cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Legazpi
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Legazpi, e [[Gipuzkoa]] Legazpi (anv ofisiel euskarek ha spagnolek), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Strollad Komunour Aotearoa
Strollad Komunour Aotearoa (e saozneg: Communist Party of Aotearoa) a 'zo anv ur strollad maoour bet krouet en Zeland-Nevez/Aotearoa e 1993 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Zeland-Nevez, bet anezhañ ur strollad maoour gwezhall met aet tamm-ha-tamm pelloc'h-pellañ war hent an drotskouriezh.
N'anavezer ket izili ar Strollad dre ma labour dre guzh a-dreuz talbennoù, da skouer er skolioù-meur.
Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990 emañ ar Strollad o kaozeal gant un disrann maoour all diouzh Strollad Komunour Zeland-Nevez, anvet Aozadur evit Unaniezh ar Varksouriezh (Organisation for Marxist Unity, OMU), evit klask dont a-benn da gendeuziñ gantañ.
Embannet e veze ar gelaouenn Red Flag ("Banniel Ruz") gant ar Strollad.
1921
Diwar-benn bloavezh 1921 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1921
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1921
Dezerzh
Ur stummad douarel eo an dezerzh krouet gant un hin eus ar sec'hañ ken eo rouez ar bevien a annez en tolead. Pa n'eus ket dour a-walc'h evit gounit boued e vez digenvez an dezerzh.
Un nebeud dezerzhioù a vez kavet er menezioù uhelañ eus ar bed war harzoù Bro-Sina ha n'eo ket an dour a vank eno met an oksigen hag an tommder. Yen-yen eo ivez dezerzhioù Arktika, tro-war-dro d'ar pol Norzh, hag Antarktika tro-war-dro d'ar pol Su.
Antarktika
An holl gevandir
Padova
Padova (e veneteg: Pàdoa) a zo ur gêr ag Italia, kêr-benn proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Tud brudet
Brudet eo ar sant a reer sant Anton Padova anezhañ.
Kenurzhierezh (yezhoniezh)
Graet e vez "kenlavarennoù" (saoz. conjunct pe conjoin) eus pep kedrann ha peurliesañ ez eus perzhioù yezhoniezh boutin kenetreze, da skouer an hevelep rummenn yezhadurel, an hevelep karg semantikel, h.a. pa vezont staget an eil ouzh egile dre o c'henurzhiañ e kaver er savadenn kenurzhiet an hevelep perzhioù-se daoust ha ma c'hell bezañ ouzhpennet perzhioù nevez ivez, da skouer al liesterded.
Alies e vez staget pep kedrann ouzh egile gant stagelloù, met n'eo ket ret atav. Hervez an niver a stagelloù implijet evit kenurzhiañ ar c'hedrannoù e vez graet "amsindetek" (stagell ebet) pe "liessintedek" anezhe.
Disheñvel eo ar c'hensurzhiañ diouzh an islavarenniñ, dre m'az eo hipotaksel ar re diwezhañ-se, da lâret eo eo disheñvel ha/pe dizingal kefridi pep kedrann.
Jimmy Wales
Jimmy Donal "Jimbo" Wales, bet ganet d'ar 7 a viz Here 1966 e Huntsville, Madison County, Alabama, Stadoù-Unanet Amerika, zo un embreger stadunanat war an Internet. Kendiazezer ha bruder an holloueziadur digor ha nann-arc'hantus Wikipedia eo, hag ivez kendiazezer an embregerezh kenwerzhel Wikia Inc. eo e bal herberc'hiñ raktresoù digor war an Internet.
D'an 28 a viz Gouere 2004, en un etreweladenn gant ar gazetenn en-linenn Slashdot (« /. »), e tisplegas Jimmy Wales pal Wikipedia: <blockquote style="font-family:Palatino; font-size:1.1em;">''Imagine a world in which every single person on the planet is given free access to the sum of all human knowledge. That's what we're doing.''
Buhez
Mab da Jimmy Wales, rener ur gourmarc'had, ha d'e wreg Doris Ann Dudley, skolaerez er c'hentañ derez, eo Jimmy Wales. Skoliataet e voe hervez an hentenn Montessori en House of Learning ("Ti an deskiñ"), ur skol brevez ur sal hepken dezhi a oa renet gant e vamm hag e vamm-gozh Abred e lennas an Encyclopedia Britannica hag ar World Book Encyclopedia. .
E 1979, d'an oad a 16 vloaz, e tapas e vachelouriezh er Randolph School en Huntsville, ma veze kelennet dre stlenneg dija, hag ez eas da Auburn University ma c'hounezas un aotregezh war ar gellidouriezh e 1986. Pelloc'h e krogas gant hentenn an doktorelezh en Alabama University, a guitaas goude ar vestroniezh, war ar gellidouriezh bepred. Kenderc'hel a reas gant an doktorelezh e skol-veur Indiana ; koulz e skol-veur Alabama hag e hini Indiana e kelennas e-pad e studioù, met biskoazh ne soutenas e dezenn. Adal 1996 e krogad e resped, evel <abbr title="'trader' e saozneg">oberataer marc'hadoù da gentañ, kent mont da embreger war an Internet.
E 1986 e timezas Jimmy Wales gant Pamela Green ; dibriediñ a reas e 1993. Pa oa trader e Chicago e kejas ouzh e eil gwreg, Christine Rohan, hag e timzjont e 1997 ; un verc'h a voe ganet kent o disparti. E 1998 e tilojas da San Diego (Kalifornia), hag e 2002 da St. Petersburg (Florida).
D'ar 6 a viz Here 2012 e timezas Jimmy Wales e London da ez-sekretourez Tony Blair, Kate Garvey ; div verc'h zo bet ganet.
E 2007 e tisklêrias Jimmy Wales bezañ un dizouead hag ur poellelour.
Chicago Options Associates ha Bomis
E 1994 e voe gopret Jummy Wales evel oberataer ar marc'hadoù gant ar gompagnunezh Chicago Options Associates e Chicago, Illinois. Goude bezañ dastumet arc'hant dre e vicher e kuitaas e labour e 1996 hag ez eas da embreger war an Internet.
Er bloavezh-se end-eeun e kevredas gant Michael Davis ha Tim Shell evit krouiñ ar gompagnunezh Bomis, ul lechienn arc'hantet gant ar bruderezh a ginnige webrings pourvezet gant an implijerien.
Nupedia
Petra bennak ma voe Bomis ur c'hwitadenn e tegasas trawalc'h a arc'hant da Jimmy Wales evit kenderc'hel gant e raktres meur, un holloueziadur en-linenn.
Pa oa o klask war-lerc'h ur gouizieg da gas ar raktres e c'hopras Lawrence Mark "Larry" Sanger (bet ganet e 1968), a oa gant e zoktorelezh war ar brederouriezh en Ohio State University e Columbus ; e miz Meurzh 2000 e voe loc'het Nupedia, un holloueziadur digoust hag a oa digor d'an holl ha reizhet gant an implijerien. Dre ar bruderezh e oa arc'hantet, hag e bal e oa bezañ a-live gant an holloueziadurioù war baper. "Ar mennozh e oa miliadoù a dud a-youl-vat o skrivañ pennadoù en holl yezhoù evit un holloueziadur en-linenn. En deroù hor boa aozet al labour en un doare kozh, frammet-strizh, urzhasaet-kenañ, akademek. Displijus e oa evit ar skriverien youlek abalamour m'hor boa kalz poellgorioù arbennik a vurutelle ar pennadoù hag a embanne o evezhiadennoù. Evel reiñ ur polladenn el likez e oa, hag abafet e veze an dud a youle kemer perzh. — Jimmy Wales, New Scientist, 31 GEN 2007." Kement-se a verzas pa voe-eñ abafet kent kinnig ur pennad bet skrivet gantañ a-zivout Robert C. Menton, Priz Nobel an Armerzh 1997, petra bennak ma ouie diwar-benn an dodenn a-c'houde e studioù. Kompren a reas neuze ne oa ket aozadur Nupedia evit mont en-dro, rak re bounner ha re goustus e oa argerzh an embann pennadoù.
Begel
Ar begel, anvet ivez bouton-kof (pe umbilicus hervez al latin) zo ur gleizenn graet e kof ar vugale nevez-c'hanet pa vez troc'het kordenn ar begel. An holl vronneged o deus plakenta o deus ur begel. Ma vez gwelet splann gant ar bronneged a zo tud, war ar re all, a zo loened, ne vez nemet ul linenn disvlev.
Jimmy Wales
Nupedia
E miz Genver 2001 e teskas L. M. Sanger a-zivout ar meizad anvet wiki: dre aotren hollad ar skriverien da voueta Nupedia en un doare kempred ha d'e reizhañ o-unan e vije torret strizhenn ar raktres. A-du e savas Jimmy Wales, ha d'an 10 a viz Genver 2001 e voe digoret Nupedia Wiki. Enep an doare nevez-se avat e savas ar braz eus ar vurutellerien, pa gavas dezho e oa arvarus kemmeskañ danvez savet gant amatourien ha danvez savet gant arbennigourien peogwir e kasfe d'un holloueziadur na vije ket ken solius hag ar re war baper. D'ar 15 a viz Genver 2001 neuze e tisrannas L. M. Sanger ar raktres wiki, a anvas "Wikipedia", diouzh Nupedia.
Begel
Gant an dud ez eo pe evel un toullig, don a-walc'h a-wechoù, pe evel ur bos bihan. Peurvuiañ e vez disheñvel-mat stumm ha ment ha donder, ha dreist-holl neuz. Dre ma'z int kleizennoù n'int ket perzhioù a ouenn pe a wad. Servij a c'hallont da zisheñvelout gevelled mar karer, pa n'haller ket ober en un doare all. N'eus kemm ebet etre ar begelioù abalamour ma vije unan hini ur paotr hag egile hini ur plac'h a-hend-all. Brav pe vravoc'h int hervez an doare ma'z int bet troc'het dreist-holl.
Jimmy Wales
Wikipedia
A-gevret e voe kaset an daou raktres arc'hantet gant Bomis, nemet e vennas ar gompagnunezh gounit moneiz diwar Wikipedia. E sell L. M. Sanger ne oa Wikipedia nemet ur benveg da harpañ diorroadur Nupedia. Souezhet e voe Sanger ha Wales o welout niver ar pennadoù e Wikipedia o vont dreist Nupedia en ur ober un nebeud devezhioù hepken, a-drugarez d'ur strolladig skriverien a voe solut ha solius a-walc'h evit kendrec'hiñ Jimmy Wales da lakaat Wikipedia war hent an andon digor.
Begel
Giz
Diouzh ar c'hiz eo ar begel er bloavezhioù 2000 evel biskoazh. Deuet ez eus ur c'hiz d'ar merc'hed yaouank, ha lod eus ar re gozh da-heul, da zispakañ o begel. E skolioù zo ez eo bet ret difenn outo a en em wiskañ diouzh se, dre ma troe evezh ar baotred diwar an deskiñ.
Jimmy Wales
Wikipedia
Larry Sanger a ziorroas ar raktres Wikipedia en deroù, ha Bomis a bourchasas e c'hopr betek miz C'hwevrer 2002. D'ar 1 añ a viz Meurzh neuze e roas Sanger e zilez a bennembanner Nupedia hag a bennaozer Wikipedia. Mennet c'hoazh e oa Bomis da arc'hantiñ Wikipedia dre ar bruderezh, hogen kilañ a reas a-c'houde dilez L. M. Sanders hag a-zirak donedigezh raktres ur fondezon nann-arc'hantus.
Begel
Giz
Tra ma plij d'un darn vras eus ar merc'hed yaouank dispakañ o begel, e plij d'ul lod bihan kuzhat anezhañ.
Jimmy Wales
Wikimedia Foundation
E kreiz ar bloavezh 2003, Jimmy Wales a stalias un aozadur nann-arc'hantus anvet Wikimedia Foundation (WMF) e St. Petersburg (Florida), kent e adstaliañ e San Francisco (Kalifornia) e miz Genver 2008.
Begel
Giz
Da-heul giz an diwiskañ eo deuet hini an toullañ.
Jimmy Wales
Wikimedia Foundation
An holl wirioù speredel hag an holl anvioù domanioù a zo perc'hennet gant Wikipedia a voe fiziet e WMF neuze, gant ar pal sevel ur reizhiad hollek evit an holloueziadur hag ar raktresoù kar :
Begel
Skeudennoù
{| style="margin:auto;"
Jimmy Wales
Wikia
E 2004, Jimmy Wales hag Angela Beesley eus WMF a grouas Wikia, ur gompagnunezh kenwerzhel a vod raktresoù wiki o doare. El lec'hienn-se emañ ar wikioù brasañ er-maez eus Wikipedia, en o zouez Memory Alpha (un holloueziadur gouestlet da Star Trek ha Wookieepedia (gouestlet da Star Wars). E 2009 e krogas Wikia da vezañ arc'hantus.
Lasarte-Oria
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Lasarte-Oria, e [[Gipuzkoa]] Lasarte-Oria (anv ofisiel euskarek ha spagnolek), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Inizi Nikobar
thumb|300px|Kartenn eus inizi Nikobar
Inizi Nikobar a zo un enezeg e reter Meurvor Indez. Un darn eus tiriad Inizi Andaman ha Nikobar ez int. Er gevred da India emaint.
Ruzenn staon-gouel divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn staon-gouel divouezh treuzskrivet [ɧ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 175.
Talvezout a ra ar son-mañ da fonem en darn vrasañ eus ar rannyezhoù svedek, skrivet sje peurliesañ hervez reolennoù reizhskrivañ ar yezh-se.
Brian Kelly
Brian Kelly, bet ganet e 1978. Mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat.
Mestr Etrebroadel eo. Dont a reas ar maout gantañ e Kampionad Echedoù Ulaidh (Iwerzhon) (bloaz 1994/95), Kampionad Echedoù Iwerzhon 1995. Kabiten skipailh Skol-Veur Cambridge (Breizh-Veur) edo. Ezel e oa bet eus skipailh brudet Skol-Veur Metodour Béal Feirste (Iwerzhon).
Ibarra
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Ibarra, e [[Gipuzkoa]] Ibarra (anv ofisiel euskarek ha spagnolek), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Vilarelle
Meur a gêriadenn zo anvet Vilarelle e Galiza:
Lennegezh
Anv ur gêrig faltaziet ma c'hoarvez ar romant Corredores de sombra, gant Agustín Fernández Paz, hag e zanevell Amor de agosto, e-barzh an dastumad O único que queda é o amor (2007).
