cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Astropolis
Programm 2008
French Cowboy - Naab - Users - Peter Digital Orchestra - Micropoint (strollad) - Lisa Moon - Dj Esk-ape - Dj Kriktus - Dj VV Section - Underjack - William Wild - Xencut - Marc Trakker - Dave Clarke - Surkin - Paul Ritch - Fresharts Crew - Mr Calagan - Pas de printemps pour Marnie (groupe) - Sebastien Tellier - Carl Craig - M83 - Midnight Juggernauts - Poni Hoax - Busy P - So Me - Feadz - Dj Mehdi - DJ Tornado & MC Rashky - Crazy Dubstep & MC Lion Dub - Dj Gan - Derrick May - Daniel Bell (arzour) - Sonic Crew - Oil B - Birdy Nam Nam - Boys Noize - Yuksek - Umek - The Micronauts - Danton Eeprom - Arno Gonzalez - Itrema - Miss Titi - Mix Master Mike - DJ Pone - Missill - Elisa do Brasil - Shy Fx - Sub Focus - SP:MC - Beat Torrent - MC Youthstar - DJ Ordoeuvre - Christoph"Praxis" - Fringeli - Iszoloscope - Rotator - Manu le Malin - Scorn - Docteur Macabre - N Type - NRV29 feat Mac Loud & HP (DJ) - Greg G - KRRK
Programm 2007
Champion - Hocus Pocus - X Makeena - Revo - Chris Liberator - Znock - E Swat - DJ DRD - Slackness - Megazord - Sylcut - Dj L’ankou - DJ CDS - Miss Kittin - Sonic Crew - Gonzales & Mocky - Zenzile - Goose - Wax Tailor - Digitalism - Basiliq Crew - Chloe & Ivan Smagghe - Papot aka Alan mc Gore - Urban Ski - Rafale - DJ Hell - Justice - Agoria - Nathan Fake - Ocean Gaya - R Play - DJ Troubl' - Kid Koala - Amon Tobin - DJ Zinc - TC - DJ Fresh & Mc Darrison - Elisa do Brasil & Big Red - DJ Sam - Micropoint (strollad) - Fixmer & McCarthy - Manu Le Malin - The DJ Producer - Unexist - Rude Awakening - Robbert Mononom aka Sensory Overload - Toaster - Princesse Rotative Hilight Tribe - Kick Bong - Doctor.A
Programm 2006
Konono N°1 - The Infadels - The Georges Habitol Brothers - Dj Moule - Lenny Dee - Samsam - Riino & Orteka - Manoosh - Rodolphe - DJ Smooth - Krostif - Teknodad - Skizophonik - Michael Mayer - Tobias Thomas - Jake Fairley aka Fairmont - Final Fantasy - Sir Alice - DJ Ourson - Puyo Puyo - Platodefruitdemer - Vitalic - Agoria - Erol Alkan - James Holden - Octave One - Random Noise Generation - Sonic Crew - Jazz Rider - Birdy Nam Nam - Andy C & Mc Dynamite - DJ Craze & Mc Armanni - Brain Damage - Kaly Live Dub - Elisa do Brasil - Netik - Anorak - Punish Yourself - Manu le Malin - Dave the Drummer - Strup X - Kap Bambino & Khima - Moshpit - Daisy aka Mandragore - Chaos Bringer - Moleculez - Narkotek Sound System - Dirty Sound System - Luz) - Wahn - T.Raumschmiere - Sonic Boom - Dasha Rush - Judith Juillerat - Atone - Anorak - TTC (groupe) - DJ Orgasmic - Ellen Allien & Apparat - DJ Flore - DJ Blork
Programm 2005
Vive la Fete - Électro Bamako - Elixir Compagnie - Crystal Distortion - Richie Hawtin - Sonic Crew - The Hacker - David Carretta - Woody McBride - Sold Out - Jennifer Cardini - Whitey - Emit Lava - Pat Panik meets Netik - Jeff Bock - Trunk & Mc Rastiki - Dj Guez - Dginia - Dale Cooper Quartet & The Dictaphones - Underground Resistance feat Galaxy 2 Galaxy - Los Hermanos - Tek Brothers - Dj S2 - Dj Dijital of Aquanauts - Dj Skurge - Dj John Collins - Buzz Goree - Mc Cornelius Harris - Miss Kittin - Alter Ego - Adam Sky - Oscar Mulero - TEPR Folklore de la Zone Mondiale feat Hydra - Berurier Noir - Cellule-X - Ethnopaire - Barbirooza - Junior Cony - HHM - Manu le Malin - Ybrid - Destroyer - Chris Liberator - Okupe Keshno & Cyberskum - Zenzile - Improvisators Dub - La Phaze - Marky & Mc Stamina - Elisa do Brasil feat. Dj Pone & Mc Verse - Friction - Tarik n' Djamel - Rom1 - .Tape - Psykick Lyrikah - The Konki Duet - One Self feat Dj Vaddim, Yarah Bravo & Blu Rum 13
Programm 2004
Soulwax - Abstract Keal Agram - Landoz - Sonic Crew - Digicay - 2 Fingers - Luciano - Ricardo Villalobos - Elisa do Brasil - Jeff Mills - Ellen Allien - Vive la Fete - Dave Clarke - Anne et Patrick Poirier - Joystick - Global Purpose - Centre du Monde - Yvette Neliaz - Aquabassimo - Nouvelle Vague - Nikko - Lapintade - Alexandre Roland - Hyphen - Mind - Laurent Garnier - High Tone - Hilight Tribe - Scotchy Dub - X Makeena - Jamalski - Pendulum - Lady Late & Marika - Shimon - Mc Verse - Scan 7 - DJ Rolando aka Aztek Mystic - Lady B - The Driver - Manu le Malin - Armaguet Nad - DJ Producer - Al Core - Joshua - Lenny Dee - DJ Promo - Torgull - Aphasia - Optimo - Speedy J - Depth Affect - Toy Blaster - Tomcats in Tokyo - Ixindamix - Beatsucker - Salam - Masterkush - Nikoz - Dsp vs K14 - Mknat - Bassterfly - Antistatik - Rikane - Bombscare - Noria
Programm 2003
Dolmen Sniper - Flj - Popofsky - Weese - Erwan Bassterfly - Dav des Korrils - K.Lymero - Pedro - Hip J - Mekanix - Kraft vs Ph - Le Chiffre - Analog & Digital Sound - Jc/Dc - Colleen - O.Lamm - Pop the Fish - DJ Rephlex Rec - Babass - Da gil - T.Raumschmiere - Miss Kittin - David Carretta - Dave Clarke - Jeff Mills - Global Purpose - Stress - The Bug & Mc Ras Bogle - Trunk Mc Rastiky & Mc Alpha - Andy C & Mc Sp - DJ Ben - Serial K - Soper - Toma - Grolex - Dralbant - DMX Krew - Cylob - Chloe - Jeff Bock - Aphasia & Torgull - Rockette - Hp - Armageddon Project - Simon Underground - Matt Green - Manu le Malin - Cercle Noir - Osaka - Sonic Crew - Julee Cruise - Ellen Allien - Mathias Delplanque - Concertmate - Tepr - Dee Nasty - Facteur Love - Robert le Diable & Snokutt - 2 Many DJ's
Programm 2002
Dralbant - Andrew Weatherall - Richie Hawtin - Hip J - Delekta - Trunk - Bdt - MC Rastiki - Jeff Bock - Pat Panik - Sonic Crew - Miss Kittin & The Hacker - Ellen Allien - Palindrome (groupe) - Laurent Garnier - Stalker vs Electric Mainhein - Bmhot vs Hell'Ektrix - Gelstat vs Noisebuilder - Hacknot vs Beuns - Crystal Distortion vs Fky - Masterkush - Elisa Do Brasil - B&B - Miss Ficel - MC Jamalski - Dj Hype feat MC AD - Le Lutin - Flow - Tao Pai Pai - Mac Loud - Manu Le Malin - Lenny Dee - BudBurnerz - Dj Producer - Feel M - Armel - Ti' Ollive - Pier HO - Koj - Julien de Nantes - Trevox - Azeria - Nikolapps - Lowen
Programm 2001
Lab° - Le Peuple de l'Herbe - High Tone - Sonic Crew - Jack de Marseille - Losoul - Luke Slater - Jeff Mills - Carl Cox - The Driver - deWillou - Phoenix - Schneider TM - Suicide - Miss Kittin & The Hacker - DJ T1000 - James Ruskin - No place For Soul - Shora - Nostromo - Watcha - Torgull - Xylocaïne (artiste) - Mark N - Overcast - Nasenbluten - Manu le Malin - Korzaak - Trunk - Hudge - Jeff Bock - Aphasia - Traffic - Cross Bone - Kraft & MC Youthman - D-Joke - Big Knife - Hip J - John Acquaviva - Kojak (strollad)
Die Brücke
thumb|140px|Skritell gant [[Fritz Bleyl da-geñver diskouezadeg kentañ Die Brücke e 1906]] thumb|upright|Manifesto Die Brücke, 1906
Die Brücke (Ar pont) a oa ur strollad arzourien alaman savet e Dresden e 1905. E-touez krouerien ar strollad e oa Fritz Bleyl, Erich Heckel, Ernst Ludwig Kirchner ha Karl Schmidt-Rottluff. Goude-se e voe izili all : Emil Nolde, Max Pechstein hag Otto Mueller. Bras e voe levezon Die Brücke war emdroadur an arz modern en kantved, ha diwarnañ e tiwanas an eztaolouriezh.
Istor
Savet e voe Die Brücke e 1905 gant pevar studier war an arkitektouriezh : Fritz Bleyl (1880-1966), Erich Heckel (1883-1970), Ernst Ludwig Kirchner (1880-1938) ha Karl Schmidt-Rottluff (1884-1976). Kejañ a rejont e Königliche Technische Hochschule Dresden, ma studie Kirchner ha Bleyl abaoe 1901 ha ma oant deuet da vezañ mignoned. Divizout a raent war an arzoù hag e studijont ivez an natur. Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn. Kirchner a gendalc'has gant e studioù e München e 1903-1904 hag e tistroas da Dresden e 1905 a-benn tapout e ziplom. . Ouzhpenn an arkitektouriezh e veze desket an tresañ, ar perspektiverezh hag istor an arzoù.
Fellout a rae da izili Die Brücke tremen dreist d'an arz akademiek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv). Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel Albrecht Dürer, Matthias Grünewald ha Lucas Cranach gozh, koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer. Da ziskouez o liamm ouzh arz hengounel Alamagn e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ. Diazezet e oa stil arzourien ar strollad war implij livioù flamm, skeudennoù rust ha levezon an arz kentidik.Da gentañ e savjont oberennoù war dem ar vuhez e kêr. Goude-se ec'h aozas Müller beajoù da su Alamagn hag e savjont oberennoù ma tiskouezent tud en o noazh ha gweledvaoù. Ouzhpenn sevel koadengravadurioù ec'h ijinjont al linoengraviñ.
Izili gentañ ar strollad en em stalias en ur c'harter eus Dresden ma oa micherourien, rak fellout a rae dezho en em zizober diouzh o endro bourc'hiz. Erich Heckel a gavas ur gigerezh er Berlinerstrasse e Friedrichstadt, hag e voe lakaet da stal-labour.
thumb|upright|left|Izili ar strollad livet gant [[Ernst Ludwig Kirchner 1926/7]]
Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darrempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh. Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemer eperzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent: an drummded eo a glaskent. Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel ''un den buhezek, laouen ha krofet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel."
Savet e voe ur manifesto (savet gant Kirchner dreist-holl) gant ar strollad. Engravet e voe er c'hoad. Ennañ ec'h embannent e oa ur remziad nevez "a felle dezhañ bezañ dieub en e arz hag en e vuhez, distag diouzh an nerzhioù kozh ha diazezet."
E miz Gwengolo hag e miz Here 1906 e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ.
Milk It: The Best of Death in Vegas
Milk It: The Best of Death in Vegas a zo un dastumad tonioù gant ar strollad Death in Vegas bet embannet d'ar 7 a viz C'hwevrer 2005 er Rouantelezh-Unanet ha d'an 23 a viz C'hwevrer 2005 e Japan. Er bladenn gentañ e kaver tonioù brudet ar strollad, hag en eil hini e kaver tonioù advesket. Ne voe ket embannet ar bladenn er Stadoù-Unanet.
Die Brücke
Istor
Emil Nolde (1867-1956) ha Max Pechstein (1881-1955) az eas er strollad e 1906. Bleyl a zimezas e 1907 ha da-heul e kuitaas ar strollad. Otto Mueller (1874-1930) az eas er strollad e 1910.
thumb|Marzella gant [[Ernst Ludwig Kirchner 1909-10]] Etre 1907 ha 1911 ez eas izili Die Brücke da gas o hañvezhioù e-kostez lennoù Moritzburg war enezenn Fehmarn. E 1911 e tilojas Kirchner da vBerlin, ma savas ur skol-arzoù prevez anvet MIUM-Institut, asambles gant Max Pechstein. Fellout a rae dezho aozañ ar "Moderner Unterricht im Malen" (kelenn modern an arzoù). Ne rejont ket berzh ha serret e voe ar skol bloaz goude.
E 1913 e skrivas Kirchner Chronik der Brücke ha divodet e voe ar strollad.
Ur strollad warlerc'hiad, anvet Dresdner Sezession, a voe krouet e 1919. Ennañ e oa al livour Conrad Felixmüller. Die Brücke a voe unan eus an daou strollad arzourien alaman ma voe diazezet an eztaolouriezh, an eil hini o vezañ Der Blaue Reiter savet e München e 1911.
Plaid Werdd Cymru
Plaid Werdd Cymru (saozneg Wales Green Party) a zo ur strollad rannvroel damemren e-barzh ar Green Party of England and Wales. E Kembre eo oberiant. Ar strollad politikel lec'hel nemetañ eo gantañ ur statud emren e-barzh framm ar Green Party of England and Wales eo.
Kinnig a ra danvez-kannaded evit Parlamant Broadel Kembre. Ann Were eo e benn a-vremañ. N'en deus sez ebet ha ne dap ket muioc'h eget 5% eus ar mouezhioù dre vras.
Izelvroioù (disheñvelout)
An anv Izelvroioù zo bet krouet er XIVvet kantved e lez Dug Bourgogn evit ober meneg eus an douaroù perc'hennet gantañ a zo hiriv en Izelvroioù a-vremañ, e Belgia, hag e Luksembourg.
Kanton Gwitalmeze
Kanton Gwitalmeze a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Izelvroioù (disheñvelout)
Graet e vez Rouantelezh an Izelvroioù hiriv, en un doare ofisiel, eus ar stad a vod an Izelvroioù end-eeun (an 12 proviñs en Europa) hag an inizi tramor, Aruba, Curaçao ha Sint Maarten.
Kanton Gwitalmeze
Kumunioù
Kanton Gwitalmeze a yae nav c'humun d'ober anezhañ :
William Dampier
William Dampier (1651 – 1715), a oa merdeer ha morlaer saoz. Bez' e oa ivez skrivagner hag arseller skiantel. Ar Saoz kentañ eo hag a dresas kartennoù eus Holland Nevez (anv kent Aostralia) ha Ginea Nevez. Kas a reas div veaj en-dro d'ar bed ha leuskel e anv d'un enezeg en Aostralia ar C'hornôg.
Yaouankiz
Ganet e oa William Dampier e Somerset e miz Eost pe miz Gwengolo 1651. Mont a reas da vartolod da 16 vloaz ha kemer perzh en emgann Schooneveld e 1673. Goude bezañ graet meur a vicher (evel merour en ur blantadeg e Jamaika) e tistroas da vartolod.
Beaj kentañ
E 1679 en em lakaas en akipaj ar boukaner Bartholomew Sharp. Pakañ a rejont listri spagnol er Meurvor Habask hag arsailhañ trevadennoù e Perou. E 1683 e oa Dampier gant John Cooke oc'h arsailhañ trevadennoù spagnol e Perou, en inizi Galápagos hag e Mec'hiko. Dastum a rejont listri ha boukanerien betek kaout ul lestraz a 10 bag. E 1686, asambles gant ar c'habiten Charles Swan, e treuzas ar Meurvor Habask evit mont da arsailhañ reter an Indez. E 1688 e oant war aodoù Aostralia ha Dampier a gemeras notennoù diwar-benn al loened, ar plant hag an dud a veve eno. D'ar memes bloaz e tilestras gant daou geneil war unan eus inizi Nikobar. Distreiñ a reas da Londrez e 1691.
Ergerzhadeg e bourzh ar Roebuck
Brud a dapas gant embann e deizlevr (New Voyage Round the World) e 1697. E 1699 e voe lakaet da gomandant ar Roebuck gant ar gefridi ergerzhet aod reter Holland Nevez (Aostralia). Eno e kemeras notennoù hag e tapas standilhonoù eus plant ha loened ar rannved-se. Tremen a reas dre Dimor, Ginea-Nevez, Hannover-Nevez, Iwerzhon-Nevez ha Breizh-Nevez.
D'an 21 a viz C'hwevrer 1701 ec'h eas ar Roebuck d'ar strad e-kichen enez Ascension ma chomas Dampier gant e akipaj e-pad 5 sizhunvezh a-raok bezañ saveteet d'an 3 a viz Ebrel.
Danny Elfman
Danny Elfman pe Daniel Robert Elfman a zo ur sonaozour sinema stadunanat.
Ganet eo bet d'an 29 a viz Mae 1953 e Los Angeles, Kalifornia (SUA). Dimezet eo gant ar gomedianez Bridget Fonda.
Kanet ha sonet en deus er strollad Oingo Boingo, etre 1976 ha 1995. An anv The Mystics Knights Of The Oingo Boingo a oa gant ar strollad da gentañ-tout. Seizh albom zo bet savet ganto. Un eizhvet, So-Lo a oa sinet gant anv Danny Elfman hepken. E-touez kanaouennoù brudetañ ar strollad emañ Weird Science. Implijet e oa bet er film (John Hugues, 1985) hag er rummad-filmoù (1994-1997), ar memes titl Weird Science ganto. Er strollad Oingo Boingo e sone gant unan eus e genlabourerien fealañ, Steve Bartek, a gendalc'h da skoazellañ anezhañ hiziv war e sonskridoù evit ar sinema.
Sonaozour muiañ karet Tim Burton eo. Savet en deus sonerezh eus pep brasañ e filmoù. E vouezh a c'heller klevet ivez er film The Nightmare Before Christmas. Reiñ a ra e vouezh d'an haroz Jack, Barrel (unan eus an tri bugel) hag ar furlukin pa gan an tudennoù-se er film. Kanañ a ra ivez an darn vrasañ eus kanaouennoù ar film Charlie and the Chocolate Factory. Ouzhpenn e genlabour feal gant Tim Burton, en deus skoulmet darempredoù gant ar filmaozerien Sam Raimi ha Gus Van Sant.
Savet en deus ivez meur a don evit an tele, en o zouez tonioù The Simpsons, krouet gant Matt Groening, Tales From The Crypt, The Flash, Dilbert, Desperate Housewives...
E 2004 e savas ton pennañ ar c'hoari video Fable, renet gant Peter Molyneux, evit X-Box Microsoft. Ar peurrest eus ar sonerezh zo bet savet gant Russell Shaw.
D'an 23 a viz C'hwevrer 2005 en deus Danny Elfman tañvaet d'ur mod nevez da sevel ha kinnig e sonerezh. D'an deiz-se e Carnegie Hall e oa bet tu da glevet e sonskrid Serenada Schizophrana. Pedet e oa bet gant an American Composers Orchestra da sevel ur sonskrid. C'hwec'h lodenn zo dezhañ, savet evit laz-seniñ ledan, binvioù elektronek, daou biano ha laz-kanañ merc'hed.
Ibiz dremm wenn
An ibiz dremm wenn a zo ur spesad evned hirc'harek, Plegadis chihi an anv skiantel anezhañ.
Kale (loarenn)
Kale (eus ar gresianeg Καλη) pe Yaou XXXVII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Karme, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 23 milion km ha 24 milion km gant ur stouadur a 165°.
Falc'h
Ur falc'h zo ur benveg da falc'hat, da lavarout eo da droc'hañ geot, anezhi ul laonenn hir dambleget staget ouzh un troad hir. Gwechall e veze troc'het ed ha foenn gant ar falc'h e Breizh. Ur seurt falc'h vihan eo ar falz.
Falc'her ha Paotr e falc'h
Ur falc'her eo an den a implij ar falc'h. Paotr e falc'h a vez graet eus an Ankou a-wechoù.
Brezel
Implijet e veze filc'hier er brezelioù gant ar gouerien: ne oa nemet eeunaat al laonenn. Seurt filc'hier a veze gant ar Chouanted.
Kan
Meur a gan vrezhonek zo d'ar falc'herien, da skouer Ar Falc'herien. Gwelet ivez :
Klujar choukar
Ar glujar choukar (liester : klujiri choukar) a zo ur spesad evned krenndev, Alectoris chukar an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Perdix Chukar (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875). Dont a ra e anv eus ar ger hindek "chukor" a vez graet anezhañ da envel al laboused-se.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevarzek isspesad anezhañ :
Amblève
Amblève zo un anv-lec'h gallek eus Belgia, a zo Amel en alamaneg. Bez' ez eo :
Kimberley
Kimberly pe Kimberley zo un anv-lec'h saoznek, a gaver er broioù trevadennet gant ar Saozon.
Orin
Diwar titl John Wodehouse (1826-1902), kentañ kont Kimberley ha ministr saoz an trevadennoù, e teu an holl anvioù-lec'h anvet "Kimberley" er-marez eus Bro-Saoz. E Norfolk emañ kontelezh Kimberley ; an hevelep anv a gaver avat e Nottinghamshire hag e Warwickshire.
Kimber a zeu eus meur a anv hensaoznek — hini Norfolk a seblant bout deveret diouzh anv ur vaouez anvet Cyneburg ; ley a zeu eus an hensaozneg leah, "pradenn", "digoadenn". Chineburlai e oa anv Kimberley e Norfolk e 1086, da lavaret eo "pradenn pe zigoadenn ur vaouez anvet Cyneburg".
Tud
Un anv-tiegezh eo ivez :
Melchon
Ar melchon zo plant, eus ar genad Trifolium, a vez gounezet e Breizh da vagañ ar chatal. Da ziwall ez eus, koulskoude : ar saout hag an deñved a c'hell buan koeñviñ ha mougañ gant ar melchon ; ne c'hellont bezañ saveteet nemet dre doullañ o zor gant un trokard.
Kerbod
Kerbod (Villepot an anv ofisiel gallek) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Klujar-roc'h
Ar glujar roc'h a zo un evn krenndev er c'herentiad Phasianidae. Alectoris graeca eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous en Europa ar su.
Kimberley, Nottinghamshire
Kimberley zo ur gêr e Nottinghamshire, e Bro-Saoz. Gwechall e oa brudet glaou ha bier Kimberley, aet holl da get hiziv.
Plegadis
Plegadis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
Spesadoù
Tri spesad ibized a ya d'ober ar genad :
Henri Gaussen
thumb|Poltred Henri Gaussen. Marcel-Henri Gaussen a oa ul louzawour hag ur bevzouaroniour gall, bet ganet e Cabrières-d'Aigues (Vauclusa) d'ar 14 a viz Gouere 1891 ha marvet e Toloza (Garona-Uhel) (ma oa bet kelenner e vuhez-pad) d'ar 27 a viz Gouere 1981.
Kimberly (anv-badez)
Kimberly (pe : Kimberley) zo un anv-badez saoznek, roet d'ar merc'hed dreist-holl, met d'ar baotred ivez kenkoulz all, deuet diwar an anv-lec'h.
Orin
Dont a rafe an anv-badez eus an anv-lec'h Kimberley, e Suafrika, deuet eus anv Lord Kimberley en : un emgann a oa bet eno, seziz Kimberley, e-kerzh Eil brezel ar Voered, brudet e voe trec'h ar Saozon dre ar bed saoznek, hag an anv da-heul.
Berranvioù
Un toullad berranvioù zo evit "Kimberly": Kim, Kimi, Kimmi, Kimber, Kimba, Kimbobulous, Kimbra, Kimbre, Kimme, Kimmee, Kimmeh, Kimmie, Kimy, Lee, Kimmy, Berly, Kymber, Kimbo, Kymmi, Kymmie, Kymmy, Kym, Berely, Kimmerz, Kymbo, Kimmiey, Kimmikinz, Kimmie-cub, Kimmy-co, KimmyBerly, Kimie, Kizzi.
Prezidant ar Republik C'hall
Prezidantelezh ar Republik C'hall eo ar garg uhelañ eus galloud seveniñ Republik Bro-C'hall. Republik Bro-C'hall n'he deus bet ur prezidant nemet abaoe 1848 (dindan an Eil Republik c'hall). Abaoe a mare-se ez eus bet 24 prezidant zo bet holl o chom e Palez an Élysée.
An Eil Republik
Kentañ prezidant Bro-C'hall e oa bet Napoleon III, kent kemer ar galloud e 1852.
Kanton Plouziri
Kanton Plouziri a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Plouziri a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
Avion
Avion  a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall ar Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Orasaigh (Loch Bracadail)
Orasaigh zo un enezenn didud e Loch Bracadail, en Enez An t-Eilean Sgitheanach (Skye), en Inizi Gall, un 30 devezh-arat dezhi. Pa vez izel ar mor e vez stag ouzh Ullinish Point en An t-Eilean Sgitheanach.
Avion
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Pompei (Henamzer)
Pompei zo ur gêr roman en Italia, e-kichen Napoli, a voe distrujet gant dislonkadenn ar menez-tan Vesuvio e 79 hag adkavet nemet goude 1 600 vloaz dre zegouezh.
Dispac'h mirour
An Dispac'h mirour (« Konservative Revolution ») a oa un emsav broadelour ha mirour alaman a-bouez goude ar Brezel bed kentañ. Pennaenn bennañ an emsav-se a oa diazezañ ur viridigezh hag ur vroadelezh alaman, pe dreist-holl prusian, nevez. Evel meur a emsav mirour all er memes mare e klaskas ivez e izili lakaat un termen da gresk ar gomunouriezh, dre ginnig ur viridigezh sokialour.
Pompei (Henamzer)
Istor
Goloet e voe ar geoded gant meur a wiskad ludu, un ugentad metrad bennak. Ar furchadennoù arkeologel a reer adalek 350 vloaz o deus lakaet war wel titouroù a-bouez ha resis war ar vuhez a rene annezidi ur gêr e barr an Impalaeriezh roman. Hiziv eo ul lec'h touristel eus ar re vrudetañ, hag a sach gweladennerien a-leizh da Italia, hag unan eus an takadoù dibar enskrivet e roll ar Glad bedel gant an UNESCO.
Dispac'h mirour
Mennozhioù izili an dispac'h mirour a oa hengounel hag enep ar zanvezelouriezh, ar berzhded a gonte muioc'h evito evit ar c'hementad. O mennozhioù a oa diazezet ivez war ar Volksgemeinschaft ("kumuniezh ar bobl") ha ket war stourm ar renkadoù pe an oklokratiezh (a dalvez ez eo ar bobl a ren). Ar skrivagnerien ezel eus an dispac'h mirour a savas a bep seurt testennoù broadelour ha radikal : deizlevrioù brezel, skridoù faltazi diwar-benn ar brezel, pennadoù kelaouiñ, manifestoioù hag arnodadennoù preder peogwir e felle dezho degas kemmoù er vuhez politikel ha sevenadurel en Alamagn. Bras e voe levezon an emsav-se war ar studierien ha war ar renkadoù etre.
Ideology
An Dispoac'h a c'hall bout taollenet gant tri elfenn:
Pompei (Henamzer)
Lec'hiadur
Er e oa Pompei unan eus ar c'hêrioù staliet tro-dro d'ar menez Vesuvio, stumm ur pikern dezhañ. Kresket e oa ar boblañs diwar ar vrud vat a zeue eus strujusted an douar. Kêrioù ha kêriadennoù all, evel Herculanum, zo bet distrujet er memes gwallzarvoud.
Wareham
Wareham a zo ur gêr-varc'had istorel er bann Purbeck en Dorset, e bro-Saoz. Lec'hiet emañ war riblenn ar stêr From war-du mervent Poole. 8,417 ag annezidi he-deus. Posupl eo e voe kêrbenn ar rouantelezh vrezhon Dortrig.
Pompei (Henamzer)
Orin
Diazezet e oa bet Pompei er VI kantved kent Jezuz-Kris gant an Osked, pe Oskaned, a oa o annez e kreiz Italia. Hervez ar vojenn(Pe hini ?) e teuas di pemp meuriad hag eus an niver pemp e teu an anv (tost e oa ar yezhoù italek d'ar yezhoù keltiek). Ur porzh goudoret mat anavezet gant merdeerien gresian ha Fenikian e oa Pompei a-raok. Pa zeuas an Etrusked gant mennozhioù aloubiñ e klaskas an Osked sevel un emglev gant ar C'hresianed o doa trevadennoù e pastell-vro Napoli, met aloubet e voe an takad gant ar Samnited er. Brasaet e voe kêr er mare-se.
Dispac'h mirour
Ideology
Ma oa eus an dro-lavar Dispac'h mirour a-raok ar Brezel bed kentañ ez eo gant ar skrivagner Hugo von Hofmannsthal hag an damkanour war ar politikerezh Edgar Julius Jung e teuas da vezañ a-bouez da vare Republik Weimar. Jung a voe awenet gant ar faskouriezh hag e vroudas ur stumm faskour eus an Dispac'h mirour etre ar bloavezhioù 1920 ha 1930 : hervezañ e oa ar vroad evel un hennad bev; mont a reas ivez a-enep d'an hiniennegezh hag er c'hontrol e savas a-du gant ar brezel hag ar soudarderezh; ha broudañ a reas ivez "engalvadeg hollek" an dud hag ar greanterezh. Nerzh produiñ an arnevezded a vroudas ivez, evel ma voe brudet gant izili an dazontouriezh en Italia. Enepyuzev e oa Schmitt, met embann a reas ne oa ket plijet gant mennozioù Hitler dre ma kave anezhañ displed.
Lodenn vrasañ izili an Dispac'h mirour a voe ganet e dibenn an kantved, ha stummet e voent gant ar pezh a vevjont e-pad ar Brezel bed kentañ. Ar brezel koulz hag an dispac'h en Alamagn a voe gwelet ganto evel un troc'h gant an amzer dremenet, ha lod brasañ anezho a voe didouellet goude ar brezel ha soñjal a rae dezho e oa bet ur brezel dister abalamour d'ar pezh o doa bevet er fozioù-difenn, ma oa didalvez buhez an neb a glaske chom bev. An Dolchstoßlegende ("mojenn an taolioù kontell dre a-dreñv") a voe an displegadenn nemeti a voe roet dezho goude ar brezel. Er Kriegserlebnis (skiant-prenet ar brezel) o doa bevet e klaskjont sevel en-dro ar Frontgemeinschaft (kumuniezh an talbenn) hag a oa bet a-bouez pa oant war an talbenn. En em santout a raent evel margodennoù a rank dañsal evit dudi diaoulek drouksperedoù. Ul lodenn anezho a oa dedennet gant an netraelouriezh. En o skridoù Froschperspektive e klaskjont reiñ ur ster d'ar pezh o doa bevet.
Goude 1933 e voe heskinet ul lodenn eus izili an Dispac'h mirour gant an Nazied, ha dreist-holl gant SS Heinrich Himmler, peogwir e felle dezhañ stourm a-enep ar gilstourmerien o dije gellet mont a-enep da renad Hitler. Ma oa laouen ul lodenn anezho dre ma oa bet diskaret an demokratelezh, ne savent ket a-du gant tuioù dispac'hel, gouennelour, ha sokialour ar strollad nazi. Re all a yeas diwar-wel, ha re all c'hoazh a zeuas da vezañ izili NSDAP. Re all a chomas er Reichswehr ha goude-se er Wehrmacht, hag ul lodenn anezho a gemeras perzh en irienn an 20 a viz Gouere 1944.
Falz
thumb|200px|Bihanoc'h eo ar falz eget ar [[falc'h.]] Ur falz zo ur benveg da droc'hañ geot. Gwechall e veze troc'het ed ha foenn gant ar falz tost en holl vroioù, hag implijet e vez c'hoazh e kalzig anezho.
Ijinet e voe er Ragistor, e Henoadvezh ar maen, gant ur sileks hag un troad. Goude e voent oberiet en houarn hag e dir.
Binvioù kar
Ar falc'h zo ur seurt falz vras.
Ar falz-aotenn, pe sarp, pe strep, zo ur seurt falz tevoc'h evit trochañ koad.
Arouez
left|thumb|Falz ha morzhol ar gomunourien|100px Hervez Tacitus e veze implijet filzier aour gant an drouized en o lidoù.
Arouez ar gouerien eo bet ar falz war bannieloù ar gomunourien, e-kichen ar morzhol, arouez ar vicherourien. Ar Falz zo anv ur gevredigezh deskadurezh a oa bet krouet gant Yann Sohier e 1932.
Yezhoù gouezelek
Ar yezhoù gouezelek a ya d’ober unan eus an daou skourr a zo e-touez ar yezhoù keltiek. Bremañ e kaozeer teir yezh ouezelek kar hogen disheñvel en inizi Breizh-Veur, Iwerzhon ha Manav :
Deveret eo ar yezhoù gouezelek eus an henouezeleg a oa komzet en Iwerzhon, hag a oa skrivet abaoe an 8vet kantved d’an nebeutañ. Gant Gouezeled Iwerzhon e voe taget aodoù ar vro a oa e-kichen o hini ha goude se en em ziazezjont da vat e mervent Bro-Skos. Gounit tachenn a reas o yezh (ar gouezeleg) alese ha dont a reas da vezañ komzet en darn vrasañ eus Skos betek ar 17vet kantved.
En em ledañ a reas ar gouezeleg ivez en Enez Vanav, ha daoust ma varvas ar manaveger a-vihanik diwezhañ en ugentvet kantved, ez eus tud c’hoazh a ra gant ar yezh-se eno hag un doare adsav zo.
Daoust d’ar gerentiezh zo etre an teir yezh-se, ez int yezhoù disheñvel. Splann a-walc’h eo ar c’hemmoù er skritur, dreist-holl etre ar manaveg zo levezonet e zoare-skrivañ gant hini ar saozneg hag an div yezh all. Abaoe ma’z eus bet degaset kemmoù e doare-skrivañ gouezeleg Iwerzhon, en ugentvet kantved, eo deuet da vezañ disheñveloc’h diouzh gouezeleg Skos. Setu an anvioù a roer da bep yezh en he bro :
Yezhoù predenek a reer eus an teir yezh keltiek all.
Fouenant
Fouenant a zo ur gumun eus Kerne e departamant Penn-ar-Bed e mervent Breizh.
Anv
Gerdarzh
Bezioù ar C'hommonwealth e bered Fouenant
Karrnijourion eus aerlu ar Rouantelezh-Unanet a varvas e-pad an Eil Brezel Bed, unan anezhe d'an 29 a viz Gwengolo 1940, pa gouezhas e garr-nij (Beaufort Mk I marilhet W6493 ha kodet N1149) er mor, ar re arall e 1943. Douaret e voe Barbara Bertrand en o c'hichen. Homañ, ur Saozez-C'hallez, a gemeras perzh er Rezistañs e Bro-Fouenant.
Broc'h
Ar broc'h, pe louz, (Meles meles) a zo ul loen eus kerentiad ar mustelideged a vev en Europa (war-bouez norzh Skandinavia, Island, Korsika, Sardinia, Sikilia ha Kiprenez), hag e meur a rannvro eus Azia. Stank eo e Breizh-Veur hag en Iwerzhon.
Kar eo d’ar gaerell ha d’an dourgi.
Pemp isspesad a vefe :
An daou isspesad diwezhañ a vez rummataet evel spesadoù gwir gant loenoniourien 'zo.
Liv
Ar broc’h a c’hell tizhout war-dro 90 cm hed ha pouezañ war-dro 10 kg. Tevoc’h e c’hell bezañ avat : goañvaat a ra ar broc'hed ha debriñ a reont kalz kent ar goañv. N'eo ket ral kavout broc'hed a bouez tremen 30 kg e Rusia. Ur vlevenn c'hris en deus, nemet war ar c'hof hag a zo du, hag ar penn a zo gwenn gant div vandenn zu. Abalamour d’e vlev louet e vez lesanvet ar griz e brezhoneg. Lesanvioù all en deus ivez, evel al louz (daoust ma n'eo ket ul loen lous, tamm ebet) pe ar bourbout. Ma'z eo bet anvet evel mañ (brud fall !) eo rak d'e zoareoù kleuzañ toulloù d'ober e ezhommoù, kerkent atav dirak e doulloù pennañ, ha dre ma'z eo an doare efedusañ gwelout ur broc'h gortoz dirak e doull, ur chañs bras e vefe bet santet gant an dud ar flaer oa gant "privezhioù ar broc'hed"...
Doare bevañ
Hollzebrer eo ar broc'hed. Debriñ a reont buzhug dreist holl met gellout a reont debriñ anevaled bihan arall (amprevaned, raned, melc'hwed…) ha plantennoù (frouezh, gwrizioù, boued-touseg…). Er pradennoù hag er c'hoadegoù e plij dezho bevañ dreist-holl, rak aesoc'h e vez kavout buzhug eno. Ne blij ket dezho ar pradoù priellek dre ma ne c'hellfent ket kleuziañ enno. En-dro d’ar c'hêrioù e klaskont o boued el liorzhoù hag er podoù-lastez.
Un aneval-noz eo ar broc'h hag an darn vrasañ eus an deiz e chom en e zouarenn. Bras-kenañ e vez houmañ ha meur a doull, liammet gant ribouloù niverus, a ya d’hec’h ober. Eno e c’hell bevañ, forzh pegen yen pe domm e vefe an amzer.
Bevañ a reont e strolladoù a c'hell tizhout 12 ezel. Rannañ a reont un domani bevañ boutin etrezo. E pep strollad e vez ur c'houblad pennañ hag a vez alies an hini nemetañ o ouennañ. Ar parezed a c'hell mirout ar vioù frouezhusaet e diapaoz e-pad un amzer hir pe hiroc’h goude an embarañ, da c’hortoz ur c’houlz amzer tommoc’h. Etre 2 ha 5 kolen a vez ganet goude bezañ douget 7 pe 8 sizhunvezh. 15 vloaz a c'hell ar broc’hed bevañ en natur ha betek 18 vloaz pa vezont en ur gaoued. An darn vrasañ anezho avat a varv abretoc'h.
Bourgogn (rannvro)
Bourgogn (Bourgogne e galleg, distaget: ) a oa ur rannvro e reter Bro-C'hall. Pevar departamant a oa enni: Côte-d'Or, Nièvre, Saône-et-Loire ha Yonne.
Daere
An daere, pe izelvor, eo stad ar mor pa vez en e izelañ, degaset gant an tre.
Dead Elvis
Pladenn gentañ ar strollad Death in Vegas eo Dead Elvis, bet embannet d'an 10 a viz Meurzh 1997 er Rouantelezh-Unanet ha d'ar 16 a viz Gwengolo 1997 er Stadoù-Unanet. Ar bladenn nemeti ma kemeras perzh Steve Hellier enni eo.
Roll an tonioù
Holl donioù gant Richard Fearless ha Steve Hellier
Pladenn ouzhpenn (Dead Elvis Remix Sessions)
E Bro-C'hall nemetken e voe gwerzhet gant ur bladenn ouzhpenn titlet Dead Elvis Remix Sessions.
Dyfed
Dyfed a c'hell daveiñ :
29 Mezheven
Ganedigezhioù
thumb|150px|A. de Saint-Exupéry.
Niccolò
Niccolò zo un anv-badez italianek, kar d'an anv brezhonek Nikolaz,
Bianca Maria Sforza
thumb|right|Bianca Maria Sforza, poltredet gant [[Giovanni Ambrogio de Predis]] Bianca Maria Sforza a oa ur briñsez italian ganet e Pavia d'ar 5 a viz Ebrel 1472. Merc'h e oa da Galeazzo Maria Sforza, dug Milano, ha d'e wreg Bona di Savoia.
Tro-viñs
Un dro-viñs zo ur benveg da dreiñ biñsoù, pe evit o sankañ e-barzh ar c'hoad pe ar metal, pe evit o lemel.
Bianca Maria Sforza
Prometet da zimeziñ meur a wech
Meur a wech e voe prometet da zimeziñ da briñsed a veur a vro, hervez ma troe politikerezh he zad.
A-boan e oa ganet e oa kaoz d'he dimeziñ da Philibert Ier de Savoie, a varvas da 17 vloaz en 1482, a-raok an eured. Goude e voe tro Yann, mab bastard Mathias Corvin, a oa da vezañ roue Hungaria. Met Ladislas Bohemia an hini a savas war ar gador-roue, ha ne voe ket graet an eured.
Eveneg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenek eo an eveneg (even, lamut, orich pe ilqan), komzet gant tro-dro da 7.170 den (diwar 12.800 a dud en holl) e Yakoutia ha Ledenez Kamchatka e Rusia (Azia) (1979).
Bianca Maria Sforza
Prometet da zimeziñ meur a wech
E 1494, pa oa 22 vloaz, e voe roet da zimeziñ gant hec'h eontr Ludovico Sforza d'an impalaer santel Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel (1459-1519), a oa intañv abaoe ur pennad ha koshoc'h egeti. 300 000 dugad a voe roet evel argouroù, ha 100 000 ouzhpenn evel taos war hec'h anvidigezh da impalaerez. Ludovico en doa c'hoant da vezañ anvet da zug Milano gant Masimilian, hag an Impalaer a glaske bezañ mestr war Italia an Hanternoz ha kaout ur feunteun a arc'hant da baeañ e vrezelioù.
Eveneg
Eizh rannyezh ez eus:
Wessex
Rouantelezh Wessex a oa unan eus ar seizh rouantelezh angl-ha-saoz eus deroù ar Grennamzer, hag a badas eus ar VIvet kantved betek an ; a-raok ma oa savet rouantelezh Bro-Saoz end-eeun. Dont a ra hec'h anv eus West ha Saks (Saoz) (evel ma teue Essex eus East ha Saoz, ha Sussex eus South ha Saoz). War aodoù kreisteiz ha mervent Enez Vreizh e oa savet. Aloubiñ a reas ar rouantelezhioù angl-ha-saoz all (Mersia, Anglia ar reter, hag ar re all) kement ha ken bihan ma teuas da vezañ mestr war douaroù an holl Saozon ha ma teuas da vezañ rouantelezh Bro-Saoz.
Gibon
Ar giboned zo marmouzien o vevañ en Azia.
Wessex
Goude deuet da vezañ ur gontelezh ez eas da get Wessex evel framm politikel en kantved. Hiziv an deiz e teu meiziad Wessex war an dachenn bolitikel en-dro rak lod a fell dezho krouiñ ur rannvro anvet evel-henn en douaroù a oa dindan ar rouantelezh-se er Grennamzer.
Back to Mine
Back to Mine a oa un rummad pladennoù ma veze dastumet tonioù dibabet gant DJed pe sonaozerien sonerezh elektronek hag embannet gant Disco Mix Club (DMC). Peurliesañ ne veze er bladenn ton ebet gant an hini a save an dastumad na sonerezh da zañsal, met kentoc'h a pezh o defe selaouet goude un nozvezh riboul. Pladenn gentañ ar rummad avoe embannet e miz C'hwevrer 1999 gant an DJ Nick Warren. Azalek ar seizhvet pladenn e voe ouzhpennet an istitl "a personal collection for after-hours grooving". En holl e voe embannet 28 pladenn.
Gibon
Ar ger Gibbon zo bet degaset da Europa en gant ar markiz gall Joseph François Dupleix (1697-1763). Abaoe 1766 ec'h eo testeniekaet ar stumm gibbon e galleg. Dont a rafe eus ur yezh eus reter India met n'eus bet kavet roud ebet eus ar ger-se eno.
Wessex
Rouantelezh Wessex
Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e oa bet diazezet rouantelezh Wessex gant Cerdic ha Cynric, pennoù ar c'hlan anvet ar "Gewissae", a oa dilestret e Hampshire, daoust ma vez disfiz gant an istorianed ouzh an darvoudoù danevellet er c'hronik-se. Ar furchadennoù arkeologiezh a brou e oa bet savet ar rouantelezh e lodenn uhellañ an Tavoez hag e bro Cotswolds. Mojenn orin ar rouantelezh dispeleget er c'hronikoù a c'hall bezañ bet propaganda politikel evit reiñ un abeg evit aloubiñ bro ar Juted diwezhatoc'h, e Hampshire ar su hag en Enez Wight. Ar c'hentañ darvoud asur en istor Wessex eo badiziant ar roue Cynegils, war-dro 640.
Gibon
Rummatadur
25 milion a vloavezhioù zo e tispartias ar giboned diouzh hendadoù an hominideed.
Skoulm orografek
Ur skoulm orografek (Nó orográfico e portugaleg, node e saozneg) zo ul lec'h m'en em groaz div aradennad venezioù.
Bianca Maria Sforza
Prometet da zimeziñ meur a wech
Goude un eured war an ton bras, sede ar plac'h nevez kuit da Dirol, gant he lez, gwazed ha dimezelled, hag en o zouez Leonardo da Vinci, en deus skrivet petra a soñje pa oa o treuziñ ar Valtellina : ehanañ a reas ar bodad beajourion e Como, Bellagio, Gravedona, Morbegno, Sondrio ha Bormio, ha tremen ode ar Stelvio.
Gibon
Neuz
Heverk eo ar giboned dre hirder o divrec'h.
Ar re vihanañ eus an hominoideed int.
Notennoù ha daveennoù
Gibon
Bianca Maria Sforza
Un dimeziñ hep levenez
Masimilian a voe impalaer eus 1493 betek 1519, a oa bet dimezet da gentañ da Marie de Bourgogne, pennhêrez Bourgogn hag an Izelvroioù bourgognat anezhi, merc'h nemeti Charlez. Un dimeziñ evurus e voe, ha daou vugel da heul: Fulub ar C'haer ha Marc'harid Aostria. Berr avat e voe, rak mervel a eure mari e 1482, kouezhet diwar he marc'h.
He marv
Klañv e oa Bianca Maria Sforza war-dro fin he buhez. Mervel a eure d'an 31 a viz Kerzu 1510 ha beziet e voe en abati Stams, e Tirol, e traonienn uhelañ an Inn.
Wessex
Rouantelezh Wessex
Kavout a raed un niver bras a Saozon er c'hêrioù kozh dalc'het gant ar Romaned evel Dorchester ha Winchester, hag e burhoù nevez savet evel Wallingford. Goude aloubadenn he zachenn orin gant Mersia e Gloucestershire hag Oxfordshire, e oa bevenn norzh Wessex he-ha-hed ar stêr Tavoez. Southwark, a-dal da Londrez, war glannoù su an Tavoez, a oa unan eus ar burhoù, met Londrez a oa e diavaez bevennoù Saozon ar C'hornôg. Edo kreiz ar rouantelezh er pezh zo hiziv kontelezhioù Hampshire, Wiltshire, Dorset, Somerset, ha Berkshire.
Wessex a astennas e vevennoù diwar-goust e amezeien, Brezhoned Domnonea peurgetket, faezhet ganti en diwezh, ha rouantelezh Mersia. Goude trec'h Egbert war Mersia e 825, ha pa zegemeras Northumbria e aotrouniezh e 829, e teuas Egbert da vezañ Bretwalda, da lâret eo aotroù Preden.
E 686 e teuas Winchester da vezañ unan eus kêrbennoù dibad ar rouantelezh, goude faezhidigezh Atwald, roue Enez Wight, gant Kaedwalla, roue Wessex. Dindan ar roue Egbert an hini avat e teuas da vezañ ar gêrbenn nemeti. E 871 e tiazezas Alfred Veur, roue Bro-Saoz, e gêrbenn eno.
Dont a reas Wessex da vezañ ur gontelezh etre 1016 and 1066. Echuiñ a reas tierniezh rouaned ar Wessex, deuet da vezañ mistri war rouantelezh Bro-Saoz gant marv ar roue Edouard ar c'hofesour. E-touez ar re a c'halle pignat war an tron war e lerc'h edo Harold Godwinson, kont Wessex, a voe lakaet da roue kent bezañ lazhet en emgann Hastings.
War a seblant rouaned Wessex ne zeuent ket roue dre hêrezh hepken. An danvez-roueed kreñvañ e-touez an tiegezhioù bras a veze dilennet pe diazezañ a raent o galloud dre nerzh war ar rouanez bihanoc'h. An dizunvaniezh degaset en diabarzh gant an doareoù ober-se o dije daleet emdroerezh Wessex da vezañ ur rouantelezh klok, met ur c'houlakadenn n'eo ken.
Meiziad Wessex hiziv
War-lerc'h an XIvet kantved ne oa ket bet eus Wessex ken en un doare ofisiel, evel framm politikel. Chom a reas bev meiziad Wessex er speredoù avat ha Thomas Hardy a vrudas anezhi en e romantoù hag en e varzhonegoù. Nevezik zo avat eo bet adsavet ar gontelezh evit ar priñs Edouard, mab ar rouanez Elesbed II.
Ar skrivagner saoz Thomas Hardy a implije ur gevred faltazi evel endro e romantoù, reviving the term Wessex evit gevred Bro-Saoz. E Wessex a oa ennañ holl ar c'hontelezhioù meneget er rannbennad kent war-bouez Gloucestershire and Oxfordshire, ha gant Devon ouzhpenn. Reiñ a reas d'ar c'hontelezhioù an anvioù ijinet da-heul : Berkshire = Wessex an norzh ; Devon = Wessex izelañ ; Dorset = Wessex ar su ; Hampshire = Wessex uhelañ ; Somerset = Outer Wessex; Wiltshire = kreiz Wessex. Deskrivet eo Kernev-Veur evel Off-Wessex pe Lyonesse.
Hiziv an deiz ez eus un emsav e kreiz ha su Bro-Saoz evit krouiñ ur framm sevenadurel ha politikel anvet Wessex. Ennañ e kaver tri strollad disheñvel met liammet etrezo. Strollad rannvroelour ar Wessex (Wessex Regionalist Party) zo ur strollad politikel disklêriet a gemer perzh en dilennadegoù. Ar Wessex Constitutional Convention zo ur lobby a-du gant un devolution evit Wessex a vod tud n'int ket eus "Strollad rannvroelour ar Wessex". Ar "Wessex Society" zo ur gevredigezh sevenadurel a glask diorren ha brudañ un identelezh sevenadurel evit Wessex hag a chom neptu war an dachenn bolitikel.
Kavet ez eus bet abeg e termenadur rannvro Wessex gant tud a bep seurt. Kalz tud eus Devon, Somerset ar su hag eus lodennoù eus Dorset a soñj ez eo boutin dezhe ha da Gernev-Veur an hevelep identelezh keltiek ha domnoneat hag a-enep ez int. Tud all eus Kernev-Veur ne fell ket dezho bezañ lakaet e-barzh. Lod all a soñj ez eo reizh termenadur Hardy abalamour ma oa ar vro e norzh an Tavoez, gant Berkshire ha biz Somerset, ul lodenn eus Mersia e-pad ar pep brasañ eus ar marevezh angl-ha-Saoz. Un nebeud tud zo ivez e Hampshire hag a lavar e oa Hampshire ar su, hag Enez Wight, ur vro Jutat hag a zlefe bezañ meret en un doare disheñvel diouzh ar peurrest eus ar Wessex ma vefe anezhañ.
