cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
André Markowicz
Dimezet eo gant Françoise Morvan, a zo enebet ouzh ar brezhoneg (ur yezh n'eus ket anezhi, emezi) hag ouzh ar peurunvan implijet gant he fried, hag ouzh ar gerioù amprestet digant ar c'hembraeg, pa ne gomz na ne skriv kement-se nemet e galleg.
Troidigezhioù e brezhoneg
Kavout a reer e anv e talbenn un toullad levrioù troet diwar ar ruseg e brezhoneg.
Troidigezhioù diwar ar brezhoneg
Troet en deus Ar Basion Vras, kanet gant Annie Ebrel, e galleg, hag embannet e-barzh Anciennes complaintes de Bretagne, kensinet gant e bried.
Teofano
Teofano, pe Theophano (Θεοφανώ e gregach) zo un anv-badez gresianek eus ar Grennamzer, bet anv meur a briñsez, rouanez pe impalaerez.
Pederastiezh
Un termen ledan eo ar bederastiezh (diwar ar henc'hresianeg pais "paotr" + erastes "amourus") implijet evit komz eus darempredoù heñvelrevel etre oadourion ha krennarded.
Kavet e veze pratikoù a seurt-se e meur a sevenadur de ar bed da geñver an henamzer, ha brudet a-walc'h eo ar perzh sokial ma c'hoarveze e Henc'hresia dreist-holl, ma talveze kement da dudi ha d'un darempred deskiñ etre ur studier yaouank hag ur mest koshoc'h evitañ, deuet en e oad. Daoust ha ma oa anezhañ un dra reoladel e sevenadur ar vro, tud zo a save o mouezh a-anep d'ar bederastiezh, dreist-holl pa denne da darempredoù reizhel war-eeun, en o zouez Platon.
E Henroma e oa bet skarzhet ar bederastiezh pa degouezhas ar gristeniezh eno.
Diaes eo lakaat ur vevenn rik etre ar bederastiezh hag ar bedofiliezh ha dreist-holl an efebofiliezh hag un torfed a c'hell bezañ suert darempredoù hiziv hervez lezennoù resis pep bro hag a denn d'an oad ma c'hell unan kaout darempredoù reizhel.
Entraven
Entraven a oa ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Entraven eo.
Kendeuzet e oa bet gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Traoñ-Kouenon.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : ar Fantanig; Sulial; (departamant ar Manche); Sant-Owen-Reoger; Kreneg
1435
Diwar-benn bloavezh 1435 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1435
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1435
Pi IV
Pi IV, pe Gianangelo de Medici (Milano 1499-Roma 1565), a oa an 224e pab (1559-1565). Ne oa ket kar da Medici Firenze.
Roll ar stered gant ezplanedennoù
Setu roll ar stered gant ezplanedennoù a zo bet gwiriet o bezañs. Evit a re a zo diasur c'hoazh, gwelit : Roll ar stered gant ezplanedennoù diasur.
Onsila
Liammoù diavaez
Onsila
Tabut
Un tabut zo un enebiezh, kreñv pe kreñvoc'h, etre daou zen, pe div gostezenn, pe muioc'h, gant komzoù feuls, tagus, ha trouz alies, taolioù a-wechoù.
Fazi
Dre fazi ha diouiziegezh e vez implijet ar ger a-wechoù gant tud zo evel pa vije heñvel e ster ouzh kaozeadenn, pe kendiviz.
Seziz Leningrad
D'an 8 a viz Gwengolo 1941 e krogas ar seziz. Padout a reas tost 900 devezh, betek ar 18 a viz Genver 1944. Daou vilion a dud a gollas o buhez. Savet e voe hentoù hag hentoù-houarn gant ar Soviediz war al Lenn Ladoga: ne chome nemet an tu-se hepken evit daremprediñ al lec'hioù dalc'het gant al Lu Ruz.
Bazeleg-ar-Veineg
Bazeleg-ar-Veineg (Bazouges-la-Pérouse e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Jean-Yves Le Moing, Erwan Vallerie ː Basilgis, XIt; Basocha, 1292
Ardamezioù
En arc'hant e deir wezenn geotet, e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour.
Cou-de-pied (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen cou-de-pied evit deskrivañ un emstumm pa vez lakaet un troad plaen war an troad all etre ar c'hof-gar hag an ibil (cou-de-pied pe "gouzoug an troad" e galleg) o lakaat an troad dirak, a-gostez pe a-dreñv egile. Pa vez lakaet a-dreñv e reer outañ dre fazi a-wezhoù coupé.
Er Skol rusek e vez lakaet an troad tro-dro d'egile gant ar seul dirak hag ar bizied a-dreñv.
Fauvillers
Fauvillers (e walloneg : Faiviè, en alamaneg : Feitweiler) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Galaksienn
War-dro 56 000 bloavezh-gouloù eo treuzkiz ar c'halaksienn NGC4414 a zo diskouezet amañ ; tremen 100 000 bloavezh-gouloù eo treuzkiz Hent Sant-Jakez, ar c'halaksienn m'emañ hor steredenn : an Heol.
Ouzhpenn meur a gant milmilion a stered a c'heller kontañ en ur c'halaksienn – war-dro 234 milmilion zo en hor c'halaksienn.
Alies ivez e vez tolpet ar galaksioù e bodennoù galaksioù. Ar vodenn c'halaksioù anvet "bodenn lec'hel", da lavaret eo an hini m’emañ Hent Sant-Jakez, e konter 27 galaksienn enni. Enni emañ ivez galaksienn vras Andromeda, anvet "M31" e katalog Messier ar galaksioù hag "NGC224" er New General Catalogue (NGC).
Rummatadur ar galaksioù savet gant Hubble
A bep seurt galaksioù zo a-fet stumm ha luc'huster. Deuet eo ar steredoniour Edwin Powell Hubble (1889-1953) da sevel ur rummatadur neuziadurel anezho, diazezet war stumm ha ment keñverel kalonenn ha brec’hioù kantenn ur c'halaksienn. Kemalenn Hubble a reer eus ar reizhiad rummata-se, a rann ar galaksioù etre 5 rummad.
Ar galaksioù troellennek (Hubble : S)
Evit ar saozneg Spiral, "troellennek" emañ an S.
Teir lodenn a ya d’ober ar re-mañ :
Ar galaksioù troellennek a gustumer renkañ e tri isrummad anvet "klasadoù" :
Ar galaksioù troellennek barrennet (Hubble : SB)
Kement ha Spiral, barred, "Troellennek, barrennet" e talvez SB.
Evel ar galaksioù S e vez rummataet ar galaksioù SB e tri isrummad SBa, SBb ha SBc, hervez ment ar galonenn hag ar brec'hioù.
Ar galaksioù elipsennek (Hubble : E)
Stumm un elisoid zo d'ar galaksioù-mañ, hogozik hini ur bellenn a-wechoù. N'o deus tamm framm troellennek ebet, ha diskouez a reont bezañ hep danvez etresteredel.
Stered kozh dreist-holl zo enno. Hervez talvoud o elipsennegezh e vezont anvet E1, E2, ... E7, arre E7 o vezañ ar re blatañ.
Ar galaksioù ferennek (Hubble : SO)
Anvet int evel-henn abalamour m'o deus ur stumm par da hini ur ferenn, da lavaret eo ez int kalz tevoc'h er c'hreiz eget er bordoù.
Kar int d'ar re E dre o doareennoù fizikel. Reoliek eo o stumm, gant ur galonenn vras. Gallout a rafent bezañ galaksioù S kozh kollet gante o brec'hioù, marteze diwar ur c'henstok gant ur c'halaksienn all.
Ar galaksioù direoliek (Hubble : I)
Irregular, "direoleiek" eo an anv roet dezho gant Hubble.
E-maez ar rummadoù kent emañ ar c'horfoù-egor-se. N'eus stumm resis ebet dezho : ne gaver tamm ahel kemparzh ebet enne ; ur framm direoliek-tre o deus. N'int ket gwall niverus. Savet int diwar stered tomm-tre ha skedus, ha gant koumoulennoù bras ag aezhennoù etresteredel ionek.
Ar galaksioù troellennek (S) eo ar re niverusañ – ouzhpenn 60% eus ar re anavezet ; en o goude emañ ar re ferennek (SO), e-tro 20 %, heilet gant ar re elipsennek (E, 13%) hag ar galaksioù direoliek (I).
Ar skinc'halaksioù
"Skinc'halaksioù" a reer eus galaksioù a vann gwagennoù skindredan kreñv-tre. Kalz muioc’h a energiezh a skignont eget ar galaksioù boutin. "Galaksioù gweredek" a reer anezho ivez.
Ul lodenn vat eus an energiezh skignet gant ur skinc'halaksienn ne zeu ket eus elfennoù boas ur c’halaksienn, da lavaret eo ar stered, an uzien hag an aezhennoù etresteredel. Diouzh an doare skinc'halaksienn eo an energiezh-se : : gallout ra bezañ embannet e lodennoù eus ar skalfad tredanwarellek evel ar Skinoù Gamma (Gamma-rays war ar skeudenn, e laez ar skalfad), ar skinoù X (X-rays), ar skinoù uslimestra (Ultraviolet), ar skinoù danruz (Infra-red) hag ar c'horrwagennoù (Microwaves).
Kinnig ra ar patrom skoueriek damkanel e teufe an energiezh-se diwar disac’h an danvez warnañ e-unan evit stummañ un toull du dreisttolzennek, gant un tolz etre 106 (1 000 000, ur milion) ha 108 (100 000 000, kant milion) gwech hini an Heol.
Pi VI
Pi VI, ganet Giovanni Angelo Braschi (Cesena, 1717-Valença, Daofinez, 1799), e oa an 250vet pab (1775-1799).
1434
Diwar-benn bloavezh 1434 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1434
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1434
Rond de jambe
E barrez klasel e implijer an termen rond de jambe evit deskrivañ ur fiñvadenn ma vez treset hantergelc'hioù gant un troad lem e veg, o tistreiñ dre ar c'hentañ emstumm a-raok adkregiñ, o tresañ war al leur ul lizherenn "D".
Eus dirak betek a-dreñv e reer anezhañ rond de jambe en dehors hag eus a-dreñv betek dirak e reer anezhañ rond de jambe en dedans.
Pi V
Pi V, pe Antonio Ghisileri (Bosco Marengo, Lombardia 1504-Roma 1572), a oa an 225vet pab (1566-1572), hag anvet da sant. Ezel e oa eus Urzh ar Brezegerien. Lakaet eo bet da wenvidig e 1672 gant ar Pab Klemañs X ha war roll ar sent gant ar Pab Klemañs XI d'an 22 a viz Mae 1712.
Gad Europa
Gad Europa (Lepus europaeus) a zo ur bronneg geotdebrer, a-orin eus Europa hag Azia ar C'hornaoueg, met degaset eo bet e meur a lec'h all er bed.
Tennañ a ra d'ar c'honikl nemet eo hiroc'h e zivskouarn hag e bavioù
Retiré (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen retiré pe raccourci er Skol c'hall evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset ar c'har oberiant (d.l.e. an hini o fiñval) d'an nec'h hag a-gostez, daoubleget ar glin betek m'emañ beg an troad e-tal ar glin all.
Un emstumm diazez eo alies a-walc'h evit stagañ gant ur pirouette hag un emstumm etre evit meur a fiñvadenn all ivez.
Gad-venez
Ar c'had venez (liester : gedon menez) a zo ur spesad bronneged geotdebrer, Lepus timidus an anv skiantel anezhañ.
Attitude (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen attitude evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset d'an nec'h ha troet gar oberiant an dañser(ez) (d.l.e. an hini o fiñval) betek ma vez troet ar glin 120º, kenstur ar glin hag an ibil atav, keit ha ma van en he/e sav war ar c'har all.
Gad-venez
Doareoù pennañ
Gell eo e vlevenn en hañv ha gwenn er goañv. Meur a isspesad a zo ha lod anezho a chom gell o blevenn a-hed ar bloaz.
Attitude (barrez)
Ar c'har oberiant a c'hell bezañ lakaet a-dreñv (derrière), dirak (devant) pe a-gostez (à la seconde).
Pa van war al leur an troad p'emañ ar c'har en attitude derrière e vez graet B-plus eus an emstumm resis-se.
Gad-venez
Annez
300px|thumb|kleiz|{{legend|#FF0000|Tiriad Lepus timidus.}} Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Ledenez Skandinavia, Finland ha Sápmi da Siberia.
Attitude (barrez)
Ar c'har difiñv ma chom en e/he sav warni an dañser(ez) a c'hell bezañ en pointe, en demi-pointe pe plaen.
Aleksander Pavlovitch Lobanov
Alexandre Pavlovitch Lobanov (1924 e Mologa - 2003 en Afonino) a oa un arzour rusian.
E vuhez
Hervez tud tost outañ e teuas da vezañ mut ha bouzar d'an oad a 6 vloaz, abalamour d'un danijenn-empenn. E 1937 e repuas e Iaroslavl gant e familh. Er bredospital e voe degemeret e 1947. Goude-se e voe kaset da ospital Afonino, hag eno e chomas betek e varv e 2003. Azalek ar bloavezhioù 1960 e stagas gant an tresañ. Flemmskeudennoù eus URSS tost ouzh an arz poblel a voe savet gantañ.
Paul Duhem
Paul Duhem (1919 e Blandain - 1999) a oa ul livour belgiat.
E vuhez
E 1978 e voe degemeret en un oaled, hag eno e kasas lod brasañ e amzer o liorzhañ. Daouzek vloaz goude, d'an oad a 70 vloaz,e tilezas al liorzhañ hag e stagas gant an tresañ. En ur stal-labour e trese.
A-zevri-kaer e trese, ha diehan e tresad betek e varv. Tud ha dorioù eo an dodennoù pennañ a gaver en e oberennoù.
Un diskouezadeg vras eus e oberenn a-bezh a voe aozet en Dastumad Arz garv e Lausanne e-keit ma oa bev.
Winschoten
Winschoten (distagañ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù.
Istor
thumb|right|200px|Ti-kêr Winschoten Winschoten a oa kêrbenn distrig 'Oldambt', ma veze labouret an douar. Lakaet e voe da gêr e 1825. E Winschoten ez eus un ti-gar war al linenn Groningen - Leer.
Meilhoù
thumb|right|200px|Meilh Berg Bez e voe betek 13 meilh e Winschoten, hiziv an deiz ne chom nemet an teir vrasañ anezho : Molen Berg, Dijkstra Molen ha Molen Edens.
Ilizoù
Kalz ilizoù protestant a gaver e Winschoten. An hini goshañ anezhoa voe savet en kantved. Bras e oa kumuniezh yuzev Winschoten : e 1940 e oa an eil hini en Izelvroioù, goude hini Amsterdam. E-pad an Eil Brezel-bed e voe impijet Winschoten da borzh da gas ar yuzevien kuit. Diwar an 493 yuzev a veze o chom e Winschoten e penn-kentañ ar brezel, ne chome nemet 20 anezho e dibenn ar brezel.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Winschoten ez eus 17 dileuriad :
Proterozoeg
Ar proterozoeg a zo an eon diwezhañ a-raok ma yeas da voutin ar vuhez liesek war an Douar. En em astenn a ra eus 2500 milion bloaz'zo betek 542 milion bloaz'zo. Disrannet eo e tri marevezhioù douaroniel :
An darvoudoù pennañ eus ar maread hont a voe :
Reier ar Proterozoeg
Reier ar proterozoeg a zo kalz niverusoc'h eget hini an arc'heeg. Er c'hontrol d'ar re eus ar marevezhioù a-raok, hag a oant bet furmet e dourerier don, e oa bet stummet reier proterozoek e morioù argevandirel. Nebeutoc'h treuzfurmet e oant bet ivez. O Studioù a ziskouezh e voe arouezet ar proterozoeg gant un doueziaged gevandirel vuan (ha na gaver nemet er maread-se), kelc'hiadoù dreistkevandirel hag un orogeniezh heñvel a-wal'ch ouzh hini a-vremañ.
Er proterozoeg e c'hoarvezas ar mareadoù-skorn kentañ anavezet. Unan a zeraouas un tammig goude deroù an eon ha pevar arall a oa, d'an nebeutañ, a hini pouezusañ o vezañ ar maread-skorn Varangiek, anvet maread an "Douar-erc'heg" ivez.
Berniadeg an oksijen
Unan eus darvoudoù pouezusañ a proterozoeg a oa berniadeg an oksijen en atmosferenn. Tra ma produe organegoù bev oksijen e-pad an arc'heeg dija ne c'helle en em verniañ en atmosferenn rak kenaozañ a rae gant houarn ar meurvorioù da furmiñ bandennoù houarnek. Paouez a reas o furmidigezh war-dro 1.900 milion bloaz'zo en abeg da gresk ar c'henfeur a oksijen en atmosferenn pe d'ur veskadeg welloc'h dour ar meurvorioù.
Ar gweleoù ruz hag a zo livet gant hematitoù a ziskouez e krogas da gresk knefeur an oksijen en atmosferenn 2.000 milion bloaz'zo. Goude-se e kemeras ar meurvorioù, hag a oa gwer, o liv a vremañ.
Buhez broterozoek
War-dro an amzer ma krogas an oksijen d'en em verniañ e ya diwar-wel ar furmoù-buhez liesek kentañ, marteze en abeg da furmidigezh nitradoù hag a vez implijet gant eukaryoted hepken. Kresk eukaryoted evel an akritarc'hed n'ampechas ket hini ar sianobakteri, avat. E-pad ar proterozoeg e voe ar stromatolitoù boutinañ ha liesekañ.
Harzioù etre ar paleozoeg hag ar proterozoeg a lakajod gwechall e deroù ar c'hambrian, pa yeas ar pezh a grede e oa an anevaled liesek kentañ an trilobitoù hag an arc'heohyazhided. A-c'houdevezh e voe kavet fosiloù anevaled liesek a veve e fin ar proterozoeg, e-pad an ediakareg. Ne chañchjod ket ar vevenn etre an daou eon, avat.
Retiré devant (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen retiré devant evit deskrivañ un emstumm ma vez kaset ar c'har oberiant (d.l.e. an hini o fiñval) a-gostez ha d'an nec'h un tammig uheloc'h evit glin ar c'har all pe uheloc'hig c'hoazh, daoubleget-kreñv ar glin.
Un emstumm diazez eo alies ar retiré devant, koulz en dedans hag en dehors evit stagañ gant ur pirouette hag un emstumm etre evit meur a fiñvadenn all ivez, da skouer ar battement développé avant.
Aristofanes
Aristofanes (Ἀριστοφάνης Aristophánēs en henc'hresianeg) a oa ur barzh hag ur dramaour fentus en Henc'hres, er V kantved kt JK. Ganet e oa bet e demos Kidatene war-dro 450 – 445 ha mont a reas da anaon e 385 kent JK. Emañ e oberennoù an darn vuiañ eus ar pezh a chom eus ar C’homedi Kozh, ha skrivet int bet e-pad Brezel ar Peloponnesos, dindan rennad Perikles. E-kerzh fin ar V ha deroù ar IV kantvedoù kt JK, endra save soñjezonioù nevez ha cheñche ar vuhezegezh politikel ha sokial e kêr Aten, Aristofanes a ziklêrie dre e oberennoù farserezh ar bolitikerion demagog pe bartizanted ar brezel, hag ar sitoianed gwasket gant « ar reizhenn » (ar boazenn prosezañ).
Buhez
Stagañ a reas da skrivañ pezhioù-c'hoari pa oa yaouank-kenañ. Gounit a reas brud gant daou bezh-c'hoari a zo kollet hiziv : an Daetalianed (427) ha Ar Vabilonianed (426). An daou bezh-c'hoari-se, hag an Akarnianed, ne oant ket bet c’hoariet dindan e anv gwirion, dre m’en doa aon an oberour rak an ersavioù ; daoust d’e evezhiegezh e risklas marteze ur prosez dirak Kuzul ar Pemp-Kant, goude bezañ c’hoariet ar Vabilonianed.
Oberennoù
Daoust da vezañ skrivet 44 fezh-c'hoari, hervez ar ouiziegion Aleksandria (35 pezh-c'hoari dibarel, 5 adstagadur, ha 4 ma n’eo ket sur eo Aristofanes an oberour), an darn vuiañ anezho zo bet kollet pe chomet e stumm fragmantoù. Nemet 11 anezho zo bet dalc’het a-bezh.
Gouvy
Gouvy (e walloneg : Govi) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Maoris ar C'hollo
Ur beleg broadelour eus eskopti Kemper eo bet Maoris ar C'hollo (Maurice Colleau) ganet e 1921 ha marvet e 2003.
Red-buhez
Goude an Eil Brezel-bed e voe lakaet da gure e parrez Skrigneg, hini Yann-Vari Perrot, a oa bet person eno. Diwar hengoun hemañ a-hend-all, e oa deuet Maoris ar C'hollo da vezañ ur broadelour eveltañ, en un amzer ha ne oa ket aes diskouez hag embann mennozioù a seurt-se ; dindan ur golo en doa goulennet digant Youenn Olier kas ar gelaouenn "An Avel" e 1945. Lakaet da gure en Edern ha Loperc'hed ez eas da berson Lambêr, tost d'e barrez ginidik, Plouarzhel. Diaezet gant ar gizioù nevez a oa bet degaset el liderezh hag er baskouriezh da heul adreizhoù ar Goursened diwezhañ, Vatikan II, er C'hwec'hkogn da vihanañ, ha diaezet ivez gant an disfiz a vaged en e eskopti ouzh ar v-broadelouriezh vrezhon a oa bet difennet gantañ a-hed e vuhez hag a-vihanik, koulz lavaret, evel ma plije dezhañ kontañ, en em dennet en doa e ti-retred ar veleion e Keraodren, e Brest. Diwar-neuze e kemeras perzh a-zevri e buhez Oaled Sant Erwan Brest, er gelaouenn Imbourc'h hag e bodadegoù miziek "Kristenion Breizh" a voe ur broud evitañ da skrivañ.
Oberennoù
Pouezus a-walc'h eo an diell-mañ diouzh m'en doa klasket krouiñ ur yezh o klotañ gant an destenn orin, evit darn amprestet digant Kis-Saded, dre ar gelaouenn Imbourc'h hag evit ar peurrest, tro pe dro, ijinet ha kinniget gant ar skrivagner e-unan ; hemañ, padal, a oa ur brezhoneger a-vihanik, hag a glaske chom an eeunañ ar gwellañ. Gwevn ha sklaer eo ivez ereadurezh e yezh en oberenn-mañ.
Timbroù Bahawalpour
left|200px|Emired Khan IV, Khan V (mab), Khan V (tad)
right|160px|Poltred Emir Bahawalpour – 1948
Krouet eo bet priñselezh Bahawalpour (“Bahawalpur” e saozneg) e 1690 gant Bahadur Khan II. Emañ e Su ar Penjab, e Hanternoz ar Rajaputana. Ur Stad dizalc’h e oa mui pe vui betek 1947, pa teu da vezañ ur rann eus ar Pakistan.
Timbroù an India saoz zo bet implijet eno betek 1945. D’ar 1añ a viz Genver e teu er-maez ur rummad timbroù-servij gant alc’hwezioù e lizherennoù arabek hepken, o reiñ da anaout lec’hioù ha savadurioù ar vro.
D’ar 1añ a viz Kerzu 1947 ec’h embann melestradurezh ar postoù un timbr gant poltred Mohammad Bahawal Khan I, evit lidañ 200vet deiz-ha-bloaz an tiegezh e penn ar vro. Hervez reolennoù Unvaniezh Postoù ar Bed ez eo skrivet BAHAWALPUR gant al lizherenneg latin ivez. Ur proviñs eus ar Pakistan eo Bahawalpour abaoe ar 7 a viz Here 1947 met dalc’het he deus ar vro un emrenerezh postel avat.
14 timbr o skeudennaouiñ poltred priñsed ha savadurioù ar vro (moskeen Sadiq-Garh, palez Nur Mahal, kastell Derawar…) zo embannet d’ar 1añ a viz Ebrel 1948, an holl anezho o vezañ kizellet brav.
An timbr diwezhañ dindan anv Bahawalpour zo gouestlet da 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed (miz Here 1949).
57 timbr zo bet embannet gant postoù Bahawalpour etre 1945 ha 1949 ( 28 timbr-servij en o zouez). Timbroù Pakistan a vez graet gante bremañ.
Kartenn c'hrafikel
Ar gartenn c'hrafikel, pe kartenn video, a zo he roll kentañ e-barzh an urzhiataer treiñ roadennoù binarel da skeudennoù diskwelet gant ar skramm. Peurgas a ra ivez jedadennoù, e keñver skeudennoù pe get.
Pêr Even
Pêr Even a voe ur skrivagner ha yezhour breizhat bet ganet e Bro-Oueloù e 1919, e Goudelin. Jil Ewan  a voe e anv-pluenn. Dont a rae Pêr Even enta eus un tiegezh brezhonegerion gristen diwar ar maez war harzoù ar brezhonegva. Bez' e oa anezhañ enta ur brezhoneger a-vihanik.
Buhez
Skoliet e oa bet e kelenndi ar Salezidi e Koad-an-Hoc'h, etre Kastellaodren ha Gwengamp, gant ar Salezidi, a blede eno gant ur skolaj vicherel. Alese e oa bet dilennet gant e vistri da genderc'hel gant e studi e neveziadti ar Salezidi e Kadva e Normandi. O tont alese, echu gantañ e studioù eil derez, e teuas tre e Kloerdi bras Sant-Brieg. Pêr Even en doa dilezet hent ar velegiezh a-benn neuze, un nebeud mizioù goude bezañ deuet tre er c'hloerdi bras, hogen eno emichañs e oa deuet da vezañ ur broadelour, evel meur a gloareg all, evel Per ar Meur, Armañs ar C'halvez, Loeiz ar Floc'h, Marsel Klerg, Per Bourdellez, Gwilherm Dubourg ha re all yaouankoc'h c'hoazh.
Pleustriñ a rae, e Gwengamp, metoù ar vroadelourion, da skouer ar "Framm keltiek" diazezet gant Roparz Hemon e-pad ar brezel ; e Gwengamp, dres, e oa bet roet bod da Gendalc'h an aozadur e 1943. D'ar mare-se e oa Loeiz ar Floc'h, kure er barrez hag eno, moarvat, en doa graet Per Even anaoudegezh gant ar skrivagner. O tont er-maez eus ar c'hloerdi en doa kavet Per Even fred e studi un noter e Lannlon en e gorn-bro. Eno, moarvat, en doa bet tro da bleustriñ war ar gwir, pezh a roas an tu dezhañ da gavout ur gourc'hwel en isprefeti Gwengamp, hag a viras c'hwec'h vloaz. Alese e oa deuet da vezañ sekretour-maerdi e ti-kêr Wengamp pa oa Edouard Olivro o kadoriañ ar C'huzul-kêr ; hag eno e peurc'hreas e redad-amaezh, a echuas e dibenn ar bloavezhioù eikont.
Diaes e vije bet da unan ren ur vuhez eeunoc'h ha plaenoc'h eget a reas ar stourmer brezhon-mañ a renas e vuhez penn-a-benn en e gorn-bro c'henidik o kavout ennañ e zanvez-pried, ma timezas ganti e miz Eost 1948, hag hi brezhonegerez a-vihanik evel he gwaz. Er prantad-hont e oa Youenn Olier e vignon bras troet d'ur Boudedeo o c'haloupat betek harzoù Alamagn da c'hounit e vara evel nouspet re all en Emsav.
Pêr Even a veze klevet o fougasiñ gant ar brient - mar geller lavarout - e oa ur brezhoneger a-vihanik pa veze pismiget yezh e skridoù dre ma oa "chimik", evel ma lavared.
E gwirionez ne venne nemet harpañ ar stourmerion o doa sammet warno ar gefridi da ober eus ar brezhoneg ur yezh arnevez (se a lavare e-unan bepred) ha kement-se adal an deroù, e penn kentañ ar bloavezhioù hanter-kant pa ne oa ket anv a SADED nag a strollad ebet a seurt-se. Aes eo kompren neuze e voe deuet mat dezhañ diouzhtu mennad ar re a grouas an aozadur-kelenn eil-derez dre lizher e 1962, rak kroget en doa seulabred da studiañ ar yezh e Skol-veur Roazhon e-lec'h en doa tizhet an "Diplôme Supérieur d'Etudes Celtiques".
A-ziwar ar bloavezh 1974 avat, adal ma voe roet un tuadur nevez d'ar gelaouenn Imbourc'h, deuet da vezañ kristen, e kemeras perzh an den en emvodoù Kristenion Breizh hag e vennas Pêr Even fiziout e Youenn Olier e skridoù da embann betek dibenn e vuhez, e 2003.
Oberennoù
Dindan e anv-pluenn Jil Ewan en deus sinet Pêr Even an darn vrasañ eus e oberennoù.
Gad ar C'hab
Gad ar C'hab (Lepus capensis) a zo ur bronneg geotdebrer.
Bleun-Brug
Ar Bleun-Brug a zo un aozadur katolik ha breizhek savet e 1905 gant ur strollad tud bodet en-dro da Yann-Vari Perrot.
Ur strollad katoliked brezhonegerien e oa ar Bleun-Brug, ha savet e oa bet gant beleien, da lavaret eo e anzave aotrouniezh an Iliz. Met gwech ha gwech all e voe bec’h etre ar Bleun-Brug hag eskob Kemper.
