cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gers (departamant)
Gers (galleg, distaget [ʒɛʁs] pe [ʒɛːʁ]; hag okitaneg) a zo un departamant gall, eus Okitania, e mervent Bro-C'hall, er rannvro Okitania, treuzet gant ar stêr Gers, adstêr d'ar Garona, ha dezhañ an niverenn 32 hervez urzh an departamantoù gall. Auch eo ar pennlec'h anezhañ.
Istor
Krouet e voe an departamant e-pad an Dispac'h gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790, hag anvet e voe neuze "Armagnac" e koun ur broviñs kozh eus Gwaskogn.
Arondisamantoù ar Gers
Tri arondisamant zo en departamant:
Konk-Kerne Tolpad-kêrioù
Konk-Kerne Tolpad-kêrioù (Concarneau Cornouaille Agglomération  e galleg) a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 1994.
Kumunioù
Konk-Kerne Tolpad-kêrioù a ya 9 c'humun d'ober anezhi:
Mirafra
Mirafra a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad alc'hwedered warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Pevar-ugent (80) isspesad en holl.
Yanomamoeg
Yanomamoeg a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 17,653 a dud war an harzhoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Amazonas ha war ribloù ar Rio Negro hag e rannvro Orinoco-Mavaca
Bez' ez eus teir rannyezh hag a c'hell o c'homzerien kompren an eil eben aes a-walc'h. An darn vrasañ eus ar gomzerien a zo unyezhegerien.
Auch
Auch (Aush en okitaneg) zo ur gêr e mervent Bro-C'hall, ha pennlec'h departamant ar Gers.
Yezhoù karibek an norzh
Unan eus daou skourr pennañ ar yezhoù karibek eo yezhoù karibek an norzh, ennañ 25 yezh komzet e Kolombia, Brazil, Surinam ha Venezuela.
Setu penaos e vez renket yezhoù karibeg a norzh hervez Ethnologue :
Anv-gwan
Er yezhoniezh e vez implijet an termen anv-gwan (saoz.: adjective) evit komz eus ur rummenn yezhadurel hag a dalvez da spisaat ster un anv-kadarn pe ur raganv.
E-touez an anvioù-gwan implijetañ emañ ar re a dalvez da deskrivañ traoù, lec'hioù ha tud, da skouer "kozh", "bras", "skuizh", "pell". Diouzh o zro e c'hell bezañ spisaet o ster gant efennoù adverbel, da skouer, "gwall vras", "bras-tre".
Perc'hennañ
Renket e vez an anvioù-gwan perc'hennañ e rummenn yezhadurel an anvioù-gwan ivez, da skouer "ma c'harr-tan"
Kavet e vez anvioù-gwan pe elfennoù un arc'hwel heñvel e darn vrasañ yezhoù ar bed.
Diwar ar verboù e c'heller sevel ivez stummoù a c'hell talvezout da anvioù-gwan e yezhoù zo ma vez graet anvioù-gwan-verb anezhe, da skouer: "prennet (< prennañ) e oa an nor".
Gallout a ra bezañ implijet rummennoù yezhadurel all ivez evit spisaat un anv, da skouer pa vez savet ur ger kevrennek ennañ daou anv-kadarn en devez unan anezhe un arc'hwel peuzheñvel ouzh hini un anv-gwan dre ma talvez da spisaat un anv-kadarn all.
Ur rannfrazenn ganti un anv-gwan da benn anezhi a vez graet ur rannfrazenn anv-gwan anezhi.
Arc'hweloù an anvioù-gwan
Bez' e c'hell talveout un anv-gwan da doareer un anv-kadarn pe c'hoazh da brezegad ur frazenn. Anvioù-gwan zo a c'hell bezañ implijet gant an daou arc'hwel-se daoust ha ma'z eus anvioù-gwan all na dalvez nemet evit bezañ implijet pe gant an eil arc'hwel pe gant egile. :
Implij an anvioù-gwan evel anvioù
E meur a yezh, ar yezhoù romanek en o zouez, e c'heller implijout un anv-gwan war-eeun evel un anv-kadarn, da skouer e latin:
E meur a yezh all avat, n'haller ket implijout anvioù-gwan war-eeun evel anvioù-kadarn hepmuiken. E brezhoneg, da skouer, e ranker implijout ar gerioù "hini" (unander) pe re (liester) e lec'h kevreadurezhel un anv-gwan ha neuze e c'heller ouzhpennañ d'ar rannfrazenn-anv goullo-se un anv-gwan, da skouer: "an hini glas".
Derezioù an anv-gwan
E brezhoneg evel e meur a yezh all e c'heller diskwel derezioù an anvioù-gwan. Kemmañ a ra an niver a derezioù a yezh da yezh:
E yezhoù all, evel da skouer e meur a yezh romanek e ra kentoc'h gant leksemaoù kevatal da "muioc'h" ha "muiañ" kentoc'h evit gant furmoù yezhadurel arbennik, da skouer e portugaleg "mais grande" = "brasoc'h", da lâret eo "muioc'h bras". E yezhoù e vel ar saozneg e vez implijet an daou zoare-mañ da sevel derezioù hervez ma vez berr pe hir an anv-gwan dre vras, da skouer "big" ("bras") > "bigger" ("brasoc'h") met "nervous" ("nervus") > "more nervous" ("nervusoc'h")
Yezhoù all avat a ra hep seurt derezioù hag e yezhoù tchadek evel ar boleg e ranker lâret: "me zo kevatal ouzhit e-keñver ma ment" = "ken bras on evidout" pe "Mont a rez dreist dezhañ e-keñver ar bihander" = "bihanoc'h out evitañ".
Urzh an anvioù-gwan
Daosut ha m'eo dieub an doare da urzhiañ anvioù-gwan pa vez implijet meur a hini renk-ouzh-renk, e yezhoù all avat, en o zouez ar saozneg, an hungareg pe an telougoueg, eo strizh a-walc'h an doare ma rankont bezañ uerzhiet hervez bep o ferzh resis. Kemmañ a ra an daore d'o urzhiañ a yezh da yezh, setu e saozneg penaos e vezont urzhiet dre vras:
Peurliesañ emañ tostoc'h ouzh an anv-kadarn ma ra dave outañ an anv-gwan pennañ (amañ "red"/"ruz") ha hervez lec'h an anvioù-gwan e-keñver an anv doareet gante (dirazañ pe war e lerc'h) e c'hell rankout bezañ adurzhiet evit o zostaat outañ:
Distagadur erasmek
Distagadur erasmek eo an anv ma vez graet eus ur sistem evit distagañ ar henc'hresianeg bet diorroet er XVIvet Kantved ha brudet da gentañ dre un embannadur diwar pluenn Erasmus gantañ da ditl De recta Latini Graecique sermonis pronuntiatione dialogus, daoust ha ma ne oa ket bet ijinet war-eeun ar sistem-se gantañ e-unan.
Yezhoù karibek ar su
Unan eus daou skourr pennañ ar yezhoù karibek eo yezhoù karibek ar su, ennañ 25 yezh komzet e Kolombia, Brazil, Surinam ha Venezuela.
Distagadur erasmek
Betek ar XVvet Kantved e veze distaget ar henc'hresianeg hervez gizioù ar gresianeg a-vremañ. Soutenet e oa an doare-ober-se gant Johann Reuchlin, e penn ouzh ar re ouiziek war ar henc'hresianeg e Kornôg Europa d'ar mare-se, bet levezonet gant studierion bizantek divroet.
Yezhoù karibek ar su
Setu penaos e vez renket yezhoù karibeg ar su hervez Ethnologue :
Distagadur erasmek
Adalek 1486 e krogas studierion 'zo da arguzenniñ na glaet ket an doare da distagañ-se gant ar prouennoù a oa da gaout er yezhadurioù kozh ha kinnig a rejont doareoù all da distagañ ar yezh klasel, disheñvel diouzh are ar yezh vodern.
Brudetoc'h-brudetañ e teuas da vezañ ar c'hinnigoù evit sevel ur sistem distagañ nevez a-drugarez da Erasmus pa skrivas De recta Latini Graecique sermonis pronuntiatione dialogus e 1528, o kinnig doareoù disheñvel evit distagañ koulz ar henc'hresianeg hag al latin, daoust ha ma kendalc'has-eñ d'ober gant ar sistem kozh diazezet war distagadur ar gresianeg a-vremañ evit kelenn.
Graet e veze buan-tre ar sistem "reuchlinek" pe "itaerezh" diouzh ar sistem kozh levezonet gant patromoù distagañ ar gresianeg a-vremañ diouzh un tu ha "erasmek" pe "etaerezh" ouzh ar sistem nevez hervez ma veze erbdet gant pep ar sistem distagañ al lizherenn c'hresianeek Η, η [i] pe [e].
Arguzenniñ a reas ar re a difenne ar sistem diazezet war an etaerezh na glotae ket ar sistem kent diazezet war distagadur ar gresianeg a-vremañ gant dielfennadurioù pizh ar skridoù orin, da gentañ peogwir ne gave ket dezhe e oa poellek ma vije bet ijinet kemendall a doareoù disheñvel evit skrivañ un hevelep son ha da eil peogwir e vezent treuzskrivet en un doare disheñvel e latin. Ouzhpenn-se e c'heller kavout er skridoù fazioù reizhskrivañ pa implijed A e lec'h H pe c'hoazh E e lec'h H, met raloc'h a bell e veze kavet E e lec'h H. Diwar-se e oa bet tu dezhe da sevel ur vartezeadenn nevez, da lâret eo e veze distaget H hanter-hent etre E hag A.
Diskwel a reas an dud hag a save a-du gant an etaerezh m'en em dalc'he er barzhonegoù al lizherenn zeta dres evel al lizherennoù psi (Ψ, ψ) ha khi (Χ, χ) ha diswelet e voe ivez ar fed ma veze skrivet sigma (Σ, σ)-delta (Δ, δ) e lec'h zeta er rannyezh aeolek. Diwar-se e kave dezhe e ranke zeta bezañ distaget [sd] pe [zd] kentoc'h evit [z].
Er penn-kentañ e savas an darn vrasañ eus savadurioù akademek Europa a-enep da implij an etaerezh met tamm-ha-tamm e krogas ar sistem-mañ nevez da vezañ ar sistem muiañ-implijet evit distagañ ar henc'hresianeg, er-maez eus Gres ma kendalc'her da distagañ ar yezh klasel hevez boazioù ar yezh vodern.
Evit an Iliz Katolik avat e vez gwelet fall-tre ha kenderc'hel a ra d'ober gant ar sistem kent.
Pikardi (rannvro)
Ur rannvro en hanternoz Bro-C'hall e oa Pikardi, anezhi tri departamant: Aisne, Oise, Somme. E Genver 2016 e voe enteuzet en ur vrannvro brasoc'h, anvet Hauts-de-France.
Istor
Gwechall e oa ur broviñs, disheñvel hec'h harzoù.
A-raok aloubidigezh kontelezh Flandrez gant an armeoù gall e oa ar broviñs ar muiañ en hanternoz er rouantelezh c'hall.
Yezh
Ar pikardeg a vez komzet kalz muioc'h en hanternoz ar rannvro eget er su.
Tchekia
Ar Republik Tchek (Česká republika) pe Tchekia (Česko) zo ur Stad en Europa ar C'hreiz. Bevennet eo gant Alamagn, Aostria, Polonia ha Slovakia. Abaoe 1999 eo ezel eus an OTAN, hag abaoe 2004 eus Unaniezh Europa. Deuet eo da vezañ ur Stad dizalc'h d'ar 1añ a viz Genver 1993 goude bezañ bet lodek e Tchekoslovakia etre 1918 ha 1992.
Melestradur
Teir bro istorel a zo e Tchekia : Bohemia (Čechy), Moravia (Morava) ha Silezia (Slezsko).
Hiziv an deiz eo rannet ar Stad tchek etre 14 rannvro velestradurel (kraj, -e).
Kanton Dukark-Reter
Kanton Dukark-Reter a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Dukark-Reter a yae 5 kumun d'ober anezhañ : Brayduinen (Bray-Dunes), Leffrinkhoeke (Leffrinckoucke), Tetegem (Téteghem), Uksem (Uxem), Zuidkote (Zuydcoote), hag ul lodenn eus kumun Dukark (Dunkerque).
Alkibiades
Alkibiades (e henc’hresianeg: Ἀλκιβιάδης Alkibiádēs), mab Kleinias, eus demos Skambonidai en Aten, zo bet ur politikour Atenat, ur prezegennour hag ur jeneral (war-dro 450 kent J.-K.–404 kent J.-K.). An ezel brudet diwezhañ zo anezhañ e tiegezh brientinien e vamm, an Alcmaeonidae. Kemer ar reas ur perzh a-bouez en eil hanterenn Brezel ar Peloponnesos evel kuzulier strategek, penn arme, ha politikour.
Ergerzhadeg Sikilia a oa bet savet war intrudu Alkibiades, ha lod eus an istorourien a vremañ o deus lavaret he dije graet berzh ma vije bet renet gant Alkibiades ha neket gant Nikias, marteze. Pa oa e Sparta en doe Alkibiades ur roll a-bouez e kolloù Aten. Kemeridigezh Decelea hag emsavadeg meur a geoded sujet da Aten a c’hoarvezas da-heul e alioù pe gant e skoazell. Ur wezh distroet d'e geoded c'henidik, avat, en doe ur roll a-bouez en un heuliad trec’hoù eus Aten a lakaas Sparta da c’houlenn ar peoc’h digant e enebourez. Ren a rae ar brezel en un doare fin. Gounit a reas keodedoù alies dre drubardiezh pe oc’h atropañ kentoc’h evit da-heul sezizoù. Donezonoù Alkibiades war dachenn ar brezel hag ar politikerezh a voe talvoudus alies d’an neb a servije, met e bleg da ober enebourien c’halloudus a viras outañ a chom re bell er memes lec’h ; hag, e diwezh ar brezel en doa atizet, e deroù ar bloavezhioù 410, e oa tremenet mare e levezon bolitikel.
Distro diwezhañ Alkibiades
Klask a reas Alkibiades sikour e genvroiz kent emgann Aegospotamos. En em rentañ a reas kont e oa eoret morlu Aten en ul lec’h dañjerus hag aliañ a reas ar strategourien da vont da Sestus e lec’h ma c’hallfent tennañ o mad eus ar porzh hag eus ar geoded. Diodoros, avat, ne ra ket anv eus an ali-se, ha lavaret a ra kentoc’h e kinnigas Alkibiades sikour digant an Traked d’ar jeneraled gant ma vefe rannet renerezh an arme gantañ. Ar jeneraled, "o soñjal ez afe ar garez gante ma vijent trec’het ha ma vijen trec’h e vefe lakaet gant an holl war gont Alkibiades", a c’houlennas gantañ mont kuit ha chom hep tostaat d’ar c’hamp en-dro,. Un nebeud devezhioù war-lerc’h e oa distrujet morlu Aten penn-da-benn gant ar jeneral Lysandros.
Marv
Goude emgann Aegospotamos, Alkibiades a dreuzas an Hellespontos hag a glaskas repu e Phrygia, gant an dezv da c’hounit skoazell Artakserses a-enep Sparta. Met Spartaiz a atizas ar satrap da lazhañ Alkibiades. Hervez Ploutarc’hos e kasas Lysandros ur c’hannad da Farnabazus a gasas neuze e vreur betek Phrygia e lec’h ma oa Alkibiades o vevañ gant e vestrez, Timandra. E -404, evel ma oa war-nes mont da lez an impalaer, e oa gronnet e di ha c'hwezañ a rejod tan ennañ. O welet ne c’halle ket tec’hout e frammas war e vuntrerien, ur gleze gantañ en e zorn, ha lazhet e voe gant biroù. Hervez Aristoteles, e varvas Alkibiades en Elaphus, ur menez eus Phrygia. .
Mammennoù
‘‘Apology|Plato ‘‘Symposium|Plato
Roll rouaned Northumbria
Northumbria a oa ur rouantelezh angl e norzh bro-Saoz. Furmet e oa bet gant Aethelfrith Northumbria dre unaniñ Bernikia ha Deira war-dro 604. Goude-se e chomas unanet da vat an div rouantelezh nemet e-pad prantadoù berr.
E 670, Aelfwine, breur Ecgfrith Northumbria a oa chomet dihêr, a yeas da roue Deira. A-benn neuze e veze graet gant an titl-se evit envel ur pennhêr marteze a-walc'h. Lazhet e oa bet Aelfwine en emgann a-enep da Mercia e 679 ha ne voe mui roue dizalc'h ebet ken evit Deira betek mare ar Vikinged.
Setu aze dindan rolloù rouaned Bernikia, Deira, ha Northumbria. Notit mat eo pell a vezañ asur an holl zeiziadoù roet aze, dreist-holl evit ar mareoù koshañ.
Ur mare zo bet e oa kemm-digemm ar skritur, e diabarzh an hevelep testenn zoken. Adstummoù zo eus an anvioù zo dindan. En o zouez emañ an dibab d'ober kentoc'h gant þ ha ð ('th' kalet ha blot).
Graet e veze gant an arouezenn '7' evit ar pezh a oa '&' e skridoù Angl-ha-Saoz ar mare. Gallout a reer merzout implij stummoù skrivañ nevez degemeret hiziv an deiz, evel, peurgetket, al lizherennoù munud hag al lizherennoù 'W' ha 'U'. Pa veze heuliet W gant U e veze skrivet dre-vras 'VV' (ar pezh a veze implijet evit 'W' e-unan).
Roll rouaned Bernika
thumb|400px|right|Roll renerien Bernikia, Deira, ha Northumberland adalek 547 (diwar ul levr eus 1834).
Deira sujet ouzh rouantelezh Evrog
Ar renerien-mañ a oa ealdormen ha goude earl e Bernikia. Bamburgh a oa o c'herbenn.
Yezhoù karibek an aod
Un isskourr eus yezhoù karibek an norzh yezhoù karibek an aod, ennañ 5 yezh komzet e Kolombia ha Venezuela.
Setu ar yezhoù renket en isskourr-mañ:
Igwan frikornek
An igwan frikornek (Cyclura cornuta) a zo ur stlejvil a-orin eus enez Hispaniola.
1380
Diwar-benn bloavezh 1380 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1380
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1380
Menoe (kêr)
Menoe ( Trefynwy e kembraeg; Monmouth e saozneg) eo kêr-benn kontelezh istorel Sir Fynwy e Kembre.
Douaroniezh
E kember ar stêrioù Gwy ha Menoe emañ, tost da Vro-Saoz.
Anv
Dont a ra anv kêr eus hini ar stêr, Mynwy e kembraeg, Menoe e brezhoneg. Dont a ra an anv kembraek "Trefynwy" eus tre dirak Mynwy. Dont a ra an anv saoznek Monmouth eus Monnow, stumm saoznekaet Mynwy, ha mouth, "genoù" dre dreiñ Aper Mynuy ("Aber Mynwy")
Istor
Blestium zo bet un annezadenn roman.
Merket eo dre the Old Town e traoñ ar gartenn gant Robert Morden, Herefordshire (c. 1650 – 1703)
Ur gudenn zo gant ar gartenn-se : n'emañ ket The Old Town el lec'h m'emañ Monmouth hiziv.
Tud
Er gêr-se e oa Jafrez Menoe o chom, hag eñ oberour Historia Regum Britanniae.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo gant Carbonne e Bro-C'hall ha Waldbronn, en Alamagn.
-484
Diwar-benn bloavezh 484 kent JK an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Aesc'hulos, saver trajediennoù atenat, a c’honez ar c’hentañ priz
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 484 kent JK
Syria (proviñs roman)
Syria a oa unan eus proviñsoù an Impalaeriezh roman. En em astenn a rae mui-pe-vui el lec'h m'emañ stadoù modern Siria ha Liban bremañ. Aloubet e oa bet gant ar Romaned, renet gant Pompeius, e 64 kent JK. Goude e voe tro Palestina. ‎ Chom a reas dindan beli Roma ha goude-se hini Bizantion e-pad meur a gantved. E 637 e voe aloubet gant ar Vuzulmaned deuet eus ar c'hreisteiz.
Yezhoù galbiek
Un isskourr eus yezhoù karibek an norzh eo ar yezhoù galbiek, ennañ 1 yezh komzet e Venezuela dreist-holl:
Listennad anvioù pesked
Setu amañ ul listennad anvioù pesked a gaver e Breizh
Pinarocorys
Pinarocorys a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1902 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad : Daou (2) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.
Cosimo il Vecchio
Cosimo de' Medici (pe Cosimo il Vecchio) a oa ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1389 e Firenze, ha marvet e Careggi d'ar 1añ a viz Eost 1464, a oa un arc'hanter (pe banker) ha politikour. Eñ an hini a savas an tiegezh Medici, a voe o ren e Firenze a-hed ar peurvuiañ eus an Azginivelezh italian. « Pater Patriae » (Tad ar vro) a vez graet anezhañ ivez.
E vuhez
Mab e oa da Giovanni di Bicci de' Medici ha da Piccarda Bueri, ha breur e oa da Lorenzo il Vecchio. Savet ha desket e voe gant Niccolò di Pietro ha Roberto de' Rossi. Yaouankik e krogas da labourat er Banco Medici a drugarez d'e dad, hag eno e teskas ar vicher arc'hantour.
Beerst
thumb|left|Kreiz Beerst gant an iliz katolik Sint-Wandregesilus
Cosimo il Vecchio
E vuhez
Goude marv e dad en 1429 e savas a-enep d'an oligarkiezh o ren neuze e Firenze, ma edo ar galloud gant an Tiegezh Albizzi.
Beerst
Beerst en izelvroeg, Bèèst e flandrezeg-kornogel, a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide.
Cosimo il Vecchio
Buhez tiegezh
War-dro 1414 e timezas da Contessina de' Bardi, a oa merc'h da Giovanni Conte di Vernio ha da Emilia Pannocchieschi dei Conti di Elci, ha daou vugel o doe:
Ur mab bastard en doe ivez, Carlo (1428/1430 war-dro 1492), digant ur sklavez tcherkes anvet Maddalena. Un den a iliz e voe hennezh, hag a yeas da gardinal.
Komzoù
« Gourc'hemennet ez eus deomp pardoniñ d'hon enebourien, met n'eus ket bet skrivet neblec'h e rankomp pardoniñ d'hor mignoned ». (Cosimo de Medici)
Spis (temz)
thumb|300px|Ul lañsedad temzoù Danvez tennet eus plant eo ar spisoù (pe temzoù pe c'hoazh ispisoù) a ro blaz ha c’hwezh d’ar boued, hag a aesa alies an treizhañ anezhañ. An holen n’eo ket ur spis eta pa n’eo ket tennet eus ar plant met eus ar c’hondon, ha pa vefe mesket alies gant ar spisoù o vezañ ma vez implijet evit temzañ ar boued.
Ouzhpenn o implij evit reiñ blaz d’ar meuzioù, an danvezioù struzhel implijet evel spisoù (had, frouezh, gwirizioù, rusk, bulb) a c’hell bezañ implijet war tachennoù all ivez : er vezegiezh, er porfumerezh, e lidoù relijiel, pe evel boued. Kemm a lakaer etre ar spisoù hag al louzoù fin, pa’z eus anv gant ar ger-mañ eus delioù plant implijet ent glas evit reiñ blaz d’ar boued, endra m’eo sec’h danvez ar spisoù.
A-raok ma vefe bet ijinet an doareoù zo bremañ da virout ar boued, e oa pouezus-kenañ ar spisoù evit kuzhat c’hwezh ar brein pe evit adreiñ blaz d’ar bouedoù aet divlaz goude bezañ miret ur pennad. Kenwerzh ar spisoù a oa pouezus en Henamzer hag er Grennamzer. Degaset e veze spisoù eus Azia d’ar broioù arab ha da Europa, dre Hent ar seiz. Ar c’hoant da dremen hep unwerzhouriezh ar broioù arab pe Venezia a lakaas Europiz da glask hentoù mor da vont betek broioù reter Azia, dre ar reter da gentañ ha dre ar c’hornôg goude-se. Ar c’henwerzh-se eo eta a voe unan eus abegoù beajoù moraerien eus Portugal evel Magellan pe Vasco da Gama. Ar c’hoant-se eo ivez a voe abeg deroù impalaeriezhioù Portugal pe an Izelvroioù e reter Azia. Lesanvet e voe an inizi Molukez "inizi ar spisoù". Kristol Goulm a glaskas distreiñ an dour diwar prad Portugaliz dre glask un hent davet Azia en ur vont war-zu ar c’hornôg hag en em gavas en Amerika pa gave dezhañ bezañ tizhet "Indez".
Un nebeud spisoù
thumb|left|Ur stal temzoù e [[Maroko]]
Sémeries
Sémeries zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant
Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro-Gerne eo. Krouet eo bet e 1993.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Fouenant a ya 7 kumun d'ober anezhi:
Pecq
left|thumb|180px|An ti-kêr, luc'hsk. Jean-Pol Grandmont
Huelenn-c'hwerv
An huelenn-c'hwerv, Artemisia absinthium hec'h anv skiantel, zo ul louzaouenn frondus a denner anezhi ul likor alkoolek glas a zo noazus d'ar yec'hed.
Pecq
Pecq a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, war lez ar stêr Escaut.
Huelenn-c'hwerv
Arabat eo he droukveskañ gant ur spesad all a zo anvet huelenn-wenn (Artemisia pontica).
Pecq
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|180px|An iliz katolik Sant-Varzhin, - Kantved, luc'hsk. Jean-Pol Grandmont
Kanton Plangoed
Kanton Plangoed zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 18 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Abaoe 2015
Kanton Plangoed a ya 18 kumun d'ober anezhañ :
Mainistir Fhear Maí
Mainistir Fhear Maí pe Mainistir Fhear Maigh (Fermoy e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e Kontelezh Korkig.
Igwan glas
An igwan glas (Cyclura lewisi) a zo ur stlejvil a-orin eus inizi Cayman.
Opera
Opera zo ur ger italianek hag a dalv kement hag oberenn, hag a c'hall bout: Sterioù all a c'hall kaout c'hoazh.
Arc'hfonem
Er yezhoniezh e vez implijet an termen arc'hfonem (saoz.: archiphoneme) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ur c'heal difetis don e framm fonologel ur yezh bennak hag a dalvez d'ober dave da veur a zoare distagañ resis, dreist-holl e degouezhioù ma tegouezh al liveadur, da skouer:
E saozneg e vez liveet an diforc'h etre ur gensonenn dre fri (/m, n, ŋ/) dirak ur gensonenn dre serriñ (/p, t, k/) e diabarzh an hevelep morfem: /m/ nemetken dirak /p/, /n/ nemetken dirak /t/, /ŋ/ nemetken dirak /k/. En degouezh-mañ e c'heller lâret ez eus un arc'hfonem treuzskrivet gant ur bennlizherenn |N| (= |m-n-ŋ|) ha neuze e c'helelr treuzskrivañ "limp", "lint" ha "link" |lɪNp, lɪNt, lɪNk| e lec'h /lɪmp, lɪnt, lɪŋk|.
Implijet e vez kalz keal an arc'hfonem gant Nikolai Trubetskoy dreist-holl ha liammet eo ouzh Skol Praga. Ne vez ket implijet gant an holl yezhoniourion avat hervez meur a hini e laka an dielfennadur fonologel da vezañ re luziet hep diazez ebet er gwirvoud a-wezhioù.
Kastell Caernarfon
Emañ kastell Caernarfon e Caernarfon, e Gwynedd, e hanternoz Kembre. Savet e oa bet ar c’hastell a weler hiziv gant Edouarzh Iañ, roue Bro-Saoz, goude ma oa bet aloubet Kembre gantañ.
Gant Edouarzh Iañ e voe lakaet sevel meur a gastell e hanternoz Kembre, evit lakaat Kembreiz da blegañ, da-heul e drec’h war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd. En o zouez e c’haller menegiñ kastell Biwmares, hini Conwy ha hini Harlech. Hogen hini Caernarfon e oa an hini pouezusañ, dre ma oa e-kichen ar Menai, ar vrec’h-vor zo etre Enez Mon hag an douar-bras.
Kroget e oa bet da sevel ar c’hastell e 1283, ha kendalc’het e oa bet betek 1323. Ne oa ket bet peurechuet e gwirionez, ha hiziv c’hoazh e weler ar roudoù eus mogerennoù diechu. Hervez dielloù an amzer-hont e vije koustet al labourioù war-dro 22 000 lur sterling, ar pezh a oa ur sammad brav a arc’hant da neuze, war-dro ur bloavezhiad gounid evit teñzor ar roue. Hervez ar vojenn e vije bet savet ar mogerioù war skouer re Kergustentin, dre ma oa bet ar roue Edouarzh Iañ o kemer perzh er C'hroaziadegoù. Emañ ar c’hastell dirak dourioù ar Menai, evel-se e c’halled eveshaat an tremen dre ar vrec’h-vor. Hervez a lavarer e vije bet ganet Edouarzh II ennañ e 1284, hogen n’eur ket sur e vije gwir kement-se : marteze eo bet kontet evit ma vije degemeret gwelloc’h gant tud Kembre Edouarzh II, mab roue Bro-Saoz, hag eñ lesanvet "Priñs Kembre".
E 1403 ha 1404 e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Owain Glyndŵr, ar priñs kembreat a oa en em savet a-enep ar galloud saoz. E-pad an Dispac'h saoz en em zaskoras soudarded ar c’hastell d’ar Barlamantidi e 1646.
Abaoe Edouarzh II e vez graet « priñs Kembre » eus mab henañ ar roue pe ar rouanez zo o ren e Londrez (rouaned Bro-Saoz, rouaned ar Rouantelezh Unanet) E 1911, hag adarre e 1969 e voe aozet e kastell Caernarfon lidoù d’ober eus ar mab henañ-se « priñs Kembre », gant Edouarzh VIII e 1911 ha Charlez e 1969.
Liamm diavaez
Ar c'hastell war lec'hienn CastleWales
Yezhoù karibek ar reter-kornôg
Un isskourr eus yezhoù karibek an norzh eo yezhoù karibek an aod, ennañ 12 yezh komzet e Guyana, Brazil, Surinam ha Venezuela.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-henn:
-480
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 480 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 480 kent JK
Kaero
Kaero, (القاهرة āl-Qāhirah en arabeg) eo kêr-benn Ejipt. Tremen 16 milion a dud zo o chom en tolpad-kêrioù (2006), ar pezh a ra da Gaero bezañ ar gêr vrasañ en Afrika hag an hini vrasañ ivez er Reter nesañ.
War lez ar stêr Nil emañ. Nepell alese, er c’hornôg e kaver Gizah pe Gizeh, gant hec’h aspadennoù eus henamzer Ejipt, evel ar piramidennoù.
E-kreiz ar e voe savet Kaero gant Amr Ibn al-As, dindan an anv Al-Fustat (فسطاط) en amzer-hont.
Kaero a oa ar gêr nemeti en Afrika ma kaver ur metro; savet ez eus bet unan en Aljer.
Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Kanton Plouvalae
Kanton Plouvalae a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Liam Lynch
Liam Lynch (Liam Ó Loingsigh en iwerzhoneg), ganet d'an 9 a viz Du 1893 ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 1923, a oa un ofiser en Irish Republican Army e-pad brezel dizalc'hidigezh Iwerzhon ha "commanding general"/"pennrener" ar bagadoù enep-feur-skrid an Irish Republican Army e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon.
Kanton Plouvalae
Kumunioù
Kanton Plouvalae a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
Liam Lynch
Yaouankiz
Lynch a zo bet ganet e korn-bro Barnagurraha, Kontelezh Limerick, e-kichen Mitchelstown, e kontelezh Cork, mab da Jeremiah ha Mary Kelly Lynch. Mont a reas da skol Anglesboro, betek e 12 vloaz. E 1910, pa oa 17 vloaz, e krogas da zeskiñ ur vicher e kinkailherezh O'Neill e Mitchelstown, e-lec'h ma teuas da vezañ ezel eus ar Gaelic League hag eus ar gevredigezh Ancient Order of Hibernians. Diwezhatoc'h e labouras e Fermoy en ur stal e-lec'h ma werzhe koad. Goude Emsavadeg Pask e voe test eus lazhadenn ha harzadenn David ha Richard Kent gant ar Royal Irish Constabulary.
Brezel Dizalc'hidigezh
E Cork voe adaozet gant Lynch an Irish Volunteers, ar gevredigezh vilourel hag a voe kendeuzet gant an Irish Republican Army. E 1919, e Cork atav, e oa bet lakaet da gomandant war ar bagad stourm niverenn 2 eus an IRA a voe renet gantañ a-hed ar brezel dizalc'hidigezh. Lynch a sikouras serriñ un ofiser saoz uhel, ar jeneral Lucas, e miz Even 1920 hag e lazhas ur c'horonal Danford e-pad an taol. Diwezhatoc'h ec'h achapas Lucas kuit a-dre zaouarn an IRA e kontelezh Clare. Paket e voe Lynch gant ofiserien all bagad Cork, e-pad un argadenn kaset da benn gant ar Saozon a-enep ti-kêr Cork, e miz Eost 1920. Tapet e oa bet Terence McSwiney, aotrou maer Cork, da-geñver an taol-se ivez, ha diwezhatoc'h e varvas diwar an harz-debriñ a reas evit enebiñ ouzh e vac'hidigezh. Lynch, avat, a roas un anv faos ha lezet e voe da vont tri devezh diwezhatoc'h. E-keit-se e oa bet lazhet gant ar boliserien saoz daou zen all digablus anvet Lynch ivez droukkemeret evitañ.
E miz Gwengolo 1920 e oa lakaet Lynch hag Ernie O'Malley e penn un argad a-enep kazarnioù an arme saoz e Mallow. Ha dastumet gante an armoù a oa e-barzh, ha devet ul lodenn eus ar savadurioù. Goude fin 1920 e trec'has bagad Lynch div wezh ar Saozon e taolioù-spi. Brezel chouanerezh Lynch a gendalc'has betek penn kentañ 1921, gant un nebeud trec'hoù e-giz pa voe lazhet 13 soudard saoz en un taol spi e-kichen Millstreet. Met diouzh an tu all e voe c'hwitadennoù. Lazhet e voe 8 den eus an IRA ha daou all a voe fuzuilhet. Da-heul c'hwitadenn taol-spi Mourne Abbey e voe paket eizh all, hag goude argad un tren, en Upton, e voe paket pe lazhet 10 soudard eus an IRA.
E miz Ebrel 1921 e oa adframmet an Irish Republican Army gant rannoù savet hervez ar rannvroioù. Ken bras e oa brud Lynch ma voe lakaet komandant e penn kentañ rann-arme ar Su. Adalek miz Ebrel 1921 betek an dreverz a lakaas un termen d'ar brezel e miz Gouere 1921 e oa bet lakaet ur wask brasoc'h-brasañ war penn Lynch: diaesoc'h-diaesañ e oa evit an IRA stourm a-enep ar Saozon abalamour ma oa bet degaset muioc'h a soudarded saoz ha dre ma oant krog d'ober gant bagadoù soudarded bihan stummet evit stourm a-enep strolladoù an IRA a implije an teknikoù chouanerezh. Lynch ne oa ket ken e penn Eil Brigadenn Cork abalamour ma oa ret dezhañ mont dre guzh eus an eil brigadenn a oa e Mumhan d'eben (9 a oa en holl). A-raok an arsav e strive an IRA evit gellout kenderc'hel gant ar stourm. Met nebeutoc'h-nebeutañ a armoù hag a vunisionoù a oa. Hervez tud zo ne vije ket bet tu d'an dispac'hourien Iwerzhonat kenderc'hel pell ken a-raok bezañ trec'het. Setu perak Lynch a welas an arsav-brezel evel ur maread a ziskuizh dreist evit e arme. Laouen-kennañ e oa o welout oa erruet ur prantad a beoc'h. Met en desped da se e hetas memestra kenderc'hel gant ar brezel.
Ar feur-skrid
Ar brezel a baouezas da-vat a-drugarez d'ar feur-skrid iwerzhonat-ha-saoz sinet gant ur skipailh a gannaded iwerzhonat (Michael Collins, Arthur Griffith ha Robert Barton e barzh ar strollad-se) hag ar gouarnamant saoz e miz Kerzu 1921.
Lynch oa a-enep ar skrid-se. Hervezañ e wanafe an dra-se ar republik iwerzhonat, krouet e 1916, ha lakaet a rae Iwerzhon d'ur statud a zomonion eus an impalaeriezh saoz. Dont a reas da vezañ e penn ar strollad ren eus an IRA e miz Meurzh 1922, memes ma oa a-enep ar feur-skrid. Lynch, en desped da se, n'en oa ket c'hoant d'en em gavout gant un disrann e-barzh ar strolladoù iwerzhonat. C'hoant en doa e vije kavet un diskoulm d'ar gudenn-se en ur skrivañ gant an daou strollad enebet betek-henn (ar re a-du gant an emglev, hag ar re a-enep) ur vonreizh nevez d'ar stad iwerzhonat hag en ur grouiñ un Irish Free State gant an daou strollad unanet er memes stourm. Lynch a labouras gant Michael Collins evit aozañ un argad hag ur brezel a c'herrilla war-zu Cúige Uladh (Norzhiwerzhon a oa bet tennet diouzh ar peurrest eus ar vro), rak ar stolladoù dizalc'hour ha tud evel Collins a asante e vefe adframmet ar vro e-giz-se, met dre guzh e brientent un aloubadeg eus ar vro a-bezh. Met ar Saozon a nac'has kinnig ar vonreizh, hag an dra-se a gasas d'un disrann er strolladoù dizalc'hour. Ha Lynch na c'hellas ket kas da benn ar raktres aloubiñ Cúige Uladh. Disrann ar stolladoù a gasas ar brezel diabarzh da-vat en Iwerzhon.
Brezel Diabarzh
Pa oa bet aozet seziz ar Four Courts e Dulenn gant ar republikaned, memes ma oa a-enep an taol-se, en em lakaas Lynch eus tu an emsavidi e miz Even 1922, pa oa bet taget gant arme nevez ar stad iwerzhonat, ar Free State Irish Army. Argad ar Four Courts a roas lañs da vat d'ar brezel diabarzh. Lynch a oa bet paket gant soudarded ar Free State, met aotreet e oa bet da vont e-maez eus Dulenn, peogwir e kave da bennoù ar Free State e c'hellfe klask herzel an emgannoù ha sikour da zegas ar peoc'h en-dro. Met kregiñ a reas da vezañ unan eus pennaozerien an tu enep ar feur-skrid.
Goude ma voe paket Joe McKelvey er Four Courts e voe lakaet Liam Lynch e penn strollad-ren ar gostezenn enep-feur-skrid eus an Irish Republican Army (anvet ivez an "Irregulars"). Diorren a reas krouidigezh ur republik e Mumhan, a-benn diaesaat bezañs ar Free State. Ar "Munster Republic" a vije bet difennet gant al 'Limerick-Waterford Line'. Renet gant kerioù evel Waterford, Carrick-on-Suir, Clonmel, Fethard, Cashel, Golden, Tipperary, hag evit echuiñ Limerick, el lec'h ma stalias Lynch e savadur aozañ an arme. E miz Gouere e ledanaas e dalbenn vrezel, met an dachenn a voe paket gant ar Free State d'an 20 a viz Gouere 1922.
Lynch a gilas war-zu ar Su hag e stalias e strollad-ren e Fermoy. Ar "Munster Republic" a voe diskaret e miz Eost 1922 pa zilestras soudarded ar Free State dre vor e Cork hag e Kerry. Cork a voe paket d'an 8 a viz Eost ha dilezet e voe Fermoy gant Lynch an deiz war-lec'h. Ar bagadoù enep-feur-skrid, strewet, ne c'hellent kenderc'hel gant ar stourm nemet en ur implij teknikoù ar guerrilla. Er prantad brezel-mañ eo e voe lazhet Michael Collins, hag a oa e penn arme ar Free State, e kontelezh Cork, d'an 22 a viz Eost 1922.
Gwashaat a reas kalz doare ar brezel abalamour da Lynch pa grogas da implij ur strategiezh a voe anvet an "orders of frightfulness" (urzhioù a spont), a-enep ar gouarnamant da c'hortoz, d'an 30 a viz Du 1922. Da lâret eo, ul lazhadeg vras eus an holl dileuridi, kannaded, senedourien, barnerien pe kazetennerien hag a laboure evit ar Free State. Da heul e oa bet distroioù-gwall gant harzidigezhioù pe lazhadegoù republikaned. Ar brizonidi republikan kentañ kaset d'ar marv a oa pevar soudard ezel eus an IRA, paket gant armoù d'ar 14 a viz Du 1922. Goude se e voe kaset d'ar marv ar pennstourmer republikan Erskine Childers d'ar 17 a viz Du. War se ec'h aozas Lynch lazhadenn an dileuriad Sean Hales hag un dileuriad all. Da zistro-gwall e kasas diouzhtu ar Free State d'ar marv ar bennstourmerien Rory O'Connor, Liam Mellows, Dick Barrett ha Joe McKelvey. An dra-se a gasas euzhusterioù bras a-berzh an daou du: kastiz d'ar marv (ha lazhadeg da heul) evit 77 prizoniad republikan, ha lazhadeg diofisiel eus 150 republikan all e-kerzh taolioù-trap pe harzidigezhioù. Soudarded Lynch a gasas da benn taolioù hag argadoù a-enep familhoù dileuridi ar parlamant iwerzhonat. E-touez an taolioù-se e c'heller derc'hel soñj da skouer eus tan-gwall ti an dileuriad James McGarry el lec'h a varvas e vab (hag a oa 7 vloaz), ha drouklazh ar ministr Kevin O'Higgins ha tan-gwall ti e familh e Stradbally e penn-kentañ 1923.
Sevel kreñv a reas mouezhioù un nebeud republikaned a-enep Lynch, evel reoù Ernie O'Malley, abalamour d'e zivarregezh da genoberiañ an taolioù hag ar strivoù brezel a-benn kas ar stourm da benn-vat. Ha dreist-holl peogwir, hervez tud 'zo, e laoske ar brezel da badout gant un heuliad a daolioù guerrilla diboell. Lynch a glaskas, met hep disoc'h, degas kanolierezh-menez o tont eus Alamagn, gant ar spi cheñch penn d'ar vazh en ur brezel hag a yae war fallat. E miz Meurzh 1923 e oa bet aozet, dre guzh, un emvod eus pennoù an arme enep-feur-skrid er Glen of Aherlow. Kalz a izili eus ar c'huzul-se a ginnigas e vije paouezet gant ar brezel diabarzh. Met Lynch a enebas ouzh ar mennozh-se. Lynch a nac'has groñs hag e vouezhias evit ma vije kendalc'het gant ar brezel.
Lazhet e voe e-kerzh ur c'hrogad gant arme ar Free State e menezioù Knockmealdown e kontelezh Tipperary, d'an 10 a viz Ebrel 1923. Kalz a istorourien a wel e varv evel ar fin anat eus brezel diabarzh Bro-Iwerzhon, rak diwezhatoc'h, penn nevez an IRA, Frank Aiken, a zisklêrias un arsav-brezel d'an 30 a viz Ebrel, ha d'ar 24 a viz Mae e c'houlennas digant soudarded an IRA dilezel an armoù ha distreiñ d'ar gêr.
D'ar 7 a viz Ebrel 1935 e voe savet ur monumant el lec'h ma soñjer e varvas Liam Lynch.
Mont-de-l'Enclus
Mont-de-l'Enclus (en izelvroeg: Kluisberg) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
1111
Diwar-benn bloavezh 1111 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Europa
Normandi
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1111
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1111
Heteromirafra
Heteromirafra a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1913 gant an evnoniour breizhveuriat Claude Henry Baxter Grant (1878-1958).
Spesadoù
Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad : O c'havout a reer e takadoù 'zo en Afrika.
Silured
thumb|250px
Ur bobl vrezhon e oa ar Silures (o anv latin) pe Silured e kreisteiz Kembre, da vare aloubadeg Enez Vreizh gant ar Romaned, er vro a glot hiziv gant kontelezhioù Gwent, Sir Frycheiniog ha Morgannwg.
Bill Sienkiewicz
Bill Sienkiewicz (3 a viz Mae 1958 e Blakely, Pennsylvania, Stadoù-Unanet), a zo un treser comics amerikan, brudet dreist-holl a-drugarez d'e labour war The New Mutants hag Elektra: Assassin. Sienkiewicz a zo brudet evit an implij a ra eus teknikoù ne vezont ket implijet e bed ar c'homics, evel : dourlivadurioù, eoullivadurioù ha pegadennoù da skouer.
1381
Diwar-benn bloavezh 1381 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1381
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1381
Bill Sienkiewicz
E vuhez
Bill Sienkiewicz a guitaas Blakely hag ez eas da Hainesville en New Jersey gant e familh pa oa pemp bloaz. Eno ez eas d'ar skol ha goude-se ez eas da the Newark School of Fine and Industrial Arts e Newark (New Jersey).
Stagañ a reas Sienkiewicz gant an tresañ pa oa pevar pe pemp bloaz, hag a-hed e yaouankiz e pleustras. E-touez an dreserien a levezonas anezhañ emañ Curt Swan ha Jack Kirby. Goude bezañ bet o studiañ en ur skol-arzoù e kasas un nebeud eus e dresadennoù da Vince Colletta, hag a oa rener e DC Comics, met n'o doa tud DC tamm tra ebet da ginnig da Sienkiewicz. Lakaet e voe memes tra da vont e darempred gant Jim Shooter, hag a laboure evit Marvel Comics. Nepell goude e krogas Sienkiewicz gant tresañ Moon Knight (e-barzh  The Hulk.
Toud korr
An Toud korr pe toudig Eurazia a zo ur spesad evned-preizh, Otus scops an anv skiantel anezhañ.
Bill Sienkiewicz
E vuhez
Sienkiewicz a gendalc'has gant Moon Knight betek 1981. E 1983 e stagas gant New Mutants, un heuliad stag ouzh X-Men. Sienkiewicz a labouras kalz war dudennoù Marvel Comics, evel Rom, Dazzler, The Mighty Thor, Star Wars Episode VI: Return of the Jedi ha The Transformers. Tresañ a reas ivez Dune , ur c'homic diazezet war film David Lynch.
E 1986 e tresas Elektra: Assassin, un heuliad berr eizh levrenn dezhañ, asambles gant Frank Miller. Er memes bloavezh e labouras war Brought to Light, ur romant grafek, asambles gant Alan Moore. Sienkiewicz a dresas hag a skrivas ivez senario Stray Toasters. E 1988 e labouras en-dro Sienkiewicz gant Moore war div lodenn gentañ Big Numbers. E 1990 e livas skeudennoù adembannadenn Moby-Dick, er rummad Classics Illustrated.
Toud korr
Doareoù pennañ
Bihan a-walc'h eo an toud-mañ, a-vent gant ur voualc'h.
Annez
Neizhiañ a ra al labous eus gevred Europa da Azia ar C'hreiz ha mont da c'hoañviñ da greisteisañ takadoù Europa pe en Afrika issahara.
Bill Sienkiewicz
E diavaez bed ar c'homics
Ouzhpenn e labour e bed ar c'homics en deus Sienkiewicz labouret war dachennoù all. Gantañ e voe skeudennet Voodoo Child: The Illustrated Legend of Jimi Hendrix e 1995. Bloaz goude e savas tresadennoù da skeudenniñ The Charity of Night,ur bladenn gant Bruce Cockburn. Tresañ a reas ivez golo Bobby Digital in Stereo gant RZA e 1998 ha hini  Business as Usual, ur bladenn gant EPMD (1990).
Silured
Orin
Hervez buhezskrid Agricola, skrivet gant Tacitus, e oant tud teñval o c'hroc'hen ha du o blev, ma kave d'an oberour e c'hellent bezañ deuet eus Spagn. Enklaskoù jenetik graet gant Skol-veur Londrez, Skol-veur Oxford ha Skol-Veur Kalifornia o deus diskouezet o deus Kembreiz hag Iwerzhoniz an hevelep merker war o c'hromozom Y hag an Euskariz, "met n'eo ket sklaer hag ul liamm ispisial zo etre Euskariz hag ar Gelted, pe ha bez' ez int, en un doare eeunoc'h, ar gerent tostañ da boblañs kozh Europa o vezañ treuzvevet",.
Krediñ a reer e oa e kreñvlec'h Llanmelin e-kichen Caerwent e oa kêr-benn ar Silured. An darn vrasañ eus an arkeologourien a gred e oa ar bobl a anver Silured un hollad bagadoù tud gant an hevelep sevenadur kentoc'h eget ur gevredigezh kreizennet.
Semousies
Semousies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bill Sienkiewicz
E diavaez bed ar c'homics
E 1998 e lakaas embann Santa: My Life & Times (An Illustrated Autobiography), ul levr evit ar vugale eo. E dresadennoù a zo bet embannet ivez e meur a gelaouenn evel Entertainment Weekly ha Spin Magazine. E 2004 e savas tresadennoù evit ar c'hoari-kartoù anvet VS System, embannet gant Upper Deck Entertainment.
E 2006 e reas war-dro golo ha skeudennoù DVD kentañ an heuliad skinwel The Venture Bros.. Er memes bloavezh e kenlabouras Sienkiewicz gant Neal Adams hag e kroujont skeudennoù evit Roger Waters. O oberennoù a voe diskouezet e-pad sonadegoù Waters anvet "Leaving Beirut."
E 2007 e tresas 30 Days of Night: Beyond Barrow hag e 2008 e tresas skeudennoù evit ar romant grafek The Nightmare Factory - Volume 2.
Prizioù
Sienkiewicz a voe div wech war roll Emmy Award (e 1995 hag e 1996) evit e labour war dudennoù Where in the World is Carmen Sandiego?.
Kaouenn vihan
Ar Gaouenn vihan a zo un evn-preizh, Athene noctua an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Daoust dezhi bezañ ul labous-preizh noz e c'hell bezañ gwelet ar gaouenn vihan e-pad an deiz memes tra. Bihan eo ar gaouenn vihan, bihanoc'h evit ur pichon. Kavet e vez anezhi e Bro-C'hall a-bezh. E Breizh e seblant bezañ niverusoc'h e Breizh-Uhel evit e Breizh-Izel.
Biologiezh
E Breizh e vev e bro ar c'hleuzioù e-lec'h ma vez parkeier, girzhier, bodennoù gwez, murioù, tarrodoù (war an aod). N'eo ket labous ar c'hoadoù. Plijout a ra dezhi an tachennoù «digor». Chom a ra er memes lec'h a-hed ar bloaz. N'eo ket ul labous divroañ.
Boued
Debriñ a ra amprevaned, logod hag ur wech an amzer labousedigoù, batrasianed ha loened-stlej.
Annez
Un toull en ur wezenn pe en ur savadur (un ti pe ur voger) he deus ezhomm a-benn neizhiañ.
Emdroadur
Abaoe fin an Eil Brezel-bed (1945) eo cheñchet kalz doareoù al labour-douar : distrujet ar c'hleuzioù hag ar berjezioù kozh, implijet louzoù da lazhañ amprevaned. Da lâret eo nebeutoc'h a voued hag a lec'hioù da neizhiañ. Ouzhpenn-se e vez muioc'h-mui a otoioù. Kalzik anezho a vez lazhet war an hentoù. Gant France-Telecom zo bet savet peulioù goullo staliet an tammig pep lec'h. Klask a ra ar gaouenn mont e-barzh a-benn neizhiañ ha ne zeu ket a-benn da vont kuit.
Gwareziñ
Un tammig pep lec'h en Europa e vez strolladoù tud o klask diskoulmoù evit sikour al labous bihan-se da vevañ. Sevel lochoù koad da neizhiañ a zo unan eus an doareoù d'e sikour.
Lemojezeg
Ur rannyezh eus an okitaneg eo al lemojezeg. Brudet-kenañ eo bet etre an hag ar  en Europa a-bezh, dre ma oa ar yezh implijet gant an droubadoured. Graet e vez ivez yezh aour ("lenga d'aür") anezhi.
Termenadur
Ul lodenn eus an norzhokitaneg eo al lemojezeg, gant an arverneg hag okitaneg an Alpoù, hag a vez komzet ivez e Traonennioù okitanek Italia, betek Cuneo (Coni). Kalzig diforc'hioù a zo etre norzhokitaneg ha suokitaneg: E langadokeg: las bravas femnas e vez distaget [las bravas femnas]
E lemojezeg: las bravas femnas a vez distaget [le brave fenne] pe [la brava fenna]
E langadokeg: la cabra [lo cabro]
E lemojezeg: la chabra [lo tsebro]
E langadokeg: abelha
9
Impalaeriezh roman
Germania : Breizh (-Veur)
Lemojezeg
Termenadur
E lemojezeg: 'belha.
Tachenn
Komzet e vez lemojezeg e Bro-Lemojez (departamantoù Haute-Vienne, Corrèze, Creuse), met ivez e Charente, hag e Dordogne. Koulskoude e veze komzet gwechall betek Poitiers.
Istor ha lennegezh
An dielloù gentañ skrivet en okitaneg, da skouer ar Boecis (tro-dro ar bloaz 1000), a voe skrivet e lemojezeg. Hag e penn-kentañ e voe ganet barzhoniezh an droubadoured e Bro-Lemojez. An droubadoured kentañ (Guilhem IX de Peiteus, Cercamon, Marcabru) a skrivas e lemojezeg, o yezh dezho. War o lerc'h o deus dalc'het ar re all gant ar yezh-se, pe e vefent eus Bro-Lemojez (Bernard de Ventador, Gaucelm Faydit...) pe get (Arnaut Daniel, Folquet de Marsilha...). Setu perak e voe anavezet ar yezh-se en Europa a-bezh, hag e veze graet "lemojezeg" eus ar c'hatalaneg.
Chom a ra al lemojezeg ur yezh lennegel en hag en, dre ma'z eus skrivagnerien dedennus evel Pau-Lois Granier, Marcela Delpastre, Jan dau Melhau, Yves Lavalade, Jean-Pierre Reydi, Monica Sarrasin pe Micheu Chapduelh.
Buhez ar yezh
Betek ar a oa al lemojezeg yezh ofisiel ar rannvro. Chom a ra ar yezh voutin betek fin an, memes er c'hêrioù bras evel Lemojez, St-Junien pe Brive. Hudu e vez implijet gant tud o chom war ar maez kentoc'h, memes ma'z eus tu da glevout anezhañ c'hoazh e karterioù 'zo e Lemojez pe Brive. Implijet e vez kentoc'h gant tud ouzhpenn hanter-kant vloaz, memes ma vez komprenet gant ul lodenn vras eus ar re yaouankoc'h. An holl gomzerien a zo divyezhek bremañ, ha kavet e vez e galleg Bro-Lemojez kalzig a droioù-lavar, pe doareoù lavarout hag a zeu eus an okitaneg.
Bez eus div skol kentañ derez dre soubidigezh, war batrom Diwan (calandretas e lemojezeg, an eil e Lemojez, hag eben e Périgueux. Tri c'helenner a gelenn lemojezeg e skolajoù, liseoù hag IUT publik e Bro-Lemojez, ha kentelioù a zo er skol-veur ivez. Kentelioù noz a vez kavet alies a-walc'h du-mañ du-hont.
Timour Gareev
Timour Gareev a zo bet ganet d'an 3 a viz Meurzh 1988.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Poloneg
Ar poloneg zo ur yezh slavek, ha yezh Pologn.
Houvin-Houvigneul
Houvin-Houvigneul a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Igwan boutin
An igwan boutin a zo ur spesad saorianed hag a vev e Kreizamerika ha takadoù 'zo eus Suamerika, Iguana iguana an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Lacerta Igvana (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758.
Valladolid
Valladolid zo ur gêr eus Spagn, ha kêr-benn Castilla y León ha proviñs Valladolid
Yezhoù karibek kornôg Gwiana
Un isskourr eus yezhoù karibek an norzh eo yezhoù kornôg Gwiana, ennañ 5 yezh komzet e Venezuela:
Tierniezh Shang
An Diernezh Shang (Sinaeg 商朝) a oa an eil dierniezh sinaat hervez an mamennoù hengounel. Ren a reas biz ar rannvro anvet Sina Wir, e traoñienn ar Stêr Velen. Hervez ar gronologiezh diazezet war jedoù Liu Xin e vefe bet kontrollet ar vro ganti etre 1722 kt J-K ha 1122 kt J-K, met hervez an hini diazezet war Danevelloù-bloaz Bambouz he defe renet an dierniezh eus 1600 kt J-K betek 1046 kt J-K. Hervez an istor hengounel e vefe deuet da-heul an dierniezh Xia
Igwan
Spesadoù
E-touez ar spesadoù igwaned emañ : ...
Yezhoù karibek norzh Brazil
Un isskourr eus yezhoù karibek an norzh eo yezhoù norzh Brazil, ennañ 2 yezh komzet e Brazil:
Přerov nad Labem
Přerov nad Labem a zo ur gêr eus Tchekia, lec'hiet e Kreiz-Bohemia (Středočeský kraj). E 2007 he doa 1 113 annezad.
Oeren
Oeren a c'hell bout:
Brunehaut (Belgia)
Brunehaut (e pikardeg: Brunéo) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
-479
Diwar-benn bloavezh 479 kent JK an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Hygrophila polysperma
Hygrophila polysperma a zo ur blantenn-dour eus kerentiad an Acanthaceae. Malaysia hag India a zo he broioù-orin met emporzhiet e oa bet e su ar Stadoù-Unanet Amerika.
-479
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 479 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 479 kent JK
Yezhoù Oglenn Xingu
Un isskourr eus yezhoù karibek ar su eo yezhoù karibek Oglenn Xingu, ennañ 3 yezh komzet e Brazil:
Diaoul kornek
An diaoul kornek (Moloch horridus) zo ur stlejvil a vev en Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad Moloch.
thumb|left thumb|left|200px|Tiriad an diaoul kornek
Yezhoù karibek su Gwiana
Un isskourr eus yezhoù karibek ar su eo yezhoù karibek su Gwiana, ennañ 3 yezh komzet e Brazil ha Venezuela:
Yezhoù karibek gevred Kolombia
Un isskourr eus yezhoù karibek ar su eo yezhoù gevred Kolombia, ennañ 1 yezh komzet e Kolombia: