cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Musa Anter
E karg ar c'hehentiñ evit ar c'hudennou kurdek gant meur a gazetenn evel Ileri Yurt e Diyarbakır. E 1959 e voe harzet gant 48 kurd all. En goursez kastiz mervel e voent holl, an 49. Neoazh dindan arvar emaozañ manifestadegou birvidik en estrenvro ne voent dalc'het nemet 6 mizvezh en toull-bac'h. Ar prosez-mañ a voe pouezus evit reiñ emouez ar gudenn Kurd d'ar bed. En toull-bac'h e skrivas Musa Anter e levr,  Birîna Reş. Eus 1961/62 e embannas ar gazetenn kurd ha turk Dicle-Firat en Istanbul. Degouezh a reas er strollad labourer turk, lec'h ma voe oberiant mat. Da neuze e rankje kemer perzh e dilennadegou e 1965, hogen ne c'hellas ket, abalamour d'un diouer a arc'hant.
E 1971 e voe kraouiet adarre e toull-bac'h an arme e Diyarbakir. E 1976 e tistroas d'e barrez hag e chomas eno betek 1989.
Kenderc'hel a reas da vezañ oberiant evit kelaouennou kurdek evel Welat ("Mammvro"), ''Ülke ("Douar") hag Özgur Ülke ("Douar dieub"). En holl e tremenas 11 vloaz eus e vuhez en toull-bac'h e-doug ar marevezh 1938-1990. Lazhet e voe gant unan bet er PKK kentidik, bet troet kein d'e chupenn dezhañ gant servijou kuzh an archerien enep-sponterezh : ar JİTEM (Turkish Gendarmerie's Intelligence and Counter-terrorism Service).
Prouet eo bet gant lez-varn european gwirioù mab-den e 2006 e oa liammet muntr Anter ouzh ar stad turk.
San Vicente de Alcántara
San Vicente de Alcántara zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Badajoz, en Extremadura.
Sifaka talgenet
Ar sifaka talgenet a zo ur primat, Propithecus diadema an anv skiantel anezhañ.
Annez
Brosezat eo al loen e reter Madagaskar.
Maria Theresia Josepha Aostria
Maria Theresia Josepha Charlotte Johanna Aostria (Firenze, 14 a viz Genver 1767–7 a viz Du 1827, Leipzig) a oa ur briñsez aostrian, deuet da vout rouanez Sachsen goude bezañ dimezet e 1787 da Anton Saks, roue Saks.
Merc'h e oa d'an impalaer Leopold II an Impalaeriezh Santel ha d'e bried María Luisa Spagn.
Leopold III
Leopold III zo anv meur a roue :
Dis-moi comment ils parlent - Komzou tud va bro
thumb|Golo-tal al levr. Dis-moi comment ils parlent - Komzou tud va bro a zo ul levr divyezhek, kant triwec'h pajenn ha pevar-ugent dezhañ, bet embannet gant ar gevredigezh eus Bro-Leon Skolig-al-Louarn.
Savet gant al leanez Anna-Vari Arzur ha Marie-Françoise Kéramprant-Meyer e oa bet moulet e Sant-Tonan e miz Kerzu 1994. Ennañ e kaver daou vil kant krennlavar ha tro-lavar bet dastumet ha skeudennaouet gant bugale ha yaouankizoù eus ar Mor-Bihan, Penn-ar-Bed ha Skolig-al-Louarn.
Embannet e oa bet al levr gant skoazell Kuzul-Departamant Penn-ar-Bed ha Skol-Uhel ar Vro.
Teir lodenn a ya d'ober an oberenn-mañ ha kregiñ a ra an hini gentañ gant un digoradur ma kinnig Anna-Vari Arzur un dek krennalavar bennak, skeudennaouet gant pemp pe c'hwec'h tresadenn a-wechoù a ro da gompren o zalvoudegezh resis.
Diskouez a ra an eil lodenn daou vil krennalavar rannet etre dek pennad :
An teirvet lodenn a ziskouez pemp kant tro-lavar, a-gevret gant o zroidigezh c'hallek.
Liam Neeson
Liam John Neeson pe William John Neeson, OBE, bet ganet en An Baile Meánach (Kontelezh Aontroim, Norzhiwerzhon) d'ar 7 a viz Even 1952, a zo un aktour norzhiwerzhonat.
Bains
Bains zo un anv-lec'h gallek.
Geranoaetus polyosoma
Geranoaetus polyosoma zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.
Anvet e voe Falco polyosoma (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an daou skiantour gall Joseph Paul Gaimard (1793-1858) ha Jean René Constant Quoy (1790-1869).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
Le Donneur d'eau bénite
Le Donneur d'eau bénite (Paotr an dour benniget) zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1877 er gelaouenn La Mosaïque.
Istor
Embannet e La Mosaïque d'an 10 a viz Du 1877, ha sinet Guy de Valmont. Adembannet e voe e 1912, en dastumad Misti. Adembannet e voe an dastumad e 1967 gant Le Livre de poche. Adembannet e voe ar gontadenn e 1974 en embannadur klok La Pléïade.
Ilhéus
Ilhéus zo ur gumun eus Brazil en arvor stad Bahia en Nordeste.
Diazezet e voe Ilhéus e 1534 hag anvet da geoded e 1881. Brudet eo evel al lec'h ma c'hoarvez romantoù Jorge Amado, evel Gabriela, Cravo e Canela ha Terras do Sem Fim.
Anavezet eo evel kêr-benn ar c'hakao ha lesanvet "Princesinha do Sul".
Mwnt
Mwnt zo ur gêriadenn hag ur barrez kozh eus Kembre, en arvor su kontelezh Ceredigion. Emañ e kumuniezh Y Ferwig, e-kichen Aberteifi.
Gerdarzh
Dont a ra an anv Mwnt (=moudenn) eus an dorgenn uhelik (76 m) a sav dreist an aod. Gwechall e oa saoznekaet e Mount.
Llwyndafydd
Llwyndafydd zo ur gêriadenn eus Kembre, e su kontelezh Ceredigion.
Esquel
250px|thumb|Lenn e-kichen Esquel
Esquel zo ur gêr e gwalarn Proviñs Chubut, en Arc'hantina er Wladfa, tost d'an harzoù gant Chile, e departamant Futaleufú. 30 000 a dud zo bet kontet e 2001.
Gerdarzh
Ur ger mapuchek eo anv Esquel, hag a dalv kement ha drein.
Touristelezh
Daou di-te kembreat zo e kêr, hag ur chapel brotestant anvet Capel Seion. <!-- Sefydlwyd y dref ar y 25 Chwefror 1906, fel estyniad i'r gorllewin o'r sefydiad Cymreig Colonia 16 de Octubre o gwmpas Trevelín 25 Km i'r de. Mae'r llethrau oddi amgylch yn cynnig sgio da, yn enwedig La Hoya. Rhyw ddeng milltir i'r gorllwin mae'r brif fynedfa i Barc Cenedlaethol Los Alerces.
meaning "thorn", which refers to the characteristics of the local flora, including several spiny bushes, most famously the Calafate (Berberis buxifolia).
The founding of the town dates back to the arrival of Welsh immigrants in Chubut in 1865. The settlement was created on 25 February 1906, as an extension of the Colonia 16 de Octubre, now known as Trevelin.
