cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spesad
Dre vras e talvez meur a anv boutin implijet evit loened ha plant anavezet mat evit hini ar spesad (leon, ki-dour), met meur a spesad a ya dindan ar skrev, da skouer.
Ul labour pouezus eo klask peseurt spesadoù distag a c'heller kavout daoust d'an heñvelidigezhioù. Meur a wech e vez kavet daou spesad pa veze kredet e oant unan hepken. Pa vez divizet ez eus ur spesad en e unan e vez savet un anv daoudel, da lavaret eo anv latin ar genad heuliet gant anv latin ar spesad. An daou anv a zo anv skiantel ar bevien.
Niveroù ar spesadoù
right|thumb|[[Amprevaned eo darn vuiañ ar spesadoù loened.]] E 2004 e oa bet kinniget niveriñ spesadoù ar vevien er mod-se :
Koulskoude e kred meur a vevoniour eo kalz uheloc'h niver ar spesadoù a ya da vezañ renket e-barzh genadoù zo :
Fañch an Uhel
Skrivet diwar-benn Fañch an Uhel
Diskiant ar brezhoneger a soñjfe eo gallout lenn ar yezh orin anezho a ra o zalvoudegezh.
Doareoù-skrivañ zo ha n'int ket graet evit aesaat ar c'hompren.
Ha pa gomzer eus glanded ar ouenn n'emaomp ket pell, anat, eus an naziegezh.
Gwengolo 2006 e Breizh
2006 e Breizh
Ruzenn rak-staon divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn rak-staon divouezh treuzskrivet [ɕ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 182.
Kanton Wingles
Kanton Wingles a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Etre 1984 ha 2015
Kanton Wingles a yae 5 kumun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Wingles a ya bremañ 9 c'humun d'ober anezhañ:
0 annezed a chom er c'hanton e.
Stephen Brady
Stephen Brady a zo bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1967.
Ur mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat eo.
Mestr FIDE eo, gant ur renk Elo a 2 385 e miz Gouere 2008.
1924
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1924
Marvioù
Gwelet ivez :Rummad:Marvioù 1924
Cyanolyca
Cyanolyca a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kegined, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Viswanathan Anand
thumb|right|Vishy Anand Viswanathan Anand (e tamileg: விசுவநாதன் ஆனந்த்; distag. ʋiɕ'ʋəˌnɑˌt̪ʰən ɑnˌənd̪), ganet d'an 11 a viz Kerzu 1969 e Chennai (India), a zo mestrc'hoarier echedoù indiat. Kampion ar bed (FIDE) eo bet etre 2000 ha 2005. Kampion ar bed eo ivez abaoe 2007, hag adarre e 2012.
Cyanolyca
Daouzek (12) isspesad en holl : o c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.
Aias Oileos
Aias Oileos (Αἴας Ὀϊλῆος, Aias Oïlễos e gregach), a oa mab da Oileos, roue Lokris, hag unan eus harozed brezel Troia. A-wezhioù e vez graet Aias vihan anezhañ abalamour ma oa bihanoc'h a vent eget an haroz all Aias Telamonios, lesanvet Aias Veur pe Aias Vras.
Mojenn
Aias a oa unan eus ar bleustrerien o doa goulennet dimeziñ gant Elena. Pa voe skrapet honnezh gant Paris e c'houlennas ar roue Menelaos skoazell digantañ da adkemer e vaouez. Mont a reas d'e heul betek kêr Priamos.
E-pad preizhadenn Troia e wallas Kassandra, belegez Athena, a oa o c'houlenn gwarez digant an doueez. Hervez ar vojenn eo abalamour d'an torfed-se e oa savet droug en doueez ouzh an Akeaned e-pad o distro.
War e hent en-dro da Lokris) e voe graet peñse gant Aias e-pad ur barrad gwallamzer kaset gant an doueez Athena. En em dennañ a reas war ur roc'h ha mallozhiñ an doueed. Kastizet e voe e vallozhioù raktal, ha lonket e voe gant ar mor. Gant Thetis e voe beziet e Mykenai.
Evel Ac'hilleüs e kreder emañ o vevañ, goude e varv, en Enez Wenn (Leuke hiziv an deiz), e genoù an Danav.
Azeulet e veze Aias eveltañ ivez gant Lokrisiz kêr Opous. Kavet e veze e skeudenn war o fezhioù moneiz hag en enor dezhañ e laoskent atav ul lec'h goullo en o arme.
Sofokles en doa savet ur pezh-c'hoari diwar e benn hag a zo kollet hiziv.
Houthem
Houthem eo anv meur a lec’h :
Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour)
thumb|left|Arouezenn ar strollad
Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour) (e saozneg: Communist Party of Canada (Marxist-Leninist), CPC-ML; e galleg: Parti communiste du Canada (marxiste-léniniste), PCC-ML) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet en Kanada d'an 3 a viz Meurzh 1970.
Strollad Marksour-Leninour Kanada (Marxist-Leninist Party of Canada/Parti marxiste-léniniste du Canada) eo an anv implijet gnt ar Strollad evit kinnig kannaded en dilennadegoù evit lakaat an diforc'h etre ar strollad-mañ hag ar strollad heñvel e anv, Strollad Komunour Kanada hervez an diviz bet kemeret gant an aozadur ofisiel karget da diwall ma vefe kaset da benn en un doare reizh ar mouezhiadegoù e Kanada, "Dilennadegoù Kanada" (Elections Canada) daoust ha ma sav ar Strollad e-unan a-enep d'an diviz-se.
Ur gevrenn ispisial ez eus e Kebek anvet Strollad Marksour-Leninour Kebek (Parti marxiste-léniniste du Québec).
Krouet e oa bet ar Strollad gant Hardial Bains bet krouet gantañ an "Etrebroadelourion" (Internationalists) e 1963 o sevel a-du gant lienn bolitikel Mao Zedong da heul an disrann etre Sina gant an Unaniezh Soviedel keit ha ma kendalc'has Strollad Komunour Kanada da souten URSS ha diwar-se e oa bet kroget da labourat evit krouiñ ur strollad komunour enep-adwelour, deuet da vezañ "Strollad Komunour Kanada (Marksour-Leninour)" e 1970.
Goude ma'c'h eas Hardial Bains da get emañ e intañvez Sandra L. Smith e penn ar Strollad abaoe 1997.
Da heul an disrann etre Sina hag Albania e savas Strollad Komunour Kanada (M-L) a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania ha difenn a reas renad sokialour Albania betek ma'c'h eas da get e 1992.
E-doug ar bloavezhioù 1980 avat e klaskas ar Strollad sevel ul linenn ideologel emren dezhañ e-unan, anvet gantañ "Meizouriezh Marksour-Leninour A-vremañ" (Contemporary Marxist-Leninist Thought).
Hiziv e sav a-du Strollad Komunour Kanada (M-L) a-du gant RPD Korea hag an deorienn juche dre vras, daoust ha ma chom hep hen ober en un doare hen dogmatek evel ma reas gant meizhouriezh Mao pe Enver Hoxha.
Er penn-kentañ e veze kritiket gant ar Strollad ivez linenn bolitikel Kuba, lakaet gantañ da "stroll adwelour, met da heul ur weladenn gant Hardial Bains da Guba e voe kemmet linenn bolotikel ar Strollad e-keñver Kuba ha bremañ e sav a-du krenn gant ar renad-se, embannet gantañ zoken kelaouenn ofisiel Strollad Komunour Kuba, "Granma e saozneg evit bezañ skignet e Kanada.
Oberiant emañ ar Strollad e meur a sindikad, en o zouez dresit-holl hini implijidi an ti-post ha hini labourerion an dir.
Stourm en deus graet ivez Strollad Komunour Kanada (M-L) e diabarzh al luskad a-enep d'ar bezel en Irak.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn divyezhek "Bemdezieg Marksour-Leninour" (Le Marxiste-Léniniste/The Marxist-Leninist).
"Unvaniezh Yaouankizoù Komunour Kanada (Marksour-Leninour)" (Communist Youth Union of Canada (Marxist-Leninist)/Union de la Jeunesse Communiste (marxiste-léniniste) du Canada) eo anv kevrenn re yaouank ar Strollad.
Kas a ra da-benn labourioù politikel ledan a-drugarez da dalbenn ar strollad anvet "Talbenn ar Bobl" (People's Front/Front Populaire) ha hennezh eo an anv implijet gant ar Strollad e kevrenn lec'hel British Columbia.
Kinnig a ra listennoù da geñver dilennadegoù kevredadel Kanada abaoe 1972, gant etre 51-177 kannad/ez bep tro dre ar vro a-bezh, dreist-holl e Proviñsoù Ontario ha Kebek.
Ruzenn rak-staon mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn rak-staon mouezhiet treuzskrivet [ʑ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 183.
Gavin
Gavin zo un anv-badez saoznek, anavezet e Bro-Skos hag ivez e Kembre ha Kanada. Gallout a rafe dont eus anv Gaovan, marc'heg ar roue Arzhur.
Yezhoù arall
Disheñvel eo orin an anv-badez italianek Gavino.
Testamant Nevez
An Testamant Nevez zo ul lodenn eus ar Bibl ha ne gaver nemet er Bibl kristen.
Riga
Kêr-benn Latvia eo Riga (latveg: Rīga), e rusianeg Рига, en estoneg Riia). Savet e pleg-mor Riga el lec'h ma'n em daol an Dvina er mor.
Testamant Nevez
Skridoù Maodez Glanndour
Un droidigezh diglok eus an Testamant Kozh eo (mankout a ra ar Pentateuc'h hag ar Skridoù Istorek), graet a ziwar an destenn c'hresianek. N'eo ket bet embannet en he fezh avat (un nebeud levrigoù a zo bet roneoskrivet, evel Habakouk, ha n'eus nemet Izaia hag ar Salmoù a zo bet moulet gant Al Liamm). Un darn vras eus eus ar Bibl-se, diembann, a zo e KDSK Gwened.
Riga
Poblañs
731 000 a annezidi a oa o vevañ e Riga e miz Genver 2005, poblañs war zigresk a-galz pa weler e oa 912 000 annezad e 1990. Gallout a reer displegañ an digresk-se dre m'o deus kuitaet ar gêr-benn an darn vrasañ eus ar boblañs a orin rusian.
Istor
Savet e voe ar gêr e 1201 gant Albert Buxhövden, eskob eus Livonia hag a savas bodad "ar varc'hegerien doug klezeier berr", anvet ivez Breuriez ar c'hleze. Abalamour da zistabilded politikel ar broioù balt e vo aloubet gant ar Boloniz e 1561, ar Svediz e 1621, ar Rusianed e 1710. Goude e heuilh istor ar gêr hini Latvia.
Gevellerezh
Gevellet eo Riga gant ar c'hêrioù-mañ:
Colm Daly
Mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat.
Mestr Meur FIDE eo. Kampion Iwerzhon e voe e 1998, 1999, 2005 hag e 2009. 2274 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Kaoued
thumb| Kaoued Ur gaoued a zo ur seurt kased pe baner rouez a-walc'h ar gwial pe ar barrinier outi da welout e-barzh ma vez lakaet loened bihan, evned dreist-holl, pe lapined, logod.
Lakaat tud en ur gaoued
Kaouedoù da lakaat tud zo bet ivez en istor, ha brudet e oa re ar roue gall Loeiz XI. Ur seurt kaoued a veze implijet e broioù zo (Bro-Saoz, Italia) da ziskouez korfoù an dud bet lakaet d'ar marv.
Kedez
Kedezioù Meurzh ha Gwengolo eo an daou goulz eus ar bloaz ma vez keit-ha-keit, pe war-dro, an deiz hag an noz.
D'ar mare-se e vez an heol a-us d'ar c'heheder. E-keñver ar steredoniezh eo kedez an nevezamzer, 21 a viz Meurzh (a-wechoù d'an 19, 20, 22) derou an nevezamzer ha kedez an dilost-hañv (pe gedez an diskar-amzer) hini an diskar-amzer, ar pezh n'eo ket gwir e-keñver an hin.
Evit gwir eo an deizioù hiroc'h eget 12 eur un nebeut amzer a-raok ar gedez diwar refraktadur ar bannoù-heol en aergelc'h (gwelet e vez an heol e-pad un nebeud munutennoù ha koulskoude eo aet dija dindan live an dremmwel.
Emañ gedez an diskar-amzer war-dro an 23 a viz Gwengolo.
E steredoniezh e vez termenet ar gedez gant an daou momedoù ma ya kelc'htro an Heol ar c'henskej etre an ekliptik ha keheder an neñv. E momedoù-se e sav an Heol e Reter hag en em guzh e Kornôg rik.
Ouzhpenn-se, pep poent eus ar Voul-Douar a vez tizhet gant an Heol a-hed an deiz.
Deizioù ar c'hedezioù
N'eo ket stabil an deizioù ma teu ar c'hedezioù diwar an diforc'h a zo etre ar bloaz boas (365 pe 366 deiz) hag ar bloaz (tropique?) (365,2422... deiz).
Abaoe krouidigezh an deiziadur gregoriat (1582) :
Metro Manila
Metropolitan Manila (filipineg: Kalakhang Maynila) pe Rannvro Kêr-benn Vroadel National Capital Region (NCR) e saozneg, a vez graet eus tolpad-kêrioù kêr-benn Filipinez. Emañ ar veurgêr-mañ e-touez 20 tolpad-kêrioù brasañ ar bed evit ar pezh a sell ouzh an niver a dud o chom enni. Metro Manila a ya d'hec'h ober kêr vManila, anezhi kêr-benn Filipinez ha 16 kêr ha kumun all tro-war-dro, en o zouez Quezon City bet kêr-benn etre 1948 ha 1976.
Kreizenn bolitikel, sokial, armerzhel ha sevenadurel Filipinez eo Metro Manila. Unan eus meurgêrioù modern gevred Azia eo ivez. Evit tud al lec'h, dreist-holl re kêr Manila hec'h-unan, met evit tud ar proviñsoù ivez e vez graet alies gant Manila traken evit envel Metro Manila. Koulskoude ne blij ket kaer an dra-se d'an dud zo o chom e rannoù all eus ar veurgêr. Un afer lorc'h eo hag ivez abalamour m'eo tostoc'h tachenn kêrioù zo eus ar proviñsoù tro-war-dro eget eus Manila hec'h-unan. Aliez e vez berraet Metro Manila e M.M..
Kêrioù ha kumunioù
Mont a ra pevarzek kêr ha teir c'humun d'ober Metro Manila. Renet eo pep hini anezho gant ur Maer zo ezel eus kevre Maered Metro Manila a zo lodek eus Aotrouniezh Diorren Metro Manila (Metropolitan Manila Development Authority) (MMDA).
¹ niverididigezh 2000
Er c'hontrol da rannvroioù all Filipinez hag a zo rannet e proviñsoù, Metro Manila, Rannvro Kêr-benn Vroadel (NCR) zo rannet e pevar distrig hep kefridi resis strollet war un diazez douaroniel boutin a ra dave da stêr Pasig. E 1976 int bet savet ha n'o deus na velestradurezh lec'hel, na n'int ket dileuriet er Parlamant kennebeut en enep d'ar proviñsoù all. Implijet e vez an distrigoù-mañ evit aferioù stadegel ha tailhoù dreist-holl.
Strollet eo ar c'hêrioù hag ar c'humunioù en NCR e pevar distrig evel-henn :
Lec'hioù
Bet eo bet Manila kêr-benn Filipinez hag Azia spagnol e-pad tost 500 vloaz. Se zo kaoz ez eus peadra da zizoleiñ e Metro Manila a-fet lec'hioù dedennus ha plijus.
Hendadoù
Filipineziz ha Mestizos (diskennidi Filipineziz hiron) a ya d'ober an darn vrasañ eus tud Metro Manila. Evit ar pep brasañ eo Filipineziz a orin Tagaloged, Ilokaned, Bikolaned, Sebuaned, Warayed, pe Maranaed. E-touez an estrañjourien ez eus dreist-holl Sinaiz, Stadunaniz, Spagnoled, Indiiz ha Pakistaniz, Arabed, Indoneziz, Japaniz, Koreaned, Breizhveuriz, Italianed, Euskariz hag Europiz all.
Yezhoù
Ar filipineg (ar yezh vroadel diazezet war kenyezh Manila) hag ar saozneg eo ar yezhoù a vez graet ganto hag a vez komprenet, koulz lavaret, gant holl dud Metro Manila. Yezhoù all a gomzer avat : Tagalog, Sougbouaneg, Bikoleg, Winarayeg, Kapampanganeg, Ilokanoeg ha Maranaeg. Ouzhpenn 86 yezh a gomzer e Filipinez a-hend-all ha klevet e vezont er gêr-benn. Evit ar pezh a sell ouzh ar yezhoù estren, hag estreget ar saozneg e vez komzet dreist-holl spagnoleg, sindhi, punjabeg, japaneg, bahasa indonezeg, koreaneg, euskareg, ha meur a yezh europek all.
Relijion
Pennrelijion ar vro eo ar relijion katolik roman. Gant Sinaiz hag Indiiz e vez pleustret war ar voudaegezh hag an Hindouegezh tra m'eo kentoc'h protestant Stadunaniz ha Norzheuropiz. Relijion Filipineziz Maranao, an Arabed hag Indoneziz eo an Islam.
Stephen Jessel
Stephen Jessel a zo bet ganet e 1986.
Mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat, gant ur renk Elo a 2304 e 2005.
An Onneg
An Onneg (La Fresnais e galleg) a zo ur gumun e Biz Breizh, e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Heskenneg bihan
An heskenneg bihan (liester : heskenneged bihan) a zo ur spesad evned palvezek, Mergellus albellus an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Mergellus an hini eo.
Anvet e voe Mergus Albellus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, al larvenned anezhe ha pesked.
Annez
Kavout a reer ar spesad o neizhañ e norzh Eurazia hag o c'hoañviñ e Norzhafrika, India ha reter Sina.
Christian Troadec
Kristian Troadeg a zo ur politikour breizhat ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1966 e Karaez. Studioù istor en deus graet, bet eo kazetenner e meur a gazetenn. Krouet en doa, gant mignoned, Gouel an Erer Kozh e 1992. E-kreiz ar bloavezhioù 1990 e roas lañs d'ur gazetenn evit Kreiz Breizh, Poher Hebdo. Adwerzhañ a reas anezhi e 1999 ha prenañ a reas ar breserezh Korev.
Dilennet e oa bet da vaer kleiz-liesseurt e Karaez-Plougêr e 2001 hag addilennet e 2008 gant 68% eus ar mouezhioù daoust d'ul listenn "kleiz ofisiel" PS-PCF. Dilennet e voe da guzulier rannvro "Breizh" e 2004 war listenn Ar Re C'hlas hag UDB. Anavezet eo ivez evit bezañ stourmet a-enep serradur ti-gwilioudiñ ha servij surjianerezh ospital Karaez e Meurzh 2008. Addigoret eo bet ar servijoù-mañ gant lez-varn velestradurel Roazhon goude ur stourm kalet ha hir. Freuzañ a ra gant an tu gounid a-gleiz e Kerzu 2008 peogwir en em ouestl an Rannvro en ur program kenlabour etre Pennospital Skol-veur Brest hag ospital Karaez en ur c'hendeuziñ an eil gant egile evit gwir.
Roet en doa lañs d'al luskad Ni ho savo Breizh evit dilennadegoù ar Rannvro 2010, asambles gant Strollad Breizh a ya e-barzh al listenn e fin ar bloavezh 2009.
E 2014 emañ e penn ul listenn evit ar votadegoù evit Parlamant Europa.
Here 2006 e Breizh
2006 e Breizh
15 Eost
Marvioù
right|thumb|150px|Kanji Ishiwara
Anuz-dall
An anuz-dall, pe anaf pe naer-galet, Anguis fragilis eus e anv skiantel, a zo ur stlejvil dibav eus Eurazia. Daoust d'e anv n'eo ket un naer met ur glazard.
Ciney
Ciney (Cîné e walloneg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Karl MacPhillips
Ur mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat, gant ur renk Elo a 2240 e 2005 eo.
Kanton Sains-en-Gohelle
Kumunioù
Kanton Sains-en-Gohelle a yae 6 kumun d'ober anezhañ.
Porto Venere
Porto Venere (Porzh-Gwener e brezhoneg) zo ur porzh hag ur gumun eus Liguria en Italia, e proviñs La Spezia. Teir c'hêriadennig zo anezhi: Fezzano, Le Grazie ha Porto Venere, ha teir enezenn Palmaria, Tino ha Tinetto.
En 1997 e voe anvet Porto Venere a-gevret gant Cinque Terre da lod eus Glad an Denelezh gant an UNESCO.
Tud
E Porto Venere e vije ganet Simonetta Vespucci, a zo bet poltredet gant Botticelli er.
Anuz-dall Peloponnez
Anuz-dall Peloponnez, pe naer-galet Peloponnez, (Anguis cephallonica) a zo ur glazard dibav hag a vev e Gres (Peloponnez, Lefkada, Kefalonia ha Zakynthos).
Philip Short
Philip Short a zo bet ganet d'ar 15 a viz Mae 1960.
Ur mestrc'hoarier echedoù iwerzhonat eo, gant ur renk Elo a 2284 e 2006.
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg, pe UGB, zo ur gevredigezh a vod skolaerien kentañ derez an deskadurezh ha kelennerien an eil derez, eus an holl hentennoù kelenn, evit kas ar brezhoneg war-raok en deskadurezh.
Piv zo e-barzh ?
Savet eo bet Unvaniezh ar Gelennerion Brezhoneg, en 1982 gant kelennerien bodet en-dro da dTudual Kalvez. War-dro 200 ezel zo bet er gevredigezh, eus pep gennad kelenn ha deus pep korn eus Breizh. Lakaet 'deus da bal pennañ kelaouiñ ha stourm 'vit ma vo kinniget da gement den deskiñ brezhoneg pe dre ar brezhoneg ken er skolioù prevez evel er skolioù publik, en Diwan hag er c'hentelioù 'vit an oadourion. N'eo stag an UGB ouzh strollad politikel ebet.
Piv a c'hall bezañ ezel ?
An holl re a gelenn brezhoneg er skolioù-mamm hag er skolioù kentañ-derez, er skolajoù hag el liseoù, er skolioù mistri hag er skolioù-meur - pe vefe en Deskadurezh Stad, en deskadurezh katolik pe e Diwan - er c'helenn dre lizher hag er c'hentelioù-noz. Digor eo UGB d'an holl gelennerion (d'ar re na gelennont ket brezhoneg evit c'hoazh zoken).
Petra zo bet gounezet gant UGB ?
Sikouret he deus da c'hounit ar C'hAPES brezhoneg en 1985, da zigeriñ klasoù divyezhek, da gaout an DEUG brezhoneg en 1989, arnodennoù istor-douaroniezh en brezhoneg e breved ar skolajoù hag er vachelouriezh.
N'eus ket ken pell zo zo bet tapet kaout testennoù a-berzh-Stad 'vit kenstrivadegoù ispisial kelennerion ar skolioù. Labourat 'ra an UGB war dachenn ar c'helenn ivez, gant stummerion pe klaskerion war ar brezhoneg, an divyezhegezh pe ar c'helenn.
Penaos mont war-raok ?
Dre zaremprediñ kargidi ar velestradurezh hag ar sindikadoù, dre bouezañ war hon dilennidi, dre gelaouiñ ar gelennerion koulz diwar-benn o gwirioù ha diwar-benn ar c'helenn, oc'h embann pennadoù ha mennadoù, o vanifestiñ...
Boued-laezh
Ar boued-laezh (pe laezhaj ivez) a zo boued fardet gant laezh, laezh saout peurvuiañ, met laezh givri, dañvadezed, kañvalezed, ar c'hazekenned, ar yakezed, ar bualezed a c'hell bezañ implijet kenkoulz all...
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg
UGB hag ar c'hevredigezhioù all
Kenlabourat a ra an UGB gant an holl gevredigezhioù a zifenn ar brezhoneg hag ezel eo deus Kuzul Sevenadurel Breizh. Kenlabourat a ra gant Div Yezh, Dihun ha Diwan e-barzh komite deskadurezh Kuzul Sevenadurel Breizh. Ezel eo an UGB eus Breizh Unvan.
Boued-laezh
Gwechall
Savet e veze chatal evit o c'hig pe o laezh. E Breizh e oa a-bouez al laezh e buhez an dud: amann evit fardañ boued, laezh dous evit ober krampouezh, laezh-ribod da evañ, pe da zebriñ gant patatez, gant kaletez e Breizh-Uhel. Ouzhpenn-se e c'halled gwerzhañ an amann er marc'had (diaesoc'h evit al laezh), ha kement-se a zegase un tamm arc'hant en ur bed ma veve an dud en un ekonomiezh kloz.
Hiziv
Ouzhpenn ar boued-laezh ordinal, ar yaourtoù ha fourmajoù a bep seurt, ouzhpenn ar c'houignoù ha gwispid, e vez implijet laezh e-barzh a bep seurt boued e stumm poultr-laezh. Implijet e vez poultr-laezh er gwastilli hag e bouedoù a bep seurt, ha roet e vez d'al loened ivez (evit al leueoù da skouer). Ar c'hazein, unan eus danvezioù al laezh, a ya da fardañ plastik, paper...
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg
Skoazelloù UGB d'an danvez mistri-skol
Kinnig a ra an UGB ha KSDS (Kreizenn Stummañ an Danvez Skolaerion) :
Boued-laezh
Ar vagadurezh el laezhajoù
{| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" align="left" ! bgcolor="pink" | Meuz ! bgcolor="white" | rumm ! bgcolor="lightyellow" | Kaloriennoù (kcal) ! bgcolor="lightyellow" | jouloù (kJ) ! bgcolor="white" | Glukidoù (g) ! bgcolor="lightyellow" | Protidoù (g) ! bgcolor="white" | Lipidoù (g) ! bgcolor="lightcyan" | kalkiom (mg) ! bgcolor="lightcyan" | fosfor (mg) ! bgcolor="white" | Potassiom (mg) ! bgcolor="lightcyan" | Magnesiom (mg) ! bgcolor="white" | Sodiom (mg) ! align="center" bgcolor="lightcyan" | - ! align="center" bgcolor="lightcyan" | 95 ! align="center" bgcolor="lightcyan" | 95 ! align="center" bgcolor="lightcyan" | 95 ! align="center" bgcolor="lightcyan" | 90 ! align="center" bgcolor="lightcyan" | 112
Unvaniezh ar Gelennerien Brezhoneg
XXIañ kantved
War a seblant eo aet ar gevredigezh d'an traoñ dre ziouer a izili, goude ma n'eus ket bet biskoazh kement a dud o kelenn brezhoneg.
Garrulus
Garrulus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kegined, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevar isspesad ha tregont (34) en holl ; o c'havout a reer en Eurazia.
Depeche Mode
Depeche Mode a zo ur strollad sonerezh elektronek hag elektropop a orin eus Basildon (Essex, Rouantelezh-Unanet). Savet eo bet gant Vince Clarke hag Andrew Fletcher e 1977, ur wech m'o o doa echu gant al lise. An daou anezho a ouie seniñ kenaozer. E 1978 e voe degemeret ur mignon all anvet Martin L.Gore, hag eñ a ouie seniñ gitar ha kenaozer, ha kanañ ivez. Ne oa kaner ebet setu ma aozjont ur seurt kenstrivadeg (casting) a-benn kaout unan. Evel-se e kavjont Dave Gahan. An triad ne soñje ket e penn kentañ e vefe Dave ar pennmouezh. Goude un nebeudig a amzer e zeas kuit Vince Clarke e 1982 evit sevel un daouad a ber amzer lesanvet "Yazoo" gant un den e anv gantañ, Alison Moyet. Padout a reas An daouad ur bloaz ha neuze goude-se e grouas Vince Clarke, ar strollad "Erasure" e lec'h emañ Vince Clarke ar pennsonaozour abaoe 1985. Da laret eo e manke d'ar strollad D-M ur sintetizeur. Met kavout ar reas ar skipailh an den a gwelaas doare ha brud ar strollad, emañ e anv Alan Wilder. Ar paotr-ze a oa barek war krouadur arzel ar sonnerezh. Mestroniañ a ra an tamboulinoù hag ar sintetizeur. Chom a reas betek 1995 e lec'h ma zeas goude da adkemer e amzer gozh a sonner e-unan war an anv eus "Recoil". Ar strollad a vod 3 ezel ennañ abaoe 1995. Da lavaret eo Martin L. Gore gant ar gitar, ar sintetizeur hag a kemer pezh a-wechoù en ur kanañ gant Dave Gahan, kaner ar strollad. Hep disoñjal Andrew Fletcher gant ar sintetizeur. Sikouret eo ar strollad ur wech an amzer gant un dambouliner yaouank a orin Aostrian anvet Christian Eigner abaoe mon kuit Alan Wilder. Christian Eigner a oa bet ebarziet abaoe unann eus sonnadek D-M en Aostria.
Krouidigezh ar strollad
Kregiñ a ra istor Depeche mode e kêr Basildon (Essex) e Bro Saoz en ur Lise e-pad ar bloavez 1977. An daoù lisead-ze, Vince Clarke ha Andrew Fletcher o doa ur baregezh vad war ar sintetizeur. Ar sonerezh-se a vefe dreist-holl krouet gant sintetizeurioù muiñ ur vouezh hag ur gitar pe tamboulinoù. Neuze ur wech echu al lise e pleustrenn hag e grouenn tonnioù sikouret ur bloaz war-lerc'h gant ur vignon a lise gant an anv a Martin L.Gore. Emañ ouie ober gitar, kanañ ha ober sintetizeur met dreist-holl e tapas plas ar skrivangner/sonaozour. Padal ezhomm a oa ur vouhez neuze amañ ez eo bet kavet ar c'haner Dave Gahan e-pad ur chasting er bloavez 1980. Setu amañ e grogas da vat ar vuhez strollad en ur sonadeg kentañ e-lec'h ma eo bet kavet anv ar strollad buan ha buan. Da lavaret eo e oa Dave Gahan er pellgomz gant an aozour un nebeud munutennoù a-raok ar sonadeg, en ur sellet war un daol dirak Dave e oa ur gelaouenn gallek, he anv "Depeche-mode". Abaoe e vez anvet ar strollad Depeche-mode hag lesanvet D-M. Met dereoù ar strollad a oa diez gant an doare elektro-pop hag a oa ganet en ur mare e lec'h ma rene ar rock pe ar punk e pep lec'h. D-M a zo ur strollad rall a "new wave" Saoz hag a zo deuet a-benn da treuzbevañ d'an dekvloazhiad mañ e bro saoz (80-90). Ar strollad a kasas o sonnerezh d'an tiezh embann hag a gave e oa re a sintetiseur ebarz ar son. Ne chomas ket pell ar strollad da gotoz un ti embann sonnerezh, pa klevas Daniel Miller sonnerezh "Depeche Mode" ur wech en ur c'hlub Londoniad. Henez hag a laboure evit ar "Mute Records" a roas ul labell d'ar strollad ha neuze digant-ze e krogas ar bed da glevet son ar strollad yaouank-se. Ur gwir berzh a reas ar strollad e Amerika er bloavezhioù 1983-1984 gant e single "people are people". Met ar strollad ne chomas ket stabil e-pad ar mare-se rak mont a reas kuit Vince Clarke evit krouiñ un daouad a berr amzer anvet "Yazoo", ha "Erasure", hag e deuas den, Alan Wilder, un den a gwelaas doare sonerezh ar strollad d'eus ar poent arzel.
Un doare sonerezh nevez e-kerzh ar bloavezhioù 1980
Depeche Mode a dennas gounid eus an doare sonerezh nevez a oant gouest da ober gant kenaozerien. Ganto e voe krouet neuze an doare sonerzeh anvet elektropop, ur sonerezh gwall zisheñvel diouzh ar pezh a veze graet gant strolladoù ar mare-se. Ar strollad a oa en he bog dreist-holl goude e album "violator" er bloavezh 1990 e lec'h ma anavezaz rest ar bed ar sonnerezh-mañ. D-M en oa roant digas d'ar selaouerien dreist-lieseurt doare sonnerezh, en ur kenmeskañ tonioù stagus hag komzoù simpl met tenerus, dre ur sonnerezh elektronek met a ten eus ar rock. Martin Gore en oa ket c'hoant e vefe kemeret ar strollad evel ur strollad Sintetizeur met a digasfe e meizadenn divoutin eus ar gitar, diazezet war rifsoù simpl hag sonioù labouret kalz. Neuze e lec'h ma sone ar Punk e bro soaz eo deuet a benn depeche mode da vevañ e-pad an dekvloazhiad e bloavezhioù 80. Hag e-pad o pop a oa duoc'h duañ, ar berzh a brasae. Ar religion hag ar sex a deuas temmoù karantez-dreist krouadur Martin L Gore hag a vez gwellet en albomoù evel "Some Great reward" (1984) ha "Black celebration" (1986). Met diskouez a ra ivez e vez karet gant ar strollad D-M ar strolladoù industriel Alamaneg evel "Kraftwerk" gant o doare ispisial da c'hoari. Evit kendrec'hiñ bro saoz eus ar son nevez-ze e oa ret gortoz ar bloavezh 1985 gant an albom "Black Celebration" hag dre un dro a lak azeul ar strollad e norzh Amerika. Gwelloc'h, en ur remixañ ar sonnerezh e oa tu lakaat un ton da vezañ diheñvel a da kavout ur bern a selaouerienn all. Setu labourat a raent gant meur a aozerien / produer evit reiñ d'ar selaouer ur spes frommell brasoc'h deus o tiloù hag meur a adsked eus ar sonioù. Ar strollad a diskuilie ar gapitalouriez, bez o deus un tostadur sokial ha poblek. Benn ar fin a oa sinet o c'hontradoù dre stard-dorn dre o brud hag dre o brud labourer.
Kudennoù er strollad
Memes ma oa Depeche Mode ur strollad hag a rae berzh hag a oa anavezet mat, e savas kudennoù er bloavezhioù 1990. Goude berzh bras ar strollad gant e albom "Violator" (1990) e oa renket uhel ar strollad eus a re silaouetañ dreist-holl e Amerika hag en R-U. neuze poaniusoc'h e oa e diskenn e 1993 pa zeuas er-maez an albom "Songs of Faith and Devotion". Padal lec'hiet e oa an albom e plas kentañ ar gwerzhioù met ne oa ket ken plijet d'an Amerikaned eget d'ar Europeaned. Diwar-ze goude un droiad hag a padas ur bloavezh e stalias stennadurioù etre ar strollad rak an disoc'hoù ne oant ket re brav. Da lavaret eo, e krogas ar strollad da kemer dramm hag alkol met evit gwasat an traoù, e reas Fletcher un diwaskadenn ha neuze elec'hiet eo bet e-pad un nebeud deiziadoù e-pad an droiad. Evit echuiñ gant ar droiad e soñjas ar strollad e oa echu ganto. Diwar-ze e deuas da vezañ Gahan tost un dealer gant Gore e digenvez hag Fletcher o eseañ gwelaat an traoù en ur adunvaniñ er skipailh. Setu an taol a eruas e 1995, Alan Wilder a zeas kuit deus ar skipailh diwar an arguzenn ne oa ket kemeret e labour en e dalvoudegez just. Ha mont a reas da kendec'hell e raktres e-unann, anvet Recoil, el lec'h e c'hellas ober ar pezh en oa c'hoant. Met pa zeas kuit Alan Wilder e zeas kuit ivez ur piler a krouadur pouezus eus ar strollad. Ar memes bloavezh e reas Dave Gahan ur arnodenn-emlac'hañ ha neuze kaset ar paotr en hospital. Ur wech pareet e adkavas an daoù ezel a chome evit krouiñ un albom anvet "Ultra". Faloc'h an traoù e-pad krouadur an albom, e reas Dave Gahan un overdos a dramm a neuze rediet eo bet dezhañ ober ur pareañs a digontammañ (cure de dézintoxication).
Adc'hanedigezh D-M
Goude ar bloavezhioù du (eus 1990 da 1995) ez eas gwelloc'h ar skipailh hag e adkemeras kalon. Neuze sevel a reont albomoù evel "Exiter" e 2001. Padal klevet vez n'eo ket ken nerzus an titloù nevez ganto e-keñver eget er bloavezhioù 80 met chom a ra D-M ur strollad silaouet kalz hag e berzh zo c'hoas amañ gant e titloù nevez. Evit cheñch aer, eo dispartiet ar skipailh e 2003 da labourat o-unann deus o zu. Pep hini a krouas e albom hep disoñjal o strollad. Goude-ze e miz genver 2005 eo en adunvanet ar skipailh, ur menozh gante, krouiñ an albom "Playing the angel". Ar strollad n'o deus ket cheñchet o zoare a orin o tonioù kentañ gant ar sinte a doare kozh hag o doare ispisial da c'hoari gitar met dreist-holl gant mouezh Dave Gahan a chom yaouank. Diwar-ze e reas ar strollad an droiad brasañ eus o vicher gant 123 sonadeg e 33 bro disheñl. An degouez-ze a zo ral met diskouez a ra eo bev mad D-M hag eo prest da digoll ar selaouerien. A-benn fin an droiad, e reas ar strollad 1008 sonadeg abaoe e ganedigezh. A n'eo ket echu rak o labourat eo ar skipailh abaoe ar 5 ar miz mae 2008 war e albom nevez anvet "Hourglass" hag a vo echu a-benn an 20 ebrel 2009. Diwar-se e vo graet un droiad anvet "Tour of the universe 2009" hag a grogo en Israel.
Adembannadurioù
Albom-gwazoniezh For The Masses - A Tribute To Depeche Mode - 4 eost 1998 Goth Electro Tribute to Depeche Mode - 4 here 2005
Abati Sant-Gwenole Landevenneg
300px|right|thumb|Dismantroù an abati kozh Abati Sant-Gwenole Landevenneg zo un abati lec'hiet e Landevenneg e gourenez Kraozon war lez aber ar stêr Aon e Kerne e departamant Penn-ar-Bed.
Hervez ar vrud e oa bet diazezet er gant sant Gwenole, hag unan eus manatioù koshañ Breizh a vije neuze. Doujet e vez ur reolenn a orin keltiek betek 818 ma voe gourc'hemennet gant an impalaer Loeiz an Devod tremen da reolenn sant Benead goude e aloubidigezh war Breizh. Dilezet e voe an abati e 913 abalamour da Baotred an Norzh a-raok ma tistroas ar venec'h war o kiz. E 1793 e voe skarzhet ar venec'h ziwezhañ gant an Dispac'h Gall. Kouezhet e oa ar savadurioù en o foull kerkent hag ar bloavezhioù 1810.
Adsavet e voe an abati e 1958 gant ur gumuniezh liammet ouzh Kengregadur Subiaco Menez Cassin e-barzh savadurioù nevez. Renket e voe rivinoù an abati kozh e-touez ar monumantoù istorel d'ar. Pep hini a c'hell gweladenniñ ar rivinoù a zo displeget gant ur mirdi savet war al lec'h.
Etimologiezh
"Landevenneg" (Lantouuinnoc en henvrezhoneg) a dalvez kement ha "manti Sant Gwenole", diwar anv e ziazezer.
Lec'hiadur
Emañ an abati en ur gourenezig distro etre kildroenn ziwezhañ ar stêr Aon ha Lenn-vor Brest, ul lec'h par da lec'hioù choazet gant menec'h ar Grennamzer Uhelañ da staliañ ur peniti pe ur manati bihan.
Orin
Deskard Sant Beuzeg eus Dol e oa Sant Gwenole. Beuzeg e oa staliet war enez Lavred, en enezeg Enez Vriad, e lec'h m'en doa savet ur manati gant un nebeud menec'h en eil hanterenn ar. E dibenn ar c'hantved-se peotramant e penn-kentañ ar ez eas Gwenole gant 11 keneil da sevel ur manati en aber ar stêr Aon, da gentañ en Enez Tibidi a-raok e zilec'hiañ en tu all d'an aber, e-barzh e Landevenneg diwar goulenn e geneiled un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. Hervez buhezioù Sant Gwenole en dije gounezet mignonaj ar roue Gradlon, priñs Kerne, betek mont da vevañ e Kêr Is, hervez ar vojenn. Bevet en dije e memes koulz ha sant Kaourintin, kentañ eskob Kemper.
Gant Sant Gwenael e voe renet an abati war-lerc'h Sant Gwenole.
Lavaret e vez emañ bez ar roue Gradlon en abati kozh, met ur vojenn eo hep mar ; e gwirionez e tle bezañ krentoc'h bez un abad Gradlon bennak en dije bevet eno en.
Brudet e oa bet an abati evit heberzhded e scriptorium ma veze adskrivet dornskridoù relijiel.
Freuzet hag entanet e voe an abati evit ar wech kentañ e 913 gant un strollad Vikinged, ha ret e voe d'ar venec'h tec'hel kuit gant ar relegoù da abati Montreuil-sur-Mer e norzh Bro C'hall.
Dilezet eo bet an abati a-c'houde an Dispac'h Gall.
Un abati nevez a voe savet e-kichen an hini kozh diwar 1953, krouet gant Dom Louis Felix Colliot, goude Bleun-Brug ar Sent, un emvod eus ar Bleun Brug, e Kastell-Paol, da 4, 5 ha 6 a viz Eost 1950.
Dendrocitta
Dendrocitta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seitek (17) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Gevred hag ar Su.
Speg louet
Ar speg louet (liester : speged louet) a zo ur spesad evned, Picus canus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar larvenned amprevaned ha merien dreist-holl, met ivez diwar vuzhug, frouezh, greun ha gwenan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an unnek isspesad anezhañ en Azia ar gevred hag Eurazia :
Legorreta
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Legorreta, e [[Gipuzkoa]] Legorreta (anv ofisiel euskarek ha spagnolek), zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Aias Telamonios
thumb|[[Lekitos atikat, douar gwenn, a ziskouez marteze an emgann etre Aias hag Odysseüs evit armoù Akilles, Eretria, war-dro 500 kent J.-K., Mirdi al Louvre]]
Aias Telamonios (henc'hresianeg : Αἴας Τελαμώνιος, Aías Telamốnios), pe Ajaks, a oa mab Telamon, roue Salamis ha pried Periboea, hervez mojennoù Henc'hres. Un haroz a-bouez e oa e brezel Troia, hervez Iliada Homeros. Aias Vras a vez graet anezhañ ivez, dre ma oa brasoc'h eget an haroz all Aias Oileos, a veze graet Aias Vihan anezhañ.
Tiegezh
Kenderv e oa da Ac'hilleüs, brudetañ brezelour hellazat a zo bet, ha koshañ hantervreur Teukros. Kalz a dud vrudet en Aten a lavare diskenn anezhañ, evel Kimon, Miltiades, Alkibiades, pe an istorour Thoukydides.
Aias vras
Hervez an Iliada e oa ur mell den, brasañ ha kreñvañ brezelour a oa e-touez an Ac'heaned, met an eil war-lerc'h e genderv Akilles evit c'hoari gant armoù.
Kreñvlec'h
Ur c'hreñvlec'h a zo ur savadur aozet evit an difenn hervez arz ar brezelerezh. Savet eo bet savadurioù difenn gant an Den abaoe milvedoù diwar pep seurt tres eus ar re simplañ betek ar re gempleshañ.
M'eo bihan ar c'hreñvlec'h e vez graet kreñvig eus outañ, met ma endalc'h ur gêriadenn pe ur gêr eo mogerioù difenn ar savadurioù hag e c'hell bezañ staliet ur c'heñvlec'h e-barzh a vo anvet ur gwikadell m'eo bras a-walc'h. Lod eus ar gwikadelloù a vez staliet e lec'h uhelañ ar gêr mogeriet evel m'edo an Akropolis en Aten hag an Arx capitolina e Roma.
Daou seurt kreñvlec'hioù a zo : ar re badus hag ar re war dachenn. Savet e vez ar c'hreñvlec'hioù padus diouzh bolontez un aotrouniezh galloudus, ur riez peurvuiañ, a c'hell implij e binvidigezhioù hag ar barregezhioù arbennik evit klask ar surentez.
Savet e vez kreñvlec'hioù war dachenn e korf ur brezel diwar danvezioù lec'hel hag hezoug (douar, prenn, brankoù...). Barrek-kenañ e oa ar soudarded roman evit sevel seurt kampoù kreñvaet diwar dizh. P'eo arz sevel kreñvlec'hioù arz ar c'hreñlec'hiadur, hini terriñ savadurioù difenn en ur lakaat seziz warno a zo ar sezizouriezh.
Liverpool
250px|thumb|right|Liverpool e Bro-Saoz Ur gêr ha distrig deuet da vezañ er pleustr un gonetezh abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Merseyside e 1986, eo Liverpool (Lerpwl e kembraeg), e gwalarn Bro-Saoz. War ribloù aber ar stêr Mersey emañ. 439 473 annezer zo (ouzhpenn 1 milion en tolpad) enni. Al Liverpudlians a vez graet anezho en ur mod ofisiel met anvet vezont Scousers ivez.
E 2008 eo bet Kêr-benn Europa ar sevenadur war un dro gant Stavanger e Norvegia.
thumb|right|Banniel Liverpool evit he zitl a gêr-benn Europa ar sevenadur 2008, dirak savadur porzh Liverpool
Sonerezh
Strolladoù sonerezh brudet a zo genidik eus Liverpool : The Beatles, Frankie Goes to Hollywood, Echo and the bunnymen. Anv John Lennon zo bet roet da aerborzh ar gêr.
Bez' ez eus ul laz-seniñ filarmonek ivez.
Sportoù
Daou glub mell-droad zo er rummad kentañ saoz: c'hoari a ra Everton Football Club e Goodison Park ha Liverpool Football Club en Anfield. Liverpool Football Club (LFC) en deus 18 titl kampion Bro-Saoz ha pemp Kib Europa ar gluboù kampion pe Kevre Kampioned an UKEM. Bravañ roll al loreidi Bro-Saoz eo.
thumb|right| « Pier Head » Liverpool thumb|Lambananas, 2010
Istor
Liverpool a zo bet ur porzh diaz d'ar C'henwerzh tric'horniek a-fed ar gwerzhañ sklaved. E-pad pell ez eo bet lakaet war-raok evel ar porzh pennañ padal ez eo anat bremañ e oa porzh Rio de Janeiro.
Gevelliñ ha kêrioù mignoned
Gevelliñ :
Kêrioù mignoned :
Gant New York (SUA), Riga (Latvia) ha Stavanger ( Norvegia) ez eus liammoù ivez.
Riyadh
Riyadh (الرياض ar-Riyāḍ, « al liorzhoù ») eo kêr-benn rouantelezh Arabia Saoudat. E-kreiz ledenez Arabia emañ ar gêr. 7,9 milion a dud a oa o chom enni e 2019, trede kêr vrasañ ar Reter-Kreiz eo.
Poblañsouriezh
Adalek ar bloavezhioù 1980 e kresk fonnus ar boblañs abalamour da leve an tireoul.
Hin
Un hin dezerzhel he deus Riyadh. 114 mm a c'hlav a vez bep bloaz, e miz Meurzh hag Ebrel. En amzer sec'h, eus miz Even betek miz Gwengolo, e ya alies-tre ar gwrezverk en tu all da 45°C. Korventennoù-traezh taer a vez er goañv dreist-holl.
Anguis
Anguis zo ur genad e rummatadur ar stlejviled. Ennañ emañ an anuzed-dall a zo glazarded dibav a vev en Eurazia.
Spesadoù
2 spesad a ya d'ober ar genad Anguis :
Marie Sebag
Mestrc'hoarierez echedoù gall.
Mestr Meur Etrebroadel (maouezi) ha Mestr Meur eo.
C'hoari a ra er C'hleub L' Échiquier châlonnais.
Kampionez Europa e voe:
E 2006 ez eas betek kardgourfenn Kampionad bedel echedoù (maouezi): trec'het e voe gant ar Rusianez Svetlana Matveeva.
2529 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.
Rodés
left|thumb
Rodés (Rodez e galleg) eo anv ar gumun a zo pennlec'h departamant gall an Aveyron, ha kêr-benn ar vroig a zo graet Roergue anezhi. Ur gêr a 28 000 a annezidi enni eo. En tolpad-kêrioù, 8 kumun a dro-war-dro ennañ, ez eus 66 500 a annezidi.
Ardamezioù
En gul, e deir rod en aour, e gab gwriet en glazur, karget gant teir flourdilizenn en aour
Istor
Rodez a zo bet kêrbenn ur c'hontelezh, betek ar XVt kantved.
Bourbon-Vendôme, kont diwezhañ, e roas ar gêr da Herri IV, had he stagas ouzh rouantelezh gall.
Kanton Noyelles-sous-Lens
Kanton Noyelles-sous-Lens a oa ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Noyelles-sous-Lens a yae 3 c'humun d'ober anezhañ.
Sokioyezhoniezh
Gant ar sokioyezhoniezh pe ar gevredadyezhoniezh e vez studiet penaos e vez implijet ur yezh hervez reolennoù sevenadurel, politikel h.a. gant ur gevredigezh resis.
Ma'z eo gwir e c'hell cheñch an doare d'ober gant ur yezh a lec'h da lec'h (rannyezhoù), ken gwir all eo ma c'hell ar yezhoù cheñch hervez renkadoù kevredel ivez. Kevredyezhoù (saoz. sociolect) a c'hellfer ober eus an doareoù yezh-se.
Studiet e vez penaos e vez implijet lektennoù (d.l.e doare disheñvel e-barzh un hevelep yezh) hervez argemennoù kevredel, da lavaret eo bro-orin an dud, o statud ekonomikel, o live deskadurezh hag all, evit dont a-benn da gompren penaos e ra an dud evit krediñ lakaat ar re all en ur renkad kevredal pe unan all hervez an doare ma vez implijet ar yezh gante.
Peurliesañ, unan eus perzhioù pennañ yezhoù minoreleat evel ar brezhoneg eo an diouer a liveou yezh (pe rejistroù) disheñvel o vezañ ma'z eo bet komzet ur yezh diheñvel, deuet da vezañ ar yezh 'uhel' hervez teorienn an diglosia betek ma vez komzet ar yezhoù izel gant ur renkad pe un nebeud renkadoù tud resis, ha kollet gante neuze al liveoù yezh a c'hellfe bezañ implijet gant renkadoù all pe e degouezhioù 'formel'. Ur wir gudenn o tennañ da dachenn-studi ar Sokioyezhoniezh eo neuze an doare ma vez klasket unvaniñ seurt yezhoù ha dreist-holl lakaat anezhe da dizhout ivez ul live yezh uhel evit darvoudoù formel rak kollet eo bet al liveoù yezh-se gant ar re a ra gante bemdez evel yezh kentañ met n'o deus ket bet gellet mont da skol en o yezh ivez. Peurliesañ e sav ur stourm kevredel ha yezhoniel diwar seurt degouezhioù.
Argemennoù ar Sokioyezhoniezh
Dre vras, evit kregiñ gant ur studiadenn war dachenn ar yezhoniezh kevredel e vez dibabet ur standilhon diwar ar boblañs ha neuze mont da gomz gante evit tennañ dioute an titour a zo ezhomm evit kas da benn ar studiadenn dre dielfennañ an titour-se ha tennañ disoc'hoù diwarne. Hervez Lavov eo ret studial argemennoù (saoz. variables) kevredel, ar perzhioù-mañ gante da heul:
Alies a-walc'h ez eo an argemennoù o tennañ d'an doareoù da distagañ ar yezh hag a zo an aezetañ da studial hervez ar c'hriterioù-man. Met bez' e c'heller studial ivez perzhioù all o tennañ d'ar gerioù a vezont implijet pe c'hoazh strukturioù ar frazennoù.
Amman
Amman (عمان ʿAmmān en arabeg) eo kêr-benn rouantelezh Jordania. War-dro 2 125 400 a annezidi a oa enni e 2005 ; ha kêr vrasañ Jordania eo.
Ober a reer anv eus Amman er Bibl, gant an anv "Rhabbat Ammon". Aspadennoù eus an Henamzer gresian ha roman zo eno hiziv c'hoazh : brudet eo c'hoariva roman kreiz kêr da skouer. Da vare ar Romaned e veze graet "Philadelphia" anezhi.
Goude mare an Impalaeriezh roman e teuas Amman da vezañ ur gêr hep kalz a bouez. Goude ar Brezel-bed kentañ, pa oa Jordania dindan beli ar Rouantelezh Unanet, e teuas da vezañ ur gêr vras en-dro. Hag e 1946 e teuas da vezañ kêr-benn ar stad dizalc'h nevez.
Kreskiñ a reas kalz an niver a dud en Amman, goude ar brezelioù etre Israel hag ar broioù arab e 1948, 1967, ha 1973, gant an niver bras a repuidi palestinat a erruas e kêr. E 1970 e voe emgannoù er straedoù etre ar repuidi-se ha nerzhioù polis hag arme Jordania.
Gevelliñ
Gevellet eo Amman gant :
Brezhoned
Brezhoned eo an anv a reer e brezhoneg eus ar bobl a veze graet Britanni anezho e skridoù Julius Caesar (101 kent JK-44 kent JK) ha Tacitus (55-118), hag a oa o chom en Enez Vreizh, pe Preden, anvet Britannia e latin da neuze. Goude-se eo an anv a voe graet eus an dud o chom e Proviñs Britannia, da lavarout eo er c'hreisteiz d'ar stêrioù Clyde ha Forth hag a zo e Bro-Skos hiziv.
An anv
Deuet e vefe ar ger Bretoned eus ar ger latin brito, an anv roet diwezhatoc'h d'o yezh e latin.
E kembraeg e vez graet gant ar ger kozh Brythoniaid (Brython en unander) eus ar Vrezhoned, ur bobl a emastennas neuze adalek aber ar stêr Clyde en hanternoz betek aber ar stêr Liger er c'hreisteiz. Evel-se e teuas Gweltaz eus Alt Clut da Gembre, da zeskiñ da vanati Llanilltud Fawr, hag alese da Vreizh betek Lokentaz.
Pobloù Enez Vreizh
Pobloù all a oa en Enez Vreizh: goude e teuas pobloù all c'hoazh:
Brezhoned hiziv
Graet e vez "Brezhon" ha Brezhoned hiziv eus tud eus Breizh ivez a-wechoù, pe en ur ster ledan pe en ur ster strizh:
Penitiour
Ur penitiour zo un den a ya da vevañ en digenvez evit abegoù relijiel. Peniti a reer eus al lec'h ma ra e annez.
Egipteg
An egipteg zo ur yezh afrikat-hag-aziat kar tost d'ar berbereg, d'ar semiteg, ha d'ar bejaeg. Chom a reas bev ar yezh-mañ betek ar kantved goude J.-K. dindan stumm an demoteg ha betek diwezh ar kantved dindan stumm ar c'hopteg. Kavet ez eus bet roudoù skrivet eus egipteg deiziadet eus war-dro 3200, ar pezh a ra anezhañ unan eus ar yezhoù koshañ testeniekaet. Yezh vroadel Egipt hiziv eo arabeg Egipt, en deus kemeret tamm-ha-tamm lec'h ar c'hopteg evel yezh ar vuhez pemdez er c'hantvedoù o deus heuliet aloubadeg vuzulman Egipt. Implijet e vez c'hoazh ar c'hopteg el liderezh gant an ilizoù koptek, hag a-hervez e vefe un dornad yezherien a-vihan hiziv an deiz. ,.
Penitiour
Diwar ar galleg "ermite" e vez lavaret ivez "ermit" e-lec'h "penitiour" hag "ermitaj" e-lec'h "peniti".
Kristeniezh
Ar benitiourien gentañ a zo bet, hervez an hengoun kristen, Paol Teba hag e ziskibl Anton Veur, a oa o vevañ e dezerzh Ejipt e korn-bro Teba pe Tebai, war-dro 250-350. Diwar ar skouer-se e voe graet kemend-all gant meur a zen en dezerzhioù ken e voent anvet "Tadoù en Dezerzh".
Egipteg
Hêrezh Henegipt
Sevenadur Henegipt zo unan eus ar re o deus levezonet hon hini. Un nebeud gerioù zo tremenet en hor yezh dre hanterouriezh hon amezeien. Koulskoude, ar re a seller oute evel liammet ouzh Henegipt zo alies gerioù gresianeg pe treuzkaset dindano stumm gresianeg. E-touez an nebeud skouerioù emañ ebena (Egipteg ḥbny, dre an henc'hresianeg hag al latin), ivor (egipteg: abw / abu, da lavaret eo "olifant"), feniks (egipteg bnw, da lâret eo 'kerc'heiz'; treuzkaset dre ar gresianeg), Faraon (egipteg pr-ˁʒ, "ti bras"; treuzkaset dre an hebraeg), hag anvioù tud evel Fineas (egipteg, pʒ-nḥsy, "An hini du," "Phineas" e saozneg, Implijet evel ger hollek evit estrañjourien Nubia) ha Suzan (egipteg sšn, "boked lotuz"; treuzkaset dre an hebraeg da gentañ moarvat).
Geriadurioù enlinenn
Evezhiadenn a-bouez : ar yezhadurioù hag ar geriadurioù kozh savet gant E. A. Wallis Budge a vez sellet oute abaoe pell evel aet diwar c'hiz gant an Egiptologourien, daoust ma c'haller atav pourchas al levrioù-se.
Penitiour
Kristeniezh
Kemeret e veze skouer war ar C'hrist a yae en dezerzh evit pediñ, argas an temptadurioù pell dioutañ ha klask tostaat da Zoue evel m'eo bet kontet en Aviel.
En ez eas Charles de Foucauld d'ar Sahara da vevañ evel ur penitiour eno met ne oa ket evit mirout a gaout darempred gant an dud a oa o chom tro-war-dro.
Egipteg
Geriadurioù enlinenn
Titouroù all zo e saozneg diwar al levrioù a c'haller kaout war Glyphs and Grammars