cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Codex Borgia
Kevrenn 6: diouganoù disheñvel (18–21)
Diouganoù a denn da draoù disheñvel graet gant an doueed, en o mesk lidoù relijiel (Tonatiuh, Ehecatl), faoutañ koad (Tlahuizcalpantecuhtli), labourat an douar (Tlaloc), treuziñ ur ster (Chalchiuhtlicue), beajiñ (Tezcatlipoca ruz), ha c'hoari ar volotenn (Tezcatlipoca du).
Kevrenn 13 : rann an azeulerezh (pajennoù 29–46)
Dre ma n'eus tra a vefe damheñvel e dornskridoù all eus ar strollad Borgia, displegadenn ar gevrenn-mañ he deus cheñchet forzhik hervez ar mare. E zispleger kentañ, ar jezuit Lino Fábrega, a soñje e oa ur Zodiac, rannet e 18 arouez. Eduard Seler, e zispleger modern kentañ, a soñje e oa kaoz eus beaj Gwener a-dreuz ar bed dindandouar. Kendalc'het e oa e zisplegadenn steredoniek gant e ziskibl, Friedrich Röck, ha gant skolveuridi a-vremañ evel Susan Milbrath. Karl Anton Nowotny an hini eo, un diskibl da Röck, a gavas abeg en "displegaden steredennel" graet gant skol Seler. Awenet e oa gant labour Alfonso Caso diwar benn codices ar Mixteked, a broue ne oa ket levrioù steredoniezh met levrioù istor. Kinnig a reas Nowotny e oa deskrivet ul lid disheñvel gant pep hini eus 18 pajenn ar gevrenn-mañ. Kinnig a rae ar rummadoù diabarzh-se. Deuet eo displegadenn Nowotny da vezañ diazez kalz displegadennoù all, evel re Ferdinand Anders, Maarten Jansen, ha Luis Reyes (1993), a glotaas displegadenn Nowotny gant roadoù etnografek hag a addisplegas lod eus al lidoù ; hini Bruce Byland ha John Pohl, a glaskas ar c'heñver etre al lidoù taolennet er gevrenn-mañ hag lidoù ar rouanez Mixtek ; hag hini Samantha Gerritse, a ginnig un dielfennadur a lavar e vefe un danevell. Elizabeth Hill Boone a sell ouzh ar pajennoù-se evel un danevell gosmologek ha Juan José Batalla Rosado a zispleg ez eo un heuliad halusinadennoù a oa dleet d'ar veleien rakhispanek gouzañv e-pad o deskoni.
Kevrenn 14: ar Cihuateteo hag ar Macuitonaleque (47-48)
Deeskrivañ a ra ar gevrenn-mañ ar Cihuateteo, speredoù doueelet ar maouezed zo tremenet pa oant o wilioudiñ, hag ar Macuiltonaleque, speredoù dister an dirollerezh, ar blijadur hag ar feulster.
Kevrenn 18: ar werelaouen (53-54)
Kregiñ a ra ar gevrenn-mañ e lodenn izelañ a-gleiz ar pajenn 53 ha kenderc'hel pajenn 54. Soñjal a reer peurliesañ, hervez meno Seler, ez eo skeudennoù eus Gwener dindan stumm ar werelaouen, o toullañ personajoù pe elfennoù ikonografek disheñvel en arouezennoù deiz disheñvel. Abalamour da vont en-dro an Tonalpohualli, sav heliekel ar blanedenn Gwener na c'hall degouezhout nemet e pemp arouezenn deiz : ar c'hrokodil, an naer, an dour, ar raoskl hag ar fiñv. Diskouez a reer amañ eta an diouganoù liammet ouzh sav ar blanedenn e pep deiz, hag en tri deiz war o lerc'h. Displegerezh ikonografiezh pep lodenn zo bet liammet ouzh an dour (kaiman, avel, ti, glazard), ar gouarnamant (naer, marv, karv, konifl), an douar hag al labour-douar (dour, ki, marmouz, geot), ar renerien (raoskl, Jagoar, erer ha gup), hag ar brezel (fiñv, maen-kurun, barrad-amzer, boked).
Kevrenn 20: an Tonalpohualli rannet etre Quetzalcoatl ha Mictlantecuhtli (56)
War ar bajenn-meñ e weler Mictlantecuhtli ha Quetzalcoatl kein-ouzh-kein. N'ouzer ket petra a dalvez. Marteze avat e oa e oa liammet ouzh an diouganoù buhez ha marv e mezegiezh.
Kevrenn 23 ha 24: an ugent rummad 13 deiz pe trecenas en Tonalpohualli, hag an evned diougan eus pep deiz (61-70)
Pajenn ziwezhañ ar gevrenn a zeskriv an doue Heol, Tonatiuh, o resev profoù, ha roll al loened nij sakr liammet ouzh pep deiz.
Kevrenn 25 an 20 trecena, karteroù an hollved hag e greiz
Rannet eo an 20 arouezenn deiz gant an almanak-mañ e karterioù liammet ouzh an doueed hag an naeron e stumm ur xicalcoliuhqui.
Figline Vegliaturo
Figline Vegliaturo  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Bormida di Millesimo
Ar  Bormida di Millesimo zo ur stêr e Piemonte. Eieniñ a ra e Liguria, e proviñs Savona, er C'holle Scravaion (807 m), tremen a ra dre Bardineto, Calizzano, Murialdo, Millesimo. Goude mont hebiou Millesimo e tiskenn eus an Alpi Liguri hag e tremen dre Cengio, a-raok degouezhout e Piemonte e  proviñs Cuneo, ma tremen dre  Saliceto, Camerana, Monesiglio, Gorzegno, Levice, Torre Bormida ha Cortemilia ma kember an Uzzone. Aleshont ez a da  broviñs Asti ma treuz Vesime, Cessole, Loazzolo, Bubbio, Monastero Bormida, Sessame ha mont da genberañ er Bormida di Spigno etre proviñs Asti  ha proviñs  Alessandria e kumun  Bistagno.
Haveluy
Haveluy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Fuzuilhadenn sinagogenn Pittsburgh
Fuzuilhadenn sinagogenn Pittsburgh a zo bet e Pittsburgh, e Pennsylvania, d'ar 27 a viz Here 2018. Sinagogenn an Tree of life (gwezenn ar vuhez) a zo bet taget. Hervez ar polis e voe lazhet 11 den ha gloazet 6 all, 4 ofiser polis en o zouez. An tager, Robert Bowers, a zo bet harzet. Ar gwalldaol a zo bet e-pad servij ar Shabbat. An tenner en doa disklêriet "All Jews must die" (an holl yuzevien a rank mervel) a-raok kregiñ da dennañ war an dud a oa er savadur.
An tenner
An tenner a zo un nevez-nazi ha dreistbeliour gwenn. Evitañ ar yuzevien a zo o klask lazhadegañ an dud wenn. Bowers a zo enebet ouzh Donald Trump rak bez e vefe-eñ ur "bedelour, ha ket ur broadelour" hag e vefe etre daouarn ar yuzevien.
Gouzañverien
11 den a zo bet lazhet gant an tenner.
Pommereuil
Pommereuil, pe Le Pommereuil, a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth: Pommereuil British Cemetery
Krouet e voe ar vered gant ar 25 Rannlu eus ar Rouantelezh-Unanet e dibenn miz Here 1918 e fin Brezel-bed kentañ.
Petosse
Petosse a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Jean-Michel Charlier
Jean-Michel Charlier a zo ur senarier bannoù-treset eus Belgia, ganet e Liège d'an 30 a viz Here 1924 ha marvet e Pariz d'an 10 a viz Gouhere 1989. Unan eus brudetañ senarierien ar "Skol BT gall-ha-belgian" eo, ha moarvat an hini brudetañ evit an istorioù gwirvoudel, gant istorioù luziet ha kaset war-raok eus ar c'hentañ, stag alies ouzh keleier o mare. Labouret en deus dreist-holl evit ar c'helaouennoù Spirou ha Pilote.
Rummadoù pennañ
A-douez e labour e c'haller menegiñ dreist-holl:
Etrekumuniezhioù Penn-ar-Bed
D'ar 1 a viz Genver 2017 ez eus, en departamant:
Pedivigliano
Pedivigliano   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Eulalia Mérida
Eulalia Mérida zo ur santez ha merzherez kristen eus an IIIde kantved e Mérida, kêr-benn Extremadura.
Kemmesk a vez a-wechoù etre houmañ hag Eulalia Barcelona, merzherez kristen ivez.
Bocchigliero
Bocchigliero  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Goraj
Ur goraj, un trelosk zo un danvez helosk hag a voueta ur c'heflusker dre enleskiñ. Heman a dro energiezh kimiek ar goraj en energiezh vekanikel.
Emgann ar C'hentroù Aour
Emgann ar C’hentroù Aour (Guldensporenslag e nederlandeg) pe Emgann Kortrijk zo un emgann a oa bet e-kichen Kortrijk d’an 11 a viz Gouere 1302 etre armeoù kontelezh Flandrez ha rouantelezh Bro-C'hall.
Goraj
Ar c'hefluskerioù dre strilheoul hag ar re dre c'hazeoul zo doareoù kefluskerioù dre enleskiñ, pa vez ar mekanik dre vurezh ur c'heflusker digenwask. Emsav pennañ ar c'hefluskerioù-se eo kaout un douester energiezh uhel, da lavaret eo e c'hallont produiñ kalz energiezh evit ur mas pe ur volum bihan a c'horaj. Dre-se e c'hell ur c'harbed kaout un hed-dedreuz bras.
Emgann ar C'hentroù Aour
An abegoù
Fellout a rae d’ar roue gall Fulup IV brasaat domani e rouantelezh, abaoe ma oa erruet war an tron. Fellout a rae dezhañ aloubiñ Flandrez, e-touez douaroù all, ur vro a oa pinvidik, gant labour he gwiaderien. Sinañ a reas kont Flandrez un emglev gant roue Bro-Saoz, Edouarzh Iañ, rak disfiz en doa diouzh roue Bro-C’hall. Kerkent e voe aloubet kêrioù Lille, Kortrijk, Béthune ha Kassel. E 1300 e voe anvet Jacques de Châtillon da c’houarnour Flandrez gant Fulup IV ha harzet e voe kont Flandrez, Guy, ha kemeret da zen-gouestl. Kerkent e savas dispac’h e-touez annezidi kêrioù Flandrez.
Goraj
Doareoù gorajoù
Meur a zoare zo da urzhiañ ar gorajoù. Gellout a reer da skouer diforc'hañ an treloskoù kondon diouzh ar biogorajoù.
Emgann ar C'hentroù Aour
An abegoù
Annezidi Brugge, a oa bet skarzhet diouzh o ziez gant soudarded c’hall, a zistroas d’ar gêr hag a lazhas kement soudard gall a voe kavet ganto d’an 18 a viz Mae 1302, e-kerzh ar pezh a anver Brugse Metten (Matinezoù Brugge). Hervez ar richenn e lakaent an dud, evit anavezout ar C’hallaoued diouzh tud ar vro, da zistagañ ar gerioù "schild en vriend" ("skoed ha mignon"), gerioù diaes da zistagañ evit gallegerien. Hervez un istor all ez eo ar gerioù "des gilden vriend" ("mignon d’ar breuriezhioù") a lakaent an dud da zistagañ. War-dro 2 000 den a vije bet lazhet neuze. N’eus nemet un dornadig a C’hallaoued, hag ar gouarnour Jacques de Châtillon en o zouez, a c’hallas tec’hout kuit.
Roue Bro-C’hall a gasas neuze un arme vras davet Flandrez, renet gant ar c’hont Robert II d'Artois. E tu ar C’hallaoued e oa 2 500 marc’heg ha ganto 1 000 gwareger, 1 000 goafer ha war-dro 3 500 soudard all war droad : en holl e oa war-dro 8 000 den. E tu Flandreziz e oa tud eus bezenoù ar c’hêrioù deuet eus Brugge hag an trowardroioù : 3000 den renet gant Willem van Gulik, mab-bihan da gont Flandrez, ha Pieter de Coninck, en un tu, ha 2500 den all renet gant Gui de Namur, en tu all. Ouzhpenn se e oa deuet ivez un 2500 den bennak eus ar reter (Gent), renet gant Jan Borluut ha 1000 den all, deuet eus Ieper ha renet gant Jan van Renesse. Armet e oant gant gouzifiadoù ha goafoù met aozet-mat ha gourdonet-mat e oant. En holl e oa 9000 den eus tu Flandrez, 400 den nobl en o zouez, ha troadeien tost an holl anezho.
An emgann
Klask a reas Flandreziz kemer kêr Kortrijk d’an 9 ha d’an 10 a viz Gouere, met en aner. D’an 11 en em gavas an div arme tal-ouzh-tal e-kichen kêr.
Gant ar c’hleuzioù hag ar gwazhioù-dour a oa stank er maezioù e oa diaes d’ar varc’heien c’hall fardiñ war an armead Flandreziz. Ar varc’heien, strobet gant o zroadeien, a voe preizhoù aes evit Flandreziz a zeue d’o zagañ a-dost gant o gouzifiadoù. Gronnet e voe Robert II d’Artois ha lazhet e voe. Pa veizas ar C’hallaoued e oant koll e tec’hjont kuit ha redek a reas Flandreziz war o lerc’h a-hed 10 km.
Trec’h e oa bet Flandreziz. Mil marc’heg gall a voe lazhet da nebeutañ ha marteze muioc’h. Un niver bras a gentroù aour a voe dastumet war an dachenn emgann, war-lerc’h ar varc’heien c’hall. Lakaet e voent a-istribilh en iliz Itron Varia e Kortrijk, e koun an trec’h. Alese e teu anv « Emgann ar C’hentroù Aour ». Bras e voe brud an emgann-se dre Europa, pa oa bet trec’het marc’heien nobl gant un armead tud vunut.
Abaoe
Abaoe an XIXvet kantved eo bet dibabet an 11 a viz Gouere da zeiz gouel broadel gant brogarourien Flandrez. Lakaet eo bet an devezh-se da zeiz gouel ofisiel gant gouarnamant Flandrez, abaoe 1973.
Calopezzati
Calopezzati   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Eulalia Barcelona
Eulalia Barcelona, pe Eulàlia e katalaneg (Sarrià, war-dro 290 - Barcelona, war-dro 303), zo ur santez ha merzherez kristen eus an  e Barcelona.
Hervez ar vojenn e voe lazhet dre ma ne felle ket dezhi dinac'h he feiz kristen en amzer heskinerezh Diocletianus. E gwirionez ne vije ket bet anezhi, ha kemmesk zo bet etre hi hag Eulalia Mérida, merzherez kristen ivez.
Daoust da se eo patronez ofisiel Barcelona, war un dro gant ar Werc'hez Vari abaoe ar 25 a viz Gwengolo 1687.
Jean Giraud
Jean Henri Gaston Giraud (8 a viz Mae 1938 e Nogent-sur-Marne - 10 a viz Meurzh 2012 e Pariz ) a oa un treser hag ur senarier bannoù-treset. Anavezet e veze gant e anv hag ivez gant daou anv-pluenn : Mœbius ha Gir.
Gant an anv Mœbius, kemeret gantañ en enor August Möbius hag e seizenn vrudet, ec'h ijinas bannoù-treset skiant-faltazi evel Le Garage hermétique, Arzach, pe L'Incal (hemañ diwezhañ gant Alejandro Jodorowski da senarier). Gant ar bannoù-treset-se e voe anavezet er bed a-bezh, ha priziet bras e voe e labour gant treserien comics koulz ha gant treserien manga. Disheñvel e oa stil tresañ Mœbius diouzh hini Gir avat, daoust ma c'haller gwelet mui-ouzh-mui doareoù Mœbius war zoare-tresañ Gir. E-touez krouerien an ti-embann « Les Humanoïdes Associés » e voe hag ivez e-touez krouerien ar gelaouenn Métal hurlant. Kemer perzh a reas e sevel filmoù evel Alien ivez.
Denain
Denain a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Denain eo.
Flèche d'Émeraude
Flèche d'Émeraude a zo ur redadeg war varc'h-houarn a voe aozet evit ar wech kentañ d'an 3 a viz Ebrel 2011. Erlec'hiañ a ra Grand-Prix kêr Roazhon, ur redadeg ha n'eo ket bet aozet abaoe 2008. Tremen a ra ar redadeg war hentoù Aod an Emrodez gant un deroù hag ur pal e kêr Sant-Maloù. Trede kevezadeg Kib varc'h-houarn Frañs eo.
Francavilla Marittima
Francavilla Marittima   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Yeshaia
Yeshaia, pe Izaia pe Ezai , יְשַׁעְיָהוּ en hebreeg, a zo unan eus profeded "vras" an Tanac'h. E anv a dalv kement ha "Doue a ro silvidigezh".
Ar profed meneget ar muiañ en Testamant Nevez eo, hag an hini a vez lennet an aliesañ el lidoù kristen.
Buhez
Yeshaia, mab Amos, a zo bet ganet war-dro 765 KJK, moarvat e Jeruzalem. Dre e diegezh e oa eus brientinelezh Rouantelezh Yehouda. un den desket e oa, kustum ouzh ar politikerezh, en darempred gant melestrerezh ar stad, ha marteze eo bet e-unan un den eus sekretouriezh ar roue. "Gouzout a ra mat petra a dremen, ha n'en deus ket aon da gomz kreñv ha dichek". Kregiñ a reas da brezegenniñ e 740, bloavezh marv ar roue Ouzia (781-740). Kendelc'her a reas da brezeg dindan Yotam (740-736), Ac'haz pe Ahaz (736-716) ha Yehizkia pe Hizkia pe Ec'hiskia (716-687). War-dro 700 KJK e koller roudoù Yeshaia. Hervez un hengoun yuzev e vefe bet merzheriet didan ren Menashe pe Manase.
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout Yeshaia : " Hep mar ebet hon eus an Izaia ur skrivagner bras, leun a dan hag a faltazi, unan hag a oar displegañ e soñjoù en ur yezh splann, mentet-kaer, pezh a vez santet zoken en troidigezhioù. Parfeter e yezh hag uhelder e spered a ra anezhañ profed meur an Testamant kozh, hag unan eus skrivagnerien vrasañ lennegezhioù ar bed."
Rogliano
Rogliano   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Yeshaia
Buhez
Levr Yeshaia a gaver teir lodenn ennañ. Skrivet e vefe bet al lodenn gentañ gant Yeshaia ha meur a aozer a vefe bet evit eil hag an trede lodenn.
Bonifati
Bonifati   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Accipiter henicogrammus
Accipiter henicogrammus a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.
Anvet e voe Astur henicogrammus (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Indonezia, e Norzh Maluku (inizi Bacan, Halmahera, Morotai ha Ternate).
Piane Crati
Piane Crati   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Sushi
Sushi (japaneg :寿司) a reer eus ur meuz a Japan. Unan eus ar meuzioù japanat brudetañ e diavaez ar vro eo. Ne ouezer ket pevare e voe krouet. Marteze a-walc'h e-tro ar kantved, pa grogas Japaniz da c'hounit riz.
Sushi a farder diwar riz, ha n'eo ket diwar besked. Riz a galite a ranker kaout. Gant gwinegr e vez mesket, d'e veskañ gant a bep seurt aozennoù all. E Japan e veze implijet ar riz da virout ar boued.
Sushi liesseurt
Meur a seurt sushi a zo, en o zouez :
Makizushi
Ment ar maki :
Binig-Staol
Binig-Staol (Binic-Étables-sur-Mer e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plouha e departamant Aodoù-an-Arvor.
Sushi
Makizushi
Doareoù all :
Binig-Staol
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Meurzh 2016, o vodañ kumunioù Binig ha Staol.
Mor Koural
thumb|200 px|right|Kartenn eus inizi ar Mor Kouralek. Ar Mor Kouralek zo ur mor er biz da aod Aostralia.
Tremblay
Tremblay zo un anv-lec'h gallek hag a dalv "al lec'h ma sav gwez elv-kren" (trembles e galleg). Deuet eo da vezañ an anv-tiegezh stankañ e Bro-Gebek abalamour d'un Norman, Pierre Tremblay, erruet e Frañs-Nevez e 1647.
Mor Koural
Istor
E-kerzh an Eil Brezel-bed e voe Emgann ar Mor Kouralek etre morlu Aostralia ha hini SUA en un tu, ha hini Impalaeriezh Japan, en tu all.
Gwelout ivez
thumb|200 px|[[Enezeg al Louisiade ha hanternoz ar Mor Kouralek gwelet eus an oabl.]]
La Ficelle
La Ficelle zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1883
Istor
Da gentañ e voe embannet La Ficelle er gelaouenn Le Gaulois d'ar 25 a viz Du 1883. Adembannet e voe en dastumad Miss Harriet.
Rende
Rende   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Kab Kolka
En norzh dezhañ emañ strizh-mor Irbe ha pelloc'h enez Saaremaa en Estonia. Dirak ar c'hab, er strizh-mor, emañ tour-tan Kolka, war un enezennig. War an douar-bras emañ kêriadenn Kolka nepell.
Plataci
Plataci   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Vincent Peillon
Vincent Benoît Camille Peillon, ganet e 1960 e Suresnes, zo ur politikour gall, e kuzul-ren ar PS, bet kelenner prederouriezh, skrivagner gall. Bet eo ivez kannad PS er Somme ha ministr an Deskadurezh c'hall (e 2012) e gouarnamant Jean-Marc Ayrault, a-raok bezañ kannad europeat.
E vuhez
Vincent Peillon zo mab da Gilles Peillon (1928-2007), banker ha komunour, rener ur bank sovietek e-maez an URSS, ar Banque Commerciale pour l'Europe du Nord – Eurobank, ha goude rener ar bank gall hag aljerian Union méditerranéenne de banque. E vamm, Françoise Blum, ganet en 1930, a oa un Elzasadez yuzev, bet renerez-enklask en Institut national de la santé et de la recherche médicale (INSERM), hag he zad Léon Blum (1878-1930)6, a oa medisin e Strasbourg, ha mab d'ar rabin Félix Blum (1847-1925) ha da Jeannette Lederman ; e vamm-gozh Thérèse Lion (1894-1985) a oa avokadez ha benelourez oberiant; e eontr Étienne-Émile Baulieu (ganet Étienne Blum), a oa kelenner er c'h-Collège de France, hag e voereb Suzanne de Brunhoff a oa armerzhourez er Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), merc'h-kaer d'an hini a grouas Babar.
Saint-Cyr-des-Gâts
Saint-Cyr-des-Gâts a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Rocca Imperiale
Rocca Imperiale   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Vincent Peillon
E vuhez
Goude e tremenas ar genstrivadeg da vout kelenner prederouriezh en eil derez (CAPES). E 1984 e krogas da gelenn el lise Édouard-Herriot e Lyon, hag e 1985 el lise Pierre de Coubertin e Calais. Prientiñ a reas kenstrivadeg ar skolveuriekadur a dremenas div wech. Daou vloaz e chomas da gelenn e Calais, ha goude e voe kaset da gelenn an danvez-skolaerien da Nevers.
Dilennet e voe da gannad eus 1997 da 2002
En e skridoù e tifenn al laikelezh hag ar frañmasonerezh, a zo dezhañ ur relijion republikan.
Caloveto
Caloveto    a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Portal (c'hoari video)
Portal a zo ur c'hoari video birvid ha preder er c'hentañ gour fiorroet gant Valve Corporation. Ar c'hoari a zo embannet evit ar wech kentañ d'an 9 a viz Here 2007 er pack The Orange Boxevit Microsoft Windows hag Xbox 360, ha goude evit ar Playstation 3 an 11 a viz Kerzu 2007, ,. Ar stumm evit Windows a zo bet embannet war ar savenn pellkargañ Steam, hag a zo dasparzhet e stumm boest abaoe an 9 a viz Ebrel 2008,. Ar stumm Mac a zo deuet er-maez d'an 12 aviz Mae 2010, d'ar memes tro ha stumm Mac Steam.
Ar c'hoari a zo un heuliad a luziadelloù lerc'h ma rank ar c'hoarier kavout un diskoulm a-drugarez d'un arm gouest da krouiñ dorioù gouest da pellzougen objedoù pe tudennoù. Un naouegezh artifisiel a ginnig al luziadelloù d'ar c'hoarier hag a lar dezhañ e gounezo ur gwastell pa vo echuet.
Tro Italia war varc'h-houarn
Tro Italia (Giro d'Italia en italianeg) a zo ur redadeg marc'h-houarn vloaziek a-dennadoù. Ar reder a vez da gentañ er renkadur hollek a wisk ur roched roz he liv.
Portal (c'hoari video)
Evit echuiñ ur sal eo sikouret ar c'hoarier gant ur pistoled a c'hell ober "Portal" war ar mogerioù. Div portal a vez er c'hoari : Unan glas, hag unan orañjez. Pa za ar c'hoarier er portal glas, e erru e lerc'h ma vez ar portal orañjez.
Saint-Laurent-de-la-Salle
Saint-Laurent-de-la-Salle a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
The Adventures of Rin Tin Tin
The Adventures of Rin Tin Tin, Avanturioù Rin Tin Tin a zo ur stirad skinwel amerikan evit ar vugale e gwenn ha du krouet gant Lee Duncan. Ennañ 164 rann 25 munutenn pep hini renket e 5 koulzad. Ne oa ket bras budjed ar stirad.
Skignet eo bet da gentañ etre miz Here 1954 a miz Mae 1959 gant rouedad ABC (American Broadcasting Company). E Frañs e voe skignet ar stirad adalek ar 16 a viz C'hwevrer 1958 war sur RTF Télévision.
Tanita Tikaram
Tanita Tikaram, ganet d'an 12 a viz Eost 1969 e Münster (Alamagn ar C'hornôg d'an ampoent), zo ur ganerez-sonaozerez vreizhveuriat.
The Adventures of Rin Tin Tin
An div dudenn bennañ a zo Rusty, c'hoariet gant Lee Aaker, emzivad goude ma voe bet lazhet e dud gant Indianed ha savet gant soudarded ur post eus an US Cavalry (101vet rejimant) anvet Fort Apache abaoe hag e gi Rin Tin Tin. Aotreet da chom er post (Rusty a zo "korporal a enor") e sikouront ar soudarded da virout ar peoc'h en tro-war-droioù. Tremen a ra an traoù e dibenn an XIXvet kantved.
Tanita Tikaram
Brudet e oa bet gant div ganaouenn : Twist in My Sobriety ha Good Tradition, eus hec'h albom kentañ, Ancient Heart (embannet e miz Gwengolo 1988).
Shari (boued)
shari (japaneg:舎利) eo anv ar riz gwinegret a vez implijet e keginerezh Japan. Implijet e vez da skouer pa farder sushi. Ur ger a-orin sañskritek hag a dalvez «relegoù Siddhartha Gautama» eo.
Abscon
Abscon a zo ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall.
Merceditas Valdés
Merceditas Valdés pe Mercedes Valdés Granit (24 a viz Gwengolo 1922 – 13 a viz Mezheven 1996 ), a oa ur ganerez kuban hag a gane kanaouennoù eus an doare afrokuban. Ganet e oa e Cayo Hueso, Centro Habana e 1922. He zad Ángel Valdés, anavezet evel Angelito "El Dichoso", a oa soner e laz Ignacio Piñeiro,  Los Roncos. Leanez e voe da gentañ gant an Hermanas Oblatas de la Providencia.
En 1949 e voe an hini gentañ eus ar santería a voe enrollet he c'hanaouennoù. E deroù ar bloavezhioù 1960 e reas hec'h albom kentañ, pa oa bet nevez broadelaet en enrollañ pladennoù gant ar gouarnamant dispac'hel. Peuzankouaet e oa pa reas pladennoù en-dro er bloavezhioù 1980 gant arzourien evel Frank Emilio Flynn hag al laz rumba Yoruba Andabo.
He c'hlevout a reer ivez er bladenn Spirits of Havana, gant ar Ganadianez Jane Bunnett. Kanañ a zalc'has d'ober betek he marv e 1996.
Dindan ar seizh avel
Dindan ar seizh avel zo ul levr brezhonek evit ar grennarded skrivet gant Fañch Rebours hag embannet gant Ti-embann ar skolioù (TES) e 2021. Skeudennaouet eo gant Agnès Guillot.
Diverradenn
Aogust a oa un den bihan, ur paotrig, gant tri breur hag ur c'hi. Aet e oa da Enez ar Skorn da vorueta, met e vag he doa graet peñse peogwir he doa skoet en ur vag all... Klaoda a oa merc'h d'ur c'habiten. Fellout a rae da hennezh kaout ur mab. Aet e oa Klaoda hag he mamm war vor gant an tad evit ma vefe graet ur breur bihan da Glaoda, evit ur veaj tro-dro d'ar bed. Kejet he doa Klaoda gant Gwenole, ur mous a laboure war ar vag...
Ar skrivagner
Ur skrivagner brezhonek ha gallek eo Fañch Rebours. O chom e Sant-Loup emañ, e Bro-Oueloù. Skolaer eo. Labourat a ra er skol Mona Ozouf e Plouha. Dre e familh e anavez istorioù pesketaerien Enez ar Skorn, hag awenet eo bet e istorioù gant darvoudoù gwirion.
An endro istorel
Tremen a ra an istorioù e fin an hag e penn-kentañ an. Gwechall e veze Bretoned o vont da vorueta e-kichen Enez ar Skorn, ha lod anezhe a varve er mor. Bezioù martoloded vreton a gaver en Enez ar Skorn hiziv-an-deiz, Pempoulliz dreist-holl. Graet e veze c'hoazh gant bagoù-dre-lien peogwir e kouste ker ar glaou evit ar bagoù-dre-dan.
Skeudennoù
Skeudennoù zo el levr, skeudennoù bigi da skouer, evit diskouez ar pesketaerezh e-kichen Enez ar Skorn, hag evit deskrivañ ar bigi. Kartennoù zo ivez evit diskouez ar beajoù. Brastresoù zo ivez evit an displegadennoù teknikel, ha testennoù war an endro istorel. Poelladennoù zo ivez, peogwir eo graet al levr evit bezañ implijet er skolioù.
Chadenn
Ur chadenn zo un heuliad melloù, e metal peurliesañ, lakaet an eil en egile.
Ar chadennoù a dalvez alies da stagañ traoù, met solutoc'h int eget ar c'herdin. Un implij all a reer anezho ivez : evit treuzkas al lusk er mekanikoù.
Olt
An Olt (Olt e roumaneg hag en hungareg ; Alt en alamaneg) zo ur stêr vras eus Roumania, adstêr d'an Danav.
Eieniñ a ra e Karpatoù ar Reter, redek a-dreuz Karpatoù ar C'hreisteiz hag en em deurel en Danav goude, e-kichen Turnu Măgurele. War-dro 615 km eo e hed. Sfântu Gheorghe, Râmnicu Vâlcea ha Slatina eo ar c'hêrioù brasañ treuzet ganti. A-hed ar stêr e kaver meur a stankell da broduiñ tredan. E-touez an adstêrioù e c'haller menegiñ ar re-mañ : Râul Negru, Cibin, Lotru, Topolog, Olteţ. Proviñs istorel Oltenia a zeu hec'h anv eus hini ar stêr.
Hervez tud Transilvania ez eus div c'hoar eus ar stêrioù Mureș hag Olt, rak eieniñ a reont er memes korn-bro.
Diagnostig
An diagnostig eo an doare-prederiañ a gas ar medisin da anavezout abeg un droug, ur fallaenn, pe ur c'hleñved.
Implijet e vez ivez evit komz eus studi da anavezout stad tra pe dra, evel diagnostigoù ofis ar brezhoneg.
Marrakech
Marrakech (arabeg: مُرَاكُش "murrākuš", anv orin berberek: Mṛṛakc / ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ) zo ur gêr e kreiz Maroko.
Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon
Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon (Communauté de communes Presqu'île de Crozon-Aulne maritime e galleg) a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù savet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre kumunioù eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Istor
Krouet e voe ar gumuniezh diwar vod Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon ha Kumuniezh kumunioù Arvor ar Stêr Aon, hep kumun Sant-Segal.
Kumunioù
D'ar 1añ a viz Genver 2017 ez ae 10 kumun d'ober ar gumuniezh kumunioù:
Ar Men
Ar Men zo unan eus an doareoù gallek damvrezhonek da skrivañ anvioù disheñvel:
Anv-tiegezh
An anv-familh brezhonek ar Men zo bet troet e gallek e "Le Men" gant marilh ar boblañs.
Rio Stellone
Ar Stellone, pe Rio Stellone  (Stlon e  piemonteg)  zo un adstêr d'ar Rio Banna war e lez kleiz.
Tremen a ra dre proviñs Cuneo ha dre Meurgêr Torino. E anv zo roet da gêriadenn Villastellone, 15 km  er mervent da Torino.
Hélesmes
Hélesmes a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Herve Bihan
Herve Bihan (ganet d'ar 14 a viz Gouere 1956 e Landreger (Aodoù-an-Hanternoz d'an ampoent) a zo kelenner brezhoneg e Skol-Veur Breizh-Uhel. Rener ar gelaouenn Hor Yezh eo ivez. Skrivagner eo ivez, bet tapet gantañ Priz Langleiz e 2010 gant e zastumad danevelloù Traoù kouer, embannet gant Al Liamm.
Zweihänder
Ar Bidhänder zo ur c'hleze hir embreget gant an daou zorn. Evel holl armoù gwenn ar mare kent-greantel, e oa meur a stumm eus ar c'hlezeoù daouarn-se hag e c'halle bout diforc'hioù bras etrezo. Droukvesket e veze alies ar Bidhänder gant ar c'hleze a Vro-Skos anvet Claymore eus an amzerioù modern, pe gant ar c'hleze dibennañ ivez. Klezeier a voe ijinet gant un hirded krogenn damheñvel mes gant lavnennoù berroc'h, gallout a raed o dornata gant an daouarn pe gant un dorn hepken, neuze e vezent anvent "kleze un dorn hag hanter".
Grand-Prix Pluveleg-Mor Bihan
Grand-Prix Pluveleg-Mor Bihan a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Mae tro-dro da kêr Pluveleg. E krec'h krec'hienn Kadoudal (1400 metr hirder; 6,5% ) emañ pal ar redadeg: d'an aliesañ e vez pignet muioc'h eget dek gwech ar grec'hienn vrudet-se gant ar varc'hhouarnerien e-pad ar redadeg.
Cédric Hervé eo ar Breizhad diwezhañ a zo aet ar maout gantañ: e 2006 e oa dindan roched Bretagne-Armor Lux
Célestin Lainé
Célestin Lainé, pe Neven Hénaff (1908–1983) a oa ur broadelour breizhat ha pennrener ar Bezen Perrot.
Ganet e oa bet e Naoned ha desavet e Gwitalmeze (Bro-Leon).
Strivañ a raio da grouiñ un arme vroadel e Breizh a-benn lakaat anezhi da vezañ dizalc'h.
Célestin Lainé hag an Eil Brezel-bed
Célestin Lainé ha Marsel Guieysse a zo enaouerien ar Bezen Perrot ur strollad-stourm Bretoned dindan an unwisk alaman o stourm gant lu an Trede Reich. Ar renk a SS-Untersturmführer a veze gant Célestin Lainé lesanvet Neven Hénaff. Bet e oa penn meur ha kentañ hini ar strollad stourm.
Dibenn an Eil Brezel-bed
Tec'hout a reas da Iwerzhon gant sikour obererezh falspaperioù Yann Fouéré.
Goude ar Brezel
Ober a raio un droiad e bro Japan er bloavezhioù 1960 dre ma oa bet o kejañ gant Georges Ohsawa er bloavezhioù 1930 e Pariz.
Mont a reas da anaon e Dulenn (Bro-Iwerzhon) e-lec'h m'edo o chom abaoe 1947 goude bezañ bet kondaonet d'ar marv dre zesfailh e Bro-C'hall.
Shamoji
Shamoji (japaneg : 杓文字, pe shakushi, 杓子) a vez graet eus spanelloù japanat plat pe kleuz implijet da servijout riz. Savet e vez diwar goad (bambouz peurliesañ) pe diwar blastik. Ral eo e vefent savet diwar dir. Garanoù kroaziet a zo war gorre ar re blastik, evit ma ne chomfe ket peg ar riz outo. Se zo kaoz e ranker splujañ ar shakushi koad en dour ivez.
Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe
Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe (Communauté de communes de Pleyben-Châteaulin-Porzay e galleg) a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù savet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre kumunioù eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Istor
Krouet e voe ar gumuniezh diwar bodañ Kumuniezh kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe ha Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben, hep kumun Kemeneven ha gant kumun Sant-Segal.
Castelnuovo Bormida
Castelnuovo Bormida (Castelneuv an Bomia e piemonteg) zo ur gumun eus Italia e proviñs Alessandria e Piemonte, ha 626 a dud o chom enni d'an 31 a viz Kerzu 2020.
Ara (genad)
Ara a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
O c'havout a reer holl e Suamerika ha Kreizamerika (betek kreisteiz Mec'hiko).
Prezidant Republik
Ur Prezidant zo Penn Stad ur vro, gantañ ur furm republikan a c'houarnamant.
An anvadur a c'hell argemmañ hervez ar broioù : alies kenañ eo ar ger “prezidant” azasaet hervez ar yezhoù (saozneg: President, galleg, Président, alamaneg: Präsident... Uachtarán en iwerzhoneg avat). Resisaet e c'hall an traoù bezañ, evel en Alamagn ma'z eo ur "Prezidant kevreadel (Bundespräsident''). Hogen, Penn ar Stad zo dilennet en degouezhioù liesañ :
Linchañ
thumb|Tri morian linchet e [[Duluth, Minnesota, SUA, e 1920. ]] right|thumb|Ur [[morian-amerikan linchet ha krouget e 1925.]] thumb|Linchadenn en 1774 right|thumb|Linchadenn [[Laura Nelson en Okemah, Oklahoma en 1911; klasket he devoa gwareziñ he mab a voe linchet war un dro ganti.]] thumb|right|Kartenn-bost gant skeudenn linchadenn Lige Daniels, krennard du a 16 vloaz, tamallet dezhañ bezañ muntret ur vaouez kozh wenn e [[Texas, SUA, d'an 3 a viz Eost 1920.]]
En un doare strishoc'h e komzerpiv? eus lincherezh alies diwar-benn doareoù ar re wenn en SUA da gondaoniñ morianed d'ar marv hep prosez, ha dreist-holl adalek an XIXvet kantved goude ar Brezel-diabarzh.
Orin
Meur a zisplegadenn zo d'ar ger : pe eus anv un den, pe eus un anv-lec'h. Dont a rafe ar ger eus anv Charles Lynch, barner e Virginia en.
Koulskoude ez eus ivez un aotrou William Lynch a oa barner ivez e Virginia, hag a gustume ober prosezioù prim ha prim d'an dud a oa a du gant Bro-Saoz. Bodañ a rae al lez, kavout touidi, ha kadoriañ el lakidigezh d'ar marv.
SUA
Eus 1882 da 1951 ez eus bet kontet 4700 a dud (ken gwazed, ken maouezi, ken bugale) - dre vras un den ar sizhun e-pad 80 vloaz - lazhet en doare-se en anv ul lezenn nann-skrivet. Eus ar bloavezhioù 1880 betek ar bloavezhioù 1930 e oa morianed dreist-holl a veze linched: 2400 a dud du evit 300 a dud wenn, hagan darn vuiañ anezho e stadoù kreisteiz SUA. Alies e veze trawalc'h d'ur morian « bezañ dizouj ouzh dreistelezh ar ouenn wenn » : un tamm tabut, kunujennoù, un testeni a-enep un den gwenn, a c'halle kas un den d'ar groug.
E 1946 e voe muntret daou goublad morianed, Roger ha Dorothy Malcolm, war un dro gant George ha Mae Murray Dorsey, e Monroe, ur gêr a zo 70 km er gevred da Atlanta, kêr-benn Georgia. Tennet e voent e-maez o c'hirri gant un 30 den, staget ouzh ar gwez, lazhet gant tennadoù, ha taolet o c'horfoù er strouezh. War-lerc'h an darvoud-se e komzas fraezh ar prezidant Harry S. Truman a-enep al lincherezh, ha seul greñvoc'h a se ma oa bet unan eus ar wazed o vrezeliñ en Eil brezel-bed, ha ma oa dougerez Dorothy Malcolm. Kaset e voe an FBI war al lec'h, met den ne gomzas, an omerta a oa o ren. Ne voe ket kavet ar vuntrerien gant ar justis.
Thomas Shipp hag Abram Smith
Daou vorian, Thomas Shipp hag Abram Smith, a voe linchet d'ar 7 a viz Eost 1930 e Marion, Indiana. Harzet e oant bet en noz kent ha tamallet dezho laerezh halazhañ ur micherour gwenn ha gwallañ e zanvez-pried. Un engroez tud a zeredas d'an toull-bac'h, a zrailhas an norejoù gant horzhioù, avazhataas ar wazed, haga grougas anezho. Ofiserien bolis a gemeras perzh.
Strange Fruit
Brudet e voe skeudennoù linchidigezh Thomas Shipp hag Abram Smith, hag ouzh o gwelout e voe savet ar varzhoneg Strange Fruit, gant Abel Meeropol, ur skolaer eus New York, e 1937.
Eus ar varzhoneg e voe graet ur ganaouenn hag a voe kanet gant Billie Holiday ha brudet adalek 1939.
Banna
Banna zo anv meur a lec'h.
Armada de Chile
An Armada de Chile eo arme-vor Republik Chile. 25 000 den a zo enni, hag en o zouez 5000 soudard war-droad.
Christian Stengel
Christian Stengel, bet ganet e Marly-le-Roi (Seine-et-Oise d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 22 a viz Gwengolo 1902 hag aet da Anaon e Versailhez (Yvelines, Bro-C'hall) d'ar 15 a viz Mezheven 1986, a oa ur filmaozer, produour ha saver senario gall.
Tud marvet gant an dorzhellegezh
Listenn an dud brudet aet da Anaon gant an dorzhellegezh ha dre orin :
Daniel Doujet
Daniel Doujet, Daniel Le Doujet e marilh an ti-kêr (Lannarstêr, 1956), zo ur skrivagner breizhat.
Kelenner war ar brezhoneg e Skol-Veur Roazhon 2 eo bet betek mont war e leve.
Priz Langleiz a voe deroet dezhañ e 2001 evit e zastumad danevelloù Ur c'hi maget mat ha danevelloù all. Er c'helaouennoù Al Liamm, Al Lanv, Bremañ hag Hor Yezh e kemer perzh ingal.
François Bouchot
François Bouchot, ganet e Pariz d'an 29 a viz Du 1800 ha marvet er memes kêr d'ar 7 a viz C'hwevrer 1842, a oa ul livour hag engraver gall.
Josefina av Leuchtenberg
Joséphine de Beauharnais, pe Josefina av Leuchtenberg (e svedeg), ganet e 1807 ha marvet e 1876, a oa rouanez Sveden (1844-1859) dre he dimeziñ da Oscar Iañ Sveden.
Ganet e oa Josefina e Milano, en Italia, ha merc'h e oa da Eugène de Beauharnais, kentañ Dug Leuchtenberg, ha d'e bried Auguste von Bayern (1788-1851). Dre-se e oa merc'h-vihan da Joséphine Tascher de La Pagerie, kentañ pried Napoleone Buonaparte.
Torzhellegezh
An dorzhellegezh, pe an droug-skevent, a zo ur c'hleñved poreüs hag a dag an holl dud, degaset gant ar bakteri Mycobacterium tuberculosis (anvet bazhilli Koch ivez).
Anavezet eo gant Aozadur Bedel ar Yec'hed (OMS-WHO).
Ar c'hleñved a zo anavezet dreist-holl dre e stumm tagus d'ar skevent hag a zo an hini niverusañ, met gellout a ra tagañ an eskern, ar groc'hen, ar bouzelloù, al lounezhi, an organoù engehentiñ.
A-benn talañ ouzh ar c'hleñved-se e vez implijet danvezioù enep-mikrobed.
Tud brudet aet da anaon gant an Dorzhellegezh
Evit kavout ul listenn glok gwelet Tud aet da anaon gant an dorzhellegezh
CDK Technologies
CDK Technologies a zo ur chanter-bigi breizhat e Porzh ar Forest. Savet eo bet e 1984 gant Hubert Desjoyeaux.
En Oriant emañ an isembregerezh Keroman Technologies.
Banna (froud)
Ar Banna zo ur froud e proviñs Asti ha proviñs Torino, adstêr d'ar Po war e lez dehoù, un tamm a-raok kember an Tepice er Po.
Hangiri
Hangiri (japaneg : 半切 pe 飯切, pe handai, 飯台, taol-riz pe bolenn riz) a reer eus ur barilh koad ront ha plaen he foñs a vez implijet e dibenn ar fardañ riz a zebrer gant sushi. Diwar koad siprez ha div vandenn kouevr e veze savet an hangiri hengounel. An hangiri implijet gant an dud voutin a zo dezho un treuzkiz a 30cm, tra ma c'hall bezañ 1 metrad treuzkiz d'ar re implijet e pretioù.
Ouzhpenn an hangiri ec'h implijer shamoji da fardañ riz ivez. Goude poazhañ e taoler ar riz en hangiri hag e vesker anezhañ gant aozennoù all evel holen, gwinegr riz ha sukr. Goude-se e c'holoer ar meskaj gant fukin hag e laosker anezhañ da yenaat.
Ferdinando (III) de' Medici
Ferdinando de' Medici (9 a viz Eost 1663 - 31 a viz Here 1713) a oa ur priñs eus Toskana, mab henañ Cosimo III de' Medici, dug-meur Toskana, hag e bried Marguerite-Louise d'Orléans. A-wechoù e vez lavaret priñs-meur anezhañ netra nemet abalamour d'an dud all anvet eveltañ en tiegezh Medici.
War e lerc'h e oa ur c'hoar hag ur breur. E c'hoar, Anna Maria Luisa de' Medici (1667-1743) a voe dimezet en 1691 da Johan Wilhelm von Neuburg-Wittelsbach, Dilennour Pfalz, breur-kaer an impalaer Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel, ha bugel ebet n'o doe. E vreur Gian Gastone de' Medici (1671-1737) a zimezas en 1697 d'ur gontez alaman intañvez, ha bugel ebet n'o doe ivez.
Dizemglev a oa etre e dud, ken e voent dispartiet en 1675. Evel e vamm e oa troet gant plijadurezhioù ar bed, an arzoù, ar sonerezh, ha soner e oa ivez. Gante dad avat, un den a relijion anezhañ, e oa fall an darempredoù.
En 1689, e timezas da Violante Beatrix von Bayern, ur c'hoar da zaofinez Bro-C'hall, ha merc'h da Priñs-dilenner Ferdinand-Marie ha da Henriette Adélaïde de Savoie. Bugel ebet n'o doe. Bambocher e oa Ferdinando. Tapout a reas an naplez e karnaval Venezia en 1696. Se eo a vije kaoz d'e follentez ha d'e varv en 1713, a-raok dezhañ gallout bezañ anvet da zug-meur Toskana.
Puy-de-Dôme
Puy-de-Dôme zo un anv-lec'h gallek ha ne gaver nemet en Aovergn, e Bro-C'hall:
Wavrechain-sous-Denain
Wavrechain-sous-Denain a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Jacques Daret
Jacques Daret (1404 e Tournai - 1470) a oa ul livour flamank.
Stern-aoter abati Saint-Vaast en Arras eo e oebrenn vrudetañ, ne chom nemet peder fanell anezhi.
Ebba ar Yaouankañ
Æbbe pe Ebba, lesanvet ar Yaouankañ, zo ul leanez ha merzherez saoz hag a vije marvet d'an 2 a viz Ebrel 870 e prioldi Coldingham, e Bro-Skos, petra bennak ma n'eur ket sur e vije bet anezhi ervat.
Leanez e oa en abati Coldingham, ha troc'het he dije he fri hag he muzell uhelañ evit dizarbenn ar breizherien viking a glaske he gwallañ, ma voe heuliet he skouer gant al leanezed all. Gwallet ne vije ket bet, met marvet e vije e tangwall an abati.
Kentañ ma voe meneget Æbbe a voe gant daou gronikour eus an XIIIvet kantved, Matthieu Paris, en e Chronica Majora ha Roger de Wendover en e Flores Historiarum. Dre ma n'eus meneg ebet anezhi e skrid ebet a-raok ne gred ket an istorourien e vije gwir an istor.
Traudl Junge
Traudl Junge (ganet Gertraud Humps d'ar 16 a viz Meurzh 1920 e München ha marvet d'an 10 a viz C'hwevrer 2002 e München), a voe sekretourez prevez Adolf Hitler etre 1942 ha 1945.
He buhez
A-raok dont da vezañ sekretourez e studias ar c'henwerzh e München. E miz Gwengolo 1942 e voe degemeret evel sekretourez e kañsellerezh ar Reich ha d'an 30 a viz Genver 1943 e teuas da vezañ sekretourez prevez Hitler. E 1943 e timezas gant an ofiser SS Hans-Hermann Junge (1914–1944), hag a varvas e-pad ma oa o vrezeliñ. Hi eo a vizskrivas testamant Hitler er Führerbunker e Berlin d'an 30 a viz Ebrel 1945. Kuitaat a reas ar bunker d'ar 1añ a viz Mae, asambles gant Wilhelm Mohnke, Hans Baur (levier prevez Hitler), Hans Rattenhuber (penn ar Reichssicherheitsdienst), ar sekretourezed Gerda Christian hag Else Krüger, Constanze Manziarly (bouedreolier Hitler), hag Ernst-Günther Schenck. E 1945 e voe prizoniadez en URSS, ma vevas gant un ofiser rusian. E 1946 e tec'has war-du Bavaria, ma voe harzet. Dieubet e voe e 1947, hag adstagañ a reas gant he micher sekretourez ha kazetennerez. Hec'h eñvorennoù a skrivas a-raok mervel e 2002.
Er sinema
Traudl Junge a weler e penn-kentañ hag e dibenn ar film Der Untergang (2004). Er film ez eo an aktorez Alexandra Maria Lara a c'hoari he ferzh.
Kaamelott
Ur stirad skinwel gallek eo Kaamelott, ur fentigell hag a dro d'un drama a-hed c'hwec'h prantad. Krouet e oa bet gant Alexandre Astier, Alain Kappauf ha Jean-Yves Robin, ha skignet gant M6 eus an 3 a viz Gwenver 2005 betek an 31 a viz Here 2009. War mojenn ar Roue Arzhur e kemer skouer ar faltazienn-se a ziskouez ur roue lakaet diaes dirak al lodenn labour fiziet warnañ gant an Doueoù. Sternet gant marc'heien an Daol Grenn divarrek-kenañ, keñveriet gant diskar an impalaeriezh roman ha gant aloubadegoù ar Varbared e rank kavout ar Grall sakr daoust pe zaoust. Adalek ar prantad 4 e cheñch liv an danevell : dont a ra ar roue da vezañ melkonius ha donoc'h psikologiezh an tudennoù.
Kevredad produiñ : CALT
6 prantad, 459 rann
Wolf Vostell
Wolf Vostell (14 a viz Here 1932 e Leverkusen - 3 a viz Ebrel 1998 e Berlin) a oa un arzour alaman. Unan eus diazezerien an arz video ha luskad Fluxus eo bet. Staliadurioù ha happeningoù a zo bet aozet gantañ ivez.
Kaamelott
Gant ur mentrezh "shortcom" e penn kentañ ar stirad e pad ar rannoù diwezhañ 45 munutenn.
Krenngevell (sinopsiz) :
En Enez Vreizh emaomp, e-kerzh eil hanter ar Vvet kantved. E-pad ma kouezh an impalaerezh roman en he foull ha ma'z eo amsavet an doueoù bagan gant ar gristeniezh e kempenn Arzhur e rouantelezh. Prest eo da seveniñ e gefridi : kavout ar Grall, met aonik pe sot eo e varc'heien ha ne gomprenont ket mat pal klask ar Grall. Diaes an traoù ganto ha n'int ket aesoc'h gant e wreg ha gant e familh gaer a zo o chom e kastell Kaamelott : bemdez e vez e brete ganto. Hag ar Varbared o tostaat... Daoust da se e klask ar roue gouarn e dir en ur mod arnevez hag araokadour, hep bezañ komprenet gant den ebet.
Bedoù Arzhur :
Krennamzer pe Henamzer ? Savet eo an danevell war ur c'hammamzeriad. E peseurt bed emañ Arzhur, Guenièvre, Perceval pe Bohort ? E koulz spontus ar Varbared o kannañ evit diazezañ o rouantelezhioù nevez war dismantroù an impalaeriezh roman ? Pe er Grennamzer diwezhañ eus an XIIvet pe XIIIvet kantved a vez anavezet gant an dilhad, an houarnwiskoù ha gant ar c'hastilli-kreñv ? Bevañ a ra an dudennoù e-barzh daou ved seizh kantved etrezo.En danevelloù kozh a gomz diwar-benn Arzhur a Vreizh - Geoffroi de Monmouth, Robert Wace, Robert de Boron, Chrétien de Troyes - e tremen an aozerien eus ur mare betek unan all, eus istor ur roue a vojenn d'ar VIvet kantved betek ar vuhez pemdeziek d'an XIvet, XIIvet, XIIIvet kantved, betek temoù ar groaziadegoù pe ar garantez kourtes. Heuliañ a ra ar stirad skinwel an hengoun-se gant an daou vare mesket ha gant elfennoù tennet eus an amzer a-vremañ ennañ, da skouer pa ro Arzhur-skolaer ur gentel diwar-benn ar varc'hegiezh d'ar varc'heien bodet en ur sal glas, pe pa emañ o soroc'hat ar peizant Guetenoc a zegas d'hon soñj fulor ar beizanted hiriv, h.a.
Kaamelott, ur stirad istorel ?
E Kaamelott, er c'hammamzeriad-se eus an Henamzer, mesket gant ar Grennamzer, troad-ouzh-troad ar merc'hed gant ar baotred, ar pezh a glot gant ur wirionez istorel, dindan levezon ar Gelted pe ar Varbared dre-vras, da lâret eo ar re na oant ket Romaned. Eus ar patrom sokial-se savet war ar c'heñverioù kevatalour etre paotred ha merc'hed e teu patrom skouer ar garantez kourtes savet e-maez ar reolennoù sokial, nemet war kenasant frank div galon : " Ar bravañ karantez kourtes, daoust ha n'eo ket an hini a zo en danvez Breizh (Le plus bel amour courtois, n'est-ce pas celui qui appartient à la matière de Bretagne ?) " a skrive J. Le Goff, e "La civilisation de l'Occident médiéval".
Heuliad ar stirad :
E fin al levr VI en doa embannet Alexandre Astier e vije peurgraet ar stirad gant tri film sinema. Padal en abeg d'un diemglev etre gwirien gant ar gevredigezh produiñ CALT en doa bet stanket ar raktres. D'an 2 a viz Du 2015 e-kerzh un abadenn France Inter e oa bet kaset ar c'heloù gant an aozer e oa echu an diemglev, adkavet e wirioù, hag eñ da skrivañ fin an istor a c'hallfe filmañ e 2016. E 2021 eo bet embannet film kentañ an heuliad: Kaamelott: Lodenn gentañ.
Rioverde
Rioverde zo anv meur a lec'h.
Tepice
An Tepice zo ur froud eus Piemonte  en  Italia hag a ya da gemberiñ  er Po, un tamm izeloc'h eget ar Banna.
Treuzdougen Herrek Rannvroel
An Treuzdougen Herrek Rannvroel pe THR (e galleg Transport Express Régional pe TER) zo ur merk kenwerzhel eus ar c'hevredad "SNCF Voyageurs" implijet evit an treuzdougen etre kêrioù e trenoù ha kirri-boutin e Frañs dre genemglevioù etre an SNCF hag ar rannvroioù melestradurel. Komz a reer eus an Trenioù Herrek Rannvroel (THR) evit trenioù ar rouedad-se (Train Express Régional pe TER e galleg). Krouet e voe e 1986 ha kenveret eo gant ar Rannvroioù hag an SNCF abaoe 2002, nemet en Enez-Frañs (ha kêrioù zo e Centre-Val de Loire, Normandi ha Hauts-de-France) lec'h ma reer gant ar merk "Transilien", hag e Korsika lec'h m'eo bet divizet gant Strollegezh Korsika reiñ ar merañ d'ur c'hevredad ekonomiezh kemmesk (KEK) anvet "camini di ferru di a Corsica" pe "chemins de fer de la Corse" (CFC). E Lyon emañ sez ar c'hevredad "SNCF voyageurs" karget da gorvoiñ ar merk hag ar rouedad. Goude adreizh tiriadel 2015 e oa bet kenstrollet rouedadoù THR zo e 2016 ha 2017. En amzer dazont e vo digoret ar rouedad da gevratoù kevezer gall pe europat. Kresket en doa an niver a veajourien etre 2002 ha 2012, digresket en doa etre 2012 ha 2016 ; kreskiñ a ra adarre abaoe 2017. Ar feur leuniañ a oa 25% e 2016.
Hervez an SNCF e 2016 e laboure 28 000 implijiad evit ar c'hinnig THR en 11 "Rannvro THR", evit ur c'hrengreadur a 4 miliard a euroioù.
Hervez an danevell graet gant Lez ar c'hontoù e 2019 diwar-benn an THR e sav ar c'houstoù hollek da 8,5 miliard a euroioù, 88% anezho skoaziadennet gant ar Stad (2 viliard) hag ar Rannvroioù (3,9 miliard).
An THR e Breizh
Gwelet ar pennadoù THR Breizh ha THR Broioù al Liger.
E Breizh ez eus daou THR, anvet "Breizhgo" e Rannvro Breizh hag "Aléop" e Broioù al Liger. Strollañ a reont beajoù gant trenioù, kirri-boutin, ha listri evit darbariñ an inizi.
Linennoù zo a zo e div Rannvro, kenemglevioù zo etre ar rannvroioù neuze. Da skouer, meret eo al linenn Caen-Roazhon gant "TER Normandie" hepken, met kenveret eo Orleañs-Naoned/Ar Groazig gant "TER Centre-Val de Loire" ha "TER Pays de la Loire" (ar servij "Interloire" a vez graet anezhi), ha kenveret eo al linenn Brest/Kemper - Naoned gant "TER Bretagne" ha "TER Pays de la Loire".
Linennoù zo a zo anvet "Trenioù Touristel THR" gant an SNCF, da skouer al « ligne Baie » e Bae Menez-Mikael.
Bered
Ur vered zo un dachenn ma vez lakaet korfoù an dud varv e-barzh bezioù.
The Man from U.N.C.L.E.
The Man from U.N.C.L.E. a zo ur stirad skinwel amerikan bet skignet gant NBC eus an 22 a viz Gwengolo 1964 betek ar 15 a viz Genver 1968. Krouet eo bet gant Sam Rolfe ha Norman Felton ha produet gant Metro-Goldwyn-Mayer hag Arena. 4 c'houlzad, 105 rann a 49 munutenn a gaver ennañ. Ar c'houlzad kentañ (1964-1965) a zo bet troet e gwenn ha du, ha re all (1965-1968) e liv. Ian Flemming en deus kenlabouret er penn kentañ gant ar grouerien.