cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1477
Diwar-benn bloavezh 1477 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Mezoarkean
Ar Mezoarkean a zo unan eus marevezhioù douarouriel an eon arc'heeg. En em astenn a ra eus 3 200 milion bloaz'zo da 2 800 milion bloaz 'zo. Ar fosiloù eus stromatolit koshañ a zeu eus ar maread-se. E-pad ar marevezh-hont e vefe bet torret an dreistkevandir Vaalbara.
XXvet kantved
|  |
Bloavezhioù 1900 | Bloavezhioù 1910 | Bloavezhioù 1920 | Bloavezhioù 1930 | Bloavezhioù 1940
Bloavezhioù 1950 | Bloavezhioù 1960 | Bloavezhioù 1970 | Bloavezhioù 1980 | Bloavezhioù 1990
Kregiñ a ra an  kantved d'ar 1añ Genver 1901 hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 2000.
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù an kantved
Koetruzan
Koetruzan (Boistrudan e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kastell-Geron e departamant Il-ha-Gwilen.
Brezel-bed kentañ
unan en Arsimont d’an 21, soudard e oa en 71vet Rujumant Troadegiezh, an daou all en Emgann Rossignol , soudarded e oant er 1añ Rujumant Troadegiezh Drevadennel ,.
Karin Boye
Karin Boye (26 a viz Here 1900– 24 a viz Ebrel 1941) a oa ur varzhez hag ur skrivagnerez svedek.
Buhez
Karin Boye a zo ganet e Gothenburg e bro-Sveden met dilojañ a reas gant he zud da Stockholm e 1909. E skol-veur Upsalla e studias-hi etre 1921 ha 1926. Kregiñ a reas da embann e 1922 gant un dastumad a varzhonegoù : "Moln" (koumoul). Betek 1930 e perc'hennas d'ar vagad sokialour Clarté.
E 1931 e tiazezas ar gelaouenn Spektrum asambles gant Erik Mesterton ha Josef Riwkin. Enni e tiskouezas T.S. Eliot hag ar dreistgwirvoudelourien d'al lennourien svedeg. Hi eo an hini a droas T.S. Eliot e svedeg. Ezel e voe da Samfundet De Nio betek he marv.
Etre 1929 ha 1934 e voe dimezet un izel arall eus Clarté, Leif Björck. O unvaniezh a oa platonek, war a seblant. Goude o disrannidigezh e 1932 he-doa un darempred lesbianel gant Gunnel Bergström he-doa dilezet he gwaz, ar barzh Gunnar Ekelöf Hi en em lazhas, war a seblant, d'ar 23 miz Ebrel 1941 dre lonkan louzeier-kousket. Kavet e voe gant ur c'houer d'ar 27 miz Ebrel 1941. D'ar mare-se he-doa un darempred-karantez gant Margot Hanel hag en em lazhas un tammig goude.
Oberenn
Evit he barzhonegoù eo Karin Boye brudet dreist holl. Ar re muiañ anavezet a zo "Ya, eveljust, poan a ra" (Sv. "Ja visst gör det ont") ha "O loc'hañ" (Sv. "I rörelse") eus he dastumad "An oaledoù" (Sv. "Härdarna"), 1927, ha "Evit Karantez ar Wezenn" (Sv. "För trädets skull"), 1935.
He romant brudetañ a zo Kallocain, ur romant skiant-faltazi awenet gant savadeg an Naziegezh e bro-Alamagn. Livañ a ra ur gevredigezh zistopiek e-giz romant Orwell1984. He romantoù arall a zo "Kris" ma ergerzh he lesbianelezh hag hec'h enkadenn relijiel, ha "Merit vaknar" ha "För lite".
Johnny
Johnny zo ur berranv saoznek, adstumm d'an anv-badez saoznek John, hag a vez kavet evel anv meur a zen pe e meur a droienn all.
Гь (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Гь, гь implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [h].
Кь (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Кь, кь implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [tɬ':].
Pic'haoeg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Kolombia, e stad Bahia, e oa ar pic'haoeg. E-pad an ez eo aet da get moarvat ha n'eo ket anavezet nemet gant un nebeud gerioù dastumet gant Fray Pedro Simón e 1608.
Roudenneg
Ar roudenneged a zo bronneged eus ar genad Equus hag a vev en Afrika. Heverk eo o blevenn gant roudennoù du.
Ar spesadoù
3 spesad roudenneged a zo:
Bibl
Ar Bibl zo un hollad skridoù a zo sakr d'ar relijionoù yuzev ha kristen. Kemmañ avat a ra kanon ar Bibl hervez ar relijionoù : darn ne zegemeront ket lod levrioù en o c'hanon, pe a laka al levrioù en un urzh all, a rann lod levrioù pe a ouzhpenn levrioù. Er Bibloù kristen ez eus etre 66 levr — evit ar c'hanon protestant — ha 81 levr — evit ar c'hanon ortodoks etiopian. Met an holl anezho a vod an Testamant Kozh, da lavaret eo ar Bibl hebraek, hag an Testamant Nevez.
Kalz a studiadennoù a gaver diwar-benn ar Bibl peogwir eo diazez ar Yuzevegezh da gentañ, hag ar Gristeniezh da c'houde. Er Bibl ivez emañ gwrizioù an Islam.
An Aeled da skouer a c'heller studiañ ennañ.
An Testamant Kozh
Er Bibl hebraek e kaver 24 levr (39 diwar ar 46 eus ar Bibl degemeret gant an Iliz Katolik) renket e teir lodenn hag en un doare disheñvel diouzh hini Bibl ar Gatoliked. A. B.
Evit ar gatoliked e vez renket an Testamant Kentañ (an Testamant Kozh) en un doare all, ha kavout a reer ennañ skridoù all bet skrivet pe miret e gresianeg, 46 levr en holl. Levr Jozue • Levr ar Varnerien • Levr Rout • Daou levr Samuel • Daou levr ar Rouaned • Daou levr an Danevelloù • Levr Ezra • Levr Nehemia • Levr Tobit • Levr Youdit • Levr Ester (gant al lodenn c'hresianek) • Daou levr ar Vakabeed. Levr Job • Ar Salmoù • Ar C'hrennlavarioù • Ar Prezeger (Kohelet) • Kanenn ar C'hanennoù • Levr Ar Furnez • Furnez Sirac'h. Yeshaia • Yirmia • Levr ar C'heinvanoù • Levr Barouc'h • Yehezkel • Daniel (gant al lodenn c'hresianek) • Hoshea • Yoel • Amos • Ovadia • Yona • Mic'ha • Nahoum • Havakouk • Sefania • Hagai • Zec'haria • Malac'hi.
An Testamant Nevez
Ne gaver an Testamant Nevez nemet er Bibl kristen ; 27 levr zo ennañ.
Joniged
Johnniged, pe Joniged , a veze graet eus gwerzherien ognon Bro-Leon hag a yae da Vreizh-Veur da werzhañ o zrevad, adal dibenn an kantved betek eil lodenn an  kantved. Onion Johnny pe Johnny Onion, el liester Johnnies, a vez graet anezho e saozneg. Lesanv ar Vretoned eo e Kerne-Veur.
Hervez kont, al labourer-douar Herri Olier, brezhoneger anezhañ, a voe an hini kentañ anezho o loc'hañ eus Rosko, e 1828.
Ar Joniged er sevenadur
Kanet eo bet ar Joniged gant meur a strollad sonerezh : Tonnerre de Brest, an Tri Yann hag an trio EDF.
Гъ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Гъ, гъ implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [ʁ].