Breolim
Ur vreolim zo ur benveg da vreolimañ, da lavarout eo da lemmañ laonennoù, kontilli, filzier, pe filc'hier. Ar re a veze implijet e Breizh ac'h ae en-dro gant un dorn pe dornell a veze un den o treiñ tra ma veze ar breolimer o lemmañ e laonenn.
Wessex
Meiziad Wessex hiziv
An emsav rannvroelour evit ar Wessex a harp e dermenadur eus Wessex, enni seizh kontelezh, war arguzennoù a denn d'an istor ha da zouaroniezh ar rannvro hiziv an deiz. Nac'hañ a reont cheñch anezhañ evit ar mare abalamour ma n'hallont ket hervezo reiñ o c'hoant d'an holl. Daoust da se e tisklêriont bezañ prest da cheñch o zermenadur en amzer da zont ma fell d'ar muiañ niver eus o izili.
Arouezioù Wessex
Aroueziet eo Wessex alies gant ur seurt aerouant alaouret. Anv a ra Herri Huntingdon ha Mazhev Westminster eus un aerouant alaouret kemeret da arouez gant Saozon ar c'hornôg en emgann Burford, e 752. Taolenniñ a ra pallenn-moger Bayeux un aerouant alaouret diskaret da vare marv Harold II, a oa kont Wessex a-raok. Implijet e vez an aerouant alaouret gant Kuzul kontelezh Dorset en o siell e koun istor ar c'hontelezhioù. Savet ez eus bet ivez gant ar Wessex Society ur banniel ruz warnañ un aerouant alaouret.
Soulvac'h
Soulvac'h (Soulvache e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e reter Bro-Naoned ha Liger-Atlantel, e gevred Breizh.
1646
Diwar-benn bloavezh 1646 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1646
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1646
Chal
Chal a zo
Strollad Proletaer Reter Bengal (Luskad Adaozañ Maoour Bolchevikour)
Strollad Proletaer Reter Bengal (Luskad Adaozañ Maoour Bolchevikour) (e saozneg: Maoist Bolshevik Reorganisation Movement of the Purba Banglar Sarbahara Party) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour a stourm dre guzh, bet krouet en India e 2001 da heul un disrann e diabarzh Strollad Proletaer Reter Bengal (Kuzul Kreiz).
Hervez ar Strollad emañ o vont al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (RIM) re bell war hent en em lakaet da vont da get hag e 2004 e kemeras perzh en ur c'hendalc'h etrebroadel bet dalc'het e Malmö (Sveden) bodet ennañ aozadurioù a sav a-enep da renerzh al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour a-hiziv.
Sarkofaj
thumb|Sarkofaj ar [[faraon Merenptah]] thumb|Sarkofaj Frederik II, [[Palermo]] thumb|Aspadennoù eus an Amzer-Gozh en [[Afrodisias, Turkia]] thumb|Sarkofaj [[kartada|kartajian eus ar Vveundefinedt kantved kent J.K.]] Ur sarkofaj zo ul laouer vaen da lakaat ur c'helan pe un arched.
Istor
Skrivañ a rae Herodotos, an istorour gresian eus ar Vvet kantved kent J.K., e veze benet ar sarkofajoù kentañ en ur seurt maen ispisial a lakae kig ar c'helanoù a oa enne da vont buanoc'h da get, alese an anv latin sarcophagus, eus an henc'hresianeg sarx "kig" ha phagein.
Ar sarkofajoù graet gant maen-raz eus Assus e Troad, anvet lapis Assius, o dije bet ar perzh da lakaat ar c'horfoù lakaet enne da goazhañ, ha dre se e veze anvet ivez sarkophagos lithos "maen debrer-kig". An holl sarkofajoù graet diwar maen-raz o deus ar perzh-se, muioc'h pe nebeutoc'h, hag er fin e voe implijet an anv-se evit envel an archedoù maen dre vras.
En Ejipt Kozh e veze graet gant sarkofajoù evit diwall momioù an elited, gant meur ag arched lakaet e-barzh, an eil en egile. Graet e veze neb ânkh "Mestr ar vuhez" eus ur sarkofaj a-seurt-se, hag a simbolize ur bark e kredennoù an Ejipsianed Gozh.
Lapited
Al Lapited pe Lafited (Λαπίθαι / Lapíthai e gregach) a oa ur meuriad en Hellaz, e hanternoz Thessalia. Peirithoos, mab da Iksion, lezvreur d'an dud-varc'h, a oa o roue. Nac'h a eure reiñ o lod eus o herezh d'an dud-varc'h, ha brezel a voe etreze.
Marco Polo
Marco Polo (15 a viz Gwengolo 1254 – 8 a viz Genver 1324) a oa ur marc’hadour hag ur beajour, genidik eus kêr Venezia. Unan eus an Europiz kentañ eo bet o vont gant Hent ar seiz betek Sina (anvet gantañ Catai). Kontet en deus e eñvorennoù beaj en ul levr anvet Il Milione (diwar ar ger italianek evit milion pe diwar al lesanv Emilione roet d’e familh). Evit lod ez eo Marco Polo ur beajour dispar, tra ma lavar lod all e oa ur fougeer.
Krediñ a reer e voe Marco Polo hag e gerent o vevañ e Sina e-pad seitek vloaz a-raok distreiñ da Venezia. Pa voe deuet en-dro e voe prizoniet Marco Polo e-pad ur brezel etre Venezia ha Genova. En toull-bac’h e stagas da gontañ e eñvorennoù a voe lakaet dre skrid gant Rustichello da Pisa el levr Il Milione.
Ar veaj kentañ
A-raok Marco Polo e oa bet meur a veajour bras er familh. E dad Niccolò hag e eontr Matteo a rae kenwerzh gant broioù ar Reter. Beajet o doa dre Azia : eus Kergustentin, ma oant o labourat, e oant aet betek Krimea ha pelloc’h goude-se betek kreiz Azia, a oa e dalc’h ar Vongoled d’ar mare-hont. Tizhet e oa bet Sina ganto e 1266, ha bet e oant e lez Impalaer ar Vongoled, Koubilai, e Khanbaliq (Beijing hiziv). Deuet e oant en-dro da Italia, evel kannaded an Impalaer mongol], gant ul lizher evit ar Pab, ma c’houlenne an impalaer digantañ kas beleien d’an Impalaeriezh Vongol, evit kelenn doareoù ar c’hornôg da dud e vro.
An eil beaj
Matteo ha Niccolò Polo a stagas gant un eil beaj, da gas respont ar Pab d’an Impalaer mongol, e 1271. Ar wech-mañ, Niccolò a gasas e vab Marco gantañ. Dont a reas hennezh da c’hounit fiziañs an Impalaer hag e guzulier e teuas da vezañ. E-pad 17 vloaz e gourc’hemenn ar C’han (an Impalaer), e teskas Marco Polo kalz traoù diwar-benn istor ha douaroniezh Sina ha diwar-benn he sevenadur hag he gouiziegezh, o doa kalz a lañs war re Europa d’ar mare-hont.
Il Milione
Pa zeuas en-dro eus Sina e 1295, e chomas Marco Polo hag e familh e Venezia. Eno e teujont da vezañ brudet, ha dont a rae kalz tud d’o gwelet ha da selaou o istorioù, met nebeud o c’hrede. Evit trec’hiñ war o disfiz, e voe pedet an dud d’ur banvez gant Marco Polo. Er banvez-se e oa gwisket tud e familh gant dilhad eus Sina. E deroù ar pred e tennas pep hini eus e c’hodelloù mein prizius ha bravigoù a bep seurt o doa bet e Sina. Ken souezhet e voe an dud ma kredas an holl e Venezia komzoù ar familh Polo goude se.