cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1127
Diwar-benn bloavezh 1127 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Moktezuma II
Mammennoù buhezskrid Moktezuma
Eñ eo avat a lakaas an impalaeriezh aztek d'ober he brasañ kresk abaoe an deroù. Dre ar brezel e lakaas anezhi da greskiñ betek er su ken pell ha Xoconosco er Chiapas ha strizh-douar Tehuantepec. Lakaat a reas sevel an Templo Mayor ha kemm a reas penn-da-benn reizhiad an truajoù. Kreskiñ a reas galloud Tenochtitlán war ar c'heodedoù kevredet o kemer al lec'h pennañ er gevredadenn aztek tridoubl. Krouiñ a reas un templ ispisial, gouestlet da zoueoù ar c'heodedoù aloubet, e diabarzh templ Huitzilopochtli. Sevel a reas ivez ur monumant en enor d'an tlatoani Tízoc.
Patamoneg
Ur yezh karibek eo ar patamoneg (patamona, ingariko, eremagok, kapon) eus isskourr ar Yezhoù makouchiek-kaponek. Komzet e vez gant tost da 4 700 den (1990) e kornôg-kreiz Guyana. Lakaet e vez ivez da vezañ ur rannyezh eus an akawaieg.
1127
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1127
Marvioù
1120'erne
Moktezuma II
Deskrivadur Moktezuma el lizheradur abred goude an aloubadenn
Er pep brasañ eus al lennegezh skrivet goude an aloubadeg e teskriver Moktezuma evel ur gouizieg (tlamatini) kentoc'h evit ur brezelour. Skrivet eo bet e oa beleg hag e oa e penn ar c'halmecac, skol ar renkadoù uhelañ.
Hervez ar vojenn ne felle ket dezhañ bezañ tlatoani ha goude e zilennadenn e 1502 e oa bet kaset kannaded da bep lec'h da glask anezhañ. Kavout a rejont anezhañ o kempenn un templ, o klask kuzhat diouzh ar gannaded. A-hervez en dije roet an digouvi d'ar pep brasañ eus ar pennoù bras ha roet o flas d'e studierien, ha dalc'het en dije da reiñ kentelioù dezhe e-giz ma vijent bet e studierien c'hoazh.
En un istor all, p'en doa kemeret Moctezuma un nebeud tañvouezennoù maiz en ur park, ur peizant, droug ennañ, en doa degaset da soñj dezhañ ne oa ket aotreet d'ober kement-se. Souezhet, Moktezuma a zivizaz reiñ ur renk uheloc'h d'ar macechualli.
Ar soñj e veze sellet ouzh Cortes evel un doue a c'hall bezañ heuliet e roudoù adalek kodeks Firenze, skrivet war-dro 50 vloaz goude an aloubadeg, betek hiziv. En deskrivadur a gaver ennañ eus an emgav kentañ etre Moktezuma ha Cortes, e tiskouezer ar rener aztek oc'h ober ur brezegenn e Nahouatleg klasel, ur brezegenn a oa enni, en doare m'eo deskrivet verbatim er c'hodeks (skrivet gant titourerien Tlatelolcat Sahagun n'o doa ket gwelet an emgav-se o-unan moarvat), disklêriadennoù uvel doujañs rak un doue pe unan tost da zoue a seurt gant, "Bet ho peus ar vadelezh da zont war an douar, Bet ho peus ar vadelezh da dostaat d'ho tour, d'ho kêr Mec'hiko, deuet oc'h betek ho pallenn, ho kador-roue, am eus dalc'het e-pad ur par berr evidoc'h, Me hag am eus miret anezhañ en ho anv," ha, "Bet ho peus ar vadelezh da zont, gouzañvet ho peus poan, faezh oc'h bet, deuit bremañ war an Douar, diskuizhit, deuit tre en ho palez, diskuizhit hoc'h izili ; ra zeuio hon aotrouien war an Douar."
N'eo ket sur e komprener en un doare resis ster ar brezegenn-se abalamour d'an anaoudegezh fall hon eus eus doare prezeg an nahouatleg klasel er prezegennoù. Matthew Restall a soñj e c'hallje talvezout ar c'hinnig seven eus e dron da Gortes graet gant Moktezuma (gant m'en dije distaget ar brezegenn zo danevellet) ar c'hontrol rik eus ar pezh a oa bet komprenet : ar sevended er sevenadur aztek a oa un doare da ziskouez e aotrouniezh ha da ziskouez e c'halloud war ar re all.
Ar brezegenn-se en deus skignet ar gredenn e komze Moktezuma ouzh Cortes evel ma vije an doue Quetzalcoatl distroet war an Douar. Tud all o deus skignet ar soñj ivez e krede an amerindianed e oa doueed eus ar Gonkistadored : istorourien an urzh fransiskan dreist-holl, evel ar breur Geronimo Mendieta. Lod eus ar veleien fransiskan o doa kredennoù millennarian ha soñjal e krede an indianed e oa doueed eus an alouberien spanat a glot mat gant ar gredenn-se. Bernardino de Sahagún, a skivas kodeks Firenze, a oa ur beleg fransiskan anezhañ ivez.
seblantoù ha brizhkredennoù Moktezuma danevellet gant ar vojenn
Bernardino de Sahagun (1499-1590) a veneg eizh darvoud, c'hoarvezet kent donedigezh ar Spagnoled, a oa displeget evel arouezioù ur reuz bras da zont, da skouer ur steredenn lostek, un tangwall en un templ, teuz ur vaouez o leñvañ, ha re all. Lod a laka e oa kizidik-kenañ an Azteked ouzh soñjoù a ziskar hag a reuz bras abalamour ma klote ar bloavezh ma tegouezhas ar Spagnoled gant lidoù ur "skoulm bloavezhioù" e diwezh ur c'helc'hiad 52 bloaz eus an deiziadur aztek, a oa stag, e kredennoù an Azteked, ouzh ar c'hemmoù, ouzh adc'hanedigezh ar bed hag ouzh darvoudoù dañjerus.
<!-- :Also see: Hernan Cortés, Spanish Conquest of Mexico and Siege of Tenochtitlan
Moctezuma's first interactions with the Spanish
In 1517, Moctezuma received the first reports of Europeans landing on the east coast of his empire; this was the expedition of Juan de Grijalva who had landed on San Juan Ulúa, which although within Totonac territory was under the auspices of the Aztek Empire. Moctezuma ordered that he be informed of any new sightings of foreigners at the coast and posted extra watch.
When Cortés arrived in 1519 Moctezuma was immediately informed and he sent emissaries to meet the newcomers, one of them known to be an Aztek noble named Tentlil in the Nahuatl language but referred to in the writings of Cortés and Bernal Díaz del Castillo as "Tendile". As the Spaniards approached Tenochtitlan they made an alliance with the Tlaxcalteca who were enemies of the Aztek Triple Alliance and they helped instigate revolt in many towns under Aztec dominion. Moctezuma was aware of this and he sent gifts to the Spaniards, probably in order to show his superiority to the Spaniards and Tlaxcalteca.
On November 8 1519, Moctezuma met Cortés on the causeway leading into Tenochtitlan and the two leaders exchanged gifts. Moctezuma gave Cortés the gift of an Aztec calender, one disc of crafted gold and another of silver. Cortés later melted these down for their material value.
Moctezuma as host and prisoner of the Spaniards
Moctezuma brought Cortés to his palace where the Spaniards lived as his guests for several months. Moctezuma continued governing his empire and even undertook conquests of new territory during the Spaniard's stay at Tenochtitlan.
The death of Moctezuma
In the subsequent battles with the Spaniards after Cortés' return, Moctezuma was killed. The details of his death are unknown: different versions of his demise are given by different sources.
In his Historia, Bernal Díaz del Castillo states that on July 1 1520, the Spanish forced Moctezuma to appear on the balcony of his palace, appealing to his countrymen to retreat. The people were appalled by their emperor's complicity and pelted him with rocks and darts. He died a short time after that. Bernal Díaz gives this account: "Montezuma was hit by three stones, one on the head, one on the arm, and one on the leg; and though they begged him to have his wounds dressed and eat some food and spoke very kindly to him, he refused. Then quite unexpectedly we were told that he was dead."
Cortés similarly reported that Moctezuma died wounded by a stone thrown by his countrymen. On the other hand, the indigenous accounts claim that Moctezuma was killed by the Spanish prior to their leaving the city. According to Sahagun's Tlatelolcan informants, Alvarado "garrotted all the nobles he had in power", and Moctezuma's body was found in the street with sword wounds three days after the killings.
In the Ramirez Codex, an anonymous account by a Christianized Aztec, the Spanish priests are criticized for searching for gold rather than administering the Last Rites. Some modern scholars, such as Matthew Restall (2003), prefer the indigenous accounts over the Spanish ones. They surmise that the Spanish killed Moctezuma once his inability to pacifying the Aztec people had made him useless.
Aftermath
Moctezuma was then succeeded by his brother Cuitláhuac, who died shortly after during a smallpox epidemic. He was succeeded by his adolescent nephew, Cuauhtémoc. During the siege of the city, the sons of Moctezuma were murdered by the Aztec, possibly because they wanted to surrender. By the following year, the Aztec empire had entirely succumbed to the Spanish.
Following the conquest, Moctezuma's daughter, Techichpotzin, was considered the heiress to the king's wealth following Spanish customs and given the name "Isabel". She was married to different conquistadors who laid claim to the heritage of the Aztec emperor.
Moctezuma's legacy
The epic story of Moctezuma the last leader of the Aztec Empire has captivated the thoughts of many people causing the ruler's name to gain wide recognition and use as a symbol in different contexts.
Native American mythology and folklore
Many Native American peoples are reported to worship deities named after the aztec ruler, and often a part of the myth is that someday the deified Moctezuma shall return to vindicate his people. In Mexico the modern day Pames, the Otomi, Tepehua, Totonac and Nahua peoples are reported to worship earth deities named after Moctezuma The name also appears in Tzotzil maya ritual in Zinacantán where dancers dressed as a raingod are called "Montezumas".
A mythological figure of the Tohono O'odham people of Northern Mexico and some Pueblo people of New Mexico and Arizona by the name Montezuma, can possibly be traced back to the Aztec ruler.
Hubert Howe Bancroft, writing in the 19th century (Native Races, Volume #3), speculated that the name of the historical Aztec Emperor Moctezuma had been used to refer to a combination of different cultural heroes who were united under the name of a particularly salient representative of Native American identity.
Other references among the Arizona and New Mexico tribes indicate a belief in "Montezuma" as having been the name of a great king and law-giver of the remote past, who ruled over a vast empire including Mexico, and who was said to be buried inside a particular mountain in Arizona that allegedly bears his image.
Symbol of indigenous leadership
One such example was the rebellion of the Virgin Cult in Chiapas in 1721, where the followers of the Virgin Mary rebelled against the Spanish after having been told by an apparition of the virgin that Moctezuma would be resucitated to assist them against their Spanish oppressors. In the Quisteil rebellion of the Yucatec Maya in 1761 the rebel leader Jacinto Canek reportedly called himself "Little Montezuma".
Spanish noble family
The grandson of Montezuma II, Ihuitemotzin, baptised as Diego Luís de Moctezuma, was brought to Spain by King Philip II. There he married Francisca de la Cueva de Valenzuela. In 1627, their son Pedro Tesifón de Moctezuma was given the title of 1st Count of Moctezuma de Tultengo, and thus became part of the Spanish nobility. One descendant of this family was General Jerónimo Girón y Moctezuma, commander of the Spanish forces at the Battle of Mobile (1781).
Montezuma's daughter, Princess Xipaguacin Moctezuma, married Juan de Grau, Baron of Toleriu, one of Cortez's senior officers, who took her back to Spain where she died in the Mountain village of Toleriu, near Andorra, in 1537.
External links
-->
Yezhoù saharek ar reter
Unan eus daou is-skourr ar yezhoù saharek eo yezhoù saharek ar reter.
Setu roll ar yezhoù pennañ en is-skourr-mañ:
Alan Botrel
Ganet eo bet Alan Botrel d'an 29 a viz Eost 1954 e Ploue. Studioù en deus graet war ar brederouriezh hag ar yezhoniezh. Kelenner brezhoneg eo e Skol-Veur Roazhon 2. Ur barzh brezhonek hag un troour eo. En e droidigezhioù en deus pleustret Alan Botrel dreist-holl war an treiñ diwar ar gresianeg.
Hirnantian
An hirnantian a zo marevezh diwezhañ an ordovisian. En em astenn a ra eus 446 betek 444 milion a vloavezhioù'zo ha merket a voe gant ur maread-skorn berr ha kreñv. Diouennet e voe 60% an organegoù bev e-pad ar maread-se hag eñv n'eo ket sur e oa ar maread-skorn an abeg nemetañ.
Gwendoline
Gwendoline zo un anv-badez saoznek ha gallek.
Kanton Rester
Kanton Rester oa ur rann velestradurel c'hall, e departamant Il-ha-Gwilen e rannvro Breizh. E-barzh Arondisamant Roazhon emañ.
Gwendoline
Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv mojennel Gwendoloena, meneget en Historia Regum Britanniae, ha n'eo ket sklaer ar gerdarzh anezhañ.
Brud
Ne oa ket anavezet tud en anv-se a-raok an. Degouezhet eo e Bro-C'hall war-dro 1960, ha douget eo bet er bloavezhioù 1970 gant giz an anvioù keltiek. A-hervez eo an anvioù diwar Gwenn a blije ar muiañ. N'emañ ket en deiziadurioù katolik, n'eus santez ebet en anv-mañ, neuze e vez lidet da zeiz santez Gwenn, d'an 21 a viz C'hwevrer.
Hirnantian
Drevezerezhioù hiniad fin an ordovisian o-deus diskouezet e oa an temperaturioù hervez leve dioksid karbon en atmosferenn dreist holl. War a seblant e voe daouhanteret hemañ e-pad an hirnantian met ne gomprener ket perak. Posupl eo e oa bet levezonet gant gorrekadur eus astennadur goueledoù ar mor en harzoù etre plakennoù Gondwana, Laurentia ha Baltica. N'eo ket sur, avat, rak posupl eo ivez e oa ur strail kevandirel hir tre e gwalarn Laurentia.
Yezhoù saharek ar c'hornôg
Unan eus daou isskourr ar yezhoù saharek eo yezhoù saharek ar c'hornôg.
Hirnantian
Klotañ a ra an hirnantian ouzh darn diwezhañ ar maread kozh Ashgill.
Yezhoù saharek ar c'hornôg
Setu rol ar yezhoù pennañ en isskourr-mañ:
Hirnantian
Gwelet ivez
Lazhadeg ordivisian-silurian
Liammoù diavaez
An hirnantian war Palaeos.com
Aksolotl
An aksolotl (Ambystoma mexicanum) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e kreiz Mec'hiko. Rummataet eo er genad Ambystoma ha tost eo ouzh ar sourd-tigr.
An aksolotl a chom e stad larvenn a-hed e vuhez ha gouennañ er stad-se. Ar spesad a zeu eus al lenn dindan Mec'hiko. Alies e vezont miret en akwariomoù.
Penfro (kêr)
Penfro (Pembroke e saozneg) eo kêr-benn gozh kontelezh Penfro (Sir Benfro), e kreisteiz Kembre. Brudet eo he c'hastell norman.
Gerdarzh
Savet eo an anv diwar "pen" (penn e brezhoneg) ha "bro", ha heñvelster eo gant "penn ar bed".
Istor
Savet e voe ar c'hastell gant an Normaned. Kreñvlec'h Marc'heien Sant Yann e voe. Gweladennet e voe gant Gerallt Gymro e 1188 hervez a lenner e danevell e veaj. Ganet e voe Herri VII a Vro-Saoz er c'hastell en-eeun.
Darempredoù etrebroadel
Dimezet eo Penfro gant div gêr:
Birmingham (disheñvelout)
Lec'hioù
Meur a Virmingham zo e SUA
Listri
Un toullad listri saoz ha stadunanat zo bet anvet Birmingham
Stouv-skouarn
Ur stouv-skouarn zo ur stouv da lakaat er skouarn. Daou stouv a vez da lakaat en divskouarn da virout ouzh an drouz, pe ouzh avel re greñv, pe ouzh an dour pe loustoni da vont e-barzh.
Ouzh an dour
Neuierien zo a lak stouvoù en o divskouarn da herzel ouzh an dour.
Ouzh an drouz
Ouzh an drouz e lakaer stouvoù a bep seurt. Kustum eo sonerien ar strolladoù sonerien a vremañ da lakaat seurt traoù abalamour d'an drouz spontus a reont.
Skierien ha marc'htanerien a ra kemend-all abalamour da drouz an avel, pa'z eont d'an druilh-drast.
Makouchieg
Ur yezh karibek eo ar makouchieg (macushi, makusi, makuxi, macusi, makushi, teweya, teueia) eus is-skourr ar yezhoù makouchiek-kaponek. Komzet e vez gant tost da 15.000 den e Brazil dreist-holl hag ivez e Guyana ha Venezuela.
-413
Diwar-benn bloavezh 413 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Death in June
Death in June a zo ur strollad sonerezh-arnodiñ ha sonerezh neofolk breizhveuriat, bet krouet e 1981 gant Douglas Pearce, Patrick Leagas ha Tony Wakeford. A-raok krouidigezh Death in June e oa Pearce ha Wakeford izili ar strollad punk anvet Crisis, kemer a raent perzh e abadennoù Rock Against Racism (RAR), ha re aozet gant Anti-Nazi League (ANL). D'ar mare-se e oa ezel Wakeford eus SWP (Socialist Workers Party). E-kerzh sonadeg ziwezhañ ar strollad, bet aozet e Brest e miz Mae 2005 gant an ti-embann Steelwork Maschine, en deus embannet Douglas Pearce e vefe sonadeg ziwezhañ e strollad. D'an 8 a viz Gwengolo 2011 e voe embannet e vefe aozet un droiad sonadegoù da lidañ 30 deiz-ha-bloaz krouidigezh ar strollad.
-413
Europa
Emgann an Asinarus ː trec'h eo ar Sikilianed war Atenianed.
Death in June
Istor
Patrick Leagas az eas ganto hag sambles e kroujont Death in June. Buan e tilezas ar strollad ar sonerezh punk, hag ec'h ouzpennas sonioù elektronek ha luskoù armeheñvel. War dachenn ar politikerezh e skrivas ar strollad (da skouer kanaouennoù evel Holy Water ha State Laughter, war o fladenn gentañ,The Guilty Have No Pride he zitl. Tony Wakeford a guitaas ar strollad e miz Genver 1984, goude ur sonadeg e Pariz. Patrick Leagas a reas kemend-all e miz Ebrel 1985, goude un droiad en Italia. Leagas a grouas ar strollad Sixth Comm, ha Tony Wakeford a grouas ar strollad Sol Invictus. Azalek ar mare-se e voe Pearce ezel nemetañ Death in June, ha sikouret e voe gant tud all. Levezonet voe ivez gant David Tibet, hag a-drugarez dezhañ e voe dedennet Pearce gant ar sonerezh folk. E-touez ar re a genlabouras gant Pearce emañ Forseti, Current 93, Boyd Rice, Rose McDowall, John Balance, Michael Cashmore, Simon Norris, pe c'hoazh James Mannox.
-413
Europa
Jeneraled Aten, Nikias ha Demostenes, zo lazhet e Sirakuza
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 413 kent JK
Death in June
Arouezioù hag orin an anv
Abaoe m'eo bet krouet ar strollad en deus implijet an Totenkopf (penn marv) da arouez ar strollad. Skeudennoù an Eil Brezel Bed a gaver ivez alies e-barzh ar pladennoù. Meur a wech en deus displeget Pearce ne felle ket dezhañ broudañ torfedoù an nazied, met kentoch implijout un arouez kenedus. Rak dedennet-bras gant ar skeudennoù eo Pearce : kement pladenn savet gant Death in June a zo bet embannet en ur ziwall diouzh an doare ma'z eo kinniget. Embannadurioù ispisial a zo ivez, ar pezh a laka ar pladennoù da vezañ ker-ruz diouzh un tu, hag ar pezh a laka ivez ar re entanet gant ar strollad da soñjal o deus pladennoù dibar. Evit a sell ouzh orin anv ar strollad e soñjer alies e teu eus Nozvezh ar C'hontili Hir, hag c'hoarvezas e miz Even 1934. Hervez Pearce n'eo ket gwir, hag hervezañ ez eo digor da vat an anv, da lavaret eo c'hall forzh piv e zisplegañ evel ma kar. Kemend-se a laka ur bern tud da soñjal ez eo Death in June ur strollad nazi, faskour ha gouennelour. Er c'hontrol e lavar tud all n'eo ket gwir tamm ebet : arguziñ a reont en ur lavarout ez eo heñvelreizh Pearce, hag en deus bet tro da seniñ en Israel.
-413
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 413 kent JK
C'hwil-krug
Ar c’hwil-krug (pe Staphylinus olens) zo un amprevan europat bras a gaver stank er vro hag a zo ezel eus kerentiad bras ar Staphylinidae. Degaset eo bet ar spesad da Amerika hag e lodennoù zo eus Aostralazia.
Da gustum e kuzh ar c’hwiled-se dindan ar vein diouzh an deiz. Gwelet e vezont ar muiañ etre miz Ebrel ha miz Here er c’hoadoù, er jardrinoù hag el liorzhoù.
Deskrivadenn
thumb|left|250px|Ur c'hwil-du o tiskouez e wagrennoù
Tizhout a ra korf ar c’hwiled-krug betek 25-28 mm. Berr eo o adeskell ha ne c’holoont nemet o brusk, o lezel rannoù ar c’hof dizolo. Kreñv-kenañ eo kigennoù ar c’hof ha goloet eo hemañ gant pladennoù kalet. Gouest int da nijal met ne reont ket alies gant o eskell. Goloet eo o c’hof gant blevennoù du tanav.
Anavezet-mat int evit o boaz da sevel o c’hof hir ha dizolo en ur zigeriñ o c’harvanoù, un tamm evel ur c’hrug, pa’n em santont en arvar. Daoust ma n’eus flemm ebet ouzh o lost e c’hallont kregiñ en un doare poanius gant o garvanoù kreñv e stumm gevelioù. Teurel a reont ivez ur ur flaer blazus, a-drugarez d’un dourennadur a zeu diouzh ur c’houblad gwagrennoù gwenn e penn o c’hof. En anv skiantel e talv olens kement ha flaerius hag e ra meneg eus an dourennadur-se.
Boued
thumb|right|250px|Ur c’hwil-krug o tagañ ur vuzhugenn Ur preizher eo ar c’hwil-krug ha chaseal a ra diouzh an noz dreist-holl. Debriñ a ra divellkeineged evel buzhug bev, moc'h-koad, pe gagnoù zoken. Tapet e vez ar preizhoù war-bouez ar c'harvanoù, a vez implijet evit troc'hañ, ha gant ar pavioù a-raok a dalvez da vaneañ anezhe. Chaoket ha lonket e vez un tamm eus ar preizh meur a wezh ha dont a ra er-maez goloet gant un dourennadur gell taolet gant lodenn uhelañ ar bouzelloù, betek dont da vezañ ul liñvenn a zo ezmoret. Lezet e vez kroc'hen ar buzhug ha tammoù kalet an artropoded. Kigdebrerien eo a larvennoù ivez, dezho boazioù debriñ heñvel.
Gouennadur
thumb|left|250px|Ul larvenn o tebriñ Dozvet e vez vioù gant ar parezed adalek 2 pe 3 sizhun goude ar c’houbladur kentañ. Bras (4 mm) ha gwenn int gant ur vandenn teñvaloc'h. Lezet e vezont e unendro gleb : dindan kinvi, mein, bouzellennoù saout pe bernioù delioù, en diskar-amzer. Goude 30 devezh pe war-dro e tiglor al larvennoù gwenn, dezho ur penn a liv gant ar plouz. Bevañ a reont dindan an douar dreist-holl ha debriñ ar memes preizhoù hag ar re vras. Ar memes karvanoù kreñv o deus dija. Pa vezont gourdrouzet en em zalc’hont er memes doare o tigeriñ o c’harvanoù hag o sevel o lost. Tremen a ra al larvennoù dre deir stad kresk. Er stad diwezhañ e vuzuliont eus 20 betek 26 mm hed. War-dro 150 devezh e savont poupennoù. Chom a raint enne e-pad 35 devezh. Dinodiñ a reont en o ment gour gant o livioù diwezhañ, stummet penn-da-benn war-bouez an eskell na c’hallont ket plegañ mat dindan an adeskell e-doug meur a eurvezh. C’hwiled-krug gour a c’hall bevañ dreist un eil goañvezh, lod o c’hoañviñ e douarennoù betek miz Meurzh tra ma talc’h lod all da vezañ oberiant.
Anvadur skiantel
An anvadur latin : Ocypus olens (O. Müller, 1764) a glot gant anvadurioù all a c'haller kavout e levrioù zo hag a zo erru dispredet evel : Goerius macrocephalus Stephens, 1832, Ocypus fulvopilosus Fiori, 1894, Ocypus meridionalis Fiori, 1894, Staphylinus major De Geer, 1774, Staphylinus olens O. F. Müller, 1764, Staphylinus unicolor Herbst, 1784)
Bae Gdańsk
270px|right|Bae Gdańsk
Bae Gdańsk (Zatoka Gdańska e poloneg, Gduńskô Hôwinga e kachoubeg, Danziger Bucht en alamaneg, Гданьская бухта, Gdan'skaya bouc'hta, e rusianeg) zo ur bae er Mor Baltel. Dont a ran e anv eus hini porzh Gdańsk e Polonia.
Douaroniezh
Stummet eo Bae Gdańsk gant ur blegenn eus an aod etre Ledenez Hel, e Pomerania, er c’hornôg, ha ledenez Sambia, e rannvro Kaliningrad, er reter. E goueled ar bae ez eus ul loc'h stummet gant dourioù ar stêr Wisła ha dispartiet diouzh Bae Gdańsk gant un erv hir, digor un tammig dre strizh-dour Baltiysk.
thumb|right|Un draezhenn war aod Bae Gdańsk.
Meur a borzh bras a gaver war aod Bae Gdańsk : Kaliningrad, Gdańsk, Gdynia, Puck, Sopot, Hel, Primorsk ha Baltiysk. Er bae en em daol dourioù ar stêr Wisła, war-eeun dre veur a skourr, ar stêr Leniwka, ar stêr Śmiała Wisła hag ar stêr Martwa Wisła, hag ivez, en un doare dieeun, dre loc'h ar Wisła.
Sparfell c'hlas
Ar sparfell c'hlas (liester : sparfelled glas) a zo ur spesad evned-preizh bihan, Accipiter nisus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco Nisus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Doareoù pennañ
Tennañ a ra un tamm d'ar vaou voutin, daoust dezhañ bezañ bihanoc'h.
Boued
Bevañ a ra diwar laboused bihan ar c'hoadoù dreist-holl. C'hoarvezout a ra dezhañ pakañ bronneged bihan, evel an eskell-kroc'hen da skouer.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
Guiche (toullgorfañ)
right|thumb Un doare toullgorfañ war-c'horre eo ar guiche, ha gantañ e vez toullet ar perine.
Daoust ha ma c'hell bezañ kaset da benn gant maouezed e vez kavet kalz aliesoc'h gant paotred an doare toulladur-mañ.
Peurliesañ e vez lec'hiet ur guiche a-sonn war ar c'halc'h, met bez' e c'hell bezañ lec'hiet a-gostez ivez.
Bez' e c'heller ivez krouiñ ur skalier dre lakaat meur a c'h-guiche renk-ouzh-renk, alies evit kloaat ur skalier war ar frenom.
Abalamour ma vez toullet ar c'horf tost ouzh ar fraezh e ranker diwall mat d'e naetaat aketus e-pad ar mare-pareañ hag ivez da c'houde. Puerliesañ avat e paree buanig a-walc'h hep riskloù meur, daoust ha ma c'hell bezañ distaolet ar bravig gant ar c'horf ma vez lesket betek re pa'c'h eer en e goazez.
Bez' e c'hell ur guiche bezañ astennet evit gallout staliañ en toull ur riboul-kig ha staget e vez ivez a-wezhoù pouezioù ouzh ar bravig.
Evel meur a doullgorfeerzh all e veze graet gant paotred heñvelrevel da gentañ ha tud a blij dezhe ar sadomasocherezh, met deuet eo da vezañ boutinoc'h abaoe m'eo deuet an toullgorferezh da vezañ ur c'hiz e sevenadur ar C'hornôg adalel diwezh ar bloavezhioù 1980-deroù ar bloavezhioù 1990.
Istor
Richard Simonton, anavezet ivez evel Doug Malloy, en deus skrivet ur brudskrid anvet Body & Genital Piercing in Brief a zo bet eienenn ar mojennoù a-vremañ diwar benn an toullañ kroc'hen. Ar guiche, emezañ, a deufe eus Tahiti. D'ar vojenn-se, evel d'an darn vrasañ eus ar mojennoù diwar-benn an toullañ kroc'hen n'eus ket a wir ziazez istorel, rak n'eus ket a skridoù-diazez.
Meurvor Habask
Ar Meurvor Habask (Latin Mare Pacificum, un anv roet gant an ergerzher portugalat Fernan Magalhaes) eo an tolzennad dour brasañ er bed. Stumm ur c'helc'h en deus ar meurvor-se dre vras. Goleiñ a ra un drederenn eus gorread ar Voul-zouar gant e 179,7 milion km². Eus an Norzh betek ar Su ez eus war-dro 15.500 km eus Mor Bering e takad an Arktika betek Mor Ross en Antarktika.
Gwendoloena
Gwendoloena eo an anv latin (Gwendolen, pe ar Rouanez Gwendolen a-hend-all), a oa ur rouanez vojennel en Enez Vreizh hag a zo meneget hec'h anv en Historia Regum Britanniae gant Jafrez Menoe. Bevet he dije war-dro 1100 kent JK, da lavarout eo war-dro ar memes amzer evel ar barzh Homeros en Hellaz kozh.
Meurvor Habask
War-dro 25 000 enezenn zo bet kontet er Meurvor Habask (muioc'h eget e-barzh an holl vorioù all asambles) hag an darn vuiañ anezho er Su d'ar c'heheder.
Gwendoloena
An anv
Diwar an anv latin Gwendoloena eo deuet an anvioù Gwendolen ha Gwendoline, difoupet en e saozneg.
Meurvor Habask
War marzhoù ar C'hornôg e kaver morioù bihan enklozet etre enezegoù bras : Mor Sulawesi, Mor Koural, Mor Sina ar Reter, Mor Japan, Mor Sina ar Su, Mor Sulu, Mor Tasman hag ar Mor Melen. Strizh-mor Malaka a zo un harz etre ar Meurvor Habask ha Meurvor Indez koulz ha Tremen Drake ha strizh-mor Magalhaes a zo dorioù d'ar Meurvor atlantel.
Gwendoloena
Mojenn
Hervez an oberour e oa merc'h da Corineus, roue Kerne (Kernev-Veur) ha dimezet d'ar roue Locrinus, roue Loegria. Ur mab o doa, Maddan e anv. Met Locrinus a gare Estrildis, merc'h da roue Germania, en devoa saveteet diouzh krabanoù Humber. Pa varvas e dad-kaer Corineus e laoskas Locrinus e wreg Gwendolen da zimeziñ gant Estrildis.
Gwendolen a dec'has da Gerne hag a savas un arme. Brezel a voe, trec'h e voe Gwendolen war Locrinus, he lazhañ a reas ha ren heptañ. Lakaat a reas Estrildis hag he merc'h Habren d'ar marv o teurel anezho er stêr anvet Habren. Pemzek vloaz e padas he ren, ha neuze e laoskas he lec'h gant he mab Maddan da vont da chom da Gerne.
Tremorae
Tremorae a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Tamanakoueg
Ur yezh karibek eo an tamanakoueg (tamanaku) eus isskourr Yezhoù kornôg Gwiana, komzet gwechall e Venezuela. Ur yezh varv eo.
Bertieg
Ur yezh saharek eus is-skourr yezhoù ar reter eo ar zagaweg (zaghawa) komzet gwechall e norzh Soudan.
Ur yezh varv an hini eo hervez Ethnologue.
José Rizal
Mezeg ha skrivagnour romantoù anezhañ e voe unan eus pennoù ar stourm broadel filipenezat a-enep d'an drevadennourion spagnol.
Fuzuilhet gant ur strolladig soudarded eus al lu spagnol e teuas da vezañ un haroz broadel evit e genvroidi.
Aogust Brizeug
thumb|right|150px|Aogust Brizeug thumb|right|150px|Bez Aogust Brizeug e bered Karnel en Oriant thumb|right|150 px|Plakenn-straed e Kemper
Julien Pélage Auguste Brizeux, a vez graet Aogust Brizeug anezhañ e brezhoneg, a zo ur barzh romantel breizhat hag al lec'hanvadurour kentañ evit ganet d’an 12 a viz Gwengolo 1803 en Oriant ha marvet d’an 3 a viz Mae 1858 e Montpelhièr, en Okitania. Sina~ã rae aliesig gant e anv barzh, Barzh bleomelen, pa'en deus bet resevet an titl digant Archdrouiz Kembre.
Buhez
Yaouankik e oa pa varvas e dad, Pélage Julien Brizeux, surjian a vor, e 1810. Ne chomas ket intañvez muioc'h eget ur bloaz e vamm, Françoise Hoguet, hag e addimezas-hi gant Jacques Boyer, un trafiker eus an Oriant, ha ganet diouto daou vab hag ur plac'h. Er mare-se e voe fiziet ar paotrig da emell person an Arzhanaou, kar d'e dad, an Aotrou Marie Joseph Louis Le Nir. Hemañ en doa digoret ur skol vihan evit mibien ar gouerien hag un nebeud paotred eus e familh. E-pad pemp bloaz e studias danvezioù skol hag al latin a gelennas ar person dre skridoù Vergilius hag oberourien all an Henamzer. Mont a reas war e studi da skolaj Sant Ivo Wened, da Arras, ha da Skol ar Gwir e Bariz. Eno e reas e annez e vuhez-pad o labourat darnamzer evit ar Compagnie des Assurances générales, renet ha krouet gant Auguste de Gourcuff, ma laboure ar Gonideg evitañ ingal, met mont a reas peder gwezh da Italia ha distreiñ a rae da Vreizh kazi bep hañv. E Pariz e tarempredas un bagad Bretoned, evel Kervarker, ar Gonideg, ar vreudeur de Courcy, Vincent Audren de Kerdrel, Aurélien de Courson hag ez eas d'ober chervad ganto. E 1837 e tisplegas, e-doug ur danvez goan geltek Kanaouen ar Vretoned a reas berzh bras ken e voe goulennet he c'hanañ meur a wezh. Ur seurt kan broadel kentañ e teuas da vezañ.
Tizhet gant an dorzellegezh a-raok e zaou-ugent e klaske mont da vroioù tommoc'h, ha setu perak e varvas e Montpellier e ti e vignon, Saint-René Tallandier e 1858.
Barzh gallek
Evel ur barzh eus ar re ampartañ e voe gwelet gant meur a skrivagner kempred, darn anezho a oa darempredet e saloñsoù Pariz gantañ. Victor Hugo, Alphonse de Lamartine, Alfred de Vigny, Charles de Sainte-Beuve a brizias e oberenn gentañ, "Marie", un teskad 48 barzhoneg (daoust ma voe lakaet "roman" dindan an titl), ennañ eizh pezh distag titlet "Marie", pep hini war sujed ur plac'h karantezet a voe o chom er Vouster (Le Moustoir), embannet e miz Du 1831. Lod a veuleudioù a boueze war ar lañs nevez a veze degaset d'ar varzhoniezh gant santadoù personel ha deskrivadurioù resis ar lec'hioù hag an dud er maezhioù. Evel-se e reas berzh oberenn an den yaouank (27 bloaz) evel ur skouerenn eus ar romantelezh o tiorreiñ. Just goude e eas Aogust Brizeug da veajiñ e Italia gant e vignon, Auguste Barbier.
Barzh brezhonek
Adembannet e voe e varzhonegoù brezhonek (Telenn Arvor, 1844) hag e zastumad krennlavaroù (Furnez Breiz) gant Roparz Hemon, gant ti-embann Gwalarn e 1929.
Barzh breuriezh ar varzhed gentañ
Pa vode un nebeud Brezhoned e kambr ar vreudeur de Courcy, place de la Victoire, e teue brezhonegerien eus ar re wellañ evel Teodor Kervarker, Yann Frañsez ar Gonidec ha tud all evel Louis de Carné-Marcein, Auguste du Marhallac'h, Jules de Francheville.hag all. Pa resevas Kervarker ar gefridi evit ur veaj studi e Kembre digant Amazierezh an Arzoù-kaer e skrivas d'an Archdrouiz Thomas Price evit ma vo anvet diouzhtu Ar Gonidec, Brizeug ha eñ e-unan da Varzhed anavezet gant Cymdeithas Cymreigeddion y Fenni (ur gevredigezh sevenadurel liammet gant Gorsedd Barzhed Enez Breizh) hag hennezh a asantas kas un diplom d'an tri den e 1837. Pa voe Kervarker Bardd Nizon e teuas Brizeug da vezañ Barz bleomelen.
Zagaweg
Ur yezh saharek, eus isskourr yezhoù ar reter, eo ar zagaweg (zaghawa), komzet gant tro-dro da 180 000 den e kornaoueg Soudan, ha 274 000 en holl (Tchad).
Sveden
Ur stad eus hanternoz Europa eo Sveden (Sverige e svedeg), ent-hir Rouantelezh Sveden (Konungariket Sverige), e gourenez Skandinavia. Harzoù he deus gant Norvegia er c’hornôg hag en hanternoz, ha gant Finland er biz. Ar Mor Baltel eo a ra he harzoù a-hend-all, er reter hag er c’hreisteiz. Er mervent emañ strizh-mor Kattegat etre Sveden ha Danmark (met hiziv an deiz e c’heller treizhañ ar strizh-mor gant pont-tunnel Öresund a zo etre kêrioù Malmö ha Kopenhagen).
Stockholm eo ar gêr-benn.
Politikerezh
E miz Gwengolo 2014 e oa bet addilennet izili ar parlamant. Setu amañ ar strolladoù o deus kannaded er Riksdag, abaoe ar vouezhiadeg-se :
Strolladoù politikel arall:
Ar gurunenn svedat (svensk krona) eo moneiz ar vro ; Sveden n’emañ ket e tachenn an "euro".
Rannoù melestradurel
Rannet eo Sveden en 21 gontelezh (län). Pep kontelezh a zo renet gant ur c’huzul merañ (Länsstyrelsen) a zo gantañ ur galloud erounit, ha gant ur vodadenn lec’hel (Landstinget) a zo ganti ur galloud lezenniñ. E pep kontelezh e kaver kumunioù (kommuner), a sav an niver anezho da 289 en holl.
E 1634 e voe savet kontelezhioù, gant ar c’hañseller Axel Oxenstierna, a glaske modernaat ar vro. Adkemeret e voe mui pe vui bevennoù ar 25 proviñs (landskap) a oa er vro a-raok, met diforc’hioù a c’hell bezañ a-wechoù etre harzoù ar proviñsoù kozh hag ar c’hontelezhioù.
Douaroniezh
Un hinad kerreizh a ren e Sveden, dre vras, nemet en hanternoz pellañ e ren un hinad isarktikel. Er c’hreisteiz e kaver gwez dezho delioù dibad hag en hanternoz avalpineged evel ar pruñs ha gwez-bezv. En hanternoz da gelc’h pennahel Arktika ned a ket an heol da guzh e-pad ul lodenn eus an hañv ha gwelout a reer heol hanternoz ; e-pad ar goañv, er c’hontrol, e vez noz e-pad meur a sizhun pa chom kuzh an heol e-pad ur pennad hir pe hiroc’h diouzh al ledred. Er c’hornôg ez eus un aradennad venezioù a ra an harzoù etre Sveden ha Norvegia. Er mervent, eus tu Mor an Hanternoz, e vez klouaroc’h an amzer abalamour ma erru levezon ar Gulf Stream betek eno. En enep eo yenoc’h aodoù ar reter, eus tu ar Mor Baltel ha skornet e vez an dour a-wechoù e-pad ar goañv.
Stockholm eo ar gêr-benn. E-touez ar c’hêrioù bras all e c’heller menegiñ Göteborg (brasañ porzh ar vro), Malmö hag Uppsala (a zo brudet he skol-veur).
Gotland hag Öland eo an div enezenn vrasañ e-touez inizi Sveden.
Istor
Da vare Oadvezh ar Maen (6000 kent J.K. – 4000 kent J.K.) e oa poblet Sveden gant tud a veve diwar chaseal loened ha kutuilh frouezh. Pobladoù Skandinavia a emdroas goustadik, o kregiñ gant Oadvezh an Houarn pa oa krog ar Romaned da skrivañ.
Ar meneg kentañ eus Sveden er skridoù a gaver gant an istorour roman Tacitus er : skrivañ a ra hennezh e oa galloudus ar Suiones, ur meuriad a oa o vevañ e kreiz ha reter ar vro, er Svealand. Dont a ra anv Sveden eus anv ar bobl-se. Kreisteiz ar vro a oa annezet gant Goted moarvat, er vro anvet Götaland. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn ar mare-se, nemet ar pezh a zo chomet e sagaoù zo. E-barzh ar varzhoneg hensaoznek hir Beowulf ez eus anv eus emgannoù etre ar Sweonas (Suiones) hag ar C’hoted.
Da vare ar Vikinged, en IXvet hag en Xvet kantved, ez eas Vikinged eus Sveden war-zu ar reter, war-zu ar broioù a oa en tu all d’ar Mor Baltel ha Rusia. Dont a ra anv Rusia eus anv finnek ar Vikinged-se : Rus (Ruotsi eo anv finnek Sveden hiziv an deiz c’hoazh). Mont a reas lod anezho, a-hed stêrioù Rusia, betek ar Mor Du ha pelloc’h c’hoazh, betek Kergustentin hag ar Mor Kreizdouar. Disheñvel e oa Vikinged Sveden diouzh o c’henseurted eus Norvegia ha Danmark pa ne oant ket troet kement gant ar brezelioù, met muioc’h gant ar c’henwerzh. Digoret o deus hentoù ar c'henwerzh a-dreuz ar broioù slav eus goueled ar Mor Baltel betek an impalaeriezh vizantat. An alouberien svedat, anavezet dindan an anv a Vareged, o deus savet priñselezhioù evel hini Kyiv.
Kristenaet e voe ar vro er XIIvet kantved : eskopti Uppsala, da skouer, a voe krouet e 1164. Gant kement-se e voe aesaet savidigezh ur stad stabil gant he c’hreiz war aod ar Mor Baltel : e 1250 e teuas rummad ar Folkung e penn ar vro ha staliañ a rejont o c’hêr-benn e Stockholm. Gant ar Vosenn Zu e voe lakaet diaes ar vro, er XIVvet kantved, evel ma c’hoarvezas gant ur bern broioù en Europa.
Daoust d’an diaesterioù-se e voe kreñvaet ar stad tamm-ha-tamm hag en em astenn a reas ar vro war-zu an hanternoz, Laponia hag ar rannvroioù a zo bremañ e Finland. Dont a reas Finland da vezañ ul lodenn eus Sveden e 1362 (ha betek 1809).
E 1389, Norvegia, Danmark ha Sveden a voe unanet dindan ur roue hepken, en Unvaniezh Kalmar. E-pad ar XVvet kantved e stourmas Svediz a-enep ar c’hreizennañ dindan aotrouniezh ar roue danat. Goude meur a vrezel e voe kuitaet Unaniezh Kalmar gant Sveden, e 1521, pa embannas Gustav Eriksson Vasa, anavezetoc’h dindan an anv Gustav I a Sveden, e oa distag Sveden adarre.
Ober a reerTad ar Vro eus Gustav I. Dindan e ren e voe degemeret an Disivoud protestant gant Sveden ha dilezet ar Gatoligiezh. Sevel a reas ur parlamant (ar Riksdag), a oa ennañ dileuridi eus ar vourc’hizien.
Er e kreskas galloud Sveden en Europa, abalamour ma kemeras perzh er Brezel Tregont Vloaz. Er c’hantved goude avat, Rusia a gemeras diganti douaroù ar reter (Österland) ha krouiñ eno, e 1809, Dugelezh Vras Finland.
Goude Brezelioù Napoleon, Danmark a rankas lezel Norvegia gant Sveden (Emglev Kiel e 1814). D’ar mare-se e klaskas Norvegia bezañ dizalc’h ha brezel a voe etre Sveden ha Norvegia e 1814. Un emglev a voe kavet, da unaniñ an div vro, pep hini gant he farlamant, dindan aotrouniezh roue Sveden. Padout a reas an emglev-se betek 1905. Ar brezel a-enep Norvegia ne badas nemet pemzektez hag ar brezel diwezhañ eo a vefe bet graet gant Sveden. Abaoe he deus bevet 200 vloaz a beoc’h.
En e kreskas kalzik ar boblañs, abalamour d’ar peoc’h-se, ha rankout a reas kalz tud divroañ da-heul da c’hounit o buhez, o vont d’ar Stadoù Unanet dreist-holl. Gant an Dispac'h greantel ez eas muioc’h-mui a dud da chom er c’hêrioù ha da labourat er greanterezh. Diwar se e kreskas un emsav sindikalour kreñv ha, goude, ur strollad sokial-demokrat ken kreñv all.
Dont a reas Sveden a-benn da chom neptu e-pad ar Brezel bed kentañ hag an Eil brezel bed, war-bouez ar skoazell a voe roet da Finland d’en em zifenn a-enep an Unaniezh Soviedel e 1939 ha 1940. Goude an Eil brezel bed e talc’has Sveden da ren ur politikerezh neptu e-keñver ar bloc’hadoù bras, betek hiziv. E 1995 e teuas da vezañ ezel eus Unaniezh Europa, met nac’het he deus degemer an euro da voneiz. Unan eus ar broioù gant ar barr bevañ uhelañ er bed eo Sveden.
Sevenadur
E-touez ar strolladoù sonerezh brudetañ emañ ABBA, Europe, Aha, Ace of Base, The Cardigans.
Stlennvon
E-barzh ur stlennvon e c'heller kadaviñ roadennoù neuze en ur doare frammel ha gant al leiañ ar gwellañ a c'hourleizhad. Gant lies arloadoù pe arveriaded e tle gallout bezañ arveret ent diaser ar roadennoù kadavet e-barzh ur stlennvon. Neuze, evit gallout lakaat boutin ar roadennoù-se e vez peurliesañ kennasket ur stlennvon ouzh ur rouedad a-dreñv un dafariad. Setu perak e vezont anvet bon.
Ardeiñ ar stlennvon
Gant ur meziant anvet RASV (Reizhiad Ardeiñ ar StlennVon) eo e vez ardoet ur stlennvon. Evit gwir, un hollad meziantoù eo a ro an tu d'an arveriaded d'ensoc'hañ, da zaskemmañ pe d'enklask en un doare efedus roadennoù spesadel e-touez ur c'halzad bras a stlennoù dasparzhet etre meur a arveriaded. Treuzwellus a seblant bezañ an dasparzh evit arvalien ar stlennvon dre-benn d'ar RASV hag e soñj da bep hini anezhe e-mod-se e vez o labourat e-unan gant ar stlennvon.
Sveden
Sevenadur
Er sinema e c'heller menegiñ Ingmar Bergman.
Stlennvon
Ardeiñ ar stlennvon
Peurvuiañ e vez kadavet ar roadennoù war gantennoù galet pe skoroù gwarellek arall.
Sveden
Yezhoù
Ha pa ne vefe yezh ofisiel ebet hervez lezenn ez eo ar svedeg ar yezh nemeti a-berzh-Stad. Pemp yezh all, kaozeet gant minorelezhioù, a zo anavezet evel yezhoù minorel, abaoe ma voe degemeret, gant Sveden, Karta Kuzul Europa evit ar yezhoù minorel pe rannvroel, e 1999. Div anezho a zo anavezet war pep a dachenn resis, hag an teir all a zo anavezet dre ar vro a-bezh :
Stlennvon
Ardeiñ ar stlennvon
Erounezet e c'hell bezañ un enklask dre talvoud lavaret ur roadenn anavezet gant an anv e-barzh ar stlennvon e-touez un hollad ergorennoù (da skouer an holl levrioù muioc'h eget 100 pajenn dezhe) pe ivez dre daveadurioù etre ergorennoù (da skouer al levrioù amprestet gant un arval lavaret).
Sveden
Yezhoù
Ouzhpenn se e c’heller menegiñ daou dra all :
E Sveden, evel ma c’hoarvez e lec’h all e Skandinavia, eo ledet-kenañ an anaoudegezh eus ar saozneg: er skolioù-meur e roer kentelioù zo e saozneg (danvezioù skiantel pe teknikel) hag en embregerezhioù bras evel Ericsson ez a an traoù en-dro alies e saozneg.
Armerzh
Embregerezhioù bras zo evel Ericsson, Electrolux, H&M, Ikea, Spotify, Saab, Scania, Tele2, Tetra Pak ha Volvo.
Stlennvon
Ardeiñ ar stlennvon
Gallout a reer digenaozañ ur RASV e tri is-reizhiad :
Ouzhpenn e vez ur RASV oc'h ardeiñ an dasparzhañ hag ar gevanlen war ar roadennoù. Hag e vez ivez o kwareziñ ar roadennoù diouzh an haezadurioù diaotreet.
Un tamm istor
Er bloavezioù c'hwegont (60) e oa bet ergrafet ar stlennvon kentañ. Hemañ a oa bet frammet tro-dro da restroù ereet gant bizied. Kediet e vez ar restroù gant molladoù kadavet an eil re da heuilh ar re all hag haezadus dre c'hras gwerzhoù anvet alc'houez.
E dibenn ar bloavezhioù 60 e oa bet ergrafet da vat ar RASV kentañ pe gentoc'h rummad kentañ anezhe. Gallout a reer menegiñ TOTAL, IDMS, IDS 2 hag IMS 2 evel RASVoù pennañ ar rummad kentañ.
Un eil rummad RASV a oa bet ergrafet diwezhatoc'h, e deraou ar bloavezhioù 70, oc'h ober gant an delvan daveaduriek. Pal ar rummad-se a oa aesaat haeziñ ar roadennoù evit an arveriaded eleze daskemmañ ar RASV diavaez. Ar roadennoù a vez erouezet neuze dindan stumm taolennoù. Dont a ra war well neuze un areg nevez anvet SQL (Structured Query Language) o kwazañ evit an enklask hag evit an hizivaat. Gallout a reer menegiñ ORACLE, INGRES, SYBASE, INFORMIX, DB2 ha SQL Server evel RASVoù an eil rummad.
Un trede rummad a oa bet ergrafet er bloavezhioù 80. Ouzhpenn an delvan daveaduriek, eo kevanaet gant ar RASVoù-se an delvan ergorennek. Reizhiadoù ergorennek-daveaduriek evel Oracle 8, DB2, Universal Database pe Informix Universal Server a zo ar RASVoù kentañ an trede rummad. Ur reizhiad ergorennek evel ObjectStore pe O2 a zo arnevesoc'h eget ar re all er rummad-mañ o vezañ ma eo azasoc'h ouzh ezhomm an arloadoù nevez (liesvedia, Kenrouedad, CAO ....).
Ur pevare rummad a zo hag a zo e bal bezañ azas diouzh ezhommoù a-vremañ evel da skouer ar Genrouedad, an ergorennoù liesvedia, skoazell ouzh an divizout hag an eztennañ gouiziegezhioù eus roadennoù ("Data minig").
Ar stlennvonoù ergorennek a zegas gallusterioù nevez hogen ne zeuont ket a-benn c'hoazh da erlerc'hiañ ouzh ar stlennvonoù daveaduriek diazezet war an daveoù etre taolennoù. Degas a reont dezhe kentoc'h arc'hwelioù ouzhpenn ha azasoc'h diouzh an ezhommoù a-vremañ evel al liesvedia.
Kanton Sint-Winoksbergen
Kanton Sint-Winoksbergen a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Sint-Winoksbergen a yae 13 kumun d'ober anezhañ.
Niamey
Niamey eo kêr-benn Niger, ha kêr vrasañ ar vro-se. Emañ war ribl ar stêr Niger ha 674 950 a dud a oa o chom enni e 2002. Ur greizenn velestradurel, sevenadurel hag armerzhel a bouez eo evit Niger.
-414
Diwar-benn bloavezh 414kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Lemakus, komandant atenat zo lazhet e Sirakuza
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 414kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 414kent JK
Garbedenn
Garbedenn a reer eus diabarzh divvorzhed un den.
Lodenn draoñ al lestr eo ar c'harbedenn, a zo lec'hiet etre ar youlc'h hag an organoù gouennañ diavaez.
E yezh ar vezeion n'eo ar fraezh nemet ul lodenn eus ar c'harbedenn, rak kigennoù ar fraezh dreist-holl a ya d'ober anezhi.
Goude ar gwilioud e vez ret alies d'ar maouezi advoazañ da lakaat ar c'higennoù-se da vont mat en-dro.
Troad adesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad adesivel (saoz.: adessive case) evit komz eus un droad-lec'hiañ o klotaat en ur ster rik gant an araogenn "war" e brezhoneg, astennet a-wezhoù e ster evit merkañ lec'hiadur un dra pe un den bennak, o klotaat gant an araogenn "e(n)".
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, da skouer:
Kanemboueg
Ur yezh saharek eus is-skourr yezhoù ar c'hornôg eo ar c'hanemboueg (kanembu) komzet gant tro-dro da 389.028 den e norzh Tchad.
Alies e vez renket ar yezh-mañ e-touez rannyezhoù ar c'hanoureg.
Sonerezh Stadoù-Unanet Amerika
Rock
Pop & RnB
Jazz
Soul & Funk
A bep seurt
TZ Arietis
TZ Arietis a zo ur gorrez ruz er steredeg Aries. Daoust m'emañ lec'hiet 14.5 bloavezh-goulou diouzh an Heol hepken eo re wan da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh. Ur steredenn-darzh eo.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Steredenn David
Steredenn David (hebraeg: מגן דוד, magen David, "skoed David") eo arouez ar yuzevegezh. Implijet eo bet e-giz-se abaoe ar d'an nebeutañ. A-raok e oa bet implijet an hexagrammaton evel tilsam gant yuzevien, kristenien ha muzulmaned. E 1948 ez eo bet lakaet da skoed-ardamez stad Israel.
Soignies
Soignies (en izelvroeg : Zinnik, e walloneg : Sougniye) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut. Pennlec'h Arondisamant Soignies eo.
Aldernezeg
An aldernezeg (Auregnais, Aoeur'gnaeux pe Aurignais) a zo ur yezh normanek aet da get, bet komzet gwezhall e komzet en Aldernez.
Komzet e veze ivez ar yezh e-pad un nebeud bloavezhioù e Les Casquets gant tud eus Aldernez aet d'en em staliañ eno.
Kar e oa d'ar gwernenezeg, ar Jerzenezeg hag ar sarkeg hag ivez d'an normaneg komzet e Normandi.
Liammet eo ivez istor ar yezh ouzh hini ar galleg, kar d'an aldernezeg mt dishñvel dioutañ, en Aldernez, kenofisiel ennañ betek 1966, staliet da c'houde en enezenn ar saozneg evel yezh ofisiel nemeti.
Daoust ha na vez ket implijet ken ar yezh na dre gomz na dre skrid e van meur a roud anezhi el lec'hanvadurezh an enezenn, da skouer Ortac (Or'tac) ha Burhou.
Skouerioù
Ne van nemeur a roudoù eus ar yezh dre skrid. Tennet eo ar skouerioù-mañ da heul diwar ar ar pennad diwar-benn ar yezh war ar Wikipedia e normaneg:
Yabaraneg
Komzet e vez gant 20-50 den e norzh-kreiz Venezuela (1977).
Ur yezh damvarv an hini eo dre ma ne vez komzet nemet gant un 3 den bennak e Venezuela (2000).
Ur yezh ergativel an hini eo, tost a-walc'h d'ar mapoyoeg.
Mapoyoeg
Ur yezh damvarv an hini eo dre ma ne vez komzet nemet gant un 3 den bennak e Venezuela (2000).
Ur yezh ergativel an hini eo, tost a-walc'h d'ar yabaraneg.
Patrologiezh
Ar Batrologiezh eo anv studi oberourien gristen an Henamzer dreist-holl, anavezet evel an Tadoù eus an Iliz. Tost eo d'ur studi all a anver Istor an Dogmadoù. Anv a zo gant ar ger Patrologiezh eus Teologiezh Pozitivel.
Meur a brantad a zo d'ar Batrologiezh :
- an amzerioù kentañ : al lennegezh patrologel
- kantved bras an Tadoù : eus 300 da 430
- an amzervezh diwezhañ, betek an eizhvet-navet kantved.