cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piccarda Bueri
He buhez
N'ouzer nemet nebeut a dra diwar he fenn. Merc'h e oa da Edoardo Bueri, eus Verona, a oa e diegezh a orin eus Firenze. Dimeziñ a eure d'an arc'hantour yaouank Giovanni di Bicci de' Medici e 1386, a oa implijad en arc'hantti e eontr Averardo de' Medici. Un tamm goude e voe anvet Giovanni e penn skourr Roma. Gant e zimeziñ hag an argouroù edo Giovanni war hent ar binvidigezh.
Bevañ a raent en ur palez damdost d'an Duomo di Firenze, er straed Ricasoli. Piccarda a rae war-dro he ziegezh, hag an aferioù e Firenze pa veze he gwaz war an hentoù. Plediñ gant politikerezh avat ne rae ket, ne oa ket preder kentañ an tiegezh evit c'hoazh.
Bugale
Mamm e oa da:
Parnassos
Parnassos (henc'hresianeg : Παρνασσός) e oa mab Kleodora, unan eus nimfezed menez Parnassos e mojennoù Hellaz kozh. E dad a vije bet pe an doue Poseidon, pe un den anvet Kleompompos.
Anezhañ e teu anv "menez Parnassos".
Zhang Ziyi
thumb|Zhang Ziyi, luc'hskeudennet e [[Tokyo e miz Here 2019.]] Zhang Ziyi (章子怡 ; pinyin : Zhāng Zǐyí) (ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1979 e Beijing, Sina), a zo un aktourez sinaat.
Koed-Keneg
Koed-Keneg (galleg: Bois-de-Céné) a zo ur gumun etre Naoned ha Nermouster, gwechall e oa e Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, ha bremañ e Vande, e kanton Challans.
Alona Kimhi
Alona Kimhi (en hebraeg: אלונה קמחי) a zo ur skrivagnerez israelian bet ganet e 1966 e Lemberg (Ukraina). E 1972 ez eas kuit eus Ukraina hag en em stalias e Kyriat Bialik (Israel) gant he mamm. Hiziv an deiz emañ o chom e Ramat-Gan, e bannlev Tel Aviv. Goude he servij soudardez ez eas da studiañ ar c'hoariva da akademiezh Bet Zvei. Aktourez (c'hoariva ha sinema) e teuas da vezañ. Adalek 1993 e krogas da skrivañ pezhioù-c'hoari ha pennadoù kazetennoù. Adalek 1996 en em ouestlas da vat d'al lennegezh, ha berzh a reas en he bro gant he levr kentañ, anvet Me, Anastasia (un dastumad danevelloù eo). E 1999 e lakaas embann Susannah, ar ouelerez (priz Bernstein en he bro). Hec'h eil romant, anvet Lily an digrez (titl orin : לילי לה טיגרס), a zeuas er-maez e 2004.
Roll rouaned Pontos
Amañ e kavor roll rouaned Pontus pe Pontos, ur rouantelezh kozh en Anatolia.
Roll rouaned Pontos
Regno del Ponto
Evaj du
Un evaj lidel aozet gant an Indianed e oa an evaj du, hag evet er pezh a zo bremañ gevred ar Stadoù Unanet. Prientet e veze gant delioù rostet un doare iliav (Ilex Vomitoria). Karget a g-kafein e oa hag implijet e veze gant an drevadennerien pa vanke an te pe ar c'hafe.
Dilezet e voe an evaj du pa voe harluet Indianed ar gevred da Oklahoma ma ne gresk ket Ilex Vomitoria.
Gwelet ivez
Te
Kafe
Mate
Tereré
Kanton Lannoy
Kanton Lannoy a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Lannoy a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
Sanremo
Sanremo (San Remo ha Villa Matutiæ gwezharall) zo ur gumun hag ur gêr enItalia, 53 240 a dud enni e 2021, e proviñs Imperia, e rannvro Liguria.
En-dro da Sanremo emañ kêriadenn Poggio er reter Coldirodi er c'hornôg. E Poggio emañ grav diwezhañ ar redadeg Milan-Sanremo.
Istor
Gant an Dispac'h gall e voe staget Sanremo ouzh departamant gall an Alpes-Maritimes.
Arnodoù nukleel gall
Betek-henn ez eus bet 210  arnod nukleel gall . Abaoe 1996 he deus gouestlet Bro-C'hall paouez da vat gant an arnodoù nukleel. Abaoe e vez graet arnodoù-seblant.
An arnodoù en aer e Reggane
Un dachenn da vannañ a oa bet krouet e Reggane, e-kreiz dezerzh ar Sahara, 700 kilometr er c'hreisteiz da Colomb-Béchar. Bannet e veze ar bombez adalek un tour savet en Hamoudia, un 50 kilometr bennak er mervent da Regganne
War-lerc'h poutch ar jeneraled, pe poutch Alger, d'an 23 a viz Ebrel 1961 e c'hourc'hemennas ar gouarnamant gall ma vije lakaet ar vombezenn Gerboise verte da darzhañ d'ar 25 a viz Ebrel evit ma ne lakaje ket an emsavidi o c'hrabanoù warni.
Arnodoù dindan an douar en Hoggar
Ret e oa da Vro-C'hall dilezel an arnodoù en aer, hag ober anezho dindan zouar, dilousoc'h. Dibabet e voe ober anezho en In Ecker (Sahara), er c'hreisteiz da Reggane hag ur 150 km en hanternoz da Tamanrasset.
Le 7 novembre 1961, la France réalise son premier essai nucléaire souterrain. Mais le 1 mai 1962, lors du deuxième essai souterrain, un nuage radioactif s'est échappé de la galerie de tir. C'est l'accident de Béryl (du nom de code de l'essai).
De novembre 1961 à février 1966, treize tirs en galerie ont été effectués dont quatre n'ont pas été totalement contenus ou confinés. Malgré cela, ce système donnait satisfaction mais les Accords d'Évian ayant prévu que la France devait abandonner ses expériences au Sahara, l'État français a dû se mettre à la recherche d'un autre site.
Le centre d'expérimentation du Pacifique (1966-1996)
Le 2 juillet 1966 a lieu le premier essai nucléaire aérien sur l'atoll de Moruroa (Polynésie).
Deux ans plus tard, le 24 août 1968, a lieu le premier essai d'une bombe H sur l'atoll de Fangataufa.
Après la défaite de Gaston Flosse (UMP) en 2004 et l'arrivée au pouvoir de l'opposant Oscar Temaru, une commission d'enquête locale a été créée. Selon L'Humanité du 22 février 2006, celle-ci confirme les craintes d'Aven et de Moruroa e Tatou (Moruroa et nous), deux associations de victimes nées en 2001. Le rapport, publié en février 2006, montre que chacun des essais de 1966 et 1967 a provoqué des retombées radioactives sur les archipels habités de la Polynésie française; même Tahiti aurait été touché le 17 juillet 1974 (avec des taux de radioactivité de six à sept fois supérieures à la normale).
Les essais aériens
Les essais aériens en Polynésie ont fait intervenir plusieurs techniques :
Au total, 46 essais nucléaires aériens ont été réalisés en Polynésie.
-->
Priz Goncourt al liseidi
Priz Goncourt al liseidi zo ur priz lennegel gall krouet e 1988 gant ar stal FNAC ha rektorelezh Roazhon.
Al liseidi a ya d'ober ar juri a zibab un oberenn e-touez ar re war ar stern evit ar priz Goncourt.
Skrivagnerien enepyuzev
Tud zo a sav o mouezh da lavarout n'eo ket dereat kuzhat ouzh al liseidi e vez roet ur priz anvet Goncourt diwar anv skrivagnerien a zo bet e-touesk ar gwashañ skrivagnerien enepyuzev zo bet biskoazh e galleg. Ne vezont ket klevet nemeur.
Percy B. Shelley
thumb|right|250px|Percy Bysshe Shelley livet gant [[Amelia Curran (1819)]] Percy B. Shelley, ganet d’ar 4 a viz Eost 1792 ha marvet d’an 8 a viz Gouhere 1822, a oa unan eus brasañ barzhed saoz ar Romantelezh hag unan eus ar gwellañ barzhed bet biskoazh o skrivañ e saozneg.
Keneil e oa da John Keats ha George Byron.
E eil gwreg e oa Mary Shelley, oberourez ar romant Frankenstein.
Yaouankiz ar barzh
Mab e oa da Sir Timothy Shelley, a deuas da vezañ eil baronet Castle Goring ha da Elizabeth Pilfold. Tremen a reas e vugaleaj e Sussex ha skoliataet e voe er gêr gant ar beleg Thomas Edwards. E 1802 e voe kaset d’ar "Sion House Academy" da v-Brentford. E 1804 ez eas da studiañ e Eton hag e miz Ebrel 1810 e Skol-Veur Oxford. Al levr kentañ kaset gantañ d’un embanner a oa ar romant "gotek" Zastrozzi (1810), ma tisplege e weledigezh dizoue eus ar bed.
Plant
Ar plant (unanderenn : plantenn ; liester : plantennoù) a zo hollad ar vevien lieskelligek a zo keluloz enno hag o deus gwrizioù da lakaat anezho stag ouzh an douar. An darn vrasañ anezho o deus klorofil ouzhpenn evit kemmañ energiezh an heol da garbon, kompozenn bennañ ar c'hlorofil, dre dennañ atomoù karbon an aezhenn garbonek (pe gaz karbonek). E-barzh ar riezad struzhel e oant bet renket en amzer dremen. Riezadoù ar plant, al loened, ar foue hag hini ar brotisted a ya d'ober strollad bras an eukarioted. Skiant ar plant koulz hag hini ar struzh a zo ar louzawouriezh.
Menez Mikael ar Mor
Menez Mikael ar Mor eo anv brezhonek ar roc'h, warni un abati kozh hag ur gêriadenn, er gumun c'hall Le Mont-Saint-Michel, e departamant gall ar Manche, e Normandi.
Istor
Un toull-bac'h eo bet ivez.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe ar gumun gant al lu SUAat d'an 2 a viz Eost,.
Douaroniezh
E-tal aber ar C'houenon emañ Menez-Mikael.
Tud
Daou zug eus Breizh zo bet douaret eno : Konan ha Jafrez.
Lec'hioù all kar, par pe gevellet gant Menez-Mikael-ar-Mor
Nepell eus Menez-Mikael emañ Menez-Dol e Breizh hag an enezig Tombelaine e Normandi.
E Kernev-Veur ez eus ur roc'h bihanoc'h zo anvet e saozneg Saint Michael's Mount, da lavaret eo Menez Mikael ivez. E kerneveureg eo anvet Karrek Loos y'n Koos.
Abaoe 2008 eo gevellet Menez-Mikael gant bourc'h Miyajima war enez Itsuku e Japan.
Luz Casal
María Luz Casal Paz, anavezetoc'h evel Luz Casal, zo ur ganerez c'halizat ganet d'an 11 a viz Du 1958 e Boimorto, e Galiza (e rannvro A Coruña). Tremen a reas he yaouankiz en Asturiez avat, en Avilés ha Gijón.
Brud
Dleout a ra he brud hollvedel d'ar ganaouenn vec'hikan Piensa en mí, savet en 1937 gant Agustín Lara hag a glever e film Pedro Almodóvar embannet e 1991 Tacones lejanos.
Micher
Luz avat n'eo ket plac'h ur ganaouenn hepken, p'emañ gant he micher abaoe hec'h ugent vloaz. Goude rock ar bloavezhioù 1980 he deus kanet ar bolero, ar werz mod ar vro. Er bloavezh 2004 e oa bet embannet he 10-vet pladenn. Kanet he deus e spagnoleg Duel au soleil, skrivet gant Étienne Daho (Un nuevo día brillará), hag Octobre, kanaouenn Francis Cabrel, deuet da vout Octubre ganti.
Breizh
Pedet e oa bet da zont da ganañ d'ar Emvod ar Gelted en Oriant e 2010 met nac'het he doa dont dre ma oa taget gant ar c'hrign-bev.
E 2011 avat e oa deuet ha graet berzh.
2011
Deuet eo Luz en-dro war al leurinier. Kanañ a ra Un nuevo día brillará (Un deiz nevez a splanno), azasadenn eus ur ganaouenn gant Étienne Daho, eeunoc'h ha fromusoc'h eget ar c'han orin.
Gwennili-vein-do
Anvet e voe Hirundo urbica (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Decius
Yaouankiz ha donedigezh d'ar galloud
Ganet e Budalia (e-kichen Sirmium, Panonia) e oa Decius an hini kentañ eus an Impalaerien Ilirianek. Nebeut traoù a zo anavezet diwar-benn e yaouankiz. Ur c'hoñsul a oa e 232 ha rener Moesia ha Germania Inferior er bloaz goude. Etre 235 ha 238 e oa-eñv rener Hispania Tarraconensis ha Urbanus Praefectus Roma e-pad darn gentañ ren Fulup an Arab.
War-dro 245 en anvas Filip jeneral ul lu vras lec'hiet e-kichen an Danav. E 248 pe 249 e voe kaset e panonia ha mesia da voustrañ emsavidigezh Tiberius Claudius Pacatianus. Fulor enno abalamour d'ar peoc'h en doa sinet Fulup gant Sasanided e redias e soudarded d'en em embannañ impalaer.
Decius a drec'has Filip e-kichen Verona hag anavezet e voe gant ar sened evel an impalaer reizh.
Renadur
Ur merour barrek hag ur soudard peurvat a oa Decius. Strivañ a reas d'adaozan galloud ar stad dre stourm ouzh an ennebourien diavaez ha dre nevesaat ar relijion ofisiel.
Heskinerezh ar gristenien
Pouezus eo "Heskinerezh Decius" en istor an Iliz Gatolik met ne vez ket komzet kalz diwar-e-benn e testennoù ofisiel. E 250 e kemeras Decius ur gourc'hemen a-enep ar gristenien a gave-eñv arvarus evit unander an impalaerezh. Goulenn a reas ma raje an eskibien un aberzh d'an impalaer, ar pezh a nac'hjont ober.
D'an ampoent-se e voe gwastet an impalaerezh gant Bosenn Antonin ha seblout a ra o doa dianzavet o feiz un niver bras a gristenien, digalonekaet gant ar c'hleñvded.
Gant Galienus hepken, e 260-1, e voe dilamet gourc'hemenn Decius.
Ar brezel a-enep ar c'hoted
Kemer a reas ar c'hoted Philipopolis neuze, en em embannas he c'hommandant, Gaius Julius Priscus impalaer gant skoazell Cniva. Skuizhet e voe ar c'hoted gant seziz Philipopolis ha arnodiñ da varc'hata a rejont.
Decius, a oa deuet a-benn d'o enkelc'hiañ, ha nac'has hag argadiñ anezho a reas. En ur c'heun enDobrujda e c'hoarvezas an emgann-dibenn. Ur gwallreuz evit ar romaned a oa Emgann Abrittus. Hervez Jordanes e oa lazhet gant ur sae mab Decius, Herennius Etruscus e derou an emgann, tra ma varvas Decius un pa oa peurzistrujet e lu.
Gwelet ivez
Herennius Etruscus
Kleodora
Kleodora a oa un nimfenn diouganerez (Thriai) a lenne an dazont dre deurel mein. Merc'h e oa d'an doue-stêr Kefissos, eus Boiotia.
Gant he c'hoarezed (Melaina ha Korykia) e veve war Menez Parnassos, e-kichen Delfi, e Fokis, hag ur feunteun a oa nepell m'edo o chom un amzer a voe.
Karet e oa gant an doue Poseidon. Gant Poseidon (pe Kleopompos) e voe mamm d'ur mab, Parnassos e anv.
Herennius Etruscus
thumb|300px|Monneiz Herennius Etruscus. Un impalaer roman e oa Quintus Herennius Etruscus Messius Decius (e-tro 227 - e-tro miz Gouere 251). Ren a reas un nebeud mizioù war un dro gant e dad Decius ha gantañ e varvas en Emgann Abrittus a-enep ar C'hoted. Breur e oa d'an impalaer Hostilianus.
Gwelet ivez
Decius
Damme (Belgia)
Damme a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Kanton Lille-Kreiz
Kanton Lille-Kreiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Lille-Kreiz a yae ul lodenn eus kumun Lille d'ober anezhañ:
Michelle (sonenn)
Divyezhegezh
Ur frazenn e galleg zo er ganaouenn : "Michelle, ma belle, sont les mots qui vont très bien ensemble". Ma voe lavaret gant lod e oa ar c'hentañ kanaouenn divyezhek en istor an denelezh. E Breizh evel e meur a vro all e oa kanaouennoù divyezhek abaoe pell dija.
Biznes
Dre ma ne felle ket dezho ober ur bladennig gant ar ganaouenn e voe kanet gant ar strollad The Overlanders hag e voe lakaet e penn kentañ ar pladennoù gwerzhet er Rouantelezh Unanet e 1966 e-pad meur a sizhun. Goude e voe gounezet ganti ar Grammy Award for Song of the Year.
E 1999, e voe embannet gant BMI e oa "Michelle" an 42vet kanaouenn muiañ kanet war ul leurenn en XXvet kantved.
Loar
Al Loar eo adplanedenn nemeti an Douar. Pempvet brasañ loarenn koskoriad an Heol eo, hag an eil douesañ goude Io, ul loarenn eus Yaou. Treiñ a ra tro-dro d'an Douar en un doare sinkronel, da lavaret eo e tiskouezh atav ar memes tu dezhañ. Kaoz eo da dre ha lañv ar morioù.
384 402 km eo ar pellder kelc'htroel keitat etre an Douar hag al Loar. He reveulzienn a bad 27.3 deiz. Furmet e vijet bet 4.51 miliard bloaz zo, nebeut goude an Douar. N'he deus ket nag aergelc'h, nag hidrosferenn, na maez gwarellek koulz lavaret. Ur c'hwec'hvedenn eus hini an Douar eo he founnerder (0.1654 g).
Evel eil korf-egor goude an Heol hag a c'hall bezañ gwelet en oabl gant an dud, hag abalamour da gelc'hiad reoliek he arvezioù, eo bet atav al Loar un dave hag un awen evit an holl gevredigezhioù, en o yezh, reizhiad kalenderel, arz ha mojennoù.
Neuzioù al Loar
Gwechall e veze kredet he doa al loar galloud da dreiñ spered an dud: hiziv e ouzer e c'hall kaout levezon war speredoù zo.
Studi hag ergerzh al Loar
Studiet eo al Loar gant ar program soviedel Luna hag an hini stadunanat Apollo. Nijal a ra a-us dezhi al loarell Luna 2 e 1959. Kerzhout a ra an astraerien Neil Armstrong ha Buzz Aldrin war he leur e 1969. Studiet hag anavezet gwelloc'h eo geologiezh an adplanedenn. Er bloavezhioù 1990 eo dizoloet gant an NASA ez eus dour war al Loar e stumm skorn. Kaset eo adalek fin ar bloavezhioù 1990 sonterezioù egor gant Sina, Japan hag India.
Léonora Miano
thumb|Léonora Miano Léonora Miano zo ur skrivagnerez kamerounat ganet e Douala e 1973, hag o chom e Bro-C'hall abaoe 1991.
Tapout a reas brud gant he romant kentañ L'intérieur de la nuit a zeskriv krizder ar brezelioù diabarzh en Afrika.
Aet eo priz Goncourt al liseidi ganti e 2007 gant Contours du jour qui vient.
Kest ar bruched
Kest ar bruched (pe kest ar brusk) eo anv ar framm askornek ha migornek a ro stumm d'ar bruched. Gronnañ a ra kavenn ar brusk ha dougen gouriz an ezel krec'h.
Graet eo gant :
Jean Groix
Jean Groix a oa un emsaver eus UDB a oa en em lazhet d'ar 27 a viz Genver 1991 e toull-bac'h Fresnes.
Kobra
An anv kobra a ya da envel meur a spesad naeron binimus, eus ar genad, Naja peurgetget pe, aliesoc'h c'hoazh, ur spesad eus an Indez, an naer-lunedek. Homañ ziwezhañ an hini eo a vez liammet ouzh micher ar fakired chalmerien naered, e spered an dud.
Ar c'hobraed zo izili eus an Elapidae.
Gouest eo ar c'hobraed da c'hwezañ o gouzoug pa vez droug enne. Hemañ zo un tun a dalvez dezhañ da seblantout kalz brasoc'h. d'ar c'houlz-se an hini e vez gwelet al « lunedoù» ar muiañ.
Er c'hontrol eus ar mojennoù spredet e spered an dud, gant Levr ar janglenn dreist-holl, a ra eus ar vibinell e enebour pennañ, hemañ ne dag ket nemeur ar c'hobraed, nemet ar re yaouank e vefe, ha ne ra peurliesañ ken preizhañ an neizhioù a-benn plaouiañ ar vioù.
O binim zo pistrius-kenañ. Diskar a ra e breizh gant e vinim, pe ouzh e deurel ouzh ar muqueuses pe o flemmañ anezhañ. Ur binim neurotoksek a laka ar c'higennoù da seizañ, ar re a dalvez da analat peurgetket. Gallout a ra lazhañ un den e korf div pe dek eurvezh. Lod eus ar spesadoù a c'hall tizhout tri pe pevar metrad hirder, pe muioc'h.
