cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tonenn distag
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tonenn distag pe tonenn dieub (saoz.: floating tone) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur morfem ennañ un donenn hepmuiken distag diouzh elfennoù fonemek all, da lâret eo distag diouzh ur silabenn enni ur gensonenn ha/pe ur vogalenn.
Daoust ha ma n'haller ket distagañ un donenn distag hep he stagañ ouzh ur silabenn all, e talvez drezi hec'h-unan da gemmañ tonenn ar morfemoù all war he zro.
Kavet e vez tonennoù distag e bambareg da skouer. Er yezhoù afrikanek-mañ ez eus div donenn fonemek: un donenn "uhel" hag un donenn "izel". Pa degouezh gant un anv-kadarn e-unan penn e vez levezonet an donenn gentgant an donenn dieub hag a dalvez evit merkañ ar ger-mell strizh ha dont a ra un donenn uhel da vezañ un donenn war digresk, d.s. [bá] "stêr" kv. [bâ] "ar stêr". Pa degouezh etre div donenn uhel e vez lakaet da vont war diskennred an donenn a deu war he lerc'h, d.s.: "n'eo ket ur stêr" kv. (pe )"n'eo ket ar stêr".
Kentreg
Kentreg (Cintré e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Morzhell e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
N'ez eus ket
Nabringhen
Nabringhen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Troad nominativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad nominativel, nominativ, tro-envel pe tro-anviñ (saoz.: nominative case) pe a-wezhoù ivez troad renerel (saoz.: subject case) evit komz eus un droad yezhadurel pennañ a dalvez da verkañ arc'hwelioù kevreadurezhel resis er frazenn, d.l.e arguzennoù resis.
Merket e vez gant an nominativ graer ("A") ur verb tranzitivel pe rener ur verb amdranzitivel ("S") en tu-gra pe c'hoazh ar renadenn-c'houzañv ("P") en tu-gouzañv.
Er yezhoù nominativel-akuzativel
En un doare rik e vez implijet an nominativ, enebet ouzh an akuzativ, gant ar yezhoù nominativel-akuzativel. Peurliesañ eo an nominativ an droad amverk, da skouer:
Er yezhoù aktivel-stadel
Implijet e vez ivez gant ar yezhoù aktivel-stadel (pe "nominativel-absolutivel") un droad heñvel-mik hec'h arc'hwel ouzh hini an nominativ er yezhoù nominativel-akuzativel, daoust ha ma vez merket an nominativ en degouezh-mañ.
Er yezhoù evel-hen e talvez an nominativ da verkañ rener ur verb tranzitivel ha graer a-ratozh ur verb amdranzitivel met ne vez ket implijet evit merkañ rener ur verb amdrazitivel dre degouezh/pe en desped dezhañ.
Nikita Vitiougov
Nikita Vitiougov a zo bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1987.
Meurc'hoarier echedoù rusian eo.
Mestr Meur eo.
2594 edo e renk Elo e miz Here 2007.
Stade lavallois Mayenne Football Club
Ar Stade Lavallois Mayenne Football Club, pe Stade Lavallois ent-berr, a zo ur c'hlub mell-droad eus Bro-C'hall krouet d'ar 17 a viz Gouere 1902. Etre 1976 ha 1989 o deus c'hoariet e rummad kentañ ar c'hampionad. Abaoe 2009 e c'hoariont e Ligue 2. Brudet eo anv Michel Le Milinaire, bet gourdoner ar skipailh e-pad 24 bloaz.
Langaj chon
Al Langaj-Chon eo luc’haj kemenerien Pont-'n-Abad, lakaet eo bet dre-skrid gant Youenn Drezen dreist-holl. Ul luc’haj ne c’hall ket bezañ ur yezh penn-da-benn mes ur strollad gerioù pe un doare da brezeg ouzhpennet d'ar Brezhoneg evit na vezañ komprenet gant tud-all. Setu perak al luc’hajoù a chom stag ouzh ur vicher pe ouzh ul lec’h bennak.
639
Diwar-benn ar bloavezh 639 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Langaj chon
Un teñsor pinvidik eo anezhañ evit reiñ ul liv d'ar skridoù el lennegezh. Setu, da skouer, ur pennadig skrivet gant Youenn Drezen en e oberenn Itron Varia Garmez : — E Pont-'n-Abad ned eont ket kaer, 've'. Me ' glev ur bern tud o klemm. — Marteze ! Nemet e ti ar vamm e vo atav un tamm « melleg » evit ar « mabig choj ». Neuze - ha mousc’hoarzhin a reas. — C’hoant am oa da frotañ hec’h askell dezhi... — Mari Andro ? War ar c’hae e tle bezañ. — 'N em c’hal ket. Bet on dija o « charinkañ ur fistolenn » e ostaleri he « re jarl ». Ken na vo roet din ar forc’h... — Te ' lavar traoù, te. Ha perak ? — Te ' welo !... Met, ha te, « frai kouz », petra ' teuez da vevañ ?
Roll al luc’hajoù
- Langaj-Chon - Langaj-Chon ar Forest Foenant - Langaj-Kemener - Lugaj-Kouter - Projur - Tunodo
Pokémon
Ur frañchizenn media eo Pokémon krouet gant Satoshi Tajiri, krouer an heulienn c'hoari video dezhi ar memes anv embannet gant Nintendo. Hervez ar statistikoù ofisiel roet e vefe bet gwerzhet 143 milion a c'hoarioù Pokémon. Ar c'hoari pokemon Ruz ha Glas en deus bet ar muiañ a verzh; prenet zo bet ouzhpenn 20 milion a skouerennoù ; ur rekord istorel evit ar pezh a sell ouzh gwerzh ar c'hoarioù video.
Bez e c'hell bezhañ kavet produoù pennañ Pokemon dindan stumm tresadennoù-bev, mangaoù, ha c'hoarioù kartoù. Er serienn tresadenn-bev ez eo Sacha Ketchum an aroz hag a zo heuliet e-kerzh e veaj e-lec'h ma klask pakout ar muiañ posupl a pokemon... Ar pezh e vez adkavet er c'hoarioù video. E pouezh sevenadurel a zo bet pouezhus-tre er broioù e lec'h ma'z eo bet silet ; Bro Japon, ar Stadoù Unanet, ha meur a broioù Europaat.
Frañsez Kervella
Frañsez Kervella, François-Marie Kervella e marilh ar boblañs, ganet e Dirinonn (Kerne - Penn-ar-Bed) d'an 31 a viz Genver 1913, marvet e Lannuon d'an 10 a viz C'hwevrer 1992. Anavezet eo ivez dre e anv-pluenn "Kenan Kongar". Douarour eo, skrivagner, barzh brezhonek, hogen anavezet dreist-holl evel yezhadurour brezhonek. Er gelaouenn Gwalarn e kemeras perzh, ha goude ar brezel e Barr-Heol hag el Liamm. (Taolit evezh : Un den all ar memes anv gantañ a oa o vevañ en amzer-se ha kemeret en deus perzh en Emsav ivez : Frañsez Kervella-Kernu a reer eus hennezh evit ma ne vefe ket kemmesket an daou. Daoust da se e vezont kemmesket alies el levrioù savet diwar-benn an amzer-se.)
Pokémon
Meizad
Er bed-se n'eus ket diouzh al loened real anavezet ; poblet eo ar blanededenn gant pokemoned, doareoù loened hag a c'hell dislonkañ tan (evel ar charizard), pe tredan (skouer pikachu). Bez e c'hellont bezhañ mekanikel (magnetit a zo unan anezho), pe memes bezañ frouez mab-den (evel mewtow)... Peurviañ e treuzvevont gant mab-den difreuz, met kudennoù a sav alies. Pep spesad pokemon en deus e anv : hennez a c'hell bezañ implijet kement evit kaozeal eus ur pokemon resis pe evit hollad ar spesad pokemon. Peuviañ ne c'hell ket ur pokemon lavar un dra all estreget e anv (met un doare yezh e chom, komprenus etre an holl pokemon), memes ma zo bet eus darvoudoù spesius e-lec'h ma'z eo bet desket yezh mab-den gant ur pokemon.
Ruzenn gweuz-dent divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn gweuz-dent divouezh treuzskrivet [f] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 128.
Pokémon
Meizad
Pokemonoù zo, lavaret mojennek, a zo unanel en o spesad (evel-se ne vez nemet eus ur mew er bed-se).
Kaerell kof melen
Emzalc'h
N'anavezer netra diwar-benn gouennadur ar gaerell kof melen. Krediñ a reer eo heñvel ouzh hini an erminig. En em vagañ a ra diwar krignerien ha tud bro-Nepal a vir anezhi en o zi da logota.
Pokémon
Meizad
Pep pokemon n'eus un doareen pe meur a hini, termenniñ a raio lod brasañ eus o doareoù-tagañ, ho kreñvderioù hag o gwañderioù e-keñver doarennoù all (aesoc'h e vo d'ur pokemon plantel gouzañv tagadennoù dourel eget reoù an tan da skouer). 17 Doareen disheñvel a zo, pep hini dezhañ gwañderioù ha kreñvderioù a-enep unan all.
Ruzenn gweuz-dent divouezh
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar fonem mouezhiet par [v] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Kaerell kof melen
Liammoù diavaez
Ar gaerell kof melen war Animal Diversity.com
Pokémon
Meizad
Bez e c'hell ur pokemon cheñch doareen goude bezañ "dioroet", ma c'hell e spesad en ober. Ne c'hell ket ur pokemon dioroiñ muioc'h evit daou gwech. A-wechoù e c'hell choaz etre meur a dioroadur disheñvel (skouer evoli).
Dresourien pokemon 'zo a prient o pokemon d'ober emgannoù etrezo. Ar pokemonoù-se a zo peurviañ douget en o Poket Ball, seurt bolotennoù hag a c'hell degemer ur pokemon hepken (bihanaet eo neuze ar pokemon evit dont tre). Hunvre muiañ niver an dresourien (ha niverus int) a zo pakout an titl "mestr dresour" ; d'en ober e rankout dont a benn da pakour ur skouerenn an holl pokemon er bed... D'en ober e rankont treuziñ ar bro.
Ar matchoù pokemon a zo aozet etre daou dresour, ha paouezh a ra pa'z eo holl pokemon unan anezho KO. Peurviañ n'eus pokemon lazhet ebet, hag ar re lakaet KO a zo pareat e ospitalioù arbenikaet "kreizhennoù pokemon".
Frañsez Kervella
Bugaleaj ha yaouankiz
Savet eo bet en ur familh baour o chom war ribl an Elorn e Dirinonn, war harzoù Loperc'hed, ha brezhoneg a veze komzet er gêr. Goude marv e dad er brezel-bed kentañ, pa oa pevar bloaz, e voe disklêriet ar bugelig minor Stad ha desavet gant e vamm hag e dud-kozh. E bennad kentañ a skrivas evit Feiz ha Breiz an aotrou Yann-Vari Perrot pa oa c'hwezek vloaz. Skoliataet eo bet e Brest ha bet en doa Roparz Hemon da gelenner. E studioù war an douarouriezh pe ar c'heologiezh a reas e Roazhon etre 1931 ha 1936.
640
Diwar-benn ar bloavezh 640 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 640
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 640
Frañsez Kervella
Buhez micherel
Ijinour war ar c'heologiezh hag ar maengleuzierezh e oa. Goude bezañ graet e studioù e teuas da vezañ douarour hag ez eas d'ober enklaskoù evit kavout eoul-maen en Afrika, e (Gabon hag en Aod an Olifant). Diwezhatoc'h e labouras evit ar CEA da glask kailh uraniom ha mineraloù skinoberiant ha kement-se betek bezañ war e leve-kozhni.
Eil brezel bed
Da heul an dekred kemenn da zivodañ ar Parti National Breton, Strollad Broadel Breizh, d'an 20vet a viz Here 1939 eo preizhet e levraoueg. En 1940 e kemer perzh er Bretonische Regierung e Berlin.
Kemer a reas perzh en adreizh an doare-skrivañ peurunvan en emglev a zeuio diwar se e 1941. Ezel eo bet eus Framm Keltiek Breizh en 1942.
Ur skoazell vras eo bet da Yann Gerlann a-benn sevel ha derc'hel en he sav skol vrezhonek Plistin, ar skol vrezhonek kentañ.
Goude ar brezel
Pevar bugel o deus bet, Erwan, Annaig, Riwanon ha Divi.
Kenlabour
Sellit ouzh Geriadur ar Skrivagnerien hag ar Yezhourien, pajenn 172-173.
Lucia Anguissola
Lucia Anguissola, ganet en 1536 pe 1538 en Cremona en Lombardia, e plaenenn ar stêr Po, marvet war-dro 1565, a-raok 1568, a oa ul livourez italian manierista, er. C'hoar e oa d'al livourez Sofonisba Anguissola.
He buhez
N'eo ket gwall anavezet he buhez, n'eus roud anezhi el levrioù-ganedigezhioù, met peurvuiañ ne lakaer ket arvar war he marv, da ugent vloaz bennak, er bloavezh 1565. N'anavezer ket kalz taolennoù savet ganti, ha div hepken a zo sinet.
Ganet e oa e Cremona, en Italia. An drede e oa eus c'hwec'h merc'h Amilcare Anguissola, a oa o anvioù Elena, Europa, Anna Maria, Minerva, Sofonisba, ha livourezed o-c'hwec'h. He zad a oa un den eus noblañs izel Genova, ha bod a roas d'e verc'hed da livañ. Lucia a voe desket war al livañ war un dro gant he c'hoar Sofonisba Anguissola ha tennañ a ra labourioù an eil da re eben evit a sell an doare-ober, dreist-holl er poltredoù. Lavaret e vez gant lod e oa muioc'h a zanvez e Lucia eget er c'hoarezed all.
Brudet ez eus bet unan eus he zaolennoù, Poltred Pietro Maria, medisin e Cremona, (e deroù ar bloavezhioù 1560), marteze ar medisin a rae war he zro. Meulet eo bet gant Giorgio Vasari, a welas an daolenn en he zi pa reas e weladenn d'he zud war-lerc'h marv ar plac'h yaouank: un daolenn leun a gizidigezh eo, e livioù louet ha gell. An daolenn all sinet ganti zo un emboltred (war-dro 1557). Livet he deus ivez ur Werc'hez gant he mabig, hag ur Poltred ur vaouez (e deroù ar bloavezhioù 1560, Roma, Galeria Borghese), a zo kontet da vezañ pe un emboltred pe ur poltred eus Lucia gant he c'hoar Sofonisba. Daou boltred (Pinacoteca Tosio Martinengo e Brescia ha Museo Poldi Pezzoli) e Milano, a c'hallfe bezañ pe diwar zorn Lucia pe diwar hini he c'hoar Minerva Anguissola.
Arnhem
Arnhem zo ur gêr eus reter an Izelvroioù ha kêr-benn proviñs Gelderland eo. Emañ war ribl ar "Roen Izel" (Nederrijn). E 2007 e oa 150 000 (2012) a dud o chom enni ; an eil kêr vrasañ eo e Gelderland, war-lerc'h Nijmegen.
Aradon
Aradon (distaget er vro) a zo ur gumun eus kanton Gwened-2 e departamant ar Mor-Bihan.
Douaroniezh
War ar pleg-mor Mor-Bihan emañ ar gumuniezh Aradon.
Kumunioù amezek da Aradon a vez : Baden; Ploveren; Gwened; Sine.
An aod hag an inizi a vez war borzh ar gumuniezh :
Ardamezioù
Palefarzhet; ouzh 1, en sabel e deir treustell en argant; ouzh 2, en glazur, e vag-lien greet en argant, e voug-heol loc'hant ouzh konk kleiz ar gab; ouzh 3, en sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1; ouzh 4, en argant, e vrizhenn erminig en sabel.
Tud
Tud bet o chom en Aradon :
Goizueta
Goizueta zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Qi ar Su
Tiernezh Qi ar Su  齊朝 (Pinyin: Qí cháo) (479-502) a oa an eil eus Tiernezhioù ar Su e Sina. Heuliet e voe gant Tiernezh Liang. E-pad e 23 bloaz a vezañs e gouzanvas an tiernezh eus un distabilder bras. Goude marv Impalaer Gao ha Impalaer Wu e voe muntret Xiao Zhaoye, mab-bihan Impalaer Wu gant Xiao Luan a yeas da Impalaer Ming. Lakkaat a reas d'ar marv tout ar c'herent eus Impalaer Gao ha Impalaer Wu hag an dud-e-karg a c'hellfe, hervezañ, iriennañ eneptañ. Kenderc'hel a reas e vab Xiao Baojuan gant ar bolitikerezh-mañ, ar pezh a voe abeg da veur ag emsavadegoù. An hini diwezhañ, bleiniet gant Xiao Yan a gasas kuit Qi ar Su eus ar galloud. Erlec'hiet e voe gant Tiernezh Liang.
Isabelle
Isabelle zo un anv-badez gallek, kar d'an anv hebreek Elisabeth. Anaout a reer ivez ar stumm Isabeau. Klotañ a ra gant Izabel e brezhoneg.
Quattrocento
Quattrocento a zo berradur mille quattrocento en italianeg, eo an anv a vez roet er yezh-se d’ar bloavezhioù 1400, da lavarout eo d’ar. Kemm bras a c’hoarvez en Italia, fae a reer war an tremened, war ar Grennamzer, lakaet da oadvezh an diouiziegezh.
Venezia
Astenn he galloud a ra kêr Venezia e-maez Mor Adria betek Kreta ha Kiprenez en 1489, ha sevel Kevre Venezia.
Firenze
Dindan levezon an tiegezh Medici e Firenze e vleugn an arzoù. Gwareziñ hag arc'hantañ arzourien veur, evel Paolo Uccello ha Fra Angelico, a vez graet gant Cosimo de' Medici. astenn a ra Firenzehe galloud war Toskana, ha trec'h eo war he c'hevezerez Pisa en 1406. E 1494 koulskoude, dindan Piero II de' Medici, e tegouezh arme c'hall ar roue Charlez VIII, en hent war-du Naplez. Harluet eo ar Medici eus Firenze. Klask a ra Girolamo Savonarola sevel an doueveliouriezh er geoded.
Stadoù ar Pab
En 1501 e klaskas Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, gant harp e dad, kemer ar galloud e Romagna
Macallan
Macallan zo ur wiski diwar valt, aozet gant ar Macallan Distillery damdost da Easter Elchies House, e Creag Eileachaidh en tolead a vez graet Speyside anezhañ.
Ergentaou ne veze savet ar Macallan nemet e tonelloù derv war-lerc'h gwin eus Jerez (sherry e saozneg), degaset di eus Spagn.
Fured
Ar fured (Mustela putorius furo) zo ur bronneg kigdebrer. Ur pudask doñvaet eo.
Joseph Gallagher
thumb|Joseph Gallagher Joseph Gerard Gallagher a zo bet ganet d'ar 4 a viz Mae 1964.
Saweroueg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù yawek eo ar saweroueg (saweru) komzet gant tro-dro da 300 den (1991) e Papoua ar C'hornaoueg.
Joseph Gallagher
2480 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
Chapel-Baz-Meur
Chapel-Baz-Meur a oa ur gumun a Vreizh e Kanton Gwaled, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Abaoe ar a viz Genver 2016 emañ e-barzh ar gumun nevez Diwazh-Liger.
Ardamezioù
"en erminoù, e zrailhenn a deir pezh en glazur; e vevenn en gul"
Ibargoiti
thumb|250px|Sede pelec'h emañ Ibargoiti
Ibargoiti zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e komark Agoitz‎.
Ruzenn gweuz-dent mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn gweuz-dent mouezhiet treuzskrivet [v] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 129.
Devedig-Orfeüs
An devedig-Orfeüs a zo un evn bihan, Sylvia hortensis an anv skiantel anezhañ.
Ruzenn gweuz-dent mouezhiet
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [f] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Devedig
An devediged eo an evned a ya d'ober ar genad Sylvia, krouet e 1769 gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Kaerell Sibiria
Kaerell Sibiria (Mustela sibirica) zo ur bronneg a vev en Azia.
Ioweg-Otoeg
Ur yezh siouek-katawbek eo an Ioweg-Otoeg. Komzet e oa gant ar Vissouried, an Otoed hag an Iowayed e biz Kansas hag e darnioù Missouri ha Nebraska. Tost tre eo ouzh an Hokakeg. N'eo mui komzet nemet gant un nebeud tud gkzh er c'humuniezhoù Otoe-Iowayek en Oklahoma. Marv eo ar c'homzer gwir diwezhañ e 1996 met chom a ra un dornad tud damvarrek gant ar yezh.
Nemet e vefe strivoù da virout ar pezh a chom eus ar yezh eo gwirheñvel e yelo-hi da get buanik.
Ar Peniti
Ar Peniti a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, e Gwalarn Roazhon.
Yaweg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù yawek eo ar yaweg (yawa, yapanani, mantembu, yava pe iau) komzet gant tro-dro da 6 000 den (1987) en enez Yapen e Papoua ar C'hornaoueg.
Pemp rannyezh a zo: hini ar c'hreiz (pe moraeg), hini ar c'hornôg, hini ar su, hini an norzh ha hini ar reter.
Troad oblikel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad oblikel (saoz.: oblique case; e latin: casus generalis) pe troad amskouer evit komz eus un droad yezhadurel disheñvel hec'h arc'hwel pe arc'hwelioù diouzh hini an nominativ (hag ar vokativ), da lâret eo un droad a dalvez peurliesañ da verkañ renadenn ur verb tranzitivel pe implijet stag ouzh un araogenn.
Implijet e vez an droad-mañ gant an hindeg-ourdoueg da skouer.
Peurliesañ e vez enebet ar steudadur morfologel-kevreadurezhel nominativel-akuzativel implijet gante an droad oblikel (d.l.e. nann-nominativel) ouzh ar steudadur ergativel-absolutivel. Bez' ez eus yezhoù ergativel-absolutivel avat implijet gante ivez an droad oblikel, dreist-holl yezhoù kaokazek ar gwalarn, en o zouez an adigeg hag an oubic'heg.
Anasieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù reter Geelvink Bay eo an anasieg (anasi pe bapu) komzet gant tro-dro da 2 000 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Breizhveuradelezh
Un devoud glenndouaroniel : An Inizi Predenek ha Breizh-Veur
Un enezeg eo an Inizi Predenek, hag un enez postek eo Breizh-Veur. Alese diouzh un tu arvezioù dibar dezho, a-fet glenndouaroniezh (hinad pergen) hag a zegas neuze doareoù-bevañ dibar ha kumun d’an holl bobloù a zo o chom enno, ha diouzh un tu all un doare digenvezded diouzh douar-bras Europa.
Pobladur an Inizi Predenek ha Breizh-Veur : ur skoilh da geal ar vreizhveuradelezh
Adalek donedigezh ar Gelted en Inizi Predenek e ranker stadañ e voent disrannet e meur a bobl disheñvel : Kelted "Q" pe Ouezeled e Iwerzhon, Kelted "P" pe Vrezhoned e Preden pe Vreizh-Veur. Ha c’hoazh e chome a-gostez, e Norzh Preden, ar Bikted –a zo amsklaer o orin– diouzh ar peurrest eus an enezenn poblet gant Brezhoned, rannadur kendalc’het gant gouzalc’hidigezh roman ar pep brasañ hepken eus Preden, pa chome Norzh an enezenn-se hag Iwerzhon er-maez eus he beli. Adalek an Uhelgrennamzer e tiasezas ouzhpenn-se pobloù german (Saksoned, Angled, Juted) e Reter Preden
Girgillao
right|thumb|260px|Sede pelec'h emañ Girgillao e [[Nafarroa.]] Girgillao (euskareg; Guirguillano hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Breizhveuradelezh
Eus an eneberezh etre pobloù keltiek ha Saozon da geal ar vreizhveuradelezh
En Uhelgrennamzer e chome anat an eneberezh etre ar pobloù keltiek hag ar Saozon, da gentañ evit abegoù relijiel, an eil re o chom pagan pa oa a re all kristen. Tamm-ha-tamm e steuzias an eneberezh relijiel-se avat, gant kristidigezh ar rouantelezhioù angl-ha-saoz (An hini kentañ o vezañ rouantelezh Kent e 597 da heul mision sant Aogustin) ha gant trec’h savpoent roman ar gristenniezh angl-ha-saoz war hini ar gristenniezh keltiek e Sened-Iliz Whitby e 664.
Erzerc’hadoù embannidigezh ar vreizhveuradelezh er Grennamzer
Er Grennamzer eo bet kaset war-raok keal ar vreizhveuradelezh meur a wezh. Amjestr e voe roll Bro-Saoz en dezo-se avat. Daou zoare zo d’e verzout : Meur a wezh e teus rouaned saoz evel-se da sujañ ez-berrbad pe ez-padusoc'h o amezeion keltiek :
Furmidigezh gwerc’hel ar Rouantelezh-Unanet
A-raok krouidigezh kefridiel ar Rouantelezh-Unanet e 1707 en en savas e gwirionez tamm-ha-tamm ar riez-se : Arouez an "Unaniezh"-se eo an Union Jack, banniel o kendeuziñ bannielloù Sant Jorj (Bro-Saoz), Sant-Andrev (Skos) ha Sant Padrig (Iwerzhon), Kembre o vezañ ankouaet.
An impalaouriezh vreizhveurat
Adalek dibenn an 16vet kantved ez astennas ar beli saoz da gentañ, hogen breizhveurat dreist-holl da c’houde, war vor dre ar bed a-bezh, dre grouiñ trevadennoù pergen. Keal ar vreizhveuradelezh an hini eo a voe kaset war-raok hag a aroueze ar galloud-se, o voe en e barr e grez Viktoria (1837-1901). Kement-se a c'haller merzout c'hoazh gant an Union Jack lakaet e korn trevadennoù kent evel Aostralia pe Zeland-Nevez.
Keal ar vreizhveuradelezh arzaelaet gant an trobarzh keltiek
Adalek an 19vet kantved en em savas ouzh beli ar Rouantelezh-Unanet –hevelebet ouzh hini Bro-Saoz– ar broioù keltiek trobarzhel : Iwerzhon da gentañ –pezh a zisoc’has war disrann Stad dieub Iwerzhon e 1921, daoust ma kendalc’h c’hoazh stourm ar vroadelourion iwerzhonat ouzh beli ar Rouantelezh-Unanet e Iwerzhon an Norzh, e Kernev-Veur, Kembre ha Skos adalek bloavezhioù ugent ha tregont an 20vet kantved, stourm a greñvas adalek ar bloavezhioù c’hwegont evit disoc’hañ a-benn ar fin war digreizannadur ar galloud e gounid Skos, Kembre ha Iwerzhon an Norzh ur wezh erru Tony Blair e penn Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet e 1997.
Tuadurioù nevez abaoe 1997
Abaoe staliadur ar Strollad Labour er Gouarnamant e kemeras keal ar vreizhveuradelezh un neuz nevez.
Diouzh un tu he deus levierezh Tony Blair a-fet digreizennañ war-zu Skos, Kembre hag Iwerzhon an Norzh kemmet-krenn en un doare dic’hortoz al liamm a oa etre keal ar vreizhveuradelezh hag ar vroadelouriezh saoz. Betek-hen e veze peurvuiañ merzet ar vreizhveuradelezh evel un astenn d’ar vroadelouriezh saoz, dezhi ur stumm impalaour. Hiviken o deus ar vroadelourion saoz goulennet frankizoù kevatal evit Bro-Saoz ha zoken, evit lod anezho, dizalc’hidigezh o bro ha freuz an Unaniezh.
Diouzh un tu all, pezh a zo marteze un heuliadenn d’an arvez kentañ-se, en deus Gordon Brown loc’het un emzalc’h nevez ha nevezus a-fet breizhveuradelezh. D'ar 14 Genver 2006, pa ne oa ket c'hoazh Kentañ Maodiern hogen war-nes da embregiñ ar stael-se e tistagas ur grezegenn dirak ar Gevredigezh Fabian da dermenañ pezh a oa gouez dezhañ ar vreizhveuradelezh, eleze un devoud keñvoc'h eus pezh a zisrann pobloù ar Rouantelezh-Unanet, unanet en-dro da dalvoudoù evel an demokratelezh pe dalvoudoù all a-seurt-se. Da glotañ gant ar mennozhioù-se e kinnigas krouidigezh un Devezh Breizhveurat ha da Zevezh ar soudarded kent an 27 Mezheven 2006 e tistagas ur brezegenn all oc'h adembann ez eo unanet pobloù ar Rouantelezh-Unanet, Skosiz pergen, gant ur vreizhadelezh au-us dezho.
Yezhoù yawek
Un isskourr eus ar Yezhoù papouek eo ar yezhoù yawek komzet e Papoua ar C'hornaoueg, ennañ div yezh:
Gwelet ivez
Geelvink Bay languages
Pantanal (loen)
Ar pantanal (Leopardus braccatus) a zo ur c'hazh bihan eus Brazil ha norzh Arc'hantina. Betek n'eus ket pell e kreded e oa un isspesad eus ar c'holokolo.
Daveoù
Wozencraft, W. C. (16 November 2005). in Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 537-538. ISBN 0-8018-8221-4.
Barapasieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù reter Geelvink Bay eo ar barapasieg (barapasi) komzet gant tro-dro da 2 500 den (1995) e Papoua ar C'hornaoueg.
Div rannyezh a zo:
14 Ebrel
Ganedigezhioù
thumb|150px|Ritchie Blackmore (1977).
Mandaneg
Ur yezh siouek-katawbek eo ar mandaneg. E 2009 n'eus ket nemet ur c'homzer a-vihanik, e mirlec'h Fort Berthold e Norzh-Dakota, met desket e vez er skolioù.
Laarne
Laarne a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Devedig lagad aour
An devedig lagad aour (pe devedig rizennek) a zo ur golvaneg, Sylvia nisoria (pe Curruca nisoria) an anv skiantel anezhañ.
Mandaneg
Darempredoù genel
Krediñ a raed da gentañ e oa ar mandaneg ur c'har da yezhoù an Hidatsaed hag ar C'hrowed. Evel m'o deus ar vandaned bevet e-kichen ar meuriadoù-se e-pad un amzer hir eo gwirheñvel e oa bet levezonet bras o yezh gant o re. Diaes-tre eo, abalamour d'an dra-se, resisaat lec'hiadur ar mandaneg e-touez ar yezhoù siouek hag ar peurliesañ e lakaer anezhañ en un isskour distag.
Div rannyezh he-doa ar mandaneg :
1. Nuptare 2. Nuetare
Nuptare hepken a dreuzvevas betek an kantved hag an holl gomzer a voe divyezher en Hidatsaeg. E 1999 ne chome nemet 6 mandaneger bev, hag e 2009 unan nemetken. Kelennet eo ar yezh e skolioù ar mirlec'h, avat.
Devedig lagad aour
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Iguzkitza
Iguzkitza (Igúzquiza hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Mandaneg
Fonologiezh
Tonennoù en deus ar mandaneg
Metamorfozoù
Ar Metamorfozoù, zo ur meurgan hir e latin, a oa savet gant ar barzh roman Ovidius er bloavezh 1. Metamorphōseōn librī "Levrioù an Treuzfurmadurioù" e oa e ditl orin e latin. Ouzhpenn 15 levr a ya d'ober ar varzhoneg hir-se, 12 000 gwerzenn enni, <abbr title="Petra eo ?">heksametroù daktilek anezho. Kontañ a ra ganedigezh ar bed hellazat ha roman betek mare an impalaer Aogust.
Mandaneg
Iskizadenn
Studiet e oa bet a-dost ar yezh pa veze kredet gant lod e oa ar Vandaned diskennidi eus Kembreiz, ha klasket e oa bet heñvelderioù etre ar mandaneg hag ar c'hembraeg.
Gwelet ivez
Mandaned Yezhoù siouek
Yezhoù ar Stadoù-Unanet
1969
Diwar-benn bloavezh 1969 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Breizh
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù diwar-benn ar brezhoneg.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1969
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1969
Kolokolo
Ar c'holokolo (Leopardus colocolo) a zo ur c'hazh roudennek bihan eus kreiz Suamerika, kavet eus Ecuador betek Chile en Andoù. Nebeut a draoù a anavezer diwar-benn e emzalc'h met krediñ a reer ez eo ur preizher-noz. En em vagañ a rafe gant anevaled bihan.
Muzuliañ a ra etre 50 ha 70 cm ha pouezañ a ra etre 3 ha 5 kg. Liv e vlevad a zo gris pe velen gant roudennoù teñval.
N'eus ket pell e oa bet lakaet daou eus e isspesadoù - kazh ar pampa hag ar pantanal - da spesadoù rik.
Ac'hiroe
Ac'hiroe (Αχιρόη e gregach), pe Anc'hinoe hervez ar Bibliotheke, oberenn ar pseudo-Apollodoros, a zo marteze ur fazi e-lec'h Anc'hiroe, a oa un naiadenn, e mojennoù Hellaz kozh.
Merc'h e oa da Neilos, doue-stêr an Nil. Dimeziñ a eure d'ar roue Belos ha mamm e voe d'e vibien Aigyptos ha Danaos, hag ivez, hervez skridoù zo, da g-Kefeüs, roue Aithiopia, ha Fineüs.
Hervez ar skoliast Lykofron, he doe ur mab digant Ares, Sithon, ha hervez Hegesippus , div verc'h Pallenaia ha Roiteia, a voe savet div gêr en o anvioù.
1701
Diwar-benn bloavezh 1701 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1701
Villamayor de Monjardín
Villamayor de Monjardín zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria.
Pudask pavioù du
Ar pudask pavioù du (Mustela nigripes) zo ur c'higdebrer bihan a vev en Amerika an Norzh. Kar eo da pudask ar stepennoù.
Aet e oa da get e Kanada e 1937 hag e 1980 ne chome nemet ur boblañs ouez, dizoloet dre zegouezh e Wyoming. Paket e oa bet evit he gwareziñ kent na yafe da get. Un nebeud loened maget er gwarezva a oa bet lezet da vont goude-se met ar poblañsoù a chom bihan.
Emzalc'h
Ur c'higdebrer oberiant diouzh an noz eo. Chas-pradenn a zebront dreist-holl ha ne c'hellont ket treuzvevañ hepto. Kuzhat a reont en un douarenn diouzh an deiz.
Gwarez
Distruj ar pradennoù, digresk ar poblañsoù chas-pradenn hag efedoù drastus kleñvedoù evel kinomoz pe bosenn ar c'hoadegoù (heñvel a-walc'h ouzh ar vosenn) a voe abegoù diskar poblañs ar pudasked pavioù du. Aet e oant kazi da get e-pad an hag an  kantved.
Anavezet e voent evel ur spesad distag e 1851 hepken, goude embannadur ul levr gant John James Audubon ha John Bachman.
E 1981 e tizoljod ur boblañs vihan 130 hinienn enni e-kichen Meeteetse, Wyoming. War zigresk ez eas abred abalamour d'ar c'hleñved hag e 1986 e tapas ar Wyoming Game and Fish Department an 18 loen a chome d'o gwareziñ. D'ar poent-se na oa nemet 50 pudask pavioù du ken er bed.
E 1991 e teraoujod da lezel pudasked pavioù du da vont en natur en dro. Krediñ a reer e oa war-dro 400 penn er bed.
Liammoù diavaez
Ar pudask pavioù du war Animal diversity web
Bourateg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù reter Geelvink Bay eo ar bourateg (burati) komzet gant tro-dro da 100 den (2000) e Papoua ar C'hornaoueg.
Carlo Cozio
Carlo Cozio, kont eus Montiglio ha Salabue, a zo bet ganet e 1715 e Casale Monferrato (Italia) ha marvet e 1780.
Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
Dimeziñ a reas gant Donna Taddea dei Marchesi di Barbiano di Chieri: ur mab a voe ganet gante.
An Difenn Cozio
1.e4 e5
2.Mf3 Mc6
3.Fb5 Mge7
An Difenn Cozio Daleet
1.e4 e5
2.Mf3 Mc6
3.Fb5 a6
Kaerell Egipt
Kaerell Egipt (Mustela subpalmata) zo ur bronneg brosezat en Egipt.
Carlo Cozio
An Difenn Cozio Daleet
4.Fa4 Mge7
Oberenn skrivet
left|thumb
Ur mell levr eo, div levrenn ennañ, gant 700 pajenn. Peder lodenn a zo ennañ: an hini gentañ a-zivout ar c'haradenn (gambetto), an eil hini gouestlet d'ar c'hoari boutin, an deirvet hini a-zivout c'hoarioù "ar C'halabrad", hag an hini ziwezhañ gant 201 bartienn. Ur stagadenn a ya d'ober tost ur bempvet levrenn. Rouez-kenañ eo al levr-mañ: devet oa bet tost an holl skouerennoù anezhañ abalamour d'un tan-gwall er Stamperia Reale ("Moulerezh Roueel") e Torino.
Llywarch Hen
Llywarch Hen (534-634) a oa roue diwezhañ Rheged ar c'hreisteiz, unan eus rouantelezhioù brezhon en Hanternoz Kozh Enez Vreizh, a zo Hen Ogledd Kembreiz ; mab e oa da Elidyr Llydanwyn, roue Rheged en e raok, ha kenderv da Urien Rheged, priñs Rheged.
Repu a rankas mont da glask da rouantelezh Powys dirak aloubadeg an armeoù saoz. Eno e teuas da vezañ ur barzh brudet e penn-kentañ ar.
Barzh
Brudet eo e varzhonegoù diwar-benn marv e genderv Urien Rheged, diwar-benn Cynddylan Pengwern ha diwar-benn e vibion-eñ. War a greder ez eo gantañ e oa bet dastumet penn Urien en aerva.
Hervez ar vojenn e oa niverus e vugale, goude ma n'eo ket asur ar gont : 24 hervez ar barzh, met 39 hervez dihelloù all, hep kontañ e verc'hed.
En e varzhonegoù ez eus kaoz eus aloubadeg Breizh-Veur gant ar Saozon. Ganto e vije bet awenet diouganoù Gwenc'hlan e Barzaz Breiz.
« Barzhonegoù Llywarch Hen »
En {{IXvet kantved]] ez eo bet skrivet ar barzhonegoù Canu Llywarch Hen, ha  Canu Heledd . N'ouzer ket gant piv int bet skrivet. Meneg zo graet gant ar barzh eus anv an daou zen-se : unan anezhe a veve er {{VIvet kantved}}, egile er VII{{vet}}.
E Canu Heledd ez eus kaoz eus rouaned Pengwern, eus Geraint, eus Emgann Llongborth, a vez lakaet war e anv.
Disheñvel avat eo e varzhonegoù diouzh re Taliesin hag Aneirin en e raok, dre ma tispak enne e drivliadoù personel en ur zerc'hel d'an hengoun harozel.
Barzhonegoù istorel int en un doare eta, ha kaoz enne eus ar stourm enep ar Saozon, eus 24 mab Llywarch hag eus Cynddylan, breur Heledd, bet lazhet en emgann.
Mor Kreizdouar
Ul lodenn eus ar Meurvor Atlantel eo bet ar Mor Kreizdouar, met kazi kaeet eo bet gant an douaroù. En Norzh eo klozet gant Europa, er Su gant Afrika hag er Reter gant Azia. N'eo digor nemet eus tu ar c'hornaoueg gant strizh-mor Jibraltar na ra nemet 14,4 km. Gant ar vorourien e vez graet ar Mor Kreizdouar Euroafrikan pe Mor Kreizdouar Europa anezhañ evit ober ar c'hemm etrezañ hag ar morioù kreizdouar all. Un hent bras-kenañ evit an treuzdougerezh dre vor eo bet er Ragistor hag en Henamzer pa zeuas da vezañ anat d'ar pobloù o doa ezhomm d'ober kenwerzh ha da sevel liammoù politikel ha sevenadurel, en o zouez pobl Egiptiz kozh, pobl ar C'hresianed, pobl ar Romaned ha pobloù ar Reter, Semited (an Arabed, ar Fenikianed hag ar Yuzevien en o zouez) ha Persed.
Unan eus mammennoù pennañ sevenadur ar C'hornôg eo bet ar pezh a zo c'hoarvezet a-gozh war aodoù ar Mor Kreizdouar.
Westhoek
Disrannet eo ar Westhoek gall e teir rannvro naturel : ar Blootland, an Houtland ha Plaenennn al Leie.
Daouhanteret e oa bet ar Westhoek goude aloubadeg pastelloù-bro Kassel, Bailleul hag Ieper gant Loeiz XIV e 1677 goude Emgann Kassel. Ne oa ket an harzoù nevez harzoù sevenadurel pe yezhoniel avat.
Armerzh
left|thumb|220px center|thumb|220px
1702
Diwar-benn bloavezh 1702 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1702
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1702
Devedig korr
An devedig korr a zo un evn, Sylvia nana e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e gwalarn Afrika hag Azia ar C'hreiz.
Lannerell
Lannerell a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Gwaled, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Brudet eo evit e winieg. Produiñ a ra muskadig Sèvre & Maine ha Gros-Plant.
Liammoù diavaez
lec'hienn ofisiel
Landevenneg
Landevenneg a zo ur gumun eus Bro Gerne, e kanton Kraozon, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh, war lez kreisteiz aber ar stêr Aon.
Savet e voe abati Landevenneg gant sant Gwenole.
Viana (Nafarroa)
Viana zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria. Eno emañ bez Cesare Borgia.
Kaerell roudennek
Ar gaerell roudennek (Mustela strigidorsa) a zo ur bronneg hag a vev en Azia (reter Nepal, biz India, Tibet, su Sina, Viet-Nam ha Laos) etre 1 000 m ha 2 500 m.
Doareoù pennañ
Disheñvel eo diouzh spesadoù all ar genad Mustela gant he roudenn arc'hant a red eus he fenn betek penn he lost hag ur roudenn velen war he c'hof. Gell eo he blevenn, un tamm sklaeroc'h war he fenn a-wechoù.
Noazh eo tu-dindan he favioù ha berr ha blevek eo he lost. Ar gaerell roudennek a vuzuilh war-dro 285 mm gant ul lost 152 mm.
Krist marv
Krist marv zo unan eus brudetañ taolennoù an arzour italian Andrea Mantegna, livet war-dro 1480. Gwelout a reer Jezuz war ur gwele marmor, ar Werc'hez hag an abostol Yann an Avielour en e gichen.
Istor
Graet e voe an daolenn gant Mantegna evit chapel e vez, a greder. Kavet e voe gant e vibien en e stal-labour, ha gwerzhet evit paeañ an dle chomet war e lerc'h. He gwelout a c'haller er Pinacoteca di Brera e kêr Milano, en Italia.
Burutellerezh
Tamallet e voe d'an daolenn, gant kelennerien-arz eus e amzer, diskouez ar C'hrist e "doare ar Romaned", evel un den kig ha gwad, ha netra ken : mat e weler an toulloù en daouarn hag en treid. Sachet e vez ivez ar sell war-du gaol ar C'hrist, un dra ral el liverezh relijiel.
Kement-se a zisteraje talvoudegezh an daolenn a rankje bezañ diskouezet natur doueel ar C'hrist. Kontrol e oa an oberenn da santadoù relijiel e vare.
Worieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù reter Geelvink Bay eo ar worieg (woria) komzet gant ur 5 pe 6 den bennak (200) e Papoua ar C'hornaoueg.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Touroungareg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù reter Geelvink Bay eo an touroungareg (turunggare) komzet gant tro-dro da 500 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Arondisamant Thuin
Arondisamant Thuin a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
Istor
Krouet e voe Arondisamant Thuin e 1818, p'edo Belgia e Rouantelezh an Izelvroioù, gant kantonioù Beaumont, Binche, Chimay, Merbes-le-Château ha Thuin , kemeret diwar Arondisamant Charleroi.
Ignacio Piñeiro
Ignacio Piñeiro zo ur soner kuban, a oa ganet d'an 21 a viz Mae 1888 e La Habana, kêr-benn ar vro, ha marvet eno e 1969. Unan eus brudetañ sonaozourien Cuba eo. 327 kanaouenn a vije bet savet gantañ. Mar deo brudet evel sonero, e oa kroget evel rumbero.
Stag eo e anv ouzh hini al laz Septeto Nacional.
E vuhez
Asturian e oa e dad, morianez e vamm. E vugaleaj a dremenas e karter Pueblo Nuevo, ma voe skoliet ha ma kemeras perzh e lazoù bugale.
Pa oa yaouank e La Habana e kemeras perzh e lazoù evel Los Roncos ha Timbre de Oro. E 1926 edo o son er Sexteto Occidente renet gant María Teresa Vera, ha ganto e oa aet da New York.
Pa zistroas da Guba e 1927 e krouas ar Sexteto Nacional, pe El Sexteto Nacional de Ignacio Piñeiro en e hed, a zeuas buan da vout ar Septeto Nacional pa gemeras un trompilher er strollad. Dre e anv e tiskoueze e oa ennañ sonerien a bevar c'horn ar vro, pa ne oa nemet eus ar Gêr-benn er Sexteto Habanero, savet daou vloaz a-raok. Brudet e oa al laz abalamour da sonioù nevez Ignacio ha da ampartiz ar sonerien.
En 1928, bloaz goude savet, e troas al laz-c'hwec'h da laz-seizh, gant un trompilher ouzhpenn, hag e hanter 1929 ez eas da Sevilla d'an  Exposicion Iberoaméricana. E-pad an dreizhadenn e varvas kaner ar Septeto, José Cheo Jimenez, ha taolet e voe e gorf er mor. Tri miz e chomas e Spagn, d'ober pladennoù ha sonadegoù a bep seurt.
Kuitaat al laz a reas Ignacio en 1935, abalamour d'an arc'hant, a-hervez, hag an trompilher Lazaro Herrera a gemeras war e lerc'h betek 1937, pa voe divodet.
Goude-se e renas al laz Los Roncos, a rae rumba, ha skrivañ a reas evito kalzig. Adalek 1954 e voe adsavet meur a wech gant Ignacio a chomas e penn betek e varv e 1969.
Bev eo ar strollad atav.
Kan broadel Asturiez
Gantañ eo bet savet Asturias, patria querida, kan broadel Asturiez, savet en enor d'e dad, un Asturian anezhañ, a oa distroet da Asturiez da vervel. Hervez tud zo e vije heñvelik an ton ouzh hini ur ganaouenn kanaet gant mengleuzerien bolonat pa'z aent d'o devezh, e mengleuzioù Cuencas Mineras e Caudal hag e Mieres e deroù an XXvet kantved.
Saksoned
Ur bobl c’herman e oa ar Saksoned, hag o chom er pezh a zo bremañ gwalarn Alamagn ha reter an Izelvroioù. Meneg a voe graet anezho gant an douaroniour Ptolemaios en Eil kantved ; evitañ e oant ur bobl o chom er strizh-douar a zo Schleswig-Holstein ha Jutland bremañ. Moarvat ez ejont war-du ar c’hornôg goude-se.
Dont a rafe o anv, Sakson, eus ar ger hensaoznek seax, « kontell, badalenn, kleze ». Hervez ar pezh a gonte Einhard, istorour Karl Veur (Vita Caroli c.7), e oant tud kriz ha brezelgar forzh pegement.
Aloubiñ Breizh-Veur
Lod eus ar Saksoned, a-gevret gant Angled, Juted, Franked ha Friziz, a yeas da Enez Vreizh (Britannia), da vare dibenn an Impalaeriezh roman er c’hornôg. Abaoe meur a gantved dija e oa preizherien c’herman oc’h argadiñ aodoù reter ha su Enez Vreizh. Evit talañ ouzh ar argadegoù-se e oa bet savet ur rummad kreñvlec’hioù gant ar Romaned a-hed an aod, a oa anvet Litora Saxonica pe aod ar Saksoned. Lod eus ar breizherien-se a oa bet lezet d’ober o annez war an aod-se, koulskoude, pa oa an enezenn e dalc’h ar Romaned c’hoazh.
E 449, goude un argadeg gant ar Bikted, Vortigern, roue ar Vrezhoned romanekaet, a c’houlennas sikour digant ar Juted, da zont da zifenn e vro. Trec’het e voe ar Bikted gant ar Juted ha goude-se en em stalias un nebeud Juted e Kent, e gevred an enezenn. Pa voe nac’het o goulennoù da gaout muioc’h a zouaroù en em savas an holl bobloù german a-enep mistri an enezenn. Angled, Juted ha Saksoned dreist-holl a aloubas ar vro.
Goude ur pennad e oa peder rouantelezh sakson e su an enezenn :
Anv Saksoned Enez Vreizh a emdroas e yezh keltiek ar vro evit mont d’un dra bennak en deus roet ar ger brezhonek Saozon pe ar ger kembraek Saeson. Ha gant an anv-se e voe graet ganto evit envel an holl C’hermaned deuet da Breden ha hiziv ez eo gant ar ger-se e vez graet evit envel o diskennidi, tud Bro-Saoz (tra ma raer e yezhoù all, evel ar yezhoù romanek pe ar yezhoù germanek, gant ur ger deveret eus anv an Angled, evit envel an dud-se.)
Hollad ar C’hermaned deuet da Breden, Saksoned, Angled ha Juted, a zeuas da vezañ anvet Angled-ha-Saozon.
En deroù ne oant ket kristenien. Dre rouantelezh Kent ez erruas ar gristeniezh en o bro e deroù ar VIIvet kantved, degaset da gentañ gant ar misioner roman Paulinus.
Rouaned Wessex a zeuas da vezañ ar re c’halloudusañ e su Enez Vreizh. Unaniñ a rejont ar rouantelezhioù all gant o bro, ha kemer an titl a Bretwalda (eus an anv Bretanwealda, a dalveze "Aotrou Preden" en o yezh c’hermanek) (keñveriañ gant an "Ard Rí" en Iwerzhon). En Xvet kantved e voe unanet ar vro da vat, dindan ren ar roue Alfred ar Bras, nebeut amzer a-raok donedigezh an Normaned.
N’emañ ket an holl istorourien a-unvouezh : evit lod e voe peoc’hus a-walc’h emled an Angled-ha-Saozon en izeldirioù Preden. Evit lod all e voe gwadek an emgannoù ha bras an distrujoù, evel ma kont Gweltaz, Gildas Sapiens, ur Brezhon anezhañ, en e skrid latin De Excidio et Conquestu Britanniæ, savet war-dro ar bloavezh 560.
Met padout a reas ar brezelioù etre ar Vrezhoned romanekaet hag an alouberien, Juted, Saozon hag Angled e-pad 400 vloaz, ha tamm-ha-tamm e voe kaset ar Vrezhoned war-du ar c’hornôg hag ar gwalarn, ma kavjont repu en uheldirioù Kembre ha Bro-Skos.
Diwar yezh kozh ar Saksoned eo deuet an hensaozneg (Old English).
Saksoned an douar-bras
thumb|right|350px|[[Ary Scheffer, En em zaskoriñ a ra Widukind da Garl Veur e Paderborn, (1840)]]
An darn vrasañ eus ar Saksoned avat a chomas war an douar-bras. Hervez an istorour Beda, a skrive war-dro ar bloavezh 730, ar Saksoned kozh n’o deus roue ebet ; renet e vezont gant meur a aotrou (eorldermen) a zibab lod anezho d’o ren er brezel met a zo par an eil d’egile pa vez peoc’h. Tamm-ha-tamm koulskoude e voe unvanet o bro hag a-benn dibenn an VIIIvet kantved e oa ur vro anvet Dugelezh Saks.
Paganed e choment, daoust da strivoù ar visionerien deuet eus Enez Vreizh. Mont a rae tud a orin german eus Enez Vreizh, evel Willibrord pe Sant Bonifas, da glask avielañ o « breudeur » chomet pagan. E-pad pell e stourmas ar Saksoned da chom e diavaez ar Gristeniezh ha distag diouzh galloud ar rouantelezh frank. Hogen faezhet e voent da vat gant Karl Veur, goude meur a vrezel (772 - 804) a-enep o roue pagan Widukind. War-lerc’h al lamm o doa tapet, e voent badezet dre gaer a-wechoù, dre heg peurvuiañ, ha rediet da dreiñ da gristenien.
Sujet e voe ar Saksoned d’ar Garolingidi hag evel meur a bobl all e teujont da vezañ soudarded evit o mistri. Evelkent e teuas duged Saks da vezañ rouaned hag impalaerien zoken : Otto Iañ ar Bras, ur Sakson, a voe e penn an Impalaeriezh santel roman en Xvet kantved. Pa nac’has un dug mont da Italia da vrezeliñ gant an Impalaer Friedrich Barbarossa, e voe rannet dugelezh Saks.
Ar vro anvet "Rouantelezh Saks" eus 1806 betek 1918 ha "Stad Dieub Saks" abaoe 1990 n’eo ket bro orin ar Saksoned. Renerien ar vro-se a zeuas da vezañ mistri war Dugelezh Saks e 1423 hag a reas gant an anv Saks evit o domani a-bezh. Abaoe an amzer-se e voe graet "Saks" (Sachsen en alamaneg) eus ar vro-se, tra ma oa bro orin ar Saksoned kentoc’h er pezh zo bremañ ar stad alaman Saks Izel (Niedersachsen).
Gant ar ger "Saksoned" e voe graet ivez evit ober anv eus an Alamaned a yeas en da annezañ e Treuzsilvania. E deroù an e oa ur c’hard milion a alamanegerien e Roumania, hag int diskennidi eus an drevadennerien-se. Aet eo an darn vrasañ anezho kuit diouzh ar vro abaoe an Eil Brezel Bed, dreist-holl e-pad diktatouriezh Nicolae Ceauşescu.
Aspadennoù eus o anv
Kavout a reer en Alamagn bremañ teir stad a zeu o anv eus hini ar Saksoned : Niedersachsen, pe Saks-Izel, a oa, mui pe vui, takad annez ar Saksoned kozh, etre an Izelvroioù hag ar stêr Elbe ; Sachsen-Anhalt, pe Saks-Anhalt, a zo en-dro da gêr Vagdeburg ; ha Stad Dieub Sachsen, pe Saks, a zo Dresden he c’hêr-benn.
E finneg hag en estoneg eo deuet ar gerioù a dalveze da envel ar Saksoned kozh da dalvezout bremañ evit Alamagn (Saksa en div yezh-se) hag an Alamaned (saksalaiset e finneg ha sakslased en estoneg). E Roumania e reer Siebenbürger Sachsen (Saksoned ar seizh kastell, ar seizh kêr) eus an alamanegerien zo e Treuzsilvania, daoust ma teue o hendadoù eus meur a gorn eus Alamagn e gwirionez.
Er yezhoù keltiek eo emdroet ar ger evit mont da envel ar Saozon, o bro (Bro-Saoz), hag o yezh (ar saozneg, pe saoznaj).
Llywarch
Llywarch zo un anv-badez kembraek.
Saint-Martin-Choquel
Saint-Martin-Choquel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Stadoù kozh Italia
Sed amañ ur roll eus stadoù kozh Italia, aozet hervez ar marvezhioù istorel, adal ar Grennamzer betek Unvaniezh Italia.
A-wechoù, etre krommelloù, al lignezoù o ren.
Italia er bloavezh 1454
goude peoc'h Lodi E 1452 e voe roet an titl a zug da v-Borso d'Este evit e zouaroù e Dugelezh Modena ha Reggio, hag e 1471 evit dugelezh Ferrara.
Italia er bloavezh 1492
war-lerc'h marv Lorenzo de' Medici
Italia er bloaz 1559
war-lerc'h peoc'h Cateau-Cambrésis
Italia er bloaz 1714
war-lerc'h Feuremglev Utrecht ha peoc'h Rastatt.
Italia er bloaz 1748
war-lerc'h Peoc'h Aquisgrana
Italia e 1859
dopo l'armistizio di Villafranca
Landerne
Anv
Gerdarzh ː Lan - Theernoch, anv un eskob.
Orin
Anv a zo eus Landerne er paperoù ofisiel er boaz 1206.
Gouzout a reer avat e oa annezet al lec'h gant Galianed-ha-Romaned dre ma oa ur c'hroashent a-bouez-bras en em gave aze a-drugarez d'ar roudour da vont eus an daou du eus ar stêr. Pemp hent kozh a zo:
Reverzhioù greantel
Labouradegoù boujiennoù, soavon, bier, bangounelloù-burezh, ha dreist-holl ar Wiaderezh, "Société Linière du Léon", war hent Landivizio, he devoe betek 2500 micherour. An hent-houarn a zegasas diorrodur kêr dre he liammañ ouzh Pariz e 1865 hag ouzh Kemper e 1865.
Jim Lee
thumb|200px|right|Jim Lee e WonderCon 2009 Jim Lee (11 a viz Eost 1964 e Seoul, Korea ar Su) a zo un tresour comics. Dont a reas da vezañ brudet er bloavezhioù 1990 a-drugarez d'e labour war X-Men (Marvel Comics). Goude-se e krouas Wildstorm, ur skourr eus Image Comics, ha berzh a reas gant WildC.A.T.s ha Gen 13. Treset en deus ivez avañturioù Batman ha Superman evit DC Comics.