A-raok an Eil brezel-bed
Savet e voe ar «Bleun-Brug » e 1905 gant an tad Yann-Vari Perrot ha tud all a rae war-dro ar gelaouenn "Feiz ha Breiz". Kavet e voe an anv e kendalc’h an Union Régionaliste Bretonne e 1905 e Kastell Keryann. Kemeret e voe da c’her-stur gant ar gevredigezh nevez hini ar gelaouenn "Feiz ha Breiz", a oa : « Ar Brezhoneg hag ar Feiz a zo breur ha c’hoar e Breizh ». Fellout a rae dezhi stourm evit kas war-raok mennozhioù kristen hag ar brezhoneg. En deroù e voe oberiant ar gevredigezh e Bro-Leon dreist-holl. Aozañ a rae gouelioù anvet Gouelioù ar Bleun Brug, en ul lec’h disheñvel bep bloaz, ma veze pezhioù-c’hoari brezhonek, kanaouennoù, prezegennoù.
Yann-Vari Perrot, a oa kure Sant-Nouga en amzer-se, a savas pezhioù-c’hoari brezhonek diskouezet e kastell Keryann, e kastell Kergournadeac’h e Kleder, e Plougastell, e Kastell-Paol. Da neuze ivez e teuas da vezañ rener ar gelaouenn "Feiz ha Breiz", a oa renet a-raok gant an aotrou Kardinal, person Sant-Nouga. An aotrou Perrot e voe lusker pennañ ar Bleun-Brug eus 1905 da 1943, gant un troc’h etre 1914 ha 1918, dre ma oa war an talbenn d'ar mare-se.
Ur gevredigezh e oa ar Bleun-Brug. Kempennet e voe he statudoù e 1925, ha termenet e voe neuze he falioù evel-henn : E-touez an dud oberiant er Bleun-Brug ha na oant ket beleien e c’haller menegiñ Loeiz Dujardin, Erwan ar Moal, Raymond Delaporte.
Goude ar brezel
E 1948 e voe adsavet ar Bleun-Brug gant tud Hervé Budes de Guébriant, Herri Caouissin pe Yann ar Minor. E kendalc’h Kastell-Paol, e 1950, e voe embannet e vije adsavet abati Landevenneg, unan eus manatioù koshañ Breizh. E dibenn ar bloavezhioù 1950 ez emdroas tamm-ha-tamm ar Bleun-Brug, d’en em zigeriñ muioc’h war ar c’hudennoù sokial hag armerzhel. Tud all a voe e penn ar Bleun-Brug en amzer-se, evel Gab ar Moal pe an amiral Max Douguet, skoazellet gant Visant Seite pe Bernard de Parades. Derc’hel a reas ar gevredigezh gant he labour evit "adsav kristen Breizh" : kendalc’hioù, kentelioù brezhoneg, konkourioù evit bugale ar skolioù, skol-veur hañv… Er bloavezhioù 1950 ez eas da sevel Emgleo Breiz, a-gevret gant kevredigezhioù all evel Ar Falz, o doa dibabet ober gant an doare-skrivañ skolveuriek.
Goude 1968 e voe un doare troc’h er gevredigezh etre an izili yaouankañ hag ar re goshañ. Ar re goshañ, gant ar chaloni Mevelleg, en em vodas en-dro d’ar gelaouenn Bleun-Brug war Feiz ha Breiz, tra ma veze embannet Les Cahiers du Bleun-Brug gant ar rummad nevez (Yann-Bêr Thomin, Job an Irien, Charlez an Dreau). An div gelaouenn zo aet da get bremañ hag ar gevredigezh n’eo ket oberiant ken, met n’eo ket bet divodet, abalamour da ziwall na vefe implijet an anv gant tud all.
Gouelioù ar Bleun-Brug
Amañ e vefe mat sevel roll ar gouelioù-se.
Roparz Hemon
Roparz Hemon eo anv-pluenn Louis-Paul Nemo hag a oa ur skrivagner brezhon, bet ganet e Brest d'an 18 a viz Du 1900, hag aet da Anaon d'an 29 a viz Mezheven 1978 e Dulenn (Iwerzhon). E labour zo fonnus ha bet eo bet barzh, dramaour, embanner, geriadurour, kelaouennour, kazetenner skingomz, kelenner, romantour, troour ha yezhour.
Bugaleaj, oad-krenn ha yaouankiz
Ganet e voe Louis Paul Nemo d'an 18 a viz Du 1900, en ur ranndi e niverenn 32, Grand'Rue, e Brest, ar straed Pasteur hiziv-an-deiz. Tad Louis Paul Nemo a oa un emzivad bet kavet ha kaieret Nemo gant ar velestradurezh. Hemañ a laboure er velestradurezh vrezel. An tiegezh a oa bet o chom e Brest hag e Toulon hervez amstaeloù an tad. E vamm, Julie Foricher he anv plac'h, a oa he familh eus Goueled-Leon ha skolaerez e oa eus he micher.
C'hwec'h bugel a oa en tiegezh : Marie, Louis Paul, Aimée ganet e 1902, Jean ha daou arall hag a varvas en o oad tenerañ ., an holl anezho desavet en un doare bourc'hiz e galleg. Tost e chomas Louis Paul ouzh e c'hoar Aimée a-hed e vuhez ; honnezh a zeuas da vout renerez lise ar merc'hed e Brest en he oad gour.
A-vihanik e klevas brezhoneg en e diegezh dre hanterouriezh e vamm-gozh a-berzh mamm ha hini koskor an ti. Div eus ar mitizhien dreist-holl, Mari Urien ha Jeannette Omnes, o doa bet ul levezon war entan ar paotrig e-keñver ar brezhoneg pa ganent alies er yezh-se hag e lennent kontadennoù pobl dezhañ Hervez e desteni e kenskrivas gant Frañsez Vallée adalek 1915, evit resev e gelaouenn Kroaz ar Vretoned.
Louis Paul Nemo a reas e studi e lise Brest, kent mont da Bariz, da lise Sant Loeiz, evit prientiñ kenstrivadeg an École Polytechnique (“Skol Boliteknik”) e 1918. Fellout a rae dezhañ, war atiz e gerent, dont da vout ofiser a vor. Peogwir e skoas klañv e nac'has kenderc'hel gant ar mennad-se hag e krogas da studiañ ar yezhoù.
Mont a reas da Vwcle (Kembre) e 1919 evit gwellaat e anaoudegezh eus ar saozneg. War-lerc'h e tremenas ur bloavezh studi e skol-veur Leeds.
Distreiñ a reas da Vreizh evit ober e goñje. En em gavout a reas en ur rejimant kanolerion war varc'h, a-gevret gant Jakez Kerrien, e Gwened evit ober e amzer soudard.
Adalek 1922 e oa studier e skol-veur ar Sorbonne e Pariz betek bout skolveuriad war ar saozneg e 1924. D'ar c'houlz-se e oa krog da zeskiñ brezhoneg e kelc'h keltiek Pariz gant Yann-Eozen Jarl.
Anvet e voe da gelenner war ar saozneg e lise ar baotred e Brest adalek 1925 betek 1939. E-pad an abadenn neveziant e reas ur brezegenn diwar-benn “meuleudi al leziregezh” Anvet e veze “an aotrou Nemo” gant al liseidi koulz ha gant ar gelennerion arall. Anavezet e oa evel un den sioul, sekred ha dilavar.
Breiz Atao ha Gwalarn
thumb|right|A-gleiz da zehou : [[Meven Mordiern, Frañsez Vallée, Fañch Elies Abeozen ha Roparz Hemon.]] Mont a reas e darempred gant emsaverion p'edo o studiañ ar yezhoù e Pariz adalek 1922. Da heul e reas anaoudegezh gant ur yoc'h mat a dud eus an Emsav, tud yaouank ha tud kozh, koulz rannvroelourion, emrenerion ha broadelourion. En e levr An dud am eus anavezet e kaver e zezrevell eus an anaoudegezh a reas gant emsaverion ha yezhourion war ar brezhoneg e Pariz pe e Breizh evel Jakez Kerrien, Yann Sohier, Jakez Riou, Emil Ernod, Frañsez Debauvais, Meven Mordiern, Tangi Malmanche, Abeozen, Jarl Priel, Youenn Drezen pe Langleiz etre an daou vrezel-bed.
Dindan an anv "Roparz Loeiz Hemon" e sinas e bennad kentañ evit Breiz Atao e 1923, “An diouganer”. Klasket en doa lakaat ur pennad a-zivout dispac'h Iwerzhon da vout embannet a-raok er gelaouenn Feiz ha Breiz, hogen diembann e chomas hennezh.
Al lesanv "Roparz Hemon" a zibabas pa vage un estlamm d'ar skrivagner ha barzh saoz Rupert Brooke, bet lazhet er brezel, er bloavezh 1915. P'edo war ar studi e oa lakaet ar skrivagner-se da studiañ. Stumm brezhonek Rupert eo “Roparz”. E anv-pluenn “Hemon” a voe ur c'hoari diwar e anv Nemo, lakaet da hañvalout breizhekoc'h war un dro ha marteze un dave da Louis Hemon, ur skrivagner eus Brest. Derc'hel a reas gant an anv-pluenn-se e vuhez-pad, koulz evit e skridoù lennegel hag evit e skridoù a yezhoniezh.
Roparz Hemon a grogas da gelenn ar brezhoneg gant Skol dre Lizer Gwalarn, savet e 1928 pe “Brezhoneg ar vugale” d'ar memes bloavezh. Dre hanterouriezh Gwalarn e savas un dastumad testennoù aes evit an deraouidi anvet “Levriou pemp gwenneg”, skrivet en ur brezhoneg eeun.
Adalek diwezh ar bloavezhioù 1920 ez ae ingal da gendalc'hioù ar Bleun-Brug a-benn arvestiñ ouzh ar pezhioù-c'hoari savet gant Tangi Malmanche pe veleion 'zo, a-benn o diverrañ evit Gwalarn. Enno e reas anaoudegezh gant tud eus an emsav kristen evel Yann-Vari Perrot ha Maodez Glanndour. Daoust dezhañ bout neptu a-fet relijion e komprenas Roparz Hemon e oa katoliked dreist-holl eus lennerion ar brezhoneg. Klask a reas skignañ e levrioù evit ar vugale er skolioù kristen, o vout ma oa an darn vrasañ eus lennerion Gwalarn mistri-skol en deskadurezh katolik. Adalek 1937 e kemmeskas e oberenn "Brezhoneg ar vugale" gant ar striv renet gant Remont ar Porzh eus ar Bleun-Brug, evit lakaat brezhoneg er skolioù kristen dindan anv "Ar Brezhoneg er skolioù".
An eil Brezel-Bed
Distro da Vreizh e kendalc'has da verañ Gwalarn. Meur a gelaouenn a roas lañs dezho e-pad ar brezel : ar gelaouenn Sterenn savet e 1940, un dastumad skridoù lennegel pe skiantel, hag ar gelaouenn Arvor a savas e 1941, ur gelaouenn divyezhek er penn-kentañ, hag e brezhoneg hepken buan-kenañ, graet evit an holl, e doare kent Kannadig Gwalarn a oa aet da get en abeg d'ar brezel. Er gelaouenn Arvor e skrivas meur a bennad enep-yuzev dre an anv-pluenn "Pendaran".
D'ar 1añ a viz Kerzu 1940 e sinas a-gevret gant Markiz an Estourbeillon ha Frañsez Jaffrennou ur reketig anvet Placet au Maréchal Pétain, Chef de l’État Français ("Plased d'ar marichal Pétain, Arlevier ar Stad-C’hall") evit ma vije kelennet ar brezhoneg er skolioù.
Distrujet e voe e ranndi e Brest gant ur vombezadeg da zeiz Lun Fask 1941 en 12, plasenn La Tour d'Auvergne. Dilojañ a reas da Wengamp da gentañ, d'ar 7, straed ar Salioù. War-lerc'h ez eas da Roazhon da vevañ adalek ar 1añ a viz Gouere 1941. Gant distrujadenn e ranndi e Brest e kollas ur paot-mat a oberennoù en doa skrivet kent, notennoù yezhadur hag all.
Skingomz
Dont a reas da vout speaker war Radio Roazon-Breiz ma teuas da vout rener da-c'houde. Labourat a rae dindan veli an Alamaned ken a-fet melestradurezh, ken a-fet kealiadurezh. Er skingomz-se e reas an abadennoù brezhonek kentañ. Sevenadurel-rik e oa an abadennoù-se. E-touesk ar pezhioù-c'hoari a ginnigas war gwagennoù Radio-Roazon e voe skignet unan eus e oberennoù : Roperzh Emmet. Paeet e oa e labour gant ar Propaganda Staffel.
Peurunvan
Dont a reas Roparz Hemon da vezañ rener ar Framm Keltiek, ur bloaz war-lerc'h e grouidigezh e miz Here 1941 gant Leo Weisgerber, un aozadur sevenadurel a vode arzourion, furcherion, enklaskerion...Ar savadur-se a hañvale bout levezonet gant an Deutsche Forschungsgemeinschaft ("Fondezon alaman evit an imbourc'h", un doare CNRS alaman ).
Kelvinieg
Kelvinieg (Chauvigné e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Roparz Hemon
Peurunvan
Evel ma tiskouezas fichennoù-titouriñ laosket gant an SD alaman hag adkavet gant an Amerikaned e Roazhon e 1944-1945 e kenlabouras gant an Alamaned ez-politikel en ur gemer perzh e savidigezh an teuliadoù a-enep ar prefed François Ripert.
E dibenn ar brezel e tec'has eus Roazhon war-du Alamagn en ur c'harr-samm gant broadelourion arall d'an 2 a viz Eost 1944. Lakaet e voe harz warnañ e dibenn miz Meurzh/deroù miz Ebrel 1945 gant ur ged soudarded stadunanat nepell diouzh Limburg an der Lahn (Hessen). Toullbac'het e voe e Rheinbach (Nordrhein-Westfalen) kent bezañ kaset da Lille gant pennadurezhioù gall ar mare.
Kelvinieg
Anv
Gerdarzh
Roparz Hemon
Prosez gant lez-varn an Dieubidigezh
E fin ar brezel e voe rebechet outañ e skridoù enepgall hag enepyuzev, , , ,. Adalek 1931 e oa pellaet diouzh lod eus e skridoù bet embannet etre 1923 ha 1929.
Harzet e voe, ha prosez a voe da-heul dre m'en devoa taget « surentez diavaez ar Stad ». Ar brezegenn-damall a spisa ar pezh a zisklêrias Roparz Hemon evit e zagañ hag e lakaat da vout anavezet evel den kablus : "Emziskleriañ a ran a-du, nemetken war an dachenn sevenadurel a zo hon re, gant ur c'henlabour leal gant ar pobloù a gizell an Europa Nevez dindan va daoulagad e-pad un emvod foran eus ar Framm keltiek e Roazhon.",.
Kelvinieg
Ardamezioù
En aour e beder gwerzhidenn en sabel, kenstag, treustellet, ha loc'hant ouzh al lezioù; e gab en argant karget gant teir brizhenn erminig
Roparz Hemon
Prosez gant lez-varn an Dieubidigezh
Goude ur bloavezh toull-bac'h a ziarbenn e prizon Jacques Cartier e Roazhon e krogas e brosez d'ar 15 a viz Meurzh 1946. En em zifenn a reas en ur lavarout e oa ur gouizieg ha n'en doa obererezh politikel sirius ebet, ha neuze levezon, pa oa dalc'het Bro-C'hall gant an Alamaned ha difennet eo bet gant miliadoù a Gelted tramor o doa komzet en un doare mat anezhañ,. Ne voe ket barnet evit ar prosez a dreitouriezh a oa bet savet enep dezhañ hogen kondaonet e voe d'ar 31 a viz Mae 1946 d'un divri vroadel e-pad dek bloavezh.
Diwar-neuze e kollas e statud a gelenner en deskadurezh-Stad.
Harlu en Iwerzhon
thumb|Roparz Hemon en harlu. Dreistbevañ a reas un nebeud amzer e Pariz ha mont kuit a reas da Iwerzhon e miz Gouhere 1947, ma labouras evit an Institute for Advanced Studies (“Savadur an imbourc'hioù araokaet”) evel kelenner hag enklasker war ar brezhoneg. Mont a rae da labourat er School of Celtic Studies (“Skol ar studioù keltiek”), en Institute for Advanced Studies, en 10 Burlington Road e Dulenn. Bevañ a reas e-pad meur a vloavezh en ti lec'hiet en 12, Norwood Park Ranelagh e Dulenn. Gant ur Breizhad yaouank e veve eno. Biskoazh ne zistroas da Vreizh.
War-lerc'h ar brezel e chomas Roparz Hemon meur a vloavezh hep ober tra pe dra a-fet Emsav. E 1951 e tivizas diazezañ ur strollad nevez, stag ouzh ar C'hendalc'h Keltiek. Dre ul lizher deiziadet d'ar 24 a viz Gwengolo 1951 en doa goulennet an emsaver gant danvez izili Skourr Breizh ar C'hendalc'h Keltiek en em vodañ e Gwengamp d'an 3 a viz Du, e ti Vefa de Bellaing. Meur a emsaver en em gavas en emvod-se, war galv Roparz Hemon, evel Marsel Klerg, Pêr Denez, Maodez Glanndour, Ronan Huon, Roperzh ar Mason, da lavarout eo rummad nevez an emsaverion. Roparz Hemon n'edo ket en emvod-se, met dre e baeroniezh e voe roet lañs d'ul luskad nevez en Emsav.
Marv
Roparz Hemon a varvas da heul un hir a gleñved. Abaoe meur a vloavezh e oa pareet gant seurezed e klinikenn Dun Laoghaire. Mervel a reas gant krign-bev ar bouzelloù d'an 29 a viz Mezheven 1978 dres goude bezañ klozet Geriadur istorel ar brezhoneg.
Interet e voe e bered Sant-Varzhin e Brest (karrezenn 19, renk 3 ha bez 2 adalek ar biz), gant bezañs ur bern emsaverion ha dre lidoù broadel brezhon ha prezegennoù e brezhoneg.
Gwalarn
E 1925 e savas Roparz Hemon ar gelaouenn Gwalarn, gant ar pal krouiñ ul lennegezh wirion evit ar brezhoneg. Gant Olier Mordrel en doa savet, da gentañ, ur stagadenn lennegel d'ar gelaouenn Breiz Atao, renet gant ar Strollad Broadel Breiz. Dont a reas ar gelaouenn lennegel Gwalarn da vezañ distag er bloaz war-lerc'h. Chom a reas rener ar gelaouenn betek 1945 ha delc'her da lakaat anezhi da zont er-maez bep daou viz ingal. Enni e veze embannet oberennoù nevez o stumm, darn anezho levezonet kreñv gant lennegezhioù ar yezhoù all (saozneg, spagnoleg, alamaneg, italianeg). Ur bochad skrivagnerien yaouank a gemeras o lañs ken e vez lavaret ez eus ul luskad lennegel anavezet dindan anv Skol Walarn. Digeriñ ar brezhoneg war ar bed a oa e bal, ha troidigezhioù e-leizh a oa bet kaset da benn, diwar Andersen, Boccaccio, Cervantes, Pouchkin, Shakespeare... Lakaat al lennegezh keltiek da vezañ anavezet a oa bet graet ivez, evel mojennoù kozh Iwerzhon hag ar Mabinogion.
En-dro dezhañ e teuas ur bagad brav a dud yaouank ez eo chomet o anv en istor ar yezh, evel Youenn Drezen, Fañch Elies (Abeozen), Loeiz ar Floc'h (Maodez Glanndour), Frañsez Kervella (Kenan Kongar), Langleiz, Jakez Riou, Meavenn, ha meur a hini all c'hoazh.
Soñjoù
thumb|E dibenn e vuhez Un den a breder e oa Roparz Hemon ivez, pa lenner e zastumad pennadoù Ur Breizhad oc'h adkavout Breizh e weler e oa levezonet kalz gant tud evel Gandhi ha Rabindranath Tagore. Ivona Martin a ziskleir e oa ur c'hatolik anezhañ, met Youenn Olier a soñj dezhañ e c'haller krediñ e vire ur seurt elevez war an arvez-se eus e vuhez diabarzh, evel war arvezioù all anezhi. "Dre-se n'eus ket da ober anezhañ ur c'hatolik hep n'en dije diarc'het e-unan ar perzh-se".
A-du-krenn e oa ivez gant an esperanteg, ur yezh etrebroadel. Ur benveg evitañ evit sevel a-enep d'ar yezhoù “impalaer” ha da lakaat an holl yezhoù par. Sevel a reas un dastumad esperantek anvet Nord-Okcidento e 1928, ur yezhadur bihan hag ur geriadurig esperanteg-brezhoneg.
Mont d'ar bobl
Kentañ tra a reas a voe dismegañsiñ al lennegezh vrezhonek poblek, a veze lennet gant dekmiliadoù a dud war Le Courrier du Finistère (da skouer), en ur skrid gallek anvet Manifeste de Gwalarn.
«Deskadurezh ar bobl vrezhon gant ar brezhoneg» hag e «brezhoneg hepken» e oa bet mennad bras Roparz Hemon a-hed e vuhez. A-raok mont d'ar bobl avat, e oa ret kaout traoù a-zoare da ginnig dezhi, ha binvioù a-feson ivez. Setu perak e savas Skol dre lizer Gwalarn (1928) ha Kannadig Gwalarn (1932) evit an holl.
Ur benveg all evit deskiñ brezhoneg buan, pe deskiñ lenn buan, e voe ar brezhoneg eeun, ur roll gerioù diazez, a gaver e pep rannyezh, un tammig en tu-hont da 1000 ger (1935), ha geriadurioù ha yezhadurioù bihan ha marc'had-mat.
Lakaat ar vugale d'ober gant ar brezhoneg a oa ivez ur pal bras evitañ, pa ne vezent ket skoliataet en o yezh, ha pa veze enebet garv ouzh ar brezhoneg er skolioù, a zo gwashoc'h. Setu pal Brezoneg ar vugale (1928) hag an dastumad “Levriou pemp gwenneg”.
Labour en harlu
Daoust da se e kendalc'has da labourat dizehan evit ar brezhoneg, labourioù gouiziek koulz ha traoù dudi pe lennegezh wirion.
Sevel a reas ar gelaouenn Ar Bed Keltiek a oa kar he danvez da hini Kannadig Gwalarn pe hini Arvor.
Hêrezh
thumb|Kreizenn sevenadurel Roparz Hemon e Gwengamp e 2003.
Enorioù en Emsav
Ar savadurioù sevenadurel brezhonek o deus rentet klod dezhañ meur a wezh, anaoudek eus e labour ramzel evit ar brezhoneg. Ur Priz Roparz Hemon zo bet krouet.
E labour war ar yezh ha war al lennegezh zo bet kendalc'het gant meur a yezhour hag a skrivagner en tier-embann Al Liamm, Preder, Imbourc'h, Aber... Meur a wezh eo bet adembannet e oberennoù ha pouezus eo e gelennadurezh en Emsav hiziv-an-deiz c'hoazh. E bezhioù c'hoari a vez c'hoariet gant meur a strollad evel Strollad ar Vro Bagan pe c'hoazh er skinwel, evel Meurlarjez pe Al laer avel.
Skolaj kentañ Diwan er Releg-Kerhuon a voe badezet diouzh e anv evel ar greizenn sevenadurel e Gwengamp. Ar geriadur hollvrezhonek kentañ a voe dediet dezhañ.
thumb|Bilhed 20 lur arveret e-pad Gouel broadel ar brezhoneg. Meur a straed zo bet badezet diouzh Roparz Hemon e Breizh, evel e Pempoull pe e Plouzeniel.
E-pad ar bloavezhioù 1990 e oa bilhedoù bank arveret war lec'h Gouel Broadel ar brezhoneg, dre fent hag evit paeañ ar marc'hadourezhioù a veze kavet war an dachenn fest. Unan anezho a oa gouestlet da Roparz Hemon hag un dalvoudegezh a ugent lur en doa.
Tabutoù a-zivout Roparz Hemon
E 1998, skourr MRAP Il-ha-Gwilen, diwar vroud hag atiz Françoise Morvan, a savas trouz a-enep an enor a reas Skol-Uhel Ar Vro da goun Roparz Hemon, en ur lakaat war-wel e obererezh e-pad an eil Brezel-bed.
E-tro ar bloavezh 2000 e savas tabut bras en-dro da vrud Roparz Hemon, pa voe tamallet outañ, da gentañ-penn, e emzalc’h da vare ar Brezel hag un nebeud frazennoù bet skrivet er mare-se ivez evit ar braz anezho, e enebiezh e-keñver an divyezhegezh hag e sell war ar yezh. Ken ma voe divadezet skolaj Diwan Roparz Hemon er Releg-Kerhuon e 2000, ha Kreizenn sevenadurel Gwengamp un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. Renet e oa an divrudadeg-se gant aozadurioù ha metoù enebet groñs ouzh ar brezhoneg pe reoù a gav dezho n’eus dazont ebet da gaout evit ar brezhoneg. E 2005 e voe distaolet ar panell « Roparz Hemon » a oa stag ouzh moger Kreizenn sevenadurel Gwengamp.
Levrlennadur
Liesseurt eo oberenn divent Roparz Hemon. Lennegel kentoc'h da gentañ, ha skrivet e brezhoneg dreist-holl hag un tammig e galleg ha tolpet er gelaouenn Gwalarn a-raok ar Brezel-bed, e teuas da vout ul labour a ouiziegezh skrivet e saozneg e-ser kenderc'hel da skrivañ levrioù ha pennadoù brezhonek embannet gant an ti-embann hag ar gelaouenn Al Liamm.
C'hoariva
thumb|Skritell Meurlarjez, c'hoariet gant [[Strollad ar Vro Bagan e 1976.]]
Danevelloù
thumb|Kleier eured, Skridoù Breizh, [[1943.]]
Oberennoù a ouiziegezh
thumb|Ur Breizhad oc'h adkavout Breizh, Al Liamm, [[1972.]]
Studiadennoù a-zivout Roparz Hemon
thumb|La radio en langue bretonne, Roparz Hemon et Pierre-Jakez Hélias, Ronan Le Calvez, [[2000.]] Meur a studiadenn zo bet gouestlet da studiañ oberennoù ha buhez Roparz Hemon :
Stadsdeel
Stadsdeel (liester stadsdelen; da lavaret eo lodenn eus ur gêr) eo an anv a vez roet da zistrigoù ul lodenn eus kêrioù brasañ an Izelvroioù.
Diwar ar 15 deelgemeenten a zo en Amsterdam ez eus 14 anezho a zo stadsdelen. Un doare gournamant eo, dre ma vez fiziet enno ar galloud seveniñ (stadsdeelwethouders) hag ar galloud lezenniñ (Stadsdeelraad, ur c'huzul dilennet gant an annezidi eo).
En Eindhoven e kaver stadsdelen, hag a glot gant ar c'hêrioù a voe kendeuzet en Eindhoven e 1920. Daoust ma vez graet anezho war ar paperioù ofisiel, n'o deus tamm perzh ebet a-fet politikerezh.
Relevé (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen relevé evit deskrivañ un emstumm pa sav un dañser(ez) en e/he sav adalek an emstumm plié war un troad en demi-pointe d'an nebeutañ pe uheloc'h.
Arz garv
Arz garv (galleg : art brut) zo un dro-lavar bet ijinet gant al livour Jean Dubuffet evit envel an oberennoù arzel bet savet gant tud n'o deus tamm sevenadur arzel ebet. Oberennoù a seurt-se a glaskas strollañ en un dastumad anvet Dastumad an Arz garv.
Krouidigezh an arz garv
An dro-lavar arz garv a voe krouet e 1945 gant al livour gall Jean Dubuffet. Ijinet en dije anezhi e-kerzh ur veaj da Suis asambles gant Jean Paulhan. Ar roud kentañ a gaver anezhi zo en ul lizher a gasas d'al livour suis René Auberjonois d'an 28 a viz Eost 1945.
Un doare e oa da gas war-raok kavadennoù hag enklaskoù ar mezeg Hans Prinzhorn diwar-benn arz "ar re sot" er bloavezhioù 1920, hag ivez studiadenn ar mezeg Morgenthaler diwar-benn Adolf Wölfli, hag a oa en ur bredospital e 1921.
Evit sevel e zastumad e veajas Jean Dubuffet e Suis hag e Frañs. Ouzhpenn gweladenniñ bredospitalioù e tastumas ivez oberennoù tud a laboure en ounan, hag ar re a vez renket e luskad arz ar vediomed. E zastumad a voe meret gant Kompagnunezh an arz garv (André Breton a gemeras perzh enni e-pad ur pennad e Pariz. A-benn ar fin e voe staliet an holl oberennoù e Lausanne e 1975. Eno emañ bepred hiziv an deiz, dindan an anv Dastumad an Arz garv.
Termenadur an arz garv
Renket e vez en arz garv kement oberenn savet gant tud n'int ket arzourien a-vicher ha n'o deus tamm deskadurezh arzel hag a labour hep kemer e kont kement reoliad a zo a-fet gened (tud dalc'het e bredospitalioù, emzeskidi o-unan , mediomed ).
Hervez Jean Dubuffet e oa un doare arz raktal, hep tamm preder ebet ha digouge a-fet sevenadur.
Meur a wech e klaskas Jean Dubuffet adtermeniñ an arz garv, rak hervezañ e oa disheñvel diouzh sevenadur ar bobl, diouzh an arz eeunek, diouzh an tresadennoù savet gant bugale. En e zastumad e krouas zoken un is-rummad anvet Neuve Invention gantañ.
Opčine
left|220px|thumb|An trammgarr Trieste-Opčine left|180px|thumb|Obelisk da Frañsez Iañ ag Aostria left|180px|thumb|Porzh-houarn Villa Opicina Opčine e sloveneg, Opcina e triesteg, Opicina en italianeg, a zo ur rann-gumun eus Trieste en Italia, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.