Another important tourist attraction is the narrow-gauge train (with 75 cm between the rails), known as La Trochita locally and in English as The Old Patagonian Express, after the book by Paul Theroux. It is said to be the only narrow-gauge long-distance train in operation and the southernmost railway in the world. The first fifty locomotives were brought from Germany (Henschel & Sohn) in 1922 and were originally modified to use fuel oil and steam. Later twenty-five locomotives were bought from the Baldwin Locomotive Works of Philadelphia. The train remains in operation and authentic thanks to the effort of the team of workers at Talleres Ferroviarios El Maiten, that make a lot of pieces and parts by hand. The trains now run as a tourist excursionbetween Esquel and the small settlement of Nahuel Pan, located at the foot of the volcano of the same name, with other services all the way to El Maitén. Until 1993, the train ran all the way to the city of Ingeniero Jacobacci in Río Negro, from where trains ran to Viedma and from there to Buenos Aires, forming the General Roca railway.
According to the, the Esquel district had about 28,000 inhabitants, with one of the highest rates of growth in the province, mainly as result of the immigration of people from Buenos Aires, but also from other provinces.
The townspeople have been in a long battle to prevent a gold mine being set up nearby, with concerns that the metal extraction will contaminate the watercourse permanently and irreversibly.
Esquel meteorite
In 1951 a farmer found a 755 kg meteorite, later called Esquel, while digging a hole for a water tank. When cut and polished, the meteorite showed beautiful yellowish olivine (peridot) crystals. The Esquel meteorite is known world wide among collectors and the scientific community.
-->
Lennegezh
Meneg zo eus an tren bihan La Trochita e levr Paul Theroux, The Old Patagonian Express.
Gevellez
Gevellet eo Esquel gant kêr Aberystwyth e Kembre abaoe miz Mae 2009.
Llwyn-y-groes
Llwyn-y-groes zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Kantik Sant Eginer Plouziri
Kantik da Sant Eginer kanet e Plouziri.
war don « Itron Varia Rumengol »
Valencia de las Torres
Valencia de las Torres zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Badajoz, en Extremadura.
Daniel Day-Lewis
Daniel Michael Blake Day-Lewis pe Daniel Day-Lewis, bet ganet e Londrez (Bro-Saoz) d'an 29 a viz Ebrel 1957, a zo un aktour breizhveuriat-iwerzhonat.
Rouaned ar Sueved
Ar Sueved o devoa savet ur rouantelezh e proviñs roman Gallaecia. Ar c'hentañ roue e oa Hermerico, a voe roet dezhañ gouarnerezh ar broviñs e 409. Galliciense Regnum, a skrivas Gregor Teurgn e dibenn ar VIvet kantved eus kentañ Rouantelezh Galiza savet gant ar rouaned-se, a deuas da vout katolik.
Fin Rouantelezh ar Sueved
Er bloaz 585 e teuas ar roue vizigot Leovixildo betek Galicia war zigarez diskar Andeca hag adlakaat Eborico da roue, hogen ur wech staliet er vro setu Leovixildo o kemer ar gurunenn hag echu e voe gant rouantelezh ar Sueved e rouantelezh Galiza.
Alessandria della Rocca
Alessandria della Rocca zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Gustavo
Gustavo zo un anv-badez italianek, portugalek, spagnolek, kar da c'hGustav.
Kontelezhioù Iwerzhon
Setu amañ roll kontelezhioù Iwerzhon ; 32 a zo anezho ent-hengounel, darn n'o deus talvoudegezh velestradurel ebet ken.
Ham (mab Noe)
Ham a zo, hervez Levr ar C'heneliezh, ur mab da Noah (pe Noe) ha tad Kenaan. Breur e oa da Shem ha Yafet, ha hervez levr ar C'heneliezh (9-18-19) e voe poblet an douar a-bezh ganto goude al Liñvadenn-veur. Hervez ar Bibl e "welas noazhder e dad" mezv-dall hag e reas goap outañ. Ur wech dihun, Noah a "ouezas ar pezh en devoa graet dezhañ e vab yaouankañ" hag e villigas anezhañ hag e ziskennidi. Setu e gomzoù hervez an destenn : "Milliget ra vezo Kenaan ! Servijer ar servijerion ra vezo evit e vreudeur !"/ Lavarout a reas ouzhpenn " "Benniget ra vezo an Aotroù, Doue Shem ! Ha ra vezo Kenaan servijer dezhañ ! Frankiz da roio Doue da Yafet ! Ha ra chomo e tinelloù Shem ! ha ra vo Kenaan servijer dezhañ !". Ne gomz ket ken an destenn eus Ham ha tu zo da soñjal e oa Kenaan "mab yaouankañ " Noah . Shem a zo gwelet evel hendad Abraham (pe Abram pe Avram), da lavarout eo hendad ar Yuzevien hag an Arabed.
Valencia del Ventoso
Valencia del Ventosos zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Badajoz, en Extremadura.
Ham (mab Noe)
O vezañ ma vije bet Ham hendad Kenaaniz, met ivez Egiptiz, tud Etiopia ha Somalia, o deus klasket tud zo reiñ un diazez biblek d'o mennozhioù gouennelour en XIXvet kantved.
Bains (Aovergn)
Bains zo ur gumun eus Auvergne-Rhône-Alpes, en departamant Haute-Loire, e kanton Solanhac.
Ham
Ham zo un anv-den hag anv-lec'h e meur a vro.
Ham zo ivez ul lostger en ur bern anvioù-lec'hioù (kevatal da heim en alamaneg), evel
Bona
Bona zo un anv-badez italianek kozh, roet d'ar merc'hed, hag ur ger a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.
Villafranca Sicula
Villafranca Sicula zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Nava de Arévalo
Nava de Arévalo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Halmahera
thumb|250px|Pelec'h emañ Halmahera en enezeg Indonezia
Halmahera zo unan eus inizi Maluku e reter Indonezia.
Emañ e norzh an enezeg, etre Sulawesi ha Ginea Nevez, dres war linenn ar c'heheder.
Halmahera eo an hini vrasañ eus an inizi Maluku, gant ur gorread 17 780 km², ha poblet eo gant 162 000 a dud (1995). Emañ e proviñs Norzh Maluku.
Spagnoled ha Portugaliz e voe an Europiz kentañ o tont d'an enez, war-dro 1525. E 1660 e teuas da vezañ perc'hennet gant an Izelvroioù.
Le Ham
Le Ham zo un anv-lec'h gallek e Normandi :
Björn Järnsida
Björn Haraldsen, pe Björn Järnsida, marvet e 1134, a oa ur priñs danat en.
Mab e oa d'ar priñs Harald Kesja, ha 14 breur all en devoa. Dimeziñ a reas da Katarina Ingesdotter, ur briñsez eus Sveden, merc'h da roue Sveden, Inge an Henañ.
Ur verc'h o doe, Kristina Björnsdotter, anavezet ivez evel Kristina Danmark, hag a voe rouanez Sveden.
Mervel a reas Bjørn e 1134 war ar mor e-tal Schleswig gant e vreur Erik Haraldsen.
Campobello di Licata
Campobello di Licata zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Kreizenn ar Geriaouiñ
Krouet eo bet ar gevredigezh Kreizenn Ar Geriaouiñ e 1985, diwar youl Diwan, a‑benn prientiñ ha pourchas an oustilhoù terminologel ha pedagogel ret evit digeriñ skolaj kentañ Diwan er bloavezh 1988 e Brest, hag ivez evit diorren an hentennoù kelennadurezh divyezhek galleg‑brezhoneg.
Nava
Nava zo un anv-lec'h spagnolek.
Kreizenn ar Geriaouiñ
Savet e oa bet dek bodad labour evit plediñ gant an holl danvezioù skol : matematik, fizik‑kimiezh, skiantoù an natur, kompoderezh, brezhoneg, galleg, saozneg, istor‑geografiezh‑ekonomiezh, arzoù, sportoù.
Talat Paşa
Mehmet Talat, anavezetoc'h evel Talat Paşa (Kırcaali, proviñs Edirne, Turkia, 1872 - Berlin, 15 a viz Meurzh 1921) a oa unan eus pennoù luskad an Durked Yaouank. Unan eus renerien an Impalaeriezh Otoman e voe etre 1913 ha 1918 hag e 1917 e teuas da vezañ Vizir bras, da lavaret eo kentañ ministr.
Kreizenn ar Geriaouiñ
Buan a‑walc’h, evit labourat efedus, e oa bet dispartiet ar bodadoù etre div gevrenn, an eil gouestlet d’ar skiantoù rik ha d’an teknologiezhoù hag eben d’ar skiantoù‑den.
Morfa (Ceredigion)
Morfa zo ur gêriadenn eus Kembre, en arvor kontelezh Ceredigion, nepell diouzh Llangrannog.
Gerdarzh
Eus morfa (geun), diwar "mor" ha "fa" (va, lec'h).
Talat Paşa
Ganet e voe en Edirne, e Trakia, el lodenn europat eus Turkia. Eus ur familh kemmesket, turk ha pomak, e oa. Ur wech deuet bras e emellas el luskadoù a-enep renad ar sultan Abdülhamit II. Abalamour da se e voe harzet e 1893. E 1908 e teuas da vezañ ezel eus ar strollad İttihat ve Terakki Cemiyeti, a voe egin emsav an Durked Yaouank. Goude Dispac'h an Durked Yaouank e 1908 e teuas da vezañ kannad Edirne er Parlamant otoman, hag e miz Gouere 1909 e voe anvet da vinistr an Diabarzh.
Evel Ministr an Diabarzh e voe Mehmet Talat unan eus ar re a voe kiriek da lazhadeg an Armenianed. Reiñ a reas urzh d'ar 24 a viz Ebrel 1915 da herzel Armenianed en Istanbul ha plediñ a reas gant al lezenn evit argas an Armenianed eus o douaroù e reter an Impalaeriezh, e miz Mae 1915.
Sangoulé Lamizana
Aboubakar Sangoulé Lamizana (31 a viz Genver 1916 - 26 a viz Mae 2005) a oa ur soudard hag ur politikour eus Volta-Uhel (Burkina Faso hiziv), bet eil prezidant ar vro.
Saye Zerbo
Ministr an Aferioù estren e voe etre 1974 ha 1976. Tapout a reas ar galloud goude bezañ skarzhet Sangoulé Lamizana gant un taol-Stad d'ar 25 a viz Du 1980. Skarzhet e voe d'e dro gant Jean-Baptiste Ouédraogo d'ar 7 a viz Du 1982.
Talat Paşa
A-benn ar fin e voe anvet da Vizir bras e 1917. E miz Du 1918, e dibenn ar Brezel-bed Kentañ, pa godianas an Impalaeriezh Otoman dirak ar Gevredidi, e tec'has kuit asambles gant Enver Paşa ha Cemal Paşa, ha mont da repuiñ da Verlin, en Alamagn. Gant servijoù kuzh Breizh-Veur hag an Unvaniezh Soviedel e voe divizet e lazhañ abalamour d'e berzh er Brezel-bed Kentañ. Kaset e voe ar muntr da benn e miz Meurzh 1921 gant Soghomon Tehlirian, un Armenian harluet,
Radiom
Un elfenn gimiek eo ar radiom ; Ra eo e arouez kimiek, 88 e niver atomek ha 226,025 e dolz atomek. Ur metal prialkaliek eo.
Talat Paşa
E 1943 e voe kaset e relegoù eus Berlin da Istanbul ha douaret eno, e bered Şişli.
Radiom
E kailhoù uraniom (uraninit) e kaver radiom en natur (0,7 g a radiom en un donennad uraninit).
Talat Paşa
Evit an darn vrasañ eus an istorourien hiziv eo kiriek Talat Paşa, Enver Paşa ha Cemal Paşa da ouennlazh an Armenianed.
Radiom
Un nebeud kilogrammoù hepken a radiom a vez kenderc'het bep bloaz, evit an enklaskoù skiantel dreist-holl. Aostralia eo ar c'henderc'her pennañ.
Sifaka Decken
Ar sifaka Decken a zo ur primat, Propithecus deckenii an anv skiantel anezhañ.
Radiom
Istor
Gant Maria Skłodowska-Curie hag he fried Pierre Curie e voe dizoloet ar radiom en un tamm uraninit d'an 21 a viz Kerzu 1898 e Pariz. E 1899 e voe roet an anv radium d'an elfenn nevez, diwar al latin radius, "bann", en abeg d'ar bannoù gremm a vez taolet gant ar radiom.
Sifaka Decken
Dougen a ra anv an aotrou baron Karl Klaus von der Decken (1833-1865), an ergerzher alaman a voe an Europad kentañ o klask krapañ war menez Kilimanjaro e 1862.
Radiom
Istor
E 1936 e voe kevanaozet radiom-E (bismut-210), anezhañ un izotop eus 209Bi, gant an Amerikan John Jacob Livingood.
Sifaka Decken
Annez hag isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ — Propithecus deckenii coronatus ha Propithecus deckenii deckenii — hag int-i brosezat e gwalarn Madagaskar.
Kreizenn ar Geriaouiñ
An daou du klask a vez kinniget er geriadur : galleg‑brezhoneg ha brezhoneg‑galleg. Hirie an deiz e kaver ouzhpenn 35000 term hag e‑tro 10000 skouer implij er geriadur.
A‑drugarez d’an aezamant degaset gant an ostilh Internet e c’hellomp bremanaat dibaouez ar geriadur : difaziañ ha lakaat termoù ha skouerioù nevez ouzhpenn.
Kavet e vez ivez bremañ war al lec’hienn geriaouegoù Diwan war an danvezioù-skol all.
Radiom
Istor
Boas e vezer da vuzuliañ ar skinoberiegezh gant an unanenn Curie, a zo diazezet war skinoberiegezh 226Ra.
Perzhioù
Ur metal gwenn arc'hantaet eo ar radiom en e stad c'hlan ; tost da re ar bariom 138Ba eo perzhioù ar radiom 226Ra.
Kimiek
Ar metal prialkaliek pounnerañ eo ar radiom. Taer e tazgwered gant oksigen an aer, el laka da zuañ diouzhtu dre oksiderezh en ur reiñ nitridenn radiom Ra3N2. Evel an holl vetaloù prialkaliek e tazgwered gant dour ivez dre reiñ hidroksidenn radiom Ba(OH)2.
Izotopoù
Skinoberiek-kenañ eo holl izotopoù ar radiom, ur milion gwezh muioc'h eget an hevelep tolzad uraniom. Dre skinoberiegezh 226Ra e teu radiom-A (poloniom), radiom-B (plom), radiom-C (bismut) hag all. Ra-226 (226Ra) eo an izotop stabilañ ; dont a ra eus an uraniom 238U, ha 1 601 bloavezh eo e hanter-vuhez.
Ra-223, Ra-224, Ra-226 ha Ra-228 a gaver en natur ivez, diwar uraniom pe diwar toriom. Betek-henn ez eus bet kevanaozet 33 izotop all, eus 202Ra da 234Ra.
Arver
Nebeut-tre a draoù a vez graet gant radiom, an holl anezho a-drugarez d'e skinoberiegezh ; ouzhpenn-se e c'haller bremañ e erlec'hiañ gant skinizotopoù nevez-kevanaozet, 60Co ha 137Cs, a zo galloudusoc'h hag aesoc'h da embreger.
Kentañ arver ar radiom e voe fardañ liv luc'hus a lakaed war bizied an horolajoù, da skouer. Paouezet ez eus bet gant ar c'henderc'hañ-se en abeg d'ar c'hleñvedoù a zeue d'al labourerien, o vezañ ma ne ra korf an dud diforc'h ebet etre radiom ha kalkiom : mont a ra ar radiom en eskern, a zo distrujet gant ar skinoberiegezh. Evit an hevelep abegoù e voe berzet lakaat radiom er boued, el louzeier, en toaz-dent, er soavon, hag all. N'eus mui arver greantel ebet eus ar radiom betek ar bloaezhioù 1970.
Isabelle Nicoloso
Isabelle Nicoloso, bet ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1961 e Domont (Val-d'Oise, Bro-C'hall), a zo ur varc'houarnerez hag he deus graet hec'h annez e Breizh.
Sifaka kabellek
Ar sifaka kabellek a zo ur primat, Propithecus coronatus an anv skiantel anezhañ.
Mor Timor
Mor Timor (Timor Sea e saozneg, Laut Timor en indonezeg, Mar de Timor e portugaleg) zo ur mor n'eo ket gwall zon etre enez Timor en norzh, Aostralia er su, Mor Arafura er reter, ha Meurvor Indez er c'hornôg.
Sifaka kabellek
Annez
Brosezat eo al loen e gwalarn Madagaskar.
Mor Timor
E Mor Timor ez eus bazennoù, enezennoùigoù didud ha gweleadoù tireoul ha gaz er c'hondon. Un emglev zo bet sinet etre ar stadoù amezek da rannañ ar pinvidigezhioù-se etrezo.
Marteze e teuas annezidi gentañ Aostralia eus Indonezia dre Vor Timor, d'ur mare ma oa basoc'h an dour ennañ.
Darwin eo ar gêr vras nemeti a gaver war ribl Mor Timor.
Adolphe Beaufrère
Adolphe Marie Timothée Beaufrère, bet ganet d’ar 24 a viz Meurzh 1876 e Kemperle hag aet d'an Anaon d’ar 16 a viz C’hwevrer 1960 en Arvor, a oa ul livour-engravour breizhat. Deskard da c’h Gustave Moreau e voe e Skol an Arzoù-Kaer e Pariz ha mignon d’an engravour gwenedat Jean Frélaut. Taolennet en deus maezioù, kouerien ha hentoù Breizh, ar mor, an tourioù-tan hag ar martoloded ivez.
Akletos
Akletos a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1948 gant an evnoniour polonat Andrzej Dunajewski (1908-1944).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika (kornôg ha mervent Amazonia).
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad Myrmeciza betek 2013.
Huelva
Huelva eo kêr-benn Proviñs Huelva en Andalouzia.
Bain
Div stêr:
Béal Átha na Muice
Béal Átha na Muice (Swinford e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e reter kontelezh Maigh Eo. Emañ war an hent a gas eus An Longfort da g-Cathair na Mart, war ribl ar stêr Muaidh. E 2011 e oa poblet gant 1,435 a dud.
Assemblea Nacional Catalana
An Assemblea Nacional Catalana (e katalaneg, Bodadeg Vroadel Katalan) pe ANC a zo ur gevredigezh savet evit broudañ dizalc'hidigezh Katalonia eus Spagn. Klask a ra ivez broudañ unvanidigezh ar Broioù Katalan. Jordi Sànchez eo e brezidant hag hervez sifroù an ANC e vije 80 000 ezel, 40 132 anezho o vezañ paeet o skodenn ha 39 946 anezho o vezañ tud a youl vat er gevredigezh.
Kemeret he deus perzh ar gevredigezh e manifestadegoù divent bet aozet bep bloaz evit goulenn an dizalc'hidigezh, pe da nebeutañ ur votadeg (etre 1 milion ha 2 vilion a dud bewezh) ha kemeret he deus perzh en aozadur ar referendom bet aozet e 2017. Abalamour d'ar perzh en doa kemeret er referendomp-se e oa bet kaset he frezidant d'an toull-bac'h.
Publius Flavius Vegetius Renatus
Publius Flavius Vegetius Renatus, brudet evel Vegetius, a oa ur skrivagner eus fin an Impalaeriezh Roman (fin ar ). Ne ouier netra diwar-benn e vuhez er-maez eus an daou levr a zo erruet betek ennomp: Epitoma rei militaris (anvet ivez De re militari), hag al levr Digesta Artis Mulomedicinae, ul levr-deskiñ medisinerezh al loened.
Ar fed ne ouifed netra war e vuhez hag e chomfe evel-se a zo o cheñch dre labourioù nevez gant istorourien.
Jean-Baptiste Ouédraogo
Jean-Baptiste Ouédraogo (ganet d'an 30 a viz Even 1942) zo ur soudard-mezeg bet prezidant Volta-Uhel (Burkina Faso hiziv).
Kemer a reas ar galloud d'an 8 a viz Du 1982 da heul an taol-Stad a-enep da Saye Zerbo. Skarzhet e voe d'e dro gant Thomas Sankara d'ar 4 a viz Eost 1983. Goude bezañ bet bac'het daou vloaz e tistroas da vezeg ha sevel klinik Notre Dame de la Paix e Ouagadougou.
Bona di Savoia
Bona di Savoia zo bet anv meur a briñsez :
Madura
Madura zo unan eus inizi Indonezia. Harp ouzh aod biz Jawa emañ hag ur strizh-mor bihan zo etre an div enezenn, anvet strizh-mor Madura.
En em astenn a ra enez Madura war ur gorread 4 250 km2 hag annezet eo gant war-dro 3,65 milion a dud (e 2010). Muzulmizeo ar braz eus an dud ha kaozeal a reont maduraeg, ur yezh valayek a vez komzet ivez e reter Jawa.
Emañ enez Madura e proviñs Jawa Timur (Jawa ar Reter).
Richard Francis Burton
Richard Francis Burton (1821–1890) zo un ofiser saoz en arme an East India Company, diplomat, beajour, yezhour, barzh, skrivagner ha spier eus an.
Llanrhystud
Llanrhystud zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Richard Francis Burton
Brudet eo e veajoù en Arabia, Afrika, Amerika, e anaoudegezh eus 29 yezh, e droidigezh eus ar Mil nozvezh hag unan (anvet The Arabian Nights) diwar an arabeg ha hini ar C'hamasoutra.
Llanrhystud
E 2011 e oa 966 a dud o chom e kumuniezh Llanrhystud ha 529 anezho a oa kembraegerien (56,7%).
Richard Francis Burton
E daol kaerañ marteze eo e droiad da Arabia, betek Mekka, gwisket e pirc'hirin, met ken brudet all eo e ergerzhadenn da lennoù Afrika, gant John Hanning Speke, war glask andon ar stêr Nil. Eñ eo ar c'hentañ Europead en deus gwelet al lenn Tanganyika.
Llanrhystud
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus llan ha Rhystud, ur sant kembreat eus ar.
Richard Francis Burton
Konsul Breizh-Veur e voe en Enez Fernão do Pó, Santos, Damask ha Trieste.
E vuhez
Richard Francis Burton zo ganet e Torquay, e Devon, d'an 19 a viz Meurzh 1821, daoust ma skriv, en e vuhezskrid, e oa ganet e ti e dud e Barham House, en Elstree, e Hertfordshire. D'an 2 a viz Gwengolo 1821 e voe badezet en iliz Elstree, e Borehamwood. E dad, Joseph Netterville Burton, a oa iwerzhonat, ofiser en arme saoz. E vamm, Martha Baker, a oa pennhêrez un esquire pinvidik eus Hertfordshire. Ur c'hoar, Maria Katherine Elizabeth, en do en 1823, hag ur breur, Edward Joseph, en 1824.
Kalzik e veajas Richard Burton gant e dud pa oa bugel. En 1825 ez ejont da chom da deurgn, e Bro-C'hall. Kelennet e voe gant kelenneien a bep seurt a deue d'o zi. N'eo nemet e 1829 ez eas d'ar skol da vat, e Richmond Green, e Richmond, e Surrey, renet gant ar pastor Charles Delafosse. E-keit-se e veaje e dud etre bro-Saoz, Bro-C'hall, hag Italia. Diskouez a rae Richard Burton bezañ troet da zeskiñ ar yezhoù, rak buan e teskas galleg, italianeg, napolitaneg, latin, ha meur a rannyezh. En e grennoad en dije darempredet ur plac'h yaouank eus ar bobl Rom, ha desket un tamm eus he yezh, ar romani.
En arme (1842–53)
Hervez a skrivas e-unan, ne oa mat da netra nemet da vezañ "tennet warnañ evit c'hwec'h gwenneg an deiz" ("fit for nothing but to be shot at for six pence a day"),, ha se zo kaoz ez eas da soudard gant an East India Company, sachet gant kamaraded-skol a oa eno en e raok. C'hoant en devoa d'en em gannañ e kentañ brezel Afganistan, met echu e oa ar brezel a-raok dezhañ erruout en India. Lakaet e voe en rejimant en Gujarat dindan ar jeneral Charles James Napier. Eno e teskas kaozeal Hindustani, Gujarati, Punjabi, Sindhi, Saraiki ha Marathi, ouzhpenn perseg hag arabeg. Kement e oa aet war-raok e studioù diwar-benn ar sevenadur indian (pe indou) ma voe aotreet gant e gelenner da zougen sae ar vramaned ( "my Hindu teacher officially allowed me to wear the Janeu (Brahmanical Thread)". Kement-se a gav lod diaes da grediñ rak hiroc'h studi en dije ranket ober, yunañ, ha touzañ e benn, nemet marteze e oa kelennet gant ur renavi.
Ergerzhadennoù kentañ a beaj da Mekka (1851–53)
Broudet gant e c'hoant avanturioù ez eas Burton da c'houlenn skoazell digant ar Royal Geographical Society evit ergerzhout ar broioù-se, hag aotre a voe roet dezhañ gant renerien ar British East India Company da guitaat an arme. Goude seizh vloaz en India e oa kustum Burton ouzh doareoù hag emzalc'h Muzulmaned ha prest en em gave da ober un Hajj (tro-birc'hirinañ da Mekka ha Medina). E 1853 e reas e veaj, ha brud a dapas diwarni. Kemer a reas muzulioù Kaaba Mekka.
Afrika (1854–55)
Distro eus Mekka da Cairo, setu Burton lestret da vont da India da adkavout e rejimant. E Meurzh 1854, e voe lakaet da labourat e rann bolitikel an East India Company, ha kaset da Aden (e Yemen hiriv) e beg ledenez Arabia evit aozañ un ergerzhadenn all, harpet gant ar Royal Geographical Society, en sell da ergerzhout Bro-Somali ha pelloc'h, rak esper en doa Burton da zizoleiñ al lennoù bras en doa klevet anv anezho gant beajourien arab. En Aden e Gwengolo 1854 en em gavas gant al letanant John Hanning Speke evit ar wech kentañ. Hennezh a reas gantañ e vrudetañ ergerzhadenn. Burton a reas al lodenn gentañ eus an droiad e-unan. Bale a reas betek Harar (hiriv en Etiopia), ma ne oa bet taolet troad ebet gant Europead ebet biskoazh c'hoazh.
An tamm -se eus an ergerzh a badas eus-talek an 29 a viz Here 1854 betek an 9a viz C'hwevrer 1855, ma rankas Burton chom pell amzer e porzh Zeila, hwisket en ur marc'hadour arab, da c'hortoz ken na vije kemennet dezhañ e oa diogel an hent da Harar. Eno e voe degaset dirak an Emir, hag e chomas dek devezh, evel kouviad ofisiel, e gwirionez evel prizoniad. Diaes e voe an distro, bihan ar pourvezioù, ma skrivas Burton e vije marvet gant ar sec'hed panevet m'en doa gwelet evned an dezerzh ha gouvezet e ranke bezañ dour nepell.
Goude an droiad-se e prientas Burton da vont adarre gant al letananted Speke, G. E. Herne ha William Stroyan,hag un toullad Afrikaned evel simidi. Pa oant o kampiñ e-tal Berbera, e kouezhas warne ur bagad waranle ("brezelourien")Somali ed. An arsailherien a oa un 200 anezho, a gavas d'an ofiserien. Stroyan a voe lazhet en emgann, Speke a voe prizoniet ha gloazet, unnek gwech, met tapout a reas tec'hel. Burton was impaled gant ur goaf-bann, the point entering one cheek and exiting the other. War-lerc'h ar c'hloaz-se e chomas ur pezh kleizenn a weler mat war e boltredoù. Tec'hel a reas gant an arm en e benn. Souezh ebet eta ma kavas e oa ar Somalied ur "fierce and turbulent race" Daoust da se e voe droug er pennoù-bras abalamour d'an ergerzhadenn c'hwitet, ha savet e voe ur bodad enklask, ac'h eas en-dro e-pad daou vloaz, da c'houzout ha kablus e oa Burton eus an drouziwezh. Didamallet rik e voe, met kement-se ne sikouras ket anezhañ da sevel en arme. Kontañ a ra an arsailh en e First Footsteps in East Africa (1856). .
En 1855 e tistroas Burton d'an arme ma voe kaset da vrezeliñ da Krimea. Ober a reas war-dro ar Beatson's Horse, ur bagad Bashi-bazouked, soudarded dindan ar jeneral Beatson, en Dardanelles. Bec'h a voe, emsavadeg e-touez ar soudarded a nac'has sentiñ, divodet ar rejimant, ha tamallet Burton gant ar bodad enklask.
Tabutoù diwar e benn
Tabut a voe diwar e benn en e amzer, hag en arme e veze lesanvet « Dick the Rufian » dre ma ne zouje ket ouzh ar reolennoù nemeur. Met ar gwashañ brud savet dezhañ a oa diwar-benn ar reizh.
Meskl
Ar meskl (unander: mesklenn), anvet a-wechoù "moukled" pe "mouskled", ha lesanvet "begoù bran", a zo ur ger hollek evit ober anv eus blotviled divgrogennek hag a vev er mor peurliesañ, met meskl-dour a vez kavet ivez. Eus ar c'herentiad Mytilidae eo ar meskl a vez savet evit bezañ debret.
Baen
Baen zo un anv-lec'h brezhonek e Breizh-Uhel.
Kalifiezh Córdoba
Kalifiezh Córdoba (en arabeg: خلافة قرطبة, Khilāfat Qurṭuba), pe kalifiezh ar c'hornôg, a oa ur rouantelezh vuzulman savet e kreisteiz ha reter ledenez Iberia, savet gant Abd-al-Rahman III en 929. Kêr Córdoba e oa ar gêr-benn. Ganti e voe lakaet fin d'an emiriezh dizalc'h savet gant Abd-al-Rahman Iañ en 756. Padout a reas Kalifiezh Córdoba betek 1031, pa voe diskaret ha pa'z eas e tammoù, pe e rouantelezhioù, anvet taifaoù.
Kalifiezh ar c'hornôg a vez lavaret eus Kalifiezh Córdoba, e dalc'h an Omeyaded, pe Omeyaded Córdoba, hag a zalc'he ouzhpenn 80 % eus ledenez Iberia. E-keit se e oa kalifiezh ar reter, pe kalifiezh Bagdad, e dalc'h an Abbassided, en amzer-hont ma oa ar sevenadur islamek en e varr uhelañ.
Bona Pisa
Bona Pisa (war-dro 1156 – 1207) a oa ul leanez italian, eus Pisa, a sikoure ar veajourien hag ar birc'hirined hag a zo bet lakaet da santez.
Edwige Pitel
Edwige Pitel, bet ganet d'ar 4 a viz Even 1967 e Dinan, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Sant Senour
Senour a voe eskob Dol.
Olivia
Olivia zo un anv-badez a orin latin roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Diwar ar ger latin oliva "olivezenn". Kentañ ma voe kavet dre skrid a oa dindan pluenn William Shakespeare gant tudenn ar pezh-c'hoari Twelfth Night, or What You Will (1601), met anavezet e oa a-raok evit doare.
Oliviero
Oliviero zo un anv-badez italianek.
Gerdarzh
Diwar an anv gallek Olivier, deuet diwar an anv germanek Alfher, troet ivez da Alvaro.
Sant Genver
Sant Genver a voe eskob Benevento e Bro-Italia.
Shem
Mab henañ Noah eo Shem hervez Levr ar C'heneliezh, er Bibl. Divugel e oa chomet, daoust dezhañ bezañ dimezet.
Goude al Liñvadenn-veur, o vezañ ma tiskouezas doujañs e-keñver e dad, a oa bet goapaet gant Ham (9:23), e voe benniget gantañ (9:26-27).
Gwelet eo evel hendad ar Semited.
Artouked
An Artouked (Artuklular e turkeg) a oa un dierniezh turkmen e gevred Anatolia a renas war ur beylik etre 1102 ha 1409.
Teca Calazans
Terezinha João Calazans (Teca Calazans) (Vitória (Espírito Santo), 20 a viz Here 1940) zo sonerez, kanerez ha sonaozourez vrazilat. Señiñ a ra gitar ha berimbau.
Artouked
Dont a ra o anv eus hini Artuk Bey, diazezer an dierniezh, a varvas e Jeruzalem e 1091.
Teca Calazans
Savet e voe e Recife, eno e teskas seniñ biolin ha troet e oa gant sonerezh ar vro, Pernambuco.
Artouked
Rannet e oa an Artouked e tri skourr :
Teca Calazans
Aktourez
Aktourez eo bet adalek 1964 en ur strollad c'hoariva gant Geraldo Azevedo ha Naná Vasconcelos hag e Rio de Janeiro adalek 1968.
Zungri
Zungri zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
Teca Calazans
Kanerez
Da Vro-C'hall ez eas e 1970, ma chomas 10 vloaz. Distreiñ a reas da Vrazil betek 1989. Abaoe emañ o chom e Bro-C'hall.
Pladennoù
Un 20 pladenn bennak he deus enrollet.
Madame Yvonne
Madame Yvonne pe Yvonne Kerdudo hec'h anv en ti-kêr, bet ganet e 1878 e Plouilio, a oa ul luc'hskeudennerez vreizhat. Tenet he deus ouzhpenn 20 000 foto eus Tregeriz tro-dro da Blouared adalek deroù an betek goude an Eil Brezel-bed.
Anton von Sachsen
Mab e oa da Friedrich Christian von Sachsen ha d'e bried Maria Antonia von Bayern.
Breur e oa da Friedrich August Iañ der Gerechte (1750-1827), Dilenner Sachsen (1763-1806) evel Friedrich August III, kentañ Roue Sachsen (1806-1827) ha Dug Varsovia (1807–1815) evel Friedrich August Iañ.
Dimezioù
Div wech e timezas:
Maurice Yaméogo
Maurice Yaméogo (31 a viz Kerzu 1921 - 9 a viz Gwengolo 1993) a voe prezidant kentañ Volta-Uhel (Burkina Faso hiziv).
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Never Mind The Bollocks, Here's The Sex Pistols pe Never Mind The Bollocks eo ar bladenn studio ofisiel nemeti bet savet gant Sex Pistols. Gwelet e vez peurliesañ evel ur bladenn a-bouez bras en istor ar sonerezh, gant an dud entanet gant ar strollad koulz ha gant ar vurutellerien.
Maurice Yaméogo
Studiañ a reas e kloerdi bihan Pabré etre 1934 ha 1939 a-raok dilezel ar soñj mont da veleg. E 1948 e voe dilennet da guzulier meur Volta-Uhel en AOF. Goude meur a c'hwitadenn en dilennadegoù da heul e teuas a-benn da vezañ kannad tiriadel e 1957 ha ministr al labour-douar e-pad un nebeud mizioù. D'ar 6 a viz C'hwevrer 1958 e voe anvet ministr an Diabarzh ha, goude marv Ouezzin Coulibaly e miz Gwengolo, en em gavas e penn ar gouarnamant en etrekarg.
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Embannet e voe ar bladenn d'an 28 a viz Here 1977 gant Virgin Records, ha trouz a savas abalamour da implij ar ger saoznek "bollocks" (kelloù) en he zitl.
Enrolladennoù koshoc'h eus al lod brasañ eus kanaouennoù ar bladenn a gaver er bladenn Spunk , enni enrollladennoù bet graet etre 1976 ha miz Genver 1977. Ur pennadig a-raok embann Never Mind The Bollocks e voe embannet Spunk.
Maurice Yaméogo
Dizalc'hiezh Volta-Uhel a voe embannet d'ar 5 a viz Eost 1960, gant Maurice Yaméogo prezidant. E-kerzh an daou vloavezh kent e oa deuet a-benn da ziskar kement eneberezh politikel a oa er vro ha prest e oa Volta-Uhel da vont war-zu an diktatouriezh. Goude an taol-Stad ma varvas Sylvanus Olympio, prezidant Togo, e 1963, e troas Yaméogo da baranoiak. Diwar neuze e cheñchas ingal izili e c'houarnamant ha harzet e voe meur a vinistr. Aozet e voe un dilennadeg prezidantel e 1965 ma oa Yaméogo an hini nemetañ a c'hellas lakaat e anv. Addilennet e voe evel-se gant ouzhpenn 99,9% eus ar mouezhioù.
E penn kentañ 1966 e savas ar bobl a-enep an diktatour ha d'an 3 a viz Genver ec'h embannas Yaméogo e roe e zilez. Harzet e voe, barnet hag adlakaet en e frankiz e 1970.
