cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clarice de' Medici
Clarice de' Medici (Firenze, 1493 – Firenze, 1528) a oa merc'h da Piero il Fatuo ha Alfonsina Orsini, ha c'hoar e oa da Lorenzo II de' Medici '1492-1519), a renas e Firenze goude marv o zad. Merc'h-vihan e oa da Lorenzo il Magnifico, ha nizez d'ar pab Leon X. Anvet e oa bet, hervez ar c'hiz en tiegezh Medici, diwar anv he mamm-gozh Clarice Orsini.
Dimeziñ a reas da Filippo Strozzi e 1508 ha mont a reas da chom da Roma, ma oa ar bibien Medici, Leon X ha Klemañs VII, e penn ar vro.
Pa varvas he breur e 1519 e reas war-dro e verc'h emzivad, Caterina de' Medici, a vo rouanez Bro-C'hall.
He bugale
10 bugel he doe:
Kuzul da C'hortoz ar Su
Kuzul Su da C'hortoz (saozneg: Southern Transitional Council; arabeg: المجلس الانتقالي الجنوبي‎ al-Majlis al-Intiqālī l-Janūbiyy) zo ur strollad disrannour eus Yemen. 26 ezel a zo en aozadur gant pemp gouarnour eus pemp gouarnamant su Yemen ha daou ministrerezh gouarnamant all. Savet eo bet an aozadur gant ul luskad anvet al Luskad kreizsteizat (al-Ḥirāk al-Janūbiyy pe al-Hirak al-Janoubi). Savet e oa bet al luskad, Luskad kreizsteizat, e 2007, e fin kannad ar prezidant Ali Abdullah Saleh. Palioù diazez an aozadur a zo labourat ha difenn mennozh disrann su Yemen diouzh ar peurrest eus ar vro (evel ma oa betek 1990).
Disklêriet d'an 11 a viz Mae 2017, e-penn ar C'huzul emañ gouarnour Aden, Aidarus al-Zoubaidi, gant ar post prezidant. Ur besprezidant a zo Hani Bin Breik.
Chiusavecchia
Chiusavecchia  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Porto (disheñvelout)
Porto zo un anv (eus al latin portus, porzh e brezhoneg) hag a gaver e meur a yezh a orin latin (galizeg, italianeg, portugaleg...), hag e lec'hanvadurezh meur a vro.
Hag ivez:
Antão]]
Rocchetta Nervina
Rocchetta Nervina  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
José Nasazzi
José Nasazzi Yarza, bet ganet d'ar 24 a viz Mae 1901 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Mezheven 1968 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat a orin italian (difenner kreiz e bost dezhañ war an dachenn). Aet e oa da zibaber skipailh broadel e vro, eus 1942 da 1945, war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Graet e veze El Gran Capitán, El Mariscal pe El Terrible anezhañ ivez.
Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
Ur wech ha daou-ugent en devoa douget krez La Celeste etre 1923 ha 1936 hep merkañ pal ebet.
Copa Newton
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.
Copa América
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923, 1924, 1926 ha 1935. Tapet e voe an trivet plas e 1929.
Dilennet e oa bet da wellañ melldroader ar genstrivadeg e 1923 ha 1935.
C'hoarioù Olimpek hañv
Kabiten e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh José Nasazzi en un dalc'h hepken :
Adalek 1930 e oa bet krouet un trofe nevez-flamm, Palo Nasazzi (Bazh Nasazzi e brezhoneg) an anv anezhañ.
Dourdu
An Dourduff pe Dourdu (diwar dour ha du) zo anv meur a stêr hag a gêriadenn e Breizh.
Sitting Bull
Sitting Bull (Tarv azezet e saozneg), pe Tȟatȟáŋka Íyotȟake ("Tarv a azez" e lakotaeg — eus tarv ar bizon ez eus anv amañ), ganet war-dro 1831 e South Dakota ha lazhet d'ar 15 a viz Kerzu 1890 e Standing Rock, a oa ur penn ameriandian hag un den santel eus meuriad al Lakotaed Hunkpapa. Unan eus an Indianed a stourmas ar muiañ a-enep gouarnamant ar Stadoù-Unanet eo. Unan eus e drec'hioù bras a voe hini Emgann Little Bighorn d'ar 25 a viz Mezheven 1876, ma voe faezhet rejimant ar jeneral George A. Custer. Goude ar brezel e labouras e sirk William Cody e-pad un nebeud mizvezhioù.
Riva Ligure
Riva Ligure  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
José Leandro Andrade
José Leandro Andrade (lesanvet La Maravilla Negra), bet ganet d'an 22 a viz Du 1901 e Salto (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Here 1957 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).
Eontr e oa d'ur melldroader uruguayat brudet all, Víctor Rodríguez Andrade a yeas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1950 (bet aozet e Brazil).
Sed amañ da-heul ar c'hleuboù m'en devoa c'hoariet enne :
Peder gwech ha tregont en devoa douget krez La Celeste etre 1923 ha 1930, ha merket ur pal.
Copa Newton
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.
Copa América
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923, 1924, 1926. Tapet e voe an eil plas e 1927 hag an trivet e 1929.
Dilennet e oa bet da wellañ melldroader ar genstrivadeg e 1926.
C'hoarioù Olimpek hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh José Andrade en un dalc'h hepken :
Victoriano Santos Iriarte
Victoriano Santos Iriarte (lesanvet Canario), bet ganet d'an 2 a viz Du 1902 e Canelones (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Du 1968 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (askeller kleiz e bost dezhañ war an dachenn).
C'hoariet en devoa e Racing Club de Montevideo (1930-1931) hag e Peñarol Montevideo (1932-1934).
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh Santos Iriarte en un dalc'h hepken :
Pieve di Teco
Pieve di Teco   zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Historia de un amor
Kanerien
Kanet eo bet gant tud e-leizh: Guadalupe Pineda, Eydie Gormé & Trio Los Panchos , Los Paraguayos, Nicola Di Bari, Abbe Lane, Julio Iglesias, Angélica María, Nana Mouskouri, George Dalaras, Hrysoula Stefanaki, Perez Prado, Laura Fygi, Iva Zanicchi, Dizzy Reece, Pedro Infante , Dalida, Ana Gabriel, Luis Miguel, Luz Casal , , Yasar, Cesaria Evora, Lili Boniche, Los Tres Ases, Dany Brillant, Eartha Kitt, Krystyna Janda, Stanisława Celińska, Sargis Maghakyan Sr., Zaz, Il Volo, Miri Mesika, Diego El Cigala, Il Divo, a-douez tud all.
E yezhoù all
Enrollet eo bet e 2015 gant Il Divo, pevarad kanerien gant an tenor suis Urs Bühler, ar bariton spagnol Carlos Marín, an tenor stadunanat David Miller hag ar c'haner pop gall Sébastien Izambard, skoazellet gant ar produer kolombian, gounezer meur a briz Grammy Latino, Julio Reyes Copello, evit an  albom Amor & Pasión embannet gant Il Divo e 2015.
Suzie Q
Suzie Q, pe Susie Q, pe Suzy Q zo un droienn saoznek eus SUA, anv ur plac'h e meur a ganaouenn.
Prokoustes
Prokroustes (henc'hresianeg : Προκρούστης / Prokroústês, e « an hini a vorzhol evit astenn ») e oa lesanv ur forbann eus Attika anvet Polypemon (Πολυπήμων / Polupếmôn (« an hini noazus-bras »), e mojennoù Hellaz kozh. Lesanvet e oa ivez Damastès (Δαμαστής / Damastếs (« an doñvaer »).
Mab e oa da Boseidon, ha dimezet da Sylea. Tad mager Sinis e oa, ha hennezh a oa mab ivez da Boseidon.
Gwele Prokoustes
Er Bibliotheca historica gant Diodoros Sikilia ez eus un tamm mojenn :
Deuet eo Prokoustes da vezañ arouez ar c'hoant da stourm ouzh an disheñvelderioù ha « gwele Prokoustes » arouez arnodoù enebourien an disheñvelder ha ne fell dezho gwelout nemet un doare da soñjal, da ober, da gomz.
Gabrielle Wittkop
He buhez
Pa oa aloubet Pariz gant an arme nazi e kejas ouzh un dizertour alaman heñvelreizh, Justus Wittkop e anv, hag a oa 20 vloaz koshoc'h eviti. Dimeziñ a rejont e dibenn an Eil Brezel-bed. Hervezi e oa un eured-spered, rak pep hini anezho a oa heñvelreviad. En em staliañ a rejont en Alamagn e Bad Homburg, ha goude-se ez ejont da Frankfurt am Main. Ouzhpenn kenderc'hel da skrivañ e galleg e labouras evit meur a gazetenn alamanek evel Frankfurter Allgemeine Zeitung. Skoret ha broudet e voe gant he gwaz da skrivañ en alamaneg, ha lakaat a reas embann meur a levr en alamaneg (hini ebet anezho a zo bet troet e galleg). Skrivañ a reas ul levr diwar-benn E. T. A. Hoffmann hag e troas oberennoù skrivet gant Theodor Adorno, Uwe Johnson, Wolfgang Hildesheimer ha Peter Handke. He gwaz en em zistrujas e 1986 : tapet e oa gant kleñved Parkinson. Gabrielle Wittkop a lavaras : « Bountet em eus anezhañ d'hen ober. Sed a gontan e-barzh Hemlock.». Tapet e oa gant krign-bev ar skevent, hag en em lazhañ a reas da 82 vloaz d'an 22 a viz Kerzu 2002. Hervez lod e vije marvet a-raok kas hec'h emlazh da benn.
Maria Thins
Maria Thins (e-tro 1593 e Gouda – 27 a viz Kerzu 1680 e Delft) a oa mamm-gaer al livour izelvroat Johannes Vermeer. A-orin eus Gouda e oa he familh.
He buhez
E 1622 e timezas gant Reynier Bolnes, hag eñ saver brik brudet ha pinvidik. E 1635 ez eas o eured da fall : he c'hoar a gavas anezhi o leñvañ war he gwele, goude m'en defe he gwaz skoet ganti. Dilojañ a reas ar c'houblad hag ec'h annezjas en un ti bet hini a livour Wouter Crabeth. Eno e kasjont buhezioù dispartiet : Bolnes en deveze koan asambles gant e vab, ha nac'h a rae komz ouzh e wreg ha kousket en estaj. E 1641 e tivizas Maria Thins dilojañ da Delft, m'edo he breur o chom. He gwaz a nac'has dispartiañ, met e 1649 e resevas-hi ur sammad argant bras eus e berzh.
E 1653 e timezas he merc'h, Catharina hec'h anv, gant Johannes Vermeer e Schipluiden. Ne ouezer ket perak ez eas ar c'houblad d'en em staliañ en he zi en Oude Langendijk. Eno e voe staliet stal-labour Vermeer, en eil estaj.
War a seblant e voe bras perzh Maria Thins e buhez ar c'houblad. Alies ez ae d'an iliz jezuist a oa tost ouzh o zi, ha kement-se a seblant bezañ levezonet Johannes ha Catherina. O zrede mab a voe anvet Ignatius, diwar anv krouer ar Jezuisted. Ne ouezer ket ha badezet e voe en iliz katolik, peogwir ne chom roud ebet eus ar marilhoù badeziant.
E 1672 e oa berr an argant ganti: an douaroù perc'hennet ganti e-kichen Schoonhoven a vo beuzet a-benn mirout ouzh an arme c'hall a dizhout linenn difenn an Izelvroioù. E 1675 e varvas he gwaz hag e reas Vermeer meur a veaj-kenwerzh en anv e vamm-gaer : mont a reas da c'h-Gouda, ha da Amsterdam. Eno ec'h amprestas Vermeer argant hag evit hen ober ec'h implijas anv e vamm-gaer hep kelaouiñ anezhi. Vermeer a droas da sot abalamour d'an diaesterioù argant, evel ma skrivas e wreg, hag a-daol-trumm e varvas. Goude marv Vermeer ec'h embannas e vamm-gaer he doa implijet hec'h argant da skoazellañ al livour hag e familh. A-benn he zrugarekaat e voe roet Alegorienn al liverezh dezhi. E 1676 edo o chom e Den Haag ha goude-se e tistroas da z-Delft, hag eno e voe douaret en iliz kozh, e-kichen Vermeer. Evit Catharina az eas da chom da Vreda.
South Shields
South-Shield zo ur gêr eus kontelezh Durham gwechall, kontelezh Tyne ha Wear bremañ, e Bro-Saoz, war lez Mor an Hanternoz, er c'hreisteiz da c'henoù ar stêr Tyne.
Blanquefort
Blanquefort zo un anv-lec'h gallek eus Akitania, Blancafòrt, en okitaneg.
South Shields
Istor
Roudoù zo eus annezoù eno da vare ar ragistor : begoù saezhoù hag aspadennoù eus un ti eus Oadvezh an Houarn zo bet kavet. Da vare ar Romaned e oa ur c'hreñvlec'h eno, anvet Arbeia, savet war-dro ar bloaz 160 . Alese e veze kaset soudarded da ziwall Moger Hadrian.
Racing Club de Montevideo
Racing Club de Montevideo zo ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'ar 6 a viz Ebrel 1919 e Reducto (unan eus karterioù Montevideo).
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Cerveceros, La Academia, La Escuelita, La Verdiblanca, Los de Sayago, Racinguistas.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Osvaldo Roberto er c'harter Sayago eus Montevideo.
Harem Impalaeriel Otoman
An Harem Impalaeriel Otoman (turkeg otoman: حرم همايون‎, Harem-i Hümâyûn) a oa harem ar sultan otoman savet gant gwraged ar sultan, ar servijourien (maouezed a orin slav ha tizhoged), maouezed kar d'ar sultan, serc'hed ar sultan. An harem a veze kavet en ul lodenn eus ar saray. Pouezus e oa an aozadur-se rak kalz galloud a oa gant an harem, a-wechoù muioc'h evit hini al lez. Ur mare eus istor an Impalaeriezh otoman a vez graet sultanad ar maouezed anezhañ. Penn uhel an Harem impalaeriel otoman e oa ar Valide Sultan (mamm ar sultan). Suj e oa an holl vaouezed dezhi memes ma oa-hi alies a orin sklav.
Ar C'hizlar Agha (Kızlarağası, pe anvet "Penn an dizhoged du" dre o orin evel poblad an Nil evel anezho o vezañ aghas evit ul lod bras) a oa penn an dizhoged ha fiziet ennañ diwall ha difenn an Harem impalaeriel.
Rakig Platen
Rakig Platen (Aramidopsis plateni) zo un evn brosezat e Sulawesi (Indonezia). Ar spesad nemetañ eo er genad Aramidopsis.
Moñforzh (disheñvelout)
Moñforzh a c'hall bezañ:
Anv-den
Anv un tiegezh nobl hag a renas darn eus e izili war dugelezh Breizh. Eus an tiegezh-se:
Sant Flouran Anjev
Sant Flouran Anjev a zo ur penitiour roman. E anv en deus roet da gumun Saint-Florent-le-Vieil, war lez al Liger, a zo anvet diwar un abati kozh. Breur e vije bet da Sant Florian.
Buttigliera Alta
Buttigliera Alta zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Claes Jansz Visscher
Claes Janszoon Visscher (1587 - 19 a viz Even 1652 en Amsterdam) a voe diazezer ur familh gwerzherien oberennoù arzoù, engraverien hag embregerien izelvroat. En holl e savas war-dro 120 tresadenn dopografek ha war-dro 200 tennadenn, en o zouez gweledvaoù ha skeudennoù kêrioù.
E vuhez
Visscher a oa mab ar c'halvez-mor Jan Claes Visscher. Ne ouezer ket gant piv e testkas ar vicher, met diwar ar pezh a savas e soñjer e teskas gant David Vingboons. Enskrivet e voe evel engraver en Amsterdam e 1608, hag e 1611 e voe staliet e embregerezh „In de Visscher“ e anv, e Kalverstraat en Amsterdam. Betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1620 e labouras Visscher evel treser hag engraver war gouevr. D'ar mare-se e veze implijet e gartennoù da glokaat re Willem Janszoon Blaeu, Harman Allertszoon van Warmenhuysen ha Pieter van den Keere.
Goude e varv e 1652 e kendalc'has e vab, Nicolaes Visscher I e anv, gant an embregerezh, hag a badas betek kreiz an 18 kantved.
Osmiom
Un elfenn gimiek eo an osmiom ; Os eo e arouez kimiek, 76 e niver atomek ha 190,23 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo.
Istor
Nebeud ag implij a voe graet gant an osmiom rak ral e oa ha diaes da labourat, met dre ma oa kalet-kenañ e pade pell, hag a-hed un nebeud bloavezhioù e voe arveret da fardañ pluennoù, ha nadozioù evit ar gramofonoù.
Kenderc'hadur
E Suafrika dreist-holl e kenderc'her osmium, e Rusia hag e Kanada ivez. Andonioù disteroc'h zo e Stadoù-Unanet Amerika hag e Kolombia. Ur 80 kilogramm bennak ag osmiom a voe arveret gant ar Stadoù-Unanet e 2011, ar pezh a ziskouez e voe kenderc'het nebeutoc'h eget 1 000 kg ag osmiom er bed er bloavezh-se.
Perzhioù
Aezhidik ha pistrius-kenañ eo pederoksidenn an osmiom OsO4.
Izotopoù
Seizh izotop naturel zo d'an osmiom, ha pevar all zo bet kenaozet.
Arver
Diaes-bras eo labourat an osmiom dre ma 'z eo kalet-kenañ, hag uhel e deuzverk (5 491,4 °C). Ral a wezh e vez arveret en e stad glan, ken pistrius hag aezhidik e teu da vezañ pa gej ouzh oksigen. Gwelloc'h eo e implijout e kendeuzadoù gant metaloù all eus strollad ar platin.
Mother Earth
Mother Earth a oa ur gazetenn anarkour hag en em ziskrive evel "A Monthly Magazine Devoted to Social Science and Literature". Da gentañ e oa bet embannet gant Emma Goldman. Ar c'hentañ niverenn a oa bet embannet e Meurzh 1906, hag an niverenn ziwezhañ e miz Eost 1917 goude 6 niverenn nemetken.
Bibliotheca historica
Bibliotheca historica (Βιβλιοθήκη ἱστορική e gregach), zo ul levr istor e gant Diodoros Sikilia, ma kont istor ar bed betek e amzer.
Rupicola peruvianus
Rupicola peruvianus a zo anv skiantel ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.
Lakaet eo bet da vezañ labous arouez Perou (graet e vez tunki anezhañ e kechuaeg).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras, frouezh ha mellkeineged bihan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
Hydrornis nipalensis
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha loenedigoù hag a bak diwar an douar.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Busano
Busano zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Campiglione-Fenile
Campiglione-Fenile zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Leonor Benedetto
Filmlennadur
♣ Sinema — ♦ Skinwel
Filmaozerez
♣ El buen destino
Senarioourez
♣ El buen destino
C'hoarierez
♣ El ciclo (berrfilm) (1963) ♦ Su comedia favorita (1965) ♣ Time's up! (2001 e Spagn) ♦ Tiempo final (2002) ♦ El gourmet (2002) ♣ Próxima salida (2004) ♦ Padre Coraje (2004, evel Amanda Jáuregui †) ♦ ''Piel naranjae... años después'' (2004, evel Selena) ♦ Hombres de honor (2005, evel Alberta Natale de Onoratto) ♦ Rosa, Violeta y Celeste (2009, evel Violeta) ♦ Herederos de una venganza (2011-2012, evel Regina Piave †) ♣ Amapola (2014) ♦ Los ricos no piden permiso (2016, evel Bernarda Cerviño †) ♦ Estocolmo (2016-2017, evel Isabel Santa Cruz)
Preder
Preder zo un ti-embann brezhonek bet krouet da-heul ar gelaouenn gant ar memes anv e 1958 gant Guy Étienne ha Pêr Denez evit embann levrioù-deskiñ ha skiantel. Guy Étienne, mezeg, geriadurour ha barzh, o implj al lesanv Abanna, a voe an oberour pennañ. Lec'hiet eo an ti-embann kevredigezhel e Ploveilh. Mikael Coic ha Yann-Baol an Noalleg a ra war e dro di abaoe meur a vloavezh.
Aramides ypecaha
Aramides ypecaha a zo ur spesad evned e-touez kerentiad ar Rallidae.
Margarete
Adstummoù
Gesche, Gita, Gitta, Gredel, Greta, Gretchen, Grete, Greten, Gretel, Gretha, Gretli, Griet, Grit, Grita, Gritt, Gritta, Magrit, Maret, Marga, Margit, Margret, Margareta, Margarete, Margaretha, Margarethe, Margone, Margot [ˈmargɔt], Margott, Margrit, Meta, Metta, Reda, Reta, Rita
Preder
Ar gelaouenn
Ur gelaouenn trimiziek, ha goude daouviziek, diwar-benn ar brederouriezh, ar yezhoniezh vrezhonek hag an dermenoniezh e voe Preder da gentañ. E deroù ar bloavezhioù 70 ez eas da vezañ un ti-embann heñvelanvet ken e c'hellas tapout yalc'hadoù. 238 embannadenn a voe aet er maez etre 1958 ha 2022, lod dindan istitloù a yae d'ober ur stirad ha darn anezho a zo levrioù evit gwir. Isrummoù a voe e-kreiz an heuliadenn : Dafar, Tonkad, Areizh ha Lavar. Chomet eo bev c'hoazh ar stirad Lavar a vez embannet dizingal ha ne bled nemet gant ar yezhoniezh ha d'an dermenadurezh.
Aramides ypecaha
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika : biz Arc'hantina, Bolivia, gevred Brazil, Paraguay hag Uruguay.
Preder
Reteradur an embann
E-touez ar palioù en doe Gi Étienne e voe sevel geriadurioù arbennik evel hini ar vezegiezh hag ar skiantoù all. Pa voe studier medisin en doe troet ar "recueil d'anatomie" galleg-latin e brezhoneg hag e lakaas anezhañ da vezañ embannet e tri rann dindan titl Geriadur a gorfadurezh. Pelloc'h e lakaas war ar stern ur Geriadur ar Vezekniezh e 14 rann hag ec'h embannas anezhañ eus 2007 da 2022. Mont a reas frankoc'h dave ar reteradur pa reas bod da Geriadur istorel Roparz Hemon a zeuas er maez e 45 ermaeziadenn ken abred ha 1960 hag ar rann diwezhañ embannet dalif. Labouret en doe gant Youenn Olier ha Pêr Denez betek 1974 ha ez eas pelloc'h war dachenn ar yezhoniezh hag e teuas a-benn da vodañ ur rouedad laosk a dud prederiet gant goveliañ gerioù nevez evit bastañ ezhommoù ur yezh skiantel ha kelennadurel. Kreizenn Imbourc'h Sturyezhouriezh (KIS) a voe graet eus ar skipailh-se a gaver e genskrivadurioù e stirad ermaeziadennoù Lavar (1-20 eus 1966 da 2020). Eno e weler ar wellañ yezhoniourien brezhoneg o eskemm anaoudegezhioù ha menoioù evit krouiñ ar brezhoneg arnevez. Dre vras e kendalc'has Gi Étienne gant raktres adpiaouiñ gerioù dic'hizet ha klask gwriziennoù nevez er yezhoù keltiek kozh pe gempred.
Embannadurioù
Embannet ez eus geriadurioù brezhonek arbennikaet diwar-benn prederouriezh, skiantoù... dreist-holl. Brudet eo embannadurioù Preder dre ma kinnigont nevezc'herioù, a vefe savet, a-hervez, diwar gwriziennoù keltiek hepken. Peder zachenn labour o deus :
Mirdi Broadel Brazil
Mirdi Broadel Brazil pe Mirdi Broadel hepken (Museu Nacional da Universidade Federal do Rio de Janeiro e anv ofisiel portugalek, berraet e Museu Nacional), zo ur mirdi broadel hag a zo koshañ ensavadur skiantel Brazil.
Staliet eo er Palácio de São Cristóvão (Palez Sant Kristof) abaoe 1892, e-barzh liorzh foran Quinta da Boa Vista e Rio de Janeiro.
Distrujet e voe Mirdi Broadel Brazil gant an tan d'an 2 a viz Gwengolo 2018, milionoù a objedoù ha dielloù a voe kollet.
Félix-Pol Jobbé-Duval
thumb|200px|right|Félix-Pol Jobbé-Duval Félix-Pol Jobbé-Duval, bet ganet e Roazhon d'an 28 a viz Meurzh 1879 hag aet da Anaon en Eaubonne (Val-d'Oise) d'an 30 a viz Mezheven 1961, a oa ur skeudennaouer hag un tresour-fentigeller.
Gourniz e oa da Félix-Armand Jobbé-Duval, un arbennigour war ginkladur ar monumantoù, Kañsellerezh Kozh Breujoù Breizh en o zouez.
Kenlabourat a reas gant an darn vrasañ eus an tier-embann brudetañ : Albin-Michel, Calmann-Lévy, Fayard, La Bonne Presse, Taillandier, hag all.
Savet e oa bet e skeudennadurioù diwezhañ evit Ololê, ti-embann Herri Kaouisin e 1943-44.
Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all zo titl ul levr bet embannet gant Al Liamm e 1957, ennañ daouzek danevell savet gant Jakez Riou (1899-1937) hag a oa bet embannet e Gwalarn etre 1928 ha 1941.
An danevelloù
Savet e oa bet ar c'hentskrid anezhañ gant Roparz Hemon.
Marc'harid Saks
Margarete von Sachsen, pe Marc'harid Saks, zo anv meur a briñsez eus Sachsen, pe Saks.
Van Dyck
Van Dyck zo un anv tiegezh nederlandek hag anv meur a zen brudet.
Antonia Visconti
Antonia Visconti (war-dro 1364 –1405) a oa ur briñsez italian, eus Milano. E kêr Milano e oa ganet, ha hi dekvet bugel he zud. Merc'h e oa da Bernabò Visconti, a rene e kêr Milano, ha d'e bried Beatrice Regina della Scala.
He c'hoar henañ, Taddea Visconti, a oa dimezet da Steven III, Dug Bavaria, a oa mamm da Isabeau Bavaria, a zimezas da Charlez VI, roue Bro-C'hall. Ur c'hoar all dezhi, Agnese Visconti, a zimezas da Francesco Iañ Gonzaga, dug Mantova, hag a voe kondaonet d'ar marv e 1391 dre ma vije bet avoultr. C'hoar yaouankañ Antonia, Elisabetta, a zimezas da Ernest, Dug Bavaria.
Eured
Dre he dimeziñ da Eberhard III, kont Württemberg, e teuas Antonia da vezañ kontez Württemberg.
Hydrornis
Hydrornis a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1843 gant an evnoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Dont a ra eus disheñvelidigezh ar genad kozh Pitta, bet rannet e 2006 etre tri genad : Erythropitta, Hydrornis ha Pitta.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
C'hwezek (16) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Gevred.
Candiolo
Candiolo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Canischio
Canischio zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Marc'harid Bavaria
Margarete von Bayern, pe Marc'harid Bavaria, zo anv meur a briñsez: * Marc'harid Bavaria (1325–1374), merc'h da Ludwig Bavaria ha pried Stephan Slavonia
Killer's Kiss
Killer's Kiss (Pok al Lazher e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour stadunanat Stanley Kubrick e 1955.
Eil film hir Kubrick eo Killer's Kiss, da-heul Fear and Desire (1953).
Fichenn deknikel
E-kerzh ar film e c'heller klevet ur ganaouenn Once an titl anezhi : savet e voe gant Arden E. Clar ha Norman Gimbel.
An danvez
O vont da gemer perzh d'an emgann hag a vo pouezus-kenañ evit e vicher da zont ez a Davy Gordon, bokser anezhañ, e-biou da c'hGloria Price. Emañ ar plac'h-mañ — "taxi-girl" en un ti-dañs — o chom er ranndi a-dal da hini Gordon. Sellout a ra-hi ouzh ar c'hrogad, a-gevret gant he fatrom, Vincent Rapallo. Siwazh da Zavy ez eo kaset da bokat da leur ar ring kenkent hag an eil adkrog. N'emañ ket gwelloc'h ar jeu gant Gloria bet diarbennet Rapallo ganti en un doare rust. Distroet d'ar gêr e kav Davy Gordon ur bedadenn kaset gant e eontr a ginnig dezhañ dont d'e "ranch" e Seattle da ziskuizhañ goude e c'hwitadenn. E-pad an nozvezh ez eo dihunet gant skrijadennoù e amezegez Gloria eo deuet Rapallo d'he hegasiñ betek he ranndi. Kaset eo kuit an difeson gant ar bokser hag an darvoud-mañ a ra da c'hGordon liammañ daremperedoù nesoc'h ouzh Gloria. Ma reont o mennozh dimeziñ ha kuitaat New York. Ne vez ket ken aes-se troc'hañ kuit diouzh an tremened : diaes eo d'an daou zen adtapout o arc'hant pa ve digant Albert, alier Davy pe Rapallo. Hemañ a ya betek tapout Davy Gordon e-barzh un afer dorfedel...
Penniliz Sant Sarnin
Penniliz Sant Sarnin a zo un iliz romanek e Toloza. Savet e voe etre tro 1070 ha 1118. Un iliz abati e oa.
Montfort
Montfort zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Porzh (kloz)
Ur porzh zo un tamm douar dirak un ti pe stok outañ, mogerioù en-dro dezhañ alies.
Montfort
Hag ivez:
Porzh (kloz)
Porzh-skol
Lec'h c'hoari ar vugale eo porzh ar skol, pe ar porzh-skol.
Porzh-kastell
Porzh ar c'hastell eo al lec'h digor en e greiz, ma veze bodet soudarded ar c'hastell ha ma embregent, er Grennamzer, ha ma veze degemeret ar weladennerien ha ma tiskennent diwar o c'hezeg pa zegouezhent er c'hastell.
Porzh-kendi
Ar porzh-kendi eo an dachenn digor etre ar savadurioù.
Borgomaro
Borgomaro   zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Vasia
Vasia  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Inis Bó Finne
Inis Bó Finne (hervez an iwerzhoneg) pe Inishbofin (hervez ar saozneg) zo anv div enezenn eus Iwerzhon :
Christy Dignam
Christopher "Christy" Dignam, (Fionnghlas, bannlev Baile Átha Cliath, - 13 Mezheven 2023, zo bet kaner al laz-seniñ iwerzhonat Aslan. Brudet en e vro eo ar c'hanaouennoù a reas berzh gantañ, hag ar poanioù a c'houzañvas abalamour d'an dramm.
Тoktamış Giray
Тоktamış Giray a oa mab da Gazi II Giray ha khan Krimea e penn kentañ ar XVIIvet kantved.
Kalgay e oa d'e dad ha pa varvas Gazi II e miz Kerzu 1607 e voe anvet khan Krimea. Ne voe ket anavezet gant Istanbul a zivizas kas Selamet, mab Devlet I, da ren war ar c'hanat.
Тоktamış a glaskas tec'hel kuit asambles gant e vreur Sefer Giray. Tapet e voent ha lazhet e miz Meurzh 1608.
Cantalupa
Cantalupa zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Pānini
Pāṇini (devanagari : पाणिनि ) a oa ul lizheregour, ur yezhadurour hag ur yezhoniour en India ar, bet ganet e Śalātura , Gandhara, nepell diouzh Islamabad (Pakistan hiziv), ha marvet eno. Brudet eo e 3 959 sutra, anavezet evel Aṣṭādhyāyī, Ashtadhyayi (अष्टाध्यायी ) ha Paniniya, anezho reolennoù diazez ar sañskriteg.
Triora
Triora  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Blancafòrt
Blancafòrt zo un anv-lec'h okitanek.
Ebba Brahe
Ebba Magnusdotter Brahe (1596-1674) a oa ur gontez svedat, dimezell a enor gant Christine von Holstein-Gottorp, rouanez Sveden, ha serc'h da Gustav Adolf (1594–1632), roue Sveden.
Ar roue a felle dezhañ dimeziñ dezhi, e vamm n'houle ket, ha bec'h a voe etre mab ha mamm abalamour dezhi e-pad meur a vloaz.
Bugale
14 bugel he deus bet gant Jacob De la Gardie, ha seizh anezho a vevas pelloc'h eget o bugaleaj. Hini ebet anezho ne vije bet engehentet gant ar roue Gustav Adolf.
Nadejda Kosintseva
right|thumb|Nadejda Kosintseva en Olimpiadoù [[Dresden, e miz Du 2008]]
Nadejda Anatolievna Kosintseva (e ruseg:Надежда Анатольевна Косинцеваa) a zo bet ganet d'an 14 a viz Genver 1985 en Arc'hangelsk, RSKS Rusia (Unaniezh Soviedel).
Meurc'hoarierez echedoù rusian.
Mestr Etrebroadel (FIDE) ha Mestr Meur Etrebroadel “Maouezi” (FIDE) eo.
John Ceiriog Hughes
John Ceiriog Hughes (25 a viz Gwengolo 1832 - 23 a viz Ebrel 1887) a oa ur barzh kembraek, ganet war ar maez e Llanarmon Dyffryn Ceiriog, war lez ar stêr Ceiriog, e biz Kembre. Moarvat ez eo an hini brudetañ e-touez barzhed kembraek eil hanterenn an. Labourat a reas evit an hentoù-houarn e meur a lec'h e Bro-Saoz a-raok distreiñ da Gembre. Eno e voe e penn ti-gar Llanidloes ha hini Caersws, goude 1868 ha betek e dremenvan.
Nadejda Kosintseva
D'ar 1añ a viz Genver 2010 edo 2 533 he renk Elo (FIDE).
John Ceiriog Hughes
Un dastumer kanaouennoù e voe ivez. Troet e oa gant istor ar sonerezh e Kembre ha gant an telennoù. En em lakaat a reas da sevel levrioù da vodañ an tonioù hengounel-se, met unan anezho hepken a zeuas er-maez, e 1863 : Cant O Ganeuon ("Kant kanaouenn").
Kemer a reas Ceiriog da anv-pluenn, diwar anv an draoñienn ma oa bet ganet, Dyffryn Ceiriog. Evel barzh ez eo bet keñveriet gant William Wordsworth, unan eus barzhed ar romantelezh e Bro-Saoz, ha gant ar Skosad Robert Burns. Lavaret a reas an istorour hag ar skrivagner Owen Morgan Edwards e oa bet graet muioc'h gant John Ceiriog Hughes evit barzhoniezh Kembre eget gant an holl varzhed kembraek all. Hag evit gwir e talc'h e varzhonegoù da vezañ anavezet-kenañ e Kembre hiziv, ha kanet e vez lod anezho c'hoazh, evel Dafydd y Garreg Wen haNant y Mynydd.
Carmagnola
Carmagnola zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Terzorio
Terzorio  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Emgann ar Roc'h-Derrien
Emgann ar Roc'h-Derrien a c'hoarvezas d'an 20 a viz Mezheven 1347, er Roc'h-Derrien, etre harperien Jean de Monfort, breur d'an dug Yann III (dug Breizh), skoazellet gant ar Saozon, ha re Charlez Bleiz, skoazellet gant ar Frañsizien, a voe roet lamm dezhañ, ha prizoniet gant e enebourien.
Inis Bó Finne (Dún na nGall)
Inis Bó Finne zo un enezenn dirak aod kontelezh Dún na nGall, war-hed 2,5 km diouzh an douar-bras. Un enezenn vihan eo, dezhi ur gorread a 120 hektar. Emañ etre enez Toraigh hag an douar-bras. Annezet eo gant 36 den.
Taggia
Taggia  zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
L'Auberge
L'Auberge (An Ostaleri) zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn Les Lettres et les arts d'an 1 a viz Gwengolo 1886. Adembannet e voe war-dro bloaz goude, en Mae 1887, en dastumad Le Horla, gant an embanner parizian Paul Ollendorff.
An danevell
Bep bloaz, pa deu an erc'h ez a an tiegezh Hauser eus hec'h ostaleri da saonenn Loëche. Er bloaz-se e loaskas en ti Gaspard Hari gozh hag Ulrich Kunsi gant e gi Sam.
Rannvroioù Brazil
Pemp rannvro zo e Brazil ha pep hini a vod meur a stad:
N'eus talvoudegezh melestradurel ebet gant ar rannvroioù. Talvezout a reont evit ar stadegoù da gentañ penn.
Castagneto Po
Castagneto Po zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Federation of Korean Trade Unions
Federation of Korean Trade Unions, berraet e FKTU (koreaneg: 한국노동조합총연맹), zo ur sindikad eus Korea. Krouet e oa bet e 1960 goude an taol-Stad, ha kemeret en devoa plas ar c'h-Confederation of Korea Trade Unions (CKTU). Betek ma vefe anavezet en un doare ofisiel ar c'h-Korean Confederation of Trade Unions e miz Du 1999, e oa ar sindikad nemetañ aotreet e Su Korea.
N'eo ket ur sindikad stourmer anezhañ. Ur milion a izili a zo en FKTU. Darn anezho a gaver er vetalurgiezh (114 000 ezel e fin 2001), er gimiezh (116 000), en tiez-bank hag e bed an arc'hant (114 000), e-touez ar vleinerien taksi (105 000) hag er sevel otoioù (84 000).
Eurybia
Eurybia (e gregach : Εὐρύβια / Eurúbia, pe Εὐρύβιη /Eurúbiê) a oa un doueez eus ar mor, eus ar rummad koshañ. Merc'h e oa da C'haia ha Pontos. Pevar breur he doa : Nereüs, Forkys, Thaomas, ha Keto.
Dimezet e oa d'an Titan Krios, a oa hantervreur dezhi.
Mamm e oa d'an Ditaned Astraios, Pallas ha Perses.
Eurybia all
Un Eurybia all a oa merc'h d'ar roue Thespios. Ur bugel he doe gant Herakles.
Gustav Adolf
Gustav Adolf pe Gustaf Adolf zo un anv-badez svedek, savet diwar an anvioù Gustav hag Adolf.
Lec'hioù
Meur a skol zo en anv ar rouaned Gustav Adolf.
Emgann Peleliu
Emgann Peleliu, pe Operation Stalemate II evit pennoù lu Stadoù-Unanet Amerika, a oa bet un emgann etre nerzhioù lu an USMC hag ar Regular Army ha nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan, e-pad Kampagn Mariana ha Palau e-pad an Eil Brezel-bed, etre ar 15 a viz Gwengolo hag ar 15 a viz Du 1944, war Enezenn Peleliu.
An U.S. Marines eus ar 1st Marine Division, ha goude-se soudarded an US Army eus an 81st Infantry Division, o devoa stourmet evit aloubiñ un aerborzh lec'hiet war an enezennig koural. An emgann-se a oa ul lodenn eus un argadenn-veur anvet Oberiadur-brezel Forager, a badas eus miz Even betek miz Du 1944, e-pad Brezel ar Meurvor Habask.
E tu Lu Impalaeriezh Japan e oa bet lazhet 13 600 den ha 400 prizoniet. Evit al lu stadunanat e oa bet lazhet 1460 den ha gloazet 6450. Evit ar stadunanaiz e oa bet ur gwallskouer spontus Emgann Peleliu. An enezier aloubet ne oant ket reoù hollbouezus evit heuliad ar brezel. An niver uhel-uhel a soudarded lazhet hag a oa bet uheloc'h evit an holl dilestradegoù all er brezel a oa bet burtullet kreñv ivez. Er Mirdi broadel ar Marine Corps e vez lesanvet an emgann "the bitterest battle of the war for the Marines".
Caravonica
Caravonica   zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
North East
North East (biz e brezhoneg) zo un anv-lec'h saoznek.
Akko
Akko ( עַכּו en hebreeg; عكّا ʿAkkā en arabeg) zo ur gêr hag ur porzh en hanternoz Israel. Ptolemais oa hec'h anv en Henamzer ha brudet e oa dindan an anv Sant Yann Akr er Grennamzer. E bae Haifa emañ.
Castellaro
Castellaro   zo ur gumun eus Proviñs Imperia, e Liguria, en Italia.
Herve Saliou
Herve Saliou, ganet e 1933, zo ul livour breizhat, o chom e Landrevarzeg. Bet eo marc'hhouarner a vicher.
Club Atlético Peñarol
Club Atlético Peñarol zo ur c'hleub sportoù uruguayat bet krouet d'an 28 a viz Gwengolo 1891 e Montevideo (Uruguay), Central Uruguay Railway Cricket Club (CURCC) an anv anezhañ er penn kentañ. Degemeret e voe ar vell-droad e 1892 e-touez ar sportoù kinniget.
D'an 13 a viz Kerzu 1913 e voe cheñchet anv ar c'hleub e CURCC Peñarol a-raok mont da gClub Atlético Peñarol d'an 12 a viz Meurzh 1914 da vat.
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Aurinegros, Carboneros, Manyas, Mirasoles.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio José Pedro Damiani (skipailhoù re yaouank) hag en Estadio Centenario (krogadoù Primera División).
C'hoarierien vrudet
Pemp c'hoarier eus Peñarol — Peregrino Anselmo, Miguel Capuccini, Lorenzo Fernández, Álvaro Gestido, Carlos Riolfo — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Krios
Krios (Κρίος /Kríos e henc'hresianeg), a oa un Titan, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Hervez Hesiodos e oa dimezet d'e hanterc'hoar Eurybia, merc'h da C'haia ha Pontos (an dour-mor). Tad eo da Astraios, Pallas ha Perses. Paosanias ar Beajour a ro anv Python evel ur mab all dezhañ.
Liorzh japanat Toloza
Liorzh japanat Toloza a zo ur park e karter Compans Cafarelli, en norzh da greiz-kêr Toloza en Okitania. E 1981 e voe krouet, diwar diviz Pierre Baudis, maer ar gumun.
Krios
Gant an Ditaned all e voe distroadet gant Zeus.
Brezel
Ur brezel dek vloaz a voe etre an Ditaned ha doueed an Olympos, Zeus e penn arme an doueed, skoazellet gant Kikloped hag Hekatonc'hired. Pa voe echu ar brezel ha trec'h an Doueed olimpek, e voe taolet an holl Ditaned d'an Tartaros, hag eno e vezent diwallet gant an Hekatonc'hired, bugale all da Ouranos, kant dorn dezho.
Ralph H. Baer
Ralph Henry Baer (bet ganet Rudolf Heinrich Baer) a oa un ijinour amerikan, a-orin eus Alamagn. Anavezet eo evel "tad ar c'hoarioù video".
Strollad Demokrat Kristen
Ar Strollad Demokrat Kristen pe (PCD) zo ur strollad politikel gall, a oa anvet "Forom ar Republikaned-Sokial" (Forum des Républicains Sociaux) pa oa bet krouet gant Christine Boutin. Ezel-diazezour eus an Unvaniezh evit ul Luskad Poblel eo.
Castellamonte
Castellamonte zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Lophotriccus
Lophotriccus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).
Selamet Iañ Giray
Selamet I Giray a oa mab da Devlet I Giray ha khan Krimea e penn kentañ ar XVIIvet kantved.
Lophotriccus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Selamet Iañ Giray
Lakaet e voe e penn ar c'hanat gant an Otomaned e plas e niz Тоktamış Giray.
Lophotriccus
O c'havout a reer e Kreiz (Lophotriccus pileatus hepken) ha Suamerika, nav (9) isspesad dezhe en holl.
Castagnole Piemonte
Castagnole Piemonte zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Edgar Quinet
Jean Louis Edgar Quinet, bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1803 e Bourg-en-Bresse (Ain, Frañs) hag aet da Ananon d'ar 27 a viz Meurzh 1875 e Versailhez (Seine-et-Oise d'an ampoent, Frañs), a oa ur barzh, un istorour, ur politikour ha prederour gall.
Kañfarded Milin ar Wern
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr Kañfarded Milin ar Wern zo ul levrig (nav fajenn ha pevar-ugent ennañ) gant ar skrivagner tregeriat Fañch Peru, embannet gant Skol Vreizh ha deuet er-maez d'an 13 a viz Du 2008.
Skeudennaouet e oa bet an oberenn-mañ gant Uriell Ollivier.
Ur geriadurig a ya da glozañ al levr.
Al levr
Emañ an daou genderv-kompez Jakez ar Bihan hag Erwanig ar Bras o chom e parrez Kervurlu, nepell eus Roc'h al Lern (e-lec'h ma c'heller klevet un tamm mat a dunodo), en eil lodenn eus an ugentvet kantved. Dre zaouzek istor berr e vez taolennet, en un doare fentus ha bev-buhezek, troioù-kaer an daou « êrêmist » n'int ket gwall zouget da labourat a-lazh-korf, na tost.
Ar pennadoù
Setu an daouzek pennad :
Llanwrin
Llanwrin zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e gwalarn Powys. Emañ e traoñienn an Dyfi, er biz da Vachynlleth.
Dont a ra anv al lec'h eus hini sant Gwrin, ha Llanwrin yng Nghyfeiliog e oa an anv gwechall met gouestlet eo an iliz-parrez bremañ da Sant Ust ha Sant Dyfrig.
Owen Morgan Edwards
Owen Morgan Edwards (26 a viz Kerzu 1858 – 15 a viz Mae 1920) a oa un istorour hag ur skrivagner eus Kembre, anavezet evel O. M. Edwards.
Goude studioù e skol-veur Aberystwyth, ez eas Owen Edwards da studiañ prederouriezh da skol-veur Glasc'ho, e Bro-Skos, ha goude se d'ar Balliol College, unan eus skolajoù Oxford, etre 1884 ha 1887. Eno e tarempredas studierien all eus Kembre, e-barzh ar gevredigezh "Dafydd ap Gwilym Society". Goude ur bloavezh e Bro-C'hall e voe anvet da gelenn istor el Lincoln College, en Oxford. Chom a reas eno betek 1907.
Er bloavezh-se e voe anvet da Enseller uhelañ ar skolioù evit Kembre. Diouzhtu e strivas evit ma vefe kelennet kembraeg e skolioù ar vro. Skrivañ kalz a rae ivez. Sevel a reas ar c'helaouennoù Cymru e 1891 ha Cymru'r Plant, evit ar vugale, e 1892, evit lakaat an dud da gaout dudi gant danvez Kembre, gant yezh hag istor ar vro. Skrivañ a reas meur a levr diwar-benn istor Kembre hag embann a reas oberennoù savet gant tud all, en un dastumad anvet Cyfres y Fil.
Dilennet e voe Owen Edwards da gannad frankizour evit Sir Feirionnydd, goude marv ar c'hannad kozh T. E. Ellis e miz Ebrel 1899. Ne blije ket ar vuhez kannad dezhañ hag e 1900 ne glaskas ket bezañ dilennet en-dro. Anvet e voe da varc'heg e 1916, evit enoriñ e labour. Mervel a reas Owen Edwards e Llanuwchllyn e 1920. Gant e eil mab, Ifan ab Owen Edwards, e voe krouet Urdd Gobaith Cymru, un aozadur evit ar gembraegerien yaouank, hag e vab-bihan Owen Edwards e voe rener kentañ ar chadenn skinwel S4C.
Annev (askorn)
Koublet eo ouzh ar morzhol diouzh un tu hag ouzh ar stleug diouzh an tu all. An askornig pounnerañ eus an tri eo an annev hag e skouarn mab-den eo well-wazh 6 mm a ledander ha 7 mm a uhelder.
Deskrivadur
Gehoorbeentje
Ebba
Ebba zo un anv-badez svedek hag a gaver e yezhoù germanek all ivez (alamaneg, daneg, norgeeg), roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Dont a rafe eus an anv Eberhardt.
Gustav II Adolf
Gustav Adolf Sveden (1594–1632), pe Gustav II Adolf, lesanvet Leon an Hanternoz, a oa Roue Sveden (1611–1632). Mab e oa da Karl IX. Ur roue brezelour e voe, perzh a gemeras er Brezel Tregont Vloaz evit ar gostezenn brotestant, ha trec'h e voe meur a wech.
Mervel a reas en emgann Lützen d'ar 16 a viz Du 1632.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Maria Eleonora von Brandenburg. Meur a vugel o doe, hogen nemet unan ne chomas bev:
Papiruz
Ar papiruz zo un danvez, ijinet moarvat 5.000 bloaz zo, aozet diwar korzennoù ar blantenn Cyperus papyrus hag implijet evit ober follennoù.
Aozañ ha mirout
A-benn aozañ papiruz e veze glebiet tammoù tanav korzenn ar blantenn, lakaet gwiskadoù anezhe an eil war egile ha gwasket. An aliesañ ne veze skrivet nemet war un tu eus ar baperenn. An tammoù papiruz (0.5 metrad a hirder dezhe d'ar muiañ) a c'helle bezañ staget an eil ouzh egile a-benn sevel rolladoù hir (evel, da skouer, papiruz Harris, 40 metrad a hirder dezhañ).
Ezporzhiet e veze papiruz gant Egiptiz er broioù tro-dro d'ar Mor Kreizdouar. Dre ma oa ker-ruz an danvez-se e veze kustum ar skriverien da raskañ an testennoù a-raok adskrivañ warno pe ober gant danvezioù all (tammoù poderezh pe maen-raz) evit ar skridoù na oant ket hollbouezus.
Azas eo an hinad sec'h ouzh mirerezh ar papiruz met kerkent ha ma vez mouest an danvez ec'h a ar framm war zispenn.
You Like Me Too Much
You Like Me Too Much zo ur ganaouenn savet, ton ha son, gant George Harrison (1943-2001) evit The Beatles.
Enrollet gant ar strollad a-bezh d'ar 17 a viz C'hwevrer 1965 e studioioù EMI (Londrez, Bro-Saoz) e voe unan eus an div sonenn gant Harrison hag a voe embannet war an albom Help! (deuet e-maez d'ar 6 a viz Eost 1965). E-touez unnek kanaouenn an albom Beatles VI — embannet er Stadoù-Unanet Amerika d'ar 14 a viz Mezheven 1965 — e voe ivez.
Krouet evit ar film Help! da gentañ-penn ne voe ket dalc'het e roll kanaouennoù ar film a-benn ar fin.
Centro Atlético Lito
Centro Atlético Lito a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet e La Teja (unan eus karterioù Montevideo) d'ar 24 a viz Gouere 1917.
Oberiant e voe e deroù kampionad mell-droad Uruguay, hag eñ amatour penn-da-benn d'ar mare-se ; n'eus ken anezhañ hiziv an deiz. Daou ditl a voe tapet gantañ : Aet da bPrimera División de Uruguay e 1921 e kemeras perzh ar c'hleub e kant pevarzek krogad ha tri-ugent (tri-ugent trec'h, ur rampo ha hanter-kant ha tri c'holl ha tri-ugent). E 1922 ha 1923 e voe renket da bempvet, e wellañ renkadur betek 1928 ma'z eas da ziwezhañ.
10vet Rujumant Kanolierezh (lu gall)
An 10vet Rujumant Kanolierezh (10e régiment d'artillerie) a oa ur rujumant eus an tirlu gall (lu gall).
José Pedro Cea
José Pedro Cea pe Pedro Cea (lesanvet Vasco), bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1900 e Redondela (Proviñs Pontevedra, Spagn) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gwengolo 1970 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (araoger e bost dezhañ war an dachenn). Mont a reas da zibaber skipailh broadel Uruguay, eus 1941 da 1942, war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, e kleuboù en Uruguay :
Seizh gwech warn-ugent en devoa douget krez La Celeste etre 1923 ha 1932, ha merket trizek pal.
Robyn
Robyn zo un anv-badez saoznek, roet d'ar merc'hed.
José Pedro Cea
Copa Newton
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1929 ha 1930.
Robyn
Orin
Diwar an anv-badez Robin.
José Pedro Cea
Copa América
Aet e oa ar maout gant skipailh Uruguay, hag eñ ezel anezhañ, da-geñver dalc'hioù 1923 ha 1924. Tapet e voe an trivet plas e 1929.
E 1942 ez eas ar maout gantañ ivez, evel dibaber skipailh Uruguay an dro-mañ avat.
C'hoarioù Olimpek hañv
Ezel e oa eus ar skipailh a yeas ar vedalenn aour gantañ da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1924 (e Pariz, Bro-C'hall) ha C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù).
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh José Andrade en un dalc'h hepken :
Club Atlético Bella Vista
Club Atlético Bella Vista zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 4 a viz Here 1920 e Bella Vista (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)). E ti Manuel Millán ec'h en em vodas Ramón M. Salgado, Vicente Zibechi ha Félix Nario a yeas da brezidant, besprezidant ha sekretour ar c'hleub nevez-c'hanet (da deñzorer ez eas Manuel Millán).
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Auriblancos, Bellavistenses, Papales.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio José Nasazzi.
C'hoarierien vrudet
Tri c'hoarier eus Bella Vista — Pablo Dorado, Ángel Melogno, José Nasazzi — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Norte
Norte (hanternoz, norzh e brezhoneg) zo ur ger portugalek ha spagnolek hag a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.
Cavagnolo
Cavagnolo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Kenkiz Sesini
Kenkiz Sesini (meneget alies e-giz "Kenkiz Susini") zo ur savadur maourek e stumm, lec'hiet e gorre-kêr Aljer. Goude bezañ bet koñsuldi Alamagn da vare an Nazied e voe ur greizenn-vac'hañ ma voe jahinet tud an FLN e-pad brezel Aljeria (1961-1962).
An holl Aljerianed o doa aon rak ar genkiz-se peogwir e oa ar greizenn-jahinañ vrasañ en Aljer. Ul lec'h brav-kenañ eo p'er gweler eus an diavaez, met traoù euzhus zo c'hoarveze en diabarzh.
Ha hi perc'hennet gant ministrerezh aljerian an Deskadurezh bremañ e chom Kenkiz Sesini un dodenn diaes c'hoazh d'an Aljerianed.
Istor ar Genkiz
Penn-karter legionourien ar 1añ R.E.P. (1er Régiment Étranger de Parachutistes) e voe Kenkiz Sesini eus 1957 betek 1961.
Jahinañ
Doareoù a bep seurt zo bet implijet evit jahinañ an dud gant ar soudarded c'hall, en o zouez : ... ha doareoù all ker spontus all.
Louisette Ighilahriz
Louisette Ighil Ahriz‎ a oa un emsavereza voe dastumet ha kaset di da vout jahinet,.
50vet Rujumant Kanolierezh (lu gall)
An 50vet Rujumant Kanolierezh (50e régiment d'artillerie) a oa ur rujumant eus an tirlu gall (lu gall).
Cavour (Piemonte)
Cavour zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Gwgon
Gwgon zo un anv-badez kembraek, anavezet er Grennamzer.
Joe
Joe zo ur berranv saoznek eus Joseph.
Tud
thumb|Joe Cocker e [[Festival Penn ar Bed 2013.]]
Candice
Candice zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed, deuet war wel e dibenn an XXvet kantved e SUA.
Orin
Dont a rafe eus an anv Candace, a gaver en Testamant Nevez. En Oberoù an Ebestel ez eus kaoz eus un den eus bro "Candace, rouanez an Etiopianed". ''Hag Ael an Aotrou a lavaras da Fulup Kae war-zu ar c'hreisteiz da dapout an hent a gas eus Jerusalem betek Gaza, a zo didud. Hag eñ sevel ha mont: Ha gwelout un den eus Etiopia, ur Spazh a renk uhel dindan Candace, Rouanez an Etiopianed, karget eus an teñzor, deuet da Jerusalem da azeuliñ''
Llanwrthwl
Llanwrthwl zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz Powys. Emañ war ribl kornôg ar Gwy, un tammig er c'hreisteiz da gêr Rhaeadr Gwy. Gouestlet eo an iliz da Sant Gwrthwl.
Candice
Tud
,
Brud
Brudet eo bet adalek fin ar bloavezhioù 1940.
Herri Kaouisin
Herri Kaouisin (Henri pe Henry Caouissin diouzh e anv gallek), bet ganet e Pleiber-Krist d'ar 7 a viz Mae 1913 hag aet da Anaon en Henbont d'an 12 a viz C'hwevrer 2003, a oa un embanner, ur skrivagner, ur skeudennaouer hag ur filmaozer (diwar-benn Breizh) breizhat, asambles gant e vreur René (Ronan Caerleon).