cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vimisoyeg
Istor
An dud eus Wilamowice o deus lâret a-viskoazh ez eus Izelvroiz anezhe ha n'eo ket Alamaned. Komzet e veze vimisoyeg evel yezh voutin an dud e Wilamowice betek 1945-1949. Goude an eil brezel bed avat e voe difennet implijout ar yezh gant ar gouarnamant lec'hel ha daoust ma voe bet chomet a-sav da zifenn implij ar yezh e 1956 e oa aet kalz war wanaat dija ha kemeret e oa bet he flas gant ar poloneg tamm-ha-tamm, dreist-holl gant ar re yaouank.
Ur yezh en arvar an hini eo abalamour d'an diouer a dud barrek war ar yezh hag ivez dre ar fed ma'z eo kozh a-walc'h dre vras an dud a ra ganti.
Llywelyn ap Merfyn
Llywelyn ap Merfyn a oa roue Rouantelezh Powys en. Mab e oa da Verfyn ap Rhodri, ha mab-bihan da Rhodri Mawr. Pa varvas e 942 e voe staget e rouantelezh ouzh hini Hywel Dda.
Kanada
Kanada (Canada e saozneg ha galleg) a zo ur vro eus Amerika an Norzh, en hanternoz d'ar Stadoù-Unanet (hag ivez a-reter dezho gant stad Alaska). Bevennet eo gant ar Meurvor Habask er c'hôrnog, Meurvor Arktika er gwalarn-sterenn hag er biz hag ar Meurvor Atlantel er biz-reter. Ottawa, e proviñs Ontario, eo ar gêr-benn, hogen Toronto eo ar gêr vrasañ. An eil bro vrasañ eus ar bed eo, goude Rusia. Saozneg ha galleg eo ar yezhoù ofisiel.
Poblañsː
Daoust d'ar vro bezañ bras-tre n'eo ket ken poblet se. 37 589 262 a dud zo o chom eno e 2019. E 1867 ne oa ket nemet 3,4 milion.
Er c'hêrioù bras e vev an darn vrasañ eus an dud evel e Montréal, Vancouver, Toronto ha Calgary.
An istorː
Meuriadoù Indianed a zo bet o chom eno abaoe pell. Kavet eo bet roudoù ragistorel kozh a 26500 bloaz e norzh Yukon ha kozh a 9500 bloaz e su Ontario. Er e oa kaset Jakez Karter, ur breizhad e servij Roue Frañs da zizoleiñ douaroù ur bed dianav. E 1534 e erruas e Gaspezia. Goude distreiñ da Vreizh e teuas en-dro ar bloaz war-lec'h da zizoleiñ muioc'h c'hoazh ar vro.
Tamm-ha-tamm e teuas ur bern tud eus Bro-C'hall da chom ha da ober kenwerzh.
Diwezhatoc'h e teuas ar Saozon ivez ha brezel oa etreze. Tapout a rejont muioc'h-muiañ a c'halloud. Setu perak e vez komzet saozneg ha galleg du-hont.
Geografiezh ha hinː
Ur bern koadeier zo ha dreist-holl lennoù. Ar vro he deus ar muiañ a lennoù er bed eo ha reoù bras zo evel al Lenn Uhelañ, Lenn Ontario, Lenn Huron ha Lenn Meur an Arzh. Lammoù-dour an Niagara zo un arvest a sach kantadoù a viliadoù a dud bep bloaz. Menezioù zo ivez anvet ar Roc'helloù. Hanternoz ar vro n'emañ ket pell diouzh ar Pol Norzh. Setu perak e c'hell ar goañvoù bezañ kriz-tre (betek -45°) ha kouezhañ stank a ra an erc'h (ur geidenn a 3 m 37sm e Kebek). E-pad an hañv eo ar c'hontrol, gellout a ra an gwrezverk pignat betek 35° pe c'hoazh 40°.
Sportoùː
An hoke war ar skorn ha war ar geot eo sportoù broadel ar C'hanada. Basket-ball, baseball, curling, soccer a vez graet kalz ivez. Ar VTT a zo diwanet eno.
Loened ar C'hanadaː
Ur bern arzhed a vez kavet eno : an arzh Kermode, ar grizzli, an arzh gwenn hag an arzh du. Bleizi, koyoted, orignaled, kariboued, kougared, avanked ha gedon a gaver kalz ivez.
Proviñsoù ha tiriadoù Kanada
Dek proviñs ha tri ziriad a zo : Ar stadoù kevreet-mañ a ya d'ober stad kevreadel Kanada.
Tud vrudet
Kanerien : Céline Dion, Bryan Adams, Alanis Morissette, Leonard Cohen
Burgondeg
Ur yezh c'hermanek eo ar burgondeg. Komzet e veze e gevred Galia er Vvet kantved. N'eo anavezet nemet dre anvioù divoutin, met seblantout a ra bezañ bet tost a walc'h d'ar goteg. Aet eo da get, war dro ar VIvet kantved moarvat, pa oa bet aloubet ar rouantelezh vurgond gant ar Franked.
Gwelet ivez
Burgundians
Et cætera
250px|thumb|Pezh saoz eus 1658. Ar bomm &c (et ceterarum, " [Protector of England, Scotland and Ireland] and of others") a ziskouez n'en doa ket [[Oliver Cromwell dilezet ar c'hoant saoz da adperc'hennañ Bro-C'hall.]] right|275px|thumb| Le Canada, ou Nouvelle France, &c. tirée de diverses Relations des Francois, Anglois, Hollandois, &c. War ar gartenn-mañ, savet gant [[Nicolas Sanson war-dro 1660, e weler penaos e vez implijet &c. en amzer-se]]
Et cætera (skrivet et cetera e saozneg, etc. e galleg) zo ur bomm latin, hag a dalv hag ar re all. Lavarout a reer ivez eo berraet diwar ar bomm et cetera desunt, hag a dalv neuze hag ar re all a vank. Implijet e vez en ur bern yezhoù da ober anv eus un aridennad pe heuliad traoù ha n'int ket meneget holl.
Berraet e vez a-wechoù gant an arouezig & implijet evel-hen: &/c., &c., pe &ca. ; dilezet eo bet ar re-ziwezhañ-se.
Skrivet e vez et caetera hag et cætera ivez. Met et cœtera a zo direizh: dont a rafe eus ur c'hemmesk etre æ e lizherennoù stouet hag œ.
Tud zo a skriv etc. hag a zistag  hag all . Darn a blij dezho skrivañ div wech ( etc. etc.) ha lavarout div wech, a zo diezhomm-kaer. Skrivet e vez ivez gant an trifik :(…), ha da neuze ne dlejent ket bezañ implijet en ur gichen. Pa vezer o tibunañ ur rollad anvioù e ranker lakaat ur virgulenn dirak etc., evel: Breizh, Kembre, etc.
Kanada
Tud vrudet
Aktourien : Keanu Reeves, Christopher Plummer, Donald Sutherland, Evangeline Lilly
Politikourien : Justin Trudeau, Stephen Harper
Mikael Madeg
Mikael Madeg, ganet e Courbevoie (korn-bro Pariz) d’ar 4 a viz Genver 1950, zo ur skrivagner brezhonek ha gallek, puilh e oberennoù. Troet eo kalzik gant sevenadur Arvor Bro-Leon ha studi buhez Arvoriz.
E vuhez
Desket en deus ivez kembraeg e Kembre, m'eo bet o chom 'pad daou vloaz, e Bethesda ha Bangor, ha gouezeleg Bro-Skos e Bro-Skos, dreist-holl e Sgitheanach. Gouzout a ra esperanteg ivez. Bet eo bet skoliad en ENS St Cloud hag aet da gelenner saozneg war-lerc'h. Kelennet en deus tri bloavezh e Normandi e-lec'h oa o chom bepred war ar maez, e Loudieg ha neuze oa o chom e Bro-Gwened (Gweltaz), er C'hastellin, ma kelenne brezhoneg, hag erfin saozneg adarre e Brest. Sevenet en deus div zoktorelezh, unan diwar-benn lesanvioù brezhonek Bro-Leon hag eben diwar-benn anvioù kêriadennou Bro-Leon. Abaoe 1983 emañ o chom war ar maez, e Sant-Tounan, e Bro Leon.
