cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frankiom
Istor
Adal 1870 e voe klasket an elfenn a vije 87 e niver atomek, da lavaret eo dindan ar c'heziom 55Cs e strollad 1 an daolenn vareadek ; eka-cæsium e voe anvet da c'hortoz. E 1925 ez embannas ar c'himiour soviedel D. K. Dobroserdov bezañ dizoloet eka-cæsium, a anvas rusiom evel-just. Ne glaskas ket pelloc'h. Ur bloavezh diwezhatoc'h e voe daou gimiour saoz, Gerald J. F. Druce ha Frederick H. Loring, oc'h ober alkaliniom eus an hevelep elfenn.
Rafael Hernández Marín
Yaouankiz
Pa oa bugel e teskas ober segalennoù da c'hounit e vara. Troet bras e oa gant ar sonerezh, ken e c'houlennas digant e dud e leuskel da studiañ da vout soner. E 1903, e 12 vloaz e oa Hernández o studiañ ar sonerezh e San Juan, gant ar gelennerien Jose Ruellan Lequenica ha Jesús Figueroa. Kalz a vinvioù a zeskas son, evel an dreujenn-gaol, an tuba, ar violin, ar piano hag ar gitar. Koulskoude ne gemmas e vuhez da vat, hervez kalzik a sonistorourien eus Puerto Rico, nemet diwar an deiz ma teskas skrivañ ar sonerezh. Da 14 vloaz e sonas evit ar c'h- Cocolia Orquestra. Mont a reas da chom, hag eñ krennard c'hoazh, da San Juan, d'ar c'harter Puerta de Tierra, ma sonas evit laz-seniñ kêr, renet gant Manuel Tizol. Neuze e sone e c'hoariva kêr, d'ar Sul en dibunadegoù. Gant ar gounid bihan e c'halle skoazellañ e c'hoarezed, Victoria ha Rosa Elvira, hag o breur Jesús.
Frankiom
Istor
E 1930 e voe tro an Amerikan Fred Allison d'he envel virginium 87Vi, hervez Virginia, ar Stad ma oa bet ganet. E 1934 e prouas an Amerikan H. G. McPherson e oa fazius labourioù F. Allison. E 1936 e kredas ar fizikour rouman Horia Hulubei hag e genlabourez Yvette Cauchois, a Vro-C'hall, bezañ dizoloet an elfenn ivez, a anvjont moldaviom diwar Moldavia,bro c'henidik H. Hulubei. E 1939 e savas ar Priz Nobel Jean-Baptiste Perrin a-du gant ar moldaviom hag a-enep ar C'hallez all Marguerite Perey, he devoa embannet bezañ diskuliet an elfenn e Pariz en hevelep bloavezh.
Rafael Hernández Marín
Yaouankiz
E oberenn gentañ, "María y Victoria", a savas e 1912, met gant ar brezel o tostaat e rankas mont d'an arme stadunanat. En arme e sonas gant laz ar rejimant. Pa voe disoudarded ez eas da chom da Evrog Nevez ma vevas en dienez ha ma en em gavas gant tud evel ar politikour Luis Muñoz Marín (a voe kentañ gouarnour dilennet gant ar bobl e Puerto Rico), ar barzh Luis Lloréns Torres, Luis Palés Matos ha Pedro Flores.
Frankiom
Istor
Gant M. Perey e oa aet ar maout e gwirionez, p'he devoa tennet frankiom eus aktiniom 227Ac. An anv actinium-K a roa-hi d'an elfenn nevez, hag e 1946 e kinnigas catium diwar kation. Pa 'z eas he c'helennerez Irène Joliot-Curie enep an anv-se, a raje dave d'ar ger saoznek cat "kazh" kentoc'h eget da gation e kinnigas M. Perey an anv francium, a voe degemeret gant an IUPAC e 1949.
Rafael Hernández Marín
Brezel en Europa
E 1917 e oa Hernández o labourat evel soner e North Carolina, pan eas SUA da gemer perzh er brezel-bed kentañ. Al lazrener jazz James Reese Europe a oa o tuta da gas sonerien da Europa ha dibab a reas Rafael ha Jesús Hernández, ha 16 soner all eus Puerto Rico en arme stadunanat hag el laz anvet Orchestra Europe. Hag int da lakaat o anvioù. Lesanvet e oa ar rejimant "The Harlem Hell Fighters" gant an Alamaned. Hernández a reas tro Europa gant an Orchestra Europe.
Frankiom
Kimiek
Par da re ar c'heziom eo perzhioù kimiek ar frankiom.
Monterrubio de la Sierra
Monterrubio de la Sierra zo ur gumun eus Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Castilla y León, e kornôg Spagn.
Frankiom
Izotopoù
Bez' ez anavezer 33 izotop eus ar frankiom, an hini stabilañ o vezañ 223Fr (o tont eus 227Ac) gant un hanter-vuhez a 22 vunutenn hepken. An izotop naturel nemetañ eo.
Rafael Hernández Marín
A zeskard da vestr
En 1920 e sinas ur gevrat da vont da Cuba da ren laz-seniñ an Teatro Fausto, e kêr La Habana e-pad pevar bloaz. Goude e tistroas da Evrog Nevez d'ober war-dro an Trío Borinquén, ma oa : Manuel (Canario) Jiménez- mouezh kentañ, a voe kemeret e lec'h gant ar c'haner dominikan Antonio Mesa, Salvador Ithier- eil mouezh, ha Rafael Hernández, rener ha kentañ gitar.
Frankiom
Arver
Hini, ker ral ha distabil eo an elfenn.
Rafael Hernández Marín
A zeskard da vestr
<!--
Luego de un breve periodo de éxitos, en el que se destacaron temas de su autoría como "Siciliana", "Me la pagarás", "Preciosa" "Adiós a Gardel", "Venus" y "Menéalo", el Trío Borinquén se disolvió y Rafael fundó una nueva agrupación. El proyecto, llamado originalmente Grupo Hernández, cambió su nombre por el de Curteto Victoria. Y con él tuvo uno de los periodos más importantes de su ascendente carrera.
Rafael viaja a la ciudad de México a cumplir un contrato de tres meses y permanece por dieciséis años, país que llama su segunda patria. Produce en México un programa radial en la emisora XEW, auspiciado por la Sal de Uvas Picot; el tema de presentación del programa lo es el "Lamento borincano". Dirige una orquesta de 35 músicos mexicanos y cubanos; Margarita Romero y Wello Rivas son sus vocalistas.
Realiza una segunda gira a Puerto Rico con el Cuarteto Victoria.
Participa en películas en la época áurea del cine mexicano, algunas de ellas junto al comediante Mario Moreno "Cantinflas", como "El gendarme desconocido" y "Aguila o sol".Regresó a
Raibeart Brus
Raibeart Brus pe Raibeart I ("Roperzh ar C'hentañ" e brezhoneg; Robert (the) Bruce e saozneg; Robert de Brus pe Robert de Bruys er skridoù kozh), ganet d'an 11 a viz Gouhere 1274 en ul lec'h diasur (marteze en ur c'hastell e Cill Osailt), ha marvet d'ar 7 a viz Mezheven 1329 e Càrdainn Ros, a oa Roue Skos adalek 1306 betek e varv. Brudet eo evit bezañ unan eus ar renerien a zegasas dieubidigezh Bro-Skos ha lakaet eo da vezañ unan eus harozed vroadel ar vro. Eñ eo a c'hounezas Emgann Allt a' Bhonnaich (Bannockburn) e-kichen Sruighlea e 1314 ma voe faezhet arme ar Saozon.
