cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Komunour Dispac'hel (Brazil)
E miz Kerzu 1969 e oa bet harzhet ha betek lazhet meur a bennad eus ar Strollad gant ar Gouarnamant.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn A Verdade ("Ar Wirionez").
В (kirilleg)
Trede lizherenn al lizherenneg kirillek eo B, b, distaget.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek beta (B), distaget e henc'hresiange ha  e gresianeg a-vremañ.
Brugyar lost gwenn
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar bemp isspesad anezhañ, :
Elektronek
An elektronik eo rr skourr eus ar fizik hag a studi an anadennoù elektronek, da lavaret eo red an elektron hag ar rannigoù all karget gant an tredan en ardivinkoù. Ur skiant rik eo hag ur c'helenn teknikel evit ijinañ ha fardañ ardivinkoù elektronek.
Dre m'eo techet an tredan da heuliañ ur roudad e ranker ijinañ meur a seurt roudadoù evit sevel ardivinkoù elektronek, ar pezh eo al lodenn vras eus an ijinerezh elektronek.
An implij liesañ eus ar roudadoù elektronek zo kontrolliñ, keweriañ ha dasparzhañ roadennoù en o stumm elektronikel hag ivez daskemm ar c'halloudezh tredanel. Ne c'heller ket ober an daou dra hep dinoiñ pe grouiñ maezadoù ha redoù tredanel. Dre vras e ra an darn vuiañ eus ar reizhiadoù elektronek pe gant kontrolliñ pe gant treuzkemenn.
Goude an implij eeun a veze graet eus an tredan gant ar pelleiler hag ar pellgomz eo bet mare ar roudadoù elektronek : goude hini ar skingomz e deroù an, kendalc'het ez eus bet gant ijinañ ar skinwel a-raok d'an ardivinkoù elektronek aloubiñ pep tachenn er vuhez en hogosik ar bed a-bezh. Kement a reizhiadoù a-bouez a vez kontrollet ganto ma'z eus savet aon e c'hellfe e-leizh anezho chom a-sav diwar degouezhioù dreistordinal (oberiantiz an Heol, bombezenn atomek, melloù mein-kurun...) ha lakaat buhez an dud en arvar.
1066
Diwar-benn bloavezh 1066 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1066
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1066
Pater noster
Pater noster eo anv latin ar bedenn gristen anavezetañ, Hon Tad. Henc'hresianek eo ar skrid orin, Κυριακή Προσευχή Kyriakí Prosefchí "Pedenn ar Sul" e anv ; Oratio Dominica eo an droidigezh rik e latin.
Ebblingem
Ebblingem  (e galleg:Ebblinghem ) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Pater noster
An div destenn
Div wezh ez eo meneget ar skrid anezhi en Testamant Nevez : en Aviel Mazhev (6:9-13) hag en Aviel Lukaz (11:2-4).
Pedenn ar gristenien kentañ
Setu amañ ar skrid henc'hresianek (hervez an Aviel Mazhev) lakaet keñver-ha-keñver gant e droidigezh latin.
William Adolphe Bouguereau
William-Adolphe Bouguereau (La Rochelle, – idem, ) a oa ul livour gall.
Pater noster
Ar bedenn vrezhonek
Setu ar bedenn Pater noster e brezhoneg evel ma veze lavaret pe kanet en eskopti Kemper ha Leon abaoe 1969 :
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
On Tat pe heny so en nefvou / Ho hann bezet sanctifiet / Deuet ho raouantelez / Ho volontez bezet graet / en douar euel en nefve. / Roit dimp hiziu hon bara pemdezyec / Ha pardonet dimp hon offansou / Evel ma pardonomp / da nep an deueux hon offanset / Ha n’on leset da couezo en temptation / Hoguen hon dilivrit vez an drouc.
William Adolphe Bouguereau
Mab e oa d'un nevidour gwinoù Bordeaux. E familh a oa katolik a orin saoz. E skol-kêr Bordeaux e teskas an tresañ, kent mont e 1846, oadet 21 bloaz, da Baris da skol an Arzoù-Kaer, da zeskiñ digant al livour nevez-klasel François-Édouard Picot (1786-1868). Daou vloaz goude, e 1848, e voe deroet eil Priz Roma, war ar rampo gant Gustave Boulanger (1824-1888) d'an deskard evit e daolenn Saint Pierre après sa délivrance de prison vient retrouver les fidèles chez Marie (1848). E 1850 en devoe kentañ Priz Roma evit Zénobie retrouvée par les bergers sur les bords de l'Araxe (1850).
Peter
Peter zo un anv-badez saoznek hag alamanek, a gaver ivez e yezhoù all, diwar an anv latin Petrus, hini an abostol a voe pab kentañ an Iliz; klotañ a ra gant Pêr e brezhoneg.
Pater noster
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
Hon Tad pehini so en ên, / oc’h hano bezet sanctifiet, / roit deomb ho rouantelez, / ho volonté bezet gret en douar eguis en ên / Roit deomb hirio hor bara pemdeziec. / Hor pardonit hon offançou, / eguis ma pardonnomp da re o deus hon offancet. / Na bermettit quet e vemp fezet gant temptation, / mez hon dilivrit eus an drouc.
Peter
Berranv
Anaout a reer ar stumm Pete e saoznek.
Pater noster
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
Hon Tad, pehini so en En, / hoc’h hano bezet santifiet. / Roet deomp ho rouantelez. / Ho polontez bezet grêt en Douar evel en En. / Roet deomp hirio hor bara pemdeziec. / Ha pardonet deomp hon offançou, / evel ma pardonnomp da nep en deus hon offancet. / Ha n’hon abandonet quet d’an dentacion. / Maes hon delivret a zrouc. / Evel-se bezet grêt.
Peter
Tud
thumb|150px|Peter Handke E-leizh a dud zo bet anvet Peter, en o zouez: hag ivez
Pater noster
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
Hon tad pehini so en eêvou, / hoc’h hano bezet sanctifiet, / Ra vezo ho rouantelez dinesseet. / Ho volontez bezet grêt / var an douar evel en eê. / Roït deomp hiryo hor bara pemdezyec / Pardounit deomp hon offançou / evel ma pardounomp d’ar re pere o deus hon offanset, / ha na bermetit quet e couezzemp e temptation / Maes hon dilivrit dious pep drouc. Amen.
Hon Tâd pehini a zô enn Énvou, / da hanô bezet meûlet, / da rouantélez deûed d’é-omp, / da ioul bézet gréat / war ann douar ével enn Énv. / Rô d’é-omb hiriô hor bara pemdéziek ; / distaol d’é-omp hor gwall-ôberiou / ével ma tistaolomp d’ar ré hô deûz gwall-c’hréat enn hor c’hénver ; / ha n’hol laosk kéd da gouéza é gwall-ioul, / hôgen hon mir diouc’h drouk. / Ével-se bézet gréat.
Hon Tad pehini so en Ên, / hoc’h hano bezet santifiet, / ho rouantelez deuet deomp, / ho polontez bezet great var an douar evel èn Ên. / Roit deomp hiryo hor bara pemdeziec / Pardonit deomp hon offançou / evel ma pardonomp d’ar re pere o deus hon offancet, / ha na bermetit qet e couezzemp e tentation ; / hoguen hon delivrit diouz an drouc. / Evelse bezet great.
Hon Tad pehini a zo enn envou, / hoc’h hano bezet santifiet, / Ho rouantelez deuet d’eomp. / Ho polontez bezet great / war ann douar evel enn env. / Roit d’eomp hirio hor bara pemdesiek, / ha pardonit d’eomp hon offansou, / evel ma pardonomp d’ar re ho deuz hon offanset, / Ha n’hor lezit ket da gweza enn dentasion, / hoghen hon dilivrit a zrouk. Evelse bezet great.
Hon Tad peini so an nenvo, / Hoc’h hano beet santifiet. / Ho rouantelez deud dimp, / Ho polonte beet gret var an douar evel en nenv. / Reit dimp hirie hon bara pemdiec. / Pardonet dimp hon offanço / evel ma pardonomp d’ar re en eus hon offancet. / Ha n’homp lezet quet da gouean en tentation, / Mes hon dilivret a zroug. Amen.
William Adolphe Bouguereau
Labourioù kinklañ a reas e 1865, evit tiez prevez, iliz-veur La Rochelle, chapelioù ha sel C'hoariva Meur Bordeaux.
Fulenn (Teorienn hag Ober)
Fulenn (en italianeg: Scintilla) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet en Italia e 2000.
Lambert Iañ Naoned
Lambert Iañ a oa kont Naoned, prefed Marz Breizh etre 818 ha 831, war-lerc'h e dad Guy, pe Guido Naoned. Goude e voe dug Spoleto, en Italia, adal 834 betek e varv e 836.
Fulenn (Teorienn hag Ober)
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Teoria & Prassi ("Teorienn hag Ober")
William Adolphe Bouguereau
Oberennoù
Etre 1845 ha 1905 e reas W. A. Bouguereau 828 livadur a zo renablet er c'hatalog Bartoli & Ross. Hervez urzh an amzer ha gant an anvioù orin ez eo bet savet al listenn-mañ, hep ar bihanadurioù avat (taolennoù adlivet war ur framm bihanoc'h) hag an taolennoù en deus eilet.
Lambert Iañ Naoned
E Breizh
E 818 edo Lambert gant Loeiz an Deol o vrezeliñ a-enep Morvan Lez-Breizh a embanne bezañ Roue ar Vretoned. E 822 e voe un emsavadeg all renet gant Wiomarc'h, met e miz Mae 825 ez eas ar Brezhon da douiñ fealded d'an impalaer da Aachen. Lambert avat a reas lazhañ Morvan pa zistroas da Vreizh.
Italia
E 831 p'en em savas Lotar, mab henañ an impalaer Loeiz an Deol a-enep e dad, ez eas Lambert a-du gant ar mab. Neuze e voe « dizenoret » ha harluet e deroù 831, war un dro gant Lotar, da Italia, hag eno e teuas da vezañ dug Spoleto.
Mervel a eure pa gouezhas ur c'hleñved-red war ar vro e 836 pe 837 ken e varvas kalz a uhelidi frank.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Rotrudis (merc'h Lotar Iañ), merc'h da Lotar Iañ, ha bugale o doe :
Pater noster
Trodidigezhioù ar Bater e brezhoneg
Hon Tad, pehini zo enn env, / hoc’h hano bezet santifiet ; / roit d'eomp ho rouantelez ; / ho polontez bezet gret var ann douar evel enn env ; / roit d'eomp hirio hor bara pemdeziek ; / ha pardounit d'eomp hon offansou, / evel ma pardounomp d’ann nep en deuz hon offanset ; / ha n'hon abandounit ket d'ann dentasion ; / mes hon dilivrit a zrouk. / Evelse bezet gret.
Hon Tad a zo en Nenv ; / hoc’h hano bezet santifiet ; / ho rouantelez deuet deomp ; / ho polontez bezet gret var an douar evel en Nenv. / Roit deomp hirio hor bara pemdeziek, / ha pardonit deomp hon offansou, / evel ma pardonomp d’ar re o deus hon offanset ; / ha na bermetit ket e kouesfemp e tentasion, / met hon dilivrit an droug. / Evelse-bezet-gret.
On Tad, hag a zo en neñv, / hoc’h ano bezet santelaet, / ho rouantelez deuet d’eomp, / ho polontez bezet graet / war an douar evel en neñv. / Roit d’eomp hirio or bara pemdeziek ; / ha pardonit d’eomp on ofansou, / evel ma pardonomp d’ar re o deus hon ofanset ; / Ha n’hon lezit ket da goueza en dentasion / med hon diwallit diouz an droug. / Evel-se bezet graet.
Skeudennoù
Pedenn hor Salver ("Hon Tad"...) e brezhoneg ha kalz yezhoù, Karmel ar Bater, Jeruzalem
Eudyptes pachyrhynchus
Eudyptes pachyrhynchus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Spheniscidae.
Graet e vez "tawaki" anezhañ e maorieg.
Doareoù pennañ
Dic'houest eo ar spesad da nijal.
Boued
Bevañ a rafe diwar stivell dreist-holl, ha diwar gresteneged ha pesked ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Enez ar Su (Zeland-Nevez) hag en inizi izantarktikel tost.
Kledenn-ar-C'hab
Kledenn-ar-C'hab a zo ur gumun eus Kerne-Izel, e kanton Douarnenez, e Bro ar C'hab, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
Sturienn ː Kleden ar c'hap bloavez mad
Aozer ː Bernard Le Brun
Kuzul ar Gumunn ː 16 Du 1999
Ar c'harv evit familh Kerharo, ar flourdiliz evit ar re Saluden, ar roz evit ar re Keridiern
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Mervel a reas e-pad an Eil Brezel Bed.
Sankt Pölten
Sankt Pölten eo an hini yaouankañ e-touesk kêrioù-benn stadoù kevredet Aostria. Lakaet e voe da gêr-benn e 1986, hag abaoe 1997 ez eo sez breujoù ha gouarnamant Aostria-Izel.
Rannet eo kêr e 42 arondisamant: Altmannsdorf, Dörfl bei Ochsenburg, Eggendorf, Ganzendorf, Hafing, Harland, Hart, Kreisberg, Matzersdorf, Mühlgang, Nadelbach, Oberradlberg, Oberwagram, Oberzwischenbrunn, Ochsenburg, Pengersdorf, Pottenbrunn, Pummersdorf, Ragelsdorf, Ratzersdorf, Reitzersdorf, Schwadorf, Spratzern, Sankt Georgen am Steinfelde, Sankt Pölten, Stattersdorf, Steinfeld, Teufelhof, Unterradlberg, Unterwagram, Unterzwischenbrunn, Viehofen, Völtendorf, Waitzendorf, Wasserburg, Weitern, Wetzersdorf, Windpassing, Witzendorf, Wolfenberg, Wörth ha Zwerndorf.
Gevelliñ
Gevellet eo Sankt Pölten gant Altoona (Stadoù Unanet), Brno (Republik Tchek), Clichy (Bro-C'hall), Heidenheim (Alamagn), Kurashiki (Japan) ha Wuhan (Sina).
Pladenn Nebra
Pladenn Nebra, pe : pladenn neñvel Nebra zo ur gantenn arem a zo war-dro 32 cm he zreuzkiz.
Goloet eo gant ur verglenn c'hlas hag arouezioù aour : gwelet e vez da skouer ar pezh a seblant bezañ an heol pe al loar en he c'hann, ul loargresk ha stered (ar Pleiadezed sur a-walc'h).
Taolennadur koshañ bolz an oabl e vefe pladenn Nebra.
Dizouaret eo bet ar bladenn e miz Gouere 1999 e Nebra e Saks-Anhalt (Alamagn). Eus -1600 kent JK e vije, da lavaret eo oadvezh an Arem (etre henoadvezh an Arem ha krennoadvezh an Arem).
Miret eo e mirdi rannvroel ar ragistor Halle (Saks-Anhalt).
Dizoloadenn hag amzeriadur
Dizoloet eo bet ar bladenn, a-gevret gant traoù all, gant furcherien guzh. Adkavet eo bet war-lerc'h en ur marc'had etrebroadel a hendraoù.
Er penn kentañ e soñje da henoniourien a zo e oa bet graet gant ur falser bennak, ar pezh a voe dislavaret gant ar c'harbon-14. Dizoloet e voe ivez e teue an arem eus gwazhennoù Alpoù Aostria a servije e-pad oadvezh an arem.
Mod all e voe adkavet klezeier ha kelc'hioù-brec'h eus an oadvezh-se. A-drugarez dezho e voe posupl brasjediñ pe oad e oa.
Istor kantenn Nebra
Pevar frantad a c'heller merzout e savidigezh ar bladenn :
Displegadenn skiantel
A-drugarez da zizoloadenn ar bladenn e c'hellomp anavezout spisoc'h gouiziegezh steredoniel anEuropeaned en oadvezh an arem. Pouezus e oa ar ouiziegezh-se evit an haderezh : ambroug a ra ar Pleiadezed al loar nevez a-us an dremmwel d'an 10 a viz Meurzh (an haderezh) ha d'ar 17 a viz Here (fin an eost (?)).
Hervez Rahlf Hansen, steredoniour e planetariom Hamburg, e servije ar bladenn ivez da jediñ padelezh ar bloaz.
Un dalvoudegezh relijiel he dije bet ar bladenn ivez (lestr-heol).
Gouiziekoc'h e oa steredoniourien Europa ar mare-se eget ar pezh a veze kredet betek-henn eta. Ret e oa gortoz ur skrid babilonian ar evit kaout un diskouezadur ken splann.
Mont-Saint-Éloi
Mont-Saint-Éloi a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kêriadennoù
Teir emaint oc'h ober ar gumun:
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
César
César a zo un anv-badez gallek, ha spagnolek ivez.
Orin
Dont a ra eus an anv latin Caesar.
Treiñ
Implijet e veze ivez da c'hallekaat an anv italianek kenorin, Cesare, evel hini Cesare Borgia gwechall. Met kollet eo ar boaz-se en XXvet kantved, ha ne vez ket gallekaet hini Cesare Pavese.
E (lizherenn)
Pempvet lizherenn al lizherenneg latin eo E, e, distaget [e] pe [ε], ha c'hwec'hvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distaget e vez [je] e ruseg ha [e] en ukraineg. E ruseg e vez skrivet Э evit ober diouzh ar son e hag en ukraineg e vez implijet al lizherenn ispisial Є evit skrivañ ar son [je].
Strollad Labourerion Tunizia
Fulenn (e galleg: Parti des travailleurs; en arabeg: حزب العمال Hizb al-'Ummal'') a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet en Tunizia e 1986.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm).
Ur strollad er-maez eus al lezenn eo e Tunizia.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn البديل (Al Badil; "An Erlec'hier").
Unvaniezh Yaouankizoù Komunour Tunizia" eo anv kevrenn yaouankizoù ar Strollad.
Trede pastell-vro Liger-Atlantel
An trede pastell-vro Liger-Atlantel a zo ur bastell-vro votiñ e Liger-Atlantel. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus er Kambr ar gannaded.
Enderc'hel a ra ar c'hatonioù Naoned-5, Naoned-11, Sant-Stefan-Brengoloù, Sant-Ervlan-Reter, Sant-Ervlan-Kornôg-Antr.
Dilennadegoù lezennel 2002
Gounezet eñ-deus Jean-Marc Ayrault en dro gentañ.
Gounezet eñ-deus Jean-Marc Ayrault en eil dro.
Bugel
Ur bugel, pe ur c'hrouadur, zo un den hag a zo er mareoù kentañ eus e vuhez, goude dezhañ bout ganet ha p'emañ o kreskiñ c'hoazh, a-raok e gaezouregezh. Hervez ar broioù ez eo ur bugel an hini a zo yaouankoc'h eget c'hwezek pe driwec'h vloaz. Pell amzer en Europa ne veze ar vugale nemet perc'henniezh o zud. Bremañ e komzer eus gwirioù ar vugale, hag un diskuliadur etrebroadel bet savet e 1959 a anavez o gwirioù.Bugaleaj, pe bugeliezh a reer eus ar mare-se eus buhez an den. Ur bugel zo ivez ar grouidigezh deuet diwar embarañ un tad hag ur vamm. Met advugelañ bugel tud all a c'hallont ivez.
Yezh oligosintezel
Oligosintezel a reer eus ar yezhoù enne neubeut a vorfemoù, da skouer en tu-mañ da vil. Talvezout a ra ar morfemoù-se d'ur yezh sintezel da sevel frazennoù kadarnaat.
An diforc'h pennnañ neuze etre yezhoù liessintezel diouzh un tu hag ar yezhoù oligosintezel diouzh an tu all eo an niver a vorfemennoù implijet gante : kalz bihanoc'h evit an eil re. Ar yezhoù-se gante ur seurt oligarkiezh a vorfemoù a rankfe sevel dre ret gerioù kevrennek hir spontus, hiroc'h c'hoazh evit er yezhoù sintezel boutin, dre ouzhpennañ meur a vorfem an eil war lerc'h egile.
Melanotaenia ajamaruensis
Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo Melanotaenia ajamaruensis. N'eo anavezet nemet dre un nebeud pennoù miret e mirdi Leiden ha dianav e chom e liv naturel. Kavet e oa bet ar re-se gant Marinus Boeseman e 1955 el lennoù Ajamaru, ur rouedad lennoù e Ledenez Vogelkop e Papoua ar C'hornaoueg.
Yezh oligosintezel
Gwech ha gwech all ez eo bet kredet e oa ar yezhoù oligosintezel ur re yezhoù genidik eus Amerika evel an nahuatl and pe ar blackfoot (yezh an Niitsitapii) met disgwelet eo bet war-lerc'h n'eo ket gwir. Betek hiziv n'eus bet kavet yezh ebet a glotfe gant ar perzhioù a zo ret evit bezañ renket evel ur yezh oligosintezel.
Melanotaenia ajamaruensis
Liammoù diavaez
Melanotaenia ajamaruensis
Geumgwan Gaya
Hervez Samguk Yusa e oa diazezet Geumgwan Gaya gant ar roue Suro a vije bet e wreg, Heo Hwang-ok, ur briñsez eus Indez. Nav c'hêriadenn a vije bet unvanet gant ar roue Suro evit krouiñ Geumgwan Gaya.
Pa voe staget Geumgwan Gaya ouzh Silla e 532 e voe roet ur renk bras en noblañs d'he ziegezh roueel.
Maen ar furien
Maen ar furien, pal an alkimiezh, an Obererezh, a vefe un danvez gouest da dreuzkemmañ ar metaloù n'int ket prizius en aour. Gantañ ivez e c'hallfed aozañ al louzoù hollbare, pe an Eliksir a vuhez hir, pe an Dour a Hirvuhez, a barefe kement kleñved zo hag a lakafe an hini a ev anezhañ da vezañ divarvel. Evit alkimiourien ar Grennamzer, Maen ar furien a vefe anezhañ ar pempvet elfenn, anvet "alkahest" (ar peder elfenn anavezet eo an douar, an dour, an aer hag an tan). Dont a-benn da aozañ anezhañ eo an « obererezh bras ». En ur ster treuzskeudennel, Maen ar furien eo ar garantez, ha kement zo stoket gant ar garantez a zeu da vezañ aour. An aour-se eo arouez al levenez: pal ar vuhez.
Toloza
Toloza (Tolosa [tuˈluzo]) en okitaneg,Toulouse e galleg), zo ur gêr vras eus Okitania, hiziv e Bro-C'hall, p'az eo pennlec'h departamant gall an Haute-Garonne hag ar rannvro Okitania. Kêr-benn istorel Lengadok eo ivez. Treuzet eo gant ar Garona.
Maen ar furien
Klask ar maen
Lod evel Nicolas Flamel, unan eus an alkimiourien vrudetañ, a embannas e oant deut a-benn da aozañ Maen ar furien. Menegomp ivez Jan Baptista van Helmont a lavaras e oa deut a-benn da gaout un nebeud disoc'hoù e-pad e daolioù-arnod hag a zeskriv ar Maen evel-henn:
Toloza
Gant ar 498 003 a dud a oa o chom enni e d'an a viz Genver 2020 e oa pevare kumun tudetañ Bro-C'hall. Met 1 019 460 a dud a ranker kontañ gant ar c'humunioù stok (e 2018), ha 1 360 829 gant an trowardroioù (e 2017).
Brudet eo Toloza abalamour d'an ijinerezh aerlestrel hag egorel a gaver enni dre Airbus. 100 000 studier a zo, hag eo ar rugbi ar sport arouezelañ gant he c'hlub hollvrudet Stad Toloza.
Maen ar furien
Klask ar maen
"Gwelet em eus Maen ar furien ha stoket em eus outañ ouzhpenn ur wezh; heñvel eo e liv ouzh hini ar poultr safran, met pounner ha lufr evel gwer bruzunet eo. An aozadenn-se a daol eizh oñs aour evit ur c'hard greunenn anezhi ha diskouez a ra un energiezh bras-kenañ: war-dro 18 470 gwezh an unanenn".
Toloza
Lesanvioù
« La ville rose » (ar gêr roz) a vez graet anezhi, abalamour da liv an tier e kreiz-kêr, diwar ar brikez pri-poazh.
« Cité des violettes » (kêr ar melion) a vez graet anezhi ivez, ha gwechall e veze gounezet melion enni, ha roet e veze ur velionenn da briz da-geñver ar C'hoarioù.
Ar « Cité Mondine » (Ciutat Mondina en okitaneg) a zo bet graet anezhi ivez abalamour d'ar gonted a veze anvet Remont.
Krennamzer
Toloza zo bet kêr-benn Rouantelezh ar Vizigoted er ha hini kontelezh Toloza dindan konted Toloza, diazezet e 852 gant Remont 1.
Strollad Banniel Ruz
Ar Strollad Banniel Ruz (e spagnoleg: Partido Bandera Roja) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Venezuela e 1971 gant izili enep-adwelour eus Luskad an Tu-Kleiz Dispac'hel (''Movimiento de la Izquierda Revolucionaria: MIR).
Toloza
Ar vosenn
Ar vosenn a reas he reuz e Toloza meur a wezh:
Strollad Banniel Ruz
En ur penn-kentañ e savas a-du gant linenn bolitikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania hag ezel e oa eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm) betek ma oa bet skarzhet dioutañ abalamour ma savas a-du gant tu-dehoù ha strolladoù demokratel-sokialour ar vro a-benn klask herzhel ouzh Hugo Chávez da dont da vezañ Prezidant.
Toloza
Istor nevesañ
Betek 2016 e oa Toloza penn-lec'h rannvro Midi-Pyrénées.
Strollad Banniel Ruz
E penn ar Strollad emañ hiziv Gabriel Rafael Puerta Aponte.
Toloza
Douaroniezh
Treuzet eo Toloza gant ar Garona.
Sturienn
Sturienn kêr eo « Per Tolosa totjorn mai » (« Evit Toloza, muioc'h atav »).
Strollad Banniel Ruz
Goude ma teuas Hugo Chávez da vezañ Prezidant evit ar wezh kentañ e 1998 e krogas ar Strollad da sevel a-du ha da reiñ harp da strolladoù dehour ha kreizour ar vro evit sevel a-enep da c'houarnamant Chávez ha diwar an dibab strategiel-se ec'h eas kuit meur a ezel eus ar Strollad, en o zouez meur a benn zoken hagg a savas gant linenn Chávez.
Toloza
Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Strollad Banniel Ruz
Tamallet eo bet ar Strollad zoken da vezañ kemeret perzh e gwalldaolioù a-raok an taol-stad c'hwitet e 2002.
Toloza
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
437 100 a dud a oa o chom e Toloza e 2005.
Strollad Banniel Ruz
En dilennadegoù evit Prezidant Venezuela dalc'het e 2006 e oa bet soutenet gant Strollad Banniel Ruz e-touez meur a strollad all ar c'hannad Manuel Rosales a-enep da C'havez, bet tapet gantañ 18.468 mouezh (0,16%).
Toloza
Gevelliñ
Gevellet eo Toloza gant ar c'hêrioù-mañ (urzhiet dre vloaz) :
Strollad Banniel Ruz
Unvaniezh ar Yaouankizoù Dispac'hel (Unión de Jóvenes Revolucionarios: UJR) eo anv kevrenn yaouankizoù ar Strollad.
Toloza
Gevelliñ
Skoulmet he deus emglevioù kenober gant :
Excalibur
Excalibur a zo
Cesare
Cesare zo un anv-badez italianek, diwar an anv latin Caesar, a orin etruskek, nemet dianav ar ster anezhañ.
Podaleirios
Podaleirios' (Ποδαλείριος / Podaleírios e gregach; Podalirius e latin ) a oa un haroz eus brezel Troia. Mab e oa da Asklepios, doue ar medisinerezh, ha d'e wreg Epione, ha breur da Mac'haon. Unan eus lesaerien Elena Troia e oa. Tregont lestr ac'h eas gantañ da vrezel Troia. Medisin an arme hellazat e oa.
Kontelezh Blois
Konted Blois, pe Bleaz, zo bet adalek dibenn an Xvet kantved betek dibenn ar XIVvet kantved.
C (lizherenn)
Ul lizherenn eo c, pe C.
Kontelezh Blois
Tiegezh Blois-Châtillon
1241-1280 : Jean Ier de Blois-Châtillon († 1280), a zimezas en 1254 da Alix Breizh (1243-1288).
C (lizherenn)
Urzh
Trede lizherenn al lizherenneg latin eo, ha naontekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo ivez hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distagadur
El lizherenneg fonetik etrebroadel e talvez [c] kement hag ur gensonenn staon dre serriñ divouezh.
E brezhoneg
Trede lizherenn al lizherenneg vrezhonek eo e deroù 11 ger e Geriadur brezhoneg An Here, ha 7 anezho zo arouezioù kimiek. Implijet e vez e brezhoneg evit skrivañ ar son [k], evel e-barzh corrida, pe e gerioù all amprestet gant ar brezhoneg digant yezhoù all.
En ur ger bennak e vez lennet al lizherenn C evel ma vez graet e galleg dirak e hag i, da lavaret eo [s], evel e-barzh CD-ROM, pe hacienda.
Kelenn
Tud zo a gav ne dleje ket bezañ kelennet er c'hentañ derez dre ma n'emañ ket el lizherenneg ar brezhoneg.
E gwirionez emañ al lizherenn c e div oberenn ha ne vezont ket implijet gant skolidi ar c'hentañ derez:
Lizherennoù all
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek sigma loarel.
Mank-karreg
Ar mank-karreg a zo un evn, Eudyptes chrysocome (Aptenodytes crestatus gwechall) an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Boued
Ur pesketaer eo ar mank-karreg ha bevañ a ra diwar gresteneged ha pesked bihan dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ — Eudyptes chrysocome chrysocome, Eudyptes chrysocome filholi hag Eudyptes chrysocome moseleyi — en Inizi Maloù, Inizi Kergelenn hag Inizi Auckland ha war-dro.
Rouantelezh ar Vandaled
Rouantelezh ar Vandaled a oa ar stad savet gant ar Vandaled hag an Alaned e fin Impalaeriezh roman ar C'hornôg en Afrika an Norzh. Krouet e oa bet etre 429 ha 439 pa voe aloubet proviñsoù roman Afrika an Norzh gant ar Vandaled ha pa voe rediet an Impalaeriezh Roman da sinañ ur feur-skrid ganto da anavezout o aotrouniezh. Distrujet e voe gant Impalaeriezh Bizantion etre 533 ha 534.
Krouidigezh ar rouantelezh
Un obererezh strategek e oa aloudabeg Afrika an Norzh gant ar Vandaled. Evel un diazezlec'h da breizhañ broioù ar Mor Kreizdouarel e welent anezhi. En em staliañ a rejont e Tunizia ha biz Aljeria. Dindan ren Geiseric e krogjont da fardañ ur morlu a argasent kêrioù an aod gantañ.
E 429 e oa renet Roma gant Valentinian III hag e vamm Galla Placidia. Deuet a-benn e oa ar jeneral Flavius Aëtius da gendrec'hiñ anezhi e felle d'ar jeneral Bonifacius he lazhañ gant he mab ha skrapañ an tron. Goulenn a reas diganti skrivañ ul lizher da vBonifacius ma urzhfe dezhañ distreiñ da Roma. Hervezañ e nac'hfe-eñ. Er memes amzer e skrivas da vBonifacius da lârout dezhañ ne zlefe ket distreiñ da Roma rak fellout a rae da c'hGalla Placidia lazhañ anezhañ. Pa welas Bonifacius an daou lizher e c'halvas ar Vandaled d'e sikour. Dizoloet e voe an irienn diwezhatoc'h met da Afrika e oa tremenet ar Vandaled dija d'ar mare-se.
Geiseric a dreizhas strizh-mor Jibraltar gant tout e bobl hag un niver bras ag Alaned. War-du ar reter ez eas ha sezizañ Hippo Regius ma veve Sant-Aogustin. Aloubet e voe ar gêr goude 18 mizvezh ha da gêrbenn ar rouantelezh ez eas betek 439.
1603
Diwar-benn bloavezh 1603 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Rouantelezh ar Vandaled
Krouidigezh ar rouantelezh
E 435 e voe sinet ur feur-skrid peoc'h a roe tirioù en Afrika d'ar Vandaled met torret buan e voe gant Geiseric a aloubas Kartago a lakaas-eñ d'e gêrbenn. Dindan e ren e skrapas ar Vandaled Sikilia, Sardinia, Korsika hag an Inizi Balear.
Dizalbad Roma
E-pad an 35 bloavezh da heul e preizhas morlu ar Vandaled aodoù ar mor Kreizdouarel. Goude marv Atila e voe gouestl ar Romaned da genstrollad a-walc'h a soudarded da arnodiñ da ziskoulm kudenn ar Vandaled.
Kinnig a reas Valentinian III dorn e verc'h da vab Geiseric, kent ma c'helljod sinañ ar feur-skrid,avat, e lazhas ar skraper Petronius Maximus Valentinian hag e 455 e c'houlennas Licinia Eudoxia digant mab Geiseric da zont d'he sikour. Aloubiñ a reas Geiseric Roma ha skrapañ a reas an impalaerez hag he div merc'h.
1603
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1603
Rouantelezh ar Vandaled
Startadur
E 468 e tistrujar as Vandaled ul luvor o-deus tud Bizañs kaset ag-o-enep. Goude o zrec'h e argasas-int ar Peloponnez met faezhet e voent gant tud Mani e Kenipolis. Sinañ a reas Geiseric ur feur-skrid peoc'h gant Bizañs e 476 avat ha goude se oa darempredoù reishoc'h gant an div riez.
1603
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1603
Rouantelezh ar Vandaled
Kudennoù relijiel
An disheñvelderioù etre ar Vandaled Arian hag o sujidi treindedour (ma kaved katoliked ha donatigourien) a oa un abeg a stennadur en o riez afrikan. Harluet pe zoken e veze eskibien gatolik gant Geiseric ha lammet e veze traoù an dud lik. Ne c'hellent ket ar gatoliked labourt er melestradur. Pa veze mat an darempredoù gant Roma pe Kergustin hepken e veze gwarezet ar gatoliked - etre 454 ha 457 evit skouer, pa voe dilennet Deogratias da eskop Kartago, hag etre 475 ha 476 pa gasas Viktor, eskob Kartenna un abegadenn eus an arianegezh d'ar roue he bezañ kastizet tamm ebet. Goude marv Geiseric, avat, e heske tout ar rouaned vandalat estreget Hilderic an dreindedourien tamm pe damm. Difennet e oa d'ar Vandaled da vont da gatolik hag harluet e veze alies an eskibien.
Diskarr ar rouantelezh
Gunthamund (484 – 496) a baouezas gant an heskinerezh ha klask a reas ar peoc'h gant ar gatoliked. Gwanaet e oa bet ar rouantelezh goude marv Geiseric, avat. Kollet he-doa un darn vras eus Sikilia, aloubet gant an Ostrogoted ha muioc'h muiañ kinniget e oa gant ar vored, ar bobl orin ar vro.
Ar fin
Hilderic (523 – 530) a oa ar roue gouzañvusañ e-keñver ar gatoliked hag ar frankiz relijiel a roas dezho. D'ar mare-se e voe bodet senedoù-iliz e Norzh-Afrika adarre. Ne oa ket Hilderic dedennet tre gant ar brezel ha d'un ezel eus e familh, Hoamer e lezas renadur al lu. Goude ma oa bet faezhet hemañ gant ar vored, avat, e tispac'hat ar gabal arian er noblañs ha lakaat a reas Gelimer (530 – 533. Kaset kuit eus ar galloud ha lakaet e-barzh un toul-bac'h e voe Hilderic. E 533 e voe muntret.
Ar brezel a embannas Justinian] d'ar Vandaled abalamour d'an dra-se. Al luioù eus Impalaeriezh ar Reter a oa bleniet gant Belisarius ha tra m'edo darn vrasañ al luvo vandalat e Sardinia da stourm ouzh un emsavadeg e tilestras en Afrika an norzh kent kerzhout war-du Kartago. E fin an hañv 533 e arnodas Gelimer d'o arettiñ en Emgann Ad Decimum. O gounid an emgann edo ar Vandaled met lazhet e voe breur Gelimer, Ammatas, ha digalonnet e voe hemañ ha tec'hout kuit a reas.
D'an 15 a viz kerzu 533 e stourmjont adarre Gelimer ha Belisarius e Tricamarum. Mat e stourmas ar Vandaled mety pa gouezhas breur Gelimer Tzazo e tec'has al lu. Aloubin a reas Belisarius [[Hippo Regius], eils kêr vrasañ eus ar rouantelezh. En em zaskor a reas Gelimer d'ar Romaned goude-se ha distrujet e voe e rouantelezh.
Gwelet ivez
Vandaled
Melanotaenia angfa
Ur spesad eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo Melanotaenia angfa. Kavet e oa bet er stêr Yakati, er strizh-douar a liamm ledenez Vogelkop ouzh rest Papoua ar C'hornaoueg.
Liammoù diavaez
Melanotaenia angfa war raibowfish home
Mank Schlegel
Ar Mank Schlegel (Eudyptes schlegeli) a zo un evn dic'houest da nijal hag a vev en inizi isantarktika. Ne ouenn nemet en enez Macquarie, un enezenn etre-hent etre Zeland-Nevez hag Antarktika, hag en inizigoù nes.
1067
Diwar-benn bloavezh 1067 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1067
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1067
Brugyar-haleg
Anvet e voe Tetrao lagopus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Foulk III
Tad-kozh Ermengarde, dugez Breizh e oa.
Un den kriz
War-dro 972 e voe ganet an hini a grouas ar galloud anjevat ha 15 vloaz ne oa ken pa voe anvet da gont war-lerc'h e dad.
Ur paotr feuls, nerzhus hag un emganner dispont a oa anezhañ. Un den deol e oa ivez, prim d'ober pinijenn war-lerc'h e washañ torfedoù.
Deviñ a reas e wreg kentañ (ha kenitervez) Elisabeth de Vendôme en he dilhad eured, pa gavas anezhi gant ur mesaer givri, e 999. Sachet gantañ kasoni an holl warnañ, e oa ken harellet gant e goustiañs ma kave dezhañ e teue an dud bet lazhet gantañ e-maez eus o bez d'e dennañ eus e gousk.
Un den a veli
Brezel a reas da gonted Roazhon ha duged Breizh ha trec'h e voe en emgann Konkerel ma lazhas an dug Konan Iañ d'ar 27 a viz Mezheven 992. Astenn a reas e c'halloud war gontelezhioù Maine ha Touraine. Stourm a reas ivez ouzh e amezeien norman.
Ken taer all e oa ar c'hont Eudes II de Blois, hag emglev a reas enep dezhañ gant ar roue gall. A-benn ar fin e voe trec'h war gont Bleaz en emgann Pontlevoy d'ar 6 a viz Gouhere 1016.
E 1025, lakaet gantañ e grabanoù war gêr Saumur, ha c'hwezhet an tan enni, e c'harmas: "Sant Florentius, laosk da zeviñ. Gwelloc'h ti a rin dit en Anje." Koulskoude, pa oa diaes kas ar relegoù gantañ, e lavaras ne oa nemet ur paourkaezh den eus ar sant, un dizenor evit e gêr, ha lakaat a reas kas ar relegoù en-dro da Saumur.
Mervel a eure d'an 21 a viz Mezheven 1040 e Metz, p'edo o tistreiñ eus Palestina.
E savadurioù
Kalz a gestell hag abatioù a voe savet gantañ, a-hed e amzervezh, tra m'edo oc'h en em gannañ enep Breizhiz pe Bleaziz : kontet ez eus bet ouzhpenn kant anezho, en o zouez re Château-Gontier, Loches ha Montbazon.
E Langeais (e 990), e savas unan eus ar c'hestell kentañ e mein.
Sevel abatioù avat ne vire ket outañ da daeriñ ouzh an Iliz bep an amzer, pa glaske ober dezhañ paouez gant e vrezelioù dizehan.
Ф
Eil lizherenn war' n ugent al lizherenneg kirillek eo Ф, ф (ef) hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distaget e vez [f] e ruseg.
Urbi et orbi
Urbi et orbi zo un droienn latin a dalv kement hag « evit kêr (kêr Roma) hag evit ar bed».
Latin
Urbi, a zo tro-reiñ ar ger urbs, a dalv « kêr », amañ kêr Roma, et zo « ha », hag orbi, a zo tro-reiñ orbis « kelc'h, douar, bed ».
Pedenn
Komzet e vez eus ar bennozh urbi et orbi, a vez embannet gant ar pab pa vez o vennigañ kêr hag ar bed diwar valkon iliz-veur Sant-Pêr Roma, da Nedeleg ha da Bask. D'ar mare-se e tistag ur bedenn e latin, a vez skignet dre skingomz ha skinwel.
Skrid orin en latin
Sancti Apostoli Petrus et Paulus, de quorum potestate et auctoritate confidimus, ipsi intercedant pro nobis ad Dominum.
Mank kuchenn aour
Ar mank kuchenn aour (Eudyptes chrysolophus) a zo un evn dic'houest da nijal.
Urbi et orbi
Skrid orin en latin
R./ Amen.
Precibus et meritis beatæ Mariæ semper Virginis, beati Michaelis Archangeli, beati Ioannis Baptistæ et sanctorum Apostolorum Petri et Pauli et omnium Sanctorum misereatur vestri omnipotens Deus et dimissis peccatis omnibus peccatis vestris, perducat vos Iesus Christus ad vitam æternam.
Papilio machaon
Ar Papilio machaon, pe mac'haon (diwar anv Mac'haon) a-wechoù, zo ur valafenn.
Urbi et orbi
Skrid orin en latin
Indulgentiam, absolutionem et remissionem omnium peccatorum vestrorum, spatium verae et fructuosae pænitentiæ, cor semper pænitens et emendationem vitæ, gratiam et consultationem sancti Spiritus et finalem perseverantiam in bonis operibus, tribuat vobis omnipotens et misericors Dominus.
Bouches-de-l'Escaut
Ar Bouches-de-l'Escaut a oa un departamant gall savet gant ar c'houarnamant c'hall e Belgia hag en Izelvroioù etre 1810 ha 1814. Ar pennlec'h a oa Middelburg (Middelbourg e galleg). Un isprefed a oa e Goes (Goès e galleg), ha Zierickzee(Zierickzée e galleg). 200px|right
Ф
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek phi (Φ).
Quévy
Quévy (e walloneg: Kévi) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost d'an harzoù gant Bro-C'hall.
Urbi et orbi
Skrid orin en latin
Et benedictio Dei omnipotentis: Patris et Filii et Spiritus sancti descendat super vos et maneat semper.
Euganei
Ur bobl damvojennek eus Italia e oa an Euganei (eus. Lat. Euganei, Euganeorum; cf. Gr. εὐγενής (eugenēs) 'ganet mat'). E-kichen Verona e oa o bro. Hervez Titus Livius e voent faezet gant ar Veneti ha tud Troia. O ziskennidi a oa o chom war vord ar stêr Adige. Bevañ a raent e 34 c'hêr a voe roet dezho gwirioù ar c'hêrioù roman gant an impalaer Augustus.
M (lizherenn)
Trizekvet lizherenn al lizherenneg latin distaget [m], ha pevarzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet М, м.
Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek mu (M).
Selim II
thumb|Selim II
Pallas (merc'h Triton)
Pallas (Παλλάς / Pallás e gregach) a oa merc'h da Driton ha kenc'hoarierez an doueez Athena en amzer o yaouankiz, savet an eil gant eben e ti Triton.
Selim II
Selim II (e turkeg otomanek سليم ثانى Selīm-i sānī) ganet d'an 28 a viz Mae 1524, a voe unnekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Ґ
Pempvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Ґ, ґ hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Selim II
Mab e oa da Suleyman Iañ ha da Hurrem Sultan.
Pallas (merc'h Triton)
Un deiz ma oant o c'hoari brezel e voe lazhet Pallas gant Athena. An doueez, kerse ganti neuze, a aozas un delwenn dezhi, ar Palladion, a lakaas e-kichen an doue Zeus. Met distrujet e voe gantañ.
Ґ
Distaget e vez [g] en ukraineg dres evel al lizherenn Г e ruseg, distaget h d'he zro en ukraineg ma vez renket e pevare lec'h el lizherenneg.
Selim II
Ren
Ren a reas eus 1566 betek 1574.
Pallas (merc'h Triton)
Hervez Herodotos e oa ul lid da Athena gant tud Lydia. Merc'hed eus ar meuriadoù Mac'hlyes hag Ausees en em ganne, hag ar re a varve a oa brudet da vout falsgwerc'hezed.
Roclincourt
Roclincourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ґ
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek gamma (Γ).
Pierre Choderlos de Laclos
frame|Pierre-Ambroise-François Choderlos de Laclos Pierre Ambroise Choderlos de Laclos (distagadur gallek : ʃɔdɛʁlo də laklo), bet ganet d'an 18 a viz Here 1741 e Amiens (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 5 a viz Gwengolo 1803 e Taranto (Italia), zo ur milour gall deuet da vout brudet evel skrivagner gant e levr Les Liaisons dangereuses, a zo bet azasaet evit ar sinema meur a wech.
E 1763 e teuas da vezañ frañmason er logell vilourel L'Union e Toul.
Selim II
Ren
E penn kentañ e ren, e 1567, e tarzhas un emsavadeg a-enep an Otomaned e Yemen ha kreisteiz Arabia. Sinan Pacha, kaset di da voustrañ an emsaverien, a zisklêrias e oa peoc'h en-dro er rannved-se e miz Meurzh 1571.
D'ar 17 a viz C'hwevrer 1568 e voe sinet ur feur-emglev etre an Otomaned hag Aostria a lakae fin d'ar brezel etre an div riez.
Marv
Mervel a reas d'ar 15 a viz Kerzu 1574. Douaret eo bet en Ayasofia en Istanbul.
E vab, Murat III, a renas war e lerc'h.
1916
Diwar-benn bloavezh 1916 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1916
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1916
Bandenn Gaza
Anv
Bandenn Gaza a denn hec'h anv eus hini ar gêr vrasañ er c'hornad, Gaza pe Ghazza.
Israel ha Bandenn Gaza
Da-heul an diviz kemeret gant Aozadur ar Broadoù Unanet d'an 29 a viz Du 1947, e oa Palestina da vezañ rannet e div stad dizalc'h, ur stad yuzev hag ur stad arab ; ar stad arab a oa d'en em ledañ, dre vras, war Sisjordania ha Bandenn Gaza. Gant ar broioù arab amezek e voe nac'het ar rannadur-se ha disklêriañ a rejont ar brezel a-enep ar stad yuzev (Israel). Un arsav-brezel a voe e 1949 etre Israel hag ar broioù arab ha drezañ e voe lakaet douaroù Sisjordania e dalc'h stad Jordania. Bandenn Gaza, hi, a voe fiziet ar melestradur anezhi en Ejipt. Goude ar Brezel c'hwec'h devezh, e 1967, e voe aloubet an douaroù-se gant Israel. Bandenn Gaza a voe staget ouzh Israel neuze betek 1994, pa oa bet sinet Emglevioù Oslo. Hervez an emglev-se e oa un doare gouarnamant emren, Aotrouniezh Vroadel Palestina, da ren war 80% eus an douaroù palestinat a oa bet aloubet e 1967. E gwirionez e talc'has arme Israel da ren Bandenn Gaza betek 2005. Er bloavezh-se e voe rediet an trevadennoù savet gant Yuzevien da vont kuit gant gouarnamant Israel.
Ғ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ғ, ғ implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [ɣ].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Г.
Hondegem
Hondegem  (e galleg:Hondeghem ) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Luc Dejoie
Maer Gwerzhav e oa bet etre 1971 ha 1995.
Kuzulier-departamant e oa bet 1973 ha 2004 hag e penn Kuzul-departamant Liger-Atlantel e oa bet etre 1994 ha 2001.
Senedour e oa bet etre 1983 ha 2001 war anv an RPR.
Noter e oa eus e vicher.
Splujer Habask
Splujer Habask a zo un evn dour. Gavia pacifica eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous tost aodoù reter-pellañ Siberia hag en hanternoz Norzhamerika.
Brugyar ruz
Ar vrugyar ruz a zo un evn, Lagopus lagopus scotica an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Breizh-Veur hag en Iwerzhon.
Liamm diavaez
Lagopus lagopus scotica war al lec'hienn Avibase.
Ferec'hydes
Ferec'hydes (Φερεχύδης e gregach) a zo bet anv:
K (lizherenn)
Unnekvet lizherenn al lizherenneg latin eo K, k, distaget [k] ha daouzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet К, к.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek kappa (Κ).
Hygieia
Hygieia (Ὑγιεία), pe Hygeia (Ὑγεία), a oa merc'h d'an doue Asklepios ha d'an nimfenn Epione, ha doueez ar yec'hed hag an naetadurezh, hag ivez hini al loar. Eizh breur ha c'hoar all he devoa.
Diwar hec'h anv e teu ar ger saoznekhygiene, gallek hygiène, hag all, a delvez "yec'hedouriezh". Tra ma rae he zad war-dro pareañ an dud klañv e rae hi war-dro o derc'hel yac'h ha pellaat ar c'hleñved diouto.
Atchangeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo an atchangeg (achang, atsang, ngacang, ngo chang pe möngsha) komzet gant tro-dro da 29.400 den en holl e kornôg Yunnan e Sina hag e Myanmar (1.700 den).
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
Peder rannyezh ez eus:
1068
Diwar-benn bloavezh 1068 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1068
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1068
Kledenn-Poc'hêr
Kledenn-Poc'hêr a zo ur gumun eus Bro-Gerne (Poc'hêr) e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Izegem
Izegem a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Pedro
Pedro zo un anv-badez galizek, spagnolek ha portugalek, roet d'ar baotred; klotañ a ra gant Pêr e brezhoneg.
Tud all
E-leizh a dud zo bet anvet Pedro, en o zouez:
Roue
Roue a reer peurliesañ eus ar gwaz en deus ar galloud en ur rouantelezh. Rouanez a reer eus ar garg kevatal evit ur vaouez a zo ar galloud roueel en he dalc'h, pe a zo gwreg reizh ar roue.
Ar ger roue (roe gwechall) a zeu diwar distagadur ar ger gallek roi, a zeu eus ar ger latin rex, evel ar ger henvrezhonek ri.
O (lizherenn)
Pemzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo O, o, distaget [o] pe [ɔ], ha 16vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek omikron (O).
Skilgog
Ar skilgegi a zo evned renket e meur a c'henad, an holl anezho en iskerentiad Tetraoninae.
E-touez ar skilgegi emañ ar genadoù da-heul :
Epione
Epione (Henc'hresianeg : Ἠπιόνη, Hepione, "an hini zous" ) zo un nimfenn e mojennoù Hellaz kozh, priñsez eus Kos, ha pried an doue Asklepios.
Loch Éirne
Loch Éirne (Lough Erne e saozneg) a reer eus div lenn e Hanternoz Iwerzhon, Loch Éirne Íochtair (al lenn izelañ) ha Loch Éirne Uachtair (al lenn uhelañ). Emañ kêr Inis Ceithleann, kêr-benn kontelezh Fear Manach, etre an div lenn. E gwirionez n'eo an div lenn-se nemet lodennoù ledanoc'h eus ur stêr anvet Abhainn na hÉirne, pe Éirne ivez, hag en em daol er Mor Atlantel.
Kalz brasoc'h eo al lenn izelañ, er gwalarn, eget al lenn uhelañ, er gevred. Enno o-div ez eus e-leizh a inizi bihan : 154 enezenn zo e Loch Éirne Íochtair (al lenn izelañ) ! Brudet eo ar c'hornad abalamour ma kaver roudoù stank eus an amzer wechall war an inizi-se : manatioù kristen eus ar Grennamzer Uhelañ war Daimhinis ha meur a hini all, delwennoù kozh war Inis Badhbha...
Arzhur
Arzhur zo un anv a orin predenek moarvat. Dont a ra eus ar gerioù predenek arth (arzh) ha gur (gour) ; al loen zo arouez ar roue gant ar ar Gelted kozh.
Hervez tud a zo e c'hallfe an anv-se dont eus an anv latinArtorius, a oa anv ar jeneral roman Artorius Castus.
Duged Breizh
Bez' ez eo ivez anv tri dug eus Breizh.
Hiziv
Un anv-badez eo, pe ur c'hentanv, a vez roet c'hoazh d'ar baotredigoù.
Un anv-tiegezh eo ivez : Anna-Vari Arzur (1921-2009), leanez ha stourmerez evit ar brezhoneg.
Notennoù ha daveoù
Artur
1604
Diwar-benn bloavezh 1604 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1604
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1604
Beauvois
Beauvois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Telesforos
Telesforos a zo un anv gregach, Telesphorus e latin, anv un doue hag anv-badez meur a zen.
Murat III
thumb|Murat III
Lachieg
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
Murat III
Murat III, ganet d'ar 4 a viz Gouere 1546, a voe daouzekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab henañ e oa da Selim II ha da Nurbanu Sultan.
Mervel a reas Murat III d'ar 16 a viz Genver 1595.
X (lizherenn)
Pevare lizherenn war' n ugent al lizherenneg latin eo X, x, distaget [ks] peurliesañ, ha trede lizherenn war' n ugent al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, distaget [χ] pe [x].
Murat III
Yaouankiz
Deskiñ a reas arabeg ha perseg ha gouarnour Manisa e voe e-pad ren e dad.
An Dosenneg
An Dosenneg (Les Touches an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Murat III
Yaouankiz
D'an 22 a viz Kerzu 1574, ur sizhun goude marv Selim II, e lazhas e 5 breur.
X (lizherenn)
Implijoù
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek khi (X).
T
Ugentvet lizherenn al lizherenneg latin eo T, t, distaget.
Murat III
Ren
Ren a reas Murat III eus 1574 betek 1595.
An Dosenneg
Ardamezioù
En aour e groaz en gul, ul leonig ivez en gul ouzh pep konk, penn ouzh penn.
T
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek tau (T).
Murat III
Ren
Evel dindan ren Selim II e c'hoarias Mehmed pacha Sokollu, ar vizir bras, ur roll a-bouez er gouarnamant betek e varv e 1579.
Maroko, al lodenn nemeti eus Norzhafrika na oa ket c'hoazh dindan beli am impalaeriezh otoman, a voe kemeret e 1578 gant Ramazan Pacha digant ar Bortugiz.
Dindan e ren e kendalc'has ar brezelioù ouzh Aostria hag Iran.
Genealogiezh
War-dro 100 bugel en dije bet Murat III. En o zouez, Mehmed a hini eo a renas war e lerc'h.
Yangbyeeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù burmek ar su eo ar yangbyeeg (yan(g)bye pe yangye) komzet gant tro-dro da 810 300 den (1983) e Myanmar.
P (lizherenn)
C'hwezekvet lizherenn al lizherenneg latin eo P, p, distaget [p], ha 18vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, distaget [r].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek rho (P).
Delphinidae
Delphinidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ delfined, ar skoazog pe ar falsskoazog.
1069
Diwar-benn bloavezh 1069 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1069
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1069
Wallonia
Wallonia zo ur rannvro eus Belgia (e galleg: Wallonie, e walloneg: Walonreye). Rannvro Wallonia a vod an darn vrasañ eus gallegerien Belgia, war-bouez re Vrusel. E Rannvro Wallonia ez eus ivez alamanegerien a ya d'ober Kumuniezh alamanek Belgia. Ar galleg eo ar yezh ofisiel, nemet er Gumuniezh alamanek eo an alamaneg. Yezhoù rannvroel zo anavezet gant al lezenn : ar walloneg eo an hini pennañ anezho, e-kichen ar pikardeg er c'hornaoueg, al luksembourgeg er gevred...