cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polifemos (Kiklop)
Ar vojenn
Odisseüs en doa touellet Polifemos da gentañ o lavarout e oa Outis e anv, ar pezh a dalvez "nikun" pe "den ebet". Ha pa ziredas kenvroidi Polifemos d'e sikour e c'houlennjont petra a c'hoarveze gantañ : hag eñ da zisplegañ edo o paouez bezañ dallet gant den ebet, hag e tremenas evit un inosant. Kuitaat a rejont groc'h ar c'hiklop goude se o kuzhat dindan deñved ramzel ar c'hiklop p'o leze da vont da beuriñ. Met d'ar c'houlz ma'z ae kuit e lestr eus an enezenn, ne voe ket Odisseüs evit miret a ziskuliañ e anv gwirion da c'hoapaat Polifemos. Hennezh, kounnaret-ruz, a daolas roc'helloù bras trema al lestr, ha darbet e oa dezhañ flastrañ anezhañ. Goude-se e c'houlennas digant e dad Poseidon veñjañ anezhañ, o virout ouzh Odisseüs da zistreiñ biken d'e vro, pe, mard e oa tonket d'en ober, o lezel anezhañ da zistreiñ d'e vro goude poanioù hir, war ur vag estren, kollet gantañ holl e geneiled, ha ma ne gavfe er gêr nemet reuz ha gwalleur.
Marie-Renée Chevallier-Kervern
Marie-Renée Chevallier-Kervern (1902-1987) a oa ur gizellourez, livourez hag engravourez vreizhat.
Chloé Chamouton
Cloé Chamouton, bet ganet d'an 18 a viz Eost 1981, a zo ur gazetennerez hag ur skrivagnerez eus Bro Naoned. Skrivet he deus meur a bennad diwarbenn an drouized hag ar sevenadur keltiek.
Embannet ez eus bet ganti levrioù diwar-benn kredennoù ha mojennoù eus Breizh, Liger-Atlantel, hag ivez eus he bro orin, Franche-Comté.
Ptiliogonys
Ptiliogonys a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855). Daoust ha ma oa bet reizhskrivet Ptiliogonys gant Swainson, an evnoniourien o devoa graet gant Ptilogonys betek 2013, pa zivizas Unvaniezh etrebroadel an evnoniourien distreiñ d'an anv orin.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko ha Kreizamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Kribi
Kribi a zo ur gêr gouronkañ vras e Kameroun. Brudet eo he zraezhennoù gwenn hag he forzh.
Poblet eo gant 55 214 a dud (e 2014).
Kenlabourat a ra gant Sant-Nazer.
Diamant
E skiant ar vineralogiezh, ez eo an diamant (diwar ar ger gresianeg kozh αδάμας – adámas "didorrus") un allotropenn vetastabil,pe un adstumm eus ur mineral glaouek dreiststabil, e-lec'h ez eo renket an atomoù karbon e meur a urzh e-kreiz tal un diñs anvet frammadur an diamant. N'eo ket ken stabil an diamant hag ar grafit evelkent, daoust ma 'z eo ral ez afe an diamant da c'hrafit pa vez kerreizh pe ordinal ar stad fizikel. Perzhioù dibar en deus an diamant, an digarez o vezañ ma 'z eo kovalant al liammoù etre an atomoù. Da skouer, ez eo ar mineral kaletañ a zo, kaleted 10 ouzh skeul Moh, ha bez' en deus ivez ar gonduktivelezh vrasañ e-touez ar materi a-vras. Implijet e vez an diamantoù neuze evit troc'hañ ha lufrañ ostilhoù hag ivez ez a da ober kontilli diamant hag en annevioù diamant, ur benvegig a vez implijet e taolioù-arnod 'zo.
Doareennoù optikel dibar en deus an diamant. Dre m'eo paot ha fetis e frammadur e vez diaes-kenañ d'an ampurentez pe da goc'hennoù evel ar bor pe an nitrogen pe azot da vont d'en em silañ ennañ. Ouzhpenn dre m'eo bras treuzweluster an diamantoù, e vezont boull ha hep liv ebet. A-wechoù e vez ampurentezioù, gant ar feur a ul lodenn evit ur milion a lodennoù er frammadur, evit d'ar bor da livañ ar stinkennoù e glas, d'an nitrogen e melen, da fazioù er frammadur d'e livañ e gell, pe da livioù all, al liv glas-gwer, glas-ruz, ruwenn, melenruz pe ruz, da vezañ deuet da heul skinadurioù. Bez' en deus an diamant ivez ar perzh da zistrewiñ ar gouloù a veur a liv, ar pezh a ro ul lufr dibar dezhañ. Ar perzhioù dreist-mañ holl, kaleted, lufr, lintr, distrewusted hag all, eo a lak an diamant da vezañ priziet bras evel maen-prizius.
An darn vrasañ eus an diamantoù naturel a zo bet krouet e-lec'h ma oa uhel-kenañ an temperadur hag ar gwask, moarvat e donderioù etre 140 ha 190 kilometr (87 ha 120 mil-saoz), e donder mantell an Douar. Evit a sell ouzh an atomoù karbon, e teuont eus mineraloù all karbon enne, o kozhañ hep mar e-pad ur miliard a vloavezhioù pe ouzhpenn ha betek 3,3 miliard a vloavezhioù, pe c'hoazh e-pad etre 25% ha 75% eus oad hon flanedenn. Degaset e vez an diamantoù war c'horre an Douar dre zislonkadurioù menezioù-tan, a zeu da galediñ ha da ober mein anvet kimberlit pe lamproit. Gallout a ra an den krouiñ diamantoù ivez en un doare sintetek o terevell metoù gant temperadurioù ha gwask uhel heñvel ouzh ar pezh a c'hoarvez e-barzh mantell an Douar. Bez' ez eus un doare all da lakaat ar strinkennoù diamant da greskiñ a zo dre ouelezennadur diwar aezhennoù kimiel. Bez' ez eus materi 'zo evel ar zirkon diñsek pe gubek hag ar garbidenn silikon hag a vez lavaret a zo heñvel ouzh an diamant ha gant kalz a zoareennoù heñvel ivez, an neuz da skouer. Doareoù labour ispisial a zo bet savet evit diforc'hañ, just a-walc'h ar gwir ziamant diouzh an hini krouet pe diouzh ar mineraloù heñvel outañ.
Éric Rohmer
Éric Rohmer, bet ganet Maurice Henri Joseph Schérer d'an 21 a viz Meurzh 1920 e Tulle (Corrèze, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Genver 2010 e Pariz XIII (Bro-C'hall), a oa un den a sinema (aktour, filmaozer, produour, saver senario) gall.
Creones
Creones a oa anv ur bobl keltiek eus hanternoz Enez Vreizh, etre an Epidii er c'hreizteiz hag ar g-Carnonacae en hanternoz. N'int anavezet nemet diwar ar meneg a ra an douaroniour Klaudios Ptolemaios anezho. Diouzh a skrivas e oant o chom en arvor kornaoueg Bro-Skos, er c'hreisteiz da enez Sitis (Sgitheanach/Skye) hag en hanternoz da enez Muile.
O anv
Meur a stumm a anavezer eus o anv : Hervez Rivet & Smith e vefe savet an anv-se diwar ar wrizienn K-R-N, hag a gaver ivez en anvioù Caereni, Carnonacae, Cornovii, Corinium... N'anavezer ket talvoudegezh an anv avat.
Santa Cruz de Bezana
Santa Cruz de Bezana zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
Glaoda Mari al Lae
Claude-Marie Le Laé, pe Glaoda Mari al Lae, ganet e Lanniliz e 1745, ha marvet e Landerne e 1791, a oa ur skrivagner brezhonek fentus ha flemmus eus an.
E-lec'h mont da veleg goude e studi e Kastell-Paol ez eas da studiañ al lezenn da Vrest ha da Roazhon. E 1773 e voe anvet da vreutaer e Roazhon, hag e 1790 da varner e Landerne, ma varvas da 46 vloaz.
Gant Gaston Esnault e voe dastumet hag embannet e skridoù.
Sergei Bubka
Sergei Bubka pe Sergei Boubka (An Tsar e lesanv), bet ganet d'ar 4 a viz Kerzu 1963 e Vorochilovgrad (Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel d'ar mare-se ha deuet da vezañ Louhansk da-heul dizalc'hiezh Ukraina e 1991), a zo bet un atletour, barrek-kenañ war al lammat gant ar berchenn.
Rekordoù sof-kont
D'an 13 a viz Gouere 1985, e Pariz, e voe an atletour kentañ o lammat dreist ur varrenn savet da c'hwec'h metr a uhelder. Un taol-kaer hag a voe-eñ gouest da adober pemp gwech ha daou-ugent e-kerzh peder c'henstrivadeg ha daou-ugent ! Sportour hep e bar en devoa pilet pemp rekord ar bed ha tregont en e ziskiblezh (pa vefe en diabarzh pe en diavaez), kement-mañ etre 1984 ha 1994. Abaoe 1990, e Donetsk (Ukraina), e vez dalc'het gant Sergei Bubka ur genstrivadeg en diabarzh gouestlet d'al lammat gant ar berchenn hepken, Pole Vault Stars an anv anezhi. Eno e oa bet paket rekord ar bed (6,16 m) gant an atletour gall Renaud Lavillenie d'ar 15 a viz C'hwevrer 2014 ha kement-mañ dindan daoulagad an hini en devoa dalc'het anezhañ e-pad ugent bloavezh...Sergei Bubka e-unan. Delc'her a ra c'hoazh rekord ar bed en diavaez (6,14 m) en devoa tapet e Sestriere (Italia) d'an 31 a viz Gouhere 1994.
Kampion ar bed
C'hwec'h gwech diouzh renk e oa aet ar maout gantañ da-geñver Kampionadoù bedel an Atleterezh, bet dalc'het en Helsinki (14 a viz Eost 1983, 5,70 m), e Roma (5 a viz Gwengolo 1987, 5,85 m), e Tokyo (29 a viz Eost 1991, 5,95 m), e Stuttgart (19 a viz Eost 1993, 6,00 m) (dindan banniel Ukraina), e Göteborg (11 a viz Eost 1995, 5,92 m) hag en Aten (10 a viz Eost 1997, 6,01 m).
Kampion olimpek
N'haller ket lavaret en devoe Sergei Bubka darempredoù frouezhus gant ar C'hoarioù Olimpek hañv rav div wech hepken e kemeras-eñ perzh enne : e Seoul (28 a viz Gwengolo 1988) ma'z eas ar maout gantañ gant ul lamm 5,90 m hag e Barcelona (7 a viz Eost 1992) ma voe ranket da unnekvet hep bezañ bet gouest da lammat dreist ar varrenn da-heul teir c'hwitadenn. E 1984 ne voe ket evit mont da Los Angeles da genstrivañ en abeg m'en devoa bet divizet holl Vroioù ar Reter chom hep mont di. Hag e 1996, en Atlanta, ne voe ket e-tailh da lammat gloazet ma oa gwerzhid vras e c'har.
Kampion Europa
An hini a veze graet An Tsar anezhañ a renas war Europa ivez, evel-just. Div wech e voe tapet ar gurunenn-mañ gant Sergei Bubka, da-geñver ar c'hampionadoù bet dalc'het en Aten (3 a viz Meurzh 1985, 5,70 m, en diabarzh), hag e Stuttgart (29 a viz Eost 1986, 5,85 m).
Ur vuhez all da leuniañ
D'ar 4 a viz C'hwevrer 2001 e oa en em dennet an atletour ukrainat da vat, evit ar pezh a sell ouzh e vicher a sportour.
Cosimo II de' Medici
Cosimo II de' Medici (1590-1621) a voe dug-meur Toskana
Dimeziñ a reas da Maria Magdalena Aostria (1589-1631) en 1608.
Santa Cruz de Boedo
Santa Cruz de Boedo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Morbig Patagonia
Morbig Patagonia (Haematopus leucopodus) zo ur spesad evned e-touez kerentiad an Haematopodidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e Patagonia hag Inizi Maloù Fichenn Birdlife
San Luis Potosí (kêr)
San Luis Potosí eo kêr-benn stad San Luis Potosí e Mec'hiko,
Georges Brassens in Great Britain
Georges Brassens in Great Britain a oa un albom sonrollet e Kerdiz, e Kembre, e-kerzh un abadenn ma kanas ar c'haner gall  Georges Brassens (1921-1981) e 1974.
Santa Cruz de Nogueras
Santa Cruz de Nogueras zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Ptiliogonys caudatus
Ptiliogonys caudatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptiliogonatidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Costa Rica ha Panamá (Kreizamerika).
Einsteiniom
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo an einsteiniom ; Es eo e arouez kimiek, 99 e niver atomek ha 252,083 e dolz atomek. An unnekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
Istor
D'an 11 a viz Du 1952 e lakaas Stadoù-Unanet Amerika ar c'hentañ bombezenn gwrezderc'hanel da darzhañ war atoll Enewetak en Inizi Marshall. Darbodoù a voe dastumet war un atoll amezek ha kaset da Skol-veur Kalifornia e Berkeley evit ma vijent dielfennet, ar pezh a voe graet gant Gregory Choppin, Stanley Thompson, Albert Ghiorso ha Bernard Harvey. War-dro 200 atom eus un elfenn nevez a gavjont e-kerzh ar mizvezh kentañ, met e 1955 hepken ez embannjont disoc'h o labour. Atomoù uraniom o devoa paket trawalc'h a neutronoù evit tremen da galiforniom, ha hemañ en devoa digevanet da reiñ izotop 253 an elfenn 99 : E 1961 e oa bet dastumet trawalc'h eus an elfenn evit ma c'hallas ar skiantourien sellet outi gant o daoulagad hag he fouezañ : war dro 10 µg.
