cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aspled
Un aspled zo ur voger pe ur gael, a c'haller ilinañ outi, lakaet war ribl ur pont, ur c'hae pe e lec'hioù all evit mirout ouzh an dud a gouezhañ diwarno.
Ar c'harid zo un doare aspled ivez.
Arondisamant Florac
Arondisamant Florac a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Lozère hag e rannvro Okitania.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Florac e 7 kanton (betek 2014) hag e 38 kumun :
Leopold Fitzinger
Leopold Joseph Franz Johann Fitzinger, bet ganet d'an 13 a viz Ebrel 1802 e Vienna (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Gwengolo 1884 e Hietzing (Aostria-Hungaria d'ar c'houlz), a oa ul loenoniour aostrian.
Lonate Ceppino
Lonate Ceppino zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Serena Grandi
Serena Grandi, ganet d'an 23 a viz Meurzh 1958 e Bologna, zo un aktourez ha top model italian. Brudet e voe evel sex symbol er sinema italian er bloavezhioù 1980 ha 1990. Sellet a reer outi evel unan eus merc'hed pin-up pennañ Italia. E lod eus he filmoù he deus c'hoariet dindan an anv Vanessa Steiger. E-touez he filmoù, daoù zo reoù spont gore (gwadus) : Antropophagus (1980) ha Delirium (1987).
Buhez
E 2006 e oa aet war ar renk war ul listenn eus an Azione Sociale, ur strollad politikel broadelour renet gant Alessandra Mussolini ; ne oa ket bet dilennet. Er memes bloavezh e oa bet embannet ganti ur romant, an hini kentañ, anvet L’amante del federale.
E 2008, goude un troc'h 10 vloaz, e oa distroet evel aktourez.
Reşat Nuri Güntekin
Reşat Nuri Güntekin, ganet d'ar 25 a viz Du 1889 en Istanbul ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1956 e Londrez, a oa ur skrivagner turk, saver romantoù ha pezhioù-c'hoari. E-touez e oberennoù brudetañ emañ Çalıkuşu (An dreolan), ur romant embannet e 1922, Yeşil Gece (Gouloù glas) ha Yaprak Dökümü (Diskar an delioù).
Troet eo bet e skridoù e meur a yezh.
Villaverde y Pasaconsol
Villaverde y Pasaconsol  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Águas de Março
Águas de Março zo ur ganaouenn bortugalek savet gant ar c'haner ha sonaozer brazilian Tom Jobim e 1972. Gantañ eo bet lakaet e saozneg ivez hag anvet Waters of March.
Ar ganaouenn
N'eus istor ebet er ganaouenn, nemet un heuliad skeudennoù ha lusk ar gerioù. Tost pep linenn a grog gant "É..." ("[an dra-se] eo ..." e brezhoneg).
Daoust da se, en 2001, e voe anvet Águas de Março da ganaouenn wellañ ar vro goude ur votadeg e-touez ouzhpenn daou c'hant kazetenner ha soner (hag arzour all), aozet gant ar pemdezieg Folha de São Paulo. Gant ar gelaouenn Rolling Stone (Brazil) avat n'eo bet lakaet nemet da eil a-douez ar 100 gwellañ kanaouenn eus Brazil.
Kanerien
Águas de Março zo bet sonenrollet gant meur a ganer. E Brazil gant João Gilberto, Leny Andrade, Miúcha, Nara Leão, Joyce Silveira Moreno, Danilo Caymmi, Sérgio Mendes hag Os Cariocas.
Doare saoznek
Troet eo bet e saozneg, Waters of March an anv anezhi, ha kanet eo bet gant Art Garfunkel, Al Jarreau, Ella Fitzgerald ha Dionne Warwick.
Blake ha Mortimer
Blake et Mortimer a zo ur rummad bannoù treset bet krouet gant an treser belgiat Edgar P. Jacobs e 1946, ha kendalc'het, goude e varv e 1987, gant Bob de Moor, ha goude-se gant Jean Van Hamme, Ted Benoit, Yves Sente, André Juillard, René Sterne, Chantal De Spiegeleer ha Aubin Frechon. Embannet int bet gant embannadurioù al Lombard, ha bremañ e vezont embannet gant éditions Blake et Mortimer, ur skourr eus ar strollad Dargaud. Rak embannet e oa an istorioù e-barzh Le Journal de Tintin e-pad meur a vloaz.
Tudennoù
Meur a dudenn a vez adkavet en un doare reoliek er rummad bannoù treset. An tudennoù pennañ o vezañ Francis Blake ha Philip Mortimer, hag ar c'horonal Olrik, hag a zo un den drouk hag enebour a-viskoazh d'an daou all.
Chilperig Iañ (roue ar Franked)
Chilperig I, ganet etre 525 ha 527 ha marv e viz Here 584 e Chelles, a oa roue ar Franked war-lerc'h Klotar Iañ.
Villarrubio
Villarrubio zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Gorla Minore
Gorla Minore  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Petit-Fayt
Petit-Fayt a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Psilopogon pulcherrimus
Psilopogon pulcherrimus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Gorla Maggiore
Gorla Maggiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Psilopogon pulcherrimus
Anvet e voe Megalaema pulcherrima (kentanv) da gentañ-penn (e 1888) gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Izelvos
Un izelvos zo ur seurt kizelladur a stumm skeudennoù hag a vez nebeut war valir diouzh o gorreenn diazez.
Psilopogon pulcherrimus
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha hugennoù peurvuiañ ha kemer amprevaned ivez gwech an amzer.
Annez
Ar spesad zo brosezat e menezioù hanternoz Borneo.
Stymfalia
Stymfalia (Στυμφαλία e gresianeg a-vremañ; Στύμφαλος Stymphalos e henc'hresianeg) zo ur gêriadenn hag ur gumun gozh e Korinthos, Peloponnesos, Gres.
Istor
Stymfalos a oa anv kozh ar gêr, a voe krouet gant ar roue Stymfalos. Nepell diouti e oa ul lenn ma oa evned spontus a voe lazhet gant Herakles.
Saturn Awards
Ar Saturn Awards eo anv enorioù stadunanat kinniget ha roet bep bloaz gant an Akademiezh Filmoù Skiant-faltazi, Moliac'h ha Spont. An enorioù a oa bet krouet evit enoriñ filmoù skiant-faltazi, moliac'h ha spont. Hiziv-an-deiz eo ledanoc'h an tachennoù dre ma 'z eus degemeret filmoù faltazi kement ha stiradoù skinwel ha betek mediaioù evit ar skinwel. Ar Saturn Awards a oa bet krouet e 1973 ha graet e veze anezho Golden Scrolls da gentañ.
Istor
Ar Saturn Awards a oa bet krouet gant Donald A. Reed e 1973, hag a soñje dezhañ ne oa ket enoret a-walc'h ar skiant-faltazi gant industriezh filmoù Hollywood. Da gentañ, an enor a oa ur barchenn aour. E fin ar bloavezhioù 1970, an enor a oa bet kemmet gant taolennadur ar blanedenn Sadorn.
Gjorge Ivanov
thumb Gjorge Ivanov (makedoneg: Ѓорге Иванов) zo ur politikour eus Makedonia an Norzh, bet anvet da brezidant ar vro e 2009. Ganet eo d'an 2 a viz Mae 1960 e Valandovo.
Villalgordo del Marquesado
Villalgordo del Marquesado zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Hugh Laurie
Hugh Laurie, ganet Hugh Calum Laurie, ganet d'an 11 a viz Even 1959 en Oxford a zo un aktour, skrivagner senario ha romantoù, produer, sevener, soner ha kaner saoz a orin skosat. Daou C'holden Globe en deus bet evit bezañ c'hoariet an doktor Gregory House e heuliad House etre 2004 ha 2012. C'hoariet en deus ivez e filmoù stadunanat evel Stuart Little ha Tomorrowland.
Banniel Qatar
Banniel Qatar a zo gwenn (liv) ha rous/limestra (anvet liv greunaval a-wechoù). Divoas eo ar banniel-se gant al liv diwezhañ-mañ, met ivez gant e genfeurioù a laka anezhañ da vezañ hir-tre. Er penn kentañ e oa ur banniel ruz evel reoù holl emirelezhioù ar Pleg-mor. Goude e oa bet lakaet ul linenn gamm-digamm evel ma oa bet graet ivez gant Banniel Bahrein, ur vro nes. Al liv rous a vije bet tapet diwar dislivadur ar ruz dindan efed an heol. Hervez an deskrivadur ofisiel e talvez:
Johann Georg Wagler
Johann Georg Wagler, bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1800 e Nürnberg (Bavaria, Alamagn a-vremañ) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Eost 1832 e Moosach (nepell diouzh München), a oa ul loenoniour alaman.
Hugh Laurie
Buhez ha yaouankiz
Hugh Laurie a zo ganet ha bet savet en Oxford. Bet e voe e Dragon School a-raok mont da skolaj Eton ha da Selwyn College e Cambridge, el lec'h m'en doe studiet an arkeologiezh hag an antropologiezh. E dad Ran Laurie en doa tapet ur vedalenn aour er c'hoarioù olimpek hañv e Londrez e roeñviñ e 1948. Hugh a roeñvas ivez e-pad e studioù, peogwir e tapas perzh e redadeg hollvrudet Oxford-Cambridge (Cambridge a gollas ar bloavezh-se evit ur metrad hanter !). E-pad e vloavezh kentañ skol-veur e reas anaoudegezh gant an aktourez saoz Emma Thompson. Degemeret e voe goude e Cambridge Footlights, un taol-lañs alies evit an aktourien saoz, evel John Cleese pe Tom Hollander. Pa voe kinniget gouel fin ar bloaz ar Footlights e skeud Edinburgh Fringe Festival e 1980, e kejas Laurie gant Stephen Fry hag e-pad e vloavezh diwezhañ studi, e 1981, e teuas da vezañ prezidant ar c'hlub (pa 'z e voe Emma Thompson an eilprezidantez).
Dimezet eo gant abaoe ar 16 a viz Even 1989 gant Jo Green, mestrez ur c'hoariva. Tri bugel o deus, Charlie (1988), William (1991) ha Rebecca (1993).
Aktour e Breizh-Veur
Brudet eo e Breizh-Veur adalek ar bloavezhioù 1980. C'hoari a ra rolloù farsus evel e Blackadder e-kichen Rowan Atkinson kenkoulz ha rolloù dramaek evel e Peter's Friends e-kichen e gomper Stephen Fry, raktonket e anv ! Krog eo da choari e filmomù stadunanat evel Stuart Little.
Villarta
Villarta zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Cassano Magnago
Cassano Magnago  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Hugh Laurie
Brud etrebroadel gant House
Berzh bras a ra ar stirad House ha Hugh Laurie a zeu da vezañ brudet er Stadoù-Unanet. Padout a ra etre 2004 ha 2012. Rakdibabet eo gant an Emmy Awards e 2005, 2007, 2008, 2009, 2010 et 2011, ha gant ar Golden Globes ebep bloaz. Dont a ra daou C'holden Globe gantañ e 2006 ha 2007. Paouezat a ra ar stirad e miz Mae 2012.
Aktour e Hollywood
Er blockbuster Tomorrowland emañ e-kichen George Clooney e 2015. Distreiñ a ra d'ar striradoù skinwel e Veep e-kichen an aktourez stadunanat Julia Louis-Dreyfus. E 2016 eo ur gwerzhour armoù er ministirad spierezh breizhveurat The Night Manager anvet diouzh ur romant gant John le Carré. C'hoari a ra ivez ar memes bloaz an doktor Chance er c'houlkad kentañ.
Kampionad ar bed war varc'h-houarn paotred
Kampionad ar bed war varc'h-houarn war an hent evit ar baotred a zo ur redadeg war varc'h-houarn dalc'het bep bloaz en ur vro disheñvel hag aozet gant an Union Cycliste Internationale (UCI) evit ar varc'hhouarnerien a-vicher. Er c'hontrol diouzh ar pezh a c'hoarvez evit ar redadegoù all e vez dalc'het war un hent-tro hag e red ar varc'hhouarnerien a-skipailhoù broadel, ha neket a-skipailhoù merkoù. Ar gounider a c'hall dougen ar "c'hrez kanevedenn" e-pad bloaz.
Santa Cruz de Moya
Santa Cruz de Moya zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Alain Goutal
Alain Goutal, ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1948, a zo treser, senarier ha skriteller.
Cassano Valcuvia
Cassano Valcuvia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Ferrera di Varese
Ferrera di Varese zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Arondisamant Mende
Arondisamant Mende a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Lozère hag e rannvro Okitania.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Mende e 18 kanton hag e 135 kumun :
El Cobre (Kuba)
El Cobre zo ur gêr e reter Enez Kuba, e menezioù ar Sierra Maestra, e proviñs Santiago de Cuba, er gwalarn da gêr Santiago de Cuba en-eeun, savet en-dro da vengleuzioù kouevr. Hiriv eo brudet dreist-holl abalamour d'ar santual katolik d'ar Werc'hez Vari, anvet er vro Nuestra Señora de la Caridad del Cobre.
Ugo
Ugo zo un anv-badez italianek.
El Cobre (Kuba)
Trevadenniñ
Kresket eo kêr en-dro d'ur vengleuz ma voe kavet kouevr e 1532 gant ar Spagnoled a oa o klask aour. E 1670 e voe tennet ar vengleuz digant ar perc'henn gant Kurunenn Spagn abalamour ma ne rae ket war he zro ken. ha setu penaos e teuas 270 sklav da vezañ perc'henniezh roue Spagn.
Santez vroadel
E 1916 eo deuet Gwerc'hez, El Cobre da vezañ santez vroadel Kuba hervez ur builh digant ar pab.
Xiphorhynchus
Xiphorhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevarzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h isspesad ha hanter-kant (56) dezho en holl.
Germain
Germain zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred, ha deuet da vout anv-tiegezh.
Cardano al Campo
Cardano al Campo  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Louc'h (skinizotop)
Ul louc'h a reer eus ur skinizotop a gaver en natur a-gementadoù ken bihan ma ne c'haller ket o muzuliañ.
Berroc'h eget oad an Douar, a lakaer da 4,54 ± 0,05 milmilion a vloavezhioù (4,54 x 109 ± 1%), eo hanter-vuhez al louc'hoù ; dre-se ez eo aes o diforc'hañ diouzh an izotopoù kezivik, da lavaret eo an izotopoù a zo koshoc'h eget an Douar : muioc'h ag izotopoù kezivik eget a louc'hoù a gaver, peogwir emañ al louc'hoù o vont da get tamm-ha-tamm.
Un nemedenn zo avat : izotop stabilañ ar plutoniom, 244Pu, a zo naturel ; 80 milion a vloavezhioù (8,08 x 107) eo e hanter-vuhez, met stabil a-walc'h eo evit ma chomfe Pu-244 ken kozh ha stummadur an Douar.
En un doare naturel e vez kenderc'het al louc'hoù, e meur a zoare :
Rossignol
Rossignol zo un anv-tiegezh gallek hag un anv-lec'h.
Caronno Varesino
Caronno Varesino  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Valdemeca
Valdemeca zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Deux-Jumeaux
Deux-Jumeaux a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Kalvar
Ur c'halvar zo skeudennadur pasion Jezuz-Krist, e stumm ur groaz-vaen kizellet, gant meur a dudenn en-dro d'ar groaz. E Breizh eo stank ar c'halvarioù. E-kichen an ilizoù hag ar chapelioù e vezont kavet.
Kalvarioù meur Breizh
Seizh kalvar bras a zo e Breizh:
Boulogne-sur-Helpe
Boulogne-sur-Helpe a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Crosio della Valle
Crosio della Valle  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Valsalobre
Valsalobre zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Gaume
Gaume zo ur rann eus Loren Belgia, e kreisteiz Proviñs Luksembourg, e Belgia. Virton eo ar gêr vrasañ. Ur rannyezh lec'hel zo, anvet gaumais.
Saint-Germain
Saint-Germain zo un anv-lec'h gallek.
An teiz farrez zo e Bro-Roazhon :
Villamayor
Villamayor zo un anv-lec'h spagnolek.
Valdemorillo de la Sierra
Valdemorillo de la Sierra   zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
El Cobre (Venezuela)
El Cobre eo pennlec'h kumun José María Vargas, en stad Táchira, e Venezuela. 9.879 a dud zo o chom eno.
Brač
thumb|right|260px|Pelec'h emañ an enezenn war aod [[Dalmatia.]] thumb|right|260px|Porzh Supetar
Brač (distaget [ˈbɾaːtʃ] e kroateg), pe Brazza (en italianeg), zo un enezenn eus Dalmatia, war aod Kroatia. En em astenn a ra war 396 km² hag an trede enezenn vrasañ eo e Mor Adria. Poblet eo gant 13 000 den, o chom e meur a geriadenn, an hini vrasañ anezho o vezañ Supetart, gant 3 500 a annezidi. Ul linenn bigi zo da vont eus porzh Split, war an douar-bras, d'an enezenn.
Castello Cabiaglio
Castello Cabiaglio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Roll eskibien Leon
Eskopti Leon, bet savet gant sant Paol Aorelian kentañ eskob Kastell-Paol er, eo unan eus nav eskopti kozh Breizh. An eskopti a zo bet distroadet gant krouidigezh an departamantoù gall e 1790.
Koc'hu
Lec'h toet peurliesañ ma vez graet ar marc'hadoù
Villamayor de Santiago
Villamayor de Santiago zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Kazel (savouriezh)
Kazel a reeer, er savouriezh, eus lodenn gostez ur savadur bras, rannet un tammig diouzh al lodenn greiz. E savadurioù bras evel ar c'hestell pe an ilizoù e kaver kazelioù. Peurvuiañ e vez ur gazel a bep tu d'al lodenn greiz eus ar savadur.
Arondisamant Caen
Arondisamant Caen a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Calvados hag e rannvro Normandi.
Germaine
Germaine zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed.
Arondisamant Caen
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Caen e 24 c'hanton (betek 2014) hag e 288 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Calvados d'ar 1 a viz Genver 2017. 208 kumun zo en arondisamant Caen bremañ.
Germaine
Gerdarzh
Diwar an anv Germain, roet d'ar baotred.
Besnate
Besnate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
John Richardson (naturour)
Sir John Richardson, bet ganet d'ar 5 a viz Du 1787 e Dùn Phrìs (Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Mezheven 1865 e Grasmere (Cumbria, Bro-Saoz), a oa un ergerzhour, naturour hag ur mezeg-mor skosat.
Oona
Oona zo un anv-badez saoznek, diwar an anv-badez iwerzhonek Úna. Kavet e vez Oonagh ivez.
Abiego
Abiego zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
Úna
Úna zo un anv-badez iwerzhonek roet d'ar merc'hed. Gallout a rafe dont eus uan, a zo oan. Skrivet e vez ivez Oona pe Oonagh.
Pierfrancesco di Lorenzo de' Medici
Pierfrancesco di Lorenzo de' Medici, lesanvet Pierfrancesco il Vecchio (Firenze 1430 – 1476), a oa un arc'hantour ha diplomat italian eus an Tiegezh Medici, e Firenze ar kantved.
E vuhez
Mab e oa da Lorenzo il Vecchio ha da Ginevra Cavalcanti, niz enta da gCosimo il Vecchio a rene e kêr Firenze, ha kenderv da Piero il Gottoso ( a renas goude marv e dad Cosimo e 1459).
Goude marv e dad e 1440, hag eñ en e 10 vloaz, e voe savet gant e eontr Cosimo.
Kaset e voe da gannad meur a wech, da-vet ar pab e 1458, da-vet Markiz Mantova e 1463. Anvet e voe da Priore delle Arti e 1459. Goude marv Cosimo e 1464 edo Pierfrancesco a-du gant e genderv Piero da gentañ, met treiñ a reas en e enep ken e kemeras perzh en irienn c'hwitet Luca Pitti e 1466. Pardonet e voe e ober gant e genderv Piero ha kenderc'hel a reas gant e labour e bank an tiegezh.
Dimeziñ ha bugale
E 1451 e timezas da Laudomia Acciaiuoli, ha daou vab o doe: Anvet e voent Popolano evit ober ar c'hemm gant tiegezh o c'henderv, an tirant Piero il Fatuo.
Marv
Mervel a eure e 1476 hag advabet e voe e vugale gant o eontr Lorenzo il Magnifico.
Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr
Chapel Itron Varia ar C'hreiz-kêr ( – kantved), e Kastell-Paol, a sav he c'horzenn betek 80 m pe dost, zo dezhi unan eus ar c'hloc'hdioù uhelañ eus Breizh hag unan eus ar skouerioù kaerañ eus ar c'hloc'hdioù dantelezet. Gant he nouspet toull-prenestr warn-ugent n'en deus ket an avel a grog enni. Adsavet e voe goude tan-gwall 1375, gant un tisavour saoz, hervez kont.
Chahada
Disklêriadur a feiz an islam eo ar chahada, ha piler kentañ ar relijion-se:
Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr
Ar savadur a voe, betek ar, ur chapel eus kêr, a veze graet enni divizadegoù ar c'hort kêr, ha, goude-se, chapel ar C'hloerdi Bras ha Skolaj Bro-Leon war un dro, betek an Dispac'h Bras hag a gasas ar c'hleier d'an traoñ. E 1806 e voe staget ar C'hreiz-kêr en-dro ouzh Skolaj Bro-Leon, ha dont a reas hemañ da vezañ Ensavadur Itron-Varia at C'hreiz-kêr ar.
E 1972 e teuas chapel da vezañ ur chapel-barrez. Eus an aspled, a bigner betek ennañ dre un derezioù a 174 pazenn, e vezer dudiet gant ur gwel meur war Bro-Leon.
Ar porched norzh — ur savadur mistr er c'hiz c'hotek flammek — zo eus ar. Dindan ar porched-se e tiskenne an eskibien diwar o mul gwechall pa zeuent da gemer o c'hador eskob.
Falloforienn
Ur falloforienn (henc'hresianeg : φαλλοφόρος, phallophóros, "douger kalc'h", eus φαλλός, phallós "kalc'h" ha φορός, phorós "douger") a oa ul lidambroug kastrek e Henc'hres ma veze enoret an doue Dionysos dre zougen ur pezh kalc'h koad.
Carl Prusia
Carl Prusia, pe Carl von Preußen, pe ar Priñs Friedrich Carl Alexander von Preußen (ganet e 1801 e Charlottenburg, Berlin; aet da anaon e 1883, e Berlin) oa trede mab Friedrich Wilhelm III, roue Prusia, hag ar rouanez Luise.
Dimezet e oa da Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach.
Friedrich Karl von Preußen (1828-1885)
Friedrich Karl von Preußen (1828-1885) a oa ur priñs ha jeneral prusian.
Mab e oa d'ar priñs Carl von Preußen ha d'e bried Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach.
Perzh a gemeras e Brezel 1870-1871, en emgannoù war lez al Liger dreist-holl.
Theodor von Heuglin
Theodor von Heuglin, bet ganet d'an 20 a viz Meurzh 1824 e Hirschlanden (Württemberg, Alamagn) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Du 1876 e Stuttgart (Baden-Württemberg, Alamagn), a oa un ergerzher hag evnoniour alaman.
Zaidín
Zaidín zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
Kloc'hdi
Ur c'hloc'hdi zo un doare tour, war un iliz, uhel pe uheloc'h, ma'z eus ur c'hloc'h pe meur a hini. Peurvuiañ e lavarer tour an iliz, ha netra ken, pe neuze gant anv ar barrez: tour Plouenan, tour Plouvorn.
Garidoù a vez a-wechoù e lein an tour. Un aspled mein ez int, toull-didoull, hag a vez ouzh hent-tro kloc'hdioù zo.
Villamayor (Salamanca)
Villamayor zo ur gumun e  proviñs Salamanca, en Castilla y León, e komark La Armuña.
Enni emañ kêriadennoù Anantapur, El Pajarón, Las Acacias, Las Canteras, Los Álamos, Los Almendros, Los Páramos, Los Rosales, Mozodiel de Sanchiñigo, Vega de Salamanca, Villamayor,en holl 20,19 km². En 2020 e oa 7212 a dud en holl o chom er gumun.
Barrancas del Cobre
Ar Barrancas del Cobre pe El Cañón del Cobre (Kanyon ar C'houevr) zo c'hwec'h saonenn er Sierra Tarahumara e gwalarn stad Chihuahua en Mec'hiko, ma red c'hwec'h stêr. Brasoc'h eo an hollad anezho eget ar Gran Cañón en SUA, en Arizona. Mont a ra ar stêrioù d'en em deurel er Stêr Fuerte, hag a ya da aberiñ e Mor Cortez. Dont a ra an anv eus liv ruz ar roc'h.
Bro ar bobl Rarámuri, pe Tarahumara eo.
Florac
Florac a oa ur gumun c'hall eus an departamant Lozère, er rannvro Languedoc-Roussillon, e su Bro-C'hall, ha pennlec'h arondisamant Florac eo.
Er bloavezh 2013 e oa 1,950 a annezidi hag a reer Floracois anezho e galleg.
Bodet e oa gant La Salle-Prunet d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Florac Trois Rivières.
Shiro Ishii
Ar surjian jeneral Shirō Ishii (japaneg : 石井 四郎 Ishii Shirō ; Ishii eo an anv-tiegezh), ganet d'ar 25 a viz Even 1892 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Here 1959, a oa un torfedour brezel japanat, ur bevoniour hag un ofiser mezeg a oa bet e penn an Unvez 731, un unvez brezel bevedel eus Lu Impalaeriezh Japan.
Louis Ferdinand
Louis Ferdinand pe Louis-Ferdinand, zo un anv-badez gallek kevrennek hag a gaver ivez en alamaneg.
Savet eo diwar an daou anv-badez Louis ha Ferdinand.
Abizanda
Abizanda zo ur gumun e proviñs Huesca, en Aragon.
Noël Vandernotte
Noël Vandernotte, bet ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1923 en Angelu (Pireneoù-Atlantel, Bro-C'hall), a zo bet ur roeñver gall. Marvet eo d'an 19 a vie Even 2020 e Beaucaire (Gard).
Da-geñver C'hoarioù olimpek hañv 1936, bet dalc'het e Berlin (Trede Reich d'an ampoent), e voe tapet div vedalenn arem gantañ, hag eñ sturier yaouank div vag disheñvel :
Ne oa nemet daouzek vloaz ha, dre-se, ez eo chomet betek-hen yaouankañ sportour bet biskoazh medalennet er C'hoarioù olimpek hañv a-vremañ, war-lerc'h Dimítrios Loúndras. Ken dister pouez ar c'hrennard (42 kg d'ar muiañ) ma voe ret dezhañ gwiskañ ur seurt gouriz pounneraet war-bouez eizh kg traezh...
Kanton Le Bény-Bocage
Kanton Le Bény-Bocage a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
Noël Vandernotte
E 2008 e voe roet dezhañ ar rez a ofiser en urzh broadel an dellezegezh a-raok ma voe tapet kroaz marc'heg al Lejion a enor gantañ diwezhatoc'hik. Mervel a reas e Beaucaire (Gard) e 2020.
Kanton Le Bény-Bocage
Kumunioù
Kanton Le Bény-Bocage a yae 20 kumun d'ober anezhañ:
Korzenn (savouriezh)
Ur gorzenn, e savouriezh, zo lodenn uhelañ un tour, kavet dreist-holl war an tourioù-iliz.
Saronno
Saronno zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia. 38 656 a dud a oa o chom enni d'ar 1añ a viz Genver 2022.
Ar  Saronnese a vez lavaret eus ar vroig tro-dro dezhi.
Urraca Kastilha
Urraca Kastilha zo anv meur rouanez pe infantez eus Kastilha ha León.
San Esteban de Litera
San Esteban de Litera zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca.
Sant-Mark (Brest)
Sant-Mark a zo ur gumun a-wezharall eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed. Ur c'harter e Brest eo bremañ.
Pilar
Pilar zo un anv boutin portugalek ha spagnolek hag a zo deuet da vout anv-badez, roet d'ar merc'hed.
Orin
Dont a ra an anv-badez eus unan eus anvioù ar Werc'hez, Nuestra Señora del Pilar, evel un toullad anvioù-badez all: Amparo, Mercedes, Dolores, Guadalupe, Mar, Nuria, Lurdes, Rosário, ... Nuestra Señora del Pilar eo ivez anv an iliz-veur e Zaragoza, en Aragon.
Ronan Caerleon
Ronan Caerleon eo anv-pluenn Ronan Caouissin, ur broadelour kristen breizhat hag ur skrivagner gallek, bet ganet e 1914 e Pleiber-Krist ha marvet e 1986.
Buhez
Bez' e voe embanner ha skrivagner. Tad da bemp bugel e voe. Kemer a reas perzh e strollad c'hoariva ar Bleun-Brug a voe « goude gousperoù e brezhoneg » an anv anezhañ. Bet e voe tost ouzh Yann-Vari Perrot. E 1938 ez eas daou vizvezh en toull-bac'h e Sant-Brieg a-gevret gant Célestin Lainé evit bezañ livet luganoù broadelour war vogerioù, da geñver gweladenn arlevier Bro-C'hall.
E 1939 e timezas da Jorda Renault, ur glañvdiourez en doa graet anaoudegezh ganti e pardon Koat Kev e Skrigneg. Ober a reas war-dro ar gelaouenn gristen Olole evit ar yaouankiz, gant e vreur Herri Caouissin. Adarre e voe toullbac'het e 1944 e-pad eizh miz. E-doug mizioù e voe difennet outañ dont da chom e Breizh hag e rankas dilojañ da Enez-Frañs. War-lerc'h ar brezel e roas lañs da fiñvskeudennoù breizhek gant e vreur, dre ar gevredigezh Brittia-films. Skrivañ a reas meur a levr e galleg a-zivout politikerezh Breizh hag an emsav, gant e-leizh a hanezennoù diwar-benn oberourion an eil Emsav, awenet gant an tu-dehou hag ar gristeniezh kentoc'h. Diwezhatoc'h e teuas da vout ur poder, d'an oad a 60 vloaz, pa grouas an "Ti-labour Keltiek" en Dreneg.
Mervel a reas d'an 12 a viz Meurzh 1986. Douaret e voe e bered An Dreneg.
E vab-bihan Gwendal Piégais en deus kengrouet ar gelaouenn Nidiad.
Levrioù
thumb|left|200px
Triviidae
Triviidae a zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet '"hoc'higed-mor", "hoc'higoù-mor" , "hoc'higed", "moc'h-mor" pe "moudennigoù" anezho. Kerentiadoù tost Cypraeidae hag Ovulidae a vez graet memes anvioù anezho e brezhoneg abalamour ma oa renket gwechall en hevelep kerentiad. E yezhoù all e vez graet anezho Porcellana (italianeg), fausses porcelaines, grain de café, porcelaines grains de riz (galleg), faoiteag (gouezeleg), Kauri's (alamaneg), ribkauri's (nederlandeg) pe zoken cowries pe false cowries (saozneg).
E morioù Breizh (Mor Breizh ha Meurvor Atlantel) e vez kavet an daou spesad Trivia arctica ha Trivia monacha.
Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan nebeut genadoù :
Hervez Word Register of Marines species WORMS ez eus ar 21 genad dindan er c'herentiad.:
Kanton Saint-Sever-Calvados
Kanton Saint-Sever-Calvados a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
Brian Houghton Hodgson
Brian Houghton Hodgson, bet ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1800 pe 1801 e Prestbury (Cheshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 1894 e Londrez, a oa un etnologour ha naturour breizhveuriat.
Kanton Saint-Sever-Calvados
Kumunioù
Kanton Saint-Sever-Calvados a yae 18 kumun d'ober anezhañ:
Guglielmo II
Guglielmo II, pe Gwilherm II, a oa roue Sikilia (1166–1189) war-lerc'h e dad Guglielmo Iañ (1151–1166). Dimeziñ a reas da Janed Bro-Saoz (1165-1199)‎, c'hoar d'ar roue saoz Richarzh Iañ.
Goude e varv e renas Tancredi (1189–1194).
Childerig II
Childerig II (war-dro 654-55 – 675) a oa roue Aostrazia adal 662 ha roue Neustria ha Burgondia adal 673, d'e 8 vloaz, betek e varv, gant-se e oa roue nemetañ ar Franked en daou vloaz diwezhañ e vuhez.
E vuhez
Eil mab ar roue Klovis II hag e bried Balthilda (Santez Batilda) e oa. Mab-bihan e oa d'ar roue Dagobert I ha d'ar rouanez Nanthild.
Chlothar III a oa e vreur henan. En e vugaleaj edo ar galloud gant Wulfoald  maer ar  palez.
En 673, diskaret e vreur Thierry III, e stagas Childerig II da unvaniñ rouantelezhioù Franked Neustria  hag Aostrazia dindan e c'halloud. Lakaat a reas e vreur e manati Sant-Denez d'e ziwall diouzh an diskarerien. Evel kuzulier e kemeras Léger eskob Autun.
– Ha kuzulierien ar roue, ha Wulfoald da gentañ-penn, da dec'hel da Austrazia.
Ne oa Childerig nemet 20 vloaz, ha divugel e oa. E vreur Thierry III a renas war e lerc'h.
Alexandrine Prusia
Alexandrine Prusia, pe Alexandrine von Preußen en alamaneg, zo anv meur a briñsez eus Prusia:
Marcos
Marcos zo un anv-badez spagnolek, hag a glot gant Mark e brezhoneg. Markos eo ar stumm gresianek.
Gerdarzh
Eus Marcus e latin.
Carl Eduard Hellmayr
Carl Eduard Hellmayr, bet ganet d'an 29 a viz Genver 1878 e Vienna (Aostria-Hungaria d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz C'hwevrer 1944 en Orselina (Kanton Ticino, Suis), a oa un evnoniour aostrian hag ur mirour mirdi.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Anthus hellmayri, Cranioleuca hellmayri, Drymophila hellmayri, Gyalophylax hellmayri, Hellmayrea, Mecocerculus hellmayri — da zougen bri dezhañ.
Maen-ben
Ar mein-ben (maen-ben en unander) zo mein zo bet roet stumm dezho gant un den a vicher war-bouez ur morzhol ha kizelloù. Implijet e vezont da sevel mogerioù zo plaen o gorreenn.
Kranell
Ar c'hranelloù zo digorioù graet e laez ur voger-greñv, un tour, hag a dalveze d'en em zifenn, da dennañ war an enebourien e-keit ma chomed er goudor.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine Jean-Baptiste Marie Roger de Saint-Exupéry zo ur skrivagner gallek hag un nijer. Ganet e oa bet d'an 29 a viz Mezheven 1900 e Lyon ha mont a reas da Anaon d'ar 31 a viz Gouere 1944 er mor e-kichen Marselha. E levr ar Priñs Bihan a zo unan eus al levrioù lennet ar muiañ er bed.
Louis-Ferdinand de France
Louis-Ferdinand de France (1729-1765), a oa ur priñs gall, mab henañ ar roue gall Loeiz XV hag e wreg Marie Leszczyńska.
Tad e oa da dri roue gall: ar vreudeur Loeiz XVI, Loeiz XVIII, ha Charlez X.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Kanton Vassy
Kanton Vassy a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
Kumunioù
Kanton Vassy a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Sierra
Sierra eo ar ger spagnolek a vez graet eus un heskenn, hag a vez roet d'un aradennad venezioù e stumm un heskenn.
Prix (Avairon)
Prix a oa ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er Stad C'hall.
Garota de Ipanema
Garota de Ipanema ("Plac'h eus Ipanema") zo ur ganaouenn eus Brazil savet e 1962 gant Vinícius de Moraes hag Antônio Carlos Jobim. Unan eus brudetañ kanaouennoù ar Bossa Nova eo, savet d'ur plac'h eus Ipanema, karter un draezhenn vrudet e kêr Rio de Janeiro.
Istor
Da gentañ e oa bet anvet Menina que passa, ha disheñvel e oa ar c'homzoù, savet gant Vinícius. Koulskoude, na Tom na Vinícius ne oant sot gant ar c'homzoù-se. Adsavet e voe goude gant Vinícius, awenet gant ar goantenn Helô Pinheiro, a dremene alies dirak ar Bar Veloso (advadezet Garota de Ipanema hiziv), hag a zo en Ipanema.
Elenore (kanaouenn)
Elenore a zo ur ganaouenn saoznek, savet ton ha son gant an arzour stadunanat Howard Kaylan (1947-) evit ar strollad pop rock The Turtles a oa-eñ kaner anezhañ d'ar c'houlz. En abeg d'ar c'henemglev a rene buhez al laz-seniñ e voe lakaet war gont e izili all ivez : John Barbata (1945-), Al Nichol (1946-), Jim Pons (1943-) ha Mark Volman (1947-).
Garota de Ipanema
Istor
Tom ha Vinicius a deue alies d'an ostaleri, da azezañ ouzh an taolioù dirak an davarn. Ar Garota de Ipanema, ar plac'h Heloísa, a oa o chom nepell e straed Montenegro, niverenn 22. N'eo nemet daou vloaz hanter goude, ha hi ajolbet, e klevas e oa bet awenerez ar sonaozour. Pa zimezas Heloísa, e kouvias Tom Jobim hag e wreg Teresa da vezañ testoù.
Elenore (kanaouenn)
Anaoudegezh a reas The Turtles gant ar vrud pa voe embannet e 1965 o doare eus It Ain't Me Babe, ur ganaouenn gant Bob Dylan. Embannet She'd Rather Be with Me ha, dreist-holl, Happy Together e miz Ebrel 1967 gant White Whale Records e reas berzh ar sonennoù-mañ gant The Turtles, daoust ha na oant ket bet krouet gant ar strollad e-unan. Ma talc'has an ti-embann pladennoù war The Turtles evit ma vije savet kanaouennoù heñvel all gante, ar pezh ne oa ket d'o grad tamm ebet dre ma felle dezhe ober o zreuz o-unan ha liesseurtaat o rollad-kanaouennoù. Setu ma tivizas Kaylan sevel ul luadenn diwar Happy Together oc'h ober gant ton boutin ar c'houlz ha pozioù dister-mat evit ober goap ouzh White Whale. Dont a reas e-maez Elenore e miz Gwengolo 1968 e tu A ur bladennig daou ditl ha berzh a reas koulskoude (renket e voe da gentañ e Zeland-Nevez peurgetket). 2:31 he fad ez eo lod ivez eus The Turtles Present the Battle of the Bands, pevarvet albom studio The Turtles embannet e miz Du 1968.
Er sinema
He c'hlevout a c'heller ivez er film The Boat That Rocked (2009, Richard Curtis) d'ar mare ma teu "Elenore" (January Jones) d'ar vag da zimeziñ da "Simon Swafford" (Chris O'Dowd) : Elenore er film The Boat That Rocked.
Hoc'higed-mor
Cypraeidae zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet hoc'higed-mor, "hoc'higoù-mor" , "hoc'higed", "moc'h-mor" pe "moudennigoù" anezho. Kerentiadoù tost, an Triviidae hag an Ovulidae a vez graet ar memes anvioù anezho e brezhoneg abalamour ma oa renket gwechall en hevelep kerentiad. E-touesk ar c'hregin brudetañ hag ar muiañ klasket gant dastumadegerien eo ar Cypraeidae. Porcellana a vez graet anezho en italianeg, Porcelaines e galleg, Faoiteag e gouezeleg, Kauri en alamaneg, kauri's nederlandeg ha cowries e saozneg.
Taksonomiezh
Savet eo bet anv ar c'herentiad diwar anv ar genad tip Cypraea mui dibenn ar c'herentiadoù -idae. Diskrivet eo bet e 1815 gant Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).
Bevoniezh
Blotviled gant ur grogenn lufrus e stumm ur vi tamm pe damm hag a bep seurt livioù ha tresadennoù eo an hoc'higed-mor. Ment o c'hrogin a zo etre 6 mm ha 190 mm diouzh ar spesadoù. Al loened bev a c'holo ul lodenn pe ar grogenn a-bezh gant ur vantell hag a zo eus ul liv disheñvel eus ar grogenn. Brec'hioù o deus gant daoulagad, ur proboscis hag ur sifon. Daoust d'an hoc'higed-mor bezañ gasteropoded, n'eo ket anat tamm ebet o sellout ouzh o c'hregin peogwir eo kuzhet o ahel enrollañ hag o spir gant stummadur ispisial o c'hein hag o diaz. N'eo nemet o tidroc'han ur grogenn pe oc'h implijout ar radiografiezh e c'heller gwelout stumm troellennek ur bigorn boutin. N'o deus ket an hoc'higed-mor ur c'holloennig evel bigorned all.
Bevañ a reont en holl vorioù tomm pe klouar etre live an izel-vor ha donderioù bras (300–400 m). Kigdebrerien eo al lodenn vrasañ eus ar spesadoù anavezet. Debriñ a reont o peuriñ loened bihan staget ouzh ar reier pe ar c'houral, evel askidi, spoue, koural-blod hag all met ivez bezhin diouzh ar spesadoù..
En tu-all eo debret an hoc'higed-mor gant kalzig loened mor evel kresteneged a teuont a benn da zistrujañ o c'hrogin, pe da dennañ o c'hig diouto evel morgirzhier, pe gasteropoded evel ar c'honed pe zoken pesked. Nebeut spesadoù hoc'higed-mor n'int bet kavet nemet en diabarzh stomog pesked (ex-pisce ((lat))) pe eo ar mod ma kaver anezho an aliesañ.
Dastumadegoù
Kregin ar Cypraeidae a zo e-touesk ar re a vez kavet ar muiañ e dastumadegoù an dud abalamour d'o braventez. Ar c'hregin a c'hell bezañ gwerzhet ha prenet er broioù ma vezont dastumet, er stalioù produioù evit an douristed met ivez e stalioù arbennikaet hag a werzh evit lod war ar rouedad internet.
Prizioù ar c'hregin a vez savet hervez ment (a-wechoù) met dreist-holl hervez ar spesadoù: hervez ma'z eo ral pe get ar c'hregin (pezh a c'hell cheñch hervez ar mareoù), hag hervez ma'z eo brav, disi ar c'hregin pe gant ur si pe muioc'h. Ar prizioù a c'hell mont neuze eus un nebeud santimoù euro betek miliadoù a euroioù evit kregin ral (n'eo ket anavezet o lec'h bevañ pe neuze e vevont en un takad bihan (un enezenn, un aod nemetken) ha don. Lod eus ar spesadoù n'int ket anavezet bev ha ne vezont dastumet nemet er morioù don gant rouedoù pe ravanelloù. Lod eus an dastumaderien a glask zoken kregin gant sioù ispisial freak, distummet ha duaet gant an nikel: Niger, bras Giant, korr Dwarf pe stummoù ispisial ral-tre.
Felix Lorenz a zispleg pegen ral pe boutin a c'hell bezañ ar spesadoù disheñvel. Renket en deus an holl spesadoù neuze war ur skeul ralded. Seul raloc'h ur spesad, seul diaesoc'h eo kavout e gregin ha seul kaeroc'h an aliesañ ivez :
Implijoù
Dibaoe pell e veze dastumet kregin an hoc'higed-mor gant pobloù an aod ha lod a zo bet implijet gant meur a bobl evel arc'hant. E china ez eus skouerioù eus-se etre ar 16vet hag an 8vet kantvet a-raok Jesus-Krist.
Fosiloù
Kerentiad an Hoc'higed-mor a vev war ar Voull-douar dibaoe pell. Ar fosiloù koshañ kavet e 2006 en Alamagn a oa o vevañ en Anisian en Triaseg kreiz (etre 247 ha 242 milion a vloavezhioù) pa oa ar spesadoù dinosaored o kregiñ ledanaat war ar Voull-Douar. Kavet eo bet fosiloù anezho er c'hretase izel (145 -100 milion a vloavezhioù) ivez hag e kalz mareoù all ar Voull-Douar. Ar fosiloù kavet a zo bet renket evit lod e genadoù fosil hag evit lod all e genadoù bev c'hoazh (Pustularia, Barycypraea, Zoila ha Trona (genad) en o zouesk). Ar genad Pustularia a zo an deiz a hiziv ar genad Hoc'higed-mor koshañ kavet (247 - 242 milion a vloavezhioù). .
Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan ur genad Cypraea pe kalz anezho, ar genad Cypraea o vezañ unan e-touesk an holl.
Hervez Word Register of Marine species WoRMS (sellet outi e miz Eost 2014) ez eus an 48 genad bev dindan er c'herentiad, lod o strollañ meur a spesad ha lod all nemet unan, an hollad a ra 243 spesad disheñvel enrollet war lec'hienn WoRMS. Genadoù all n'o deus ket ken a spesad bev an deiz a hiziv evel :
Carmel
Carmel zo un anv-lec'h, hag un anv-badez saoznek.
Orin
Deuet eo diwar anv Menez Karmel. Stag eo ouzh ar Bibl, ha roet eo bet da ilizoù, lec'hioù ha tud.
Relijion
Tremen 750 manati karmezidi zo dre ar bed.
Kastell Wartburg
Kastell Wartburg (Die Wartburg en alamaneg) zo ur c'hastell en Alamagn, e stad Thüringen.
Pintet eo war ur vri, dreist kêr Eisenach, war lez Koadeg Thüringen. Savet e voe war-dro ar bloavezh 1067 gant ar c’hont Ludwig der Springer (Loeiz al Lammer) hag abaoe 1999 eo bet lakaet war roll Lec’hiennoù ar Glad Bedel gant UNESCO.
Istor
Liammet-strizh eo kastell Wartburg ouzh istor politikel ha relijiel ar broioù alaman. Etre 1211 ha 1227 e voe ar briñsez Elesbed Hungaria, a voe lakaet da santez diwezhatoc’h, o chom ennañ. E 1521 ha 1522, Martin Luther, ar manac’h gwallgaset en abeg d’e vennozhioù protestant, a vevas kuzhet er c’hastell, dindan an anv "Junger Jörg" hag ennañ e troas, e-korf 11 sizhun, an Testamant Nevez en alamaneg, ar pezh a voe diazez ur patrom yezh unvan evit an alamanegerien er c’hantvedoù war-lerc’h. Ar skrivagner Johann Wolfgang von Goethe a reas e annez er c’hastell ivez, er bloavezh 1777. D’an 18 a viz Here 1817 en em vodas strolladoù studierien alaman e kastell Wartburg d’ober ur gouel a-du gant an demokratelezh ha gant unvanidigezh Alamagn : devet e voe ganto arouezioù eus impalaeriezh Napoleon ha levrioù a sellent outo evel levrioù kilstourmerien.
Abalamour d’an holl draoù c’hoarvezet ennañ, e seller ouzh kastell Wartburg evel ur monumant istorel a bouez evit istor Alamagn ha hini ar brotestantiezh. Er bloavezhioù 1950 ha 1960 e voe kempennet ar c’hastell da glask reiñ dezhañ an neuz en doa er.
Ugolino della Gherardesca
Ugolino della Gherardesca (Pisa, 1220 – Pisa, 1289) a oa ur politikour italian en XIIIvet kantved, kont Donoratico ha tirant Pisa. A orin lombard e oa e diegezh, Della Gherardesca.
Brudet eo evel an den krisañ zo bet en Italia an, ha patrom an haroz daonet en Divina Commedia gant Dante Alighieri, kondaonet da vervel gant an naon goude bout debret e vugale.
En XIIIvet kantved e oa bec'h bras en Italia etre Gwelfed ha Gibellined, kostezenn ar pab a-enep kostezenn an impalaer santel.
Etre daouarn ar C'hibellined e oa Pisa pa oa ar Welfed e penn ar c'hêrioù tro-war-dro, ha dreist-holl kêrioù Genoa ha Firenze. E penn kêr Pisa e oa bet lakaet gouarnamant kreñv ur podestà, un despot koulz lavarout
Ugolino a oa ganet e Pisa en tiegezh della Gherardesca, tud a ouenn uhel, a orin lombard, hag a oa liammet ouzh an impalaerien Hohenstaufen hag a oa e-touez renerien Toskana hag e penn ar C'hibellined e Pisa. Trubardiñ a reas kostezenn ar C'hibellined, pa reas da gêr Pisa koll un emgann war vor o tilezel e arme. Se ne viras ket outañ da gemer ar galloud goude, dre widre pe dre c'hourdrouz, ha da lazhañ kement hini a enebe outañ.
Gouarn kêr Bisa a reas dre ar c'hleze ken na voe steuet un irienn gant an arc'heskob Ruggeri Ubaldini a deuas a-benn da gregiñ ennañ. Kraouiet e voe Ugolino ha pevar mab dezhañ en un tour : da gentañ e roas dezho un tamm boued, dister a-walc'h, ha goude o leuskel da vervel gant an naon.
Marc'harid Sikilia
Marc'harid Navarra pe Marc'harid Sikilia (1128–1183), a oa ur briñsez eus Navarra a zeuas da vout rouanez Sikilia goude dimeziñ da Guglielmo Iañ, roue Sikilia (1154–1166). Goude marv he fried e voe rejantez (1166-1171) e-pad bugeliezh o mab Guglielmo II.
Merc'h e oa da García Ramírez roue Navarra ha d'e bried kentañ, ar briñsez norman Marc'harid de L'Aigle. Dimezet e voe en bugel da Guglielmo, pa ne oa nemet ur priñsig bihan, hag eñ pevare bugel ar roue Ruggero II.
Ramírez
Ramírez zo un anv-tiegezh spagnolek.
Kouldri
Ur c'houldri zo ur savadur, e stumm un tour peurliesañ, a dalveze, er Grennamzer, da reiñ goudor d'an dubeed doñv. E-kichen kestell pe manerioù e veze kavet ar c'houldrioù, e Breizh, rak ne oa nemet an noblañs a c'halle desevel dubeed.
Ar c'houldrioù kentañ e Breizh a voe savet en ha. Evit gallout bezañ perc'henn war ur c'houldri e ranke un noblañs bezañ perc'henn ivez war 300 devezh-arat en trowardroioù.
Ur roll a-bouez o doa ar c'houldrioù gant ar c'hig pourvezet koulz ha gant ar c'haoc'h-evned a yae d'ober temz. Daoust da se ne oa ket un dra vat d'ar beizanted ha roudoù a zo chomet eus ar c'hudennoù degaset dezhe gant an dubeed e kaier klemmoù Gwenezan e 1789 ma c'houlennont o defe an dizober eus al loened doñv-se abalamour d'ar reuz a lakaont war o farkeier.
Troarn
Troarn a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Troarn eo.
Bodet e oa gant Sannerville d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saline.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Harzlammourion e oant. Marvet int d'an 6 a viz Even 1944 e-doug Dilestradeg Normandi, e-pad an Eil brezel-bed.
Mount Carmel
Mount Carmel zo un anv saoznek a orin biblek, hag anv meur a lec'h.
Schiffornis
Schiffornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.
Mathieu Hamon
300px|thumb|right|[[Charles Quimbert, Roland Brou, Mathieu Hamon e Domani Villarceaux, 2011]]
Trinidad (Kuba)
Trinidad zo ur gêr eus Enez Kuba, en arvor kreisteiz an enezenn, e Proviñs Sancti Spíritus.
Elvira Ramírez
Elvira Ramírez (circa 934 – circa 986) a oa merc'h da Ramiro II León ha da Urraca Sánchez. C'hoar e oa d'ar rouaned Ordoño III ha Sancho Iañ. Da zaouzek vloaze voe lakaet en ur gouent. Ne voe ket anv anezhi e-keit ma renas he daou vreur. Anvet e voe da rejantez e bloavezhioù kentañ he niz Ramiro III, roue da bemp bloaz. Hervez Justiniano Rodríguez e oa div gostezenn el lez, hag Elvira Ramírez e penn unan ha Teresa Ansúrez, mamm ar roue bihan, e penn eben. Er galloud e chomas ar gostezenn gentañ betek emgann San Esteban de Gormaz, kollet en 975.
Trinidad (Kuba)
Istor
Diazezet e voe Trinidad d'an 23 a viz Kerzu 1514 gant Diego Velázquez de Cuéllar hag anvet  Villa De la Santísima Trinidad.
Andrew Smith (loenoniour)
Sir Andrew Smith, bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1797 e Hamhaig (Siorrachd Rosbroig, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Eost 1872 e Londrez (Bro-Saoz), a oa un ergerzhour hag etnologour, ul loenoniour hag ur mezeg-arme skosat.
San Marcos
San Marcos zo un anv-lec'h spagnolek diazezet diwar anv an avielour Sant Mark.
As Aventuras de Gui & Estopa
As Aventuras de Gui & Estopa zo un abadenn skinwel tresadennoù-bev eus Brazil krouet gant Mariana Caltabiano evit Cartoon Network.
Maen-badez
Ur maen-badez, pe maen-font, zo un doare kibell en ilizoù katolik ma vez lakaet dour benniget da vadeziñ an dud a-us dezhi e lidoù anvet badeziantoù.
Guglielmo Iañ
Guglielmo Iañ (1131 – 1166), lesanvet  il Malo (an hini fall), a voe roue Sikilia (1154–1166), eus an tiegezh norman Hauteville (Altavilla en italianeg) war-lerc'h e dad, Ruggero II.
Guglielmo a oa pevare bugel Ruggero II hag e bried Elvira Kastilha. Adal e ugent vloaz, e 1151, e voe kenroue, ha roue Sikilia goude marv e dad e 1154.
Oxyruncus cristatus
Oxyruncus cristatus a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Tityridae. Ar spesad nemetañ er genad Oxyruncus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, ha divellkeineged ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
-94
660 Ab Urbe Condita / 94 kent J.-K
Vanadiom
Un elfenn gimiek eo ar vanadiom ; V eo e arouez kimiek, 23 e niver atomek ha 50,941 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo ar vanadiom.
Istor
E 1801 e voe dizoloet gant ar maenoniour mec'hikan Manuel del Río Fernández en un tamm "plom gell" ez eo Pb5(VO4)3Cl e zelun, hag a voe anvet vanadinite diwezhatoc'h.
E 1805 avat e tisklêrias ar c'himiour gall Hippolyte-Victor Collet-Descotils ne oa an elfenn nevez nemet krom saotreet ; dre ma savas an naturoniour Prusian Alexander von Humboldt a-du gant ar Gall ha ma oa ar Prusian ur mignon d'an dizoloer e tilezas hennezh e gavadenn.
Bamet e voe Nils Sefström gant livioù brav kenaozadoù kimiek an elfenn nevez, ha peogwir ne oa elfenn ebet hec'h anv o kregiñ gant V e tibabas an anv Vanadiom, diwar an norseg Vanadís, a zo lesanv Freyja, doueez ar gened hag ar strujusted.
Kimiek
Ur metal liv an arc'hant eo ar vanadiom. Orjalennus eo, pa c'haller e astenn hep na dorrfe, ha govelius eo ivez : tu zo d'e bladañ a-daolioù mailh. Kaletoc'h eo eget an darn vuiañ eus ar metaloù, an dir en o zouez. Diaes eo e lakaat da verglañ, ha stabil e chom pa vez lakaet da gejañ gant ur vazenn pe gant an trenkennoù sulfurek (H2SO4) ha klorhidrek (HCl).
Ur gwiskad oksidenn a zeu da c'holeiñ un tamm vanadiom bet lezet en aer, hogen ret eo e dommañ betek 660 ° C evit ma vije peuroksidet.
Izotopoù
51V eo an izotop a gaver en natur ; skinoberiek eo an izotop 50V, ha 0.25 % eo e builhder naturel (da lavaret eo ez eus 0,25 % eus 50V ha 99,75 % eus 51V er vanadiom a gaver en natur).
Arver
Pentoksidenn ar vanadiom (V2O5) a vez arveret er gimiezh c'hreantel evel trelusker da luskañ dazgweredoù kimiel (evit kenderc'hañ trenkenn sulfurek, da skouer), evel livuzenn (da livañ mein prizius faos...), hag evel stabilaer (evit stagañ titaniom d'an dir evit ma ne verglfe ket, hag all).
Dreistreüsted lod kendeuzadoù vanadiom a vez arveret evit fardañ gwarelloù.
Besozzo
Besozzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Levrioù kegin e brezhoneg
N'eo ket niverus al levrioù kegin e brezhoneg.
Pennadoù zo bet ivez e-barzh kelaouennoù zo, da vareoù zo, evel e Feiz ha Breiz, Bremañ, Ya !, Bremaik ha ♯brezhoneg.
Ovulidae
Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan nebeut genadoù.
Hervez Word Register of Marines species WORMS ez eus ar 29 genad dindan er c'herentiad, lod o strollañ meur a spesad ha lod all nemet unan :