cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eddy Mitchell
Eddy Mitchell, bet ganet Claude Moine d'an 3 a viz Gouere 1942 e Pariz, a zo ur c'haner ha saver komzoù gall bet levezonet-mat gant ar sevenadur stadunanat, pa vefe e sonerezh kement hag e sinema. Sot gant an arz diwezhañ-mañ ez eas da aktour ent-naturel.
Kanañ a ra an hini a vez lesanvet "Schmoll" e galleg kenkoulz hag e saozneg.
Saxicola torquatus
Saxicola torquatus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Motacilla torquata da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Rummatadur
Rannet eo bet ar spesad kozh Saxicola torquatus etre hini a-vremañ, Saxicola maurus ha Saxicola rubicola, kement-se da-heul labourioù kaset da benn gant U. Wittmann, P. Heidrich, M. Wink & E. Gwinner hag embannet e miz Mezheven 1995.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver a pevarzek isspesad anezhañ :
William Yarrell
William Yarrell, bet ganet e Londrez (Bro-Saoz) d'an 3 a viz Mezheven 1784 hag aet da Anaon e Yarmouth (Bro-Saoz) d'ar 1añ a viz Gwengolo 1856, a oa ul levrier hag un naturour saoz.
Gantañ eo e oa bet savet The History of British Fishes (deuet e-maez e 1836) hag A History of British Birds (deuet e-maez e 1843).
Baile na h-Eaglaise
Baile na h-Eaglaise pe Bàgh na h-Eaglaise (Kirkwall e saozneg) eo pennlec'h Inizi Orc'h e Bro-Skos.
Práxedis Guerrero
Práxedis Gilberto Guerrero Hurtado (1882 – 1910) a oa ur c'hazetenner anarkour mec'hikan lazhet e Dispac'h Mec'hiko
Dont a rae eus Los Altos de Ibarra, e San Felipe (Guanajuato) e-kichen León (Guanajuato) hag e dud a oa perc'henned un hacienda. E 1899 e skrivas e bennadoù kentañ e-barzh kazetennoù evel El Heraldo Comercial hag El Despertador. E 1901 e laboure en Diario del Hogar hag e lakas e anv en arme ma teuas da vout letanant.
E 1903 e oa krog da lenn kazetennoù a enebe ouzh an diktatour Porfirio Díaz, El Demófilo hag El hijo del Ahuizote, hag e reas anaoudegezh gant anarkourien hag a oa skrivagnerien. Pa glevas e oa bet an arme o tennañ war ur vanifestadeg e Monterrey (Nuevo León), e kuitaas an arme.
E 1904 e laboure e SUA, e Denver, Colorado, evel mengleuzier? E 1905 ez eas da San Francisco, California, ma embanne Alba Roja (" Gouloù-deiz Ruz ")
Annone di Brianza
Annone di Brianza zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Banniel an Izelvroioù
Banniel an Izelvroioù zo ennañ tri liv, ruz, gwenn ha glas, a-led. Heñvel eo ouzh banniel Luksembourg, war-bouez arliv ar glaz, hag ar c'henfeur.
Ar stadoù emren eus an Antilhez a zo e dalc'h Rouantelezh an Izelvroioù (Aruba, Curaçao, Sint Maarten) o deus pep a vanniel dezho o-unan.
Istor
Er Grennamzer e oa bannieloù disheñvel gant pep proviñs. E dibenn ar pa voe unanvet proviñsoù an Izelvroioù dindan un aotrou hepken e voe graet gant ur banniel boutin evit aroueziañ o unander : Kroaz Bourgogn a reer eus ar banniel-se, gant bodoù lore ruz kroaziet war ur foñs gwenn.
Dont a ra ar banniel zo bremañ eus ar « Prinsenvlag », « banniel ar priñs ». Gwilherm Oranje-Nassau, a oa e penn an emsavadeg a-enep ar Spagnoled, er, eo en doa graet gant ur banniel triliv orañjez, gwenn ha glas e livioù, a zeuas da vezañ re ar Proviñsoù-Unanet (Republik ar Seizh Izelvro-Unanet). Diwezhatoc'h e voe lakaet liv ruz e-lec'h al liv orañjez, evit ma vije gwelet splannoc'h moarvat.
Ebroin
Ebroin zo bet anv daou zen a-bouez en istor ar Franked:
Banniel an Izelvroioù
Istor
Pa voe savet ar Republik Batav d'ar 14 a viz C'hwevrer 1796 e voe kemeret ar banniel triliv-se da arouez ivez, gant un dresadenn er c'horn uhelañ gant tudenn ar Frankiz hag al leon eus an Izelvroioù. Adkemeret e voe an triliv boas gant tiegezh Oranje, pa zeuas e penn ar vro adarre e 1814.
Ar banniel triliv ruz, gwenn ha glas, evel m'emañ bremañ, a oa bet degemeret da vat gant ar vro e 1937.
Griante
Griante zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Lezzeno
Lezzeno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Kerc'heiz-noz kein gwenn
Ar gerc'heiz-noz kein gwenn (Gorsachius leuconotus) a zo un evn hirc'harek.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Na Monaidhean a Deas
Na Monaidhean a Deas ("menezioù ar su"; Southern Uplands e saozneg) a zo unan eus an teir rannvro douaroniezh bras a zo e Bro-Skos. Ur rannvro dorgennek an hini eo, e su ar vro, hag un darn eus an Izeldirioù. Mearaig eo an dorgenn uhelañ gant 843 m.
Scarpe
Eieniñ a ra e Berles-Monchel, e-kichen Aubigny-en-Artois. A-hed 102 km en em astenn he naoz, kanoliet evit an div drederenn anezhi, adalek Arras. Goude bezañ tremenet a-dreuz 14 kumun e kember gant an Escaut e Mortagne-du-Nord.
Liverezh
Charles Desavary ha Constant Dutilleux, livourien eus skol Arras, o deus livet ar Scarpe.
Diamantoù Keroulaz
Adembannadurioù
Adembannet e oa bet al levr gant Al Lanv d'ar 15 a viz Du 2006.
Al levr
right|230px|border Da c'houde ur gwallzarvoud marc'h eo bet kaset ar c'habiten Rojer Keroulaz d'an ospital. Gloazet-mat eo bet ha dre m'emañ-eñ war e wele diwezhañ e c'houlenn ma vo kerc'het e vignon, al letanant Herri Halegoed, da zont d'e gaout. Gant an den war e dremenvan ez eo fiziet ennañ un dro-c'houzoug aour c'hwec'h diamant ha tregont outi : aspediñ a ra anezhañ ma vo degaset ar bravig prizius-mañ en-dro d'e berc'hennez, e voereb ar varkizez Lesouarn, en devoa e laeret diganti e 1910.
N'en deus diskoulm all ebet Herri Helegoed nemet touiñ ez ay da Gastell Lesouarn, e-tal kichen Lanniliz, e-lec'h m'emañ o chom ar varkizez. Ar pezh a reas en hañv 1925, un nebeud sizhunvezhioù war-lerc'h marv ar c'habiten. Ne voe ket evit anzav ar wirionez vantrus dezhi ha kuitaat ar c'hastell a reas, an dro-c'houzoug gantañ c'hoazh. Hag ankouaet ar gefridi gantañ p'en devoa kuitaet Breizh da vont da labourat da Galedonia-Nevez e-pad daou vloaz.
Hag eñ distro ez eo pedet gant ar varkizez da zont da dremen un nebeud devezhioù en he c'hastell ma kemero perzh en ur pred gant kouvidi all. Un digarez mat da Helegoed da lakaat an traoù war o reizh da vat, da-geñver an devezh gouel-mañ, ha d'ober d'an dro-c'houzoug adkavout he ferc'hennez a-benn ar fin. Ne oar ket c'hoazh emañ o paouez lakaat e dreid en un afer luziet-meurbet hag a lakay anezhañ da vont eus an eil souezhadenn d'eben...
Savet e oa bet ar romant-mañ gant Roparz Hemon en un doare divoas dre ma n'a ket an istor anezhañ davet al lenner dre un daneveller neptu evel kustum. Seizh rann a ya d'ober al levr ma kont peder zudenn red an darvoudoù c'hoarvezet evel m'eo bet bevet gante :
Maria Amalia Aostria
Maria Amalia Aostria (en alamaneg Maria Amalia von Österreich) zo anv div briñsez aostrian:
Diamantoù Keroulaz
SKRID HIRIBARREN
Ul lizher
Adamstown
Adamstown zo un anv-lec'h saoznek, savet diwar an anv Adam hag ar ger town, a zo kêr e brezhoneg.
Lenno
Lenno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Landelinus von Ettenheimmünster
Landelinus von Ettenheimmünster a oa ur manac'h iwerzhonat, eus ar, ac'h eas da Elzas, a dreuzas ar Roen hag a vevas evel penedour e tolead Freiburg im Breisgau ma voe anvet da sant. Enoret eo hiriv en abati Ettenheim.
Yannick Jadot
Yannick Jadot, bet ganet d'ar 27 a viz Gouere 1967 e Clacy-et-Thierret (Aisne), a zo ur politikour ha stourmer ekologour gall.
Ezel eo eus Ar Re C'hlas adalek 1999. Rener koulzadoù Greenpeace Bro-C'hall eo etre 2002 ha 2009. Dilennet eo kannad europat en anv EELV-Ar Re C'hlas abaoe ar 7 a viz Even 2009. Danvez prezidant eo e dilennadegoù prezidant ar republik Bro-C'hall e 2017 araok en en dennañ evit Benoît Hamon, danvez prezidant ar Strollad sokialour. Danvez prezidant eo adarre e 2022.
Cinclidium frontale
Cinclidium frontale a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae. Ar spesad nemetañ er genad Cinclidium an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ : ma plij ar c'hoadegi o hin kerreizh dezhañ.
Lasnigo
Lasnigo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Adamstown (Pitcairn)
Adamstown eo kêr-benn Inizi Pitcairn, ha kêr nemeti ar vro. Emañ en Enez Pitcairn, unan eus peder enezenn ar vro.
Ebroin (eskob Poitiers)
Ebroin (marv d'an 18 a viz Ebrel 854) a oa eskob Poitiers adal 839 betek 854, hag arc'hchapalan Karl Voal, Impalaer ar C'hornôg e 875 ha roue Bro-C'hall.
Callacanthis burtoni
Callacanthis burtoni a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Carduelis Burtoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat Edward Burton (1790-1867). Ar spesad nemetañ er genad Callacanthis an hini eo.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.
Colomby-sur-Thaon
Bodet e oa gant Anguerny d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Colomby-Anguerny.
Lambrugo
Lambrugo  zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
GP2 Series
Evel e Formulenn 3000 n'eus nemet ur stumm kirri evit kaout diforc'h ebet etre kirri ar vlenierien, nemet gant ar c'hrizerezed. Modernoc'h eo avat evit stummañ ar vlenierien ouzh doareoù ar redadegoù kirri uhel evel ar F1.
Blenierien aet d'ar F1
Notes :
Faggeto Lario
Faggeto Lario zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Trelosk kondon
Trelosk kondon a reer eus an holl dreloskoù puilh ar c'harbon enno bet ganet diwar argerzhioù naturel evel digenaozadur anaervevat pe vetanadur bevedegoù marv ha douaret. Milionoù a vloavezhioù, betek tremen 650 milion evit lod anezho, eo oad ar bevedegoù-se peurliesañ. Aezh naturel, glaou, tireoul ha taouarc'h eo an treloskoù kondon a vez arveret gant mab-den.
Petra bennak ma vez argerzh an digenaozadur anaervevat o vont en-dro a-hed an amzer, ne lakaer ket an treloskoù kondon da c'hremmoù adnevezadus abalamour ma vezont arveret kalz buanoc'h eget an amzer rekis evit o aozañ. Pare e vint un deiz bennak eta, da lavaret eo ne vo mui kavet a-walc'h anezho evit bastañ da ezhommoù ar bed a-vremañ.
Izeldirioù Bro-Skos
An Izeldirioù eo al lodenn eus Bro-Skos a eneber ouzh an Uheldirioù. Ur rann istorel ha sevenadurel eo. E saozneg e vez lavaret Lowlands (= izeldirioù) met e gouezeleg e vez lavaret a' Ghalldachd (= bro an estrenien, bro ma ne gomzer ket gouezeleg, ha ma'c'h adkaver an elfenn "Gall" e-barzh, ur meni "Bro-C'hall" eta), dre ma reer Gàidhealtachd (gouezelegva) eus an Uheldirioù.
Rok (anv-badez)
Rok zo un anv-badez brezhonek ha slovenek roet d'ar baotred, brudet gant Sant Rok.
Trelosk kondon
Orin
Milionoù a vloavezhioù zo e voe kementadoù bras a gorfoù-marv loened ha plant o c'houzediñ e strad morioù ha lennoù. N'eus nag aer hag oksigen eno, setu e kemmeskas tamm-ha-tamm gwiadoù ar c'horfoù gant fank hag e voent goloet gant gwiskadoù pounner a c'houelezennoù. En abeg da live uhel ar gwask hag ar gwrezverk e voe kemmet aozadur kimiek ar gwiadoù, da gentañ e kerogen – un danvez koarek - ha goude en hidrokarbidennoù liñvel hag aezhennek dre un argerzh anvet kildedarzh. Eus kemmadur ar plant a zo chomet en douar abaoe Marevezh ar glaou e teu treloskoù solut evel ar glaou, pe aezhennek evel ar metan CH4. Kerogen a zeu anezho ivez, koulz hag aezh naturel.
Meur a zoare hidrokarbidennoù zo en treloskoù kondon, pep meskaj o termeniñ perzhioù pep hini anezho : e deuzverk, e vervverk, e zouester, e c'hludegezh hag all.
Rok (anv-badez)
Tud
Ne vez ket kavet stank an anv-badez-se e Breizh, e Bro-Slovenia ne lavarer ket, da skouer :
Trelosk kondon
Istor
Kent eil hanterenn an e veze pourvezet gremm gant milinoù-avel ha milinoù-dour evit ar malañ bleud, an heskennat prenn ha ar pompañ dour ; diwar taouarc'h e veze tommet al lojeizoù. Adalek ar bloavezhioù 1750 e voe arveret glaou en Europa a-bezh, kent ober gant tireoul, evit magañ ar mekanikouù dre vurezh, ar pezh a loc'has an Dispac'h greantel. Kempred eo arver an aezh naturel hag aezh ar glaou evit ar sklêrijennañ. Diwezhatoc'h e voe ijinet ar c'hefluskerioù dre enleskiñ ; buan e kreskas greanterezh ar fardañ kirri-tan ha sammgirri, ha kresk a voe ivez neuze war ar goulenn treloskoù kondon, koulz evito hag evit mekanikoù bras evel an trenioù hag an aerlistri kentañ. Diwezhatoc'h c'hoazh e voe ezhomm eus kementadoù bras a dreloskoù kondon evit bastañ da ezhommoù ar c'henderc'hañ tredan hag an eoulgimiezh. Diwar dilerc'hioù ar c'henderc'hañ tireoul e taper an ter a ya da c'holeiñ an hentoù.
Arver
Bras eo pouez an treloskoù kondon en armerzh ar bed abalamour ma c'hallont bout losket a-benn reiñ gremm.
Glaou
Kantvedoù-pad ez eus bet devet glaou gant mab-den, evit tommañ fornioù a-benn teuziñ kailh metalek : roudoù zo eus fornioù da deuziñ kouevr e Sina mil bloavezh kent Jezuz-Krist. Hiziv an deiz e vez arveret glaou da genderc'hañ gwrez evit tommañ an tiez ha genel tredan. Karbon ar glaou a vez implijet da fardañ dir diwar houarn. Aezhenn c'hlaou a genderc'her ivez evit kenderc'hañ strilheoul ha gazeoul a ya da dreloskoù evit ar c'hefluskerioù dre enleskiñ ; evit an hevelep arver e ouzer liñvennañ ar glaou.
Tireoul
En henamzer e veze implijet hidrokarbidennoù hanter-liñvel a zourasenne diouzh ar reier evit antreusaat dreist-holl, hag evit ar balzamerezh. En e voe erlerc'hiet an eoul loenel — hini ar balumed dreist-holl – ouzh an tireoul evit sklêrijennañ an tiez.
Liesgenezh eo an tireoul, meur a chadennad hidrokarbidennoù a ya d'e ober, setu e c'haller e strilhañ a-benn disrannañ ar chadennadoù ha kenderc'hañ meur a zanvez a vo arveret e lies tachennoù greantel. Treloskoù eo an danvezioù a vez kenderc'het an aliesañ : aezh tireoul liñvennet (ATL), butan C4H10, kerozen, strilheoul, ha gazeoul.
Aezh naturel
Devet e veze an aezh naturel gwechall evit kaout an dizober anezhañ, pa selled outañ evel un deverad diezhomm eus kenderc'hadur an tireoul ; talvoudusoc'h-talvoudusañ eo bremañ a-feur ma 'z a an treloskoù kondon da get. En natur ivez e kaver gweleadoù aezh naturel. Tredan a genderc'her diwar aezh naturel, dre droellrodoù. En annezioù an dud en e arverer evit poazhañ boued ha tommañ an ti. Evel trelosk e vez implijet er c'hefluskerioù dre enleskiñ, dre ma saotr nebeutoc'h eget an tireoul pe ar gazeoul : 17,25 milion a garbedoù a yae en-dro dre aezh naturel er bed e 2012 - Iran, Pakistan, Arc'hantina, Brazil, India ha Sina eo ar broioù ma 'z int ar paotañ. Danvezioù-strujusaat evit ar gounezerezh a genderc'her diwar aezh naturel ; heliom a genderc'her ivez.
Glaou
Daou zoare etrebroadel da gontañ miradoù ar glaou zo : hini ar Bundesanstalt für Geowissenschaffen und Rohstoffe (BGR) en Alamagn ha hini ar World Energy Council (WEC).
Saotradur
Soatret e vez aergelc'h an Douar dre loskadur an treloskoù kondon. Kalz dioksidenn garbon CO2 a vez kenderc'het dre al loskadur-se, ar pezh a zo kaoz d'an ardommañ hinel.
Dazont
Buanoc'h-buanañ e kresk arver an treloskoù kondon dre ar bed, ha buanoc'h c'hoazh e kresk an ezhommoù. Emañ ar c'henderc'hadur o kreskiñ c'hoazh, hogen dizale e tigresko kent mont da get tamm-ha-tamm ; kreskiñ a raio ar prizioù a-feur ma tibaotaio an treloskoù kondon. N'eus bet kavet gwelead bras ebet abaoe ar bloavezhioù 1980 ; eus ar skilt e tenner aezh naturel, en S. U. A. da gentañ ha dre ar bed aliesoc'h-aliesañ, hogen koustus ha saotrus eo – ha n'eo ket adnevezadus kennebeut.
Dav e vo neuze treiñ war-du treloskoù arall. Gouzout a ouzer fardañ treloskoù par d'ar strilheoul hag ar gazeoul diwar plant, hogen re goustus eo o c'henderc'hañ evit ar mare ; a-benn nebeut moarvat e vo tu da ober ganto er bed a-bezh, hep na vije krennet war ar c'henderc'hañ boued avat.
Rocco
Rocco zo un anv-badez italianek, Rok e brezhoneg.
Maria Amalia
Maria Amalia (pe Amalie, Amélia) zo anv meur a vaouez.
Edouarzh VIII
Edouarzh VIII (Edward VIII e saozneg) a zo bet ganet d'an 23 a viz Even 1894 e Richmond upon Thames ha marvet d'ar 28 a viz Mae 1972 e Neuilly-sur-Seine (Bro-C'hall).
Roue ar Rouantelezh-Unanet hag Impalaer Indez adalek an 20 a viz Genver 1936 betek an 11 a viz Kerzu 1936, pa roas e zilez. Ne voe morse kurunennet.
Senet
Ar senet a oa ur c'hoari brudet dre an Henegipt.
Hlodwig II
Mab e oa d'ar roue Dagobert Iañ ha da Nantilde.
Dimeziñ ha bugale
Gant e bried Bathilde en doe tri mab:
Cwm-ann
Cwm-ann, pe Cwmann, zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Sir Gaerfyrddin. Emañ e kumuniezh Pencarreg, war lez an stêr Teifi. En tu all d'ar stêr emañ Llanbedr Pont Steffan, e Ceredigion, met bremañ eo deuet Cwm-ann da vezañ ur bannlev eus Llanbedr.
Cusino
Cusino zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Cucciago
Cucciago zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Maria Amalia Teresa an Div Sikilia
Maria Amalia Teresa an Div Sikilia (1782−1866), a oa pried da Louis-Philippe Iañ, Roue Bro-C'hall.
Kerc'heiz-noz Hainan
Kerc'heiz-noz Hainan (Gorsachius magnificus) a zo un evn hirc'harek eus ar c'herentiad Ardeidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en uheldirioù Hainan ha grevred Sina.
Euphonia
Euphonia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1806 gant al loenoniour gall Anselme Gaëtan Desmarest (1784-1838).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, c'hwec'h isspesad ha hanter-kant dezhe en holl.
Sant Rok
Sant Rok  (Sant Ròc en okitaneg, Saint Roch e galleg), ganet e Montpellier war-dro 1340, marvet e Voghera, en Italia, war-dro 1379, zo ur sant okitan, lidet d'ar 16 a viz Eost. Sant paeron ar birc'hirined eo, ha hini meur a vicher: surjianed, apotikerien, pavezerien, ha hini al loened.
E vuhez
Mab e oa d'ur c'honsul eus kêr Montpellier, ha Libèra e oa anv e vamm. Yaouankik e voe emzivad, ha savet e voe gant ur eontr. Medisinerezh a studias moarvat.
Rannañ a reas e vadoù da reiñ d'ar beorien a-raok mont da birc'hirinañ da Roma.
E varv
Kaset e voe korf Rok da gêr Venezia.
E Breizh
Meur a chapel Sant Rok zo e Breizh, evel e Lannuon hag e kêriadenn Saint-Roch e Pontkastell-Keren.
Theobald von Bethmann Hollweg
Theobald Theodor Friedrich Alfred von Bethmann Hollweg, ganet d'an 29 a viz Du 1856 e Hohenfinow ha marvet d'an 2 a viz Genver 1921 en hevelep kêr) oa ur politikour alaman da vare an Impalaeriezh alaman. Kañseller an Impalaeriezh e voe etre 1909 ha 1917.
The Great Dictator
The Great Dictator (An Diktatour Meur e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat Charlie Chaplin e 1940.
An danvez
E ghetto yuzev ur gêr bennak emañ o chom ur barver dister hag a zo heñvel-vi ouzh Adenoid Hynkel, diktatour Tomania anezhañ ha mennet da ziouennañ an holl Yuzevien. Da-geñver ur skrapadeg ez eo harzet ar barver, a-gevret gant Schultz, enebour touet Hynkel...
Uhuru Kenyatta
Uhuru Muigai Kenyatta, ganet d'ar 26 a viz Here 1961 e Nairobi, zo ur politikour kenyan. Pevare prezidant ar vro eo ha kement-se abaoe an 9 a viz Ebrel 2013. E miz Eost 2017 ez eas war ar renk adarre ha disklêriet e voe trec'h war e enebour Raila Odinga. Met d'ar 1añ a viz Gwengolo 2017 e voe nullet disoc'h an dilennadeg gant Lez Uhelañ Kenya.
Mab eo da Jomo Kenyatta, kentañ prezidant Kenya, ha da mama Ngina Kenyatta pevare gwreg an tad.
Maria Josepha Aostria (1751–1767)
Maria Jozefa Aostria (Maria Josepha von Österreich en alamaneg), bet ganet e 1751 e Vienna ha marvet eno e 1767 da 16 vloaz a oa un arc'hdugez aostrian.
He buhez
Merc'h e oa d'an impalaerez Maria Theresia ha d'an impalaer Franz Iañ Stephan; o daouzekvet bugel e oa.
Klask a rae he zud tostaat Tiegezhioù Aostria ha Bro-C'hall.
Prometet e oa bet dorn he c'hoar Johanna Gabriele von Österreich da Ferdinando IV, roue Naplez ha Sikilia (1751-1825), met marvet e oa ar briñsez en 1762 gant ar vrec'h, evel he breur Karl er bloaz a-raok.
Evel he breur hag he c'hoar e varvas gant ar vrec'h, e 1767, da 16 vloaz, goude bet, war c'houlenn he mamm, o pediñ war bez he c'hoar-gaer Maria Josepha von Bayern marvet ivez gant ar vrec'h, un nebeud mizioù a-raok (mae 1767).
Goude he marv
Neuze e voe prometet dorn he c'hoar Marie-Caroline da Ferdinando, ha dimeziñ a rejont, bloaz goude. Da fall e troas ar briedelezh-se, ma voe skoet spered ar yaouankañ eus merc'hed an impalaerien, Marie-Antoinette, prometet he dorn da Loeiz, daofin Bro-C'hall.
Dosso del Liro
Dosso del Liro zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Pia de' Tolomei
Pia de' Tolomei zo ur vaouez yaouank eus kêr Siena, en Italia an XIIIvet kantved, meneget gant Dante en e oberenn Divina Commedia, e kan V ar Purgator. Oberennoù zo bet savet ivez en enor dezhi.
Barzhoneg
N'eus nemet seizh gwerzenn diwar he fenn e barzhoneg Dante. War a greder e oa ken anavet hec'h istor en amzer Dante ma oa a-walc'h da zegas hec'h istor da soñj d'al lennerien:
Dimezet e vije bet Pia da Nello dei Pannocchieschi, aotrou Castel di Pietra e Maremma, podesta Volterra ha Lucca, kabiten an Taglia guelfa e 1284, ha betek 1322 da vihanañ, pa reas e destamant. Anavezet eo dre un dihell e oa intañv hag ec'h addimezas da Margherita Aldobrandeschi, kontez Sovana ha Pitigliano.
Livadurioù
Un toullad poltredoù zo bet graet diwar-benn ar vojenn. Awenet e oa Dante Gabriel Rossetti gant oberenn ar barzh Dante, ha goude ar Beata Beatrix e fellas dezhañ poltrediñ Pia de' Tolomei.
Alarig
Alarig zo un anv-den gourel a orin germanek.
Gerdarzh
Alareiks e goteg, a dalvez kement hag "hollc'halloudus", eus ar germaneg ala "holl" ha rich pe rik "(roue) galloudus".
Dongo (Lombardia)
'Dongo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Brezel etre Ukraina ha Rusia
Brezel etre Ukraina ha Rusia zo abaoe miz C'hwevrer 2014. Ouzhpenn nerzhioù lu Rusia e vez lod disrannerien a-du ganto o kemer perzh er stourm. Kroget e oa ar bec'h gant Rusia dres goude Reveulzi Maidan. Tabut zo diwar-benn statud rannvroioù Krimea ha Donbas, e su ha mervent Ukraina. Ar re-se zo anavezet evel lodennoù eus Ukraina gant ar braz eus stadoù ar bed ha gant an aozadurioù etrebroadel. Aloubet e oa bet Krimea gant Rusia, ha goude-se e oa kroget ar brezel e Donbas etre disrannerien, harpet gant Kevredad Rusia, ha nerzhioù lu Ukraina. A bep seurt doareoù stourm zo bet, evel emgannoù war vor, siberbrezel... Ar brezel zo bet o vont war washaat e 2021, ar Rusianed a oa krog da armañ an harzoù tro-dro Ukraina. D'ar 24 a viz C'hwevrer 2022, ar brezel a oa bet gwashaet c'hoazh pa oa bet aloubet ul lodenn eus Ukraina gant nerzhioù lu Rusia.
Enepargadennoù ukrainat a zo bet e su ha biz ar vro o adtapout douaroù abaoe miz Eost. E fin miz Gwengolo Rusia a embanne e oa staget ouzh ar c'hevread an tiriadoù damm-aloubet e su ha reter Ukraina. Ne oa ket bet degemeret mat gant darn broioù ar bed. Ar brezel zo mammenn ar gwasañ grizenn a-fed divroidi abaoe fin an Eil Brezel-bed. Ouzhpenn-se ar c'holloù trevour a zo uhel betek dek milieroù a dud lazhet.
Brezel en Donbas 2014–2015
Ar c'hentañ emsavadegoù a oa bet dre su ha reter Ukraina a-enep ar gouarnamant nevez. D'ar mare-se, Rusia ne rae ket kalz traoù nemet harpañ ar vanifesterien dre gomz. Gant an amzer o tremen e oa bet implijet an digarez-se evit kas un argadenn bolitikel ha milourel war Ukraina. Vladimir Poutin en doa harpet an disrannourien en ur ober eus an Donbas ul lodenn eus "Rusia Nevez" (Novorossiya), hag ouzhpenn-se en devoa embannet douetañs war penaos e oa en em gavet ar rannvro en Ukraina.
Enez Pitcairn
Enez Pitcairn eo anv ar vrasañ eus Inizi Pitcairn, er Meurvor Habask, an hini nemeti eus peder enezenn ar vro a-gement a zo tud o chom enni. Enni ivez emañ Adamstown, ar gêrbenn.
Brezel etre Ukraina ha Rusia
Brezel en Donbas 2014–2015
Adalek 2021, Rusia he devoa kendalc'het da ouzhpennañ unvezioù-stourm tro-dro da Ukraina, betek tizhout 30 000–40 000 soudard.
Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022
E miz C'hwevrer 2022, goude mizioù tenn etre Rusia, Ukraina ha broioù ar c'hornôg e voe lañset, un oberenn vilourel ispisial hervez gerioù pennoù bras Rusia evit cheñch gouarnamant Ukraina, aloubiñ tiriadoù zo eus ar vro ha stagañ anezho ouzh Kevredad Rusia ha brasaat tachenn Republikoù Pobl Donetsk ha Louhansk. E miz Gwengolo e chome Rusia oc'h ober brezel c'hoazh goude m'he doa c'hwitet e rannvro Kyiv hag e oa arme Ukraina oc'h enep-argadiñ kostez C'harkiv ha C'herson.
Sabad
Sabad a c'hell bezañ:
Facebook
Facebook zo un embregerezh stadunanat hag ur rouedad sokial bet krouet e 2004 war an Internet gant Mark Zuckerberg (1984-). Bodañ tud tost pe zianav eo he fal, dre skignañ titouroù a bep seurt embannet gant ar wiaderien. Digor eo d'an holl abaoe miz Gwengolo 2006. Ouzhpenn ur miliard a izili he deus abaoe miz Here 2012 dre ar bed. An eil lec'hienn muiañ gweladennet eo, goude google.com, hervez Alexa Internet ).
E Skol-Veur Harvard e voe krouet Facebook : rouedad sokial ar studierien a oa er penn-kentañ kent bezañ digor d'ar skolioù-meur amerikan all. Tennet eo e anv eus an albomoù luc'hskeudennoù a vez graet facebooks anezho e saozneg, a zo poldredaouegoù ar skolajidi, likezidi pe studierien a vez roet dezho e fin pep bloavezh-skol.
Embannet en doa an embregerezh Facebook d'an 2 a viz Here 2008 e oa o vont da lakaat e sez etrebroadel e Dulenn en Iwerzhon evit marc'hadoù Europa, Afrika hag ar Reter-Kreiz,. E 2012 e voe lakaet Facebook er Yalc'h, ha talvoudekaet eo bet da 104 miliard a zollaroù.
400px|thumb|Emdroadur niver implijerien Facebook er bed.
Yezhoù
kleiz|300px|thumb|Facebook e kembraeg Troet eo bet al lec'hienn e 121 yezh evit poent. Abaoe an 3 a viz Here 2014 e c'haller dibab ar brezhoneg a-douez al listennad yezhoù kinniget.
E spagnoleg hag en alamaneg da gentañ e oa bet troet al lec'hienn e miz c'hwevrer 2008. Bremañ emañ en holl yezhoù "bras" ha muioc'h-muiañ a yezhoù "bihan" a zo kinniget ; an esperanteg eo bet e-touez ar re gentañ.
Goulenn a ra Facebook digant e implijerien sikour evit treiñ e <abbr title="Saozneg : « Interface »">getal en o yezh vamm. Pep den a c'hall kinnig un droidigezh eus ar frazennoù orin e saozneg. Votiñ a ra ar genrouedaderien evit an hini a welont evel an hini wellañ.
E 2012 e voe ul lañs evit kaout an aotre da dreiñ Facebook e brezhoneg, ha krouet e voe bet ur strollad, en deus tizhet muioc'h eget 10 000 ezel e deroù 2013. Respontet eo bet gant ofisielidi Facebook e vije ret gortoz pell a-walc'h peogwir a oa dija meur a yezh war ar renk. Kenderc'hel a ra ar strollad da vodañ tud c'hoazh ha deuet eo da vezañ ul lec'h ma eskemm brezhonegerien ar rouedad kenetrezo.
Media
Awenet eo bet ar sinema hag ar skinwel gant Facebook, da skouer The Social Network, ur film skignet e miz Here 2010, pe c'hoazh pennad 4 ar 14vet koulzad er stirad South Park, "0 mignon hoc'h eus" e ditl (ul luadenn eus Facebook eo).
Ram Nath Kovind
Bet e oa e penn ar strollad Bharatiya Janata Party (BJP). Kovind a oa bet lakaet war-raok evel danvez prezidant gant ar c'hengevread politikel NDA (National Democratic Alliance) ha trec'h e voe e dilennadegoù prezidant 2017. An eil Dalit e voe da vezañ dilennet d'ar post-se. En e bost emañ abaoe ar 25 a viz Gouhere 2017.
A-raok e vuhez politikel e oa bet alvokad e-pad 16 vloaz. Labouret en devoa en Dillī uchcha nyāyālaya (Lez-varn uhel Delhi) hag e lez-varn uhel India betek 1993.
Inizi Pitcairn
Inizi Pitcairn (Pitcairn Islands e saozneg, Pitkern Ailean e pitkerneg), ent-ofisiel Inizi Pitcairn, Henderson, Ducie hag Oeno (Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands), a zo un enezeg a beder enezenn hag an diwezhañ trevadenn saoz er Meurvor Habask. Adamstown eo ar gêr-benn, en Enez Pitcairn. En tu-hont da Enez Pitcairn emañ Henderson, Ducie hag Oeno; didud eo an teir enezenn-se. Diskennidi eus lestrad ar Bounty eo a zo o chom eno. N’eus nemet un 60 bennak a dud bremañ en holl, ha gant dollar Zeland-Nevez e vez paeet an traoù.
Poblañs
250 a dud a oa en 1936, ha 56 e 2014.
Emily
Emily zo un anv-badez saoznek merc'hed, roet kalz er broioù saoznek e deroù an.
Isabel de Barreto
Isabel de Barreto de Castro, ganet marteze e Pontevedra, e Galiza, e 1567, marvet e 1612, zo ur voraerez eus Galiza er XVIvet kantved. Brudet eo evel kentañ amiralez en istor Spagn hag en hini ar bed.
Merc'h e oa da Francisco Barreto, gouarnour portugalat India. Pried e oa d'ar moraer spagnol Álvaro de Mendaña, a gasas meur a veaj dre ar Meurvor Habask hag a zizoloas an Inizi Salomon hag an Inizi ar Markiz, ha gantañ e verdeas en e veaj diwezhañ eus Perou dre ar Meurvor Habask. En Inizi Santa Cruz e kemeras lec'h Mendaña hag he breur, Lorenzo Barreto, evel Adelantada (letanantez) ha gouarnourez goude o marv. Hi hag ar pennloman, Pedro Fernández de Quirós, a zegouezhas e Manila, er Filipinez, gant ar 100 martolod chomet bev war al lestr nemetañ a chome diwar 378 a dud (paotred ha merc'hed) war pevar lestr.
Yaouankiz
Hervez lod istorourien e oa merc'h-vihan da Francisco Barreto, moraer portugalat, 18vet gouarnour an indez portugalat. Hervez re all e oa merc'h da Nuño Rodríguez Barreto, konkistador Perou, ha d'e bried Mariana de Castro,eus Lisboa o-daou, ha tri breur ha teir c'hoar he devoa. Ez-vihan ez ejont da chom da besrouantelezh Perou. Anaoudegezh a reas eno gant an adelantado Álvaro de Mendaña, ha dezhañ e timezas en Lima en 1585.
San Siro
San Siro zo un anv-lec'h italianek diwar anvioù ur sant, San Ciro.
Éric Cantona
Éric Daniel Pierre Cantona a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1966 e Marselha (Bouches-du-Rhône), ha bremañ eo aktour.
Diredig kabell gell
An diredig kabell gell a zo un evn, Halcyon albiventris an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Garbiñe
Garbiñe (eus garbi (« glan ») ha -ñe (« lostger gwregel ») zo un anv-badez euskarek, roet d'ar merc'hed.
Kerc'heiz-noz Malaysia
Ar gerc'heiz-noz Malaysia a zo ur spesad evned hirc'harek, Gorsachius melanolophus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea melanolopha (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an naturour breizhveuriat Thomas Stamford Raffles (1781-1826).
Boued
Bevañ a ra diwar vuzhug ha raned diouzh boaz.
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi gleb kreisteiz Azia hag an enezeg lec'hiet etre Aostralia hag Azia ar Gevred.
Terminator (robotoù)
Er frañchiz Terminator, un terminator zo ur robot lazher emren. An hini gentañ a voe tu gwelet er film The Terminator hag a oa ur robot denel, ur robot goloet gant kroc'hen ha gant neuz un den. Ar robotoù-se a vez diazez evit Skynet evit dont a-benn da rishañ da vat an denelezh goude an apokalips nukleel an Judgment Day (Devezh ar Varnadenn).
Herri Urrats
Herri Urrats zo ur fest vloaziek en Euskal Herria, e Senpere evit sikour ikastolak Iparralde,. En Hegoalde e vez kelennet euskareg en holl skolioù, en hanternoz d'ar Pireneoù e ranker mont d'an ikastola a zo ur skol brevez.
Terminator (robotoù)
James Cameron en devoa krouet an hini gentañ anezho er film Terminator embannet e 1984. Un t-800 (doare 101) lesanvet "The Terminator", c'hoariet gant Arnold Schwarzenegger. A-feur ma voe ouzhpennet filmoù er frañchiz e voe ouzhpennet doareoù robotoù all.
Herri Urrats
Istor
E 1984 e voe dalc'het ar c'hentañ Herri Urrats e Senpere, ur gerzhadeg en-dro da lenn Senpere.
Terminator (robotoù)
Krouidigezh
Er frañchiz Terminator, Skynet un urzhiataer milourel stadunanat a sav ar sonj ennañ da lazhadegañ an denelezh. E-pad an Judgment Day pe devezh an Apokalips nukleel e vez bannet un toullad misiloù nukleel war kêrioù brashañ an Douar. Darn ar boblañs a zo lazhet pe war an taol pe nebeut amzer goude. Siwazh evit Skynet ul lodenn eus an denelezh en deus dreistbevet hag ur Rezistañs a vez savet gant peurest nerzhioù milourel an denelezh. Evit dont a-benn da echuiñ gant e steuñv, Skynet a grog da ijinañ robotoù lazher evit "echuiñ" Mab-den.
Paco Rabanne
Paco Rabanne, eus e anv leun Francisco Rabaneda Cuervo, bet ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1934 e Pasaia (Gipuzkoa, Bro-Vask) ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 2023 e Porsal (Bro-Leon, Breizh), a oa ur c'hemener ha porfumer euskarat. Degaset e voe gantañ nevezinti da vat e metoù ar c'hiz er bloavezhioù 1960, ha brudet e oa e borfumoù ivez (35 bennak a voe ijinet gantañ). Brud en doa tapet ivez diwar ar bloavezhioù 1990 gant e ziouganoù ha danevell e vuhezioù kent.
Terminator (robotoù)
Doare
E bed Terminator, un Terminator zo ur robot doare cyborg lazher ha soudard tost dibosubl da zistrujañ. Savet int bet gant Cyberdyne Systems evel robotoù silañ ha soudarded, implijet gant an urzhiataer Skynet evit lazhañ izili ar Rezistañs. Ar re gentañ a oa robotoù brezel, dre ma oant re aes da zistrujañ gant an denelezh e voe soñjet sevel reoù nij pe reoù ramzel. Goude-se e voe savet reoù gant tresoù denel evit dont a-benn da vont etrezek bazennoù an denelezh ha lazhañ ar stourmerien. Da gentañ e oant reoù e metal, goude-se e oa bet ouzhpenet kroc'henn sintetek ha goude-se gant kroc'hen dammheñvel ouz hini Mab-den hag a c'hell en em adsevel. Ar re ziwezhaén a vez tu gwelet er filmoù a zo reoù savet gant metal dourennek a c'hell kemer neuz an dud pe neuz objedoù hervez an ezhomm. Ar robotoù Terminator a c'hell komz, kopiañ mouezh an dud, lenn betek skritur an dud, koll gwad, c'hwezhañ, pe koll dour c'hwezh. N'eus nemet ar chas hag a c'hell c'hwezhañ ez int robotoù, setu perak e vezont kavet e bazennoù ar Rezistañs. Ar robotoù Terminator a zo implijet dreist-holl o-unan met gellout a reont eskemm etrezo ha gant n'eus forzh robot liammet gant rouedad Skynet evel ma vez tu gwelet er film Terminator 2: Judgment Day pe Terminator Genisys.
Paco Rabanne
Buhez
thumb|Sae gant Paco Rabanne, 1967. Fuzuilhet e voe e dad gant ar frankoourien e-kerzh Brezel Spagn. Tec'hel kuit a reas e familh en tu all d'ar Pireneoù ha dont da Vreizh da glask repu, war atiz Tanguy Prigent, dreist-holl e kostez Montroulez, el lec'h ma lavar e komze brezhoneg a-raok gouzout galleg.
Terminator (robotoù)
Orin
Hervez ar filmoù, ar re Terminator a voe krouet gant an embregerezh Cyberdyne Systems, ha lakaet e oant bet suj d'an urzhiataer, Skynet. An urzhiataer a savas ar c'hoant enañ da lazhadegañ an denelezh oc'h implij ar robotoù-se dres goude an Judgment Day.
Hervez daou film kentañ an heuliad, an Terminatored a oa bet savet gant Cyberdyne Systems dres goude ma voe kroget ar brezel etre an denelezh hag an uzhiataer. Hervez Terminator 3, hag a gemme linenn amzer ar filmoù all, distruj Cyberdyne e Terminator 2, a lakae an Terminatored da vezañ bet krouet gant skourr enklask stlenneg an U.S. Air Force evit kemer plas ar soudarded war an tachennoù emgann a-raok ma vefe kroget gant an Judgment Day. Ar gentañ anezho a oa bet neuze an T-1.
N'eo ket bet kemeret dre un doare ofisiel ar fed-se. En ul lodenn eus ar film Terminator 3 a dakver er stumm hir nemetken, Ar re Terminator a oa da gentañ ur steuñv gant ar gouarnamant stadunanat evit lakaat robotoù da dalvezout e difennerezh ar vro. An teknologiezh a oa hini Cyberdyne. Neuz ha mouezh an Terminator c'hoariet gant Schwarzenegger a zo diskouezet pa vez ur strollad skiantourien eus skourr Cyber Research Systems (CRS) o seveniñ un taol-arnod e-tal ur strollad politikourien. Diskouezet e vez dezho ur filmig bruderezh gant un dudenn anvet Chief Master Sergeant William Candy (c'hoariet gant Schwarzenegger, met gant mouezh un den eus su Stadoù-Unanet Amerika). Displegañ a ra neuze perak e vez tres Schwarzenegger gant an holl Terminator kentañ. Unan eus an arvesterien a c'houlenn daoust hag eo ur choaz mat ar pouezh-mouezh se o tont eus ar Su evit hini un Terminators. Ur skiantour a respont dezhañ raktal (gant mouezh Schwarzenegger) "We can fix it".
Faloppio
Faloppio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Terminator (robotoù)
Nanorobotoù
An T-3000 (Jason Clarke) a implij nanorobotoù memes mod ma ra an T-1000; en desped da-se n'eo ket un Teminator houarn dourennek. An T-5000 (Matt Smith) a c'hell implij forzh peseurt boud-bev a treuzfeurmiñ anezhañ e nanorobotoù doare Terminator T-3000 betek live ar c'helligoù. An T-3000 Terminator nevez a zalc'h neuz ar boud-bev hag a c'hell derc'hel e eñvorennoù ha techoù bevañ.
Paco Rabanne
Buhez
E 1969 e roas lañs d'e borfum kentañ, « Calandre », e kenlabour gant Puig, un embregerezh katalan bras.
Etre 1990 ha 1998 e krouas dilhad merc'hed "prest da wiskañ" hag a rejont berzh, evel ar reizhoù gwelet evel oberennoù arz en o unan (bravigoù, tokoù, boteier). E 1993 ha 1996 e roas lañs da dou borfum all, « XS » ha « Paco ».
Paco Rabanne ha Breizh
Un ti en doa e Porsal ma winte ar Gwenn-ha-Du warnañ. Embann a rae bezañ Breton.
Valtteri Bottas
Valtteri Bottas (bet ganet d'an ) e Villähde, Finland) a zo ur blenier redadegoù kirri a red e Formulenn 1 e 2013 gant Williams. Kampion 2011 ar GP3 Series a zo ivez.
Domaso
Domaso zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
David Platt
David Andrew Platt a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz, bet ganet d'an 10 a viz Mezheven 1966 e Chadderton (Bro-Saoz).
Grandola ed Uniti
Grandola ed Uniti zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Michael Laudrup
Michael Laudrup a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel danat, bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1964 e Frederiksberg (Danmark).
Grandate
Grandate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Cafu
Cafu (Marcos Evangelista de Morais diouzh e anv gwir) a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel brazilian, bet ganet d'ar 7 a viz Mezheven 1970 e São Paulo (Brazil).
Adolf Fredrik Munck
Adolf Fredrik Munck, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1749 e Rantasalmi, e Finland, ha marvet d'an 13 a viz Gouhere 1831 e Massa, en Italia, a oa un denjentil svedat e lez Sveden, ha mignon d'ar roue Gustav III. Krediñ a reer eo eñ a oa tad gwir ar roue Gustav IV Adolf.
Diredig kein gell
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Adolf Fredrik Munck
Brudet e oa ar roue da vezañ troet gant ar baotred ha ne oa ket evit ober bugel ebet d'e wreg Sofia Magdalena Danmark (1746-1813). Goulenn a reas skoazell digant e vignon.
E vuhez
Degouezhout a reas Adolf e lez Sveden ha dont da vezañ mignon d'ar roue Gustav III. Brudet e voe Munck abalamour d'e garantezioù niverus. E-touez e serc'hed e oa Anna Sofia Ramström, matezh gant ar rouanez.
D'ar poent-se e oa Munck oc'h ober war-dro marchosi ar roue, ha serc'heg e oa da Anna Sofia Ramström, plac'h a gambr gant ar rouanez . Munck ha Ramström a oa da vezañ en ur pezh e-kichen kambr ar roue, prest da vont da sikour ma vije ezhomm, ha galvet e voe da vont da skoazellañ. Munck e-unan a skrivas an danevell, miret e Dihellva Broadel Sveden, ma kont e rankas stekiñ outo gant e zorn dezho da zont a-benn. .
Eus ar skoazell-se eo e voe ganet an hini a voe ar roue Gustav IV Adolf e 1778. Trouz bras a voe diwar-benn an abadenn pa voe gouevezet. Munck a veze kaoz anezhañ evel serc'heg ar roue ha hini ar rouanez. Pa voe klevet e oa bet Munck o kemer perzh en emglev etre ar roue hag ar rouanez e voe kontet e oa eñ an hini a oa tad da vugel kentañ Sophia Magdalena (ur mab all he doe c'hoazh goude).
Neuze e savas tabut etre Lovisa Ulrika, mamm ar roue, hag he mab. Ha hi da damall dezhañ leuskel he fried d'ober pezh a gare. Hag eñ gourdrouz harluañ e vamm da Pomerania (Pomerania svedat).
Abalamour da se e voe tamalloù kreñv a-berzh ar gostezenn bolitikel enep e 1786 ha 1789 a zisklerie e ouie ar bobl en he fezh e oa bet ar roue o c'houlenn digant Munck brazezañ ar rouanez. Skritelloù a veze peget e kement korn ha kroazhent a oa e kêr Stockholm. Kaoz a voe ivez eus un dimeziñ kuzh etre Munck hag ar rouanez.
Istor an dimeziñ kuzh a zo bet kontet evel-hen gant c'hoar-gaer ar roue, Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp en he deizlevr. E 1775, pa ne oa bet bugel ebet c'hoazh gant breur ar roue hag e wreg, e c'houlennas ar roue digant ar rouanez kemer ur serc'h da gaout ur pennhêr, ma c'hallje reiñ ar gurunenn dezhañ. Nac'h a eure-hi, ha neuze e c'houlennas arroue plaenaat an traoù etrezo ha dibab a reas Munck da hanterour, en esper e vefe kavet hoalus an den gant ar rouanez, dre ma seblante plijout dezhi bezañ en e gompagnunezh, ha ma oa heñvelik e zremm ouzh he hini.
Pa zisklerias Munck petra e oa gwir vennad ar roue, ha pa c'houlennas outi ober diouzh mad ar rouantelezh, e nac'has ar rouanez adarre. Dizimeziñ a reas ar roue, ha dimezet e voe ar rouanez da Munck en ul lid kuzh renet gant Johan Wingård. An testoù nemeto en eured-se, war-bouez Munck, ar roue hag ar rouanez, a oa Wingård, a voe anvet da eskob Gothenburg, ma voe souezhet an holl abalamour ma oa kavet gwall yaouank hag Anna Sofia Ramström, a voe roet kaset kuit eus al lez ha kontammet diwezhatoc'h, goude ma n'eo ket gwall sklaer penaos.
Kontet e veze, en amzer-se, e oa bet rediet Ramström da guitaat al lez e 1779 abalamour ma oa gwarizi er rouanez, hage oa bet roet ul leve dezhi gant ma tavje war an darempred etre Munck hag ar rouanez
Munck a vije bet gopraet gant ar roue hag ar rouanez war-lerc'h e skoazell. Ur poltred eus ar rouanez, graet ganti, diamantoù outañ, a voe roet dezhañ. Anvet e voe da Riksstallmästare (Mestr ar marchosi), marc'heg, ha gouarnour ar Royal Order of the Seraphim. Savet e voe da varon (Friherre)  Munck af Fulkila d'ar 27 a viz Kerzu 1778 (merket e anv e levr an noblañs en 1788, niverenn 309), ha goude da gont (Greve) Munck af Fulkila d'ar 4 a viz Gouhere 1788 (merket e levr an noblañs d'ar 16 a viz Mae 1789 gant an niverenn 103). En 1787 e voe lakaet kement ha 50.000 riksdaler svedat war ur gont-bank gant Sophia Magdalena evit Munck, ha kement-se, a veze brudet, a oa da vezañ e brof a genavo. A-benn neuze e oa Munck oc'h ober war-dro ar ballerina Giovanna Bassi, ha Sophia Magdalena he devoa kas outi ken he doa. Spontet-bras e voe ar roue pa glevas anv eus an arc'hant lakaet er bank gant ar rouanez hag ober a reas e seizh gwellañ evit mirout ouzh an eskemm da vezañ brudet met kazeg a reas. ar prof.
En 1791 e voe kavet Munck oc'h ober bilhedoù-bank faos e Drottningholm Palace, abetting Charles Appelkvist. Lazhet e voe ar roue e 1792 gant iriennerien eus an noblañs. Goude ar marv-se e rankas ar c'hont Munck af Fulkila kuitaat Sveden. A-raok dezhañ mont kuit e c'houlennas an dug Carl, breur ar roue lazhet, digant Munck reiñ un toullad dihelloù a oa en e gerz hag a c'hallfe ober gwall vrud d'an tiegezh roueel ma vijent anavezet gant tud all.
En 1795 e c'houlennas aotre da zistreiñ da Sveden, nac'het e voe outañ, ma c'hourdrouzas, hervez a voe kontet, embann an testeni-dimeziñ etre ar rouanez hag eñ.
Ur bugel da Giovanna Bassi a vije bet, hervez ar vrud, engehentet gant Munck, ha gwall heñvel e zremm ouzh mab ar roue.
Gwallvrudoù
Efed a voe gant ar brudoù-se : goude ma voe distroadet ar roue Gustav IV Adolf e 1809, e klaskas ar gostezenn c'hustavian lakaat anavezout e vab Gustavus, Priñs Sveden evel kronpriñs en 1809 ha 1810, met kazeg a rejont. Ar briñsez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp, rouanez e 1809, an hini a oa e-touez pennoù ar gostezenn c'hustavian. Alies ez ae da welout Frederica, bet rouanez, hag heseizh gwellaén a re da lakaat anavezout ar priñs Gustav evel pennhêr. En he deizlevr e skrivas e oa bet goulennet outi, e kerzh ur goan, gant ar jeneral Georg Adlersparre, en devoa goulennet arjeneral gall Jean-Baptiste Bernadotte ( a voe roue Sveden goude) ha bugale he devoa, ha pa en devoa gouvezet n'he devoa ket e oa bet plijet. Ha hi da respont e oa un hêr d'ar gurunenn, ha mab ar roue distroadet an hini e oa. Hag Adlersparre a savas war e elloù neuze hag a lavaras petra a soñje tud e gostezenn: biken ne gouzantje ar re o devoa graet an taol-stad gwelout hennezh o vont da roue, rak aon o devije e kasje ar priñs-se an dorzh dezho d'ar gêr pa vije roue, hag e rajent o seizh gwellañ da enebiñ, hag ez ajent betek embann ne oa ar roue distroadet, e dad, nemet bastard ar rouanez Sophia Magdalena hag ar c'hont Adolf Fredrik Munck af Fulkila. Eus an afer-se ez eus bet anv el lennegezh svedek. Warni eo diazezet ar romant Drottningens juvelsmycke, gant Carl Jonas Love Almquist, ar c'hentañ romant istorel skrivet e svedeg.
En Italia
Anvet e voe da gont e Dugelezh Parma ha Piacenza en 1816.
Simferopol
Simferopol (skrivet Сімферополь en ukraineg, Симферополь e rusianeg), Aqmescit e tatareg Krimea, eo kêr-benn Krimea. 337,285 a dud a oa o vevañ enni e 2013.
Adolf Fredrik Munck
Levrlennadur
En svedeg:
Simferopol
Gevelliñ
Gevellet eo Simferopol gant :
Jean Hermann
Jean (pe Johann) Hermann (pe Herrmann), bet ganet e Barr (Bas-Rhin) (Elzas, Rouantelezh Bro-C'hall d'ar mare-se) d'an 31 a viz Kerzu 1738 hag aet da Anaon e Straßburg (Bro-C'hall) d'ar 4 a viz Here 1800, a oa ur mezeg hag un naturour gall.
Peulvanoù Kervarioù
Peulvanoù Kervarioù zo peulvanoù e Karnag, e Bro-Wened. Un darn int eus Steudadoù Karnag.
Pyrrhoplectes epauletta
Pyrrhoplectes epauletta a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Pyrrhula Epauletta (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894). Ar spesad nemetañ er genad Pyrrhoplectes an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had a bep seurt, ha diwar amprevaned bihan, broñs ha hugennoù ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.
Dickinson
Dickinson zo un anv-tiegezh saoznek.
Gerdarzh
Peurvuiañ e soñjer e teu eus Dickin, pe Dickens, diwar Dick, ha son (mab).
Heteroxenicus stellatus
Anvet e voe Brachypteryx (Drymochares) stellatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1868) gant an evnoniour saoz John Gould (1804-1881) : ar spesad nemetañ er genad Heteroxenicus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Gera Lario
Gera Lario zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Diredig rizennek
An diredig rizennek (Halcyon chelicuti) zo un evn a vev en Afrika issahara.
Afer Michael Correa
Afer Michael Correa pe Illinois v. Correa, lesanvet The Friendly Frank’s Case, zo bet un afer a justis etre stad Illinois ha Michael Correa tamallet dezhañ da werzhañ danvez hudur en ul lec'h ma kej ar grennarded.
Danvez hudur
D'an 18 a viz Du 1986, daou ofiser polis hag a oa oc'h evezhiañ al lec'hioù ma kej ar grennarded a brenas 15 bandenn-dreset doare comics digant Michael Correa, penn ar stal Friendly Frank’s.
E miz Kerzu, chwec'h ofiser polis a zistroas da furchal ar stal ; tapet e voe ganto 7 dastumadenn comics (Omaha the Cat Dancer, Weirdo, Heavy Metal).
Penn ar stal Michael Correa a voe harzet ha grizilhonet ; serret e voe ar stal e-pad pemp devezh.
Nebeut goude e voe ouzhpennet dastumadennoù all da gargañ penn ar stal war ar c'hlemm-polis da vezañ gwerzher ha bruder danvez hudur (Elektra: Assassin, Love & Rockets, Ms. Tree, Bodessey, Elfquest).
Danvez Satan
Ar sarjant-polis Jack Hoestra, a oa e-karg harzadenn Michael Correa, en doa displeget d'ar gazetenn Gary Post-Tribune e oa bet harzet Michael Correa evit an danvez hudur hag ivez evit danvez satanek. Hervezañ e veze skignet an danvez satanek e kement lec'h ma veze gwerzhet comics.
An dagadenn-se n'eo ket bet dalc'het war ar garg-justis.
Kablus pe digablus
Michael Correa a oa bet lakaet e-tal ur choaz:
Ur stourm kengred
Denis Kitchen e-penn an embannadurioù Kitchen Sink Press a oa bet galvet dre bellgomz gant Frank Mangiaracina. Unan eus ar-re gentañ e oa da vezañ goulennet sikour dezhañ.