cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Polissena Sforza
Polissena Sforza (Fermo, 1428 – Rimini, Mezheven 1449) a oa merc'h da Francesco Iañ Sforza ha d'e serc'h Giovanna d'Acquapendente, lesanvet la colombina. He mamm a zarempredas ar Sforza e-pad 17 vloaz ha pemb bugel he doe. Polissena e oa anv-badez kentañ pried Francesco, Polissena Ruffo, marvet e 1420
Dimeziñ ha bugale
D'an 29 a viz Ebrel 1442 e Rimini e teuas da vezañ eil pried Sigismondo Pandolfo Malatesta, Aotrou Rimini abaoe 1415. Kentañ pried Sigismondo, Ginevra d'Este, a oa marvet e 1440 hep genel gwech ebet.
Gant e eil pried e tegouezhas Mondavio da Sigismondo, argouroù Polissena, pennlec'h ar Vicariato con giurisdizione su ventiquattro castelli, che il Malatesta fece abbellire e fortificare.
Daou vugel he doe:
Arlington (Texas)
Arlington zo ur gêr lec'hiet e biz stad Texas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 365 438 a annezidi o chom enni.
Kolonenn an Tregont
Kolonenn an Tregont pe Colonne des Trente eus e anv gwirion, zo anv un obeliskenn lec'hiet e Gilieg er Morbihan, el lec'h anvet Ar Biramidenn. Savet e oa bet e 1819. Ur monumant istorel eo abaoe 1933. Pal an oberenn eo kounaat Emgann an Tregont.
Arsimont
Arsimont (walloneg: Årsumont ) a oa ur gumun eus Proviñs Namur e Belgia. Gant Lezenn 1977 e voe lakaet e kumun Sambreville.
Dallas Black Pride
Dallas Black Pride (berraet en DBP ha lesanvet Dallas Southern Pride) zo ur fest bloaziek a bad pemp devezh evit enoriñ ar gumuniezh LGBT zu. Ar fest a vez dalc'het er Dallas-Fort Worth Metroplex. Graet e vez ar fest-se abaoe 1996. Dalc'het e vez asambles gant ar State Fair of Texas hag ar State Fair Classic en Dallas e fin miz Gwengolo pe penn kentañ miz Here. Dallas Her Pride eo aozer ofisiel ar fest, an Dallas Black Pride. Bep bloaz e vez e-tro 15000 den o kemer perzh er fest.
Glycifohia undulata
Anvet e voe Certhia undulata (kentanv) da gentañ-penn (e 1787) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Kaledonia-Nevez.
Proviñs La Habana
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Proviñs La Habana e [[Kuba.]] Proviñs La Habana zo unan eus proviñsoù Kuba, e kornôg an enez. Daoust ma n'emañ ket kêr La Habana, ar gêr-benn, e-barzh, met en ur broviñs dezhi hec'h-unan, savet e 1976 — Proviñs Ciudad de La Habana — e chom evelkent pennlec'h ar broviñs-mañ.
Mecklenburg
thumb|300px|right|Mecklenburg, rannet tre Mecklenburg-Schwerin ha Mecklenburg-Strelitz, etre 1815 ha 1934 Mecklenburg (distaget [meːklənbʊrk] en alamaneg) zo ur vro istorel en hanternoz Alamagn, en arvor ar Mor Baltel. Bremañ emañ e Land Mecklenburg-Vorpommern. Rostock, Schwerin ha Neubrandenburg eo ar c'hêrioù brasañ.
Dont a ra an anv "Mecklenburg" eus hini ur c'hastell, Mikilenburg (« kastell bras »), a oa etre kêrioù Schwerin ha Wismar, hag a voe kavell Tiegezh Mecklenburg.
Istor
Etre ar hag an  e oa poblet ar vro gant pobloù slav. E dibenn an e voe aloubet Mecklenburg gant Herri al Leon, dug Saks ; germanekaet ha kristenaet e voe ar vro. Tamm-ha-tamm e voe beuzet ar Slaved gant Germaned deuet eus ar c'hornôg da gemer o lec'h. Adalek an e oa chomet emren ar vro diouzh broioù all an Impalaeriezh Santel Roman alaman. Er e voe rannet dugelezh Mecklenburg e div zugelezh, Mecklenburg-Schwerin ha Mecklenburg-Güstrow (anvet Mecklenburg-Strelitz diwezhatoc'h). Padout a reas an dugelezhioù (dugelezhioù-meur goude 1815) betek amzer Republik Weimar. Ul Land anvet Mecklenburg a oa e Republik Demokratel Alamagn, etre 1946 ha 1990, ennañ Mecklenburg ha kornôg Pomerania. Abaoe 1990 eo anvet Mecklenburg-Vorpommern, ha brasoc'h eo eget bro istorel Mecklenburg.
Lake George
Lake George (« lenn George » en brezhoneg) zo un anv saoznek roet da veur a lenn ha d'un toulladig kêrioù pe kêriadennoù.
Cardi B
Anavezet eo bet gant Forbes evel ar raperez o kaout ar muiañ a levezon dre ar bed betek-henn. Cardi B zo brudet evit bezañ feuls hag hudur gant gwiskamantoù dreistordinal, troet gant ar reizh ha gant pozioù tagus, ar pezh a laka anezhi da vezañ heuliet mat gant ar mediaioù.
Tro-spered
Feuls, hudur, enebet a-grenn eo ouzh Donald Trump.
Hudur
Plijout a ra da g-Cardi B kontañ he buhez dreist-holl gant munudoù reizhel. Embannet he deus d'ar 16 a viz Genver 2020 war Twitter "Congrats babe on your bomb-ass fashion clothing collab with @chazajordan.I am so proud of you! From filming on two shows, recording and working on so many other things. The dick feels better when is coming from a hard-working man 💪🏽. I love you 😍,". C'hoant a oa ganti da reiñ kalon ha gourc'hemenniñ he gwaz Offset hag en doa roet lañs d'un heuliad dilhad.
Ar Besko
Besko pe ar Besko zo un anv-tiegezh brezhonek gallekaet e Besco, Le Besco pe c'hoazh Le Bescaut gant marilh gall ar boblañs.
The Course of Empire (taolennoù)
The Course of Empire zo un heuliad taolennoù livet gant an arzour stadunanat Thomas Cole (1801-1848) etre 1833 ha 1836. Romantel eo ar sell, liammet gant ar sevenadur pobl stadunanat ha fromoù ar mare-se. Aon a oa da welet ar vro o kouezhañ en e foull. Aliezik hag a-gelc'hiadoù e tistro an dodenn en oberennoù Cole, evel en e heuliad The Voyage of Life.
Mammenn an oberennoù
Un awen lennegel zo d'an heuliad taolennoù Course of Empire, pa'z eo diazezet war Childe Harold's Pilgrimage (1812–18) ar barzh saoz Byron (1788-1824. Cole e-unan en devoa embannet bezañ awenet gant ar gerioù-se:
An taolennoù
Cole en doa savet an heuliad taolennoù-se gant ur soñj resis da geñver o staliadur. Ar re-se a oa da vezañ staliet e trede leur ti e batron, Luman Reed, e 13 Greenwich Street, New York City Tamm-pe-damm e vefent bet da vezañ diskouezet evel-mañ :.
Proviñs Las Tunas
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Proviñs Las Tunas e [[Kuba.]] Proviñs Las Tunas  zo unan eus proviñsoù Kuba, e reter-kreiz an enez.
Pevar Levr ha Pemp Klaselour
Ar Pevar Levr ha Pemp Klaselour, sinaeg 四書五經, pinyin sì shū wŭ jīng “pevar levr pemp klaselour”, a reer e Sina eus levrioù hengounel bet skrivet da vare an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù (~772-~475 KJK) hag ar Stadoù Brezelour (475-221 KJK). An andon d'ar Gonfusianegezh eo ar Pemp Klaselour, ha war ar Pevar Levr e voe savet an Nevez-Konfusianegezh. Ur genreizhiad gempouez zo anezho hervez red ar studioù konfusian : ne c’haller ket studiañ an danvez-mañ-danvez en ur lezel ar re all a-gostez, rak mar greer e c’hwiter war ar pal – hollret eo neuze bezañ gouiziek a-zivout ar Pevar Levr hag ar Pemp Klaselour a-benn bezañ ur junzi, un den a enor. Adalek ar 6vet kantved GJK, e-kerzh ren ar remziad Sui (581-618), e voe lod skridoù konfusian lakaet e korf Arnodennoù an Impalaeriezh, a ranked tremen a-benn bezañ kargad e Melestradur an impalaeriezh.
Ar Pevar Levr
Ar Pevar Levr (四書, sì shū) zo skridoù klasel sinaek a voe dibabet gant ar prederour nevez-konfusian ZHU Xi (1130-1200) e-kerzh ren ar remziad Song (960-1279), evit staliañ live kentañ ar Gonfusianegezh ha, war an dro, ersaviñ a-dal d’an Daoegezh ha d’ar Vouddhaegezh. A-hed ren ar remziadoù Ming (1368-1644) ha Qing (1644-1912) e voe Ar Pevar Levr kalon an deskadurezh rekis evit tremen an arnodennoù a zigore an nor war-du kargoù e melestradur an impalaeriezh.
Ar Ouiziegezh Veur
Unan eus pennadoù Klaselour al Lidoù (gwelit izeloc’h) e oa 大學, dà xué, Ar Ouiziegezh Veur er penn kentañ. Ez-hengounel e vez lakaet dindan anv Konfusius (551-479 KJK) hag e studier ZENG Shen (505-436 KJK), a vo lesanvet Zeng Zi ("Mestr Zeng") diwezhatoc'h. Brud vras a c'hounezas Ar Ouiziegezh Veur adal ma voe embannet gant Zhu Xi en un doare distag diouzh Klaselour al Lidoù hag e korf ar Pevar Levr.
E deroù ar skrid berr-se ez eus ur raklavar gant Zhu Xi ma laka an Dà Xué da bazenn gentañ war-du ar ouiziegezh ; ur pennad berr a vije bet skrivet gant Konfusius e-unan eo kalon ar skrid ; d’e heul ez eus nav displeg gant Zeng Zi.
Petra bennak ma oa bet savet goude marv Konfusius ez eo an dastumad skridoù-se feal da vennozhioù ar Mestr, ha pouezus eo dre ma tispleg meur a zodenn brederouriezhel ha politikel o devo ul levezon vras war buhez Sina, koulz en amzer hen hag en amzer-vremañ. Galloud ar skrid berr-se, evel hini an holl skridoù klasel sinaek, eo ar jubennadur liesdoare a c’haller ober anezhañ hervez mare ha mennozhioù al lennerien. Dre e zibab e klaskas Zhu Xi lakaat Ar Ouiziegezh Veur da dalvezout er bed a-bezh, pa bouez war dever ar renerien da “adlakaat ar bobl da greiz ar Stad” ha da “imbourc’hiñ an traoù” (ge wù).
Kelennadurezh ar C'hreiz
Hervez an hengoun e vije 中庸, zhōng yōng, “ar c’hreiz reizh” [kelennadurezh Konfusius] bet skrivet gant mab-bihan nemetañ Konfusius, KONG Ji, lesanvet ZI Si (481-402 KJK), met ur pennad all eus Klaselour al Lidoù eo e gwirionez. Da vare ar remziad Qing (1644-1911) ez embannas ar gouizieg CUI Shu (1740-1816) ne c'halle ket ar Zhongyong bezañ bet skrivet gant Zi Si, evit abegoù yezhoniel anat (evitañ). A-du e sav ar ouizieien a-vremañ, ha hervezo e vije ar skrid – lodennoù anezhañ da nebeutañ – bet kendastumet e-kerzh ar marevezh Han kentañ (206 KJK-9 GJK). Kelennadurezh ar C'hreiz a reer peurliesañ eus ar skrid-se, pe c'hoazh Ar stad a gempouez ha kendoniezh e Sina, ar ger kendoniezh o tont eus geriaoueg ar sonerezh. En tu all d’unan eus skridoù-diazez an Nevez-Konfusianegezh ez eus ur meizad eus Ar C’hreiz Reizh, a zo tennet eus  Kendivizoù Konfusius (Lun Yu, gwelit izeloc’h) :
Pelloc'h, er sturienn XIII.21, e kaver : ''Anez heulierien ar c'hreiz reizh e ranker ober gant an dud fourradus hag ar re abaf. Herr zo gant an dud fourradus da nebeutañ, ha distrander gant ar re abaf.''
Miserere
Miserere (« ho pet truez», en latin) zo ur ger latin hag an anv roet a-wechoù d'ar Salm 50, abalamour d'ar werzenn gentañ (pe incipit) a zo : "Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam — « Ho pet truez ouzhin, (ma) Doue, hervez da drugarez vras »." Ur salm a c'hlac'har eo, anezhañ unan warn-ugent a werzennoù.
Oberennoù
Kalz a oberennoù zo bet awenet gant ar salm-mañ.
Sonerezh
Kalz a bezhioù sonerezh zo bet awenet gant ar salm:
Pevar Levr ha Pemp Klaselour
Kelennadurezh ar C'hreiz
Hiroc'h a-galz eo Kelennadurezh ar C'hreiz eget  Ar Ouiziegezh Veur, pa ya 33 fennad d'e ober.
Gwall ledan eo ar meizad zhōng yōng, pa sell ouzh kement darempred ha kement ober e buhez mab-den. A-douez traoù all e talvez kement ha kempouez, dereadegezh, diouer a ragvarn, eeunded, gwirionded, gwiriegezh, habaskter, hag onestiz. Da skouer, ur mignon a rankje bezañ na re dost na re bell ; ar boan hag al levenez a rankje bezañ habask, rak levenez diroll a c'hall bezañ ken noazus hag ar glac'har. Ret e vije d'an den chom divrall er c'hreiz bepred, daoust ha pe zarvoud a c'hoarvezje. Reizh eo hevelep emzalc'h e-keñver lezennoù an hollved – a ro an notenn-greiz e rankje pep den chom kendoniet ganti, natur wirion ar reizhkelenn eo, ha merk an den uhel – ar junzi konfusian. D'ar stad a junzi e kasje Kelennadurezh ar C'hreiz neuze ; kendoniezh a vije en oberennoù an den, ha dre-se e teuje kendoniezh er gevredigezh, ar pezh a zo damheñvel ouzh dà xué, "Ar Ouiziegezh Veur". Denelezh (仁, rén), furnez (智, zhì) ha kalonegezh (勇气, yŏng qì) eo vertuzioù ar C'hreiz, ha drezo e chomo stabil an darempredoù kevredigezhel gant ma chomo pep den, hag uhel pe izel e vije e zere, divrall er C'hreiz. Ar wirionded (精诚, jīng chéng) zo e kreiz ar Zhongyong, pa'z eo natur wirion an hollved e pep den. Gwrizienn emzalc'h mab-den eo, ha hep gwirionded n'eus mab-den ebet en hollved. Klask chom divrall er c'hreiz zo adkavout ar wrizienn-se ivez.
Kendivizoù Konfusius
Peogwir eo Kendivizoù Konfusius (论语, lùn yŭ, "kelennadurezh komzet") diazez ar Gonfusianegezh e ranker o lenn da gentañ pa venner ober anaoudegezh gant ar brederouriezh sinaat.
N'eus skrid ebet diwar dorn Konfusius e-unan ; goude e varv e 479 KJK e voe boulc'het al Lun Yu, ha peuzechuet da vare ar Stadoù Brezelour (475-221 KJK), war ur pennad-amzer a 30 betek 50 vloaz. Ur c'hendastumad bet savet gant heulierien ar Mestr, ha gant heulierien an heulierien war daou rumm tud da nebeutañ, eo ar skrid-se e gwirionez. Den ne oar resis pegoulz e voe embannet en e stumm kentañ. Teir c'hentel eus ar skrid a voe kendeuzet da vare ar remziad Han (202 KJK-220 GJK). Diwar ar skrid-se e voe staliet ar c'hentelioù war-lerc'h. E-kerzh ren ar remziad Song (960-1279), er bloavezh 999, e voe un embannadur stadel a-benn diazezañ Arnodennoù an Impalaeriezh. Gant ar prederour ZHU Xi (1130-1200) e voe staliet da vat ar skrid a zo deuet betek ennomp, gant an displegadennoù ofisiel, diwar un dastumad displegadennoù a-berzh prederourien veur Sina a-bezh. Adal ren ar remziad Qing (1644-1912) e voe mui-ouzh-mui a ouizieien o treiñ kein da gelennadurezh prederouriezhel al Lun Yu hag oc'h ober enklaskoù lizheregouriezhel diwar-benn ar skrid.
Diframm eo testenn al Lun Yu. Ugent pennad a ya d'e sevel, renket tamm-pe-damm dre zodenn hep na vije ur red didroc'h a gasje a geal da geal. N'eus keñver ebet etre daou bennad amezek. Ez-hengounel e vezer boas da envel pep pennad dre e c'herioù kentañ. Setu amañ, da skouer, deroù pennad kentañ Kendivizoù Konfusius, a anver 學而, Xué ér :
子曰："學而 時習之，不亦說乎？" Z ĭ yuē: "Xué ér shí xí zhī, bú yì shuō hū ?" Ar Mestr a lavaras : "Ha n'eo ket plijus studiañ, ha pleustriñ goude ?"
Kentañ ger al Lun Yu : 學, xué, "deskiñ" eo alc'hwez kelennadurezh Konfusius. A-hed ar skrid e vo pouezet war deskadurezh mab-den, a rank studiañ ar skridoù kozh hag al lidoù a-benn dont da vezañ ur junzi, un den a enor, ha degas kendoniezh en e vuhez, en hini ar Stad ha, pelloc'h, en hini ar bed dre adkavout ar gendoniezh gant an hollved. Konfusius e-unan en em ginnig evel "un treuzkaser na ijinas netra" (Kendivizoù, VII.1). Evit gwir ez adkaver el Lun Yu kealioù eus an Dàxué hag ar Zhōngyōng a-douez skridoù hengounel all : dre zeskiñ e teuer habask hag ez eer war-raok war hent ar vertuz. Petra bennak ma oa bet Konfusius lakaet da virour e komprener dre lenn e gelennadurezh e poueze er c'hontrol war ar pleustriñ goude ar studiañ, a-benn mont war-raok ha bezañ gouest da gemmañ politikerezh ar Stad. "Kemerit tri den dre zegouezh er straed : dre ret o devo un dra bennak da gelenn din. Ur skouer evidon e vo perzhioù mat unan anezho, hag ur rebech perzhioù fall unan all." (Kendivizoù, VII.22) : dre al lavarenn-se ez embanne Konfusius e fiziañs e natur wirion mab-den, hag e galloud pep den da dizhout ar stad a junzi e-kerzh e vuhez. Ster emreizhel ar ger "denjentil" eo a ranker kompren e kelennadurezh al Lun Yu, evel m'en diskouez sturiennoù ar pennad XV el Lun Yu.
A-hed ar C'hendivizoù sinaek ez eus ur c'henc'hoari etre 人 rén, "den" ha 仁 rén, "denelezh" ha "madelezh". Niverus eo ar sturiennoù a bouez war emzalc'h denel an den : alies e kav Konfusius perzhioù mat pe fall e den pe zen er c'heñver-se – hag ar Mestr e-unan a lavare e chome-eñ ur 人 rén pell c'hoazh eus 仁 rén (Kendivizoù, VII.33).
Na lakait biken war an dud all ur redi n'ho pije ket dibabet evidoc'h-c'hwi eo ar sturienn (XV.24) a c'hallje diverrañ kelennadurezh ar C'hendivizoù, kevret marteze gant ar sturienn IX.17 :
''War glann ur stêr edo ar Mestr. Lavaret a reas :'' '' "A, mont evel-se war-raok, dizehan, deiz ha noz !" ''
Ar Mengzi
Diwar anv ar prededour MENG Zi (372-289 KJK), "Mestr Meng", e teu talbenn ar Mengzi (孟子, Mèng Zĭ). Ur skrid eus marevezh ar Stadoù Brezelour (475-221 KJK) eo ivez neuze.
Ha Meng Zi eo aozer al levr a zoug e anv ? Ya, gant harp lod eus e studierien mar kreder an istorour meur SIMA Qian (~145-~86 KJK). War-lerc'h Sima Qian e voe gouizieien oc'h embann ez eo ar studierien o-unan a skrivas al levr war-lerc'h marv o mestr ; lod all c'hoazh a zalc'has start d'ar Mestr hepken evel aozer ar skrid. Hervez ar ouizieien a-vremañ ez eus eus ar Mengzi evel eus al Lun Yu : ur c'hendastumad graet gant diskibled ar Mestr.
Kelennadurezh Konfusius hervez Meng Zi zo dastumet el levr diouzh patrom ar C'hendivizoù, en un doare hiroc'h ha fraesoc'h avat. Kendivizoù Meng zi gant renerien Stadoù, pennvilourien ha prederourien all eo danvez ar skrid.
Displeget eo kredenn Meng Zi e natur vat mab-den, a rank tennañ splet anezhi ha bevañ en un doare madelezhus ha reizh a-benn em gavout kendoniet gant an hollved. Evel Konfusius e pouez Meng Zi war deverioù ar renerien da-geñver ar bobl, war deverioù ar bobl da-geñver ar renerien, ha war perzhioù fall ar brezel.
Resis, berr, buhezek ha taer eo yezh ar skrid. Keñveriadennoù, skeudennoù ha litoriennoù a zeu da nerzhaat an arguzennoù. Alies e teu Meng Zi a benn da drec'hiñ e gendivizerien dre o lakaat da gouezhañ en trapoù o deus stegnet o-unan dre o emzalc'h hag o c'homzoù. A-fed lennegezh e seller ouzh ar Mengzi evel ouzh ur skouer eus ar c'homz-plaen sinaek.
Chomet eo ar Mengzi unan eus skridoù pennañ ar Gonfusianegezh, ha digemm eo e levezon war prederouriezh ha lennegezh Sina betek hiziv an deiz.
Ar Pemp Klaselour
Diwar studiañ, adstudiañ ha studiañ c'hoazh ar skridoù-se (a-douez reoù all) e savas Konfusius ar brederouriezh en devo al levezon donañ war Sina hag Azia ar Reter betek hiziv an deiz. Er bloavezh 213 KJK, pa oa al Lezennourien o ren e voe berzet al levrioù konfusian, ha devet lod anezho. Eñvoriet e oa bet al levrioù klasel gant un nebeud gouizieien konfusian o zreuzkasas d'o studierien, hag ar re-se o skrivas a-benn adsevel ar Glaselourien. Ur c'hwec'hvet Klaselour a oa, anvet 樂經, yuè jīng, "Klaselour ar Sonerezh" ; devet e voe an darn vuiañ anezhañ ivez, met siwazh ne voe ket ar ouizieien gouest da resteurel an holl ganaouennoù (305 anezho) a oa bet dibabet gant Konfusius. E Klaselour al Lidoù e kaver ul levrenn anvet 樂記 Yuè Jì, "eñvor ar sonerezh"a zo o tont eus ar Yue Jing.
Klaselour ar C’hemmoù
E-touez levrioù koshañ Sina emañ ar 易經, yì jīng, Klaselour ar C'hemmoù. A-unvan e tiogel ar ouizieien e voe skrivet war-dro 800 KJK, da vare ar remziad Zhou ar C'hornôg (1050-771 KJK). Studiet-pizh e voe gant Konfusius er 6vet kantved KJK, evel ma lavar er C'hendivizoù (VII.17) ; ul levr anvet 十翼 shí yì, "Dek askell", a skrivas a-benn displegañ ar "Yijing". Eus deroù an 3de kantved KJK e teu an dornskrid koshañ eus ar Yi Jing a zo deuet betek ennomp, skrivet war korzennoù bambouz, a c'haller gwelet e mirdi Shanghai. Dindan an talbenn 古文經, gŭ wén jīng, "henglaselour" e voe testenn ar Yi Jing embannet gant an Daoad FEI Zhi (~50 KJK-~10 GJK). Ar gentel-se eo a c'haller lenn hiziv, ha honnezh eo gwele ar brederouriezh e Sina.
Un dastumad arouezioù arveret gant an divinourien eo diazez ar Yi Jing ; un tres eeun (—) a dalveze "ya" evel respont, un tres astalus (– –) a dalveze nann. Buan e voe klasket resisaat ar respontoù dre genstrollañ an arouezioù daou-ha-daou hag an eil a-us egile ; pevar daoulun a voe neuze. Diwezhatoc'h e voe ouzhpennet un trede gwiskad arouezioù a roas eizh trilun anvet 八卦 bā guà, "trilun" : Dre genstrollañ daou bā guà e saver ur c'hwec'hlun, ha 26 = 64 c'hwec'hlun a gaver er Yi Jing neuze, eus 01- 乾 qián, "ar c'hrouer" betek 64- 未濟 wèi jì, "kent ar sevenidigezh".
Deskrivadur ar 64 c'hwec'hlun unan-hag-unan eo testenn ar Yi Jing. A c'hwec'hlun da c'hwec'hlun e kemm stad (eeun pe astalus) an tresoù e-keñver ar c'hwec'hlun kent, ar pezh a ziskouez ar c'hemmadennoù a c'hoarvez dibaouez en hollved dre genc'hoari ar yin hag ar yang evel deskrivet gant an Daoidi, alese anv Klaselour ar C'hemmoù. Peogwir e talvez 易 yì kement hag "eeun, aes", "kemmañ" ha "lakaat e-lec'h" war-an-dro e c'haller staliañ pennaennoù ar Yi Jing.
Meur a zoare zo da ober gant ar Yi Jing, peogwir ez eus anezhañ ur skrid rinek ha pleustrek war-an-dro, unan buhezegel ha prederouriezhel war-an-dro ivez, unan barzhoniel hag unan karget a furnez deuet betek ennomp a-dreuz tremen daou vilved.
An diouganer hag ar prederour eo an daou du pennañ a glasker er Yi Jing peurliesañ.
Gant 50 garenn avron-marc'h a raed gwezhall, gant tri fezh-moneiz e vez graet hiziv : bannet e vezont un un taol ; hervez pil pe groaz pep pezh e saver tres kentañ ar c'hwec'hlun ; goude ar c'hwec'hvet bannadenn e seller er Yi Jing ouzh ar c'hwec'hlun a zo bet savet.
Dindan tres pep c'hwec'hlun emañ ar varn hag ar skeudenn, a zo an diougan. Mard eus tresoù kemmus en dennadenn e ranker sellet ouzh o zalvoudegezh ivez.
Anat eo e voe ar Yi Jing poellet evel ur c'harskeudenn eus an hollved ; hep mar emañ e-touez al levrioù pouezusañ bet skrivet biskoazh er bed.
Klaselour an Teulioù
Un dastumad eus darvoudoù a c'hoarvezas en Istor Sina adalek an amzerioù hen (ha mojennel evit un darn vat anezho) betek dibenn ar remziad Zhou (1045-221 KJK) eo Klaselour an Teulioù ( 書經, shū jīng, "klaselour an teulioù"). Unan eus koshañ skridoù klasel Sina eo, gant ar Yi Jing (gwelit amañ a-us) hag ar Shi Jing (gwelit amañ dindan).
Gant grefierien al lezoù e voe skrivet komzoù ar rouaned hag an impalaered. Hervez an hengoun e vije bet dibabet ur c'hant bennak eus ar skridoù-se gant Konfusius, o bodas en un doare rak-Shu Jing. Berzet e vije bet al levr-se er bloavezh 213 KJK gant ar maodiern LI Si, ha devet a-gevret gant levraoueg an Impalaeriezh gant diazezer ar remziad Han, Han Gaozu (ren 206-195). E-kerzh ren ar remziad Han, a echuas e 220 KJK, e voe adkavet un tamm eus ar Shu Jing, a voe anvet Shang Shu ; klask a rejod neuze adsevel ar peurrest eus ar skrid orin, ar pezh a roas daou skourr hengounel da-geñver ar Shu Jing : ur "skrid arnevez" (今文, jīn wén) 29 fennad ennañ, hag ur "skrid hen" (故文, gù wén) a 58 pennad. Brezel speredel zo bet etre an daou hengoun betek deroù an 20vet kantved. E deroù ar 4vet kantved, e dibenn ren ar remziad Jin ar C'hornôg (265-316), e voe kollet ar Shang Shu. E deroù ren ar remziad Jin ar Reter (317-419) e voe adsavet ar skrid ur wezh c'hoazh, ha profet d'an impalaer war-dro ar bloavezh 320. Ar gentel-se eo a anver Klaselour an Istor – pe Klaselour an teulioù hervez an anv a oa bet roet dezhañ da vare ar remziad Song ar Su (1126-1279) – hiziv an deiz.
Prezegennoù ar rieion pe o c'hendivizoù gant o ofiserien eo danvez an darn vrasañ eus an teuliadoù.
Hen eo ar skridoù evelkent. Diaes int da lenn rak disheñvel-bras eo ar yezh diouzh hini kement skrid a zo deuet war-lerc'h. Dre geñveriañ yezh ar Shu Jing gant ensdkrivadur war arem eus ar marevezh Zhou e c'haller testeniañ eus gwirionded lod teulioù.
Pa lenner ar Shu Jing e weler ganedigezh ar brederouriezh sinaat diwar ar relijionoù hen. Ennañ e komz ar renerien eus de, "nerzh" an Daoegezh, hag eus tianming, "kefridi an Neñv", e stourmo Konfusius a-benn he skarzhañ ha lakaat e veizad a junzi en he lec'h. Er sturienn VII.18 eus ar C'hendivizoù e ra Konfusius meneg eus Klaselour an Teulioù.
Klaselour ar Barzhonegoù
Koshañ barzhaz Sina eo 詩經,  Shī Jīng, Klaselour ar Barzhonegoù ; 305 barzhoneg zo ennañ, ar re goshañ anezho o tont eus ar marevezh Zhou kornogel (1046-771) hag ar re nevesañ eus marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù.
Gant Konfusius e vije bet strobet, hervez an hengoun, hogen kozh hep mar e oa ar Shi Jing dija da amzer ar prederour meur.
Hiziv an deiz e kred ar ouizieien sinaat e teu ar Shi Jing eus "Dastumad barzhonegoù kefridiourien ar roue" (王官采詩 wáng guān cǎi shī), a zo meneget e Levr ar remziad Han : gant ar rouaned Zhou e oa bet kaset kefridiourien da zastum barzhonegoù dre ar Stad a-bezh da vare an eostoù a-benn ma vijent lennet ha studiet gant ar roue, e felle dezhañ kompren ene ha spered an dud vihan.
Meneget eo ar Shi Jing a-hed ar C'hendivizoù, ken abred hag ar 15vet sturienn (I.15), ha kreñv e pouez Konfusius war ar studi anezho er sturienn XVII.10 pa lavar ne c'hall ket un den bevañ evel un den mar ne studi ket daou damm kentañ ar Barzhonegoù. Lusk zo er Barzhonegoù, hag aes eo o deskiñ dre eñvor, ar pezh a laka da grediñ ez eo ar Shi Jing a zo deuet betek ennomp tost-tre d'an hini a veze studiet gant Konfusius.
Peder rann zo e ''Klaselour ar Barzhonegoù. Klaselour ar Barzhonegoù eo ar skrid lennegel koshañ e Sina. Levezonet eo bet an daou vilved war e lerc'h gant stumm e werzennoù hag e glotennoù. En tu all d'an enklaskoù lennegel e ro ar Shi Jing un alberzh eus ar sevenadur Han war glannoù ar Stêr Velen (黄河, Huáng Hé), a yeas diwezhatoc'h da aloubiñ Sina evel m'he anavezomp.
Klaselour al Lidoù
Evel ar Shi Jing e teu Klaselour al Lidoù ( 禮記, lǐ jì, “roll al lidoù”) eus ar marevezh Zhou kornogel (1046-771). Konfusius e-unan en devije strobet skridoù ar stumm kentañ, a oa bet devet e 213 KJK, hogen gant Dai Han ha gouzieien all e deroù ar 1añ kantved KJK e voe staliet an embannadur a zo deuet betek ennomp.
Trede klaselour al lidoù eo al Li Ji e red an amzer, goude ar Zhou Li (周禮, zhōu lǐ, "lidoù Zhou") hag ar Yi Li (儀禮, yí lǐ, "lidadur al lidoù"). Un astenn eus ar Yi Li e vije al  Li Ji , hervez ar Gonfusianed. Ledanoc'h eget lidoù e oa ster lǐ e spered Konfusius war a hañval : kement ha "reolennoù buhezegezh" e talveze kentoc'h, anezho un doare da zeskrivañ emzalc'h ur junzi, un den a enor, da geñver darvoudoù ar vuhez pemdez. Dre heuliañ ar reolennoù hengounel-se, hervezañ, e teuje an dud da vezañ habaskoc'h, ar pezh a oa rekis un tamm da vare ar Stadoù Brezelour. Gant red an amzer e teuas ar mennozh-se ha Klaselour al Lidoù da vezañ un dave evit buhezegezh an dud, hag evit natur mab-den zoken. Hep mar e voe al Li Jing ur mad evit kevredigezh Sina pa lakaas an dud da vezañ emskiant eus o deverioù kevredigezhel.
Un hir a levr eo Klaselour al Lidoù pa'z eus 49 levrenn ennañ, a denn d'an dereadegezh e pep keñver er vuhez foran. Heverk eo al levrenn 19 (un aspadenn eus ar Yue Jing, "Klaselour ar Sonerezh"), al levrenn 31 (Zhongyong, "Kelennadur ar C'hreiz") hag al levrenn 42 (Da Xue, "Ar Ouiziegezh Veur").
Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù
Levr bloazdanevelloù Lu, bro Konfusius, eo 春秋 chūn qiū, "nevezamzerioù diskar-amzerioù", anezhañ ar C'hlaselour anvet Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù. En urzh red an amzer (renoù, bloavezhioù, rannamzerioù, mizioù) e kinnig, e komzoù berr-berr, an darvoudoù politikel ha soudardel a zo c'hoarvezet e Lu hag er Stadoù amezek Chu, Jin, Qi ha Qin etre ar bloavezhioù ~722 ha ~481 KJK. Darvoudennoù evel fallaennoù, krenoù-douar ha liñvadennoù zo enskrivet ivez. Disoc'h labour meur a rummad grefierien eo ar marilh-se. En abeg ma heuilh rannamzerioù al labour-douar e reer Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù eus ar skrid-se e Sina hag e peurrest eus ar bed.
Hervez an hengoun ez eo Konfusius en devije strobet ha staliet kentel ziwezhañ ar Bloazdanevelloù, en ur "reizhañ an anvioù" (正名, zhēng míng, "reizhañ an anv") a-benn pouezañ war ster an darvoudoù – ha lezel e varnadennoù-eñ da vezañ komprenet gant e lennerien, da skouer pa skriv anv personel ur roue e-lec'h menegiñ e ditl, ar pezh a ziskouez ne oa ket ar roue dellezek eus e garg hervez soñjoù ar Mestr kozh.
Ken noazh ha krenn eo ar Chun Qiu ma vije bet kollet paneve an displegadennoù a zo deuet war e lerc'h, hag a zo pouezusoc'h koulz war tachenn an Istor ha war hini al lennegezh sinaek.
Un eil adskrid d'ar Chun Qiu eo ar  Gongyangzhuan , a voe peursavet gant GONG Yang dindan ren an impalaer Han Jing (157-141) diwar ur skrid koshoc'h bet savet, hervez an hengoun, gant ZI Xia, unan eus heulierien Konfusius. Jubennadennoù konfusian eus darvoudoù ar Chun Qiu eo danvez an destenn-mañ.
Un trede skrid-displegañ eo ar  Guliangzhuan , a vije bet savet war-dro ar 1añ kantved KJK. Ur jubennadur konfusian all eus ar Chun Qiu eo.
Div destenn-displegañ all zo bet kollet, Zouzhuan ha Jiazhuan eo o anv.
Proviñs Cienfuegos
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Proviñs Cienfuegos e [[Kuba.]] Proviñs Cienfuegos zo unan eus proviñsoù Kuba, e kreisteiz ar rannvro kreiz, war lez ar Mor Karib. Kêr Cienfuegos eo ar gêr-benn anezhi.
Proviñs Ciego de Ávila
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Proviñs Ciego de Ávila e [[Kuba.]] Proviñs Ciego de Ávila zo unan eus proviñsoù Kuba, e-kreiz an enez.
Salm 51
Ar Salm 51, pe Salm 50 (hervez an doare-niveriñ gresianek), anvet ivez Miserere hervez kentañ ger stumm latin ar salm, zo ur varzhoneg a vije bet savet gant David, roue Juda, da c'houlenn pardon digant ar profed Nathan goude dezhañ kousket gant Betsabe, pried da Uri, unan eus e ofiserien. Genel ur bugel a reas ar wreg zisleal, kas Uri d'an emgann a reas ar roue, ma voe lazhet e ofiser. En Eil Levr Shmouel eo kontet an istor.
Comacchio
Comacchio zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.
Douaroniezh
Emañ Comacchio e delta ar Po e-kreiz ar paludoù anvet Valli di Comacchio, e reter plaenenn ar Po, etre Ferrara ha Mor Adria.
Oberiadur-brezel Iskra
Oberiadur-brezel Iskra (rusianeg: операция Искра, alamaneg: Zweite Ladoga-Schlacht) a oa bet un oberiadur milourel soviedel e-pad an Eil Brezel-bed war Talbenn ar Reter. Pal an oberiadur a oa lakaat fin da sez Leningrad gant ar Wehrmacht. Munudoù an oberiadur a oa kroget nebeut amzer goude faezhadenn an Argadenn Sinyavino. Koll an Alamanted en Emgann Stalingrad e fin ar bloavezh 1942 en devoa breskaet o zalbenn. E miz Genver 1943, an nerzhioù soviedel a oa o prientiñ argadennoù lies war an talbenn a-bezh, dreist-holl e su Rusia, Iskra a oa lodenn norzh an enep-argad goañv soviedel eus 1942–1943. An oberiadur a oa bet kaset da benn gant Talbenn Leningrad an Arme Ruz, Talbenn Volkhov, hag ar Flodad Baltek etre an 12 hag an 30 a viz Genver 1943. Ar pal a oa krouiñ un hent douar etrezek kêr Leningrad. An nerzhioù lu soviedat a oa kendeuzet d'an 18 a viz Genver, ha d'an 22 e oa stabilaet al linenn talbenn. An oberiadur-brezel a oa deuet a-benn da sevel ul linenn dezougen 8–10 kilometr. Ul linenn tren a voe savet buan ha buan evit degas pourvezioù e kêr e-plas tremen dre Hent ar vuhez (doroga zhizni) a dremene dre al lenn Ladoga pa oa skornet. Dre grouidigezh an hent-houarn e oa bet izelaet kalz chañsoù an Alamanted ha Finlandiz da aloubiñ Leningrad. Ar Soviediz o devoa kollet 33 940 soudard lazhet ha 71 142 gloazet, an Alamanted 12 000 lazhet ha 32 570 gloazet.
Georg
Un anv-badez alamanek ha svedek eo Georg, kar d'an anvioù brezhonek Jorj ha Jord.
Jadwiga Anjev
- Jadwiga Andegaweńska e poloneg, Hedwige d'Anjou e galleg, abalamour ma oa eus Tiegezh Anjev, Hedvig Hungaria dre ma oa genidik eus ar vro-se, pe Edvigis e latin, Jadwiga Pologn dre ma oa rouanez Pologn, ganet e Buda (Hungaria) e 1373-1374 ha marvet e Krakow e 1399, a oa "roue" (rex) Polonia eus 1384 betek 1399.
Merc'h e oa da Loeiz Iañ, (Nagy Lajos en hungareg, Ludwik Węgierski en poloneg, Andegaweński - Anjev), roue Hungaria Pologn, ha da Elesbed Bosnia.
He bugaleaj
Savet e voe Jadwiga e lez he zad e Buda hag e Visegrád, en Hungaria. En 1378, pa oa 6 vloaz, e voe dimezet (sponsalia de futuro) d'ar priñs aostrian yaouank Gwilherm Habsbourg, ha tremenet he devoa bloaz e lez Vienna e ti danvez he zad-kaer, an impalaer santel Karl IV. En 1364, pevar bloaz a-raok ma oa ganet Jadwiga, e oa bet he zad e Kraków, pa oa festoù eno, ha neuze eo en doa graet marc'had gant an impalaer da zimeziñ o bugale. Mab Karl IV, Sigismund Luksemburg, an danvez-impalaer, a oa dimezet abaoe bugel da Mari, merc'h all Loeiz. Da gentañ e felle da Loeiz leuskel rouantelezh Pologn gant he c'hoar Mari, ha dimeziñ Jadwiga e Vienna.
Ren
Goude marv ar roue Loeiz Iañ e miz Gwengolo 1382 e oa bet kavet abeg e gwirioù he c'hoar henañ Mari, hêrez an div rouantelezh abaoe 1379, war gurunenn Hungaria. Neuze e oa anvet Hedwig da "roue" Polonia gant noblañsed ar vro-se abalamour ma o devoa c'hoant da baouez gant an unaniezh etre Hungaria ha Polonia.
Kurunennet e oa bet Hedwig e Krakovia d'ar. Daoust ma vez lavaret « ar rouanez » anezhi bremañ, n'eo ket da rouanez hogen da roue e oa bet anvet Hedwig pa oa bet kurunennet : « Roue Polonia », « Hedvig Rex Poloniæ », ha n'eo ket « Hedvig Regina Poloniæ » e oa hervez ar skridoù. Gant implij ar jener gourel en he zitl e verked e oa klok he galloud riegez, e-skoaz an titl a rouanez a veze implijet kentoc'h evit ober anv eus gwreg ar roue.
War goulenn an Dael e voe ret dezhi terriñ he dimeziñ gant ar priñs aostrian yaouank Gwilherm Habsbourg da eurediñ da 14 vloaz d'an e Krakovia gant Jogaila (1351 † 1424), dug-meur Lituania, ur pagan 35 vloaz a zeuas da vezañ kristen hag a voe badezet « Ladislas » pe « Vladislav » (poloneg Władysław Jagiełło) hag a oa dilennet ivez da roue Polonia. Da c'houde an dimeziñ-se e voe kristenekaet holl Lituania a zeuas da vezañ katolik.
Mervel a reas Hedwig Iañ diwar wilioud, pevar devezh goude he merc'h Elesbed Bonifasia, bet ganet d'an 22 a viz Even hag aet da anaon d'an 13 a viz Even 1399. He fried a chomas da roue war goulenn Stadoù ar rouantelezh a-unvouezh.
Ar rouanez hag a gomze meur a yezh (latin, bosnieg, hungareg, serbeg, poloneg hag alamaneg) hag he doa asantet aberzhiñ he buhez personel evit mad hag amzer da zont he bro zo deuet da vezañ paeronez Polonia ha lakaet e oa da santez gant Yann-Baol II d'an 8 a viz Even 1997. Lidet e vez he gouel d'ar 17 a viz gouere.
Simon Weston
Simon Weston (1961-) zo ur soudard kembreat a oa en Arme Breizh-Veur da vare Brezel an Inizi Maloù (1982) hag a voe devet e gorf hag a voe pareet.
Jos Parker
Jos Parker, Joseph Louis Antoine Marie Parquer er marilhoù (Fouenant, 24 a viz Gwengolo 1853 – idem, 4 a viz Du 1916) a oa ur barzh brezhonek ha gallek hag ul livour. Degemeret e voe e Goursez Breizh e 1903 evel ar Barzh Kloareg Kerne. Beskadoriad Kevredigez Broadel Breiz ha kadoriad kentañ Unvaniez Arvor e voe, engouestlet ma oa er rannvroelouriezh drouizel e Breizh hag en Emsav kentañ.
Buhez
Miret en doa e dad, Louis Henri (bet maer Fouenant e 1873-1878 ; e dad-kozh a oa bet maer ivez), anv e c'hourdadoù eus Iwerzhon ha dimezet e oa gant Eudoxia Thérèse Guyot. Ne blijas ket da Jos Parker mont da noter evel e dad, ha klask a reas heuliañ kentelioù war al livouriezh e Skol an Arzoù-kaer Pariz. Kelennet e voe gant Alexandre Cabanel, Alfred Delobbe ha Luc-Olivier Merson. Levezonet e voe gant oberennoù John Ruskin hag al luskad rakrafaelour. Dilezel al livouriezh a reas da c'houde ha gwelloc'h e kavas skrivañ barzhonegoù. Goude bezañ bet o chom e Pariz e teuas d'e vro en-dro hag ez eas da vevañ en e vaner e Kergoadig. E 1905 e voe un enkadenn gant ar pesketaerezh e Konk-Kerne. Diwar skouer Teodor Botrel hag en doa krouet Gouel al Lann, e Pont-Aven, er bloavezh a-raok, ha diwar atiz ar maer e voe krouet ur fest e Konk-Kerne ivez. Jos Parker a reas war-dro ar bruderezh hag eñ eo a gavas anv ar fest : Gouel ar Rouedoù glas. Lennadurioù foran eus e varzhonegoù a ginnigas ober.
Oberennoù lennegel
Skrivañ a reas meur a varzhoneg e galleg hag e brezhoneg. Berzh bras a reas gant e varzhonegoù gallek embannet gant L'Hermine adal 1890 ha gant dastumadoù barzhoniezh, Sous les chênes, an hini anavezetañ. An teskad Breiz da virviken (1903) a zegasas brud dezhañ ken e voe lakaet da Varzh e-doug Goursez Breizh bodet e Brignogan er bloaz-se. Tapout a reas brud dalif dre unan eus e varzhonegoù sonaozet gant Fernand Masson hag embannet diouzhtu dindan an titl La chanson des chemins bretons asambles gant ar sonerezh. Kanet e voe gant Teodor Botrel. Enrollet e voe war bladennoù, meur a wezh. Kanet e veze er bloavezhioù 60 c'hoazh, hag enrollet e voe gant Mouez Breiz ivez.
Engouestladur en drouizelezh hag en Emsav
Heuliañ a reas hent ar Goursez ma oa kalz a varzhed vrezhonek ennañ, ken e stourmas evit ledanaat pouez ar gevrenn lennegel e Kevredigez Broadel Breiz. Ganto ez eas er-maez evit enebiñ ouzh levezon an dudjentil en Emsav. E miz Here 1911 e kemeras penn Unvaniez Arvor, an aozadur nevez, ha ne oa nemet drouized ha barzhed en e benn pe dost.
Am emgav evit monumant e vez
Mervel a reas Jos Parker e miz Du 1916, pa oa ar brezel en e varr, a-daol-trumm hag hep ma voe gouezet mat abeg e varv. Seizh vloaz goude e varv e tivizas e vignoned sevel ur monumant war e vez, dezhañ stumm ul lec'h gant ur groaz keltiek a-us kizellet gant James Bouillé hag Alexandre Le Quéré. Goude al lid d'ar 9 a viz Gwengolo 1923,, e bered Fouenant, dindan paeroniezh Anatol ar Braz hag an Drouiz-Meur Erwan Berthou, e voe aozet bodadeg ar re o doa stourmet en Unvaniez Arvor hag e Goursez Breizh. Gant Taldir, Erwan Berthou, Leon ar Berr ha re all e voe divizet adsevel an daou aozadur-se.
Villa Clara
Villa Clara zo un anv-lec'h spagnolek:
Moupinia poecilotis
Moupinia poecilotis (Chrysomma poecilotis kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sylviidae. Ar spesad nemetañ er genad Moupinia an hini eo.
Anvet e voe Alcippe poecilotis (kentanv) da gentañ-penn (e 1871) gant an evnoniour gall Jules Verreaux (1807-1873).
Annez
Emañ brosezat ar spesad e menezioù mervent Sina (eus gevred Qinghai da walarn Sichuan ha gwalarn Yunnan).
Rummatadur
Renket e veze er genad Chrysomma kent.
Piranshahr
Piranshahr (پیرانشهر e perseg ; پیرانشار e kurdeg ; Piranşəhr en azeri) zo ur gêr vras eus Iran, e proviñs Azerbaijan-e-gharbi (Azerbaidjan ar gornaoueg).
Unan eus brasañ kêrioù Kurdistan Iran eo. Kurded, ha kurdegerien, eo ar darn vrasañ eus an dud enni (90%). Kreskiñ a ra kalz an niver a annezidi : war-dro 430,000 e oant e 2016, pa ne oant nemet 300,000 e 1996.
Unan eus koshañ kêrioù Iran eo.
Bathory (strollad)
Bathory a zo ur strollad black metal svedat a zo bet stummet e Stockholm e miz Mae 1983. Kalz a levezon a zo bet gant ar strollad ha gwelet eo evel unan eus ar strolladoù bet stummet ganto ar black metal hag evel stummerien ar Viking metal. Bathory a oa, ez orin, raktres ur c'hrennard a 17 vloaz, Quorthon. Anv ar strollad a zeu eus hini Erzsébet Báthory.
Istor
Goude kalzig a cheñchamantoù anv hag izili, Quorthon a zo deuet a-benn da gendrec'hiñ penn-bras Tyfon Grammofon da enrollañ daou don evit ar c'hendastumad Scandinavian Metal Attack. An daou don-se a zedenn kalz ar fans ha Tyfon Grammofon a c'houlenn gant Quorthon hag-eñ en deus c'hoant enrollañ un albom en e-bezh. Bathory a zo embannet e 1984.
Albomoù da-heul Bathory, The Return hag Under the Sign oof the Black Mark a zo bremañ anavezet evit o levezon pouezhus war ar strolladoù a vro Norvegia, a lako da vezañ anavezet ar Black metal e penn-kentañ ar vloavezhioù 1990. Memes ma 'z eo albom Venom, Black metal a orin eus ar ger, albomoù kentañ Bathory o deus da vat spisaet an doare sonerezh : sonerezh kentidik, ur son rasklus, komzioù satanek, ur enrolladenn low-fi hag ur vouezh "euzhvil".
Gant Blood Fire Death, Bathory a sioul ar jeu evit leuskel plas d'ur stil muioc'h meurzanevellek ha gant un tem Viking. Met al lodenn vrasañ eus ar sonerezh a chom tost ouzh ar black metal memestra. Gant Hammerheart ez eo souezhet kalz a fans gant ur cheñchamant radikal davet ur son meurzanevellek hag aergelc'hiek. Ar c'homzoù a zo muioc'h troet davet ar Vikinged hag ar mitologiezh skandinaviat. Gant Hammerheart e teu Bathory da vezañ stummer un doare nevez sonerezh metal : ar viking metal. Bathory a gendalc'h evel-se evit an albomoù all Twilight of the Gods, Blood on Ice ha Nordland I & II.
Gant Requiem (e 1994), Bathory a cheñch c'hoazh e stil, ar wech-mañ ez eo kentoc'h retro-trash a lak da soñjal e strolladoù Bay Area ar bloavezhioù 1980. Kenderc'hel a reas ar strollad war ar stil-se e 2001 gant Destroyer of Worlds.
Quorthon a zo adkavet marv d'ar Yaou 3 a viz Even 2004 da-heul taolioù kalon.
Proviñs Villa Clara
thumb|right|250px|Villa Clara Siellthumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Proviñs Villa Clara e [[Kuba.]] Proviñs Villa Clara zo unan eus proviñsoù Kuba, e-kreiz an enez, war an aod norzh. Santa Clara eo ar gêr-benn, hag eno eo beziet Che Guevara.
Gymnomyza
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1914 gant al loenoniour alaman Anton Reichenow (1847-1941).
Spesadoù
Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Sancti Spíritus
Sancti Spíritus zo anv meur a lec'h :
Tony Jaa
Tatchakorn Yeerum (taieg: ทัชชกร ยีรัมย์; RTGS: Thatchakon Yiram; distaget [tʰát.t͡ɕʰā.kɔ̄ːn jīː.rām]; eus e anv gwirion Phanom Yeerum (taieg: พนม ยีรัมย์; [pʰā.nōm jīː.rām]), ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1976, ha brudet gant al lesanv Tony Jaa hag e Thailand, evel Jaa Phanom. Un aktour hag arzour emgannañ eo, ur filmaozer hag ur manac'h boudaat. E-touez e filmoù brudet emañ Ong-Bak: Muay Thai Warrior (2003), Tom-Yum-Goong (2005), Ong Bak 2: The Beginning (2008), Furious 7 (2015), SPL II: A Time for Consequences (2015), ha Paradox (2017).
Generalfeldmarschall
thumb|Bazh-varschall brusian, douget gant [[Franz Joseph Iañ, 1895]]
Ar Feldmarschall (eus alamaneg uhel kozh marahscalc, Marschall, mestr-marchosi, ha ) a oa er ur renner marc'hegerezh. E-kerzh ar e veze roet an titl Fältmarskalk e sveden, lec'h ma veze o arme an hani aozet ar gwellañ en Europa. Adal 1607 e veze dilennet ur Riksmarskalk evel penn an arme. Er brezel Tregont Vloaz e veze graet Feldmarschall eus ofiserien a rank krenn pe uheloc'h.
Roll eus un nebeud anezho:
Laezhti
Ul laezhti zo ul lec'h graet evit goro ar saout, pe loened all, ha mirout al laezh da ober amann pe formaj. Ur rann eus un atant eo alies, met gallout a ra ivez bezañ ul labouradeg vras ma vez graet war-dro al laezh hag ar boued-laezh.
Trévoux
Un isprefeti eus departamant Ain e oa Trévoux, betek 1926.
Mizwad
Ar mizwad (مزود en arabeg ; treuzskrivet mezoued ha mezwed ivez ; مزاود mazāwid el liester) zo un doare binioù a vez sonet e Tunizia. Graet eo ar sac'h gant kroc'hen gavr. Stag outañ ez eus ur sutell, ur c'horn-boud hag ul levriad doubl gant kerniel bihan en dibenn.
Brezel an Inizi Maloù
Brezel an Inizi Maloù (e saozneg Falklands War; e spagnoleg Guerra de las Malvinas pe Guerra del Atlántico Sur), zo ur brezel hag a c'hoarvezas e 1982 etre ar Rouantelezh Unanet hag Arc'hantina. Bec'h aoa savet diwar-benn sovereniezh Inizi Maloù, Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su, a zo e su ar Meurvor Atlantel, er reter da aod Arc'hantina.
Kroget e oa ar brezel d'an 2 a viz Ebrel 1982, pa voe aloubet Inizi Maloù ha South Georgia gant arme Arc'hantina. Ul lestraz saoz a voe kaset gant gouarnamant ar Rouantelezh Unanet da adkemer an inizi.
Carrog
Carrog zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kreisteiz Sir Ddinbych. Emañ war ribl ar stêr Dyfrdwy, er reter da Gorwen, war an hent a gas da Llangollen.
En torgennoù a zo er gornaoueg d'ar gêriadenn ez eus ur c'hreñvlec'h kozh a reer Caer Drewyn anezhañ.
Ur skol kentañ derez zo, Ysgol Carrog hec'h anv.
Abaoe 2005 eo gevellet Carrog gant Plouie, e Breizh.
Le Courrier du Léon
Le Courrier du Léon a zo ur sizhunieg breizhat eus Bro Leon. E gwir n'eo nemet stumm leonat Le Progrès de Cornouaille, embannet e Kemper.
Sei donne per l'assassino
Sei donne per l'assassino ("C'hwec'h maouez evit ar muntrer") zo ur film slasher giallo italian eus 1964 sevenet gant Mario Bava.
Bava en deus kenskrivet ar senario gant Giuseppe Barilla ha Marcello Fondato. Aktourien er film eo Cameron Mitchell hag Eva Bartok.
Maouezed a vez lazhet garv gant ur muntrer masklet a zo o klask ul levr. Ar film zo bet gwelet evel unan eus kentañ filmoù en doare giallo (melen) hag un diazez evit ar filmoù doare slasher eus ar bloavezhioù 1980. Tim Lucas en deus embannet e oa ar film-se un awen evit lejionoù a filmaozerien, eus Dario Argento betek Martin Scorsese ha Quentin Tarantino.
Cara sucia (tango)
«Cara sucia», anvet da gentañ «Concha sucia», zo un tango lakaet war gont ar soner arc'hantinat Casimiro Alcorta, anavezet evel el Negro Casimiro, violinour afrikan-arc'hantinat marvet en dienez hag en ankounac'h, hag a vez meneget evel tad an tango. Hennezh eo an tango koshañ eus ar re vrudet, dianav o saver. Abalamour d'ar c'homzoù pornografek anezhañ eo bet adanvet an tango-mañ diwezhatoc'h gant un toullad arzourien ha lakaet «Cara sucia» ha «La carterita». Komzoù nevez zo bet savet d'an ton, evit e lakaat dereatoc'h, gant F. Elpidio ha Juan Andrés Caruso. Kempennet e voe an ton gant Francisco Canaro ha brudet-bras e voe gant komzoù Caruso en 1917.
Komzoù
Hervez an enklasker René Briand, en 1884, edo ar bioliner Casimiro Alcorta o seniñ an tango «Concha sucia» en davarn Politeama en Buenos Aires. Enni e lakaas tammoù eus un habanera dizanv anvet «Dame más», ma veze laret:
Amañ «concha», krogenn, a zo evit kourzh. Gwall skoemp e veze anvioù ha komzoù an tangoioù kentañ. Hervez an eñvor tremenet dre gomz e oa awenet an tango-mañ gant ur c'h-cafisho, un houlier porteño (eus Buenos Aires) hag ur c'hask a oa dindan e lasoù, anvet Enriqueta.
Met krog e oa an tango da vezañ brudet ha skignet war pladennoù, ma voe adskrivet hag adanvet forzhig tangoioù evit o dereataat. Ouzhpenn-se, gant an diktatouriezhioù soudardel a gemeras penn ar vro adalek 1930, e voe savet normoù buhezegourel evit berzañ komzoù ha titloù dizoare. Ma troas «Concha sucia»  en «Cara sucia».
Le Progrès de Cornouaille
Le Progrès de Cornouaille a zo ur gazetenn sizhuniek eus Kerne, embannet e Kemper.
Liamm diavaez
Le Progrès de Cornouaille
Río Lajitas
Río Lajitas zo anv meur a stêr en Amerika:
Eça de Queirós
José Maria de Eça de Queiroz (1845-1900) a oa un diplomat ha skrivagner portugalat.
Sebastian Haffner
Sebastian Haffner (anv gwir: Raimund Pretzel, 27 a viz Kerzu 1907 e Berlin - 2 a viz Genver 1999 e Berlin) a oa ur c'hazetenner hag ur skrivagner alaman a skrivas reist-holl war istor Alamagn en.
A-drugarez da sikour David Astor e labouras evit ar gazetenn The Observer, ma teuas da vezañ pennskrivagner. E 1954 e voe kenskriver ar gazetenn e Berlin, ma chomas betek ma vefe savet moger Berlin. Azalek ar mare-se ha betek 1962 e labouras evit ar gazetenn alaman Die Welt, hag evit Stern etre 1962 ha 1975. Haffner a gemere perzh ingal en abadenn skinwel Internationaler Frühschoppen, hag ur programm dezhañ e-unan en doa ivez war ar chadenn alaman Sender Freies Berlin. Dornskrid Defying Hitler a voe kavet gant e vab goude e varv.
Manerbe
Manerbe a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Plou
Plou a zo ur stumm d'ar ger ploue, ploe "parrez" en anvioù-lec'h brezhonek. Dont a ra eus al latin plebs, plebis hag a dalv pobl, tud. Ar parrezioù e Plou- a voe diazezet gant Bretoned o tont eus Breizh-Veur. Ar memes rakger a gaver e kembraeg (Plwyf) hag e kerneveureg (plu). Plo, Plu, Ple, Pleu zo stummoù all stank pe stankoc'h e rannvroioù zo e Breizh. Heuliet e vez gant anv un den, ul lec'h pe un anv-gwan. Sed amañ un nebeud skouerioù :