cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emgann Bro-Saoz
Evit ar Saozon e oa padet ent-ofisiel esu an 10 a viz Gouhere betek an 31 a viz Here 1940, da lavaret eo ne lakaer ket e-barzh mare an tagadennoù noz lesanvet Blitz. Eus tu an istorourien alaman n'eo ket degemeret an didroc'hañ-se, ganto e vez kaoz eus ur c'hampagn brezel a badas eus miz Gouhere 1940 betek miz Even 1941. Palioù pennañ nerzhioù lu an Trede Reich a oa rediañ ar Rouantelezh-Unanet da c'houlenn un arsav-brezel, ha goude-se prientiñ un dilestradeg er Rouantelezh-Unanet anvet oberiadur-brezel Seelöwe. E miz Even 1940 e oa kroget gant ur blokus dre aer ha mor al Luftwaffe a oa kroget gant tagañ ar bigi dezougen ha brezel, porzhioù hag an arsanailhoù, evel hini Portsmouth. D'ar c'hentañ a viz Eost, al Luftwaffe a oa kefridiet gant freuzañ an RAF o tagañ ar RAF Fighter Command; 12 devezh war-lerc'h, e oa kemmet ar palioù evit aerborzhioù ar RAF kement hag al lec'hioù sevel kirri-nij. Gant ma pade an emgann e voe ouzhpennet d'al Luftwaffe palioù all evel an uzinoù brezel pe frammadurioù strategiel. Ouzhpenn da-se e voe kroget gant ur c'hampagn bombeziñ spontañ war lec'hioù arouezius politikel ha war al lec'hioù anneziet gant trevourien.
Kabal gant an norvegeg
An tabutoù kentañ
Hag evit mont pelloc'h gant-se, an eskob Eivind Berggrav (1884-1959), an istorour Halvdan Koht 1873-1965) hag ar c'helenner war ar yezhoù skandinavek Didrik Arup Seip (1884-1963) a savas un trede kevredigezh anvet Østlandsk ("Reter") evit broudañ rannyezh Norvegia ar Reter el landsmål, rak soñjal a rae dezho a oa diazezet ar reizhiad savet gant Ivar Aasen war rannyezhoù ar c'hornôg kentoc'h.
Emgann Bro-Saoz
An Nazied o devoa trec'het hag aloubet ar c'hevandir europat kornôgel, Bro-Saoz a oa e-unan rediet da dalañ ouzh ur riskl a zilestradeg. Pennoù-uhel al lu alaman a ouie e oa diaes da sevel un dilestradeg hag e vefe dibosubl hep rishañ da gentañ galloud meur ar Royal Navy war ar morioù. D'ar 16 a viz Gouhere Hitler en doa roet urzhioù a-benn kregiñ gant prientiñ an oberiadur-brezel Seelöwe a oa da vezañ un dagadenn dre ar mor met ivez gant implij an harzlammerien. Da gentañ e oa ret d'al Luftwaffe mestroniañ an oabl etre hini Bro-C'hall hini Mor Breizh hag hini ul lodenn eus Bro-Saoz.
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Politikerezh
Brezel ha labour-douar e voe lugan ar marevezh, pa oa un arme c'halloudus hag un armerzh yac'h an daou venveg da gas ur vroad war-raok, da lavaret eo brasaat ha pinvidikaat.
Vaudry
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Politikerezh
Gant kement a droaderien da duta, da stummañ, da derkañ ha da voueta e teskas ar renerien diskoulmañ kudennoù lec'haveiñ, hag o gouiziegezh nevez a lakajont e pleustr a-benn gouarn o ziriad. Ar re a ouezas tennañ ar muiañ a splet eus pinvidigezhioù o Stad a reas berzh war an tachennoù-emgann. A-benn ober muioc'h a verzh c'hoazh e teskjont penaos treiñ o ziriad d'ul labouradeg kenderc'hiñ tud, pourvezioù hag armoù, meret gant ur melestradur efedus ha goustlet d'ur rener hepken azeulet gant ar bobl. Echu gant ar gerentiezh etre renerien, an darempredoù lidel, an hengoun : sujet da ezhommoù ha redioù ar brezel e oa pep tra.
Emgann Bro-Saoz
E miz Gwengolo e oa talet prientadurioù an Alamanted da geñver treiñ bigi trevour da bigi dilestrañ gant bombezadegoù noz ar c'hirri-nij bombeziñ RAF. Ouzhenn da-se al Luftwaffe ne oa ket deuet a-benn na da derriñ nerzhioù bombeziñ kement ha re difenn ar RAF. Hitler a roas urzh da baouez ar prientadurioù, ha goude-se da nullañ an oberiadur-brezel Seelöwe.
Sabah
Sabah a zo unan eus trizek stad Malaysia. Emañ e biz Enez-Vorneo, e Malaysia ar Reter. An eil brasañ eo eus stadoù Malaysia eo war-lerc'h Sarawak. Pa oa e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet e veze graet North Borneo anezhi, ha kement-se betek 1963.
Luisa
Luisa zo un anv-badez spagnolek hag italianek, skrivet Luísa e portugaleg, ha Luiza e Brazil.
Vaudry
Bered ar C'hommonwealth: Vaudry Churchyard
Mervel a reas d'ar 7 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed; Private edo er 2nd Batalion eus ar Lincolnshire Regiment.
Kabal gant an norvegeg
Adreizhadur 1917 hag an dilerc'h
E 1917 e voe embannet an daou reizhskrivadur ofisiel gant an dael norvegat. Ar standard evit ar riksmål a oa un emdroadur eus adreizhadur 1907, daoust ma oa degemeret traoùigoù eus ar rannyezhoù ouzhpenn, mes gant al landsmål e voe skarzhet kuit kalzik troiennoù hag a oa lakaet da ereet betek re ouzh ar c'hornôg ha re bell diouzh rannyezhoù ar reter.
Gant ar riksmål ez eus bet tabutoù ivez etre ar "virourion" hag ar re "radikal". Ur reizhskrivadur nevez, ar samnorsk ("an norsk nemetañ"), a voe savet evit klask unvaniñ an daou strollad.
E 1921 e voe graet an dibab gant ar skolioù : 2 000 anezho a grogas da gelenn al landsmål evel yezh-vamm skrivet, 2 550 arall a savas a-du gant ar riksmål "radikal", ha 1 450 a gelennas ar riksmål klasel. Nebeut amzer kentoc'h e oa bet divizet gant pennoù ar Stad kinnig ur referendum el leve lec'hel gant pep kêr, pezh a lakaas dizemglev e pep kêr tra ma chome ur gudenn anavet gant ar ouizieion. E kêr Eidsvoll da skouer e voe dic'hopret ar banker Gudbrand Bræk goude bezañ harpet ar samnorsk.
Anvioù-lec'h nevez
Adalek an XIXvet kantved e krogas ul lec'hanvadurezh nevez e Norvegia, en ur glask diskouez penaos e oa anvet gant an dud. E 1917 e voe adanvet 188 kumun, an holl rannvro o devoa bet anvioù nevez e 1918, ha heñvel a c'hoarvezas gant ar c'hêrioù a-hed ar bloavezhioù 1920 ; da skouer, ar gêr-benn gozh Kristiania a voe adanvet Oslo, tra ma troas Fredrikshald da Halden. Kemmoù arall ne voent ket degemeret ken mat : da skouer, tud Sandviken ne voent ket plijet gant Sandvika, an anv nevez, na ne blijas Fornebu e-lec'h Fornebo. An tabut feulsañ a c'hoarvezas e Trondheim, hag a oa anavezet evel Trondhjem betek-henn, mes Nidaros e oa an anv er Grennamzer. Goude ma voe divizet gant an dael adenvel ar gêr Nidaros hep goulenn digant an annezidi e voe kavet un diskoulm dre virout an anv gant ar skritur : Trondheim.
Afer Grimstad hag ar yezh komzet er skolioù
E 1911, e voe goulennet digant pep skol kelenn gant ar yezh hag ar skritur a oa bet dibabet gant o rannvro. Kêr Kristiansund, hag a rae gant al landnorsk, a savas a-enep he rannvro hag he devoa dibabet ar riksmål. Ar c'helenner Knut Grimstad a nac'has asantiñ da c'houlenn ar Stad o lavaret ne vije ket dibabet petore yezh a vije omplijet e Kristiansund, na gant ar Stad, na gant an distrig. Un harp a gavas dre adc'hervel ar kelc'h-lizher 1878, a zisklêrie e tleje pep skol kelenn d'ar vugale gant ar yezh tostañ d'o yezh-vamm. Mes an "norvegeg" eo ar yezh-vamm hervez tud an dael, ur ger ledan ha displann d'ar c'houlz-se.
Grimstad a rankas goulenn digarez mes betek ar Parlamant ez eas ar gudenn e 1912. Gant gouarnamant Wollert Konow dindan levezon Edvard Appoloniussen Liljedahl, ministr an Deskadurezh hag an Iliz, e voe diskoulmet ar gudenn : Liljedahl a oa a-du gant al landsmål, ha distaget en doa er Parlamant ur brezegenn en e rannyezh-vamm eus Sogn. Goude bezañ difennet Grimstad e voe dismegañset gant e genseurted. A-benn ar fin ez eas an trec'h gant Grimstad hag e savas ar fulor e difennourion ar riksmål.
Ur c'habal enep a zegouezhas e 1923 e Bergen goude ma voe divizet ne vije graet nemet gant ar riksmål en holl skolioù kêr. Penn holl skolioù ar rannvro, Olav Andreas Eftestøl (1863-1930), a chomas difiñv gant e zibab hag ar riksmål a voe degemeret dre nerzh e pep skol, daoust ma'z eas bloavezhioù hebiou a-raok ma vije degemeret ar samieg hag ar c'hveneg.
Emiliano Sala
Emiliano Sala (31 a viz Here 1990 e Cululù, Proviñs Santa Fe, Arc'hantina - Mor Breizh, 21 a viz Genver 2019) a oa ur melldroader arc'hantinat hag en doa bet c'hoariet e Breizh e skipailh Naoned.
Jean Le Dû
Jean Le Dû (ganet d'an 28 Meurzh 1938 e Dieppe ha marvet d'ar 6 Mae 2020 e Sant-Ke-Porzh-Olued ) zo bet kelenner brezhoneg e skol-veur Brest. Savet en deus an Nouvel atlas de la Basse-Bretagne, deuet er-maez e 2001. Skrivañ a rae a-wechoù e blog Fañch Broudig. Dre vras en deus bet skrivet pe kaset e labour war-raok a-gevret gant Yves Le Berre.
Emiliano Sala
E vuhez en Europa
E meur a gleub en deus c'hoariet Emiliano Sala.
Jean Le Dû
Buhez
Ganet e oa e Dieppe ma oa e dud o labourat, met tremenet en deus kalz amzer en e yaouankiz e bro e dud hag e dud-kozh, e Plougouskant. Eno en doa desket brezhoneg. Goude studioù war ar saozneg en doa graet un doktorelezh war brezhoneg Plougouskant, gant ar chaloni Frañsez Falc'hun. Goude se e oa bet kelenner e rann ar c'heltieg e skol-veur Breizh-Izel e Brest.
Kriegsmarine
Kriegsmarine (Morlu) a oa morlu alaman an Trede Reich eus 1935 betek 1945. Kemeret en doa plas ar c'h-Kaiserliche Marine (Morlu impalaeriel Alamagn), hini ar C'hentañ Brezel-bed, hag ar Reichsmarine, ar morlu alaman etre an daou vrezel. Ar C'hriegsmarine a oa unan eus an tri skourr ofisiel e nerzhioù lu an Trede Reich, gant an Heer (tirlu) hag al Luftwaffe (aerlu), an holl anezho suj d'ar Wehrmacht.
Emiliano Sala
2019
Goude sinadur ar gevrat gant Kerdiz e oa distroet Emiliano Sala da Naoned d'al Lun 21 a viz Genver da gimiadiñ diouzh e genc'hoarierien. Dibradet e oa ar c'harr-nij (ur Piper PA-46 Malibu) eus aerborzh Naoned (NTE/LFRS) da 19:15 da zistreiñ da aerborzh Kerdiz, anvet Cardiff-Wales Airport (CWL/EGFF), met kollet e voe ar gwel anezhañ diwar ar radarioù da 20.30 pa oa o nijal a-us Mor Breizh, goude bet ar sturier, David Ibbotson e anv, o c'houlenn aotre da ziskenn eus FL50 da FL20 p'edo o tremen hebiou da Wernenez. Un toullad songemennoù a voe kaset gant ar melldroader war Whatsapp a ro da grediñ ne oa ket ar sturier evit derc'hel an nijerez, ha hervez anaoudeien ar sturiañ kirri-nij e oa dañjerus bras an treizhañ dre ma c'halle skornañ an divaskell hag ar c'heflusker.
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Politikerezh
Boulc'het-mat e oa patrom an Impalaeriezh, kent ma vije ganet an Impalaerieh zoken. Diwar doareoù ar Stadoù Brezelour e voe staliet gouarnamatoù ar remziadoù Qin ha Han e gwirionez.
Kriegsmarine
Ar C'hriegsmarine a oa bet diorroet prim e-pad an Aufrüstung, steuñv adarmañ ar morlu alaman e-pad ar bloavezhioù tregont (Feur-emglev Versailhez en devoa termenet un niver a vigi, ha difennet groñs da sevel listri-spluj alaman).
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)
He bugale
Dek bugel he deus bet:
Emiliano Sala
2019
Erru e oa ar c'harr-nij 15 mn (27 km) en hanternoz da Wernenez pan eas diwar wel. 250px|thumb|right| War-dro [[Aldernez e vefe aet an nijerez d'ar goueled.]] E Naoned eo bet fromet kreñv an holl, koulz ar gourdoner Vahid Halilhodžić hag ar c'hoarierien.
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Armerzh
Da vare ar Stadoù Brezelour, evel ma c'hoarvez bewezh ma vez brezel bras, ez eas an deknologiezh war-raok ha diorren a reas ar c'henwerzh.
Pezhioù-moneiz a voe fardet, setu ma voe aeset an eskemmoù kenwerzhel a oa o stankaat en abeg da ezhommoù ar vrezelourien.
Labourioù meur a voe boulc'het : kanouc'helloù, savioù-mein da herzel ouzh al liñvadoù, melloù mogerioù en-dro d'ar c'hêrioù ha war harzoù an Norzh – diwezhatoc'h, adal ren ar remziad Qin war an Impalaeriezh nevez, e vo savet ar Voger Veur.
Prederouriezh
Marevezh ar Stadoù Brezelour e voe kavell ar brederouriezh sinaat, pa glaskas soñjerien kavout diskoulmoù da zistabilded ar bed ma oant o vevañ.
Peogwir e oa renerien ar seizh Stad Brezelour o klask andonioù ha nerzhioù nevez a-benn brasaat o c'halloud, ha peogwir e oa anat dezho e oa an doareoù kozh o kas ar rouantelezh Zhou da goll, e oant darev da zegemer kement mennozh nevez o sikourje da dizhout o fal.
Mennozhioù war vale
Klask a voe neuze war soñjoù nevez, alese ganedigezh ur vicher nevez : 游說 yóu shuì, "kendrec'her kantreer".
Mibin o spered, distag diouzh kement rener, kaset gant ar c'hoant da skignañ o mennozhioù ha d'o c'hreñvaat war-an-dro e yae an dud-se da vale bro a Stad da Stad a-benn kelenn ar renerien – kargidi, dileuridi, pennsoudarded, gouizien hag all – hag o lakaat da gemmañ o folitikerezh. Ampart e oant da isañ ar renerien an eil ouzh egile gant arguzennoù lemm pe lemmoc'h.
Hep mar e c'haller lavaret e voe ar gendrec'herien gantreer an dud kentañ o lakaat al lobbying e pleustr.
Kant Skol ar Prederiañ
Kement a vennozhioù nevez a voe ganet da varevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù ha da hini ar Stadoù Brezelour ma voe ar predad-se anvet 諸子百家, zhū zǐ bǎi jiā, Kant Skol ar Prederiañ.
Div skol-brederouriezh pennañ a oa da vare ar Stadoù Brezelour : hini Gonfusius (551-479), a embanne e vije peoc'h etre an dud er bed a-bezh mar bije tudjentil eus ar renerien, ha hini MO Zi (~470-~390) a gelenne ar garantez hollvedel.
Hervez Konfusius e ranke ar renerien chom renerien, hag o sujidi chom sujidi. Ret e oa avat d'ar renerien bezañ disi hag ur skouer evit o sujidi, ha pep sujed a c'hallje bezañ rener d'e dro mar bije ur junzi (un den a enor, un denjentil) anezhañ.
Un heulier da Gonfusius e voe MENG Zi (372-289), a zisklêrias madelezhusted mab-den dre natur. Dre-se neuze ne c'hallje ket ur roue ren hep asant tav e sujidi, ha mar deuje da vezañ argazhet gant ar bobl e kollje Kefridi an Neñv.
Enebourien e oa heulierien Konfusius ha re Vo Zi, pa ne c'halle ket, da skouer, ar Gonfusianed gouzañv heulierien Mo Zi pa lavarent e rankje an den karout tad e amezeg kement ha karout e dad dezhañ.
Koulskoude e oa an div skol tost an eil d'heben pa ne blije ket o damkanoù d'ar renerien ; hervez ar Gonfusianed e oa ret da guzulierien ar renerien ober rebechoù d'o mistri pa oant o faziañ en doare da gas o Stad, ha peogwir e krede da heulierien Mo Zi e teu holl reuzioù ar bed eus c'hoantegezh an dud e stourment ouzh ar renerien a glaske preizhañ o amezeien dre gas brezel dezho.
Prederourien all avat a oa degemeret mat gant ar renerien, peogwir e oa o mennozhioù politikel diouzh doare marevezh ar Stadoù Brezel. En o zouez e oa SHEN Buhai (385-337), SHEN Dao (350?-275 ?) ha HAN Fei (~280-233), a stalias un doare disi – hervezo – da ren war ur Stad : al Lezennouriezh, a oa diazezet war ur reizhiad lezennoù strizh lakaet e pleustr gant ur melestradur a heulie didruez ar reolenn "gopret pe gastizet".
Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet
Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet (stumm ofisiel saoznek: Virgin Islands of the United States, anvet alies United States Virgin Islands pe U.S. Virgin Islands) pe an Inizi Gwerc'h Stadunanat, a zo ur strollad inizi eus an Antilhez, anezho un takad enezel eus ar Stadoù-Unanet. Un darn int eus enezeg an Inizi Gwerc'h, en Antilhez Bihanañ.
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Kant Skol ar Prederiañ
Ker pouezus e oa tu politikel ar brederouriezh da vare ar Stadoù Brezelour ma kaver en Dao De Jing, skrid-diazez an Daoegezh bet savet gant LAO Zi hervez an hengoun, un nebeud doareoù da lakaat kelennadurezh an Dao e pleustr war an dachenn bolitikel.
Kabal gant an norvegeg
Strollad al Labour hag adreizhadurioù 1938
Strollad al Labour e Norvegia a yeas war greñvaat adalek 1917, hag ur politikour eus ar strollad-se, Halvdan Koht, a voe galvet da verañ savenn yezhel ar strollad.
Marevezh ar Stadoù Brezelour
Kant Skol ar Prederiañ
Oadvezh Aour Sina a reer eus marevezh ar Stadoù Brezelour, da heul hini an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù, petra bennak ma c'houzañvas ar pobloù a-hed ma oa an Impalaeriezh e go.
Kriegsmarine
Bigi brezel
Pa oa kroget an Eil Brezel-bed, darn bigi ar Kriegsmarine a oa reoù modern: bliv, armet hag hobregonet mat. ur choaz e oa bet gant pennoù uhel al lu kement ha gant ar fed ober van da zoujañ ouzh difennoù Feur-emglev Versailhez a-fed flodadoù brezel. En desped da-se, pa oa kroget ar brezel, ar morlu alaman a oa dindan ar palioù bet fiziet dezhi met dreist-holl dindan reoù morlu Bro-C'hall ha Bro-Saoz.
Kabal gant an norvegeg
Strollad al Labour hag adreizhadurioù 1938
Koht a zeuas da vout brudet a-walc'h dre stourm evit yezhoù minorel Norvegia. E 1921 ez embannas e enklaskoù frammet evit kas e vennozhioù politikel war-raok. Peogwir e venne gounez speredoù e genlabourerion e wele e oa un interest kreñv gant ar pobl hag o rannyezh dezho (folkemålet). Skrivañ a reas e oa ar gad evit yezh ar bobl an tu sevenadurel e lusk al labourerion. E-se e vroudas ar strollad da glask komz ur yezh kenaozet diazezet war ar skritur norvegek hollek samnorsk.
Goude ma oa bet adanvet an div yezh e 1929 (ar riksmål a droas d'ar bokmål hag al landsmål d'an nynorsk) gant an dael, e voe dilennet Koht da benn strollad ha da brezeger al labourerion e-keñver kudenn ar yezhoù.
Kriegsmarine
U-Boot
Pa voe kroget an Eil Brezel-bed, ar C'hriegsmarine ne oa ennañ nemet 57 lestr-spluj U-Boot.
Kabal gant an norvegeg
Strollad al Labour hag adreizhadurioù 1938
Reizhskrivadur 1938, kinniget gant Johan Nygaardsvold (1879-1952), a lakaas un torr e-keñver ar reizhadurioù a-raok.
Ar reizhadur-mañ a glaskas tostaat an eil yezh d'eben. Degemeret fall e voe an darvoud gant ul lodenn vras eus ar emsavourion a bep tu, dreist-holl gant aduidi ar riksmål hag a gredas e oa argaset o yezh goude ma voe torret an norm (dannet dagligtale) savet a-raok. Aduidi al landsmål ne oant ket laouen naket gant meur a gemm.
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)
He bugale
Brudet e oa kened he feder merc'h, Charlotte, Therese, Luise, ha Friederike.
Kabal gant an norvegeg
Eil Brezel-bed
Dalc'hidigezh Norvegia gant an nazied etre 1940 ha 1945 a skubas tabut ar yezh er-maez eus al leurenn bolitikel vedel. Gouarnamant Vidkun Quisling a nullas reizhadur 1938 a-raok ober kemmoù dezhañ e-unan a voe skarzhet kuit gant ar gouarnamant nevez goude an dieubidigezh, evel tost da gement tra a oa bet graet gant V. Quisling.
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)
He marv
Mervel a eure e Hannover, da 30 vloaz, goude ur gwilioud poanius ma varvas ar bugel.
Kabal gant an norvegeg
An dieubidigezh ha kabaloù nevez
Disoc'hoù ar brezel a lakaas an nynorsk da zigreskiñ. Ar penn-herr a oa gantañ a-drugarez da Strollad al Labourerion a voe kollet, tra ma steuzias holl dielloù Noregs Mållag e 1944. Ur sontadeg graet e 1946 a ziskouezas e oa 79% eus Norvegiz a-unan evit ma vefe graet gant ar samnorsk, e-se e voe marzelaet landsmål pelloc'h c'hoazh.
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)
He marv
He c'hoar Charlotte von Hessen-Darmstadt (1755–1785) a zimezas d'an intañv daou vloaz goude, e 1784, hag a varvas evelti da 30 vloaz, 2 vloaz goude, er gwentloù.
Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet
Saint Croix, Saint John, hag Enez Saint Thomas eo an inizi pennañ, ha Water Island zo bihanoc'h ha disparti evel ma'z eo inizi bihan all ivez.
108,612 a dud a oa o chom eno e 2001, hag an touristerezh eo ar gennad pennañ en ekonomiezh.
Betek 1916 e oa dalc'het an inizi gant Danmark. Hervez ABU eo un tiriad diemren, hag e statud hervez SUA eo hini un "tiriad aozet ha diembarzhet".
Istor
An Arawaked e voe an annezidi gentañ, war-dro 1500 kent JK. War-dro kreiz ar XVvet kantved e voent kaset kuit hant ar Garibed.
Trevadennet e voent gant Daniz en 1672, hag anvet Indez Kornôk Danat.
En 1917 e voent gwerzhet gant an annezidi da SUA evit 25 milion a zolaroù.
Friederike von Hessen-Darmstadt (1752–1782)
He marv
En 1794 e voe anvet he fried da zug Mecklenburg-Strelitz, evel Karl II, hag e 1815, e Kendalc'h Vienna, e voe anvet da zug-meur.
Kabal gant an norvegeg
An dieubidigezh ha kabaloù nevez
Gant ar bokmål ez eus bet tabutoù ivez, dre brezegennoù ar barzh Arnulf Øverland (1889-1968) hag a vroudas ar riksmålsforbundet a-enep ar bokmål ha reizhadur 1938. E 1951 e voe savet ur c'habaladeg gant kerent ar skolioù en Oslo da enebiñ ouzh ar samnorsk (foreldreaksjonen mot samnorsk, "emsav ar gerent enep ar samnorsk").
E 1951 e voe savet an Norsk språknemnd, adanvet Norsk språkråd ("Kuzul an norvegeg") diwezhatoc'h. Ar riksmålsforeningen a chomas a-enep ar mennozh e tleje ar yezh klotañ gant "yezh ar bobl". Ar C'huzul a voe dileuriet gant 30 ezel, 15 evit pep yezh. Hogen ar braz anezho a skoras ar samnorsk.
E 1952, an Øverland hag ar riksmålsforbundet a embannas "ar roll glas" hag a erbede ur reizhskrivadur mirouroc'h eget hini reizhadurioù 1938. Al levr-mañ a stalias ar standard gwir kentañ evit ar riksmål e-tal ar bokmål. E heuliañ a reas div gazetenn bennañ ar gêr-benn, an Aftenposten hag ar Morgenbladet.
E 1952 ivez e tremenas c'hoazh ur reizhadur bihan : divizet e voe kontañ an niveroù brasoc'h eget 20 dre gregiñ gant an degadoù kentoc'h eget an unanennoù, evel ma vez graet e saozneg (21 = twenty-one "ugent-unan") ha n'eo ket evel e daneg pe en alamaneg, pe e brezhoneg zoken : "unan-warn-ugent".
Krec'h ar c'habal ha reizhadur 1959
Arnulf Øverland, unan eus pennoù luskad ar riksmål, ne lakae ket al landsmål da enebourez pennañ. Gervel a reas al lusk nynorsk da vont a-gevret gant ar riksmål evit enebiñ ouzh ar samnorsk — daoust ma oa meur a unan el lusk riksmål ha ne felle ket dezho kevreañ gant luskad ebet, dreist-holl ar re "radikalañ", an nynorsk en o zouesk.
Un evezh aketus a voe lakaet war ar c'hempouez etre ar bokmål hag an nynorsk gant ar Norsk rikskringkasting (NRK), ar skingomz foran sturiet gant ar Stad. Betek-henn e oa tost a-walc'h an dael d'ar strollad micherour norvegat hag a vrude an nynorsk muioc'h eget ar re arall. Neuze e voe dav d'an NRK enlakaat an div yezh kement-ha-kement. Hervez o muzulioù e oa tremen 80% a vokmål tra ma veze 20% a nynorsk. Koulskoude ne oa ket laouen difennourion ar riksmål rak merzout a rejont e veze graet e nynorsk gant programoù brudetañ ar chadenn (er c'heleier da 7 eur noz, da skouer), tra ma oa ar bokmål re strizh o heuliañ reizhadurioù 1938.
Da neuze e voe dibabet gant ar meteorologour Sigurd Smebye kinnig an amzer e riksmål hengounel strizh. An darvoud-se a yeas betek ar Parlamant, ma tisklêrias ar ministr o doa an holl dud ar gwir d'ober gant o rannyezh e-unan war ar gwagennoù. Hogen, nac'het e voe da Smebye mont da labourat war ar skinwel ;sevel klemm enep NRK a reas, ha gounez ar prosez.
En hevelep mare, bruderion er skingomzoù evit ar vugale a savas klemm rak kemmet e oa bet o skridoù eus ar riksmål d'ar bokmål-1938, da skouer : Dukken lå i sengen sin på gulvet a oa bet troet e Dokka lå i senga si på golvet). Gant reizhadurioù 1959 e voe diskoulmet an traou war a seblant, an holl dud e NRk a c'halle arverañ o yezh dezho.
Evit doare, an esae diwezhañ e oa reizhadurioù 1959 a-raok ma voe dilezet ar samnorsk tamm-ha-tamm. Dibolitikaet eo bet ar c'hudennoù yezh gant Strollad al Labourion Norvegat dre o fiziout en arbennigerion war ar yezhoù.
Mare ar peoc'h
E miz Genver 1964 e voe un emvod renet gant ministr an deskadurezh Helge Sivertsen ha gant ar c'helenner Hans Vogt da gadoriad ; "poellgor Vogt" ha "poellgor ar peoc'h yezhoniel" (språkfredskomitéen) a voe graet anezhañ. Ar pal a oa sioulaat an arvell etre al luskadoù ha klask diorren un aerglec'h a zoujañs etrezo. E 1966 e voe embannet disoc'hoù labouar ar poellgor :
A-c'houde-se en em glevas al luskadoù liesseurt evit klask pinvidikaat o yezh o-unan, hag an norsk språknemnd ("Kuzul an norvegeg") a droas da norsk språkråd heñvelster, gant an atebegezh pinvidikaat ar yezh hep gourlakaat reizhadurioù strizh ken.
Skoazelloù nevez evit an nynorsk er bloavezhioù 1960 ha 70
Al luskad enep-sevenadurel norvegat ha diorren an Tu-Kleiz Nevez a soñje en em zistagañ diouzh an dael virour e-keñver ar yezh a-douez dodennoù arall. Er skol-veur e veze broudet ar studierion da "gomz en o rannyezh, skrivañ e nynorsk", tra ma veze arveret stummoù radikal eus ar bokmål gant ar sokialourion an tu-kleiz er c'hêrioù.
An tabut kentañ a-zivout emezelañ Norvegia en UE, hag a gasas da referendum 1972, a zegasas sterioù nevez da sevenadur ha rannyezhoù tud ar maezioù. Luskad an nynorsk a yeas war-raok en-dro dre lakaat ar maezioù hag o rannyezhoù muioc'h e kreiz ar politikerezh norvegat.
E 1973, Norsk språkråd a c'hourc'hemennas d'ar gelennerion paouez da zifaziañ ar studierion a rae gant ar riksmål mirour en o labourioù, peogwir e veze graet ingal gant ar stummoù-se.
Finvezh ar samnorsk
D'an e voe dilezet ent-ofisiel ar yezh-unvanerez hag a oa ar samnorsk dre ur gemennadenn digant Ministrerezh ar Sevenadur hag an Iliz. Ur c'henemglev dre vras a oa pennabeg an disentez-se : arabat e oa d'ar gouarnamant berzañ stummoù a veze arveret hag a veze diazezet-start el lennegezh norvegat.
kadarnaet e voe kement-se diwezhatoc'h dre "adreizhadurioù 2005", a skarzhas an eilstummoù er bokmål. Ar stummoù-se a oa reizhskrivadurioù liesseurt degemeret gant al lennourion dre vras met berzet gant aozerion al levrioù-skol hag ar pennadurezhioù ofisiel. Dre gemmoù 2005 e oa kevatal statud an holl yezhoù, ha degemeret e oa ar braz eus stummoù disheñvel ar riksmål.
An disparti etre ar c'hêrioù hag ar maezioù
Neptu eo ar braz eus kuzulioù kêrioù brasañ Norvegia a-vremañ e-keñver petore yezh a vez implijet ganto hiziv-an-deiz. Meur a ger vras avat a zivizas arverañ ar bokmål ent-ofisiel, ha nebeut-tre a gêrioù brasoc'h ne reont nemet gant nynorsk.
Dazont an norvegeg
Dilezel ar samnorsk a voe un tonkad du evit daou rummad yezhoniourion a-vicher pe get e Norvegia, ha gwech an amzer e troas trumm d'ur gudenn bolitikel disrannus. Dre lezel bokmål da vout bokmål (pe eiksmål) ha nynorsk da vout nynorsk ez aotreas ar gouarnamant norvegiat pep pennaenn da emdreiñ en hec'h unan.
A-feur ma voe donoc'h-donañ an darempredoù etre Norvegia hag armerzh ha bedvroadelezh Europa e teuas anatoc'h-anatañ ar c'hemmoù en norvegeg skrivet koulz hag er yezh komzet. Ur yoc'h a c'heriennoù saoznek zo bet degemeret en norvegeg, ha lod tud a zo chalet-bras gant kement-se.
E 2004, Kuzul Norvegiat ar Yezh a embannas ur reizhskrivadur norvegek evit 25 ger saoznek ; da skouer, erbedet e voe skrivañ beiken evit bacon. Kenderc'hel gant ur c'hiz kozh e oa e gwirionez, pa oa bet divizet a-gozh dija skrivañ stasjon evit station, hag all. Buan avat e voe diskaret ar "adreizhadur beiken", ha beiken a voe unan eus ar reizhskrivadurioù nevez na voent ket degemeret.
A-c'houde fin ar rouantelezh Danmark ha Norvegia e 1814 eo techet Norvegiz da arverañ geriennoù svedek ha d'o "norvegekaat". Ha daoust ma wanaas ar boaz-se goude divodadur an unvaniezh etre Norvegia ha Sveden e 1905 e kendalc'h da levezoniñ ar yezhoniezh norvegek. Kreskiñ en-dro zoken a ra al levezon-se abaoe fin an Eil Brezel-bed, hervez ar yezhoniour Finn-Erik Vinje.
ur gudenn nevez zo savet : paotoc'h-paotañ eo ar fazioù yezhadur ha yezh er c'hazetennoù hag ar media dre vras, ha dre-se e metoù ar studierion hag er boblañs dre vras. Lod yezhoniourion a c'houlenn ma vije taolet muioc'h a evezh. Programmoù evel Typisk Norsk ha Språkteigen a glask kizidikaat an dud ouzh an norvegeg ; al lizheregour Sylfest Lomheim, a voe rener Språkrådet a labour evit lakaat ar c'hudennoù-se war wel.
Amalie
Amalie zo un anv-badez alamanek.
Petite Grammaire du Breton Moderne
Ar Petite Grammaire du Breton Moderne zo ul levrig gant Yann Desbordes (1929-2011) diwar-benn yezhadur ar brezhoneg, embannet e 1983 gant Mouladurioù Hor Yezh, e Lesneven. Levezonet eo al levr gant kentelioù Jean Gagnepain, kelenner yezhoniezh e Skol-Veur Roazhon d'ar poent.
Jorj Tangi
Jorj Tangi oa ur skrivagner brezhonek.
Amalie
Anvioù all deveret
Amalberga, Amalfrieda, Amalgunde, Amalgard, Amalhilde, Amalinde.
Mézidon-Vallée-d'Auge
Mézidon-Vallée-d'Auge a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017. Pennlec’h kanton Mézidon-Canon eo.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Les Authieux-Papion, Coupesarte, Crèvecœur-en-Auge, Croissanville, Grandchamp-le-Château, Lécaude, Magny-la-Campagne, Magny-le-Freule, Le Mesnil-Mauger, Mézidon-Canon, Monteille, Percy-en-Auge, Saint-Julien-le-Faucon ha Vieux-Fumé.
Amalie
Rouanezed ha Priñsezed
thumb|Amalie von Gallitzin thumb|Amalie von Oldenburg, rouanez Gres thumb|150px|[[Elisabeth von Österreich-Ungarn|Elisabeth Amalie Eugenie (1837-1898), anavezet evel Sisi, Impalaerez Aostria]]
Petite Grammaire du Breton Moderne
Embannadurioù
Goude an embannadur kentañ e 1983, e voe graet an eil e 1990, ar pevare e 1999, ar pempvet e 2005.
Carolina Crescentini
Carolina Crescentini, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1980 e Roma, zo un aktourez italian.
Rometta
Rometta (Ramietta e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Rodì Milici
Rodì Milici (Rudì Milici e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Cracticus
Cracticus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Aostralazia.
Inizi Gwerc'h Spagnol
thumb|240px|An Inizi Gwerc'h Spagnol (en melen).
An Inizi Gwerc'h Spagnol ( e spagnoleg e lavarer Islas Vírgenes Españolas, pe Islas del Pasaje, pe Islas Vírgenes de Puerto Rico) zo un enezeg er reter da enezenn Puerto Rico, ha stag outi. N'emaint ket en Inizi Gwerc'h Stadunanat, a zo er reter dezhe, hag alies ne weler ket anezho evel un darn eus an Inizi Gwerc'h, daoust ma'z int lodek eus an aradennad inizi.
Lovisa
Lovisa zo un anv-badez svedek hag a glot gant Loeiza e brezhoneg.
Tud
thumb|[[Lovisa Sveden, rouanez Danmark]] thumb|[[Lovisa an Izelvroioù.]]
Anna Maria Alberghetti
Anna Maria Alberghetti, ganet e Pesaro d'ar 15 a viz Mae 1936, zo un aktourez ha kanerez opera stadunanat-italian. Roet e oa bet dezhi ar vroadelezh stadunanat e 1961.
Bendita tu luz
Bendita tu luz zo ur ganaouenn spagnolek savet gant ar c'haner dominikan Juan Luis Guerra.
Hurd's Deep
Hurd's Deep, pe La Fosse des Casquets e galleg, zo ur ganienn dindan vor e Mor Breizh, un tamm en hanternoz da Aldernez, er c'hornôg d'an inizi Casquets, ur 100 pe 160 m donder dezhi, a zo bet taolet lastez nukleel enni,.
Bendita tu luz
Enrolladurioù
Enrollet eo bet e 2006 gant al laz-seniñ rock mec'hikan Maná, eus kêr Guadalajara,, ha klevet e vez en o seizhvet albom studio, anvet Amar es combatir (2006). Kenganet eo gant Juan Luis Guerra. Ur filmig zo bet graet ivez gant ar ganaouenn e Santo Domingo.
Kanet e vez ivez gant al laz merc'hed Morena Son, eus Kuba,.
San Fratello
San Fratello (San Frateddu e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
San Pier Niceto
San Pier Niceto (San Pieru Nicetu e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Esnazu
Esnazu zo ur c'harter pe ur rann eus kumun Aldude e maezioù don Nafarroa Beherea, er Pireneoù, stok ouzh an harzoù etre Iparralde ha Hegoalde.
Louis-Marie Stanislas Fréron
Louis-Marie Stanislas Fréron a oa ur politikour gall e-pad an Dispac'h gall. Lesanvet e voe « le Missionnaire de la Terreur » abalamour d'an doare ma vougas an emsavadeg eneprepublikan e Seziz Toulon e 1793.
Mab e oa d'ar c'helaouenner Élie Fréron (1718-1776) ha da Thérèse Guyomar, un emzivadez yaouank eus Kemper.
Roccella Valdemone
Roccella Valdemone (Rucceḍḍa Vaddemuni e sikilianeg) zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Bradypterus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Chal ha Dichal
Chal ha Dichal zo ul levrig barzhonegoù e brezhoneg Gwened, gant Roperh er Mason, embannet e 1943.
Jagdpanther
Ar Jagdpanther (alamaneg: "panterenn o chaseal") a oa un distrujer tankoù savet gant an Alamagn Nazi e-pad an Eil brezel-bed. Diazezet e oa bet war an tank Panther. Lakaet e oa bet er servij e 1944 e dibenn ar brezel war Talbenn ar Reter ha Talbenn ar C'hornôg. Ar Jagdpanther a implije ar c'hanol 8.8 sm Pak 43, damheñvel ouzh kanol diazez an Tiger II. A-fed hobregon ha distroñserezh e implije diazez ar Panther. Dre ma oa erruet e fin ar brezel e oa un diouer a c'hourdonerezh gant an akipajoù, ha diouer a bezhioù. Ne voe savet nemet nebeut anezho.
Bradypterus
O c'havout a reer en takadoù 'zo eus Afrika, nav isspesad warn-ugent (29) en holl.
Chal ha Dichal
Eus al levrig-se e teu komzoù E Kervoial, kanet gant Gilles Servat.
Maisoncelles-la-Jourdan
Maisoncelles-la-Jourdan a oa ur gumun eus departamant gall Calvados.
Bodet e oa gant seizh kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Vire-Normandie.
Kandyse McClure
Kandyse McClure, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1980, zo un aktourez suafrikan ha kanadian. Brudet mat eo bet dre he roll a Anastasia Dualla er stirad skinwel adsavet Battlestar Galactica e 2004 war ar chadenn Syfy, hag evel an Dr. Clementine Chasseur er stirad skinwel Hemlock Grove war ar chadenn Netflix.
Chester Nimitz
Chester William Nimitz, Sr., ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1885 ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 1966, a oa un amiral en United States Navy. Ur roll a bouez en deus bet en istor morlu ar vro hag en Eil Brezel-bed evel penn ar flodad stadunanat er Meurvor Habask, ha penn kirri-nij ar Morlu hag an nerzhioù dilestrañ. Nimitz a oa an den arbennikaet e Morlu SUA a-fed listri-spluj. Diplomet a-fed listri-spluj pa oa yaouank, graet en doa war-dro treiñ luskerioù tri lestr, ar pezh a vo diazez evit ar Stadoù-Unanet Amerika a-benn kaout ar c'hentañ lestr-spluj nukleel an USS Nautilus.
Deiziad ha renkoù
D'ar mare ma oa bet lakaet Nimitz da dizhout ar renk a amiral, an United States Navy n'en devoa ket dalc'het ar rank a (Commodore). Nimitz a oa bet lakaet neuze da Kabiten betek Isamiral. Dre divizh ar C'hongress e tizhas ar renk a Besamiral hag e teuas da vezañ Amiral e miz Kerzu 1941.
Nimitz ne oa ket bet gant ar renk a Isletanant, lakaet e oa bet da vezañ Letanant leun goude tri bloavezh o vezañ ensign. Evit abegoù melestradurel, dielloù morlu Nimitz a embanne oa bet lakaet da dizhout ar renk a isletanant ha letanant ar memes devezh.
Kidnapped
Kidnapped zo anv meur a oberenn lennegel ha meur a film.
Filmoù
Diwar romant Stevenson
Tōten Miyazaki
Tōten Miyazaki (japaneg : 宮崎 滔天 Miyazaki Tōten), anvet Torazō Miyazaki ivez, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1871 hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Kerzu 1922, a oa ur prederour japanat a sikouras hag a harpas Sun Yat-sen e-pad Reveulzi Xinhai. Pa oa Sun o kuzhat e Japan e sikouras anezhañ evit e veajoù pa oa klask warnañ gant an nerzhioù Qing.
Eñ eo a roas al lesanv Nakayama Shō (中山樵) da Sun.
Buhez
Tōten Miyazaki en devoa enrollet e anv evel Nakayama (中山) el leti Crane Hotel (對鶴館) ; an anv-se a oa bet sinaet dre ar stumm Sun Zhongshan (孫中山). Heñvel e oa mennozhioù Myazaki ouzh re Sun, siwazh dezho o yezhoù disheñvel a lakae bec'h war o eskemmoù. Evit tremen dreist ar skoilh-se ez implijent ar yezh skrivet sinaek klasel skrivet war baper evit eskemm.
D'ar 7 a viz Gwengolo 1900, kentañ beaj Sun er-maez eus Sina a oa bet evit mont da Singapour da saveteiñ e gamalad Miyazaki Toten hag a oa bet toullbac'het eno. Toullbac'het e voe Sun ivez, skarzhet eus ar vro ha berzet outañ distreiñ e-pad pemp bloaz.
E mirdi broadel Istor modern Nanjing ez eus un delwenn arem eus pep Miyazaki ha Sun stok-ha-stok.
Charlez ar Gall
Charlez ar Gall (An Ospital, 5 a viz Meurzh 1921 – Brest, 3 a viz Du 2010) a oa ur skolaer, ezel eus Ar Falz, hag a gemeras lec'h Pêr-Jakez Heliaz e penn an abadenn skingomz sizhuniek e 1959 (Radio-Kimerc'h). Eilet e veze gant e wreg Chanig ar Gall.
Goude-se e voe an den kentañ da ginnig abadennoù skinwel e brezhoneg e 1964, bepred gant e wreg Chanig. Reiñ a reas e zilez e 1974 pa oa bet silziget unan eus e abadennoù. Anvet e voe Fañch Broudig en e lec'h.
Roet e oa bet Kolier an Erminig dezhañ ha d'e wreg, gant Skol-Uhel Ar Vro e 1990 en Alre.
Kenlabourat a reas gant Brud Nevez. Ur pennad barn gantañ er gelaouenn-se diwar-benn Geriadur brezhoneg An Here a servijas da ziazez d'ur c'hazetenner brestat evit sevel Afer Geriadur an Here.
Rot un Wiss
Rot un Wiss ("Ruz ha Gwenn") zo anv meur a dra hag a denn da Elzas :
Chan
Chan a c'hall bezañ meur a dra, anvioù-tud dreist-holl.
Er Reter-pellañ
Chan zo treuzskrivadur meur a anv-familh a gaver stank er Reter-pellañ, e Sina dreist-holl, en o zouez 陳, 曾, 詹, 戰 ha 田. Tud brudet gant unan eus an anvioù-se :
Un anv-badez eo ivez :
-chan zo ivez ul lostgêr japanek implijet e dibenn un anv-bihan evit diskouez teneridigezh.
Berrstumm anvioù-badez
Ur berrstumm eus an anv-merc'hed brezhonek Janed eo Chan. Chanig a zo ivez. Tud brudet :
Chan a c'hall bezañ berrstumm an anv Charlyn e SUA.
Implijet eo ar berrstumm-se gant Chan Santokhi (g. e 1959), prezidant Surinam, peogwir n'eo ket berr e "anv-bihan" : Chandrikapersad an hini eo.
Wilhelmina
Wilhelmina zo un anv-badez alamanek hag un anv-badez svedek roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-badez Wilhelm, eus will "youl", ha helm "gwarez".
Adstumm
Wilhelmine a vez skrivet alies en alamaneg.
Yr Eifl
Yr Eifl zo menezioù e ledenez Llŷn, e hanternoz Kembre. Dont a ra o anv eus ar ger gafl a dalvez kement ha "forc'h", "gaol". A-wechoù e reer "The Rivals" anezho e saozneg, diwar ur stumm saoznekaet eus o anv kembraek orin.
Kaer eo ar gwel diwar lein Yr Eifl, dre ma'z int ar menezioù uhelañ eus ledenez Llŷn. Hag eus Enez Mon e vezont gwelet mat. En-dro dezho emañ kêriadennoù Llanaelhaearn ha Trefor.
Teir c'hern zo : an hini uhelañ, e-kreiz, zo 564 m a uhelder, an hini izelañ, en hanternoz, zo 444 m a uhelder, hag an drede, er gevred, zo 485 m a uhelder. War lein an drede kern ez eus ur bryngaer kozh, anvet Tre'r Ceiri, hag a zo unan eus bryngaer-où kaerañ Kembre.
Houma (pobl)
Ar bobl Houma a oa ur bobl amerindian eus Louiziana. Hiriv int ur meuriad gallek, abaoe ma voe mouget o yezh da vare al Louiziana c'hall.
Houma
Houma zo anv meur a dra :
Swinge
Ar Swinge (The Swinge e saozneg) eo ar gasenn-dour a red etre an inizi Aldernez ha Burhou, e Mor Breizh, ha Passage au Singe a vez laret e galleg eus al lec'h-se.
Armor
Daou c'her disheñvel eo armor, unan gallek hag a dalv an arvor, an eil amerikanek hag a denn d'an houarnwisk, d'an hobregon, d'ar grogenn.
Swinge
Corbet Rock zo e-kreiz ar Swinge. Dont a rafe an anv Corbet Rock  eus hini an tiegezh Corbet.
Al  Little Swinge a vez lavaret eus ar Swinge etre Burhou ha Les Nannels. The Race (of Alderney), pe Le Raz Blanchard, a vez laret eus an tremen en tu all da Aldernez, etre Aldernez hag aod Normandi.
Yezh
Ur ger norsek e vefe Swinge, kar d'ar ger henislandek swinnr (prim, buan). Gallout a rafe an anv gallek singe, en droienn passage au Singe, dont eus ar ger saoznek swinge end-eeun.
Armor
Kavout a reer ar gerioù-se e meur a droienn ha meur a anv.
Rouaned Yehouda hag Israel goude Salaun
Hervez Levrioù ar Rouaned an Testamant Kentañ e renas war Rouantelezh Yehouda ha Rouantelezh Israel ar rouaned renablet da-heul etre marv Salomon e 931 KJK ha distruj Shomron e 721 KJK ha hini Jeruzalem e 587 KJK.
Terme Vigliatore
Terme Vigliatore zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Astérix ar Galian
Troioù-kaer Astérix ar Galian (Astérix le Gaulois en e doare gallek orin; Asteriks ar Galian en embannadurioù brezhonek) zo ur stirad bannoù-treset skrivet gant René Goscinny ha skeudennaouet gant Albert Uderzo betek 1977, ha skrivet ha skeudennaouet gant Uderzo hepken goude 1977 da heul marv Goscinny. Er gelaouenn Pilote, e dibenn ar bloavezhioù 1950, e voe loc'het troioù-kaer Astérix ar Galian.
Daoust m'eo bet troet troioù-kaer Astérix en un niver bras a yezhoù dre ar bed-holl, n'eus bet troet nemet tri anezho e brezhoneg : Asteriks e Breizh hag Emgann ar pennoù e 1976 gant Preder, hag Asteriks hag an distro gant Albert René Éditions e 2004.
Taormina
Taormina  zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.
Kastell Sigmaringen
Kastell Sigmaringen (Schloss Sigmaringen en alamaneg) zo ur c'hastell e kêr Sigmaringen, e kreisteiz Alamagn, e stad Baden-Württemberg. War lez ar stêr Danav emañ, dreist kêr, e korn-bro Alpoù Swabia.
Savet e voe ar c'hastell kentañ en. Nevezet ha brasaet e voe er. Meur a wech e voe devet e-pad e istor, ar wech diwezhañ e 1893. Adsavet e voe goude, ha bremañ n'eus nemet an tourioù a chom eus ar c'hastell-kreñv kentañ. Ennañ e voe diazezet pennoù an tiegezh Hohenzollern-Sigmaringen, konted da gentañ ha priñsed goude-se. Ur skourr eus an tiegezh Hohenzollern eo, tiegezh rouaned Prusia hag impalaerien Alamagn.
E dibenn an Eil Brezel-bed e voe Kastell Sigmaringen ul lec'h repu evit pennoù bras gouarnamant Vichy pa oa bet dieubet Bro-C'hall gant ar Gevredidi.
Perc'hennet eo ar c'hastell gant diskennidi an tiegezh Hohenzollern c'hoazh. Gweladenniñ anezhañ a c'haller a-hed ar bloaz.
Lunac
Lunac a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Dibenn-pred
Er sevenadur kornôgel a vremañ eo an dibenn-pred ar meuz dous a vez debret evit klozañ ar pred, merenn ha koan peurvuiañ. Gallout a ra bezañ ur frouezhenn pe ur saladenn frouezh, un tamm gwastell, ur gouign, ur grampouezhenn, flanez, boued-laezh (ur yaourt, dienn...), un dienn-skorn, pe sorbed. A-wechoù e vez evet ur banne tomm asambles gantañ, pe goude, kafe ha te dreist-holl, pe ur banne died alkoolek evel gwin sukret ha likor.
Mezhur
Muioc'h a sukr ha druzoni a vez alies en dibennoù-pred eget er meuzioù all, ha neuze muioc'h a dalvoudegezh energetek dre gram. An dra-se n'eo ket gwir evit ar frouezh avat, anat.
Heureuchin Gobi
Heureuchin Gobi (Mesechinus dauuricus) a zo ur bronneg hag a vev e Sina, Mongolia ha Rusia.
Kolonenn Nelson
Kolonenn Nelson zo anv tri monumant er bed savet d'an amiral saoz Horatio Nelson :
Spadafora
Spadafora zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
La Jonchère
La Jonchère a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Heureuchin Hugh
Heureuchin Hugh (Mesechinus hughi) a zo ur bronneg brosezat e Sina.
Inizi Gwerc'h Breizhveurat
An Inizi Gwerc'h (anv ofisiel hag istorel : Virgin Islands e saozneg), pe Tiriad an Inizi Gwerc'h (Territory of the Virgin Islands), anvet alies Inizi Gwerc'h Breizhveurat (pe reishoc'h Breizhveuriat ) pe c'hoazh Inizi Gwerc'h Breizh-Veur (British Virgin Islands e saozneg: berradur: BVI) evit o dishañvalout diouzh Inizi Gwerc'h ar Stadoù-Unanet, zo un Tiriad Breizhveurat Tramor er Mor Karib er reter da enezenn Puerto Rico. Road Town eo ar gêr-benn, e Tortola, an enezenn vrasañ, dezhi 20 km hed ha 5 km led. 22 000 a dud zo o chom er vro, ha 18 000 anezhe e Tortola.
Sinagra
Sinagra zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Digital Millennium Copyright Act
An Digital Millennium Copyright Act (DMCA) zo ul lezenn stadunanat o lakaat e pleustr emglevioù ar World Intellectual Property Organization (WIPO) eus ar bloavezh 1996. Lakaat a ra da dorfed produerezh hag eskemm teknologiezhoù, ardivinkoù, pe servijoù er-maez eus an aotreoù roet gant ar berc'hennerien (dre vras an digital rights management pe DRM). Ouzhpenn-se an DMCA a uhela ar c'hastizoù da geñver tremen e-bioù ar perc'henniñ dre Internet. Tremenet d'an 12 a viz Here 1998, dre ur votadeg an holl a-du en United States Senate, sinet e voe gant ar prezidant Bill Clinton d'an 28 a viz Here 1998. An DMCA a zegase kemmoù hag ouzhpennadurioù d'an Title 17 eus Lezennoù Stadoù-Unanet Amerika o reiñ un difenn gwelloc'h ha ledanoc'h d'ar perc'henniñ. Ouzhpenn da-se e troc'he gwelloc'h al liamm etre an embregerezhioù internet hag an implijerien perc'henn d'ul linenn ha neuze d'an implij graet eus outi.
Rehovam
Rehovam pe Roboam (e latin) (en hebraeg רְחַבְעָם : « an hini a ledana ar bobl», e gresianeg Ροβοὰμ) a voe Roue Yehouda eus 931 KJK betek 913 KJK.
Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Kentañ Levr ar Rouaned (14, 21-31) « Ha Rehovam, Mab Salaun, a renas e Yehouda. Ur bloaz ha daou-ugent en devoa Rehovam pa renas, ha seitek vloaz e renas e Jeruzalem [...]. Anv e vamm oa Naama, un Amoniadez. Ha e reas Yehouda ar fall ouzh daoulagad an Aotroù […] Brezel e voe etre Rehovam ha Yarovam dalc'hmat.[...]. » . E vab Aviyam a renas war e lerc'h.
Castelnuovo Rangone
Castelnuovo Rangone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna.
Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù)
Pirates of the Caribbean (Morlaeron ar C'harib) zo un heuliad filmoù moliac'h war ar morlaerezh produet gant Jerry Bruckheimer ha Walt Disney Pictures. Ar pemp film anezhi a oa troet etre 2003 ha 2017. Direktourien an heuliad a zo Gore Verbinski (1–3), Rob Marshall (4), ha Joachim Rønning hag Espen Sandberg (5). Kontañ a ra troioù-kaer ar c'habiten Jack Sparrow c'hoariet gant Johnny Depp.
Martín
Martín zo un anv-badez spagnolek, deuet eus an anv latin Martinus, hini ur sant brudet hag a voe trede eskob Teurgn. Klotañ a ra gant Marzhin pe Martin e brezhoneg.
Pirates of the Caribbean (heuliad filmoù)
The Curse of the Black Pearl (Mallozh ar Black Pearl)
Elizabeth, merc'h ar gouarnour Swann, zo prometet d'ar c'hommodore James Norrington. Met sodiñ a ra he fenn gant ur gov, William Turner e anv, hag a oa saveteet ganti pa oa bihan, ha kuzhet ganto o daou diwar neuze e oa eñ mab ur morlaer. Pa eo taget Port-Royal gant morlaeron Hector Barbossa eo skrapet Elizabeth ha kaset e-bourzh al lestr Black Pearl. Mont a ra William Turner d'he c'hlask gant sikour ur morlaer all, ar c'habiten Jack Sparrow...
Dead Man's Chest
Harzet eo Will hag Elizabeth gant Lord Cutler Beckett eus an East India Trading Company peogwir o deus sikouret ar c'habiten Jack Sparrow da skarzañ kuit er film diwezhañ. Chom a reont dieub avat, rak e asantit digant Beckett kerc'hat kompas Jack e sell da gavout an Dead Man's Chest. Rak ar c'hompas-mañ ne ziskouez ket an norzh, ar pezh a fell d'unan bennak ar muiañ er bed ne lavaran ket. En eskemm d'e gompas, Jack a ginnig da Will kavout koufr Davy Jones, kabiten ar Flying Dutchman, ul lestr tasmant.
Walter Nowotny
Walter Nowotny, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1920 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1944, a oa ur blenier kirri-nij brezel a orin eus Aostria. Bez e voe un as el Luftwaffe e-pad an Eil Brezel-bed.