoded all).
Liamm diavaez
An tenrek skouarnek (e saozneg)
Galeazzo Ciano di Cortellazzo
thumb|right|Ciano (en tu kleiz) gant roue [[Albania Zog Iañ, e 1937.]] thumb|300px|right|A gleiz da zehoù: [[Neville Chamberlain|Chamberlain, Daladier, Hitler, Mussolini, ha Ciano a-raok dezho sinañ Emglev Munich.]]
Gian Galeazzo Ciano, kont Cortellazzo, anavezet evel ar c'hont Ciano, ganet d'an 18 a viz Meurzh 1903, e Livorno (Italia), ha marvet d'an 11 a viz Genver 1944 e Verona (Italia), a oa ur politikour italian, hag unan eus krouerion ar strollad faskour.
Brudet eo evel maodiern an Aferioù diavaez e gouarnamant Benito Mussolini hag evel mab-kaer d'an diktatour.
Barnet e voe e Prosez Verona gant ul lez-varn faskour ag ar Republik Sokial Italian ha kondaonet e voe d'ar marv evit trubarderezh uhel. Fuzuilhet e voe e Verona.
Radeneg (kumun)
Radeneg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Vogalenn damzigor greiz plaen
Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn damzigor greiz plaen, treuzskrivet [ɜ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 326.
Klotaat a ra gant ar vogalenn damzigor greiz ront [ɞ].
Tenrek-heureuchin bras
An tenrek-heureuchin bras (Setifer setosus) a zo ur bronneg hag a vev e Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad Setifer.
Yezhoù papiek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù papiek, ennañ div yezh:
Bouwaleg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo ar bouwaleg ((ma) bu(w)al pe gadala) komzet gant nebeutoc'h evit 5.000 den e norzh Kameroun (1983).
Wiki
Alies e vez implijet Wiki hepken e-lec'h Wikipedia.
Met e gwirionez, ur wiki a zo ur sistem merañ an endalc'h evit sevel lec'hiennoù gant pajennoù Web a c'hell bezañ krouet ha cheñchet gant an implijerien aotreet. Implijet e vez ar wikioù evit aesaat ar c'henskridaozañ. Ijinet eo bet ar wiki gant Ward Cunningham e 1995 evit ul lec'hienn war ar programiñ a voe anvet gantañ ar Wikiwikiweb. Dont a ra eus an hawaieg wiki wiki, dezhañ ar ster "buan" pe "laosk". E kreiz ar bloavezioù 2000 e teuas ar wikioù da vezañ emsavoc'h-emsavañ ken e vezont staget ouzh e meizad ar Web 2.0.
Hag eñ savet e 2001 eo deuet an holloueziadur Wikipedia ar wiki ma ya ar muiañ a dud da sellet outañ.
Völkischer Beobachter
Völkischer Beobachter (an evezhier poblek) a oa ur gazetenn alaman eus an tu dehou pellañ, bet embannet etre 1919 ha 1945.
Wiki
thumb|250px|right|Panell-heñchañ Wiki Wiki e [[Aerborzh etrebroadel Honolulu]]
Völkischer Beobachter
Istor
Er penn-kentañ e oa anvet Münchener Beobachter, hag e teuas da vezañ Völkischer Beobachter e 1919.
Adprenet e voe gant NSDAP e miz Kerzu 1920 pa oa o vont d'ar strad abalamour da ziaesterioù argant. Dietrich Eckart a voe lakaet da bennskrivagner. Adolf Hitler a lakaas anezhi da vezañ kazetenn ofisiel ar strollad nazi, hag e voe lakaet Alfred Rosenberg da bennskrivagner e 1923. Ma oa gwerzhet tro 8 000 skouerenn pa voe krouet ar gazetenn e voe gwerzhet 25 000 skouerenn en diskar-amzer 1923 (pa voe aloubet ar Ruhr), ouzhpenn 120 000 e 1931 ha betek 1 milion 700 000 a skouerennoù e 1944. Ur gazetenn sizhuniek e oa da gentañ. Adalek an 8 a viz C'hwevrer 1923 e teuas da vezañ ur pemdezieg. Goude "putsch an davarn" (8 a viz Du 1923), ne voe ket mui embannet betek ar 26 a viz C'hwevrer 1925. An embann a chomas a-sav da vat e dibenn miz Ebrel 1945, un nebeud deizoù a-raok kodianidigezh an Trede Reich.
Wiki
Mont en-dro teknikel
N'eus nemet ditouroù merañ ar merdeiñ bodet er patrom staget ouzh ar bajenn n'hallont ket bezañ cheñchet.
1299
Diwar-benn bloavezh 1299 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1299
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1299
Tiberius
Anv meur a zen e oa Tiberius en amzer Roma gozh, deuet eus an anv etruskek Thefarie, a greder.
Huon Veur
Huon Veur, ganet war-dro 897 ha marvet e 956 e Dourdan, mab da Roperzh Iañ, roue ar Franked, a voe kont Pariz, markiz Neustria adalek 923, dug ar Franked adalek 936, ha kont Auxerre adalek 954. Tad e oa da Huon Capet.
Boued
Gerioù gant boued enno
Gerioù diwar an anv boued
Huon Veur
E penn un domani bras ha galloudus e oa, ha pa varvas ar roue Raoul, e 936, e nac'has gwiskañ kurunenn ar rouantelezh gant aon da goll e c'hounidoù. Kendrec'hiñ a reas uhelidi all ar vro da vont da gerc'hat Loeiz, mab Charlez III, harluet e Bro-Saoz, ha dibab anezhañ evel roue.
E penn kentañ ren Loeiz IV en em glevas mat Huon Veur gant ar roue yaouank, met buan e trenkas ar soubenn hag enebiñ a reas outañ neuze betek e varv.
Dimeziñ ha bugale
Gant e serc'h Raingarde Dijon, merc'h da Raoul, kont Dijon, ien doe ur mab:
E 914 e timezas da ur verc'h da Roger du Maine/ War-dro 926 ec'h addimezas da Eadhild Wessex (pe Édith), merc'h da Édouard l'Ancien,
Minaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.7 eo ar minaeg (mina pe hina) komzet gant tro-dro da 8 000-10 000 a dud e Kameroun an Norzh (1982).
Teir rannyezh zo :
Hendrick Avercamp
450px|thumb|right|Gweledva er goañv, e-tro 1608, 78 x 132 cm, [[Rijksmuseum, Amsterdam]] Hendrick Avercamp, (1585 en Amsterdam – 15 a viz Mae1634 e Kampen) a oa ul livour izelvroat.
E vuhez
Ganet e voe Hendrick Avercamp e Amsterdam, nepell diouzh Nieuwe Kerk, ha badezet e voe d'ar 27 a viz Genver 1585 en Oude Kerk. E dad, Barent Hendricksz Avercamp (tro 1557 - 1603) a oa dimezet (e 1583) gant Beatrix Pietersdr Vekemans (1560/62 - 1634), ha hi merc'h rener ar skol ma kelenne-eñ enni. Er bloaz goude e voe enrollet evel apotiker a Friz, hag en em staliañ a reas en Oude Straat e Kampen e 1586. Breur Hendrick Avercamp, Lambert e anv, a gemeras plas e dad evel apotiker, hag ur breur all a studias ar medisinerezh.
Avercamp a voe kaset da Amsterdam e ti ar poltredour ha livour danat Pieter Isaacks (1569 - 1625). Er gwerzh (1607) aozet a-raok ma tistrofe Pieter Isaacks da Zanmark ez eus anv eus Avercamp e-touez ar brenerien, hag anvet eo « mud Pieter Isaacks ». Graet e voe ivez « Hendrick Avercamp ar mud », (diell eus 1622) ha « de Stomme van Kampen » (« mud Kampen ») anezhañ. E 1633 e kemmennas e vamm e oa he mab « mut ha paour », ha neuze e tivizas e vefe roet dezhañ 100 kurunenn ar bloaz diwar arc'hant e familh.
Kazi sur e tistroas Avercamp da Gampen e 1613. Istorourien' zo a soñj dezho en dije beajet betek ar Mor Kreizdouarel goude-se, met ne seblant ket gwir. Brudet-tre e voe Avercamp e-keit ma oa bev. E oberennoù a werzhe, dreist-holl a re leun a livioù graet gant ur meskaj gouach ha dourlivadur, diwar un teknik bet implijet gant Pieter Brueghel gozh. An dud a c'halle pegañ ar skeudennoù-se en albomoù. Hendrick Avercamp a varvas e Kampen ha douaret e voe e Sint Nicolaaskerk.
450px|thumb|right|Arvest war ar skorn, e-kichen ur gêr, 1610, 58 x 89.8 cm, [[National Gallery, Londrez]]
An oberenn
En e oberennoù kentañ e verzer e oa dedennet gant arz Pieter Brueghel gozh, hag a grouas taolennoù leun a vunudoù. Kazi sur e welas Avercamp an daolenn Gweldva goañv gant ruzikerien ha trap laboused e Amsterdam. E-touez ar bourmenerien stank livet gant Avercamp e kaver alies elfennoù ar vuhez pemdez : paotred o kac'hat, maouezed kouezhet war ar skorn, koubladoù o vriata. Elfennoù arouezius eus doare Pieter Brueghel gozh a gaver ivez e oberennoù Avercamp : diarselloù a-dreuz-kaer, gwez bras ha brankoù da ginklañ an daolenn, lec'hioù lusket azalek an diaraog, livioù strewet en taolennoù a-bezh.
A-fet livañ tiez-feurm ha grañjoù e voe levezonet Avercamp gant un heuliad engravadurioù savet gant Hieronymus Cock (1507-1570) hag embannet en Antwerpen e 1559 hag e 1561 diwar dresadennoù « Mestr ar gweledvaoù bihan », adembannet gant Theodor Galle e Antwerpen e 1601 ha gant Claes Jansz Visscher (tro 1550 - 1681) en Amsterdam e 1612. Marteze e welas ivez tresadennoù Visscher bet embannet e 1608 gant Willem Jansz. Blaeu (1571 - 1638) hag e 1610 gant Pieter van den Keere e Amsterdam.
Bagoù stanket er skorn, meilhoù, tiez-feurm ha grañjoù, breserezhioù, kestell (Avercamp eo al livour kentañ a implijas an tres flandrezat en e oberennoù ), tiez hag ilizoù eo an elfennoù a gaver an aliesañ en oberennoù Avercamp. Ul lodenn eus oberennoù Avercamp a zo livet war banelloù ront ha marteze e voe an arzour kentañ a implijas an doare-se (a-raok 1610), hag a zeuas da vezañ brudet e Flandrez er kantved.
Diwar 1609 e kemmas doare Avercamp : izeloc'h e voe an dremmweloù, nebeutoc'h a wez hag a diez a livas, hag e-plas e labouras war an doare da livañ gouloù ar goañv (roz hag alaouret) silet dre al latar. Gwelet eo Avercamp evel unan eus livourien bouezusañ luskad izelvroat al livañ gweledvaoù.
Avercamp a dresad kalz tresadennoù (tud ha gweledvaoù) hag alies ec'h implijas anezho da studiadennoù. Pa varvas al livour Jan van de Cappelle (1619-1679) e oa perc'henn war 900 tresadenn graet gant Avercamp.
Barent Avercamp (Kampen 1612-1672 pe 1679), hag a oa niz ha deskard Hendrick Avercamp a reas taolennoù damheñvel, met ne oa ket ken barrek. Da-heul Avercamp e kaver an arzourien Arent Arentsz lesanvet Cabel (1585/86 - 1635), Dirck Hardenstein II (1620 - goude 1674), Adam van Breen (tro 1585 - 1642/48), Esaias van de Velde (tro 1590 - 1630), Aert van der Neer (1603/4 - 1677) ha Christoffel van Berghe.
thumb|450px|right|Ruzikerien, e-tro 1615, [[Mirdi Pouchkine, Moskova]] thumb|450px|right|Gweledva er goañv, e-tro 1620, [[Mirdi Boymans-van Beuningen, Rotterdam]] thumb|450px|right|Arvest war ar skorn, dourlivadur, Teyler Museum, [[Haarlem]]
Yezhoù norek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù norek, ennañ div yezh:
C'hwezhadur (yezhoniezh)
Kreñv pe greñvoc'h a c'hell bezañ ar c'hwezhadur, o kemmañ a yezh da yezh.
Skrivet e vez [ʰ] hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel. Implijet e c'hell bezañ ivez ar sin diakritek ispisial [⁼] evit diskwel n'emañ ket c'hwezhet ur gensonenn mar bez ezhomm.
Ar c'hwezhadur a c'hell bezañ ur perzh liammet ouzh alofonennoù resis, evel e saozneg ma vez distaget dre c'hwezhañ atav an holl kensonennoù dre serriñ divouezh e penn-kentañ ur ger, pe gallout a ra talvezout da diforc'hañ fonemennoù evel e meur a yezh indezek, da skouer an hindeg.
C'hwezhet e c'hell bezañ kensonennoù mouezhiet kouzl ha divouezh ha gallout a ra c'hoarvezout e penn-kentañ, e kreiz pe zoken e diwezh ur ger, da skouer en armenieg: