cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Treron phayrei
Anvet e voe Osmotreron Phayrei da gentañ-penn (e 1862) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873) : dougen a ra anv an ofiser breizhveuriat Arthur Purves Phayre (1812-1885).
Sellet e veze outañ evel un isspesad da dTreron pompadora gwechall.
Penango
Penango zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Treron phayrei
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Nepal ha biz India da vervent Sina, Myanmar, Thailand, Laos ha kreisteiz Viêt Nam.
Rouaned Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon
Rouaned Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon a voe graet eus Rouaned Breizh-Veur hag Iwerzhon adalek 1927.
Navianos de Valverde
Navianos de Valverde zo ur gumun e proviñs Zamora.
Carlo Collodi
Carlo Collodi (anv-pluenn Carlo Lorenzini) a oa ur skrivagner italian ganet d'ar 24 a viz Du 1826 e Firenze ha marvet d'ar 26 a viz Here 1890. Tapout a reas brud er bed a-bezh gant e levr Pinocchio.
Kregiñ a reas da skrivañ evit ar vugale e 1875 pa droas kontadennoù Charles Perrault en italianeg. Goude-se e skrivas Pinnocchio a voe embannet er gelaouenn Il Giornale dei Bambini etre miz Kerzu 1880 ha miz Genver 1883.
Brezhoneg
Un levrig bannoù treset zo bet e brezhoneg db istorioù Pinocchio.
Morales de Valverde
Morales de Valverde zo ur gumun e proviñs Zamora.
Rouaned Breizh-Veur hag Iwerzhon
thumb|Tremen-hent eus ar Rouantelezh Rouaned Breizh-Veur a oa deuet da vout Rouaned Breizh-Veur hag Iwerzhon e 1801, un titl nevez a zo bet graet eus 6 roue pe rouanez saoz : Goude-se, pa voe krouet Republik Iwerzhon, e veze graet Rouaned Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon anezho.
Streptocitta albertinae
Streptocitta albertinae a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Anvet e voe Charitornis albertinae (kentanv) da gentañ-penn (e 1865) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884) : dougen a ra anv-bihan e wreg Albertina.
Boued
Bevañ a rafe diwar frouezh dreist-holl.
Annez
Brosezat eo ar spesad en inizi er reter da Sulawesi (Indonezia).
Leopoldo de' Medici
Leopoldo de' Medici (Firenze 1617 – Firenze 1675) a oa ur c'hardinal italian eus an Tiegezh Medici. Mab yaouankañ an dug-meur Cosimo II de' Medici e oa, hag e vreur Ferdinando II de' Medici eo an hini a renas war-lerc'h o zad.
A vernioù e tastumas taolennoù hag a weler hiziv en Ufizzi har er Palez Pitti.
Tanja
Tanja zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed en alamaneg hag e yezhoù all.
Crallo
Ur sant brezhon eus ar e oa Crallo.
Mab e oa da Sant Sadwrn ha da Santez Canna, hervez ar vojenn. Deuet e vije eus Breizh da studiañ da Llanilltud Fawr.
Gantañ e vije bet savet iliz Llangrallo. Feunteun Grallo zo e-kichen an iliz.
Vittoria della Rovere
Vittoria della Rovere ( 1622 – 1694) a oa ur briñsez italian, merc'h da Federico Ubaldo della Rovere,dug Urbino, ha da Claudia de' Medici. Savet e voe er relijion ha devot e oa.
Rouaned Alt Clut
Rouaned Alt Clut a oa anezho rouaned ar rouantelezh vrezhon a zo bet anavezet diwezhatoc'h evel Strathclyde, e kornôg Bro-Skos a hiziv.
Vittoria della Rovere
Dimeziñ
Dimezet e oa d'he c'henderv Ferdinando II de' Medici, dug-meur Toskana en 1634.
Llangrallo
Hervez an hengoun e vije bet savet iliz Llangrallo gant Sant Crallo, er VIvet kantved. Kroazioù kozh a weler en iliz.
Passerano Marmorito
Passerano Marmorito zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Jimena Asturiez
Jimena Garcés, pe Jimena Asturiez (marvet e Mezheven 912) a oa pried da Alfonso III el Magno, roue Asturiez war-lerc'h e dad Ordoño Iañ Asturiez. Mamm e oa d'ar rouaned García Iañ León, Ordoño II León ha Fruela II León.
Rouaned Alt Clut
Rouaned Alt Clut
Krediñ a reer eo honnezh listenn rouaned Alt Clut:
Vittoria della Rovere
Dimeziñ
Daou vab o doe Ferdinando ha Vittoria della Rovere:
Triwec'h vloaz zo etre an daou vab. Dispartiet e oa an dug-meur hag e bried dre ma oa bet tapet an dug-meur gant e wreg un deiz p'edo o c'hoari-daou gant ur floc'h.
Rouaned Alt Clut
Rouaned Alt Clut
Arvarus eo ar skridoù kempred. Ar mammenn goshañ eo Buhez Sant Columba Adomnán.
<!--The sources for this king-list are problematic. The earliest source is which refers to Roderc son of Tothail as reigning in the Rock of Clyde - almost certainly Dumbarton Rock. It is known that Roderc (or Riderc) was a contemporary of Columba, but the date of his death, dependent on the 12th century Life of Kentigern and an entry in the Annales Cambriae an.CLX+9 Conthigirni obitus...., is unreliable.
The next earliest source is the so-called Iona Chronicle, compiled c.650-750, deduced from Scottish entries in the Chronicle of Ireland which were later copied into the Annals of Tigernach (AT) and the Annals of Ulster (AU). This preserves information for kings of Alclut from the mid 7th to the mid 8th century, beginning with Gure(i)t regis Alo Cluathe (AU), Domnall mac Auin (AT,AU) Bili mac Elphine (AT,AU) and Taudar mac Bile (AT), were all noted as 'kings of Alclut'. In addition to this, we have a poem preserved in the 10th century Life of Adomnán which refers to Brude, king of the Picts, as being the son of Bile, king of Alclut.
From this later period too (9th-10th c.) are several Welsh sources, particularly the genealogies in Harley 3859, which have been too readily accepted at face value. Whatever else they tell us, they do not confirm that someone who was the father of a king was also a king: thus, none of the individuals listed in them can be said to be 'king of Alclut' without corroboration. Furthermore, it is not clear what the sources for these genealogies were, and to what extent they are independent and factual, or how much they relied on much the same evidence we have today; and, if they lacked information, whether they supplied it.
The Annales Cambriae note s.a. CCX+6 (c.760) Dunnagual filius Teudubr, who may be the son of Taudar mac Bile of the Annals of Tigernach. The Annales Cambriae does not specify his status, but he may plausibly have been king at Alclut. The following three individuals in the Harleian genealogy, Eugein, Riderch and Dumnagual, are unattested elsewhere. These are repetitions of three of the most famous names in the canon, and it must be suspected that they were supplied to fill a gap in the genealogical record. The insertion of Rotri between Dumnagual and Teudubr is a modern error based on a misinterpretation of Annales Cambriae: s.a. CCX (754) Rotri, rex Brittonum, moritur. This Rhodri is almost certainly Rhodri Molwynog (“bald and grey”) m. Idwal Iwrch, a prince of Gwynedd.
It was perhaps believed by the 8th century that Saint Patrick's Coroticus was king at Alclut (the headings added later at Armagh to the chapters of Muirchu's Life of the late 7th c. give Coroticus the title Rex Aloo), but there is no witness for this in Patrick's own writings. Cinuit and Dumnagual hen are ancestor figures, the former bearing a truncated form of the sept name Kynwydyon (pre-form *Cunetiones), and are totemistic figures in the genealogy. The name Clinoch is improbable and may be a scribal error for Cliuoc, or Gliuoc.
The most famous figure in the list after Roderc is Eugein map Beli, who is no doubt intended to be Ohan (AT) or Hoan (AU) a king of the Britons who slew Domnall Brecc in an ambush in Strathcarron in 642. This battle is the subject of an awdl in the Y Gododdin collection, but in the poem the victor is not named, only said to be a grandson of Neithon (according to an emmended reading of the surviving versions of the text). The poem describes this surprise attack as being launched from a fort above Strathcarron, and it seems likely that Dumyat is intended, a hillfort associated with the Maeatae, who had been attacked a generation earlier by Domnall Brecc's formidable grandfather, Áedán mac Gabráin. It seems likely, therefore, that Ohan/Hoan was a king of the Stirlingshire Britons, and that his action avenged the earlier attack by Áedán. There is no reason to associate Ohan with Alclut, but the genealogist probably felt there was no harm in inserting such a prestigious character, and his grandfather, into the genealogy, particularly if there was a substantial gap to fill between Roderc and Guret, and he may possibly have been the father of Domnall (although the name Ohan/Hoan/Auin/Eugein is very common). It may well be that Ohan's action led to a decline in the power of the Cenél nGabráin and subsequent reoccupation of Dunbartonshire by the British under Gureit. (see now Fraser 2008)
Rouantelezh Strathclyde pe Cumbria
Goude e voe enteuzet ar rouantelezh e-barzh Rouantelezh Bro-Skos.
Villaveza de Valverde
Villaveza de Valverde zo ur gumun e proviñs Zamora.
Olmo Gentile
Olmo Gentile zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Treron pompadora
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi Sri Lanka, ma vez graet "bata goya" anezhañ e sinhaleg.
Moransengo
Moransengo zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Valverde de Burguillos
Valverde de Burguillos zo ur gumun e proviñs Badajoz.
Goura victoria
Goura victoria zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Eleanor Rigby
Eleanor Rigby zo titl ur ganaouenn gant ar strollad sonerien saoz The Beatles. 2:06 he fadelezh e teu da eil e-barzh an albom Revolver, war-lerc'h ar ganaouenn gentañ Taxman hag a-raok I'm Only Sleeping.
Goura victoria
Annez
Brosezat eo al labous en hanternoz Ginea Nevez.
Eleanor Rigby
Eleanor Rigby a vez kavet ivez war an tu B eus ar bladennig du a oa bet embannet d'an hevelep deiziad. Yellow Submarine a oa ar ganaouenn gentañ war an tu A.
Marc'h Askellek (steredeg)
Ar Marc'h Askellek (Pegasus, berraet e Peg) zo ur steredeg e norzh an oabl, anvet diwar ar marc'h askellek Pegasos e gwengelouriezh Hellaz. Unan eus an 48 steredeg eo a oa meneget gant Ptolemaios, ar steredoniour eus an eil kantved. Unan eus an 88 steredeg a-vremañ eo. Ar seizhvet steredeg eus an oabl eo dre he ment (1 121 derez2).
Piculus chrysochloros
Piculus chrysochloros a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus chrysochloros (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Edward H. Phelps
Edward Herrick Phelps (1829-1863) a oa ul letanant-koronal e lu an Unaniezh e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Dindan urzhioù eeun ar Jeneral Ulysses S. Grant e oa. Brudet e voe dre e obererezhioù e-pad Emgann Missionary Ridge a c'hoarvezas d'ar 25 a viz Du 1863 e Chattanooga (Tennessee) : hag eñ gloazet e kendalc'has da reiñ urzhioù d'e soudarded kent bout lazhet gant un eil tenn p'edo c'hoazh e penn e vagad. E soudarded a baeas ar maen-koun d'e enoriñ.
Piculus chrysochloros
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ e Kreizamerika ha hanternoz-kreiz Suamerika :
Colaptes melanochloros
Colaptes melanochloros a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Pêr Peron
Pêr Peron (Pierre René Émile Péron e marilh kêr), ganet e Brest d'ar 5 a viz Here 1905 ha marvet er gêr-se ivez d'ar 27 a viz Meurzh 1988, a zo un arzour breizhat, anezhañ ul livour, tresour, skeudennour ha kizellour, ezel eus luskad ar Seizh Breur. Meur a levr a zo bet skeudennet gantañ, en o zouez reoù vrezhonek evel An ti Satanazet skrivet gant Jakez Riou.
Tewdwr Mawr
Tewdwr Mawr a oa roue Breizh, ha tad santez Canna, hervez ur vojenn eus Kembre, bet ganet marteze e spered Iolo Morgannwg. Droukvesk zo marteze gant Tewdwr Mawr ap Cadell (997-1089), bet ganet tri c'hant vloaz diwezhatoc'h.
Pêr Peron
War meur a dachenn eo bet Pêr Peron o labourat : savet en deus skritelloù bruderezh, mignon bras eo bet da Reun Kreston, labouret en deus evit embregerezhioù evel Hermès ha Le Minor, tresadennoù en deus graet evit ar gazetenn Le Télégramme (bannoù-treset Dig a Dao, gant divizoù leun a vrezhonegadurioù)...
Edward H. Phelps
Goude emgann Missionary Ridge
Daou zevezh goude an emgann, d'ar 27 a viz Du 1863, ar c'habiten Seth B. Moe a lennas e Chattanooga ur skrid en enor d'ar c'horonal Phelps hag a voe embannet er gazetenn Toledo Blade d'ar 5 a viz Kerzu 1863.
Colaptes melanochloros
Anvet e voe Picus melanochloros (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Suamerika :
Eleanor Rigby
Istor ar ganaouenn
Evel evit un toullad mat eus e ganaouennoù all e kavas Paul McCartney ton ha kentañ gerioù Eleanor Rigby tra ma oa ouzh e biano. Er penn kentañ, Daisy Hawkins a oa anv ar plac'h yaouank kozh a zo o naetaat an iliz er ganaouenn, ha ne oa ket Eleanor Rigby. Soñjal a reas e c'hallje-hi a-walc'h bezañ c'hwitet gant he dimeziñ dre ma kustume diverkañ roudoù euredoù reoù all (Eleanor Rigby picks up the rice in the church where a wedding has been).
Klemmvan d'ar C'hrist marv
Klemmvan d'ar C'hrist marv zo anv brezhonek meur a daolenn brudet, Compianto sul Cristo morto en italianeg. War an taolennoù-se e weler tud o ouelañ dirak korf Jezuz, pe e-harz ar groaz, pe pa vezer ouzh e zistagañ, pe diwezhatoc'hik.
Eleanor Rigby
Istor ar ganaouenn
Ne blije ket kalz an anv Daisy Hawkins da vMcCartney, blaz ar wirionez warnañ betek re hervezañ. Chom a reas sac'het ar ganaouenn e-pad ur pennad amzer petra bennak ma tistroe ar sonaozer da gendelc'her ganti bep an amzer. Soñj mat en deus ar c'hanour folk Donovan en devoa kanet MacCartney dezhañ ur bomm anezhi ma veze kaoz eus ur plac'h Ola Na Tungee hec'h anv.
A-viskoazh en devoa soñjet MacCartney e oa bet dibabet an anv-bihan Eleanor gantañ peogwir en devoa labouret gant an aktourez saoz Eleanor Bron pa oa bet troet ar film Help!. A-du all e oa sur ar sonaozer saoz Lionel Bart e oa deuet an anv-bihan-se da spered MacCartney goude bezañ gwelet hini Eleanor Bygraves ouzh ur maen-bez pa oant o pourmen en ur vered nepell diouzh park Wimbledon.
Kavet e oa bet an anv-familh Rigby gant Paul McCartney e miz Genver 1966 tra ma oa e Bristol, hag eñ deuet di da arvestiñ ouzh ar pezh-c'hoari The Happiest Days of Your Life ma c'hoarie Jane Asher ennañ. Lec'hiet e oa ar c'hoariva e-tal kichen savadur an embregerezh Rigby & Evens Ltd, Wine & Spirits Shippers.
Jan Matejko
thumb|Emboltred gant Jan Matejko Jan Alojzy Matejko (Kraków, 24 a viz Mezheven 1838 – 1añ a viz Du 1893) a oa ul livour polonat. Brudet eo abalamour m’en deus livet e-leizh a daolennoù awenet gant istor e vro.
John Lithgow
Jonathan Arthur Lithgow (anavezetoc'h evel John Lithgow), bet ganet e Rochester (New York) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 19 a viz Here 1945, a zo un aktour (skinwel ha sinema), ur produour ha soner stadunanat.
Jan Matejko
E vuhez hag e oberenn
Ganet e vo Jan Matejko en un tiegezh unnek a vugale. Mervel a reas e vamm pa oa yaouankik c’hoazh ha desavet e voe gant e voereb. Buan e voe merzet pegen donezonet e oa ar paotr evit al livañ ha mont a reas d’an oad a 14 vloaz da skol arzoù-kaer Kraków. Goude-se e kendalc’has gant e studioù e München hag e Vienna, a-raok distreiñ da Graków. Anvet e voe da rener skol arzoù-kaer Kraków e 1873. En e yaouankiz en doa anavezet Matejko darvoudoù a bouez : emsavadeg Kraków e 1846, aloubadeg ar gêr gant an Aostrianed e 1848, pa voe lazhet unan eus e vreudeur. E 1863 e savas a-du gant Emsavadeg Genver. Daoust ma ne gemeras ket perzh e-unan en emgannoù e roas arc’hant d’an emsaverien ha kas a reas armoù d’an emsavidi. Bras e voe levezon an darvoudoù-se warnañ ha ganto e voe awenet en e labour livour. Gant e daolennoù eus stourmoù hag emsavadegoù Poloniz en deus tapet brud en e vro, evel da skouer gant e eoullivadur bras-bras eus Emgann Grunwald, savet e 1878. Ur sell brogarour a daole war an darvoudoù eus istor Polonia ha gant e daolennoù eo bet kreñvaet an emskiant vroadel e-touez tud e vro. Gouzout a rae Matejko ne oa ket feal e labour atav ouzh ar wirionez istorel, met evitañ e oa pouezus o c’hefridi evit taolenniñ an istor, pouezusoc’h zoken eget gwirionez an amzer dremenet. Ouzhpenn al livadurioù bras-se ez eus bet graet labourioù all gant Matejko : skeudennaouet en deus un toullad levrioù ha livet en deus poltredoù ivez.
Fundulopanchax avichang
Fundulopanchax avichang a zo ur spesad pesked dour dous trovanel eus Ginea ar C'heheder.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2012
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2012, an 99vet hini, a zo loc'het eus Liège d'an 30 a viz Mezheven 2012 hag a zo echuet e Pariz d'an 22 a viz Gouhere. An eil gwech e oa d'an Dro kregiñ e Liège, hag ar bedervet e Belgia. Evit ar wech kentañ eo aet ar maout gant ur Saoz, Bradley Wiggins, a oa lakaet da vezañ an hini gwellañ adal ar penn kentañ. N'eo ket bet gwall entanus an Dro-mañ pa'z eo bet mestroniet ar redadeg adalek ar penn kentañ gant e skipailh, da lavaret eo ar skipailh Sky, hag aet eo an daou blas kentañ ganto. Gant e genskipailher Chris Froome, “ar C'henyan gwenn”, eo aet an eil plas. Da welet e seblante hemañ bezañ kreñvoc'h eget Wiggins er menezioù. Gounider ar bloaz kent, Cadel Evans, goude bezañ klasket un tamm bennak plantañ e-barzh en deus kollet kalz a amzer er sizhunvezh diwezhañ.
Montemagno
Montemagno zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2012
Diwar 198 reder ez eus erruet 153 e Pariz. Lakaet eo bet Fränck Schleck er-maez eus ar redadeg goude ur c'hontrol enepdoperezh. Pa weler an tizh taper e lec'hioù 'zo, er menezioù da skouer, e c'haller soñjal n'eo ket aet da get ar boaz da wellaat dre guzh kurioù rederien 'zo.
Eleanor Rigby
Istor ar ganaouenn
Dre na zeue ket McCartney a-benn da gavout un dibenn poellek d'e ganaouenn ez eo Shotton a ginnigas bodañ an div dudenn n'o devoa na kar na par, an tad McKenzie en e sav dirak bez Eleanor Rigby. Ne blijas nemeur ar mennozh da Lennon ha, koulskoude, graet e voe gantañ pa echuas McCartney ar ganaouenn, oc'h anavezout perzh Shotton diwezhatoc'hik.
Disparat darvoud pa voe kavet, er bloavezhioù pevar-ugent, ur maen-bez skrivet anv Eleanor Rigby outañ ! Emañ lec'hiet e bered-barrez St. Peter e Wolton...tostik-tost ouzh al lec'h m'o devoa kejet Lennon ha McCartney an eil gant egile evit ar wech kentañ d'ar 6 a viz Gouere 1957. Ha gallout a rafe bezañ chomet sanket don e penn Paul McCartney an anv-se en dije gwelet pa oa yaouank ?...
Valverde de Leganés
Valverde de Leganés  zo ur gumun e proviñs Badajoz.
Alfonso IV
Meur a roue pe briñs zo en anv Alfonso IV:
Mombaldone
Mombaldone zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Valverde de Llerena
Valverde de Llerena zo ur gumun e proviñs Badajoz.
Ussy
Ussy a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas tri bugel abalamour d'ar brezel e mizioù Gouere hag Here en Ussy.
Mombaruzzo
Mombaruzzo zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Olmillos de Valverde
Olmillos de Valverde zo ur gêriadenn e kumun Burganes de Valverde, e proviñs Zamora.
Sadwrn
Sadwrn pe Sadwrn Farchog, pe Sadorn e brezhoneg, pe Saturnus pe  Saturninus e latin, ganet war-dro 480, a oa, hervez ar vojenn, ur sant brezhon hag a roas e anv d'an daou lec'h anvet Llansadwrn : an eil e Sir Gaerfyrddin, egile en Enez Mon.
Istor
E 1742 e voe kavet ur maen-bez en iliz Llansadwrn, Môn, lakaet abaoe e moger an iliz. Hervez V. E. Nash-Williams, e lenner kement-mañ:
Lidet e vez d'an 29 a viz Du, moarvat abalamour ma'z eo bet droukvesket e anv ha hini Sant Saturninus Toulouse, en Okitania. Ur skeudenn gizellet anezhañ a weler en iliz Biwmares m'en gweler evel marc'heg barvek.
Montabone
Montabone zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Jozeb Arimatia
Jozeb Arimatia, pe Arimatea, zo un den a zo meneget e anv en Aviel. Genidik e oa eus Arimatea (pe Arimatia), pinvidik anezhañ, ha marteze ezel eus ar Sanhedrin.
Goude marv Jezuz e c'houlenn digant Pilatus aotre da sammañ korf Jezuz d'e lakaat en ur bez a zo dezhañ, kleuziet en ur roc'h. Gant Nicodemus e prientas ar c'horf d'e veziañ.
Lakaet eo bet da sant gant an Ilizoù katolik ha reizhkredennel. Er c'hornôg e vez lidet d'ar 17 a viz Meurzh, er reter d'an 31 a viz Gouhere.
Mojenn Arzhur
Hervez ur vojenn savet en kantved en dije dastumet gwad Jezuz en ul lestr, anvet ar Graal santel, brudet gant mojenn ar Roue Arzhur. Sed a gaver e romant gallek Robert de Boron Estoire dou Graal pe Joseph d’Arimathie, skrivet e gwerzennoù entre 1190 ha 1199, miret en un dornskrid e Pariz.
Hervez ar vojenn-se e vije bet c'hoarvezet ar goan diwezhañ e ti Jozeb Arimatia. Jozeb a viras lestr ar goan, Cène, hag ennañ e tastumas un darn eus gwad Jezuz, a-raok e lakaat er bez-roc'h. Goude-se e kuitaas Palestina hag ez eas « da  Vreizh», da lavarout eo da greisteiz Enez Vreizh, da Ynys Wydrin (Glastonbury), ma viras ar Graal Santel.
Valverde de Mérida
Valverde de Mérida zo ur gumun e proviñs Badajoz.
Mombercelli
Mombercelli zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Valverdejo
Valverdejo zo ur gumun e proviñs Cuenca.
Valverde de Júcar
Valverde de Júcar zo ur gumun e proviñs Cuenca.
Villar de Cañas
Villar de Cañas  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Leucosarcia melanoleuca
Leucosarcia melanoleuca zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Annez
Brosezat eo ar spesad e reter Aostralia.
Pedro Luis de Borja
Pedro Luis de Borja, pe Pere Lluís e katalaneg, pe Pier Luigi de Borgia en italianeg (Roma, war-dro 1458-1488 Civitavecchia) a oa mab henañ ar c'hardinal katalan Rodrigo Lanzol Borja, a voe pab diwezhatoc'h evel Alesant VI. Kentañ Dug Gandia e oa e 1483 hag Aotrou meur a lec'h : Château Bayrent, Gallinera, Bellreguart, Xeresa, Alcodar.
E vuhez
Ganet e oa e Roma, pe e-kichenik, e 1458 (pe marteze 1460). Ne ouzer ket piv e oa e vamm, unan eus serc'hed e dad, ar c'hardinal Rodrigo de Borja, moarvat. Anvet e voe Pedro Luis diwar-lerc'h e eontr Pedro Luis de Borgia Llançol, breur d'e dad.
Poltred
Ur poltred zo un oberenn hag a denn da livañ pe da zeskrivañ neuz pe personelezh un den. Gallout a ra bezañ un oberenn lennegel kenkoulz hag ul livadur pe un dremmwel.
Pedro Luis de Borja
E vuhez
D'ar 5 a viz Du 1481, pa oa 23 bloaz, e voe divastardet gant ur builh a-berzh ar pab Sikstus IV, ma oa meneget evel "krennard roman", mab d'ur c'hardinal ha d'ur vaouez dizalc'h (de tune Diacono Cardinali et soluta).
D'an 29 a viz Genver 1483 e voe anvet da dutor e vreur Giovanni. En 1484 e prenas e dad, ar c'hardinal Rodrigo de Borgia, Baroniezh Llombai digant pennhêrez Guillem Ramón Centelles,
Degouezhout a reas e Spagn da gemer e berc'henniezh en Valencia, da greskiñ e zouaroù gant an 50,000 dugad roet dezhañ gant e dad, ha da gemer perzh e brezel Granada, e-pad ar Reconquista. Bec'h a savas neuze etre Rodrigo hag ar roue Fernando II Aragon, ma voe bac'het Pere ha diberc'hennet an tiegezh.
E 1484 avat e voe dieubet Pere Lluís, ha d'an 20 a viz Kerzu 1484 e voe roet dezhañ an titl a Zug Gandia gant ar roue Fernando II.
Goude bout trec'h en Emgann Ronda, ar roue Fernando II Aragon a roas dezhañ an titl a Grande de España d'an 18 a viz Mae 1485. En 1485 e prenas baroniezhioù a voe staget ouzh e zugelezh, ha savet e voe an akta gant ar skrivagner katalanek Joan Roís de Corella (1435-1497).
Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Maria Enriquez de Luna, eus an tiegezh Enríquez. Merc'h e oa da Enrique Enríquez de Quiñones, ha da Maria de Luna, merc'h yaouañkañ Pedro de Luna, kentañ aotrou Fuentidueña, e Segovia, ha mab d'ar c'honestabl Alvaro de Luna ha da Elvira de Herrera y Ayala. Keniterv e oa Maria Enriquez d'ar roue Fernando II Aragon.
Met ne voe ket sevenet an eured abalamour da varv Pedro Luis de Borja d'an 3 a viz Gwengolo 1491.
Goude e varv
Dimeziñ a reas an intañvez d'e vreur Giovanni, en Gwengolo 1493, en kêr Barcelona, hag hennezh neuze a voe eil Dug Gandia hag enoret gant ar rouaned spagnol. Bloaz a-raok, e 1492, e oa bet anvet Rodrigo de Borja da bab, hag anvet Alesant VI neuze.
En e destamant e laoskas e zugelezh gant e hantervreur Giovanni hag e c'houlennas reiñ un drederann a 10,000 florin d'e c'hoar Lucrezia Borgia.
Sundasciurus
Sundasciurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered.
Pellgent
Ar Pellgent eo noz an Nedeleg, etre ar 24 hag ar 25 a viz Kerzu er broioù katolik hag anglikan da gentañ, bremañ e broioù ar C'hornôg dre vras. Noz an Nedeleg a vez lavaret ivez.
En noz-se, hervez ar c'hiz kristen, e vez kanet noueloù, ez aer da oferenn hanternoz, hag e vez graet adkoan pe fiskoan nedeleg goude. Aozet e vez un "oferenn ar vugale" da 7 eur alies ivez. Lakaet e vez etev an Nedeleg en oaled, ur mell kef hag a zevo an noz-pad, hag adalek hanternoz e vez lakaet ar mabig Jezuz er c'hraou.
Deuet eo da vezañ ul gouel lik hiziv hon deiz, heuliet gant kalz familhoù er bed kornaouegel hag e lec'h all, en o zouez ar familhoù dibleustr pe digristen. Debret e vez fiskoan, ur goan vrasoc'h hag hiroc'h eget boaz ; lakaet e vez profoù e traoñ ar saprenn ; hag ar re a het un "Nedeleg Laouen" d'ar re all da hanternoz. E-pad vakañsoù an Nedeleg emañ ar gouel-se hag a vez gortozet gant ar vugale peogwir e vez dizoloet o frofoù ganto ar beure war-lerc'h, da zeiz an Nedeleg. Evit gwir eo d'an noz-se e tremen an tad Nedeleg dre ar siminal evit kas ar profoù d'ar vugale dre ar bed.
Hengoun an Iliz Ortodoks
D'an noz etre ar 24 hag ar 25 a viz Kerzu ivez e vez lidet noz ar Pellgent gant an Ortodoksed, met implijout a reont an deiziadur juluan, ar pezh a zo par d'ar 6 a viz Genver en hon deiziadur gregorian.
Kanoù Nedeleg
Kanet e vezont da noz ar Pellgent, relijiel pe awenet gant ar relijion kristen an aliesañ. Meur a gan a ra dave d'an noz-se, da skouer Nozvezh sioul, nozvezh kaer (Stille Nacht, heilige Nacht en alamaneg).
Ar Pellgent en istor
Treverzoù anofisiel a voe e-pad ar Brezel Bed Kentañ e noz ar Pellgent 1914 ha 1915 etre ar soudarded vreizhveuriat hag alaman. Kinklet e voe an trañcheoù, kanet e voe tonioù Nedeleg hag eskemmet e voe profigoù en No man's land. Kemeret e voe korfoù ar re nevez marvet evit bezañ douaret.
Compianto sul Cristo morto (Cima da Conegliano)
Compianto sul Cristo morto zo un eoullivadur war goad gant Cima da Conegliano e 1505 hag a c'haller gwelout er Galleria estense e Modena.
Villar de Olalla
Villar de Olalla  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Vos gueules, les mouettes !
Vos gueules, les mouettes ! zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Robert Dhéry e 1974.
Tristan da Cunha (enezenn)
Enez Tristan da Cunha eo enezenn vrasañ enezeg Tristan da Cunha e Meurvor Atlantel ar Su.
Vos gueules, les mouettes !
Ne reas ket berzh tamm ebet ar film-mañ a vode an darn vuiañ eus ar strollad fentigellourien droch Les Branquignols...evit ar wech diwezhañ e gwirionez dre na savas Robert Dhéry tra ebet evit ar sinema ken.
Villar de la Encina
Villar de la Encina zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Tamiops
Tamiops a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered hag a vev e gevred Azia.
Vos gueules, les mouettes !
An danvez
Emañ an tiegezh Kenaveg o chom e Saint-On, ur porzh bihan e Breizh. Loc'het eo ur genstrivadeg filmoù Super 8 gant ar skinwel gall, ur priz a bemp mil lur d'an hini ez ay ar maout gantañ. Ma ra o soñj ar Genaveged da filmañ o c'horn-bro, oc'h ober d'ar boblañs lec'hel kemer perzh er raktres.
Villar de Domingo García
Villar de Domingo García zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Colaptes punctigula
Colaptes punctigula a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus punotigula (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
Macropygia emiliana
Macropygia emiliana zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Carvetii
Carvetii a oa ur bobl geltiek a veve er pezh a zo bremañ Cumbria, e gwalarn Bro-Saoz. E proviñs Britannia e oant ur geoded en-dro da g-Carlisle (Luguvalium).
Anv
Enskrivadurioù : Talvoudegezh : deveret e vije o anv diwar "karv", da lavaret eo : Pobl ar C'harv
Funambulus
Funambulus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered.
Prêtreville
Prêtreville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: tri den nann-soudard a varvas e Prêtreville abalamour d'ur vombezadeg .
Esquelmes
Esquelmes a oa ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut. Gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Pecq.
Bered ar C'hommonwealth: Esquelmes War Cemetery
Ur vered ag an Eil brezel bed eo. left|thumb|180px|An iliz katolik Saint-Éleuthère
Les Châtelliers-Châteaumur
Les Châtelliers-Châteaumur a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Inis Cathaigh
Inis Cathaigh pe Enez Cathaigh (Scattery Island e saozneg) zo un enezenn en aber ar stêr Sionainn en Iwerzhon. Emañ dirak aod Cill Rois, e kontelezh An Clár. Didud eo an enezennig-se bremañ met un tour-tan zo ha dismantroù ur manati, un tour hag ur savadur ma oa pezhioù-kanol.
Saoznekaet eo bet anv iwerzhonek an enezenn (Inis Cathaigh) en Iniscathy da gentañ, Iniscattery da eil, hag a-benn ar fin eo aet da Scattery (Island).
Brudet e oa Inis Cathaigh gwechall, abalamour ma voe savet ur manati enni gant sant Senan, unan eus daouzek abostol Iwerzhon, ha ma voe perc’hirindedoù kristen enni adalek ar. Aspadennoù a chom eus peniti ar sant hag eus ar savadurioù a voe savet da-heul, koulz hag eus un tour 36,5 metr uhelder, unan eus uhelañ tourioù kozh Iwerzhon.
Tréprel
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Priñselezh Capua
Priñselezh Capua (principato di Capua en italianeg) zo bet ur stad emren e kreisteiz Italia en. Dre vras edo war zouar an Terra di Lavoro.
Istor
Goude kouezhet Impalaeriezh Roman ar C'hornôg e voe gwastet Capua gant Goted ha Vandaled, ma teuas da vout ur gontelezh e-barzh Dugelezh Benevento. Bec'h a savas en Dugelezh da gemer ar galloud, hag e 841 e voe lakaet Capua en arigrap gant Sarrazined, gopret gant Radelchis Iañ Benevento ha renet gant ar Berber Khalfun, Emir Bari. Distrujet e voe kêr, ma rankas an dud tec'hel.
Auguste Boissonneau
Auguste Boissonneau, bet ganet d'ar 26 a viz Gouere 1802 e Saumur (Maine-et-Loire, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Gouere 1883 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un amailher-gwerer, evnoniour ha naturour gall.
Roet e voe e anv d'ur genad — Boissonneaua — ha d'ur spesad evned — Pseudocolaptes boissonneautii — da zougen bri dezhañ.
Le Pré-d'Auge
Le Pré-d'Auge a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|Al lec'hienn rummataet
kantved
Eil brezel-bed, 1944: lazhet e voe ur vaouez nann-soudard gant ur sammgarr e Le Pré d'Auge e miz Gwenholon .
Monumantoù ha traoù heverk
.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Le Pré-d'Auge Churchyard
Levier e oa er 198th Squadron eus ar Royal Air Force. Mervel a reas e miz Even 1944 e-pad Emgann Normandi an Eil brezel-bed.
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Enrique de Malaca
Enrique de Malaca pe de Molucca, anavezet ivez evel Enrique el Negro (ganet war-dro 1495), a voe jubennour ha sklav Fernão de Magalhães ha moarvat an den kentañ oc'h ober tro ar bed.
N'ouzer ket pe e oa Enrique genidik eus Sumatra (en Indonesia), eus Malaca (en Malasia) pe eus Cebú (er Filipinez). N'eo ket resisaet gant Antonio Pigafetta, a oa kronikour gant Magallanes. Martezeadennoù all zo bet steuet gant oberourien all diwezhatoc'h. Hervez ar romantour maleziat Harun Aminurashid e oa eus Malasia, hag an anv Panglima Awang a ra anezhañ en e romantoù istorel.
Dizemglev zo ivez da c'houzout hag ober a reas tro ar bed e gwirionez, pa zistroas e 1521 d'ar Filipinez, a-raokl d'ar Spagnol Sebastián Elcano echuién e hini en 1522 en Spagn.
Orin
Tapet e voe Enrique en Sumatra en 1511. Ma tegemerer displegadurioù Fernando de Magallanes e tlee bezañ entre 12 ha 18 vloaz. Da neuze edo Magallanes er Molukez en un droiad dindan c'hourc'hemenn Diego Lopez Sequeira hag Alfonso de Albuquerque, evel unan eus trevadennerien bortugalat e toleadoù zo eus Malasia hag Indonezia. <!-- Duarte Barbosa menciona que existía una comunidad de comerciantes, trabajadores y mercenarios filipinos en la época en que Magallanes adquirió a Enrique. Siendo poco probable que los nativos musulmanes malayos vendiesen un esclavo de su propia religión a un cristiano, se estima más probable que Enrique proviniese de la colonia filipina. El historiador Laurence Bergreen registra el bautismo de Enrique en 1511, el año de su captura.
Enrique acompañó a Magallanes a su regreso a Europa, en lo que constituiría la primera parte de su hipotética vuelta al mundo.
El viaje
Los tripulantes de la pequeña embarcación se negaron a subir al barco de Magallanes, pero al descender éstos en la segunda isla, que recibió el nombre de Mazzaua, Enrique comprobó que podía comunicarse fluidamente con ellos. La sorpresa del intérprete se debía en parte a su ignorancia de que, tras doce años, había regresado a su punto de origen. Con la excepción del propio Magallanes, que había visitado con anterioridad las Indias Orientales, los tripulantes españoles —entre ellos Elcano— tenían aún miles de kilómetros que recorrer antes de acabar su vuelta al mundo.
Muerte de Magallanes
El 27 de abril de 1521 murió Magallanes en combate con los nativos dirigidos por Lapu-Lapu en la batalla de Mactán, en las Filipinas. De acuerdo al testimonio de Pigaffetta, Magallanes había dispuesto la manumisión de Enrique a su muerte. Sin embargo, el nuevo comandante, Duarte Barbosa, se negó a concedérsela.
Barbosa, pese a sospechar de Enrique, a quien trató duramente, necesitaba de sus servicios como intérprete. Lo envió, por lo tanto, en misión al rajá Hamubon, el jefe o datu de Cebú. Se supone que Enrique sugirió a Hamubon la idea de invitar a los españoles a un banquete para poder deshacerse de ellos con facilidad. En cualquier caso, la invitación tuvo lugar. Alrededor de treinta españoles acudieron y fueron matados, con la única excepción de Juan Serrano, a quien sus compañeros abandonaron en la playa pese a sus pedidos de auxilio. Debilitados por sus pérdidas, los españoles deberían luego abandonar una de sus naves. Pigafetta, que había tomado notas del lenguaje, sirvió en adelante como su intérprete. Se ignora la suerte posterior de Enrique, aunque se sabe que sobrevivió a la batalla.
Referencias
-->
Bann Klison
Bann Klison a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Klison en e benn .
Setu amañ roll ar c'hwec'h kanton a yae d'ober Bann Klison:
Les Châtelliers
Les Châtelliers a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Monastero Bormida
Monastero Bormida zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Sens (disheñvelout)
Sens zo anv meur a lec'h ha meur a zen :
Wynne
Wynne a zo un anv-badez ha tiegezh hag a zeu eus ar c'hembraeg.
Mikael Agricola
Mikael Agricola, a oa Mikael Olavinpoika e anv gwir (Pernaja, 1510 - Uusikirkko, 9 a viz Ebrel 1557), a oa ur beleg eus Finland hafg a voe ar skrivagner kentañ e finneg. Gant se e reer anezhañ "tad ar finneg skrivet" pe "tad ar finneg lennegel". Eskob Turku e teuas da vezañ e 1554 hag unan eus pennañ luskerien an Disivoud protestant e voe e Sveden ha Finland.
Gant Agricola e voe savet al levr kentañ moullet e finneg, e 1543, Abckiria ("Levr an ABC"). Ne chom skouerenn ebet eus an embannadur kentañ-se. Advoullet e voe div wech, e 1551 ha 1559. Gant Mikael Agricola e voe troet e finneg an Testamant Nevez ivez (Se Wsi Testamenti, e 1548), ul lodenn eus an Testamant Kozh ha skridoù relijiel all evel ul levr pedennoù (Rucouskiria, e 1544).
Gant e labour e voe diazezet reolennoù skrivañ ar finneg, hag a dalvez c'hoazh dre vras evit ar yezh-se bremañ. D'an 9 a viz Ebrel, deiz e varv, e lider un devezh-gouel en enor d'ar finneg e Finland.
Dozhwal
Dozhwal (eus doeth, fur) a vije bet c'hwec'hvet bugel ar roue Hoel III (roue mojennel ha dianav), roue Domnonea (Judwal e vije e dad hervez testenioù all), dimezet e 590 d'ur briñsez Pritelle, anv e vamm. Hoel en dije bet 16 mab ha 6 merc'h.
Breudeur ha c'hoarezed
Yezekael e oa ar breur henañ, Judog an eil, Winog an trede, Eog, ar pevarvet, Eumael ar pempet, Doetval (Dozhwal) ar c'hwec'het, Gozel pe Gladran pe Salomon ar seizhvet; Largel an eizhvet; Ruivas an navet; Riguald an dekvet; Judgoseth an unnekvet; Halon an daouzekvet; Ludon an trizekvet; Guinmaël, ar pevarzekvet, a vije bet kakous; Guenae ar pemzekvet; Juthaël, ar c'hwezekvet, ganet goude marv e dad.
Ar c'hoarezed a oa: Uriell, Onenn ; Bredai, Guen, Cléor ha Prust.
Moncalvo
Moncalvo zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte. 2833 a dud zo enni o chom.
Emgann Gettysburg
Emgann Gettysburg (saozneg: The Battle of Gettysburg) a oa bet un emgann stourmet etre ar 1añ hag an 3 a viz Gouhere 1863, tro-dro hag e kêr Gettysburg, Pennsylvania, etre nerzhioù lu an Unaniezh hag ar re Kengevreet e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An emgann gwadushañ e voe da geñver an niver a c'holloù eus ar brezel a-bezh. Alies e vez lakaet war-raok evel an hini pouezusañ er brezel a roas an trec'h d'an Norzh. Lu ar Potomac, hini ar major jeneral George G. Meade a drec'has hini ar jeneral kengevreet Robert E. Lee, anvet Army of Northern Virginia. Roet e oa bet lamm da c'hoantoù Lee da aloubiñ tiriadoù an Norzh.
Unaniezh/ Norzh
An Army of the Potomac, da gentañ dindan urzhioù ar Major Jeneral Joseph Hooker (Major Jeneral George G. Meade a gemeras plas Hooker e-penn al lu d'an 28 a viz even), uheloc'h evit 100,000 soudard renket hervez ar rannoù-se:
E-pad an hent war-zu Gettysburg, ar Major Jeneral Reynolds a oa penn tu kleiz al lu, ar penn pellañ war-raok gant ar Irst, IIIrd, ha XIth Corps. Unvezhioù all an Unaniezh (ha ne oant ket en Army of the Potomac) a gemere perzh e Kampagn Gettysburg, met ne gemerjont ket perzh en Emgann Gettysburg. E-touezh ar re-se e oa adkavet lodennoù eus ar IV Corps, ar bezennoù ha soudarded stad eus an Department of the Susquehanna, gwarnizonoù lies, gant ul lod anezho en Harpers Ferry.
Kengevreet/Su
Goude marv trumm al Letanant Jeneral Thomas J. "Stonewall" Jackson goude Chancellorsville, Lee a adurzhias e Army of Northern Virginia (75 000 soudard) eus daou korfad troadegiezh da dri.
Kolloù
An div lu o devoa kollet etre 46 000 hag 51 000 soudard, tostik-tost d'un drederenn eus an nerhzioù engouestlet: 28% eus an Army of the Potomac ha 37% eus an Army of Northern Virginia. Kolloù an Unaniezh a oa bet 23 055 (3155 lazhet, 14 531 gloazet, 5369 prizoniet pe steuziet). Evit ar re Gengevreet eo diasoc'h gouzout ar sifroù. Meur a skiantourien o deus istimet e oa bet kollet 28 000 soudard. Hervez labour nevesoc'h Busey ha Martin (2005), Regimental Strengths and Losses at Gettysburg, e vez embannet 23 231 (4708 lazhet, 12693 gloazet, 5830 prizoniet pe steuziet). A-vras un drederenn eus ofiserien uheld Lee a oa bet lazhet, gloazet, pe prizoniet. En holl kolloù ar c'hampagn brezel evit an daou du a oa 57 225.
Ouzhpenn bezañ an emgann marvusañ eus ar brezel diabarzh, Emgann Gettysburg a welas ivez an niver uhelañ a jeneraled lazhet ouzh ar stourm. Ar re Gengevreet o devoa kollet ar jeneraled Paul Jones Semmes, William Barksdale, William Dorsey Pender, Richard Garnett, ha Lewis Armistead, gant J. Johnston Pettigrew e-pad ar giladenn goude an emganne. E kostez an Unaniezh e oa bet kollet ar jeneraled John Reynolds, Samuel K. Zook, Stephen H. Weed, ha Elon J. Farnsworth, gant Strong Vincent ivez, a oa bet gloazet marvus hag enoret goude e varv evel jeneral brigadenn.
Cima da Conegliano
Cima da Conegliano eo anv-micher  Giovanni Battista Cima (Conegliano, 1459/1460 – Conegliano, 1517/1518), ul livour italian eus skol Venezia er XVvet kantved. Taolennoù relijiel en deus graet dreist-holl, ha meur a wech en deus livet ar Werc'hez gant ar mabig Jezuz.
Monale
Monale zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Francesco III d'Este
Francesco III Maria d'Este, ganet e Modena e 1698, ha marvet e 1780, a oa dug Modena adal 1737.
Mab e oa d'an dug Rinaldo III.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oe e 1720 da Charlotte-Aglaé d'Orléans (1700 – 1761), merc'h d'an dug Philippe d'Orléans (1674-1723), Rejant Bro-C'hall. Nav bugel en doe diganti:
Tri bastard en devoa a-hend-all:
Felix Salten
E 1906 e stagas da labourat evel penngazetenner evit kazetennoù alaman, ar Berliner Zeitung am Mittag hag ar Berliner Morgenpost, met distreiñ a reas da Vienna dizale.
Er bloavezhioù 1930 e teuas an traoù da vezañ arvarus evit Yuzevien Aostria. Berzet e voe levrioù Salten gant an Nazied e 1936. Pa voe staget Aostria ouzh Alamagn, e 1938, ez eas kuit eus Aostria, da vevañ da Zürich, e Suis. Eno e varvas e 1945 ha beziet e voe e bered yuzev Zürich.
Colaptes rivolii
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ e Suamerika :
Rummatadur
Renket e veze er genad Piculus kent.
An Chruit
An Chruit pe Oileán na Cruite (Cruit Island e saozneg) zo un enezenn vihan war aod kontelezh Dún na nGall, en Iwerzhon. Liammet eo ouzh an douar-bras gant ur pont.
Anavezet eo an enezenn evel ul lec’h ma teu sportourien da grapañ ouzh an tornaodoù sonn, ha kemend-all a reont ivez en enezenn zo e-kichen, Uaigh.
Bremañ n’eus nemet un hanter-kant bennak a dud o vevañ en enezenn, iwerzhonegerien anezho. Meur a ganaouenn hengounel eus An Chruit zo bet brudet gant ar strollad kanerien Clannad, evel "Thíos Cois na Trá Domh" da skouer.
Moncucco Torinese
Moncucco Torinese zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Streptocitta albicollis
Streptocitta albicollis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Anvet e voe Pica albicollis (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Rouaned Domnonea
Savet eo bet Domnonea gant Brezhoned deuet eus Enez Vreizh, Kembre dreist-holl, renet gant Riwal.
Kalz anvioù a grog gand iud-/Jud-, aotrou, pennbrezel.
Los Aures
Los Aures a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Serr-lagad
thumb|left|Tyra Banks, aktourez stadunanat oc'h ober ur serr-lagad gant he genoù digor-frank
Ur serr-lagad zo ur sin a reer d'un den all o serriñ ul lagad. Hervez ar broioù e c'hall ar sin-se talvezout traoù disheñvel.
Ober un dra en ur serr-lagad zo ober anezhañ ken buan hag amzer da serriñ ul lagad. thumb|centre|Klikañ war ar skeudenn evit gwelout al lagad o wignal.
Gwignal ha blinkañ al lagad a zo tost heñvel ouzh ar serr-lagad. thumb|right|Cecilia Peckaitis, aktourez arc'hantinat, oc'h ober ur serr-lagad gant he genoù peuzserr.
Vocabulaire européen des philosophies
Ar Vocabulaire européen des philosophies zo ur geriadur prederouriezh e galleg hag a ra liammoù gant ar gerioù implijet e meur a yezh all. Embannet eo bet dindan renerezh Barbara Cassin gant an embannadurioù Le Seuil ha Le Robert.
Banniel Gwiana
Banniel Gwiana zo benet melen ha gwer gant ur steredenn ruz e-kreiz.
Arouez koadeg vras ar vro eo al liv gwer hag arouez pinvidigezhioù ar c'hondon eo al liv melen. Ar steredenn, ruz evel ar gwad, zo arouez ar sokialouriezh mennet gant sindikalourien UTG.
Bremañ e vez implijet stank ar banniel-se, gwelet e vez ouzh talbenn ar savadurioù ofisiel e-kichen banniel Bro-C'hall hag hini Unaniezh Europa.
Maínis
Maínis (Mweenish Island e saozneg) zo un enezenn en aod kreisteiz Conamara, e kontelezh Gaillimh, stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pont. Un toullad tud zo o vevañ en enezenn, iwerzhonegerien anezho.
Brudet eo Maínis abalamour ma’z eo kavell ar bigi anvet "Galway hookers" pe "Húicéirí na Gaillimhe", bigi a c’hiz kozh gant gouelioù ruz a oa bet darbet dezho mont diwar wel en hag a oa bet saveteet er bloavezhioù 1970. Gant unan eus ar bigi-se, ar Saint Patrick, savet e Maínis e 1906, e oa bet moraerien o vont betek Amerika e 1986 ha betek Svalbard e 1990. Gwechall e vezent implijet d’ober kenwerzh a-dreuz Bae Gaillimh, da gas taouarc'h eus Conamara da skouer.
Mongardino
Mongardino zo ur gumun en Italia e proviñs Asti, e rannvro Piemonte.
Mongiardino
Mongiardino zo anv div gumun eus Italia:
Kurdistan Siria
Kurdistan Siria (Kurdistana Sûriyê e kurdeg), pe Kurdistan ar C'hornôg (Kurdistana Rojava, Rojavayê Kurdistanê e kurdeg), ent-berr Rojava ("kornôg"), eo an anv a roer d’ar rannoù eus Siria a zo annezet gant Kurded, e hanternoz hag e biz ar stad-se, war harzoù Turkia.
A-gozh eo annezet ar c’hornadoù-se gant Kurded ha lakaet e voent e-barzh Siria, pa voe savet ar stad-se e dibenn ar Brezel-bed Kentañ, tra ma oant en Impalaeriezh Otoman diagent. Ul lodenn eo Kurdistan Siria eus un hollad brasoc’h, Kurdistan, hag en em astenn war meur a stad eus ar Reter-Nesañ : Turkia, Irak hag Iran. Etre ur milion ha tri milion a dud zo o chom e Kurdistan Siria, war ur gorread etre 12 000 ha 15 000 km². Efrîn (Afrin), Kobanê (Ayn al-Arab) ha Qamişlo (Qamishli) eo ar c’hêrioù brasañ en toleadoù-se. Kurded a gaver ivez e kêrioù bras all eus Siria, evel Damask.
Abaoe 2012 ha deroù ar brezel diabarzh e Siria ez eus un darn eus Kurdistan Siria etre daouarn strolladoù kurd armet, met da dalañ o deus ouzh ar Stad Islamek.
Rouaned Danmark
Setu amañ ur roll eus rouaned Danmark
Metzer Freies Journal
Ar Metzer Freies Journal zo ur gazetenn alamanek krouet d'an 19 a viz Mezheven 1919, pa voe roet Elzas-Loren da Vro-C'hall goude ar Brezel-bed Kentañ. Un anv all a oa skrivet warnañ e galleg:  Le Lorrain républicain, d'an devezh kentañ, ha Le Républicain Lorrain goude-se.
An alamaneg e oa yezh ofisel er vro etre 1871 ha 1918 ha yezh ordinal ar skridoù abaoe fin ar XVvet kantved.
Apple
Apple, pe Apple Inc., anvet a-raok Apple Computer Inc., a zo un embregerezh liesbroadel eus ar Stadoù-Unanet arbennikaet war ar stlenneg. Staliet eo he sez er Silicon Valley, e Cupertino.
Brudet eo deuet anv an embregerezh da vezañ pa oa deuet an Apple II er-maez e 1977, ha war-lerc'h gant an heuliad Macintosh (abaoe 1984). E 2001 e klaskas Apple ledanaat e oberiantiz en ur vont war-zu industriezh ar sonerezh get an iPod, hag e 2003 get an iTunes Store, a-raok mont war dachenn ar pellgomzerezh hezoug get an iPhone (e 2007).
Brudet eo Apple evit an etrefas implijer eeun ha dezaignoù cheuc'h e broduoù, ha dreist-holl evit bezañ roet en tu d'an dud da implijout un deknologiezh nevezadus hag aes evit an dud dizampart. Setu ar pezh 'voe graet gant an etrefas grafikel gant prenestri, al logodenn, hag ar skramm Liestouch. An elfennoù-se a lak priz produioù Apple da vezañ uheloc'h eget keidenn ar marc'had hag dre-se e vez gwelet Apple evel ur merk e krec'h ar skalfad.
1976-1977 : Deroù an embregerezh
Apple Computer, Inc. a zo bet krouet get Steve Jobs ha Steve Wozniak d'ar 1añ a viz Ebrel 1976 a-benn gwerzhañ an urzhiataer Apple I savet ganto en o c'harrdi, an urzhiataer gant un hewel hag un douchennaoueg, ur mekanik nevez d'ar mare-se. Gant an argant gounezet, tu a oa da Jobs ha Wozniak krouiñ un urzhiataer nevez, soñjet o deus sevel un urzhiataer hag a c'hell bout implijet gant an holl : an Apple II, gant ur memor Video a-benn kavout ar skramm gant livioù ha lakaat rac'h an elfennoù en ur voest plastek bravoc'h.
1977-1981 : an Apple II hag e bennvad
An Apple II a veze gwerzhet fonnus, unan eus an tri urzhiataer personel er marc'had. E-keit-se e tivizas Apple cheñch logo evit dibab an aval. Jobs a raktresas tri urzhiataer nevez evit ar stlennegezh en embregerezh : Sara, Lisa ha Macintosh.