cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enbonegañ daouredel
Ar bit
An niver izelañ a zo 0 ; an hini uhelañ 255 ; bez'eus neuze 256 galluster enbonegañ.
Lezvab
Lezvibien brudet
Sugulussuhted
Enbonegañ daouredel
Ar bit
Bez' e c'hell bezañ ar c'heal-se astennet da n bit ; bez' vo neuze 2^n galluster.
An eizhbit
Un unanenn stlennañ stummet (kediet) gant eizh bit eo un eizhbit. Permetiñ a ra d'enbonegañ un nod evel un niverenn, ul lizherenn, un arouez,....
Ar strollañ bitoù dre eizh a gevaraez un helennded aesoc'h un tammig evel en diazez dekredel pa vez strollet an niverennoù dre teir. Da skouer eo aezoc'h da lenn "1 234 567" eget "1234567".
Un unanenn kediet gant c'hwezek bit a vez anvet ur "ger" (e saozneg "word").
Hag unan kediet gant 32 bit a vez anvet "daougement-ger" (e saozneg "double-word").
An niñvadurioù e daouredel
Ar Sammadur :
An hevelep reoladoù hag e dekred e vez arveret e daoured. Kregiñ a reer da sammañ ar bitoù leiañ pouez (ar re war an tu dehoù) hag hor bez un astaol pa vez sammad daou vit a un-bouez a vez o vont en tu-hont talvoud an unanenn uhelañ (1 evit an daoured). Astaolet e vez an astaol war ar bit a bouez krenvoc'h da heul. Da skouer :
. .O 1 1 O 1
+ O 1 1 1 O
. .1 1 0 1 1
Proviñs Lạng Sơn
right|framed|Proviñs Lang Son Proviñs Lạng Sơn (Hán Tự: 諒山) a zo ur broviñs e norzh Viet-Nam. Harzoù he deus gant proviñsoù sinaat Guangxi ha Yunnan. Lạng Sơn eo he c'hêr-benn.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Cres
250px|right|Porzh Porozina 200px|right|Pelec'h emañ Cres en arvor Kroatia Cres (distaget [tsrɛs] e kroateg, Cherso en italianeg, Kersch en alamaneg, Crepsa e latin, Χερσος e gresianeg) zo un enezenn en arvor Kroatia. Unan eus inizi pleg-mor Kvarner eo ha mont a reer betek enni gant bigi a loc’h diouzh enez Krk pe diouzh ledenez Istria hag a erru e porzh Porozina.
Brasoc’hik eget Krk eo Cres, gant ur gorread 405 78 km², ha neuze ez eo enezenn vrasañ Kroatia. Annezet eo gant 3,184 a dud (2001). Cres eo ar gêr vrasañ, kêrioù bihan all zo evel Porozina.
Cres hag enez Lošinj, e-kichen, ne oa anezho nemet un enezenn gwechall-gozh. Dispartiet e voent gant ur ganol kleuzet da vare ar Romaned, met ur pont zo war ar ganol-se en Osor, ur gêr diazezet war an div enezenn, en daou du d’ar ganol.
Evel ma c’hoarvezas gant meur a enezenn all eus Dalmatia, e voe e Republik Venezia e-pad meur a gantved. E 1809 ez eas e-barzh Impalaeriezh Napoleon. En e oa ul lodenn eus Impalaeriezh Aostria. Hag e 1920, goude ar Brezel-bed Kentañ e voe roet da Italia (Feur-emglev Rapallo). Padout a reas kement-se betek 1947 pa voe roet da Yougoslavia, gant ledenez Istria ha meur a enezenn all eus Kroatia. Goude-se ez eas kuit kalz italianegerien eus an enez, met un nebeud anezho zo c'hoazh.
Spiere-Helkijn
Spiere-Helkijn (e galleg: Espierres-Helchin) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun gant aesamantoù yezhel eo.
Sourouc'han
Ar sourouc'haned a zo evned hirc'harek eus ar c'herentiad Scolopacidae, asambles gant ar c'hefeleged pe ar gioc'hed.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'haned en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Aerborzh Phu Cat
thumb|240px|Aerborzh Phu Cat Aerborzh Pleiku (Vietnameg: Sân bay Pleiku) eo aerborzh pennañ Pleiku. E-kichen Proviñs Binh Dinh emañ, Pleiku, Nam Trung Bo, Vietnam, 30 km e Norzh Quy Nhon. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Quy Nhon. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 150 munud.
Jaden Smith
Jaden Christopher Syre Smith, bet ganet d'an 8 a viz Gouere 1998 zo un aktour, raper ha dañser stadunanat. Mab da Will Smith ha Jada Pinkett Smith eo.
Red micher
Kregiñ a reas da c'hoari er sinema e 2006 er film The Pursuit of Happyness ma talc'has roll Christopher, mab Chris Gardner, an dudenn c'hoariet gant Will Smith. Gant ar roll-se e c'hounezas Jaden Smith priz an diskuliadur gwellañ er 2007 MTV Movie Awards. Da geñver an 79vet Academy Awards ez eo gantañ, a-gevret gant Abigail Breslin, e voe deroet Oscar ar film berr gwellañ hag Oscar ar film tresadennoù-bev berr gwellañ. Goude-se e voe gwelet Jaden Smith e-barzh The Day the Earth Stood Still, ar remake savet gant Keanu Reeves e 2008 eus film skiant-faltazi klasel 1951, ma talc'has perzh Jacob.
E 2010 e c'hoarias an dudenn bennañ er film The Karate Kid, ur remake eus film 1984.
Buhez
Ganet e voe Jaden Smith e Malibu e Kalifornia. Hantervreur eo da Trey Smith. Er gêr eo e vez kelennet a-gevret gant e c'hoar vihan Willow. Kavout a reer hendadoù Jaden Smith e-touez Afrikamerikaned, Karibed, Kreoled ha Yuzevien Portugal.
Pleustriñ a ra an taekwondo ivez.
Buhez arallved
thumb|200px|right|Timpr 16 [[kopek eus an Unaniezh Soviedel (1967). Skiant-faltazi. Ul loarell eus ur sevenadur bedallat]] Ar vuhez bedallat zo ur seurt buhez diwanet e diavaez an Douar, en ur bed all. E vezañs n'eo nemet ur vartezeadenn o vezañ ma n'eus prouenn ebet eus ur vuhez bedallat a vije bet degemeret gant kumuniezh ar skiantourien.
Krediñ a ra ar pep brasañ eus ar skiantourien, ma'z eus buhez e diavaez an Douar, ez eo diwanet en ur feson distag, e lec'hioù disheñvel eus an hollved. Hervez ur vartezeadenn all (panspermia) e c'hallfe ar vuhez bezañ diwanet en ul lec'h ha goude se bezañ en em strewet eus an eil ezplanedenn d'eben. An eil martezeadenn ne'z a ket a-enep egile. Studi ar vuhez bedallat zo anvet astrobevoniezh. Ar vuhez bedallat a c'hallfe c'hoarvezout eus boudoù speredek evel eus bakteri.
E-touesk al lec'hioù a c'hallfe ar vuhez bezañ diorroet enne emañ Meurzh, loarennoù Yaou ha Sadorn (Da skouer Europa ha Titan), ha n'eus ket pell Gliese 581 c, zo an ezplanedenn anavezet nemeti zo e takad annezus e steredenn hag he dije dour er stad liñvel war he gorre, evit ar mare.
Aerborzh Dong Tac
thumb|240px|Aerborzh Phu Cat Aerborzh Dong Tac (Vietnameg: Sân bay Dong Tac) eo aerborzh pennañ Tuy Hoa. E-kichen Proviñs Phu Yen emañ, Tuy Hoa, Nam Trung Bo, Vietnam, 10 km e Norzh Tuy Hoa. Ennañ e erru darn vrasañ eus an nijadennoù da Tuy Hoa. Mont eus ar greizenn d'an aerborzh a gemer war-dro 150 munud.
106
859 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0106 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Paul Cayard
right|250px Paul Pierre Cayard a zo un merdeer amerikan ganet e 1959 e San Francisco. Kemeret en deus perzh en ur bern redadegoù a live uhel, en o zouez an America's Cup, ar Volvo Ocean Race hag ar C'hoarioù Olimpek. En holl en deus kemeret perzh Paul div wech er C'hoarioù Olimpek, pemp gwech e koupenn Amerika ha gounezet en deus seizh kampionnad bedel.
Penn kentañ e vuhez
Tapout a reas un diplom e business ha managment er San Francisco State University e 1981. Dimezhet eo gant Ulrika Kristina Petterson, merc'h ar merdeer brudet eus bro Sveden Pelle Petterson.
Vikinged
Aloubet e voe ganto douaroù e-leizh en Europa : un darn vras eus Bro-Saoz, lec’hioù zo en arvorioù Bro-Skos hag Iwerzhon, lodennoù zo eus hanternoz Bro-C'hall (en em ziazezañ a rejont en ur vro anavezet bremañ dindan an anv Normandi), Sikilia ha su Italia, dreist-holl. E Breizh e voe lod anezho o’n em staliañ en aber al Liger, en-dro da Naoned, hag en aber ar Renk, en-dro da Sant-Maloù ha Dinan. Mont a reas lod anezho pelloc’h ivez, betek Island ha Greunland ha Vikinged eo an dud kentañ eus Europa a yeas war vag betek Amerika. E-touez ar re anavezetañ anezho e c’heller menegiñ Erik ar Ruz ha Leifr Eiríksson.
Pobloù viking
En abeg d’an hin a rene en o broioù ha d’an diouer a hentoù mat en amzer-se, e voe implijet stank hentoù ar morioù hag ar stêrioù gant ar Vikinged.
Gellout a reer digemmañ tri rummad bras anezho :
Mikstekeg Silacayoapan
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Silacayoapan eus kerentiead ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro 18 717 den (2000) e Mec'hiko.
Vendin-lès-Béthune
Vendin-lès-Béthune a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Ermengarde Anjev, pe Ermangard pe Irmgard e brezhoneg, pe  Ervangarz Anjev, ganet en Anje en 1072 (pe 1068 ?), ha marvet d'ar 1añ a viz Mezheven 1146, a oa merc'h henañ Foulk IV Rekin (1043-1109), kont Anjev, ha bugel nemetañ e bried kentañ Hildegarde Beaugency. Div wech e voe dimezet : da Gwilherm IX Poatev, dug Akitania da gentañ, ha da Alan IV, dug Breizh goude. Brudet eo ivez evel gwarezourez madoù an Iliz hag abati Fontevraud en Anjev.
He buhez
Mervel a reas he mamm diganti pa oa 2 vloaz ha savet e voe gant tud a iliz en deoliezh hag evit difenn madoù an Iliz katolik diouzh an noblañsed a felle dezho teurel o c'hrabanoù warne.
Poatev
E 1091 e voe kaset kuit gant he gwaz, aet skuizh gant he c'hlemmoù ha rebechoù. Bugel ebet n'o doa bet.
Sant-Brieg
Sant-Brieg a zo ur gêr eus Breizh, lec'hiet e departamant Aodoù-an-Arvor, pennlec'h an departamant-se hag ar prefedelezh. Kêr-benn Bro Sant-Brieg eo, e Breizh-Uhel, nepell eus Bro-Oueloù ha Bro-Dreger, e foñs Bae Sant-Brieg. Tennañ a ra he anv eus ar manac'h Brieg, deuet eus Bro-Gembre er. 45 000 annezad a oa enni e 2016, 171 721 en tolead kêr e 2013.
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Poatev
Addimeziñ a reas Gwilherm da Filipa Tolosa, ha meur a vugel o doe.
Tierniezh Qin
Tierniezh Qin (Sinaeg 秦朝) a oa an dierniezh gentañ da unvaniñ Sina a-bezh. Goude an Dierniezh Zhoù hag ar stadoù gladdalc'hel eus Marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour e teuas hag erlec'hiet e voe gant an Dierniezh Han goude ur marevezh a vrezel diabarzh. Krouet e oa bet gant roue Qin, Qin Shi Huang, impalaer kentañ Sina goude ma oa bet aloubet an holl stadoù arall gantañ.
Sant-Brieg
Istor
Sant Brieg eo a roas e anv da Vro Sant-Brieg. Krouet e voe ar gêr er gant ar manac'h anvet Brieg, deuet a Vro-Gembre. Ur manati a voe da gentañ, ha tamm-ha-tamm ur gêr a greskas tro-dro d'ar manati-se.
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Breizh
Distreiñ a reas-hi da di he zad, c'hwervoni ha droug enni, ha klask a reas kont Anjev addimeziñ e verc'h.
Emgann al Leie (1940)
Emgann al Leie a zo un emgann eus an Eil brezel bed, adalek an 23 a viz Mae 1940 betek an 28 a viz Mae 1940.
Sant-Brieg
Monumantoù ha traoù heverk
Tregont monumant istorel zo er gêr. En o zouesk :
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Breizh
En 1093 eta e voe dimezet da Alan IV, dug Breizh, moarvat evit skoulmañ un emglev politikel a-enep da Normandi, renet gant an dug Roperzh Berr-e-heuz, mab da Gwilherm Iañ.
Sant-Brieg
Bez ar C'hommonwealth er vered Sant-Mikael
Ur soudard iwerzhonat eus ar Royal Inniskilling Fusiliers e oa. Marvet eo e miz Gwengolo 1914, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Bugale
Tri bugel o doe Alan hag Ermangard:
Sant-Brieg
Liammoù etrebroadel
Liammoù he deus kêr Sant-Brieg gant kêrioù e meur a vro :
Ermengarde Anjev (dugez Breizh)
Maouez santel
Troet e oa gant ar relijion. Levezonet-bras e oa gant Robert d'Arbrissel, a skoazellas da vrasaat abati Fontevraud, en Anjev, ha di ez eas da chom dre ziv wech evel manac'hez, daoust ma tisplije kement-se d'an eskibien, evel Marbod, eskob Roazhon. Eno e kavas priñsezed all, ha da gentañ Bertrada Montfort (1070-1117). Skoazell hag arc'hant a roas ivez d'ar sant Bernez Clairvaux ha d'an abatioù sistersian. Madoberourez abati Buzay, e-kichen Naoned, e oa ivez.
E 1098 ez eas an dug Alan d'ober Kentañ Brezel ar Groaz, ha leuskel a reas Ermangard e penn ar vro. Ne zistroas nemet e 1101, tri bloaz goude.
Alan IV a lezas e garg a zug gant e vab Konan e 1112, ha dispartiet e voe Ermangard diouzh he fried adal neuze. Mont a reas Alan da vanac'h da abati Redon. Eno e varvas e miz Here 1119.
E 1116 edo Ermengarde o chom en abati Fontevrault ma teuas da vout mignonez da eil pried he gwaz kentañ, Filipa Toulouse, deuet di da repuiñ e 1116, abalamour ma edo serc'h Gwilherm, Dangereuse hec'h anv pe lesanv, o chom gantañ en e lez.
En 1117, pa oa tost da 50 vloaz, e kuitaas an abati da vont gant he mab Konan III, dug Breizh, d'an Eil Kroaziadeg.
En 1118, pa varvas Filipa, e fellas da Ermangard ober droug d'he fried kentañ. Eus Fontevrault ez eas da lez Gwilherm Akitania ma c'houlennas groñs bezañ anavezet evel dugez. Gwilherm avat ne reas van.
E miz Here 1119, pa intañvezas, ez eas da desteniañ diwar-benn he c'hentañ pried da sened-iliz Reims, dalc'het gant ar pab Calixtus II, ma embannas buhez fall Gwilherm dirak an holl ha ma c'houlennas digant ar pab ma vije eskumunuget Gwilherm, taolet e serc'h e-maez palez an dug, ha ma vije-hi anavezet evel gwir zugez Akitania. Nac'h a reas ar pab reiñ he goulennoù dezhi, met kement-se ne viras ket outi da zerc'hel da glask noazout ouzh Gwilherm un toullad bloavezhioù c'hoazh.
He marv
Lakaet eo bet da wenvidigez gant an Iliz katolik, ha lidet d'ar 1añ a viz Mezheven.
107
860 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0107 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Mez
Mez a c'hall bezañ:
Ouzhpenn-se e c'hall bezañ gwrizienn ar verb mezañ.
Klagenfurt
Klagenfurt (sloveneg : Celovec) eo kêr-benn ha sez gouarnamant stad kevredet Karintia, Aostria. Emañ war vevenn yezhoù Karintia: en arondisamant Viktring/Vetrinj e vez komzet sloveneg, en arondisamantoù all, alamaneg dreist-holl. Rannet eo kêr e 15 arondisamant :
Goz dremm verr
Ar c'hoz dremm verr (Scaptochirus moschatus) a zo ur bronneg turier brosezat e Sina. Ar spesad nemetañ eo er genad Scaptochirus.
Liamm diavaez
Studiadenn war kariotip ar c'hoz dremm verr
Lendelede
Lendelede a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Mikstekeg Yosondúa
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Yosondúa eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 5 000 den (1990) e Mec'hiko.
Talpa
Talpa a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
9 spesad gozed hag a vev en Europa hag Azia a zo ennañ:
Gabriela Mistral
thumb|right|Gabriela Mistral
Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga, e lennegezh Gabriela Mistral, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1889 e Vicuña (Chile) hag aet d'an anaon d'an 10 a viz Genver 1957 e New York (SUA), a oa ur varzhez chilean, bet resevet ganti Priz Nobel al lennegezh e 1945.
Bon Scott
Bon Scott, (e gwir anv Ronald Belford Scott), a oa ur c'haner aostralian a orin eus Bro-Skos bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1946. Krog e oa da seniñ gant ar strolladoù The Spektors, The Valentines, Fraternity, betek ma teuas da ganañ er strollad AC/DC en Eost 1974. An 19 a viz C'hwevrer 1980, e-unan en e garr-tan e varvas mouget gant e zislonk. Evet en doa betek re an noz-se.
Tiegezh dibried
Un tiegezh dibried zo un tiegezh gant un den bras (tad a-wechoùigoù, mamm peurliesañ) hag ur bugel pe vuioc'h.
Ganet eo ar bugel diwar un darempred berrbad, e-maez ar briedelezh, hep na vefe anavezet an tad a-wechoù, nemet e vije marvet abred.
Pa vez bet torret an dimeziñ etre an tad hag ar vamm e vo komzet eus un tiegezh dibriedet pe divodet.
E Bro-C'hall, ma vez studiet emdroadur ar gevredigezh gant an INSEE, ez eus bet jedet gant an aozadur-stad e oa bet kresket an tiegezhioù dibried etre 1990 ha 1999 eus 1 397 000 da 1 640 000, abalamour dreist-holl ma'z eo kresket an dibriediñ war ar memes tro.
Gant ar c'hresk-se ez a an tiegezhioù-se war baouraat gant an holl efedoù drastus a vez da-heul (fallvagadurezh, fallyec'hed, fallskoliata, mezventi, emlazhoù, gwallgrennardiezh).
108
861 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0108 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Arika
Reter-nesañ
Guy Étienne
Guy Étienne zo bet ganet e 1928, e Sant-Kareg (Breizh-Uhel), ha marvet d'ar 6 a viz Genver 2015 e Kastellin. Anavezet eo evit bout krouet ar gelaouenn Emsav hag an ti-embann Preder. Dindan e anv kefridiel, pe dindan meur a anv-bluenn evel Abanna, Gwion Steven pe Gi Étienne, e skrivas meur a bennad, a c'heriadur hag a varzhoneg. Edo e penn embannadur ar gelaouenn skiantel Lavar a zo he fal krouiñ nevezc'herioù hag emsoñjal a-zivout an arver anezho.
Buhez
Skoliataet eo bet e Sant-Brieg, c'hoant gantañ da vezañ moraer d'ar c'houlz-hont. Bet eo bet e skolaj Sant-Charlez hag aet da Bariz evit studiañ ar vezegiezh. Kregiñ a reas da studiañ ar brezhoneg d'an oad a ugent vloaz e kostez Pariz, gant Andreo ar Merser e Kêr-Vreiz hag all, hag e-doug stajoù KEAV e-men e reas anaoudegezh gant Abeozen pe Yeun ar Gow.
Neurobredvezeg eo bet eus e vicher : da gentañ e Bro-Berry ma reas anaoudegezh gant e wreg Gizella ha, da heul, evel rener klañvdi prevez Kerfriden - pe Klinikenn ar Stêr-Aon - e Kastellin eus 1957 betek 1995.
Guy Étienne zo tad da c'hwec'h bugel - Gwilhen, Genovefa, Iwan, Brenda, Gurvan hag Uriel - a skoliataas e brezhoneg er gêr, d'ur c'houlz ne oad ket kustumet ken d'en ober.
Aet eo d'an Anaon, d'ar 6 a viz Genver 2015 e Kastellin, d'an oad a 86 vloaz, tapet ma oa gant ur c'hleñved abaoe deroù miz Kerzu 2014. E obidoù a voe e Kastellin d'an 10 a viz Genver 2015. Douaret eo bet d'an 12 a viz Genver e Sant-Kareg.
Iriennouriezh
An irinennouriezh a zo ur gredenn, un ideologiezh ivez a-wechoù, a zo hini an iriennourien, a zispleg drezi darvoudoù politikel, istorel, hag a vije c'hoarvezet abalamour d'un irienn guzh bennak, evit diskar ar galloud (politikel, armerzhel pe relijiel), pe evit kemer ar galloud. Hervez ar gredenn-se e vez strolladoù tud droukrañsus, politikourien pe torfedourien, o klask kemer ar stur dre guzh hag o tistruj o enebourien. .
Guy Étienne
Oberennoù kentañ
Hervez Abeozen, Guy Étienne en doa skrivet un teskad barzhonegoù e galleg a-raok dont da vout boas d'en ober e brezhoneg.
Iriennouriezh
Un toullad tud a embann ez eus iriennoù a-enep ar stad, Bro-C’hall, ar galleg, pe a-enep ar peoc’h, ar bed. Komz a reer neuze eus iriennouriezh: n'eo ket ur skiant evel-just, met ur gammweledigezh eus ar bed, pe un douellweledigezh.
Guy Étienne
Oberennoù kentañ
Da gentañ-holl e skrivas barzhonegoù brezhonek evit ar gelaouenn Al Liamm adalek 1953, evel Eil pedenn evit gorreoù Nedeleg pe Trec'h ar barzh Treiñ a reas un nebeud pennadoù a-ziwar yezhoù arall, ivez.
Iriennouriezh
Ijinañ iriennoù a ra an iriennourien. Pe e kredont er pezh a laront, pe e klaskont levezoniñ ar speredoù. Darn eus an dud-se a c'hall bezañ brozennourien, klañv a spered, re all servijerien ar stad pe ur gostezenn bolitikel bennak, hag ober propaganda.
Guy Étienne
Oberennoù kentañ
Adalek 1960, kregiñ a reas da skrivañ pennadoù diwar-benn tonkad an Emsav hag ar politikerezh evel Eus an Emsav d'an emframm, Ur gefridi bolitikel : diorren ar yezh resis Eil tezenn vrezhonek ar c'hantved, Lennegezh ha Dispac'h, Ar paradozioù kollet pe Preder e 1970 e-men e weler e oa deuriet gant diorren ar yezh arnevez hag ar c'hrouiñ-gerioù, a zo deuet da vout e dachenn bennañ a labour abaoe ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent.
Iriennouriezh
Alies e vez diaes da zigejañ an daou seurt ijinerien iriennoù, rak un irienn ijinet evel arm ar propaganda a c'hall bezañ diefed war milionoù a dud ha derc'hel da levezoniñ tud klañvidik pe hegredik.
Guy Étienne
Prederouriezh
thumb|right|400px|Abanna e-kichen [[Abeozen e Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion e 1959.]] E 1958 e savas ar gelaouenn Preder ma voe kavet e brederiadennoù enni. E bennadoù a oa a-zivout ar yezh hag amzer da zont broadelouriezh Breizh en ur savboent stadel hag arnevez, pell diouzh pezh a rae «ledemsav» anezhañ, da lavarout eo ar vroadelouriezh vreizhat c'hallek klasel (Yann Fouéré, Olier Mordrel...).
Iriennouriezh
An iriennoù ijinet
Bremañ e vez ijinet iriennoù bedel, kement hag ober:
Guy Étienne
Prederouriezh
E 1962 e savas ur strollad skol dre lizher, Strollad An Deskadurezh Eil Derez (SADED), gant Paol Kalvez, Youenn Olier ha Gwilherm Dubourg a oa he c'hefridi reiñ d'an dud un deskadurezh eil-derez evit stummañ begenn an Emsav a-fet Istor, gramadeg pe skiantoù.
Goude-se, e 1967, e savas ur framm politikel, Emsav Stadel Breizh (ESB), gant ar gelaouenn Emsav, a-gevret gant Paol Kalvez, Youenn Olier, Pêr Denez ha Goulven Pennaod. Er gelaouenn-se e klaske sevel ur brezhoneg a-live gant yezhoù pennañ ar bed. Tamm-ha-tamm e voe kuitaet ESB gant lod eus perzhidi ar gelaouenn n'edont ket a-du gant pennaennoù politikel Guy Étienne. Hennezh a zifenne galvedigezh Breizh da zont da vout ur Stad hervez kealiadurezh ar vroadelourion vreizhat, levezonet ma oa gant ur meni marksouriezh.
Abalamour d'an dispartioù etre Guy Étienne hag e genlabourerion (dreist-holl Youenn Olier ha Pêr Denez) ez eas ESB hag he c'helaouenn Emsav da get e 1978.
E-pad un amzerig ez embannas ur gelaouenn evit ar grennarded, Ar Gevnidenn, asambles gant e vugale Gwilhen ha Genovefa e penn kentañ ar bloavezhioù naogont.
Ar geriadurour
thumb|right|Geriadur ar vezekniezh, Rann 6, Preder, 2012 Un nebeud eskemmoù-lizheroù etre Guy Étienne ha Roparz Hemon war dodenn an imbourc'hioù a-fet nevezc'herioù a gaved er c'helaouennoù Preder hag Emsav etre 1957 ha 1977. Adalek an eskemmoù-se e teuas da soñj da Guy Étienne sevel ur gelaouenn hag a dolpje an eskemmoù a-fet gerioù en dije bet gant skrivagnerion vrezhonek arall ha, diwar-neuze, e krouas an heuliad studiadennoù a gaver er gelaouenn Lavar adalek 1966 betek hiziv-an-deiz. Gant Lavar e vez renablet an eskemmoù en deus bet Guy Étienne gant Roparz Hemon, Goulven Pennaod, Yann-Baol an Noalleg, Martial Ménard, Yann-Varc'h Thorel ha tud arall o deus kemeret perzh e KIS a zo ur gevredigezh gouestlet d'an imbourc'hioù war arver, ster ha termenadur ar ger-mañ-ger.
Dezhañ da vout skrivet pennadoù lennegel, politikel koulz ha yezhel e teuas da vout un arbennigour war ar geriaouiñ en ur zilezel al lennegezh hag ar politikerezh mui-pe-vui war-lerc'h marvedigezh e gelaouenn Emsav e 1978. Adalek 1979, en ur genderc'hel pezh a voe krog d'ober e pennadoù 'zo er gelaouenn Al Liamm e tolpas e labour war ul luskad sturyezhañ, a-gevret gant Goulven Pennaod, evel ma weler displeget fraezh er pennad Notennoù sturyezhouriezh. E Preder eo e weler disoc'hoù an enklaskoù-se.
En deroù e oa Preder, ur rummad kaieroù savet diwar-benn skiantoù an den, ha da c’houde e troas da gelaouenn breder un emsav nevez. Peogwir e kav d'ar skipailh-embann ne oa ket resis a-walc'h na klok a-walc'h ar yezh henvoazel e sav gerioù nevez. Peurliesañ, al labour-geriaouiñ graet gant Guy Étienne zo ul labour hag a grou gerioù adalek gwriziennoù keltiek kavet en henvrezhoneg, er c'hrennvrezhoneg, er c'hembraeg pe er c'herneveureg en ur nac'hañ ober gant gerioù a orin latin pe gerioù etrebroadel.
Skrivet en deus geriadurioù bet ganet adalek an enklaskoù graet e niverennoù Lavar : Geriadur ar bredelfennerezh (1983), Geriadur ar stlenneg (1995), Geriadur ar gorfadurezh (1999), Geriadur ar vezekniezh (2007-bremañ). Peurliesañ e vez kavet teir yezh en e c'heriadurioù : Brezhoneg, Galleg ha Saozneg. Latin koulz hag Alamaneg a vez kavet ivez, a-wezhioù. Lod a skrivas gant e genlabourer Yann-Baol an Noalleg, unan eus atebeion an ti-embann Preder.
Levezonet-bras eo bet ar gevarzhe An Drouizig gant Geriadur ar Stlenneg Guy Étienne. Al levezon-se a gaver e labourioù Martial Ménard evit sevel e c'heriadur divyezhek Dictionnaire français-breton, gant Tugdual Kalvez evit e c'heriadur Geriadur ar brederouriezh pe gant skrivagnerion ar c'helaouennoù lennegel Aber (skrivet en deus Guy Étienne evit ar gelaouenn-se evel ar pennadoù GottFried Benn pe Paul Celan ) ha Nidiad.
Ar barzh
Un teskad barzhonegoù en deus embannet ivez : Diazerc’h (Preder, 1976), ha dastumadegoù evel Tri Barzh (Preder, 1978), Maen ar ya / La pierre du Oui (1989), Krennlavarioù nevez an Ifern (Preder, 2005). Peurvuiañ e skriv e varzhonegoù en ur brezhoneg resis ha diaes gant gerioù nevez. E savboent war al lennegezh zo hini un ezel a'r vegenn.
Gant e oberenn Maen ar ya / La pierre du Oui e oa krog da skrivañ barzhonegoù e galleg, dre levezon Paol Keineg a skriv dastumadennoù barzhonegoù liesyezhek.
Oberennoù barzhoniel arall a reas estreget barzhonegoù. Meur a droidigezh en deus savet ivez. Adskrivet ha troet en deus ar romant Mari Vorgan gant Roparz Hemon e galleg. Meur a gounskrid a skrivas en enor Roparz Hemon e stumm barzhonegoù pe bennadoù : Pemp maen evit bez Roparz Hemon (pemp barzhoneg) pe Gouelioù.
Barzhonegoù
thumb|right|Krennlavarioù nevez an Ifern, Preder, 2005
Menegoù
thumb|right|Gwion Steven d'an oad a 39 bloaz
Vogalenn serr greiz ront
{{Infobox IPA|ipa-number=318|ipa=649|ipa-image=Xsampa-rightcurly.png|xsampa=}|kirshenbaum=u"|sound=Close central rounded vowel.ogg}}
Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn serr greiz ront, treuzskrivet [ʉ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 318. Klotaat a ra gant ar vogalenn serr greiz plaen [ɨ].
Aethopyga
Aethopyga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Pemp isspesad ha hanter-kant (55) en holl.
Goz hirlostek
Ar c'hoz hirlostek (Scaptonyx fusicaudus) a zo ur bronneg turier hag a vev e Sina, Myanmar ha Vietnam. Ar spesad nemetañ eo er genad Scaptonyx.
Panthera
Panthera a zo ur genad eus ar c'herentiad Felidae. Ennañ e kaver pevar spesad anavezet mat: al leon, ar jagoar, ar banterenn hag an tigr. Enderc'hel a ra an hanter eus ar c'hizhier meur. Izili ar genad-mañ hepken a c'hell ruoc'hal. Soñjal a raed e oa en abeg d'o askorn uheñvel ha n'eo ket askornek penn-da-benn. Studiadennoù nevez o deus diskouezet e vefe kentoc'h en abeg da stummoù morfologel all, hini o garloc'henn dreist-holl.
Spesadoù hag isspesadoù
N'eo ket degemeret gant an holl loenoniourien an holl isspesadoù rak n'eus ket kalz a ziforc'hioù genel etrezo. Isspesadoù 'zo n'anavezer nemet dre garrekaennoù ha gallout a reont bezañ spesadoù gwir.
Maripa
Maripa eo an anv a roer da unan eus an taranoù dour a gaver war ar stêr Oiapoque.
Kardinal (pesk)
Ur pesk dour dous eus kerentiad ar Characidae eo ar Paracheirodon axelrodi. E gavout a reer e stêrioù Orinoco ha Rio Negro;
Livadur
Muzuliañ a ra war-dro 5 cm. Ar c'hardinal en deus ul linenn c'hlas-skedus hag a zo aroueziek eus e c'henad. E gof a zo ruz hag e feson a zo tost tre ouzh hini an neon a gemmersker anezhañ gantañ alies. Ar pared a zo un tammig brasoc'h eget ar barezed.
Annez
Evel ar paracheirodoned arall e vev an neon e doureier du ha trenk (Ph 5,3 - 5,8) zoken ma c'hell bevañ e doureier bazek (betek Ph 7,8°; Plijout a ra dezhañ ur gwrezder etre 20°C ha 23° C. Aliet e vez ober ur siladenn dre daouarc'h ma fell d'an nen e virout e-barzh un akwariom. En disheol eo gwelloc'h e virout da lakaat e sae da vout skedusoc'h. Evel an holl Characidae en-deus ezhomm eus kalz oksijen.
Ur strudaj stank ha chañchamantoù dour a-blaen a zo pouezus ma fell d'an nen mirout neoned. Dek vloaz a c'hellont bevañ en un akwariom. Ret eo bezañ en gortoz eus kolloù eus 50% e-kerzh an div sizhunvezh kentañ ma n'eo ket peurvat perzh an dour.
Emzalc'h ha gouenadur
Ur pesk-moudenn peoc'hek eo. E virout a c'heller gant an darn vrasañ eus ar pesked bihan. Gwelloc'h eo pas mirout anezhañ gant pesked brasoc'h egetañ rak ar re-mañ a c'hellfe e zebriñ pe e spontañ.
Gwelet ivez
Listenn pesked akwariom
Mikstekeg Tlazoyaltepec
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tlazoyaltepec eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet e Mec'hiko.
Kanton an Arzhanaou
Kanton an Arzhanaou a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton an Arzhanaou a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
Radio Bro
Radio Bro (Radio Pays e galleg) zo anv ur skingomz kevredik skingaset e bro Bariz. Krouet eo bet er bloazioù 80, ha roet e vez da glevet abadennoù graet e yezhoù rannvroel komzet er stad c'hall (Breizh, Korsika, Euskadi, Flandrez, Katalonia, Elzas, Okitania). Ur radio selaouet gant kalzik a Vretoned divroet eo, pe eo bet.
Bretoned
Hiziv an deiz ez eus un deg animatour bennak a ra al lodenn komzet, an teknik hag ar sonerezh. An holl animatourien a zo youlad. E-touez an animatourien bet o kas an abadennoù e oa Serj Richard, Yann-Fulub Dupuy, aet da gelennerien ha da skrivagnerien abaoe.
Abadennoù Breizhek
Skignet eo abadennoù breizhek Radio Bro war-eeun bep digwener, disadorn, hag adskignet bep dilun. Ez eus c'hwec'h abadenn :
Frekañs
Pemp frekañs e oa gant Radio Bro, ha 90.3 eo hiziv (Bro Bariz). Tu a zo da selaou ivez ar skingomz war eeun war lec'hienn Radio Pays, ha goude ar skignadur war ar rouedad.
Horslips
Horslips a zo ur strollad sonerezh eus Iwerzhon hag a lavarer en deus bet lakaet ar rock keltiek war-sav, da lavaret eo sonerezh rock diazezet war sonerezh hengounel eus Iwerzhon. Savet eo bet er bloaz 1970 ha divodet e 1980, met adsavet eo bet ar strollad e 2004.
Izili ar strollad
Digemm-kaer eo bet manet ar strollad a-hed an amzer, war-bouez er penn-kentañ holl ma'z eus bet Declan Sinnott (bet o seniñ gant Moving Hearts goude) ha Gus Guest da c'hitarour, bet berrbad o zremen.
Abaoe 2009 e vez eilet Eamon Carr ouzh an taboulinoù gant Ray Fean, a zo breur da Johnny Fean, evit ar sonadegoù bras, met ezel eus ar strollad e chom evelkent. left|thumb|Horslips e 1972 : Charles O'Connor, Jim Lockhart, Eamon Carr, Barry Devlin ha Johnny Fean
Ar pladennoù
Dont a ra anv ar strollad eus "berradur" The Four Horsemen of the Apocalypse (Pevar marc'heger an Apokalips). Savet eo bet e 1970 ha deuet da vezañ sonerien a-vicher e 1972. Ganto o-unan e veze meret pep tra, ar pezh a oa un dra nevez evit strolladoù eus Iwerzhon. Graet o deus dreist-holl albomoù concept, da lavaret eo dediet d'un tem hepken.
An albomoù
Albomoù all
Tregigneg
Tregigneg (Treff de Guignec, Guignec e 1464, Treguinec e 1671) eo anv rann reter kumun an Trevoù, e Treger, m'emañ ar Roc'hioù ha karter Sant Wenole, en-dro d'ar chapel. Ur barrez e oa e penn kentañ ar, eus 1604 da 1632, met un drev hepken a-raok ha goude.
Horslips
Ar pladennoù
Traoù all
Re-Foc
Eil pladenn an daouad mec'hikan Rodrigo y Gabriela eo re-Foc. Embannet eo bet e 2002. Kanaouennoù'zo od doa enrollet c'hoazeh war o fladenn gentañ titlet Foc.
Horslips
Ar pladennoù
Levrioù
Roll livadurioù John William Waterhouse
Dastumet ez eus amañ livadurioù John William Waterhouse.
Horslips
Goude
Goude an distrollañ e 1980 e oa bet strolladoù berrbad gant lod : Zen Alligators gant Johnny Fean hag Eamon Carr, Host gant Fean, Carr hag O'Connor. Barry Devlin a reas un albom solo (Barry Devlin Decodes Stars Codes). Charles O'Connor en deus bet graet un albom solo nevez 'zo (etre folk ha world music) Angel on the Mantlepiece (1999). Johnny Fean, diouzh e du, gant e gomper Steve Travers, a gendalc’h d’ober abadennoù doare "rock ha blues keltiek".
1287
Diwar-benn bloavezh 1287 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Re-Foc
Roll an tonioù
War pladennoù' zo e kavet an titl "Sangre y Ritmo" e-lec'h "Temple Bar".
Stêr Nedd
Ar stêr Nedd (Afon Nedd e kembraeg) zo ur stêr e kreisteiz Kembre. Aberiñ a ra e Bae Abertawe er c'hreisteiz da Llansawel.
1287
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1287
Stêr Nedd
Dont a ra eus Bannau Brycheiniog, div adstêr dezhi, ar stêrioù Hepste ha Mellte. Ur stankell zo war ar Mellte, anvet Ystradfellte.
Douaroniezh
Eieniñ a ra e reier greunvaenek e Powys, ha redek goude war ur roc'h liesseurt. Pa gav kalc'h e red lod eus he dour dindan zouar a-wechoù, hag ec'h aoz neuze ur rouedad kevioù hag islonkoù. Tremen a ra dre gêr Glyn-nedd.
1287
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1287
Stêr Nedd
Douaroniezh
Ur mell labouradeg aluminiom a oa bet savet e-kichen Resolfen e-pad an eil brezel-bed, met serret e voe er bloavezhioù 1990. Hiziv eo labour ar c'hoad hag an douar ha ne chom ken en draonienn (Dyffryn Nedd, e kembraeg), ha mont a ra an darn vrasañ eus an dud d'o devezh bemdez da Abertawe pe Port Talbot.
Al
Al a zo
Kuurne
Kuurne a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Lošinj
250px|right|Porzh Porozina 200px|right|Pelec'h emañ Cres en arvor Kroatia Lošinj (Lussino en italianeg, Lusin e yezh Venezia, Lötzing en alamaneg, Apsorrus pe Apsorus e latin) zo un enezenn eus Kroatia, e pleg-mor Kvarner.
E-keñver melestradur emañ e kontelezh Primorje-Gorski Kotar. Tost-kenañ eo da enez Cres ha liammet eo outi gant ur pont. An unnekvet enezenn vrasañ eus Mor Adria eo Lošinj, gant 33 km a hed hag ur gorread a 74,36 km2. Annezet eo gant 7,771 a dud. Mali Lošinj eo ar gêr vrasañ.
E-pad kantvedoù, ha betek 1797 e voe e dalc’h Republik Venezia. Goude se e voe staget ouzh Impalaeriezh Aostria. Etre ar Brezel-bed Kentañ hag an Eil Brezel-bed e oa e dalc’h Italia. Goude 1945, pa voe roet da Yougoslavia, ez eas kuit kalz italianegerien eus an enez.
Mikstekeg Tututepec
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tututepec eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 817 den (1990) e Mec'hiko.
109
862 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0109 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Mikstekeg Tidaá
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tidaá eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 550 den (1990) e Mec'hiko.
Mikstekeg Yucuañe
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Yucuañe eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 515 den (1990) e Mec'hiko.
Buelion
Buelion a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
Douaroniezh
War ar stêrioù Claie ha Lay emañ Buelion
Ardamezioù
a zo da lenn evel-henn ː "en gul e c'hleze ouzh beg en argant; e vevenn en aour".
Diforc'h ardamezioù Lantivy.
Hen-amzer
Buelion en em gav war lez an hent roman eus Gwened da Gersaout.
Bremañ
Bremañ zo ur gazetenn viziek e brezhoneg penn-da-benn, krouet gant bodad brezhonegerien yaouank Skol an Emsav e Roazhon e 1980, da vare stourm tud Plougoñ ouzh mennad ar Stad C'hall hag EDF da sevel ur greizenn nukleel e Breizh. Er gazetenn e vez kaoz eus sevenadur hag eus Breizh, met ivez eus keleier lec'hel hag etrebroadel.
Embannet e vez bepred ar gelaouenn gant ar gevredigezh Skol an Emsav, bep eil miz.
Ar skipailh
E-touez ar saverien e oa Jil Killivere, Olier ar Mogn, Mikael Baudu, Mikael Duval, Mark Kerrain. Tamm ha tamm e teuas tud all : Dominig Jolivet, Iwan Kadored, Mich Beyer, Paol ar Meur.
Goude un nebeud bloavezhioù e voe kemeret renerezh Bremañ, ha hini Skol an Emsav ivez, gant Lena Louarn. N'he deus ket bet skrivet meur a bennad goude-se, met gwelet e veze he foltred aliezik er pajennoù.
Adalek 2010 e oa bet Olier ar Mogn rener ar gelaouenn betek ma yafe Samuel Julien da sammañ ar garg-se war e lerc'h.
Kuitaat a reas Lena Louarn renerezh Skol an Emsav e miz Gouere 2010, goude bezañ bet dilennet e Kuzul-rannvro Breizh e miz Meurzh 2010.
Gwenvael Jequel a oa bet o ren ar gevredigezh, etre 2010 ha 2020. Abaoe 2021 eo Gwenael Dage rener Skol an Emsav.
Skipailh ar skridaozañ
Pa veze roet arc'hant gant ar Stad (gant an "implijoù yaouank") e voe gallet paeañ kazetennerien d'ober al labour e-lec'h an emsaverien. Kenderc'hel a ra ar gelaouenn da vezañ maget gant kenskriverien a-youl vat. Abaoe an deroù e vez sammet ul lodenn vras eus labour aozañ ar gelaouenn gant izili a-youl vat eus Skol an Emsav, evel Olier ar Mogn.
Rodrigo y Gabriela
Rodrigo y Gabriela (« Rod y Gab ») a zo un daouad sonerien eus Mec'hiko, ennañ Rodrigo Sánchez (gitar solo) ha Gabriela Quintero (gitar-dastalm).
Mikstekeg Northwest Oaxaca
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Northwest Oaxaca eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.500 den (1990) e Mec'hiko.
Goz True
Goz True (Dymecodon pilirostris) a zo ur bronneg turier brosezat e Japan. Ar spesad nemetañ eo er genad Dymecodon.
Mikstekeg Tezoatlán
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tezoatlán eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 6 200 den (1990) e Mec'hiko.
Kush
Rouantelezh Kush a oa ur stad afrikan kozh kreizennet war ar gember etre an Nil Glas, an Nil Gwenn hag ar ster Atbara, er pezh a zo Soudan hiziv. Unan eus ar sevenadurioù kentañ d'en em ziorren e traonienn an Nil e oa. Alies e veze anvet Nubia pe Etiopia e testennoù grek pe roman.
Sic
Sic zo ur ger latin hag a dalv "evel-se". Anezhañ e vefe deuet, hervez yezhourien zo, ar gerioù spagnolek ha gallek si.
Penaos e reer gantañ
Tri doare a c'haller gwelout en e implij:
E lavaroù latin
Met kavet e vez ar ger e troiennoù latin, brudet ivez, ma talvez kement hag evel-se, ha netra ken. Sed amañ un nebeudig skouerioù :
Cambrin
Cambrin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Brezel-bed kentañ :
Pearl Buck
thumb|right|Pearl Buck
Pearl Sydenstricher Buck, ananavezet el lennegezh evel Pearl Buck, ganet d'ar 26 a viz Mezheven 1899 en Hillsboro (Virginia) (SUA) hag aet d'an anaon d'ar 6 a viz Meurzh 1973 e Danby e Vermont (SUA), a oa ur romantourez hag un danevellourez amerikan, loreet gant Priz Nobel al lennegezh e 1938.
Liammoù diavaez
(e galleg)
Kaerell
Ar gaerell, pe ar buan, ar c'hoantig, pe Marc'harid-koant, (Mustela nivalis) zo ur bronneg, ezel bihanañ ar genad Mustela.
Annez
Bevañ a ra ar gaerell e norzh Amerika, Azia hag Europa (nemet en Iwerzhon). Degaset eo bet e Zeland Nevez.
Krediñ a raed e furme ar boblañs amerikan ur spesad distag met dilezet eo bet ar vartezeadenn-se. He c'havout a reer e pradennoù, e strouezhegoù ha war vevenn ar c'hoadegoù dreist-holl.
Doareoù pennañ
Un aneval moan gant ul lost hir ha pavioù berr eo ar gaerell evel an holl izili eus kerentiad ar mustelideged, ar pezh a ro tro dezhi da heuliañ he freizhoù en o douarenn. Sklaeroc'h eo he blevenn eget hini izili all he genad ha gwenn eo he c'hof. Er rannvroioù yen e c'hell mont da wenn penn da benn. N'a ket en tu all da 23 cm.
Liammoù diavaez
Ar gaerell war Animal diversity Web
Mikstekeg Huitepec
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Huitepec eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4 000 den (1990) e Mec'hiko.
Walter Gropius
Walter Gropius (Berlin, 18 a viz Mae 1883 - Boston, 5 a viz Gouere 1969) a zo ur savour, dezigner ha kêraozaour alaman, broadet amerikan diwezhatoc’h. Krouer ar Bauhaus eo, unan eus luskadoù arzoù pouezusañ Europa etre an daou vrezel bed, hag unan eus diazezoù ar stil etrebroadel.
Kerc'hevrel
Kerc'hevrel (la Chevrolière e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Sant-Filberzh-Deaz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Walter Gropius
E vuhez
O tont eus ur familh savourien alaman (tad ha goureontr) emañ Gropius. Ar savouriezh a studias e München (1903 –1904), hag e Berlin (1905 - 1907). Goude-se e labouras en ajañs Peter Behrens betek 1910. D’ar mare-se e krogas da labourat e-unan. E sevenidigezhioù kentañ a voe liammet ouzh bed an industriezh : da skouer labouradeg Fagus e Alfeld-an-der-Leine e 1911. Toennoù plaen, frammoù metal, talbennoù gwer penn-da-benn ha linennoù a-darzh, sed aze merk Gropius.
Kerc'hevrel
Anv
Caprioleria, XIVet kantved
Walter Gropius
E vuhez
Chom a reas a-sav gant e vicher e-pad ar Brezel-bed kentañ. Galvet e voe evit mont d’ar brezel (adsoudard), major e voe war dalbenn ar c’hornôg a-hed ar brezel, ha gloazet e voe.
Kerc'hevrel
Anv
Gerdarzh ː diwar latin capra / capri = garv / givri;
Walter Gropius
E vuhez
E 1915 e timezas gant Alma Mahler, intañvez Gustav Mahler. Dispartiañ a rejont e 1920. E 1919 e tresas e vonumant da dud varv miz Meurzh, savet e voe e 1920. E 1919 e voe ivez ezel ur strollad eztaoladurien anvet Maß. Er memes bloavezh e kemeras lec’h Henry van de Velde (skarzhet e 1915 dre ma oa beljiat) e penn skol arzoù pleustrek Weimar. Ar skola-se agemmas, hag e teuas da vezañ ar Bauhaus. Er Bauhaus e oa ur skol-savouriezh, ur skol-arzoù, ur skol-design, ur skol-artizanelezh, ur skol-c’hoariva hag all. E-touez ar gelennerien e oa Paul Klee, Johannes Itten, Josef Albers, Herbet Bayer, László Moholy-Nagy ha Wassily Kandinsky. Er Bauhaus e teske ar studierien labourat gant danvezioù nevez, hag ivez prederiañ war ar produiñ hag an design da vare an greanteladur. Bras e voe levezon ar Bauhaus war gened an luskad modern ha goude-se war ar stil etrebroadel.
Kerc'hevrel
Anv
> lec'h e vez savet givri
Ardamezioù
En aour, e yourc'h tremenant en sabel war ur savenn geotet; e gab en glazur karget gant ur begeg en argant heuliet gant div vleunienn loa-zour ivez en argant deliaouet en aour.
Walter Gropius
E vuhez
E 1937 e tivizas divroañ d’ar Stadoù-Unanet, eno e renas Graduate School of Design Harvard. Kenlabourat a reas gant Marcel Breuer betek 1941. Meur a daol-arnod a reas e-keñver annez standart, en ur glask chom hep sevel savadurioù unton. E 1946 e savs an ajañs The Architects Collaborative (TAC). Philip Johnson, Paul Rudolf, John Johansen hag Edward Barnes a voe e studierien e Harvard.
Kerc'hevrel
Ardamezioù
Aozerez ː It. A. Baudry-Souriau
Degemeret gant Kuzul ar Gumun an 12 Ebrel 1972
Enrollet an 19 Gouere 1972
Alla Nazimova
He bugaleaj
Nazimova a oa merc'h da Yakov Leventon ha Sonya Horowitz, Yuzevien o chom e Yalta, e Krimea, en Impalaeriezh rus (hiriv en Ukraina). Dispartiañ a reas he zud, ha lakaet e voe e pañsion. Da 7 vloaz e ouie seniñ biolin.
Kaset e voe he ziegezh kuit eus Yalta gant ar pogromoù ha repu a gavas e Montreux e Suis, ma tigoras he zad ur stal-apotiker. Deskiñ a reas galleg hag alamaneg, ouzhpenn ruseg. Addimeziñ a reas he zad, met diaes e oa an darempredoù etre Alla hag he lezvamm. Stagañ a reas gant an dañs klasel. Rediet e voe gant he zad da gemer un anv-leurenn, ha dibab a reas bezañ Alla Nazimova, Alla ar berranv diwar Adelaida roet gant he mamm, ha Nazimova diwar penntudenn ur romant rusek, Bugale ar Straedoù. Mont a reas da Voskov, ha hi krennardez, hag eno e reas a bep seurt micherioù, ha gasterezh zoken, ha da 17 vloaz e teuas a-benn da vont e-barzh skol-c'hoariva Constantin Stanislavski, hini an naturelourien, an hini vrudetañ e Rusia en amzer-se. Eno e teskas ar vicher a aktourez hag a leurennerez, ar c'hinklañ-leurennoù, ar gwiskañ aktourien, ar sklêrijennañ. En em gavout a reas gant Anton Tchekhov, orgediñ outañ, ha dimeziñ koulskoude gant ar studier Sergey Golovin en 1899. Adalek 1903 e oa brudet e Moskov ha Sant Petersburg. Brudet e oa ar pezhioù a c'hoarie, skrivet gant Tchekhov ha Henrik Ibsen, ha brudet e oa he doare da c'hoari e Rusia koulz hag en Europa. Kuitaat a reas he gwaz ha tec'hel eus Rusia, evel kalz a arzourien.
Gant bagad-aktourien Stanislavski e veajas dre Europa, e c'hoarias e Londrez ha Berlin gant he serc'h, an aktour Pavel Orlenev.
E SUA
En 1905 e tegouezhas gant he bagad e SUA ha savet e voe ur c'hoariva rusek eno, el Lower East Side. Ne reas ket berzh avat, Orlenev a zistroas da Rusia tra ma chomas Nazimova e New York.
Deskiñ a reas saozneg en ur ober 4 miz. E Broadway, e teuas da vezañ aktourez muiañ-istimet Charles Frohman, unan eus oberourien brudetañ ar mare. Dre ma komze un toullad mat a yezhoù e c'halle c'hoari en o yezh evit an divroidi, ma vame speredoù uhel Evrog Nevez ouzh an aktourez liesyezhek a oa anezhi. Ur steredenn e bed ar c'hoariva eo Alla, gounit a ra arc'hant a-vernioù, ha brudañ a ra pezhioù nevez ha mennozhioù modern ma tifenn dieubidigezh ar maouezed.
He c'harantezioù
thumb|[[Mercedes de Acosta (1893-1968), skrivagnerez stadunanat.]] thumb|[[Anna May Wong, e 1939]] Brudet eo Nazimova ivez abalamour d'he c'harantezioù lesbian. E-touez he c'hariadezed e oa an aktourez Tallulah Bankhead. En 1916 e teuas da vout serc'h ar skrivagnerez Mercedes de Acosta (1893-1968). Met brud fall zo war ar c'harantezioù heñvelrevat e SUA puritan. Evit kaout peoc'h e timezas d'an aktour heñvelrevat saoz Charles Bryant a c'hoario ganti e meur a film evit ar Metro-Goldwyn-Mayer.
Sachet e oa bet selloù tud Hollywood war brud an aktourez c'hoariva. E 1916 e teuas a-benn ar gompagnunezh Metro-Goldwyn-Mayer d'he lakaat da sinañ ur gevrat ganti: diwar neuze e vije paeet 13 000 dollar ar sizhun. Berzh bras-kenañ a reas he film kentañ.
Berzh a reas he film kentañ, War Brides, e 1915, ma teuas da vout unan eus brasañ steredennoù an MGM a reas 11 film ganti en ur ober tri bloaz. Perzh a gemere a-dost e skrivañ, sevel hag aozañ he filmoù. Lakaat a reas sevel ur pikol kenkiz en niverenn 8080, Sunset Boulevard, e Los Angeles, The Garden of Alla. Brudet e vo an ti abalamour d'ar festoù ha banvezioù diroll ma'n em gavo an holl re a glaske tec'hel a-zirak selloù an dud strizh o spered pe o buhezegezh. E-kerzh unan eus an nozvezhioù-se e teuas ur serc'h dezhi, Jean Acker, da ginnig he gwaz dezhi: Rudolph Valentino an hini e oa. Da gentañ e kave da Nazimova ne oa mann nemet ur merc'hetaer saloñsoù. Met pa welas pegen brav e oa deuet gantañ er film The Four Horsemen of the Apocalypse e 1921 (sevenet gant Rex Ingram, diwar romant Blasco Ibañez) e komprenas e oa danvez un aktour eus ar c'hentañ troc'h ennañ. Kavout a reas dezhi ne oa ket gwelloc'h evitañ da c'hoari ganti e-barzh Camille, diwar La Dame aux camélias. Gantañ e c'hovelias ar « gwaz nevez » ha ne oa e wrizioù e perzhioù boas ar baotred pa n'en doa ket aon da ziskouez e wregelezh. Ar c'hentañ gwaz stummet hervez c'hoant ur vaouez e vo. Hi an hini a roas brud d'ur vojenn Valentino a vo en he bleuñv er bloaz goude er film Le Cheik. Goude lakaet Valentino da latin-lover, e kuitaas Nazimova an MGM evit aozañ Salomé, pezh Oscar Wilde. Met ar film film, re nevez ha diaes e zoare, e-lec'h ma tañse ivez, ne ra ket berzh, ha rivinet e voe Nazimova. A zo gwashoc'h, krog e oa ar c'hompagnunezhioù bras d'ober fae warni abalamour m'he doa klasket ober ur film hec'h-unan, hag ivez dre ma oa brud fall war ar c'harantezioù lesbian diskouezet splann er filmoù. Neuze e klaskas en em lazhañ. C'hwitet ganti he zaol, setu-hi adkrog gant ar c'hoariva. Laeret e voe gant ur serc'h nevez, ma rankas gwerzhañ he c'henkiz.
Dimezioù ha bugale
E 1899 e timezas da Sergey Golovin, un aktour evelti. Met un eured dre anv ne oa ken, ha ne voe ket torret an dimeziñ, daoust da bep tra. E Rusia, a-raok kuitaat ar vro e 1905, e c'hallfe bezañ ganet ur bugel. N'ouzer ket piv e oa an tad, pe he gwaz Golovin pe he serc'h Orlenev.
Etre 1912 ha 1925 e vevas er briedelezh war baper gant an aktour Charles Bryant (1879–1948).
Merc'heta
Etre 1917 ha 1922 he deus bet Nazimova kalzik a levezon hag a c'halloud en Hollywood.
Eus 1929 betek he marv e 1945 e vevas Nazimova gant Glesca Marshall.
E SUA
En 1921, e oa deuet Nazimova da vout mignonez da'n aktourez Edith Luckett ha d'he fried, Dr. Loyal Davis, ha kemeret e voe da vaeronez da Nancy Davis Reagan, merc'h da Luckettha d'ur pried dezhi a-raok.
E 1927 e teuas da vout Stadunanadez.
Goude 1940
Goude 1940 e voe gwelet c'hoazh en un nebeud filmoù, evel Blood and Sand, diwar ar romant spagnolek Arenas y Sangre, gant Blasco Ibañez. Skrivañ a reas hec'h eñvorennoù ha mervel en 1945 da 66 vloaz.
Marcus Aurelius Marius
thumbnail|300px|Marcus Aurelius Marius war ur pezh moneiz. Marcus Aurelius Marius a oa impalaer en Impalaeriezh c'halian e268.
Somaliland
Somaliland (Soomaaliland e somalieg) a oa gwechall un drevadenn saoz war aod Korn Afrika. E 1960 e oa bet unanet gant Somalia italian da vont d’ober Republik Somalia. D’an 18 a viz Mae 1991 e oa en em zistaget diouzh Somalia. Abaoe avat n’eo bet anavezet republik Somaliland gant gouarnamant estren ebet.
Emañ Somaliland etre Etiopia er c’hornôg hag er su, Djibouti er gwalarn, Pleg-mor Aden en norzh, ha rannvroioù emren Maakhir ha Puntland (Somalia) er reter. Harzoù Somaliland er reter n’int ket sklaer, rak n’eus ket emglev warno gant renerien Puntland ha Maakhir. Hargeysa eo ar gêr-benn.