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Istor ar bladenn
A-boan embannet Never Mind The Bollocks e savas trouz er Rouantelezh Unanet. Ar gudenn gentañ a savas abalamour da implij ar ger bollocks e titl ar bladenn. Rener stal Virgin Nottingham en doa lakaet ar bladenn war wel en e rakstal, ha kaset e voe dirak al lez-varn, asambles gant Richard Branson, hag eñ e penn Virgin Records. D'ar 24 a viz Du 1977,e-pad ar prosez, e teuas arbennigourien da embann e talveze bollocks kement ha beleg e saozneg kozh, hag a dalveze, evit bezañ resisoc'h c'hoazh, diboell e titl ar bladenn.
Muioc'h a drouz a voe c'hoazh abalamour da gomzoù ar c'hanaouennoù "God Save the Queen" hag "Anarchy In The U.K.", hag ivez abalamour da c'holo pladenn single "God Save The Queen" bet savet gant Jamie Reid. An div ganaouenn a voe gwelet evel tagadennoù heuzus a-enep ar roueeleezh, ar gevredigezh dre vras hag ensavadurioù ar Rouantelezh Unanet. Gwelet e voe "God Save The Queen" evel un dagadenn hiniennel a-enep Elesbed II. Steve Jones ha Johnny Rotten a lavaras ne oa ket ar rouanez a felle dezho tagañ, met izili all eus he familh hag ar gouarnamant dre vras.
Yafet
Hervez Levr ar C'heneliezh ec'h eo Yafet eil mab Noah. Hervez ar Bibl e tiskouezas doujañs e-kenver e dad mezv-dall. Benniget e voe gantañ evel Shem : "Frankiz ra roio Doue da Yafet ! Ha ra chomo e tinelloù Shem !" (9-27).
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Levezon ha pouez
Never Mind The Bollocks, Here's The Sex Pistols a dizhas renk kentañ an hit parade e Breizh-Veur hag a renk 106 er Billboard amerikan. Daoust ma ne reas ket kalz berzh e diavaez Europa e teuas da vezañ pladenn aour e 1987 (500 000 skouerenn) ha pladenn blatin (1 000 000 skouerenn) e 1991.
Yafet
Gwelet e vez evel hendad tud Azia Vihanañ hag inizi ar Mor Kreizdouar.
Never Mind the Bollocks, Here's the Sex Pistols
Levezon ha pouez
E 1985 e voe lakaet ar bladenn e 13vet renk ar pladennoù gwellañ bet embannet gant lennerien NME Hag e 1993 e tizhas 3de plas ar pladennoù gwellañ bet embannet hervez lennerien ar memes kelaouenn. .
E 1987 e tizhas ar bladenn eil renk roll ar pladennoù gwellañ bet embannet en 20 vloaz a-raok, savet gant Rolling Stone. Hag e 2003 e tizhas 41añ renk roll ar 500 pladenn wellañ bet savet gant ar memes kelaouenn. En e levr The Alternative Music Almanac (1995) e lakaas Alan Cross ar bladenn e 6vet renk an dek pladenn dazeilat gwellañ ('10 Classic Alternative Albums'). E 1997 e voe e 24re renk roll ar pladennoù gwellañ, diazezet war ur sontadeg Music of the Millennium kaset er Rouantelezh Unanet gant HMV Group, Channel 4, The Guardian ha Classic FM. E 1998 e voe lakaet e 30vet renk ar pladennoù gwellaén bet embannet gant lennerien Q hag e 2000 e voe lakaet e 10vet ar 100 pladenn vreizhveuriat gwellaén bet embannet gant lennerien ar memes kelaouenn.
Tizhout a reas 17vet renk roll ar pladennoù gwellañ bet savet gant VH1 e 2001. ha tizhout a reas renk kentañ roll an 50 pladenn bunk gwellañ bet votet gant lennerien ar gelaouenn Kerrang!.
E 2006 e voe dibabet gant skipailh Time e-touez ar 100 pladenn wellañ bet embannet, hag er memes bloavezh e voe lakaet e 4re renk ar pladennoù breizhveuriat gwellañ gant lennerien NME
Sonerien
Holl ganaouennoù savet gant Steve Jones/Glen Matlock/Paul Cook/Johnny Rotten, nemet * Jones/Cook/Rotten/Sid Vicious. Holl gomzoù gant Rotten (komzoù orin "Seventeen" gant Jones, komzoù orin "Pretty Vacant" gant Matlock).
Adembannadurioù
Adembannet e voe ar bladenn vinil (180 gr) d'an 29 a viz Here 2007 gant Virgin Records, da lidañ 30vet deiz-ha-bloaz ar bladenn. Ouzhpennet e voe stumm 7" "Submission" hag ur skritell, evel ma oa bet graet d'an 28 a viz Here 1977.
Adembannet e voe ivez gant Virgin ar beder fladenn single bet savet gant Sex Pistols : "Anarchy In The U.K.", "God Save The Queen", "Pretty Vacant" and "Holidays in the Sun", a-raok lakaat adembann ar bladenn vras.
Alentejo
Alentejo zo ur rannvro hag ur broviñs kozh eus Portugal. Klotañ a ra gant Distrig Portalegre, hini Évora ha hini Beja, ha gant lodennoù eus distrigoù Setúbal ha Santarém. En hanternoz da Alentejo emañ rannvro ar C'hreiz, er reter emañ Andalouzia hag Extremadura, er c'hreisteiz Algarve, er gornaoueg ar Mor Atlantel hag er gwalarn rannvro Lisbon. Rannvro vrasañ Portugal eo, gant 31 152 km² (un drederenn eus gorread douar-bras Portugal), met n'eo poblet nemet gant 766,339 a dud (8% eus poblañs Portugal).
Sant Tujan
Tujan a voe eskob Daoulaz.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Levrioù evit ar vugale
• Levrenn 6 : Le Manuscrit de Saint-Roch, istor ha tresañ gant Yvan Pommaux, embannet e 1988 en dastumad Astrapi, ISBN 2-227-71504-9. • Levrenn 7: L'homme aux mouettes, istor ha tresañ gant Yvan Pommaux, embannet e Genver 1993 en dastumad Astrapi, ISBN 2-700-94083-0. • Levrenn 18 : Les disparues d'Ouessant, istor gant Philippe Poiier, tresañ gant Louis Alloing, embannet e Genver 2009 en dastumad Bayard BD, ISBN 978-2-7470-2764-9.
Sifaka Coquerel
Ar sifaka Coquerel a zo ur primat, Propithecus coquereli an anv skiantel anezhañ.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummadoù stag ouzh Mojenn Arzhur
Sellout ouzh ar pennad Rummadoù bannoù-treset stag ouzh ar Vojenn Arzhuriek.
Nathalie
Nathalie zo un anv-badez gallek, svedek, saoznek, nederlandek hag italianek a orin latin, lidet d'ar 27 a viz Gouere. Kalz eo bet roet e Bro-C'hall er bloavezhioù 1960 ha 1970.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Levrioù awenet gant mojenn Kêr-Is
Gwelout ar pennad Mojenn Kêr-Is er bannoù-treset.
Nathalie
Gerdarzh
Eus natalis dies, da lavaret eo Nedeleg.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Larmes de Fées
E ti Soleil.
Edicions Bromera
An Edicions Bromera zo un ti-embann katalanek, diazezet en Alzira, gant Josep Gregori e miz Genver 1986. Kentañ taol-berzh an embanner a voe graet gant ur romant evit ar yaouankiz L'últim roder, diwar bluenn Josep Franco.
