cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator
Diskenn a rae diouzh ur gens patrikianed kozh, ar Fabii, hag e oa mab Quintus Fabius Maximus Gurges, mab-bihan ur Quintus Fabius Maximus Gurges all ha mab-kuñv Quintus Fabius Maximus Rullianus, an holl anezhe konsuled brudet. Hervez Ploutarc'hos en doa un temz-spered dous ha komz a rae goustadik.
Kemer a reas perzh er Brezel punek kentañ moarvat, daoust ma ne ouzer netra diwar-benn e roll. Goude diwezh ar brezel e voe dilennet div wezh konsul ha kensor, hag e 218 kent J.-K. e voe kaset da Gartada gant kannaded all. Fabius Buteo, kar dezhañ, an hini a zisklêrias ar brezel en un doare ofisiel e sened Kartada goude ma oa kemeret Saguntum gant Hannibal.
Fabius a nac'has en em gannañ gant Kartadaiz en un emgann bras. Heuliañ a rae Hannibal gant e soudarded ha tagañ strolladoù soudarded bihan hepken en esper gwanaat e enebourien. Displijet e oa ar Romaned gant e strategiezh difenn hag e lesanv cunctator a oa ur gunujenn da gentañ. Nebeut goude fin e ziktarourelezh e oa dilennet Gaius Terentius Varro evel konsul. Gant harp e geodediz e tivizas Varro faezhañ Hannibal en un emgann bras. Pa oa tizhet Roma gant keloù e oa bet trec'het Varro ha Paulus en Emgann Cannae hag e oa distrujet penn-da-benn an arme e klaskas sened ha pobl Roma bezañ aliet gant Fabius a-zivout ar pezh a vanke ober. Cunctator a zeuas da vezañ un titl enorus, hag e voe heuliet e strategiezh gant armeoù Roma e-pad peurrest ar brezel en Italia.
Dilennet e voe konsul div wezh ouzhpenn e 215, ha 214 kent J.-K., hag ur pempvet gwezh 209 kent J.-K.. Dont a reas ivez da vezañ penn an Aogured (hag eñ yaouank-kenañ) ha Pontifex, daoust ma ne zeuas biskoazh da vezañ Pontifex Maximus hervez Gaius Stern (hervez titouroù roet gant Titus Livius a-zivout Fabius). Den ne voe anvet en ur sez e daou skolaj disheñvel a-raok Julius Caesar pe marteze Silla.
Johanna
Johanna (pe Joanna) zo un anv-badez alamanek, finnek, izelvroek, svedek hag a gaver e meur a yezh all.
Gerdarzh
Dont a ra eus anv gregach Johannes deuet da vout anv-badez alamanek.
Saint-Jacques-en-Tillay
Saint-Jacques-en-Tillay a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2017
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, e 2017, a loc'ho eus Düsseldorf en Alamagn.
Revèl (disheñvelout)
Revèl a zo un anv-lec'h okitanek.
Les Enfants du naufrageur
Les Enfants du naufrageur (Bugale ar peñseer e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Jérôme Foulon e 1991.
An danvez
Alies, da noz, ez a bugale Enez Vriad da selaou istorioù Martha gozh. Hag atav e kont-hi hini he c'harantezig gant Marc-Antoine, aet da get e-pad ar brezel. Un noz ec'h adkaver Martha marv avat. Enklask a ra ar vugale ha kavout ez eo Marc-Antoine ermit ar gêriadenn e gwirionez ; drastet e neuz gant ar brezel ne grede ket tostaat ouzh e vuiañ-karet ken. Diskoachet eo muntrer Martha gant ar vugale a-barzh fin ar gont : droch ar pardon an hini eo. E ti ar vaouez kozh d'an noz-se, aon en devoa bet rak an ermit, deuet da welet Martha, ha gant ar pennfoll e reas dezhi kouezhañ er viñs.
Ferenc Erkel
<HR noShade> Ferenc Erkel (Hungarek: Erkel Ferenc distagadur Hungarek: [ˈfɛrɛnts ˈɛrkɛl], Alamaneg: Franz Erkel). Ganet d'ar 7 a viz Du 1810 e kêr Gyula hag aet da anaon d'ar 15 a viz Even 1893 e Budapest) a oa ur sonaozour, blenier laz-seniñ ha c'hoarier piano hungariat.
Bet eo bet tad ar c'hoarigan hungariat, skrivet en deus kalz tammoù sonerezh gant temoù istorel hag a vez c'hoariet c'hoazh hiziv-an-deiz en Hungaria. Anavezet ez eo dreist-holl evit bezañ krouer ar c'han broadel hungariat Himnusz hag a zo deuet da vezañ kan broadel ofisiel Hungaria er bloavezh 1844.
Buhez Ferenc Erkel
Ferenc Erkel a zo bet ganet e kêr Gyula en ur familh souabed an Danub. Mab Joseph Erkel ez eo, ur soner. E vamm Klára Ruttkay a oa hungariat. Libretti e teir c'hentañ oberenn doare opera a vo skrivet gant Béni Egressy. Ouzhpenn d'e oberennoù doare opera hag a ro e vrud dezhañ, Ferenc Erkel en deus bet skrivet tammoù sonerezh piano ha kanennoù met ivez un digoradur meur d'ur gouel-lid.
Gant an tamm sonerezh Rákóczi March gant Ferenc Erkel e vezo levezonet Hector Berlioz, bet e vezo implijet gant Berlioz en e benn oberenn Daonedigezh Faust.
En em gavout a raio e penn laz-seniñ heson Budapest (krouet e 1853). Bet eo bet ivez rener ha kelenner piano en akademiezh hungariat ar sonerezh adal 1886. En em gavout a raio enoret evit mont etrezek ren Ti opera Stad hungaria e Budapest krouet er bloavezh 1884.
Er bloavezh 1839 e timezh Ferenc Erkel gant Adél Adlers. 4 d'eus e vibien o deus bet kemeret perzh evit echuiñ e oberennoù opera ziwezhañ: Gyula (4 a viz gouhere 1842 e Pest - 22 a viz meurzh 1909 e Újpest), Elek (2 a viz du 1843 e Pest - 10 a viz even 1893 e Budapest), László (9 a viz ebrel 1844 e Pest – 3 a viz kerzu 1896 e Pozsony / Bratislava) ha Sándor (2 a viz genver 1846 e Pest – 14 a viz here 1900 e Békéscsaba).
Ferec Erkel ha krouadenn Himnusz
Bet eo anavezet hiziv-an-deiz dreist-holl evit bezañ bet krouer kan broadel Hungaria, Himnusz, adal barzhoneg Ferenc Kölcsey (1790-1838).
Savet eo bet ar pozioù gant Ferenc Kölcsey e 1823 o vont gant un azeuliñ da Zoue ha d'an Hungariz. D'an 29 a viz c'hwevrer 1844 e vez roet lañs d'ur genstrivadeg evit lakaat sonerezh war an destenn gant Endre Bartay rener C'hoariva Broadel Hungaria.
D'ar 15 a viz even 1844 ez a ar maout gant Ferenc Erkel.
Ar wech kentañ ma vezo kavet an tu da glevet Himnusz a vezo e Opera Broadel Budapest, ret e vezo da c'hortoz ar bloavezh 1903 evit ma vefe kan broadel ofisiel Hungaria.
Enrique II Kastilha
Enrique II de Castilla (Sevilla, 1334 – Santo Domingo de la Calzada, 1379), pe Enrique de Trastámara, Enrique el Fratricida pe de las Mercedes, a oa roue Kastilha. Kentañ roue an Tiegezh Trastámara e oa.
Mab bastard e oa da Alfonso XI Kastilha ha d'e serc'h Leonor Núñez de Guzmán‎. Brezel a reas d'e hantervreur, Pedro Iañ Kastilha (1334-1369), kent e lazhañ.
E vuhez
Ar pevare eus dek bugel ar roue Alfonso XI ha Leonor de Guzmán (tataranieta de Alfonso IX de León) e oa. Ur breur gevell en doa, Fadrique Alfonso de Castilla. En Alcázar Sevilla e oant bet ganet.
E penn armeoù Kastilha e oa e miz Meurzh 1362 pa gemeras kêr Saugues digant an Tard-Venus kaset gant Perin Boias. E Mezheven 1362 e voe trec'h war 1 200 soudard bour Breteuil e Montpensier.
Benna
Benna zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte. 1 141 a dud zo enni o chom.
Enrique II Kastilha
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Enrique II e 1350 da Juana Manuel de Villena, itron Villena, Escalona ha Peñafiel, ur verc'h da Don Juan Manuel ha da Blanca Núñez de Lara, ha tri bugel o devoe :
Bugale all en devoe, ha darn anezhe a voe meneget o anvioù en e destamant e 1374 :
Borriana
Borriana zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Gran Torino
Gran Torino a zo ur film stadunanat deuet er-maez e 2008, ha sevenet gant Clint Eastwood, hag a c’hoari ivez tudenn bennañ ar film. Distro Clint Eastwood war ar skramm eo abaoe Million Dollar Baby. Er film ez eus dreist-holl aktourien a orin Hmong. Gellet a reer gwelet ivez mab Clint Eastwood, Scott Eastwood e anv, o c’hoari an dudenn anvet “Trey “. Sonerezh ar film a zo bet krouet gant mab henañ Clint Eastwood. Skignet eo bet evit ar wech kentañ ar film e Norzh Amerika d’an 12 a viz Kerzu 2008, hag e Bro-C'hall d’an 9 a viz Genver 2009.
Diverradenn ar film
Kontet e vez er film Gran Torino, istor un den kozh anvet Walt Kowalski, ur soudard kozh eus brezel Korea. War e leve emañ, labourat a rae evit un embregerezh Ford gwechall gozh. O vevañ en ur banlev e Highland Parck emañ. O paouez mervel emañ e wreg, bevañ a ra neuze e unan penn gant e giez anvet Daizy. Abaoe un nebeud mizioù eo kroget Sinaiz eus ar meuriad Hmong d’em em staliañ en e garter, ar pezh a zisplij kalz dezhañ. Rankout a ra Walt (unan eus ar re nemetañ a orin amerikan), derc’hel penn ouzh feulster ar gang a zo kroget d’ober reuz er c’harter.
Amezeien nevez an den a zo ur familh Hmong, anvet eo ar familh-se ar re Vang Lord. Sue ha Thao a zo daou grennard ar familh. Un deiz e teu kenderv Thao, Fong da gerc’hat anezhañ Thao evit klas kendrec’hiñ ar paotr da zont gantañ en e gang. Nac’hañ a ra Thao er penn kentañ, met nebeut amzer war-lerc’h ez eo rediet da blegañ dirak e genderv. Evit gellet mont er gang eo ret da dThao prouiñ en deus ar gwir da vont er gang. Goulennet eo digantañ mont e ti e amezeg, Walt, da laerañ e Ford Grand Torino eus ar bloavezhioù 1972. Mont a ra neuze Thao e unan da glask laerañ an oto. Met an den kozh a glev trouz hag e za diouzhtu da welet petra a c’hoarvez. Dont a ra maez gant e fuzulh M1 Garand, ha difenn a ra de d/Thao laerañ an oto. Ober a ra biz dezhañ gant e arm. Terc’hañ a ra kuit ar paotr yaouank spontet mik gant an den. An devezh war lec’h e teu mamm Thao da welet an aotroù, evit en em zigareziñ eus emzalc’h mezhus ar bugel. Aspediñ a ra an itron da Walt, lakaat Thao da labourat evitañ digoust ‘pad miz a-benn digoll an aotroù. A hed an istor e vez krouet ur vignoniezh kreñv etre Walt hag ar familh Hmong. Un devezh eo taget ar grennardez Sue, c’hoar Thao, gant tud eus gang ar c’harter (gant e genderv e-barzh ). Distreiñ a ra d’ar gêr gant an dremm leun a wad. Dont a ra Kowalski e fulor bras, prientiñ a ra d’ar gang ur souezhadenn ha ne vint ket gouest da zisoñjal.
Clint Eastwood
Clint Eastwood anvet « Clint » a zo ganet d’an 13 a viz mae 1930 e San Francisco. Un aktour hag ur c’hrouer filmoù stadunanat eo eñ. Kroget en deus da c’hoari e-barzh rummadoù filmouigoù, met a benn ar fin en deus kroget da c’hoari e roll a–bouez kentañ er film anvet Rawhide. Sachet eo evez ar produour anvet Sergio Leone hag a ro dezhañ e rol kentañ a-bouez. C’hoari a ra ar roll pennañ er film anvet “An Den dianv”. Lañset eo neuze e reviñ evel c’hoarier brudet. C’hoari a ra da gentañ evit ar c'hrouer filmoù Universal ha nebeut amzer war lerc’h evit Warner Bross. C’hoari a ra e barzh Dirty Harry, Unforgiven pe c’hoazh The Bridges of Madison County ha “Gran Torino”, e lec’h ma z’eo eñ e unan an oberour. Ar film kentañ oberet gantañ a zo « Play Misty for Me » e 1971. Graet en deus hiziv an deizh muioc’h ‘vit 80 film. Unan deus ar sinematourien vrudetañ er bed eo eñ.
Istor ar bobl Hmong
Ar bobl Hmong a zo ur bobl eus Azia, a orin eus menezioù Su Sina. E norzh Bro Viêt Nam ha Laos dreist holl e vezont staliet. Anvet int ivez Miao “Riz kriz” ar pezh a dalvezh ez int tud nomaded ha ne n’em kendeuzont ket mat er gevredigezh. Ar Hmong o unan en em lavaront menezourien. An dra nemeti a zo sur war ar bobl-se ez int chomet gant etniennoù Miao all, poulloù ar ster Huang He e oant araok ma errufe ar bobl Han war o zachennoù. Hervez ar pezh skrivet ‘barzh o levrioù sakr. Er penn kentañ e veve ar bobl Hmong e kreiz bro Sina, met ar bobl Miao a zo bet tamm ha tamm kaset kuit gant ar bobl enebour Han, e su ar vro peogwir ne c'houzañvent ket ar bobl Han ar bobl Hmong. Padal e vevent asambles abaoe miliadoù a vloavezioù. War-lerc’h bezañ trec’het meur a wech eo bet dizrannet ar bobl e pep lec’h barzh bro Sina dreist-holl er Su ha e-barzh ar menezioù. Kavet e oa ar bobl-se dreist-holl e Yunnan, er Guizhou hag er Guangxi. War menezioù al Laos an hini eo e krogas ar bobl Miao da gutuilhiañ roz-moc'h ha da broduiñ opiom. Da gentañ e oa gwerzhet an danvezioù–se da vro Sina, met war lerc’h eo kroget d’ober kenwerzh gant bro-C’hall. An Hmong a zo animegourien : krediñ a reont resevout teir ene d’ar ganedigezh. An hini gentañ a chomo war lerc’h ar marv, an eil a yelo e rouantelezh an eñv, an trede a vezo savet a varv da vev.
O hengoun
P’en deus c’hoant ur paotr Hmong dimeziñ, choaz a ra ar wreg hag a blij dezhañ, ma fell hi dimeziñ pe get. Un nozvezh ez aio eñ gant sikour e familh da skrapañ ar vaouez ha kas a raio anezhi en e di. An devezh war-lerc’h e teuio kerent ar plac’h da welet ar mab evit tabutal eus ar priz ma vo gwerzhet ar plac’h. Paeet e vez gant alkool pe gant riz, moc’h ... E ti an Hmong ez eus tu dimeziñ adalek 13 pe 14 bloaz. Ne zalc’hont ket e kont an diforc’h etre an oadoù. Bez e c’hell un den 30 bloaz dimeziñ gant ur plac’h oadet a 13 bloaz da skouer. Ma z’eo pinvidik an den e c’helle dimeziñ gant meur a blac’hed, padal ma z’eo paour un den e vo diaesoc’h dezhañ dimeziñ. Pa z’eo dimezet ar plac’h yaouank e rank hi mont da vevañ e ti kerent ar paotr hag ober war o zro betek ma varfent, setu perak, n’eo ket ral e tibabfe ar gerent gwreg o mab. 18 anv familh disheñvel a zo gant pep Hmong. Ar paotr hag ar plac’h a fell dezho dimeziñ a rank kaout un anv familh disheñvel. Pa zimez ar plac’h yaouank e rank kemer anv he gwaz. Bez e c’hell neuze kindirvi dimeziñ asambles ma ne zougont ket ar memes anv familh.
Ar bobl Hmong er Stadoù-Unanet
E lec’h ma vez kavet ar muiañ a dud a orin Hmong er Stadoù-Unanet a zo e barzh stad Minnesota, e-barzh parez « gevel » Sant Paul ha Minneapolis. An niver a Hmong er Stadoù-Unanet a zo war dro 60 000 den. Kroget eo da zont ar bobl-se tro ar bloavezhioù 1970 – 1980, war lerc’h brezel Viêt Nam. War lerc’h bezañ bet e Kalifornia, er Fresno, cheñchet o deus lec’h evit mont kentoc’h betek Minnesota ha kêriadennoù all ar Middle-West, dreist-holl evit an ekonomiezh. Evel kalz a dud eus ar Reter Tre ez int barrek kenañ war an ekonomiezh ha war ar studioù gant ur feur izel e keñver c’hwitañ ar studioù.
Franz von Retz
Franz von Retz (1343 en Retz (Aostria-Izel), 1427 en Vienna) a oa ur beleg dominikan hag un doueoniour aostrian.
Callabiana
Callabiana zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Polybios
Polybios (war-dro 200-118 kent J.-K.), Πολύβιος en henc'hresianeg, a oa un istorour eus ar prantad hellenadek brudet gant e oberenn, An istorioù, a zanevell ar prantad etre 220 ha 146 kent J.-K. dre ar munud.
Kontañ a ra an oberour penaos e voe savet ar Republik roman ha penaos e teuas, tamm-ha-tamm, da lakaat he c'hrog war Hellaz.
Brudet eo mennozhioù Polybios diwar-benn rannañ ar galloudoù er gouarnamant, adkemeret goude gant Montesquieu en e oberenn Spered al Lezennoù, hag e Bonreizh SUA.
E vuhez
Ganet e oa e Megalopolis, en Arkadia, war-dro 200 kent JK. Mab e oa da Lycortas, ur politikour hellazat a oa e penn an arme war varc'h e Kevre Ac'haia. Dre ma oa savet e dad a-enep galloud nevez Roma e Makedonia e voe kaset d'ar vac'h. Ha Polibios da Roma, ma voe lakaet gant Lucius Aemilius Paulus da gelenn e zaou vab.
Camandona
Camandona zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Colmenar Viejo
Colmenar Viejo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Kastrilhez
Frouezh an c'hastrilhez pe ar bod-kastrilhez pe ar c'hastilhez pe ar c'hastrilhes eo ar c'hastrilhez eus genad Ribes, hag eus kerentiad Grossulariaceae.
Acridotheres
Acridotheres a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Kastrilhez
Pa vez graet un diforc'h evit an taksonomiezh etre tri spesad ar genad Ribes a ra frouezh mat da zebriñ evit Mab-den, e ra ar brezhoneg hag ar galleg gant nemet daou anv pep hini.
Acridotheres
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Kastrilhez
Strollañ a ra ar galleg ar spesadoù Ribes rubrum ha Ribes uva-crispa dindan an anv hollek nemetken groseille ha  groseille à maquereau pe  groseiller épineux, oc'h implijout un anv all evit an trede spesad Ribes nigrum  cassis.
Acridotheres
Pevarzek (14) isspesad en holl.
Kastrilhez
Eus e gostez e ra ar brezhoneg ur strollad kastrilhez evit ar frouezh bihan ha rond a-gropadoù o tiforc'hiñ anezho diouzh o liv, kastrilhez-du Ribes nigrum, kastrilhez-ruz ha kastrilhez-gwenn Ribes rubrum hag un anv all a zo evit an trede spesad en deus frouezh o-unan, brasoc'h hag hirgelc'hiek ha drein war ar gorzenn, spezad Ribes uva-crispa.
Etimologiezh
Dont a ra ar gerioù brezhoneg kastrilhez pe kastilhez eus ar ger Castille bet skrivet adalek 1732 dindan ur stumm castilhès pe castrilles
Anv ar genad Ribes a dalv kastrilhez e latin hag en italianeg a-vremañ.
Bos taurus
Bos taurus a zo anv skiantel ur spesad bronneg daskirier doñv eus Europa hag Azia o tont eus ar gourejen hag a zo e-touez ar chatal pennañ savet gant an den. Loened bras int (etre 100 ha 150 cm uhelder evit ar re c'hour hag etre 600 ha 1000 kg).
Kastrilhez
Etimologiezh
Anv ar spesad rubrum a dalv ruz e latin daoust da nebeut gouennoù ar spesad-se da vezañ gwenn, roz pe melen.
Bos taurus
Hervez renkadurioù nevesañ al loened e c'heller kavout daou isspesad : Saout doñv Europa, Bos taurus taurus pe Bos primigenius taurus hag ar zebu eus Afrika hag Azia Bos taurus indicus pe Bos primigenius f. taurus. Hervez skiantourien zo e c'hellfe bezañ ar spesad aet da get, ar gourejen renket e-touez an hevelep spesad Bos taurus primigenius.
Kastrilhez
Etimologiezh
Anv ar spesad nigrum a dalv du.
Bos taurus
Doñvet eo bet Bos taurus tro-dro 10 000 bloaz 'zo e broioù kreiz ar sav-heol a-raok bezañ ledanet e magerezh er bed a-bezh. Savet e veze evit kaout labour, kig ha laezh. Al lêr, ar c'herniel hag ar c'haoc'h a veze hag a vez implijet c'hoazh an deiz a-hiziv.
Waka Карова Карова Ĕне Behi Lehm ગાય Saniya Ngiù-è Bèf bakni Ngombe koi:Мӧс Vaka Ngɔ́mbɛ́ Baqra Cuācuahueh Vaque Хъуг Baka Krowa pnb:ڈنگر Корова Mombe Lo stq:Ku Bulmakau ئىنەك Nag Үкр Gû Inkomazi
Gerhard von Grafschaft
Gerhard von Grafschaft (marv d'an 12 a viz Du 1249) a oa abad Werden ha Helmstedt adal 1228 betek 1249.
Casapinta
Casapinta zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Katelin Siena
Caterina Benincasa, anavezetoc'h evel Caterina da Siena (Katelin Siena ha Santez Katell e brezhoneg), bet ganet e kêr Siena e Toskana en Italia d'ar 25 a viz Meurzh 1347 ha marvet e Roma d'an 29 a viz Ebrel 1380, a oa ul leanez italian anvet da santez e 1461.
Ezel e oa eus trede urzh Sant Dominig. Difennourez ar babelezh eo bet a-hed he buhez da vare Skism Meur ar C'hornôg (1378-1417). Levezon he deus bet war ar bibien Gregor XI hag Urban VI. Meur a wech eo bet kannadez evit kêr Firenze pe evit ar pab. Savet he deus oberennoù a zoueoniezh ha skridoù kevrinek hag o deus bet ul levezon vras war an danvez-se. Gwelet int evel pennoberennoù eus lennegezh italianek ar mare.
Maeronez ar gazetennerien ha tud ar media eo. Lidet e vez d'an 29 a viz Ebrel. Anvet eo bet da vaeronez kêr Roma e 1866 gant Pi IX, ha da vaeronez Italia e 1939 gant Pi XII. Laket eo bet da "zoktorez an Iliz" e 1970 gant Paol VI, war un dro gant Tereza a Avila. Anvet eo bet da vaeronez Europa gant Yann-Baol II e 1999.
Oberennoù
Dre gomz e save hec'h oberennoù rak ne ouie ket skrivañ. Miret ez eus bet 381 lizher, d'ar pab peurgetket, 26 pedenn hag hec'h oberenn veur : Libro della divina dottrina, anavezet evel Dialogo della Provvidenza ("Levr Kelennadurezh Doue" pe "Diviz ar Ragevezh", 1378).
Colmenar
Colmenar zo un anv spagnolek hag a dalv kement ha gwenaneg, deuet da vezañ anv-lec'h hag anv meur a gumun e Spagn.
Colmenar del Arroyo
Colmenar del Arroyo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Colmenarejo
Colmenarejo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Doktor Mabuse
An Doktor Mabuse eo penndudenn ar romant alamanek skrivet gant ar romantour luksembourgat Norbert Jacques (1880-1954).
Psikologour, teoger, torfedour bras, kuzhet dindan meur a vaskl hag a-dreñv meur a bersonelezh, e oa kar d'an holl zrougoberourien eus lennegezh deroù an, evel Fu Manchu pe Fantômas, haroz Pierre Souvestre ha Marcel Allain.
Brudet eo bet dreist-holl gant tri film Fritz Lang.
Gerhard von Hoya
Gerhard von Hoya († 4 a viz Mae 1269) a oa eskob Verden eus 1251 betek 1269.
Coggiola
Coggiola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte, e-harz ar Monte Barone.
Ded Moroz
Ded Moroz (Дед Мороз e ruseg, Дзед Мароз e belaruseg, Дід Мороз en ukraineg), pe Dedushka Moroz (Дедушка Мороз e ruseg) eo paotr kozh ar skorn, e broioù slavek zo (Rusia, Belarus, ...). Tennañ a ra e boltred da Tad-kozh an Nedeleg er broioù kornôk bremañ, met n'eo ket ar memes den ha ne vez ket lidet Nedeleg ahont er memes koulz. Kontet e vez e tegas profoù d'ar vugale met roet e vezont da zeiz kentañ ar bloaz.
Ded Moroz en deus ur verc'h-vihan, Snegourotchka, ur plac'h yaouank hag a zeu gantañ da reiñ profoù d'ar vugale ha da skoazellañ anezhañ. E Veliki Oustug emañ o chom, en un ti bras. Hag e verc'h-vihan he deus he zi e Kostroma.
Boipeba
Boipeba (ilha de Boipeba e portugaleg) zo un enezenn e Brazil e stad Bahia, e kumun Cairu. E-kichen enez Tinharé (Morro de São Paulo) emañ ha ganti ez a d'ober enezeg Cairu. Di ez eer adalek Salvador.
Anv
Un anv toupiek eo, hini baot-vor an enez.
Setu anvioù an an traezhegi :  Praia da Boca da Barra, Praia de Tassimirim, Praia da Cueira, Praia de Moreré, Praia de Bainema, Praia da Cova da Onça, Praia da Ponta dos Castelhanos pe Catu.
Lessona
Lessona zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Orville
Orville zo un anv-lec'h hag un anv-den :
Razh meur Madagaskar
Razh meur Madagaskar (Hypogeomys antimena) a zo ur c'hrigner brosezat e Madagaskar. Ar spesad nemetañ eo er genad Hypogeomys.
Valdetorres de Jarama
Valdetorres de Jarama  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Y Geiriadur Mawr
Y Geiriadur Mawr ("Ar Geriadur Meur"), pe Y Geiriadur Mawr: The Complete Welsh-English English-Welsh Dictionary, zo ur geriadur divyezhek, kembraek-saoznek ha saoznek-kembraek, embannet e 1958 hag adembannet meur a wech abaoe. El lodenn kembraeg-saozneg e kaver ster ar gerioù kembraek displeget er yezh-se a-raok lenn an droidigezh anezho e saozneg.
Massazza
Massazza zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Y Geiriadur Mawr
Embannet e oa bet gant Llyfrau'r Dryw ha Gwasg Aberystwyth. Bremañ eo embannet gant Gwasg Dinefwr.
Mottalciata
Mottalciata zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Y Geiriadur Mawr
Y Geiriadur Bach zo ur stumm moullet bihan eus ar memes geriadur.
Cairu
Cairu zo un enezeg hag ur gumun e Brazil, er Meurvor Atlantel. N'eus ken nemet ur vrec'h-vor etrezi ha kêr Salvador. An eil enezeg eo e Brazil a zo ur gumun ivez, eben eo Ilhabela
Outi ez eus staget 26 enezennig, en o zouez Tinharé ha Boipeba. Ar c'hêriadennoù pouezusañ eo Morro de São Paulo ha Moreré.
Valdilecha
Valdilecha zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Cabu
Cabu, Jean Cabut e anv gwir, a zo ur treser gall, ganet d'an 13 a viz Genver 1938 e Châlons-en-Champagne (Marne) ha drouklazhet d'an 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.
Fortuneo-Oscaro
thumb|right|Roched 2011 ar skipailh gwisket gant Laurent Pichon. Ur skipailh marc'hhouarnerezh eo Arkéa-Samsic da heul ur cheñchamant sponsor, a oa Fortuneo-Samsic a-raok. Ar skipailh zo deuet da vezañ Continental Pro e 2011 : renket eo en eil rummad ha nevez zo UCI WorldTeam : kentan rummad. Aet e oa ar maout gant ar skipailh breizhat e miz Mezheven 2009 : e varc'hhouarner Dimitri Champion en devoa gounezet kampionad Bro-C'hall war hent bet dalc'het e Breizh (e Sant-Brieg).
Kendelc'her a ra ar skipailh gant e gwrizioù breizhat dre m'eo Arkéa liammed d'ar Crédit Mutuel Arkéa (Bretagne,...). Diazezet eo e Loudieg.
Rannvro Breizh a zo bet paeron ar skipailh.
2009
=Roll loreidi=
=Liamm=
Challans
Challans a zo ur gumun e departamant Vande. Kêr vrasañ ar Geunioù Brezhon eo.
Treron sanctithomae
Treron sanctithomae a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Columba S. Thomae da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez
Brosezat eo al labous enez São Tomé.
Valdeavero
Valdeavero zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Valdaracete
Valdaracete zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Portula
Portula (Pòrtola en piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte. 1 117 a dud zo enni o chom.
Salussola
Salussola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Revel
Revel a c'hall bezañ meur a dra:
Anv-gwan
Un anv-gwan brezhonek evit ar pezh a denn d'ar rev
Valdelaguna
Valdelalaguna zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Breizh eo ma bro !
Gwerzhioù
Tremen 3 800 skouerenn eus ar bladenn a voe gwerzhet e Bro-C'hall er c'hentañ sizhunvezh (niv. 26 an Top Albomoù). ,
Orthogeomys
Orthogeomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ razhed-godell hag a vev e Kreizamerika.
Zumaglia
Zumaglia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Cassi
Cassi a oa anv ur bobl geltiek eus gevred Enez Vreizh. N'int anavezet nemet gant ur meneg berr e skridoù Julius Caesar.
An anv
Deveret e vefe o anv eus ur ger keltiek *cad-ti (= tud dreist). Gwelout ivez Cassius, Cassinus, Cassivellaunus, Bodiocasses, Cassignates, Tricasses.
Menezioù Roc'hellek
Ar Menezioù Roc'hellek (Rocky Mountains pe Rockies e saozneg, Montagnes Rocheuses e galleg) zo un aradennad venezioù e kornôg Norzhamerika. En em astenn a ra a-hed ouzhpenn 4 800 km eus Mec’hiko betek Alaska, dre ar Stadoù Unanet ha Kanada. Ar Menez Elbert, e Colorado, eo ar menez uhelañ, pa dap 4 401 metr a-us live ar mor. Ar Menez Robson (3 954 m) eo ar menez uhelañ e Kanada. Er Menezioù Roc'hellek e kaver meur a bark broadel, da skouer Park broadel Yellowstone ha kreizennoù sportoù goañv.
Ramecourt
Ramecourt zo anv meur a lec'h :
Moyenneville (Somme)
Orin an anv
E 1301 e kaver ar stumm Mediavilla, deuet, war a seblant, eus Mediana villa, "perc'hentiezh e-kreiz ar blaenenn pe an uhelgompezenn, pe war ar gribenn etre div draonienn"..
Madalen an Amour
Buhez
Brezhonegerez a-vihanik eo Madalen an Amour ha hi bet ganet ha savet e menaj he zud e Kerugan e Ploubêr. Nav a vugale a zo bet hag holl int bev c'hoazh. Kaset e voe d'ar skol da vourk Ploubêr e Skol Sant-Loeiz, e-lec'h ma zo bremañ ur skol divyezhek Dihun, ar pezh a ra kalz a blijadur dezhi evel-just. Katekizet e voe tro ar bloavezh 1942gant an aotrou Marsel Klerg, kure Ploubêr, un den anavezet mat en-dro d'ar skrivañ e brezhoneg.
Goude se, dre ma teue brav ar studioù ganti e voe kaset da skol seurezed Krehen e-lec'h ma chomas ur pevar bloaz bennak betek tapout ar Breved pe "Brevet Elémentaire". Se a oa al live studi goulennet a-benn dont da vezañ skolaerez pe kelennerez. Da c'hwezek vloaz e voe lakaet dirak ur c'hlasad skolidi eus e oad kazi e Pempoull. Ober a reas skol e Lambal ha Tonkedeg ivez.
Brigitte Fossey
Brigitte Fossey, bet ganet e Tourcoing (Norzh, Bro-C'hall) d'ar 15 a viz Mezheven 1946, a zo un gomedianez c'hall koulz er c'hoariva, er sinema hag er skinwel.
Madalen an Amour
Buhez
Pa dimezas da Varsel Le Guillard e 1953 ez ejont d'an Havr-Nevez da chom. Ganet a zo dezhe bugale. Eno en doe Marsel ur gwallzarvoud grevus hag e rankas cheñch labour. Ne bareas morse penn-da-benn. Gwelloc'h e oa dezhe distreiñ d'ar vro. Buan a-walc'h e teujont en-dro da Lannuon da labourat. Kavout a rejont labour e ti an is-prefed da gempenn ti ha liorzh, ha pa voe digoret labouradegoù nevez en-dro d'ar c'hCNET e kavas Madalen labour en LTT, ur stal a zeuas diwezhatoc'h da vezañ CIT, CIT-Alcatel hag ALCATEL-Lucent en deiz a hiziv. Ober a rae war-dro ensellet perzhioù an danvezioù aozet er stal a-raok o gwerzhañ d'ar PTT. Eno e labouras eus 1966 da 1986 pa 'z eas war he leve-kozhni.
Brigitte Fossey
Brudet-mat eo abalamour m'he devoa dalc'het roll Paulette er film Jeux interdits gant René Clément tra ma ne oa-hi nemet pemp bloaz d'ar mare-se.
Zubiena
Zubiena zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Madalen an Amour
Buhez
Setu ar pezh a skriv Daniel Giraudon diwar-benn Madalen an Amour hag an abadenn bet graet e-kichen Lannuon, e Ploubêr, d'ar Meurzh : "Ur bugaleaj e Ploubêr... Tamm-ha-tamm e vez graet e vragoù da Yann... Ouzhpenn 60 den a oa deuet dimeurzh diwezhañ d’an abardaez-noz da selaou Madalen an Amour o kaozeal eus he bugaleaj e Ploubêr. Cheñchamant zo bet e buhez an dud abaoe un hanter-kant vloaz bennak ! D’ar c’houlz-se, e veze bras ar familhoù met bihan an arc’hant ivez. Ne veze ket druz ar peuriñ neuze. Mont a rae an dud war o zreid ha n’eo ket war dreid ar re all. An dud 'n em veske ha 'n em sikoure memes tra ha plijadur a veze pa veze lazhet ar porc’hell ha graet ur friko gant an amezeien. E-pad ar vakañsoù ha d’ar Yaou e veze implijet ar vugale da vaesa ar saout ha d’ober labourioù bihan. Kavout a raent e-mesk an natur peadra da c’hoari ha d’ober c’hoarielloù. Soñj mat he deus Madalen dreist-holl eus ar pompinelloù a oa bet kaset dezhi ha d’he c’hoarezed ur wech da Nedeleg gant ar Mabig Jezuz! Ur burzhud. Ne oa ket tout al lorc’h en Pariz en deiz-se! Dalc'het he deus Madalen da gontañ eñvorennoù all a sort-se hag evel bep gwech, eo bet roet ar gomz d’an dud e-barzh ar sal, e brezhoneg penn-da-benn, evel-just...".
Dinefwr
Dinefwr zo un anv-lec'h kembraek.
Madalen an Amour
Ar Brezhoneg
Plijout a ra kalz dezhi lenn ha skrivañ brezhoneg. Desket he deus brezhoneg er gêr e Ploubêr rak d'ar c'houlz-se e komze an holl ar yezh-se. He fried a oa gant ar c'hoant deskiñ pell a oa, hag un dro bennak e kavas anv Skol Ober er gelaouenn. Lakaat a reas e anv met sikour en deveze ezhomm digant e wreg. Diaes e veze dezhañ deskiñ ar c'hemmadurioù ha hi a sikoure par ma c'helle dre m'he devoa desket anezhe en-bihan dre gustum hep goût dezhi. Tamm-ha-tamm e kasas poelladennoù, pennadoù diwar-benn he mamm-gozh, d'he difazierez Skol Ober, Ivetig an Dred-Kervella, ur vaouez he deus graet kalzik a draoù evit ar yezh en un doare didrouz met efedus. Strollañ a reas he fennadoùigoù Ober en ul levrig ha profañ d'he breudeur ha c'hoarezed, ha se a blijas kement dezhe ma teuas c'hoant dezhi da lakaat embann anezhe da vat. Al Lanv eo a grogas e-barzh hag a embannas "E-kostez ar Pemp Kroaz".
Desket o deus o-daou lenn ha skrivañ brezhoneg ivez e Kreizenn Sevenadurel Lannuon.
Hec'h eñvorennoù bugaleaj a voe embannet goude se. An istorioù evned a gaver e "Evned ma liorzh" a zeuas dezhi dre forzh sellet ouzh evnedigoù he liorzh, tamm-ha-tamm he skrivas anezhe. Kaset e voent da embann d'An Here, met siwazh ne voe ket amzer gant an embanner d'en ober. Goude e komzas Madalen gant Fañch Peru a brometas ober war-dro ar skridoù-se. Degemer a reas Skol Vreizh ha Paolig Kombod, ar rener, embann ha kavet e voe Ivet al Loued da skeudenniñ an istorioù.
He levrioù a zo bet soñjet holl e brezhoneg a-raok o skrivañ.
Evel ma voe skoliadez Skol Ober gant he fried e-pad meur a vloavezh ez eo deuet da vezañ ivez difazierez d'he zro.
Laouen eo o welout ar skolioù brezhonek o vont war-raok daoust ma kav e rankfe skolaerien 'zo marteze en em varrekaat war ar yezh.
Georges Wolinski
Georges Wolinski a zo un treser gall, ganet d'an 28 a viz Mezheven 1934 e Tuniz ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.
Joanna
Joanna zo un anv-badez polonek, hag a gaver ivez e saozneg. Dont a ra eus ar ger gresianek Ἰωάννα (Iōanna), deuet eus ar ger hebreek יוֹחָנָה Yôḥānnāh, a dalv 'madelezhus eo Doue'. Ar stumm brezhonek Yoanna a gaver en Aviel Lukaz (8,3) : "ha Yoanna, gwreg Kousa, merour Herodez".
Brud
Implijet e vez e saozneg e-lec'h Johanna. Tud zo a gred zoken eo un anv savet diwar Jo hag Anna, en doare stadunanat.
XXvet kanved
thumb| left| 200px| Joanna Benda thumb| left| 200px| Joanna Brodzik thumb| 200px| Joanna Szczepkowska thumb| 200px| Joanna Trzepiecińska
San Fernando de Henares
San Fernando de Henares  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Gwasg Dinefwr
Gwasg Dinefwr zo un ti-embann ha ti-moullañ e Kembre, e Llandybïe e-kichen Rhydaman. Kent bout prenet gant darn eus al labourerien e oa ti-moullañ Llyfrau'r Dryw ha Gwasg Christopher Davies.
Stad dieub Prusia
Stad dieub Prusia (alamaneg : Freistaat Preußen) a voe Land pennañ Alamagn etre 1918 ha 1947, da vare Republik Weimar hag an Trede Reich. Diazezet e oa war ar pezh a oa bet Rouantelezh Prusia.
Istor
Gant dibenn ar Brezel-bed kentañ hag Alamagn trec'het e savas buan reuz er vro, a-fet armerzh koulz hag a-fet politikerezh. D'an 30 a viz Here 1918 e savas reuz e Kiel, e Proviñs prusian Schleswig-Holstein.
War ledañ ez eas ivez an Dispac'h kaset gant ar Spartakourien hag en Alamagn a-bezh e voe bec'h : freuz a voe e Berlin d'an 9 a viz Du, diskaret e voe ar re Hohenzollern, an Impalaeriezh alaman ha Rouantelezh Prusia ivez. D'an 9 a viz Du ivez e voe embannet krouidigezh Republik Weimar. Sed penaos e teuas Prusia da vezañ ul Land anvet Stad dieub Prusia.
Sagliano Micca
Sagliano Micca' zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Stad dieub Prusia
Istor
E-pad daou zevezh e voe Friedrich Ebert kañseler ar Reich koulz ha ministr-prezidant Prusia, goude-se e voe sevenet ar garg-se gant Paul Hirsch.
Dre Feur-emglev Versailhez e voe divizet rannañ tiriad Alamagn, ha Rouantelezh Prusia eo a voe rannet dreist-holl:
Daoust da se e chomas Prusia Land brasañ Alamagn d'ar mare-se. E-pad pell e voe ar sokiaolourien e penn al Landtag gant Otto Braun da brezidant. Tapet e voe Prusia gant an nazied memes tra goude dilennadegoù 1932.
E-pad an Trede Reich e voe tennet tamm-ha-tamm hec'h ensavadurioù emren digant Prusia, a-benn ebarzhañ anezhi da vat. Karg ar ministr-prezidant a zeuas da vezañ Reichskomissar (« komiser ar Reich ») da skouer. Ar garg-se a voe fiziet e tud evel Franz von Papen, Kurt von Schleicher ha Hermann Göring.
Da zibenn an Eil Brezel-bed e tivizas an alouberien e vije diskaret ar pezh a oa arouez ar soudardegezh alaman. D'ar 25 a viz C'hwevrer 1947 ec'h embannas o dileuridi e Kuzul kontrolliñ ar Gevredidi al lezenn niverenn 46 ma oa embannet divodañ stad Prusia.
Proviñsoù
E dibenn an Eil Brezel-bed e voe rannet Stad dieub Prusia e 16 proviñs :
Valdeolmos-Alalpardo
Valdeolmos-Alalpardo zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid. 4396 a dud zo enni o chom. Bodañ a ra teir c'hêriadenn : Valdeolmos, Alalpardo, Miraval.
Christian IX
Christian IX (8 a viz Ebrel 1818 e Schleswig - 29 a viz Genver 1906) a oa roue Danmark (15 a viz Du 1863 – 29 a viz Genver 1906). Lesanvet e voe « tad-kaer Europa » abalamour m'en devoa dimezet e vugale da briñsed pe priñsezed eus tost kement lez europat a oa. Ganet e oa e Kastell Gottorf. Pevarvet mab Friedrich Wilhelm, Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg ha Luise Karoline von Hessen-Kassel e oa.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Louise von Hessen-Kassel (1817–1898), ha bugale o doe.
San Fernando (Cádiz)
San Fernando  zo ur gumun eus Proviñs Cádiz en Andalouzia.
Andorno Micca
Andorno Micca zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Richebourg
Richebourg zo un anv-lec'h hag un anv-den.
Stephanoxis
Stephanoxis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1897 gant an evnoniour gall Eugène Simon (1848-1924).
Pig-Norzhamerika
Ar big-Norzhamerika (Pica hudsonia), pe pig beg du, a zo un evn hag a vev e Norzhamerika. Da welet eo tost he neuz diavaez ouzh hini ar big-Eurazia. Hervez skiantourien 'zo ne vefe nemet un isspesad anezhi.
Stephanoxis
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad : O c'havout a reer e Suamerika.
María José Quintanilla
thumb|right|280px| María José Quintanilla o kanañ María José Quintanilla Sandoval  zo ur ganerez eus Chile, ganet e 1986. Kentañ ma voe he gwelet e oa en abadenn skinwel Rojo Fama Contrafama. 8 pladenn he deus graet ha 4 zo brudet e Chile; 10 pladenn blatin he dues bet en Chile ha 4 en Arc'hantina, ha 3 fladenn aour, goude gwerzhet ouzhpenn 300.000 en holl.
A-raok tapout brud e oa María José Quintanilla o kanañ er stollad folklorel Los Maipucitos, ur bagad bugale, ha perzh a gemeras e meur a badenn e Santiago hag e kreisteiz Chile.
BlueStacks
BlueStacks zo un embregerezh stadunanat brudet evit bezañ savet ar meziant Kendarvanerezh BlueStacks App Player. Reiñ a ra an tu d'an implijer da implij meziantoù Android war urzhiataer. An embregerezh a oa bet savet gant Jay Vaishnav, Suman Saraf ha Rosen Sharma e 2009. Ar re-se a oa holl ijinourien o labourat evit McAfee war al lec'hienn internet Cloud.com.
Ar meziant BlueStacks a voe embannet evit ar wech kentañ d'ar 7 a viz Even 2014.
Brusnengo
Brusnengo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Stad Islamek
Ar Stad Islamek (arabeg : الدولة الإسلامية ad-Dawlah al-ʾIslāmiyyah), bet ar Stad Islamek en Irak ha Siria pe ar Stad Islamek en Irak hag er Sav-Heol (الدولة الإسلامية في العراق والشام), anavezet ivez dre an teskanv داعش Daʿech, a zo ur Stad emzisklêriet d'an 29 a viz Mezheven 2014 gant ur strollad jihadour sunnit, e doare ur galifelezh. E miz Meurzh 2019 ez eo bet kollet tiriad diwezhañ ar c'halifad e Siria. Ar Stad Islamek a voe brudet dre ar bed er bloavezh 2014 pa vountas war nerzhioù difenn gouarnamant Irak betek skarzhañ anezho diouzh lod kêrioù bras eus kornôg Irak, betek kemer kêr Mosoul ha Lazhadeg Sinjar. E miz Gouhere 2017, ar c'halifad a golle kêr Vosoul, an hini brashañ perc'hennet gantañ kemeret e oa bet gant al lu irakian. Goude an taol drastus-se, ar Stad Islamek en deus kendalc'het da goll tiriadoù d'ar Stadoù pe nerzhioù milourel enebet dezhañ. E miz Du 2017 e oa bet skarzhet eus an holl tiriadoù strategel.
Pennoù ofisiel an nerzhioù lu stadunanat o devoa embannet e miz Kerzu 2017, evel meur a reoù etrevroadel, ne chome nemet 2% eus an tiriad bet perc'hennet gantañ. D'an 10 a viz Kerzu 2017, kentañ ministr Irak Haider al-Abadi en doa embannete oa bet bountet gant nerzhioù lu Irak war ar Stad Islamek betek skarzhañ anezhañ diouzh harzoù ar vro. Kement-mañ a oa bet graet goude tri bloaz dalc'h eus tiriadoù ar vro gant ar strollad. D'an 23 a viz Meurzh 2019, ar Stad Islamek a golle lodennoù ziwezhañ e c'halifad. Kodianet e oa ar "gêr teltenn" hag an holl pokedoù en Al-Baghuz Fawqani goude Emgann Baghuz Fawqani.
E Libia
E Libia en deus graet an aozadur Majilis Choura Chabab al-Islam le a feizleunded d'ar Stad Islamek d'an 3 a viz Here 2014. An aozadur-mañ a oa mestr war kêr Zarnah d'an ampoent.
En Egipt
En Egipt, d'an 10 a viz Du 2014, e ro da c'houzout ar strollad "Anṣār Bayt al-Maqdis", oberiant e Sinai, e ra an aozadur al le a feizleunder d'ar Stad Islamek, hag e kemer an anv "Wilayat Sinai" (Proviñs Sinai).
E Nigeria
E Nigeria, d'ar 7 a viz Meurzh 2015, e ro da c'houzout Aboubakar Shekau, rener Boko Haram, e ra e aozadur al le a feizleunder d'ar Stad Islamek.
Ar Charia
Ar Stad Islamek en deus gwriziennet e gwir adal ur sell strizh eus ar C'horan oc'h implij ar Gwir Islamek pe Charia. Un implij bras eus ar c'hondaonadurioù d'ar marv pe da vezañ jahinet a vez graet gant ar Stad Islamek a-benn spontañ an dud ha bezañ doujet.
Ar sponterezh
Ar sponterezh a zo un hent dereat d'ar Stad Islamek evit dont a-benn da vrashaat e c'halloud. Daou doare a zo d'ar sponterezh-se unan evit ar boblañsoù en tiriadoù perc'hennet gantañ, unan evit ar boblañsoù gwelet evel enebourien pe da vezañ aloubet.
Bioglio
Bioglio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Camburzano
Camburzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Les Herbiers
Les Herbiers a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall. .
Adunanidigezh Alamagn
Adunanidigezh Alamagn (Deutsche Wiedervereinigung) a c'hoarvezas d'an 3 a viz Here 1990. Neuze e voe peurechuet unanidigezh an div stad a oa diagent, Republik Demokratel Alamagn ha Republik Kevreadel Alamagn.
Goude an dilennadegoù demokratel kentañ en Alamagn ar Reter, d'an 18 a viz Meurzh 1990, e voe kaozeadennoù etre renerien an div stad da sevel ur Feur-emglev unanidigezh. Kuzuliadeg a voe etre an div stad alaman hag ar peder stad a oa bet aloubet Alamagn ganto goude an Eil Brezel-bed, hag emglev a voe graet ganto war ur steuñv da sevel ur stad hepken gant an div Alamagn. Ar stad nevez-se a voe degemeret kerkent e Kumuniezh Europa (aet da Unaniezh Europa goude) hag en aozadurioù etrebroadel all evel NATO.
Gant ar ger "adunanidigezh" e reer evit an darvoud-se, tra ma reer gant "unanidigezh" evit ar pezh a c'hoarvezas en pa voe unanet ar stadoù alaman diseurt en Impalaeriezh alaman.
Charb
Charb, pe Stéphane Charbonnier hervez e gwir anv, a zo un treser ha kazetenner gall, ganet d'an 21 a viz Eost 1967 e Conflans-Sainte-Honorine (Yvelines) ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol e burevioù Charlie Hebdo.
Rener an embann gant ar gelaouenn Charlie Hebdo e oa pa oa drouklazhet e-pad Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo. Tresañ a rae e-barzh L'Humanité ivez.
Politikerezh
Charb a harpe ar PCF. E 2009 ha 2010 e c'halve da votiñ evit ar Front de gauche. En e obidoù e Pontoise, d'ar 16 a viz Genver 2015, e voe prezegennoù gant Jean-Luc Mélenchon ha Pierre Laurent, rener ar PCF.
Strollad eus an daolenn beriodek
Ur bann e taolenn drovezhiek an elfennoù eo ar pezh a anver ur strollad e kimiezh ; ur familh a lavarer ivez. Triwec'h strollad zo, pep strollad o tiskouez an elfennoù eo damheñvel perzhioù fizikel pe gimiek gwiskad elektronek pellañ o atomoù — da lavaret eo o c'harg-kreiz, pa ouzer e vez termenet an darn vrasañ eus perzhioù kimiek un elfenn gant kelc'h-tro an elektron a zo ar pellañ eus nukleüs an atom.
Niverenniñ ar bannoù
Tri doare zo da niverenniñ ar bannoù.
Ar strolladoù
Setu amañ strolladoù taolenn vareadek an elfennoù hervez ar reizhiad IUPAC nevez.
Notennoù yezh
<references group="Y" />
San Martín del Tesorillo
San Martín del Tesorillo zo ur gumun eus Proviñs Cádiz en Andalouzia, krouet e 2018. A-raok-se e oa stag ouzh Jimena de la Frontera.
Pappogeomys
Pappogeomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ razhed-godell hag a vev e Mec'hiko. Spesadoù ar genad Cratogeomys a veze renket ennañ.
Ana Gabriel
He fladennoù
Dastumadoù
Piatto
Piatto zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
José Vélez
José Velázquez Jiménez (1951 en Telde, Gran Canaria), anavezetoc'h evel José Vélez, zo ur c'haner ha sonaozour spagnol.
Brudet bras e voe da gentañ gant e ganaouenn Vino griego (gwin Gres), e 1975. Adkemeret eo bet an ton gant harperien ar c'hleub sport Aviron Bayonnais, en Euskal Herria, ha kanet e vez ganto da enoriñ o skipailh, e galleg hag en euskareg.
Dañs er Jeko
Dañs er Jeko a zo ur strollad sonerien vreizhat, anezho Marcelo Costa (toserezh), Jañlug er Mouel (kalimba, kan ha pandeiro), Gwylan Meneghin (gitar-boud) ha Tibo Niobé (gitaroù). Seniñ a reont tonioù kompozet get ar strollad awenet get sonerezhioù eus Afrika, Brazil ha Breizh.
Dorzano
Dorzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Veglio
Veglio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Katariezh
Ar gatariezh (eus ar gresianeg καθαροί, katharoi, "glan") a oa ul luskad kristen hag a reas berzh er grennamzer (-) e tachennoù zo eus Europa ar Su (Okitania ha Norzh Italia peurgetket). Kondaonet e voe gant an Iliz katolik, lakaet o aduidi da zisivouderien hag ur groaziadeg kaset da benn en o enep e deroù an.
Olonne-sur-Mer
Olonne-sur-Mer a oa ur gumun e departamant Vande.
Razh-godell Michoacán
Razh-godell Michoacán (Zygogeomys trichopus) a zo ur c'hrigner brosezat e Mec'hiko. Ar spesad nemetañ eo er genad Zygogeomys.
Tignous
Tignous, pe Bernard Verlhac e wir anv, a zo un treser gall, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1957 e Pariz ha drouklazhet d'ar 7 a viz Genver 2015 e Pariz, e-pad ar gwalldaol a-enep burevioù Charlie Hebdo.
Goundi Val
Goundi Val (Ctenodactylus vali) a zo ur bronneg krigner hag a vev en dezerzh e Maroko, Aljeria ha Libia.
Tre-lech
Tre-lech (skrivet ivez Trelech) zo ur gêriadenn diwar ar maez e Sir Gaerfyrddin, hanter-hent etre Caerfyrddin hag Aberteifi tostik da Sir Benfro. Hervez niveradeg 2011 e oa 745 den dindan Kuzul Kumuniezh Tre-lech a'r Betws ha 59% anezho gouest da gaozeal kembraeg.
Un ostaleri zo, anvet "Tafarn Beca", met stal ebet ken.
Candelo
Candelo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Gwydion fab Dôn
Gwydion zo unan a vibien Dôn. Skeudenn a ra an arvez hud-ha-kravezel ag ar riegezh.
Un hudour a-bouez eo Gwydion e Mabinogi Math. Hervez an danevell e klaskas pellaat Math fab Mathonwy ag ar wercʼhez Goewin en ur zaeañ an Dyfed goude bout eskemmet moc'h gant objedoù hudel hag en em zistrujont goude an eskemm. Ar brezel a c'hourfennas gant marv Pryderi, mab Pwyll, lazhet gant Gwydion en un emgann etrezo o-unan. Goude-se e voe doujet Gwydion evel aozour ar brezel, kannadour en amzer peoc'h, ur c'hadour hollc'halloudek en amzer brezel, hag ur mestr-hudour. Math a binijennas ar c'hadour Gilvaethwy ha Gwydion evit bout gwallet Goewin. Evel pinijenn e strobinellas anezho da vout ur c'houplad a loened gouez, ur vloaz evel ur heizez ha karv, ur vloaz evel hoc'h ha gwiz, ur vloaz evel bleiz ha bleizez. Er stummoù-se e c'heneljont tri c'hadour-loen: Hydun, Hychdwn, Bleidwn.
Gerdarzh
En e anv e kaver ar wrizenn "wid-" hag a dalv "gouiziegezh".
Roudoù er gristeniezh
Caer Wydion eo an anv kozh a vez graet e kembraeg eus Hent Sant Jakez.
Caprile
Caprile zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Auguste Ferdinande Aostria
Auguste Ferdinande von Österreich, pe Augusta Ferdinanda d'Asburgo-Toscana en italianeg (1825–1864), a oa arc'hdugez Aostria ha priñsez Toskana.
Merc'h e oa da Leopoldo II Toskana, dug-meur Toskana, ha da Maria Anna von Sachsen (1799–1832).
Dimeziñ
Dimeziñ a reas en 1844 da Liutpold von Wittelsbach, mab d'ar roue Ludwig Iañ Bavaria ha d'e bried Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792-1854).
Pevar bugel o doe.
Pierre-Roland Giot
Pierre-Roland Giot (23 a viz Gwengolo 1919 e Carolles (Manche) - 4 a viz Genver 2002 e Roazhon) a oa ur ragistorour gall ha breizhat.
Deuet e oa da chom da Vreizh goude e studioù war an douarouriezh e Pariz ha Grenoble. E 1944 e krouas un arnodva antropologiezh ragistorel e skol-veur ar skiantoù e Roazhon. Embannet en deus meur a bennad ha meur a levr skiantel hag ur roll a-bouez en deus bet en arkeologiezh Breizh. E-touez ar skiantourien stummet gantañ emañ Yves Coppens pe Jean L'Helgouach.
Urzh an Erminig a oa bet roet dezhañ e 1988.
Großglockner
Ar Großglockner  (skrivet ivez Grossglockner e Suis) eo menez uhelañ Aostria, gant 3,798 metr uhelder a-us live ar mor. Unan eus menezioù uhelañ an Alpoù eo ivez, an hini uhelañ er reter da ode Brennerpass. Emañ en un strollad menezioù anvet Glockner, e korn-bro meneziek Hohe Tauern. War ar vevenn etre stadoù Karintia ha Tirol emañ.
E 1934 e oa bet toullet un tunnel a-dreuz ar Großglockner, hag a zo ul lodenn eus an hent anvet Großglockner-Hochalpenstraße, hent uhelañ Aostria. Dont a ra touristed e-leizh d'an tolead, ha moarvat ez eo an eil lec'h a vez gweladennet ar muiañ en Aostria, goude Kastell Schönbrunn.
Robert Stirling
thumb|250px|Robert Stirling Robert Stirling a oa un pastor, mekanikour ha metalour skosat ganet d'ar 25 a viz Here 1790 e Gloag ha marvet d'ar 6 a viz Even 1878 e Glaston.
Anavezet eo evit bezañ ijinet ur c'heflusker dre aer domm e 1816, ur c'heflusker dre devidigezh diavaez : ar c'heflusker Stirling e anv.
Lâret e vez ez eo abalamour ma oa tarzhadennoù marvus gant kaoterioù ar mekanikoù-aezhenn en deus eñ labouret kalz a-benn sevel ur c'heflusker hep kaoter ennañ. Kemer a reas neuze ur breved d'ar 27 a viz Gwengolo 1816 war e vekanik nevez.