cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Treuzjenerezh
Peurliesañ, ar merc'hed treuzjener a zo tud a zo bet barnet dezho e oant paotr pa oant ganet, hag ar c'hontrol eo evit ar baotred treuzjener. An dud andaouel n'int ket na baotr na blac'h.
Bargazh
Bargazh a oa ur gumun a Vreizh e kanton Gwaled, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Abaoe ar a viz Genver 2016 emañ e-barzh ar gumun nevez Diwazh-Liger, gant ar Chapel-Baz-Meur.
Douaroniezh
War ar stêr Diwazh emañ Bargazh.
Anv
de Barbacati en.
Gerdarzh
Hervez embannadurioù Flohic (1999) eo bet savet an anv "diwar keltieg bar, bre pe menez, ha bech, kloued war an uhel.
Ardamezioù
"en argant, e leonparzh en gul, eilet gant c'hwec'h kroazigan en sabel, teir ouzh kab, teir ouzh beg".
Kuzul ar Gumun 06 Gwengolo 1994.
Touristerezh
Pleustriñ war an touristerezh a zo beajiñ ha chom pell eus ar gêr e-pad ouzhpenn un nozvezh.
Bargazh
Ardamezioù
Al leonparzh evit familh aotrounez Bargazh, kent ar kantved ; kroaziganoù a zo bet staget goude ar groaziadegoù.
Touristerezh
Er penn-kentañ ne veze komzet eus touristerezh nemet pa veze baleet evit en em ziduiñ (ha fall ha fonnus, ouzhpenn-se, alies a-walc'h). Bremañ e c'holo industriezh an touristerezh an holl obererezhioù ekonomikel (treuzdougen, letioù, pretioù, hag all) a vez implijet p'en em ziblas un den en un doare digustum. Hag e c'hall bezañ evit ober aferioù ("touristerezh aferioù) pe evit ur pirc'hirinaj ("touristerezh relijiel").
Dedennet e vez an tourist gant ar sevenadur ha gant natur al lec'hioù gweladennet gantañ. E-pad pell eo bet miret an oberiantiz-se evit an dud pinvidik. Dibaoe eo deuet an touristerezh da vezañ un industriezh wirion, pa oa en em lakaet da vale bro tud à renk etre eus broioù ar c'hornog (Frañs, Bro-Saoz, SUA...). An dra-se a zo bet posupl goude kresk live ar vuhez, ha goude an araokadennoù bet graet war tachenn an treuzdougen ivez.
Bargazh
Tud
Antellañ a ra Marc'harid Klison, kontez Pentevr, un traped d'he c'henderv Yann V, dug Breizh, e 1420, war pont Trubert a-us d'an Diwazh.
Juan Corzo
Juan Corzo y Príncipe a zo bet ganet e 1873 e Madrid (Spagn) ha marvet e 1941.
Mestrc'hoarier echedoù kuban.
Kampion Kuba e voe a-raok José Raúl Capablanca.
Divroañ a reas da Guba e 1887. Deskiñ a reas digant Pichardo ha dont a reas da vout kampion eus Klub Echedoù La Habana. Koll a reas a-enep da Gapablanca (4 -, 3 + , 6 =) p'edo hemañ 13 vloaz. A-gevred gant Capablanca e krouas Kevre Broadel Echedoù Kuba. E-pad pell amzer e voe renour kazetenn echedoù Capablanca.
Boundeleg
Ur yezh indez-aryek eo ar boundeleg (bundeli) komzet e Bundelkhand e Madhya Pradesh hag e Jhansi en Uttar Pradesh (India).
Ken tost d'an hindeg ec'h eo ma vez renket peurliesañ evel ur rannyezh hindek.
Ruzenn dent divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn dent divouezh treuzskrivet [θ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 130.
Alies e reer "kenosnennoù etredent" eus ar kensonennoù dent.
Paul Gerhard Vogel
right
Er penn-kentañ e oa bet lakaet en toull e-pad pemp bloaz goude m'en doa bet nac'het dougen banniel Yaouankizoù Hitler. Goude ma oa bet leusket da vont e oa bet adharzet avat, tamallet hervez Mellad 175 da vezañ heñvelreviad ar wezh-mañ. Kaset e oa bet da gamp-bac'h Emsland ma rankas labourat betek 15 eurvezh bemdez hep ehan a-hed ar sizhun.
A-hend-all e vane staget e daouarn ouzh e dreid ha rankout a rae debriñ e voued dre lipat. Ne oa tamm privezioù ebet ivez. Diouzh an tu all e ranke gouzañv feulster reizhel gwarded ar c'hamp evel ma vezent boaziet d'ober gant ar brizonidi heñvelreviat aes da anavezout a-drugarez d'an tric'horn roz a rankent gwiskañ.
A-benn ar fin e oa bet kaset Vogel da Norvegia, ac'hubet gant an Alamaned, ma ranke labourat diarc'hen da skarzhañ an erc'h diouzh an hentoù.
Goude bezañ laosket da vont e oa bet nac'het dic'haou outañ gant Gouarnamant Alamagn hag a lâre e oa bet prizonidi voutin eus ar brizonidi heñvelreviat hag e oant bet kaset d'an toull hervez lezennoù ar maread-hont.
Karoeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù omotek ar su eo an c'haroeg (karo, kerr)e pe cherre) komzet gant tro-dro da 200 den nemetken e su Oromo en Etiopia (1998).
Goapaer gris
Ar goapaer gris a zo ur spesad golvaneged bihan, Iduna pallida (Hippolais pallida kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Curruca pallida (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an daou naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825) ha Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876)
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Vera Nebolsina
Vera Nebolsina (e ruseg: Вера Небольсина) a zo bet ganet d'an 16 a viz Kerzu 1989 e Tomsk (Rusia).
Mestrc'hoarierez echedoù rusian, kampionez ar bed er "Rummad Junior (maouezi)" e 2007.
E penn-kentañ miz Here 2007 edo 2349 he renk Elo.
Madrid
Madrid eo kêr-benn Spagn ha brasañ kêr ar vro. War-dro 3.3 milion a dud a zo o chom enni, ha gant he zolpad-kêr eo war-dro 6.3 milion a dud eo a zo. Kêr-benn uhelañ Europa eo (665 m.) hag e-kreiz ar vro emañ.
Kensonenn gweuz-dent dre stlakat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-dent dre stlakat mouezhiet treuzskrivet [ѵ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 123.
Kavet e vez ar fonenn-mañ e yezhoù komzet e Kreiz Afrika dresit-holl, en o zouez ar c'heraeg ("kera") hag ar mangbetoueg (mangbetu).
Ral eo ar son-mañ e-touez ar c'hesnonennoù dre stlakat dre ma n'eo ket ur son r-heñvel.
Pudask ar stepennoù
Pudask ar stepennoù (Mustela eversmanii) zo ur c'higdebrer eus kerentiad ar Mustelidae. Bevañ a ra e stepennoù ha dam-dezerzhioù Europa ar Reter, Rusia ha Mongolia.
Kensonenn gweuz-dent dre stlakat
Alies a-walc'h e vez implijer un arouezenn ad hoc evit treuzskrivañ ar son-mañ el pe c'hoazh 25px implijet gant Joseph Greenberg. E 2005 e oa bet degemeret ez-ofisiel gant al LFE an arouezenn [ѵ] diwar goulenn Dr. Kenneth S. Olson:
Dimeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù omotek ar su eo an dimeg (dime pe dima) komzet gant 6.501 den evel yezh kentañ ha gant 529 den all evel eil yezh e Kafa en Etiopia (1998).
Bentcheg
Ur yezh omotek eus isskourr ar yezhoù gimirek eo ar bentcheg (bench, gimar(r)a pe dizu) komzet gant 173.586 den evel yezh kentañ ha gant 22.640 den all evel eil yezh e Kafa en Etiopia (1998).
Ur yezh gant pemp tonenn an hini eo.
Teir rannyezh a zo:
Lottinghen
Lottinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
637
Diwar-benn ar bloavezh 637 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 637
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 637
String
thumb|250px|Ur string gwisket gant ur paotr right|300px|thumb| Ur string gwisket gant ur plac'h, skoulm-diskoulm right|300px| thumb|String harp ouzh barlenn ur prenestr Ur string ( hervez ar ger gallek deuet diwar an anv saoznek G-string, a dalvez kement ha kordennig pe fiselenn), a vez graet anezhañ fiselenn-c'haol dre fent e brezhoneg a-wechoù, a zo ur pezh dilhad-dindan, pe dilhad-kouronkañ, a vez implijet koulz gant paotred ha gant merc'hed. Ledan a-walc'h eo an diaraog da guzhat ar gaezourenn hag ar reizh, ha moan a-walc'h an diadreñv evit degouezhout klok er ritenn, etre an divfeskenn, hep kuzhat tamm ebet nag eus an eil eus nag eben. Dre vras e c'haller lavarout eo graet evit diskouez ar penn a-dreñv, ken bihan evel ma'z eo.
Taolennadur
Un dilhad-dindan daou bezh danvez (met ivez lêr, vinil pe c’hoazh lateks) dezhañ eo ar string. An tamm kentañ a zo dezhañ stumm un tric’horn a guzh ar gaezourenn, da heul ez eus ur vandenn vunut (ur fiselenn peurliesañ) a dremen etre an divvorzhed hag ar feskennoù. A bep tu eo staget ouzh an tu dirak. Pa vez implijet ar string evit kouronkañ e vez anvet mikrokini.
Stringoù liesseurt
Pa vez tanav-tre ar fiselenn a-dreñv e lavarer string fiselenn. Pa vez un tammig ledanoc’h, gant un tamm danvez (stumm trichorn) ouzhpenn, met hep ma ne vefe goloet ar feskennoù e vez lavaret string pe tanganita. Ma vez goloet ul odenn eus ar feskennoù e lavarer tanga. Peurliesañ e vesk an dud tanga ha bragoù-bihan brazilian. Met disheñvel eo ar bragoù bihan brazilian, rak heñvel eo an tu dirak hag an tu a-dreñv anezhañ. Hervez stumm ar string e c’hall bezañ kochet da vat pe get, hag ar vandenn a tro-dro an divlez a c’hall bezañ ledan pe get. Pa vez ledan ha pa ziskenn war ar feskennoù e lavarer shorty string, ur seurt short ez eo.
Deuet ez eus ivez war wel stringoù anvet string munut (saozneg mini-string pe micro-string) : ganto e vez kuzhet an takadoù ganadel ha setu tout. Bihanoc’h evit ar gaezourenn eo ar string-se, hag eeun eo e stumm.
Ar C-string  a zo ur glorenn galet a vez implijet da guzhat ar gaezourenn, etre ar feskennoù e tremen ha n’eus tamm fiselenn ebet.
Orin ar string
Kazi sur ez eus bet eus ar string a-raok ma vefe eus ar bragoù-bihan. Orin ar string a seblant bezañ a-gozh e istor mab-den. Meur a bobl he deus gwisket (re zo a gendalc’h hiziv an deiz) un tamm dilhad heñvel ouzh ur string : ur seurt bandenn danvez stag ouzh ur fiselenn tro-dro d’an dargreiz. Adalek ar bloavezhioù 1970 e krogas ar string d’ober berzh, pa voe gwisket gant maouezed e-pad dibunadegoù giz. E wiskañ a rejont gant ar pal ne zeufe ket war wel merk ar bragoù bihan dindan ar bragoù. Buan e voe gwisket ar string gant maouezed Suamerika, maouezed Brazil dreist-holl, hag e implij a rejont evit mont da gouronkañ. Setu perak e voe ijinet an anv bragoù-bihan brazilian. Kavet e voe stringoù e Bro-C’hall adalek 1975. Kemmet e voe ar string er bloavezhioù 1980, ha liesseurt e teuas da vezañ : d’ar mare-se e voe krouet ar bragoù bihan tanga. Berzh a reas ar string adalek ar bloavezhioù 1990, ha degemeret e voe d avat gant an dud. Gwerzhet e evz kalz abaoe ar bloavezhioù 2000.
Berzh
Peurliesañ e vez gwisket gant maouezed, hag hiziv an deiz ez eo ar pezh dilhad-dindan gwerzhet ar muiañ. 60% eus an dilhad-didan gwerzhet er c’hwec’hkorn a zo stringoù. Ur c’hresk a 12% a zo bet er gwerzhañ dilhad-dindan abaoe ar bloavezh 2000 a-drugarez d’ar gwerzhañ string. Stringoù evit ar baotred a gaver ivez, met ne reont ket kement a verzh hag ar re evit ar maouezed.
Reuz
Reuz a savas e Bro-C’hall en hañvezh 2006, pa voe tomm-berv an amzer. Ouzhpenn an divizoù war an arouezioù relijiel lakaet war wel e savas reuz a-zivout ar c’hrennardezed a wiske stringoù evit mont d’ar skol, hag a lakae anezho war wel. Ségolène Royal hag Eric Raoult a voe e-touez ar bolitikourien a glemmas d’ar mare-se. Met n’eus tamm lezenn ebet e Bro-C’hall a embann ez eo difennet gwiskañ ur string evit mont d’ar skolaj pe d’al lise. Abaoe an hañvezh tomm-se n'eus ket bet anv eus ar seurt traoùigoù ken.
Perzhioù dibar
Pa wisker ur string e ranker alies divleviñ blev ar gaezourenn. Blev ar gaezourenn a zeu neuze da vezañ ur vandenn vihan, pe un tric’horn bihan-tre, anvet “trim”.
Beuzid-an-Doured
Beuzid-an-Doured (La Bouézière e parlant Bro-Anjev, La Boissière pe La Boissière-du-Doré e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro, war lez dehou ar stêr Diwazh.
Bulbasaur
Bulbasaur a zo ur spesad pokemon diazez, spizverkus eo abalamour d'e vent piltoseg, bihan, doare ul loen-stlej, ul liv glas-sklaer dezhañ, hag ur grouell-blantenn war e gein. Mont a ra war-raok a-drugarez d'e bevar fav. Emdreiñ a raio goude en Ivysaur hag er fin e Venusaur; d'ar mare-se e tiorro ivez ar blantenn hag a zo war e gein. Hervez ar Pokedex ez eo grefet ar greunenn-se diwar pep bulbasaur nevez ganet. Hemañ a c'hello neuze euvriñ nerzh an heol evit lakaat e douger da emdreiñ.
Gwelet e vez er c'hoari video gant an teknikoù da-heul (en urzh) : dereiñ, ruoc'h, sungreun, ha troc'h-geot.
Línia evolutiva de Bulbasaur Seznam pokémonů (1-20) Pokémon (1-20) es:Anexo:Pokémon de la primera generación Luettelo Pokémon-lajeista (1–20) Bulbizarre et ses évolutions
Azginivelezh italian
An Azginivelezh italian eo an anv roet d’ur marevezh istorel a grogas er XVvet kantved en Italia, bro orin ar "Rinascimento" (an anv italianek hiziv), hag a voe orin prantad an Azginivelezh a badas a-hed ar XVIvet kantved en Europa penn-da-benn.
Un torkad pennadoù zo diwar-benn an danvez-se, re all zo war sevel.
Orin an anv
Ne ouie ket tud an Azginivelezh e oant o vevañ er mare-se pa n'eus anv ebet anezhañ a-raok an XVIIIvet kantved. Da gentañ e voe kaoz gant Giorgio Vassari eus rinascita. Goude e voe anv eus Renaissance e Geriadur gallek an Akademiezh c'hall e 1718. Adkavout a reer ar ger en ur skrid gant Honoré de Balzac, e 1830, Bal de Sceaux. Michelet an hini a reas gant ar ger en ul levr istor, an hini a skrivas e 1855 diwar-benn istor Bro-C'hall er XVIvet kantved. E 1860 e teuas an anv gallek Renaissance da vout ur ger etrebroadel pa voe implijet gant an istorour suis Jakob Bürckhardt en e levr Die Kultur der Renaissance in Italien. E 1875 e voe lakaet ar ger en Dictionnaire universel (levrenn XX), gant Pierre Larousse. Implijet e vez ar ger gallek e saozneg hag alamaneg. Troet eo bet en italianeg ma komzer bremañ eus rinascenza pe rinascimento. E geriadur Vallée ez eus anv eus Azganedigezh. Abaoe ar bloavezhioù 1950 e vez lavaret Azginivelezh, diwar ar ger Ginivelezh, implijet da gomz eus ganedigezh ar Mabig Jezuz.
Ster an anv
Ouzhpenn ul luskad arzel ha lennegel e oa an Azginivelezh hervez Michelet ha Bürckhardt. Un emdroadur eus ar sevenadur eo, a denn d'ar politikerezh, d'an teknikoù, d'ar spered, d'an ideologiezh. Marevezh ar Stad evel krouidigezh arzel, diorroadur an den-hinienn, dizoloadur an den evel hinienn, hervez titloù rannoù oberenn an istorour suis.
Hamereg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù omotek ar su eo ar hamereg (hamer-banna, hamar-koke, beshada pe kara kerre) komzet gant 42.838 den evel yezh kentañ ha gant 7.120 den all evel eil yezh e su Oromo en Etiopia (1998) nepell diouzghh ar vevenn gant Kenya, Ouganda ha Soudan.
Treuzreizhelezh
Implijet e vez an termen treuzreizhelezh (saozneg: transexuality) en un doare strizh'h evit ober dave d'an dud deuzrevel hag a ya betek kemmañ o c'horf gant louzoù (hormonoù) ha/pe gant oberiatadennoù surjianerezh a-benn lakaat o revel diavaez o c'horf da glotaat gant o stad-den pe identelezh revel diabarzh.
Ruzenn dent mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn dent mouezhiet treuzskrivet [ð] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 131.
Alies e reer "kensonennoù etredent" eus ar kensonennoù dent.
Kaerell Japan
Kaerell Japan (Mustela itatsi) a zo ur bronneg brosezat e Japan.
Goapaer-olivezeg
Anvet e voe Salicaria olivetorum (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1748-1831).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad er Balkanioù hag en Anatolia ha nijal kuit da c'hevred ha reter Afrika da c'hoañviñ.
Emgann Diksmuide
Emgann Diksmuide a zo ul lodenn eus emgannoù an Ijzer. Un emgann eus ar Brezel-bed kentañ eo, c'hoarvezet e Diksmuide (Flandrez Belgia) adalek an 16 a viz Here 1914 betek an 10 a viz Du 1914.
Ar Vrigadenn Ronarc'h, un unanad milourel ag ar Morlu gall gant ur yoc'h Bretoned enni, a gemeras perzh en emgann, a-gevred gant ar Rejimant Kerzh Tennataerion Senegalat (e gwirionez, ur batailhon eus Maroko hag unan ag Aljeria) eus al Lu gall hag ur vrigadenn eus Lu Belgia gant an 11 hag an 12 Rejimantoù a Linenn (hemañ dindan urzhioù ar C'horonal Jules Jacques) enni hag ar C'horonal Jean-Baptiste Meiser en he fenn.
Pal al lu alaman a oa treuziñ ar stêr Ijzer evit mont davet Dukark.
Dodengang
Bouzellenn ar Marv (Dodengang) a zo un hollad fozioù eus ar brezel a zo bet miret e Kaaskerke, ar gumun e-kichen, stag bremañ ouzh kumun Diksmuide.
Leopardus
Leopardus zo ur genad er rummatadur klasel. Kizhier bihan eus Kreiz ha Suamerika, brizhellet o blevenn, a ya d'ober anezhañ.
IJzer
An IJzer (nederlandeg; Yser e galleg hag e saozneg) zo ur stêr eus Flandrez, e Frañs hag e Belgia, 78 km dezhi. En em deurel a ra e Mor an Hanternoz e Nieuwpoort.
An IJzer e Bro-C'hall
Emañ eienenn an IJzer e Broksele, e departamant an Norzh en hanternoz ar vro.
Treuziñ a ra Bollezele, Ekelsbeke, Bambeke. Tost da 30 km diwar 78 e red dre Vro-C'hall betek Houtkerke e-lec'h m'emañ an harzoù gant Belgia.
Timbroù Katanga
thumb|right|120px|Timbr Katanga dizalc’h
Ur rannvro e su Republik Demokratel Kongo eo ar C’hatanga.
Goude ma oa embannet dizalc’hidigezh trevadenn gozh Belgia e miz Even 1960 e nac’h Moïse Tshombe sentiñ ouzh gouarnamant Patrice Lumumba hag e tisklêr e miz Gouere eo dizalc’h Stad Katanga. Padout a ray ar Stad-se betek 1962.
Ur nebeud rummadoù timbroù dindan an anv « Katanga » zo bet embannet avat.
Abaoe 1962 e vez implijet timbroù Republik Demokratel Kongo war-bouez ar prantad m’eo bet adanvet ar vro « Zaïre » (1971-1997).
Amerika Latin
thumb|360px|Kartenn broioù Amerika Latin (yezhoù a orin latin). Belize he deus un vinorelezh [[spagnolek vras.]]
Amerika Latin a vez implijet peurliesañ da dalvezout kement hag un tiriad eus Douar an Tan betek Mec'hiko gant an unvaniezh sevenadurel da heul:
Suamerika, Kreizamerika ha lod eus Norzhamerika (Mec'hiko, zokenoc'h New Mexico) zo enni.
Krouidigezh ar ger har ar mennozh
An droienn « Amerika latin » zo bet implijet evit ar wech kentañ gant ar barzh kolombiaat José María Torres Caicedo e 1856 ha gant ar sokialour chileat Francisco Bilbao, an daou-mañ tost da Félicité de Lamennais.
Meiziad un Amerika katolik ha latin e-keñver un Amerika angl-ha-saoz ha protestant zo bet adimplijet gant Napoleon III.
Met e gwirionez n'eo ket un hollad unvan.
Broioù
thumb|250px
Arieg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù omotek ar su eo an arieg (a(a)ri, ara, arao, aarai pe shankill(iny)a) komzet gant 58.857 den evel yezh kentañ ha gant 13.319 den all evel eil yezh e norzh-kreiz Omo en Etiopia (1998).
Dek rannyezh ez eus:
Kaerell hirlostek
Heñvel eo ouzh ar gaerell dre he feson, hir eo he c'horf, berr he favioù ha hir he lost. Muzuliañ a ra ar pared etre 33 ha 45 cm ha pouezañ a reont 450 g. Gell eo o blevenn, melen o c'hof hag er rannvroioù erc'hek ez eont da wenn e-pad ar goañv. Du e chom penn o lost.
Evel an holl gaerelled e tebront krignerien dreist-holl. O c'horf hir a ro tro dezho da heuliañ o freizhoù e-barzh o douarenn. Anevaled-noz int met o gwelout a c'heller diouzh an deiz a-wechoù. Bevañ a reont en o-unan en diavaez eus koulz ar parañ.
Eindhoven
Eindhoven (/ˈɛintɦoːvə(n)/) zo ur gêr vras hag ur gumun e proviñs Noord-Brabant e kreisteiz an Izelvroioù. Ar pempvet kêr vrasañ en Izelvroioù eo, gant 231 469 a annezidi d'ar 1añ a viz Genver 2019, war ur gorread 88,87 km².
Menneville (Pas-de-Calais)
Menneville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Liane Berkowitz
thumb| Liane Berkowitz
Liane Berkowitz (7 a viz Eost 1923 e Berlin – lakaet d’ar marv d’ar 5 a viz Eost 1943 e toull-bach Plötzensee e Berlin) a oa ur stourmerez enepnazi alaman.
Merc’h ar soner violoñs hag ar penn laz-seniñ Victor Wasiljew hag e wreg (kelennerez kan) e oa Liane Berkowitz. E 1923 e tec’has kuit he familh eus an Unvaniezh Soviedel hag e repuas e Berlin. Pa varvas he zad e timezas he mamm gant Henry Berkowitz. E 1941 e voe enskrivet Liane en ul lise prevez, gant ar pal tapout he bachelouriezh.
Eno e kejas gant meur a zen, en o zouez Eva Rittmeister hag he gwaz John Rittmeister, hag ivez Ursula Goetze, Otto Gollnow, Fritz Thiel ha Friedrich Rehmer. Diwar atiz John Rittmeister e teuas ar strollad mignoned-se da vezañ ur strollad stourmerien enepnazi. Kenlabourat a reas ar strollad-se gant Harro Schulze-Boysen (ezel eus al Laz-seniñ Ruz. Karantez a voe etre Liane ha Friedrich Rehmer; pa voe harzet e oa dougerez.
Asambles gant Otto Gollnow (d’ar mare-se e oa gloazet Rehmer hag en ospital e oa) e pegas Berkowitz war-dro 100 skritell etre Kurfürstendamm hag Uhlandstraße (e Berlin), e-pad nozvezh ar 17 a viz Mae 1942. Warno e c’halle an dud lenn: "diskouezadeg hollbad – baradoz nazi – brezel - naon - gevier- Gestapo –pegeit c’hoazh?“.
Fellout a rae dezho sevel a-enep d’an diskouezadeg “Ar baradoz soviedel” bet aozet gant servij propaganda ar Reich ha diskouez e oa c’hoazh stourmerien enepnazi en Alamagn. Hiziv an deiz ne ouezer ket ha deuet e oa Harro Schulze-Boysen ganto.
Liane Berkowitz a voe bac’het ha tamallet d’ar 26 a viz Gwengolo 1942. Friedrich Rehmer, hag a oa e ospital Britz e Berlin (gloazet e oa bet war dalbenn ar reter) a voe skarzhet eus an ospital ha bac’het d’an 29 a viz Du. D’an 18 a viz Genver 1943 e voe kondaonet Berkowitz, Rehmer ha re all gant eil kambr lez-varn vrezel ar Reich evit bezañ bet o pegañ o skritelloù (“... abalamour d’ar sikour a-benn prientiñ un taol trubarderezh ha kenlabour gant an enebourien”). Irina, merc’h Liane a voe ganet d’an 12 a viz Ebrel 1943 e toull-bac’h maouezed straed Barnim. Adalek miz Gouere 1943 e voe desavet Irina gant he mamm-gozh.
Pa voe kaset ar varnedigezh da Adolf Hitler e c’houlennaas izili al lez ma vefe dieubet Liane Berkowitz dre ma oa dougerez. Nac’het e voe, ha kadarnaet e voe ar varnedigezh gant ar jeneral Wilhelm Keitel.
Liane Berkowitz a voe dibennet d’ar 5 a viz Eost 1943 e toull-bac’h a Plötzensee (Berlin). Friedrich Rehmer a oa bet dibennet d’an 13 a viz Mae. O merc’h a varvas e ospital Eberswalde e miz Here 1943. Ne ouezer ket hag-eñ e varvas abalamour d’un taol aozet gant an nazied pe peogwir ne oa ket bet bouetet a-walc’h pa oa dougerez he mamm.
thumb|Plakenn e Viktoria-Luise-Platz,1, e karter Schöneberg ([[Berlin)]]
Liane Berkowitz a oa o chom e karter Schöneberg, (niverenn 1, plasenn Viktoria-Luise) eno ez eus ur blakenn d’he enoriñ. D’an 18 a viz Genver 2000 eo bet digoret ez-ofisiel plasenn Liane-Berkowitz e karter Friedenau, etre Südwestkorso, straed Wilhelmshöher ha straed Rheingau.
Iran
Republik islamek Iran (diwar an arieg « nobl », ايران e perseg) zo ur republik islamek eus Azia ar Mervent ; Teheran (pe Tehran) eo ar gêr-benn, ar perseg eo ar yezh ofisiel hag ar rial eo moneiz ar vro ; an deiziadur pers eo an deiziadur ofisiel. Gronnet eo Iran gant Afghanistan, Turkmenistan, mor Kaspia, Azerbaidjan, Armenia, Turkia, Irak, pleg-mor Persia ha mor Oman (meurvor Indez). E-sell e vefe Iran d'emezelañ ouzh ar KSAKR (Kevredigezh Su-Azia evit ar C’hevelerezh Rannvedel).
Koreteg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar reter eo ar c'horeteg (koorete, ama(a)rro, badittu, nuna pe koyra) komzet gant 3.879 den evel yezh kentañ ha gant 2.371 den all evel eil yezh e Sidama en Etiopia (1998).
Iran
Orin an anv
E-pad ren an Achemenided (550-330 kent JK) e rae Iraniz Parsa (Persia) eus o ziriadoù diwar anv rouantelezh Kurach Veur a oa d’ar meuriad pers, hag a adkaver c’hoazh hiziv an deiz dindan ar stumm Fars pe Pars evel anv ur proviñs. Padal e veze graet Aryanam eus ar stad a-bezh neuze. Da vare Part (248 kent JK - 224 goude JK) e oa bet kemmet Aryanam da Aryan, evit emdreiñ da Iranshar ha da Iran da vare ar Sasanided.
Ar C’hresianed a rae gant Aryana ha Persis evit ober anv eus ar rannvro a anavezer hiziv an deiz evel ar plateiz iranat. Tremenet eo an termen d’al latin evit dont da vezañ Persia. Implijet kalz e chom an anv-se e broioù ar C’hornôg, ha degas a ra un tamm kemmesk gant ar proviñs Fars.
En kantved e savas tabut etre ar gefredourien evit gouzout petra a zlefe bezañ anv reizh ar vro. D’an 21 a viz Meurzh 1935, deiz Norouz anezhi, ez embannas Reza Shah Pahlavi un dekred a c’houlenne digant ar re o deveze darempredoù gant ar vro implijout an anv Iran en o lizheroù ofisiel hiviziken.
638
Diwar-benn ar bloavezh 638 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Iran
Orin an anv
E 1979, da-heul dispac’h Iran, e voe krouet Republik Islamek Iran, met an termenoù Persia hag Iran a vez implijet stank c’hoazh.
638
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 638
Iran
Istor
Sellet ouzh ar pennad Istor Iran ha Persia.
638
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 638
Iran
Istor
Gwelet ivez : Roll renerien Iran
Unan eus sevenadurioù koshañ ar bed zo bet diwanet en Iran. Abaoe oadvezh ar maen ez eus bet tud o chom er rannvro-se eus ar bed : kavet ez eus bet ostilhoù ken kozh hag 800 000 vloaz. Deuet e oa an neolitik er vro etre ar VII hag ar VI milved, asambles gant un armerzh produiñ-madoù. Tamm ha tamm e voe savet kêrioù ha sevenadurioù kemplesoc'h betek ma voe savet ur sistem skritur evit an elamiteg, war batrom sistem ar sumereg.
Henamzer
Tro dro d'an III milved e voe savet an Impalaeriezh Elamat eus ar vro, tro-dro da Susa. Kevezañ a reas ouzh impalaeriezh Akkad ha c'houde Babilon hag Asiria. E-kerzh an II milved e teuas pobloù eus kreiz Azia a gomze rannyezhoù kar d'an indezeuropeg. Lod eus ar pobloù-se, ar Veded a dorras galloud an Asirianed hag e voe savet tamm ha tamm impalaeriezh an Ac'haemenided. Brezeliñ a reas an Impalaeriezh-se evit bezañ mestr eus ar Reter-Nesañ, o tistrujañ Babilon hag o klask aloubiñ Henc'hres. Distrujet e voe an Impalaeriezh gant Alesant Veur a leuskas plas d'ur renad savet gant unan eus e jeneraled, renad ar Seleukided. Pa voe deuet gwan ar Seleukided e voe renet ar rannvro gant ar renad Part a stourmas pell a-enep ar Romaned a-raok bezañ erlec'hiet gant ar Sasanined a voe ar re gentañ oc'h ober Eranshahr pe Iranshahr (ايرانشهر) eus o douaroù. Stourm a reas e-pad pell a-enep an Impalaeriezh Roman betek aloubiñ Jeruzalem e 613.
Levezon diavaez ha galloudoù diabarzh
E penn-kentañ ar VII kantved e voe trec'het ar Romaned hag ar Sassanined gant an armeoù muzulman hag aloubet Iran. Tamm ha tamm e troas tud ar vro war-zu an Islam, da gentañ tud ar c'hêrioù ha da c'houde al beizanted. Tro d'an IX kantved e voe ar muiañ-niver gant ar vuzulmaniz, hervez kont. Treiñ a reas darn anezho ouzh ar Chiitiezh avat, dreist-holl e proviñs ar C'horasan. Dre ma wanae galloud ar galifed abasid e voe savet rouantelezhioù bihan pe brasoc'h en Iran a geveze ouzh Badgad a-fet sevenadur, o kas war-raok ur sevenadur bersek e-liamm ouzh ar sevenadur henbersek ha krennbersek eus a-raok aloubadeg an Arabed.
Meuriadoù turkek a voe ivez oc'h ober o zoull pe o reuz er vro betek aloubadeg Gengis Khan e 1219, aloubadeg a zo bet drastus evit ar vro, betek cheñch he aozadur. Dindan beli ar Vongoled e chomas Iran betek 1335 pa savas rouantelezhioù lec'hel adarre. Diwar ar rouantelezhioù-se e savas impalaeriezh Tamerlan er XIV kantved, o krouiñ ur renad a badas betek ar XVI kantved. Renad ar Safavided, a-orin azeri, a gemer ar galloud neuze hag a dro an Iraniz ouzh ar Chiitiezh da vat. Ren Abbas Iañ (1587-1629) a voe ur mare aour evit Iran, ur mare a beoc'h dre ma savas feurioù-emglev evit chom hep brezeliñ hag mare pinvidik gant ar c'hoñverz ma reas gant ar galloudoù european. Diaezamantoù a savas tamm ha tamm avat gant an urzhioù relijiel a bellaas muioc'h-mui diouzh ar Stad. Goude mare Abbas I e krogas mare an diskar evit ar renad safavid. Komañs a reas meuriadoù diavaez (Afghaned) ha diabarzh d'en em gannañ evit seizhañ ar galloud.
War-zu ar Stad vodern
E 1795 e voe kemeret ar galloud gant Agha Mohammad Shah Quajar. Dindan renad e lignez e voe stabilaet ar vro adarre, met dindan gourdrouz Impalaeriezh Rusia hag hini ar Rouantelezh-Unanet, a glaske kontrolliñ koñverzh Iran ha lakaat o fri en he aferioù diabarzh. Gant Nasseredin Shah hag e vinistr Amir Kabir e voe klasket modernaat ar vro, met kreskiñ a reas ivez fulor ar bobl betek dispac'h bonreizhel 1906. Kreskiñ a reas ivez levezon Breizh-Veur a-feur ma voe kavet eoul-maen er vro.
Kemeret e voe ar galloud goude ar Brezel Bed Kentañ gant Reza Khan, un ofiser a renk izel, a yeas da Reza Shah Pahlavi. O klask modernaat muioc'h c'hoazh a vro e freuzas gwirioù ispisial an dud estren bet roet da vare ar renad a-raok ha goulenn a reas e vije paouezet da implij ar ger Persia gant ar gumuniezh etrevroadel : lakaat a reas an dud d'ober gant Iran kentoc'h. Klask a reas modernaat ar gevredigezh ivez, difenn d'ar maouezed dougen ar ouel ha rediañ ar wazed d'en em wiskañ e giz ar c'hornôg. Dre ma tostaas re ouzh Alamagn a-raok an Eil Brezel Bed e voe rediet da leuskel e garg gant e vab Muhammad Reza Pahlavi hag ar Breizhveuriz ha kaset e voe d'an harlu. Tamm ha tamm e kouezhas ar vro dindan levezon ar Stadoù-Unanet a sikouras ar shah da lakaat ur galloud unveli e plas, diaezet war arc'hant an eoul-maen, o leuskel darnoù bras eus ar gevredigezh a-gostez avat.
Ar republik islamek
Dispac'h a voe 1979 gant mizioù a vanifestadegoù a lakaas ar shah da dec'het kuit. Lies-kenañ e oa luskadoù an dispac'h, met kreñv-tre e voe Rouhollah Khomeini, un ayatolah bet harluet en Europa, enni. Strolladoù-stourm an doueoniezh, anvet Gwarded an Dispac'h, a lakas ar vro en urzh da gentañ, ha buan e seizjont ar galloud lec'hel en Iran a-raok en em lakaat e penn ar jeu er vro a-bezh. Diazezet e voe ar Republik islamek e fin 1979 gant Khomeini evel heñcher-meur. Enkadennoù meur a savas etre ar vro hag ar Stadoù-Unanet, bet lakaet da Satan Veur abalamour da emzalc'h an Amerikaned a-raok an dispac'h, betek afer ar c'hannati, a badas eus 1979 betek 1981.
Brezel a voe d'ar mare-se etre Irak, sikouret gant ar Stadoù-Unanet, hag Iran betek 1987. Mervel a reas Khomeini e 1989 ha lakaet Ali Khameni en e lec'h. Ar bloavezhioù 1990 ha 2000 a voe merket gant kreñvaat al luskad mirour (da skouer gant Mahmoud Ahmadinejad dilennet da brezidant e 2005) hag ar c'hlask tizhet ar galloud nukleel, sivil ha brezel. Un tu moderoc'h a zeu d'ar galloud er bloavezhioù 2010 gant ar prezidant Hassan Rohani a glaskas lakaat Iran e-barzh ar jeu er bed (emglev etre Europa, an SUA hag Iran war an nukleel iranat) hag er rannvro (Libia, Siria, Irak).
Douaroniezh
16vet bro ar bed eo Iran e-keñver gorread. Kement eo hag ar Rouantelezh-Unanet, Frañs, Spagn hag Alamagn a-gevret. 1 648 000 km2 eo he gorread.
Meur a aradennad-venezioù a verk dremm ar vro, o tispartiañ diazadoù hag uhelgompezennoù an eil re diouzh ar re all. Al lodenn gornôg – an hini bobletañ – eo an hini meneziekañ, gant aradennadoù evel hini Zagros pe hini Elbourz ; en aradennad diwezhañ-mañ emañ menez uhelañ Iran, an Damāvand a dizh 5 607 m. Ober a reer uhelgompezenn iranat eus an takad zo etre an aradennadoù-menezioù e reter hag e kornôg ar vro. En hanterenn reter ez eus dreist-holl un toullad diazadoù spagn didud (evel an Dasht-e Kavir) dasstrewet gant un nebeudig lennoù sall.
Isabelle de Valois
Meur a Isabelle de Valois zo bet e Bro-C'hall, en Tiegezh Valois.
Iran
Douaroniezh
Krin pe damgrin eo hin Iran dreist-holl, hag istrovanel a-hed aod mor Kaspia. E lodenn norzh ar vro (plaenenn aod Kaspia) e tiskenn ral a wech ar gwrezverkoù dindan 0 °C er goañv, ha gleb e chom an amzer a-hed ar bloaz. E-pad an hañv e pign ral a wech ar gwrezverkoù a-us 29 °C. E-korf ur bloavezh e vez 680mm a c’hlaveier er reter ha 1700 mm er c’hornôg. E kornôg ar vro, e traoñiennoù ar Menezioù Zagros e vez gwrezverkoù dindan 0 °C e-pad ar goañv ha gwall varradoù erc’h. Krin-kenañ eo an diazadoù e reter hag e kreiz ar vro, gant nebeutoc’h eget 200 mm a c’hlaveier bep bloaz ha gwrezverkoù en tu all da 38 °C e-pad an hañv. Gant plaenennoù pleg-mor Pers e vez goañvoù kerreizh ha hañvoù tomm-gor ha gleb-dour. Eno e vez etre 135 mm ha 355 mm a c’hlaveier.
Emañ Iran en un takad distabil-kenañ eus ar voull-douar, hag ingal e vez skoet gant krenoù-douar. D’ar 26 a viz Kerzu 2003 e oa bet skoet korn-bro Bam, e su ar vro, gant ur c’hren-douar bras hag en deus distrujet aspadennoù an Arg-e Bam, ur gêr eus an Henamzer.
Gwelet ivez : Roll inizi Iran
Politikerezh
Abaoe m’eo bet diazezet ar Republik Islamek e tiskouez Iran ur reizhiad ensavadurioù dibar-kaer. Ur republik m’emañ ar veli gant ar veleien, un dra na gaver neblec’h all er bed, gant ur meskad pennaennoù belegveliek ha dilennadegoù poblel. Iran eo ar stad chiit nemeti ent ofisiel er bed muzulman. Diazezet eo reizhiad politikel ar Republik islamek war bonreizh 1979 a reer "Qanun-e Asasi" ("Lezenn Diazez") anezhi. E-barzh ar reizhiad ez eus meur a gorf gouarn liammet-strizh, a vez anvet an darn vrasañ anezho (n’eus nemet ar prezidant, izili ar parlamant hag izili bodadeg ar vailhed a gement a vez dilennet).
An Heñcher meur
Heñcher meur Iran zo e garg goursellet "politikerezh hollek Republik islamek Iran". Komandant an armeoù eo-eñ. Kontrollañ a ra ar servijoù kuzh hag an oberoù liammet ouzh ar surentez. Eñ hepken a c’hall disklêriañ ar brezel. Eñ eo an hini nemetañ en ensavadurioù ar Stad a rank bezañ ur relijiuz. E karg emañ bodadeg ar vailhed da c’hoursellet an heñcher meur en e zeverioù lezennel. An heñcher meur bremañ eo an Ayatollah Ali Hossein Khamenei.
Ar prezidant
Hervez ar vonreizh eo ar prezidant pennadurezh uhelañ ar Stad war-lerc’h an heñcher meur. Dilennet e vez hervez ar mouezhiañ hollek evit ur respet pevar bloaz. Ret eo d’an dud a laka o anv evit dont da vezañ prezidant bezañ aotreet gant Kuzul ar warded. Lakaat ar vonreizh da dalvezout hag embreger ar galloud erounit eo e garg, nemet ar galloudoù zo stag ouzh an heñcher meur war-eeun. Ar prezidant a anv hag a c’hoursell Kuzul ar Vinistred, a genurzh divizoù ar gouarnamant hag a zibab divizoù ar gouarnamant a vez kaset d’ar parlamant. Skoazellet e vez ar prezidant gant eizh besprezidant hag ur c’habined 21 ministr a rank holl bezañ aprouet gant ar parlamant. Prezidant ar Republik bremañ eo Mahmoud Ahmadinejad (dilennet e miz Mezheven 2005).
Artyom Timofeiev
Artyom Timofeiev (e ruseg:Артём Тимофеев) a zo bet ganet d'an 6 a viz Genver 1985.
Mestr Meur eo.
2637 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2663 e voe e renk Elo gwellañ e miz Genver 2007.
Iran
Bodadeg ar vailhed
Bodadeg ar vailhed en em dolp e-pad ur sizhunvezh bep bloaz. Enni ez eus 86 kloareg "vertuzius ha desket" dilennet evit ur respet eizh vloaz. Evel ma c’hoarvez gant dilennadeg ar prezidant hag ar parlamant ez eo kuzul ar Warded a aotre an danvez-dilennidi da lakaat o anv. Dilenn a ra ar vodadeg an heñcher meur, ha hervez ar vonreizh e c’hall lemel e c’halloud digantañ forzh pegoulz. Biskoazh n’eo bet gwelet bodadeg ar vailhed o vont a-enep divizoù an heñcher meur avat.
Kuzul ar skiant
Kuzul ar skiant a ya da hanterour etre ar parlamant ha kuzul ar warded pa vez kudennoù. Talvezout a ra da gorf kuzuliañ d’an heñcher meur. E-se ez eo unan eus galloudusañ ensavadurioù ar vro.
Kuzulioù ar c’hêrioù hag ar c’hêriadennoù
Dilennet e vez ar c’huzulioù lec’hel evit ur respet pevar bloaz e kement kêr pe kêriadenn zo en Iran. Hervez mellad 7 bonreizh Iran eo ar c’huzulioù lec’hel-se, gant ar parlamant, "organoù melestriñ ha divizout ar Stad ". Ne oa ket bet lakaet ar mellad-se eus ar vonreizh da dalvezout a-raok 1999 pa oa bet dilennet ar c’huzulioù lec’hel evit ar wech kentañ er vro. Meur a garg zo gant ar c’huzulioù, evel dilenn ar vaered, evezhiañ oberoù an tiez-kêr, studiañ ezhommoù sokial, yec’hedel, armerzhel, sevenadurel ha desavadurel ar re a velestront. Steuñviñ ha kenurzhiañ a reont an doare ma kemer perzh ar vroad en divizoù sokial, armerzhel, sevenadurel, desavadurel hag all.
Proviñsoù
Rannet eo Iran e 30 proviñs: Gouarnet e vez ar proviñsoù (Ostan) gant ur gêr greiz, peurliesañ brasañ kêr ar proviñs. Anvet e vez gouarnour ar proviñs (Ostandar) gant ministr an Diabarzh.
Abaoe 2004 eo rannet proviñs Khorasan e tri froviñs, setu eo tremenet niver ar proviñsoù eus 28 da 30.
Poblañsouriezh
Reveulziet eo bet stad poblañs Iran e-kerzh an XXvet kantved. Istimañ a reer ez eus 70 milion a dud e 2006 tra ma oa 10 milion e penn kentañ ar c’hantved. Gouzizet eo kalz ar feur genel e-doug an dek bloavezh diwezhañ. Koulskoude e tiskouez ar studiadennoù e kendalc’ho feur kreskiñ ar boblañs da c’horrekaat betek ma vo stabilaet war-dro ar bloavezh 2050. D’ar mare-se e tlefe bezañ tremen 90 milion a dud en Iran. 40 den dre km² eo stankter ar boblañs. Reveulziet eo bet ar feur kêriekaat ivez. E penn kentañ an XXvet kantved e veve 10% eus an dud e kêrioù. 69% eo ar feur hiziv an deiz. 80% eo feur an dud a oar lenn ha skrivañ en Iran.
Ouzhpenn 3 milion a dud zo en diaspora iranat war a greder. Divroet int da Norzh-Amerika, da Europa ar c’hornôg, ha da Su-Amerika, war-lerc’h an dispac’h evit an darn vrasañ anezho.
Relijionoù
Chiit eo an darn vrasañ eus Iraniz. An islam chiit eo ar relijion ofisiel en Iran, hini 90% eus an dud. Iran hag Irak eo ar broioù nemeto er Reter-nesañ ma’z eus ouzhpenn 80% eus an dud ha n’int ket sunnit. Nebeutoc’h eget 10% anezho zo sunnited (ar muiañ-niver er peurrest eus ar bed muzulman), yuzevien, bahaieien, kristenien, zoroastrianed ha sabeaned (pe mandeaned). Ar relijionoù-se o devez dileuridi ar parlamant, nemet ar vahaieien hag ar vandeaned. Teir relijion estreget an islam a vez anavezet ent ofisiel gant ar vonreizh : ar gristenien, ar yuzevien hag ar zoroastrianed. Ur vinorelezh Bahaie zo anezhi ivez en Iran. Dizalc’h eo ar relijion-se, bet krouet en. Handeet e vez c’hoazh er vro-se. Goude m’eo bet handeet ar vahaieien nevez zo en deus disklêriet Daneveller arbennik Bodad ar Broadoù unanet war Gwirioù Mab-den "e tiskouez an darvoudoù diwezhañ-se emañ saviad ar minorelezhioù relijiel o fallaat"
Armerzh
Iran eo ar 4e produer eoul-maen er bed, hag 2l ezporzhier eoul-maen ABPE. Ganti emañ ar brasañ stokoù gaz naturel er bed war-lerc’h Rusia. Ezel diazezer ABPE eo Iran. Krouet e oa bet ABPE gant Shah Iran er bloavezhioù 1970. An eoul-maen an hini en doa roet an tu da Iran da ziorren buan hec’h armerzh er bloavezhioù 1970. Mont a ra c’hoazh d’ober ouzhpenn 80% eus ar gounidoù ezporzhiañ hiziv an deiz. E 2005 e oa ent ofisiel 46,6 miliard a zollaroù a c’hounid diwar an eoul-maen en Iran, 12 miliard hervez eneberien ar renad e Frañs. Iran a soñjfe diazezañ ur yalc’h iranat eus an eoul-maen digor d’an euro.
Iran hag Oman a gontroll strizh-mor Ormuz (e pleg-mor Pers) a dremen drezañ 20% eus eoul-maen ar bed.
Gant armerzh Iran ez eus ur reizhiad steuñviñ kreiz a-gevret gant perzhiadurioù Stad kreñv e gennad an eoul-maen hag en embregerezhioù bras (ijinerezh pounner, madoù beveziñ…), ul labour-douar giz gwechall ha stalioù bihan. Ar gouarnamant bremañ a gendalc’h gant ar steuñv adreizhañ ar marc’had a oa bet boulc’het gant ar gouarnamant a-raok. Kemennet en deus e kendalc’hfe gant ar politikerezh liesseurtaat greanterezh an eoul-maen.
E 1996 e oa bet mat feur an eoul-maen hag Iran he doa gallet paeañ he dle. Gwashaet e oa bet saviad arc’hant Iran e 1997 hag e 1998 dre benn da c’houziz feur an eoul-maen.
Gant kresk nevez feur an eoul-maen abaoe 1999-2000 en deus gallet armerzh Iran profitañ adarre, met n’eo ket bet a-walc’h evit diskoulmañ kudennoù armerzhel ha frammadurel Iran.
E 2005 en deus lavaret bank kreiz Iran ez eus 10 miliard a US$ a zle war verr dermen gant ar vro ha 6,5 miliard a US$ a zle war hir pe grenn termen.
Liesseurtaet eo bet armerzh ar vro war dachenn ar produiñ kirri, listri, fuzeennoù, an deknologiezh nukleel hag an oberiañ produioù elektronek eus ar vegenn. Gant Iran ez eus ivez ur greanterezh eus an difenn, eus an apotikerezh hag eus ar vevdeknologiezh.
Ezporzhiañ a ra Iran marc’hadourezh da Japan (18%), Sina (9%), Italia, Su Afrika, Republik Korea. Enporzhiañ a ra marc’hadourezh eus Alamagn (13%), Frañs (8%) ha Sina (7%).
Ret e oa d’ar vro enporzhiañ 60% eus he zrelosk puraet rak ar purerezhioù lec’hel ne oant ket evit bastañ d’hec’h ezhommoù. An 10 bro o deus pourchaset dour-tan evit ar c’hirri da Iran e 2006 eo an Emirelezhioù Arab Unanet, Arabia Saoudat, Indez, Turkia, Koweit, Turkmenistan, Soudan, Azerbaidjan, an Izelvroioù ha Frañs.
Labour-douar organek
Al labour-douar organek zo un doare da labourat an douar, da c'hounit legumaj ha frouezh en un doare naturel, pe organek, hep temzoù kimiek, louzoù diouennañ, pe organoù kemmet
Iran
Armerzh
Abaoe miz Gouere 2006 n’eo ket ret ken d’ar vro enporzhiañ trelosk puraet. Evit gwir eo bet modernaet gant ar gompagnunezh Total purerezhioù eoul-maen Iran (Abadan, Teheran, Ahvaz, Khorramshahr). Dre se eo bet adkavet hec’h emrenerezh gant ar vro. D’an 3 a viz Eost 2006 ez eus bet sinet un emglev etre Iran hag Irak evit ma kaso Irak eoul-maen kriz da vezañ puraet da Iran. En eskemm e vo miret 15% eus an eoul-maen puraet gant Iran.
Labour-douar organek
Gant an doare-ober-se e klasker diwall ar vuhez e pep stumm, an endro, ha labour organek an douar.
Kenstrivadeg t-shirtoù gleb
thumb|Ur plac’h o kemer perzh en ur genstrivadeg t-shirtoù gleb
Iran
Sevenadur
که ایران بهشت است یا بوستان
Labour-douar organek
Al labourerien-douar a labour en doare-se a ra gant temzoù naturel, teil naturel, ha c'hwennat a reont an douar e-lec'h skuilhañ a bep seurt dourennoù kimiek. Er bed ez eus 31 milion a hektaroù labouret en un doare organek.
Kenstrivadeg t-shirtoù gleb
Ur genstrivadeg t-shirtoù gleb a zo un abadenn a vez aozet peurliesañ e tavarnioù pe e toulloù-noz. E-pad an abadennoù-se e c’hall an arvesterien, pe ur juri bennak, dilenn ar plac’h vravañ e-touez an holl re a gemer perzh. An holl blac’hed-se a vez gwisket gant un t-shirt gwenn pe forzh pe liv sklaer all, ne wiskont tamm brennidenn ebet, ha strinket e vez dour warno, ar pezh a laka o divvronn da zont muioc'h war wel.
Iran
Sevenadur
همی بوی مشک آید از دوستان
Magadeg
Ur yezh indez-aryek eo ar magadeg (magadhi ) komzet gant tro-dro da 11 millon a dud e Bihar dreist-holl, met ivez e Hazaribagh, Giridih, Palamau, Munger ha Bhagalpur.
Kenstrivadeg t-shirtoù gleb
A-wechoù e c’haller strinkañ dour skornet, ar pezh a laka ar begoù-bronnoù da sonnaat. Gwechoù zo e c’hall ar plac’hed a gemer perzh e seurt abadennoù diwiskañ o z-shirt zoken. Kenstrivadegoù t-shirtoù gleb a vez aozet evit ar baotred ivez.
Labour-douar organek
Douar
Bec'h a vez o kavout douar d'ober labour-douar organek: arc'hant zo d'ober hentoù dre ar parkeier ma vo kollet an douar da viken, da skoazellañ al labour-douar organek avat n'eus ket.
Magadeg
Ur yezh kar d'at bodjpoureg ha d'ar maithileg eo ar magadeg, a-wechoù kenstrollet o-zri evel yezhoù biharek. Tost-tre eo ar yezhoù bihareg d'an hindeg.
Kenstrivadeg t-shirtoù gleb
Orin
Hervez lod e teufe ar c’henstrivadegoù-se eus ur film anvet The Deep (1977). E penn-kentañ ar film-se e weler an aktourez Jacqueline Bisset o neuiñ, ha pa guitaa an dour e weler he deus gwisket dilhad kouronkañ start hag un t-shirt gleb. Abaoe ar film-se ez eus bet meur a vaouez vrudet o wiskañ un t-shirt gleb, evel Kylie Minogue, Claudia Schiffer, Stephanie Seymour, pe c’hoazh Estella Warren.
Iran
Sevenadur
"Ha pa soñjfed en Iran evel Eden pe evel Liorzh,
Magadeg
Peurliesañ e vez skrivet gant ar skritur devanagari. script.
Iran
Sevenadur
eo fonnus amañ c’hwezh musk ar mignon, ar c’heneil."
--Firdawsi
همه عالم تن است و ایران دل
"Iran eo ar galon hag an hollved eo ar c’horf,
Zayseg-zergouleg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar reter eo ar zayseg-zergouleg (zayse-zergulla pe zaysse) komzet gant 17.797 den evel yezh kentañ ha gant 2.815 den all evel eil yezh en Omo en Etiopia (1998).
Iran
Sevenadur
da-heul ar gomz-se ne sant ar barzh nag uvelded na keuz."
Zayseg-zergouleg
Div rannyezh ez eus:
Iran
Sevenadur
--Nizami
Stad a vez graet eus al lennegezh pers gant Iraniz evel gant an estrañjourien. Implijet e vez ar perseg abaoe ouzhpenn 2500 vloaz ha lezet en deus roudoù en istor ar gomz skrivet. A-drugarez da varzhed evel Hafez, Molana (Rumi), Nizami, Omar Khayyam, ha Ferdowsi e vez priziet-bras barzhoniezh Iran er bed a-bezh, gant he barzhonegoù hag he c’hanaouennoù kaer-meurbet.
Gant 300 garedon etrebroadel e-korf ar 25 bloavezh diwezhañ e kendalc’h ar filmoù iranat da vezañ meulet er bed a-bezh. Ar sevener brudetañ eo Abbas Kiarostami moarvat. En Iran e vez kontrollet an holl vediaoù gant Ministrerezh ar Sevenadur hag ar C’huzulioù Islamek. Emañ Internet e-barzh, hag eñ un doare da gaout keleier ha da ezteurel o soñj evit ar yaouankizoù. Iran eo 4e bro ar bed evit a sell niver ar re a zalc’h blogoù.
Ar c’hlask justis sokial ha reizhded zo ul lodenn vras eus ar sevenadur iranat. Doujañ ar re gozh ha reiñ bod d’an estrenien eo ar reolenn en Iran.
D’an 21 a viz Meurzh, deiz kentañ an nevezamzer, e vez an deiz kentañ a’r bloaz (Norouz) en Iran. Norouz zo bet lakaet e Glad dre Gomz ha Dizanvez an Denelezh gant UNESCO e 2004.
En e levr Boued nevez ar vuhez e skriv Najmieh Batmanglij en deus "keginerezh Iran ur bern traoù boutin gant keginerezhioù all eus ar Reter-Nesañ, met soñjal a reer ez eo an hini soutilañ ha faltaziusañ, ken liesliv ha kemplezh evel un tapis eus Pers. "
Hildeprand
Hildeprand, ganet war-lerc'h 700, a oa unan eus rouaned lombard Italia e 744, e-pad 6 miz.
E vuhez
Mab-bihan pe niz e oa d'ar roue Liutprand. Perzh a gemeras e seziz Ravenna, dalc'het gant Bizantiz, en 734 a-gevret gant e dad-kozh. Kenroue e oa adalek 735. Anvet e voe da roue da varv Liutprand e miz Genver 744, met mervel a reas e miz Eost.
Kensonenn huged dre froumal
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn huged dre froumal mouezhiet treuzskrivet [ʀ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 123.
Kavet e vez ar fonenn-mañ evel distagadur unvan pe rannyezhel ar gensonenn "r" meur a yezh disheñvel war a seblant diwar levezon ar galleg, en o zouez: ar brezhoneg, an alamaneg unvan hag an darn vrasañ eus ar rannyezhoù alamanek, rannyezhoù izelvroek, rannyezhoù 'zo eus norzh Italia, rannyezhoù svedek e su ar vro, rannyezhoù norvegek, an daneg unvan ha portugaleg Europa unvan (distagadur kreñv, d.l.e "rr" pe e dibenn ur ger), meur a rannyezh euskarek komzet en Iparralde (distagadur kreñv) hag en hebraeg unvan komzet e Stad Israel peurliesañ.
Le Huchoèr
right Le Huchoèr a oa kazetenn ar CBIL.
Katchameg-gandjouleg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar reter eo ar c'hatchameg-gandjouleg (kachama-ganjule, gats'ame pe get'eme) komzet gant 4.072 den evel yezh kentañ ha gant 419 den all evel eil yezh e Kachama war Enezenn Gidicho en Etiopia (1998).
Teir rannyezh ez eus:
Gouriz
thumb|Gourizoù a bep seurt. Ur gouriz a zo ur vandenn danvez pe lêr (pe danvezioù all) gwevn peurliesañ, stag pe get ouzh an dilhad. Gwisket e vez tro-dro d'an dargreiz a-benn derc'hel ar bragoù. Implijet e vez ivez evel bitrak giz.
Hervez ar c'hiz e vez gwisket ar gouriz uhel pe get : etre an hantergorf hag an divlez. Ma'z eo gourizoù lêr ar re voutinañ ez eus ivez gourizoù danvez pe plastik. Kinklet e vezont ivez : plezhet pe kinklet gant tachoù e c'hallont bezañ. Meur a zoare a zo ivez da lakaat ur gouriz da zerc'hel : gant ur skoulm, gant ul lagadenn pe un doare all da stardañ.
Gourizoù arbennik
thumb|Gouriz ur poliser war e labour. thumb|right|300px|Ar jeneral mec'hikan [[Francisco Villa a gustume gwiskañ daou c'hourizad boledoù.]]
Gourizoù micher zo ivez, evel re ar boliserien, ar soudarded, re ar venec'h. Anaout a reer ivez:
Gourizadoù
Anv a vez eus gourizadoù e douaroniezh ha steredoniezh.
Kaerell Indonezia
Kaerell Indonezia (Mustela lutreolina) a zo ur bronneg hag a vev en uheldirioù Java ha Sumatra, etre 1 000 ha 2 000 m.
1970
Diwar-benn bloavezh 1970 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1970
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1970
Izabel
Izabel zo un anv-badez brezhonek, kar d'an anv Elesbed. Anaout a reer ivez ar stumm Jabel.
Hackney
Hackney zo