Porzh a-steud
Ar porzh a-steud a zo ur porzh enankañ/ec'hankañ a ro an tu d'an urzhiataer da gehentiñ gant e amva. Ur c'hetal eo ar porzh a-steud. Ar porzhioù a-steud a oa eus ar re gentañ o kevaraezañ an urzhiataerioù da eskemmañ stlennoù gant an diavaez. Anvet e vezont RS232 pa eo anv ar reolad e reont meneg dioutañ da arc'hwelañ.
An termen "a-steud" a dalvez kement hag e vez ar stlennoù oc'h amredek gant un neudenn nemetken eleze e vez ar bitoù o vezañ kaset an eil re da heul ar re all.
Da gentañ e veze tu nemet kas roadennoù ha tremen hep degemer anezhe pa ne oa ket daouank an treuzkas. Bremañ e vez daouank porzhioù a-steud an ijinennoù arnevez. Neuze o deus ezhomm div neudenn ar porzhioù daouank da zont a-benn da gehentiñ.
Arc'hwelañ ar porzh a-steud
N'eus ket ezhomm a arhent goubredañ (un eurier) da gas stlennoù pa vez ec'houbred ar c'hehentiñ. Da lavaret eo e vez an esaouenn amzer etre daou nod kenheuilh o vezañ diforzh. Hogen e rank ar paker bezañ en araez da ziforc'hiñ an nodoù (un hed a eizh bit en deus un nod) e-touez an heuliad bitoù e vez kaset dezhañ.
Setu perak e vez lakaet e penn pep nod kaset gant un hevelep kehentiñ ur bit spesadel anvet bit START hag unan da verkañ dibenn an nod anvet bit STOP. Pezh a c'heller adverkañ eo e vez dispignet 20% eus ar bann drafet gant ar bitoù-se (evit 10 bit kaset, nemet 8 arveret d'enbonegañ an nod ha 2 evit diogelañ ar bakadenn).
Ar c'hennaskerioù a-steud
center|700px
Roudenneg ar menezioù
Roudenneg ar menezioù (Equus zebra) a zo ur bronneg karnek hag a vev en Afrika (Suafrika ha Namibia).
Isspesadoù
Daou isspesad a zo: Equus z. zebra hag Equus z. hartmannae. An daou isspesad-se a c'hellfe bezañ rummataet evel daou spesad disheñvel.
Frankia
Frankia, Francia e latin, a oa, en amzer ar Garolingidi, anv ur vro ec'hon, dispis hec'h harzoù, enni Neustria hag Aostrazia, da lavarout eo ur vro oc'h en em astenn etre Arvorig er c'hornog, Akitania er c'hreisteiz, Friz en hanternoz, ha Saks er reter.
Deuet an anv diwar rouantelezh ar Franked, bet savet gant ar Verovinged. Gant ar ger Frankia e voe graet en-ofisiel eus ar vro da goulz rannidigezh Verdun, e 843 etre tri mab bev Loeiz Kentañ an Deol :
Ivona Martin
Gant Roparz Hemon he deus kejet. He danevell eus an darvoud-se a oa fromus en he genoù. Kontañ a rae he doa gwelet un den "kozh" (Roparz Hemon a oa eus ar bloaz 1900, seizh vloaz koshoc'h egeti enta), hag hi yaouank-flamm - peseurt bloaz resis ? War-dro ar bloaz 30 moarvat - straed ar C'hastell e Brest, e ti Sant-Ildud, a oa anavezet evit pourchas levrioù brezhonek. Roparz Hemon en doa roet dezhi da gompren e oa re sammet gant al labour hag hi, brokus ha diwar-skañv, he doa kinniget dezhañ he skoazell. Nebeut war-lerc'h ez eas Roparz Hemon d'he c'haout ouzh dorikell ar "Société Générale" ma laboure-hi eno ha dre an dorikell e roe Roparz Hemon labour da Ivona, d'e sikour war-dro ar gelaouenn "Gwalarn". Ur vignoniezh vras hag ur c'henlabour daou-ugent vloaz a groge. Traoù bihan da gentañ : adskrivañ chomlec'hioù, sekretouriezh, ha tamm-ha-tamm traoù all. Goude ar brezel e reas war-dro sekretouriezh ar gelaouenn Ar Bed Keltiek, gant Roparz Hemon da bennskrivagner, hemañ harluet en Iwerzhon. Skriverezañ a reas evel-se miliadoù a bajennadoù, a veze moulet goude-se gant ar beleg Jakez Ducamp, diazezer Skoazell Vreizh a-hend-all, war liestennerez skolaj Sant Pêr Ar Releg Kerc'horr. A-bouez bras eo bet "ABK" e buhez an Emsav, daoust d'e stumm-moulañ dister, a gaieradoù bihan. Dont a reas er-maez etre 1959 ha 1971. Ivona n'he deus ket skrivet kement ha ma c'hellfed krediñ. Ur stourmerez e oa da gentañ-penn. Anavezet e oa gant an holl ha brokus e roas eus hec'h arc'hant hag eus hec'h amzer ivez. Unan eus reizherion Skol Ober e oa ha kentelioù a rae ivez en he ranndi er bloavezhioù diwezhañ. Prenañ a rae kement tra a veze moulet en hor yezh. Evit sikour, rak gouzout a rae pegen diaes eo gwerzhañ levrioù brezhonek. Ne oa ket dimezet ha dre-se e oa aesoc'h dezhi kemer perzh er stourm, o vezañ ma n'he doa na gwaz na bugel da ober war o zro. Divugel e oa hervez ar c'hig, hogen bugale ha bugale-vihan niverus he deus bet dre ar spered. E buhez Oaled Sant Erwan Brest e kemeras perzh adalek an deroù (1969), 28 straed Berthelot e karter Sant Marzhin. Kadoriadez an Oaled e oa bet adalek 1989 hag e-pad daouzek vloaz. Dont a rae ingal d'ar beilhadegoù miziek a veze aozet, o tegas ganti maouezed all, brezhonegerezed a-vihanik o chom e Brest. E Kelc'h-Studi brezhonek ar Bibl e kemere perzh ivez, bepred en OALED SANT ERWAN, renet gant Maoris ar C'hollo. Eno e keje neuze gant Youenn Souffez-Despré, ar re Huon, ha stourmerion all. Kemeret he deus perzh ivez er stourmadenn da gaout un Oferenn vrezhonek e Brest. Warni e c'helled kontañ bepred.
Ur gristenez gredus e oa Ivona Martin. Emezelet he doa da skouer en oberenn Maodez Glanndour, "Unvaniezh Speredel Breizh" ha pergen he doa gouestlet pediñ evit ar Vro en hor yezh. Bemdez. Ul levrig dister a oa bet moulet dindan dalbenn "Ar Bedenn evit ar Vro", a vez graet gantañ dalc'hmat hiziv an deiz gant hiniennoù 'zo. Diwezhatoc'h ez eas ingal da vodadegoù Kristenion Breizh. Kemer a reas perzh e beajoù K.B. d'ar broioù keltiek meur a wech. Ur plac'h a bedenn e oa, hag ar bedenn eo a brize dreist pep tra e bodadegoù KRISTENION BREIZH. War dachenn ar relijion e plije dezhi Dom Elder Camara, an eskob araogour eus Amerika-Latin. Bepred e veze dedennus ar gaoz, hag ur wech an amzer e kounae he stourmoù war he labour gant he c'hweluniad, war-dro SOS Amitié, hag Añjela Duval, evel-just. Gwall zoaniet e oa, anat eo, gant ar c'havailh a-enep Roparz Hemon ha pergen gant divadezadur Skolaj Diwan ar Releg. Emañ he bez e bered Sant Mark, ar c'harter m'he deus bevet ennañ he buhez-pad.
Enorioù
E 1995 e voe roet Kolier an Erminig dezhi en abeg d'he labour evit ar brezhoneg.
Barwick-in-Elmet
Barwick-in-Elmet a zo ur gêriadenn lec'hiet 8 km er reter da Leeds e Kornôg Yorkshire. Unan eus an daou lec'h kevreet gant ar rouantelezh kozh Elmet eo. Un darn eur ar Parrez Keodel Barwick in Elmet and Scholes eo.
Distaget e vez Barwick-in-Elmet Barwick gant ur w mut gant tud ar vro.
Amiens Sporting Club Football
An Amiens Sporting Club, pe Amiens SC, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1901.
Somnus
Somnus eo doue roman ar C'housked, par da Hypnos en Hellaz, hag eveltañ mab d'an Noz ha breur d'ar Marv.
Roudenneg ar stepennoù
Roudenneg ar stepennoù (Equus quagga) a zo ur bronneg karnek hag a vev en Afrika. Ar spesad roudenneged boutinañ eo.
Isspesadoù
6 pe 7 isspesad a zo: (Equus q. isabella)
Lalande 21185
Lalande 21185 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 2.5 parsek pe 8.21 bloavezh-gouloù diouzh an Douar hag a trede steredenn dostañ ouzhomp. Un tizh bras a-walc'h he-deus ha diblasañ a ra a-sonn gant plaenenn ar galaksienn. Wolf 359, 1.24 parsek pe 4.03 bloavezh-gouloù a zo hec'h amezeg tostañ. Ur steredenn-darzh eo
Koskoriad
E 1996 e kemennas ur strollad a steredoniourien bleniet gant George G. Gatewood o-doa dizoloet div blanedenn war-dro Lalande 21185 dre studiañ luc'hskeudennoù graet etre 1930 ha 1984 ha dre sellout pizh ouzh he fiñvadennoù adalek 1988 ne oa ket bet wirekaet an dizoloadenn. Posupl eo ez eus un trede planedenn met he bezañs a zo martezeusoc'h c'hoazh eget hini an div arall.
Brev
Brev (Brie e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
War ar stêr Ise emañ Brev.
510
Diwar-benn bloavezh 510 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ. Proveñs a ya d'an Ostrogoted
A bep seurt/diasur
Diazezet eo Kankaven gant Sant Meven moarvat war-dro 510.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 510
Hypnos
thumb|310px|Hypnos ha [[Thanatos,"Kousk hag e hantervreur Marv" (e gwirionez eo "breur gevell" kentoc'h), livet gant John William Waterhouse.]]
Hypnos (Ύπνος / Húpnos e henc'hresianeg) eo anv doue ar c'housked e mojennoù Hellaz kozh. Mab eo da Nyks, an Noz, ha breur eo da d-Thanatos.
510
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 510
Hypnos
Emañ e balez en ur c'hev teñval ma ne weler an heol gwech ebet.
Somnus eo e anv gant ar Romaned.
Carmen
Carmen zo un anv-badez spagnolek roet d'ar merc'hed.
Ercole Del Rio
Mestrc'hoarier, saver studiadennoù ha skrivagner echedoù italian, ezel eus "Skol Modena".
Carmen
Orin
Carmen  zo un anv-badez, evel un toullad re all e spagnoleg pe katalaneg (Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Lurdes, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, ...), a zo deuet eus unan eus anvioù lec'hel ar Werc'hez.
Dont a ra an anv Carmen eus hini Menez Karmel, e Palestina, menez santel gouestlet d'ar Werc'hez Vari gant ar gatoliked. E Spagn eo brudet Nuestra Señora del Carmen (Itron Varia Menez Karmel) enoret e meur a lec'h, e Sevilla da skouer.
1478
Diwar-benn bloavezh 1478 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1478
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1478
Naig Rozmor
Naig Rozmor eo anv skrivagnerez Anne Corre (da heul he gwaz) pe Anne Le Bihan (da heul he zad). Ganet eo bet e 1923 e Kastell-Paol, war aodoù Penn-ar-Bed, ha marvet d'ar 15 a viz Meurzh 2015 e memes kêr. Naig Rozmor eo hec'h anv skrivagnerez, savet diwar Rozmor, da heul anv he zi e Rosko. Brezhonegerez a-vihanik e oa.
Bugaleaj
Labourerien-douar e oa he zud. He zad ne blije ket ar galleg dezhañ. Teir c’hoar he doa. Mestrez en ti e oa he mamm, ha doujet ha selaouet gant an holl e veze he mamm-gozh. Dimezet he doa he mamm gant un den a oa o chom war an aod, evit ma ne vije ket re a labour ganti er parkeier. Alies e veze ret d'ar merc'hed, er parkeier, dougen war o c’hein seier leun a vleud, a winizh pe a ed. Ne oa nemet tri levr er gêr, ha desket he doa lenn gant “Buhez ar Sent”.
Abaoe ma oa bihan-kenañ eo bet dedennet gant al lennegezh. Pa oa pemzek vloaz e oa bet goulennet diganti erlec’hiañ ur plac’h yaouank er radio e-doug ur prantadig, hag eno he doa komprenet pouezusted ar brezhoneg. Ar c'hontadennoù, an istorioù karantez hag ar c’hoariva eo ar pezh a blije dezhi ar muiañ, ha testennoù a seurt-se he deus skrivet abaoe.
Pa oa bihan e veze lâret dezhi e oa ur razpaotr rak c'hoari a rae gant paotred. Sachet e veze war he divskouarn gant he zad dre ma ne oa ket traoù d’ober a-enep da se. Met pa oa bihan, ne oa nemet paotred an amezeien a-oad ganti, setu p’he deveze c’hoant da c’hoari e ranke mont gante. Adalek he dekvet deiz-ha-bloaz e oa bet rediet da chom muioc’h gant merc’hed, da lavaret eo gant he zeir c’hoar. Aze e oa kroget da skrivañ (dre guzh) rak ne oa ket a-oad gante.
Pa oa bihan e veze fiziet kargoù enni, evel skrivañ lizheroù. Skoliataet eo bet, setu he doa muioc’h a aezamant da skrivañ. Muioc’h a fiziañs a veze roet da verc’hed hec'h amzer eget en amzer he mamm.
Oad gour
Euredet eo bet gant ur martolod e 1947. Tri bugel o deus bet : Gweltaz, Gwenaella ha Ronan. O-femp o doa beajet dre morioù ar bed. Tri bugel-bihan he deus bremañ. Kustum e oa ar merc’hed a oa o vont da zimeziñ da vont da brenañ o sae-eured asambles gant o mamm. Muioc'h a frankiz he doa bet Naig : hec'h-unan e oa aet d’he frenañ. Roet e oa bet arc’hant dezhi ha laosket da brenañ ar pezh he doa c’hoant. Evel-just e oa bet goulennet ganti chom hep dispign pep tra.
Ur vamm-gaer drouk he deus bet. Ren a rae war bep tra, betek he marv. Dont da verc’h-kaer a oa ur gwall dra evit Naig. Ne c’halle lavarout tra pa veze he mamm-gaer tro-dro. Ret e veze dezhi chom sioul ha sentiñ ouzh ar pezh e veze lavaret dezhi ober.
Skrivagnerez
Pa oa bet ganet he bugale he doa ranket ober war o zro, setu ma ranke Naig skrivañ ur wech ma veze aet he bugale da gousket, da noz. Skrivet he deus bet kalz a istorioù evit ar vugale, ha barzhonegoù karantez. Tu zo da gavout he danevelloù el levr “Karantez ha Karantez” embannet gant Brud Nevez e 1977. E 1980 ez eas kentañ priz Unvaniezh Skrivagnerien Breizh gant al levr-se.
Gant skoazell Per-Mari Mevel he deus bet skrivet pezhioù-c’hoari : pemzek anezhe a zo bet embannet ha c’hoariet gant strolladoù ar vro, dreist-holl Strollad ar Vro Bagan, hag o deus bet c’hoariet anezhe en tu all da hanter-kant gwech.
Skinwel
Kemeret he deus bet perzh e meur a abadenn skinwel :
Oberennoù
Meur a istor hag a bezh-c'hoari embannet er c'helaouennoù Bleun Brug ha Brud Nevez
Basketball
Ar basketball a zo ur sport a-stroll a vez c'hoariet 5 a-enep 5, gant ur volotenn ha c'hoariet 'vez gant an daouarn. Ar pal a zo lakaat muioc'h a boentoù eget ar skipailh all e paner ar re all. Lakaet e vez poentoù en ur lakaat ar volotenn da dremen e kelc'h ar paner hag a zo da 3,05 metrad eus al leur. Ar sport-se a deu eus ar Stadoù-Unanet ha "bro ar basket" a chomont abalamour da live uhel o c'hampionad koulz hag ar c'hevezadegoù gounezet ganto.
Ar basketball o vont war-raok
Kendalc'het en deus ar basket-ball da vont war-raok gant ar skol Young Men's Christian Association (YMCA) ha deuet eo da vezañ tamm-ha-tamm ur sport a veze er skolajoù, liseoù hag er skolioù-meur. A-raok ar c'hentañ Brezel-Bed e oa dija un tabut etre an Intercollegiate Athletic Association hag an Amateur Athletic Union evit bezañ mestr war ar reolennoù.
E 1946 eo bet krouet an National Basketball Association (NBA) evit ober kenstrivadegoù gant ar skipailhoù kreñvañ. E 1967 eo bet krouet an American Basketball Association (ABA) evit ma vefe kevezerezh etre an div gevredigezh met aet eo ar maout gant an NBA hag aet eo d'ar strad an ABA. Bremañ eo an NBA ar c'hevre uhelañ a zo e Stadoù-Unanet Amerika ha memes an hini uhelañ er bed.
Ar basket-ball o c'hounit tachenn
Un tamm diwezhatoc'h eo en em ledet ar basketball 'maez an SUA hag ar c'h/Kanada, aet eo betek Europa. E 1932 eo bet krouet Kevread Etrebroadel ar Basketball Amatour gant Arc'hantina, Tchekoslovakia, Gres, Italia, Letonnia, Portugal, Roumania ha Suis. E 1936 e erru ar basket-ball er C'hoarioù olimpek hañv evit ar wech kentañ (gounezet eo bet gant an SUA). E 1950 ez eus bet kentañ kampionad ar bed e basketball (aet ar maout gant Arc'hantina) ha 3 bloaz goude eo bet krouet kampionad ar bed evit ar merc'hed (gounezet gant an SUA). Erruout 'ra ar basket-ball evit ar merc'hed e 1976 er c'hoarioù olimpek (aet ar maout gant an URSS).
Dre ma 'oa an FIBA ur c'hevre evit an amatourien, e tivizas, e 1989, an dud da laoskel ar re a-vicher da c'hoari ivez. Un tamm diwezhatoc'h e erruas an "Dream Team" (skipailh an huñvre) gant Michael Jordan ha Magic Johnson hag adalek bremañ e krogont da greñvañ mestroniñ Stadoù-Unanet er bed a-bezh. Met diwezhatoc'h ez eus bet kollet kalz a grogadoù ganto.
E 1967 ez eus nebeutoc'h-nebeutañ a dud o sellet ouzh ar basketball neuze e tivizas Busnel e vefe tu kaout daou estrañjour dre skipailh. Ar bloaz-se eo ivez e krogas an dud da vezañ paeet er c'hevreoù uhel.
Ma 'z eo bet anavezet kement-se ar basketball e Bro-C'hall eo a-drugarez da Pierre Dao, gourdoner ar skipailh gourel eus Bro-C'hall e 1975. Pierre Dao a adkasas, eus ur staj e Stadoù-Unanet, anaoudegezhioù war ar basket ha n'o doa ket ar C'hallaoued.
An dafar
An aliesañ e vez c'hoariet basketball e salioù sport met tu 'zo c'hoari er-maez ivez (evit an dudi) anvet 'vez ar « streetball » (basketball a vez c'hoariet er straedoù). An dachenn en deus stumm ur skouergorneg. Cheñch a ra he ment diouzh ar broioù : etre 22 ha 29 metrad hirder hag etre 13 ha 15 metrad ledander. E pep penn ez eus ur paner graet gant ur waregenn (pe ur walenn) lec'hiet da 3,05 metr diouzh an douar ha staget dindan ur roued digor en e greiz. Stag eo ar waregenn d'ar banell hirgarezek e-lec'h ma c'hell adlammat ar volotenn pa vez tennet.
Bez' ez eus dindan pep paner un tachad anvet ar raketenn. E-penn ar raketenn ez eus al linenn-eeun, e-tal ar baner. Ur warenn-gelc'h a zo ivez lec'hiet da 6,25 metr eus ar baner (7,23 m e NBA), anvet 'vez al linenn tri foent. Krouet eo bet al linenn-se e 1984.
A-raok e veze c'hoariet basket-ball gant ur volotenn mell-droad. Ar bolotennoù a oa gell, met e fin ar bloavezhioù 1950 eo erruet ar melloù (divizet gant Tony Hinkle) evit ma vefe gwelet gwelloc'h gant ar c'hoarierien hag an arvestourien. 650 g eo pouez ur vell ha 24 cm eo he zreuzkiz.
Evit ar pezh a sell ouzh an dilhad, pep hini en deus ur gwisk gant un niverenn a za eus 4 betek 15. An daou skipailh o deus da gaout ul liv disheñvel evit gellet c'hoari.
Ar c'hoari
Evit c'hoari basketball ez eus ezhomm daou skipailh gant pemp den war an dachenn ha d'ar muiañ 5 pe 7 erlerc'hier. Pal ar c'hoari a zo lakaat muioc'h a boentoù eget ar skipailh all en ur lakaat « paneroù » hag en ur virout ouzh ar re all da lakaat poentoù. Padout a ra ur c'hrogad peder gwech dek minutenn e FIBA ha peder gwech daouzek minutenn e NBA. Cheñchet e vez kostez tagañ d'an hanter amzer. Paouezet 'vez ar padventer bewech pa vez c'hwitellet gant an tredeog. Da skouer pa vez graet ur fazi war ur c'hoarier, pe ma vez graet un addribl, pe un adkrog, pe ma vez lakaet ar volotenn 'maez an dachenn. War an dachenn ez eus 2 tredeog. Tu 'zo cheñch c'hoarier bep tro ma vez paouezet an amzer. Ar c'hrogad a grog gant ar pezh a zo anvet un etre-daou. Evit-se ez a ur c'hoarier eus pep skipailh (an aliesañ an hini a lamm an uhelañ) dirak an hini all e linenn kreiz an dachenn en ur sellet ar baner e-lec'h ma rank lakaat ar vell evit lakaat poentoù. An tredeog a vann ar vell a-us dezho hag an daou c'hoarier-se a rank skeiñ ouzh ar vell evit ma vefe tapet gant unan eus o skipailh.
Rediet eo c'hoari gant an daouarn, c'hwitellet 'vez gant an tredeog ha roet e vez ar vell d'ar skipailh all ma vez touchet gant an divhar. Ar vell a zo er-maez pa ra un adlamm er-maez eus an dachenn pe pa vez touchet gant ur c'hoarier a zo maez eus an dachenn. Ne vez ket c'hwitellaet gant an tredeog ma lamm ur c'hoarier er-maez eus an dachenn hag e vez kaset en-dro ar vell war an dachenn a-raok ma touchfe an den pe ar vell ouzh an douar.
E fin ur c'hrogad, ar skipailh en deus ar muiañ a boentoù a c'hounez. Ma vez an daou skipailh rampo e vez neuze pemp munutenn a astenn-c'hoari evit dispartiañ an daou skipailh. Ma vez c'hoazh rampo e fin an astenn-c'hoari e vo graet un astenn-c'hoari all (ne c'heller ket chom rampo).
Tagañ
Evit fiñval gant ar vell e ranker driblañ, da lâret eo lakaat ar vell d'ober adlammoù war al leur gant an dorn. Pa vez graet muioc'h eget daou baz hep driblañ gant ur c'hoarier pe ma ra ul lamm en ur derc'hel ar volotenn pa adkouezhy, e vez c'hwitellaet gant an tredeog (bale). Pa adkemer ar c'hoarier e dribbl, goude bezañ paouezet anezhañ, e ra un adkrog dribbl. Roet e vez ar vell d'ar skipailh all. Pa 'vez dribblet gant ur c'hoarier n'ez eus ket urzh da lakaat e dorn dindan ar volotenn. Anvet e vez ar fazi-se « dougen ar vell ». Ret eo d'an dorn bezañ a-us d'ar vell pe war ar c'hostez. Pep c'hoarier a c'hell ober pasoù d'ar re all evit lakaat paneroù. Evit lakaat poentoù e rank ar vell tremen er baner. Ar poentoù a za dre daou boent, nemet pa 'vez tennet eus a-dreñv al linenn tri foent (3 foent vo neuze). Ur poent a vo neuze pa 'vo tennet diouzh al linenn-eeun (pa vez graet ur fazi gant ar skipailh a zifenn war ur c'hoarier pa 'vez hemañ o tennañ e vez un tenn-digoll a-dreñv al linenn-eeun).
Ar skipailh hag a dag en deus eizh eilenn evit tremen al linenn kreiz. Ma peus tremenet anezhi ha ma 'z ez a-dreñv gant ar volotenn e ra un distro er zonenn. Da lavaret eo ur wech ma 'z eo tremenet ar volotenn e-biou al linenn greiz gant ar skipailh a dag, ne zeus ket tu mont en-dro eus an tu all. Pevar warn-ugent eilenn en deus ar skipailh a dag evit lakaat un tenn. Adkregiñ 'ra padventer ar pevar warn-ugent segondenn bepred pa 'vez touchet ar baner pe ar planken gant ar vell. N'ez eus ket urzh d'ar c'hoarierien hag a dag chom muioc'h eget teir eilenn e-barzh ar raketenn. Bez' ez eus pemp eilenn d'ar skipailh evit ober ur « wrimenn » (adlakaat ar vell war an dachenn pa vez bet c'hwitellet « er-maez » gant an tredeog). Pa 'vez paouezet e zribl gant un den, bez en deus pemp eilenn evit ober ur bazenn pe klask lakaat er baner. Pa vez merket ur paner, e vez roet en-dro ar volotenn a-dreñv al linenn foñs, gant ar skipailh en deus kemeret ur poent. Postoù disheñvel a zo er basket evit an tagañ. Bez ez eus war an dachenn :
Ar c'haser a zo an hini a ren pep tra. Eñ eo a ziviz petra ober. An daou askeller a zo e penn ar raketenn, sikour a reont ar c'haser. An daou ziaraoger a zo kentoc'h dindan ar paner.
An difenn
An difenn a servij da harzañ ar skipailh enep da verkañ. Bez' ez eus meur a zoare evit difenn er basketball. N'int ket bet savet holl asambles (renket int diouzh ar mare m'int bet savet).
Difenn evel ul loen
Ar c'hoarierien a red e pep lec'h war an dachenn evit klask pakañ ar vell digant ar re all. Graet e vez se hiziv an deiz gant ar c'hoarierien yaouank.
Pep hini e hini
Pal an difenn-se a zo kaout gant pep hini ur c'hoarier da zifenn evit ma vefe stanket an hini emañ ar vell gantañ, evit ma vefe diaes dezhañ ober pasoù. Met diaes eo difenn e mod-se pa vez tagourien kreñv-tre er skipailh all. Pep difenner en deus da zifenn war e c'hoarier e-kerzh tout ar match.
Difenn e dakad
Diaes eo evit ar skipailh a dag da dremen evit merkañ, rak an difennerien a gemer kalz a blas evit harzañ an dagerien da dremen. Pep difenner en deus un dachad da zifenn e-barzh gwarenn-gelc'h an tri foent neuze ne c'hell ket an dagerien mont betek ar baner. Poan o deus da dremen, neuze rediet int da dennañ eus pell.
Sikour
An difenn-se 'zo tost heñvel ouzh an difenn « pep hini e hini », met, ar wech-mañ, e fiñvo an dud diouzh ar vell (ma 'z a un den gant ar vell en tu kleiz ez aio an difennerien war an tu kleiz met en ur zerc'hel ul lagad war ar c'hoarier a vez diwallet gantañ).
Diarbenn
An difennerien a c'hell diarbenn ar vell pa 'vez ar vell o sevel (ma vez diarbennet pa 'vez o tiskenn e vo kontet ar poent).
Ar fazioù
Pa 'vez ur stokadenn etre daou zen eo an aliesañ an difenner a vez kastizet, met, pa ne fiñv ket eo an tager a vez kastizet evit bezañ graet un tremen re greñv. Pa vez graet pemp fazi gant un den e vez skarzhet eus ar c'hrogad (ne c'hello ket c'hoari ken e-pad ar c'hrogad-se). Da bep kard-amzer pa vez pevar fazi gant pep skipailh e vez tennoù digoll evit ar skipailh all pa vez graet ur fazi muioc'h. Ma vez ur fazi war un den hag a zo o tennañ hag ez a ar vell er baner e vo kontet ar poent hag en do un tenn-digoll.
Kevezadegoù etrebroadel
Bep pevar bloaz e c'hoarvez kampionad ar bed gourel. An hini kentañ a oa gounezet gant Arc'hantina e 1950. E-pad dekvloaziadoù eo bet rannet an titl etre Yougoslavia, an URSS hag an SUA. E 2006 e yeas an titl gant Bro-Spagn a-enep Gres. Kampion ar bed eo an SUA adarre e 2010 ha 2014 avat. Kampionad ar bed gwregel a grog e 1954. Mont a ra an titl gant Brazil e 1994 hag Aostralia e 2006, a-hend-all eo aet an holl ditloù all gant div vro hepken, an SUA hag an URSS.
Ur sport olimpek eo adalek 1936 evit ar baotred ha 1976 evit ar merc'hed.
Roudenneg Grévy
Roudenneg Grévy (Equus grevyi) a zo ur bronneg karnek hag a vev en Afrika (Kenya hag Ethiopia). Ar spesad roudenneged brasañ eo.
Dont a ra e anv eus Jules Grévy, prezidant Bro-C'hall, a voe profet unan dezhañ gant gouarnamant Abisinia.
Carlo Salvioli
Carlo Salvioli, bet ganet d'an 2 a viz Du 1848 e Venezia (Italia) ha marvet d'an 29 a viz Genver 1930 e Mirano (Italia), a oa ur mestrc'hoarier hag ur skrivagner echedoù, ha teoriennour an dibennoù-partiennoù italian.
Logaritm
E matematik, ur fonksion logaritm a zo ur fonksion f termenet war \R^*_+ gant talvoudoù e-barzh \R, kendalc'hus, nann digemm, hag o treuzfurmiñ ul liesad en ur sammad, da lâret eo o wiriañ :
Ar perzh-se a rediñ e vefe null pep fonksion logarirm en 1. Lâret e vez ez eo al logaritm ur morfegezh eus da (\R,+).
Ur fonksion logaritm a zo ur vijektadenn eus \R^*_+ war \R ha diagenter 1 dre ar fonksion-se a zo anvet diaz al logaritm.
Ez resiprokel, ma z'eo b un niver real pozitivel-strizh ha disheñvel eus 1, ez eus neuze ur fonksion logaritm nemetken gant an talvoud 1 e b. Anvet e vez ar fonksion-mañ al logaritm a ziaz b, skrivet \log_b(x) Ar fonksionoù logaritm a zo evel-se resiprokennoù ar fonksionoù eksponantel.
Ar fonksionoù logaritm anavezetañ eo al logaritm naturel pe neperian a ziaz e, al logaritm degel (a ziaz 10, implijet-tre e fizik/kimiezh) hag al logaritm binarel (a ziaz 2, implijet e stlenneg, dreist-holl e teorienn ar gomplekeselezh). Al logaritmoù a zo bet ivez hollekaet evit an niveroù kompleksel (logaritm kompleksel) dre astenn analizerezh hag enbarzhet e teorienn ar strolladoù (logaritm diskret) dre analogiezh gant analizerezh.
Istor
E fin an kantved, diorroadur an astronomiezh, ar bageal hag ar jedadennoù bankel a lak ar vatematikourien da glask doareoù evit simplaat ar jedadennoù ha dreist-holl an heulliennoù aritmetikel ha geometrek. Ar vatematikourien Paul Wittich (1546-1586) ha Christophe Clavius, el levr De Astrolabio a sav ur kenskriverezh etre sammadenn ha produ daou niveroù bihanoc'h eget 1 oc'h implij an liammadennoù trigonometrek :
Simon Stévin, merour hollek an arme hollandad, a sav taolennoù jedadenn intersest aozañ. Al labour-mañ a zo heulier gant Jost Bürgo a embann e 1620 el levr Aritmetische und geometrische Progress-tabulen, un daolenn kenskrivañ etre n ha 1,0001^n. Sammad ar golonenn gentañ a glot neuze gant liesad an eil golonenn.
Kendalc'het e vo e labour gant ar matematikour saoz Henry Briggs a embann e 1624 e daolennoù loagritm dekvedennel (Arithmética logarithmica) ha diskriv a ra implij an taolennoù vit jediñ ar sinus, adkavout ankloù tangiantennoù... Al logaritm dekvedennel a zo a-wechoù anvet logaritm Briggs en e enor. Ar memes bloaz, Johann Kepler a embann Chilias logarithmorum savet oc'h implijout un hentenn geometrek. Taolenn Briggs a ginnig al logaritm gant 14 sifr eus niveroù etre 1 ha 20 000 hag etre 90 000 ha 100 000. E labour a zo klokaet gant Ezechiel de Decker hag Adriaan Vlacqa embann e 1627 un daolenn logaritm klokaet.
E 1647, pa labour Grégoire de Saint-Vincent war karrezadur an hiperbolenn, lakaat a ra anat ur fonksion nevez hag a zo primitivenn ar fonksion o vezañ nul e 1 met Huygens eo, a zizolo e 1661 ez eo ar fonksion-se ur fonksion logaritm ispisial : al logaritm natural.
Meizad ar fonksion, an darempred etre ar fonksion eksponantel hag ar fonksion logaritm a vo dizoloet diwezatoc'h goude labour Leibniz war meizad ar fonksion (1667).
Logaritm dekvedennel
Al logaritm ar simplañ da implij er jedadennoù niverennel eo. Notennet eo log pe \log_{10}. Kavet e vez anezhañ e krouadurioù ar skeulioù logaritm, an daveeroù hanter-logaritmek pe daveeroù log-log, er reolenn jediñ, e jedadenn ar pH, e unanenn an desibel.
Resisaat a ra da peseurt galloud ez eo ret kreskaat 10 evit kavout an niver orin. Da skouer :
Talvoud logaritm nivernennoù all eget galloudoù eus 10 a c'hooulenn un talvoud nesaet. Ar jedad eus \log(2) da skouer a c'hell bezañ graet gant an dorn, o verzout ez eo, neuze neuze.
Logaritm neperian
Al logaritm neperian pe logaritm natural, a zo al logaritm gant an derevadur ar simplañ. Ar fed m'eo primitivenn en deus roet dezhañ e dalvoudegezh. Notennet eo « Log » pe « ln ». Hogen, pa 'z eo bet ret klask diaz al logaritm-se, ar vatematikourien n'int ket kouezhet war un talvoud gwall simpl : diaz al logaritm neperian a zo un niver, na dekvedennel, na rasional, na algebrek : an niver trehontek e eo.
Perzhioù algebrek ha savadur
Evit pep niver real a pozitivel strizh ha disheñvel eus 1, al logaritm a ziaz a : \log_a a zo ar fonksion kedalc'hus termenet war \R^*_+ o wiriañ : ha Gant an dermenadenn-se ez eus tu kavout buhan an termenadennoù a-heul : Evel pep niver real pozitivel strizh x a c'hell bezañ kemmeret evel bevenn termoù ar furm a^{r_n}, lec'h ma 'z eo (r_n) un heulienn o konvergiñ war-zu un niver real \ell, determinet e vez \log_a(x) evel bevenn r_n.
Pegementiñ
Daou fonksionoù logaritm a zo disheñvel hervez un digemm lieskemmentadek : evit pep niver real pozitivel strizh ha disheñvel eus 1, a ha b, bez ez eus un niver real k gant An niver real k o talvezout
\log_b a zo ar fonksion kendalc'hus a dreuzfurm ar produ e sammad hag a zo kevatal da 1 e b, met, evit pep niver real k nann nul, ar fonksion k\log_a a zo ivez ur fonksion kendalc'hus, nann digemm a dreuzfurm ur produ e sammad hag ar fonksion-se a zo kevaal da 1 e b ma ha nemet ma
An holl fonksionoù logaritm a c'hell neuze bezañ eztaolet gant sikour unan nemetken, unan a vez ouiet an derevenn dija : ar fonksion logaritm neperian. Evit pep niver real a pozitivel strizh ha disheñvel eus 1, hag evit pep niver real x pozitivel strizh, kavet e vez :
Derevenn
Ar fonksion \log_a a zo derevapl war \R_+^* gant an derevadur : Monotonel ha kreskus-strizh eo neuze pa vez a brasoc'h eget 1, digreskus en degouezh kontrol.
Ur vijektadenn eo gant ur resiprokenn hag a zo ar fonksion.
Kuriusted matematikel
Gant un error bihanoc'h eget 0,6 % ez eo :
Bela Toth
Bela Toth a zo bet ganet d’an 19 a viz Ebrel 1943 e Budapest (Hungaria).
C'haos
C'haos (Χάος e gregach), e mojennoù Hellaz kozh, e oa an Hollad meur m'emañ kement tra a rank bezañ ganet.
Bela Toth
Mestr Etrebroadel FIDE abaoe 1974.
Peder gwezh e voe Kampion Italia: e Pesaro e 1975, e Lucca e 1976, en Agnano e 1980 hag en Arco di Trento e 1982.
C'haos
Orin ar ger
Talvezout a ra kement ha « frailh, faout ». Kar eo d'ar ger χαινω /kainô, « bezañ digor ».
Bela Toth
E miz Ebrel 1985 e oa e renk Elo da 2577. 2336 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
C'haos
Theogonia Hesiodos
Hervez Hesiodos e oa C'haos a-raok pep tra, a-raok ar bed hag an doueed. Eus ar C'haos eo e teuas Gaia (an Douar), Eros (ar C'hoant), an Tartaros (an Ifernioù), an Erebos (Teñvalijenn an Ifernioù) ha Nyks (an Noz).
Bela Toth
E-pad ar bloavezhioù 1970 e skrive er gazetenn L'Italia Scacchistica. Kenlabourat a reas d'ar gazetenn echedoù alamanek suis Die Schachwoche e 1983 ha 1984.
Timbroù Gres - Burevioù gall
Etre 1812 ha 1923 eo aet en dro burevioù-post dindan kiriegezh melestradurezh ar Frañs e kêrioù liesseurt an Impalaeriezh Otoman. Bro-C’hall a oa unan eus an nav Stad o doa marc’hataet gant an dTurked gwirioù er-maez lezennoù an tiriadelezh gant ar raktres kreskiñ an eskemmoù kenwerzhel etre Frañs hag ar Reter Nesañ. Evit a sell al lizhiri e felle da bPariz fonnusaat an darempredoù etre ar varc’hadourien c’hall hag ezporzhourien an impalaeriezh.
E Kreta, Palestina, Turkia, Gres, Liban, Egipt e vo digoret burevioù-post meret gant ar velestradurezh gall e kreiz an XIXvet kantved. Timbroù gall boutin gant meneg anv ar vro zo bet moulet eta.
Gant Feur-emglev Lausanne e 1923 e vo lakaet un dermen d’ar servij dasparzhañ-se.
Kerioù gresian Kavala, Porzh-Lagos, Dedeagh ha Vathy a oa bet dalc’het en Impalaeriezh otoman, en desped da zizalc’hidigezh Bro-Hellas e 1830. Staget e vint ouzh Gres e deroù ar Brezel Bras.
Kavala
left|180px|Timbr gall evit Kavala, doare Merson
Ur porzh eus Trakia war vord ar Mor Egaios eo, anvet Kavala (Καβάλα e gresianeg). Pinvidikaet gant greantelezh ar butun e-pad an XIXvet kantved, ar gêr he deus degemeret ur burev-post gall etre miz Genver 1874 ha miz Eost 1914.
Etre 1893 ha 1900 ez eus deuet er-maez nav timbr gall doare “Groupe” soulgarget “Cavalle” hag e 1902-1911 seizh skouerenn eus ar rummadoù Blanc, Mouchon ha Merson gant ar meneg “Cavalle” ha prizioù e piastr. Staget eo ar porzh ouzh Bro-Hellas e 1914.
Porzh-Lagos
thumb|120px|Timbr gall evir Porzh-Lagos – 1893
Emañ Lagos e Trakia, etre Kavala er C’hornog ha Dedeagh er Reter. Bet eo bet ur porzh-arsav evit listri ar gompagnunezh « Messageries Maritimes ». Dindan beli Bulgaria e chom e-pad ur prantadig goude Brezel ar Balkanoù, met lonket eo gant Gres e 1914.
Ur burev evit dasparzhañ al lizhiri zo digor etr miz Genver 1874 ha miz Ebrel 1875 dindan an anv « Lagos ». Etre 1880 ha 1898 eo digor en dro gant an anv Porzh-Lagos (« Port-Lagos » e galleg).
Burevioù postoù Aostria hag Egipt zo bet eno ivez.
Dedeagh
110px|thumb|left|Timbr gall evit Dedeagh - Doare Mouchon
A-drugarez d’an ezporzhiañ butun eo diorret porzh Dedeagh anvet « Dedeagatch » gant an Durked hag « Alexandropoulis » gant ar C'hresianed. Goude Brezel ar Balkanoù (1912-1914) hag aloubadeg verr arme Bulgaria eo degemeret Dedeagh er Stad c’hresian.
Porzh a-stur
left|thumb|Ur fun a-stur
Timbroù Gres - Burevioù gall
Dedeagh
Digoret eo burevioù-post ar velestradurezh gall d’ar 1añ a viz Genver 1874 ha serret d’ar 16 a viz Ebrel 1915. Gant Aostria zo bet digoret ur burev-post ivez.
Porzh a-stur
Kas ent diaser roadennoù gant lies neudenn a vez anvet treuzkas roadennoù a-stur. Kaset e vez gant porzhioù a-stur an urzhiataerioù hiniennel 8 bit (un eizhbit) ent diaser gant 8 neudenn a ra d'ober ar fun a-stur.
Timbroù Gres - Burevioù gall
Vathy (Samos)
120px|thumb|right|Timbr gall evit Vathy
Frankia ar Reter
Frankia ar Reter eo lodenn reter Impalaeriezh Karl Veur a oa bet rannet e 843. Gant Loeiz ar German e oa degouezhet. Er rouantelezh-se edo rann reter Aostrazia gozh, Saks, Thuringen ha Bavaria.
Timbroù Gres - Burevioù gall
Vathy (Samos)
Vathy (gresianeg : Βαθύ - Vathý), zo unan eus parrezioù hag eil kêr vrasañ Enezenn Samos, e reter Bro-C’hres, tost-tre ouzh aodoù Turkia.
11 timbr gall soulgarget “Vathy” zo bet embannet ha lakaet e gwerzh e 1893-1900
Serret ar burev-post e 1914, ar bloaz m’eo staget ouzh Gres.
Porzh a-stur
Ar porzhioù a-stur daouank kentañ e veze kaset gante ar stlennoù gant ur c'has a 2,4 Mbde (Mega bit dre eilenn). Bremañ e vez tizhet tizhoù uheloc'h oc'h arverañ porzhioù a-stur arwellet :
Kenstaget e vez ar porzhioù a-stur ouzh ar bennwal peurliesañ, ar c'hennasker DB25 marc'het ouzh talbenn a-dreñv an urzhiataer. Peurliesañ e vez kennasket moullerezioù ouzh porzhioù a-seurt-se daoust dezhze da vezañ gorrek a-walc'h ha da vezañ erlerc'hiet muioc'h muiañ ouzh kennaskerioù USB pe Ethernet.
Frankia ar Reter
Anvioù-lec'hioù
Buan, pa echuas amzervezh Impalaeriezh ar C'hornôg er reter, e teuas Frankia ar Reter da vout Germania. Ne voe miret anv ar Franked nemet er rannvroioù trevadennet da-vat ganto, en anvioù evel Frankonia ha Frankfurt (kreñvlec'h ar Franked), hag ivez en anv rouantelezh Frankia ar c'hornôg (deuet da vezañ Bro-C'hall) pa gustume ar rouaned anezhi embann an titl "rex Francorum" (roue ar Franked) bete an XIIvet kantved.
Rannidigezh
Rannet e voe Frankia ar reter e peder dugelezh:
Padout a reas ar rannidigezh-se en Impalaeriezh santel, roman ha german, deuet diwar ar Frankia ar Reter-se, betek 1268, pa echuas lignez ar re Hohenstaufen. Sellout ouzh roll an unpennoù german.
Bikini (dilhad)
thumb|Ur bikini pa vez gwisket, e [[Sunrise (Florida)]] thumb|Ne vez ket aotreet ar bikini e pep lec'h thumb|C'hoari gwalc'hiñ kirri e bikini Ar bikini n'eo ket un tamm dilhad, met daou bezh dilhad a vez gwisket gant ar merc'hed evit mont da gouronkañ.
Ar pezh douget war ar bruched a c'holo an divvronn, en ur leuskel ar begel hag an divlez dizolo, hag a zo staget er c'hein, evel ur vrennidenn. Ar pezh all a c'holo ar c'haol hag ar revr, evel ur bragoù-bihan ordinal. Etre an daou bezh eo dizolo ar c'hein hag ar c'hof. Heñvel-vi eo an daou bezh eta ouzh dilhad-dindan ordinal ar merc'hed. Tud zo koulskoude o deus klasket bihanaat anezho muiañ ma c'hallent.
