cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù boullomek eo ar soeg (bullom so pe nmani) komzet e Ginea ha Sierra Leone. Ur yezh en arvar eo. N'eo mui komzet nemet gant 500 a dud war ur boblañs a 6.800. An holl gomzerien a zo kozh ha gwirheñvel eo e varvo dizale ar yezh, erlec'hiet gant an temneg
Tost-tre eo d'ar bomeg.
Zethos
Zethos (Ζήθος / Zếthos e gregach), a oa mab da Zeus ha da Antiope, ha breur gevell da Amfion e mojennoù Hellaz kozh. O-daou e voent dilaosket, war urzh o eontr Lykos, roue Thebai, war ar menez Kithairon ha roet repu dezho gant mesaerien ar c'hornad. Amfion a zeuas da vout soner, ha Zhetos a rae war-dro ar chatal.
Hervez Homeros en devoe ur mab Itylos digant Aedon. Met lazhet e voe gant e vamm un drovezh ma'z eas en egar.
Miwokeg an arvor
Ur yezh outiek eus is-skourr yezhoù miwokek ar c'hornôg eo miwokeg an arvor komzet gant 1 den nemetken e Kalifornia er Stadoù-Unanet (1962).
Teir rannyezh pennañ a zo:
Ur yezh varv an hini eo.
Miwokeg ar sierra
Ur yezh outiek eus is-skourr yezhoù miwokek ar sierra eo miwokeg ar sierra (meewoc, me-wuc, mokélumne pe talatui) komzet gant tro-dro da 150 den nemetken e Kalifornia er Stadoù-Unanet (1990).
Teir yezh pe rannyezh pennañ ez eus:
Ur yezh en arvar an hini eo.
Gwiñver Finlayson
Gwiñver Finlayson (Callosciurus finlaysonii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia.
Callosciurus
Krimeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù boullomek eo ar c'hrimeg (krim) komzet gant nebeutoc'h evit 500 den war aod Sierra Leone, etre Sherbro ha Vai.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Enez Tiburón
thumb|350px|Inizi Pleg-mor California, gant Enez Tiburón en dorn dehoù thumb|right|250px|Gwel adalek kreisteiz an Enez Tiburón Enez Tiburón (pe Isla Tiburón pe Isla del Tiburón e spagnoleg, pe Tahéjöc ( e serieg) zo un enezenn e Mor Cortés, tost da aod Sonora, e Mec'hiko. Gant 1208 km² eo brasañ enezenn ar vro. Stag eo ouzh kumun Hermosillo,
N'eus etre an douar-bras hag hi nemet ur ganol strizh a 3 km anvet Estrecho del Infiernillo.
Didud eo an enez war-bouez un ti d'an arme, er reter anezhi. Meret eo gant ar bobl seri hag ar gouarnamant kevredadel dorn-ha-dorn.
Euporia
Euporia pe Euporie (henc'hresianeg : Ευπορία pe Ευπορίη), merc'h da Zeus ha Themis, zo unan eus an Eurioù, ha doueez ar fonnusted, e mojennoù Hellaz kozh, hervez ar barzh roman Caius Julius Hyginus en e Fabulae.
Brug (kumun)
Brug (Bruc-sur-Aff e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
War glannoù ar stêr Aff hag ar richer Combs emañ Brug.
Istor
Brug e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik
Lizherenneg aramaek
Un abjad eo al lizherenneg aramaek, implijet gwechall evit skrivañ an aramaeg, ur yezh semitek.
Euporie (loarenn)
Euporie (gresianeg Ευπορία) pe Yaou XXXIV a zo ul loarenn gilgradek direizh da Yaou. Gant ur strollad steredoniourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2001 hag anvet S/2001 J 10. Hi eo an hini dostañ eus loarennoù strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur 150°.
Lizherenneg aramaek
Er penn-kentañ e veze skrivet an aramaeg gant al lizherenneg fenisek hag a gemmas tamm-ha-tamm betek tizhout stummoù al lizherenneg aramaek diskouzet en daolenn i-is. Pa deuas an aramaeg da vezañ unan eus yezhoù boutin pennañ ar Reter C'hreiz tro-dro d'an 8vet kantved a-raok ar varevezh voutin e veze implijet al lizherenneg aramaek evit ober gant an hebraeg dre skrid ivez ha diwar se e voe diorroet al lizherenneg hebraek manet tost-tre stummoù he lizherennoù ouzh re al lizherennek aramaek a talveze da batrom.
Euporie (loarenn)
Tennañ a ra hec'h anv eus Euporia, doueez c'hresian ar fonnusted hag unan eus merc'hed Zeus.
Lizherenneg aramaek
Ouzhpenn-se, diwar patrom lizherennoù stag al lizherenneg aramaek e voe diorroet stummoù lizherennoù al lizherenneg siriek ha d'o zro lizherennoù al lizherenneg arabek da c'houde ivez. Diazez al lizherenneg vongolek an hini e oa ivez.
Hiziv avat e vez skrivet an aramaeg biblek hag rannyezhoù an yuzev-aramaeg a-vremañ gant al lizherenneg hebraeg, oc'h implijout al lizherenneg siriek evit ar rannyezhoù komzet gant kristenion.
Studioù klasel
Ar studioù klasel, diwar hengoun skolioù-meur ar C'hornôg, eo studi ar yezh, al lennegezh, an istor, an arz hag elfennoù all eus bed kreizdouarel an Henamzer, Henc'hres hag Henroma peurgetket e-korf ar maread a vez graet an Henamzer klasel anezhañ. A-wechoù e tave ar studioù klasel d'an holl destennoù skrivet er mare-se. Gwechall e veze implijet "ober e glasoù" evit studiañ an henlizhiri pe "al lennegezh klasel", anv roet ivez da "eil glas" e liseoù Bro-C'hall ("classe des humanités"). Graet e vez an humanourien eus ar re a ra studioù klasel.
Prederouriezh
A-raok an kantved e veze studiet kalz ar filologiezh, da lavaret eo studiañ an testennoù kozh stank-ha-stank. Ne c'heller ket chom hep ober gant ar c'helenn-se, met klasket e vez muioc'h-miuañ mont pelloc'h eget kompren mat ar yezhoù gresian ha roman ha desachañ an talvoudegezhioù hag ar stuzegezh a ya asamblez ganto. Ouzhpenn-se e tlee ar glaselerien studiañ yezhoù all evel ar sañskriteg, al linenneg A, al linneneg B, an hebraeg, an oskeg, sevenadur an Etrusked ha meur a draoù all.
A-raok ma vo kavet ar voullerezh e veze eilet an testennoù klasel e meur a stummoù un tammig disheñvel. Bremañ e klask ar glaselerien bodañ anezho (e diazezoù-stlenn, da skouer) ha klask sevel an doare kenstagañ.
Arkeologiezh
Harpet eo diorren ar c'hlasoù gant hini an arkeologiezh pa vez kavet traezennoù a lak da gompren e peseurt endro e veve ar re o deus skrivet al lennnegezh klasel. Ouzhpenn ar furchadennoù kroget e Gres, Italia, Egipt ha Mezopotamia a-gozh e vez graet muioc'h-muiañ a enklaskoù e Anatolia, Iran, Afghanistan, Norzhafrika ha Rusia.
Istor an arz
P'eo bet gwelet gant an Europiz an arz gresian-ha-roman evel unan eus ar re wellañ a zo bet er bed e vez-eñ studiet kalz gant istorourien an arz. Chom a ra studi an arz klasel ur c'helenn a-bouez pa vez levezonet an arz a-vremañ gantañ c'hoazh.
Sevenadur hag istor
Ma teu muioc'h-miuañ a ditouroù war ar bed klasel diwar an holl gelennoù a zo bet meneget a-us ez eus toulloù bras evit sevel danevelloù klok sevenadurioù an Henamzer. Digempouez eo an anaoudegezhioù pa n'eus kalz a dtraoù diwar-benn ar maouezed, an dud vunut, ar sklaved hag tud all.
Ouzhpenn e vank titouroù war sevenadurioù a-bezh evel hini keoded gresian Sparta ha n'eus ket kalz a draoù chomet war he lerc'h nag el lennegezh nag en natur. Gwashoc'h c'hoazh e teu an nebeut ditouroù a zo chomet digant o enebourien douet, an Ateniz. Kazi memestra eo evit an Etrusked p'en deus ar Romaned goloet pe distrujet o oberoù.
Thebai
thumb|right|400px|Dismantroù kêr Thebai. Thebai (Θῆϐαι / Thễbai, e gresianeg) pe Tebez a oa kêr bennañ Boiotia en Hellaz kozh. En istor Hellaz kozh ne oa nemet Aten ha Sparta o devoa muioc'h a bouez. Brudet e oa er mojennoù, ma lavare Sofoklez e oa « ar geoded nemeti ma veze ganet doueed gant ar maouezed ».
Studioù klasel
Istor ar c'hlasoù
Dont a ra klasoù (ha klas) eus an anv-gwan latin "classicus" a dalveze evit ar geodederien roman eus ar c'hlasoù sokial uhelañ. Pellec'h eo deuet ar ger classicus (klasel) da dalvezout uhelegezh, aotrouniezh ha peurvad erfin.
Thebai
Ar gêr a hiriv
23 820 den a oa e 2001 o chom e Thebai (Θήβα Thíva, evel m'hec'h anver hiriv).
Studioù klasel
Istor ar c'hlasoù
Ar ger classicus a zo bet kavet e "Noctes Atticae" (19, 8 15) gant Aulus Gellus er frazenn classicus scriptor, non proletarius hag e soñje da live an tailhoù evit ar skriverien (ha ne oant ket skrivagnerien).
Ar Gresianed kozh o doa savet un doare all evit renkañ an oberennoù sevenadurel. Ober a raent gant ar ger kanon (reolenn ar c'halvez e oa, evit gwir) evit an oberennoù gwellañ. Pelloc'h e oa addimplijet gant Tadoù an Iliz kristen evit dibab levrioù da vezañ degemeret er Testamant nevez. Dre-se e oe miret an testennoù kanonel ha meur a destenn gresianeg kozh all, lakaet ar ger kanon warno, pa oa dibaboù strizh d'ober er mare ma oa koustus-tre eilañ anezho dre dorn war ar paper velin pe war ar papiruzoù.
Thebai
Kadmos
Kadmos, mab Agenor, roue Sidon, en dije diazezet kêr d-Thebai gant e gompagnuned. Kaset e oa bet ar paotr yaouank gant e dad da gerc'hat e c'hoar Europa, bet skrapet gant an doue Zeus, a oa deuet daveti dindan neuz un tarv. Goude treuziñ meur a vro setu eñ erru e Delfi. Eno e roas urzh ar Pitia da baouez gant e glask ha da heuliañ un onner, ur c'hresk loar ganti ouzh he c'hostez, a zegouezhfe gantañ hag a gasfe anezhañ betek al lec'h ma ranke sevel ur geoded nevez. Roet e oa bet ar vuoc'h da Gadmos gant Pelagon, roue Fokis, hag e kasas anezhañ betek Boiotia.
Studioù klasel
Reolenn Filon
Evit heñchañ ar studioù e implije ar skrivagnerien hag ar brederourien glasel eus Homer da Dadoù an Iliz kristen reolenn displeget gant ar prederour Filon : "μεταχαραττε το θειον νομισμα" ("metacharatte to theion nomisma"). Ur reolenn evit mirout ur c'hendalc'h rik gant ar gerioù hag ar menozhioù eo. Ur reolenn evit chom hep teurel anezho, met evit aotreañ lakaat anezho da diorren etre harzoù a zo bet roet er c'hentañ d'ar meizad a oa dindan ar ger.
Thebai
Kadmos
Kadmos en doa kavet al lec'h ma felle dezhañ diazezañ ar geoded nevez. Kas a reas e gavandidi davit dour da lidañ un aberzh da Atena met lazhet e voent gant un aerouant dour a ziwalle mammenn Kastalia. Ha Kadmos droug ennañ da vont da lazhañ an euzhvil. War ali Atena e lakaas dent an aerouant en douar evel pa vijent had ha diwanañ a reas tud diouzh an douar, gwisket ganto pep a harnez, armoù hag all, ur ouenn a vrezelourien, ar Sparted "aotokton". Pemp anezhe a oa bet hendadoù noblañs kentañ ar geoded. Ares a oa tad an aerouant dour diskaret gant Kadmos, hag abalamour da se e oa sañset bezañ hendad ar Sparted ha tiegezhioù bras noblañs Thebai. Lakaet e voe Kadmos e pinijenn e-pad eizh vloaz gant Ares, ouzh e servijañ. E fin ar prantad-se e oa roet dezhañ da wreg Harmonia, merc'h Ares hag Afrodite, gant Zeus, evit skoulmañ ar peoc'h. Dont a reas Kadmos da vezañ kentañ roue ar geoded.
Studioù klasel
Deskadurezh ha desavadurezh klasel
Abaoe ar Grennamzer betek hanterenngentañ an XXvet kantved e veze gwelet an deskadurezh klasel evel an hini gwellañ evit kas an dud d'an dreistelezh er vuhezegezh (arete e gresianeg) ha stummañ keodederien a-zoare prest evit kemer perzh da oberioù ar vegenn.
Diwar studi ar c'hlasoù e veze, sañset, roet un hentenn evit kompren ar bed ha kavout alc'hwezioù ar c'haerder diwar an hini gaerrañ eus ar pezh a oa bet lavaret ha prederiet er bed a-bezh. Kikero en doa lavaret dija "An holl lennegezh, an holl skridoù-arnod prederouriezh, holl mouezhioù an amzer tremenet a degas meur a skouer da drevezañ hag int a vije bet chomet en noz, ma ne vije ket deuet gouloù al lennegezh evit o adsevel".
Klaselerien vrudet
Meur a glaseler en deus kavet un hent e tachennoù all eget ar studioù klasel
Naruto
Naruto zo un heuliad manga japanat skrivet ha skeudennaouet gant Masashi Kishimoto. Savet ez eus bet tresadennoù-bev diwarne. Naruto Uzumaki, an dudenn bennañ, zo ur c'hrennard ninja trouzus, gouroberiant, dirakwelus a vez atav o klask bezañ anavezet hag a fell dezhañ dont da vezañ un Hokage, an ninja anavezet en ur gêriadenn evel ar rener hag ar c'hreñvañ eus an ninjaed.
Berzh Naruto
Naruto, zo ur manga shônen bet krouet gant Massachi Kishimoto. E Bro-Japan, Naruto zo bet embannet e 1999 barzh ar gazetenn Weekly Shônen Jump gant an esitor Shueisha, E Bro-C'hall, Naruto zo bet embannet e 2002, gant 10 vloaz dale.
Ar manga-se zo produet gant Studio Pierrot hag Aniplex, an dresadenn-bev e oa bet skignet e Bro-Japan d'an 3 a viz Here 2002, war "T.V Tôkyõ". E Bro-C'hall e oa bet skignet war "Game One" d'an 2 a viz Genver 2006.
