cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manav
Istor
Gant Kelted e oa poblet Enez Vanav en Henamzer. Lodek e oa e sevenadur ar Ouezeled en em astenne betek an VIIIvet kantved eus su Iwerzhon betek norzh Bro-Skos. Tamm-ha-tamm en em stalias Vikinged er broioù-se etre 700 ha 900. Dont a reas an enezenn da vezañ ur rouantelezh viking en IXvet kantved. Rouantelezh viking Manav hag an Inizi a voe savet gant Godred Crovan, pe Gorree, e 1079. E-pad ur pennad en em astennas ar rouantelezh-se betek lec’hioù zo war aod reter Iwerzhon. Chom a reas Enez Vanav e dalc’h rouaned Norvegia, evel an inizi Hebridez. betek an XIIIvet kantved. Da neuze e voe roet gant ar roue Magnus VI da roue Skos, e 1266. Tremen a reas Enez Vanav dindan dalc’h Bro-Saoz er XIVvet kantved. Daoust da emsavadegoù evel hini Illiam Dhone er XVIIvet kantved, an enez a zeuas da vezañ stag da vat ouzh Rouantelezh Breizh-Veur e 1765, pa zeuas ar roue saoz da vezañ Aotrou Manav. Al lesanv noblañs-se zo chomet gant ar rouaned a zo bet abaoe hag hiziv c’hoazh ez eo an titl a roer d’ar rouanez Elizabeth II.
An Tinvaal
Gellout a reer lavarout emañ parlamant koshañ ar bed en Enez Vanav : an Tinvaal (saozneg : Tynwald) a voe savet e 979. Parlamantoù Island (Althing) ha hini an Inizi Faero (Løgting) a voe savet abretoc’h c’hoazh, met n’o deus ket kendalc’het dizehan betek hiziv pa’z eus bet un troc’h etre 1800 ha 1845 evit an hini kentañ, hag etre 1816 ha 1852 evit an eil. Dont a ra an anv Tinvaal (saozneg : Tynwald) eus an norseg Thing Vollr, bodadeg ar bobl.
Yezh
Ur sevenadur gouezelek a oa da gentañ gant Manav, levezonet kalzik gant sevenadur ar Vikinged. Ur yezh eus skourr ar yezhoù gouezelek eo ar manaveg (Gaelg), tost a-walc’h da ouezeleg Skos ha d’an iwerzhoneg. Ur wech staget an enez ouzh Bro-Saoz eo bet kemeret plas ar manaveg gant ar saozneg, evel yezh pennañ ar gevredigezh. En XXvet kantved ne chome ket kalz a vanavegerien a-vihanik ken ha mervel a reas an hini diwezhañ, Ned Maddrell, e 1974. Met abaoe an kantved ez eus un doare adsav, gant tud a zesk manaveg da eil yezh, ha bremañ ez eus adarre bugale desavet er yezh-se. Hervez an niveradeg diwezhañ e vije 27 manaveger a-vihanik ha 650 den all hag a gomz ar yezh.
Embannet e vez lezennoù an Tinvaal en div yezh, saozneg ha manaveg. Abaoe ar bloavezhioù 1990 eo kresket an niver a skolioù a gelenn ar manaveg evel eil yezh ha war-dro 30% eus ar vugale a zeskfe ar yezh er skol. Yn Çheshaght Ghailckagh eo anv an hini vrasañ eus ar c’hevredigezhioù a zifenn ar manaveg, oc’h embann levrioù hag oc’h aozañ kentelioù evit an oadourien. Un aozadur damofisiel zo bet savet gant gouarnamant Manav evit broudañ ar yezh, Coonceil ny Gaelgey ; gantañ e vez troet al lezennoù e manaveg.
Armerzh
Gwechall e veve an enezidi diwar al labour-douar hag ar peskerezh. Hiziv c’hoazh ez eo brazik a-walc’h pouez ar gennad kentañ en enez, met evit magañ an enezidi eo nemetken. Diwar an touristerezh hag ar bankerezh e vev Enez Vanav bremañ. Gant he saviad politikel, koulz er Rouantelezh-Unanet hag en Unaniezh Europa, eo deuet an enez da vezañ ur meni paradoz kemedel, gant e-leizh a gompagnunezhioù eus Europa a zeu d’en em staliañ eno. Gant se e kresk buan prizioù an tiez hag an douar, diwar-goust an dud genidik eus an enez.
Un drederenn eus poblañs an enez a zo o chom er gêr-benn Douglas (Doolish).
Gouarnamant
Stag ouzh Kurunenn Breizh-Veur eo an enez, met ur reizhiad politikel dezhi hec'h-unan he deus. Ar Rouantelezh-Unanet zo e karg eus difenn an enez hag an darempredoù etrebroadel. Evit kement tra a denn d’ar vuhez diabarzh emañ ar galloud gant parlamant an enez. Dileuriet eo rouanez (pe roue) ar Rouantelezh-Unanet gant ul Letanant gouarnour hag a zo degemeret gant ar parlamant, an Tinvaal (Tynwald). Gant Lez Uhel Torgenn Tinvaal (High Court of Tynwald Hill/Ard-whaiyl Tinvaal) emañ ar galloud lezennel. Enni ez eus div gambr : an House of Keys/Chiare as Feed, gant 24 ezel dilennet gant mouezhiadeg an holl, hag al Legislative Council/Yn Choonceil Slattyssagh, ennañ unnek ezel dilennet e-touez ar re gentañ.
He moneiz dezhi he deus an enez : al Lur Manavat, a zo par he zalvoudegezh da hini al lur sterling.
Politikerezh
Daoust ma’z eus strolladoù politikel n'int ket gwall greñv ha tud dilennet war o anv eo an darn vrasañ eus izili ar parlamant.
Maneg
Maneg a c'hall bezañ :
Kesoue
Kesoue a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Zottegem
Zottegem a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Ouagadougou
250px|right|Ur straed e-kreiz Ouagadougou Ouagadougou eo kêr-benn Burkina Faso, e kornôg Afrika. Kreizenn armerzhel ha kêr vrasañ ar vro eo ivez, gant 2.5 milion a annezidi e 2015. Krennet e vez an anv alies e "Ouaga".
Jean-Baptiste Lully
Jean-Baptiste Lully, pe Giovanni Battista Lulli hervez e anv italianek orin, ganet e 1632 e Firenze ha marvet e 1687 e Pariz, a oa ur sonaozour gall a orin italian. Levezonet en deus ar sonerezh klasel, adalek ar betek hiziv, ken e c'heller kavout levezon Lully e-barzh meur a oberenn.
Ouagadougou
Savet e vije bet ar gêr en, hag e-pad pell e voe ur greizenn genwerzh a bouez en impalaeriezh ar bobl Mossi. Dont a reas da vezañ pennlec’h "Volta Uhel", pa voe trevadennet ar vro gant ar C’hallaoued e 1896. Pa zeuas Volta Uhel da vezañ ur stad dizalc’h e 1960 e voe lakaet da gêr-benn ar stad nevez. Savet e oa bet ur skol-veur enni e 1974.
Poblañs
1 031 330 a annezidi oa e 2005.
Jean-Baptiste Lully
E vuhez
Erruet e oa e Bro-C'hall e 1643, deuet eus Firenze da labourat evit dugez Montpensier, lesanvet "La Grande Mademoiselle". Donezonet e oa evit ar sonerezh ha dañsal a rae mat-tre. Da 13 vloaz e teskas seniñ violoñs, gitar ha piano. Soner e teuas da vezañ el laz anvet "Grande bande des violons du roi", ennañ 24 soner, ha buan a-walc'h e renas ur strollad nevez: ar "Bande des petits violons", ennañ 16 soner.
E 1653 e voe anvet gant Loeiz XIV da sonaozour-meur evit aozañ sonerezh gouestlet d'ar binviji nemetken. Gant ar barzh Isaac de Benserade, e skrivas meur a gorolladeg, war nebeutaat e santer al levezon italianek en e oberennoù. Gall e teuio da vezañ da c'houde hag anvet e voe da bennverour ar sonerezh ha sonaozour ar "Gambr" e 1661. Dimeziñ a reas da verc'h Michel Lambert un nebeud mizvezhioù goude. Adalek 1664 betek 1671 e labouras gant Molière, o skrivañ sonerezh evit e gorolladegoù: Le Mariage Forcé, La princesse d'Elide, L'amour médecin, Georges Dandin, Monsieur de Pourceaugnac, Les Amants magnifiques, Le Bourgeois Gentilhomme. Sach-blev a savas etre Molière ha Lully e 1671, ha ne labourjont ken asambles goude.
Prédefin
Prédefin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Franz Kafka
Franz Kafka zo bet ganet d'an 3 a viz Gouere 1883 e Praha, Aostria-Hungaria, ha marvet d'an 3 a viz Mezheven 1924 e Kierling (Klosterneuburg), Aostria.
Jean-Baptiste Lully
E vuhez
E 1672 e prenas Lully digant Pierre Perrin gwirioù an "Académie royale de musique" lec'h m'en do ur galloud diktatourel, o skarzhañ ar sonaozourien a zisplije dezhañ. Leun a enor hag a binvidigezhioù, e ro, en un doare reoliek a-walc'h, un opera bep bloaz (13 a roio en holl) diwar barzhonegoù Philippe Quinault, en o zouez: Cadmus et Hermione (1673), Alceste (1674), Thésée (1675), Armide (1686). E 1681 e teuas da vezañ sekretour ar roue.
Franz Kafka
Skrivagnour aostrian-tchekoslovak ha c'hoarier echedoù amatour.
Jean-Baptiste Lully
E vuhez
Mervel a reas e 1687, en em c'hloazet e oa gant e vazh-ren evit al laz-senniñ.
Brudet eo a drugarez d'e zegasadennoù graet e-keñver ar sonerezh relijiel hag ar sonerezh leurenn. Eñ eo en deus krouet an opera gall. Krouet en deus 14 trajedienn, 20 "motet" bras, enno an Te Deum (1677), hag 11 "motet" bihan, gant ur stumm italianekoc'h. Betek 1789 hag an dispac'h gall, eo bet c'hoariet dizehan e oberennoù hag ul levezon vras en deus bet war sonaozerien Bro-Chall: François Couperin, Marin Marais, Michel-Richard Delalande, Jean-Philippe Rameau met ivez en Europa a-bezh. Lod eus e skolidi a ledo e levezon e-maez eus Frañs: Georg Muffat, Johann Sigismund Kusser, Johann Caspar Ferdinand Fischer hag an Italianed Vincenzo Albrici hag Agostino Steffani.
Mosiroeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar mosiroeg (mosiro) komzet e Tanzania.
Franz Kafka
Ma 'z eo brudet Franz Kafka a-drugarez da zaou romant : Der Prozeß (Ar Prosez) ha Das Schloß (Ar C'hastell) ha d’un danevell, Die Verwandlung (An Treuzstummadur) he zitl, e ranker lavarout ez eo kalz ledanoc’h e oberenn. Unan eus he ferzhioù pennañ eo an aergelc’h a denn d’ar gwallhuñvreoù, ha d’ur gevredigezh beuzet dindan ar bureverezh hag a wask an dud. Hervez Hendrik Marsman eo an aergelc’h-se un “ergorelezh iskis-tre.” Alies e lavarer ez eo oberenn Kafka un arouez eus plas mab-den en hon amzer. Re all a soñj dezho n’eo ket un taol-arnod, ur stourm enep “nerzhioù uhelañ”, a-benn adreiñ d’an den ar frankiz da zibab evitañ e-unan.
E vuhez
Franz Kafka zo bet ganet e Praha. E dad-kozh, Jacob Kafka a zeue eus ur gêr vihan anvet Osek. En em staliañ a reas e Praha hag eno e tigoras ur stal. Mab Hermann Kafka (1852-1931) ha Julie Kafka, bet ganet Löwy (1856-1934), eo Franz Kafka. Daou vreur en deus bet, Georg ha Heinrich, an daou anezho bet marvet pa oant bugel (e 1885 hag e 1887), ha teir c’hoar : Gabrielle (Elli) (1889-1941), Valerie (Valli) (1890-1942) hag Ottilie (Ottla) (1892-1943). E-pad an Eil Brezel-bed e voe kaset an teir anezho da c’hetto Łódź, ha mervel a rejont ennañ pe en ur c’hamp-kreizennañ. E-unan e voe Franz e-pad e vugaleaj. E yezh-vamm a voe an alamaneg.
Yuzev e oa familh Kafka. Gant Kafka e vez taolennet e dad (diaes e voe an darempredoù kenetrezo) evel ur fougaser hag un den mestronius. Memes ma ne oa ket gwall zon an darempred gant e vamm, e seblant Kafka bezañ bet dedennetoc’h gant he familh dezhi, brudet evit bezañ desket, er c’hontrol da hini e dad.
Etre 1889 ha 1893 ez eas Kafka da skol kentañ-derez Fleischmarket (« Marc’had ar c’hig », hiziv an deiz straed Másna) e Praha. A-fed deskadurezh yuzev e lidas e vBar Mitsva pa voe 13 vloaz, hag e kemeras perzh peder gwech ar bloaz el lidoù er sinagogenn.
Goude ar skol kentañ-derez ez eas d’ar skolaj stad alamanek e Praha (Altstädter Deutsches Gymnasium). Echuiñ a reas gant e zeskadurezh e 1901. Buan-tre e voe dedennet gant al lennegezh (aet eo diwar wel e skridoù kentañ, chañsoù zo e vefent bet distrujet gantañ) ha gant ar sokialouriezh. E vignoned a voe d’ar mare-se Rudolf Illowy, Hugo Bergmann, Ewald Felix Pribram hag Oskar Pollak.
E vakañsoù a drememe war ar maez, e ti e eontr Siegfried, mezeg e Triesch.
E vachelouriezh a dapas e 1901, ha goude-se e veajas e Norderney hag e Helgoland. E-pad ar goañv 1901 e krogas e studioù e skol-veur Charlez e Praha. Goude div sizhunvezh war ar gimiezh e cheñchas hag e studias ar gwir, an alamaneg hag istor an arzoù. Ne veajas ket kalz, ha kemer a reas perzh er gevredigezh anvet Lese- und Redehalle der Deutschen Studenten, ur gevredigezh he fal aozañ abadennoù gouestlet d’al lennegezh.
E 1902 e kejas ouzh Max Brod, hag a voe e vignon gwellañ hag a lakaas embann e oberenn. E 1906 e voe degemeret evel doktor war ar gwir gant ar c’helenner Alfred Weber hag ur staj a reas e-pad ur bloaz e lez-varn Praha.
E 1909 e lakaas embann e skridoù kentañ e-barzh ar gelaouenn munikian Hyperion. D’ar 1añ a viz Du 1907 e krogas da labourat evit ar gompagnunezh asurañs italian Assicurazioni Generali. Eno e chomas e-pad 9 miz hag e roas e zilez d’ar 15 a viz Gouere 1908. Hervezañ e oa kement a labour ken ne c’halle ket skrivañ. Pemzektez goude e krogas da labourat evit an Arbeiter-Unfall-Versicherungs-Anstalt für das Königreich Böhmen (ensavadur asurañs evit ar gwallzarvoudoù labour e rouantelezh Bohemia). Eno e chomas betek ma vefe kaset war e leve gant lañs, e 1922. Ma oa techet Kafka da zisprizañ e labour, e voe gwelet mat, hag e pignas e diabarzh ar gompagnunezh. Ouzhpenn e labour evit ar gompagnunezh asurañs e kendalc’has da skrivañ hag ur programm pemdeziek a savas : labour er burev diouzh ar mintin, kousk-ae da greisteiz, goude-se pourmenadenn, pred gant mignoned pe gant e familh, ha stagañ a rae gant ar skrivañ diouzh an abardaez betek diwezhat en noz. E-pad unan eus an nozvezhioù-se e savas “evel ma vefe bet mezv” an istor anvet Das Urteil (Ar Varnadenn).
Darempredoù
A-hed e vuhez en devoe Kafka darempredoù diaes gant ar merc’hed. E 1912 e kejas gant Felice Bauer, ur plac’h eus Berlin. Kenskrivañ a rejont e-pad pemp bloaz ha div wech e timezjont hep eurediñ gwech ebet. Met karantez platonek a oa evit Kafka, diazezet war ar c’henskrivañ dreist-holl. Tamm-ha-tamm e verzas ne blijfe ket dezhañ bevañ gant Felice, hag o darempred a chomas a-sav e 1917.
E 1919 e prometas Kafka dimeziñ gant Julie Wohryzeck, ur sekretourez eus Praha, met a-enep-krenn e oa e dad. An darempred ganti a chomas a–sav er memes bloavezh, diwar c’houlenn Julie war a seblant. E penn-kentañ ar bloavezhioù 1920 en doe Kafka un darempred berr ha kreñv-tre gant ar skrivagnerez ha kazetennerez anarkourez tchek anvet Milena Jesenská. Marteze eo hi ar plac’h a sikouras anezhañ ar muiañ, met diaes e voe da Franz bezañ gant ur plac’h ken lirzhin. E 1923 ez eas betek Berlin gant ar pal dont a-benn da skrivañ hep bezañ direnket gant e familh. Eno e kejas gant Dora Diamant, ur skolaerez 19 vloaz anezhi, o tont eus ur familh yuzev ortodoks a bPolonia. Asambles e vevjont, hag a-drugarez dezhi e voe dedennet Kafka gant an Talmud. E-pad ur pennad e soñjjont zoken divroañ da bPalestina.
Yec’hed
E 1917 e krogas da skopañ gwad, hag e voe diouganet an droug-skevent. Neuze e krogas da glemm (evel ma c'haller lenn en e lizheroù da Felice), hag ec’h implijas abeg e gleñved evit chom a-sav gant e bromesa a briedelezh. Ouzhpenn e soñje dezhañ e oa diaes bezañ skrivagner ha bevañ ur vuhez “voutin” war un dro. Gwall zisheñvel e oa e bersonelezh diouzh hini Felice.
Ouzhpenn bezañ hurennek e soñjer e oa ivez Kafka tapet gant diwaskadennoù reoliek,ur fobienn sokial, poan-benn ha diaesterioù evit kousket.
N’en doa ket kalz a fiziañs e doareoù boutin ar medisinerezh, hag e klaskas stourm a-enep d’e gleñvedoù en ur chom hep debriñ kig hag en ur evañ laezh nann-pasteuret.
Profitañ a rae eus e vakañsoù evit mont da heuliañ pareañsoù e sanatoriomoù, hag evit hen ober e voe roet dezhañ vakañsoù dreistordinal gant e implijer. E 1922 ez eas war e leve, abalamour d’e yec’hed. Daoust ma yae gwelloc’h an traoù gantañ (skrivañ a reas kalz) ur wech dilojet da vBerlin, ez eas e yec’hed wa fallaat e-kerzh ar goañv 1923-24. Yen e chome e ranndi, hag abalamour da gresk ar prizioù e rankas goulenn ma vefe kaset traoù dezhañ eus Praha. Kemend-se ne sikouras ket anezhañ da bareañ.
Pa zeuas Max Brod da welout anezhañ e miz Meurzh 1924, e oa ken fall stad Kafka ken e tivizas Max Brod kas anezhañ da bPraha en-dro. E miz Ebrel e voe diouganet droug-skevent er c’harlochenn. Anat e oa neuze ne vevfe ket Kafka e-pad pell. D’ar mare-se ne oa na penisilin na treuzwazhiadur. Nebeutoc’h-nebeutañ e tebre Kafka, ar pezh a lakae anezhañ da vezañ heñvel ouzh Gregor Samsa, tudenn bennañ Die Verwandlung (An Treuzstummadur).
Kafka a voe kaset da sanatoriom Kierling, nepell diouzh Vienna, hag eno e varvas d’an 3 a viz Even 1924, kazi sur abalamour d’an dizvouediñ, en e gichen e oa Dora Diamant. E gorf a voe kaset en-dro da bPraha ha douaret e voe d’an 11 a viz Even 1924 e bered yuzev nevez Žižov (Praha-Strachnitz).
Skrivañ, ur vicher
En ul lizher a gasas da Oskar Pollack e miz Genver 1904 e tispleg Kafka : "Ul levr a rank bezañ ur vouc’hal a droc’h ar mor skornet a zo ennomp, sed ar pezh a gredan.” Lavarout a rae ivez : “Ma ne zihunomp ket abalamour d’un taol meilh-dorn war hor penn roet gant al levr emaomp o lenn, da betra lenn anezhañ ?”
Hervez Kafka e ranker skrivañ evel ma vefec’h en ur riboul teñval, hep gouzout penaos e tispako an tudennoù.
Diwar-benn e oberenn
Oberenn Kafka a zo bet savet en alamaneg penn-da-benn, war-bouez un nebeud lizheroù a gasas da v/Milena Jesenská.
E-pad e vuhez e lakaas embann un nebeud testennoù berr hag an Treuzstummadur (Die Verwandlung). E romantoù evel Das Schloß (Ar C'hastell) hag Amerika a chomas diechu. Ur fin a zo d’ar Prozeß (Ar Prosez) met diechu e chom ar 7vet pennad, ha ne c’haller ket bezañ sur eus urzh ar pennadoù.
A-raok mervel e c’houlennas Kafka gant Max Brod (e vignon hag e sevener testamant) distrujañ holl e skridoù. Ne sentas ket Brod, hag er c’hontrol e reas e seizh gwellañ evit ma vefe anavezet oberenn Kafka. Ne ouezer ket re ha sirius e oa Kafka pe get pa c’houlenne e vefe devet e skridoù.
Gouzout a reer avat en deus devet ul lodenn (enni ur pezh-c’hoari) e-unan pe gant Dora. Evit a sell ouzh ar skridoù ne zeuas ket a-benn Max Brod da dapout a-raok an eil brezel bed e voent distrujet gant ar Gestapo e penn-kentañ 1933 : 20 kazetenn ha 35 lizher a voe tapet ganto e ranndi Dora e Berlin.
Daoust da c’houlennoù kannad Tchekia e Berlin e chom kollet da viken an danvez-se.
Brod ne gemeras ket e kont ali Kafka ha e lakaas embann lodenn vrasañ e oberenn. Ma teuas a-benn da embann ar romantoù er bloavezhioù 1920, ne zeuas ket a-benn da embann ar peurrest (lizheroù, deizlevr) a-raok an eil brezel bed. Pa voe aloubet Praha gant an nazied e miz Meurzh 1939 e tec’has kuit da bPalestina, en ur gas gantañ skridoù Kafka.
Tabut a sav war ar pezh a lakaas Max Brod da embann, rak mervel a reas Kafka a-raok bezañ bet amzer da gempenn e skridoù : echuiñ a ra Das Schloß e-kreiz ur frazenn, ne oa ket bet niverennet pennadoù Der Prozeß hag amsklaer eo danvez Das Schloß (Ar C'hastell). War a seblant en deus Brod diblaset pennadoù 'zo, kemmet frazennoù ha cheñchet poentadur pennadoù zo.
E 1961 e teuas a-benn Malcolm Paisley da zastum lod brasañ skridoù orin Kafka er Bodleian Library e skol-veur Oxford. Diwezhatoc’h e voe prenet skrid orin ar Prosez hag emañ bremañ e dielloù lennegezh alaman Marbach.
Ur wech dastumet gantañ ar skridoù e savas Paisley ur gevredigezh, gant ar pal adembann ar romantoù en o stad orin. Kemend-se a voe graet gant embannadurioù S. Fischer Verlag. Paisley a reas war-dro embannadur Das Schloß (Ar C'hastell) e 1982 ha hini Der Prozeß (Ar Prosez) e 1990. Jost Schillemeit a reas war-dro Der Verschollene (titl Kafka eo, gant Max Brod e oa deuet da vezañ Amerika) e 1983. An embannadurioù-se a c’haller gwelout war internet, dindan an anv Project Kafka.
Goude marv Kafka e voe dielfennet, burutellet ha meulet e oberenn. E dudennoù a vev en ur bed ne c’hallont ket meizañ ha dic’halloud en em gavont dirak nerzhioù dianv, damheñvel ouzh ur gwallhuñvre. Ar vuhez a seblant bezañ ur c’hevrin ne c’hallont ket diluziañ, evel ur milendall n’eus ket tu da guitaat.
E-touez temoù Kafka emañ an digenvez, an huñvreoù, spontoù ha kemplezioù. Ken kollet hag e dudennoù eo Yann Lenner.
Ken dibar eo aergelc’h e skridoù ken ez eus bet savet un anv-gwan diwarno : kafkaian an hini eo. Talvezout a ra evit kement tra diskiant, diboell, luziet ha dibosubl da veizañ.
Dorn ar skrivagner
Gant spisted ec’h implije Kafka an alamaneg. Ur c’hemm bras a zo etre an implij-se ha neuz iskis ar bedoù bet ijinet gantañ, a denn da huñvreoù peurliesañ. Setu perak e vez gwelet evel un diaraoger dreistrealour. Merket eo ivez e yezh gant stad an alamaneg e Praha (ur yezh skrivet oa dreist-holl, implijet gant nebeut a dud) hag e stummadur war ar gwir. Levezonet eo bet gant ar yideg ivez. Ma n’eo ket stank an anvioù-gwan e skridoù Kafka e kaver kalz a stagelloù enno : ma, neuze, daoust ma ha met. Ganto e tiskouez da Yann Lenner ez eus meur a zibab en e destennoù. Peurliesañ ez eo gwall vihan an diforc’h etre ar pezh a lavar an tudennoù hag ar pezh a lavar an danevellour, ar pezh a greñva c’hoazh an aergelc’h huñvre a gaver en e skridoù, enno mesket ar fedoù gwir ha diwir, ar barnadennoù hag ar prederiadennoù. Yann Lenner en em gav neuze bac’het e empenn an dudenn bennañ, met santout a ra war un dro ez eo disheñvel an traoù diouzh ar pezh a sant.
1598
Diwar-benn bloavezh 1598 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1598
Trelier
Trelier a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"Rannet; ouzh 1 en glazur e ziv alc'hwez lammellet en aour; ouzh 2 en gul e manal ed en aour ereek en gul"
Loeiz VI (Bro-C'hall)
thumb|Loeiz VI Bro-C'hall
Bugaleaj
Start e voe bugaleaj Loeiz VI en abeg da iriennoù e vamm-gaer Bertrada Montfort hag a glaskas e gas diwar-dro evit lakaat war an tron unan eus an daou vab he doa bet gant Fulup Iañ (Fulup ha Florus).
Ur veaj a reas Loeiz e Bro-Saoz e-pad goañv 1100-1101 e lez ar roue Herri Iañ. Bertrada a glaskas tennañ gounid eus se evit goulenn digant roue Bro-Saoz derc'hel anezhañ prizoniad.
Armet e voe marc'heg en Abbeville d'ar 24 a viz Mae 1098 ha lakaet da hêr ofisiel war-dro 1099.
Ren
Deskrivet eo evel un den kreñv ha brezelour ampart met techet da vezañ tev ken na oa diaes dezhañ kerzhet pa oa 40 vloaz. Sakret e voe en Orleañs d'an 3 a viz Eost 1108.
A-hed e ren e stourmas ouzh e wazed evit diskouez e aotrouniezh ha diazezañ ar peoc'h.
Halldór Kiljan Laxness
Halldór Kiljan Laxness a oa ur skrivagner islandek en deus tapet Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 23 a viz Ebrel 1902 ha mervel a reas d’ar 1 a viz C'hwevrer 1998.
Loeiz VI (Bro-C'hall)
Ren
Gant feur-emglev Gisors e 1113 e rank anavezet aotrouniezh Herri Iañ, roue Bro-Saoz, war Breizh.
Halldór Kiljan Laxness
Halldór Guðjónsson e oa e anv gwir. Dibab a reas Laxness da anv-pluenn, diwar anv ar gêriadenn ma oa o vevañ pa oa bugel.
Loeiz VI (Bro-C'hall)
Ren
Daou zen dreist-holl o doe ul levezon bras e-korf ren Loeiz VI : Suger ha Raoul de Vermandois.
Halldór Kiljan Laxness
Ne oa nemet 14 vloaz pa voe embannet e skrid kentañ er pemdezieg Morgunblaðið. Goude-se ne baouezas ket da skrivañ a-hed e vuhez. E romant kentañ a voe skrivet gantañ pa oa 17 vloaz. Goude ar brezel bed kentañ e veajas kalz a-hed hag a-dreuz Europa hag ar Stadoù Unanet. E 1923 e teuas da vezañ katolik ha tremen a reas amzer e manatioù hag e penitioù e Londrez, e Lorda (Lourdes) hag e Roma. D’ar mare-se eo e kemeras an anv Kiljan, diwar anv ar sant eus Iwerzhon. Un nebeud bloavezhioù war-lerc’h avat e troas kein ouzh ar gatoligiezh hag e teuas da vezañ komunour.
Loeiz VI (Bro-C'hall)
Genealogiezh
E 1115 ec'h euredas Loeiz VI gant Adelaid Maurienne (pe Adelaid Savoia), nizez d'ar pab Calixte II. 9 bugel o doe, en o zouez :
Halldór Kiljan Laxness
E 1930 e tistroas Laxness da Island. Skrivañ a reas skridoù a blede gant buhez ar bobl. E 1932 ez eas da veajiñ d’an Unaniezh Soviedel ha tamm-ha-tamm e voe heuget gant ar stalinouriezh ha gant ar baourentez a rene eno. Dilezel a reas e gredennoù komunour diwezhatoc’h hag en em dreiñ a reas war-zu relijionoù ha prederouriezh broioù reter Azia.
E 1955 e voe roet Priz Nobel al lennegezh da Halldór Kiljan Laxness.
Huon Capet
Huon Capet, anvet ivez Huon Iañ ha Huon Bro-C'hall, bet ganet war-dro 940 ha marvet e 996, a oa dug ar Franked da gentañ (960-987) ha roue ar Franked goude (987-996). Gantañ e krogas tierniezh ar Gapetianed.
E dud
Mab e oa da Huon Veur ha d'e wreg Hadwig von Sachsen. Hêr e oa da lignez ar Roperzhidi, hag a oa o keveziñ gant tiegezhioù uhel Frankia en IXvet ha Xvet kantved. E dibenn an Xvet kantved e voe un dispac'h en armerzh hag er gevredigezh gant an difraostadegoù hag an eskemmoù o stankaat a-drugarez d'an diner arc'hant. Echu e oa an aloubadegoù bras, krog e oa ar brezelioù etre aotrouien, hag edod o sevel ar c'hastilli ma kavas ar gouerien repu enno. E-keit-se e savas ur rumm nevez, hini ar varc'heien, brezelourien anezho a gevezas gant ar berc'henned veur. Evit mestroniañ ar rumm nevez-se ha gwareziñ o madoù e klaskas an uhelidi hag an Iliz reiñ harp d'al lusk a anver Peoc'h Doue. D'ar mare-se neuze e c'hallas Huon Capet sevel e dierniezh.
Hêrelezh
War-dro 17 vloaz e oa Huon pa varvas e dad e 956. Resev a reas ar glad dastumet gant ar Roperzhidi araozañ : markizelezh Neustria ha titl dug ar Franked. Tutor Huon hag e vreudeur e oa Brunon, arc'heskob Köln ha breur d'an impalaer Otto Iañ, impalaer santel.
Eured ha bugale
Dimezet e oa da Adelheid Akitania, ha bugale dezho :
Łódź
Łódź (distaget [wudʑ] e poloneg, Lodz en alamaneg) eo an trede kêr vrasañ e Polonia, e-kreiz ar vro. E 2014 e oa 707 504 a annezidi o chom enni. Diazezet e voe diwezhat a-walc’h (ar meneg koshañ a gaver anezhi zo eus 1332) ha lakaet da gêr gant roue Polonia e 1423.
Ynys Echni
Ynys Echni ( pe Flat Holm hervez ar saozneg) zo un enezenn e Mor Havren, un hanterlev bennak eus Llarnog, e Bro Morgannwg, tost ouzh Steep Holm (Ynys Ronech), a zo e Bro-Saoz.
E-keñver melestradurezh emañ Ynys Echni e Kembre, ha hi eo neuze ar poent pellañ eus ar vro-se er c'hreisteiz, p'emañ Steep Holm e Bro-Saoz.
Istor
Un doare manati ( clas e kembraeg) zo bet en Ynys Echni en Amzer ar Sent (Oes y Seintiau).
1984 (disheñvelout)
1984 a c'hall bezañ anv
Barrwg
Barrwg (skrivet Baruc e saozneg) zo ur sant brezhon eus ar e kreisteiz Kembre. Diwar e anv e teufe an anv Y Barri.
Diskibl e oa da sant Kadog. War a greder e oant diazezet en Ynys Echni, er Mor Havren. Un deiz en doa ankounac'haet kemer peadra da lenn d'e vestr a oa o veajiñ en douar-bras, ha kaset e voe en-dro d'an enez da gerc'hat ul levr santel bennak. Ha beuzet Barrwg. Beziet e voe en Ynys y Barri, a oa marteze Ynys Barrwg hec'h anv orin. Ur chapel a voe savet en enor dezhañ hag an dismantroù anezhi a weler c'hoazh e Friars Road, en Ynys y Barry.
Lidet e vez d'ar 27 a viz Gwengolo.
Ur skol gembraek zo anvet Ysgol Gymraeg Sant Baruc en Y Barry, hag ur bastell-votiñ zo anvet Baruc Ward.
Sabaoteg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar sabaoteg (sabaot) komzet gant tro-dro da 143.000 den e Kenya.
Jean-Yves Le Drian
Jean-Yves Le Drian, ganet d'an 30 Mezheven 1947 en Oriant, zo ur politikour breton ezel eus ar Strollad Sokialour Gall. Maer an Oriant eo bet ha kannad korn-bro an Oriant ivez. Bet eo ivez sekretour-Stad evit ar mor e 1992. Dilennet e oa bet e penn kuzul-rannvro Breizh e 2004 goude bezañ en em glevet gant an ekologourien hag an UDB. Ar Prezidant kentañ a-gleiz eo evit Breizh.
Frañmasonerezh
E meur a gelaouenn c'hall ez eus bet anv eus e ezeladur er Grand Orient de France, ,. Hervez Philippe Guglielmi, bet Mestr Meur ar Grand Orient de France, e vefe bet ur maçon très fidèle. Morse n'en deus bet c'hoantaet Jean-Yves Le Drian komz eus e gredennoù.
Katalonia
E Gwengolo 2017, evel ministr gall an Aferioù estren, e oa a-unan gant ar gouarnamant spagnol a-enep referendom Katalonia.
Endoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo an endoeg (endo) komzet gant tro-dro da 80,000 den (1997) e Kenya.
Anaraud Gwalchcrwn
Mab Mermin Mawr ha roue Manav e oa Anaraud Gwalchcrwn. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez.
Lundy
Lundy pe Lundy Island (hervez ar saozneg), pe Ynys Wair (e kembraeg), eo brasañ enezenn Mor Havren, etre douar Kembre en hanternoz ha kontelezh Devon, ma'z eo stag outi, a zo 19 km er c'hreisteiz.
Un tour-tan kozh zo enni. 18 a dud a oa o chom eno e 2006, hag an darn vrasañ er gêriadennig zo er c’hreisteiz.
Acquin-Westbécourt
Acquin-Westbécourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sant-Kareg
Sant-Kareg a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Hannut
Hannut (en izelvroeg: Hannuit, e walloneg: Haneù) a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Liège.
Rozala
Rozala Italia (war-dro 955 - † 7 a viz C'hwevrer 1003), anvet ivez Rozala Provañs pe Suzanna Italia, a oa merc'h da roue Italia Berengar II.
Kontez Flandrez
Dimeziñ a eure da Arnould II (961 - † 987), kont Flandrez, ha tri bugel he doe:
Kulatorez he mab e voe pa intañvezas.
Rouanez Bro-C'hall
Huon Capet, roue ar Franked, a zivizas dimeziñ e vab, Roperzh II, kenroue gantañ, d'an intañvez, goude ma oa-hi ugent vloaz warnañ. E 988 e voe graet an eured. Evel argouroù e tegase ar wreg Montreuil ha Ponthieu.
Pa varvas e dad ne voe ket pell Roperzh o kas e wreg kozh kuit (war-dro 991/992), en ur virout an argouroù. Rozala a oa deuet da vezañ Suzanna pa oa aet da rouanez, a en em dennas e Flandrez ma varvas ha ma voe beziet en abati Saint-Pierre-au-Mont-Blandin e Gand. E dibenn 996 pe deroù 997 e timezas Roperzh da Verta Bourgogn, intañvez Odo Iañ Bleaz.
Olybrius
right|framed
Impalaer roman ar C'hornôg e oa Flavius Anicius Olybrius eus an 11 a viz Gouere betek an 23 a viz Here 472.
Buhez
Nemet nebeut a dra ne ouezer diwar-benn Olybrius. Un uheliad e oa, bet ganet e Roma, pinvidik e dud. Dimezet e oa da Blacidia, ur verc'h da Valentinian III hag Eudoxia.
Tec'hout a reas diouzh Roma pa voe dizalbadet gant ar roue vandal Geiseric e 455. Repuiñ a reas e Kergustentin ma voe anvet da gonsul e 464.
E 472 e voe kaset gant Leo Iañ da skoazellañ an impalaer Anthemus a-enep Ricimer. Lakaet e oa bet da impalaer a-enep dezhañ avat hag a-drugarez da vuntr e geveler ne oa bet tamm eneberezh ebet.
Dizarvoud a oa e ren. Nebeut a c'halloud gwir en doa ha gant Ricimer ha Gundobad e veze renet an impalaeriezh. En un doare naturel e varvas un nebeud mizioù goude e gurunidigezh. Gantañ e varvas Tierniezh Teodosius.
Mediakeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar mediakeg (mediak) komzet e Tanzania.
Koupsabinyeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar c'houpsabinyeg (kupsabiny) komzet gant tro-dro da 120.000 den en proviñs Sebei, en Ouganda.
Loyre (adstêr Corrèze)
Al Loyre zo ur stêr e Bro-C'hall, e departamant Corrèze, hag adstêr d'ar stêr Corrèze war he lez kleiz. Eieniñ a ra e Noailhac ha kemberiñ gant ar stêr Corrèze e Malemort-sur-Corrèze.
Kumunioù
Tremen a ra dre
Tinamou Bonaparte
Tinamou Bonaparte a zo un evn eus ar c'herentiad Tinamidae.
Dont a ra anv an evn eus hini an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Purmerend
thumb|right|200px|Lec'hiadur Purmerend thumb|right|150px|Banniel Purmerend thumb|right|90px|Ardamez Purmerend thumb|180px|Krugell oadoù Purmerend (01/01/2008)
Purmerend (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 24,56 km2 eo gorread Purmerend (douar : 23,74 km2, dour : 0,82 km2). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 78 846 annezad enni. Tro-dro da bPurmerend ez eus polderioù evel hini Purmer, Beemster ha hini Wormer. Dont a reas Purmerend da vezañ kreiz kenwerzh ar rannvro, daout ma keskas goustad he foblañs. Er bloavezhioù 1960 e krogas ar boblañs da greskiñ, eus 10 000 den betek ouzhpenn 70 000. Kreskiñ a reas ivez an niver a diez, da lojañ tud a labour en Amsterdam. Kenderc'hel a ra ar c'hresk hiziv an deiz. An distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Purmerend : Centrum ('het stadje'), Zuiderpolder, Overwhere-Noord, Overwhere-Zuid, De Gors, De Gors-Zuid, De Gors-Noord, West, Purmer-Zuid, Purmer-Noord, Wheermolen, Weidevenne, Baanstee-West, Baanstee-Oost, Baanstee-Noord, De Koog, Molenkoog ha Hazepolder. E kumun Purmerend emañ ivez Purmerbuurt hag ul lodenn eus Purmer (Purmer a zo rannet etre Edam-Volendam ha Waterland).
Istor
Purmerend a voe savet diwar ar gêriadenn pesketaerien anvet Purmer, hag a zo etre teir lenn : Purmermeer, Beemstermeer ha Wormermeer. Purmerend a voe savet gant ur bankour pinvidik eus Amsterdam, Willem Eggert e anv. E 1410 e voe aotreet da sevel e gastell dezhañ, Slot Purmersteijn e anv, gant ar c'hont Willem VI Holland. Chanter sevel ar c'hastell a voe echu e 1413 ha distrujet e voe e 1741 E 1434 e voe roet gwirioù-kêr da bPurmerend. D'an 21 a viz Ebrel 1484 e voe roet “marktrechten”, da lavaret eo gwir da aozañ daou varc'had ar bloaz (“jaarmarkten”) hag ur marc'had sizhuniek (“weekmarkt”) gant ar c'hont Jan van Egmond. Ar pezh a dalveze e c'helle gwerzherien diavaez Purmerend kinnig o marc'hadourezh er marc'had. A-raok 1484 e veze aotreet gwerzhañ boued da boblañs Purmerend nemetken. .
thumb|left|Slot Purmersteijn thumb|left|Purmerend e 1674
E 1500 e oa kresket Purmerend da vat, evel ma c'haller gwelout war gartennoù savet d'ar mare-se. Pa voe dizouret Beemstermeer e 1612 ha Purmermeer e 1622 e voe kollet kalz lec'hioù pesketa. Met pinvidik e oa an tachennoù gounezet war an dour, neuze e reas berzh Purmerend en-dro, hag ar brzh-se a oa diazezet war al labour-douar. D'ar 14 a viz Mae 1940 e voe aloubet Purmerend gant ar Wehrmacht, ha dieubet e voe d'an 9 a viz Mae 1945 gant arme Kanada. E 2003 e voe lakaet Purmerend da gKermisstad van Nederland (kêr foar an Izelvroioù) e 2003. Ouzhpenn ar foar ez eo brudet Purmerend peogwir e vez aozet enni ur marc'had chatal (deñved ha saout dreist-holl) anvet. Difennet e voe pa voe kleñvedoù-red e-touez al loened (1995 – 2001) hag aotreet en-dro e miz Genver 2002. .
Douaroniezh
thumb|right|Skeudenn eus Purmerend tapet eus ul loarell Purmerend a zo lec'hiet en un tiriad gleborek anvet Waterland. Pa grogas an dud da labourat an douar e oa taouarc'h anezhañ dreist-holl, hag e touljont fardelloù kenstur an eil egile da zizourañ an douar. Met kregiñ a reas an douar da sankañ en dour, neuze e voe dalc'hmat an dud o stourm ouzh an dour, ha tost dibosupl e voe kenderc'hel da labourat an douar. Ar pezh a dalveze ivez e oa ret sevel kement savadur raktreset war douaroù artifisiel pe war dorgennoù.
Transportoù
thumb|right|TrampleinKirri-boutin Purmerend a gas da Amsterdam, hag un tren a zo da vont di ivez, dre Zaandam.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Purmerend ez eus 35 dileuriad :
Enez Capri
thumb|right|200px|An aod en Enez Capri thumb|right|200px|Porzh Capri Enez Capri a zo un enezenn eus pleg-mor Naplez en Italia, dirak ledenez Sorrente, dezhi 6 km hed ha 3 km led.
Kumunioù Enez Capri
Div gumun zo:
Steep Holm
Steep Holm (pe Ynys Ronech hervez ar c'hembraeg) zo un enezenn e Mor Havren, e Bro-Saoz, hogen tost ouzh Ynys Echni, a zo e Kembre, e Bro Morgannwg, hag un hanterlev bennak eus Llarnog. Stag ouzh kontelezh Somerset eo enez Steep Holm.
Tinamou jave gwenn
An tinamou jave gwenn a zo un evn, Tinamus guttatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegoù stank Suamerika.
Aramanikeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo an aramanikeg (aramanik) komzet e Kenya.
1034
Diwar-benn bloavezh 1034 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1222
Diwar-benn bloavezh 1222 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1034
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1034
1222
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1222
1034
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1034
1222
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1222
Sant-Glenn
Sant-Glenn zo ur gumun e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Port Talbot
Port Talbot (gwechall Aberafan e kembraeg) zo ur gêr a c'hreanterezh e Kembre e kontelezh Gorllewin Morgannwg, er reter da Vae Abertawe, en aber ar stêr Afan. 37 276 a dud zo o chom eno (2011). Port Talbot zo hiziv e kontelezh Castell-nedd Port Talbot (Bwrdeistref sirol).
Labouradeg dir Margam e-kichenik, zo unan eus an div diwezhañ zo e Kembre.
1599
Diwar-benn bloavezh 1599 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1599
Kisankaseg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar c'hisankaseg (kisankasa pe ndorobo) komzet gant tro-dro da 4.670 den (1987) e Tanzania.
Kalendjineg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar c'halendjineg (kalenjin ) komzet e kornôg Kenya gant tro-dro da 12% eus poblañs ar vro en he fezh.
Luc Henris
Luc Henris a zo bet ganet e 1959.
Rannvroioù Island
En Island e reer rannvro (islandeg : landsvæðun, landsvæði el liester) eus rannoù uhelañ melestradur ar vro. Eizh rannvro a zo en Island, implijet e vezont da sevel stadegoù dreist-holl.
Luc Henris
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Rannvroioù Island
Roll ar Rannvroioù
Diwar : Statistics Iceland
Luc Henris
Mestr FIDE eo.
Rannvroioù Island
Istor
A-raok bezañ distag diouzh Danmark e 1944 e veze rannet Island e pevar farthings :
Luc Henris
Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst. Pemzekvet e voe gant 3,5 poent.
2 251 edo e renk Elo e miz Here 2008.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 132 bartienn, Henris en deus : 56 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Harelbeke
Harelbeke a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Marcel Roofthoofd
thumb|right|Marcel Roofthoofd Marcel Roofthoofd a zo bet ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1952.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
1035
Diwar-benn bloavezh 1035 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marcel Roofthoofd
2 196 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 815 partienn, Roofthoofd en deus : 56 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
1035
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1035
Lur Katanga
Lur Katanga a oa ur moneiz implijet er stad disranner Katanga, e su Republik Demokratel Kongo etre 1960 ha 1963. Paouez a rejod d'ober gantañ pa voe adstaget ar rannvro ouzh Republik Demokratel Kongo. An hevelep talvoudegezh hag Lur Kongo en doa.
1035
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1035
Matezh
thumb|right|200px|Matezhig o tont eus kerc'hat dour. Ur vatezh zo ur plac'h a servij ur mestr pe ur vestrez en e di. Ul labour a renk izel eo bet a-viskoazh, a vez roet dreist-holl d'ar plac'hed yaouank dizesk, pe d'ar merc'hed paour, ha sed a zo kontet er goñchenn Luduennig. Disheñvel e c'halle bezañ ar vicher e kêr pe war ar maez, e ti mistri baour pe re binvidik.
Lur Katanga
Pezhioù
Ar pezhioù implijet bremañ a zo :
Matezh
Gwechall e teue ar mitizhien eus tiegezhioù paour ha niverus, ha prest o zud da reiñ anezho da ne vern piv dre ma koustent re ger dezho da vevañ er ger. Evit o boued e labourent. Hiziv ez int gwarezet un tamm gant al lezenn memes tra.
Lur Katanga
Bilhedoù
Ar bilhedoù implijet a oa :
Affringues
Affringues a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Matezh
Graet e veze ar vicher-se gant plac'hed yaouank a groge d'ober war-dro ar vugale, kerc'hat dour d'ar puñs, naetaat ar gegin hag an oaled. Naetoc'h labour e oa ober war-dro an dilhad.
War ar maez
Stag e oant ouzh tiegezh o mestr, en e di e oant o chom. Pa c'hallent dimeziñ eo e c'hallent kuitaat o mistri. Pa intañve o mestr e c'halle c'hoarvezout da unan bennak dimeziñ gantañ, met kement-se n'halle ket c'hoarvezout e ti an dud uhel.
Matezh ar person
Karabasenn a veze lavaret eus matezh ar person. Brudet e oa da vezañ hek: kintus evel ur garabasenn, a veze lavaret.
E kêr
En tiegezhioù pinvidik ma oa kalz mitizhien e veze ur hierarkiezh, ha rannet al labour etre ar plac'h a gambr, plac'h ar gegin, hag ar mitizhien yaouank dindane.
Ar merc'hed yaouank a vze preizhoù aes alies d'ar vourc'hizien, yaouank pe gozh, evel ma tiskouez Guy de Maupassant e meur a gontadenn, e Rosalie Prudent da skouer.
Er XXIvet kantved
En Europa a hiziv e teu ar mitizhien eus ar broioù paourañ. E Pariz eo echu mare ar mitizhien o tont eus maezioù don Breizh pe Spagn: kavet e vezont er Filipinez. En Italia e teuont alies eus Roumania.
Liverezh
Meur a vatezh zo bet poltredet gant al livour gall Jean-Siméon Chardin.
Aozadur Marksourion-Leninourion Gres
Diwallit: Disheñvel eo ar Strollad-mañ diouzh Aozadur Komunourion Marksour-Leninour Gres
Aozadur Marksourion-Leninourion Gres (AMLG), (e gresianeg: Οργάνωση Μαρξιστών Λενινιστών Ελλάδας: ΟΜΛΕ) a oa anv ar strollad komunour maoour kentañ bet savet e Gres.
Krouet e oa bet e 1964 p'en em disrannas un toullad izili eus Strollad Komunour Gres o sevel a-enep da adwelouriezh an Unaniezh Soviedel da heul marv Stalin.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Αναγέννηση ("Adc'hanidigezh").
Da heul marv Mao Zedong e 1976 ec'h en disrannas AMLG e div lodenn bennañ: Strollad Komunour Gres (marksour-leninour) ha Strollad Komunour Marksour-Leninour Gres, o sevel a-du ar Strollad diwezhañ-se gant Tezenn an Tri Bed.
Gwaien
Gwaien a zo ur gêrig eus Kerne-Izel hag ur gumun eus kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant an Eskevien.
Brezhoneg
Votet eo bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant ar c'huzul-kêr d'an 8 a viz Kerzu 2020.
Tinamou digenvez
An tinamou digenvez a zo un evn, Tinamus solitarius an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
thumb|left|250px|Vioù an tinamou digenvez.
RSS Latvia
Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel etre 1940-1991 oa Republik Sokialour Soviedel Latvia (latveg: Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika).
Tinamou digenvez
Annez
Bevañ a ra al labous e reter Suamerika : eus reter Brazil da c'hevred Paraguay, betek biz Arc'hantina.
RSS Latvia
Riga e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.
Tinamou digenvez
Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : Tinamus solitarius pernambucensis ha Tinamus solitarius solitarius.
RSS Latvia
Krouet e oa bet evel Republik Soviedel Latvia (RSS) d'ar 21 a viz Mezheven 1940.
Jacob Aagaard
thumb|Jacob Aagaard, 2008 Jacob Aagaard (31 a viz Gouere 1973) zo ur mestrc'hoarier echedoù danat ha skosat. E Bro-Skos emañ bremañ o vevañ hag o c'hoari echedoù.
RSS Latvia
Ne oa ket bet anavezet biskoazh ar fed ma oa bet enbarzhiet Latvia en Unaniezh Soviedel na gant ar Stadoù-Unanet, na gant ar Rouantelezh-Unanet na gant Alamagn ha gante e veze darempredoù diplomatel dalc'hmat gant Republik Dishual Estonia.
Kemmañ a reas hec'h anv da zont da vezañ Republik Latvia hag en em zisrannas ez-ofisiel diouzh URSS evel ur vro dishual d'an 21 a viz Eost 1991.
Jacob Aagaard
Mestr Etrebroadel eo abaoe 1997, ha Mestr Meur abaoe 2007 ; ha skrivet en deus meur a levr diwar-benn c'hoari an echedoù.
Pornizh
Pornizh a zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel hag e Bro-Raez. Pennlec'h Kanton Pornizh eo.
Douaroniezh
E su Breizh emañ Pornizh, er su da aber al Liger hag en norzh da Enez Nervouster. War vord Bae Bourc'hnevez emañ.
Anv
A. Pornizh:
B. Klionː Claone, XIvet
Brezhoneg
thumb|left|Panelloù divyezhek.
Abaoe fin an da nebeutañ eo krog Pornizhiz zo da labourat evit lakaat war wel o breizhadelezh. Intrudu zo bet kemeret gant ar bed kevredigezhel ha darempredoù zo bet skoulmet gant an dilennidi.
Kentelioù brezhoneg d'an dud deuet a zo gant Kelc'h Keltiek Pornizh abaoe 1999. E 2004 e oa bet staliet panelloù divyezhek war hentoù mont tre ar gumun.
E deroù ar bloavezhioù 2000 e voe ur raktres hag ur stourm evit sevel ur skol divyezhek prevez e Pornizh. Kazeg a reas an emsaverien kar-o-yezh d'ar mare-se. Tamm-ha-tamm e reas e dreuz ar soñj sevel Skol Diwan Pornizh er gumun. E miz Gwengolo 2012 eo bet digoret ar skol Diwan gant 14 bugel (1,1% eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez), anezhi ar skol vrezhonek kentañ e su al Liger.
E Pornizh eo diazezet an embanner Thierry Jamet a lakaas treiñ Harry Potter e brezhoneg.
Lakaet ez eus bet e plas gant an dud binvioù stummañ evit ma c'hallfe ar yezh adwriziennañ er gumun. Bep un tammig en em zispak un tamm buhez sevenadurel vrezhonek er vro.
Skol Diwan Pornizh
Serret eo bet Skol Diwan Pornizh e 2013, pa oa bet digoret e 2012.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Klion: Le Clion-sur-Mer Communal Cemetery
Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An darn vrasañ eus ar vilourion douaret er vered (33 diwar ar 44 milour anavezet hag an darn vrasañ eus ar re chomet dianv) a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer. An daou vartolod a varvas e miz Meurzh 1942 goude an Oberiadenn Chariot.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Lokmaria: Ste. Marie Communal Cemetery
Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An darn vrasañ eus ar vilourion douaret er vered a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet dirak Sant-Nazer.
Bered ar C'hommonwealth: Pornic War Cemetery
Ur vered ag an Eil brezel bed eo; degaset ez eus bet daou vez eus ar Brezel bed kentañ enni neoazh. An darn vrasañ eus ar vilourion douaret er vered a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer.
Tud
Tud istorel:
Tud brudet en deus gweladennet ar gêr gouronkañ: Anvet ez eus bet ar mediaoueg gant anv an istorour naonedat Armel de Wismes.
Tinamou gris
An tinamou gris a zo un evn, Tinamus tao an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika.
Stephane Hautot
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst. Trizekvet e voe gant 4 foent.
2 389 edo e renk Elo e miz Here 2008.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 205 partienn, Hautot en deus : 52 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Karl Veur
E vuhez
Mab henañ Pepin Grenn e oa Karl, ha ganet e oa bet, war a greder, d’ar 1añ a viz Ebrel 742. Met hervez istorourien zo e vije bet kentoc’h e 747 pe e 748. Ren a reas war ar Franked war-lerc’h marv e vreur Karloman Iañ (771).
Ken bras e oa deuet e zomani da vezañ ma soñjas adsevel Impalaeriezh roman ar C'hornôg. Gant ar Pab e voe kurunet impalaer e Roma d’ar 25 a viz Kerzu 800. Evel-se e oa lakaet Impalaeriezh ar Garolingidi war ar memes live hag impalaeriezh Bizantion ha Kalifelezh Baghdad.
Kenderc’hel a reas Karl Veur gant labour e dad evit kempenn mererezh ar vro. Eus Aachen, ma oa e gêr-benn, e veze renet an impalaeriezh gantañ. Kas a rae e pep rannvro un noblañs en e c’hourc’hemenn, anvet missus dominicus (kefridiad ar mestr) hag un eskob. En amzer Karl Veur e voe savet al lur, un unanenn voneiz hag un unanenn bouez. Rannet e oa al lur (moneiz) e 20 gwenneg ha rannet e oa pep gwenneg e 12 diner. Yezh pemdeziek Karl Veur e oa ar frankeg, ur yezh c’hermanek komzet gant ar Franked. Gouzout a rae latin hag un tamm gresianeg ivez. Un doare azginivelezh e voe mare e impalaeriezh. Ne ouie ket skrivañ gwall vat met desket en doa lenn ha broudañ a reas an dud da zeskiñ lenn en-dro dezhañ dre sevel skolioù en e balez. En e amzer e voe adskrivet dornskridoù latin, harpet e voe an arz (adeiladouriezh, lennegezh) ha liammoù kenwerzhel a voe gant broioù ar Reter nesañ.
Pa varvas Karl Veur, e 814, e voe douaret en iliz-veur Aachen. War e lerc’h e renas e vab, Loeiz an Deol, a oa bet kurunet e 813. Gant Karl Veur e oa kroget remziad ar Garolingidi.
Ar Priz Karl Veur a vez roet bep bloaz, e kêr Aachen, d’un den hag en deus kaset war-raok unvanidigezh Europa.
Castell-nedd Port Talbot
thumb|200px|Castell-nedd Port Talbot
Castell-nedd Port Talbot zo ur fwrdeistref sirol e Morgannwg, e Kembre.
Kêrioù
Castell-nedd ha Port Talbot eo ar c'hêrioù brasañ.
Richarzh II
Ur pezh-c'hoari istorel gant William Shakespeare zo ivez en anv Richarzh II.
Austurland
Austurland (pe Austfirðir: "fjordoù ar reter") a zo unan eus eizh rannvro Island. Egilsstaðir eo ar gêr-benn. 22 721 km² eo gorread ar rannvro, ha 12 786 annezad a oa enni e 2008 (stankter : 0,6 annezad/km²).
Kumunioù Austurland
Etre krommelloù emañ an niver a annezidi
Kontelezhioù Austurland
Austur-Skaftafellssýsla • Norður-Múlasýsla • Suður-Múlasýsla