cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lorenzo il Magnifico
Irienn
thumb|left|200px|Lorenzo, [[Villa di Careggi]] Goude mougañ emsavadegoù Prato ha Volterra, e-pad dek vloaz kentañ e ren, e rankas ar vreudeur Medici talañ ouzh tagadennoù deuet eus an tiegezhioù bras all, ha da gentañ-penn hini an tiegezh Pazzi, a voe e penn an irienn anavezet evel Irienn ar Re Pazzi, aozet da lazhañ ar vreudeur.
D'ar 26 a viz Ebrel 1478, p'edont o selaou an oferenn en iliz-veur Firenze e voe arsailhet an daou vreur. Giuliano a voe lazhet gant ar goprklezeour Bandini, ha Lorenzo, gloazet a-boan, a deuas a-benn da gavout repu er sakristiri, gant skoazell mignoned, en o zouez Poliziano. Lorenzo a oa dic'hloaz ha divac'hagn a roas urzh da grougañ an iriennerien ouzh prenester e balez.
Lenneien hag arzourien a gave un den brokus, speredek ha degemerus, ma voe lesanvet Magnifico. E-touez an dud a zeskadurezh a zaremprede e lez e oa : Pico della Mirandola, Marsilio Ficino, Angelo Poliziano ha Luigi Pulci.
Gwellañ livourien an amzer Antonio Pollaiolo, Filippino Lippi ha Sandro Botticelli, a labouras evitañ, hag ivez ar c'hizeller Andrea del Verrocchio hag an tisavour Giuliano da Sangallo.
E bloavezhioù diwezhañ e vuhez avat e troas trenk an traoù gant Girolamo Savonarola a damalle dezhañ breinañ republik kristen Firenze gant an arz hag an doareoù-bevañ pagan.
Lignez
Eurediñ a reas, d'ar 4 a viz Mezheven 1469, da Clarice Orsini ha nav bugel o devoe. Darn anezho a voe bras o levezon en istor Firenze ha hini Italia an Azginivelezh.
Pen-coed
Pen-coed (skrivet ivez Pencoed) zo ur gêr e Pen-y-bont ar Ogwr, e Morgannwg, e kreisteiz Kembre.
Stêrioù
Div stêr a dremen dre gêr Pen-coed:
Eisteddfod Vroadel
Bet eo an Eisteddfod Vroadel e Pen-coed e 1998. Gwelout:
Italianeg
Evel meur a yezh Stad eo an italianeg modern ur rannyezh hag he deus graet berzh er-maez eus he fastell-vro, rannvro Toskana. Ar rannyezh toskan, an hini komzet ha skrivet e kêrioù Firenze, Pisa ha Siena, a zo aet da vezañ yezh Italia a-bezh, peogwir eo an hini vrudetañ e-keñver ar sevenadur hag dreist-holl al lennegezh.
Brud Firenze, ur gaer a geoded, galloudus ha pinvidik a-gozh, kentañ kêrbenn Italia, a zo bet ur fed a-bouez ivez.
Gerioù brezhonek a orin italianek (geriadur An Here)
Deuet ez eus un nebeud gerioù italianek e brezhoneg, dre hanterouriezh ar galleg peurvuiañ.
1071
Diwar-benn bloavezh 1071 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Skilgog teñval
Ar skilgog teñval (liester : skilgegi teñval) a zo un evn eus familh ar skilgegi, Dendragapus obscurus an anv skiantel anezhañ.
1071
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1071
Skilgog teñval
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ — Dendragapus obscurus obscurus, Dendragapus obscurus oreinus, Dendragapus obscurus pallidus ha Dendragapus obscurus richardsonii — e kornôg Norzhamerika.
Island
Island (islandeg: Ísland) zo ur stad eus Europa hag un enezenn pell a-walc’h diouzh ar c’hevandir-se eo ivez, etre Greunland, Bro-Skos ha Norvegia. Reykjavík eo kêr-benn ar vro.
E brezhoneg e ra lod gant Enez ar Skorn, un anv heñvel a-walc'h ouzh an hini kembraek, Gwlad yr Iâ.
Istor
Eus Norvegia e teuas Lec'hlenniz da ober o annez en Island, adalek an. Degas a rejont ganto sklaved eus Bro-Skos hag Iwerzhon. En Island e voe savet ar Parlamant koshañ a anavezer er bed, an Althing, er bloavezh 930.
Ur wech trevadennet gant Vikinged e chomas dizalc’h a-walc’h Island e-pad 300 vloaz. Met goude-se e voe staget ouzh Norvegia hag ouzh Danmark pa voe unanet an eil bro ouzh eben. Pa voe disrannet Norvegia diouzh Danmark e 1814 e chomas stag Island ouzh ar rouantelezh danat tra ma oa staget Norvegia ouzh Sveden. Tamm-ha-tamm e teuas da vezañ emren a-walc’h diouzh Danmark avat hag e 1918 e teuas da vezañ ur vro dizalc’h, en ur chom stag ouzh ar rouantelezh. Roue Danmark a gendalc’he da vezañ roue war Island. E-pad an Eil brezel bed e voe troc’het al liammoù gant Danmark a oa bet aloubet gant an Alamaned. E 1944 e voe savet ur republik.
Politikerezh
En Althing ez eus 63 a izili, dilennet bep pevar bloaz. Gant ar Prezidant e vez anvet ar C’hentañ Ministr ha gant hemañ e vez renet ar gouarnamant.
Merc'hed
Vigdís Finnbogadóttir, pedervet prezidant ar vro, a oa kentañ maouez er bed o vezañ dilennet d'ar garg-se eus 1980 betek 1996. Jóhanna Sigurðardóttir a oa bet kentañ ministr etre miz C'hwevrer 2009 ha miz Mae 2013.
Douaroniezh
Emañ Island war ur gribenn, e-kreiz ar Meurvor Atlantel, ma vez fiñvadennoù dibaouez gant ar plakennoù tektonik. Gant se ez eus kalz menezioù-tan, an hini anavezetañ anvet Hekla. Hiziv an deiz e talc’h menezioù-tan da grouiñ (enez Surtsey, war aod ar c’hreisteiz, a voe krouet gant tarzhadenn ar 14 a viz Du 1963). War-dro 10% eus an enez zo goloet gant ar skorn. Brudet eo geyserioù Island dre ar bed a-bezh : tennet e vez implij eus an dour tomm zo dindan douar evit tommañ, marc’hadmat, ar savadurioù er vro.
A-hed an aod emañ an darn vrasañ eus ar c’hêrioù. Reykjavík, Keflavík (m’emañ aerborzh ar vro) hag Akureyri eo ar re vrasañ anezho.
Armerzh
Pouezus-bras eo ar pesketa evit ar vro. Diwar-bouez an obererezh-se emañ ar braz eus gounidoù ar c’henwerzh gant an estrenvro (60%) hag un dregantad uhelik eus ar postoù labouro (8%) zo dalc’het gantañ. Estreget pesked e vez ezporzhiet ivez aluminiom.
Abaoe dibenn an ugentved kantved e klask ar gouarnamant lakaat armerzh ar vro da vezañ dizalc’hoc’h diouzh ar pesketa, en ur liesseurtaat an obererezhioù : gounezerezh (e tiez-gwer), stlennegezh… Dont a ra gennad an touristerezh da vezañ pouezus ivez.
Sevenadur
Ur yezh skandinavek eo an islandeg, ha chomet eo an islandeg modern tost a-walc’h d’an henyezh, an norseg. Ha lorc'h zo en dud gant o hêrezh viking. Brudet eo Island evit ar sagaoù zo bet savet eno ha lakaet dre skrid er Grennamzer.
Eus Island e teu ar ganerez Björk hag ar skrivagner Halldór Laxness, a oa aet gantañ Priz Nobel al lennegezh e 1955.
Sportoù
Pouezus-kenañ ez eo plas ar sport e buhez Islandiz ha daoust da zoareoù hin start a-walc'h e ra berzh an atleterezh, ar basketball, ar golf, an neuñverezh, ar vell-dorn, ar vell-droad, ar volley-ball hag ar glíma eno. Evit ar wech kentañ en e istor e kemeras perzh skipailh mell-droad ar vro e Kampionad mell-droad Europa 2016 dalc'het e Frañs ; tizhout a reas ar c'hardgourfennoù ma voe trec'het 5-2 gant skipailh Frañs d'an 3 a viz Gouere. Dont a ras a-benn d'en em berzheganñ ivez a-benn prantad diwezhañ Kib vell-droad ar bed 2018 e Rusia.
Gasteiz
Gasteiz (Vitoria e spagnoleg; ent-ofisiel: Vitoria-Gasteiz) eo kêr-benn proviñs Araba‎, unan eus ar 7 proviñs a ya d'ober Euskal Herria, er c'hreisteiz d'ar Pireneoù.
Ї
Trizekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Ï, ï hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Distaget e vez [ji] en ukraineg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek iota (I).
Alun
Alun zo un anv kembraek hag un anv roumanek.
Ablainzevelle
Ablainzevelle  a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Ur bez ag ar Brezel bed kentañ eo. Dianv eo chomet ar soudard douaret ennañ. .
Y (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek upsilon (Y).
У
Kentañ lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo У, у hervez urzh al lizherenneg rusek.
Distaget e vez [u] e ruseg hag en ukraineg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek upsilon (Y).
Gwaled
Gwaled (Vallet e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Kêr-benn ar muskadig eo.
Ardamezioù
En gul e winienn barret ha deliet en aour ; e gab en erminioù
Mohammad Asghar
Mohammad Asghar zo ur C'hembread, ezel eus Breujoù Kembre abaoe miz Mae 2007. Dilennet eo bet, war anv Plaid Cymru, gant pastellad-votiñ Kreisteiz Kembre ar reter.
Genidik eus Peshawar e Pakistan eo, ha muzulman.
E miz Kerzu 2009 en doa kuitaet Plaid Cymru da vont e-barzh Strollad ar Virourien (Welsh Conservatives).
1606
Diwar-benn bloavezh 1606 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1606
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1606
Strollad Komunour Dispac'hel Turkia
thumb|right|Arouezenn Strollad Komunour Dispac'hel Turkia Strollad Komunour Dispac'hel Turkia (e turkeg: Türkiye Devrimci Komünist Partisi: TDKP) a zo anv ur marksour-leninour bet krouet e Turkia e 1980.
Sevel a reas ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm).
23 Mae
Ganedigezhioù
thumb|right|150px|Anatolij Karpov
Meuse (stêr)
Ar Meuse (galleg) pe Maas (nederlandeg — skrivet "Maes" gwechall) a zo ur stêr eus reter Bro-C'hall (war 485.5 km) hag a red dre Velgia (183 km) hag an Izelvroioù (239 km) ivez kent aberiñ e Mor an Hanternoz. War-dro 925 km eo he hed. thumb|600px|center|Ar stêr Meuse en Ardennes gall
Ar Meuse e Bro-C'hall
Ar Meuse a red dre an departamantoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
Ar Meuse e Wallonia
Ar Meuse a red dre ar proviñsoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
Ar Maas e Flandrez
Ar Maas a red dre ar proviñs-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
Ar Maas en Izelvroioù
Ar Maas a red dre ar proviñsoù-mañ hag a dremen dre ar c'hêrioù-mañ:
Plomer ar c'hornôg
Plomer ar c'hornôg a zo ur spesad evned-dour, Aechmophorus occidentalis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Kanada, Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika.
Isspesadoù
Daou isspesad a zo dezhañ :
Strollad Kumunour Albania (1991)
Strollad Kumunour Albania (en albaneg: Partia Komuniste e Shqiperise: PKSh) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet en Albania e 1991 da heul un diarann e diabarzh Strollad Labour Albania, deuet da vezañ Strollad Sokialour Albania.
thumb|left|Fashizmi troket në dyert e Evropës ("Skeiñ a ra ar faskouriezh ouzh dorojoù Europa") gant Hysni Milloshi, embannet gant "Zeri i se Vertetes" (Niv. 334, mis Genver 2006), kelaouenn Kuzul-Kreiz Strollad Komunour Albania Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania hag ezel e oa eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm).
Ar Strollad komunour kentañ an hini e oa oc'h enskrivañ e anv war restr ofisiel ar strolladoù politikel e 1998 goude ma'c'h eas da get ar Republik Sokialour e 1991. En dilennadegoù evit Parlamant Albania e 2005 e oa bet tapet gant ar Strollad 8.901 mouezh (0,7%) ha dileurad ebet.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Zëri i së Vërtetës ("Mouezh ar Wirionez").
E penn ar Strollad emañ Hysni Millosh ha Nexhmije Hoxha, intañvez Enver Hoxha, a zo ezel anezhañ ivez.
E 2002 da heul un disrann e diabarzh ar Strollad ec'h en em glevas an izili aet kuit eus Strollad Kumunour Albania gant tud all evit adsevel Strollad Labour Albania.
E 2006 da geñver ur C'hendalc'h Unvanidigezh ec'h en em deuzas Strollad Komunour Albania, Strollad Labour Albania ha strolladoù komunour all e diabarzh Strollad Komunour Albania, ha dilennet Hysni Milloshi da benn ar strollad nevez-unvanet-se.
Қ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn К.
Proviñs
Ar proviñsoù zo rannoù melestradurel ur vro, pe ur stad. Graet e vez gant an anv-se e meur a vro abaoe amzer an impalaeriezh roman. "Provincia" zo ur ger latin hag a dalv kement ha "bro trec'het". Eus ar ger-se e teu an anv Provañs.
Broioù rannet e proviñsoù hiriv
Sellout ouzh ar pennadoù:
Boaz gall
N'eus ket proviñsoù ken e Bro-C'hall abaoe 1790 eta. Met implijet e vez ar ger proviñs e galleg gant tud Pariz evit komz eus ar vro e-maez Pariz, en un doare dismegañsus peurvuiañ.
Stêr Ewenni
250px|right|thumb|Afon Ewenni, e-kichen [[Castell Ogwr.]] Ar stêr Ewenni (Afon Ewenni e kembraeg) zo ur stêr eus kreisteiz Kembre, e Bro Morgannwg, a dremen dre Pencoed hag Ewenni, tost da gastell Ogwr, a-raok kemberiñ gant ar stêr Ogwr, a ya da aberiñ nepell er Mor Havren en Aberogwr, e-kichen Merthyr Mawr. Ar stêr Alun (Ewenni) zo adstêr dezhi.
Linde (Norzh)
Linde  en izelvroeg, Lynde ar stumm gallek ofisiel, zo ur gumun er Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Є
Eizhvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Є, є hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Linde (Norzh)
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Casini hag EBSSA
Є
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek epsilon (E).
Hidrogen
An hidrogen zo un elfenn gimiek, H eo e arouez kimiek hag 1 e niver atomek. War an Douar, ha ma lakaer a-gostez ar molekulennoù a vez kenaozet gant atomoù all, e vez kavet ar molekulennoù hidrogen peurliesañ e stumm ur c'horf eeun gazek : an dihidrogen (H2), anvet alies « hidrogen » hepken. An hidrogen a gaver e kalz molekulennoù : dour, sukr, proteinoù, hidrokarbonoù. An Heol hag ar pep brasañ eus ar stered zo graet anezhañ evit al lodenn vrasañ. Dont a ra o energiezh eus dazgweredoù teuzerezh termonukleel an hidrogen.
Ekosferenn
Talvezout a ra an ekosferenn kement ha ur sistem naturel lec'h zo tri live oc'h ober an eil war egile : an danvez, an energiezh, hag ar boudoù bev. Forjet eo bet ar gomz gant an ekologour amerikan Lamont Cole.
Panjab
thumb|200px|Panjab ha harzoù ar stadoù bremañ thumb|200px| Panjab e 1903 Panjab (ar stummoù Punjab ha Penjab a gaver ivez) zo ur vro istorel eus kreiz Azia, rannet bremañ etre meur a stad : stadoù Panjab ha Haryana en India ha proviñs Panjab e Pakistan. Panjabi eo ar yezh a gomzer enni.
Ekosferenn
Hervez Robert Berbault eo gwell gant ekologourien 'zo implijañ "ekosferenn" e-lec'h implijañ "biosferenn". Da-neuze e vefe an ekosferenn an teskad formet gant ar viosferenn, he substrat geologel ha pedagogel (al litosferenn), hag an atmosferenn.
Ecósfera
Panjab
Dont a ra an anv "Panjab" eus ar gerioù iranek پنج (panj: "pemp") hag اب (āb: "dour"), ha talvezout a ra "bro ar pemp stêr". Mont a ra ar pemp stêr-se d’ober ar stêr Panjnad, zo un adstêr d’an Indus, ha redek a reont e Pakistan hag en India.
Panjab eo kreñvlec’h ar Siked : en Panjab India emañ Amritsar, o c’hêr sakr. Muzulmiz hag Hindoued zo ivez o vevañ e Panjab.
Skilgog-Kaokaz
Ar Skilgog-Kaokaz, (liester : skilgegi-Kaokaz) a zo un evn eus familh ar skilgegi, Lyrurus mlokosiewiczi (Tetrao mlokosiewiczi gwechall) an anv skiantel anezhañ.
An anv
An anvadur skiantel a ra dave d'an ergerzher ha naturour polonat Ludwik Młokosiewicz (1831-1909).
Annez
Bevañ a ra al labous en un takad ha a ya eus menezioù Kaokaz da viz Turkia ha gwalarn Iran.
Bouches-de-l'Èbre
Bouches-de-l'Èbre a oa anv un departamant gall e Katalonia e-pad ma oa dalc'het Bro-Spagn gant armeoù Napoleone Buonaparte, en amzer ar roue José Iañ, e vreur Giuseppe Buonaparte.
Lerida (Lleida e katalaneg) e oa ar pennlec'h. E Tortosa ha Tarragona e oa isprefetioù.
Krouet e oa bet an departamant d'an 26 a viz Genver 1812, pa voe staget Katalonia ouzh an "Impalaeriezh C'hall", hag ennañ e oa lakaet an douaroù treuzet gant ar stêr Ebre.
Diskaret e voe an departamant e miz Meurzh 1813 pa voe unanet gant departamant Montserrat evit sevel departamant nevez Bouches-de-l'Èbre-Montserrat.
Aechmophorus clarkii
Aechmophorus clarkii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Podicipedidae.
Anvet e voe Podiceps clarkii (kentanv) da gentañ-penn (e 1858) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895) : dougen a ra anv ar gouizieg stadunanat John Henrik Clarke (1915-1998).
Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, Caudata, harinked, karped, krank hag a vez paket dre spluj.
Dañs Bekabe
350px|thumb|Unan eus ar 17 engravavadur war goad eus Dañs Bekabe kloastr ar Sent Inosant e [[Pariz. Embannet e 1485 gant daou embanner parizian, Guyot Marchant ha Verard, e voent skignet en Europa a-bezh. Emañ ar skouerenn nemeti e levraoueg Grenoble.]]
Dañs Bekabe zo un elfenn, an hini diorroetañ, eus an arz stag ouzh ar marv hag ouzh an Ankoù er Grennamzer, er  hag er  kantved. Taolenniñ a ra el lennegezh, el liverezh pe er gizellerezh, an holl dud, eus forzh petore renk sokial e vefent, ambrouget gant an Ankoù en eun doare diharzus en un ambrougadeg etrezek un tonkad boutin dezhe holl. Gwelout a reer ur pab, un eskob, ur manac'h, un impalaer, ur roue, un aotrou, ur soudard, ur bourc’hiz ha kement zo o vont an eil war-lerc’h egile...
Kenarroud en istor
thumb|250px|Dañs Bekabe trec’h ar marv, Clusone (Italia, 1485) Dañs Bekabe zo deskrivet e meur a varzhoneg e latin, e brezhoneg, e galleg, alamaneg pe en italianeg, dizanv peurliesañ. A-hed ar XV kantved ha deroù ar e veze livet an tem-mañ war mogerioù an ilizoù hag e beredoù Europa an Norzh
An tem-se zo disoc’h ur preder war ar vuhez hag ar marv, en ur prantad ma oa deuet stankoc’h-stank ha spontusoc’h evit kustum. Ar brezelioù, ar vosenn hag ar gernez taolennet dindan stumm tri marc'heger an Diskuliadur o doa c’hwennet ar boblañs. E 1347, ar Vosenn Vras pe Bosenn Zu o tont eus Azia-Vihanañ he doa graet he reuz en Europa. Dindan nebeutoc’h eget 4 bloaz e lazhas moarvat 25 milion a dud. 10 vloaz diwezhatoc’h, un eil frapad bosennus a skubas war-dro 30 % eus poblañs ar c’hevandir. E bered ar Sent Inosant, e Pariz, e savas al leur eus daou vetr da-heul beziadegoù 1417.
Arthur
Arthur zo un anv-badez kembraek, a glot gant Arzhur e brezhoneg, hag a gaver e saozneg, galleg, daneg, nederlandeg, roumaneg ha portugaleg Brazil
Roueed ha priñsed
Gwelout Arzhur.
Skanner
dehou|thumbnail|Ur skanner kompez SCSI Ur skanner, pe c'hwilerver , , , , a zo un drobarzhell c'horren hag a vez implijet da niverelaat an teulioù da lavaret eo da zielfennañ un teul d'e dreuzfeurmiñ en ur skeudenn baper pe en ur fichennaoueg skridtreter (roadennoù niverel). Evit ardivinkoù 'zo e vez kenstaget ar skanner enne evel el luc'heilerezioù niverel da skouer. Luget e vez ur skanner dizalc'h ouzh un urzhiataer peurliesañ.
Seurtoù skanner
Graet e vez gant tri seurt skanner :
thumbnail|90px|dehou|Skanner levrioù emgefreek N'eus ken un nebeud embregerezhioù a zalc'h da sevel skannerioù evel-se. Daoust ma'z eo digresket o friz e-doug an dek vloaz tremenet, e talvezont atav ur pikol sammad arc'hant da bostañ, pa geñverier o friz ouzh hini ar skannerioù kompez CCD dreist-holl. Koulskoude e vezont implijet c'hoazh abalamour d'o diarunusted brasoc'h, d'o ferzhioù evit rentañ al liv, ha kement zo... Dre ma'z eo gouest ar skannerioù dre daboulin da gaout diarunusterioù a ya betek 12,000 PPI e alier o implij evit an holl skeudennoù skannet zo da vezañ brasaet.
Kavout a reer ivez skannerioù levrioù emgefreek, un doare skanner kompez. thumbnail|upright|dehou|Ar c'hentañ skeudenn skannet Gwerzhet e vez gant an embregerezh eus Bro-Suis "4DigitalBooks" ur skanner gouest da skannañ 3 000 pajenn bep eurvezh hep sikour den ebet. Tapout a ra krog er pajennoù o sunañ an aer zo e-kichen gant e vrec'h toullet gant un niver a doullouigoù.
Istor
Ar c'hentañ skanner skeudennoù a oa savet biskoazh a oa ur skanner dre daboulin. Savet e oa e 1957 er "National Bureau of Standards and Technology" amerikan gant ur pare renet gant Russell Kirsch. Ar c'hentañ skeudenn a oa skannet gant an ardivink-se a oa ur poltred 5 cm karrez eus mab Kirsch a oa tri miz d'ar c'houlz-se, Walden e anv. Ar skeudenn du ha gwenn he deus ur resolution eus 176 piksel war un tu.
Mont en-dro ar skanner
thumbnail|90px|Skanner dorn thumbnail|90px|Skanner «stilo» thumbnail|90px|dehou|Skanner dre dremen
Mont en-dro ar skanner a c'heller taolenniñ evel-henn :
Da zielfennañ un teul o deus al skannerioù pep a lamp halogen kaset en-dro gant ur c'heflusker hag a lenn an teul linenn-ha-linenn. Lec'hiet eo al lamp-se dindan ur werenn dreuzwelus e vez lakaet an teul warni, an tu da zielfennañ stok outi.
Gant un reizhiad melezourioù e vez degaset neuze gouloù al lamp betek pakerioù. Amdroet e vez ar gouloù gante en arouezioù tredan. Ar re-se a vez amdroet d'o zro e roadennoù niverel a c'hello bezañ un amred elektronek niverel hag o c'has d'un urzhiataer, da skouer.
Implijet e vez un amdroer kemblac'hel-niverel d'amdreiñ an arouezioù tredan e roadennoù niverel.
Daou seurt pakerioù e vez kavet er skannerioù :
> Ar pakerioù CCD (Charge-Coupled Devices) : gant ar skannerioù a implij ar pakerioù-se e vez implijet lampoù yen evel reoù neon. Peurliesañ e vez gwelloc'h perzhioù ar skeudenn dielfennet gante.
Arouezadurioù ar skanner
> USB 2.0 : un etrefas skoueriek eo a gaver e-barzh pep urzhiataer.
> Firewire : an hini gwellañ eo evit un drobarzhell a-seurt gant houmañ abalamour da dizh treuzkas ar porzh-se.
Maurice Jarre
Maurice Jarre (ganet d'an 13 a viz Gwenholon 1924, marvet d'an 29 a viz Meurzh 2009 e Los Angeles), a oa ur sonaozour gall hag en deus savet sonerezh meur a film brudet. Tad e oa d'ar soner Jean Michel Jarre.
Skanner
Arouezadurioù ar skanner
> SCSI : implijet-tre e veze ar porzh SCSI da gennaskañ ar skannerioù er bloavezhioù 90. Erru eo diamzeret bremañ (2006) hag kemeret eo bet e lec'h gant ar porzh Firewire pe USB 2.0.
Maurice Jarre
Sonerezh filmoù
E-touez e oberennoù :
Skanner
Arouezadurioù ar skanner
> porzh a-stur : diamzeret bremañ dre-benn d'e c'horregezh.
Ekrem Cekro
Ekrem Cekro a zo bet ganet d'an 29 a viz Even 1950.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Mestr Etrebroadel eo.
2433 edo e renk Elo e miz Gouere 2007.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 416 partienn, Cekro en deus : 59 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Bagad Boulvriag
Bagad Boulvriag zo ur bagad sonerien savet e Boulvriag e 1995, diwar ar skol sonerezh hengounel a oa er gumun abaoe 1991.
An istor
Bagad Boulvriag a zo bremañ e trede rummad er strollad kentañ (e 3de A). Logo ar Bagad a zo ur valafenn, gant he divaskell o tiskouez an daou B e Bagad Boulvriag (unan 'zo en tu-gin).
...And You Will Know Us by the Trail of Dead
...And You Will Know Us by the Trail of Dead zo ur strollad sonerien eus Austin e Texas.
Saint-Pol-sur-Ternoise
Saint-Pol-sur-Ternoise a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise eo.
...And You Will Know Us by the Trail of Dead
Pladennoù
{|
Saint-Pol-sur-Ternoise
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Yell
Ar yell (Triticum spelta) a zo ur spesad gwinizh, bet a-bouez adalek oadvezh an arem betek ar Grennamzer. Hiziv an deiz e vez gounezet c'hoazh e-kreiz Europa da skouer. Gwelet e vez gant reoù 'zo evel un isspesad eus ar gwinizh (Triticum aestivum).
Saint-Pol-sur-Ternoise
Bezioù ar C'hommonwealth en astenn bered ar gumun: Saint-Pol Communal Cemetery Extension
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Dont a reas lu ar Rouantelezh-Unanet da gemer lec'h ar C'hallaoued e miz Meurzh 1916. An ospital-difiñv Niverenn 12 a voe lec'hiet en ur redegva e-kichen ar gêrig adalek ar 1añ a viz Even 1916 betek ar 1añ a viz Even 1919. Krouet e oa bet an astenn e-tal ar Vered Thuillier gant an 10 Lu Gall. Fuzuilhet e voe tri milour eus an 19 Batailhon eus ar Rejimant Durham Light Infantry (saoz) e miz Genver 1917, daou anezhe evit bout kuitaet o lec'h, an trede hini evit bout taolet e armoù; douaret e voent er vered.
Yell
Daou zoare yell zo : ar yell bras (Triticum spelta) hag ar yell bihan (Triticum monococcum).
Orin
Ur spesad hekzaploïd eo ha diskouezet eo bet gant ar genetik eo un hiron eus ur spesad ed all hag ar geot Aegilops tauschii. Er Reter Nesañ eo c'hoarvezet ar paradur-mañ moarvat rak tu-se e kresk Aegilops tauschii. C'hoarvezout a reas an dra-se kent donedigezh war-wel gwinizh boutin, war-dro 8000 bloaz'zo.
Ұ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ұ, ұ implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [u] (pe ou hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) dre ma vez implijet al lizherenn Y evit ober diouzh ar son [y] (pe u hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
Yell
Orin
Boud produet a c'hell dre ur paradur etre Triticum dicoccon ha gwinizh boutin met goude paradur ar gwinizh tetraploid gant Aegilops cylindrica. Dre ar seurt paradur-se e oa bet krouet en Europa rak kalz diwezhatoc'h e teu war-wel er c'hevandir-se eget en Azia. Harpañ a ra enklaskadennoù genel nevez ar vartezadenn-mañ met n'eo ket skler c'hoazh hag en-deus ar yell daou orin pe unan nemetañ ,
Ұ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Y.
Saint-Pol-sur-Ternoise
Bered ar C'hommonwealth: Saint-Pol War Cemetery
Ur vered eus an Eil brezel-bed eo. Daou vilour douaret enni a zo chomet dianv , .
Yell
Istor
Diskouez a ra an arkeologiezh e oa yell e Treuzkaokazia er pempvet milvad kent Jezuz-Krist Dija met en Europa eo e oa boutinañ Kavet e oa bet restachoù a yell e lec'hiennoù eus nevezoadvezh ar maen (2500 - 1700 kt J-K) e Kreiz-Europa, E-pad prantad an arem en em skrignas e-barzh an holl gevandir hag e-pad prantad an houarn e oa an ed pouezusañ e su bro Alamagn hag e Preden
E-pad ar Grennamzer e veze gounezet e Suis, Tirol ha su Alamagn. Enbarzhiet e voe en Amerika er bloavezhioù 1890 met erlec'hiet e voe e-pad ar kantved gant ar gwinizh. Implijet eo gant al labour-douar bevoniel, avat, rak n'en-deus ezhomm eus kalz temz.
Ahmet Iañ
thumb|Ahmet I, gant John Young, 1815
Ahmet I, ganet d'an 18 a viz Ebrel 1590, a voe pevarzekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mehmet III ha da Handan Sultan. Ren a reas eus 1603 betek 1617.
Ren
Eil mab Mehmet III e oa Ahmet met e vreur henañ, Mahmut, a voe lazhet diwar urzh o zad.
Cheñch a reas ar boaz a oa betek-hen da lazhañ breudeur ar sultan nevez hag ul lezenn a savas evit ma vefe hiviziken ezel koshañ ar familh a yafe war an tron goude marv ar sultan bet.
E 1603 e rene c'hoazh ar brezel etre an impalaeriezh otoman hag Aostria. Goude un nebeud emgannoù evit kemer pe adkemer kreñvlec'hioù e voe sinet ar peoc'h etre an div impalaeriezh gant feur-emglev Zitvatorok d'an 11 a viz Du 1606.
Beylik Mibien Ramazan hag a oa dindan dalc'h an Otomaned abaoe 1510 a voe diframmet ent-ofisiel e 1609.
E 1612 e voe sinet ar peoc'h gant Iran gant feur-emglev Nasuh Pacha met torret e voe e 1615 hag ar brezel a renas adarre etre an div vro betek 1618.
thumb|Moskeenn Sultanahmet
Dindan ren Ahmet I e voe savet ar voskeenn Sultanahmet pe moskeenn c'hlas.
Mervel a reas gant an tifuz d'an 22 a viz Du 1617. Mustafa I, e vreur, a bignas neuze war an tron.
Landavran
Landavran  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
1072
Diwar-benn bloavezh 1072 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1072
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1072
Chiendaoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek direnk eo ar chiendaoeg (xiandaohua) komzet gant tro-dro da 100 den (1994) e kornôg-pellañ Yunnan e Sina.
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo. Evit tud zo ne vefe anezhañ nemet ur rannyezh atchangek.
Eil Emgann Konkerel
En Eil Emgann Konkerel a c'hoarvezas d'an 27 a viz Mezheven 992 e Konkerel, tost da Wenvenez-Penfaou, en em gannas arme ar c'hont Foulk III a Anjev, skoazellet gant Naonediz, ha hini Konan Kentañ a Vreizh harpet gant goprsoudarded norman ha kont Bleaz.
Trec'h e voe Foulk III, ha gantañ a-hervez, e voe lazhet Konan Kentañ.
Mari, mamm Jezuz
Mari (diwar an hebreeg Miriam), eo anv mamm Jezuz a Nazaret, an den a zo kontet e vuhez er Pevar Aviel.
Pa voe dougerez e oa kefrisa da Jozeb.
Gouelioù
Meur a ouel zo en enor da Vari.
Ө (lizherenn)
Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Ө, ө hervez urzh al lizherenneg mongolek.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn O.
Harar
Lec'hiet eo e beg ur menez da 1 885 metr ha da 500 km eus Addis Abeba. Kêr-benn ar Stad-rannvro Harar eo. Pevare kêr santelañ an Islam eo. Hervez brasjedadennoù ar Central Statistical Agency of Ethiopia (Ajañs Kreiz Stadegoù Etiopia, CSA ; amhareg : የማዕከላዊ ስታቲስቲክስ ኤጀንሲ) e oa 151 977 annezad en Harar e 2012.
Pinvidik eo istor Harar, a voe diazezet e-tro ar.
Ramadan
Ramadan (en arabeg : رمضان, Rama dh an, distaget ivez Ramzan e meur a lec'h) eo anv navet miz ar bloavezh en deiziadur muzulman (Hijri), savet er bloaz 638. Evit ar Vuzulmaned ez eo ar miz sakrañ a zo e-pad ar bloaz. E-pad an navet miz eo e vije bet diskuliet ar C’horan d’ar profed Mohammed. E koun an dra-se e vez yunet gant ar Vuzulmaned e-pad ar Ramadan. E-pad miz eta e rankont chom hep debriñ nag evañ ha hep kaout darempredoù rev etre sav-heol ha kuzh-heol. Unan eus pemp gourc’hemenn diazez an Islam eo yun (sawm) ar Ramadan. Hag un dra ret eo yunañ e-pad ar miz-se evit an holl Vuzulmaned, nemet ne c’hallfent ket evit abegoù yec'hed.
Podiceps major
Podiceps major (pe Colymbus major, Podicephorus major) a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Podiceps major en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Skilgog beg du
Ar skilgog beg du (liester : skilgegi beg du) a zo un evn eus familh ar skilgegi, Tetrao urogalloides an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skilgog beg du er c'herentiad Phasianidae pe Tetraonidae.
I (kirillek)
Daouzekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo I, i hervez urzh al lizherenneg ukrainek.
Distaget e vez [i] en ukraineg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek iota (I).
Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Diazezoù evit an Dispac'h
thumb|left
Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Diazezoù evit an Dispac'h (e portugaleg: Partido Revolucionário do Proletariado - Bases pela Revolução, PRP-BR) a oa anv ur strollad komunour bet krouet e Portugal e 2002 gantañ en e benn Luis Cardoso evit klask adsevel Strollad Dispac'helour ar Broleteriezh - Brigadennoù Dispac'helour a gent.
Bosenn (kleñved)
thumb|300px|Ur mezeg e Roma, e-pad ur c'hleñved-red
Ar vosenn (diwar al latin pestis atra, ar marv spontus) zo ur c'hleñved degaset gant ar bakteri Yersinia pestis hag a sko ken loened ken tud. Kaset e vez dreist-holl gant ar razhed, Rattus rattus, a ro anezhañ d'an dud dre hanterouriezh c'hwen kontammet (c'hwen ar razhed Xenopsylla cheopsis). Ar bazhelloù a ro ar c'hleñved zo bet badezet Yersinia pestis rak dizoloet e oant bet da gentañ gant Alexandre Yersin (Institut Pasteur) e 1894.
Paket e vez peurliesañ pa vezer kontammet gant flemmadennoù ar c'hwen bet o sunañ gwad ur razh pe ur c'hrigner a roe bod d'ar viruz. Diwan a ra ar vosenn e-touez ar c'hrignerien da gentañ ha mervel a reont stank. Ret e vez d'ar c'hwen o deus kollet o fourchaserien boued klask loened all evit sunañ o gwad. Kontammiñ a reont neuze an dud hag al loened doñv.
Abalamour d'ar reuz he deus graet, da vare ar grennamzer dreist-holl, ar vosenn he deus bet ul levezon vras war an armerzh, ar relijion hag an arzoù.
Unan eus ar stummoù dañjerusañ eo ar vosenn werblus.
thumb|right|Marvet ez eus kalz tud diwar ar vosenn werblus er [[Krennamzer|grennamzer]]
Mustafa Iañ
thumb|Mustafa I
Mustafa I, ganet e 1592, a voe sultan an impalaeriezh otoman goude marv e vreur Ahmet I.
Mab e oa da Mehmed III hag e voe ar sultan kentañ o tont war an tron goude ur breur dezhañ.
Ne oa ket dedennet Mustafa I gant ar galloud ha dre heg e voe lakaet div wech war an tron :
Ren a reas da gentañ eus an 22 a viz Du 1617 betek ar 26 a viz C'hwevrer 1618, pa lezas an tron d'e niz Osman II, mab Ahmet I.
Goude emsavadeg ar Yeniçeried e voe adlakaet war an tron e miz Mae 1622. D'an 10 a viz Gwengolo 1623 avat e tilezas ar galloud da vat evit Murat IV.
Mervel a reas d'an 20 a viz Genver 1639 e palez Topkapı.
Kleder
Kleder (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon hag eus departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh Hervez ar vojenn e teufe eus anv Sant Ke, ur manac'h eus Iwerzhon deuet da Vreizh er, savet gantañ ur manati e Kleder. Sant-paeron ar barrez eo bet.
Anjev
Anjev a zo unan eus ar broioù kozh a eas d'ober Bro-C'hall. Anje (Angers e galleg) e oa kêrbenn Anjev.
Katell Aleksandria
Santez Katell a Aleksandria a zo unan eus ar sentezed ha merzherezed kristen kehelet ar muiañ abaoe ar Grennamzer en Europa. Koulskoude emañ liv ar vojenn war an istor a zo bet kontet diwar he fenn kantvedoù-pad, ken e oa bet diverket hec'h anv diwar deiziadur ar sent gant an Iliz katolik roman eus 1969 betek 2002. Lidet eo Gouel sant Katell d'ar 25 a viz Du (d'ar 24 en ilizoù reizhkredennour dindan levezon Rusia). Meur a gustum dibar a veze hag a vez c'hoazh en deiz-se. Da skouer e vez lidet ar merc'hed dizimez, un dilhad pe un tog dibar ganto, anvet ar C'hatelliged pa'z int en tu-hont da 25 bloaz. Katell a zo stumm brezhonek Katarina (gresianeg kozh : an hini c'hlan) ; ha bez ez eo unan eus an anvioù-badez ar muiañ roet e Breizh koulz hag en Europa a-bezh betek kreiz an.
Kleder
Anv
Bernard Tanguy ː " ... emañ gant parez Kleder anv ur sant brezhon eus Kernev-Veur (ma tremen evit unan eus mibien ar roue Brychan eus Bro-Gembre), anv-diazez St. Clether (Seyncleder e 1429, ecclesia Sancti Clederi e 1261). Ne vez ket lidet ken e Kleder. Sant Pêr en eus kemeret e blas, ha gantañ Sant Ke-Colledoc..."
Anjev
Istor
Ur vro dizalc'h eo bet e-pad mare ar gonted, ha brezel zo bet a-wechoù etre Breizh ha hi.
Ы
right| Navet lizherenn warn-ugent al lizherenneg kirillek eo Ы, ы (yery) hervez urzh al lizherenneg rusek. Distaget e vez [ɨ] e ruseg. Diorroet e oa bet diwar al lizherenn Ъ (yer) skrivet stag ouzh ul lizherenn I (bremañ) И.
Kleder
Ardamezioù
En gul e c'hastell e zaou tour hag e ziv siminal en aour, digoret ha goulaouet en gul, un aerouant en sabel difoupant diouzh an nor, heuliet ouzh kab gant tri artichaodenn en argant treustellet, hag ouzh beg gant ur ginerminig en argant
Anjev
Istor
N'eus ket anv eus Bro-Anjev ken, daoust da Guzul-departamant Maen-ha-Liger (Maine-et-Loire) ober implij eus an anv Anjev (Anjou) en un doare damofisiel ha beuzet eo er rannvro vras a vez graet Broioù al Liger anezhi.
Koulskoude eo brudet hiziv c'hoazh gwin Anjev. En Anjev e komzer ur rannyezh c'hallek, ar patois pe parlant Anjev.
Kleder
Ardamezioù
Disklêriet er prefeti d'an 28 Mezheven 1978.
Doare-disklêriañ
Er yezhadur, hag er yezhoniezh, e vez implijet an termen doare-disklêriañ evit komz eus an doareoù-verb pennañ a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud gwirvoudel hervez an hini a zo o komz. Unan eus an doareoù-gwirvezañ eo an doare-disklêriañ.
Kleder
Dispac'h Gall
Tud eus ar gumun a gemeras perzh en Emgann Kergidu d'ar 24 a viz Meurzh 1793 e-kichen Plougouloum ; un dell-gastiz a 13 450 lur a voe paeet gant ar gumun edan 24 euriad.
Katell Aleksandria
Berzh azeulerezh santez Katell
War-dro ar bloavezioù 500 e voe diskoachet korf difreuz ur verc'h koant-kenañ war ur menez e-kichen Menez Sinai. Anavezet e voe gant menec'h ar bastell-vro e oa korf santez Katell lakaet eno gant an aeled. Staliet e voe eno manati santez Katell ar Sinai gant menec'h gresian reizhkredennour. Diwar Brezelioù ar Groaz ez eas brud santelezh Katell a Aleksandria da Europa. Meur a delwenn ha meur a livadur a voe graet gant an arzourien ken e oa ral an ilizoù hep un aoter gouestlet d'ar santez.
Oberennoù arzel a zispak ar santez gant ur c'helc'h santelezh 3 liv dezhañ, ruz evit ar verzherinti, gwenn evit ar werc'hted ha gwer evit an anaoudegezh. O tougen ar rod dantek e weler santez Katell d'an aliesañ ivez.
Kemeret e voe Katell da baeronez gant meur a vicher pa voe lidet gant micherourien a implije ur rod pe rodoù (armoludoù, turgnerien, karrerien, ...) hag ar re a bled gant an anaoudegezhioù (levraouegerien, ...). Unan eus ar mouezhioù klevet gant Janed Ark a voe hini santez Katell.
Doare-disklêriañ
Bez' e c'hell bezañ implijet er stumm-kadarnaat, er stumm-nac'h hag er stumm-goulenn, da skouer:
Displeget e c'hell bezañ e meur a amzer yezhadurel hervez pep yezh resis.
E brezhoneg
E brezhoneg e vez enebet an doare-disklêriañ ouzh doare-divizout en un tu hag ouzh an doare-gourc'hemenn en tu all.
Kalz ledanoc'h eo an doare-disklêriañ e brezhoneg evit an doareoù all ha displeget e c'hell bezañ e meur a amzer yezhadurel (tremened, bremañ ha dazont) hag e meur a arvez (strizh, ledan, boas...), da skouer er stumm-kadarnaat:
Plomer Taczanowski
Ar plomer Taczanowski a zo un evn dour, Podiceps taczanowskii an anv skiantel anezhañ.
Fly (stêr)
right|thumb|250px|Ster Fly 250px|right Ar stêr Fly eo an eil stêr hirañ eus Ginea Nevez goude ar Sepik. E Menezioù ar Stered emañ hec'h andon ha redek a ra a-dreuz izeldirioù ar mervent kent en em deurel e Pleg-Mor Papoua. War-dro 1 050 km eo he hed.
Plomer Taczanowski
Annez
Brosezat eo al labous e Perou, tro-dro da lenn Junín kement ha bezañ resis.
Bodad Marksourion-Leninourion/Tarzh-an-deiz Ruz
Bodad Marksourion-Leninourion/Tarzh-an-deiz Ruz (en izelvroeg: Groep van Marxisten-Leninisten/Rode Morgen) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet en Izelvroioù e 1977 p'en em deuzas meur a aozadur bet savet gant tud skarzhet eus Luskad Unaniezh Komunour an Izelvroioù (Marksour-Leninour) (KEN(ml)) e 1976, anazevet evel 'Bodad an Tri', 'Bodad an Pemp' ha 'Bodad ar C'hwec'h'. 25 ezel en doa pa oa bet krouet er penn-kentañ dindan ren Erik van Ree evel Sekretour-Meur, aet kuit eus ar Strollad e 1981.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh er 6vet, 7vet hag 8vet Kuzuliadegoù).
Sevel a reas ar Strollad a-du gant Strollad Komunour Kampoutchea dindan renad Pol Pot.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Rode Morgen.
Skilgog du
Ar Skilgog du, , (liester : Skilgegi du) a zo un evn eus familh ar skilgegi, Lyrurus tetrix (Tetrao tetrix gwechall) an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Neizhañ a ra ar seizh isspesad anezhañ — Lyrurus tetrix baikalensis, Lyrurus tetrix britannicus, Lyrurus tetrix mongolicus, Lyrurus tetrix tetrix, Lyrurus tetrix ussuriensis, Lyrurus tetrix viridanus ha Lyrurus tetrix viridanus (tschusii) — e hanternoz Eurazia.
Geoffrey Chaucer
Geoffrey Chaucer (Londrez 1343 - 25 a viz Here 1400) a oa ur barzh hag ur skrivagner saoz. E oberenn vrudetañ eo Canterbury Tales, ha gwelet eo evel unan eus tadoù al lennegezh saoznek. E Londrez e oa bet ganet. Marc'hadour gwin e oa e dad hag e dad-kozh, met a orin gall eo e anv. Da floc'h e oa aet hag er Brezel Kant Vloaz e kemeras perzh. E 1360 e voe tapet gant ar C'hallaoued met laosket e voe da vont goude ma voe paeet e zaspren.
Dimezet e oa bet gant Phillipa (de) Roet, ur vatezh d'ar rouanez. Posupl eo en dije studiet ar gwir hag e 1374 ez eas da gontroller ar maltouterezh e porzh Londrez. E 1386 ez eas kuit da Gent ha da ezel eus ar parlamant ez eas. E 1391 ez eas da Clerk of the Kings Works. Hervez an enskrivadur war e vez e varvas e 1400.
Louarn Brazil
Louarn Brazil (Pseudalopex vetulus) a zo ur bronneg bihan heñvel a-walc'h ouzh ul louarn hag a vev e Brazil. Er Cerrado e vez kavet dreist-holl, met en ekosistemoù etre e c'hell bevañ ivez.
Doareoù
Un aneval moan eo louarn Brazil, gant ur vojell verr ha begek. Gris eo lodenn grec'h e gorf tra m'eo louet-gell e gof. Pouezañ a ra etre 2.7 ha 4 kg ha muzuliañ a ra etre 58 ha 64 cm. Un aneval deiz eo.
Emzalc'h
Un hollzebrer eo louarn Brazil met en em vagañ a ra gant anevaled bihan hag amprevaned dreist-holl. En em ouennañ a ra da vare an diskar-amzer. Etre 2 ha 4 menn o deus ar parezed.
Liammoù diavaez
Louarn Brazil
Yezh naturel
A-wechoù e kaver ivez an termen yezh boutin pe yezh ordin, dreist-holl pa vez kaoz eus filosofiezh ar yezhoù hag a zo kevatal da yezh naturel.
Gant an urzhiataerezh ez eo studi ar yezhoù naturel un isdachenn hag e vez implijet evit ober dave eus sistemoù ha termenoù enkas diazezet war patrom ar yezhoù implijet gant mab-den kentoc'h evit sistemoù diazezet war yezhoù kompodiñ rik.
Ret eo lâret ivez ez eo yezhoù naturel ar yezhoù dre sinoù implijet gant ar re vouzar hag a vezont implijet gant an dud evel n'eus forzh peseurt yezh naturel all hag enne strukturioù ha perzhioù heñvel oute.
Yezhoù savet a-ratozh
Un nebeud yezhoù bet savet a-ratozh (saoz. constructed languages pe eeunoc'h conlangs) evel an esperanteg o deus gellet dont da vezañ yezhoù damnaturel diorroet-mat, rak tizhet ez eus bet gante tud d'o c'homz evel yezh kentañ. Met n'eo ket alies ma c'hoarvez kemendall gant seurt yezhoù
Yezhoù kompodiñ
Abalamour m'o devez ur struktur luziet hag ur c'heriaoueg ledan gant kalz a amreizhterioù peueliesañ, ne dalvez ket ar yezhoù naturel evit an urzhiataerezh. Ret eo bet sevel yezhoù ispisial neuze evit ober war-dro an urzhiataerezh a vez graet yezhoù kompodiñ'' oute.
Gwelet ivez:
Yezh savet a-ratozh Yezh kompodiñ Yezh dre sinoù
Rhydderch
Rhydderch zo un anv predenek ha kembraek, douget gant rouaned brezhon eus an hanternoz kozh evel gant priñsed eus Kembre.
Pengwern
Pengwern e oa anv ur rouantelezh vrezhon en Enez Vreizh er vro a zo bremañ kontelezh saoz Shropshire, damdost d'an harzoù gant Kembre.
Darvoudoù 2008 e Tibet
thumb|right|300px|Livet eo e melen al lec'hioù ma vev tud a orin Tibetan E miz Meurzh 2008, da vare deiz-ha-bloaz emsavadeg Tibet a-enep Sina e 1959, ez eus bet manifestadegoù Tibetiz e Lhasa a-enep d'ar galloud sinaat kreiz. Degas a reont da soñj eus taolioù-dispac'h grevus 1989 a oa bet mouget en un doare garv. C'hoarvezout a rae un nebeud mizioù kent c'hoarioù olimpek hañv 2008. Ar manifestadegoù, loc'het gant menec'h voudaat, en em ledas er peurrest eus Tibet, en Amdo ha Kham zoken. Kresket o doa goude an 10 a viz Meurzh 2008, 49 deiz-ha-bloaz emsavadeg Tibet a-enep politikerezh Sina e 1959.
Pengwern
War a greder e oa diazez rouantelezh Powys a-raok bout kaset da vMathrafal, pelloc'h er c'hornôg, met marteze e oa ur rouantelezh pe un adrouantelezh e Powys. Pelec'h e oa resis n'ouzer ket da vat.
Darvoudoù 2008 e Tibet
An manifestadegoù kentañ e Lhasa
D'al Lun 10 a viz Meurzh, 300 pe 400 manac'h eus manati bras Drepung zo tremenet e straedoù Lhasa, da c'houlenn ma vefe dieubet ar venec'h toullbac'het e 2007, abalamour m'o doa adlivet mogerioù o manati e gwenn da lidañ prof medalenn aour ar C'hendalc'h d'an dalai-lama]],. E-pad an devezh kentañ-se ez eas ar venec'h da azezañ en unan eus straedoù bras kêr, dirak ur strollad polised a stanke an hent. Goude se en em zivodas ar sit-in. Da serr-noz en em vodas menec'h ha studierien e kreizkêr, e plasenn ar Barkhor, ha 6 pe 7 a oa harzet. A-benn diskouez e oant a-enep an harzadennoù nevez-se e vanifestas adarre en tu all d'un hanter viliad menec'h eus Drepung ha Sera antronoz. Divodet e oant gant ar bolised ha parasoudarded eus Polis Armet ar Bobl gant greunadennoù lakrimogen. Hervez gouarnamant Tibet en harlu e tarzhas manifestadegoù all e tri manati all, en o zouez unan eus proviñs Qinghai. D'ar Meurzh en deus kadarnaet un dileuriad eus maodiern sinaat an aferioù estren e oa bet manifestadegoù « er-maez al lezenn hag a c'hourdrouz stabilded ar gevredigezh » e Lhasa. D'ar Merc'her 12 a viz Meurzh ez eas tennoc'h an traoù pa redas ar vrud o doa klasket daou vanac'h eus Drepung en em lazhañ. En India e oa serret, d'ar Yaou 13 a viz Meurzh, ur c'hant Tibetad en harlu bennak a oa o kerzhet etrezek Tibet evit manifestiñ a-enep an doare ma klaske Sinaiz mougañ an eneberezh.
En em ledañ a ra ar manifestadegoù
D'ar 14 e washaas an traoù da vat hag en em ledas an darvoudoù e lec'hioù all poblet gant Tibetiz. Mouget e oa an taolioù-dispac'h en un doare feuls. Lazhet e oa tud ha serret e oa Tibet d'an estrañjourien. Keulfe a oa lakaet ivez e Tibet. E miz Ebrel 2008 e oa kondaonet 17 manifester harzet gant ar polis sinaat e tribunal pobl Lhasa. Roet e oa dezho kastizoù a yae eus tri bloaz prizon betek an toull-bac'h buhez-pad abalamour d'o roll e "taolioù-dispac'h" Lhasa e miz Meurzh,. D'ar 14 e tarzhas taolioù-dispac'h feuls e Lhasa, ar re washañ a oa bet abaoe degadoù a vloavezhioù, ,. Kregiñ a reas ar c'hentañ feulsterioù evit beure e-tal Manati Ramoche. Stlapet e vije bet mein ouzh nerzhioù surentez hervez ar mamennoù ofisiel, hag e vije bet skoet daou vanac'h gant ar polis hervez ar vrud a red e Lhasa. Tarzhet o deus an taolioù-dispac'h e deroù an endervezh gant un nebeud degadoù tud, lod anezhe a huche hag a daole mein ouzh stalioù ar Sinaiz ha war an taksioù, a vez bleinet gant Haned e Lhassa peurvuiañ. En em ledañ a reas an taol-dispac'h buan er straedoù e-lec'h m'emañ ar stalioù. En em vodañ a reas an engroez, spontanément war a seblant. Gwastet o deus ar stalioù na oant ket da Dibetiz, ha strevet o deus ar marc'hadourezh er straedoù kent plantañ an tan enno. Diskouezet e oa ar stalioù a oa Tibetiz perc'henn warne gant mouchouerioù gwenn hengounel skoulmet war o zalbenn. Chomet int dibistik evel se. Lod eus ar vanifesterien a huche « Bevet an dalaï-lama ! » ha « Tibet dizalc'h ! ». Sinaiz en o unan a dremene eno war droad pe en o c'harbed a oa meinataet pe redet war o lerc'h gant ar vanifesterien. Lod eus ar re-se a vije bet armet gant kountilli ha bizhier hervez ar mammennoù sinaat. Taget e veze dreist-holl an Haned hag an Huied. Hervez ar mammennoù ofisiel e vije bet lazhet 13 den da-heul an taol-dispac'h, al lodenn vrasañ anezhe bet devet en tangwallioù. E-doug eurvezhioù e vije chomet an nerzhioù surentez hep ober netra.
Evit doare ar riskloù politikel spurmantet m'o dije taget ar vanifesterien diouzhtu o dije miret oute a ober un dra bennak e-pad ur prantad, ,.
Radio Free Asia a lavar o dije tennet ar bolised hag izili an nerzhioù surentez « ouzh ar vanifesterien enepsina pa oa ar re-se o vountañ an tan e gweturioù hag oc'h aloubiñ ar straedoù», bilañs an devezh a vefe ur c'hantad a dud varv tra ma lavar an ajañs kazetennerezh Xinhua ne oa ket armet an nerzhioù surentez hervez gouarnamant ar rannvro emren da vare taolioù-dispac'h ar 14 e Lhasa, e vije bet devet an dud en bev pe kountelataet, hag e vije bilañs an 22 a viz Meurzh : marv 18 sivil hag un ofisour polis e-pad taolioù-dispac'h ar 14 e Lhasa. Ouzhpenn e vije bet gloazet 241 ofiser polis, en o zouez 23 hag a vije en ur stad arvarus c'hoazh, hag un all lazhet gant an engroez, 382 sivil gloazet, 58 gloazet-fall en o zouez. An ajañs Xinhua a skriv ivez e vije bet plantet an tan, hervez gouarnamant ar rannvro, e seizh skol, pemp ospital, 120 ti, 84 c'harbed, hag e vije bet gwastet 908 stal. Istim a a reont e vije bet kollet ouzhpenn 244 milion yuan (war-dro 34,59 milion dollars),.