Heerhugowaard
Heerhugowaard (distagañ : ) a zo ur gumun hag ur gêr e rannvro West-Friesland, e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 39,97 km² eo gorread Heerhugowaard (douar : 39,15 km², dour : 0,82 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 51 054 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Heerhugowaard : Broekhorn, Butterhuizen, De Noord, Draai, Frik, Heerhugowaard, Kabel, 't Kruis, Veenhuizen, Verlaat, Oostertocht, Bomenwijk, Schilderswijk, Rivierenwijk, Stad van de Zon.
Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den
Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den zo un disklêriadur degemeret gant Emvod-meur ar Broadoù Unanet d'an 10 a viz Kerzu 1948 e Pariz. Gwirioù mab-den diazez a zo anavezet gantañ. John Peters Humphrey, Eleanor Roosevelt ha René Cassin a voe e bennoberourien.
Heerhugowaard
Istor
E-tro ar bloavezh 800 e oa al lec'h un daouarc'heg. Ken toullet e voe an douar da c'hounit taouarc'h ken e kreskas meur a lenn, en o zouez an hini anvet Heerhugowaard. Dont a ra hec'h anv eus anv an 'heer' (aotrou) Hugo van Assendelft, bet lazhet eno gant tud West-Friesland e 1296. Goude div gorventenn e 1248 e voe savet ar Schagerdam e Schagen gant tud abati Egmond, ha int perc'henn wan an dachenn. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Ringdijk West-Friesland, savet da wareziñ pemp kêr : Schagen, Alkmaar, Medemblik, Enkhuizen ha Hoorn. Er kantved e voe dizouret al lenn da c'hounit douaroù. Dizouret e voe ar polder (39 km²) e 1630 ha rannet e voe an douaroù gounezet etre an dud o doa kemeret perzh. Met dipitus-tre e voe kalite an douar, ma keñverier gant hini Beemster. E 1674 e voe kinniget adlakaat dour er polder da c'hallout pesketa.
Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den
Disklêriañ a ra an destenn-mañ gwirioù diazez an den, o anaoudegezh hag o douj gant al lezenn. N'eus redi gwirel ebet ennañ avat, n'eo nemet un embann gwirioù.
Koulskoude e voe degemeret gant 48 stad diwar 56. N'eus stad ebet he doa disklêriet e oa a-enep, hag eizh deusouto o doa abstenet. En o zouez Suafrika an apartheid a nac'has anavezout gwir ar c'hevatalder hep derc'hel kont eus ar ganidigezh pe ar ouenn. Arabia Saoudat a nagennas ar c'hevatalder etre paotred ha merc'hed. Absteniñ a reas Polonia, Tchekoslovakia, Yougoslavia ha Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (Rusia, Ukraina, Belarus) ablamour ne oant ket a-du gant termenadur pennreolenn an hollvedelezh er mellad 2 dilinennad 1. Kavout a reer ivez stadoù Yemen ha Honduras.
Heerhugowaard
Poblañs ha kêraozañ
E 1960 e oa 6 800 annezad e Heerhugowaard, 25 000 anezho e 1975, 47 239 anezho e 2004 ha 48 267 anezho e 2005. E-pad meur a vloaz er bloavezhioù 1970 e voe Heerhugowaard a gêr en Izelvroioù ma kreske ar buanañ ar boblañs. Soñjal a rae d'an dud e pignfe betek 55 000 annezad met ne vefe ket bet tizhet peogwir e kave gwelloc'h d'an dud yaouank kuitaat al lec'h da vont d'ober annez en Alkmaar pe en Amsterdam. Lod brasañ an annezidi a zo o chom e kêriadennoù anvet Vinex, ha kêriadennoù bihan-tre a gaver er polderioù. Staioù Heerhugowaard a zo e Centrumwaard hag e Middenwaard. E 2004 e voe digoret ur c'hoffeeshop en Heerhugowaard, met savet eo ar boblañs a-enep, ha meur a wech o deus an dud taolet mein ouzh ar stal-se. Ul lodenn eus distrigoù Heerhugowaard a zo bet savet diwar skouer re Almere : distrig ar skrivañ, distrig ar gwez, distrig ar blanedenn pe c'hoazh hini an natur e Butterhuizen. E-touez an distrigoù nevez ez eus daou anezho, anvet Stad van de Zon I ha II (kêr an heol I ha II), ma teu ul lodenn vras eus an energiezh eus hini an heol.
Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den
Kavet e oa abeg en disklêriadur-mañ gant Jeane Kirkpatrick. Ur stourmerez amerikan evit ar gwirioù keodedel e oa. Diskuliañ a reas pilpouzerezh ar bolitikourien ha keñveriañ a reas disklêriadur hollvedell gwirioù-mab-den d'al lizher da zad Nedeleg.
Testennoù all evit klokaat anezhañ
Disklêriadur Hollvedel Gwirioù Mab-den ne dalv redi ebet. Fellet eo bet da emvod-meur an ABU eta sevel ur Garta ar gwirioù mab-den a vije redius. Krouet e oa ur bobad ar gwirioù mab-den evit skrivañ homañ, da vare ar brezel yen. Div destenn a zeuas war-wel : ar Feur-emglev etrebroadel war ar gwirioù armerzhel, sokial ha sevenadurel hag ar Feur-emglev etrebroadel war ar gwirioù keodedel ha politikel.
60vet deiz-ha-bloaz e 2008
Da geñver 60vet deiz-ha-bloaz an disklêriadur e oa bet divizet gant stadoù european zo oberiañ ur pezh 2 euro.
Un eilad eus an disklêriadur a oa bet kaset d'an Egorlec'h Etrebroadel d'an 14 a viz Du 2008, en Arnodva European Columbus.
Hindouegezh
An Hindouegezh (Sañskriteg: हिन्दू धर्म,  Hindū Dharma, a vez graet ivez |सनातन धर्म, Sanātana Dharma) anezhi, a zo ur relijion a orin eus Indez. Dindan an anv-se e lakaer kalz traoù disheñvel, kredennoù, obererezh, skridoù pe anvioù. An darn vrasañ eus an Hindoued a gred en ur spered eus ar bed a reont Brahman anezhañ hag a azeulont e meur a stumm, skeudennet ma'z eo gant doueed evel Vichnu, Chiva ha Chakti. E-barzh an hindouegezh ez eus kant tra d'ober, da anavezout ar spered a zo e pep lec'h ha d'an den da anavezout e natur-eñ e-unan.
Ur miliard a feizidi
An trede relijion vrasañ er bed eo an hindouegezh. E 2005 e konted tost d'ur miliard a feizidi, 890 milion anezho o chom en India.
Heerhugowaard
Hentoù
Busuoù a zo da vont da Alkmaar-Bergen NH ha da Wieringerwerf. Un ti-gar a zo ivez ma c'haller tapout an tren da vont da Hoorn, Den Helder, Alkmaar, Amsterdam, Nijmegen, Haarlem pe c'hoazh Den Haag.
Laval (Mayenne)
Laval a zo ur gumun hag ur gêr e departamant gall Mayenne. Penn-kêr an departamant eo.
Heerhugowaard
HAL : Heerhugowaard-Alkmaar-Langedijk
Liammet eo Heerhugowaard ouzh Alkmaar hag ouzh Langedijk evit a sell ouzh tachennoù evel ar sevel-tiez, an deskadurezh hag an endro e-touez traoù traoù all. Lakaet eo bet d abal lakaat an teir c'humun da vezañ unan nemetken, anvet HAL, met n'eo ket kaset ar raktres da benn vat evit poent. An nebeud tachennoù a chom etrezo a vez savet tiez warno, ha stank ha bras eo takad kêraozet. Ma tisoc'h ar raktres unvaniñ e vo war-dro 181 000 annezad en holl, da lavaret eo e teufe da vezañ eil kêr vrasañ Noord-Holland, goude Amsterdam. Er rannvro a-bezh ez eo aet war-raok ar sevel-tiez, ken ez eus enni war-dro 305 000 annezad. En tolpad-kêrioù emañ Uitgeest, Harenkarspel, Bergen hag Obdam.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Heerhugowaard ez eus 29 dileuriad:
Laval (Mayenne)
Lec'hanvadurezh
Laval a zo savet diwar ar galleg "la vallée" hag a dalv "an draoñienn".
Hindouegezh
Ur miliard a feizidi
Ar broioù all enne kalz a hindoued zo Nepal, Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka, Indonezia, Malaysia, Singapore, ar Rouantelezh Unanet, Kanada hag ar Stadoù-Unanet. N'eus nemet ur vro, Nepal, he deus lakaet an hindouegezh da relijion ofisiel. Gwelet e vez an hindouegezh evel ar c'hoshañ relijion war an douar, N'he deus ket, evel ar relijionoù all, un diazezer hepken ,.
Skridoù
Diazezet eo war un toullad skridoù relijiel savet a-hed ar c'hantvedoù, enne alioù speredel ha reolennoù evit ren ur vuhez relijiel. e-touez ar skridoù-se emañ ar Veda, ar re goshañ. A-hend-all e ranker menegiñ an 18 Purana Ha barzhonegoù ar Mahabharata hag ar Ramayana. Ar Bhagavad Gita, a zo ul lodenn eus ar Mahabharata, a zo ur skrid studiet kenañ dre ma tastum kelennadurezh speredel ar Veda.
Pythodorida Pontus
Pythodorida a oa rouanez Pontus, er pezh a zo norzh Turkia hiziv. Eus 8 da 23 e renas hag erlec'hiet e voe gant he merc'h Antonia Tryphaena. Merc'h Pythodoros Trallès hag Antonia Smyrno e oa. Dimezet e voe gant Polemon I Pontus ha war ar vro-se e renas goude marv he gwaz e 8.
Gant Archaleus Kappadokia e voe dimezet met da Roma e tisplijas an unvaniezh-se ha diganti e skrapas he rouantelezh.
Dafydd Benfras
Barzh e oa Dafydd Benfras e lez Gwynedd, ha sevel a reas marvganoù ha meulganoù d'ar briñsed dreist-holl.
Ur meulgan a savas da Llywelyn Fawr da ganañ e drec'h war ar roue saoz Yann Dizouar.
Feunteun Kastalia
thumb|Feunteun Kastalia e [[Delfi.]]
Feunteun Kastalia (diwar anv an nimfenn Kastalia) a oa ur feunteun brudet e Menez Parnassos e-kichen Delfi, e Fokis, e Hellaz. En un draoniennig emañ, etre daou vri anvet ar Fedriadoù.
Mojennoù
Diwallet e veze gant an euzhvil Python a voe lazhet eno gant an doue Apollon, ha sakr e oa abalamour da se.
Hervez lod e save diwarni un aezhenn a roe gweledigezhioù da velegez Apollon, ar Pythia, e templ Delfi, ma c'halle gwelout ha diouganiñ an dazoned. Met mojennoù all a gomz eus doureier fresk ha glan. Dont a rae di da walc'hiñ o blev kenstriverien ar C'hoarioù Pitek ha dreist-holl ar re a deue da atersiñ orakl Delfi.
Feunteun ar Muzezed e oa, hag ar re a eve dour ar feunteun a zeue an awen dezho da varzhoniañ, hervez ar vrud. Di e teue barzhed roman da glask an awen sakr.
1197
Diwar-benn bloavezh 1197 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1197
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1197
Megin
Meginoù gant krec'hen-loened hepken zo, met darn a zo koad outo da zerc'hel en dorn.
Megin binvioù-seniñ
Meur a venveg-seniñ a zo graet gant ur vegin outo : ograoù, akordeoñs, ha binioùioù a bep seurt: pib-ilin ha re all.
Kastalia
thumb|400px|Nimfenn, hervez [[Herbert Draper.]] Kastalia (Κασταλία, e gregach, latinekaet e Castalia) a oa un nimfenn, pe naiadenn, e mojennoù Hellaz kozh, merc'h pe d'an doue-stêr Kefissos hervez lod, pe d'an doue-stêr Ac'heloos hervez lod all, ha c'hoar da Melania ha Dafnis.
Mojennoù
Meur a vojenn zo diwar he fenn, hag en em zislavarout a reont a-wechoù.
Ur mab he doa, anvet Parnassos, a roas e anv da Venez Parnossos.
Karet e oa gant Apollon, met hi a dec'has dirazañ, ha mont da guzhat e-harz Menez Parnassos (Menez Helikon a-wechoù). En em deurel a reas en ur feunteun, a zo bet roet hec'h anv dezhi feunteun Kastalia.
An hini a eve he dour a deue an awen dezhañ hag aliet e veze d'ar varzhed tañva anezhi ha selaou hiboud he red sioul.
Sakr e oa an dour-se ha servij a rae da c'hlanaat temploù Delfi.
Abati Fontevraud
thumb|right|500px|Abati roueel Fontevraud Emañ Abati Fontevraud e Fontevraud-l'Abbaye e-kichen Saumur en Anjev, e Maine-et-Loire en deiz a hiziv, nepell diouzh kember ar stêrioù Liger ha Vienne.
Savet e oa bet Abati Fontevraud e 1101 gant Robert d'Arbrissel (1045-1116), ur manac’h prezeger deuet eus Breizh. Perzhioù heverk an abati eo e vez degemeret gwazed ha maouezed e kouantoù disheñvel, hag ivez da vezañ renet abaoe ar penn-kentañ gant un abadez, hervez reolennoù an diazezour.
Pétronille de Chemillé, pe Pétronille de Craon (XIvet kantved - 1149) a voe kentañ abadez Abati Fontevraud.
En holl ez eus bet 5 manati, 3 anezho a chom c’hoazh en o sav hag a c’hall bezañ gweladennet. En abati kaver ivez iliz an abati, chapelioù, hag ivez savadurioù buhez pemdeziek ar menec’h : an hunva, ar c’hlañvdi, ar predva, ar gegin, ha c’hoazh jardinoù ha liorzhoù.
Ur skouer eo Abati Fontevraud eus tisavouriezh gotek ar grennamzer en Anjev. Monumant istorel eo abaoe 1840 hag enskrivet eo bet e-touez glad bedel an UNESCO er bloavezh 2000 asambles gant lec'hienn sevenadurel ar Val de Loire.
Luise von Baden (1779–1826)
thumb| Elizabeta Alekseyevna, poltredet gant [[Elisabeth Vigée-Lebrun, 1795.]] Ar briñsez Luise Augusta von Baden, anvet Elizabeta Alekseyevna e ruseg, ganet d'an 9 a viz Meurzh 1779 e Karlsruhe, marvet d'ar 16 a viz Mae 1826, a oa impalaerez Rusia.
He zud ha c'hoarezed
Merc'h e oa da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt, o doe eizh bugel. Luise e oa an trede, ha c'hoar e oa
Dimeziñ a reas Luise en 1793 d'an tsarevitch Aleksandr Pavlovitch a voe anvet da impalaer evel Aleksandr Iañ (Rusia).
Bugale
Daou vugel o deus bet: thumb|left|260px|An impalaerez Elizabeta Alekseyevna, poltredet gant [[Jean Laurent Mosnier .]]
He marv
Mervel a reas war an hent etre Taganrog ha Sant-Petersbourg en 1826.
17 Gouere
Ganedigezhioù
thumb|150px|Angela Merkel
Marvioù
thumb|150px|Marat drouklazhet gant Charlotte Corday, gant [[Paul-Jacques-Aimé Baudry, 1860, Mirdi Naoned]]
Kobra egiptat
Ar c'hobra egiptat (Naja haje) a zo ur spesad naered binimus hag a vev en Afrika an Hanternoz hag er Reter-Kreiz.
En Afrika an Hanternoz, en Egipt dreist-holl, ec'h implijer an anv Aspic evit ober anv eus an Naja haje, prim evel ul luc'hedenn ha marvus e vinim.
Hervez ar vojenn, Kleopatra he dije en em bersekutet o lezel un hevelep loen da zantañ anezhi. A-hervez he dije lakaet anezhañ da gregiñ en he bronn, met hervez mammennoù zo ez eo gwirheñveloc'h e vije bet flemmet en he brec'h.
Kanton Lille-Reter
Kanton Lille-Reter a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Lille-Reter a yae ul lodenn eus kumun Lille d'ober anezhañ:
Kostezenn
Ur gostezenn, pe kostenn, zo un askorn hir ha kromm. Daouzek kostezenn zo a bep tu da gest-bruched an den, a zo serret gant peder c'hostezenn warn-ugent eta. Un nebeudig tud o devez div gostezenn ouzhpenn pe div nebeutoc'h.
Deskrivadur
Disheñvel int diouzh ar re all dre m'int plat ha berr, hag un tamm anezhe a c'hell bezañ a-us live an trebezioù-skoaz. Lod tud n'o devez nemet ur re gostezennoù distag ha tud all tri re.
Roll ar c'hostezennoù eo gwareziñ an organoù a zo er brusk, evel ar galon pe ar skevent.
Kement-se a voe lakaet anat gant ar mezeg flandrezat Andreas Vesalius (1514-1564) e 1543 dre skeledenn Basel.
Produadur Broadel Kriz
Termenet eo ar Produadur Broadel kriz (berradur : PBK) pe ar Produadur Broadel Gros (berradur : PBG) evel hollad an talvoudegezhioù ouzhpennet er servijoù hag er madoù-dibenn krouet gant hollad embregerezhioù ur Stad e-korf ur bloavezh, war an tiriad broadel pe en estrenvro.
Un unanenn vuzuliañ pinvidigezh armerzhel ar riezoù hag ar stadoù kevredet eo.
Ar proaduadoù peuraozet a zo madoù implijet evit gwir ha n'int ket implijet evit produiñ madoù all. Ar madoù implijet evit produiñ ar proaduadoù peuraozet a zo ar madoù krenn. Koulskoude e c'hell bezañ kontet ur mad pe evel ur proaduad peuraozet pe evel ur mad krenn hervez e implij. Da skouer, bandennoù-rod ar c'hirri-tan a vez kontet evel madoù krenn pa vezont gwerzhet gant ar c'harr e-unan, met bandennoù-rod prenet gant un den a zo proaduadoù peuraozet. Ar re-se a ya da vouetañ ar PBG dre ma ne vefe ket kontet an traoù div wech : ur wech pa vezont gwerzhet gant ar farder bandennoù-rod d'ar farder kirri hag ur wech all pa vez gwerzhet ar c'harr.
Ne vez kontet nemet madoù nevez-fardet ha nompas kirri bet perc'hennet dija.
Hengerdd
Yr Hengerdd eo an anv a roer e kembraeg d'ar skridoù koshañ savet e brezhoneg Enez Vreizh, gant Aneirin, Taliesin, Cian, Talhaearn Tad Awen ha Blwchfardd.
Hiriv n'enever ken nemet oberennoù Aneirin ha Taliesin.
Mecquignies
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Torhout
Torhout a zo ur gêr eus Flandrez Belgia en arondisamant Brugge hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Gouelioù 30 vloaz Diwan
Gouel 30 vloaz Diwan a zo bet lidet e Karaez d'an 3 a viz Mae 2008. Ar ger stur a oa "30 vloaz, 3000 skoliad, 30 darvoud : ur bloavezh gouel". Liammet e voe ar gouel-se gant Ar Redadeg, c'hoar ar c'hKorrika e Bro-Euskadi, oc'h ober tro Breizh dibaouez, noz-deiz. Eus Naoned betek Karaez, lec'h ar gouel. War-dro 10.000 den a zo deuet d'ar gouel-se ha gounezet ez eus bet muioc'h eget 60.000 €.
30 vloaz ar skolioù a zo bet pe a vo lidet ivez :
...
Skiant-faltazi
Ar skiant-faltazi (berradur: SF) a zo un doare danevellañ, el lennegezh hag er sinema dreist-holl, diazezet war ar pezh a c'hallfe bezañ an amzer da zont ha bedoù dianav (planedennoù a-bell, bedoù kenstur, beajoù en egor, spesadoù speredek all, ha toud), diwar an anaoudegezhioù a-vremañ (er skiantoù, en teknologiezhioù, en ethnologiezh, ha kement zo).
Hervez Lester Del Rey, ar skiant-faltazi zo diazezet, evit ul lodenn vras, war ar fed da skrivañ en un doare poellek diwar-benn traoù a c'halffe bezañ.
E kenarroud an istor, e elfennoù faltaziek a c'hall bezañ anezhe hervez al lezennoù termenet gant ar skiant pe hervez lezennoù eus an natur zo goulakaet gant ar skiant (daoust ma c'hall lod eus elfennoù un istor bezañ poelladoù penn-da-benn). Diazezet eo hanter war ar skiant ha hanter war ar faltazi.
Berakoueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar berakoueg (berakou) komzet gant 2 den (1995) den e Tchad.
Skiant-faltazi
Gwellañ perzh ar skiant-faltazi a zo reiñ frankiz da ijin ar skrivagner, ar gwashañ a zo distagañ an dud diouzh ar gwirvoud. Ar perzhioù mat ha fall-se a vez kavet gant meur a hini ivez er c'hoarioù elektronek, en drammoù, pe er Genrouedad.
Berakoueg
Ur yezh varv an hini eo.
Skiant-faltazi
Disheñvel eo diouzh ar moliac'h a zo diazezet war elfennoù dreistnaturel ha deus ar faltazi a implij kentoc'h an hudouriezh ha sevenadurioù tost da re hon amzer dremenet.
Istor
N'eo ket aes termeniñ ar skiant-faltazi el lennegezh pa eo ret gwelout petra eo ar skiant evel e vez komprenet hiziv. Kalz a zanevelloù gant fedoù ijinet er-maez ar beziadoù abaoe an Henamzer, ar re goshañ skrivet gant Lukian Samosatad er ha dastumet en "Istor gwir". Pelloc'h e kaver meur a diaraoger
Koulskoude e kav istorourien ar gennad lennegel pouezañ war ezvezañs ar skiant modern staliet war pennaennoù resis ha gwiriadus. Diouzh-se e teu brud Mary Shelley pa skrivas Frankenstein,e 1818, un danevell o tennañ da grouidigezh un den diwar ur c'horf marv gant ur mezeg implijet araezadoù skiantel gantañ. Pelloc'hig e kaver Edgar Allan Poe (1809-1849), pa embannas Abadenn dibar ur Hans Pfaall bennak, 1835 ha Charlemagne Ischir Defontenay (1819-1856), Star ou Ψ de Cassiopée, 1854. E-barzh eil hanter an e reas berzh bras an Naonedad Jules Verne gant e romantoù a zispake mekanikoù den ne voe o ijin anezho en araok.
ar Saoz H.G. Wells pe Isaac Asimov ha Dan Simmons.
Dikkebus
left|thumb|180px|Ar gêriadenn left|thumb|180px|An iliz katolik Sint-Jan-Baptist left|thumb|180px|Ar stang
Dikkebus a zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Bered ar C'hommonwealth : Dickebusch New Military Cemetery Extension
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth : Dickebusch New Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth : Dickebusch Old Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Ljubomir Ljubojević
Ljubomir Ljubojevic (Љубомир Љубојевић) a zo bet ganet d'an 2 a viz Du 1950 en Užice (Serbia).
Mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat eus Serbia.
Dont a reas da vout Mestr Etrebroadel e 1970 ha Mestr Meur e 1971. Kampion echedoù Yougoslavia e 1977 hag e 1982.
2554 eo e renk Elo.
Nogaieg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù mongourek eo an nogaieg (nogai), komzet gant tro-dro da 68.000 den en holl e Kaokaz an Norzh hag e Cherkes e Rusia (Europa) (67.500 den e 1993) hag ivez e Kazac'hstan hag Ouzbekistan.
Teir rannyezh ez eus, tost-tre an eil d'eben:
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek.
Bălţi
Bălţi zo ur gêr eus Moldova, en hanternoz ar vro. E-pad an Impalaeriezh Rus (1812-1917), hag ar marevezh soviedel (1940-1990) e veze skrivet Beltsy, diwar ar stumm rusek. Emañ kêr Bălţi 135 km en hanternoz d'ar gêr-benn Chişinău, war lez ar stêr Răut, adstêr d'an Dnister (Nistru). 134 000 a dud a oa o vevañ e kêr e 2004.
Nervouster
Melestradurezh
Peder c'humun a zo en enez. Bodet int en ur c'hanton, hini Noirmoutier-en-l'île ha bodet ivez en ur gumuniezh kumunioù, hini Communauté de communes de l'île de Noirmoutier.
Ellig
An ellig, pe ar c'hwipig, pe c'hoazh ar c'hlitoris a zo anezhañ un organ sonnidik eus ar c'hourzh a vez kavet war c'horf an holl vronneged (estreget an ekidneed) ha daou spesad laboused (ar c'hasoar hag ar struskañval). Emañ etre ar muzelloù bras  hag a-us d'ar ''muzelloù bihan. ''
Ar veskenn hag ar c'habellig eo rannoù diavaez an ellig. E-barzh ar c'horf e kaver peulioù an ellig, ar c'horf keviaouek ha bulboù rakkambr ar forzh a c'hellont bezañ perzh eus an ellig ivez.
Er c'hourzh emañ an ellig, gwarezet dindan ar muzelloù bras hag e traoñ ar c'haezour. En em gavout a ra ar muzelloù bihan asambles dindanañ.
Ar broudad kaset gant an atizañ a zegas chenchamantoù a bep seurt : lec'hiadenn gouzoug ar grozh, pH ar forzh, al lardigenniñ, oksigenañ, gwrezverk ar c'horf.
Ur roll pennañ en deus er broudad seksel hag ar blijadur seksel.
Kalc'h ar merc'hed
Heñvel eo ellig ar merc'hed ouzh kalc'h ar baotred, n'eo ket dre e vent, anat a-walc'h, met abalamour m'en deus ur vezenn, ur pod-mezenn, un nervenn liammet ouzh an empenn. 8 pe 10 cm hed zo dehañ, ha 3 pe 6 cm a ledander. Ne denn ket d'ur bizenn, met d'ur berenn.
Tud zo a lavar eo kalc'h ar merc'hed: kaletaat a ra ivez evel hini ar baotred.
Benveg ar blijadur
Eus e flourañ e teu ar brasañ plijadur d'ar merc'hed. Se zo kaoz e vez troc'het digant ar merc'hed e pobloù zo, ma klasker mirout ouzh ar merc'hed da gaout plijadur gant o c'horf.
Anavet
Gant Hippokrates e veze graet anezhañ « ar servijer a bed an ostizien » hag a soñje e oa organ plijadur ar merc'hed. Krediñ a rae ivez e oa un « had » gant ar merc'hed, hag e oa o glizh, hag e rankent kaout ur gridienn evit bout brazezet. Er Grennamzer, hervez ar gelennadurezh-se, ha daoust d'an disfiz a vage an Iliz ouzh plijadurezhioù ar c'horf, e veze aliet ar merc'hed gant ar vedisined da ober hervez doareoù (iskis deomp) da vezañ frouezhus : lakaat eoul frondus war ur biz ha frotañ an ellig en ur ober ur seurt klec'h gant ar biz.
Er skridoù medisinerezh ec'h anavezer an ellig abaoe ar XVIvet kantved. Er bloavezh 1559 e voe embannet gant Realdo Colombo (pe Matteo Renaldo Colombo), kelenner surjianerezh eSkol-veur Padova, al levr De re anatomica ma teskrive ennañ lec'h plijadur ar vaouez. Gabriele Falloppio, a gemeras lec'h Realdo Colombo, en deus lavaret ivez bezañ dizoloer kentañ an ellig.
Re vras, re vihan
Lavaret e vez e vez re vras elligoù merc'hed zo a-wechoù. Met ral eo memes tra.
Levrlennadur
evit Arte.
Bouriateg
E Sina e vez renket ez ofisiel dindan ar mongoleg. Disheñvel eo doare-yezh pe bro dre ma'c'h int bet levezonet gant yezhoù disheñvel: E Mongolia eo bet levezonet-don ar yezh gant ar mongoleg unvan hag implijet e vez ar mongoleg eno evel yezh dre skrid. E Rusia, avat, e lec'h ma vez skrivet gant al lizherenneg kirillek hag implijet evel yezh dre skrid eo bet levezonet-don gant ar ruseg.
Meur a rannyezh ez eus a vro da vro:
Proviñs Napoli
Proviñs Napoli, pe Proviñs Naplez, a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, ha Napoli eo he c'hêrbenn. Hiriv eo deuet da vout Meurgêr Napoli.
Amrevelezh
Un tuadur reizhel eo an amrevelezh o tennañ an dud n'int ket dedennet gant kaout darempredoù reizhel evit meur a abeg.
Disheñvel eo diouzh an diorged (pe chastded) ma klask unan, amrevel pe get, chom hep kaout darempredoù reizhel, peuliesañ evit abegoù relijiel.
Hervez ur studiadenn kaset da benn er Rouantelezh-Unanet e 2004, 1% eus an dud c'houlennataet a respontas n'o doa santet dedennet biken ez-reizhel ebet gwech ebet.
An dud amrevel a c'hell kaout meur a identelezh revel, da skouer em em santet dedennet ez-romantel gant tud eus an hevelep rev pe get. Diwar-se e teu sklaer an diforc'h etre an tuadur reizhel hag ar stad-den revel.
Bonn (Vande)
Bonn a zo ur gumun etre Naoned ha Nervouster e Marzioù Breizh ha Poatev, bremañ e departamant ar Vande. Emañ e kreizig-kreiz ar Geunioù Brezhon.
Anv
Île de Bouin eo anv hengounel al lec'h. Un enezenn eo bet e-pad pell a-raok bezañ staget ouzh an douar-bras da heul ar gouelezenniñ. E galleg ofisiel e vez lavaret Bouinais eus un annezad. E yezh ar vro e vez lavaret kentoc'h Bougnois pe Bougnais.
Douaroniezh
E kreiz Geunioù Breizh emañ.
Statud a-raok an Dispac'h Gall
A-raok 1790 e oa Bonn e marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev, e Poatev evit ar justis, e Breizh (Bro-Naoned) evit an aferioù relijiel. Abaoe krouidigezh an departamantoù e 1790 emañ e Vendée. E-barzh an Dictionnaire historique et géographique de la Bretagne, embannet e 1843, avat, e oa meneget al lec'h evel beg suañ Breizh.
Brezel-bed kentañ
Mervel a reas 93 gwaz eus ar gumun, da lavaret eo 3,28% eus ar boblañs e 1911, abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
Eil Brezel-bed
Mervel a reas dek den ag ar gumun abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv.
Kanton Lille-Norzh
Kanton Lille-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Lille-Norzh a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
Oudiheg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù oudihek eo an oudiheg (udihe, udekhe pe udegeis), komzet gant tro-dro da 100 den (diwar 1.600 a dud) e reter pellañ Siberia e Rusia (Azia) (1991).
Eizh rannyezh ez eus, tost-tre an eil d'eben:
Ur yezh damvarv an hini eo.
Ashote Draftian
Ashote Draftian a zo bet ganet e 1955.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005 e kemeras perzh en Aalst e Kampionad belgiat an echedoù; gant 5 poent, kemer a reas an eizhvet plas. E 2008, Ashote Draftian a voe eilvet e Kampionad Echedoù Flandrez Belgia gant 5 poent, ar maout o vont gant Tom Piceu (5,5 poent).
E miz Gouere 2008 edo 2329 e renk Elo.
Stadegoù Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 41 bartienn, Draftian en deus : 58 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Ur bartienn
1.d4 d5
2.c4 e6
3.Mc3 f5
4.Mf3 Mf6
5.g3 c6
6.Mg2 Fd6
7.Ff4 Fxf4
8.gxf4 0–0
9.e3 Fd7
10.Dc2 Fe8
12.0–0–0 Fh5
Gwennili-siminal
Ar wennili-siminal (liester : gwennilied-siminal) a zo ur spesad golvaneged, Hirundo rustica an anv skiantel anezhañ.
Duged Normandi
Normandi c'hall ha Normandi saoz
War-lerc'h Yann Dizouar e voe rannet Dugelezh Normandi:
Gwennili-siminal
An anv
An anv gwennili a c'hall bezañ benel, neuze e vez gwennilied al liester. Gallout a ra bezañ un anv stroll ivez, neuze e vez gwennilienn an unander.
Ashote Draftian
Ur bartienn
13.f3 Mxe5
Gwennili-siminal
Doareoù pennañ
Kavet e vez ar wennili-siminal en Europa, Afrika, Azia hag Amerika. Laboused tremeniat int : chom a reont e Breizh eus miz Ebrel betek dibenn miz Here. Neizhiañ a reont etre miz Mae ha miz Eost en un neizh savet gant ar c'houblad gant foenn ha simantet dindan malvenn an doenn. Ar barez a zozv pevar pe bemp vi bep bloaz.
Ashote Draftian
Ur bartienn
14.fxe5 Md7
Gwennili-siminal
Boued
Debriñ a reont amprevaned tapet diwar nij.
Ashote Draftian
Ur bartienn
15.Me2 Dh4
16.Mf4 Ff7
17.Tdg1 c5
18.Dd2 cxd4
19.exd4 Tac8
20.Ff1 Tfd8
21.c5 b6
22.Fa6 Tc7
23.b4 Fb8
Obies
Obies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Birrieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar birrieg (birri) komzet gant tro-dro da 200 den (1996) e Republik Kreizafrika. Komzet e veze gwechall e Soudan ar Su ivez.
Ashote Draftian
Ur bartienn
25.Rb1 axb4
Birrieg
Ur yezh varv an hini eo hiziv sur-mat.
Ashote Draftian
Ur bartienn
26.cxb6 Tb7
27.Tc1 Txb6
28.Tc7 Md7
29.Thc1 Tbb8
30.Ta7 b3
31.Tcc7 bxa2+
32.Rxa2 De7
33.Md3 De8
34.Mc5 Mxc5
35.dxc5 Ta8
36.Da5 Txa7
37.Txa7 Dc6
38.Dxd8+ Fe8 1–0
Gwalenn ar c'hein
thumb| Gwalenn-gein un den, gwelet a-letu kleiz
Plegoù al livenn-gein
Pevar fleg a vez graet gant al livenn-gein :
Plegoù kentañ a vez graet eus pleg ar brusk ha pleg al lestr, peogwir int stummet er grouell.
Eil plegoù a vez graet eus pleg ar gouzoug ha pleg an dargreiz, abalamour ma tiorroont goude ar c'hanedigezh. Diorren a ra pleg ar gouzoug etre 3 ha 9 mizvezh oad pa c'hell ar babig derc'hel e benn sonn hag azezañ. Pleg an dargreiz a ziorro etre 12 ha 18 miz pa grog ar bugel da gerzhet.
Emrevelezh
Un tuadur reizhel eo an emrevelezh o tennañ 'an dud hag a didb kaout darempredoù reizhel gante o-unan kentoc'h evit gant tud all.
Ral a-wezh e vez kavet tud hag a zo emrevel nemetken, met diouzh an tu all eo raloc'h c'hoazh tud a bep seurt identelezh revel ha n'int ket emrevel war an dro.
Daoust ha ma vez lakaet ar pratikoù emrevel da bec'hed gant relijionoù 'zo, en o zouez ar gristeniezh ha gwechall e veze laket ar vugale da grediñ e kouezhfent klañv dre gaout plijadur reizhel dreze o-unan, bremañ eo anat ez eus un dra hep tamm arvar ebet evit ar yec'hed hag ouzhpenn-se e c'hoari ur rol e diorradur reizhel an dud.
Peurliesañ e talvez en em douchañ, dreist-holl an organoù genel pe gant an daouarn pe, raloc'h, gant ar genoù. A-hendall e vez implijet ivez c'hoarioù reizhel ispisial pe traoù boutin all evit en em reiñ plijadur reizhel.
André Morice
André Morice, ganet d'an 10 Here 1900 e Naoned ha marvet eno ivez d'ar 17 Genver 1990, a oa ur politikour breizhat ha gall.
E penn un embregerezh labourioù foran e oa.