cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fonte dos Cabalos
Istor
Ker kozh ha ganedigezh Santiago de Compostela eo Leurgêr ar Bravigerezhioù, ha gaou bras he devoa gouzañvet e-kerzh Emsavadegoù ar Breudeuriezhoù en pa c'hourc'hemennas an arc'heskob Diego Xelmírez, e karg adalek 1101 betek 1136, ma vije peuradsavet tal romanek an iliz-veur. Eus ar vravigourien o devoa o labourvaoù el lec'h-se gwechall e teu anv al leurgêr.
E-kreiz an, chabistr Santiago de Compostela a c'houlennas digant Sarela adaozañ Leurgêr ar Bravigerezhioù, betek ma voe ar breur Xoán Conde ouzh he adstummañ e 1825 gant feunteun ar morvarc'hed a weler hiziv. Hervez lod mammennoù, e diabarzh kloastr an iliz-veur edo ar feunteun, rak el lec'h m'emañ hiziv e oa unan all : ar maen-badez bras a weler hiziv e-kreiz ar c'hloastr ; hervez mammennoù all avat e oa ar maen-badez un darn eus ur feunteun hag a oa war al leurgêr dirak Tal Acibecharía an iliz-veur. E kreiz an, ar c'hizeller Juan Sanmartín Serna (1830-1898) a ouzhpennas "Skeudennadur Kêr Santiago" – delwenn ar vaouez azezet war bolz-enor an abostol evit bantañ ar steredenn hag a ziskoueze lec'h ar bez d'an eskob Teodomiro e deroù an.
Deskrivadur
E lec'h izelañ Leurgêr ar Bravigerezhioù emañ ar feunteun. Italian eo he stil, enframmet en doare barok Compostela. Kelc'hiek hag e greunvaen eo diaz an oglenn ur metr uhelder dezhi, gant ur bazenn. Er c'hreiz emañ an delwenn, gant ul live kentañ ma weler ar pevar marc'h o strinkañ dour dre o genoù. Anezho e sav ur mas toget gant bolz-enor an abostol, ha war ar volz emañ delwenn ur vaouez (Compostela, war a hañval) en he c'hoazez o sevel steredenn Compostela gant he dorn dehoù. Ret eo menegiñ trowardroioù hollgaer ar feunteun, gronnet ma 'z eo gant oberennoù arzel evel Ti ar Chabistr (Casa do Cabido) ha Mirdi ar Pirc'hirindedoù (Museo das Peregrinacións), hep c'hwitañ war an diri hag a gas da zor Su an iliz-veur gant he Zal ar Bravigerezhioù (Fachada das Praterías) meurdezus, ha tour Berenguela.
Ar feunteun e sevenadur ar bobl
Un tamm eus sevenadur Galiza eo ar Fonte dos Cabalos.
Kos
Kos zo meneget en Ilias Homeros e "Katalog al listri" a gaver en eil kan. Kontañ a ra Homeros e tegasas gant Kalimnos, Nissiros, Kassos, ha Karpatos, tregont lestr dindan renerezh Fidippos hag Antifos da arme Agamemnon hag Akilles. En Henamzer e oa anavet Kos abalamour d'he skol vedisinerezh brudet, kenvreuriezh an Asklepiaded. Hippokrates eo moarvat an enezad brudetañ a oa ganet eno biskoazh.
Fonte dos Cabalos
Ar feunteun e sevenadur ar bobl
Boas eo ar veajourien da stlepel pezhioù-moneiz enni gant ar c'hoant da zistreiñ da Santiago de Compostela.
Kos
E digor ar porzh e c'haller gwelet c'hoazh ur c'hreñvlec'h savet e 1315 gant marc'heien Urzh Sant Yann Jeruzalem.
Fonte dos Cabalos
Ar feunteun e sevenadur ar bobl
Unan eus an troioù-kamm a vez graet da studierien nevez Skol-veur Santiago da geñver o ajornañ eo o bautizo ("badeziant") : unan eus ar re gozh – gant o zrivet bloavezh studi – a sank an neveziad(ez) e dour ar feunteun ; meur a blog(ez) a dap ur gouronkadenn penn-kil-ha-troad. Un dro-gamm all eo lakaat an douristed da sellout a-dost ouzh pavioù ar c'hezeg hag o sparfañ a-daol-trumm pa dostaont.
Coliiformes
Coliiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour skosat James Murie (1832-1925).
An urzhiad n'eus nemet ur c'herentiad — Coliidae — ennañ ha diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'hen ober :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer en Afrika issahara.
Maria d'Avalos
Maria d'Avalos (1562 1590) zo ur briñsez italian eus dibenn an Azginivelezh italian, muntret e Naplez gant he fried.
Kirsten Dunst
Kirsten Dunst zo un aktourez stadunanat, deuet da vout Alamanez, ganet e 1982 e Point Pleasant e New Jersey, e SUA. E 2011 he deus bet ur priz er Festival de Cannes gant he ferzh er film Melancholia.
Maria d'Avalos
He buhez
Ganet e oa Maria d'Avalos en 1562 e Naplez. Merc'h e oa da Carlo d'Avalos, priñs Montesarchio, ha da Sveva Gesualdo, priñsez Venosa, daou zen eus uhelañ noblañs Rouantelezh Naplez.
Dimezioù
Nemet trizek vloaz ne oa e 1675 pa voe dimezet d'ar priñs Federico Carafa. Daou vugel o doe: Ferdinando, marvet en bugel, ha Beatrice, a varvas da zaouzek vloaz.
Intañveziñ a reas c'hwec'h vloaz goude, en 1581, hag addimeziñ a reas da vab henañ un tiegegezh uhel eus Sikilia, Alfonso Gioieni. E 1583 e voe an eured, ha mervel a reas he fried en 1585.
Neuze en em dennas Maria d'Avalos en enez Ischia, ma chomas dizarempred, da c'hortoz he zud da reién dezhi ur pried all.
Ur gaer a intañvez
Addimeziñ a reas Maria d'Avalos d'an 28 a viz Ebrel 1586, da bevar bloaz warn-ugent, d'ar priñs Carlo Gesualdo di Venosa, pevar bloaz yaouankoc'h egeti, ha kenderv kompez dezhi: mamm Maria a oa c'hoar da Fabrizio Gesualdo, tad Carlo. Ret e voe goulenn an aotre digant ar pab Sist V.
Daremprediñ an tiegezh d'Avalos a rae ar barzh Torquato Tasso (1544 – 1595) hag anavezout a rae ar vaouez yaouank. Ur sonedenn a savas da-geñver hec'h eured, ma echue evel-hen :
Ha frouezhusted a voe, pa c'hanas Maria he mab Emanuele, en 1587 (pe 1588).
Avoultriezh ha marv
Avoultriñ a reas Maria d'Avalo ur pennadig goude ganet he mab, gant Fabrizio Carafa, dug Andria. Roet e oa bet kement-se da c'houzout da Gesualdo gant testeni un eontr dezhañ. Tapout a reas an daou bichon en e balez, e noz ar 16 ha 17 a viz Here 1590.
Torfed a enor
Prientet mat e oa an dapadenn: tri den armet gant pep a halabardenn ha pep a akebut a oa gant Gesualdo. Divarc'hañ an nor a rejont, mont er gambr ma oa an daou serc'h. Kunujennoù a voe, tennoù. Servijourien a lavaras goude o devoa klevet Gesualdo o lavarout: E -maez e teuas an tri den armet, hag ar priñs e-unan, e zaouarn leun a wad, a zistroas neuze d'ar gambr da beurlazhañ e wreg a oa o vervel. Setu danevell an darvoudoù, ar fealañ a zo deuet betek ennomp, kavet en un enklask ofisiel gourc'hemennet gant besroue Naplez.
Klask a reas besroue Naplez tevel war an afer met aner e voe: skignet e voe ar c'heloù a bep tu. Strafuilh a voe er speredoù o klevout anv eus al lazhadeg evel ma weler o lenn testeni kannad Republik Venezia d'an 19 a viz Here 1590, daou zevezh goude an darvoud : Brudet eo ar fedoù-se en istor Naplez.
Bubo coromandus
Bubo coromandus a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.
Boued
Bevañ a ra diwar breizhoù a bep seurt : bronneged bihan, divellkeineged (amprevaned bras da skouer), laboused, pesked ha stlejviled en o zouez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad  anezhañ :
Leverkusen
Leverkusen (distagadur alamanek: [ˈleːvɐˌkuːzn̩]) a zo ur gêr-arondisamant (kêr frank) e Nordrhein-Westfalen (Alamagn). War ribl dehou ar Roen emañ, lec'hiet etre Köln, er su, ha Düsseldorf en norzh. 161 000 a dud a zo o vevañ enni. Brudet eo evit an embregerezh etrebroadel Bayer a zo diazezet eno hag evit he skipailh football, ar Bayer 04 Leverkusen.
None (Piemonte)
None (Non e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Mallwyd
Mallwyd zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gevred kontelezh Gwynedd. Emañ e traoñienn ar stêr Dyfi, hanter-hent etre Dolgellau ha Machynlleth. En-dro dezhi emañ Dinas Mawddwy, en hanternoz, hag Aberangell, er c'hreisteiz. Kemberiñ a ra an Afon Dugoed gant an Dyfi e-kichen Mallwyd.
Istor
Emañ ar gêriadenn war an harzoù etre kontelezhioù kozh Sir Feirionnydd ha Sir Drefaldwyn. Anv kozh ar gêriadenn e oa Tre'r llan, hag eno e oa iliz parrez Mallwyd e kombod kozh Mawddwy.
Kontañ a reer e voe savet iliz kentañ Mallwyd er gant Sant Tydecho, a oa deuet eus Kerne-Veur. An iliz a weler bremañ a voe savet er avat hag enni e kaver arrebeuri prenn eus ar. Al lenneg John Davies e oa person Mallwyd e-pad 30 vloaz e deroù ar XVIIvet kantved hag en iliz ez eus ur monumant e koun dezhañ, savet daou c'hant vloaz goude e varv.
Gallicolumba
Gallicolumba zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant an alaman Johann Georg Heck (1795-1857), ennañ seizh spesad kar d'ar goulm.
Rose-Marie
Rose-Marie zo un anv-badez kevrennek, gallek hag alamanek, savet diwar gevrenniñ an anvioù Rose ha Marie.
Gallicolumba
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Ar spesadoù beccarii, canifrons, erythroptera, ferruginea, hoedtii, jobiensis, kubaryi, rubescens, salamonis, sanctaecrucis, stairi ha xanthonura a oa lod eus ar genad Gallicolumba kent : diblaset e oant bet er genad Alopecoenas.
Rose-Marie
Filmoù
Rose Marie (disambiguation)
Lestr Vix
Lestr Vix, pe krater Vix, zo ul lestr bras en arem hag a oa bet kavet, e 1953, e bez ur briñsez c'halian e-kichen keriadenn Vix (Côte-d'Or).
Itron Varia Menez Karmel
Itron Varia Menez Karmel, pe Santez Mari Menez Karmel a vez graet eus ar Werc'hez Vari enoret en iliz katolik savet war Menez Karmel e Palestina. Dont a ra eus ar ger Karmel pe Al-Karem a dalv kement ha 'jardin'.
Chaetocercus berlepschi
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv hag amprevaned.
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii
Danvez
Kaoz zo eus ur vojenn savet diwar-benn Sant Padrig en Iwerzhon. Goude klevout ar sant o prezeg e lavaras e selaouerien ne gredfent anezhañ nemet gwelout a rajent jahinoù an ifern ha levenez ar Baradoz.
Scarborough Fair
Scarborough Fair zo ur ganaouenn saoznek eus ar Grennamzer, hag a deu eus Yorkshire. Kaoz zo enni eus ur paotr yaouank a lavar d'ur selaouer mont da gontañ d'e garantez kas da benn un toullad oberoù dic'hallus, evel ober ur roched hep gwri, gwalc'hiñ anezhi en ur puñs sec'h, ha mar gra, e kemero anezhi en-dro. Kanet e vez peurvuiañ gant div vouezh, hini ar vaouez oc'h eilgeriañ d'ar paotr ober labourioù dic'hallus ivez, hag o prometiñ reiñ e roched disgwri dezhañ p'en devo o c'haset da benn.
Itron Varia Menez Karmel
Urzh relijiel
Urzhioù relijiel zo bet savet da enoriñ ar Werc'hez-se ha kavet e vezont en holl vroioù, leaned koulz ha leanezed.
Scarborough Fair
Orin
Tennañ a ra pozioù "Scarborough Fair" d'un doare gwerz skosat, anvet The Elfin Knight, a vije bet savet war-dro 1670, pe a-raok, anv enni eus un elf (seurt korrigan) a fell dezhañ kousket gant ur plac'h yaouank.
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii
Istor
Kentañ meneg eus ar vojenn a vije en ur buhezskrid eus an, savet gant ar manac'h Jocelin, Kembread a orin, eus abati Furness, e Lancashire. Kaoz a oa gantañ eus ar purgator-se, al lec'h ma yunas ha ma pedas ar sant war ur menez, e Connacht, ha ma teuas evned du da goagal da virout outañ a brederiañ. Kalz a dud, eme ar manac'h, a deu di da yunañ war ar menez-se o soñjal n'aint biken d'an ifern dre ma kredont eo ur c'hras roet gant Doue a-drugarez da bedennoù ar sant.
Itron Varia Menez Karmel
Spagn
E Spagn e vez graet anezhi pe Nuestra Señora del Monte Carmelo, pe La Virgen del Carmen pe Nuestra Señora del Carmen. Diwall a ra ar voraerien, ha lakaet eo bet da vaeronez an Armada Española, morlu Spagn.
Scarborough Fair
Yezhoù all
"Parsley (perisilh), sage (saoj), rosemary (roumarin) and thyme (tin)."
Vega de Valdetronco
Vega de Valdetronco zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Itron Varia Menez Karmel
Spagn
Tost an holl gêriadennoù ha kêrioù eus arvor Spagn a enor ar Virgen del Carmen, gant prosesionoù bras ma vez douget an delwenn d'ar 16 a viz Gouhere, deiz ar pardonioù bras.
Lestr Vix
Talvezout a rae al lestr-se moarvat da servijañ gwin e banvezioù ar C'halianed a oa o vevañ eno. War-dro 1000 litrad gwin a c'halled lakaat e-barzh ; 206 kilo a bouez hag 1,64 metr zo dezhañ. Soñjal a ra d'an enklaskerien e oa bet oberiet er VIvet kantved kent J.K., e Naplez, e kreisteiz Italia, ur vro hag a oa annezet gant Gresianed d'an ampoent.
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii
Istor
Tost er memes koulz e skrivas Gerallt Gymro diwar-benn ar purgator en e levr Topographia Hibernica hag a oa, hervezañ, en Uladh, deun un enezenn e-kreiz ul lenn.
Itron Varia Menez Karmel
Broioù all
Paeronez an Ejército de los Andes (Arme an Andoù) eo ar Werc'hez : honnezh e oa an arme renet gant ar jeneral José de San Martín a c'hounezas an dizalc'hted da Arc'hantina ha Chile. Rouanez ha pareonez Bro-Chile eo ivez, hini hec'h armeoù ; hini polis Colombia; en Perou eo “Patrona del Criollismo” ha "Maerez kêr Lima" ; en Bolivia eo paeronez an "Nación" (ar Vroad) hag hec'h armeoù ; en Venezuela eo paeronez an arme.
Chaetocercus berlepschi
Annez
Brosezat eo ar spesad e kornôg Ecuador.
Banchette
Banchette zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Itron Varia Menez Karmel
Italia
En Italia e vez graet anezhi Nostra Signora del Monte Carmelo, pe Nostra Signora del Carmine, pe c'hoazh Madonna del Monte Carmelo pe Madonna del Carmine. Meur a santual zo gouestlet dezhi dre ar vro.
Lestr Vix
Kavet e voe bez Vix e miz Genver 1953, gant furcherien eus ar vro. Ennañ e voe kavet e-leizh a draoù : ouzhpenn al lestr arem bras ha listri bihanoc'h e oa bravigoù graet gant perlezennoù, gant mein, gant goularz, gant arem, gant koural ha gant aour. Diskouez a ra an holl draoù-se, graet e broioù pell a-wechoù, e veze graet kenwerzh gant ar bobl c'halian a oa o chom en tolead, al Lingoned. Dre gorn-bro Vix e tremene marc'hadourezh eus Henc'hres hag ar Mor Kreizdouar, en un tu, hag eus Enez Vreizh hag arvor Mor an Hanternoz, en tu all, en un amzer ma ne oa ket Roma ur gêr a bouez c'hoazh.
War ziskouez emañ lestr Vix bremañ en ur mirdi e Châtillon-sur-Seine.
Skeudennoù
Tammoù eus al lestr, gwelet a-dost :
Tractatus de Purgatorio Sancti Patricii
Istor
E dibenn an XIIvet kantved neuze e voe savet oberenn latin Saltrey. Goude e voe lakaet ar skrid e galleg gant ar varzhez Marie de France hag anvet L'Espurgatoire Seint Patriz.
Scarborough Fair
Yezhoù all
Lakaet eo bet e meur a yezh:
E saozneg
En 1963 e oa bet kemeret an ton ha darn eus komzoù Scarborough Fair gant Bob Dylan evit skrivañ ar ganaouenn Girl from the North Country, embannet en albom The Freewheelin' Bob Dylan, hag a voe lakaet e galleg gant Hugues Auffray. Ar ganaouenn orin avat zo bet kanet gant tud all:
Itron Varia Menez Karmel
Lec'hioù
Paeronez ar c'hêriadennoù spagnol-mañ eo Gwerc'hez Menez Karmel :
Saoj Rusia
Saoj Rusia (Perovskia atriplicifolia) zo plant frondus eus ar c'herentiad Liamaceae, a-orin eus Asia.
Itron Varia Menez Karmel
Delwennoù
Itron Varia Menez Karmel (pe Virgen del Carmen) zo delwennoù dezhi e meur a lec'h. Sed amañ un toulladig:
Alpignano
Alpignano (Alpignan e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte. 16 500 a dud zo enni o chom. Treuzet eo gant an Dora Riparia.
Aldea de San Miguel
Aldea de San Miguel zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Sant-Gwenole
Sant-Gwenole zo un anv-lec'h roet en enor da sant Gwenole, diazezer abati Sant-Gwenole Landevenneg. Kavet e vez e anv meur a savadur relijiel e Breizh hag e Kernev-Veur ivez.
Ogwen
Ogwen, pe Ogwan, zo un anv kembraek eus Gwynedd, e Kembre.
Ffair-fach
Ffair-fach (pe Ffairfach, pe c'hoazh Ffair Fach) zo ur gêriadenn vihan e reter Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ er su da Llandeilo hag en norzh da Rhydaman, etre ar stêrioù Afon Cennen hag Afon Tywi.
San Miguel de Bernuy
San Miguel de Bernuy  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Ffair-fach
Aozet e oa bet an Eisteddfod Genedlaethol e Ffair-Fach e 1996.
Aldeamayor de San Martín
Aldeamayor de San Martín zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Otiz Somalia
An otiz Somalia a zo ur spesad evned, Eupodotis humilis (pe Heterotetrax humilis) an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavet e vez ar spesad e reter Etiopia ha hanternoz Somalia.
Old Toy Trains
Old Toy Trains zo ur ganaouenn Nedeleg saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer stadunanat Roger Miller e 1967. Kaoz zo enni eus ur paotrig skuizh o c'hortoz Tad-kozh an Nedeleg.
E galleg eo anavezet ar ganaouenn evel Petit Garçon, skrivet e 1968 gant Graeme Allwright. E brezhoneg eo deuet da vezañ Paotrig bihan hervez pozioù Mark Kerrain e 2016. Kanet hag enrollet eo bet gant Morwenn Le Normand.
Bashing
Bashing zo ur ger saoznek a vez lavaret eus skeiñ gant un den, pe bazhata anezhañ hag implijet e vez bremañ d'ober anv eus ar blijadur a vez gant lod tud o c'hoari dispenn tud pe traoù zo, pe o tivrudañ anezho da vihanañ. Gant ar Genrouedad e vez aesoc'h ha buanoc'h kas ar c'hoari en-dro.
Kaoz a vez, pe a zo bet:
Bro-C'hall
E kazetennoù gall zo ez eus bet kaoz eus Hollande bashing diwar-benn kaozioù kelaouennerien eus an tu dehou a blije dezho, d'ur poent, skeiñ bazhadoù gant François Hollande pa oa bet nevez lakaet da brezidant.
Arondisamant Diá
Arondisamant Diá a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Drôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Diá e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 104 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Drôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 113 kumun zo en arondisamant Diá bremañ.
Borgomasino
Borgomasino (Borghmasin e piemonteg, Burgre er rannyezh lec'hel) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Caselette
Caselette (Caslëtte e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
San Cristóbal de Cuéllar
San Cristóbal de Cuéllar  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Japan bashing
Japan bashing zo un droienn saoznek savet da ober anv eus ar gasoni ouzh Japan e Stadoù-Unanet Amerika.
Savet eo bet an droienn e deroù ar bloavezhioù 1980 gant Robert C. Angel, ur Stadunanad paeet da zifenn interestoù Japan. D'ar c'houlz-se e oa prezidant ar Japan Economic Institute, e Washington D.C., arc'hantet gant Ministrerezh japanat an Aferioù Diavaez.
Enebiezh ouzh Japan
Ma oa bet krouet er bloavezhioù 1980 an droienn evit reiñ harp d'ar c'hevezerezh ekonomikel etre Japan ha peurest ar bed, dreist-holl SUA, un diazez istorel gwirion a zo memestra.
Skouerioù istorel
Setu amañ skouerioù skritelloù bet implijet gant SUA e-pad an Eil Brezel-bed. Ar Japaniz a oa keñveriet alies gant loened ha roet dezho fromoù euzhus nemetken.
Castelnuovo Nigra
Castelnuovo Nigra (Castelneuv Nigra e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Moregan gris
Ar moregan gris (Marmota baibacina) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Kirgizstan, Kazakstan, Sina, Mongolia ha Rusia).
San Cristóbal de Segovia
San Cristóbal de Segovia  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Markhor
Ar markhor (Capra falconeri) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e kreiz Azia (India, Pakistan, Afghanistan, Tadjikistan hag Ouzbekistan).
Éric Conan
Éric Conan, ganet e 1955, zo ur c'helaouenner gall, bet o labourat gant L'Express, hiziv gant ar sizhunieg Marianne. Troet eo a-enep ar brezhoneg.
Liammoù
-Pennadoù diwar-benn Breizh
Anthocephala
Anthocephala a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Chiesanuova (Piemonte)
Chiesanuova (Gesia Neuva e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte, ha 232 a dud enni.
Barneville-la-Bertran
Barneville-la-Bertran a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Dodekanesa
An Dodekanesa (Δωδεκάνησα, en henc'hresianeg Dōdekánēsa, e gresianeg a vremañ Dodekánisa, en italianeg Dodecaneso, e turkeg Oniki Ada) zo un enezeg eus an Enezvor a vod en tu all da 160 enezenn hag enezennouigoù, en o mesk 26 enezenn didud. Hec'h anv a dalvez « daouzek (dōdeka) enezenn (nēsos) ».
E-maez da aod gevred Turkia emaint, er su da Samos hag er biz da Greta. Bevennañ e ra Mor Kreta er reter. Ul lodenn eus strollad an Inizi Sporades eo inizi an Dodekanesa. Un istor pinvidik o deus hag e kalz anezhe, e-touez ar re vihanañ zoken, e kaver ilizoù bizantat ha kastelloù eus ar Grennamzer.
An inizi pennañ
An enezenn vrasañ ha brudetañ eo Enez Rodos he deus kontrollet ar vro tro-ha-tro e-pad kantvedoù. E-mesk ar re all ez eo a-bouez Kos ha Patmos war dachenn an istor. An nav enezenn all zo Astipalea, Kalimnos, Karpatos, Kasos, Leros, Nisiros, Simi, Tilos ha Kastelorizo. Gallout a reer menegiñ ivez inizi Agatonisi, Alimia, Arkoi, Chalki, Farmakonisi, Giali, Kinaros, Levita, Lipsi, Nimos, Pserimos, Saria, Sirna ha Telendos
Moregan Menzbier
Moregan Menzbier (Marmota menzbieri) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Kirgizstan, Kazakstan hag Ouzbekistan).
Dodekanesa
Istor
Luziet eo istor an Dodekanesa. Liammet eo ouzh istorioù ar C'hroaziadegoù, an Impalaeriezh otoman, Italia, ha hini an Eil Brezel-bed.
N'eo anavezet an enezeg dindan an anv-se nemet abaoe 1908. D'ar mare-se e tivizas an daouzek enezenn unaniñ da stourm ouzh gouarnamant Turkia,.
Syrigma sibilatrix
Syrigma sibilatrix, a zo ur spesad kerc'heized eus ar c'herentiad Ardeidae. Ar spesad nemetañ er genad Syrigma an hini eo.
Anvet e voe Ardea sibilatrix (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevan a ra diwar artropoded dreist-holl.
Annez
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Pavla
Pavla zo un anv-badez tchekek, hag a glot gant Paola e brezhoneg (hag e yezhoù all).
Santa María la Real de Nieva
Santa María la Real de Nieva  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
2016 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Henri Dyèvre
E vuhez
Ganet eo bet d'an 21 a viz Kerzu 1893 e Gwened. Aet eo da Anaon d'an 28 a viz Mae 1982 e 16vet arondisamant Pariz. Beziet eo bet e Poullaouen d'an 2 a viz Mezheven 1982.
Mab oa da Jean-Baptiste Dyèvre, genidik eus Landevenneg ha da Henriette Marchais, genidik eus Daoulaz.
Studiañ a reas e skolaj Sant-Frañsez-Zavier e Gwened ha goude e Skol ar Mor evit dont da vezañ ofisour er Morlu. Dont a reas e-maez eus ar Skol e 1912, kentañ eus e rummad.
Prantadoù en deus bet war listri brezel, prantadoù all o kelenn e Skol ar Mor pe o labourat e servijoù ar Morlu.
Bet eo bet war vourzh ar morreder Descartes e miz Genver 1914. Diwezhatoc'h e 1914 edo war ar vag-kanoliañ La Zélée e Tahiti. Betek 1917 e do war ar Montcalm er Mor Ruz hag e Mor an Antilhez.
E 1918 e voe kaset da Greizenn-vor Savannah (Stadoù-Unanet).
San Cristóbal de la Vega
San Cristóbal de la Vega  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Henri Dyèvre
E vuhez
E 1928-1929 e voe kabiten ar bagoù-kanoliañ La Vaillante  ha L'Engageante evit ren labourioù hidrografiezh war aodoù Norzh Bro-C'hall.
Anvet eo bet penn-ijinour hidrografour e 1941, ijinour hidrografour jeneral a eil klas d'an 8 a viz Gouere 1942, ijinour hidrografour jeneral a gentañ klas d'an 23 a viz Mezheven 1948.
Léo Kerlo
Léo Kerlo (1928-2006), bet kelenner war an istor hag an douaroniezh e lise Tristan Corbière e Montroulez, a oa dreist-holl istorour an arz.
Campo de San Pedro
Campo de San Pedro  zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Kalvez (disheñvelout)
Ur c'halvez zo un den a labour gant pezhioù koad pe houarn da sevel frammoù tiez pe bigi. Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez
Henri Dyèvre
Labour evit ar brezhoneg
Gloazet e voe e Tahiti e-kerzh emgann Papeete d'an 22 a viz Gwengolo 1914. Eno e teskas brezhoneg war e wele ospital.
Léo Kerlo
Asambles gant René Le Bihan ha Jacqueline Duroc en doa skrivet pemp levr skeudennaouet-kaer diwar-benn livourien aodoù Breizh :
Henri Dyèvre
Labour evit ar brezhoneg
E 1921-1924 e roas skoaz da Ber Mokaer dre skrivañ pennadoù gallek evit Buhez Breiz.
Ren a reas ur skipailh karget da studiañ anvioù-lec'h a-hed an aod tro-war-dro da Drebeurden e 1950. Reiñ a reas lusk d'al labour dastum an anvioù-lec'h a-hed aodoù Breizh.
Enorioù
Komañdour Lejion a enor Frañs (1949)
Ofisour an Deskadurezh Publik.
Dilennet ezel eus rann kentañ Akademiezh ar Skiantoù Tramor d'an 21 a viz Kerzu [[1951]).
Komañdour an Dellezegeh a vor (1953).
Lavand-arvor
Lavand-arvor (Limonium vulgare) a zo plant eus ar c'herentiad Plumbaginaceae.
Otiz kof du
An otiz kof du (Eupodotis melanogaster pe Lissotis melanogaster) a zo un evn.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.
Chiesanuova
Chiesanuova (iliz nevez e brezhoneg) zo ul lec'hanv italianek.
🇮🇹
-kumunioù:
-frazioni:
🇸🇲
Nouadhibou
Nouadhibou (en arabeg: نواذيبو, Nawāḏībū) a zo ur gêr eus Maouritania. E gwalarn ar vro emañ-hi ha kêr-benn ekonomikel Maouritania ez eo tra ma'z eo Nouakchott ar gêr-benn bolitikel. War-dro 90 000 a dud a zo o chom en tolpad-kêr.
Cedillo de la Torre
Cedillo de la Torre zo ur gumun e Spagn  e proviñs Segovia.
Torreiglesias
Torreiglesias zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Myrmeciza
Gant donedigezh teknikoù arnodva nevez, oc'h ober gant ar vevoniezh volekulel, e voe kemmet kenañ ar genad e 2013, betek mont eus daou spesad warn-ugent (22) ennañ da unan hepken.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Hiziv an deiz, n'eus nemet ur spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad : E gavout a reer e Suamerika.
Pevar (4) isspesad zo dezhañ en holl.
Kalvez (anv-tiegezh)
Kalvez, pe ar C'halvez, zo un anv-tiegezh brezhonek, deuet diwar anv ur vicher, hini ar c'halvez.
Yezhoù all
E galleg eo bet troet an anv e Calvez, Le Calvez, le Calvé gant marilh gall ar boblañs.
Le Baptême
Le Baptême e galleg, Il battesimo en italianeg ("Ar vadeziant") a gaver en anv meur a dra.
Arondisamant Niom
Arondisamant Niom a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Drôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Moregan Sibiria
Moregan Sibiria (Marmota sibirica) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Sina, Mongolia ha Rusia).
Arondisamant Niom
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Niom e 11 kanton (betek 2014) hag e 142 gumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Drôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 149 c'humun zo en arondisamant Niom bremañ.
San Francesco al Campo
San Francesco al Campo (San Fransesch e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Sant'Antonino di Susa
Sant'Antonino di Susa (Sant Antonin e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Badeziant Jezuz
Badeziant Jezuz zo anv meur a oberenn arzel, livadurioù dreist-holl.
E-touez ar re vrudetañ :
Milin (anv-tiegezh)
Un anv-tiegezh brezhonek eo an anv Milin; un anv a Vro-Leon e seblant bezañ kentoc'h.
Paeron
Ar paeron hag ar vaeronez eo an dud dibabet gant un tad hag ur vamm da lakaat ur bugel da vezañ evezhiet a-bell outañ. Ur c'harg arouezel eo peurvuiañ.
San Colombano Belmonte
San Colombano Belmonte (San Colomban e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Paeron
Relijionoù kristen
E darn eus ar relijionoù kristen e vez dibabet ur paeron hag un vaeronez pa vez lidet vadeziant ur bugel. Ar filhor pe ar filhorez a vez lavaret eus ar bugel neuze. Anvet e vezont tad-paeron ha mamm-baeronez ivez. Koulskoude n'eo ket ur bugel e vez ar filhor atav, pa c'hall bezañ un den deuet d'e vent ivez.
Er relijion katolik e vez anvet paeron pe sant paeron ha maeronez pe santez maeronez ar sant pe ar santez m'eo bet roet e anv d'un den.
Relijion yuzev
Ar paeron eo an den a zalc'h ar bugel a vo trodroc'het, anvet sandek neuze, pe an hini a gemer ar bugel digant ar vamm d'e gas d'an ti ma vo trodroc'het, ha neuze e vez lavaret kvater anezhañ.
Paeroniezh republikan
Er Stad c'hall eo bet aotreet lidañ ar badeziant republikan gant ar Republik kentañ gant paeronioù ivez. N'eus pouez lezennel ebet hag ne vez ket ar c'humunioù rediet d'e lidañ. D'ar sadorn 26 a viz Eost 2013 e oa bet aozet ur vadeziant republikan e brezhoneg e ti-kêr Landivizio.
Socrates (disheñvelout)
Socrates a c'hall bezañ:
Micheline Presle
Micheline Presle, bet ganet Micheline Nicole Julia Émilienne Chassagne e Pariz d'an 22 a viz Eost 1922, a zo un gomedianez c'hall koulz er c'hoariva, er sinema hag er skinwel.
He fezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Arondisamant Valença
Arondisamant Valença a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Drôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Valença e 16 kanton (betek 2014) hag e 123 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Drôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 105 kumun zo en arondisamant Valença bremañ.
Le Baptême (Maupassant, 1885)
Le Baptême (ar vadeziant) zo un danvell gant Guy de Maupassant, en 1885. Arabat droukveskañ an danevell-mañ gant unan all heñvelanvet a oa bet embannet en 1884.
An danevell
Ur vadeziant en Breizh, e-kichen Pont-an-Abad ... Kregiñ a ra gant ar gerioù:
Otiz Rüppell
Otiz Rüppell (Eupodotis rueppellii) a zo ur spesad evned eus kerentiad an Otididae.
Annez
Bevañ a ra al labous en Angola ha Namibia.
San Secondo di Pinerolo
San Secondo di Pinerolo (San Second e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Kastell Vincennes
Kastell Vincennes zo ur c'hastell eus ar a oa da rouaned Bro-C'hall, e-kichen Pariz. Gant e dour-meur 52 vetr uhelder emañ e-touez ar c'hestell uhelañ en Europa.
Da gentañ ne oa eno nemet un ti-chase a oa d'ar roue Loeiz VII, e koad Vincennes, er reter da Bariz. Dindan ren Fulup Aogust ha Loeiz IX e teuas da vezañ lec'h-annez ar roueed. Daou roue a zimezas eno (Fulup III e 1274 ha Fulup IV e 1284) ha tri roue a varvas eno (Loeiz X e 1316, Fulup V e 1322 ha Charlez IV e 1328).
Gant Fulup VI Valois e voe roet lañs da labourioù bras evit ober anezhañ ur c'hastell-kreñv ha sevel an tour-meur, war-dro 1337. Ganet e voe Charlez V eno hag ober a reas anezhañ e di-annez ha sez e c'houarnamant hag e velestradur. En tour-meur e voe toullbac'het tud brudet, evel Herri III Navarra (Herri IV Bro-C'hall) er c'hastell, e-pad ar Brezelioù a relijion, pe c'hoazh Jean-François Paul de Gondi, kardinal Raez, ha Nicolas Fouquet.
Loeiz XIV a lakaas sevel div gazel nevez, treset gant Louis Le Vau, a-raok dilezel kastell Vincennes ha lakaat sevel kastell Versailhez. En e oa ur prizon ma voe bac'het tud evel markiz Sade, Mirabeau ha Diderot. Goude an Dispac'h Gall, e 1796, e teuas da vezañ un arsanailh evit an arme. Labourioù bras a voe graet ennañ da neuze. Distrujet e voe an ti-chase eus mare Loeiz IX ha savet e voe savadurioù nevez.
Ar jeneral Pierre Daumesnil, a oa bet anvet da c'houarnour ar c'hastell gant Napoleon, a zifennas anezhañ e-pad 5 miz, e 1815, pa oa bet lakaet seziz warnañ gant soudarded Prusia. Dindan ren Napoleon III e voe adkempennet ar savadurioù gant Eugène Viollet-le-Duc hag adaozet al liorzh. Mata Hari, a oa bet tamallet dezhi bezañ spierez evit Alamagn e-pad ar Brezel-bed Kentañ, a voe fuzuilhet e fozioù kastell Vincennes d'ar 15 a viz Here 1917. E 1944 ivez e voe fuzuilhet 30 den eno, tud bet harzet gant an Alamaned.
Hiziv an deiz eo perc'hennet ar c'hastell gant Ministrerezh gall ar Sevenadur ha hini an Difenn. Er c'hastell emañ dielloù an arme, e servij istorel Ministrerezh an Difenn (Service Historique de la Défense).
Lavand-Spagn
Lavand-Spagn (Lavandula dentata) a zo plant frondus kreizdouarel eus ar c'herentiad Lamiaceae.
Four Lions
Four Lions ("Pevar leon ") zo ur film renet gant Chris Morris e 2010.
Kontañ a ra etre fent ha siriusted istor islamourien saoz o kemer an armoù hag o teskiñ c'hoari gant danvez-tarzh.
Lybius chaplini
Lybius chaplini a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Lybiidae.
Dougan a ra anv Sir Francis Chaplin (1866-1933), pemp melestrour British South Africa Company e Rodezia ar Su (Zimbabwe a-vremañ).
Brezel Korea
Nerzhioù norzhkorean, sinat ha komunour dre-vras
Nerzhioù Sukorean, stadunanat ha broadunanat ]] Brezel Korea ( e koreaneg: 한국 전쟁) a oa ur brezel a zegouezhas etre 1950 ha 1953, e ledenez Korea, etre armeoù Norzhkorea, harpet gant URSS ha Sina, en un tu, ha re Korea ar Su, skoaziet gant SUA ha riezoù ar c’hornôg skoret gant ar Broadoù Unanet, en tu arall. Ouzhpenn daou milion a Goreaned a varvas e-korf ar brezel-mañ.
Ez-ofisiel emañ c’hoazh an div Gorea e brezel dre ma kav da Republik Poblel ha Demokratel Korea n’eo ket mui endalc’het gant arsav-brezel 1953. Bout ec’h eus c’hoazh tennderioù politikel ha krogadoù war harzoù an div vro, dreist-holl abalamour da brogramm nukleel Norzhkorea. Bagadoù amerikan zo c’hoazh e Republik Korea evit na vo ket aloubet Sukorea gant armeoù Norzhkorea arre (gouez da SUA a-c’hwael).
San Sebastiano da Po
San Sebastiano da Po (San Bastian da Pò e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Torreadrada
Torreadrada zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Brezel Korea
Dispartiet eo an div vro gant an 38vet ledenn, evel a-raok ar brezel.
Rannadur al ledenez
Da geñver Kendalc'h Yalta e voe divizet gant ar Re Gevredet e tisklêrfe an URSS brezel da Japan tri miz war-lerc’h kodianidigezh Alamagn hag en em zaskorfe ar bagadoù japanat lec’hiet a-us d’an 38 ledenn d’ar Sovieded; ar pezh a dalveze e spered ar re-mañ diwezhañ edo an takadoù-se dindan o beli pe o levezon a-c'hwael. Hogen, nag ar Sovieded, nag an Amerikaned, nag ar Goreaned kent a-se, ne soñje dezhe e vefe da viken ar rannadur de facto-se.
D'an 8 a viz Eost e tisklerias URSS brezel ouzh Japan. D'an 9 e teuas ar Soviediz tre e Korea. D'ar 6 a viz Gwengolo e voue krouet ur Republik demokratel berr-bad e Seoul gant ar strolladoù politikel eus an tu-kleiz (ar brasañ niver enne gant ar gomunourion), bet oberiant en harzherezh a-enep da Japaniz.
Monet a rae avat an traoù war drenkaat etre an daou vloc’had (soviedel ha kornôgat) ha divizet gant an ABU aozañ dilennadegoù er vro en he fezh evit kaout un diskoulm. Hogen, ne voent ket degemeret gant an URSS hag ar gomunourion ha ne voe bet anezhe nemet e Su ar vro (dindan gouzalc’herezh an arme amerikan). D’o heul e voe bonnet Republik Korea, dezhi Seoul da gêrbenn. Ar gomunourion a aozas-int dilennadegoù arall e hanternoz al ledenez (dindan gouzalc’herezh an Arme Ruz) ha, dre guzh, e Su ar vro. Disklêriet e voe Republik Poblel ha Demokratel Korea. Evel Republik Korea e lavare derc’houezañ Korea en he fezh.
Kalz kreñvoc’h e oa an arme norzhkorean, harpet mat gant an URSS, ha gwanoc’h e teuas Sukorea da vout abaoe dilec’h ar bagadoù amerikan (etre miz Du 1948 ha miz Mezheven 1949). Diaes eo soñjal e voe ar Sukoreaned kiriek da zigeriñ brezel (pas en un doare eeun a-c’hwael). Hervez lod ag an istorourion ec’h ergeinas Stalin raktresoù aloubiñ Kim Il-Sung e miz Ebrel 1950 dre ma soñje dezhañ ne faotfe ket d’an Amerikaned brezeliñ evit Korea (ha dreist-holl dre ma n’o doa ket mui a soudarded war an dachenn). Lavaret a reas Kim Il-sung da Stalin ne badfe ket an argadenn (dindan tri devezh) dre mard en em savfe komunourion Sukorea evit rein harp d’an arme poblel norzhkorean ha ma n’o defe ket bet an Amerikaned amzer a-walc’h da emellout.
An argadenn norzhkorean
D’ar 25 a viz Mezheven 1950 e treuzas an arme boblel an 38vet ledenn hag ez eas war-du aodoù ar Su o tamalliñ da Sukorea bout klasket tagañ Norzhkorea. Kiladegañ a reas arme Korea ar Su betek porzh Busan e gevred ar vro. Seoul a voe kemeret d’an 28. Ne chome d’an arme sukorean (ha d’ar soudarded amerikan) nemet un takad dister er gevred (Sankenn Busan).
Gwall souezhet e voe riezoù ar C’hornôg gant an dagadenn norzhkorean.
Enebargad sukorean ha broadunanat
Gant an disentezioù kemeret e Kuzul surentez ar Broadoù Unanet e voe kondaonet Norzhkorea ha fiziet e Stadoù-Unanet Amerika gourc’hemennerezh un nerzh milourel etrebroadel, 16 bro ennañ, evit skoazellañ Republik Korea.
Gober a reas e soñj ar jeneral Douglas MacArthur, penngomandant an arme vroadunanat, da lakaat loc’h en un enebargad. D’ar 15 a viz Gwengolo 1950 e tilestras ar Marines amerikan en Incheon, ur porzh a zo e 50 km diouzh Seoul (Emgann Incheon), hep gortoz ar braz ag an nerzhioù etrebroadel, hag e voe adkemeret Seoul d’ar 26.
D’ar 7 a viz Here e treuzas nerzhioù an ABU d’o zro an 38vet ledenn hag unvezioù stourm zo a dizhas ar stêr Yalu a vevenn Sina ha Norzhkorea.
Emelladenn vilourel ar “youlidi” sinat
Gant aon da goll ur vro amezek komunour e savas Sina un arme a youlidi evit talañ douzh an nerzhioù kornôgat ha sukorean. 54 rannlu sinat, gant 270 000 den enne, a dreuzas ar Yalu (IVe Lu Poblel). Ha d’ar 26 a vi Du ec’h emellas ouzhpenn un hanter milion a soudarded an Arme Boblel Dieubiñ (an Arme Ruz sinat) harpet gant an aerlu soviedel. Dav e voe d’ar soudarded kornôgat ha d’an drevourion norzhkorean a glaske tec’hel diouzh ar gomunouriezh treuziñ an 38vet ledenn en-dro. Adaloubet e voe Seoul d’ar 4 a viz Genver 1951.
Distro d’ar statu quo ante bellum
Kinnig a reas en aner MacArthur e vefe taget Manchouria gant bombezennoù nukleel evit adkempouezañ ar blegenn vilourel. Adkemeret e voe Seoul d’ar 14 a viz Meurzh 1951. Kaset e voe war-giz en tu arall ag an 38vet ledenn an nerzhioù norzhkorean-ha-sinat ha tamm-ha-tamm e stabilas an talbenn war an harzoù a-vremañ (tost d’an 38vet ledenn).
An arsav-brezel
Neoazh, n’eo nemet d’ar 27 a viz Gouere 1953, goude marv Stalin, ma voe sinet an arsav-brezel etre ar vellourion e Panmunjeom ur gêriadenn war an “DMZ” (Tachad divilourekaet etre an div Stad).
Brezel Korea a voe kiriek d’ur milion a dud varv gouez da vroioù ar c’hornôg ha da zaou milion anezhe hervez an Norzhkoreaned.
Sant'Ambrogio di Torino
Sant'Ambrogio di Torino (Sant Ambreus e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Anthocephala berlepschi
Anthocephala berlepschi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Dougen a ra anv an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915), roet d'ar spesad gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898) e 1893.
Annez
Brosezat eo ar spesad e flondrenn ar Stêr Magdalena e Kolombia (Suamerika).
San Germano Chisone
San Germano Chisone (San German Chison e piemonteg, Sant German en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Dyffryn Cennen
Dyffryn Cennen zo ur gumuniezh e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ er gevred da gêr Llandeilo hag enni e kaver kêriadennoù Ffair-fach, Dre-fach, Llandyfân ha Trap. Kemberiñ a ra an Afon Cennen hag an Tywi e-kichen Ffair-fach.
Ivan Bilibin
Ivan Iakovlevitch Bilibin (Иван Яковлевич Билибин, 1876-1942) zo ul livour rus, skeudennaouer levrioù, kinkler c'hoariva, ezel eus ar gevredigezh Mir iskousstva ( Мир искусства : "Bed an Arz"). Levezonet bras e oa gant ar c'hontadennoù-pobl.
Dyffryn Cennen
Er gumuniezh emañ Kastell Carreg Cennen.
E 2011 e oa 1,176 a dud o chom e kumuniezh Dyffryn Cennen ha 603 anezho a oa kembraegerien (52,8%).
Luísa de Bragança
Luísa de Bragança (1679-1732) a oa ur verc'h vastard da Pedro II Portugal, roue Portugal gant Maria da Cruz Mascarenhas. Savet e voe gant tiegezh ar sekretour-stad Francisco Correia de Lacerda, ha goude-se e Kouent Carnide gant he moereb Maria de Bragança, bastardez d'ar roue João IV.
Dimeziñ a reas Luísa da Luís ha goude da Jaime de Melo, eil ha tred duged Cadaval. Mervel a eure en Évora, en Alentejo, ma'z eo bet beziet.
Claunhac
Claunhac a oa ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er Stad C'hall.
San Germano
San Germano zo anv meur a gumun ha frazione italian.
Manati Poblet
Manati Poblet (Reial Monestir de Santa Maria de Poblet e katalaneg) zo un abati sistersian eus Katalonia, e-kichen Vimbodí, e Proviñs Tarragona.
Lakaet e voe sevel ar manati kentañ e 1149 gant Ramon Berenguer IV, kont Barcelona, ha fiziet e voe e menec'h eus abati Fontfreda, e-kichen Narbona (departamant Aude hiziv). E Manati Poblet e voe beziet rouaned Aragon, adalek Alfonso II (1157-1196) betek dibenn tiegezh Aragon er.
Dont a reas an abati da vezañ pinvidik, dreist-holl er. Goude se ez eas war ziskar ha mont a reas ar venec’h kuit e 1835. Labourioù adkempenn a voe graet adalek 1930 ha sakret e voe iliz an abati a-nevez e 1940. Neuze e teuas ur strollad menec'h sistersian di d’en em staliañ.
E 1991 e voe lakaet ar manati war Roll Lec’hiennoù ar Glad Bedel gant UNESCO.
Torrecaballeros
Torrecaballeros zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Rhegmatorhina
Rhegmatorhina a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1888 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Urubu meur
Urubu meur (Cathartes melambrotus) a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar c'hCathartidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amazonia.
Baou jave gwenn
Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù ha koadeier kornôgat Suamerika.
Baou lost gwenn
Ar vaou lost gwenn (liester : baoued lost gwenn) a zo ur spesad evned-preizh, Geranoaetus albicaudatus (gwechall Buteo albicaudatus) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Buteo albicaudatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Amerika :
Narf
Francisco Xavier Pérez Vázquez (Silleda, 24 a viz Ebrel 1968 – Santiago de Compostela, 15 a viz Du 2016), brudet evel Narf en deroù – evel ezel eus al laz-seniñ Os Quinindiolas hag eus Nicho Varullo , er strollad c'hoariva Chévere, ha diwezhatoc'h e Psicofónica de Conxo – hag anavet evel Fran Pérez hepken, a voe ur c'haner hag ur sonaozour galizat brudet evit e oberennoù o fersonelezh kreñv hag o orinelezh, pa glaskas kemmeskañ meur a zoare sonerezh e framm ar sonerezh rock. Sevel sonerezh evit ar c'hoariva hag abadennoù all e voe e greñv, ar pezh a ouezas kemmeskañ gant e berzhioù evel aktour. Kenlabouret en deus gant kalz arzourien all, kaset en deus e sonerezh tro-dro d'ar bed ha diskouezet en deus e engouestl e sevenadur Galiza ; dedennet-bras e oa gant sonerezh Afrika ivez.
Treuz
Pa oa yaouank-tre c'hoazh e tilojas eus Silleda da Santiago de Compostela, ma voe ezel eus al laz-seniñ Os Quinindiolas hag eus Nicho Varullo, a voe berrbad. Emezelañ a reas er strollad c'hoariva Chévere, hag unan eus diazezerien ar sal Nasa e voe e 1992. Sevel kanaouennoù a reas evit Banda da Nasa hag e kemeras perzh evel aktour e meur a bezh-c'hoari (Máquina total e 1992, Annus horribilis e 1994 hag all) hag e kalz abadennoù Ultranoite. E 1998 e kuitaas ar raktres.
Roger Miller
Roger Miller ganet d'an 2 a viz Genver 1936 hag aet da anaon d'ar 25 a viz Here 1992 a oa ur c'haner country stadunanat. Brudet eo bet gant ar c'hanaouennoù "King of the Road", "Dang Me" hag "England Swings", war-dro 1965. Darn eus e ganaouennoù zo bet lakaet e galleg, evel Old Toy Trains gant Graeme Allwright,a zo bet lakaet e brezhoneg ivez.
Narf
Treuz
Gant e vignon ar skrivagner hag arzour Xelís de Toro (*1962) e krouas e 1990 an ti-embann pladennoù Spectra, a reas freuz-stal. Gant arc'hant ur priz lennegel bet roet da Xelís e Lugo e 1990 ivez evit e romant Non hai misericordia e c'halljont paeañ evit kammedoù kentañ Os Quinindiolas ha Nicho Varullo koulz hag evit sonerezh ar pezh Río Bravo (1990) gant ar strollad Chévere. E 1998 e tiazezas al laz Psicofónica de Conxo gant tud hag o devoa kenlabouret gantañ a-raok.
Roger Miller
Buhez Roger Miller
Dimezet ez eo bet gant Mary Arnold (14 a viz Gouhere 1978 - 25 a viz Here 1992)
Narf
Treuz
Goude un hir a veaj e bed ar sonerezh e krouas Fran Pérez, e 2004, ar meizad a anvas Narf ("Fran" war an tu gin, a dalveze kement ha "pivelezh nevez evit ur soner fourgasus hag a furch al lusk hag ar glotadouriezh") ; plijout a rae dezhañ en em ginnig evel cancionista, sonaozour. Tri albom a reas en e unan, hag gant meur a arzour all e kenlabouras. Gant Jabier Muguruza ha Miquel Gil e leurennas Mundo Café (2005), anezhi un abadenn hag a vode ar sonerezh hag al lennegezh, ur raktres hag a voe embannet e stumm ur bladenn. Gant al laz Timbila Muzimba eus Mozambik e voulc'has ar raktres sevenadurel Bumba e 2006, hag a gemmeskas sonerezh Narf ha hengoun ar boblad Chopi ; tremen dek vloaz e padas ar raktres, a echuas gant Da Zigala a Zemambiquo e 2016 hag a voe eil rann Bumba.
Roger Miller
Marv
Roger Miller a zo aet da anaon d'ar 25 a viz Here 1992 e Los Angeles, gant krign-bev ar gouzoug, d'an oad a 56 vloaz nebeut amzer goude ma oa bet kavet un torzhell dres dindan e gordenn-vouezh.
Narf
Treuz
Dre zegouezh e kejas ouzh ar c'haner ha sonaozour Ginean Manecas Costa (* 1967) en ur gwiskva e Cantos na Maré, ur festival etrebroadel portugalek e Pontevedra, hag e tivizjont labourat kevret ; an albom Aló Irmao! e voe frouezhenn ar c'henlabour-se e 2010, ; ar bladenn a dizhas an niverenn 1 e Top Ten RDP-Africa. e miz Eost 2010, ma chomas e-pad teir sizhunvezh.
Roger Miller
Marv
Holl wirioù e oberennoù a zo e dalc'h e wreg Mary Arnold. 7 bugel en doa bet ha 7 bugel-bihan.
Narf
Treuz
Gant Francisco "Quico" Cadaval Ayaso (*1960) e kinnigas an arvest Obrigado! ("Trugarez deoc'h !"), ma veze kemmesket keleier bed ar sonerezh hag ar c'heleier hollek. Ha diwar e genlabour gant ar ganerez Uxía Senlle (* 1962) e voe ganet an albom Baladas da Galiza imaxinaria e 2015.
Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo
Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo zo ur gwalldaol graet e Pariz en deiz-se, pa voe lazhet 7 den hag a laboure evit ar gazetenn sizhuniek flemmus Charlie Hebdo. Ar gwalldaol kentañ gougemennet gant Daech e Bro-C'hall eo.
Narf
Treuz
E festival Liet-Lavlut, gouestlet d'ar yezhoù minorelaet en Europa ha dalc'het e 2006 en Östersund (Sveden) e c'hounezas Narf an eil priz gant an dodenn Santiago, a glever en albom Tótem (2007), anezhañ e eil albom solo E miz Kerzu 2008 e voe sonet Tótem gant Fran Pérez ha Juan Ramos – anezhañ unan eus izili Os Quinindiolas – e Delhi (India hag e Kathmandu (Nepal) . E 2008 ivez e sonas er festival Câmbio Sonoro e Recife (Brazil) Gant Manecas Costa ha Timbala Muzimba e voe e Festival d'Agosto Maputo, kêr-benn Mozambik, ma sonas e meur a abadenn.
Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo
An darvoudoù
D'ar 7 a viz Genver 2015, da war-dro 11 eur 30 veure, e c'hoarvezas ur gwalldaol e burev Charlie Hebdo e-kerzh un emvod kelaouenniñ, tra ma oa nevez embannet niverenn 1177 ar sizhunieg. Daou zen armet, ar vreudeur Kouachi, a yeas e-barzh an ti gant armoù AK-47 hag un RPG. War a seblant e klaskent lazhañ rener ar gelaouenn dreist pep tra. Daouzek den a voe drouklazhet gante, ha pemp a voe gloazet.
Narf
Treuz
E 2010 e kemerjont perzh en 9 Mercado Cultural e Brazil evit kinnig Aló Irmao! e Jequié, São Paulo ha Salvador, ha neuze e Porto Alegre ha Buenos Aires kent seniñ asambles adarre e London da geñver The City of London Festival d'ar 25 a viz Mezheven. Kentaenn an arvest Atlántic@s, ma sonas Fran Pérez gant an arzourien c'halizat Uxía, Rosa Cedrón ha Budiño, a voe e Mar del Plata e-kerzh ar MICSUR (Mercado de Industrias Culturales del Sur) e miz Mae 2014 Kas a reas e sonerezh da veur a festival er bed a-bezh, evel e 5 Antídoto São Paulo e miz Mae 2010, BAFIM Buenos Aires , hag ivez e Niterói, Rio de Janeiro, Kuba , Ginea-Bissau, Warszawa, Brighton, Barcelona, Sevilla, Kraków ha Newcastle.
Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo
An darvoudoù
Lazhet e voe: Cabu, Charb, Honoré, Tignous, Wolinski, ar bsikanalizerez Elsa Cayat, an armerzhour Bernard Maris, ar poliser Franck Brinsolaro a ziwalle Charb, ar skridreizher Mustapha Ourrad, un den pedet, Michel Renaud, paotr ar c'hempenn Frédéric Boisseau. Ur gward eus ar peoc'h, Ahmed Merabet, a voe lazhet er-maez, er boulevard Richard-Lenoir, gant an daou zen o tec'hel. Unnek den all a voe gloazet, pevar dreist-holl a oa gloazet-fall.