cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Plinius an Henañ
E stummadur
Plinius kozh a zo eus renkad ar varc’heien Roman (eques) dre e vamm, merc’h ar senedour Gaius Caecilius eus Novum Comum. A-raok ar bloavezh 35, e voe kaset gant e dad da Roma da brenañ e zeskadurezh. Deskiñ a reas gant ar barzh ha jeneral Publius Pomponius Secundus. Deskiñ a blije da Blinius. E-barzh e levr Publius Pomponius Secundus e komz eus an daou yezhadurour ha helavarour Remmius Palaemon hag Arellius Fuscus, hag a voe mestr dezhañ hervez an istorourien. Studiañ a ra blantouriezh evit an topik (jardin gant girzhier troc’het evit ober brav) e Roma. Dindan levezon Seneca ar Yaouankañ, e teu da vezañ ur studier entanet gant ar filozofiezh ha gant an helavarouriezh ha kregiñ a ra gant ar vicher a advokad.
E red-buhez soudard
Dindan urzhioù Gnaeus Domitius Corbulo emañ e 47 en Alamagn, evit sikour da drevadenniñ Alamagn ar Gwalarn hag evit sevel ur ganol etre ar Roen hag ar Meuse. O vezañ komandant eus ur arme war varc’h e skriv e-pad ar goañv ul levr diwar-benn teurel ar goaf war varc’h. E Galia hag e bro Spagn e tesk ster un nebeud gerioù keltiek. Notenniñ a ra en e levrioù anvioù ar c’hêrioù trevadennet gant Drusus. Un huñvre en deus hag a zo goulenn digant an hini a c’hounezo ar brezel kontañ dezhañ prantadoù ar brezel evit ma vefe skrivet hag anavezet gant an holl dud goude. Er bloavezh 50, ez a gant ur mignon dezhañ, Titus Flavius (hag a vo impalaer da c’houde), da weladenniñ Alamagn evit an trede gwech.
E enklaskoù
Bevañ a ra e Roma, dindan galloud Neron. Sevel a ra kartenn Armenia ha hini ar mor Kaspian. Gwelet a ra ivez savadur an Domus Aurea eus Neron goude an tan-gwall e 64. Kenderc’hel a ra e 20 levr diwar benn istor ar brezelioù Germanek. Al levrioù-se a zo lod eus ar re bouezusañ diwar Germania.
E varv
Mervel a eure en 79, e Stabia, e-tal Pompei, e-kerzh dislonkadenn ar menez Vesuvio.
Lisieux
Lisieux a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Calvados. Pennlec'h arondisamant Lisieux eo.
Ardamezioù
Skoed Lisieux zo da lenn evel-henn ː
En argant, e zaou alc'hwez en sabel lammellet, ur steredenn ivez en sabel ouzh pep konk; e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn e aour.
Henamzer
Oppidum kentañ al Lexovii zo bet klasket war-dro le Castellier (e kumun Saint-Désir), 3 km en hanternoz da Lisieux
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944:
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Marvet int e-pad an Eil brezel-bed. Re an Aerlu a varvas d'ar 17 a viz Gwengolo 1943, re an Tirlu e miz Eost 1944.
Arondisamant Tournai
Arondisamant Tournai a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
Istor
Arondisamant Tournai a oa bet krouet e 1800; ul lodenn e oa eus departamant gall Jemmapes a oa bet savet e Belgia e 1795. Rannet e voe Arondisamant Tournai e kantonioù Antoing, Ath, Celles, Ellezelles, Frasnes, Lessines, Leuze, Péruwelz, Quevaucamps, Templeuve haTournai.
Padrig (sant)
Istor
Ganet e vije Maewyn Succat en un tiegezh brezhon ha roman war-dro 385 e Bannaven Taberniae (pe Banna Venta Berniae), nepell diouzh Carlisle, hiriv en Cumbria.
E dad e oa Calpurnius, a laboure er velestradurezh, da zastum arc'hant an tailhoù, hag a oa diagon. Beleg e oa e dad-kozh. E vamm-gozh a deue eus Galia, eus kostez Teurgn, ha kar e oa da Martinus Teurgn.
En 405, hervez ar vojenn, pa oa en e 20 vloaz, e voe skrapet Maewyn Succat gant morlaeron iwerzhonat, ha Niall « e nav gouestlad» a oa unan anezho, hag a werzhas anezhañ evel sklav. E-pad c'hwec'h vloaz e voe bac'het en ur gaoued e-kichen koad Fochoill, en Kontelezh Maigh Eo. Maesaer e oa evit ur penntiern iwerzhonat. Neuze eo e kavas Doue.
Assen
thumb|right|250px|Lec'hiadur Assen thumb|right|150px|Banniel Assen thumb|right|100px|Ardamez Assen thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/2009)
Kumun Assen
Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Assen : Anreep, Assen, De Haar, Graswijk, Loon, Rhee, Schieven, Ter Aard, Ubbena, Vries, Witten, Zeijen, Zeijerveen ha Zeijerveld.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr kumun Assen ez eus 33 dileuriad : thumb|right|Porzh-houarn Assen
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Assen gant :
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel kêr Assen
Xianfeng
Bet ganet e 1831, hag anvet Aixinjueluo Yizhu d'ar c'houlz-se, e oa pevare mab an impalaer Daoguang ha breur ar briñsed eus Sina Chun ha Gong. Mervel a reas e-doug e unnekved bloavezh ren, e 1861.
E-pad e ren e oa taget an Dierniezh Qing a bep tu : emsavadegoù kouerien a oa bet en holl impalaeriezh ; aloubet e oa porzh Da Gu Kou ha Tianjin gant armeoù estren a gerzhas neuze etrezek Beijing. Tec'hout a reas neuze an impalaer Xianfeng betek unan eus e balezioù hañv, e Chengde, e lec'h ma varvas en e wele.
Coquelles
Coquelles, en izelvroeg:Kalkwelle, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Prokionideged
Ar prokionideged eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Procyonidae.
Genadoù
Ar genad Ailurus (hini ar panda ruz) a c'hell bezañ renket e-touez ar prokionideged ivez.
Ganedigezh Gwener
Ganedigezh Gwener zo bet livet gant meur a arzour a venne diskouez ganedigezh doueez ar garantez, Afrodite e mojennoù kozh Hellaz, ha Gwener e Roma.
Kentañ livadur a voe war an darvoud-se e voe Afrodite Anadyomene gant al livour hellazat Apelles. Un toullad arzourien zo bet war e lerc'h en istor an arz hag an denelezh.
Taolennoù
thumb|right|260px|[[Gwener, Dominique Ingres. ]]
Setu ar re anavezetañ:
Re all zo bet c'hoazh:
Herodez
Herodez zo bet anv meur a zen, ha dreist-holl meur a roue e Palestina er Iañ kantved.
Veurne
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Kartenn
thumb|400px|left| Kumun Veurne hag he rannoù hag ar c'hummunioù ha rannoù-kumun stok outi
Star Trek (heuliadenn orin)
Avañturioù an egorlestr Enterprise - d'ar c'hKevread ar Planedennoù Unanet – en un utopia, zo diskrivet gant an heuliadenn-mañ.
Veurne
Emdroadur ar boblañs
Dave:NIS, ha kêr Veurne (da vout resisaet)
Star Trek (heuliadenn orin)
James T. Kirk (William Shatner) eo kabiten al lestr, sikouret gant an ofiser kentañ Spock (Leonard Nimoy) – un ezdouarad eus planedenn Vulkan – ha medisin Leonard McCoy (DeForest Kelley).
Pal ar skipailh zo lavaret gant William Shatner e penn bep degouezh : ''Egor, an harz diwezhañ. Setu aze beajoù an egorlestr Enterprise. Ur c’hefridi pemp bloavezh zo dezhañ : ergerzhet bedoù nevez iskis, klask traoù bev ha sevenadurioù nevez, ha mont hardizh da lec’hioù ma n’eus bet den ebet a-raok.''
Paouezet ez eus bet gant an heuliadenn goude 3 bloavezh, peogwir ne rae ket trawalc’h a verzh. Koulskoude, goude bezañ bet adskignet war chadennoù rannvroel, eo bet brudetoc’h-brudetañ an heuliadenn, ken ma zo bet krouet meur a film hag heuliadenn all diwar ar Star Trek orin.
Amazon
An Amazon, pe Stêr Amazon (Rio Amazonas e portugaleg, Río Amazonas e spagnoleg), a zo ur stêr veur eus Amerika ar Su, a ziskenn eus Andoù Perou, ha goude tremen dre Glombia e red dre Vrazil dreist-holl, a gornôg da reter, betek ar Meurvor Atlantel.
Skaneg
Rannyezh Skania e kreisteiz Sveden eo ar skaneg.
Procyon (genad)
Procyon a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar rakouned.
Amazon
Gant he 6 500 km eo an eil stêr hirañ er bed eo goude an Nil, met an hini vrasañ er bed, a-bell, evit a sell ar c'hementad dour (volum) a vez kaset ganti (keidenn: 2 090 00 m³/s).
Procyon (genad)
Spesadoù
3 spesad rakouned a zo:
Kistreberzh
Kistreberzh a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h Kanton Kistreberzh eo.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
643
Diwar-benn ar bloavezh 643 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 643
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 643
1958
Diwar-benn bloavezh 1958 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1958
Luc'hskeudennerezh
Ar luc'hskeudennerezh (pe ar fotografiezh) zo ur rummad teknikoù da enrollañ skeudennoù hag un arz, ur skourr eus Arzoù ar Gweled ; ur skiant hag a implij an teknikoù-se eo ivez.
1958
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1958
Luc'hskeudennerezh
Istor al luc’hskeudennerezh
Krouet ma oa bet gant danvez ha teknikoù eeun e c'hellas al luc'hskeudennerezh tennañ splet eus nevezadurioù a-leizh : teknologiezhioù ha teknikoù war tachennoù an optik, ar gimiezh, ar mekanikerzh, an tredan, an elektronik hag ar stlennegezh.
Ijinañ
Abaoe pell e oa anavezet an div anadenn a oa ezhomm evit kaout luc’hskeudennoù. Da vare Aristoteles e ouied lakaat ar gwirvoud en ur voest ; trawalc’h e oa ober un toull bihan (stenop) en ur « gambr du » (camera obscura) evit gwelet ur skeudenn eilpennet war foñs gwenn ar voest. Gouzout a ouie an alkimiourien ivez ez a ar gloridenn argant (AgCl) da zuañ abalamour d’ar gouloù. War-du 1780 e teuas Jacques Charles, anavezetoc’h p’en doa ijinet an aerlestr c’hwezet gant hidrogen, a-benn da sonnañ, met un doare dibad, un drolinenn a veze lakaet da zont war wel gant argerzh ar gambr du war un tamm paper spluiet a gloridenn argant. Thomas Wedgwood (1771-1805) a reas arnodennoù peuzheñvel gant an nitrat argant) (AgNO3 ; sevel a reas ur c’hounskrid diwar-benn an dra-se e 1802. Evit John Herschel, deskrivañ a reas perzhioù an hiposulfit natriom (Na2S2O3, 5H2O), deuet da vezañ ar stabilaer, e 1819.
Joseph Nicéphore Niépce, ur ijinadennour eus Chalon-sur-Saône, a veskas an tri doare-ober-se evit stabilaat skeudennoù (a galite etre) war blakennoù staen goloet a der-douar Judea, ur seurt koultron naturel a galeta ouzh ar gouloù (1826 pe 1827) ; Al luc’hskeudenn gentañ a ziskouez unan eus kazelioù e di e Saint-Loup-de-Varennes (Saône-et-Loire). Gwelet e vez al luc’hskeudenn-se e Skol-veur Austin (Texas) abaoe 1963, pa oa bet roet gant Helmut Gernsheim d’an ensavadur-se. Ma vez sellet mat ouzh ar skeudenn-mañ e weler eo dibar ar sklêrijennañ warni. Meur a eurvezh, evit gwir, e oa padet ar paouezadenniñ (etre 14 ha 18 eurvezh evit doare) ; gant an heol e oa bet sklêrijennet ar voger war an tu dehoù da gentañ, ar voger war an tu kleiz diwezhatoc’h en devezh.
Pa oa aet N. Niépce d’an Anaon e 1833 e kendalc’has Louis Jacques Mandé Daguerre da wellaat an doare-ober. Kavet e oa bet gantañ pennaenn diskuliañ ar skeudenn da zont. Kavout a reas Daguerre an tu da verraat ar frapad paouezadenniñ. War-dro dek munuennt a oa trawalc’h neuze. E 1839 en doa lakaet ar gouzieg ha kannad François Arago da anavezout e ijinadenn. Hemañ a zegasas e damm skoazell dezhañ.
E 1839 ivez e oa bet kinniget ijinadenn Daguerre, an dagerskeudenniñ, da Akademiezh skiantoù Bro-C'hall. Er bloaz-se eo e vez lavaret neuze e oa bet krouet al luc’hskeudennerezh. Gwellaet e oa bet ijinadenn Niépce, evit gwir, ha netra ken. Dont a reas ar Stad c’hall da vezañ perc’hennez war an ijinadenn dre baeañ ul leve-bevañ bloaziek a 6 000 lur da Zaguerre hag a 4 000 lur da Isidore Niépce, mab da Nicéphore, ha reiñ a reas an ijinadenn e donezon d’ar bed da c’houde.
Gant an dagerskeudenniñ e teued a-benn da gaout skeudennoù goude un hantereurvezh paouezadenniñ « hepken » pa veze digoumoul an oabl. Abalamour da se eo un tammig arvarus tapout luc’hskeudennoù : ar straedoù e Pariz a seblant bezañ didud, ha pa vefe tud a-leizh enno pa oa bet tapet al luc’hskeudennoù. Krouet e oa bet al luc’hskeudennerezh avat. Al luc’hskeudenn gentañ o taolenniñ tud a voe graet diwezhatoc’hik : ur c’hoarer-straed o koarañ botoù un tremeniad. Difiñv ha diflach e oa chomet an daou zen e-pad un nebeud munutennoù.
Emdreiñ
Buan-kenañ ec'h emdroas al luc’hskeudennerezh da c’houde. Disoc’h an enklaskoù, evit gwir, a voe akuitizet gant ar Stad c’hall ha pep hini en doa gallet buan-kentañ gwellaat al luc’hskeudennerezh.
Teir lodenn zo en araokadennoù :
Ar film ginel
William Henry Fox Talbot (1800-1877) a reas enklaskoù ivez adalek 1833, pa oa N. Niépce]] ha J. Daguerre oc’h ober kemend-all. E 1840 en doa krouet ar « c’halotip, un argerzh ginel-ha-mat a roe an tu da liesskignañ skeudennoù.
Enklaskoù all a oa bet graet da c’houde hag e-se e oa bet gwellaet perzhioù ar skeudennoù tamm-ha-tamm, kizidigezh al lurelloù tener, hag eeunaat ar skeudtapañ : 1847 « argerzh an albumin » (Claude Félix Abel Niépce de Saint-Victor, ur c’henderv da Nicéphore), 1850 « argerzh gant kolodion gleb » ha 1851 « ambrotip » (Frederick Scott Archer), 1852 « ferotip » (Adolphe-Alexandre Martin).
Félix Tournachon, anavezet gwelloc’h dre e lesanv « Nadar », a reas un implij kenwerzhel anezhañ. Poltredoù eus pennoù-bras ar mare-se a reas, hag e 1858 al luc’hkeudenn gentañ dre nij e Bièvres : ul luc’hskeudenn eus Pariz a dapas diwar bourzh un aerlestr.
Ar film gwevn
Al luc’hskeudennoù gentañ (gwenn ha du pe emliv) a veze graet war plakennoù gwer bras, pounner ha bresk-mat. E 1884 ez ijinas George Eastman lurelloù kizidik ha gwevn : ar film e keluloid. Gallout a raed mirout meur a skeudenn warnañ e-barzh ar benveg-luc’hskeudenniñ. Distroadet e voe ar plakennoù gwer neuze. Gant ar binvioù-luc’hskeudenniñ a oa deuet da vezañ bihanoc’h e oa aesoc’h tapout skeudennoù (hogos) e pep lec’h hag e kement degouezh zo. Ar C’hodak a voe ar benveg-luc’hskeudenniñ kentañ a oa bet aozet gant ar gompagnunezh Eastman. Gallout a raed enrollañ ur c’hant skeudenn bennak war ur skor gwevn. Ur wech louc’het ar filmoù, ar binvioù a veze adkaset da Rochester (NY) ma vezent diskuliet. Ur wech tennet al luc’hskeudennoù e vezent adkaset d’o ferc’henn, asambles gant ar benveg adkarget.
Ar film 35 mm hag ar binvioù bihan o furmad
E 1909 e oa bet ar Gall Étienne Mollier gant ar soñj da implijout ar film 35 mm en e venveg-luc’hskeudenniñ lesanvet ar Cent-Vues, un benveg « godell » a dape kant luc’hskeudenn 18/24 mm diouzh renk. Ar Cent-Vues a voe produet e 1910 ha garedonet e oa bet gant ar Vedalenn aour er Genstrivadeg Lépine. Kenwerzhekaet e oa bet met ne reas ket berzh-kaer. E 1913 e savas Oskar Barnack kentpatrom kentañ al Leica, a voe kenwerzhekaet adalek 1925 hag a oa voe an hini kentañ eus ar binvioù a rae er furmad 35 mm|24 x 36 mm]], a voe implijet peurliesañ betek dibenn an.
Ar tu-mat eeun
War-dro 1948 e savas an doktor Edwin H. Land ar benveg kentañ da ziskuliañ war ar prim, ar Polaroid, hag e 1962 e azasaas ar argerzh ouzh al liv. Ar stummoù kentañ eus ar Polaroid a oa un etregineg enno. Er bloavezhioù 1980 e voe gwellaet an teknik evit chom hep ober gantañ hag evit kaout un tu-mat eeun gwirion.
Unan eus an enklaskoù kentañ war al luc’hskeudennerezh eo koulskoude. Labourat a reas ar Gall Bayard war an dra-se war-dro 1838-139, e-keit ma oa N. Niépce ha J. Daguerre o plediñ gant an dagerskeudenner. Anavezout a reer H. Bayard peogwir en doa graet an emboltred kentañ, Autoportrait en noyé, dre implijout an teknik-se.
Un adstumm, al luc’hskeudennerezh bosek
Dre ma oa bet ijinet ar stereoskopiezh a-raok al luc’hskeudennerezh (Wheatstone, 1838), o doa kroget luc’hskeudennerien da dapout luc’hskeudennoù bosek adalek 1841. Graet e veze daou baouezadur diouzh renk met gortozet e veze ur pennadig etre an daou skeudtapadur. Evit ar poltredoù ne c'helled ket ober an daou skeudtapadur dre ziv wech, hag evit se e oa bet savet luc’hskeudennerezioù gant daou lagad adalek ar {{bloavezhioù 1850]].
Al luc’hskeudennerezh niverel
Gant an teknikoù urzhiataerezh e c’haller treuzfurmiñ ur skeudenn en un heuliad poentoù skedus, ar pikseloù, a vez dewerzhet o ferzhioù dre sifroù. Gant an niverelaat e c'heller adsevel ar skeudennoù diouzh an druilh war trobarzhioù urzhiataerezh azasaet : gallout a reer evel-se tretañ anezho gant meziantoù tennañ hag eilaozañ ha goude moullañ pe skignañ anezho er furmad niverel.
Diaes eo plediñ gant an deknologiezh-se, zo disheñvel-mik diouzh an argerzhoù fizik-ha-kimiek kentañ, abalamour da empentiñ kaptorioù elektronek ar skeudenn a gemer lec’h ar film. Emdreiñ a ra buan-kenañ diarunusted ar pikseloù, da lavaret eo an niver a bikseloù a c’haller genel dre skeudenn hag ar gizidigezh. N’eo ket dister dra an niver a fotositoù dre vilimetr-karrez, ha pa vefe perzhded ar skeudenn, evel evit an teknikoù kozh, diouzh arventennoù niverus all, evel ment ar c’haptor, a glot gant galloud disrannañ al lagadoù implijet. En ur implijout un hevelep lagad ec'h eo gwelloc’h perzhded al luc’hskeudennoù graet gant ur c’haptor 12 milion a bikseloù furmad leun eget ar re a vez graet gant kaptor ur benveg niverel, dezhañ an hevelep niver a bikseloù.
Gant al luc’hskeudennerezh niverel e c’haller eiltretañ hag eilaozañ ar skeudennoù gant un urzhiataer hag ur meziant tretañ niverel. Gant ar meziantoù-se e c’haller krouiñ diouzh ar c’hoant, adalek reizhañ ar gouloù, an dargemm pe al liv betek an eilaozañ pe ar c’henaozañ skeudennoù. Gant ar rouedadoù kehentiñ, an Internet hag ar servijoù kumuniezhel a luc’hskeudennoù en-linenn a oa deuet war wel e 2003 e vez implijet al luc’hskeudennerezh niverel e meur a zoare. Gant ar blogoù hag ar servijoù rannañ luc’hskeudennoù evel Pikeo pe Flickr e c’hall al luc’hskeudennerienn-verdeerien kaout binvioù ha servijoù evit kehentiñ, eskemm pe diskouez o luc’hskeudennoù niverel d’o familh, d’o mignoned, da dud o c’humuniezh pe d’an dud er bed ed a-bezh. Gant ar servijoù e vez kinniget doareoù korvoiñ en-linenn a-leizh : merañ an darempredoù, kinnigoù luc’hvannoù, lec’hiadur douaroniel, hag all. An arzourien hag ar vichereien a gav o c’hont peogwir e vez muioc’h a dud o selaou pe o welet anezho, kalz muioc’h eget ma vefent dirak tud en ul lec’h bennak.
Al luc’hskeudennerzh steredoniel
Er steredoniezh, un teknik pouezus eo p'eo bet graet dizoloadennoù diniver dre luc’hskeudenniñ ar[[korf-egor|c'horfoù-egor.
Liammoù diavaez
= Notennoù ha daveennoù =
Hollveliouriezh
Lakaet e vez perzh an hollveliouriezh (pe totalouriezh) war ar renadoù politikel m'eo deuet ar riez da lakaat ar gevedigezh keodedel da deuziñ gantañ ken ez a e ideologiezh da benngredenn embannet estreget reoù all. Kontrollet eo ar riez gant ur strollad politikel nemetañ ha diwarno eo kontrollet ar gevredigezh a-bezh, ar vuhez foran, ar sevenadur, an deskadurezh, ar skiantoù, ar vuhezegezh ken n'eo ket anavezet frankiz divoutin ebet d'an hiniennoù, na frankiz komz ebet, na frankiz koustiañs ebet.
An diforc'h e-keñver an diktatouriezh a c'heller gwelout e lec'h pe lec'h eo ez eus lakaet ur c'hontrol war oberioù an dud hag ivez war ar speredoù, hag a zeu eus ar striv renet gant ar riez hollveliour evit sachañ an dud da embann ez eont a-du gant an ideologiezh ofisiel. Ha kastizet pe gondaonet da vervel e vezont pa ne reont ket.
Perzhioù ur riez hollveliour
Skrivañ a ra Hannah Arendt ouzhpenn ez eus bet prantadoù hollveliour pe o deus diorroet techoù hollveliour e broioù all, evel e Bro-C'hall pa oa bet divizet lakaat e kampoù-bac'h repuidi Brezel Spagn pe er Stadoù-Unanet pa vleunie ar vaccartyouriezh e penn ar bloavezioù 1950.
En ur renad hollveliour ne c'hell bezañ nemet ur strollad o kontrollañ ar riez, hemañ a glask kontrollañ ar gevredigezh hag an holl hiniennoù dre vras. Ne c'hell ket bezañ muioc'h eget ur strollad pa vez embannet gant ar riez hollveliour n'eus nemet ur vro ha dre-se ne dle ket an hinienn klask pellaat eus an Unvezh. Setu perak e vez kredet gant an hollveliourien ez eo tapet an hinienn digredus pe ar strollad disrann gant ur c'hleñved-spered, ar skizofreniezh, pa seblant dezho e kred an disrannerien bezañ meur a hinienn disheñvel o spered pa vezont unan, sañset.
Hervez Hannah Arendt n'eo ket an hollveliouriezh ur renad politikel e-touez ar re all, met ul luskad emzistruj evit ma vo dispennet ar frammoù kevredigezhel.
831
Diwar-benn bloavezh 831 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 831
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 831
Affligem
Affligem a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Puig (evn)
Ar puiged eo an evned a ya d'ober ar genad Phylloscopus, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged ha tri-ugent a ya d'ober ar genad :
Kant unnek (111) isspesad en holl.
1707
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1707
Ar C'hour
Ar C'hour a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
kantved
.
Troad inesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad inesivel (saoz.: inessive case, diar ar latin: inesse "bezañ en un lec'h") evit komz eus un droad-lec'hiañ o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "e" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, an estonieg hag an hungareg, hag ivez gant an euskareg hag al lituaneg, da skouer:
Sahaja Yoga
Ur strollad relijiel eo ar Sahaja Yoga diazezet war kredennoù doareoù resis an hindouegezh krouet gant an indianez Nirmala Shrivastava a reer ivez outi Shri Mataji Nirmala Shrivastava, Shri Mataji Nirmala Shrivastava ha Shri Mataji Nirmala Devi, bet ganet e 1923.
Tud zo o deus savet groñs a-enep d'ar sahaja yoga o lâret ez eus ur sektenn anezhañ a walc'h empenn an izili dre evezhiañ ouzh o buhez en un doare strizh. Tamallet e vez da wallimplijout kredennoù ar yoga evit gounit ar muiañ a arc'hant posupl digant an izili.
Yestinieg
Yestinieg a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Tiberias
Tiberias pe Tiberiada (Τιβεριάς (Tiberias) hervez al latin hag ar gregach, Τιβεριάδα (Tiveriada) hervez ar gresianeg ), pe (טבריה (Tverya) en hebreeg, pe طبرية (Tabarīya) en arabeg, a zo kerbenn Galilea en hanternoz Israel. Ur gêr istorel brudet eo, darempredet gant pirc'hirined ha touristed. Kresket eo kêr en hanternoz d'ar gêr istorel gozh.
Douaroniezh
Emañ Tiberias war lez kornôk Lenn Tiberias, 40 000 a dud enni, brudet hec'h andonioù tomm ha yec'hedus, ur gêr ma ne ra glav nemet 50 deiz bep bloaz ha ma ra 20 derez e-kreiz ar goañv.
Istor
Savet eo bet er bloaz 21 gant Herodez Antipas, ur mab da Herodez Veur ha roet dezhi anv an impalaer Tiberius.
644
Diwar-benn ar bloavezh 644 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 644
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 644
Kensonenn gweuz-logigoù
War a seblant ne vez ebebiet war ar live fonologel kensonennoù gweuz-logigoù gant kensonennoù drek-logigoù nemet gant ar yeleeg komzet war Enezenn Rossel Island e Papoua-Ginea-Nevez, da skouer:
En un nebeud yezhoù komzet en Afrika, en o zouez an dagbanieg hag an nzemaeg, e talvez kensonennoù gweuz-logigoù da alofonennoù ar c'hensonneoù gweuz-gouel.
Ernesto Inarkiev
thumb|Ernesto Inarkiev Ernesto Inarkiev (e ruseg:Эрнесто Инаркиев) a zo bet ganet d'ar 9 a viz Kerzu 1985 en Osh, (Kirgizstan) (Unaniezh Soviedel).
Roet 'voe an anv-bihan Ernesto dezhañ e koun Ernesto Che Guevara.
Meurc'hoarier echedoù rusian.
Mestr Meur eo.
2681 edo e renk Elo e miz Here 2007.
26 Ebrel
Deiziadur kristen
Quarto Kaléndas Martii
Taoseg
Ur yezh papouek eus isskourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo an taoseg (tause pe darha) komzet gant tro-dro da 350 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Landudeg
Landudeg a zo ur gumun eus ar Vro-Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Taoseg
Teir rannyezh a zo:
Veda
Kar eo ar ger veda d'ar wrizienn vrezhonek gouez- (gouzout). Gouezoniezh eo ster ar ger veda.
Graet e vez veda ivez eus testennoù all, da skouer : ar sthāpatya-veda (gouezoniezh an diazezañ) a zo anezhañ an tisavouriezh pe an adeiladiñ ; an Āyur-veda (gouezoniezh an hirhoal) a zo anezhañ ar medisinerezh. Met pa ne vez ket resisaet e talv ar Veda kement hag ar Ouezoniezh hec'h-unan. Ar śruti eo ar Veda-se. Dont a ra ar ger śruti eus ar wrizienn sañskritek ŚRU (klevet) a zo kar d'ar brezhoneg KLEV. Hervez an hengoun vedek e vez graet śruti eus an testennoù a zo bet "klevet" gant richied ha treuzfurmet e sonioù ganto. Lakaet e vez kemm etre ar śruti a zo bet diskuilhet d'ar richied, hag ar smrti a zo bet eztaolet gant mistri zenel.
Ar vedaoù a zo enno ar meulganoù, al lidoù hag ar mantraoù. Kontañ a reer 4 veda: ar Rg-veda, ar Yajur-veda, ar Sāma-veda hag an Atharva-veda.
An tri veda kentañ a vez graet anezho trayī vidyā: "ar ouezoniezh tripl".
Mathieu Bouyer
Mathieu Bouyer a zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'ar 17 a viz Genver 1987 e Naoned. C'hoari a ra evel kreizer e Trélissac FC e CFA. Dibabet eo bet e 2010 gant skipailh Breizh evit kemer perzh e Corsica Cup.
Kirikirieg
Ur yezh papouek eus isskourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar c'hirikirieg (kirikiri pe kirira) komzet gant tro-dro da 250 den (1982) e Papoua ar C'hornaoueg.
1312
Diwar-benn bloavezh 1312 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1312
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1312
Keurzelwenn Rodos
Keurzelwenn Rodos (diwar ur ger keur, a seblant adsavet diwar ar ger kembraek cawr, a dalv kement ha ramz), a oa un delwenn ramzel eus an doue gresian Helios savet e toull-porzh kêr Rodos gant ar c'hizellour Kares Lindos. Unan eus seizh Marzh ar Bed e oa. Savet e oa etre -292 ha -280 e koun trec'h Rodosiz war Demetrios I Poliorketes ( -304 ). 30 metrad uhelder a oa dezhi, ar pezh a rae anezhi an delwenn vrasañ en Henamzer
Isabella d'Este
thumb|right|200px|Isabella d'Este, poltred livet gant [[Tizian.]] Isabella d'Este (1474 - 1539), markizez Mantova, a oa ur vaouez brudet eus ar Rinascimento en Italia hec'h amzer.
Keurzelwenn Rodos
Distrujet e voe gant ur c'hren-douar e 224 kent J.-K.
Isabella d'Este
Istor
Merc'h e oa da Ercole Iañ d'Este, dug Ferrara, ha da Eleonora di Napoli (a oa merc'h da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez, ha da Isabella di Clermont) a voe markizez Mantova. C'hoar e oa da Beatrice d'Este, gwreg Ludovico Sforza, ha da Alfonso Iañ d'Este, dug Ferrara.
Keurzelwenn Rodos
Seziz Rodos
Mervel a reas Aleksandr Veur e 323 hep bezañ bet amzer da sevel an disterañ raktres evit e hêrezh. Brezel a darzhas etre e jeneraled, an Diadoked, ha pevar anezhe a lakaas o c'hrabanoù war ar pep brasañ eus e impalaeriezh en-dro d'ar Mor Kreizdouar. E-doug ar brezel e savas Rodos a-du gant Ptolemaios, ha pa'n em gavas hemañ e penn Henegipt, e kevredas Rodos ha Ptolemaios, ha gante e veze graet ar pep brasañ eus ar c'henwerzh e reter ar Mor Kreizdouar.
Isabella d'Este
Istor
D'he c'hwec'h vloaz e voe graet kontrad d'he dimeziñ da Francesco Gonzaga, mab henañ markiz Mantova, Federico Iañ Gonzaga ha Marc'harid Bavaria (1442-1479). Seizh vloaz warni e oa ar markiz bihan. Sed a skrivas kannad Mantova :più che la bellezza è mirabile l'intelletto e l'ingegno suo (muioc'h eget he c'hened eo he spered hag hec'h ijin a zo souezhus).
Keurzelwenn Rodos
Seziz Rodos
Antigonos I Monoftalmus a gave kerse gant stad an traoù. E 305 e kasas e vab Demetrios Poliorketes da aloubiñ Rodos gant un arme a 40 000 soudard. Koulskoude e oa difennet-mat ar geoded. Demetrios "Poliorketes" (ar "Sezizer kêrioù", e gregach), a rankas sevel tourioù seziz ramzel abalamour da gemer mogerioù ar geoded. Douget e oa an hini kentañ gant c'hwec'h lestr, met troc'holiañ a rejont e-doug ur barrad-amzer a-raok bezañ implijet. Klask a reas sevel unan brasoc'h c'hoazh war an douar. Anvet e oa Helepolis. Met c'hwitout a reas war e daol pa voe beuzet an dachenn gant an difennerien dirak ar mogerioù, ar pezh a viras ouzh an tour a fiñval.
Isabella d'Este
Istor
Pa oa pemzek vloaz e voe graet an eured e 1490: tri bloaz warn-ugent e oa he gwaz, markiz abaoe 1484. Eizh bugel o doe.
Odeon Herodez Atticus
Odeon Herodez Atticus ("C'hoariva Herodez Atticus") zo bet savet e-harz Akropolis Aten e 161 gant Herodez Atticus e koun e wreg Aspasia Annia Regilla, marvet e 160.
Isabella d'Este
Istor
Kerkent hag erruet e Mantova e voe bamet gant al lez. Miz goude bout degouezhet e skrive d'he zad « Karantez am eus kemeret kement ouzh ar gêr-mañ ma n'hallan ket chom hep kemer preder ouzh enor hag interest ar geodedourien(Io ho già preso tanto amore a questa città, che non posso fare che non piglia cura de li honori et utilitate de li citadini) ». Hi eo a zo pennkaoz ma voe diorroet ar sevenadur e Mantova. Desket e oa, gregach a gomze (un dra ral e-touez ar merc'hed, pa soñjer ne ouie ket Macchiavelli nag Ariosto gregach), seniñ a ouie, ha magañ a rae en he lez un toullad skrivagnerien ha sonerien. "Nec spe nec metu" ("Na gant spi na gant spont") a oa he ger-stur.
Odeon Herodez Atticus
Bihanik e oa Odeon Herodez Atticus pa ne c'halled lakaat nemet 5 000 arvester ennañ, tra ma oa war-dro 290 000 a dud e kêr da neuze. E marmor gwenn eo al leurenn, dezhi 35 m a ledander.
Odeon Herodez Atticus hiziv
Adsavet eo bet ha kinniget e vez abadennoù a bep seurt ennañ, kan pe c'hoariva.
Isabella d'Este
Istor
Bernioù arc'hant a veze dispignet gant Isabella e-barzh dilhadoù ha bravigoù, ken e teue da vezañ patrom ar c'hiz en Europa ar c'hornôg, hag ur skouer a gened, a livañ-dremm, a zoare-bevañ.
Keurzelwenn Rodos
Seziz Rodos
E 304 e tegouezhas ur morlu sikour kaset gant Ptolemaios, ha mont a reas arme Demetrios kuit, en ur lezel ar pep brasañ eus he dafar war he lerc'h. Evit lidañ an trec'h e voe gwerzhet gant tud Rodos ar pezh a oa chomet war lerc'h ar sezizerien evit 300 Talenton (war-dro 150 milion dollar US hiziv) ha divizout a rejont implijout ar moneiz da sevel un delwenn vras eus doue ar geoded, Helios. Fiziet e voe al labour e Kares, genidik eus Lindos, e Rodos, en doa bet tro da gemer perzh e savidigezh delwennoù ramzel c'hoazh. E gelenner, ar c'hizeller Lisippos, en doa savet un delwenn arem da Zeus, 22 metr dezhi e Tarentum.
Isabella d'Este
Istor
Ur vaouez ampart war ar politikerezh e oa ivez, ha meur a wech e rankas ober war-dro ar stad pan ae he fried da veajiñ met dreist-holl pa voe prizoniet Francesco II e Venezia. Goulenn ha kaout a ouie ober, sede e teuas a-bann da gaout an titl a gardinal evi he mab Ercole, hag an titl a zug evi he mab Federico.
Keurzelwenn Rodos
Savidigezh
Hervez mammennoù kozh e oa savet framm an delwenn gant barrennoù houarn a oa staget pladennoù kouevr oute evit stummañ kroc'hen an delwenn. Leuniet e oa diabarzh an delwenn, savet war ur sichenn varmor wenn 15 metrad e-kichen genoù bae Mandraki, gant bloc'hoù maen a vuzul ma'z ae al labour war-raok. Hervez mammennoù all edo ar geurzelwenn war ur chaoser er bae. 30 metrad uhelder e oa. Ar pep brasañ eus an arem hag eus an houarn a yeas d'he ober a zeue eus an armoù a bep seurt lezet war e lerc'h gant arme Demetrios, hag implijet e oa an eil tour seziz da chafod en-dro d'al liveoù izelañ e-pad al labourioù.
Isabella d'Este
Istor
E korf kenedus ar vaouez e talme ur galon dispont ha ne gile ket rak ar skoilhoù, ma skrive-hi diwar he fenn hec'h-unan : « Betek en hon jener e kaver natur gourel (Etiam nel nostro sesso si ritrovano animi virili). » Mervel a eure Francesco II en 1519, da 52 vloaz. Isabella d'Este avat a vevas ugent vloaz c'hoazh. Mervel a reas-hi en 1539 da 64 bloaz.
Keurzelwenn Rodos
Savidigezh
Savet e oa al lodenn uhelañ a-drugarez d'ur savenn douar vras. E-pad al labourioù e vernias ar saverien moudennoù war gostezioù an delwenn. Ur wezh echu an oberenn e oant tennet ha lezet e oa ar geurzelwenn he-unan en he sav. Daouzek vloaz goude, e 280, e oa peurechuet an delwenn. En dastumadennoù barzhoniezh gresianek eo bet miret ar pezh a greder bezañ skrid orin gouestladenn ar geurzelwenn d'an doueed ."Deoc'h, o Heol, pobl Rodos Dorian a savas an delwenn arem-mañ a sav betek Olimpos, pa skubas ar brezel diwar an tonn ha pa oa kurunennet o c'heoded gant ar preizhoù kemeret digant an enebour. N'eo ket hepken war ar morioù met ivez war an douaroù o deus dalc'het flammenn garet ar frankiz hag an dizalc'hidigezh. Rak da ziskennidi Herakles eo an aotrouniezh war ar mor hag an douar."
Isabella d'Este
Dimeziñ ha bugale
Eizh bugel he doe:
Keurzelwenn Rodos
Distruj ar geurzelwenn
Chom a reas ar geurzelwenn e-pad 54 bloaz hepken ken na voe skoet Rodos gant ur c'hren-douar e 226. Faoutañ a reas daoulin an delwenn ha kouezhañ a reas en he foull war al leur. Ptolemaios III a ginnigas paeañ evit lakaat adsevel anezhi, met orakl Delfi a lakaas Rodosiz da soñjal o doa annoazhet Helios, ha nac'hañ a rejont. Chom a reas an dismantroù war al leur e-doug muioc'h evit 800 vloaz evel ma voent deskrivet gant Strabon (XIV.2.5), ha memes torret e oant ken fromus da welet ken e teue kalz tud da arvestiñ oute. Skrivañ a reas Plinius an Henañ e oa nebeut a dud a oa gouest da vrec'hata ar meud kouezhet war al leur hag e oa brasoc'h pep hini eus ar bizied evit ar pep muiañ eus an delwennoù.
Arondisamant Huy
Arondisamant Huy a zo unan eus ar pevar arondisamant a zo e Proviñs Liège e Belgia.
Keurzelwenn Rodos
Distruj ar geurzelwenn
E 654 e oa kemeret Rodos gant un arme arab renet gant Mouawiyac'h I ha hervez Teofanes ar c'hofesour, e voe gwerzhet an dismantroù d'ur "marc'hadour yuzev eus Edesa". Lakaet en dije dispenn an delwenn ha kas an arem war chouk 900 kañval betek e gêr c'henidik. Koulskoude ez eus prouennnoù asur ne chome roud ebet eus ar geurzelwenn pell-pell a-raok aloubadegoù an Arabed. Diwar skrid Teofanes hepken eo deuet an holl skridoù a zanevell an distruj-se.
Doare ar geurzelwenn ha faltazi
Abalamour ma oa skrivet div wezh "a-us d'an douar ha d'ar mor" er skrid savet da ouestlañ an delwenn e oa ijinet pell amzer goude he distruj e oa bet savet ar geurzelwenn a-ramp war genoù ar porzh. Kalz eus ar skeudennoù kozh a ziskouez an delwenn gant un troad a bep tu da c'henoù ar porzh ha gant listri o tremen dindani. Er varzhoneg "Ar geurzelwenn nevez", skrivet war sichenn Delwenn ar frankiz, er Stadoù-Unanet) e lenner : "...ar ramz arem brudet gant ar C'hresianed, dezhañ izili alouber a-ramp eus an eil douar d'egile...". Cassius, e pezh-c'hoari Shakespeare anvet Julius Caesar (I,ii,136–38), a lavar eus Caesar :
" Na petra, paotr, rampet eo a-us d'ar bed strizh
Shakespeare a ra anv eus ar geurzelwenn ivez e Troilus and Cressida (V.5) hag e Herri IV, el lodenn gentañ (V.1).
Kouezhañ a reas an delwenn en he foull e 224 kent J.-K. : ma vije bet rampet a-us genoù ar porzh e vije bet stanket an digor-se gant an dismantroù, hag ar C'hresianed kozh na vijent ket bet gouest da dennañ an delwenn eus ar porzh en he fezh. Tu a vije bet da welet an delwenn war an douar evit an 800 vloaz da-heul, evel m'hon eus gwelet uheloc'h. Zoken ma leze an arguzennoù-se a-gostez, an delwenn a oa arem, ha studiadennoù ijinerezh o deus prouet ne c'hallje ket bezañ bet savet gant he divesker rampet hep kouezhañ d'an douar abalamour d'he fouez. Kalz tud o deus kinniget lec'hioù all evit ar geurzelwenn e lec'h ma vije bet kalz aesoc'h he sevel evit tud an amzer-se.
Levrioù
pajenn 75
Arondisamant Huy
Istor
Arondisamant Huy a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall an Ourthe a oa bet savet e Belgia e 1795, ha tri arondisamant ennañ.
Fayoueg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar fayoueg (fayu pe sehudate) komzet gant tro-dro da 400 den (1991) e Papoua ar C'hornaoueg.
Isabel
Isabel zo un anv-badez spagnolek, portugalek, katalanek, ha provañsek, a glot gant Izabel e brezhoneg. Kar eo ar ger d'an anv Elesbed (e brezhoneg), pe Elizabeth (e saozneg).
Orin
Dont a ra eus an anv Elisabeth, mamm Yann ar Badezour en Testamant Nevez, troet da Elisabel, ha goude da Isabel.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus an anv hebreek Elisheva. Kentañ ma voe skrivet e voe enur skrid provañsek krennamzerel evel Isabel.
Hervez Hanks/Hodges (166), n'eo nemet stumm spagnek Elizabeth, gant fatidigezh ar silabenn gentañ, ha /t/ o vont da /l/ (rak ne gaver ket /t/ e dibenn ar gerioù spagnolek. Bremañ e kaver e yezhoù latin zo stummoù diwar an daou anv :
Ur gerdarzh all zo bet kinniget. An dibenn -bel(la) a zeufe eus ar ger latin bella "kened" (koulskoude e talv ivez kement ha "brezelioù") hag ar rakger Isa- a c'hallfe dont eus Isis, pe Ye(ho)shua (anavezet evel Isa en Islam).
Tud
thumb|right|260px| [[Izabel Iañ Kastilha|Isabel, rouanez Kastilha.]]
Div rouanez zo bet anvet Isabel: Tud all:
Rakoun debrer-kranked
Ar rakoun debrer-kranked (Procyon cancrivorus) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika, eus Costa Rica betek Uruguay hag Arc'hantina.
Doareoù pennañ
Etre 3 ha 7 kg eo e bouez ha war-dro 60 cm e hirder (gant ul lost 30 cm). Bihanoc'h eo eget ar rakoun. Oberiant e vez diouzh an noz.
Boued
Hollzebrer eo.
Annez
Gouest eo da vevañ en endroioù disheñvel gant ma vez dour, boued ha lec'hioù da guzhat ha neizhiañ.
Julien Féret
Julien Féret a zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'ar 5 a viz Even 1982 e Sant-Brieg. Kreizer eo e Caen. Dibabet gant skipailh Breizh evit Corsica Cup 2010, n'en deus c'hoariet nemet ar c'hrogad kentañ a-enep Korsika.
Tournon-sur-Rhône
Tournon-sur-Rhône, pe Tornon en okitaneg, zo ur gêr e kreisteiz Bro-C'hall, penn-lec'h arondisamant Tornon e departamant an Ardèche.
Escalles
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun:Escalles Churchyard
Er Royal Marine Commando Nn 40 e oa. Mervel a reas d'an 19 a viz Eost 1942, e-pad Argadenn Dieppe e-pad an Eil brezel-bed. .
Nasua
Nasua a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ koatied.
Spesadoù
2 pe 3 spesad koatied a zo ennañ:
Tournon
Tournon zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun e Bro-C'hall.
George Grosz
George Grosz, bet ganet Georg Groß d’ar 26 a viz Gouere 1893 e Berlin ha marv d’ar 6 a viz Gouere 1959 e Berlin, a zo ul livour alaman, un ezel a-bouez eus dada hag eus tu kleiz ar wirvoudelezh nevez.
E vuhez
Deegemeret e voe e akademiezh arzoù ar roue (Königlichen Kunstakademie Dresden), e Dresden e 1909, hag e skol arzoù-kaer (Kunstgewerbeschule) Berlin e 1912. Eno e teskas gant Emil Orlik (1870-1932). A-benn tennañ ar merk alaman diouzh e anv ec’h ouzhpennas un “e” e dibenn e raganv, hag e teuas "ß" e anv familh da vezañ “sz”. Er memes koulz e kemmas e vignon Helmut Herzfeld e anv, evit dont da vezañ John Heartfield.
Engouestlet e voe en arme e 1914, hag e chomas daou vloaz en ur rejimant greunadourien a-raok bezañ reformet e miz Mae 1917. Ez-ofisiel voe reformet abalamour d’ur gudenn sinus, koulskoude e chomas ur pennadig en un ti-diskuizh arme evit ar re sot.
E 1918 ec’h emouestlas er strollad komunour Novembergruppe. Kemer a reas perzh en emsavadeg spartakour hag e voe harzet e miz Genver 1919. Paperioù identelezh faos a voe roet dezhañ hag e teuas a-benn da dec’hout kuit. Asambles gant Heartfield ec’h emezelas er Strollad Komunour Alaman (KPD). Kemer a reas perzh e kazetennoù politikerezh Berlin evel "Der Blutige Ernst" ha "Die Aktion". Enebarmeour hag engouestlet en arz proeleter e voe da vat hag en devoe ur bern kudennoù gant ar justis : kelaouennoù miret a vezañ embannet, kondaonet evit bezañ kunujennet an arme, eveshaerezh pa zeuas er-maez e levr engravadurioù anvet « Gott mit uns » (1920).
Berkshire
Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz, lodennek eus rannbarzh Gevred, eo Berkshire.
George Grosz
E vuhez
Goude bezañ tremenet pemp miz en URSS ha bezañ kejet ouzh Lenin ha Trotski e verzas anien wir ar gomunouriezh hag e kuitaas KPD pa zistroas da Alamagn, e 1922.
Waritaieg
Ur yezh papouek eus familh yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar waritaieg (waritai) komzet gant tro-dro da 300 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
George Grosz
E vuhez
A-fet arz ec’h implijas Grosz perzhioù pennañ ar flemmskeudenniñ hag e tiksouezas gwirvoud stad ar bed goude ar brezel-bed kentañ. A-fet skeudenniñ e tenn e arz da veur a luskad : dazontouriezh ha dada, dreist-holl evit a sell ouzh diskouez birvilh ar chêrioù bras (Gwelout e oberenn : Obidoù Oskar Panizza savet e 1917).
A-enep-groñs d’an nazied e oa, ha ret e voe dezhañ kuitaat Alamagn e 1932. Arzoù a gelennas neuze e Arts Students League (New York) e 1933, hag e no e labouras a-frapadom betek 1955. Broadet e voe amerikan e 1938. Kemm a voe en e zoare da dresañ, romantel e teuas da vezañ, ar pezh a vez gwelet peurliesañ evel un diskar en e oberenn. Kenderc’hel a reas da livañ ha da ziskouez e oberennoù ,hag e lakaas embann e eñvorennoù A little yes and a big no (Ur ya bihan hag un nann bras) e 1946.
Er bloavezhioù 1950 e tigoras ur skol-arzoù en e di hag e labouras evit kreizenn-arzoù Des Moines.
E 1954 e voe dilennet e Akademiezh amerikan an Arzoù hag al Lizhiri.
E 1959 e tistroas da Verlin. Eno e varvas d’ar 6 a viz Gouere, goude bezañ kouezhet en diri goude un nozvezh riboul.
200px|thumb| Plakenn da zerc'hel soñj eus Grosz e [[Wilmersdorf, Berlin]]
Saint-Nicolas (Pas-de-Calais)
Saint-Nicolas (a-wechoù « Saint-Nicolas-lez-Arras ») a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Bered ar C'hommonwealth: Saint-Nicolas British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Meurzh 1917. Implijet e voe betek miz Here 1918 gant ospitalioù-tachenn hag ar rannoù lec'hiet tro-dro. Pevar Skosad bet fuzuilhet a voe douaret enni .
Sikaritaieg
Ur yezh papouek eus isskourr yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar sikaritaieg (sikaritai, sikari pe aikwakai) komzet gant tro-dro da 800 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Recife
Recife eo kêr-benn stad Pernambuco, war aod ar Meurvor Atlantel, e biz Brazil. Diazezet e voe e 1537, ha gant se eo ar goshañ eus kêrioù-penn stadoù Brazil.
Tan dehi
Ar strollad
Tan dehi 'zo bet savet gant Lors Jouin ha Soig Siberil hag a oa dija asambles en "Ours du Scorff". Savet eo bet ar c'homzoù hag ar sonennoù gant Lors Jouin. An ton mousfentus a deu da vezañ skoemp. Sikouret eo bet Lors Jouin gant Humphrey Lloyd Humphreys a-benn sevel ar c'homzoù e brezhoneg. Heuliet e vez pep kanaouenn gant gitar Soig Siberil en un doare dous ha brav da glevout. Met estreget gitar Soig Siberil a zo o c'hoari e Tan dehi, klevet e vez ivez, ur sakso, ur piano, ur strollad pevar kouevr, un eil gitar met ivez ul laz-kanañ.
Recife
1,55 milion a dud zo o chom enni (2012) (3,7 milion ma konter ar veurgêr), hag ar pempet kêr eo er vro evit a sell ar boblañs.
Gevellerezh
Ar c'hêrioù gevellet gant Recife:
Tan dehi
Lors Jouin
Desket en deus Lors Jouin kanañ en ur selaou ar re gozh. Abaoe un nebeud bloavezhioù e krou e ganaouennoù e-unan. Krouiñ a reas gant un nebeud mignoned an "Ours du Scorff", ha war-lerc'h: "Toud 'Sames" gant Jean-Michel Veillon hag a-benn ar fin an "Orks" gant sonerien estrenvro.
Liammoù
https://web.archive.org/web/20071022081922/http://www.bagadou.org/dc/images/Vie-des-Groupes/lors_jouin.jpg http://multimedia.fnac.com/multimedia/images_produits/ZoomPE/4/2/6/3353570017624.jpg
Soig Siberil
Soig Siberil a zo unan eus sonerien gitar brudetañ e Breizh. Kroget eo Soig da seniñ gitar da 18 bloaz, kemer a reas war-lerc'h skouer war ar folksong( Bob Dylan...) ha war ar blues. C'hoariet en deus er strolladoù-mañ: "Sked", "Gwerz", "Pennoù Skoulm", "Den", "Kornôg", "Kemia", "Orion", "Ours du Scorff". Krouiñ a reas e 1993 e albom kentañ: DIGOR, hag e 1996 e eil albom met ar wech-mañ e unan: MAEN-GLAS, hag e 2003, sikouret gant pevar den e krouas un albom all: "Du coté de chez Soig".
Liammoù
http://www.mcguigans.fr/photosupload/petitdwn0804050204template_r3_c1.jpg http://farm2.static.flickr.com/1390/1195883118_0d8d32eda8.jpg?v=0 http://membres.lycos.fr/zibouleto/liens/soig.jpg
Iliz Satan
Iliz Satan (saozneg Church of Satan) a zo un aozadur didoueour gouestlet d'ar satanouriezh hervez Bibl ar Satanouriezh skrivet gant Anton Szandor LaVey e 1969.
Diazezet emañ kredennoù an Iliz dre vras war Satan pe Satanaz ar gKristeniezh, o kelenn ober dres ar c'honrtol diouzh ar pezh e vez kelennet gant ar relijionoù hengounel, dreist-holl dre disklêriañ emañ pep hini e karg eus e vuhez hag e dazont ha n'emañ kiriek nemet outañ e-unan.
N'eo ket evite neuze Satan un doare enep-doue a dlefer pep hini sentiñ outañ, met kentoc'h ez eo ar stanouriezh un hent relejiel "kleizour" a gas an dud war hent an emanaoudegezh drezi o-unan a dre ober diouzh o c'hoantoù hep soñjal er re all nag en un doue bennaket, forzh pehini e vefe.
Krouet e oa bet an Iliz e San Francisco d'an 30 a viz Ebrel, da geñver Gouel ar Gwrac'hed, e 1966 gant Anton Szandor LaVey, bet Beleg Meur an Iliz betek e varv e 1997.
Nac'hañ e ra an Iliz ar statud didailh er Stadoù-Unanet a c'hellfe kaout dre wir evel iliz m'emañ rak krediñ a ra e dlefe pep hini bezañ kiriek dezhañ e-unan evit ar pezh a ra.
Ne glask ket izili nevez dre vrudañ an Iliz, ha pep ezel nevez a rank bezañ ouzhpenn 18 vloaz. Ret eo ivez da izili an Iliz sentiñ ouzh lezennoù ar vro e lec'h m'emaint o chom.
Goude marv LaVey e 1997 e voe staliet e wreg Blanche Barton e penn an Iliz ha kenderc'hel a ra hounnezh da labourat gant an Iliz. E 2001 avat e roas he fost d'ur c'houblad izili abaoe pell Peter H. Gilmore a deuas da vezañ Beleg Meur an Iliz gant Peggy Nadramia da Velegez Veur.
Sêzva an Iliz emañ hiziv e New York e-lec'h m'emañ ar c'houblad Beleion Veur o chom.
1708
Diwar-benn bloavezh 1708 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1708
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1708
1957
Diwar-benn bloavezh 1957 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1957
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1957
645
Diwar-benn ar bloavezh 645 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 645
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 645
Koati min gwenn
Ar c'hoati min gwenn (Nasua narica) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika, eus Arizona betek Kolombia.
28 Ebrel
Ganedigezhioù
thumb|Ferruccio Lamborghini
Deiziadur henroman
IV ante calendas Maias / Floralia - Florae Ludi 1 = IVvet deiz kent In Mae; Gouel an doueez Flora. Deiz kentañ ar c'hoarioù gouestlet da Flora. Deiz-ha-bloaz dedi templ Flora (e-kichen ar Circus Maximus)
Buckinghamshire
Buckinghamshire a zo ur gontelezh e gevred Bro-Saoz. Aylesbury eo ar gêrbenn anezhi.
Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo disrannet Milton Keynes (5), deuet da vezañ Amaezherezh Unvan, diouzh ar gontelezh amaezhel.
Sergei Eisenstein
Sergei Mic'hailovitch Eisenstein (e ruseg:Сергей Михайлович Эйзенштейн), ganet e Riga (Latvia) d'an 22 a viz Genver 1898 ha marvet d'an 11 a viz C'hwevrer 1948 e Moskva, Rusia (Unaniezh Soviedel), a oa ur filmaozer eus an Unaniezh Soviedel.
Kaiyeg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù al lennoù hag ar c'hompezennoù eo ar c'haiyeg (kaiy, todi pe taori-kaiy) komzet gant tro-dro da 250 den (1991) e Papoua ar C'hornaoueg.
Pernambuco
Pernambuco zo unan eus stadoù Brazil, er rannvro Nordeste, an hini a zo ar muiañ er reter er vro gant hini Paraíba. Recife eo ar gêr-benn anezhi. En norzh dezhi emañ stadoù Paraíba ha Ceara, er c'hornaoueg Piauí, er su Alagoas ha Bahia, hag er reter emañ ar Meurvor Atlantel.
Istor Pernambuco
Istor Pernambuco zo stag ouzh istor ar sukr er vro, savet gant Portugaliz adal dibenn ar. Er e voe diorroet ivez e-pad ar mare ma voe an Izelvroioù o ren er vro. left|thumb|232px|Traezheg Boa Viagem (Beaj vat), e [[Recife.]]
Inizi
Div enezeg zo stag ouzh Pernambuco :
Sevenadur
Kavell ar maracatu eo Pernambuco.
Polotenn
thumb|right|280px|Melloù da c'hoari [[basketball.]] Ur bolotenn, pe ur volotenn, pe ur vell, pa vez brasoc'h, a vez lavaret eus ur voul da c'hoari ganti.
Koati rous
Ar c'hoati rous (Nasua nasua) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika.
Fréthun
Fréthun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Den Haag
Den Haag (anvet ivez 's-Gravenhage) zo ur gêr e kornôg an Izelvroioù, m’emañ sez ar gouarnamant, daoust ma n’eo ket kêr-benn ar vro (Amsterdam an hini eo). Kêr-benn ar broviñs Zuid-Holland eo.