cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baou Harris
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Amerika :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.
Pogonocichla stellata
Pogonocichla stellata a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Muscicapa stellata (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) : ar spesad nemetañ er genad Pogonocichla an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ en Afrika ar Reter hag ar Su :
Madison
Madison zo un anv-tiegezh saoznek, aet da anv-lec'h ivez.
Burt Lancaster
Burton Stephen Lancaster, bet ganet e Manhattan (New York (Stad), Stadoù-Unanet Amerika) d'an 2 a viz Du 1913 hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) (SUA) d'an 20 a viz Here 1994, a oa un aktour hag ur filmaozer stadunanat.
Denver (disheñvelout)
Denver zo un anv-lec'h e meur a vro.
Calatayud
Calatayud zo ur gêr hag ur gumun spagnol e Proviñs Zaragoza, en Aragon. War lez ar stêr Jalón emañ, e kornôg Aragon. An eil kêr vrasañ eo er broviñs goude ar gêr-benn, Zaragoza. Pennlec'h ur c'homark eo, anvet Comunidad de Calatayud.
E 2014 e oa 20,658 a dud o chom e Calatayud.
Sibel Kekilli
Sibel Kekilli, ganet d'ar 16 a viz Even 1980 e Heilbronn er Baden-Württemberg, zo un aktourez alaman a orin turk. Kroget he devoa da labourat er sinema evel aktourez pornografek. Brudet eo bet adalek 2011 evit he roll evel Shae, serc'h Tyrion Lannister er stirad skinwel Games of Thrones. Alamanez eo deuet da vezañ e 1999.
Harpañ a ra ar gevredigezh Terre des Femmes a-enep ar feulster graet d'ar maouezed. E miz Kerzu 2006, e-pad un emvod a-enep ar feulster graet d'ar maouezed savet gant ar gazetenn durkek Hürriyet e Berlin, e voe graet tabut outi. Diskleriet he devoa: "Komprenet em eus va-unan, ar feulster korf ha spered zo gwelet evel reizh er familhoù muzulman. Trist eo, ar feulster zo liammet ouzh sevenadur an Islam". Kannad meur Turkia a oa aet e-maez ar sal raktal p'he doa embannet he soñjoù. Kunujennet e vez Sibel Kekilli alies er rouedadoù sokial war an tem-se.
Pygiptila stellaris
Pygiptila stellaris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.
Ptilopachus petrosus
Ptilopachus petrosus a zo ur spesad evned eus kerentiad an Odontophoridae.
Pygiptila stellaris
Anvet e voe Thamnophilus stellaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826). Ar spesad nemetañ er genad Pygiptila an hini eo.
Lanvigneg
Ur gumun gozh a Vreizh eo Lanvigneg. Ul lodenn eus kumun Pempoull, e departamant Aodoù-an-Arvor, eo bremañ.
Pygiptila stellaris
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
Arz ha saverezh karlat
Savourien-diez karlat a glaskas da wellaat ar saverezh Roma hag a emprestas o doareoù keit da savourien-diez ar gristenezh kentañ ha da re an impalàerded bizantin, mui kavadennoù eus o ferzh... pezh a grouas ur stumm en e un.
Forez
Forez (Forêz en arpitaneg) zo ur broviñs kozh eus Bro-C'hall en em lede dre vras er pezh zo bremañ an departamant Loire, etre Roanne ha Saint-Étienne.
Villanova Tulo
Villanova Tulo (Biddanoa 'e Tulu en sardeg) zo ur gumun italian  e Sardigna,  e proviñs Proviñs Sud Sardegna, en isrannvro  Sarcidano. 1 039 a dud zo enni o chom.
Forez
Istor
En Henamzer e oa annezet ar vro gant pobl geltiek ar Segusiavi. Forum Segusiavorum e oa kêr-benn ar geoded, da vare ar Romaned. Diwezhatoc'h, da vare ar Garolingidi, e voe anavezet ar c'horn-bro evel Pagus Forensis. Diwar an anvioù latin-se eo deuet anv kêr Feurs hag anv ar vro, Forez.
Ur gontelezh e voe Forez ha mistri e voe ar gonted war ar broioù amezek ivez, Lyonnais ha Beaujolais. E 1531 e voe staget Forez ouzh kurunenn Bro-C'hall.
Douaroniezh
Roet eo bet anv ar vro d'an aradennad-venezioù a zo er c'hornôg dezhi, menezioù Forez ("monts du Forez"), a sav ar gern uhelañ anezho betek 1634 metr (Pierre-sur-Haute). Un harz eo ar menezioù-se etre Forez ent-strizh, er reter, ma veze komzet arpitaneg, hag ar c'hornôg, troet war-zu Arvern, ma veze komzet okitaneg.
Muezzin
Muezzin (arabeg: muʾadhdhin; turkeg: müezzin) eo an anv a vez graet eus an den karget d'ober ar galv d'ar bedenn islamek. Post ar muezzin a zo pouezus, unan eus diazezoù ar gumuniezh islamek eo rak reiñ a ra ritm an devezh. Pouezus eo e vefe rik galvoù ar muezzin.
Forez
Douaroniezh
Feurs e oa kêr-benn kontelezh Forez gwechall. Kêrioù bras all zo : Montbrison, a zeuas da vout kêr-benn ar vro e 1441, Saint-Étienne, Néronde, Chazelles, Roanne ha Saint-Just-Saint-Rambert.
Muezzin
Roll
Choazet e vez ar vuezzined a-vicher hervez o zro-spered, o mouezh kement hag o gred muzulman e servij ar voskeenn. Ar muezzin n'eo ket gwelet evel ur c'hloareg muzulman. Pa c'halv ar muezzin ar vuzulmaned d'ar bedenn en gra e-tal d'ar c'h-Qiblah, a ziskouez pelec'h emañ tu ar c'hKa'bah, e Mekka. Ar galv a vez kanet gant ar muezzin a vez graet adhan anezhañ.
Kadmiom
Un elfenn gimiek eo r c'hadmiom, 48 e niver atomek ha Cd arouez.
Vizela
Vizela (distaget [viˈzɛlɐ] e portugaleg) zo ur gêr, hag ur gumun eus Portugal e distrig Braga, er rannvro Norte hag en isrannvro an Ave. Tost da 12 700 a dud zo o chom e kêr, ha 23 736 er gumun e 2011. Ezel eo eus rouedad ar c'hêrioù Cittaslow.
Kumun
Vizela zo ur gumun a 24,70 km² ha 5 parrez (freguesias) enni.
Boris Porchnev
Boris Fyodorovitch Porchnev (rusianeg : Бори́с Фёдорович По́ршнев), ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1905 e Sankt-Peterbourg ha marvet d'ar 26 a viz Du 1972 e Moskov, a oa un istorour soviedat anavezet evit e labourioù war an emsavadegoù pobl dindan renad ar roueed e Rouantelezh Frañs, en o zouez Emsavadeg ar Bonedoù ruz c'hoarvezet e Breizh. Doktor e oa ivez war ar skiantoù sokial ha labouret en deus war ar psikologiezh, ar ragistor hag an neuroyezhoniezh e-skeud orin mab-den.
Vizela
Istor
Krouet e oa bet ar gumun, anvet Riba Vizela, e 1361, ha diskaret e 1408. Adsavet e voe e 1998 diwar 5 parrez eus Guimarães, 1 eus Lousada hag 1 eus Felgueiras, ha roet dezhi statud a geoded.
Parrezioù
Pemp parrez zo enni.
Ukyo Katayama
Ukyo Katayama (片山 右京 Katayama Ukyō) (bet ganet d'an e Tokyo) a oa ur blenier redadegoù kirri a Japan en deus redet e Formulenn 1 etre 1992 ha 1997, o verkañ 5 poent er gevezadeg ar vlenierien, an holl gant Tyrrell e 1994, an eil skipailh en deus anavezet, goude Larrousse hag a-raok Minardi.
Futaleufú (kumun)
Futaleufú zo ur gumun eus kreisteiz Chile, e proviñs Palena, e rannvro Los Lagos, a-stok ouzh an harzoù gant Arc'hantina.
Kastell Schwerin
Kastell Schwerin (Schweriner Schloss en alamaneg) zo ur c'hastell e kêr Schwerin, kêr-benn stad Mecklenburg-Vorpommern e hanternoz Alamagn. Savet eo bet war un enezennig e lenn Schwerin, ar Schweriner See.
-26
728 Ab Urbe Condita = 26 kent J.-K.
Kastell Schwerin
E-pad kantvedoù eo bet lec’h annez dug ha duged-veur Mecklenburg ha Mecklenburg-Schwerin. Bremañ ez eo sez parlamant Mecklenburg-Vorpommern (Landtag Mecklenburg-Vorpommern).
Sellout a reer outañ evel unan eus pennañ kestell ar mare romantel en Europa ha lesanvet e voe "Neuschwanstein an Hanternoz".
Istor
A-raok ar c’hastell a weler bremañ ez eus bet kestell all. Ar meneg kentañ eus ur c’hastell eno zo eus ar bloavezh 973, pa oa poblet ar vro gant an Obodrites, ur boblad Slaved. En e voe aloubet ar vro gant Germaned, renet gant Herri al Leon (1129–1195) ha dont a reas Schwerin da vezañ sez un eskopti. Er  e teuas Schwerin da vezañ kêr-benn dugelezh Mecklenburg ha lakaet e voe sevel ur c’hastell nevesoc’h gant an duged. Er  e voe degaset kemmoù bras d’ar c’hastell a zeuas da vezañ ul lec’h-annez ha n’eo ket ur c’hreñvlec’h ken. Met adalek 1756 e reas an duged o annez e [[kastell Ludwigslust, ur c’hastell a oa bet lakaet sevel gant an dug Christian Ludwig II, un daou-ugent kilometr bennak diouzh Schwerin. E 1837 e tistroas al lez da Schwerin, met en ur stad fall e oa erru ar c’hastell. Gant Paul Friedrich, dug-meur Mecklenburg, e voe kroget d’e adkempenn ha war e lerc’h, dindan an dug-meur Friedrich Franz II von Mecklenburg, e voe kendalc’het al labourioù renet gant an tisavour Georg Adolph Demmler. Echuet e voent e 1857.
Goude ar Brezel-bed Kentañ e voe dilezet ar c’hastell gant dug-meur Mecklenburg-Schwerin ha perc’hennet e voe ar savadur gant ar stad. Ul lodenn anezhañ a voe treuzfurmet en ur mirdi. Un tamm eus ar c’hastell a voe implijet da sez gant parlamant Mecklenburg, goude an Eil Brezel-bed, tra ma oa implijet al lodenn vrasañ anezhañ gant ur skol da stummañ skolaerezed ha ma servije lodennoù all c’hoazh da salioù ur mirdi.
Goude ar c’hemmoù politikel deuet war-lerc’h diskar ar renad komunour er Republik Demokratel Alaman hag adunanidigezh Alamagn e voe boulc’het labourioù da adsevel ar c’hastell e-giz ma oa diagent, ha n’eo ket echu al labourioù-se c’hoazh. Abaoe dibenn 1990 emañ parlamant Mecklenburg-Vorpommern e kastell Schwerin. Ul lodenn eys ar savadur a dalvez c’hoazh da virdi (Staatliches Museum Schwerin, mirdi stad Schwerin).
Paul Verhoeven
thumb|right|Paul Verhoeven e Festival filmoù an Izelvroioù e 2006 Paul Verhoeven, bet ganet d'an 18 a viz Gouere 1938 en Amsterdam, zo ur filmaozer izelvroat. Al lod brasañ eus e filmoù en deus aozet e Stadoù-Unanet Amerika (RoboCop, Total Recall, Basic Instinct, Showgirls).
Ave (Portugal)
An Ave zo ur gumuniezh hag isrannvro eus Portugal er rannvro Norte, gwechall e Proviñs Minho.
Paul Verhoeven
E vuhez
Studiañ reas ar skiantoù fizik hag ar matematik e skol-veur Leiden. Goude-se ez eas da vorlu an Izelvroioù ma teskas sevel teulfilmoù. Goude-se e kavas labour gant chadennoù skinwel an Izelvroioù. Berzh a reas gant an heuliad skinwel Floris e 1969. E film kentañ, Wat Zien Ik? (1971) e ditl, ne voe ket degemeret mat-tre. Met berzh a reas en Izelvroioù e 1973 gant Turks Fruit. Tamm-ha-tamm e teuas a-benn da vezañ brudet e diavaez e vro, gant filmoù evel Soldaat van Oranje (bet ur priz Golden Globe) hag ez eas da chom da Stadoù-Unanet Amerika. Degouezhet eno e cheñchas penn-da-benn : stagañ a reas gant filmoù feuls ha ker evel RoboCop (1987) ha Total Recall (1990), ma veskas dudi ha preder war stad ar gevredigezh (dreist-holl hini ar Stadoù-Unanet). Berzh a reas ivez gant Basic Instinct (1992), padal e c'hwitas gant Showgirls (1995). E 1997 hag e 2000 e reas berzh en-dro gant filmoù feuls : Starship Troopers ha Hollow Man. Ne voe ket degemeret mat-tre Starship Troopers gant ar vurutellerien amerikan a soñjas dezho e oa ur film ma save a-du Verhoven gant ar faskouriezh.
E 2005 e tistroas d'an Izelvroioù da aozañ Zwartboek, ur film diwar-benn an Eil Brezel-bed.
Fernando Pó
Fernando Pó zo anv meur a dra:
Jos Verstappen
Johannes Franciscus "Jos" Verstappen (bet ganet d'ar e Montfort) a oa ur blenier redadegoù kirri eus an Izelvroioù en deus redet e Formulenn 1 etre 1994 ha 1998, etre 2000 ha 2001 hag e 2003. Krog eo er sport-se gant Benetton pa oa mestr eus ar jeu met goude n'en deus anavezet nemet skipailhoù bihan, nemet Stewart. Divizet en deus e-unan kemer al lesanv Jos The Boss.
Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt
Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt (* 1698 en Darmstadt; † 1777 in Darmstadt) a oa ur briñsez eus Landgraviezh Hessen-Darmstadt a zeuat da vout priñsez eus Landgraviezh Hessen-Kassel.
Qingdao
Etre 1898 ha 1914 e oa Qingdao un drevadenn alaman, en Impalaeriezh trevadennel Alamagn. Da vare ar Brezel-bed Kentañ e voe aloubet gant Japaniz. E 1928 e voe staget ouzh Republik Sina en-dro, met adtapet e voe gant Japaniz, e-kerzh an an eil Brezel etre Sina ha Japan. Goude an Eil Brezel-bed, e 1949, e voe staget da vat ouzh Republik Pobl Sina.
E-pad C'hoarioù Olimpek hañv 2008 e oa bet dalc'het ar c'henstrivadegoù bageal e Qingdao.
Pachpi
Ar pachpi (passe-pied e galleg) a zo un dañs-tro prim ha drant eus ar Poher. En em delc'her a reer dre ar biz bihan a vez savet ken uhel hag ar divskoaz. 16 amzer a zo evit ar valeadenn (ar rond) ha 16 amzer evit ar figurenn (ar passe-pied). Kroget e vez gant an troad dehoù a ya div wech dirak an troad kleiz ha goude-se div wech a-dreñv, e-kichen an troad kleiz, e-pad 16 amzer ar valeadenn. Ar passe-pied a vez dañset war blas.
Friederike Charlotte von Hessen-Darmstadt
He buhez
Friederike Charlotte a oa merc'h d'al landgrav Ernst Ludwig von Hessen-Darmstadt (1667–1739) ha d'e bried Dorothea Charlotte (1661–1705), ur verc'h d'ar Markgraf Albrecht II von Brandenburg-Ansbach. Dimeziñ a reas e miz Here 1720 da Maximilian von Hessen-Kassel (1689-1753).
He bugale
Eizh bugel he doe:
Ding Liren
thumb|right
I Can See Clearly Now
I Can See Clearly Now zo ur ganaouenn saoznek bet enrollet gant ar c'haner stadunanat Johnny Nash e Londrez e 1972 hag embannet d'an 23 a viz Mezheven.
Emgann Watling Street
Goude an emgann
Goude trec'het Boudica e chomas ar Romaned mistri e kreisteiz an enez, ha chom a rejont eno betek o disparti e 410. Ac'hano e kerzhjont war-du an hanternoz, betek ar vro a zo hiriv e kreisteiz Bro-Skos.
Emsavadegoù all a voe avat, ha dreist-holl hini 69, kaseet gant Venutius, eus pobl ar Brigantes.
Pedro Lamy
José Pedro Mourão Lamy Viçoso (distagadur portugalek : [ˈpeðɾu laˈmi]) (bet ganet d'an e Aldeia Galega) a zo bet ur blenier redadegoù kirri eus Portugal a rede e Formulenn 1 etre 1993 ha 1996, gant Lotus ha Minardi. Deuet da vezañ ar blenier eus Portugal kentañ o verkañ poentoù e kevezadeg bed ar Formulenn 1.
Pléiade
Ar Pléiade zo ur bodad seizh barzh gall er, hag en o zouez Pierre de Ronsard ha Joachim du Bellay.
Orin
Dont a ra an anv eus ur strollad seizh barzh en Aleksandria, en Egipt an IIIe kantved kent JK, anvet diwar anv steredeg ar Yarig, pe Pleiades, anv deuet diwar ar seizh c'hoar, merc'hed d'an nimfenn Pleione.
An dud
Ouzhpenn Pierre de Ronsard e oa Joachim du Bellay, Jacques Peletier du Mans, Rémy Belleau, Antoine de Baïf, Pontus de Tyard hag Étienne Jodelle.
Pa varvas Jacques Peletier du Mans e voe lakaet Jean Dorat en e lec'h, ha kontet e veze barzhed all ivez evel Guillaume des Autels ha Nicolas Denisot en o zouez.
Les Cahiers du Bleun-Brug
Les Cahiers du Bleun-Brug a oa ur gelaouenn gristen e galleg a oa bet embannet etre 1957 ha 1959 da gentañ, hag etre 1970 ha 1977 goude.
Johnny Nash
John Lester Nash Jr. (ganet d'an 19 a viz Eost 1940 e Houston - marv d'an 6 a viz Here 2020) a oa ur c'haner stadunanat, eus Texas. Meur a vloaz eo bet o chom e Bro-Saoz.
Geokichla
Geokichla a zo ur genad er rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864). Driski a zo anezho, ha rummataet e oant a-raok er genad Zoothera.
Les Cahiers du Bleun-Brug
Les Cahiers du Bleun-Brug kentañ (1957-1959)
Savet e voe ar gelaouenn Les cahiers du Bleun-Brug e 1957 gant ar chaloni Frañsez Falc'hun, aluzener-meur ar Bleun-Brug, ha kelenner e Skol-Veur Roazhon. Ur gelaouenn drimiziek a oa, renet gant an aotrou Laorañs Bleunven, evit ar prederiañ hag ar gelennadurezh, e-kichen ar gelaouenn Bleun-Brug.
Céline Dion
Céline Dion ganet d'an 30 a viz Meurzh 1968 e Charlemagne, Kebek a zo ur ganerez ganadian gallek ha saoznek hag he deus gwerzhet ouzhpenn 200 milion a bladennoù er bed a-bezh. Unan eus mouezhioù ar sonerezh pop ar muiañ brudet er bed eo adalek ar bloavezhioù 1990.
Les Cahiers du Bleun-Brug
Eil Les Cahiers du Bleun-Brug (1970-1977)
Adkavet e oa anv Les Cahiers du Bleun-Brug e 1970 gant rummad nevez Bleun-Brug, goude 1968, evit ober « le véhicule trimestriel de nos réflexions sur les différents aspects de l'actualité politique, économique et culturelle en Bretagne ». Goude an niverenn 11-12, an istitl Bretagne aujourd’hui a oa ganti, ha goude an niverenn 16, anvet e oa en-dro ''Bretagne aujourd’hui. Cahiers du Bleun-Brug'' ». Pennoù ar gelaouenn-se a oa Job an Irien, Yann-Bêr Thomin, Gérard Pigeon, Pierre Tanguy, Yvon Tanguy. Echuet e oa bet gant ar gelaouenn-se e 1977, gant ar niverenn 27.
Geokichla
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ur spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Treveri
An d-Treveri pe Treviri (hervez al latin), pe Trevired a oa ur bobl c’halian eus Gallia Belgica, diazezet e traoñienn ar stêr Moselle, en douaroù zo bremañ Luksembourg, gevred Belgia ha kornôg Alamagn. Augusta Treverorum (Trier hiziv) e oa o c’hêr bennañ, anvet diwarno, en amzer an Impalaeriezh roman.
Abou Bakr
Abou Bakr As-Siddik, ganet tro 573 ha marvet d'an 23 a viz Eost 634, eus e anv gwirion Abdu Llâh (pe 'Atîq) Ibn Abî Khâfah (arabeg: أبو بكر عتيق “الصديق” بن أبي قحافة), lesanvet al-SiddîK (ar Gwirieg), a oa ur c'heneil d'ar profed Mohammed, deuet da vezañ da c'houde penn relijiel, politikel ha milourel. Bez e oa bet hêr d'ar profed Mohammed ha kentañ kalif an islam, eus ar bloavezh 10 betek 12 goude an Hijra (an deiziataer islamek) eus 632 da 634 hervez an deiziadur gregorian.
William Cornysh
William Cornysh (1465-1523) a oa ur sonaozer saoz e lez ar roue Herri VIII.
Gondomar
Gondomar a c'hall bezañ :
Treveri
Daoust ma oa keltiek o yezh, , e lavarent, hervez Tacitus, e oant a orin german. Diasur eur war ar poent-se ha n’emañ ket a-du an holl arbennigourien, met moarvat e oant diskennidi da C'hermaned keltiekaet, evel pobloù all e Gallia Belgica. Hervez sant Hieronimos e veze komzet ganto, er, ur yezh keltiek kar da yezh Galated Azia Vihanañ.
Abou Bakr
Buhez
Hervez an hengoun sunnit, e oa bet an den kentañ da vezañ bet muzulman goude kentañ gwreg Mohammed, Khadidja, ha daou vab advabet gant ar profed.
Tour-tan ar Polen
Tour-tan ar Polen zo un tour-tan e beg gwalarn enez ar Gerveur.
Fadrique Kastilha (1223-1277)
Fadrique de Castilla (Guadalajara, 1223 - Burgos, 1277) a oa yaouaer Kastilha, evel mab da Fernando III, roue Kastilha, ha da Beatris Souabia, e bried kentañ.
Adhan
An adhan (Arabeg: أَذَان‎‎ [ʔaˈðaːn]) (turkeg: Ezan) a vez graet eus ar galv islamek d'ar bedenn dibunet gant ar muezzin hervez eurvezhioù resis an devezh. Gwriziennoù ar ger zo da glask en ʾadhina أَذِنَ, a dalvez kement ha "da selaou, klevet, bezañ kelaouet gant un dra bennak".
Pemp gwech bemdez e vez klevet an adhan kanet gant ar vuezzined adal minared ar voskeenn. Pal ar galv eo kelaouiñ ar vuzulmaned eo deuet mare ar bedenn. Ouzhpenn-se ez eo un doare da lakaat war-raok deverioù pep muzulman: ar Fard (al lezenn islamek) kement hag ar salah, kentañ piler an Islam.
Tarso Marques
Tarso Anibal Santanna Marques (bet ganet d'an e Curitiba) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Brazil en deus redet e Formulenn 1 etre 1996 ha 1997 hag adarre e 2001. N'en deus redet nemet gant Minardi, met biskoazh n'en deus graet ur bloavezh a-bezh.
Schalk Burger
Schalk Willem Petrus Burger, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1983 e Port Elizabeth (Suafrika), a zo ur c'hoarier rugbi XV etrebroadel suafrikan.
Tour-tan ar Polen
E 1950 e oa bet tredanekaet ar gouleier ha mont a reont en-dro o-unan, hep gward ebet, abaoe 1987. Pellgontrollet e vez adalek tour-tan ar Goulfar. Emren eo, dre berzh panelloù heol fotovoltaek a zo bet lakaet war doenn an ti.
Koad Kenekann
Koad Kenekann zo ur goadeg 5 876 hektar e Kreiz Breizh e norzh Bro-Gwened e kumunioù Berc'hed, Klegereg, Perred ha Sant-Inan. En norzh emañ Lenn Gwerledan. Lesanvet eo ar c'horn-bro "Suis vihan vreizhek".
Habemus papam
Habemus papam a zo ur frazenn hag a sinifi "Ur pab hon eus". Implijet e vez e dibenn un dilennadeg-pab evit embann anv an hini a zo bet dilennet hag e anv e-giz pab.
Marie-Anne Praud de La Nicollière
Marie-Anne Praud de La Nicollière, ganet d'ar 4 C'hwevrer 1838 e Machikoul ha marvet d'ar 26 Du 1905 e Naoned, a oa ur skrivagnerez c'hallek hag a implijas meur a anv-pluenn evit sinañ he oberennoù : Gabrielle d’Éthampes, Anna Templier, Marie de Ruays ha Madeleine Boffrand
Habemus papam
Anv ur film eo ivez : Habemus Papam, sevenet e 2011 gant ar filmaozer italian Nanni Moretti.
Zinasco
Zinasco  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Margaret Beaufort (kontez Richmond)
Margaret Beaufort (1443–1509) a oa kontez Richmond ha Derby. Merc'h e oa da John Beaufort, 1añ Dug Somerset. Peder gwech e timezas. Mamm e oa da Herri VII, ha mamm-gozh eta da Herri VIII.
Adomnán
Adomnán (627/8 – 704) a oa abad Ì Chaluim Chille (pe Iona e saozneg) (679–704), ha skrivagner.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
Goulenn a raent frankiz ar mennozhioù hag ar relijionoù, frankiz an deskadurezh, frankiz ar c'helaouiñ hag an embann, frankiz da genstrollañ... Goulenn a raent ivez e vefe ledanaet niver ar c'hargoù dilennet.
Margaret Beaufort (kontez Richmond)
Un den a bouez e oa e-pad Brezel an Div Rozenn hag en Tiegezh Tudor. E 1509 e voe rejantez ur pennadig evit he mab-bihan.
Angkor
Angkor (khmereg : អង្គរ, "Kêr Nevet") a zo ur c'horn-bro eus Kambodja ma oa sez an Impalaeriezh Khmer a oa en he bleuñv etre an hag ar.
Adomnán
Ganet e voe e kontelezh Dún na nGall ha mervel a reas en e Bro-Skos, en Ì Chaluim Chille.
Margaret Beaufort (kontez Richmond)
Dimezioù
Stanley ha Margaret a voe anvet da gont ha kontez Derby. E-kerzh ren he mab ne reas ket Margaret Beaufort war-dro politikerezh.
Krakatau
Ar C'hrakatau (indonezeg: Krakatau; anavezet ivez gant ar furm Krakatoa) a zo ur menez-tan eus Indonezia e strizh-mor Sunda etre Java ha Sumatra. Unan eus an tarzhadennoù volkanek brudetañ eus an Istor a c'hoarvezas eno d'ar 27 a viz Eost 1883. Klevet e voe an darzhadenn 4,800 km alehont, hag ar gwagennoù stroñs anezhi a voe muzuliet war an Douar a-bezh. Er bloaz 1927 e tivoras un enezenn nevez diwar ar c'hrater, hag anvet e voe "Anak Krakatau" (mab ar C'hrakatau). Bev-mat eo ar menez-tan-mañ.
Adomnán
Savet en deus Vita Sant Columba, ha lex innocentium, pe Cáin Adomnáin (lezenn Adomnán). En Iwerzhon, e saozneg e vez graet Eunan anezhañ, diwar an anv gouezelek Naomh Adhamhnán. Sant Adamnan eo e anv saoznek a-hend-all.
Angkor
Emañ an dismantroù er c'hoadeier en norzh d'an Tonlé Sap. Hervez an enklaskerien e vije bet ar gêr vrasañ eus ar bed rakgreantel.
Gouveia (Portugal)
Gouveia (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Portugal e distrig Guarda, e diabarzh ar vro. E 2011 e oa 14,046 a dud o chom er gumun.
Ptilopachus petrosus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
Alexi
Alexi a zo un anv-badez roet d'ar baotred dreist-holl ha d'ar merc'hed a-wechoù, tenne teus Alexander hag Alexandra.
Angkor
Lakaet eo bet war roll glad bedel UNESCO e 1992.
Gouveia (Portugal)
Ur gêr gozh eo Gouveia, lec'hiet war lez ar stêr Mondego, e-harz menezioù ar Serra da Estrela.
Verkingetorix
Verkingetorix (e latin Vercingetorix gant Julius Caesar pe Vergentorix gant Ploutarc'hos), ganet war-dro -80 e bro an Arverned, marvet d'ar 26 a viz Gwengolo -46 e Roma, a oa ur penn galian, mab Keltillos ha penn pobl an Arverned.
I Can See Clearly Now
Kanerien
Kanet eo bet gant
Céline Dion
Bugaleaj
Céline Marie Claudette Dion zo an hini diwezhañ eus pevarzek bugel Thérèse Tanguay (1927-2020) hag Adhémar Dion (1923-2003). Roet e voe he anv-badez abalamour d'ar ganouenn Céline gant Hugues Aufray. Enrollañ a ra he c'hannaouenn gentañ e 1980 d'an oad a zouazek vloaz.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
Merzet e voe Lacordaire evit e bennadoù a-zivout ar gwir da embann e vennozhioù ha frankiz an deskadurezh enep wir-miret ar "Skol-veur" (an deskadurezh stad). Goulenn a rae groñs e vefe dispartiet an Iliz hag ar stad. Galvet en deus ar veleien da nac'h ar gopr o doa digant ar stad.
Andrea Montermini
Andrea Montermini (bet ganet d'an e Sassuolo) a oa ur blenier redadegoù kirri ag Italia en deus redet e Formulenn 1 etre 1994 ha 1996.
Fadrique Kastilha (1223-1277)
Dibennet e voe e 1277 en Burgos war urzh e vreur Alfonso X, roue Kastilha war-lerc'h o zad.
Margaret Beaufort (kontez Richmond)
Dimezioù
Daou golaj a ziazezas e Cambridge avat.
Abou Bakr
Buhez
Hervez ar mammennoù chiit eo Ali, kenderv ar profed hag a veve en e di, a vije bet an hini kentañ o vont gant hent an Islam heuliet gant Zayd, mab advabet ar profed.
Geokichla
Nav isspesad ha tregont (39) dezhe en holl.
Margaret Beaufort (kontez Richmond)
Dimezioù
Mervel a reas daou viz war-lerc'h he mab Henri VII, ha beziet eo en e gichen en abati Westminster.
I Can See Clearly Now
E yezhoù all
Kanet eo bet e galleg evel "Toi et le soleil", gant ar re-mañ:
Verkingetorix
Kemer a reas ar galloud e 52 kent JK, pa savas un arme ha pa oa anvet da roue e Gergovia. Sevel a reas buan ur c'hevredad gant meuriadoù all ha lakaet e voe e penn o armeoù kevredet a renas e-kerzh brasañ emsavadeg Galia a-enep ar galloud roman. Verkingetorix en em zaskoras d'ar Romaned goude e goll en Emgann Alesia e 52 kent J.-K., ha taolet e voe en un toull-bac'h e-pad pemp bloaz. E -46 e voe diskouezet e Roma e-pad trec'hlid Julius Caesar a-raok bezañ taget en e vac'h. Verkingetorix zo anavezet dreist-holl dre skridoù e enebour Caesar : Commentarii de Bello Gallico.
Cymbilaimus
Cymbilaimus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
Komzoù taer ar gelaouenn (dreist-holl er pennadoù savet gant Lamennais ha Lacordaire), he zagadennoù enep an eskibien anvet gant ar galloud a vountas eskibien Frañs (mirour ha gallikan evit an darn vrasañ) da sevel klemm enep L'Avenir. Didamallet e voe Lamennais ha Lacordaire e miz Genver 1831 gant al lez-varn.
Fadrique Kastilha
Fadrique Kastilha pe Fadrique de Castilla zo bet anv meur a zen.
Cheikh
Cheikh (distaget /ʃeɪk/ e saozneg, skrivet  شيخ en arabeg, "chaykh" [ʃajx] alies distaget [ʃeːx]), a zo un titl a enor arabek hag a dalv kement ha "henañ" pe "aotrou/mestr". Roet e vez da benn ur meuriad pe d'un den gouiziek war an dachenn skiantel pe relijiel, er c'hevredigezhioù muzulman.
Implijet eo bet an titl à bell zo e broioù al Ledenez arab, En Istor e voe implijet ivez en Impalaeriezh otoman, er Machrek, e Kurdistan, e Norzhafrika, e Korn Afrika... Kavet e vez er bed muzulman a-bezh bremañ. Implijet eo bet an droienn "cheikha" evit merc'hed a-wechoù. Menneget eo ar ger "cheikh" e 23vet gwerzad ar souratenn Al-Qasas er C'horan.
Stummoù all
Stummoù e-leizh a zo er bed muzulman : sheikh, sheekh, sheyikh, shaykh, shayk, shekh, shaik, shaikh ha shak.
Anv-den
E broioù zo e vez roet evel anv-tiegezh, pe anv bihan.
Dougen a ra diskennidi ar cheikh Mohammed ben Abdelwahhab, diazezer an Islam wahhabbit er kantved (relijion Arabia Saoudat hiziv an deiz c'hoazh), an anv Al ach-Cheikh pe Al ash-Shaykh, hag a dalv en arabeg kement ha « familh ar Cheikh » pe « familh an hini fur ».
Shaikh a dalv un diagentiezh arab en Azia ar Su. Shaikh zo ur gumuniezh lieskenel en Azia ar Su hag a gaver e Pakistan ha Bangladesh, hag ivez en India.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
Evit difenn frankiz an deskadurezh e voe krouet gant skipailh L'Avenir e miz Kerzu 1830 an Agence générale pour la défense de la liberté religieuse. D'an 9 a viz Mae 1831 e voe digoret ur skol gant Lacordaire, Montalembert ha de Coux, straed Beaux-Arts e Pariz. Serret e voe daou devezh war-lerc'h gant ar polis. Goude ur prosez dirak Kambr ar Birien a reas reuz, e voe kondaonet an intrudu-se ha serret da vat ar skol. Paouez a reas ar skipailh da embann L’Avenir d'ar 15 a viz Du 1831.
-27
727 Ab Urbe Condita = 27 kent J.-K.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
D'an 30 a viz Kerzu, Lacordaire, Lamennais ha Montalembert, "pirc'hirined ar frankiz " a yeas da Roma evit goulenn barnedigezh ar Pab Gregor XVI. D'ar 15 a viz Eost 1832 hep na vefe meneget o anvioù e voe kondaonet o mennozhioù (war ar frankiz a vennozhioù hag ar frankiz d'o embann peurgetket) gant ar pab el lizher-meur Mirari Vos. Distroet oa Lacordaire da Bariz e-unan a-raok ma vefe embannet skrid ar pab.
Cheikh
Anv-den
Cheikh, Sheikh ha Chikh zo anvioù bihan arab, gant ar memes ster. Adstummoù zo en Afrika, evel Cheikhou ha Sékou. Hemañ a vez kavet stank en Afrika ar C'hornôg.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar gelaouenn L'Avenir
D'an 11 a viz Gwengolo ec'h embannas ul lizher o tisklêriañ e sente ouzh barnedigezh ar pab. Kendrec'hiñ a reas Montalembert da vont d'e-heul. E 1834 ec'h echuas da vont enep Lamennais a oa bet kondaonet goude embannadur Paroles d'un Croyant el lizher-meur Singulari Nos. En e levr Considérations sur le système philosophique de M. de La Mennais e yeas enep mennozhioù Lamennais gwelet evel "brazonius" ha "protestant". Diskouez a a rae bezañ dipitet gant disoc'hoù dispac'h 1830 ha disklêriañ a rae e fealded da Iliz Roma.
Verkingetorix
Verkingetorix zo unan eus ar c'hentañ renerien a zo deuet a-benn da unaniñ ul lodenn vras eus pobloù Galia, gant donezonoù war dachenn ar brezel, a-enep unan eus brasañ strategourien e amzer, Julius Caesar. En amzer Napoleon III e voe enoret evel unan eus kentañ renerien ar vro da vare ar C'halianed. Pa veze eneberezh etre Bro-C'hall hag an Impalaeriezh alaman e teuas da vezañ un haroz broadel a roe skouer ar stourm evit an dizalc'hiezh. Etre 1870 ha 1950 e teuas da vezañ kentañ rener ar C'hallaoued hervez an istor ofisiel kelennet da rummadoù skolidi.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar prezeger ampart
E miz Genver 1833 e kejas gant an Itron Swetchine, skrivagnerez rusian deuet da vezañ katolik. Aozañ a rae ur saloñs a lennegezh brudet darempredet gant Montalembert, ar c'hont a Falloux pe an aotrou beleg Félix Dupanloup. O darempredoù a vignoniezh a voe eztaolet en un niver bras a lizhiri.
Verkingetorix
Istor
Goude bezañ bet anvet da c'houarnour ar proviñs roman Gallia Narbonensis (Provañs hiziv) e -58, e krogas Julius Caesar da aloubiñ Galia ha da sujañ meuriadoù ar C'halianed e-pad un nebeud bloavezhioù. Implijout a reas ar c'hostezennoù a oa e-touez ar vrientinien e Galia da rannañ anezhe, o reiñ un harp politikel ha profoù da lod, evel gwin. An esaeoù emsavadeg, evel hini Ambiorix e -54, n'o deveze bet harp nemet en un doare lec'hel betek-henn, mes Verkingetorix, a oa bet lakaet e dad, Keltillos, d'ar marv gant e genvroidi war-zigarez e oa o klask ren holl C'halia, a zeuas a-benn da unaniñ ar meuriadoù a-enep ar Romaned hag a implijas un doare brezeliñ nevez.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar prezeger ampart
E 1835 e reas anaoudegezh gant ar varonez de Prailly. Un eskemm bras a lizhiri a voe ivez etrezo. Dont a reas da vezañ he rener a goustiañs ha mont a reas alies betek e zi e Hyères e dibenn e vuhez. Bennigañ a reas ar chapel a lakae sevel war he douaroù er Plantier de Costebelle.
E miz Genver 1834 war ginnig Frédéric Ozanam, krouer ar Société de Saint-Vincent-de-Paul, e krogas Lacordaire gant un heuliad prezegennoù er Skolaj Stanislas. Kalz a berzh a rejont. Met burutellet e voent peogwir e komze alies-kenañ eus frankiz ha tamallet e voe dezhañ breinañ ar re yaouank. Paouezet e voe gant ar prezegennoù-se eta.
Koulskoude en doa Lacordaire skoazell an Aotrou de Quélen bepred. Goulenn a reas an arc'heskob digantañ prezegenniñ en iliz-veur Itron-Varia Pariz evit Koraiz 1835 e stern Prezegennoù Itron-Varia, krouet diwar intrudu Ozanam evit kenteliañ ar re yaouank. Distaget e voe ar c'hentañ prezegenn d'an 8 a viz Meurzh 1835.
Abalamour d'ar berzh graet ganto e kendalc'has ar prezegennoù ar bloaz war-lerc'h. Un doare nevez da brezeg oa ur meskaj entanet a gelennadurezh relijiel, a brederouriezh hag a varzhoniezh.
Abrantes
Abrantes (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun eus Portugal, e distrig Santarém, e-kreiz ar vro. Emañ ivez e proviñs kozh Ribatejo. E 2011 e oa 39,325 a dud o chom er gumun ha war-dro 18,500 anezho a oa e kêr.
Henri-Dominique Lacordaire
Ar prezeger ampart
Tamallet e voe evit e ziouiziegezh war an dachenn deologel. Divizout a reas mont da studiañ da Roma e 1836. Studiañ a reas gant ar Jezuisted hag embann a reas e Lettre sur le Saint-Siège ma pouez war e vennozhioù ultramontan. Fachañ a reas abalamour da se gant an Aotrou de Quélen a oa ur gallikan gredus.
An Dominikan
Divizout a reas e 1837 dont da vezañ dominikan ha klask reiñ e blas da urzh ar vreudeur prezegerien e Frañs a-nevez. Dedennet oa bet gant galv an urzh, e aozadur demokratel hag e frankiz e-keñver an eskibien.
D'an 9 a viz Ebrel 1939 e wiskas an abid a zominikan e kouent Santa Maria sopra Minerva e Roma. Kemer a reas an anv a Henri-Dominique. Goude ur bloavezh studi e novisti La Quercia e-kichen Viterbe ma skrivas e levr La Vie de saint Dominique, e reas e leoù e Santa Maria sopra Minerva. Kendelc'her a reas da studiañ an deologiezh e Santa Sabina. Al livour yaouank Théodore Chassériau a livas ur poltred anezhañ eno.
Distreiñ a reas da Frañs e 1841 gant e abid dominikan, pezh oa enep lezenn. Prezegenniñ a reas en Iliz-veur Itron-Varia Pariz gant kalz a berzh d'ar 14 a viz C'hwevrer 1841. Kendelc'her a reas da brezegenniñ e Pariz hag e Bro-C'hall. Kregiñ a reas da grouiñ kouentoù : kentañ hini e Nancy e 1843, un novisti e Chalais (departamant an Isère) e 1844, un ti e Pariz e 1849 e kouent kozh ar Garmezidi. Levezon en doe neuze war Jean-Charles Prince ha Joseph-Sabin Raymond, daou veleg kanadian a stalias Urzh ar Brezegerien en o bro.
Aotreet e voe Urzh ar brezegerien d'en em staliañ e Frañs en-dro e 1850 dindan an Eil Republik. Dilennet e voe Henri-Dominique Lacordaire e penn ar proviñs. Buan e voe dizemglev etrezañ hag Alexandre Vincent Jandel, unan eus ar vreudeur gentañ, diwar-benn an doare da sentiñ ouzh reolennoù an urzh. Ur sell strizh oa gant Alexandre Vincent Jandel. Soñjal a rae Henri-Dominique Lacordaire ouzh e du o doa ar reolennoù da vezañ e servij galv an Urzh (prezeg ha kelenn) ha n'eo ket gwaskañ ar vreudeur. Ar Pab Pi IX a yeas eus tu Alexandre Vincent Jandel a voe galvet da Roma e 1852 ha dilennet Mestr an urzh e 1855. Chomet e Frañs, Henri-Domnique Lacordaire a voe dilennet en-dro e penn ar Proviñs e 1858.
Dibenn e vuhez
Diaezet voe bloavezhioù diwezhañ Lacordaire gant an tabutoù-se hag an disouezhadennoù politikel.
Dipitet gant ar renadur republikan, diemglev gant tuadur sokial L'Ère nouvelle, e kuitaas skipailh ar gelaouenn d'an 2 a viz Gwengolo 1848 met kendelc'her a reas d'he skoazellañ.
Sevel a reas a-du gant dispac'h 1848 en Italia. Ne voe ket bamet gant lezenn Falloux diwar-benn frankiz an deskadurezh en eil derez bet votet d'ar 15 a viz Meurzh 1850. Ne oa ket trawalc'h evitañ.
Enep dilennadeg Louis-Napoléon Bonaparte prezidant ar Republik oa bet. Enep groñs taol-reveulzi an 2 a viz Kerzu 1851 e voe. Mont a rae an taol-nerzh-se enep ar pezh en doa difennet a-hed e vuhez. Kuitaat a reas neuze an dachenn bolitikel.
En em ouestlañ a reas betek fin e vuhez da zeskadurezh ar re yaouank e stern nevez lezenn Falloux. Asantiñ a reas bezañ rener Skolaj Tomaz Akwino e Oullins (ur savadur a zoug e anv eno) e-kichen Lyon e 1852 hag hini skol Sorèze e departamant an Tarn goude.
D'an 2 a viz C'hwevrer 1860 e voe dilennet gant 21 mouezh ezel eus an Akademiezh C'hall. E gador (niverenn 18) a oa a-raok hini ar c'hont Alexis de Tocqueville. E zegemer a voe un darvoud politikel ha mondian. Daoust d'e vennozhioù edo aze an Impalaerez Eugénie hag ar briñsez Mathilde.
Mont a reas da Anaon d' an 21 a viz Du 1861 e Sorèze. Beziet e voe eno.
Enorioù
Degemeret eo bet en Akademiezh C'hall (Académie Française) e 1860.
Abrantes
Rannet eo ar gumun e 13 parrez (freguesia). Tremen a ra ar stêr Tajo en he c'hreiz. En-dro dezhi emañ kumunioù Vila de Rei, Sardoal, Mação, Gavião, Ponte de Sor, Chamusca, Constância, Vila Nova da Barquinha ha Tomar.
Henri-Dominique Lacordaire
Enorioù
Un timbr a zo bet embannet gant Frañs da geñver kantvet deiz-ha-bloaz e varv e 1961.
Riedoned
Ar Redones pe Riedones (hervez al latin) pe Rêdoned pe Riedoned a oa unan eus ar pobloù galian diazezet e kornôg Gallia Lugdunensis, er vro zo tro-dro da Roazhon bremañ. Condate (deuet da vezañ Roazhon hiziv) e oa o c’hêr-benn. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ :
Henri-Dominique Lacordaire
Enorioù
Ur skol gatolik e 13vet arondisamant Marselha a zoug e anv, unan e 15vet arondisamant Pariz hag unan all e Neuville-Ferrain (departamant an Nord).
Charles Michel
Charles Michel (ganet e Namur d’an 21 a viz Kerzu 1975) zo ur politikour eus Belgia. Kentañ Ministr Belgia eo adalek an 11 a viz Here 2014 betek an 27 a viz Here 2019. Prezidant ar C'huzul Europat eo abaoe ar 1 a viz Kerzu 2019.
Brezel an Div Rozenn
Brezel an Div Rozenn a vez lavaret eus ar brezelioù a c'hoarvezas en Bro-Saoz entre Tiegezh Lancaster ha Tiegezh York hag a echuas en 1485, pa varvas ar roue Plantagenêt diwezhañ, Richarzh III en emgann hag e teuas Herri VII da vout roue Bro-Saoz.
Charles Michel
E dad, Louis Michel, zo bet anavezet evel politikour ivez. E penn ar strollad gallek Mouvement Réformateur (MR) eo bet Charles Michel abaoe miz C'hwevrer 2011.
Henri-Dominique Lacordaire
Oberennoù
- Correspondance. Tome I, 1816-1839 ; bodet gant Guy Bedouelle ha Christoph-Alois Martin, éditions du Cerf, Pariz ; éditions universitaires, Fribourg, 2001. (ISBN 2-204-06926-4) ; (ISBN 2-8271-0835-6) - Correspondance. Tome II, 1840-1846 ; établi par Guy Bedouelle et Christoph-Alois Martin, édditions du Cerf, Pariz ; éditions universitaires, Fribourg, 2007.
Enor Richmond
Enor Richmond eo an anv a vez graet eus an dalc'h, e gwalarn Yorkshire hiziv, hag a voe roet d'ar c'hont breizhad Alan ar Rouz gant ar roue Gwilherm an Alouber e 1071. An dalc'h-se, hag a oa gouest da bourveziñ peadra da servij 60 marc'heg, a oa unan eus ar re vrasañ eus Bro-Saoz norman. An darn vrasañ eus an douaroù-se a oa bet d'ar roue Edwin Mercia a-raok.
Edvard Munch
Edvard Munch (distaget: mounk) a oa ul livour norvegiat. Ganet e oa bet d'an 12 a viz Kerzu 1863 e Løten e Norvegia, met en Oslo en doa tremenet e vugaleaj. Breur d'an istorour Peter Andreas Munch e oa.
Enor Richmond
Dalc'herien Enor Richmond
An dud-se a veze graet « aotrouien Richmond » (Lords of Richmond e saozneg) anezho. Distaget e veze Enor Richmond a-wechoù diouzh titl kont Richmond pe, diwezhatoc'h, diouzh hini dug Richmond. Darnel e vez ar gwirioù roet gant ar roue saoz ha kastell Richmond ne veze ket lod anezho atav.
Edvard Munch
E-kerzh e vugaleaj e varvas e vamm hag e c'hoar. Ober a reas studioù er skol teknikel a-raok treiñ d'an arzoù. Er penn-kentañ e reas taolennoù en doare al livourien realour c'hall gant ar pal livañ e vuhez dezhañ : da skouer, an daolenn "Noz", hag a zo teñval, a livas goude marv e dad.
D'ar mare-se e krogas da aozañ e daolenn vrudetañ, Ar Garm (1893).
Diwezhatoc'h e voe pedet gant klub arzourien Berlin, met berz a voe lakaet war e daolennoù gant an nazied, ar pezh el lakaas trist ha dinerzhet.
Kalz a levezon en devoe war an arzourien tchek.
E 1902, goude un emgann gant e wreg, e voe gloazet e zorn kleiz gant un boled revolver, hag e 1908, goude touelladurioù ha dinerzhadennoù, e voe kaset da ospital København.
Henri-Dominique Lacordaire
Oberennoù
- Hag ouzhpenn Correspondance du R. P. Lacordaire et de Mme Swetchine, embannet gant ar c'hont de Falloux, Didier, Pariz, 1864.
Lacordaire, Montalembert : Correspondance inédite : 1830-1861 ; testennoù bodet, renket ha notennet gant Louis Le Guillou ; adwelet gant André Duval ; rakdsrid gant José Cabanis, éditions du Cerf, Pariz, 1989 (ISBN 2-204-02899-1)
Kastell Richmond
Kastell Richmond zo ur c'hastell e Bro-Saoz, e-tal kêr Richmond, hag a voe savet gant ar c'hont breizhat Alan ar Rouz en.
Henri-Dominique Lacordaire
Oberennoù
Lettres du R. P. Lacordaire avec Mme la baronne de Prailly, Chocarne, embannadurioù Poussièlgue Frères, 1885.
An darn vrasañ eus e skridoù a zo en e oberennoù klok bet embannet e 1872. Gellout a reer lenn anezho en linenn war Gallica.
Hag ivez :
Le Testament du P. Lacordaire publié par le comte de Montalembert, C. Douniol, Pariz, 1870.
Edvard Munch
En Ekely e-kichen Oslo e varvas d'an 23 a viz Genver 1944, d'an oad a 80 vloaz.
Zavattarello
Zavattarello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Riedoned
Goude ober brezel e Gallia Belgica (57 kent JK), Julius Caesar a gasas ul lejion da Arvorig, annezet gant ar Weneted, ar Redones, ha pobloù all c’hoazh diazezet etre ar stêrioù Seine ha Liger. Meneget eo ar Redones gant Caesar e-touez ar pobloù a oa o vevañ en Arvorig, en arvor ar Mor Atlantel. Soublañ a rejont holl dirak Publius Licinius Crassus e-pad an hañv. Un nebeud mizioù war-lerc’h avat e savjont a-du gant emsavadeg ar Weneted, asambles gant meur a bobl all eus Arvorig, met trec’h e voe ar Romaned. Pemp bloaz war-lerc’h, e 52 kent JK, e voe kaset soudarded gant ar Redones da dagañ armeoù Caesar en Emgann Alesia.
O anv
Dont a ra o anv eus ar wrizienn geltiek *reid- (« mont gant ur c’harr »), gant ul lostger -on-. Talvezout a rae o anv eta kement ha « bleinerien girri ».
Ernest
Ernest zo un anv-badez brezhonek hag a gaver e meur a yezh all.
Gerdarzh
Dont a ra diwar an anv germanek Ernst.
Andrey Arshavin
Andrey Sergeyevich Arshavin, bet ganet d'an 29 a viz Mae 1981 e Leningrad (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel rusian.
Lestrigoned
Mojenn
Goude bezañ kuitaet Troia, Odysseüs Gant un daouzek lestr bennak a erruas dindan kreñvlec'h roc'hellek Lamos : Telepilos, keoded al Lestrigoned, el lec'h ma weler ar maesaer gervel ar bugul : rak pa zistro unan d'ar gêr ez a unan all kuit hag a respont dezhañ ; un den dilu a c'hounezfe daou c'hopr, unan o peuriñ an oc'hen, egile an deñved gwenn ; rak nes eo hentoù an deiz ha re an noz.. »
Fernão do Pó
Fernão do Pó pe Fernando Pó, er, a oa ur moraer portugalat.
Lestrigoned
Mojenn
(Odysseia, X, 82-86)
Fernão do Pó
E 1472 e tizoloas inizi Pleg-mor Ginea en o zouez an enez Fernando Pó en amzer an trevadenniñ adal 1494 betek 1979, hiriv enez Bioko e Ginea ar C'heheder.
Lestrigoned
Mojenn
Lamos n'eo ket meneget en-dro diwezhatoc'h, marteze e oa saver ar geoded pe marteze anv an enezenn el lec'h ma oa savet. Mont a reas al listri tre en aber gronnet gant tevennoù serzh, gant ul lec'h hepken da dremen etre daou veg-douar. Kas a reas ar gabitened o listri e-barzh hag o eoriañ tost an eil re diouzh ar re all. Odysseüs avat a eorias e lestr er-maez eus an aber.
Fernão do Pó
Merdeiñ a reas ivez en aber ar stêr Wouri a anvas Rio dos Camarões (stêr ar chevr), an anv roet d'ar vro Camarões a zo Kameroun hiv en ofisiel.
Lestrigoned
Kevredigezh al Lestrigoned
Al Lestrigoned n'int ket Gresianed, mes Homeros o zaolenn war patrom rouaned an Akeaned en amzer Brezel Troia ( kantved a-raok hon oadvezh) : deskrivañ a ra ur palez en ur geoded uhel, dezhi un anv henc'hresianek, Telepilos, ar pezh a dalvez « Pilos a-bell », enebet evel-se ouzh « Pilos an traezhioù », keoded ar roue Nestor fur. Ur porzh zo « anavezet mat gant ar vartoloded », e deun un aber : « un tornaod doubl, serzh ha difaout, a c'hronn anezhi, ha daou veg douar hir a sav an eil a-dal d'egile e-kichen an tremen, hag a strisha anezhañ .» Emañ al Lestrigoned o vevañ en ur geoded, ἄστυ, poli en henc'hresianeg, gant ur blasenn foran, un agora. « Palez brudet » o roue, anvet Antifates, zo ur savadur kaer « dezhi toennoù uhel » e-kichen an agora. Al Lestrigoned erziwezh a zebr tud en un doare lidek e-doug banvezioù, evel m'el laka da gompren ar ger henc'hresianeg δαῖτα.
Al Lestrigoned er skridoù klasel
Toukidides a skriv e soñjed e oa al Lestrigoned, hag ar gikloped ar c'hentañ annezidi eus Sikilia
Guardia Civil
Ar Guardia Civil (distaget ) e kastilhaneg, e brezhoneg Ar Ward Keodel) a zo ur rannarme spagnol e karg eus an aferioù polis, dindan ren Ministr an Diabarzh hag hini an Difenn. Tennañ a ra he doareoù hag he c'hefridioù da re an archerien c'hall.
Ledenez Olimpek
Al Ledenez Olimpek zo ul ledenez e kornôg stad Washington er Stadoù Unanet.
Trenton
Trenton eo anv kêr-benn stad New Jersey er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 84 913 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Trenton en ur mod ofisiel e 1792.
Zeccone
Zeccone  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Aerlu
right|thumb|200px|Kirri-nij SAAB eus Aerlu [[Hungaria]]
Un aerlu a zo ul lodenn eus nerzhioù milourel ur riez lakaet prest da gas en-dro emgannoù en aer, en egor, a-us d'ar mor hag a-us d'an douar. Pa vez un darn eus ur morlu e vez graet gant ar ger "aervorlu".
Jackson
Jackson zo un anv-badez hag un anv-tiegezh saoznek deuet da vout anv-lec'h.
Balaneg (disheñvelout)
Balaneg a c'hall bezañ meur a dra:
Achille
Achille zo un anv-badez gallek hag italianek, diwar an anv gresianek Akilles.
Tud
thumb|200px|Poltred [[Achille Emperaire, gant Paul Cézanne. Mirdi Orsay.]]
Listri
Achille (homonymie)
Fyrd
Ur fyrd (distaget en hensaozneg) a oa un tirlu angl-ha-saoz hag a veze savet gant gwizion dieub ha goprsoudarded da zifenn shire (kontelezh) un earl (un tiern). Ar re enluet a vane e-barzh ur pennadig amzer ha dav e veze dezho prenañ o armoù o-unan. Ar fyrd a emdroas goude argadoù ar Vikinged. Gant Alfred Veur e voe savet 33 c'hêr greñvaet (burgh) e Wessex. Pep earl hag a zalc'he e vro a oa rediet da gas ur fyrd da bep kêr greñvaet.
John Latham (evnoniour)
John Latham, bet ganet en Eltham (Bro-Saoz) d'ar 27 a viz Mezheven 1740 hag aet da Anaon e Winchester (Bro-Saoz) d'ar 4 a viz C'hwevrer 1837, a oa un evnoniour, ur mezeg ha skrivagner saoz.
Lesanvet e voe Latham "tad-kozh evnoniezh Aostralia" dre ma studias un toullad mat a laboused o tont eus ar vro-se, evel ar c'haketou kupenn aour hag an emou boutin da skouer. Dougen a ra ur c'haketou e anv : kaketou Latham, Calyptorhynchus lathami an anv skiantel anezhañ (Temminck, 1807).
Strizh-mor Cook
Er su en em astenn an aod a-hed 30 kilometr hag en norzh a-hed 40 kilometr. War-dro 25 km eo ledander ar strizh-mor ha 128 metr, well-wazh, eo donder ar mor ennañ.
Anvet e voe en enor d'ar moraer saoz James Cook.
Menezioù Olimpek
Ar Menezioù Olimpek (Olympic Mountains e saozneg) zo menezioù e stad Washington e gwalarn SUA, el Ledenez Olimpek.
Digoadenn
Un digoadenn, pe frankizenn (llannerch e kembraeg) zo ur lec'h zo bet digoadet, ha dre-se hep gwez, e-kreiz ur c'hoad.
En digoadennoù e c'haller kavout poulloù, hag en-dro dezho amprevaned hag a sacho evned ha ne vevont ket e-keiz ar c'hoadoù.
Lennegezh
Er c'hontadennoù-pobl e vev penedourien, gwrac'hed, ramzed, koadourien, glaouerien e lochennoù en digoadennoù.
Alberzh
Alberzh zo un anv-badez brezhonek. Troidigezh an anv Albert eo, met ne vez ket roet evel anv-badez ofisiel.
Gerdarzh
Diwar ar ger henc'hermanek "berth", (skedus), Kar da anvioù evel :
Nivlennad an Dorzhell
Nivlennad an Dorzhell, anvet ivez NGC 1999, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg Orion.
Banaleg (disheñvelout)
Banaleg a c'hall bezañ meur a dra:
Richmond
Richmond zo un anv-lec'h saoznek, deuet eus an anv gallek Richemont, e Normandi.
Yann-Loeiz Herri
Yann-Loeiz Herri, pe Jean-Louis Henry (Lokeored, 3 a viz Du 1861 – Lennon, 27 a viz C'hwevrer 1941), a oa ul labourer-douar, politiker ha skrivagner brezhonek.
Tremen a reas e vuhez e Lennon oc'h ober war-dro e diegezh hag e wenan. Gouiziek e oa war an dachenn-se ha skrivet en deus pennadoù diwar-benn ar gwenan e kazetennoù evel Le Courrier du Finistère, Ar Bobl, Feiz ha Breiz pe Kroaz ar Vretoned, hag ul levr ivez, embannet gant Ar Bobl. Dilennet e voe da vaer Lennon e 1919 ha da gannad evit Penn-ar-Bed e 1924. Ouzhpenn e bennadoù diwar-benn ar gwenan en deus savet ivez ur bern kanaouennoù ha barzhonegoù. Hervez Andreo ar Merser e oa ur bern gerioù galleg brezhonekaet en e skridoù dre ma ouie galleg gwelloc'h eget brezhoneg.
Bro-C'hall tramor
2 653 942 a dud a oa e Bro-C'hall tramor, pe en DOM-TOM d'ar 1añ a viz Genver 2010.
Kaoz a vez eus DOM-TOM, da lavarout eo Département d'outre-mer - Territoire d'outre-mer evit komz eus douaroù hag a zo disheñvel o statud alies.
Statudoù disheñvel
thumb|center|600px|Bro-C'hall tramor (kartenn fazius)
Departamantoù ha rannvroioù gall tramor
Un toullad douaroù gall zo anvet Departamantoù ha rannvroioù gall tramor a zo heñvel o statud ouzh hini pep departamant gall ha pep rannvro c'hall. Sed o anvioù: