cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sophie von Fersen
He buhez
Pa oa bet Frederick Adolf o c'houlen dorn Sophie, e roas da c'houzout d'ar briñsez, ha honnezh a oa laouen ouzh he c'haout evel c'hoar-gaer dre ma oant mignonezed bras, met aliañ a reas Sophie da reiñ kemenn a se d'he zad. Pan eas Frederick Adolf d'ober e c'houlenn ouzh he zad e miz Genver 1774, e nac'has he zad rak kavout a rae dezhañ ne oa ket un dimeziñ mat, ha ma en em gave enoret e ranke nac'h emezañ dre lealded ouzh an tiegezh roueel. Sophie a oa bet prometet a-benn neuze d'ar c'hont Piper, peogwir e oa un den pinvidik, hag e oa mignoniezh etre an daou diegezh.
Goude-se ec'h asantas Sophie e vije embannet he gouestloù gant ar c'hont Piper. Goude hec'h eured ez eas Fredrik Adolf kuit da veajiñ da Italia.
Hermival-les-Vaux
Hermival-Les-Vaux a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|Ar vourc'h
Sophie von Fersen
He buhez
E 1786 e teuas Sophie da vout hovmästarinna an dugez roueel Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp, anavet e Sveden evel Hedvig Elisabet Charlotta. Mignonez vras e oant o-div, evel ma tiskouez deizlevr an dugez, skrivet e doare lizhiri etrezo, hag a zo deuet betek ennomp. An dugez a lavare n'he doa bet biskoazh gwir vignonez ebet nemet Sophie hag e 1816 e savas skridvuhez Sophie Piper. Sophie a oa ivez mignonez d'he breur Axel, a vije bet serc'heg da Marie Antoinette, hervez ar vrud.
Hermival-les-Vaux
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: 25 den nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel en Hermival e mizioù Even, Gouere hag Eost, seitek anezhe a voe lazhet gant ar bombezadegoù, daou gant gant ur vindrailhadeg hag unan all a voe lazhet gant an Alamaned; unan eus ar re lazhet a oa ur plac'h yaouank bet ganet e Sant-Servan e Breizh.
Sophie von Fersen
He buhez
Intañveziñ a reas e 1795, ha mont a reas neuze da-heul he fried-kleiz Evert Willhelm Taube da Alamagn en 1798. Pa varvas-eñ e Karlsbad en 1799, e tistroas da Sveden, hag ober a reas war-dro tiegezh he breur Axel en 1801.
Karl August
Goude diskar Gustav IV Adolf en 1809, e oa brudet Axel von Fersen hag e c'hoar Sophie da vezañ a-enep kostezenn ar roue Karl XIII. A-du e oant gant roueañ mab ar roue diskaret. Met ar priñs danat Karl August an hini a voe dibabet. Pa varvas ar priñs a-daol trumm e 1810 e savas brud eus un irienn a vije bet steuet pe kensteuet gante, lavaret e veze o devoa kontammet ar priñs.
Muntr Axel
Axel a voe lazhet war ar straed d'an 20 a viz Mezheven 1810 gant an engroez dirollet p'edo oc'h ambroug arched Carl August. Abaoe e komzer eus muntr Fersen. Sophie a voe heskinet abalamour da se ivez, met dont a reas a-benn da dec'hel. En noz goude e tec'has diouzh kêr Stockholm, gwisket evel ur vatezh. Repu a gavas e Kastell Rydboholm.
Goulenn a reas ma vije graet un enklask gant al lezvarn diwar—benn ar perzh he dije kemeret e marv ar priñs. Chom a reas e Vaxholm betek miz Du, pa voe didamallet penn-da-benn. E-kerzh an enklask e voe goulennet Sophie da zimezién meur a wech hag unan a oa a-berzh Georg Carl von Döbeln: nac'h e ginnig a reas met kenskrivañ gantañ a reas goude.
Sophie a oa ur goant a vaouez, a-hervez, hogen aon a lakae en dud dre ma oa flemmus he zeod ha ma kare ar galloud.
He bloavezhioù diwezhañ a dremenas e Löfstad Slott‎ nepell diouzh Norrköping.
Rosie Pérez
Rosa María Pérez, anavezet evel Rosie Pérez, ganet e 1964 en Evrog Nevez, zo un aktourez ha korollerez stadunanat, hag emsaverez evit gwirioù Puerto Rico.
Ganet eo e Brooklyn, ha ganti pouez-mouezh ar c'harter. He c'hentañ film e oa Do the Right Thing e 1989 gant Spike Lee.
Lauriano
Lauriano zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Trofe Jules Verne
An Trofe Jules Verne a vez roet d'ar merdeer a dap rekord tro vuanañ ar bed (40 300 kilometr) e bourzh ur vag-dre-lien un akipaj warni, hep ehan ebet na skoazell. E 2012 e oa bet trec'het ar rekord gant ar Breton Loïck Peyron gant e drimaran Maxi Banque Populaire V gant ur vagad 14 den (amzer: 45 devezh 13 eurvezh 42 vunut ha 53 eilenn).
D'ar 26 a viz Genver 2017 eo bet trec'het ar rekord gant Francis Joyon asambles gant Clément Surtel, Alex Pella, Bernard Stamm, Gwénolé Gahinet, Sébastien Audigane hag an trimaran Idec Sport (amzer: 40 devezh 23 eurvezh 30 munutenn ha 30 eilenn).
Albert Lebrun
Albert Lebrun (1871 e Mercy-le-Haut, Impalaeriezh alaman - 1950 e Pariz, Bro-C'hall) a oa ur politikour gall, aet da bevarzekvet prezidant ar republik da vare an Trede Republik c'hall, eus 1932 betek 1940.
Ministr an Trevadennoù, minist ar Brezel ha ministr ar "Rannvroioù dieubet" e voe etre 1911 à 1919. Tost e oa ouzh Georges Clemenceau ha Raymond Poincaré. Senadour e zeuas de vezañ e 1920 ha kadoriad e 1931. Dilennet e voe da brezidant ar Republik e 1932, goude drouklazhadenn Paul Doumer.
Vairano Patenora
Vairano Patenora zo ur gumun italian, e proviñs Caserta, e Campania.
Ångermanland
Ångermanland zo ur broviñs eus Sveden (landskap e svedeg), e mervent ar vro. Örnsköldsvik eo ar gêr vrasañ. En-dro dezhi emañ proviñsoù Västerbotten er biz, Lappland en hanternoz. thumb|100px|left|Skoed Ångermanland.
Kezeg-kornek en arz
Ar marc'h-kornek a gaver en arz abaoe ar Grennamzer. Gwech nevez gwelet den a-c'haol warnañ avat.
Krennamzer
Skeudenn ebet anezhañ n'eus deuet dimp eus an Henamzer abaoe ma komzed eus ar monoceros. er Grennamzer e oa arouez kristen.
Chaseeet
Liammet e oa ouzh gwerc'hded ar plac'hed, e sevenadur ar garantez kourtes;
Anvioù-badez saoznek
Setu amañ ul listennad anvioù-badez saoznek.
Kalz anvioù-badez saoznek
U
thumb|180px|[[Ursula K. Le Guin e 2004]]
Gwispon
thumb|280px|right|Gwispon pe [[barr-livañ. Peurvuiañ e vez tevoc'h ar gwispon.]]
Ur gwispon a vez lavaret eus ur barr-livañ tev a-walc'h, da wisponañ, da lavarout eo da livañ mogerioù dreist-holl, ha da wennrazañ anezho alies.
Komz a reer eus gwispon ivez da envel ur barr-livañ implijet er c'heginañ, ha dreist-holl er pastezerezh.
Pif
Pif a reer eus ur fleüt-treuz vihan e prenn, skiltr ha kreñv he son.
Pifal a lavarer evit "seniñ ar pif", ha pifer(ez) a lavaret eus unan a son ar pif.
Gerdarzh
Eus Suis e teu ar ger Pfif, diwar an alamaneg Pfeife ("korzenn", "tuellenn"). Arveret eo abaoe deroù ar 16vet kantved.
Tassili
Tassili zo ur ger berberek hag un anv a vezroet da gompezennoù meneziek en Aljeria, er Sahara.
Pif
Gerdarzh
Kar eo "pif" dre e orin ouzh ar saozneg pipe, fife hag ar galleg pipeau, fifre.
Tassili
Ur gompagnunezh kirri-nij zo anvet
Pif
Deskrivadur
Ur benveg seniñ dre c'hwezh eo ar pif, graet gant ur gorzenn enni c'hwec'h toull a stanker gant ar bizied evit seniñ ur skeulenn diatonek. Lod pifoù o deus ur seizhvet toull, gant un alc'hwez metalek a-wezhioù, a zegas un notenn eus ar skeulenn gromatek. Bez' ez eus pifoù 10 pe 12 toull enno e c'haller seniñ ur skeulenn gromatek klok ganto. Un toull zo tost da benn ar gorzenn evit ma c'hwezhfer drezañ en ur zerc'hel ar benveg a-dreuz.
E prenn e vez graet ar pifoù peurliesañ : beuz, Berchemia zeyheri, Colophospermum mopane, Dalbergia latifolia, Dalbergia melanoxylon ha prennoù kalet all. Lod prennoù teneroc'h evel skav-gwrac'h pe gaki a vez arveret ivez, koulz ha korz bambouz. Bremañ e vez graet pifoù e metal pe zoken e mezell.
Alies e vez lakaet gwalennoù metal en daou benn eus ar pif evit ma vije solutoc'h. Lod pifoù zo savet e daou damm, an eil o riklañ war egile a-benn seniñ ur skeulenn skiltr pe skiltroc'h.
Tassili n'Ajjer
Kevioù
Kevioù zo er c'herreg ha livadurioù enne, eus ar mare ma ne oa dezerzh ebet er vro.
Pif
Tonegezh ha skeuliad
Setu amañ skeuliad ar pif, hag an notennoù a vez skrivet :
Ar pif e sonerezh ar pobloù
Adal ar 16vet kantved e veze sonet ar pif en Europa evit kas korolloù en holl zereoù ar gevredigezh. Sonet e vez c'hoazh, e-unan pe gant un daboulin, en Okitania, en Iwerzhon, en Asturies hag e Galiza.
E deroù aloubidigezh Amerika e veze paotoc'h eget forzh pe vengeg all dre ma oa bihan, skañv ha kreñv. Sonet e vez c'hoazh er Stadoù-Unanet, ma 'z eus ur rann eus ar sonerezh blues a vez pifoù enni, da heul ar sklaverezh.
E Brazil, ma vez anvet pife (/'pi:f/), e soner ur c'hemmesk etre sonerezh hengounel Indianed Norzhamerika, hini Afrikiz ha hini Europiz.
Ar pif el lu
Adal deroù an 19vet kantved e voe ar pifoù dilezet tamm-ha-tamm tra ma veze klevet mui-ouzh-mui son kouevrek ar c'hleron.
Klevet e vez son ar pifoù el luioù c'hoazh a-dreuz ar bed, pa vez lid pe lid : en Alamagn, e Chile, en Iwerzhon, er Rouantelezh-Unanet, e Rusia, er Stadoù-Unanet hag e Suis ivez.
Leinì
Leinì zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz
Arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger.
Istor
Krouet e oa bet an arondisamant d'ar 1 a viz Genver 2017 gant arondisamantoù Ankiniz ha Kastell-Briant. Lakaet e voe ennañ ivez kumunioù Gregamp-ar-Feunteunioù, Gwinieg-Breizh, Sulieg ha Trelier (eus arondisamant Naoned).
Kantonioù ha kumunioù
Rannet e oa arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz e 81 kumun e 2017. 15 kanton a oa ennañ.
76 kumun zo ennañ abaoe 2019.
Dalsland
Dalsland  zo ur broviñs eus Sveden (landskap e svedeg), e mervent ar vro. Åmål eo ar gêr vrasañ.
En-dro dezhi emañ proviñsoù Värmland en hanternoz, Västergötland er gevred, Bohuslän er c'hornôg ha Norvegia er gwalarn. thumb|100px|left|Skoed Dalsland
M16 (fuzuilh)
thumb|300px|Eus al laez d'an traoñ : M-16A1, M-16A2, M-16A3 ha M-16A4 An M16 eo ar fuzuilh-arsailh diazez hag implijetañ gant al lu amerikan. D'an deiz-ha-hiziv e vez implijet an M-16-A4. E 81 vro e vez implijet an M16.
Istor ar fuzuilh
Luziet eo bet ganedigezh ar fuzuilh-arsailhargad M16.
Da zigentañ-holl ez eus anezhañ un adkemer eus ar fuzuilh AR-15 savet gant an embregerezh sevel armoù Armalite e 1958. Dre ma oa diampart a-galz an AR-15 e voe gwerzhet ar brevedoù gant Armalite d'an embregerezh sevel armoù Colt. An embregerezh-se a resevas un urzhiad a 8000 fuzuilh evit soudarded ar Strategic Air Command e 1960.
Servijoù ijin lu ar Stadoù-Unanet a c'houlennas 1000 anezho ouzhpenn e 1962, da vezañ kaset da lu Viêt Nam ar Su evit seveniñ un taol-arnod gwirion ha meur. An taol-se a zegasas nebeut a geloù mat, setu ma voe savet un urzhiad a 85000 XM16E1 e 1963 da derkañ troadegiezh al lu amerikan ha 19 000 M16 evit an aerlu.
Adal 1964 e voe degemeret en un doare ofisiel e oa an M16 da vezañ arm an aerlu amerikan, hag adal 1967 evit an droadegiezh. Colt a resevas e 1966 un urzhiad a 850 000 fuzuilh-arsailh M16.
Tro-dro d'an M16
Keñveriet e vez alies, hag en un doare disprizius, an M16 gant an AK-47 rusian. Lavaret e vez e vefe bet kollet Brezel Viêt Nam dre wall an M-16, ar pezh a zo droch avat rak kollet eo bet brezel Afghanistan gant URSS daoust da implij an AK-47.
Rambaud de Vaqueiràs
Rambaud de Vaqueiràs (pe Raimbaut de Vaqueiras en okitaneg ar Grennamzer) a oa ur barzh okitanek eus Provañs e dibenn an. Marc'heg e oa ha bevañ a reas en Italia o servij Bonifacio Iañ de Montferrat ha gantañ ez eas d'ar Pevare Kroaziadeg.
Pa oa yaouankik e krogas da ganañ ha sonaozañ, hag adal 1182 edo o servij Guglielmo del Baus (Guilhem del Bauç), priñs Orange.
Sant-Kristol
Sant-Kristol zo anv brezhonek div gumun en Il-ha-Gwilun, a zo Saint-Christophe e galleg. Savet int diwar an anv-badez Kristol, a zo Kristof pe Kristoc'h ivez e brezhoneg.
La Glu (film, 1938)
La Glu zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour suis Jean Choux e 1938.
Gästrikland
Gästrikland zo ur broviñs eus Sveden (landskap e svedeg), e reter ar vro. Örnsköldsvik eo ar gêr vrasañ.
La Glu (film, 1938)
Daou zoare all a oa bet savet e 1913 gant Albert Capellani (La Glu (film, 1913)) hag e 1926 gant Henri Fescourt.
Gästrikland
thumb|100px|left|Skoed Gästrikland.
L'Hôtellerie
L'Hôtellerie a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: daou zen nann-soudard a varvas abalamour d'ar brezel e L'Hôtellerie d'ar 4 a viz Eost, unan a voe lazhet gant ur vombezadeg, egile gant tennoù kanol.
La Glu (film, 1938)
An danvez
Piket eo kalon ur martolod yaouank breizhat gant ur vaouez - La Glu he lesanv - o tremen un nebeud amzer er vro. Mont a ra kuit diouzh e vamm, e zanvez pried hag e vignoned da vevañ ganti. Drouklazhet eo-hi. Piv zo kablus ? ar gwaz, ar gwaz kleiz kozh deuet berr e votoù, ar c'hont luet, ar paotr yaouank ? Ar vamm eo a felle dezhi salviñ he mab.
Club Estudiantes de La Plata
Club Estudiantes de La Plata zo ur c'hleub sportoù arc'hantinat bet krouet d'ar 4 a viz Eost 1905 e La Plata (Buenos Aires (proviñs)), ar vell-droad ar sport pennañ ennañ. Miguel Gutiérrez e voe kentañ prezidant "Club Atlético Estudiantes" evel ma veze graet anezhañ d'ar mare-se.
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : León, Pincha, Pincharrata.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Ciudad de La Plata.
Geriadur brezhoneg-galleg Roparz Hemon
Ar geriadurioù brezhoneg-galleg savet gant Roparz Hemon zo geriadurioù bihan a zo bet embannet hag adembannet adalek 1928 betek 1997, hag o deus bet ul levezon bras a-walc'h war ar brezhoneg skrivet en.
1928 : Gwalarn
Gant Gwalarn e oa bet embannet ar geriadur kentañ savet gantañ, e 1928, gant an titl Geriadurig-dourn brezonek-gallek. En doare-skrivañ KLT, an doare-skrivañ implijet en amzer-se, e oa skrivet ar gerioù brezhonek.
1943 ha 1948 : Skridoù Breizh
E 1943 e oa bet embannet an eil, gant Skridoù Breizh, dindan an titl Dictionnaire breton français. Tost da 9,000 pennger a oa ennañ. Skrivet e oa ar gerioù ennañ hervez "an doare-skrivañ nevez divizet e bodadeg an 8 a viz Gouere 1941", en doare-skrivañ peurunvan eta. Goude an Eil Brezel-bed e voe adembannet gant Skridoù Breizh c'hoazh, e 1948.
Marevezh Al Liamm
E 1964 e teuas an trede embannadur (adwelet ha kresket, hervez a lenner) gant Al Liamm. Goude-se ez eo gant Embannadurioù Al Liamm e voe adembannet ar geriadur-se, kresket tamm-ha-tamm gant Roparz Hemon.
E 1970 e voe roet d'ar geriadur an anv Nouveau dictionnaire breton français, rak kresket-mat e oa bet. Adembannet e voe meur a wech er bloavezhioù 1970 ha 1980, rak gwerzhet mat e veze d'ar mare-se.
Dre vras e kaver er geriadurioù bihan-se ar gerioù a gaver e Geriadur istorel ar brezhoneg.
Div wech e oa bet adembannet goude marv an oberour, hep kemm ebet.
Gant un anv all
Goude-se, adalek 1997, e oa bet adwelet hag embannet evel Dictionnaire breton-français français-breton Roparz Hemon - Ronan Huon.
Jean Richepin
Jean Richepin, bet ganet e Médéa (Aljeria) d'ar 4 a viz C'hwevrer 1849 hag aet da Anaon e Pariz d'an 12 a viz Kerzu 1926, a oa ur barzh, ur romantour hag un dramaour gall.
Sparanise
Sparanise zo ur gumun italian, e proviñs Caserta, e Campania.
San Francesco
San Francesco zo un anv italianek ha hini meur a gumun italian.
Symmachus
Quintus Aurelius Anicius Symmachus a oa ur prefed roman hag ur prezeger pagan er.
Buhez
Mab e oa da Lucius Aurelius Avianus Symmachus, prefed Roma e 364. Prokoñsul e voe en Afrika kent bezañ prefed Roma (384-388). Meur a wech e c'hourc'hemennas ma vije doujet d'ar relijion pagan, ha ma vije laosket Aoter an Trec'h en he flas.
Laosket en eus 965 lizher.
Emgann Bacsil Ridge
Emgann Bacsil Ridge (filipineg: Labanan sa Gulod ng Bacsil) a oa bet stourmet d'an 19 a viz Meurzh 1945. Ul lodenn e oa eus emgannoù Kampagn Filipinez e-pad an Eil Brezel-bed war Talbenn ar Meurvor Habask. Ar stourm a oa bet etre soudarded filipinezat ar 121st Infantry Regiment, Philippine Commonwealth Army, USAFIP-NL, renet gant ar c'homandant Russell W. Volckmann, a-enep nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan renet gant ar jeneral Tomoyuki Yamashita. An disoc'h a voe aloubadeg San Fernando, La Union d'an 23 a viz Meurzh 1945, gant Bacnotan, La Union goude daou viz stourm.
An emgann a oa bet unan doare guerilla.
The Killing (film)
The Killing zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat Stanley Kubrick e 1956.
Trivet film hir Kubrick eo The Killing, kaset da benn gantañ war-lerc'h Fear and Desire (1953) ha Killer's Kiss (1955). Daou ditl all — Clean Break ha Bed of Fear — en devoe ar film a-raok kaout an hini a anavezer bremañ hag a zamveneg al lazhadeg a c'hoarvez er film koulz hag an arc'hant rastellet (to make a killing e saozneg).
An danvez
Goude bezañ bet toullbac'het en Enez Alcatraz e-pad pemp bloavezh e ra Johnny Clay e vennozh laerezh kaoud ur redva-kezeg d'un deiz pa vo ar muiañ a glaousteerien ennañ. E daol diwezhañ e vo kent en em dennañ hag eurediñ da Fay. N'eo ket diaes dezhañ kavout kenwallerien : ar poliser loavet Randy Kennan, ar c'hefiour George Peatty, an tenner mat Nikki Arane, ar gourener Maurice Oboukhoff hag an tavarner Mike O'Reilly.
N'eo ket Sherry, gwreg Peatty, evit he zeod ha diskuliañ a ra an torfed da zont d'he fried kleiz, Val Cannon. Gwashoc'h c'hoazh e c'houlenn-hi gantañ ma tapo an arc'hant kenkent ha graet an taol gant ar re all. Pep tra a yelo da gaoc'h-heiz evit d'an "hold-up" bezañ kroget mat da gentañ-penn...
Emgann Arausio
Emgann Arausio a oa c'hoarvezet d'ar 6 a viz Here 105 kent JK en Arausio (Aurenja bremañ) etre un emglev Kimbred ha Teutoned en un tu hag an arme roman en tu all. Trec'h e voe an armeoù german war an arme roman.
Lucius Verus
Lucius Verus a oa impalaer Roma adalek ar 7 Meurzh 161 betek fin miz C'hwevrer 169, gant Marcus Aurelius.
John Jones Maesygarnedd
John Jones Maesygarnedd (1597 – 17 a viz Here 1660) zo ur C'hembread a voe e-touez an dud kiriek da varv ar roue Charlez I, roue Bro-Saoz. Breur-kaer e oa da Oliver Cromwell, Aotrou Gwarezer Bro-Saoz.
Lucius Verus
Lucius Ceionius Commodus a oa ganet d'ar 15 a viz Kerzu 130. E familh, eus renk ar senedourien, a oa ginidik eus Etruria, eus kêr Faenza, war a seblant.
John Jones Maesygarnedd
E vuhez
Ganet e voe en atant Maesygarnedd (pe Maes y Garnedd) e traoñienn Nantcol, en Ardudwy, e kreisteiz Gwynedd hiziv. Dre ma ne oa ket mab henañ an tiegezh e voe kaset da vevel da Londrez.
Lucius Verus
Pa voe advabet gant an impalaer Hadrian, e miz Kerzu 136, e voe adanvet Lucius Aelius Caesar.
John Jones Maesygarnedd
E vuhez
E deroù Brezel Diabarzh Bro-Saoz ez eas John Jones e-barzh arme ar Parlamant. E 1646 e voe o’n em gannañ e hanternoz Kembre, evel koronal en arme Thomas Mytton, hag er bloavezh war-lerc’h ez eas da gannad er Parlamant evit Sir Feirionnydd.
Lucius Verus
A-raok mervel e c'houlennas Hadrian digant Antoninus Pius advabañ Lucius Aelius Caesar d'e dro.
John Jones Maesygarnedd
E vuhez
Ezel e oa eus al lez-varn a varnas Charlez I e dibenn ar Brezel Diabarzh. Bez’ e voe neuze unan eus ar re a sinas kondaonidigezh ar roue d’ar marv.
Lucius Verus
Marcus Aurelius ha Lucius Aelius a zo bet anvet august (= impalaer) d'ar 7 Meurzh 161. Adalek an deiz-se, Lucius Aelius a gemeras evitañ an anv Lucius Verus.
John Jones Maesygarnedd
E vuhez
E 1650 ez eas da gomiser evit melestriñ Iwerzhon hag e 1655 e voe anvet d’ur post heñvel evit hanternoz Kembre. Mervel a reas e wreg kentañ en Iwerzhon ha dimeziñ a reas John Jones en-dro, da Katherine, c’hoar Oliver Cromwell, e 1656.
Goude marv Cromwell ha dilez e vab Richard Cromwell, e voe harzet John Jones ha toullbac’het, gant soudarded ar jeneral George Monck, e 1660. Kondaonet e voe, evel "treitour", ha krouget, kent bezañ divouzellet ha dispennet e gorf, e Londrez, d’ar 17 a viz Here 1660.
Lucius Verus
Brezel a savas er bloaz 163 etre Roma hag ar Barted, diwar-benn Kappadokia hag Armenia. Aloubet e voe ul lodenn vras eus douar ar Barted (Mezopotamia, Media) gant Marcus Aurelius ha Lucius Verus. D'an 12 a viz Here 166 e voe lidet an trec'h e Roma.
Arienzo
Arienzo zo ur gumun italian, e proviñs Caserta, e Campania.
Lucius Verus
Ur pennadig goude, e oa ret dezho mont da vrezeliñ e Pannonia a-enep Germaned. En em staliañ e reont en Aquileia.
Lucius Verus, kouezhet klañv, e varvas e Altinum, ouzh genou ar stêr Piave, e fin miz C'hwevrer 169
Sally Field
Sally Field, ganet Sally Margaret Field e Pasadena, Kalifornia d'an, a zo un aktourez stadunanat.
John Major
John Major (ganet d'an 29 a viz Meurzh 1943) a voe Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet etre an 28 a viz Du 1990 hag an 2 a viz Mae 1997.
Trec'h e voe, e penn ar Strollad Mirour, e dilennadeg kannaded 1992, a-enep Neil Kinnock ha Strollad al Labour. Koll a reas avat, en dilennadeg war-lerc'h, e 1997. Dilennet e oa bet John Major da gannad e Huntingdon.
A-raok bezañ Kentañ Ministr e oa bet Ministr an Diavaez etre miz Gouere 1989 ha miz Here 1989, ha Ministr an Arc'hant etre miz Here 1989 ha miz Du 1990.
Rif (Maroko)
Yezhoù
Rifeg pe tarifiteg eo anv yezh Berbered ar Rif. Ur bihanniver a gomz arabeg, ar yezh ofisiel anavezet gant an holl, hag anavezet eo ar galleg hag ar spagnoleg ivez, pan int yezhoù an drevadennerien en.
Broust-dent
Ur broust-dent zo ur broust bihan e penn ur vazhig, ma lakaer toaz-dent da naetaat dent un den dre o broustañ kent o riñsañ. Meur a seurt hag a stumm hag a liv broustoù-dent zo. Dre vras e seller muioc'h ouzh doare blev ar broust, a rank bezañ kalet a-walc'h da vroustañ mat hep ober droug d'an dent.
E Suis e voe ijinet ar broust-dent-tredan kentañ, gant an doktor Philippe-Guy Woog e 1954.
Agnes Obel
Agnes Obel, ganet Agnes Caroline Thaarup Obel d'an 28 a viz Here 1980 e Gentofte, (Kopenhagen, Danmark), zo ur sonerez, sonaozerez ha kanerez danat a gan e saozneg.
D'ar 4 a viz Here 2010 e teuas he fladenn gentañ, Philharmonics, war-wel e Danmark, Norvegia, Alamagn Bro-C'hall hag en Izelvroioù. E Danmark ez eo chomet niv. 1 e-pad meur a sizhunvezh diouzh renk e 2011, ha pemp pladenn blatin doubl he deus bet, evit tremen 100 000 skouerenn bet gwerzhet. E-touez an 10 pladenn wellañ e voe e Wallonia, e Bro-C'hall hag an Izelvroioù. E Danmark e voe Philharmonics an trede pladenn muiañ-gwerzhet e 2011.
Beatrice Portinari
Koulskoude n'eus roud ebet e skridoù ar barzh eus piv e oa ar vaouez-se, ken e lavarer a-wechoù n'eo nemet un arouez.
Gov
Ur gov zo un den hag a labour da c'hoveliañ an houarn, en ur c'hovel. Gant ur morzhol e sko war un annev.
Black Mirror
Black Mirror a oa bet awenet gant ar stiradoù doare antologiezhoù evel The Twilight Zone, ar re-se a oa deuet a-benn da gaout ur sell burutellus hag a-vremañ, hep bezañ c'hwennet. Brooker en devoa savet Black Mirror evit lakat war-wel penaos e oa deuet Mab-den da vezañ e-dalc'h ouzh an teknologiezhoù, o sevel istorioù mennet gant ar soñj "the way we live now – and the way we might be living in 10 minutes' time if we're clumsy."
Ar stirad a zo bet degemeret mat hag a zo deuet a-benn da dreuziñ harzoù ar Rouantelezh-Unanet evit tizhout ar bed, dreist-holl Stadoù-Unanet Amerika goude bezañ bet ouzhpennet war Netflix e miz Kerzu 2014. E 2017, an teir lodenn "San Junipero" o devoa degaset un enor d'ar stirad Black Mirror ur primetime Emmy Award, evit un "Outstanding Television Movie and Outstanding Writing for a Limited Series, Movie, or Dramatic Special" evit Brooker.
Beatrice Portinari
Dimezet e oa Dante gant Gemma, bugale en doa bet ganti... ha n'eo ket hi eo Beatrice.
Bobbio Pellice
Bobbio Pellice zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Beatrice Portinari
Ur pennad goude marv Dante edo Bocaccio o prezegenniñ diwar-benn an Divina Commedia e Firenze pa vrabañsas en devoa graet goap eus e selaouerien o sevel ar vrud e oa ur gwir vaouez e oa Beatrice.
Kentañ emgavadenn
E 1274, 9 bloaz dezhañ, e welas Dante ar plac'h evit ar wech kentañ.
Levezon
Beatrice Portinari zo bet brudet e barzhonegoù Dante hag e taolennoù livourien saoz luskad ar Rakrafaelouriezh eus dibenn an.
E-touez al livourien-se e oa Dante Gabriel Rossetti, hag a savas oberennoù diwar La Vita Nuova gant Dante, hag a voe troet e saozneg gantañ. Gant Beatrice Portinari e voe awenet Rossetti ivez, dreist-holl goude marv e wreg Elizabeth Siddal.
Asteroidenn
Anv Beatrice a adkaver en oabl, pa'z bet anvet un asteroidenn 83 Beatrix en enor dezhi.
Agnes Obel
D'an 30 a viz Gwengolo 2013 e voe embannet eil pladenn Agnes Obel, Aventine.
I Should Have Known Better
I Should Have Known Better zo ur ganaouenn (2:41 he fadelezh) a glever war drede albom ar Beatles, A Hard Day's Night e anv.
Agnes Obel
Kregiñ gant ar vuhez
Divoutin eo an endro ma kreskas Agnes Obel hag he breur yaouankañ Holger, en un tiegezh sonerion : he zad, a oa bet ur soner gitar a-vicher, a save un dastumad binvioù-seniñ hag he mamm, ur wiraourez, a sone oberennoù Béla Bartók ha Frédéric Chopin war ar piano. Pa oa pevar bloaz hepken, ha peogwir e oa denennet, e krogas Agnes Obel da zeskiñ seniñ ar piano d'he zro.
A-hed he yaouankiz e voe Agnes Obel dedennet gant labour ar pianoour svedat Jan Johansson (1931-1968), a lakae liv ar jazz war donioù hengounel europat.
E 1987, d'an oad a seizh vloaz neuze, e voe Agnes Obel o kanañ hag o seniñ ar gitar boud en ur strollad rock 'n' roll anvet Sohio War al leurenn e voe ar strollad, hag un nebeud kanaouennoù a voe enrollet.
E 1995, ha hi pemzek vloaz, e voe gwelet Agnes Obel en ur berrfilm, Drengen der gik baglæns, "Ar paotr a gerzhe war-gil", gant Thomas Vinterberg (1995).
He fredad skol eil derez a reas en ur skol nann-Stadel, ma c'hallas labourat war ar sonerezh, met buan e paouezas da heuliañ ar c'hentelioù ; diwezhatoc'h e reas studioù evit kenderc'hañ sonerezh, ha studioù ijinouriezh ar son.
E 2004 en em gavas e Berlin, ma tivizas kenderchel gant red he buhez ha m'emañ o chom bepred hiziv.
I Should Have Known Better
Meur a rann eus ar film a oa bet troet e trenoù e gwirionez, homañ a oa bet filmet e studioioù Twickenham avat.
Agnes Obel
Kregiñ gant ar vuhez
E 2009 e postas un enrolladenn eus ar ganaouenn Just So war al lec'hienn MySpace. Sachet e voe evezh ar gompagnunezh alaman Deutsche Telekom, a implijas ar gananouenn evit unan eus he bommoù bruderezh ; goude an taol-kaer-se e voe aesoc'h da Agnes Obel kavout un ti-embann evit he fladenn gentañ.
I Should Have Known Better
Eviti da vezañ bet aozet gant John Lennon hepken, I Should Have Known Better zo ur ganaouenn wellwelus-eston : karout a ra-eñ anezhi, karout a ra-hi anezhañ, ken aes ha tra !
Curcy-sur-Orne
Curcy-sur-Orne (n'eus Curcy all ebet) a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Dancing Arabs
Dancing Arabs a zo ur film drama israelat savet gant Eran Riklis ha deuet er-maez e 2015.
An danvez
C'hoarvezout a ra an istor er bloavezhioù 1980 ha '90. Iyad a zo un Arab israelat yaouank ha dija ur spered lemm dezhañ. Setu ar c'hrennard o vont d'ur skol israelat da brientiñ e "vachelouriezh". An Arab kentañ eo e-barzh ur skol ken uhelvrudet.
San Raffaele Cimena
San Raffaele Cimena  zo ur gumun eus Italia, e rannvro Piemonte. Betek dibenn 2014 e oa e  proviñs Torino, hag hiriv emañ e Meurgêr Torino (Città metropolitana di Torino), ma'z eus 311 kumun.
Eran Riklis
Eran Riklis (ערן ריקליס e hebraeg), ganet en Israel d'an 2 a viz Here 1954, a zo ur filmaozer israelat brudet gant filmoù evel The Syrian Bride, Etz Limon, Dancing Arabs.
Villastellone
Villastellone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Levone
Levone zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Venaria Reale
Venaria Reale   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Ángel Melogno
Miguel Ángel Melogno, bet ganet d'an 22 a viz Meurzh 1905 e Salto (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1945 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).
C'hoarioù Olimpek hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù). N'en devoa c'hoariet krogad ebet.
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
Nesotriccus ridgwayi
Nesotriccus ridgwayi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae. Ar spesad nemetañ er genad Nesotriccus an hini eo. Dougen a ra anv an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929), roet dezhañ gant ur skiantour stadunanat all : Charles Haskins Townsend (1859-1944).
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded, ha frouezh gwech an amzer.
Locana
Locana zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Nant
Nant ("andon") zo un anv-lec'h a gaver stank e Kembre. Kavet e vez e lec'h all ivez.
Hag ivez:
Abdelhamid Abaaoud
Abdelhamid Abaaoud (arabeg: ‏عبد الحميد أبا عود‎, ‎ʿAbd al-Ḥamīd Abā ʿAwd), ganet d'an 8 a viz Ebrel 1987 en Anderlecht (Belgia) hag aet da anaon d'an 18 a viz Du 2015 e Saint-Denis (Bro C'hall), a oa ur sponter belgiat, a orin marokan.