An istor
Daouzek bloazvezh kent an darvoudoù ha ganedigezh Naruto, Kyubi, un droukspered louarn dezhañ nav lost en deus drastet kêriadenn guzh Konoha (Konohagakure (木ノ葉隠れの里)), ur geriadenn Ninjaed, o vuntrañ hec'h annezidi hag o plantañ reuz. Ar pevare Hokage a siellas an droukspered e-barzh ar bugel nevez-c'hanet Naruto ha mervel a reas diwar an dra-se.
Kontañ a ra ar mangaioù troioù-kaer Naruto Uzumaki, ar bugel emzivad hag farser-touet a ra kalz sotonioù evit bezañ remerket. Huñvre Naruto zo dont da vezañ hokage evit ma anavezo an holl e dalvoudegezh. Koulskoude e sell an holl outañ evel ma vefe an droukspered Kyubi e-unan, ha gwallgaset ha disprizet o deus anezhañ e-pad ar pep brasañ eus e yaouankiz. Kresket en deus hep tiegezh hag hep mignoned. Klask a ra eta sachañ evezh an dud o trougober.
Heuliañ a reer Naruto hag e vignoned nevez a-hed o avanturioù. Diwezhatoc'h e krog un aozadur kevrinus anvet "Akatsuki" da glask tapout Naruto evit an droukspered e nav lost bac'het ennañ.
Ma n'ho peus ket c'hoant gouzout pelloc'h na lennit ket war lerc'h!!! Naruto a zo mab d'ar 4re Hokage, e paeron a zo Jiraya, unan eus an 3 ninja ar mojenn hag a vo goude kelenner da Naruto goude Kakashi. Naruto a zo bugel ar profesi met ne ouzon ket hiroc'h evit ar poent.
Strollad Labour Belgia
Strollad Labour Belgia (en izelvroeg: Partij van de Arbeid van België - PVDA, galleg: Parti du Travail de Belgique - PTB) a zo ur strollad politikel komunour eus Belgia.
Banniel kanevedenn
Ur banniel liesliv eo ar banniel kanevedenn, warnañ pep liv kavet er c'hombodig-glav.
Naruto
An tudennoù pennañ
Ma ho peus c'hoanr gouzout hiroc'h war an dudennoù a zo e-barzh Naruto e c'hellit mont da wel war al lec'hienn dindan e galleg.
Berloz
Berloz (e walloneg: Bierlô) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Banniel kanevedenn
Implijet eo bet bannieloù a seurt-se e meur a sevenadur hag e meur a bro dre ar bed a-bezh hag a-hed an amzerioù. Peuliesañ e vez implijet evit aroueziañ al liesegezh hag ar c'hoaneg pe ar spi.
Berloz
Harzoù yezhel
Araok 1963 ha savidigezh an harzoù yezhel, ul lodenn ag ar gumun a-vremañ a oa flandrezek (kumun a-wezharall Korsworm-Corswarem, da skouer ; ur rann eus kumun Berloz eo abaoe ar strollañ-kumunioù eus 1977). Galleger eo ar gumun, met komzet e vez izelvroeg, dreist-holl gant tud kozh, e kartieroù Hasselbroek ha Roost-Station (Rosoux-Gare ).
Banniel kanevedenn
Hiziv e vez implijet meur a vanniel disheñvel hag evit meur a abeg: brudet hag anavezet e vez dreist-holl evel banniel al lorc'h gae hag ivez evel banniel ar peoc'h.
Al lorc'h gae
Krouet e oa bet ar banniel gant an arzour amerikan Gilbert Baker hag implijet e oa bet er penn-kentañ er Stadoù-Unanet met bremañ e vez implijet evel arouez an heñvelrevelezh er bed a-bezh.
Istor ar banniel
Er bloavezhioù 1970 e oa bet implijet bannieloù liesliv dija evel arouez al liesegezh hag an etrebroadelezh, met liammet ouzh al lorc'h gae e oa deuet da vezañ e diwezh ar bloavezhioù 70 er Stadoù-Unanet.
Implijet e oa bet bet ar banniel treset gant Baker evit ar wech kentañ e Dibunadeg Frankis Gae San Francisco e d'ar25 a viz Mezhven 1978.
Eizh bandennad liv a oa war ar banniel kentañ-se, stag ouzh pep hini ur ster resis.
Goude ma oa bet drouklazhet an heñvelrevad Harvey Milk d'a7 27 a viv Du 1978 e felle d'an dud diskwel o fulor hag al lorc'h e senten en o identelezh revel ha stagañ a reas an embregerezh Paramount Flag Company war werzhañ bannieloù kanevedenn graet gant danvez liesliv hep al liv roz.
Kemmet e oa ar banniel e 1979 adarre o tennañ kuit al liv glas-gwer evit ma vefe par an niver a bandennoù warnañ.
A-wechoù e vez ouzhpennet livoù resis all, evel an du evit ober dave d'ar re varv gant ar SIDA.
Luskad evit ar peoc'h
Implijet e oa bet ar banniel-mañ evit ar wech kentañ en Italia. Deuet eo da vezañ implijet er bed a-bezh evel arouez ar peoc'h gant al luskad tud a save a-enep d'ar brezel en Irak e 2002. Skrivet e vez war ar banniel kanevedenn en italianeg ar ger pace ("peoc'h").
Familh ar ganavedenn
Implijet e vez an hevelep banniel gant familh ar ganavedenn, anvet a-wechoù ivez meuriad ar ganavedenn, ur strollad tud a ya da aloubiñ tachennoù-douar prevez er Stadoù-Unanet.
Al luskad kenoberezh
Implijet eo bet alies ur banniel kanevedenn c'hwec'hliv gant al luskad kenoberezh.
Pobloù an Andez
E Perou hag en Ecuador e vez implijet ur banniel liesliev warnañ seizh bandennad liv evel banniel Tawantin Suyu (takd an Inkaed). Disheñvel eo diouzh banniel al lorc'h gae dre ma implij al liv glas sklaer kentoc'h evit al liv glas-gwer pe c'hoazh gant ur vandennad liv gwenn etre ar bandennoù melen ha gwer hep tamm glas ebet.
Gant an Aymaraed e vez implijet ur garezenn liesliv ivez anvet wiphala. Kemmañ a ra al livoù reis a lec'h da lec'h
Braives
Braives (e walloneg : Braive) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Temneg
Ur yezh atlantel eus skourr yezhoù ar su eo ar temneg (temne) komzet gant tro-dro d'ur milion a dud e kreiz Sierra Leone.
Monte Carlu
Monte Carlu (galleg: Monte-Carlo, distaget a-wechoù Monte-Carl), unan eus an c'hwec'h karter eus Monaco. An hini pinvidikañ eo.
Banniel kanevedenn
Oblast Yuzevek Emren
Implijet e veze ivez livoù ar ganevedenn war banniel an Oblast Yuzevek Emren en ez-Unaniezh Soviedel.
Mlompeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù djolek eo ar mlompeg (mlomp) komzet gant 4.350 den e gevred Senegal.
Henon
Henon a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Dirke
Dirke (Δίρκη e gregach, da lavarout eo "rannet") a oa eil gwreg Likos, roue Tebai, ha breur da Nikteüs. Lakaat a reas-hi teurel e nizez Antiope, ar wreg kentañ, er vac'h, pa oa bet kaset kuit gant Likos.
Dont a reas Zeus da zivac'hañ Antiope, a dec'has kuit, hag a engehentas daou vab, Amfion ha Zetos. Pa voe deuet bras mibien Antiope e lazhjont Likos, hag e stagjont Dirke ouzh lost un tarv feuls ha dizoñv. Kaset e voe ar rouanez war ar reier ha drailhet he c'horf.
Hag an doueed, truez enne outi, he c'hemmas en ur feunteun a voe roet hec'h anv dezhi, hag a oa nepell diouzh kêr Tebai.
Mojenn ha kristeniezh
thumb|right|"Un Dirke gristen", gant Henryk Siemieradzki War a seblant e vije bet awenet gant mojenn Dirke ar re a ijinas stagañ kristenezed ouzh tirvi da vare heskinadur ar gristenien e Roma.
Kouwatayeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù djolek eo ar c'kouwatayeg (kuwaataay) e Afrika ar C'hornôg.
Bobby Fischer
Robert "Bobby" James Fischer a zo bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1943 e Chicago (SUA) ha marvet d'ar 17 a viz Genver 2008 e Reykjavik (Island).
Mestrc'hoarier echedoù eus SUA deut da vout islandat e 2005.
Da c'hwec'h vloaz e teskas c'hoari.
Kampion echedoù SUA
An niveroù a dalv ar poentoù bet tapet gantañ diwar niver ar poentoù posupl.
Ne gemeras ket perzh e Kampionad 1961-1962. Ne voe ket a gampionad e 1964-1965.
Kampion bedel echedoù
Kampion ar bed e voe e 1972.
Karoneg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù djolek eo ar c'haroneg (karon) komzet gant tro-dro da 3.500-9.300 den e Senegal ha Gambia.
Tost-tre eo d'ar mlompeg.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Liammoù diavaez
Ethnologue
Porched:Istor/Pennadoù bet dibabet
= Daouzek miz =
Howard Staunton
Howard Staunton, bet ganet e miz Ebrel 1810 e Londrez (Breizh-Veur) hervez lod, e kontelezh Westmorland hervezañ, ha marvet d'an 22 a viz Mezheven 1874 e Londrez, a oa ur Mestr-c'hoarier ha kazetenner echedoù saoz ag an.
Gwellañ c'hoarier ar bed e voe adalek 1843 betek 1851 ha kampion ar bed (diofisiel). en enor dezhañ ez eo bet anvet Staunton ar pezhioù echedoù bet treset gant Nathaniel Cook e 1842, hag a zo ofisiel en tournamantoù er bed a-bezh. Skrivañ a reas pennadoù a-zivout an echedoù en New Court Gazette, renet gant N. Cook, adalek 1840 hag er British Miscellany ; gantañ e voe krouet ar gazetenn Chess Player's Chronicle.
Brudet eo ivez Howard Staunton evit bout embannet oberennoù klok William Shakespeare gant notennoù. Diamzeriet eo e labourioù hervez an arbennigourion war Shakespeare a-vremañ.
Mervel a reas a-daol-trumm en e levraoueg p'edo o pleustriñ war ul levr nevez.
Yezhoù semitek ar su
Un isskourr eus ar yezhoù semitek eo yezhoù semitek ar su, ennañ 17 yezh. Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
Brecht
Brecht zo un anv germanek a gaver:
Yann Iañ
Meur a zen zo bet anvet Yann I.
Fermo Zannoni
Mestrc'hoarier echedoù italian e oa.
Kemer a reas perzh e Tournamant Milano 1881, 18 vloaz edo hepken. Eilvet e voe, un hanter-boent hepken goude Carlo Salvioli. Kampion Italia e voe e Venezia e 1883 hag e Roma e 1886.
Elektryon
Elektryon a oa roue Mykenai, a oa ur mab da b-Perseüs ha da Andromeda. Pried e oa pe da Anakso, merc'h e vreur Alkaios ha c'hoar Amfitryon, pe Eurydike merc'h Pelops. Tad e oa da Alkmene, mamm Herakles ha kalz mibien en doe. Ur mab all, Likymnios, en doe gant Mideia, ur vaouez a Frygia.
Yann III
Meur a zen zo bet anvet Yann III
Helen Keller
thumb|250px|Helen Keller Helen Adams Keller (27 a viz Even 1880 e Tuscumbia, Alabama - 1añ a viz Even 1968 en Arcan Ridge, Easton, Connecticut) a oa ur skrivagnerez, stourmerez ha prezegennerez stadunanat. Bouzar ha dall e oa hag e voe an den nammet kentañ a dapas un diplom er skol-veur.
thumb|Pezh da enoriñ Helen Keller
Er sinema
Daou film a zo diazezet war buhez Helen Keller :
Gwiñver Prevost
Gwiñver Prevost (Callosciurus prevostii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia (Thailand, Brunei, Malaysia, Indonezia).
Porched:Istor/Skeudennoù bet dibabet
= Daouzek miz =
16 Du
Lidoù
Sent an deiz :
Avekapelle
Avekapelle en izelvroeg, Oavekapelle e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Veurne e 1970.
Emdroadur ar boblañs
Andon : NIS, www.westhoek.be ha kêr Veurne
Brecht (Alamagn)
Brecht zo ur gumun en Alamagn, e stad Rheinland-Pfalz, e distrig Bitburg-Prüm.
Aimé
Aimé zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred, hag Aimée eo ar stumm gwregel anezhañ.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin amatus (karet), ret kompren amatus Dei, karet gant Doue, da dostaat ouzh anvioù evel Amédée, Désiré ha Desideratus, Deodat, ha Théophile.
Dre ar ster eo kar d'an anv David.
Sent
Daou sant zo anavezet
thumb|280px|[[Aimé Picquet du Boisguy.]]
Victoria (Rouantelezh-Unanet)
Alexandrina Victoria of Hanover a zo bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1819 ha marvet d'ar 22 a viz Genver 1901, a oa merc'h da Edward Augustus, dug Kent ha Strathearn ha da Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld e bried.
Rouanez ar Rouantelezh-Unanet adalek an 20 a viz Even 1837 hag Impalaerez Indez adalek ar 1añ a viz Mae 1876 betek he marv.
Geot gallek
Ar geot gallek (Dactylis glomerata L.), a zo geot hir, eus kerentiad ar poaceae, boutin tre e pradennoù Europa ha Afrika an Norzh met ivez Amerika an Norzh, Aostralia ha Zeland Nevez ma oa bet emporzhiet.
Mat eo da reiñ da zebriñ d'ar chatal. D'an dud, n'eus ket en tu all dezhe da ober ur c'housk goude kreisteiz warne, dindan un dervenn pe ur wezenn bodennek bennak.
Peniti-Koedrac'h
Peniti-Koedrac'h a oa ur gumun eus kanton Pleneventer, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Bodet e oa gant Peniti-Koedrac'h d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ploheg-Peniti.
IXvet kantved
|  |
../.. | |  |  kantved |  |  | ../..
Bloavezhioù 800 | Bloavezhioù 810 | Bloavezhioù 820 | Bloavezhioù 830 | Bloavezhioù 840
Bloavezhioù 850 | Bloavezhioù 860 | Bloavezhioù 870 | Bloavezhioù 880 | Bloavezhioù 890
Rijksmuseum
thumb|350px|Rijksmuseum Amsterdam war-dro 1895
Rijksmuseum (Mirdi ar Riez, pe Mirdi ar Stad, e brezhoneg) eo an anv a vez roet d'ur mirdi broadel e nederlandeg.
Pa lavarer "Rijksmuseum" hep mui e reer dave da Rijksmuseum Amsterdam.
Setu listenn ar mirdioù izelvroat anvet "Rijksmuseum" :
Amsterdam
thumb|150px|Scheepvaartmuseum en [[Amsterdam]]
Apeldoorn
thumb|150px|Palez [[Het Loo, mirdi broadel en Apeldoorn]]
Arnhem
thumb|150px|Openluchtmuseum en [[Arnhem]]
Den Haag
thumb|150px|Mauritshuis ([[Den Haag)]]
Dordrecht
thumb|150px|Mirdi Dordrechts
Enkhuizen
thumb|150px|Milin avel er Zuiderzeemuseum
Enschede
thumb|150px|Rijksmuseum Twenthe en [[Enschede]]
Fouleg
Ur yezh atlantel eus skourr yezhoù atlantel an norzh eo ar fouleg (fulfulde pe pulaar).
Rijksmuseum
Leiden
thumb|150px|Museum Volkenkunde en [[Leiden]]
Fouleg
Kaozeet e vez gant milionoù a dud (10-16 milion) e Maouritania, Senegal, Mali, Ginea, Ginea-Bissau, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Kameroun, Gambia, Tchad, Sierra Leone, Benin, Ginea-Bissau, Soudan, Republik Kreizafrikan, Aod an Olifant, Ghana, Togo.
Rijksmuseum
Muiden
thumb|150px|Ar Muiderslot en Muiden
Utrecht
thumb|100px|Catharijneconvent en [[Utrecht]]
Zaltbommel / Poederoijen
thumb|150px|Ar Slot Loevestein en Poederoijen
María Teresa Vera
thumb|right|María Teresa Vera, en he c'hoazez e-kichen [[Rafael Zequeira]]
En 1911 e krogas da ganañ war al leurennoù en ur c'hoariva ma kanas ar ganaouenn criolla Mercedes, savet gant Manuel Corona. Hennezh a alias anezhi da zeskiñ seniñ gitar. José Díaz, ruilher segalennoù, a voe he c'hentañ kelenner. Gant Manuel Corona e teskas doareoù disheñvel ar c'hentañ hag an eil gitar, kentelioù hag a voe talvoudus-bras dezhi.
Kanañ a reas neuze gant Rafael Zequeira hag entre 1914 (pe 1916?) ha 1924, pa vanas Rafael klañv ha pa varvas. Enrollet e oa bet ganto en Evrog Nevez ouzhpenn 200 kanaouenn hag a reas berzh bras, evel "A llorar a Papá Montero". Met kollet eo an darn vrasañ.
Anaoudegezh a reas gant Carlos Godinez, ur sonaozour, a zeskas dezhi hiroc'h diwar-benn ar seniñ gitar. Kanañ a reas gantañ el laz Grupo Típico. Carlos Godínez a chomas kamarad bras dezhi betek e varv e 1950.
Anaoudegezh a reas ivez gant Ignacio Piñeiro hag e 1925 (pe 26?) e savas ar Sexteto Occidente gantañ, ur c'hwec'had e doare Cuba an amzer.
Sexteto Occidente
Savet e voe gant María Teresa Vera war c'houlenn he skoazellerien, a wele e oa diouzh ar c'hiz al lazioù-seniñ bras er bloavezhioù-se. Ouzhpenn María Teresa e oa Miguel García evel pennkaner, Ignacio Piñeiro, Julio Torres Biart gant an tres, Manuel Reinoso gant ar bongó ha Paco Sánchez gant ar maracas. Sonerien eus ar c'hentañ troc'h e oant ha berzh a rejont holl en o micher. Ne badas ket nemeur a vloavezhioù ha rouez e voe o enrolladurioù. Gant ar strollad-se avat e vleunias he donezonoù hag e tiazezas he brud vat, e-skoaz ar Sexteto Habanero, strollad bras all ar mare.
Santería, emdennañ ha distreiñ
Troet e oa María Teresa Vera gant ar relijion afrokuban, ar santería, ha dilezel a reas ar sonerezh da vont da santera, da lavarout eo belegez. Met distreiñ a reas e 1935 (pe 36?) en un abadenn skingomz eus Radio Salas, en ur pevarad a oa ennañ Justa García, Dominica Verges y Lorenzo Hierrezuelo, met dispartiet ar pevarad goude an abadenn, ha ne voe ket adsavet.
Lorenzo Hierrezuelo koulskoude a chomas da seniñ ganti, ha kanañ a rejont en un daouad a badas 27 vloaz, ma kreskas brud María Teresa Vera evel unan eus kentañ mouezhioù an Trova.
Diwar he fenn
En e vuhezskrid e ro Calderon ali 32 sonaozour kuban diwar he fenn.
Giogha
Giogha zo un enezenn vihan eus Bro-Skos, unan eus an Inizi Gall, er gwalarn da ledenez Cinn Tìre. 28 devezh-arat zo enni ha 110 den a oa o chom en enezenn e 2001. Gouezeleg a vez komzet gant an dud.
Bro orin Clan MacNeill eo.
Gwipri
Anv
Erwan Vallerie ː Guicbri, 923; Guipri, 1101; Guiprio, 1163; Guipre, 133. Guipri, 1351; Guibry, XVIt
Gregor Rostrenenn
N'ouzer ket anv resis an den a relijion ha geriadurour ar brezhoneg Gregor Rostren (e galleg : Grégoire de Rostrenen), a-wechoù Gregor a Rostrenenn. Krediñ a reer eo bet ganet war-dro 1667 pe 1672 e Perred (Bro-Wened da neuze). Marteze e oa Tangi e anv-badez pa oa Gregor e anv relijiel evel manac'h frañsezat. Mervel a reas e kouent Rosko e 1750. Ur yezhour eus ar re bouezusañ en istor ar brezhoneg eo bet. Ur prezegenner relijiel eo bet ivez.
Gwipri
Ardamezioù
Palefarzhet : ouzh 1, en glazur e lestr en argant mordoant war ur mor ivez en argant ha balirant war ar gab, e gab troc'het etre geot hag argant; ouzh 2 ha 3, en aour e gougroaz lammellet en gul, heuliet gant peder steredenn en sabel, unan ouzh pep konk; ouzh 4, en glazur e gab troc'het evel an hini 1, e deltenn heuliet ouzh dehoù gant un tan, balirant war ur c'houmoulen, an holl en argant, balirant war ar gab
Gregor Rostrenenn
Buhez
Kemer a reas sae ar frañsezidi e 1691 ha mont a reas da chom da gouent ar Groazig, e Bro-Naoned.
Oberennoù
Daou levr gallek en deus savet Gregor a Rostrenenn war ar brezhoneg :
Douar-Nevez ha Labrador
Saozneg eo ar yezh a vez komzet ar muiañ, met galleg a vez komzet ivez.
Wolofeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù atlantel an norzh eo ar wolofeg (wolof). Yezh vamm strollad etnek ar Wolofed. Emañ e skourr yezhoù atlantel familh ar yezhoù nigerek-kongoek.
Korf
Ar c'horf eo an danvez fizikel a ya d'ober ar bevien, pe loened pe tud e vent, hep ober anv eus o fersonelezh, o emzalc'h pe o ene. Ral eo komz eus korfoù plant pe traezoù ; evit diskouez al lodenn vrasañ anezho e reer a-wechoù.
Skiant
Korfadurezh eo anv ar c'helenn ma vez studiet korf an den hag e vont en-dro.
Korfoù all
N'o deus ket ar plant ur c'horf ha pa vez ganto muioc'h eget ur gell.
Implijet e vez ar ger korf gwechoù zo evit ober kaoz eus an neuz, ar yec'hed, pe ar marv. Komz a reer neuze eus korf marv, goude ma kaver gerioù all e brezhoneg: kelan, tost ouzh celain e kembraeg, hag un amprest moarvat, ha bruluskenn a gaver e skridoù krennvrezhonek.
Evit al loened e vez komzet eus ar sklosenn a-wechoù. ,
Ejen-mor
An ejened-mor (pe oc'hen-mor) eo ar bronneged mor a ya d'ober ar genad Trichechus, an hini nemetañ er c'herentiad Trichechidae. Er memes urzhiad hag an dugong emaint.
Spesadoù
3 pe 4 spesad ejened-mor a zo, an holl anezho en arvar da vont da get:
Felger
Felger (meneget e Geriadur Hemon-Huon e 2005, Foujera en embannadur 1993) zo ur gumun e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh Uhel, tost d'an harzoù gant Normandi ha Maine. Brudet-bras eo he c'hastell.
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor da Felger.
Ejen-mor Amazonia
Ejen-mor Amazonia (Trichechus inunguis) a zo ur bronneg dour hag a vev e diazad an Amazon.
thumb|left|250px|Tiriad ejen-mor Amazonia
Serereg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù senegambek eo ar serereg (serer) komzet gant tro-dro da 1,026,000 a dud e Senegal (1998) dreist-holl hag ivez e Gambia.
Théodore Hersart de La Villemarqué
thumb|Kervarker, poltredet gant [[Évariste Vital-Luminais.]] thumb|Delwenn e Kemperle. Ar beskont Théodore Hersart de La Villemarqué, Kervarker e brezhoneg, zo ur yezhour breizhat troet gant sevenadur Breizh. Ganet e oa e Kemperle d'ar 7 a viz Gouere 1815, ha marvet d'an 8 a viz Kerzu 1895 e Kemperle ivez. Brudet eo e oberenn Barzhaz Breizh, un dastumad gwerzioù ha sonioù hengounel. Bras eo bet e levezon war an emsav sevenadurel.
Yaouankiz Kervarker
Pa oa yaouank e veve e Maner ar Genkiz, e Nizon, e-kichen Pont-Aven. E vamm, ar gontez Maria-Ursule Feydeau de Vaugien, a ouie mat a-walc'h brezhoneg, ken dre gomz ken dre skrid, ha krog e oa da zastum kanaouennoù brezhonek.
Pa oa Kervarker studier e skolaj jezuisted Gwened e tremene e vakañsoù er maner o tiskrivañ war karnedoù pozioù ha tonioù kanaouennoù brezhonek kanet gant meveleion peurliesañ : peizanted, micherourion, servijourion...
E-pad 150 vloaz e chomas ar c'harnedoù-se gant ar familh, betek ma voent fiziet er c'hlasker Donatien Laurent.
Thamnophilidae
Thamnophilidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Kreiz ha Suamerika, termenet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Kemmet kenañ e oa bet ar c'herentiad en abeg da implij nevez ar vevoniezh volekulel ha, da-heul embannadennoù skiantel niverus a-walc'h, e voe krouet un toullad spesadoù : Epinecrophylla (2006), Willisornis (2007), Euchrepomis (2012), Ammonastes (2013), Ampelornis, Aprositornis, Hafferia, Poliocrania ha Sciaphylax, Cercomacroides (2014) hag Oneillornis. Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged ha tri-ugent d'ober ar c'herentiad bremañ :
Bae an Anaon
Unan eus baeoù brudetañ Breizh eo Bae an Anaon, pe Aod Walarn e kornôg kumun Plougoñ (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed) tre en hanternoz da Veg ar Raz, ken brudet all. Emañ ar bae e penn un draoñienn sioul etre Beg ar Raz hag uhelenn Beg ar Vann. Digor-bras eo war ar Meurvor Atlantel a zegas war an draezhenn koummoù bras a ziruilh hag a darzh diehan.
Ul leti anvet "Hôtel de la Baie des Trépassés" a zo bet savet tost d'an traezh.
Neroccio dei Landi
Buhez
Desket e voe gant Vecchietta, ha kenlabourat a reas gant Francesco di Giorgio Martini eus 1468 betek 1475.
Bae an Anaon
Ul lec'h gant meur a vojenn kontet diwar e benn eo gant istor ar c'horfoù marv a veze kaset, a-hervez, da Enez-Sun. Kontet e vez ivez e vije ur gêr beuzet dindan Stank Laoual, ul lennadig dour nepell diouzh ar bae.
Alkmene
Alkmene (henc'hresianeg : Ἀμφιτρύων), pe Alkmena ( Ἀλκμάνα [dorik]), a oa merc'h da Elektryon, roue Mykenai ha mab Perseüs, hervez mojennoù Hellaz kozh. Pried Amfitryon e oa, ha mamm e vugale Ifikles hag Herakles.
Bae an Anaon
Tremen a ra ar GR 34 dre ar bae.
Alkmene
Hec'h anv
Άλκμηνη, a vez distaget Alkmênê, a dalv kement ha «nerzh al loar».
Neroccio dei Landi
Buhez
E 1472 e livas un Assunta evit abati Monte Oliveto Maggiore hag e 1474 e kizellas delwenn Santez Katelin Siena, urzhiet gant kêr Siena evit lakaat en ti-bediñ gouestlet d'ar santez.
Alkmene
Ar vojenn
Pa oa he gwaz o vrezeliñ e teuas Zeus, e stumm he gwaz, da gousket ganti. Edo neuze ar wreg o tougen mab an doue en he c'hof. He gwaz neuze a vrazezas anezhi ivez. Pa glevas Amfitryon he doa kousket gant unan all e kondaonas anezhi da vout devet war ur bern keuneud. Saveteet e voe gant Zeus a reas d'ar glav lazhañ an tan.
Neroccio dei Landi
Buhez
A-raok 1475 e livas Storie di San Benedetto, un daolenn war lien war ziskouez en Uffizi, ha moarvat gant kenlabour Francesco di Giorgio Martini hag e 1475 ivez ar Madonna col Bambino tra San Girolamo e San Bernardino, miret e pinakotek broadel Siena, e bennoberenn.
Alkmene
He mibien
Daouzek miz e tougas he mibien, abalamour d'an doueez Hera, a glaske mirout ouzh ganedigezh Herakles. Gennet e voe Hera gant Galinthias, matezh Alkmene, a roas da grediñ d'an doueez warizius e oa ganet ar bugel a-raok ar c'houlz.
Pa varvas he gwaz ez eas da-heul he daou vab. War-lerc'h marv Herakles e rankas tec'hel da Aten abalamour d'ar gasoni a vage Eurystheüs, roue Thebai, outi. Pa varvas ar roue-se e voe degaset e benn dezhi, ha dilagadet e voe ganti. Neuze e tistroas da Dhebai ma vevas pell, ha ma timezas gant Radamanthys, hag he doe daou vab all gantañ, Erythros ha Gortys.
Pa varvas e voe kaset gant Zeus da Inizi ar Re Wenvidik, ha Radamanthys a voe lakaet da vezañ unan eus tri barner an Ifernioù.
He mamm a oa pe Anakso, c'hoar da Amfitryon, ha neuze e oa nizez Elektryon, pe ur verc'h da Belops, Eurydike pe Lysidike. Gwreg Amfitryon e oa Alkmena pan eas d'an harlu, petra bennak m'en devoa lazhet he zad dre fazi.
Beg ar Vann
thumb|right|Beg ar Vann Ur beg-douar pe ur c'hab, dezhañ ul ledanded bihan a-walc'h, eo Beg ar Vann e gwalarn kumun Kledenn-ar-C'hab (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed). Ur chapelig vihan dediet da sant Tei, div feunteun en he c'hichen, unan gouestlet da sant Tei hag eben da sant Vazhev, a zo bet savet nepell diouzh riblenn an tornaod, 50 m a uhelded dezhañ.
Eus al lein e vez gwelet ur panorama dispar gant Beg ar Raz ha Bae an Anaon er Su, Enez-Sun dirak ha Ledenez Kraozon en Norzh. Etre Bae an Anaon ha penn kornôkañ ar beg ez eus ur porzhig, an Dourlenn.
Tremen a ra ar GR 34 a-hed lein an tornaod.
Bakeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù kanginek eo ar bakeg (bak).
Galinthias
Galinthias (Γαλινθίας e gregach) a oa matezh Alkmene, mamm Herakles, e mojennoù Hellaz kozh.
Pa oa dougerez he mestrez e klaskas an doueez Hera mirout ouzh ganedigezh ar mab-se da Zeus. Louzet e voe an doueez gant Galanthias a lavaras dezhi e oa gwilioudet ar vamm.
Evit he c'hastizañ e voe troet gant Hera en un dourgi. Daoust da se e chomas gant he mestrez.
An anv latin
Galinthis a vez graet anezhi e mojennoù Roma.
Paloreg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù kanginek eo ar paloreg (palor) komzet gant tro-dro da 8.600 (1998) den e Senegal.
Luzron
Luzron pe Luron a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ejen-mor Afrika
Ejen-mor Afrika (Trichechus senegalensis) a zo ur bronneg hag a vev e kornôg Afrika, war an aodoù hag er c'hevandir.
Luzron
Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
Radamanthys
Radamanthys (henc'hresianeg : Ραδαμάνθυς Radamánthys), mab da Zeus ha da Europa, merc'h Agenor, a oa roue Fenikia. Brudet e oa e vertuz hag e spered a justis.
Luzron
Istor
Luzron e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù
Kamp-bac'h nazi
An Trede Reich a savas kampoù-bac'h nazi en holl diriad a zalc'he. Konzentrationslager a vez graet en alamaneg eus kamp-bac'h. Ez-ofisiel e veze implijet ar verradenn KL (ka el) gant politikerien an Trede Reich nazi. Gant enebourien an nazied e veze lavaret KZ (ka tset) kentoc'h. Hervez an istorour Eugen Kogon e oa bet degemeret gant an SSed ar stumm KZ (sañset "kaletoc'h" ha "kreñvoc'h") digant o aberzhidi.
Radamanthys
Mojenn
Brudet e oa evit e furnez hag e speredegezh. Diodoros Sikilia a ra anezhañ, evel eus Minos, un haroz a zegas ar sevenadur en ur ren war ur vro ec'hon ma sav al lezennoù : « Inizi bras a oa en e zalc'h ha hogos holl aodoù Azia o doa en em roet o-unan dezhañ abalamour da vrud e onestiz. » Pa zegouezhas tron Kreta gant Minos e tennas hennezh e vad eus an dra-se evit en em zizober eus e vreudeur, gwarizius ma oa eus o brud. Mont a reas Radamanthys en harlu da Oic'halia, e Boiotia, ma timezas gant Alkmene, intañvez Amfitryon, ha mamm Herakles. Daou vab en doe diganti : Erythros ha Gortys.
Kamp-bac'h nazi
Ar c'hentañ kampoù-bac'h nazi savet en Trede Reich a greskas buan adalek Tangwall ar Reichstag e 1933 betek fin an Eil Brezel-bed. O roll da gentañ a oa spouronañ ha bac'hañ prizonidi bolitikel hag eneberien ar renad, ha tennañ splet eus o labour. Amprestet e voe an anv digant hini ar c'hampoù-bac'h savet gant Breizh-Veur da vare Eil brezel ar Voered.
Etre 1939 ha 1942 e pevarc'hementas niver ar c'hampoù-bac'h nazi hag e tizhas an niver a 300 pe muioc'h, a-vuzul ma veze bac'het labourerien-sklav eus Europa, Yuzevien, prizonidi bolitikel, torfedourien, heñvelreviaded, Jipsianed, testoù Jehovah, tud nammet o spered ha kement zo , hep prosez peurliesañ. Goude deroù an Eil Brezel-bed dreist-holl e kreskas kalz niver ar c'hampoù da vac'hañ rezistanted, Yuzevien hag eneberien eus Europa a-bezh, met ivez da vodañ un niver a sklaved e servij an industriezh. Divius e oa al labour, re skort e oa ar voued, ne veze ket prederiet ar re glañv, gwallgaset e veze ar brizonidi en un doare ingal hag uhel e oa ar feur mervel. Pep tra oa graet da zizenelaat ar brizonidi ha d'o c'has buan d'ar marv. Lakaet e vez kemm avat etre ar c'hampoù-bac'h (deskrivet er pennad-mañ) hag ar c'hampoù-diouennañ a oa savet gant an Nazied da vuntrañ en un doare greantel annezidi ar Ghettoioù ha prizonidi yuzev ar c'hampoù-bac'h, evel Chełmno, Belzec, Sobibor et Treblinka. Adalek 1941 e voe ivez kampoù a oa war un dro kampoù-bac'h ha kampoù-diouennañ, evel Auschwitz-Birkenau ha Majdanek.
Radamanthys
Mojenn
Goude e varv e teuas da vezañ barner en Ifernioù, gant Minos hag Aiakos. Hervez Homeros e vevas en un doare sioul hag eürus en inizi ar re wenvidik. Hervez danevelloù savet diwezhatoc'h e renas e-unan war ar parkoù Elizean.
Ndouteg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù kanginek eo ar ndouteg (ndut) komzet gant tro-dro da 25.350 den (1998) e Senegal.
Nouneg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù kanginek eo an nouneg (noon) komzet gant tro-dro da 26.500 den (1998) e Senegal.
François Goulard
François Goulard zo ur politikour bet ganet d’an 21 a viz Gwengolo 1953 e Gwened. Ezel eo bet eus an UMP ; tostaet eo da François Bayrou da goulz dilennadegoù prezidantel 2007.
Safieg
Ur yezh SOV eo ha tonenn ebet ez eus ganti.
Rannyezhoù
Bez ez eus pemp rannyezh :
Jan
Jan zo un anv-badez nederlandek implijet e kalz yezhoù all evel an tchekeg, an alamaneg, ar yezhoù skandinavek hag all, par da Yann e brezhoneg.
E brezhoneg
Jan pe Janig a vez skrivet e-lec'h Chan a-wechoù. Stummoù all da Janed int-holl.
George Washington
George Washington, (22 a viz C'hwevrer 1732 e Virginia - 14 a viz Kerzu 1799) a zo ur politikour amerikan, hag un haroz eus Brezel Dizalc'hiezh SUA. Kemer a reas perzh e skridaozañ Bonreizh Stadoù-Unanet Amerika. Dilennet e oa bet da gentañ Prezidant SUA, ar pezh a ra eus outañ unan eus ar Founding Fathers of the United States.
Lesanvet e oa pad e vuhez gant al lesanv "Tad ar vro".
Eige
Eige (distagadur gouezelek [ˈekʲə] ; Eigg e saozneg), zo un enezennig en Inizi Gall e Bro-Skos, etre an t-Eilean Sgitheanach, a zo en hanternoz dezhi, ha ledenez Àird nam Murchan. 30,49 km² zo enni, ha 87 den zo o chom eno hervez niveradeg 2011.
Douaroniezh
9 km hed ha 5 km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz, ha 5 km led eus ar sav-heol d'ar c'huzh-heol a ra Enez Eige. Eil brasañ enezenn na h-Eileanan Tarsainn (Small Isles) eo war-lerc'h Rùm.
Evned
Ur 130 a spesadoù evned zo en enezenn, darn anezho zo evned-preizh, en o zouez an erer meur
Formicariidae
Formicariidae, a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Yann (pab)
Daou bab warn-ugent zo bet anvet Yann.
Normandi-Izel
Ur rannvro c'hall oa Normandi-Izel. Lod eus Normandi e oa gant Normandi-Uhel hag an Inizi Angl-ha-Normand. Tri departamant a oa enni : Calvados, Orne ha Manche.
Bodet eo bet gant Normandi-Uhel d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ar rannvro Normandi.
Yezhoù senegambek
Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù senegambek.
Setu ar yezhoù senegambek pennañ:
VIIIvet kantved
|  |
../.. | | |  kantved | | | ../..
Avank Amerika
Avank Amerika (Castor canadensis) a zo ur c'hrigner bras eus Norzhamerika.
Lehareg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù kanginek eo ar lehareg (lehar) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1999) e kornôg Senegal, war-dro Panbal, Mbaraglov, Dougnan.
VIIIvet kantved
Bloavezhioù 700 | Bloavezhioù 710 | Bloavezhioù 720 | Bloavezhioù 730 | Bloavezhioù 740
Bloavezhioù 750 | Bloavezhioù 760 | Bloavezhioù 770 | Bloavezhioù 780 | Bloavezhioù 790
D'ar 701 e krog an  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 800.
Aimée
Aimée zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv gourel Aimé.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin amatus (karet), ret kompren amatus Dei, karet gant Doue, da dostaat ouzh anvioù evel Amédée, Désiré ha Desideratus, Deodat, ha Théophile.
Andhra Pradesh
200px|right|Stad Andhra Pradesh, abaoe 2014
Aimée
Gerdarzh
Dre ar ster eo kar d'an anv David.
Andhra Pradesh
Andhra Pradesh (ఆంధ్ర ప్రదేశం e telougoueg hag Andhra Pradesh e saozneg) zo unan eus stadoù India, war aod ar reter.
Tremen 49 milion a annezidi zo en Andhra Pradesh, war ur gorread 162 970 km². Hyderabad eo ar gêr-benn.
Savet e voe Andhra Pradesh e 1956, pa voe staget tammoù eus stad Hyderabad ouzh an Andhra State, a oa bet savet e 1953 diwar Stad Madras. Evel-se e oa bodet an douaroù ma vez kaozeet telougoueg, zo yezh ofisiel ar stad.
An darn vrasañ eus annezidi Andhra Pradesh (84 %) a gaoze telougoueg, 7 % anezho a gomz ourdoueg, 2,6 % hindeg, 0,9 % kannadeg, hag ar re all yezhoù all c’hoazh, komzet gant niveroù bihan a dud.
E 2014 e voe rannet ar stad ha dispartiet Telangana (a oa e stad Hyderabad gwechall) diouzh Andhra Pradesh.
Gwiñver Anderson
Gwiñver Anderson (Callosciurus quinquestriatus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia (Sina ha Myanmar).
Emgann Ballon
Emgann Ballon a c'hoarvezas d'an 22 a viz Du 845 etre armeoù ar Vretoned, gant Nevenoe en o fenn, hag armeoù ar Franked renet gant Karl Voal. Eus tu ar Vretoned e oa e-tro 1000 soudard, eus tu ar Franked e oa e-tro 3000.
Pilet-krenn e voe ar Franked en emgann-se, faezhet dreist-holl gant barregezh ha troioù-brezel marc’heien Nevenoe.
A-drugarez da varc'hegerezh skañv ha da waregerezh war varc'h e voe trec'h lu Breizh. Ouzhpenn da-se e voe lakaet diaes an arme c'hall, rak e voen tapet er pri pa oa ar vretoned o arsellat anezho gant birroù ha goafoù.
Armeoù
A vras e vez soñjet e oa 1000 breton o stourm a-enep 3000 frank. Karl Voal a oa bet berr gant soudarded rak ne oa ket entanet gant an dagadenn.
Frañsez-Mari Kadig
An aotrou Frañsez-Mari Kadig (François-Marie Cadic) a oa ur skrivagnour hag en deus labouret àr ar folklor. Ganet a oa d’an 29 a viz Gwengolo 1864 ba Noal-Pondi (Mor-Bihan), ha marv d’ar 27 a viz Gouere 1929 ba Sant-Yann-Brevele.
Buhez
Ganet a oa ba ur familh labourizion-douar. Eñ en doa ur bochad breudeur ha c’hoarezed. Aet e oa da gloerdi bihan Santez-Anna-Gwened ba 1880, raok mont da gloerdi bras Gwened. Beleget e oa bet ba 1889. Àr-lerc’h bout graet ur lisañs àr an istoer, e ta da vout kelennour ba Institud katolik Pariz. Ba 1897, e kroueas « parrez Bretoned Pariz », lem e vo betek 40 000 a dud, ha ba 1899 e savas ur gazetenn hag a vo graet ar memp anv anezhi. Ba hounnezh e veze roet ur bochad doareoù a dalvoudegezh evit Bretoned Pariz, ha mojennoù dia Vro-Gwened c’hoazh ivez. Skrivet en deus ur bochad levrioù zia-benn Breizh, lem e kannïa kontadennoù ha mojennoù dia’r vro. Sellet a vez evel unan ag an dastumerion wellañ evit kultur dre gomz Breizh-Izel.
François Rabelais
François Rabelais, a implijas ivez an anvioù Alcofribas Nasier (un tregejad eus e anv) ha Séraphin Calobarsy, bet ganet war-dro 1483 pe 1494, e La Devinière, e Seuilly, e-kichen Chinon, e proviñs Touren, e Bro-C'hall, ha marvet e 1553 e Pariz, zo ur beleg, mezeg, ha skrivagner gall eus ar. Brudet eo e romantoù, ma lakaas spered an Azginivelezh, hag e vennozhioù diwar-benn ar brederouriezh hag ar skiant. Ober d'al lenner c'hoarzhin a felle dezhañ, diwar-goust an dud a c'halloud, priñsed ha tud a Iliz.
E vuhez
Ganet e voe e domani La Devinière, e Seuilly, nepell diouzh Chinon, e proviñs Touren. Mab e oa d'ar senesal hag alvokad Antoine Rabelais. N'eus prouenn splann ebet eus deiziad e c'hanedigezh nag eus hini e varv. Darn o deus kinniget 1494 ; istorourien all a lavar 1483, dre ma vije marvet d'an 9 a viz Ebrel 1553 d'an oad a 70 vloaz, met n'eo ket peurasur. Hervez Claude Bougreau, eus ar Société d'Histoire de Chinon - Vienne & Loire, e vefe bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1489, un ali savet diwar ar chabistr 40 en Tiers-Livre.
Manac'h
Abred ez eas François Rabelais da vanac'h. Tost d'ar gêr da gentañ, da abati Fontenay-le-Comte goude. E 1526 e oa e prioldi Ligugé, e Poatev.
Studier ha medisin
Etre 1526 ha 1530 n'ouzer ket petra a reas, met e 1530 e lakeas e anv e skol-veur Montpellier war ar medisinerezh. E 1532 e sinas e levr kentañ, Pantagruel, evel Alcofribas Nasier. Ennañ e kane Rabelais meuleudi da win e vro e-kichenik Chinon, ha da vuhez dibreder an dud, evel hini Pantagruel hag e vignoned. Ne blijas an oberenn na d'an Iliz na da bennoù meur skol-veur ar Sorbonne.
E 1534 e oa medisin en Hotel-Dieu e Lyon.