cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cerdic (Wessex)
Kudennoù gant testeni ar C'hronik Angl-ha-Saoz
Kalz kudennoù zo gant testeni ar C'hronik Angl-ha-Saoz avat, ha diasur-kenañ ez eo an amzeriadoù a ro. David Dumville en deus damveneget en doa renet Cerdic eus 538 betek 534 tra ma kred klaskourien arall e oa-eñ ar penn-brezel saoz faezhet en Emgann Badon a c'hoarvezas etre 490 ha 518 moarvat. Ouzhpenn-se, tra m'edo kelc'hiad ag oberiantiz pennañ war-dro Southhampton e seblant e oa kreizennet tachenn ar Gewissae e Dorchester-on-Thames, en Oxfordshire. Du-se, ha n'eo ket e Winchester, e vije bet lec'hiet sez eskopti kentañ Wessex e derou ar kantved. Da gêrbenn ar rouantelezh ez aio Winchester met goude koll tiriadoù an norzh hepken. Ar poblañsoù germanek o chom war-dro Southamptom a oa juted kentoc'h eget saozon hag ur rouantelezh jut bihan a zalc'has en enez Wight betek ren Cædwalla Wessex.
Ouzhpenn-se e c'hoarvezas emgann kentañ Cerdic meneget er C'hronik - Emgann Natanleag - war tachenn ar Meonware ur meuriad jut staliet e bro Southampton war-dro 450. An dra-mañ a laka diaes krediñ e stourmas Cerdic ouzh ar Vrezhoned du-se.
Un nebeud klaskerien o deus lakaet e oa Cerdic un den a vojenn met n'emañ ket an darn vrasañ eus ar gumuniezh skiantel a-du gant ar soñj-se.
Orin
Un anv predenek en doa Cerdic evel e zaou warlerc'hiad Cynric (Cunorix) ha Ceawlin (Colinus). Ur stumm saoznekaet eus Ceretic eo - un anv boutin tre e-touez familhoù roueel predenek ar marevezh-se. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz e tiskenne Cerdic eus an doue Woden met ijinet eo bet al lignez-se penn-da-benn evel-just. Kavout a reer enni elfennoù kemeret digant lignezoù familhoù roueel ar rouantelezhioù angl-ha-saoz arall. Ijinet e oa bet, moarvat, en amzer Alfred Veur da reishaat unvanadur Bro-Saoz gant Wessex. Ouzhpenn-se e c'hellfe bezañ keltiek anv e dad - Elsea - a c'hellfe klokañ ouzh ar c'hembraeg Elisedd pe Eliseg.
Dux Gewsissorum e vez galvet Cerdic ivez gant Bede, un titl douget gant Vortigern hag Eudaf Hen. Kevelet e vez alies gant Saozon ar C'hornôg e skridoù ar grennamzer ha fin ar marevezh saoz met un orin koshoc'h en-deus moarvat. Gewissa a vije bet anv unan eus merc'hed an impalaer Claudius a vije bet dimezet gant Arviragus hag implijet e veze da ziskouez bro-Went (Gwennwy e kembraeg).
Displeget o deus klaskourien zo an traoù-se dre lakaat en doa Cerdic un tad saoz hag ur vamm vrezhon. N'eo harpet an deorienn-se war testeni ebet ha daoust ma vir orin saoz Cerdic e laka e veve e familh e Preden dija. Klaskourien arall, evel John Morris a gred eo ur brezhon penn-da-benn en defe implijet goprsoudarded saoz pe jut da sevel ur Stad emren e-kichen Southampton, ur rannvro ma oa staliet meuriadoù jut adalek 450 dija. Posupl eo ivez e oa faos penn-da-benn istor ar C'hronik hag edo Cerdic o ren rannvro Dorchester war an Tavoez. E liammoù gant an Hampshire a vefe bet ijinet diwezhatoc'h da aesaat stagadur an tiriadoù jut.
Caratoc a oa un anv boutin a-walc'h er familhoù roueel ar ha meur anezho a gaver e tierniezh Gwent. Posupl eo e oa Cerdic mab Deyfur Gwent, rak an tiern-se en doa ur mab a oa Cunorix e anv.
Lestr (war-neuñv)
Skeudenn:Meurastumm.png Evit sterioù all ar ger lestr, gwelit ivez ar pennad Lestr.
Al lestr, pa vez anv eus un ijinenn gouest da vont war neuñv war an dour, a zo ur vag vras ouzhpenn 10 metrad hed d'an nebeutañ. Evit endelc'her muioc'h a dud ha muioc'h a garg e vezont savet. Neuñviñ a reont war ar morioù, war ar stêrioù ledan hag al lennoù bras.
Evit kaout muioc'h a ditouroù, sellet ouzh ar pennad bag.
Pobloù Arvorig
Setu amañ listenn pobloù galian kozh Arvorig (betek ar kantved dre vras), pe gentoc'h re al lodenn gornôkañ eus Arvorig, a yeas d'ober Breizh, rak brasoc'h eget Breizh e oa Arvorig kozh.
Istor
Julius Caesar :
"XX uniuersis ciuitatibus quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Aremoricae appellantur, quo sunt in numero Coriosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismis, Lemouices, Vnelli." En amzer ar C'halianed e oa kevredet pobloù Arvorig
N'eo ket gwall spis harzoù pobloù Arvorig, ha dizemglev zo etre an istorourien. Si a zo en div dezenn, rak
Osismied
An Osismied, a oa er c'hornôg pellañ, a oa Vorgium (Karaez hiziv) o c'hêr-benn. 'Ostimioi e oa o anv gant Piteas, ar moraer hellazat. Ret e vije kompren « ar re uhelañ» pe « re penn ar bed ».
Weneted
Er c'hreisteiz dezho e oa ar Weneted (Veneti), rouaned ar mor. O chom e oant e Bro-Gwened, en-dro d'ar Mor-Bihan. O anv a gaver en hini Gwened. Iskis gwelout penaos e kaver an anv Weneted ivez gant ar bobl a savas ur gêr c'halloudus all, rouanez ar mor, Venezia; tost e seblant bezañ da anv Gwynedd, ur rouantelezh kozh e Kembre).
Ken galloudus ha pinvidik e oa ar Weneted ma fellas da Gaesar distruj o beli.
Ur bobl moraerien ha kenwerzhourien e oant, dezho ur Sened evel ar Romaned. En o listri edo o finvidigezh hag o galloud, ha hini Arvorig. Kenwerzh a raent etre Enez Vreizh ha Galiza, ha zoken betek Italia, ma kasent marc'hadourezh aleshont betek aodoù brezhon Mor an Hanternoz. Ober a raent marc'had ar perlez (hervez Suetonius, Caesar, 47),, al listri arem, ar c'hiboù, an delwennoù d'an doueed, ar bravigoù, an armoù. Hag ouzhpenn amforennoù. pe welloc'h amforennadoù eoul ha gwin a veze karget en Ostia, Pouzzoles pe Ansedonia (Orbetello), ha kaset goude gant listri betek Narbonne. Alese e vezent kaset dre zouar betek ar Meurvor Atlantel dre ar seuil du Lauragais, Toulouse ha Bourdel. Un hent aral a oa d'ar varc'hadourezh dre traonienn ar Ron hag al Liger. Adalek Bourdel pe Naoned e veze hedet an aod gant al listri betek Gwened ha porzhioù arall betek Aled, e bro ar Goriosolited. Eus porzh Aled ez aent da Enez Vreizh betek an aod kreisteiz ha dreist-holl da l'emporion Hengistbury Head nepell diouzh Bournemouth en Dorset a vremañ, ma'z eus bet kavet kalz tammoù amforennoù gwin roman, pri-poazh eus broioù an Osismied hag ar Guriosolited, ha kalz a bezhioù moneiz eus ledenez Arvorig, met kentoc'h eus bro ar Guriosolited.
Dre ar Weneted e veze gwerzhet marc'hadourezh gant Arvorig d'ar Romaned ha da Italia penn-da-benn: staen, kouevr eus Enez Vreizh, , goularz, sklaveg, kon-hemolc'h, plomm (eus Poullaouen), holen, krec'hen, aour, e-touez meur a dra all; boued dre holen ha kilhevardon eus Arvorig a veze kavet mat e Roma.
En amzervezh a-raok an aloubadeg roman e oa gouarnet ar Weneted (al Lessovianed ivez) gant ur Sened a oa mouezh politikel ur seurt bourc'hizelezh marc'hadourien, nemet e vije hini brezelourien. Rak a-raok e oa renet pobloù Galia gant un noblañs, hervez an doare kozh, enni renkadoù izel hag uhel. Savet e oa an noblañs er brezelioù pe troioù-brezel da bell vro. En-dro d'an noblañsed-se e oa ur mor a wizien hag a glianted a oa feal d'o mestr.
Namneted
Er c'hreisteiz d'ar Veneted galloudus e oa an Namneted en aber al Liger, hag a roas o anv da gêr nom Naoned. « "Samnited" a lavar Strabon ha Ptolemeus ouzh an Namneted. » . Pell amzer ne voe an Namneted nemet ur meuriad e pobl ar Weneted.
Kuriosolited
E reter ha biz Breizh e oa ar Guriosolited, « Coriosolitae » en latin. En o anv e weler ar ger corio, a dalvezfe « arme ». Dre vras e oant o chom a-hed ar Renk. O anv a rojont da Kersaout. En Arvii edo o c'hêr-benn, a-raok mont da Gersaout, a voe anvet Fanum Martis en latin.
Riedones
Ar Redones pe Riedones a oa o chom a-hed ar Gwilun, betek Redon da vihanañ, ha Condate Redonum, o c'hêr-benn, a droas da Roazhon.
Arvorigiz Normandi
Er c'hreisteiz da Normandi hiziv e oa
Córdoba
Córdoba zo un anv spagnolek, a dalvez kement ha "kêr pinvidik ha brav" e yezh tud Fenikia, a roas an anv-se d'ur gêr a Spagn.
682
Diwar-benn ar bloavezh 682 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Córdoba
Abaoe ez eo bet roet an anv da veur a lec'h all:
682
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 682
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 682
680'erne
Itron
An itron (itronezed el liester) eo gwreg an aotrou, da lavarout eo gwreg perc'henn an douar, hag un noblañs alies, da vihanañ ken na voe diskaret ar renad kozh e Breizh war-lerc'h an Dispac'h gall e 1789.
Eslaba
Eslaba (Eslava hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Itron
Titl
Un titl e oa a veze graet
Gerdarzh
Dont a ra eus eltroguen en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "mamm-gaer", "kelennerez". Da geñveriañ ouzh ar gerioù elltrewyn e kembraeg ha altrewen e kerneveureg a zo hañvalster. Kevatal eo orin ar ger-mañ ouzh he stumm gourel *altr-awon- "tad mager" a zo aet da "aotrou".
Loened
Itronezed a vez graet eus ur rumm bigorned, liv gwenn dezho.
Kourou
Kourou, pennlec'h kanton eus Gwiana, 60 km eus Cayenne, en aber ar stêr Kourou. Kreizenn-egor savet abaoe 1968 (fuzeenn Ariane).
Gronnet eo gant pevar menez : ar C'harapa, ar Pariakabo, ar menez Kafe hag ar menez Lombard.
Republik Sispadania
Eizh miz goude, d’an 29 a viz Mezheven 1797, e voe unanet gantañ Republikoù Sispadania ha hini Transpadania d’ober ur Republik Sizalpin.
Istor
Pa erruas ar jeneral Buonaparte en Italia d’an 10 a viz Ebrel 1796 e voe aloubet Lombardia gant e arme, da lavarout eo kêrioù a oa pe e dalc’h Aostria (Mantova) pe e dalc'h Stadoù ar Pab (Bologna, Ferrara). War-lerc’h an hañv e voe aloubet ivez ar Stadoù dalc’het gant an Tiegezh Este (Modena, Reggio nell'Emilia, dugelezh Massa ha Carrara).
Embannet e voe republikoù nevez an eil war-lerc’h eben, Republik Ferrara, Republik Bologna, Reggio, Modena, ha re all.
D’ar 15 a viz Here 1796, gant an douaroù er c’hreisteiz d’ar Po (Modena, Bologna, Ferrara ha Reggio) e voe savet ur C’hengevredad cispadan, gant skoazell Bonaparte, hag en devoa ezhomm da sioulaat an traoù evit gallout kaout soudarded nevez da vont da vrezeliñ ouzh Aostria. Gant ar C’hengevredad e voe graet ur Republik sispadan d’ar 27 a viz Kerzu. D’an 30 a viz Genver 1797 e voe kresket, gant Massa-ha-Carrara ha Garfagnana, ha neuze, d’an 19 a viz C’hwevrer 1797, gant Romagna. Ur Vonreizh a voe roet d'ar Stad evez d’an 19 a viz Meurzh 1797.
Savet e voe ur bagad gwarded keodedel, gant chaseourien ha kanolierien. D’ar 7 a viz Genver 1797, er Sala del Tricolore e Reggio, e voe savet ur gouarnamant ha dibabet ur banniel.
D’an 29 a viz Mezheven 1797 e voe kendeuzet Republikoù Sispadania ha Transpadania, d’ober ar Republik Sizalpin.
Banniel
thumb|Banniel [[triliv ar Repubblica Cispadana]] Ur banniel triliv e oa : ruz, gwenn ha gwer. E kreiz e oa ur gurunenn lore hag un arouez gant ur c’hlaouier-biroù, ennañ pevar bir da aroueziañ ar peder republik kentañ.
Chamoez
Ar chamoez, pe gavr-venez, (Rupicapra rupicapra) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Alpoù, er Balkanioù, er C'haokaz hag e Turkia.
Republik sizalpin
Ar Republik Sizalpin (italianeg: Repubblica Cisalpina; galleg: République Cisalpine) a oa ur “Republik c'hoar” da Vro-C'hall. Savet e oa bet d’an 29 a viz Mezheven 1797, gant jeneral Bonaparte, dre unvaniñ Republikoù Sispadania ha Transpadania d’ober ar Republik Sizalpin.
Istor
Pa erruas ar jeneral Bonaparte en Italia d’an 10 a viz Ebrel 1796 e voe aloubet Lombardia gant e arme, da lavarout eo kêrioù a oa e dalc’h Aostria (Mantova) pe Stadoù ar Pab (Bologna, Ferrara). War-lerc’h an hañv e voe aloubet ivez ar stadoù dalc’het gant an Tiegezh Este (Modena, Reggio, Massa-ha-Carrara).
Embannet e voe republikoù nevez an eil war-lerc’h eben, e Ferrara, Bologna, Reggio, Modena, ha re all).