Skrivagner
Ouzhpenn e labourioù lennegel niverus (barzhonegoù, met dreist-holl danevelloù ha romantoù) ez eus embannet un toullad eus e oberennoù studi hag enklask diwar-benn al lesanvioù (e Breizh, e Kembre, e Normandi hag e Bro-Skos) ha lec'hanvadurezh Bro-Leon, pe ivez war temoù all: ar bezhin, ar c'hleuzioù, hag an divyezegezh abred, na pa ve ken.
Diwar e genlabour gant Per Pondaven ha Yann Riou ez eus bet embannet tro 20 000 lec'hanv eus Arvor Leon, distagadur, lec'hiadenn hag all: frouezh ugent bloavezh a enklaskoù e-touez an dud.
Anavezet eo bet Mikael Madeg er bloavezhioù dek ha-tri ugent pa oa deuet da Vro-Leon da bourmen e galite emsaver da gentañ, ha diwezhatoc'h da chom da vat. Plijout a ra kalz dezhañ ar brezhoneg ha tik eo gant ar rannyezhoù, dreist-holl. E-kerzh an hañvezh 2006 e oa bet embannet e 100 oberenn, hag e penn kentañ 2012 ez eus pelloc'h 142 ditl en e "levrlennadur".
Roll levrioù
Setu un nebeud oberennoù gant Mikael Madeg,skrivet pe troet gantañ, pe c'hoazh kensavet gantañ; an darn vrasañ anezho a zo bet embannet gant Emgleo Breiz ha muioc'h mui gant Embann Kêredol, e embannerez.
Triseratops
An triseratopsed a oa dinosaored geotdebrerien vras hag a veve e diwezh ar C'hretase, etre 67 ha 65 milion a vloavezhioù kent hon oadvezh. Talvezout a ra o anv kement ha «loen a dri c'horn» (Diwar ar gresianeg tri -/τρι- a dalvez 'tri', ceras/κέρας a dalvez 'korn' ha -ops/ωψ a dalvez 'dremm'). Daou gorn a oa ouzh o zal hag unan berroc'h ouzh o fri. Dougen a raent ouzhpenn ur c'houzougenn askorn ledan a-dreñv d'o c'hlopenn evit gwareziñ o gouzoug hag o divskoaz. Pevarzroadek e oant, warno tres frikorneged divent gant izili pounner. Daoust ma n'eus bet adkavet relegenn glok ebet e soñjer e oa dezho pep a 5 pe 6 tonenn ha betek 9 metrad hirder ha 3 metrad uhelder. Bevañ a raent tamm-pe-damm d'ar memes mare ha d'ar memes lec'h hag an tiranosaored, an ankilosaored hag keratopsidae brudet all, an torosaored.
Dizoloadennoù
Emañ an triseratopsed en urzhiad an ornithichianed hag en isurzhiad ar marginosephaliaed, a ya d'ober anezhañ an holl zinosaored dezho ur c'houzougenn askorn pe ur glopenn, warni ur glipenn askornek pe bosoù. Anavezout a reer daou spesad triseratopsed :
Dizoloet e oa bet an triseratopsed gant John Bell Hatcher e 1888. E diwezh an e oa bet kavet un hanterkant klopenn bennak en Amerika an Hanternoz, eskern ivez, met relegenn glok ebet. Badezet e oant gant Othniel Charles Marsh e 1889 (Un nebeud amzer a-raok, e 1887 e-kichen Denver, er C'holorado, en doa kemeret un triseratops evit ur seurt bizon ha lakaet anezhañ Bison alticornis). A-drugarez da greñvder o c'hlopennoù ez eus bet adkavet ur bern pennoù karrekaet o deus roet an tu da studiañ ar c'hemmoù etre ar spesadoù hag etre an hiniennoù. Kavet ez eus bet tammoù relegoù triseratopsed dibaoe er Montana, er Su Dakota, hag er Wyoming en SUA hag er Saskatchewan hag en Alberta, er C'hanada.
Henvevoniezh
Daoust ma vez diskouezet alies an triseratopsed a-vagadoù, n'eus prouenn ebet o dije bevet e-giz-se. Er c'hontrol da zinosaored all, zo bet adkavet evit lod e lec'hioù ma oa bodet dousennoù pe kantadoù a hiniennoù, n'eus bet kavet betek-henn nemet loened digenvez.
Dalc'h
Pounner e oa framm an triseratopsed, dezhe pavioù kreñv gant pemp biz echuet gant karnioù. Abalamour d'o favioù berr ne oant ket gouest d'ober stampoù hir na da c'haloupat. Soñjal a reer e oant gouest da vont d'an tus da 24 km/eur pe war-dro.
Dent
Bevañ a raent e kompezennoù ha koadoù dezho un hin klouar a-walc'h. Gallout a raent terriñ ha debriñ glazvez kalet-kenañ gant o beg askornek. Ar beg-se a c'halle ivez bezañ implijet evit en em zifenn evel hini ar protoseratopsed. A-dreñv d'o beg e oa steudadoù dent renket evit sizailhañ ar boued. Gant o fenn izel e tebrent plant geotennek ha delioù a valent gant o dent. Emañ an dent Triceratops e-touez ar c'harrekadurioù stankañ e prantad diwezhañ ar C'hretase e kornôg Norzhamerika, ar pezh a laka da soñjal e oa anezho ar geotdebrerien stankañ d'ar mare-se.
Kerniel ha gouzougenn
Ur c'houblad kerniel, dezhe 1 metrad hed, a oa ouzh klopenn an triseratopsed, dreist d'an daoulagad, hag ur c'horn all a oa ouzh o moj, a-us d'ar fronelloù. E stumm ur voul e oa koubladur ar penn hag e poent kempouez eus ar penn emañ. Evel-se e c'halle an triseratopsed treiñ o fenn etrezek an holl tuioù buan hag en un doare resis. Abalamour da se e c'halle ar c'herniel bezañ un arm difenn efedus.
Ur c'houzougenn askorn strizh a-walc'h a oa ivez ouzh lodenn a-dreñv ar glopenn. Toulloù a oa e gouzougennoù ar pep brasañ eus ar spesadoù dinosaored all met gouzougenn an triseratopsed a oa didoull ha solut-kenañ.
Kinniget ez eus bet meur a vartezeadenn evit implij ar c'houzougenn :
Skouarnegell c'hris
Ar skouarnegell c'hris (Plecotus austriacus) a zo un askell-groc'hen eus Europa.
Triseratops
Kerniel ha gouzougenn
E 2005 e oa graet un taol arnod evit un teulfilm eus ar BBC, "Ar wirionez diwar-benn al lazher dinosaored", diwar-benn gouzout penaos e c'hallje an triseratoped en em difenn a-enep preizherien vras evel an tiranosaored. Evit gouzout hag eñ e c'hallfe an triseratopsed kargañ a-benn da zinosaored all, evel ma rafe ur frikorneg hiziv an deiz, e oa savet ur glopenn triseratops faos hag e oa bet kaset a-benn un tamm kroc'henn tiranosaor faos, da 24 km/eur. Sankañ a reas kerniel an tal er c'hroc'hen met terriñ a reas ar glopenn abalamour ma ne halle ket ar beg ha korn ar moj treuziñ ar c'hroc'hen. seblantout a ra eta ne oa ket an triseratopsed evit en em zifenn e-giz-se. Pa vezent taget gant preizherien vras e talent outañ war al lec'h moarvat hag e roent taolioù korn pa dostaent a-walc'h outañ
Ur studiadenn savet nevez zo diwar-benn ar glopenn triseratpos bihanañ zo bet kavet, hini ul loen yaouank-kenañ, a ziskouez anat e tiorroe ar c'houzougenn hag ar c'herniel ent yaouank, diwar-goust an diorroadur revel moarvat, ar pezh a ziskouez e oant a-bouez marteze evit ar c'hehenterezh-gwelet hag evit anavezout loened eus ar memes spesad.
Aydın (proviñs)
Proviñs Aydın zo ur proviñs e kornôg Turkia o skeiñ war mor Egea.
Douaroniezh
War-dro 1.000.000 annezad a oa e Aydın e 2007.
Koulineg
Ur yezh arawanek eo ar c'houlineg (culina, kulína, kulyna, corina, madija, madihá, kollina) komzet gant 903 a dud en Amazonas e Brazil (2000) ha gant 400 den e Perou (2002).
N'eo ket gwall disheñvel ar rannyezhoù komzet en div vro.
Haides
Haides (henc'hresianeg : ᾍδης Háidēs) pe ᾍδης Hades a-wechoù eo anv doue an Ifernioù e relijion Henc'hres. Mab da Gronos ha da Rea eo ha breur da Zeus ha da Boseidon.
Kevatal eo Haides d'an doue roman Pluto, un anv latin deuet diwar an henc'hresianeg Πλούτων / Ploutōn "pinvidigezh", alese ar ger gallek ploutocrate, "gladveliour".
Ganedigezh
Lonket e oa bet gant e dad kerkent ha deuet er bed. Koulskoude e vo dislonket gantañ a-drugarez d'ar braoued aozet gant Metis, unan eus serc'hed niverus Zeus. Kemer a reas perzh en holl stourmoù e vreur Zeus ha roet e oa bet dezhañ rouantelezh ar bed danzouar. Aspedet e veze en ur skeiñ ouzh an douar gant an daouarn pe gant gwialennoù. Aberzhet e veze tirvi du pe dañvadezed du en enor dezhañ, diouzh an noz.
1406
Diwar-benn bloavezh 1406 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Haides
Skrapadenn Persefone
Skrapañ e nizez Persefone a reas gant asant Zeus. Pa oa-hi o kutuilh bleuñv gant nimfezed e kompezenn Enna, e Sikilia, e tigoras an douar dindan he zreid hag e tianadas gant ur c'harmadenn skrijus.
Merc'h Demeter ha Zeus e oa Persefone. Demeter a glaskas anezhi e pep lec'h hag a baouezas da gas e gefridioù doueez da benn, ar pezh a zegasas un naonegezh spontus. Rediet e oa Zeus da glask un emglev etre Haides ha Demeter kent na vije rivinet an Douar. Hag eñ ha kas Hermes davet Haides. Asantiñ a reas hemañ lezel ar plac'h da vont kuit gant ma n'he dije ket tañvaet boued ar re varv c'hoazh. Evel ma oa chomet war yun abaoe he skrapadenn e oa bet ret da Haides moustrañ war e imor ha lezel anezhi da vont kuit. Paouez a reas Demeter a ouelañ neuze. Met evel ma oa o vont kuit da Eleusis, unan eus lorzhourien Haides, anvet Askalafos, a lavaras dezhañ he doa kutuilhet ur greunaval ha debret seizh greunenn dioutañ (lod all a lavar e oa bet rediet da zebriñ ur c'hreunenn gant Hermes e-unan). Ret e oa dezhi bevañ en Ifernioù hiviziken. Gourdrouz a rae Demeter paouez da lakaat ar plant da greskiñ avat. Kinnig a reas Zeus e chomfe o merc'h en Ifernioù e-pad c'hwec'h miz bep bloaz hag ez afe davet he mamm e-doug ar peurrest eus ar bloavezh. Dont a reas da vezañ ar rouanez Persefone a veve gantañ an hanter eus ar bloaz met ne roas bugel ebet dezhañ.
1406
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1406
Haides
Avanturioù
N'en deus ket bet kalz avanturioù. Feal e oa d'e wreg war-bouez div wezh. Un avantur en deus bet gant an naiadez Minthe a voe mac'het gant Persefone, ha gant an nimfenn Leuke, merc'h Okeanos.
Denieg (arawaneg)
Ur yezh arawanek eo an denieg (dení pe dani) komzet gant 750 a dud en Amazonas e Brazil (2002).
Ur rannyezh ez eus: an inaouinieg (inauini).
Bilecik (proviñs)
Proviñs Bilecik zo ur proviñs e gwalarn Turkia.
Douaroniezh
War-dro 203.000 annezad a oa e Bilecik e 2007.
4.200 km² eo e c'horread.
Zourouahaeg
Ur yezh arawanek eo ar zourouahaeg (zuruahá, suru(w)ahá pe mndios do Coxodoá) komzet gant 130 a dud en Amazonas e Brazil (1995).
Garadenn Napoleon
Ar C'haradenn Napoleon a zo ur stumm eus ar c'hoari skosat, un digoradenn en echedoù.
Swabeg
Ur yezh c'hermanek eus skourr an alemanek eo ar swabeg (Schwäbisch) komzet e Swabia o vont eus mervent Baden-Württemberg (hag ivez Stuttgart betek mervent Bavaria hag ivez e kornioù-bro zo a Hungaria.
N'eo ket aezet nag a-bell evit an dud a oar alamaneg kompren an dud pa gomzont e swabeg.
Isrannet e vez ar rannyezhoù hervez stumm anv-gwan-verb ar verb sein ('bezañ'). Daou vloc'had pennañ ez eus:
Reteg
Ar reteg, pe raeteg, a zo ur yezh tireniek nebeut anavezet, a veze komzet gwechall e Raetia en Alpoù ar Reter, en norzh d'ar veneteg. N'anavezer anezhañ nemet dre un dornad enskrivadurioù berr en un eilstumm eus al lizherenneg etruskek, ar pezh a oa abeg da galz a vreud diwar-benn e orin. Krediñ a ra ar glaskourien a-vremañ e oa kar d'an etruskeg avat.
Mont a reas da get war-dro an moarvat, kemeret e lec'h  gant al Latin ha gant yezhoù germanek.
Balıkesir (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 1.100.000 annezad a oa e Balıkesir e 2007.
14.450 km² eo e c'horread.
Saonenn
Un draoñienn pe traonienn pe saon pe saonenn zo un dachennad douar izel etre menezioù pe torgennoù. Gallout a ra bezañ bras pe bihan. Deveret eo eus traoñ.
Douarouriezh
Diouzh meur a brosesus douaroniel e c'hell bezañ stummet an traoñiennoù :
Traoñiennnoù treoabl
Bez e c'heller kavout stummoù nes d'an traoñiennoù war ar planedennoù hag al loaroù. Marteze eo bet krouet traoñiennoù al Loar diwar un regennad toulloù-diskarg dre stekiñ. Traoniennoù bihan a c'hell dont eus flodoù al lavaoù pe eus bihannadur lederezhioù al lavaoù p'edont o yenaat. Bez ez eus un draoñienn hir-kenañ war ar blanedenn Meurzh, Valles Marineris hec'h anv ha 4000 km e hed.
Jaque
Jaque (spagnoleg evit echedoù) a zo ur gazetenn spagnol ha spagnolek a vez embannet div wezh ar miz e Valencia (Kumuniezh Valencia). Kregiñ a reas e Donostia e 1970. E penn kazetennoù echedoù Spagn emañ abaoe he c'hrouidigezh. Lod eus gwellañ c'hoarierion ag ar bed a-bezh a skriv enni.
Anton Bruckner
Anton Bruckner (4 a viz Gwengolo 1824 - 11 a viz Here 1896) a zo ur sonaozour aostrian.
Buhez
Josef Anton Bruckner a zo bet ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1824 en Ansfelden, ur gêrig eus Aostria-Uhel.
Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Bingöl (proviñs)
Proviñs Bingöl zo ur proviñs e reter Turkia.
Jean Sibelius
Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Banawaeg
Ur yezh arawanek eus isskourr ar yezhoù yamamadiek eo ar banawaeg (banawá, kitiya, banavá, banauá, jafí) komzet gant kant den en ur gêriadenn en Amazonas e Brazil (2002).
Yamamadieg
Ur yezh arawanek eus is-skourr ar yezhoù yamamadiek eo ar yamamadieg (yamamadí, jamamadí, kanamanti, canamanti) komzet gant 195 a dud strewet war un dachenn ledan-kenañ en Amazonas Brazil (1994).
rannyezhoù:
Rannyezhoù pe yezhoù kar:
Owain ap Gruffydd
Meur a Owain ap Gruffydd zo bet en istor Kembre:
Paumarieg
Ur yezh arawanek eo ar paumarieg (paumarí pe purupurú) komzet gant 700 a dud en Amazonas e Brazil (1994). Teir rannyezh a zo, tost-tre an eil re ouzh ar re all:
Dompêr-an-Hent
Domper-an-Hent  (Dompierre-du-Chemin e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant Loezherieg d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Loezherieg-Dompêr.
Skouarnegell rous
Ar skouarnegell rous (Plecotus auritus) zo un askell-groc'hen eus Eurazia.
Doareoù pennañ
War-dro 5 cm eo hirder he c'horf, keit ha he lost. Etre 7 ha 14 g eo he fouez.
Anavezet e vez, evel an holl skouarnegelled dre he divskouarn bras ha he dremm teñvaloc'h eget he c'horf.
Pakañ a ra amprevaned a ya da zebriñ war ur c'hlud.
thumb|left|250px|Tiriad ar skouarnegell rous
1405
Diwar-benn bloavezh 1405 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1405
Bolu (proviñs)
Proviñs Bolu zo ur proviñs e gwalarn Turkia.
Diskoulm diwezhañ
"An diskoulm diwezhañ da gudenn ar Yuzevien" (alamaneg:Endlösung der Judenfrage pe berroc'h Endlösung) a veze graet eus diouennañ Yuzevien Europa gant an dud e karg da vare an Trede Reich nazi. Ijinet e oa bet an eufemizm-mañ gant Hermann Göring ha gant Reinhard Heydrich a oa e penn ar Reichssicherheitshauptamt. Ez-ofisiel e komze ar gouarnamant nazi eus "treuzlec'hiañ ar Yuzevien d'ar reter" (alamaneg: Judenumsiedlung nach Osten).
Ifernioù
Hervez mojennoù Henc'hres e oa an Ifernioù unan eus an anvioù a veze graet eus al lec'h ma 'c'h ae an dud da chom war-lerc'h o marv. Dindan an douar emañ al lec'h-se, hag eno emañ an doue Hades o ren. Se zo kaoz e vez graet anv eus "rouantelezh Hades" a-wechoù, hag eus an Hades zoken, pa gomzer eus ar vro-hont.
Yarawareg
Ur yezh arawanek eus isskourr ar yezhoù yamamadiek eo ar yarawareg (jaruára, jarawara, yarawara) komzet gant 155 a dud e 7 kêriadenn en Amazonas e Brazil (2000).
Ifernioù
Meur a gornad zo eno hervez an hengoun :
Yarawareg
Gwezhall e veze renket evel ur rannyezh yamamadiek
Ifernioù
Etre an Ifernioù ha bro an dud vev ez eus ur stêr, pe meur a hini hervez an dud : ar Styks peurvuiañ, an Ac'heron a-wechoù.
Pa vez bet beziet an dud evel a zo dleet e vezont lakaet da dreizhañ ar stêr gant C'haron war e skaf, goude paeañ ur gwennegig dister. Diwar-se eo e teu ar boaz da lakaat ur pezh e genoù ar re varv. Teir stêr all a dremen dre an Ifernioù : ar Flegethon, ar Gokytos hag al Lethe.
Ulises zo bet tost da vont e-barzh, e trovezh an Nekyia, e kan XI an Odysseia.
Yezhoù alemanek izel
Ur skourr eus ar yezhoù alemanek eus ar familh-yezhoù c'hermanek eo ar yezhoù alemanek izel komzet e Baden-Württemberg (Alamagn), en Elzas (Frañs) hag e Basel (Suis).
Ifernioù
Meur a zor zo d'an Ifernioù : tost da Lenn Averno, tost da Gab Tenaro hag e bro ar Gimmerianed.
Yezhoù alemanek izel
Aezet eo ober an diforc'h etre an alemaneg izel hag an alemaneg uhel hervez ma vez implijet k (izel) pe ch (uhel), da skouer:
Disheñvel eo diouzh ar swabeg dre ma'z vez distaget evel vogalennoù simpl en alemaneg izel ar vogalennoù distaget evel diftongennoù e swabeg, da skouer:
Ifernioù
Tri barner zo : Minos, an hini nemetañ er mojennoù koshañ, Radamanthys hag Aiakos. Ganto e vez degemeret an dud varv ha lavaret dezho da belec'h mont, ha chom, a-hed ar beurbadelezh.
F (lizherenn)
6 lizherenn al lizherenneg latin eo F, f.
Alamaneg an Huterited
Ur yezh c'hermanek eus skourr an Yezhoù aostriek-bavarek eo alamaneg an Huterited (Hutterisch) komzet hiziv gant an Huterited e Kanada hag ar Stadoù Unanet.
Dégagé (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen dégagé evit deskrivañ un emstumm pe ur fiñvadenn ma vez savet diwar al leur an troad oberiant, d.l.e eo an hini o fiñval, digor an troad ha reut e benn.
Alamaneg an Huterited
Gwechall e veze graet 'tiroleeg ouzh ar yezh-mañ, met n'eo ket reizh an anv-se.
Diorroet e oa bet alamaneg an Huterited war diazez an alamaneg komzet e Karintia (Aostria) e-kreiz ar XVIIIvet kantved. Tost a-walc'h eo da alamaneg Pennsylvania.
Desket e vez an alamaneg da yezh kentañ gant ar vugale savet er c'huminiezhioù Huterited ha war-lerc'h e vez desket ar saozneg gante.
Ur yezh dre gomz eo alamaneg an Huterited dreist-holl met pa vez graet gantañ dre skriv e vez implijet an doare-skrivañ implijet gwechall evit an alamaneg a-raok ar skritur unvan lakaet e pleustr gant Martin Luther. Er skolioù neoazh ez eo skritur Martin Luther an hini a vez desket gant ar vugale daoust ha me vez graet skol dezhe e soazneg dreist-holl.
Digoradenn Napoleon
Digoradenn Napoleon a reer e c'hoari an echedoù eus un doare divoas da voulc'hañ ur c'hrogad dre ar fiñvadenn : <blockquote style="font-weight:bold;"> Diwar Napoleon I (1769-1821) ez eo bet anvet an digoradenn-se.
Istor
Brudet e oa an impalaer gall evit karout ar c'hoari echedoù, hogen brudet e oa ivez evit bezañ ur c'hoarier dister. Skignet e voe an anv "digoradenn Napoleon" gant meur a gazetenn e kreiz an pa gonjont e oa bet c'hoariet gantañ e 1809 evit boulc'hañ ur c'hrogad a gollas a-enep An Turk, un emfiñver faos a guzhe ar mestrc'hoarier Johann Baptist Allgaier (1763-1823).
Dezrann
Evel en Argadenn Parham (2. Dh5) e klask an tu Gwenn tizhout Lamm ar Maesaer dre an heuliad '''2. ... Mc6 — 3.Fc4 Fc5?? — 4.Dxf7#''', met aes eo d'an tu Du chom hep bezañ paket. Unan wan eo Digoradenn Napoleon rak re abred e kas an Damez, a c'hall bezañ taget aes ; keit ha ma chom en f3 e vir ouzh Marc'heg ar Roue a vont d'an emgann war-du kreiz an dachenn.
Jakez, mab Alfae (abostol)
Jakez, mab Alfae a oa unan eus daouzek abostol Jezuz Krist. N'eo meneget nemet en Avieloù Mark, Mazhev ha Lukaz, ha n'eur ket sur pere eus menegoù "Jakez" en Testamant Nevez a ra anv eus mab Alfae dre ma oa un abostol all er memes anv Jakez an Henañ, mab Zebedea.
Club Sportif Sedan Ardennes
Ar c'h-Club Sportif Sedan Ardennes a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919.
Avant (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen (en) avant evit deskrivañ ur fiñvadenn kaset da-benn war-raok, d.l.e. war-du ar arvesterion/ezed, da skouer grand battement en avant.
Yezhoù alemanek
Renket e vez ar yezhoù alemanek (Alemannisch) e-touez skourr ar yezhoù alamanek uhelañ eus familh ar yezhoù germanek.
Bitlis (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Bitlis Proviñs Bitlis zo ur proviñs e reter Turkia.
Yezhoù alemanek
Setu ur roll eus ar yezhoù alemanek:
Bitlis (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 390.000 annezad a oa e Bitlis e 2007.
8.400 km² eo gorread ar proviñs.
thumb|center|350px|Moskeenn e Tatvan
Burdur (proviñs)
Proviñs Burdur zo ur proviñs e mervent Turkia.
Douaroniezh
War-dro 256.000 annezad a oa e Burdur e 2007.
Elzaseg
Ur yezh c'hermanek eus skourr an alemanek izel eo an elzaseg (Elsässisch) komzet en Elzas (Frañs).
Peurliesañ e vez implijet an alamaneg unvan dre skrid met gwelet e vez ivez an elzaseg skrivet evel ma vez distaget dreist-holl war panelloù-heñchañ divyezhek.
Arrière (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen (en) arrière evit deskrivañ ur fiñvadenn kaset da-benn a-dreñv, d.l.e. en tu all d'an arvesterion/ezed, da skouer grand battement en arrière.
Luis Ramírez de Lucena
Luis Ramírez de Lucena, XVvet Kantved, Spagn.
C'hoarier ha skrivagner echedoù spagnol.
Gantañ e voe skrivet ar c'hoshañ levr bet moulet a-zivout an echedoù: Repeticion de Amores e Arte de Axedres, bet embannet e Salamanca e 1497; peurliesañ e raer Lucena ag al levr. Div lodenn a gaver el levr: unan a-zivout an echedoù, eben ag ar garantez. El lodenn a-zivout an echedoù e kaver dek digoradur ha kant-pemp kudenn.
Ne ouier ket pikol tra deus buhez Lucena. E anv a zo sur. E Skol-Veur Salamanca e reas e studi. Ur yuzev deut da vout kristen e vefe bet. Ar skrivagner Fernando de Rojas en-defe implijet e dudenn da ijinañ e Calixto de La Celestina.
E 1922 e voe prouet e oa bet skrivet Dornskrid Göttingen (1490) gant Lucena. Un dornskrid arall, hini Pariz, a voe dizoloet e 1922, gant 84 pajenn ennañ, 28 kudenn hag 20 digoradur dielfennet. Sinet eo "Luzena". Mesket eo katalaneg ha galleg en destenn.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Al Lizherenneg fonetek etrebroadel (LFE, e saozneg : IPA) zo ul lizherenneg 118 lizherenn diazez enni hag a dalvez da dreuzskrivañ ar sonioù kavet an aliesañ e yezhoù ar bed.<BR> Lizherennoù latin pe c'hresianek treuzfeurmet pe get eo an darn vrasañ anezho, evel ɾ, ɽ, ɺ, ɹ diwar r ha ɘ, ǝ diwar e.
Bursa (proviñs)
Proviñs Bursa zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Arouezennoù arbennik all a c'hell bezañ implijet a-gevret gant al lizherennoù diazez evit sonioù all ha na vezont ket kavet gwall alies e yezhoù ar bed pe c'hoazh evit diskwel diforc'hioù fonetek bihan. Bez' ez eus 76 sin a seurt-se, evel β̞ e lec'h [β]. Arouezennoù all zo ivez evit diskwel an tonennoù ha lec'h an taol-mouezh ( ' ) pe ur gensonenn silabennek ( ̩ ).
Pipistrell voutin
Ar bipistrell voutin (Pipistrellus pipistrellus) zo un askell-groc'hen a vev en Eurazia ha Norzhafrika.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Kromelloù a implijer en treuzskrivadennoù fonetek evit o diforc'hañ diouzh an treuzskrivadennoù fonologel.
Pipistrell voutin
Doareoù pennañ
War-dro 4 cm eo he hirder ha nebeutoc'h eget 10 g he fouez.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Istor an LFE
Gant kelennerion war ar saozneg ha war ar galleg e voe boulc'het, dindan ren Paul Passy (1859-1940) a laboure e framm ar Gevredigezh fonetek etrebroadel bet krouet e Pariz e 1886 gant an anv Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon. E 1888 e voe embannet an LFE gentañ awenet gant al lizherenneg romek ijinet gant Henry Sweet (1845-1912), diorroet war he zro diwar diazezoù al lizherenneg fonotipikel krouet gant Isaac Pitman (1813-1897) hag Alexander John Ellis (1814-1890).
Bursa (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 2.000.000 annezad a oa e Bursa e 2007.
Pipistrell voutin
Doareoù pennañ
Diouzh an deiz e kav bod e faoutoù naturel pe frailhoù er savadurioù.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Istor an LFE
Meur a wezh e voe adwelet an LFE : e 1900, e 1932, e 1947, e 1951 e 1989, 1993, 1996 hag e 2005.
Pipistrell voutin
Doareoù pennañ
Bevañ a ra a-stroll. En em vodañ a ra ar parezed a-viliadoù evit reiñ bronn da bep a golen. Ar re vihan a c'hell nijal d'an oad a 3 sizhun.
Bursa (proviñs)
Douaroniezh
11.000 km² eo e c'horread.
Gwrizienn deirc'hensonennel
Implijet e vez an termen gwrizienn deirc'hensonennel (arabeg: جذر ثلاثي, ǧaḏr ṯalāṯī) war dachenn yezhadur an arabeg hag yezhoù semitek hag ivez ur re yezhoù afrez-aziatek evit komz eus gwriziennoù diazez enne teir c'hensonenn.
Abichireg
Ur yezh komzet gwechall e Puerto Elvira e Perou eo an abichireg. Komzet e veze gant ur 55-75 a dud e 1925 e oa met da get eo aet diwar neuze. N'anavezer netra diwar-benn e frammadur.
Gwrizienn deirc'hensonennel
Teirc'hensonennel eo ar gwirziennoù implijet an aliesañ gant ar yezhoù-mañ daosut ha ma vez kavet stank pe stankoc'h gwriziennoù pederc'hensonennel ha gwriziennoù digensonennel.
Bursa (proviñs)
Arondisamantoù
17 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
Pipistrell voutin
Is-spesadoù hag annezva
[[Restr:Distribution of Pipistrellus pipistrellus.png|thumb|center|upright 2.5|
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Rannoù
Lizherennoù zo el LFE evit ar vogalennoù pennañ distaget dre ar genoù (da lavarout eo hep friadur). Renket e vez ar vogalennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
Gwrizienn deirc'hensonennel
Da skouer, diwar ar wrizienn deirc'hensonennel K-T-B a denn d'ar skritur ha d'ar skrivañ dre vars e c'heller deverañ ar stummoù-mañ da heul en arabeg hag en hebraeg:
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Hirder ar vogalennoù
Diskwelet e vez ez eo hir ur vogalenn gant un arouezenn arbennik anvet kronenn ( ː ). Peurliesañ avat e vez implijet an daou bik en e blas, da skouer [a:] e-lec'h [aː].
Rannoù
Renket e vez ar c'hensonennoù hervez ar perzhioù-mañ da heul :
Gwrizienn deirc'hensonennel
Termenadur
En hebraeg ec'h implijer an termen binyan (בנין, liester בינינים binyanim) evit komz eus ur c'helf verbel pe eus patrom hollek deveradur ar verboù hag implijet e vez an termen mishqal (pe mishkal) evit komz eus patrom deveradur ar verboù. Implijet e vez an termenoù hebraek-mañ a-wezhoù pa gomzer diwar-benn yezhadur an hebraeg.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Hirder ar c'hensonennoù
Diskwelet e vez ar c'hensonennoù hir er memes mod hag ar vogalennoù : treuzskrivet e vefe ar magyareg mit mondott? ('petra ac'h eus lâret?') [mɪt̪ mo̟n̪d̪o̟t̪ː] pe ez-fonologel /mit mondotː/.
Gwrizienn deirc'hensonennel
Termenadur
En e reer وزن wazn, (liester أوزان, ’awzān; 'patrom; furm') eus ar patrom ha جذر ǧaḏr (liester جذور, ǧuḏūr; 'gwrizienn') evit komz eus ar gwriziennoù ha diwar an termenoù arabek-se an hini eo ma oa bet diorroet an termenoù "patrom" ha "gwrizienn" implijet an aliesañ pa vez komz eus yezhadur an arabeg.
Lizherenneg fonetek etrebroadel
Ar silabennoù
Implijet e vez ur varrennig uhel ( ˈ ) a-raok ur silabenn evit diskwel lec'h an taol-mouezh pennañ. Evit an taol-mouezhioù a eil renk e vez implijet ur varrennig izel ( ˌ ). Talvezout a ra ar pik ( .).
Da skouer, setu penaos e vez treuzskrivet ar ger alamanek Rindfleischetikettierungsüberwachungsaufgabenübertragungsgesetz [ˌʁɪnd̥.flaɪʃ.ʔe.tɪ.ke.ˌtiː.ʁʊŋs.ʔyˑ.bɐ.va.χʊŋs.ʔaʊf.ˌgɑː.bn̩.ʔyˑ.bɐ.ˌtʁ̥ɑː.gʊŋs.gə.ˈzɛt͡s].
Kastell-Nevez
Meur a g-Kastell-Nevez zo e Breizh:
Lezennaoueg Hoel Vat
Da geñver bodadeg Hendy-gwyn ar Daf dalc'het e 945 eo ez embannas Hoel Vat al lezennaoueg vrudet-se.
Sellout a rae an dastumad-se ouzh kement tra a denne d'ar vuhez prevez.
Aariyeg
Ur yezh komzet en India e bannoù Chhatarpur, Datia, Panna, Rewa, Satna, Shahdol, Sidhi ha Tikamgarh e stad Madhya Pradesh eo an aaryeg. Fed ebet ez eus diwar-benn he frammadur pe niver an dud a gomz anezhi. N'ouzer ket da be familh e perc'henn.
Gwelet ivez
Yezhoù India Yezhoù direnk
Jean Dufresne
thumb|Jean Dufresne Jean Dufresne, bet ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1829, marvet d'an 13 a viz Ebrel 1893 e Berlin (Alamagn) a oa ur mestrc'hoarier echedoù ha skrivagner alaman.
Un diskibl da Adolf Anderssen e voe. Skrivañ a reas dornlevrioù ha dastumadennoù krogadoù mestrc'hoarierion.
1404
Diwar-benn bloavezh 1404 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
World Wide Web Consortium
Ar World Wide Web Consortium (anvet ar W3C peurliesañ) a zo un aozadur reolata hep pal kenwerzhel bet krouet e miz Here 1994. Aozet eo evel ur c'henseurtiz etrebroadel. Ennañ e labour asambles aozadurioù ezel, ur skipailh tud gopret hag ar publik evit ma vo diorroet reoladoù da vezañ implijet er World Wide Web. Termenet eo bet e bal evel-se : "kas diorroadur ar World Wide Web d'e galloudezhioù brasoc'h m'eo posupl tizhout anezho en ur sevel protokoloù hag hentennoù ma 'z eont da bourchas ur c'hresk padus". Krouiñ a ra ar W3C poelladoù ha kas a ra oberioù evit an deskadurezh hag an enklask hag ur forom ivez.
1404
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1404
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1404
Lagad-yar
Ul lagad-yar, pe lagadenn-yar, pe lagad-bran, zo ur seurt kaledenn ouzh ur biz-troad.
World Wide Web Consortium
E penn ar W3C emañ Tim Berners-Lee, hemañ krouer kentañ reoladoù an URL (Uniform resource locator), an HTTP (Hypertext Transfer Protocol) hag an HTML (HyperText Marked-up Language), an holl diazezoù pennañ teknologiezhioù ar World Wide Web.
Zeri
Zeri a zo ur gumun ag Italia, e proviñs Massa-Carrara e Toskana.
Fañch Morvannou
Buhez
Ganet e oa bet Fañch Morvannou, François Morvannou en ti-kêr ha Yann Glevareg e anv-pluenn, er C'hloastr-Pleiben d'an 20 a viz Du 1931. Tremenet e vugaleaj eno, divizet en devoa e dad mont da Rouan da chom. Marvet e oa e dad eno, setu perak e tistroas d'ar vro, da Goloreg. Evel holl baotred ur familh baour ha kristen e reas e studioù er c’hloerdi.
Kelenner eo bet e Skol-Veur Brest betek 1998, pa 'z eas war e leve. E Brest edo o chom.
Mennozhioù
Ar c’hoant da skrivañ zo deuet dezhañ a-fed ar stourm evit hor yezh. Estreget ur stourm evit ar yezh e oa, evit ur brezhoneg unvan e pep korn eus ar vro en deus labouret, hag evit se ez eus bet tabutoù a bep seurt en-dro dezhañ. Klasket en deus skrivañ ar brezhoneg e doare da c'hellout mirout ar rannyezhoù war un dro. Difenn a rae un doare-skrivañ, an etrerannyezheg, ha krediñ a rae dezhañ unvaniñ an holl gwitibunan en-dro d'ar reizhskrivadur-se, an dud a skrive e peurunvan, e gwenedeg hag e skolveurieg. Disoc'hañ a reas an emvodoù-se war ur c'hwitadenn war vete nebeud hag aet eo pep hini diouzh e du en-dro. A-hervez e vije bet c'hwitet war an emglev abalamour ma oa bet embannet an hentenn Assimil en doare skrivañ nevez-se a-raok ma vefe bet roet o asant da vat gant lod eus ar re a gemere perzh en divizoù. Ne van ken nemet un nebeud a dud feal d'an etrerannyezheg (penngerioù geriadur kentañ Frañsez Favereau, da skouer a zo e tri doare-skrivañ), rak emañ ar peurunvan o tont da vezañ skritur ar brasañ niver.
Coupé (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen coupé evit deskrivañ un bazenn-liammañ ma vez liec'hiet (coupé pe "troc'het") an troad ma saver an danser(ez) en e/he sav warnañ gant an troad oberiant all, dl.e an hini o fiñval.
A-wezhoù ec'h implijer ar ger dre fazi evit deskrivañ ar cou-de-pied arrière hag a-wezhoù ivez avant.
Agavotaguerreg
Ur yezh a vije komzet gant 100 a dud e park Xingù e Mato Grosso eo an Agavotaguerreg. Nebeut a fedoù hon eus diwar he fenn met posupl eo e vefe aet da get.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Çanakkale (proviñs)
Proviñs Çanakkale zo ur proviñs e gwalarn Turkia, war un dro war gevandiroù Europa hag Azia.
Douaroniezh
9.900 km² eo e c'horread.
E proviñs Çanakkale emañ Gökçeada, enezenn vrasañ Turkia, ha dismantroù kêr Troia.
Krampouezh-mouezig
Diwezhatoc’h, tra ma sec’h an delioù, e sav buan ur gorzenn bleuñv peuzwenn dister warni. An delioù an hini a vez implijet : goude bezañ gwalc’het anezhe, tennit o c’hroc’hen dindan ha lakait anezhe war ar goulioù. Mar geo bras ar gouli, lakaat ur balastrenn gant delioù tule bervet. N’eus ket par dezhe da soagnañ ar goañvennoù, an devadennoù, an troc’hoù, ar burbu bulumet. Evit an holl draoù-se hag a sell ouzh ar c’hroc’hen e c’haller prientiñ un ongant pe un traet: gwalc’hiñ an delioù, frikañ ha neuze poazhat anezhe gant kemend-all a amann dous, ha silañ.
Un anv poblek allevit ar blantenn-se eo krampouezh mamm-gozh
Kengevredad Kanariat
Kengevredad Kanariat (spagnolegCoalición Canaria) a zo ur c'hevredad strolladoù dizalc'hour en Inizi Kanariez. Krouet e voe e 1993 dre unvaniezh meur a strollad broadelour. Ren a ra an inizi adalek m'en deus erlec'hiet ar PSOE. Derc'hel a ra ivez Tenerife, La Palma ha Fuerteventura hag an darn vrasañ eus ar c'huzulioù-kêr er vro.
E Cortes General Spagn en deus ar c'hengevredad 2 gannad ha 5 senedour. Marc'hata a ra gant ar strollad o ren, da zegemer peadra evit an inizi en eskemm eus e skoazell.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Krampouezh
Krampouezh zo ur meuz bet boutin war ar maez e Breizh-Izel. Hiziv e vez debret muioc'h e kêr, en tier-krampouezh, pe er gêr.
Ober krampouezh
War ur billig, pe ur gleurc'h e vez graet krampouezh. Warni e vez ledet an toaz ha lakaet da boazhat.
Bleud, uioù, ha laezh az a peurliesañ d'ober an toaz. Paket e vo ur banne gant ul loa-bod ha ledet war ar billig (tommet ha lardet en a-raok) gant ur rozell. Ur wech poazhet, troet gant ur spanell pe ur sklisenn, ha poazhet c'hoazh, e vo aozet ar grampouezhenn.
Daou seurt zo : ar c'hrampouezh ed-du, teñval o liv, hag ar c'hrampouezh gwinizh, sklaer pe rous a zo un dibenn-pred saourus.
Debriñ krampouezh
Gwechall e veze debret ar c'hrampouezh hep netra warne, nemet ur vi a-wechoù. Toaz sall a veze, gant bleud gwinizh-du kentoc'h, da zebriñ gant soubenn pe gant chistr. Toaz sukret d'ober krampouezh dous.
Hiriv e vez lakaet traoù a bep seurt war-benn ar c'hrampouezh:
Glad bedel
E 1972 e tivizas Emvod meur ABU ma vije savet roll ar Glad bedel, ennañ lec'hiadoù ha gweledvaoù arouezel eus ar bed. Fiziet eo bet en Unesco klask anezho ha kempenn ar roll.
Krampouezh
E broioù all
Krampouezh a vez graet e broioù all, hag e doareoù all:
Glad bedel
E Breizh
Ma'z eus 39 lec'hiad degemeret er Frañs, 3 en Iwerzhon, 5 e Bro-Skos, 3 e Kembre hag 1 e Kernev-Veur war roll glad ar bed n'eus hini ebet e Breizh. N'emañ na Karn Barnenez ha Steudadoù Karnag war al listenn. Ne gaver nemet Tour Kameled hag a zo lodek e Rouedad lec'hiennoù meur Vauban.
Krampouezh
Tiez-krampouezh
Debriñ krampouezh a vez graet e tier-krampouezh alies.
Yaoueneg
Yaoueneg (Javené e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
Glad bedel
Taolenn dasparzh ar glad bedel
Klaska ra izili UNESCO ober a seurt ma vefe kempouez an traoù etre kevandirioù evit a sell ouzh lec'hiañ ar glad bedel. Er penn-kentañ e veze lakaet Europa war-wel dreist-holl. Gwir eoc 'hoazh, nemet ez eo deuet kempouesoc'h an traoù bremañ ma tegemer lec'hiennoù naturel dreistordinal. Hiziv an deiz (2012) ez eus 961 lec'h war ar roll, dasparzhet int etre 157 Stad : 745 anezho a denn d'ar sevenadur, 187 anezho a denn d'an natur, ha 29 anezho a zo kemmesk (sevenadur ha natur). A-fet douaroniezh ez int dasparzhet e pemp tiriad : Afrika issahara, Stadoù arab (Norzhafrika ha Reter-Nesañ), Azia ha Habask (gant Aostralia hag Okeania), Europa ha Norzhamerika (Stadoù-Unanet ha Kanada), hag Amerika latin (gant Mec'hiko hag ar C'harib).
Zumarraga
thumb|220px|Sede pelec'h emañ Zumarraga e Gipuzkoa. Zumarraga (stumm ofisiel euskarek; stumm spagnolek diofisiel: Zumárraga) zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria. thumb|280px|kleiz|Serr-noz e Zumarraga
Glad bedel
Taolenn dasparzh ar glad bedel
E tiriad Europa-Norzhamerika ez eo renket Kevredad Russia, Turkia, broioù ar C'haokaz hag Israel.
À la seconde (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen à la seconde evit deskrivañ un emstumm kaset da-benn a-gostez, da lâret eo en eil emstumm, da skouer grand battement à la seconde.
John Michael Talbot
John Michael Talbot, ganet d'an 8 a viz Mae 1954 en Oklahoma City (Oklahoma), a zo ur c'haner, sonaozour ha gitarour eus Stadoù-Unanet Amerika.
Tim Berners-Lee
Tim Berners-Lee, Sir Timothy J. Berners-Lee e anv klok (bet ganet d'an 8 a viz Mezheven 1955), a zo un ijinour ha stlennegour breizhveuriat, ha ur c'helenner eus ar MIT. Sellet e vez outañ evel ijinadennour ar World Wide Web, en doa graet ar c'hinnig kentañ anezhañ e miz Meurzh 1989. D'ar 25 a viz Kerzu 1990, gant skoazell Robert Cailliau hag ur skipailh studierien yaouank er CERN, e kasas da benn ar c'hentañ kehentadenn pengennet etre un arval hag ur servijer HTTP dre ar Genrouedad. E 1999 e voe lakaet Berners-Lee gant Time Magazine e-touez ar 100 Tudenn Pennañ eus an kantved. E 2007, e voe rummet er plas kentañ, a-rampo gant Albert Hofmann, e rollad 100 genezh bev The Daily Telegraph. Rener ar World Wide Web Consortium (W3C) eo Berners-Lee, an aozadur a c'hoursell ouzh diorroadur dibaouez ar Web. Diazezer ar World Wide Web Foundation eo ivez, klasker uhel hag entitled eus Kador diazezer 3Com en MIT Computer Science and Artificial Intelligence Laboratory (CSAIL), d.l.e. Arnodva Stlenneg Naouegezh Artifisiel an MIT. Rener ar Web Science Research Initiative (WSRI) eo, hag un ezel eus poellgor aliañ ar MIT Center for Collective Intelligence (Kreizenn an MIT evit an Naouegezh A-stroll). E miz Ebrel 2009, e voe dilennet ezel eus Akademiezh Broadel Skiantoù Stadoù-Unanet Amerika, lec'hiet e Washington, D.C.
Reinhard Heydrich
Reinhard Tristan Eugen Heydrich (7 a viz Meurzh 1904 - 4 a viz Even 1942), lesanvet "kiger Praha", a oa unan eus an dorfedourien nazi pennañ. Bez' e oa anezhañ ofiser en SS, jeneral ar Gestapo, rener ar Reichssicherheitshauptamt (RSHA) ha protektour Bohemia ha Moravia. Ren a rae kendiviz Wannsee ha divizet e oa gantañ an "diskoulm diwezhañ" (lazhadeg Yuzevien Europa) diwar urzh Hermann Göring. D'an 27 a viz Mae 1942 e voe gloazet Heydrich en ur gwalldaol ("Operation Anthropoid") e Praha. Mervel a reas en ospital un nebeud deizioù goude. En e enor e voe anvet diouennañ Yuzevien Polonia "Aktion Reinhard" gant pennoù bras an SS hag ar RSHA.
Gwelet e vez (hag e veze dija pa oa bev) Heydrich evel ofiser SS ha torfedour nazi pennskoueriek: gouennelour, otus, digizidik ha c'hoantek. Krouet eus bet meur a rol e filmoù Hollywood war e batrom.
Yezhoù alemanek uhel
'Notenn': Arabat kemmeskañ gant an Alamaneg uhel Ur skourr eus ar yezhoù alemanek eus ar familh-yezhoù c'hermanek eo ar yezhoù alemanek uhel komzet e Liechtenstein hag en darn varsañ eus ar Suis estreget ar rannyezhoù germanek uhelañ e su ar vro hag ar rannyezh germanek izel komzet er gwalarn. Komzet e vez alemaneg uhel ivez e su Baden-Württemberg en Alamagn hag e Vorarlberg en Aostria.
Alamaneg Pennsylvania
Ur yezh c'hermanek eus is-skourr ar yezhoù alamanek uhel eo alamaneg Pennsylvania (Pennsilfaanisch-Deitsch, saozneg: Pennsylvania German pe Pennsylvania Dutch). Komzet e vez gant en-dro da 250 000 a dud e Pennsylvania dreist-holl; izili eus an iliz Amish eo al lodenn vrasañ eus e yezherien.
Alamaneg ar Vennonited
Ur yezh c'hermanek eus skourr ar germanek izel eo alamaneg ar Vennonited (Plautdietsch) komzet gant ar Vennonited (e saozneg : Mennonites).
Hiziv e vez komzet ar yezh e Paraguay, Mec'hiko, Ukraina, Alamagn, Kanada (dreist-holl e Manitoba ha Saskatchewan), Brazil, Belize hag ar Stadoù Unanet.
Alamaneg Pennsylvania
Ur yezh en arvar an hini eo.
Alamaneg ar Vennonited
A orin izelvroad eo ar Vennonited daoust ha ma'z eo alamanek ar yezh a vez komzet gante, bet desket gante pa vezent o klask repu er XVIvet kantved, o vont kuit en XVIIIvet kantved betek en em staliañ en Ukraina hag e Rusia dreist-holl. Meur a Vennonit a veajas betek Norzhamerika ivez, oc'h en em staliañ dreist-holl e Kanada ha Stadoù-Unanet Amerika ha lod all a arruas ivez e Su Amerika, dreist-holl e Paraguay ha Mec'hiko hag eno e oa bet levezonet o alamaneg gant ar spagnoleg.
Alamaneg Pennsylvania
Kar eo ar yezh-mañ d'ar frankeg komzet e kornôg-kreiz Alamagn. Daou zoare skrivañ diforc'h a vez implijet er skrid hiziv, unan levezonet gant hini ar saozneg hag unan all savet war batrom an alamaneg unvan.
Alamaneg ar Vennonited
Daou vloc'had rannyezhel pennañ zo :
O vont da get emañ ar yezh e-touez ar re yaouank a orin rusek o chom e Norzhamerika dreist-holl.
Félicien Rops
Félicien Rops (7 a viz Gouere 1833 e Namur – 23 a viz Eost 1898 en Essones, Corbeil-Essonnes hiziv an deiz) a oa ul livour, skeudennaouer ha treser belgiat.
E vuhez
Kregiñ a reas Rops evel treser flemmskeudennoù er gazetenn Le Crocodile, ha skeudennaouiñ a reas ivez levrioù e vignon Charles de Coster, evel Légende et les aventures d'Uylenspiegel (1866).
Dedennet e oa gant al louzawouriezh, ha war an dachenn-se e pleustras gant an embanner gall Auguste Poulet-Malassis, hag en doa ranket mont da repuiñ e Brusel etre miz Gwengolo 1863 ha miz Mae 1871. Evitañ e savas meur a dalbenn: da skeudennaouiñ oberennoù evel Les Bas-fonds de la société gant Henry Monnier (1864), Le Diable au corps gant Andrea de Nerciat (1865), Épaves gant Charles Baudelaire (1866), Jeunes France gant Théophile Gautier (1866), Gamiani gant Alfred de Musset (1866) hag ivez Point de lendemain gant Vivant Denon (1867).
Mignon d'an arkeologour Maurice Hagemans e oa, hag asambles e veajjont e Sveden hag e Norvegia e 1874. Tresañ ha livañ a reas ivez war vord ar stêr Meuse, hag an Danav, e Barbizon, Monte-Carlu, Spagn hag en Aljeria.
E-touez e engravadurioù brudetañ emañ La Peine de mort, L'Ordre règne à Varsovie, La Médaille de Waterloo, La Buveuse d'absinthe, La Grève, Pornokratès pe Mors syphilitica.
A-drugarez d'ar berzh a reas ez eas da Bariz, ma skeudennaouas oberennoù gant Jules Barbey d'Aurevilly, Joséphin Péladan, Félicien Champsaur ha Stéphane Mallarmé. Daoust ma skeudennaouas oberennoù skrivagnerien vrudet ne voe ket brudet dre ma oa orgedus e oberennoù.
E 1857 e timezas gant Charlotte Polet de Faveaux, ha daou vugel a voe ganet : Paul ha Juliette, hag a varvas pa oa bihan. Dispartiañ a rejont e 1875, hag azalek ar mare-se e vevas Rops gant ar c'hoarezed Léontine hag Aurélie Duluc, krouet ganto un ti dilhadouriezh.
E Brusel e krouas Kevredigezh etrevroadel al livourien dour-kreñv e 1869, hag unan eus krouerien Strollad an XX e 1883, e voe ivez.
Azalek 1892 ez eas e weled war fallaat, met kenderc'hel a reas da labourat bete e varv. El lizheroù a eskemmas gant e vignoned e weler e oa un den desket ha berv ennañ.
E Namur ez eus ur mirdi gouestlet dezhañ ha d'e oberenn. E Mettet e c'haller gweladenniñ ivez ar c'hastell m'edo o chom, gant Charlotte Polet de Faveaux.
Vizon Amerika
Vizon Amerika (Neovison vison pe Mustela vison) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar mustelideged. Ar spesad bev nemetañ eo er genad Neovison.
Doareoù pennañ
Vizon Amerika en deus ur c'horf moan ha hir hag ur vlevenn stank gell-du gant un tarch gwenn dindan e c'hroñj. Pavioù berr en deus ha mat eo da neuial.
Vizon Amerika a vev er c'hoadegoù hag er pradennoù e-kichen ur stêr pe ul lenn. E ribl ar stêrioù e kleuz douarennoù. Debriñ a ra bronneged bihan, pesked ha raned. Diouzh an noz e vez oberiant dreist-holl.