cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Serio (departamant)
Departamant ar Serio a oa un departamant er Repubblica Cisalpina, e Republik Italia, hag e Rouantelezh Italia, adal 1797 betek 1815. Kemer a reas anv ar stêr Serio ha Bergamo e oa ar penn-lec'h.
Krouet e voe kerkent hag an 9 a viz Gouere 1797, pa voe savet ar Repubblica Cisalpina, ha dont a reas da vezañ proviñs Bergamo pa voe savet ar rouantelezh  Regno Lombardo-Veneto e 1815.
Locate Varesino
Locate Varesino zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Crespin
Crespin zo un anv-lec'h gallek.
Lurago Marinone
Lurago Marinone zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Aberconwy
Aberconwy zo un anv-lec'h kembraek savet diwar ar ger aber hag an anv-lec'h Conwy, anv stêr en hanternoz Kembre.
Istor
Diwar anv ar stêr Conwy e oa deuet anv kêr Conwy, a oa Aberconwy hec'h anv da gentañ.
Arondisamant Clamecy
Arondisamant Clamecy a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Nièvre hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Abertridwr
Abertridwr zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù aber, tri, ha dŵr (a zo dour e brezhoneg). Evit doare en em gav eno dour teir stêr.
Arondisamant Clamecy
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Clamecy e 6 kanton (betek 2014) hag e 93 kumun :
Arisa
An Arisa (Arize e galleg) a zo ur stêr eus Okitania, adstêr d'ar Garona war e lez dehoù. Eieniñ a ra er Pireneoù, ha 83,8 km eo he hed. Kemberiñ a ra gant ar Garona e-kichen Carbona.
Arondisamant Clamecy
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Nièvre d'ar 1 a viz Genver 2017. 84 c'humun zo en arondisamant Clamecy bremañ.
Abertawe (disheñvelout)
Abertawe zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar ger aber hag anv ar stêr Tawe.
Cermenate
Cermenate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Cair Cheann Tulaich
Cair Cheann Tulaich pe Cathair Cheann Tulaich (gouezeleg; Kirkintilloch e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear e Bro-Skos.
Toquinho
250px|thumb|Toquinho luc'hskeudenn ouzh golo an albom Son Demasiados Los Peligros De Esta Vida (Vinicius - Toquinho). Toquinho (Antonio Pecci Filho diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1946 e São Paulo, a zo ur c'haner-sonaozer ha gitarour brazilian.
Dre ma oa bihan-bihan pa oa yaouank, e vamm a rae meu toquinho de gente (ma zamm a zen) anezhañ hag alese e teuje e anv arzour sañset.
Anavezet-mat eo e metoù ar sonerezh evit bezañ bet kenlabouret gant ar barzh brazilian Vinícius de Moraes e-pad ul lodenn vras eus e vuhez.
Thaon
Thaon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Leucosticte
Leucosticte a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.
Turducken
Turducken zo ur meuz eus Stadoù Unanet Amerika graet gant ur yar-Indez diaskornet farset gant un houad diaskornet hag a zo farset e-unan gant ur penn-yar diaskornet. Brudet eo e Louisiana dreist-holl.
Savet eo bet ar ger saoznek turducken gant tammoù eus ar gerioù "turkey" (yar-Indez), "duck" (houad) ha "chicken" (yar). Un anv all a oa moarvat a-raok d'ar meuz pa'z eo anavezet abaoe an Impalaeriezh roman.
Goudorenn Sadi-Carnot
Ar c'houdorenn Sadi-Carnot a oa kleuzet e kreiz-kêr Brest eus 1941 da 1942 gant an aotronez Estrade ha Pommeret. 560 metr hirder eo, etre Dor Tourville (dor an arsanailh) hag ar blasenn Sadi-Carnot.
E miz Even 1940 e oa Brest e dalc'h an Alamaned ha kroget eo ar bombezedagoù bras d'ober distrujoù e Brest. Adal ar mare ma oa staliet listri-spluj alaman er Penfell e teuas ar bombezadegoù da vezañ kreñvoc'h ha da lazhañ muioc'h a dud. E fin miz Meurzh 1941, donedigezh listri ar C'hriegsmarine, Prinz-Eugen, Scharnhorst ha Gneisenau, a laka stankter ha feulster ar bombezadegoù da greskiñ c'hoazh. Divizet e oa sevel ur c'houdorenn vras dindanzouar e kreiz-kêr.
D'an 31 a viz Gouere 1944 e toull an Amerikaned an talbenn alaman en Avranches ha fardiñ a reont trema Brest hep kavout eneberezh. Sur eo ar jeneral Patton en do e walc'h gant ur sizhunvezh da lakaat Brest da gouezhañ. D'ar 7 a viz Eost ec'h erru an tankoù amerikan kentañ e-kostez Milizag. Ar bagadoù amerikan a oa o klask ober tro kêr zo taget gant tennoù artilherezh. Deroù seziz Brest eo. Padout a ray 43 devezh a-raok ma kodiano an Alamanted d'an 18 a viz Gwengolo 1944.
D'an 3 a viz Gwengolo e oa galvet Viktor Eusen gant ar jeneral Ramcke a zisklêrias dezhañ en em zifennje betek an den diwezhañ e mogerioù kêr. Goulenn a reas groñs ez afe kuit an holl siviled rak ezhomm en doa eus ar goudorennoù. Ne c'hallent ket mont kuit ken avat. Asantiñ a reas neuze ar jeneral lezel d'ar Vretoned ul lodenn eus ar c'houdorenn Sadi-Carnot war an diviz ne'z afent ket er-maez ken. Degemeret e voe evel-se dreist-holl renerien an dileurierezh ispisial ("Délégation Spéciale"), servijoù an ti-kêr, ar servij yec'hedel, klañvdiourezed eus ar Groaz-ruz, renerien eus ar Sikour broadel, skoazellerezed sokial, un dek relijiuzez bennak eus urzhioù an Asomption, ar Brovidañs hag ar Sikour mat hag izili eus an difenn distourm ("Défense passive") ... Eus tu an Alamaned e oa soudarded eus ar gevrenn Todt hag harzlammerien eus ar gompagnunezh adarme.
E-pad noz an 8 hag an 9 a viz Gwengolo 1944 an hini e c'hoarvezas ur gwallzarvoud. Da 2 eur 30 veure, ur soudard Todt karget eus ar ganer tredan a bourchase tredan d'ar c'houdorenn a savas d'e lakaat da vont en-dro. Lakaat a reas un tan da gregiñ dre zievezhted. En e gichen edo ur ganer tredan sikour implijet evit ar gouloù hag ur pourveziad trelosk bras a-walc'h. Ouzhpenn-se e oa klenket ur c'hementad bras a bourvezioù brezel er c'houdorenn. Ar re a oa prim a-walc'h a zeuas a-benn da vont er maez a-dreuz ar moged goude bezañ pignet ar 154 pazenn eus an diri. Hejet e oa ar volz gant ur grozadenn c'halloudus-kenañ. Kaset e oa ar re a oa e penn ar riboul er-maez evel tammoù plouz. Houbet e oa ar re all gant ar gael e oa bet prennet gant an darzhadenn pe marvet en diabarzh. Tarzhet o doa an holl bourvezioù brezel ha troet o doa ar riboul hir en ur gwir ganol. Sevel a reas ar flammoù 30 metr a-us d'an nor. 371 breton a varvas, devet en un taol. Pemp pe c'hwec'h kant Alaman a vije bet lazhet. Emedo Victor Eusen e-touez ar re varv.
Touseg gwiliouder
An touseg gwiliouder, a zo un divelfenneg, Alytes obstetricans an anv skiantel anezhañ.
Goudorenn Sadi-Carnot
Kempennet e oa ar c'houdorenn Sadi-Carnot er bloavezhioù 1960 evit sevel ur c'houdorenn enep-atomek. Gallout a reer gwelet e-barzh div zor hobregonet bras hag ur volz-eñvor.
Touseg gwiliouder
Annez
Bevañ a ra e kornôg Europa.
Out-el-Kouloub
Out-el-Kouloub (1892 en Egipt, 1968 en Europa) a oa anv-pluenn ur skrivagnerez egiptat a skrive e galleg. Eus renkadoù uhel ar gevredigezh e oa. Ul lodenn eus he familh a oa a orin turk.
Out-el-Kouloub (a zo distagadur قوت القلوب), hervez arabeg Egipt a dalv kement ha « Boued ar C'halonoù».
He buhez
Savet e voe e-touez muzulmaned pinvidik Kaero hag intañveziñ a reas en-yaouank. Kregiñ a reas da skrivañ e Cairo ma oa ene ur saloñs lennegel. Kuit ez eas da chom da Europa da fin he buhez.
Etre 1937 ha 1961 e lakaas embann pemp romant. En he romant "Ramsa" e kaver kalz elfennoù a denn d'un danevell vuhez. Kontañ a ra ennañ frankaerezh merc'h ur sklavez serb divroet, hag a zeu da vezañ gwreg un Egiptad eus ar gevredigezh uhel.
Maggie Smith
Maggie Smith (Dame Margaret Natalie Smith, DBE), ganet d'an 28 a viz Kerzu 1934 en Ilford, Essex, e-kichen Londrez, a zo un aktorez saoz.
Un nebeud filmoù
C'hoariet he deus en ouzhpenn 60 film ha film skinwel
Arondisamant Nevers
Arondisamant Nevers a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Nièvre hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Nièvre d'ar 1 a viz Genver 2017. 82 gumun zo en arondisamant Nevers bremañ.
Telespiza
Telespiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1890 gant an evnoniour hag ergerzher breizhveuriat Scott Barchard Wilson (1865-1923).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en enezeg Hawaii.
Mariehamn
Mariehamm (Maarianhamina e finneg) eo kêr-benn rannvro emren Inizi Åland, e Finland. E 2015 e oa 11,405 a dud o chom e Mariehamm ha 91% anezho a oa svedegerien.
Porzh brasañ an enezeg eo hag erruout a ra di bigi-treizh a zeu eus Stockholm, Kapellskär, Turku, Helsinki ha Tallinn.
Savet e voe Mariehamn e 1861 hag anvet e voe evel-se en enor d'an dsarez Maria Aleksandrovna, gwreg an tsar Aleksandr I.
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Mariehamn gant ar c'hêrioù-mañ :
Arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire
Arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Nièvre hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Acanthis
Acanthis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1797 gant an naturour alaman Moritz Balthasar Borkhausen (1760-1806).
Arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire e 7 kanton (betek 2014) hag e 64 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Nièvre d'ar 1 a viz Genver 2017. 63 c'humun zo en arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire bremañ.
Acanthis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad Carduelis kent.
Emgann Roncevaux (778)
Emgann Roncevaux zo un emgann e 778 er Pireneoù ma voe trec'h ar Vaskoned war arme an impalaer Karl Veur ha ma varvas Roland, niz d'an impalaer.
World Touring Car Championship
World Touring Car Championship, pe WTCC (Kevezadeg bed ar c'hirri Tourism) a zo ur gevezadeg redadegoù kirri aozet gant ar FIA abaoe 2005. E 1987 ez eus bet un taol-arnod evit aozañ ur seurt kevezadeg met n'eo ket bet miret. Etre 1993 ha 1995 ez eus bet aozet ur c'hib etre blenierien gwellañ ar gevezadegoù broadel met n'en deus ket padet ken nebeud, a-raok bezañ aozet da vat gant ar FIA. Unan eus ar pevar c'hevezadeg aozet gant ar FIA eo, e-kichen kevezadeg bed ar Formulenn 1, ar WRC hag ar WEC. Redet e vez war kirri a gaver a bep tu e karrdiez, prientet a-ratozh evit ar redadegoù.
Leopold II an Impalaeriezh Santel
Leopold II (1747-1792) a oa Impalaer Santel.
Ganet e oa e kastell Schönbrunn (e-kichen Vienna) e 1747, ha marvet e Vienna e 1792, Dug-meur Toskana (1765–1790), a renas war an Impalaeriezh Santel goude Joseph II.
Mab e oa d'an Impalaerien Franz Iañ ha Maria Theresia. Breur e oa da Marie Antoinette (Maria Antonia) (1755–1793), deuet da vout rouanez Bro-C'hall.
Kumuniezh kumunioù Bro Blaen
Kumuniezh kumunioù Bro Blaen a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2001.
Emañ he sez e Blaen. He frezidantez eo Rita Schladt, kuzulierez-kêr Blaen.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a ya 4 c'humun d'ober anezhi:
Brezhoneg
E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 34 skoliad (11,8 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
María Victoria dal Pozzo
Maria Vittoria dal Pozzo della Cisterna, pe Maria Vittoria Carlotta Enrichetta Giovanna, e spagnoleg María Victoria dal Pozzo'', ganet e Pariz d'an 9 a viz Eost 1846 ha marvet e Sanremo d'an 8 a viz Du 1876, a oa ur briñsez italian hag a voe rouanez Spagn adal ar 16 a viz Du 1870 betek an 11 a viz C'hwevrer 1873 evel pried ar roue Amadeo Iañ Spagn.
Desafinado
Desafinado zo ur ganaouenn en doare Bossa Nova bet savet e 1959 gant an daou soner brazilian Antônio Carlos Jobim, evit an ton anezhi, ha Newton Mendonça evit ar gerioù anezhi.
Ur respont splann e oa d'ar re a rebeche d'ar ganerien Bossa Nova kanañ desafinado, da lâret eo a-dreuz.
Enrollet e oa bet evit ar wech kentañ gant João Gilberto er memes bloavezh.
Er bladenn Ladies & Gentlemen: The Best of George Michael gant George Michael a oa deuet er-maez e miz Kerzu 1998 e kaver un doare dic'hortoz anezhi, kanet a-gevret gant Astrud Gilberto.
Ar gerioù
Se você disser que eu desafino amor Ma lavarit e kanan fall, ma muiañ karet Saiba que isto em mim provoca imensa dor Gouezit e ra poan vras din Só privilegiados têm o ouvido igual ao seu Dibaot ar re o devez divskouarn koulz hag ho re Eu possuo apenas o que Deus me deu Me 'm eus nemet ar re a zo bet roet din gant an Aotrou Doue.
Ynys Sili
Ynys Sili (Enez Sili), pe Sully Island e saozneg, zo ul ledenez dirak aod Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, hanter-hent etre Penarth hag Y Barri.
Desafinado
Ar gerioù
Se você insiste em classificar Meu comportamento de anti-musical Eu mesmo mentindo devo argumentar Que isto é Bossa Nova, isto é muito natural
O que você não sabe nem sequer pressente Ar pezh na fell deoc'h na c'houzout nag anavezout É que os desafinados também têm um coração Fotografei você na minha Rolley-Flex Luc'hskeudennet 'm eus ac'hanoc'h gant ma Rolley-Flex Revelou-se a sua enorme ingratidão
Só não poderá falar assim do meu amor Neuze n'hallfet komz ken eus ma c'harantez evel-se Este é o maior que você pode encontrar An hini brasañ eo a c'hallfet en em gavout gantañ Você com a sua música esqueceu o principal C'hwi, gant ho sonerezh, ho peus ankouaet ar pep pennañ Que no peito dos desafinados E kreizon an desafinados No fundo do peito bate calado Que no peito dos desafinados também bate um coração
Ynys Sili
Istor
En e oa diazezet eno Alfredo De Marisco, ur morlaer norman, lesanvet The Night Hawk e saozneg ("falc'hun an noz").
Er Grennamzer e voe implijet an enezenn gant floderien ivez.
(3281) Maupertuis
(3281) Maupertuis a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Roet eo bet an anv-se en enor d'ar matematikour, astronomour ha bevoniour Pierre Louis Moreau de Maupertuis (1698-1759), ganet e Breizh e Sant-Yowan-an-Havreg.
Yves Marie Audrein
Yves Marie Audrein, bet ganet d'ar 14 a viz Here 1741 e Gwareg (Aodoù-an-Arvor a-vremañ, Bro-C'hall) ha muntret d'an 19 a viz Du 1800 e Kerfeunteun (bremañ ur c'harter eus Kemper e Penn-ar-Bed, Bro-C'hall), a oa ur beleg hag un eskob touer breizhat. Da gannad departamant ar Mor-Bihan e voe dilennet da vare an Dispac'h Gall.
Pentrecwrt
Pentre-cwrt, pe Pentrecwrt, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ hantern-hent etre Ceinewydd en hanternoz ha Caerfyrddin er c'hreisteiz, un tammig er mervent da Llandysul.
Longone al Segrino
Longone al Segrino zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Cosne-Cours-sur-Loire
Cosne-Cours-sur-Loire zo ur gumun en departamant Nièvre hag er rannvro Bourgogne-Franche-Comté, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Cosne-Cours-sur-Loire eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Cosnois anezho e galleg.
Pentrecwrt
Ganet e voe ar skrivagner T. Llew Jones er gêriadenn e 1915. Skrivet en deus ur varzhoneg diwar-benn ar vilin c'hloan a gaver e Cwm Alltcafan, nepell diouzh kreiz ar gêriadenn.
Jean Tirole
Jean Tirole, bet ganet d'an 9 a viz Eost 1953 e Troyes (Aube, Bro-C'hall), zo un armerzhour gall.
Pentrecwrt
Ar pastor badezour Christmas Evans, brudet evit e brezegennoù, a reas e brezegenn gentañ e Pentrecwrt.
Jean Tirole
Tapet eo bet Priz Nobel an Ekonomiezh gantañ d'an 13 a viz Here 2014 en abeg d'e "zielfennadenn eus galloudezh ar marc'had hag ar reoliñ".
Yves Marie Audrein
Dalc'het e voe prosez Loeiz XVI e Pariz adalek an 10 betek ar 26 a viz Kerzu 1792. Bezañ e voe Yves Marie Audrein e-touez ar gannaded a votas evit ma vije kaset ar roue d'ar marv, en ur reiñ da c'houzout e oa ali gant ar c'hannad Jean-Baptiste Mailhe en devoa lakaet un enkemmad da zaleañ ar setañs da zont. A-walc'h e oa d'ar roueelourien da varn an eskob d'ar marv ivez : harzet e voe e garr gant ur vandennad Chouaned, e-kichen Chapel Sant Herve, tra m'edo gant e hent da Vontroulez ha fuzuilhet gante a-benn-kaer.
Vicente Guerrero
Vicente Ramón Guerrero Saldaña (1782 - 1831) a oa unan eus ar jeneraled e penn Brezel Dizalc'hted Mec'hiko a-enep Spagn en XIXvet kantved. Eil prezidant ar Republik e voe ur pennadig. Tad-kozh e oa d'ar politikour Vicente Riva Palacio.
Diskaret e voe gant un taol-stad war-lerc'h m'en doa diskleriet frankiz ar sklaved. Kemer a reas an armoù, met prizoniet e voe dre dreitouriezh, kondaonet gant ur bodad ofiserien ha fuzuilhet.
E anv zo bet roet da veur a lec'h er vro ha dreist-holl d'ar stad anvet Guerrero.
Gourizad Kuiper
Gourizad Kuiper a zo un dachenn eus Koskoriad an Heol, en tu-hont da gelc'htro Neizhan, etre 30 ha 50 unanenn astronomek. An dachenn-se, e stumm ur walenn, a ya moarvat ouzh hec'h ober 35 000 traezenn bennak hag o deus 100 km a dreuzkiz da vihanañ, ar braz anezho war plan an ekliptik. Mas hollek an traezoù-se a zo neuze kalz en tu-hont (meur a gant gwech) da hini ar gouriziad asteroidennoù a zo etre Meurzh ha Yaou.
Moarvat eo dilerc'hioù diwezhañ an nivlennad Heol a zo bet e pennorin ar sistem heol. An darnoù doues, e diabarzh an disk, a zo deuet da vezañ planedennoù. An erien diavaez, dizouesoc'h, en deus roet ur bern korfoù bihan.
Lomazzo
Lomazzo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Gubernatrix cristata
Gubernatrix cristata a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Coccothraustes cristata (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) Ar spesad nemetañ er genad Gubernatrix an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, had hag artropoded bihan ivez moravat.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en Uruguay, hanternoz, reter Arc'hantina.
Léopold Sédar Senghor
Léopold Sédar Senghor a zo ur barzh, skrivagner ha politikour ganet en ur familh binvidik e 1906 e Senegal.
Graet en doa e studioù e Pariz goude bezañ tapet e vachelouriezh e Dakar ha bet e oa bet ministr e Bro-C'hall. E 1933 en doa bet ur vroadelezh c'hall. En e varzhonegoù en em save evit ma vefe dizalc’h Bro Senegal. Ur bloaz war lerc’h e krou gant daou zen all gweladeg “ar studier du” e-lec’h ma lavar e gentañ prederioù war ar morianerezh. Da c’houde eo deuet da vezañ kelenner. E 1939 ez eas d’ober ar brezel hag e 1940 voe toullbac’het. E 1945 e teuas da vezañ kannad e Bro Senegal. E 1960 e teuas da vezañ kentañ prezidant ar stad-se, chom a raio prezidant Bro Senegal betek 1980. Abalamour d'e skridoù, savet e galleg, e oa bet dilennet da ezel eus an Akademiezh C'hall e 1983. Mervel a reas e 2001 e Bro-C’hall.
Chlorodrepanis
Chlorodrepanis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant ar skiantour breizhveuriat Robert Cyril Layton Perkins (1866-1955).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze an tri spesad er genad Hemignathus kent.
Kachmir
Kachmir zo ur vro veneziek lec'hiet en hanternoz Indez. 10 milion a dud a zo o chom enni. thumb|Kartenn Kachmir kelc'hiet e glaz : [[Pakistan e gwer, India e glaz, Sina e melen, ar broioù all e gris, no man's land skorneg Siachen e glaz.]] Gwechall, betek kreiz an, ne dalveze ar ger Kachmir nemet evit un draoñienn, Traoñienn Kachmir. Goude eo bet roet an anv Kachmir d'ur vro vrasoc'h da vare ar raj breizhveuriat (Impalaerezh an Indez). D'ar mare-se e oa Jammu-ha-Kachmir ur stad priñsel da lâret eo un unpenniezh waz d'ar gurunenn vreizhveuriat.
Abaoe ar Brezel kentañ etre India ha Pakistan e 1947 eo rannet ar vro etre an teir stad India, Pakistan ha Republik Pobl Sina. Evel ma weler war ar gartenn emañ Jammu ha Kachmir en India, Azad Kashmir ha Gilgit–Baltistan e Pakistan, ha Aksai Chin ha traoñnienn Shaksgam e Sina. An daou diriad sinaat a voe roet da Sina gant Pakistan.
Kenderc'hel a ra India da c'houlenn a vefe roet dezhi Kachmir a-bezh, da lâret eo Aksai Chin, traoñnienn Shaksgam, Gilgit-Baltistan hag Azad Kachmir ouzhpenn an tiriadoù a zo dija dindan he beli. Pakistan a c'houlenn Jammu ha Kachmir. Tennderoù politikel ha milourel a vez ingal entre India ha Pakistan. Torret eo bet statud emrenerezh Jammur-ha-Kachmir gant India e miz Eost 2019.
Luskadoù dizalc'hour a zo ivez.
Poblañs
10 milion a dud a zo war ur gorread a 218 000 km2.
Bongorz bihan Zeland-Nevez
Bongorz bihan Zeland-Nevez (Ixobrychus novaezelandiae) a oa un evn hirc'harek hag a veve e Zeland-Nevez hag aet da get a-raok 1900.
Vicente Guerrero (disheñvelout)
Vicente Guerrero a oa eil prezidant Mec'hiko, ha roet eo bet e anv da veur a lec'h en e vro:
Cernobbio
Cernobbio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Priz Ig Nobel
Priz Ig Nobel zo ur priz fent roet bep bloaz abaoe 1991 da zek sevenidigezh en enklask skiantel. Ar pal eo enoriñ sevenidigezhioù a laka an dud da c’hoarzhin, ha war-lerc’h, a laka anezho da soñjal. Ur c’hoari-gerioù eo an anv, etre ar Priz Nobel hag ar ger saoznek ignoble, gant ar ster n’eo ket nobl.
Aozet eo ar Priz gant ar gelaouenn skiantel fent Annals of Improbable Resarch ("Bloazdanevelloù an Enklask Diwirheñvel"), ha deroet e vez gant tud o deus bet ur Priz Nobel e-kerzh ul lid en Teatr Sanders, e skol-veur Harvard. Kas a ra ar gounezer ur gentel er Massachusetts Institute of Technology.
Krouet e oa bet ar Priz Ig Nobel e 1991 gant Marc Abrahams, unan eus diazezerien ar Journal of Irreproducible Results ("Kazetenn an Disoc’hoù Dieiladus"), ha gantañ e oa bet renet al lidoù bewech. Er bloavezhioù kentañ e oa roet ar prizioù evit dizoloadennoù n’hallont ket, pe ne zlefent ket, bezañ eilet. Deroet e vez dek priz bep bloaz e meur a rummad, re ar Nobelioù en o zouesk evel fizik, kimiezh, medisinerezh, lennegezh ha peoc’h, ha re all ivez, evel yec’hed foran, ijinouriezh, pe bevoniezh.
A-wechoù e vez roet ur priz evit ober goap, evel pa voe deroet daou briz da enklaskoù a-zivout an homeopaterezh, prizioù e « deskadurezh sokial » da velestradurezh an Deskadurezh e stadoù Kansas ha Colorado evit o emzalc’h e-keñver an emdroadur, hag ar priz deroet da Social Text evit bezañ embannet ur pennad hep penn na lost skrivet a-ratozh gant ar fizikour stadunanat Alan Sokal. Peurliesañ avat e sachont an evezh war pennadoù skiantel a zo arvezioù fentus pe dic’hortoz dezho, da skouer ar gavadenn ez eus gant an toulloù du kement tra a zo ret evit bezañ lec’h an Ifern, pe studi efed ar galedigezh war chañsoù gouennadañ ar c’hruged.
D'ar fizikour izelvroat-ha-breizhveuriat Sir Andre Geim eo aet ar priz Ig Nobel e 2000, evit bezañ lakaet ur ran vev da levitañ dre warellerezh, hag ur priz Nobel e fizik e 2010 evit e labour a-zivout perzhioù elektromagnetek ar grafen.
Cirimido
Cirimido zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Kumuniezh kumunioù traoñienn Klison
Kumuniezh kumunioù traoñienn Klison a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2000.
Edo he sez e Klison. He frezidantez diwezhañ oa Nelly Sorin, maerez Henwinieg.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 12 kumun d'ober anezhi:
Leodegar
Leodegar, pe Leodegarius e latin (pe Léger, pe Léger d'Autun e galleg) diwar an anv germanek Leudgari, diwar « leud » (« tud », « pobl ») ha « gari » (« goaf ») – a oa un eskob frank ha merzher er VIIvet kantved, hag a voe bras e bouez politikel.
Da gentañ e oa stag e anv ouzh hini kêr Poitiers, ma voe skoliet ha m'emañ e relegoù, ha goudeouzh Autun ma voe eskob, hag ivez ouzh Fécamp ha Doullens en Pikardi ma varvas war-dro 677/678. Anvet e voe da sant en ur sened-iliz en 681 ha lidet e vez d'an 2 a viz Here gant an Iliz katolik.
Un den uhel el lez frank
Ganet e oa en un tiegezh uhel, war lez ar Roen, en Austrazia, war-dro 615. Mab e oa da Bodilon von Thurgau ha da Sigarde Neustria, (merc'h da Ansoud Neustria) hag a voe anvet da santez. Nizez Léger, Bérhésinde pe Berswinde, a zimezas d'an dug Etichon-Adalric Elzas (hag o merc'h e oa santez Odile) hag he breur a voe eskob Poitiers. Breur Léger, Warein/Guérin Poitiers, un aotrou galloudus en Bourgogn, a vo merzheriet war un dro gantañ.
Dek vloaz e oa Leodegar pa varvas e dad. Kaset e voe neuze da b-Poitiers, da studiañ da-gichen an eskob Didon, breur d'e vamm. Da ugent vloaz e oa diagon, ha goude arc'hdiagon en eskopti Poitiers. En 650 ez eas da vanac'h da abati Saint-Maixent hag eno e voe anvet da abad, en 653 moarvat.
Eskob Autun
En 659 ( pe 663) e voe anvet da eskob Autun ma adsavas mogerioù kêr. Labourat a reas da sevel emglev politikel etre Burgondia hag Aostrazia, ma savas bec'h gant pennoù bras Neustria. Kuzulier e voe gant ar roue yaouank Klotar III a varvas da 20 vloaz en 673.
Neuze e voe bec'h etre ar vreudeur all Teodorig ha Childerig : ha Leodegar da vont a-du gant Childerig a-enep Teodorig a oa kuzuliet gant Ebroin. Trec'h e voe Childerig ha kaset e vreur d'ur gouent, tre evel e harper Ebroin.
Saint-Germain-Laval
Saint-Germain-Laval zo un anv-tiegezh gallek hag un anv-lec'h.
Nuxalkeg
An nuxálkeg, anvet ivez bellakouleg, zo ur yezh salichek komzet e rannvro Bella Coola e proviñs British Columbia e Kanada, gant un ugent den kozh bennak.
Daoust da se e vez kelennet ent-ofisiel e skolioù ar proviñs hag en Akwsalkta ("lec'h-deskiñ"), ar reizhiad-kelenn bet aozet gant ar vroad Nuxálk.
Colonno
Colonno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Colverde
Colverde zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Château-Chinon
Château-Chinon zo ur gumun en departamant Nièvre hag er rannvro Bourgogne-Franche-Comté, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Château-Chinon eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Château-Chinonais anezho e galleg.
UNICEF
UNICEF (gwreskanv evit United Nations International Children's Emergency Fund e saozneg, "Font etrebroadel difrae ar Broadoù Unanet evit ar vugale") a zo un ajañs eus ar Broadoù Unanet evit gwellaat stad ar vugale dre ar bed. Savet eo bet e 1946. Priz Nobel ar Peoc'h a zo aet gantañ e 1965.
Corrido (Lombardia)
Corrido zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Torrer-kraoñ Amerika
Torrer-kraoñ Amerika (Nucifraga columbiana) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCorvidae.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl er Menezioù Roc'hellek,.
Alarig Iañ
Alarig Iañ, pe Alareiks e goteg, a voe roue ar Vizigoted eus 395 betek 410. Ganet e voe war Enez Peuce (e Roumania a-vremañ) war-dro ar bloavezh 370, hag e Cosenza (Italia a-vremañ) e varvas e 410. Bez' e voe Alarig Iañ unan eus komandanted ar C'hoted a oa e servij an impalaer roman Teodosius Iañ ; pa varvas hennezh e tivizas Alarig aloubiñ ur rann eus an Impalaeriezh, ma wastas Trakia ha Makedonia (395) kent lakaat truaj war Aten.
E vuhez
Mab e oa, a greder da Alaviv, eus klan ar Valted. Ganet e oa e kamp roman Platei Pegiae, e delta an Danav. En amzer-se e oa deuet ar C'hoted, abaoe ur feur-emglev sinet gant an impalaer Constantinus Iañ, da vezañ fœderati, e Dakia, dilezet gant Roma.
Pa oa bugel ez eas da heul e bobl, renet gant Fritigern hag Alaviv, d'ober ergerzhadeg vras ar Vizigoted war-du ar c'hornôg. E 376 e treuzjont harzoù an Impalaeriezh roman p'edont o tec'hel a-zirak an Huned. Goude emgann Adrianoùpolis, e 378, e varvas an impalaer Valens, ha Thodosius an hini a gemeras e lec'h. Ur feur-emglev nevez a voe sinet etre an impalaer hag ar Vizigoted, e 382, ha staliet e voent e Mesia.
E servij an impalaer
Er IVvet kantved e veze implijet foederati gant an impalaerien roman: ar re-se a oa soudarded vareadek dindan urzhioù ofiserien roman, met aozet hervez boazioù o meuriadoù. Evit espern arc'hant ha chom hep gwaskañ re war an dud da sachañ re a dailhoù diganto e oant kroget da c'hoprañ Germaned, hag ar C'hoted a oa ar re niverusañ anezho. E 382 e oant bet aotreet da zont da chom war douaroù an impalaeriezh en ur virout o emrenerezh.
E 394 e teuas Alarig da vout pennjeneral ar foedari vizigot dindan Teodosius Iañ, ha brezeliañ a reas a-enep Eugenius. En emgann ar Frigidus, e dibenn an droiad-vrezel-se, e welas Alarig pegen gwan e oa difennoù naturel Italia er reter.
Mervel a eure an impalaer Theodosius Iañ e 395, ha rannet e voe an impalaeriezh etre e zaou vab, Arcadius ha Honorius, an eil o kemer ar reter hag egile ar c'hornôg. Arcadius ne oa ket troet gant ar gouarnamant, setu ma laoskas e brefed Rufinus da c'houarn. Honorius a oa minor, re yaouank da ren; se zo kaoz en doa soñjet Theodosius goprañ Stilicho d'ober war e dro. Stilicho a embanne bout diwaller Arcadius ivez, ma veze bec'h etre an div lez.
Hervez Edward Gibbon en The History of the Decline and Fall of the Roman Empire, en devoa spi Alarig da vezañ anvet da jeneral, e-lec'h chom da letanant. Ne voe ket uhelaet ha se zo kaoz en em savas.
Türkmenabat
Türkmenabat, a oa anvet gwechall Чәрҗев - Çärjew e turkmeneg ha Чарджоу - Tchardjou e rusianeg, ha pelloc'h zo Amul, eo an eil kêr vrasañ e Turkmenistan. Kêr-benn proviñs Lebap eo. E 2009 e oa annezet gant war-dro 254,000 a dud.
Alarig Iañ
E servij an impalaer
Pa voe trec'het e Verona gant ar jeneral Flavius Stilicho e 403 e tistroas da Illiria.
War-dro 408 pe 409 edo Alaric en Toskana ma savas ur c'hamp hirbad, hag aozañ a reas e arme da vont da gemer Roma. Er bloavezh 410, pa nac'has Honorius paeañ an truaj, ez eas da beuraloubiñ Italia, betek lakaat an arigrap war gêr Roma. Eno e skrapas Aelia Galla Placidia, merc'h d'an impalaer Théodosius Iañ (379-395), ha hanterc'hoar d'an impalaer Honorius.
E dibenn 410, goude arigrap Roma (e miz Eost 410) en em gavas ar Vizigoted e kreisteiz ledenez Italia ; Alarig en devoa c'hoant da vont da Africa (ar proviñs roman) o tremen dre Sikilia, hag e preizhas Italia ar Su, ma varvas e 410 d'an oad a daou-ugent vloaz pe war-dro. Beziet e voe e-tal Cosenza. Hag ar C'hoted neuze da zibab ur roue nevez, hag Ataulf a voe dilennet.
War e lerc'h
Alarig, a-raok mervel, en divije fiziet ennañ Aelia Galla Placidia, merc'h an impalaer Theodosius Iañ (379-395), hanterc'hoar d'an impalaer Honorius, prizoniet gant ar Vizigoted abaoe arigrap Roma. Ha setu hi etre daouarn Ataulf.
Alies e vez lavaret eus Alarig e oa kentañ roue ar Vizigoted, met ur brezelour e oa kentoc'h, ha kregiñ a ra al lignez gant e genderv ha mab-kaer Ataulf, a zimezas gant Gala Placidia en 414, hag a voe lazhet en Barcino en 415.
Daoust da se, n'eo nemet goude faezhadenn ar Vizigoted en emgann Vouillé hag ar marevezh anvet interregnum visigot (507–549), e vo ganet Rouantelezh vizigot Toledo.
Rodrigo de Borja
Rodrigo de Borja, pe Rodrigo Borja, zo bet anv meur a zen.
Kumuniezh-kumunioù kalon an Aber
Kumuniezh-kumunioù kalon an Aber a oa anezhi ur gumuniezh-kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2003.
Edo he sez e Sant-Stefan-Brengoloù. He frezidant diwezhañ oa Joël Geffroy, maer Kordevez.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 3 c'humun d'ober anezhi:
Emañ ar c'humunioù-se bremañ e Kumuniezh kumunioù an Aber hag an Erv.
Emgann Roncevaux
Meur a emgann zo anvet Emgann Roncevaux
Boutr
Ur boutr zo ur vag-dre-lien hengounel eus Mor Arabia.
Bongorz Sturm
Bongorz Sturm (Ixobrychus sturmii) a zo un evn hirc'harek eus Afrika.
Capelle
Capelle zo un anv-lec'h gallek.
Alonso Cano
Alonso Cano (1601-1667) a oa ul livour barok spagnol, tisavour ha kizeller eus Kantved Aour Spagn. Gant e dad, Miguel Cano, e teskas an disaverezh, gant Francisco Pacheco al liverezh, ha gant Juan Martínez Montañés ar c'hizellerezh.
Caullery
Caullery zo un anv-lec'h gallek hag un anv-tiegezh.
Emgann Roncevaux (824)
Emgann Roncevaux en 824 a c'hoarvezas etre un arme vaskon hag un armead Franked hag a glaske teurel o c'hrabanoù war Navarra.
Atlas Linguistique et Ethnographique de la Bretagne Romane, de l'Anjou et du Maine
An Atlas linguistique et ethnographique de la Bretagne Romane, de l’Anjou et du Maine (anavezet ivez evel ALBRAM) zo un atlas yezhoniel, un dastumad kartennoù a ziskouez penaos e kemm ar parlantoù hag ar rannyezhoù romanek eus an eil lec'h d'egile, e Breizh-Uhel, en Anjev hag e Maine.
Emgann Roncevaux (824)
Gant an trec'h -se e c'hallas ar Vaskoned krouiñ Rouantelezh Pampelona.
(25340) Segoves
(25340) Segoves a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Atlas Linguistique et Ethnographique de la Bretagne Romane, de l'Anjou et du Maine
Savet eo bet al labour-se gant Gabriel Guillaume, Jean-Paul Chauveau ha Renée Lagrange-Barreteau. Ouzhpenn 5000 goulenn o deus savet e 125 lec'h enklask disheñvel. Div levrenn zo deuet er-maez : Div levrenn all a vefe da zont er-maez c'hoazh, al levrenn III (ar binvioù, ar boued, an dilhad) hag al levrenn IV (al loened, ar c'horf hag ar spered, an dud).
Roderig
Roderig, pe Roderico, pe Rodrigo e spagnoleg ha portugaleg, pe Ludharīq, لذريق‎ en arabeg, a oa roue ar Vizigoted e Spagn entre ar bloazioù 710 ha 711.
Mab e oa d'ar Vizigot Teodofredo, a oa mab da Chindasvinto ha Riciberga. Dre an nerzh eo e kemeras ar galloud, ma voe rannet ar rouantelezh.
Trec'het ha lazhet e voe gant ar vuzulmaned en emgann Guadalete, e 711, goude trubardet gant Vizigoted enebet outañ. Brudet eo evel ar roue vizigot diwezhañ. Koulskoude n'ouzer ket nemeur a dra diwar e benn : ren a rae en un darn eus ledenez Iberia, hag enebourien dezhañ o ren el lodenn all, ha lazhet e voe o vrezeliañ ouzh ar Vuzulmaned nevez dilestret, hag ar re-se a aloubas neuze an darn vrasañ eus al ledenez.
E intañvez Egilona, a vije bet addimezet da Abd al-Aziz ibn Musa, a voe drouklazhet.
Skridoù istorel
Dibaot eo ar fedoù er c'hronik mozarab e 754 diwar-benn pezh a c'hoarvezas goude ren Witiza. Lenn a reer e voe kemeret ar gurunenn gant Rodrigo hag e renas ur bloaz. Skrivet splann eo e voe ur brezel diabarzh a-raok aloubadeg an Arabed hag e voe trubardet gant darn eus e soudarded. Meneg ebet avat eus Agila II, nag eus harperien Witiza o kas an taol trubardiñ, nag eus ur goulenn skoazell evit diskar Rodrigo.
Saxicola tectes
Saxicola tectes a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Muscicapa Tectes da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar-nij pe diwar an douar.
Clamecy
Clamecy zo ur gumun en departamant Nièvre hag er rannvro Bourgogne-Franche-Comté, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Clamecy eo.
Saxicola tectes
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Enez ar Reünion (kornôg Maskaregnez).
Práxedis G. Guerrero (disheñvelout)
Práxedis G. Guerrero zo anv un anarkour mec'hikan lazhet e Dispac'h Mec'hiko e 1910, hag ivez anv daou lec'h er vro:
Kumuniezh-kumunioù kalon Bro-Raez
Kumuniezh-kumunioù kalon Bro-Raez a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1995.
Edo he sez e Sant-Eler-Kaleon. He frezidant diwezhañ oa Bernard Morilleau, maer Santez-Pezhenn.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 7 kumun d'ober anezhi:
Johann Friedrich
Johann Friedrich zo un anv-badez alamanek kevrennek.
Luzon
Luzon eo an enezenn vrasañ e Filipinez, gant ur gorread a 104 688 km² (ar 17 enezenn vrasañ er bed), poblet gant 39 500 000 a annezidi (e 2009). Manila eo ar gêr-benn ha Quezon ar gêr vrasañ.
Dave a ra ivez an anv Luzon d’un enezeg, enni an enezenn anvet evel-se asambles gant inizi all, bihanoc’h, evel Mindoro, Marinduque, Masbate, enezeg Batanes...
Gwechall e oa rannet Luzon e meur a rouantelezh vihan, lod anezho hindouat-boudaat, lod muzulmat ha lod all animist, hag a rae kenwerzh gant broioù pelloc’h evel Indez, Japan pe Sina. Neuze e voe trevadennet gant Spagnoliz adalek ar, ha gant ar re-se e voe savet Filipinez, gant ur gêr-benn staliet e Cebu da gentañ a-raok bezañ kaset da v-Manila goude 1570. Gant an ergerzherien gentañ, Portugaliz anezho, e oa bet roet an anv Luçon d’an enezenn. Dont a reas da vezañ anvet Nueva Castilla pe "Kastilha Nevez", gant an drevadennerien spagnol.
Meur a yezh a vez komzet e Luzon, en o zouez an tagalog, an ilokano, ar c’hapampangan. Kalz tud a oar saozneg ; nebeutoc’h-nebeutañ a dud avat a oar spagnoleg bremañ.
Frinaoudour
Gerdarzh
Savet eo an anv diwar ar gerioù fri, daou, ha dour.
Hent-houarn
Ur pont hent-houarn zo a-us d'ar stêr hag un ti-gar a zo tostik dezhañ, e kumun Plourivoù.
Luís
Luís zo un anv-badez portugalek, skrivet Luis e spagnoleg.
Anvioù-badez kevrennek
Ur bern a vez kavet : "André Luís", "José Luís", "Luís Carlos", "Luís Paulo", "Luís Inácio", "Luís Pedro", "Luís Fernando", "Luís Filipe", "Luís Antônio".
Écaillon
Écaillon zo anv ur gumun e Bro-C'hall hag ivez un anv-stêr hag a gaver e meur a anv-lec'h.
Escaillon (Scarpe)
An Escaillon zo ur stêr e hanternoz Bro-C'hall. Adstêr eo d'ar Scarpe.
Écaillon
Kumunioù
Meur a gumun zo treuzet gant an Écaillon.
Bongorz Suamerika
Bongorz Suamerika (Botaurus pinnatus) a zo un evn hirc'harek.
Annez
Bevañ a ra al labous e Kreiz ha Suamerika.
Hemignathus
Hemignathus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii.
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spesadoù flava, stejnegeri ha virens er genad Chlorodrepanis.
Bongorz Sina
Ar bongorz Sina a zo ur spesad evned hirc'harek, Ixobrychus sinensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea Sinensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, divelfenneged ha pesked.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Azia ar Su (eus Pakistan da dTaiwan), Azia ar gevred, Filipinez, Inizi bras ar Sounda hag Azia ar Reter.
Lawrensiom
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo al lawrensiom ; Lr eo e arouez kimiek, 103 e niver atomek ha 262,110 e dolz atomek. Ar pemzekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek, hag an hini diwezhañ.
Jean Anouilh
thumb|right|200px Jean Anouilh, bet ganet e Bourdel (Gironde) d'an 23 a viz Mezheven 1910 hag aet d'an Anaon e Lausanne (Suis) d'an 3 a viz Here 1987, a oa ur skrivagner hag un dramaour gall.
Lawrensiom
Istor
E 1958 e kredas da skiantourien al Lawrence Radiation Laboratory (LRL) e Skol-veur Kalifornia, Berkeley, o doa kevanaozet izotop 257 an elfenn 103 dre skinata kuriom 96Cm gant nitrogen 7N ; daou vloaz diwezhatoc'h, e 1960, e klaskjont kevanaozañ an izotop 259 dre skinata kaliforniom 98Cf gant bor 5B hep dont a-benn avat.
D'ar 1añ a viz Mae 1961 ez embannas skipailh an LRL, renet gant Albert Ghiorso, en doa kevanaozet an izotop 257 dre skinata Cf-249, Cf-250, Cf-251 ha Cf-252 gant B-10 ha B-11 ; 8 ± 2 s eo an hanter-vuhez a voe muzuliet. Lawrencium 103Lw  eo an anv a voe kinniget gant LRL evit an elfenn nevez, en enor da Ernest Orlando Lawrence (1901-1958), a ijinas ar c'hiklotron ; e 1963 e voe degemeret gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), met kemmet e voe an arouez : 103Lr e voe ez-ofisiel.
Comic Book Legal Defense Fund
Ar Comic Book Legal Defense Fund berraet e CBLDF a zo un aozadur digorvo krouet e 1990 gant ar pal pennañ da zifenn 1añ amandamant Stadoù Unanet Amerika evit krouerien, embannerien ha gwerzherien ar vandennoù-dreset
Lawrensiom
Istor
Ur gudennig a voe, pa embannas skiantourien ar Joint Institute for Nuclear Research (JINR) e Dubna (U. R. S. S.) ne oant ket bet gouest da gadarnaat disoc'h labour an Amerikaned : 257Lr gant un hanter-vuhez ag 8 eilenn ; an izotop 258 e oa e gwirionez, dre an dazgwered : Diouzh o zu e kevanaozas ar Rused an izotop 256 dre an dazgwered : Kadarnaet e voe an dazgwered-se gant LRL Berkeley.
E 1970 e tivizas an IUPAC lakaat 103Lr e-touez an aktinidoù daoust d'e aozadur elektronek, hag e 1992 e voe lakaet skipailhoù LRL Berkeley ha JINR Dubna da gevanaozerien an elfenn 103.
Witiza
Witiza a oa roue ar Vizigoted war-dro 694 ha ren a reas gant e dad adal 700 betek 702 pe 703, pa varvas Égica, hag e-unan goude betek 710 pe 711.
Comic Book Legal Defense Fund
Krouet eo bet an aozadur Comic Book Legal Defense Fund dindan un doare ofisiel er bloavezh 1990 memes ma oa bet kroget al labour abaoe 1986 hag afer Michael Correa.
Lawrensiom
Izotopoù
Unnek skinizotop eus al lawrensiom zo bet kevanaozet, eus 252Lr betek 262Lr.
Arver
Hini ebet.
Comic Book Legal Defense Fund
Kefridioù ar CBLDF
Liestachenn ez eo ar Comic Book Legal Defense Fund. Difenn ar 1añ amandamant amerikan evit bed ar bandennoù-treset a zo ar c'hefridi pennañ, brudañ ar c'hudennoù hag a-sav tro-dro, mont dre ar skolioù evit displegañ pouezhusted an amandamant-se.
An aozadur a zegad harp d'an embannerien pe d'an aozourien dre an arc'hantaouiñ, embann an oberennoù difennet hag o werzhañ, reiñ a reont ivez kuzulioù a-fed Gwir betek kas alvokaded da zifenn an aferioù grevusañ.
Ouzhpenn da-se ar CBLDF a c'hell embann pe gwerzhañ oberennoù difennet.
Aozadurioù
Ar CBLDF a zo harp d'ar Banned Books Week
Liammoù a zo bet dija etre ar CBLDF hag aozadurioù all evel ar Kids Right to Read Project, an American Library Association pe c'hoazh an Office of Intellectual Freedom.
Aozourien
Aozourien e-leizh a zo a-du pe liammet gant ar CBLDF lod anezho o vezañ brudet-mat dre ar bed:
Impalaeriezh Rusia
Impalaeriezh Rusia pe an Impalaeriezh rus (Российская империя, Rosiyskaya Imperiya e rusianeg) eo an anv a oa gant Rusia adalek 1721 ha ren Pêr Veur betek Reveulzi Rusia e 1917. Sankt-Peterbourg e oa ar gêr-benn.
Bez' e voe unan eus brasañ impalaeriezhioù en istor mab-den, ledet war tri c'hevandir : ne oa bet nemet Impalaeriezh Breizh-Veur hag an Impalaeriezh Vongol a oa bet brasoc'h. Kresk galloud Impalaeriezh Rusia a oa bet liammet gant koll nerzh an nerzhioù amezek dezhi : Impalaeriezh Sveden, Kenunaniezh Pologn ha Lituania, tierniezh Kadjar Persia hag an Impalaeriezh Otoman. Pouezus-bras e voe perzh Impalaeriezh Rusia er bloavezhioù 1812–14 pa voe trec'h war Napoleon, ar pezh a lakaas fin d'e hunvre da vezañ mestr war Europa a-bezh.
An tiegezh Romanov a voe penn an Impalaeriezh adalek 1721 betek 1762, pa grogas ren ar skourr a orin german, an tiegezh Holstein-Gottorp-Romanov.
Rhynchostruthus
Rhynchostruthus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1881 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Akademiezh (Platon)
An Akademiezh (pe Ἀκαδημία / Akademia, e gregach) a oa ur skol uhel bet digoret gant Platon er IVvet kantved kent Jesuz-Krist, war-dro 385, en Aten, en Akademia, un templ d'an doueez Athena, doueez ar furnezh gant tud Hellaz kozh.
Serret e oa bet gant Justinian e 529, deiziad kemeret evel penn diwezhañ an Henamzer alies.
Quetzalcoatl
Quetzalcoatl (e nahouatleg klasel Quetzalcōātl /ket͡saɬˈkoːaːt͡ɬ/, er furm enorus : Quetzalcōātzin) zo un doue e sevenadur an Azteked hag unan eus enkorfadurioù an naer bluñvek, a oa unan eus an doueed pennañ en holl Vezoamerika. E nahouatleg e talvez e anv kement ha "Naer prizius" pe "Naer e bluñv ketzal". Er, Ixtlilxóchitl, un diskennad da impalaerien an Azteked hag istorour an Nahouaed, a skrive : "Quetzalcoatl, a dalvez ger-ha-ger "Naer a bluñv prizius", er ster allegoriek avat e talvez "Furañ eus an dud". . E kreiz Mec'hiko e oa anavezet er prantad goude-klasel dindan ar furm Ehecatl-Quetzalcóatl.
Quetzalcoatl a oa unan eus an doueed pennañ e panteon an Azteked, war un dro gant Tlaloc, Tezcatlipoca ha Huitzilopochtli. Doue an heol, an avel, an aer, hag an anaoudegezh e oa evit an Azteked, ar re zo titouret ar gwellañ o c'hredennoù er mammennoù istorel. Doue ar blanedenn Gwener e oa ivez, hag hini ar sav-heol, ar varc'hadourien, an arzoù, hag an artizaned. Doue patrom ar veleien e oa ouzhpenn, hag hini an deskadurezh . Daou zoue all, aroueziet ivez gant ar blanedenn Gwener, zo kevredet gant Quetzalcoatl : Tlaloc (doue ar glav), ha breur gevell Quetzalcoatl, Xolotl, heñcher an anaon, ur penn ki outañ. E mojennoù ar Vazateked, an doue steredour Tlahuizcalpantecuhtli, aroueziet ivez gant ar blanedenn Gwener, zo tost-kenañ da gQuetzalcoatl
Dougen a ra en e gerc'henn ehēcacōzcatl, "petral an avel", pe "bravig troellennek an avel". Ur grogenn vras troc'het dre an hanter e oa an tilsam-se ha douget e veze evel un dro-c'houzoug gant ar veleien vras moarvat, rak kavet ez eus bet seurt traezoù er bezioù e lec'hiennoù arkeologel e pep lec'h e Mezoamerika. Aroueziñ a rae hep mar tresoù gwelet er c'horventennoù, er c'horc'hwezhadoù poultrenn, er c'hregad, hag er poulldroennoù, nerzhioù dezho ur ster e mitologiezh an Azteked. Tresadennoù Codex a ziskouez Quetzalcoatl ha Xolotl gant pep a ehēcacōzcatl en-dro d'o gouzoug.
Ar roud kentañ eus azeulerezh an naer bluñvek a gaver e Teotihuacan er c'hentañ kantved a-raok J.-K. pe goude J.-K. . Da lâret eo e diwezh ar prantad rakklasel]] pe e deroù ar prantad klasel (400 kent J.-K. – 600 goude J.-K.) hervez ar gronologiezh vezoamerikan. Skignet e oa an azeulerezh-se e Mezoamerika a-bezh e [diwezh ar prantad klasel]] (600–900 goude J.-K.). Er prantad goude-klasel (900–1519 goude J.-K.) edo kalon azeulerezh an naer bluñvek e kreizenn relijius mec'hikan Cholula. Er prantad-se e ouzer e oa bet anvet an doue-se Quetzalcōhuātl gant e azeulerien nahouaat. E tolead ar Vayaed e oa kevatal tamm-pe-damm gant Kukulkan ha Gukumatz, anvioù a c'haller treiñ ivez tam-pe-damm gant "Naer bluñvek" e yezhoù mayaek disheñvel. Er prantad a heuilh aloubadeg an impalaeriezh aztek gant ar Spagnoled er, e skridoù zo, e oa liammet Quetzalcoatl ouzh Ce Acatl Topiltzin, ur rener eus keoded mitek-hag-istorel Tollan. Breutaat a ra an istorourien da c'hoût betek peseurt poent e c'hall an danevelloù diwar-benn ar rener toltek mojennel-se deskrivañ darvoudoù istorel. Ar mammennoù spagnolek abred skrivet gant kloer a zo goubezet da veskañ an doue-rener Quetzalcoatl en danevelloù-se gant Hernán Cortés pe Tomaz an abostol. Kement-se a laka ivez d'en em soñjal diwar-benn naoutur Quetzalcoatl.
Bongorz Aostralia
Annez
Bevañ a ra e Tasmania, Zeland-Nevez, Kaledonia-Nevez ha gwalarn ha gevred Aostralia.
Sened-Iliz Braga
Meur a Sened-Iliz zo bet e kêr Braga, e Portugal.
Tri zo anavezet
Anv a reer a-wechoù eus Pevare Sened-Iliz Braga en 1565 met n'eus roud skrivet ebet eus an divizoù anezhañ.
Rok
Rok zo :
Aeron
Aeron zo un anv lec'h brezhonek kozh (pe predenek) ha kembraek.
Guanzate
Guanzate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Paroreomyza
Paroreomyza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1901 gant ar skiantour breizhveuriat Robert Cyril Layton Perkins (1866-1955).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad :
Henri Dupuy de Lôme
Stanislas-Charles-Henri-Laurent Dupuy de Lôme, bet ganet d'ar 15 a viz Here 1816 e Kastell Soe e Plañvour (Mor-Bihan, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1885 e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall), a oa un ijinour milourel (en ijinerezh mor) hag ur politikour gall.
Roet e oa bet e anv d'ul lise en Oriant e miz Gouere 1922.
Kerc'heiz-noz Japan
Kerc'heiz-noz Japan (Gorsachius goisagi) a zo un evn hirc'harek hag a vev e Sukorea, Japan, Sina, Filipinez, Taiwan, Indonezia, Palau ha Brunei.
Vendrogno
Vendrogno a oa ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia, ha 297 a dud enni o chom.
Kendeuzet e oa bet gant Bellano d'ar 1 a viz Genver 2020.
Oisy
Oisy zo anv gallek meur a lec'h.
Airuno
Airuno zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.