cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eskob
Gerdarzh
Eus al latin kristen episcopus diwar ar gresianeg επισκοποςe episkopos, "diwaller, evezhier" e teu ar ger eskob hag e zeveradennoù "eskobded", "eskobel", "eskobelezh", "eskobiezh", "eskobiñ", "eskopti" hag "eskoptiad".
Eskibien en Testamant Nevez
Pemp gwech e kaver ar ger "eskob" en Testamant Nevez. Petra bennak ma n'eo ket bet krouet ar garg-se gant Jezuz-Krist e seblant bezañ ur stad reizh e penn-kentañ diorroadur ar gristeniezh. Diaes eo ober un diforc'h gant hini ar presbyter (πρεσβυτερος), met an diagon a weler el Lizher da Zimoteos a seblant dindan beli an eskob.
Semele
thumb|220px|[[Zeus ha Semele, livet gant Gustave Moreau (1894-1895)]]
Eskob
Eskibien en Testamant Nevez
En Oberoù an Ebestel e reer eus an eskob ur maesaer evit e dropell, ur skeudenn voutin implijet en amzer hiziv c'hoazh. El Lizher da Zimoteos e reer "pried ur wreg nemetken" anezhañ, met amsklaer eo ma 'z eus kaoz eus nac'hañ dezho an eildimeziñ pe eus al liespriedelezh ; n'eus roud ebet avat eus eskibien a vije difennet outo dimeziñ ha genel krouadurioù d'ar c'houlz-se.
Semele
Semele (Σεμέλη / Semélê e gregach) a oa merc'h d'ar roue Kadmos (a savas kêr Thebai) ha d'an doueez Harmonia, a oa unan eus serc'hed Zeus. C'hoar e oa d'ar rouanez Ino a zeuas da vout an doueez Leukothea.
Eskob
An eskibien diwar skridoù an ebestel
Diwar obererezh an ebestel e voe aozet an Iliz kristen nevez en un doare efedusoc'h ken ma 'z eas roll an eskibien war bouezusaat en IIvet kantved. Gwelet eo kement-se e skridoù Ignatius Antioch (c. 35 – c. 110), pa zisplegas en e Lizher d'ar Vagnesianed : <blockquote style="margin-left:5%;">« Lakait an holl da zoujañ ouzh an diagoned koulz hag e tleont doujañ ouzh an eskob hag eñ skeudenn an Tad ha doujañ ouzh ar veleged ivez, ken e toujer ouzh ar re-se evel kuzul Doue ha Strollad an Ebestel. »
Semele
Mojenn
Semele a oa belegez, oc'h ober war-dro aoter Zeus. Un deiz e oa an doue meur o nijal, hag eñ gwisket tres un erer gantañ, da evezhiañ ouzh lidoù graet dezhañ pa he gwelas o lazhañ un tarv war e aoter, ha goude se o neuial er stêr da walc'hiñ ar gwad diwarni. Ha Zeus pitilh ganti, da vont d'he gwelet e kuzh.
Gwarizi a vage an doueez Hera, gwreg Zeus, ouzh Semele a blije kement da vestr an doueed, hag a oa dougerez diwarnañ. Gwiskañ a reas tres Beroe, a oa magerez Semele, hag ar plac'h da anzav e kouske gant Zeus. Eben a lakaas Semele da ziskrediñ hag ec'h alias anezhi da c'houlenn digant Zeus dispakañ e c'halloud dirazi. An doue meur ne gredas ket nac'h outi peogwir en devoa prometet reiñ dezhi kement tra a c'houlennje digantañ.
Neuze en em ziskouezas dezhi gant e dan-taran hag e luc'hed. War an taol e voe pulluc'het ar paourkaezh plac'h, pezh a oa gortozet gant Hera. A-boan e tennas diganti, eus hec'h askre, o mab Dionysos, a voe lakaet gantañ en e vorzhed da c'hortoz ur mizioù bennak ken na vije deuet ar c'houlz d'e c'henel.
Diwezhatoc'h, e teuas Dionysos da Lerna, ambrouget gant Prosymnos, da glask an hent war-du an Ifernioù. Tennañ a reas e vamm eus rouantelezh ar Skeudoù hag en he c'hasas d'an Olympos, ma teuas da vout un doueez anvet Thyone.
Orin
Dont a ra Semele eus Semelo (Ζεμελώ / Zemelố e gregach), a oa doueez an douar e Frygia, hag a veze enoret d'an nevezamzer.
Gadangeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo ar gadangeg (gadang) komzet gant tro-dro da 2.500 den e mervent Tchad (1997).
Tost a-walc'h eo d'ar sarouaeg ha d'ar miltoueg.
Tibre
<HR noShade> An Tibre a oa un departamant gall en Italia e mare an diktatour gall Buonaparte, anvet diwar anv gallek ar stêr Tiber, e Lazio a vremañ. Kêr Roma e oa ar pennlec'h anezhañ.
Un istor berr
Da gentañ e oa un departament (dipartimento del Tevere) eus ar Republik roman, entre 1798 ha 1799.
Distrujet e voe, evel holl zeparatamantoù gall Italia, pa voe faezhet Bonaparte e 1814.
Stêr São Luís
Ar Stêr São Luís (Rio São Luís e portugaleg) zo ur stêr e stad Acre, e Brazil.
Khassimirou Diop
Stummet en FK Naoned, c'hoari a ra evel un N°10 (reiñ a ra lusk ar c'hoari) gant "e c'hevell" Bocundji Ca e pep rummad yaouank an FK Naoned. Sinet en deus ur c'hevrad a-vicher gant an FK Naoned e miz Even 2006 ha c'hoariet en deus e c'hrogad kentañ e Ligue 1 ar 1' a viz Here 2006 a-enep Sochaux.
Winnezele
Winnezele a zo ur gumun a Flandrez Frañs (departamant an Norzh), er Westhoek.
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Implijet eo bet bered ar gumun gant luioù ar C'hommonwealth e-pad ar Brezel bed kentañ hag an Eil brezel bed,.
Liammoù diavaez
Ul lec'hienn a-zivout ar gumun
Hegemone (loarenn)
Hegemone (gresianeg Ἡγεμόνη) pe Yaou XXXIX a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2003. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Nintendo
Nintendo (japaneg: 任天堂, Nintendō) a zo un embregerezh etrevroadel bet krouet gant Fusajiro Yamauchi e 1889 tost ouzh Kyoto e Japan. Produiñ a rae da gentañ kartoù-c'hoari hag adalek ar bloavezhioù 1970 o deus kroget da grouiñ c'hoarioù-video.
Yezhoù outiek
thumb|250px|Takad ar yezhoù outiek a-raok ma tegouezhas Europiz eno
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù outiek (pe yezhoù miwokek-kostanoek pe yezhoù moutsounek) komzet gant pobloù-orin e kreiz Kalifornia.
Daouzek yezh outiek ez eus en holl, isrannet e daou skourr pennañ evel-hen:
24 C'hwevrer
Ganedigezhioù
thumb|150px|right|Jacob ha Wilhelm Grimm
Yezhoù outiek
I. Yezhoù miwokek (a.k.a. Miwok, Miwuk, Moquelumnan)
II. Yezhoù Kostanoek (yezh varv)
Hesdin
Hesdin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Hesdin eo.
Lomé
thumb|right|Kêr Lomé Lomé eo kêr-benn Togo. Emañ war aod Pleg-mor Ginea, e kreisteiz ar vro, tost da harzoù Ghana.
War-dro 700.000 a dud a oa o vevañ e kêr e1998.
Kêr vrasañ ha porzh brasañ Togo eo ivez. Drezañ e vez ezporzhiet kafe, kakao, eoul palmez...
Diazezet e voe kêr gant Eweed en. Dont a reas da vezañ kêr-benn trevadenn alaman Togoland e 1897. Pa zeuas Togo da vezañ ur stad dizalc'h e 1960 e voe lakaet Lomé da gêr-benn.
D'an 28 a viz C'hwevrer 1975 e oa bet sinet un emglev armerzhel a bouez e Lomé etre Kumuniezh Kenwerzhel Europa ha 46 bro eus Afrika, ar Mor Karib hag ar Meurvor Habask. D'an emglev-se e roer an anv Kendivizad Lomé.
Reynald Pedros
Ur c'hoarier mell-droad eo Reynald Pedros, ganet d'an 10 Here 1971 en Orléans (Loiret).
Kreizour kleizard eo.
E FK Naoned eo bet stummet ha gant Patrice Loko ha Nicolas Ouédec e oa bet kampion Frañs e 1995.
Abaoe 2006 n'eo ket c'hoarier a-vicher ken.
1835
Diwar-benn bloavezh 1835 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1835
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1835
Kab ar Spi Mat
thumb|right|250px|Kab ar Spi Mat Ur c'hab brudet war aodoù su Suafrika eo Kab ar Spi Mat e penn Ledenez ar C'hab. Cape of Good Hope eo an anv saoznek.
Istor
Ar c'hentañ Europat a dizhas ar c'hab-se e voe ar Portugalad Bartolomeu Dias e 1487. Anvet e voe gantañ Kab ar C'horventennoù, a voe adanvet Kab ar Spi mat da-c'houde gant ar roue João II, peogwir e oa an nor etre ar Meurvor Atlantel ha Meurvor Indez, hag e oa goanag da dizhout an Indez.
Krouet eo bet diwar stagadur un enezennig roc'hellek d'an aod. E 1497 e korntroias Vasco da Gama ar c'hab pa skoas war-du an Indez dre an hent dianavezet-se. Nepell diouzh al lec'h emañ Kêr-ar-C'hab, ur gêr veur, kêr-benn proviñs Kornôg ar C'hab.
Koll e vuhez a reas Bartolomeu Dias en ur peñse tost dezhañ e 1502 war-lerc'h ur gorventenn.
Hollandiz
Dont a reas ar marc'hadour Jan van Riebeeck da sevel un tamm trevadenn d'ar 6 a viz Ebrel 1652, a zeuas da vout Kêr ar C'hab.
Wogamuosineg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù wogamousek eo ar wogamuosineg (wogamusin) komzet gant tro-dro da 700 den (1998) e Papoua-Ginea Nevez.
Hen Wlad fy Nhadau
Hen Wlad fy Nhadau eo kan broadel Kembre.
Istor
Skrivet e voe ar pozioù anezhañ gant Evan James hag ar sonerezh gant e vab, James James, eus Pontypridd, e miz Genver 1856. Ur skouerenn orin eus ar c’han zo deuet betek ennomp : emañ e Levraoueg Vroadel Kembre. Glan Rhondda (glannoù ar stêr Rhondda) e voe titl kentañ ar ganaouenn-se pa voe savet. Kanet e voe evit ar wech kentañ e Maesteg, e miz Genver pe e miz C’hwevrer 1856, gant ur ganerez anvet Elizabeth John, eus Pontypridd. Buan e teuas da vezañ brudet er c’horn-bro. Anavezet e voe pelloc’h c’hoazh goude Eisteddfodd Langollen e 1858. Embannet e voe Glan Rhondda gant Owain Alaw (John Owen, 1821-1883) en un dastumad kanaouennoù anvet Gems of Welsh melody (1860-64). En dastumad-se e voe roet da Glan Rhondda an titl zo gantañ bremañ, Hen wlad fy nhadau (Bro gozh ma zadoù e kembraeg), ha dindan an anv-se e teuas da vezañ anavezet ha kanet dre Gembre a-bezh. Tamm-ha-tamm e teuas da vezañ un arouez brogarouriezh.
Kan broadel
Daoust ma n’eus statud ofisiel ebet gant Hen wlad fy nhadau, ez eo anavezet hag implijet evel kan broadel e Kembre. Bezañ ez eo ar c’han broadel nemetañ a ganer pa vez abadennoù sport, ha ne vez kanet nemet e kembraeg, daoust ma’z eus ur stumm saoznek d’ar c’han ivez. E lidoù ofisiel zo e vez kanet a-gevret gant kan broadel ar Rouantelezh Unanet, God Save the Queen.
War patrom Hen Wlad fy Nhadau eo bet savet kan broadel Kernev-Veur, Bro Goth Agan Tasow, ha hini Breizh, Bro gozh ma zadoù.
Arminius
Arminius, pe Armen(16 a-raok JK - 21 goude JK), pe Hermann der Cherusker en alamaneg, a oa ur penn-brezel eus pobl ar Cherusked. Mab e oa da Segimerus, penn ar meuriad.
Kaset e voe da Roma ez-vihan evel gouestlad. Distreiñ a reas da C'hermania evel kuzulier ar jeneral roman Varus, met lakaat a reas ar bobl da sevel a-enep ar Romaned.
Gant e arme e tistrujas al lejionoù roman en emgann Teutoburg er bloaz 9.
Hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23.49) e veze graet gwallhunvreoù gant an impalaer Aogust ma lavare en e gousk: Vare, Vare, redde mihi legiones meas ! (Varus, Varus, daskor ma lejionoù din!)
Marteze e kaver roud eus Arminius hag e drec'h e mojenn Siegfried, haroz an Nibelungen.
A bep seurt
Kemeret eo bet e anv gant skipailh mell-droad Bielefeld en Alamagn hag a zo Arminia Bielefeld.
Kensonenn huged dre serriñ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn huged dre serriñ mouezhiet treuzskrivet [ɢ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 112.
Jean Roba
Jean Roba (hag a sine Roba) a zo bet ur saver bannoù-treset. Ganet e oa bet d'an 28 a viz Gouere 1930 e Brusel (Belgia). Marvet eo d'ar 14 a viz Mezheven 2006 en e gêr c'henidik, d'e 75 vloaz.
A-raok stagañ da sevel bannoù-treset en doa labouret war dachenn an engravañ, ar moullañ ha da c'houde, e-tro e 16 vloaz, e oa aet da dreser e metoù ar bruderezh. A-barzh kregiñ ganti e oa bet stummet war ar c'hlinkerezh diabarzh hag an dizagn ivez.
Azalek 1957 en em laka da ober war-dro daou heuliad bannoù-treset evel saver, skridaozer ha treser, an eil hag egile embannet e galleg er gazetenn Spirou ha goude gant Dupuis, deuet da vezañ ti-embann ar mareadeg-se:
Harpet en doa Jean Roba gant e labour e 2003, klañv ma oa gant ar remm en e zaouarn. Karget en doa Laurent Verron, bet o skoazellañ anezhañ etre 1986 ha1989, da zerc'hel gant an erv.
Div wech ez eus bet savet tresadennoù bev evit ar skinwelerezh diwar an heuliad Boulig ha Billig, unan anezho er bloavezhioù 1960, hag unan all bet skignet gant ar chadenn TF1.
Roba e brezhoneg
Adalek 1999 e krog an ti-embann Bannoù-Heol, staliet e Kemper ha renet gant Arno Elegoed, da embann bannoù treset an eil heuliad e brezhoneg gant an titl Boulig ha Billig. C'hwec'h albom disheñvel a zo deuet er-maez gantañ:
1697
Diwar-benn bloavezh 1697 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1697
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1697
Toumakeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo an toumakeg (t(o)umak, tummok, dije, sara toumak pe tumag) komzet gant tro-dro da 25.249 den e mervent Tchad (1993).
Div rannyezh ez eus:
Gwentloù
Ar gwentloù (pe gwentroù) eo ar mare ma c'houzañv ar maouezed a zo o vont da wilioudiñ.
Lavaret e vez neuze eus un danvez-mamm : Emañ ar gwentloù ganti.
Lavaret e vez ivez emañ er gwentloù pe emañ war wentloù.
C'hoarezed Goadeg
thumb|upright 1.05|Ar C'hoarezed Goadeg Ar C'hoarezed Goadeg (pe Gwadeg) a oa teir c'hoar eus ar Poc'hêr hag a gane e brezhoneg er festoù-noz dreist-holl. O anvioù a oa : Maryvonne (1900-1983), Anasthasie (1913? - † 1998) hag Eugénie (1909 - † 18 a viz Genver 2003). Kanerezed a hengoun a oa anezhe, ha deuet e oant da vout brudet-bras da vare revival sonerezh Breizh er bloavezhioù 1960-1970. Poulzet e oant bet gant Alan Stivell, da gentañ-penn.
Er penn kentañ e kanent sonioù a-boz ha gwerzioù. Goude e oant en em lakaet da ganañ da lakaat an dud da zañsal ivez, o kinnig o sonerezh o-unan (e teir mouezh) hervez doareoù ar c’han-ha-diskan.
Echuet eo bet gant o zriad e 1983, pa oa marvet Maryvonne, mes adkroget e oa Eugénie da ganañ ha da enrollañ gant he merc'h Louise Ebrel en 1994. Bez’ e oa ar C’hoarezed Goadec un triad teir c’hoar hag a oa kanerezed kan-ha-diskan ha gwerzioù, brudet-bras e Breizh e-pad ar bloavezhioù 1970. Ganet int bet o-zeir e Trefrin e bro Garaez.
Buhez ha red arzour ar c'hoarezed Goadeg
Kejañ a reojnt gant Alan Stivell a oa krog d'ar mare-se da vezañ brudet eñ ivez dre ar bed e dibenn ar bloavezhioù 1960. Dont a rejont da vezañ mignoned, hag int da gemer perzh e Festival Kertalg e 1972 ha 1973. Er gourfest-mañ e oa bet ur bern strolladoù anavezet mat er bloavezhioù 1970 evel: « Les Leprechauns », « René Werneer » pe « Happy Traum ». E-kerzh Festival Kertalg e 1973 e kanjont Enez Eusa asambles gant Alan Stivell ouzh an delenn. Er bloavezh-se ez ejont ivez da ganañ da vBobino en un abadenn.
Kejañ a rejont ivez evit ur bern dastumerien hag ur bern kanerien, en o zouez Claudine Mazeas, Donatien Laurent, Albert Trevidig, Alan Stivell, Yann-Fañch Kemener, Daniel Lhermine, hag all… Kendelc'her a rejont da ganañ e festoù-noz un tamm e pep lec'h dre Vreizh. Un dra farsus a-walc'h diwar o fenn: ret e oa da aozerien ar gouelioù kas ha degas anezhe eus ar gêr a-benn kaout anezhe da ganañ. Kendelc'her a rejont da ganañ er festoù-noz betek marv Marivon e 1983. Mervel a reas Anastasie e 1998. Asantiñ a reas Eugénie adkregiñ da ganañ gant he merc’h Louise Ebrel e 1994 da geñver he pempvet deiz-ha-bloaz ha pevar-ugent. Savet o deus da heul ur bladenn anvet anvet « Gwerzioù ».
E miz Kerzu 1997 e voe pedet Eugenie Goadeg ha Louise Ebrel, he merc'h, gant Yann-Fañch Kemener da geñver e 25vet bloavezh leurenn, hag an holl selaouerion d'ober ur youc’hadeg en enor da Eugénie. D'an 18 a viz Genver 2003 e varvas Eugénie Goadeg.
Chom a raio brudet bepred an triad-mañ.
Akouchi
An akouchied eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Myoprocta.
Sega Saturn
Sega Saturn (Japaneg: セガサターン Sega Satān) a oa ur goñsolenn 32bit embannet gant Sega. Embannet e oa bet d'an 22 a viz Du 1994 e bro Japan, an 11 a viz Mae 1995 er Stadoù-Unanet hag an 8 a viz Gouhere 1995 en Europa. Stumm ar c'hoarioù a oa dreist-holl reoù arcade ha reoù adsavet, ar savennn a implije ar stumm CD-ROM.
Akouchi
Bevañ a reont e koadeier Amazonia.
Spesadoù
2 spesad akouchied zo :
Sega Saturn
Krog e oa bet al labour War ar Sega Saturn e 1992, kemmet e oa bet stumm ar c'heflisker c'hoari e 1994 evit dont a-benn da dalañ ouzh ar PlayStation gant Sony a oa da vezañ embannet. Ar Saturn en doa graet berzh e-penn kentañ e bro Japan met ur c'hwitadenn e vezo dre ma chomo hep gwerzhadennoù uhel e Stadoù-Unanet Amerika memes ma oa bet embannet e Mae 1995 pevar miz a-raok an deiziad embann a oa bet lakaet da ofisiel.
Somraieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo ar somraieg (somrai, sounrai pe s(h)ibine)) komzet gant tro-dro da 7.414 den e mervent Tchad (1993).
Gwern (bag)
Ar wern eo ar post, er bigi ha listri, a vez staget outañ ar gouelioù. Meur a wern disheñvel zo : ar wern-gorn, ar wern-veg
Anvioù-tud
Hervez ur vojenn e vije bet gallekaet an anv Le Guern ha Le Mat (kompren "le mât") gant ar velestradurezh c'hall, ha troet adarre e Le Bon a-wechoù. Met n'eus prouenn anavezet ebet a gement-se.
Tchenapeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù wogamousek eo ar tchenapeg (tsenap, zenap pe chenap) komzet gant tro-dro da 178 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Gwrac'h (disheñvelout)
Ur wrac'h zo ur vaouez kozh gant galloudoù hud a-wezhioù.
Sterioù all
Ur wrac'h zo ivez:
Ouzhpenn-se e vez implijet ar ger evel anv-gwan:
Nez
Pa vez dilaouet ur bugel gant ur grib e klasker tennañ an nez hag al laou war un dro. Ma ne reer ket e teu an nez d'ober laou en-dro buan.
Ndameg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo an ndameg ((n)dam pe ndamm) komzet gant tro-dro da 6 500 den e mervent Tchad (1990).
Div rannyezh a zo:
Yezhoù wintouek
thumb|222px|Takad ar yezhoù wintouek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù wintouek (pe kopehek) komzet e traonienn Sacramento e kreiz Norzh Kalifornia.
Setu penaos e vez isrannet ar peder yezh wintouek, tost-tre an eil d'eben:
I. Yezhoù wintouek an hanternoz
II. Yezhoù wintouek ar c'hreisteiz
En arvar emañ an holl yezhoù wintouek hiziv ma n'int ket aet da get penn-da-benn dija.
Elaf
Elaf pe Elafius (hervez ar stumm latin) a oa anv ur roue brezhon, eus kreisteiz Enez Vreizh, en Hampshire a-vremañ, er Vvet kantved.
Anavezet eo peogwir e tegemeras Jermen Auxerre e-pad e eil veaj da Vreizh war-dro 440 hag e voe skrivet danevell ar veaj gant Constantius Lyon a savas buhezskrid Jermen.
Roue Gwynntguig moarvat e oa Elaf. Seizet e oa e vab. Pareet e voe gant Jermen. Kement-se a ziskouezas eoa ar gwir feiz gant ar Gatoliked, ha n'eo ket gant ar Belagiz.
Dasyproctidae
Dasyproctidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an agoutied hag an akouchied, krignerien eus Suamerika.
Genadoù
2 c'henad gant spesadoù bev hiziv an deiz zo er c'herentiad:
Gant skiantourien 'zo e vez lakaet spesadoù Dasyproctidae ha Cuniculidae er c'herentiad Agoutidae.
Inizi Friz
Inizi Friz, pe Enezeg Friz, zo un enezeg e gwalarn Europa, entre Mor an Hanternoz ha Mor Wadden, a-hed an aod e teir bro: an Izelvroioù, Alamagn ha Danmark.
<!--
Géographie
La plupart de ces îles (exceptés les îles danoises) le long du continent dans le Deutsche Bucht, font partie de la région de la Frise, patrie traditionnelle des Frisons.
Elles sont traditionnement divisées en 3 groupes :
Pour ce dernier groupe, on y inclut fréquemment les îles danoises du nord de l’archipel (Jordsand, Rømø, Mandø, Fanø et Langli) qui font géographiquement partie du même ensemble mais n’ont jamais été historiquement frisonnes.
Environnement
La plupart des îles ont été dès le 19 ème siècle des destinations touristiques et le sont encore, mais elles sont maintenant pour partie protégées, offrant une chaîne de sites gérés comme une réserve naturelle internationale, de manière coordonnée entre les trois pays. Cependant des forages de gaz et de pétrole existent, et la proximité des estuaires pollués de l'Ems, de la Weser et de l'Elbe ainsi que leur trafic maritime créent des tensions entre la protection de la nature et l'activité économique et touristique. Enfin, des munitions immergées en grandes quantité à proximité des îles après les guerres mondiales, contenant peut-être des munitions chimiques, sont susceptible de commencer à fuir et poser des problèmes d'environnement. -->
Inizi Friz
Sed o anvioù, a gornôg da reter:
En Izelvroioù
Gwelout ar pennad Inizi Friz ar C'hornôg
Inizi e Danmark
Gwelout ar pennad Inizi Friz an Hanternoz
Boreg (tchadeg)
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo ar boreg (boor, bwara pe damraw) komzet gant nebeutoc'h evit 100 den nemtken e su Tchad (1999).
Steredenn Van Maanen
Steredenn Van Maanen a zo ur gorrez wenn, an trede dizoloet goude Sirius B ha Procyon B. Lec'hiet emañ 14.4 bloavezh-goulou diouzh an Heol hag un tizh bras a-walc'h (2.98" dre vloavezh) he-deus. Kalz re wan eo evit bezañ gwelus gant an daoulagad noazh.
Boreg (tchadeg)
Renket e vez gant lod evel ur rannyezh miltouek dre m'emañ tost-kentañ outañ.
Steredenn Van Maanen
7/10 eus hini an Heol eo he mas met kalz bihanoc'h eo. Dizoloet e oa bet gant Adriaan Van Maanen e 1917.
Boreg (tchadeg)
Ur yezh war nes mont da get an hini eo.
Steredenn Van Maanen
Gwelet ivez
Roll ar steredennoù tostañ
Liammoù diavaez
Steredenn Van Maanen war Solstation.com
Hucqueliers
Hucqueliers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Hucqueliers eo.
Men in Black (film)
Men in Black a zo ur film stadunanat gant Barry Sonnenfeld deuet er-maez e 1997.
Synopsis
Men in Black, pe MiB, a zo un aozadur sekred krouet evit merañ bezañs an ezdouaridi war an Douar. A-drugarez d'un deknologiezh uhel ne oar ket an douaridi ez eus eus an aozadur-se, dre ma c'hellont diverkañ memor an testoù.
Ar c'hinkladurioù
E penn kentañ ar film e weler James Edwards o redek war lec'h un den e straedoù New York. Echuiñ a ra an enklask e mirdi Solomon R. Guggenheim war ar pempvet bali. An ezdouarad a grap war ar savadur hep kudenn, pa rank Edwards pignat dre an diabarzh evit mont betek an doenn dre biñs-tro diabarzh ar savadur.
Sez ar MiB a rankfe bezañ en n° 504 eus Battery Drive, e gwir ez eo chomlec'h an Holland Tunnel a liamm Manhattan d'an New Jersey. N'ez eus eus ar sez-se nemet e studioioù Sony e Los Angeles.
An emgann dibenn a-enep d'an ezdouarad a c'hoarvez e park Flushing Meadows e lec'h ma vez bep bloaz an US Open. Gwelet e vez an Unispherenn.
Karawaeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ramek eo ar c'himkieg (karawa pe bulawa) komzet gant tro-dro da 63 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Men in Black (film)
Ar Sonerezh
Er Stadoù-Unanet e voe produet daou albom disheñvel : unan gant sonerezh Danny Elfman hag an eil gant un dibab kanaouennoù klevet (pe get) er film, en o souez kanaouenn Will Smith. E Bro-Saoz ne voe produet nemet an albom, met posupl e oa enporzhiañ egile.
Rouantelezh Ar Pek
Ar Pek eo an anv a reer eus ar rouantelezh vrezhon lec'hiet e Peninoù ar Su, er pezh a zo hiziv bann ar Peak. Krouet e voe, war a seblant, pa voe rannet e rouantelezh gant Pabo Post Prydain, roue ar Peninoù, etre e zaou vab e 525. Degemer a reas Sawyl Penuchel ar Su tra ma voe roet ar pezh a yelo da rouantelezh Dunoting d'e vreur.
N'anavezer ket penaoz e voe anvet ar rouantelezh gant hec'h annezidi, met marteze e oa Ar Pek rak ar strollad sakson a zalc'has he zachenn lavare bout Pecset, pe Saksoned ar Pek.
Ne badas ket hir rouantelezh ar Pek. He feuraloubiñ a reas Angled Bernikia war-dro 590 ha ret e voe da Sawyl Penuchel tec'hout da Gembre
Marcus Terentius Varro
Marcus Terentius Varro, pe Varro, a oa ur skrivagner ha skiantour roman, marc'heg anezhañ, ganet e Reate (Rieti hiziv ) en 116 ha marvet en 27 kent JK.
E vuhez
Letanant e oa en arme e-pad ar brezelioù diabarzh etre Pompeius ha Julius Caesar.
Oberennoù
Tost da 600 levr en dije skrivet, ha n'eus deuet nemet un 50 betek ennomp, ha c'hoazh tammoù anezho. An oberenn peurglok nemeti eo an "De re rustica".
De Lingua Latina, bet aozet etre 47 ha 45
De Antiquitate letterarum, raok 86, pe 84
Sant-Yann-ar-Granneg
Sant-Yann-ar-Granneg (Saint-Jean-de-Boiseau  e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, er c'hreisteiz d'al Liger.
Ardamezioù
Aozer ː Ao. chaloni Russon (hervez testenn ar 14 Eost 1629)
Kuzul ar Gumunn ː 29 Gwengolo 1961
Tud
Al livour Edmond Bertreux
Athamas
Athamas (henc'hresianeg : Ἀθάμας/ Athámas) a oa roue Orc'homenos e Boiotia. Mab e oa da Aiolos, mab da Hellen ha d'an nimfenn Orseis. Tri breur en doa : Sisyfos, Krete ha Salmone. Dimeziñ a reas gant Nefele, Ino, ha Themisto.
Mojennoù
Digant Nefele, e bried kentañ, en doe daou vugel : Friksos ha Helle. Kas kuit a reas e wreg kentañ avat, da zimeziñ gant Ino, merc'h d'ar roue Kadmos, roue Thebai. Honnezh a vage kasoni ouzh an daou vugel-se, hag a glaskas o lazhañ, nemet dont a rejont a-benn da dec'hel war ur maout askellek e greouichenn aour. Gant Ino en doe daou vab all, Learc'hos ha Melikertes.
Harluet e voe diouzh Boiotia ha mont a eure da gaout orakl Delfi, ha hennezh a alias anezhañ da chom e-lec'h ma vije pedet da zebriñ gant al loened gouez. Pan erruas e Thessalia e kavas bleizi o tebriñ un dañvad hag a dec'has pa dostaas. Kompren a reas e oa erru e penn e hent, hag eno e savas kêr Alos, hag e voe roue an trowardroioù a voe anvet Athamantia, hag e vevas gant e drede pried Themisto.
Katowice
Katowice (distaget [katɔ'vʲitsɛ] e poloneg ; Katovice e tchekeg, Kattowitz en alamaneg) eo an dekvet kêr vrasañ e Polonia. Kêr-benn rannvro Silezia eo, war ribl ar stêrioù Kłodnica ha Rawa. Unan eus pouezusañ kreizennoù greantel Polonia eo hag ar gêr vrasañ e Silezia Uhel, gant 303 314 (2014) annezad e kêr, 2 441 000 en tolpad-kêrioù ha tremen 5 milion e Meurgêr Silezia Uhel (2009).
Santo Amaro da Purificação
Santo Amaro da Purificação zo ur gumun e stad Bahia e Brazil. E 2003 e oa 58,414, a dud enni. 486 km² zo dezhi, pezh a ra 120.2 annezad dre km². Ur fabourzh da Salvador da Bahia eo, treuzet gant ar stêr Rio Subaé. Brudet eo ivez da vezañ unan eus ar gwashañ lec'hioù kontammet gant plom er bed.
1838
Diwar-benn bloavezh 1838 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1838
Tuad an Arme Ruz
Tuad an Arme Ruz (en alamaneg: Rote Armee Fraktion; RAF), anavezet alies gant an dud dre an anv bet roet gant ar c'helaouennoù ar Strollad Baader-Meinhof, a oa anezhañ strollad pe luskad kleizour pennañ oc'h ober gant ar feulster e Alamagn goude an Eil Brezel Bed. Oberiant e oa etre ar bloavezhioù 1970 ha 1998 hag int deuet da vezañ ur gudenn vras evit ar vro en diskar-amzer e 1977 dreist-holl. Lazhet e oa bet meur a den a-bouez gante en un 20 vloaz bennaket.
Savet e oa ar strollad er penn kentañ diwar luskadoù ar studierion en Alamagn er bloavezhioù 1960. Pa teuas Mohammed Reza Pahlavi, Shah Iran, da weladenniñ Berlin ar Reter ez-ofisiel d'an 2 a viz Mezheven 1967 e troas al luskad studierion da daol-strap. Da heul ar manifestadegoù en o fenn Iraniz en harlu harpet gant ar studierion alaman ez eas ar Chah d'an opera. Da geñver-se e varvas ur studier alaman, Benno Ohnesorg e anv, pa oe tennet warnañ gant polis Alamagn ar Reter.
Abalamour da se hag ivez d'ar stourm a-enep d'ar brezel e Viêt Nam ec'h en em gavas Thorwald Proll, Horst Söhnlein, Gudrun Ensslin hag Andreas Baader evit ar wech kentañ. Divizout o doa graet neuze lakaat an tan e-barzh ur re stalioù bras en Alamagn. Da vare o barnedigezh goude bezañ harzhet e 1968 e savas ar gelaouennerez Ulrike Meinhof un nebeud pennadoù pozitivel diwar o fenn evit ar gazetenn bolitikel Konkret.
Aet e oa Baader hag Ensslin da guzh goude o barnedizgezh, met adtapet e oa bet Baader e miz Ebrel 1970. D'ar 14 a viz Mae 1970 e tec'has kuit diouzh an toull-bac'h dre un taol feulster. Da c'houde ez eas Baader, Ensslin, Mahler ha Meinhof d'ar Reter Kreiz evit tapout un tamm stummadur milourel.
O tont en-dro d'an Alamagn e voe kroget gante ar stourm a-enep d'an impalaerouriezh hag ouzhpenn lakaat an tan e-barzh lec'hioù milourel ar Stadoù Unanet staliet en Alamagn ha komiserdioù e voe laeret en tiez-bank dre feulster evit dastum an arc'hant o deveze ezhomm dioutañ.
D'ar mare-se e voe embannet un disklêriadur bet savet gant Meinhof e-lec'h ma veze implijet evit ar wech kentañ an anv "RAF" (Tuad an Arme Ruz) hag arouez ar steredenn ruz enni ur vindrailherezig. Tapet e oa bet Baader, Ensslin, Meinhof, Holger Meins ha Jan-Carl Raspe e 1972 goude meur a viz a strivoù taer o klask war o lerc'h.
Bac'het e oa bet bep izel eus an Tuad war e-benn e-unan, didroc'het diouzh ar re hag ivez diouzh ar brizonidi all. Kavet e voe an tu gant Ensslin avat da gas lizhiri kenetreze oc'h implijout anvioù faos evit pep hini. Evel-se o doa gellet kas da benn ur re stourmadoù nac'hañ-debriñ a-unvan. Rediet e oant bet da debriñ bewech, met a-benn ar fin e varvas Meins d'an 9 a viz Du 1974].
War o lerc'h a vat e teuas an eil rummad a stourmerion nevez hep liamm eeun ebet gant ar brizonidi. Gante e oa bet skrapet e 1975 Peter Lorenz, danvez-maer evit Berlin hag ezel eus strollad Unvaniezh Kristen-Demkratel Alamagn (CDU) ha rediet e oa bet ar gouarnamant da leukskel da vont ar prizoniad Lorenz en eskemm.
Kregiñ a reas ar Proses Stammheim d'ar 21 a viz Mae 1975 evit barn Baader, Ensslin, Meinhof ha Raspe began. Marteze a-walc'h e oa anezhi barnedigezh polemikoc'h e istor an Alamagn, rak Breujoù ar vro (ar Bundestag) en doa cheñchet al lezennoù evit ma ne vefe ket posupl d'un toullad alvokaded reiñ difenn an damallidi o vezañ ma oant bet tamallet int-i d'o zro ivez da vezañ bet implijet evit ma c'hellfe ar brizonidi kenderc'hel da gaout liammoù kenetreze keit ma ma oant en toull.
D'an 9 a viz Mae 1976 e voe kavet Ulrike Meinhof marv en he c'hellig, mouget gant ur serviedenn. Hervez an enklask ofisiel he doa en em lazhet, met meur a hini n'hen gred ket.
Kenderc'hel a rae an taolioù-feulster a-hed ar prosez ha lazhet e oa bet zoken Prokulor ar Republik Siegfried Buback hag e vlenier gant daou ezel eus ar RAF e 1977.
Mireg (tchadek)
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter A.1 eo ar mireg (mire) komzet gant tro-dro da 1.400 den e mervent Tchad (1990).
Tuad an Arme Ruz
A-benn ar fin ec'h echuas ar prosez d'an 28 a viz Ebrel 1977 goude 192 devezh ha barnet e voe an tri damallad a chome bev da vezañ bac'het betek fin o buhez goude bezañ disklêriet kablus da veur a vuntr, meur a vuntr c'hwitet ha da vezañ krouet un aozadur sponterezh.
Mireg (tchadek)
Tost a-walc'h eo d'an ndameg.
Tuad an Arme Ruz
Skrapet e voe ivez e miz Gwengolo 1977 Hans-Martin Schleyer, bet un ofiser en SS ha d'ar c'houlz-se Prezidant kevredigezh Implijerion Alamagn ar C'hornôg. Lazhet e oa bet en un taol tri archer a yae da heul gwetur Schleyer hag e vlenier gant pemp ezel eus ar RAF.
Padout ouzhpenn miz a rae an afer keit ha ma vefe klasket an dorfedourion gant ar polis. Ha neuze ez eas an traoù kalz war washaat e-kreiz miz Here pa voe skrapet ur c'harr-nij sañset da vont eus Palma de Mallorca da Frankfurt gant ur strollad ennañ pevar arabat. Pa degouezhas ar c'harr-nij e Roma e voe disklêriet gant penn ar skraperion ar memes tra a oa bet goulennet gant ar re o doa bet skrapet Schleyer, ouzhpenn leuskel da vont daou brizoniad palestinat bac'het e Turkia hag ivez 15 milion a dollaroù.
Gant Bonn voe divizet chom hep kilañ ha kenderc'hel a reas ar c'harr-nij da vont gant e hent betek Oman e lec'h ma voe lazhet ar c'habiten. Loc'hañ a reas ar c'harr-nij adarre war-du Muqdisho, kêrbenn Somalia. D'an 18 a viz Here e voe saveteet an dud skrapet a-drugarez d'un arsailhadenn kaset da-benn gant begennoù gwarded an Alamagn, o lazhañ tri skraper diwar ar pevar a gemeras perzh en taol.
Daoust da vec'h an arsailhadenn e doa bet hounnezh efedoù grevus-tre evit izili ar RAF a vane c'hoazh en toull, rak goude selaou ar c'heleier ouzh ar skingomz e oa bet kavet marv en e bep e gell Baader, bet tennet warnañ gant ur bistolenn, hag Ensslin, bet mouget. Mervel a reas ivez Raspe en antronoz en ospital. Gloazet e oa bet Irmgard Möller ha leusket e voe da vont kuit eus an toull-bac'h e 1994. Ur wech all e voe disklêriet e oant en em lazhet ar vac'hidi, met diaes eo krediñ pa soñjer pegen dibosupl e vije bet ma vije tapet ur bistolenn e mod pe vod gant Baader.
An deiz war-lerc'h, d'an 19 a viz Here 1977 e tisklêrias skraperion Schleyer e oa bet lazhet gante.
E deroù ar bloavezhioù 1980 e voe krouet liammoù etre izili nevez deuet da RAF hag ar strollad gall Action Directe. Met goude ma voe skarzhet ar gomunouriezh diouzh an ez-Unaniezh Soviedel ne vanas nemet re RAF ken da geñver ar bloavezhioù 1990.
Betek ar bloavezhioù 1990 e kendalc'has RAF da gas da benn taolioù feulster. Da skouer : muntr ar greantour meur, Ernst Zimmermann; an taol bombezenn a-enep da aerborzh milourel ar Stadoù Unanet tost da Frankfurt ha tri den lazhet; marv Karl-Heinz Beckurts lazhet gant ur vombezenn bet lakaet en e garr-tan; marv Gerold von Braunmühl, unan eus kargidi veur Ministr alaman an Aferioù Diavaez, lazhet gant un taol pistolenn.
Tamallet eo bet RAF da vezañ kaset da benn meur a daol all, da skouer muntr Alfred Herrhausen, met n'eo ket diskwelet e oant-i kiriek e gwirionez.
Goude Adunvanidigezh an Alamagn e voe dizoloet e oa bet roet arc'hant ha harp all da RAF gant servijoù kuzh Republik Demokratel Alamagn. Gant Alamagn ar Reter e oa bet kuzhet izili RAF ha neuze e c'hellfent bezañ adkavet ha barnet.
An oberiadenn diwezhañ a-enep da RAF kaset da benn e 1993 a echuas gant harzhadenn Birgit Hogefeld ha marv Wolfgang Grams. Ez-ofisiel en em lazhas Grams, met lod a gred e voe lazhet evit dialañ Rüdiger Newrzella, un archer a varvas en afer-se.
E 1992 e tisklêrias RAF e oa bet divizet gante izelaat live ar feulster o chom hep kas da benn taolioù a-enep d'an dud. Degouezhout a raes an taol diwezhañ e 1993 pa voe tarzhet un toull-bac'h nevez-savet e Weiterstadt.
D'an 20 a viz Ebrel 1998, Reuters a resevas ur belleilenn, 8 pajennad enni, o tisklêrian e oa bet divodet ar strollad da vat.
Ksantippos
Ksanthippos a oa ur politikour atenat eus diwezh ar VIvet kantved hag eus deroù ar VIIvet kantved a-raok JK. Ezel e oa eus tiegezh kozh ar Bouziged (Buzygai), ha mab Arifron. Dimeziñ a reas gant Agariste eus tiegezh an Alkmeonided. Tad Perikles e oa.
Gwern (gwez)
Ar gwern a zo gwez eus ar genad "alnus", hag eus kerentiad ar bezv, hag a gresk e glebiennoù hantersferenn an hanternoz hag en Andoù. Bleuniañ a reont en nevezamzer. Un nebeud anezho a gresk betek bout uhel da vat.
Ksantippos
E penn an demokrated kerreizh e oa. Stourm a reas a-enep politikerezh Miltiades a lakaas kondaoniñ e 489 goude bezañ lakaet c'hwitadenn ergerzhaden Samos war e chouk.
Ostrakizet e voe e 484 kent JK. Galvet e oa bet en-dro e 479, ha ren a reas bagad Ateniz evel strategour en arme c'hresian renet gant ar roue spartat Leotikidas II da vare emgann Mikales. Goude an emgann-se Ksanthippos, e penn an teirroeñvegoù atenat, a lakaas seziz war keoded Sestos e Kersonesos kent he c'hemer. Dilennet e voe da arc'hont eponimos er memes bloavezh 479.
Gwern (gwez)
Enderc'hel a ra ar genad war-dro 30 spesad gwez pe brousgwez.
Laou-dar
Gwrac'hed-lann, gwrac'hed-oaled, gwrac'hed-prenn, moc'h-koad, a vez graet ivez ouzh al laou-dar.
Perikles
Perikles, e henc’hresianeg Περικλής, Periklếs (war-dro 495–Aten 429 kent J.-K.), strategour ha politikour Atenat, eus meuriad an Akamantided hag eus demos kolargos, ezel eus tiegezh an Alkmeonided, ha mab Ksantippos hag Agariste.
Themisto
Anaout a reer div d-Themisto (Θεμιστώ, Themisto e gregach) e mojennoù Hellaz.
Perikles
Ken bras e voe levezon an den-se war e brantad ma vez lesanvet alies « Kantved Perikles »
Themisto
Gwreg Athamas
Themisto, merc'h da Hypseüs (Ὑψεύς) a oa trede gwreg Athamas, roue Orc'homenos. Pemp bugel he doe gantañ, hervez Apollodoros Aten (I, 9, 2) : Leukon, Erythrios, Sc'hoineüs, Ptoos ha Porphyrion. Hervez skridoù all n'he doe nemet daou : Sphingios hag Orc'homenos.
Pan eas en-dro ar roue gant e eil gwreg, Ino, e wiskas Themisto he bugale e gwenn, ha re Ino e du. Neuze e stagas da lazhañ ar vugale gwisket e du, evit kaout he digoll ouzh treitouriezh he gwaz. Ne ouie ket Themisto e oa bet adwisket ar vugale gant Ino, ha neuze ez eo he bugale-hi a lazhas, war-bouez Sc'hoineüs, hervez ar vojenn.
Mamm e vije ivez d'ur verc'h, Leukonoe, ha Poseidon a vije an tad.
Perikles
Buhez
Ganet e oa bet e 494 kent J.K. ha marvet e 429 kent J.K. Dimeziñ a reas d'ur vaouez a roas daou vab dezhañ : Ksantippe ha Paralos. Diwezhatoc’h en doe ur serc'h, Aspasia, ur vetegez a daolas kehel warnezhañ hag a roas ur mab all dezhañ. Dont a reas a-benn d’ober ur c’heodedour anezhañ daoust d’al lezennoù en doa lakaet mouezhiañ e-unan.
Themisto
Mamm an Danav
Un Themisto all, merc'h d'an doue-stêr Inac'hos, a voe brazezet gant Zeus hag a voe mamm da Ister, ar stêr Danav.
Steredoniezh
Themisto zo ivez ul loarenn eus ar blanedenn Yaou. Eus ar verc'h da Inac'hos a zo bet kaoz anezhi e teu hec'h anv.
Perikles
Buhez
Ezel e oa eus tiegezh brudet an Alkmeonided, a-du gant Solon hag en doa stourmet a-enep an tiran Peisistratos, meur a zekvloaziad kent Perikles a oa ivez niz an adreizher Kleistenes.
E politikerezh, edo a-du ar brientin bras-se gant an demokratiezh. Anadiñ a reas en istor pa oa unan eus ar brokulatored foran a brosezas ouzh Kimon e 463. E 462-461 en em glevas gant Efialtes evit reiñ galloudoù politikel an Areiopagos da Guzul ar Pemp-Kant, ha goude drouklazh Efialtes hag ostrakism Kimon, e 461 e teuas da vezañ ar politikour a oa dezhañ ar brasañ levezon en Aten.
E 451, war e intrudu, e voe mouezhiet ne vefe roet hiviziken ar gwirioù keodedourion nemet d’ar re a oa keodedour atenat o zad, hag a oa o mamm merc’h ur c’heodedour eus Aten, d’an nebeutañ. Adalek ar mare-se ha betek e varv en doa bet ar roll pennañ e buhez politikel Aten ha dilennet e voe evel strategour 16 gwezh diouzh renk.
Kensonenn tro-gil dre serriñ divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn tro-gil dre serriñ divouezh treuzskrivet [ʈ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 105.
Kavet e vez ar fonenn gensonennel-mañ koulz evel ur fonem, evel da skouer en holl yezhoù komzet en India, hag evel alofonenn [t] alies dirak ur [r] e yezhoù skandinavek 'zo, dreist-holl ar svedeg hag an norvegeg.
121
874 Ab Urbe Condita = 0121 goude ganedigezh J.-K.
Emgann Mykale
Emgann Mykale (henc'hresianeg Μάχη τῆς Μυκάλης, Machē tēs Mykalēs) zo unan eus an daou emgann bras etre ar C'hresianed hag ar Bersed a echuas an eil brezel medek. En em gannañ a reas an div gostezenn e-harz ar menez Mykale, e beg-douar Mykale, a-dal da Samos, war aodoù Ionia war-dro ar 27 a viz Eost 479 kent JK. Enebiñ a rae ur c'hevredad eus keodedoù Bro-C'hres, en o zouez Aten, Sparta ha Korinthos, a-enep Impalaeriezh Persia. Trec'h e voe ar C'hresianed ha distrujañ a rejont en deiz-se morlu ar Bersed hag o bagad pennañ en Ionia. Trec'h e vije bet ar C'hresianed just d'ar memes devez en emgann Plataea war an douar-bras. Rediet e voe ar Bersed gant ar c'holloù o doa gouzañvet da zilezel Bro-C'hres hag Ionia. Anavezet eo an emgann-se a-drugarez da skridoù Herodotos Halikarnassos
En hañv 479 kent J.-K. e vodas ar C'hresianed un arme vras (e-keñver ar pezh a veze gwelet d'ar c'houlz-se), ha mont a rejont da stourm ouzh Mardonios en Emgann Plataea. D'ar memes mare e loc'he listri ar gevredidi etrezek Samos, ma oa eoriet dilerc'hioù morlu Persia. Ar Bersed a glaskas chom hep en em gannañ ha stlejañ a rejont o listri dindan diribinoù ar menez Mykale, ha, gant skoazell ur bagad eus arme Persia, sevel ur c'hamp. Divziout a reas penn ar C'hresianed, Leotic'hides, argadiñ ar Bersed memes tra ha mont a reas hoplited ar morlu war an douar. Pa weljont ne oa ket niverus ar C'hresianed e teuas ar Bersed er-maez eus o c'hreñv. Daoust ma stourmas ar Bersed gant kalon e prouas an hoplited c'hresian armet pounner e oant kreñvoc'h en emgann, hag a-benn ar fin e trec'hjont ar Bersed a dec'has en o c'hreñvlec'h. Tremen a reas neuze ar bagadoù Gresianed eus Ionia a oa en arme bersat d'an tu all hag argadet e oa ar c'herñvlec'h a bep tu. Lazhet e oa un niver bras a Bersed ha distrujet e voe al listri. Distruj holl listri an Impalaeriezh, ha distruj arme Mardonios e Plataea (d'ar memes devezh a-hervez), a lakaas aloubadeg Bro-C'hres da baouez. Goude Plataea ha Mykale e vefe tro ar gevredidi c'hresian da argadiñ o enebourien ha digeriñ a rafe ur prantad nevez eus ar Brezelioù medek. Daoust ma voe Mykale ur viktor glok ne seblant ket e oa roet dezhi ar memes ster (memes d'ar mare-se) ha, da skouer, trec'h Ateniz en Emgann Marathon pe zoken koll ar C'hresianed en Termopiloù.
Ceint
Ceint eo an anv a reer eus ar rouantelezh vrezhon martezeüs lec'hiet e kontelezh Kent a vremañ. Hervez Nennius e voe roet e 450 d'ar roue sakson Hengist gant Vortigern a c'hoantae eurediñ e verc'h.
Gwrangon a vije bet roue eno. N'eo ket gwall fizius Nennius avat, ha Gwrangon, war a seblant, a oa un nobl eus rouantelezh Gwent.
Ar pezh a zo sur eo e oa ar rannvro damani ar bobl Cantiaci a-arok an aloubidigezh roman ha gwirheñvel eo e oa ur rouantelezh etre disparti ar Romaned ha donedigezh ar Saksoned. Ne badas ket pell avat. Ar rannvro gentañ da vezañ dalc'het gant ar Saksoned goude o emsavidigezh e voe hervez Nennius. Hervezañ e emgannas ar Vrezhoned ouzh ar Saksoned en Aegelesthrep e 455, Crecganford e 456 ha Wippedesfleot e 465. Dont a rejont a-benn d'o faezhañ, war a seblant, met ne c'helljont o c'has kuit eus Preden ha gouestl e voe ar roue sakson Hengist da adkavout e c'halloud, dre drubardiezh, ma kreder Nennius (gwelet Klemm ar Vrezhoned). Ar darvoudoù-se a c'hellfe bezañ mojennel pe zamvojennel.
Rouantelezh Kent eo an hini a voe savet gant ar Saksoned goude e Ceint.
An arkeologiezh a ziskouez, avat, ne oa niverus ar saksoned nemet war an aod, eus genou an Tavoez betek Dover. Ar bezioù pagan a ziouer e diabarzh ar vro ha war an aod su. An dra-se a c'hellfe talvezout e chomas kornioù-bro dindan kontrol ar Vrezhoned betek hanterenn gentañ ar. Posupl eo e oa kristen un darn vrasoc'h eus ar Saksoned eget ma kredfed, avat.
Wintoueg
Ur yezh wintouek eo ar wintoueg komzet gant ar bobl-orin ar Wintouned e Norzh Kalifornia.
Ur yezh en arvar an hini eo, ma n'eo ket aet da get dija.
Thaleia
Thaleia (e gregach Θάλεια, Tháleia, pe Θάλια, Thália, « an hini laouen, an hini vleunius »), eo ar vuzenn a bled gant ar c'homedi, ar fentc'hoari rr vitologiezh c'hresian.
Ur plac'h yaouank laouen a zo anezhi, ganti e vez ur gurunenn iliav, brodikinoù en he zreid, hag ur maskl en he dorn. Gant meur a zelwenn hag a ziskouez anezhi e vez gwelet gant un douger-mouezh, gantañ e veze graet evit gallout kaozeal kreñv e komediennoù an Henamzer.
Zeewolde
Zeewolde (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Flevoland en Izelvroioù. E polder Flevoland emañ, hag e reter emañ lenn Wolderwijd. Er su emañ koad Horsterwold hag un takad labour-douar a zo er c'hornôg. N'eus ti-gar ebet e Zeewolde, met nepell emañ tiez-gar Harderwijk ha Nijkerk hag ivez re Almere.
Istor
Krouet e voe kumun Zeewolde e 1984, unan eus re nevesañ an Izelvroioù eo neuze. A-raok 1984 e veze meret a lodenn-se eus an Izelvroioù gant Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders (OLZIJ), ur framm bet savet gant gouarnamant an Izelvroioù goude krouidigezh proviñs Flevoland. D'ar mare-se e oa bet dibabet an anv 'Zeewolde' daoust ma ne oueze ket an dud pelec'h e vefe implijet.
Annezidi gentañ a voe dreist-holl labourerien-douar a zeuas d'en em en staliañ er polder bet savet e 1979. Div greizenn-vakañsoù a voe krouet ivez.
Kuzul aliañ Zeewolde a voe bodet evit ar wech kentañ e miz Eost 1980. E miz C'hwevrer 1982 e voe aozet an dilennadegoù-kêr kentañ, ha savet steuñv ar straedoù (streekplan). Soñjet e voe lakaat ar gêr da greskiñ betek degemer 15 000 annezad enni. Al labourioù a grogas e 1983, ha Zeewolde a zeuas da vezañ ur gumun ez-ofisiel e 1984. D'an 23 a viz C'hwevrer 1984 e voe degemeret annezidi gentañ Zeewolde. thumb|right|200px| Open Haventoren
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Zeewolde ez eus 17 dileuriad :
Merzhin (strollad)
Merzhin a zo ur strollad rock a orin eus Landerne, e Breizh, krouet e 1996 gant c'hwec'h mignon, liseidi anezhe.
An Izili
Merzhin a zo bet savet gant c'hwec'h den:
Oberennoù
Enrollet ez eus bet dija c'hwec'h pladenn gante ha tri albom, an hini gentañ: « Loar gentañ » hag a zo bet embannet e 1999, an eil: « Loar-gann », deuet er-maez e 2000, hag an trede « Adrenaline » deuet er-maez e 2002. O div fladenn diwezhañ a zo deuet er-maez e 2006 hag e 2007, an hini gentañ: « treid noazh war ar vroudenn-dan » hag an eil: « treid noazh war al leurenn » enrollet en India war al leurenn, e-lec'h ma 'z eo bet adkemeret 5 kanaouenn pladenn 2006 hag adkanet anezhe mui un nebeud reoù all. O stumm sonerezh a zo disheñvel diouzh ar rock en doare ma implijont binviji a orin eus Breizh, da lâret eo, ar vombard pe stummoù disheñvel fleüt ouzhpenn ar gitaroù, ar bateri (toumperez) hag ar gitar-boud...
Aotoueg
Ur yezh sepikek-ramouek eus is-skourr ar yezhoù ramek eo ar aoutoueg (awatu, autu pe kamnum) komzet gant tro-dro da 394 den (1979) e Papoua-Ginea nevez.
1698
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1698
Timbroù Pakistan
thumb|left|250px|Timbr an India saoz dreistmoullet
Emañ ar Pakistan en Azia, skoachet etre Afghanistan, India, Sina ha Mor Oman er Su. Bet eo bet proviñsoù a ra d’ober ar vro bremañ rannoù eus India, da vare an Impalaeriezh saoz. Dizalc’h eo ar Pakistan abaoe ar 14 a viz Eost 1947.
Kendalc’het ez eus bet gant implij timbroù an India saoz mizioù kentañ mont en dro ar Stad nevez. D’ar 1añ a viz Here 1947 e teu er-maez timbroù timbroù dreistmoullet « PAKISTAN ». Da c’houzout eo e veze frank pennoù-bras ar postoù a implij mekanikerezh pe sielloù dornel a bep seurt evit moullañ ar menegoù, n’eo ket souezhus eta e tizoloer meur a hini, liesseurt ar ment pe al liv anezho.
D’an 9 a viz Gouere 1948 ez eo embannet pevar zimbr evit lidañ deiz-ha-bloaz kentañ krouidigezh ar Stad nevez. Tri diouto zo skeudenn savadurioù warno (ti ar Vodadeg vroadel, aerborzh Karachi ha Dor Kreñvlec’h Lahore), hag arouez ar relijion islamek (al loar en he c’hresk) gant gerioù en ourdoueg. Hervez ar bloavezhioù ez eo troet war an tu kleiz pe an tu-dehou.
E 1961 ez eo embannet unan eus ar rummadoù implijetañ. An teir skeudenn jardinoù Shalimar, dor Chota Sona Masjid ha boulc’henn Khyber zo bet embannet gant talvoudegezhioù-gwerzh niverus.
Gwelout Timbroù Bahawalpour
Marek Heinz
thumb|Marek Heinz Marek Heinz a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 4 a viz Eost 1977 e Olomouc (Republik tchek). 1,84 m eo evit 80 kg. Pavel Zika eo e wazour. Dre ma'z eo aet kuit Dimitri Payet da Saint-Etienne, e tegouezh Marek Heinz e Naoned evit sikour ar c'hlub da vont e Ligue 1 en-dro.
Rannvro an Norzh-Pellañ
Rannvro an Norzh-Pellañ (galleg: Région de l'Extrême-Nord) eo an hini bellañ war-du an norzh eus an dek rannvro eus Kameroun. Harzoù he deus war-du ar su gant Rannvro an Norzh, gant Nigeria war-du ar c'hornôg ha gant Tchad war-du ar reter.
122
875 Ab Urbe Condita = 0122 goude ganedigezh J.-K.
Teknologiezh c'henetek
thumb|right|200px|Greun ed kalet ouzh ar c'hleñved aozet diwar un [[enzim a ra louzoù antibiotik e-unan.]]
An deknologiezh c'henetek (pe genetic engineering e saozneg) zo anezhi un toullad doareoù-ober teknikel war-dro bevoniezh ar molekulennoù a-benn implij an anaoudegezh er genetik hag adsevel pe daskemm genomoù an traoù bev.
Peurvuiañ e klask daskemm ar genotipoù, ha da neuze ar fenotipoù kenkoulz all.
Istor
<!--