cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karrek
Karrek (LFE: ['kar:ɛk], Karrek e kerneveureg, Carrick e saozneg) a oa ur rannbarzh a Gernev-Veur, ur gorread 461.000 km² dezhi. E 2005 e oa 90.600 a dud o vevañ eno. E Truru edo ar greizenn velestradurel.
Truru Aberfal/Pennrynn ha Kammbronn/Rysrudh eo ar c'hêrioù penanñ eus pezh a oa Karrek.
Krouet e oa bet ar rannbarzh d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 pa oa bet enteuzet kumunioù Truru, Aberfal ha Pennrynn gant Rannbarzh War-ar-maez Truru. Mont a reas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar C'huzul-Kontelezh da sevel a-gevret hiviziken Kuzul Kernev-Veur.
Olifant an enez
Olifant an enez a zo un ardivink bras, krouet gant ar gompagnunezh c'hoariva straedoù Royal de Luxe evit un arvest. Lakaet e oa bet da bourmen e kêr Naoned e 2007.
An arvest
Goulennet e oa sevel un arvest da lidañ kant vloaz marv Jules Verne, gant kêrioù Naoned hag Amiens, hag arc'hantet e oa gant ur yalc'had a-ratozh roet gant ministrerezh c'hall ar sevenadur hag ar c'hehentiñ. Anvet e oa La visite du sultan des Indes sur son éléphant à voyager dans le temps e galleg. Diskouezet e oa an arvest-se e meur a lec'h etre 2005 ha 2006, evel kêr Londrez.
An olifant en Naoned
Distrujet e oa olifant kentañ an arvest met savet e oa un eilenn en Naoned e 2007. Unan eus ardivinkoù diskouezadeg Enez an Naoned an hini eo. An olifant-se zo 12 metr uhelder hag 8 led, ha 45 tonenn prenn ha dir zo ennañ.
Er penn kentañ e tlee an olifant dougen 35 den e-kerzh ur mont ha dont a vije padet 30 munut, eus an Santier Dubigeon betek ar c'havr Titan melen e Naoned. Da c'houde en deus douget 45 den pa oa lakaet da labourat, ha 49 goude bloaz. Koulskoude e oa berraet an tennad hent graet gantañ abalamour ma oa gorrek-kenañ (1 pe 2 km/e). Troc'het eo bet an div drederenn eus an hent ha ne ra ken war-dro 250 metr, e 45 munut.
Goloet eo an olifant gant kroc'hen zo rusk gwez-tulipez Virjinia. Ur relegenn vetal en deus ha koubloù hidrolek. Implijjout a ra 4 000 kg eoul ha lakaet eo da labourat gant ur c'heflusker 450 loen-kezeg.
E drompilh hag e lost zo gouest da fiñval. Gallout a ra ivez hejañ e zivskouarn, fiñval e bavioù, gwilc'hañ e zaoulagad ha blejal.
Aveyron (departamant)
An Aveyron (e galleg hag ent-ofisiel), an Avairon (en okitaneg) zo un departamant abaoe 1790, e kreisteiz Bro-C'hall, savet diwar broig Rouergue, en Okitania. Rodés eo ar penn-kêr anezhañ. Bro ar formaj Roquefort eo. Diwar ar stêr Avairon eo bet anvet an departamant.
Boris Pahor
Boris Pahor (Trieste, Impalaeriezh Aostria-Hungaria, 28 a viz Eost 1913 – Trieste, Italia, 30 a viz Mae 2022) a oa ur skrivagner slovenek eus minorelezh sloven Italia.
Indre-et-Loire
An Indre-et-Loire (distaget: ) a zo un departamant e-kreiz Bro-C'hall, er rannvro Kreiz, e Touren gozh. Teurgn (Tours e galleg) eo ar pennlec'h. An niverenn 37 a zo bet roet dezhañ. Savet eo an anv diwar anv div stêr, an Indre, hag al Liger (Loire e galleg).
Boris Pahor
Stourmet en deus enep faskourien Italia, enep an nazied hag evit ar sloveneg.
Indre-et-Loire
Istor
Savet eo an departamant, diazezet d'ar 4 a viz Meurzh 1790, diwar ul lodenn vras eus an Touren, reter Anjev, ha tammoù eus ar Saumurois, ar Maine, an Orléanais.
Anseriformes
Anseriformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, ennañ an elerc'h, an houidi hag ar gwazi. Termenet e voe e 1831 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Kerentiadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a tri c'herentiad d'ober an urzhiad :
Gaintza
Gaintza zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Kilikia
thumb|right|300px|Kilikia en [[Impalaeriezh roman, war-dro 120.]]
Kilikia (Κιλικία e henc'hresianeg; Cilicia e latin), a oa an anv a roed en Henamzer da aod kreisteiz Anatolia, ur vro hag a deuas da vezañ anv ur broviñs roman war-lerc'h, Tarsos he c'hêr-benn.
Meneget eo evel ur rouantelezh kozh eus Azia-Vihanañ gant an Ilias. Anezhi e oa genidik an abostol kristen Paol Tarsos er.
Skritur tsalagiek
Ur silabenneg eo ar skritur tsalagiek bet ijinet e 1819 ha diorroet gant Sequoyah (ᏍᏏᏉᏯ Ssiquoya hervez e sinadur, ᏎᏉᏯ Se-quo-ya alies bremañ ; "George Gist" ha "George Guess" gant ar saoznegerion) evit skrivañ e yezh, ar tsalagieg, yezh an Amerindianed Cherokee, ur yezh irokwoyek komzet e Norzh Karolina hag Oklahoma.
War gresk ez eas an niver a dud a zeskas ober gant ar silabenneg a-hed an, hag 90% eus an dud a ouie lenn ha skrivañ o yezh e 1830 a-drugarez d'ar silabenneg-se.
En ur silabenneg, pep lizherenn a ra dave d'ur silabenn. Ur silabenneg rik eo homañ rak n'eo ket heñvelstumm al lizherennoù heñnvelson o kregiñ gant an hevelep vogalenn. Lizherennoù zo a zo gwall heñvel ouzh re al lizherenneg latin, met distaget e vezont en ur mod all.
Francisco Ricci
Francisco Ricci (1614-1685), zo ul livour barok spagnol.
E dad Antonio Ricci a oa ul livour italian erruet e Spagn da labourat war-dro kinkladur manati El Escorial, dindan Federico Zuccaro. Dimeziñ a eure Antonio gant ur spagnolez, mont da Vadrid da chom ha kastilhanekaat e anv e Rizi.
A-gevret gant Juan Carreño de Miranda ha Francisco Camilo e labouras da ziorren skol Madrid ar barok spagnol, e kinklas ilizoù al lez, ha c'hoariva ar Buen Retiro, ma voe lakaet da rener.
E vrudetañ oberenn eo an Auto de Fe er Plaza Mayor de Madrid.
Mervel a eure Francisco Ricci en El Escorial en 1685.
Beasain
Beasain zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
1788
Diwar-benn bloavezh 1788 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1788
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1788
Distrig Santarém
Un distrig eus Portugal eo distrig Santarém.
IJzertoren
An uhelañ monumant d'ar Peoc'h en Europa eo, 84 metr dezhañ. Lidet e voe an digoradur anezhañ d'ar 24 a viz Eost 1930. War un tu e lenner al lizherennoù AVV VVK, Alles Voor Vlaanderen, Vlaanderen Voor Kristus, pezh a dalv « Pep tra evit Flandrez, Flandrez evit Krist ». E 1946 e voe distrujet ar monumant kentañ. Skrivet eo ivez « Brezel biken ken » e peder yezh ofisiel ar vrezelourien e talbenn kornôk ar Brezel-bed kentañ : nederlandeg, galleg, saozneg hag alamaneg.
Ul lec'h-eñvor d'al lazhidi flamank da gentañ eo an IJzertoren. Deuet eo da vezañ ul lec'h-meur d'ar vroadelourien flamank. Bep bloaz e vez aozet ur vanifestadeg eno a-enep ar brezel hag evit emrenerezh Flandrez.
En tour ez eus ur mirdi gouestlet d'ar peoc'h, d'ar brezel, ha d'an emsav flamank, a zo deuet da vezañ, abaoe 1998, unan eus mirdioù Rouedad Etrebroadel ar Mirdioù evit ar Peoc'h, savet gant Aozadur ar Broadoù Unanet.
Neoptolemos (haroz)
Neoptolemos (henc'hresianeg : Νεοπτόλεμος) pe Pyrros (henc'hresianeg : Πύρρος), a oa mab d'ar brezelour Akilles ha d'ar briñsez Deidameia.
Thetis, mamm Akilles, a ziouganas, pell a-raok ganedigezh he mab, e vije ur brezel bras. Gwelout a eure e varvje he mab nemetañ, mard aje ar paotr d'an emgann. Klask a eure ul lec'h dezhañ evit ma ned aje ket d'en em gannañ. E wiskañ a eure evel ur wreg e lez Lykomedes, roue Skyros. Er c'heid amzer-se e tarempredas ar briñsez Deidameia, a c'hanas Neoptolemos. Neoptolemos a veze graet Pyrros anezhañ da gentañ, abalamour d'an anv plac'h Pyrra, a oa bet kemeret gant e dad pa oa gwisket evel ur vaouez.
Howard Pyle
200px|thumb|right|Howard Pyle 200px|thumb|right|Morlaeron oc’h en em gannañ evit tapout un teñzor, tennet eus Howard Pyle's Book of Pirates
Howard Pyle (5 a viz Meurzh 1853 – 9 a viz Du 1911) a zo un treser amerikan hag ur skrivagner levrioù evit ar vugale Genidik e oa eus Wilmington (Delaware), fin e vuhez en doa tremenet e Firenze en Italia.
E 1894 e kelennas an tresañ e Drexel Institute of Art, Science and Industry (hiziv an deiz Drexel University). Goude 1900 e savas ur skol, enni e studias Olive Rush ha Newell Convers Wyeth. Kelenn a reas ivez e Brandywine School, e-touez e skolidi e voe Maxfield Parrish, Frank Schoonover, ha Jessie Willcox Smith.
right|thumb|150px|Unan eus tresadennoù Pyle diwar-benn ar Roue Arzhur
Brudet eo a-drugarez d’e levrioù diwar-benn ar Grennamzer, en o zouez The Merry Adventures of Robin Hood, hag un heuliad peder levrenn diwar-benn ar Roue Arzhur. Pa skeudennas troioù-kaer Robin Hood e kemmas pennadoù zo evit ma klotfent gant oad e lennerien. Da skouer e-barzh Robin Hood's Progress to Nottingham, e tle Robin bezañ lazhet pevarzek koadour peogwir ne felle ket dezhañ paeañ e zle. Pyle a ouzhpennas e oa bet gourdrouzet Robin ganto, ha setu perak en doa ranket en em zifenn.
E 1888 e skrivas Otto of the Silver Hand. Skeudennet en deus kalz testennoù diwar-benn an istor ha romantoù avañturioù e kazetennoù evelHarper's Weekly pe c’hoazh St. Nicholas Magazine. Ur film The Black Shield of Falworth (1954) e ditl, a zo bet savet diwar e oberenn diwar-benn an dud-houarn.
890
Diwar-benn bloavezh 890 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 890
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 890
900
Diwar-benn bloavezh 900 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 900
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 900
Mim
Ur mim zo un den eus ar c'hoariva hag a ziskouez pe a zispleg santimantoù gant jestroù ar c'horf hep komz. Ar mimerezh eo arz ar mim.
Cerfontaine
Cerfontaine zo un anv-lec'h gallek :
Odaliskenn
An odaliskezed (odaliskenn en unander) a oa sklavezed gwerc'h en Impalaeriezh Otoman, a veve en harem ar sultan peurvuiañ, hag a servije e wragez, pe e serc'hed pe e vamm. Homañ, a veze graet ar Valide sultan anezhi, a veze e penn an harem.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus ar poz gallek odalisque, deuet eus ar ger turkek odalık, a dalv kement ha plac'h a gambr, eus "oda", "kambr". E saozneg e vez skrivet hervez ar stumm gallek peurvuiañ, pe "odalisk", met skrivet eo bet ivez, hervez an distagadur turkek, odahlic hag odaliq.
Ster ledanaet
Er-maez eus an impalaeriezh otoman e vez roet d'ar ger odaliskenn ar ster a serc'h uhelrenk; kement-se ne glot ket gant an istor nag ar c'hustum turk pa oa ret d'an odaliskezed chom gwerc'h.
En Europa ivez e vez implijet ar ger evel gast pe kourtizanez. Ober fae war an istor n'eo ken.
Livadurioù
Ur fantasm eo bet an odaliskezed en Europa an, e-touez ar wazed wenn, el lennegezh koulz hag el livouriezh, ha gantañ eo bet awenet al luskad arzel a vez graet reterouriezh anezhañ. Met krog e oa an doug d'ar reter adal an. Digarez e oa da lakaat erotegezh, a dammoù pe a sailhadoù, en taolennoù.
Taolennoù
Meur a boltred odaliskenn zo bet livet gant Francesco Hayez, pe Renoir, da-heul ar c'hiz gant kevrinoù haremoù ar Reter.
Boussois
Boussois a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Blotadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen blotadur (saoz.: lenition, diwar al latin "lenis") war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel kavet e meur a yezh dre ar bed, en o zouez ar yezhoù keltiek, ma vez "blotaet" pe "gwanaet" ur gensonenn, da lâret eo e teu ur gensonenn fortis da vezañ ur gensonenn lenis, da skouer [f] → [v]
Bez' e c'hell ur gensonenn mont da get penn-da-benn dre vlotadur.
A-gevret gant an heñveladur ec'h eo ar blotadur unan eus an doareoù pennañ ma kemm ar yezhoù a-hed ar amzer.
Ar blotadur a c'hell talvezout da berzh yezhadurel ur yezh bennak, evel da skouer ar c'hemmadurioù er yezhoù keltiek, pe talvezout a c'hell da displegañ ur c'hemm a-hed ar wezh, da skouer ar fed ma teuas da vezañ mouezhiet ar c'hensonennoù dre serriñ divouezh latin e spagnoleg, d.s. vita → vida (buhez").
Er yezhoù keltiek, ar brezhoneg en o zouez, da gentañ-holl e veze blotaet kensonennoù etrevogalennek da gentañ evel ma c'hoarvezas gant ar c'hensonennoù etrevogalennek latin e spagnolek. Tamm-ha-tamm avat ec'h eas ar c'hemm blotadur-se war ledanaat betek ma veze levezonet gantañ ivez kensonennoù o vont dreist da bevennoù ar gerioù, da skouer -V # C - V-. War un dro e veze kollet merkoù yezhadurel ha dont a reas da vezañ ar blotadur da gaout un arc'hwel yezhadurel en o lec'h.
Setu ur skouer tennet diwar gouezeleg Skos: evel e brezhoneg e vez merket ar benel unander gant ar blotadur goude ar ger-mell, d.s. bean > a’ bhean ([bɛn] > [ə vɛn]: "maouez" > "ar vaouez") keit ha ma vez merket ar gourel unander gnt ar c'hemmadur mann, d.s fear > am fear ([fɛr] > [əm fɛr] "gour" > "ar gour").
Ez-istorel avat e veze merket an nominativel er hengeltieg gant lostgerioù: gourel "-os"; benel "-a". Setu neuze penaos eo ber adsavet diorroadur istorel arc'hwel yezhadurel a.vremañ ar blotadur en degouezh-mañ:
sind + fer → sindos feros → ind fer → in fer → an fear → am fear
sind + ben → sinda ḃena → ind ḃen → in ḃen → an bhean → a' bhean
Anser
Anser a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ gwazi, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Brazil
Republik Kevreel Brazil (República Federativa do Brasil e portugaleg) zo ur vro dizalc'h, ar stad vrasañ ha pobletañ a zo en Amerika Latin, ha Brasília eo he c'hêr-benn. En em astenn a ra adalek arvor biz Amerika ar Su betek ar c'hreiz anezhi. Bevennoù he deus en norzh gant Venezuela, Guyana, Surinam ha gant Gwiana, a zo un departamant e dalc'h Bro-C'hall; an Arvor Atlantel a zo er reter. Er su he deus bevennoù gant Uruguay, Arc'hantina ha Paraguay ; er c'hornôg gant Bolivia, Perou, hag er gwalarn gant Kolombia. Setu emañ stok ouzh holl vroioù Suamerika war-bouez Chile hag Ecuador. Ouzhpenn an tiriadoù kevandirel-se eo lodek ivez eus Brazil enezennoù tost d'an aod, ha tammoù enezegoù hag inizigoù e kreiz ar Meurvor Atlantel.
Lazkao
Lazkao zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Brazil
Istor
Araok ma oa deuet an Europeaned, dibaoe penn-kentañ ar pempvet milved a-raok J.-K., e oa Amerindianed o chom war diriad Brazil, meuriadoù hanter-gantread an darn vrasañ anezho.
Listenn stêrioù Kembre
A
B
Brazil
Istor
Pedro Álvares Cabral, ur merdeer eus Portugal, a vije bet an European kentañ deuet betek aodoù ar vro, d'an 22 a viz Ebrel 1500. An tiriad a zeuas diwar neuze da vout un drevadenn portugalat. Hepdale, a-benn korvoiñ danvezioù naturel an drevadenn, dreist-holl ar c'hoad "brazil", ha reiñ tud da labourad evit an drevadennourien nevez-staliet, e oa bet degaset gant ar Bortugaliz sklaved bet paket war aodoù Afrika. E-pad ouzhpenn tri c'hantved e oa bed paket ha divroet milionoù à Afrikaned a-benn poblañ ar c'hevandir nevez. Ar sklavelezh-se zo bet torret d'an 13 a viz Mae 1888.
Listenn stêrioù Kembre
A
Banon
Brazil
Istor
Brazil zo dizalc'h, ez-ofisiel, dibaoe ar 7 a viz Gwengolo 1822. Goude an drevadenn ez eus bet un Impalaeriezh, betek ar bloaz 1889, ha neuze e oa bet embannet Republik Brazil. Ur republik gant putschoù ha renadoù kreñv ingal a-walc'h, e-giz er broioù all en Amerika Latin d'an ampoent.
D'ar 27 a viz Here 2002 eo bet dilennet Luís Inácio da Silva (lesanvet Lula) da brezidant, kentañ prezidant sokialour Brazil, gant 61,4 % eus ar mouezhioù. Dilennet eo bet adarre d'an 29 a viz Here 2006 (a-enep da Geraldo Alckmin) gant ouzhpenn 60 % eus ar mouezhioù. War e lerc'h eo bet tro Dilma Rousseff, eus ar memes strollad, dilennet div wech ivez.
Douaroniezh
Ar goadeg amazonian a c'holo an darn vrasañ eus ar vro. Graet e vez anezhañ « o mar interior » (ar mor diabarzh). An Amazon, an eil stêr hirañ a zo er bed hag an hini kentañ evit he fonnder, a dreuz ar goadeg a-bezh kent mont d'en em daoler e-barzh ar Meurvor Atlantel e norzh ar vro.
Memestra e vez kavet ardremezioù a bep seurt e Brazil : hanter krin, meneziek, trovanel, istrovanel, gant hinoù à beb seurt ivez, sec'h e-barzh ar Sertão (biz), glavek (tomm ha dourek-kenañ) e kreiz ar vro, un tammig yenoc'h er Su.
Politikerezh
Hervez Bonreizh 1988 eo Brazil ur Republik Kevredel Prezidantelour, ag awen stadunanat evit a sell stumm ar Riez. Memestra e heuilh ar reizhiad lezennel brasilian an hengoun roman-ha-german. Ar Galloud Seveniñ a zo embreget gant ar prezidant, dilennet bep pevare bloaz. Er memes mare hag an dilennadeg-prezidant e vez mouezhiet evit ar C'hendalc'h Broadel, sez ar Galloud Lezennel, dasparzhet etre div gambr : hini ar Gannaded, dezho ur leuriadur a bevar bloaz, hag ar Sened, a vez renevezet un trederenn ha div drederenn eus e izili a beb eil.
P'emañ heñvel pouez pep mouezh en dilennadegoù-seveniñ, n'eo ket an degouezh evit a sell ar re lezennel. Eus un tu, bez' ez eus tri Senedour evit dileuriañ pep UF (unvez eus ar c'hevread — 27 a zo anezho hiziv an deiz). Eus an tu all, ma seller ouzh ar patrom kevreadel klasel, e rank dileuriadur ar Gannaded bezañ diouzh poblañs peb UF; an niver-se a zo, evelato, bevenet etre 8 da nebeutañ ha 70 d'ar muiañ. A hend all, lakaet eo e pleustr ar reizhad muianiverek evit dilennadeg ar Senedourien hag hini kenfeurel evit ar Gannaded.
Evit echuiñ, bez' ez eus ar Galloud Barnerezhel, a zo e ensav uhelañ al Lez-Veur Kevreadel, ouzh e ober unnek barner anvet gant ar Prezidant goude ali ar Sened. N'eo ket renevezet penn-da-benn barnerien al LVK gant peb prezidant ; envel a ra ar prezidant ur barner nevez pa en em denn pe pa varv unan anezho.
Sawyl Penuchel
Sawyl Penuchel pe Ben Uchel (uhel e benn, lorc'hus), pe Samuil Penissel (izel e benn, uvel) a voe ur roue brezhon a rene e kreisteiz ar Peninoù en hanter kentañ ar c'hwec'hwet kantved. Meneget eo e anv er skridoù kozh, er rolladoù-tiegegezh, hag en Triadoù.
Brazil
Rannadurioù
Ar 27 unvezh eus ar c'hevread a zo strollet, evit abegoù stadegel hag ivez evit a bep seurt traoù all, da heñchañ an obererezh kevreadel, e pemp rannvro vras: Centro-Oeste, Nordeste, Norte, Sudeste ha Sul. Pep stad, ar Distrig Kevreadel hag all, he deus he frammoù seveniñ dezhi hec'h-unan (pennadurezh ar Gouarnour), lezennel (Bodadenn Lezennel ur gambr hepken) ha barnerezhel (lez-varn stadel).
D'o zro e vez rannet ar stadoù e Kumunioù, hag a gemm o niver etre 15 (Roraima) ha 853 (Minas Gerais). An unvezhioù emzalc'h bihanañ eus ar C'hevread o deus hepken ur galloud seveniñ, embreget gant ur Prefed, ha lezennel, a zo e sez er c'huzul-kêr. An ensavadur diwezhañ-mañ en deus kantvloazioù a istor el Ledenez Iberek hag en takadoù trevadennet ganti.
Armerzh
Liesaet a-walc'h eo armerzh ar vro ha ennañ e kaver a bep seurtoù obererezh armerzhel ha greantel, a gaver e-touez ar re bennañ anezho :
Sawyl Penuchel
Dimezet e veije bet da Deichter, merc'h Muiredach Muinderg, roue Ulaid hervez un nested iwerzhonat. Ganti en defe bet daou vab : Sanctan, a yeas da eskob Cil-dá-les, hag a ziazezas Kilnasantan e kontelezh Dulenn, ha Sant Madoc Ailither.
Brazil
Poblañsouriezh
Poblañs Brazil a gaver enni meur a ouenn hag a sevenadur : an Amerindianed, kentañ pobl ar vro ; an Europeaned, alouberien pe divroerien ; Afrikaned degaset da sklaved. Deuet 'z eus ivez un nebeudig tud eus Azia : ar brasañ diaspora Japaniz er bed holl, ouzhpenn 900 000 a dud, zo o chom e São Paulo.
Sawyl Penuchel
Testeni
Hervez buhez Sant Kadog e oa ur roue a oa e lez e Allt Cunedda, e-kichen Cydweli e kontelezh Sir Gaerfyrddin. War e lerc'h en defe redet Sant Kadog goude m'en doa laeret boued. E gavet en doa gant e c'hourion o kousket ha troc'hañ a reas o blev. Pa hemolc'has Sawyl Penuchel Kadog en em veuzias en ur c'heun. N'eur ket sûr ez eo an hevelep den ha roue Ar Pek, avat.
Brazil
Poblañsouriezh
Hiziv an deiz e tisklêr ar Vrazilianed o orin evel-henn : 53,7% gwenn ; 38,5% hironed, 6,2% du, 0,5% melen, 0,4% henvroidi ha 0,7% anspisaet. Ar meskañ gouennoù zo diazezet e sevenadur ar vro, sañset - mes an arc'hant a chom c'hoazh e-barzh daouarn ar re wenn, ha n'eo ket un tammig.
Sawyl Penuchel
Testeni
Bezet e vefe Sawyl Penuchel dindan un dorgenn, Banc Benuchel hec'h anv. E 1850 e kavjod aze ur c'horf, ur maen-sonn gant skeudenn ur skoed warnañ.
Ordizia
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Ordizia e [[Gipuzkoa]]
Ordizia (Ordicia e spagnoleg) zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Penninoù
thumb|right|Lec'hiadur ar Penninoù
Ar Penninoù (Pennines e saozneg) a zo un aradennad venezioù e Bro-Saoz, hag a vez graet gwalenn-gein Bro-Saoz anezho alies. En em astenn a reont eus bann ar Pek, er Midlands, betek an torgennoù Cheviot e-kichen harzoù Bro-Skos. 400 km hed zo dezho en holl.
Dont a ra o anv eus ar c'heltieg penn (penn).
An uhelennoù
N'eo ket gwall uhel ar Penninoù ha torgennoù a vez graet anezho alies abalamour da se. O barr uhelañ eo ar Cross Fell (893 metr) e Cumbria. An uhelennoù bras arall a zo:
Perzhioù heverk
Ul linenn-rannidigezh an doureier e Bro-Saoz an hanternoz eo ar Penninoù. Merkañ a reont an harzoù etre reter ha kornôg ar vro. Ar stêrioù Eden, Ribble, ha Mersey a eien er Penninoù hag a red etrezek Mor Iwerzhon tra ma red ar stêrioù Tyne, Tees, Swale, Aire, Don, ha Trent, hag o deus o andon er rannvro-se ivez, war-du Mor an Norzh.
Gant krag ha maen-raz eo kenaozet ar Penninoù kenaozet dreist-holl ha paot eo ar c'hevioù hag ar stêrioù isdouarel en hanternoz. Ar re hervekañ eo Gaping Gill ha Rowten Pot.
Mynyddawg Mwynfawr
Mynyddog Mwynfawr (hervez ar c'hembraeg a vremañ), pe Mynydawc Mwynvawr (hervez an hengembraeg), pe Mynyddawg Mwynfawr (hervez ar c'hrenngembraeg) a oa, hervez ar varzhoneg Y Gododdin, savet gant Aneirin, ur roue brezhon e rouantelezh Gododdin en Hen Ogledd.
Hervez a greder diwar lenn Y Gododdin, e oa Mynyddog o ren e Gododdin, hag e lez e Din Eidyn moarvat, a zo Edinburgh hiziv. Eñ an hini a savas an arme a yeas d'en em gannañ da Gatraeth er varzhoneg.
Lothian
Istor
Dont a ra an anv Lothian eus hini ar roue brezhon Lot, a voe aloubet e rouantelezh gant Angled rouantelezh Northumbria er.
Rannet eo bet ar vro etre teir c'hontelezh : West Lothian, Midlothian ha East Lothian, ma vez kaoz eus ''the Lothians a-wechoù hiziv.
E 1975 e voe adsavet rannvro Lothian, ha rannet adarre e 1996 etre West Lothian, City of Edinburgh, Midlothian hag East Lothian.
Yezh
N'eus nemet ar c'hornad-se a zo bet saoznekaet gant an Angled da vare rouantelezh Northumbria, ha ma n'eus ket bet komzet gouezeleg enni biskoazh.
Idiazabal
Idiazabal zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria. 2 100 den zo o chom eno etre ar vourc'h ha karter Urtsuaran dreist-holl.
Fourmaj
Brudet eo fourmaj dañvadezed Idiazabal, gwerzhet dindan an anv Queso de Idiazábal.
Marghasyow
Marghasyow (LFE: [,marxaz'jow], saozneg: Marazion) zo ur gêr e Kernev-Veur, lec'hiet nepell diouzh Pennsans e rannbarzh Pennwydh. E 2011 e oa 1 440 a dud o chom eno.
Talvezout a ra an anv kement ha "marc'had Yaou", met er Grennamzer e oa bet treuzkomprenet gant ar saoznegerien evel Marketjew, hag a vije bet, hervezo, kement ha "marc'had ar yuzevien".
Karadon
Karadon (LFE: [kara:dɔn], Caradon e saozneg) a oa ur rannbarzh a Gernev-Veur ennañ en tu-hont da 80 gêriadenn isrannet e 41 parrez war gorread 664,39 km². E 2005 e oa 82.100 a dud o vevañ eno. E Lyskerrys edo ar greizenn velestradurel.
Krouet e oa bet ar rannbarzh d'ar 1añ a viz Ebrel 1974 pa oa bet enteuzet kumunioù Lyskerrys hag Essa gant Rannbarzhoù War-ar-maez Logh ha Penntorr ha gant Rannbarzh War-ar-maez Lyskerrys ha Rannbarzh War-ar-maez Lannales. Mont a reas da get d'ar 1añ a viz Ebrel 2009, kendeuzet ma voe, evel Distrigoù all Kernev-Veur, gant ar C'huzul-Kontelezh da sevel a-gevret hiviziken Kuzul Kernev-Veur.
Impala
An impala (Aepyceros melampus) a zo un antilopenn eus Afrika.
Roger Gicquel
Roger Gicquel zo bet ganet d’an 22 a viz C'hwevrer 1933 e Thiers-sur-Thève e departamant an Oise ha marvet d'ar 6 a viz Meurzh 2010 e Plouhern. Kazetenner ha kinniger evit ar skinwel gall. Ur wech distroet da Vreizh goude ma oa bet war ar vicher a ginniger e oa en em lakaet da skrivañ levrioù ma santer mat eo tomm ouzh e vro-Vreizh.
Impala
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eus ar genad Aepyceros eo. Daou isspesad a zo : Aepyceros m. petersi hag Aepyceros m. melampus
Roger Gicquel
Red-vicher
Roger Gicquel, bet kinniget gantañ ar c’heleier war TF1 eus 1975 da 1980, zo bet kazetenner da gentañ-penn gant ar gazetenn "Parisien Liberé", e Normandi, e-pad seizh vloaz. Goude m’en doa graet anaoudegezh gant Roland Dhordain, patrom ur chadenn skingomz, e oa bet oc’h ober un taol-esae e Pariz a-raok erlerd’hiañ ar c’hazetenner Raymond Mockel, ur c’hazetenner arroutet anezhañ, evit kinnit ar c’heleier diouzh an noz. Selaouet e veze gant mamm Jacqueline Baudrier ha gant-se e voe fiziet ennañ kinnig an dibab pennadoù da 8e30 vintin war France Inter. Deuet e oa an abadenn-se da vezañ un egorenn ma ne veze netra da rebechiñ d'al liezegezh.
Goude tarzhadenn an ORTF e 1974 e voe lakaet Roger Gicquel da ginnig ar c’heleier da 8 eur noz, daoust ma n’en doa ket skiant-prenet war an dachenn-se. Hennezh, skoazellet gant Emmanuel de la Taille, a oa deuet a-benn da vezañ trec’h war e from.
Goulennet e oa bet digantañ gant TF1 personelaat ar c’heleier. Tra ma oa krog da vezañ kevezerezh gant TF1 hag Antenne 2 e oa ret lakaat an dud da anavezout ar c’heleier. Bemnoz e kroge Roger Gicquel da ginnig ar c’heleier gant ur pennad-stur ma roe e ali war pep tra pe dost. Daoust ma seblant bezañ diamzeret personelaat ar c'heleier evel-se e veze sellet pe selaouet Roger Gicquel bemnoz gant milionoù a Frañsizion met hegazet e veze an dud gant e zoare da welet an traoù : « lavarout a raen e c’halljemp kregiñ ar c'heleier en ur gomz eus ur barr-reverzi e delta ar Ganga, ha pa ne vije skeudenn ebet da ziskouez, kentoc'h eget komz diwar-benn ganedigezh ur balum en unan eus parloù-al-loened Tokyo.»
Goude bezañ kinniget ar c’heleier e-pad bloavezhioù e labouras Roger Gicquel war postoù a bep seurt a-raok kuitaat ar chadenn e 1986, dres d'an ampoent ma oa deuet da vezañ ur chadenn brevez. Buan-tre e voe adkavet war France 3 Ouest ma kinnige an abadenn “En flânant", ur magazin a lakae war wel ur Vreizh nebeut anavezet peurliesañ gant an dud. E-pad pemp bloavezh e voe skignet an abadenn-se, bezet 182 abadenn ha 1200 den pedet en holl. Roet e veze tro da lakaat war wel kaerderioù ur rannvro eus Frañs met ivez he vilderioù (saotradur, kêraozouriezh).
Goude bezañ labouret hir dermen war ar vicher a gazetenner hag a broduer skinwel en doa dibabet Roger Gicquel e 1997 mont d'ober e annez e-kichen ar Renk hag abaoe ne baouez ket da glask donoc'h perak e laka ar stêr-se tan ennañ.
Shōnen
An temoù pennañ da heul a ya d'ober o danvez :
Justis, onestiz, mignoniezh, kalon ha youl a zo perzhioù pennañ a vez e seurt bannoù-treset.
Un nebeud titloù romanteloc'h a vez ivez. Ur paotr fiziañs ennañ hag un toullad merc'hed sot gantañ eo pilpatrom haroz seurt mangaioù evel Love Hina pe I"s. Mangaioù all evel Mitsuru Adachi (Touch pe Rough n'int ket diouzh se tamm ebet avat.
Mangakaed
Un nebeud mangakaed shōnen manga :
Lifris
Lifris zo ur manac'h kembreat eus abati Llancarfan anavezet evel oberour ar Vita sancti Cadoci, pe Buhez Kadog, ur buhezskrid savet e latin e deroù an XIIvet kantved da sant Kadog, ur sant brezhon, mab da Santez Gwladus‎.
Tepehoueg Pisa Flores
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo Tepehoueg Pisa Flores (tepehua Pisa Flores) komzet gant tro-dro da 4.000 den e Veracruz e Mec'hiko (1990).
Tost a-walc'h eo da depehoueg Huehuetla (59%).
Tepehoueg Huehuetla
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo tepehoueg Huehuetla (tepehua Huehuetla) komzet gant tro-dro da 3.000 den e biz Hidalgo, Huehuetla hag en hanter eus Mecapalapa e Puebla e Mec'hiko (1982).
Martinus Fabri
Martinus Fabri a oa ur sonaozour eus an Izelvroioù, pe Flandrez. Bevet en deus war-dro fin ar Grennamzer ha penn kentañ an Azginivelezh. An darn vrasañ eus e oberennoù a zo bet krouet war-dro 1400, ne ouezer netra eus e vuhez.
Tepehoueg Huehuetla
Tost a-walc'h eo da depehoueg Pisa Flores (70%).
Martinus Fabri
Peder gwerz a zo bet adkavet; div werz a zo bet skrivet e galleg, e doare an ars subtilior, luziet-tre int, gant testennoù nemetkenel el lodenn gentañ (al lodenn all a vefe gant sonerezh hepken). An div werz all o deus un destenn gant peder mouezh. An div werz gant un destenn a zo bet skrivet en izelvroeg p'emañ an div all e galleg.
Zegama
Zegama zo ur gumun e tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Bangladesh
Bangladesh (e bengaleg: বাংলাদেশ}}, ar pezh a dalv « bro Bengal »), en e stumm hir Republik pobl Bangladesh (e bengaleg: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ, Gônoprojatontri Bangladesh), a zo ur riez eus iskevandir Indez. Hemañ-hi en norzh da bleg-mor Bengal, enklozet tost da vat e-barzh India, war-bouez an digor war ar mor hag un tamm pennad harzoù gant Myanmar. Diwar disrann Indez e 1947 e teu Bangladesh, goude bezañ bet Pakistan ar Reter e-pad ur 25 bloaz bennak. Dhaka eo ar gêr-benn.
Muzilheg
Muzilheg a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h Kanton Muzilheg eo.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Pevar avel
Rod an avelioù
War ar c'hartennoù e vez treset rod an avelioù, peurliesañ, gant an Norzh war wel. Gwelet a c'haller avelioù hanterek ivez. (Neuze e komzer eus an eizh avel). En nec'h e weler an Norzh atav, pe dost.
notenn : pa vez graet anvioù-gwan pe adverboù gant an avelioù, e vezont skrivet gant tallizherennoù bihan.
Anvioù all ar pevar avel
An Norzh a vez graet anvioù all anezhañ ivez:
Ar Reter a vez graet ar sav-heol anezhañ ivez.
Ar Su a vez graet anvioù all anezhañ ivez:
Ar C'hornôg (pe Gornaoueg) a vez graet ar c'huzh-heol anezhañ ivez.
Moldova
Republik Moldova (roumaneg : Republica Moldova), pe Moldavia, a zo ur vro eus Europa ar Reter, lec'hiet etre Roumania er c'hornôg hag Ukraina er reter. Un darn eus Priñselezh Moldavia e oa gwechall ha staget e voe ouzh Impalaeriezh Rusia e 1812 hag unvanet gant ar broioù arall roumanek o yezh e 1918. Staget e voe gant Jozef Stalin ouzh an Unaniezh Soviedel e 1945 hag ur republik soviedel e oa betek he dieubidigezh e 1991.
Un ezel eo eus ar Broadoù Unanet, WMO, UNICEF, GUAM. Un demokratelezh parlamantel eo. E penn ar stad emañ ar prezidant hag e penn ar gouarnamant emañ ar ministr kentañ.
Istor
Gant rouantelezh Dasia e oa dalc'het ar pezh a zo Moldova hiziv e-pad an henamzer. Aloubet e voe gant ar Romaned e-pad ren an impalaer Trajan ha staget ouzh an impalaeriezh e 106. Dilezet e voe e-pad enkadenn an trede kantved avat, ha dalc'het gant ar C'hoted daoust ma chomas al latin yezh ar vro.
Goude Dispac'h Rusia 1917 ec'h embannas Moldova bezañ dieub e 1918. En hevelep bloavez en em unvanas gant rouantelezh Roumania. Trañsnistria a chomas e-barzh an Unaniezh Soviedel, avat, ha d'ar Republik Emren Sokialour Soviedel Moldova (RESS Moldova) ez eas.
1940 e redias an Unaniezh Soviedel da skarzhañ kuit ar vro ha stagañ a reas anezhi diouzhtu. Hec'h adaloubas a reas Roumania asambles gant nerzhioù an Ahel e 1941 met dalc'het adarre gant an Unaniezh Soviedel e 1944.
Diroumanekaat ar vro a voe klasket ober gant an Unaniezh Soviedel. Ar reter hag an hanternoz, ma oa minorelezhioù slavat ha turkat a voe staget ouzh Ukraina; degaset e voe Rusianed hag Ukrainaned, er c'hêrioù dreist-holl er c'hêrioù tra ma veze kaset un niver bras a Roumanianed da Siberia ha Kazac'hstan. An efed a voe distrujidigezh ar begennoù roumaneg o yezh, hag erlerc'hiet e voent gant Slaved. Goude ma voe staget Besarabia ouzh Trañsnistria da vont d'ober ar Republik Soviedel Moldova e krogas an Unaniezh Soviedel da reiñ lusk d'un identelezh moldovat dizalc'h. Klask a reas disrannañ yezh Moldova diouzh hini Roumania dre reiñ urzh da skrivañ anezhi gant lizherenneg kirillek.
Asambles gant ar republikoù soviedel trobarzhell e krogas Moldova d'en em zieubiñ goude 1989. E miz Eost 1989 e tivizas distreiñ d'al lizherenneg latin ha da lakaat ar moldoveg da yezh-stad. E miz Eost 1991 ec'h embannas Moldova bezañ dieub Moldova hag e miz Kerzu ez eas da ezelez eus Kenglad ar Stadoù Dizalc'h. Er memes bloaz e voe dilennet Mircea Snegur prezidant hag anavezet e voe ar vro gant ar gumuniezh etrebroadel.
Reter ar vro, Trañsnistria, ma oa an darn vrasañ eus ar greanterezh, hag a zo ul lodenn vras eus a boblañs rusian, a embannas bezañ dizalc'h diouzh he zu e 1990. Aon he doa eus ar vroadelouriezh roumanian hag eus un adunvaniezh gant Roumania. Abeg ur brezel berr e voe. Nerzhioù rusian hag ukrainan a skoazellas Trañsnistria a zeuas a-benn da virout he frankiz, zoken ma n'eo anavezet gant stad ebet. Soudarded rusian a chom enni.
E miz Meurzh 1994 e tivizas ar vro, gant ur referendom, chom dizalc'h diouzh Roumania hag e 2001 e c'hounezas ar strollad komunour an dilennadegoù. Ur prezidant komunour, Vladimir Voronin a voe anvet. O washaat e oa an darempredoù etre Rusia ha Moldova a-zivout Trañsnistria avat. Addilennet e voe e 2005 goude m'en doa choazet tuiñ gant broioù ar c'hornôg.
Klask a reas Rusia levezoniñ dilennadegoù 2005 dre hantererezh CIS-EMO, un aozadur na vez ket anavezet el live etrevroadel. Difennet e voe d'e izili mont e-barzh ar vro. Un nebeud anezho a zeuas a-benn da lakaat tabut enni, avat. Kaset kuit e voent, ar pezh a lakaas ar gouarnamant rusian da fuloriñ.
Dieubidigezh ar vro
E miz c'hwevrer 1991 e lâras ar prezidant Mircea Snegur en ur brezegenn o-doa Roumania ha Moldova un heñvelder boutin. Daveiñ a reas ouzh "Rouaniz war an daou du eus ar Prout" hag ouzh ar "Tirioù roumanat sakr dalc'het gant ar soviediz".
Da yezh-stad ar vro ez eas ar roumaneg e 1989 ha goude an dieubidigezh e implijas Moldova banniel Roumania. Da gan broadel Moldova ez eas Deşteaptă-te române!, kan broadel Roumania. Darn vrasañ an dud a grede e vefe unvanet prestik an div vro.
Goude 1993, avat, e teraouas Moldova da bellaat eus Roumania. Ar vonnreizh votet e 1994 a implij ar ger "yezh volodovek" e-lec'h "Roumaneg" hag ur c'han broadel nevez, Limba noastră, a voe choazet. Arnodiñ a reas ar prezidant Mircea Snegur da adenvel ar yezh-stad "Rouamanieg" met nac'hañ a reas ar parlamantpeogwir e luskfe an dra-se an "emledegezh roumanat".
Bez ez eus un emsav evit an adunvaniezh en div vro.
Darempredoù gant an Unvaniezh Europat
Disklaeriet en-deus gouarnamant Moldova e c'hoantae mont e-barzh an Unvaniezh Europat met nebeut araokadennoù e oa bet gant ar c'hevreutaerezhioù.
Ur feurskrid a geveleriezh hag a genlabour he-deus sinet ar vro gant an Unvaniezh Europat e 1998 evit dek bloavezh. Ur frammadur evit an darempredoù daouduel a aoz ha savellañ a ra palioù boutin. Ledanet e voe ar feurskrid da izili nevez an unvaniezh e 2004.
E 2005 e voe savet ur rakres-labour etre an Unvaniezh Europat ha Moldava hag en-deus kreñvaet al liammoù etrezo. Ul leveer eus ar program TACIS eo Moldova ivez.
Melestradurezh
Rannet eo Moldova e 32 bann (raion, l. raioane), teir c'hêr (Chişinău, Bălţi ha Tighina), ha div rannvro emren (Găgăuzia ha Trañsnistria hag a zo dizalc'h de facto, zoken ma n'eo anavezet gant riez ebet).
Ar bannoù a zo :
Douaroniezh
An darn vrasañ eus ar vro a zo lec'hiet etre ar stêrioù Nistru ha Prout. Ar stêr ziwezhañ-se a verk an harzhioù gant Roumania. En Danav en em daol. Er biz eo an Dniestr ar riñver bennañ. A-dreuz ar vro e red eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.
Ensanket eo ar vro zoken ma'z eo tost tre ouzh ar Mor Du. Tra ma'z eo torgennek hanternoz ar vro, hec'h uhelder ne zibas ket 430 metr. Al lec'h uhelañ a zo Dealul Bălăneşti.
Un hinad gevandirel c'houdomm he-deus Moldova gant hañvioù tomm met goañvioù klouar.
Ar c'hêrioù pennañ a zo ar gêrbenn Chişinău, e kreiz ar vro, Tiraspol (e Trañsnistria), Bălţi ha Bender.
Armerzh
Ret eo da Voldova emporzhiañ tout hec'h energiezh (eoul-maen, gaz naturel ha glaou) eus Rusia ar pezh a voe abeg kudennoù bras e-pad diskar an Unaniezh Soviedel e 1991.
Goude an dieubidigezh e frankizekaas ar gouarnamant an armerzh. Ur moneiz troüs e krouas, frankizekaat a reas ar prizioù, paouez a reas da skoazell an embregerezhioù-stad, prevezekaat a reas an douareier ha tennañ a ra kuit ar c'hlouedennoù-douan. N'en-deus ket kendalc'het ar gouarnamant komunou a vremañ en hent-se, avat.
Adkregiñ a rea da greskiñ an armerzh e 2001, dek bloazh goude an dieubidigezh. Bresk eo armerzh ar vro, avat, hag ar c'hresk a zo kinniget gant prizioù uhel an energiezh ha dioer al lakaerien-arc'hant eus broioù ar c'hornôg. E-sped arnodenn ar vro da stabilaat hec'h armerzh e chom izel tre leve ar buhez, zoken e-keñver broioù ar reter arall. N'en-deus ket tizhet PNB ar vro hanter eus ar pezh e oa e 1990. Ar PNB dre benn a zo US $2100. 40% ar boblañs a oa dindan ar treuzioù-paourentez e 2004 hag HDI ar vro a oa (0.681) e 2004, ar pezh a lakae anezhi d'a 113de plas war 177.
Demografiezh
Tabud ez eus a-zivout kenaozadur gouennel poblañs Moldova rak n'eo ket sklaer hag eo ar voldoviz ur bobl wir pe un darn eus ar broad roumanat. Evel un bobl zistag e kont ar gouarnamant anezho hiziv met an dra-se a c'hell kemm.
Hervez kontadeg 2004 eo kenaozet poblañs Moldova eus:
Hervez Moldova Azi, burev-nevezioù Moldova e kavas ur strollad a brizachourien etrevroadel e oa bet graet en un doare mat ar gontadeg. Un nebeut kudennoù a oa, avat :
Ouzhpenn-se an niveroù evit Trañsnistria n'int ket sur rak ar gontadeg a voe graet aze gant gouarnamant disranner.
Yezh
Ar moldoveg a zo ar yezh-stad. Ur stumm eus dako-roumaneg eo ha n'eo ket disheñvel tre diouzh ar roumaneg. N'eo ket ar Prout un harz yezhoniel hag an diforc'h nematañ etre yezh lennegel Roumania hag hini Moldova a zo an doare skrivañ rak ar voldivz n'o-deus ket degemeret an adreizhadur reizhskrivadurel 1993; Bez ez eus diforc'hioù lec'hel, avat, ha disheñvel eo yezh Chişinău pe Trañsnistria ouzh hini Iaşi, ur gêr roumanat hag a oa un darn eus Priñselezh Moldova.Dre vras eo disheñvelder diouzh ar roumaneg "reizh" hervez men ar boblañ slavek he yezh er c'horn-bro.
Tabut ez eus a-zivout statud ar moldoveg reizh. Dar vrasañ ar yezhourien a gred eo heñvel ouzh ar roumaneg met n'eo ket a-du gant an dra-se ur yezhonour moldovat. Un tamm disheñveloc'h eo ar yezh komzet abalamour da levezon ar rusianeg hag a ziouere e Roumania. Statud ar moldoveg a zo un abeg eus un tabut politikel bras e Moldova hag en-he-maez.
E 1989 e voe votet ur yezh diwar-benn ar yezh a zo ar molodveg heñvel ouzh ar roumaneg hervezi. Serzh eo c'hoazh. Un nebeut eus annezidi Moldova a gomz rusianeg ha muioc'h amprestoù slavek ez eus e yezh Moldova eget er roumaneg reizh. Oa navezout a ra ar voldoviz mat ha galloud a reont dibab ha fell dezho o implij pe get.
Hervez ar vonreizh eo ar moldoveg ar yezh-stad. Ofisiel eo, asambles gant rusianeg er stad nann-anavezet Trañsnistria ma vez skrivet gant al Lizherenneg kirillek.
Sevenadur
En harzioù etre ar bedoù latin ha slavat emañ Moldova ha tra m'he-deus miret he yezh romanek e voe kalz levezonet gant sevenadur slavat. An daou zen pouezusañ eus hec'h istor sevenadurel a zo Dimitrie Cantemir ha Mihai Eminescu.
Dimitrie Cantemir
Dimitrie Cantemir a oa ur priñs moldovat. Skrivañ a reas livadur douaroniel hag armerzhel kentañ ar vro : an Descriptio Moldaviae, embannet e Berlin e 1714.
Mihai Eminescu
Mihai Eminescu a oa ur barzh romantel, hag unan eus ar varzhed roumanek vrudetañ.
Montalban
<HR noShade>
Montalban (Montauban e galleg) a zo ur gumun eus Okitania ha pennlec'h departamant Tarn-ha-Garona. Ur 61 000 a dud zo enni o chom.
An anv
Diwar an anv latin mons albanus, menez gwenn.
XVIIIvet kantved
E-pad an Dispac'h gall e oa bet roet dezhi un anv all: Rive-Civique.
1789
Diwar-benn bloavezh 1789 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gabriele Malagrida
Gabriele Malagrida a zo bet ur beleg katolik, misioner ha jezuist italian, ganet d'an 18 a viz Gwengolo 1689 e Menaggio (Italia) ha marvet d'ar 21 a viz Gwengolo 1761 e Lisbon (Portugal).
1789
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1789
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1789
Gabriele Malagrida
Barnet e voe d'ar marv dre serramant ha da vout devet war ar geuneudeg gant lez-varn an Inkizision.
908
Diwar-benn bloavezh 908 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gabriele Malagrida
Avielañ a reas Indianed Brazil, ha dreist-holl e stadoù Maranhão ha Pará, abostol ar feiz ha prezeger kalonek hag entanet, ma veze graet «abostol Brazil» anezhañ, war-lerc'h dezhañ ergerzhout Maranhão, Pará, Bahia ha Pernambuco.
908
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 908
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 908
Gabriele Malagrida
Dont a reas da Lisbon e 1750, eno e voe p'edo ar roue João V war e dalaroù, hag e chomas betek 1751. Neuze e tistroas d'ar Maranhão, ma chomas betek 1754, hag er bloavezh-se e tistroas da vat da Portugal, war c'houlenn ar rouanez Mariana de Áustria (1683–1754). Gallout a reer lavarout e voe ar brasañ fazi a reas en e vuhez.
Deol evel ma oa, pa deuas kren-douar 1755 (an hini a zo kaoz anezhañ e levr Voltaire, Candide), e kavas mat kemer e dro da vroudañ tud Lisbon da gemmañ o doareoù-bevañ.
Feuket gant an displegadur, a lakae ar gwallreuz war-gont abegoù naturel, a veze skignet war follennoù embannet gant ministr galloudus ar roue José Iañ Portugal, Markiz Pombal, e skrivas ul levrig anvet Juízo da verdadeira causa do terramoto (1756) ma lavare e teue ar c'hren-douar evel ur c'hastiz a-berzh Doue ha ma embanne e oa ret diboaniañ ha frealziñ ar paourkaezh tud diannez gant prosesionoù hag oberoù a feiz.
Ar markiz avat ne gavas ket skrid Malagrida d'e c'hrad, rak kavout a rae dezhañ e oa damveneg anezhañ el levr, ha bezañ dislavaret ne blije ket tamm dezhañ. Setu ma roas urzh da Malagrida da vont en harlu da gêr Setúbal. E-kerzh e harlu e teuas kalz tud d'e gaout, hag en o zouez an tiegezh Távora, en devoa markiz Pombal kement a gasoni outañ.
Ar gwalldaol (ma c'haller krediñ e oa bet unan) a c'hoarvezas d'an 3 a viz Gwengolo 1758, ha prosez ar re Távoras a voe da-heul a roas tro da varkiz Pombal da noazout ouzh Malagrida gwashoc'h eget biskoazh ha d'en diskuliañ d'an Inkizision evel falsprofed, impostor ha, gwashoc'h eget pep tra, da vezañ disivouder, pezh a dalveze kement ha bezañ devet en bev.
Kozh, skuizh gant al labour hag ar prizon, e kollas e skiant, en ur genderc'hel da zifenn pennek e gredennoù.
Goulennataet e voe gant Inkizision Lisbon ha war-lerc'h ur prosez, a voe ur vezh an doare ma voe kaset da benn hervez an istorourien, e voe tamallet dezhañ bout disivouder, ha kondaonet da vezañ gouzougwasket, ha devet e tan auto de fé d'an 21 a viz Gwenholon 1761, er Rossio, leurgêr kreiz Lisbon.
Monumant
Un monumant zo bet savet en enor dezhañ e 1887 en iliz Menaggio.
Scottish Borders
280px|thumb|Sede pelec'h emañ ar Scottish Borders. Ar Scottish Borders (Na Crìochan e gouezeleg) zo unan eus an 32 takad-kuzul eus Bro-Skos, etre Dinedin ha Bro-Saoz er gevred. En em ledañ a ra war torgennoù ar Southern Uplands, hag a-hed ar stêr Tweed. Emañ ar pennlec'h e Newtown St. Boswells. Etre 1975 ha 1996 e oa ur Rannvro eus Bro-Skos, gant an anv Borders hepken.
En e ster istorel e talveze Scottish Borders d'ober anv eus ar rannvro a-bezh a-hed an harzoù, koulz e tu Bro-Saoz hag e tu Bro-Skos.
Bro ar romantour Walter Scott: e Melrose e vevas ha beziet eo en Abati Dryburgh.
kleiz|thumb|300px|Maezioù ar Scottish Borders
Totonakeg Ozumatlán
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Ozumatlán (totonaca Ozumatlán) komzet gant nebeutoc'h evit 4.000 den e Puebla e Mec'hiko (1990).
Juan Pérez de Montalbán
Juan Pérez de Montalbán zo ur skrivagner spagnolek eus ar XVIIvet kantved, (Madrid, 1602 - Madrid, 25 a viz Gouhere 1638), mignon bras da Lope de Vega.
Pleg-mor Riga
230px|thumb|Pleg-mor Riga Pleg-mor Riga (pe  Pleg-mor Rīga, Rīgas Jūras līcis e latveg, Liivi Laht en estoneg) zo ur bae bras er Mor Baltel etre Latvia hag Estonia.
War-dro 18 000 km² eo gorread Pleg-mor Riga, ha 54 m eo e zonder brasañ. Gant enez Saaremaa eo dispartiet ar pleg-mor diouzh ar peurrest eus ar Mor Baltel.
Riga ha Pärnu eo ar c’hêrioù brasañ zo en-dro d’ar bae.
Rhymni
Rhymni zo ur gêr vihan e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref sirol Caerffili.
Tostik emañ eienenn Stêr Rhymni.
Kanaouenn
Brudet eo ar ganaouenn saoznek The Bells of Rhymney, kanet gant Pete Seeger ha The Byrds.
Eisteddfod Genedlaethol
An Eisteddfod Genedlaethol zo bet e Rhymni e 1990 (Cwm Rhymni). Gwelout ar pennad:
Lohitzüne-Oihergi
Lohitzüne-Oihergi (Lohitzun-Oyhercq e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Donapaleu.
Skritur goudjaratek
N'eo ket ar skritur goudjuratek ul lizherenneg met un abugida evel an holl doareoù-skrivañ diorroet war padrom an devanagari. Implijet e vez evit skrivañ ar goudjarateg dreist-holl.
Heñvel-tre e stumm lizherennoù ar skritur goudjaratek ouzh re an devanagari dre vras o kuitaat al linenn a-us. Disheñvel eo stumm un nebeud lizherennoù avat, evel an "l" hag an "j". Disheñvel eo stumm ar sifroù ivez.
Ar vogalennoù
Er gujarateg ez eus 14 vogalenn en holl. Pa vez ret skrivañ ur vogalenn hep kensonenn ebet dirazi e vez implijet ar stummoù distag-mañ:
Ar c'hensonennoù
Er goudjarateg ez eus 34 kensonenn en holl. Pep lizherenn diazez a ra dave d'ur silabenn enni ar vogalenn diazez [ǝ]. Evit chench ar vogalenn diazez-se e vez implijet sinoù ispisial anvet vogalennoù stag. Implijet e vez skouer al lizherenn silabennek diazez [kǝ] ક en taolenn-mañ da heul:
Setu, da skouer, penaos e vez skrivet ar ger "gudjaraatii" (goujarateg): ગુજરાતી.
Ar sifroù
Setu penaos e vez skrivet ar sifroù:
Segura (Gipuzkoa)
Segura zo ur gumun eus tolead Goierri, e lodenn uhelañ traonienn ar stêr Oria e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria. 1.238 a dud a oa o chom eno e 2004. 9,2 km² eo gorread Segura.
Emañ 49 km eus Donostia ha 7 km eus Beasain.
Tepehoueg Tlachichilco
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù tepehouek eo tepehoueg Tlachichilco (tepehua Tlachichilco) komzet gant tro-dro da 3 000 den e Tlachichilco e Veracruz (Mec'hiko) (1990).
Totonakeg Patla-Chicontla
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Patla-Chicontla (totonaca Patla-Chicontla) komzet gant tro-dro da 6.000 den e biz Puebla e Mec'hiko (1990).
Panda bras
Ar panda bras (Ailuropoda melanoleuca) a zo un arzh eus kreiz ha mervent Sina.
Daoust dezhañ bezañ renket en urzhiad Carnivora (kigdebrerien) en em vag ar panda diwar bambouz dreist-holl.
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eus ar genad Ailuropoda eo. Daou isspesad a zo: Ailuropoda m. melanoleuca hag Ailuropoda m. qinlingensis.
Ar pandaed evel kannaded Sina
Meur a wezh en hec'h Istor he deus ar Stad sinaat implijet he fandaed evel binvioù diplomatek.
Maread izel Henegipt
Maread izel istor Henegipt a ya eus -672 betek -332.
Diwanet
Diwanet eo anv ar gevredigezh hag a vod ar skolidi bet e Diwan. frame|right|Logo treset gant Ewen Langoet