D’ar 15 a viz Here 1796, gant an douaroù er c’hreisteiz d’ar Po (Modena, Bologna, Ferrara ha Reggio) e voe savet ur C’hengevredad sispadan, gant skoazell Bonaparte, hag en devoa ezhomm da sioulaat an traoù evit gallout kaout soudarded nevez da vont da vrezeliñ ouzh Aostria. Gant ar C’hengevredad e voe graet Republik Cispadania d’ar 27 a viz Kerzu, a voe roet dezhi ur Vonreizh d’an 19 a viz Meurzh 1797. D’an 30 a viz Genver 1797 e voe kresket, gant Massa-ha-Carrara ha Garfagnana, ha neuze, d’an 19 a viz C’hwevrer 1797, gant Romagna.
Savet e voe ur bagad gwarded keodedel, gant chaseourien ha kanolierien. D’ar 7 a viz Genver 1797, er Sala del Tricolore e Reggio, e voe savet ur gouarnamant ha dibabet ur banniel.
Merluccius
Merluccius a zo ur genad e rummatadur ar pesked.
Republik sizalpin
Banniel
Ur banniel triliv e oa, ruz gwenn ha gwer. E kreiz e oa ur gurunenn lore hag un arouez gant ur c’hlaouier-biroù, ennañ pevar bir da aroueziañ ar peder republik kentañ.
887
Diwar-benn bloavezh 887 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Rioja
Rioja zo un anv-lec'h spagnolek, savet diwar an anv boutin spagnolek río, hag an anv divoutin Oja. Deuet eo da vout un anv-tiegezh ivez.
887
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 887
Ardana
An Ardana (Ardenne pe Ardennes e galleg) zo ur stêr eus Bro-Roazhon, 22,9 km dezhi. Eienañ a ra e Radenez, stok ouzh an harzoù etre Breizh hag Anjev, e Koad Gwerc'h, e l’Abbaye. Kent dezhi monet e-maez ar gumun er c'hreisteiz d'ar Rimbaudières, e tegouezh dezhi gwazhioù Monboury, ar Chauminette hag ar Pas du Bœuf. Treuziñ ar c'hanton a ra neuze war-du ar c'hornôg, ha hini Rester da-heul, betek stankoù Marc'helleg-Roperzh ma'n em daol da gejañ gant ar Sec'h.
887
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 887
Rioja
Anv-lec'h
Roet eo an anv-se
Anv-tiegezh
Rioja zo ivez un anv-tiegezh:
Pennad kar
Rioja
Vanitas vanitatum et omnia vanitas
Hevel Havelim, hakol havel zo ur frazenn hebreek, tennet eus an Eklesiastes, unan eus levrioù an Testamant Kozh, met anavezetoc'h en he stumm latin "Vanitas vanitatum et omnia vanitas".
Troidigezhioù
Troet e c'hallje bezañ "Avel an avelioù, pep tra zo avel", diwar an hebreeg, pe "fouge ar fougeoù, pep tra zo fouge" diwar al latin.
Troet eo bet e meur a zoare:
Avel an aveloù, pep tra a zo avel.
''Avel an avelioù! Avel eo pep tra!''
Moged, moged, kement tra a zo moged!
Un doare all a vije c'hoazh: Goulloder ar goulloderioù, goulloder eo pep tra.
Molan
Molan zo ur gumun e Bro-Gerne, e penn kanton abaoe 2015, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa. Mervel a reas e miz Ebrel 1943, e-pad an Eil Brezel Bed.
Gwener ha Kupidon
Gwener ha Kupidon zo un eoullivadur, 122,5 cm x 175 dezhañ, graet etre 1644 ha 1648 gant al livour spagnol Diego Velázquez, hag anavezet e spagnoleg evel La Venus del espejo ("Venus ar melezour" ; The Toilet of Venus, The Rokeby Venus'' e saozneg).
An daolenn
Emañ an doueez Gwener, doueez ar gened, en he noazh hag en he gourvez o sellout outi hec'h-unan er melezour dalc'het gant he mab Kupidon, doue ar garantez.
Ral e oa livañ korfoù noazh e Spagn en amzer Velázquez p'edo an Inkizision war ziwall
E gwirionez e welomp he dremm peogwir emañ o sellout ouzh an den a zo o sellout outi.
Evanescence
Evanescence a zo ur strollad rock dazeilek amerikan, krouet eo bet e 1996 gant Amy Lee (mestr a-vremañ) ha Ben Moody (bet ezel).
Amerindianed
An Amerindianed pe Indianed amerikan, eo an anv hollek a vez graet, dre aesoni, eus annezerion gentañ Amerika, da lavarout eo Norzhamerika, kenkoulz evel Kreizamerika pe Suamerika.
Nelly Blanchard
E brezhoneg
daou bennad :
1769
Diwar-benn bloavezh 1769 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Amerindianed
Implijet e vez ar ger amerindianed evit komz eus ar c'hentañ tud deuet er c'hevandir amerikan.
1769
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1769
Amerindianed
E 1492 e oa degouezhet an ergerzher Kristol Goulm en Amerika ; soñjal a reas avat e oa erruet en Indez. Abalamour d'ar fazi-se e vez bepred implijet ar ger Indian evit komz eus pobloù ar Bed Nevez.
1491
Diwar-benn bloavezh 1491 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1769
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1769
Amerindianed
Gant labourioù ar c'hartennour Martin Waldseemüller, e penn-kentañ ar, e kroger da gomz eus ar c'hevandir amerikan, en enor d'an ergerzher Amerigo Vespucci ; e annezidi a zeuas da vezañ anvet Amerindianed evit lakaat kemm etrezo ha poblañs India.
Kyzikos
thumb|upright=1.2|{{Legend|#c8cc41|Lec'hiadur Misia}} Kyzikos (henc'hresianeg : Κύζικος / Kýzikos) a oa ur polis, ur geoded hellazat e Misia war aod Propontis (mor Marmara hiziv).
1491
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1491
Kob
Ar c'hob (Kobus kob) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e kornôg ha kreiz Afrika.
Gevred
Ar Gevred a zo unan eus an eizh avel, rag-enep d'ar Gwalarn emañ hag a-skouer d'ar Mervent en un tu, ha d'ar Biz en un tu all. War rod an avelioù e weler ar roud-avel-se etre ar Su hag ar Reter.
Kavet e vez e pep douar un takad a zo er Gevred dezhañ hag e meur a vro ez eur kustum d'ober gant ar ger Gevred hep resisaat muioc'h:
Dimezell
thumb|350px|Ar Briñsez hag an aerouant, livet gant [[Paolo Uccello, war-dro 1470.]] Dimezell (distaget demezell pe damezell a-wechoù) a oa an titl roet da verc'h dizimez un aotrou, da lavarout eo un denjentil, ezel eus an noblañs, er Grennamzer.
Stummoù hag implij gwechall
N'eus nemet ur stumm d'ar ger e brezhoneg, pa'z eus daou e galleg : demoiselle ha mademoiselle. Kavet e vez ar furmoù an 'nemezell (= an dimezell) ha ma 'nemezell (= ma dimezell) e rannyezh Bro-Gwened. (Frañsez Favereau, Geriadur ar brezhoneg a-vremañ, 1992).
Diwar ar ger gallek damoiselle (aet da demoiselle e-kreiz ar ), deuet diwar al latin dominicella (mestrezig), e teu ar ger brezhonek.
N'anavezer ket a furm c'hourel e brezhoneg, par d'ar ger gallek damoiseau er Grennamzer: neuze e veze ret ober gant troioù-lavar evel an aotrou bihan.
Dimezelled un itron
Komz a reerivez eus dimezelled pa gomzer eus plac'hed a enor un itron. Fiziet e veze merc'hed yaouank an noblañs izel en itronezed uhel. Merc'hed a gompagnunezh e oant, uheloc'h o stad eget hini ar mitizhien: enne e veze fiziet labourioù enorus ha dereat evel gwriat pe nezañ.
Kenavo d'an noblañs
Pa'z eas statud an noblañs war izelaat e voe graet an titl-se ivez eus merc'hed ar vourc'hizien goude an Dispac'h gall.
Hiriv e reer an anv-se eus ur plac'h pe ur vaouez yaouank.
Implij ar ger hiziv
Graet e vez gant ar ger dimezell evel titl er vuhez bemdez, evel ma vez graet gant aotrou hag itron. Da verc'hed zo e plij, dre ma kav dezho o yaouanka, da re all e tisplij peogwir e kav dezho e c'hall o diskouez evel preizhoù d'ar verc'hetaerien. Da neuze e c'houlennont e vije graet gant itron outo.
Tolz molekulel
tolz molekulel ur volekulenn bennak a zo kevatal d'ar c'heñver etre he zolz hag unanenn tolz an atomoù : u (a glot gant 1/12 eus tolz un atom karbon 12).
Dimezell
Implij ar ger hiziv
A-wechoù ne vez gant ar ger nemet unan eus ar sterioù-se, alies e vez an holl war un dro.
Tolz molekulel
Bez' e c'heller jediñ anezhi dre sammañ tolz atomek an holl atomoù eus ar volekulenn, pe ivez, muzuliañ anezhi ent arnodel dre spektrometriezh tolz.
Kyzikos
Savet e voe gant Hellaziz Miletos (Ionia) 756 kent JK ; hervez ar vojenn e voe savet gant Kyzikos, mab da Apollon, deuet eus Tessalia gant Pelasges. Argaset e voent gant an Etrurianed, hag ar re-se all gant keodedourien Miletos.
Tolz molekulel
Kudenn an izotopoù
Tolzoù diheñvel a zo en izotopoù. Er spektrometriezh tolz e kemerer peurvuiañ an tolz monoizotopek evit ar molekulennoù bihan, eleze tolz an izotop stankañ eus pep elfenn. Kavet e vez an tolzoù implijet da jediñ an tolz molekulel monoizotopek, e-barzh un daolenn eus tolzoù an izotopoù ha n'int ket ar memes re hag ar re a gaver a-barzh un daolenn beriodek voas. Evit ar molekulennoù brasoc'h e kemerer alies an tolz molekulel keidennek pa n'eo ket nemetken gant izotopoù stankañ pep elfenn ez int kompozet moarvat. Bez' e c'heller jediñ an tolz keidennek-se dre ober gant niver tolz an elfenn a gaver en taolennoù periodek boas.
Da skouer : tolz molekulel an dour
1,00794 u eo tolz atomek an hidrogen hag 1,00794 u hini an oksigen. Dre se e c'heller jediñ tolz molekulel ur volekulenn dour dezhi ar formulenn H2O evel henn : Padal ez eo 1,00783 u tolz an hidrogen 1 (an izotop stankañ), ha 15,9949 u tolz an oksigen 16 (an izotop stankañ), setu ez eo 18,0105 u tolz ar volekulenn dour stankañ peogwir ez eus moarvat un dasparzhadur stadegel eus an atomoù a ro ur skeudenn vat eus an izotopoù hed-ha-hed ar volekulenn.
Tolz molel un danvez bennak a zo anezhañ tolz 1 mol (unanenn SI evit ar c'hementad SI diazez kementad danvez a zo n e simbol). Kevatal eo gant liesad an tolz molekulel dre digemmenn Avogadro 6,022 × 1023 gant an unanaenn SI kg/mol, met bez' e reer ivez gant g/mol.
Kyzikos
Eus Kyzikos e teue Eudoksos Kyzikenos (Εὔδοξος ὁ Κυζικηνός, Eúdoxos ho Kyzikēnós) (florius c. 130 kent JK.) hag a ergerzhas Mor Arabia evit Prolemaios VIII. Hervez Plinius kozh e oa bet graet an dro da Afrika gantañ.
Dimezell
Tabutoù diwar-benn implij ar ger "dimezell"
Hervez studioù 'zo e tenn an diforc'h yezh-se d'ar fed ma oa disheñvel-krenn statud ur vaouez er gevredigezh betek an XIXvet kantved en darn vrasañ eus broioù Europa ar C'hornôg hag hiziv c'hoazh e meur a lec'h dre ar bed, hervez ma ne oa ket dimezet c'hoazh (m'en deveze an holl gwirioù warni he zad pe he breudeur dre lezenn) pe dimezet (m'en deveze dre lezenn an holl gwirioù warni he gwaz).
Piz-bihan
Ar piz-bihan zo plant bloaziek, eus ar genad Fabaceae, a vez gounezet evit o greun a vez debret evel legumaj, pe roet d'al loened da zebriñ.
Dimezell
Tabutoù diwar-benn implij ar ger "dimezell"
E meur a vro, daoust ha m'az eus ez-istorel gerioù kevatal d'ar ger brezhonek "dimezell", da skouer en alamaneg Fräulein (da lâret eo "itronig") pe e saozneg miss e reer dre vras muioc'h-mui hag e meur a yezh gant an hevelep termen atav evit maouezed dimezet pe get (d.s. Frau; "itron" en alamaneg) pe c'hoazh a-wezhoù gant termenoù nevez-krouet (d.s. "Ms." - na Missus ("itron") na Miss ("dimezell" e saozneg) evit lakaat da vezañ simetrek an titloù implijet evit ober dave d'ar c'houred hag ar re implijet evit ober dave d'ar maouezed.
Piz-bihan
Pisum sativum eo anv ar plant. Bez ez eus
Dimezell
An Dimezelled el lennegezh
Saveteiñ un dimezell eus an dañjer a zo ur steuenn bet implijet kalz el lennegezh, evel e Damsel in distress (dimezell en enkrez), gant P. G. Wodehouse. Gwelout ar pennad dimezell en enkrez. E gwirionez e kaver ar framm lennegel-se a-hed an istor al lennegezh, brezel Troia pe romantoù marc'hegeien ar Grennamzer, al lennegezh kourtezi, gant priñsezed (an dimezelled kentañ) hag erevent.
Damheñvel eo ar steuenn e meur a film, evel King Kong.
Gwerzioù
E penn kentañ gwerz An daou vreur, e-barzh Gwerziou Breiz Izel (levrenn gentañ, pajenn 196) gant Fañch an Uhel e kaver kement-mañ:
Mar an me d’an arme ‘vel ma dlean monet, Pelec’h ‘lakain-me ma fried da viret? Digaset-hi d’am zi ma breurig mar karet, M’he lakaio er gambr, gant ma dimezelled,
En ur ganaouenn gant ar vreudeur Morvan e klever: ...Boñsoar dit-te, ma breur
Boñsoar dit-te laran
Pelec'h 'mañ ma dousig berjelenn
Am oa leusket amañ?
O 'mañ du-se 'barzh ar gambr/
Gant ma dimezelled
C'hoariva
E-barzh Sainte Tryphine et le Roi Arthur e lavar Trifina : Ma demezell a gambr, tostait, deut amañ
Kement-se adarre zo un testeni eus ar plac'h a gompagnunezh.
Kanton Anast
Kanton Anast a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Ekumen
right|300px
Ursula K. Le Guin a implij anezhañ da imbourc'hiñ temennoù kevredadouriel ha denonouriel. Derc'hel a ra an Ekumen un daouzek bennak a blanedennoù annezet gant tud. Poblekaet e oant bet milionoù a vloavezhioù'zo gant Hainiz - an dud orin - ha warno o deus graet taolioù-arnod genel (da skouer war Gethen, e The Left Hand of Darkness zo baskarined eus e e annezidi). En he romantoù e ra alies gant ar ger hilf (evit Highly Inteligent Life Form) da livañ annezidi orin ur blanedenn.
Honoratus Arle
thumb|200px|Honoratus Arle
Ekumen
Romantoù
Renket ez eo ar romantoù hervez kronologiezh diabarzh an heuliad, pas hervez deiziadur ag embannadur.
Honoratus Arle
Honoratus Arle, ganet war-dro 370 e Trier, ha marvet d'ar 6 a viz Genver 430 en Arle, a oa ur manac'h hag a savas manati Lérins, e Provañs, menec'h ennañ bepred, hag a voe arc'heskob Arle.
Ekumen
Danevelloù
Hervez renk an embannadur
Planedennoù an Ekumen
Kalz planedennoù zo dalc'het gant an Ekumen ha muioc'h anezho a vez dizoloet a-blaen.
Hilarius Poatev
Hilarius Poatev, ganet war-dro 315 ha marvet en 367, a voe eskob Poitiers ha skrivagner latin kristen, doktor an iliz.
Du (disheñvelout)
Du zo ur ger a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.
August Strindberg
August Strindberg a oa ur skrivagner svedek. Ganet e oa bet d’an 22 a viz Genver 1849 e Stockholm ha marvet e oa d’ar 14 a viz Mae 1912 e Stockholm ivez. Sevel a reas pezhioù-c’hoari, romantoù ha danevelloù. Sellout a reer outañ evel unan eus tadoù ar c’hoariva modern.
1499
Diwar-benn bloavezh 1499 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1499
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1499
Jean Nicolas Houchard
thumb|right|240px|Jean Nicolas Houchard Jean Nicolas Houchard, milour ha jeneral gall, bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1739 e Forbach (Bro-C'hall), marvet dibennet d'ar 17 a viz Du 1793 e Pariz (Bro-C'hall).
Trec'h e voe en Emgann Hondschote e 1793.
Stafa
Stafa (Staffa e saozneg) a zo unan eus an Inizi Gall tostañ, e gwalarn Bro-Skos. Dont a ra an anv eus ar ger norsek staf a dalvez kement ha "kolonenn". Un enezenn vihan didud eo, war-hed 10 km er c'hornôg da enez Muile.
Dont a ra touristed a-leizh e-pad an hañv da welet an aodoù serzh, ar mougevioù hag ar c'holonennoù stummet gant ar c'herreg. Mougev Fingal a reer eus ar vougev vrasañ, e kreisteiz an enezenn. Gweladennet eo bet gant a bep seurt tud anavezet, ar rouanez Victoria, arzourien evel ar skrivagnerien Jules Verne, Theodor Fontane, Walter Scott... hag ar sonaozour Felix Mendelssohn. Awenet e voe hemañ gant e veaj pa savas e bezh-sonerezh Die Hebriden (Die Fingalshöhle), a zegasas kalz a vrud d'an enezenn.
Listennad sonaozourien
Roll hervez urzh al lizherenneg renket hervez ar mare.
Krennamzer
A-raok 1500.
Adc'hanedigezh
Eus 1500 betek 1600.
Barok
Eus 1600 betek 1750.
Mare klasel (klaselezh)
Eus 1750 betek 1820.
Santa Fe
Santa Fe (e spagnoleg), pe Santa Fé (e portugaleg) zo un anv-lec'h hag a dalv kement ha "feiz santel".
Listennad sonaozourien
Mare romantel (romantelezh)
Eus 1820 betek 1900.
Santa Fe
Un anv a denn d'ar relijion gatolik eo, hogen un anv-den eo ivez, hag un anv-lec'h a gaver er broioù spagnolek ha portugalek.
Listennad sonaozourien
Mare a-vremañ
Eus 1900 betek bremañ.
Santa Fe
Santezed
E spagnoleg e vez graet Santa Fe eus div santez:
Gwelout ar pennad Feiz.
Aurenja
Aurenja (Orange e galleg; Arausio e latin) zo ur gêr eus Provañs, e departamant ar Vauclusa.
300px|thumb|left|C'hoariva kozh Aurenja.
888
Diwar-benn bloavezh 888 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Jeremy Bentham
thumb|right|Jeremy Bentham
888
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 888
Jeremy Bentham
Jeremy Bentham (1748-1832) a oa ur prederour ha gwiraer saoz. Un adkempennour e oa ivez : a-du evit adkempenniñ al lezennoù hag ar c'hevredigezhioù a dud. Unan radikal e oa, kement hag un teorisian a-bouez e-keñver prederouriezh ar gwir saoz-hag-amerikan. Anavezet eo evel unan eus an alvokaded kentañ d'ar gredenn en talvoudeg ha da wirioù an anevaled, pezh a zigasas al liberalegezh diwezhatoc'h.
Puku
Ar puku (Kobus vardonii) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e kreiz Afrika.
Jeremy Bentham
Gras d'e skridoù ha dreist-holl, gras d'e studierien tro-dro d'ar bed (James Mill, John Stuart Mill, politikourien evel Robert Owen a voe lod eus sokialouriezh ar penn kentañ).
888
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 888
Warren G. Harding
Warren Gamaliel Harding eo an 29vet Prezidant eus Stadoù-Unanet Amerika. Marvet eo a-raok dibenn e gefridi ha berrbad eo bet e ren diazezet war ur politikerezh mirelour.
1770
Diwar-benn bloavezh 1770 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1770
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1770
Abaris Hyperboreos
Abaris Hyperboreos (Αβάρις Υπερβορέος, Abáris Hyperboréos, gant Platon) a oa un den fur hervez mojennoù Hellaz kozh. Beleg e oa da Apollon, en amzerioù a-raok brezel Troia, pe, hervez doareoù all, en amzer Pythagoras.
Skit pe Hyperborean e oa, beajiñ a rae dre Hellaz, ha brud en devoa en Aten dreist-holl. Digant Apollon en devoa bet ur saezh, ha hervez Herakleides Pontikos e nije ganti (tro ar bed en dije graet evel-se, hep debriñ tamm), hag ouzhpenn-se e oa bet roet dezhañ ar galloud da ziouganañ. Brud en doa ivez da vout medisin, ha hervez Platon e paree an ene koulz hag ar c'horf dre ganoù-pareañ (epodai). Savet en dije un templ da Persefone e Sparta, hervez Paosanias.
Orañjez
Orañjez a vez graet eus frouezh, eus gwez, hag eus ul liv.
Frouezh
Frouezh int, anvet ivez a-wechoù avaloù-orañjez, pe aouravaloù. Kreskiñ a reont war gwez-orañjez Diwarno eo bet roet e anv da Vrezel an Orañjez etre Portugal ha Spagn e 1801.
Liv
Ul liv eo, al liv orañjez, a gaver war meur a vanniel,
Koulskoude (diwar anv an tiegezh Oranje-Nassau), abalamour d'ar priñs izelvroat ha roue saoz William III (Willem van Oranje e anv orin), deuet da vout arouez ar brotestantiezh dre ma reas brezel d'ar gatoliked.
Koulskoude n'eus liamm ebet etre an daou dra-mañ :
Ouzhpenn-se n'eus liamm ebet etre an ideologiezhioù anvet orañjouriezh :
Liv manifesterien an dispac'h orañjez e oa en Ukraina etre miz Du 2004 ha miz Genver 2005.
Da
E kembraeg hag e kerneveureg
Ur ger kembraek ha kerneveurek war an dro eo, a zo "mat" e brezhoneg: Kemmadur a vez a-wechoù er ger evel
Ouzh da kembraek ha kerneveurek e klot ar ger brezhonek dav, daoust dezho kaout sterioù disheñvel bremañ.
En italianeg
Un araogenn italianek eo hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù evel
En portugaleg
Un araogenn bortugalek eo hag a gaver en anvioù tud ha lec'hioù, evel
Ment
Ar vent (liester : mentoù) a zo da gentañ holl ur c'hementad egor, da lavaret eo an tolz (ar volum). Implijet e vez koulskoude koulz evit an traoù fetis (traezennoù, bevien, torosennadur hag all) ha traoù difetis (ment ar son pe ar sonerezh). Pa vez kaoz eus un dra fetis e c'heller muzuliañ an hed, al led hag an uhelder ha pep eus an elfennoù muzuliañ a zo ur vent ivez (gallout a reer muzuliañ an 3 ment a zo en un hirgarrezenn evit jediñ an holl ment = an tolz). Evit traezennoù zo e reer ment eus an hirder pe an uhelder nemetken : ment an dud (hag al loened), ment skouer ar botoù hag an dilhad, ment ul levr.
Filomena Kadored
Filomena Kadored, Philomène Cadoret en ti-kêr, a oa ur varzhez ha romantourez vrezhonek, ha kemenerez diouzh he micher. Ganet e oa bet e Bonen d'ar 24 a viz Gouere 1892 ha marvet e Rostrenenn d'ar 4 a viz Meurzh 1923.
Buhez
Ganet e oa bet en ur familh kemenerien tre kichen Rostrenenn. Brav e teuas ganti ar santifikad d'an oad a zaouzek vloaz. Chom a reas er gêr evit deskiñ ar vicher gwriat. Desket he doa lenn ha skrivañ brezhoneg er c'hatekiz. E 1909 e pakas ar priz kentañ e kentstrivadeg an URB, un diplom ar bloaz war-lerc'h, Eil priz ar varzhoniezh er Bleun Brug e 1911 hag adarre ar priz kentañ gant an URB e 1912. Kenlabourat a reas gant ar c'helaouennoù Kroaz ar Vretoned hag Arvorig dreist-holl, met brudet kaer e voe gant e levr Mouez Meneou Kerne deuet er-maez bloavezh hec'h ugent vloaz. Pa zeuas ar Brezel-bed kentañ n'edo mui en he bleud da skrivañ. Dimeziñ a reas da Joseph Velly eus sant-Mikael Groñvel, he filhor brezel. He gwaz oa bet kaset d'ar gêr gwall bistiget e-kerzh ar brezel, ha mervel a reas gant an drouk-skevent e 1919. O merc'h Tereza a voe ganet daou viz goude marv he zad. Gant an drouk-skevent ivez ez eas Filomena e 1923. Daouzek devezh war-lerc'h e varvas he merc'h d'he zro.
Oostduinkerke
Oostduinkerke en izelvroeg hag Ôostduunkerke e flandrezeg kornôgel a zo war aod Mor an Hanternoz e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Koksijde. thumb|left|300px|Pesketourion chevr war varc'h en Oostduinkerke
Willems
thumb|250px|right|Lec'hiadur Willems e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Willems a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Implijet eo bet ar vered gant Luioù ar C'hommonwealth e mizioù Here ha Du 1918, e dibenn ar Brezel-bed kentañ .
Lekunberri (Nafarroa Garaia)
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Lekunberri, gronnet gant [[Larraun.]]
Lekunberri (euskareg ha stumm ofisiel; Lecumberri hervez ar stumm spagnolek) zo anv ur gumun euskarek eus Nafarroa Uhel, en Euskal Herria, un 30 km eus Iruñea, war hent Donostia. Gronnet eo penn-da-benn gant kumun Larraun. thumb|kleiz|260px|An ti-hent-houarn kozh
Tren
Dre eno e tremene an tren eus Donostia da Iruña, anvet tren ar Plazaola. Amañ evel e meura lec'h eo bet troet da hentglas.
Atreüs
Atreüs a oa roue Mykenai pe Argos. Mab e oa da b-Pelops ha da Hippodameia. Brudet e oa abalamour d’ar gasoni a vage ouzh e vreur Thyestes. Tad e oa da Agamemnon ha da v-Menelaos, ar re gentañ eus lignez an Atrided.
Perseis
Perseis (Περσεις e gregach) pe Perse (Περση e gregach) merc'h da Okeanos ha Tethys, a zo unan eus an tri mil Okeanidenn a gaver e mojennoù Hellaz kozh.
Atreüs
E anv
E gregach e oa Ατρεύς / Atreús e anv, da lavarout eo « dizaon ».
Perseis
Dimezet eo da Helios, an Heol, ha meur a vugel he deus roet dezhañ:
Atreüs
Rouaned Mykenai
Atreüs en devoa ur breur gevell Thyestes, hag o-daou e voent harluet gant o zad peogwir o devoa lazhet o lezvreur C'hrysippos evit bezañ rouaned e kêr Olympia.
Repu a gavjont e kêr Mykenai, ha kemer a rejont lec'h ar roue Eurystheüs pa oa aet da vrezeliañ a-enep an Herakleided. Sklaer e oa ne badje ket pell o ren, nemet mervel a eure ar roue er brezel.
Oan alaouret
Atreüs a ouestlas aberzhiñ e oan gwellañ da Artemis. P'edo o klask e dropellad e kavas un oan alaouret a roas d'e wreg Aerope, d'e guzhat ouzh an doueez. Ha hi d'e brofañ d'he dousig, Thyestes. Hennezh neuze en em glevas gant e vreur evit ma vije roue an hini a oa perc'henn d'an oan burzhudus. Ha Thyeste da ziskouez an oan, ha da c'houlenn ar gador a roue.
Atreüs avat a zeuas a-benn da vezañ roue oc'h ober diouzh kuzulioù an doue Hermes : Thyestes a ouestlas reiñ ar rouantelezh d'e vreur pa'z afe an heol war e giz en oabl. Graet e voe an taol gant Zeus e-unan. Hag Atreüs war gador ar rouaned, ha Thyestes en harlu.
Dial
Neuze eo e klevas Atreüs anv eus avoultriezh Thyestes hag Aerope, ha mennout a eure kas an dorzh d'ar gêr. Lazhañ a eure mibien Thyestes, hag o foazhañ, nemet mirout a reas o daoudroadoù hag o daouarnioù. Servij a eure ar c'hig anezho d'e vreur, ha diskouez dezhañ o izili.
Diougan
Un diouganer a ziskulias da d-Thyestes e vije lazhet Atreüs m'en dije ur mab digant e verc'h Pelopeia. Kement-se a voe graet, ha lazhet e voe Atreüs Thyestes gant e vab Aigisthos.
Koulskoude, pa voe ganet Aigisthos, e voe dilezet gant e vamm, mezhekaet abalamour d'he zorfed. Kavet e voe ar c'hrouadur gant ur mesaer, roet gantañ da Atreüs, en desavas evel e vab. Erru Aigisthos en oad-gour e voe lavaret dezhañ gant Thyestes e oa tad ha tad-kozh dezhañ war un dro. Hag ar paotr da vont da lazhañ Atreüs.
Hervez skridoù zo e oa Atreüs tad da b-Pleisthenes. Peurvuiañ e vezont kontet da vezañ breudeur.
An Atreided
Graet e vez gant ar ger Atreided (pe Atrided) da envel mibien Atreüs, Agamemnon ha Menelaos —, hag a-wechoù ivez bugale ar re-se, pe o bugale-vihan.
Santa Fe (proviñs)
thumb|290px|Sede pelec'h emañ Proviñs  Santa Fe  en Arc'hantina Santa Fe zo ur broviñs en Arc'hantina, en hanternoz da broviñs Buenos Aires, a-hed ar stêr Paraná (stêr)‎, ha Santa Fe de la Vera Cruz eo ar gêrbenn anezhi. Rosario avat eo ar gêr vrasañ.
Roll ar c'harbedoù
Amañ emañ renablet titloù ar pennadoù diwar-benn ar c'harbedoù a c'hell bezañ implijet evit an treuzdougen hag an diloc'h.
A
Advag, Adkarr, Aervag, Aerdren, Aerdreizher, Aerlestr, Aerlestr arme, Aerlestr sivil, Aerrikler, Ambulañs, Amheulier diwar bandennoù, Askell-nij, Azen
B
Bag, Bag-balizennoù,Bag-dre-lien, Bag-balumeta, Bag-chevreta, Bag-c'hrilleta, Bag gouel-gorn, Bag-kanoliañ, Bag-karg, Bagon, Bagonig, Bag-palioù, Bag-riboul, Bag-sardineta, Bag saveteiñ, Bag-servij, Bag-tan, Bag-touneta, Bag-treizh, Bag-vorueta, Baloñs, Batiment goñvers, Batimant vrezel, Batimant propan, Beolgarrour, Beollestr, Berlinenn, Biñsaskell, Biskinenn, Bobsleigh, Bok, Bombezer, Brik, Bateau-mouche, Bag-loman, Bilhgarr, Bilhlestr, Bolc'haskell, Bus
Karl Adolph Gjellerup
thumb|right|Karl Adolph Gjellerup Karl Adolph Gjellerup a oa ur skrivagner danek eus enez Sjælland. Ganet e oa bet d’an 2 a viz Mezheven 1857 ha marvet e oa d’an 13 a viz Here 1919, e Dresden, en Alamagn.
E 1917 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ ha d'un Danad all, Henrik Pontoppidan.
Roll ar c'harbedoù
CH
Chalant, Chaluter
C'H
C'hwil-tan
D
Deltaplaver, Driver, Divrodeg, Diavaez-bourzh, Douger-aerlistri, Douger-biñsaskelloù, Douger-endalc'herioù, Douger-nijerezioù, Dour ha douar, Draezienn, Draezin, Drakkar, Dremedal, Dron, Dournijerez, Dourrikler, Dourruzer
E
Egorlestr, Egorvulzun, Eoullestr
F
Falouk, Fiakr, Flobart, Flouka, Flutenn, Fourgadenn, Fungarr, Fuzeenn
G
Galeasenn, Gale, Galion, Gazlestr, Girokopter, Goeledenn, Gondolenn, Gward-aod, Gward-pesketa, Gwetur, Gweturig, Gwinlestr
H
Harz-lamm, Hovercraft, Hidraerlestr, Hobregoner
K
Kabrioled, Kador bortez, Kador-ruilh, Kanod, Kanod-dre-dan, Kanoe-kaiak, Kañval, Karakenn, Karavanenn, Karavel, Karbed, Karbed danzour diloman, Karbed deskiñ, Karbed dre loen, Karbed labour-douar, Karbed sikour d'ar c'hloazidi, Karr, Karr-bout, Karr-boutin, Karrdren, Karrigell, Karrigenn, Karrig-bount, Karrig teir rod, Karr-kampiñ, Karr-kañv, Karrlestr, Karrlevraoueg, Karr-nij evezhiañ, Karroñs, Karr pounner, Karr treuz bro, Karr tredan, Karr-saout (4x4), Karr-tan, Karr-tan hep aotre-bleinañ, Kart, Katamaran, Ketch, Kellgarr, Kevierez, Klañvgarr, Kliper, Kobar, Kober, Koch, Korvetenn, Koupe, Kwad
L
Landoz, Lestr, Lestr a linenn, Lestr-ambroug, Lestr-avizer, Lestr-balumeta, Lestr-brezel, Lestr danvezioù kimiek, Lestr-distrujer, Lestr enep tarzher, Lestr-fardañ, Lestr-ged, Lestr-karg, Lestr-ravaneller, Lestr-spluj, Lestr-tarzher, Lestr teirroeñvek, Lestr tizh bras, Lestr-treizh, Limouzenn, Lougr
M
Marc'h, Marc'h-houarn, Marc'h-houarn a-blaen, Marc'h-tan, Mekanik dre dan, Metro, Michelin, Mederez-dornerez, Misil, Montgolfierenn, Monospas, Mordreizher, Morreder, Moto-erc'h, Mul
N
NGV, Nijerez, Nijerez gourskañv dre geflusker
O
Olifant, Optimist, Orbiter
P
Pedalo, Pal dre dan, Pendolino, Pirogenn, Plankenn-ruilh, Plaverez, Pomp dre dan
R
Radell, Ramokad, Ramoker, Ravanell, Ravaneller, Rouedad Herrek Rannvroel (RHR), Rederig, Roadster, Rodelleg, Roller, Ruzikell
S
Sammgarr, Sammgarrig, Sammlestr, Sampan, Saverez, Savlec'h egor, Schlitte, Skouter, Segway, Shinkansen, Sidkarr, Simiadell, Sinago, Skaf, Ski, Sloup, Skorndorrer, Stlejell, Stlejer, Stlejerez, Stlejerez dre dan, Stlejerez diezel, Stroborell, Stroborellig, Sturius, SUV
T
Tandem, Tank, Tapis-ruilh, Tapis-nij, Taksi, Teirgwern, Teirgwern bark, Teirrodeg, Teleski, Tender, Traker, Traktor, Tramgarr, Tramgarr war vandennoù-rod, Tram-tren, Tren, Tren tizh bras, Tren Tizh-ha-Tizh, Tren war souten magnetek, Tren banlevioù, Tren beajourien, Tren stouer, Treverzer, Trimaran, Trollebus, Troterezig, Tumporell, Turbotren
U
Unroudenn
V
Van
Y
Yacht, Yawl, Yol
Roll laboused Breizh
Er roll amañ dindan eo renablet an holl laboused (pe evned) eveshaet e Breizh. Meneget e vez an departamantoù e-lec'h ma vezont kavet: Aodoù-an-Arvor (A), Penn-ar-Bed (P), Il-ha-Gwilen (I), Liger-Atlantel (L) ha Morbihan (M).
Meneget e vez, en urzh :
Klotañ a ra an urzh kinniget gant rummatadur Sibley, Monroe hag Ahlquist savet diwar studi an TDN ha, dre-se, tostoc'h ouzh kerentiezh wir ar spesadoù.
Ne vez ket renablet el listenn-mañ al laboused spurmantet dre zegouezh.
Jan Gossaert
Jan Gossaert (Maubeuge, war-dro 1478 – Antwerpen, 1añ a viz Here 1532) a oa ul livour flandrezat hag a veze graet Mabuse anezhañ ivez dre ma oa o tont eus Maubeuge (damheñvel eo an distagadurioù).
Ne ouzer netra eus deroù e vuhez. Diwar al levezonoù a santer en e oberennoù kentañ e kreder e oa o vevañ tost da Vro-C'hall. Bevet ha labouret en devoa en Italia (1508-1509), e Middelburg, en Utrecht, e Brusel hag en Antwerpen.
Labouret en deus evit Fulup Bougogn, a voe eskob Utrecht. Alies e save e oberennoù gant savadurioù bras en diadreñv, evel Van der Weyden, met n'eus ket kement a finesa nag a nerzh en e labour evel e re mestr Tournai ha Brusel.
Ha
Ha a c'hall bezañ meur a dra :
Souda
ArSouda, pe Suda pe Suidas, (Σοῦδα / Soũda e gregach, pe Σουίδας / Souídas) a zo ur c'heriaoueg holloueziadurel savet gant ur bodad lenneien eus Bizantion e dibenn an hag e penn-kentañ an XIvet.
<!--On a longtemps cru qu'il était l'œuvre d'un auteur unique appelé Souidas en raison d'une note de préface erronée, conjecture érudite d'Eustathe de Thessalonique.
Le nom dérive étymologiquement du latin, et signifie « haie » ou « fossé ». La date approximative de composition de l'ouvrage ne peut se déduire que de son contenu : sous l'article « Adam », l'auteur du lexique donne une brève chronologie de l'histoire mondiale qui s'achève avec la mort de l'empereur Jean I Tzimiskès (975), tandis que dans l'article « Constantinople » sont mentionnés ses successeurs Basile II et Constantin VIII : la question est de savoir s'il ne s'agit pas d'une interpolation plus tardive que le texte original.
Hilaeira
300px|thumb|right|Skrapadeg merc'hed Leukippos, gant [[Pieter Paul Rubens]]
Souda
L'ouvrage comporte un peu plus de 30 000 notices, classées selon le système anti-stichique, à la fois alphabétique et phonétique : les diphtongues sont classées après les voyelles simples (ainsi αι après ε, ω après ο). C'est une compilation de compilations, qui utilise des biographies, bibliographies et autres renseignements sur des écrivains païens et chrétiens, dont la plupart sont disparus de nos jours : les scholies sur Aristophane, Sophocle et Thucydide ont beaucoup servi. Les notices biographiques proviennent souvent, de l'aveu de l'auteur, de l'Onomatologion ou du Pinax d'Hésychios de Milet Parmi les autres sources abondamment utilisées figurent les Excerpta de Constantin Porphyrogénète, la Chronique de Georges le Moine, les biographies de Diogène Laërce, les travaux d'Athénée et de Philostrate.
La Souda est en partie un dictionnaire qui explicite les formes grammaticales complexes, donne les définitions des mots rares, et en partie une encyclopédie commentant des personnes, des lieux ou des institutions. Mais en vertu même des sources qu'elle utilise, souvent bibliques ou antiques, elle ne fournit que peu de renseignements sur l'époque byzantine.
Hilaeira
Hilaeira (henc'hresianeg: Ἱλάειρα; ivez Ilaeira) a oa merc'h da Leukippos ha Filodike, ha belegez da Artemis. He c'hoar Foibe a oa belegez da Athena. O-div e oant kefrisaed da Lynkeüs an Argonaot ha da Idas, mibien Afareüs. War a seblant e oant kendirvi dezho. Hervez Paosanias koulskoude e oant merc'hed da Apollon.
Souda
C'était un ouvrage très populaire, et pour cette raison de nombreux manuscrits ou extraits en ont été conservés. Des auteurs plus tardifs comme Eustathe de Thessalonique, Zonaras, Constantin Lascaris ou encore Maxime le Grec en ont largement fait usage. -->
Liamm diavaez
Un embannadur eus ar Souda zo bet graet gant al lenneg danat Ada Adler (Leipzig, 1928-1938). Un doare anezhañ a gaver en linenn:
Hilaeira
Bamet e oa Kastor ha Polydeukes gant kened an div c'hoar, ha skrapañ anezho a rejont d'o gwallañ. Pa glaskas an daou zanvez-pried saveteiñ ar merc'hed e voent lazhet o-daou, nemet gloazet e voe Kastor. Goulenn a reas Polydeukes digant Zeus rannañ e zivarvusted gant e vreur.
Hilaeira a zimezas da Gastor, ha genel a reas ur mab anvet pe Anogon pe Anaksis.
Azeulet e oant e Sparta.
Elgoibar
Elgoibar zo ur gêr hag ur gumun eus kornôg Gipuzkoa, en Euskal Herria, stok ouzh Bizkaia. Ar stêr Deba a dreuz anezhi.
Santa Fe de la Vera Cruz
Santa Fe de la Vera Cruz, pe Santa Fe hep mui hervez tud ar vro, eo anv kê-rbenn proviñs Santa Fe en Arc'hantina, war lez ar stêr ‎Paraná‎.
Rosario avat eo kêr vrasañ ar broviñs.
Fu
Fu zo ur ger e brezhoneg hag e meur a yezh
Sant-Gwioñvarc'h
Sant-Gwioñvarc'h a zo ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Monumant ar re varv
Kanton Gwizien
Kanton Gwizien a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 16 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.
David Holmgren
David Holmgren a zo un ekologour ha skrivagner aostralian ganet e 1955. Brudet eo dreist-holl evit bezañ krouet asambles gant Bill Mollison mennozh ar permakultur.
Stephen Jones
thumb|Stephen Jones Stephen Jones zo ur rugbier kembreat a c'hoari 'barzh skipailh broadel Kembre.
Ganet e oa e 1977 e Aberystwyth. Anavezet en deus e kentañ seleksion e 1998 a-enep Suafrika. An eil c'hoarier kreñvañ eo er skipailh Kembre(goude Neil Jenkins). Kapiten skipailh Kembre eo bet 'pad pell ha gounezet o deus ar "grand chelem" a-enep Bro-C'hall e 2005.
Eugène Labuset
Eugène Marie Labuset a zo bet ganet e Beauvais, e departamant an Oise (Bro-C'hall).
Mab e oa da Dregeriz aet da glask fortun er-maez eus ar vro. (François Labuset, ganet e Plouared e 1862 gant kerent eus Plufur, ha Perrine Le Luron, ganet e Plounerin e 1870, a oa eus familh Thierry Le Luron). Tad François Labuset a varvas e 1869 war vor. Pesketaer an Douar-Nevez e oa. C’hwec’h bugel he doa bet Perrine ha François Labuset. Prenañ a reont un atant e Bongenoult, e-kichen Beauvais, Oise. Krediñ a reer ez eo « An Abuzet » stumm reizh brezhonek an anv Labuset. An holl Labuset a gaver er Frañs (Oise, rannvro Baris, reter ar Frañs a zo diskennet eus François Labuset). Eugène Marie Labuset ne ouie nemet Brezhoneg pa oa bet kaset d’ar skol, ha savet e oa bet gant he mamm-gozh dreist-holl goude bezañ kollet e vamm abred. Re yaouank evit bezañ galvet pa darzhas ar Brezel bras, ez eas memestra diouzhtu d’an talbenn evel emouestlad. Kerkent hag erruet eno e komprenas ne oa nemet gevier ar pezh a oa bet lavaret dezho gant ar gouarnamant. Stourm a reas e-pad ar brezel penn-da-benn (Emgann Gwirdin (Verdun, m’ho-peus c’hoant) da skouer.) Da vare dibenn ar brezel e oa loman nijerez brezel. Diskaret e oa bet e c’harr-nij, a kouezhas e-kichen ur maner. Prederiet e voe gant merc’h tudjentil ar maner. (Romantel tre). Medalenn „Croix de Verdun“ en doa bet.