Medina
Medina zo ur gêr vras eus Arabia Saoudat, kêr-benn proviñs Medina, e rannvro Hijaz. Yathrib e oa anv kêr a-raok an Hidjra. Meur a anv arabek zo d'ar gêr: Al-Madīna (المدينة) « ar gêr » ; Al-Madīna al-Munawwara (anv arabek leun: المدينة المنورة, distaget [ælmæˈdiːnæl muˈnɑwːɑrɑ]), an anv ofisiel a dalvez « ar gêr sklêrijennet», Madīnatu an-Nabî (ﻣﺩﯾﻨﺔ ﺍﻟﻨﺒﻲ) « kêr ar profed », pe Madīnatu Rasûl Allah (مدينة رسول الله) « kêr kannad Doue»).
Eno en em stalias Mohammed, profed an Islam, goude an Hidjra, goude ma voe rediet gant Doue, hervez ar C'horan da guitaat Mekka, ur gêr lec'hiet 430 kilometr diouzh Medina. Eno ivez e varvas e 632. Emañ bez Mohammed e Medina, e Al-Masjid an-Nabawi (moskeenn ar profed). Eno ivez emañ bezioù ar c'hentañ kalifed Abou Bakr hag Omar hag abalamour da se ez eo ur gêr sakr evit ar Vuzulmiz. An eil kêr sakr eus an Islam eo war-lerc'h Mekka.
Medina n'eo ket ur bazenn rediet da vezañ graet e-pad an hadj, met un darn eus ar birc'hirined a zeu eus Mekka evit gweladenniñ bez Mohammed hag ar voskeenn.
Gian Maria Visconti
Gian Maria Visconti pe Giovanni Maria Visconti (7 a viz Gwengolo 1388 – 16 a viz Mae 1412) a oa eil dug Milano er XVvet kantved. Mab e oa d'an dug Gian Galeazzo Visconti (1351-1402) ha da Caterina Visconti (1360-1404).
E vuhez
Trizek vloaz ne oa ken pa varvas an dug, e dad, e 1402, ha pa voe anvet da zug. E vamm a renas en e lec'h. Bec'h a savas kenkent en douaroù a oa bet aloubet gant an tad er bloavezhioù a-raok. Kemeret e voe ar galloud gant Facino Cane condottiero brudet. Gouzout a reas c'hoari war grizded Gian Maria, a roas urzh da vac'hañ e vamm e Monza, er c'hastell a oa bet profet dezhi 24 bloaz a-raok, da zeiz hec'h eured, gant an dug he fried. Eno e varvas-hi goude daou viz, d'ar 17 a viz Here 1404, diwar gontamm moarvat.
Dimeziñ a reas Gian Maria e 1408 da Antonia Malatesta, merc'h da Carlo Iañ, aotrou Rimini.
Brudet e oa chas an dug, savet da lazhañ tud. Kement-se ne viras ket outañ a vezañ lazhet e 1412, dirak iliz San Gottardo, gant Gibelined, tra ma oa klañv Facino Cane e Pavia.
E vreur Filippo Maria Visconti a voe dug war e lerc'h. Facino Cane en doa lakaet e ofiserien da douiñ reiñ dezhañ o skoazell.
Ac'harnai
Ac'harnai (Ἀχαρναί e henc'hresianeg, liester diwar Αχαρνές) e oa brasañ demos Attika, en Hellaz en Henamzer, e-harz menez Parnes, en hanternoz da Aten.
Meneget eo Ac'harnai gant Pindaros. Strujus eo an douar, edeier, gwin hag olivez a veze gounezet.
Treiñ ha troidigezh
Treiñ diwar ur yezh d’ur yezh all, pe en ur yezh all, zo lakaat komzoù pe skridoù a zo en ur yezh orin en ur yezh estreget ar yezh orin. "Treuzyezhañ" a reer ivez eus an ober-se.
Ac'harnai
N'ouzer koulz lavarout netra eus penaos e oa Ac'harnai gozh, a oa e kumun Menidi a hiziv, er gwalarn da Aten. E miz C'hwevrer 2007 ez eus bet labourioù a voe dizoloet gante un darn eus ur c'hoariva kozh.
Treiñ ha troidigezh
Bez' ez eus ivez troidigezhioù diwar stumm kozh ur yezh e stumm a-vremañ an hevelep yezh, pa ne c'hall mui an dud nann-arbennik lenn ar skrid orin. Setu amañ ur skouer : eus an hensaozneg d'ar saozneg a-vremañ. En un doare strizh-kenañ ne vez troet nemet skridoù ; jubenniñ a reer eus an ober dre gomz ha gant ur jubennour(ez) e vez graet.
Al labour treiñ komzoù pe skridoù, pe an treiñ hepmui, an treuzyezhañ, a vez graet gant un troer pe un droerez. Un troour, un droourez a vez lavaret ivez eus neb a ra al labour en un doare ampart pe vicherel, goude ma n’eo ket ar memes tra na tost.
Kanton Lanyugon
Kanton Lanyugon a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Treiñ ha troidigezh
Kemm a lakaer etre treiñ lennegezh (an treiñ lennegel) ha treiñ kalvezouriezh (an treiñ kalvezel). Da neuze e verker peseurt danvez a zo da dreiñ, penaos e ranker e dreiñ, ha gant piv e vo troet, rak disheñvel eo al labour hag ar barregezh a zo rekis en daou rumm troidigezhioù-se.
Kanton Lanyugon
Kumunioù
Kanton Lanyugon a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Treiñ ha troidigezh
Un tamm istor
Un ober hollvedel eo an treiñ, a zo bet ezhomm a-viskoazh etre pobloù disheñvel o yezh.
E brezhoneg ez eus un hengoun diazezet war treiñ ar skridoù relijiel, a-raok kregiñ gant ar skridoù politikel gant an Dispac'h gall.
Treiñ lennegezh an Henamzer diwar an henc'hresianeg hag al latin zo bet a-bouez ivez en istor al lennegezh, e hini Bro-C'hall peurgetket. Da-heul treiñ ar skrivagnerien gozh e teuas c'hoant da sevel oberennoù pimpatrom-heñvel, evel re Jean de La Fontaine pa gemere skouer diwar Aisopos ha Phaedrus. E Breizh e voe diouzh ar c'hiz sevel fablennoù e doare Jean de La Fontaine, ken e skrivas Roparz Hemon komzoù garv ouzh ar marmouzerezh-se.
Labour an treiñ
Evit treuzyezhañ ez eo ret gouzout an div yezh, hag evit treiñ mat ez eo gwelloc'h o gouzout mat. Evit o gouzout mat ez eo ret o deskiñ mat, ober gante alies, ha gouzout ne vo biken echuet deskiñ. N'eus doare ebet da zeskiñ mat nemet dre ober, rak dre ober e tesker ha dre zeskiñ e ouzer ober.
Troourien vat ha troourezed mat n'eus ket anezho dre natur : treiñ a reont skridoù, faziañ a reont a-wechoù, ha gwellaat a c'hallont evel ar gwin kozh. Un troer mat zo un den hag en deus desket treiñ dre ober, a zo kustum da dreiñ, hag a zo barrek da ziwall a ober fazioù a vije graet gant unan diampartoc'h. Evit ober labour vat ez eo ret kaout binvioù mat, da lavarout eo ar gwellañ geriadurioù ha yezhadurioù — en div yezh, pa n'eus geriadur Yezh A – Yezh B klok ebet.
Neogenel
Ar marevezh neogenel a zo ur marevezh douarouriezhel hag ur reizhiad hag a vez lakaet da vont eus 23.03 ± 0.05 milion a vloavezhioù 'zo betek 2.588 milion a vloavezhioù 'zo. An eil marevezh eo en hoalad ar C'henozoeg. Dont a ra war-lerc'h ar Paleogenel ha war e lerc'h e teu ar Pevare ishoalad.
Treiñ ha troidigezh
Skoilhoù
Goude pourchaset ar binvioù rekis (deskiñ an div yezh, kaout yezhadurioù ha geriadurioù en div yezh) e c'hall an den boulc'hañ an droidigezh. Meur a skoilh a gavo war an hent, ar re vrasañ o vezañ ar c'heriaoueg, live ar yezh, stumm ar skrid, hag ar bommoù didroüs.
Stummadur an droourien e Breizh
Goude ma vez lakaet ar studierien d'ober troidigezhioù er skol-veur n'eus ket a wir stummadur evit danvez troourien ha troourezed. Setu perak n'eus ket kalz a droidigezhioù embannet e brezhoneg, e-skoaz ar pezh a weler e Kembre pe e Katalonia en ur bloavezh.
Varan Komodo
Varan Komodo, pe aerouant Komodo, pe euzhvil Komodo, (Varanus komodoensis) zo ur stlejvil a vev e koadeier ar savanennoù trovanel en Indonezia (inizi Komodo, Flores, Rinca ha Padar).
Doareoù pennañ
Glazard brasañ ar bed eo varan Komodo, gant ouzhpenn 160 kg a bouez ennañ ha 3 metr a hirder. Ar re yaouank zo glas-gwer gant roudennoù melen ha du. Ar re deuet d'o oad zo gell pe ruz-gris. Goloet eo e gorf gant skant ; kreñv eo e izili ha kigennek e lost. Toulloù-skouarn zo en e benn. N'eus diforc'h anat ebet etre ar par hag ar barez.
Ober a ra gant e deod evit c'hwesha.
Emzalc'h
En em gannañ a ra ar pared evit gallout parañ gant ur barez. Honnezh, pa vez o c'houlenn par, a eztaol ur c'hwezh ispisial en he c'haoc'h hag a vez klevet gant ar pared. Pa en deus kavet e barez e frot ar par e c'hroñj ouzh he fenn, skrabat he c'hein ha lipat he c'horf. M'emañ a-du ar barez e lip ar par d'he zro. Ar par a dap krog enni neuze gant e skilfoù, sevel he lost gant e hini ha parañ. Goude ar parañ a c'hell ar par chom un nebeud devezhioù gant ar barez evit diwall ne zeufe ket pared all d'ober war he zro.
Ar gouennañ a c'hoarvez e miz Gouere ha miz Eost. Ur miz goude e vez dozvet 30 vi gant ar barez en un neizh ha goloet anezhe gant douar ha delioù. Chom a ra da c'horiñ anezhe. An digloriñ a c'hoarvez 8 miz goude. Ar varaned nevez-ganet zo war-dro 40 cm hir ha riskloù bras 'zo e vefent preizhet gant ur varan pe gant loened all. Rak-se e klaskont repu en ur wezenn kerkent ha gouest d'hen ober. Ar re a zeu a-benn da dreuzvevañ a c'hell bevañ 50 vloaz.
Varan Komodo a zebr gagnoù dreist-holl met chaseal a c'hell ober ivez : chom a ra war api a-raok kas e breizh (givri, moc'h, karveged, moc'h-gouez, kezeg, bualed, varaned all...) gant ur redadenn brim, frikañ anezhañ ouzh an douar ha diregiñ anezhañ gant e skilfoù hag e zent. Ma teu a-benn e breizh da dec'hel kuit goude bezañ dantet ec'h a varan Komodo d'e heul betek ma varfe, pe diwar ar c'holl gwad pe diwar ar c'hontammadur (bakteri marvus zo e halv ar varan). Ar re yaouank en em vag diwar mirc'hi-raden, c'hwiled, jekoed, vioù, evned ha bronneged bihan.
E degouezhioù ral ez eus bet taget ha lazhet tud gant varaned.
Hirel
Hirel a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Dispac'h Gall
Parrez eus eskopti Dol, kumun abaoe 1790. D'ar 7 a viz mae 1794 e voe staget outi kumun Vildé-la-Marine, er c'hornôg dezhi. En aner e klaskas Vildeiz en em zistagañ e-pad daou gantved.
Naer
An naered (pe naeron) zo stlejviled, dezho ur c'horf kranennek ha hir hep pavioù gwelus.
Bodañ a reer dindan an anv a naered pe naeron an holl stlejviled hep pav ; o c'horf, goloet gant skant tanav ha pladennoù karnek, zo kranennek ha hir e stumm. Malvennoù o daoulagad zo stag ha boull ar pezh a laka anezhe da gaout ur sell difiñv. Naeron a bep seurt livioù hag a bep seurt mentoù zo. Brogoù binimus o deus, da lazhañ o freizhoù, hag an holl a zebr loened.
Tacitus
E oberennoù
Skrivañ a reas
Naer
Vic'hanerien eo ar pep brasañ anezhe.
Er broioù kerreizh o hin e tozv ar parezed o vioù e diwezh an hañv, hag a-wezhioù ne zeuont ket a-benn da voueta a-walc'h kent goañvaat. Gallout a ra an naeron disjuntañ o c'harvanoù kreñv e doare ma c'hall al loened-se lonkañ preizhoù kalz brasoc'h evito. Lod eus ar spesadoù o deus gwagrennoù binim en o genoù. Lod zo gouest da lazhañ al loened flemmet.
Speg du
Ar speg du (liester : speged du), a zo ur spesad evned, Dryocopus martius an anv skiantel anezhañ.
Naer
Arabat eo o c'hemmeskañ gant an anuzed-dall, spesadoù glazarded dibav.
Speg du
Anvet e voe  Picus martius (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Naer
Rummatadur
Hervez ar rummatadur filogenetek, an naered zo izili an urzhiad Squamata.
Ar weledigezh war-lerc'h ar sarmon
Ar weledigezh war-lerc'h ar sarmon (La Vision après le Sermon), pe Jakob o’n em gannañ gant an ael (La Lutte de Jacob avec l’Ange), zo ul livadur gant Paul Gauguin e-kerzh ur chomadenn e Pont-Aven.
Naer
Spesadoù naeron zo
Naer zo un anv a vez graet eus meur a loen-stlej. Bout zo:
Speg du
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned koaddebrer hag a bak o vorzholiañ ha toullañ kef ar gwez war-bouez e bigos hir ha galloudus.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Eurazia :
Ti-embann
Un embregerezh evit lakaat da vezañ moulet ha skignet levrioù, kazetennoù ha n'eus forzh peseurt teul eo un ti-embann. Renet e vez gant unan pe vuioc'h embanner dezho ar micher klask an danvez da brientiñ evit bezañ lakaet e gwerzh. Ur ger nes da di-embann eo ar ger embannadurioù. An embannerezh eo micher an embanner.
Speg du
Annez hag isspesadoù
War gresk emañ tachenn ar speged du. Tizhet eo bet Breizh-Izel ganto nevezik 'zo.
Ti-embann
Istor
نشر
Ar weledigezh war-lerc'h ar sarmon
Levezonet eo an oberenn gant ar mestr japanat Hokusai. Miret eo an daolenn en National Gallery of Scotland e Dinedin.
Pandion
Pandion zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh:
Bleaz (kêr)
Bleaz (galleg: Blois) a zo ur gumun c'hall, anezhi penn-lec'h departamant gall al Loir-et-Cher e rannvro c'hall ar Centre.
Istor
Daoust ma'z eo kozh orin kêr ne voe meneget evit ar wech kentañ gant Gregor a Deurgn nemet er kantved. Hervezañ e voe aloubet e 410 gant ar penn-brezel brezhon Iuomadus a zalc'has anezhi betek 491, pa voe kemeret gant ar penn-brezel frank Hlodwig.
Pouezus e oa kêr en ha sez ur gontelezh c'halloudus e teuas da vezañ neuze.
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Douaroniezh
War lez ar stêr Liger, etre Teurgn hag Orleañs, emañ Bleaz.
Gevelliñ
Gevellet eo Bleaz gant :
Morgazh
Ar morgazh (pe morgazhenn, ha morgazhed pe morgizhier pe morgazhenned el liester), anvet ivez souae, a zo ul loen a vev er mor, eizh brec'h dezhañ, spegoù pe sunerioù outo, hag a daol liv du pa wel dañjer.
Ur blotvil eo, dezhañ ur seurt pigos.
Nicolas Perruchot
Nicolas Perruchot a zo ur politikour gall ganet d'ar 9 a viz Gouere 1966 e Pariz.
Buhez
Kannad ha maer UDF Bleaz e oa Nicolas Perruchot. Faezhet en deus (gant 37 a vouezhioù hepken) Jack Lang e-pad dilennadegoù-ker 2001. Da gannad eus pastell-vro gentañ al Loir-et-Cher e voe dilennet e 2002.
Disoc'h eil tro an dilennadegoù-kêr
Nicolas Perruchot (UDF, FU) : 45,31% (tro gentañ : 26,41%)
Jack Lang (PS) : 45,09% (tro gentañ : 34,63%)
Miguel de Peyrecave (Taolenn Vroadell) : 9,61% (tro gentañ : 17,47%)
François Cuillandre
François Cuillandre, ganet e Konk-Leon d'ar 5 a viz C'hwevrer 1955, a zo ur politikour eus Breizh. Maer Brest eo adalek 2001. Studioù war ar gwir en deus graet ha bet eo e "Sciences Po" e Pariz. Ezel eo eus ar Strollad Sokialour Gall.
Yezhoù senarek
Ur skourr eus ar yezhoù senoufoek eo ar yezhoù senarek (senari pe tiebaara) komzet gant ouzhpenn ur milion a dud en Aod an Olifant, Mali ha mervent Burkina Faso.
François Cuillandre
Kelenner war ar gwir eo bet e Skol-veur Breizh-Izel ha labouret en deus ivez gant Loeiz ar Peñseg. Dilennet e oa bet e kuzul ti-kêr Brest e 1989 hag e 1995, war listenn an tu-kleiz renet gant Pierre Maille. Kannad eo bet er parlamant e Pariz, evit Penn-ar-Bed etre 1997 ha 2002. Kollet en doa dilennadegoù an deputeed, e 2002, a-enep da Marguerite Lamour (UMP), maerez Gwitalmeze. Ha koll a reas un eil gwech e dilennadegoù 2007 a-enep d'ar memes den.
Yezhoù senarek
Setu roll ar yezhoù senarek pennañ:
François Cuillandre
Deuet e oa da vezañ maer Brest e 2001. Prezidant Brest Meurgêr ar Mor eo ivez.
Kanton Matignon
Kanton Matignon a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Pietro Carrera
Pietro Carrera a zo bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1573 e Militello Rosmarino (Italia) ha marvet d'an 18 a viz Gwengolo 1647 e Messina, (Italia).
Kanton Matignon
Kumunioù
Kanton Matignon a yae 10 kumun d'ober anezhañ :
Pietro Carrera
Beleg katolik, skrivagner ha c'hoarier echedoù italian eus Sikilia. Studial a ra orin ar c'hoari, ar c'hoari gant un dalc'h (etre daou c'hoarier a live dishañval e c'hell an hini kreñvañ kemer un dalc'h: c'hoari gant pezhioù nebeutoc'h pe bout rediet d'ober mat gant ur pezh resis), an dibennoù-partiennoù hag ar c'hoari-dall.
E 1617 e kinnigas ur pezh nevez, ar "C'hampion": ur meskaj eus an tour hag ar marc'h. Ijinal a reas ivez er memes mare un dablezenn 8 x 10 (echedoù Carrera) e-lec'h 8 x 8. Kinniget e voe an hevelep tra en-dro gant Bird ha Capablanca.
Digoradur Sikilian
E respont da "e 4" a roas anv an digoradur-mañ:
1.e4 c5
Listenn olifanted istorel
P
<!--Packy (1962- fl) - Oregon Zoo (formerly Washington Park Zoo), Portland, Oregon. First Asian elephant born in the Western Hemisphere in 44 years. Now the lead bull of the zoo's herd and has sired 7 offspring of his own.
Alessandro Salvio
Alessandro Salvio a zo bet ganet tro 1570 ha marvet tro 1640.
Mestrc'hoarier echedoù italian eo.
Sellet e ve outañ evel kampion bedel (diofisiel) tro 1600. Ur skol echedoù a voe krouet gantañ e Napoli.
USS Enterprise NCC-1701
An USS Enterprise NCC 1701 zo un egorlestr d'ar "Starfleet", e bed skiant-faltazi Star Trek
Unan eus an 12 lestr "Constitution Class" (rummad "bonreizh") eo. Lañset e oa bet e 2245, gwellaet e 2270 ha distrujet e 2285.
Robert April, Christopher Pike, James T. Kirk, Williard Decker ha Spock eo bet kabiten al lestr.
Kanton Campagne-lès-Hesdin
Kanton Campagne-lès-Hesdin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Roberto Cosulich
right Roberto Cosulich a zo bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1946 e Venezia (Italia) ha marvet marteze e-pad krenadenn-douar 1980 e Perou.
Perisoreus
Perisoreus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù kar d'ar gegin, krouet e 1831 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Roberto Cosulich
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Perisoreus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Speg brizh bras
Ar speg brizh bras pe pilkoad bras (liester : pilkoaded bras), , , pe c'hoazh poker-koad , a zo ur spesad evned eus iskerentiad ar speged, Dendrocopos major an anv skiantel anezhañ.
Roberto Cosulich
Savet e oa bet en Amerika ar Su. Eno en doa bet kentelioù gant ar Mestr Meur Etrebroadel Hermann Pilnik. E 1965 e tistroas da Italia ha buan-tre e teuas da vezañ unan eus gwellañ c'hoarierion Italia, o tont Mestr e 1966. Dornet-kenañ e oa. Kemer a rae perzh en tournamantoù evit gounit arc'hant dreist-holl.
Speg brizh bras
Anvet e voe Picus major (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad warn-ugent anezhañ en Azia an Norzh hag Europa :
Lanwezoù
Lanwezoù (Saint-Benoît-des-Ondes e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Eth
Eth eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet Ð, ð. Implijet e vez al lizherenn vihan gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn vouezhiet skrivet th hervez reolennoù reizhskrivadur ar saozneg, da skouer this.
Implijet e veze gwechall gant an hen saozneg hag ar yezhoù skandinavek ha bremañ c'hoazh gant ar faeroeg hag an islandeg.
Floursies
Floursies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Yezhoù tagwanek-djiminiek
Ur skourr eus ar yezhoù senoufoek eo ar yezhoù tagwanek-djiminiek (dyimini-tagwana).
Div yezh pennañ ez eus er skourr-mañ:
Attika
Attika (e gregach Ἀττική Attikē) eo anv ar vro en-dro da gêr Aten, kêr-benn Bro-C'hres. Hiziv eo ur periferia, pe ur rannvro, brasoc'h he led eget hini an Attika hengounel. Liammet eo istor Attika gant hini kêr Aten abaoe an henamzer glasel, ma oa hi unan eus ar c'herioù diorroetañ e kornôg ar bed.
Douaroniezh
Ul ledenez en em daol e Mor Egea eo Attika, disrannet diouzh rannvro Boiotia gant chadennig menezioù Kithairon ha bevennet er c'hornôg gant kêr Korinthos.
Istor
Meur a boblad a veve en Attika en orin, a yeas da ober kêr Aten (a-drugarez da Dhezeüs hervez ar vojenn). Dont a reas da vezañ ur gêr rannet e dek demos hervez an dek meuriad. Manatioù bras a oa bet savet er rannvro.
Distreiñ a reas ar gêr-benn da Aten e 1834 war-lerc'h bezañ bet e Noplion e-pad pemp bloavezh da-heul dizalc'hded Hellaz e 1829 goude aloubadegoù an Durked.
Pyrra
Pyrra (Πύρρα / Pýrrha, « an hini ruz » e gregach) a oa anv :
Toullañ beg ar vronn
thumb|250px|right|Minellañ beg ar vronn thumb|250px|right|Paotr minellet begoù e vronnoù right|thumb|250px|Plac'h minellet he divvronn thumb|Plac'h kabil, hervez ur gartenn-bost eus 1906. Diwar ar skeudenn-se, ha n'ouzer ket penaos e oa bet kemeret, met da biv e veze gwerzhet ar gartenn a ouzer a-walc'h, e lavar lod e oa ur c'hiz kabil minellañ bruchedoù ar merc'hed. Dispakañ he bruched dirak ul luc'hskeudenner koulskoude ne veze graet nemet e lec'hioù zo. thumb|right|Medalenn mod nevez da houarnañ beg ar vronn: beg bronn medalennet ha minellet
Paotred ha merc'hed zo a blij dezho minellañ begoù o bronnoù, a gleiz da zehou peurvuiañ, a draoñ da grec'h a-wechoù. Deuet eo ar c'hiz eus California, digant un den anvet Jim Ward, perc'henn ur stal anvet Gauntlet e West Hollywood a doulle kroc'hen neb a baee er bloavezhioù 1970. Pa voe toullet hini tud brudet an amzer, evel Lenny Kravitz. e voe roet brud vat d'e oberenn.
Lakaet e vez gwalennoù pe barrennoù d'ar bronnoù evit o c'haeraat a-hervez. Lod a ra abalamour da blijadur ar flouradennoù war groc'henn al lodenn gizidik-se eus o c'horf pa vezont o c'hoari-daou.
Toullet e vez dindan beg ar vronn, a-led peurliesañ pe a-serzh a-wechoù pe a-led hag a-serzh war un dro, d'ober ur groaz gant div varennig. Gallout a reer ivez lakaat meur a vravig an eil war-benn egile. Un 3 pe 6 miz a ranker gortoz avat a-rbenn peurbareañ ur c'hroc'hen a zo bet toullet, ha naetaat aketus gant dour holenet, met tud zo o devez ezhomm ur bloaz da vihanañ. Ret eo gortoz ar peurbare a-raok lakaat ur bravig nevez war-benn unan all.
Istor
Anaout a reer pobloù, en istor, ma veze kustum a-walc'h an dud da doullañ begoù o bronnoù. Kement-se a veze graet, a-hervez, gant gwazed ar bobl Karankawa e Texas, hag ivez, war a lavar tud zo, gant merc'hed Kabylia, en Aljeria. Met prouennoù da vat n'eus ket.
En Europa e vije deuet ar c'hiz d'ober kemend-all war-dro ar XIVvet kantved a-hervez. Ar rouanez c'hall Isabeau Bavaria, dimezet d'ar roue foll Charlez VI, he dije toullet beg ur vronn abalamour da se. Darn a lavar e voe an hini gentañ. Prouennoù avat a ra diouer.
E Bro-Saoz, en amzer ar rouanez Victoria, war-dro 1890, e veze lakaet un Anneux De Sein gant tud zo. Se a oa gwalennoù diamantoù pe chadennoù aour a veze staget ouzh begoù an divvronn. Kement-se a veze graet e-touez tud pinvidik zo.
Stummoù
thumb|150px|left|Meur a stumm zo d'ar gwalennoù bronnoù
Gwalennoù pe traoù arall a bep seurt a vez lakaet gant tud zo ouzh begoù o bronnoù. Darn a laka chadennoù, pouezioù outo. Darn all a laka steredennoù houarn, plastik, pe mein prizius. Evel ma reer gant an doullgorferezh dre vras, peurliesañ ec'h implijer metaloù evel an dir surijianek pe an titan a vir ouzh an allergiezhioù kentoc'h evit an arc'hant pe c'hozh an aour, a c'hell bezañ implijet ivez seul wezh ma vez glan-kenañ.
Disteurel bravigoù
Kig a-walc'h zo e beg ar vronn evit gellout toullañ dizroug a-dreñv trawalc'h a groc'hen evit mirout ouzh an efed-distaol. Koulskoude, ma vez re danav ar bravig, pe ma ne vez ket graet don a-walc'h an toullañ e c'hall c'hoarvezout un efed-distaol. Allergiezh ouzh ar metal a zo kaoz d'an efed-se ivez. Kontammiñ a c'hall ivez ma vez bountet pe sachet re war ar bravig a zo bet staliet.
Penaos reiñ bronn goude toullañ
Ur goulenn a sav e-touez ar merc'hed a garje toullañ beg o bronn da lakaat ur bravig outañ : penaos ober evit reiñ bronn goude?
War a seblant ne ra droug ebet d'ar sevel laezh d'ar vamm. Koulskoude e vez aliet ar merc'hed da lakaat ober an toullañ gant tud a vicher, evit diwall ouzh kontammadur. Pa vez toullet meur a wech ne vez ket graet vad da veg ar vronn, ha seul diaesoc'h e vo d'ar bugel denañ. Aliet eo ar merc'hed ivezda c'hortoz ken na vo peurbare ar gleizenn a-raok reiñ bronn.
Soav
Implijet e vez an danvez krai-se
Er Grennamzer e veze graet goulaouennoù soav, e-lec'h reoù koar, a oa re ger d'ar beorien.
Ger kar
Gwelout soavon.
Ouzhpenn-se
Soav zo anv all ul loen-mor: soaved a vez graet ivez eus ar morgizhier.
Roergue
Rouergue (e galleg), pe Roergue pe Roèrgue (en okitaneg, distaget [ruˈeɾɣe] er vro) a zo ur vro vihan istorel en Okitania, ha kêr Rodés eo he c'hêr-benn. Er penn kentañ e oa e dalc'h konted Toloza, goude e voe staget ouzh Gwienna, hag ul lodenn eus proviñs Gwienna-Uhel pa voe savet homañ e 1778. Diwar ar Roergue eo bet savet departamant an Avairon, hag ul lodennig a gaver en departamantoù amezek: al Lot, hag an Tarn-et-Garonne.
Klopenn
thumb|right|Klopennoù loened ([[avank, askell-groc'hen… ).]] thumb|right|100px|Ur c'hlopenn den.
Vasily Ivantchouk
thumb Vasily Mic'hailovitch Ivantchouk (en ukraineg: Василь Михайлович Іванчук) a zo bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1969 e Berejani, en Ukraina.
Contretemps (barrez)
E barrez klasel ec'h implijer an termen contretemps evit deskrivañ ur pas ma krog ar dañserez er pempmvet emstumm ha neuze e ra ur coupé gant an troad a-dreñv, o talvezout ar c'har a-dreñv war al leur evit menel kempouez, o risklañ war hed ar vorzhed ar c'har oberiant (da lâret eo an hini o fiñval), o tont en-dro war al leur en eil emstumm ha neuze e kemm kempouez ar c'horf hag e adkrog ar fiñvadenn war ar c'har all, oc'h achuiñ er pempvet emstumm devant ("dirak").
Vasily Ivantchouk
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.
Mestr Meur eo, gant ur renk Elo (FIDE) a 2 781 (Gouere 2008), da lâret eo an niverenn 4 er c'hoarierion ag ar bed.
Klopenn
Gant an Osteiktied eo migornek klopenn ar rizhell hag askornek (ul lodenn anezhañ d'an nebeutañ) hini al loen deuet d'e oad.
Klopenn an den
22 askorn a ya d'ober klopenn un den deuet d'e oad gour. Holl eskern ar c'hlopenn (estreget askorn javed an traoñ) zo stag an eil ouzh egile gant ar mellezoù, koubloù reut anezhe na aotreont nemet fiñvoù bihan-bihan. Eizh askorn (an askorn tal, an daou askorn kitern, an askorn kilpenn, ar genneg, an daou askorn ividig, ar sileg) a ya d'ober ur voest en-dro d'an empenn. Ar pevarzek askorn all a dalc'h an dremm.
Kjell (lizherenn)
36px|left|Kjell
Klopenn
Klopenn an den
Ar c'hwec'h askornig (morzhol, annev ha stleug) er skouarn grenn hag an askorn uheñvel a dalc'h an teod n'int ket lod eus ar c'hlopenn.
Kjell (lizherenn)
Kjell a zo anv ul lizherenn nevez bet kinniget, hanter evit farsal, e 2005 evit ober diouzh ar ar son norvegek [ç] skrivet kj (pe tj) hervez reolennoù reizhskrivadur ar yezh a-vremañ.
Kinniget e oa bet al lizherenn ispisial-se rak kollet e vez tamm-ha-tamm ar sonioù [ç], deuet da vezañ [ʃ] e meur a lec'h.
Royal (barrez)
E barrez klasel ec'h implijer an termen royal evit deskrivañ ul lamm ma krog an dañserez er pempvet emstumm devant ("dirak") ha neuze e kas da-benn ur croisé o lammat a-raok dont en-dro d'al leur hag achuiñ en hevelep emstumm ma krogas (, d.l.e er 5vet).
Vire
Vire zo un anv-lec'h gallek.
Pêr Yann Nedeleg
Pêr Yann Nedeleg, ganet e Ploneour-Lanwern d'an 28 a viz Meurzh 1911, marvet e Kemper d'ar 1añ a viz Mezheven 1971, a oa ur beleg en deus bet skrivet brezhoneg ha kelennet ar yezh-se e kloerdi Kemper,
Buhez
Bloaz goude bezañ beleget e voe anvet da gelenner e kloerdi bras Kemper hag eno e kelennas istor ha brezhoneg d'ar gloareged yaouank. Mignon e voe Pêr Yann Nedeleg gant Maodez Glanndour, en doa anavezet e Roma, ha ganto o-daou e voe krouet ar gelaouenn vrezhonek kristen Studi hag Ober. War urzh an eskob e rankas an aotrou Nedeleg paouez da vezañ rener ar gelaouenn e 1941.
Gant an aotrou Nedeleg e voe lakaet embann e 1942 Leor nevez kantikou brezoneg an eskopti, ennañ kantikoù kempennet gantañ. Gant danvez e gentelioù brezhoneg er c'hloerdi e savas ur Yezadur ar brezoneg a voe echuet gantañ e 1943, met na voe ket embannet e stumm ul levr.
Etre 1969 ha 1971 ez embannas meur a gaier eus Kenvreuriez ar Brezoneg evit reiñ skridoù brezhonek da veleien eskopti Kemper. Troet e oa an aotrou Nedeleg gant an istor ivez hag e penn ar Société Archéologique du Finistère e voe etre 1965 ha 1969.
Oberennoù
Levr oferenn e brezhoneg : (al levrennoù da heul eus levr-oferenn-mañ a vo embannet gant ar chaloni Fañch Elard etre 1972 ha 1974).
Yezhoù karaboroek
Ur skourr eus ar yezhoù senoufoek eo ar yezhoù karaboroek (karaboro) komzet gant tro-dro da 65.000 den e Burkina Faso.
Div yezh pennañ ez eus er skourr-mañ:
Gha
Ne vez ket implijet gant reizhskrivadur a-vremañ yezh ebet ken abalamour da gudennoù evit gallout he moullañ.
Maissin
Maissin (e walloneg : Maissin) a oa ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg ; ur rann eus kumun Paliseul eo abaoe 1977.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Ar pont Marie-Thérèse
Euripides
Euripides (e henc'hresianeg Εὐριπίδης, Euripídês), bet ganet en Enez Salamis e 480 kent J.K., aet d'an anaon e Makedonia e 406 kent J.K.), a oa un trajediour gresian.
Kalgakos
Kalgakos (latinaet e Calgacus, Galgacus) a oa penngadour pobl ar Galedonii (Pikted anezho, a greder) da vare Emgann Mons Graupius, e 83 pe 84, emgann diwezhañ Brezhoned Enez Vreizh ouzh ar Romaned er menezioù Grampians, e Bro-Skos a-vremañ.
Armead ar Vrezhoned a oa tregont mil den enni ; en armead ar Romaned e oa al Legio IX Hispania hag al Legio XX Valeria Victrix, kaset gant ar jeneral Agricola, heuliet ha skoazellet gant Germaned, Galianed ha Brezhoned a greisteiz an enezenn.
Kement ha "perc'henn ul lavnenn" e talvezfe an anv *calg-ac-os, ha kar e vefe d'ar ger gouezelek calgach, a c'hall bezañ pe anv an den pe an titl roet dezhañ. .
E vuhez
Eñ eo ar c'hentañ Kaledonian meneget en Istor ha n'eus anv anezhañ nemet gant Tacitus en e Agricola, ma kinnig anezhañ evel « ar gwellañ skouer a uhelwad hag a galonegezh e-touez ar pennoù-brezel ». Skrivañ a eure Tacitus ur brezegenn a laka war gont Calgacus, hag en defe he distaget a-raok Emgann Mons Graupius, hag anv enni eus sujidigezh Enez Breizh gant Roma.
Agnolo Bronzino
Agnolo di Cosimo, lesanvet Angelo Bronzino, pe Agnolo Bronzino (17 a viz Du 1502 - 23 a viz Du 1572) a oa ul livour italian, ganet ha marvet e Firenze, hag unan eus poltredourien veur ar kantved, hag ur skouer eus ar Mannerismo en arz relijiel.
Diskibl e voe da Raffaellino del Garbo, da b-Pontormo goude (gantañ e voe advabet), ha da Girolamo Genga a levezonas e zoare.
Dont a rae e lesanv eus liv teñval e groc'hen.
Kerc'het e oa bet gant Cosimo Iañ de' Medici e 1539 evit kinklañ e eured gant Eleonora di Toledo, merc'h bezroue Naplez. Da-heul se e voe livour ofisiel lez an dug.
Eontr e oa da Alessandro Allori, a voe diskibl dezhañ, hag a sine ivez Bronzino a-wechoù. En e di e varvas p'edo en e 70 vloaz.
1920
Diwar-benn bloavezh 1920 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1920
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1920
Lesbos
Lesbos (Λέσβος, distaget Lezvos e gresianeg a vremañ ha Midilli e turkeg) eo anv brasañ enezenn Hellaz dirak aod Turkia, hag unan eus brudetañ inizi ar bed abalamour d'ar varzhez Safo a vevas enni. Anavezet eo ivez evel Mitilíni, anv ar gêr-benn anezhi e gwirionez.
Diomedes
Diomedes (henc'hresianeg : Διομήδης, Diomēdēs, "gwidreüs evel un doue" pe "aliet gant Zeus") zo ur gouron e gwengelouriezh Hellaz hag a gemeras perzh e brezel Troia.
Sognefjord
thumb|300px|Unan eus brec'hioù ar Sognefjord thumb|300px|Kartenn eus ar Sognefjord Ar Sognefjord zo ur fjord e Norvegia, e kontelezh (fylke) Sogn og Fjordane.
Diomedes
Mab da Tydeus ha Deipyle e oa, ha mont a reas da vout tiern Argos, da heul e dad-kozh, Adrastos. En Ilias e vez lakaet Diomedes, gant Aias Telamonios, Agamemnon, hag Ac'hilleüs, da unan ag ar vrezelourion c'halloudusañ e-touez an Akhaied. Goude ar brezel e yeas da Italia da ziazezañ meur a zek kêr eno. Goude e varv e voe azeulet evel ur boud doueel e Gres koulz hag en Italia.
Sognefjord
Gant e 204 kilometr hed ez eo ar fjord brasañ e Norvegia hag en Europa, ha gant e 1 308 metr donder ez eo an hini donañ er bed a-bezh. Meur a vrec'h vihan zo, evel an Aurlandsfjord, al Lustrafjord hag an Nærøyfjord. Emañ genoù ar Sognefjord war-dro 70 km en hanternoz da gêr Bergen, hag en em astenn a ra e diabarzh an douaroù a-hed 204 km. Ar vrec'henn bennañ, ar Sognefjord e-unan, zo war-dro 5 km a led dezhi. Ar menezioù a gaver en-dro d'ar Sognefjord a c'hall kaout ouzhpenn 1 000 metr a uhelder.
Diomedes
Brezel ouzh Thebai
Perzh a gemeras gant an Epigoned er brezel a-enep Thebai. Goude-se e voe roue en Argos, war-lerc'h e dad-kozh Adrastos.
Brezel ouzh Troia
Kemer a reas perzh e brezel Troia, ha 24 lestr gantañ.
Sognefjord
Gant ar c'haer m'eo ar Sognefjord e teu touristed a-vern d'al lodenn-se eus Norvegia, ha war an touristerezh eo diazezet armerzh ar c'hornad evit ul lodenn vat.
Diomedes
Kurioù Diomedes
Al Levr V a grog gant Athena, o kalonekaat Diomedes hag o strobinelliñ e skoed hag e dokarn. Diomedes a lazhas a-leizh a droiiz, Fegeos en o zouez, betek ma voe gloazet gant saezhoù Pandaros. Diomedes a bedas Athena evit trec'hiñ Pandaros. Evel respont e roas dezhañ ur gweledigezh doueel evit gwelet an doueed, ha lavar a reas dezhañ gloaziañ Aphrodite kerkent ma vije gwelet en aerva. Mes arabat eo dezhañ argad un doue arall.
Derc'hel a reas e gurioù o lazhañ Astynoos, Hypeiron, Abas, Polyidos, Xanthos, Thoon, Echemmon ha Chromios (an daou vab da Priam). Aze e c'houlennas Aineias (mab Afrodite) gant Pandaros pignat war e garr ha mont da stourmiñ a-gevret a-enep Diomedes.
Daoust ma c'halle stourmiñ a-enep daou vrezeler war un dro e ouie e veze gwarnet Aineias gant he Afrodite. Anavezet a rae istor e zaou varc'h (hag a ziskene a gezeg divervel Zeus). Urzhas a reas de Sthenelos laerañ kezeg Aineias.
Mojenn Troilus ha Cressida
Diomedes a gemer perzh ivez e mojenn ar Grennamzer Troilus ha Cressida. E pezh-c'hoari Shakespeare e klask kann ouzh Troilus evit kaout e vestrez.
Los Compadres
Los Compadres a oa un daouad kanerien, hervez giz ar bloavezhioù 1940 e Kuba, a oa bet savet gant Lorenzo Hierrezuelo, gitarour ha kaner, anavezet ivez evel Compay Primo, e 1947 (pe 1949 hervez tud zo), gant Francisco Repilado, soner tres hag eil mouezh, anavezetoc'h evel Compay Segundo.
Er bloavezhioù 1930 dija en devoa labouret gantañ el laz «Cuarteto Hatuey». Dont a ra an anv compay eus distagadur lec'hel ar ger compadre, paeron e brezhoneg, implijet ivez ouzhpenn evel komper, mignon, kamarad. En amzer-se e kane Lorenzo ivez en un daouad all gant María Teresa Vera.
Goude 1955
E 1955 e savas bec'h etreze, ha kuit Compay Segundo Repilado da sevel ul laz all, Compay Segundo y sus Muchachos. Neuze e c'houlennas Lorenzo digant e vreur Reinaldo Hierrezuelo, gitarour ha kaner eveltañ, anavezet ivez evel Rey Caney, kemer e lec'h, hep kemm anv an daouad. Reinaldo en devoa savet ul laz all, Cuarteto Patria,
Meur a droiad a reas Los Compadres, mod kozh evel mod nevez, dre gement Amerika zo, ha betek Europa ha Japan. E Perou e tegouezhjont e 1973, pedet e oant da ganañ e festival Ancon, tri bloaz e chomjont er vro ha berzh a rejont ken ha ken ma o devoe div Bladenn Aour. Entre o c'hanaouennoù niverus e talc'her soñj eus "Venga guano", "No quiero llanto", "Guarapo, pimienta y sal", "Yo canto en el llano", "Macusa", "Los barrios de Santiago", "Mi son oriental", "Preparen Candela", "Rita la caimana" ha "Como cambian los tiempos", Hey Caramba, Sarandonga, Los barrios de Santiago, a reas berzh bras hag a zo bet kanet hag adkanet gant ur bern tud all, betek e broioù all. Pa ganent e veze alies sonerien all gante, o seniñ bongó, contrabasso pe güiro.
Echu e voe d'an daouad nevez gant marv Lorenzo Hierrezuelo e miz Du 1993.
Moby
right|thumb|Moby e-pad un abadenn
Moby a zo ganet an 11 a viz Gwengolo 1965 e Stadoù Unanet Amerika. Richard Melville Hall a zo e anv gwir. Soner, sonaozour ha kaner eo. Gouzout a ra c'hoari gant meur a benveg sonerezh: gitar, piano, gitar-boud... Ne implij sample ebet evit krouiñ e sonerezh hervezhañ. A drugarez d'ar sonerezh elektronek e c'hell meskañ an tekno, ar blues pe c'hoazh ar rock.
Goude bezañ bet eizh gwech e top 40 ar singlioù e-pad ar vloavezhioù 90, e grog Moby da vezañ brudet mat gant ar bladenn Play, deuet er maez e 1999, hag en deus bet ur berzh bras diouzhtu er bed a-bez. A-raok bezañ brudet e brodue e sonerezh o implijout lezanvioù evel: Voodoo Child, Barracuda, UHF, The Brotherwood, DJ Cake, Lopez, Schaumgummi, Brainstorm ha Mindstorm pe c'hoazh The Pork Guys. Kenderc'hel a ra da enrollañ kanaouennoù hiziv an deiz c'hoazh.