En enor da Albert Einstein e voe roet an anv einsteinium d'an elfenn 98.
Perzhioù
Ur metal blot liv an arc'hant eo an einsteiniom. Tost da hini e amezeg an aktinid 98Cf eo e deuzverk, ha tost da hini e amezeg al lantanid 67Ho eo e deuzverk. Ken kreñv eo e skinoberiegezh m'en em zistruj buan an elfenn en ur vannañ kalz gremm, el laka da lugerniñ. Kewarellek eo an einsteiniom, da lavaret eo e tro da warell pa vez lakaet en ur gwarellvaez diavaez.
Kimiek
Evel an holl aktinidoù e tazgwered 99Es gant an halogenoù. N'eus ket bet tro da studiañ an elfenn pelloc'h, en abeg d'e rouezded ha d'e skinoberiegezh el laka buan da dreiñ da verkeliom-249 goude 20 devezh, ha da galiforniom-249 war-lerc'h :
Izotopoù
Naontek izotop eus einsteiniom ha tri izomer derc'hanel zo anavezet, eus 240Es betek 258Es.
Kenderc'hadur
En Oak Ridge, ~10 g a guriom skinataet a ro ~0,1 g a galiforniom 249Cf, ~0,001 g (1 mg) a verkeliom 249Bk hag a einsteiniom (Es-249, Es-250, Es-251 hag Es-252) kent reiñ ~0,000000000001 g (10−12 g, 1pg) a fermiom. met didalvez a-walc'h eo, rak abalamour d'e skinoberiegezh ha d'e deuzverk izel e tro buan Es da vurezh. Efedusoc'h eo kenderc'hañ einsteiniom diwar e stumm oksidet (III) gant lantanom metalek :
Arver
Hini ebet, war-bouez an enklaskoù skiantel a-benn kenderc'hañ elfennoù kimiek all.
Morbig Aostralia
Ar vorbig Aostralia a zo un evn, Haematopus longirostris an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù Aostralia ha Ginea Nevez.
Cellio con Breia
Cellio con Breia zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Kendeuzet e oa bet kumunioù Cellio ha Breia d'ar 1 a viz Genver 2018 d'ober ur gumun nevez.
Aimable-Gilles Troude
Aimable-Gilles Troude, ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1762 e Cherbourg, marvet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1824 e Brest, a oa un ofiser a vor gall, eilamiral e 1811, a oa bet lesanvet L'Horace français gant an impalaer gall Napoleon Iañ. Perzh a gemeras en emgann Les Saintes hag en emgann Algeciras ; skrivet eo e anv war an Arc de Triomphe de l'Etoile e Pariz.
Ur mab dezhañ, Amable-Emmanuel Troude, a voe koronal hag a genlabouras gant Gab Milin da sevel geriadurioù ha levrioù all e brezhoneg. Ur mab all, Onésime Joachim Troude, eus e eil gwreg, a skrivas diwar-benn emgannoù war vor.
Telenn Remengol
thumb|upright=1.5|Embannadur 1867 Telenn Remengol — La Harpe de Rumengol zo un dastumad barzhonegoù brezhonek e 1867 gant Yann-Vari ar Skourr (1811-1870). E-tal pep barzhoneg emañ he zroidigezh e galleg.
Villafranca del Campo
Villafranca del Campo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Casanova
Casanova (ti nevez e brezhoneg) zo anv meur a gumun ha meur a zen en Italia.
Bienno
Bienno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Maoris
Maoris pe Moris zo un anv-badez brezhonek diwar an anv latin Mauritius.
La Chapelle
La Chapelle (Ar chapel e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek.
Introduction d'ar Vuez Devot
Introduction d'ar Vuez Devot zo anv ul levr brezhonek troet diwar al levr gallek Introduction à la vie dévote skrivet gant an eskob gall ha skrivagner relijiel gallek Frañsez a Sal (1567–1622), a zo bet lakaet e brezhoneg Leon gant Charlez ar Brizh e 1709.
Germaine Gardey
Germaine Gardey (Saint-Androny (Gironde) 1904 - Pariz 1995) a oa ul livourez c'hall. Awenet e oa bet gant Breizh.
Montalbán (Teruel)
Montalbán zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Fuentes Calientes
Fuentes Calientes zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Chihuahua (kêr)
Chihuahua eo kêr-benn stad Chihuahua e Republik Mec'hiko.
Monumant
Brudet eo an iliz-veur, dediet d'ar Groaz Santel, savet en doare barok e 1725.
Gevelliñ
Gevellet eo Chihuahua gant daou gêr :
Bione
Bione zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Lockheed P-38 Lightning
Al Lockheed P-38 Lighting (luc'hed) a oa ur c'harr-nij emgann amerikan eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an ti Lockheed, hag aes eo da anavezout gant e zaou vomm hag e gavell kreiz ennañ ar c'hockpit hag an armerezh. Graet e veze “diaoul e lost forc'hek” anezhañ gant al Luftwaffe, ha “div nijerez, ul levier” gant ar Japaniz. A bep seurt traoù a vez graet gantañ: bombeziñ a-spluj, bombeziñ a-uhel, tagañ an douar, ha kefridioù anavezadenniñ, hag ambroug nijerezioù all a-wechoù ivez.
Tom Pryce
Thomas Maldwyn Pryce, pe Tom Pryce a zo ur blenier kirri kembreat bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1949 e Rhuthun (Kembre) ha marvet d'ar 5 a viz Meurzh 1977 e-pad ur gwallzarvoud c'hoarvezet e Suafrika e-pad ur Priz Bras. Redet en deus daou bPriz Bras ha daou-ugent ha merket naontek poent, gounezet ur plas pol ha teir zro wellañ.
Borno (Lombardia)
Borno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
-98
656 Ab Urbe Condita = 98 kent J.-K.
Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon
Kantikou Brezonek Eskopti Kemper ha Leon zo ul levr kantikoù dastumet gant Per-Yann Nedeleg, hag embannet e 1942, da c'houde e 1946 gant tonioù, ha 1949 gant skeudennou Xavier Langleiz.
Fuentes de Rubielos
Fuentes de Rubielos zo ur gumun e Spagn, e komark Gúdar-Javalambre e proviñs Teruel, en Aragón. 154 a dud a oa enni e 2021.
Fuentes Claras
Fuentes Claras zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Kanton Gwened (1790)
Krouet e voe Kanton Gwened e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Gwened e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Krouet e voe daou ganton nevez, Gwened-Kornôg ha Gwened-Reter, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Kolonos
Kolonos ( Κολωνός / Kolōnós) zo ur gêr tostik da Aten. Eno e oa ganet Sofokles.
Kastell Dinbych
thumb|right|250px|Kastell Dinbych
Kastell Dinbych zo ur c’hastell eus Kembre a voe savet goude aloubadeg ar vro-hont gant ar roue saoz Edouarzh Iañ. Emañ war un dorgenn, dreist kêr vihan Dinbych, en hanternoz ar vro.
Moarvat e voe implijet al lec’h ken abred hag ar Grennamzer uhelañ hag e oa ur c’hreñvlec’h kembreat eno (« kastell » eo ster ar ger "din" a gaver en anv-lec'h Dinbych). Ar c’hastell mein a weler bremañ avat a voe savet gant Henry de Lacy, trede yarl Lincoln, a resevas an douar digant Edouarzh Iañ, goude trec’h hemañ war ar priñs Llywelyn ap Gruffudd, e 1282. Kêr Dinbych a voe savet d’ar mare-se ivez.
E 1400 e voe taget Dinibych gant soudarded Owain Glyndŵr. Gouzañv kalz a reas kêr met herzel ouzh ar seziz a reas annezidi ar c’hastell. E-pad Brezel an Div Rozenn e voe taget ar c’hastell dre ziv wech gant nerzhioù Tiegezh Lancaster er bloavezhioù 1460, met ne zeujont ket a-benn da gemer anezhañ.
E-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz e voe lakaet seziz war ar c’hastell gant soudarded Cromwell er bloavezh 1646. Goude se e talvezas da doull-bac’h da lakaat ar roueelourien bet harzet e-pad ar brezel.
Goude distro Charlez II war an tron, e 1660, e voe dilezet ar c’hastell ha tamm-ha-tamm e kouezhas en e boull.
Ceto (Lombardia)
Ceto zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Kastell Dinbych
E dalc’h an aozadur Cadw emañ ar c’hastell bremañ.
right|thumb|250px
Habia
Habia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Thraupidae betek 2008.
Collio (Lombardia)
Collio zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Christian Fechner
Christian Fechner, bet ganet en Agen (Lot-et-Garonne) d'ar 26 a viz Gouere 1944 hag aet da Anaon e Pariz d'ar 25 a viz Du 2008, a oa ur skriver senario, ur produour ha filmaozour gall.
Breur eo da Jean-Guy Fechner.
Les Films Christian Fechner eo anv ar c'hevredad produiñ a oa bet savet gantañ e 1972.
Roland Guillaumel
Roland Guillaumel, ganet d'ar 15 a viz Genver 1926 e Plezeved hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz Mae 2014 er Chesnay, a oa ur c'hizeller breizhat.
Claire Bretécher a zo bet e skoliadez.
Ur straed zo en e anv e Plezeved abaoe an 2 a viz Mae 2015.
Brithdir (Gwynedd)
Brithdir zo ur gêriadennig e Gwynedd, e Kembre, nepell diouzh Dolgellau.
San Martín del Río
San Martín del Río zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Le Chesnay
Le Chesnay a oa ur gumun e Bro-C'hall, e departamant Yvelines.
Poblet e oa gant 28 001 a dud e 2016.
D'ar 1añ a viz Genver 2019 e voe staget Rocquencourt outi ; Le Chesnay-Rocquencourt eo anv ar gumun nevez, 32 334 a dud enni d'an deiziad-se.
Luftwaffe
Luftwaffe (“arme aer”) eo an anv a roer da arme aer Alamagn. Bremañ eo an darn aer eus ar Bundeswehr, hag ent-ofisiel eo Deutsche Luftwaffe e anv evit dishañvalout anezhañ diouzh armeoù-aer ar broioù alamanek all evel Suis pe Aostria.
An Trede Reich
Gwelet Luftwaffe (1935-1945)
Épernay
Épernay zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Épernay eo.
Sparnaciens a raer eus an annezidi e galleg.
Armes Prydein
Armes Prydein zo ur varzhoneg kembraek eus an, a gaver en Levr Taliesin, un dornskrid eus eil hanter an.
Enni e konter penaos e teuio a-benn ar pobloù brezhon, en amzer da zont, a-gevret gant Skosiz, Iwerzhoniz ha Vikinged Dulenn, da argas ar Saozon diouzh Enez Vreizh da viken.
Cosimo III de' Medici
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa d'ur briñsez c'hall, Marguerite-Louise d'Orléans, a roas dezhañ tri bugel :
Dizemglev a oa etre ar priedoù, ken e voent dispartiet en 1675. Distreiñ a reas Marguerite-Louise d'Orléans da Bariz neuze.
Evit mirout an dugelezh en tiegezh e klaskas rediañ e vreur kardinal Francesco Maria de' Medici da zimeziñ d'ur briñsez yaouank Eleonora Luisa Gonzaga evit kaout un hêr, met mervel a reas Francesco Maria e 1710.
Torre de Arcas
Torre de Arcas zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Mura (Lombardia)
Mura zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Gwenneg
Ar gwenneg – gwenneien el liester – a oa ur pezh moneiz e metal gwenn a dalveze un ugentvedenn (1/20) eus al lur.
Kanton Gwidel (1790)
Krouet e voe Kanton Gwidel e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Guerrero (disheñvelout)
Guerrero zo un anv spagnolek, hag a dalvez kement ha brezelour, hag a zo un anv-tiegezh hag ivez un anv-lec'h.
Dont a ra a anv-lec'h eus anv ar jeneral emsaver Vicente Guerrero. Kumunioù :
Torrevelilla
Torrevelilla zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Kobayashi Issa
Kobayashi Issa (e japaneg 小林 一茶) oa ur barzh japanat ; ezel oa eus ar sektenn voudaek Jōdo Shinshū ha brudet-kaer evit e haiku.
Ganet eo bet d'ar 15 a viz Mezheven 1763. Aet eo da Anaon d'ar 5 a viz Genver 1828 pe d'an 19 a viz Du 1827 hervez ar mammennoù ha marteze an doare da azasaat an deiziadur japanat) en e c'hêriadenn c'henidik. Anvet eo dre an anv a Issa (e anv-pluenn a dalvez kement a "tasad te"). Gwelet eo evel unan eus pevar mestr meur an haiku asambles gant Bashō, Buson ha Shiki.
War ar marilhoù e oa e anv Kobayashi Nobuyuki ha douget en deus an anv a Kobayashi Yatarō (小林 弥太郎) e-pad e vugaleaj. Mab henañ ur familh a gouerien eus Kashiwabara ( bremañ ul lodenn eus Shinano) e rannvro Shinano (bremañ Prefeti Nagano).
Kollet en deus e vamm pa oa tri bloaz. Addimeziñ a reas e dad pemp bloaz goude. Start eo bet e vugaleaj.Ur bugel en e-unan e oa ha ne blije ket d'e lezvamm. Kaset e voe da Edo evit gounit e vara. N'ouzer ket kalz tra a-zivout ar bloavezhioù-se. Lavaret a reer e voe e darempred gant Kobayashi Chikua eus skol haiku Nirokuan hep bezañ sur. Bet eo bet o kantren dre Japan. Bet en deus bet da ober prosez d'e lezvamm a-zivout hêrezh e dad aet da Anaon e 1801. Skrivet en deus un deiz-levr war a prantad-se. Gellout a reas kaout hanter madoù e dad ha distreiñ da vevañ en e vro c'henidik d'an oad a 49 bloaz. Dimeziñ a reas met dont a reas en-dro ar gwalleurioù. E vugale a varvas ez vihan (awenet eo bet haiku zo gant an darvoudoù-se) ha koll a reas e wreg Kiku e 1823.
E keit-se e krouas oberennoù niverus.
Distrujet e voe e di gant un tan-gwall d'ar 24 a viz Gouere 1827 ha tremen a reas e zevezhioù diwezhañ en ur c'hrañj (miret eo bet a savadur).
Skrivet en deus ouzhpenn 20 000 haiku. Lennet e vez e oberennoù bepred. Daoust dezhañ bezañ brudet bras e voe burutellet eeunded e oberennoù. Implij a rae troiniennoù rannyezhel ha komz a rae eus ar plant hag an anevaled munut. Skrivet en deus 54 haiku a-zivout ar melc'hwed, 15 a-zivout an touseg ha war-dreo, 200 a-zivout gleskered, re all a-zivout pikerezed, kelien pe c'hwen... Kemeret en deus Issa un hent disheñvel diouzh hengoun doare Bashō, o lakaat muioc'h a drivliadoù personel en e oberennoù.
Brudet oa ivez evit e livadurioù a yae alies gant e haiku.
Morbig Kanariez
Ar vorbig Kanariez a oa ur spesad evned, Haematopus meadewaldoi an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Haematopus niger meade-waldoi (kentanv) da gentañ-penn (e 1913) gant an evnoniour breizhveuriat David Armitage Bannerman (1886-1979) da zougen bri d'an evnoniour saoz Edmund Meade-Waldo (1855-1934).
Boued
Bevañ a rae diwar vlotviled bihan ha kresteneged, kentoc'h evit diwar istr evel ma ra ar morbiged peurvuiañ.
Annez
Bevañ a rae ar spesad en Inizi Kanariez : aet e vije da get er bloavezhioù 1940.
Ptiliogonys cinereus
Ptiliogonys cinereus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptiliogonatidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Mec'hiko ha Kreizamerika :
Kanton Gwern-Porc'hoed (1790)
Krouet e voe Kanton Gwern-Porc'hoed e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Ploermael e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Gwern-Porc'hoed ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Psilopogon faber
Psilopogon faber a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Megalaema faber (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).
Dont a ra e anv eus an anv-gwan latin "făbĕr" a dalv kement hag artizan, gov, micherour.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ e Sina :
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da bPsilopogon oorti kent.
P38 (disheñvelout)
P38 a c'hall bezañ:
Cevo
Cevo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Morbig zu Afrika
Morbig zu Afrika (Haematopus moquini) a zo un evn.
Annez
Bevañ a ra al labous-se war aodoù Afrika ar Su (Namibia, Suafrika, Angola ha Mozambik).
Dello (Lombardia)
Dello zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Arondisamant Chaumont
Arondisamant Chaumont a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Haute-Marne hag e rannvro Grand Est.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Chaumont e 11 kanton hag e 161 kumun :
Torres de Albarracín
Torres de Albarracín zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Guerrero (Chihuahua)
Anvet eo diwar-lerc'h Vicente Guerrero, emsaver mec'hikan.
Pontorson
Pontorson zo ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche. Pennlec'h kanton Pontorson eo.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: 84 den nann-soudard a varvas e Pontorson abalamour d'ar brezel, bombezet e voe ar gumun e mizioù Ebrel, Even ha Gouere ; dieubet e voe Pontorson d'an 2 a viz Eost gant tirlu SUA ; savet e voe un nijva anvet Advanced Landing Ground A-28 er gumun gant an IX Engineering Command, 819th Engineer Aviation Battalion eus USAAF d'ar 7 a viz Eost 1944; implijet e voe adalek ar 14 a viz Eost gant ar 358th Fighter Group, based P-38 Lightning betek ar 14 a viz Gwengolo 1944.
Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Macey ha Vessey d'ober ur gumun nevez.
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
-99
655 Ab Urbe Condita = 99 kent J.-K.
Teleskop Isaac-Newton
Teleskop Isaac-Newton a zo un teleskop lec'hiet en enez La Palma, e Kanariez.
Genetik
Genetik a reer eus studi ar gen, an hêrelezh ha kemmoù gen ar bev. Ur rann eus ar vevoniezh eo.
Gregor Mendel, ur manac'h aogustinat ha skiantour eus an eo a grouas ar genetik.
Torre del Compte
Torre del Compte zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Ghedi
Ghedi zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Allison Mack
Allison Mack zo un aktourez stadunanat ganet d'an 29 a viz Gouhere 1982 e Preetz, en Alamagn Kornôg.
Torfedourez
E 2010 e voe klevet e oa Mack unan eus pennoù bras ar sektenn NXIVM e Vancouver. War ar memes tro e voe diskuliet e oa-hi bet degemeret er sektenn dre hanterouriezh un aktourez all eus ar stirad Smallville, Kristin Kreuk. E 2018 eo bet harzet Allison Mack asambles gant Keith Raniere, penn ar sektenn. An daou a vez rebechet dezho "trafikerezh maouezed, gwallerezh, jahinerezh". Gallout a rafe bezañ kondaonet da 15 vloaz toull-bac'h pe ouzhpenn.
La Palma
La Palma zo unan eus an Inizi Kanariez. Kêr Santa Cruz de La Palma eo kêr-benn an enez, ha  17 716 a dud a oa enni o chom e 2019, goude ma'z eus muioc'h e Los Llanos de Aridane, enni  20 467 a dud e 2019.​
Idro (Lombardia)
Idro zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Ercole II d'Este
Ercole II d'Este (1508-1559) a oa pevarvet dug Ferrara, Modena ha Reggio (1534-1559) war-lerc'h e dad Alfonso Iañ d'Este. Mab e oa da Alfonso Iañ d'Este (1476-1534), ha da Lucrezia Borgia.
Dimeziñ
Dimezet e voe e 1528 da Renée Bro-C'hall (1510-1575), eil merc'h Anna Vreizh.
O bugale
Pemp bugel o doe:
Morbig Amerika
Morbig Amerika (Haematopus palliatus) a zo un evn eus kerentiad an Haematopodidae.
Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù Amerika,.
Torre de las Arcas
Torre de las Arcas zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Ivan Rebroff
Hans-Rolf Rippert pe Ivan Rebroff, bet ganet d'ar 31 a viz Gouere 1931 e Berlin-Spandau hag aet d'an Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 2008 e Frankfurt, a oa ur c'haner alaman.
Serle
Serle zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Torre los Negros
Torre los Negros zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Anna Gonzaga
Anna Maria di Gonzaga-Nevers (1616-1684) a oa ur briñsez c'hall a orin italian. Merc'h e oa da Carlo Iañ Mantova, Dug Mantova ha Monferrato, ha d'e bried c'hall, Catherine de Mayenne (merc'h da Charlez Loren, Dug Mayenne). Da gentañ e oa bet kaoz da gas anezhi da leanez met goude marv he zad, en 1637, e kavas gwell treiñ kein d'ar vuhez relijiel. Sot-nay e oa gant he c'henderv, Henri II de Guise: diwezhatoc'h e lavaras e oant dimezet e kuzh en 1639. Se a vije kaoz ma wiskas dilhad paotr da vont d'e gaout en 1640, e-pad seziz Sedan, met he dilezel a reas ar priñs en 1641. Prosez a reas dezhañ evit bout anavet evel e wreg.
Dimezet e voe ivez da Eduard von der Pfalz (1625- 1663) eus an tiegezh Pfalz-Simmern, niz da James Iañ (Bro-Saoz).
He bugale
Teir merc'h he doe gant he fried, Eduard von der Pfalz :
Fin he buhez
Goude ur vuhez avanturus e troas war-zu ar relijion en 1671. Pa varvas en 1684 e voe lavaret sermon an obidoù gant Bossuet.
Morbig Zeland-Nevez
Morbig Zeland-Nevez (Haematopus unicolor) a zo un evn hag a vev e Zeland-Nevez.
Torremocha de Jiloca
Torremocha de Jiloca zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Montargis
Istor
Staget e voe kêr ouzh dugelezh Orleañs.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Pont e Montargis
left|thumb|An iliz katolik
Phainoptila melanoxantha
Phainoptila melanoxantha a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptiliogonatidae. Ar spesad nemetañ er genad Phainoptila an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Kreizamerika :
Ome (Lombardia)
Ome zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Lozio
Lozio zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Brithdir
Brithdir zo anv div gêriadenn e Kembre:
Kastell Herstmonceux
Kastell Herstmonceux a zo ur c'hastell lec'hiet e Herstmonceux e Reter Sussex. Unan eus ar savadurioù kentañ savet e brik e Bro-Saoz eo, er bloaz 1441. War e bark e oa Arsellva ar Roue Greenwich etre 1957 ha 1988.
La Puebla de Híjar
La Puebla de Híjar zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Monno
Monno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Jacques Witta
Jacques Witta, bet ganet e Pariz d'an 22 a viz Ebrel 1934, a zo ur frammer gall, anavezet-mat e bed ar sinema.
Goproù
Da-geñver lid ar Césars e voe deroet Priz ar gwellañ frammer dezhañ :
Victoria de Durango
Victoria de Durango, pe Durango hepken, eo kêr-benn Stad Durango e Mec'hiko.
Losine
Losine zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Maria-Amélia de Bragança
Maria-Amélia de Bragança (1831-1853) a oa ur briñsez a Vrazil. Merc'h e oa da Pedro Iañ, impalaer Brazil, ha d'e eil pried Amélie von Leuchtenberg.
Prometet e oa bet d'ar priñs Masimilian (1832-1867), a oa da vezañ impalaer Mec'hiko, hogen mervel a reas a-raok.
Reine Wisell
Reine Wisell (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri a Sveden en deus redet e F1 etre 1970 ha 1974, o redek 23 Priz Bras. Graet en deus e zisoc'hoù gant Team Lotus o erlec'hiañ John Miles, kenskipailher Jochen Rindt, goude marv ar c'hampion aostrian e Monza. Graet en deus e zisoc'h gwellañ evit e Briz Bras kentañ gant un trede plas. Ar bloavezhioù war-lerc'h ne oant ket ken mat ha neuze e ya kuit eus ar redadegoù kirri buan a-walc'h, goude Priz Bras Sveden 1974.
Los Olmos (Teruel)
Los Olmos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Vauriella
Vauriella a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1980 gant an evnoniour alaman Hans Edmund Wolters (1915-1991).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Emaint brosezat en inizi Filipinez ha Borneo.
La Puebla de Valverde
La Puebla de Valverde zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel, en Aragon.
Kornigell penn gwenn
Ar gornigell penn gwenn (pe kernigell penn gwenn) a zo un evn e-touez kerentiad ar Charadriidae, Vanellus albiceps an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara, war glannou traezhek ar stêrioù ledan.
Bernau
Bernau zo un anv-lec'h alamanek, ha hini meur a lec'h en Alamagn.
François Cevert
Albert François Cevert Goldenberg (bet ganet d'ar e Pariz, marvet d'ar  er Stadoù-Unanet) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e F1 adalek 1970 betek e varv e 1973. Redet en deus e holl Brizioù Bras gant Tyrrell. Dleet en deus e familh cheñch o anv dre ma oa an tad a-orin yuzev, evit kuzhaat ar vugale. Goude ar brezel n'o deus ket adtapet an anv reizh ha chomet eo Cevert kentoc'h eget Goldenberg. Gwelet e vez evel unan eus spioù gwellañ ar Formulenn 1 hag evel an hini gouestañ da heuliañ e genskipailher Jackie Stewart war hent gounit kevezadeg bed ar vlenierien hag e varv e-pad esaeoù Priz Bras ar Stadoù-Unanet en deus skoet e-barzh soñnjoù an dud.
Villanueva del Rebollar de la Sierra
Villanueva del Rebollar de la Sierra zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Kampionad rugbi Frañs - Eil rummad
Eil rummad kampionad rugbi Frañs zo ur genstrivadeg rugbi gall. Abaoe 2000 eo ur c'hampionad a-vicher anvet Pro D2. Aozet eo gant Kevre Broadel ar Rugbi. C'hwezek klub a gemer perzh ennañ. Evit pignat d'ar rummad kentañ, an Top 14, e ranker achuiñ ar bloavezh e penn ar renkadur pe gounit ar play-off aozet etre ar skipailhoù a oa etre an 2 hag ar 5 renk e fin ar c'houlzad. RK Gwened eo ar c'hlub breizhat kentañ o kevezañ e Pro D2, abaoe 2016.
Ondefontaine
Ondefontaine a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant c'hwec'h kumun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Les Monts-d'Aunay.
Emdroadur ar boblañs 1962-2006
== Melestradurezh ==
Casto (Lombardia)
Casto zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Adagia
thumb|[[Erasmus poltredet gant Hans Holbein e 1523)]] Adagia zo anv latin ul levr krennlavaroù, ma kaver krennlavaroù latin ha henc'hresianek kenkoulz all. Meur a levr zo anavezet en anv-se, met hini Erasmus (c. 1469–1536) eo an hini brudetañ.
Liester ar ger latin adagium, "krennlavar", eo adagia.
Adagia Erasmus
E 1500 e voe embannet Collecteana Adagiorum Erasmus e Pariz, ennañ 820 a grennlavaroù dastumet gant Erasmus e-kerzh e lennadennoù. Meur a adembannadur kresket a voe goude. Hervez Charles Speroni (1964, p. 1) e oa Collecteana Adagiorum « ar brasañ dastumad [...] adagia berniet biskoazh », pa oa 4151 c'hrennlavar en embannadur 1536 e Basel, an hini diwezhañ a-raok e varv.
Adagia Hadrianus Junius
E 1556 e voe embannet Adagia an Izelvroad Hadrianus Junius.
Odolo
Odolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Teleskop-egor Hubble
Teleskop-egor Hubble (saozneg : Hubble Space telescope, berraet e HST) a zo un teleskop kaset d'an egor gant an NASA ha harpet gant Ajañs an Egor Europat. Lakaet e oa da dreiñ en-dro d'an Douar e 1990 ha kenderc'hel a ra da vezañ implijet hiziv an deiz c'hoazh.
Danevell
Un danevell zo ur gontadenn, komzet pe skrivet, a zanevell darvoudoù pe doareoù un den pe meur a hini.
Teleskop-egor Hubble
N'eo ket an teleskop-egor kentañ bet implijet. Hubble a zo unan eus ar re vrasañ hag hedro ; brudet eo evit enklaskoù diazez a-bouez kement hag evit an diplomatiezh etrebroadel e bed ar steredoniezh. An teleskop Hubble a zo bet anvet diwar anv ar steredoniour Edwin Hubble, bet eo unan eus arsellvaoù pouezusañ an NASA gant re ar Compton Gamma Ray Observatory, ar Chandra X-ray Observatory, ha hini ar Spitzer Space Telescope. Gant ur melezour a 2,4 metrad, pevar ostilh diazez Hubble a c'hell gwelet an infra-ruz, ar gwell diazez kement hag ar sell ultramouk. Dre gelc'h-tro Hubble's er-maez hini ar voulenn Zouar e c'hell pakañ poltridi gant perzhioù spis-tre, uheloc'h ha gant un ezhomm izeloc'h a c'houloù evit ar re kemeret adal an arsellvaoù war zouar.
Adagia
Gant Andreas Schottus (1552–1629) :
Danevell
Danevelloù brudet
Kalz danevelloù zo bet skrivet, met danevellerien zo hag a zo brudet dreist ar re all. Komz a reer evel-se eus danevelloù Maupassant, Edgar Allan Poe, Anton Tchec'hov, en XIXvet kantved, eus re Somerset Maugham, Ernest Hemingway, en XXvet kantved.
Danevell ha kontadenn
Daoust ma ne vez ket ret implij ar gerioù-se en un doare strizh, e vez graet un tamm kemm etre danevell ha kontadenn
Edolo
Edolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Eugène de Beauharnais
Eugène Rose de Beauharnais (Pariz, 1781 – München, 1824) a oa ur jeneral gall, lezvab da Napoleone Buonaparte, hag a voe anvet gantañ da vesroue Rouantelezh Italia.
E vuhez
Mab e oa d'ar beskont Alexandre de Beauharnais, un isofiser gall, ha da Marie-Josèphe Tascher de la Pagerie, anavezetoc'h evel Joséphine de Beauharnais.
E miz C'hwevrer 1814, en hanternoz Italia, e voe trec'h war un arme aostrian en emgann ar Mincio (1814). E miz Mae e varvas e vamm.
Mervel a reas e München e 1824.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Auguste von Bayern, ha seizh bugel o doe:
Fourneville
Fourneville a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Niardo
Niardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Masimilian Iañ Mec'hiko
Masimilian Iañ Mec'hiko (1832-1867) a voe impalaer Mec'hiko, kent bezañ fuzuilhet gant an emsavidi vec'hikan.
Mab e oa da Franz Karl von Österreich ha da Sophie von Bayern. Breur yaouank an impalaer aostrian Franz Joseph Iañ e oa.
Nac'het e voe anavezout an impalaer nevez gant meur a c'houarnamant estren, ha gant hini Stadoù Unanet Amerika en o zouez. Sellout a raent ouzh impalaeriezh Masimilian evel ur stad suj da Vro-C'hall. Goude dibenn ar Brezel Diabarzh er Stadoù Unanet, e 1865, e voe degaset skoazell gant Stadunaniz d'ar republikaned vec'hikan renet gant Benito Juárez. P'en em dennas arme Bro-C'hall diouzh Mec'hiko e 1866 e krogas an traoù da vont da fall evit nerzhioù an impalaeriezh.
Paket e voe Masimilian gant an emsavidi a-du gant ar republik ha fuzuilhet e voe ganto d'an 19 a viz Mezheven 1867.
Gwengolo 2015 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2015 e Breizh
Der Struwwelpeter
300px|thumb|Der Struwwelpeter (Embannadur 1858) Der Struwwelpeter zo ul levr alamanek evit bugale, embannet e 1845, skrivet gant ur bredvezeg alaman, Heinrich Hoffmann (1809-1894), eus Frankfurt.
Danvez
Al levr zo anezhañ dek kontadenn e stumm fablennoù gant klotennoù (n'haller ket komz eus barzhoniezh) evit bugale, ha skeudennoù e liv war bep pajenn. Ur gentel zo e pep kontadenn, da ziskouez e c'hoarvez droug atav d'ar vugale fall ha disent war un ton sarmon damfentus. Dont a ra titl al levr eus ar gontadennig kentañ, Struwwel-Peter, a c'hallfe bezañ Pêr Diskramailh ma vefe lakaet e brezhoneg.
Mirdi
Ur mirdi zo bet savet d'ar Struwwelpeter e Frankfurt.
C'hoariva
C'hoariet ez eus bet meur a arvest tennet eus al levrig, ha filmoù zo bet ivez.
Demis Roussos
Artémios Ventoúris Roússos (e gresianeg Αρτέμιος Βεντούρης Ρούσσος), pe Demis Roussos (e gresianeg Ντέμης Ρούσσος), bet ganet d'ar 15 a viz Even 1946 en Aleksandria en Egipt hag aet d'an Anaon d'ar 25 a viz Genver 2015 en Aten, a oa ur c'haner ha ur soner gresian.
Kaner ha soner gitar-boud ar strollad sonerien Aphrodite's Child e voe a-raok kanañ e-unan.
Villachiara
Villachiara zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Orsini
An Tiegezh Orsini (Ursinis en latin, des Ursins en galleg) a oa unan eus tiegezhioù priñsed a bouez bras en Italia ar Grennamzer hag an Azginivelezh. Kalz a zouaroù a oa dezhañ, betek en Hungaria. Meur a bab hag a g-condottiero a deuas eus an Tiegezh Orsini.
Bernau am Chiemsee
Bernau am Chiemsee zo ur gumun eus Alamagn, e Bavaria, tost d'an harzoù gant Aostria.
Orsini
Meur a skourr a oa: hini Monteredondo, ha hini Bracciano a oa daou eus ar re vrudetañ.
Jean-Pierre Beltoise
Jean-Pierre Maurice Georges Beltoise (bet ganet d'ar e Boulogne-Billancourt, Bro-C'hall, ha marvet d'ar  e Dakar, Senegal) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e F1 etre 1967 ha 1974, oc'h anavezout daou skipailh, Matra ha BRM. Redet en deus 88 redadeg met n'en deus gounezet nemet unan daoust ma oa sellet evel ur blenier ampart. Redet en deus ivez e redadegoù moto etre 1962 ha 1964 hep gounit kalz a dra.
Bernau am Chiemsee
Istor
Ur c'hamp prizonidi brezel zo bet eno e 1914, ma oa dalc'het soudarded c'hall (ha Bretoned en o zouez), hag e-pad an Eil brezel-bed ma voe bodet eno un toullad soudarded eus Jerzenez
Vestone
Vestone  zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
La Puebla
La Puebla, pe Puebla a-wechoù, zo un anv-lec'h spagnolek, stank a-walc'h e broioù zo.
Friedrich August
Friedrich August zo un anv-badez alamanek kevrennek, ha hini meur a roue pe briñs, eus Sachsen dreist-holl.
La Puebla
Puebla eo stumm spagnolek an anv-lec'h katalanek Pobla
Pseudalethe
Pseudalethe a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2003 gant Pamela Beresford.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Afrika.
Rummatadur
Renket e veze ar pevar spesad er genad Alethe kent.
Breno (Lombardia)
Breno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Psilopogon faiostrictus
Psilopogon faiostrictus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Bucco faiostrictus (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Tarsiger
Tarsiger a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet)
Battlestar Galactica zo ul lestr-egor brezel ijinet e bed ar stiradoù skinwel Battlestar Galactica.
Kornigell penn louet
Ar gornigell penn louet a zo ur spesad evned, Vanellus cinereus (pe Pluvianus cinereus) an anv skiantel anezhañ.
Tarsiger
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Kornigell penn louet
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled ha preñved-lech'id hag a gav e bazeier.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad e biz Sina ha Japan ha nijal kuit da India hag Azia ar Gevred da c'hoañviñ.
Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet)
Istor al lestr-brezel
An 12 Trevadenn o deus bet savet ul lestr-egor brezel pep hini. Ar Galactica a zo bet savet gant pobl ar blanedenn Caprica, bourzhidi al lestr a zo a orin eus ar blanedenn-se evit darn anezho. Ar Battlestar Galactica a zo bet lañset 50 bloaz a-raok fin ar C'hentañ Brezel Cylon (ha pa grog ar film pilot). Al lestr-egor brezel nemetañ eo a chomas war-lerc'h tagadenn an Trevadennoù gant ar Cyloned betek distro ar Battlestar Pegasus. Kabiten al lestr Battlestar Galactica eo ar C'homandant Adama.
Alfonsina Orsini
Alfonsina Orsini (1472 – 7 a viz C'hwevrer 1520) a oa ur briñsez italian, merc'h da Roberto Orsini, kont Pacentro ha Tagliacozzo, ha da Caterina Sanseverino.
Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet)
Istor al lestr-brezel
A-raok ma vefe distrujet an 12 Trevadenn e-pad Holokaost an trevadennoù, al listri-egor brezel evel ar Battlestar a oa listri pennañ flodadoù brezel niverennet. Pep flodad brezel a oa en e benn ur Battlestar gant ur C'homandant Battlestar e penn ar flodad. Ur flodad brezel diazez a oa 600 lestr-egor brezel ennañ, pep flodad a oa frank diouzh ar flodadoù all a-fet tachenn brezel.
Alfonsina Orsini
He buhez
Ganet e oa Alfonsina Orsini e 1472, ha savet e voe e lez ar roue Ferdinando Iañ Naplez. En 1486 e voe aozet he dimeziñ da Piero di Lorenzo de' Medici gant he eontr Bernardo Rucellai. En C'hwevrer 1488 e voe graet an eured en Roma dirak ar roue Ferdinando hag e bried Janed Aragon. 12000 dugad a zegase en argouroù. Erruout a reas e Firenze e Mae 1488. Itron Firenze e voe adal 1492, e-pad daou vloaz, a-rok rankout mont da Roma.
Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet)
Istor al lestr-brezel
Abaoe an Holokaost ez eo ar Battlestar Galactica al lestr-brezel nemetañ hag a chom (un nemedenn, ar Battlestar Pegasus, a vo met berr en istor).
Alfonsina Orsini
Pried ha bugale
Dimeziñ a reas da Piero di Lorenzo de' Medici, lesanvet Piero il Fatuo, rener Firenze, e 1498. Pevar bugel o doe:
Istor
Gouarn a reas Republik Firenze eus 1515 da 1519. Harluet e voe pa voe kemeret kêr gant arme c'hall Charlez VIII.
Battlestar Galactica (lestr-egor ijinet)
Tizh hag armoù
Ar Battlestar Galactica a c'hell seveniñ lammoù hir ha prim en egor. Evit ambrougañ al listri-egor sivil, er stirad, e vez ret d'ar c'habiten mont kalz goustadikoc'h.
Borno
Borno zo anv meur a dra.
Johnny Servoz-Gavin
Georges-Francis "Johnny" Servoz-Gavin (bet ganet d'an e Grenoble, marvet d'an  er memes kêr) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet 13 redadeg e Formulenn 1 etre 1967 ha 1970, o redek evit Matra, Cooper ha Tyrrell.
Six contes moraux
Krouet e voe ar c'hevredad Films du Losange e 1962 d'o froduiñ ha dasparzhañ ; kemer a reas perzh Pierre Cottrell (1945-2015), Éric Rohmer ha Barbet Schroeder (1941-) ennañ.
Bazhvalaniñ
Ar jubenniñ pe bazhvalaniñ, pe ober ar jubenn pe bazhvalan (eus ar gerioù bazh ha balan), eo lakaat daou zen d'en em anavezout evit ma c'hallfent dimeziñ.
Kursaal (Donostia)
Kursaal, pe ar C'hursaal, pe Palez ar C'hursaal, eo anv palez bras ar c'hendalc'hoù e Donostia, a-stok ouzh aod Zurriola, dirak ar mor, war lez dehoù an aber, tostik d'ar pont war ar stêr. Digoret eo bet e 1999. Eno e c'hoarvez Festival etrevroadel ar sinema bep bloaz e miz Gwengolo.
Bazhvalaniñ
Er gevredigezh kozh war ar maez e veze graet ar jubenn gant ar person pe gant ar c'hemener, evel en danevell Ar Goulenn eured, gant Jakez Riou.
Dimeziñ dre jubenn
An dimezioù a veze graet dre jubenn alies e-touez an tiegezhioù uhel hervez an ezhommoù politikel. An tad a varc'hatae, hag a zivize, hag ar mab pe ar verc'h a sente.
A-wechoù e vez kaoz da zimeziñ unan kozh, ur gwaz pinvidik peurliesañ, intañv alies, gant unan yaouank paouroc'h.