cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lé Canton dé Bas d'la Vîngtaine d'la Ville
Lé Canton dé Bas d'la Vîngtaine d'la Ville eo anv jerzenezek unan eus 6 vîngtaine La Vîngtaine d'la Ville e parrez Saint Hélyi e Jerzenez, anvet Le Canton de Bas de la Vingtaine de la Ville e galleg ha saozneg.
Heliadezed
Ar seizh anezhe
Goude ma kemm o niver hervez an oberourien e anavezer seizh anezhe:
Kontañ a reer ur mab, Helias, da bevare pe c'hwec'hvet eus an Heliazien.
Nav int ma konter Lampetia ha Faethousa ouzhpenn.
Niveradur arabek
Daou zoare niveradur arabek zo. Gallout a reer ober gant arouezennoù al lizherenneg pe gant an arouezennoù anvet "sifroù indezarabek" a zo deveret eus skrivadur nâgarî bro-Indez. Kar-nes eo an niveriñ lizherennel arabek eus ar c'hGematria hebraek, dreist-holl en e stumm kornogel.
Orin
Implijet eo bet al lizherennegoù deveret eus al lizherenneg fenikek ken evit notenniñ sonioù (talvoudoù lizherennel) ken evit notenniñ talvoudoù niverel. Kement-se zo gwir evit al lizherenneg c’hresianek, al lizherenneg c’hotek, al lizherenneg koptek, al lizherenneg kirillek, al lizherenneg hebraek, al lizherenneg arameek, hag all. Heñveldra a gaver evit an arabeg hag, ouzhpenn-se, ez eo implij al lizherenneg an doare koshañ bet implijet gant an arabegerien evit skrivañ niveroù pe ḥurūf ʾal-ǧumal; sevel a ra d'an enskrivadurioù kentañ. Sklaer eo warnañ levezon ur patrom hebraek pe c’hresianek hep na vije tu da lavaret pehini anezho a voe implijet.
Kalz eo emdroet al lizherenneg arabek a-hed hec’h istor koulskoude. Ouzhpennet ez eus bet enni pikoù evit diforc’hañ lizherennoù, kemmet eo bet talvoudegezh lizherennoù zo, adaozet eo bet urzh al lizherenneg, hag all. n'eo ket c’hoarvezet an holl gemmoù-se en hevelep mod : evit gwir, pa vez implijet lizherennoù evit merkañ an niveriñ e vezont urzhiet en un urzh koshoc’h (anvet urzh ar sav-heol) zo testeniekaet hec’h implij da gentañ el lizherenneg ougaritek hag a vez adkavet en holl lizherennegoù deveret eus al lizherenneg fenikek. Ar pezh zo, diouzh ma vez implijet al lizherenneg gant kornôgiz pe gant reteriz ne vez ket klenket al lizherennoù en hevelep doare. Kalz tostoc’h eo an urzh niverel-se da hini al lizherennegoù a orin fenikek all, dreist-holl ar re implijet er yezhoù semitek.
Setu ma'z eus dreist-holl div reizhiad niveriñ savet war lizherenneg an arabeg. Kenvevet o deus an div reizhiad-se : hini Arabed ar Maghreb (da lavaret eo hini ar c’hornôg p'eo hennezh talvoudegezh ar ger Maghreb) hag hini Arabed ar Machreq (da lavaret eo hini ar reter). Homañ diwezhañ eo ar goshañ rak e vefe doare ar Maghreb un treuzfurmadur eus hini ar reter. Evel-just n'eo ket peurreiziadek an diforc’h implij-se hag e c’haller kavout testennoù eus ar Maghreb a ra gant doare ar reter pe ar c’hontrol. C'hwec'h lizherenn hepken zo disheñvel o urzh etre an div lizherenneg : al lizherennoù piket int (lizherennoù ur pik a-us pe a-is dezho) bet savet er, da lavaret eo ث خ ذ ض ظ غ.
Evit gouzout hiroc’h diwar-benn ar c’hemmoù bet degaset el lizherenneg arabek a-hed hec’h istor ez eo gwelloc'h digeriñ ur pennad all : Lizherenneg arabek (istor).
Kregiñ a ra an urzh-se gant ʾalif, bāʾ ǧīm ha dāl, a ya da sevel ar ger abjad ; graet e vez abjad pe eus ul lizherenneg na verk nemet ar c’hensonennoù, semitek peurliesañ ha deuet diwar ar fenikeg, pe eus al lizherennoù niverel arabek. أَبُجَدْ abuǧad eo an termen klasel; diwarnañ eo deuet an deverad بُجَادِي buǧādī, "dizesk", da lavaret eo unan na anavez nemet "penn kentañ al lizherenneg".
Mont en-dro
Evel er reizhiadoù lizhersifrennel all, e servij al lizherennoù da verkañ a-ziforc’h an unanennoù, an degadoù, ar c’hantadoù, ar miliadoù : dekredel eo ar reizhiad, n'eo ket lec’hiadel penn-da-benn, ha ne anavez ket ar mann. N'hall ul lizherenn notenniñ nemet un talvoud. Kontrol eo da reizhiad lec’hiadel ar c’hornôg ma c’hall, da skouer, ar sifr "1" bezañ, hervez e lec’h, evit un unanenn, un degad, un c’hantad, hag all.
Skrivañ a reer al lizherennoù lizhersifrennel a-zehou da gleiz, en urzh kreskiñ, nemet ma kuzher un niverenn en ur ger skrivet : trawalc’h eo skrivañ ur ger a vo gant al lizherennoù anezhañ an talvoud zo c’hoant da gaout. Se a c’hoarvez gant ar amzerdresennoùoù evel, da skouer : Ġālib murd, "marv eo Ghâlib" (anv zo amañ eus un arroudenn digant ar barzh ourdouek Ghâlib, 1797-1869), a skriver غالب مرد, ar pezh a vez kontet lizherenn ha lizherenn :
da lavaret eo un hollad a 1277, a glot, hervez deiziadur an Hijrat, gant ar bloaz 1860 evit marv Ghâlib (evit gwir eo marvet e 1869 ; deiziad 1860 a glot gant bloaz e varv ijinet gant ar barzh e-unan).
Unanennoù
Notennet int en hevelep doare en holl lizherennegoù, ken gant hini ar c’hornôg ha gant hini ar reter.
Degadoù
Adal 60 eo ma pella hengounioù ar reter eus re ar c’hornôg.
Orin
Eus India hag en o stumm nāgarī eo m'eo deuet an arouezennoù nevez, gwevnoc’h o implij a galz a-drugarez d'ar mann lec’hiadel. Moarvat eo gant steredoniourien arab, bet desket ar skiant-se ganto e-kichen Indeziz e-kerzh an, eo bet enporzhiet war un dro ar sifroù a raent ganto. Ar c’hentañ bet o labourat war doareoù niveriñ Indeziz a vije bet Al-Khuwarizmi, en. Arabat krediñ koulskoude e vije bet peurdrec’h ar sifroù nevez kerkent war al lizherennoù niverek rak kendalc’het o deus ar re-mañ da vezañ implijet e-pad pell c’hoazh.
Degemeret buan memes tra ez eus c’hoarvezet meur a dreuzfurmadur war ar sifroù nevez-se a-raok dont da wiskañ o neuz a-vremañ (un argemm a vez arveret c'hoazh e perseg hag en ourdou :
Stok ouzh bed ar c’hornôg eo bet legadet da jedoniourien Europa hor sifroù gant an Arabed. Kendalc’het en deus an tres anezho d'en em dreuzfurmiñ kent en em stabilaat er.
Mont en-dro
En hevelep doare hag ar sifroù europek a raer "arabek" anezhe (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9). Notennomp e vez lakaet a-gleiz ar sifroù o terc'hennañ an talvoud brasañ en un niver hag a-zehou-tout ar re oc'h aroueziñ an unanadoù en arabeg kenkoulz ha ganeomp, daoust d'an arabeg bezañ skrivet a gleiz da zehou : o kregiñ gant an talvoud bihanañ eo e vez lennet an niver en arabeg (evel a c'hoarvez a-zarn e brezhoneg —pe e yezhoù germaneg 'zo—pa gonter betek kant er reizhiad kontañ hengounel : unan warn-ugent. Pleustrek eo d'an arabegerion eta, evit skrivañ sammadurioù war un eeunenn. Soñjit 'ta : "seizh warn ugent" mui "c'hwec'h ha tregont" en ur skrivañ a zehou da gleiz :
............. = 36+27
Achiwieg
Ur yezh digenvez eo an achiwieg pe zounyieg (anv genidik: shiwiˈma, anavezet ivez dindan an anvioù zuñi ha zuni). Komzet gant 6.251 a dud e mervent ar Stadoù-Unanet, e stad Mec'hiko Nevez. Tremenet eo d'ar vugale c'hoazh.Implijet e vez el lidoù relijiel hengounel hag er c'huzul meuriadel. 85.5% eus an dud yaouank a gomz ar yezh.
Rummouriezh
Ur yezh digenvez eo ar zuni. Un nebeud yezhourien o deus he renket e-touez ar yezhoù penoutiek avat ha Bertha Dutton a gred e c'hellfe bezañ kar d'ar yezhoù tanoek.
Hackesche Höfe
Hackesche Höfe a zo un hollad eizh porzh diabarzh e Berlin. Pep porzh en deus ur perzh disheñvel : enno e kaver burevioù koulz ha ranndioù, stalioù dilhad, ur stal levrioù, pretiez, un sinema, meur a ziskouezva. A-fet savouriezh ez eo ur savadur doare Jugendstil, ar steñv a zo bet treset gant August Endel. Er porzh kentañ e weler un talbenn warnañ karrezioù gwerniset liesliv. Ar sevel a grogas e 1906, diazezet e voe war un disparti resis etre tiez-annez, artizanelezh, kenwerzh ha sevenadur, ar pezh a laka ar savadur da vezañ disheñvel diouzh porzioù an XIXvet kantved. Hackesche Höfe a zo bet dreset etre 1994 ha 1996. Abaoe 2002 int stag ouzh Rosenhöfe.
Liamm diavaez
Lec'hienn ofisiel
Amfiktyon
Amfiktyon (Ἀμφικτύων / Amphiktýôn e gregach) a oa :
Lé Canton dé Haut d'la Vîngtaine d'la Ville
Lé Canton dé Haut d'la Vîngtaine d'la Ville eo anv jerzenezek unan eus 6 vîngtaine La Vîngtaine d'la Ville e parrez Saint Hélyi e Jerzenez, anvet Le Canton de Haut de la Vingtaine de la Ville e galleg ha saozneg.
Amfiktyon
Roue Thermopylai e oa, ha dimeziñ a reas da ur verc'h da g-Kranaos, roue Aten. Distroadañ a reas e dad-kaer, ha setu eñ roue Aten en e lec'h. Dek vloaz e renas a-raok bout distroadet gant Erec'hthonios.
John Norwood Fisher
right|thumb|John Norwood Fisher John Norwood Fisher a zo ganet d’an 12 a viz Gwengolo 1965). Izgitarour ar strollad Fishbone e voe. Sennet en deus gitar-bout a-hed istor ar strollad, memes gant mont-dont difin e izili. A drugarez da fisher eo chomet ur seurt groove gant ar strollad, daoust da cheñchamantoù liesseurt a doare-sonerezh. Embarzhet eo ivez en ur raktres all, Trulio Disgracias. Ur raktres solo en deus kaset a-benn nevez ‘zo, Woody Weedstraw e anv.
Anavezet eo Fisher evit e bennwisk ispisial (moal gant un dread e penn e glopenn) hag evit gwiskañ brozoù (pe ur sac’h-lastez) war al leurenn.
Levezon Fisher
Levezonet en deus Fisher un tamm mat eus sonerien ar bloavezhioù 1990. An izgitarour P-Nut, eus ar strollad 311 an hini eo a lavaras e oa bet techet da zeskiñ gitar-boud war-lerc’h bezañ bet gwellet Fisher o seniñ. INSPIRE e oa gant doare Slapping an izgitarour. P-Nut, dre zro, a levezonas doare ha dafar seniñ Dirk Lance eus ar strollad Incubus. Ul levezon war Trevor Dunn a Mr Bungle en doe ivez.
Herbelles
Herbelles a oa ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Beskenn-an-Itron-Varia
Beskennoù-an-Itron-Varia a vez graet eus bleunioù zo, Aquilegia vulgaris o anv skiantel.
595
Diwar-benn ar bloavezh 595 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Anna Heussaff
Anna Heussaff zo ur skivagnerez ouezelek ganet e 1957 e Dulenn, kêr-benn Iwerzhon. Merc'h eo d'ur Breizhad, Alan Heussaff, ha d'un Iwerzhonadez Bríd Ní Dhochartaigh, ha savet eo bet e gouezeleg. Skrivet he deus meur a romant bihan en iwerzhoneg, graet evit ar grennarded hag an deskarded.
Lez roueel
Al lez eo an dud a zo en-dro d'ur roue hag a ra war e dro, tud e diegezh hag e goskor da gentañ penn, hag a-wechoù al lec'h m'emañ an holl dud-se.
A-wechoù ne chom ket al lez en ul lec'h.
Istor
Ha pa veze dibabet ur gêr-benn gant ur roue e veaje memestra a-wechoù, hag alies neuze e teue e lez gantañ, hervez an ezhommoù (ober brezel, gweladenniñ hag evezhiañ ar wizien, mont d'an iliz, da vezañ kurunennet a-wechoù).
Lec'hanvadurezh
Koulskoude e vez implijet lez evit daveiñ d'al lec'h m'emañ an unpenn hag e goskor. Un toullad bras anvioù-lec'h o deus lez (pe lis) en o fenn : Lezerge (An Erge-Vras), Leskongar (Ploeneg). Seblantout a ra da ouizien'zo e veze liamme ar gêr lez gant ul lec'h-kreñv bihan e mare aloubadeg ar Vreizhiz tramor e penn-kentañ ar Grennamzer.
E kembraeg
Lec'hanvioù kembraek zo savet ivez diwar ur ger kar, llys (Llyswen, ha re all).
Beskenn
right|thumb|200px|Un arm eo ar veskenn-mañ.
Ur veskenn zo ur benveg metal hag a vez lakaet war ar biz, d'e wareziñ diouzh beg lemm un nadoz peurvuiañ. Gant kemenerien ha kemenerezed e vez implijet ar beskennoù.
Beskennad
Ur veskennad zo ur banne bihan-bihan, kement ha div dakennad, teir d'ar muiañ.
Istor
E Pompei e oa bet kavet ar c'hoshañ beskenn anavezet.
Mez
Ur veskenn a vez laret ivez eus ar pod-mezenn, hag eus ar c'hroc'henn a c'holo ar c'halc'h.
Somatofilaked
Ar Somatofilaked  (diwar ar ger gregach σωματοφύλακες), « diwaller ar c'horf », a oa gwarded a renk uhel e Rouantelezh Makedonia. Dibabet e oant e-touez an dud a ouenn uhel e falanks ar rouantelezh. Alies e veze roet kargoù uhel dezho, gant an anv a jeneral pe chiliarch.
E-kerzh ren Alesant Veur, e oant seizh, hag anaout a reer anezho. Bez e oant:
Sorex
Sorex a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ an darn vrasañ eus ar minoc'hed.
Hannon (olifant)
Hannon (Annone en italianeg) a oa un olifant gwenn eus enez Sri Lanka, degaset da Europa e penn-kentañ ar XVIvet kantved, war-dro 1510, hag a varvas d'ar 16 a viz Mezheven 1516.
Roue Portugal
Roet e oa bet gant Roue Kochi da Manuel Iañ, roue Portugal, war un dro gant ur frikorneg, pe marteze e oa bet goulennet ouzh Alfonso d'Albuquerque, bezroue India, pourchas unan.
Brudet e voe kement-se en Europa kerkent. Diwar glevout testenioù resis-kenañ e voe savet un dresadenn anezhañ gant Albrecht Dürer, a voe graet ur c'hoadengravur anezhi.
War-lerc'h avat e voe profet al loened d'ar pab Leon X pa voe kurunet, ha kaset dezhañ dre ar mor. D'ar strad ez eas lestr ar frikorneg, hag al loen gantañ. Yac'h ha dibistig e tegouezhas an olifant e Roma avat, ha degemeret e voe war an ton bras d'an 12 a viz Meurzh 1514. Pevar bloaz e oa neuze. Da gentañ e voa dalc'het e porzh ar Belvedere, ha goude kaset d'ur c'hraou aozet evitañ etre Iliz-veur Sant-Pêr ha palez ar pab, nepell diouzh Borgo Sant'Angelo. Enoret e voe e zonedigezh el lennegezh koulz hag en arz.
Marv an olifant
Savet e voe ur marvgan dezhañ gant Pietro Aretino. Ur varzhoneg flemmus e oa, ha goap a rae ar barzh ouzh an dud a renk uhel, ha betek ouzh ar pab. Sede penaos e krogas brud ar skrivagner a voe lesanvet C'hwist ar Briñsed.
Paosanias (soudard)
Paosanias, eus Orestis, a oa un ofiser hag unan eus diwallerien roue Makedonia Fulup II, unan eus e somatofilaked, hag a lazhas ar roue e 336 kent JK;
Meur a vartezeadenn zo:
Tapet e voe ha lazhet.
Nelly Maes
Nelly Maes a oa bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1941 e Sinaai a zo ur bolitikourez flandrezat hag an tu kleiz. Evel ur gelennerez e krogas-hi gant hec'h esped micherouriel. Hec'h esped politikel a zarouas e 1971 pa voe dilennet da Gambr Velgiat Kannidi ar Bobl war listenn ar Volksunie. Enni e chomas betek 1977 ha d'ur senedourez ez eas er bloaz da heul, e 1978.
E 1981 ez eas da isprezidantez ar Volksunie ha dilezel a reas al labour parlamantel. Tabud a oa er strollad d'an amzer-se. Tizhet e oa bet e bal gantañ - d'ur stad kevredel e oa aet Belgia ha ne oant ket a-du e izili a-zivout petra e fell dezho ober bremañ.
E 1985 e tistroas d'ar parlamant ha d'ar sened e 1991. E 1995 ez eas d'un ezel eus ar parlamant flandrezat nevez-aozet. E 1988 e voe dilennet da ganadez europeat.
E 2001 e voe disrannet ar Volksunie. Nelly Maes, na oa ket a-du gant an disrann, a yeas e-barzh ar strollad Spirit. Kalz bihanoc'h e oa ar strollad hag e gevread Socialist Party – Different a lakaas e izili d'ar pemp lec'h kentañ eus o listenn voutin evit an dilennadegoù europeat 2004. O vezañ an hini c'hwec'hvet ne voe ket Nelly dilennet.
Da brezidantez an Emglev Libr Europa e oa bet anvet, avat. Prezidantez an Ensavadur evit ar Peoc'h eo ivez.
2
Levroniezh
Rummad:2
0er
593
Diwar-benn ar bloavezh 593 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Paotr e gorn-butun
Garçon à la Pipe, pe Paotr e gorn-butun, zo un daolenn livet gant Pablo Picasso, e 1905, pa oa 24 bloaz, en e varevezh roz, prestik war-lerc'h ma'z eas da chom da garter Montmartre e Pariz. Gwelout a reomp ur c'hrennard eus Pariz o vutuniñ e gorn-butun.
593
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 593
Heuringhem
Heuringhem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1363
Diwar-benn bloavezh 1363 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1363
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1363
19 Eost
Marvioù
150px|thumb|right|Blaise Pascal
Kolladenn
thumb|260px|Kolladenn eizh sizhun Ur c'holl, pe ur golladenn, a vez graet gant ur vaouez dougerez pa goll ar bugel en he c'hof dre ma ne ya ket an engehentiñ da benn-vat, pe dre wallzarvoud, pe dre zarvoud naturel. Komz a reer neuze ivez eus diforc'hañ.
Kanton Korle
Kanton Korle a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kolladenn
Ster all
Ur golladenn a vez lavaret ivez eus ur bugel a vez roet dezhañ kement tra a gar pe a c'houlenn.
Kanton Korle
Kumunioù
Kanton Korle a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Kolladenn
Pennadoù kar
Aborto
Ghiyath al-Kashi
right|Ghiyath al-Kashi
Ghiyath al-Kashi pe al-Kachi (غياث الكاشي ; "Ghiyath a gKashan"), ganet tro 1380 e Kashan (Iran) ha marvet e 1429 e Samarkand (Ouzbekistan), a oa ur matematikour hag ur steredoniour pers. E anv klok a oa Ghiyāth al-Dīn Jamshīd ibn Masʾūd al-Kāshī (غیاث‌الدین جمشید کاشانی ghiyāth al-dīn : "sikour ar relijion", masʾūd : "eürus", pe Jamshīd : "Yama ar skedus" e perseg).
E vuhez
Evezhiañ a reas ur fallaenn loar e kashan e 1406 hag eskrivas ur guchennad oberennoù diwar-benn ar steredoniezh er bloavezhioù da heul. E Khaqani zij (taolioù ar c'h/khan bras) a voe gouestlet da Shah Rukh pe da Ulugh Beg.
Pediñ a reas Ulugh Beg al-Kashi e Samarkand e 1420, bloavezh digoradur ur medersa (skol veur matematik) hag a voe roet dezhi anv Ulugh Beg. Enno e kelennas al-Kashi gant Qadi-zadeh Roumi, kelenner Ulugh Beg, ha sur a-walc'h gant Ulugh Beg ivez.
Ul levezon bras en doe al-Kashi war krouadur arvestva Samarkand, digoret e 1429, hag war e vinvioù steredoniezh. A-raok e veze spurmantet an oabl eus ar medersa.
Al labourioù kaset da benn gant Ulugh Beg, Qadi-zadeh Roumi, al-Kashi hag un tri-ugent bennak a ouizieien all a zisoc'has gant embannadur an taolioù sultanian (zij-e solTâni, e perseg), embannet e 1437, gwelaet gant Ulugh Beg betek e varv e 1449. Roadennoù ar Khaqani zij a voe implijet evel just.
Al lizhiri bet skrivet gant al-Kashi d'e dad a ziskriv en un doare resis ar vuhez skiantel e Samarkand d'ar maree-se. D'e soñj ne oa ampart nemet Ulugh Beg, Qadi-zadeh Roumi. Al-kashi ne oa ket gwall soutil, hogen degemeret e oa mat gant Ulugh Beg abalamour d'e ampartiz.
Jediñ a reas al-Kashi an niver π gant ur resister a 15 sifr goude ar virgulenn, a chomas digemm 'pad daou gantved.
Franklin Delano Roosevelt
Franklin Delano Roosevelt (distaget /ˈroʊzəvɛlt/ pe /ˈroʊzəvəlt/ e saozneg), bet ganet d'an 30 a viz Genver 1882 e Hyde Park (Stad New York) ha marvet d'an 12 a viz Ebrel 1945 e Warm Springs (Georgia) a voe 32il prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Ar prezidant stadunanat nemetañ e voe da vezañ dilennet 4 gwech da heul adalek 1933. Ne oa nemet o kregiñ gant e bevare leuriadur pa varvas diwar ur c'hleñved, un nebeud mizioù goude e zilennidigezh.
Yaouankiz
Franklin Delano Roosevelt a oa bet ganet d'an 30 a viz genver 1882 e Hyde Park, ur gêriadenn e traoñienn an Hudson lec'hiet da 160 km e norzh New York. E dad, James Roosevelt Sr., embreger pinvidik, en devoa un hendad eus an Izelvroioù, Nicholas Roosevelt, staliet en Amsterdam Nevez, hag en doe, e-touez e ziskennidi, Theodore Roosevelt, ur prezidant amerikan all. Franklin Delano a zimezas gant e nizez Eleanor. E vamm, Sara Ann Delano, he doa kentadoù eus Bro-C'hall hag eus Luksembourg. He zad-kozh, Warren Delano Jr., hag en doa graet berzh vat e kenwerzh an opiom gant Sina, a oa un diskennad da Philippe de La Noye (1602-1681).
Senedour New York (1910-1912)
Roosevelt ne oa ket entanet gant ar Gwir hag embannet en doa d'e gamaladed e oa savet ar c'hoant ennañ da vont war-zu ar politikerezh. En desped da vezañ bammet gant e genderv, Theodore, Franklin a oa chomet leal d'e dad hag a oa aet neuze en Democratic Party. A-raok dilennadegoù 1910, skour lec'hel an Democratic Party en devoa tutaet Roosevelt evit klask tapout ur sez en New York State Assembly. Roosevelt a oa un ezel dedennus evit ar strollad rak Theodore Roosevelt a oa c'hoazh unan eus politikourien brudetañ ar vro. Ur Roosevelt demokrat a oa ur bruderezh mat, ouzhpenn-se e oa pinvidik a-walc'h evit paeañ frejoù ur c'houlzad politikel. Koulzad Roosevelt evit ar Vodadeg Stad a oa echuet pa oa bet choazet gant, Lewis Stuyvesant Chanler, da adkemer e bost. E-serr paouez gant an hent-se, Roosevelt en devoa choazet neuze mont war-zu ar sened Stad. Republikan don e oa sened an distrikt er mare-se, lec'hiet e Dutchess County, Columbia County, ha Putnam County. Aon en devoa Roosevelt e vefe eus un enebadur eeun etrezañ ha Theodore ar pezh a c'hellfe ehanañ ar c'houlzad buan. Ar c'hontrol a voe, en giwrionez Theodore a roe harp d'e genderv er c'helc'h prevez ha memes ma oant enebet a-fed tu politikel.
Franklin Delano Roosevelt a oa e penn ar c'houlzad e-unan, beajet en devoa dre an distrik a-bezh gant un oto pa oa ral anezho c'hoazh. Dre ur c'houlzad argadus hag efedus, levezon an anv Roosevelt en Hudson Valley, hag er Strollad Demokratel a oa aet kalz war-raok. Trec'h e voe en dilennadeg, sebezet e oa darn an dud.
Dilennadeg prezidant 1932
Gant ma oa dilennadeg prezidant 1932 o tostaat, Roosevelt a oa troet kalz war-zu ar poltikerezh broadel. Savet en doa ur skipailh politikel gant Howe ha Farley evel "brain trust" ha kuzulierien politikel. An ekonomiezh a oa klañv, un toullad demokrated a oa savet ar spi enno e vefe un demokrat o vezañ dilennet en dilennadeg-se. Ar c'hentañ prezidant demokrat e vefe abaoe Woodrow Wilson. Dre ma oa bet adilennet Roosevelt da gouarnour e oa deuet war-wel evit bezañ kannad an demokrated en dilennadeg. Roosevelt a teuas a-benn da vodañ a-dreñv dezhañ ar re araokour harperien melestradurezh Wilson hag ouzhpenn-se ar re mirourien anezho. Dre-se e oa deuet anat e oa kannad penn ar su ha kornôg ar vro. An eneberien penn da Roosevelt a oa mirourien biz ar vro evel Al Smith, kannad penn an demokrated evit dilennadeg prezidant 1928. Smith a soñje dezhañ e oa tu nac'hañ da Roosevelt div-drederenn an harperien a oa ret da gaout evit bezañ trec'h evel kannad penn ar Strollad. E-pad kendiviz broadel ar Strollad Demokratel 1932 e Chicago, e oa sañset bezañ riñset Roosevelt gant e enebourien mirour.
Touvaeg
Ur yezh altaek eus ar skourr yezhoù turkek an norzh eo an touvineg pe touvaeg (тыва дыл tyva dyl, anvet ivez tuvin, tuva, tokha, soyot, soyon, tuba, uriankhai(-monchjak), diba pe kök mungak), komzet gant tro-dro da 209.400 den en holl e Touva e Rusia (Azia) (180.000 den e 2001), en Altay e Rannbarzh Emren Yinjiang e Sina (2.400 den e 1999) hag e Hövsgöl ha Hovd Aimags e norzh ha kornôg Mongolia (27.000 den e 1993).
C'hwec'h rannyezh ez eus disheñvel-tre an eil diouzh eben:
Doare-skrivañ
Gant Lopsan-Chimit, ur manac'h tuva bouddaek eo bet ijinet doare-skrivañ broadel kentañ an tuvaeg e deroù ar bloavezhioù 30. Gwasket eo bet Lopsan diwezhatoc’h e-pad spurjoù Stalin. Lizherennoù roman a implije an doare-skrivañ-se dreist-holl, gant un nebeud lizherennoù nevez ouzhpenn evit merkañ sonioù an tuvaeg. Un nebeud levrioù zo bet embannet ennañ, en o zouez an taolioù esae kentañ evit deskiñ lenn d'an oadourien. Erlec’hiet eo bet lizherenneg Lopsan-Chimit diwezhatoc’h gant unan all diazezet war al lizherenneg kirillek en implij hiziv an deiz c’hoazh. Da-c’houde eo bet diverket roud doare-skrivañ ar manac’h eus al levrioù istor. Abaoe diskar an URSS eo krog an Duvaed hag un nebeud tud lennek all da dreiñ o selloù en-dro war istor ar skrivañ e tuvaeg. Adskoulmet eo bet neudenn an istor bremañ.
Graet e vez en deiz a hiziv gant lizherenneg ar rusianeg eta, ouzhpennet enni teir lizherenn zibar ң (latin "ng" pe Lizherenneg fonetik etrebroadel (API) [ŋ]), Өө (latin "ö", IPA [ø]), Үү (latin "ü", IPA [y]). Heuliañ-rik a ra al lizherenneg urzh al lizherenneg rusianek gant ң lakaaet just goude Н, Ө goude О, ha Ү goude У. Ne gaver pennlizherenn ebet evit al lizherenn ң n'en em ziskouez morse e deroù ger ebet.
Lennegezh
Pinvidik-mor eo sevenadur dre gomz an Duvaed. A bep seurt zo evel, da skouer, divinadelloù berr, rimadelloù, krennlavarioù, luziadelloù-teod betek kontadennoù marzus, hud, skrij, harozel ha danevelloù meur a zezreveller eurvezhioù-pad. E saozneg ez eus bet embannet un nebeud eus an davnevelloù meur-se, evel "Boktu-Kirish pe Bora-Sheelei" da skouer. En arvar emañ an arz dre gomz-se bremañ rak war goshaat ez a ar gonterien ha n'eus ket kalz a re yaouank evit dont war o lerc’h.
Keñveriadenn
Tost a-walc'h eo stumm ar gerioù a orin turkek rik implijet gant an eil yezh turkeg hag eben alies, da skouer:
Vyborg
A-fed annezidi e oa 79 962 (2010); 79 224 (2002); ha 80 924 (1989).
Pelves
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
70
823 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0070 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
70er
Eusebius
Eusebius zo un anv-badez latin deuet eus an anv gregach Eusebios (Εὐσέβιος, eusébios), a dalv kement ha deol.
IIIvet kantved
.
Pennadoù kar
Евсевий Eusebio Eusebius Eusebius Eusebius (disambiguation) Eŭsebio Eusebius Eusebio Eusebius Eusèbe Eusebius Eusebio Özséb Eusebius Eusebius Euzebiusz Eusebiu Евсей Eusébius Eusebios (olika betydelser) Євсевій
Cristian
Cristian (pe Cristián e spagnoleg) zo un anv-badez roet d'ar baotred en italianeg hag e roumaneg, deuet eus an anv gresianeg Christian.
Diest
Diest a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Pecset
Ar Pecset a oa ur meuriad Angled a oa en em staliet war-dro 590 e norzh hag e kreiz ar pezh zo hiziv ar Peak District (e rouantelezh vrezhon gozh ar Pek). Ar vro-se a oa gwechal dindan klan keltiek ar Brigantae, ur meuriad Brezhoned, a-raok an aloubadeg angl-ha-saoz. Hervez an Tribal Hidage e talc'hent 1200 hid. E Derbyshire e oant en em staliet da gentañ, war a seblant, kent mont war-raok a-hed ar stêrioù Derwent ha Dove e-pad ar. Dont a reas neuze an Angled eus ar reter-se da vezañ anvet Pecsætna pe Pecset. Diwezhatoc'h, o rouantelezh a zeuas da vezañ rann norzh rouantelezh Mercia hag e 848 en em vodas witenagemot Mercia e Repton.
Kyknos (mab Ares)
<HR noShade>
Kyknos (Κύκνος / Kýknos e gregach, alarc'h), a oa mab d'an doue Ares ha da b-Pelopeia, a vez kaoz anezhañ evel eus ur Ramz e mojennoù Hellaz kozh (hervez tud zo ne oa ket ur ramz).
Tasbih
Evit kontañ ar gwechoù ma adlavarer ar c'homzoù-se e c'haller implijout ur misbaha.
Kyknos (mab Ares)
Kontet eo ar vojenn e-barzh ur varzhoneg, Skoed Herakles, savet war-dro 590-560 kent JK, gant un den a greded e oa Hesiodos. Met meret e oa bet an danvez-se a-raok e delwennoù koshoc'h: en Akropol Aten, e Delfi, en Amykles.
Komboloi
thumb|Daou gomboloi a C'hres Ur seurt c'hoariell eo ar c'homboloi (gresianeg: κομπολόι, diwar κόμβος "skoulm" ha λόγιο "dastumad" pe "kont") graet peurliesañ gant un tamm fiselenn pe c'hoazh a-wechoù ur chadennig warni meur a voullig a c'heller bountañ d'un tu d'egile hag implijet gant ar baotred e Gres
Tasbih
Ouzhpenn anvioù Allah e c'heller implijout an tasbih goude ar pedennoù o lâret Subhan Allah (arabeg سُبْحَانَ ٱللَّٰهِ, "dreist eo Allah") 33 gwech, Al-hamdulillah (arabeg ٱلْحَمْدُ لِلَّٰهِ, "meuleudi da Allah") 33 gwech ha Allahu Akbar (arabeg ٱللَّٰهُ أَكْبَرُ, "ar gwellañ eo Allah") 34 gwech.
Kyknos (mab Ares)
Mojenn
Kouezhañ a rae Kyknos war ar veajourien a yae da z-Delfi da gas profoù da Apollon, hag o laerezh evel-just.
Daeañ a reas Herakles d'en em gannañ e-tal Iton. Lazhet e voe gant an haroz en desped da skoazell e dad doue.
Palermo
Palermo (e sikilianeg: Palermu) a zo ur gumun ag Italia; kêr-benn meurgêr Palermo eo.
Inghem
Inghem a oa ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Komboloi
Daoust ha m'emañ heñvel o stumm ouzh ar c'homboskoini implijet gant ar menec'h ortodoksel, ar chapeled implije gant ar gatoliked, mala ar voudisted hag an hindouisted pe c'hoazh an tasbih implijet gant ar vuzulmaned, n'en deus ar c'homboloi ster reliejiel ebet ha ne dalvez nemet evit c'hoazri gant ar bizied.
Graet e vez ar c'homboloioù gant meur a danvez, meur alies a-walc'h e vezont graet gant ambar pe koad hag a-wechoù ivez metal. A-wechoù ivez e vez lakaet un tamm toupenn e penn ar c'homboloi evel an tasbih.
Cristiano
Cristiano zo un anv-badez italianek ha portugalek.
Hirder vogalennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen hirder vogalennek (saoz.: vowel length) war dachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma c'hell ur vogalenn bezañ distaget hir pe hiroc'h.
Kavet e vez alofonennoù hir e meur a yezh hag ur perzh fonemek eo an hirder vogalennek e meur a yezh all dre ar bed ma talvez da lakaat an diforc'h etre gerioù peurheñvel a-hend-all, en o zouez an alamaneg, an arabeg, ar brezhoneg, ar fidjieg, ar finneg, an hawaieg, an hindeg, an hungareg, ar japaneg, al latin, ar sañskriteg, an taieg, an tchekeg hag ar vietnameg
An darn vrasañ eus yezhoù ar bed avat ne ra diforc'h fonologel ebet etre vogalennoù hir ha vogalennoù berr. Pa vez graet un diforc'h etre hirder ar vogalennoù e vez lakaet ar c'hemm dreist-holl etre vogalennoù berr diouzh un tu ha vogalennoù hir diouzh an tu all evel e brezhoneg. Kalz raloc'h avat eo ar yezhoù, an estoneg en o zouez, a ziforc'h etre tri derez hirder.
Hirder vogalennek alofonennek
Stag e c'hell bezañ an hirder vogalennek ouzh perzhioù fonetikel all ; e galleg e vez distaget da skouer hiroc'h ar vogelennoù er silabennoù ma kouezh warne an taol-mouezh.
E brezhoneg e vez distaget berr ur vogalenn dirak ur gensonenn dre serriñ divouezh, d.s. "kafe", "paper" … hag hir dirak ur gensonenn dre serriñ mouezhiet, d.s. "kave", "pabor" ….
Hirder vogalennek fonemek
E yezhoù all, avat, en deus hirder ar vogalennoù un arc'hwel fonologel, da lavarout eo e c'hell bezañ diforc'het gerioù hervez ma vez hir pe berr ur vogalenn enne, da skouer brezhoneg "prennañ" (berr) kv. "prenañ" (hir).
Derezioù hirder
Kemmañ a ra an niver a zerezioù hirder a yezh da yezh:
Skited
Ar Skited, ( en henc'hresianeg οἱ Σκὐθαι / hoi Skúthai) a oa anezhe ur strollad pobladoù mesaerien gantreat a oa o vevañ etre ar hag an trede kantvet kent J.-K. e stepennoù Eurazia. Derc'hel a raent un takad ec'hon etre ar pezh a anver hiziv Ukraina hag an Altai en ur dremen dre Kazakstan. Graet e veze "Saka" eus ar pobloù-se gant ar Bersed ha "Sacae" gant ar Romaned. Meneget e oant bet evit ar wezh kentañ gant skridoù asirian adalek 641 pe 640 kent J.-K..
Anavezout a raer ar sevenadur skit a-drugarez da skridoù Herodotos dreist-holl. Ur vammenn binvidik-kenañ eo met gallout a rafe lakaat unan da soñjal e oant diazezet en Europa dreist-holl. E gwirionez e oa bet ken pouezus all o levezon en Istor kreiz Azia. Evit o anavout gwelloc'h avat ne chom nemet dilerc'hioù arkeologel. Dre ma oant kantreidi n'o deus lezet ar Skited nemet bezioù ha "mein kirvi", reier engravet gant tresadennoù loened.
Hiziv e soñj ar skiantourien e komzent ur yezh indeziranek, met tud zo, er metoù broadelour turk dreist-holl a zalc'h da soñjal e komzent turkeg.
Ar Muntr
Ar Muntr (le Meurtre) a zo anv un dresadenn graet e 1934 gant al livour spagnol Pablo Picasso. Emañ hiriv e Mirdi Broadel Picasso e Pariz.
Hentet e oa Picasso gant ar marv kriz, abaoe emlazh e vignon Casademas, troet e oa gant ar c'hroazstagañ, ar c'horrida, ha marv Marat.
Begleri
thumb|Begleri eus [[Kiprenez ]] Un doare komboloi bihan eo ar begleri (gresianeg: μπεγλέρι) implijet e Gres hag e Kiprenez evit c'hoari gant ar bizied.
Souryoyoeg
Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù aramaek ar reter eo ar souryoyoeg (suryoyo pe mlahsö) komzet gwechall e Qamishli e Siria (100.000-200.00 den e 1994) dreist-holl.
Begleri
Peurliesañ e vez kavet etre 19-23 boulenn war ur c'homboloi tra ma vez kalz nebeutoc'h war ur begleri.
Souryoyoeg
Ginidik e oa ar yezh-mañ, avat, eus Mlahsó hag Ansha e Proviñs Diyarbakir e Kurdistan Turkia.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1998 pa varvas an den diwezhañ a re ganti. Komzet e veze c'hoazh gant un nebeudig tud betek ar bloavezhioù 1970.
Comic
Comic eo ar ger a vez implijet er Stadoù-Unanet evit envel bannoù-treset. N’eo ket gwelet ar sevel bannoù-treset evel un dra sirius pe arzel er Stadoù-Unanet, setu perak e soñj da dud zo e talvez ar ger da envel istorioù evit ar vugale. Abalamour da se eo bet krouet an dro-lavar graphic novel (romant grafek). Hiziv an deiz e vez implijet ar ger comic da envel istorioù gourharoz dreist-holl, rak an istorioù-se eo ar re a vez produet ar muiañ er Stadoù-Unanet.
Daou rummad comic a zo :
Embannet e vez ar c’homic books dindan stumm kazetennoù miziek. Meur a arzour a ra war-dro : senaroour, treser, liver (liv du nemetken), lizherenner, liver (holl livioù all). An holl re all a vez anvet romantoù grafek, e gwenn ha du e vezont peurliesañ.
An dreserien hag ar re a ijin ar senario n’int ket perc’henn war an tudennoù : an embanner eo ar perc’henn. Setu perak e c’hall meur a dreser ha meur a senaroour labourat war un dudenn. Dindan renerezh ur pennskrivagner emañ an holl gomic books. An den-se a ra war-dro ar rummad : war be tu ez aio ar senario, piv a dreso hag a ijino ar senario. Gallout a ra zoken goulenn ma chomo ur rummad a-sav. Ma kav eo dav sachañ evezh al lennerien e c’hall goulenn ma vo lazhet un dudenn. Gwechall e veze skignet ar c’homic books e stalioù-kazetennoù hag e stalioù drogerezh ha spiserezh. Hiziv an deiz e kaver anezho e comics-shop nemetken.
Comic books enno gourharozed
Comic books underground :
Italia
Italia zo ur stad e Kreisteizeuropa, hag enni Ledenez Italia hag ul lodenn eus aradennad an Alpoù. Ur riez eo, dezhi renad ur republik embannet e 1870 evit ar wech kentañ. Koulskoude e vez graet gant an anv Italia evit an ec'honenn-mañ abaoe daou vil bloaz. Italia a zo bet al lec'h m'eo bet staliet riez kozh Roma, an impalaeriezh divent a renas war gazi holl Europa ha darn eus Afrika hag Azia en Henamzer.
Roma eo kêr-benn republik Italia, hag hini ar Sez santel ivez (ar Vatikan a reer anezhañ peurliesañ) el lec'h m'emañ melestradurezh kreiz an Iliz katolik roman, ar pab (Frañsez hiziv) er penn anezhi. Ur riez dizalc'h eo war un tiriad strizh-kenañ e kalon ar gêr vras.
Ezel eus Unaniezh Europa (ezel diazezer), Kuzul Europa, ar Feur-emglev Norzh-Atlantel (NATO) hag an ABU eo Republik Italia. E Roma eo bet sinet ar feur-emglev a stalias Kumuniezh Ekonomikel Europa, kentañ stumm Unaniezh Europa.
Etimologiezh
Kavout a reer roudoù kentañ eus ar ger ITALIA war ur pezh moneiz eus ar. E Corfinio, en Abruzzo, e voe adkavet ar pezh-se. Kêr-benn ar C’hevre Italek e oa Corfinium, zo deuet da vezañ Corfinio. Skoet e voe ar moneiz-se gant ar pobloù italek a voe o tispac'hañ a-enep Roma.
Emdreiñ a reas ar ger « Italia » e-pad an Henamzer. Evit ar C’hresianed, evit gwir, ne oa « Italos » nemet ur rouantelezh amezek.
Dont a ra ar ger-se, hervez tud zo, eus ur vojenn eus Bro-C’hres anavezet-mat : hini Daouzek trevell Herakles. Goude bezañ laeret "oc'hen Gêryốn", Herakles a gasas an dropellad war aodoù Itilia. Hag ur c'hole da dec'hel, ha kuit betek Sikilia. Hen adkavout a reas Herakles en enez, ha divizout envel ar vro-hont "Italia" (a zeu eus ar ger "italios" a dalveze “kole” en ur rannyezh c'hresianek »). Hervez ur vojenn c’hresian all avat e teufe ar ger-se eus “Ouitalia” pe “Ouitalos”, a dalveze kement ha "leue". Piv ’oar ?
Rannvroioù ha proviñsoù
Italia zo rannet etre 20 rannvro (15 rannvro gant ur stadud reizh ha 5 rannvro emren) hag e 109 froviñs.
Stêrioù ha lennoù
Lennoù pennañ Italia zo :
Italia a-raok hag e-pad Impalaeriezh Roma
Ligured a oa bet o vevañ du-hont da mare an Neolitik. Meur a bobl a oa bet o vevañ war o lerc’h en Italia, a-raok ma voe krouet Impalaeriezh Roma. Indezeuropat e oa an darn vrasañ anezho. Ne oant ket avat ar pobloù nemeto o vevañ en Italia. Bez’ e oa ivez :
Da vare Republik Roma e oa bevennet norzh Italia gant Gallia Cisalpina, ha dispartiet e oa diouti gant ar stêr Aesis – da c’houde gant ar Rubicon hag ar Macra e -59. Da c’houde e voe staget Gallia Cisalpina ouzh Italia, a oa bevennet a-benn neuze gant an Alpoù. Trofe an Alpoù, Trofeo delle Alpi en italianeg, a oa anezhañ ur merk a dalveze da vevenniñ ar vro met dilec'hiet e voe diwezhatoc'h. Gant Roma e voe roet ar geodedouriezh roman d'an holl Italianed neuze. Da c'houde e voe roet ar geodedouriezh roman d’an holl dud a oa chom en Impalaeriezh (skrid-embann Caracalla, 211-212).
War-du an Unaniezh
Eus ar d’an  e voe an Azginivelezh en Italia, gant arzourien evel Michelangelo, Raffaello, pe gant skiantourien evel Galileo a lakaas ar skiant da c’henel en-dro en Italia da gentañ hag en Europa a-bezh da c’houde. Da vare Leonardo da Vinci e voe meur a briñselezh (dugelezhioù, keodedoù-stadoù…) en Italia. Priñsed Italia a aoze o lezioù diouzh o doare dezho o-unan hag alies-tre e save brezelioù gwadek etre an eil hag egile, pe etezero ha broioù estren, en o zouez Frañs ha Spagn (Brezelioù Italia]]. Abalamour d'ar brezelioù niverus a voe er hag abalamour d'an teknikoù kozh-bras a veze implijet e gennad al labour-douar e c'haller displegañ evit darn perak ez eas priñselezhioù Italia war an diskar eus ar  d’an . Gant ar brezeliadennoù da vare Napoleon Bonaparte e voe lakaet an traoù da cheñch. Tamm-ha-tamm e voe krouet ar Rouantelezh. Vittorio Emanuele II, roue Sardegna, eo a roas lañs da grouidigezh Rouantelezh Italia. E 1870 e voe staget Roma ouzh ar rouantelezh ha lakaet e voe Roma da gêr-benn unanet.
D’an hevelep mare ez eas gennad ar greantelezh kalz war-raok. Liammet e oa kement-se gant an arc'hant bras a veze gounezet el labour-douar a voe nevesaet e blaenenn ar Po ha gant an arc’hant bras dastumet gant an embregerezhioù dourdredanel a yae en-dro en Alpoù. Gwelet e veze kement-se en « Tric’horn Aour » dreist-holl, da lavaret tro-dro da Dorino, Milano ha Genova. Er Su, er c’hontrol, e oa labourerien-douar dreist-holl ha gounit a raent hogozik evel ma veze graet er Grennamzer. Dalc’het e veze stalioù labour-douar bras gant ar berc’henned na vezent ket kalz o labourat ha na glaskent ket mont war-raok kennebeut, ar vichererien labour-douar a veze izel a-walc'h o goproù. « Microfundiaoù », anezho atantoù bihan-bihan, ma ne oa ket tu da vagañ an holl vugale diwar ar pezh a veze produet enno. Evel-se e c’haller displegañ an diforc’hioù a oa etre an Norzh hag ar Su ha perak e oa aet kement-se ar mafia war-raok ha perak e voe kement a dud o tivroañ war-du broioù Europa ma veze diorroet kalz gennad ar greantelezh hag ar Stadoù-Unanet.
Eil lodenn an ha deroù an  – Mare kempred
Neuze e teu Italia da vezañ ur renad demokratel, lusket dreist-holl gant an Demokratelezh kristen ha gant strolladoù laik enepfaskour. Petra bennak ma veze ingal cheñchamantoù er ministrerezhioù e oa bet anavezet Italia gant ar broioù all, e teuas da vezañ unan eus ar broioù kentañ eus Unaniezh Europa ha diorroet e vez hec’h armerzh evel ma ne oa bet graet morse a-raok (ar « Burzhud »). Tamm-ha-tamm e veze kreñvaet Strollad komunour Italia, ur strollad habask a-walc’h anezhañ. Gant-se ne oa ket bet kalz a cheñchamantoù bras e buhez politikel ar vro evit a sell an dilennadegoù betek 1976, da lavaret eo betek an « treuzemglev istorel » hag ivez betek ar « bloavezhioù plom », merket gant ar sponterezh a veze lusket ken gant tud a-du gant an tu dehou pellañ ken gant tud a-du gant an tu kleiz pellañ. Tamm-ha-tamm e oa bet lezet gant an Demokratelezh kristen ul lodenn eus ar galloud da strolladoù politikel gwanoc'h evel ar Strollad republikan Italian pe ar Strollad Sokialour Italian. Ur strollad politikel a bouez e oa chomet memes tra. Adreizhoù sokial bras a oa bet degemeret dre referendom (an dizimeziñ, an diforc’hiñ diwar vugale) pe lezennoù zo bet mouezhiet (« Psicatria democratica ». Breinet e oa bet metoù an aferioù meur a wech gant an arc’hant, setu perak eo bet an oberiadenn varnerezhel a veze anvet « Mani pulite » (Daouarn naet). Goude se e oa bet adaozet bed ar politikerezh a-vras hag e-se e oa bet kaset an darn vrasañ eus ar strolladoù politikel da netra pe e oa bet kemmet o durc’hadur, ar pezh a oa bet kreñvaet gant ar referendom e 1993 hag ivez gant ar Mataarellum a zo bet degemeret e 1994 (ur reizhiad dilenn kemmesk). Gant-se e voe lakaet diaes-tre buhez politikel Silvio Berlusconi. Buan-tre e oa bet lezet a-gostez gant ar strolladoù politikel turmudus evel ar strollad estrengas Kevre an Norzh. Dont a reas Silvio Berlusconi er galloud en-dro e 2001 pa oa bet trec’h da-geñver an dilennadeg. Ne oa ket deuet a-benn an « tu kreiz kleiz », bet dilennet etre e zaou respet, da gas da benn un adreizh bonreizhel a bouez. Gouarnamant Silvio [[Gouarnamant Silvio Berlusconi|Berlusconi II a oa bet gouarnamant kentañ Italia o ren ken pell ar republik-se a-hed-se, daoust ma’z eus bet un enkadenn bolitikel, armerzhel hag onestiz evel ma ne oa ket bet a-raok.
Adalek ar 6 betek an 10 a viz Du 2002 e oa bet dalc’het kentañ Forom sokial Europa e Firenze, da-heul stourmadennoù taer an S8 e Genova.
Politikerezh
Republik kentañ Italia a oa bet diazezet gant Bonreizh Italia e 1947. Dispartiet e oa bet galloudoù ar Gouarnamant, ar Parlamant hag ar Justis ha krouet e oa bet div gambr : Dilennet e vez ar Parlamant gant ar mouezhiañ hollek eeun hervez aozioù damheñvel. Kemmet e oa bet lezenn an dilennadegoù un tamm, da-heul ur referendom e 1993 a oa bet aozet evit lakaat war-sav ur mouezhiañ muiañ-niverel (75 %) evit ma vije stabil ar gouarnamantoù, ar pezh ne oant ket e deroù ar Republik abalamour ma oa re a strolladoù politikel hag abalamour ma ne oa ket tu d’ar strolladoù politikel pebeilañ. Kemmet e oa bet en-dro e dibenn 2005 evit lakaat war-sav ur mouezhiañ kenfeurel eus listennoù bloc’het evit ma ne vije ket bet koll Ti ar Frankizoù, ar pezh a oad o c’hortoz moarvat. E penn ar gouarnamant emañ Prezidant ar C’huzul, « primus inter pares ». Prezidant ar Republik eo Penn ar Stad. Galloudoù bevennet en deus ha dilennet eo e-pad seizh vloaz gant an div gambr bodet (hag ivez gant dileuridi evit ar rannvroioù).
E dibenn 2005 e oa bet degemeret adreizh ar Vonreizh gant ar Parlamant. Diwar an adreizh-se e tlefe bezañ krouet un « 3e Republik » hag an tiriadoù a zlefe bezañ aozet evel ur c'hevread. Galloudoù astennet-mat a zlefe bezañ roet d’ar Ministr kentañ (anv roet da Benn ar Gouarnamant). A-hend-all ne vefe nemet 530 kannad (-100) e Kambr ar Gannaded ha 265 senedour (-50) e Sened ar Republik. Gant ar mouezhiañ dieeun e tlefe ar senedourien bezañ dilennet. An adreizh-se a oa da vezañ kadarnaet dre referemdom e-pad semestr kentañ 2006.
Ar gouarnamant kent (kreizenn-dehou), lesanvet Ti ar Frankizoù (Casa delle Libertà), a oa bet savet diwar emglev gant meur a strollad : Forza Italia (= Nerzh Italia koulz ha War-raok Italia !), zo bet krouet gant Silvio Berlusconi, ar strollad Aliañs broadel, ur strollad tost eus ar strollad kozh Luskad Sokial Italia, demokrated-kristenien eus an tu-dehou, bodet er strollad UDC hag ar strollad Kevre an Norzh. D'ar 15 a viz Ebrel 2005 e oa bet kuitaet gouarnamant Berlusconi gant ar strolladoù UDC hag ar strollad Strollad Sokialour Italia Nevez, en ur reiñ lizhiri-dilez o ministred, Ar pezh a oa bet pennkaoz buan d’un enkadenn er gouarnamant. Roet en doa Berlusconi e zilez d’an 20 a viz Ebrel 2005 ha karget e oa bet da stummañ ur gouarnamant nevez ha touet en doa le d’an 23 a viz Ebrel. Ne oa ket bet degaset kalz a cheñchamañtoù-se er gouarnamant hag an daou strollad o doa roet o dilez zo distroet izili ennañ. Ur ministrerezh hepken, hep ministr en e benn, a oa bet krouet ha karget e oa bet da blediñ gant diorren Mezzogiorno.
Romano Prodi en doa gounezet dilennadeg kannad an 9 ha 10 a viz Ebrel 2006. Anvet e oa bet neuze da Brezidant Kuzul ar Vinistred, gant Giorgio Napolitano, bet dilennet da Brezidant ar Republik d’an 10 a viz Mae 2006.
Gant strolladoù politikel disheñvel eo bet kompozet kenunaniezh en deus votet ar fiziañs d'ar gouarnamant. Prodi, penn ur strolladig kreizenn-gleiz, en deus bodet en Unione sokialourien, ekologiezhourien, komunourien (deuet da vezañ sokial-ha-demokrat) hag en deus resevet un harp eus an diavezh digant Addiazez komunour (Rifondazione communista). Tapet en deus ur muiañniver ledan e Kambr ar Gannaded, met bez ez oa 158 diwar senatourien a zo bet aet da harpañ e gostezenn.
Yezhoù yanomamek
Ur familh-yezhoù bihan komzet e gwalarn Brazil hag e su Venezuela eo ar yezhoù yanomamek.
Italia
Politikerezh
D'an 21 a viz C'hwevrer 2007, goude ur votadenn gontrol dezhañ digant daou senedour en deus disklêriet Prodi e vefe ret d'ar gouarnamant bezañ divodet, met nac'het eo bet gant Prezidant ar Republik ha votet eo bet ar fiziañs fgant ar Sened en dro.
Yezhoù yanomamek
Disrannadur
E-barzh ar yezhoù yanonamek e renker peder yezh tost-tre an eil ouzh eben. Ur bodad rannyezhoù e vezont kontet da vezañ alies.
Italia
Armerzh
Italia zo ur vro c’hreantelaet liesseurt hec’h armerzh, zo he froduadur diabarzh kriz, hollek pe dre zen, ken uhel ha hini Frañs pe Breizh-Veur.
Yezhoù yanomamek
Disrannadur
Ar Sanumáeg eo an disheñvelañ diouzh ar re arall. Ar yanomamöeg eo an hini a vez komzet ar muiañ (17,600) tra ma ne vez komzet ar Yanameg nemet gant 560 a dud.
Italia
Armerzh
An diarbennoù evel sevel nebeutoc’h a dailhoù ret, heblekaat war un dro marc'had al labour evit ma vefe bresk aozioù labour an implijidi hag ar reolennoù evit an implijerien, adreizhañ reizhiad koustus ar retredoù hag e-se digreskiñ al leveoù, ne vezont ket kaset kalz war-raok abalamour ma ne endro ket an armerzh evel a vennfe an Italianed hag abalamour ma n'emañ ket ar sindikadoù a-du gant se.
Idwal
Idwal zo un anv-badez kembraek, kevatal d'an anv "Yuzwal" brezhonek.
Italia
Mediaoù
Gwelet Roll kazetennoù Italia.
Yezhoù yanomamek
Liammoù gant familhoù arall
Krediñ a ra an darn vrasañ eus ar glaskourien n'o deus ar yezhoù yanomamek liamm ebet gant ar familhoù arall. Joseph Greenberg en deus damveneget un liamm gant ar familh ar Chibchek. Migliazza (1985) en deus damveneget ul liamm gant ar Panoeg ha chibcheg.
Italia
Mediaoù
Ar Rai (Radiotelevisione Italiana) eo anv ar servij publik kleweled en Italia. Ennañ e kaver meur a chadenn skinwel, en o zouez Rai Uno, Rai Due, Rai Tre ha Rai Sat, hag ivez savlec'hioù skingomz evel Radio Uno, Radio Due ha Radio Tre.
Frav du
Ul labous boutin a-walc'h eo ar frav du (liester : fraved du), heñvel-tre ouzh ar vran. Aes-tre eo kemmeskañ an daou. Du eo an holl eus e bluñv, nemet an adskedoù glas ha limestra. Ur pigos kreñv e kreiz un takadig dibluñv a zo dezhañ.
Muzuliañ a ra war-dro 47 cm gant ur pouez etre 400 ha 500 g. Bevañ a ra war-dro ugent vloaz. Heñvel eo ar par ouzh ar barez.
Italia
Relijion
Spisaet eo bet gouelioù ar relijion gatolik gant un dekred e 1985, da-heul emglev ar c'honkordad (mellad 6) a oa bet kensinet e Roma d'an 18 viz C'hwevrer 1984 gant renerien Republik Italia ha re ar Sez Santel (Vatikan) hag a oa bet peurwiriekaet gant al lezenn niv. 121 eus ar 25 a viz Meurzh 1985 :
Swabia
Swabia (Schwaben en alamaneg) zo ur vro istorel e kreisteiz Alamagn. Hiziv eo rannet etre Stad Bavaria ha Baden-Württemberg. Swabeg a reer eus ar rannyezh alemanek a vez komzet eno.
Orin an anv
Dont a ra eus pobl ar Sueved.
Frav du
Boued
Ar frav a zebr amprevaned, krignerien, frouezh, kraoñ ha lostajoù.
Annez
thumb|left|250px|Annez ar frav du. Neizhiañ a ra en tropadoù, e brankoù uhelañ ar gwez. Abaoe un nebeud bloavezhioù n'eo ket ral gwelet strolladoù fraved o chom er c'hêrioù p'eo bet distrujet meur a vodad-gwez gant korventennoù bras 1999.
Swabia
Istor
Evel Su Alamagn e oa Swabia e bro sevenadur  keltiek  La Tène. En amzer ar Romaned e oa e e Raetia.
Distrig
Distrig Swabia (Regierungsbezirk Schwaben en alamaneg) zo unan eus seizh pastell-vro (Regierungsbezirke) Stad Bavaria.