cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teknologiezh c'henetek
Istor
Au début du XX, la redécouverte des travaux de Mendel (1822-1888) et les travaux de Morgan (1866-1945) sur des mouches permettent de comprendre que l'hérédité est due à la transmission de particules appelés gènes, disposés de manière linéaire sur les chromosomes. Dans les années 1950, est mise en évidence la nature chimique des gènes, ainsi que la structure moléculaire de l'ADN. En 1965, découverte des enzymes de restriction confirmée en 1973 par Paul Berg et ses collaborateurs. Ces protéines capables de découper et recoller précisément l’ADN, donne aux chercheurs les outils qui leur manquaient pour établir une cartographie du génome. Elle ouvre aussi la voie à la transgénèse, « manipulation » in vitro de portions précises d'ADN et donc des gènes. C'est la technologie de l'ADN recombinant, qui permet l'insertion d'une portion d'ADN ( un ou plusieurs gènes ) dans un autre ADN.
Création d’organismes génétiquement modifiés
La création d’OGM fait intervenir la plupart du temps une transgénèse, qui permet d’introduire dans le génome d’un être vivant de nouveaux gènes, par insertion de portions d’ADN.
Génie génétique appliqué à l'Homme
Le génie génétique, l'une des principales avancées scientifiques du vingtième siècle, présente un énorme potentiel de développement. Les possibilités d'application qu'il offre dans la recherche biomédicale suscitent à la fois des espoirs et des craintes. .
Voir aussi
-->
Sergio Bianchi (c'hoarier echedoù)
right|Sergio Bianchi Sergio Bianchi a zo bet ganet e 1920 e Venezia (Italia) ha marvet d'an 16 a viz Ebrel 1978 e Firenze (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Unan eus kentañ mistri Sergio Mariotti e voe.
Er pellechedoù e tapas e wellañ disoc'hoù.
Mestr ASIGC (Associazione Scacchistica Italiana Giocatori per Corrispondenza - Kevredigezh C'hoarierion Pellechedoù Italia) edo. Ar maout a zeuas gantañ e 1962 er 14vet Kampionad italian Pellechedoù gant un disoc'h dreist-ordinal: ur bartienn nul hepken, dre pat, ha trec'hoù hepken mod-all. Meur a wezh e voe ezel eus Skipailh Italia e kenstrivadegoù etrebroadel, gant tremen 50%ar poentoù er C'hampionad Kentañ Pellechedoù Europat ha gant 10 poent diwar 12 en 2vet Coppa Latina.
Lucas van Leyden
thumb|right|Lucas van Leyden : Emboltred
E vuhez
Lucas van Leyden a voe ganet hag a gasas lod brasañ e vuhez e Leiden. Gwelet e vez evel unan eus engraverine wellañ holl istor an arzoù. Gant e dad e teskas ar vicher, hag ivez gant Cornelis Engelbrechtsen. an daou zen-se a oa livourien, padal e oa Lucas un engraver dreist-holl. Ne ouezer ket penaos e teskas teknik an engraviñ, met an engravadenn gentañ a anavezer diwar e zorn (Mohammed hag ar manac'h muntret) a zo deiziet e 1508, pa oa 14 vloaz nemetken.
Kensonenn tro-gil dre serriñ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn tro-gil dre serriñ mouezhiet treuzskrivet [ɖ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 106.
Kavet e vez ar fonenn gensonennel-mañ koulz evel ur fonem, evel da skouer en holl yezhoù komzet en India, hag evel alofonenn [d] alies dirak ur [r] e yezhoù skandinavek 'zo, da skouer e norvegeg verden a c'hell bezañ distaget [ˈʋæɾdn̩] (rannyezhoù kornôg ha norzh) pe [ˈʋæɖn̩] (rannyezhoù reter ha kreiz) hervez ar rannyezh resis.
Noricum
300px|thumb|right|Noricum en [[Impalaeriezh roman war-dro 120.]] Noricum a oa ur broviñs eus an Impalaeriezh roman en em astenne tamm pe damm el lec'h m'emañ Aostria ha Slovenia hiziv an deiz. En hanternoz dezhi e oa ar stêr Danav, er c'hornôg da Raetia (gant Vindelicia), er reter da Bannonia, hag er c'hreisteiz da Italia ha Dalmatia. Bevenn an Impalaeriezh e oa an Danav.
123
876 Ab Urbe Condita = 0123 goude ganedigezh J.-K.
Nomlakeg
Ur yezh wintouek eo ar nomlakeg (noamlakee, wintouek ar c'hreiz) komzet gant ar bobl-orin ar Wintouned e Traonienn Sacramento Norzh Kalifornia.
Ur yezh en arvar an hini eo, ma n'eo ket aet da get dija.
Akouchi glas
An akouchi glas (Myoprocta pratti) zo ur bronneg krigner a vev e Suamerika.
-364
Diwar-benn bloavezh 364 kent JK an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù -364
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù -364
Carel van Mander
Carel van Mander (miz Mae 1548 e Meulebeke - 11 a viz Gwengolo 1606 e Amsterdam), a oa ul livour hag ur skrivagner flamank. Ma n'eo ket priziet-tre a-fet livañ, ez eo brudet dreist-holl evit e zastumad buhezskridoù livourien izelvroat hag alaman ar hag ar  kantved.
E vuhez
thumb|300px|left|Dilontegezh Scipio, 1600 thumb|300px|left|Dañs al [[leue aour , 1602]] thumb|300px|left|Liorzh ar Garantez, 1602
Kaset e voe Carel van Mander da studiañ da c'h-Gent tro-dro 1560. Ne felle ket dezhañ bezañ gwerzher lien evel e vreur, neuze e tibabas al livañ hag al lennegezh. Deskiñ a reas e Gent gant a livour Lucas de Heere etre 1564 ha 1566, ha goude-se gant Pierre Vlerick e Kortrijk hag e Tournai. Goude-se ez eas da beurzeskiñ en Italia. E Firenze e kejas gant Giorgio Vasari (1573), labourat a reas war ar murlivadurioù e Terni (1574), ha goude-se ez eas da Roma, hag eno e kejas gant ul livour flamank all, Bartholomeus Spranger e anv. Mignoned e teujont da vezañ (1574-77). Asambles e labourjont e lez Rudolf II. E 1578 e tistroas da Flandrez, hag e timezas gant Louise Buse. Bloaz goude e voe ganet ur mab.
Skarzhet e voe eus Flandrez abalamour d'ar reuz ha d'ar vosenn, hag en em staliañ a reas gant e familh e Haarlem e 1580 e-pad ur pennadig da gentañ, ha da-vat azalek 1583. Eno e kejas gant an engraver Goltzius, al livour Cornelis van Haarlem hag ar bankour Rauwaerts. Asambles e savjont akademiezh arzoù Haarlem.
Da gentañ e voe levezonet gant orbidouriezh Spranger. Er bloavezhioù 1590 e kemmas doare da livañ, naturalour ha rakbarok e teuas e oberennoù da vezaoñ, kazi sur diwar levezon Akademiezh Haarlem. Kermesoù a livas tro-dro 1600 hag er memes koulz en doe Frans Hals da skoliad.
E Amsterdam e varvas e 1606. Eno e oa deuet da chom e 1604 hag er bloavezh-se ivez en doa lakaet embann al levr a lakaje anezhañ da vezañ istorour kentañ skolioù arzoù an Norzh, ouzhpenn 70 vloaz a-raok Joachim von Sandrart.
Kinnig ha framm
Embannet gant van Mander e Amsterdam e miz Gouere 1604 hag embannet e Haarlem gant Paschier van Wesbuch e miz Kerzu 1604, anvet eo al levr Het Schilder-Boeck ("Levr al livañ'" pe "levr al livourien ''") ennañ c'hwec'h testenn zisheñvel :
Evit a sell ouzh istor an arzoù ez eo ar pevar lodenn "Buhez livourien ilurañ an Izelvroioù hag Alamagn" (Het Leven der doorluchtige Nederlandsche en Hoogh duytsche Schilders) an hini bouezusañ. Enni e kaver div lodenn : en hini gentañ (71 pennad) e vez kinniget buhez hag oberennoù an arzourien marvet a-raok ma vefe embannet al levr, en eil hini (23 fennad) e kaver displegadennoù diwar-benn livourien ne oant ket marv d'ar mare-se.
Buhezskridoù a gaver e Het Leven ...
Lodenn gentañ : Livourien ( ha kantved) marv a-raok 1604
eil lodenn : Livourien oberiant e 1604
Edoino Busetto
Edoino Busetto, bet ganet d'ar 27 a viz Ebrel 1907 e Legnago (Italia) a oa ur mestrc'hoarier echedoù italian.
Mestr Pellechedoù, Kampion Italia pellechedoù e 1958.
Leonin
An dielloù adkavet diwar e-benn a zo lizherioù bet skrivet gant ur studier Saoz (lesanvet Anonyme IV) eus an "École Notre-Dame" hag en deus savet ur studiadenn-kelennadurel, enni e kaver anv Leonin displeget evel unan eus gwellañ sonaozerien organa (organum en unander, unan eus doareoù kentañ liessoniñ ar grenamzer eo) hag evel krouer ar Magnus Liber Organi, "Levr bras an organa", hag a zo bet adskrivet ha gwellaet da c'houde gant Perotin.
Rathaus Schöneberg
Rathaus Schöneberg (alamaneg a dalvez ti-kêr Schöneberg) a voe savet etre 1911 ha 1914 gant an disavourien Peter Jürgensen ha Jürgen Bachmann, pa oa distag Schöneberg diouzh Berlin. E 1920 e voe staget Schöneberg ouzh Berlin hag e teuas da vezañ sez melestradur Schöneberg.
E-pad rann Berlin (1948 - 1990) e voe staliet ti-kêr Berlin ar C'hornôg e Rathaus Schöneberg. Ti-kêr Berlin ar Reter a oa er Rotes Rathaus e Mitte.
Er blasenn (Kennedyplatz hiziv an deiz) dirak an ti-kêr eo e lavaras John F. Kennedy Ich bin ein Berliner d'ar 26 a viz Even 1963. Abaoe m'eo bet adunvanet Berlin emañ ti-kêr Tempelhof-Schöneberg er Rathaus.
Gwern (lec'hanvadurezh)
Ur wern, pe ur c'heun, a zo douar gleb en un izelenn, dour sac'h pe chag enni a-wechoù.
Youssef Sekour
Youcef Sekour a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1988 en Istres. 1,89 m eo evit 81 kg. Kreizer eo ha stummet eo bet gant ar Girondins de Bordeaux.
Gwern (lec'hanvadurezh)
Anvioù lec'hioù ha tud e Breizh
Kavet e vo ar ger gwern en ur bern anvioù-lec'hioù, ha da-heul, en un toullad anvioù-tud.
Youssef Sekour
C'hoariet en doa mat e-kerzh ar bloavezh 2006-07 gant eil skipailh Bourdel e CFA (11 pal plantet) 'padal ne chomo ket gant ar jirondined.
Gwern (lec'hanvadurezh)
Anvioù-lec'h
E Breizh Izel e teu an anvioù-lec'h Gwern eus ar brezhoneg peurvuiañ, hag eus ar brezhoneg pe eus ar galianeg e reter Breizh, hervez ar c'hornioù. Eus ar galianeg e teuont e broioù all Europa.
Den-marc'h
E gwengelouriezh Hellaz, an dud-varc'h, Κένταυροι kentauroi en henc'hresianeg, a oa hanter tud, hanter kezeg. El livadennoù kozh a weler war listri savet e bro Aten pe e Beotia, e vezent deskrivet gant talier ur marc'h stag ouzh korf un den. Diwezhatoc'h avat e vezent taolennet gant penn ha brusk un den staget adalek an dargreiz ouzh an draen-marc'h, el lec'h ma tlefe gouzoug al loen-kezeg bezañ.
Peurliesañ e lavared e oant bugale da Iksion, o zad, ha da Nefele, o mamm. Hervez mojennoù all e oant bugale da Gentauros hag a oa en em baret gant kezekenned eus Magnesia. Mab e oa Kentauros da Iksion ha Nefele (ar pezh a lakae ur rummad ouzhpenn) pe da Apollon ha Stilbe, merc'h an doue stêr Peneios. Er stummoù diwezhat eus ar vojenn e oa breur gevell Lapitus, hendad al Lapited, ar pezh a rae kendirvi eus an div bobl. A-hervez e oant o chom e Magnesia hag e Menez Pelion e Thessalia, e koad derv Foloi en Elis, hag e ledenez ar c'hab Malea e su Lakonia. Anv a veze graet eus an dud-varc'h c'hoazh e stummoù lennegel ar vitologiezh roman. Stlejet eo karr Kustentin Veur hag e diegezh gant daou zen-marc'h e kameenn vras Kustantin (war-dro 314-16).
O anv
Κένταυροι, kéntauroi a veze graet outo e gregach, diwar κεντειν kentein"flemmañ" ha ταυρος tauros"tarv".
En Ilias koulskoude e ra Homeros gant ar ger φηρ phêr "loen" (I, 268 ha II, 743) da envel enebourien Piritoos, annezidi ouez menezioù Thessalia. N'eus nemet C'hiron a vez graet an anv kentauros anezhañ: « ar reishañ eus an dud-varc'h ».
Atalante
Atalante a zegouezhas un deiz gant daou zen-marc'h, Hilaios ha Roikos. Hag int ha klask sailhat war ar werc'hez, met lazhet e voent ganti a-daolioù saezhoù. Hervez mojennoù all e voent lazhet gant he fried Meleagros.
Stourm ouzh al Lapited
Al Lapited e oa amezeion tud-varc'h Menez Pelion, ha kerent e oant dezho dre Iksion. Pedet e voent da eured o roue Pirithoos gant Hippodamia (evel Theseüs), met treiñ fall a reas ar friko : meur a zen-marc'h, hag Eurytion en o zouez, a glaskas gwallañ ar plac'h-nevez Hippodamia ha Lapitezed arall. Kann a savas, ha lazhet e voe kalz a dud-varc'h. Ar re all a voe argaset eus Menez Pelion, ha repu a gavjont e Menez Foloi.
Anvioù tud-varc'h
Sed anvioù an dud-varc'h meneget e Metamorfozoù Ovidius hervez an urzh ma'z int meneget gant an oberour : Euritus, Ofion, Amikus, Pelates, Grine, Rhoetus, Orneus, Likabas, Medon, Pisenor, Thaumas, Mermeros, Folus, Melaneos, Abas, Astilos, Nessus, Eurinomus, Likidas, Areos, Imbreus, Krene, Afidas, Petreus, Likus, C'hromis, Diktis, Helops, Afare, Bienor, Nedimnus, Likopes, Hippason pe Hippasos, Rife (Rhiphée), Tere (Thérée), Demoleon, Phlegreos, Hiles, Ifinoüs, Klanis, Dorilas, Killaros, Hilonome, Faeokomes, C'hthonius, Teleboüs (pe Teleboas), Piraetus, Ec'heklus, Erigdupus, Kimelus, Hodites, Stifelus, Bromus, Antimac'hos, Elimus, Piraktes, Latre, Monic'hus.
An emgann ouzh Herakles
P'edo Herakles o hemolc'hiñ hoc'h-gouez Erimantos e voe roet bod dezhañ gant Folos. Un deiz e c'hoantaas evañ gwin. Ha Folos da gontañ ne grede ket digeriñ un amforennad pa oa boutin d'an holl dud-varc'h. Dre forzh pediñ hag aspediñ e teuas Herakles a-benn d'e lakaat da blegañ. Met pa glevas an dud-varc'h c'hwezh ar gwin e krogjont da zirollañ, da lammat gant Herakles, a lazhas un toullad mat anezho hag a redas war-lerc'h ar re all.
Marv C'hiron
Goude ma oant argaset eus Menez Pelion en doa graet C'hiron e annez e Kab Malea. An dud-varc'h all, Herakles war o lerc'h, a zeuas da glask repu en e gichen. Eno ez implijas an haroz e saezhoù binimet, hag unan a dennas dre fazi ouzh C'hiron, e ward. Hemañ a diwaskas poan met ne c'halle ket mervel abalamour ma oa divarvel ; Zeus avat e lezas da vervel e-lec'h Prometheüs. Mont a reas an nebeud tud-varc'h da repuiñ amañ hag ahont er Peloponnesos pe e-kichen Eleusis, gant skoazell Poseidon a guzhas lod anezhe.
Parezed an dud-varc'h
Daoust ma ne oa ket meneget parezed e-touez an dud-varc'h e lennegezh hag en arzoù Henc'hres e weler roud anezhe a-wezhioù, e diwezh an Henamzer. Ur marelladur makedonian eus ar kantved kent JK zo unan eus ar skouerioù kentañ en arz. Ovidius a ra anv eus unan anvet Hilonome en em zistrujas pa voe lazhet he fried Killarus er brezel a-enep al Lapited.
E deskrivadur ul livadenn eus Naplez e oant taolennet gant ar prederour gresian Filostratos an Henañ evel c'hoarezed ha gwragez an dud-varc'h par a oa o vevañ war Menez Pelion gant o bugale.
Youssef Sekour
An FK Naoned a c'hell adlansañ anezhañ. Prestet gant an enebourien, ne chom nemet ur bloavezh da Youssef Sekour evit en em ober ur plas e bed ar vell-droad a-vicher. Etrevroadel olimpek Maroko eo.
Plantet en deus e bal kentañ gant an FK Naoned d'ar 7 a viz Kerzu 2007 a-enep Amiens.
Gwern (lec'hanvadurezh)
Anvioù-lec'h
Stêrioù emañ ar ger gwern en o anv :
Anvioù tud
En un niver bras a anvioù lec'hel-tre emañ ivez ar ger gwern pe e stummoù peuzheñvel, e Breizh a-bezh.
E galleg
Anvioù gallek damheñvel zo ivez, evel Vern, Verne, Vernes, Verny, Vernay, Vernon. Gwelit :
1699
Diwar-benn bloavezh 1699 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1699
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1699
1840
Diwar-benn bloavezh 1840 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1840
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1840
Patwineg
Ur yezh en arvar an hini eo, ma n'eo ket aet da get dija.
Stankenn ankoue
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar stankenn ankoue, treuzskrivet [ʡ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 173.
N'he deus ar fonenn gensonennel-mañ doare fonadur resis ebet, daoust ha ma vez distaget en un doare divouezh peurliesañ.
Thales Miletos
E vuhez
Diaes eo lec'hiañ Thales en amzer mar dalc'her kont eus deiziad ar fallaenn heol a vije bet rakjedet gantañ. Met lavaret a ra Diogenes Laertios e vije marvet da vare an 58vet olimpiadenn (548-545 kent. J.-K.).
Anat eo e oa bet dreistkaeraet buhez Thales, ar pezh a anavezomp eus ar prederour-se, evel hini ar brederourien all eus ar marevezh kent Sokrates, a skoazell ac'hanomp dreist-holl da anavezout patrom boutin ar furien e Bro-C'hres. Diwar ar pezh a oa bet skrivet gant Herodotos, e tanevell Diogenes e vefe Thales ur mab da Esamios, ur marc'hadour ha da g-Kleobouline. Lennet e vez a-wechoù e vefe un diskennad eus tiegezh an d-Thelidaeed, rouaned mojennel a Fenikia dre lignez Agenor ha Kadmos Thebai. Diogenes ha mammennoù all a ziskleir a-du-arall e oa a orin beotian pe fenikian marteze, m'en dije bevet da vare Solon ha Kroisos ha ma vije deuet da chom da Viletos gant e vignon Neileos. N'eo ket sur eta e vije bet ur Miletosad eus Thales, goude ma vez graet anezhañ diskennad un tiegezh pinvidik eus Miletos gant un hengoun ledet a-walc'h.
Pa oa savet Miletos gant ar C'hresianed e oa ul lodenn eus ar boblañs hag a oa a orin karian. Anv tad Thales zo savet war ur patrom karian.
War a skriv Diogenes Laertios (1.25-26) e oa daou istor diwar-benn buhez Thales. Hervez an hini kentañ e oa dimezet hag en doa bet ur mab, "Cybisthus" pe "Cybisthon", peotramant ec'h advabas ur niz dezhañ a oa en anv-se. Hervez an eil istor ne zimezas nepred, pa lâre e oa re yaouank da zimeziñ pa oa yaouank ha re ziwezhat da eurediñ pa oa erru war an oad.
Kregiñ a reas e vuhez evel marc'hadour ha goude e kemeras perzh er vuhez politikel.
Setu amañ ar pezh a zanevell Diogenes Laertios evit ar pezh a sell ouzh e vuhez politikel : "« Seblantout a ra bezañ bet ur c'huzulier politikel a-bouez. Pa oa bet kaset kannaded gant ar roue Kroisos evit kinnig d'ar Viletosiz kemer perzh gantañ er brezel a-enep d'ar Bersed e savas a-enep ar c'hinnig. A-drugarez d'an nac'hadenn-se e chomas dieub ar geoded goude trec'h Kirus. »" Oc'h harpañ war ar vrud en doa gounezet e-giz-se e teuas a-benn da lakaat ar c'heodedoù-stad (pe polisoù) eus Ionia da sevel ur c'hevredad Herodotos, I, 170 :
E-kerzh ar brezel etre ar Bersed hag al Lidianed, en dije distroet ul lodenn eus ar stêr Halys diouzh he naoz evit lezel arme Kroisos da dremen.
Un devezh e savas en ur vag o vont da Naokratis (Egipt a-vremañ), kêr brudet evit gouiziegezh he skiantourien. Studiañ a reas ar matematik eno, ar ventoniezh pergen, hag e reas un nebeud dizoloadennoù war an dachenn-se c'hoazh.
Damkaniezhoù
Ne oa ket bet dedennet Thales gant an niveroniezh hag ar jedoniezh met kentoc'h gant ar ventoniezh. An nevezadenn bouezusañ a zegasas a oa disklêriañ gwirionezioù na oant ket gwir evit un dra fetis pe un degouezh dibar hepken met a oa gwir atav evit ur rummad traoù difetis en e bezh, pep hini eus an traezoù matematek-se o vont d'ober ur boud ideel, na c'halled meizañ nemet dre ar preder ha dezverkus eus an holl draezoù damheñvel a c'haller ijinañ.
Mentoniezh
Hervez Diogenes Laertios, e Buhezioù, doktrinoù ha lavaroù ar brederourien illur da skouer, e lavar Hieronymos e oa bet gouest da vuzuliañ ment piramidennoù Egipt. Klasket en dije ar Faraon Amasis amprouiñ e ouiziegezh hag en dije lâret dezhañ ne oa den ebet gouest da c'hoût pe uhelder e oa ar Biramidenn Vras.
Mattersburg
Mattersburg (betek 1921: Mattersdorf, hungareg: Nagymarton, kroateg Burgenland: Materštof), diazezet en a zo ur gêr a stad kevredet Burgenland, Aostria. Bez' e oa unan eus kreizennoù sevenadurel pouezusañ ar yuzevien aostrian betek aloubidigezh ar vro gant an nazied e 1938. Drouklazhet e voe 100 bennak a yuzevien eus Mattersburg ha harluet ar peurrest anezho, en o zouez Jaakov Pinkas a yeas da ministr en Israel diwezhatoc'h ha Richard Berczeller, skrivagner ha medisin brudet. Kiryat Matersdorf, ur gêr haredi en Israel, a zo bet anvet diwar anv kozh Mattersburg.
Gevelliñ
Gevellet eo Mattersburg gant Kapuvár (Hungaria).
Gwilherm Iañ
Gwilherm I a zo anv meur a zen:
Agouti
An agoutied eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Dasyprocta. Bevañ a reont e Suamerika.
Teirroeñveg
Un  teirroeñveg  (Τριήρεις / Triếreis e gregach), a oa ul lestr-brezel en Henamzer er Mor Kreizdouar. Ur ouel a oa d'al lestr ha 170 roeñver warnañ, lakaet e teir regennad. Listri skañv e oa an teirroeñvegoù. E penn an aros e oa ur beg arem a glasked sankañ e korf listri an enebourien.
Implijet e voent adalek ar VIvet kantved kent JK betek ar IVvet kantved kent JK, ha gant ar Romaned betek ar IVvet kantved, en abeg d’an efedus ma oant.
Kentañ ha brudetañ emgann ma voent implijet eo emgann Salamis e 480 kent JK, etre listri Hellaz ha re Persia, a oa kalz niverusoc’h. Trec’h e voe emgannerien Hellaz.
Akouchi ruz
An akouchi ruz (Myoprocta acouchy) zo ur bronneg krigner a vev e Suamerika, en norzh d'ar stêr Amazon.
Teirgwern
Un teirgwern zo ul lestr dre lien, teir gwern warnañ, hervez ar boaz a-raok marevezh al listri dre vurezh. E brezhoneg e roer an anv-se d'al listri diwar skouer ar galleg : e saozneg da skouer ne vez ket anvet al listri hervez niver o gwernioù.
Akouchi ruz
Doareoù pennañ
Etre 35 ha 50 cm eo e hirder hag etre 1 kg hag 1,5 kg e bouez.
Liv orañjez eo e gostezioù ha du pe gell e gein. Moal eo an takadoù a-dreñv d'e zivskouarn ha tro-dro d'e c'henoù ha d'e zaoulagad. Hir ha du eo e vourroù. Blevenn e dalier n'eo ket roudennek, pezh a ziforc'h anezhañ d'an akouti glas.
Teirgwern
Anvioù an teir gwern
Eus ar staon betek ar penn a-dreñv
Akouchi ruz
Gouennañ
Da vare ar gouennañ e verk ar par e diriad gant gwagrennoù ar fraezh dre frotañ e bavioù a-dreñv ouzh an douar. Mont a ra da heul ur barez gant e bavioù a-raok o krenañ hag en ur ezteurel ur c'hri skiltr.
Teirgwern
Anvioù an teir gwern
Ouzhpenn-se e veze ur wern-veg, pe gwern-valouin, a-wechoù. Da neuze e oant listri pedergwern kentoc'h.
Akouchi ruz
Gouennañ
An dougen a bad war-dro 100 deiz ha ganet e vez etre 1 ha 3 c'holen. Dizonet e vez ar re vihan da 2 pe 3 miz ha tizhout a reont o oad gour pa vezont war-dro 10 miz.
Teirgwern
Meur a seurt teirgwernioù
Hervez ar gouelioù e oa:
Akouchi ruz
Boued
Geotdebrer eo hag en em vagañ a ra diwar frouezh, kraoñ ha had. Douarañ a ra greun evit ar c'houlz-amzer sec'h.
Annez
Bevañ a ra e strouezheg stank ar c'hoadoù. Tremen a ra an noz e neizhoù graet gant delioù, alies e kefioù kleuz.
Christian Bekamenga
Christian Bekamenga Bekamengo Aymard  (lezanvet Beka) a zo ur c'hoarier mell-droad ganet e Yaoundé d'an 9 a viz Mae 1986. Tager eo e skipailh mell-droad Naoned.
1965
Diwar-benn bloavezh 1965 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Christian Bekamenga
Christian Bekamenga en deus sinet ur c'hevrad labour gant an FK Naoned d'ar c'hentañ a viz Genver 2008. Dre ma vanke dezhañ un aotre labour evit labourat e Bro-C'hall, e tegouezo tro fin miz C'hwevrer 2008 e Naoned.
South Carolina
South Carolina, pe Carolina ar Su pe Sukarolina, a zo ur stad eus reter Stadoù-Unanet Amerika. Unan eus an 13 stad orin eo. Bez' e voe ar stad kentañ o tisrannañ diouzh ar Stadoù-Unanet evit mont da sevel Stadoù Kengevreet Amerika.
Christian Bekamenga
Rakdibabet e oa bet e skipailh mell-droad bro Kameroun evit ar Can 2008. Ne vo ket dibabet a benn ar fin er skipailh.
Arm
thumb|240px|Armoù gwechall… thumb|… hag armoù bremañ An armoù zo binvioù graet evit tagañ pe en em zifenn, dre lazhañ pe gloazañ tud pe loened. Implijet e vezont a-enep tud en emgannoù, er brezelioù, pe a-enep loened, pa vezer o chaseal.
Hekataios
Hekataios ( Ἑκαταῖος e gregach) war-dro -550- -480 kent JK ) a voe unan eus ar c'hentañ skrivagnerien a skrivas diwar-benn istor ha douaroniezh Hellaz e komz-plaen
Luigi
Luigi zo un anv-badez italianek, kevatal d'an anv-badez brezhonek Loeiz. Un anv boutin eo en Italia: e 1982 e oa 875.000 Italian en anv-se.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Clodovicus, latinekadur an anv frankek Hlodowig, eus hlod, "klod" ha wig, " kann ". Eus Clodovicus ivez e teu an anvioù Clodoveo, Ludovico hag Aloisio.
Gouel
En Italia e vez lidet d'an 21 a viz Mezheven da enoriñ San Luigi Gonzaga.
South Carolina
Istor
E 1562 e tegouezhas ar Gall Jean Ribault, kaset gant e roue Charlez IX, e Carolina ar Su, hag e roas an anv Caroline, d'ar vro.
Arm
Istor
Skouerioù eus implij armoù eeun a gaver e-touez ar chimpanzeed, evit chaseal. Ar skouerioù koshañ eus armoù implijet gant tud zo goafoù prenn zo bet kavet en Alamagn, hag a sav da 400 000 a vloavezhioù. Armoù kentañ tud ar Ragistor a oa graet gant prenn ha mein. Diwezhatoc’h e voe graet armoù gant arem ha goude gant houarn.
Mare vodern
E dibenn ar Grennamzer e voe degaset ar poultr eus Sina da Europa ha kroget e voe da implij an danvez-tarzh-se evit an armoù-tan, evel ar fuzuilh. Tamm-ha-tamm e teuas an armoù-tan da vezañ efedusoc’h-efedusañ ha kemer a rejont lec’h an armoù dorn a veze implijet a-raok evel ar c’hlezeoù pe ar gwaregoù.
Donedigezh ar c'hanolioù hag ar vindrailherezioù war an tachennoù emgann a voe ur bazenn hollbouezus e domani ar brezel. Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a voe ar c'hentañ brezel gwelet evel a-vremañ dre ma oa anat e oa an tu gant ar muiañ a nevezintioù a vefe trec'h. Ur skeudenn anat eus fin ar brezelioù mod-kozh a voe implij ar vindrailherez Gatling a-enep ar re Samourai e-pad Brezel ar Boshin.
Ur wech ijinet ar c’hirri-nij e dibenn an, e voe graet gant armoù nevez, ar bombezennoù a veze taolet gant an nijerezed eus an oabl. E deroù an ivez e voe kroget da implij gazoù mougañ, e-pad ar Brezel-bed Kentañ, hag an tankoù. E-pad an Eil Brezel-bed e voe implijet evit ar wech kentañ armoù nukleel.
Oadvezh nukleel ha goude
Abaoe savidigezh ar strategiezh Mutually Assured Destruction (MAD), implij an arm nukleel n'eo ket mui gwelet evel unan posubl. An niver uhel a vombezennoù nukleel a zo ken uhel ma talvezfe fin an denelezh. E-pad ar Brezel Yen, kement ar Stadoù-Unanet Amerika hag an Unvaniezh soviedel a oa bet en ur redadeg d'an armoù nukleel. Pep bro hag e harperien a oa bet o vont gant un hent a lakafe pep bloc'had da vezañ an hini galloudusañ gant an armoù derc'hanel.
Riwallon Dol
Riwallon I Dol, lesanvet Capra Canuta (Gavr Gwenn he blev), ganet e 1015 ha marvet e 1065, a oa aotrou Komborn hag advoue Dol, pe signifer sancti Samsonis (doug-banniel Sant Samzun). Mab e oa da Hamon I Aled, ha d'e wreg Roianteline, merc'h da Riwall.
Riwallon, a oa gwaz dindan an dug Konan II, a oa emsavet ouzh e aotrou, hag a c'houlennas skoazell digant dug Normandi Gwilherm II, a-enep dug Breizh. Faezhet e voe dug Breizh e 1064, met ne glaskas ket Gwilherm mont pelloc'h rak o prientiñ aloubidigezh Bro-Saoz edo.
Dimeziñ a reas Riwallon da Aremburge du Puiset merc'h da Gelduin, beskont Chartres, ha bugale o doe :
Cynllo
E Kembre ez eus div gêriadenn anvet Llangynllo: E Powys emañ Pistyll Cynllo, feunteun brudet e Llanbister.
Er Grennamzer e oa sant kantrev Maelienydd, hini Rhaeadr Gwy (Cwmwd Deuddwr)ha hini Llangoedmor e Ceredigion.
Tra ne ouzer eus e vuhez, pe dost. Meneg zo eus 'Weddi Cynllo' er varzhoneg "Dyhuddiant Elffin", lakaet war gont Taliesin. Aet e vije da Vreizh gant Sant Cadfan. Lidet e vez d'an 8 a viz Eost.
Plougêr
Plougêr a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed. E kumun Karaez-Plougêr emañ bremañ.
124
877 Ab Urbe Condita = 0124 goude ganedigezh J.-K.
125
878 Ab Urbe Condita = 0125 goude ganedigezh J.-K.
124
Azia
E norzh India eo faezhet ar roue skited Nahapana gant Andhra Gautamiputra Satakarni
125
Arzoù, skridoù, ha skiantoù
Savet eo villa Hadrian e Tibur (Tivoli) Adsavet eo ar Pantheon Roma
Wolfsberg (Karintia)
Wolfsberg (sloveneg: Volšperk), meneget evit ar wech kentañ e 1178, eo unan eus kumunioù brasañ Karintia, Aostria. Lec'hiet eo e biz ar stad kevredet, tost ouzh bevenn Stiria. thumb|left|250px|Kastell Wolfsberg
Gevelliñ
Gevellet eo Wolfsberg gant ar c'hêrioù-mañ:
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel kêr Wolfsberg
Cynyr Ceinfarfog
Cynyr Ceinfarfog a oa ur roue brezhon hag a rene war Caer Gawch e-tro 450. War a seblant e talc'he "Caer Gynyr" (Caer Gai bremañ) e-kichen Y Bala e Penllyn. Eno en dije desavet ar Roue Arzhur hervez an hengoun. Diwarnañ e vije bet savet tudenn Ector pe Antor, leztad Arzhur. Ur stumm eus Connor e vije e anv ha gwirheñvel eo e oa Iwerzhonad a-orin.
Memfis (mamm Lybia)
Memfis (henc'hresianeg : Μέμφις) a oa merc'h da Neilos, doue-stêr an Nil. Dimeziñ a reas da Epafos, hag ur verc'h o doe, Lybia.
Ganti ha gant he fried eo e voe savet kêr Memfis, en Egipt, a voe anvet diwar hec'h anv.
Brec'h (kumun)
Brec’h a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
126
879 Ab Urbe Condita = 0126 goude ganedigezh J.-K.
Brec'h (kumun)
Ya d'ar brezhoneg
left|thumb
Partit Comunista Obrer de Catalunya
Partit Comunista Obrer de Catalunya (PCOC, "Strollad Komunour Micherour Katalonia") a oa anezhañ rann katalanek ar strollad aet da get Partido Comunista Obrero Español (PCOE, "Strollad Komunour Micherour Spagn") krouet gant Enrique Líster e 1973 p'en em disrannas disrannet diouzh Strollad Komunour Spagn ha (PCE). Ur strollad a save a-du gant politikerezh an Unaniezh Soviedel an hini e oa.
Lucas Cranach
Lucas Cranach a c'hall bezañ :
Partit Comunista Obrer de Catalunya
Krouet e oa bet ar rann gatalanak, Partit Comunista Obrer de Catalunya, en hevelep bloavezh 1973.
En harlu e Frañs e veve Sekretour-Meur ar strollad, anvet Feran a Girona, distoet d'e vro er bloavezhioù 1970.
Apennins
An Apennins a oa un departamant gall e gwalarn Italia, da vare an diktatour Napoléon Bonaparte. Chiavari e oa ar pennlec'h.
Partit Comunista Obrer de Catalunya
Aostreet e oa bet ar Strollad hervez al lezenn e miz Here 1977.
Apennins
Anv
Dont a ra an anv eus ar menezioù Apenninoù, a zo Apennins e galleg.
Istor
Savet e oa bet e 1805 pa voe staget stad kozh Republik Genova, anvet neuze Republik Ligur, ouzh Bro-C'hall.
Partit Comunista Obrer de Catalunya
Embann a reas ar gelaouenn Endavant ("War-raok").
Apennins
Istor
E 1812 e oa rannet e 3 arondisamant:
Diskar
Diskaret e voe evel an departamantoù gall all war-lerc'h faezhidigezh Napoleone Buonaparte e 1814.
Klasket e voe adsevel ar Republik Ligur, met e Kendalc'h Vienna, e 1815, e voe roet douaroù Republik Genova da Rouantelezh Sardigna.
Hiziv
Emañ an douaroù-se e proviñsoù Genova, La Spezia, Massa Carrara e Parma.
Partit Comunista Obrer de Catalunya
P'en em deuzas PCOE gant PCE e 1986 goude ma oa bet diskaret Santiago Carrillo e tivizas PCOC en em deuziñ gant PSUC hag en em divadañ a reas ez-ofisiel evel Strollad.
Adsavet e oa bet PCOE e 2003 met betek-hen n'eus bet krouet rann gatalanek nevez ebet.
Muhammad Ali Jinnah
Politikour indezat, penn ar C'hevre Muzulman, krouer Stad Pakistan.
Mart Japan
Mart Japan (Martes melampus) a zo ur bronneg bihan eus kerentiad ar mustelideged ha kar d'ar sebelinez.
Muzuliañ a ra 50 cm gant ul lost 20 cm. Etre 1 ha 1,5 kg eo e bouez. Brasoc'h eo ar pared eget ar parezed. E vlevenn a gemm eus gell-du da velen. Un tarch sklaer zo war e c'houzoug.
Cheñch a ra ment e diriad diouzh kementad ar boued a c'hell kavout ennañ. Un hollzebrer eo. En em vagañ a ra diwar pesked, raned, evned ha bronneged bihan dreist-holl, met gallout a ra debriñ amprevaned ha frouezh ivez.
Bez' ez eus tri isspesad:
Natalie Clifford Barney
Natalie Clifford Barney (1876 - 1972) a oa ur skrivagnerez, barzhez ha romantourez, eus ar Stadoù-Unanet hag a oa o vevañ e Pariz. E-pad un 60 vloaz bennak e vodas en he saloñs skrivagnerien hag arzourien, Stadunaniz ha Gallaoued, ha Saozon eus al «lost generation», ar rummad aet da goll.
Lesbianez e oa a-wel d'an holl ha stagañ a reas da embann barzhonegoù karantez da vaouezed en hec'h anv adalek 1900. Serc'h e voe da Liane de Pougy, met bec'h a savas etrezo abalamour ma felle da Natalie e paouezfe eben gant he micher a gourtizanez.
E-pad 50 vloaz e tarempredas al livourez Romaine Brooks. He romant The Well of Loneliness zo kontet da vezañ ar gwellañ romant lesbian eus an.
He buhez
He mamm, Alice Pike, a oa bet kefrisaet d'an ergerzhour Henry Morton Stanley, met pa oa aet ar Saoz d'ober ur veaj daou vloaz e oa dimezet da Albert Clifford Barney, mondian pinvidik-mor an hentoù-houarn e Dayton (Ohio).
Div verc'h o doa he zud, Alice e oa an henañ, ha Laura e oa he c'hoar. Dek vloaz e oa pa voe kuitaet Ohio ganto da vont da chom da Washington D.C. E Bar Harbor, e Maine, ma ne oa ket ken tomm e vezent o hañviñ. Goude ur gaozeadenn gant Oscar Wilde, a oa bet o prezegenniñ e SUA, e teuas dezhi ar soñj da ober war-dro an arz, en desped d'he fried.
Partit Català Proletari
Partit Català Proletari (PCP) ("Strollad Proleter Katalonia") a oa ur strollad komunour krouet e Katalonia e 1934 diwar restachoù Estat Català-Partit Proletari (EC-PP, "Stad Katalonia-Strollad Proleter"). Difenn a raes ur stad dieub ha sokialour.
Dindan ur renadur nevez, e 1935 e krogas ar Strollad da glask darempredoù gant ar Bloc Obrer i Camperol (BOC, "Bloc'had Micherour ha Paizant")), Unió Socialista de Catalunya (USC, "Unvaniezh Sokialour Katalonia"), Federació Catalana del PSOE ("Kevredad Katalanek ar PSOE") ha gant an Esquerra Comunista (EC, "Tu-kleiz Komunour").
C'hedieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù lamangek eo ar c'hedieg (xedi, h(e)di, (turu-)hide, ftour pe tur(u)) komzet gant tro-dro da 10.000 den en holl e Borno hag Adamawa e Nigeria (9.000 den e 1992) hag e Kameroun (1.000 den).
127
880 Ab Urbe Condita = 0127 goude ganedigezh J.-K.
Lamangeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù lamangek eo al lamangeg (la(a)mang) komzet gant tro-dro da 40.000 den e Borno hag Adamawa e Nigeria (1993). Teir rannyezh pennañ ez eus ha meur a is-rannyezh:
1700
Diwar-benn bloavezh 1700 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1700
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1700
Ferruccio Castiglioni
left|Ferruccio Castiglioni, gant aotre hegarat ar Ferruccio Castiglioni Fonte Ferruccio Castiglioni, ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1921 e Milano (Italia) ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 1971, a oa ur mestrc'hoarier echedoù italian.
Mathias Coureur
Matthias Coureur a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'an 22 a viz Meurzh 1988 e Fort-de-France (Martinik).
Kreizer dehoù eo e skipailh mell-droad Naoned lec'h m'en deus sinet ur c'hevrad 4 bloaz hanter d'an 28 a viz Genver 2008.
Goude bezañ bet tremenet un nebeud devezhioù gant ar CFA, e teu gant ar skipailh a-vicher ar 6 a viz C'hwevrer 2008.
Paka
Ar pakaed eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Cuniculidae hag ar genad nemetañ ennañ Cuniculus.
Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.
Spesadoù
2 spesad pakaed a zo:
Gant skiantourien 'zo e vez lakaet spesadoù Dasyproctidae ha Cuniculidae er c'herentiad Agoutidae.
James Clerk Maxwell
James Clerk Maxwell (13 a viz Even 1831 - 5 a viz Du 1879 e Cambridge) a oa ur fizikour skosat. Diazezañ a reas teorienn ar skinoù tredanek-magnetek, anvet kevatalennoù Maxwell. Ur perzh bras en deus bet ivez e diorroadur an termodinamik.
Buhezskrid
James Clerk Maxwell a zo ganet d'an 13 a viz Even 1831 e Edimbourg. Tad Maxwell a oa un den pinvidik ezel eus familh Clerk a b/Penuik (Midlothian) a oa perc'henn war baroniezh Clerk. Anvet e voe John Clerk pa ganas, en em lezenvel a reas e-unann Maxwell goude en defe heritet eus un ti war ar-maez e Middlebie. Ur bugel speredek-kenañ e oa ha kurius. Ar skol na blij ket dezhañ peogwir e veze graet goap outañ abalamour d'e bouez-mouezh a Galloway ha d'e zilhad a seblant bezañ gouez d'ar vugale all. Da trizek vloaz e c'hounezas Maxwell medalenn matematik e skol hag ar c'hentañ priz Saozneg hag e barzhoneg. Da pevarzek vloaz Maxwell a skriv ur pennad diwar e kentañ labour skiantel hag a gomze eus ar binvijoù mekanikel e vez implijet evit tresañ ur grommenn vatematikel. Kuitaat a reas Maxwell an akademiezh e 1847 pa oa 16 vloaz da heuliañ kentelioù e skol-Veur Edimbourg. Deuet da vezañ matematikour, e kuitaas e skol-Veur evit antreal e hini Cambridge tri bloaz war-lerc'h.
1841
Diwar-benn bloavezh 1841 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1841
Alcubilla de Avellaneda
Alcubilla de Avellaneda zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León..
Paka brizh
Ar paka brizh (Cuniculus paca, gwechall Agouti paca) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kreiz ha Suamerika.
Pankararoueg
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Liammoù diavaez
Geriadurig Pankararoueg
Santez-Pezhenn
Santez-Pezhenn (Sainte-Pazanne e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, er c'hreisteiz d'al Liger, etre Pornizh ha Naoned.
Ardamezioù
"E groaz en sabel, ouzh e gonkoù ː
Ariën
Ariën pe Ariën aan de Leie en izelvroeg, Aire-sur-la-Lys e galleg, a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Santez-Pezhenn
Ardamezioù
- 1 ː en argant, ur vrizhenn erminig en sabel, (Breizh)
Ariën
kantved
.
Santez-Pezhenn
Ardamezioù
- 2 ha 3 ː en aour, e pevar peul en gul, (Aragon)
Ariën
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Aire Communal Cemetery
Implijet e voe bered ar gumun e-pad ar Brezel-bed kentañ. Ur penngarter eus ar C'hommonwealth a oa er gumun, hag ospitalioù ivez. Emgannoù a voe er c'horniad e 1918. Implijet e voe ar vered en Eil brezel-bed en-dro, dreist-holl e-pad ar giladenn davet Dukark e miz Mae 1940, hag 21 milour ouzhpenn a voe douaret enni.
Santez-Pezhenn
Ardamezioù
- 4 ː en gul, e dour en argant digoret ha mogeriet en sabel (Poitiers)"
Æthelberht II East Anglia
Æthelberht II (m. 20 a viz mae 794) a oa roue East Anglia. War-dro 779 e vefe bet kroget e ren moarvat hervez un buhezskrid skrivet kalz diwezhatoc'h. Gant Offa Mercia e vefe bet lazhet met n'eo ket sklaer penaoz pe perak ha gant Mercia e voe renet ar vro e-pad tregont bloavezh. D'ur sant e oa bet lakaet ha dezhañ e oa bet dediet iliz-veur Heredford
Santez-Pezhenn
Ardamezioù
Aozer ː Ao. Paul Greslé.
Degemeret gant ar Gumunn ː 28 Gouere 1946
Enrollet ː 25 Mae 1970
South Dakota
South Dakota, pe Dakota ar Su pe Sudakota, a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. E kreiz-norzh ar vro emañ, er “Midwest”. Pierre eo ar gêr-benn.
Bloc Català dels Treballadors
Bloc Català dels Treballadors ("Bloc'had Labourerion Katalonia" a oa ur strollad komunour staliet e Katalonia krouet e 1978 pa oa bet enteuzet ar Moviment d'Unificació Marxista ("Luskad Marksour Unvan") gant Partit del Treball de Catalunya ("Strollad Labour Katalonia").
Kenlabourat a reas gant Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional (BEAN, "Bloc'had an Tu-kleiz evit an Dieubidigezh Vroadel") da geñver ar mouezhiadegoù e 1979 hag en em deuzas a raes ennañ ur wezh ma teuas da vezañ ur strollad polittikel rik anezhañ.
En en divodañ a reas e 1982 p'en em divodas BEAN hag en em ezelñ a reas an darn vrasañ eus an izili ouzh Nacionalistes d'Esquerra ("Broadelourion an Tu-kleiz").
Loreena McKennitt
Loreena Isabel Irene McKennitt, CM, OM, ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1957 e Morden, Manitoba, zo ur ganerez hag ur sonaozourez kanadian, a son meur a venveg : telenn, [piano]], biolin, violoñsel hag akordeon.
Brudet eo evit skrivañ hag enrollañ sonerezh ar bed gant sonerezh keltiek hag eus ar Reter-Nesañ. Anavezet eo ivez evit he mouezh soprano.
Buhez
Gant eo bet en ur familh a orin [iwerzhon]]at ha skosar, merc'h da Jack McKennitt (†1992), gwerzher chatal, hag e bried Irene Dickey (1931-2011), klañvdiourez). Deskiñ a reas seniñ ar piano ha kanañ. E-kerzh ar bloavezhioù 1970, e reas anaoudegezh gant ar sonerezh keltiek ha dreist-holl gant kentañ pladennoù Alan Stivell. Dre ar sonerezh ec'h anavezasi ar sevenadur keltiek. E 1974 en em gavas er Winnipeg Folk Festival e Manitoba.
E 1981 ec'h eas da Stratford (Ontario), ma kemeras perzh evel sonaozourez ha kanerez e gouelioù kêr, meur a vloaz da heul. Seniñ ha kanañ a eure e meur a gouelioù folk (Vancouver, Winnipeg) kent seveniñ un droiad sonadegoù e Kanada a-bezh. Er memes amzer e savas sonerezh daou deulfilm ha daou film hir.
E 1985 e krouas Quinlan Road, un embregerezh produerezh evit merañ he red-micher hag embann he fladennoù. Er bloaz-se ec'h embannas hec'h albom kentañ, Elemental, diazezet war donioù hengounel a-orin keltiek, ma kan war son an delenn. Da 100 000 skouerenn e savas gwerzh ar bladenn. Goude hec'h eil albom, To Drive the Cold Winter Away (1987) e voe Parallel Dreams (1989) hag he fevare pladenn, The Visit, a dizhas daou milion skouerenn werzhet.
E 1993 e sonas da-geñver an Edinburgh International Festival a-raok ober un droiad gant Mike Oldfield, ma sonas e kentañ lodenn ar sonadegoù Tubular Bells II.
An albom The Mask and Mirror (1994) zo un digoradur war bedoù all er sonerezh hengounel ; evit ar c'homzoù ec'h adkemeras arroudoù eus oberennoù gant William Shakespeare ha William Butler Yeats. He 6 pladenn, The Book of Secrets (1997), zo bet anavezet er bed a-bezh dre m'eo bet skignet The Mummer's Dance gant kalz chadennoù skingomz, adkempennet ha berraet.
E 1998 e voe beuzet he c'haredig, e vreur hag ur mignon dezho en ur gwallzarvoud bageal. Goude an darvoud-se e reas un ehan gant e red-micher hag e krouas an aozadur Cook-Rees Memorial Fund for Water Search and Safety, un doare SNSM. Er mare-se edo o labourat war an albomLive in Paris and Toronto, enrollet er Sal Pleyel e Pariz hag er Massey Hall e Toronto hag ivez un nebeut kenlabourerzh ; d'an aozadur bet krouet ganti ec'h eas ar milionoù a zollaroù a voe degaset gant an albom.
D'ar 4 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e festival folk Edmonton ma kanas, e-touesk reoù all, div ganaouenn eus e albom da zont, An Ancient Muse, deuet er gouloù e 2006. Diwezhatoc'h e profas moneiz da Arc'hant Sikour Kevredigezh ar Greskenn Ruz e turk hag ar Groaz Ruz e Gres. Tostoc'h d'ar gêr e prenas e 2002 ur skol gozh e Straford e Ontario, a oa tost da vezañ distrujet, hag eno e krouas ar Falstaff Family Center. E-kerzh ar mare-se e veajas Loreena McKennitt Gres, e Turkia hag e Mongolia evit kavout awen evit hec'h albom da zont.
E miz C'hwervrer 2006, Loreena McKennitt ac'h eas tre er Real World Studio (Breizh-Veur) evit enrollañ un albom nevez, deuet er-maez d'an 20 a viz Du 2006 dindan an anv An Ancient Muse. E miz Gwengolo ar bloaz-se ec'h enrollas ur sonadeg en Alhambra Granada e Spagn, a voe filmet evit un teulfilm skignet er skinwel e Norzhamerika.
D'an 21 a viz Eost 2007, e teuas er-maez an DVD Nights from the Alhambra gant sonadegoù an 13 hag ar 14 a viz Gwengolo 2006, filmet e palez Charles Quint en Alhambra Granada.
E 2008 e stagas Loreena McKennitt gant un droiad nevez en Europa hag e Norzhmerika. E Bro-C'hall e sonas e Gouel Etrekeltiek an Oriant hag e Gouelioù Kerne e Kemper, a-douez lec'hioù all.
128
881 Ab Urbe Condita = 0128 goude ganedigezh J.-K.
Tsimchieg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù tsimichiek eo an tsimchieg (tsimshian, tsimpshean, zimshian pe chimmezyan), komzet gant tro-dro da 500 den en holl war aodoù norzh Kolombia Breizh-Veur e Kanada (432 den diwar 3.200 a dud en holl e 1995) hag er Stadoù-Unanet (70 den diwar 1.300 a dud en holl e 1995).
En arvar da get eo er Stadoù-Unanet dre m'eo kozh an holl dud a ra ganti.
Div rannyezh pennañ ez eus, disheñvel-tre an eil diouzh eben:
Vemgoeg-mabaseg
Teir rannyezh ez eus:
1añ Genver
Kala Genver
Sa'id I ibn Idris
Sa'id I ibn Idris (760-803) (arabegسعيد بن ادريس الأول) a oa emir Nekor. Eus Temsaman e tiblasas e gêrbenn da Nekor. Gant an Normaned e voe preizhiet ar gêr diwezhatoc'h. Ret e voe dezhañ stourm ouzh un darn eus meuriad ar Ghomara a oa en em savet met d'o faezhañ e teuas a-benn.
1añ Genver
Marvioù
thumb|150px|David Stern
Deiziadur henroman
Calendis Januariis. Gouelioù : Strenae / Kalanna; Feriae Jovis (Gouelioù Yaou / Jupiter); Vejovis (Gouel Hen-Yaou); Janus (Gouel an doue Janus, doue e zaou dremm, unan war-drek, unan war-raok, an hini en eus roet e anv da viz Genver). Deiz-ha-bloaz dedi templ Jupiter Capitolinus hag hini Aesculapius.
Llanrhymni
Llanrhymni zo ur barrez kozh eus kreisteiz Kembre, er reter da Gerdiz ha d'ar stêr Rhymni.
Gwechall e oa e Sir Fynwy, pa oa an darn vrasañ eus kêr Kerdiz er c'huzh-heol d'ar stêr e Sir Forgannwg.
Sinenieg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù glavdaek eo ar sinenieg (cineni) komzet gant tro-dro da 3,000 den e Borno e Nigeria (1998).
Tost-tre eo d'ar goudoufeg-gavaeg.
Paka ar menezioù
Paka ar menezioù (Cuniculus taczanowskii, gwechall Agouti taczanowskii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika.
129
882 Ab Urbe Condita = 0129 goude ganedigezh J.-K.
Claude Jade
Claude Jade (1948-2006), Claude Marcelle Jorré e marilh ar boblañs, zo un aktourez c'hall a zo bet brudet dreist-holl dre m'he deus graet filmoù gant François Truffaut hag Alfred Hitchcock.
Timbroù an Inizi Faero
Enezeier e hanternoz Skos, dindan beli an Danmark. Timbroù ar Stad-se zo bet implijet etre 1851 ha 1975.
Oranjekanaal
thumb|200px|right|Lec'hiadur Oranjekanaal en [[Izelvroioù]] Oranjekanaal a zo ur ganol e Drenthe en Izelvroioù.
Gwelout Listenn kanolioù an Izelvroioù.
Timbroù an Inizi Faero
Ur velestradurezh emren a embann timbroù gant an anv « Føroyar » abaoe 1975.
Lucas Cranach ar Yaouankañ
Lucas Cranach ar Yaouankañ (4 a viz Here 1515 e Wittenberg - 1586 e Weimar) a oa ul livour hag un engraver eus an Azginivelezh arzel alaman.
Timbroù an Inizi Faero
Timbroù dibadus
right|160px|thumb|Timbr 1919 E miz Genver 1919 e kresk priz kasadenn ul lizher eus 5 øre da 7 øre, met dale zo war ar vag a zegas an timbroù nevez. Aotreet eo neuze ti-post Tórshavn da soulgargañ timbroù 5 øre, warno poltred ar Roue Kristian X, gant ar sifr 2 øre a-benn digreskiñ an talvoudegezh. Etre an 12 a viz Genver hag ar 24 a viz Genver 1919 e veze peget kichen-ha-kichen timbroù 5 øre ha 2 øre a liv du.
Ugent vloaz warlerc’h, o vezañ m’eo aloubet an Danmark gant arme an Alamagn naziek e tilestr ar Saozon er Faero. Gant penn-bras ar postoù e Tórshavn ez eo divizet uhelaat priz an timbroù ha soulgargañ anezho ( sifroù 20, 50 pe 60). 35 000 pezh zo bet soulgarget e 1940 hag e 1941 gant an ti-moulañ H. N. Jacobsen e Tórshavn.
Lucas Cranach ar Yaouankañ
E vuhez
Mab e oa da Lucas Cranach an Henañ, ha perzh a gemeras e stal e dad azalek 1525. Ken heñvel eo oberennoù an daou anezho ken ez eo diaes o diforc'hañ, dreist-holl a re a savjont azalek ar bloavezhioù 1530 ha goude marv e vreur Hans e 1537. E 1540 e timezas gant Barbara Brück, ha hi merc'h da Gregor von Brück, (ha kanseller ar priñs-dilenner Friedrich III). Pa varvas e wreg e timezas gant Magdalene Schurff, nizez da Philippe Melanchthon. E 1550 e voe dalc'het e dad, ha neuze e kemeras e lec'h en e stal. Pa varvas e dad e 1553 e teuas da vezañ perc'henn warni.
Timbroù an Inizi Faero
Emrenerezh ar Post e 1975
left|thumb|160px|Banniel ar vro Ur statud a emrenerezh zo bet roet d’an Inizi Faero goude an eil Brezel-Bed, met ar gwir da embann timbroù-post e 1975 hepken (d’an 10 a viz Genver). Gouestlet eo ar seizh timbr kentañ da arouezioù ha buhez an inizi : kartenn ar vro, ar mor hag ar menezioù, tiez hengounel ar vro. Pinvidikaet e vo timat gant skeudennoù sevenadur ar Faero (ar bigi, mojennoù an hanternoz), an natur hag ar relijion gristen.
Lucas Cranach ar Yaouankañ
E vuhez
Etre 1549 ha 1568 e voe e servij kuzul-kêr Wittenberg ha meur a garg en doe : kanseller ha bourgmestr e voe. Pinvidik e voe betek e varv e 1586, a-drugarez d'an oberennoù gourc'hemennet gant priñsed Sachsen.
Timbroù an Inizi Faero
Emrenerezh ar Post e 1975
Gant ar Postverk Føroya (Post ar Faero) e vez embannet tro 20 timbr bep bloaz, an holl anezho o tennañ da vuhez ha sevenadur ar vro.
right|thumb|180px|Aodoù ar vro
Liammoù
Postverk Føroya Postverk Føroya
Wierre-au-Bois
Wierre-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Eyvind Johnson
Eyvind Johnson a oa ur skrivagner svedek, bet gantañ Priz Nobel al lennegezh. Ganet e oa bet d’an 29 a viz Gouere 1900 e Svartbjörnsbyn ha marvet e oa d’ar 25 a viz Eost 1976 e Stockholm.
Er bloavezh 1974 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ ha da Harry Martinson a-gevret.
Asambles gant e wreg en deus troet skridoù meur a skrivagner gallek, evel Albert Camus, Anatole France, Jean-Paul Sartre pe Eugène Ionesco.