cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Agnese di Montefeltro
Agnese di Montefeltro (Gubbio, 1470 – Roma, 1añ a viz Ebrel 1523) a oa ur varkizez italian, merc'h da Federico da Montefeltro, dug Urbino, ha da Battista Sforza e eil pried.
Koll a reas he mamm da zaou vloaz, e 1472, hag he zad da 12, e 1482, ha neuze e voe fiziet en he c'hoarezed henañ, dindan evezh breur he zad, Ottaviano Ubaldini della Carda. Kelennet e voe marteze gant Vespasiano da Bisticci, a oa levraouegour he zad, an dug Federico, ha kelenner he breur bihanañ Guidubaldo.
Dimeziñ ha bugale
E 1489, da 19 vloaz, e timezas da Fabrizio Colonna (1460–1520), dug Paliano, ha c'hwec'h bugel o doe, en o zouez ar varzhez Vittoria Colonna.
Mervel a reas war he hent da Roma, goude bet o pirc'hirinañ e Loreto (Italia).
Toon Disney
Toon Disney a zo ur chadenn skinwel etrevroadel evit ar re yaouank, perc'hennet eo gant ar Walt Disney Company.
Krouet eo bet d'an 18 a viz Ebrel 1998 er Stadoù-Unanet evel un eil kinnig, ouzhpenn da Disney Channel. Dizehan e skign tresadennoù-bev evit ar vugale hag un nebeud abadennoù gant aktourien. Damheñvel eo ouzh Cartoon Network gant Time Warner. Toon Disney a voe lazhet d'an 13 a viz C'hwevrer 2009, goude tost da unnek vloaz skignañ. Erlerc'hiet e voe gant Disney XD, a adkemeras nebeut programmoù eus Toon Dinsey.
Er penn-kentañ e oa diazezet programmadur ar chadenn war heuliadennoù kozh bet savet gant Disney.
Margot
thumb|[[Marc'harid Valois| Marguerite de Valois anavezet evel «La Reine Margot».]] Margot zo ur berranv gallek, deuet diwar an anv-badez gallek Marguerite, ha skignet e meur a vro, ha dreist-holl broioù Lec'hlenn, Alamagn, an Izelvroioù hag ar broioù saoznek.
Kastell Frederiksborg
Kastell Frederiksborg (Frederiksborg slot e daneg) zo ur c'hastell eus Danmark hag a voe savet evit ar roue Christian IV e Hillerød war enezennoùigoù al lenn Slotssø (« lenn ar c'hastell ») etre 1560 ha 1630. Ul liorzh vras zo en-dro dezhañ. Ur palez eus mare an Azginivelezh eo, an hini brasañ e Skandinavia. Ennañ e voe rouaned Danmark o chom hag ennañ e voent kurunet. Arouez ar rouantelezh eo neuze. Hiziv ez eo « Mirdi an Istor Broadel » (Det Nationalhistoriske Museum), ur mirdi livadurioù.
Eus 1560 eo al lodennoù koshañ eus ar c'hastell ha savet e voent gant ar roue Frederik II. Alese e teu e anv. Met gant ar roue Christian IV e voe lakaet sevel ar braz eus ar palez zo bremañ, etre 1602 ha 1620. Gervel a reas evit se un tisavour eus an Izelvroioù, Hans van Steenwinckel yaouank hag e vab Lorenz. Goude marv Christian IV e 1648, e voe kurunet meur a roue hag a rouanez all : Christian V, Frederik IV... betek an. E miz Kerzu 1859 e voe distrujet ul lodenn vat eus ar palez gant un tangwall hag adsavet e voe da c'houde.
Reana del Rojale
Reana del Rojale    zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Scum (c'hoari video)
Scum zo ur c'hoari video dreistbevañ liesc'hoarier en ur bed digor, sevenet gant ar studio Gamepires, eus Kroatia. Produet eo bet gant Croteam hag embannet gant Devolver Digital. Embannet eo bet dre ar stumm Early Access war ar savenn Steam.
Hervez sevenerien ar c'hoari ez eo Scum ur c'hoari "dreistbevañ emsavadeg toull-bac'h" gant ur bed digor. Degemeret eo bet e programm ar Steam's early access d'an 29 a viz Eost 2018. Da vezañ embannet dre un doare leun eo er bloavezh 2019. Implijet eo bet al lusker video Unreal Engine 4.
Magdalene
Magdalene, zo un anv-badez danek hag alamanek, a glot gant Madalen e brezhoneg, hag a zo bet savet diwar anv Magdala, kêr orin ar santez Mari Madalen, a zo anv anezhi en Testamant Nevez.
Palmanova
Palmanova zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Scum (c'hoari video)
Berzh
Berzh bras a zo bet gant ar c'hoari Scum: 250 000 kopienn gwerzhet e doug ar 24 eurvezh kentañ, 700 000 en ur sizhun, hag ur milion kopienn en trede sizhun goude digoradur an early access.
Le Mesnil-Eury
Le Mesnil-Eury a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas ur vaouez d'ar 14 a viz Gouhere abalamour d'ar brezel, lazhet e voe gant tennoù-kanol; unan all a varvas d'an 11 a viz Gwengolo pa darzhas un ijinenn danvez-tarzh.
Philippe Léveillé
Philippe Léveillé zo ur c'heginer breizhat broadet italian ganet e 1963 e Naoned. Brudet eo en Italia dreist-holl e lec'h ma labour abaoe 30 vloaz, e Lombardia. Div steredenn zo gant e breti Miramonti l'altro.
Ganet e voe Philippe Léveillé e Naoned d'an 27 a viz Gouere 1963. E dad a oa istrer e Kankaven. Ober a reas skol letierezh Saumur, ha goude e labouras e pretioù cheuc'h e Pariz, Evrog Nevez, Rogliano e Korsika, Martinik, Arc'hantina, Brazil, Venezuela ha Ròcabruna Caup Martin en Okitania. E miz Kerzu 1987 ez eas d'en em staliañ en Italia ha da zigeriñ e breti e Concesio (proviñs Brescia), Miramonti l'altro e anv. Div steredenn Michelin zo gantañ bremañ. E 2013 e tigoras ur preti italian e Hong-Kong, L'altro, ha gounit a reas ur steredenn ur pennadig amzer goude.
Keginañ a ra gant amann breizhat, hini Bordier, ar pezh a zo dic'hortoz e bro an eoul olivez. A hend-all ne labour nemet gant produioù italian.
Kemeret en deus perzh en abadennoù skinwel italian : MasterChef, Pechino Express, hag all hag all.
1930 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Kanton Valenciennes
Kanton Valenciennes a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Valenciennes a ya 2 gumun d'ober anezhañ:
Kanton Villeneuve-d'Ascq
Kanton Villeneuve-d'Ascq a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred ar 4 a viz C'hwevrer 1982. Dispartiet e oa e 1994 etre kantonioù Villeneuve-d'Ascq-Norzh ha Villeneuve-d'Ascq-Kreisteiz. Adkrouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Etre 1982 ha 1994
Kanton Villeneuve-d'Ascq a yae kumun Villeneuve-d'Ascq d'ober anezhañ.
Abaoe 2014
Kanton Villeneuve-d'Ascq a ya 5 kumun d'ober anezhañ:
Moufti
Ur moufti (مفتي) zo ur beleg en islam sunnit hag a zispleg al lezennoù muzulman ; gallout a ra embann alioù diwar-benn al lezennoù, anvet fatwa.
Aurora (Illinois)
right|250px right|250px|border Aurora zo ur gêr lec'hiet e biz stad Illinois e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 197 899 a annezidi e 2010.
Raveo
Raveo zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
Cobrieux
thumb|250px|right|Lec'hiadur Cobrieux e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Cobrieux  a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Waterstone's
Waterstones, eus e anv gwir Waterstone's, zo ur gwerzher levrioù saoz. 383 stal levrioù, er Rouantelezh-Unanet dreist-holl, a ya d'ober ar strollad stalioù.
E miz C'hwevrer 2014 e oa e-tro 3500 labourer er stalioù-se er Rouantelezh-Unanet hag en Europa. Keidenn an niver a levrioù gwerzhet en ur stal doare Waterstones a zo tostik-tost da 30000 levr. Savet e oa bet ar c'hentañ stal e 1982 gant Tim Waterstone, ar stalioù a zo anvet en e anv abaoe. Buan eo aet an niver a stalioù levrioù war gresk betek ma vefe gwerzhet ar strollad e 1993 da WHSmith.
Gavotenn
Ar gavotenn, pe ar c'havotenn , diwar ar ger gallek gavotte, a vije un dañs okitan a orin : pe eus an hanternoz d'ar Pireneoù, bro ar froudoù anvet "Gaves réunis" (kenber ar Gave de Pau hag ar Gave d'Oloron), pe eus Gap, en Alpoù gall. E gwirionez eo bet lakaet an anv da veur a dra disheñvel.
Orin
Meur a orin a vez kinniget, lod a seblant faltaziek a-walc'h:
Gavotennoù Breizh
Degaset e vije bet ar ger da Vreizh-Uhel gant beajourien hag a gave dezho e oa heñvel dañsoù Breizh diouzh re an Alpoù. Poent zo bet, a-hervez, e veze laret « gavotter », e galleg, eus « dañsal », ha mat pell zo. E brezhoneg ne vez ket gavotennet, evit c'hoazh.
E Breizh-Izel e veze lavaret dañs-tro, dañs-tro Kerne eus un dañs a voe anvet gavotte e galleg, ha brezhonekaet evel gavotenn, ur ger hag a gaver e Geriadur Gregor Rostren e 1732, marteze d'ober anv eus dañs Breizh-Izel.
Dañs lez
En 1588 e voe embannet gant Thoinot Arbeau, chaloni gall e Langres, un Orchesographie, dornlevr da zeskiñ dañsal, ma kaver displegadurioù diwar-benn dañsoù an Azginivelezh. Anaout a reer ur pezh sonerezh anvet Gavotenn Herri IV.
Eus un dañs-pobl, dañset dorn-ha-dorn en ur chadenn, e teuas da vezañ dañs-lez er XVIvet kantved, pa zegouezhas el lezioù ha saloñsoù, ma voe dañset ur gavotenn all, adal ar XVIIvet kantved dreist-holl.
Sonaozourien
Un toullad sonaozourien o deus savet tonioù gavotenn, pe evit al lez pe evit korolladegoù, en o zouez
Hypatia
Hypatia (henc'hresianeg : 'Ὑπατία Hypatia) a oa ur vatematikourez egiptat, gresianegerez, steredoniourez ha prederourez eus kêr Aleksandria, ganet etre 355 ha 370 ha muntret gant kristenien e 415, dispennet he c'horf ha devet.
Gavotenn
Brud
Gavotenn Vestris zo unan eus an tonioù brudet-se, korollet gant Auguste Vestris d'ar 25 a viz Genver 1785.
Hypatia
Diskiblez e oa da Blotinos, hag e penn Skol nevezplatonek Aleksandria e oa. Kenskrivañ a rae gant speredoù uhel he bro, studiañ ar boelloniezh hag ar skiantoù resis, ha bevañ evel ur benedourez.
Buhez
Merc'h e oa d'ar matematikour Theon (c. 335 – c. 405), a oa rener Levraoueg Alexandria, ha kenlabourat a reas gant he zad. War-dro ar bloaz 400 e oa brudet he c'helennerezh war ar matematikoù hag ar brederouriezh. Ouzhpenn bezañ speredek-kenañ e oa kenedek hag uvel. Kelenn a reas tud uhel, koulz kristenien evel paganed, en o zouez an eskob Synesios Cyrenaica (c. 373 – c. 414) — unan eus he c'henskriverien —, Hesyc'hios Aleksandría hag ar prefed Orestes.
Hervez danevell Sokrates Kergustentin(c. 380 – goude 439) en e Historia Eclesiastica e voe lazhet Hypatia er straed p'edo o tistreiñ d'ar gêr e miz Meurzh 415, gant ur bagad klañvidiourien gristenien fuloret, anvet Parabalani, goude tamallet dezhi gwashaat an tabut a oa etre ar prefed Orestes, hag an eskob Kyrillos Aleksandria. Sachet e voe betek iliz ar Caesareum ma voe lakaet en noazh, lazhet a-daolioù darbodoùh ha didammet ; tammoù he c'horf a voe stlejet a-dreuz kêr betek ul leur-gêr anvet Kinarion ma voent lakaet en tan.
Gavotenn
Kanaouennoù
"The Ascot Gavotte" kanaouenn e 1956 er pezh-c'hoari war gan My Fair Lady, gant Alan Jay Lerner ha Frederick Loewe.
Elisabeth Charlotte von der Pfalz
Elisabeth Charlotte von der Pfalz zo anv meur a briñsez:
Loeiz Savoia
Loeiz Savoia, pe Louis de Savoie, zo anv meur a zen.
Sac'h-ar-chañs
Sac'h-ar-chañs, pe sac'hig-ar-chañs zo ur pak paper ma vez lakaet madigoù da brofañ d'ar vugale.
Programm Artemis
Ar Programm Artemis zo ur programm da egerzhet al loar gant robotoù ha tud kaset gant an NASA evit ar Stadoù-Unanet asambles gant kenlabour tri ajañs all : Ajañs European an Egor (ESA), Ajañs Japanat an Ergerzhadeg Aeregorel (JAXA) hag Ajañs Kanadian an Egor (CSA). Ar Programm Artemis zo e bal kas tud war al Loar en-dro, evit ar wezh kentañ abaoe kefridi Apollo 17 e 1972. Elfennoù pennañ ar programm eo ar Sistem Loc'hañ en Egor (SLS evit Space Launch System), egorlestr Orion, en diazlec'h-egor Lunar Gateway hag ar Sistemoù da Bradañ Tud pourvezet gant un embregerezh prevez. Pal ar programm war hir dermen eo diazezañ ur c'hamp peurbadel war al Loar hag aesaat kefridioù tud war Meurzh.
Ur c'henlabour etre ajañsoù egor gouarnamantoù hag embregerezhioù prevez eo ar programm Artemis, liammet gant Emglev Artemis ha kevratoù skoazell all. E miz Gouere 2022 e oa bet sinet an emglev gant div vro warn-ugent, en o zouez kenlabourerien voas ar Stadoù-Unanet en egor (evel Ajañs European an Egor kement hag ajañsoù eus Kanada, Japan hag ar Rouantelezh-Unanet) ha galloudoù nevez en egor evel Brazil, Korea ar Su hag an Emirelezhioù Arab Unanet.
Savet e voe ar programm Artemis ez ofisiel e 2017 dindan melestradurezh Trump, met kalzig eus e elfennoù, evel an egorlestr Orion a voe savet e-pad ar programm kent, ar programm Constellation (2005–2010) e-pad melestradurezh Bush ha da c'houde daoust ma oa freuzet ar programm Constellation gant melestradurezh Obama. Raktreset e oa loc'hadenn gentañ Orion, hag implij kentañ ar Sistem Loc'hañ en Egor, e 2016 a-raok bezañ raktreset d'ar evit ar gefridi Artemis 1, gant robotoù ha kezeg plouz war-bourzh. Diouzh ar steuñv e loc'ho Artemis 2 gant astraerien war-bourzh a-benn 2024 tra ma prado astraerien Artemis 3 war al Loar a-benn 2025, hag Artemis 4 a stago ouzh ar stasion Lunar Gateway a-benn 2027 tra ma vezo kefridioù bep bloaz goude-se. Koulskoude e oa bet notennet e koustfe kalz keroc'h ar programm eget raktreset moarvat ha ne vefe ket dalc'het an implij-amzer abalamour, hervez rentaoù-kont diabarzh ha diavaez, d'ar mod fall ma oa bet meret e bourvezerien gant an NASA.
Sell hollek
Aozet eo ar programm Artemis tro-dro d'un heuliad kefridioù ar Sistem Loc'hañ en Egor (Space Lauch System pe SLS). Ar c'hefridioù-egor-se a vezo kempleshoc'h-kempleshañ ha raktreset int da c'hoarvezout bep bloaz pe aliesoc'h. Raktreset eo bet gant an NASA hag e genlabourerien kefridioù betek Artemis 5, tra ma'z eus bet kinniget kefridioù ouzhpenn dija. Pep kefridi SLS a zo kreizennet tro-dro d'ul lestr-loc'hañ SLS o kas un egorlestr Orion. Ar c'hefridioù da c'houde Artemis 2 a vezo e dalc'h kefridioù-skoazell kaset gant aozadurioù all hag egorlistri-skoazell.
Kefridioù SLS
Artemis 2 (2024) a vezo an nijadenn-glask kentañ gant un akipaj evit an SLS hag an egorlestr Orion. Ar pevar astraer a gaso ur programm testoù pounner tro-dro d'an Douar a-raok bezañ kaset war-zu al Loar d'ober e dro ha distrieñ d'an Douar. N'eo ket raktreset loc'hañ a-raok miz Mae 2024.
Artemis 3 (2025) a loaro gant un akipaj. E dalc'h ur gefridi skoazell emañ evit kas ar Sistem Loarañ Tud (HLS) e plas en un orbit a-ratozh a-raok ma loc'ho SLS/Orion. Pa vezo tizhet an obrit-se gant an HLS e kaso an SLS an egorlestr Orion gant pevar astraer, en o zouez ur vaouez hag un den a liv, da vont betek an HLS, peotramant al Lunar Gateway ma vez staliet en a-raok. Daou astraer az aio d'an HLS a ziskenno betek al Loar ha tremen a raint 6 devezh hanter eno. Div ermaeziadenn a gaso an astraerien a-raok pignat gant an HLS betek Orion. Distreiñ a raio Orion betek an Douar. N'eo ket raktreset ar gefridi a-raok 2025.
Artemis 4 (2027) a zo ur gefridi gant un akipaj betek al Lunar Gateway gant un SLS Block 1B. Ur gefridi-skoazell a gaso da gentañ div vodulenn en orbit tro-dro d'al Loar. Dre ma vezo galloudusoc'h ar fuzeenn e c'hello SLS/Orion kas ar vodulenn I-HAB da gennaskañ d'ar Gateway. N'eo ket raktreset al loc'hañ a-raok 2027.
Eus Artemis 5 betek Artemis 8 ha da c'houde, eo bet kinniget loarañ astraerien war al Loar e-lec'h ma c'hellint implijet dafar a vezo kaset tamm-ha-tamm evit kas kefridioù kempleshoc'h. En dafar-se e kavor tiez, kirri, binvioù skiantel ha binvioù da gorvoiñ.
Kefridioù skoazell
Ar c'hefridioù-skoazell a gaso robotoù-loarañ, modulennoù ha dafar evit ar Gateway, an HLS hag elfennoù an diazlec'h-Loar. Ar brasañ eus ar c'hefridioù-se a vezo kaset gant embregerezhioù prevez dindan kevrat gant an NASA.
Ar Sistem Loarañ Tud ("Landing System" HLS) zo un egorlestr krouet evit kas un akipaj eus an orbit betek gorre al Loar, bezañ un diazlec'h war al Loar ha kas anezho en orbit en-dro. Pep loaradenn he do ezhomm da gaout un HLS goude ma c'hello bezañ adimplijet an holl pe ul lodenn eus an egorlestr. Pep HLS a rank loc'hañ eus an Douar ha bezañ kaset d'an orbit-Loar en unan pe meur a veaj. Ar gevrat kentañ a oa bet deroet da SpaceX evit div gefridi, an eil hep akipaj hag eben gant un akipaj evit Artemis 3. An div gefridi-se a gaso pep hini un HLS ha meur a egorlestr-pourveziñ kaset gant fuzeennoù Starship (gant SpaceX). E miz Even 2022 e oa bet lakaet gant an NASa ur mellad da dalvezout evit goulenn ur raktres Starship HLS nevez hag un drede kefridi test da zoujañ da reolennoù nevez. Emañ an NASA o klask ur raktres HLS all er-maez eus hini SpaceX da gaout un eil choaz hag evit reiñ un tamm kevezerezh.
An div vodulenn Gateway kentañ (PPE hag HALO) a vezo kaset en orbit al Loar gant ul loc'hadenn hepken gant ur fuzeenn Falcon Heavy. Raktreset e oa bezañ e plas a-benn Artemis 3, met e 2021 e oa raktreset a-benn Artemis 4 kentoc'h.
Pourvezet e vezo ar Gateway gant an egorlestr Dragon XL kaset gant ar fuzeenn Falcon Heavy. Pep Dragon XL a chomo stag ouzh ar Gateway betek c'hwec'h miz pad. Ne zistroio ket an Dragon XL d'an Douar, distrujet e vezint war al Loar moarvat.
Le Mesnil-Vigot
Le Mesnil-Vigot a zo ur gumun a-wezhall e departamant Manche e Bro-C'hall.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas eizh den nann-soudard (unan d'an 18 a viz Gouhere, ar re all d'an 20 a viz Gouhere), an darn vrasañ anezhe abalamour da tennoù-kanol.
Programm Artemis
Pazennoù kentañ
Er programm ez eus elfennoù eus programmoù bet nullet gant an NASA, da skouer ar programm Constellation. Lezennet da gentañ gant Lezenn Aotre an NASA e 2005 e oa bet kaset gant Constellation diorren ar fuzeennoù Ares I, Ares V hag an egorlestr Orion Crew Exploration Vehicle. Dalc'het e voe ar programm etre penn-kentañ ar bloavezhioù 2000 betek 2010.
