cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fernand Braudel
E vuhez
Unan eus arouezioù labour Braudel eo ar plas a ro d’an dud vunut. Kalz eus ar skridoù a servij da vammennoù evit skrivañ an istor zo skridoù lezet gant tud eus ar renkadoù uhel, evel m’en deus diskouezet. Se zo kaoz en deus pouezet en e oberenn war buhez ar re baour, ar sklaved, ar beizanted vihan, pobl vunut ar c’hêrioù, ha diskouezet en deus ar pezh o deus degaset an dud-se d’o mistri, d’o galloud ha d’o finvidigezh. En e levrioù e kaver taolennoù eus buhez pemdez an dud, kentoc’h eget poltredoù eus an dud uhel hag ar rouaned.
E 1949 e voe dilennet Braudel da vont da Skolaj Bro-C'hall, war-lerc’h Lucien Febvre. Mont a reas war e leve e 1968, met derc’hel a reas da skrivañ ha da embann e skridoù. E 1984 e voe anvet en Académie française.
Mervel a reas d’ar 27 a viz Du 1985.
Star Trek (film)
Soñjoù kentañ evit ober ur film a c'hoarvezje a-raok an heuliad skinwel kentañ a zeu eus 1968, met deuet eo en-dro e-pad ar bloavezhioù 1980 e-pad raktres Star Trek VI: The Undiscovered Country a-raok bezañ nec'het gant krouer ar frañchiz. Ar pezh en deus lakaet ar soñj-se war wel en-dro a oa c'hwitadenn Star Trek: Nemesis ha freuzadur an heuliad Star Trek: Enterprise. Ur raktres film a c'hoarvezje goude an heuliad-se a zo bet savet met a-benn ar fin eo bet roet ar raktres da zaou skrivagnerien sot gant Star Trek ha da J.J. Abrams.
Berzh ar film en deus kendrec'het ar studio lañsañ ur rummad teir-oberenn a vo sevenet an hini en e c'houde, Star Trek Into Darkness gant J.J. Abrams c'hoazh ha skrivet gant ar memes tud mui Damon Lindelof a oa rener-arvest Lost (krouet gant Abrams) ha produer Star Trek.
Istor
Kregiñ a ra an istor e 2233. Emañ an USS Kelvin o studiañ un anadenn iskis pa zeu ur batimamt er-maez eus an anadenn-se, ur lestr romulian a arsailh lestr ar gevread. Goulenn a ra kabiten al lestr romulian digant kabiten an USS Kelvin Richard Robau dont d'e lestr evit atropiñ met ne c'hortoz ket Robau dont en-dro bev ha neuze a ro e c'halloud da George Kirk. Goulennataet eo Robau war lestr ar Romulianed dwar un den anvet Spock hag a zo dianav da Robau ha lazhet eo goude bezañ diskleriet gantañ an deiziad. Hervez urzhioù Robau a lañs Kirk ar skarzherezh goude e varv pa grog e wreg da wilioudiñ. Rankout a ra tarzh al lestr ouzh hini ar Romulianed gant al levierezh automatel evit sikour ar re-all da skampañ kuit met torret eo bet. Neuze e rank Kirk chom war e lestr ha mervel warnañ evit saveteiñ e wreg, e vab nevez-ganet hag ar re-all.
Bloavezhioù war-lerc'h e teu James T. Kirk (mab George Kirk) da vezañ un den yaouank speredek met rebell. Kendrec'het eo gant Amiral Pikes mont da Starfleet Academy evit dont da vezañ kabiten ha lañs a ra un dae : klask ober gwelloc'h eget e dad. En em gavout a ra Kirk gant McCoy hag Uhura ennañ. E fin e stummadur e tap Kirk test ar c'hKobayashi Maru o falsañ ar poelladoù. Tremen a ra e kuzul disiplin tamallet gant Spock en deus graet an test met harzet eo ar c'huzul gant keloù Vulkan a zo arsailhet gant Nero. Peogwir emañ al lodenn vrasañ eus aerlu Starfleet e korn-all ar c'halaksenn e rank Starfleet kas he yaouerien evit sikour ar Vulkaned. Kirk a rank chom war an Douar peogwir eo suspentet met McCoy a zeu a-benn kemer anezhañ war an Enterprise.
E-pad ar veaj e kompren Kirk eo bet savet ur pej gant Nemo ha dont a ra a-benn kendrec'hiñ Pikes ar gwirionez gant sikour Uhura he deus troet ur gemennadenn iskis eus al lestr romulian. Pa erruont e Vulkan e tizoloont eo bet distrujet pep lestr ar Gevread. Anavezout a ra Nemo an Enterprise ha pediñ a ra Pikes dont d'e lestr en ur lavarout da Spock en deus un dra da ziskouez dezhañ. Pikes a c'houremenn da gKirk, Sulu ha d'un den-all distrujañ an touller-laser a zo o toullañ Vulkan betek he c'halon en ur lakaat Spock da vezañ "kabiten oberiant" ma ne zeu ket en-dro, ha Kirk evel an eil hini. Distrujet eo an touller gant Kirk ha Sulu met re ziwezhat eo. Tarzhet eo ur misil betek kreiz ar blanedenn gant un danvez-ruz iskis ha kregiñ a ra ar blanedenn da vezañ distrujet. Klask a ra Spock saveteiñ ar re henañ eus e bobl met mervel a ra e vamm a-raok dont a-benn bezañ treuzkaset d'al lestr.
Spock ha Kirk n'en em glevont ket diwar petra ober goude. Fallout a ra da gKirk heuliañ Nero en deus divizet mont d'an Douar met Spock a lâr int re vunut e-tal ur pezh-mell lestr galloudus evel hini Nemo ha ret e vefe dezho mont d'an aerlu a-raok divizout un dra bennak. Peogwir ne asant ket Kirk ouzh e urzhioù e ziviz Spock argas anezhañ war ur blanedenn vihan, implijet evel toull-bac'h gant ar Vulkaned e-lec'h ma'z eus bezañs ar Gevread. Goude bezañ bet poursuet gant loened bras eo saveteet Kirk gant ur Vulkan kozh a zo Spock kozh e gwirionez.
Spock kozh a zispleg penaos eo deuet d'an amzer-se en abeg d'e glask saveteiñ planedenn Romulus a oa en arvar da vezañ lonket en ur super-nova. Siwazh n'eo ket deuet a-benn saveteiñ anezhi ha poursuet eo bet gant kasoni Nero betek bezañ lonket e-parzh an toull du savet evit lonkañ ar supernova a-raok distruj Romulus. Goulenn a ra Spock kozh da gKirk chom hep menegiñ anezhañ da Spock yaouank met da genderc'hel e gefridi betek trec'hiñ Nero....
Pueyo
Pueyo zo un anv-lec'h aragonek, roet d'un uhelenn.
Kumunioù
-En Nafarroa: -E proviñs Huesca:
-E Proviñs Valencia:
The Vikings
The Vikings (Ar Vikinged e brezhoneg) zo ur film troioù-kaer hag istorel, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Richard Fleischer, hag a oa deuet e-maez d'an 11 a viz Mezheven 1958 e New York. Goude bezañ deuet e-maez d'an 28 a viz Mezheven er Stadoù-Unanet a-bezh, ne voe nemet d'ar 15 a viz Kerzu da-heul ma c'hallas an arvestourien arvestiñ ouzh ar film e Bro-C'hall.
Troet e oa bet film e Norvegia nemet darvoudoù argadenn kastell Aella a voe savet e Roc'h Goueon (Plevenon).
Ar film-mañ hag a bad kant c'hwezek munutenn a oa bet savet ar sonerezh anezhañ gant ar sonaozour italian Mario Nascimbene.