Rafael Hernández Marín
A zeskard da vestr
El 20 de diciembre de 1940 se casa con María Pérez, mexicana, unión que durará por espacio de veinticuatro años. Procrean cuatro hijos: Rafael, Miguel Ángel, Víctor Manuel, éstos nacidos en México y Alejandro "Chalí", quien naciera en Puerto Rico.
Lega Nord
Goulenn a rae gwechall disrannañ al lodenn norzh eus Italia diouzh ar vro, met tremenet eo eus ar rannvroelouriezh d'ar vroadelouriezh italian. Tabut a zo etre an arbennigourien war ar politikerezh evit gouzout hag ur strollad faskour eo gant ar ster istorel pe get
Rafael Hernández Marín
A zeskard da vestr
Regresa a Puerto Rico el 21 de junio de 1947 acompañado de un espectáculo compuesto por veintitrés artistas mexicanos. Su pueblo de Aguadilla lo recibe triunfalmente. Hace presentaciones en la Fortaleza ante el Gobernador de Puerto Rico, Hon. Jesús T. Piñero. A partir de entonces, Rafael realiza giras con la Orquesta Sinfónica por la Isla en conciertos al aire libre. Trabaja en la W.I.P.R. de consultor musical, posición que mantendrá hasta su retiro de la vida pública; entre sus múltiples aportaciones, presenta sus composiciones de música clásica.
Lega Nord
Ren Salvini
Matteo Salvini, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1973 e Milano, zo ur c'hannad europat abaoe 2004, ha sekretour kevredadel al Lega Nord abaoe 2013. Dindan e renerez ez eus paouezet goustadik gant rannvroelouriezh ar strollad evit mont war-du ur sell identelour hag emveliour italian. Gantañ e vez dilaosket ivez an enep-faskouriezh hag an enep-kreizennañ. Diwar e atiz e voe kemmet anv ar strollad deuet da vezañ Lega nemetken.
Rafael Hernández Marín
A zeskard da vestr
En el año 1961 Rafael viaja a la ciudad de Washington, D.C. invitado por el Presidente John F. Kennedy a la cena de gala en reconocimiento a don Luis Muñoz Marín, Gobernador de Puerto Rico; es en esta ocasión cuando el Presidente honra al compositor con el título de "Mr. Cumbanchero". En el año 1963 se le ofrece un homenaje en el Teatro Puerto Rico en el sector del Bronx, Nueva York, con ocasión del cincuentenario de su arte musical. Entre otros artistas, participan Libertad Lamarque y Pablo Elvira.[3] -->
Oberoù
Brudet eo bet e ganaouenn Silencio dreist ar re all gant film Wim Wenders, Buenavista Social Club. Ouzhpenn honnezh avat zo anavezet er broioù spagnek, hag ur bern zo bet adkemeret gant "salserien" a-leizh.
Ivan Tourgeniev
Ivan Sergeievitch Tourgeniev (1818-1883) zo ur skrivagner ha romantour rusek eus an. Bevañ a reas e Berlin hag e Pariz. Mignon e oa da Gustave Flaubert hag Émile Zola.
Oberennoù
Daoust ma n'eus bet troet netra diwar e bluenn e brezhoneg setu titloù brezhonek e oberennoù anavezetañ.
Pezhioù evit ar c'hoariva a skrivas ivez.
Gup Himalaya
Ar gup Himalaya a zo ur spesad evned-preizh, Gyps himalayensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.
Mendon
Mendon zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan.
Parabita
Parabita zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Patù
Patù zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Takuma Sato
Takuma Sato (佐藤 琢磨 Satō Takuma) (bet ganet d'an e Tokyo) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Japan a red en IndyCar abaoe 2010, da gentañ gant KV Racing Technology, war-lerc'h gant A. J. Foyt Enterprises, o tont da vezañ ar blenier eus Japan kentañ o c'hounit en IndyCar. Kevezet en deus evit an trec'h en Indianapolis 500 2012 met kollet en deus kontrol e garr er c'horn diwezhañ, o lezel an trec'h da zDario Franchitti. A-benn ar fin e tapas an trec'h en Indianapolis 500 e 2017.
A-raok redadegoù kirri Amerika an Hanternoz en deus redet Sato e Formulenn 1 etre 2002 ha 2008, o redek evit Jordan, BAR-Honda, o pignat war ur podiom, hag evit Super Aguri.
James Reese Europe
James Reese Europe (1881 – 1919) a oa ur sonaozour stadunanat, hag ur rener-laz a save tonioù ragtime ha jazz. Unan eus an Afrikanamerikaned brudet e oa e metoù ar sonerien er bloavezhioù 1910 en Evrog Nevez. Gant Eubie Blake eo bet lesanvet "Martin Luther King ar sonerezh."
Pyrene
Pyrene (Πυρήνη / Pyrḗnē e gregach) a oa merc'h da Vebriks, roue ar v-Bebriked.
Hervez ar vojenn, e voe lorbet Pyrene gant Herakles, kouviad ar roue Bebriks p'edo an haroz o vont da Spagn. Ha Pyrene en dizesper da redek d'ar c'hoadoù ma voe lazhet ha debret gant al loened ferv. Pa zistroas an haroz e savas dezhi ur bez meurdezus, ar Pireneoù.
Pyrene serc'h Ares
Disheñvel pe ar memes hini hag an hini anvet Pelopeia, mamm da g-Kyknos,.
Trimurti
Trimurti (त्रिमूर्ति, trimūrti, e sañskriteg, da lavaret eo tri furm) zo ur ger a ra dave d’an tri doue pennañ en hindouegezh : Brahma, Vichnou ha Chiva.
Aroueziañ a ra an tri doue-se kelc’hiad an hollved, gant ar grouidigezh, ar gendalc’hidigezh hag an distrujidigezh : Brahma eo krouer an hollved, Vichnou ar mirer pe ar c’hendalc’her anezhañ ha Chiva an distrujer anezhañ.
Diskouez a reer an trimurti pe e stumm tri doue kichen-ha-kichen pe e stumm ur boud gant tri fenn, c’hwec’h brec’h ha c’hwec’h gar hag a zo arouez an tri doue mesket en unan hepken.
Hogen, er Veda (mojennoù koshoc’h eget an hindouegezh), ne oa ket an tri doue-se pe ne oant ket pouezus : er Rigveda (un destenn eus an eil milved kent J.K.) e veneger un triad doueed all ha ne reer ket «trimurti» anezho : Indra (ur roue), Agni (doue an tan) ha Soma (doue al loar).
An Trimurti a arouez unded an hollved e tri furm ha n’eo ket un triad tri doue bodet met disheñvel evel ma kaver e relijionoù liesdoueek zo. Abalamour da se eo bet keñveriet gant Trinded ar gristeniezh, gant Doue an Tad, Doue ar Mab hag ar Spered Santel, daoust m’eo disheñvel-mat preder an hindouegezh diouzh ar gristeniezh.
Percnostola
Percnostola a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Rummatadur
Ur spesad all — lophotes — a oa perzh eus Percnostola : diblaset e voe er genad Myrmoborus adalek 2013.
Clytoctantes
Clytoctantes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1870 gant al loenoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en takadoù 'zo eus Suamerika.
Monterrubio de Armuña
Monterrubio de Armuña zo ur gumun eus Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Castilla y León, e kornôg Spagn.
Le Courrier Indépendant
Le Courrier Indépendant a zo ur gazetenn c'hallek vreizhat sizhuniek gwerzhet e Bro Loudieg.
Crai
Crai zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e mervent kontelezh Powys. Emañ war lez reter an Afon Crai, er c’hreisteiz da Bontsenni.
Sant Kler
Kler a voe eskob kentañ an Naoned.
Crai
E traoñienn ar stêr emañ Mirlenn Crai, savet evit kas dour da gêr Abertawe.
Georges Cadiou
Georges Cadiou, bet ganet e 1951 e Brest en un tiegezh eus An Uhelgoad, a zo ur c'hazetenner, skrivagner ha displeger sportoù gallek.
Labouret en deus evit Le Télégramme ha France Bleu Breizh Izel dreist-holl. Kuzulier-kêr UDB eo bet e Kemper.
Gwirionez
Ar wirionez eo ar pezh a zo gwir, hag a ranker asantiñ evel gwerc'hel ; neuze ez eo kontrol d'ar falsentez. Hogen meur a deorienn a zo diwar he fenn, hervez ma komzer eus prederouriezh, arz, relijion, bredoniezh, pe wir.
Obiect copyright-a SokRussia
Taras Bulba
Taras Bulba, pe Taras Boulba (Тара́с Бу́льба, "Taras Boul’ba"), zo anv un danevell rusek gant Nikolai Gogol diwar-benn ur C'hozak ukrainat anvet Taras Bulba. Daou zoare zo d'an danevell: an hini kentañ, en dastumad Mirgorod e 1835, hag unan hiroc'h en 1843.
N'eo ket bet troet an oberenn e brezhoneg.
An istor
Ar C'hozak zaporog Taras Boulba en deus daou vab, Andrei hag Ostap, hag o-zri ez eont da vrezeliñ ouzh Pologn. Mervel a raio Taras Boulba.
Filmoù
Meur a film zo bet savet diwar an danevell.
Katell Quillévéré
Katell Quillévéré, bet ganet d'an 30 a viz Genver 1980 en Abidjan (Aod an Olifant), a zo un dilhataerez, ur filmaozerez ha saverez senario c'hall.
Ganti ha Sébastien Bailly e oa bet krouet Rencontres européennes du moyen métrage e Briva (Corrèze, Bro-C'hall) e 2004.
Șeica Mare
Șeica Mare (Nagyselyk en hungareg, Marktschelken en alamaneg) a zo ur gumun e kreiz Roumania.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Șeica Mare gant:
Maurine
Ar  Maurine zo ur stêr 20 km hed, e gwalarn Mecklenburg-Vorpommern, e hanternoz Alamagn. En em deurel a ra er stêr Stepenitz.
Évora
Évora (distaget ] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e Portugal, e distrig Évora, en Alentejo. E 2011 e oa 56,596 a dud o chom enni. Pennlec'h distrig Évora eo.
Abalamour d'he savadurioù kozh e stad vat (mogerioù-difenn eus ar Grennamzer, iliz-veur, palez ar roue Manuel Iañ, palez duged Cadaval, templ roman...) eo bet lakaet Évora war roll lec'hiennoù ar glad bedel gant an UNESCO. Gant se e teu touristed e-leizh da weladenniñ ar gêr.
Veinte años
Veinte años zo un habanera bet savet an ton anezhi e 1935 gant ar ganerez ha sonaozourez kuban María Teresa Vera (1895-1965) diwar bozioù gant Guillermina Aramburu.
Kanet e oa bet gant meur a arzour all (Xiomara Vidal en o zouez) — dre-vras en un doare bolero — a-raok ober berzh e 1999 a-drugarez da Omara Portuondo ha Compay Segundo en teulfilm Buena Vista Social Club sevenet gant Wim Wenders.
Gup India
Un evn-preizh eo gup India, Gyps indicus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en India ha gevred Pakistan.
Monterrubio de la Serena
Monterrubio de la Serena zo ur gumun e Spagn e proviñs Badajoz.
Palmariggi
Palmariggi zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Iliz Sant-Weltaz
Meur a iliz a zo anvet Iliz Sant-Weltaz e Breizh. En o zouez emañ:
Peter Pan
Peter Pan zo un dudenn krouet gant ar skrivagner skosat James Matthew Barrie (1860-1937). E 1902 e teuas Peter Pan war wel, en un danevell evit an oadourien, The Little White Bird ("Al labousig gwenn").
Meur a oberenn zo bet embannet, meur a wech hag e meur a stumm, abaoe an amzer-se, en o zouez romantoù, pezhioù-c'hoari ha meur a film, evel unan gant Walt Disney da skouer.
Kontañ a reer enno troioù-kaer ur paotrig ha ne fell ket dezhañ dont da vezañ bras, ne fell ket dezhañ kreskiñ. Evit se e tec'h diouzh ar bed gwirion da vont, diwar nij, d'un enezenn faltazi anvet Neverland '"Douar ar Biken"). Eno e kav morlaeron, ur voudig, Indianed... Un deiz e kav ur plac'hig, Wendy, hag he breudeur, ha divizout a ra diskouez e ved dezho.
Litiom
Al litiom zo un elfenn gimiek ; 3 eo e niver atomek ha Li e arouez. War taolenn beriodek an elfennoù emañ er strollad 1, hini ar metaloù alkalin.
Peter Pan
Berzh bras a reas istorioù Peter Pan, ken eo deuet da vezañ anavezet, n'eo ket hepken evel un dudenn faltazi, met evel un doare bezañ eus ar bed modern ha roet he deus an dudenn he anv d'ur c’hleñved bred, ma nac'h an den sammañ ar c'hargoù a aparchant ouzh an dud vras, ouzh an oadourien : sindrom Peter Pan a reer eus ar c'hleñved-se.
Monterrubio
Monterrubio zo anv meur a lec'h e Spagn. Un anv-tiegezh eo ivez.
Otranto
Otranto zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Craig-y-nos
Craig-y-nos zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ en hanternoz da Abercraf e traoñienn an Tawe.
Mor Bras
Ar Mor Bras a zo ur bae e kreisteiz Breizh, war harzoù departamantoù ar Mor-Bihan hag al Liger-Atlantel. En em astenn a ra etre :
Craig-y-nos
Redek a ra ar stêr Tawe hebiou ar geriadenn, en draoñienn etre torgennoù Carreg Goch ha Bryn Bugeiliaid, e tolead Fforest Fawr. Nepell diouzh ar gêriadenn emañ mougevioù brudet Dan yr Ogof.
Mor Bras
An anv
Evel ma vez graet "Mor Bihan" eus ar pleg-mor a-dal da Wened e vez graet "Mor Bras" eus ar mor en diavaez dezhañ.
Craig-y-nos
Brudet eo Craig-y-nos abalamour ma voe ar ganerez opera Adelina Patti (1843-1919) o chom eno. E 1878 e voe prenet gant "Rouanez ar C'han" un doare kastell, savet e 1842 diwar skouer kestell Bro-Skos. Eno e tiskuizhe ar ganerez goude he zroiadoù dre ar bed, en Europa hag en Amerika. Liorzhoù kaer a voe savet tro-dro d'ar c'hastell, hag ur c'hoariva prevez a voe savet ennañ ivez abalamour d'ar ganerez da ginnig arvestoù prevez eno.
Du (lec'hanvadurezh)
Du zo ur ger hag a gaver e lec'hanvadurezh Breizh, [[Lec'hanvadurezh Kembre|e hiniKembre]] hag e kalz broioù all. Talvezout a ra evit al liv Du er yezhoù keltiek.
¨Santig Du, delwenn e park an delwennoù, Karnoed
Anthony Davidson
Anthony Denis Davidson (bet ganet d'an e Hemel Hempstead) a zo ur blenier redadegoù kirri saoz a red en WEC gant Toyota. Reiñ a ra e alioù d'ar chadenn skiwel Sky Sports F1 evit ar Formulenn 1, ur sport e-lerc'h ma en deus redet e 2002 gant Minardi, 2005 gant BAR hag etre 2007 ha 2008 gant Super Aguri.
Du (lec'hanvadurezh)
Du kemmet da Zu (kembraek Ddu)
Arauca (kêr)
Kêr Arauca eo pennlec'h departamant Arauca, e Kolombia, war lez ar stêr Arauca.
Dour melar
Dour melar a reer eus dour danvezennoù meinel ennañ a denner eus an douar.
Kavet e vez er c'henwerzh dre ma vez sellet outañ evel mat evit yec'hed an dud.
-53
701 Ab Urbe Condita = 53 kent J.-K.
Monterrubio de la Demanda
Monterrubio de la Demanda zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Sándor Kocsis
E Ferencvárosi Torna Club
E skipailhoù re yaouank Ferencvárosi Torna Club, unan e-touez kleuboù kêr-benn Hungaria, en devoa kroget da c'hoari adalek 1942 a-raok mont da velldroader a vicher e 1945 er memes kleub. Ennañ e kemeras perzh e nav c'hrogad ha hanter-kant, o verkañ daou-ugent pal evel argader. Kampionad Hungaria a voe gounezet gantañ e 1949.
Eizh gwech ha tri-ugent e voe douget krez e skipailh broadel gantañ, etre 1948 ha 1956, o lakaat pemzek pal ha tri-ugent e kaouedoù ar skipailhoù enep.
Kib vell-droad ar bed
Kemer perzh a reas e Kib vell-droad ar bed 1954 a voe dalc'het e Suis. Eno e voe gwellañ paler ar genstrivadeg a-drugarez d'an unnek pal (en ur ober pemp krogad) a blantas : en abeg d'ar seizh anezhe bet merket e-barzh gant un taol penn e voe graet "Penn Aour" anezhañ diwar neuze.
Brehant
Brehant a zo anv div gumun e Breizh:
Ortelle
Ortelle zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Nervii
An Nervii, pe Nervied, a oa ur bobl eus Gallia Belgica, diazezet etre ar stêrioù Escaut ha Meuse.
Hervez ar Remi e oa an Nervii ar bobl bellañ en hanternoz e-touez pobloù Gallia Belgica. Hervez an douaroniour Strabon e oa germanek o orin. Ha kemend-all a voe skrivet gant Tacitus, en e levr Germania. Ar pezhioù metal adkavet en o c'hêr-benn Bagacum (Bavay hiziv) a seblant bezañ labourioù Galianed koulskoude.
Istor
Kemer a reas perzh an Nervii en emglev pobloù Gallia Belgica a-enep Julius Caesar e 57 kent JK, ha darbet e voe dezho flastrañ armeoù Caesar en emgann ar Sabis (ar stêr Sambre hiziv). E skridoù Julius Caesar e veze graet anezho ar bobl muiañ brezelgar e-touez pobloù Galia.
Harpet e voe ganto emsavadeg Ambiorix hag an Eburones e 53 kent JK.
Goude tagadennoù gant ar Franked e dibenn an e teuas Camaracum (Cambrai) da vezañ o c'hêr-benn nevez.
Tractus armoricani et nervicani
Un dugelezh savet gant ... war dro ... evit difenn aodoù Mor-Breizh.
Heinrichia calligyna
Heinrichia calligyna a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae. Ar spesad nemetañ er genad Heinrichia an hini eo : dougen a ra anv ar skiantour alaman Gerd Hermann Heinrich (1896-1984).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an tri isspesad anezhañ en enez Sulawesi (Indonezia) :
Monterrubio (Segovia)
Monterrubio zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Lokoal
Lokoal zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan.
Delarivier Manley
Delarivier (skrivet ivez Delariviere, Delarivière pe de la Rivière) Manley (1663 pe war-dro 1670 – 1724) a oa ur skrivagnerez saoz ha flemmskrivagnerez politikel. (Diwezhatoc'h e voe skrivet e oa anvet Mary, met sklaer eo hiriv e oa ur fazi; anv ur c'hoar dezhi e oa; ha hi a lavare Delarivier pe Delia anezhi hec'h-unan.) Skrivañ a reas romantoù karantez ha flemmskridoù. Gant Aphra Behn ha Eliza Haywood e vez kontet e-touez "The fair triumvirate of wit", un anvadur deuet war-lerc'h o amzer.
Lokoal
Istor
Hervez ar richenn e oa bet savet Lokoal gant sant Goal, er.
Novoli
Novoli  zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Delarivier Manley
He buhez
An darn vrasañ eus pezh a ouzer anezhi a gaver e Delia's story en he levr New Atalantis (1709) hag en Adventures of Rivella a voe embannet ganti evel buhezskrid oberour an Atalantis, e ti Edmund Curll en 1714. Curll a lakaas munudoù ouzhpenn en 1725 en adembannadur dalif kentañ hanter faltaziet ha damarvarus.
Pa varvas o zad en 1687 o devoe ar merc'hed pep a 200 £ hag un darn eus pezh a chome eus an douaroù, aet da fall gant ar brezel diabarzh. Lakaet e voent dindan mererezh o c'henderv, John Manley (1654–1713), kannad Tory Bossiney en Kerne-veur etre 1701 ha 1708 hag etre 1710 ha 1713.
John Manley a zimezas da Delarivier, pa oa dimezet dija d'ur benhêrez kerneveurat, hag a oa bev bepred, ha pa ouie-eñ e oa ur falseured. Ur mab o devoe en 1691, anvet John evel e dad. En miz Genver 1694 e kuitaas he gwaz da vont da chom da di Barbara Palmer, 1añ dugez Cleveland, a oa bet serc'h d'ar roue Charlez II Bro-Saoz.ne chomas eno nemet c'hwec'h miz, rak kaset e voe kuit gant an dugez war-zigarez he devoa graet un tamm lez d'he mab.
Etre 1694–1696 e veajas Manley dre Vro-Saoz, er mervent dreist-holl. Krediñ a c'haller e oa gwellaet an darempredoù etre he fried ha hi. En 1696 ec'h embannas un dastumad lizhiri, Letters written by Mrs Manley, hag e skrivas daou bezh-c'hoari : ur gomedienn anvet The Lost Lover, or, The Jealous Husband, skrivet en ur ober eizhtez ha c'hoariet e C'hoariva Drury Lane, met ne reas ket berzh. An eil a oa un drajedienn anvet The Royal Mischief, c'hoariet e Lisle's Tennis Court gant  Betterton, hag a voe degemeret madik.
Kaer (anv-tiegezh)
(Le) Caer, pe (Le) Caër, eo ar stumm ofisiel gallek boas. Le Cadre zo ur stumm all a gaver e Breizh-Uhel.
Nociglia
Nociglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Giacomo Meyerbeer
Giacomo Meyerbeer, bet ganet Jacob Liebmann Beer d'ar 5 a viz Gwengolo 1791 hag aet a Anaon d'an 2 a viz Mae 1864) oa un aozer c'hoariganoù alaman. Yuzev oa e familh. Marteze e voe brudetañ sonaozer evit al leurenn en . Gant e c'hoarigan Robert le diable e 1831 hag a re a zeuas goude e roas e stumm d'ar rummad "grand opera" o veskañ al lazseniñ e-giz Alamagn gant mouezhioù e-giz Italia. Implijout a reas ar stummoù-se war testennoù sebezus ha melodramatek skrivet gant Eugène Scribe. Sikouret e voe gant teknologiezhioù nevez Opera Pariz. Krouet e voe evel-se ul live abadennoù a sikouras Pariz da chom kêr-benn ar c'hoarigan e-pad an naontekvet kantved.
Ganet o bet en ur tiegezh pinvidik-tre eus Berlin. Kregiñ a reas evel soner piano a-vicher met divizout a reas buan emdreiñ war du ar c'hoarigan. Tremen a reas meur a vloavezh en Italia o studiañ hag oc'h aozañ sonerezh.
Il crociato in Egitto aozet e 1824 a zegasas dezhañ brud en Europa a-bezh evit ar wech kentañ met Robert le diable (1831) a reas anezhañ un den brudet-kaer. Adalek ar mare-se betek e varv e chomas un den meur e bed ar c'hoarigan. Reiñ a reas Hector Berlioz, e gempredad, un doare diverrañ eus e vuhez arzour o lavarout "N'en doa ket hepken ar chañs da vezañ donezonet met an donezon da gaout chañs" ? Tizhout a reas pennuhelañ e vrud gant Les Huguenots (1836) ha Le prophète (1849). E c'hoarigan diwezhañ, L'Africaine, a voe c'hoariet goude e varv. An aozer a veze c'hoariet an aliesañ e oberennoù e salioù C'hoariva brasañ ar bed e voe e-kerzh an.
E-keit ma rae berzh bras e Pariz en doa levezon e bed ar c'hoarigan e Berlin hag en Alamagn a-bezh. Adalek 1832 e voe Kapellmeister (Rener ar sonerezh) lez Prusia hag adalek 1843, Rener Meur Sonerezh Prusia. Bez eo voe unan eus ar re gentañ o ober stad eus labour Richard Wagner. A-drugarez dezhañ e voe c'hoariet evit ar wech kentañ Rienzi, c'hoarigan Wagner. Goulennet e voe digantañ aozañ ar c'hoarigan brogar Ein Feldlager in Schlesien evit lidañ addigoradur Opera Berlin e 1844. Skrivañ a reas sonerezh evit degouezhioù ofisiel e Prusia.
Estreget 50 kanaouenn, ne skrivas ket kalz a draoù ne oant ket evit al leurenn. Taget e voe gant Wagner hag e vignoned, dreist-holl goude e varv. Digreskiñ a reas brud e oberennoù. Berzet e voe e c'hoariganoù en Alamagn gant an Nazied. Dilezet e voent gant ar salioù c'hoarigan e-pad an ugentvet kantved ha ne vezont ket c'hoariet kalz ken.
Ariane (fuzeenn)
Ariane a zo ur c'herentiad bannerioù sivil hag europat evit loarelloù. Roet e voe lañs d'ar raktres gant Ajañs Europa an Egor er bloaz 1973. Ur berzh teknikel ha kenwerzhel eo gant pemp banner disheñvel, hag ur c'hwec'hvet war studi.
Mañsardenn
Ur vañsardenn zo ur pezh, ur gambr alies, dindan un doenn gromm.
Beriliom
O vombezañ atom beriliom war-bouez ur skinad alfa (o tont eus atom poloniom) e oa bet kavet an neutron gant ar fizikour saoz Sir James Chadwick e 1932.
Bor
Ar bor zo un elfenn gimiek ; 5 eo e niver atomek ha B e arouez.
Bodleian Library
Ar Bodleian Library, pe levraoueg Bodley, eo brasañ levraoueg skol-veur Oxford e Bro-Saoz. Bez ez eo ivez unan eus ar re goshañ er vro, hag an eil vrasañ goude ar British Library.
Dont a ra hec'h anv eus hini Thomas Bodley (1545–1613), diplomat ha lenneg saoz.
Bohuslav Balbín
Bohuslav Balbín (3 Kerzu 1621, Hradec Králové - 28 Du 1688, Praha) a oa ur skrivagner, istorour ha Jezuist tchek.
Goude e studioù e skol-veur Olomouc e kelennas e meur a skolaj jezuist e Praha. Gouestlañ a reas e vuhez da zifenn ar gatoligiezh ha dreist-holl da zifenn istor ar vro hag an tchekeg en un amzer ma rene an alamanekaat er broioù tchek. Lesanvet e voe "Plinius Bohemia" abalamour d'e oberenn skrivet puilh. E skrid anavezetañ eo Vita beatae Joannis Nepomuceni martyris (Praha, 1670) ha ganti e voe brudet mojenn Sant Yann Nepomuk.
Neviano
Neviano zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Antônio Pizzonia
Antônio Reginaldo Pizzonia Júnior (bet ganet d'an e Manaus) a zo ur blenier redadegoù kirri brazilian a red en Andur e WEC. Redet en deus ivez e Formulenn 1, e 2003 gant Jaguar hag e-pad an daou vloaz war-lerc'h o erlec'hiañ blenierien gloazet Williams.
Inizi ar C'homandour
Inizi ar C'homandour, pe Inizi Komandorski (rusianeg: Командо́рские острова́, Komandorskiye ostrova) a zo ur strollad inizi lec'hiet 175 kilometr er reter da ledenez Kamtchatka e reter pellañ Rusia. Enez Bering hag Enez Medny eo an div enez vrasañ, a-hend-all ez eus pemzek enezenn disteroc'h (enezennoùigoù ha kerreg). Evit a sell ar velestradurezh ez int stag ouzh Distrig Aleutsky e Krai Kamtchakta. Evit a sell an douarouriezh ez int ar re bellañ war-du ar c'hornaoueg eus Inizi an Aleouted, met er c'hontrol eus ar braz eus ar re-mañ n'int ket perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet, met gant Kevread Rusia.
La Farce de maître Pathelin
La Farce de maître Pathelin zo ur pezh-c'hoari gallek fentus eus dibenn ar Grennamzer, war-dro 1450.
Gabriela B.
Kontañ a ra Gabriela B. istor ur spierez, Gabriela Baudriand, o labourat evit Napoleon. Prantadoù 'zo a dremen e Breizh ha kavout a reer Jorj Kadoudal d'ur mare 'zo. Savet eo bet an istor gant Dominique Robet, an tresañ hag al livañ a zo gant Alain Robet, ar brezhoneg a zo gant Alan Monfort. Embannet eo bet al levr gant Yoran Embanner e 2009.
La Farce de maître Pathelin
Pemp tudenn zo er pezh: Pathelin, e wreg Guillemette, ur marc'hadour mezher Guillaume Joceaulme, ur mesaer-deñved Thibault l’Aignelet, hag ur barner. An holl zo dizonest, nemet ar barner.
Aries Spears
Aries Spears, ganet d'an 3 a viz Ebrel 1975, a zo un aktour hag ur fentour amerikan.
Castillejo de Mesleón
Castillejo de Mesleón  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Segovia, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Wealhþeow
Wealhþeow (skrivet ivez Wealhtheow pe Wealthow, ha distaget /ˈwæɑ̯lxθeːo̯w/, eo rouanez an Daned er varzhoneg hensaoznek Beowulf, ha kentañ meneg anezhi zo er werzenn 612. Wealhþēow zo ur vaouez eus an tiegezh, pe klan, Helming, skourr eus ar c'hlan Wulfing, hag an ozhac'h-meur anezhañ eo Helm, meneget ivez er varzhoneg hensaoznek all Widsith. Dimezet eo da Hroðgar, roue an Daned. Mamm eo da zaou vab, Hreðric ha Hroðmund, ha d'ur verc'h, Freawaru. Krediñ a reer e talvez hec'h anv kement ha "sklavez estren".
Llanbadog
Llanbadog (skrivet Llanbadoc e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Kembre, e Sir Fynwy. Emañ war lez ar stêr Wysg, a-dal da gêr Brynbuga.
Gup Rüppell
Un evn-preizh bras eo gup Rüppell, Gyps rueppellii an anv skiantel anezhañ.
Llanbadog
E Llanbadog e voe ganet ar bevoniour Alfred Russel Wallace.
Gup Rüppell
Dougen a ra anv an ergerzher ha naturour alaman Eduard Rüppell (1794-1884).
Annez
Bevañ a ra an daou isspesad anezhañ — Gyps rueppelli erlangeri ha Gyps rueppelli rueppelli — en Afrika.
Llanbadog
E 2011 e oa 806 a dud o chom er gumuniezh hag 81 anezho a oa kembraegerien (10,2%)
Yquelon
Yquelon a zo ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
Thamnomanes
Thamnomanes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.
Boul Kervikael
Boul Kervikael zo ur maen-sav ront eus oadvezh an houarn e Louergad.
Llandecwyn
Llandecwyn zo ur geriadennig hag ur barrez eus Kembre, e kontelezh Gwynedd. E kumuniezh Talsarnau emañ.
Boul Kervikael
Savet e vefe bet ar maen galian-se war-dro 500-450 bloaz kent JK. Greunvaen eo, 2 vetr ledan hag 1,5 m uhel. Hervez ar vojenn e vije bet stlapet gant sant Mikael diwar ar menez Bre evit skarzhañ kuit an diaoul hag a oa o paboriñ er gêriadenn.
Llandecwyn
Emañ Llandecwyn e gwalarn korn-bro Ardudwy, war lez ar stêr Dwyryd. En em astenn a ra ar barrez eus ar mor betek torgennoù ar Rhinogydd.
Er Grennamzer e oa e kombod Ardudwy Uwch Artro. Hervez ar richenn e oa bet savet ur peniti eno gant sant Tecwyn er. An iliz a weler bremañ a voe savet e 1879, met araozi e oa un iliz eus ar Grennamzer eno. Eus an iliz e weler aber an Dwyryd, ar mor ha Portmeirion. Strewet eo tiez Llandecwyn war ar maez en-dro dezhi. Tremen a ra Hent-houarn Arvor Kembre dre Llandecwyn.
Marie-Dominique Chenu
Marie-Dominique Chenu oa un teologour dominikan gall, tost ouzh luskad ar veleien micherourien. Unan eus renevezerien prederouriezh Tomaz Akwino eo bet. Unan eus alierien (periti) teologel Sened-meur Vatikan II eo bet ivez.
Ganet eo bet d'ar 7 a viz Genver 1895. Aet eo da Anaon d'an 11 a viz C'hwevrer 1990.
Ganet eo bet e Soisy-sur Seine. E dad oa e penn un embregerezh bihan. Levezonet eo bet gant e dud-kozh a oa skolaerien lik e Bièvres. War ali e vamm-gozh ez eas da skolaj katolik Grandchamp. Eno e studias betek e vachelouriezh.
Mont a reas da gloerdi bras Versailhez e 1912-1913. Dont a reas da vezañ ezel eus urzh an dominikaned e 1913 da 18 vloaz. Goude ur bloavezh evel neveziad e voe kaset da studiañ ar brederouriezh, an deologiezh, an istor hag an devarnerezh en Angelicum e Roma. Dedennet eo bet ivez gant ar pezh a veze kelennet e Skol-veur gregorian ar Jezuisted ha gant kentelioù ar c'hardinal Billot.
Dipitet eo bet gant diouiziegezh e gelennerien war dachenn an istor. Mont a reas war du an de varnerezh istorel hervez hentennoù Marie-Dominique Lagrange. Heuliañ a reas kentelioù Réginald Marie Garrigou-Lagrange ivez. Beleget e voe e 1919. Kinnig a reas e dezenn Analyse psychologique et théologique de la contemplation ar bloaz goude. Ne chomas ket e Roma.
Gant Yves Cogar e veo e-touez an deologourien a skoazellas luskad ar veleien micherourien. Bet eo bet kastizet gant ar Vatikan evit-se e kreiz ar bloavezhioù 1950. Laket e voe e levrioù div wech war roll al levrioù berzet (index). E deroù ar bloavezhioù 1980 e anavezas pouez teologiezh an dieubidigezh hag oberenn Gustavo Gutiérrez peugetket.
Oberennoù
Levrioù all a zo bet embannet e ti Le Cerf
Nardò
Nardò zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Le Courrier du Finistère
Le Courrier du Finistère a oa, etre 1880 ha 1944, ur gazetenn sizhuniek a veze embannet e Brest hag e Kemper, gant burevioù en div gêr-se. Enni e oa pennadoù gallek ha brezhonek ma veze embannet mennozhioù ar virourien, a-du gant an Iliz katolik. "Doue ha va bro" e oa ar ger-stur a veze lennet war ar bajenn gentañ eus 1895 da 1901, da skouer. Ar gazetenn gatolik pennañ e oa e departamant Penn-ar-Bed ha skignet e veze kalz a skouerennoù anezhi (26 000 e 1914 . E dibenn an Eil Brezel-bed e voe berzet, evel an holl gazetennoù a oa deuet er-maez etre 1940 ha 1944. Krouet e voe, evit kemer he lec'h, ur gazetenn sizhuniek all, embannet gant daou anv, Le Courrier du Léon ha Le Progrès de Cornouaille.
Istor
Krouet e voe Le Courrier du Finistère, e miz Genver 1880, gant Jean-François Halegouet, mouller ar gazetenn L'Océan, hag Hippolyte Chavanon, ar pennskridaozer anezhi. Ur gazetenn roueelour e oa, enebet ouzh ar Republik c'hall hag ouzh ar frañmasoned. Sklaer e oa pal saverien ar gazetenn : adlakaat ur roue e penn Bro-C'hall.
E 1891 e voe krouet ur gazetenn sizhuniek all ganto, Le Courrier de Cornouaille-Gazetenn Kerne, evit kreisteiz an departamant. Met adunanet e voe gant Le Courrier du Finistère e 1894.
Castillejo
Castillejo zo un anv spagnolek.
Le Courrier du Finistère
Istor
En niverennoù kentañ ne oa nemet pennadoù gallek enni. Abalamour ma oa graet ar gazetenn evit tud stag ouzh ar relijion gatolik, avat, tud diwar ar maez anezho, alies, e voe komprenet buan e oa ret embann pennadoù brezhonek. Gant Gab Milin e voe skrivet ar pennadoù brezhonek kentañ, en niverenn 8. Tamm-ha-tamm e voe roet muioc'h a blas da yezh ar vro, hag ul lodenn vat eus ar gazetenn a oa pennadoù brezhonek ouzh he ober, betek 50% eus ar bajenn gentañ a-wechoù. Lennet e vez kalz muioc'h e Bro-Leon eget e Bro-Gerne ha kalz muioc'h ivez war ar maez eget e kêr.
Ar « C'hourrier » e voe ur wir gazetenn, hag e brezhoneg, evit ar wech kentañ en istor ar yezh-se, evel ma lenner en ur pennad en Arvor. Abalamour d’ar pennadoù brezhonek e reas berzh hag e voe lennet kalz. E-touez an dud a skrivas pennadoù brezhonek eviti e ranker menegiñ Kaourintin an Ourz, a voe unan eus pennoù ar gazetenn eus 1893 betek 1925 - pennskridaozer al lodenn vrezhonek eus miz Ebrel 1893 betek 1925, merour adalek miz Gwengolo1893 ha rener adalek miz Meurzh 1914. Menegiñ a c'haller ivez Kristof Jezegou, Ivon Krog, Jakez Kerrien, Pêr Pronost, Yann-Loeiz Emili, Yann ar Floc’h, Jakez Riou, Youenn Drezen, Eozen Poulikenn (Fañch Kouer) ha meur a zen all c'hoazh hag a sine gant anvioù-pluenn. E-touez ar pennadoù brezhonek embannet gant ar C'hourrier e kaver a bep seurt traoù : politikerezh (er penn kentañ e veze lavaret d'an dud evit piv e tleent votiñ) ha labour-douar dreist-holl (kuzulioù mat a veze roet d'al labourerien-douar), met keleier a bep seurt a oa ha skridoù lennegel ivez (An ti Satanazet gant Jakez Riou a voe embannet e-barzh da skouer).
Ur stagadenn vloaziek a voe embannet, anvet Almanak an den honest, hag a zeuas er-maez eus 1881 betek 1900. War-lerc’h e voe embannet unan all, Almanak ar Breizad, embannet bep bloaz eus 1901 da 1943 gant ti-embann ar C'hourrier. Tra ma oa divyezhek Almanak an den honest e oa skrivet Almanak ar Breizad e brezhoneg penn-da-benn.
Adalek 1895, dindan renerezh Henri de Trémaudan, un denjentil genidik eus Dinan, e voe kemmet linenn-stur ar C'hourrier, da-heul hini ar Vatikan, hag an eskopti. Paouezet e voe da sevel a-du gant ar rouantelezh ha degemeret e voe ar republik. Poent e oa, rak start e oa an traoù evit ar gazetenn abalamour d'ar politikerezh dreistkatolik renet gant Ambroise Dumont, rener a-raok H. de Trémaudan ; kollet e oa bet lennerien, hag arc'hant abalamour d'ur prosez a oa bet graet outi e 1890. Gant al linenn-stur nevez, ha dindan renerezh Kaourintin an Ourz, diwezhatoc’h, e voe gounezet lennerien nevez.
E miz Meurzh 1914 e voe anvet Kaourintin an Ourz da rener ar gazetenn, pa oa dija o verañ anezhi abaoe 1895. Mont a reas ar gazetenn war-raok, gounit a reas lennerien nevez hag adroet e voe lañs da Almanak ar Breizad, embannet gant ar C'hourrier. Start e voe mare ar brezel avat, pounneroc'h al labour ha nebeutoc'h a lennerien. Goude marv an Ourz e 1925 e voe anvet ar chaloni René Cardaliaguet e penn ar gazetenn ; chom a reas hennezh ouzh ar stur betek dibenn an Eil Brezel-bed.
E 1924 e teuas Youenn Drezen da labourat enni, evel kazetenner, ha d'e heul e teuas e gamalad Jakez Riou. Pennadoù brezhonek a veze embannet ganto : danevelloù Jakez Riou a voe embannet er gazetenn-se da gentañ, da skouer. Skarzhet e voe Youenn Drezen e 1931 hag e zilez a roas Jakez Riou neuze.
Dindan renerezh ar chaloni Cardaliaguet e voe embannet nebeutoc'h a bennadoù brezhonek er bloavezhioù 1930 hag er bloavezhioù 1940 dreist-holl. E-pad an Eil Brezel-bed e kendalc'has ar C'hourrier da zont er-maez, gant nebeutoc’h a bajennoù ha nebeutoc'h a vruderezh avat. Sevel a rae a-du gant ar Marichal Pétain hag embann a rae kemennadennoù e c'houarnamant koulz ha re an eskopti. Betek miz Gouere 1944 e voe graet kement-se, d'ar mare ma kemenne ar marichal Pétain d'an dud chom war o labour ha sentiñ ouzh urzhioù ar gouarnamant, tra ma oa ar brezel o ren war douar Bro-C'hall etre an Alamaned hag ar Gevredidi.
Goude ar brezel e voe tamallet an emzalc'h-se d'ar gazetenn, gant Adolphe Le Goaziou a oa e penn Poellgor karzhañ an departamant ; graet e voe prosez outi abalamour ma oa bet embannet enni « pennadoù a save a-du gant an enebourien, gant ar c'henlabour gant an enebourien, gant ar ouennelouriezh pe kelennadurezhioù hollveliour » (5 a viz Mae 1945). Ne voe heuliad ebet d’an afer avat ha lezet e voe ar chaloni Cardaliaguet da vont didamall e 1947. M’he doa embannet pennadoù a-du gant ar marichal Pétain e oa bet enebet ar gazetenn, atav, ouzh an emsav broadelour breizhek, en un doare sklaer, da-heul pennoù bras an Iliz katolik. E miz Gouere 1940 e oa bet adembannet enni, da skouer, lizher an aotrou Duparc, eskob Kemper ha Leon, a lavare da gristenien e eskopti diwall diouzh an « disrannerien » vreizhat.
Perinde ac cadaver
Perinde ac cadaver zo ur bomm latin, hag a dalv kement hag evel ur c'horf marv.
Skeudenn ar sentiñ eo mennad ar bomm-mañ, hini menec'h an dezerzh er kantved a venne sentiñ ouzh youl Doue a-hed o buhez.
Kilometr karrez
Ar c'hilometr karrez (km²) zo un unanenn gorread hag a zo kement ha 100 hektar pe ur milion a vetroù karrez.
Perinde ac cadaver
Istor
Kemeret e voe al lavar-mañ da sturienn gant Ignacio de Loyola pa savas Kompagnunezh Jezuz, evit servij an Iliz ha sentiñ ouzh Doue.
Johann Tetzel
Johannes Diez, anvet Tetzel a oa un dominikan alaman bet brudet evit bezañ gwerzhet induljañsoù evit sevel penniliz Sant-Pêr e Roma.
Ganet eo bet e Pirna war-dro 1465. Aet eo da Anaon e Leipzig e 1519.
El luskad gwerzhañ induljañsoù bet kaset gant ar Pab Leon X e 1515 e oa. Klasket en deus gwerzhañ ar muiañ posupl a-drugarez d'e brezegennoù entanet.
Respontet en deus e 1518 da 95 tezenn Luther bet embannet e 1517.
Skandalaet eo bet gant pennoù bras an Iliz a oa direnket gant e zoareoù.
Anavezet ez eo evit ar gwerzennoù-se:
Tro-spered Tetzel
"Wenn das Geld im Kasten klingt,
Die Seele aus dem Fegefeuer springt!"
Atahinus, gredus betek re, n'heller ket gwelout ennañ skouer Dominikaned e vare.
Tro-dro da Tetzel
Gwelet e vez an dudenn Tetzel er film Luther (2000), sevenet gant Eric Till, gwelet e vez anezhañ o prezegenniñ feuls, o reiñ kalon d'un tolpad tud. En tamm film-se e vez o stardañ gant un dorn ur flambev, pezh a lak an aon da sevel e kalon an arvesterien.
Jan Frans Willems
Jan Frans Willems ( 11 a viz Meurzh 1793 e Boechout ; 24 a viz Mezheven 1846 e Gent) a oa skrivagner flandrezat ha tad d’an Emsav Flandrezat.
Ganet e oa Jan Frans Willems e Boechout, en Izelvroioù Aostrian, d’ar mare ma voe aloubet ar vro-se gant armeoù an Dispac'h Gall. Daoust ma oa eus ur familh paour e c’hallas, gant skoazell tud pinvidik, deskiñ latin ha meur a yezh all ha studiañ an istor. Kregiñ a reas da 16 vloaz da labourat e ti un noter en Antwerpen.
E amzer vak a ouestle d'al lennegezh ha da studi an istor. E 1810, da 17 vloaz, e c'hounezas ur priz gant ur varzhoneg savet gantañ en enor da beoc'h Tilsit, nevez-sinet etre an impalaer Napoleon I hag an tsar Aleksandr I. E 1815 e veulas krouidigezh Rouantelezh Unanet an Izelvroioù ha sevel a reas meur a skrid a-du gant adsav an nederlandeg e Flandrez.
Pa c’hoarvezas Dispac'h Belgia e 1830 e embannas soñjoù a-du gant roue an Izelvroioù hag abalamour da se e voe gwelet fall gant ar gouarnamant belgiat nevez-savet. Buan a-walc’h avat e voe anavezet e varregezh war ar studioù nederlandek. E 1835 e voe degemeret da ezel en Akademiezh Roueel ar Skiantoù. En Akademiezh e stourmas evit kas an nederlandeg war-raok e Belgia. Adembann a reas kalz testennoù nederlandek kozh, notennaouet gantañ. Ur perzh bras en doe evit lakaat degemer un doare-skrivañ nederlandek unvan e Belgia, un doare-skrivañ hag a voe anvet "doare-skrivañ Willems", goude an Taelcongres, ma oa bet bodet skrivagnerien eus Flandrez e Gent e 1841.
Mervel a reas e Gent e 1846.
Alexander Wurz
Alexander Wurz (bet ganet d'ar e Waidhofen an der Thaya) a zo ur blenier redadegoù kirri aostrian a red en Andur gant Toyota. Div wezh eo aet maout 24 eurvezh ar Mañs gantañ. Redet en deus ivez e Formulenn 1 etre 1997 ha 2000 gant Benetton, e 2005 o erlec'hiañ Juan Pablo Montoya (McLaren) a oa gloazet, hag e 2007 gant Williams. Kenderc'hel a ra da labourat evit Williams o reiñ alioù d'e vlenierien. Labourat a ra ivez gant ar FIA, o vezañ met komiser e-pad ur Priz Bras, pe e komisionoù a labour war ar savete, pe evel kuzulier ar GPDA.
Quett Masire
thumb Quett Ketumile Joni Masire (ganet d'an 23 a viz Gouere 1925) zo ur politikour eus Botswana, bet eil prezidant ar vro.
Pekka Strang
Pekka Kristian Strang, ganet d'an 23 a viz Gouhere 1977, zo un aktour finlandat.
Quett Masire
Kemer a reas perzh e krouidigezh ar Botswana Democratic Party e penn kentañ ar bloavezhioù 1960. Goude marv Seretse Khama e voe dilennet da brezidant Botswana d'an 18 a viz Gouere 1980. Addilennet e voe e 1984, 1989 ha 1994. E 1997 e voe cheñchet ar Vonreizh : diwar neuze e vez dilennet prezidant Botswana evit pemp bloaz ha div wech d'ar muiañ. D'an 31 a viz Meurzh 1998 e roas e zilez.
Ada Colau
Ada Colau Ballano (Katalaneg : [ˈaðə kuˈɫaw]; Kastilhaneg: [ˈaða koˈlau]; ganet d'an 3 a viz Meurzh 1974) zo ur bolitikerez katalan bet dilennet da vaerez Barcelona d'an 13 a viz Even 2015, ar vaouez kentañ e penn ar gêr.
Montejo de Arévalo
Montejo de Arévalo zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Jules
Jules a zo un anv-badez gallek, deuet diwar an anv latin Julius pe Iulius.
Montejo
Montejo zo anv meur a gumun e Spagn :
Bryniau Clwyd
250px|thumb|[[Moel Famau, an uhelañ kern eus Bryniau Clwyd; Mam y bryniau]] 250px|thumb|Bryniau Clwyd, eus [[Bwlchgwyn, e-kichen Wrecsam.]] Bryniau Clwyd (pe Moelydd Clwyd, Clwydian Range e saozneg) zo un aradennad torgennoù, 21 bennak anezhe, e biz Kembre.
Taos war ar gwerzh ouzhpennet
An taos war ar gwerzh ouzhpennet (TGO) a zo un dailh ameeun war ar beveziñ.
Ballabio
Ballabio zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Caerwedros (kêriadenn)
Caerwedros zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Baou Galápagos
Ar vaou Galápagos (liester : baoued Galápagos) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Buteo galapagoensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Polyborus galapagoensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an evnoniour saoz John Gould (1804-1881).
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Inizi Galápagos.
A Jove principium
right|thumb|250px|"Yaou ha Thetis", gant [[Jean Auguste Dominique Ingres|Jean Ingres, 1811. Yaou, pe Jupiter, e oa mestr an doueed hag an dud, e Roma gozh.]]
A Jove principium zo ul lavar latin hag a dalv kement ha Krogomp gant Jupiter, da lavarout eo Enor d'ar mestr, da vestr an ti, dezhañ pep enor eta. Un tamm Jupiter, pe Yaou, eo mestr an ti.
Dehesa de Montejo
Dehesa de Montejo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Baou Madagaskar
Ar vaou Madagaskar a zo ur spesad evned-preizh, Buteo brachypterus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e koadeier ha savanennoù Madagaskar.
Christina von Sachsen
Christina  (pe Christine) von Sachsen (en alamaneg), pe Kristina Saks, zo anv div vaouez a renk uhel:
Kristina Sveden (disheñvelout)
Kristina Sveden, pe Kristina av Sverige e svedeg, zo anv meur a rouanez pe briñsez eus Sveden:
Grand Prix Drivers Association
Grand Prix Drivers Association, e brezhoneg Kevredigezh ar Vlenierien Prizioù Bras (GPDA pe KVPB) a zo sindikad ar vlenierien Formulenn 1. Krouet eo bet e 1961 evit gwellaat savete ar redadegoù kirri, ha a-bouez ruz eo bet er bloavezhioù 1960 ha 1970. Stirling Moss a zo bet he Frezidant kentañ met al labour pouezusañ zo bet graet gant Jackie Stewart dek vloaz war-lerc'h. Boycotet eo bet Prizioù Bras Belgia e 1969 hag hini Alamagn e 1970 ha goude 1976 dre he levezon. Disrannet eo bet avat e 1982 en abeg da gudennoù politikel ar Formulenn 1. Adstummet eo bet e 1994, goude marv Ayrton Senna ha Roland Ratzenberger gant Niki Lauda ha Gerhard Berger.
Svetlana Allilouyeva
Svetlana Iosifovna Allilouyeva (rusianeg: Светла́на Ио́сифовна Аллилу́ева; jorjieg: სვეტლანა ალილუევა), anavezet diwezhatoc'h evel Lana Peters war-lerc'h he dimeziñ gant un arkitektour amerikan, a oa merc'h da Jozef Stalin, anezhi ar bugel yaouankañ hag ar verc'h nemeti en devoa bet gant e eil gwreg Nadejda Allilouyeva. Ganet e oa bet d'an 28 a viz C'hwevrer 1926 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Du 2011. Mont kuit a reas da SUA e 1967. Distreiñ a reas d'an URSS e 1987.