cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deiziadur juluan
Eus an deiziadur roman d'an deiziadur juluan
Dre-se e tle bezañ urzh ar bloavezhioù bizeost evel-henn : 43 kent JK, 40 kent JK, 37 kent JK, 34 kent JK, 31 kent JK, 28 kent JK, 25 kent JK, 22 kent JK, 19 kent JK, 16 kent JK, 13 kent JK, 10 kent JK, 4, 8, 12 ha kement bloavezh bizesot zo bet. Met mar fizier e skridoù kavet en Egipt e kaver : 44 kent JK, 41 kent JK, 38 kent JK, 35 kent JK, 32 kent JK, 29 kent JK, 26 kent JK, 23 kent JK, 20 kent JK, 17 kent JK, 14 kent JK, 11 kent JK, 8 kent JK, 4, 8, 12 ha kement bloavezh bizeost a zo bet.
Abalamour da berzh Julius Caesar hag Aogust e sevel an deiziataer e voe bet roet o anv da zaou viz dre dennañ Quintilis ha Sextilis, ar pempvet hag ar c’hwec’hvet miz (o vezañ ma oa miz Meurzh an hini kentañ).
Plym
Ar stêr Plym zo ur stêr e Devon, e Bro-Saoz, 30 km hed dezhi. Eieniñ a ra en Dartmoor, en ul lec'h geuniek anvet Plym Head, hag alese e red trezek ar c'hreisteiz. Hec'h anv an hini zo e hini kêr Plymouth, a oa Sutton hec'h anv kozh. Al Laira eo anv an aber.
Deiziadur juluan
Daouzek miz deiziadur juluan Sacrobosco
Disfiz zo diouzh Sacrobosco war ar poent-mañ. Moarvat ez eus bet kammgemer gant hirder 10 miz ar bloavezh roman rak pa gonter mat e vank un deiz.
Marteze a-walc’h e oa 30 pe 31 deiz da bep eil evit bep miz diouzh ar bloavezh mod Julius Kaezar (ha 29 deiz da viz C’hwevrer pa ne oa ket ur bloavezh bizeost).
Artaxoa
Artaxoa (Artajona hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Albatroz abrantek
An Albatroz abrantek a zo un evn-mor bras, Thalassarche melanophris an anv skiantel anezhañ.
Deiziadur juluan
Daouezk miz an deiziataer juluan
Hervez kont, en 8 kent JK pa oa bet « profet » Sextilis da Aogustus e oa bet divizet e tlee bezañ kement a zeizioù d’ar miz-mañ ha ma oa d’ar miz e koun Julius Caesar. Rak-se e oa bet kemmet hirder an deizioù dre gas ar rinkladur betek miz C'hwevrer : 31, 28(29), 31, 30, 31, 30, 31, 31, 30, 31, 30, ha 31. Diwar-se eo hirder ar mizioù hiziv-an-deiz.
Adalek an Impalaeriezh roman betek 1582 e voe implijet an deiziadur julian en Europa. Gant ar pab Gregor XIII e voe embannet an deiziadur gregorian. Gant al lodenn vrasañ eus ar broioù katolik e voe lakaet e pleustr. D'ar c'houlz-se, a-benn ma vije gouel Pask d’ar 21 a viz Meurzh, termenet gant kedez-Veurzh, e voe divizet gant ar pab tennañ 3 deiz bizeost bep 4 c’hantved ha skarzhañ ar Yaou 4 hag ar Gwener 5 a viz Here 1582. Ne voe nemet Italia, Portugal ha Spagn a yeas diouzh soñj ar pab e 1582. E Frañs e voe divizet gant Herri III tennañ deizioù eus miz Kerzu. Ar broioù protestant a yeas diouzh se diwezhatoc’h hag ar borioù ortodoks a voe pelloc’h c’hoazh o cheñch o deiziadur.
E Sveden e voe divizet degemer ar deiziadur gregorian e 1753 met gant o deiziadur dezho e rejont etre ar 1añ a viz Meurzh 1700 hag an 29 a viz C'hwevrer 1712.
Haute-Vienne
An Haute-Vienne (e galleg hag ent-ofisiel; Nauta Vinhana pe Nauta Viena en okitaneg) a zo un departamant, er rannvro Akitania-Nevez, deuet e anv eus hini ar stêr Vienne a dremen drezañ, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790. A-raok e oa un darn eus Bro-Lemojez, ur vro okitan. Kêr-Lemojez eo ar pennlec'h anezhañ.
Atarrabia
Atarrabia (Villava hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Plym
Gerdarzh
Krediñ a reer e teu an anv eus an hensaozneg, ur ger kar d'ar ger saoznek a vremañ 'plum', gwezenn-brun.
Kuzul Europa
Kuzul Europa eo anv aozadur etrebroadel « Europa Veur », 47 Stad ezel ennañ e-skoaz 29 en Unaniezh Europa). E bal eo kas war-raok an demokratelezh, gwirioù mab-den, identelezh sevenadurel Europa ha klask diskoulmoù da gudennoù ar gevredigezh en Europa. Savet eo bet d'ar 5 a viz Mae 1949 dre Feur-emglev Londrez. E kêr Strasbourg emañ e sez.
Reun ar C'halan
Ur barzh brezhonek hag ur c'helenner skol-veur war al lennegezh c'hallek e oa Reun ar C'halan (René Galand hervez ar velestradurezh). Ganet e voe d'ar 27 a viz Genver 1923 e Kastell-Nevez-ar-Faou (Penn-ar-Bed). Marvet eo d'an 28 a viz Mae 2017 en Hingham (Massachusetts), d'an oad a 94 vloaz.
Buhez
Ganet eo Reun ar C'halan d’ar 27 a viz Genver 1923 e Kastell-Nevez-ar-Faou (Penn-ar-Bed). Labourerien-douar e oa e dud. Yaouankik e oa pa’z eas e dad da Stadoù Unanet Amerika, evel ma veze graet gant kalz Breizhiz eus ar c'horn-bro-se da neuze. E vamm a yeas da-heul he gwaz un nebeud bloavezhioù war-lerc'h. E Breizh e chomas Reun ar C'halan, evel e c’hoar, o kenderc'hel gant e studioù. En e lise e voe lojet, e Kemper da gentañ hag e Brest da c’houde, pa voe e c’hoar er skolaj e Karaez hag e Kemperle. Tremen a raent ar vakañsoù er C’hastell-Nevez gant o zud-kozh. E 1941 e tapas Reun ar C'halan e vachelouriezh war ar matematik, e Brest. Kenderc’hel a reas gant e studi e Roazhon goude, ma tapas e vachelouriezh war ar prederouriezh e 1942, hag un aotreegezh war al lizhiri e 1944. Berzh a reas ivez er genstrivadeg evit mont da Skol ofiserien an Tirlu gall e Gwern-Porc'hoed. E dibenn 1942 e stagas da zaremprediñ ar Rezistañs. E miz Mezheven 1944, da vare dilestradeg ar Gevredidi war aodoù Normandi, e kemeras perzh en emgannoù evit dieubiñ Bro-C'hall. E miz Here 1944 e voe anvet da zanvez ofiser, ha kaset da Skol ofisourien Cherchell en Aljeria. Goude-se e voe adstaliet ar skol e Gwern-Porc'hoed. E miz Mezheven 1945 e voe anvet da isletanant ha kaset da Alamagn da zerc’hel ar vro eno. E dibenn 1946 e roas e zilez eus an Arme hag e kuitaas Bro-C'hall a-benn mont d'ar Stadoù Unanet m’edo e dud hag e c’hoar o chom. Neuze ez eas war e studioù e skol-veur Yale. Eno e tapas e zoktorelezh war ar galleg e 1952. E 1951 dija e kelenne e skol-veur Wellesley (Massachusetts), ma chomas betek 1993 ; penn rann ar galleg e voe etre 1968 ha 1972. E Wellesley e roe kentelioù war al lennegezh c’hallek, dreist-holl hini an XVIIIvet kantved hag an.
Arbennik e oa Reun ar C'halan war ar skridvarnouriezh hag embannet en deus e-leizh a studiadennoù hag a rentaoù-kont diwar-benn ar skrivagnerien c’hall hag o oberennoù, evel Chateaubriand, Ernest Renan, Alain Robbe-Grillet pe an OULIPO. Savet en deus ivez pennadoù diwar-benn lod skrivagnerien amerikan, e-giz Herman Melville, Thomas Stearns Eliot, Lovecraft, Jack Kerouac ha spagnol, evel Jorge Guillén.
Ur skrivagner eus ar re wellañ e oa Reun ar C’halan, ha savet en deus un oberenn vrezhonek fonnus : ur buhezskrid, barzhonegoù, danevelloù, pennadoù diwar-benn al lennegezh vrezhonek ha rentaoù-kont. Embannet eo bet ar re-mañ e levrioù a-stroll hag e kelaouennoù a bep seurt, evel Al Liamm da gentañ, Skrid, Poésie-Bretagne, Pobl Vreizh, Barr-Heol, Keltoi, Bro Nevez, Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium, Keltica, World Literature Today. Kemeret en deus perzh e kendalc’hioù an Harvard Celtic Colloquium hag ar Celtic Studies Association of North America. Lod eus e skridoù zo bet troet hag embannet e yezhoù all, ar re-mañ en o zouesk : galleg, saozneg, alamaneg, kembraeg, nederlandeg ha poloneg.
Prizioù
Loreet e voe Marc’heg en Urzh ar Palmez Akademek e 1971 evit e labourioù war al lennegezh c’hallek. E 1979 e voe tapet gantañ Priz Zavier Langleiz, ha Priz Imram e 2003.
Oberennoù
Ul levrlennadur klok zo bet embannet er gelaouenn Al Liamm e miz Eost 2005, niverenn 351, p. 98-117.
Kuzul Europa
Arabat eo droukveskañ Kuzul Europa gant Kuzul Unaniezh Europa, anezhañ ar framm politikel m'emañ dileuriet gouarnamantoù pep Stad ezel eus an UE, ha gant Ar C'huzul Europat a vez roet da anv an emvodoù ma vez merket politikerezh hollek an Unaniezh.
Kazel
Ar gazel eo al lodenn eus ar c'horf dindan ar vrec'h, stok ouzh ar bruched. Pep den en deus divgazel.
Blev
Blev a gresk aze da vare ar gaezouregezh, ha tud zo, merc'hed dreist-holl, a gav gwelloc'h touzañ ar blev-se. Brudet eo ivez da vezañ unan eus lodennoù ar c'horf a daol c'hwezh fall. Gant skoazell ar bruderezh e vez gwerzhet a bep seurt dourennoù c'hwezh-vat da flistrañ dindan ar c'hazelioù evit lazhañ ar c'hwezhioù displijus.
Kazel ha kazeliad
Alies e vez douget traoù dindan ar gazel, a vez lavaret. A-wechoù e lavarer ur gazeliad eus ar c'hementad traoù douget. Tud zo a blij dezho pourmen daou-ha-daou, kazel-ha-kazel.
Kazel-gê
Bezañ dindan gazelge, pe dindan gazel-gê, a zo bezañ sordet ha dic'houest da fiñval.
Französischer Dom
An iliz-veur c’hall (en alamaneg Französischer Dom) a zo bet savet etre 1705 ha 1785 gant hugunoded deuet da repuiñ en Alamagn. War blasenn Gendarmenmarkt emañ. Diazezet eo ar stumm anezhi war hini iliz-veur Charenton (Bro-C'hall), bet distrujet e 1688. An tour hag ar porchedoù a zo bet treset gant Carl von Gontard, hag ouzhpennet int bet 1785. An delwenn a lak ar c'hloc'h da vont en-dro a zo un arouez eus trec'h ar relijion.Kalz distruj a voe e-pad an eil brezel bed, adkempennet eo bet an iliz-veur etre 1981 ha 1987. E 1987 (da vare 750 vloaz Berlin) ez eus bet aozet ur brimbalaerezh, ennañ 60 kloc'h. Talbenn an iliz-veur a zo bet kempennet etre 2004 ha 2006 (6 milion euro o deus koustet al labourioù). En iliz-veur e kaver ur mirdi diwar-benn an hugunoded (Hugenottenmuseum) krouet e 1935 hag ur savenn gwel meur.
Jakeza al Lae
Jakeza al Lae, ganet d'an 8 a viz Gouhere 1967, zo bet kelennerez c'hallek e Skolaj Diwan Plijidi, kanerez vrezhonek, ha troourez vrezhonek.
Französischer Dom
Liamm diavaez
Lec'hienn ofisiel]
Jakeza al Lae
Pladennoù
Ur bladenn he deus graet ma kan gwerzioù kozh. a-hend-all he deus kanet e meur a bladenn gant tud all.
Azkoien
Peralta (hervez ar stumm spagnolek ofisiel; Azkoien euskareg) zo ur gumun e Nafarroa en Spagn.
Skeulenn gromatek
Ur skeulenn gromatek a c'hall bout nep skeulenn gant div hantertonenn diouzh renk enni. Met ar skeulenn gromatek e vez kaoz deuzouti ordin eo hini an 12 hantertonenn eus skeulenn demperet ar C'hornôg : da lavaret eo an holl notennoù piano, du pe gwenn. Nep skeulenn all eus muzik ar C'hornôg zo un is-teskad eus ar skeulenn-se.
An term "kromatek" a vez implijet ivez gant muzisianed pa vez graet gant notennoù ha n'int ket e-barzh skeulenn normal ar pennad-muzik.
Inizi Friz ar Reter
Seizh enezenn zo annezet :
Enez Borkum eo an hini vrasañ anezho.
Un nebeud enezennoùigoù didud zo ivez : Unan anezho, Lütje Hörn, e-kichen Borkum, zo en arvar da vezañ beuzet gant ar mor. E 2003 e oa bet embannet gant melestradurezh aodoù Alamagn e c'haller ober un enezenn hiviziken eus Kachelotplate, ur reuzeulenn-draezh zo dirak genoù ar stêr Ems, dre ma ne vez ket goloet ken gant al lanv.
Larbi Ben M'hidi
right|thumb|Larbi Ben M'hidi, a-raok bezañ lazhet gant an arme c'hall Mohamed Larbi Ben M'hidi (en arabeg: العربي بن مهيدي) a zo bet ganet e 1923 nepell ag Ain M'lila en Aljeria. Lakaet eo bet d'ar marv gant al lu gall en nozvezh an 3 hag ar 4 a viz Meurzh 1957 en un atant ag ar Mitidja e-pad Brezel Aljeria.
Brogarour aljerian ha koronal en ALN e oa.
Buhez
Dedennet eo gant ar politikerezh hag ar c'hoariva. Emezelañ a ran ouzh an MTLD e 1945. Goude miz Mae 1945 e tibab bevañ kuzh. Klask a ra ar polis war-e-lerc'h, en aner. E 1950 ez eo barnet daoust d'e ezvezañs ha kondaonet da 10 vloaz toull-bac'h abalamour d'e oberoù dispac'hel hag enep-lezenn. E penn an Aozadur Ispisial edo e rannvro Oran. Kemer a ra penn ar Wilaya 5 (bro Oran) adalek penn-kentañ an dispac'h. Daoust d'an diaesterioù e penn-kentañ, dont a ra a-benn da sevel un aozadur efedus. E 1957 e kemer perzh e Kendalc'h ar Soummam. Dilennet eo er CCE. Lezel a ra e letanant, Boussouf, e penn ar Wilaya 5 ha mont a ra da Aljer da ren ar stourm. Tapet eo gant soudarded Bigeard e-pad Emgann Aljer. Jahinet eo. Nac'h a ra komz.
Marc'h
Ar c'hezeg zo loened bras pevarzroadek implijet a bell zo evit dougen tud pe traoù, pe evit stlejañ kargoù ponner en Europa hag e kornioù all eus ar bed. Ur marc'h a vez graet eus ar par, ur gazeg eus ar barez.
Doare skiantel
Equus caballus eo an anv skiantel a vez graet eus ar bronneg unkarnek-se, eus genad al loened-kezeg.
Doñvaet eo bet a-gozh (d'an nebeutañ abaoe 4 000 bloaz) gant an dud : implijet e vez er gounezerezh, en dougerezh, evit an diduamant, evit krogadoù e sport ar marc'hegerezh, hag evit bezañ debret. En istor, betek an Eil brezel-bed d'an nebeutañ, e servije ar c'hezeg da loened-brezel, hag implijet e vezont c'hoazh e broioù 'zo gant ar polis.
Yezhadur ha liester
Roñse ha jav (chav) a vez implijet un tamm dre holl, met dreist-holl e Bro-Wened hag e Kreiz Breizh, ha gerioù hollek o ster int.
Gant aneval e vez graet ivez.
Arouez
Arouez an nerzh eo ar marc'h.
Geriaoueg
Un toullad mat a c'herioù deveret zo. Graet e vez marc'h ivez eus binvioù zo, graet evit dougen traoù a bep seurt.
Zare
Zare  (pe Sada, hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa, e Komark Sangüesa, en Euskal Herria.
ISO 11940
ISO 9 a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg taiek, embannet evit ar wezh kentañ e 1998 hag adwelet ha nevesaet e Miz Gwengolo 2003.
Zare
Eus 1908 betek 1980 e oa anvet Sada de Sangüesa abalamour d'ar Sada arall e Galiza, e proviñs A Coruña.
Zirauki
Zirauki (Cirauqui hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e tolead Lizarra. 480 a dud a oa o chom eno e 2006.
ISO 11940
Kensonennoù
Trezskrivet e vez ar c'hensonennoù glan hervez an doare ma vezont distaget peurliesañ e dirag ur vogalenn. Lakaet e vez an diforc'h etre parioù kensonennoù uhel hag izel en un doare sistematek dre implijout ar makron evit merkañ ar re uhel. Implijet e vez sinoù diakritek all evit an distagadurioù ralañ, en o zouez ur poent, ur c'hornig pe ur varrenig dindan al lizherenn diazez: dres evel gant ar sistemoù treuzskrivañ implijet evit romanekaat ar skriturioù indezek e talvez ar poentig evit merkañ ar kensonennoù tro-gil, daoust d'un nebeud diforc'hoùioù-implij resis, da lâret eo e vez implijet ur poentig evit treuzskrivañ ธ tho thong ha ศ so kho sala kentoc'h evit merkañ ar c'hensonennoù tro-gil a gloate gante.
Ne vez implijet ar c'hornig nemet evit treuzskrivañ teir c'hensonenn: ฅ kho khon, ฒ tho phuthao ha ษ so bo ruesi; ha ne vez implijet ar varennig evit treuzskrivañ ur gensonenn nemetken: ฑ tho nang montho.
Vogalennoù
Diskwelet eo bet lakkhangyao (ๅ) a-grevret gant al lizherennoù vogalennek ฤ ha ฦ nemetken. War al listen unvan ofiseil ne gaver nemet ฤ ha ฦ gant ar c'hensonennoù ha lakkhangyao gant ar vogalennoù. Treuzlizherennet e rankfe bezañ ɨ ul lakkhangyao implijet e-unan penn hepmuiken, met ne degouezh morse evel-hen nag e taieg, nag e palieg nag e sañskriteg.
Renket eo bet amañ ว wo waen ha อ o ang dre ma vezont implijet evel arouezennoù vogalennek leun daoust ha na gemm ket an doare d'o zreuzskrivañ hervez o implij resis ha gant ar reoliad e oant bet kenstrollet en daolenn gouestlet d'at c'hensonenoù.
Skolaj Diwan Plijidi
Skolaj Diwan Plijidi zo ur skolaj e Plijidi, er c'hreisteiz da Wengamp, e Treger, savet e 1995. Ur skolaj war ar maez gant 202 (2010-2011) skoliad ennañ, ur skolaj ma'z eo ar brezhoneg yezh ar vuhez. Ur skolaj lik eo, prevez, kevrataet gant an Deskadurezh-Stad.
ISO 11940
Vogalennoù
Treuzlizherennet e vez an holl vogalennoù kevrennek hervez pep elfenn enne.
Skolaj Diwan Plijidi
Lec'hienn internet
Lec'hienn ar skolaj
ISO 11940
Sinoù diakritek all
Notenn: Treuzskrivet e vez yamakkan gant un dildenn blaen kentoc'h evit gant un dildenn us-skrivet.
Poentadur ha sifroù
Gant ISO 11940:1998 e vez diforc'het etre an arouezenn diverraat paiyannoi diouzh ar merk dibenn ur frazenn angkhandiao daoust ha ne vez ket graet an diforc'h-se na gant TIS 620-2533 (Reoliad Industriel Taiek 620-2533) na gant ar reoliad unicode (doare 5.0).
Urzhiadur an arouezennoù
Daoust ha ma anzav ar reoliad ar fed ma c'hellfe bezañ talvoudus evit an dud a ra dre vras gant al lizherenneg latin klask eilpennañ ar vogalennoù rakskrivet, e vez erbedet gant ar reoliad chom hep hen ober.
Da skouer:
Sallaumines
left|thumb|250px|Ti-kêr Sallaumines Sallaumines a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Catherine Labouré
Catherine Labouré, ganet d'an 2 a viz Mae e 1806 e Fain-les-Moutiers (Côte-d'Or), marvet d'an 31 a viz Kerzu 1876 e Pariz a oa ul leanez c'hall eus Kevredad Merc'hed ar Garantez. Meur a wech en em ziskouezas ar Werc'hez Vari dezhi, emezi, e-pad hec'h amzer neveziadez e kouent rue du Bac e Pariz. Eno e varvas goude tremenet daou-ugent vloaz eus he buhez leanez gouestlet da ober war-dro ar re gozh.
Lakaet eo bet war roll ar sent e 1947 gant ar pab Pi XII.
Ziordia
Ziordia  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Tric'horn
Un tric'horn zo ur stumm mentoniezh plaen : tri foent (ar begoù) ha tri zroc'had (an tuioù) a ya d'e ober, en ur grouiñ tri c'horn.
Graet e vez "izoskelel" pe "keitgarek" eus un tric'horn hag en deus, da nebeutañ, daou du ez eo heñvel o hirder an eil ouzh egile.
Dovanieg
Dovanieg (Domagné e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Kanton Kastell-Geron, e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En argant e gebrenn en sabel, heuliet gant teir zorzhell en gul.
Reiderland
Reiderland (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Savet eo bet e 1990 : divodet e voe Finsterwolde ha Bad Nieuweschans ha kendeuzet e voent e Beerta. E 1992 e voe dibabet an anv Reiderland. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Beersterhoogen, Beerta, Booneschans, Drieborg, Ekamp, Finsterwolde, Finsterwolderhamrik, Ganzedijk, Goldhoorn, Hamdijk, Hongerige Wolf, Kostverloren, Kromme-Elleboog, Nieuw-Beerta, Nieuwe Statenzijl, Bad Nieuweschans, Oude Statenzijl, Oudedijk, Oudezijl hag Ulsda.
Kuzul-kêr
Da-geñver dilennadeg 2006 e kollas NCPN 3 dileuriad, hag e tapas kaout 18,3% eus ar mouezhioù. E kuzul-kêr Reiderland ez eus 13 dileuriad :
Reiderland
Reiderland a zo ivez anv un takad en Izelvroioù hag en Alamagn en em gavas dindan dour (en holl 33 c'hêriadenn hag ur gêr) e 1277 pa voe savet pleg-mor Dollart. Lod brasañ an takad a zo bet lakaet da bolder abaoe.
Dazont
A-benn ar 1añ a viz Genver 2010 e vo kendeuzet Reiderland, Scheemda ha Winschoten e kumun Oldambt. Winschoten eo a vo lakaet da bennlec'h.
Meryeg
Ur yezh finnek-ougrek eo meryeg (moska) komzet gwechall gant ar Veryed, ur meuriad o chom tro-dro da vMoskov.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get er Grennamzer a-raok ma oa bet tu da dastum kalz a ditour diwar he fenn.
Mouromeg
thumb|right|350px
Ur yezh finnek-ougrek eo ar mouromeg komzet gwechall e Murom e Rusia.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get a-raok ma oa bet tu da zastum kalz a ditour diwar he fenn, met war a seblant e vije bet tost a-walc'h d'ar yezhoù mordvinek, ar mokcheg hag an erzyeg.
Bakaiku
Bakaiku  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Haute-Marne
An Haute-Marne (distaget: ) a zo un departamant e reter Bro-C'hall, er rannvro Grand Est, savet diwar un darn eus proviñs Champagn, un darn eus Loren, un darn eus Dugelezh Bar, un darn eus Bourgogn hag un darn eus Franche-Comté. Dont a ra e anv eus hini ar stêr Marne, adstêr d'ar Saena war he lez dehoù. Chaumont eo ar pennlec'h hag an 52 eo an niverenn roet dezhañ.
Ibiz du
An ibiz du a zo ur spesad evned hirc'harek, Plegadis falcinellus an anv skiantel anezhañ.
Annez
E-touez ar spesadoù ibized eo an ibiz du emañ an tiriad ledanañ gantañ. Bevañ a ra e rannvedoù tomm ar pemp kevandir.
Metsereg
Ur yezh finnek-ougrek eo ar 'metsereg (saozneg: Meshcherian) komzet gwechall tro-dro d'ar Stêr Oka e Rusia.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get er 16 kantved a-raok ma oa bet tu da dastum kalz a ditour diwar he fenn, met war a seblant e vije bet tost a-walc'h d'ar yezhoù mordvinek, ar mokcheg hag an erzyeg.
Deutscher Dom
An iliz-veur alaman (en alamaneg Deutscher Dom) a zo e su plasenn Gendarmenmarkt, e Berlin. Ur stumm pempkornek a zo anezhi. Ar steuñv a zo bet krouet gant Martin Grünberg, hag an iliz a zo bet savet etre 1701 ha 1708 gant Giovanni Simonetti. Kemmet eo bet e 1785 gant Carl von Gontard, ouzhpennañ a reas an tour hag ar volz-toenn. Distruj a zo bet e 1943, kempennet eo bet etre 1982 ha 1996. Hiziv an deiz ez eus enni ur mirdi diwar-benn istor Alamagn.
Liger-Uhel
Al Liger-Uhel (e galleg hag ent-ofisiel: Haute-Loire, distaget ; Naut Léger pe Naut Leir en okitaneg) a zo un departamant, deuet e anv eus hini ar stêr Loire (Liger e brezhoneg) a dremen drezañ, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790. Emañ er rannvro Arvern Ron-Alpoù. En Okitania emañ penn-da-benn.
Le Puy-en-Velay eo ar pennlec'h anezhañ.
Zentroniko
Zentroniko (Cintruénigo hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e kreisteiz Nafarroa, en Euskal Herria, e bro ar gwiniegi. Brudet eo gwin ar vro.
Mons (Wallonia)
Mons a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut. Pennlec'h Arondisamant Mons eo.
Andreo ar Merser
Andreo ar Merser (André Le Mercier e marilh an ti-kêr) a zo ganet e 1923 e Sant-Ke-Perroz en Aodoù an Arvor ha marvet d'an 31 a viz Kerzu 2018 e Brest.
Saint-Pierre
Saint Pierre, pe Saint-Pierre, a zo un anv-lec'h gallek, stank a-walc'h e Bro-C'hall ha Kebek, diazezet war an anv-badez gallek Pierre, deuet eus an anv latin Petrus, hini an den enoret evel ar pab kentañ.
Andreo ar Merser
Deskadurezh
Unan eus ar re gentañ eo bet o kelenn ar brezhoneg er bloavezhioù 1950 e Groñvel, a-raok dont da vezañ kuzulier pedagogel en Akademiezh Roazhon e 1976. Kenlabouret en deus gant Al Liamm, e deroù ar gelaouenn-se (1947 ).
Saint-Pierre
Ur bern ilizoù hag abatioù, ha leurgêrioù ivez, a zoug an anv-se er broioù gallek.
Roll ar Pennoù-Stad e 1 kt JK
Pennoù Stad 2 kt JK - 1|Darvoudoù ar bloaz 1 - Pennoù Stad ar bloaz 1 - Pennoù Stad dre vloaz -
Zabaltza
Zabaltza  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
1804
Diwar-benn bloavezh 1804 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1804
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1804
Saint-Pierre
Skritur
Divizet ez eus bet skrivañ an anv-lec'h gallek gant ur varrennig-stagañ, nemet e Jerzenez.
Meur a lec'h a zo anvet Saint Pierre e Breizh e galleg:
Andreo ar Merser
Deskadurezh
Pell eo bet er PCF, evel e gamaraded yaouankoc'h Jean Le Dû, Yves Le Berre ha Fañch Broudic, evelte en deus dibabet ar falc'huneg hag enebet ruz ouzh ar peurunvan en deskadurezh-Stad hag ouzh Kuzul ar Brezhoneg en diavaez.
Saint-Pierre
Kumunioù all
Un toullad mat a gumunioù gall, ouzhpenn 150, a gaver Saint-Pierre en o anv.
Andreo ar Merser
Deskadurezh
Paouezet e voe gant brezel ar skritur en deskadurezh pa'z eas war e leve.
Embanner
Rener ar gelaouenn Brud Nevez eo bet pell amzer, ha prezidant Emgleo Breiz ivez, etre 1987 ha 2002. Laosket en deus e lec'h gant Fañch Broudig. Anvet eo bet da brezidant-a-enor Emgleo Breiz. E 2009 e oa bet embannet gant Emgleo Breiz, war e anv, "Ar Geriadur", ur geriadur divyezhek brezhoneg-galleg ha galleg-brezhoneg, hag a oa, e gwirionez, un adembannadur eus Geriadur Garnier (1986).
Konzerthaus Berlin
Konzerthaus Berlin (sal sonadegoù Berlin) a zo savadur nevesañ Gendarmenmarkt. Kregiñ a reas al labourioù e 1818, ha peurechuet e voe ar savadur e 1821. Ar steñv a zo bet treset gant Karl Friedrich Schinkel (d’ar mare-se e oa anvet Schauspielhaus) war dismantroù ar c’hoariva broadel bet distrujet gant an tan e 1817. Al lid-digor a voe d’an 21 a viz Even 1821, sonet e voe an opera Der Freischütz (gant Carl Maria von Weber). A-us d'an talbenn e weler delwenn Apollon hag e garr, savet eo bet an delwenn gantChristian Daniel Rauch. An delwennoù all hag ar bosoù a zo bet kizellet gant Tieck diwar tresadennoù Schinkel. Gantañ eo bet graet ar c’hinklañ diabarzh ivez. Kalz distruj a voe e-pad an eil brezel bed, hag adsavet eo bet ar savadur penn-da-benn. Digoret eo bet en-dro e 1984. Ennañ e son hag e vez lojet Konzerthausorchesters Berlin.
Istor Yuzevien Belmonte
Yuzevien Belmonte zo ur gumuniezh yuzev marraned hag o doa bevet e-kuzh e-pad kantvedoù e Belmonte, e kornad Cova da Beira, e Portugal, dre zimeziñ etrezo ha dre guzhat pep arouez diavaez abaoe an kantved. Diskoachet e voent e 1917 gant Samuel Schwarz, un ijinour polonat. Distreiñ a rejont ouzh ar yuzeviezh en-ofisiel er bloavezhioù 1970, ha digoret e voe ur sinagogenn gante e 1996.
liammoù diavaez
Belmonte (Portugal)
Gouveia
Gouveia zo un anv-lec'h portugalek.
গঔভেইয়া Gouveia Gouveia fa:گوویا Gouveia Gouveia Gouveia Gouveia
Chilatherina crassispinosa
Liammoù diavaez
Rainbowfish
Sant Anizius
E Kêr-dTesalonikê, war-dro ar bloaz 406, tremenvan SANT ANIZIUS, eskob. Anvet Vikel-ar-pab gant ar pab Damaz e tifennas sant Yann Grizostomos a veze heskinet.
Lenn (dour)
Ul lenn a zo ul ledennad dour gant douar tro-dro dezhi. An darn vuiañ eus al lennoù a zo leuniet gant dour dous. Kavet e vez an darn vuiañ anezho en emisferenn an Norzh, el ledredoù bras d'an aliesañ. Meur a lenn vras a vez anvet mor pe mor diabarzh ha meur a vor bihan a vez graet lenn anezho.
Koulskoude e kaver ledennadoù konkavel kazi hep dour enno hag a reer lennoù anezho. Da skouer : al Lenn Eyre en Aostralia e-lec'h ma ne vez ket a dour peurliesañ nemet pa gouezh glav puilh ur wech an amzer. Ul lenn a c'hell bezañ naturel, met a-wechoù e vezont krouet dre stankañ un dourredenn pe meur a hini. Savet e vezont evit produiñ tredan (energiezh dourdredanel), evit pourchas dour d'ar c'hêrioù, evit an diduamant (neuial ha sportoù dour), hag all. En tu-hont da 60% eus lennoù ar bed a vez kavet e Bro-Ganada, met graet e vez Bro ar Mil lenn eus Finland, ha pelloc'h c'hoazh ar Stad amerikan Minnesota a vez graet Bro an Dek mil lenn anezhi. Abeg ar c'hementad bras a lennoù e Kanada a vez displeget dre ur sistem dizouradur diaezhennet. Lennoù Meur Norzhamerika a zo bet krouet gant skornegoù divent Oadvezh ar Skorn.
Sellet ivez
Roll lennoù pennañ ar bed
Vepseg
Ur yezh finnek-ougrek eo ar vepseg, komzet gant tro-dro da 8 000 den er bloavezhioù 1970 e Karelia, Ingria, Vologda Oblast ha Veps National Volost.
Zavier (Nafarroa)
thumb| Kastell Zavier thumb| Setu pelec'h emañ Zavier, e Nafarroa Zavier (Xabier hervez ar stumm euskarek, Javier hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria.
Vepseg
Ur yezh en arvar eo abalamour d'an diouer a dud barrek warni.
Zavier (Nafarroa)
Brudet eo evel kêrig c'henidik ar sant Frañsez Zavier, er c'hastell. Dont a ra eus ar gerioù euskarek "etxe berri", hag a dalv kement ha "ti nevez".
77 a dud a oa er gumun e 2004. 102 e 2017.
Roll ar Pennoù Stad e 120
Pennoù Stad ar bloaz 119 - Darvoudoù ar bloaz 120 - Pennoù Stad ar bloaz 121 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
Osroene - Kenrenerien -
Eppillus
Eppillus (galianeg marc'hig) a oa roue an Atrebated, Brezhoned hag a veve en daou du da Mor Breizh.
Dinant
Dinant a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Istor
.
Eppillus
Da roue nemetañ ez eo aet Eppillus e 7 ha rankout a reas mont da repuiñ da Roma. Goude an amzer-se e kaver an titour Rex war pezhioù kognet gant Epillus, ar pezh ar ziskouez e oa anavezet evel roue gant Roma.
War-dro 15 e teuas Verica da vezañ roue an Atrebated. En amzer-se, avat, e kroger da gavout anv Epillus war ar pezhioù kognet gant meuriad ar Gantiaked. Marteze e oa bet skarzhet Epillus kuit gant Verica hag en doa ranket mont da repuiñ da g-Kent, ma yeas da roue adarre. Marteze ivez e oa aet da roue ar Gantiaked hag en doa lezet rouantelezh an Atrebated gant Verica en un doare peoc'hek, pe neuze n'en deus an Epillus a oa roue Kent darempred ebet gant hini a renas war an Atrebated.
Annay (Pas-de-Calais)
Annay a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Brezel-bed kentañ:
Halle (Brabant Flandrez)
Halle zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Taizé
Taizé a zo un anv a vez kavet e meur a lec'h e Bro-C'hall:
Bered yuzev Berlin
thumb|right|150px|Diabarzh ar vered thumb|Diabarzh al Lapidarium thumb|Ar Judengang thumb|Bezioù familh Liebermann, hini Max Liebermann a zo dirak
Lo Puèi de Velai
Lo Puèi de Velai (Le Puy-en-Velay e galleg) eo pennlec'h departamant gall an Haute-Loire. Goude ma'z eo hennezh eo an anv kozh e oa Le Puy ar stumm ofisiel betek 1988, ma voe ofisielaet an anv kozh. Kêr-benn ar c'hornad-bro Velay e oa gwechall.
Bered yuzev Berlin
Bered yuzev Berlin (Jüdischer Friedhof en alamaneg) a zo bet savet e 1827 diwar steuñv Friedrich Wilhelm Langerhans. Lec’hiet eo e Schönhauser Allee, 23-25, e karter Prenzlauer Berg (arondisamant Pankow). E-touez an dud vrudet douaret enni emañ Max Liebermann (livour) pe c’hoazh Giacomo Meyerbeer (sonaozour). Distrujet eo bet ar vered da vare an Nazied, ha distrujoù all a zo bet e-pad an eil brezel bed. Hiziv an deiz eo bet nevesaet. Un 60 bez bennak a vez diskouezet el lapidarium. Nevesaet eo bet ar Judengang ivez : un hent lidek 10 metrad ledander ha 400 metrad hirder eo, drezañ e tremene ar prosesionoù kañv gwechall. Etre Kollwitzplatz ha Senefelder Platz emañ, peg ouzh moger reter ar vered. An holl baotred a ya er vered a rank gwiskañ ur c’hippa.
Lo Puèi de Velai
Gerdarzh
Evit Dauzat ha Rostaing ː latin podium = lec'h war an uhel
Bered yuzev Berlin
Gwelout ivez :
Lo Puèi de Velai
Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Rodez
Rodez a zo
Skritur abourek
Krouet e oa bet al lizherenneg aboureg gant Sant Stefan a bPerm er 14vet kantved evit skrivañ an henzirieg (pe henbermeg).
Implijet e veze evit sevel skridoù relijiel betek ar 17vet kantved ma voe kemeret he flas gant al lizherenneg kirillek.
Tirid
Tirid a vije bet ur briñsez kristen e Breizh, er, c'hoar d'ar Roue Gradlon, intañvez, diskiblez da sant Padrig en Iwerzhon.
Thomas Becket
thumb|O vuntrañ Thomas Becket Thomas Becket (war-dro 1118-1170), a voe kañseller meur Herri II Plantagenet, roue Bro-Saoz ; arc'heskob Canterbury e voe ivez.
Michael Faraday
Michael Faraday (22 a viz Gwengolo 1791 - 25 a viz Eost 1867) a oa ur c'himiour hag ur fizikour saoz hag a studias an elektromagnetouriezh hag an elektrokimiezh.
Unaniezh Europa
Unaniezh Europa (UE) zo un aozadur etregouarnamantel ha dreistvroadel a vod 27 Stad eus Europa a reer ar Stadoù ezel anezho. E 1992 e voe degemeret an anv « Unaniezh Europa » dre Feur-emglev Maastricht a-zivout UE. Doareoù eus an Unaniezh a oa a-goshoc’h avat a-drugarez d'un aridennad emglevioù ha kendarempredoù bet skoulmet adalek 1951.
Thomas Becket
Pa oa difenner bras frankiz relijiel an Iliz katolik roman e tisplijas d'ar roue ken ec'h eas hemañ betek reiñ an urzh d'e lazhañ en e iliz-veur. Lakaet eo bet da sant ha merzher gant an Iliz katolik roman.
Unaniezh Europa
Unan eus pennoberezh an UE eo sevel ha merañ ur c’henvarc’had a zo diazezet war un unaniezh valtoutel, ur moneiz hepken (degemeret evit poent gant 20 eus an 27 Stad ezel), ur Politikerezh Boutin war al Labour-douar (POBOL) hag ur Politikerezh Boutin war ar Pesketa.
Liutprand, roue al Lombarded
Liutprand (ganet war-lerc'h 680 - marvet en 744) a oa mab da Ansprand, roue Lombarded Italia, ha dug Asti.
Unaniezh Europa
Lies ensavadur zo bet savet a-benn suraat mont en-dro an UE. Ar re bouezusañ anezho o vezañ Kuzul Unaniezh Europa, Kengor Europa, Parlamant Europa ha Lez-varn Justis Europa.
Liutprand, roue al Lombarded
Anvet e voe da roue e miz Mezheven 712, hag e chomas betek 744.
Istor
E-pad 32 vloaz e renas hag e klaskas unvaniñ Italia dindan ar gurunenn lombard, met bec'h en doe gant ar pab. Gant Lombarded all ivez: an dug Transamund II, dug Spolete, ha hini Benevento. Klask a reas argas Bizantiz kuit hag ober a reas seziz o c'hêrbenn, Ravenna, e 734, met tro wenn a reas.
Unaniezh Europa
Doare a-vremañ
Tammoù bras eus o riegezh zo bet treuzkaset d'an Unaniezh gant ar Stadoù ezel — muioc’h eget n'eus bet biskoazh treuzkaset d'un aozadur rannvedel anriegezhek all. Evel notet a-us, e tachennoù zo e krog an UE da gaout tres ur c’hevread pe ur c’hengevread. Daoust da se, war an dachenn lezennel, e chom ar Stadoù ezel "mistri ar Feurioù-emglev", ar pezh a dalvez n'hall ket an UE treuzkas muioc’h a c’halloudoù dezhi hec’h-unan eus ar Stadoù hep asant ar Stadoù-se dre feurioù-emglev nevez. A zo muioc’h, war meur a dachenn n'eus ket bet treuzkaset nemeur a riegezh vroadel d'an UE gant ar Stadoù; dreist-holl e tachennoù ken bras an interestoù broadel warno evel an aferioù diavaez hag an emzifenn. Kement-se a ra d'an aozadur dibar zo eus an UE bezañ un aozadur sui generis, dle. un aozadur drezañ e-unan.
Zirieg
Ur yezh finnek-ougrek eo ar zirieg pe zirieg-komiek (Коми Кыв - Komi Kyv) komzet gant tro-dro da 285.000 den (1994) e Republik Komi hag e lec'hioù all zo eus Rusia.
Unaniezh Europa
Doare a-vremañ
D'an 29 a viz Here 2004 eo bet sinet gant ar pennoù gouarnamant ar Feur-emglev a grou ur Vonreizh evit Europa. Gwiriekaet eo bet ar sinadur-se gant meur a Stad tra m'emañ da vezañ gwiriekaet gant lod all c’hoazh. Daoust da se, en deus falsvarchet an argerzh a gas d'ar gwiriekaat p'eo bet nac’het ar Vonreizh gant muianiver ar Frañsizien e-kerzh ur referendom d'an 29 a viz Mae 2005 ha se daoust ma votas ar Vretoned a-du evel m'o doa graet evit referendom feur-emglev Maastricht. Ar wech-mañ avat n'eo ket bet splann a-walc’h vot ar Vretoned evit lakaat Frañs da sevel a-du ha 54.7% eus ar mouezhioù zo aet gant an "nann". Tri devezh war-lerc’h, d'ar 1añ a Vezheven eo bet tro Izelvroiz da lavaret "nann" ivez gant 61.6% dre ur referendom.
Zirieg
Ken tost eo ar zirieg d'ar c'homieg-permyakeg ma vez renket evel ur rannyezh outañ.
Unaniezh Europa
Doare a-vremañ
Da-heul nac’hadenn ar feur-emglev bonreizhel gant Frañs hag an Izelvroioù eo bet broudet an tabut politikel war statud a-vremañ ha da zont Unaniezh Europa etre ar Stadoù ezel. Eno e kaver savpoentoù disheñvel-mat ken etre ar Stadoù hag e diabarzh pep Stad.
Zirieg
10 rannyezh ez eus:
Adal ar 14vet kantved betek ar 17vet kanved e veze skrivet gant un doare-skrivañ ispisial anvet ar skritur abourek. Bremañ avvat e vez skrivet gant al lizherenneg kirillek.
Unaniezh Europa
Doare a-vremañ
Da skouer, e Breizh-Veur hag a zo o kadoriañ an UE, ez eus bet diskouezet dre stadegoù e oa diseblant pe e save a-enep an Unaniezh 75% eus ar boblañs. Deuet eo an UK Independence Party a sav a-du gant an emdennañ klok eus an UE da vezañ ur strollad da gemer e kont zoken. Broioù all avat a sav a-du gant un enframmañ brasoc’h — nebeut goude ma voe votet "nann" gant ar Frañsizien ha Nederlandiz a voe votet "ya" gant al Luksembourg.
Krefen war ar stern
Meur a graf pouezus-meurbet he deus an Unaniezh da dalañ outo er mare-mañ, en o zouez divizout ha degemeret, distaolet pe adreizhet e vo ar feur-emglev bonreizhel nevez, ober war-dro emled an UE war-du ar gevred (sellet a-is), nevesaat reolennoù an Emglev war ar Stabilder hag ar C’hresk, sevel ar budjed da zont ha plediñ gant ar Politikerezh Boutin war al Labour-douar (POBOL).
Er C’hendalc’h Etregouarnamantel a zeu (KEG), hag a zo un emvod e-kreiz ar bloaz evit Stadoù ezel an UE, e ranko pennoù ar Stadoù hag ar gouarnamantoù divizout penaos e vo arc’hantaouet budjed an UE. Graet e vez "Financial Perspective" pe "Diaweladenn Arc’hant" eus budjed an UE. Advarc’hatet e vez bep seizh vloaz. An Diaweladenn Arc’hant a zeu a dalvezo evit ar prantad 2007-2013.
E-touez ar c’hrefen da dabutal warno e-pad ar c’haozeadennoù war ar budjed da zont emañ Distaol arc’hant Breizh-Veur, gounid Frañs diwar ar POBOL, skodennoù bras Alamagn hag an Izelvroioù da vudjed an UE, hag adreizhad ar Fontoù evit Diorren Rannvroioù Europa. Diouzh ali meur a hini ez eo gwirheñvel e savo diwar ar c’haozeadennoù-se disrann vras etre ar gouarnamantoù evel etre Frañs hag Alamagn da skouer a c’houlenn ur budjed brasoc’h evit mont war-du un Unaniezh kevreadeloc’h hag ar re, evel Breizh-Veur, a c’houlenn ur budjed bihanoc’h gant muioc’h a arc’hant postet war ar skiantoù hag an imbourc’h, hag en deus graet eus ar "modernaat" e c’her-stur.
Divizout a ranko ivez pennoù Europa divizout e-kerzh an emvod-se petra ober eus Bonreizh Europa. Gouarnamantoù zo a garfe a-walc’h e vefe skornet an argerzh gwiriekaat tra ma kav da lod all e ranker mont betek penn. Ma vez gwiriekaet ar Vonreizh gant 20 Stad ezel diwar an 27 zo e vo adkaset homañ dirak Kuzul Europa hag e c’hallo neuze ar pennoù Stad ha gouarnamant advarc’hata ar feur-emglev.
Stadoù ezel hag an emled da zont
27 Stad ezel a ya d'ober Unaniezh Europa en em astenn war ur gorread a 4 493 712 km² gant e-tro 508 191 116 milion a geodedourien europat e 2015. Ma vije eus an UE ur Stad, e vije ar seizhvet brasañ er bed dre he gorread hag an trede brasañ dre he foblañs goude Sina hag India.
Rannañ a ra an UE harzoù douar gant 20 Stad hag harzoù mor gant 31 Stad. Sellet ouzh Broioù a-hed Unaniezh Europa''
Abaoe savidigezh an UE gant 6 Stad ez eus bet 19 all oc’h emezelañ war meur a lankad emledañ:
Tiriadoù tramor
Niveruzik eo an tiriadoù tramor ganto darempredoù strizh gant Stadoù zo eus an UE, en o zouez Greunland, Manav, an Azorez ha Madeira. Evit gouzout hiroc’h diwar-benn ar re-mañ ha tiriadoù tramor all stag ouzh an UE, sellit ouzh ar Rannvroioù dreisttrobarzh ha Tiriadoù dibar eus Stadoù ezel zo hag o darempredoù gant an UE (hemañ e saozneg).
Ganedigezh hag Istor
Klasket ez eus bet meur a wech, kent savidigezh ar Stadoù-Broad modern zoken, unaniñ broadoù liesseurt Europa. Ingal eo c’hoarvezet a-hed istor ar c’hevandir. 3 000 bloaz zo e oa mestr ar Gelted war Europa. Da-c’houde eo bet tro an Impalaeriezh roman a droe en-dro d'ar Mor Kreizdouar. Dre heg e c’hoarvezas seurt unaniezh. Unanet e voe tammoù bras eus Europa dre ur velestradurezh laosk e-pad meur a gantved da vare ar Franked, impalaeriezh Karl Veur hag an impalaeriezh santel roman german ivez. E deroù an gant unaniezh valtoutel Napoleon Iañ hag adarre da vare aloubidigezh an nazied er bloavezhioù 1940 e voe unanet evit ur prantadig an darn vrasañ eus Europa adarre.
Roet e voe an anv a Kumuniezh Armerzhel Europa (KAE) d'an unaniezh valtoutel gentañ, bet lesanvet prim da c’houde ar c’henvarc’had, a voe krouet dre Feur-emglev Roma e 1957 ha lakaet e talvoud d'ar 1añ a viz Genver 1958. Diwezhatoc’h e teuas anv ar KAE da vezañ Kumuniezh Europa a zo bremañ livenn-gein Unaniezh Europa. Eus un aozadur kenwerzhañ eo deuet an Unaniezh da vezañ ur framm kenlabour politikel hag armerzhel.
Ensavadurioù UE
A-benn ar fin emañ ivez an hanterourien europat karget da enklask ar c’hlemmoù gwallvererezh a c’hall bezañ a-berzh ensavadurioù Europa.
Lec’hiadur ensavadurioù UE
N'eus kêr-benn ofisiel ebet d'an UE ha strewet eo hec’h ensavadurioù dre veur a gêr :
Framm lezennel
Lezennoù Unaniezh Europa a bled gant un niver bras a frammoù lezennel hag ensavadurel n'int ket atav digemmesk. Disoc’h un istor diazezet a-bazennoù eo, gant feurioù-emglev etrebroadel nevez oc’h en em heuliañ, pep hini anezho o tegas kemmoù hag o klokaat an emglevioù koshoc’h. Strivoù bras zo bet kaset da benn er bloavezhioù diwezhañ evit startaat hag eeunaat ar feurioù-emglev kentañ. Disoc’het eo ar strivoù-se war savidigezh an danvez Feur-emglev Krouiñ Bonreizh Europa. Ma vez degemeret ar vonreizh-se e kemero lec’h ar strobad emglevioù zo anezho betek-henn ha ne vo mui nemet un destenn.
Feur-emglev Pariz (1951) eo bet ar feur-emglev kentañ. E 1952 e oa bet lakaet e talvoud. Drezañ eo bet diazezet Kumuniezh ar Glaou hag an Dir etre ur bagad 6 bro. N'emañ ket an emglev-mañ e talvoud ken, kemeret m'eo bet e lec’h gant emglevioù all war-lerc’h. Feur-emglev Roma, bet savet e 1957 zo c’hoazh e talvoud avat. Adveret-mat eo bet abaoe koulskoude, dreist-holl dre Feur-emglev brudet Mastricht bet degemeret e 1992. E Mastricht e voe degemeret an anv a Unaniezh Europa. Ar reizhadennoù nevesañ bet degaset e Feur-emglev Roma zo bet lakaet er feur-emglev emezelañ a-benn degemer 10 Stad ezel nevez. Ar pezh a voe graet kerkent hag ar 1 a viz Mae 2004.
Ma c’hwit feurm-emglev diazezañ ar Vonreizh nevez da vezañ degemeret gant an holl Stadoù ezel e vo ret addigeriñ ar c’hevraouiñ warnañ moarvat. A-du eo an darn vrasañ eus ar bolitikourien hag eus ar pennoù-bras evit lavaret n'hallo ket an UE kenderc’hel da vont en-dro plaen gant ar framm zo dezhi bremañ ma'z eus 27 Stad enni. hag emañ da genderc’hel da greskiñ.
Istor al Lombarded
Istor al Lombarded, pe gentoc'h Historia Langobardorum hervez an anv orin, a oa ul levr diwar-benn istor pobl al Lombarded savet moarvat entre 787 ha 789 (marteze adal 784) gant al lenneg lombard, Paol an Diagon.
Merkurios
Merkurios (renet eus 697 da 722) a oa rener rouantelezh Makuria e Nubia. E-pad e ren e stagas Nobatia ouzh e rouantelezh.
Istor al Lombarded
Diazezet eo an istor-se war danevelloù ar bobl-se, adalek an orin e Lec'hlenn betek marv ar roue meurañ Liutprand e 744, ha mesket ennañ gwirvoud ha mojennoù. Ton a ro d'e bobl, ha paouez a ra an istor gant Liutprand evit chom hep ober anv eus e faezhidigezh gant arme Franked Karl Veur e 774.
Ludeg
Ur yezh finnek-ougrek eo al loudeg komzet gant tro-dro da 3.000 den e Republik Karelia e Rusia.
Ijoreg
Ur yezh finnek-ougrek eo an ijoreg (ijoreg: ižoran keeli, saozneg: Izhorian) komzet gant tro-dro da 302 den kozh (1989) e Rusia (Europa).
Damvarv eo an ijoreg, yezh kar d'ar c'harelieg, dre an diouer a dud barrek warni.
Sant Evroul
Gant e wreg e tilezas e garg evit en em ouestlañ da Zoue. Ar vanac'helezh a skignas e kornôg Galia, hag ez echuas e vuhez e Kêr-Ouche, bremañ Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois, e departamant an Orne.
Inosanted santel
Gouel an Inosanted santel zo ur gouel kristen, d'an 28 a viz Kerzu er broioù katolik, da gounan ar pezh a c'hoarvezas da heul ganedigezh Jezuz war zouar Bethlehem e Palestina : lazhadeg an holl vugale dindan daou vloaz, kontet en Aviel Mazhev ha lesanvet lazhadeg an Dianteged Wenvidik.
An holl vugale dindan daou vloaz a voe aberzhet e korn-bro Bethlehem en abeg da ziougan donedigezh ar Mesiaz gant ar Vajed, ar C'hrist. E degouezh Moizez ivez, pa oa babig c'hoazh e voe stourmet ouzh ar C'hrist, "Moizez Nevez", hervez al liderezh katolik, adal e yaouankiz gant nerzhioù kontrol da Zoue ha d'e bobl.
Sant Bernez Naoned
Sant Bernez, ganet e Skoubleg ha marvet e 1169 e Naoned, a zo bet eskob Naoned adalek 1147 pe 1148 betek e varv, ha diazezour abati Banaleg-ar-Gevred.
Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh a ya 19 kumun d'ober anezhi:
Tadorn rous
An tadorn rous a zo un evn palvezek, Tadorna ferruginea an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia, Etiopia ha gwalarn Afrika.
Kouseg
Tost tre eo ouzh ar milukeg
Zangoza
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Zangoza e [[Nafarroa]]
thumb|left|250px|Porched roman iliz Santa Maria la Real e Zangoza
Ur c'hreñvlec'h e oa, e toull dor rouantelezh Nafarroa, war harzoù Rouantelezh Aragon.
Kalapouyeg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr yezhoù penoutiek Oregon eo ar c'halapouyeg (kalapuya, santiam, lukamiute pe wapatu), komzet gant 1 pe 2 den nemetken e gwalarn Oregon er Stadoù-Unanet (1962).
Ar yezh kalapouyek nemeti an hini eo.
Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil
Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil (anvet ivez 18 Konikl) a oa 13vet roue Copan (Xukpi e mayeg klasel), kêr-riez vaya, brudet he rivinoù, hiziv e Honduras. Ren a reas eus an 2 a viz Genver 695 betek 738.
Kolibri Elena
Ar c'holibri Elena (zunzuncito e spagnoleg) a zo un evn, Mellisuga helenae an anv skiantel anezhañ, hag a vev e Kuba en Isla de la Juventud (pe Isla de Pinos).
Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil
Ne ouzer ket nemeur a dra diwar-benn e vuhez met d'an 3 a viz Mae 738 e voe faezhet Xukpi gant riez Quiriguá. Gant rener ar geoded-se, Cauac Sky, e voe dibennet Uaxaclajuun Ub'aah K'awiil ha kemeret e voe e lec'h gant ur rener arall, "Marmouz a Voged" e anv.
Kolibri Elena
Anv
Lakaet e oa bet an anv-mañ d'an evn en enor da Elena de Faz, pe Helen Booth , pried Carlos (pe Charles) Booth, ur mignon da Juan Gundlach (1810-1896), an naturour kuban a orin alaman en devoa bevet meur a vloaz e Kuba.
Doareoù pennañ
Evned bihanañ ar bed eo ar c'holibried Elena : 5 pe 6 kantimetrad hed hag etre 1,6 hag 1,9 gramm. Ha c'hoazh ez eo bihanoc'h ar par eget ar barez.
Boued
Debriñ a reont nektar dreist-holl ha pakañ amprevaned bihan ivez. Ar re yaouank, lezet en neizh pa vez ar barez o klask he boued, ne vezont ket pell o tapout hag o tebriñ an amprevaned bihan a dremen war-hed taol.
Annez
Gallout a raed kavout an evned-se en enez Kuba (e-lec'h ma reer zunzúnes anezho) hag en Enez ar Pin. Soñjal a reer ez int evned chomidik, daoust ma'z eus bet gwelet unan bennak e Providenciales (Inizi Caicos) hag en inizi Bahamas. O koazhat emañ o niver, dre ma vez distrujet ar c'hoadoù ma vevont, ha ne vezont ket ken stank mui.
Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz
Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz a zo anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet eo bet e 1994. Un darn eus Bro Brest eo. 150px|thumb|left|Logo kozh an etrekumuniezh
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Landerne-Daoulaz a ya 22 gumun d'ober anezhi:
OAS (Organisation Armée Secrète)
thumb|Logo OAS Organisation armée secrète (OAS), pe c'hoazh Organisation de l'armée secrète, a oa un aozadur politikel ha soudardel. Sponterezh a veze graet gant e izili. Krouet e voe d'an 11 a viz C'hwevrer 1961, goude un emgav e Madrid etre Jean-Jacques Susini ha Pierre Lagaillarde. Ennañ e oa tud a felle dezho ma chomfe Aljeria ul lodenn eus Frañs. Logo OAS a zeuas war-wel evit ar wech kentañ e Aljer d'ar 16 a viz Meurzh 1961, asambles gant al lugan : « L’Algérie est française et le restera » (Gall eo Aljeria ha gall e chomo). Un dave da arme guzh ar Rezistañs eo an anv OAS. Gwalldaolioù a voe aozet gant izili OAS, a-enep izili FLN Aljeria hag ivz a-enep d'ar re a oa a-du gant de Gaulle (teir gwech e klaskjont e lazhañ). Ouzhpenn lazhañ tud e tristrujjont savadurioù, e skignjont traktoù e-leizh, hag e tagjont tiez-bank a-benn kaout peadra da arc'hantañ o stourm. En nevez-amzer 1961 e teuas ar c'homiser Grassien, hag eñ isrener ar polis justis (PJ), da Aljer. Gantañ e oa 15 ofiser polis all. Ne rejont ket kalz berzh ha d'an 9 a viz Du e tistrojont d'ar C'hwechkorn. Un nebeud sizhunvezhioù goude e voe kaset rener ar PJ, Michel Hacq e anv, da gemer o flas. Gantañ teuas daou c'hant enseller polis hag ur bagad 15 archer. An archerien-se a oa renet gant ar c'habiten Lacoste, hag en doa bet tro da stourm ouzh izili FLN Aljeria. An archerien-se eo a harzas ar jeneral Raoul Salan d'an 20 a viz Ebrel 1962, a-drugarez da ditouroù bet dastumet gant PJ Pariz. thumb|right|200px|Un trakt savet gant OAS (Memorial Caen) Ar jeneral Charles Feuvrier, hag a oa e penn Surentez an arme, a aozas ur framm ispisial e bal stourm ouzh OAS en Aljeria. Anvet e voe ar framm-se Rann ar c'hefridioù hag an enklaskoù.
Ouzhpenn ar frammoù ofisiel e voe kaset re ziofisiel, a reer barbouzed (galleg: barbouzes) anezho. Diazezet eo o anv war ar fed e oant sañset kuzhat o dremm gant mourroù faos. Ne oa tamm kemenn ofisiel ebet a denne d'ar varbouzed, hag e teuent eus holl renkadoù ar gevredigezh : tud arbennik war sportoù emgannañ, tud a Viet-Nam o doa dibabet Frañs da vare brezel Indosina, truanted evel Jean Augé hag an houlier Georges Boucheseiche, hag a oa bet ezel eus ar Gestapo gall. An tuta hag ar veaj da Aljeria a voe aozet gant tud a-du gant de Gaulle evel Lucien Bitterlin, hag eñ e penn Mouvement pour la communauté, ha Pierre Lemarchand. Karget e voe ar varbouzed d'ober enep-sponterezh : lakaat savadurioù zo da darzhañ, goulennata tud (jahinerezh a vije bet, hervez izili OAS), ha treuzkas titouroù diwar-benn OAS bet dastumet gant izili FLN Aljeria. Ul lodenn vras eus ar varbouzed az eas e SAC goude 1962, evel Augé (hag a voe e penn SAC Lyon hag ar rznvro tro-dro) pe c'hoazh Georges Boucheseiche.