Gourenez Kiberen
Gourenez Kiberen zo ur c'hourenez en arvor Bro-Gwened, e su Breizh. Stag eo gourenez Kiberen ouzh an douar-bras war-bouez un erv draezh strizh. En tu kornôg d'ar c'hourenez eo uhel an aod, anvet an Aod Bras en abeg d'an tornaodoù roc'hellek oc'h ober anezhañ. En tu reter eo izeloc'h ha ganti eo gwaskedet bae Kiberen diouzh an avel gornôg. Ouzhpenn pevarzek kilometr hirder zo gant ar c'hourenez. Gwechall-gozh e oa un enezenn, distag diouzh an douar-bras, evel ar Gerveur, Houad pe Edig.
Edicions Bromera
Deuet eo Bromera da vezañ brasañ ti-embann ar Pais Valencia. Ur mil titl bennak zo er c'hatalog, darn skrivet war-eeun e katalaneg València, darn troet – e-barzh un 30 dastumad, lennegezh vugale ha levrioù evit tud bras, barzhoniezh koulz ha romantoù pe c'hoariva.
Irina Korschunow
Irina Korschunow (* 31 a viz Kerzu 1925 en Stendal, hag aet da Anaon d'an 31 a viz Kerzu 2013 e München) zo ur skrivagnerez alamanek evit ar yaouankiz. Alamanez e oa he mamm ha rus he zad. Studierez eo bet e Göttingen ha München, e-lec'h m'emañ bremañ o chom.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Les Contes de Brocéliande
E ti Soleil.
Irina Korschunow
Meur a briz he deus bet:
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Les Contes de l'Ankou
E ti Soleil.
Gourenez Kiberen
Kumunioù
Div gumun zo el ledenez :
Llanio
Llanio zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e-kichen Llanddewi Brefi, e traoñienn ar stêr Teifi.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Les Contes de l'Ankou
Awenet, hervez ar pezh a lenner e penn-kentañ pep levrenn, gant oberenn Anatol ar Braz.
Rummad Triskell
E ti Soleil.
Llanio
Memes gwrizienn gant Bremenium / High Rochester : *brem = ober trouz (amañ an Afon Brefi)
Dalida
Dalida, bet ganet Iolanda Cristina Gigliotti d'ar 17 a viz Genver 1933 e Kaero (kêr-benn Rouantelezh Egipt d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Mae 1987 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktourez hag ur ganourez (eus 1954 betek 1987).
Sifaka Coquerel
Dougen a ra anv ar mezeg-mor hag an amprevanoniour gall Charles Coquerel (1822-1867).
Llanio
Orin an anv
Llan = parrez, iliz (eus *glan = sakr) + -Io = anv den ? Keltieg *glan en eus roet Glanum = templ, Mediolanum = templ pennañ ur bobl (kammgemeret alies gant Kreiz ar blaenenn).
James Hook
James William Hook, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1985 e Castell-nedd (Kembre), zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel kembraek.
Llwyd
Llwyd zo ur ger hag un anv-tud kembraek, alies en doare saoznekaet Lloyd, kar d'ar ger brezhonek louet, hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù Kembre.
James Hook
Barrek eo da c'hoari evel adreger, hanterour diavaez pe dri-c'hardour kreiz.
Goude bezañ bet ezel eus Y Gweilch (Abertawe, Kembre) abaoe 2006, deuet eo da Vro-C'hall da c'hoari evit Union Sportive Arlequins Perpignan-Roussillon adalek 2011.
Sifaka Coquerel
Annez
Brosezat eo al loen e gwalarn Madagaskar.
Réginald Garrigou-Lagrange
Réginald Marie Garrigou-Lagrange, Gontran Marie war marilh ar boblañs, oa un teologour dominikan gall.
Ganet eo bet en Auch d'an 21 a viz C'hwevrer 1877. Aet eo da Anaon e Roma d'ar 15 a viz C'hwevrer 1964.
Kelenner eo bet en Angelicum e Roma etre 1909 ha 1960. Unan eus renevezerien prederouriezh Tomaz Akwino eo bet.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad La légende de la Mort
E ti Soleil.
Hervez oberenn Anatol ar Braz.
Eglwys Fach
Eglwys Fach ( iliz vihan, e brezhoneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. Eno e voe person (anglikan) ar barzh R. S. Thomas e-pad trizek vloaz (1954-1967).
Swithun
Swithun pe Swithin (marvet d’an 2 a viz Gouere 862) a oa eskob Winchester e Bro-Saoz ha brudet eo evel sant.
Moarvat e oa bet ganet da vare ren Egbert, roue Wessex, ha beleget e oa bet gant Helmstan, eskob Winchester. Kelenner e voe da Æthelwulf, mab da Egbert, hag a yeas da roue Wessex en 839. Goude marv Helmstan, en 852 pe 853, e voe anvet Swithun da eskob Winchester. Kontañ a reer e roas Æthelwulf un dekvedenn eus e vadoù d'an iliz, diwar c'houlenn Swithun. Hervez ar vojenn e voe savet pe adsavet meur a iliz gant Swithun, un eskob deol anezhañ, boas da vont war droad, hag a gouvie ouzh e daol ar re baour ha n'eo ket ar re binvidik.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Tir Nan Og
Istor gant Fabrice Colin, tresañ gant Elvire De Cock. embannet gant Les Humanoïdes Associés.
Swithun
D'ar 15 a viz Gouere e vez lidet e zevezh gouel. Hervez ur c’hrennlavar saoznek, ma ra glav d'an devezh-se e raio glav e-pad 40 devezh ha 40 nozvezh da-heul. Ha pedet e vez ar sant pa vez sec'hor
Sajen
Ar sajen (сажень e ruseg) a oa ur muzul-hed rus kozh. Ennañ e oa 3 archin, pe 12 tchetverti.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad Stonehenge
E ti Soleil.
Ciranda da Bailarina
Ciranda da Bailarina zo ur ganaouenn bortugalek, savet gant Edu Lobo ha Chico Buarque evit O Grande Circo Místico, ee 1983. N'eo ket bet enrollet en ur bladenn gant Chico met kanet eo bet gantañ meur a wech er skinwel.
Breizh hag ar broioù keltiek er bannoù-treset
Rummad L'auberge du bout du monde
C'hoarvezout e ra an traoù en ur Vreizh vojennel e 1884. Savet eo bet an istor gant Tiburce Oger. An tresañ zo gant Patrick Prugne.
Rummad Sant Kilda
E ti Emmanuel Proust Editions (EP), dastumad Atmosphères
Istor gant Pascal Bertho. Tresañ gant Chandre. Evit gouzout hiroc'h diwar-benn Enezeg Sant Kilda : gwelit Hiort.
Rummad Les enfants de la nuit / Les Buggels noz
E ti Casterman.
Souezhus un tamm eo an istor : ur brezel a zo o ren bremañ etre Bugelien noz an daou du eus mor Breizh hag un enebour kevrinus hag e armeadoù. Fent, kammmamzeriadoù ha nebeut a zoujañs evit reizhskivadur ar gerioù brezhoneg a gaver.
Rummad Keltos
E ti Delcourt.
A-zivout ar gadourien a dreuzas Bro-Hellas war dro ar bloavezh 279 kent J-K.
Vae Victis !
E ti Soleil.
Ur rummad hir eo Vae Victis !, pemzek levrenn ennañ. Gant Simon Rocca (istor) ha Jean-Yves Mitton (tresañ) ec'h eo bet krouet.