cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rouantelezh-Unanet
Tiriadoù er bed
An Tiriadoù breizhveurat tramor zo anezho tiriadoù dindan aotrouniezh ha reolerezh furmel ar Rouantelez-Unanet, met ned eont ket d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh he-unan.
Dardania (Anatolia)
Pelec'h emañ
Hervez Apollodoros hag Homeros e oa bet krouet kêr Dardania (pe "Dardanos") gant Dardanos pa oa nevez-deuet eus enez Samothrake nepell.
Hervez Homeros atav ne oa ket a gêr er vro, ha bevañ a rae an dud ouzh tor menez Ida. Hervez Apollodoros e oant Teukrianed, sujidi ar roue Teukros.
Rouantelezh-Unanet
Tiriadoù er bed
Manav, beliezh Jerzenez ha beliezh Gwernenez n’int ket lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet ; bez’ emaint e dalc’h ar Gurunenn Saoz.
Sthenelos
Sthenelos (Σθένελος e henc'hresianeg) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh
Dardania (Anatolia)
Pelec'h emañ
Pa varvas ar roue e teuas Dardanos, a oa dimezet d'e verc'h Bateia, da vezañ roue an Deukrianed a voe graet Dardaned anezho diwezhatoc'h.
Diwezhatoc'h ez eas e c'hourdouaren, Ilos, da sevel Troia, hag e teuas an anv Troianed war-wel. D'an oberourien dostoc'h e oa heñvel ar gerioù « Troianed », « Dardaned » pe « Teukrianed ».
Rouantelezh-Unanet
Douaroniezh
An darn vrasañ eus Bro-Saoz zo evit gwir ur bladenn n’eo ket gwall uhel hag a zo rannet a reter da gornôg gant un takad meneziekoc’h. An Thames (346 km) hag ar stêr Severn (354 km) eo an div stêr bennañ er Rouantelezh. Hirañ stêr ar Rouantelezh eo ar Severn. E-kichenik Dover emañ ar riboul dindan Mor Breizh a liamm Breizh-Veur ouzh Frañs.
Dardania (Anatolia)
Pelec'h emañ
Setu div werzenn, tennet eus Katalog an Droianed (en eil kan an Ilias) hag a ziskouez e oa disheñvel an div bobl: « E penn gwazed Troia e kerzh Hektor veur...
Rouantelezh-Unanet
Douaroniezh
N’eus ket a uhelennoù ouzhpenn 1 000 m e Bro-Saoz. Ar Scafell Pike, dezhañ 978 m a uhelder, eo ar beg uhelañ eno ; el Lake District, e Cumbria emañ.
Dardania (Anatolia)
Pelec'h emañ
Aineias emañ dindanañ brezelourien Dardania. »
Rouantelezh-Unanet
Douaroniezh
Liesseurt eo douaroniezh Bro-Skos, gant izeldirioù (lowlands) er su hag uheldirioù (highlands) en norzh hag er c’hornôg. Ar menez Beinn Nibheis (1 343 m) eo al lec’h uhelañ koulz e Bro-Skos hag er Rouantelezh-Unanet.
Brec’hioù hir ha don a sank en he douaroù. Tost da 800 enezenn zo e Bro-Skos. An darn vrasañ anezho zo e kornôg hag e norzh ar vro. En o zouez emañ an inizi Gall, Inizi Orc'h hag inizi Sealtainn. Daoust m’eo Dinedin kêr-benn Bro-Skos, ur gêr binvidik an istor hag ar savouriezh anezhi, ez eo Glaschu ar gêr bennañ er vro.
Norzhiwerwhon zo anezhi ur vro a zo stank an torgennoù enni. Ar c’hêrioù pennañ zo Béal Feirste, Doire hag Ard Mhacha. Ar broviñs-se a ya d’ober ul lodenn eus ar Rouantelezh-Unanet. Loch nEathach (388 km²) eo al lenn vrasañ en inizi breizhveuriat. Al lenn zo war-dro 30 kilometr er mervent da Véal Feirste. Sliabh Dónairt (849 m) eo ar beg uhelañ e Norzhiwerzhon.
Soñjal a reer ez eus war-dro 1 000 enezenn er Rouantelezh-Unanet ; 800 anezho zo e Bro-Skos. Naturel eo an darn vrasañ eus an inizi-se ; lod anezho avat zo bet krouet gant Mab-den war-bouez mein ha koad.
Evit keñveriañ, gorread ar Rouantelezh-Unanet zo ken bras pe dost ha gorreadoù Roumania, Ecuador, Ghana hag Ouganda zoken.
Armerzh
Dioreet-mat eo an trede gennad, ar c'henwerzh pergen, gant chadennoù gourmarc'hadoù ledet-mat dre ar vro, evel Tesco, Sainsbury's, Asda ha Morrisons.
Sevenadur
N'eus yezh ofisiel ebet er Rouantelezh-Unanet ; ar saozneg eo de facto. Ar yezhoù rannvroel anavezet eo :
En o frankiz emañ ar melestradurioù lec’hel da implijout yezhoù an enbroidi pe yezhoù all dibabet ganto ha diouzh an dud a zo o chom en o fastell-vro.
Media
Ar BBC (British Broadcasting Corporation), er Rouantelezh-Unanet, a bled war un dro gant ar BBC Television hag ar BBC Radio. Ristennoù all zo koulskoude, evel ITV ha Channel 4 evit ar skinwel, ha meur a ristenn brevez evit ar skingomz.
Kelaouennoù pennañ ar Rouantelezh-Unanet eo The Times ha The Guardian.
Pellgehenterezh
Gant ar Royal Mail e vez diogelet eskemm al lizheroù. British Telecom eo aozadur istorel al liammoù pellgomz ; kompagnunezhioù all zo.
Kehentiñ
Fonnus eo reizhiad an hentoù ha gourhentoù, kreizennet e meur a geñver en-dro da Londrez. Abaoe prevesadur British Rail ez eo meret an hentoù-houarn gant meur a embregerezh.
British Airways eo kompagnunezh pennañ an aerlinennoù.
Kameleon Fischer
Kameleon Fischer (Bradypodion fischeri pe Kinyongia fischeri) a zo ur stlejvil eus Tanzania.
Rouantelezh-Unanet
Anvioù kefridiel
Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver a anavez ar c’hembraeg, ar skoseg, an iwerzhoneg, ar c’herneveureg hag ar skoteg evel yezhoù rannvroel ar Rouantelezh-Unanet hag an anvioù kefridiel a zo roet dezho zo :
Touzerez
Un douzerez, pe troc'herez-blev, zo ur mekanik da droc'hañ pe da douzañ blev, pe e vije blev un den, pe blev ul loen, un dañvad peurvuiañ. Savet eo ar ger diwar ar verb touzañ, a dalvez kement ha troc'hañ berr.
A-raok ober gant un douzerez e veze graet gant ur sizailh, sizailh-vlev evit an dud, ha sizailh-deñved, a zo brasoc'h.
Enez Geotek
Enez Geotek, a-wechoù Geoteg, a zo un enezennig en enezeg Glenan, er mervent da bPenfred, ma veze lakaet chatal Penfred da beuriñ gwechall. Un tour zo warni, a servij da verk d'ar voraerien.
