cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Le Cheval d'orgueil (levr)
Film
Ur film a zo bet savet gant ar filmaozer gall Claude Chabrol diwar al levr e 1980, hag eilmouezhiet e brezhoneg gant Dizale gant an titl Marc'h al Lorc'h.
Embannadur brezhonek
Un toullad bloavezhioù goude e oa Emgleo Breiz oc'h adembann levr Heliaz gant ur golo tanav ha war baper marc'had-mat, disheñvel-mat diouzh an embannadur kentañ.
Koñforzh-Meilar
Koñforzh-Meilar a zo ur gumun eus Bro-Gerne e Kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.
Broig
Daoust m'emañ ar gumun e Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab emañ Meilar e Bro giz Douarnenez evit a sell ar c'hiz kozh evit ar c'hoefoù, ha neket e Bro ar C'hab. A-raok e heulie ar merc'hed giz Bro ar C'hlaziked, ha setu ma veze graet "Borledenned" eus ar merc'hed-se (da lavaret eo merc'hed giz Kemper), gant tud Douarnenez, ha neket "Pennoù-sardin".
Veneteg
Ar veneteg eo an anv a reer eus ar yezh italianek a gomzer dreist-holl e Veneto, ar rannvro en-dro da gêr Venezia, en Italia.
Pelec'h e vez komzet?
An darn vrasañ ag ar venetegerion a zo e rannvroioù italian Veneto, Friuli-Venezia Giulia, Trentino-Alto Adige. Met yezherien zo ivez e broioù all, e Slovenia ha Kroatia (ahont o c'haver dreist-holl e ledenez Istria, hag e kornioù zo war aod Dalmatia).
Ouzhpenn-se, gant an divroañ en XIXvet hag XXvet kantved e kaver bagadoù venetegerien en Amerika, dreist-holl e Chipilo (e stad Puebla, Mec'hiko), hag e Rio Grande do Sul, e Brazil, dreist-holl e bro ar gwiniegoù, ma komzer ur rannyezh a vez graet talien anezhi, gant un tamm veneteg hag un tamm italianeg gant gerioù a veur a yezh all.
En Veneto e weler a-wechoù pannelloù divyezhek (veneteg hag italianeg).
Gerioù venetek
Ar gerioù arsenal, ciao, ghetto, gondola, lagon ha laguna, lido ha Montenegro zo gerioù deuet eus ar veneteg.
Lok Sabha
Al Lok Sabha eo ar gambr izelañ e Parlamant India. Talvezout a ra ar gerioù Lok Sabha (लोक सभा) en hindeg, kement ha "Ti ar bobl".
Kanton Komborn
Kanton Komborn a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 26 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.
Lontzen
Lontzen a zo ur gumun eus Reter Belgia, er rannvro alamanek ag ar vro. Ur gumun alamanek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
Drask aour
An drask aour (pe drask-aour ) a zo ur spesad evned, Zoothera dauma an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Azia.
Roll rouaned Kent
Amañ e kavor roll rouaned Kent. Anvioù hag amzeriadoù ar rouaned gentañ n'anavezer nemet dre Vede hag lamet kuit eñ-do hemañ ar re o-doa nac'het ar relijion gristien (Unde cunctis placuit regum tempora computantibus, ut ablata de medio regum perfidorum memoria, idem annus sequentis regis). Seblantout a ra ivez eñ-doa diverket munudoù ar renoù berrañ da gaout ul listenn "gempenn". Ouzhpenn-se, meur a roue a renas asambles e Kent. Un nebeud anezho n'anavezer nemet der zielloù ha darn anezho a zo faoz moarvat.
Pekari gweuzek
Tayassu pecari zo ur spesad bronneged hag a vev e Kreiz ha Suamerika.
thumb|center|300px|{{legend|#0080ff|Tiriad Tayassu pecari}} • Aet eo da get en [[El Salvador ]]
Napoléon Louis Bonaparte
Napoléon Louis Bonaparte ( Napoleon Lodewijk II Bonapartee nederlandeg) a oa ganet e Pariz, d'an 11 a viz Here 1804, hag a varvas e Forlì, en Italia, d'ar 17 a viz Meurzh 1831.
Mab e oa da Louis Bonaparte, roue Holland ha breur an impalaer Napoleon, ha da Hortense de Beauharnais, a oa merc'h da Joséphine de Beauharnais.
Breudeur
Daou vreur en doa:
Bursa
Bursa zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Bursa.
Napoléon Louis Bonaparte
Roue
Roue Holland e voe e-pad un nebeud devezhioù en e vugaleaj, e 1810, war-lerc'h e dad, evel Lodewijk II.
E 1815, goude emgann Waterloo e rankas mont d'an harlu.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'e geniterv Charlotte Bonaparte, merc'h da Giuseppe Buonaparte, breur henañ Napoleone Buonaparte, a voe impalaer ar C'hallaoued.
Carbonaro e oa, ha gant e vreur Louis Napoléon e reas un irienn e Roma e 1830. Kuit e voent kaset. E 1831 e kemeras perzh en emsavadeg an dugelezhioù e-kreiz Italia. Mervel a reas en emgann Forlì a-enep an Aostrianed.
Beziet eo e Saint-Leu-La-Foret, en Île-de-France.
Favreuil
Favreuil a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kentigern (sant)
Kentigern, anavezetoc'h e Bro-Skos evel Mungo, a oa ur sant brezhon e rouantelezh vrezhon Strat Clut, en Hanternoz kozh, er. Anvet e oa Cantigernus e latin ivez, ha Cyndeyrn Garthwys a vez graet anezhañ e kembraeg. Gantañ e voe krouet kêr hag eskopti Glasc'ho.
Anv
Savet eo e anv Kentigern diwar ar gwriziennoù "kent" ha "tigern", da lavarout eo "kentañ tiern". Evit 'Garthwys' avat n'haller ket displegañ. Un anv brezhoneg (pe predeneg) eo Mungo ivez, eus my-nghu (mo-chohe e gouezeleg), da lavarout eo 'karedig'. E Bromfield, Cumbria ez eus un iliz kozh en e anv, evel un toullad all en hanternoz Cumbria a vremañ.
Buhezskrid
Ur buhezskrid a voe savet dezhañ gant ar manac'h Jocelin of Furness war-dro 1185. Lavarout a ra ar manac'h ec'h adskrivas ar vuhez diwar ur vojenn eus Glasc'ho hag un dihell gozh e gouezeleg.
E vuhez hervez ar vojenn
Mamm Mungo, Thenaw hec'h anv, anavezet ivez evel Santez Thaney, a oa merc'h d'ar roue brezhon Lot, pe Lleuddun (Leudonus e latin), a renas e kornad Haddington, e Bro-Skos hiziv, met e rouantelezh Gododdin da neuze, en Hanternoz Kozh Brezhoned Enez Vreizh.
Lubanet e vije bet gant Owain mab Urien, mab roue Rheged, ha brazezet gantañ, hervez an dornskrid er British Library. Droug a savas en he zad a daolas e verc'h diwar-lein mogerioù e gastell e Traprain Law. Ne voe ket lazhet avat, ha dilezet e voe en ur vagig (coracle) a gasas anezhi a-hed ar stêr Forth betek Culross e Fife. Eno e voe ganet Mungo vihan.
Desavet e voe Mungo gant Sant Serf a oa oc'h avielañ ar Bikted er rannvro-se. Serf an hini a roas dezhañ e anv moumoun, Mungo. Pa voe pemp bloaz warn-ugent e krogas Mungo da avielañ war lez ar stêr Clyde, e-lec'h ma vo savet kêr Glasc'ho.
Degouezhet e oa ar relijion gristen er vro gant Sant Ninian. Diskibion en doe, hag aozet e voe e velegiñ gant un eskob iwerzhonat. Sevl a reas e iliz e kember ar stêr Clyde hag ar Molendinar Burn, e-lec'h m'emañ an iliz-veur grennamzerel hiziv. E-pad trizek vloaz e labouras er c'hornad, treut ar peuriñ gantañ, toenn ul lochig hepken a-us d'e benn, hogen diskibion e-leizh dezhañ, goude gwelout e skouer ha selaou e gomzoù.
En amzer-se e oa enebiezh ruz e Strat Clut ouzh ar gristenien, hag ur roue Morken a reas da Mungo kuitaat ar vro, ha mont da repuiñ da Gembre. Trement a reas dre Cumbria (pe Rheged?) ha mont da-gaout Dewi, da d-Tyddewi ma chomas ur pennad. Ac'haleno ez eas war-zu an hanternoz betek Rouantelezh Gwynedd ma tiazezas iliz-veur Sant Asaph e Llanelwy.
Prest e oa da vont da Roma d'ober un dro-birc'hirinañ, met kemm a oa e Strat Clut, ur roue nevez a oa Rhydderch Hael, ha pediñ a rae Kentigern da zistreiñ. Mont a reas eta, goude envel Asaph da eskob Llanelwy en e lec'h.
E-pad un toullad bloavezhioù edo kador eskob Mungo e Hoddom en Dumfriesshire, hag ac'haleno ec'h avielas distrig Galloway. Distreiñ a reas da Glasgow ma vodas kalzig a dud, hag anavezet oant evel Clas-gu (hag a dalv kement ha 'tiegezh karet'). Tostik aleno, e Kilmacolm, e voe gweladennet gant Sant Columba, a oa e Strathtay da neuze. An daou sant a en em vriatas, a reas kaoz hir, hag a eskemmas o bizhier-eskibien Pa voe deuet kozh e oa kabac'h Mungo hag e c'hroñj a ranke bezañ dalc'hetgant un tamm lien. Hervez a voe kontet e varvas a-greiz kibellat d'an 13 a viz Genver.
Burzhudoù
Hervez 'Buhez Sant Mungo' e reas pevar burzhud e Glasc'ho. Sed a vez lavaret evit derc'hel soñj anezho:
Dave a ra ar gwerzennoù d'an darvoudoù-mañ:
En deskadurezh
Mungo, pe Kentigern, zo anv div skol en Auckland, e Zeland Nevez.
Rannig (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rannig  (saoz: particle) evit komz en un doare ledan-tre eus gerioù goullo ha n'hall bet bezañ na deveret nag implijet kengerioù gante hag a dalvez evit merkañ perzhioù yezhadurel evel ar jener, ar gour pe amzer ar verboù.
Da skouer, gerioù-mell, rannoùigoù-verb estlamadelloù, rannoùigoù araogennek ha rannoùigoù rakverbel ha stagelloù.
En un doare strizh-tre n'hall ket kemmañ ur furm ur rannig e mod ebet, keñveriit da skouer:
Peurliesañ avat e vez komprenet an tremen "rannig" en un doare kalz ledanoc'h ha dre vras e vez renket merkoù yezhadurel ar sinaeg hag ar japaneg evel rannigoùigoù, da skouer merk an tema.
Kemmañ a ra implij resis an tremen-mañ a yezh da yezh betek ma c'hell kenglotaat zoken gant kealoù yezhoniel all evel ar "vorfemenn", "merkoù yezhoniel" pe c'hoazh "ragverboù".
855
Diwar-benn bloavezh 855 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 855
1737
Diwar-benn bloavezh 1737 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1737
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1737
Kornon
Kornon a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Dabarreg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo an dabarreg ((af-)dabarre) komzet gant tro-dro da 30.000 den e Shabeelle Izelañ hag e Qansax Dheere e Somalia (2000). Div rannyezh ez eus:
Waraoeg
Ur yezh digenvez eo ar waraoeg (warao, guaraunau pe warrau). Komzet e vez gant 18 000 a dud, 10 000 anezho unyezherien, e Venezuela, Guyana ha Surinam. Tremenet e vez d'ar vugale c'hoazh ha 90% eus ar bobl-se a oar ar yezh, met un 50% a zo diyezhegerien (spagnoleg e Venezuela, ha saozneg e Guyana).
Dourliverezh
Un dourlivadur zo un doare livadur graet war baper, pe kartoñs a-wechoù, gant livioù ha dour, hep eoul eta. Dourliverezh eo an anv a vez graet eus an arz ha doare-ober. Un arz diaes eo abalamour d'an dour ha n'eo ket un elfenn stabil. Se zo kaoz e vez implijet paper arbennik, paper dourliverezh. Ret e vez labourat a-blaen.
Dourlivourien
Unan eus an dourlivourien brudetañ eo ar saoz Joseph Mallord William Turner (1775-1850), en deus savet taolennoù leun a sklêrijenn hag a vuhez.
Kanton Dinarzh
Kanton Dinarzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Skol Merville
Skol Merville zo ur skol-stad kentañ derez e kreiskêr an Oriant.
Bec'h zo eno abaoe un nebeud bloavezhioù abalamour ma ne vez ket graet brav d'ar brezhoneg gant ar velestradurezh.
Digoret e oa bet ar c'hlas divyezhek er skol-vamm e miz Du 2005. Ranket o doa tud ar vugale stourm e-pad 45 devezh, evit diframmañ un hanter bost skolaer divyezhek. Ugent bugel a oa e-barzh ar c'hlas kentañ-se.
E miz Gwengolo 2008 e nac'he an enseller akademiezh e vije digoret ur c'hlas kentañ derez ha kinnig a rae e vije bodet an 50 bugel hag ar 6 live en ur c'hlas hepken.
Meur a vanifestadeg zo bet, evel d'ar gwener 26 a viz Gwengolo 2008 dirak ar skol. Evit diskouez pegen prederiet eo gant an divyezhegezh en deus kinniget an Enseller Akademiezh lakaat ur skolaer da zont da gelenn brezhoneg e-pad un hantereurvezh, e-lec'h kelenn brezhoneg hanteramzer. War a seblant e kav d'ar velestradurezh c'hall ez eus trawalc'h gant un hantereur ar sizhun evit bout divyezhek.
Devezh etrebroadel ar yezh vamm
E 1999 e oa bet divizet gant an UNESCO ober eus an 21 a viz C'hwevrer Devezh Etrebroadel ar Yezh Vamm. Lidet e vez an devezh-se bep bloaz er stadoù zo izili eus an UNESCO hag e sez kreiz an aozadur, evit kas war-raok liesseurted ar yezhoù hag al liesyezhegezh.
Raeren
Raeren a zo ur gumun eus Reter Belgia, er rannvro alamanek ag ar vro. Ur gumun alamanek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
Devezh etrebroadel ar yezh vamm
Brud
E broioù zo e vez implijet an devezh-se da vrudañ ar yezh, evel en Aljeria.
Südtiroler Volkspartei
An SVP (alamaneg: Südtiroler Volkspartei, Strollad poblek Su Tirol) a zo ur strollad politikel mirour hag a zifenn gwirioù sevenadurel alamanegerien ha ladinegerien Sutirol. Diazezet eo bet d'an 8 a viz Mae 1945 gant izili eus ar Südtiroler Widerstandsbund ("Kevre Rezistanted Su Tirol", rezistanted a-enep da c'houarnamantoù Mussolini ha Hitler).
Abaoe sinadur statud emrenerezh Su Tirol ez eo bet gouarnet ar broviñs gant an SVP.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel ar strollad
Lokmaria-Berrien
Lokmaria-Berrien a oa ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Marh al lorh
thumb|right|280px|Marh al lorh Marh al lorh zo ul levr brezhonek gant Per-Jakez Heliaz embannet e 1986. Diouzh an titl e komprener eo skrivet e falc'huneg, met ar film tennet dioutañ ha bet advouezhiet gant Dizale en deus Marc'h al Lorc'h da ditl.
Embannadur gallek
Troidigezh Le Cheval d'orgueil Per-Jakez Heliaz eo, graet gant an oberour e-unan.
Embannadur brezhonek
E 1986, 11 vloaz war-lerc'h an embannadur gallek, e oa deuet er-maez ar skrid brezhonek, a oa ar skrid orin hervez an oberour. Embannet e oa ivez en dastumad Terre Humaine e ti an embanner gall Plon, e Pariz. Heñvel-vi e oa golo al levr brezhonek ouzh an hini gallek, war-bouez anv al levrioù : paper heñvel, golo kalet, keinet heñvel, un embannadur kaer evel n'eus ket kalz e brezhoneg. E falc'huneg e oa skrivet evel pennadoù Ouest-France.
Ne reas ket berzh tamm ebet avat, ha distrujet e voe ar miliadoù a levrioù na oant ket bet gwerzhet. Ne greder ket e vije bet saveteet hini ebet eus ar re na oant ket bet gwerzhet.
Un toullad bloavezhioù goude e oa bet Emgleo Breiz oc'h adembann levr Heliaz gant ur golo tanav ha war baper marc'had-mat, trist a-walc'h, disheñvel-mat diouzh an embannadur kentañ.
Adelaid Anjev
Adelaid Anjev (war-dro 947–1026), anavezet ivez evel Blanche d'Anjou, pe Adelaid Gévaudan, a oa ur briñsez a Anjev en XIvet kantved, merc'h da Foulk II ha d'e wreg Gerberga Maine, ha c'hoar da Jafrez I, kont Anjev.
Dimezioù ha bugale
thumb|[[Montmajour. Iliz eus an XIIvet kantved, savet war unan goshoc'h eus an XIvet, ma oa bet beziet Adelaid Anjev.]] Pemp gwech e timezas, ha da dud a ouenn uhel.
Agrigento
Agrigento eo anv ofisiel ar gêr eus Sikilia en Italia a veze anvet Girgenti, hervez hec'h anv sikilianek, betek 1929. Kêr-benn proviñs Agrigento eo.
Arizona
Arizona (distagadur IPA: ), Hoozdo Hahoodzo e navac'hoeg, Alĭ ṣonak e o'odham, a zo ur Stad eus gevred ar Stadoù-Unanet. Brudet eo evit he dezerzhioù hag evit he mirvaoù natur. Amañ emañ Kanienn Veur ar C'holorado, Meteor Crater da skouer.
Kevnid
Kevnid zo loenedigoù dezho eizh pav, diaskell, a ya d'ober an urzhiad Araneae (Clerck, 1757). Emaint er gevrennad Arachnida, asambles gant ar c'hruged pe an tarlask.
Gant gwagrennoù eus o c'hof e reont ur seurt neud seiz a dalv dezho da fardañ ur gwiad da bakañ preizhoù. War-bouez an neudenn-se e c'hallont pignat-diskenn ivez.
Pekari kolierek
Ar pekari kolierek (Pecari tajacu) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika, eus ar Stadoù-Unanet betek Arc'hantina.
thumb|left|200px|Tiriad ar pekari kolierek
Ambleteuse
Ambleteuse a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Liammoù diavaez
Istor Ambleteuse el lec’hienn Histopale (e galleg)
Priz
thumb|right|400px|Grafik a-du gant ur reizhiad prizioù frank, The Freeman, 1958 Ar priz (pe ar briz) eo ar sammad moneizel roet en eskemm d'ur mad pe d'ur servij da geñver ur pren pe ur werzh. War an dachenn armerzhel pe kellidel eo disheñvel meizad ar priz diouzh hini ar c'houst. Ez wir e sell ar c'houst ouzh an dispignoù liammet gant an enodoù pa sell ar priz ouzh ar werzh pe an dalvoudegezh psikologel eo prest ar bevezer pe ar pratik da baeañ. Ar pezh a zo ur priz gwerzh evit ur geneskemmer a vo ur c'houst prenañ evit egile, daoust d'an dalvoudegezh-arc'hant bezañ heñvel.
Ar priz a zo anezhañ meizad diazez en armerzh korrgantel.
Stummadur ar priz
Ar priz a c'hell bezañ ur priz marc'had pe ur priz rediet, hervez ar reizhiad armerzhel. En un armerzh a varc'had e tever ar prizioù eus ar c'heñveriadur etre ar c'hinnig hag ar goulenn war ar marc'had : ur verrentez a lak kresk war ar prizioù padal ur reñver a ginnig a lak anezho da goazhañ.
An ekonomour Milton Friedman a ziver tamm-pe-damm ar c'heal-se dre ezteurel penaos e vez tri c'harg gant ar reizhiad prizioù frank :
E saviadoù 'zo (en un armerzh a vrezel peurgetket), pe e reizhiadoù emellout 'zo (armerzh steuñvek), a ra ar pennadurezhioù gant « reol ar prizioù », pe d'an nebeutañ war ul lodenn eus ar prizioù pleustret war ar marc'had. Levezoniñ a reont ivez ar c'hinnig (gwarezhouriezh, skoaziadenn...) hag ar goulenn (feurlodadur).
Ar frankiz peurvat war ar prizioù n'eus ket anezhi, abalamour da skog an delladurezh peurgetket, a sell outo war bep a varc'had.
Emdroadur ar prizioù
Meur a feuriader priz a zo evit pep doare priz :
Evit ur mad bennak e vez anv eus e Briz merkel pa venner menegiñ ar prizioù eztaolet en ur moneiz bennak. Anv a zo eus e Briz gwerc'hel pa tilamer ar monc'hwezh, da lâret eo emdroadur ar prizioù, diouzh ar priz merkel.
Prederouriezh ar C'hornôg
Kinniget e vez prederouriezh ar C'hornôg evel doareoù-soñjal ar brederouriezh er bed kornôg. Treset e vez an diforc'hioù e-mod-se gant prederourezhioù ar Reter, ar re eus Azia, ar re a-ziwar Abraham (Relijionoù a-ziwar Abraham), stag d'an doueoniezh alies.
Meur a soñj eo dismegañsus an troc'h abalamour na chom ar youl "hollvedel" nemet e kalon ar brederouriezh kornôg end-eeun.
Pekari Chaco
Pekari Chaco (Catagonus wagneri) a zo ur bronneg karnek hag a vev e kreiz Suamerika (Arc'hantina, Bolivia ha Paraguay). Ar spesad nemetañ eo er genad Catagonus.
Djidoueg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo an djidoueg (jiiddu pe af-garre) komzet gant ouzhpenn da 50.000 den e su Somalia (1992).
Pekari Chaco
Doareoù pennañ
Tennañ a ra d'ar pemoc'h, gant ur moj kalet ha reun gell-gris. Etre 30 ha 50 kg eo e bouez. Hiroc'h eo e zivskouarn, e lost hag e voj eget re ar pekaried all.
Azas eo e gorf ouzh an endro : sinusoù diorroet mat evit talañ ouzh ar sec'hor hag ar poultrennoù, treid bihan evit fiñval aezet e-touez plant dreinek.
Gouennañ
Ganet e vez ar re vihan etre miz Gwengolo ha miz Kerzu dreist-holl. Gouest int da redek un nebeud eurvezhioù goude o ganedigezh.
Emzalc'h
Bevañ a ra e tropadoù betek 10 pekari enno. Oberiant eo diouzh an deiz ha dreist-holl diouzh ar beure. Kouronkañ a ra er fank hag er poultr.
Un dourenn laezhheñvel ha c'hwezh ganti a vez ezveret gant gwagrennoù war kein ar pekari. Strewet e vez en ur frotañ ouzh plant evit merkañ an tiriad.
Boued
En em vagañ a ra diwar kaktuz dreist-holl : Diskar a ra ar plant gant e voj ha frotañ anezho ouzh an douar evit tennañ an drein diwarno. Gallout a ra ivez dizreinañ ar c'haktuz gant e zent ha tufañ anezho goude.
Annez
Bevañ a ra ar pekari-mañ en endroioù diziraezus pe diaes mont enno, e takadoù sec'h ha tomm ar Gran Chaco.
thumb|left|200px|Tiriad pekari Chaco
Relijionoù a-ziwar Abraham
Bodet eo an teir relijion undoueek : yuzevegezh, kristeniezh hag Islam dindan an droienn a-orin muzulmat "relijionoù a-ziwar Abraham". A-wezhioù e vezont lakaet evel ul lodenn eus prederouriezh ar Reter.
Kensonenn diweuz dre stlakat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar gensonenn diweuz dre stlakat mouezhiet treuzskrivet hervez reolennoù LFE dre ouzhpennañ ar sin diakritek ispisial evit lakaat an diforc'h gant gensonenn diweuz dre daravat mouezhiet [ѵ] evel-hen: [ѵ̟], bet degemeret gant al LFE e 2005:
Betek-hen e veze implijet arouezennoù ad hoc all, en o zouez ha.
Ur gensonenn dre stlakat ral eo ar sone-mañ dre ma n'eo ket "r"-heñvel. Ral a wezh e vez implijet gant yezhoù ar bed ha peurliesañ pa reont ganti e talvez ar fonenn-mañ da alofonenn gensonennoù gweuz-dent dre stlakat. daoust ha ma c'hell talvezout da alofonenn bennañ en un nebudig yezhoù evel ar bandaeg.
Kan ar Bobl
Kan ar Bobl a zo ur genstrivadeg kanañ ha seniñ sonerezh ha kanaouennoù Breizh, a zo bet krouet e 1973 e palez ar c'hendalc'hioù, en Oriant, gant Polig Montjarret.
Tamallet e vez a-wechoù d'an aozerien ar bihan ma vez lec'h ar brezhoneg er fest.
Drask kolier louet
An drask kolier louet (liester : driski kolier louet) a zo ur spesad golvaneged, Ixoreus naevius an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Ixoreus an hini eo.
Anvet e voe Turdus naevius (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged-douar a bep seurt, dreist-holl en nevezamzer hag en hañv ; kemer a ra frouezh ha hugennoù kenkent hag arru an diskar-amzer hag ar goañv.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e kornôg Norzhamerika :
Pekari meur
Ar pekari meur (Pecari maximus) a zo ur bronneg hag a vev e Brazil. Tabut a zo c'hoazh etre loenoniourien evit renkañ anezhañ evel ur spesad da vat, pe un isspesad d'ar pekari kolierek. Dizoloet eo bet er bloaz 2000 hepken.
Coledauc
Coledauc a oa mab Morgan Bulc ha roue Bryneich. Netra a anavezer diwar-benn e vuhez met e rouantelezh a oa gwanaet ha bihanaet goude trubarderezh e dad. E-pad ren Aethelfrith Bernicia ha diwirheñvel eo e oa barrek da zerc'hel outañ gant ar pezh a chome eus e nerzhioù. Ne viras, war aseblant, nemet un nebeud kornioù-bro war-dro Ad Gefrin (Yeavering Bell)
Pongyongeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar pongyongeg (pongyong, ponyon kulung pe samakulung) komzet e Nepal.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Milc'hwid
Ar milc'hwided a zo evned tost ouzh an driski, renket e 2 c'henad. Diouzh an evnoniourien emañ ar milc'hwided er c'herentiad Muscicapidae pe Turdidae.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù milc'hwided emañ: ...
Sameg
<HR noShade> Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar sameg (saam pe saama kha) komzet e Nepal.
Div rannyezh a zo:
Barastre
Barastre a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bloavezh-gouloù
Termenadur
Ur bloavezh-gouloù n'eo ket, evel ma zoñj ur bern tud, ur badelezh, met un hirder. An unanenn-se a vez implijet e astronomiezh evit muzuliañ an hirderioù. Ur bloavezh-gouloù a zo an hent a ra ar gouloù en ur bloavezh.
Ur bloavezh-gouloù zo dre-vras kevatal da 9 460 miliard a gilometradoù
Dre m'eo bras kennañ an unanenn a vez implijet evit muzuliañ an hirderioù en egor (gant an unanenn astronomek), e metrad, ur bloavezh-gouloù a dalvez : 9,46x1015 m
Lavaret e vez "b.g." (evit "bloavezh-gouloù"), evit implijout ur stumm berr.
1898
Diwar-benn bloavezh 1898 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1898
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1898
Kelon
Kelon a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
Gerdarzh
Roll an elfennoù hervez o anvioù
Setu amañ ur roll eus an elfennoù kimiek renket hervez o anvioù, ha kodet gant livioù hervez ar seurtoù elfennoù. Evit pep elfenn e vez roet e simbol kimiek, e niver atomek, e vas atomek (pe niver mas e izotop stabilañ), ha niveroù e strollad hag e beriod en daolenn beriodek.
856
Diwar-benn bloavezh 856 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 856
1738
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1738
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1738
Ochus
Balafenned
Ochus (balafenn) zo ur spesad balafenned.
Roll livadurioù Giorgione
Amañ e vo kavet oberennoù pennañ Giorgione (1477 - 1510), livour veneziat eus an Azginivelezh italian, e dibenn ar XVvet kantved hag e deroù ar XVIvet.
Balıkesir
Balıkesir zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Balıkesir, war-dro 250.000 annezad enni.
Tounieg (somaliek)
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo an tounieg  ((af-)tunni) komzet gant tro-dro da 20.000-60.000 den e Shabeelle Izelañ hag e Kreiz Jubba e Somalia (1992).
Levezonet eo bet gant ar mayeg.
Felgerieg-al-Lann
Felgerieg-al-Lann  zo ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
En aour e blantenn radenn diframmet a deir delienn en geot, e dostal troc'het ha kommek etre erminoù ha glazur e besk en argant ; e gab gourdentek en geot e bemp sklentenn peuliet ha kenstag.
Gwanako
Ar gwanako (Lama guanicoe) a zo ur bronneg gouez hag a vev e Suamerika (Chile, Arc'hantina, Paraguay, Bolivia ha Perou).
Lokmaria-Plouzane
Lokmaria-Plouzane zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Owain ap Cadwgan
Owain ap Cadwgan eo anv ar priñs eus Powys a skrapas ar briñsez Nest digant he gwaz, Gerald Windsor, e 1109.
Dic'hlann
Bez' e vez un dic'hlann, pe dileun, pe dour-bras, pa zeu ur stêr er-maez eus he naoz.
An dra-se a zegouezh goude glavioù bras, pe goude ur rann don e-barzh an douar hag a zieub ar gweleadoù freatek. Un dic'hlann brudet eo hini an Nil, hag a ya betek 25 kilometr diouzh bordoù ar stêr-se.
Izelañ dour
An izelañ dour, pe izelvezh, a reer eus izelañ live ur stêr. Ar c'hontrol eo diouzh an dileun pe "dour bras". Evit ar mor e komzer eus morizeloù.
Dour bihan ur stêr a vez muzuliet e m3/s.
Walingeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar walingeg (waling pe walung). Komzet e oa Nepal, e kelc'hiad Kosi, e bann Bhojpur.
Ur Yezh varv eo. Bantaweg a gomz izili ar meuriad hiziv.
Yampeeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar yampeeg (yamphe pe yamphe kha) komzet e Nepal gant 3.000-5.000 den (1991).
Peder rannyezh ez eus:
Dhaka
Dhaka (ঢাকা e bangla, distaget [ˈɖʱaka], a veze skrivet Dacca gwechall) eo kêr-benn Bangladesh ha brasañ kêr ar vro-hont, gant tremen 9 milion a annezidi (2001).
Rod-avel
Ur rod-avel zo ur mekanik, pe un ardivink lusket gant nerzh an avel a-benn bangounellat dour pe fardañ tredan. Implijet e vez abaoe pell gant an dud evit aesaat o labour, malañ bleud er vilin da skouer.
Dhaka
Ur gêr gozh eo Dhaka, met ne grogas da vezañ ur gêr vras nemet er, pa zeuas da vezañ kêr-benn rannvro Bengal en Impalaeriezh Voghol. Er e tremenas dindan veli Breizh-Veur. Pa voe krouet Pakistan e 1947 e voe lakaet da gêr-benn al lodenn reter eus ar vro (Reter Pakistan). Ha pa voe embannet dizalc'hidigezh Bangladesh diouzh Pakistan, e 1971, e teuas da vezañ kêr-benn ar vro nevez.
Rod-avel
Istor
Charles Francis Brush a zo bet an hini kentañ o sevel ur rod-avel vihan evit reiñ tredan d'e di, gant batirioù, e 1888. Ar rod-avel gentañ bet krouet evit ar rouedad a zo bet savet gant Paul La Cour en 1890. Un nebeud bloavezhioù goude e savas ar rod-avel Lykkegard. E Bro-C'hall e oa krog da arnodiñ hag implijout ar rodoù-avel e 1955 gant EDF. Charles F. Brush eo an den kentañ da implijout ha da sevel ur rod-avel evit pourvezañ e di gant ur sistem batirioù, e 1888. An doare kentañ bet industrializet a zo bet savet gant Paul La Cour, e 1890. E 1957 eo e krouas Johannes Juul an « durbinenn Gedser » a servij da skouer evit ar rodoù-avel modern. Ar rod-avel Gedser he deus ur pourvezer a dri bann.
Dhaka
Doareoù ar vuhez
Unan eus ar c'hêrioù fallañ eus ar bed eo evit doareoù ar vuhez, renket 139vet war 140 gant The Economist Intelligence Unit e 2015.
Rod-avel
Mont en-dro ar rod-avel
Ur rod-avel a zo ur mekanik hag a zo lusket gant nerzh an avel a-benn bangounellat dour pe ober tredan. Galloudegezh ur rod-avel a zepant eus al lec'h m'emañ. Ul lec'h gant avel 30km/h, dre vras, a vo eizh gwech efedusoc'h eget ul lec'h gant avel 15km/h. Ur rod-avel a gerzh gwelloc'h pa vez avel alies ha reoliek. Tu zo d'implijout ur rod-avel adal ma vez avel etre 10 hag 20km/h.
Yampoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar yampoueg (yamphu pe yamphu kha) komzet e Nepal gant 5.000 den (1997).
Rod-avel
Kreñvder ur rod-avel
Ur greizenn nukleel a brodu tro-dro da 1,500 MW d'ar muiañ tout. Kreñvder ur rod-avel a ya eus 1 da 6 MW. Ret eo kaout tro-dro da 1,000 rod-avel evit kaout ar memes kreñvder hag ur greizenn nukleel.
Ret eo kaout 2 wech muioc'h a vetoñs ha 3 gwech muioc'h a dir evit ober ur parkad rodoù-avel eget ur greizenn nukleel. Ur rod-avel a dro e-pad 6-7 eur (pa ne vez ket trawalc'h a avel pe pa vez re ne dro ket). E-pad an amzer a chom e vez produet tredan gant ur greizenn dermek, da gentañ-penn gant glaou.
Perak lakaat rodoù-avel
Lakaet e vez muioc'h-mui a rodoù-avel rak un energiezh padus eo an avel, hag atav e vo anezhi. Se zo ur mod da broduiñ tredan adalek un energiezh difin, an avel, hag a vez, e-lec'h ma vezont staliet, kazi bemdez.
Unanenn astronomek
An unanenn astronomek (berraet gant ua, pe c'hoazh au, a.u. pe AU) a zo dre vras kevatal d'ar pellder krenn etre an Douar hag an Heol, da lavaret eo 150 milion a gilometradoù – 149 597 870 700 m ez-resis.
Implijet e vez an unanenn astronomek evit muzuliañ ar pellder etre planedennoù eus Koskoriad an Heol, re vihan eo evit muzuliañ ar pellder etre ar steredennoù.
Ravenna
Ravenna a zo ur gêr hag ur gumun eus Emilia-Romagna en Italia. Kêr-benn proviñs Ravenna eo. 8 km zo etre kreiz-kêr ha Mor Adria : ur ganol zo anvet canale Candiano da vont betek ar porzh anvet  Porto di Ravenna.
Douaroniezh
280 km, er biz da Roma, war ar stêr Montona.
Ardamezioù
Rannet etre aour ha gul, ul leon un eil en egile, penn ouzh penn, ur binenn geotet ha fouezhek war al lodennadur
Istor
Teir gwech e voe lakaet Ravenna da gêr-benn :
Darius
Darius ( داريوش, Dariush, e perseg ; Δαρείος, Dareíos, e gresianeg) zo un anv-paotr.
Gerdarzh
Un anv persek eo, treuzskrivet e gresianeg, hag a dalv kement ha " piaouiñ a ra; pinvidig, pendevig, roue ".
Pers
Rouaned zo bet en Impalaeriezh Pers, e-touez an Ac'hamenided :
Alpaka
An alpaka (Vicugna pacos pe Lama pacos) a zo ur bronneg doñv hag a vev e Suamerika.
Amasya
Amasya zo ur gêr e hanternoz Turkia, kêrbenn proviñs Amasya, war-dro 82.000 annezad enni e 2009.
Milc'hwid-koad
Ar vilc'hwid-koad (liester : milc'hwided-koad) a zo ur spesad golvaneged, Hylocichla mustelina an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe T[urdus]. mustelinus (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-douar dreist-holl ha kemer frouezh ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika : e kreiz ha reter Stadoù-Unanet Amerika, gevred Kanada.
Sant Liberale
thumb|300px|Pala de Castelfranco - Eoullivadur war goad, 200 x 152 cm, aoter Iliz [[Sant Liberale (Castelfranco Véneto). ]] Sant Liberale (San Liberale en italianeg) zo ur sant eus deroù ar, enoret e Veneto. Sant paeron eo e Castelfranco Veneto.
Krediñ a raed ez eo-eñ a zo bet livet war aoter an iliz, ul livadur anavezet evel Pala di Castelfranco, e-kichen ar Werc'hez ha sant Frañsez Asiz gant Giorgione.
Un iliz en e anv zo ivez e Pedeserva di Belluno.
Tizh ar gouloù
Termenadur
Tizh ar gouloù eo tizh ar foton, an tizh brasañ zo en Hollved anavezet, hervez relativelezh hollek Albert Einstein.
Somalieg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù somaliek eo ar somalieg (Af-ka soomaali-ga pe af-maxaad tiri) komzet gant 15 - 25 milion a dud en holl e Somalia (5.400.000-6.700.000 a dud e 1991), Djibouti (181.420 den pe 33,4% eus ar boblañs e 1996), Etiopia (3.187.053 a dud evel yezh kentañ mui 95.572 den evel eil yezh e 1998) hag e Kenya (312.339 den e Kenya 1989).
Republik Soviedel Sokialour Galitsia
200px|right Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Soviedel Sokialour Galitsia (RSS Galitsia), bet savet d'an 8 a viz Mezheven 1920 hag aet da get d'ar 21 a viz Gwengolo 1920 e takad Talbennn an Arme Ruz.
Savet ha meret e oa bet ar Republik gant "Kuzul Dispac'hel Galitsia" (Galicijski revolucionarni odbor pe "Galrevkom"), bet krouet gant sikour Rusia Soviedel. Staliet e oa sez ar gouarnamant e Ternopil, e Reter Galitsia, gant Vladimir Zatonskiy e Brezidant.
Gant ar Galrevkom e oa bet savet ur velestradurezh, un deskadurezh, Arme Ruz Galitsia hag embannet e oa bet bilhedoù-arc'hant ivez.
Lakaet e oa bet ar poloneg, an ukraineg hag ar yidicheg da yezhoù ofisiel.
Ne deuas biken dindan beli Galrevkom avat ul lodenn a-bouez eus Reter Galitsia, da lâret eo Lviv hag an trowardroioù, ma vez kavet eno eoulmaenegi Boryslav ha Drohobitch.
Aloubet e oa bet RSS Galitsia gant Polonia d'ar 21 a viz Gwengolo 1920.
Trajedienn Sakr
Tragedien sacr – Meditasion war pep mister a Basion hor Salver Jezuz-Krist zo ur skrid relijiel, hanter komz-plaen, hanter barzhoneg, diwar-benn an oferenn ha marv Jezuz.
Savet e oa bet gant Yann Kadeg, eus Pleuzal, e Treger, ha moullet div wech (an eil gwech e 1688) er.
Daou dra heverk a lavarer diwar-benn an oberenn : an oberenn diwezhañ savet hervez doare-gwerzaouiñ ar c'hrennvrezhoneg eo, hag ar c'hentañ skrid o tiskouez perzhioù dibar yezh Treger.
Doare ar skrid
Ouzhpenn ar c'hlotennoù e dibenn ar gwerzennoù e ranker teuler pled ouzh ar c'hlotennoù e diabarzh ar gwerzennoù. Ma Jezuz c'hwi hoc'h eus douget gant ur reuz bras Ur gurun spern divlaz evit kreskiñ ho kloazioù Grit din da virviken dougen pinijenn vras Evit dellit ur plas en neñvoù dre ho krasoù.
Somalieg
Ur yezh daspegel an hini eo.
Teir rannyezh ez eus:
E Kenya e vez komzet ouzhpenn an div rannyezh-mañ:
Audembert
Audembert a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kumunioù stok ouzh Audembert
Bazinghen, Audresselles, Beuvrequen, Wimereux, Wimille.
Drougez
Drougez  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Parlamant Europa
Parlamant Europa (pe Dael Unaniezh Europa) zo ur parlamant gant ur gambr hepken, ennañ kannaded dilennet gant keodedourien holl stadoù Unaniezh Europa. Emañ e sez ofisiel e Straßburg met ar bodadoù labour en em vod e Brusel. Eno e vez an darn vrasañ eus ar bodadegoù hag an divizoù eta. Eno ivez emañ burevioù ar gannaded hag re o strolladoù. E Luksembourg emañ ar sekretouriezh, al levraoueg ha lod eus ar postoù labour.
Da gentañ e veze anvet izili Parlamant Europa gant ar stadoù bodet en Unaniezh. Abaoe 1979 e vez dilennet ar gannaded war-eeun gant ar geodedourien e pep stad, bep 5 bloaz. Bremañ ma'z eus 28 stad en Unaniezh Europa, ez eus 751 c'hannad er Parlamant.
Parlamant abaoe 2014
{{legend|#3399FF|Bodad ar Strollad Poblel European (221)}} {{legend|#FF0000|Emglev araokadour ar sokialourien hag an demokrated e Parlamant Europa (191)}} {{legend|#000080|Mirourien ha kempennelourien Europa (70)}} {{legend|#FFFF00|Emglev an demokrated hag ar frankizourien evit Europa (67)}} {{legend|#990000|Tu-kleiz unvan Europa/Tu-kleiz glas norzhek (52)}} {{legend|#009900|Bodad ar Re C'hlas/Emglev Dieub Europa (50)}} {{legend|#ff9900|Bodad Europa ar frankiz hag an demokratelezh a-eeun (48)}} {{legend|#808080|Dienskrivet (52)}}
Tchamlingeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo an tchamlingeg (camling pe chamlinge rai) komzet e Nepal gant nebeutoc'h evit 10.000 den (1995).
661
Diwar-benn ar bloavezh 661 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kaourintin Martins
Ur c’hoarier mell-droad breizhat eo Kaourintin Martins (Corentin en-ofisiel).
Sangpangeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar sangpangeg (sangpang pe sanpang kha) komzet e Nepal gant 5.000-7.000 den (1991).
Peder rannyezh ez eus:
Le Cheval d'orgueil (film)
Le Cheval d'orgueil (Marc'h al Lorc'h hervez an doare advouezhiet e brezhoneg) a zo ur film gall sevenet gant Claude Chabrol, deuet er-maez e 1980, ha savet diwar al levr eñvorennoù gant Per-Jakez Heliaz.
661
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 661
Le Cheval d'orgueil (film)
Synopsis
Ar vuhez war ar maez er Vro-Vigoudenn, e mervent Breizh, e penn kentañ an kantved betek fin ar Brezel-bed kentañ. Paour-razh eo ar gouerien ha n'o deus ken pal nemet en em geitañ ganti kement ha ma c'hellont. Pêr-Alan a gej gant Anna-Vari, mevel eo e-barzh un ti-feurm hag ober a ra war-dro ar c'hezeg dreist-holl. O dimeziñ a zo un troc'h devezh a-raok distreiñ d'ar baourentez. Genel a raio ur mab: Pêr-Jakez lesanvet « Pêrig », hag a vo desavet gant e dad-kozh Alan. Deskiñ a raio ez eo war al lorc'h e saver pa ne vezer ket perc'henn d’ur marc'h.
Kaourintin Martins
C’hoarier-kreiz e oa.
Korrika
Korrika eo anv ar redadeg a vez en Euskal Herria bep daou vloaz abaoe 1980 gant ar c'hevredad AEK, a ra war-dro ar c'helenn euskareg e-maez an deskadurezh hag ar skolioù, evit brudañ deskiñ ar yezh.
Breizh
Diwar ar skouer-se eo bet aozet ar Redadeg gant Diwan.
Le Cheval d'orgueil (film)
Evezhiadennoù
Advouezhiet e oa bet ar film e brezhoneg e 2008 gant Dizale.
Sahara
Ar Sahara a zo ur gouelec'h bras-meurbet e Norzh Afrika. Ar brasañ dezerzh tomm eus ar bed eo gant en tu-hont da 9 milion a gilometradoù-karrez. Mont a ra eus ar Mor Ruz er reter betek ar Meurvor Atlantel er c’hornaoueg, bevennet eo er su gant ar Sahel. Dont a ra an anv eus an arabeg صحراء, "ṣaḥrā´", hag a dalvez kement ha "dezerzh".
Ar Sahara a zo ur ranndir deuet da vezañ dezherzhel e 6 000 kent J-K. Bras divent eo an dezerzh–se, 15 gwech brasoc'h eget Bro-C'hall eo, lec'hiet e norzh Afrika. An anv "Sahara" a dalvez kement ha dezerzh pe gouelec’h en arabeg. Brasañ dezerzh ar bed eo gant 8,5 million a gilometradoù karrez. Treuziñ a ra an dezerzh-se Afrika eus ar Meurvor Atlantel betek ar Mor Ruz hag eus ar Mor Kreizdouarel betek su Trovan ar C'hrank. En em astenn a ra ar Sahara war 10 bro: Aljeria, Egipt, Libia, Mali, Maroko, Maouritania, Niger, Soudan, Tchad ha Tunizia. Brasañ dezerzh tomm ar bed eo. Annezidi zo, "kantreidi" a vez graet diouto (tud ha na chomont ket da vevañ war ar memes lec'h a- hed o buhez); an Douareged, ar Vaoured hag an Douboued. Dilec'hiañ a reont eus lec'h da lec'h er Sahara. Bevañ a reont o sevel loened, kañvaled ha givri. Bez’ ez eus ivez an "arsezidi" hag a chom bepred en ul lec'h (ar c'hontrol diouzh ar gantreidi) hag a c'hounez gwez palmez, legumaj ha edaj. Douar kondon ar Sahara a zo pinvidik: gaz leskiñ, eoul-maen, uraniom, houarn, kouevr ha glaou.
Ar Sahara hag emgann Aljeria
''«La France est et demeure une Grande puissance. Elle mobilisera ses forces pour que se réalise le miracle saharien. De grandes richesses, en charbon, en fer, en pétrole, en gaz naturel, des Territoires du Sud, seront mises en valeur. La Métropole apportera sa technique et ses investissements; l'Algérie apportera sa main d'œuvre de plus en plus qualifiée et demain ses cadres. La mise en valeur du désert du Sahara c'est la grande tâche de notre génération.»'' Charles de Gaulle.
Pangdouwaleg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar pangdouwaleg (phanduwali pe mathsereng) komzet e Nepal.
Ur yezh damvarv an hini eo.
662
Diwar-benn ar bloavezh 662 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 662
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 662
Gazilieg
Gazilieg  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan. Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017 goude bezañ bodet gant ar Chapel-Wagelin ha Glenneg.
Poumeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kirantiek ar reter eo ar poumeg (puma pe puma pima) komzet e Nepal gant 3.000 den (1991).
Beaumetz-lès-Cambrai
Beaumetz-lès-Cambrai a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Lokmelar
Lokmelar (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Prezidanted ar Generalitat de Catalunya
Amañ dindan a zo roll prezidanted ar Generalitat de Catalunya :<ol> <li>Berenguer de Cruïlles 1359-1362 <li>Romeu Sescomes 1363-1364 <li>Ramon Gener 1364-1365 <li>Bernat Vallès 1365
Bernat Vallès 1365-1367
Romeu Sescomes 1375-1376 Joan I d'Empúries 1376 <li>Guillem de Guimerà 1376-1377 <li>Galceran de Besora 1377-1378
Ramon Gener 1379-1380 <li>Felip d'Anglesola 1380 <li>Pere de Santamans 1381-1383 <li>Arnau Descolomer 1384-1389 <li>Miquel de Santjoan 1389-1396 <li>Alfons de Tous 1396-1413 <li>Marc de Vilalba 1413-1416 <li>Andreu Bertran 1416-1419 <li>Joan Desgarrigues 1419-1422 <li>Dalmau de Cartellà 1422-1425 <li>Felip de Malla 1425-1428 <li>Domènec Ram 1428-1431
Marc de Vilalba 1431-1434 <li>Pere de Palou 1434-1437 <li>Pere de Darnius 1437-1440 <li>Antoni d'Avinyó i de Moles 1440-1443 <li>Jaume de Cardona i de Gandia 1443-1446 <li>Pero Ximénez de Urrea 1446-1449 <li>Bertran Samasó 1449-1452 <li>Bernat Guillem Samasó 1452-1455 <li>Nicolau Pujades 1455-1458 <li>Antoni Pere Ferrer 1458-1461 <li>Manuel de Montsuar 1461-1464 <li>Francesc Colom 1464-1467 <li>Ponç Andreu de Vilar1467-1470 <li>Miquel Samsó 1470-1473 <li>Joan Maurici de Ribes 1473-1476 <li>Miquel Delgado 1476-1478 <li>Pere Joan Llobera 1478-1479 <li>Berenguer de Sos 1479-1482 <li>Pere de Cardona 1482-1485
Ponç Andreu de Vilar 1485-1488 <li>Juan Payo Coello 1488-1491 <li>Joan de Peralta 1491-1494 <li>Francí Vicenç 1494-1497 <li>Pedro de Mendoza 1497-1500 <li>Alfons d'Aragó 1500-1503 <li>Ferrer Nicolau de Gualbes i Desvalls 1503-1504 <li>Gonzalo Fernández de Heredia 1504-1506 <li>Lluís Desplà i d'Oms 1506-1509 <li>Jordi Sanç 1509-1512 <li>Joan d'Aragó 1512-1514 <li>Jaume Fiella 1514-1515 <li>Esteve de Garret 1515-1518 <li>Bernat de Corbera 1518-1521 <li>Joan Margarit i de Requesens 1521-1524 <li>Lluís de Cardona i Enríquez 1524-1527 <li>Francesc de Solsona 1527-1530 <li>Francesc Oliver de Boteller 1530-1533 <li>Dionís de Carcassona 1533-1536 <li>Joan Pasqual 1536-1539 <li>Jeroni de Requesens i Roís de Liori 1539-1542 <li>Miquel Puig 1542-1545 <li>Jaume Caçador 1545-1548 <li>Miquel d'Oms i de Sentmenat 1548-1551 <li>Onofre de Copons i de Vilafranca 1551-1552 <li>Miquel de Ferrer i de Marimon 1552 <li>Joan de Tormo 1552-1553 <li>Miquel de Tormo 1553-1554 <li>Francesc Jeroni Benet Franc 1554-1557 <li>Pere Àngel Ferrer i Despuig 1557-1559 <li>Ferran de Lloances i Peres 1559-1560
Miquel d'Oms i de Sentmenat 1560-1563 <li>Onofre Gomis 1563-1566 <li>Francesc Giginta 1566-1569 <li>Benet de Tocco 1569-1572 <li>Jaume Cerveró 1572-1575 <li>Pere Oliver de Boteller i de Riquer 1575-1578
Benet de Tocco 1578-1581 <li>Rafael d'Oms 1581-1584 <li>Jaume Beuló 1584
Pere Oliver de Boteller i de Riquer 1584-1587 <li>Martí Joan de Calders 1587 <li>Francesc Oliver de Boteller 1587-1588 <li>Jaume Caçador i Claret 1590-1593 <li>Miquel d'Agullana 1593-1596
Francesc Oliver de Boteller 1596-1598 <li>Francesc Oliveres 1598-1599 <li>Jaume Cordelles i Oms 1599-1602 <li>Bernat de Cardona i de Queralt 1602-1605 <li>Pere Pau Caçador i d'Aguilar-Dusai 1605-1608 <li>Onofre d'Alentorn i de Botella 1608-1611 <li>Francesc de Sentjust i de Castre 1611-1614 <li>Ramon d'Olmera i d'Alemany 1614-1616 <li>Miquel d'Aimeric 1616-1617 <li>Lluís de Tena 1617-1620 <li>Benet Fontanella 1620-1623 <li>Pere de Magarola i Fontanet 1623-1626 <li>Francesc Morillo 1626-1629 <li>Pere Antoni Serra 1629-1632 <li>Esteve Salacruz 1632 <li>García Gil de Manrique y Maldonado 1632-1635 <li>Miquel d'Alentorn i de Salbà 1635-1638 <li>Pau Claris i Casademunt 1638-1641 <li>Josep Soler 1641 <li>Bernat de Cardona i de Raset 1641-1644 <li>Gispert d'Amat i Desbosc de Sant Vicenç 1644-1647 <li>Andreu Pont 1647-1650 <li>Pau del Rosso 1650-1654 <li>Francesc Pijoan 1654-1656 <li>Joan Jeroni Besora 1656-1659 <li>Pau d'Àger 1659-1662 <li>Jaume de Copons i de Tamarit 1662-1665 <li>Josep de Magarola i de Grau 1665-1668 <li>Joan Pagès i Vallgornera 1668-1671 <li>Josep de Camporrells i de Sabater 1671-1674 <li>Esteve Mercadal i Dou 1674-1677 <li>Alfonso de Sotomayor 1677-1680 <li>Josep Sastre i Prats 1680-1683 <li>Baltasar de Muntaner i de Sacosta 1683-1686 <li>Antoni de Saiol i de Quarteroni 1686-1689 <li>Benet Ignasi de Salazar 1689-1692 <li>Antoni de Planella i de Cruïlles 1692-1695 <li>Rafael de Pinyana i Galvany 1695-1698 <li>Climent de Solanell i de Foix 1698-1701 <li>Josep Antoni Valls i Pandutxo 1701
C'haron (loarenn)
C'haron (anvadur etrebroadel: (134340) Pluto I Charon) eo brasañ loarenn Ploudon. Graet e vez Ploudon I anezhi ivez. Dizoloet e oa bet d’an 22 a viz Mezheven 1978 gant James Christy.
Arabat kemmeskañ gant 2060 Chiron, ur c’horf-oabl all eus Koskoriad an Heol.
Dre m’eo bras-kenañ ment Charon e-keñver Ploudon (an hanter bihanoc’h hepken), e lavar lod emeur gant ur blanedenn doubl ha n’eo ket gant ur blanedenn hag ul loarenn tro-dro, dreist-holl p’emañ ar greizenn c’hravitañ e-maez eus Ploudon.
Charon a oa « treizher an Anaon » e gwengelouriezh Hellaz, met soñjet en doa ivez James Christy en anv e wreg Charlene pa oa o tibab an anv da reiñ d’e zizoloadenn.
1 207 km eo treuzkiz Charon.
Milc'hwid rous
Ar vilc'hwid rous a zo ur golvaneg, Catharus fuscescens an anv skiantel anezhañ.
Meizad
Meizadoù a reer eus traezoù difetis e spered an den ma c'hall hemañ kompren an anadennoù ganet diwar an etreober gant e endro. Drezo e c'hall rummata ar pezh nevez a gouezh en e intent e-keñver an anaoudegezhioù en devoa dastumet a-raok.
Diouzh ar c'henistor ha perzhioù an den pe ar strollad tud eo ar meizadoù : yezh, sevenadur ha ditouroù hag a zo bet tapet ha miret er soñj d'ar mare ma vez savet ar meizad. Dre ar skiant-prenet e vez savet ar meizadoù neuze, ha dre al liammoù gaet war ar prim gant un dra pe ur saviad dibar ha dibad e teuont er spered. Etrehiniennel e vez ar skiant-prenet atav : pa ne c'heller ket rakwelout ar saviadoù diwar ar rakdiviz ez eo ret d'ar spered implijout e varregezh dezastum an traoù santet. Ne c'hell ket an empenn chom hep lakaat er jeu santadoù ar [[Skiant (fiziologiezh)
Poelloniezh
Er boelloniezh e vez renket evel klasoù ar gerioù a arouez ar meizadoù hollek. Gwelet e vez an anvioù dibar evel ur c'hlas hollek, ennañ ur boud pe un dra hepken, ha drezo e c'heller rummata ha renkañ ar pezh a vez santet eus ar bed.
Kemplez ha liesseurt e vez al liammoù etre ar gerioù hag ar meizadoù pa ne dave ket atav ur ger d'ur meizad hepken, hag ur meizad a c'hell bezañ eztaolet dre veur a c'her pe lavarenn. Eztaoladur ar meizad a c'hell bezañ diouzh ar yezh implijet ivez.
Pa vezont difetis e vez kaoz eus meizadoù furmel, hag a ya da "gealioù" ma vez klasket lakaat anezho da vezañ ergorel e-lec'h bezañ dangorel.
Milc'hwid rous
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ — Catharus fuscescens fuscescens, Catharus fuscescens fuliginosus, Catharus fuscescens salicicola ha Catharus fuscescens subpallidus — e Norzhamerika ha mont a reont da Suamerika da c'hoañviñ.
Claus Schenk von Stauffenberg
Claus Philipp Maria Schenk Graf von Stauffenberg (15 a viz Du 1907 e Jettingen - 21 a viz Gouere 1944 e Berlin) a oa un ofisour en arme alaman (Wehrmacht) hag ur brientin katolik roman. Prientiñ a reas irienn an 20 a viz Gouhere 1944 a-enep Adolf Hitler hag e c'halloud. Kemer a reas perzh enni. Gant Henning von Tresckow ha Hans Oster ha Ulrich von Hassell e voe unan eus pennoù an Harzerezh alaman. Amkan Stauffenberg a oa diskar ar galloud nazi ha kemer reolerezh ar vro gant harp ar Wehrmacht.