E miz Mae 2008 e oa bet lakaet e plas ar bodad-labour Augustine gant ar prezidant Barack Obama da arsellet meur a bal bet lakaet d'an NASA, evel pourveziñ an Stasion Egor Etrebroadel, kefridi en tu all da orbit izel an Douar (Loar, Meurzh hag objedoù nes an Douar) hag implij industriezh prevez an egor e diabarzh ur budjed resis. Kavet e voe gant ar bodad-labour ne oa ket bet postet a-walc'h a arc'hant er programm Constellation hag e vije bet dibosupl kas tud war al Loar a-benn 2020. Lakaet e voe Constellation da c'hortoz neuze.
D'an e sinas ar prezidant Obama Lezenn Aotre an NASA a resisae redioù ar Sistem Loc'hañ Egor (SLS) da erlec'hiañ an Egorvulzun kenkoulz ha kendelc'her da ziorren kapsulenn Orion da zelc'her kefridioù en tu all da orbit izel an Douar adalek 2016, en ur vodañ nerzhioù programmoù an Egorvulzun, Constellation ha programmoù all an NASA. Gant al lezenn e vije bet ret postañ arc'hant da ergerzhout an egor, dre robotoù ha da ziorren programmoù all.
D'an e voe adsavet ar C'huzul Egor Broadel gant ar prezidant Trump, gant ar besprezidant Mike Pence en e benn. Budjed kentañ melestradur Trump a zalc'has programmoù egor mare Obama e plas : Servijoù Pourveziñ Prevez, Diorren Akipaj Prevez, Sistem Loc'hañ Egor hag an egorlestr Orion tra ma tigreske budget an enklaskoù kaset diwar-benn an Douar ha ma c'houlenne skarzhañ rann deskadurezh an NASA.
Adheñchañ ar programm anvet Artemis
D'ar e embannas ar besprezidant Pence e vije avañset al loarañ eus pevar bloaz, e 2024. D'ar 14 a viz Mae e voe embannet gant rener an NASA Jim Bridenstine e vije anvet ar programm nevez Artemis, diwar doueez al Loar e gwengelouriezh Hellaz, ha c'hoar gevel Apollon. En desped d'ar palioù nevez e oa raktreset mont betek Meurzh er bloavezhioù 2030 c'hoazh.
E kreiz 2019 e c'houlennas an NASA 1,6 milion a zollaroù ouzhpenn evit ar programm Artemis a-benn 2020, tra ma c'houlennas ur c'homite eus ar Sened ur budjed war pemp bloaz hollret da gaout aotre ar C'hendalc'h.
E miz C'hwevrer 2020 e oa bet goulennet gant an Ti Gwenn ur c'hresk a 12% eus budjed ar programm Artemis a-benn 2021.Ar budget hollek a vije bet 25.2 miliard a zollarioù bep bloaz gant 3,7 miliard postet war-zu ur Sistem Lorañ Den. Fiziañ en doa an NASA e vije degemeret ar budjed-se er C'hendalc'h daoust da nec'hamant an Demokrated e-keñver ar programm. Nac'het e voe ar cheñchamant gant komite Kambr ar Gannaded e miz Gouere 2020 avat. Al lezenn kinniget er Gambr a boste 700 milion a zollarioù d'an HLS, 81% nebeutoc'h eget ar pezh a oa goulennet.
E miz Ebrel 2020 e voe postet arc'hant gant an NASA en embregerezhioù BlueOrigin, Dynetics ha SpaceX o reiñ dek miz dezho da sevel raktresoù evit an HLS.
E 2021 e voe disklêriet souten melestradurezh ar prezidant Joe Biden da brogramm Artemis.
Loc'hañ
Raktreset e oa Artemis 1 da vezañ loc'het e fin 2021 da gentañ, a-raok bezañ daleet d'an 29 a viz Eost 2022. Un diaezamant gant kaptorioù ar c'heflusker a zaleas al loc'hañ c'hoazh betek an 3 a viz Gwengolo. Diaesterioù all a zaleas al loc'hañ betek ur prenestr etre an 23 a viz Gwengolo hag ar 4 a viz Here. Dreset buan a oa bet ar gudenn, met ar gorventenn gentan a redias an NASA da nullañ al loc'hañ ur wezh all.
Divizet e voe daleañ al loc'hañ betek ar 14 a viz Du, gant deiziadoù all digor d'ar 16 ha d'an 19 a viz Du. Abalamour d'ur gorventenn all e voe choazet an deiziad a 16 a viz Du a-benn ar fin.
D'ar 16 a viz Du 2022, da 01:47:44 EST (06:47:44 UTC) e loc'has Artemis 1 gant berzh diwar Kennedy Space Center.
Echuet e voe an test-se da 9:40 a.m. PST d'an 11 a viz Kerzu 2022 pa oa moret an egorlestr Orion e meurvor an Habask, e kornôg Kalifornia, goude ur gefridi rekord hag ur veaj a 2,2 milion a gilometroù tro-dro d'al Loar a-raok distreiñ d'an Douar, 50 vloaz goude loarañ ar gefridi Apollo 17.
Space Launch System
Ar Sistem Loc'hñ en Egor (Space Lauch System pe SLS) a zo ul lestr-loc'hañ pounner amerikan war studi abaoe 2011. Lestr-loc'hañ pennañ ar programm Artemis eo. Goulennet eo bet gant Kendalc'h ar Stadoù-Unanet ober gant an SLS Block 1, galloudus a-walc'h da gas 95 t en orbit izel hag a loc'ho Artemis 1, 2, ha 3. Adalek 2027 e loc'ho ar Block 1B da gas an Exploration Upper Stage (EUS) hag ar c'hefridioù Artemis 4-7. Adalek 2029 e raktreser ober gant Block 2, oc'h erlec'hiañ ar bousteroù hêret diwar programm an egorvulzun gant bousteroù modernoc'h, gouest da gas ouzhpenn 130 t en orbit izel. Gant Block 2 e vije kaset tud war-zu Meurzh. Gant an SLS e vezo kaset an egorlestr Orion oc'h ober gant dafar Kennedy Space Center e Florida.
Orion
Ur renkennad egorlistri a c'heller adimplijet ul lodenn anezho eo Orion, savet evit ar prgramm Artemis. En egorlestr emañ ar Vodulenn Akipaj savet gant Lockheed Martin hag ar Vodulenn Pourveziñ Europat (ESM) savet gant Airbus Defence and Space. Gouest eo da bourveziñ evit un akipaj a c'hwec'h den en tu all da orbit izel an Douar a-drugarez d'e banelloù-heol da skouer. Sistemoù emgefreek a zo evit stagañ an egorlestr ouzh unan all.
Astraerien
E 2020 e voe choazet ur strollad astraerien evit ar programm Artemis, holl Amerikaned war-bouez daou Ganadian. Lod anezho a nijo betek al Loar, met lod all a c'hello bezañ chozaet da vont betek Meurzh.
Skipailh 1 Artemis
E 2020 e voe embannet ul listenn 18 astraer, holl Amerikaned, 9 faotr, 9 flac'h, a c'hello bezañ choazet evit kefridioù kentañ ar programm Artemis :
Heteroscelus
Heteroscelus a zo ur genad diamzeret e rummatadur an evned, ennañ daou spesad strelleged lakaet bremañ er genad Tringa.
William Pitt ar Yaouañ
William Pitt ar Yaouañ pe William Pitt Yaouank, pe William Pitt the Younger e saozneg, (28 a viz Mae 1759 – 23 a viz Genver 1806) a oa ur politikour e Breizh-Veur e dibenn an hag e deroù an. Yaouankañ Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet e voe : pa’z as en e garg e 1783 ne oa nemet 24 bloaz. Kuitaat a reas e bost e 1801, met galvet e voe en-dro e 1804 ha chom a reas e penn ar gouarnamant betek e varv e 1806. Kañseller an Deñzorlez e voe ivez war un dro. Graet e vez William Pitt ar Yaouañ anezhañ dre ma oa heñvel e anv ouzh hini e dad, William Pitt an Henañ, hag a oa bet Kentañ Ministr araozañ.
Kristeniezh ar Reter
Graet e vez kristeniezh ar Reter eus ar gristeniezh a zo savet e proviñsoù ar reter eus Impalaeriezh roman (Anatolia, Egipt, Reter-Nesañ, Gres...) ha bet strewet war-du Europa ar Reter, Reter-Kreiz, Etiopia, Indez, Armenia... Perzhioù heverk he deus: n'eo ket kreizennet, bras eo perzh an henc'hresianeg enni. Abaoe Chism meur ar C'hornôg 1054 e vez enebet ouzh kristeniezh ar C'hornôg a oa ar gatoligiezh da gentañ penn, savet en-dro d'ur pab, hag ivez bremañ an ilizoù savet diwarni (protestantiezh, anglikanegezh).
William Pitt ar Yaouañ
E-pad respet William Pitt ar Yaouañ evel Kentañ Ministr, dindan ren ar roue George III, e c’hoarvezas traoù a bouez en Europa evel an Dispac'h Gall ha Brezelioù Napoleon. Anavezet eo William Pit evel an hini a renas Breizh-Veur er brezelioù a-enep Bro-C’hall. Met ur merour e oa da gentañ penn. Klask a rae an efedusted a-raok pep tra ha war e lerc’h e teuas ur rummad nevez a verourien varrek. Kreskiñ a reas an tailhoù evit dastum arc’hant d’ober brezel ouzh Bro-C’hall. Evit enebiñ ouzh ar riskl a oa da welet Iwerzhoniz o sevel a-du gant Bro-C’hall hag evit kas an unaniezh etre Breizh-Veur hag Iwerzhon war-raok, e voe savet gantañ Aktaoù Unaniñ 1800. Ul lañs nevez a roas d’an Tory Party hag a chomas er galloud e-pad meur a zekvloaz goude-se.
Kristeniezh ar Reter
E-touez ilizoù kristeniezh ar Reter emañ:
William Pitt ar Yaouañ
Daoust ma ne oa ket an den pouezusañ er vro, rak ar roue a oa ur galloud bras gantañ en amzer-se, e seller ouz William Pitt evel ur c’hentañ ministr meur. Kadarnaet e voe gantañ kefridi ar c’hentañ ministr evel an hini a ren labour an holl vinistrerezhioù. Gantañ e voe adlakaet ar vro en he flom goude Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, pa oa erru en ur stad fall a-walc’h. Lakaat a reas war-sav ur reizhiad tailhoù efedus.
Kristeniezh ar Reter
Koulskoude n'eo ket unvan tamm ebet an holl ilizoù-se. Ilizoù katolik ar Reter, da skouer, a zegemer aotrouniezh pab katolik, met heuliañ a reont alies teologiezh ha lidoù an ortodoksed.
William Pitt ar Yaouañ
Traoù zo avat ha ne zeuas ket a-benn da ober, evel lakaat fin da genwerzh ar sklaved, daoust ma voe votet ar « Slave Trade Act » d’ar 25 a viz Meurzh 1807, hag a lakaas un tamm harz d’ar sklaverezh. Gant an istorourien hag ar bolitikourien e vez sellet outañ memes tra evel unan eus ar re varrekañ e-touez Kentañ Ministred Breizh-Veur.
Ne oa ket gwall gozh pa varvas ; taget e oa gant an urloù, ha gwashaet e voe an traoù dre ma oa troet gant ar porto, aliet dezhañ gant ar vedisined ! Mervel a reas gant ur gouli er stomog pe er bouzelloù ha beziet e voe en Abati Westminster.
Charlotte Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel
Charlotte Christine Sophie von Braunschweig-Wolfenbüttel, anavezet ivez evel Sophie Charlotte
Madeleine
thumb|250px|Ar briñsez Madeleine e 2009 Madeleine zo un anv-badez gallek, hag a glot gant Madalen e brezhoneg, hag a deu, eveltañ, eus kêr Magdala, lec'h orin ar santez Mari Madalen.
Charlotte Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel
(Wolfenbüttel 1694 - 1715 Sant Petersbourg) a oa ur briñsez alaman a zimezas d'an tsarevitch Aleksei Petrovitch Rusia. Mervel a reas da 21 bloaz.
Madeleine
Pennadoù kar
Madeleine (prénom)
Charlotte Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel
Merc'h e oa da Louis Rudolph, dug Braunschweig-Lüneburg ha da Christine Louise von Oettingen-Oettingen.
Gregor Clegane
Gregor Clegane zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Un dudenn vunut eo, ne vez ket kontet an istor drezañ biken. Ur marc'heg brudet eo suj d'an tiegezh Lannister. Brudet mat eo dre ma'z eo bras ha kreñv spontus, ouzhpenn da vezañ un den chivous gant ur spered hedro a-fed feulster. Implijet e vez gant an Tiegezh Lannister evit seveniñ ar c'hefridioù lous a vez d'ober (lazhadennoù...). Ne blij ket an dud dezhañ dre vras ha mont a ra kuit eus e zomani evit brezeliñ pe kemer perzh en tournamantoù.
Er stirad skinwel war ar chadenn HBO, Clegane a zo c'hoariet da gentañ gant an aktour aostralian Conan Stevens er c'houlzad kentañ, goude-se gant an aktour kembreat Ian Whyte evit ar c'houlzad daou. Goude-se ez eo c'hoariet gant an aktour Hafþór Júlíus Björnsson eus Island betek fin an heuliad.
Islavarenn-abeg
An islavarenn-abeg zo un islavarenn-doareañ hag a ro an abeg eus un ober pe ur stad. Degaset e vez:
Miren Agur Meabe
thumb|right|250px|Miren Agur Meabe e [[Durango.]] Miren Agur Meabe ganet d'ar 7 a viz Here 1962 e Lekeitio, zo ur varzhez ha romantourez euskarek.
Pedet e oa bet d'an Eisteddfod Vroadel, e Kembre, e 2009, da lenn he barzhonegoù.
Chwitffordd
Chwitffordd (Whitford e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Sir y Fflint, e Kembre. Emañ er c'hornôg da Dreffynnon. E 2011 e oa poblet gant 2,322 a dud, ha 470 anezho (20,7%) a oa kembraegerien.
Dont a ra an anv Chwitffordd eus anv saoznek al lec'h, Whitford ("roudouz wenn" pe "roudouz ledan").
Ganet e voe an naturour brudet Thomas Pennant e maner Downing, e Chwitffordd, e 1726. Ul levr a savas Pennant diwar-benn istor kornad Chwitffordd.
Rockford (Illinois)
thumb|250px| thumb|250px| Rockford zo ur gêr lec'hiet e norzh-kreiz stad Illinois e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 152,871 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Winnebago eo ivez.
Morfedenn
Ar morfedenned eo an evned a ya d'ober ar genad Arenaria.
Spesadoù
2 spesad morfedenned a zo:
Charlotte Amalie von Hessen-Kassel
Charlotte Amalie von Hessen-Kassel (1650-1714), a oa ur briñsez alaman, pried da Christian V, roue Danmark, ha rouanez Danmark ha Norge dre he dimeziñ.
Margaux (Gironde)
Margaux (hervez ar galleg), pe Margaus (hervez an okitaneg), zo ur gumun c'hall, er Médoc, en departamant Gironde, e-kichen Bourdel, ma emañ gwinieg brudet Château Margaux.
Diwar anv ar gumun eo deuet an anv-badez gallek Margaux, ganet e dibenn an XXvet kantved, war un dro diwar heñvelsoniezh gant Margot (a zo deveret eus an anv-badez gallek Marguerite), ha diwar brud anv gwin Château Margaux hag anv Margaux Hemingway.
Abermorddu
Abermorddu zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ e-kichen ar vevenn etre Kembre ha Bro-Saoz, nepell diouzh Wrecsam. Nepell ivez emañ kêriadennoù Caergwrle, Yr Hob ha Cefn-y-bedd.
Pennsylvania Gazette
Pennsylvania Gazette a oa kazetenn vrudetañ SUA etre 1728 ha 1815. Embannet e voe evit ar wech kentañ gant Samuel Keimer hag an eil kazetenn bet embannet e Pennsylvania e voe, gant an titl The Universal Instructor in all Arts and Sciences: and Pennsylvania Gazette. D'an 2 a viz Here 1729 e voe prenet ar gazetenn gant Benjamin Franklin ha Hugh Meredith ha berraet he zitl ganto. Ouzhpenn lakaat moullañ ar gazetenn e skrive Franklin pennadoù enni gant meur a anv-pluenn. Kazetenn vrudetañ an trevadennoù e teuas da vezañ. Ar gazetennn amerikan kentañ ma voe embannet un dresadenn e voe : titlet e o an dresadenn-se Join, or Die, savet e voe gant Franklin. Padout a reas ar gazetennn betek 1815, 25 bloaz goude marv Franklin.
Hiziv an deiz e chom teir skouerenn orin eus an niverenn gentañ hag a zo en The Historical Society of Pennsylvania, The Library Company of Philadelphia, hag er Wisconsin State Historical Society.
La Meauffe
La Meauffe a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Mortegliano
Mortegliano   zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Elkar
Elkar zo un ti-embann euskarek, diazezet e Donostia, e Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Levrdioù
Meur a levrdi zo ivez en anv Elkar: e Donostia hag en Irun.
Flanez
Ar flanez zo ur meuz graet gant vioù baset e laezh (pe dienn), ha poazhet. Sonel, krenus, blouc'h ha bouk eo. Pa vez graet en ul lod evit un den e vez ront, hag ur flanezenn a vez graet anezhañ. Sukret e vez alies, ha debret e vez evel dibenn-pred neuze, pe merenn-vihan a-wechoù. Pa vez sall e vez debret evel digor-pred pe meuz pennañ. Kavet e vez er c'heginerezhioù europat koulz hag aziat.
Pa vez lakaet flanez war un toaz tartez e vez kaoz eus "flanez ar bastezerien". Ar flan maraîchin, da skouer, zo ur meuz eus ar Geunioù Brezhon, gant kanell pe vanilha.
An diforc'h pennañ etre ar flanez karamel hag an dienn suilhet hag an dienn katalan eo ez eus sukr dev war-c'horre ar re-se.
Frouezh a c'hall bezañ ouzhpennet, hag an abrikez eo mignoned brasañ ar flanez. Chokolad, kafe, te, likor a c'hall bezañ lakaet el laezh evit liesseurtaat ar blaz.
Flanby zo ur flanezenn vrudet, graet hep vioù, gant karamel, gwerzhet gant Nestlé.
Abaoe ar bloavezhioù 2000 ez eus muioc'h-muiañ a flanezennoù sall, graet gant keuz, legumaj, boued-mor, kig. Ar flanezenn gant morzhed-hoc'h zo tost-tre ouzh ar gichezenn.
Islavarenn-dra
Klokaat a ra an islavarenn-dra ur bennlavarenn.
Moruzzo
Moruzzo zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
Islavarenn-dra
Degaset eo an islavarenn-dra gant ar rannig-verb e (+ verb displeget) :
Er stummm nac'h an islavarenn-dra zo degaset gant ar ranning ne:
Pa vez ar bennlavarenn er stumm nac'h, verb an islavarenn-dra zo displeget en doare divizout:
Alcide De Gasperi
E vuhez
Ganet e voe e Pieve Tesino e rannvro Trentino hag a oa en Aostria-Hungaria d'ar mare-se. Mont a reas da Vienna d'ober studioù lennegezh ha prederouriezh, e-sell da vont da gazetenner. E 1911 e voe dilennet da gannad e parlamant Aostria, en anv an Unione Politica Popolare del Trentino. Goude ar Brezel-bed Kentañ e teuas da vezañ Italian hag e voe e-touez ar re a savas ar Partito Popolare Italiano e 1919. Dilennet e voe da gannad en anv ar gostezenn-se e 1921. A-dal da gresk Benito Mussolini en em ziskouezas De Gasperi evel unan enebet ouzh ar faskourien. E miz Du 1926 e voe divodet ar PPI. Harzet e voe De Gasperi e miz Meurzh 1927 ha kondaonet da bevar bloaz toull-bac'h. Dre ma oa anavezet evel ur politiker katolik e voe difennet gant ar Vatican ha lezet e voe da vont en e frankiz e miz Gouere 1928. E 1929 e voe roet labour dezhañ e Levraoueg ar Vatikan ha eno e chomas betek diskar ar faskouriezh e 1943. E-pad an Eil Brezel-bed e voe e-touez ar re a savas an Democrazia Cristiana, ur gostezenn e-maez-lezenn. Goude ar brezel e adstagas gant e labour politiker ha dre ma oa e penn an Demokrated Kristen e teuas da vezañ Kentañ Ministr Italia.
Etre 1945 ha 1953 e voe Kentañ Ministr e-barzh eizh gouarnamant a voe lerc'h-ouzh-lerc'h. E-keit ha ma voe o ren ar gouarnamant e teuas Italia da vezañ ur republik (1946), sinet e voe un emglev peoc'h etre Italia hag ar Gevredidi (1947), mont a reas Italia e-barzh Aozadur Feur-emglev Mor Atlantel an Norzh (NATO) e 1949 hag adsavet e voe ekonomiezh Italia gant harp ar Stadoù Unanet. Unan eus an traoù bras a voe kaset da benn gantañ ivez eo an emglev etre Aostria hag Italia (Emglev Gruber-De Gasperi), e Gwengolo 1946, hag a reas eus Trentino ha Tirol ar Su ur rannvro emren anvet Trentino-Alto Adige.
Mervel a reas e Sella di Valsugana, en e vro c'henidik, Trentino, e 1954, met beziet e voe e Roma goude obidoù broadel bras. Fellout a ra d'an Iliz katolik lakaat anezhañ da wenvidig.
Montreuil-sur-Lozon
Montreuil-sur-Lozon a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas ur vaouez yaouank d'an 12 a viz Even abalamour d'ar brezel.
Pierre Brice
Pierre Brice, ganet e Brest e 1929, a oa un aktour breizhat hag en devoa kemmet e wir anv, Pierre Louis Le Bris, hag a oa brudet en Alamagn dre ma c'hoarias an indian Winnetou e meur a film.
Gustave Toudouze
Gustave Toudouze, ganet d'an 19 Mae 1847 e Pariz ha marvet eno d'an 2 Gouere 1904, a oa ur skrivagner gallek. Tad eo d'ar skrivagner Georges-Gustave Toudouze ha breur d'al livour Édouard Toudouze.
Bruille-Saint-Amand
Bruille-Saint-Amand, pe Bruille-Lez-Saint-Amand, a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Eil Brezel-bed:
Alex Thomson
Alex Thomson, bet ganet d'an 18 a viz Ebrel 1974 e Bangor, a zo ur merdeer kembreat.
Islavarenn-diskuliañ
An islavarenn-diskuliañ, pe islavarenn-dra , zo un islavarenn dezhi karg ur renadenn eeun.
Gallout a ra dont war-lerc'h ar bennlavarenn pe bezañ lakaet en he raok. "Me 'oar e teuio Yann fenoz. Me 'gred ne deuio ket." "Skuizh out, a welan."
A-wechoù, gant verboù zo er bennlavarenn, e ranker implij an doare-divizout en islavarenn:
Ervoan a Gerarvor
Ervoan a Gerarvor oa un troour brezhonek.
Babell
Babell zo ur gêriadenn vihan e Sir y Fflint. Emañ er mervent da gêr Treffynnon. E kumuniezh Ysgeifiog emañ.
Paula Fernandes: Ao Vivo
Paula Fernandes: Ao Vivo eo anv pladenn gentañ ar ganerez vrazilian Paula Fernandes diwar un abadenn dirak an dud e 2011 (c'hwec'h pladenn all he devoa graet a-raok e studio). En ur ober pemp miz e werzhas ouzhpenn ur milion a skouerennoù, ha gant se emañ e-touez an dek pladenn muiañ gwerzhet er vro. E Portugal ivez e reas berzh. Meneget e voe war roll danvezioù loreidi ar Grammy Latino evit ar Música Sertaneja em 2011, met ne c'honezas ket.
Youdas Makabai
Youdas, pe Judaz , lesanvet Makabai ("ar morzhol") a voe, hervez levrioù ar Vakabeed, levier emsavadeg ar Yuzevien enep Antioc'hos Epifan er bloavezhioù 160 KJK.
Hervez Kentañ Levr ar Vakabeed e oa mab da Vatathias ha breur da Yonathan ha Simon. Kemeret en duje penn emsavadeg kroget e 168 KJK, goude marv e dad e 167, betek 152 KJK pa varvas d'e dro. En Eil Levr ar Vakabeed)ne gaver meneg nag eus Matathias nag eus breudeur Youdas.
Gant Youdas e voe glanaet an Templ e 164 K.JK. En darvoud-se e kaver orin gouel Hanouka.
Un haroz eo vevit ar Yuzevien. Klub mell-droad Tel Aviv ( Maccabi Tel Aviv Football Club (en hebraeg: מועדון כדורגל מכבי תל אביב‎) a voe anvet en e goun e 1909.
Eugène Mouton
Eugène Mouton, pe Mérinos, ganet d'an 13 Ebrel 1823 ha marvet d'an 8 Even 1902, a oa ur skrivagner gallek.
Cichlocolaptes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezvaoù
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Brazil :
Pier
Kavet e vez en anvioù ha titloù zo a saozneg, rak talvezout a ra piler ha peulgae er yezh-se.
Tud
Anvioù-arzourez :
Winnetou
Winnetou zo un Ameridian e romantoù gallek Émile de Wogan (1817-1888) ha goude e romantoù alamanek Karl May (1842-1912). Breur a wad eo da Old Shatterhand.
E filmoù alamanek hag a voe graet goude an eil brezel-bed e oa c'hoariet Winnetou gant an aktour breizhat Pierre Le Bris, anavezetoc'h evel Pierre Brice.
Lamborghini Diablo
thumb|Lamborghini Diablo Al Lamborghini Diablo zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Lamborghini etre 1990 ha 2001, da heul al Lamborghini Countach hag a-raok al Lamborghini Murciélago.
Petaluma (Kalifornia)
Petaluma er sinema
Graet e oa bet un nebeud filmoù e Petaluma.
Lamborghini Diablo
Anv
Deuet eo an anv eus ar ger spagnolek diablo, hag a dalv kement ha diaoul.
Lamborghini Miura
thumb|Lamborghini Miura P400 eus 1967 Al Lamborghini Miura zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Lamborghini etre 1966 ha 1973, a-raok al Lamborghini Countach.
Banniel Gadsden
Banniel Gadsden (saozneg : Gadsden Flag) a zo ur banniel ma weler un naer-ourouler hag al lugan Dont Tread On Me («arabat bale warnon», latin : nemo me impune lacessit). Banniel frankizourien ha libertarianed SUA eo. Krouet e voe e 1775 gant ar c'horonal Christopher Gadsden, da vare Benjamin Franklin ha Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet.
Dibabet e voe an naer-ourouler gant Benjamin Franklin peogwir eo ul loen-stlej dizrouk (peogwir n'eo ket gantañ e vez kroget da dagañ), met ma valeer warnañ e tag d'e dro, ha marvus e c'hall e daol-dant bezañ. Trizek kelc'hienn a ya d'ober e gorf, da lavaret eo kement hag an trevadennoù breizhveuriat en Amerika e 1776.
Istor
Implijet e voe arouez an naer (Crotalus horridus) da aroueziñ an trizek trevadenn gentañ en Amerika, diwar tresadenn Benjamin Franklin (gwelout : Join, or Die). Pa dostaas mare an Dispac'h amerikan e teuas da vezañ un arouez eus dieubidigezh Amerika. E 1774 e voe implijet gant Paul Revere hag a lakaas anezhañ e-kichen titl e gazetenn titlet Massachusetts Spy. Hiziv an deiz emañ al lugan Don't tread on me koulz hag an naer war banniel morlu SUA.
Premnoplex
Premnoplex a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1891 gant an ergerzher ha naturour stadunanat George Kruck Cherrie (1865-1948).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Bazuel
Bazuel, a wezhoù Basuel, a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Bazuel Communal Cemetery
Implijet e voe ar vered gant lu ar Rouantelezh-Unanet e miz Here 1914 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Rockford
Rockford zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.
Astiages
Astiages (Ἀστυάγης / Astyagês) a oa roue ar Veded er VIvet kantved kent JK.
E vuhez
Darnoù a anavezomp eus e vuhez dre skridoù an istorour Herodotos, eus Halikarnasos, a veve 100 vloaz diwezhatoc'h. Mab e oa d'ar roue Kiyaksares (Κυαξάρης), ha ren a reas war e lerc'h.
E 585 kent JK e timezas da Arienis, a oa c'hoar da Groisos, roue Lidia, goude ur brezel pemp bloaz etre Lidia ha Media. Er bloaz-se en-eeun e varvas e dad hag e renas war e lerc'h.
Emglev a reas gant e vreudeur-gaer, Kroisos ha Nebuchadnezzar, roue Babilon, dimezet d'e c'hoar Amitis, an hini a voe savet dezhi liorzhoù istribilhet Babilon hervez ar vojenn. Hiriv ec'h ouzomp e voent savet gant Sennacherib, roue Asiria.
Hunvre
Hervez Herodotos e welas e verc'h Mandana en un hunvre hag ur froud o redek eus he c'horf, ken na voe goloet Azia. Diwar-se e timezas anezhi d'ur roue pers, hini Anshan, Kambyses Iañ, eus tiegezh an Ac'haemenided. Ur mab o doe, Kirus II.
Calidris
a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar sourouc'haned, krouet e 1804 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Pevar isspesad warn-ugent (24) en holl.
Islavarenn-stag
An islavarenn-stag, er yezhadur, zo un islavarenn hag a zo stag ouzh un anv-kadarn pe ouzh ur raganv eus ar bennlavarenn. An anv liammet ouzh an islavarenn stag a vez graet ger-diaraok anezhañ.
Bez e c'hall bezañ gwelet evel ur seurt anv-gwan dre ma kemer lec'h un anv-gwan :
Stumm diogel
Degaset eo an islavarenn-stag gant ar rannig-verb a (+ verb displeget) :
Met n'en deus rannig-verb ebet dirak stummoù ar verb kaout :
N'eus rannig-verb ivez dirak ur raganv renadenn-dra:
Stummoù gant ha(g)
Evit lakaat ar pouezh war al liamm izurzhiañ, e vez implijet ha(g) dirak ar rannig-verb:
Ha(g) zo implijet atav :
Pa ar ger-diaraok zo ur renadenn-dra eeun
Implijet e vez ar stumm ober er islavarenn-stag, hep ar rannig-verb a :
Pa ar ger-diaraok zo ur renadenn dieeun pe ur renadenn doarenn
Lakaet e vez ur araogenn displeget e fin an islavarenn-stag:
Stumm nac'h
Implijet e vez ar rannig-verb na war-lerc'h un anv strizh:
Implijet e vez ha ne war-lerc'h un anv amstrizh
Islavarenn-stag gant ma
Pa vez ur ster lec'hiañ d'ar ger-diaraok, amzer pe doare, e vez implijet ar rannig-stagañ ma: Un islavarenn-lec'hiañ eo eta.
Jan Kjærstad
Jan Kjærstad (6 a viz Meurzh 1953 en Oslo) a zo ur skrivagner norvegiat. Kjærstad en deus bet diplomoù doueoniezh gant Skol doueoniezh Norvegia ha skol-veur Oslo. Skrivet en deus danevelloù, romantoù hag arnodadennoù ha e penn ar gelaouenn lennegel Vinduet ("Ar prenestr") emañ. Meur a briz lennegel en deus bet. Troet eo bet e levrioù e saozneg, galleg, alamaneg, daneg, svedeg, hungareg, e-touez yezhoù all.
Ulrike
thumb|[[Ulrike Meinhof, kazetennerez yaouank (e 1964)]]
Lamborghini Aventador
thumb|Lamborghini Aventador SV eus 2015 Al Lamborghini Aventador zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Lamborghini abaoe 2011, da heul al Lamborghini Murciélago.
Le Mesnil-Véneron
Le Mesnil-Véneron a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Ulrike
Ulrich a vez roet d'ar baotred.
Fríða Á. Sigurðardóttir
Fríða Áslaug Sigurðardóttir (11 a viz Kerzu 1940) a zo ur skrivagnerez romantoù ha danevelloù islandat. E 1980 e voe embannet he levr kentañ, un dastumad danevelloù titlet Þetta er ekkert alvarlegt.
Joliet
Joliet zo un anv-tiegezh gallek, deuet da vout un anv-lec'h.
Snorri Hjartarson
Snorri Hjartarson (22 a viz Ebrel 1906 - 27 a viz Kerzu 1986 e Reykjavík) a oa ur skrivagner islandat.
Ulrika
Ulrika
(Renket hervez ar bloaz ganedigezh)
Joliet (Illinois)
right|250px|border Joliet zo ur gêr lec'hiet e biz stad Illinois e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 147 433 a annezidi e 2010.
Avosetenn
An avoseted (unander: avosetenn) eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad Recurvirostra.
Himantopus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Avosetenn
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an avosetenned en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Himantopus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad skaseged a ya d'ober ar genad :
Naperville (Illinois)
right|250px|border Naperville zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Illinois e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 141 853 a annezidi e 2010.
Recurvirostridae
Recurvirostridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an avoseted hag ar skaseged, termenet e 1831 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857), Recurvirostra ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a tri genad d'ober ar c'herentiad :
Guiomar de Grammont
Guiomar Maria de Grammont Machado de Araújo e Souza (Ouro Preto, Minas Gerais, ), zo ur skrivagnerez hag istorourez vraziliat. Skrivet he deus meur a gontadenn hag a bezh-c'hoari.
Kelennerez war ar brederouriezh eo e skol-veur Ouro Preto.
Lamborghini Murciélago
thumb|Lamborghini Murciélago LP640 Al Lamborghini Murciélago zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Lamborghini etre 2001 ha 2009, da heul al Lamborghini Diablo hag a-raok al Lamborghini Aventador.
Anv
Deuet eo an anv eus ar ger spagnolek  murciélago, hag a dalv kement hag askell-groc'hen.
Clibanornis
Clibanornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezho en holl.
Ulrika Eleonora
Ulrika Eleonora zo anv meur a vaouez eus Sveden.
Gerdarzh
Savet eo an anv diwar an anvioù-badez Ulrika hag Eleonora.
The Adventures of Tom Bombadil
The Adventures of Tom Bombadil (Avanturioù Tom Bombadil e brezhoneg) zo un dastumad barzhonegoù eus 1962 skrivet gant J. R. R. Tolkien. 16 barzhoneg zo el levr, daou anezhe a ra anv eus Tom Bombadil, ur personnaj en em gav gant Frodo Sac'heg en Aotrou ar Gwalennoù. Tri eus ar barzhonegoù a lenner ivez en Aotrou ar Gwalennoù.
Ar barzhonegoù zo holl oberennoù brudet e-touez an Hobbited sañset. Skrivet eo an holl e saozneg. Meur a unan zo lakaet war gont Hobbited er ur rakger skrivet en un doare farsus e-giz pa vefe ur skolveuriad o komz eus skrivagnerien ar Gontelezh hag o hengoun poblek. Teir anezhe a oa ivez e-mesk re Aotrou ar Gwalennoù.
Per Petterson
Per Petterson (18 a viz Gouere 1952 en Oslo) a zo ur skrivagner norvegiat en deus bet meur a briz lennegel. Gwerzher levrioù eo bet, ha troour ha buruteller levrioù eo bet a-raok kas holl e amzer o skrivañ. Menegiñ a ra Knut Hamsun ha Raymond Carver e-touez ar re o deus e levezonet.