An danvez
En dekvet kantved emeur ha dont a ra ar Vikinged da blantañ freuz ha reuz war aodoù Bro-Saoz ingal. Lazhañ roue ar vro a ra Ragnar, roue ar Viginked, ha gwallañ e wreg. Genel a ra homañ ziwezhañ ur mab, Erik e anv, hag a vo paket ha desavet evel sklav gant ar Vikinged. Deuet d'e oad gour e tal ouzh Einar, mab Ragnar, o tizremmañ anezhañ goude teuler e falc'hun outañ. Un tamm diwezhatoc'h ez eo skrapet Morgana (danvez rouanez Bro-Saoz) gant Einar a glask he lubaniñ. En aner dre m'eo-hi sodet gant... Erik.
Roll ar gomedianed pennañ
Evit da Ernest Borgine bezañ ur miz yaouankoc'h eget Kirk Douglas e oa bet fiziet ennañ roll Ragnar, tad Einar. Da-geñver ar film-mañ en devoa adkavet Kirk Douglas Richard Fleischer, pevar bloaz goude 20,000 Leagues Under the Sea. E 1960 e troio Kirk Douglas en-dro gant Tony Curtis, en ur film savet gant Stanley Kubrick ar wech-mañ : Spartacus.
Mortagne-au-Perche
Mortagne-au-Perche zo ur gumun en departamant Orne hag er rannvro Normandi, e kornôg Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Mortagne-au-Perche eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Mortagnais anezho e galleg.
Lasson (Calvados)
Lasson a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Bodet e oa gant div gumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Rots.
Paun (steredeg)
Ar Paun (Pavo, berraet e Pav) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Trojany
Trojany a zo ur gêriadenn eus gevred Polonia gant tro 490 annezad enni (e 2014). Emañ etre Wołomin ha Varsovia.
Paun (steredeg)
Roet e voe an anv gant evezhiadennoù ergerzourioù izelvroat en Antilhez ar Reter. Awenet e voent moarvat gant ar spesad henvroat (Pavo musicus).
Gray (Haute-Saône)
Gray zo ur gumun en departamant Haute-Saône e reter Bro-C'hall. E e oa 0 a dud o chom e kêr.
War lez ar stêr Saône emañ Gray. Unan eus kêrioù bras Bourgogne-Franche-Comté eo hag ur porzh brazik ez eo ivez, war ar stêr-se, a-raok ma redfe e Bourgogn.
E Gray emañ an Nacia Esperanto Muzeo, mirdi broadel gall an esperanteg, savet e 1977.
Gad (steredeg)
Ar C'had (Lepus, berraet e Lep) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Ademuz
Ademuz zo ur gumun eus Proviñs València  e  Kumuniezh  València.
Alan Louarn
Alan Louarn, pe c'hoazh Alain Le Louarn, Alan al Louarn, (1918-1993), a oa ur broadelour breizhat.
Buhez
Mab e oa d'ur skolaer laik. Pa oa lisead e Lise Kemper, e 1932, e kompren ez eo breizhat da-heul gwalldaolioù an aozadur Gwenn-ha-Du, hag eus an deiz d'egile en em ro d'ar vamm-vro difennet
Harluet goude an Eil Brezel-bed ez eas da chom e-kichen Pariz e Yerres. Eno e labouras evit an abad Gautier ha Mision Breizh e Pariz.
Dimezet e oa gant Noela Olier, c'hoar da Youenn Olier, Noëlle Ollivier hec'h anv ofisiel, bet sekretourez Roparz Hemon e-pad an dalc'herezh. Dek bugel o deus bet, en o zouez Lena Louarn, Tangi Louarn ha Malo Louarn. Kelenner e oa a-raok an Eil Brezel-bed.
Palladiom
Un elfenn gimiek eo ar palladiom ; Pd eo e arouez kimiek, 46 e niver atomek ha 106,42 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo.
Teskad ar palladiom (TaP) a reer eus ar metaloù ardreuzat 44Ru, 45Rh, 46Pd, 76Os, 77Ir ha 78Pt. Ral eo ar palladiom, ha ne vez kavet nemet kevret gant unan eus metaloù TaP — kementadoù bihan ag ar metaloù-se a vez tapet diwar puraat kouevr ivez.
E Rusia e voe kenderc'het ar muiañ a balladiom e 2011 (85 tonennad). Suafrika (78 t), Kanada (18 t) ha Stadoù-Unanet Amerika (12, 5 t) a voe war-lerc'h, heuliet gant Zimbabwe (7,4 t) hag ar broioù all (6,1 t). War-dro 100 000 tonennad TaP a chomje en Douar.
Istor
Gant ar c'himiour saoz William Hyde Wollaston e voe dizoloet un elfenn nevez e 1802 en un tamm kailh platin ; palladium eo an anv a roas dezhi, en enor d'an asteroidenn Pallas a oa bet dizoloet daou vloaz kentoc'h hag a oa bet anvet diwar an doueez Pallas Athene. E 1803, goude bezañ puraet trawalc'h eus ar metal, en e lakaas en ur stal e karter Soho e London. Goude ma voe disklêriet gant ar c'himiour iwerzhonat Richard Chenevix ne oa ar palladiom nemet platin ha bevargant kendeuzet e kinnigas W. H. Wollaston ur priz a 20 £ evit 20 greunenn a gendeuzad palladiom, met R. Chenevix eo a voe enoret evit e labour war ar palladiom. Pa 'z embannas W. H. Wollaston bezañ dizoloet ar rodiom e 1804 e venegas e labour war ar palladiom, hag e 1805 ez arc'has bezañ anavezet evel dizoloer ar palladiom ivez.
Perzhioù
Ur metal blot lufrus liv an argant, damheñvel ouzh ar platin, eo ar palladiom ; 12,02 g/cm3 eo e zouester. Da 1 555°C e teuz, ha da 2 963 °C e verv. Dont a ra da vezañ orjalennus pa vez tommet, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe ; kaletoc'h eget en natur e teu avat pa vez yenaet.
Kimiek
Oksidet e vez da ≈800 °C, ur gwiskad oksidenn balladiom (PdO) a zeu warnañ neuze ; koll a ra e lufr pa vez lakaet en un aergelc'h sulfurek ha mouest. Tu zo d'e zileizhañ en drenkenn nitrek HNO3 hag en drenkenn sulfurek H2SO4.
Izotopoù
Seizh izotop eus palladiom a gaver en natur, c'hwec'h anezho o vezañ stabil. 107Pd eo ar skinizotop stabilañ a gaver en natur ; 6,5 milion a vloavezhioù eo e hanter-vuhez. Triwec'h skinizotop all zo bet hiniennekaet, eus 91Pd betek 123Pd ; 21 eurvezh eo an hanter-vuhez hirañ, hini 112Pd.
Arver
War-dro 25 % eus kement traez a vez kenderc'het hiziv a endalc'h palladiom pe vetaloù eus TaP.
En elektronik ez implijer palladiom a-filmadoù evit fardañ korrgrugoù ha kantennoù kalet a-benn brasaat o endalc'h ; dougelloù liesgwiskad e prierezh a farder ivez, hag amredoù kevanek.
E greantelerezh ar gwer e vez implijet palladiom da fardañ neud gwer, skrammoù strinkennoù liñvel ha skrammoù plat.
Chloé (Lefebvre)
Chloé zo ul livadur gant Jules Joseph Lefebvre, e 1875, anezhañ poltred ur Barizianez yaouank. Abaoe 1909 emañ an daolenn e sal-evañ ar  Young and Jackson Hotel en Melbourne, en Aostralia.
Istor
Berzh a reas Chloé e Salon Paris en 1875; ur vedalenn en doe Lefebvre en 1872 ganti. Diskouezet e voe e Sydney International Exhibition en 1879 hag e Melbourne International Exhibition en 1880.
Ar vaouez
Marie, ha n'eo ket Chloé, e oa anv ar vaouez. Ganet e oa e 1856, paour e oa he zud, a orin eus Pers. Kuitaat ar gêr a reas abred, gant he c'hoar, ha pozañ a rae evit arzourien da gaout peadra da vevañ. 19 vloaz e oa pa voe poltreded gant Lefebvre, da vezañ Chloé.
Dizemglev zo diwar-benn he darempred gant Lefebvre, ha kalz a drouz zo bet ivez. Darn a lare e kouske gantañ, re all e oa chomet hep ober. Tud all a laras en devoa kousket gant an div c'hoar. Un dra zo sur : bloaz goude ober ar poltred e timezas da c'hoar Marie. Ha bloaz goude, pa oa Marie en he zi gant mignoned, e savas da vont d'ar gegin da lonkañ kontamm. Perak, n'ouzer ket. Neuze e voe kontet e oa abalamour ma vage karantez ouzh Lefebvre.
Tangi Louarn
Tangi Louarn, ganet e 1947 e Pariz, zo ur stourmer breizhat, mab da Alan Louarn ha breur Lena Louarn; kelenner e SADED eo bet e 1966 ; unan eus diazezerien Skol An Emsav eo bet e 1970 gant Pol Kalvez hag e eontr Youenn Olier evit pere e vo Imbourc'h an embannadenn nann-ofisiel. Kendiazezer skol Diwan Kemper eo bet e 1977, ha prezidant "Karta Europa, Comité Républicain pour la Charte Européenne des Langues".
Besprezidant Kuzul Sevenadurel Breizh, kengevredigezh, eo bet, ha goude-se prezidant adalek 2009. Prezidant Kevre Breizh eo bremañ abaoe krouidigezh Kuzul Sevenadurel Breizh, bodadenn guzuliañ, gant Kuzul Rannvro Breizh. Kevre Breizh en deus kemeret lec'h Kuzul Sevenadurel Breizh evel kengevredigezh o vodañ an darn vrasañ eus ar c'hevredigezhioù a labour evit sevenadur Breizh. Ezel eo Tangi Louarn eus burev ar vodadenn guzuliañ Kuzul Sevenadurel Breizh.
Nieuwpoort
Nieuwpoort ("porzh nevez" e nederlandeg) zo anv meur a lec'h :
Steven Gerrard
N'en deus c'hoariet nemet gant Liverpool F.C. a-hed ur vicher bet kroget e 1987 er c'hleub-mañ.
Godiva
Godiva, pe Godgifu, a oa, hervez ar vojenn, un itron sakson en, e kêr Coventry.Hervez ur vojenn eus an XIIIvet kantved e vije bet o varc'hegañ en he noazh – gwisket gant he blev hir hepken – dre gêr Coventry evit klemm d'he fried abalamour d'an tailhoù re bonner.
En un doare koshoc'h c'hoazh eus ar vojenn ez eus un den anvet "Peeping Tom" en dije sellet outi o varc'hegañ hag a vije deuet da vout dall.
Istor
Godiva a oa pried Leofric, kont Mercia. Ur mab o doe, Aelfgar, kont Mercia. Anv Godiva a gaver en dihelloù, hag en Domesday survey, skrivet e meur a stumm. E hensaozneg e kaver Godgifu pe Godgyfu, hag a dalv "roet gant Doue", da lavarout eo un anv kenstêr gant Dorotea ha Teodora; Godiva a oa ar stumm latinekaet.
-13
741 Ab Urbe Condita = 13 kent J.-K.
Ber
thumb|Ur ber rodek e [[kastell Chenonceaux, e Bro-C'hall]]
Ar ber a zo ur vazh houarn a lakaer a-dreuz ul loen da rostañ en un oaled a-us d'an tan, hag a droer evit poazhat ar c'hig. Alies e vez gantañ un dorn, da dreiñ, ar ber, ur seurt plad dindan, da zastum an druzoni pe ar chug o verañ. A-wechoù e vez un ardivink rodek da lakaat ar ber da dreiñ e-unan.
Tro-lavar
Drehspieß
Vickers Wellington
Ar Vickers Wellington a oa un nijerez vombeziñ krenn, daou geflusker dezhi, eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an embregerezh Vickers-Armstrongs Ltd. eus ar Rouantelezh-Unanet evit ar Royal Air Force. C'hwec'h den a yae d'ober ar pare. E-kerzh an daou vloavezh kentañ eus ar brezel eo bet implijet dreist-holl evit bombeziñ da noz a-raok na vije kemeret he flas gant an Avro Lancaster hag an Handley Page Halifax. War-lerc'h ez eus bet graet ganti evit kefridioù all, evit ar brezel enepsplujerez. Gant al lesanv Wimpy e veze graet evit ober anv eus ar c'harr-nij-mañ, diwar anv unan eus tudennoù ar rummad Popeye.
Zarra (València)
Zarra zo ur gumun eus Proviñs València  e  Kumuniezh  València.
Lys
Lys a c'hall bezañ meur a dra :
Kernevel
Kernevel a zo ur gumun gozh eus Penn-ar-Bed e Breizh. Kenstaget eo ouzh kumun Rosporden abaoe 1974.
Proviñs Soria
Proviñs Soria zo unan eus proviñsoù Spagn, en-dro da gêr Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha Leon, er c'hreisteiz d'ar Rioja.
Torres de Berrellén
Torres de Berrellén zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
Sperc'heios
Sperc'heios (Σπερχειός, Sperkheiós e gregach, Spercheus e latin) zo ur stêr e Thessalia hag a oa un doue-stêr e Fthia e Gres.
Stêr
Aberiñ a ra er Pleg-mor maliak.
Krennamzer
E 997 e c'hoarvezas Emgann Sperc'heios, a lakaas fin da droiadoù brezel Bulgared en impalaeriezh Bizantion.
I Shall Not Be Moved
Ar ganaouenn
Sed amañ an doare kanet gant Pete Seeger e 1989 en Arc'hantina.
Star Trek Into Darkness
Star Trek Into Darkness (Star Trek en Deñvalijenn a vije e brezhoneg) a zo ur film skiant-faltazi amerikan deuet e 2013. Sevenet eo bet gant J.J. Abrams ha skrivet gant Roberto Occi, Alex Kurtzman ha Damon Lindelof, ha skignet gant Paramount Pictures. Hennezh eo an 12 film diazezet war frañchiz Star Trek krouet gant Gene Roddenberry hag en eil hini eus an heuliad kroget gant Star Trek e 2009.
I Shall Not Be Moved
Ar ganerien
Setu kanerien o deus enrollet I Shall Not Be Moved:
Torres Torres
Torres Torres zo ur gumun eus Proviñs València  e  Kumuniezh  València.
Nicolas Mahut
Nicolas Pierre Armand Mahut, bet ganet d'an 21 a viz Genver 1982 en Añje (Maine-et-Loire) a zo un tenniser gall, sportour a vicher abaoe 2000.
Grallaricula
Grallaricula, a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1858 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz (G. flavirostris hepken) ha Suamerika, un isspesad warn-ugent dezhe en holl.
Star Trek Into Darkness
Al lodenn vrasañ eus skipailh ar film a-raok a zeu en-dro evit ar film-mañ hag ar memes aktourien ivez (nemet Leonard Nimoy) mui Benedict Cumberbatch hag Alice Eve. Raktreset eo ar film evit miz Mae 2013.
Istor
Dec'halvet eo an USS Enterprise renet gant James T. Kirk ha Spock d'an Douar evit kavout ur reustl en abeg d'un arsailh war Starfleet. Rankout a reont pourchas an hini a zo a-dreñv an arsailh....
Eumyias albicaudatus
Eumyias albicaudatus a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Muscicapa albicaudata da gentañ-penn (e 1840) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi naoueier mervent India ar Su (eus Mysore da gKerala).
Skilwaz
Skilwazi (ger benel; unander: Skilwaz) a vez graet eus evned ar genadoù Cyanochen, Alopochen, Neochen ha Chloephaga, er c'herentiad Anatidae. Evned etre an Tadorned hag ar Gwazi int.
Kintore
Kintore (distaget [] e saozneg ; Ceann Tòrr e gouezeleg) zo ur gêr en Aberdeenshire, e Bro-Skos. Emañ war lez ar stêr Deathan (Don).
Istor
Eno e oa ur c'hreñvlec'h roman anvet Devonia, war lez ar stêr.
Meneg zo eus an anv Devonia e skridoù latin :
Moelfre
Moelfre zo un anv-lec'h kembraek, en hanternoz Kembre, a c'hall bout:
Potiguar
Potiguar (potiguares el liester) zo un anv roet d'an dud eus Rio Grande do Norte e Brazil, hag a zo norte-rio-grandense pe rio-grandense-do-norte en ofisiel.
Potiguar pe potiguara a oa anv ur bobl henvroat tupi a veve en arvor ar vro a zo aet d'ober stadoù Rio Grande do Norte ha Paraíba hiziv.
Gareth Bale
Gareth Frank Bale zo un melldroader etrebroadel kembreat, bet ganet d'ar 16 a viz Gouere 1989 e Kerdiz (Kembre), hag a zo bet prenet gant Real Madrid C.F. e 2013.
Torrelapaja
Torrelapaja zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
-14
740 Ab Urbe Condita = 14 kent J.-K
Torre de Miguel Sesmero
Torre de Miguel Sesmero  zo ur gumun eus proviñs Badajoz, en Extremadura, e Spagn.
Heribert Barrera
Heribert Barrera i Costa (ganet e Barcelona d'ar 6 a viz Gouere 1917 ha marv e Barcelona d'ar 27 a viz Eost 2011) a oa ur c'helenner kimiezh hag ur politikour katalan.
Ezel eus ar strollad Esquerra Republicana de Catalunya e oa. Ranket en doa kuitaat e vro e 1939, goude trec'h Franco war ar Republikaned e Brezel diabarzh Spagn. Kentañ prezidant Parlamant emren Katalonia e voe goude marv Franco, etre 1980 ha 1984.
Ahmet Kutsi Tecer
Ahmet Kutsi Tecer (4 Gwengolo 1901 e Jeruzalem – 23 Gouere 1967 en Istanbul) a oa ur skrivagner hag ur politikour turk.
Studioù prederouriezh a reas en Istanbul ha stagañ gant ar vicher kelenner prederouriezh. Goude e labouras e Ministrerezh an Deskadurezh hag eus 1942 da 1946 e voe kannad e Parlamant Turkia. E 1950 e teuas da vezañ kuzulier evit an UNESCO, met distreiñ a reas d'e vicher kelenner goude, betek ar mare ma'z eas e retred e 1966.
Kregiñ a reas da skrivañ barzhonegoù er bloavezhioù 1920, hag embann anezho e kelaouennoù a bep seurt ; e 1932 e embannas ur strobad anezho dindan an titl "Şiirler". Gwerzennoù seizhtroadek e oant, en doare hengounel, hag anv a oa enno eus brogarantez, evel en e bezhioù-c'hoari ivez, embannet gantañ adalek ar bloavezhioù 1940 hag e-lec'h ma kave abeg er strivoù da lakaat Turkia da gemm e giz broioù ar gornaoueg. Labouret en doa ivez war dachenn al lennegezh pobl hag ar c'hontadennoù.
Bryn
Anv boutin hag anv divoutin eo bryn pe Bryn e kembraeg:
Lec'hanvadurezh
Stank eo ar ger e lec'hanvadurezh ar vro: n'eo ket ar menezioù ha torgennoù a vank er vro.
hag ivez
Hag ivez:
İpek
İpek zo un anv-plac'h turkek a dalv kement ha seiz.
Gouez
Ur strollad rock eus bro-Naoned eo Gouez.
E 2008 e oa bet krouet, ennañ e son Fabris Sauvage (gitar-boud ha kan), Erwin Toul (bateri) ha Visant Roue (gitar ha kan).
Ur bladenn teir c'hanaouenn enni zo deuet er-maez e 2012. Unan all a oa bet e 2014, anvet "Frailhet".
Varus
Publius Quinctilius Varus  (ganet war-dro 46 kent JK, marvet en 9|9 goude JK) a oa ur jeneral ha politikour roman en amzer Aogust.
Mab e oa da Sextus Quinctilius Varus, stag ouzh ar gostezenn republikan.
Distrujet e voe e deir lejion e Germania gant Germaned Arminius en emgann Teutoburg er bloaz 9
Hervez Suetonius (Vita Divi Augusti, 23.49) e veze lavaret Vare, Vare, redde mihi legiones meas ! (Varus, Varus, daskor ma lejionoù din!) gant an impalaer Aogust a-greiz e gousk.
Kib (steredeg)
Ar Gib (Crater, berraet e Crt) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Martini & Rossi
Martini & Rossi a zo un embregerezh italian a werzh alkool er bed a-bezh. Ober a ra kalz Vermouth dindan an anv Martini, a c'hell bezañ bianco (gwenn) pe rosso (ruz). Produiñ a ra ivez gwin eonennek.
Anavezet eo evit e vruderezh, met dreist holl e bed ar redadeg kirri evit bezañ sponsoret meur a skipailh dindan an anv Martini Racing, eus Brabham adanvet Martini Racing just a-walc'h, betek Williams adanvet Williams Martini Racing. Sponsoret eo bet gantañ ivez ar Scuderia Ferrari etre 2006 ha 2008.
Kullervo
Kullervo zo un haroz e Kalevala. Gwallgaset e veze pa oa bugel, deuet da vout un den hep feiz na reizh, dizesk ha digalon. Gwallañ a ra ur vaouez ha kompren a ra eo e c'hoar. En em lazhañ a ra gant e gleze.
Dore
Dore a c'hall bezañ meur a dra.
Div stêr zo en anv-se:
Mary Ford
Mary Ford (1924-1977) eo anv-micher ar ganerez ha gitarourez stadunanat Iris Colleen Summers brudet er bloavezhioù 1950 pa gane ha pa sone gant he fried en daouad Les Paul and Mary Ford. Etre 1950 ha 1954 o devoa graet 16 kanaouenn brudet bras, hag en o zouez "How High the Moon" ha "Vaya con Dios", a voe kentañ e roll ar Billboard. In 1951 o devoa gwerzhet 6 milion a bladennoù. Dimezet e oant e 1949, ha torret e voe o eured e 1963.
Dore
Tud
Un anv-badez alamanek eo ivez, roet d'ar merc'hed, hag a glot gant Dora e meur a yezh all.
Evan Jenkins (barzh)
Evan Jenkins (barzh) (1895 - 1959) zo ur barzh kembraek.
Torrenueva Costa
Torrenueva Costa zo ur gumun e Spagn e Proviñs Granada.
Lia de Itamaracá
Maria Madalena Correia do Nascimento, anavezet evel Lia de Itamaracá, (Itamaracá, 12 a viz Genver 1944) zo ur gorollerez, sonaozourez ha kanerez ciranda eus Brazil.
He buhez
Atav he deus bevet Lia en Enez Itamaracá hag abaoe bihan he deus kemeret perzh e dañsadegoù ciranda. Brudet eo evel gwellañ cirandeira Brazil. Ha labourat a rae evel keginerez en ur skol eus hec'h enezenn c'henidik. Anavezet eo evel Lia er bloavezhioù 1960, abaoe ma skrivas Teca Calazans, en ur ganaouenn:
Brud
Tostaet e vez e Brazil ouzh ar ganerez Clementina de Jesus. Hervez Le Parisien e tenn he mouezh da hini Cesária Évora. D'ar gazetenn saoznek The New York Times. eo an Diva da música negra
Requetés
Ar requetés a oa soudarded eus arme ar garlourien e-pad kentañ brezel ar garlouriezh en, e Spagn. Kouerien e oant, artizaned a-wechoù, gwisket e vezent gant bonedoù (pe beredoù) ruz, ha difenn a raent « Doue, ar Vro, ar Roue ». Unan eus o renerien brudet e oa Tomás de Zumalacárregui‎.
En XXvet kantved e voe adkemeret an anv gant soudarded Navarra ac'h eas a-du gant kostezenn Francisco Franco e-pad Brezel Spagn.
Torre-Cardela
Torre-Cardela zo ur gumun e Spagn e Proviñs Granada.
Torremayor
Torremayor   zo ur gumun eus proviñs Badajoz, en Extremadura, e Spagn.
Kelc'hier (steredeg)
Ar C'helc'hier (Circinus, berraet e Cir) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Janed Spagn
Janed Spagn a vez lavaret a-wechoù eus an dud-mañ:
Aber-miwl
Aber-miwl (Abermule eo ar stumm saoznekaet) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ etre Y Drenewydd ha Trefaldwyn, war lez reter ar stêr Hafren, e kumuniezh Aber-miwl gyda Llandysul.
Anvet eo "Aber-miwl" abalamour d'ar stêr vihan Miwl a dremen drezi hag en em daol en Hafren. E-kichen ar gêriadenn e tremen Kanol Trefaldwyn, a-hed an Hafren.
En trowardroioù emañ dismantroù Kastell Dolforwyn, savet gant Llywelyn ap Gruffudd e 1273.
Dore-l'Église
Dore-l'Église zo ur gumun c'hall e Puy-de-Dôme.
Day-O (The Banana Boat Song)
Day-O (The Banana Boat Song) zo ur mento hengounel eus Jamaika, ur ganaouenn-labour hag a gont istor dokerien porzh Kingston o c'hortoz an tarzh-deiz evit ma'z echuo un nozvezhiad labour o tougen blokadoù bananez d'ar bigi.
Emmy Awards
Emmy Award, berraet e Emmy, a vez graet eus prizioù evit enoriñ aktourien evit rolloù brudet er skinwel. Ar memes-re int evit an Academy Award (evit ar filmoù), an Tony Award (e-bed ar c'hoariva), hag ar re Grammy Award (evit ar sonerezh). A-feur ma z'eo aet an amzer da goll ez eus bet krouet prizioù disheñvel evit hini an aktourien nemetken.
Day-O (The Banana Boat Song)
Enrollet e voe evit ar wech kentañ gant Edric Connor and The Caribbeans en albom Songs From Jamaica hag embannet gant Argo Records e 1952, Day Dah Light titl ar ganaouenn d'an ampoent.
Emmy Awards
Dre ma vez roet Emmy Awards e meur a skourr eus an industrielezh skinwel amerikan, e vezont roet e-pad lidoù disheñvel a-hed ar bloaz. An daou lid pouezusañ hag a vez skignet ar muiañ a vez the Primetime Emmys ha the Daytime Emmys, hag a enor al labour kaset da benn evit ar skignoù pemdeziek en Amerika hag ul labour mennet evit ar skignoù pemdeziek dudi.
Day-O (The Banana Boat Song)
E 1954 e voe enrollet un doare all gant Louise Bennett (anavezet evel Miss Lou ivez) hag embannet en hec'h albom Jamaican Folk Songs sung by Louise Bennett, Day Dah Light an titl anezhañ ivez.
Emmy Awards
Tri aozadur distag met liammet kenetrezo zo aozerien al lidoù Emmy Awards: Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Skinwel (Saozneg: Academy of Television Arts & Sciences (ATAS)), an National Academy of Television Arts & Sciences (NATAS), hag an International Academy of Television Arts & Sciences (IATAS). Pep hini anezho a vez fiziet ennañ lidoù an Emmy Awards hervez skourroù disheñvel.
Day-O (The Banana Boat Song)
Un tamm sklêrijenn a voe taolet war ar ganaouenn e 1988 pa voe-hi implijet, en un doare fentus, gant Tim Burton en e film Beetlejuice.
Frañseza Kervendal
Frañseza Kervendal eo anv-pluenn Morwenna Steven (Marcelle Stéphan en ti-kêr), ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1915 ha marvet e Ploare d'ar 25 a viz Eost 2001 d'an oad a 86 vloaz, ha gwreg Per Denez. Skrivañ he deus graet dreist-holl e-barzh Al Liamm ha Barr-Heol.
Santa Fe (Granada)
Santa Fe zo ur gumun e Spagn e Proviñs Granada.
Commessaggio
Commessaggio zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Novorossiya (kevredad)
Novorossiya, Rusia Nevez (rusianeg : Новороссия ; ukraineg : Новоросія, romanekadur : Novorosiia ), anvet ivez "Unvaniezh ar Republikoù Pobl" (rusianeg : Союз народных республик Soyuz narodnykh respublik  ; ukraineg : Союз народних республік, romanekadur: Soiuz narodnykh respublik ) a oa ur c'hevredad graet etre Republik Pobl Louhansk ha Republik Pobl Donetsk e reter Ukraina, an div o vezañ tuet gant Rusia.
Krog e oad d'ober anv eus "Novorossiya" e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impaleriezh Rusia a oa bet aloubet gant Kozaked ha Turked. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk.
Stummadur
En holl e oa da gaout dek republik da sevel Novorossiya.
Zabumba
thumb|right|250px|Sonerien [[forró pé-de-serra, paotr e zabumba en tu kleiz.]] Ar zabumba pe zambumba zo ur benveg-seniñ dre skeiñ, ur seurt taboulin a gaver e Nordeste Brazil, hag a vez sonet gant sonerien forró, coco, xaxado, xote, ciranda.
Penaos eo graet
Un taboulin bras a-walc'h eo, graet eo gant plenk koad peget ha div groc'henenn lêr. Boud eo ar son. Div vazh a vez da skeiñ: unan war-benn a ro ur son boud, unan all zo moan ha hir da skeiñ dindan, hag a ro ur son skiltroc'h.
Huétor Santillán
Huétor Santillán zo ur gumun e Spagn, e proviñs Granada.
Eumyias sordidus
Eumyias sordidus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Anvet e voe Glaucomyias sordida (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant an evnoniour skosat Arthur Hay (1824-1878).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (biskoul ha c'hwiled en o zouez) dreist-holl, met diwar hugennoù ivez.
Annez
Emañ brosezat ar spesad e torgennoù koadek Sri Lanka.
Yezhoù kanak
<HR noShade>
Taolenn
Ouzh ar roll-se ec'h ouzhpenner un 29vet yezh, an tayo, ur yezh kreolek komzet gant 600 den bennak eus meuriad Saint-Louis (kumun ar Mont-Dore).
Emgann Chipka
Emgannoù Chipka zo emgannoù a c'hoarvezas entre arme an Impalaeriezh otoman, en un tu, ha re an impalaeriezh rus hag emsaverien vulgar en tu all, en 1877 ha 1878, e-kerzh an Dekvet brezel rus-ha-turk, ma voe savet Bulgaria emren goude en Impalaeriezh otoman.
Boris Nemtsov
thumb|250px|Boris Nemtsov e 2003 Boris Efimovitch Nemtsov (e ruseg : Борис Ефимович Немцов) (9 a viz Here 1959 – 27 a viz C'hwevrer 2015) a oa ur politikour frankizour rusian.
Marc'harid Tereza Aostria
Marc'harid Tereza Aostria (pe Margarita Teresa von Spanien en alamaneg pe Margarita Teresa de Austria e spagnoleg) (1651-1673), a oa infantez Spagn, merc'h da Fulup IV, roue Spagn, ha d'e eil pried, Maria Anna Aostria (1634-1696), ha hanterc'hoar da Maria Tereza Spagn, rouanez Bro-C'hall, pried da Loeiz XIV.
Boris Nemtsov
Red-micher politikel
Bet eo Ministr an energiezh da vare Boris Yeltsin, beskentañ ministr e-karg eus an ekonomiezh e kabinedoù Viktor Tchernomyrdin, unan eus diazezerien Unvaniezh nerzhioù an tu dehou (SPS), ur strollad politikel a-enep ar C'hremlin ha n'eus ket anezhañ ken abaoe fin 2008. Gouarnour rannvro Saratov eo bet. Unan eus pennrenerien al luskad Solidarnost eo, gant Gary Kasparov.
Marc'harid Tereza Aostria
Kentañ pried hec'h eontr, Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel e oa.
Engiadina
Engiadina pe Engadin (Engiadina e romañcheg, Engadin en alamaneg, Engadina en italianeg, Engadine e galleg ; un anv a dalvez kement ha liorzh an Inn) zo un draoñienn hir en Alpoù Suis, e kanton Grischun, e reter ar vro. En em astenn a ra a-hed ar stêr Inn, war ur c'hant kilometr bennak, adalek an eien, e-kichen an ode anvet Pass del Malögia (Maloja Pass), betek harzoù Aostria, en ardraoñ. A bep tu d'an draoñienn ez eus menezioù uhel-mat ha brudet eo ar c'horn-bro abalamour d'e gened ha d'an amzer heoliet.
Marc'harid Tereza Aostria
Bugale
Mervel a reas da 22 vloaz.
Kernevez-Raez
Kernevez-Raez (Villeneuve-en-Retz e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Machikoul e departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Bourc'hnevez-Raez ha Onnod-Raez.
Anv
A. Sant-Sir-Raez ː Sanctus Ciricus, 1152
B. Bourc'hnevez-Raez ː (trev Saint-Cyr) ː stumm kozh ebet.
Ardamezioù
Bourc'hnevez-Raez ː En glazur e lestr en aour gwisket ivez en aour, war ur mor en argant, e c'houel karget gant ur groaz en sabel; e gab en gul skoret en geot, karget grant tri bern holen en argant, azezet war ar geot
Maria Karolina
Maria Karolina zo un anv-badez alamanek, savet gant an daou anv-badez Maria ha Karolina.
Baron Münchausen
Ar baron gwir a oa un den pabor, e kelc'hioù an noblañs uhel e oa brudet evit gwellaat gwirionez e obererezhioù milourel. Goude bezañ bet klevet lod istorioù ar baron, Rudolf Erich Raspe a lakaas anezho dindan ur stumm lennegel dizanv. Da gentañ e voe en alamaneg e lodennoù embannet e kazetennoù, e saozneg goude-se e 1785 e stumm ur romant anvet Baron Munchausen's Narrative of his Marvellous Travels and Campaigns in Russia, embannet evit ar wech kentañ en Oxford gant ur gwerzher levrioù anvet Smith.
Boris Nemtsov
Red-micher politikel
D'al Lun e voe taolet amoniak gant tud dianav war Boris Nemtsov, pa oa-eñ war ar renk evit bezañ maer Sotchi. En ul lizher digor embannet en Novaya Gazeta en deus disklêriet Boris Nemtsov "ne oa ket prest kêr Sotchi da sammañ ar garg ramzel — war dachenn ar sevel tiez, an ekologiezh, an trañsportoù hag an treuztiriadur — a zo ret evit terkañ aveadurioù olimpek".
A-hed ar bloavezhioù 2000 e oa bet Boris Nemtsov o kavout abeg e politikerezh Vladimir Poutin. Lazhet e voe d'ar 27 a viz C'hwevrer 2015 e kreiz kêr Moskov, nepell diouzh ar Blasenn Ruz.
Baron Münchausen
Brud bras a voe gant al levr ha troet e voe e meur a yezh dre Europa. Un embannadur brasoc'h a voe en alamaneg gant ar barzh Gottfried August Bürger. Ar gwir varon Münchausen a oa bet sabatuet o welet un dudenn faltazius oc'h implij e anv hag e istor. Kemenn a reas e c'hoant da zougen klemm a-enep an embanner saoz. Gant aon rak ur prosez marteze, Raspe a nac'has e vuhez-pad bezañ an aozour met anat e oa ha kadarnet e voe goude e varv.
Maria Karolina
Tud
Anv meur a rouanez pe briñsez alaman pe aostrian eo.
Baron Münchausen
Baron al lennegezh a ya gant hent obererezhioù dibosubl. Kontet er c'hentañ sell, ar baron a zo soudard, beajour, dont a ra a-benn da veajiñ war ur bolod kanol, da stourm a-enep ur c'hrokodil 20 metr, da dizhout al loar. Al levr a zo fentus a-ratozh, an darvoudoù kontet a zo droch. Ar baron a zo taolennet evel un den a liv gevier dibaouez o krediñ ez eo ar gwirionez. A-dreñv an istor ez eus ivez ur flemmadenn sokial doare ludresadenn eus an noblañsoù hag an arme.
Loupio
Les aventures de Loupio (Troioù-kaer Loupio) a zo ur rummad bannoù-treset katolik, savet gant Jean-François Kieffer hag embannet gant Fleurus. Tremen a ra an istorioù d'ar mare ma veve Sant Frañsez Asiz. Priz Etrevroadel ar Vandenn Dreset Kristen 2006 a zo bet gounezet gantañ e Angoulême.
Cadair
Cadair zo ur ger kembraek hag a dalv kement ha kador, hag a gaver e lec'hanvadurezh menezioù ar vro.
Loupio
Bet 'z eus bet lakaet daou levr e brezhoneg gant ti-embann Minihi Levenez : An Emgav ha danevelloù all ; Ar Chaseourien ha danevelloù all. E peurunvan eo skrivet al levrioù-se, er c'hontrol embannadurioù all Minihi Levenez.
Cadair
Lec'hanvadurezh
Menezioù zo a zo anvet cadair:
Loupio
Levrenn 1 - An Emgav ha danevelloù all
(La rencontre et autres récits, bet embannet e 2003), embannet e 2007 gant Minihi Levenez.
Cadair
Bronneged
Ouzhpenn kador e talv ivez kement ha tezh.
Loupio
Levrenn 1 - An Emgav ha danevelloù all
Troioù-kaer :
Ulrika Eleonora ar Yaouankañ
Ulrika Eleonora ar Yaouankañ (1688-1741), ganet ha marvet e Stockholm, a voe rouanez Sveden war-lerc'h he breur Karl XII.
Curtatone
Curtatone zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Loupio
Levrenn 1 - An Emgav ha danevelloù all
Kanoù :
Enric Prat de la Riba
Enric Prat de la Riba i Sarrà (29 a viz Du 1870 e Castellterçol – 1 a viz Eost 1917 e Castellterçol) a oa ur politiker, gwiraour ha skrivagner katalan.
Loupio
Levrenn 2 - Ar Chaseourien ha danevelloù all
(Les chasseurs et autres récits, bet embannet e 2002), embannet e 2007 gant Minihi Levenez.
Ulrika Eleonora ar Yaouankañ
He buhez
Merc'h e oa d'ar roue Karl XI ha d'ar rouanez Ulrika Eleonora av Danmark (1655-1693). Dimeziñ a reas en 1715 da Frederik, landgrav Hessen-Kassel.
Enric Prat de la Riba
Ezel e oa eus ar "Centre Escolar Catalanista", ur strollad tud a embannas unan eus kentañ termenadurioù ar vroadelouriezh katalan. Skrivañ a reas La Nacionalitat Catalana, ul levr a c’houlenne muioc’h a emrenerezh evit Katalonia. E 1907 e teuas da vezañ kentañ prezidant an Institut d'Estudis Catalans. Bez' e voe kentañ prezidant ar "Mancomunitat de Catalunya", adalek ar 6 a viz Ebrel 1914, ha chom a reas er garg-se betek e varv e 1917.
Loupio
Levrenn 2 - Ar Chaseourien ha danevelloù all
Troioù-kaer :
Ulrika Eleonora ar Yaouankañ
He buhez
Anvet e voe da rouanez en 1718 goude degemer bonreizh nevez ar vro a lakae fin d'an hollveliouriezh, a lakae harz da c'halloud ar roue rannet etre ar sened hag ar stadoù. Dilezel a reas he c'harg en 1720, lakaet e voe he fried da roue en he lec'h, hag anvet Fredrik Iañ Sveden. Evel-se e krogas marevezh ar frankiz, ma tiorroas an ekonomiezh hag ar sevenadur, ha ma tinerzhas galloud ar roue;
Mervel a reas Ulrika en 1741 gant ar vrec'h.
Loupio
Levrenn 2 - Ar Chaseourien ha danevelloù all
Kan :
Huétor-Tájar
Huétor-Tájar zo ur gumun e Spagn, e proviñs Granada.
Arthropoda
An artropoded eo al loened a ya d'ober ar skourrad Arthropoda. Loened divellkeinek ez int, da lavaret eo n'o deus mell-kein ebet. Emañ an amprevaned, ar c'hevnid, ar c'hresteneged, an derederezed e-touez an atropoded, da skouer. An trilobited, loened aet da get bremañ, a oa artropoded ivez.
Koumoulenn rous Azia
Koumoulenn rous Azia zo ur goumoulenn en Azia, bras-ec'hon, kement ha SUA, 3 000 metrad tevder dezhi. Dre ma ne ra ket glav er rannved-hont e-pad 4 miz ar goañv ne vez ket gwalc'het an oabl diouzh al loustoni hag ar poultr a guzh an heol alies. Kontet eo da vezañ brasañ saotradur ar bed.
Huétor Vega
Huétor Vega zo ur gumun e Spagn, e proviñs Granada.
Myrmothera
Myrmothera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, dek (10) isspesad dezhe en holl.
Le Mont-Dore
Le Mont-Dore (Mont Dòr en okitaneg) zo ur gumun c'hall e Puy-de-Dôme.
Bristol Beaufort
Ar Bristol Beaufort (Type 152 hervez an oberier) a oa un nijerez bombeziñ-torpediñ daougefluskerek eus ar Rouantelezh-Unanet, savet gant Bristol Aeroplane Company bet en implij e penn kentañ an Eil Brezel-bed gant ar Royal Air Force (Coastal Command) en Europa etre 1940 ha 1942. Servijet o deus evel bombezerezioù, torpederezioù, ha pozerezioù minoù e-pad an amzer-se. Goude-se o deus talvezet dreist-holl da zeskiñ leviañ kirri-nij. Implijet int bet ivez er Mor Kreizdouar a-enep al listri a bourveze an Afrika Korps hag a-hed ar brezel gant aerlu Aostralia. Graet e oa evit kaout 4 den e bourzh.
Eil brezel-bed e Breizh
An nijerez Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217, a voe kaset d'ar strad e Lannarstêr p'edo gant ar 217 Skwadrenn RAF (Royal Air Force- Aerlu ar Rouantelezh-Unanet)St Eval o tagañ An Oriant d'an 20 a viz Kerzu 1940. Lazhet e voe he fevar nijour.
James Bond (evnoniour)
James Bond, bet ganet d'ar 4 a viz Genver 1900 e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz C'hwevrer 1989, a oa un evnoniour stadunanat. Barrek e oa war dachenn an evned a gaver er Mor Karib.
C'hwibon gouzoug du
Ar c'hwibon gouzoug du a zo un evn hirc'harek bras, Ephippiorhynchus asiaticus an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ en Aostralia, Azia ar Gevred hag Azia ar Su :
Kastell Ankiniz
Kastell Ankiniz zo ur c'hastell bet savet war lez al Liger, e kreiz kêr Ankiniz.
Savet e voe ar c'hastell kentañ er bloavezhioù 980, gant Gwereg, kont Naoned, hag e wreg Aremberge, evit difenn kontelezh Naoned ouzh hini Anjev. Savet e voe e stumm ur voudenn-gastell, da lavaret eo un tour prenn savet war un dorgennig. En-dro d'ar voudenn e oa ur foz hag ur peulgae, en-dro d'ur porzh graet evit reiñ bod da dud an trowardroioù. Abalamour ma oa war an harzoù etre Breizh ha Bro-C'hall ha ma oa lec'hiet brav war lez al Liger e teuas da vezañ ul lec'h a bouez da gontrolliñ an tremen war ar ar stêr koulz hag evit difenn marzoù Breizh.
Taget e voe ar c'hastell-se meur a wech, gant armeoù gall, breizhat pe saoz : e 1174 gant Herri II Plantagenêt, e 1214 gant Yann Dizouar, e 1230 gant Loeiz IX, e 1341 gant Charlez Bleaz, e 1468 gant Loeiz XI, e 1485 gant an dug Frañsez II, e 1490 gant an dugez Anna...
Eus ar eo ar braz eus ar c'hastell a weler bremañ, ha mont a reer ennañ dre ur pont-gwint goloet hag un tremen kammigellek gant ur gloued. Al lodenn eus ar c'hastell zo graet evit an annez a weler warni merk an Azginivelezh.
Lakaet e oa bet Kastell Ankiniz war roll ar monumantoù istorel e 1977.
Bodrum
Bodrum (distaget [] e turkeg) zo ur gêr eus mervent Turkia, e proviñs Muğla. Ur porzh eo, en arvor Mor Egea, war lez pleg-mor Gökova. E 2013 e oa 36,401 a dud o chom e Bodrum.
Dont a ra an anv Bodrum eus an anv latin Petronium, abalamour ma voe savet ur c'hastell eno er gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem, hag a oa anvet "Kastell Sant Pêr". En Henamzer e oa eno ur gêr anvet Halikarnassos ( Ἁλικαρνασσός en henc'hresianeg). Brudet eo dre ma oa enni Mozoleon Halikarnassos, ur bez meur savet evit Mausolos, roue Karia, hag a zo unan eus Seizh Marzh an Henved.
Spesad en arvar
Ar spesadoù en arvar zo seurtoù loened pe blant zo en arvar da vont da get. Kement-se a c'hallfe c'hoarvezout abalamour ma cheñch o endro bevañ, abalamour ma vezont lazhet a-vras gant an dud pe gant preizherien all, pe ma chom re nebeud anezho evit ma c'hallfent gouennañ... Gant an Unaniezh Etrebroadel evit Gwareziñ an Natur (International Union for the Conservation of Nature, IUCN) ez eus bet savet ur roll eus ar spesadoù en arvar, a yafe d'ober 40% eus an holl spesadoù bev.
Feurioù-emglev etrebroadel ha lezennoù, e kalz broioù, zo bet embannet evit difenn spesadoù en arvar. Gant an testennoù-se e c'haller saveteiñ ar spesadoù loened pe blant zo en arvar war-bouez berzañ ar chase pe grouiñ parkoù natur pe mirvaoù evit mirout digemm o endro bevañ. N'eo nemet ul lodenn eus ar spesadoù zo en arvar, avat, a vez gwarezet gant an testennoù-se.
E-touez ar spesadoù loened zo en arvar emañ ar re-mañ :
Notennoù
Bedreigde spesie أنواع مهددة بالانقراض Especie en periglo d'extinción Ugrožena vrsta Застрашен вид Ohrožený druh Rhywogaeth mewn perygl Endangered species Especie en peligro de extinción Minacata specio fa:گونه در معرض خطر 멸종위기종 विलुप्त प्राय प्रजाति Ugrožena vrsta Specie in periculo בעלי חיים בסכנת הכחדה ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಜಾತಿ Species periclitata Nykstanti rūšis Végveszélyben lévő faj വംശനാശ ഭീഷണി നേരിടുന്ന ജീവികൾ चिंताजनक प्रजाती Spesies terancam Bedreigde soort 絶滅危惧種 Trua arter Espècia menaçada Gatunek zagrożony Вымирающие виды Ogrožena vrsta Угрожена врста Ugrožena vrsta Nanganganib na mga uri அருகிய இனம் Мункариз Tehlikedeki türler Види під загрозою вимирання Loài nguy cấp Rutay nga hayop 瀕危物種
Elizabeth Villiers
Elizabeth Villiers, pe Elizabeth Hamilton, Kontez Orkney (1657–1733), a oa dimezell a enor gant ar rouanez Mary II, ha serc'h d'he fried, anezhañ William III, Roue Bro-Saoz, hag a oa war un dro Roue Bro-Skos evel William II, adalek 1680 betek 1695.
C'hoar e oa da Barbara Villiers (1654–1708), dimezell a enor gant ar rouanez Anne Breizh-Veur.
La Zubia
La Zubia zo ur gumun e Spagn e proviñs Granada.
Jan Baudouin de Courtenay
Jan Niecisław Baudouin de Courtenay (Radzymin, 13 Meurzh 1845 - 3 Du 1929, Varsovia) a oa ur yezhour eus Polonia. Anavezet eo evel an hini en deus termenet meizad ar fonem, ur ger savet gantañ.
Benniged (Briad)
Benniged zo un enezenn en Enezeg Briad. Er bloavezhioù 2010 ez eus bet savet eno tiez touristañ eus ar c'hentañ troc'h, evit ober « Sechelez Breizh » eus al lec'h, ha prosez zo bet evit bezañ gwastet an natur hag ar glad pa oa ul lec'h gwarezet.
Jan Baudouin de Courtenay
Diwar e deorienn war ar "fonem" e emdroas kalz ar yezhoniezh en ha da-heul e voe labourioù war ar fonologiezh. Eñ a voe unan eus ar yezhourien gentañ o reiñ pouez d'ar "yezhoniezh sinkronek", ma studier ar yezhoù kuit a sellet ouzh o istor. Ul levezon greñv en devoe ivez war ar strukturelouriezh displeget gant Ferdinand de Saussure (1857-1913).
Labourat a reas kalz war ar yezhoù hag ar rannyezhoù slavek. Esperanteger e oa ivez.
Er bloaz 1922 ez eas war ar renk evit dilennadeg Prezidant Republik Polonia. Soñjoù dioutañ e-unan en doa, troet gant difenn ar minorelezhioù, gwirioù ar merc'hed hag ar Yuzevien. Ne voe ket dilennet pa n'en devoe nemet 25 % eus ar mouezhioù.
Dosolo
Dosolo  zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Gaston Lagaffe
Gaston Lagaffe (Gaston Beiadeg e brezhoneg) a zo un haroz bannoù-treset savet gant André Franquin e miz C'hwevrer 1957 hag embannet er gelaouenn Spirou.
Atav e vez heskinet Gaston gant Léon Prunelle, a zo skridaozer e ti Spirou ha karget d'e lakaat da labourat. En abeg da fallvarc'hoù Gaston ne zeu morse Prunelle a-benn da sinañ kevratoù kevrinus gant an ao. De Mesmaeker.
Mignon eo Gaston da ziellourez Spirou, an dimezell Jeanne (M'oiselle Jeanne), a gav atav digarezioù d'e vourdoù, ha karantez a sav tamm-ha-tamm etrezo.
Brudet eo karr Gaston, ur Fiat 509 (1925-1929).
Bazilig
Ur bazilig pe bazilisk (diwar βασιλίσκος / basiliskos, roue bihan e gregach; basiliscus e latin), pe a-wechoù, ha diwezhatoc'h, kokatris, zo ul loen mojennel hag en devoa brud da gontammañ an dud ha da vezañ gouest d'o zreiñ e mein.
Bazilig
Ar bazilig a oa un naer vihan kontammus hag a c'halle lazhañ gant ur sell hepken. Ganet e vije eus gwad Medusa, mamm un toullad euzhviled. Meneg anezhañ zo abaoe an Henamzer. Adalek ar Grennamzer avat e veze kontet da vezañ ul loen hanter naer hanter kilhog hag a veze anvet bazilikog a-wechoù. Hervez Isidoro Sevilla e oa ar basilisk roue an naered, dre ma c'halle lazhañ gant e selloù hag e anal kontammus. Beda Venerabilis eo ar c'hentañ a reas anv eus mojenn ganedigezh ar basilisk eus vi ur c'hilhog kozh. Ar gouizieg saoz Alexander Neckam (1157–1217) en De naturis rerum (c. 1180) eo ar c'hentañ a skrivas ne oa ket sell ar loen met e anal a lazhe an dud, ha kemend-all a voe adlavaret gant Pietro d'Abano.
Bazilikog
Ar bazilikog a deue, a greded, eus ur vi kilhog. Gant Geoffrey Chaucer eo meneget ar ger basilicok en e levr Canterbury Tales (1387-1400). Hervez mojennoù zo e c'hall ar bazilisk bezañ lazhet ma klev kan ur c'hilhog pe ma en em wel en ur melezour. Bazilisk Varsovia a voe lazhet, hervez ar vojenn gant un den a zalc'he melezourioù.
Kokatris
Ar c'hokatris a oa ul loen mojennel eus ar Grennamzer, droukvesket a-wechoù gant ar bazilisk.
Dore (stêr c'hall)
An Dore (Dòra en okcitaneg) zo ur stêr en Aovergn, adstêr d'an Allier. Redek a ra dre an departamant Puy-de-Dôme a-hed ur 140 km.
Alamedilla
Alamedilla zo ur gumun e Spagn e proviñs Granada.
Ribauldequin
Ur Ribauldequin, anvet ivez rabauld, ribault, ribaudkin, machine infernale pe arm ograoù, a oa un arm eus fin ar Grennamzer gant meur a ganol war un diaz oc'h implij bolodoù bihan. Implijet e voe e-pad ar hag ar. Pa veze tennet gant an arm en un taol e veze krouet ur barrad bolodoù houarn taolet war an enebour. Implijet e oant bet, dreist-holl e penn kentañ ar kantved, goude-se e oant implijet muioc'h evel armoù difenn enep den. An anv arm ograoù a zo deuet dre m'eo heñvel a-walc'h neuz kanolioù lies an arm ouzh re ar benveg sonerezh.