cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Veere
Veere (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Zeeland en Izelvroioù. War 207,09 km² en em astenn kumun Veere (douar : 133,08 km², dour : 74,01 km²). Da 22071 adu e save ar boblañs d'an 31 a viz Genver 2023]. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Veere : [[Aagtekerke, Biggekerke, Domburg, Gapinge, Grijpskerke, Koudekerke, Meliskerke, Oostkapelle, Serooskerke, Veere, Vrouwenpolder, Westkapelle, Zoutelande ha Kamperland.
Tost da Veerse Meer emañ kêr Veere. Roet e voe gwirioù-kêr da Veere e 1355. Etre 1541 ha 1799 e voe implijet Veere da borzh ezporzhiañ hag enporzhiañ gant Rouantelezh Skos. Ur gêr binvidik e voe er hag en  kantved a-drugarez d'ar c'henwerzh. D'ar mare-se e oa war-dro 750 ti-annez enni, padal ez eus war-dro 300 anezho hiziv an deiz. D'ar 1añ a viz Genver 2009 e oa 1661 annezad enni.
Parmigiano Reggiano
thumb|300px|Ar Parmigiano Reggiano pe parmezan
Paol
Paol zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar anv Sant Paol Tarsos, ha hini ar sant brezhon Paol Aorelian.
Implij
Aliesoc'h e vez trodigezh an anv-badez gallek Paul eget an anv-badez orin.
Parmigiano Reggiano
Istor
Orin ar parmigiano reggiano a zo testeniekaet gant un toullad mammennoù istoriografek hag a ro an tadelezh da abatioù benediktin. E-kerzh ar c'hantvedoù, an hengounioù kreñvaet a zo en em ledet da dachennoù all eget an daou anvadur diazezet war al lec'hanvioù orin Parmigiano (Parma) ha Reggiano (Reggio nell'Emilia).
Baldoen Iañ a Velgia
right|200px|thumb|Ar Roue Baldoen Iañ hag ar Rouanez FabiolaBaldoen Iañ (Boudewijn e nederlandeg, Baudoin e galleg), Albert, Charles, Léopold, Axel, Marie, Gustave a zo ganet e kastell Stuyvenberg d'ar 7 a viz Gwenholon 1930 ha marvet d'an 31 a viz Gouere 1993 e Motril (Spagn).
Paol
Diaoul
Bez ez eo ivez an anv roet d'an diaoul, a vez graet Paolig, Paol Gornek anezhañ. Paolig a Gersatan a lenner e-barzh Ur Sac'had Marvailhoù.
Parmigiano Reggiano
Tachenn douaroniel
thumb|Tachenn produiñ Parmigiano Reggiano. Frammet eo gant tiriad Proviñsoù Parma, Reggio nell'Emilia, Modena hag an tiriadoù lec'hiet e proviñsoù Mantova ha Bologna.
Goulven
Goulven, Goulwen, Goulc'hen pe Goulc'han zo un anv-badez brezhonek tennet eus anv sant Goulven, eskob Bro-Leon. Goulwena eo ar stumm gwregel.
Baldoen Iañ a Velgia
Mab da Leopold III e oa. Pempvet Roue Belgiz e voe adalek ar 17 a viz Gouere 1951 betek e varv d'an 31 a viz Gouere 1993. War-lerc'h e varv e teuas e vreur Albert war an tron.
Parmigiano Reggiano
Anvadur "parmezan"
E lec'hiadur orin, e deiziad dont war-wel (tro 1200) hag e anvadur a zo divizoù warno. Émile Littré ha Pierre Larousse a laka evel lec'h orin kêr Lodi, lec'hiet e Lombardia. Re all a laka kêr Reggio nell'Emilia pe c'hoazh Bibbiano, e-kichen Parma, e proviñs Reggio nell'Emilia}}. Littré evel Larousse a lavar emañ o tont an anvadur gall "parmesan" eus ar fed ez eo brudet gant Dukez Parma e Pariz; re all a lavar emañ o tont an anv-se en un doare eeun eus anv rannvro Parma. Ha dont a ra an anvadur brezhonek "parmezan" eus ar gêr gall "parmesan".
Fardañ
Fardet eo gant embregerezhioù arbennikaet, ar caseifici, strollet en ur consortium hag a zo lusket gant ar prezidant Giuseppe Alai; 437 a zo o strollañ 4,291 magerezh-loened. Ar c'honsortium eo hag a aotre e vefe skritellet an destenn parmigiano reggiano war bord ar fourmaj.
Evit mont a-enep d'ar gwerzhañ fourmajoù faos oc'h implijout an anv parmezan war ar marc'had alaman en deus divizet ar c'honsortium mont dirak lez-varn Unvaniezh Europa. Homañ ziwezhañ he deus kadarnaet e miz C'hwevrer 2008 ne c'heller envel "parmezan" nemet ar Parmigiano Reggia­no, o toujañ d'an anvadur orin ; nac'het he deus al Lez kondaoniñ Alamagn dre «n'eus redi ebet evit ur Stad ezel da gemer war-eeun an divizoù ret evit kastizañ, war he ziriad, an tagadennoù d'an anvadurioù o tont eus ur Stad ezel all"
Spisverkoù
thumb|left|Kizelladurioù en ur stal eus karter Little Italy (New York City) thumb|Parmigiano reggiano en ur fourmajerezh e Genova. Ur brud bedel a zo gant ar fourmaj mir-mañ.
Prientet eo diwar laezh saout, ur fourmaj toaz gwasket poazhet eo, ront ha plad. Ur pouez keidennek a 32 kg a zo gant ar rodoù.
E doaz a zo goloet gant ur groc'henn rouz hag eoulek. Bruzhunek eo, hag ur blaz frouezh hag ur pistigus dibar. Troc'het e c'hell bezañ gant ur gontell ispisial evit reiñ bruzhunoù.
Ar prantad gwellañ evit debriñ ar fourmaj-mañ a zo etre miz Ebrel ha miz Here goude ur finadur a 12 miz da nebeutañ (ar re goshañ a zo finaet 48 miz), met debret e c'hell bezañ ar bloavezh-pad, evel fourmaj da zebriñ ouzh taol, pe rasklet, hag implijet e vez en un toullad rekipeoù.
Ar Grana Padano a zo tost-tre eus ar "Parmezan" dre ar mod da fardañ anezhañ hag e vlaz.
Gant ar parmezan ez eus ur c'hementad e kalsiom a 1,16 g evit 100 g.
Mammenn
Lec'hienn Kengor Europa
Paol
E Breizh
Meur a lec'h zo anvet e Breizh war-lerc'h Paol Aorelian :
E broioù all
Kalz lec'hioù all zo anvet diwar anv Paul Tarsos avat. Gwelout:
Goulven
Tremenet eo evel anv-tiegezh, Le Goulven a gaver ivez gant ur stumm gallekaet.
Paol Tars
Lidet e vez div wech er bloaz: d'ar 25 a viz Genver, deiz e droadur gant ar gristeniezh, ha d'an 29 a viz Mezheven, deiz e verzherinti a-gevret gant an abostol Pêr.
Istor
Ganet eo Paol e Tarsos, e Cilicia, proviñs roman en Azia Vihanañ. Ur Yuzev eus an diaspora e oa, gregach e yezh kentañ avat. Keodedour roman dre hêrezh e oa, rak e dad en devoa bet ar brient da gaout ar vroadelezh roman.
Deskadurezh.
E Jeruzalem e pakas Paol e zeskadurezh, ur stummadur peurlipet hellennek, roman ha gresian met yuzev ivez. Farisian e oa Paol. Ober a reas studioù rabbinek ( ar rabbined a zo kelennerien war al lezennoù ). Goude ar studioù-se e teuas Paol da benn-bras e kêr Tarsos.
A yuzev da gristen.
Enepkristen penn-kil-ha-troad e oa Paol Tarsos. En em ginnig a rae memes evel un heskiner. Levr Oberoù an Ebestel a gont en deus bet Saul (Paol er Bibl) ur weledigezh. Sant Lukaz a zispleg ez eas un deiz betek Damask a-benn stourm enep ar gristenien. War an hent e c’hoarvezas un dra bennak hag a lakaas anezhañ da cheñch e vennozhioù a-grenn. Gwelet en deus "ur sklêrijenn o tont eus an neñv" ha klevet ur vouezh o c'houlenn "Saul, Saul, perak am heskinez ?". "Me eo Jezuz an hini a heskinez, sav ha kae e kêr hag e vo lavaret dit ar pezh ac'h eus da ober". Ar soudarded a gleve met ne weljont ket ar sklêrijenn (ob. 9, 1-9). En em dreiñ a reas Paol ouzh ar relijion gristen er bloavezh 35. Goude dezhañ bezañ aet da gristen ez eo anavezet mat e vuhez a-drugarez da levr Sant Lukaz hag ivez diwar studiañ pizh e lizhiri niverus : adalek ar bloaz 37 e krogas d'ober beajoù e-pad 16 vloaz.
Degemer Paol er c'hêrioù.
Paol ne veze ket degemeret mat gant ar Yuzevien, bamet e oant o welet ur Yuzev a orin eveltañ oc'h enebiñ ouzh o lezennoù. " Alies eo bet va buhez en arvar, pemp gwech em eus resevet gant ar yuzevien daou-ugent taol skourjez, teir gwech on bet skoet gant gwial, ur wech on bet peñsead, un devezh hag un nozvezh em eus tremenet en un islonk (...) Bet on bet el labour hag o poaniañ, o chom alies tre hep kousket, en naonegezh hag er sec'hed, er yenijenn hag en noazh. Hag hep komz eus traoù all ez on argadet bemdez gant ar c'hudennoù a gas an holl Ilizoù din (...)" Paol a zisklêr pegen poanius eo e garg dre ar skrid-se.
Skuizhus, taer, feuls eo beajoù Paol. Alies-tre e pak e begement. Mont a ra koulskoude dibleg, asur anezhañ. Kenderc'hel a ra keit ha ma c'hell e gorf, balc'h e spered.
Dibenn e vuhez
Un den eeun, habask, pasiant, nerzhus a spered, mennet-kenañ, leun a fiziañs ha kalonek eo bet Paol. Met e 58 goude Jezuz-Krist e voe paket e Jeruzalem ha kaset da Roma evel prizoniad. Eno ec'h erruas e 60, da vezañ toullbac'het. Gervel a reas an Impalaer a-benn bezañ barnet rak ar brient-se en devoa evel pep keodedour roman. Lezet e voe da vont da neuze.
Tro 67 e voe tapet evit an eil gwech, ha neuze dibennet.
Perzhioù ur sant dibar
Kontet eo buhez Paol en e lizhiri hag en "Oberoù an Ebestel" gant pluenn Sant Lukaz. An hini kentañ eo o komz ouzh ar baganed, ar re "jentil". Ha dont a raio da vezañ o abostol.
Gantañ eo ganet ar gristeniezh hollvedel ha n'eo ket diazezet war ar re dilennet met war ar re a gred, ar re o deus ar feiz. Eñ eo a zistago da vat ar gristeniezh eus akomodoù ar yuzeverezh evit ober ur relijion nevez. Evit Paol ez eo kannad ar C'hrist hollvedel. Bez en deus ur wezhiad bec'hus-tre, o klask avieliñ an holl. Koulskoude n'eo bet lakaet da sant nemet da c'houde e varv, evel e vignoned Pêr ha Barnabas.
Paol a oa un ijineg relijiel, an energiezh savadurel. Merkañ don a reas ar gristeniezh.
Ecquedecques
Ecquedecques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
929
Diwar-benn bloavezh 929 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 929
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 929
787
Diwar-benn bloavezh 787 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 787
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 787
Sant-Yann-Drolimon
Sant-Yann-Drolimon a zo ur gumun er Vro Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Keuz (boued)
Ar c'heuz (gerioù all : formaj ha fourmaj) a zo ur boued fardet diwar al laezh pe diwar an dienn. Meur a seurt keuz zo, hervez al laezh, ha dreist-holl hervez al loened bronnek a vager a-ratozh evit o laezh : saout, givri, deñved, kezeg, kañvaled, dremedaled, yaked, lamaed hag all.
Gerdarzh
Tostaat a reer ar ger keuz eus ar wrizienn indezeuropek kwat a dalv kement ha goiñ (latin : caseus, kembraeg : caws, kerneveureg : keus, kes). Ar ger fo(u)rmaj a zeu eus al latin formaticum (= moul) dre ar galleg kozh formage.
Fardañ keuzioù
Peurliesañ e vez fardet ar c'heuzioù gant al laezh kaouledet, met meur a zoare-ober a zo.
Hervez an doare-ober e c'heller fardañ :
Keuz Breizh
Gwelout ar pennad Keuzioù Breizh. Un nebeud skouerioù :
Delft
Delft zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Zuid-Holland, etre Rotterdam ha Den Haag. En em astenn a ra ar gumun war 24,08 km² ha 96 083 a dud a oa o chom enni e Genver 2009.
Sodomiezh
Orin
Dont a ra ar ger eus anv kêr Sodom, er Bibl, a vije bet distrujet gant Doue war-lerc'h ma vije bet klasket gant kêriz gwallañ daou ael da Zoue hag o devoa kavet repu e ti Lot, niz Abraham.
Delft
Brud
Brudet eo Delft dre ar bed a-bezh abalamour d'ar prierezh dibar a vez graet graet eno (Delfts blauw), hag abalamour d'al livour Johannes Vermeer, ganet eno.
Àird Tunna
Àird Tunna (Ardtun e saozneg) zo ur gêriadennig en enez Muile, en Inizi Gall, e Bro-Skos.
Sodomiezh
E yezhoù arall
E saozneg, e-lec'h sodomy e reer ivez gant ar ger buggery. En alamaneg (Sodomie) hag e norvegeg (sodomi) e talv ar ger kement ha zoofiliezh, ha n'eo ket revrfouzherezh.
Imperatriz
Eil kêr stad Maranhão eo Imperatriz, war lez ar stêr Tocantins, gant tostik da 230 000 a dud e 2007.
Max Brod
Max Brod (Praha, 27 a viz Mae 1884 — Tel Aviv, 20 a viz Kerzu 1968) a oa ur skrivagner ha kazetenner yuzev tchek. E alamaneg e skrive. Ur stourmer sionour oa ivez. Kuitaat a reas Alamagn 1939 hag en em staliañ a reas e Palestina. Brudet eo dreist-holl evit bezañ bet mignon da Franz Kafka, hag evit bezañ lakaet embann e destennoù, rak sevener e destamant e oa.
Brod ha Kafka
Brod a gejas gant Kafka evit ar wech kentañ d'an 23 a viz Here 1902, pa oant studierien e skol-veur Charlez. Kejañ a rejont goude m'en defe lennet Brod testennoù bet savet gant Arthur Schopenhauer. Adalek ar mare-se en em weljont tost ur wech bemdez, betek ma varvfe Franz Kafka. Alies e voe pedet Kafka e ti tud Brod, hag eno e kejas gant Felice Bauer. Ur wech echu gant e studioù e labouras Brod evit an ti-post. Er memes koulz e krogas da labourat evel buruteller war an arzoù, hag e stagas gant ar skrivañ. Er memes koulz e krogas Franz Kafka da labourat evit ur gompagnunezh asurañs. Asambles gant Felix Weltsch e savjont ur c'hleub anvet "Der enge Prager Kreis". A-hed e vuhez e klaskas Brod frealziñ Franz Kafka, ha bountañ a reas anezhañ da lakaat embann e destennoù. Klask a rejont sevel un oberenn asambles, met ne zeujont ket a-benn. padout a reas o darempred goude eured Brod gant Elsa Taussig e 1913. Pa varvas Franz Kafka e 1924 e voe anvet Brod da sevener e destamant. Mont a reas a-enep da youl Kafka, hag en doa goulennet ma vefe devet holl e skridoù. Ar skridoù kentañ bet kempennet gant Brod a zeuas er-maez etre 1925 ha 1927. E 1930 e teuas er-maez 6 levrenn, enno holl oberennoù Franz Kafka. E 1937 ec'h embannas Brod buhezskrid kentañ Kafka, anvet : Franz Kafka, eine Biographie.
Tocantins
Tocantins a c'hall bezañ
Kavout a reer an anv ivez
Brolga
Ar brolga pe garan vrolga (liester : garaned brolga) a zo ur spesad evned hirc'harek, Antigone rubicunda an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea rubicunda (kentanv) da gentañ-penn (e 1810) gant an naturour saoz George Perry (1771-?).
Lakaet e oa bet da vezañ labous arouez stad Queensland (Aostralia) e 1986.
Rummatadur
Renket e veze er genad Grus kent.
Father Ted
Father Ted a zo un heuliadenn-skinwel, ur sitcom anezhi, krouet gant Hat Trick Productions evit ar chadenn saoz Channel 4 ha skrivet gant Arthur Mathews ha Graham Linehan. Skignet e voe tri rummad hag ur filmig ispisial adalek ar 21añ a viz Ebrel 1995 betek ar 1añ a viz Mae 1998. An dudenn bennañ, ar beleg katolik iwerzhonat Father Ted Crilly, a oa c'hoariet gant Dermot Morgan. Lec'hiet e oa an heuliadenn en enezenn ijinet Craggy Island e kornôg Iwerzhon. Taolenniñ a ra ar filmoù buhez Ted hag a vignoned beleien, Father Dougal McGuire (Ardal O'Hanlon) ha Father Jack Hackett (Frank Kelly), harluet en enezenn, hag a chom asambls e ti ar barrez, gant ar bevare dudenn, karabasenn Doyle (Pauline McLynn).
25 film a zo en heuliadenn. 6 film a zo er rummad kentañ, 10 en eil rummad. Ur film ispisial da geñver Nedeleg a zo war-lerc'h, A Christmassy Ted, ha goude-se un trede rummad, 8 film ennañ. Mervel a reas Dermot Morgan dic'hortoz-kaer d'an 28 a viz C'hwevrer 1998 d'an oad a 45 bloaz, un deiz goude ma oa echu filmañ ar film diwezhañ. N'eus bet graet film all ebet, ha disklêriet o deus ar skrivagnerien e oa an trede rummad da vezañ an hini diwezhañ, zoken a-raok marv Morgan.
Yezhoù biouek-madarek C
Ur is-skourr eus yezhoù biouek-madarek eo ar yezhoù biouek-madarek C, ennañ 1 yezh komzet e Kameroun:
Koufeg
Koufeg (Couffé e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Douryar voutin
Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Sevenadur ar bobl
250px|thumb|Koublad talabarder ha biniaouer Daou ster zo d'al lavarenn sevenadur ar bobl. Diouzh an eil tu emañ sevenadur pobl ar gouerien ha pouezus-kenañ e chom an obererezhioù sevenadurel a zo bet legadet d'ar Vrezhoned gant o gourdadoù ; diouzh an tu all, deuet eo Breizh (hag holl vroioù Kornôg Europa) da vezañ ur gevredigezh levezonet-don gant gizioù ar c'hêrioù. Setu perak ez eo reishoc'h lakaat "sevenadur ar bobl" e-keñver ar saozneg popular culture, petra bennak ma'z eo disheñvel ster ar ger saoznek culture.
Sevenadur ar bobl a c'hall bezañ meizet evel ar saozneg folklore, da lâret eo sevenadur hengounel ur strollad tud. An dra-se a c'hallo bezañ hengounioù, kanaouennoù, kontadennoù, kredennoù, troioù-lavar. Ar folklore a gustume bezañ kaset a zen da zen dre gomz, mes en amzer-vremañ ez eus bet klasket mirout dre skrid ar sevenadur dre gomz eus meur a vro.
Bavinkhove
Bavinkhove en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Bavinchove, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Francesca da Rimini
thumb|right|Gianciotto o kavout Paolo ha Francesca [[Jean Auguste Dominique Ingres,(1819).]] thumb|[[Ar Pok, gant Rodin (1888) a oa bet anvet Francesca da Rimini da gentañ.]] thumb|right|Francesca da Rimini, gant [[Gustave Doré (1857).]] thumb|right|Marv Francesca da Rimini ha Paolo Malatesta, gant [[Alexandre Cabanel, war-dro 1870.]] thumb|Paolo ha Francesca, gant [[Anselm Feuerbach, (1864)]] Francesca da Rimini pe Francesca da Polenta (1255 – 1285) a oa ur briñsez italian eus an XIIIvet kantved, kanet hec'h istor gant Dante.
Ur plac'h eus ar re gaerañ e oa, merc'h da c'h-Guido da Polenta, aotrou kêr Ravenna. Bevañ a eure en amzer Dante Alighieri, a reas anezhi unan eus tudennoù an Divina Commedia.
Dimeziñ ragaozet
Francesca a orgedas ouzh Paolo ha ne gomprenas an touell nemet da zeiz war-lerc'h an eured.
Diwar-se e voe brudet an anv "Francesca" e-touez an dud uhel.
Oberennoù
Meur a arzour zo bet awenet gant an istor.
Puigcerdà
Puigcerdà eo kêr-benn istorel Cerdanya hag ar gêr vrasañ gant 8 802 a dud (2011). Pennlec'h Baixa Cerdanya eo, e proviñs Girona ivez. War lez an harzoù etre an div stad spagnol ha gall emañ, tre dirak Guingueta d'Ix en Alta Cerdanya, er stad c'hall.
Istor
Pennlec'h an departamant gall Sègre e voe etre 1812 ha 1814.
Douryar-Allen
An douryar Allen a zo un evn hag a vev el lec'hioù gleb. Porphyrio alleni eo e anv skiantel.
Cuthred, roue Kent
Cuðred pe Cuthred a voe roue Kent etre 798 ha 807.
Goude ma voe faezhet emsavidigezh Kent dindan Eadberht III Præn e stalias Coenwulf Cuðred evel ur roue sujet. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz e varvas e 807. Goude e seblant e voe staget e rouantelezh ouzh hini Mercia. Ne voe ket kollet he identelezh gantañ, avat rak meur a rouaned a Gent a oa, sujet da Vercia pe Wessex kent ma'z eas da get ar rouantelezh e fin an.
E-pad ren Cuthred e teraouas argadoù ar Vikinged e Kent.
Gwelet ivez
Roll rouaned Kent
Der Blaue Reiter
Der Blaue Reiter (Ar marc'heger glas) a oa ur strollad arzourien eus Neue Künstlervereinigung München. Ur strollad arzourien alaman a badas eus 1911 da 1914 e voe, hag unan eus an daou luskad (an hini all eo Die Brücke) a voe a-raok an eztaolouriezh.
Istor
Vassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Alexej von Jawlensky, Marianne von Werefkin, Gabriele Münter, Lyonel Feininger, Albert Bloch hag arzourien all a savas Der Blaue Reiter goude ma vefe bet nac'het diksouez "Ar Varnadenn ziwezhañ", savet gant Kandinsky. Ne voe manifesto ebet savet gant izili Der Blaue Reiter, met kentoc'h ur strollad tud bodet tro-dro da gKandinsky ha Marc. Paul Klee a gemeras perzh el luskad ivez.
Diwar anv ul livadur savet gant Kandinsky e 1903 e voe dibabet anv ar strollad. Marteze eivez peogwir e oa dedennet-tre Marc gant ar c'hezeg, ha peogwir e oa plijet-tre Kandinsky gant al liv glas. Liv ar speredelezh eo al liv glas hervez Kandinsky (gwelout e levr Diwar-benn ar speredelezh en arz, 1911). Disheñvel e oa palioù an arzourien a gemeras perzh el luskad, met boutin e oa o c'hoant da ziskouez speredelezh dre o oberennoù. Fellout a rae dezho brudañ an arz modern, al liammoù sonerezh-arzoù gweled, perzhioù arouezius al livioù, ha livañ en un doare emyoulek. Dedennet e oant gant arzoù ar Grennamzer koulz hag en arzoù modern : faoverezh, kubouriezh hag arz diheverz.
E 1911 hag e 1912 e voe aozet diskouezadegoù e pep lec'h en Alamagn gant izili Der Blaue Reiter. Un almanag a lakjont embann ivez, ma oa livadurioù modern, re bobl, re gentidik ha re savet gant bugale. E 1913 e tiskouezjont o oberennoù da-geñver ar c'hentañ Herbstsalon. Divoet e voe ar strollad pa darzhas ar Brezel-bed kentañ. Vassily Kandinsky, Marianne von Werefkin ha Alexej von Jawlensky a rankas distreiñ da Rusia peogwir e oa keodedourien rusian. Ouzhpenn da se e oa savboentoù disheñvel e diabarzh ar strollad. Der Blaue Reiter a badas neuze eus 1911 da 1914.
Kalz livadurioù gant izili Der Blaue Reiter a c'haller gwelout e Diskouezva Städtische Lenbachhaus München.
Almanag
E miz Even 1911 e voe savet Der Blaue Reiter Almanach (Almanag ar Marc'heger Glas) hag embannet e voe 1 100 skouerenn gant Piper (München) e 1912. Franz Marc a resevas an embannadur kentañ d'an 11 a viz Mae. Kandinsky ha Marc a reas war-dro, ha marc'had-mat e voe an embann dre ma voent sikouret gant an ijinelour Bernhard Koehler, hag a oa eus familh Macke. Ennañ ez eus eilskeudennoù 140 oberenn arzoù ha 14 pennad-skrid. Un alamanag all a voe raktreset, met ne voe ket embannet abalamour ma krogas ar brezel. An hini kentañ voe adembannet gant Piper e 1914.
En Almanag e kaver:
Ar skeudennoù implijet en almanag a zegas ur c'hemm bras en arzoù en Europa : ne oa ket diazezet an almanag war arzoù Europa nemetken, met ivez war arzoù Azia, Egipt, Afrika ha re pobloù ar Meurvor Habask. Bez e oa ivez ennañ pemp oberenn gant Van Gogh, Cézanne ha Gauguin, seizh gant Henri Rousseau ha trizek savet gant bugale.
Diskouezadegoù
Eus an 18 a viz Kerzu 1911 betek penn-kentañ 1912 : Erste Ausstellung der Redaktion Der Blaue Reiter e diskouezva Heinrich Thannhauser e München. 43 oberenn savet gant 14 arzour a voe diskouezet : livadurioù gant Henri Rousseau, Albert Bloch, David Burliuk, Wladimir Burliuk, Heinrich Campendonk, Robert Delaunay, Elisabeth Epstein, Eugen von Kahler, Wassily Kandinsky, August Macke, Franz Marc, Gabriele Münter, Jean Bloé Niestlé ha Arnold Schönberg, hag ur c'hatalog.
Eus miz Genver 1912 da viz Gouere 1914 e voe diskouezet an diskouezadeg e meur a gêr en Europa : Köln, Berlin, Bremen, Hagen, Frankfurt, Hamburg, Budapest, Oslo, Helsinki, Trondheim ha Göteborg.
Eus an 12 a viz C'hwevrer d'an 2 a viz Ebrel 1912 :Zweite Ausstellung der Redaktion Der Blaue Reiter, Schwarz-Weiß (eil diskouezadeg aozerien Der Blaue Reiter, du-gwenn) e diskouezva Neue Kunst Hans Goltz e München.
Izili Der Blaue Reiter a gemeras perzh ivez :
Ben More
Ben More, pe Beinn Mòr pe Beinn Mhòr (Menez Meur) a zo anv meur a venez e Bro-Skos.
Yezhoù biouek-madarek A
Un is-skourr eus yezhoù biouek-madarek eo ar yezhoù biouek-madarek A, ennañ 65 yezh komzet e Nigeria ha Kameroun:
Isrannet e vez c'hoazh an is-skourr-mañ evel-hen:
Gwelet ivez
Biu-Mandara A languages
Mafalda
Mafalda eo harozez ha penndudenn ar bannoù-treset skrivet ha treset gant an tresour eus Arc'hantina Joaquín Salvador Lavado, anavezet gwelloc'h gant e anv-pluenn Quino. Taolenniñ a ra al levrioù buhez ur plac'hig yaouank a bemp bloaz anvet Mafalda, a zo nec'het-bras evit Mab-den, ar peoc'h er bed, ha stad ar bed a-vremañ. Embannet e voe ar bannoù-treset adalek 1964 betek 1973 ha berzh bras o deus graet e Amerika Latin, Europa, Kebek hag en Azia: diwarne e voe graet tresadennoù-bev hag ur film.
Tudennoù
Kontañ a ra ar bannoù-treset buhez Mafalda, ar benndudenn, he zud hag ur strollad bugale all. Koulskoude, ne savas ket ar strollad a-ratozh, hogen un disoc'h e voe eus diorren ar bannoù-treset. Krouet e voe pep bugel unan war-lerc'h egile, o taliñ ouzh doareoù zo Mafalda. An ezreolder nemetañ a zo Guille, breur Mafalda, a voe krouet en ur mare ma ne oa ket kalz a awen all gant an tresour.
Pasquale Paoli
Pasquale Paoli (Pascal Paoli e galleg) (6 a viz Ebrel 1725 - 5 a viz C'hwevrer 1807) a oa ur brogarour hag un dispac’her eus Korsika.
Paoli a oa bet ganet e La Stretta, e parrez Morosaglia. Mab e oa da Giacinto Paoli, a oa bet ministr gant ar roue Theodor Iañ a Gorsika, hag a oa bet o’n em gannañ a-enep yev Genova war an enez. Pa voe trec’h armeoù Genova e rankas Giacinto Paoli mont d’an harlu. E 1739 ez eas da Naplez, en Italia, gant e vab. Pasquale a reas e studioù eno. Goude-se e voe ofiser en arme roue Naplez betek 1755. Da neuze e tistroas da Gorsika, d’an 29 a viz Ebrel, da reiñ harp d’an emsavadeg nevez a-enep galloud Genova. D’an 13 a viz Gouere e voe dilennet Capu Generale (pennrener) an emsavadeg a-enep Genova, e kouent Sant Antone de la Casabianca. Diwezhatoc’h er bloavezh-se, e miz Du, e voe embannet dizalc’hiezh Korsika.
Evit bezañ degemeret gant an holl, ha pa n’o dije ket votet evitañ, ha peogwir e kare e vro, e klaskas Paoli kas da benn unaniezh ar vroad war an dachenn bolitikel. Ur wech trec’het war e enebourien (an dud o doa votet evit lakaat tud all e penn an emsavadeg pe ar re a-du gant Genova), e voe, da vat, rener ar vro. Ur Vonreizh a voe embannet e 1755 ha roet e voe ar gwir da votiñ d’an holl. Bonreizh Korsika a voe skrivet gant tud a lezenn eus an enezenn, bodet gant Paoli. Gant ar Vonreizh-se e voe awenet hini ar Stadoù-Unanet. Dont a rae Korsika da vezañ ar stad demokratel gentañ en Europa. Trec’h e voe ar Gorsiz war armeoù Genova a voe kaset er-maez eus an enezenn, war-bouez un nebeud kêrioù war an aod. Neuze e stagas Paoli da sevel da vat ur gwir stad, ma veze rannet ar galloudoù, ha gant ur velestradurezh efedus. Krouet e voe ur skol-veur e Corti. E Corti ivez edo sez ar gouarnamant.
War dachenn an armerzh e voe klasket reiñ harp d’al labour-douar, dizourañ ar geunioù hag al lec’hioù mouest, broudañ ar c’henwerzh. Krouet e voe ur gêr nevez, L'Isula Rossa, e 1758, evit kempouezañ ar galloud armerzhel a oa c’hoazh gant kêrioù chomet etre daouarn Genova evel Calvi. Kroget e voe da skeiñ moneiz e Muratu (1762). Savet e voe un ti-moullañ broadel evit embann Ragguagli dell’Isola di Corsica, un doare kazetenn ofisiel evit ar vro. Ur morlu a voe savet ivez.
E 1767 e voe aloubet gant Korsikiz enezenn Capraia, un enezenn en hanternoz da enez Elba, war aod Toskana, a oa betek neuze e dalc’h Genova. Ar re-se, o welet n’o doa spi ebet da drec’hiñ war Korsika, a zivizas gwerzhañ an enezenn da roue Bro-C'hall, dre Emglev Versailhez, sinet d’ar 15 a viz Mae 1768. Korsikiz ne asantjont ket d’an dra-se ha votiñ a rejont stourm gant armoù a-ene o mistri nevez. E-pad bloaz e stourmas armeoù Paoli a-enep soudarded Loeiz XV a oa dilestret war an enezenn. En emgann Ponte Nuovu, d’an 8 a viz Mae 1769, e vo pilet arme Paoli gant ar C’hallaoued a oa kalz niverusoc’h. Rankout a reas Pasquale Paoli tec’hout kuit ha kavout a reas repu e Bro-Saoz, goude tremen e meur a vro, Italia, Aostria, an Izelvroioù. E pep lec’h e kave tud oc’h estlammiñ ouzh e stourm, brudet dre skridoù tud evel ar Saoz James Boswell ("Account of Corsica") pe ar C’hallaoued Rousseau ha Voltaire. Pedet e oa bet gant roue Bro-Saoz ha degemeret e voe gant ar Saozon war an ton a zere ouzh pennoù stadoù.
Da vare an Dispac'h gall, 21 bloaz goude bezañ kuitaet e enezenn, e voe aotreet gant galloud nevez Frañs da zistreiñ da Gorsika, rak un distaoliadeg a oa bet kinniget gant Mirabeau d’an holl Gorsikiz divroet. Goude bezañ tremenet dre Bariz ma voe degemeret gant dispac’hourien evel Mirabeau pe Robespierre, ez erruas e Korsika d’ar 14 a viz Gouere 1790. Dilestrañ a reas e Macinaggio hag un degemer eus ar c’hentañ a voe graet dezhañ gant tud ar vro. Dilennet e voe da brezidant Kuzul-ren an departamant nevez ha pennrener ar Warded Vroadel war an enezenn. Buan avat ez eas faezh Paoli gant dirollerezh an Dispac’h, war an dachenn relijiel da skouer. Tamallet e voe gant ar Guzuliadeg (war-lerc'h bezañ bet diskuliet dezhi gant Luciano Buonaparte) a lavare e oa un treitour ha torret e voe diouzh e gargoù. Galvet e voe Korsikiz d’en em vodañ en ur c’h-Consulta (bodadeg) e Corti e 1793.
Ur wech adarre en em gave Paoli e penn an emsavadeg. Kavout a rae dezhañ e oa gwelloc’h da Gorsika bezañ dispartiet diouzh Frañs ha goulenn a reas skoazell Breizh-Veur. Dont a reas ar morlu saoz da reiñ dorn da armeoù Paoli en em ganne ouzh ar Republik. Buan en em gavas an darn vrasañ eus an enezenn etre daouarn emsaverien Korsika. Goulenn a reas Paoli gwarez Breizh-Veur evit ar stadig nevez. Ur rouantelezh saoz ha korsikat a voe savet hag ur besroue a voe anvet en he fenn gant Breizh-Veur. Met kouezhañ a reas e veud en e zorn da Baoli : ur Saoz, Gilbert Elliot, eo a voe anvet da vesroue. Ne badas ar rouantelezh saoz ha korsikat nemet daou vloaz. Buan a-walc’h e savas freuz en enezenn. E miz Here 1795, war c’houlenn Elliot, e voe galvet Paoli da vont da Londrez. Er bloavezh war-lerc’h e voe adaloubet Korsika gant ar C'hallaoued, hep nemeur a emgannoù. Tremen a reas Paoli ar peurrest eus e vuhez en harlu e Londrez, diwar ul leve paeet dezhañ gant roue Breizh-Veur. Mervel a reas eno d’ar 5 a viz C'hwevrer 1807. Abaoe 1889 emañ e relegoù e Korsika en-dro, e bered kêriadenn Morosaglia.
Moel (kumun)
Moel (Muel e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Pasquale Paoli
Goude m’en doa tremenet 47 vloaz eus e vuhez en harlu, e vez sellet ouzh Pasquale Paoli evel un haroz e Korsika, betek hiziv. Ober a reer anezhañ e korseg "U Babbu di a Patria" (e brezhoneg : " Tad ar Vro"). E anv zo bet roet da skol-veur Corti, zo bet addigoret e 1981.
Meur a gêr er Stadoù Unanet a zoug an anv Paoli pe Paoli City, en enor dezhañ.
Garan Sibiria
Ar c'haran Sibiria (liester : garaned Sibiria) a zo ur spesad evned hirc'harek, Leucogeranus leucogeranus an anv skiantel anezhañ Ar spesad nemetañ eo er genad Leucogeranus.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Oural ha Sibiria ; o c'hoañviñ e Sina ha hanternoz India.
Rummatadur
Renket e veze er genad Grus kent.
Tholen (kumun)
thumb|right|250px|Tholen thumb|right|250px|Lec'hiadur Tholen thumb|right|200px|Banniel Tholen thumb|right|90px|Ardamez Tholen thumb|right|200px|Krugell an oadoù (miz Genver 2009)
Tholen (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Zeeland en Izelvroioù. Dont a ra hec'h anv eus hini kêr Tholen, hag a zo kêr bobletañ ar gumun. Div ledenez (bet inizi) a ya d'ober ar gumun : Tholen, an hini vrasañ, er su, ha Sint Philipsland en norzh. Etrezo emañ bae Krabbenkreek (ur strizh-mor eo bet). 254,41 km² eo gorread kumun Tholen (douar : 147,24 km², dour : 107,17 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 25 332 annezad enni.
Dasparzh ar boblañs
War enezenn Sint Philipsland ez eus teir c'hêriadenn : War enezenn Tholen ez eus seizh kêriadenn: thumb|300px|right|Delta ar stêr [[Scheldt ma weler Tholen (4), Sint-Philipsland (5), Eendracht (j), bae Krabbenkreek (l), strizh-mor Keeten-Mastgat (k) ha hini Krammer (m)]] thumb|right|200px|Meilh De Hoop e Tholen
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr kumun Tholen ez eus 19 dileuriad :
Franked
Ar Franked a oa unan eus ar pobloù german hag a oa o vevañ er c’hentañ kantved e traoñienn ar Roen. En trede kantved ez ejont war-du ar c’hornôg, o ober o annez e norzh Galia, a oa neuze ul lodenn eus an Impalaeriezh roman. Pa’z eas an Impalaeriezh d’an traoñ ez ejont pelloc’h c’hoazh, hag aloubiñ un darn vat eus Galia, betek Arvorig hag ar Pireneoù.
Ar roud kentañ eus anv ar bobl-se a gaver e 250, e skridoù latin a gomz eus ar Francii. Dont a ra an anv-se eus ur wrizienn c’hermanek a dalvez kement ha (tud) dishual, digabestr. Ar wrizienn frank  a adkaver en anv Frañs, en anvioù ar rannyezhoù frankek pe frankonek, en anv Franken zo ur rannvro eus Alamagn,hag er brezhoneg frank.
Gant an armoù e oa bet savet o rouantelezh. Barrek e oant war an armoù ha brudet e oant evit an implij a raent eus bouc’hili ha goafioù en emgannoù. Bras e oa galloud ar vrezelourien, hag ar bec’h a veze etrezo a oa ur skoilh, alies, d’ar c’henwerzh ha d’al labourioù all.
Ferfay
Ferfay a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Franked
Rouaned
Daou remziad rouaned zo bet e rouantelezh ar Franked : ar Verovingidi hag ar Garolingidi. Ar roue brudetañ e-touez ar re gentañ e voe Hlodwig (Klovis). Dindan ren hemañ (kurunet e 481) e oa un darn vat eus ar pezh a zo Frañs bremañ, Belgia, an Izelvroioù ha kornôg Alamagn dindan o domani. Trec’h e voe Hlodwig war ar pobloù amezek, evel ar Vurgonded hag an Alemanned. Degemer a reas ar relijion gristen evitañ ha klask a reas lakaat e bobl d’he degemer ivez.
War-lerc’h ar Verovingidi e teuas ar Garolingidi. Gant an hini anavezetañ anezho, Karl Veur, e voe savet an Impalaeriezh Roman Santel (800). Rannet e voe bro ar Franked goude marv Karl Veur ha mont a reas al lodenn gornôg anezhi d’ober Bro-C’hall tra ma’z ae al lodenn reter d’ober ar pezh a zeuas da vezañ Alamagn diwezhatoc’h. Daoust ma’z eas yezh ar Franked da get er c’hornôg e voe dalc’het d’ober gant an anv Franked evit envel annezidi ar vro ha diwar o anv e voe graet Frañs eus o bro. Gant an Arabed e voe astennet an implij eus ar ger Franked evit envel an holl gristenien deuet eus Europa da vare brezelioù ar Groaz.
Garlann
Garlann a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e kanton Plouigno.
Douaroniezh
Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Dourdu.
Kumunioù amezek : Plouezoc'h; Sant-Yann-ar-Biz; Lanneur; Plouigno; Montroulez
Anv
B. Tanguy : Garlan, fin XIVvet;
Talvoudegezh : garw = rust, meinek ...
Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
Yezhoù biouek-madarek B
Un isskourr eus yezhoù biouek-madarek eo ar yezhoù biouek-madarek B, ennañ 13 yezh komzet e Tchad ha Kameroun:
Isrannet e vez c'hoazh an isskourr-mañ evel-henn:
Gwelet ivez
Biu-Mandara B languages
Catherine Ashton
150px|right
Catherine Margaret Ashton, baronez Ashton of Upholland (ganet d'an 20 a viz Meurzh 1956), a zo ur bolitikourez a Vro-Saoz, ezel eus Kengor Europa abaoe Here 2008. Ezel eo ivez eus Kambr al Lorded, evit strollad al Labour. Kadoriadez (leader) Kambr al Lorded eo bet ha Lord prezidant ar C'huzul.
D'ar 6 a viz Here 2008 he doa kemeret lec'h Peter Mandelson evel komiser evit ar c'henwerzh e Kengor Europa.
Anvet eo bet da Uhelgannadez Unaniezh Europa evit an aferioù diavaez hag ar politikerezh surentez e miz Du 2009, karg boulc'het ganti adalek ar c'hentañ a viz Kerzu 2009, betek an 30 a viz Eost 2014. Kemeret eo bet he lerc'h gant Federica Mogherini.
Dogfael ap Cunedda
Unan eus mibien Cunedda Wledig ha roue kentañ Dogfeiling e oa Dogfael ap Cunedag. N'ouzer hogozik netra diwar-benn e ren met ar riez a grouas-eñ a badas betek ar kantved.
François
François zo un anv-badez gallek, hag a glot gant an anv-badez brezhonek Frañsez.
Stummoù all
Adstummoù e galleg :
Stummoù kevrennek :
Klik (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen klik (saoz.: click consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn nann-skeventel produet dre serriñ ar genoù e daou lec'h distagañ war un dro en ul lakaet da vont kuit an aer er genoù dre sunañ gant an teod.
Tost pe dostoc'h eo son ur c'hlik ouzh ur gensonenn dre serriñ pe ouzh ur gensonenn dre daravat hervez al lec'hioù distagañ resis.
Kavet e vez klikoù en holl yezhoù koiek-sanek komzet e su Afrika hag ivez en un nebeud yezhoù bantouek komzet war o zro, evel da skouer ar xhosaeg hag ar zouloueg. Implijet e vezont ivez gant ar hadzaeg hag ar sandaweg komzet e Tanzania hag e dahaloeg, ur yezh kouchitek komzet e Kenya.
Er-maez eus Afrika ne vez kavet klikoù nemet en un doare kevrinnek euis al lardileg komzet en Aostralia, distaget dre kas an aer er-maez eus ar genoù kentoc'h evit davet ar gorzhailhenn evel ma c'hoarvz a-hend-all gant ar c'hlikoù er yezhoù afrikanek.
Kavet e vez sonennoù heñvel ouzh ar c'hlikoù e yezhoù all, evel da skouer ar saozneg, met ne dalvezont ket enne da fonemennoù, da skouer e gresianeg e vez implijet [ǀ] evit nac'hañ.
Setu roll ar c'hlikoù diazez gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Ouzhpenn an doare distagadur pennañ e c'hell bezañ ambrouget ur c'hlik gant meur a gendistagadur a eil renk war un dro, da skouer dre c'hwezhañ, dre fri, hugedet, dre fic'hal, hag all. Setu un nebeud skouerioù:
Sluis
thumb|right|250px|Sluis thumb|right|250px|Lec'hiadur Sluis thumb|right|150px|Banniel Sluis thumb|right|90px|Ardamez Sluis thumb|right|250px|Krugell an oadoù (01/01/2009)
Gouenoù
Gouenoù zo :
Sluis
Sluis (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 307,01 km² eo gorread kumun Sluis (douar : 280,20 km², dour : 26,81 km² ). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 24 102 annezad enni. Krouet eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2007 pa voe kendeuzet Oostburg ha Sluis-Aardenburg. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Sluis : Aardenburg, Breskens, Cadzand, Draaibrug, Eede, Groede, Heille, Hoofdplaat, IJzendijke, Nieuwvliet, Oostburg, Retranchement, Schoondijke, Sint Anna ter Muiden, Sint Kruis, Terhofstede, Waterlandkerkje, Zuidzande ha Zwindorp. Ul lestr-treizh a zo da vont eus Breskens daVlissingen. Abaoe m'eo bet digoret riboul Westerschelde e-kichen Terneuzen e 2003 n'eus nemet troadeien ha marc'hhouarnerien a c'hall tapout al lestr-treizh.
Kêr Sluis
thumb|right|Sint Anna ter Muiden ha Sluis e-tro 1775 Gwirioù-kêr a voe roet da Sluis e 1290. E 1340 e c'hoarvezas Emgann Sluis nepell. 2 324 annezad a oa e kêr Sluis d'ar 1 a viz Genver 2009.
Garan kilpenn gwenn
Ar c'haran kilpenn gwenn (liester : garaned kilpenn gwenn) a zo ur spesad evned hirc'harek, Antigone vipio an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Grus Vipio (kentanv) da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Sluis
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr kumun Sluis ez eus 19 dileuriad :
Garan kilpenn gwenn
Annez
Bevañ a ra ar spesad e gevred Siberia, biz Mongolia ha biz Sina.
Rummatadur
Renket e veze er genad Grus kent.
Nico
Nico (anv gwir : Christa Päffgen) a oa ur ganerez, un top-model hag un aktourez alaman, bet ganet d’ar 16 a viz Here 1938 e Köln, ha marvet d’an 18 a viz Gouere 1988 en Ibiza. Brudet eo dreist-holl evit bezañ kanet war bladenn gentañ The Velvet Underground, The Velvet Underground and Nico (1967).
An top-model
Dont a reas Nico da vezañ brudet evel top-model evit un nebeud kelaouennoù. Pa oa yaouank c’hoazh hag o chom e Pariz e kejas gant al luc’hskeudenner brudet Tobias, a reas Nico anezhi. Neuze e voe skeudennoù Nico e Vogue, Tempo, Vie Nuove, Mascotte Spettacolo, Camera, Elle. Labourat a reas ivez evit Coco Chanel.
La Dolce Vita
Goude bezañ bet gwelet en un nebeud skeudennoù bruderezh, e tapas Nico ur perzh bihan e-barzh La Tempesta (Alberto Lattuada,1958), hag en ur film all anvet For the First Time (Rudolph Maté) er memes bloavezh.
E 1959 e c’hoarias e-barzh La Dolce Vita. D’ar mare-se e oa o chom etre Pariz ha New York. Pa zilojas da vat da New York e heulias kentelioù gant ar pal dont da vezañ aktourez. Perzh pennañ ar film Strip-Tease (Jacques Poitrenaud) a voe roet dezhi. Da geñver a film-se ec’h enrollas ur ganaouenn produet gant Serge Gainsbourg, met diembann e chomas ar ganaouenn. D’an 11 a viz Eost 1962 e voe ganet ur mab dezhi, Ari e anv. Alain Delon a oa an tad.
Ar filmoù kentañ gant Andy Warhol
E 1964 e kejas Nico gant Brian Jones (Rolling Stones) hag ec’h enrollas he c’hanaouenn gentañ, anvet I'm Not Sayin. E-pad an hañv e kejas gant Bob Dylan hag a skrivas ur ganaouennn anvet I'll Keep It With Mine eviti. Er memes koulz e krogas da labourat evit Andy Warhol ha Paul Morrissey hag e c’hoarias en o filmoù-arnodiñ : Chelsea Girls, The Closet, Sunset, hag Imitation of Christ.
Nico and The Velvet Underground
Goude bezañ c’hoariet e filmoù Andy Warhol e kejas gant izili The Velvet Underground hag e kanas war o fladenn gentañ, anvet The Velvet Underground and Nico. Dont a reas er-maez ar bladenn e 1967. Unan eus pennoberennoù ar sonerezh rock eo. Ne ouezer ket perak e kuitaas ar strollad. Darempredoù a viras gant Lou Reed ha John Cale, hag an daou anezho a sikouras anezhi da labourat war he fladennoù goude-se. John Cale a sikouras anezhi dreist-holl, seniñ a reas war he fladennoù hag e produas 4 anezho.
Ar bloavezhioù 1960
Pladenn gentañ Nico (Chelsea Girl) a zeuas er-maez e 1967. Ar c’hanaouennoù a voe savet gant Bob Dylan, Tim Hardin, Jackson Browne hag izili The Velvet Underground. Ur bladenn folk eo, heñvel ouzh re Leonard Cohen. Kempennet eo gant kalz binvioù kerdin ha fleütoù. Lavaret e vez ne blijas ket ar c’hempennadur da Nico.
Dont a reas er-maez hec’h eil albom, The Marble Index he zitl, e 1969. An holl donioù hag ar c’homzoù a voe savet ganti. Produet e voe gant John Cale, ha hemañ a lavaras e oa ar bladenn gentañ a oa bet savet e diavaez lezennoù ha frammoù boutin ar rock. Nico a sonas gant an harmoniom war ra bladenn. Ar benveg-se a zeuas da vezañ hec’h arouez, e implijout a reas a-hed he buhez arzourez. Levezon ar sonerezh klasel hag ar c’hanaouennoù hengounel europat a glever war ar bladenn.
Ar bloavezhioù 1980
Nico a enrollas Drama of Exile e 1981. Disheñvel diouzh hec’h oberennoù all eo : enni e klever ur meskaj rock ha sonioù ar Reter-Nesañ. He fladenn ziwezhañ (Camera Obscura) a enrollas e 1985. Ur bladenn-arnodiñ eo da vat. Warni e kan ar ganaouenn jazz hollvrudet My Funny Valentine. Lod brasañ ar sonadegoù a reas d’ar mare-se a zo bet enrollet hag embannet e CD : Heroine (1982), Behind the Iron Curtain (1986) hag ivez he sonadeg diwezhañ, anvet Fata Morgana, hag enrollet d’ar 6 a viz Even 1988.
Nico ha Philippe Garrel
Etre 1970 ha 1979 e c’hoarias Nico e seizh film-arnodiñ bet savet gant Philippe Garrel. Kejañ a rejont e 1969, hag e kanas-hi ar ganaouenn The Falconer evit e film Le Lit de la vierge. Asambles e vevjont, hag e tapas Nico ur perzh bras e oberenn ha buhez Garrel. He gwelout a reer e-barzh La Cicatrice intérieure (1972). Kemer a reas perzh e seveniñ ar film, hag e krouas sonerezh ar film ivez.
Ar fin
Pa oa 50 vloaz e varvas Nico d’an 18 a viz Gouere abalamour d’ur c’holl-gwad empenn, un nebeud eurvezhioù goude bezañ kouezhet diwar he marc’h-houarn e Ibiza. Hervez lod he defe tapet un taol-heol (Le Rock de A à Z, Albin Michel).
Beinn Mhòr (Muile)
Beinn Mhòr (Ben More e saozneg) eo menez uhelañ Enez Muile, 966 metr dezhañ, en inizi Gall, e Skos.
Gouenac'h
Gouenac'h a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Garan gouzoug du
Ar c'haran gouzoug du (Grus nigricollis) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad ar Gruidae.
Komm, süßer Tod (film)
Komm, süßer Tod (Deus, marv dous) a zo ur film aostrian eus 2000. Fentus-kriz eo. Graet eo bet diwar romant Wolf Haas an hevelep anv gantañ. Unan eus istorioù an detektiv Brenner eo, a gont buhez dichañs un den a zo bet poliser ha detektiv evit e gont, Simon Brenner, a red hentoù Aostria hag en em gav gant torfedoù diaes da ziskoulmañ.
C'hoariet eo Brenner gant unan eus an aktourien vrudetañ en Aostria, Josef Hader. "Komm, süßer Tod" a zo bet produet gant DOR Film, Ensavadur Aostria ar Filmoù hag an ORF.
Gounezet en deus ar film ar priz Romy o vezañ ma oa ar film aostrian en deus graet ar muiañ berzh e 2001. Sellet e vez outañ evel unan eus ar gwellañ filmoù aostrian.
Synopsis
Simon Brenner, a oa poliser a-raok hag a zo bremañ un detektiv prevez hep chañs, a zo deuet da vezañ un teknikour yec'hed, goude ma oa bet kaset er-maez eus ar polis abalamour m'en doa kousket gant gwreg ar penn-ofiser. Ne fell dezhañ nemet chom hep kaout trubuilhoù ha derc'hel da labourat e-pad ur prantad, met en em gavout a ra siwazh en ur brezel etre daou aozadur yec'hed.
Kervignag
Kervignag a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadennañ .
Komm, süßer Tod (film)
Synopsis
Kompren a ra neuze Brenner eo ret dezhañ diskoulmañ an afer a-benn adkavout e vuhez sioul ha dizarvoud. Goustadik met mennek e tispak ar wirionez en ur daliñ ouzh brezel kriz etre an daou embregerezh yec'hed.
K'ak' Tiliw Chan Yopaat
right|250px|thumb
K'ak' Tiliw Chan Yopaat, anvet ivez Cauac Sky, Kawak Sky, Buts’ Tiliw ha Butz’ Ti’liw a oa roue meurañ keoded vaya Quiriguá
K'ak' Tiliw Chan Yopaat a renas ar geoded eus 724 da 785. Darvoud pouezusañ ar ren - hag eus istro Quiriguá - a c'hoarvezas e 738 pa voe faezhas gantañ lu Copán. Rener Copán, Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil a voe bac'het ha dibennet diwezhatoc'h.
A-raok trec'h K'ak' Tiliw Chan Yopaat e oa Quiriguá gwaz da gCopán. Faezhidigezh Copán a voe abeg e ziskarr met deroù ur marvezh alaouret evit e waz kozh.
1839
Diwar-benn bloavezh 1839 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1839
930
Diwar-benn bloavezh 930 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 930
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 930
Bun Easain
Bun Easain (pe Bunessan hervez ar saozneg) zo ur gêriadenn vihan war aod ar Ross of Mull er c'hreisteiz da Enez Muile, en Inizi Gall Bro-Skos. 200 a dud a oa o chom eno e 2001.
Mouezh (yezhoniezh)
Dre vras e reer un diforc'h etre sonennoù mouezhiet ma vez lakaet kerden ar vouezh da froumal (d.s. [b, d, g, z]) ha sonennoù divouezh (d.s. [p, t, k, s]) ma ne froum ket kerden ar vouezh. Liveoù mouezh etre a c'hell bezañ avat, da skouer fri [friː] > ar fri [ar.v̥riː] e rannyezhoù brezhonek zo.
Peurliesañ e vez mouezhiet ur vogalenn daoust ha ma vez implijet ivez vogalennoù divouezh e yezhoù zo, keit ha ma c'hall ur gensonenn bezañ mouezhiet pe divouezh.
Setu parioù fonemennoù kensonennel mouezhiet ha divouezh skouer implijet gant ar brezhoneg m'en devez an diforc'h-se un arc'hwel yezhadurel (gw. « kemmadur »):
Gwelit ivez:
Stimmlosigkeit Soinniton äänne Stemloos Ustemt konsonant Consoană surdă Tonlös konsonant
Houthalen-Helchteren
Houthalen-Helchteren (e limbourgeg: Hôtele-Helichtre) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Mynan
Mynan a oa mab Yspwys Mwyntyrch ha roue diwezhañ anavezet Cynwidion. Edo o ren en un amzer m'edo ar C'hiltern Saetan oc'h aloubiñ ar pezh a chome eus an tiriadoù brezhon e kreiz Preden. N'eo ket sur e oa ar roue diwezhañ, avat, rak ne freuzas ar rouantelezh nemet etre 610 ha 630.
Kreoleg Haiti
Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù gallek eo kreoleg Haiti (kreyòl ayisyen) komzet gant war-dro 8 000 000 a dud e Republik Haiti, lec'h ma'z eo kenofisiel gant ar galleg abaoe 1961, ha gant war-dro 1 500 000 a zivroidi haitian e meur a vro all. Ar yezh kreolek muiañ komzet an hini eo.
Douryar-Vartinik
An douryar-Vartinik a zo un evn dour, Porphyrio martinica (pe  Porphyrio martinicus) an anv skiantel anezhañ.
Annez
Plijout a ra d'al labous gouennañ er geunioù ha gwernioù tomm a gaver en Amerika, eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika da hanternoz Arc'hantina ha Karib.
Garan Japan
Ar C'haran Japan (Grus japonensis), liester: Garaned Japan, a zo un evn hirc'harek. Arouez Japan eo.
Annez
Bevañ a ra al labous enez Hokkaido ha Manchouria.
Yezhoù emberek
Ur skourr eus ar yezhoù tchokoek eo ar yezhoù emberek. Mont a ra d'e ober c'hwec'h yezh eus Kolombia ha Panamá. An harzoù etre ar yezhoù-se a zo diresis ha, hervez lod e tlefer komz kentoc'h eus ur c'hontinuom rannyezhel kentoc'h eget eus ur strollad yezhoù.
Derib
Derib, Claude de Ribaupierre e anv gwir, zo ur senarioour ha treser bannoù-treset eus Suis. Ganet e oa d'an 8 a viz Eost 1944 e La Tour-de-Peilz e Suis. Tad Yakari ha Buddy Longway an hini eo.
E remzad
Da zek vloaz en deus graet Derib vihan e soñj ober e vuhez deus ar bannoù-treset. Ar suisad yaouank a grog da dresañ e-giz den a vicher da 19 vloaz, e kêr Vrusel. Deskiñ a ra an navvet arz gant Peyo ha kemer a ra perzh er Schtroumpfed. Tresañ a ra un tammig a bep seurt e-barzh ar c'helaouennoù Spirou, le Journal de Tintin ha Pilote. En em varekaat a ra bemdez war ar c'hontañ hag an tresañ. Dont a ra da vezañ mignon gant Franquin (Gaston Lagaffe, Spirou), Jijé (Jerry Spring), Roba (Boulig ha Billig) ha Bob de Moor.
Krouiñ a ra tudenn Yakari pa e 22 vloaz. E 1969 e teu war well Ar penn-youd Pythagore, an dug braz barrek e matematik. E penn-kentañ ar bloavezhioù 1970 e grou Les Ahlalaaas, tudennoù bihan blevek ha ribardellus. Ur grouidigezh all n'eo ket bet disonjet eo ivez Atila, ar c'hi a gaoz.
E 1971 e ya da labourat gant ar gazetenn Tintin. Tresañ a ra da gentañ an heuliad "Go West" araok degouezhout en e bar gant istorioù Buddy Longway. E c'hout evit an tresañ, ar western hag ar c'hezeg en deus roet tro dezhañ d'ober eus an oberenn-mañ unan eus ar re wellañ e touesk ar bannoù treset holl vrudet.