1108
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1108
Yaourt
Ur yaourt a zo ur meuz diwar laezh buoc'h, bidiez, dañvadez, kazeg, azenez, pe kañvalez, ha ne vez ket strilhet hag a zo goet. Dont a ra ar ger yaourt eus an turkeg yoğurt, eus yoğurtmak (tevaat). Ur yaourt a c'hall bezañ sukret pe get, blazet, gant tammoù frouezh, ha gwenn e vez peurliesañ.
Ar yaourt er bed
N'eo ken e broioù ar c'hornôg ma tebrer ar yaourt gant sukr, evel dibenn-pred. E broioù all, evel en India, e vez implijet gant meuzioù all.
Fardañ
Aes a-walc'h eo fardañ yaourtoù. Diwar laezh a vo pasteuret e vez graet, hag ouzhpennet e vez poultrenn laezh : evel-se e vo muioc'h a broteinoù hag a galkiom er yaourt evit ar pezh a zo el laezh. Goude-se e vez ouzhpennet div vakterienn evit ar goerezh :
Lordi
Lordi a zo ur strollad sonerezh Hard rock hag Heavy Metal krouet e 1992 e Helsinki (Finland). Gounezet eo bet ganto an Eurovision e 2006 gant Hard Rock Hallelujah.
Krouadurioù kevioù hag erevent
Setu amañ ul listenn krouadurioù a gaver e Kevioù hag erevent (Dungeons & Dragons). Dont a ra an termenoù-se eus doare gallek levrioù an embannadur 3.5.
=Krouadurioù=
Kornandon
(gnome)
grec’hmitouarn
(Gobelours)
Hanterzen
(Halfelin)
Anvarv
(Mort-vivant)
Roñfl
=Rummadoù tud=
Marc’hekaer
(Paladin)
Marc’heg
=Gouennoù tudennoù er pevare embannadur=
-527
Diwar-benn bloavezh 527 kent JK an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 527 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 527 kent JK
Herk-de-Stad
Herk-de-Stad a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Toullañ ar voudenn
right|thumb Toullañ e voudenn a c'hall ober paotr pe blac'h, unan eus doareoù an toullgorferezh eo. Pa vez toullet moudenn ar maouezed e reer "Christina" eus an ober e saozneg.
Galia
Galia (Gallia e latin) a rae ar Romaned en Henamzer eus ar vro a oa etre Mor Breizh hag ar Meurvor, er c'hornôg, en un tu; ar Roen hag Alpoù an Norzh en tu all; hag er c'hreisteiz ar Pireneoù, ar Mor Kreizdouar hag ar sterioù Arnus ha Rubico (en Italia hiziv). Ne glote ket harzoù Galia eta gant re ar Stad c'hall en amzer a hiziv. Dindani e oa Belgia ha Bro-Suis a-vremañ, ar Stad c'hall, hanternoz Italia a-vremañ hag al lodenn eus an Izelvroioù hag eus Bro-Alamagn zo er c'hornôg d'ar Roen.
Toullañ ar voudenn
Hir a-walc'h e vez ar pareañ war-lerc'h, un 10 pe 12 devezh. Brasoc'h e vez riskl an efed-distaol gant ar c'horf evit na vez gant doareoù toullkorferezh boutinoc'h (d.s. skouarn, fri, teod), abalamour ma'z eo un toullgorfadur war-c'horre, da da lâret eo ne dremen ket a-dreuz d'ur groc'henenn.
Galia
Galia ne oa ken ul lodenn eus un dachenn frankoc'h a oa poblet pe a oa bet poblet gant Kelted hag a zo meneget dindan an anv a Geltia adalek ar skrivagnerien c'hresian (Aristoteles ha Platon peurgetket).
Galianed a vez graet eus annezidi Galia. Ar Romaned a rae Galli anezhe, hogen int-i a rae Celti (Kelted) anezhe o-unan hervez Julius Caesar.
=Galia dieub = Betek aloubadenn ar Romaned, n'eus tamm unaniezh politikel ebet er vro. Rannet eo etre meur a geoded, a bobladoù galian. Dizingal e tle bezañ bezañs an elfennoù a orin kelt e-touez ar boblañs ivez. An unvaniezh zo kentoc'h sevenadurel ha relijiel.
Relijion
thumb|200px|right|Delwenn c'halian eus ul loen (anvet Tarasque) o tispenn un den, Noves er Bouches-du-Rhône (Mirdi Calvet, Avignon) Relijion ar C'halianed n'eo ket anavezet mat dre ma ne veze ket skrivet o c'hredennoù gant o beleien, an drouized, ha dre ma'z int bet atahinet gant ar Romaned adalek an aloubidigezh.
Diazezet eo hon anaouedegezhioù war testenioù an arkeologiezh ha skridoù ar skrivagnerien latin ha gresianek, pagan pe gristen, dreist-holl.
Dre chañs, diazezidigezh al lezenn a gristeniezh en Hibernia (Bro-Iwerzhon hiziv) zo bet peoc'hus a-walc'h hag ul lodenn eus kredennoù hec'h annezidi, kar da re ar C'halianed, zo bet lakaet dre skrid gant menec'h kristen en amzer-se. A-drugarez d'an testennoù-se e komprener gwelloc'h an elfennoù all zo en hor c'herz.
Gallout a reer lavaret e oa ar relijion unan eus an elfennoù unvaniezh pennañ a oa etre ar bobladoù disheñvel a veve e Galia, hag etre Hibernia (Bro-Iwerzhon hiziv) ha Galatia (Turkia a vremañ).
Yezh
Komzet e veze galianeg gant ar pep brasañ eus annezidi Galia gentistorel hep mar ebet. Rannet e oa ar yezh-se e rannyezhoù disheñvel. Ur yezh keltiek eus tiegezh ar yezhoù indezeuropek eo ar galianeg. Tost-kenañ e oa d’ar yezh a veze komzet en enez Preden d'ar c'houlz-se.
En e levr De bello gallico e lavar Julius Caesar e oa disheñvel teir rann dieub Galia dre o gizioù, o boazioù met ivez dre o yezh. Lod zo o klask gouzout ha komz a rae eus rannyezhoù disheñvel pe eus bezañs yezhoù all en Aquitania pe en hanternoz Galia. Ne veze ket komzet galianeg en Aquitania (war c'hlann gleiz ar Garonne), da skouer, met ur rannyezh iberek. Nevez a-walc'h ivez e oa donedigezh ar Gelted e Liguria e lec'h ma veze komzet ligurieg, ur yezh kar-tost d'an edaleg ha d'an hengeltiek.
Aet e oa ar galianeg da get war-dro ar VIvet kantved. Hervez skrivagnerien all e vije chomet bev betek ar VIIvet kantved e toleadoù distro, zoken betek ar Xvet kantved e Vro-Suis.
=Galia roman=
An aloubadegoù
Aloubet ha konkeret eo bet Galia e pevar frapad disheñvel. Da gentañ e voe sujet ar C’halianed a oa o vevañ e kompezenn ar ster Padus (Boii, Insubres) en IIIvet kantved kent J.-K..
Goude-se e voe krouet Gallia Narbonensis da-heul ur brezel a-enep ur c’hevredad Galianed ha Ligured a venne tagañ keoded c’hresian Masilia e 181 kent J.-K.
En diwezh e oa anvet Julius Caesar e penn an div broviñs galian kentañ hag aloubiñ a reas ar peurrest eus ar vro binvidig-se, anvet Galia comata , etre 58 ha 52 kent J.-K., evit pourchas danvezioù, soudarded ha pinvidigezhioù a zigorfe dezhañ hent ar galloud e Republik Roma.
Ar pobladoù galian dieub diwezhañ eus an douar-bras a oa re traoñiennoù an Alpoù. Sujet e voent tamm-ha-tamm dre nerzh pe dre gaer dindan ren an impalaer Augustus.
Ar proviñsoù
Kemmoù a voe bet degaset da c’houde en urzhiadur ar proviñsoù-se da vare an impalaeriezh.
Da skouer ez eas Gallia Cisalpina d'ober ul lodenn eus Italia penn-da-benn hag e paouezas e-gis-se da vezañ ur broviñs.
Anvet e veze gouarnourien ar proviñsoù impalaerel war-eeun gant an impalaerien. Re « ar Broviñs », avat, a veze choazet gant sened Roma. Emren e oa ar pep brasañ eus ar c'heodedoù. Kas a raent ar vagistrated pennañ bep bloaz da Lugdunum, kêrbenn holl broviñsoù Galia, evit touiñ fealded d'an impalaer ha da Roma.
Ar vuhez e Galia roman
Savet e voe un niver a geodedoù nevez gant ar Romaned. Degas a rejont ivez gwellaennoù d'ar c'heodedoù kozh pa ne vezent ket paeet gant an annezidi o-unan : foromoù, dourbontoù, añfiteatroù, kouronkoù, bolzioù enor ha kement zo ... Evel-se en em strewe doareoù-bevañ ar Romaned. Azeulet e veze an doueed roman e pep keoded.
Muioc'h-mui e veze implijet al latin er vuhez foran, a-drugarez d'ar renkadoù uhelañ, d'ar varc'hadourien ha d'ar soudarded da gentañ penn. Roet e voe ar gwirioù keodediz roman klok d'ur bern Galianed. Lod memes a voe degemeret e Sened Roma adalek an impalaer Claudius.
Koulskoude e oa dizingal latinekadur ar vro. Derc'hel a rae an toleadoù a oa ar pellañ eus ar c'hreizennoù bras d'o gizioù ha d'o yezh muioc'h evit a re all. Kenderc'hel a rae an annezidi da azeuliñ o doueoù, mesket a-wezhioù gant doueed roman pe re all degaset eus an impalaeriezh (Isis, Mithra da skouer). Mirout a raent o gizioù (boued, dilhad) hag o boazioù. Dont a reas tamm-ha-tamm ar C'halianed damlatinekaet-se da vezañ Galianed-ha-Romaned.
=Notennoù=
Marmouz (loen)
Ar marmouzed (pe marmouzien) a zo bronneged eus an urzhiad Primates hag a ya d'ober an infraurzhiad Simiiformes.
Liesseurt eo ar marmouzed ha rannet int e tri rumm:
Gerdarzh ha sterioù astenn
Dont a rafe marmouz eus ar ger galleg marmot a dalveze evit ur "singe à longue queue" (marmouz e lost hir) er geriadur Furetière. Evel ar ger marmot e vez implijet marmouz dre hevelebiezh evit ar vugale. Pa vez kaoz eus Yann Varmouz e taveer d'ar bugel personiet. Implijet e vez evit kunujenniñ, dreist-holl evit lakaat da intent eo divalav pe ez-fizikel pe dre e stuzegezh an den kunujennet. En un doare dousoc'h e vez graet marmouz eus un den a c'hell drevezañ jestroù un den all hag e vez lavaret e varmouz ar jestr. P'eo ar marmouzed loened a seblant speredek e c'heller taveiñ da spered un den fin ha gwidreüs. Marmouzañ an traoù, da lavaret eo fardañ diwar patromoù reoù all evit touellañ an dud, e c'heller ober ivez.
Perzhioù boutin
Un nebeud perzhioù boutin a zo d'ar marmouzed : un empenn diorroet mat e-keñver ment o c'horf, un dremm divlev, treid ha daouarn hegrog a lak darn anezho gouest da bignat er gwez hag er brousgwez. Darn anezho o deus lostoù hir ha blev war o c'horfoù a-bezh.
Rummatadur
300px|thumb|right|Marmouzed e-barzh Park Kam Shan e [[Hong-Kong]]
Kameleon korr Smith
Kameleon korr Smith (Bradypodion taeniabronchum) zo ur stlejvil eus Suafrika.
Gwilcherez
Ur wilcherez, pe troc'herez-c'heot, zo ur mekanik da wilchat, pe da droc'hañ geot, dezhi meur a lavnenn.
Louzus ha trouzus
Tamallet e vez dezho ober trouz (met ar re dredan ne reont ket nemeur), louzañ an endro diwar deurel CO2 evit ar re a lonk eoul-maen, pe sachañ war an tredan evit ul labour a c'hallfed ober gant eoul-divvrec'h.
Priñs Albert
right|thumb Un doare toullgorferezh eo ar Priñs Albert ma vez toullet ul lodenn eus ardivink-genel ar baotred.
Elektra (Pleiadenn)
Elektra (Ἠλέκτρα / Êléktra e gregach), a oa merc'h da Atlas ha Pleione, a oa unan eus ar seizh Pleiadenn. Gant Zeus he doa engehentet Dardanos, Emathion, Iasion, ha hervez oberourien zo, Harmonia.
Priñs Albert
Toullet e vez dindan ar vezenn dre ar frenom eus an diabarzh o lakaet e vez an nadoe da dremen dre kan an troazh.
Elektra (Pleiadenn)
Hec'h anv zo bet roet d'ur steredenn, unan eus ar Pleiadezed.
Dardanos
Dardanos (Δάρδανος / Dárdanos e gregach) eo anv haroz Dardania, mab da Zeus ha da Elektra. Breur eo da Iasion (pe "Iasos").
Mojenn
Hervez Dionysios Halikarnassos e vije bet dimezet Dardanos da C'hryse, ha meur a vab o dije bet.
Neuze e savas kêr Dardania, hag eñ eo tad an « Dardaned ».
Tad eo da Ilos ha da Eric'hthonios. Ilos a voe roue war e lerc'h, met mervel a reas divugel, hag Eric'hthonios an hini a voe roue neuze, hag ur gourdouaren dezhañ eo a ziazezas kêr Troia ha lignez ar rouaned anezhi.
Hervez ar barzh latin Vergilius e teuas an doueed Penat da lavarout da Aineias, gourvab da Zardanos, goude Brezel Troia, distreiñ da Hesperia, bro orin Dardanos, da lavarout eo, gouez d'ar barzh, Italia a vremañ.
Priñs Albert
Ma'z eo bet trodroc'het pod ar vezenn e c'hell ar c'halc'h bezañ toullet er c'hreiz, a-hendall e rank bezañ toullet a-gostez evit ma c'hell ar bravig chom plat dindan ar pod-mezenn mar bez ezhomm.
Pareañ a ra buan a-walc'h e-keñver meur a doullgorfadurioù all, dindan 2-4 sizhunvezh dre vras, daoust ha ma c'hell gwadiñ gwezh ha gwezhall ar devezhioù kentañ.
Grell voutin
An isspesadoù
Meur a isspesad a zo (un tregont bennak), en o zouez :
Priñs Albert
A devezh kenañ e kaver gwad en troazh peurliesañ ha dont a ra an troazh er-maez eus an toull er c'han troazh alies a-walc'h, ha neuze e c'hell rankout mont en e goazez evit troazhañ un den bet toullet e galc'h evel-hen.
Grell voutin
Annez
Kavet e vez ar spesad en holl gevandirioù (war-bouez Antarktika).
Mol (Belgia)
Mol a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Priñs Albert
N'ouzer ket pere eo orinoù resis an doare toullgorfadurezh-mañ daoust ha ma kreder stank e oa bet gwisket gant Priñs Albert, gwaz a rouanez Victoria eus ar Rouantelezh-Unanet, a hañvel bezañ ur vojenn nevez-krouet d'ar mare ma oa deuet da vezañ brudet an amzer a-vremañ a-drugarz d'an toullgorfadour Jim Ward e deroù ar bloavezhioù 1970.
Karibeg
Teir rannyezh ez eus:
-525
Diwar-benn bloavezh 525 kent JK an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 525 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 525 kent JK
Yanameg
Yanameg a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 566 a dud war an harzoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Roraima ha war ribloù ar stêrioù Mucajai, Uraricáa, ha Paragua.
Bez' ez eus div rannyezh: yanameg ha ninameg. Komzet eo ar yezh gant tout an izili eus ar meuriad met ar vugale a zo o kregiñ da zeskiñ portugaleg.
Sthenelos (mab Perseüs)
Sthenelos (Σθένελος / Sthénelos e gregach), a oa mab Perseüs hag Andromeda, ha breur Elektryon, e mojennoù Hellaz kozh.
Igwan-mor
An igwan-mor (Amblyrhynchus cristatus) a zo ur stlejvil a vev en Inizi Galápagos. Ar spesad nemetañ eo er genad Amblyrhynchus.
Limousin (rannvro)
<HR noShade>
Tro Bro-C'hall
Tro Bro-C'hall a vez lavaret eus meur a dra.
Limousin (rannvro)
Limousin a oa anv gallek ur rannvro c'hall savet diwar Bro-Lemojez kozh, hag enni an tri departamant-mañ: Corrèze, Creuse ha Haute-Vienne.
Tro Bro-C'hall
Sportoù
Tro Bro-C'hall a vez graet en ur ober meur a "sport":
Limousin (rannvro)
Yezhoù
Ouzhpenn galleg e vez komzet lemojezeg, pe okitaneg Bro-Lemojez.
Kyknos (mab Sthenelos)
Kyknos (diwar ar henc'hresianeg: Κύκνος / Kýknos "alarc'h"), mab da Sthenelos ha d'an Okeanidenn Klymene, a voe roue Liguria war-lerc'h e dad e mojennoù Hellaz kozh.
Hanter-vreur e oa da Faethon a-berzh e vamm, ha mignoniezh vras a oa etrezo. Pa glevas ar c'heloù diwar-benn marv Faethon e kuitaas e rouantelezh da vont da ouelañ dezhañ war lez ar stêr Eridanos. Noz-deiz e veze o kantren e-unan-penn a-hed ar stêr, o kanañ klemmganoù a yae d'en em veskañ gant saflikerezh an dour ha krenerezh ar pupli : c'hoarezed Faethon, an Heliadezed (merc'hed Helios) a oa bet troet e gwez pupli. Pa voe erru kozh ne oa ket frealzet c'hoazh. M'o doe an doueed truez outañ: e pluñv e trojont e vlev gwenn, hag en alarc'h an den. Soñj en deus Kyknos c'hoazh, en e gorf alarc'h, eus taran Zeus a bulluc'has e vignon: leuskel a ra hirvoudoù, ne gred ket nijal uhel, chom a ra tost d'an douar, ha tost d'an dour evel p'en dije aon ouzh an tan.
Patrick Pellen
Patrick Pellen (1950-2007) a oa ur politikour breizhat, ezel eus UDB, marvet d'an 18 a viz Mezheven 2007.
Kuzulier-kêr e oa e Naoned abaoe 1977, hag eil prezidant an Association des Élus Municipaux Bretons (AEMB).
Sant-Sinforian
Sant-Sinforian (Saint-Symphorien e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Hazhoù e departamant Il-ha-Gwilen.
1377
Diwar-benn bloavezh 1377 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1377
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1377
Agustín
Agustín zo un anv-badez spagnolek ha galizek, eus al latin Augustinus, deveret eus Augustus, a zo Augusto er yezhoù-se.
Itron en glas o lenn ul lizher
An Itron en glas o lenn ul lizher zo un daolenn echuet e 1663-1664 gant an arzour izelvroat Johannes Vermeer a c'haller gwelout er Rijksmuseum en Amsterdam.
Evel e meur a daolenn all gantañ e weler ur vaouez en hec'h-unan. Hag amañ c'hoazh en he soñjoù, o lenn ul lizher.
Liorzh Zen
Graet e vez liorzh Zen, eus ur seurt liorzhoù meinek japanat mod Karesansui 枯山水. Ur poull traezh kloz eo, n'eo ket don nemeur, ennañ traezh, grouan, mein hag, a-wechoù, leton pe elfennoù natur all. Implijet e vezont gant menec'h Japan en o frederiadennoù.
Templ Ryoan-ji
Ouzhpennet eo bet al liorzh vein a-benn kinnig ul lec'h prederiañ d'ar venec'h. Brudet eo evit hec'h efed habaskaat.
Tres
Niverus eo ar strivoù bet graet a-benn displegañ tres al liorzhoù Zen. Setu lod anezho :
Gwelet Ryōanji evit un dielfennadenn jedoniel eus ul liorzh vein.
Nevez zo ez eus bet kinniget gant an imbourc'hien Gert van Tonder eus skol-veur Kyoto ha Michael J. Lyons eus ATR Intelligent Robotics and Communication Labs e oa ar stummoù mein evit skeudenn subliminel ur wezenn. N'haller ket gwelet ar skeudenn-se evit gwir pa seller outo. Krediñ a ra d'an enklaskerien eo gouest an diemouez da spurmantiñ ur skeudenn etre ar reier. Kavout a ra dezho eo se zo pennkaoz da efed habaskaat al liorzh
Diskiblezh al liorzhañ
Strizh eo an darempred etre ar rastellat grouan ha prederouriezh ar Zen o vezañ m'eo homañ pennabeg seurt liorzhoù. Skeudennaouet eo kement-se er "rikoù liorzhoù graet ha tout" heñvel ouzh an hini diskouezet a-us, a gaver da brenañ. Ganto, ne glask ket an den sevel ha derc'hel d'ul liorzh peurgaer, anezhi un draezenn diloc'h. Kentoc'h e klask amprouiñ ergerzh an design hag ar pleustriñ. Pa vez rastellet ul liorzh a-bezh n'hall an den kerzhet nemet war al lodenn n'eo ket bet kribet c'hoazh ha se n'hall ket bezañ graet hep penn. Evit en ober evel m'eo dleet (ha dre se ober e vad eus an ober) e ranker tizhout stad an anpreder ha koan stag ouzh an tabut-mañ a denn da galonenn ar Zen.
Azasadurioù ouzh tres ar gweledva
Bet eo azasaet meizad al liorzhoù Zen ouzh krouidigezh ur gweledva natur gwirheñveloc'h. Gwelet e c'hall bezañ er skeudenn a-is, ul liorzhig Zen lodek eus liorzh te japanat Park Golden Gate San Francisco. Ne weler ket war ar skeudenn dispaket amañ meur a vilienn vras war an tu kleiz war ribl ar gwelead bili enklozet gant ar bodoù tro-dro. <br style="clear:both;" />
Burutelladennoù
Paot eo an dud, en o zouez kalz a liorzhourien veur eus Japan hag a arbennigourien war ar voudaegezh, a soñj dezho ez eo keal al "liorzhoù Zen" ur vojenn. Hervezo ez eo un ijinadenn gornôgel eus an n'he deus ket da welet nemeur gant hengoun al liorzhañ e Japan. Kened al liorzhoù karesansui pe "liorzhoù sec'h" zo, hep mar ebet, dibar d'al liorzhoù stok ouzh an temploù Zen. Liorzhoù sec'h a c'haller kavout en-dro da diez, pretioù ha tavarnioù a-hend-all koulskoude. Ken gwir all eo e c'haller kavout liorzhoù a bep seurt en-dro d'an temploù ha n'eo al liorzhoù sec'h nemet ur seurt anezho.
E saozneg eo testeniekaet an termen liorzh Zen "zen garden" evit ar wech kentañ gant Loraine Kuck en e levr One Hundred Kyoto Gardens (100 liorzh eus Kyoto) bet embannet e 1935. N'eo ket testeniekaet an termen e japaneg dre skrid a-raok 1958. Soñjet e vez neuze n'eus bet graet gant kelennerien japanat zo eus ar goude-brezel nemet heuliañ ul lusk kornôgel ha degemeret eo bet an termen "liorzh Zen" ganto peogwir en doa graet berzh dija e-touez an estrañjourien.
En e oberenn Themes, Scenes & Taste in the History of Japanese Garden Art (Temoù, arvestoù & blizidigezh en istor arz al liorzhoù e Japan) bet embannet e 1988, e tispak Wybe Kuitert un arguzennadur don a-enep d'an darempred etre ar Zen hag ar c'haresansui : "Mesket eo bet gant Kuck e zielfennadur dezhañ e-unan ha merket en istor gant ul liorzh kozh o tont eus un hengoun sevenadurel disheñvel. Setu perak eo kamm e zielfennadur. ... kavout a ra e lec'h (liorzh ar Grennamzer) en temploù Zen hag en annezioù ar vrezelourien peogwir e laka war wel un aergelc'h sevenadurel. Arvarus eo eta soñjal e teuje ar blijadur a sav diouto eus ur from relijiel kentoc'h eget eus ur from "stumm"."
Komz a ra ivez Kuitert eus al liorzh Zen diouzh ur sell boudaek : "(hervez Dogen) al liorzh a eztaolfe ar gwellañ Sarmon Bouda a vije netra. Da nebeutañ n'hallfe ket bezañ ul liorzh hegaer n'hall nemet diheñchañ an den diouzh klask gwirion ar Sklêrijenn." Abeget muioc'h eo soñj Kuitert gant an droidigezh graet gantañ eus bommoù ur manac'h eus marevezh Muromachi e Toh-ji: “Ne zlefe ket an dud en em ro d'ar voudaegezh ober war-dro liorzhoù. Lavaret eo en ur sutra eo bet dilezet penn-da-benn gant un den c'hoant gantañ prederiata, da-gentañ buhez ar bed ma c'hounezer arc'hant hag ivez ar gounit legumaj..."
Lavaret e vez implijet al liorzhoù gant menec'h Zen Japan zo a ya a-enep d'ar fed ma vez hogozik atav prederiataet en diabarzh ganto a-dal pe d'ur voger (Soto Zen) pe e-kreiz ur gambr (Rinzai Zen), ket a-dal d'ur gweledva avat. A-benn ar fin n'eus eus ar venec'h luc'hskeudennet o frederiata dirak ur gweledva nemet un arvest savet a-ratozh.
Muzelloù bras
Ar  muzelloù bras  pe  muzelloù diavaez  zo ur rann eus ar c'hourzh, lodenn diavaez ardivink-genel ar maouezed. Daou bleg kroc'henek int, a c'holo ar c'hourzh hag a dap adalek ar voudenn betek ar perine.
Liorzh Zen
Burutelladennoù
Gallout a reer kavout muioc'h a vurutelladennoù diwar-benn al "liorzhoù Zen" war Kazetenn al liorzhañ mod Japan.
René Théophile Hyacinthe Laenneg
thumb|right|250px|Laenneg
René-Théophile-Hyacinthe Laenneg, a voe ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1781 e Kemper hag a varvas d'an 13 a viz Eost 1826 e Ploare, a zo ur medisin breizhat brudet-bras abalamour m'en deus ijinet ar selaouenner pe stetoskop.
Orin ha bugaleaj
Laenneg zo mab ha mab-bihan alvokaded a vicher. E dad-kozh, Michel Alexandre Laenneg a voe maer Kemper etre 1763 ha 1765. Desket en doa brezhoneg, komz a rae mat ar yezh hag ober a rae ganti en e lizheroù pa skrive d'e dad.
Pa voe marvet e vamm e 1786 gant an dorzhellegezh, e yeas lerc’h-ouzh-lerc’h da chom da di un eontr a oa person en Eliant, ha da di un eontr all, Guillaume François Laenneg a oa medisin, kelenner ha rener er skol vedisinerezh ha rektor Skol-veur Naoned.
Stummadur
Laenneg, war skouer e eontr, a grogas d'ober e studioù medisin. E 1800 e reas e studioù dindan renerezh Corvisart en hôpital de la Charité e Pariz. Dont reas da vezañ doktor war ar medisinerezh e 1804. War-lerc’h e pleustras ar gorfadurezh kleñvedel gant Gaspard Laurent Bayle. Studiañ a reas ar c'hleñvedoù diwar ar gloazioù lezet e-barzh ar c’horfoù-marv ha dreist-holl kaletadur an avu.
Obererezh
E 1816 e voe anvet en ospital Necker. Dedennet e oa gant ar c’hleñvedoù skevent hag arnodiñ a rae war yec’hed e glañvourien en ur implijout teknik an tosañ skignet gant Corvisart. Talvezout a rae an teknik-se da selaou an trouz graet gant un organ pa veze skoet tro-war-dro dezhañ a-daoligoù gant ar bizied. Evit ober an dra-se gant aez ez ijinas ar stetoskop. Da gentañ e oa ur gorzenn baper, a oa bet gwellaet gantañ. Sevel a reas un doare nevez a dalveze da zielfennañ trouzioù diabarzh ar c’horf a zeue eus gloazioù korfadurezhel, ar pezh a voe talvoudus dreist-holl evit diagnostikañ ar c'hleñvedoù analañ evel an dorzhellegezh. E 1819 ez embannas e levr meur Selaou dre hanterouriezh, ma renkas trouzioù ar brusk. E 1822 e voe titlet e kador vedisinerezh pleustrek e Collège de France.
Ijinour ar selaouennerezh
E-pad un endervezh eus miz Here e tremenas dirak Palez al Louvre. Edo bugale o c’hoari war ar porzh, e-touez atredoù. Ur bugel a oa o skrabat penn un treust hir gant beg ur spilhenn. En tu all d’an treust e oa bugale o selaou an trouzioù, boutañ a raent an eil war egile evit selaou ha c’hoarzhin a raent eus an dra-se. Chom a reas a-sav dirak ar vugale a oa o reiñ dezhañ ar respont d’ar gudenn a glaske diskoulmañ abaoe pell.
Un deiz e voe galvet war-dro ur plac’h hag a oa klañv gant he c’halon ha goulenn a reas ur follenn paper. Hag eñ da rollañ anezhi evit ober ur seurt korzenn. Hag eñ da lakaat un tu war bruched ar glañvourez hag an tu all tost d’e skouarn. Klevout a rae mat war un dro trouz ar galon ha hini an alanañ. Ijinet en doa ar selaouennerezh.
Dindan 22 viz en doa Laenneg dizoloet kement tra a denne d’ar semiologiezh-skevent hag evel-se en doa graet ar medisinerezh ur pezh mell lamm war-raok.
Fin ar vuhez
Koulskoude e kouezhas klañv, eñ ivez, gant an dorzhellegezh. Mont a reas d’ober e annez d’e vaner e Kerlouarneg e Ploare, e-kichen Douarnenez, ma varvas d’an 13 a viz Eost 1826, d’an oad a 45 bloaz.
Gwagrenn Bartholin
thumb|256px|Gwagrenn Bartholin ha [[gwagrenn Skene (menegoù saoznek).]] Gwagrennoù Bartholin (glandula vestibularis majora e latin) zo div wagrenn a zo a bep tu da hanterenn diadreñv kourzh ar merc'hed, e-barzh plegoù ar muzelloù bras. Dre ma'z eo anezho e teu ar glizh eo int-i a ro lamprded d'ar gouhin.
Sanumáeg
Yanameg zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 5000 a dud war an harzhoù etre Brazil ha Venezuela, e stad Roraima ha war ribloù ar sterioù Caura hag Ervato-Ventuari
Hogozik tout ar sanumáegerien o vevañ e Venezuela a zo unyezheger met 25% eus ar re o chom e Brazil a gomz Makwitareg ivez
Gwagrenn Bartholin
Kentañ den a zeskrivas anezho eo Caspar Bartholin Yaouankañ (1655-1738), ur medisin danat, er.
Kleñved
Dont a c'hell ur gor, anvet bartolinit, war ur wagrenn, hag un troc'hig a vez ret ober a-wechoù neuze.
Toud-lann
An Toud-lann a zo un evn-preizh, Asio flammeus an anv skiantel anezhañ.
Bilzen
Bilzen a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Gwent
Gwent zo anv
Anvioù all
An anv Gwent a gaver en anvioù all :
1109
Diwar-benn bloavezh 1109 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1109
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1109
Cantarell
Maezenn eoul-maen brasañ Bro-Vec'hiko hag unan eus ar re vrasañ er bed a-bezh eo Cantarell. Dizoloet e oa bet e 1976 gant ur peskataer, Rudesindo Cantarell e anv. Hervez ar Pemex, en dije produet 11,492 milion a varilhadoù eoul-maen e 1976.
Bibliotheke
Ar Bibliotheke (henc'hresianeg Βιβλιοθήκη bibliotheke, da lâret eo levraoueg ; Bibliotheca e latin), zo un dastumad mojennoù eus Hellaz kozh, adalek krouidigezh ar bed betek brezel Troia. An oberenn nemeti a-seurt-se eo eus mare an Henamzer. Pell e voe kredet e oa diwar zorn Apollodoros Aten, hiziv eo lakaet war gont un den a reer pseudo-Apollodoros anezhañ.
Peder levrenn a oa da gentañ, met kollet eo bet ar bedervet hag un tamm eus an deirvet. Chomet ez eus un epitome eus an hollad avat, eus an tamm kollet ivez eta, ma c'hallomp kaout un diverrañ eus an danvez kollet.
Ul levr diazez eo evit studi gwengeloù Hellaz kozh.
Sthenelos (mab Perseüs)
Lazhet e voe gant Hyllos, unan eus an Heraklided.
Igwan Santa Fe
Igwan Santa Fe (Conolophus pallidus) a zo ur stlejvil hag a vev en Enez Santa Fe er Galápagos. Un igwan douar eo.
Monarchidae
Monarchidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
1378
Diwar-benn bloavezh 1378 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Monarchidae
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a c'hwezek c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
1378
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1378
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1378
Toullañ an ellig
Tud all a gav gwell toullañ pod an ellig. Ha lod a ra an eil hag egile.
Olen (Belgia)
Olen a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Alatri
Alatri zo ur gumun enItalia e Proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Brizhili
Brizhili a zo:
Ystwyth
Eieniñ a ra e Cronfa Ddŵr Craig Goch e Cwm Elan. Traonienn ar stêr (Dyffryn Ystwyth) n'eo ket stank he foblañs, n'eus nemet nebeut a gêriadennoù, evel Ysbyty Ystwyth, Cwmystwyth, Pontrhydygroes, Llanilar ha Llanfarian.
Gwechall e oa mengleuzioù arc'hant, plom, zink, adalek amzer ar Romaned betek an. Mengleuz Cwmystwyth e oa ar vrasañ.
Anv
En Henamzer e kaved an anvioù-mañ :
14 Eost
Ganedigezhioù
thumb|right|200px|"Lucky Luke, an den a denn buanoc'h eget e skeud", war bevare pajenn ar golo klasel
An Hent Demokratel (Maroko)
An Hent Demokratel (en arabeg: النهج الديمقراطي Al-Nahj al-Dimuqrati; e galleg: La voie démocratique) a 'zo anv ur luskad marksour krouet e Maroko e 1995 war diazezoù unan eus an aozadurioù a stourme dre guzh e diabarzh Luskad Marksour-Leninour Maroko, anvet "الى الإا" (Ala Il-amān; "War-raok").
Abdellah El Harif eo Sektretour Broadel ar Strollad.
N'eo ket bet anavezet evel ur strollad ofisiel An Hent Demokratel gant gouarnamat Maroko.
Labourat a ra izili ar Strollad e diabarzh daou sindikad dreist-holl, (Unvaniezh Labouerion Maroko (UMT) ha Kengevread Demokratel al Labour (CDT)) hag ivez dre gemer perzh e meur a aozadur ha kevredigezh o stourm hag o labourat war an dachenn sokial, da skouer Kevredigezh Maroko evit Gwirioù Mab-den, Attac, Kevredigezh Vroadel ar Diplomidi Dilabour, Luskad ar maouezed, ...
Dalc'het e oa bet Kendalc'h kentañ An Hent Demokratel e 2004.
-515
Diwar-benn bloavezh 515 kent JK an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Hippias a zeu da vezañ tirant nemetañ Aten goude marv e vreur
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 515 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 515 kent JK
Minellañ ar c'hourzh
Toullet e vez ar muzelloù bras, un tamm izeloc'h eget ar voudenn, da lakaat ur vinell. Peurvuiañ e vez un efed-distaol, evel e pep toulladur war-c'horre. n'eo ket an holl verc'hed a c'hall ober eta. Pa ne vez ket distaol ebet e vez ar c'hroc'hen un 3 pe 4 miz a-raok pareañ da vat.
Goude-se ne vez aes dougen dilhad zo, brageier tost d'ar c'hroc'hen da skouer. Ouzhpenn ne vez ket ken aes kaout plijadur gant flouradennoù zo.
Istor ha sevenadur
Minellañ ar c'hourzh, evel an toullañ war-c'horre, ne veze ket graet a-raok ar bloavezhioù 1990. Hervez Istor an Toullañ ha Minellañ eo bet graet evit ar wech kentañ d'ur plac'h anvet Christina gant un aotrou Tom Brazda er Stainless Studios, ha se zo kaoz e vez graet Christina eus an ober-se e saozneg, pa ne vez ket graet Venus.
Skeudennoù
Christina (piercing)
Igwan-douar Galápagos
Igwan-douar Galápagos (Conolophus subcristatus) zo ur stlejvil a vev war inizi Galápagos.
thumb|left|250px|Penn un igwan-douar Galápagos
Thermodon
Thermodon (gregach: Θερμώδων; turkeg: Terme Çayı) oa ur stêr en Anatolia, ha war he lez e oa savet Themiskyra, kêr-benn an Amazonezed, hervez mojennoù Hellaz kozh. Di ez eas Herakles da gerc'hat gouriz aour Hippolyte, o rouanez.
Limousin
Limousin zo un anv-lec'h gallek a vez graet eus meur a dra:
Umberto Iañ (Savoia)
Umberto Iañ a Savoia a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1844 ha marvet d'an 29 a viz Gouere 1900.
Roue Italia adalek an 9 a viz Genver 1878 betek e varv.
Dimezet e oa da Margherita di Savoia.
Themiskyra
Themiskyra (henc'hresianeg : Θεμίσκυρα / Themískura) e oa anv kêr-benn an Amazonezed e gwengelouriezh Hellaz, war lez ar stêr Thermodon. Di ez eas Herakles da gerc'hat gouriz aour o rouanez Hippolite. Hiziv eo kêr Ünye, war lez an Terme Çayı, e Kappadokia, e Turkia.
Alauda
Alauda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
-507
247 Ab urbe Condita = 507 kent J.-K;
Toud
An touded zo evned-preizh eus an urzhiad Strigiformes.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù touded emañ :
Hebridez-Nevez
Hebridez-Nevez (New Hebrides e saozneg ha Nouvelles-Hébrides e galleg) eo an anv trevadennel a oa gant enezeg Vanuatu etre 1774 ha 1980. Roet e oa bet an anv-se gant James Cook, ha dilezet da vare dizalc'hiezh ar vro er bloaz 1980. Ur c'hondominiom e oa. Kenveret e oa gant ar Frañs hag ar Rouantelezh-Unanet.
Ouran (planedenn)
Ouran (Uranus e latin) a zo anezhi seizhvet planedenn koskoriad an Heol, an drede vrasañ. Ur ramzenn c'hazek eo. Kavet e oa bet d'an 13 a viz Meurzh 1781 gant an Alaman William Herschel. Dont a ra e anv eus an doue roman Uranus, doue an oabl heñvel ouzh an doue gresian Ouranos.
Gwalennoù Ouran
13 gwalenn zo bet kavet en-dro d’ar blanedenn betek-henn. Fin int ha pizh eo o bordoù.
Loarennoù
27 loarenn zo bet kavet en-dro da Ouran Betek-henn. William Herschel en doa kavet an div gentañ d’an 13 a viz Meurzh 1787. Er c’hontrol eus ar planedennoù all n’eo ket anvioù eus ar vitologiezh hag a zo bet lakaet dezho, met anvioù tud tennet eus pezhioù-c’hoari William Shakespeare.
Difurch
N'eus bet nemet ur sonterez hag a zo bet kaset etrezek Ouran, Voyager 2 an hini eo. E 1977 e oa bet bannet gant NASA. D'ar 24 a viz Genver 1986 e oa tremenet hebiou d'ar blanedenn d'an tostañ, a-raok kenderc'hel gant he beaj etrezek Neizhan.
Igwan du
An igwan du (Ctenosaura similis) a zo ur stlejvil a-orin eus Kreizamerika.
Cosimo de' Medici
Cosimo de' Medici zo bet anv meur a zen:
Kanton Ruzieg
Kanton Ruzieg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Oud-Turnhout
Oud-Turnhout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Kanton Medrigneg
Kanton Medrigneg a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Kanton Medrigneg a yae 9 c'humun d'ober anezhañ :
Lattre-Saint-Quentin
Lattre-Saint-Quentin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Roll ar Pennoù Stad e 7
Pennoù Stad ar bloaz 6 - 7|Darvoudoù ar bloaz 7 - Pennoù Stad ar bloaz 8 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
Rummad:7
Yanomámieg
Ar yanomámieg pe waiká a zo ur yezh eus familh ar yezhoù yanomamek komzet gant 9 000 a dud e stadoù Roraima hag Amazonas e Brazil. An darn vrasañ eus ar gomzerien a zo unyezhegerien.
25 Du
Lidoù
Sant an deiz : Santez Katell
Igwan Utila
Igwan Utila (Ctenosaura bakeri) a zo ur stlejvil hag a vev en enez Utila (Honduras).
Osroene
250px|thumb|Proviñs roman Osroene, [[120]]
Osroene (anvet ivez Osrohene, Osrhoene; Siriakeg: ܡܠܟܘܬܐ ܕܒܝܬ ܥܣܪܐ ܥܝܢܶܐ  '), anavezet ivez dre anv he c'hêr-benn, Edessa''' (Şanlıurfa hiziv e Turkia), a raed eus ur rannvro er reter da red uhelañ an Eufrat; a-viskoazh eo bet ar ranndir-se un dachenn emgann evit ar galloudoù bet o ren tro-ha-tro war Azia Vihanañ, Persia, Siria, hag Armenia. Osroene zo bet unan eus ar rouantelezhioù deuet war-c'horre goude diskar Impalaeriezh ar Seleukided. En em ledañ a rae ar rouantelezh Siriak war un dachenn zo bremañ war an harzoù etre Siria ha Turkia.
Er vro-se eo eo ganet "mojenn Abgar". Sellout ouzh Abgar Edessa.
E 114 e voe lonket Osroene gant an Impalaeriezh roman ma voe degemeret da Stad sujet damemren. Goude ur prantad dindan Impalaeriezh ar Sasanided (Persia) e teuas da vezañ ur broviñs roman voutin e 214.
Da c'houde reizhadennn an detrarkiezh gant an Impalaer Diokletian e-tro 300 e teuas Osroene da vezañ ul lodenn eus diosez Oriens, er prefeti dezhañ an hevelep anv. Renet e veze gant un Dux (Dug) dezhañ ar renk a vir spectabilis
Jacqueline Mirande
Jacqueline Mirande a zo ur skrivagnerez c'hallek ganet e 1925 e-kichen Bourdel.
Goude bezañ studiet an istor e Pariz, e timez gant ur martolod ha beajiñ a ra kalz: Stadoù Unanet Amerika, Aostralia, Japan... Kregiñ a ra da ijinañ istorioù evit ar blijadur. Pa zistro da Bariz e skriv anezho. Kavet e vez en o zouez:  Étranger d'où viens tu ? (skrivet asambles gant he breur ha skignet er skinwel), Meurtres à L'abbaye pe c'hoazh Crime à Hautefage diazezet diwar fedoù istorel gwirion.
Rumes
Rumes a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Enez Sant-Nikolaz
<HR noShade>
Enez Sant-Nikolaz eo brasañ enezenn enezeg Glenan. Tud a oa o chom enni betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Daou breti zo, ha meur a di savet er bloavezhioù 1960 evit hañvourien. Ul lodenn eus an enezenn a zo mirva natur abaoe 1974: gwall vihan eo, 3 devezh-arat nemetken. Gwareziñ a ra ar vleunienn foeon Glenan, na gaver nemet eno. Mont a reer di gant ur vag-treizh, en hañv, adalek Konk-Kerne, pe Fouenant, Benoded pe Loktudi.
1379
Diwar-benn bloavezh 1379 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1110
Diwar-benn bloavezh 1110 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1379
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1379
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1379
1110
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1110
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1110
Saint-Hilaire-sur-Helpe
Saint-Hilaire-sur-Helpe a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Difriadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen difriadur (saoz.: denasalisation) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma vez vet kollet friadur ur sonenn bennak, peurliesañ ur gensonenn.
Degouezhout a ra an difriadur a-wezhoù dre ma'c'h ur yezh o tiorrenn a-hed ar wezh, evel da skouer ar fed m'eo deuet da vezañ damdifriet ar silabennoù oc'h achuiñ ez-istorel gant ur gensonenn dre fri, d.s. pain ("bara"). E gresianeg a-vremañ e vez difriet meur a heuliadoù kensonennoù enne ur gensonenn dre serriñ mui ur kensonenn dre fri, d.s. κομπολόι ("komboloi") distaget [kombo'loj] pe [kobo'loj]. Alies e vez difriet kensonennoù ivez pa vez tapet ur sifern gant unan bennak hag unan eus perzhioù doare-komz ar babigoù an hini eo peurliesañ.
Bez' e c'hell an difriadur bezañ produet ivez gant tud siek o distagadur.
Merket e vez an difriadur hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel ledanet dre skrivañ ar sin diaktritek a-us d'un arouezenn bennañ, da skouer [m͊].
Bent Larsen
thumb|right|200px|Bent Larsen e-pad ur bartienn e [[1998]] Bent Larsen a zo bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1935 e Thisted en Danmark ha marvet d'an 9 a viz Gwengolo 2010 e Buenos Aires en Arc'hantina.
Meurc'hoarier echedoù danat.
Seizh gwezh eo bet Kampion Danmark.
Sergio Mariotti
thumb|Sergio Mariotti e 1976 Sergio Mariotti a zo bet ganet d'an 10 a viz Eost 1946 e Firenze (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian eo. Ar c'hentañ Mestr Meur Etrebrodel italian eo. 2334 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Grand-Rullecourt
Grand-Rullecourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Igwan Turks ha Caicos
Igwan Turks ha Caicos (Cyclura carinata) a zo ur stlejvil a vev en inizi Turks ha Caicos ha Bahamas.
Roll ar Pennoù Stad e 8
Pennoù Stad ar bloaz 7 - 8|Darvoudoù ar bloaz 8 - Pennoù Stad ar bloaz 9 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
Rummad:8
-490
Diwar-benn bloavezh 490 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 490 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 490 kent JK
Milin-dour
Ur vilin-dour pe ur vilin-zour (liester : milinoù-dour) a zo ur vilin savet en ul lec'h ma c'haller tennañ splet eus nerzh (energiezh) an dour a red pe a ya d'an traoñ ken e c'heller lakaat un ardivink, pe meur a hini, da fiñval. Gant al lusk roet da rodoù ha loc'hennoù an ardivink e c'heller fardañ boued, paper, gwiaderezh, dir pe draoù all pe broduiñ tredan. right|Rod-vilin skoet gant an dour o tont eus an nec'h
Henamzer gresian ha roman
Roudoù koshañ ar milinoù-dour er bed gresian a c'hell bezañ kavet e skridoù Filo eus Bizañs en deus savet ur skrid war ar mekanikerezh e-kreiz an 4e kantved kent JK.
An darnvuiañ eus ar milinoù-dour a veze implijet gwechall evit malañ greun an ed, met ivez evit ar foulerezh hag ar mengleuzerezh (heskennat ar marmor). Ar Romaned a save milinoù-dour gant rodoù war neuñv pe staget hag astennet o eus an implij anezho e pep korn eus o impalaeriezh. Pa veze ar rod a-blaen e raent "milin-dour gresian" eus an ardivink ha "milin-dour roman" pa oa ar rod a-serzh. Simploc'h e oa "ar re c'hresian" (milin-grufel e brezhoneg), met ezhomm ez eus eus un tizh bras gant red an dour. Kempleshoc'h e vez ar milinoù mod-roman da sevel (milin-groajel e brezhoneg) pa 'z eus ezhomm eus rodoù dantet evit kas ar c'halloudezh eus un ahel a-blaen d'unan all a-serzh.
E kêriadenn Barbegal e-barzh kumun Fontvielle, eo bet savet en eil kantved ur greizennad milinoù-dour gant 16 rod lakaet da dreiñ gant an dour degaset a-bell gant un dourbont. Jedet eo bet e c'hellfe ar greizennad produiñ war-dro 4,5 tonenn a vleud evit bastañ da ezhommoù kêr Arles, 10 km alese, a oa 12 000 annezer er mare-se.
Ur greizennad all eus ar seurt-se a zo bet savet e Roma hag enklozet gant mogeriad Aorelian.
E-barzh skridoù Vitruvius e kaver roudoù eus milinoù-dour implijet evit kas an dour uheloc'h. Implijet e veze ar mekanikoù kemplezh-se pe evit degas dour d'ar feunteunioù pe evit riboulañ an dour a zeu e foñs ar mengleuzioù (roudoù ar ribouloù galian-ha-roman-se a zo bet kavet e Spagn (mengleuzioù arc'hant Rio Tinto) hag e Bro-Gembre.
Milinoù-mor, lakaet da dreiñ gant al lanv, a zo bet implijet gant ar Romaned ivez hag unan anezho a zo bet kavet he roudoù war ribl ar stêrig Fleet e Londrez.
India
En India e veze savet milinoù-dour en Henamzer, met diaes eo kompren ul lavarenn sañskritek, deiziadet eus kreiz an 3e kantved kent JK. Pelloc'h e kaver deskrivadurioù milinoù-dour India e-barzh testennoù arabek ha persek (goude ar 6vet kantved) hag e c'heller intent dre-se eo bet drevezet an Arabed koulz hag ar Bersed gant an Indianed kozh.
Sina
E Bro-Sina ez eus roudoù eus milinoù-dour ken kozh hag an 3e kantved kent JK (Tiernelezh Han), met evit malañ pe diruskañ ar greun nemetken. Meur a rod a-blaen a veze implijet ha rodoù a-serzh ivez.
E 31 kent JK e kavas an ijinour Du Shi ma c'hellfe bezañ implijet an dour evit reiñ lusk da c'hwezerezioù implijet evit produiñ an dir diwar ar fornelloù uhel. Kemplezh e oa ar mekanik-se p'en doa ezhomm lakaat un toullad rodoù dantet, ahelioù ha loc'hennoù ennañ.
thumb|right|250px|Milin-dour grufel evit diruskañ ar greun, livet e mare an [[Tiernelezh Song (960–1127).]]
Deskrivadur elfennoù pennañ ar milinoù-dour
P'emañ savet ur vilin-dour war ribl ur stêr pe ur wazh-dour eo ret degas ar muioc'h posupl a nerzh d'ar rodoù aojellek. War ar stêrioù bras n'eus nemet staliañ ar rodoù aojellek e kreiz an dour kenstur d'he red. War peulioù e prenn pe war bilieroù pe war dolzennoù e maen e z eus bet savet milinoù-dour war ar Saena, an Indre, ar Cher ha meur a stêr ledan ha dezhi ar red ingal a-walc'h.
War ar stêrioù bihan hag ar wazhioù-dour, pa n'eus ket ur red bras pe ingal e vez kleuziet ur c'han-dour a-hed an draoñienn ken e chom e live uheloc'h eget hini an dourredenn.