cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anemeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo an anemeg (anem pe karaiai) komzet gant tro-dro da 500-600 den (1991) e Papoua Ginea-Nevez.
Komzet e vez an anemeg e pemp kêriadenn hepken war aod gwalarn enez Preden-Nevez, e Papoua Ginea-Nevez: Malasoŋo (ma vez komzet war un dro gant ar Bariai), Karaiai, Mosiliki, Pudêlîŋ, Atiatu (ma vez komzet war un dro gant al Lusi) ha Bolo (ma vez komzet war un dro gant ur rannyezh Aria). Komzet e vez ivez gant un niver bihan a dud, a orin Anem dreist-holl, e-barzh ar c'hêriadennoù tost. Div rannyezh pennañ zo. Akiblîk, zo rannyezh Bolo, a oa tost da vervel e 1982 o vezañ ma oa 35 bloaz an den yaouankañ a gomze anezhi. Komzet e vez ar rannyezh pennañ er c'hêriadennoù all meneget a-us.
Bro Goth Agan Tasow
Bro Goth agan Tasow ("Bro gozh hon tadoù") eo kan broadel Kernev-Veur.
Evel hini Breizh, Bro gozh ma zadoù, eo diazezet war hini Kembre, Hen Wlad fy Nhadau. Gant Henry Jenner eo bet savet ar pozioù kerneveurek. Evel ma vez youc'het e Breizh Bevet Breizh e dibenn ar c'han, e vez youc'het Kernow bys Vykken e fin "Bro Goth Agan Tasow". Ur c'han broadel all a vez kanet e Kernev-Veur : Trelawny.
Timbroù Afrika ar Reter alaman
left|120px|thumb|Lest-bale gant siell Lindi - 1901
E dibenn 1914 ez eo aloubet Enez Mafia gant arme ar Rouantelezh-Unanet. Dindan hec’h aotrouniezh e soulgarger G.R. MAFIA pe G.R. POST 6 CENTS MAFIA an timbroù alaman pe re an India saoz (e 1915-1916).
Etre 1917 ha 1921 e kavomp timbroù Afrika ar Reter saoz soulgarget “G.E.A.” hag a dalv “German East Africa” (“Afrika ar Reter alaman”), embannet gant ar postoù saoz. 25 timbr zo en holl.
Diouzh o zu, ar Velgiz a laka er-maez timbroù Kongo Velgia e-barzh an tiriad ac’hubet gante e 1916. Soulgarget int gant an anv “RUANDA” pe “URUNDI”. N’int ket gwall implijet avat. Un eil rummad zo soulgarget gant ur meneg divyezhek "EST AFRICAIN ALLEMAND / OCCUPATION BELGE / DUITSCH OOST AFRIKA / BELGISCHE BEZETTUNG."
Dismantret eo trevadenn Afrika ar Reter alaman gant Feur-emglev Versailhez, sinet e 1919 evit diazezañ frammoù nevez Europa goude reuz ar Brezel-bed kentañ. Rannvro ar c’hornog zo roet da vBelgia hag adanvet Ruanda-Urundi, bro gKionga e su ar Stêr Romvuma zo profet da bPortugal ha staget ouzh trevadenn ar Mozambik, ha ar peurrest eus ar vro zo fiziet er Rouantelezh-Unanet. Tanganyika e vezo diwar vremañ.
Diredig
An dirediged a zo evned livioù flamm dezho, eus an urzhiad Coraciiformes. Hervez evnoniourien 'zo ec'h a an dirediged d'ober ar c'herentiad Alcedinidae. Hervez re all avat ec'h eont d'ober an tri c'herentiad (Alcedinidae, Halcyonidae, Cerylidae) eus an isurzhiad Alcedines.
Reoz
Reoz (Rieux an anv ofisiel gallek) zo ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Diredig
Spesadoù
E-touez ar spesadoù dirediged emañ : ...
Rosmerta
Un doueez eus relijion ar C'halianed eo Rosmerta. Dre zelwennoù hag enskrivadurioù e ouzer e veze azeulet evel doueez ar frouezhusted hag ar builhentez.
Alies e vez diskouezet gant ur c'horn a builhentez, ur yalc'h, ur banerad frouezh hag ur patera, ur volenn izel evit al lidoù. Dre vezañs ar patera-se ez eo bet lakaet Rosmerta a-renk gant an doue roman Merc'her hag an doueez Proserpina.
Talvoudegezh an anv
Un anv galianek eo Rosmerta, a c'haller dielfennañ evel ro-smert-a.
"Ar bourvezerez veur" hag "ar bredererez veur" eo Rosmerta neuze, ar pezh a glot ouzh he binvioù.
Un addoueez d'ar Merc'her galian eo Rosmerta ; testeniet eo bet azeulerezh Rosmerta en hec'h unan evelato.
Enskrivadurioù
Gant Nicole Jufer ha Thierry Luginbühl ez eus bet dastumet 27 enskrivadur o venegiñ Rosmerta e Bro-C'hall, en Alamagn hag e Luksembourg ; gant ar proviñsoù roman Belgica ha Germania superior e klot an dachenn-se mui pe vui.
Daou enskeivadur all zo anavezet, unan anezho e Dacia (AE 1998, niv. 01100).
Skouerius eo an daou enskrivadur amañ da heul :
En enskrivadurioù CIL 13, niv. 04683 ha CIL 13, niv. 04705, a zo bet kavet e Belgica, emañ an anv-gwan sacrum ("nevet") goude anv Rosmerta.
Eus Wasserbillig (Biliacum e Belgica) e teu an enskrivadur CIL 13, niv. 04208 / AE 1967, niv. 00320 / AE 1987, niv. 00771 :
Homofobiezh
An termen homofobiezh savet diwar homo- "heñvel" ha fobiezh (gresianeg: Φοβος; "aon") a vez implijet evit deskrivañ kasoni pe dispriz davet an heñvelrevelezh pe an dud heñvelrevel. Un termen ideologel an hini eo, liammet ouzh an arallrevreoladouriezh.
Krouet e oa bet an nevezc'her-mañ gant ar psikologour George Weinberg hag implijet evit ar wezh kentañ dre skrid e saozneg e "Time Magazine" e 1969,
Ret eo anzav eo bet savet fall ar ger-mañ hag a talvezfe kement hag "aon rak traoù heñvel an eil re diouzh ar re all" hervez e etimologiezh diouzh un tu ha dreist-holl n’eo ket dereat an termen-mañ evit ober dave d’an treuzveno sokial ha/pe hiniennel a-enep d’an heñvelrevelezh diouzh an tu all rak n’eo ket e gwirionez ur c’hleñved-spered evel ar fobiezhioù all, met kentoc’h un ideologiezh. Abalamour da se e oa bet krouet an termen arallrevouriezh hervez patrom termenoù all evel "gouennouriezh" evit lakaat war-wel en un doare–splann e tenn d’ar c’hredennoù ideologel ha sokial.
War al live hinienel e komzer eus homofobiezh diabarzh (pe homofobiez ego-distonek) pa nac'h hini pe hini anaout o heñvelrevelezh. Herevz tud zo, en o zouez Sigmund Freud ez eo an darn vrasañ eus an dud homofobel tud heñvelrevel o-unan ha ne deu ket a-benn d'hen anaout ha neuze o devez kas oute o-unan hag ivez a-enep d'an dud all hag a zo (pe a seblant bezañ) heñvelrevel.
E broioù zo ez eus lezennoù resis a-enep d'an homofobiezh, e broioù all avat ez eo an homofobiezh unan eus kredennoù ideologel pennañ hag enne e vez lakaet an heñvelerezh da dorfed.
Jef Gedez
Jef Gedez, Joseph Guédez e galleg, a zo ganet d’ar 6 a viz Ebrel 1935 hag a zo ur skrivagner danevelloù, romantoù ha barzhonegoù. Ijinour e oa e vicher, met war e leve emañ bremañ e Lannuon.
Buhez
Tremenet en deus e yaouankiz a-hed aodoù lenn-vor Brest, etre Hañveg hag ar Faou da gentañ hag e kêr Vrest da c’houde. E Brest oa o vevañ etre 1945 ha 1955. E gerent a oa brezhonegerien a-vihanik. Met komz a raent galleg outañ. Kompren a rae un tamm bommoù lavar zo memes tra hag anavezout a rae «muzik ar yezh». Dimeziñ a reas e 1960 ha tri bugel en deus : Sandrine, Gwenola ha Yann-Herve. Etre 1955 ha 1974 e oa o labourat e rannvro Pariz : Distroet eo da Vreizh-Izel e miz Gwengolo 1974. Etre 1974 ha 1995 e oa o labourat en embregerezh Alcatel Lannuon. E 1970 (kostez Pariz e oa o chom d’ar c’houlz-se), e-barzh ur sal ma oa kustum Bretoned Pariz d'en em vodañ, e oa bet dedennet gant levrioù dispaket war un daol, ha neuze en doa prenet daou anezho : La langue bretonne et ses combats gant Roparz Hemon ha Geotenn ar werc’hez gant Jakez Riou. Al levrioù-se o deus degaset c’hoant dezhañ da zeskiñ brezhoneg. Abaoe 1995 emañ war e leve, desket en deus ar yezh da vat dre Skol Ober, dre stajoù, drezañ e-unan, dre selaou brezhonegerien ampart (kalz anezho a zo e Bro-Dreger), o selaou ar Radio ivez (Radio Kreiz-Breizh ha Radio Kerne dreist-holl). Hag abaoe m’emañ war e leve en deus bet amzer da sevel skridoù. Difazier e Skol Ober eo bet ivez e-pad meur a vloaz.
Ruzenn staon divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn staon divouezh treuzskrivet [ç] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 138.
Jef Gedez
Oberennoù
Skrivañ a ra ar pezh en deus kavet plijus pe displijus er vuhez : darvoudoù eo bet fromet ganto ; istorioù ijinet gantañ ; ar garantez evit bro e yaouankiz, evit an natur...
Danevelloù, Romantoù
Huñvreoù Pêr Mortolod : Peder danevell a ya d’ober al levr : Huñvreoù Pêr Mortolod : Distro ur martolod d’e vro c’henidik, klask a ra adkavout bro e vugaleaj. Ur paotr-yaouank-kozh a zo anezhañ, maget e vez e hunvreoù gant maouezed iskis. Un deiz e teu unan war-wel da vat, Lara Brenner hec’h anv.
Ruzenn staon divouezh
Ral a-wezh e vez kavet ar fonenn-mañ evel alofonenn e-touez yezhoù ar bed, peurliesañ alofonenn /x/ pe /h/ dirak ur vogalenn a-raok, anvet "Ichlaut" en alamaneg.
Raloc'h kalz e talvez da fonem, implijet gant 5% eus yezhoù ar bed (Ladefoged & Maddieson, 1996).
Ouzhpenn-se, ne vez kavet gant ar fonenn divouezh par ([ç]) evel fonemoù enebiet an eil ouzh egile nemet e div yezh: ar c'homieg hag ar margieg, sur-mat peogwir e c'hell bezañ diorroet [ʝ] dre greñvaat ar kensonenn staon dre dostaat mouezhiet [j] keit ha ma n'eus kensonenn staon dre dostaat divouezh ebet par outi ma c'hellfe bezañ diorroet ar ruzenn staon divouezh [ç] diwarni.
Wyatt Earp
thumb|right|210px|Wyatt Earp pa oa 21, poltred war-dro 1869
Wyatt Berry Stapp Earp (19 a viz Meurzh 1848;13 a viz Genver 1929) zo bet ur saver-loened amerikan, ur bleiner kirri-samm, a-wezhioù ur chaseer bizoned, un ofiser a lezenn e meur a gêr eus ar Far-West, ur c'hoarier a vicher, un dalc'her saloon, mengleuzier, ha tredeog en emgannoù boks. Brudet eo dreist-holl evit ar perzh a gemeras en emgann en O.K. Corral, asambles gant Doc Holliday, ha daou eus e vreudeur, Virgil Earp ha Morgan Earp.
Troad postelativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad postelativel (saoz.: postelative case) evit komz eus un droad, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "eus" e brezhoneg.
Wyatt Earp
Deuet eo Wyatt Earp da vezañ un den brudet eus istor ar Stadoù-Unanet. E vuhez he deus pourchaset danvez evit un niver a filmoù, a abadennoù skinwel, a vuhezskridoù hag a oberennoù faltazi.
Filmlennadur Walt Disney
Ar bajenn-mañ a ziskouez Filmlennadur Walter Disney ; arabat kemmeskañ gant hini Walt Disney Pictures.
Troad postelativel
Implijet e vez ganti da ster "eus", da skouer:
Filmlennadur Walt Disney
(P) = produer ; (R) = realizatour ; (A) = aktour (mouezh Mickey Mouse, hag all)
Wyatt Earp
Yaouankiz
D'an 30 a viz Gouere 30 1840 e timezas an intañv Nikolaz Porter Earp ha Virginia Ann Cooksey e Hartford, er C'hentucky. Ganet eoa bet Wyatt Earp e Monmouth, en Illinois, d'an 19 a viz Meurzh 1848. Wyatt Earp en doa un hantervreur koshoc'h, hag un hanterc'hoar, a varvas pa oa 10 miz. Nikolaz Earp a vadezas Wyatt evel an ofiser a rene anezhañ e-doug ar Brezel amerikan-ha-mec'hikan, ar c'habiten Wyatt Berry Stapp eus Emouestlidi war varc'h Illinois. E miz Meurzh 1850 e tilezas an Earped Monmouth evit mont da vevañ e Kalifornia met annezañ a rejont en Iowa. War-dro 160 devezh-arat a yae d'ober o atant nevez, seizh lev e biz Pella.
Troad postelativel
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Strollad Komunour Gall
Istor ar Strollad Komunour Gall
E miz Kerzu 1920 eo rannet e daou ar Section française de l'Internationale ouvrière (SFIO). Emezellañ a ra ar  Section française de l'Internationale communiste (SFIC) nevez d'ar C'hKomintern diazezet gant Lenin. Buan awalac'h eo adanvet "Parti Comuniste" hag embann a ra bezañ dispac'hour hag etrebroadelour.
Wyatt Earp
Yaouankiz
E miz Meurzh 1856, Nikolaz a werzhas e atant hag e tistroas da Vonmouth, en Illinois, met ne zeuas ket a-benn da gavout labour evel barazher pe gounideg. Dre ma oa ne oa ket barrek da vagañ e diegezh mod all, Nikolaz a zivizas dont da vezañ poliser kêr, hag e labouras evel-se e-pad tri bloaz. A-hervez en doa un eil seurt gounidoù pa'n dije gwerzhet boeson, ar pezh a lakaas emsav enep ar boeson ar gêr da sevel en e enep. Prozezet e oa e 1859 evit bezañ gwerzhet boeson dindan kuzh, kondaonet hag mezhekaet dirak an holl. Ne voe ket gouest da baeañ an telloù-kastiz goulennet gant al lez-varn ha, d'an 11 a viz Du 1859, e oa lakaet foar war madoù an tiegezh Earp. Daou zevezh diwezhatoc'h ez eas kuit an Earped adarre da vont da Bella, en Iowa. Goude o diannezadeg e reas Nikolaz kalz beajoù da Vonmouth e 1860 da gadarnaat ha da peurechuiñ gwerzh e zouaroù ha da dalañ ouzh meur a brozez intentet outañ evit dleoù ha tamalloù flod war an telloù.
Strollad Komunour Gall
E Breizh araok an Eil Brezel-bed
Aozadur ar strollad e Breizh e dibenn miz Here 1936 :
Wyatt Earp
Yaouankiz
D'ar c'houlz ma oa distroet an tiegezh da Bella e tarzhas ar brezel diabarzh. Newton, James, ha Virgil a lakaas o anv en arme an Unaniezh d'an 11 a viz Du 1861. Pa ne oa ken 13 vloaz e oa re yaouank Wyatt da vont gante met diwezhatoc'h e klaskas meur a wezh da dec'hout evit mont en arme, met kavet e vee bewech gant e dad ha kaset gantañ d'ar gêr.
Strollad Komunour Gall
E Breizh araok an Eil Brezel-bed
Kazetennoù e Breizh :
Foz danvorel
E strad ar meurvorioù hag ar morioù e kaver meur a foz danvorel ha pa vije bet kleuziet ur foz gant ur fenomen dreistmuzul. Lod a zo bet krouet e-lec'h m'emañ plakennoù tektonik o kejañ hag un ankl hag a zo etrezo. A-hed ar fozioù danvorel e weler menezioù-tan alies, ken tost ma'z eo mantell an Douar m'emañ ar magma o virviñ ennañ. Fozioù abisel a reer eus anezho ivez p'emañ an abisoù lodenn donañ ar morioù.
Strollad Komunour Gall
E Breizh araok an Eil Brezel-bed
Niver kuzulioù-kêr dalc'het gant ar strollad e miz Ebrel 1936 goude dilennadegoù 1935 :
997
Diwar-benn bloavezh 997 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 997
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 997
Strollad Komunour Gall
E Breizh araok an Eil Brezel-bed
Mouezhioù dastumet en dilennadegoù deputeed e Breizh: disoc'hoù ar strollad e 1928, 1932 ha 1936 (niver a vouezhioù) Aodoù-an-Hanternoz Liger-Izelañ Mor-Bihan Penn-ar-Bed Holladoù departamantel ha Breizh a-bezh
Goude an Eil Brezel-bed ha betek 1958
Goude an Eil Brezel-bed en em ro dezhañ e-unan ar PCF al lesanv "Strollad ar 75000 den fuzuilhet" ("Le parti des 75000 fusillés"). Kemer a ra perzh er gouarnamant etre 1944 ha 1947;kichen-ha-kichen gant ar c'haollourien. Strollad kentañ Bro-C'hall e teu da vezañ e dilennadegoù ar gannaded e 1945, gant 26,2 % eus ar mouezhioù ha 159 kannad. E zisochoù gwellañ en deus e 1946 e dilennadegoù ar gannaded e 1946 (28,3 % eus ar mouezhioù ha 182 sez). E miz Here 1947 eo echu gant an Trede Republik hag eo lakaet war-sav ar republik c'hall. E miz Du emañ ar Strollad Komunour en eil plas en dilennadegoù kêr, gant 30 % eus ar mouezhioù.
Goude 1981
Adalek 1981 e kemer perzh er gouarnamant gant ar Strollad Sokialour Gall. Mont a ra war ziskar moueziadeg goude moueziadeg. War ar renk emañ evit an dilennadegoù prezidant evit ar wech diwezhañ e 1995. 8,6% eus ar mouezhioù a ya da Robert Hue, ar pezh a zo mat awalac'h evit ar strollad.
Kemer a ra perzh abaoe en emglevioù gant strolladoù all eus an tu-kleiz pe an tu-kleiz pellañ.
Vijil
Orin ar ger
Vijil pe Vijilez, a zeu diouzh ar ger beilhañ. Ober a ra dave d'al lid a veze e Liderezh an Eurioù da zerc'hent ar gouelioù bras. Klotañ a ra en amzer hiziv gant Ofis al lennadennoù abred diouzh ar beure, pa sav ar venec'h e kreiz an noz da bediñ, gant salmoù ha lennadennoù hir a-walc'h.
Wyatt Earp
Yaouankiz
Endra ma oa Nikolaz o tuta soudarded hag o lakaat ar c'hompagnunezhioù da bleustriñ ar vivher soudard, Wyatt, gant sikour e daou vreur yaouankañ, Morgan ha Warren, a oa fiziet ennañ emell un eostad maiz a oa dindanañ war-dro 80 devezh-arat. Goude bezañ bet gloazet-bras en emgann Fredericktown e tistroas James d'ar gêr e-doug an hañvezh 1863. Kemer a reas Newton ha Virgil perzh e meur a gombat er reter hag a zeuas en-dro diwezhatoc'h.
Vijil
Tro-lavar
Gourc'hemenn ar yun a zo ur gourc'hemenn, pe gentoc'h un erbedenn a-berzh an Iliz katolik. Gwanaet a galz eo bet gourc'hemenn ar yun abaoe 1966, gant Solgelenn Poenitemini Paol VI : yuniñ a ranker da vihanañ da Verc'her al Ludu, a zo deiz kentañ amzer ar C'horaiz, ha da Wener Ar Groaz, a zo deiz pasion ha marv Jezuz-Krist, ar Salver, hervez ar Gristenion. Ober yun a dalvez chom hep debriñ kig, eveljust hogen ivez debriñ nebeut, ober pinijenn hag aluzon, hervez an oad (etre 14 ha 60 vloaz) ha nerzh pep hini, ha gouestlañ muioc'h a amzer d'ar bedenn. Debriñ mat a-walc'h da greisteiz a c'heller ober eta.
Ober pinijenn. Pa n'eo ket ken diaes ar yun ha gwechall e pouez an Iliz war gourc'hemenn ar binijenn. Gervel a ra eta d'an emziouer ha da genlodañ, e doare ma klasko pep kristen an emziouer a zo mat e degouezh pep hini evit en em dreiñ ouzh Doue, evit adkavout ur frankiz diabarzh, digeriñ o c'halon d'an Aviel, bezañ tostoc'h da Zoue ha d'an nesañ. Ober pinijenn n'eo ket mui eta emzioueriñ kig, ha boued zoken, dre ret.
Emziouriñ kig Chom hep debriñ kig d'ar Gwener (nemet gouel e vefe) hag ober pinijenn (da lavarout eo pediñ, dioueriñ boued un tamm, oberoù a garantez...) d'ar C'horaiz a zo gourc'hemennet ouzhpenn-se hervez ar Gwir kanonek nevez (kanonoù 1250 ha 1251). Erbedet eo c'hoazh gant an Iliz yuniñ hag ober pinijenn, evel chom hep debriñ kig d'ar Gwener, ha zoken e-pad ar C'horaiz, nemet da sul, met ur c'hiz ez eo, ha n'eo ket ur gourc'hemenn eus an Iliz er ster strizh ken. Boas eo kalz a dud c'hoazh da zebriñ estreget kig da Wener. Debret e vez pesked ha vioù e-lec'h kig. N'eus ket ar gwir da zebriñ soubenn, d'an deizioù merket gant an Iliz katolik ( daou zevezh hepken : Merc'her al Ludu ha Gwener ar Groaz) ma vez kig enni. Soubenn vijil a oa soubenn legumaj, hep druzoni.
Sentiñ ouzh ar gourc'hemenn-se eus an Iliz a rank ar gatoliked, ha ma ne reont ket e rankont diskleriañ ar pec'hed-se pa 'z eont da gofes. E predoù ar skolioù kristen e veze sentet rik ouzh ar reolenn gozh gwechall eta. Bremañ ne reer mui kement, pa 'z eo bet frankaet ar reolennoù : goulenn a ra atav an Iliz ma vo yunet (ur pred hepken) da Verc'her al Ludu ha da Wener ar Groaz ha dioueret kig d'ar Gwener hogen ret eo bezañ yac'h ha pevarzek vloaz. Ar spered a zislontegezh a zo bepred e talvoud, avat.
Kristengaserezh
Plijadur an dud dizoue hag enepkloer a veze aozañ frikoioù d'an deizioù yun-se hag o brudañ da ziskouez o enebiezh ouzh an Iliz.
Wyatt Earp
Yaouankiz
E miz Mae 1864, an tiegezh Earp a gemeras an hent gant ur charreadeg kirri a oa o vont da Galifornia. El levr Wyatt Earp: Frontier Marshal, skrivet gant Stuart N. Lake e 1931, e taneveller kejadenn an Earped gant Indianed e-kichen ar C'hreñvlec'h Laramie hag e tennas Wyatt e vad eus un arsav e Kreñvlec'h Bridger da chaseal bizoned gant Jim Bridger. Diwezhatoc'h, enklaskerien o deus lavaret e oa kaeraet danvell Lake diwar deroù buhez Earp, dre ma'z eus nebeut a brouennoù a gadarna e istorioù.
Kalifornia
E diwezh an hañv 1865, Wyatt ha Virgil a gavas fred evel bleinerien evit Phineas Banning's Banning Stage Line en Traoñienn an impalaer. Eno a-hervez e evas Wyatt whisky evit ar wezh kentañ ha ken klañv e vije bet en dije miret outañ a evañ e-pad ugent vloaz goude se.
E-doug an nevezamzer 1866, Earp a zeuas da vezañ bleiner kirri-samm, hag a gase kargadoù evit Chris Taylor. An hent a heulie e for 1866-1868 a yae eus Wilmington, e Kalifornia, betek Prescott, e tachennoù Arizona. Labourat a reas war an hent eus San Bernardino dre Las Vegas, e tachennoù Nevada, betek Salt Lake City. E-pad an nevezamzer 1868, e oa tutaet Earp gant Charles Chrisman da gas dafar da sevel hent-houarn an Union Pacific. Soñjal a reer ez eo d'ar c'houlz-se e krogas da c'hoari evit an arc'hant ha da voksañ. Tredeog e voe en un emgann etre John Shanssey ha Mike Donovan.
Den a lezenn
D'an 10 a viz Genver 1870 e timezas Earp gant e gentañ gwreg, Urilla Sutherland (1849 - c.1870), merc'h William ha Permelia Sutherland, a orin eus New York. Ne badas ket pell an dimeziñ. Soñjal a reer e tremenas Urilla un nebeud mizioù pe war-dro ur bloavezh diwezhatoc'h. Div zisplegadenn eus he marv a gaver : hervez an hini gentañ e vefe marvet diwar an tifuz,, da-laras an eil e vefe marvet diwar wilioudiñ.
E miz Eost 1870, Wyatt a brenas un ti ha douaroù evit 50 $. E miz Du e werzhas an ti en-dro evit 75 $. Implijet eo bet an deiziad-se evit muchañ deiziad marv Urilla, o harpañ war ar soñj n'en deus ket kement ezhomm un intañv eus un ti hag un den dimezet engortoz da gaout bugale. E miz Du, Earp a c'hounezas e bost poliser en dilennadegoù, trec'h d'e hantervreur, Newton, dre 137 a-enep 108.
D'ar 14 a viz Meurzh 1871 e savas Kontelezh Barton ur prosez a-enep Earp. Karget e oa da zastum gwirioù aotre en anv kêr Lamar, ar sammad a oa da vezañ implijet da sevel skolioù er vro. Tamallet e oa outañ nompas bezañ degaset an arc'hant dastumet. D'an 31 a viz Meurzh, James Cromwell a savas klemm a-enep da Wyatt, o tisklêriañ e oa bet falset paperoù a spisae ar sammad arc'hant dastumet gant Earp digant Cromwell evit goulenn ur prosez. A-benn kaout ar sammad etre ar pezh a oa bet degaset gant Earp hag ar pezh a zlee Cromwell (hag a lavare en doa paeet) e lakaas al lez-varn foar war falc'herez Cromwell hag a werzhas anezhi evit 38 $. Disklêriañ a rae Cromwell e tlee Earp 75 $ dezhañ, gwerzh an ardivink. D'ar c'hentañ a viz Ebrel, Earp a oa unan eus tri den (war un dro gant Edward Kennedy ha John Shown) a oa tamallet oute bezañ laeret ul loen-kezeg. D'an 28 a viz Meurzh o dije laeret an damallidi daou loen-kezeg, "a dalveze pep a kant dollard", digant William Keys er vro indian. D'ar c'hwec'h a viz Ebrel e oa harzet Earp gant an eiler J.G. Owens. Lennet e oa dezhañ engalv ar c'hargoù en e enep gant Commissioner James Churchill d'ar 14 a viz Ebrel. Lakaet e oa ar c'hred da 500 $. D'ar 15 a viz Mae e oa embannet ar skrid tamall a-enep Earp, Kennedy ha Shown. Anna Shown, gwreg John Shown, a zisklêrias e oa vet mezvet he gwaz gant Earp ha Kennedy hag o doa gourdrouzet e vuhez a-benn kavout e skoazell. Koulskoude, d'ar 5 a viz Even, e oa didamallet Edward Kennedy tra ma chome digemm ar c'hargoù a-enep Earp ha John Shown. War a seblant, Earp, a dale ouzh daou brosez hag un argerzh-kastizañ, Earp a choazas da dec'hout Stad Missouri. Embannet e oa un urzh herzel.
Distro
E-pad bloavezhioù, n'o deus ket an enklaskerien testeni ebet eus buhez Earp etre 1871 hag an 25 a viz Here 1874, pa zeu Earp war wel adarre e Wichita. Lakaet eo bet en doa tremenet an tri bloaz-se o chaseal bizoned e Kansas (evel m'en daneveller e buhezskrid Stuart Lake) hag o kantreal er Bradenn veur.
Krediñ a reer peurvuiañ e kejas evit ar wezh kentañ gant e vignon tost Bat Masterson d'ar c'houlz-se, war vord ar stêr Arkansas. Koulskoude e oa dizoloet testenioù eus ar mare-se hag a ziskouez e oa Earp o vevañ e-kichen Peoria, en Illinois e 1872. Enklaskoù zo bet graet. Enrollet e oa Earp e rolloù kêr Peoria e 1872 e ti Jane Haspel, a rene ur fouzhti. E miz C'hwevrer 1872, polis Peoria a serras pevar maouez ha tri den. Wyatt Earp, Morgan Earp, ha George Randall e oa an tri den-se. Wyatt hag ar re all a oa tamallet oute "Derc'hel ha bezañ kavet en un ti brudet-fall." 20 dollar a dell-gastiz e oant bet lakaet da baeañ ouzhpenn ar priz lakaet evit an torfedoù-se. Kavet ez eus bet div harzhadenn all eus Wyatt Earp evit ar memes abeg e 1872 e Peoria. Klozañ a ra lod eus an enklaskerien e tiskouez titouroù Peoria e kemere perzh Earp e marc'had ar gasterezh e tolead Peoria e 1872. An titour-se en deus lakaet lod eus an enklaskerien da vurutellañ testenioù Lake diwar-benn chaseadennoù bizoned Earp e Kansas e 1871-74.
E Frontier Marshal, Lake en deus embannet ivez en doa kejet Earp gant tud brudet evel Wild Bill Hickok pa oa e Kansas. Lake en deus anavezet Earp ivez evel an den en doa harzet ar ribler armet Ben Thompson en Ellsworth, Kansas, d'ar 15 a viz Eost 1873. Koulskoude ne zeu ket Lake a-benn da reiñ mammennoù e zisklêriadennoù. Abalamour da se enklaskerien o deus diskouezet o doa diskred diwar-benn danevelloù Lake. An enklaskoù graet n'o deus diskouezet prouenn ebet e oa Wyatt Earp en Ellsworth da vare torfedoù Thompson eno. Ar re a gred e harzadenn Thompson gant Earp, pe memes e bezañs Earp en Ellsworth e miz Eost ar bloaz-se, a ra anv eus eñvorennoù dispis e vije bet Earp o chom er Grand Central Hotel eno. Enklaskoù o deus diskouezet ne oa ket anv Earp war rolloù an ostaliri en hañvezh-se. Ouzhpenn, oberoù Benjamin Thompson e-tro ar bloaz ma oa harzet a oa danevellet-pizh gant kelaouennoù ar c'hornad na reont ket anv eus Earp morse. Thompson a embannas e zanevell dezhañ e-unan eus darvoudoù 1884, ha ne lavar ket e oa harzet gant Earp. An eiler Ed Hogue eus Ellsworth an hini eo a harzas anezhañ e gwirionez.
Wichita
Evel Ellsworth, e Wichita a oa un ti-gar ma veze kaset tropelladoù chatal eus Texas. An hevelep trummgêrioù cattle er far-west a oa lec'hioù trouzus leun a bennoù boeson, cowboyed armet a feste diwezh beajoù hir. Kregiñ a reas Earp da labourat ent ofisiel e burev marshal Wichita d'an 21 a viz Ebrel 1875, goude ma oa dilennet Mike Meagher evel marshal kêr (luzierezh a zegas an anv-se, rak "marshal kêr" a oa alies heñvelster gant penn ar polis, un anv a veze implijet ivez). Kavet ez eus bet ur pennad kazetenn hag a ra anv eus Earp evel "Ofiser Erp" (sic) kent ma oa tutaet ent ofisiel, ar pezh a laka e roll resis evel ofiser e 1874 amsklaer. War a seblant e oa paeet evit ul labour na oa ket ofisiel.
Earp a c'hounezas brud pa oa e Wichita. Anavezout hag herzel a reas ul laer kezeg (oc'h ober gant e arm met hep gloazañ an den) ha goude se ur strollad laeron kirri. Un tamm brav a strafuilh en doe e deroù 1876 pa gouezhas e revolver karget diouzh e holster, pa oa en e goazez en ur gador, rak leuskel a reas un tenn pa skoas ar c'hi ouzh al leur. Tremen a reas ar boled a-dreuz e chupenn hag eñ er-maez dre ar solier. Gallout a reer soñjal diwar diviz Earp diwar-benn ar gudenn e buhezskrid Lake, Wyatt Earp: Frontier Marshal (embannet goude marv Wyatt), ne zougas morse ur revolver single-action gant c'hwec'h tenn adarre. E danevell Lake, Earp ne anzavas ket en doa prenet skiant a-zivout ar fazi-se diwar e goust.
Earp a ziskouezas ivez e nerzh-kalon e Wichita en un darvoud na oa ket danevellet gant ar c'hazetennoù met a gaver meneget e buhezskrid Lake hag a zo kadarnaet en eñvorennoù e eiler Jimmy Cairns. Wyatt a lakas toucherien en arraj o klask kemer en-dro ur piano na oa ket bet paeet en ur fouzhti hag é rediañ an doucherien da zastum an arc'hant da viret ar benveg-seniñ el lec'h ma oa. Diwezhatoc'h, ur strollad eus tost hanter-kant toucher armet a vodas e Delano, o prientiñ mont dober un droiad boesonerezh diroll e Wichita en tu all d'ar stêr. Ar bolis ha keodedourien Wichita en em vodas evit enebiñ ouzh ar gowboyed. Earp a chomas e-kreiz linenn an difennerien, war ar pont etre Delano ha Wichita, ha derc'hel a reas penn ouzh ar bagad gwazed armet, en ur gaozeal oute. A-benn ar fin ez eas kuit ar gowboyed. Dalc'het e oa bet ar peoc'h hep tennañ un tenn hag hep lazhañ den ebet.
Foz danvorel
Fozioù danvorel donañ er bed
Emañ ar re zonañ-holl er Meurvor Habask, en e ziadro war-bouez hini Mariana
Wyatt Earp
Wichita
Bloavezhioù goude e skivas Cairns diwar-benn Earp: "Wyatt Earp a oa un ofiser dispar. Kalonek e oa  ha war a seblant ne'n doa aon rak netra. Doujañs o doa an holl paotred-saout evitañ ha seblantout a raent anavezout e zreistelezh hag e aotrouniezh ."
E diwezh 1875, kazetenn kêr ( Beacon Wichita) a lenned warni :
1892
Diwar-benn bloavezh 1892 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Uharte
Uharte zo un anv euskarek, hag a dalv kement hag enezenn.
1892
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1892
Uharte
Adstumm
Deuet eo da vout Huarte e spagnoleg, evel anv-tiegezh.
1892
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1892
Uharte
E Nafarroa eo e kaver an anv:
Sarah Records
Sarah Records a oa un ti-embann pladennoù dizalc'h hag az eas en-dro etre 1987 ha 1995. Krouet e voe e miz Du 1987 gant Clare Wadd ha Matt Haynes. Brudet eo an ti-embann evit bezañ embannet pladennoù sonerezh twee ha sonerezh indie pop. Etre 1987 ha 1995 e voe embannet 30 pladenn glok ganto, 100 pladenn single, 30 pladenn maksi hag ivez fanzinoù ha dastumadegoù. Brudet eo ivez evit goloioù ar pladennoù, hag a oa moullet e daou liv peurliesañ, abalamour da abegoù arzel hag ekonomikel. There and Back Again Lane a oa ar bladenn ziwezhañ embannet gant Sarah Records, ouzhpenn ar bladenn e oa ul levrig ennañ istor an ti-embann. Kemennet e voe e oa echu gant an ti-embann er c'helaouennoù breizhveuriat NME ha Melody Maker dindan an titl : A Day For Destroying Things. Matt Haynes a grouas an ti-embann Shinkansen Records e 1996.
Ruzenn gilbleg divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn gilbleg divouezh treuzskrivet [ʂ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 136.
Slovenska Skupnost
Slovenska Skupnost (Unvaniezh Slovenat) a zo ur strollad politikel italian a zifenn gwirioù ar Slovened en Italia. E proviñsoù Trieste ha Gorizia eo oberiant dreist-holl. Drago Štoka eo e brezidant.
E-pad ar bloavezhioù 1960 e oa bet krouet hag e 1963 e kemeras perzh en dilennadegoù evit ar wech kentañ. Ingal e kinnig danvez-kannaded met n'eus dilennad ebet gantañ abalamour m'eo re vihan an niver a Slovened o vevañ er vro. E 1992 e kevreas gant ar Partito Sardo d'Azione, an Union Valdôtaine, hag an Union für Südtirol da ginnig ul listenn, Federalismo hec'h anv. Ur senedour hag ur c'hannad o deus gounezet met ne oa ket ar re-mañ izili eus Slovenska Skupnost.
Goude krouidigezh an eil republik e kenlabouras gant strolladoù an tu-kleiz, dreist holl gant ar Vargherita. Daoust ma n'en deus pouez ebet el live broadel, ez eo deuet a-benn da c'hoari ur roll pouezus er rannvroioù ma'z eus Slovened o vevañ. Meur a zilennad en deus e kumunioù eus reter Frioul evel San Floriano del Collio ha San Dorligo della Valle.
A-drugarez d'e gevread gant strolladoù arall ez eo aet e-barzh kuzul-kêr ha kuzul proviñsel Trieste ha Gorizia. E 2003 eo aet Mirko Špacapan, un ezel d'ar strollad, e-barzh ar c'huzul rannvroel.
Liammoù diavaez
lec'hienn ofisiel
Amelân
thumb|right |260px|Setu pelec'h emañ Amelân
thumb|right |Amelân gwelet eus an oabl
Amelân (e frizeg), pe Ameland (en izelvroeg), zo un enezenn en Izelvroioù, e Mor Wadden stag ouzh proviñs Friz.
Olga Roubtsova
Olga Roubtsova (e ruseg: Ольга Николаевна Рубцова) bet ganet d'an 20 a viz Eost 1909, marvet d'an 13 a viz Kerzu 1994.
Mestrc'hoarierez echedoù soviedat eo.
Kampionez e kampionad ar maouezi eus URSS meur a wezh, kampionez e kampionad ar maouezi maouezi adalek 1956 betek 1958, kampionadez e kampionad bedel ar maouezi dre lizher e 1972.
Madagaskar
Bez' eo Madagaskar (Madagasikara e malagasieg) ur vro hag un enezenn eus Meurvor Indez, a-dal da aod gevred Afrika. Rannet eo diouzh ar c'hevandir-se gant kanol Mozambik. Antananarivo eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Enezenn vrasañ Afrika eo Madagaskar, hag ar pempvet enezenn vrasañ er bed. Kavout a reer eno gouennoù loened ha plant dibar, na vezont ket kavet e lec'h all. En o zouez e c'heller menegiñ al lemureged.
Dindan warezveli Bro-C'hall emañ Madagaskar etre 1883 ha 1897, ha goude un emelladenn vilourel eo staget outi. Un drevadenn e teu da vezañ eta. Adkavout a ra he emrenerezh e 1958 hag he dizalc'hiezh e 1960.
Ar malagasieg eo ar yezh komzet ar muiañ er vro. Div yezh ofisiel a zo : ar malagasieg hag ar galleg. Ar saozneg a oa bet lakaet e-pad ur pennad da yezh ofisiel, met n'eo ket bet degemeret an dra gant ar referendom war ar vonreizh e 2010.
Ezel eo ar vro ouzh ABU, FME, ar Frankofoniezh, Unaniezh Afrika, Komunouriezh Diorren Afrika Aostral, Kenvarc'had Afrika Reterat hag Aostral ha Bank Diorren Afrika.
Armerzh
Ezporzhiañ a ra tireoul (Texaco), uraniom (Areva), ilmenit (Rio Tinto), nikel (Dynatec hag Arcelor), niobiom, hag ivez chevr, vanilhez ha litchi. Kentañ keveler kenwerzh Madagaskar eo deuet da vezañ Sina e 2015.
Poblañs
E 2005 e oa war dro 18 606 000 annezad. E 2018 e oa 25 683 610.
A orin aostronesian eo ar boblañs. 19 kenel bennañ a zo.
Yelizaveta Bykova
thumb|Yelizaveta Bykova o c'hoari Yelizaveta Ivanovna Bykova (e ruseg: Елизавета Ивановна Быкова), ganet d'ar 4 a viz Du 1913 e Bogolyubovo (Rusia) ha marvet d'an 8 a viz Meurzh 1989 e Moskov (Rusia), a oa ur veurc'hoarierez echedoù soviedat.
Kampionez ar bed e kampionad ar maouezi e voe adalek 1953 betek 1956, hag adalek 1958 betek 1962.
The Go-Betweens
thumb|270px|The Go-Betweens e 2005: Robert Forster ha Grant McLennan (a-dreñv) The Go-Betweens a oa unan eus strollad pop rock indie brudetañ Aostralia. Savet eo bet gant Robert Forster (29 a viz Even 1957) ha Grant McLennan (12 a viz C'hwevrer 1958 - 6 a viz Mae 2006) e Brisbane e 1977. Er strollad eo bet ivez Lindy Morrison (taboulinoù), Robert Vickers (gitar boud), Amanda Brown (bioloñs, hirvombard), John Wilsteed (gitar boud), Glenn Thompson (taboulinoù), hag Adele Pickvance (gitar boud). Berzh en deus graet ar strollad e-touez ar vurutellerien, nebeutoc'h a verzh en doe avat e-touez ar selaouerien. E-touez kanaouennoù brudetañ The Go-Betweens emañ "Cattle and Cane" (1983) (lakaet e-touez an 30 kanaouenn gwellañ bet savet en Aostralia gant Australasian Performing Right Association e 2001) ha "Streets of Your Town" (1988). Divodet e voe ar strollad e 1989 goude m'en defe lakaet c'hwec'h albom da zont er-maez. Er bloavezhioù 1990 e labouras McLennan ha Forster pep hini diouzh e du, ha savet e voe The Go-Betweens en-dro e 2000. Ouzhpenn McLennan ha Forster e teuas sonerien ar strollad amerikan Sleater-Kinney hag asambles e savjont ar bladenn anvet The Friends of Rachel Worth. E (2005 e oa Forster, McLennan, Adele Pickvance (gitar boud) ha Glenn Thompson (taboulinoù)er strollad. E miz Here 2005 e teuas er-maez ar bladenn Oceans Apart (priz ARIA ar bladenn wellañ). D'ar 6 a viz Mae 2006 e varvas Grant McLennan en e di e Brisbane, e-keit ma oa kousket. Robert Forster a gemennas goude-se e oa echu da vat gant ar strollad.
Aiolos (doue)
thumb|250px|Aiolos, war ur pezh marmor kozh
Aiolos (henc'hresianeg : Αἴολος / Aíolos, latinekaet en Aeolus) eo mestr an avelioù e mojennoù Henc'hres.
Da gentañ e oa un den marvel, en Odysseia Homeros bepred. Eno eo mab da Hippotes, ur roue marvel eus Aiolis, mignon d'an doueed, hag en deus bet mestroni war an avelioù a-berzh Zeus.
Hervez ur vojenn all e veve en Aiolia, un enez war-neuñv, hag e oa mab da Boseidon.
Ren a rae war an avelioù, a zo serret en ur c'hev en Inizi Eolian, pe en ur sac'h-lêr. N'o lez da vont da redek nemet p'en devez urzh digant Zeus. Pa c'hoari e benn e-unan ha pa laosk an avelioù hep kaout urzh ne vez nemet korventennoù, peñse ha distruj.
Evit skoazellañ Odysseüs e roas dezhañ seier-lêr an avelioù. Ne oa nemet unan anezho a oa ennañ an avel vat. Met martoloded Odysseüs a oa o klask gwin a zigoras an holl, ha neuze e savas ur gorventenn spontus.
Riou
Rioù zo un anv-tiegezh brezhonek, stank e Breizh, a deufe eus ar ger ri, a oa roue e brezhoneg-kozh, hag an dibenn où a gaver en un toullad anvioù (Alanoù, Evenoù, Morvanoù, ...)
Troad postesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad postesivel (saoz.: postessive case) evit komz eus un droad, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "a-dreñv" e brezhoneg.
Implijet e vez gant al lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("-хъ"; -qh) d'ar stumm ergativel, da skouer
Ral a wezh e vez implijet an droad-mañ gant he ster rik, da skouer:
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Txulapain
Txulapain  ( Juslapeña  e spagnoleg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Kêriadennoù
E 2004 e oa 491 annezad er gumun.
Rif (Friz)
Rif (e frizeg evel en izelvroeg), zo un enezenn vihan didud en Izelvroioù, e Mor Wadden, stag ouzh proviñs Friz. Etre Ameland ha Schiermonnikoog emañ.
Tamiasciurus
Tamiasciurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
3 spesad gwiñvered norzhamerikan zo ennañ:
Istor an departamantoù gall
Stag eo Istor an departamantoù gall ouzh emdroadur tiriad ar Stad c'hall abaoe o c'hrouidigezh e 1790.
A-raok 1790
Kent 1790, ne oa nemet proviñsoù e Bro-C'hall. E 1790 avat e voe rannet ar vro e departamantoù, ha ne voe ket kaoz eus ar proviñsoù ken e yezh ar velestradurezh: Normandi ebet ken, nag Anjev, na Breizh.
Pa oant savet e 1790
Krouet eo bet an departamantoù gall d'ar 4 a viz Genver 1790 gant ar Vodadeg bonreizhañ evit kemer lec'h ar proviñsoù gall a veze gwelet evel ur skoilh ouzh unvanidigezh ar Vroad. Pa veze klasket bezañ poellek e oe roet da bep departamant gorreadoù damheñvel hag ur pennlec'h kreiz ma c'halled. Lavaret e veze e oa padelezh ar veaj d'ar pennlec'h dindan un devezh marc'hegañ. Klasket e voe chom hep ober anv eus an istor evit envel an departamantoù ha ne voe ket miret hini ebet eus anvioù ar proviñsoù. Roet ez eus bet dezho anvioù a denn d'an douaroniezh, anvioù stêrioù pe menezioù peurvuiañ.
Tri departamant pe gazi en Elzas hag e Loren (an Haut-Rhin, ar Bas-Rhin hag an darn vrasañ eus ar Meurthe hag ar Moselle) a eas gant Alamagn e 1871 hag adc'hounezet e 1919. Lodennoù chomet e kerz Bro-C'hall a yeas d'ober un departamant anvet Meurthe-et-Moselle. Lodenn an Haut-Rhin tro-war-dro Belfort a chomas dindan beli gall e 1871, ne yeas ket d'e departamant orin en-dro hag e oa savet evel departamant an Territoire de Belfort e 1922.
E 1964 e oe divizet rannañ an daou departamant tro-war-dro Pariz (Seine ha Seine-et-Oise) evit sevel 5 departamant ouzhpenn e derou 1967. E 1976 e oe rannet Korsika e daou (1 ouzhpenn). E 1946 e oa bet krouet 4 departamant tramor. Ar rannidigezhioù-se eo a laka tud zo da ober goap pa vez graet anv eus Bro-C'hall unan ha dirannus.
E 1982 e krogas ar Riez da dreuzkas muioc'h a atebegezhioù d'ar strollegezhioù lec'hel, adanvet strollegezhioù tiriadel. Prezidantoù ar Ranvroioù hag an Departamantoù a gemeras lec'h ar brefeded evit kas da benn an divizoù. Roet ez eus bet atebegezhioù brasoc'h en aferioù yec'hed, war an hentoù bras ha war an endro.
E 2004 e oe lakaet e pleustr eil prantad an digreizennañ ken e vo treuzkaset atebegezhioù ha moienoù nevez d'an Departamantoù (ha d'ar Ranvroioù). Muioc'h a draoù o tennañ d'ar skoazelloù sokial, d'an hentoù bras (renerezhioù riezel an Aveiñ treuskaset gant tud ha kellidoù), d'an deskadurezh ha d'ar gwareziñ glad.
E 2009 eo deuet Mayotte da vout departamant gall.
Maria Vincenza Santurbano
Maria Vincenza Santurbano a zo bet ganet e 1968.
Mestrc'hoarierez echedoù italian eo.
Kampionez Italia e 2004.
1936 eo he renk Elo.
1301
Diwar-benn bloavezh 1301 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1399
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1301
Meled
Meled (Melesse e galleg) zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Meled eo abaoe 2015.
Anv
Meletia, 1086; Mellece, 1185
Uterga
Uterga zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Orotz-Betelu
Orotz-Betelu (stumm euskarek ofisiel ; Oroz-Betelu  hervez ar stumm spagnolek kenofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Chota Rustaveli
Chota Rustaveli (Jorjieg: შოთა რუსთაველი) (1172-1216) a zo ur barzh jorjiat eus an kantved. Lakaet e vez da vezañ unan eus an arzourien wellañ al lennegezh krennamzerel e reter Europa. E veurgan ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn a zo deuet da vezañ barzhoneg vroadel Jorjia.
Liammoù diaveaz
Ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn
Hestia
Vesta e oa hec'h anv hervez ar Romaned.
Eleonora Ambrosi
Eleonora Ambrosi a zo bet ganet e 1988.
Hestia
Pa bignas he breur Zeus war gador roue an doueed, e roas da Hestia, evel da Artemis pe Athena, ar galloud da virout he gwerc'hded da viken, a-benn en em ziwall diouzh karantez Apollon ha Poseidon.
Eleonora Ambrosi
Mestrc'hoarierez echedoù italian.
Arthur Rimbaud
Jean Nicolas Arthur Rimbaud (20 a viz here 1854 - 10 a viz du 1891) a oa ur barzh gall. Brudet eo e varzhonegoù hag e oberenn, eviti da vezañ berr, he deus bet levezon war ar remziadoù barzhed en holl voioù. Brudet ivez eo e zarempred karantezus gant Paul Verlaine.
Hestia
N'eus hogos mojenn ebet a vije stag ouzh an doueez-se. Ne gemer perzh ebet e tabut ebet, ar pezh a ra anezhi un esparadenn e-touez doueed Olympos. Mirout a ra Zeus druzoni an aberzhioù dezhi.
Urdiain
Urdiain (stumm ofisiel; Urdiáin e spagnoleg) zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria.
Hestia
Kehelerezh
Personeladur an oaled eo Hestia, ar flammenn sakr a zev dibaouez en tier hag en temploù, hag a c'hlana anezhe. Azeulet eo evel gwarezerez ar familhoù, ar c'heodedoù hag an trevadennoù.
Pa felle d'ar C'hresianed diazezañ un drevadenn e kasent gante tan Hestia, kemeret e templ ar vetropolenn a-benn enaouiñ oaled o c'heoded nevez. Evel-se ec'h arouez Hestia ivez hollbadusted ar sevenadurezh hag ar relijion.
Kement pred a oa a groge hag a echue gant ur prof da Hestia.
Ikonografiezh
Peurliesañ e veze diskouezet en he sav gant Hellaziz, gwisket en un doare eeun, ganti ur ouel war he fenn.
Pod-kambr
Ur pod-kambr zo ur pod a veze er c'hambreier, kuzhet en un daol-noz, da droazhañ e-pad an noz, kuit da vont e-maez an ti dindan an amzer, a-raok marevezh sevenadurel ar privezioù e pep ti. Skudell-revr a veze laret ivez, dre fent.
Hiziv c'hoazh e vez graet podoù plastik evit ar vugale a zo re vihan da vont d'ar privezioù o-unan, ha desket e vez dezho mont war ar pod.
Istor
Ar re goshañ anavet a zo eus an XIvet kantved ha ne vezent implijet nemet gant tud uhel da gentañ. A-wechoù e vezent lakaet en ur gador-doull. E deroù an XXvet kantved e vezent kavet e kement ti ma venned dougen bri d'an naetadurezh.
Mirdi
Mirdi ar Pod-kambr a zo e Spagn e Ciudad Rodrigo (e proviñs Salamanca), gant ouzhpenn 1300 pod eus un 30 bro disheñvel.
Pendyala Harikrishna
Pendyala Harikrishna (e telougoueg: పెండ్యాల హరికృష్ణ ) a zo bet ganet d'an 10 a viz Mae 1986 e Vinjanam Padu en Andhra Pradesh (India).
2664 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2682 e voe e renk Elo gwellañ e miz Gouere 2006.
Arthur Rimbaud
Da 21 bloaz e paouezas da skrivañ ha kregiñ a reas gant ur vuhez a gantread a gasas anezhañ betek Abisinia.
Boutameg
Ur yezh eus familh yezhoù papouek ar reter eo an boutameg (butam) komzet gwechall en Preden-Nevez e Papoua Ginea-Nevez.
Arthur Rimbaud
Mervel a reas e 1891.
Liammoù diavaez
Rimbaud war Poetes.com
Boutameg
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1981.
Gwiñver Douglas
Gwiñver Douglas (Tamiasciurus douglasii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kornôg Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Christopher Nolan (skrivagner)
Christopher Nolan (ganet e 1966, marvet e 2009) a oa ur skrivagner saoznek eus Iwerzhon. Gant e levr Under the Eye of the Clock (1988) en doa tapet brud. Mut ha nammet-bras e oa ganet abalamour d'un diouer a oksigen.
Gwiñver rous Norzhamerika
Gwiñver rous Norzhamerika (Tamiasciurus hudsonicus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Manuel Leon Hoyos
Manuel Leon Hoyos a zo bet ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1989 e Mec'hiko.
Meurc'hoarier echedoù mec'hikan.
Kuzulierien-departamant Liger-Atlantel
Etre 2008 ha 2011
Kostezennoù ha niver a guzulierion enne:
Manuel Leon Hoyos
Mestr Etrebroadel eo.
2495 edo e renk Elo e miz Here 2007.
1972
Diwar-benn bloavezh 1972 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ur bloavezh bizeost a grog d'ur Sadorn eo 1972
Breizh
Gwelet ivez : Prosez 1972 an FLB
Stadoù-Unanet
Gwelet ivez a-us : Reter-pellañ
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1972
Kambodja
Kambodja (Kampuchea) a zo ur vro eus gevred Azia, poblet gant war-dro 15 milion a dud, Phnom Penh o vezañ he c'hêrbenn. Kambodja eo anv ar Stad zo deuet war-lerc'h an Impalaeriezh Khmer Hindouek ha Bouddhek a renas war ledenez Indez-Sina a-bezh pe dost etre an XIvet hag ar XIVvet kantved. Kambodja en deus harzoù stag ouzh Bro Thailand er C'hornog ha Gwalarn, Laos er Biz, ha Vietnam er Reter hag er Gevred. Keodedourien ar vro a vez anvet Khmered abalamour d'ar genel Khmer. Ar pep brasañ anezho a zo Bouddhisted theravada, met kavet e vez ivez un nebeud muzulmaned eus ar gumuniezh Cham, un nebeud Kristenien ha meuriadoù ar menezioù.
Donez
Donez, Donges e galleg, a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Kambodja
Ez geografel e vez kavet er vro, rinier ar Mekong (pe Tonle Thom da lâret eo Stêr Vras) hag an Tonle Sap (Stêr Dour Fresk). Lec'hiet eo hemañ izel ken ez eo dindan pe e live ar stêrioù. E pad ar c'houlz-glav e cheñch tu red ar Mekong da vont davet an Tonle Sap, setu e vrasa hemañ a galz. Al labour-douar a zo c'hoazh an taread ekonomikel pennañ. Industriezhioù pennañ Kambodja a zo an oberiañs hag an douristelezh (1,7 milion a weladenerien e 2006). Eoul-maen a zo bet dizoloet e dourioù an dachennad e 2005.
Donez
Ardamezioù
"Gwezboellek etre aour ha glazur"
Kambodja
Yezhoù
Ar galleg ne vez ket implijet na komprenet ken gant ar bobl, dreist holl gant ar yaouankiz. N'haller ket ober hep ar Saozneg pa veajer er vro, memes en ostalerioù dalc'het gant Gallaoued, pe a hengoun Gall. Enno eo ret paeañ e Dollar evel gant ur bern traoù all evel an taos evit mont maez eus ar vro da skouer.
Armerzh
Hiriv eo an douristelezh hag ar gwiad a bourvez ar muiañ ar vro.
Politikerezh
Ezel eo Kambodja eus an ASEAN (Association of Southeast Asian Nations)
Douaroniezh
Kambodja a zo ur vro eus Azia ar Gevred. Thailand, Vietnam ha Laos a vez tro dro dezhañ. E gorread a ra 181035 km² hag eo digor e vord-mord a 443 km war golf Thailand. Teir chadenn menezioù a zo ganti, an Olifant, ar Kardamom hag an Dong.
Hidrografiezh
Lec'hiet eo ar gêr-benn war delta stêr pennañ ar vro, ar Mekong. Ar stêr-mañ a grog e Tibet evit erruout er Vietnam ha redeg e mor Sina. Ur wech ar bloaz, da vare ar glaveier e cheñch tu e red, ar pezh a lak lenn vrasañ ar vro, an Tonle Sap da veuziñ pleannennoù bras (ober a ra 300 km² e pad ar maread sec'h ha betek 10 000 km² da vare an dourioù uhel). Dre-se e c'hell peizanted kreiz ar vro lakaat riz da ziwaniñ.
Hin
Mont a ra an temperadurioù eus 10° da 38°. Un hin drovanel gant "koulzioù-amzer pebeilet" a vez er vro. Hini ar glaveier a vez etre miz Mae ha miz Du, hag e vez sec'h spontus an amzer etre miz Kerzu ha miz Ebrel.
Ekonomiezh
Diazezet eo ekonomiezh Kambodja war gounid ar riz, ar pesketa ha produiñ al leueioù. Ar PIB/annezad a oa eus 380 dollar e 2005.
Demografiezh
Bez' ez eus 14.2 Milion a annezidi (war dro 20% eus ar boblañs a vefe marvet e pad ar renad Khmer Ruz etre 1795 ha 1979). Douester ar boblañs : 78 ann/km². Ar feur genel a zo tremenet eus 4 bugel dre vaouez e 2005 da 1.7 e 2009. An hoali a zo da 57 bloaz. 19% eus ar boblañs a zo o vevañ e kêr. E 2005 e oa is-boueded 25% eus ar boblañs. Bez' e oa 0.3 medisin evit 1000 annezad e 2003, hag e oa 6% eus ar PIB implijet evit ar yerc'hed. Feur marvelezh ar babiged (2003): 9.7% Feur marvelezh ar vugale dindan 5 bloaz : 14.1% Feur lennerezh evit an dud koshoc'h eget 15 bloaz e 2007 : 76.32. Er vro e vez kavet dreist-holl Khmered, met pobloù minorel a zo ivez evel ar Khmered-Islam a orin eus bro Champa, ar Khmered Loeu gwelet evel pobloù etnek o vevañ er menezioù, Vietnamaned ha Sinaed.
Relijionoù
Religion ar stad a zo ar Bouddhaegezh Mahayana abaoe 1989. 12.6 Milion a dud a zo oc'h heuliañ ar "religion"-se, da lâret eo 89% eus ar boblañs. Bez ez eus eus deus ar gristennien (katoliked evit ar peb brasañ) abaoe an trevadenniñ C'Hall en XIXvet kantved. Ar Khmered Loeu (poblad eus ar menezioù) a zo kentoc'h animisted. Ur vinorelezh Cham a zo ivez oc'h ober 4% eus ar boblañs. A orin eus ar Champa, ur vro bet rastet gant ar Vietnamaned, degemeret mat-tre int bet Kambodja, o kenderc'hel gant o gizhioù muzulman.
Troad postdirectivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad postdirektivel (saoz.: postdirective case) evit komz eus un droad, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "war-du" e brezhoneg.