Lesanvioù en doa ivez, evel Abou Omar Soussi (brezhoneg: "Abou Omar eus Souss") diwar lec'h orin e familh, pe c'hoazh Abou Omar al-Baljīkī (brezhoneg: "Abou Omar ar Belgian").
Anezhañ penn kreiz ar Stad Islamek, liammet e voe gant an holl walldaolioù pe argeziadoù gwalldaol a orin eus ar Stad Islamek e Bro-C'hall.
Marvet eo e-kerzh tagadenn e lec'h-repuiñ e Saint-Denis gant ar RAID
Familh hag orinoù
Mab henañ ur familh 6 bugel enni e oa Abdelhamid Abaaoud. An tad Omar Abbaoud a zo erruet gant e zad eus Maroko e 1975 e Belgia. An tad en doa resevet ur stal gwerzhañ dilhad hag en devoa prenet unan d'e va henañ Abdelhamid.
Pa oa bugel e voe o vevañ e Molenbeek-Saint-Jean, ul lec'h pennañ d'an islamouriezh e Belgia.
Kamarad bugaleaj e oa gant Salah Abdeslam.
Islamouriezh
Younes Abaaoud en deus heuliet e vreur Abdelhamid er bloavezh 2014 etrezek hent an islamouriezh betek terc'hout gantañ war zu ar Stad Islamek e Siria. D'an oad a 15 vloaz ar vreur Younes a zo bet lesanvet an djihadour yaouankañ, ezel e oa deuet da vezañ eus ar rann-stourm "Leoned yaouank ar c'halifat".
Fenakistoskop
Ar fenakistoskop, anvet ivez fenakistiskop pe fenakitiskop, zo un ardivink a ro kammzerc'h ar fiñv dre lakaat skeudennoù difiñv da zibunañ buan. Evel an holl c'hoarielloù optikel ez eo diazezet war dreistpad al luc'hsae.
Diwar ar gerioù gresianek φενακίζειν fenakizein "touellañ" ha σκοπεῖν skopein "arselliñ" e teu anv an ardivink.
Istor
Petra bennak ma oa bet rakgouezet pennaenn ar fenakistoskop gant ar matematikour gresian Euklides hag anavezet dre daolioù-arnod ar fizikour Isaac Newton (1643-1727), e 1829 hepken e voe staliet e arc'hwelerezh gant ar fizikour belgiat Joseph Plateau (1801-1883). Raktreset e voe gantañ e 1839, ha fardet e 1841.
En hevelep bloavezh e voe ijinet ur c'hoariell damheñvel gant ar jedoniour Aostrian Simon von Stampfer (1790 pe 1792-1864), a ijinas ar stroboskopiezh, dindan an anv Stroboskopische.
Arc'hwelerezh
War-du kreiz ur gantenn garton e treser un heuliad fiñvadennoù ; e-kichen bevenn ar gantenn e touller un dek pe daouzek faoutenn bennak, dasparzhet ingal tro-dro d'ar c'hreiz. Er c'heiz e stager un troad a dalvez evit delc'her ar gantenn p'en he lakaer da dreiñ.
Evit gwelet ar skeudennoù o fiñval en em lakaer dirak ur melezour hag e seller dre ar faoutoù, a-vestu d'an tresadennoù. E-pad ur frapadig e weler pep skeudenn er melezour, ha dre ma ne weler nemet ar skeudennoù stabilaet gant dreistpad al luc'hsae e teu ar fiñv war-wel pa vez trawalc'h a dizh gant ar gantenn.
Lombardore
Lombardore zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Cas-gwent
Cas-gwent (Chepstow e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e Sir Fynwy, war ribl ar stêr Gwy.
Emañ Cas-gwent tost da harzoù Sir Fynwy ha kontelezh Gloucestershire, e Bro-Saoz ; 26 km emañ diouzh Casnewydd ha war-dro 3 c'hilometr diouzh kember ar stêr Gwy hag an Havren.
Ur c'hastell zo e kêr, unan eus kestell koshañ Kembre. Eus 1072 eo an iliz-parrez.
Poblet e oa Cas-gwent gant 10 821 a dud hervez niveradeg 2001.
Fenakistoskop
Arc'hwelerezh
Un den hepken a c'halle c'hoari gant ar fenakistoskop, pa c'halle meur a hini ober gant ur zoetrop pe ur praksinoskop.
Johanna Rolland
Skoliet e voe e Gwerzhav (skolaj Jean Monnet) hag e Naoned (lise ar Bourdonnières), ma tapas he bachelouriezh en 1997. Daou vloavezh studioù uhel a reas el lise Gabriel-Guist'hau a-raok mont d'an Ensavadur ar studioù politikel e Lille ma voe diplomet en 2001. Goude e reas ur master « diorren lec'hel ar C'hêr » e skol-veur Pierre Mendès-France e Grenoble.
Maerez kêr Naoned (Liger-Atlantel) eo abaoe ar 4 a viz Ebrel 2014. 135 maer Naoned eo. Ar vaerez kentañ eo.
Goude dilennadegoù ti-kêr 2020, ma voe trec'h, eo bet lakaet ganti banniel Breizh war talbenn ti-kêr Naoned. Embannet he deus nebeut goude e vo savet ur referendom gant ar Stad gall diwar-benn adunvaniezh Breizh, hag e vo votet a-enep ganti.
Proviñs Tierra del Fuego (Arc'hantina)
Tierra del Fuego, pe Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur hervez an anv ofisiel spagnolek, zo ur broviñs eus Arc'hantina distok diouzh an douar-bras dre Strizh-mor Magellan. Ushuaia eo anv ar gêr-benn, ur ger deuet eus ur yezh henvroat hag a dalvezfe "bae war-du ar penn".
Rannoù ar broviñs
Ar broviñs zo anezhi:
Istor
Kentañ annezidi a rank bezañ erruet 12 000 bloaz zo. Pa erruas tud Europa e oa un 10 000 a vroiz eus peder fobl : A-benn 50 vloaz goude ne chome nemet 350 anezhe ken, koazhet o niver gant ar c'hleñvedoù, ar vrec'h pe ar bennsac'h , a rae o reuz er meuriadoù.
San Lorenzello
San Lorenzello zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Goupillières (Calvados)
Goupillières a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Verrua Savoia
Verrua Savoia    zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Erzh
An Erzh (Erdre e galleg) a zo ur stêr e kreisteiz Breizh, hag a gember gant al Liger e Naoned. Dont a ra e anv eus ar c'heltieg kozh ha talvezout a rafe "stêr vihan". Ar stumm koshañ anavezet eus ar ger (Erda) a zo eus ar bloaz 1072.
Aberllydan
E kumuniezh The Havens emañ. Touristed a deu di da vageal abaoe deroù an, pa blij dezho an draezheg ledan etrezi ha kêriadenn Little Haven, er c'hreisteiz, brudet da vezañ naet ha disaotr. Unan eus kêriadennoù Parc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro eo.
Erzh
E Bro-C'hall emañ eienenn an Erzh, e kumun La Pouëze, un ugent kilometr bennak er gwalarn da Angers.
Kalzik a vanerioù, parkoù ha kestell brav a gaver war he ribloù. Pourmenadennoù hollgaer a c'hall bezañ graet a-hed he ribloù terket gant ar c'humunioù. Sportoù dour a c'haller ober evel ar plankenn-dre-lien war unan eus he div lenn (plaenenn ar Poupinière a 2 km² ha plaenenn Mazerolles a 3 km²), ar roeñvat pe c'hoazh ar pourmen war vag a c'hall mont betek Redon dre ganol eus Naoned da Vrest.
Peurgarget e oa he 500 metr diwezhañ e penn-kentañ an 20vet kantved, e-pad labourioù peurgargañ ur vrec'h eus al Liger. Deuet eo da vezañ unan eus ahelioù pennañ Naoned: porzh an 50 gouestlad.
Treuzoù an Erzh
Kumunioù gall treuzet :
Kumunioù breizhat treuzet:
James Gandolfini
James Joseph Gandolfini, Jr. a zo un aktor amerikan, a orin italian, bet ganet d'an 18 a viz Gwengolo 1961 en New Jersey, e SUA, ha marvet d'an 19 a viz Even 2013 e Roma. Brud en doa tapet gant an heuliad filmoù skinwel The Sopranos.
Saint-Florent
Saint-Florent zo un anv-lec'h gallek, diwar anv sant pe sant anvet Florent.
Valtesse de La Bigne
Lucie Émilie Delabigne, anavezet evel Valtesse de La Bigne (1848 -1910), a oa ur gourtizanez c'hall.
He buhez
Ganet e oa e Pariz ha merc'h e oa d'ur gannerez norman a werzhe he c'horf. Abred e krogas da heuliañ ar skouer en ur sevel war al leurenn da vezañ Hebe e-barzh Orphée aux Enfers, gant Jacques Offenbach.
Gant Henri Gervex e voe kemeret da batrom ar plac'h nevez evit e daolenn Le Mariage civil, a weler e sal an euredoù e ti-kêr XIX arondisamant Pariz.
Ganti evit-doare e vije bet awenet Hugues Rebell pa skrivas e romant La Nichina. Hi ivez eo Altesse er romant Idylle saphique, savet gant he mignonez Liane de Pougy.
Mignonez e oa da Édouard Manet, Henri Gervex, Édouard Detaille, Gustave Courbet, Eugène Boudin, Alphonse de Neuville, serc'h e voe da lod anezhe, ma veze lesanvet « l'Union des Peintres ».
Beziet e voe e Ville-d'Avray.
Deiziadur
Un deiziadur, anvet ivez kalander, a zo ur reizhiad hag a dalvez da aozañ an deizioù a-hed an amzer evit abegoù kevredigezhel, relijiel, armerzhel pe melestradurel. Roet e vez anvioù pe niverennoù da brantadoù amzer, ar re bennañ eo an deizioù, ar sizhunioù, ar mizioù, hag ar bloazioù. An anv a roer d'un deiz resis eo an deiziad. A bep seurt doareoù deiziaduriñ a zo bet en implij a-hed an Istor.
Diwar ar ger deiz e teu ar ger deiziadur, gant an dibenn (i)adur a gaver e meur a c'her (geriadur, yezhadur, bloaziadur...), hag ar ger kalander a zeu-eñ eus al latin calendae, a dalveze d'ober anv eus devezh kentañ bep miz. Adkavet e vez ar ger-se e troiennoù evel: Kalanna, Kala-Mae, Kala-hañv, Kala-goañv...
Ar reizhiadoù deiziaduriñ
Gwelet:
Apice
Apice  zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Lombriasco
Lombriasco zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Audrey
Audrey zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed. Diouzh ar c'hiz eo bet ur pennad e galleg.
Gerdarzh
Stumm norman-saoz an anv hensaonek Æðelþryð, diwar æðel "nobl" ha þryð "nerzh ", skrivet Æthelthryth pe Etheldred hiriv.
Sant
Santez Audrey, diwar an anv Æthelthryth, hini ur briñsez saoz eus ar kantved.
Tud all
- evel Etheldred :
Inizi Marshall
Inizi Marshall (M̧ajeļ e marchalleg, Marshall Islands e saozneg), ent-hir Republik Inizi Marshall (Aolepān Aorōkin M̧ajeļ e marchalleg, Republic of the Marshall Islands e saozneg), a zo ur stad enezek eus Mikronezia. Un tregont atoll bennak hag ur 1 100 enezenn bennak a ya d'ober ar vro. 163 174 a dud a oa o chom enno e 2008. Un stad dizalc'h eo deuet da vezañ e 1986. Majuro eo ar gêr-benn. Arc'hañ a ra gouarnamant ar vro-mañ Enez-Wake a zo melestret gant Stadoù-Unanet Amerika.
An douaroniezh
E-touez an inizi didud emañ Atoll Bikini.
Tự Đức
An impalaer Tự Đức 17 July 1883) (anv klok: Nguyễn Phúc Hồng Nhậm, avet ivez Nguyễn Phúc Thì) oa pevare impalaer eus tierniezh Nguyễn a Viêt nam. Renet en deus etre 1847 ha 1833.
Ganet eo bet d'an 22 a viz Gwengolo 1829. Aet eo da Anaon d'ar 17 a viz Gouere 1883.
Ar priñs Nguyễn Phúc Hồng Nhậm oa mab an impalaer Thiệu Trị. Kemer a reas an anv a Tự Đức pa gemeras plas e dad war an tron. Kregiñ a reas reuz e vro rak n'en doa ket Thiệu Trị doujet ouzh gwirioù e vab henañ Hồng Bảo, habaskoc'h, evit reiñ an tron da Dự Đức, heulier dibleg kelennadurezh Konfusius, enebour d'an estrenien ha d'an nevezintioù. Abalamour da bolitikerezh gwaskus an impalaer kozh e oa kalz a dud drouklaouen gant renadur ar familh Nguyễn ha kavout a reas ar re-mañ ur rener reizh gant Hồng Bảo.
Enebiezh diabarzh
Liesseurt oa ar e a savas enep Tự Đức : gouizieien konfusianegour a gave direizh ne vije ket bet sentet ouzh urzhaz ar familh, tud a chome aduidi ar rummad-impalaerien Lê gwelet ganto evel renerien reizh Viêt Nam, kouerien enep an tailhoù bet lakaet warno, mandarined aet brein, misionerien katolik ha tud deuet da vezañ kristenien bet gwallgaset gant Minh Mạng ha Thiệu Trị. Buan e voe arme Tự Đức trec'h war an emsavidi. Từ Dũ, mamm Tự Đức a viras outañ da lazhañ e vreur met Hồng Bảo en em lazhas en toull-bac'h.
Politikerezh an impalaer
Kendelc'her a reas Tự Đức gant politikerezh e ziagentourien : serriñ Vietnam ouzh an diavaez, nac'h modernaat ar vro. Un den desket ha seven oa hervez an testenioù met e bolitikerezh a zegasas un diemglev gant Europa ha n'helle ket Vietnam gounit.
Gwaskañ a reas an estrenien hag ar gristenien o doa klasket diskar e ziagentourien meur a-wech evel e-kerzh emsavadeg Lê Văn Khôi. Klak a reas ar mandarin kristen Nguyễn Trường Tộ displegañ dezhañ e oa ar politikerezh-se un hent-dall met ne selaouas ket. Krediñ a rae he doa Frañs trawalc'h d'ober en Europa goude emsavadegoù 1848 evit enebiñ outañ. Faziet e oa.
Europiz e Viêt Nam
Kas a reas Frañs ur c'horf brezelekaat bras ha tagañ a reas adalek su Viêt Nam. Stourm kalonek a reas armeoù Nguyễn e-pad ur mare met re diamzeret oa o armoù hag o zaktik evit dont a-benn eus ar C'hallaoued. Goulenn a reas Tự Đức sikour digant e bennaotrou, impalaer Qing Sina. Kregiñ a reas neuze brezel etre Frañs ha Sina. Echuiñ a reas an emgannoù tro-dro da Hanoï etre Frañs hag armeoù Sina hag ar morlaeron Banieloù-Du gant trec'h Frañs. Dilezel a reas impalaer Sina e aotrouniezh gladdalc'hel war Vietnam. Anavezout a reas renerezh Frañs war ar vro.
Reuz diabarzh hag emglev gant Frañs
dehou|thumb|Bez Tự Đức Gwashaet e vo an traoù gant emsavadegoù nevez e diabarzh ar vro. Ur boaz oa a-hed prantad ren ar rummad-impalaerien Nguyễn. kantadoù a emsavadegoù bihan a c'hoarvezas enep o renerezh. Ar gwaskerezh kriz met diefed enep ar visionerien gristen a voe ur vammenn vras a reuz. Muntr meur a eskob spagnol a roas abeg d'ar C'hallaoued ha d'ar Spagnoled da aloubiñ ar vro hag a zegasas kemeredigezh Saigon. E 1848 e roas Tự Đức urzh d'an holl gristenien vietnamat dilezel o relijion pe e vefent merket war o dremm gant ur sin a zisivoud hag e vefe lemmet diganto pep gwir. Lakaat a reas se an holl Europiz enep dezhañ hag e pellaas pep spi da gaout sikour evel reuzied ar bed diavaez.
Pa oa an armeoù gall o tostaat eus ar gêr-benn e krogas emsavadegoù. Aon en doe Tự Đức o welout e c'halloud diskaret. Gwelloc'h e voe dezhañ en em glevout gant ar C'hallaoued daoust d'an dilezadurioù mezhekaus a vefe d'ober evit gellout bezañ trec'h war an emsavadeg. Asantiñ a reas e teufe lodenn su Vietnam, Kochinchina, da vezañ un drevadenn c'hall hag e vefe e vro dindan warez Frañs. Kounnar a savas ha meur a hini a nac'has an emglev hag a stourmas evit frankiz o bro o tamall da Dự Đức bezañ gwerzhet e vro.
Ne vevas ket evit gwelout efedoù gwashañ an trevadennerezh. gwelet e vez evel diwezhañ impalaer Vietnam peogwir e voe en hini diwezhañ o ren ar vro en un doare dizalc'h. Mervel a reas e 1883. N'en doa bet bugel ebet. Lezel a reas e dron d'e vab advabet Dục Đức a voe lamet e garg digantañ goude tri devezh gant kargidi eus al lez. Ur breur da Dự Đức, Hiệp Hòa,a glaskas kendelc'her gant ar rummad-impalaerien. Impalaer e voe etre miz Gouere ha miz Du 1883, ar c'hwec'hvet impalaer Nguyễn.
Inezia
Inezia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an ergerzher ha naturour stadunanat George Kruck Cherrie (1865-1948).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Big Boss
Big Boss zo unan eus ttudennoù pennañ an heuliad c'hoarioù video Metal Gear. Ar wech kentañ ma oa bet tu da welet anezhañ a oa bet er c'hoarioù video diazez Metal Gear war ar c'hoñsolenn MSX2 evel penn ofiser hag enebour pennañ Solid Snake. Adkavet e oa bet goude-se gant an anv Naked Snake, taolennet e vez evel ur soudard eus an nerzhioù ispisial stadunanat enoret evel un haroz brezel betek ma vefe gouzañver c'hoarioù politikel. A-benn neuze e sav ur strollad goprsoudarded.
Tudenn Big Boss a zo karet gant al lennegezh c'hoarioù video dre e rol a den drouk met ivez e darempredoù gant Solid Snake. Gant ma yae war-raok kronologiezh bed Metal Gear, e lealded resis kement hag e awenoù gwirion a oa deuet da vezañ diaesoc'h-diesañ da gompren. Ar c'hentañ wech ma voe tu gwelet anezhañ e oa un treitour o klask sevel ur bed gant brezel dizehan, a-feur ma voe adwelet anezhañ e oa deuet da vezañ unan eus tudennoù pennañ ur brezel ideologel ledet war hanter an. Kas a oa savet ennañ a-nep ar bolitikourien dre o emzalc'h dichek ha difoutre eus tonkad ar soudarded. Setu perak e oa aet Big Boss da sevel e strollad soudarded dezhañ e-unan renet gant Venom Snake.
Evit an heuliad japanat, mouezh Naked Snake a zo hini Akio Ōtsuka (mouezh aktourel Solid Snake) padal Big Boss a zo mouezhiet gant Chikao Ōtsuka (tad Akio Ōtsuka) e Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots. Evit an heuliad saoznek, Naked Snake a zo mouezhiet gant David Hayter (mouezh Solid Snake) ha Big Boss gant Richard Doyle (evit Metal Gear Solid 4: Guns of the Patriots) ha gant Kiefer Sutherland (mouezh aktourel Venom Snake).
Luserna San Giovanni
Luserna San Giovanni zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Saint-Sever-Calvados
Saint-Sever-Calvados a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h kanton Saint-Sever-Calvados e oa betek 2015.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
Eil brezel-bed
Nijourion e oant er Royal Air Force. Mervel a rejont e-pad an Eil brezel-bed. Pemp anezhe a varvas d'an 13 a viz Ebrel 1941, er 149 Skwadrenn e oant; an hini all a varvas d'an 10 a viz Ebrel 1943, er 197 Skwadrenn e oa.
Anthus rufulus
Anthus rufulus a zo ur spesad golvaneged bihan eus kerentiad ar Motacillidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan dreist-holl hep ober fae ouzh c'hwiled brasoc'h o ment, melc'hwed-krogennek bihan-bihan, buzhug hag all. Barrek eo da bakañ merien-gwenn ha moustiked o nijal war o lerc'h.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ : en un takad hag a ya eus Azia ar Gevred da Filipinez.
Comité de salut public
Ar Comité de salut public a vez graet eus ar c'hentañ aozadur savet gant ar gouarnamant reveulzier savet gant ar Goñvañsion vroadel evit talañ ouzh an dañjerioù diniver a oa en nevezamzer 1793 (aloubadegoù, brezel-diabarzh), an eil a voe ar Comité de sûreté générale. Savet e miz Ebrel 1793 Ar c'homite nevez a oa bet o erlc'hiañ hini ar Comité de défense générale a oa bet savet e miz Genver 1793 dres goude lazhadenn Loeiz XVI. Adstummet e oa bet e miz Gouhere 1793 evit bezañ efedusoc'h.
Palioù ar c'homite a oa difenn ar Republik ne ra forzh an doareoù kement a-enep an enbourien estren evit an enebourien diabarzh, stourm a-enep ar C'hentañ Kengevread hag ar Vendée emsavet. Dre ma oa ur mare brezel, ar c'homite a oa hollc'halloudus a-fed al luioù, ar galloud lezennel hag ar galloud kinnig lezennoù. N'eus ket un aozadur gouarnamantel a ne oa ket suj d'ar c'homite.