cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bavaria (disheñvelout)
Bavaria eo da gentañ anv brezhonek ha meur a yezh all c'hoazh (latin, saozneg, italianeg, euskareg...) ur vro en Alamagn: Bavaria (Bayern en alamaneg).
Dugelezh Saks
Dugelezh Saks (Hertogdom Sassen en alamaneg izel, Herzogtum Sachsen en alamaneg) zo un dugelezh en hanternoz Alamagn, er Grennamzer, hag a badas eus 804 pe war-dro betek 1296. Unan eus ar pemp dugelezh orin alaman eo.
Tachenn
En em astenn a rae war zouaroù a zo ivez hiziv e Stadoù Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen, Schleswig-Holstein, Sachsen-Anhalt ha lodennoù all eus Sachsen.
Istor
Bro saozon ar Grennamzer eo, ar bobl a aloubas Enez Vreizh. Trec'het e voent gant Karl Veur e 772, ha sujet d'e impalaeriezh, Frankia, a-benn 804.
Rannet e voe etre div zugelezh:
Soliera
Soliera a zo ur gumun eus Italia e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna.
Bistolida owenii
Bistolida owenii a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral a-walc'h eo hag a vev e mervent Meurvor Indez, e reter Afrika, er c'horal, etre an aod vev ha tro-dro 100 m donder.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gray, e levr G. B. Sowerby I e 1832 dindan an anv genad Cypraea,.
Roet eo bet an anv owenii en enor da Hugh Owen, dastumer a vro Saoz.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida owenii bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
Daou isspesad all a zo bet renket e spesadoù nevez :
Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an Bistolida owenii. Kavet e vezont e mervent ar meurvor Indez, e reter Afrika, er c'houral, etre an aod vev ha tro-dro 100 m donder an hini eo.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 12 mm ha 16 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 8 mm pe ramz, betek 20 mm.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e mervent ar Meurvor Indez, e reter Afrika.
Matthieu Chedid
Matthieu Chedid a zo ur c'haner gallek.
Dugelezhioù-orin
Holy Roman Empire 11th century map-en.svg war-dro 1000.
{{legend|#c0fdc0|Dugelezh Sachsen}} {{legend|#93c268|Loren Izel}} {{legend|#c2e182|Loren Uhel}} {{legend|#b6ebb6|Dugelezh Frankonia}} {{legend|#A5BA79|Dugelezh Swabia}} {{legend|#79B879|Dugelezh Bavaria}} ]]
An dugelezhioù-orin alaman, Stammesherzogtümer en alamaneg, "dugelezhioù (Herzogtümer) ar meuriadoù (Stammes)", a oa an tachennoù poblet gant ar meuriadoù german kozh, hag a oa rannoù e reter Rouantelezh ar Franked, pe Frankia, da vare Feur-emglev Verdun e 843.
Bro Kreiz-Breizh
Bro Kreiz-Breizh (Pays Centre Bretagne e galleg) a zo ur vro hervez al lezenn Voynet, enni kumuniezhioù kumunioù KEDIKEL, ar Menez ha Koad Alan hag ar Menez, e gevred departamant Aodoù-an-Arvor. En holl ez eus 49 c'humun abaoe ar 1añ a viz Genver 2014, ha 49 637 a dud (e 2011). Emañ ar sez e Loudieg.
Brezhoneg
E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 49 skoliad (1 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
Hypocnemis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.
Morales de Toro
'Morales de Toro zo ur gumun e proviñs Zamora.
Penrhyn-coch
Penrhyn-coch zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kumuniezh Trefeurig, e kontelezh Ceredigion, ur 7 km er biz da Aberystwyth, etre ar stêr Stewi ha Nant Seilo, tost d'o c'hember gant ar stêr Clarach.
Barzaz ha Soniou evit ar vugale
Barzaz ha Soniou evit ar vugale zo ul levrig brezhonek gant Paotr Treoure e 1935.
Deiziad
Embannet e oa gant ar Presse Libérale, e Brest (4, rue du Château) e 1935, met n'eus bloavezh ebet merket warnañ.
Danvez al levr
Ennañ e kaver :
Serramazzoni
Serramazzoni a zo ur gumun eus Italia e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna.
Morales
Morales zo anv meur a gumun e Spagn:
Mirandola
Mirandola a zo ur gumun eus Italia e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna.
Courseulles-sur-Mer
kantved
left|thumb|Soudarded alaman o paouez en em rentañ e Courseulles, dindan evezh ur soudard kanadian
left|thumb|Kanadianed o tilestrañ d'ar 6 a viz Even 1944
J'attendrai... (kanaouenn gant Rina Ketty)
J'attendrai... (Gortoz a rin... e brezhoneg) zo ur ganaouenn c'hallek krouet an ton anezhi gant ar sonaozour italian Dino Olivieri e 1937, Tornerai he zitl da gentañ-penn. Kentañ gerioù anezhi bet savet gant Nino Rastelli a voe azasaet gant Louis Poterat diwezhatoc'hik.
Gant Rina Ketty e voe kanet hag enrollet (Pladenn Pathé - n° PA 1477 - 1938) evit ar wech kentañ e 1938, o tegas brud d'ar ganourez c'hall.
En abeg d'he fozioù melkonius ("J'attendrai, le jour et la nuit, j'attendrai toujours, ton retour." "Gortoz 'rin, noz-deiz, atav 'c'hortozin, ma vi distro" e brezhoneg.) e reas berzh bras ar ganaouenn e-pad an Eil Brezel-Bed, ur prantad ma c'hortoze hogos an holl diegezhioù distro un den karet aet d'an emgann d'un tu bennak.
Tri bloaz ha daou-ugent diwezhatoc'h e voe tu d'he c'hlevet c'hoazh, er film Das Boot sevenet e 1981 gant ar filmaozour alaman Wolfgang Petersen.
Arzourien all
Adkanet eo bet gant Tino Rossi ha Jean Sablon peurgetket. Gant Dalida e oa bet adroet buhez da J'attendrai... e 1975, disco he doare penn-da-benn.
E 1966 e oa deuet e-maez ur ganaouenn all J'attendrai hec'h anv ivez : disheñvel-mik e oa diouzh hini Rina Ketty dre ma oa bet azasaet evit Claude François diwar Reach Out I'll Be There gant Four Tops.
Rhydyfelin (Ceredigion)
Rhydyfelin zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, nepell diouzh Aberystwyth.
Llangynfelyn
Llangynfelyn zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e norzh kontelezh Ceredigion, e-kichen aber ar stêr Dyfi ha Cors Fochno.
Kumuniezh
Er gumuniezh emañ ivez Craig-y-penrhyn, Tre'r-ddôl, Tre Taliesin.
War lez aber ar stêr Dyfi emañ Traeth Maelgwn pe Traeth Maelgwyn; eno, hervez an hengoun, e voe anvet Maelgwn Gwynedd da roue Kembre.
641 a dud a oa eno e 2001.
Rebolledo de la Torre
Rebolledo de la Torre zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Penuwch
Penuwch zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Castelfranco Emilia
Castelfranco Emilia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna.
Montjoie-Saint-Martin
<HR noShade>
Montjoie-Saint-Martin a zo ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun gant an 314 Rejimant Troadegiezh SUAat d'an 2 a viz Eost ; lazhet e voe pevar den nann-soudard gant ur vombezadeg e Montjoie, unan anezhe a oa bet ganet e Louvigneg-an-Dezerzh.
Giovanni Battista Tiepolo
Giovanni Battista Tiepolo, pe Giambattista Tiepolo (1696 – 1770) a oa ul livour italian.
L'Hirondelle
L'Hirondelle eo trede albom Gilles Servat ha kentañ kanaouenn ar bladenn, enrollet e 1974.
Puerto Castilla
Puerto Castilla zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Rhydypennau
Rhydypennau zo ur gêriadenn eus Kembre, en hanternoz kontelezh Ceredigion.
Geranoaetus
Geranoaetus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Vendes
Vendes a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Senni
250px|thumb |Cwm Senni 250px|thumb |Eienenn ar Senni Ur stêr vihan eus Powys, e reter Kembre, eo ar Senni, 11 km hed dezhi. Eieniñ a ra e Blaen Senni, en uhelennoù ar Fforest Fawr, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, nepell diouzh Fan Nedd, Fan Gyhirych ha Fan Fraith, er c'hreisteiz da Heol Senni hag er reter d'an hent pras A4067. Redek a ra etrezek an hanternoz, dre Heol Senni ha Defynnog, ha dont a ra Nant Treweryn da gejañ ganti, hag alese ec'h a d'en em deurel er stêr Wysg e Pontsenni.
Vivien Gamba
Vivien Gamba, a zo ur c'hizeller.
Un nebeud oberennoù
E Traoñienn ar Sent, delwennoù Elouan, Armel (gant Seenu Shanmugam), Meven (gant Seenu Shanmugam) hag Ivi (gant Seenu Shanmugam).
Philipp Iañ Hessen
Philipp Iañ Hessen (1504–1567) a oa landgrav Hessen adalek 1518. Dimezet e oa da Christina von Sachsen (1505–1549). Stourm a reas a-du gant ar Brotestanted.
E vuhez
Treut e oa e zeskadurezh, berr e relijion ha koulskoude e voe ur politikour a dalvoudegezh, hag e kreskas e c'halloud. Kontet e veze da vezañ speredek, hogen rok hag emgar.
En 1521, pa oa 17 vloaz, e reas anaoudegezh gant Martin Luther, ha goude ma ne oa ket troet ar c'hrennard gant ar relijion e voe hoalet gant ar beleg-se. En 1524 e troas a-du gant ar brotestantiezh hag un emglev personel a oa etrezañ hag an doueoniour ha kelenner Philipp Melanchthon. D'ar 15 a viz Mae 1525 e voe trec'h en emgann Frankenhausen war arme ar gouerien brotestant kaset gant Thomas Müntzer. Er bloaz-se en-eeun avat e nac'has kemer perzh er C'hevre enepluterian aozet gant Georg, dug Saks, ar priñs katolik.
E Gotha, e sinas un emglev gant Priñs-dilenner Saks, Johann (1468-1532), da wareziñ an holl briñsed protestant. Adalek 1526 e unanas politikerezh ha relijion pa viras ouzh dilennidigezh an arc'hdug Ferdinand de Habsbourg da Roue ar Romaned: hennezh eo a voe Ferdinand Iañ an Impalaeriezh santel goude.
Rannidigezh al landgraviezh
Pa varvas Philipp I Hessen e voe rannet landgraviezh Hessen etre e bevar mab:
Jean Cardonnel
Jean Cardonnel oa un dominikan, stourmer gwelet eus an tu kleiz pellañ, unan eus ar re a vrude teologiezh an dieubidigezhe Frañs.
Ganet eo bet e 1921 e Figeac e departamant al Lot. Aet eo da Anaon d'ar 4 a viz Gouere 2009 e Castelnau-le-Lez e departamant an Hérault.
Kelenner oa e dad, muzisianez e vamm. Mont a reas e urzh ar Brezegerien e 1940. Beleget e voe e 1947. Dilennet e voe priol kouent Marselha e 1951. Reiñ a reas e zilez e 1954 evit enebiñ ouzh emzalc'h an Iliz e-keñver ar veleien micherourien. E 1958 e oa kelenner teologiezh e Rio de Janeiro. Emskiantek e teuas da vezañ eus kudennoù an Trede-Bed eno. Goulenn a reas eskibien Brazil e kuitafe ar vro.
E 1968 e prezegas a-zivout "Aviel ha Dispac'h" e sal ar Mutualité e Pariz. Komzet a raed eus "an afer Cardonnel". Berzet e voe outañ prezeg ha skrivañ en diavaez eus kelaouennoù teologiezh arbennik. Ne selaouas ket ouzh ar berz. Kemer a reas perzh er vodadeg aozet gant an FLB II (kevredigezh bet diskleriet hervez lezenn d'ar 14 a viz Genver 1969) e sal ar Mutualité d'ar 5 a viz Du 1969. Seizh den all a brezegas an deiz-se, Peter Tremayne en o zouez (Al Liamm niverenn 390 p60).
Kenlabourat a reas gant ar gelaouenn fransiskan Frères du Monde.
E 2002, o tistreiñ eus ur veaj e Enez ar Reunion e kavas e oa bet skarzhet e draoù diouzh e gell e kouent Montpellier. Sevel a reas klemm enep ar priol. Gounit a reas e 2007. Ar wech kentañ oa e vefe gwelet gant ul lez-varn kell un den a relijion evel ul lojeiz prevez.
Bistolida piae
Bistolida piae a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin nevez diskrivet a vev e Meurvor Indez, en inizi Cargados er vro Mauritius an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Lorenz & Chiapponi e 2005.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida piae bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin brav, ral ha nevez diskrivet eo an Bistolida piae. Kavet e vezont e Meurvor Indez, en inizi Cargados e bro Mauritius.
Gwelout ivez
Bistolida ursellus, Bistolida hirundo, Bistolida kieneri, Bistolida owenii pevar spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e mervent e Meurvor Indez, en inizi Cargados e bro Mauritius.
Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg
Treuzlizherennadur ar rusianeg e brezhoneg eo an doare da skrivañ ar rusianeg, a vez skrivet gant lizherennoù kirillek, e brezhoneg, a vez skrivet gant lizherennoù latin. Meur a sistem a zo dre ar bed evit treuzlizherennañ ar rusianeg, met n'eus hini ebet c'hoazh (2011) a gement a vefe degemeret gant an holl, koulz ensavadurioù etrebroadel hag ar yezhoù.
Diazezet eo an daolenn-mañ war an daolenn a gaver er stagadenn a zo e dibenn levr Anna Mouradova Kudennoù an treiñ diwar ar rusianeg e brezhoneg (Barn, Mouladurioù Hor Yezh, 1999, p. 164-165). Al lizherennoù war ur foñs liv a zo lizherennoù na vez ket graet ganto ken.
Hafferia
Hafferia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2013 gant an evnoniour stadunanat Morton L. Isler hag e genseurted da zougen bri d'ar skiantour alaman Jürgen Haffer (1932-2010).
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika (H. fortis hepken), c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad Myrmeciza betek 2013.
Emgann Kergidu
Ha pa oant bet trec'het d'an 19 a viz Meurzh, edo bepred kouerien Gorre-Leon dindan an armoù, e Ploueskad, Plougouloum, Kleder, Sibirill, Rosko, Gwinevez, Gwitevede, Plouvorn, Sant-Nouga ha Trelaouenan ha klask a raent gronnañ Kastell-Paol. Ar jeneral Canclaux, a oa diazezet e Brest, a yeas da Lesneven gant e soudarded, goude bezañ faezhet emsavidi korn-bro Plabenneg.
Klevet o doa ar Republikaned edo an dud disuj o vont da dagañ Kastell-Paol d'ar 24 a viz Meurzh. Neuze e kerzhas soudarded ar Republik, 400 anezho o tont eus Kastell, renet gant Guillier ha Pinchon, ha skoazellet gant soudarded deuet eus Calvados hag eus Montroulez, war Kergidu, a oa ul lec'h tremen a bouez.
Goude ur c'hrogad un eurvezh hanter e oa krog soudarded ar Republik da gilañ ha ne oa ket kalz a dennoù ganto ken. Met sikouret e voent gant ar jeneral Canclaux a erruas war lez kleiz ar stêr, e penn un armead etre 300 ha 1 000 soudard. Neuze e voe kemeret un uhelenn war lez kleiz ar stêr gant soudarded ar Republik hag alese a c'halljont tennañ gant o c'hanolioù war an emsavidi.
War al lez dehou e talc'he mat ar beizanted ouzh ar Republikaned. Goude termal e tivizas Canclaux treuziñ ar pont ha tagañ an emsavidi dre an tu all. Tec'hel a reas ar beizanted kuit, soudarded ar Republik war o lerc'h. Gwelloc'h e kavas ar re-se, eme Guillier, lazhañ an emsavidi eget ober prizonidi. Da beder eur goude kreisteiz e oa echu an emgann.
Hervez ar Republikaned e vije bet lazhet war-dro 400 den e-touez ar beizanted ha gloazet 300 anezho. Hervez enklaskoù nevesañ Albert Laot ne veneger war rolloù tud varv parrezioù Plougouloum ha Trelaouenan, ar c'horn-bro ma oa bet an emgann, nemet c'hwec'h den lazhet, ha div vaouez en o zouez, ha soudard ebet. Kement-se a ya a-du gant an danevell eus an emgann a voe savet gant ar jeneral Canclaux ma lenner ne oa bet lazhet soudard republikan ebet.
Gant Emgann Kergidu e voe lakaet fin da emsavadeg peizanted Bro-Leon.
Kastizoù
Kemeret e voe o armoù digant tud ar vro, diskennet e voe kleier an ilizoù ha kondaonet e voe kumunioù ar vro da baeañ telloù-kastiz pounner edan 24 euriad. Kalz tud a voe harzet ha barnet ha daou anezho, Jean Pedel ha François Guivarc'h eus ar Releg-Kerhuon a voe kondaonet d'ar marv ha dibennet. Kemend-all a c'hoarvezas ivez gant François Barbier, maer Gwitalmeze, ha Jean Prigent, maer Gwitevede : dibennet e voe an hini kentañ e Brest d'ar 17 a viz Ebrel hag an eil e Lesneven d'an 23 a viz Ebrel.
Narrillos del Rebollar
Narrillos del Álamo  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Aleksandr III
Alesant III, pe Aleksandr III, zo bet anv meur a roue.
Tórtoles
Tórtoles  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Vivien
Vivien a zo un anv-badez roet d'ar merc'hed er broioù saoznek ha d'ar baotred er broioù gallek. Un anv-tiegezh eo ivez.
Lledrod
Lledrod zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Bazenn
Bazenn  a c’hall bezañ meur a dra :
Herri al Leon
Herri al Leon (1129/1131-1195), pe Heinrich der Löwe en alamaneg, a voe Dug Sachsen (evel Herri III) adal 1142 ha dug Bavaria (evel Herri XII) adal 1156, div zugelezh a zalc'has betek 1180. Unan eus galloudusañ priñsed Alamagn e oa, ken na deuas e gevezer ha kenderv eus an tiegezh Hohenstaufen Friedrich Barbarossa, hag e vab Herri VI, da dennañ digantañ Dugelezh Sachsen ha dugelezh Bavaria
E vuhez
Mab e oa da Herri al Lorc'hus, dug Bavaria ha Sachsen, hag a oa mab da Herri an Du, dug Bavaria. E vamm a oa Gertrud von Sachsen, merc'h nemeti an impalaer Lotar II, pe Lotar von Supplinburg, ha Richence von Nordheim, pennhêrez douaroù sakson Nordheim ha Braunschweig-Lüneburg.
Adelfia
Adelfia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bari, en Puglia.
Liam
Liam a zo un anv-badez iwerzhonek, stumm berr an anv Uilliam, roet d'ar baotred, anv par da Wilherm.
Cwmystwyth
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus cwm (saonenn), hag anv ar stêr Ystwyth.
Llangynllo (Ceredigion)
Llangynllo zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, er biz da Castell Newydd Emlyn.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus llan, hag anv ar sant brezhon Cynllo.
Narros de Saldueña
Narros de Saldueña  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Tormellas
Tormellas  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Altamura
Altamura zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bari, en Puglia.
Tonnerre de Brest (bier)
Tonnerre de Brest zo anv daou vier : unan goularz biologel, blazet gant bezhin, unan melen, bervet teir gwech.
Heinrich Kuhl
Heinrich Kuhl, bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1797 e Hanau (Hessen, en Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 1821 e Buitenzorg (Java, Indonezia), a oa ul loenoniour hag un naturour alaman.
Jeanne Jugan
Jeanne Jugan, "Mari ar Groaz" he anv relijiel, a oa ul leanez vreizhat ganet e Kankaven d'ar 25 a viz Here 1792 ha marvet e Sant-Pern d'an 28 a viz Eost 1879. Diazezerez kenvreuriezh C'hoarezed Bihan ar Re Baour eo ha lakaet eo bet da santez gant an Iliz katolik e 2009.
Pempvet bugel Joseph Jugan, pesketaer dianket 4 bloaz goude he ganedigezh, ha Marie Horel eo. Badezet eo e Kankaven dindan an anv "Joucan". Labourat a ra en un apotikerezh e Sant-Servan, ha goude evel servijourez ha devezhourez.
E deroù ar goañv 1839 e ro bod d'ur vaouez kozh dall, Anne Chauvin. Muioc'h-muiañ a dud a zo repuet ganti hag un nebeud merc'hed all a zeu da sikour anezhi. Tamm ha tamm ez eus savet ur gumuniezh vihan. E 1842 ez eus savet ur reoliadur ha tapet eo an anv « Servantes des Pauvres », ar pezh a vo cheñchet e 1844 e « Sœurs des Pauvres ». Krouiñ a ra un ensavadur e Sant-Servan hag a zo c'hoazh anezhañ hiziv, ha tier all e Dinan ha Roazhon. E miz Kerzu 1843 eo addilennet seurez veur, met torret eo kement-se gant an aotrou Auguste Lepailleur, kure Sant-Servan, ha lakaet eo gantañ e "verc'h speredel" Marie Jamet en he flas. E 1844 ez eus roet ur priz dezhi gant an Akademiezh C'hall ha brudet e teu da vezañ, ha sachañ evezh ar gazetennerien. Ar skrivagner Charles Dickens a zeu da weladenniñ unan eus he zier. Difennet eo dezhi gant an aotrou Lepailleur ober war-dro ar genvreuriezh ken. Echuiñ a ra he buhez hep sevel he mouezh e novisiad Sant-Pern.
Gwenvidikaet eo gant Yann-Baol II e 1982 ha lakaet da santez gant Benead XVI d'an 11 a viz Here 2009.
Lizher ur vaouez dianavez
Lizher ur vaouez dianavez (titl orin alamanek: Brief einer Unbekannten) zo un danevell gant Stefan Zweig, embannet e 1922. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Gérard Cornillet hag embannet e 2013.
Liammoù diavaez
Ar c’hoari-echedoù, an Alarc'h, 2013[1]
Konrad Kyeser
Sellet a reer outañ evel ar c'hentañ ijinour eus an Azginivelezh, o vezañ bet savet oberennoù ha studiadennoù teknikel sklaer hag adimplijet gant reoù all. Bras e voe berzh al levr Bellifortis a voe embannet hag adembannet meur a wech. Un diazez eo chomet an oberenn-se evit skiant ar mekanikoù seziz brezel e-pad ur c'hantved d'an nebeutañ hag adskrivet e voe e-pad ar.
Narros del Castillo
Narros del Castillo  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Jean-Jacques Urvoas
Jean-Jacques Urvoas, ganet e Brest d'an 19 a viz Gwengolo 1959, a zo ur politiker ezel eus ar Strollad Sokialour (PS). Dilennet da gannad Kentañ pastell-vro Penn-ar-Bed (Kemper) abaoe 2007. Anvet e voe da Vinistr ar Justis d'ar 27 a viz Genver 2016, ur post ma chomas betek miz Mae 2017. E dilennadeg kannaded Mezheven 2017 e oa bet kannet gant Annaig Le Meur, eus kostezenn La République En Marche. Neuze eo aet da gelenn en-dro da Skol-veur Breizh-Izel ha skolioù-meur all.
E 2019 e voe barnet abalamour m'en doa kaset keloù da d-Thierry Solère eus un enklask diwar e benn, pa oa Ministr ar Justis. Kondaonet e voe d'ur miz toull-bac'h gant goursez ha d'un dell-gastiz 5000 euro.
Tessel
Tessel a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
E 1834 e voe bodet kumunioù Tessel (237 annezad e 1831) ha Bretteville-sur-Bordel (81 annezad e 1831) d'ober kumun nevez Tessel-Bretteville.
Helveted
An Helveted pe Helvetii (hervez al latin) a oa ur bobl c’halian a oa o vevañ el lec’h m’emañ Suis bremañ er c’hentañ kantved kent JK.
En III hag er e voe taget bro an Helveted, a oa bet romanekaet da neuze, gant Alemanned ha Burgonded. A-benn ar e oa bet peuraloubet gant ar pobloù german-se.
Narros
Narros zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a gumun e Spagn..
Abati Melk
Abati Melk, Stift Melk en alamaneg, zo un abati beneadat enAostria hag unan eus brudetañ manatioù kristen ar bed. Emañ e-kichen kêr Melk, dreist ar stêr Danav en Aostria Izel.
Savet e voe an abati e 1089, pa roas Leopold III, Margrav Aostria unan eus e gestell da veneadiz eus Abati Lambach. Ur skol a voe savet eno en ha brudet-bras e teuas he levraoueg da vezañ, gant he dastumad dornskridoù eus ar Grennamzer.
Etre 1702 ha 1736 e voe savet ar savadur a weler bremañ. Kinklet eo iliz ha levraoueg an abati gant freskennoù kaer livet d’ar mare-se.
Dre ma oa brudet-bras abati Melk eo deuet a-benn da badout betek an deiz a hiziv hep gouzañv re diwar an trubuilhoù diwasket gant abatioù all en Aostria da vare Brezelioù Napoleon pe da vare an Anschluss (stagidigezh Aostria ouzh Alamagn da vare an Nazied).
Bazenn (kimiezh)
Ur vazenn a zo ur c'hediad kimiek hag a vez termenet dre vras gant an dazgweredoù gant un doare all a gediad kimiek kenglotaus, an trenkennoù
Termenadurioù
Ar bazennoù zo korfoù a c’hall kemer ionoù H+ digant trenkennoù. Kement kediad kimiek a c'hall bezañ dispennet en un dourenn ha reiñ un dileizhenn ganti ur pH uheloc'h eget 7. An amoniak pe ar soda (dioksidenn natriom) zo bazennoù, da skouer.
An dileizhennoù pe an teuzadennoù anezho a lez an tredan da dremen.
Ciliau Aeron
Ciliau Aeron zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
E 2011 e oa 929 den o chom e Ciliau Aeron ha 583 anezho a oa kembraegerien (53,6%).
An anv
"Kornioù" eo ster ar ger "Ciliau" hag anv ur stêr eo "Aeron". "Kornioù Aeron" eo ster an anv-lec'h neuze, abalamour d'ar plegoù a ra an Aeron en tolead.
Boyar
Ur boyar pe boyer (eus ar ger rusek боярин : boiarin, hag eus ar ger roumanek boier) zo un den eus an noblañs er broioù reizhkredennek slavek e Retereuropa (arc'hont er broioù gresianek). Bez e oa anezho e Rus' Kiev hag e broioù reizhkredennek ar Balkanoù, hag anvet joupan pe ispan (e bulgareg жупан, e roumaneg jupân, e gresianeg γύπηανὀς, diwar ar slavoneg жупънь : mestr an douar). Adalek ar XIVvet kantved e oa anavezet ar ger « boyar » betek e priñselezhioù roumanek Transilvania, Moldavia ha Valakia (boier e roumaneg), pan eas ar renkad da get er Balkanoù hag e kreisteiz Ukraina, gant an aloubadeg turk.
Troiou-kamm Alanig al Louarn
Troiou-kamm Alanig al Louarn zo troidigezh e komz-plaen gant Jakez Riou eus Reineke Fuchs J. W. von Goethe (1794), embannet e Gwalarn niv. 89 (Ebrel 1936) ha niv. 97 (Kerzu 1936), skeudennaouet gant Pêr Peron ; adembannet e voe gant An Alarc'h e 2011, gant tresadennoù Maël Verot ISBN 978-2-916835-29-7.
Bazenn (mor)
Ur vazenn (liester : bazennoù, bazinier) pe ur vaz (liester : bazoù, bazioù) zo ul lec'h er mor ma vez bas an dour hag a c'hall bezañ dizoloet d'an izelvor.
Evit ar voraerien eo dañjerus ar bazennoù, pa c'hall ar bigi skeiñ warno hag ober peñse.
E lec'hanvadurezh aodoù Breizh e kaver stank ar gerioù « baz » ha « bazenn ».
Mael Vérot
Mael Verot zo un treser breizhat, eus Bro-Dreger, o chom e Roazhon, hag en deus graet tresadennoù evit meur a levr brezhonek.
Labouret en deus evit an tiez-embann Sav-Heol hag an An Alarc'h ;. .
Edelweiß
Edelweiß, pe edelweiss zo un anv alamanek
Spè
Ar Spè (gouezeleg; Spey e saozneg), ent-hir Abhainn Spè pe Uisge Spè (River Spey e saozneg), a zo ur stêr e biz Bro-Skos. An trede hirañ eus ar vro eo gant 172 km.
Misti (dastumad)
Misti zo un dastumad danevelloù gallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant (1850-1893). Evel danevelloù e holl levrioù e oa bet embannet ar re-mañ e kelaouennoù da gentañ.
Danevelloù al levr
Ugent danevell zo en dastumad:
Vivian
Vivian zo un anv-badez saoznek, a orin latin.
Priz Jean Vigo
Ar Priz Jean Vigo zo ur gopr gall hag a oa bet krouet e 1951 gant ar barzh ha skrivagner gall Claude Aveline da zougen bri d'ar filmaozer gall Jean Vigo.
Roet e vez, bep bloaz, d'ur filmaozer gall hag en deus kaset ul labour dibar da benn ha diskouezet kaout ur spered dizalc'h en e oberenn. Un toullad mat a filmaozerien yaouank a gaver e listenn al loreidi.
Betek 1959
Adalek 1960 e voe disheñvelet ar filmoù berr diouzh ar re hir :
San Nazzaro (Benevento)
San Nazzaro zo ur gumun e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Clarach
Clarach zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, en norzh da Aberystwyth.
Gerdarzh
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini ur stêr vihan, an Afon Clarach.
Bariom
Un elfenn gimiek eo ar bariom ; Ba eo e arouez kimiek, 56 e niver atomek ha 137,327 e dolz atomek. Ur metal prialkaliek eo.
Eus ar c'hailh anvet barit (diwar ar gresianeg βαρύς "pounner") e tenner bariom, ar barit o vezañ e sulfat BaSO4.
Er bed a-bezh e kaver barit. War-dro 7,8 milion a donennadoù a voe tennet eus krestennen an Douar e 2011. Sina a voe ar c'henderc'her pennañ (4 000 000 t), heuliet gant India (1 100 000 t), Maroko (650 000 t) ha Stadoù-Unanet Amerika (640 000 t). War-lerc'h e voe Turkia (250 000 t), Iran ha Kazakhstan (200 000 t pep hini), Viêt Nam (85 000 t), Aljeria ha Rusia (60 000 t pep hini), Alamagn, Pakistan hag ar Rouantelezh-Unanet (50 000 t pep hini). Un 300 000 t bennak a voe kenderc'het gant ar broioù all.
Istor
E 1808 e teuas ar c'himiour kerneveurat Sir Humphry Davy a-benn da gaout haloù bariom, a anvas barium — diwar barit hag an dibenn -ium da ziskouez ur metal. Gant an Alaman Robert Bunsen hag ar Saoz Augustus Matthiessen e voe hiniennekaet ar bariom e 1855.
Perzhioù
Ur metal blot liv an arc'hant eo ar bariom, gant asskedoù alaouret pa vez peurc'hlan. Buan e tro da c'hris teñval pa vez lezet en aer en abeg d'ur gwiskad BaO. Tredanreüs eo, kalz nebeutoc'h eget ar c'houevr avat.
Kimiek
Par da re ar magneziom 12Mg, ar c'halkiom 20Ca hag ar strontiom 38Sr eo perzhioù kimiek ar bariom.
Kalz gremm a vann dre zazgwerediñ gant elfennoù ar strollad 16 (familh an oksigen), setu perak e ranker e virout en eoul pe en ur gaz diheged (na c'hall degas dazgwered kimiek ebet). En e stumm sulfat BaSO3 ne c'hall bezañ dileizhet e trenkenn ebet.
Izotopoù
Seizh izotop stabil eus ar bariom zo en natur : Ba-130 (130Ba), Ba-132, hag ar skalfad Ba-134 betek Ba-138. Skinoberiek e vije Ba-130, a droje da Xe-130 ; heñvel evit Ba-132, a droje da Xe-132. Kevanaozet eo Ba-133, gant un hanter-vuhez a 10,51 bloavezh.
Melle (Deux-Sèvres)
Melle zo ur gumun c'hall en departamant Deux-Sèvres, e Poatev ha bremañ er rannvro Nouvelle-Aquitaine.
Istor
Er Grennamzer e veze kognet moneiz e Melle, dre ma oa mengleuzioù arc'hant en-dro d'ar gêr. Tennet e veze anezho plom mesket gant arc'hant. Implijet e voe an eil metal hag egile en amzer ar rouaned frank. Da vare ar roue Dagobert Iañ e veze kaset eizh mil lur plom da Bariz bep bloaz. Gant ar plom-se e voe toet penniliz Saint-Denis. Kognet e voe pezhioù moneiz arc'hant eus 768 betek 1189.
Hiziv an deiz e c'haller mont da welet ar mengleuzioù-se, e-touez ar re goshañ a zo en Europa.
En 848 e voe taget ha preizhet Melle gant an Normaned. Neuze e voe kaset labouradegoù ar c'hognañ moneiz da Niort, da Saint-Jean-d'Angély ha da b-Poitiers. Diwar neuze e voe dilezet mengleuzioù Melle, abalamour ma oa an arc'hant anezho o vont da hesk marteze.
Geranoaetus melanoleucus
Geranoaetus melanoleucus a zo ur spesad evned-preizh deiz eus kerentiad an Accipitridae.
Nicolas Benezet
Nicolas Benezet, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1991 e Montpelhièr (Hérault, Bro-C'hall), a zo ur c'hoarier mell-droad gall.
C'hoari a ra evel askeller kleiz pe dehou, e kleub War-raok Gwengamp abaoe 2015 (o tont eus Stade Malherbe Caen Calvados Basse-Normandie). Mab da Vichel Benezet eo, bet hemañ eilgourdoner Nîmes Olympique ha hini Paris FC. Plijout a ra ar mangaioù da Nicolas Benezet. Kampion Bro-C'hall Ligue 2 e voe gant Nîmes Olympique.
Geranoaetus melanoleucus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Nicolas Benezet
Stadegoù
Setu stadegoù Nicolas Benezetː
Krogenn-Sant-Jakez
Kregin-Sant-Jakez (unander: Krogenn-Sant-Jakez), a-wechoù kalipez, pe tenegenned, a zo blotviled daougleurek hag a vev er mor. Pesketaet e vezont, keginet ha debret. E Breizh e vezont pesketaet e bae Sant-Brieg dreist-holl.
An anv
Dre vras e vez graet gant Kregin-Sant-Jakez — pe gant gerioù kevatal da "gregin" — eus al loen-mañ e brezhoneg. A-wechoù, met ral a wech hag a-blasoù, e c'haller klevet kalipez, eus ar galleg rannyezhel écalipe, escalipe. E reter Bro-Dreger hag e Bro-Oueloù e vez graet gant tenneged.
Pontgarreg
Pontgarreg zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e kumuniezh Llangrannog.
Gerdarzh
Eus pont, ha carreg (karreg).
Valenzano (Italia)
Valenzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bari, en Puglia.
Vivien de Monbranc
Vivien de Monbranc zo ur marc'heg gall, haroz ur meurgan gallek heñvelanvet, savet en.
Galaksioù ar Mourrennoù
Galaksioù ar Mourrennoù, anavezet ivez evel NGC 4038/NGC 4039, zo ur re c'halaksioù hag a vez kavet war-dro 45 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Vran.
Jean-Baptiste Vivien de Châteaubrun
Jean-Baptiste Vivien de Châteaubrun (1686, Angoulême - 1775, Angoulême) a oa ur skrivagner gall hag ezel eus an Académie française. Bet e oa 40 vloaz o kempenn daou bezh-c'hoari, met e vatezh a fazias, hag a implijas ar paper da bakañ boued, ma voe kollet labour e vuhez.
São Jorge dos Ilhéus
São Jorge dos Ilhéus ( Sant Jorj an Ilhéus) zo anv daou dra:
Jean-Baptiste Vivien de Châteaubrun
Hiriv ne chom eus e oberennoù nemet Les Troyennes (1734).
Enez Ambon
Ambon zo unan eus an inizi Maluku e reter Indonezia. Ambon a reer ivez eus kêr vrasañ an enezenn, hag a zo ivez kêr-bennn proviñs Maluku.
En em astenn a ra Ambon war ur gorread a 775 km2. Meneziek eo an enezenn, met strujus eo an douar. Unan eus teir enezenn vrasañ enezeg Maluku ar su eo, gant Buru ha Seram.
Goude dizalc'hiezh Indonezia, hag abalamour da bolitikerezh kreizennañ ar prezidant Sukarno, e voe un emsavadeg en inizi Maluku a-enep gouarnamant kreiz Jakarta. Embannet e voe Republik Maluku ar Su e 1950, gant kêr Ambon da gêr-benn. Etre 1999 ha 2002 e voe emgannoù etre kristenien ha muzulmiz en Ambon koulz hag en inizi all an enezeg.
-54
700 Ab Urbe Condita = 54 kent J.-C
Binetto
Binetto zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bari, en Puglia.
Vareged
Ar Vareged, pe Rus, eo an anv roet d'ar Vikinged a guitaas Lec'hlenn da vont war-du ar reter. Ar re-se, Daned, met Svediz dreist-holl, a veve eus gwerzhañ, preizhañ, brezeliñ evel goprsoudarded. Mont a raent a-hed stêrioù ur vro hag a voe anvet Rusia diwezhatoc'h, ha tizhout Mor Kaspia ha Konstantinopolis. Int-i eo a savas diazezoù ar stad rus.
Narrillos
Narrillos zo anv meur a gumun e Spagn:
Kashmir (kanaouenn)
Kashmir zo ur ganaouenn gant ar strollad sonerien hard rock saoz Led Zeppelin hag a gaver war e c'hwec'hvet album, Physical Graffiti an anv anezhañ ha deuet e-maez d'ar 24 a viz C'hwevrer 1975.
Kroget ar gerioù anezhi e 1973 gant Robert Plant, da-geñver ur veaj da Varoko, e padas keit ha tost da dri bloavezh a-raok ma voe peurechuet gant John Bonham ha Jimmy Page. Enrollet e oa bet e-kerzh mizioù Genver ha C'hwevrer 1974 e studioioù Headley Grange.
Daoust dezhi da vezañ gwall hir – 8:29 he fadelezh — e voe degemeret mat ar ganaouenn gant ar radioioù na chomjont ket etre daou d'he skignañ sof-kont. Sonet e oa bet e pep sonadeg ar strollad betek an dibenn anezhañ e 1980.
He c'hlevout a c'heller ivez er film Le Crabe-tambour (1977) gant Pierre Schoendoerffer (1928-2012) : Arvest an davarn en Douar-Nevez.
Maen-hir Kerloaz
Maen-hir Kerloaz zo ur peulvan bras e Plouarzhel, e Bro-Leon. Ar peulvan uhelañ eo e-touez ar re a zo en o sav c'hoazh en Europa, gant 9,50 metr uhelder.
Savet e voe war-dro 5000 bloaz zo. Graet eo gant greunit eus an Aber Ildud. War-dro 150 tonenn eo e bouez. Abaoe 1883 eo gwarezet gant melestradurezh ar Monumantoù istorel.
En e voe dibennet gant ar gurun. A-raok e save betek 12 metr uhelder. Hiziv c'hoazh e c'hall bezañ gwelet a-bell, war-dro 30 km tro-war-dro, dre m'emañ war un dorgenn 132 m uhelder. Gwechall e talveze da verk d'ar vartoloded er c'horn-bro.
Bosoù ront zo o valirañ a bep tu d'ar peulvan, ur metr bennak diouzh an douar. Kontañ a reer e teue an dud nevez d'en em frotañ outo gwechall, ar baotred evit kaout mibien, hag ar merc'hed evit bezañ mestrez an ti.
Bistolida stolida
Bistolida stolida a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin a-walc'h eo, hag a vev e Meurvor Indez hag er Meurvor Habask dindan pennoù koral bras ha tammoù koral marv, eus an aod bev betek 25 m donder.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea,.
Isspesadoù
Meur a isspesad a zo bet diskrivet :
Bevoniezh
Kregin brav ha boutin a-walc'h a vev dindan pennoù koural bras ha tammoù koral marv, eus an aod bev betek 25 m donder an hini eo. eo an Bistolida stolida.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 23 mm ha 30 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 15 mm pe ramz, betek 36 mm.
Gwelout ivez
Bistolida brevidentata, Bistolida diauges, Bistolida erythraeensis tri spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask.
Eric Defoort
Eric Defoort (27 a viz Mezheven 1943 en Ieper - 17 a viz Kerzu 2016) a oa ur politikour eus Flandrez Belgia.
Yaouank-kenañ e krogas Eric Defoort da dommañ ouzh mennozhioù broadelourien Flandrez. Pa oa studier e skol-veur katolik Leuven e reas anaoudegezh gant Frans Verleyen ha Jaak Vandemeulebroeke hag oberiant e voe en unaniezh ar studierien vroadelour (VNSU, Vlaams-Nationale Studentenunie).
E 2003 e kuitaas ar strollad NVA, abalamour d’un dizemglev gant e renerien Geert Bourgeois ha Matthias Storme. Etre miz Here 2007 hag miz Eost 2009 e voe e penn ar Vlaamse Volksbeweging. Dont a reas en-dro e-barzh an NVA goude se.
D’ar 26 a viz Meurzh 2010 e oa bet dilennet e penn Emglev Libr Europa, e kendalc’h ar strollad-se e Venezia, war-lerc’h Nelly Maes. E 2014 en doa lezet e blas gant ar C'horsad François Alfonsi.
-21
733 Ab Urbe Condita / -21 kent J.-K
Mona Lisa
Mona Lisa (anavezet ivez evel La Gioconda en italianeg ha La Joconde e galleg) zo un daolenn brudet, marteze an daolenn vrudetañ er bed, graet gant al livour italian Leonardo da Vinci e kêr Firenze e Toskana e deroù ar. Un eoullivadur eo, graet war ur banell koad pupli hag unan eus pennoberennoù an Azginivelezh italian. Emañ war ziskouez e Mirdi al Louvre, e Pariz, e Bro-C'hall.
Migorn
Ar migorn zo ur gwiad organek, stirennek an dalc'h anezhañ, a vez en-dro kenvelloù an eskern, pe a ya d'ober framm organoù zo.
Mona Lisa
An anv
Meur a dezenn zo, met bremañ e soñjer e talv Mona kement ha Ma donna (ma itron, itron) ha Lisa eo anv an itron Lisa Gherardini, gwreg ar marc'hadour Francesco del Giocondo (1475-1538), ha setu perak e vez kaoz eus La Gioconda, stumm gwregel anv an tiegezh.
Migorn
Ar fri zo migorn holl.
Mona Lisa
Istor
Hervez Giorgio Vasari ez eo poltred Lisa del Giocondo, pe Lisa Maria Gherardini hec'h anv plac'h yaouank, bet ganet e miz Mae 1479 e Firenze. Ne oa ket pinvidik he zud ha dimezet e voe da 16 vloaz da vab ur marc'hadour sidan, anvet Francesco di Bartolomeo del Giocondo. Hennezh a oa intañvezet div wech, ha 19 vloaz en doa war Lisa. Pemp bugel o doe etre 1496 ha 1507 : Piero, Camilla, Andrea, Giocondo ha Marietta (a gemeras an anv Ludovica e 1521) ; ur verc'hig a voe kollet e 1499
Dont a ra an anv Mona eus Madonna (Ma itron, evel milady e saozneg), berraet e Monna, ha Lisa, anv-badez kentañ ar vaouez.
Migorn
Pesked migornek zo, ha pesked askornek.
Turi (Puglia)
Turi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bari, en Puglia.
Penbryn
Penbryn zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en arvor kontelezh Ceredigion.
Puerto Montt
Puerto Montt zo ur porzh e su Chile, ha kêr-benn rannvro Los Lagos.
Pen-y-garn (Ceredigion)
Pen-y-garn zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion. thumb|'Capel y Garn', ar chapel.
Gerdarzh
Eus pen (penn), ha carn''.
Bistolida ursellus
Bistolida ursellus a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin divoutin a vev e reter Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask er c'horal dindan nebeut metroù donder an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gmelin e 1791 dindan an anv genad Cypraea,.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida ursellus bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Isspesadoù
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin a vev er c'houral dindan nebeut metroù donder an hini eo.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 10 mm ha 16 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 6 mm pe ramz, betek 20 mm.
Gwelout ivez
Bistolida hirundo, Bistolida kieneri, Bistolida owenii tri spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e reter ar Meurvor Indez hag e kornôg ar Meurvor Habask.
Far Cry
Far Cry a zo ur c'hoari video tenn kentañ sell sevenet gant ar studio c'hoarioù video alaman Crytek hag embannet gant Ubisoft Montreal d'an 23 a viz Meurzh 2004 war ar sistem Microsoft Windows. Ar c'hoari gentañ a vezo en heuliad Far Cry, gwerzhet e vezo 730 000 gopeinn eus ar c'hoari e pevar miz.
Ar burutellañ eus ar c'hoari a zo bet mat. Adal ar c'hoari-se e vezo savet un heuliad, lod c'hoarioù o c'hoarvezout goude lod all a-raok istor ar c'hoari gentañ.
Istor
Jack Carver en deus savet un embregerezh gwelladenniñ morioù su ar Meurvor Habask. Paeet eo bet gant ur vaouez anvet Valerie Constantine evit kas anezhi etrezek un enezenn kollet e-kostez Mikronezia.
Plwmp
Plwmp zo ur gêriadennig eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, etre Aberaeron hag Aberteifi. Ur rann eo eus kumuniezh Llandysiliogogo, er mervent da Synod Inn,
Gerdarzh
Gallout a rafe dont eus kembraekadur ar ger saoznek "plump".
Gustave
Gustave a zo un anv-badez gallek a orin skandinaviat.
Rouaned
Meur a roue zo bet anvet Gustav e Sveden.
Gwioñvarc'h
Gwioñvarc'h (Vihomarch pe VVihomarch er skridoù kozh) a oa e penn ar Vretoned da goulz an emsavadeg a-enep ar Franked etre 822 ha bloavezh e varv, e 825. Krediñ a reer e c'halle bezañ savet da enebiñ ouzh krouidigezh ur gontelezh frank e Porc'hoed, etre 818 ha 820. Honnezh e oa an emsavadeg kentañ abaoe hini Morvan Lez-Breizh e 818, a-enep an impalaer frank Loeiz an Deol.
Anavezet eo dre skridoù daou istorour frank : Eginhard hag Astronomus.
E diskar-amzer ar bloaz 822 e kerzhas Lambert Iañ Naoned gant konted all Marzoù Breizh a-enep Gwioñvarc'h, met ne deujont ket a-benn da dapout na da lazhañ o enebour. E 824 e teuas an impalaer e-unan da gemer penn an arme frank, a oa bet bodet e Roazhon e miz Gwengolo. Se zo kaoz e soñjer e oa diazezet galloud Gwioñvarc'h en hanternoz ar vro, pa oa bet hini Morvan er mervent.
Sifaka Tattersall
Ar sifaka Tattersall a zo ur primat, brosezat e biz Madagaskar, Propithecus tattersalli an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv ar paleoantropologiour stadunanat Ian Tattersall (1945-) en devoa gwelet ar spesad lemureged-se evit ar wech kentañ e 1974.
Annez
Kavout al loen a c'haller en un dachenn vihan e hanternoz Madagaskar ma vez graet "akomba malandy" anezhañ ent lec'hel.
Danichmended
thumb|300px|Tiriad an Danichmended e 1097
An Danichmended (Danişmendliler e turkeg) a oa un dierniezh turk a renas war ur beylik e biz Anatolia etre 1071 ha 1178.
Krouidigezh ar beylik
Diazezer an dierniezh, Danişmend Ahmet Gazi, a oa komandant dindan urzh ar sultan seldjouk Alp Arslan hag a c'hounezas brud vat e-kerzh emgann Malazgirt (pe Manzikert) e 1071.
E 1100 e voe lakaet ar seziz war Malatya gant an Danichmended ha skrapet ganto Bohemond Taranto, diazezer priñselezh Antioka. Un daspren 260.000 dinar a voe roet dezho evit dieubidigezh Bohemond hag a voe laosket da vont e 1103.
Lazhet e voe Danişmend Gazi e Maraş e 1104. E vab, Melik Gazi (pe Gümüştekin Gazi), a renas war e lerc'h.
An diskar
Goude marv Melik Gazi e 1134 e renas e vab, Melik Mehmet, betek 1146. Hemañ a astennas ar beylik betek Finike. War e lerc'h e voe roet ar galloud d'e vab henañ, Zünnun, ar pezh na voe ket anavezet gant breur Melik Mehmet, Nizameddin Yağıbasan. Rannet e voe ar beylik neuze : Zünnun a'n em stalias e Kayseri ha Yağıbasan e Malatya. D'ar mare-se e trenkas ar soubenn etre an Danichmended hag ar Seldjouked.
Yağıbasan a varvas e 1164. E 1175 e voe staget tiriad an Danichmended ouzh e zomani gant ar sultan Kılıç Arslan II. E-pad un nebeud bloavezhioù e treuzvevas c'hoazh ur skourr Danichmend e Malatya met staget e voent da vat ouzh douaroù ar Seldjouked e 1178.
Stourpaine
Istor
E-kichen Stourpaine emañ Hod Hill, ma voe ur c'hreñvlec'h gant an Durotriges da vare Oadvezh an Houarn. Kemeret e voe ar c'hreñvlec'h-se gant ar Romaned, renet gant Vespasianus, er bloavezh 43. Savet e voe savet ur c'hamp roman 200 m² eno.
Meneget eo ar c'hreñvlec'h-se e Douaroniezh Klaudios Ptolemaios II, 3, 13 : Dunium. Talvezout a ra dunum, dunium kement ha kreñvlec'h", "kêr(-benn)", da lavaret eo kêr-benn an Durotriges.
Nederland
Nederland eo anv an Izelvroioù e nederlandeg pe izelvroeg. Anv lec'hioù all eo ivez.
Campobello
' Campobello a c'hall bezañ anv meur a dra.
Sifaka Verreaux
Ar sifaka Verreaux a zo ur primat, brosezat e mervent Madagaskar, Propithecus verreauxi an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv ar skiantour (evnoniour ha louzawour) gall Jules Verreaux (1807-1873).
Annez
Bevañ a ra al loen e kornôg ha kreisteiz Madagaskar.
Juan II Kastilha
Juan II (Toro 1405-1454 Valladolid) a oa roue Kastilha ha León etre 1406 ha 1454. Mab e oa da Enrique III «el Doliente», ha d'e bried Catalina de Lancáster.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
E varv
Beziet e voe e Cartuja de Miraflores.
Kristin Knutsdatter
Kristina Danmark (war-dro 1118-1139), pe  Kristin Knutsdatter  e norvegeg, a oa merc'h da g-Knud Lavard, roue Danmark. He mamm a oa Ingeborg  Kiev.
Rouanez
Dimezet e voe d'ar roue Magnus IV Norvegia. Aozet e voe an dimeziñ gant he moereb Malmfred, c'hoar d'he mamm, bet rouanez Norge, ha bet lezvamm Magnus, ha da neuze pried d'ar priñs Erik. E 1131 e voe an dimeziñ hag e 1132 pe 1133 an eured.
Eudon II
Eudon II (pe Eon, Odon , pe Eudes e galleg), ganet e deroù an XIIvet kantved, ha marvet goude 1173, a oa beskont Pourc'hoad.
Mab e oa da Jafrez, beskont Porhoët ha d'e bried Hadwiz. Kontelezh Pourc'hoad a dape eus Pondi da Ploermael, hag an Drinded-Pourc'hoed a oa enni.
Dimeziñ a reas da Berta Breizh, merc'h d'an dug Konan III, intañvez Alan an Du. E 1148 e varvas an dug Konan III, ha dishêriñ a reas e vab bastard Hoel. Anavezout a reas e vab-bihan Konan evel pennhêr, hag e vab-kaer Eudon evel kulator. Berta a oa dugez, hag Eudon rejant. En 1154 avat ne fellas ket da Eudon daskoriñ an dugelezh d'e lezvab Konan IV.
Emglev a reas Konan neuze gant e eontr Hoel a-enep Eudon. Trec'het avat e voent gant e leztad, ma rankas Konan mont da repuiñ da Vro-Saoz da-geñver ar roue Herri II, ouzhpenn ma oa dezhañ Enor Richmond, deuet a-berzh e dad, douaroù bras e Yorkshire.
Skoazell a roas ar roue saoz da Gonan ma c'hallas distreiñ da vreizh gant un arme ha da gaout harperien gant darn eus an uhelidi; meur a hini avat ne oant ket evit gouzañ v bezañ dindan ar Saozon, emsavadeg a voe, renet gant Eudon. trec'het e voe, ma rankas kuitaat ar vro.
Maria Theresia Aostria
Maria Tereza Aostria e brezhoneg, Maria Theresia von Österreich en alamaneg, zo anv meur a briñsez :
-58
696 Ab Urbe Condita = 58 kent J.-K.
Valdetorres
Valdetorres zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Badajoz, en Extremadura.
Llundain-fach
Llundain-fach zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion.
Kristina Björnsdotter
Kristina Danmark, pe Kirstine Björnsdatter (e daneg), pe Kristina Björnsdotter (e svedeg), ganet war-dro 1120/25 ha marvet e 1170, a oa ur briñsez danat, merc'h d'ar priñs Björn Järnsida‎.
Hervez an Knýtlinga saga, e oa merc'h da Björn Haraldsen Järnsida, mab d'ar priñs danat Harald Kesja, ha d'e bried, ar briñsez svedat Katarina Ingesdotter, a oa merc'h da Inge Iañ, roue Sveden.
E 1134 e voe lazhet he zad, Björn, war urzh e eontr, ar roue Erik II Danmark.
Rouanez Sveden e teuas da vout gant he dimeziñ da Erik IX Sveden.
He bugale
Pevar bugel o doe:
Llwyncelyn
Llwyncelyn zo ur gêriadenn eus Kembre, e kontelezh Ceredigion, e-kichen Aberaeron.
Musa Anter
Musa Anter (1920 -1992 Diyarbakır), anavezet ivez evel "Ape Musa" (e kurdeg Apê Musa‎, da lavarout eo "Eontr Musa"), a oa ur skivagner kurdek lazhet gant an arme turk e Gwengolo 1992.
Ganet e oa e 1920 e parrez Eskimagara, mervel a reas e dad pa oa bugel, kreskiñ a reas e ti e vamm. Mont a reas d'ar skol-lojañ graet evit sevenaat ar vugale re rust, e Mardin. Evit ar skol grenn ha lise e yeas da Adana, lec'h ma chomas betek 1941. Da vare e studiou prederouriezh e reas anaoudegezh gant e-leizh a studierien hag a oa broadelourien gurd anezho. Treiñ a reas d'ar studiou gwir ha dimeziñ gant merc'h un embreger meur Abdurahim Zaspu a-barzh kaout daou vab hag ur verc'h ganti.
Er skol-veur e krogas gant e obererezhiou politikel. E-kerzh ar bloavezhioù 50 e skignas un abadenn skingomz kurdek, adalek an estrenvro e Erevan ha Kaero. Ar pezh a levezonas anezhañ dreist-holl a oa reveulzi Irak e 1958 ha distro Mustafa Barzani diouzh an harlu en Unvaniezh Soviedel.