cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ode
thumb|Brastres un ode etre daou gern. Al lec'h izelañ etre daou gern ul linenn gribenn eo an ode. An hent etre div draoñienn e vez alies, hag hentoù kirri-tan, a-wechoù hentoù-houarn, a c'hall bezañ savet evit mont ha dont aesoc'h etrezo. Ul lec'h tremen e vez ivez alies evit loened zo, al laboused tremeniat dreist-holl met ivez eskell-kroc'hen ha balafenned tremeniat.
An odeoù en Istor
N'eus ket kalz odeoù er Pireneoù. Brudet eo Boulc'henn Roland avat, graet gant ar marc'heg o skeiñ ouzh ar menez gant e gleze Durandal hervez ar vojenn. Merkout a ra an harzoù etre Bro-C'hall ha Spagn.
Un nebeud skouerioù ode
Er aradennadoù menezioù izel ez eus odeoù ivez, da skouer e Menez Are, ode Roc'h Tredudon (361 m), ode Roc'h Trevezel, pe ode ar Teir Fagodenn (282 m) hag a zo an harzoù etre Birmania ha Thailand.
Saint-Saulve
Saint-Saulve a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Rannvroioù ar Republik Tchek
Abaoe ar 1añ a viz Genver 2000 (lezenn niv. 129/2000 : Lezenn ar Rannvroioù, a gemeras lec'h rannbennad 1/1993 ar Vonreizh Tchek diwar-benn Vyšší územně správních celcích, da lavaret eo unvezhioù melestradur an tiriad a live uhel) ez eo rannet ar Republik Tchek e 13 rannvro (kraje) hag ur gêrbenn (hlavní město) ur statud rannvro dezhi. Bez ez eus c'hoazh 73 distrig (tchekeg : okresy, unander : okres) ma kaver sezoù meur a velestradur. Diazezet eo ivez ar sistem-barn warno.
thumb|300px|Rannvroioù ar Republik Tchek. Al lizherennoù a vez implijet war blakennoù-marilh ar c'hirri thumb|300px|Lec'hiadur Rannvroioù ar Republik Tchek
Me zo ganet e-kreiz ar mor
Me zo ganet e kreiz ar mor zo gwerzenn gentañ ur varzhoneg skivet gant Yann-Bêr Kalloc'h (Bleimor), bet ganet e 1888 ha marvet abalamour d'ur strinkad obuz e 1917 war talbenn ar Brezel Bed Kentañ.
Eil rann ar varzhoneg Pédenn én Téoélded eo Me zo ganet e kreiz ar mor, unnek poz enni. E gwenedeg eo bet savet, evel holl oberennoù ar barzh.
Un ton evit he c'hanañ zo bet savet e 1942 gant Jef ar Penven, ar pezh en deus degaset brud d'ar varzhoneg ha d'ar sonaozer war un dro. Diwar neuze eo bet kanet gant kalz arzourien.
Ar varzhoneg
Unnek poz zo e Me zo ganet e kreiz ar mor, a c'heller lenn en dastumad Ar en deulin. Setu amañ an tri foz kentañ evel m'o lenner en dastumad, evel ma voent moullet war ar follenn sonerezh orin e 1942 hag evel ma vijent bet skrivet e KLT.
Displegañ a ra ar barzh pelec'h e oa ganet, en enez Groe. Martolod eo e dad evel e dadoù a-raok dezhañ. Ar mab hag e vamm a labour er parkoù da c'hounit o zamm bara. Embann a ra da zantez Varia emañ o eurvad en un arc'h, aet da gousket "er vered parrez". Aner eo e zaeroù avat. Ret eo "bout kreñv e'vit arc'hoazh". Goude ar c'hloerdi hag an arme e kerzho war-zu Doue en ur soñjal e petra a c'hallo lavarout dezhañ o c'hortoz war e zaoulin bezañ barnet gantañ.
Kanerien
Enrollet e oa meur a wech gant an ti-embann Mouez Breiz war pladennoù 45 tro. Kanet e oa neuze da gentañ e 1959 gant Mona Kerys, er bloavezhioù 1960 gant Eliane Pronost ha laz-kanañ Kanerien Bro-Ouelou Ploueg-ar-Mor , ha goude c'hoazh gant Rozenn Bellec ha Soazig Noblet. Muioc'h a vrud c'hoazh a roas Alan Stivell dezhañ gant e albom kentañ Reflets er bloavezhioù 1970. Hag er bloavezhioù 1990 e oa kanet gant Gilles Servat ha Yann-Fañch Kemener evit Héritage des Celtes, ha goude gant Kemener hag ar pianoour Didier Squiban. Er bloavezhioù 1990 e oa ganet gant Anne Davodeau eus laz-kanañ Mouez Bro-Landi. E 1997 e oa enrollet gant ar strollad rock keltiek L'Ange Vert en e albom Les Armes de Bretagne.
Stêr Suriname
Ar Stêr Suriname zo ur stêr 480 km hed e Republik Surinam. Eieniñ a ra en uheldirioù etre Menezioù Wilhelmina ha Menezioù Eilerts de Haan. Aberiñ a ra er Meurvor Atlantel, nepell diouzh Nieuw-Amsterdam.
Ptyonoprogne fuligula
Ptyonoprogne fuligula a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Anvet e voe Hirundo fuligula (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).
Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned hag a bak diwar nij pe diwar an douar gwech an amzer.
The Beatles: Get Back
The Beatles: Get Back zo un teulfilm e teir lodenn sevenet ha produet gant Peter Jackson. Kontañ a ra penaos e oa bet savet an albom Let It Be e penn-kentañ 1969, pa oa anvet ar raktres Get Back c'hoazh. Tennañ a ra e skeudennoù hag ar son, diembann ar braz anezho, eus an teulfilm sevenet gant Michael Lindsay-Hogg anvet Let It Be embannet e 1970 asambles gant an albom. Implijet ez eus bet teknikoù adkempenn ar skeudennoù hag ar son a oa bet implijet evit teulfilm Jackson They Shall Not Grow Old. Hogozik nav eurvezh e pad an teulfilm, gant teir lodenn etre div ha teir eurvezh, o kontañ 21 devezh e miz Genver 1969. Kenbroduet eo an teulfilm gant Paul McCartney, Ringo Starr, Yoko Ono hag Olivia Harrison ha kinniget gant Walt Disney Studios asambles gant Apple Corps ha WingNut Films.
Ptyonoprogne fuligula
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
The Beatles: Get Back
Taolennet eo gant Jackson evel un "teulfilm diwar-benn un teulfilm" hag hervez ar pezh a zo bet lavaret e cheñch ar mod da welet ur mare a greded e oa merket gant reuz etre izili ar strollad The Beatles : diskouez a ra meur a brantad plijus rannet gant ar strollad a-hed ar miz-se. Embannet e oa bet enlinenn war Disney + adalek ar, tra ma oa embannet ul lodenn anezhañ anvet The Beatles: Get Back - The Rooftop Concert e stumm IMAX er Stadoù-Unanet d'ar. Meulet e oa bet an teulfilm evit e sell war istor ar Beatles met burutellet e oa bet evit e hirder.
Auguste
Auguste zo
Tud
thumb|right|200px|Aogust Brizeug
Götaland
Götaland a zo unan eus 3 rannvro istorel Sveden. N'he deus tamm perzh melestradurel ebet. 10 proviñs a ya d'ober Götaland :
Margaux
thumb|250px| Panell ar gumun
Margaux zo
San Vito Chietino
San Vito Chietino a zo ur gumun eus proviñs Chieti en Abruzzo, en Italia.
Fournier
Fournier a zo un anv-tiegezh gallek, a orin latin. Dont a ra eus al latin furnus. E galleg kozh e talveze kement hag ur fornier, pe baraer, an den hag a ra bara en ur forn.
Stank eo Fournier e rannvro Hauts-de-France. Tost eo ouzh anvioù familh all evel Forner pe Forné er Broioù Katalan, Fournié en Ariège, Fourniez ha Fornier e departamantoù Pas-de-Calais, Nord ha Vaucluse.
Hans Iañ (Danmark)
Hans Iañ (1455-1513), a oa roue Danmark (1481-1513), roue Norge (1483-1513) ha roue Sveden (1497- 1501).
Fournier
E Breizh e kaver an anv dindan ar stummoù Fournier ha Le Fournier, gallekadur an anvioù-tiegezh brezhonek Fornier hag ar Fornier.
Hans Iañ (Danmark)
Mab e oa d'ar roue Christian Iañ ha d'e bried Dorothea von Brandenburg-Kulmbach.
Seiz vloaz e bro ar Vorianed
Seiz vloaz e bro ar Vorianed zo ul levr eñvorennoù-beaj gant Ab-Sulio, e 1929.
Stêr an Intel
Stêr an Intel pe gwazh an Intel (rivière d'Étel e galleg) zo un aber eus Bro-Wened (Breizh).
Sweyn Danmark
Sweyn Danmark zo anv meur a roue pe briñs danat :
Sarre
Sarre zo un anv-lec'h gallek hag italianek.
Grete
Grete zo un anv-badez alamanek, deuet diwar an anv Margarete.
Marcus Luttrell
Marcus Luttrell, ganet e 1975 e Huntsville, e Texas, zo eilmestr en United States Navy hag ezel eus an United States Navy SEALs. Garedonet eo bet gant medalenn an Navy Cross abalamour d'ar galonegezh en doa diskouezet war an talbenn en Afghanistan, e-pad an oberiadur-brezel Red Wings.
Grete
Tud
<!--
Sar (Breizh)
Ar Sar zo ur stêr vihan eus Breizh, 35,3 km hed dezhi, adstêr d'ar Blavezh. Emañ an eien anezhi e Kerveneg e Leskoed-Gwareg war an harzoù gant Seglian hag en em deurel a ra er Blavezh e-kichen Boternav, e kumun Mêlrant.
Grete
Herkunft und Bedeutung
Der Name ist insbesondere im deutschen Sprachraum sowie im Dänischen und Norwegischen Sprachraum verbreitet. Der Name ist eine Kurzform bzw. Variante des Vornamens Margarete; zu Herkunft und Bedeutung des Namens siehe dort.
Siehe auch
-->
Kraost
Ar c'hraost zo unan eus peder dourenn ar c'horf hervez medisinerezh kozh Galenos ha Hippokrates. E Geriadur Gregor (1732) ez eus anv eus ''ar pévar humor a zeu da leiza corf dèn a so 1.ar flum, pe ar c'hraust, 2. ar guad, 3. an apotum, 4. ar velcony.'' ,
Adal deroù an eo an anv roet d'un dourenn c'hlaourek a en em zastum e poull ar galon diouzh an noz hag a vez tufet da veure, dreist-holl gant tud troet da evañ re.
Huelenn
Huelenn a lavarer eus meur a louzaouenn:
Pustularia
Pustularia a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Pustularia a zo bet diskrivet gant Swainson e 1840.
Spesadoù
Kregin zo bet lakaet er genad-mañ a-raok bezañ diblaset er ur genad all :
Kregin a zo bet gwelet evel ur spesad all en ur mare a-raok bezañ renket evel un isspesad en ur spesad all :
Schilderia
Schilderia a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Schilderia a zo bet diskrivet gant Tomlin e 1930.
Roet eo bet en enor da Franz Alfred Schilder.
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Artemisia
Artemisia zo un anv, deuet diwar anv an doueez Artemis, ha roet d'un nebeud tud ha lec'hioù. Ral eo evel anv-badez.
Schilderia
Spesadoù
Ur spesad a zo bet renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset en ur genad-all :
Artemisia
Yezhoù all
Un anv-badez Artémise zo e galleg, anavezet muioc'hik e Kebek.
Norrland
Norrland a zo unan eus 3 rannvro istorel Sveden. N'he deus tamm perzh melestradurel ebet. 9 froviñs istorel (landskap) a ya d'ober ar rannvro : Gästrikland, Medelpad, Ångermanland, Hälsingland, Jämtland, Härjedalen, Västerbotten, Norrbotten ha Lappland, da lavaret eo war-dro 59% eus gorread Sveden.
Artemisia
Filmoù
Meur a film diwar-benn al livourez italian Artemisia Gentileschi zo bet anvet Artemisia.
Sweyn
Sweyn zo un anv norsek roet da veur a roue pe briñs e broioù Lec'hlenn :
Bettina
Bettina zo un anv-badez alamanek hag italianek dreist-holl, deuet diwar an anv Elisabeth.
Proviñsoù istorel Finland
Proviñsoù istorel Finland a oa anezho abaoe ma oa Finland ul lodenn eus Sveden. E 1634 e voe aozet kontelezhioù en o lec'h. E 1997 e voe krouet 6 proviñs nevez, rannet e 20 rannvro.
Proviñs Carbonia-Iglesias
Proviñs Carbonia-Iglesias a oa ur broviñs eus Sardigna etre 2001 ha 2016. Hiziv emañ e Proviñs Susardigna. Daou bennlec'h a oa bet, adal 2005 : Carbonia hag Iglesias. 23 c'humun a oa er broviñs, eus Sulcis hag Iglesiente, hag enni e oa inizi Sant'Antioco ha San Pietro (ha re all bianoc'h).
Juvigné
Juvigné a zo ur gumun eus departamant ar Mayenne, e Bro-C'hall.
Sar
Sar zo un anv-lec'h.
Riparia
Riparia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1817 gant an naturour saoz Thomas Ignatius Maria Forster (1789-1860).
Sar
Lec'hioù all
Meur a lec'h e Galiza zo anvet Sar:
Riparia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
Daou isspesad warn-ugent (22) en holl.
Pleg-mor Gaeta
Pleg-mor Gaeta zo ur pleg-mor war aod Mor Tirrenia en Italia, a bep tu da gêr Gaeta, hag en hanternoz da bae Napoli.
Fausto Paolo Sozzini
Fausto Paolo Sozzini (Faustus Socinus, Siena, 1539 - Lusławice, 1604) a oa un doueoniour italian hag a zistaole dogma an Drinded.
Pleg-mor Gaeta
Douaroniezh
Bevennet eo gant beg-douar Monte Circeo en hanternoz ha Capo Miseno hag Enez Ischia er c'hreisteiz. Er mervent dezhañ emañ an Isole Ponziane.
Fausto Paolo Sozzini
Levezonet bras e voe gant e eontr Lélio Socino (1529-1562), a savas un doueoniezh a voe diazez kostezenn Sozzini.
Pleg-mor Gaeta
Douaroniezh
Ennañ e teu ar stêrioù Garigliano ha Volturno da aberiñ.
Fausto Paolo Sozzini
E 1580 ez eas da chom da Vologna hag eno e voe e penn un iliz eneptrinded anvet Breudeur Bolonat. E 1586 e timezas da Elizabeth Morsztyn, a c'hanas ur verc'h a-raok mervel bloaz goude. E 1594 e voe arsailhet gant studierien gatolik.
Artemisia Iañ
Artemisia Iañ a oa tirantez Halikarnassos er.
Monte Circeo
Monte Circeo zo ur beg-douar meneziek en Italia en hanternoz da pleg-mor Gaeta.
Descemer Bueno
Descemer Bueno, bet ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1971 e La Habana Vieja (La Habana), zo ur c'haner kuban.
Artemisia Iañ
Gourc'hemenn a reas pemp teirroeñveg en emgann Salamis.
Marguerite
Marguerite zo un anv gallek,
Eilstummoù
Un anv eo a zo bet diouzh ar c'hiz kenañ er XVIvet kantved. Hiziv e vez graet muioc'h gant Margot pe Margaux.
Saout
Deuet eo Marguerite da vezañ un anv roet d'ar saout :
Talostolida
Taksonomiezh
Ar genad Talostolida  a zo bet diskrivet gant Iredale e 1931.
Spesadoù
Pevar spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Desmond Harrington
Desmond Harrington, ganet d'an 19 a viz Here 1976, zo un aktour stadunanat. C'hoariet en deus en The Hole (2001), Ghost Ship (2002), Wrong Turn (2003). Desmond a zo bet o c'hoari ivez er stirad skinwel Dexter e-kerzh an trede koulzad gant ar roll an Det. Joseph "Joey" Quinn. c'hoariet en deus ivez an dudenn Jack Bass, eontr Chuck Bass en Gossip Girl.
Talostolida
Spesadoù
Ur spesad a zo bet renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset en ur genad all :
Desmond Harrington
Buhez personel
Etre 1999 ha 2000 eo bet e koublad gant ar manikin Amber Valletta.
E 2012 eo bet e koublad gant an aktourez Amanda Seyfried.
Bevañ a ra e Los Angeles.
Buggerru
Buggerru zo ur gumun eus Sardigna, war aod mervent an enez. E Proviñs Carbonia-Iglesias e oa betek 2016, hiziv emañ e proviñs Sud Sardegna. Ur mil a dud zo enni o chom.
Ros Neamhlach
Ros Neamhlach (Rossnowlagh e saozneg) a zo ur gêriadenn war vord ar mor e su Kontelezh Dún na nGall en Iwerzhon. Emañ 8 km en norzh da vBéal Átha Seanaidh ha 16 km er mervent da zDún na nGall.
Konfusianegezh
En e amzer e kinnigas Konfusius ar meizad a junzi ( 君子, jūnzǐ, “mab un aotrou”), a c’haller tostaat da kalos kagathos (καλός κάγαθός, “den brav ha mat”) Platon hervez ar sinaour gall Étiemble , pe d’ar gentleman (“denjentil”) saoznek : fellout a rae dezhañ skarzhañ ar renerien a wad ha lakaat “renerien a galon” en o lec’h, da lavaret eo tud a vije ur skouer eus talvoudegezhioù hengounel Sina, hag a vije heuliet laouen gant ar bobl.
Dre ar Reter-Pellañ en e bezh e voe ar meizad-se skignet gant prederourien sinaat evel Meng Zi (latinaet e Mensius) ha Xun Zi, ha betek ar C’hornôg – Voltaire, da skouer, a reas gant ar patrom-se a furnez hiniennel diazezet war ar vadelezh hag ar vuhezegezh a-benn stourm ouzh hollveliegezh ar roueed c’hall.
Azasaet e voe kelennadurezh Konfusius betek dont da vezañ stadel dindan ren ar remziad Han (206 KJK - 220 GJK), ma voe lakaet pouez war an tu kevredigezhel anezhi ha ma troas da emzalc’h disi an uhelidi, alese patrom an noblañsoù sevenet hag emouestlet e buhez kevredigezhel hag armerzhel o c’hornad-bro.
Pelloc’h ez emdroas ar Gonfusianegezh betek dont da vezañ seizus ha digelennus, ar pezh a voe pennabeg d’he diskar. Da get ez eas pa gouezhas an impalaeriezh en he foull (1912), petra bennak ma oa an dispac’hour Sun Yat-sen (1866-1925) mennet d’he lakaat e bonreizh Sina Nevez. Ar gomunourien a sellas outi evel warlerc’hiet, unan eus perzhioù Sina da amzer ar c’hladdalc’helezh, zoken pa veze doujet dezhi ez-prevez gant lod renerien. Mao Zedong (1893-1976) a voe ur rener konfusian hep en embann, tra ma voe anzavet fraezh gant Lin Biao (1907-1971). Adal 1980, dindan ren Deng Xiaoping (1904-1997), e voe kelennet prederouriezh Konfusius a-nevez ha lidoù a voe savet en e enor gant ar galloud. Bev ha stadel eo ar Gonfusianegezh e Taiwan.
Ar Brederourien Vrezelour
Goude marv Konfusius (479 KJK) e krogas Marevezh ar Stadoù Brezelour (~476-221 KJK) e Sina, hag evel bepred pa vez distabil ar galloudoù politikel ha speredel e voe pinvidik ar vuhez prederouriezhel.
Taget a bep tu e voe kelennadurezh Gonfusius, evel ar re all.
E bloavezh marv Konfusius end-eeun e voe ganet ar prederour Mo Zi (479-392 KJK), unan eus gwashañ prosezerien Konfusius daoust dezhañ bet stummet gant heulierien ar Mestr (pe en abeg da se) : en e sell e oa Mestr Kong un enebour da vab-den e oa gwell dezhañ ober war-dro lidoù kozh, aferioù politikel dister hag arzoù hen didalvez estreget emouestlañ da vat e stummadur ar bobl.
Peogwir e oa Mozi o vevañ en ur mare brezelour ha gladdalc’hel e klaskas sevel ur genvreuriezh menec’h-soudarded da stourm ouzh ar Gonfusianegezh – hep bezañ emskiant, war a hañval, eus an digenveizad a zo e prezeg ur gevredigezh vac’hom en anv ar garantez hollvedel.
Saint-Pierre-des-Landes
Saint-Pierre-des-Landes a zo ur gumun eus departamant ar Mayenne, e Bro-C'hall.
Konfusianegezh
Ar Brederourien Vrezelour
An Daoidi a damalle d’ar Gonfusianed ha da heulierien Mo Zi brezeliñ etrezo e-lec’h labourat kevret a-benn adsevel urzh naturel ar bed war an douar dre heuliañ nerzh (De) an Dao, dre “ober hep ober” ( 爲無爲, wéi wú wéi) ha dre an embleustr laouen.
War un trede talbenn e oa ar Vrizhfured sinaat, par da re Hellaz hen, o tagañ ar Gonfusianerezh war dachenn ar ouiziadoniezh (burutelladur ar skiantoù a-benn termeniñ o orin reizhpoellek hag o zalvoudegezh), peogwir n’en devoa Konfusius graet nemet sevel damkan an “anvioù reizh” ( 正名, zhēng míng) ; etre 320 e 250 KJK e klaskas Hui Shi ha Gongsun Long sevel ur “brederouriezh ar meizadoù” hag ur “brederouriezh an enep-lavar”, ar pezh a oa rik enep ar Gonfusianed.
Konfusianegezh Meng Zi
E kreiz ar brezelioù-se e chome Meng Zi (370-290 KJK), lesanvet “An Eil Fur” (goude Konfusius), an heulier feal. Kemplezhet ha gwellaet en devoa kelennadurezh ar Mestr kozh ha klasket treiñ renerien e amzer da “renerien a galon” hervez damkan ar junzi. Hogen pa ne rae Konfusius gwall forzh eus an armerzh politikel ez embanne Meng Zi ne grog ar vadelouriezh hag an onestiz nemet pa vez leun stomog an den : ret e vije d’ar renerien lezel an dud da vezañ emren war o douaroù a-benn bezañ gouest da genderc’hiñ o boued hag o zilhad, ret e vije gwareziñ ar peadra naturel dre verañ an dourioù, ar c’hoadoù, ar pesketa hag ar prenn. En tu all da vennozhioù Konfusius a-zivout an denelezh hag ar justiz e klaskas Meng Zi staliañ un armerzh poellek ha fur : ar jing ( 境, jìng, “tachennad”), enni eizh park prevez o c’hronnañ ur park perc’hennet gant ar Stad a zastum tailhoù diwarnañ.
Pelloc’h eget Konfusius e kasas Meng Zi ar c’heal a junzi, pa’z embannas e c’halle forzh piv dont da vezañ par da Yao ha Shun, anezho renerien disi an hengoun – gant Liu Shaoqi (1898-1969), a voe e penn Republik Pobl Sina etre 1959 ha 1968, e voe lavaret heñvel ger evit ger.
Frederik II (Danmark ha Norge)
Frederik II (1534–1588) a oa roue Danmark ha roue Norvegia eus 1559 betek 1588.
Konfusianegezh
Konfusianegezh Xun Zi
Pell e voe soñjoù Meng Zi er gouloù, ha reoù Xun Zi (300-237 KJK) war al leurenn-adreñv. Pa voe e dro da c’hoari ez aozas ar Gonfusianegezh en he stumm kentañ.
Frederik II (Danmark ha Norge)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Sophie von Mecklenburg-Güstrow (1557–1631), ha seizh bugel o doe :
Louise Mountbatten
Louise Alexandra Marie Irene Mountbatten, pe Louise of Battenberg (13 a viz Gouhere 1889 – 7 a viz Meurzh 1965) a zeuas da vout rouanez kenseurtez Sveden en 1950 hag e chomas betek he marv en 1965. A-raok ma'z eas he fried da roue, evel Gustaf VI Adolf, e oa Priñsez Sveden ha Dugez Skania.
Konfusianegezh
Konfusianegezh Xun Zi
Da vare Xun Zi e oa Stad Qin o kregiñ da c’hounez tachenn a-benn unaniñ Sina, ar pezh a lakaas ar prederour da soñjal e oa pell mab-den da vezañ mat dre natur evel ma lavare Meng Zi, zoken pa vez leun o c’hof. Da soñj Xun Zi ez eo an dud gwall siek ha gouest da ober forzh petra. Evel Meng Zi e krede Xun Zi e c’halle forzh piv dont da vezañ par da Yao ha Shun, gant ma vijent desket, ha dre redi mard eo rekis, rak gwir eo e c’hall forzh piv dont da vezañ Yu, met tanav eo e zoare da zont a-benn. Ret eo neuze, emezañ, ober evel ar renerien gozh ha sevel lezennoù, goproù ha kastizoù – ar gevredigezh eo a c’hall reizhañ an dud.
Louise Mountbatten
Ganet e oa ar briñsez Louise e Schloss Heiligenberg, Seeheim-Jugenheim, e Dugelezh-veur Hessen. He zad e oa Louis of Battenberg, admiral ar morlu er Rouantelezh-Unanet, hag en devoa dilezet e ditloù alaman e-pad ar brezel-bed kentañ ha saoznekaet e anv e "Mountbatten" war c'houlenn ar roue saoz George V. En eskemm e voe krouet kentañ Markiz Milford Haven (e Kembre). Adal 1917 e veze graet "Lady Louise Mountbatten" eus e verc'h. Louise a oa c'hoar da Louis Mountbatten, 1añ Kont Mountbatten Birmania, moereb e oa da Prince Philip, Duke of Edinburgh, ha nizez da Alexandra Feodorovna Rusia, impalaerez Rusia.
Konfusianegezh
Konfusianegezh Xun Zi
Gant ar Gonfusianed war e lerc’h e voe tamallet Xun Zi da vezañ pennabeg diskar ar Gonfusianegezh, peogwir en devoa troet ar gelennadurezh en ur reizhiad strizh ha difiñv ha gourc’hemennet sentiñ e-lec’h prederiañ.
Daou ziskibl eus Xun Zi, anvet Han Feizi ha Li Si, a voe e penn al Lezennourien a heskinas heulierien Konfusius.
Ar marevezh Qin (221-206 KJK)
Ur c’hemm bras a zegasas al Lezennourien dre dreuzveizañ komzoù Xun Zi : divizet e voe dilezel al lidoù hag ar junzi ha ren ar Stad Qin dre an urzh, ar c’hastiz hag an ampled. Pa voe Qin e penn Sina unanet (221) dindan ren an impalaer kentañ Qin Shi Huangdi (259-210, ren 246-221 war Qin ha 221-210 war Sina) e voe ar maodiern Li Si o lakaat lezennoù Qin da dalvezout e Sina a-bezh.
En anv kelennadurezh ar Mestr kozh e savas ur C’honfusian enep Li Si, a damallas dezhañ itrikañ enep an impalaer dre aozañ un emsavadeg a-benn krouiñ un dere a-ziforc’h evit heulierien Konfusius. Diwar intrudu Li Si neuze e c’hourc’hemennas an impalaer er bloavezh 213 ma vije devet kement skrid konfusian – ur skouerenn hepken eus pep unan anezho a chomje e levraoueg prevez an impalaer.
Buan avat e voe merzet e ouie heulierien Konfusius ar skridoù klasel dre eñvor ; neuze e voe lazhet kement “levraoueg war vale” a c’halled kavout war hentoù Sina.
1995 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Konfusianegezh
Ar marevezh Qin (221-206 KJK)
Goude marv an impalaer Qin Shi Huangdi e 210 e renas e vab Qin Er Shi betek ar bloavezh 206, ma teuas un den eus ar bobl, Liu Bang (~250-247 KJK), a-benn da gas un dispac’h ha da bignat war kador an impalaer dindan an anv Han Gaozu (ren 206-195) – goude bezañ gwastet kêrbenn Qin Shi Huangdi ha devet levraoueg an impalaeriezh, enni holl skridoù Konfusianegezh ar mare, anavezet dindan an anv Pevar Levr ha Pemp Klaselour.
1995 e Breizh
1995 e Breizh
Konfusianegezh
Ar marevezh Han (206 KJK – 9 GJK)
Berzet e chomas ar Gonfusianegezh dindan ren Han Gaozu, ha dedennet gant ar Vouddhaegezh hag an Daoegezh e voe e warlerc’hidi. Evit abegoù politikel e troas an impalaer Han Wudi (156-87 KJK, ren 141-87) war-du ar Gonfusianed a-nevez, peogwir e felle dezhañ kaout an dizober eus aotrouien ar c’hladdalc’helezh ha lakaat bourc’hizien junzi etre ar galloud hag ar werin. Gant harp ar Gonfusian Dong Zhongshu (179-104 KJK) e teuas a-benn.
En e levr “Glizh gourstank Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù hag an Diskaramzerioù” ( 春秋繁露, Chūnqiū Fánlòu) e tisplegas Dong Zhongshu ar “sekredoù” en devije kavet er c’hlaselour konfusian hag en devoa lakaet da sichenn e brederouriezh dre o meskañ gant damkan ar yin hag ar yang mui hini ar pemp elfenn. Ker reut ha Li Si e voe, pa glaskas kendrechiñ an impalaer da forc’hañ kement kelennadurezh na oa ket deveret eus e hini hag eus ar skridoù klasel.
Ne voe berz ebet peogwir e oa an impalaer techet da heuliañ al Lezennourien, met krouet e voe ur skol a velestradurezh diazezet war ar Pemp Klaselour konfusian a-benn stummañ holl gargidi an impalaeriezh.
Goude bezañ bet ken kasaet er mareoù kent, setu ma voe Konfusius lakaet ez-ofisiel da “roue digurun” – da sant, hervez Sima Qian en e Shiji – hag ar Gonfusianegezh lakaet da gelennadurezh stadel, ar pezh a chomas e-pad tremen daou vilved dre velestradur an impalaeriezh.
Eus al laez d’an traoñ
Gwir eo ne chome ket gwall galz eus soñjoù Konfusius e dibenn ar marevezh Han (9 GJK) ; petra bennak ma oa bet pal Mestr Kong lakaat forzh piv da vezañ junzi a-benn ren e oa ar Gonfusianegezh troet da ziogelouriezh stadel, hogos relijiel, na c’halled jubenniñ nemet dre ar skridoù ofisiel. Lod Konfusianed a glaskas chom feal d’ar Mestr hag a vurutellas ar skridoù bet lakaet da sakr : en o zouez e oa Xu Shen (58-147 GJK), anezhañ ur C’honfusian arbennigour war ar Pemp Levr, a ziskouezas ne c’halle ket ar skridoù konfusian bezañ strobet en un diogelouriezh unvan ha klok.
Pa voe echu gant ar remziad Han (9 GJK) e oa staliet ar Vouddhaegezh e Sina abaoe tremen ur c’hantved, ha klask a reas lod renerien eus ar remziadoù Wen (386-535) en Norzh ha Jin (316-419) er Su adsevel skolioù konfusian war zigarez ma ne oa ar Gonfusianegezh nemet an Daoegezh treuzwisket, hag ar Vouddhaegezh un emdroadur eus an hevelep Daoegezh.
Gant ar remziadoù Sui (581-618) ha neuze Tang (618-907) hepken e voe lakaet ar Gonfusianegezh e kalon ar Stad sinaat en-dro : d’ar marevezh Sui e voe staliet un arnodenn a “bennlenneg” konfusian hag unan a-zivout ar Pemp Klaselour, digor an div d’an holl ; gant o warlerc’hidi Tang e voe ouzhpennet teir arnodenn : Reizh, Matematik ha Srivañ.
Aet e oa ar Gonfusianegezh da gefridi c’hopret neuze, douget gant kargidi anvet hervez o disoc’hoù en arnodennoù, prizet pe diskaret gant ur velestradurezh pounner hag efedus ne oant nemet rodoùigoù enni.
Konfusianed all a gemeras o fluenn, n’eo ket da sinañ paperioù melestradurel, da skrivañ diwar-benn kelennadurezh Konfusius ne lavaromp ket : Kong Yingda (574-648) a embannas skridoù konfusian displeget, ar prefed Han Yu (768-824) a gondaonas ar Vouddhaegezh ken prizet gant an impalaer hag a ginnigas distreiñ ez-ofisiel da gelennadurezh Konfusius ha Meng Zi – da lavaret eo skarzhañ an azeuldioù hag ar c’hloer “konfusian” gant re ar Vouddhaegezh, da gentañ-holl.
Da heul Han Yu ez embannas ar skrivagnerien Li Ao (772-841) ha Liu Zongyuan (773-819) azginivelezh ar Gonfusianegezh wirion.
Diouganerien e oant, en un doare, pa voe evit gwir eus un Nevez-Konfusianegezh.
Limpopo
dehou|thumb|300px|Ar stêr Limpopo thumb|dehou|240px|Ar stêr Limpopo e Mozambik
Al Limpopo zo ur stêr 1 750 km a hed eus reter Afrika ar Su. Eieniñ a ra e norzh Bro-Suafrika. He red a ra an harzoù etre homañ ha gevred Botswana ha penn-da-benn etre hi ha Zimbabwe. Goude ec'h antren e Mozambik a-raok aberiñ e Meurvor Indez.
Grete Havnesköld
Grete Sofia Havnesköld (10 a viz Meurzh 1986 e Stockholm) a zo un aktorez svedat. E 2005 edo e lise Wendela e Södertälje (Sveden) hag e 2007 e studias e skol-c'hoariva Stockholm.
He buhez
Grete Havnesköld a grogas gant ar vicher e 1992 pa c'hoarias perzh Lotta er film evit ar vugale e ditl "Lotta på Bråkmakargatan", koulz hag er stirad skinwel diwar-benn Lotta. C'hoarvezout a ra ar film koulz hag ar stirad en ur gêriadenn svedat bihan er bloavezhioù 1950 ha diazezet int war levr Astrid Lindgren. E 1993 e c'hoarias er film "Lotta flyttar hemifrån".
E 1997 e c'hoarias perzh Selma er film "Selma & Johanna". Ur roadmovie gwelet gant daoulagad ur bugel eo.
Er film Frostbiten(2006) e c'hoarias perzh Saga.
Aix-en-Issart
Aix-en-Issart a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sar (Galiza)
Ar stêr Sar zo un adstêr d'ar stêr Ulla e Galiza, e proviñs A Coruña.
Eieniñ a ra e Bando ha redek dre Sar, Conxo ha Laraño, a-raok aberiñ en Iria Flavia (Padrón).
Er bloaz 2005 e voe bec'h war lez ar stêr da enebiñ ouzh ur greizenn tredan e Silvouta, war ar stêr Sar, gant tud eus Santomé de Obra, skoazellet gant ar gevredigezh ADEGA.
Umbilia
Umbilia a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Umbilia a zo bet diskrivet gant Jousseaume e 1884.
Spesadoù
Pemp spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Sweyn Holm
Sweyn Holm zo un enezennig eus an Inizi Orc'h, e Bro-Skos, tostik da Gairsay.
Skol Dyffryn Teifi
Skol Dyffryn Teifi (Ysgol Dyffryn Teifi e kembraeg) zo ur skol e kembraeg hag e saozneg e kêr Llandysul, e Ceredigion. Kemeret he deus plas al Llandysul Grammar School. Krouet e voe e 1984 goude ma oa bet adrenket an deskadurezh e Dyffryn Teifi. Ur skol yezhadur e oa.
Sweyn Holm
Krediñ a reer eo bet anvet diwar anv Sweyn Asleifsson (Sveinn), a zaremprede Gairsay, pe marteze ivez diwar ar gerioù norsek a dalvez "enez ar mevel".
Douarouriezh
Ruz eo maen krag Sweyn Holm.
Skol Dyffryn Teifi
570 skoliad a oa er skol e 2001, ; 527 e 2007, hiziv emañ c'hoazh o kreskiñ. 78% anezho a gomze kembraeg gant o familh e 2001, ; 83% e 2007.
Yann-Vari Ugen
Yann-Vari Ugen, pe Jean-Marie Uguen, (14 a viz Kerzu 1868 - 11 a viz Genver 1938) a voe beleg ha saver levrioù relijiel.
Eus Gwiseni e oa genidik. Goude studioù e Lesneven hag e kloerdi bras Kemper e voe beleget hag anvet da gelenner e skolaj Lesneven. Goude-se e voe kelenner e Kemper, el Likez, hag e kloerdi bihan Pontekroaz, a-raok bezañ anvet da berson Plougastell ma chomas betek 1937. Mervel a reas e ti ar veleien gozh e Keraodren, e Lambezelleg. Sevel a reas e-leizh a levrioù, e-unan pe e kenlabour gant beleien all. Ha kenlabourat a reas ivez gant meur a gelaouenn gristen, evel da skouer Feiz ha Breiz.
Sara
Sara zo un anv-badez saoznek ha spagnolek.
Royal Marines
Korfad ar Royal Marines (brezhoneg: martoloded roueel) berraet e RM a vez graet eus nerzhioù troadegiezh lijer douar ha mor ar Rouantelezh-Unanet. Ul lod int eus an Naval Service, hag ivez eus ar Royal Navy.
Ar Royal Marines a oa bet enaouet e 1755 gant ar gefridi da vezañ soudarded troadegiezh ar Royal Navy. Da wir e vez tu gwelet an orin pa voe savet korfad al lu Saoz "Duke of York and Albany's maritime regiment of Foot" savet a-benn difenn an "Honourable Artillery Company" (brezhoneg:Kompagnounezh kanolierezh enorus) d'an 28 a viz Du 1664.
Ar Royal Marines a zo ur c'horfad troadegiezh lijer met arbenikaet uhel, gourdonet eo an izili a-benn bezañ dasparzet buan dre ar bed a-bezh hag o talañ ouzh dañjerioù pe kefridioù lieseurt.
E-pad e istor hir, ar c'horfad, en deus kemeret perzh e meur a vrezel bras evel Brezel ar Seizh bloaz, brezelioù Napoleon, brezel Krimea, ar C'hentañ Brezel bed hag an Eil Brezel-bed.
Istor ar Royal Marines
Korfad ar Royal Marines a bet degemeret en un doare ofisiel er servij war-vor e 1755. En gwirionez e oa dija eus ar c'horfad abaoe an 28 a viz Du 1664 pa oa bet savet ar gompagnounezh "the Duke of York and Albany's maritime regiment of foot" a-benn difenn an "Honourable Artillery Company" (brezhoneg:Kompagnounezh kanolierezh enorus).
Torfedoù
A-bep seur torfedoù a zo bet sevenet gant lod izili eus ar Royal Marines e-pad brezelioù pe e war trevourien. Gwalladennoù, muntroù prizonidi brezel ; an holl fedoù-se a zo difennet groñs gant feur-emglev Geneva.
The Baralong Case
19 a viz Eost 1915: Lazhadeg martoloded alaman al lestr-spluj U-27 dizarmet
15 a viz Gwengolo 2011: Lazhet ur prizoniad Taliban gloazhet ha dizarmet gant ar serjant Alexander Blackman
Cavigny
Cavigny a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Lucy Liu
Lucy Liu, ganet d'an 2 a viz Kerzu 1968 zo un aktourez, produerez hag arzourez stadunanat. Labouret he deus er skinwel koulz hag evit ar sinema. Enoret eo bet gant daou Screen Actors Guild Awards hag ur Critic's Choice Award gant ur Seoul International Drama Award. Lakaet e oa bet he anv evit ur Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Comedy Series hag ivez evit tri People's Choice Awards ha div wech Saturn Awards.
Bettina Wulff
thumb|right|200px|Bettina Wulff e 2010 Bettina Wulff (ganet Körner d'ar 25 a viz Here 1973 e Hannover) a zo gwreg Christian Wulff, bet prezidant Republik Alamagn. Se zo kaoz e voe-hi lakaet da vaouez pennañ ar vro etre an 2 a viz Gouere 2010 hag ar 17 a viz C'hwevrer 2012.
He buhez
E Großburgwedel e kasas Bettina Wulff he buezh betek ma vefe dilennet he gwaz da brezidant. Etre 1993 ha 1998 e studias reoliñ ar media ha gwir ar media e skol-uhel ar c'hazetenniñ hag en enklaskoù kehenterezh e skol-sonerezh ha c'hoariva Hannover.
Etre 1998 ha 2000 e labouras evit a ajañs web Online Relations a-raok dont da vezañ prezourez kelaouiñ an embregerezh Continental ma chomas betek 2009. Goude-se e voe prezourez kelaouiñ Rossmann e-pad un nebeud mizioù.
E 2006 e kejas Bettina Wulff gant Christian Wulff ha dimeziñ a rejont e 2008. Er memes bloaz e voe ganet ur mab. Goude dilennidigezh he gwaz da brezidant Alamagn e tilezas e wreg he labour hag en em ouestlas e meur a gevredigezh a garitez. Maeronez diazezadur Eine Chance für Kinder eo, ha ivez hini Müttergenesungswerk. E penn kuzul rann alaman UNICEF emañ ivez.
Isole Ponziane
An Isole Ponziane eo an enezeg italian e Mor Tirrenia, e pleg-mor Gaeta, ma kaver an inizi-mañ : Pelloc'h er gevred, div enezenn all, stag ouzh kumun Ventotene :
Artemisia (Rembrandt)
Artemisia o resev ludu Mausolos (anavezet ivez evel Sofonisba o resev ar gibad kontammet) zo ul livadur gant Rembrandt Harmenszoon van Rijn hag a zo war ziskouez e Mirdi ar Prado e Madrid, e Spagn. Sinet eo "REMBRANDT F: 1634".
Grethe
Grethe zo un anv-badez danek ha norgeek, savet diwar an anv Margrethe.
Isole Ponziane
Istor
E 537 e voe harluet eno ar pab Silverius.
Dilezet e voe an inizi er Grennamzer dre ma n'halled ket o difenn diouzh ar vorbreizherien arab. En e klaskas Rouantelezh Naplez o adtudañ.
Artemisia (Rembrandt)
N'eo ket gwall fraezh petra eo sujed an daolenn. Ar vaouez a weler a c'hall bezañ pe Sofonisba pe Artemisia, pe ur rouanez bennak en abeg d'he braverioù, a zo o resev ur gib digant ur vatezh. Mard eo Artemisia eo ludu he fried eo a zo er gib, mard eo Sofonisba eo kontamm.
Tud zo a soñj gante e c'hallfe ivez bezañ Judit e banvez Holofern.
Soñjal a reer eo Saskia, gwreg Rembrandt, eo ar vaouez poltredet.
Shōnen Sunday Super
Shōnen Sunday Super (japaneg : 少年サンデー超) a zo ur magazin manga shōnen a oa miziek (1978-2004) hag a vez embannet bremañ div wech ar miz e Japan gant Shōgakukan.
Istor
Krouet e voe ar magazin evel un embanandur ispisial eus Shōnen Sunday, gant an titl Shōnen Sunday Zōkan. E 1995 e voe cheñchet an titl hag e teuas da vezañ Shōnen Sunday Super. Ennañ e kaver alies mangaoù berr savet gant arzourien vrudet Shōgakukan.
Pa zeu ar mangaoù da vezañ brudet e vezont embannet goude-se e-barzh Shōnen Sunday, evel m'eo c'hoarvezet Kyō Kara Ore Wa!! ha Kenta Yarimasu!. Pa vez embannet mangaoù Shōnen Sunday Super e levrioù (tankōbon) e vezont embannet er rummad Shōnen Sunday Comics.
Antonio Guijarro Morales
Antonio Guijarro-Morales zo ur mezeg hag ul livour spagnol.
Pedro Calderón de la Barca
Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño anvet aliesoc´h Pedro Calderón de la Barca (17 Genver 1600 ; 25 Mae 1681), a oa bet soudard, ha goude beleg katolik, skrivagner, barzh ha dramaour e-kerzh ar Siglo de Oro, pe Kantved Aour Spagn. Ganet e oa bet pa oa bet termenet c´hoariva ar c´houlz-se gant Lope de Vega, ha diorren a reas anezhañ diwezhatoc´h, ma vez gwelet e oberenn evel ar pep gwellañ eus c´hoariva barok Spagn. Setu ma seller outañ evel unan eus gwellañ dramaourien Spagn, hag eus ar bed a-bezh zoken.
E vuhez
Ganet e oa Calderón e Madrid. E vamm, hag a oa a orin flandrezat, a varvas e 1610; e dad, un Hidalgo (noblañs) a orin eus Kantabria hag a oa bet sekretour an teñzor, a varvas e 1615. Kelennet e voe Calderón e Kevredigezh ar Jezuited e Madrid, e-sell da vont da veleg; met mont a reas da studiañ ar gwir da skol-veur Salamanca.
Etre 1620 ha 1622 e c´hounezas Calderón meur a briz barzhoniezh, en enor da Sant Izidor e Madrid. E bezh-c´hoari kentañ a voe Amor, honor y poder, c´hoariet d´an 29 a viz Even 1623. Da heul e teuas daou bezh all er memes bloaz: La selva confusa ha Los Macabeos. A-hed an daou zekved da heul e skrivas Calderón ouzhpenn 70 pezh-c´hoari, an darn vrasañ anezho o vezañ dramaoù skrivet evit ar c´hoarivaoù kenwerzhel.
Hervez unan eus e vuhezskridourien, Vera Tassis, e servijas Calderón en arme Spagn, en Italia ha Flandrez, etre 1625 ha 1635; met prouiñ a ra meur a zave, er c´hontrol, e oa bet Calderón o chom e Madrid e-pad ar bloavezhioù-se. E 1629 e voe goustilhet unan eus e vreudeur gant un aktour hag a dec'has kuit d'ur gouent; Calderón, asambles gant ur breur all hag un nebeud ofiserien, a yeas tre er gouent ha klask tapout an torfeder. (Unan eus ar seurezed a oa dre zegouezh merc'h an dramaour Lope de Vega.) Ar prezeger anavezet Hortensio Félix Paravicino, a ziskuilhas obererezh Calderón en ur sarmon prezeget dirak Fulup IV Spagn; respont a reas Calderón en ur lakaat e-barzh El príncipe constante ur meneg goapaüs eus sarmon Paravicino. Harzet e voe Calderón e-pad tri devezh en e di, ha ret e voe dezhañ lemel ar meneg goapaüs diwar ar pezh-c'hoari.
Pa varvas Félix Lope de Vega e 1635 e oa bet anavezet Calderón evel dramaour gwellañ Spagn ar mare. E 1636-1637 e voe roet dezhañ Urzh Santiago gant Fulup IV, hag en doa urzhiet digantañ un heuliad pezhioù evit ar c'hoariva roueel e palez ar Buen Retiro.
D'an 28 a viz Mae 1640 e kemeras perzh e kampagn Katalogna. Abalamour d'e yec'hed o fallaat e kuitaas an arme e miz Du 1642, ha tri bloaz war-lerc'h e voe roet dezhañ ul leve ispisial evit ar soudarded, da drugarekaat e servijoù war ar maez.
Nebeut anavezet eo e vuhez er bloavezhioù diwezhañ. E vreur Diego Calderón a varvas e 1647. Ganet e voe ur mab, Pedro José, da gCalderón ha d'ur vaouez dianav etre 1647 ha 1649; ar vamm a varvas nebeut goude. Lakaat a reas Calderón e vab da eveshaat e niz, José, mab d'e vreur Diego. Beleget e voe Calderón e 1651, ha labourat a reas e San Salvador e Madrid. War a seblant e tivizas paouez da skrivañ pezhioù-c'hoari evit ar c'hoarivaoù kenwerzhel.
Un nebeud oberennoù
Troet ez eus bet daou bezh-c´hoari diwar zorn Calderón gant Youenn Drezen: 'Ar vuhez a zo un huñvre', hag 'Aotrou Maer Zalamea'.
El lennegezh a-vremañ
Kavet e vez Pedro Calderón er romant eus 1998 skrivet gant Arturo Perez-Reverte, El sol de Breda. Hervez ar skrivagner en doa servijet ar barzh en arme Spagn e Flandrez.
Celio González
Celio Adán González Ascencio (Camajuaní, 29 Genver 1924 – Kêr-Vec'hiko, 17 Here 2004) a oa ur c'haner kuban a oa lesanvet El Satanás de Cuba. Kanet en deus gant La Sonora Matancera.
Ally McBeal (tudenn)
Allison Marie McBeal zo un dudenn ijinet er stirad skinwel Ally McBeal war ar chadenn Fox ha c'hoariet gant Calista Flockhart.
Ally zo un alvokadez eus Boston. Brudet eo evit bezañ ur vaouez e karantez dizehan o klask un danvez-pried. Alies e vez o klevet kanaouennoù en he fenn. Gwelet a ra ivez falswelidigezhioù, hini ur babig dreist-holl, aon ganti ma vefe re ziwezhat a-fed korf evit kaout bugale.
Galv an 18 a viz Mezheven
Galv an 18 a viz Mezheven pe Galv an 18 a viz Mezheven 1940 a oa bet kentañ prezegenn ar jeneral de Gaulle war radio BBC Londrez d'an 18 a viz Even 1940. Ar galv-se a oa unan evit broudañ poblañs Bro-C'hall da genderc'hel ar stourm a-enep an Trede Reich. D'ar 24 a viz Mezheven e voe lakaet ar galv da vezañ klevet e brezhoneg war ar BBC, lennet gant Jarl-Vari Guillois en doa echuet e lennadenn gant ar frazenn "Me zo Koko eus Porzh-Gwenn". Ne oa ket bet klevet gant kalz a dud an abadenn wir, met brud a voe roet dezhi dre ma voe adkemeret er c'hazetennoù gall ha gant radioioù estren. Talvoudegezh zo gant ar pennad-kaoz hiziv dre ma verkas penn kentañ ar Rezistañs gall.
Ar stumm da glevet eus ar pennad-kaoz hag a c'haller klevet c'hoazh hiziv-an-deiz eo hini galv an 22 a viz Mezheven 1940, dre ma voe kollet enrolladenn an abadenn gentañ.
Courtenay
Courtenay zo un anv-lec'h gallek deuet da vout anv-tiegezh.
Istor
Gant aloubadeg Bro-Saoz e 1066 eo erruet an anv eno, eus Bro-C'hall, ma kaver ar stummoù Courtnay, ha Courtney. Alese en deus beajet betek Amerika ma'z eo deuet da vout anv-badez e SUA ha Kanada.
Maretz
Maretz a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Armel-voger
Un armel-voger zo ur seurt armel graet en ur voger, a-wechoù a-us d'un nor pe dindan skalieroù. Un armel-voger a vo kavet en ur gambr alies, hag armel-dilhad a vez laret neuze ivez, pe en ur gegin, ha neuze e vez laret armel-gegin ivez, pe en antre evit renkañ ar mantilli, ar boteier, an skerboù hag all. Traoù a bep seurt (dilhad, lienaj-ti, boued, louzeier, boestoù, ar sunerez...) a vez lakaet enni hervez ar sal emañ enni.
N'hall ket bezañ fiñvet er c'hontrol d'an arrebeuri, en o zouez an armel, met ne gemer ket kement a blas en ti.
En ur gambr
En ur gambr e vez aesoc'h klenkañ an dilhad en un armel-voger aozet mat.
En ur gegin
Listri, boued ha lienaj-kegin a vez lakaet er armel-gegin.
Riparia paludicola
Riparia paludicola a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Hirundinidae.
Anvet e voe Hirundo paludicola (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Afrika :
Sakae Oba
Sakae Ōba (japaneg : 大場 栄 Ōba Sakae), ganet d'an 21 a viz Meurzh 1914 hag aet da anaon d'an 8 a viz Even 1992, a oa un ofisour eus Lu Impalaeriezh Japan, engouestlet en Eil Brezel-bed war tachennoù emgann Sina ha re Brezel ar Meurvor Habask.
A-raok Emgann Saipan
Er bloavezh 1934 e oa bet galvet Sakae Oba d'ober e servij soudard. Kuitaat a reas e dud da vont d'an 18vet rejimant eus douarlu Japan. Gant an unvezh-se e vezo kaset da gemer perzh en aloubadeg Sina gant Lu Impalaeriezh Japan ha, dreist-holl, Emgann Shanghai.
En em gavout a rae eno e Miz Eost 1937.
Emgann Saipan
Er bloaz 1944 e voe tennet an 18vet rejimant eus douarlu Japan eus Manchouria d'e gas da tachennoù-emgann Brezel ar Meurvor Habask.
Tec'hout
Ur wech echuet emgann Saipan dre un Argadenn Banzai ramzel (5000 soudard) o welet douarlu Japan riset e chom bev c'hoazh ar c'habiten Sakae Oba. Ne fell ket dezhañ treitouriñ an touadenn a reas pa emezellas e Lu Impalaeriezh Japan, bezañ leal betek penn d'an impalaer. Choaz a ra neuze da vont da guzhat ha da genderc'hel ar stourm kavout a ra un hent Gyokusai dezhañ e-unan, kenderc'hel ar stourm betek penn e plas an emlazh enorus.
Kenderc'hel ar stourm
Dispriziet, spouronet met doujet, setu penaos ez eo diskrivet Louarn Saipan (lesanv bet roet dezhañ gant e enebourien Amerikaned) gant ar soudarded kozh bet enebourien dezhañ.
Ne chom ket nemetken da c'hortoz er janglenn met kenderc'hel a ra ar stourm dre laerezh dafar (boued, louzhoù hag armoù) d'an Amerikaned ha tagañ anezho. Dont a raio a-benn da zistrujañ ur c'harr-nij B-29 war an aerborzh brezel Amerikan bet staliet goude emgann Saipan. Tagañ a ra pa c'hell an Amerikaned a vez o klask war e-lerc'h er janglenn ha kuzhat, betek o lakaat da dreiñ da sot.
Daskor Sakae Oba
Daskor Louarn Saipan hag e strollad stourm a vezo d'ar 1añ a viz Kerzu 1945, 18 miz goude fin emgann Saipan, 3 miz goude daskoridigezh Impalaeriezh Japan
Goude an Eil brezel-bed
Ur wech dieubet gant an Amerikaned e tistroio Sakae Oba e Gamagori da adkavout e wreg Mineko Oba.
Dont a raio a-benn da gejañ gant Impalaer Japan 'pezh a chomo marteze an darvoud pouezhusañ en e vuhez dezhañ hervezañ.
Skudell
Ur skudell zo ul lestr, pri pe goad oc'h ober anezhañ, kleusoc'h eget un asied met sklatoc'h eget ur volenn, a dalvez da zebriñ meuzioù a bep seurt.
Sakae Oba
Goude an Eil brezel-bed
Enoret e oa bet gant medalenn urzh ar Skoul Aour evit e obererezh e-pad ar brezel. Chomet ez eo sioul war an Eil Brezel-bed, darn an dud betek he wreg o vezañ dianav eus an darvoudoù betek ma teufe Don Jones o tont da atersiñ Sakae Oba er bloavezhioù 1960 evit skrivañ e levr.
Dre sikour e gamarad Don Jones e teuas a-benn da adpakañ e sabrenn bet roet d'an ofiser amerikan e-pad e godianidigezh. Ar sabrenn a zo chomet abaoe e familh Oba.
Emgann Cabo Fisterra (1509)
Emgann Cabo Fisterra zo un emgann war vor hag a c'hoarvezas d'an 18 a viz Genver 1509 e pleg-mor Bizkaia, en donvor da aod Galiza.
Mont a eure ul lestraz portugalat, kaset gant ar moraer Duarte Pacheco Pereira, lesanvet an Akiles lusitanian gant ar barzh Luís de Camões, a-benn d'ul lestraz a bevar lestr gall, renet gant Pierre de Mondragon. Ul lestr gall a voe kaset d'ar strad, an tri all a voe tapet, ha Pierre de Mondragon, a rae e reuz e kanol Mozambik hag a-hed aodoù Afrika, diwar-goust al listri spagnol pe portugalat, a varvas en emgann.
Lestraz
Ul lestraz zo ur bagad listri. Alies e vezont listri-brezel, warne kanolioù da dennañ war an enebourien.
Roc'h Glas
Ar Roc'h Glas zo ur wazh e Plouziri, e Bro-Leon.
Tantal Indez
An tantal Indez, a zo ur spesad hirc'hareged bras, Mycteria leucocephala an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar besked peurliesañ.
Emgann Cabo Fisterra (Mae 1747)
Emgann Cabo Fisterra zo un emgann war vor, dirak Cabo Fisterra, e Galiza, hag a c'hoarvezas d'ar 14 a viz Mae 1749.
Tantal Indez
Annez
Kavout a reer ar spesad en India hag en Azia ar gevred.
Emgann Cabo Fisterra (Mae 1747)
Trec'h e voe al lestraz saoz, kaset gant George Anson, war al lestraz gall.
Emgann Porzh Arzhur
Emgann Porzh-Arzhur (japaneg: 旅順口海戦, Hepburn : Ryojunkō Kaisen) a c'hoarvezas d'an 8 ha 9 a viz C'hwevrer 1904 a oa bet penn kentañ ar Brezel etre Japan ha Rusia (8 a viz C'hwevrer 1904 - 5 a viz Gwengolo 1905). Kroget e oa gant un dagadenn noz dic'hortoz gant ur skouadrenn listri-distruj eus Bro-Japan a-enep ur flodad rusian neptu eoriet e Porzh-Arzhur, e Manchouria. Goude-se e oa kendalc'het gant ur stourmadenn ar mintin war-lerc'h ha gant stourmadennoù bihan tro-dro Porzh-Arzhur hag a gendalc'has betek Mae 1904.
An dagadenn n'he doa bet disoc'h sklaer ebet met a-benn ar fin e voe gounezet ar brezel gant Japan.
Urruña
Urruña (Urrugne e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Hendaia. 8 946 a dud a oa o vevañ eno e 2011.
Beaurainville
Beaurainville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Zoila
Zoila a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS. Ne vez kavet ar genad-man nemet en Aostralia.
Taksonomiezh
Ar genad Zoila a zo bet diskrivet gant Jousseaume e 1884.
Spesadoù
Daouzek spesad bev a zo bet renket er genad-mañ (hervez WoRMS e miz Eost 2014) :
Daou spesad a zo o vezañ studiet er mare-man (miz Eost 2014) evit bezañ renket er genad-mañ :
Daou spesad diskrivet er genad-mañ a zo bet diblaset evel ispesadoù e spesadoù all :
Hazaristan
Hazaristan pe Hazaradjat da lavarout eo « bro an Hazara », zo ur vro hag a glot dre vras gant rannvroioù kreiz Afghanistan a vremañ. Bâmiyân eo ar gêr-benn istorel.
Kanton Hendaia
260px|thumb|right|Kanton Hendaia
Kanton Hendaia zo unan eus kantonioù Iparralde.
Kumunioù
Peder c'humun zo:
Margarita
Bleunioù
Meur a vleunienn damheñvel zo, ha sede o anvioù latin