Istor
thumb|upright=0.7|[[Micheline Bernardini gwisket gant ar c'hentañ bikini]] Gant Louis Réard e voe ijinet ar bikini. Kentañ ma voe diskouezet a voe e Pariz d'ar 5 a viz Gouhere 1946 er poull-neuial Molitor, ha douget e oa gant Micheline Bernardini, un dañserez noazh brudet en amzer-se e Casino de Paris.
Disklêriañ a reas Louis Réard en doa dibabet an anv bikini abalamour da Enez Bikini, a oa bet un darzhadenn nukleel warni 5 devezh a-raok, gant ar soñj, hag ar spi e vije ken brudet an daou bezh dilhad hag ar vombezenn a oa nevez-tarzhet.
Savet e oa bet gantañ ar frazenn-stur saoznek : 'The bikini, first an-atomic bomb!" Goulenn ur breou a reas Louis Réard evit diwall un ijinadenn a seblant bezañ bet anavet gant ar merc'hed en henamzer hervez a weler war livadurioù kozh.
Un degemer fall a voe graet d'ar bikini en e amzerioù kentañ. Sevel en e enep a reas an holl ilizoù, ha berzet e voe e meur a vro. Ret e voe gortoz un toullad bloavezhioù a-raok ma teuas diouzh ar c'hiz. E 1956 e voe gwelet Brigitte Bardot er film Et Dieu… créa la femme o tougen ur bikini e danvez vichy. Evel-just e klaskas ar merc'hed yaouank ober evelti. Skoazellet e voe ar vrud gant ar ganaouenn Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polka Dot Bikini, kanet gant Brian Hyland, a voe kanet e galleg gant Dalida, Brigitte Bardot, Johnny Halliday ha Richard Anthony. A-hed an hañv e voe skignet Itsy bitsy, petit Bikini er skingomz. E 1962 e reas berzh bras a-drugarez da Ursula Andress, a zouge ur bikini gwenn ha gleb gadalus er film Dr. No : sec'het e voe an daou damm dilhad ha gwerzhet en ti Christie's e 2001 : 41 250 lur sterling hepken e koustas d'ar prener. E 1966 e voe tro Raquel Welch da wiskañ ur bikini ragistorel er film One Million Years B.C. War-lerc'h ez eus bet graet ivez filmoù skinwel evit diskouez an tamm danvez-se, evel re ar rummad Baywatch, gant Pamela Anderson.
Abaoe dibenn an eo deuet da vezañ ur gwiskamant ordinal war an aodoù.
Doareoù all
E lec'hioù zo avat e vez gwelet muioc'h a verc'hed yaouank e monokini pe e string. Ijinet e oa bet ivez un trikini ha ne reas ket berzh, hag un tankini a blij d'ar re a ra sport a-hervez.
Mikrokini
thumb|Mikrokini Ur mikrokini zo ivez, hogen diaes ober "un tamm dilhad" eus un draig ken dister.
... ha bikini a-wechall
Marelladurioù eus Villa Romana del Casale
Ron
Ron a c'hall ober dave d'an douaroniezh pe d'un anv-den.
Anv-bihan
Berrstumm an anv-badez saoznek Ronald eo. Ronnie zo ur stumm all. Talvezhout a ra kement ha "levenez" en hebraeg ivez.
Tud brudet anvet Ron :
Tud a faltazi :
Treuzc'hour
Un nevezc'her eo an termen treuzc'hour bet savet diwar ar saozneg transman. Implijet e vez evit komz eus tud treuzrevel bet renket evel merc'hed pa oant bet ganet pe c'hoazh tud etrereizhel bet lakaet da verc'hed diwezhatoc'h, da lâret eo tud gant ur rev ganel pe "biologel" benel, hag a sant ne glot ket an identelezh revel diavaez gant o revelezh gwirion diabarzh.
Ur stad-den pe identelezh revel gourel o deus ha fellout a ra dezhe en em derc'hel evel goured ha bezañ hervez patromoù ar gevredigezh liammet ouzh ar goured.
Lod a gav gwell e vefe graet goured pe paotred anezhe hepmuiken, lod all avat a ra kentoc'h gant termennoù evel hemañ evit ober un diforc'h etreze ha goured kizrevel.
Kemm a ra tuadur reizhel an dreuzc'houred a hini da hini ivez evel-just: un drederenn dioute a gav gwell darempredoù reizhel ha/pe karantezel gant goured all hag en em deskriv evel gae, un drederenn a gav gwell maouezed hag ar peurrest a zisklêr bezañ divrevel, hollrevel pe amrevel.
Evit komz eus tuadur reizhel tud treuzrevel hep ober dave d'ar rev-i e vez graet gant an termenoù androfiliezh evit komz eus an dud sachet war-du goured ha ginofiliezh evit ar re a vez sachet war-du maouezed.
Liammoù diavaez
FtM
1479
Diwar-benn bloavezh 1479 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1479
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1479
Mongolia
Tost da 30% eus ar boblañs a zo kantread, sevenadur ar c'hezeg a zo bev mat c'hoazh. Darn eus an dud a zo boudaiz anezho.
Theodosius Iañ
Flavius Theodosius (ganet e Cauca, Coca hiziv an deiz, Spagn), d'an 11 a viz Genver 347- marvet e Milano, d'ar 17 a viz Genver, 395), anvet ivez Theodosius  pe Theodosius Veur, a oa un impalaer roman ha rener diwezhañ an impalaeriezh unvan, rak gantañ e voe rannet e c'halloud impalaerel etre e zaou vab, Honorius hag Arcadius. Gantañ ivez e oa bet divizet e 385 lakaat ar Gristeniezh da relijion ofisiel an Impalaeriezh gant Embann Theodosius.
E vuhez
Mab e oa d'ar jeneral Theodosius an Henañ, a vrezelias, dindan Valentinian Iañ hag a voe kaset e 368 da lakaat an urzh roman en-dro en Enez Vreizh, hag e 369 a-enep d'ar C'hermaned en Izelvroioù. Goude se e reas brezel a-enep d'an Alemanned e Rhaetia hag a-enep ar Sarmated e Pannonia. Etre 373 ha 375 a-enep meuriadoù an dezerzh en Afrika. Met dibennet eo bet war urzh an impalaer yaouank Gratianus, mab da Valentinian Iañ, e 376.
Yerevan
Kêr-benn Armenia eo Yerevan (armenieg: Երեւան pe Երևան, distagadur LFE: [jɛɾɛˈvɑn]). Kêr vrasañ ar vro eo ivez, gant en tu-hont da 1 milion a dud o vevañ enni (1 121 900 a dud e 2011). Diazezet e vije bet kêr er bloaz -782 kent JK, ar pezh a ra e vije unan eus ar c'hêrioù koshañ er bed annezet dibaouez.
Theodosius Iañ
E vuhez
Met goude gwallreuz Andrinopl, d'ar yaou 9 a viz Eost 378, Gratianus a glaskas un impalaer nevez all evit ar Reter hag evit adlakaat an urzh roman war an Danav. Soñjal a reas en Antonius, prefed ar pretordi, ha tad Aelia Flacilla, hag en doa aliet Gratianus da gemer Theodosius ar Yaouank.
Savet e voe neuze Theodosius da gentañ, da welout, magister equitum / komandant marc'hegiezh / penn dragon. Savet goude da aogust (= impalaer) evit ar Reter, e Sirmium, d'ar merc'her 16 Genver 379. Dies imperii (= anavezet gant ar Sened) : d'ar sadorn 19 Genver 379.