cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Haakon V Norvegia
Dimeziñ a reas Haakon ("Håkon" en doare-skrivañ norvegek bremañ) dre ziv wech : e 1295 gant ur briñsez c'hall Isabelle de Joigny, hag e 1299 gant ur briñsez alaman Euphemia von Rügen, merc'h d'ar priñs Wisław II. Ur verc'h en devoe gant e eil gwreg, Ingeborg Haakonsdatter.
Mervel a reas Haakon V d'an 8 a viz Mae 1319 e Tønsberg. War e lerc'h e teuas e vab-bihan Magnus Eriksson, roue Norvegia (1319-1355) gant an anv Magnus VII ha roue Sveden (1319-1364) gant an anv Magnus IV Sveden.
Río San Pedro
ha
Jean de Lattre de Tassigny
Jean de Lattre de Tassigny, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1889 e Mouilleron-en-Pareds (Vande) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Genver 1952 e Neuilly-sur-Seine, a oa un ofiser jeneral gall. Haroz eus an Eil Brezel-bed, compagnon de la Libération, lakaet e voe da varichal goude e varv.
Valmozzola
Valmozzola zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Gwaz kentrek
Ar waz kentrek (Plectropterus gambensis) a zo un evn palvezek. Ar spesad nemetañ eo er genad Plectropterus.
Annez
Kavout a reer an daou isspesad anezhañ en Afrika issahara :
Thyestes
Thyestes (henc'hresianeg : Θυέστης), a oa mab da b-Pelops, roue Olympia, ha da Hippodamia. Brudet eo ar gasoni a oa etrezañ hag e vreur gevell Atreüs, roue Argos.
Harluet e voe an daou vreur gant o zad dre m'o devoa lazhet o hantervreur C'hrysippos. Bec'h a voe etreze da c'houzout pehini a vije roue e Mykenai. Doganiñ a reas e vreur, hag ober daou vugel d'e wreg. Ober a reas dezhi laerezh oan aour he fried da reiñ dezhañ evit ma vije anvet da roue en e lec'h. Met skoazellet e voe e vreur gant Zeus, ha harluet e voe Thyestes gant e vreur pa voe anvet da roue. Distreiñ a reas war urzh Atreüs, ha pedet e voe gantañ d'ur banvez: korfoù e vugale a voe roet dezhañ da zebriñ evel dial gant e vreur dogan. Pa ouias Thyestes e villigas e vreur hag e tec'has adarre.
Rouaned Mykenai
Harluet e voe Thyestes hag Atreüs gant o zad Pelops peogwir o devoa lazhet o lezvreur C'hrysippos, broudet ma oant bet gant o mamm, evit bezañ rouaned en kêr Olympia.
Oan alaouret
Atreüs en devoa gouestlet aberzhiñ e oan gwellañ da Artemis. P'edo o klask e dropellad e kavas un oan alaouret, a roas d'e wreg Aerope, d'e guzhat ouzh an doueez. Hag e wreg d'e brofañ d'he dousig Thyestes. Hennezh neuze a en em glevas gant e vreur evit ma vije roue an hini a oa perc'henn d'an oan burzhudus. Ha Thyestes da ziskouez an oan, ha da c'houlenn ar gador a roue a voe roet dezhañ. Atreüs avat a zeuas a-benn da vezañ roue oc'h ober diouzh kuzulioù an doue Hermes: Thyestes a ouestlas reiñ ar rouantelezh d'e vreur pa'z afe an heol war e giz en oabl. Graet e voe an taol gant Zeus e-unan. Hag Atreüs war gador ar rouaned, ha Thyestes en harlu.
Dial
Neuze eo e klevas Atreüs anv eus avoultriezh e vreur Thyestes hag e wreg Aerope. Ha Thyestes da dec'hel da Epiros. Mennout a eure an dogan kas an dorzh d'ar gêr avat.
Van a reas Atreüs da ober ar peoc'h. Distreiñ a eure Thyestes da Argolis. Banvez a voe. Lazhañ a eure Atreüs mibien Thyestes hag Aerope, hag o foazhañ, nemet mirout a reas o daoudroadoù hag o daouarnioù. Servij a eure ar c'hig anezho d'e vreur, ha diskouez dezhañ o izili.
Diougan
Un diouganer a ziskulias da d-Thyestes e vije lazhet Atreüs ma en dije ur mab digant e verc'h-eñ, Pelopeia. Brazezañ a reas e verc'h eta evit kaout e zial. Ha hi da c'henel ur mab, Aigisthos, a voe dilezet er menez gant e vamm, mezhekaet abalamour d'he zorfed.
Kavet e voe ar c'hrouadur gant ur mêsaer, roet gantañ da Atreüs, en desavas evel e vab. Erru Aigisthos en oad-gour e voe lavaret dezhañ gant Thyestes e oa tad ha tad-kozh dezhañ war un dro. Hag ar paotr da vont da lazhañ Atreüs e eontr roue. Sevel a reas Thyestes war ar gador a roue, met skarzhet e voe gant e nized Agamemnon ha Menelas ha mont a reas da vervel da enez Kythera.
Hervez skridoù zo e oa Atreüs tad da b-Plisthenes. Peurvuiañ e vezont kontet da vezañ breudeur.
Joseph Turmel
thumb|200px|right|Joseph Turmel Joseph Turmel (1859-1943) a oa ur beleg breizhat.
E vuhez
Ganet e oa d’an 13 a viz Kerzu 1859 e Roazhon. Ober a reas e studioù e kloerdioù Roazhon hag Añje. Beleget e 1882 e oa bet anvet da gelenner e Kloerdi Bras Roazhon e-lec’h ma oa en em ouestlet d’ar skiantoù relijiel. Ken abred ha 1886 e oa graet e soñj ne oa ket an dogmoù kelennet gant an Iliz da vezañ kemeret da wir bater, ma c’haller lâret. Dre ma veze santet anatoc’h-anatañ e gredennoù dre e zoare kelenn e oa bet kastizet e 1892 ha peogwir e oa deuet d’ar gêr ne oa ket bet argaset. Graet e oa bet dezhañ ober war-dro aluzendi leanezed. Padal, kendalc’het en devoa gant e labourioù en ur ober gant anvioù-pluenn Louis Coulange, André Dulac, Henri Delafosse, hag all.
E-pad 30 vloaz he devoa klasket an Iliz piv an diaoul a veze kuzhet a-dreñv d’an tudennoù-se. Ha kerkent diskoachet, kerkent skoet : e miz Genver 1930 e oa bet berzet ar beleg hag, e miz Here, an eskumunugenn veur en devoe da c’houzañv digant Roma ouzh e lakaat e-maez an Iliz evel beleg kement hag evel feizad.
Kement-se ne viras ket outañ a echuiñ e bennoberenn Istor an Dogmoù e 6 levrenn, embannet etre 1931 ha 1936.
Deuet e oa Victor Droinneau, prezidant ar Soñjal Dizalc’h e Roazhon d’e gaout. Ken entanet e oa bet Joseph Turmel gant an emwel-se ma oa bet lakaet e anv d’an 2 a viz Gouere 1935. Embannadurioù ar Soñj Dizalc’h, Embanner André Lorulot, e Herblay (Val-d'Oise), o devoa graet war-dro an oberennoù amañ dindan :
Aet e oa bet da Anaon en e di dister e Roazhon d’ar 5 a viz C'hwevrer 1943 ha doujet e oa bet d’e destamant dre ma voe engravet ouzh e vez : "Beleg, istorour an dogmoù".
Iveta Bartošová
Iveta Bartošová, ganet d'an 8 a viz Ebrel 1966 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Ebrel 2014 a oa ur ganerez hag aktorez eus ar Republik Tchek.
Ar maout a oa aet ganti teir gwech evel gwellañ mouezh maouez er genstrivadeg sonerezh Zlatý slavík (e 1986, 1990 ha 1991). Brudet e voe ivez evit he buhez diroll a lakae an tabloidoù da redek war he lerc'h. En em lazhet e oa dre lammat dindan un tren.
Henrelijion semitek
An Henrelijion semitek eo ar relijion liesdoueek boutin d'ar pobloù semitek er Reter-Nesañ da vare an Henamzer. Rannet e voe da c'houde e meur a skourr, unan anezho o tiorren er Yuzevegezh dre lakaat pouez war un doue, Yahweh, evel doue nemetañ.
An doue El a oa unan eus doueed pouezusañ ar relijion-se ha reiñ a reas patrom d'ar ger elah en hebraeg ha d'ar ger ʼilāh (إله) en arabeg (dalc'het e stumm Allāh الله, "(an) Doue") a zo ar gerioù evit "doue" er yezhoù-se.
Benjamin Harrison
Benjamin Harrison, ganet d'an 20 a viz Eost 1833 e North Bend (Ohio), marvet d'an 13 a viz Meurzh 1901 en Indianapolis (Indiana), a zo bet trede Prezidant Stadoù-Unanet Amerika warn-ugent etre 1889 ha 1893. Ur mab-bihan e oa da William Henry Harrison, an navet prezidant. Ur republikan e oa Benjamin Harrison.
Lais de Marie de France
Al Lais de Marie de France zo un torkad 12 lae, da lavaret eo barzhonegoù eizhsilabennek krennc'hallek gant ar varzhez Marie de France (fl.1160-1210). N'ouzer ket piv e oa Marie de France ervat, nemet e oa bet ganet e Normandie hag e skrivas e Bro-Saoz he Lais awenet gant danvez Breizh.
Alc'hweder Clot-Bey
An alc'hweder Clot-Bey a zo ur spesad golvaneged, Ramphocoris clotbey an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Ramphocoris an hini eo.
Anvet e voe Melanocorypha clot-bey (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857) da zougen bri d'ar mezeg gall Antoine Clot (1793-1868).
Doareoù pennañ
Heverk eo e vell pigos tev.
Río San Pedro (Chihuahua)
Ar Río San Pedro zo ur stêr e Mec'hiko, e stad Chihuaha. Un adstêr en deus : ar Satevo.
Alc'hweder Clot-Bey
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a hed eus Maouritania ha Maroko da Libia, hag e kreiz Ledenez Arabia ivez.
Río San Pedro (Chihuahua)
Un adstêr eo d'ar Río Conchos war e lez kleiz.
James Buchanan
James Buchanan a zo bet pemzekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1857 ha 1861.
Bianca Bree
Bianca Bree pe Bianca Bree Van Damme, Bianca Van Varenberg eus he anv gwirion zo un aktourez stadunanat ha belgiat, ganet d'ar 17 a viz Here 1990, he deus c'hoariet e filmoù arz-brezel.
Buhez
Bianca Bree zo merc'h d'an aktour Jean-Claude Van Damme ha d'an ez-bodybuilderez Gladys Portugues. C'hoar eo da Kristopher Van Varenberg (ganet e 1987), ha da Nicholas Van Varenberg (ganet e 1995).
William Henry Harrison
William Henry Harrison a zo bet navet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika e 1841. N'eo bet e penn ar vro nemet miz pa varvas diwar an droug-skevent.
Traversetolo
Traversetolo zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Kantikoù brezhonek
War-lerc'h misionerien vrudet ar kantved, Mikael an Nobletz ha Tad Maner, eo bet dalc'het ar c'hiz da zevel kantikoù brezhonek, evit lakaat war gan ar gelennadurez diwar-benn gwirionezioù ar feiz, ha meuleudioù en enor da Zoue ha d'ar Sent.
Priñselezh Lucca ha Piombino
Priñselezh Lucca ha Piombino a oa bet krouet en Italia gant Napoleone Buonaparte evit he c'hoar Maria Anna Buonaparte, anavezet ivez evel Elisa, hag he fried ar jeneral kors Felice Baciocchi (1762-1841).
Kantikoù brezhonek
En deiz a hiziv, bez ez eus kantikoù nevez e brezhoneg, savet gant Job Seite, Visant Seite, Roger Abjean, Job an Irien ha Michel Scouarnec.
Priñselezh Lucca ha Piombino
Istor
Lucca a oa ur republik, republik Lucca. En 1805 e voe aloubet ar republik gant arme c'hall an impalaer Napoleone Buonaparte, ha hennezh a lakaas e c'hoar Elisa Bonaparte da briñsez eno a-raok stagañ outi priñselezh Piombino d'ober Priñselezh Lucca ha Piombino. En 1815, pa gouezhas impalaeriezh Napoleon, e voe roet an dugelezh da Marie-Louise Etruria ha staget ouzh dugelezh-veur Toskana en 1847.
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
Rouantelezh Naplez (en ofisiel  Regno delle Due Sicilie, Rouantelezh an Div Sikilia) a voe krouet en miz Kerzu 1805, goude emgann Austerlitz hag emgann Campo Tenese, gant Napoleone Buonaparte evit e vreur Giuseppe Buonaparte. Padout a reas ar rouantelezh napoleonian betek 1815 ha faezhadenn Waterloo, hag anavezet eo ar marevezh-se evel an  Decennio francese.
Kantikoù brezhonek
Kantikerien (Saverien kantikoù) :
Mikael an Nobletz, Tad Maner,
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
1806
Aloubet e voe ar vro gant an arme c'hall, kaset gant ar marichal André Masséna, da gastizañ ar roue Ferdinando Iañ an Div Sikilia (1751-1825) ha ne oa ket bet feal d'e c'her da chom neptu er brezel a oa renet gant an Trede Kenunaniezh a-enep an impalaeriezh c'hall.
Kantikoù brezhonek
Kantikerien (Saverien kantikoù) :
Charlez ar Brizh, Alan Dumoulin, Pierre Noury, Louis Pourchasse,
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
1806
Tec'hel a rankas ar roue Ferdinando Iañ an Div Sikilia (1751-1825) da Sikilia ma chomas roue dindan warez ar morlu saoz.
Kantikoù brezhonek
Kantikerien (Saverien kantikoù) :
Pier an Arbouled, Joachim Guillôme, Yann-Vari Gwilhoù, Yann-Wilhoù Herri, Corentin Marie Le Guillou, Claude Guitterel, Pierre Le Mouël, Yann Vadezour Olieroù,
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
Ar roue Murat
Daou vloaz goude, e 1808, e kasas Napoleon e vreur Giuseppe da ren da Spagn. Neuze e voe fiziet ar rouantelezh en e vreur-kaer Joachim Murat, dimezet da Carolina Buonaparte. Klask a reas Murat aloubiñ Sikilia meur a wech, met tro wenn a reas bep tro. Difennet e oa an enez gant ar morlu saoz.
James Monroe
James Monroe, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1758 e kontelezh Westmoreland e Virginia, marvet d'ar 4 a viz Gouere 1831 e New York, a zo bet pempet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1817 ha 1825 (daou respet pevar bloaz en deus graet). Unan eus an “Tadoù Diazezerien” eo. Brudet eo an doktrin Monroe lakaet war-sav gantañ, da lavaret eo kaout ul levezon vras war ar c'hevandir amerikan a-bezh, ha mirout ouzh an Europeaned da emellout en aferioù ar c'hevandir. A-raok bezañ prezidant e voe kannadour Stadoù Unanet Amerika, e Bro-C'hall da gentañ (Eost 1794 – Kerzu 1796) hag e Breizh-Veur diwezhatoc'h (Eost 1803 - Herer 1807).
Kantikoù brezhonek
Kantikerien (Saverien kantikoù) :
Loeiz Abyann, Augustin Konk (Potr Treoure), Yann-Loeiz Rozeg, Stefan ar Strad, Tad Barnabe,
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
Ar roue Murat
Goude faezhadenn Napoleon e 1814 e sinas Murat un emglev gant Aostria evit mirout e rouantelezh, en desped da glemmoù Ferdinando ha d'e skoazeller saoz.
Kantikoù brezhonek
Kantikerien (Saverien kantikoù) :
Roger Abjean, Biel Elies, Job an Irien, Mikael Skouarneg, Job Seite, Visant Seite,
Chris Tucker
Christopher Tucker, ganet e 1971 e Atlanta (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktour stadunanat.
Kantikoù brezhonek
Dastumadoù
– ''Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon. 1946'', Kemper, moullerez ru an Dudchentil, 1946, 232 p. gant tonioù. – Kantikou brezonek eskopti Kemper ha Leon, skeudennou gand Xavier Langleiz, Kemper, Ti moulerez Kerne, 1949, 237 p. heb tonioù.
Confederate Memorial Day
Confederate Memorial Day pe Confederate Heroes Day en Texas, ha Confederate Decoration Day en Tennessee, zo un devezh dilabour e meur a stad eus su Stadoù Unanet Amerika ha dalc'het da zevezhioù disheñvel hervez ar stad abaoe fin Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ar pal eo enoriñ an 258 000 bennak a soudarded ha martoloded kengevreet marvet er stourm a-enep an Unaniezh.
An devezh dilabour-se a vez e fin miz Ebrel e meur a stad evit derc'hel soñj eus kodianidigezh al lu gengevreet diwezhañ e Bennett Place d'ar 26 a viz Ebrel 1865. Lidet e vez an devezh-se alies e stadoù ar c'hreisteiz met n'eo un devezh gouel ofisiel nemet e South Carolina, Mississippi, hag Alabama.
Houad-kuch
An houad-kuch a zo un evn palvezek, Lophonetta specularioides an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Lophonetta.
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Polesine Zibello
Polesine Zibello zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Tachyeres
Tachyeres zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ houidi, krouet e 1875 gant ar skiantour saoz Richard Owen (1804-1892).
Spesadoù
Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e kreisteiz Suamerika.
Kabaduilh e Brixton e 1981
Brixton riot pe Brixton uprising a reer e saozneg eus ur gabaduilh pe un taol-dispac'h feuls a oa c'hoarvezet etre ar Metropolitan Police hag emsavidi e karter Brixton e Lambeth, unan eus distrigoù Londrez Veur (Bro-Saoz), etre an 10 hag an 12 a viz Ebrel 1981. An emsavadeg pennañ a voe d'an 11 a viz Ebrel ; lesanvet e voe Bloody Saturday gant Time Magazine. En holl e oa bet gloazet 280 poliser ha 45 emsavad ; e-tro 1000 karr a voe devet, en o zouez 56 karbed polis ; tost da 150 savadur a voe damzistrujet, ha 30 a voe devet da vat ; 82 zen a voe harzet. Hervez dezrevelloù e vefe bet tost da 5000 a emsavidi en holl.
Yuzevegezh kentidik
Yuzevegezh kentidik eo an anv a roer da gredennoù kentidik ar Yuzevegezh en e orinoù. Dislavar a zo etre ar savboent istorel a-vremañ e-keñver istor o orinoù kontet gant ar Yuzevien o-unan en Tanac'h. Gwriziennet eo ar Yuzevegezh e fin oadvezh an arem e kevredigezhioù liesdoueek Kenaan a blede gant an henrelijion semitek. Dre o istor luziet ha dre darempredoù ouzh sistemoù relijiel all, dreist-holl hini Babilon, e lakas ar Yuzevien pouez war o Doue Yahweh evit lavaret e oa an Doue nemetañ.
An dra-se a gemeras kantvedoù avat. Diforc'het e voe relijion an Israelited diouzh al liesdoueegezh kenaaat adalek penn-kentañ oadvezh an houarn dre ur stad anvet Yahwehegezh, da lavaret lid Yahweh evel doue pennañ ma ne oa ket doue nemetañ. N'eo nemet tamm-ha-tamm e voe nac'het boud an doueed all. Aozet e voe al lid tro-dro da Dempl Jeruzalem hep skarzhañ al lec'hioù all penn-da-benn. A-feur ma kreskaas galloud rouantelezh Yehouda, ur wezh distrujet rouantelezh Israel en norzh, e voe lakaet muioc'h a bouez war Yahweh ha Jeruzalem c'hoazh, tra ma voe ebarzhet elfennoù eus hengoun rouantelezh an norzh. An harlu e Babilon a gemmas an traoù muioc'h c'hoazh dre ma voe savet ur sistem kredennoù undoueek rik a voe diazez Yuzevegezh an Eil Templ.
Christophe du Chastel
Buhez eskob
Anvet e oa bet da eil-eskob Jean de Coëtquis adalek 1461. Goude marv hemañ e voe anvet d'e dro da eskob Treger d'ar 7 Genver 1465 gant ar pab Paol II.
En e vare e oa bet peurechuet kloastr iliz-veur Landreger. Lakaat e reas sevel iliz Sant-Mikael, war an uhel a-us Landreger, war-zu ar Vinic'hi, er bloaz 1474. Ne chom ken nemet an tour hirie.
D'an 9 a viz Kerzu 1479 ez eas da Anaon. Robert Guibé e zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.
Emsavadeg Bar-Kokhba
Emsavadeg Bar-Kokhba ( Mered Bar Kokhba) a oa un emsavadeg yuzev eus Proviñs Judea a-enep an Impalaeriezh roman, gant Simon Bar-Kokhba en he fenn. C'hoarvezout a reas ar stourmoù etre 132 ha 136 eus hon mare. Anvet eo ivez an Trede brezel yuzev-roman, hag an hini diwezhañ eus an tri brezel e oa. Lod eus an istorourien a ra Eil Emsavadeg Yehouda eus ar brezel-se, dre ma oa c'hoarvezet Brezel Kitos (115-117) er-maez eus Judea dre vras.
Tarzhañ a reas an emsavadeg diwar kudennoù relijiel ha politikel ne oant ket bet renket goude ar Brezel yuzev-roman kentañ (66-73). Bezañs arme Roma er vro, cheñchamantoù er vuhez velestradurel hag ekonomikel, disoc'hoù brezel Kitos a voe abegoù all d'an emsavadeg. Abeg an darzhadenn avat e voe diviz an impalaer Hadrian da sevel ur gêr nevez, Aelia Capitolina, war rivinoù Jeruzalem ha sevel un templ evit Yaou war Menez an Templ, e-lec'h ma oa bet savet Templ Jeruzalem gwezhall, lec'h sakrañ ar Yuzevegezh. Lennegezh ar rabined ha Tadoù an Iliz o doa lakaet pouez war perzh ar gouarnour Rufus evit bezañ abeg an emsavadeg.
Astenn a reas buan an emsavadeg e 132 e kreiz Judea betek troc'hañ arme roman Aelia Capitolina eus ar peurrest eus an arme. Mont a reas ar gouarnour Rufus diwar-wel en dielloù er bloaz-se, erlec'hiet gant ar galloud roman pe lazhet en emsavadeg. Daoust ma voe kaset armeoù niverusoc'h eus ar proviñsoù tro-dro e voe savet ur Stad dizalc'h gant an emsaverien e proviñs Judea e-pad daou vloaz, gant Simon Bar-Kohba en he fenn gant an titl Nasi ("priñs"). Gwelet e voe neuze evel ar mesiaz a oa sañset lakaat ar Yuzevien da vezañ dizalc'h adarre. Aloubet e voe Judea adarre e 134 gant diviz an impalaer Hadrian da gas un arme niverus dindan beli ar jeneral Sextus Julius Severus. Distrujet e voe an emsavadeg buan.
Koll a reas Judea kalzig eus hec'h annezidi goude an emsavadeg, muioc'h eget goude ar Brezel yuzev-roman kentañ. Cassius Dio a gomz eus 580 000 Yuzev lazhet diwar an emgannoù pe diwar an naon, tra ma voe kaset kalzig ouzhpenn da sklaved. Chom a reas kreñv ar Yuzevien e lec'hioù all (Galilea, Golan...). Koll a reas kalz ar Romaned ivez, betek ma voe distrujet ul lejion a-bezh.
Pitiüses
Ar Pitiüses (illes Pitiüses e katalaneg) eo an anv a roer da inizi Eivissa ha Formentera, er Balearez. Inizi all zo c'hoazh, bihanoc'h avat, evel Espalmador hag Espardell.
Bedonia
Bedonia zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
William McKinley
William McKinley (1843-1901) a zo bet pempet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika warn-ugent etre 1897 ha 1901, ar bloavezh ma voe muntret.
Marga López
Catalina Margarita López Ramos, anavezetoc'h evel Marga López, (ganet d'an 21 a viz Mezheven 1924 e San Miguel de Tucumán, en Arc'hantina - marvet d'ar 4 a viz Gouere 2005 e Mec'hiko) a oa un aktourez arc'hantinat deuet da vout mec'hikanez.
Louis Henri Nicot
thumb|Louis Henri Nicot Louis Henri Nicot, bet ganet e Roazhon d’an 12 a viz C’hwevrer 1878, a oa un delwennour hag ur c’hizellour.
Bet skoliad Skol-rannvro an Arzoù-kaer e Roazhon, aet e oa da heuliañ kentelioù Skol vroadel an Arzoù-kaer. Kelenner e oa bet e Skol an arzoù pleustrek e Pariz. A bep seurt oberennoù a oa bet savet gantañ :
Priziet e veze e briajoùigoù breizhek ivez evel Les Trois Commères, Le Léonard au Veau, Le Mendiant, La Marchande de Poulets... kaset da benn evit ar feilhañserezh Henriot e Kemper.
Aet e oa da Anaon a-daol-trumm d’an 12 a viz Gouere 1944 e Pariz e-lec’h m’edo o chom.
2011
Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2011 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
Eleno de Céspedes
Elena de Céspedes a oa ur surjianez spagnol eus ar hag a lavaras bezañ ur gwaz.
Ganet e oa en Alhama de Granada. Hiron e oa, merc'h d'ur sklavez du ha d'he ferc'henn. Adalek ma voe ganet e veze gwelet evel ur plac'h, hag evel-se a-hed he yaouankiz. Brazezet e voe, gwilioudiñ a reas, emezi. Adal neuze, hervezi, e kemmas he c'horf, betek kaout kalc'h. Neuze e vevas evel ur gwaz, e vevas gant ur vaouez, hag e teuas da vout surjian.
E 1586, evit sevel gouel an arvar ha reiñ da Eleno de Céspedes an aotre da zimeziñ d'ur vaouez e c'houlennas Neroni, vikel Madrid, un enselladenn gorfel a voe graet gant ar medisin brudet Francisco Díaz de Alcalá, medisin ha surjian ar roue Felipe II, a savas ar c'hentañ skrid-arnod a droazhouriezh. Hag eñ da embann e oa Eleno ur gwaz.
Medesano
Medesano zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Eleno de Céspedes
Ur bloaz e vevas Eleno e Yepes, evel pried María del Caño, o labourat evel surjian eno hag en trowardroioù.
Ken iskis e voe kavet ar c'hemm ma voe diskuliet d'ar Gouarnour e Mezheven 1587.
Andrew Jackson
Andrew Jackson a zo bet seizhvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1829 ha 1837.
Park
Ur park a c'hall bezañ meur a dra :
Andrew Jackson
Ganet e voe e 1767 e Waxhaw, e South Carolina. E 1796 e voe dilennet da ezel e Kendalc'h ar Stadoù Unanet. Met en arme eo e teuas brud dezhañ, evel jeneral : trec'h e voe an arme stadunanat, renet gantañ, war hini Breizh-Veur en Emgann Orleañs Nevez e 1812 ; e 1817 e voe aloubet Florida gant e soudarded ha skarzhet ar Spagnoled alese ; hag er bloavezhioù 1820 ha 1830 e reas brezel ouzh an Amerindianed evit skarzhañ anezho eus douaroù reter ar Stadoù Unanet ha kas anezho en tu all d'ar Mississippi. Meur a zek mil Indian a voe lazhet e-pad ar brezelioù-se, en emgannoù pe e kampoù-bac'h ha meur a zek mil all a voe skarzhet eus o douaroù da vont da Oklahoma ha da lezel plas d'ar re wenn. "Kontell Lemm" e voe lesanvet Jackson gant an Indianed, en abeg d'e grizder. Hiziv an deiz c'hoazh ez eus Amerindianed a nac'h implij ar bilhedoù 20 dollar, abalamour ma weler penn Andrew Jackson warno.
Park
Park a c'hall bezañ lec'hioù all c'hoazh gant un dalvoudegezh bennak : park-beloioù, parklec'h evit ar c'hirri, parkad rodoù-avel, parkad urzhiataerioù, park plankennoù-ruilh (skate park)... Savadurioù bras er c'hêrioù a vez anvet park a-wechoù, da skouer ar Roazhon Park, stad mell-droad ar gêr, hag ar Park, ur sal sinema e Stockholm.
Andrew Jackson
Eus 1821 da 1823 e oa gouarnour Florida hag e 1823 e voe dilennet da senedour. Dilennet e voe da brezidant ar Stadoù Unanet e dibenn 1828, hag an Demokrat kentañ e voe o vezañ anvet da brezidant.
Mervel a reas e 1845 e Nashville, e Tennessee, d'an oad a 78 vloaz.
Park
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh saoznek ha korean eo.
Houad eskell gwenn
An houad eskell gwenn a zo un evn palvezek, Cairina scutulata (pe Asarcornis scutulata) an anv skiantel anezhañ.
Woodfordia
Woodfordia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1906 gant an evnoniour aostralian Alfred John North (1855-1917). Dont a ra e anv eus hini Charles Morris Woodford (1852-1927), an naturour breizhveuriat hag a gavas ar spesad superciliosa en Inizi Salomon.
Ariana Grande
Kroget he doa da ganañ e Broadway er strollad 13. Goude-se e voe aktourez gant roll Cat Valentine er stirad skinwel Nickelodeon, anvet Victorious e 2009. Pevar c'houlzad hepken e padas ar stirad, met Grande a gendalc'has er spin off Sam & Cat, a badas betek 2014.
Aktourez eo bet Ariana Grande ivez, er c'hoariva ha rolloù all evit ar skinwel pe filmoù, ha bet mouezh tudennoù e tresadennoù-bev er skinwel pe er sinema.
Drepanis
Drepanis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1820 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Andrew Johnson
Andrew Johnson, ganet d'an 29 a viz Kerzu 1808 e Raleigh (North Carolina) ha marvet d'an 31 a viz Gouere 1875 en Elizabethton (Tennessee), a zo bet seitekvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika, etre 1865 ha 1869. Dilennet e oa bet da vesprezidant ha dont a reas da brezidant pa voe drouklazhet Abraham Lincoln. Anvet e oa bet da senedour an Tennessee. Andrew Johnson a oa anezhañ ar senedour nemetañ eus ar Su na oa ket bet roet e zilez gantañ pa oa bet savet Stadoù Kengevreet Amerika, daoust ma oa a-du gant ar sklavelezh. Ha gant se e oa lakaet da dreitour gant tuad ar Su. Dindan e ren e oa bet adunvanet an Norzh hag ar Su met dre ma tiskoueze bezañ tomm ouzh ar Su hag e tifenne gwirioù ar sklaverien hag ar re o doa stourmet evit ar Su e oa lakaet bremañ da dreitour gant an Norzh. Lusket e oa bet an dizorniañ a-enep dezhañ, an Impeachment, a c'hwitas war-bouez ur vouezh hepken. Dindan e brezidantouriezh e voe prenet Alaska digant ar Rusianed.
Angèle Vannier
thumb|200px|right|Angèle Vannier Angèle Marie Thérèse Vannier, pe Angèle Vannier c’hoazh, a oa bet ganet d’an 12 a viz Eost 1917 e Sant-Servan, pa oa dizalc’h ar gumun-mañ c’hoazh a-raok bezañ liammet ouzh Parame ha Sant-Maloù.
Desavet e oa bet betek hec’h 8 vloaz gant he mamm-gozh a-berzh mamm a oa o chom e Bazeleg-ar-Veineg. Da c’houde e oa aet d’ar Skol e Roazhon evit mont da apotikerez. Siwazh, skoet dall d’he 21 bloaz e voe ret dezhi paouez gant he studioù.
Distro da di he bugaleaj e oa kroget da sevel barzhonegoù ha ne zistilhe da skrivañ nemet pa oant peurechu. E-pad an Eil Brezel-bed e oa en em gavet gant ur barzh, Théophile Briant e anv. Goprad kozh en un ti-bank, deuet e oa-eñ da glask repu e Parame ha gantañ e oa bet roet ton da Angèle da genderc’hel gant ar varzhoniezh. Gant Briant e oa bet savet e Parame ar gazetenn Le Goéland he devoa kemeret perzh bras en oberezh sevenadurel Breizh.
Dimezet, aet e oa da chom da Bariz e-lec’h m’he devoa kejet gant Paul Éluard : gantañ e oa bet savet ur rakskrid d’he dastumad L'Arbre à Feu. E 1950 he devoa skrivet ur varzhoneg hag a oa bet lakaet da ganaouenn da c’houde gant ur sonaozer war-nes ober ur vicher dispar : Philippe Gérard. Kanet e oa bet Le Chevalier de Paris gant Édith Piaf bet tapet Kentañ priz ar ganaouenn c’hall ganti. 185 enrolladenn disheñvel eus ar ganaouenn mil vrudet a oa bet savet er bed a-bezh, gant kanerien veur evel Yves Montand, Catherine Sauvage, Frank Sinatra dindan ditl When the World was young, Bing Crosby, Nat King Cole ha Marlène Dietrich ivez dindan ditl Die Welt War Jung.
E 1971 he devoa degemeret Priz barzhoniezh an Akademiezh c’hall.
Goude terriñ he nask e oa distroet da Vreizh d'ober annez e Bazeleg-ar-Veineg evit gwir e 1973. Diwar neuze he devoa gouestlet he buhez d’ar varzhoniezh kenkoulz dre skrid ha dre gomz. Hep pellaat re na diouzh Pariz na diouzh Roazhon he devoa berniet abadennoù barzhoniezh, abadennoù skinwel, prezegennoù e Bro-C’hall hag en estrenvro, oc’h adkavout hengoun ar varvailherien gelt. E 1975 e oa kouviadez Radioscopie, abadenn skingomz mil anavezet Jacques Chancel, hag ivez e abadenn skinwel, Le Grand Échiquier.
E miz Eost 1975 he devoa savet un arvest barzhek e Théâtre de poche Hazhoù : Pierre de Nuit. Adalek 1976 betek 1980 e oa bet fiziet en Angèle gant Ministrerezh an deskadurezh-Stad ar gefridi da vont da gizidikaat ar skolajidi hag ar liseidi ouzh ar varzhoniezh.
A-hed an holl vloavezhioù-se e oa bet embannet ganti meur a varzhoneg, en o zouez :
Aet e oa bet da Anaon d’an 2 a viz Kerzu 1980 e Bazeleg-ar-Veineg, war-lerc’h ur c’hoariadenn e Turkia.
Nevez (disheñvelout)
Nevez eo kontrol kozh e brezhoneg. Kavout a reer ar ger-se en anvioù-tud hag en anvioù-lec'h.
Lec'h
Gwelout ar pennad Nevez (lec'hanvadurezh).
Solignano
Solignano  zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Soragna
Soragna  zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Volodimir Zelenskiy
Volodymyr Oleksandrovych Zelensky ganet d'ar 25 a viz Genver 1978, zo ur politikour, skrivagner senario, aktour, fentigellour ha prezidant dilennet ukrainian. Dilennet e oa bet goude dilennadegoù prezidant Ukraina 2019.
A-raok mont gant hent ar politikerezh, Zelensky a oa bet diplomet war ar Gwir ha krouet en devoa un embregerezh produiñ, Kvartal 95. An embregerezh a brodue filmoù, tresadennoù-bev hag abadennoù ha stiradoù skinwel fent. Kvartal en deus bet krouet dreist-holl ar stirad skinwel Servijour ar Bobl, lec'h ma weler Zelensky o c'hoari ur c'helenner istor aet da vezañ prezidant Ukraina. Ar stirad skinwel zo bet skignet etre 2015 ha 2019. Ur strollad politikel gant ar memes anv a oa bet krouet e miz Meurzh 2018 gant implijidi eus an embregerezh Kvartal 95.
Zelensky en doa disklêriet ez aje war ar renk evel danvez prezidant d'an 31 a viz Kerzu 2018. C'hwec'h miz goude, Zelensky a embanne ofisiel e oa danvez prezdiant, bez e oa dija unan eus an danvez prezidanted harpet ar muiañ er vro hervez ar sontadegoù. Zelensky a zo bet trec'h e-pad dilennadegoù prezidant 2019 Ukraina gant ouzhpenn 73% eus ar votoù. Trec'het garv eo bet ar prezidant kozh Petro Poroshenko.
El País
El País (ar pezh a dalvez kement hag "Ar Vro" e spagnoleg) zo ur pemdezieg spagnol. Savet e voe e 1976 ha diazezet eo e Madrid. Embann a ra ez eo "ur gazetenn spagnolek evit ar bed a-bezh".
E-kichen ar pemdezieg war baper, a vez gwerzhet e Spagn hag e broioù spagnolek all, ez eus embannadurioù spagnolek ha saoznek a gaver war Internet.
Perc'hennet eo El País gant ar strollad PRISA, zo perc'henn war meur a gazetenn, a chadenn skinwel hag a radio e stad Spagn.
E-touez an dud anavezet a skriv pennadoù er gazetenn emañ ar skrivagner Mario Vargas Llosa.
Trefina Kerrain
Ur stourmerez politikel ha kevredigezhel eo Trefina Kerrain.
Buhezskrid
Ganet e oa e 1987. Tremenet he deus he bugaleaj e Bro-Dreger, e Kamlez hag e Tonkedeg, ha skoliataet eo bet en ur c'hlas divyezhek e Kawan, e skolaj Diwan Plijidi hag e lise Lannuon, a-raok mont war ar studioù bredoniezh e Skol-Veur Roazhon II. Labouret he deus evel skoazellerez-buhez hag e ti-kêr Roazhon gant an dilennadez Ana Sohier, e-karg eus ar glad hag eus ar politikerezh yezh, d'ar mare ma veze o prientiñ raktres politikerezh yezh kêr Roazhon evit ar brezhoneg.
Stourmerez evit ar yezh
Brezhonegerez a-vihanik, kroget he doa da stourm gant krouidigezh ar c'henstroll Ai'ta evit broudañ impli ar brezhoneg el lec'hioù foran, e ti-gar Roazhon da skouer. Deuet e oa ivez da vezañ ezelez eus Kuzul sevenadurel Breizh. E 2016 e oa bet e-barzh strollad-barn Prizioù dazont ar brezhoneg. Skrivet he deus pennadoù brezhonek evit ar gelaouenn Pobl Vreizh peurgetket.
Ezelez eus Unvaniezh Demokratel Breizh
E 2013 he doa emezelet Trefina Kerrain en UDB. War ar renk e oa bet e 2015 evit an dilennadegoù departamant e anv UDB hag evit an dilennadegoù rannvro e anv Breizh Evel-Just. Etre miz Here 2014 ha miz Here 2016 e oa bet e-karg eus UDB Yaouank asambles gant Victor Gallou, ha aet e oa e-barzh burev politikel ar strollad. E 2016 e oa bet addilennet er burev politikel hag he doa sammet kar ar stummadurioù hag ar preder. E 2017 e oa bet war ar renk e pastell-vro Lannuon evit an dilennadeg kannaded, e anv Breizh Evel-Just c'hoazh,.
Ar stourm evit an treuzdougen e Breizh: "Le train en marche"
Gant Trefina Kerrain ez eus bet aozet teir c'herzhadeg evit difenn an trenioù etre kêrioù Breizh, dindan an anv "Le train en marche" (liamm ebet gant Macron). Ar gerzhadeg kentañ a oa bet etre An Alre ha Sant-Brieg en hañv 2015, evit goulenn ma vefe digoret en-dro ul linenn hent-houarn da liammañ Norzh ha Su Breizh dre greiz ar vro. En hañv 2016 e oa bet aozet un eil kerzhadeg, etre Landerne ha Kemper, evit difenn al linenn gozh a liamm Brest ha Kemper, en arvar abalamour d'an diouer a arc'hant postet evit he derc'hel e ratre ,. E miz here 2016 e oa bet aozet an trede, entre Roazhon ha Kastell-Briant, evit difenn al linenn TER (d'ar mare-se e nac'he ar Stad C'hall hag an SNCF arc'hantaouiñ al labourioù) ha goulenn e vefe digoret en-dro ul linenn TER etre Roazhon ha Naoned dre Gastellbriant, ,. Etre ha goude ar c'herzhadegoù he deus kendalc'het Trefina Kerrain da zifenn al linennoù houarn evit tud ar vro ha da c'houlenn muioc'h a emrenerezh e Breizh,.
Terenzo
Terenzo  zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Kentañ aloubadeg c'hall e Portugal
Ar C'hentañ aloubadeg c'hall e Portugal a c'hoarvezas e 1807 pa fellas d'an impalaer gall Napoleon Iañ serriñ marc'had Europa ouzh Bro-Saoz. Kaset e voe an aloubadeg gant ar jeneral Junot (1771-1813) adal an 20 a viz Du 1807 betek miz Du 1808 goude trec'h an armeoù saoz ha portugalat ha sinadur Feur-emglev Cintra d'an 30 a viz Eost 1808.
Homañ e voe ar bazenn gentañ graet gant Napoleon da vestroniañ al Ledenez iberek en he fezh ; da-heul e teuas Brezel al Ledenez e Portugal war un dro gant Brezel Dizalc'hted Spagn.
Diaraog
Gant an Dispac'h gall hag anvidigezh Napoleone Buonaparte da impalaer e Bro-C'hall e teuas kemm bras en Europa, ma en em unanas ar rouantelezhioù da enebiñ ouzh ar mennozhioù nevez. Klask a reas Portugal chom neptu evit difenn gwelloc'h he c'henwerzh hag he zrevadennoù met en abeg d'an emglev kozh gant Bro-Saoz e rankas dibab he c'hostezenn pa savas bec'h etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz.
Perzh a gemeras Portugal e Brezel Rousilhon, a voe echuet gant feur-emglev Basel d'an 22 a vie Gouere 1795, ha spi ganti da chom pell diouzh an tabut etre Gall ha Saoz.
Bartolome (abostol)
Bartolome, pe Bartelame, Barteleme , pe Bartelemi , pe Bertele , a oa unan eus daouzek diskibl Jezuz hervez Aviel Mazhev (10, 2,3), Aviel Mark (3,16-19) hag Aviel Lukaz (6,13-16).
Jacques Pellen
Jacques Pellen, ganet e Brest d'an 9 a viz Ebrel 1957 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 2020 e Brest ivez, a oa ur gitarour ha sonaozer breton.
Bartolome (abostol)
Meneget eo ivez e levr Oberoù an Ebestel (Ober. 1,13) pa vez bodet an diskibled er Gamblid.
Bibliourien zo a lavar ez eo ar memes den hag an Natanael a voe kinniget da Jezuz gant Filip (Yn 1, 45-51) met dizemglev a zo war ar poent-se.
Jacques Pellen
Pried e oa d'an delennerez Kristen Noguès, ha eontr d'ar gitarour Ronan Pellen.
Bartolome (abostol)
Er mammennoù e sirieg e vez anvet pe Bartolome, pe Natanael bar (mab) Tolmai pe Natanael Bartolome Natanael.
Jacques Pellen
E 2018 e voe embannet e bladenn ziwezhañ, A-hed an aber, ma son ar gitarour en e unan evit ar wech kentañ. Ar bladenn a oa un digarez evit distreiñ war hent e sonerezh.
E miz Ebrel 2020, Jacques Pellen a voe tapet gant ar SARS-CoV-2 ha kaset d'an ospital e-pad teir sizhun e Brest. Aet eo da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 2020 d'an oad a 63 bloaz, sammet gant kleñved ar viruz COVID-19.
Bartolome (abostol)
Istor ha hengoun
Avielet en defe Arabia, Persia ha marteze kornôg Indez gant an abostol Tomaz. Tri hengoun disheñvel, hini Aleksansdria (gant Euzebius Kaesareia ha Hieronimos), levrioù kozh a-zivout ar verzherien, « Pasion » sant Bartolome a liamm avielerezh Bartolome ouzh Indez.
Hervez Euzebius Kaesareia e kavas Panten a Aleksandria pa yeas da Indez skouerennoù eus Aviel Mazhev bet lezet e ti tud zo gant Bartolome pa oa deuet di da avielañ. Memes titour a voe roet Jerom a Stridon a lavar ouzhpenn e tistroas Panten gant ur skouerenn eus al levr .
Hervez an hengoun kristen e vefe bet oc'h avielañ Armenia gant Tomaz ha Jud ivez. Karget e vefe bet Bartolome da avielañ bro Albanopolis. Merzheriet e vefe bet er gêr-se a vefe per ur gêr eus Armenia Vihan, pe ur gêr eus su menezioù ar C'haokaz. Hervez al Legenda aurea, e vefe bet digroc'henet ez-vev, staget ouzh ur groaz ha dibennet.
Treuzkaset e vez an hengounioù-se gant Iliz apostolek Armenia.
Azaouet e vez e relegoù en Penniliz San Bartolomeo all'Isola e Roma.
Sant-paeron ar gigerien, ar givijerien hag ar geinerien levrioù eo Sant Batolome. Lidet e vez d'ar 24 a viz Eost gant ilizoù kristen ar C'hornôg ha d'ar 25 gant ilizoù ar Reter. Liammet eo an deiziadoù-se eus a deiz ma voe kaset e relegoù da Enez Lipari e 580GJK moarvat.
Lidet e vez deiz-ha-bloaz e verzherinti d'an 11 a viz Mezheven gant ilizoù ar Reter.
Ulysses S. Grant
Ulysses Simpson Grant (ganet Hiram Ulysses Grant d'ar 27 a viz Ebrel 1822 e Pleasant Point en Ohio ha marvet d'an 23 a viz Gouere 1885 e Wilton) a zo bet triwec'hvet Prezidant Stadoù-Unanet Amerika etre 1869 ha 1877. Ur jeneral a oa anezhañ hag a vez lakaet da vezañ trec'hour Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika pa oa deuet da vezañ pennjeneral armeadoù an Norzh adalek 1864. Ar vrud a dapas e-kerzh ar brezel-se a sikouras anezhañ da vezañ anvet da brezidant. Kavet a vez abeg en e brezidanterezh pa roas plasoù d'e vignoned ha ne reas netra a-enep o goubrenerezh.
Rue Bugeaud
Rue Bugeaud zo anv meur a lec'h e kêrioù Bro-C'hall, diwar anv ar marichal Thomas-Robert Bugeaud (1784-1849), a gemeras perzh bras en aloubadeg Aljeria hag e lazhadegoù.
Straedoù
Hag ivez:
Hag ivez
Delwennoù dezhañ zo ivez:
Emgann Corregidor
Emgann Corregidor (saozneg : Battle of Corregidor, filipineg : Labanan sa Corregidor) a voe stourmet etre ar 5 hag ar 6 a viz Mae 1942.
Ul lodenn e oa eus Kampagn Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh aloubadeg ar Filipinez e-kerzh an Eil Brezel-bed. Kouezhadenn Bataan d'an 9 a viz Ebrel 1942, he doa riñset an enebadur vilourel stadunanat aozet a dale ouzh nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan a oa o aloubiñ Luzon, e norzh Filipinez.
Kan an Nibelunged
An Nibelungenlied (Krennalamaneg uhel : Der Nibelunge liet pe Der Nibelunge nôt), troet e Kan an Nibelunged, zo ur meurgan skrivet e-tro ar bloaz 1200 e krennalamaneg uhel. Ar varzhoneg disin-se a zeuas eus rannvro Passau. An Nibelungenlied zo diazezet war un hengoun dre gomz tennet eus gwengeloù harozel german gant tudennoù istorel eus ar V vet  hag ar, ha skignet e voe dre an holl vroioù germanek. An istor a vez adkavet e Lec'hlenn gant ar c'hanoù harozel a zo en Edda hag e Saga ar Völsunged.
Rannet eo ar meurgan e div lodenn : el lodenn kentañ, Siegfried a zeu da Worms da c'houlenn dorn priñsez vurgund Kriemhild digant he breur ar roue Gunther. Hennezh a asant d'an eured gant ma vo roet harz da C'hunther gant Siegfried a-benn ober e wreg eus Brünhild, ar briñsez-vrezelerez. Siegfried a zeu a-benn hag a zimez gant Kriemhild, hogen Brünhild ha Kriemhild a dro da enebourezed, ma echuas gant muntrerezh Siegfried gant ar gwaz Hagen dre urzh Gunther. En eil lodenn, an intañvez Kriemhild zo priedet gant Etzel, roue an Huned. Diwezhatoc'h e ped he breur da weladenniñ rouantelezh Etzel gant ar soñj kaout he dial diouzh Hagen. An disoc'h a vo marv an holl Vurgunded hag a oa deuet e lez Etzel, dismantr ar rouantelezh ha marv Kriemhild zoken.
An Nibelungenlied a voe ar meurgan kentañ lakaet dre skrid er broioù alamanek. Ar varzhoneg a voe ankouaet goude 1500, hag adkavet e voe e 1755. Lesanvet "an Iliad alamanek", an Nibelungenlied a grogas da vout brudet en-dro evel ur meurgan broadel alaman. Ar varzhoneg a voe arveret da skeudenniñ ha difenn gweloù enep-demokratel, mirelour, pe mennozhioù nazi a-raok hag e-pad an Eil Brezel-bed. Daveoù ar c'han-mañ a vez kavet e labour Richard Wagner : Der Ring des Nibelungen, hag a zo levezonet kalz gant ar mammennoù eus an norseg. E 2009, eo bet enskrivet en UNESCO (Memory of the World Register) abalamour d'e dalvoudegezh istorel. Taolennet e vez evel "unan ag ar barzhonegoù galloudusañ e-touesk meurganoù german ar Grennamzer".
Tornolo
Tornolo  zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Ben Barbaud
Benjamin Barbaud, muioc'h anavezet evel Ben Barbaud, zo un embreger breizhat ganet e Naoned d'an 19 a viz Kerzu 1981. Krouet en deus ar Furyfest hag an Hellfest.
Buhezskrid
E Klison emañ e familh o chom, e dad kelenner ar skolioù, e vamm mezegez hag e dri breur ha c'hoar,. Graet en deus ur Breved Teknikour Uhel er gwin ha traoù kreñv.
Krouiñ a ra ar Hardcore Furyfest e 2002, ur festival sonerezh "direizh". Paouezat a ra e 2005 abalamour da pennluskerien alaman dizonest,.
Krouiñ a ra an Hellfest gant Yoann Le Nevé e 2006, e Klison. Dont a ra da vezañ e 2014 an trede festival e Frañs dre niver a festivalourien.
Klez Brandar
Klez Brandar, ganet e miz Here 1984 e Naoned, zo un arzour luc'hskeudenner breizhat.
Gouarnerezh Tucumán
Ar Gobernación del Tucumán a oa ur broviñs eus an impalaeriezh spagnol e Suamerika, a zo un tamm eus Arc'hantina hiriv.
Republik Lucca
Republik Lucca (latin : Respublica Lucensis; italianeg : Serenissima Repubblica Lucense) a oa ur republik dizalc'h e Toskana, en Italia, ha kêr Lucca e oa ar gêr-benn anezhi.
Istor
Goude marv Matilda Toskana e 1115 e teuas Lucca da vezañ ur gumun dizalc'h.
Gouarnerezh Tucumán
E gouarnerezh Nueva Extremadura
Ar c'habiten Juan Núñez de Prado (~1515 – ~1557) a guitaas Potosí e 1549 hag a ziazezas kêr El Barco d'an 29 a viz Mezheven 1550 e-kreiz kreisteiz ar vro a zo aet d'ober Proviñs Tucumán a-vremañ. Ur pennadig goude e tegouezhas dre eno Francisco de Villagra, a oa o kas soudarded da Gabiteniezh jeneral Chile evit ar gouarnour Valdivia, ha bec'h a savas etre Núñez de Prado hag eñ, ha klemm a reas edo ar gêr nevez-diazezet war douar ar gouarnour Valdivia (korn biz barnerezh Valdivia a oa tost d'al lec'h m'emañ San Miguel de Tucumán hiriv). Núñez de Prado a rankas chom en El Barco evel letanant gouarnour dindan aotrouniezh Chile. Koulskoude, pan eas Villagra kuit ac'hano, e kasas kêr El Barco e-maez tachennad Valdivia, da Broviñs Salta (El Barco II, e 1551), a oa he lec'h kent. Dirak nac'hadenn La Gasca hag enebiezh an henvroidi e treuzkasas kêr adarre (El Barco III, e 1552), d'un dachennad a zo e Proviñs Santiago del Estero hiriv, hag e-maez beli Chile.
Republik Lucca
Istor
Padout a reas eus 1160 betek 1805, war-bouez mareadoù ma voe aloubet gant Firenze ha Pisa er. En 1799 e voe dalc'het gant Bro-C'hall, ha goude Aostria, a-raok distro ar C'hallaoued en 1801. En 1805 e voe troet ar republik e priñselezh gant Napoleone Buonaparte ha staget ouzh priñselezh Piombino d'ober priñselezh Lucca ha Piombino da lakaat he c'hoar Elisa Buonaparte da briñsez. En 1815 e voe graet dugelezh Lucca ha roet da Marie-Louise Etruria ha staget e 1847 ouzh dugelezh-veur Toskana.
Torrile
Torrile  zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Gwalldaol an 22 a viz Mae 2017 er Manchester Arena
D'an 22 a viz Mae 2017 e voe un darzhadenn er Manchester Arena e Manchester, Bro-Saoz, dres e fin ur sonadeg gant ar ganerez stadunanat Ariana Grande. Ar sponter, anavezet evel Salman Abedi hervez an archerien saoz, a oa ur c'heodedour saoz oadet a 22 vloaz hag a orin eus Libia. En em lazhet e oa gant ur vombezenn IED (Improvised Explosive Device) pa oa an arvesterien o tont er-maez eus ar sal. An darzhadenn a lazhas 23 a dud, gant Abedi, ha 120 ouzhpenn a voe gloazet fall evit ul lod bras anezho. Ul lodenn eus ar c'houzañverien a oa bugale yaouank-flamm.
Gouzañverien
Sifroù da c'hortoz (24 MAE 17)
Gimnèsies
Ar Gimnèsies (e katalaneg), pe Gimnesias (e spagnoleg), a vez graet eus inizi brasañ ha reterañ ar Balearez, ha Pitiüses eus ar re gornokañ.
An inizi
Setu anvioù ar Gimnèsies :
Manchester Arena
Ar Manchester Arena zo ur sal liesimplij lec'hiet e, Manchester, Bro-Saoz. Lec'hiet dres e kreiz kêr Manchester, un darn eus ar sal vras a zo a-us ar Manchester Victoria station. Ar Manchester Arena eo ar sal vrasañ e-keñver an niver a gadorioù e-touez salioù ar Rouantelezh-Unanet, an eil eo en Europa o kaout plas evit 21 000 arvester d'ar muiañ. Bez eo unan eus ar salioù implijetañ, gant abadennoù sport ha sonadegoù o vezañ graet enni. Ar Manchester Arena a oa ur savadur diazez evit harp goulenn kêr Manchester da gaout ar c'hoarioù olimpek e 1996 ha 2000. Implijet e voe ar sal evit ar C'hommonwealth Games e 2002.
Hoper-noz
Barbaou
Ar barbaou zo meneget e meur a c'heriadur. Ne vez ket kavet e mojennoù Breizh koulskoude.
Manchester Arena
D'an 22 a viz Mae 2017, e fin un arvest gant ar ganerez stadunanat Ariana Grande, e voe un dagadenn gant ur sponter eus ar Stad Islamek : 23 a dud a voe lazhet ha 120 gloazet fall.
Justin Trudeau
Mab eo d'ur c'hentañ ministr all eus Kanada, Pierre Elliott Trudeau. Ganet eo en Ottawa. Studioù en deus graet e Skol-veur Kolombia Vreizhveuriat.
Dilennet e voe Justin Trudeau evit ar wech kentañ e 2008, pa oa bet dilennet da gannad e pastell Papineau, e Montreal. Addilennet e voe e 2011, 2015, 2019 ha 2021. E penn ar Strollad Frankizour emañ adalek 2013, ur strollad a voe trec'h e mouezhiadeg kevreadel an 19 a viz Here 2015, ar pezh a lakaas anezhañ da vezañ kentañ ministr ar vro. Trec'h e voe e strollad ivez e dilennadegoù 2019 hag e "razkdilennadegoù" 2021, met bep gwech gant ur muianiver keñverel hepken.
Émile Guépratte
Paul Émile Amable Guépratte (Granville, 30 a viz Eost 1856 – Brest, 21 a viz Du 1939), a oa un ofiser a vor gall, echu e vicher er renk da vesamiral.
Palanzano
Palanzano  zo ur gumun eus  Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Émile Guépratte
Yaouankiz
Mab e oa da Charles Émile Guépratte, kabiten lestr, ha da Eugénie Constance Jéhenne, ha mab-bihan d'an amiral breizhat Aimable Constant Jéhenne (1799-1863).
Gant Thérèse Marie Virginie Gourdan e timezas e 1883, ha tri bugel o devoe.
Kentelioù Lise impalaerel Brest a heulias e 1868 a-raok mont da Skol an arme-vor d'ar 1 a viz Here 1871. E 1883 e tapas ar breved lestr-tarzher.
En arme
Brudet bras e oa abalamour d'e galonegezh e-kerzh Emgann an Dardanelloù (19 a viz C'hwevrer 1915 - 9 a viz Genver 1916).
Deroet e oa bet dezhañ al lietennoù da-heul :
Aimable
Amable, pe Aimable, zo anvioù-badez gallek.
478
Diwar-benn ar bloavezh 478 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 478
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 478
Pitius
Pitius pe Pythius zo anv meur a dra:
Berceto
Berceto zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
La Libertad
La Libertad zo anv meur a dra, ha meur a lec'h.
Emgann Corregidor (1945)
An Emgann evit adtapout Corregidor (saozneg: The Battle for the Recapture of Corregidor ; filipineg: Labanan para sa Corregidor) a voe stourmet etre ar 16 hag ar 26 a viz C'hwevrer 1945, etre un nerzh tagañ stadunanat hag ur gwarnizon japanat o klask difenn enezenn Corregidor. Japaniz o devoa tapet ar c'hreñvlec'h digant an United States Army Forces in the Far East e-pad un emgann kentañ, e 1942.
Río San Pedro (Guatemala-Mec'hiko)
Ar Río San Pedro  zo ur stêr a 186 km, etre Guatemala ha gevred Mec'hiko, ma'z eo anvet ivez Río San Pedro Mártir.
Emgann Corregidor (1945)
Disoc'h
Kalz soudarded japanat a oa marvet beuzet o klask tec'hout diouzh an enezenn roc'hellek. Un darn eus soudarded ar gwarnizon, marteze miladoù a dud, a oa aet da guzhat e fozioù ha ribouloù en enezenn. O klask heuliañ hent spered ar Bushidō, an difennerien, kuzhet evel ar re en Malinta Hill, o devoa kavet gwelloc'h en em lazhañ eget kodianañ. E Corregidor e voe klevet tarzhadennoù dindan zouar e-pad devezhioù goude fin an emgann. Hervez mammennoù Japan e oa 6700 soudard japanat er gwarnizon war an enezenn pa oa bet ar 503rd PRCT hag ar 34th Infantry o tilestrañ. Diwar an hollad e oa chomet bev 50 den ; 19 all a oa bet prizoniet hag 20 soudard a oa chomet kuzhet (Zanryū nipponhei) hag a oa kodianet d'ar 1añ a viz Genver 1946 hepken.
Río San Pedro (Guatemala-Mec'hiko)
Eieniñ a ra e departamant El Petén en Guatemala. Tremen a ra an harzoù gant Mec'hiko da vont e stad Tabasco. Adalek eno eo anvet  San Pedro Mártir ma ya da gemberiñ er stêr Usumacinta.
Bore
Bore zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Fidenza
Fidenza  zo ur gumun eus  Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Capelle (Norzh)
Capelle a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel bed kentañ: