cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Radikal an Tu-kleiz
Anv
Chañchet en-deus Strollad Radikal an Tu-kleiz e anv meur a wech evit abegoù reizhel hag abalamour d'an diemglev a ebeb dezhañ ouzh ar strollad arall ganet gant disrann ar Strollad Radikalkozh : ar Strollad Radikal Valouazek. Anvet e voe Emsav an tu-kleiz radikal-sokialour e 1972, Emsav Radikaled an Tu-Kleiz e 1973, Radikal e 1994 ha neuze Strollad Radikal-sokialour. Perc'hennañ a reas e anv a vremañ d'ar 13 Genver 1998.
Eus un disrann eus ar Strollad Radikal eo ganet Strollad Radikal an Tu-kleiz. E bennoù bras (Maurice Faure, René Billières, Robert Fabre) a oa a-du gant ar program boutin ha harpañ a rejont François Mitterrand, emstriver nemetañ an tu-kleiz evit an dilennadeg brezidantel a 1974
A-enep ar brezhoneg
Meur a wech en deus embannet ar strollad e oa enebet ouzh skolioù Diwan, e Pariz, hag e Roazhon.
Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh
thumb|right|280px|[[Tour-tan an Eilean Glas, e Sgalpaigh na Hearadh. ]]
Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh zo ul ledenezig en Enez Sgalpaigh na Hearadh, e Bro-Skos. En aod reter an enezenn emañ, hag eno e weler ar c'hentañ tour-tan savet en Inizi Gall Pellañ.
Onhaye
Onhaye (e walloneg: Onhaye ivez) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Nozvezh ar strink
Bilañs
En ur renta-kont savet d'an 11 a viz Du 1938 e skrivas Reinhard Heydrich e oa bet lazhet 36 den ha 36 den gloazet ivez e tachenn ar Reich. Hervez Saul Friedländer, « kalz muioc'h a dud a voe tizhet : en Alamagn [hag ivez en Aostria] e voe distrujet 267 sinagogenn ha 7 500 stal pe embregerezh, 91 Yuzev a voe lazhet hag kantadoù en em lazhas pe a varvas abalamour d'o gloazioù tapet pa voent bac'het e kampoù ». Hervez Raul Hilberg e voe kaset ouzhpenn 25 000 den da gampoù-kreizennañ (Dachau, Buchenwald ha Sachsenhausen). Diwar an dielloù a gaver er Wiener Library e c'haller soñjal e varvas etre 2 000 ha 2 500 den ha kalz tud all a chomas gwall skoet gant ar pezh o doa gouzañvet ».
Kristallnacht pe Reichspogromnacht ?
Lavaret e vez «Nozvezh ar strink» (diwar an alamaneg Kristallnacht) da ober dave d'an holl dammoù gwer a voe er straedoù da-heul distruj prenester ar stalioù perc'hennet gant Yuzevien. Ijinet e voe an dro-lavar e Berlin. Met ne sav ket a-du an holl istorourien : hervez Kershaw ez eo un "dro-lavar boblek" », ha hervez Karl A. Schleunes e voe ijinet an dro-lavar gant Berliniz desket. Hervez Arno J. Mayer e voe krouet an dro-lavar gant servijoù propaganda an Nazied. A-du gantañ eo Michal Bodemann : hervezo e vefe bet un doare da lakaat war-wel an distruj bet graet war savadurioù, ha da guzhat war un dro ar preizhañ hag an tagañ tud. Implijet e voe an dro-lavar gant un Nazi a oa e penn Gau Hannover e-pad ur brezegenn distaget gantañ d'ar 24 a viz Even 1939. En ul levr embannet e 2001 e skriv ar politikoniour alaman Harald Schmid ez eo niverus-tre an doareoù da envel darvoudoù nozvezh an 9-10 a viz Du 1938. Dilezet e voe anv anv Nozvezh ar strink e 1948 hag e 1978 e voe implijet Reichspogromnacht, hag a voe implijet da vat azalek 1988 pa voe lidet 50 deiz-ha-bloaz an darvoud. An divizoù a-zivout an anv a vez dreist-holl en Alamagn hag en Aostria. Gwelet e voe en-dro da vare lidañ 70 deiz-ha-bloaz an darvoud : en Alamagn e reas ar gañsellerez Angela Merkel gant pogromnacht hag e Brussel e reas prezidant CCOJB gant Kristallnacht.
Armel (disheñvelout)
Armel zo
Speg siriat
Ar speg siriat (liester : speged siriat) (pe speg brizh siriat ) a zo ur spesad evned eus iskerentiad ar speged, Dendrocopos syriacus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Picus syriacus (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an daou naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825) ha Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl hep ober fae ouzh greun, had, hugennoù ha kraoñ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Arc'heskopti anglikan York
Unan eus daou arc'heskopti Iliz anglikan Bro-Saoz eo arc'heskopti York, egile o vezañ arc'heskopti Canterbury
En arc'heskopti York ez eus 14 eskopti :
Julio Granda
Julio Ernesto Granda Zúñiga a zo bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1967 e Camaná (Perou).
Mestrc'hoarier echedoù perouat.
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 19 vloaz.
Seizh gwezh eo bet Kampion Perou.
Kampion Bedel ar Vugale e 1981 e Mazatlán (Mec'hiko).
Kampio Panamerikan ar Re Yaouank e 1984 e Lima (Perou).
Trec'h en 38vet Tournamant Etreboadel "Capablanca In Memoriam" e La Habana (Kuba).
Trec'h en Tournamant "Magistral Entel" e Chile, 2005.
2592 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2646 e voe e renk Elo gwellañ, bet tapet e 2006.
XVvet kantved
|  |
../.. | |  |  kantved |  |  | ../..
Bloavezhioù 1400 | Bloavezhioù 1410 | Bloavezhioù 1420 | Bloavezhioù 1430 | Bloavezhioù 1440 Bloavezhioù 1450 | Bloavezhioù 1460 | Bloavezhioù 1470 | Bloavezhioù 1480 | Bloavezhioù 1490
D'ar 1401 e krog ar  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1500.
Darvoudoù
En Istor Europa emañ war-varc'h ar c'hantved-mañ etre ar Grennamzer hag an Azginivelezh.
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar kantved
1308
Diwar-benn bloavezh 1308 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1308
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1308
Glaokos (doue)
Glaokos (Γλαῦκος / Glaũkos, "lugernus", pe "glas-gwer"), anvet ivez Glaucus e latin, a oa mab da Boseidon, hag un doue eus ar mor, hervez mojennoù Hellaz kozh. Hervez mojennoù all e oa ur pesketaer ordinal, troet da zoue.
Mojennoù
O chom e oa e Boiotia, e kêr Antedon. Un deiz e welas ur pesk o lammat eus ar mor da vont da beuriñ geot a-raok distreiñ d'ar mor. Mont a reas da dañva ar geot-se hag e teuas da vezañ divarvel. Treiñ a reas e zivvrec'h da angelloù ivez, hag e zivhar da lost pesk, ma rankas chom er mor.
Start e kavas da gentañ, met degemeret mat e voe er mor gant an doueed Okeanos ha Tethys, a gelennas an diouganañ dezhañ. Evit-doare emañ o chom e Delos, e-touez an Nereidezed.
Hervez Apollonios Rodos en em ziskouezas d'an Argonaoted.
Lavarout a ra Euripides, en e drajedienn Orestes, e oa mab da Nereüs hag e roas skoazell da v-Menelaos, war e hent d'ar gêr, e-lec'h Proteüs.
Hervez ar gredenn e roe skoazell d'an dud a vor, peogwir e oa bet den a vor ivez gwechall.
Karantez
Karout a rae an nimfenn Skylla, met hi a dec'he rakañ bep tro, spontet ma oa gant e angelloù hag e lost pesk.
En arzoù
Un delwenn zo bet savet dezhañ e 1911 e-kreiz ar Fontana delle Naiadi, feunteun Mario Rutelli a zo enni peder nimfenn arem en o noazh, er Piazza Repubblica, e Roma.
Osfael ap Cunedda
Osfael ap Cunedda a oa unan eus mibien Cunedda Wledig.Herezhiñ a reas Enez Kubi an darn nemeti eus Enez Von kontrolet gant e familh. Netra a anavezer diwar-benn e vuhez met stourm a reas ouzh an iwerzhoniz a zalc'h ar peurrest eus an enez. Hervez Owen Rhoscomyl e c'hellfe-eñv bezañ an hevelep den ha Gwron ap Cunedda.
Dinan-Léhon Football Club
Dinan-Léhon Football Club zo ur c'hlub mell-droad breizhat bet krouet e 2003 dre unvaniñ klub kêr Zinan (Stade Dinannais AC) gant hini kêr Lehon (ASC Léhon). Abaoe 2010 e c'hoari ar re melen-ha-glas e CFA 2, da lavarout eo ar pempvet rummad.
Osfael ap Cunedda
Anezhañ e denn rouantelezh Osmaeliog hec'h anv
Dinan-Léhon Football Club
E 2014 eo ar wech kentañ d'ar c'hlub ober berzh e Kib Bro-C'hall. Goude bezañ gounezet derby ar Rañs a-enep Sant-Maloù e voe trec'h paotred Dinan war Angers. E miz Genver 2015 e voe kollet en 9vet tro ganto, 3-0, a-enep Gwengamp, barrekañ skipailh Aodoù-an-Arvor.
Speg tri biz
Ar speg tri biz (liester : speged tri biz), a zo ur spesad evned, Picoides tridactylus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Picus tridactylus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
San Carlos
San Carlos zo un anv spagnolek a c'hall bezañ, evel an anv portugalek São Carlos,
Speg tri biz
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Eurazia :
Caer Colun
Caer Colun eo an anv a reer eus ur rouantelezh vrezhon vartezeus a vije bet en-dro da gêr Colchester, e reter Bro-Saoz. N'eus ger er skridoù kozh diwar-benn istor ar rannvro met ne voe ket diazezet rouantelezh sakson Essex a-raok 540. Ne gaver roud ebet eus ar Saksoned enni. Da neuze eo ret krediñ e oa bet dalc'het ar vro gant ar Vrezhoned hiroc'h eget e-barzh ar peurrest eus reter Bro-Saoz.
Un enezennad keltiek e-kreiz ur vro aloubet gant ar Saksoned e oa Caer Colun moarvat. Diskaret e voe er, peuraloubet gant Essex
Loch Fìne
Loch Fìne (Loch Fyne e saozneg) zo unan eus loc'hoù Bro-Skos, en arvor kornôk Bro-Skos, e distrig Argyll and Bute, dezhi 65km hed adalek ar Sound of Bute betek ar penn pellañ en douaroù. Stag eo ouzh An Linne Rosach (anv gouezelek Sound of Jura) gant ar c'h-Crinan Canal. Brudet eo an istregi.
Apelles Kos
right|thumbnail|300px|Murlivadur eus Pompeii a vije bet savet diwar ul livadur gant Apelles, [[Venus Anadyomene, degaset eus Hellaz da Roma gant Augustus .]]
Apelles, pe Apelles Kos, a oa brudetañ livour Hellaz en Henamzer er IVvet kantved kent JK.
Hervez skridoù Plinius an Henañ hag Ovidius e vije ganet e Kos e 352 kent JK. Koulskoude, hervez ar Souda, e vije e Kolofon. Ne chom oberenn ebet diwar e zorn, met anaout a reer deskrivadurioù darn anezho.
Mojennoù diwar e benn
thumb|300px|Alesant Veur ha Kampaspe e [[stal-labour Apelles, livet gant Giovanni Battista Tiepolo.]] Gant Plinius an Henañ eo bet kontet gweladenn Alesant Veur e stal-labour Apelles. Alesant, un deiz, a welas poltred e serc'h Kampaspe hag a gomprenas e oa orgedet an arzour outi. E-lec'h fuloriñ – troet e oa da gonnariñ buan – ez eas da welout an arzour hag e roas e serc'h da Apelles.
Alesant, a soñje gantañ e oa un doue, a gare Apelles hag e arz kement ken e c'houzañvas taolioù all digant al livour hep sevel e vouezh. Reiñ a rae an arzour da gompren da Alesant e komze ar soudard anezhañ a-hed hag a-dreuz eus liverezh, ma c'hoarzhe gantañ e eilerien a veze o prientiñ al livaj.
Hogozik kement tra a zo anavezet diwar-benn Apelles a zeu eus skrid meur Plinius an Henañ, e Naturalis Historia (35.36.79-97 ha passim): kanañ e veuleudi a reas ar Roman, ouzh e genveriañ gant livourien all en e raok ha re all deuet war e lerc'h. Hervezañ e oa kempred Apelles gant ar 112vet Olimpiadeg (332-329 kent JK), abalamour moarvat m'en devoa graet poltred Alesant Veur.
E vuhez
Moarvat e oa ganet e Kolofon en Ionia. Da gentañ e studias gant Ephoros, eus Efesos, met pa voe deuet un tamm brud dezhañ ez eas da studiañ gant Pamphilos e Sicyon (N.H. 35.36.75). Evel-se eo, a lavarer, e rae war un dro gant an doare koant ioniat hag an hini pervezh doriat. Sachet e voe da lez Makedonia gant ar roue Fulup II, hag eno e livas ar roue hag e vab Alesant ha berzh a reas kement ken e voe anavezet evel livour lez Makedonia.
Ampart e oa da ober poltredoù, hag un istor zo bet kontet diwar e benn hag hini Ptolemaios Iañ Sôter. Hennezh a oa bet ur jeneral da Alesant Veur ha ne gare ket Apelles pa oant o-daou e servij Alesant. Meur a vloaz diwezhatoc'h, p'edo Apelles o veajiñ war vor, e savas ur barrad gwallamzer ken e rankas lestr an arzour aochañ e rouantelezh Egipt ma rene Ptolemaios eno.
Reningelst
thumb|left|Iliz katolik Sint-Vedastus
Apelles Kos
E vuhez
Farouell Ptolemaios a voe lakaet gant enebourien Apelles da gas d'al livour ur falskouviadenn da goaniañ gant ar roue. Pa erruas Apelles da goaniañ e savas fulor er roue. Goulenn a reas Ptolemaios gant piv e oa bet lavaret dezhañ e oa kouviet, ha setu Apelles da gemer un tamm glaou-koad diwar an oaled ha da dresañ ur poltred ouzh ar voger, ma voe anavezet gant ar roue kerkent hag al linennoù kentañ e oa e farouell an hini e oa ar c'houvier.
Reningelst
Reningelst en izelvroeg, Rinnegelst e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.
Apelles Kos
E vuhez
Bevañ a rae Apelles en amzer Protogenes, ha kontañ a ra Plinius un tamm istor, brudet en e amzer, diwar-benn beaj Apelles da Rodos da welout Protogenes, al livour-se en doa klevet anv anezhañ. Pa erruas en e stal-labour ne gavas Apelles nemet ur wrac'h a lavaras dezhañ e oa aet Protogenes d'ober un dro hag a c'houlennas digantañ piv e oa evit gallout en lavarout da vestr an ti. Pa welas Apelles ur plankenn a oa bet prientet gant mestr an ti a-benn e livañ e kemeras ur broust hag e lavaras d'ar vatezh kontañ d'he mestr Protogenes "eo ganin eo bet graet kement-mañ", hag e reas ul linennad liv a-dreuz d'ar plankenn. Pa zistroas Protogenes ha pa gontas ar wrac'h dezhañ petra a oa c'hoarvezet e sellas ouzh al linenn hag e lavaras: "N'eus nemet Apelles a vije gouest d'ober kemend-all". Ha Protogenes neuze da lakaat ul liv all ouzh ar broust, ha d'ober ul linenn all a-us d'an hini gentañ, ha da c'houlenn digant e vatezh diskouez anezhi d'ar gweladenner ma tistroe. Pa zistroas Apelles ha pa voe diskouezet dezhañ respont Protogenes, en devoe mezho kavout ul linenn graet gwelloc'h eget e hini, ma reas ul linenn all c'hoazh, en ul liv all, etre an div linenn gentañ, hep lezel tamm lec'h ebet etrezo o-div. Neuze ec'h anzavas Protogenes e oa trec'h Apelles dezhañ, hag ez eas d'en kerc'hat da gaozeal gantañ tal-ouzh-tal.
Reningelst
Istor
An iliz a zo bet distrujet e 1623 hag e-pad ar Brezel bed kentañ.
Anna Mouradova
Anna Mouradova, bet ganet А́нна Рома́новна Мура́дова Ánna Románovna Mourádova d’an 12 a viz Kerzu 1972 e Moskov, Rusia, zo ur yezhoniourez, ur skrivagnerez hag ur gazetennerez. Treiñ a ra romantoù ha danevelloù e brezhoneg hag e rusianeg.
Reningelst
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
left|thumb|200px|Astenn bered ar gumun Implijet e voe bered ar gumun hag an astenn gant Lu Breizh-Veur adalek miz Meurzh 1915 betek miz Du 1915. Niveroù:
Bered ar C'hommonwealth: Reninghelst New Military Cemetery
Krouet e voe ar vered e miz Du 1915 e-pad ar Brezel bed kentañ. Implijet e voe betek miz Gwengolo 1918. Tri soudard bet fuzuilhet a zo bet douaret er vered: Rifleman R. L Barker, 6th Bn. Royal Fusiliers, Private F. Loader, 1/22nd Bn. Royal Fusiliers, Private W. Smith, 3/5th Bn. Lancashire Fusiliers.
Anna Mouradova
Buhez
Goude ma veze komzet rusianeg er gêr, he deus desket ivez yezh he zad, an arameeg pe sirieg, hag a vez komzet en Iran, Irak, Siria, ha broioù ar C'haokaz, hag e kreisteiz Rusia, e troas he spered ouzh meur a yezh. Deuet e oa he zud eus Iran da Jorjia e dibenn an.
Apelles Kos
Oberennoù
thumb|270px|right|[[Kampaspe noazh dirak Apelles gant Auguste Ottin (1883). Delwenn ouzh tu hanternoz ar porzh anvet Cour Carrée e Mirdi al Louvre e Pariz. ]]
Anna Mouradova
Buhez
Desket he deus galleg ha saozneg er skol, ha latin ivez evit he flijadur.
Apelles Kos
Oberennoù
E-touez oberennoù kollet Apelles (n'eus deuet hini betek ennomp) e oa: thumb|300px|left|[[Falstamallidigezh Apelles (Botticelli)|Falstamallidigezh Apelles, gant Sandro Boticelli.]] Sandro Botticelli pa livas Falstamallidigezh Apelles.
Un toullad eus e livadurioù a voe tapet da gas da Roma.
Anna Mouradova
Buhez
Pa voe pemzek vloaz, dre ma oa dedennet Anna gant ar yezhoù keltiek he doa dibabet deskiñ brezhoneg hec’h-unan gant levrioù roet gant Viktor Kalygin, un enklasker war an iwerzhoneg. Dezhañ en doe lavaret e intente bezañ an hini gentañ o komz brezhoneg e Moskov. Da naontek vloaz e oa aet Anna da Roazhon da zeskiñ donoc’h ar brezhoneg. O chom e oa e Breizh etre 1992 ha 1994. Plijout a ra ar yezhoù dezhi, ar re geltiek en o zouez, p'he deus desket ivez iwerzhoneg kozh, gresianeg kozh ha kerneveureg.
Apelles Kos
Etre istor ha mojenn
Aner eo klask empentiñ doare-livañ un arzour ha ne chom oberenn ebet war e lerc'h. Ur bern istorioù zo bet kontet diwar-benn Apelles, pe gwir pe get, hag hendraourien zo bet o klask gouzout pegement a wirionez a oa enne.
Anna Mouradova
Buhez
Eus 2001 da 2018 he voe gopret evit ober enklaskoù war ar brezhoneg e Skol Uhel ar Yezhoniezh e Moskov. Kelenn e reas ar galleg er MGIMO ivez.
Apelles Kos
Etre istor ha mojenn
A-hervez e roe kalz a bouez d'an tresañ trolinennoù hag ec'h embrege ken alies ha bemdez. Brudet eo e weladenn da di Protogenes, hag ar c'hevezerezh a veze etreze o-daou da c'houzout pehini anezhe a drese al linenn eeunañ.
Livioù
Niver al livioù implijet gant al livourien zo kemmet kalz aboae amzer Apelles. En e amzer n'anavezed nemet pevar liv: gwenn, melen, ruz, ha du. Diwezhatoc'h eo e voe kavet ar gwer, mouk, ha glas.
Anna Mouradova
Buhez
Aet e oa-hi da chom da Jorjia, da Tbilisi, e 2009 evit bezañ tost ouzh he c'herent-nes a oa deuet di. Kendalc'het he deus gant an ensklaskoù yezh e Skol-Veur Shota Rustaveli e Tbilisi.
Tewynblustri
Tewynblustri (SWF, KU: Por Lestri, saozneg: Newquay) a zo ur gêr a gKernev-Veur. E 2001 e oa 19 562 a dud o chom eno.
Anna Mouradova
Studioù
E Skol-Veur MGLU, ur skol-veur da zeskiñ alamaneg, galleg hag all, e studias Anna etre 1990 ha 1992. Da c’houde eo bet e Skol-Veur Roazhon etre 1992 ha 1994, a-drugarez d'ur yalc'had-studi debarzhet gant Skol-Uhel ar Vro. Distreiñ a reas da skol-veur MGLU etre 1994 ha 1997. Etre 1997 ha 2002 e savas un dezenn war yezh kontadennoù ar Vretoned.
Oberennoù
Savet he deus danevelloù evit Al Liamm. Troet he deus e brezhoneg romantoù ha danevelloù evit brudañ ar skrivagnerien rusianek e metoù ar vrezhonegerien : Anton Tchec'hov, Viktor Astafiev, Vladimir Tendriakov, Rezo Gabriadze (ur Jorjian anezhañ) ha Nikolai Gogol. Lakaet he doe da embann ul levr kontadennoù brezhonek troet e rusianeg ganti.
Douarbolitikerezh
An douarbolitikerezh a zo ur skiant, e-touez skiantoù an Den, savet er evit studiañ an etreober a gaver etre an douaroniezh hag ar politikerezh. An istor hag ar skiantoù kevredigezhel a zegas o savboentoù koulz ha div lodenn an douaroniezh, an douaroniezh fizikel hag douaroniezh an Den. Ur preder war ar galloudoù politikel diazezet war an tiriadoù eo da gentañ holl. Eus ganedigezhioù, kreskidigezhioù ha marvioù ar riezoù hag an impalaeriezhioù e vez kaoz peurvuiañ, da lavaret eo eus petra a ro pouez dezho ha petra a c'hell lakaat anezho da goll o galloud pe da vont da get. Studiañ an eskemmoù sevenadurel hag armerzhel eo ur poent bras ivez.
Krouerien an douarbolitikerezh
Ijinet eo bet an termen gant an douaroniour svedat, Rudolph Kjellén, e dibenn an. E 1904 ec'h embannas ar Breizhveuriad Hallford John Mackinder un deorienn war vartezeadenn ar Galonvro (Heartland e saozneg). Ma’n em stailhfe ur riez e-kreiz ur c'hevandir a c'hellfe bevañ hep beli war ar mor ha chom trec'h war ar riezoù all. Er c'hontrol, an Amerikan, Alfred Thayer Mahan a bouezas war ar galloud war vor (sea power) hag o deus bet koulz Breizh-Veur en hag ar Stadoù-Unanet er c'hantved war-lerc'h.
Tachennoù an douarbolitikerezh
Pa ziskenner eus an dachenn gevandirel betek ar perzhioù douaroniel ha denel a gaver e-barzh ar riezoù hag ar broioù, e veneger alies :
Pouez an hentoù hag ar c'hehenterezh
Pa vez kavet hentoù nevez pe doareoù nevez evit en em dilerc'hiañ e c'hell kêrioù ha riezoù bras koll o birvidigezh. Da skouer p'o doa kavet an Europiz an hent war vor evit mont da Sufrika ha d'ar Reter pellañ eo bet diskaret ment ha pouez Tombouctou ha Samarkand e dibenn ar Grennamzer.
Dre ma oa aesoc'h mont war bigi eget war an hentoù douar e veze ur pouez bras d'ar stêrioù a oa bageüs. War riblennoù ar stêrioù hirañ e kaved meur a riez galloudus. Ar skouerioù koshañ a zo re ar riezoù an Henamzer uhel koulz e Mezopotamia (stêrioù Eufrat ha Tigr) hag e Egipt (stêr Nil).
Pouez ar gounezerezh
Gounezerezh an ed a zo unan eus an oberezhioù a rastell ar muiañ arc'hant p'eo ar bara hag ar c'hrampouezh ur boued priziet-dreist. Pinvidigezh Egipt kozh, galloud Rusia pa oa Ukraina dindan he beli, galloud armerzhel ar Stadoù-Unanet tennet diouzh ar gounezerezh divent diorroet en o flaenennoù meur a zo faktoù istorel eus ar re bouezusañ en Istor. E lodennoù ar bed m'eo gounezet boued diaezez all (maiz pe riz) e weler riezoù staliet o c'halloud war kontroll kouerien rediet da broduiñ war gorreadoù bras (sevenadurioù rakkoulmel e Suamerika ha sevenadurioù Gevred Azia.
Renet eo ar gounezerezh gant an hin hag an dour. Un hin mat ha dourioù a ra ur riez pinvidik.
Pouez an torosennadur
Un aradennad venezioù a zo a-bouez-kenañ :
Renkadur ar maenadoù/Sulfidennoù
Kemmeskaduriezhoù gant soufr, seleniom, telluriom hag arsenik, antimoan, bismut
F. Nannmetal Sulfidennoù
Distro da Renkadur ar Maenad
Carlo Borromeo
200px|thumb|right|Charlez Borrome oc'h ober war-dro ar vosenneien, gant [[Jean-Baptiste Corneille, XVIIvet kantved]]
Carlo Borromeo (Charlez Borrome, hervez Buhez ar Sent), ganet en Arona e 1538, marvet e 1584, a oa arc'heskob Milano en Italia, anvet da sant.
Mab e oa da Giberto II Borromeo ha Margherita Medici di Marignano, noblañsed uhel ha pinvidik-mor. E vamm a oa c'hoar da Giovanni Angelo de Medici, a voe anvet pab, Pi IV.
Skarzhañ a reas ar Yuzevien eus Lombardia. Brudet eo abalamour d'e emzalc'h pa gouezhas ar vosenn war gêr Milano, hag anvet e voe da sant. Eñ an hini eo ar Saint-Charles pe San Carlos a gaver en anvioù-lec'hioù.
Lidet e vez d'ar 4 a viz Du.
Valenciennes
Valenciennes (Valencijn e nederlandeg, Valincyinne pe Valinchinne e pikardeg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. Pennlec'h Arondisamant Valenciennes eo. Valenciennois a vez graet eus bro Valenciennes.
Istor
Brezel-bed kentañ: Eil Brezel-bed:
Levrlennadur (e galleg)
Privat, 2006.
802
Diwar-benn bloavezh 802 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 802
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 802
Kanton Plogastell-Sant-Jermen
Kanton Plogastell-Sant-Jermen a oa unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed betek 2014.
Kumunioù
Kanton Plogastell-Sant-Jermen a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
Denise Mégevand
Denise Mégevand, ganet d'ar 27 a viz Mae 1917 e Geneva (Suis) ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 2004 e Saint-Julien-en-Genevois (Haute-Savoie, Bro-C'hall), a oa telennourez a-vicher. Deskardez e voe d'an delennourez klasel Lily Laskine.
Brudet eo evit bezañ desket seniñ an delenn da Alan Stivell hag evit al labour a reas gant tad hennezh, Georges Cochevelou, en-dro d'an delenn geltiek. Hi an hini eo a gempennas an heuliad tonioù iwerzhonat anvet Gaeltacht a gaver war ar bladenn Renaissance de la harpe celtique (1971) gant Alan Stivell.
Strolladoù politikel an Izelvroioù
Er pennad-mañ e kaver listennad strolladoù politikel an Izelvroioù. Ur sistem diazezet war veur a strollad eo hini an Izelvroioù : niverus eo ar strolladoù politikel, met diaes eo dezho tapout ar galloud o-unan, setu perak e vez aozet gouarnamantoù kenunaniezh. An anvioù e nederlandeg a zo bet miret. thumb|right|300px|Savadur an Tweede Kamer e [[Den Haag]]
Strolladoù politikel a zo anezho er parlamant
Strolladoù politikel gant dileuridi en Eerste Kamer, Tweede Kamer pe e Parlamant Europa e miz Here 2007:
* : An dud-se n'emaint ket e penn o strollad en Tweede Kamer.
Bloque Nacionalista Galego
Un talbenn broadelour eo Bloc'had Broadelour Galiza (BBG) (galizeg Bloque Nacionalista Galego (BNG)) krouet e 1982.
Pal diwezhañ BBG eo emrenerezh Galiza dre ur strategiezh diazezet war kemmoù an eil war-lerc'h egile e-keñver ar strukturioù politikel e plas hiziv. da lâret eo dre ledanaat tachenn an aferioù m'emañ Galiza kiriek dezhe kentoc'h evit Stad Spagn.
Abaoe 2001 betek ar mouezhiadegoù e Kumuniezh Damemren Galiza e oa BBG an eil aozadur politikel e Breujoù Galiza, gantañ 17 dileuriad, un tammig muic'h evit Strollad Sokialour Spagn (PSOE). E 2005 avat, daoust a ha ma voe kollet neubeudig a voezhoù gante, ez eas ar maout gant PSOE er mouezhiadegoù o tiskenn niver dileuridi BBG betek 13. Cheñch a reas penn d'ar vazh koulsjkoude, rak kollet e voe d'ar c'houlz-se ivez ar muiañ-niver gant ar strollad dehour Strollad Poblek (PP) ha neuze e vo gouarnet ar vro gant Strollad Sokialour Spagn asamblez gant Bloc'had Broadelour Galiza.
Tapet e oa bet ivez gant ar Bloc'had 0,8% eus ar mouezhioù evit Breujoù Spagn e 2004 gant daou dileuriad.
Kollet e voe dileuriad nemetañ BBG e Breujoù Europa da geñver ar mouezhiadegoù e 2004.
Setu roll an aozadurioù ha strolladoù politikel a gaver e diabarzh ar Bloc'had:
Gwarellegezh
Gwarellegezh a zo ur anadenn studiet er fizik ha drezañ e weler dafaroù o tesach pe o tiboulzañ dafaroù all. Un nerzh desachañ pe un nerzh diboulzañ a zo un nerzh gwarellek (diwar gwarell, anv an dafaroù o deus ar barregezhioù-se). Komzet e vez eus an nerzh magnetek ivez. Bez' ez eus dafaroù anavezet evit fardañ gwarelloù mat pa ziskouezont aes-tre o barregezhioù gwarellek : an houarn, diroù'zo hag ur c'hailh anvet ar magnetid. Evit gwir an holl zafaroù a zo dindan levezon ur park gwarellek, met ret eo implij ardivinkoù arbennik evit e zedektiñ.
An nerzhioù gwarellek a zo nerzhioù diazez ar bed fizik hag eo dilec'hiañ ar c'harg tredanel a zo o abeg. Dre gevatalennoù Maxwell e vez deskrivet abegoù ha diorren ar parkoù m'eo renet an nerzhioù-se ganto. (Sell ivez ouz Lezenn Biot-Savart). En berr e teu ar gwarellegezh diwar fiñvadurioù ar rannigoù karget a dredan. P'en em laka an elektronoù da fiñval e korf un red tredan e teu anadenn an elektromagnetegezh : dont a ra eus fiñvadur orbital ha mekanikel-kwantikel an elektronoù en-dro da galonenn atomek, heñvel ouzh troial ar planedennoù en-dro d'an Heol.
Speg marellek
Ar speg marellek (liester : speged marellek) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae, Sphyrapicus varius an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Picus varius (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, en un takad hag a ya eus reter Alaska ha gwalarn Kanada da c'hevred Kanada ha biz Stadoù-Unanet Amerika (SUA).
Ledringem
Ledringem en izelvroeg, anv ofisiel e galleg:  Ledringhem , a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Orin
Krouet eo bet ar gêriadenn e mare ar Gelted kozh pe galian-roman. Orin an anv a vefe "ti" pe "bro" (hem) "Ledrae", hemañ o vout un tiern galian. E dibenn en XIXvet kantved e voe kavet un teñzor, ennañ 50 000 pezh aour galian-roman (25 000 liv ruz gante, abalamour d'ar c'houevr stank enne, 25 000 liv melen dezhe).
kantved
Brezel-bed kentañ: tammoù obuzioù ha restadoù munisionoù a gaver c'hoazh en ur dreiñ an douar e parkeier Ledringem, pezh a ziskouez edo Ledringem war an talbenn.
Eil brezel-bed:
Sant-Visant-an-Oud
Ur gumun e Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan eo Sant-Visant-an-Oud.
Dispac'h Gall
E 1790 e voe krouet ar gumun. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e kanton Paolieg ; e Bann Roc'h-an-Argoed edo ; dilamet e voe kanton Paolieg ha lakaet Sant-Visant-an-Oud e kanton Gwern-Porc'hoed, bet krouet e 1801 gant al lezenn eus an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix ; lakaet e voe Sant-Pereg en arondisamant Gwened bet krouet e 1800,.
Aten
Kêr-benn Bro-C'hres eo Aten (henc'hresianeg el liester atav Ἀθῆναι; gresianeg a-vremañ Αθήναι pe aliesoc'h Αθήνα, LFE: /a'θina/) anvet diwar anv an doueez Athena. Unan eus ar c'heodedoù brudetañ eo p'eo bet ur riez-kêr pennañ e Henc'hres, kavell meizadoù hag anaouedegezhioù aet da vezañ mein-bon ar sevenadur europat ha bedel. Kavet e vez ivez ar stummoù Atenas, pe Atena a-wechoù.
Istor
Atena voe savet sur a-walc'h en IIIde milvet kent J-K war an Akropolenn da 156 m uhelder gant tud eus Mysenia. Ur mare monarkel a vefe bet da-heul o kregiñ gant These hag oc'h echuiñ gant Kodro. These a reas eus Aten kêrbenn an Atik. Emdreiñ a reas ar gouarnamant en un oligarkiezh renet gant 9 arkont, war-lerc'h e voe an tyran kentañ Pisistrates a lañsas ekonomiezh Aten, met skarzhet e voe gant an aristokrated, hag e vab Hippias a voe rediet dezhañ kuitaat da bro Persia. Clisthen a gemeras ar galloud hag a instituas un demokratiezh e -508. En he barr, er Vvet kantved kent J-K, Aten a en em lede war 2 650 Km karrez.
Hervez mythologiezh an Ateniz e vefe bet krouet pep tra adalek ar C'haos. Diwarnañ e vefe bet ganet 8 ramz en o zouez Gaïa (Douar-Mamm) hag Ouranos (Oabl steredennek). Kalz a vibien o devo ha dreist-holl Kronos (amzer). Gant Rhea en doe d'e dro 5 bugel a zebras evit chom hep bezañ didronet, met Rhea, displijet gant Kronos, a guzhas ar 6vet hini, Zeus. Deuet bras, Zeus a lazho Kronos, a zieubo e vreudeur ha c'hoarezed hag a reno war ar Gwenved.
Keoded Aten
Levezonet eo bet istor politikel ha prederouriezh Europa a-bezh gant demokratiezh Aten. Evit anavezout istor keoded Aten da vare an Henamzer, sellit ouzh ar pennad diwar-benn Kronologiezh Henc'hres.
Istor a vremañ
Deuet eo Aten da vezañ bremañ kêr-benn Bro-Ch'res p'eo bet adsavet e 1835. Un tolpad-kêrioù bras eo, enni 3,7 milion annezad, o kreskiñ buan dave ar Reter hag an Norzh war lodenn vrasañ he fastell-vro, an Attika. Ur greizenn bolitikel, armerzhel, greantel galloudusoc'h-galloudusañ ha modernoc'h-modernañ eo.
Glossolepis multisquamata
Liammoù diavaez
Glossolepis Multisquamata
Moregan
Ar moreganed, pe huneganed-menez, eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Marmota.
Spesadoù
14 spesad moreganed a zo:
Isgenad Marmota
Isgenad Petromarmota
旱獺
Aigiale
Aigiale zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz
Bevoniezh
Graet e vez "Aegiale" eus ur genad balafenned.
1976
Diwar-benn bloavezh 1976 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Rovazil
Rovazil (Romazy e galleg) zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Albin-Elvinieg e departamant Il-ha-Gwilen.
1976
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1976
Rovazil
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik.
1976
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1976
Douai
Douai (Dowaai en izelvroeg, Duacum e latin) a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. Pennlec'h Arondisamant Douai eo. Douaisis a vez graet eus bro Douai.
Rovazil
Monumantoù ha traoù heverk
Iliz katolik Sant Pêr ha Sant Paol.
Moregan an Alpoù
Moregan an Alpoù (Marmota marmota) a zo ur bronneg krigner hag a vev en Europa.
Renkadur ar maenadoù/Halogenidoù
Kemmeskadoù gant an halogenoù d'an seizhved strollad eus ar Taolenn beriodek an elfennoù.
Annibale
Annibale zo un anv-badez italianek, deuet diwar an anv Hannibal, brudet evel anv ar jeneral kartadat Hannibal Barca.
Renkadur ar maenadoù/Halogenidoù
D. Oxihalogenidoù
Distro da Renkadur ar Maenad
Annibale
Anv-plac'h
Annibala, Annibalina zo anvioù a vez roet d'ar merc'hed.
Lid
Lidet e vez en Italia d'ar 1añ a viz Mezheven.
Houyet
Houyet (e walloneg : Houyet ivez) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Rude boy
Ar rude boys kentañ (re ar bloavezhioù 1960) a oa peurliesañ a orin eus karterioù paourañ Kingston. Eno e oa ar sonerezhioù ska ha rocksteady ar re a blije ar muiañ dezho. Diouzh ar c'hiz en em wiskent pa'z aent d'an dancehall pe pa vezent o kantren er straedoù. Al lod brasañ anezho a grogas da wiskañ chupennoù cheuc'h, kravatennoù strizh, togoù pork pie pe re Trilby, diwar levezon filmoù gangster ar Stadoù-Unanet, ha hini ar sonerien jazz ha soul. Er memes mare e kavas ul lod anezho labour er sound system : plantañ reuz a rejont e-kerzh ar c'henstrivadegoù dañs, ha diwar an emzalc'h-se e voe krouet an dro-lavar saoznek dancehall crasher. An emzalc'h-se hag o zech d'en em gannañ er straedoù a voe penn-kentañ sevenadur feulst ha politikel ar gangoù er Jamaika. A-feur ma kreskas an niver a zivroidi a Jamaika er Rouantelezh-Unanet er bloavezhioù 1960 e voe levezonet al luskad skinhead gant ar sevenadur rude boy, koulz a-fet sonerezh, doare d'en em wiskañ ha feulster,.
Hellys
Ur gêr a gKernev-Veur eo Hellys (LFE: ['hɛl:ɪz], Helston e saozneg), lec'hiet e ledenez Lysardh. E 2001 e oa 10 578 a dud o chom eno.
Merope
Merope a zo anv meur a blac'h e mojennoù Hellaz kozh.
Hag ivez:
C'hoarioù Olimpek an Henamzer
C'hoarioù Olimpek an Henamzer (henc'hresianeg τὰ Ὀλύμπια, ta Olympia; Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες (Katharevousa), Ολυμπιακοί Αγώνες (Dimotiki) Olympiakoi Agones) a oa un heuliad kentstrivadegoù atletek dalc'het en enor da Zeus gant kannaded eus keodedoù Henc'hres. Orin resis ar c'hoarioù olimpek zo displeget gant mojennoù hepken met ar rolloù a ziskouez e krogjont e 776 kent J-K. en Olimpia en Henc'hres. Lidet e voent betek 393 eus hon oadvezh ma voent diframmet gant an impalaer Teodosius I e-doug ar c'houlzad renet da ober ur relijion-Stad eus ar Gristeniezh. Dalc'het e veze ar c'hoarioù bep pevar bloaz, pe olimpiadenn, evel ma teuas an unanenn amzer-mañ da vezañ anavet. Pa veze lidet ar c'hoarioù e veze un dreverzh olimpek evit ma c'hallfe an atleted beajiñ eus o c'heoded betek Olimpia e surentez. Ar prizioù roet d'an drec'herien a oa kurunoù delioù lore.
Disheñvel e oa ar c'hoarioù olimpek en Henamzer diouzh re bremañ. Nebeutoc'h a genstrivadegoù a oa, ha ne oa nemet an dud dieub hag a oa gresianegerien a c'halle kemer perzh (daoust ma oa meneget ur vaouez Bilistic'he da vezañ trec'het en ur genstrivadeg). Keit ha ma toujent d'an dezverkoù-se e c'halle atleted eus forzh peseurt bro pe keoded kemer perzh. Dalc'het e veze atav ar c'hoarioù en Olimpia kentoc'h evit cheñch lec'h evel ma'z eo hengoun ar c'hoarioù olimpek hiziv an deiz. Koulskoude e veze enoret ha priziet holl an atleted a oa aet ar maout gante evel er C'hoarioù olimpek a-vremañ. Brudet e veze ar c'hurioù o doa kaset da benn dre holl hag enrollet e vezent er bloazdanevelloù d'ar rummadoù da zont da vezañ gouest da dañva o ferzhioù mat.
Istor
Ar roue Oenamos a oa bet skoet e-barzh ur redadeg gant Pelops. Pelops a lidas e drec'h en ur ober ar c'hoarioù Olimpek.
E 776 a-raok Jezuz-Krist an hini e krogas ar C'hoarioù Olimpek. Arsav brezel a oa etre ar c'heodedoù evit ma c'hellfent dizaon mont da Olimpia da genstrivañ.
Ar sportoù
Meur a sport a veze pleustret:
Essa
Essa (LFE: ['ɛsa], saozneg: Saltash) a zo ur gêr a Gernev-Veur, lec'hiet e tolpad-kêrioù Plymouth. E 2001 e oa 14 124 a dud o chom eno. thumb|350px|kleiz|Ti Koesheyl nepell diouzh Essa
1309
Diwar-benn bloavezh 1309 an deiziadur juluan nevez stumm eo ar bajenn-mañ (bloavezh boutin 365 deiz, doare Me1 = kregiñ hag echuiñ war ur Merc'her; Sul-Fask d'an 30 Meurzh)
Frañs
Bro Saoz
Bro Skos
Ganedigezhioù
Gwelet ivez : Rummad : Ganedigezhioù 1309
Marvioù
Gwelet ivez : Rummad : Marvioù 1309
Aigiale (gwreg Diomedes)
Aigiale pe Aigialeia a oa merc'h Adrastos hag Amfithea, ha pried Diomedes, a oa o vrezeliañ e-tal Troia.
Glossolepis pseudoincisus
Ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo glossolepis pseudoincisus. Heñvel eo ouzh glosslepis incisus met bihanoc'h eo. Kavet e oa bet en ur brec'h eus ar ster Tami e Papoua ar C'hornaoueg met da get eo bet aet ar boblañs-se war a seblant. Pennoù heñvel tre ouzh glossolepis pseudoincisus a oa bet dizoloet gant Heiko Bleher e 1982 e lenn Itafen met n'eo ket sur e perc'hennont d'an hevelep spesad.
Aigiale (gwreg Diomedes)
Ne voe ket feal d'he fried, ha dilezet e voe gantañ pa zistroas.
Glossolepis pseudoincisus
Liammoù diavaez
Glossolepis pseudoincisus
Makolkoleg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar malkolkoleg (malkolkol) komzet gant tro-dro da 7 den (1988) e Papoua-Ginea Nevez.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Klymenos
Klymenos (Κλυμενος, "brudet" e gregach), a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh.
Soulkeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar soulkeg (sulka) komzet gant tro-dro da 2.500 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.
Les Gras de Douarnenez
Ar Gras de Douarnenez a zo anv abadenn an Ened e Douarnenez e departamant Penn-ar-Bed. Anvet e vez alies les Gras de Douarn'  pe zoken les Gras gant an dud kustumet. Padout a ra 5 devezh e kreiz miz C'hwevrer, hag un heuliad balioù ha dibunadegoù eo.
1897
Diwar-benn bloavezh 1897 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Les Gras de Douarnenez
Orin ar gouel-se a zo e 1835.
1897
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1897
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1897
Glaokos (Korinthos)
Glaokos, anvet ivez Potnieüs, abalamour ma teue eus Potniai, nepell diouzh Thebai, a voe roue Korinthos, mab da Sisyphos ha Merope, ha tad Bellerofon.
Les Gras de Douarnenez
Brudet mat eo ar fest-mañ e Breizh, dreist-holl evit an nozvezh gentañ e lec'h ma vez tronet roue ar gouel anvet an Den'Paolig. Ha devet e vez ar maskotenn-se devezh ziwezhañ ar fest, hag e vez aozet un abadenn treuzwisket hep tem resis ebet war ar porzh kozh.
Glaokos (Korinthos)
Kounnar a yeas en Afrodite abalamour dezhañ. Ha hi da drelatiñ e gezeg e-pad c'hoarioù a voe da-geñver obidoù ar roue Pelias, ma voe drailhet korf Glaokos gante.
E dasmant eo taraksippos "sponter kezeg".
Detroit
Detroit a vez graet eus meur a lec'h er Stadoù-Unanet :
Detroit a c'hall daveiñ ivez d' :
Adolf Hitler
Adolf Hitler (ganet d'an 20 a viz Ebrel 1889 e Braunau am Inn, Aostria ha marvet dre emlazh d'an 30 a viz Ebrel 1945 e Berlin) a oa ul livour kartennoù-post dianavezet deuet da vezañ ur politikour aostrian-alaman, penn an NSDAP (alamaneg: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, strollad nazi), kañseller (adalek miz Genver 1933) ha prezidant (adalek 1934) Alamagn ha "Führer" (d.l.e. sturier) an Trede Reich nazi.
Hervez ar pezh a lenner en e levr Mein Kampf (skrivet gantañ asambles gant Rudolf Hess en toull-bac'h e 1924) e oa anat dezhañ e oa tonket da vezañ (Vorsehung) sturier ar bobl alaman, ha se zo kaoz e stagas d'ober war-dro politikerezh goude fin ar brezel bed kentañ, e dibenn ar bloavezh 1918. Dre ma oa helavar ha ma ouie ober brud e tastumas kalz a dud en-dro dezhañ buan a-walc'h.
E 1919 e lakaas e anv en DAP, a zeuas da vezañ an Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei ur pennadig war-lerc'h.
Diwar e urzh eo e voe kroget an Eil Brezel Bed dre dagañ Polonia d'ar 1añ a viz Gwengolo 1939 ha drouklazhet 11 milion bennak a dud (en o zouez 6 milion a yuzevien) e kampoù-diouennañ savet gant an SSed war dachenn Polonia dreist-holl ha gant an Einsatzgruppen gwallvrudet. Kiriek eo ivez da varv 30 milion bennak a dud all lazhet e-kerzh ar brezel kroget gantañ.
E vuhez
Adolf Hitler a zo bet ganet d’an 20 a viz Even 1889 en ostaleri Gasthof zum Pommer, Vorstadt Nr. 219, e Braunau am Inn, ur gêr vihan eus Aostria-Uhel e-kichen harz Alamagn-Aostria. Pevare eo eus ur familh 6 bugel Alois Hitler an tad ha Klara Pölzl ar vamm. An darn vrasañ eus ar vugale a varv d’un oad izel; e c’hoar vras Paula († 1960) a zo an hini nemeti a chomo bev. Alois Hitler, tad Adolf, a oa maltouter. Ganet ar 7 a viz Even 1837, Alois a gemer da gentañ anv familh e vamm, Maria Anna Schicklgruber met d’ar 6 a viz Even 1876 e kemer anv e dad “Hitler”. Desavet eo Adolf en un doare strizh gant e dad, kozh a-walc’h, war e leve e 1895. An 3 a viz Genver 1903 e varv e dad, heuliet an 21 a viz Kerzu 1907 gant e vamm hag a varv diwar krign-bev ar bronn. Lisead na fall na mat da vare e skoliata e lise Realschule Linz, nac’hañ a ra Hitler heuliañ hent e dad. Deuet da vezañ emzivad, bevañ a ra gant ur yalc’had vihan. C’hwitañ a ra div wech e arnodenn evit mont da akademiezh arzoù-kaer Vienna e 1907 hag an 8 a viz Here 1908. Plijout a ra dezhañ sonerezh Richard Wagner ha plijout a ra dezhañ lenn ivez. Ober a ra leun a dammoù labourioù disheñvel, en ur vevañ er baourentez e-pad 5 bloaz. Diwezhatoc’h e skrivo e barzh Mein Kampf : « E-pad 5 bloavezh ‘m eus ranket, e-giz darbarer er penn-kentañ, ha livour bihan goude-se, gounit va boued ha ma gopr a oa re zister evidon da zebriñ." E-kerzh e vloavezhioù tremenet e Vienna eo e krogo Hitler da vezañ gouennelour, memes ma 'z eo dibosupl gouzout da beseurt mare resis eo ez eo kroget da grediñ en ideologiezh-se.
Lederzele
Lederzele en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Lederzeele, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Sant-Jermen-an-Il
Sant-Jermen-an-Il (Saint-Germain-sur-Ille e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen.
Hallein
Hallein, lec'hiet 10 km er c'hreisteiz da Salzburg, a zo ur gêr e stad kevredet Salzburg, Aostria. Adalek 600 kent JK betek 1989 e voe eztennet holen e Hallein, a dont a ra anv ar gêr deus ar fed-se. N'en deus netra da welet gant ar ger brezhonek holen (< hengeltiek *saleino- a vjie en em droet da Saln pe Söln en alamaneg) avat, met gant alamaneg Halde. Rannet eo kêr en 11 arondisamant: Au, Bad Dürrnberg, Burgfried, Gamp, Gries, Hallein-Stadt, Kaltenhausen, Neualm, Rehof ha Rif-Taxach.
Gevelliñ
Gevellet eo Hallein gant Gurk, Karintia.
Knidos (disheñvelout)
Knidos pe Cnidus a zo un anv-lec'h a c'hall bezañ :
San Carlo
San Carlo zo un anv italianek savet diwar an anv Carlo, hag a c'hall bezañ
Aigiale (merc'h Helios)
Aigiale (henc'hresianeg : Αἰγιάλη) a oa merc'h da Helios ha Klymene, a oa unan eus an Heliadezed.
Pe hi pe Enarete a oa mamm Alkyone, hag Aiolos an tad.
San Carlo
Anv-lec'h
Stag outo, an anv-lec'h Montecarlo.
Kanton Pont-Aven
Kanton Pont-Aven a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Pont-Aven a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
Kwoteg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar c'hwoteg (kuot pe panaras) komzet gant tro-dro da 2 300 den (1996) en Iwerzhon-Nevez (Papoua Ginea-Nevez). Ur yezh direnk eo.
Peleateg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar peleateg (pele-ata pe wasi) komzet gant tro-dro da 1 900 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.
Mouezh Aztlan
Mouezh Aztlan (spagnoleg "La Voz de Aztlán") a zo anv ar strollad Nation of Aztlán ("Bro Aztlan") staliet e Kalifornia er Stadoù Unanet. Pal ar strollad-mañ a zo krouiñ ur stad nevez anvet "Aztlán", ennañ Mec'hiko evel m'emañ hiziv, met ivez Teksas, Mec'hiko Nevez, Kalifornia, Arizona, Utah, Nevada ha takadoù eus Oklahoma.
Krouet e voe ar strollad gant Hector Carreon, ijinour a vicher, bet ezel eus ar "Beredoù Gell" (saozneg Brown Berets).
Liammoù en defe ivez marteze La Voz de Aztlán gant ar strollad chicano. Tamallet eo bet ivez gant ar Southern Poverty Law Center ("Kreizenn Gwironiezh evit Re Baour ar Su") da vezañ ur strollad gouennelour, dreist-holl abalamour ma sav groñs a-enep d'ar sionouriezh.
Gant ar c'h"Kevre a-enep d'ar Gwallvrudañ" (saozneg Anti-Defamation League) e e vefe Mouezh Aztlan ur strollad enep-yuzevour o nac'hañ e oa bet lazhet yuzevion gant an nazied en Alamagn hag enep-heñvelrevour. Diaezet eo goût, avat, pegen neptu eo an tamalloù-se abalamour ma'z eo ar C'hevre un aozadur hag a sav a-du kreñv gant ar sionouriezh.
Glossolepis ramuensis
Ur spesad pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo glossolepis ramuensis. O vevañ emañ e diaz ar ster Ramu e Papoua Ginea-Nevez.
Liammoù diavaez
Glossolepis ramuensis
Biloueg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar biloueg (bilua pe lavella) komzet gant tro-dro da 8.540 den (1998) en Inizi Solomon.
Paul Kagame
Paul Kagame, bet ganet d'an, a zo prezidant Republik Rwanda abaoe ar bloavezh 2000.
E vuhez
Paul Kagame a voe ganet d'an war torgenn Nyarutovu e kumun Tambwe, proviñs ar Su (prefeti kozh Gitarama) tost eus kreiz Ruhango. Kuitaet en doa e vro gant e familh e 1961 goude an dizalc'hidigezh, d'an oad a bevar bloaz, da-heul heskinerezhioù an Tutsied abaoe ar reveulzi rwandat e 1959. En em staliañ a rejont e Gahunge, e distrikt Toro en Ouganda.
Baniateg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar baniateg (baniata pe lokuru) komzet gant tro-dro da 1.480 den (1998) en Inizi Solomon.
Emsavadeg Nika
Emsavadeg Nika (Στάση του Νίκα e gregach), a oa un emsavadeg-pobl hag a badas ur sizhunvezh e Konstantinopolis e 532. Devet e voe an hanter eus kêr ha dekmiliadoù a dud a voe lazhet. Darbet e voe d'an impalaer Justinian koll e gurunenn
Dont a ra an anv diwar ar ger Nika (trec'h en gregach), da lavarout eo « Bez trec'h ».
Moregan Kamchatka
Moregan Kamchatka (Marmota camtschatica) a zo ur bronneg krigner hag a vev e reter Sibiria.
Moregan Alaska
Annez
thumb|left|250px|Tiriad moregan Alaska (kartenn eus Alaska).
803
Diwar-benn bloavezh 803 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 803
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 803
Moregan hirlostek
Ar moregan hirlostek (Marmota caudata) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia.
Andrija Fuderer
thumb|upright 1.2|Andrija Fuderer d'ar 15 a viz Genver 1952 Andrija Fuderer (Subotica, Yougoslavia, 13|Mae|1931 – Palamós, Katalonia, ) a oa ur mestrc'hoarier echedoù yougoslaviat, kroat ha belgiat.
Kampion Yougoslavia e voe e 1947 er rummad Junior, pa oa oadet 16 vloaz.
Kampion Kroatia e voe e 1951.
Eurydike
Eurydike (Ευρυδίκη e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez e mojennoù hag en istor Hellaz kozh.
Andrija Fuderer
Mestr Etrebroadel (FIDE) e voe e 1952, Mestr Meur e 1990.
Eurydike
Istor
Eurydike zo anv meur a vaouez en istor Hellaz kozh:
Traoù all
Troet eo anv Eurydike da Eurydice en un toullad brav a yezhoù, hag anv meur a dra, ha meur a oberenn, eo ivez ouzhpenn.
Andrija Fuderer
Kemer a reas perzh e meur a dournamant :
Warlincourt-lès-Pas
Warlincourt-lès-Pas a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun d'an 23 a viz Gwenholon 1920.
Gouliguoleg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar gouliguoleg (guliguli pe gulili) komzet gwechall en Inizi Solomon.
Ur yezh varv an hini eo.
Stene
Stene a c'hall bezañ :
Hannibal Mago
Hannibal, lesanvet Mago dre ma oa mab-bihan da Hamilcar Mago, a oa sofet Kartada e 410 kent JK. Brudet eo ar brezel a reas e Sikilia.
Istor
E 411 e voe dilennet gant sened kartada evel pennjeneral ha gouarnour trevadennoù punek Sikilia. Mall zo warnañ kas e zial da Hellaziz ar vro o devoa faezhet e dad-kozh Hamilcar dirak Himera e 480, 69 vloaz a-raok.
E 409 e oa e penn un arme kaset gant Kartada da Sikilia, war c'houlenn kêr Segesta. Kemer a reas kêrioù gresian Selinus ha Himera. E-kerzh an aloubadeg e lazhas 3000 prizoniad-brezel, evel dial, hervez a gonter, eus faezhadenn e dad-kozh en Emgann Himera (480 kent JK) un 70 vloaz a-raok.
Mervel a reas e 406 gant ar vosenn e-pad seziz Agrigento.
Sonerezh elektronek
Ar sonerezh elektronek zo anezhañ ur seurt sonerezh gant sonioù krouet diwar ardivinkoù elektronek dreist-holl. Ar binvioù sonerezh elektronek hag an teknologiezh sonerezh elektronek emañ e kalon e savidigezh. En em ziorren a ra kalz adalek fin an XXvet kantved.