cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ourgouilh
Gerioù niverus
Niverus a-walc'h eo ar gerioù a denn d'an ourgouilh, marteze dre ma n'eo ket ur si peurdianav d'ar vrezhonegerien.
Ouzhpenn ar gerioù ourgouilh ha lorc'h (pe lorc'hentez) e kaver :
Vertuz enebet
Ouzh an ourgouilh ec'h eneber an uvelded, pe an izelegezh, vertuzioù priziet er gatoligiezh.
Troioù-lavar
Eus un den leun a ourgouilh e larer alies
Troet eo an den lorc'hus da vrabañsal, pe da fougeal, da fogasiñ, ha neuze e lavarer diwar e benn
Sourbac'haleg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar surbac'haleg (surbakhal) komzet gant tro-dro da 5.000-7.000 den e Tchad.
Kachmereg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar c'hachmereg (kashmere).
Bozeg
Bozeg (Bouée e galleg hag ent-ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Naoned.
Repeater
Repeater a zo kentañ pladenn glok ar strollad Fugazi. Deuet eo er-maez e miz Genver 1990 dindan an titl Repeater, hag e miz Meurzh 1990 e CD, gant teir c'hanaouenn ouzhpenn, hag anvet Repeater + 3 Songs.
Frienn gweuz-gouel mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar frienn gweuz-gouel mouezhiet, treuzskrivet [ŋ͡m] hervez reolennoù al LFE.
Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar frienn ouel mouezhiet ([ŋ]) hag ar frienn diweuz mouezhiet ([m]).
Implijet e vez stank ar son-mañ er yezhoù komzet e kornôg hag e kreiz Afrika hag e reter Ginea Nevez.
Kristof Jezegoù
E vuhez
Meur a bennad a skrivas e-barzh Feiz ha Breiz, Ar Vro, Le Courrier du Finistère ha re all, Doph pe Dolph ar Mezou e anv-pluenn.
Serbia
Republik Serbia pe, ent-berr Serbia (serbeg kirillek: Србија, serbeg latin: Srbija), a zo ur Stad eus Europa, er Balkanoù, ha Beograd eo he c'hêr-benn. Warlerc'hiadez Yougoslavia eo-hi goude disrann Montenegro. Er bloaz 2008 eo disrannet Kosovo diouti, met n'eo ket degemeret an diviz-se gant Serbia, na gant un darn eus ar gumuniezh etrebroadel.
Roungeg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar roungeg (runga) komzet gant tro-dro da 43.000 den e Republik Kreiz Afrika ha Tchad.
Sir Gaerfyrddin
Sir Gaerfyrddin a zo ur gontelezh e Kembre, e mervent ar vro, ha Carmarthenshire e oa hec'h anv e saozneg. Etre 1974 ha 1996 e oa bet ebarzhet e kontelezh Dyfed.
Caerfyrddin eo ar penn-lec'h anezhi, ar gêr brudetañ gant Llanelli, a zo lec'h-meur ar rugbi e Kembre.
Kestell
C'hwec'h kastell zo brudet er vro:
Lenn
Brudet eo al lenn anvet LLyn y Fan Fach.
Plomer-kuchenn
Ar Plomer kuchenn (liester: Plomered kuchenn) zo un evn dour, Podiceps cristatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
En Eurazia dreist-holl e vev al labous.
Isspesadoù
Tri isspesad zo dezhañ :
Plouzelambr
Plouzelambr a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Treduder; Lokmikael; Plouilio; Plouared; Lanvaeleg;
Ardamezioù
N'ez eus ket
Kendedjeg
Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù mabanek eo ar c'hendedjeg (kendeje) komzet gant tro-dro da 1 000-2 000 den e Tchad.
Glazig (loen)
Ar glazig (Hyla arborea) a zo un divelfenneg bihan besk hag a vev en Europa.
Metal
Ar metal a zo ur rumm danvezioù, int un hollad elfennoù kimiek a zo o ferzh pennañ lezel an ar gwrez hag tredan mont e-biou dezho. En temperadurioù normal e vezont kavet en ur stumm solut, nemet an arc'hant bev (ar merkur) a chom liñvel. Pa vezont lakaet da holenoù e tapont an elektronoù hag ez eont da gationoù pa vezont disolvet.
Vlastimil Hort
thumb|right|250px|Vlastimil Hort
Vlastimil Hort a zo bet ganet d'an 12 a viz Genver 1944 e Kladno, Tchekoslovakia.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Gwyn
Gwyn, a zo gwenn e kembraeg, a zo ivez un anv-badez.
Tud
thumb|Nell Gwynn, aktorez ha serc'h ur roue saoz
Ampflwang
Ampflwang (LFE: ['ampfl̩vaŋ]) pe Ampflwang im Hausruckwald (anv klok), meneget evit ar wezh kentañ en un dornskrid eus 1169, a zo ur gêriadenn en Aostria-Uhel. Eus 1766 betek 1995 e voe eztennet lignit eno, ha lod eus ar wazed a laboure evel mengleuzerien. Er bloavezhioù goude klozañ ar vengleuz e kollas Ampflwang betek 25% eus e annezidi. Saveteet eo bet ar gêriadenn gant an touristerezh avat. E 2006 e oa bet savet eno ur "c'helc'h gwezennoù hengeltiek" evit touellañ touristed dedennet gant ar c'hevrinerezh. thumb|kleiz|Laz-seniñ mengleuzerien Ampflwang
Keginerezh Ampflwang
Meuz anavezetañ Ampflwang eo ar Rossknödel (pouloud dienn skornet gwarniset gant kraoñ malet).
Delfin beg hir
thumb|left|300px|Tiriad an delfin beg hir. thumb|left|200px|Delfin beg hir ha den keñver-ha-keñver.
Jamaika
Jamaika (e brezhoneg; Jamaica anv ofisiel ar vro) zo un enezenn hag ur stad er Mor Karib, 234 km hed ha 80 km ledander dezhi, 145 km er Su da Guba.
Anv
Dont a ra hec'h anv eus ur ger eus ar yezh arawak, Xaymaca, hag a dalv kement ha "Bro koad ha dour" pe "Bro an eienennoù". Bet eo anvet Santiago pa oa dalc'het gant Spagn, a-raok ma voe diframmet an enez diganti gant ar Saozon.
Kingston eo ar gêr-benn anezhi.
Ar parrezioù
Rannet eo ar vro e 14 parrez.
Kanton Rouvroy
Kanton Rouvroy a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Rouvroy a yae 3 c'humun d'ober anezhañ.
Istor
D'ar 1añ a viz Genver 2007, Kanton Rouvroy a zo bet lakaet en Arondisamant Lens ha tennet digant Arondisamant Arras.
Brutus a Droja
Brutus a Droja, pe Brutus Breizh (Bryttys en kembraeg, Brut en galleg), eo kentañ Roue Breizh (Enez Vreizh) hervez ar vojenn a gaver er Roman de Brut, levr Wace, hag a zo bet brudet evel gwirvoud istorel adalek an XIvet kantved betek an XVIIIvet kantved, daoust ma'z eo brudetoc'h mojenn Arzhur. Un elfenn a bouez eus Danvez Breizh eo eta.
Danvez Breizh
Hervez Léon Fleuriot e vije ganet ar vojenn war-dro 630, goveliet e brezhoneg hag e latin e manatioù Enez Vreizh adal an ha skignet neuze en Arvorig ha tro-dro goude. Warni eo diazezet mojenn orin trojan ar Vrezhoned. Anavet e oa mojenn Brutus er Grennamzer er broioù kelt, meneget eo en  Armes Prydein hag e Leabhbor Bretnach Iwerzhon.
Alison Krauss
Alison Krauss, ganet d'an 23 a viz Gouhere 1971 e Decatur, Illinois, (Stadoù-Unanet), zo kanerez ha violoñsourez bluegrass ha country.
Buhez
Seniñ a reas war bladenn he breur Viktor, Different Strokes, en 1985, tro gentañ dezhi da sonenrolliñ. Daou vloaz goude, en 1987, e reas he fladenn gentañ, Too Late To Cry. Un tamm brud a deu dezhi en Europa war-lerc'h seniñ er film O'Brother gant ar vreudeur Coen.
Abaoe 1989 e son gant ar strollad Union Station, ennañ Dan Tyminski (gitar, kan), Ron Block (banjo, gitar, kan), Jerry Douglas (dobro) ha Barry Bales (gitar boud, kan).
Maouez ebet n'he deus bet kement a Grammy Awards (21 betek-henn).
Iocaste (loarenn)
Iocaste (diwar an henc'hresianeg Ιοκάστη) pe Yaou XXIV a zo ul loarenn gilgradek direizh hag a dro en-dro da Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-Veur Hawaii e voe dizoloet e 2000. Unan eo eus strollad Ananke, ur strollad loarennoù hag a gelc'htro etre 19.3 milion a gilometradoù ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 150°. Tost eo, war a seblant, dre e genaozadur, ouzh ar planedennigoù a zoare C.
Betek 2005 e oa anvet S/2000 J 3. Tennañ a ra hec'h anv eus Iokaste, mamm ha gwreg Oidipous.
Emil Masson
right
Emil Masson, ganet d'an 28 Gouhere 1869 e Brest ha marvet d'an 8 C'hwevrer 1923 e Pariz, zo ur skrivagner ha prederour diveliour breizhat. Skrivet en deus ivez dindan an anvioù-pluenn Brenn, Erwan Gwesnou, ha Ionn Prigent.
Ganet eo bet e Bro-Leon, met ne oa ket bet desavet e brezhoneg. E Pariz e oa bet war e studi (tapet gantañ div aotreegezh, war ar brederouriezh ha war ar saozneg), hag eno e krogas da vezañ dedennet gant ar strolladoù a-du gant Dreyfus hag ivez gant ar strolladoù enep an arme, hag an diveliouriezh dre vras. Kelenner war ar saozneg en Éducation Nationale e teuas da vezañ, e lise Pondi.
Bet eo bet eil prezidant kevrenn lennegel ar Union Régionaliste Bretonne hag e-barzh komite skrivañ Breiz Dishual war un dro. Ar gazetenn-mañ a oa hini Strollad Broadel Breiz. Krouet en doa e 1913 ar gazetenn diveliel divyezhek Brug. Stourm a reas gant e bluenn a-enep mennozhioù enepbrezhoneg embannet e-barzh "La Pensée Bretonne", kelaouenn an alvokad sokialour Yves Lefèvre.
E vuhez-pad en deus klasket Emil Masson liammañ e stourm evit Breizh hag ar brezhoneg, asambles gant an etrebroadelezh. E garantez ouzh pobl e vro c'henidik ne oa, a-benn ar fin, nemet stumm lec'hel e garantez ouzh an denelezh.
Troidigezhioù
Troet en deus e galleg, asambles gant e wreg Elsie Masson, ur C'hallez a orin kembreat anezhi, ur bern levrioù bet skrivet gant Thomas Carlyle.
Graet en deus war-dro ar gazetenn Brug eus 1913 da 1914. Ehanet e voe an embann abalamour d'ar brezel.
Arabeg Oman
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg Oman (hadari) komzet gant tro-dro da 1,01 milion a dud e uheldirioù Menezioù Hajar en Oman (720.000 den e 1996) hag ivez e Kenya 815.000 den e 1995), Tanzania (195.000 den e 1993) hag Emirelezhioù Arab Unanet.
Degaset e oa bet ar yezh da Genya e 900 KMB
Biz-bras
thumb|Ar biz-kreiz, pe biz-bras Ar biz-bras, pe biz-kreiz eo anv ar biz hirañ, e-kreiz an dorn, etre ar biz-yod hag ar biz-gwalenn.
E yezhoù all
E yezhoù zo e vez graet an hini mezhus anezhañ abalamour ma vez lakaet a-wechoù er fraezh pe er gouhin. E spagnoleg e vez graet dedo corazón, biz ar galon, anezhañ. N'eo ket hollvedel al liamm etre biz ha mezh eta.
Kibeteg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar c'hibeteg (kibet) komzet gant tro-dro da 18.500-22.000 den e Tchad.
Alophoixus
Alophoixus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer en Azia ar Gevred, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.
Suhrkamp Verlag
Suhrkamp Verlag a zo un ti-embann alaman bet krouet e 1950 ha gwelet evel unan eus re bouezusañ en Europa a-fet lenngezezh uhel. E miz Genver 2010 e voe dilojet sez Suhrkamp eus Frankfurt da Verlin. 140 implijiad a zo, hag ur c'hengreadur war-dro 40 milion a €.
Penn-kentañ
Krouet e voe Suhrkamp gant Peter Suhrkamp, hag a oa e penn S. Fischer Verlag abaoe 1936. E 1944 e voe harzet Suhrkamp gant ar Gestapo ha kaset d'ur c'hamp diouennañ met dont a reas a-benn da dreuzvevañ. Da-heul ur c'hinnig graet dezhañ gant Hermann Hesse e kuitaas Fischer hag e krouas e di-embann e 1950. Kalz skrivagnerien o oberennoù embannet gant Fischer a heulias anezhañ. E-touez ar skrivagnerien gentañ o oberennoù embannet gant Suhrkamp e voe Hesse, Rudolf Alexander Schröder, Hermann Kasack, T. S. Eliot, George Bernard Shaw ha Bertolt Brecht.
Mare Unseld
E 1952 e voe degemeret Siegfried Unseld en embregerezh. E 1957 e teuas da vezañ kenlodenner, hag embanner e 1959 goude marv Peter Suhrkamp. E penn Suhrkamp Verlag e chomas betek e varv e 2002.
Da vare Unseld e voe diazezet brud Suhrkamp war teir zachenn : lennegezh alamanek an 20 kantved, lennegezh eus broioù all ha skiantoù mab-den. Brudet e voe ivez an doare modern ma veze kinniget al levrioù hag al albour war ar fontoù, kaset dreist-holl gant Willy Fleckhaus.
Goude Unseld
Goude marv Unseld e savas diaesterioù e diabarzh an ti-embann. Hiziv an deiz ez eo e intañvez, Ulla Berkéwicz hec'h anv, a ra war-dro an ti-embann. Skrivagnerien vrudet embannet o oebrennoù gant Suhrkamp, evel Martin Walser da skouer, a zo aet kuit memestra.
Skrivagnerien alamanek embannet o oberennoù gant Suhrkamp
Jurek Becker, Jürgen Becker, Thomas Bernhard, Peter Bichsel, Volker Braun, Paul Celan, Tankred Dorst, Günter Eich, Hans Magnus Enzensberger, Max Frisch, Durs Grünbein, Norbert Gstrein, Hans Ulrich Gumbrecht, Peter Handke, Wolfgang Hildesheimer, Uwe Johnson, Thomas Kling, Wolfgang Koeppen, Karl Krolow, Andreas Maier, Friederike Mayröcker, Robert Menasse, Adolf Muschg, Paul Nizon, Hans Erich Nossack, Ernst Penzoldt, Doron Rabinovici, Nelly Sachs, Arno Schmidt, Ernst Weiß ha Peter Weiss.
Skrivagnerien eus broioù all
Samuel Beckett, Octavio Paz, James Joyce Marcel Proust, José Maria de Eça de Queiroz, Clarín, Mercè Rodoreda, Jorge Semprún, Lídia Jorge, Agustina Bessa-Luís, Juan Ramón Jiménez, Eduardo Mendoza ha Clarice Lispector.
Unan eus tachennoù Suhrkamp eo lennegezh Suamerika, hag oberennoù Pablo Neruda, Isabel Allende, Mario Vargas Llosa, Manuel Puig, João Ubaldo Ribeiro, Adolfo Bioy Casares, Guillermo Cabrera Infante, Alejo Carpentier, Julio Cortázar, Osman Lins, José Lezama Lima, Juan Carlos Onetti hag Octavio Paz a vez embannet gantañ.
Bibliothek Suhrkamp
Er rummad Bibliothek Suhrkamp e kaver oberennoù skrivagnerien vodern evel Ingeborg Bachmann, T. S. Eliot, Carlo Emilio Gadda, Federico García Lorca, André Gide, Ernest Hemingway, Yasushi Inoue, James Joyce, Franz Kafka, Vladimir Mayakovsky, Thomas Mann, Yukio Mishima, Cesare Pavese, Ezra Pound, Marcel Proust, Rainer Maria Rilke, Jean-Paul Sartre, Georg Trakl, Giuseppe Ungaretti, Paul Valéry ha Marina Tsvetaeva.
Skiantoù mab-den
War dachenn skiantoù mab-den ec'h embann Suhrkamp Verlag oberennoù Theodor W. Adorno, Walter Benjamin, Ernst Bloch, Hans Blumenberg, Norbert Elias, Paul Feyerabend, Jürgen Habermas, Hans Jonas, Niklas Luhmann, Tilmann Moser ha Gershom Scholem, Siegfried Kracauer, Helmuth Plessner, Georg Simmel, Victor von Weizsäcker ha Ludwig Wittgenstein.
Belize
Belize (distaget ) zo ur vro e Kreizamerika, war aod ar Meurvor Atlantel. Un drevadenn saoz eo bet, hag anvet Honduras Breizh-Veur neuze. Brasjedet ez eus bet e oa 297,651 a dud e 2007. Belmopan eo ar gêr-benn, ha Belize City ar gêr vrasañ.
Saozneg eo ar yezh ofisiel. Anavezet eo ivez kreoleg ar vro hag ar spagnoleg. Met yezhoù indian hag afrikan a gomzer ivez.
Poblet eo gant diskennidi eus ar pobloù yoruba, sklaved afrikan degaset gant Spagnoled ha Saozon, ha maya, mesket gant tud a orin spagnol, hag ivez indezat pe sinaat. E-touez ar pobloù er vro-se eo bet brudet un tamm ar bobl garifuna (war-dro 10% eus ar boblañs) gant ar c'haner Andy Palacio.
Istor
Gwelet ar pennad Istor Belize.
Rannvroioù
Sede 6 distrig Belize :
Gurlaz
Ar gurlaz (Lacerta viridis) a zo ur stlejvil hag a vev e reter Europa.
Ti-krampouezh
250px|thumb|Ti-krampouezh e [[Kemper.Tud zo a laka un tammig muioc'h a vrezhoneg war o stal.]] Un ti-krampouezh zo un ti, pe ur preti, ma c'haller debriñ krampouezh. Sellet e vez evel un arouez eus keginerezh Breizh. E Breizh-Uhel eo kaletezennoù kentoc'h a vez servijet, ha krampouezhennoù e Breizh-Izel, graet gant un toaz disheñvel. Kramprouezh gwinizh e vez servijet da zibenn-pred e pep lec'h avat. An dud zo kustum da evañ ur volennad chistr pe laezh-ribod gant o c'hrampouezhenn.
An "tri zra" (vi, morzhed-hoc'h, keuz) eo ar grampouezhenn vrudetañ, met kalz re all a zo. E-touez ar c'hrampouezhennoù sukret eo an "amann-sukr" an hini klaselañ.
Sevenadur ar vro a gaver un tammig en tiez-krampouezh, dre anv ar c'hampouezhennoù, ar sonerezh, ar c'hinkladur, anv ar preti a-wechoù hag a c'hall bezañ e brezhoneg (evel "Ti kozh" da skouer).
Peurliesañ ne vez ket ken ker an tiez-krampouezh hag ar pretioù all. Stank int e Breizh met kavet int un tamm e pep lec'h en Europa hag er bed zoken. Ouzhpenn 4000 ti-krampouezh zo e Frañs.
Tablezennoù Pyrgi
Teir zablezenn aour kavet e dismantroù un azeuldi e Pyrgi, ur porzh kozh e-kichen ar gêr etrusk Kaere eo Tablezennoù Pyrgi'. E fenikieg hag en etruskeg ez int bet skrivet ha deskrivañ a reont un dedi graet gant roue Kaere, Thefarie Velanias, d'an doueez Astarte.
Er Mirdi Broadel Etrusk Villa Giulia emañ, e Roma
Beograd
Kêr-benn ha brasañ kêr Serbia eo Beograd (Београд e serbeg), e kember ar stêrioù Sava ha Danav. Emañ en ur distrig anvet "Kêr Veograd" (Град Београд/Grad Beograd). Hervez niveradeg 2022 e oa 1 197 714 a dud o chom e kêr ha 1 681 405 a dud gant ar fabourzhioù.
« Kêr gwenn » a dalv he anv hag aloubet e voe 40 gwech en he hir a istor. Tro-ha-tro e voe keltiek roman, bizantion, hungarat, serb, aostrian, otoman, serb, yougoslaviat e 1918 ha kêr-benn Serbia en-dro adalek 2006.
Enorioù broadel hag etrebroadel
Meur a enor broadel hag etrebroadel zo bet deroet da gêr Veograd, en o zouez al Lejion a enor gall e 1920, Kroaz ar Brezel Tchekoslovakia, Sterenn Karađorđe hag Urzh an haroz broadel Yougoslavia. An enor-mañ a voe roet dezhi d'an 10 a viz Here 1974 evit lidañ deizh-ha-bloaz dibenn an ac'huberezh nazi e-pad an Eil Brezel-bed. E 2006 e voe deroet dezhi gant ar gelaouenn Foreign Direct Investment eus ar Financial Times an titl a Gêr an Dazont en Europa ar Su.
Masalateg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar masalateg (massalat) komzet gant tro-dro da 10 den e Tchad.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre an diouer a dud a ra ganti.
Fugazi
thumb|250px|Ur sonadeg gant Fugazi e miz Meurzh 2002
Dont a ra anv ar strollad eus an dro-lavar implijet gant ar GI e-pad Brezel ar Vietnam pa oant tapet fall : « Fucked Up, Got Ambushed, Zipped In », « Tapet on, kouezhet en ur trap, ne c'hallan ket tec'hout kuit ». Fugazi a zo unan eus ar strolladoù underground nemeto a zo deuet a-benn da vezañ brudet hep cheñch emzalc'h a-fet skignañ e bladennoù (bepred dre tiez-embann dizalc'h), da lavaret eo eo chomet stag ouzh an tezm-spered DIY. Pa son ar strollad er Stadoù-Unanet e tiwall e c'hallfe forzh piv dont d'ar sonadeg, hag abalamour da se e vez gwerzhet tikidi da $ 5 pe $ 10. Strivañ a ra ivez ar strollad evit ma ne vefe ket keroc'h e bladennoù evit $10. Holl bladennoù ar strollad a zo bet embannet gant Dischord Records, un ti embann meret gant Ian MacKaye ha Jeff Nelson, bet tabouliner e Minor Threat.
= Istor = Ur wech divodet ar strollad Minor Threat e sonas Ian MacKaye (kaner ha gitarour) e meur a strollad, met hini ebet anezho a badas. Goude ur pennad e savas neuze ur strollad nevez asambles gant Brendan Canty (tabouliner ar strollad Rites of Spring) hag ar soner gitar boud Joe Lally. E 1988 e teuas o EP kentañ, anvet Fugazi, er-maez. Dont a reas Guy Picciotto da seniñ ganto. Eñ ivez a oa bet er strollad Rites of Spring. Er penn-kentañ e kane nemetken, goude ur pennad e krogas ivez da seniñ gitar. Arnodel a-walc'h eo an doare ma son ar strollad, dre ma vesk sonioù punk ha hardcore gant re reggae, dub ha noise. A-fet komzoù ez eo splann hag eeun a-walc'h a re savet gant MacKaye, padal ez eo difetisoc'h ar re savet gant Picciotto. Lod brasañ komzoù Fugazi a zo diazezet war ar fromoù, aar pezh en deus lakaet tud zo da renkañ ar strollad er rann post-hardcore pe emo. Holl istor a strollad a zo kontet e-barzh Our Band Could Be Your Life, ur skrid-arnod diwar-benn ar strolladoù underground er Stadoù-Unanet. Titouroù all a agver ivez el levr anvet Dance of Days: Two Decades of Punk in the Nation's Capital, bet skrivet gant Mark Andersen ha Mark Jenkins. Er mar-emañ ez eo chomet a-sav ar strollad, ha pep ezel a gas e raktresoù hiniennel da benn. MacKaye a son en un daouad anvet The Evens, asambles gant Amy Farina(eus ar strollad the Warmers) ; Canty a grou sonerezh filmoù hag a son gitar boud e-barzh Garland Of Hours. Lally en deus kemeret perzh er bladenn Disconnection Imminent bet savet gant ar strollad post-punk anvet Decahedron, ha kemer a ra ivez perzh en ur raktres anvet Ataxia, asambles gant John Frusciante. E 2006 en deus lakaet embann ur bladenn anvet "There to here". Picciotto a gendalc'h da broudiñ pladennoù strolladoù all.
Tremaen
Tremaen a zo ur gumun e kanton Plened e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Fugazi
Pladennaoueg
thumb|Ian MacKaye
Redek a rin keit (kan)
Redek a rin keit zo anv ur ganaouenn savet gant Mark Kerrain, evit ar Redadeg, e 2008. Embannet eo bet en ul levrig heñvelanvet, Redek a rin keit.
Sant-Yowan-an-Havreg
Sant-Yowan-an-Havreg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Maloù-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Caius Julius Caesar
Caius Julius Caesar, pe verroc'h  Julius Caesar (Kezar pe Kaezar e brezhoneg alies), a oa ur politikour, jeneral ha skrivagner roman, ganet e Roma d’an 13 a viz Gouhere 101 pe 100 kent Jezuz Krist, ha marvet d’ar 15 a viz Meurzh eus ar bloaz 44 kent Jezuz Krist. Lazhet e voe gant Brutus, mab e vestrez Servilia Caepionis, e teatr Pompeius ma oa bodet ar Sened, war-lerc’h un irienn aozet gant senedourien just a-walc'h.
Ar gerioù diwezhañ distaget gantañ a voe lavaret da vBrutus : « Kaï sù, tèknon ? » (καὶ σύ, τέκνον;) e gregach, hag e latin « Tu quoque, mi fili ? », da lavarout eo : "Te ivez, ma mab ?". Ne oa ket Brutus mab Caesar, met er mare-se e talve ar ger τέκνον « den yaouank », « ma faotr ».
Anvet e voe da ziktatour a-hed buhez, lakaet da zoue. Gant e varv e teu fin ar Republik roman, ha gant e warlerc’hiad Aogust, a voe trec’het gantañ Marcus Antonius e-pad an eil brezel diabarzh, e krog an Impalaeriezh roman.
E orin
Caesar a lavare e tiskenne eus Iul (pe Askagn), mab da Aeneas ha Kreüs, deuet gant e dad da Italia goude faezhidigezh Troia. Gantañ e vije bet savet kêr Alba ha gwelet e oa evel tad al lignez kozh Iulia. Dre-se e lavare Caesar diskenn eus an doueez Gwener.
Staon
Ar staon eo uhelañ lodenn diabarzh ar genoù, evel an terest en ur gambr, a-us d'an teod, hag a vez stoket gant an teod da zistagañ kensonennoù 'zo.
Caius Julius Caesar
E orin
Darn o deus bet lavaret e teue anv Caesar eus e c’hanidigezh dre skej-kof e vamm (caesar, aris, o talvezout kement ha bugel ganet dre skej-kof). Kement-se n’haller ket krediñ pa anavezer istor Roma un disterig, rak an anv Caesar a oa bet douget gant tud all eus ar gens Julia, unan anezho konsul er bloavezh 91 kent JK.
Dre levezon bras e voereb Julia, intañvez ar c’honsul Marius, e oa dre ret Julius Caesar, hervez ar c’hoari politikel e Roma, e kostezenn ar populares.
Pa oa yaouank e oa bet harluet gant an diktatour Sylla, ha panevet skoazell tud uhel e vije bet lazhet. Repu a gavas e lez ar roue Nikomedes ar Pevarvet, roue Bithynia. War-lerc’h marv Sylla e teuas en-dro da Roma, hag e labouras war an helavarded. Gouzout a reas kavout an tu da blijout d’ar bobl dre adsevel delwennoù Marius (diskaret gant Sylla) war un dro gant galloud tribuned ar plebs. Hag eñ pretor da vare irienn Catilina e 63 kent JK ne reas netra evit mirout outi, ma savas diskred ha disfiz warnañ, pa soñje da galz e oa emglev etre an daou zen.
E 60 kent JK e voe kaset da brobretor da Hispania Baetica (Andalouzia a-vremañ dre vras), hag un nebeud aloubadennoù a reas eno. Pa voe distro da Roma en em glevas gant Pompeius ha Crassus, hag e savas ganto un driumvirelezh kuzh. Gant arc’hant Crassus e c’hallas mont da gabaliñ hag e voe anvet da gonsul e 59 goude JK. Gant e gengonsul Marcus Calpurnius Bibulus ne laoskas ket nemeur a c’halloud. Echu gantañ e vloavezh, e 58 goude JK eta, e voe anvet da brokonsul Galia e-pad pemp bloaz. A-benn ar pemp bloaz-se e reas e seizh gwellañ evit bezañ adanvet e-pad pemp bloaz all. E-kerzh an dek vloaz-se e kasas aloubidigezh Galia da benn-vat hag e tilestras e Britannia (Enez Vreizh).
Pompeius hag ar brezel diabarzh
Pompeius, savet gwarizi ennañ gant trec’hioù Caesar, a enebas ouzh e anvidigezh evel prokonsul adarre hag a lakaas embann un urzh da ober dezhañ reiñ e zilez. Neuze e klaskas Caesar ober e vad eus ar vrud en doa gonezet e-kerzh brezel Galia hag eus marv Crassus, bet lazhet o vrezeliañ ouzh ar Barthed. Sevel a reas a-enep Pompeius evit tapout ar galloud ha bezañ e-unan e penn ar Stad.
Brezel a savas etre tud kostezenn Caesar ha mignoned Pompeius, a oa tec'het kuit. Goude da Julius treuziñ Italia evel un trec'hour ez eas war-lerc'h armeoù e enebour, renet gant letananted dezhañ, betek Spagn d'o distruj. Neuze ez eas en arbenn dezhañ betek Tesalia, e Bro-Hellaz, hag e voe trec'h warnañ da vat en emgann Pharsalus er bloavezh 48 kent JK, ma rankas Pompeius tec'hel betek Egipt e-lec'h ma voe lazhet. Pa erruas Caesar war e lerc'h un toullad deizioù goude e tougas kañv d'e enebour hag e kemeras e zial o tistroadañ ar roue yaouank Ptolomeos XIII en doa roet urzh da lazhañ Pompeius hag e lakaas ar gurunenn war benn Kleopatra ar Seizhvet, a oa c'hoar ha gwreg ar roue war un dro. E penn-kentañ ar brezel-se e teuas Caesar a-benn da lakaat ar Sened d'e envel da ziktatour, pep galloud gantañ etre e zaouarn. Roet e voe dezhañ ivez ar prænomen a Imperator, un titl a vo roet da gement hini a vo e penn ar Stad war e lerc'h.
Eus Egipt e redas da Azia, e 47 kent JK, hag e voe faezhet gantañ roue Pont, Farnas, mab da v-Mithridates, a oa savet a-enep da Roma. En dro-se eo e tistagas e vomm brudet: Veni vidi vici). Ac'hano ez eas da Afrika ma tistrujas an arme republikan renet gant Metellus Scipio ha Cato Utika (pe Cato Yaouank) en emgann Thapsus e 46 kent JK. Ac'hano neuze ez eas da Spagn da drec'hiñ war arme ar Pompeius yaouank e Munda, ma voe echu neuze gant kostezenn Pompeius.
Anvet da ziktatour
E 45 kent JK, pa voe distro e Roma, e voe graet un trec'hlid dezhañ hag e voe lakaet da ziktatour e-pad dek vloaz. Pa voe pep galloud etre e zaouarn e klaskas bezañ dellezek eus an enor-se: pardoniñ a eure d'e enebourien, kaeraat kêr Roma, lakaat ober ur porzh en aber an Tibr, adsevel Korinthia ha Kartago, ober lezennoù nevez, sevel un deiziadur nevez ha krouiñ aozadurioù talvoudus a bep seurt.
Marv Caesar
Ar republikaned avat a damalle dezhañ klask bezañ lakaet da roue, a steuas un irienn en e enep, hag en lazhas e-kreiz ar Sened da-geñver Idoù Meurzh (15 a viz Meurzh 44 kent JK). Teir c'hontellad warn-ugent a voe roet dezhañ, eme Suetonius (Buhez Caesar, LXXXII). E-touez an iriennerien edo Marcus Junius Brutus, en devoa bet madoù ha skoazell gantañ.
Glazard bevc'haner
Ar glazard bevc'haner (Zootoca vivipara pe Lacerta vivipara) a zo ur stlejvil hag a vev en Eurazia.
Caius Julius Caesar
War-lerc'h e varv
Tro wenn avat o doa graet an iriennerien, rak war-lerc'h marv Caesar e voe 15 bloavezh a vrezel diabarzh. Ha goude an eil triumvirelezh, e lezvab Oktav (ur gourniz dezhañ) o vezañ unan eus an tri-se, e teuas ar Stad roman da vout un Impalaeriezh er bloavezh 31 kent JK. Oktav neuze, deuet da vout Aogust, eo a voe ar c'hentañ impalaer, ha ne voe ket adkavet gant ar Sened ar gwirioù a oa bet lamet gant Caesar digantañ, daoust ma ne voe ket ken dibleg Aogust. Lakaet e voe Caesar da zoue war-lerc'h e varv, ha kemend-all a voe graet gant Aogust hag an holl impalaerien all war e lerc'h.
Gwragez ha karantezioù
Sed an anvioù roet gant an istorour Suetonius.
Ouzhpenn e wragez e vije bet gant maouezi all, ha doganet meur a ozhac'h, hervez an istorour Suetonius:
Ouzhpenn-se e oa troet Caesar gant ar baotred ivez. E Bitinia e oa bet serc'heg ar roue Nicomedes, ma veze lavaret e Roma e oa deuet Caesar da vezañ "rouanez Bitinia".
Suetonius en eus komzet diwar-benn Caesar : "gwaz holl merc'hed, ha gwreg holl gwazed"
Skridoù Caesar.
Ouzhpenn ur jeneral hag ur politikour meur e oa Caesar ur skrivagner mat, tro en e bluenn. Eus e oberoù e chom ganimp Commentarii rerum gestarum a vez rannet e daou: a zo skouerioù eus eñvorennoù istorel, a zo bet heuliet gant tud evel Napoléon Bonaparte pe Charles de Gaulle.
A-wechoù e vez meneget Brezelioù Alexandria hag Afrika ouzhpenn, met diwar zorn Aulus Hirtius e vefent. Levrioù Caesar zo bet moullet dizehan, ha meur a embannadur gallek zo war ar marc’had.
Levrioù diwar e benn
Skrivet eo bet buhez Caesar : Ur vuhez all a zo bet lakaet war gont ar skrivagner Julius Celsus a zo bet skrivet gant ar skrivagner italian Petrarca.
Gerioù
Diwar anv Julius Caesar eo deuet
Arabeg saidiek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg saidiek ( صعيدى  sa'idi) komzet gant tro-dro da 18,9 milion a dud e su Egipt betek ar vevenn gant Soudan (1996).
Caius Julius Caesar
Hêrezh Caesar
Kemeret e oa bet an anv Caesar gant e lezvab Oktav. Un anv a enor e teuas da vezañ, douget gant an holl impalaerien war e lerc'h, hag ar briñsed roman ivez, goude ma ne vezent ket eus tiegezh Caesar. Roet e voe an anv goude da hêr an impalaer, hag ur reolenn e teuas ar boaz-se da vout adalek amzervezh Diokletian. Diwar neuze e voe kemeret an anv Aogust gant an impalaer ouzhpenn hini Caesar, ha roet an anv Caesar d'an hini a oa da ren war o lerc'h.
Arabeg saidiek
Komzet e vez arabeg egiptek uhelañ eus Asyuut betek Edfu hag er su, ha komzet e vez arabeg egiptek ar c'hreiz e Bani Sweef, Fayyuum ha Gizeh.
Arabeg Mezopotamia an norzh
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg Mezopotamia an norzh (moslawi) komzet gant tro-dro da 6.3 milion a dud en holl (1992) a-hed an Tigris a-bezh hag ivez a-hed lod eus an Eufrates en Irak (5.4 milion) hag ivez e Siria (300.000 den), Turkia (Azia) (400.000 den) ha Jordania.
Marfeg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù mabanek eo ar margef (marfa) komzet gant tro-dro da 5.000-10.000 den e Tchad.
Arabeg Mezopotamia an norzh
Tost-tre eo d'an arabeg yuzev-irakek.
1134
Diwar-benn bloavezh 1134 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1134
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1134
Plomer gouzoug du
Ar Plomer gouzoug du (liester: Plomered gouzoug du) a zo un evn dour, Podiceps nigricollis an anv skiantel anezhañ.
Arabeg saidiek
Tost a-walc'h eo da arabeg Soudan, dreist-holl e su ar vro, met levezonet-don eo gant arabeg Kaero.
Plomer gouzoug du
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia ha su ha reter Afrika.
Arabeg saidiek
Ne vez ket komprenet ar yezh-mañ gant an dud a gomz arabeg Egipt hervez doare-komz Kaero, met komprenet e vez rannyezh Kaero gant an holl dud hag a ra gant an arabeg saidiek.
Plomer gouzoug du
Isspesadoù
Tri isspesad a zo dezhañ:
Andy Palacio
Andy Palacio zo ur c'haner eus ar bobl garifuna e Belize, ur vro 300 000 a dud e Kreizamerika, war aod ar Mor Karib. Marvet e oa da 47 vloaz, d'ar Gwener 18 a viz Genver 2008.
Liammoù
Andy Palacio "Watina" Music Video
Plantkelt
Plantkelt zo un diaz titouroù teiryezhek (brezhoneg, saozneg, galleg) ma kaver anvioù linneek hag anvioù boutin keltiek. Frouezh kenlabour 3 arbennigour e-pad 21 bloaz eo. Aznevezet ha pinvidikaet e vez dibaouez. Tu zo da gavout ennañ e Kerzu 2008 : - evit pep seurtad e kaver e ingaladur gouez hag e heñvelsteriadurezh (d. s. 320 anv heñvelster evit Quercus Robur) - an anvioù boutin brezhonek zo bet adskrivet e brezhoneg a-vremañ. An anvioù amresis a vez displeget ha dibunet roll ar seurtadoù a denn dezho. - menegoù al levra a red a-hed 1.200 vloaz. - tu a zo da bep hini sevel enklaskoù en ur implij betek 8 elfenn.
Kamsaeg
Ur yezh digenvez eo ar c'hamsaeg. Komzet eo gant 4.020 a dud er draonienn Sibundoy (proviñs Putumayo), e Kolombia.
Fonologiezh
Vocales
Consonantes
Glazard ar mogerioù
Glazard ar mogerioù (Podarcis muralis) a zo ur stlejvil a-orin eus Europa ha degaset da Norzhamerika.
Kamsaeg
Gwelet ivez
Yezhoù Kolombia
Skiant-faltazi lesbianel
Ar skiant-faltazi lesbianel a zo un doare lennegezh ma vez kaoz eus kevredigezhioù en dazont a vo diouer enno ar wazed, pe dister o niver. Enno e vez douget bri d'al lesbianelezh evel mod darempredoù reizh etre ar maouezed.
Ul levr
Les hommes protégés zo ur romant gant Robert Merle diwar-benn niver ar wazed o vont da get ha ret d'ar merc'hed o mirout e kampoù evit asuriñ dazont ar ouenn. Daoust da se ne vez ket douget bri d'al lesbianelezh ennañ.
Disrannouriezh lesbianel
Un doare disrannouriezh benevelourel eo an disrannouriezh lesbianel savet diwar ar vroadelouriezh queer hag al lesbianouriezh politikel.
An disrannouriezh lesbianel ma vev ar maouezed disrannet diouzh ar c'houred penn-da-benn ha gant darempredoù karantezel ha reizhel entrezi nemetken a zo bet awenet-don gant oberennoù lennegezh skiant-faltazi 'zo ("skiant-faltazi lesbianel") ma vez kaoz eus kevredigezhioù en dazont e-lec'h na van nemet maouezed.
Jil Penneg
Jil Penneg (Gilles Pennec er marihoù) zo un aktour brezhonek a vicher, un troour, ur c'helaouenner hag un danevellour brezhonek, bet kelenner war ar brezhoneg ivez, ganet e Kemper e miz Meurzh 1959.
Skrivagner
Skrivet en deus pennadoù brezhonek sizhuniek e-barzh Le Télégramme etre 2008 ha 2016. Sinet e vez e bennadoù dindan ar stumm ofisiel "Gilles Pennec". Padal eo techet bremañ da sinañ "Jil Penneg" kentoc'h pa vez labour lennegel. E dibenn miz Even 2016 en doa sinet e bennad diwezhañ evit "Spered ar Vro". Evit an Télégramme, war-dro pevar c'hant poltred en doa skrivet e-pad ouzhpenn eizh vloaz.
Pennadoù brezhonek all en deus bet skrivet evit "Al Lanv" ha "Bremañ". Danevelloù bet skrivet gantañ zo bet embannet e-barzh ar gelaouenn "Al Liamm" ivez. Darn anezho zo bet embannet en ul levr e 2020 gant Embannadurioù Al Liamm.
Un troour galleg-brezhoneg a-vicher hag a-youl-vat eo bet a-viskoazh.
Garifuna
Ar bobl garifuna, pe garinagu zo ur bobl hiron, diwar sklaved afrikan hag Indianed karib hag arawak, e meur a rannvro eus Kreizamerika ha war aodoù ar Mor Karib. E gwirionez e vez laret "garífuna" eus an den hag ar yezh, ha garinagu eus ar bobl. Anavezet int ivez evel  Indianed du (indios negros) pe Karibed du. Braskontet e vez ez eus 600 000 anezho en Honduras, Belize, Guatemala, Nicaragua, hag ivez SUA. Mont a reont d'ober 10% eus poblañs Belize e Kreizamerika. Ur yezh arawak eo a gomzont.
thumb|400px| Strewet eo ar bobl garifuna a-hed an aod [[Mor Karib| karib eus Belize da Nicaragua. ]]
An anv
Bevañ a reont a-hed aod ar Mor Karib, e Belize, Guatemala (e Livingston (Guatemala)), Nicaragua hag Honduras (war-dro e bae Trujillo), war an douar-bras hag en enez Roatán.
Un toullad zo aet da chom da SUA, da Los Angeles, New York pe Houston.
Deiz broadel
Un deiz zo bet lakaet da Ouel Broadel ar bobl garifuna, d'an 19 a viz Du, anvet Settlement Day, da lidañ deiz o distro e 1823 goude ma oant bet dastumet ha kaset gant ar Saozon war inizi er-maez da Honduras.
Hemixos
Hemixos a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Garifuna
Kan broadel
Ur c'han broadel o deus, anvet en o yezh Bufanidira Yurumei Tagueira Wayunagu.
Hemixos
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
Nav (9) isspesad en holl.
Abanto-Zierbena
Abanto-Zierbena zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Sonora Island (British Columbia)
Enez Sonora, pe Sonora Island zo unan eus an Inizi Discovery, e British Columbia.
Istor
Dont a rafe an anv spagnolek-se eus hini ul lestr spagnat, deuet eus Bro-Vec'hiko, a eas d'ober ur veaj da zizoleiñ Meurvor Habask an hanternoz e 1775. Daou lestr a oa: ar Santiago, gourc'hemennet gant Bruno de Heceta, ha Sonora (la Señora), gourc'hemennet gant e letanant Juan Francisco de la Bodega y Quadra.
Mervel a reas un nebeud matoloded, ha divizout a reas Hezeta mont war e giz da Vec'hiko met Bodega y Quadra a nac'has mont d'e heul hep bezañ echuet e labour: klask pelec'h e oa ar Rused. Kenderc'hel a reas war-du an hanternoz eta, betek Sitka, en Alaska.
Iskis eo gwelout meskañ an anvioù Sonora ha hini ofisiel al lestr, Nuestra Señora de Guadalupe (ar Señora, da lavarout eo an Itron Varia). Gallout a rafe al listri bezañ deuet eus Sonora ar vro a vo stad diwezhatoc'h, kenkoulz all.
Selma Lagerlöf
Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (distagadur svedek (LFE): [ˈsɛlma ˈlɑːɡərˌløːv]) a oa ur skrivagnerez svedek he deus tapet Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 20 a viz Du 1858 e Mårbacka, e proviñs Värmland, ha marvet e oa en hevelep lec’h d’ar 16 a viz Meurzh 1940. Ar vaouez kentañ eo bet o kaout ar Priz Nobel, er bloavezh 1909. Brudet eo dre ar bed a-bezh, abalamour d’he levr evit ar vugale, Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige ("Beaj hollgaer Nils Holgersson a-dreuz Sveden").
E brezhoneg
El Liamm e kaver div zanevell troet hag un destenn diwar-benn Selma Lagerlöf gant Jakez Konan: hag ur pennad arall gant Vefa de Bellaing: Ar beder flac'h roet dezho Priz Nobel al Lennegezh, en niverenn 122, Mae-Mezheven 1967.
Unvaniezh Labourerion Dispac'hel Aostria (Marksour-Leninour)
Unvaniezh Labourerion Dispac'hel Aostria (Marksour-Leninour) (en alamaneg: Vereinigung Revolutionärer Arbeiter Österreichs (Marxisten-Leninisten), VRAÖ) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour oberiant en Aostria, e 1968 da heul un disrann e diabarzh Strollad Marksour-Leninour Aostria (Marxistisch-Leninistische Partei Österreichs, MLPÖ).
Alfred Jocha a oa unan eus izili pennañ ar Strollad.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn viziek Der Kommunist ("Ar C'homunour") etre 1967-1970, Für die Volksmacht ("Evit Galloud ar Bobl") etre 1970-1997 hag adarre adalek 1999 ha neuze Widerspruch etre 1997-1999.
Earthsea
Earthsea (Douarvor e brezhoneg) a zo ur bed-faltazi krouet gant Ursula K. Le Guin en he danevell "The Word of Unbinding" embannet e 1964. Dont a reas da vezañ brudetoc'h en he romant A Wizard of Earthsea embannet evit ar wech kentañ e 1968. Ar romantoù The Tombs of Atuan, The Farthest Shore, Tehanu ha The Other Wind a zo lec'hiet e Douarvor ivez.
Douaroniezh
Ur bed meurvorioù hag inizi eo Douarvor : un enezeg bras kelc'hiet gant ur meurvor n'eo ket bet ergerzhet biskoazh. N'eo ket sklaer hag eñ ez eus douaroù arall daoust ma tave ar romantoù diwezhañ ouzh broioù "en tu arall d'ar c'hornôg" lec'h ma vev an aerouanted.
Ar ger "Enezeg" ne zave nemet da inizi ar c'hreiz, war-dro Havnor hag ar Mor Diabarzh. Strollet ez eo an inizi e pevar pellvro (kornôg, reter, su ha norzh) hag ar broioù Kargad, peder enezenn war-du ar biz ma vev ar gerged, ur bobl vrezelour gwenn he c'hroc'hen.
Pobloù ha sevenadurioù
N'eo heñvel pobloù Douarvor ouzh pobl ebet eus an Douar, estreget e tachennoù boutin d'an holl sevenadurioù rakgreantel o zeknologiezh. Ur gevredigezh eus deroù maread an houarn ez eo Douarvor, war a seblant, daoust ma'z eo implijet an arem e kornioù-bro zo e lec'h ma'z eo ral an houarn.
Ne gaver enezeg ebet war an Douar damheñvel ouzh Douarvor. An enezenn vrasañ, Havnor he deus an hevelep ment ha Mindanao. Kalz bihanoc'h ez eo an inizi arall, hag e chomont kalz brasoc'h - ha tostoc'h an eil ouzh an eben - evit atolioù ar Meurvor Habask.
Klouar hag ingal eo hinad Douarvor. Kouskoude ez eo muioc'h disheñvel en inizi an norzh evel Gont pe Oskill. Eno ez eo yen hag erc'hek ar goañvioù. Er su e c'hell bezañ kalz tommoc'h an amzer.
Ur c'hroc'hen gell-du evel hini indianed Amerika en deus an darn vrasañ eus annezidi Douarvor. Teñvaloc'h ez int e pellovro ar Reter hag e Way met gant blev du ha reut evel tud Azia ar Su. Tud Oskill o deus ur feson tostoc'h da hini Europaiz ar c'hreiz pe ar reter dre m'o deus ar Garged blev melen hag ur c'hroc'hen sklaer. Ur sevenadur heñvel a-walc'h ouzh hini an Inkaed. Tud Hur-at-Hur, daoust ma'z in Karged ivez, a zo livet e The Other Wind evel ur bobl eus an derzerzh hag a ouel e vaouezed.
Estreget er broioù kargek e vez implijet ul lizherenneg "Runioù Hardek" hec'h anv. He natur n'eo ket sklaer. Hec'h anv a zamveneg ez eo tost ouzh ar runioù germanek met bez ez eus, war a seblant, miladoù anezho ar pezh a dostafe anezho eus ar sistemoù logografek evel hini implijet gant ar sinaeg.
Istor
Anavezout a reer deroù ar bed dre ur varzhoneg a 31 gwerzenn : Krouidigezh Ea. Darn goshañ hengoun Douarvor eo. Livañ a ra penaoz e savas Segoy inizi Douarvor dre envel anezho er yezh wir.
Nebeut a draoù a ouzer a-zivout annezidi gentañ Douarvor met mojennoù a zamvenneg e furme an dud hag an aerouanted ur ouenn nemeti en amzer-hont. Gant o zemz e oant disrannet, avat hag, hervez hengoun Paln hag mojennoù kargek e voe un emglev etrezo : ar Vedurnan pe Verw Nadan. An aerouanted a resevas tirioù ar c'hornôg tra ma'z eas an enezeg d'an dud. Truchañ a reas ar re-mañ, avat. Anaoudegezh ar yezh wir a virjont ha skrapañ a rejont un darn eus tirioù an aerouanted da sevel rouantelezh ar re varv enno.
En inizi Enlad hag Ea e oa bet ganet rouantelezh Douarvor. Ne rene ket tout an enezeg ha posupl eo e vije bet rouantelezhioù arall hag a vije bet staget outi diwezhatoc'h. Pa greskas galloud rouaned Enlad e tilec'hias o c'hêrbenn da Havnor, an enezenn vrasañ, e kreiz an enezeg. Hogozik an holl Zouarvor a renent. Goude marv Erreth-Akbe e oa rannet ar rouantelezh en ur niver bras a briñselezhioù brezelour. An hini nemeti a anavezer eo rouantelezh Losen, a zalc'he reter ha su Havnor war-dro 600 met kalz muioc'h a oa.
E deroù ar marevezh-se e voe hogozik kollet arz an huderezh na dreuzveve nemet e lezioù an dierned a vrezel Goude ma oa bet diazezet Skol Roke hepken e wellaas an traoù. Kelennet e voe an huderezh adarre ha levezon ar pennvaj a beoc'haas un tammig an inizi. Ne voent adunvanet adarre nemet en amzer Ged.
Huderezh e Douarvor
Ur sistem huderezh ispisial he deus ijinet Ursula K. Le Guin evit he bed. E kreiz buhez bemdeziek tout an dud en enezeg eo an huderezh. Tri seurt huderien zo war Zouarvor :
War mennozh ar gempouez eo diazezet an huderezh. E heson gant ar bed e tle bezañ an huderien, ar pezh a strisha o galloud. Ar re a fell dezho ren an natur dre an huderezh, evel Cob pe Geb, e lodenn gentañ eus A Wizard of Earthsea, zo en arvar da zegas gwallreuzioù. Dre c'hervel un anaon eo en-deus frankizet Ged ar Skeud ha he mestroniañ a c'hello nemet pa gomprenno eo-hi un darn anezhi a zle degemer.
Un huderezh dre gomz eo hini Douarvor. Un anv gwir en deus pep tra en Henyezh (a zo hini an aerouanted ivez). Oc'h implijout an anv-se e c'hell ar vajed gounit galloud war an traoù pe zoken an dud. Abalamour da se o deus darn vrasañ an dud daou anv : an hini gwirion a guzhont hag ul lesanv a implijont er vuhez pemdez. Ne c'hell ket an dud lavarout gevier en henyezh (er c'hontrol diouzh an aerouanted) ha dre gomz enni e c'hell ar vajed kemm an hollved hervez o youl.
Skol Roke
Kreiz hud Douarvor eo Enez Roke ha gwarezet eo gant strobinelloù pouezus hag un avel hud a kas kuit hec'h enebourien. Meur a lec'h a challoud a zo eno, evel Roke Knoll pe ar c'hoadig peurfedus.
Gant Elehal ha Yahan eus Roke, ha Medra eus Havnor e oa aozet skol huderezh Roke. Fellout a rae dezho krouiñ ul lec'h ma c'hellfe an huderezh chom hep bezañ sujet d'an dierned a vrezel. Kreskiñ a reas buan betek ma yeas d'un doare gouarnamant a rene tout inizi Douarvor estreget an tirioù kargat. Ur wezh kemeret ar galloud gant Lebanen e kollas ar perzh-se, avat.
Er skol eo kelennet an huderezh gant nav mestr :
Erlec'hiet e voe post Mestr Kaver gant hini Mestr Kaner gant ar pennvaj kentañ, Halkel. Hemañ a zifennas ouzh ar vaouezed da studiañ er skol.
Ar Vro Sec'h
Rouantelezh ar re varv - ar Vro Sec'h - a oa krouet gant an dud goude ar ar Vedurnan pe Verw Nadan. Peurbad eo an noz enni ha daoust ma c'heller gwelout ar stered enni ne strinkellikont ket. Disheñvel eo ar steredegoù ouzh re bed ar re vev. Mont a rer enni dre dremen dreist ur voger vein izel war lein un duchenn. An anaon a gantre en tu arall o deus kollet tout o fromoù ha divarrek ez int d'anavezout an eil egile. E penn ar Vro-Sec'h edo ar Stêr Sec'h, hag en tu arall anezhi Menezioù ar Boan.
E The Other Wind e tesker e oa krouet ar Vro Sec'h gant majed a felle dezhe reiñ an divarvelezh da dud an enezeg. An hanter eus ar vro, "en tu arall eus ar c'hornôg", o doa laeret evit ober an dra-se. Pa glozjont ar voger ez eas da get kaerder ar vro. E pennad diwezhañ al levr eo distrujet ar vro-sec'h ha dieubet eo an anaon a oa enni.
An Aerouanted ha Mistri an Aerouanted
En o zirioù eus ar c'hornôg emañ an aerouanted o chom peurliesañ met a-wechoù e nijont war-du an enezeg da gerc'hat boued pe teñzorioù. Ret eo neuze d'ar vajed o c'has kuit. E A Wizard of Earthsea e teu Ged a-benn da lakaat un aerouant da brometiñ ne dago ket mui an enezeg peogwir en deus divinet e anv.
An aerouanted n'int ket droug met kentoc'h amreol. Ne lakaont ket kemm etre ar mad hag an drouk hag arvarus eo o daremprediñ. Dañjerus eo sellout ouzh o daoulagad ha zoken Ged a ziwall a ober an dra-se. Sellet a reont ouzh an dud evel amprevaned berr o buhez met gallout a reont doujañ un nebeud anezho a-walc'h da gomz dezho.
E The Tombs of Atuan e c'houlenn Tenar digant Ged petra eo ur Mestr eus an Aerouanted. Respont a ra ez eo un den a gomz an aerouanted dezhañ, rak daou dra a c'hell an aerouanted ober gant an dud : o debriñ pe komz ganto. Arvarus eo da gomz gant aerouanted met talvouduz e vez, rak, o vezañ ma vevont pell-kenañ, e vezont fur-kenañ. An arouanted a gomz ar Yezh Wir, met, er c'hontrol d'an dud, galloud a reont lârout gevier enni.
Ar relijion e Douarvor
Menegiñ a ra al levrioù un nebeud Henc'halloudoù hag a zo o chom e Douarvor c'hoazh, en o zouez "Ar Re hep Anv" en Atuan, hag an Terrenon.
Er broioù karg e azeuler doueed. Ar re goshañ a zo "Ar Re hep Anv" a zo azeulet el "Lec'h" en Atuan. Evezhiañ a reont ur milendall dindan "Al Lec'h" ma ne c'hell den ebet kerzhout e surentez estreget ar Velegez Kentañ hag he spazhad. Choazet e vez ar velegez pa vez pemp bloaz. Pa dizh c'hwec'h vloaz e vez "debret" gant "Ar Re hep Anv" ha dont a ra da vezañ "Arha", ar pezh a dalvez "an hini zebret" e kargeg. Pa varv "Arha" ar velegezed arall a glask ur verc'h ganet en hevelep noz ma'z eo marvet "Arha". Ma vev ar poupig ha ma n'eo ket klañv kent tizhout c'hwec'h vloaz e varner ez eo "Arha" adc'hanet ha douget eo d'"Al Lec'h" da vezañ ar velegez kentañ nevez. An Arha diwezhañ a voe Tenar a zistrujas ar milendall gant skoazell Ged e The Tombs of Atuan.
An Doueed gevell Wuluah hag Atwah a seler oute evel mibien an "Henc'halloud". Doueed vrezelour ez int had ur saezh doubl eo o arrouez. O azeullec'h pennañ a oa kêr-Awabath kent ma oa aet da sez an Doueed-Roue. Bez ez eus un azeuldi gouestlet dezho el "Lec'h".
An Doueed-Roue a zo tud reizh, a ren ar broioù kargek eus Awabath. Bez ez eus un azeuldi gouestlet dezho el "Lec'h". An hini pinvidikañ. Kaset kuit eus ar galloud e voe ar Doue-Roue diwezhañ gant Thol eus Hur-at-Hur goude ur brezel diabarzh ha tec'hout a reas betek "Al Lec'h" ma voe lidlazhet gant ur beleg-spazhad.
Skingomz
Produet he deus ar BBC un danevell-skingomz a div eurvezh a voe skignet war Radio 4 d'ar 26 a viz Du 1996. Judi Dench e oa ar c'honter ha Michael Maloney a c'hoarie roll Ged. Implijout a rae aktourien gant pouezh-mouezhioù lies da ziskouez rinoù an tudennoù. Da skouer, tudennoù a orin eus Pellvro ar Reter a gomze gant pouezh-mouezh Su Kembre.
Skinwel
Er miz Kerzu 2004 e skignas Sci Fi Channel ur film diazezet war an daou romant kentañ eus an heuliad. Tremen a reas war M6 e 2005. Anvet Legend of Earthsea e sachas fulor ar "faned" peogwir Ged (ha darn vrasañ an tudennoù arall) a oa c'hoariet gant un aktour gwenn ha ma oa kalz tudenno na oant ket er romant. Kemmet e oa bet ivez natur relijion belegezed Atuan.
Ne gemeras ket perzh Ursula K. Le Guin er broduidigezh tamm ebet. Embannet he deus an evezhiadenn da-heul war he lec'hienn: