cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Villa Poma
Istor
Goude ur vouezhiadeg d'an e voe unanet Villa Poma gant div gumun all, Pieve di Coriano ha Revere, da stummañ unan nevez, ha honnezh a voe anvet Borgo Mantovano, dre ur vouezhiadeg ma c'halled dibab etre meur a anv. Ar eo deiziad ganedigezh ofisiel kumun Borgo Mantovano, 5 289 a dud o vevañ enni e 2022.
Emilio Estevez
Emilio Estevez, ganet e 1962 e New York, e Stadoù-Unanet Amerika, zo un aktour stududanat.
Castronuovo di Sant'Andrea
Castronuovo di Sant'Andrea  zo ur gumun en Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Grafour
Ur grafour a zo unan hag a labour war dachenn an darempredoù. Sevel a ra doareoù a bep seurt evit lakaat an darempredoù da dremen dre al lagad.
E c'houiziegezh a deu eus al lizherennañ (arz bodañ arouezioù fiñv evit sevel gerioù pe frazennoù), ar jestroù ha skeudennoù, arz ar pajennaozadur.
Gellout a reomp kavout meur a zoare labour : an embannadur, web, liesvedia, skeudennidigezh, design.
Istor
Ganet eo micher grafour er kantved. A-raok e veze implijet an dresourion bruderezh evit ober bruderezh. Disheñvel e oa pep tra : int, a rae arz dre al lagad, al lizherennourion a rae pajennaozadur ha war-dro an testennoù. Hiziv en deus ar grafour, kemeret plas an dresourion bruderezh er c'hevredigezhioù, labourat a reont evit ar vruderezh en un sevel kinnigadenn ar c'hazetennoù. Betek fin an kantved e oa moullet arz ar grafour e gwenn ha du ha war paper. Bremañ e vez livioù, mentoù a bep seurt. Memes ma vez gant ar c'hazetennoù, magazinoù, levrioù, kaieroù pe skritelloù a bep seurt, implijet un dañvez fizik e chom ar paper an dañvez implijetañ.
Labour ur grafour
Hiziv an deiz e tremen ar grafour e devezh dirak un urzhiataer. Implijet e vez getañ an EMbann Ameilet dre Urzhiataer (EMAU). EMAU a servij da grouiñ dielloù d'ar voulidigezh dre an urzhiataer. Gantañ e vez implijet poelladoù evel Photofiltre, Photoshop evit an tresañ pe c'hoazh InDesign, OpenOffice evit ar pajennadur. Kalz reoù all e vez c'hoazh, ha pep hini e vez gant Macintosh pe Windows.
Sklisenn (surjianerezh)
stellenn
Kumuniezh kumunioù bro Felgerieg-Veur
Kumuniezh kumunioù bro Felgerieg-Veur (e galleg: Communauté de communes du Pays de Grand-Fougeray) a oa ur gumuniezh kumunioù e Bro Redon, en Il-ha-Gwilen.
Edo he sez e Felgerieg-Veur. He frezidant diwezhat oa Alain David, maer Felgerieg-Veur.
Ar c'humunioù
E Kumuniezh kumunioù bro Felgerieg-Veur ez eus 4 c'humun:
Istor
Klotañ a ra evit ullodenn vat gant al lodenn eus Bro-Naoned a zo bet staget ouzh departamant an Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Kumuniezh-kumunioù bro Kreiz ar Gwilen hag ar Sevnon evit krouiñ Breizh dor al Liger Kumuniezh.
Stellenn
Ur stellenn pe ur sklisenn zo ur seurt plakenn goad a lakaer da greñvaat un askorn pa vez bet torret.
Eraines
Eraines a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
La Tardière
La Tardière a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Carlos VI
Carlos VI zo anv daou zen en istor:
West Jordan
West Jordan zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Utah e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 130 712 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv West Jordan en ur mod ofisiel e 1848.
Pêr Pronost
Pêr Pronost, bet ganet e Keruz (ur gêr eus Trelez) d'ar 15 a viz Meurzh 1861 hag aet da Anaon e Brest d'ar 5 a viz Genver 1909, a oa ur barzh brezhonek ha gallek.
E yaouankiz
An eil e-touez dek bugel Jakez ha Maivon Bleaz e oa bet ganet. A-drugarez da berson ar barrez, an Aotrou Tangi, e oa bet kaset da skolaj Sant Frañsez Lesneven, e miz Here 1875. Peogwir e oa paour-razh an tiegezh en devoa divizet ar beleg paeañ an holl vizoù skol, spi gantañ marteze ez aje ar c'hrennard da veleg deiz pe zeiz. Eus ar c'hentañ e oa aet e amzer studi betek 1879, ar bloaz ma'z eas e vadoberour da Anaon. Kriz-kenañ e voe ar goañvezh-se, erc'h, glaveier ha liñvadennoù e-leizh : dre ma oa izel ken e oa an dour en o milin e voe ret d'e dud kuitaat o zi, gwerzhet an arrebeuri ha fiziet ar vugale en un eontr da Bêr. Mont a rejont d'ober o annez ha da glask fred da Vrest. Diarc'hant, ne voe ket evit kendelc'her gant e studioù, siwazh dezhañ. E-pad an hañvezh 1879 an hini eo, e presbital Gwinevez, e kejas gant Lan Inizan, ur gejadenn hag a voe pouezus-kenañ evit e amzer-da-zont e bed ar brezhoneg.
An oad-gour
D'ar 26 a viz Gouere 1880 en devoa sinet, e ti-kêr Brest, un enrolladur a bemp bloavezh er morlu, kuit da chom dilabour. D'an 13 a viz Ebrel 1881 e voe degemeret e bourzh ar vag-skol La Bretagne a-raok bezañ kaset d'an eil rejimant troadegiezh ar morlu. Gantañ en doa kemeret perzh er brezel gall-ha-sinaat, hag eñ gloazet e-kichen Lạng Sơn. Tapet medalenn an trevadennoù gall gantañ kement hag ur pleg fall ouzh an absint e tistroas d'ar vro, ar galoñsoù a serjant ouzh e zivrec'h, peurheuget gant ar feulster en devoa gwelet du-hont.
Kavout a reas fred e-barzh ar gazetenn nevez-flamm enep ar Republik Le Courrier du Finistère a yeas da verour anezhi adalek miz C'hwevrer betek miz Gouere 1886. E miz Du 1885 e timezas da Adélaïde Tisserand a varvas e miz Mezheven 1887, daou vizvezh goude ganedigezh o mab Ujen. Er stalioù-boued Lehideux ez eas da gomis-kontour hag aze e oa chomet betek e varv.
E 1892 ec'h addimezas gant ar Gemperadez Marie-Joséphine Poupon en devoe c'hwec'h bugel ganti. E 1895 e kemmas linenn stur ar c'hCourrier hag adalek 1898 e chomas yen Pêr Pronost ouzh ar gazetenn, betek mont da grouiñ, e 1900, ur gazetenn roueel ha divyezhek, L'Espérance Bretonne an anv anezhi. Ne badas-hi ket gwall bell dre ma voe embannet he niverenn diwezhañ e miz Mae 1902. Nebeut amzer war-lerc'h e oa deuet e-maez, en e vizoù e-unan, un dibab a varzhonegoù brezhonek, Annaik – Lili ha Roz-Gouez an titl anezhañ.
N'eo ket evit kelo se eo e reas anaoudegezh gant ar vrud ; koulskoude e oa bet merzet an oberenn gentañ-mañ e metoù al lennegezh vrezhonek, betek hini ar varzhed zoken, Frañsez Jaffrennou en o zouez. Gantañ eo e voe degemeret Barz Treflez da-geñver Gorsez Barzed Breiz vihan bet dalc'het e Brignogan e miz Gwengolo 1903. Diwezhatoc'hik e voe galvet gant Taldir da skrivañ e-barzh ar gelaouenn lennegel hollvrezhonek Spered ar Vro, nevez-savet e miz Eost 1903. Hag a-nevez er gelaouenn Ar Vro, bet krouet e Montroulez ha deuet e-maez an niverenn gentañ anezhi d'an 1 a viz Meurzh 1904 ; er gazetenn Ar Bobl, bet krouet e Karaez ha deuet e-maez he niverenn gentañ d'ar 24 a viz Gwengolo 1904. Skrivet en devoa ivez evit ar gelaouenn vrezhonek eus Sant-Brieg Kroaz ar Vretoned.
War fallaat ez ae e yec'hed ingal hag amzer en devoa bet da gemer perzh er c'hoursez a voe dalc'het e Brest e miz Gwengolo 1908.
Castelgrande
Castelgrande  zo ur gumun en Italia, e proviñs Potenza, e Basilicata.
Orem (Utah)
Orem zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Utah e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 88 328 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Orem en ur mod ofisiel e 1877.
Clair de lune (dastumad)
Clair de lune zo un dastumad danevelloù gallek gant Guy de Maupassant embannet e 1883 gant an embannadurioù Monnier. Un embannadur all, kresket, zo bet e 1888 gant Paul Ollendorff.
Istor
An darn vrasañ eus an danevelloù a oa bet embannet e kelaouennoù evel Le Gaulois pe Gil Blas, hag a-wechoù sinet  Maufrigneuse.
Danevelloù al levr
Daouzek danevell a oa en embannadur 1883 :
En embannadur Mae 1888 e oa pemp danevell ouzhpenn :
Saint-Mandé
Saint-Mandé zo un anv-lec'h gallek.
Gerdarzh
Dont a rafe an anv gallek eus anv diwar Maodez, sant iwerzhonat ha breizhat.
Jean-Mathurin Cadic
thumb|right|200px|Jean-Mathurin Cadic Jean-Mathurin Cadic a oa ur beleg (beleget e 1869) hag ur barzh brezhonek, bet ganet e Kerforn d'an 2 a viz Ebrel 1843 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mezheven 1917. Kenderv da Frañsez-Mari Kadig eo.
Oferennet en devoa e Baden (1870), e Plouharnel (1874), en Alre (1876) hag e Bizhui-an-Dour adalek 1892 betek e varv.
Tra ma oa e karg en Alre en devoa embannet ur romant-kazetenn diwar-benn ar chouanerezh ha, diwezhatoc'h (e 1897), un hir a varzhoneg (En Est) a zezrevelle mont en-dro an eostvezh e maezioù ar Mor-Bihan. Bez' e oa bet e-touez ar veleien vrezhonek o devoa dastumet ha treuzskrivet ar c'hanaouennoù pobl hag ar gwerzioù e dibenn an kantved hag e penn kentañ an  kantved, oc'h ober gant an anv-pluenn Yann Kerhlen.
Loïg Chesnais-Girard
Loïg Chesnais-Girard, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1977 e Lannuon, a zo ur politikour breizhat ezel eus ar Strollad Sokialour Gall.
Maer Liverieg eo etre miz Meuzh 2008 ha miz Mezheven 2017, hag ezel eus Kuzul Rannvro Breizh abaoe miz Meurzh 2010. Dilennet eo Prezidant Kuzul Rannvro Breizh d'an 22 a viz Even 2017.
Chelmsford (Essex)
Chelmsford zo ur gêr eus Bro-Saoz, en Essex.
Istor
Eno e oa ar gêr roman Caesaromagus, war an hent eus Londinium (Londrez) da Camulodunum (Colchester).
Bolquera
Bolquera zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales.
Chelmsford (Essex)
An anv
Rivet & Smith : Talvoudegezh : Ur gêr digoret evit ar marc'had + lesanv Caesar, evit diskouez e oa bet diazezet gant an impalaeriezh roman. Magos (= maez), a zo kemeret amañ evel forum = foarlec'h.
E. Ekwall :
Enrique Iañ Kastilha
Enrique Iañ (1204-1217) a voe roue Kastilha entre 1214 ha 1217.
Mervel a reas diwar ur gwallzarvoud e kêr Palencia, da drizek vloaz, dizimez ha divugel eta. E c'hoar Berenguela Iañ Kastilha a renas war e lerc'h a-raok lezel ar gurunenn gant he mab Fernando III Kastilha.
C'hoarezed all
Dek bugel o doa bet e dud, hag en o zouez ar peder c'hoar-mañ deuet da vout rouanezed:
Tegeingl
Tegeingl a oa unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer.
Dont a ra an anv eus hini ar bobl geltiek a oa o vevañ eno en Henamzer, an Deceangli.
E biz ar vro e oa Tegeingl, etre ar stêr Clwyd er c'hornôg hag aber an Dyfrdwy er reter. Er c'hornôg dezhañ e oa kantrevoù Rhos ha Rhufoniog, er mervent e oa kombod Dogfeiling, e kantrev Dyffryn Clwyd, hag er gevred e oa Ystrad Alun ha Penarlâg. Klotañ a rae an tolead-se, dre vras, gant Sir y Fflint bremañ.
Rannet e oa Tegeingl e tri c'hombod : Rhuddlan, Prestatyn ha Cwnsyllt. E dalc'h rouaned kentañ Rouantelezh Gwynedd e oa kantrev Tegeingl met e dibenn an e voe aloubet gant tud Mercia, enebourien Kembreiz Gwynedd ha Powys. Adkemeret e voe gant Owain Gwynedd en. Meur a wech goude-se e tremenas eus daouarn priñsed Gwynedd da re rouaned Bro-Saoz. A-benn ar fin e voe kemeret gant arme saoz Edouarzh I pa voe aloubet Kembre gant ar roue-se etre 1277 ha 1283.
Rhuddlan e oa ar gêr bennañ ha Diserth a oa ur gêr vras ivez.
Sauropsida
Ar Sauropsida ("pennoù stlejviled") zo ur strollad amnioted a vod an holl stlejviled hag an evned hag o hendadoù karrekaet, en o zouez an dinosaored, hendad eeun al lapoused. Lakaet e vez kemm etre ar Sauropsida hag an Theropsida ("pennoù loened"), anvet aliesoc'h Synapsida, en o zouez e kaver a bronneged hag o hendadoù karrekaet.
Belforte
Belforte zo un anv-lec'h italianek.
United States Navy SEALs
An United States Navy's Sea, Air, Land Teams, anavezet gwelloc'h evel an Navy SEALs, a zo ar strollad-stourm begenn er brezel-kuzh d'an US Navy. Bez ez int ul lod eus an Naval Special Warfare Command ha d'an United States Special Operations Command.[3]
Kefridioù pennañ ar SEALs a zo da kas da benn oberiadurioù-brezel-kuzh gant strolladoù-stourm bihan.
Da zigentañ holl e oa oberiadurioù-brezel er sterioù, war-vor pe en arvorioù, liammet gant tachennoù an dour.
Renkoù soudard ar Seals
Ar renkoù soudard da heuil a zo reoù d'ar Seals nemetken, ,
Oza dos Ríos
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Michel Delpech
Jean Michel Bertrand Delpech, anavezet evel Michel Delpech, bet ganet d'ar 26 a viz Genver 1946 e Courbevoie hag aet d'an Anaon d'an 2 a viz Genver 2016 e Puteaux, a oa ur c'haner hag ur saver kanaouennoù gall.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Belforte Monferrato
Belforte Monferrato zo ur gumun eus Italia e proviñs Alessandria.
Bakili Muluzi
Elson Bakili Muluzi (ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1943) zo ur politikour eus Malawi. Eil prezidant ar vro eo bet etre 1994 ha 2004.
Trec'h e voe e dilennadegoù 1994 a-enep Hastings Banda, prezidant nemetañ Malawi abaoe dizalc'hiezh ar vro. Addilennet e voe e 1999 gant 52.4% eus ar mouezhioù. E 2002 e klaskas lakaat cheñch ar Vonreizh evit gallout lakaat e anv un trede gwech en dilennadegoù met ret e voe dezhañ dilezel ar soñj-se. Neuze e roas e skoazell da vBingu wa Mutharika evit dilennadegoù 2004 met dizemglev a savas etre an daou zen nebeut goude.
Abaoe 2004 ez eus bet savet klemm outañ meur a wech evit goubrenerezh. E miz Meurzh 2011 e voe aozet e varnadenn evit bezañ diheñchet 8,6 milion a euroioù diwar ar skoazell etrebroadel bet gant e vro pa oa an naonegezh oc'h ober he reuz e Malawi.
Llŷr
thumb|right|upright|Llŷr hag an elerc'h, gant H.R.Millar. Llŷr zo un haroz e mojennoù krenngembraek, e Pedair Cainc y Mabinogi hag e Trioedd Ynys Prydain.
Tad eo da Manawyddan, mab Llŷr ha d'ar c'hevelled Nisien hag Efnysien, a oa Pernaddun o mamm. Ur verc'h anvet Fionnuala, en deus ivez met n'ouzer ket piv eo he mamm.
Orin
Krediñ a reer eo kevatal da Lir e mojennoù Iwerzhon hag e oa doue ar mor a orin, rak mor eo stêr ar ger llŷr e krenngembraeg.
Lennegezh saozneg
Krediñ a reer eo Llŷr eo ar roue Leir en istorioù Jafrez Menoe, ha drezañ ar roue Lear er pezh-c'hoariKing Lear gant William Shakespeare.
Enezeg Calbuco
Enezeg Calbuco zo un enezeg e Chile, stag ouzh kumun Calbuco, e Proviñs Llanquihue e Rannvro Los Lagos, 56 km eus kêr Puerto Montt.
Inizi
32.000 a dud zo o chom en enezeg
Brav eo an natur, ar c'hanolioù, ar menezioù-tan, hag an ilizoù ha chapelioù, pardonioù, mojennoù ar vro, a ro d'ar vro un doare da vevañ a zo dezhi hec'h-unan.
Fiez
Ar fiez, pe figez, zo frouezh plant eus kerentiad ar Moraceae, anvet Ficus carica.
Priz Bras kirri Japan 2012
thumb|Troiad Suzuka Priz Bras kirri Japan 2012 (2012 Formula 1 Japanese Grand Prix), redet d'ar war troiad Suzuka zo 873 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An eizh kevezadenn ha daou-ugent Priz Bras Japan o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an c'hwezekvet redadeg kevezadeg 2012 eo.
Stadegoù
Priz Bras Japan 2012 a zo :
En Enor d'hon Ael Mat
En Enor d'hon Ael Mat (skrivet Enn Henor d'hon El-Mad gwechall) zo ur c'hantik brezhonek e yezh Leon, kanet war ton Ar barz baleer.
Fiez
E broioù ar Reter-Nesañ e kreske ar gwez bihan-se gwechall, a-raok ma voent gounezet gant an dud, meur a vilved zo, ha ma voent ledet dre ar bed a-bezh. Bremañ e vezont gounezet e meur a vro. Turkia eo ar vro ma eoster ar muiañ a fiez (274500 a donennoù, ha 27% eus an eostadoù er bed a-bezh) ; e broioù Norzhafrika (Ejipt, Maroko, Aljeria) e vez eostet kalz anezho ivez. Glas-ruz e vezont pa vezont darev ha mat da zebriñ. Debret e vezont ent-sec'h ivez.
En Enor d'hon Ael Mat
Testenn embannet e-barzh ''Kantikou brezounek. Eskopti Kemper ha Leon'', Kemper, Moulerez Ru an Dudchentil, 7, Mouller ann Eskopti, ann 2 a viz Here 1908.
Fiez
Dont a ra anv brezhonek ar frouezh-se eus ar galleg, ma voe amprestet da vare ar c'hrennvrezhoneg hag ar ger gallek e-unan a voe amprestet digant an okitaneg, figa, deuet eus ar ger latin ficus.
Vallcebollera
Vallcebollera zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales.
Mafalda (anv-badez)
Mafalda zo un anv-badez italianek, hag un anv-badez portugalek.
Levrioù treset
Mafalda, plac'hig treset hec'h istorioù en ur gazetenn arc'hantinat etre 1964 ha 1973.
Touffréville
Touffréville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Touffréville Churchyard
Soudard e oa er 22nd Independent Company eus ar Parachute Regiment. Mervel a reas d'ar 6 a viz Even 1944 e-pad Dilestradeg Normandi.
Outes
Outes zo ur gumun eus Galiza, en kornôg proviñs A Coruña. Bras a-walc'h eo, gant 99,74 km², hag 11 parrez. Serra de Outes eo ar pennlec'h.
Parrezioù
Sede 11 parrez ar gumun:
Estadio Olímpico de Montevideo
Anvet Parque Nelson (da zougen bri d'an amiral saoz anavezet-mat) da gentañ-penn, digoret e voe d'an 30 a viz Kerzu 1923 da-geñver ur c'hrogad oc'h enebiñ ar c'hleub lec'hel — Rampla Juniors Fútbol Club — ouzh Charley Football Club (2-2). Da-heul un nebeud labourioù e voe lidet an addigoradur anezhañ gant ur c'hrogad all bet dalc'het d'ar 6 a viz Eost 1966 etre Rampla Juniors ha Club Atlético Peñarol. Ne voe nemet d'ar 24 a viz Ebrel 1980 ma kemeras e anv a-vremañ da vat, bet dibabet da drugarekaat ar paramantour gresian Panagiotis Tsakos en devoa kenlabouret gant Rampla Juniors.
Emañ lec'hiet e Calle Turquía 3302 (3302, straed Turkia) ha gouest eo da zegemer betek c'hwec'h mil arvester. Gwall livus eo al lec'h-mañ dre m'emañ e-tal kichenig Bae Montevideo o skeiñ war ar Río de la Plata ha c'hoarvezout a ra gwall alies ma vez ret d'ar c'hoarierien mont da gerc'hat o folotenn kouezhet en... dour, siwazh dezhe.
Damblainville
Damblainville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Brandenburg-Prusia
Brandenburg-Prusia  (Brandenburg-Preußen en alamaneg ) eo an anv roet d'ar rouantelezh e dalc'h an Tiegezh Hohenzollern, eus Brandenburg, etre 1618 ha 1701. Diazezet e oa war Priñselezh Dilenner Brandenburg, skourr pennañ an Tiegezh Hohenzollern a reas kendimezioù gant ar re a zalc'he Dugelezh Prusia, hag a gemeras ar stur e 1618.
Goude Feur-emglev Xanten e 1614 e tegouezhas ouzhpenn priñselezhioù Kleve, Mark ha Ravensberg.
Oc'hlokratiezh
An oc'hlokratiezh (diwar ar gregach ὀχλοκρατία / okhlokratía, e latin : ochlocratia) zo ur renad politikel ma c'hall an engroez (okhlos) lakaat e c'hoant da dalvezout. Ne dalv ket oc'hlokratiezh kement ha demokratiezh rak n'eo ket gouarnamant ar bobl, met hini an engroez, gwelet en e ster fallañ, ur bern tud aes da ren ha da heñchañ dre e c'hoantoù.
Le Lit 29
Le Lit 29 (ar gwele 29) zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, embannet en 1884 en dastumad Toine.
Istor
Embannet e voe Le Lit 29 er pemdezieg Gil Blas d'an 8 a viz Gouhere 1884, ha sinet en anv Maufrigneuse.
An danevell
Un ofiser husarded, ar c'habiten Épivent, en gwarnison en Rouen, a ra anaoudegezh gant Irma, « maîtresse, disait-on de M. Templier-Papon, le riche manufacturier » (serc'h, a lavared, d'an aotrou Templier-Papon, mestr-labouradeg pinvidig). Echu brezel 1870, adkavout a ra ar c'habiten Irma en ospital, er gwele 29.
11vet Panzerdivision (Wehrmacht)
An 11vet Panzerdivision a oa un divizion hobregonet eus al lu alaman, ar Wehrmacht, e-pad an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet d'ar 1añ a viz Eost 1940.
An divizion a voe o stourm war Talbenn ar Reter hag hini ar C'hornôg e-pad an Eil Brezel-bed. An 11vet Panzerdivision n'en doa ket kemeret perzh er brezel betek ma vefe aloubet Yougoslavia. O stourm e oa bet a-enep an URSS hag e harperien etre 1941 ha 1944. Er bloavezh 1945 e oa bet o stourm e su Bro-C'hall hag en Alamagn. Dre ma oa un tasmant arouez an divizion e oa lesanvet Gespensterdivision (an divizion tasmant).
Carlos V
Carlos V zo un anv hag a vez roet a-wechoù da zaou briñs, daoust ma ne oa ket o anv gwirion.
Merlín e familia
Merlín e familia zo ur romant galizek gant Álvaro Cunqueiro, embannet en 1955.
Touraine
Touraine zo un anv-lec'h gallek.
2050
2050 eo 2050vet bloaz an oadvezh kristen.
Arme
Tennet eo ar Boeing B-52 Stratofortress eus aerlu ar Stadoù-Unanet.
An Claidheamh Soluis
An Claidheamh Soluis (Irish: [ənˠ ˌklˠiːw ˈsˠɔlˠəʃ]) a oa ur sizhunieg vroadelour iwerzhonat embannet e derou an gant Conradh na Gaeilge ("Kevre ar Gouezeleg"). Anvet e voe hervez ar c'hleze marzhus "Claíomh Solais" eus gwengeloù Iwerzhon.
Eoin Mac Neill e voe an embanner kentañ o verañ ar gazetenn etre 1899 ha 1901. Ar C'hevre a lakaas e grabanoù war ar gazetenn divyezhek Fáinne an Lae, hag a gendeuzias gant An Claidheamh Soluis da grouiñ ar gazetenn An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae.
A 1903 da 1909 e voe embannet ar gazetenn gant Pádraig Pearse, ar c'helenner hag ar barrister hag a voe rener an emsavadeg Pask e 1916. Er prantad-se en devoa ar sizhunieg ur roll a bouez en adsav lennegezh Iwerzhon en ur embann oberennoù diembann en iwerzhoneg hag e saozneg, ha kalzig a bajennoù a veze arveret evit sevel burutelladennoù eus danvezioù sevenadurel. Etre 1909 ha 1916 e oa Seán Mac Giollarnáth ar rener.
Ar gazetenn a gendalc'has dindan an anv Fáinne an Lae (1918–19, 1922–30) ha Misneach (1919–22), a-raok adtapout e anv orin An Claidheamh Soluis e 1930–31. Ha paouez a reas e embannadur e 1932.
Rodolfo Gonzaga
Rodolfo Gonzaga zo anv meur a zen
Santez Berc'hed
Sentezed all
Sentezed all a vez droukvesket ganti a-wechoù:
Mafalda (Italia)
Mafalda zo ur gêrig eus Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise, nepell diouzh lez ar stêr Trigno. Niver an annezidi zo.
Brezel C'hwec'h Devezh
Ar Brezel C'hwec'h Devezh eo ar brezel renet gant Israel a badas eus al Lun 5 a viz Mezheven d'ar Sadorn 10 a viz Mezheven 1967 a-enep Egipt, Jordania, Siria hag Iraq. Mont a reas aes an trec'h gant Israel, ha tapet e voe gant homañ tiriadoù diwar-goust hec'h enebourien evel Strizhenn Gaza, Sinai, Sisjordania, Golan ha reter Kêr-Jeruzalem.
An Drouizig
An DROUIZIG, anvet Korvigelloù An Drouizig diagent, zo ur gevredigezh krouet e Gwened (Mor-Bihan) e miz Ebrel 2003 gant Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg, evit lakaat ar brezhoneg da vont war-raok. Spisaet eo bet hec'h obererezhioù war dachenn ar c'halvezerezhioù nevez nemetken (urzhiataerioù personel, PDA, hezougelloù, porzhiadoù bilhedoù...)
Istor
Krouet eo bet An Drouizig gant tri den entanet gant sevenadur Breizh, Philippe Basciano-Ar Gall, Alan Monfort ha Gwenhael ar Menteg. Neuze e oant an holl anezhe izili eus K.S.G. (Kelc'h Sevenadurel Gwened), krouet gant Tugdual Kalvez. Kinnig binvioù niverel da aesaat deskiñ ar brezhoneg e oa pal pennañ an Drouizig.
Mafalda (Italia)
Betek 1894 e oa anvet Ripalta di Riso hag etre 1894 ha 1903 e oa Ripalta sul Trigno. E 1903 e voe anvet Mafalda abalamour d'ar briñsez Mafalda di Savoia, merc'h d'ar roue.
An Drouizig
Istor
Da gentañ e oa enni :
E 2009 eo bet kresket ar skipailh a orin gant Michel Nedeleg, eus Bro Vigoudenn, paotr ar stlenneg anezhañ ha Denis Arnaud, eus Naoned, gwazour kenwerzh anezhañ. Kadoriad An Drouizig eo c'hoazh Denis e 2015. Gwenn Meynier, Jérémy Ar Floc’h ha Pascal Trichet zo ivez perzhiaded eus ar gevredigezh, bet lakaet o anv e 2014.
He labourioù diazez
War meur a raktres e labour an Drouizig abaoe 10 vloaz. E-touez ar re bouezusañ :
Dre ar skiant prenet bet tapet abaoe 2003 war dachenn an treiñ e vez kinniget gant ar meziantoù troet gant an Drouizig evel Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird , LibreOffice , The Gimp pe Inkscape ur c'heriaoueg kempoell. Pa 'z eo ar geriaouegoù stabil e chomo an troidigezhioù efedus evit an arveriaded rak ne vo ket ret dezhe deskiñ-dizeskiñ gerioù disheñvel pa yay d'ur meziant d'egile. Ur vuhez niverel plijus hag efedus e brezhoneg ez eus tro da gaout dre ar meziantoù-mañ.
Pajennadoù da vrudañ he labourioù ha labourioù tud all a zalc'h an Drouizig gant ma chomint war he zachenn oberiantiz. En he dielloù ez eus teuliadoù pe gendivizoù diwar-benn troidigezh ar meziantoù evit ar brezhoneg pe, gant un doare ledanoc'h evit ar yezhoù bihanaet, eus rannvroioù, lakaet diaes o buhez rak n'int ket ken donezonet hag ar brezhoneg.
Prezegennoù e galleg a ginnig an Drouizig ivez evit diskouez he labourioù, displegañ he dibaboù …
C'hoarioù video
Ouzhpenn meziantoù eo bet troet c'hoarioù video gant An Drouizig. En o zouez e vez kavet c'hoarioù bihan liesseurt (Pacman, tetris, c'hoarioù kartoù...), met ivez c'hoarioù brasoc'h :
Live yezh ha dibaboù gerioù
Anavezet eo an Drouizig en abeg d'he dibaboù gerioù. Lakaet eo bet e pleustr a-dost labourioù Guy Étienne, savet gantañ Geriadur ar Stlenneg, embannet gant Preder e 1995. Hêrez war-eeun d'ar Skol SADED, e kinnig Preder ul labour nevezc'heriañ e brezhoneg a zo troet davet amprestañ, adkelc'hiañ pe c'hoveliañ gerioù nevez diazezet war gwriziennoù brezhonek pe geltiek (brezhoneg, henvrezhoneg, krennvrezhoneg, kembraeg, galianeg...). Ganti e vez laosket a-gostez gant un doare emgefreek pe dost ar gerioù "etrevroadel" pe dapet diouzh ar galleg.
Rebechet ez eus bet ouzh an Drouizig testennoù re "zigomprenadus", troidigezhioù diaes evit ar re n'o deus ket desket. A-eneb d'ar rebechoù-se he deus respontet an Drouizig e oa bet tennet he geriaoueg diouzh labourioù anavezet, embannet, lavaret talvoudus gant arbennigourion, labourioù a roe d'an Drouizig un azez labour sirius hag aes da gorvoiñ.
Falanks
Ar falanks, (φάλαγξ /phálanx e gregach), pe falañs , , ha falans c'hoazh a oa un aozadur armet, krouet en Henc'hres, evit ober brezel. Komz a reer eus falanks klasel, hini an hoplited, adalek ar VIIvet kantved kent JK, ha falanks Makedonia dreist-holl adalek ar IVvet kantved kent JK, hag a voe benveg aloubadegoù Alesant Veur. Koulskoude, adalek kreiz an IIvet kantved e voe trec'het gant al lejion roman, dre ma oa gwevnoc'h ha hefiñv.
Falanks Sumer
Istorourien zo a wel roud kentañ ar falanks e Mezopotamia, er IVvet milved, pa oa ganet sevenadurezh Sumer. En IIIde milved e tiorroas impalaeriezh Sagon diazezet war ar falanks, un arme war droad hag enni soudarded armet gant goafoù ha skoedoù bras a guzhe ar c'horf, evel ma weler war Maen-sonn ar Bultured.
Falanks an hoplited
Skoaz-ouzh-skoaz e kerzhe hoplited Henc'hres, etre -800 ha -350 kent JK, ha stok-ha-stok e veze o skoedoù ganto, ma raent evel ur voger, gant o goafoù troet war-du an enebourien. Brezelourien c'hresian a veze gopret en Egipt adalek amzer ar faraon Psammetik Iañ.
Falanks Sparta
En Emgann C'haeronea, e 338 kent JK e weler fin ar falanks hoplitek, pa voe faezhet gant falanks Makedonia, disheñvel e neuz hag e zoare-brezeliñ.
Falanks Makedonia
En 359 kent JK e tegouezhas Fulup II er galloud e Makedonia, hag adaozañ a reas an arme. ur bagad soudarded a vicher, war droad, a oa dija, anvet [pezhetairoi]. Hervez Diodoros Sikilia, « Ar roue a roas d'e armeoù gwelloc'h aozadur, gwelloc'h armoù, hag a reas dezho embreger evit kustumiñ ouzh ar brezel. Empentiñ a eure fetisaat o regennadoù ma savas falanks Makedonia. » — Biblioteka historica, XVI, 3, 1-2
Gant e soudarded e veze pep a goaf hir (betek 7,6 m) anvet sarissa, gant begoù arem, a veze dalc'het gant an daou zorn, ken n'halled ket ober gant an aspis koilè, skoed an hoplited, en devoa lezet e lec'h d'ur skoed bihanoc'h, un 60 cm treuz.
Azginivelezh
Tostaat a reer a-wechoù doare ar falanks ha re an armeoù suis adal ar XVvet kantved.
Touren
Touren (Touraine e galleg) a zo ur proviñs kozh eus Bro-C'hall. Teurgn (Tours e galleg) eo ar gêr-benn.
Xohán Ledo
Ricardo García Suárez, anavezet ivez evel Xohán Ledo, ganet e Ferrol en 1917, ha marvet en Vigo en 2006, zo bet ur medisin ha skeudennaouer galizat.
E vuhez
Eus Ferrol e oa deuet da chom da Vigo adalek ar bloavezhioù 1950, ha medisin ha surjian e oa, hagobera rae war-dro ar skevent.
Evel Xohán Ledo e voe skeudennaouer Galaxia, an ti-embann, hag ar gelaouenn Grial entre 1951 ha 1983. Tresañ a rae ar goloioù, ar skeudennoù diabarzh, evit tost an holl levrioù deuet er-maez en ti-embann-se, ma c'haller lavarout e oa, gant Luís Seoane a oa en harlu - pourvezer ar skeudenniñ levrioù galizek.
Ouzhpenn e reas almanagoù ha kartennoù evel ar re gentañ a voe embannet evit Devezh al Lizhiri Galizek.
Touren
Eus ar proviñsoù d'an departamantoù
Pa oa bet dispennet ar proviñsoù evit ober departamant e oa aet al lodenn vrasañ eus Touren d'ober departamant an Indre-et-Loire, ul lodenn vihanoc'h a oa aet d'ober an departamant Indre (departamant), hag un nebeud kumunioù d'ober Loir-et-Cher ha Vienne.
Campethera scriptoricauda
Campethera scriptoricauda a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Dendromus scriptoricauda (kentanv) da gentañ-penn (e 1896) gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).
Annez
Kavout a reer ar spesad eus kreiz ha reter Tanzania da c'hevred Malawi ha hanternoz Mozambik.
Rummatadur
Sellet e vez outañ evel un isspesad da gCampethera bennettii (Campethera bennettii scriptoricauda) gant evnoniourien 'zo.
Jean Malo-Renault
Jean Malo-Renault (Pariz, 9 a viz Mezheven 1900 – Roazhon, 9 a viz Eost 1988) a oa ul levraouaer hag un imbourc'her breizhat, mab d'an arzour, engraver, pastelenner ha skeudennaouer fr:Malo-Renault (Émile Auguste Renault, 1870-1938) hag e wreg an arzourez Honorine Tian (1871-1953), lesanvet fr:Nori Malo-Renault ; anavezet eo an engravadur graet gant Emile Auguste evit ar gelaouenn fr:Le Fureteur breton,. Sant-Maloù eo kavell an tiegezh.
Anavezet eo Jean Malo-Renault evel aozer ur mell levrlennadur istorel a-zivout Breizh goude bezañ dielfennet mammennoù moullet ha mareadek etre 1480 ha 1960. Savet en deus ur 150 000 fichenn bennak hag a zo miret e levraoueg kêr Roazhon. Gellout a reer o lenn war mikro-fichennoù abaoe 1988. « Fichennaoueg Malo-Renault » a reer eus an oberenn-se.
Bleimor
Bleimor a c'hall bezañ :
Jean Malo-Renault
Resped
Bodet en deus Jean Malo-Renault kalz skeudennoù evit sevel un dezenn diwar-benn adeiladouriezh relijiel Breizh. Dedennet eo bet gant dilhad hengounel hag arz pobl Breizh ha savet en deus meur a deuliad diwar o fenn.
Palombia
Palombia a zo ur vro a faltazi. Lec'hiet eo en Amerika ar Su. Kavet e vez en istorioù Spirou ha Fantasio, hag eus eno eo genidik ar marsupilami.
Jean Malo-Renault
Resped
E dalc'had Malo-Renault (niverennet 80 J 1 da 80 J 93) e Dielloù departamant an Il-ha-Gwilen emañ an danvez-se.
Salvanhac de Cajarc
Salvanhac de Cajarc a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Jean Malo-Renault
Resped
Kumun Roazhon he deus roet an anv Rue Jean Malo-Renault d'ur straed nepell diouzh ar park Hamelin Oberthür.
374
Diwar-benn ar bloavezh 374 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Königsmark
Königsmark (marz ar roue) zo ur gêriadenn hag ur gumun gozh en Sachsen-Anhalt, en Alamagn, hag abaoe 2009 e kêr Osterburg (Altmark).
Timavo
An Timavo pe  Recca (Timavus e latin, Reka pe Timava pe Timav e sloveneg, Timava e kroateg, Timâf e friouleg) zo ur stêr hag a red eus Kroatia, da Slovenia  hag ac'hano da  Italia, ma ya da aberiñ e pleg-mor Trieste,  e kumun  San Giovanni di Duino, e Friuli-Venezia Giulia.
San Giovanni di Duino
San Giovanni di Duino (pe  San Giovanni al Timavo, pe San Zuanne di Duino e veneteg, Štivan e sloveneg) zo ur frazione e kumun Duino-Aurisina, e  Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Taol-arnod gant goell
Setu amañ un taol-arnod gant goell da ober gant bugale evit deskiñ un tamm kimiezh. Diskouez ez eo ar goell ur boud-bev hag en deus ezhommoù evit kreskiñ mat.
Dibunadur
Goude un nebeud munutennoù e vo gwelet spoum melen o sevel war gorre an disolvadenn. Un dra bennak zo o c'hoarvezout ! Un hanter-eurvezh war-lec'h (pe Vuioc'h) e weler eo c'hwezet ar sac'h, ar pezh a dalvez ez eus bet dilaosket ur gaz e-barzh. Pe c'haz eo avat ?
An aer a analomp 'zo dre-vras 78 % a azot (diazot e gwirionez, N2) hag 21 % ag oksigen (dioksigen, O2) ennañ. Evit ma tevfe ur flammenn ez eo ret e vefe oksigen tro-dro dezhi. Hag oksigen zo er sac'h bremañ ?
Ur wech tremenet amzer evit ma vefe leun a-walc'h ar sac'h gant ar gaz nevez-produet, digorit ar sac'h ha tostait flammenn un direnn ouzh e zigoradur : en ur bouezañ goustadik-tre war ar sac'h e welot ar flammenn o vervel. Se a dalvez n'eo ket oksigen ar gaz a zo er sac'h. Dioksidenn garbon (CO2) eo ar gaz-se e gwirionez, ar gaz end-eeun a vez ec'hanalet gant Mab-den.
Displegadennoù ar 'goadur alkoolek'
Goell a zo mikro-organegoù unkelligek (meur a spesad a vez kavet koulskoude) hag a zo lod eus riezad ar Fungi ; etre 6 ha 50 m|μm (pe mikrometr, 10-6 metr) eo o ment. Kreskiñ a reont dre en em rannañ pe dre vroñsañ, ha se hervez ar spesad goell implijet. Goell o devez ezhomm eus sukr evit kreskiñ. Skarzhet e oa bet an aer e penn-kentañ an taol-arnod, da lavaret eo e c'hall goell bevañ hep oksigen : an taol-arnod-mañ a zo bet graet en ur mod "anaerobiotek" pe "anaerat", da lavarout eo hep aer.
Ar goell en deus treuzfurmet ar sukr (sakaroz amañ) en alkool (etanol) hag en energiezh a servij dezhañ da greskiñ dre en em rannañ pe dre vroñsañ), ha dilaosket en deus ur gaz, an dioksidenn garbon (CO2). Ar goell en deus ezhomm eus ur gwrezverk resis a-walc'h evit kreskiñ : 25 °C a zo mat ; adalek 30 °C e varvo ar goell ! Dindan 20 °C e yelo an argezh war zigresk.
"Goadur alkoolek" a vez graet eus an argezh-se rak c'hoarvezout a ra pa n'eus ket aer, hag alkool a zo produet. Implijet e vez an argerzh-mañ evit fardañ boeson da skouer.
Estreget ar goell a c'hell kemer perzh er goadur alkoolek : bakteri ha loued en o zouez.
Implijout goell evit fardañ bara ha boeson : an argerzh dre vras
Goell a vez implijet evit lakaat an toaz bara e go : e-pad ma vez poazhet an toaz bara, goell ennañ, er forn, an dioksidenn garbon produet (CO2) gant ar goadur az a war c'hwezhaat abalamour d'an tommder, met chom a ra bac'het ar CO2 en toaz bara abalamour d'ar rouedad proteek (gluten) krouet e-pad meradur an toaz gant an dornioù pe gant mekanikoù ; an toaz bara a-bezh a c'hwezh, hag ur wech echu gant ar poazhañ, kevioù hag a glogorenn ar minvig a weler mat. Eus un tu ez a an etanol en aezhenn e-pad ar poazhañ ; eus un tu all ez a kuit ar CO2 tamm-ha-tamm diouzh ar bara goude ar poazhañ.
Goell a vez implijet ivez en ur mod "anaerobiotek" pe "anaerat" evit fardañ boesonoù a bep seurt (gwin, sistr, bier,...)
Hag ar goell kimiek ?
E gwirionez, ar pezh a anver "goell kimiek" n'eo ket goell tamm ebet. N'eus ket kaoz eus boudoù-bev amañ : ur boultrenn, un drenkenn hag ur bazenn enni, eo ar goell kimiek ; CO2 a vez produet gantañ pa vez lakaet en un disolvadenn pe en un toaz (da skouer toaz ur gouign bennak).
Lausanne
Lausanne (Losena en arpitaneg) zo ur gêr eus Suis, war ribl norzh Lenn Geneva. Emañ el lodenn c'hallek eus Suis, war-dro 60 km diouzh Geneva, er biz. Kêr-benn kanton Vaud eo. 119,180 a dud a oa o chom e Lausanne e dibenn 2007.
Taol-arnod gant goell
Argerzh aerobiotek pe anaerobiotek
Estreget an argerzh anaerobiotek (pe anaerat) a zo : an hini aerobiotek.
Lausanne
E Lausanne emañ sez ar Poellgor Olimpek Etrebroadel.
Taol-arnod gant goell
Argerzh aerobiotek pe anaerobiotek
An holl spesadoù goell a c'hell bevañ ha kreskiñ pa'z eus aer ivez. Ne gomzer ket eus "goadur" ar wech-mañ, eus "analadur" e komzer kentoc'h rak oksigen (O2) a vez implijet gant ar goell evit kreskiñ.
Lausanne
Douaroniezh
War ribl norzh Leman emañ Lausanne.
Taol-arnod gant goell
Goadur alkoolek :
s.o rann 'Displegadennoù ar 'goadur alkoolek', a-us.
Lausanne
Gevelliñ
Gevellet eo gant Osijek, e, abaoe 1997.
Taol-arnod gant goell
Goadur laktek :
bakteri (goioù laktek) + glusidoù (a c'hell bezañ lakaet e go) => trenkenn laktek + energiezh (ATP)
evit fardañ : Implij a reer ar goadur laktek evit mirout seurtoù boued disheñvel-tre an eil diouzh egile er bed a-bezh hag aboe pell zo.
Goadur asetek :
Evit fardañ gwinegr peurgetket
Tchang Kai-chek
Tchang Kai-chek, pe Chiang Kai-chek, pe Chang Kai-chek (e sinaeg : 蔣介石, sinaeg eeunaet : 蒋介石, e pinyin : Jiǎng Jièshí) (ganet d'an 31 a viz Here 1887; marvet d'ar 5 a viz Ebrel 1975) a oa ur soudard hag ur politiker sinaat hag a voe unan eus renerien ar strollad Kuomintang goude marv Sun Yat-sen e 1925.
Saint-Aignan-sur-Roë
Saint-Aignan-sur-Roë a zo ur gumun eus Anjev e departamant Mezven. 903 a dud a zo o chom enni.
Beatriz Navarra
Beatriz de Navarra zo anv div briñsez eus Nafarroa:
Blythipicus pyrrhotis
Blythipicus pyrrhotis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Pyrrhotis (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Marya Morevna
Marv Kochei an Divarvel pe Marya Morevna, zo ur gontadenn rus, dastumet gant Aleksandr Afanasyev en e Narodnye russkie skazki.
Ar gontadenn
Ivan-tsarevitch a zo marvet e dud, ha teir c'hoar en deus. O dimeziñ a ra da dri evn (ur falc'hun, un erer, ur vran) hag a zo brezelourien ampart. Mont a ra bloaz goude d'o gwelout ha kavout a ra war e hent ar rouanez Marya Morevna. Dimeziñ a ra dezhi. Un deiz ez a-hi kuit, ha mont a ra Ivan da furchal en ur gambr hag a zo bet berzet outañ. Eno emañ Kochei, chadennet abaoe dek vloaz.
Birgitta Sveden
Birgitta Sveden, pe Birgitta Birgersdotter, pe Santez Birgitta (1302-1373) a oa ur santez svedat.
Merc'h e oa d'ar priñs Birger, eus an tiegezh Brahe. Gournizez e oa d'ar wenvidigez Ingrid Elofsdotter, a ziazezas ur gouent dominikan e Skänninge (Ostrogothia). elle épouse Ulf Gudmarson (sv), prince et sénéchal de Néricie, dont elle a huit enfants.
En 1318 e timezas d'ar priñs Ulf Gudmarsson. Eizh bugel o doa, ha Katelin Sveden en o zouez. En 1335, e voe anvet da verourez gant ar roue Magnus IV.
Intañveziñ a reas en 1344. En 1349 ez eas da Roma da chom.
Banniel Italia
Banniel Italia (bandiera d'Italia, met graet e vez anezhañ alies il Tricolore) eo banniel broadel Italia. Ur banniel triliv eo gant teir bandenn a-serzh, ingal o hed: gwer, gwenn ha ruz. E 1797 e oa bet graet evit ar wech kentañ gant an triliv italian, gant Republik Sispadania, ur Republik c'hoar da Vro-C'hall. War skouer banniel homañ eo bet savet, gant livioù Milano (ruz ha gwenn), ha gwer lifre Gwarded Sivil ar gêr-se, eo bet savet. Diwezhatoc'h eo gant ar banniel-se e voe unvanet Italia, da vare ar “Risorgimento”.
Strizh-mor Danmark
Strizh-mor Danmark (Danmarksstrædet e daneg), pe strizh-mor Greunland (Grænlandssund en islandeg), zo ur strizh-mor etre Greunland, er gwalarn, hag Island, er gevred.
Liammañ a ra Meurvor Arktika ouzh ar Meurvor Atlantel. En em astenn a ra war 480 km a-led ha 290 km a-led. Dre ar strizh-mor-se e tremen red-mor reter Greunland, hag a gas skorngrec'hioù eus Arktika war-zu ar c'hreisteiz, betek ar Meurvor Atlantel.
E-pad an Eil Brezel-bed e c'hoarvezas eno, d'ar 24 a viz Mae 1941, un emgann war vor bras etre listri alaman ha listri eus Breizh-Veur.
Phu Quoc
Phu Quoc zo unan eus inizi Vietnam. Unan eus proviñsoù ar vro eo ivez. Kambodja a zo 12 km en norzh da Phu Quoc. Un enezenn vihan eo Phu Quoc, pa vez keñveriet gant lod eus an inizi all zo en Vietnam: 754 km² eo he gorread ha 100 000 a annezidi e 2009. Duong Dong eo ar gêr-benn.
Claíomh Solais
Ar Claíomh Solais ("ar c'hleze-luc'h") zo ur c'hleze strobinellet hag a za war wel e meur a gontadenn eus Iwerzhon ha Skos. Renket e vez ar c'hontadennoù-se er marilh "klask ar c'hleze-luc'h". Alies e vez kavet gouroned o klask ur c'hleze e-barzh istorioù iwerzhonat.
Hervez gwerinoniourion zo e c'hall ar gest bout gwelet evel ur gest-eured. Ar mod-se da welet zo tennet diouzh un istor e-lec'h ma kej ar gouron gant ur vaouez koant ha pinvidik o trec'hiñ war ur gruagach (ur strobineller). Ar gouron gant ar c'hleze-luc'h a vez harpet gant loened alies, evit kas e gest a-benn.
Ar c'hleze zo bet gwelet evel un hêrezh eus an armoù lazh-doueed e gwengeloù Iwerzhon gant meur a skolveuriad, evel T. F. O'Rahilly, hag armoù damheñval evel ar re dalc'het gant doueed keltiek (talm Lugh arveret a-enep Balor, pe goaf hud Cúchulainn anvet Gae bulga hag e gleze anvet Cruaidín Catutchenn.
Stumm
E gouezeleg Skos e vez graet anezhañ claidheamh soluis pe claidheamh geal soluis ("kleze-luc'h gwenn").
Francisco de Paula de Borbón
Francisco de Paula Antonio de Borbón y Borbón-Parma (Aranjuez, 1794 – Madrid, 1865), a oa infant Spagn. Mab e oa da Carlos IV, Roue Spagn, ha da María Luisa de Parma.
Dimezioù ha bugale
E Mezheven 1819 e timezas d'ar briñsez italian 14 vloaz, Luisa Carlotta an Div Sikilia (1804 -1844), merc'h da Francesco Iañ an Div Sikilia ha d'e bried ha nizez María Isabel de Borbón. Unnek bugel o doe :
En 1851 ac'h addimezas da Teresa Arredondo, Dugez San Ricardo, hag ur mab o doe:
Beatriz Navarra (kontez Marcha)
En 1406 e timezas, en Iliz-veur Pamplona da Jakez II Bourbon-Marcha, Kont Marcha, mab da Jean Iañ Bourbon, Kont Marcha, ha da Catherine de Vendôme.
Teir merc'h o doe:
Sam Nujoma
thumb Sam Daniel Shafiishuna Nujoma (ganet d'an 12 a viz Mae 1929) zo ur politikour bet prezidant kentañ Namibia.
Tom Sawyer
Tom Sawyer (diwar Thomas Sawyer e wir anv) zo ur paotr yaouank, krouet gant Mark Twain en e romant Adventures of Tom Sawyer e 1876. E adkavout a reer e tri romant all: gant Twain: Adventures of Huckleberry Finn (1884), Tom Sawyer Abroad (1894), ha Tom Sawyer, Detective (1896).
Beatriz Navarra (kontez Marcha)
Mervel a reas Beatriz e Palez Olite (Navarra) d'ar 14 a viz Kerzu 1407, kollet he yec'hed goude genel he zrede merc'h moarvat.
Marcha
<HR noShade> Marcha, pe la Marcha [lɒ ˈmartsɔ] en okitaneg, La Marche e galleg, a oa ur gontelezh en hanternoz Bro-Lemojez, en Okitania. Garait (Guéret) e oa ar gêr-benn.
Eus ar proviñs d'an departamantoù
Dispennet eo bet ar proviñs pa oa savet an departamantoù gall. An tamm brasañ a zo e departamant ar C'hreuse, un tamm bras all a zo en hini an Haute-Vienne, ha tammoù a zo er Charente, er Vienne, hag en Indre.
SWAPO
thumb|Banniel ar SWAPO Ar SWAPO (South West Africa People's Organization - Aozadur Pobl Mervent Afrika) eo strollad politikel pennañ Namibia abaoe dizalc'hiezh ar vro e 1990. Ur sindikad marksour e oa da gentañ, a-raok dont da vezañ ul luskad armet a stourme evit dieubidigezh Namibia. Ezel eo eus an Etrebroadelenn sokialour.
Veilleins
Veilleins a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Romorantin-Lanthenay, en arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.
Douaroniezh
43,26 km2 eo gorread Veilleins.
Poblañs
War-dro 150 a dud a zo o chom eno e 2016.
Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet François d'Espinay Saint-Luc da vaer.
Ippolita Maggi
Ippolita Maggi (1555-?) a oa ur gontez italian e dibenn ar.
He buhez
Merc'h e oa d'ar c'hont Cesare Maggi ha d'e bried Bianca dal Verme.
E 1568 e timezas e Milano da Alfonso Gonzaga, markiz Castel Goffredo, ha seizh bugel he doe: tri a varvas abredik, teir merc'h ac'h eas da lenanezed, ha ne chomas ganti nemet Caterina a zimezas d'an denjentil Carlo Emanuele Teodoro (Teodoro VIII) Trivulzio, kont Melzo († 1605).
Prometet e oa bet dorn Caterina da Rodolfo Gonzaga, niz d'he zad, hag IIvet markiz Castiglione.
D'ar 6 a viz Mae 1592 e voe lazhet he fried Alfonso gant e niz Rodolfo, eus Castiglione, en abeg d'an hêrezh, hag Ippolita hag he merc'h Caterina a voe bac'het e Castel Goffredo, ma vevjont en anken, ha kemeret o madoù diganto.
Gwazhiadurezh
Gwazhiadurezh a reer eus ar framm korfadurel a c'hoarvez eus ar reizhiad galongwazhiedel, a gas ar gwad er c'horf, hag eus ar reizhiad limfel a gas al limf betek ar galon.
Ippolita Maggi
He buhez
Dieubet e voent a-benn ar fin, ha kaset da gêr Mantova, a-drugarez d'an dug Vincenzo Gonzaga.
Gwazhiadurezh
E korf mab-den e c'hoarvez ar reizhiad galongwazhiedel eus ar galon a gas ar gwad dre an talmerennoù, ar gwazhied hag ar c'horrwazhiedennoù. Ar reizhiad limfel a c'hoarvez eus ar forzhioù limf, ar gwerblennoù, an organoù limfel (ar felc'h hag an toazon), mel an eskern, ar gwiadoù limfel (an huegoù ha plakennoù Peyer) hag al limf e-unan.
Perzh pennañ ar wazhiadurezh eo treuzkas maguzennoù (amindrenkennoù, kevionennoù, limf, aezhennoù, hormonoù, kelligoù-gwad, hag all) da gelligoù ar c'horf, ha dastum an dilerc'hioù kennevidel a vo skarzhet gant al lounezhi, an troazh hag ar skevent pa 'z ec'hanalont.
Ouzhpenn-se e warez ar c'horf diouzh ar poreadoù, e kemer perzh e stabiladur ar gwrezverk hag ar pH, kement-se evit ma vije digemm ar rezdalc'h.
Reizhiad ar gwazhied denel
Ar galon, ar gwad, an talmerennoù hag ar gwazhied a ya da sevel reizhiad ar gwazhied e korf mab-den. Div rouedad zo :
Etre 4,7 ha 5,7 litrad gwad zo e korf un den en e oad gour, ar pezh a zo war-dro 7 % eus e bouez.
Gwazhiadurezhioù loenel
Meur a zoare gwazhiadurezhioù zo er riezad loenel. Er pesked, en dielfennaded, er stlejviled hag en evned e kaver gwazhiadurezhioù a ziskouez pazennoù en emdroadur. El loened kentidikañ n'eus rouedad ebet na gwad ebet. Dre o benvegad koazhiañ ez erru ar maguzennoù hag an oksigen d'an organoù. Dre an hevelep hent e skarzhont an dioksidenn garbon CO2.
Peroked gris Afrika
Ar peroked gris Afrika (liester perokeded gris Afrika) a zo ur spesad perokeded, Psittacus erithacus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Geotdebrer eo ar spesad dreist-holl ha bevañ a ra diwar vleuñv, delioù, frouezh, kraoñ ha rusk ; degouezhout a ra dezhañ debriñ amprevaned ivez.
Gouvrezel
Ur gouvrezel pe guerilla zo ur seurt brezel etre ur strollad stourmerien, siviled armet en o zouez, hag un arme. Ober a ra ar c'houvrezelidi gant taktikoù soudardel (brezel war api, tarverezh, dilec'hiañ prim...) a-benn heskinañ un arme brasoc'h pe skeiñ gant ul lec'h strategel ha skampañ kuit kerkent.
E-touez ar gouvrezelioù kaset da vat en XXvet kantved e c'heller menegiñ gouvrezelioù :
Beatriz Navarra (dugez Bourgogn)
Beatriz Navarra, pe Beatrix Champagn (1242 – 1295), a oa ur briñsez eus Navarra deuet da vout dugez Bourgogn dre he dimeziñ.
Merc'h e oa da Tepot Iañ Navarra ha d'e drede pried Marc'harid Bourbon; c'hoar e oa da Tepot II Navarra ha da Herri Iañ Navarra. Dimeziñ a reas da Huon IV Bourgogn goude marv e bried kentañ, Yolande Dreux, ha bugale o doe.
Try a Little Tenderness
Try a Little Tenderness a zo ur ganaouenn saoznek, savet gant ar bozierien vreizhveuriat James Campbell ha Reg Connelly hag ar pianoour ha sonaozer stadunanat Henry MacGregor Woods.
Enrollet e voe, evit ar wech kentañ, gant Ray Noble hag e laz-seniñ d'an 8 a viz Kerzu 1932 ha Val Rosing ouzh he c'hanañ. Enrollet e voe ivez gant ul listennad hir-hir a arzourien all ; koulskoude ez eo ret lavaret ez eo doare fromus Otis Redding, embannet e 1966 en e albom The Otis Redding Dictionary Of Soul - Complete & Unbelievable, a zo chomet mil anavezet er bed a-bezh.
Bagad Bro an Aberioù
500px|right Bagad Bro an Aberioù a zo ur bagad sonerien e Bro-Leon, ur c'hant den bennak ennañ, rannet etre ar bagad end-eeun, ar bagadig ("bagad skol" a vez graet anezhañ, met skol ar bagad a vefe e brezhoneg mat) hag ar stummadurioù [?]. Diazezet eo ar bagad e Plabenneg ha pleustradeg a vez bep gwener da noz adalek 6e30 betek 10e30.
Try a Little Tenderness
Dibabet e voe Try a Little Tenderness gant Stanley Kubrick da gentañ kanaouenn Dr. Strangelove (1964) ha, dre n'halle ket echuiñ e film hep un tamm mousfent kriz, e tibabas ar filmaozer stadunanat We'll Meet Again da ganaouenn diwezhañ.
Bagad Bro an Aberioù
Bagad ha Bagadig Bro an Aberioù
thumb |150px| Gwiskamant XVIIIvet kantvet Plabenneg Ar bagad a zo anezhañ abaoe 1994.
Berry (proviñs)
Berry zo ur broviñs kozh hag ur vro hengounel e-kreiz Bro-C'hall. Bourges eo ar gêr-benn.