cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Komunour Nepal (Mashal)
E 1986 Strollad Komunour Nepal (Mashal) e tivizas termeniñ e linenn bolitikel evel "marksouriezh-leinouriezh-maoouriezh" kentoc'h evit an termenadur kent "marksouriezh-leninouriezh-prederouriezh Mao Tse-Tung". En hevelep bloavezh e klaskas ar Strollad kas da-benn un ensavadeg dre an armoù met c'hwitat a reas war e daol. Da heul an taol-se e oa bet pal kritikoù e doabarzh ar Strollad rak dizoloet e oa bet ez-foran e oa anezhañ hag a-benn ar fin e rankas Mohan Vaidya ha pennoù all ar Strollad reiñ o dilez.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel e eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh er 7vet Kuzuliadeg).
Divizet e oa bet skarzhañ diouzh Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (RIM) e 1998.
Da geñver ensavadeg veur ar bobl a-enep da diktatourizh ar rouantelezh e 1990 e stourmas a-unvan Strollad Komunour Nepal (Mashal) a-gevret gant Strollad Komunour Nepal (Masal) e diabarzh Luskad Broadel Unvan ar Bobl (United National People's Movement).
E 1991 e kenteuzas Strollad Komunour Nepal (Mashal) gant Strollad Komunour Nepal (Pevare Kendalc'h) (Communist Party of Nepal (Fourth Convention)) ha diwar ar c'henemglev se e oa bet ganet ur strollad nevez anvet Strollad Komunour Nepal (Kreizenn Unaniezh.
Taolenn
Un daolenn zo un dra damheñvel ouzh un daol
Flammeg Chile
Flammeg Chile (Phoenicopterus chilensis) a zo ur spesad evned hirc'harek hag a vev e Suamerika.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e Suamerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket flammeg Chile en urzhiad Ciconiiformes pe Phoenicopteriformes.
Severeg
Severeg a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Izel-lès-Équerchin
Izel-lès-Équerchin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
901
Diwar-benn bloavezh 901 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 901
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 901
Toullañ goloenn an ellig
right|thumb Un doare toullgorferezh eo toullañ goloenn an ellig. Toullet e vez goloenn an ellig (pe "pod an ellig"), evit gallout staliañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur walennig pe ur varrennig gromm en degouezh-mañ.
Toullet e c'hell bezañ kroc'hen goloenn an ellig a-led pe a-serzh, en ur chom hep toullañ mezenn an ellig hec'h-unan. Pa vez toullet a-serzh e van ar bravig a-blaen war mezenn an ellig ha neuze e c'hell kreskin kresk ar blijadur reizhel.
Pareañ a ra buanig a-walc'h (etre 4 ha 6 sizhunvezh peurvuiañ), met re eo diwall rak kleñvedoù-red keit ha m'emañ ar c'hloaz o pareañ.
Samos
Samos (Σάμος e gresianeg) zo un enezenn hellazat e Mor Egea, tostik da Azia un 70 kilometr er mervent da Izmir, e-kichenik kêrioù Chora ha Tigani. Gant enez Ikaria ez a d'ober nomos (departamant) Samos, ha Vathy eo ar pennlec'h anezhi. 30 800 annezad a oa e 2001 e-barzh ar 476 km² zo anezhi.
Tud
Bro Aisopos eo, ha hini Pythagoras,  Aristarc'hos,  Epikuros.
Eugenio de Ochoa
Eugenio de Ochoa (1815–1872) a oa ur skrivagner spagnolek eus Euskal Herria.
Ragnarök
Ar Ragnarök (en norseg moarvat kement ha Planedenn an doueed) zo un heuliad darvoudoù e mojennoù Skandinavia. Danevellet eo en Edda e komz-plaen gant Snorri Sturlusson
Kregiñ a ray Ragnarök gant tri goañvezhiad erc'h hep hañv etreze. Heuliet e vint gant brezelioù, krenoù-douar, ha barroù-reverzhi. Digeriñ a ray bolz an neñv ha mibien Muspell a dremeno drezañ war varc'h da zistrujañ pep tra. Klask a raint antren en Asgard met terriñ a raio Bifrost (kevrenn 55). Heimdall a c'hwezo en e gorn-boud, Gjöll, ha mont a ray an Æsir hag an Einherjared d'an emgann. Mervel a raio neuze ar pep brasañ eus an doueed ha distrujet e vo Asgard. Skrivañ a ra Snorri : "Du e teuio an heol da vezañ, gouelediñ a raio an Douar er mor, ha dianadiñ a raio ar stered skedus diouzh an oabl ;...." (kevrenn 56).
Goude-se e savo an Douar diouzh ar mor adarre, bravoc'h evit kent, hag e lec'h ma oa Asgard kent en em vodo an nemorant eus an Æsir da gomz ha da c'hoari echedoù a-hed an deiz gant pezhioù echedoù aour an Æsir kozh, kavet gante e-mesk ar geot (kevrenn 58).
Adpoblet e vo an Douar gant daou zen chomet kuzhet er wezenn Yggdrasil (pe e koadoù Hoddmimis Holt) a-hed an darvoudoù, ha maget diwar glizh.
Planedenn Odin ha Thor
Odin, roue an doueed, a vo lazhet gant Fenrir, ar bleiz ramzel (lazhet d'e dro gant Vidar).
Thor a lazho an naer vras Jörmungandr gant e vorzhol Mjölnir met mervel a raio nebeut goude diwar e c'houlioù binimet.
Arz bihanañ
Arz bihanañ a zo un dro-lavar implijet a-benn envel ul luskad arzoù a-vremañ bet diorrenet er bloavezhioù 1960 er Stadoù-Unanet. An dro-lavar “arz bihanañ” a zo bet implijet evit ar wech kentañ gant ar prederour breizhveuriat Richard Wollheim e dibenn 1965 er gelaouenn Arts Magazine, diwar-benn un diskouezadeg bet aozet er Green Gallery (New York). El luskad-se e kaver arzourien evel Donald Judd, Carl Andre, Robert Morris ha Sol LeWitt (an daou-se a bellaas eus ar strollad goude ur pennad). Ul luskad a-bouez eo e istor an arzoù en XXvet kantved, hag al luskad arzoù pouezusañ eo bet er Stadoù-Unanet e dibenn ar bloavezhioù 1960. Ul levezon e vo ivez evit arzourien luskad an arz menozel.
thumb|200px| Site, Specific Installation gant [[Dan Flavin, 1996]]
Istor
Alies e vez gwelet an arz bihanañ evel un doare da stourm a-enep da zaou luskad all : an eztaoladurezh difetis hag ar pop art. A-fet levezon e c’haller menegiñ ar savour alaman Ludwig Mies van der Rohe, taolennoù Kasimir Malevitch, re Ad Reinhardt ha re Frank Stella. Hervez ar arzourien vihanañ n’eus tra ebet da “santout”, nemet ar pezh a weler. Diginkl an oberennoù zo un dra a-bouez, met n’eo ket ar pal avat. Lod brasañ an arzourien a nac’has just a-walc’h an dro-lavar “arz bihanañ” : skeudenn an oberenn a zo bihanañ, ket an arz e-unan. Labour ha preder an arzourien a zo diazezet war an doare ma vez merzet an traoù, ha penaos e vezont en un tachad : endro an oberennoù a zo stag ouzh an oberennoù. Arzourien zo evel Robert Morris pe Carl Andre a savo oberennoù a laka an tachad da vezañ fetis, re all evel Dan Flavin a ro danvez d’an tachad en ur sklerijennañ anezhañ. Teuzet e vez an oberennoù gant o endro, hag an oberennoù a ziskouez d’an arvester ez eo hollek e zoare da welout an traoù.
Taolennoù bihanañ
An taolennoù bihanañ a zo eeun-tre : daou pe dri liv, ha stummoù diazez : kelc’hioù, karrezioù, eeunennoù. A-bouez bras eo eeunded an oberennoù, dre ma n’eo ket subjektivel tamm ebet an doare da skeudenniñ. N’eus nemet al livioù hag ar stummoù a gont.
Kizellañ bihanañ
Gwelout :
Arz bihanañ ha design
Gwelout :
Houad Carolina
An Houad Carolina (liester: Houidi Carolina) a zo un evn palvezek, Aix sponsa an anv skiantel anezhañ.
Annez
E Norzhamerika, hag e Kuba e vev al labous.
Fonotaktoniezh
Pep yezh he deus ur sammad reolennoù fonotaktikel disheñvel, daoust ha ma c'hell bezañ implijet ganti an hevelep fonemoù hag ur yezh all. Da skouer, fonemoù eo [s] ha [k] koulz e brezhoneg hag e portugaleg, met bez e c'hell bezañ implijet an heuliad [sk] e penn ur silabenn e brezhoneg met e portugaleg n'hall ket ha pa vez degeremet e portugaleg gerioù latin o kregiñ gant an heuliad-se e ranker stagañ outañ un epentezenn, d.s.:
Mastodont
Ar Mastodonted a oa loened eus genad ar mammouted, hag eus urzhiad ar Proboscidea. Daoust ma tennent kalz d’ar mammouted blevek ne oant ket, evel ar re-mañ, eus kerentiad an Elephantidae. Ar Mastodonted amerikan (Mammut americanum) a veve e Norzhamerika. Aet int da get 9 000 bloaz ’zo pe war-dro. Debriñ a raent delioù, er c’hontrol d'ar mammouted hag a zebre geot. O ment a dape 3 metrad uhelder (war-dro 1 m disteroc’h eget ar mammouted blevek), hag o stilhonoù a c’halle tizhout alies betek 5 metrad hirder.
Fonotaktoniezh
A-hend-all e c'hell fonemoù resis bezañ implijet e lec'hioù resis eus ar silabenn, da skouer e brezhoneg ne vez kavet ar fonem [h] lost ur silabenn met en arabeg e vez kavet stank el lec'h-se, pe e saozneg n'hall bezañ implijet ar fonem drekstaon [ŋ] e penn ur silabenn met e nivc'heg e vez implijet stank el lec'h-se. Peurliesañ e touj reolennoù fonotaktikel da skeul an hesonerezh. Hervez ar skeul-se e rank bezañ ar greñvañ hesonerezh er c'hraoñell o vont war wanaat seul pelloc'h m'ac'h eer dioutañ. Da skouer, izeloc'h war skeul an hesonerezh emañ ar gensonenn kevig dre daravat divouezh [s] evit ar gensonenn kevig dre dostaat [l], ha neuze e c'heller implijout al lieskensonennad /sl/ e penn ur silabenn ha gallout a reer implijout al lieskensonennad /ls/ e lost ur silabenn met evit an hevelep abeg n'heller ket implijout /ls/ e penn ur silabenn na /sl/ e lost ur silabenn.
Implijet e vez gant ar yezhoù-se reolennoù fonotaktikel ma sav diwarne lieskensonennadoù pe heuliadoù kensonennoù difennet gant skeul an hesonerezh, met dre vras e vez sujet an darn vrasañ eus reolennoù fonotaktikel kavet en darn vrasañ eus yezhoù ar bed d'ar skeul-se.
Moroz
Ar Moroz zo ur stêr eus arvor Kerne-Izel. Emañ hec'h eienenn e Mêlwenn e-tal Kadol. Redek a ra war-zu ar c'hreisteiz betek Konk-Kerne, hag en em deurel a ra er Mor Atlantel.
Mastodont
Мастодон
Moroz
Brav eo pourmen war droad pe war varc'h-houarn a-hed ar riblennoù, gwez e-leizh a bep tu, war-dro Mêlwenn, Konk-Kerne, Beuzeg-Konk pe Lanrieg.
Yuzhael Berengar
Yuzhael Berengar, anavet e galleg evel Juhel Bérenger, a oa kont Roazhon adalek war-dro 930 betek 970.
E dad
Teñval a-walc'h eo orin an den. Lavaret e veze e oa mab d'ur Paskwezhen, mab da Alan Iañ. Da neuze ne gomprener ket penaos e teu an anv Berengar, un anv frankek. Istorourien zo a lavar bremañ e oa mab, pe mab-bihan, da v-Berengar II Neustria, a oa ivez kont Roazhon hag a anver a-wechoù Berengar Roazhon.
E zimeziñ
Dimeziñ a reas da c'h-Gerberga Naoned, ha tad e voe da g-Konan Iañ, a voe kont Roazhon a-raok bezañ anvet da zug Breizh.
Houad Jansen
An houad Jansen a zo un evn palvezek, Anas americana an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika; goañviñ a ra da walarn Suamerika.
Arthur Cravan
thumb|200px|right|Arthur Cravan gant Jean-Paul-Louis Arthur Cravan, anv gwir Fabian Avenarius Lloyd (22 a viz Mae 1887 e Lausanne - aet diwar-wel e Salina Cruz e miz Du 1918) a oa ur skrivagner hag ur bokser breizhveuriat gallek. Mab Otho Holland Lloyd ha niz Oscar Wilde e oa. Unan eus diaraogerien dada hag an dreistgwirvoudelezh e voe hag e kement lec'h ma tremenas e savas reuz.
E vuhez
E 1915 ez eas kuit eus Frañs hag e treuzas Europa a-bezh, tremenoù-hent fals gantañ. E Barcelona en em gavas e 1916 ma stagas gant ar boks en-dro. Aozañ a reas ur c'hrogad a-enep Jack Johnson, hag eñ kampion ar bed. Cravan a voe lakaet KO gantañ er c'hwec'hvet round.
E 1917 ez eas da New York ma kejas gant kalz tud vrudet, en o zouez ar varzhez Mina Loy. Dimeziñ a rejont e miz Ebrel 1918, hag e voe ganet ur verc'h anvet Fabienne Benedict d'ar 5 a viz Ebrel 1919. Mina Loy a stagas ivez gant ur romant diwar-benn Cravan anvet Colossus, met diechu e chomas.
Arthur Cravan az eas diwar-wel e Salina Cruz e Mec'hiko e 1918 p'edo o vageal war-du Arc'hantina. Morse n'eo bet adkavet e gorf. Gant poliserien Mec'hiko e voe graet anv eus korf ur melegan bras-tre bet lazhet e-kichen an harzoù war ribl ar Rio Grande del Norte; marteze e oa hini Arthur Cravan. E 1920 e voe embannet en-ofisiel e oa marv Cravan. E wreg a glaskas war e lerc'h er bed a-bezh betek 1923.
Kapelle
Kapelle a zo un anv nederlandek (a dalv kement ha chapel), a vez graet eus meur a lec'h :
Karachayeg-balkareg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù pontek-kaspiek eo ar c'harachayeg-balkareg (karachay-balkar), komzet gant tro-dro da 241 000 den en holl e Karatchay-Tcherkesia ha Kabardino-Balkaria e Rusia (Europa) (236 000 den e 1993).
Roll ar Pennoù Stad e 888
Pennoù Stad ar bloaz 887 - Darvoudoù ar bloaz 888 - Pennoù Stad ar bloaz 889 - Pennoù Stad dre vloaz -
Karachayeg-balkareg
Div rannyezh zo, tost-kenañ an eil d'eben :
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek.
Saint-Michel-sur-Ternoise
Saint-Michel-sur-Ternoise a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Cerdanya
thumb|150px|Ardamezioù Cerdanya thumb|300px|Ar gwel eus [[Tosa d'Alp. E-kreiz ar skeudenn emañ Puigcerdà, etre ar stêrioù Segre (a-zehou) ha Querol (a-gleiz), gant menez Carlit (2 921 m) en a-dreñv.]]
Istor
Betek 1375 e oa unan eus kontelezhioù Katalonia hag a voe staget neuze ouzh rouantelezh Aragon, a emunanas gant rouantelezh Kastilha d'ober rouantelezh Spagn.
Emañ bepred al lodenn norzh (Alta Cerdanya) e-barzh ar Republik C'hall (26 kumun), tra m'emañ al lodenn greisteiz (Baixa Cerdanya) e kumuniezh emren Katalonia, e Spagn, ul lodenn anezhi e proviñs Lleida, ar peurrest e proviñs Girona.
Douaroniezh
Un draoñienn ledan eo Cerdanya, ma red ar Segre, unan eus adstêrioù an Ebre.
Puigcerdà gant 8 802 a dud, war lez an harzoù, tre dirak Guingueta d'Ix, en tu all, 1 311 a dud, a ya d'ober ar bodad kêrioù brasañ. Stag ouzh stad Spagn eo kêr Llívia ivez daoust m'emañ enklozet e-kreiz kumunioù gall.
Henbont
Henbont a zo ur gumun hag ur gêr eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h Kanton Henbont eo.
Ardamezioù
En glazur e lestr en sabel war ur mor en argant, e ouelioù en argant karget en erminoù, ha spararoueziet en gul.
Cerdanya
Douaroniezh
Ar menezioù uhelañ eo
Gwelout
Pep a bennad zo diwar-benn div rann Cerdanya
Johannes Rau
Johannes Rau zo bet Prezidant Republik Kevreadel Alamagn. Ganet e oa bet d'ar 16 Genver 1931 e Wuppertal ha marvet d'ar 27 Genver 2006 e Berlin.
Ur prezidant eus an tu-kleiz
A-raok mont da benn Alamagn e 1999 e oa bet dreist-holl e penn land Nordrhein-Westfalen etre 1978 ha 1998. A-gostez e oa bet lakaet gant Gerhard Schröder hag Oskar Lafontaine avat peogwir e felle dezho lakaat tud yaouankoc'h e penn al länder dindan ar SPD.
E 1987 c'hoazh en doa klasket mont da benn ar vro evel kañseller (ha n'eo ket Prezidant a zo ur post hep kalz a c'halloud en Alamagn). Ouzh Helmut Kohl avat n'en doa ket gellet ober kalz a dra.
Tostaat da Israel
Roud pennañ ar pezh en deus graet evel Prezidant eo. Un 30 gwezh bennak eo bet eno a-raok komz dirak ar C'hnesset d'ar 16 C'hwevrer 2000 evit goulenn bezañ pardonet abalamour d'ar Shoah.
Un den a feiz
E 2001 e lavaras penaos e save a-enep politikerezh ar gouarnamant a oa e bal kas an enklask war ar genetik war-raok.
E 2004 e savas a-enep an tu-dehou ar wezh-mañ : ne wele ket perak e vije berzet ar ouel islamek er c'hlasoù ma c'hallje an arouezioù relijiel all chom war wel.
Dada
Dada a oa ul luskad arzoù (livañ, pegañ, dañsal, ezteurel, seniñ hag all) kaset da benn gant kefredourien hag arzourien. Bez e voe eus al luskad etre 1916 ha 1925. War gresk ez eas ar strollad hag e vrud, daoust d'ar Brezel-bed kentañ. Pal al luskad a oa en em zizober (doare tabula rasa) eus kement redi a oa a-fet ideologiezh, politikerezh hag arzoù.
Krouidigezh
Ez-ofisiel e voe ganet Dada d'ar 5 a viz C'hwever 1916 en davarn anvet Cabaret Voltaire e Zürich (Suis). Savet e voe gant Hugo Ball, Richard Huelsenbeck, Tristan Tzara, Jean Arp, Marcel Janco ha Sophie Taeuber. Peurliesañ e vez lavaret e voe digoret ur geriadur dre zegouezh, hag evel-se e voe kavet ar ger dada. Un doare a oa da enebiñ ouzh ar brezel, hag un doare ivez d'ober goap eus kement luskad a echue e -ouriezh. Hervez Giovanni Lista e vefe bet ivez un doare da dostaat ouzh ar yaouankiz (e dibenn an XIXvet kantved e savas reuz war an doare da dresañ kezeg, d'ar mare-se e lavaras Gauguin :« Quant à moi, j'ai reculé dans mon enfance jusqu'à mon dada ». A-raok ar brezel e lavaras ivez Hugo Ball e oa ret "saveteiñ ar marc'h koad bihan". En e zeizlevr (18 a viz Ebrel 1916) e c'haller lenn ivez :"Dada signifie « oui, oui » en roumain, « cheval à bascule » et « marotte » en français. Pour les Allemands, c'est un signe de naïveté un peu folle, de lien très étroit entre la joie de la procréation et la préoccupation pour la voiture d'enfant."
Diorren Dada
Ur pennadig a-raok fin ar Brezel bed kentañ e voe diazezet dada e Berlin, Hannover ha Köln. Ar manifestoioù a voe kaset betek Pariz, daoust d'ar c'hontrollerezh. Diazezet e oa oberiantizoù dada war ar fent hag an atahin, ha foran e oa o oberiantizoù. Da skouer, Hannah Höch, hag a drese patromoù dilhad evit ur gazetenn, ha goude-se e ch implije anezho en-dro : didroc'hañ a rae anezho a-benn sevel pegadurioù politikel. Evit ar wech kentañ ivez e voe ul luskad arzoù a roas plas d'ar merc'hed, hag e dada e voent gwelet evel par d'ar baotred. Er bed a-bezh e tiorrenas dada, hag ul levezon e voe evit meur a arzour, en o zouez an arzourien dreistrealour evel Max Ernst, André Breton, René Crevel, Robert Desnos, Paul Éluard, Philippe Soupault, Robert ha Sonia Delaunay.
Cyclarhis
Cyclarhis zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Dada
Dibenn dada
Ma kreder Marc Dachy e chomas dada a-sav pa voe aozet prosez Maurice Barrès. Ez-ofisiel e voe anvet "Mise en accusation et jugement de Maurice Barrès pour crime contre la sûreté de l'esprit". Met ne felle ket da Tristan Tzara, Francis Picabia, Georges Ribemont-Dessaignes, Erik Satie pe Clément Pansaers e vefe aozet ur gwir brosez. Tzara a asantas bezañ degemeret evel test nemetken, padal e felle da André Breton e vefe aozet ur gwir brosez. Bec'h a savas etrezeo, ha Tzara a guitaas ar sal, asambles gant Picabia ha re all. Kemend-se a c'hoarvezas d'an 13 a viz Mae 1921. Marcel Duchamp a nac'has kas e oberennoù d'an diskouezadeg dada aozet gant Tzara e miz Even, Breton a gendalc'has da bellaat diouzh ar strollad.
Cyclarhis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Dada
Liammoù
Liammoù diabarzh :
Liammoù diavaez :
Cyclarhis
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.
Jav-sae
thumb|Poltred [[Caterina de' Medici. Gwisket eo gant ur jav-sae.]] thumb|left|Korolladeg e ti ar roue gall [[Herri III. Gwisket eo ar merc'hed gant javioù-sae. ]] Ar jav-sae a oa un doare stern, graet e koad, a veze lakaet ouzh dargreiz ar maouezed a renk uhel, dindan o sae, er XVIvet kantved. Kement-se a roe d'ar sae, a veze gwisket war ar stern koad, stumm ur c'hloc'h peurliesañ.
Istor
Ijinet e oa bet ar jav-sae e Spagn, ha marteze e servije da guzhat e oa dougerez ar vaouez.
Ron Weasley
Ronald Bilius Weasley pe "Ron" Weasley zo unan eus harozed romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. Anadiñ a ra evit ar wezh kentañ er bestseller Harry Potter ha Maen ar Furien (1997) evel gwellañ mignon Hermione Granger hag Harry Potter. Evel Harry hag Hermione ez eo ezel eus Gripi-Aour. Dastum a ra nebeut a vrud e-skoaz Harry a zeu da vezañ brudet hag a vez atav lakaet a-wel d'an holl gant e droioù-kaer. Degas a ra a-wezhioù un tamm gwarizi eus e berzh. Ron a gemer perzh en hogozik holl degouezhioù en avanturioù e vignon Harry. Er filmoù ez eo c'hoariet gant Rupert Grint.
Jav-sae
Istor
Degaset e voe ar c'hiz eus Spagn da Saoz gant Catalina de Aragón pa zimezas d'ar priñs saoz Arzhur, mab henañ Herri VII e 1501. Berzh bras a reas eno. A-benn ar XVIIvet kantved, tra ma veze dilezet er broioù all, e oa deuet da vezañ ar guardainfante e Spagn, hag e oa ledanoc'h c'hoazh ha diaesoc'h da zougen.
Ron Weasley
Figuren der Harry-Potter-Romane
Jav-sae
Istor
Un tamm heñvel e vo krinolinenn an, hep bezañ ken ledan avat.
Fent
Krediñ a ra lod eo eus an amzer-se e teu an dro-lavar: bro zo ganti.
Abdülhamit Iañ
Mab e oa da Ahmet III ha breur Mustafa III.
Ren a reas eus 1774 betek 1789.
Ren
Pa bignas Abdülhamit I war an tron e rene c'hoazh ar brezel kroget e 1768 ouzh ar Rused. Ar peoc'h a voe sinet d'an 21 a viz Gouere 1774 (feur-emglev Küçük Kaynarca). Diwar ar brezel-se e kollas an impalaeriezh otoman Krimea. En istor an impalaeriezh e oa ar wech kentañ e veze kollet ur vro annezet penn-da-benn gant Turked ha muzulmaned, ha ne oa ket ar mor Du ul lenn turk ken.
Ouzhpenn da se e voe roet aotre hiviziken da lestraz kenwerzhel Rusia da dremen dre ar Bosfor.
Brezel a voe disklêriet adarre ouzh Rusia, skoazellet gant Aostria, e 1787. D'ar 17 a viz Kerzu 1788 e voe lazhadeget holl annezidi Özü (Ochakov) gant ar Rused.
Mervel a reas Abdülhamit I d'ar 7 a viz Ebrel 1789. Selim III a renas war e lerc'h.
Priñselezh Liège
Priñselezh Liège a oa ur stad emren en Impalaeriezh Santel Roman a zo bet anezhi eus 985 da 1795.
Istor
E 985 eo e voe savet priñselezh eskobel Liège, pa voe roet Kontelezh Huy da Notger, eskob Liège abaoe 972. Brudet e voe ar skolioù anezhi betek an XIIvet kantved.
800 vloaz e padas betek Dispac'h Liège.
Gant Charlez an Her e voe staget ouzh Bourgogn. E 1509 e voe anavezet, evel ar priñs-eskob Érard de La Marck, gant an impalaer santel Masimilian Iañ
Hylophilus
Hylophilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1822 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou-ugent (40) isspesad dezhe en holl.
Jorj Kadoudal
Jorj Kadoudal zo anv meur a zen
Forêts
Forêts zo anv unan eus an departamantoù gall a oa bet krouet gant ar Republik c'hall nevez, war-lerc'h an Dispac'h Gall, e 1795, e Belgia hag en Izelvroioù.
A-raok bezañ aloubet gant an armeoù gall e oa an douaroù-se e dalc'h Dugelezh Luksembourg ha dugelezh Bouillon.
Distroadet e voe an departamant-se e 1814 pa voe trec'het Napoléon Bonaparte gant an armeoù unanet eus meur a stad en Europa. Rannet e voe departamant ar Forêts etre Rouantelezhioù an Izelvroioù ha Prusia. Hiziv an deiz eo rannet an douaroù-se etre an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg hag Alamagn.
Levr
200px|right
Vogalenn tost a-dreñv
Er yezhoniezh e vez implijet an termen vogalenn tost a-dreñv (saoz.: near-back vowel) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn ma vez lec'hiet an teod hanter-hent etre ur vogalenn greiz hag ur vogalenn a-dreñv.
Vogalenn tost a-raok
Er yezhoniezh e vez implijet an termen vogalenn tost a-raok (saoz.: near-front vowel) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn ma vez lec'hiet an teod hanter-hent etre ur vogalenn greiz hag ur vogalenn a-raok.
Setu an arouezennoù implijet gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit treuzskrivañ an div vogalenn tost a-dreñv nemete:
Vogalenn tost a-dreñv
Setu an arouezenn implijet gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit treuzskrivañ ar vogalenn tost a-dreñv nemeti:
Indus
An Indus eo stêr bennañ Pakistan. Eienañ a ra e Tibet, treuziñ Kachmir ha Pakistan penn-da-benn. War-dro 3000 kilometr eo e hed, hag ur stêr a bouez bras eo evit al labour-douar hag ar c'henwerzh er broioù treuzet gantañ.
Ur spesad delfined, delfined an Indus, a gaver er stêr-se hag enni hepken.
thumb|left|250px| Traoñienn an Indus, gant glasvez, etre ar menezioù [[Himalaya en nec'h ha Mor Arabia en traoñ ]]
Budig Naoned
Pa oa aet an eskob da birc'hirinañ d'an Douar Santel e taolas e grabanoù war vadoù ar prelad ha distruj e gastell. Pa zeuas an eskob en-dro e c'houlennas skoazell digant kont Roazhon, ma rankas Budig goulenn hini kont Anjev, Foulk III, pezh a voe kaoz da goll douaroù er c'hreisteiz d'al Liger.
Bec'h a voe c'hoazh en 1033 gant kont Roazhon, Alan III, met sioulaat a reas an traoù ha feal e voe Budig d'e aotrou goude.
Digant e wreg Hawiz en doe ur mab, Mazheas Iañ Naoned, a voe kont Naoned war e lerc'h.
Mouromiz
Ur meuriad finnek-Ougriek e oa ar Vouromiz. Bevañ a raent e diaz ar stêr Oka er pezh a zo Rusia bremañ. En em veskañ e-touez ar Slaved o doa graet war-dro ar moarvat.
Gwelet ivez
Volga Finns
PHP
Ul lavar programmiñ jubennet eo PHP. Peurliesañ e vez implijet evit skrivañ programmoù peurgaset war servijerien, dreist-holl war an Internet. Ur meziant frank eo, dindan an aotre GPL, aozet gant ur gumuniezh.
Aozet eo bet da gentañ evit da vezañ emfrannet e pajennoù HTML. Peurgas a ra ar servijer HTTP (Apache, Nginx, IIS…) al linennoù PHP ha tennet e vezont eus ar bajenn web a-raok ma vez kaset d’ar merdeer.
Gallout a reer liammañ ur program PHP gant meziantoù all, evel MySQL. Deuet eo Linux, Apache, Mysql ha PHP da vezañ anavezet dindan anv LAMP.
Istor PHP
Krouet eo bet PHP e 1994 gant Rasmus Lerdorf e stumm un nebeud programmoù C a servije evit e bajenn Internet hag a c’helle produiñ furmennoù web hag enrollañ roadennoù e dataegoù. Embann a reas an doare kentañ-mañ dindan anv Personal Home Page/Forms Interpreter (PHP/FI).
Houad mandarin
An Houad mandarin, pe Mandarin ent-berr, a zo un evn palvezek, Aix galericulata an anv skiantel anezhañ.
PHP
Istor PHP
PHP 3 zo deuet er-maez e 1998, ul lodenn vras eus ar c’hod adskrivet gant Zeev Suraski hag Andi Gutmans, ha ster an anv cheñchet da PHP: Hypertext Preprocessor.
Houad mandarin
Annez
Bevañ a ra e biz Azia.
PHP
Istor PHP
PHP 5, diazezet war lusker Zend 2.0, zo deuet er-maez e 2004, gant ur stumm nevez eus ar programerezh reteret objed hag un doare gwelloc’h da eskemm gant dataegoù anvet PHP Data Objects.
Dleoat a raje PHP 6 bezañ gouest d’ober war eeun gant arouezoù Unicode, met abalamour da gudennoù n’eo ket bet embannet an doare-mañ.
PHP 7 zo deuet er-maez e 2015. Gwalc’het eo bet al lavar evit e modernaat ha lemel stummoù kozh.
Skouer
Setu ur program dematañ e PHP emframmet un ur bajenn HTML :
Norvegeg
Yezh Norvegia hag unan eus ar yezhoù skandinavek eo an norvegeg pe norgeeg. Meur a rannyezh zo, ha daou stumm skrivet ofisiel, anvet bokmål ha nynorsk.
Orquestra Mallo
An Orquesta Mallo zo ul laz-seniñ galizat brudet, bet savet en A Coruña er bloaz 1930 gant an akordeoñser Antonio Mallo. Unan eus al lazoù-seniñ koshañ eo e Galiza. Ne oa chomet a sav nemet e-pad brezel Spagn.
Ul laz dizalc'h eo, savet en-dro d'an akordeoñs abaoe amzer Antonio Mallo. Sonerien zo en tiegezh Mallo abaoe an XIXvet kantved. Juan Mallo, niz Antonio, a gemeras war he lerc'h.
E 1930, el laz kentañ, e oa daou ganer brudet en amzer-se, Pucho Portela, ur soner saksofon, un drompilher, hag ar pianoour Cerdeiriña, bet loreet e Conservatorio de París.
No ano 1936 a Orquestra Mallo cesa temporalmente a súa actividade musical por mor da Guerra Civil Española, ata que no ano 1940 volve a organizarse, nesa ocasión con Antonio Mallo como líder, Virgilio, José Illañez, Arturo Goncerlián e Pucho Portela de violinista. Nesta etapa actuarán por toda España nos cafés-teatros en Bilbao, Barcelona, Toledo, León e na propia Galiza. Na década dos 50, Antonio Mallo e a súa orquestra reúnen por primeira vez aos tres irmáns: Antonio Mallo, Juan e Daniel Mallo. Formará tamén parte da Orquestra Mallo Pucho Boedo, antes de que este formase parte da orquestra Los Satélites, Os Trovadores e chegase a súa fama co grupo vocal Os Tamara. Comeza así a época dorada da orquesta de Antonio Mallo. Durante os anos 1960, 1961 e 1962 continúan os tres acordeonistas levantando o fervor popular, e fanse famosas as súas actuacións no Kiosko Afonso da Coruña e en diversas vilas e salas de Galiza. Crease a primeira Big Band á americana con catorce músicos: tres acordeonistas, unha sección de metal de oito componentes, repartida en catro saxofonistas, tres trompetistas, un trombonista, e dos membros na parte rítmica, cun contrabaxista, un batería e unha voz solista no frente. En 1963, morre en accidente de caza, Juan Mallo, o mediano dos irmáns Mallo. Dende 1964 ata 1969 continúan as actuacións e incorpóranse as voces solistas de Pepe e Raimundo Pita.
Na década dos setenta un dos hoteis máis importantes da cidade da Coruña, o Finisterre, solicita os servizos da Orquestra Mallo e no 1973, xubílase unha das voces míticas da orquesta Mallo, Raimundo Pita, que permaneceu na orquestra durante vinte anos. No 1974 as voces deixaron unha pegada na Orquesta Mallo, Raimundo Pita e Melchor Rodó. Este último que foi además gañador nesta década do concurso nacional “Gente Joven” da TVE, sendo gañadora nese mesmo ano Maria del Monte. Tras 45 anos de dirección musical xubílase Antonio Mallo e continúa coa dirección da orquestra Daniel Mallo, incorporando como pianista ao seu fillo Juan. Na década dos oitenta continúan as actuacións e o éxito da Orquesta Mallo.
En 1985 Daniel Mallo abandona a participación activa na orquestra, e faise cargo da mesma o seu fillo Juan Mallo, iniciándose con el un período de renovación musical. Na actualidade, a Orquesta Mallo segue coas súas actuacións, tocando temas orixinais dos tres irmáns, facendo festa adaptada a todo o público, pero sen deixar de lado as antigas tradicións acordeonísticas da nosa cultura e guiado sempre polo sucesor da tradición da familia Mallo, o músico Juan Mallo.
-->
Menegoù
E-barzh an skridoù-mañ:
Timbroù Hannover
Emañ Bro-Hannover e kreiz Alamagn an Norzh. Ur Rouantelezh dizalc'h e oa etre 1814 ha 1866.
Etre 1850 ha 1864 ez eus bet embannet un 40 timbr bennak. War an darn vrasañ anezho e weler ardamezioù ar vro, talvoudegezh-gwerzh pep hini e o vezañ kreiz an dresadenn. War ar rummad embannet e 1859 e tizoloer poltred ar Roue George V.
Goude ar brezel etre Aostria ha Prusia (e 1866) eo staget Rouantelezh Hannover ouzh Prusia. Ur rann eus Saks-Izel e kreiz Republik Kevreadel Alamagn eo bremañ.
Pasgen ap Gwyddgan
Pasgen ap Gwyddgan a oa mab Gwyddgan ap Morwd ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez nag e ren.
Kragell
Ar c'hragelled, pe kraged zo evned palvezek tost-tre ouzh an houidi ha renket ivez er c'herentiad Anatidae.
Kanton Brieg
Kanton Brieg a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Betek 2015
Kanton Brieg a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Abaoe 2015, da geñver an dilennadegoù departamant, ez eus 18 kumun e kanton Brieg :
Wavrans-sur-Ternoise
Wavrans-sur-Ternoise a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lorenzo di Credi
Lorenzo di Credi (war-dro 1459 – 12 a viz Genver, 1537) a oa ul livour ha kizeller italian. Levezoniñ a reas Leonardo da Vinci a-raok bezañ levezonet bras gantañ. Ganet e oa e Firenze, ha kregiñ a reas da labourat e stal Andrea del Verrocchio. Pa varvas ar mestr e voe kemeret ar stal war e lerc'h gant Lorenzo.
Poltred Caterina Sforza
Unan eus livadurioù di Credi a voe sachet evezh an dud warnañ pa voe embannet gant anaoudeien zo e oa heñvel a-walc'h penn Mona Lisa gant Leonardo da Vinci ha dremm Caterina Sforza er poltred graet gant Lorenzo di Credi.
Honnezh, Caterina Sforza, a oa kontez Forlì hag Imola en Italia ar, ha prizoniadez Cesare Borgia. Emañ ar poltred-se, a vez graet La dama dei gelsomini anezhañ, e mirdi kêr Forlì.
Diskibien
Diskibien en deus bet, Giovanni Antonio Sogliani hag Antonio del Ceraiolo eo ar re anavezetañ.
Vidua
Vidua a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer en Afrika, dek (10) isspesad dezho en holl.
Flammeg an Andoù
Flammeg an Andoù (Phoenicopterus andinus pe Phoenicoparrus andinus) a zo un evn hirc'harek.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket flammeg an Andoù en urzhiad Ciconiiformes pe Phoenicopteriformes.
Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù uhelañ eus kreisteiz Perou da walarn Arc'hantina.
Paraná (stad)
Paraná a zo unan eus ar 26 stad kevreet a zo e Brazil. E su ar vro emañ, er rannvro Sul. En norzh dezhi emañ stad São Paulo, er reter ar Meurvor Atlantel, Santa Catarina er su, Mato Grosso do Sul er gwalarn. Er mervent e sko ouzh Arc'hantina ha Paraguay. Gant he 199 314 km², eo un tamm brasoc'h eget Senegal. Curitiba eo he c'hêr-benn.
Tedwr ap Pasgen
Tedwr ap Pasgen a oa mab Pasgen Buellt ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez nag e ren.
Gizah
<HR noShade> Gizah, en arabeg الجيزة (al-Gizah en Egipt, al-Jizah e lec'h all), a reer eus ur gêr eus Egipt lec'hiet war glann gleiz an Nil adal da gêr gozh Kaero. Brudet eo Gizah er bed a-bezh en abeg da biramidennoù bras — C'houfou, C'hefren ha Mikerinos an anv anezhe — ha d'ar Sfiñs. Lec'hiet war un uhelgompezenn, un nebeud kilometradoù diouzh kêr, e chom ar savadurioù-mañ evel testenioù gwirion eus sevenadurezh an Henegipt.
Gizah hiziv
Hiziv ez eo Gizah pennlec'h ur broviñs, enni war-dro 2,500,000 annezad. Deuet eo bremañ da vezañ ul lodenn eus meurgêr Kaero.
Nekropol Gizah
Sellet ouzh ar pennad Nekropol Gizah
Anagramm
An anagramm (henc'hresianeg ανά aná, « war-gil », ha γράμμα grámma, « lizherenn ») pe tregejad zo ur c'hoari gerioù. Eskemm a reer lec'h al lizherennoù en ur ger pe e meur a hini evit sevel gerioù all hag o deus ur ster. Ur c'hoari dinoaz eo, a c'hall dont da gaout un dalvoudegezh ezoterek. Studiet eo bet gant ar yezhoniourien evel Ferdinand de Saussure ha gant ar vredelfennerien hag ar varzhed a-vremañ.
An anagramm a oa ur c'hoari da vare an Henamzer dija. Anavezet e oa en Europa a-bezh er Grennamzer.
Mourom
Mourom (Rusianeg: Му́ром; Norseg: Moramar) a zo ur gêr istorel en Oblast Vladimir, e Rusia. War ribloù ar stêr Oka emañ, war-dro 300 km e reter Moskov. Ur boblañs 126,901 annezad he doa e 2002.
En e oa Mourom ar gêr slavek pellañ er reter. War dirioù ur bobl finnek-hag-ougriek edo, Mouromiz o anv. Adalek 862 eo meneget e Danevell ar Bloavezhioù tremenet eo hag unan eus ar c'hêrioù rusian koshañ eo. Etre 1010 ha 1393 e voe kêrbenn ur briñselezh dizalc'h.
Chouchenn
thumb|200px|Ur voutailh hag ur werennad chouchenn. thumb|An [[tej a zo chouchenn eus Etiopia.]]
Ar chouchenn eo an anv brezhonek anavezetañ bremañ roet d'an died alkoolek a c'heller kaout dre lakaat da c'hoiñ ar mel hag ar sistr pe an dour. Marteze eo bet an died alkoolek kentañ a zo bet fardet gant an Den. Meur a anv brezhonek all a vez graet eus an died alkoolek-se. An hini goshañ eo mez a zeu, evel mezv, diwar ar memes gwrizienn ha hini ar mel (sañskriteg madhu). chufere (chug-ferv hervez Léon Fleuriot)) a zo implijet e Bro-Dreger dreist-holl, ha chouchenn e-kreiz ar brezhonegva. Un toullad gerioù all a zo : "bochad", "dour mel", "dourvel", "pikenaodenn" ha "pikenaouenn". Ar chufere eo an anv roet d'ar mesk sistr gant mel, ur mod all da fardañ an died. Brudet eo chufere Gwelegouarc'h e Bro-Wened.
Fardañ ar chouchenn
Lakaet e vez ar meskad dour ha mel dre ouzhpennañ chug-aval fresk pe sistr. En takad ar chouchenn hag ar chufere e veze graet gant sistr ha mel hepken peurvuiañ. Bez' e c'heller implijout ur goedenn heñvel ouzh an hini a lakaer e chug rezin evit fardañ gwin. Posupl eo ober chouchenn gant gwin ha mel ivez.
"Chouchen" a zo ur mark kenwerzhel disklêriet e 1911.
Istor ar chouchenn
Roudoù diniver ar chouchenn a vez kavet e testennoù an Henamzer ha da gentañ-holl e-lec'h ma veze koadoù bras evel e Europa an Hanternoz, koulz e broioù ar Gelted ha re ar Germaned.
E Eberdingen (Bro-Alamagn) ez eus bet kleuziet ur bez (deiziataet war-dro 530 kent Jezuz-Krist) e-lec'h ma'z eus bet kavet ur gaoter vras (530 litrad e dolzennad) gant roudoù chouchenn enni. E-kichen ar c'horf-marv a oa hini un tiern kelt gant botoù alaouret ez eus bet kavet nav c'horn-evañ hag ur c'hib aour. Sell ouzh lec'hienn Bez tiern Hochdorf : http://www.archaeologie-bw.de/hochdorf/h_fund1d.html.
El lennegezh heniwerzhonek ha hengembraek ec'h intenter eo ar chouchenn un died eus ar re bouezusañ. E Tara, keoded roueed kozh Iwerzhon, e oa anvet sal ar banvezioù Tech Mid chuarda (Ti en-dro d'ar chouchenn). Roue Leinster a voe roet dezhañ ur banne chouchenn gant santez Berc'hed. Pa oa ar c'horev died ar vrezelourien e oa ar mez (chouchenn) died ar veleien, da lavaret eo hini an doueed hag ar roueed. Setu perak e veze bevezet ar chouchenn e gouel Samhain evit digeriñ ar c'hehentiñ etre an dud hag an doueed dre ar mezverezh a gas er-maez eus ar bed ordinal. Er meurgan iwerzhonek "Cath Maighre Tuiread" e weler ar gov Goibniu o kinnig ar chouchenn evit lakaat ar gouvidi da vezañ diglañv hag divarvel.
E baradoz ar Gelted lec'hiet en Inizi Tir-na-N'Og e veze stêrioù a vel hag a chouchenn a-hervez.
Er mojennoù german kozh, Gwalenn an Nibelunged da skouer, e vez roet chouchenn d'ar vrezelourien aet d'ar Walhalla (ar baradoz german) gant an ostizezed, ar Valkiried.
A-hend-all n'eo ket ken kozh-se an anv chouchenn. Ur marc'hadour eus Rosporden, ar Moal e anv a voe an hini kentañ oc'h ober gant an anv-se en ur pennad-skrid d'ar 15 a viz Du 1895 en Union agricole et maritime ma kinnig e louzoù nevez da brederiañ ouzh ar grip. E tro 1920 e voe diskleriet ar merk gant Joseph Postig, marc'hadour ha maer ar barrez da vezañ.
Yezhoù gwantchek
Ur isskourr eus ar yezhoù berberek eo ar yezhoù gwantchek, ennañ ur yezh komzet gwechall en Inizi Kanariez e Spagn:
Amadina
Amadina a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
O c'havout a reer holl en Afrika.
Kragell varellek
Ar gragell varellek a zo un evn palvezek, Marmaronetta angustirostris an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Marmaronetta.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Azia ar Mervent.
Lusia Sirakuza
thumb|Santez Lusia , livet gant [[Domenico di Pace Beccafumi.]]
Santez Lusia, gwerc'hez merzheriet e Kêr Sirakuza a vez lidet he gouel dre holl en iliz katolik d'an 13 a viz Kerzu. Dirak he barner e tisklerias n'he doa nemet ur c'hoant : "plijout d'ar C'hrist Jezuz hepken", ha barnet e voe dre se d'ar marv. Brudet eo da vezañ hanterourez vat en degouezhioù a seblant bezañ diziskoulm. He delwenn, e iliz Meilh-ar-Wern, a zo brudet mat.
Sentezed all
Sentezed all zo bet anvet Lusia, gwelit Santez Lusia.
Dagobert III
Dagobert III (699 - 715) a oa roue ar Franked adalek e 12 vloaz (e 711) betek 715. Mab e oa da Childebert III (pe Childebert IV), eus tiernelezh ar Verovingidi, ha da Edonne.
Roue Aostrazia ha Neustria - a oa unanet abaoe trec'h Pepin Herstal e Tertry e 687 - ha rouantelezh Bourgogn e voe goude marv e dad e 711.
Etre daouarn maer ar palez, Pepin Herstal, edo ar galloud gwir en Aostrazia avat, pa oa re yaouank da ren. E Neustria e oa Grimoald, mab yaouankañ Pepin, an hini a oa maer ar palez. Lazhet e voe Grimoald gant un emsavad frizat.
Goude-se e varvas Pepin. E intañvez Plektrud a gemeras ar galloud neuze, o ren ar rouantelezh war un dro en anv Dagobert hag e hini maer ar palez Tepot, pa oant re yaouank o-daou.
Neuze en em savas Franked Neustria, ha faezhet e voe arme Aostrazia ha Tepot gante. Ur maer ar palez nevez, Ragenfrid, a voe anvet e Neustria. En em glevout a reas gant Radbold, dug Frizia, hag aloubiñ a reas Aostrazia. Mervel a reas Dagobert da 16 vloaz en 715.
Elatos (Itaka)
Elatos a oa unan eus pleustrerien Penelope, pried Odysseüs, kent e zistro. Lazhet e voe gant Eumaios, ar mêsaer-moc'h, hervez Odysseia Homeros.
Yezhoù zenagaek
Un is-skourr eus ar yezhoù berberek eo ar yezhoù zenagaek, ennañ ur yezh komzet e Maouritania:
Flammeg James
Annez
Bevañ a ra al labous er menezioù uhelañ eus kreisteiz Perou da walarn Arc'hantina.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket flammeg James en urzhiad Ciconiiformes pe Phoenicopteriformes.
Yeodi
Ar Yeodi (Jaudy e galleg) zo ur stêr, pe rinier, eus Treger (Breizh) hag a red dre Vro-Dreger etre Menez Bre ha Mor Breizh. 47,8 km hed zo dezhi.
Red
Eieniñ a ra e "Penn-Yeodi", e Louergad, e-harz ar Menez Bre. Tremen a ra dre Treglañviz, Pederneg, Sant-Laorañs, Brelidi, Peurid-ar-Roc'h, ar Roc'h-Derrien, e-lec'h ma krog an aber, Ar Vinic'hi, Trogeri, Pouldouran, a-raok erruout e Landreger ma’n em vesk gant ar Gindi en un aber eus ar re vravañ. Reiñ a ra e anv da Beurid-ar-Roc'h, e galleg Pommerit-Jaudy ; d'ar Roc'h-Derien, gwechall-gozh ul lodenn eus Peurid : ar Roc'h-Yeodi.
Morlaer
Ar morlaer (pe laer-mor) pe morbreizher a zo un den hag a red ar morioù gant e genseurted evit tagañ listri-kenwerzh pe preizhañ an aodoù. Morbreizherezh a vez graet eus ar forbannerezh war vor.
Arabat droukveskañ ar vorlaeron hag ar gourserion a oa-i un doare gopridi hag a laboure evit Stadoù zo, hervez lezennoù ar brezel ha gant aotre o gouarnamant.
Un danvez a awen eo chomet ar vorlaeron e-barzh ar romantoù troioù-kaer.
Istor ar morbreizherezh
E-pad prantadoù zo e oa bet ar morbreizherezh, graet anezhañ morlaerezh ivez, en e barr. E dibenn ar Iañ kantved kent JK, er mor Kreizdouar, hag en XVIIIvet kantved, er mor Karib hag er meurvor Indez. Tamm-ha-tamm ez eas ar vorlaeron diwar-wel er c'hornadoù-se a-drugarez da efedusted ar morluioù Stad o kreñvaat.
Bez' e oa eus ar morbreizherezh en Henamzer endeo. An holl sevenadurezhioù o doa ur morlu o doa anavezet anezhañ, ar Fenikianed kenkoulz hag ar Vikeneaned.
Talet en deus Julius Kezar e-unan ouzh ar vorlaeron. E-kerzh ur veaj trema ar Reter er bloavezhioù 75 ha 74 kent JK, e oa bet paket ganto e-tal enez Farmakuza, nepell eus keoded Miletos en Azia Vihanañ. War-lerc'h bout bet dieubet, en eskemm ouzh un dasprenadenn, e fellas dezhañ en em veñjiñ. Goude bout strollet ur bageier mil bres warnañ e tapas ar vorlaeron a voe bet lakaet d'ar marv.
Brudet e oa deuet da vout Pompeius o tistrobañ ar Mor Kreizdouar eus morlaeron Kilikia.
Er Mor Karib e-pad an oadvezh arnevez e veze diforc'het ar voukanerion diouzh ar flibisterion.
Aozadur kevredigezhel
Kontrol d'ar pezh a vez deskrivet er filmoù ne oa ket kalz a vorlaeron o tebriñ o gwalc'h pe o tont da vout pinvidik. Dre berzh o doare bevañ e varve lod vrasañ anezho e kerz an emgannoù pe ar c'hannoù diabarzh. Lod all a veze krouget.
Dilennet e veze o renerion gant kalz a glanoù morlaeron. Ne oa ket a reizhveli er c'hevredigezhioù-se. A-drugarez d'e ampartiz, e skiant-prenet, e herder hag e aotrouniezh naturel e c'hoarie ar pennvorlaer e vestr. Dilennet e oa ar c'habiten hag ar c'harter-mestr. Hennezh en doa un enepgalloud hag a eile ar penn-bras war-dro ar bourzhiad, evit ober trouz dezhañ. Ne oa den ebet estregetañ a c'helle gervel ar vodadeg.
Enni en doa pep den ar gwir da doullañ ar gaoz ha pep ezel eus ar bourzhiad, nemet ar voused har ar vartoloded nevez, a dalveze kement hag ur vouez er vouezhiadeg e-par d'ar c'habiten.
Ur c'huzul-meur a oa e skipailhoù zo : ur vodadeg e-lec'h ma ne c'helle sezañ nemet an ofiserion hag an artizaned, a-gevret gant un toullad merdeidi a skiant-prenet.
Tu a oa d'ar c'harter-mestr boulc'hañ da broseziñ ar c'habiten. Ma nac'he hennezh ar prosez e oa disklêriet kablus ha dilaosket war un enezenn peurliesañ.
Rannet e veze ar preizhadur gant meur a strollad morlaeron en un doare rakdiazezet. Ar vorlaeron bet gloazet e-kerz un emgann a reseve ur wellentez ispisial a-wechoù. Gallout a rae ar preizh bout rannet evit ma vefe roet d'ar c'habiten ur wech hanter pe div wech muioc'h eget ar re arall, morse ouzhpenn avat.
Neoazh ne selle ar gizioù a gevatalder-se nemet ouzh un nebeud rannoù buhez ar vorlaeron ha ne skañvaent ket rustoni o stuzioù da vat.
Morbreizherezh a-vremañ
Dre ar bed e oa bet renablet, e 2009, gant ar BEM (Burev Etrebroadel ar Mor), 406 darvoud, 153 lestr arsailhet, 49 distroet ha 120 dindan tennoù morlaeron. Kemeret e voe 1052 ezel bourzhiad da c'houestlidi ha niverennet e voe 68 den gloazet hag 8 lazhet. Biz Afrika a hollad e-unan-penn 217 darvoud. An tagadennoù a c'hoarveze e pleg-mor Aden betek-henn a zegouezh bremañ er meurvor Indez ha betek 1000 milmor diouzh aodoù Somalia.
Niver a dagadennoù bep bloaz :
Pa oa bet taget gant morlaeron somalian d'ar 15 a viz Du 2008 eo deuet ar Sirius Star da vout lestr brasañ an istor a-vremañ bet tapet gant morlaeron.
Ar morbreizherezh hag ar gwir etrebroadel
War dachenn ar gwir foran etrebroadel e tremen ar vorbreizherezh da skouer koshañ implij ar varnerezh hollvedel. Preizhañ al listri e keinvor, stoc'hañ an hentoù kenwerzh pe lakaat an eskemmoù morel en arvar a dremene da hosti humanis generis (torfedoù a-enep d'an denelezh) evit ar Stadoù emveliek. Dre ma oa ar vorbreizherezh, dre dermenadur, graet diouzh ar barnerezhioù broadel, e rae ur saviad lezennel dibaot ar fed e veze loc'het an obererezhioù barnerezhel a-enep d'ar vorlaeron gant ar Stadoù emveliek.
Kenemglev ar Broadoù Unanet war gwir ar mor
Er melladoù 100 ha 101 e vez kaoz eus ar vorbreizherezh. Setu bommoù anezho :
Kentrisañ a ra an holl Stadoù kement ha ma c'hellont da gastizañ ar vorbreizherezh e keinvor hag e kement lec'h ha n'eo ket dindan barnerezh ur Stad bennak. Intent e vez morbreizherezh evit unan an oberoù da heul :
Steredeg
Ur steredeg zo ur strollad stered hag a weler tost a-walc'h an eil re d'ar re all e bolz an oabl. Pep sevenadur o c'hevre dre linennoù ijinet a-benn reiñ da soñjal en ul loen pe un draez bennaket. Talvezout a reont da zeskrivañ lec'hiadurezh kartenn an oabl. En Henamzer e voe ijinet an darn vrasañ eus anvioù ar steredegi, a zo anvioù loened, boudoù faltaziek, traezioù pe harozed eus ar vitologiezh. En ec'honder teirmentek e vez pell-kenañ stered ar steredegoù an eil re diouzh ar re all peurliesañ. En oabl avat e seblantont bezañ tost.
Savenn liesarc'hwel bureveg
thumb|Ur savenn liesarc'hwel vureveg Ur savenn liesarc'hwel vureveg a zo un ardivink niverel o kenstagañ ennañ meur a arc'hwel bureveg. A-wechoù e vez graet savenn kehentiñ anezhañ peogwir e testroll ennañ war-dro an holl arc'hwelioù rekis da gehentiñ dre deulioù e-barzh ur frammad bennak. E saozneg e vez graet gant MFP (MultiFonction Plate-form). Peurliesañ e vez kennasket an ardivink-se ouzh ur rouedad stlennegel da ginnig e arc'hwelioù da arverañ evit an holl staelioù labour.
An arc'hwelioù kenstaget e-barzh ur savenn liesarc'hwel a zo, da heul :
An arc'hwel moullañ
Peurheñvel eo an arc'hwel moullañ ouzh hini ur voullerez.
An arc'hwel pelleilañ
thumb|left|Prenestr arc'hwel pelleilañ stur ur savenn liesarc'hwel Gwell brizius e vez an arc'hwel-se e-barzh ar burevioù peogwir e vez roet gantañ muioc'h a c'halluster evit hini ur pelleiler klassel. Gant an darn vrasañ eus ar savennoù liesarc'hwel ez 'eus tu treuzkas ur pelleilenn rag-eeun adalek urzhiataerioù kennasket oute. Ar stur an 'ni eo a ro an tu d'hen ober dre ur prenestr kenstaget d'e getal arveriad.
Ouzhpenn, pa vez peurliesañ ur gantenn galet e-barzh an ardivinkoù-se, e vez moaien d'ober d'ar pelleilennoù resevet bezañ kadavet war ar gantenn e-lec'h bezañ moullet (d'ur voest foran pe d'unan gwarezet gant ur ger tremen). Gant un arload arbennik diazezet war ur stael labour e vez tu merañ ar pelleilennoù resevet goude bezañ kennasket ganti ouzh ar voest resev. Tu 'vez neuze o moullañ pe o lemel kuit pe c'hoazh o c'has en-dro d'un den dre ur postel da skouer.