cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timbroù Borneo an Norzh
1964 : Roet eo e frankiz da vBorneo. Emezelañ a ra da gKevredad Stadoù Malaysia (« Federated Malay States ») dindan an anv Sabah. Timbroù a vo embannet dindan an anv-se e 1964-1965 a-raok ober gant timbroù Malaysia.
1082
Diwar-benn bloavezh 1082 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1082
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1082
Herlegon
An herlegoned a zo evned hirc'harek eus kerentiad an Ardeidae (asambles gant ar bongorzed hag ar c'herc'heized).
Spesadoù
Toohjįʼ ndiigaii reiger hejre
Arondisamant Kemper
Arondisamant Kemper a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed hag e rannvro Breizh.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Kemper e 17 kanton (betek 2014) :
Raganv-gour
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv-gour (pe raganv personel, diwar ar saozneg: personal pronouns) evit komz eus un doare anaforiezh ma vez implijet raganvioù, peurliesañ e plas un anv-kadarn pe frazenn anv pe ur frazenn anv-gwan evit a sell ouzh ar raganvioù perc'hennañ, da skouer:
Arondisamant Kemper
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Penn-ar-Bed d'ar 1 a viz Genver 2017. 84 c'humun zo en arondisamant Kemper bremañ.
Raganv-gour
Kemmañ a ra kalz a yezh da yezh implij ar raganvioù hag ar perzhioù yezhadurel resis ma raent dave oute.
Peurliesañ e ra dave ar raganvioù-gour d'ar gour, o vezañ ar pep aliesañ tri gour hag an niver, o vezañ ar pep aliesañ unander ~ liester.
Bez' e c'hell bezañ merket gant ar raganvioù ivez liveoù sevended, da skouer "te" ~ "c'whi" (unander). Graet e vez "diforc'h T-V" eus kement-mañ er yezhoniezh diwar ar fed ma krog alies ar stummoù izeloc'h o live sevended gant "t-" er Yezhoù romanek, da skouer galleg "tu" keit ha ma krog ar stummoù uheloc'h o live sevended gant "v-", da skouer galleg "vous".
Alies-tre e vez merket muioc'h a berzhioù yezhadurel gant ar raganvioù-gour evit gant an anvioù-kadarn en hevelep yezh, da skouer: kollet eo bet er yezhoù romanek a-vremañ ar sistem troadoù implijet gant al latin evit a sell ouzh an anvioù-kadarn, met kenderc'hel a reont d'ober an diforc'h kenetreze evit a sell ouzh ar raganvioù-gour.
Alies a-walc'h n'he deus ar yezh-mañ'r-yezh, al latin en o zouez, raganv-gour ebet evit an trede gour hag implijet e vez en o lec'h raganvioù diskouezañ, da skouer "hennezh", "homañ" h.a.
Morbig
Ar morbiged eo an evned-mor a ya d'ober ar c'herentiad Haematopodidae, ha war un dro Haematopus, ar genad nemetañ ennañ. Termenet e voe ar c'herentiad e 1838 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Raganv-gour
Meur a doare raganv-gour zo :
Morbig
Diouzh Doare 6.4 an IOC World Bird List ez a daouzek spesad d'ober ar genad :
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Eizh (8) isspesad en holl.
Raganv-gour
Kemmañ kalz a ra natur hg implij ar raganvioù-gour a yezh da yezh evel ma tiskwel ar skouerioù da heul.
Daoust ha ma vez implijet gant ar brezhoneg raganvioù-gour ("me, te, eñ, hi"... pa denn ouzh rener ar frazenn, da skouer, ne ra ket gant raganvioù e lec'h ar renadennoù brezhoneg, ma ra kentoc'h neuze gant araogennoù displeget: "da" evit renadennoù dieeun hag "a" evit renadennoù eeun (pa ne vez araogenn ebet liammet ouzh ar verb peurlisañ pe c'hoazh an araogenn all ma vez implijet un araogenn resis gant ur frazenn a verb bennak (d.s. "selaou ouzh). Implijout a c'heller ivez un anv-gwan perc'hennañ e lec'h an araogenn "a" evit ober dave 'ur renadenn eeun, da skouer:
E yezhoù all avat e reer gant raganvioù-gour disheñvel hervez ma reont dave d'ar rener, d'ar renadenn eeun ha/pe d'ar renadenn dieeun, da skouer e spagnoleg:
E yezhoù zo e vez graet an diforcc'h etre ni endalc'hus ("me" + "int/eñ/hi" + "c'hwi"/"te") hag ezdalc'hus ("me" + "int/eñ/hi" - "c'hwi"/"te") evit a sell ouzh ar c'hentañ gour liester. E tok pisin, da skouer, e vez implijet seizh raganv disheñvel evit ar c'hentañ gour dre diforc'hañ an niver (unander, daouder, daouder trider, liester) hag an endalc'husted/ezdalc'husted, d.s. mitripela ("int-i o-daou/o-div" + "me") kv. yumitripela ("c'hwi ho-taou" + "me").
Yezhoù zo, en o zouez ar saozneg, ar galleg pe c'hoazr ar c'hembraeg, a rank ober gant anvioù pe raganvioù atav evit sevel frazennoù reizh, zoken e savadennoù ampersonel ma ranker ober gant brizhraganvioù hep daveenn fetis ebet, da skouer:
"Glav a ra [Ø]"
E yezhoù all, avat, e c'heller sevel frazennoù reizh hep implijout raganvioù e degouezhioù resis zo, peurliesañ pa c'heller kompren da beseurt anv e ra dave ar frazenn dre dielfennañ ar c'henarroud pe dre merkoù yezhadurel all, da skouer displegadur ar verb (gw. Amraganvelezh).
E yezhoù all c'hoazh c'heller ober hep raganvioù-gour nemet pa raent dave da rener ar frazenn (gw. Amrenererezh).
E haousaeg e vez implijet rummoù raganvioù disheñvel evit merkañ amzer ar verboù kentoc'h evit dre o displegañ war-eeun, da skouer:
Gelderland
thumb|right
Gelderland zo unan eus an 12 proviñs a ya d'ober an Izelvroioù. Arnhem eo ar gêrbenn.
Kumunioù Gelderland
53 kumun zo e Gelderland.
Istor
Dont a ra ar broviñs eus stadoù kozh en Impalaeriezh Santel hag hec'h anv eus kêr Geldern, nepell, en Alamagn. Hervez ar vojenn e voe anvet gant aotrouien Pont, a lazhas un dragon en 878 hag a roas d'ar gêr an anv a glevjont digant an aerouant o vervel : "Gelre!"
Kontelezh Gelder a deuas eus ar pagus frank Hamaland, en XIvet kantved, e kastilli ar vro en-dro da Roermond ha Geldern. Konted Gelre a gemeras broioù Betuwe ha Veluwe, ha dre zimeziñ, kontelezh Zutphen.
Charlotte Kiprenez
Charlotte de Lusignan, pe Charlotte Kiprenez, (Nikosia, Kiprenez, 28 a viz Mezheven 1444 - Roma, 16 a viz Gouhere 1487), a oa merc'h henañ ar roue Yann II Kiprenez hag Elena Palaiologina.
Dimeziñ a eure d'an 21 a viz Kerzu 1456 da Yann Coimbra, priñs Antiochia, a varvas kontammet d'an 21 juin 1457 e Nikosia. Bloaz war-lerc'h, pa varvas he zad, e oa anvet da rouanez Kiprenez (1458).
Ur breur bastard he doa, Jakez III Kiprenez, a oa arc'heskob, ha hennezh en doa graet emglev gant sultan Egipt evit dont a-benn da vout roue en he lec'h. Tec'hel a reas al lezvreur da lez Al-Achrâf Sayf ad-Dîn Inal al-Ala’i, sultan mamelouk Egipt.
En 1459 e timezas d'ur c'henderv, Loeiz Savoia, pe Loeiz Genève (1436-1482), kont Genève. E-keit-se edo Jakez oc'h ober itrikoù e lez ar sultan. Hag e miz Gwengolo 1460 e tegouezhas e penn ur bagad mamelouk da aloubiñ an enezenn. E-pad tri bloaz e stourmas ar rouanez gant he baroned e kreñvlec'h Kyrenia a voe kemeret gant o enebourien e miz Gwengolo 1463. Kuit ez eas Charlotte da Italia. En 1485 e roas he gwirioù war Kiprenez ha Jeruzalem d'he niz Charlez Iañ Savoia. Mervel a reas d'ar 16 a viz Gouhere 1487 e Roma. Beziet eo e penniliz Sant-Pêr er Vatikan. Bugel ebet n'he doa bet goude bout dimezet div wech.
<!-- 28 à Nicosie, morte le 16 à Rome, reine de Chypre (1458-1460), fille de Jean II de Chypre et d'Hélène Paléologue.
Ascendance
-->
Poltred an Doge Leonardo Loredan
Poltred an Doge Leonardo Loredan zo ul livadur gant an arzour italian Giovanni Bellini, er bloavezh 1501. War ziskouez emañ en National Gallery e Londrez.
Gwelout a reer Leonardo Loredan, Doge Venezia eus 1501 da 1521, en e zilhad lid. An tog war e benn, a veze graet “corno” anezhañ, a veze douget war ur seurt boned lien.
Ar c'hiz e oa e Venezia lakaat poltrediñ ar renerien en o dilhad ofisiel. Brudet e oa an arzour abalamour d'e boltredoù.
Kraków
Kraków (e poloneg, pe Krakovia hervez an anv latin) zo ur gêr vras eus Polonia, e rannvro Małopolska (Polonia vihan), e kreisteiz ar vro. An eil kêr vrasañ eus Polonia eo, goude ar gêr-benn Varsovia. E 2014 e oa 761 900 a dud o chom enni.
Suleyman II
Ren
Ren a reas eus 1687 betek 1691. Klañvidik e oa hag e tremenas daou vloavezh diwezhañ e ren war e wele.
Dindan e ren e voe kollet douaroù ha kêrioù en Europa gant an impalaeriezh.
Mervel a reas Suleyman II d'an 22 a viz Even 1691. E hanter-vreur Ahmet a bignas war an tron war e lerc'h.
Luiz Gonzaga
thumb| Hanterzelwenn ouzh dor ar Mirdi Luiz Gonzaga, e [[Caruaru (Pernambuco, Brazil)]]
Luiz Gonzaga pe Luiz Gonzaga do Nascimento, ganet d'an 13 a viz Kerzu 1912 en Exu, ha marvet d'an 2 a viz Eost 1989, zo ur soner ha sonaozour poblek eus Brazil, anavezet evel "o rei do baião", roue ar baião, un doare-seniñ eus Nordeste Brazil. Gantañ e voe kelennet ar c'haner ha soner Dominguinhos.
Ganet e oa war ar maez, er sertão, en un atant anvet Caiçara, en Exu, e stad Pernambuco, e-harz menezioù ar Serra de Araripe, evel a zo meneget en e ganaouenn "Pé de Serra".
Bevet en deus diwar e vicher soner e kreisteiz ar vro, en ur chom feal da sonerezh e wrizioù. Gant ar baião eo bet brudet, ha dreist pep tra gant ar ganaouenn Asa Branca, savet en 1947, gant e gamarad alvokad Humberto Teixeira.
Da gentañ e sone gant e sanfona ( un akordeoñs), tonioù choro, samba, fox ha traoù diouzh ar c'hiz en amzetr e yaouankiz. Goude e sonas mui ouzh mui tonioù eus an Nordeste.
Kentañ ton enrollet gantañ ne oa ket ur ganaouenn, hag anvet e oa Vira e Mexe, e doare ar xamego. Kentañ kanaouenn e oa Dança Mariquinha, ur mazurca, e 1945.
<!-- no sopé da na zona rural de Exu,
de Pernambuco. O lugar seria revivido anos mais tarde em uma de suas primeiras composições. Seu pai, Januário, trabalhava na roça, num latifúndio, e nas horas vagas tocava acordeão (também consertava o instrumento). Foi com ele que Luiz Gonzaga aprendeu a tocá-lo. Não era nem adolescente ainda, quando passou a se apresentar em bailes, forrós e feiras, de início acompanhando seu pai. Autêntico representante da cultura nordestina, manteve-se fiel às suas origens mesmo seguindo carreira musical no sul do Brasil. O gênero musical que o consagrou foi o baião. A canção emblemática de sua carreira foi Asa Branca, que compôs em 1947, em parceria com o advogado cearense Humberto Teixeira.
Antes dos dezoito anos, ele se apaixonou por Nazarena, uma moça da região e, repelido pelo pai dela, o coronel Raimundo Deolindo, ameaçou-o de morte. Januário e Santana lhe deram uma surra por isso. Revoltado, Luiz Gonzaga fugiu de casa e ingressou no exército em Crato, Ceará. A partir dali, durante nove anos ele viajou por vários estados brasileiros, como soldado. Em Juiz de Fora-MG, conheceu Domingos Ambrósio, também soldado e conhecido na região pela sua habilidade como acordeonista. Dele, recebeu importantes lições de música.
Em 1939, deu baixa do Exército no Rio de Janeiro, decidido a se dedicar à música. Na então capital do Brasil, começou por tocar na zona do meretrício. No início da carreira, apenas solava acordeão (instrumentista), tendo choros, sambas, fox e outros gêneros da época. Seu repertório era composto basicamente de músicas estrangeiras que apresentava, sem sucesso, em programas de calouros. Apresentava-se com o típico figurino do músico profissional: paletó e gravata. Até que, em 1941, no programa de Ary Barroso, ele foi aplaudido executando Vira e Mexe, um tema de sabor regional, de sua autoria. O sucesso lhe valeu um contrato com a gravadora Victor, pela qual lançou mais de 50 músicas instrumentais. Vira e mexe foi a primeira música que gravou em disco.
Veio depois a sua primeira contratação, pela Rádio Nacional. Foi lá que tomou contato com o acordeonista gaúcho Pedro Raimundo, que usava os trajes típicos da sua região. Foi do contato com este artista que surgiu a ideia de Luiz Gonzaga apresentar-se vestido de vaqueiro - figurino que o consagrou como artista.
Em 11 de abril de 1945, Luiz Gonzaga gravou sua primeira música como cantor, no estúdio da RCA Victor: a mazurca Dança Mariquinha em parceria com Saulo Augusto Silveira Oliveira.
Também em 1945, uma cantora de coro chamada Odalisca Guedes deu à luz um menino, no Rio. Luiz Gonzaga tinha um caso com a moça - iniciado provavelmente quando ela já estava grávida - e assumiu a paternidade do rebento, adotando-o e dando-lhe seu nome: Luiz Gonzaga do Nascimento Júnior. Gonzaguinha foi criado pelos seus padrinhos, com a assistência financeira do artista.
Em 1946 voltou pela primeira vez a Exu (Pernambuco), e o reencontro com seu pai é narrado em sua composição Respeita Januário, parceria com Humberto Teixeira.
Em 1948, casou-se com a pernambucana Helena Cavalcanti, professora que tinha se tornado sua secretária particular. O casal viveu junto até perto do fim da vida de "Lua". E com ela teve outro filho que Lua a Chamava de Rosinha.
Emgann Marignano
Emgann Marignano, lesanvet emgann ar ramzed, a c'hoarvezas en hanternoz Italia, nepell eus Melegnano, d'an 13 ha d'ar 14 a viz Gwengolo 1515 etre arme ar roue gall Frañsez Iañ, skoazellet gant soudarded eus Venezia, hag un arme suis a oa o tifenn Dugelezh Milano.
Luiz Gonzaga
Gonzaga sofria de osteoporose. Morreu vítima de parada cardiorrespiratória no Hospital Santa Joana, na capital pernambucana. Seu corpo foi velado em Juazeiro do Norte (a contragosto de Gonzaguinha, que pediu que o corpo fosse levado o mais rápido possível para Exu, irritando várias pessoas que iriam ao velório e tornando Gonzaguinha "persona non grata" em Juazeiro do Norte) e posteriormente sepultado em seu município natal. Sua música mais famosa é Asa Branca
Emgann Marignano
Emgann a voe e Melegnano hag e San Giuliano Milanese, 16 km er gevred da gêr Milano, evit gouzout piv a vije mestr war Zugelezh Milano.
Trec'h e voe an arme c'hall ha hini Venezia. Dirazo e oa un arme suis hag a zalc'he Dugelezh Milano en he sav abaoe 1512.
Luiz Gonzaga
-->
Familh yezhoù
An darn vrasañ eus ar yezhoù komzet dre ar bed a c'hell bezañ rummataet e familhoù-yezhoù hervez ar perzhioù a zo boutin kenetreze. Pa ouzer ervat petra e oa kentyezh an holl yezhoù en ur familh-yezhoù bennaket e vez lavaret ez eus un unded fulogenetikel anezhi. Alies avat n'eus ket ken eus ar gentyezh ha ne c'hell ket bezañ studiet war-eeun. Dre lakaat e pleustr teknikoù dibar anvet an hentenn geñveriañ ijinet gant August Schleicher en e c'heller dont a-benn da adkavout mui-pe-vui perzhioù ha frammoù pennañ kentyezhoù aet da get, dre lakaat keñver-ouzh-keñver perzhioù ha frammoù yezhoù ez eus anezho en hevelep kerentiad savet diwar ar gentyezh-se. Isrannet e c'hell bezañ ar familhoù e skourroù.
Graet e vez yezhoù digenvez eus ar re na zeuer ket a-benn da renkañ e-touez familh-yezh ebet.
Familhoù brasañ
Setu amañ roll ar kerentiadoù brasañ, 5 599 yezh enno :
Croix-en-Ternois
Croix-en-Ternois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mesen
left|thumb|200px|An tour-iliz left|thumb|200px|An iliz katolik Sant-[[Nikolaz Mira|Nikolaz]] Mesen en izelvroeg, Messines e galleg, Messène e pikardeg, a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez, er Westhoek. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo. Bihanañ kêr Belgia eo.
Div lodenn er gumun
Div lodenn a zo er gumun, gant un tamm eus Ploegsteert (ranngumun eus Comines-Warneton) oc'h ober an troc'h etreze.
Kartenn
left-thumb|280px
Bethleem Farm East Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant an 3de Rann-Arme Aostralian pa voe tapet an atant d'ar 7 a viz Even 1917 e-pad Emgann Mesen. An darn vrasañ ag ar bezioù a gaver enne ofisourion ha soudarded bet lazhet en emgann d'an 8 a viz Even 1917 ha d'an 10 a viz Even 1917. Implijet e voe betek miz Gwengolo 1917 neoazh.
Bethleem Farm West Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant an 3de Rann-Arme Aostralian pa voe tapet an atant d'ar 7 a viz Even 1917 e-pad Emgann Mesen. Implijet e voe gant ar 14th (Light) Division (Rouantelezh-Unanet) betek dibenn 1917. Enni e kaver ur bez ag an Eil Brezel Bed ivez, ur soudard dianv ennañ.
Messines Ridge British Cemetery
thumb|left Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Jean-Jacques Goldman
thumb|right|Jean-Jacques Goldman er Zénith Paris - La Villette e 2002. Jean-Jacques Goldman, ganet e 1951, a zo ur sonaozer, kaner ha produour gall diseurtajoù ha pop rock dreist-holl. Berzh bras en deus graet er bloavezhioù 1980, ha 1990 er triad Fredericks Goldman Jones. Savet en deus ivez kanaouennoù evit Johnny Hallyday, Céline Dion (D'eux eo an albom gallek ar muiañ gwerzhet er bed), evit sonerezh orin filmoù hag arlizhioù skinwel. En em c'houestlet en deus ivez da Les Enfoirés hag a vod kalz arzhourien ha tud brudet evit sikour ar gevredigezh Les Restos du cœur. Paouezet en deus e remzad kaner e 2004 met karet e chom gant an dud e Frañs.
Buhez prevez
Ganet eo d'an 11 a viz Here 1951 e Pariz, hag eñ trede bugel ur familh a bevar. E vamm, Ruth Ambrunn, ganet e München a zo a orin yuzev, hag e dad, Alter Mojze Goldman, ganet e Lublin (Polonia), a zo bet er Rezistañs C'hall e-kerzh an Eil Brezel Bed. E zud en doa ur stal reizhoù sport e Montrouge, e-kichen Pariz. Kemer a ra kentelioù piano ha goude bioloñs, met dedennet eo gant ar gitar dreist-holl, sonet gantañ gant ar skouted.
Duffel
Duffel a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Berrloer
Ur verrloer zo ur seurt dilhad graet da wiskañ an troad, an ufern, ha lodenn izelañ ar c'har. Pep a verrloer a vez lakaet war an daoudroad. En ur re loeroù eo heñvel an troad kleiz hag an troad dehoù. . Douget e vez al loeroù e-barzh botoù.
Ganto ouzhpenn-se e klasker: Tud zo a gav ivez a bouez bezañ diouzh ar c'hiz.
Dour-c'hwezh
Kontañ a reer 250,000 gwagrenn c'hwezhañ en treid hag e ver ur 1/4 litrad c'hwezh anezho bemdez Gant al loeroù e vez dastumet ar c'hwezh ha ne chom ket er botoù. Pa vez yen e c'haller tennañ al loeroù hag ar mouested war un dro hag evel-se digreskiñ an dañjer da skornañ an treid.
Oberiañ
Gant meur a zanvez e vez graet ar berrloeroù: kotoñs, niloñs, gloan, poliester, akrilik,.
Loereier a bep seurt
Graet e vez berrloereier a bep seurt ment. Darn a sav betek an ufern, re all betek ar c'hof-gar. Darn a vez da zougen bemdez, re all evit sportoù.
Mezh ar berrloeroù
Tud zo, krennarded peurvuiañ, a fell dezho kuzhat o berrloeroù, evel pa vijent dilhad dizenorus pe vezhus. Neuze seul verroc'h seul welloc'h: klask a reont reiñ da grediñ d'ar re a daolfe pled ouzh seurt traoù ne wiskont ket a verrloeroù.
Kement-se a deufe eus ar soñj eo pe cheuc'h (fallat tra) pe giz kozh ar berrloeroù. Hervez tud zo int dilhad stag ouzh al lifreoù-skol (met n'eus ket anezho e Breizh), pe ouzh doareoù merc'hed, ur merk a wander er bed kriz-mañ. Koulskoude ne seblantket ur merk a wander loereier ar c'hoarierien rugbi, met e-lec'h ma vez kaoz a c'hiz ne vez ket a lec'h d'ar poell.
Dantelezh
Tud all er c'hontrol a blij dezho lakaat berrloeroù dantelezh, ha diskouez anezho.
Ment ar berrloeroù
Sock sizes can vary from 8.5 - 11.5. Berrloeroù zo ne dapont ket uheloc'h eget an daouufern, re all petek ar penn-glin. Ar re a dap uheloc'h a zo loeroù.
Æðelred Iañ Wessex
Æðelred I(c. 840 – 23 Ebrel 871) a oa pevare mab Ethelwulf Wessex ha breur kozh Alfred Meur. Roue Bro-Saoz e oa Æðelred marteze, met n'eo ket sklaer hag-eñ e tellez an titl rak en amzer-se e oa disrannet Bro-Saoz e meur a rouantelezh, ha ne oa ket anavezet gant un darn anezho.
Da roue Wessex ha Kent ez eas goude marv e vreur Ethelbert III e 865. Dimezet e oa bet gant Wulfrdida ha daou vab en-doe. E-pad darn vras e ren e stourmas ouzh an Daniz o doa aloubet bro-Saoz. D'ar 4 a viz Genver 871 e voe faezhet ganto en Emgann Reading. Gouestl e voe da adstrollañ ul lu, avat, hag un trec'h bras a c'hounezas en Emgann Ashdown. Ne voe ket a-walc'h da aretiñ ar Vikinged, avat ha faezhet e voe en Emgann Basing ha lazhet d'an 23 a viz ebrel 871 en Emgann Merton
Río Negro (Amazon)
Ar Río Negro (portugaleg Rio Negro, Spagnoleg Río Negro) a zo unan eus adstêrioù brasañ an Amazon hag ar stêr du he doureier brasañ er bed. Emañ e andon etre an Orinoko ha diaz an Amazon ha liammet eo ouzh an Orinok dre Ganol Casiquiare.
Rio Negro
Rio Negro (e portugaleg) pe Río Negro (e spagnoleg) zo anv meur a stêr e Kreisteizamerika.
James Macrae Aitken
James Macrae Aitken a zo bet ganet d'ar 27 a viz Here 1908 e Calderbank, Lanarkshire (Skos) ha marvet d'an 3 a viz Kerzu 1983 e Cheltenham (Bro-Saoz).
Deiz an doue
Deiz an doue (Mahana no atua) zo un eoullivadur 68,3 x 91,5 cm graet e 1894 gant al livour gall Paul Gauguin.
Emañ en Art Institute Chicago.
1252
Diwar-benn bloavezh 1252 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bloavez bizeost o kregiñ gant ul Lun hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
Kib vell-droad ar bed
Kib vell-droad ar bed a zo ur gevezadeg mell-droad etrebroadel hag a vez dalc'het bep pevar bloaz en ur riez aozer. Dalc'het eo bet evit ar wech kentañ war intrudu Jules Rimet, prezidant Kevread Etrebroadel Football Association (KEFA), e 1930 en Uruguay.
Orin ar gevezadeg
Ar soñj da aozañ ar gevezadeg Kib ar bed a zo deuet kerkent ha lakaet Kevread Etrebroadel Football Association (KEFA) en e sav e 1904. E 1906 eo raktreset aozañ ar gevezadeg kentañ e Suis, gant pevar rumm, pevar skipailh e pep hini anezho, evit an dro gentañ. Met pa oa bet anv da glozañ an enskrivadurioù gant an holl skipailhoù bet pedet da zont, d'an 31 a viz Eost 1905, n'eus bet kevread ebet evit kadarnaat hag e oa bet nullet ar raktres. E 1908 e sav KEFA un tournamant mell-droad olimpek hag e klask lakaat anezhañ da vezañ anvet evel kampionad mell-droad amatour ar bed. Kadarnaet eo ar meno-se e 1914 da geñver kendalc'h KEFA. Met chom a ra sac'het an intrudu abalamour d'ar Brezel-bed kentañ. Goude ar Brezel Bras e cheñch KEFA hec'h emzalc'h. Adal m'eo dilennet Jules Rimet e penn KEFA e stourm evit ma ne vefe ket anvet an tournamant olimpek da gampionad mell-droad amatour hag evit ma vo krouet ur gevezadeg etrebroadel nevez. A-benn ar fin eo savet KEFA a-du gant ar raktres Kib ar bed d'an 28 a viz Mae 1928 : 25 mouezh a-du, 5 a-enep (Ar broioù Skandinaviat) hag unan neptu (Alamagn).
Fiziet eo aozadur kentañ Kib ar Bed en Uruguay d'an 18 a viz Mae 1929 da geñver kendalc'h KEFA 1929 e Barcelona. Dre ma koust kaer-ruz mont da Uruguay, n'eus ken nemet pevar skipailh evit mont di 1930 : hini Bro-C'hall, hini Belgia, hini Yougoslavia hag hini Roumania. Dav eo da Jules Rimet ober tro Bro-C'hall zoken, evit kendrec'hiñ pennoù-bras ar melestradurezh, ar c'hoarierien hag an implijerien evit ma vo loc'het gant ar skipailh e koulz. Dont a ra a-benn un toullad a c'hoarierien da ziskregiñ eus o labour evit daou viz, ar pezh n'hall ket ober ar gourdoner Gaston Barreau. Evit enoriñ stourm prezidant KEFA eo "Kib Jules Rimet" anv an trofe a vez da c'hounit etre 1930 ha 1970.
Dibabet e vez lakaat ar gevezadeg nevez bep pevar bloaz, etre pep krogad C'hoarioù Olimpek. E deroù Kib ar bed e veze an hevelep skipailhoù o kenstrivañ an eil a-enep egile da geñver ar C'hoarioù Olimpek, amatourien ma oant holl. Hiziv an deiz eo gwell evit skipailhoù Europa, dre ma vez aozet Kib ar bed a bep eil gant Kampionad mell-droad Europa ar Broadoù, ar pezh ned eo ket heñvel evit ar skripailhoù afrikan a genstriv evit Kib Afrika ar Broadoù bep daou vloaz, zoken pa vez eus Kib ar Bed.
Emdroadur ar gevezadeg
Diwar ar pennad gallek, da vezañ kendalc'het…
Gwellañ diwaller-pal pep dalc'h
Priz Lev Yachin : Maneg aour :
Kentyezh
An termen kentyezh (saoz. proto-language) a c'hell ober dave da zaou dra zisheñvel:
Peurliesañ e vez implijet an termen evit komz eus yezhoù o doa talvezet da sevel yezhoù nevez diwarno.
Peurliesañ ez eo aet da get ha menel a ra nebeudig-tre a roudoù fetis eus ar c'hentyezhoù-se. Rankout a reont bezañ adsavet neuze dre geñveriañ ar yezhoù bet diorroet diwarno kenetrezo. Adsavet e oa bet ar c'hentindezeuropeg (alies PIE), da skouer, dre geñveriañ perzhioù ha strukturioù boutin etre ar yezhoù indezeuropek komzet hiziv pe marv met chomet roudoù war o lerc'h (al latin d.s.). Implijet e vez un hentenn ijinet gant August Schleicher en.
Maia
Maia (henc'hresianeg: Μαῖα / Maĩa) a oa merc'h da Atlas ha Pleione, hag unan eus ar Pleiadezed. Mamm Hermes eo ivez.
Gant Hermes e vo fiziet enni Arkas, mab da Zeus ha d'an nimfenn Kallisto, dezhi d'he sevel e kuzh ouzh e wreg Hera.
Miz Mae
Mesket e vije bet hec'h anv ha hini un doueez all gant ar Romaned, ha gant ar soñj d'hec'h enoriñ eo bet anvet miz Mae.
Tierniezh Liu Song
Tiernezh Liu Song (Sinaeg 刘宋朝), anvet ivez Tiernezh Song (宋朝) Song A-raok (前宋) pe Song ar Su (南宋), a oa an hini kentañ eus ar peder Tiernezh ar Su e Sina. Heuliet e voe gant tiernezh Qi ar Su. Krouet e voe gant Liu Yu 劉裕 (363–422)
Glewlwyd Gafaelfawr
Glewlwyd Gafaelfawr eo porzhier lez ar roue Arzhur er vojenn Culhwch ac Olwen er Mabinogi.
E gavout a reer ivez er vojenn all Iarlles y Ffynnon.
Er varzhoneg Pa Gwr yw y Porthawr e-barzh Levr Du Caerfyrddin, skrivet war-dro an Xvet kantved. Lavarout a ra e teu da labourat d'al lez bep deiz kentañ a'r bloaz hag ez eus tud all o labourat dindanañ en deizioù all.
Anv Glewlwyd Gafaelfawr a gaver ivez e listennad mnemonig ar  Pedwar Marchog ar Hugain Llys Arthur
Gian Galeazzo Visconti
Gian Galeazzo Visconti a oa un den a noblañs e Milano, e Lombardia, er Grennamzer, ganet d'ar 16 a viz Here 1351 ha marvet d'an 3 a viz Gwengolo 1402 e Melegnano, a voe aotrou e Milano en 1385 a-raok bezañ kentañ dug Milano en 1395.
Emgann Merton
Emgann Merton a enebas d'an 23 a viz ebrel 871 rouantelezh Wessex ouzh ul lu viking. Faezhet e voe tud Wessex ha lazhet e voe ar roue Æðelred I Wessex. Dianav eo lec'hiadur an emgann met meur a lec'h a oa bet kinniget evel Merton e Londrez, Merton en Oxfordshire, Marden e Wiltshire pe Martin e Dorset.
Gian Galeazzo Visconti
E vuhez
Mab e oa da Galeazzo II Visconti ha Bianca di Savoia.
Dimezet en bugel
E miz Mezheven 1360, tapet gantañ e nav bloaz, e voe dimezet da Isabelle de Valois, daouzek vloaz dezhi, a oa merc'h da Yann II, roue Bro-C'hall Setu unanet eta an Tiegezh Visconti hag an tiegezh roueel gall. Evel argouroù degaset gant ar briñsez c'hall d'he fried e oa kontelezh Vertus (e Champagn), un titl nevez-grouet gant he zad roue a-benn an eured. Abalamour da se e veze lavaret anezhañ, dre fent, Conte di Virtù, ''kont ar Vertuz.
Er galloud
E dad Galeazzo II Visconti hag e eontr Bernabò Visconti a oa o ren war un dro e Milano. Pa varvas e dad, d'ar 4 a viz Eost 1378, e voe lezet gant e eontr Barnabé da ren war lodenn gornaouek Lombardia, met evit Milano e embannas e miz Meurzh 1379 e oa e vibien Ludovico ha Rodolfo a oa e hêred nemeto. Neuze e c'houlennas Gian Galeazzo digant an impalaer Venceslas Iañ ar garg a vikel impalaerel war-lerc'h e dad, hag a voe roet dezhañ e miz Genver 1380. Bernabò ne reas ket heñvel, ha chom a reas e-unan er galloud.
D'an 2 a viz Here 1380, evit ober plijadur d'e eontr, e timezas Gian Galeazzo d'e geniterv Catarina, merc'h Bernabò. E 1385, gant skoazell e vamm Bianca di Savoia, e klaskas Gian Galeazzo diskar e dad-kaer. D'ar 6 a viz Mae 1385, gant Jacopo dal Verme, Ottone di Mandello ha Giovanni Malaspina, ha 500 goafer, e tapas krog e en e eontr hag en e zaou genderv Ludovico ha Rodolfo, hag e kraouias anezho e kastell Porta Giovia. Mervel a reas Bernabò er vac'h, d'an 19 a viz Kerzu 1385, kontammet war urzh Gian Galeazzo. E-pad 6 vloaz e oa bet o vagañ e gasoni a-raok kas an dorzh d'ar gêr.
D'ar 7 a viz Mae ez eas Gian Galeazzo da greñvlec'h ar Porta Romana. Eno e voe roet dezhañ gant ar C'huzul meur galloud war gêr Milano hag eus an 8 betek ar 14 ec'h aloubas an holl gêrioù. Ne stourmas nemet ar c'hreñvlec'hioù ur pennadig c'hoazh.
Goude-se ne harzas mann outañ: en 1387 e kemeras Vicence ha Verona ; en 1390 e voe tro Padova ; d'an 11 a viz Mae 1395 e teuas a-benn da gaout digant an impalaer santel Venceslas Iañ an titl a zug o paeañ 100 000 florin aour. Goude-se e klaskas bezañ mestr war hanternoz Italia hag aloubiñ Pisa, Peruggia, Assisi ha Sienna.
1083
Diwar-benn bloavezh 1083 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gian Galeazzo Visconti
Er galloud
Gant Firenze e voe savet un arme d'en em zifenn, ma voe echu gant hunvre Gian Galeazzo da unvaniñ hanternoz Italia
1083
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1083
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1083
Gian Galeazzo Visconti
Er galloud
Soñj zo bet dalc'het eus e zispignoù bras. 300 000 florin aour a eas d'ober labourioù da zinaozañ stêrioù, ar Mincio diwar Mantova hag ar Brenta diwar Padova evit lemel digante an tu d'en em zifenn.
Annales Cambriae
thumb|upright=1.2|Annales Cambriae: ur bajenn eus an dornskrid A Annales Cambriae ("Bloazdanevelloù Kembre") eo an anv roet d'un dastumad kronikoù latin savet e Kembre e-tro ar bloazioù 960-980, bodet e Tyddewi e Dyfed, e Kembre. Enne e kaver meneg eus darvoudoù a c'hoarvezas estreget e Kembre peogwir ez eus anv ivez eus Iwerzhon, Bro-Skos, Kernev-Veur, Bro-Saoz ha broioù all.
Gian Galeazzo Visconti
Er galloud
Eñ ivez a savas iliz ha manati Certosa e Pavia. Eñ an hini a grogas gant an iliz-veur (il Duomo), hag a bedas arzourien eus pevzar c'horn Europa evit se, hag a echuas kastell Pavia a oa bet kroget da sevel en amzer e dad Galeazzo II Visconti: kaerañ palez Europa e oa d'ar c'houlz-se. Eno e lakaas e levraoueg vrudet, hag e zastumad relegoù sakr a enore gant feiz.
Annales Cambriae
Dornskridoù
Pemp dornskrid zo eus Annales Cambriae :
Gian Galeazzo Visconti
Er galloud
<!-- Il était le fils de Galéas II Visconti et de Blanche de Savoie.
L'union, assurément ultérieure, est prolifique mais ne dure guère :
Le père de Jean Galéas était co-seigneur de Milan avec son frère Barnabé. À la mort de son père, le 4 août 1378, son oncle Barnabé lui concède le gouvernement de la partie occidentale de la Lombardie mais, se considèrant seul seigneur de Milan, il désigne ses deux fils Ludovico et Rodolfo comme ses héritiers en mars 1379.
Jean Galéas demande à l'empereur Venceslas Ier la charge de vicaire impérial à la suite de son père, charge qui lui est concédée en janvier 1380. Barnabé néglige cette formalité et reste seul au pouvoir.
Le 2 octobre 1380, pour satisfaire les projets de son oncle, Jean Galéas épouse sa cousine Catherine, fille de Barnabé. En 1385, aidé par sa mère Blanche, Jean Galéas met au point un coup d'État au détriment de son oncle beau-père.
Le 6 mai 1385, avec Jacopo dal Verme, Ottone di Mandello et Giovanni Malaspina et à la tête d'une troupe de 500 lances, il fait prisonnier Barnabé et ses deux fils Ludovico et Rodolfo et les enferme dans le château de Porta Giovia et prend le pouvoir. Barnabé meurt en prison, le 19 décembre 1385, empoisonné par les soins de Jean Galéas. Jean Galéas a attendu plus de six ans pour se venger des brimades de son oncle.
Le 7 mai, Jean Galéas se rend à la forteresse de la Porte Romaine (Porta Romana). Le Conseil général lui confère le pouvoir sur la cité et du 8 au 14 mai, il occupe toutes les villes du fief. Seules les forteresses résistent plus longtemps.
Dès lors, ses ambitions n'ont plus de limites : en 1387, il soumet Vicence et Vérone ; en 1390, c'est Padoue qui est annexée ; le 11 mai 1395 il obtient de l'empereur Venceslas Ier l'élévation au titre de duc contre 100 000 florins d'or  ; ses prétentions de soumettre toute l'Italie du Nord le lancent ensuite à la conquête de Pise, Pérouse, Assise et Sienne.
Florence, qui se sent directement menacée par les Visconti, arme une ligue qui met un terme à ses projets pan-italiens.
Jean Galéas est resté dans l'histoire pour sa folie des grandeurs. Il dépensa, par exemple, 300 000 florins d'or dans de gigantesques travaux d'endiguements pour dévier à son profit le Mincio de Mantoue et la Brenta de Padoue et enlever ainsi tous leurs moyens de défense à ces deux villes. C'est aussi à Jean Galéas que l'on doit l'église et le monastère de la Certosa à Pavie[3], le début des travaux d'édification de la cathédrale (il Duomo), faisant appel aux meilleurs artistes disponibles en Europe, ainsi que le château de Pavie commencé sous son père Galéas II et achevé par ses soins. Ce palais était alors, de loin, la plus splendide résidence princière d'Europe. Il y transféra sa célèbre bibliothèque et sa grande collection de reliques sacrées en lesquelles il avait une foi tout à fait particulière.
-->
Dimezioù ha bugale
Ur mab bastard en doe ivez, Gabriele Maria, digant e serc'h Agnese Mantegazza.
E varv
A-raok mervel e rannas ar stad etre e vibien : da Gian Maria e roas an dugelezh, da Philippe Marie kontelezh Pisa ha d'e vastard Gabriel Maria, aotrouniezh Pisa.
Mervel a reas gant ar vosenn e 1402, e kastell Melegnano, ha goullo e laoskas irc'hier ar stad ha paour ar stal gant e intañvez. A dammoù ez eas ar stad savet gant an nerzh ha netra ken.
Kerrouz
Kerrouz a oa ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Overijssel
Overijssel zo unan eus an 12 proviñs a ya d'ober an Izelvroioù. Zwolle eo ar gêrbenn.
Spanell-Amerika
Ar spanell Amerika a zo ur spesad evned hirc'harek, Platalea ajaja an anv skiantel anezhañ.
Emplantenn-vronn
thumb|Emplantennoù-bronn leuniet gant gel silikon thumb|Emplantennoù-bronn leuniet gant disolvadenn fiziologel thumb|Emplantennoù-bronn
Un emplantenn-vronn a zo ur brotezenn implijet er surjianerezh plastik evit brasaat volum ur vronn pe evit adsevel ur vronn (goude ur vastektomiezh da skouer).
Meur a seurt emplantennoù-bronn ez eus, hervez an danvezioù a ya d'ober anezho:
Istor
Impljet e vez an an emplantennoù-bronn abaoe 1865 da nebeutañ evit brasaat ment bronnoù ar maouezed. En Alamagn e voe pozet an emplantenn gentañ diouzh a ouzer. Eno e voe tennet lard digant ur vaouez zu eus yoc'henn guñv he c'horf evit emplantañ anezhañ en he bronn. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe danzeet gant mezeien emplantennoù liesseurt graet gant a bep seurt danvezioù, e parafin peurvuiañ. E Japan e voe graet gant silikon, evit ar wezh kentañ moarvat, goude an eil brezel bed : gisti Japan o defe strinkellet silikon en o divronn dezho o-unan.
E 1961 e voe diorroet ar brotezenn-vronn gentañ e silikon gant plastikourien eus Houston, Thomas Cronin ha Frank Gerow, gant kenlabour an Dow Corning Corporation, hag e 1962 e voe pozet ar seurt emplantenn evit ar wezh kentañ. C'hoarvezout a rae an emplantenn eus ur c'holoenn silikon leuniet gant ur gel silikon tev ha gludek.
Spanell-Amerika
Annez
Kavout a reer ar spesad eus gevred SUA da Arc'hantina.
Spanell (evn)
Ar spanelled eo evned ar genad Platalea, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Bevañ a reont e lec'hioù gleb. Heverk eo stumm o figos a lakaont da ruzañ en dour evit tapout amprevaned ha kresteneged.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad spanelled a ya d'ober ar genad :
Tri (3) isspesad en holl.
Mehmet IV
thumb|Mehmet IV
Mehmet IV pe Mehmet ar Chaseour, ganet d'an 2 a viz Genver 1642, a voe naontekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Ibrahim I ha da Turhan Sultan.
Ren a reas eus 1648 betek 1687, da lâret eo ar ren hirañ goude hini Suleyman ar Meurdezus.
Kab Glas
Kab Glas, pe Republik ar C'hab Glas (portugaleg: Cabo Verde ha República de Cabo Verde ) zo un enezeg hag ur stad er Meurvor Atlantel en inizi er-maez da aod Gourenez ar C'hab Glas, e Bro-Senegal, en Afrika. Didud e oa an inizi betek 1456, pa zeuas da vezañ un drevadenn eus Portugal. Ur stad dizalc'h a voe savet e 1975.
Dont a ra anv ar vro eus Gourenez ar C'hab Glas, a-dal dezhi, war douar-bras Afrika, nemet honnezh a zo e Republik Senegal.
Istor
Erruet e oa an drevadennerien bortugalek kentañ e Santiago e 1462. Diazezañ a reas Ribeira Grande (Cidade Velha, hiziv), ar gêr europeat kentañ en ur vro drovanel. Int eo a anvas an inizi Cabo Verde, anv ar c'hab nesañ war aod Senegal. Pinvidik-mor e oa an enezeg e-pad ar abalamour da genwerzh ar sklaved. Argaset e veze, gwechoù 'zo, gant morlaeron ha preizhet e oa bet gant Sir Francis Drake e 1585. Goude un argad gall ez eas ar gêr war digresk hag erlerc'hiet e voe gant Praia a yeas da gêr-benn e 1770.
Rannoù melestradurel
Rannet eo ar C'hab Glas etre 22 gumun (concelhos) :
Mark Cavendish
Mark Cavendish, ganet d'an 21 a viz Mae 1985 e Doolish (Douglas e saozneg) en Enez-Vanav, zo ur marc'hhouarner manavat ha breizhveurat. E Manchester emañ o chom.
Arondisamant Montroulez
Arondisamant Montroulez a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed hag e rannvro Breizh.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Montroulez e 10 kanton (betek 2014) :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Penn-ar-Bed d'ar 1 a viz Genver 2017. 59 c'humun zo en arondisamant Montroulez bremañ.
Weird Tales
Ar gelaouenn amerikan Weird Tales a zo brudet peogwir ez eus bet embannet enni testennoù moliac’h (fantasy). Krouet e voe e miz Meurzh 1923 gant Jacob Clark Henneberger ha J.M. Lassinger. An daou anezho a oa dedennet gant an embannadurioù evit ar yaouankiz, hag e felle dezho tennañ o mat eus berzh kazetennoù pulp all, evel Black Mask.
Diaes e voe bloavezh kentañ a gelaouenn. D’ar mare-se e oa Edwin Baird e penn ar gazetenn. Testennoù kentañ Howard Phillips Lovecraft a voe embannet er gelaouenn adalek miz Here 1923. Sañset e oa ar gazetenn bezañ miziek, met mizioù zo ne zeuas ket er-maez abalamour d’an dleoù a oa. E 1924 e voe inniget da Howard Phillips Lovecraft bezañ pennskrivagner ar gelaouenn, met nac’hañ a reas. Neuze e voe kinniget da Farnsworth Wright, hag hemañ a asantas. Lakaat a reas embann testennoù Seabury Quinn, Edgar Hoffmann Price hag ivez re Abraham Merritt pe c’hoazh re Robert Ervin Howard. A-drugarez da Weird Tales ez eus bet brudet ivez skrivagnerien evel Fritz Leiber, C. L. Moore pe Clark Ashton Smith. Pa varvas Howard Phillips Lovecraft e 1937 ha pa guitaas Wright ar gelaouenn e 1940 ez eas honnezh war ziskar tamm-ha-tamm, hag e paouezas e miz Gwengolo 1954.
Istitl ar gazetenn a oa The Unique Magazine (ar gelaouenn dibar). Er penn-kentañ e voe dreist-holl istorioù spont enni, levezonet gant an "dark fantasy". Goude-se e voe embannet istorioù moliac’h klaseloc’h.
E-barzh niverenn gentañ Weird Tales (miz Meurzh 1923) e tisplege Edwin Baird, ar pennskrivagner : « E-barzh Weird Tales e kaver istorioù disheñvel diouzh ar pezh a ginnig ar c’hazetennoù all. Istorioù moliac’h dreistordinal, a c’hell bezañ lu zoken, istorioù iskis ha direizh, istorioù a laosko ac’hanoc’h ar genoù digor war nav eur. Re zo a vo par d’ur gwallhuñvre, re all, savet gant skrivagnerien a-zoare, a vo savet diwar-benn dodennoù difennet...»
Oisc
Oisc (pe Oeric, Aesc pe Esc) a oa roue Kent, hag unan eusar re gentañ.
Renet en-defe eus 488 da 516. Nebeut tre a ouzer diwar-benn e vuhez. War a seblant e oa mab pe mab-bihan Hengest, en defe renet aloudabeg Kent. Roet en-doa e anv da familh roueel Kent, an Oiscingas.
Gwelet ivez
Roll rouaned Kent
Babsk
Babsk a zo ur gêriadenn eus kreiz Polonia gant tro 588 annezad enni (e 2015). Etre Varsovia ha Łódź emañ, war ribl ar stêr.
Ghana
En Afrika ar Gornaoueg emañ Stad Ghana.
Er c’hornôg dezhi emañ Stad Aod an Olifant (668 km a harzoù), Burkina Faso zo er gwalarn hag en hanternoz (549 km a harzoù), er reter emañ Togo (877 km a harzoù); er c’hreisteiz emañ pleg-mor Ginea a-hed 539 km Accra eo ar gêr-benn, enni 2.3 million a annezidi (2009). Kêrioù bras all zo, evel Kumasi (1.8 milion ag annezidi e 2009) ha Tamale (538 000 den e 2012).
Ar braz eus ar vro a oa gwechall un drevadenn saoz anvet Gold Coast ("Aod-an -our"), savet e dibenn an. Goude ar Brezel-bed kentañ e voe staget un tamm eus Togo outi. E 1957 e voe ar vro-se an hini gentañ eus trevadennoù Afrika o tont da vezañ ur Stad dizalc’h, dindan renerezh Kwame Nkrumah. An anv Ghana a voe roet d'ar Stad nevez e koun Impalaeriezh Ghana a oa gwechall e kornôg Afrika, ar ger e-unan o talvezout kement ha "roue brezelour" Abaoe 1992 ez eo Ghana ur republik gant meur a strollad politikel.
Flevoland
Flevoland zo unan eus 12 proviñs an Izelvroioù
Douaroniezh
Emañ Flevoland er reter da Amsterdam, hag izeloc'h eget ar mor eo an holl douaroù anezhi, betek 14 m izeloc'h zoken, war-bouez inizi kozh Urk ha Schokland. Kroueet eo bet dre sec'hañ douaroù a oa dindan ar mor betek 1932, pa voe krouet an Afsluitdijk, da lavarout eo ar chaoser da glozañ. Evel-se e voe miret ouzh ar mor a vonet a-barzh. Goudese e voe ret kas an dour kuit hervez doare ar polderioù, ha padet e oa al labour betek 1968.
Flevoland e voe anvet ar c'hornad e 1986. Lelystad eo anv ar gêrbenn, hag Almere an eil kêr. E 2002 e voe kontet 341 500 a dud enni, ha yaouankoc'h an dud eget er proviñsoù arall.
Conradh na Gaeilge
Conradh na Gaeilge (distaget [ˈkɔnˠɾˠə nə ˈgeːlʲɟə] en iwerzhoneg), anavezet ivez dre hec'h anv saoznek Gaelic League, zo ur gevredigezh a stourm "evit gwareziñ ha derc'hel bev an iwerzhoneg evel ur yezh komzet e Bro-Iwerzhon".
Istor
Krouet e oa bet Conradh na Gaeilge ("Kevre ar Gouezeleg") e Dulenn d'an 31 a viz Gouere 1893 gant ur protestant anvet Douglas Hyde, a orin eus Dún Gar, e Kontelezh Ros Comáin. Sikouret e oa gant Eugene O'Growney, Eoin MacNeill, Luke K. Walsh ha stourmerien iwerzhonat all. Conradh na Gaeilge a voe diorroet gant labour an unvaniezh kozh anvet Gaelic Union ha dont a reas da vezañ ar gevredigezh pennañ o labourat da adsevel an iwerzhoneg. Kentañ kazetenn ar gevredigezh a voe an An Claidheamh Soluis ("Ar c'hleze skedus") hag he c'hazetenner brudetañ a voe Padraig Pearse.
War an dachenn bolitikel, ar gevredigezh a sachas kalz a vroadelourien iwerzhonat, evel ar Gaelic Athletic Association. A-drugarez d'al League, o deus gellet kalz a stourmerien kejañ kenetrezo. Ar c'hejadennoù-se o deus degaset krouidigezh kevredigezhioù all evel an Irish Volunteers (e 1913). Met ar Gaelic League n'en em ouestlas ket d'ar stourm politikel penn-da-benn. Tud evel Douglas Hyde a lare e oa ret leuskel ar sevenadur hag ar yezh er-maez eus ar politikerezh. Kalz a aozerien eus emsavadeg Pask a oa izili eus ar Gaelic League.
Goude krouidigezh ar stad iwerzhonat, levezon ha karg ar gevredigezh er vuhez pemdeziek a yae war wanaat. Stourm a reas ar C'hevre en un doare efedus evit lakaat e pleustr ofisielerezh ar yezh er stad. Ha dont a rejont a-benn da grouiñ An Coimisinéir Teanga (Ensellerezh war ar yezh). Diwezhatoc'h e stourmas Conradh na Gaeilge evit ma vefe degemeret an iwerzhoneg e-touez yezhoù ofisiel Unaniezh Europa.
Un nebeud amzer zo, Conradh na Gaeilge a enebas kalz ouzh ar strollad politikel Fine Gael abalamour ma stourme pennoù ar strollad politikel-se evit ma vefe tennet an arnodenn iwerzhoneg eus al Leaving Certificate (kevatal d'ar "vachelouriezh" e Bro-C'hall). Conradh na Gaeilge a enebas en ur c'hervel da vouezhiañ en dilennadegoù evit an dileuridi o doa c'hoant da leuskel an arnodenn war an iwerzhoneg.
Ar gevredigezh he deus kalz a skourroù hag a isrannoù en Iwerzhon a-bezh ha labourat a ra kalz evit aozañ gouelioù hengounel pe sevenadurel evel gouel meur An tOireachtas pe Seachtain na Gaeilge (sizhunvezhioù an iwerzhoneg). Un nebeud amzer zo he deus digoret Conradh na Gaeilge kreizennoù sevenadurel ha burevioù (anvet "Ionaid Saor Chomhairle Dlí" en iwerzhoneg) e Dulenn hag e Gaillimh gant sikour an FLAC.
Innsmouth
Innsmouth a zo ur gêr ijinet gant Howard Phillips Lovecraft. Sañset e vefe e kontelezh Essex (Massachusetts). E meur a zanevell skrivet gantañ e vez meneget.
Emañ ar meneg kentañ eus ar gêr-se e-barzh Cephalaïs  (1920). Pizh eo taolennet ar gêr e-barzh The Shadow over Innsmouth, hag ul lodenn eus mojenn Cthulhu eo. Emañ ar gêr war an aod, berzh he deus graet en kantved, met chomet eo hec’h ekonomiezh a-sav e penn-kentañ an  kantved. Innsmouth zo ur gêr n’eus ket anezhi e gwirionez, ha koulskoude emañ etre div gêr all a zo anezho e gwirionez : Ipswich ha Newburyport.
Taolennadur ar gêr
Innsmouth a zo bet savet e 1640 war aber ar stêr Manuxet. Er penn-kentañ e oa ar gêr-se ur santier sevel bagoù, goude-se eo deuet da vezañ ur gêr c’hreantel. Burzhudus eo an niver a besked a gaver en dourioù tro-dro da Innsmouth. Darn vrasañ annezidi Innsmouth o deus direizhderioù korf, hag abalamour da se ne zarempredont ket annezidi ar c’hêrioù tro-war-dro. Ar re n’int ket tizhet re o deus memestra daoulagad boullek a chom bepred digor, dic’hroñchek int, dezhe ur c'hroc’hen louet ha fin-tre, ha treid bras-kenañ. Ar re spontusañ a vez bac’het e tiez karterioù dilezet Innsmouth. En tiez-se e klever trouzioù spontus, met biskoazh ne weler gouloù enno.
Al lod brasañ eus annezidi Innsmouth zo diskennidi eus paradur tud eveldomp gant ur ouenn tud-pesked a vez o chom en donderioù hag a zo ivez heulierien eus Cthulhu. Tud kêr a zo azeulerien d'an doue Dagon. Seul vrasoc'h eo niver ar paradurioù e lignez un den, seul disneuz e ez, ar pezh a sikour anezhañ da vont e darempred gant ar re a zo chom en donderioù, hag eno e c’hell bevañ da viken.
Poperinge
Poperinge a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Strollañ kumunioù
E kumun Poperinge eo bet lakaet kumunioù a-wechall: Krombeke, Proven, Reningelst, Roesbrugge-Haringe ha Watou.
Bered ar C'hommonwealth: Lijssenboek Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Fuzuilhet ez eus bet soudarded evit bout bet dizertet, da skouer ar Private William Baker, 26th Bn. Royal Fusiliers. Beziet int bet er vered. En ti-kêr eo bet miret al lochoù lec'h ma vezent lakaet hag ur post a servijas d'o stagañ d'o fuzuilhañ.
Bered ar C'hommonwealth: Poperinghe Old Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Implijet e oa bet gant Luioù ar C’hommonwealth adalek miz Here 1914 betek miz Mar 1915. Enni e voe douaret ur Sinaat eus ar Chinese Labour Corps bet fuzuilhet d’an 8 a viz Mae 1919 evit muntr. Goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du 1918 e oa bet tennet bezioù 800 soudard eus Bro-C’hall ha Belgia ha re 500 den nann-soudard, an darn vrasañ anezhe marvet gant an derzhienn-alter e dibenn 1914.
Santez-Lusia (stad)
Santez-Lusia zo un enezenn er Mor Karib, etre Martinik ha Sant-Visant hag ar Grenadinez, hag ur stad dizalc'h abaoe 1979. Unan eus Inizi an Avel (Antilhez) eo.
Castries eo ar gêr-benn.
Karterioù
Rannet eo an enez etre 11 karter :
Sevenadur
Saozneg eo ar yezh ofisiel, met kreoleg a vez komzet gant tost an holl, rak dalc'het eo bet an enez gant ar C'hallaoued pell amzer.
Brudet eo Derek Walcott, en deus bet priz Nobel al Lennegezh
Strollad al Labour (Serbia)
thumb|left|Arouezenn Strollad al Labour Strollad al Labour (e serbeg: Партиja Paдa pe Partija rada) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet e Serbia e 1982 gant Vlado Dapčević da heul un disrann gant Strollad Komunour Yugoslavia bet tamallet gantañ da vezañ gwan e linenn bolitikel e-keñver ar vroadelouriezh.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh en 8vet Kuzuliadegoù).
Ezel eo ivez eus Kuzuliadeg Strolladoù Komunour hag Strolladoù Labourerion ar Balkanoù (CCWPB)
Sevel a reas Strollad al Labour a-enep da c'houarnamant Slobodan Milošević.
Sevel a reas a-du gant dishualded Montenegro ha sevel a ra a-du hiziv gant dishualded Kosovo.
Konk-Kerne
Konk-Kerne a zo ur gumun eus Breizh, war aod ar Meurvor Atlantel. Pennlec'h kanton Konk-Kerne eo. Brudet eo bet evel ur porzh-pesketaerien. Hiziv e vez gweladennet ar gêr gloz.