cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
François Georges-Picot
Buhez
Pa darzhas ar brezel e 1914 e voe kaset da Gaero (Egipt), ma chomas e darempred gant kristenien Varonit Liban. En nevezamzer 1915 e voe galvet da Baris gant Ministrerezh an Aferioù estren evit difenn lodenn Bro-C'hall er feur-emglev a oa e go. Peogwir e oa anezhañ un ezel eus ar Parti colonial e savas F. Georges-Picot a-du gant ul Leuriadur melestradurel gall war Siria ha Liban er feur-emglev, pa felle dezhañ e renfe Bro-C'hall war ur "Siria glok" astennet eus İskenderun (e Turkia hiziv) betek Sinai hag eus Mosoul (en Iraq hiziv) betek aodoù ar Mor Kreizdouar.
Goude sinadur ar feur-emglev kuzh e voe anvet da Uhelgomiser e Siria ha Palestina (1917-1919), ma voe Louis Massignon e guzulier, kent bout kannadour e Bulgaria e 1920 hag en Arc'hantina goude.
Accipiter poliogaster
Accipiter poliogaster a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.
Anvet e voe Falco poliogaster (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi gleb Suamerika, er reter d'an Andoù.
Frañsez Debauvais
Frañsez Debauvais, bet ganet e Roazhon d'an 31 a viz Genver 1903, a oa ur broadelour breizhat a Vreizh-Uhel. François Debeauvais a oa e anv gwirion met dre fazi un ofisour stad-sivil e oa bet lamet un "e" e anv e dad. Lesanvioù en deus bet ivez evel Fañch Debauvais, Fañch Deb, Deb, Fañch Denoual. Desket mat brezhoneg gantañ ha drezhañ,. Desket mat e oa a-fed istor Breizh. Aet e oa da Anaon e Colmar d'an 20 a viz Meurzh 1944, diwar an dorzhellegezh. Ur pennad enoriñ a oa bet savet gant Roparz Hemon e niverenn ziwezhañ Gwalarn, kinniget e vez ar pezh-c'hoari Roperzh Emmet dezhañ. Ar pennad a oa bet unan eus ar re gaerañ e brezhoneg evit Frañsez Kervella: "E varv a voe kemennet e niverenn 165 Gwalarn, hag ar pennad gouestlet enni d'e vignon gant Roparz Hemon a zo unan eus ar skridoù kaerañ a anavezan."
Emañ e vez e bered hanternoz Roazhon, warnañ ur groaz keltiek uhel skrivet warni "Doue da bardono d'an Anaon".
Celano
Celano zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Departamant Jinotega
Departamant Jinotega zo unan eus departamantoù Nicaragua, hag an hini brasañ, e hanternoz ar vro, harp ouzh Honduras, ha Jinotega eo ar pennlec'h anezhañ.
E menezioù ar serranía Isabelia ez eus kernioù evel ar Chimborazo (1688 m.), an Diablo (1640 m.) al lamm-dour la Bujona. Hag ouzhpenn, e Menezieg las Peñas Blancas (1745 m.), emañ Mirlec'h Bosawás.
L'Heure Bretonne
L'Heure Bretonne a oa ur gazetenn sizhuniek broadelour breton, kazetenn Strollad Broadel Breizh e vezo adal miz Even 1940 betek miz Even 1944 mare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamanted.
Bet e voe ur gendalc'hadenn d'ar gazetenn Breiz Atao. Divyezhek e oa ar gazetenn gant testennoù en galleg hag en brezhoneg. Liammet e oa gant ur gevredigezh anvet Kevar savet gant lennerien ar gazetenn L'Heure Bretonne. Bruderezh a veze er gazetenn alies er bajenn gentañ evit brudañ Kevar hag a oa staliet e Pariz.
Krouidigezh
L'Heure Bretonne a oa bet krouet gant Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel, da-heul ar c'hendalc'h a oa bet dalc'het e Pondi d'an 3 a viz Gouere 1940 : kannad Strollad Broadel Breizh a oa.
Gant aotre an Ac'huber alaman o klask seveniñ ur bolitikerezh evit minorelezhioù Bro-C'hall evit gwanaat ar Stad c'hall e oa bet moullet he niverenn gentañ. War-bouez gwaskerelloù-tro ar gazetenn L’Ouest-Éclair e vezo graet, e Roazhon, d'ar 14 a viz Gouere 1940 hag ingalet digoust e Breizh a-bezh.
L'Heure Bretonne ha Vichy
Hanter-hent e klaske chom ar gazetenn da-geñver tagañ gouarnamant Vichy dreist-holl dre levezon Raymond Delaporte. Adal ar bloavezh 1941 e krog ar gazetenn L'Heure Bretonne da vont war fonnusaat gant he zagadennoù a-enep gouarnamant Vichy ha dreist-holl gant ur sell war drouk-skouer ar bourvezadur.
Doare skridoù L'Heure Bretonne
Linenn bolitikel ar gazetenn a oa kenderc'hel obererezh ar gazetenn Breiz Atao. Selloù L'Heure Bretonne a oa neuze :
Ar c'hentañ niverenn embannet d'ar 14 a viz Gouere 1940 a zisklêr gant an titl "Breizh a vez ofisiel bremañ" ouzhpennet e vez en destenn ez eo « Anavezet ar vro dindan ur stumm ofisiel gant pennadurezhioù Alamagn dre ma'z eus bet krouet ganto ur post a c'houarnour da Vreizh...».
Dibenn L'Heure Bretonne
Daou c'hant teir niverenn a voe renablet betek an hini ziwezhañ, d'an 2 a viz Gouere 1944.
Uzhiadur un niverenn L'Heure bretonne
Er bajenn gentañ e kaver an titl e bras L'Heure bretonne gant an istitl "Journal Breton hebdomadaire " (Kazetenn sizhuniek Breton). Kavet e vez war ar bajenn gentañ un destenn en Brezhoneg war meur a sujedoù hervez an niverenn:
Kavet e vez ivez alies ul ludresadenn o flemmañ bro C'hall hag ar spered C'hall hervez an aozerien.
Savadurioù
Savadur pennañ ar gazetenn l'Heure bretonne a oa plasenn an ti kêr e Roazhon er penn-uhelañ eus ar blasenn.
Sainte-Radégonde-la-Vineuse
Sainte-Radégonde-la-Vineuse a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Franz Josef Huber
Franz Josef Huber (München, 22 Genver 1902 – idem, 30 Genver 1975) a oa ur c'hargad SS hag a voe ofiser a bolis ha surentez koulz e Republik Weimar (1919-1933) hag en Trede Reich (1933-1945).
E 1937 ez emezelas er Strollad Nazi, ma labouras gant Heinrich Himmler, penn ar Gestapo. Goude an Anschluss, destagadur Aostria d'an 12 a viz Meurzh 1938, e voe anvet Huber da benn Polis ar Surentez (Sicherheitspolizei, SiPo) e Wien ha da benn Polis Kuzh ar Stad (Geheime Staatspolizei, Gestapo) e Wien hag ar rannvroioù Niederdonau (Danav-Izel) hag Oberdonau (Danav-Uhel). P'edo e karg e voe hangaset a-yoc'h Yuzevion e dachenn. Biken ne voe kondaonet goude an Eil Brezel-bed ; implijet e voe gant Servijoù kuzh Republik Kevreadel Alamagn adalek 1955 betek 1964, kent e varv e München e 1975 d'an oad a 73 vloaz.
Yaouankiz
E Munchen, Bavaria, en Impalaeriezh alaman d'ar mare, e voe ganet F. J. Huber d'an 22 a viz Genver 1902 en un tiegezh katolik. E dibenn e studioù ez emezelas evel Zeitfreiwilligen ("youlad en amzer"), eleze evel adarmead a c'helled gervel forzh pegoulz dindan berr amzer. Er bloaz 1922, oadet 20 vloaz, e voe poliser a-vicher e München, ma savas en urzhaz betek bout anvet er polis politikel e 1926 ; enseller e voe daou vloaz goude. E-pad Republik Weimar e labouras gant Heinrich Müller, a oa e penn skrourr politikel Polis München. Da Huber e voe fiziet evezhiañ ar Strollad Nazi, ar gomunourion ha strolladoù politikel all.
Strollad Nazi
E 1933, ar Reichsführer SS Heinrich Himmler a voe lakaet e penn Polis München tra m'edo Reinhard Heydrich e penn Polis polikitel Bavaria. Kerkent hag anvet e penn ar Gestapo d'an 22 a viz Ebrel 1934, R. Heydrich a yeas d'e benngarter e Berlin en ur gas H. Müller ha F. J. Huber gantañ ; Bajuwaren-Brigade ("Brigadenn vavariat") a reas anezho. Tri bloaz diwezhatoc'h, e 1937, Huber a emezelas er Strollad Nazi indan ar marilh 4 583 151 hag en SS gant an niverenn 107 099.
E deroù 1938, Hermann Göring ha H. Himmler a vennas kaout an dizober eus ar jeneral Werner von Blomberg, a oa Maodiern ar Brezel Adolf Hitler. Josef Albert Meisinger ("Boser Warszawa" e lesanv), ur c'hargad er Strollad Nazi, a gavas e oa bet pried W. von Blomberg ur c'hast, ar pezh a redias ar general da reiñ e zilez. Meisinger bepred a gavas e oa bet tamallet heñvelrevelezh d'ar c'horonal-jeneral Werner von Fritsch, Pennrenner al Lu. Reinhard Heydrich a roas an ditour da A. Hitler, a urzhias ma vije distrujet an teuliad, ar pezh na voe ket graet. E dibenn miz Genver 1938, H. Göring a glaskas ivez kaout an dizober eus W. von Fritsch, pa ne felle ket dezhañ e kemerje hennezh karg W. von Blomberg ; R. Heydrich a adlakaas an teuliad kozh war an daol, ha dre m'edo Meisinger e penn ar Bekämpfung der Homosexualität und der Abtreibung ("Brezeliadenn enep an heñvelrevelezh hag ar sioc'hanidigezh"), Huber ha Meisinger a gendalc'has da ensellet enep ar c'horonal-jeneral. Ganto e voe aterset Otto Schmidt, un topiner heñvelreviaded a gadarnaas an tamall. Hizivaet e voe an teuliad ha roet da Hitler arre. , ha kavet e voe e oa bet droukvesket W. von Fritsch gant ur "von Fritsch" all a oa un ofiser er marc'hegerezh. Didamallet e voe ar c'horonal-jeneral, ha F. J. Huber a voe kaset da Wien ; H. Müller, an eil ezel eus ar Bajuwaren-Brigade, a voe lakaet e penn ar Gestapo d'ar 27 a viz Gwengolo 1939.
D'an 8 a viz Du 1939, da nav eur ugent noz, ur vombezenn a darzhas e München e-sell da lazhañ Adolf Hiler e-kerzh e brezegenn er Bürgerbräukeller, hogen aet e oa ar führer kuit un hantereur abretoc'h. Ar bombezer, Johann Georg Elser, a voe harzet p'edo o klask tremen da Suis ha kaset da Vünchen ma voe aterset gant ar Gestapo. Goude anzavet an torfed e voe kaset da penngarter ar Gestapo e Berlin, ma voe jahinet. Heinrich Himmler avat ne grede ket dezhañ e oa bet Elser o labourat en e unan, setu e fizias e Franz J. Huber ensellet ha danevellañ da H. Müller ; ouzhpenn da se e krede start H. Himmler e oa bet itriket an torfed gant servijoù kuzh ar Rouantelezh-Unanet : d'an 9 a viz Du 1939, en deiz war-lerc'h ar gwalldaol, e voe harzet daou ezel eus ar Secret Intelligence Service (SIS) breizveurat e Venlo en Izelvroioù, pemp metr en tu all da harzoù Alamagn. Didamallet e voe an daou Vreizhveurad gant enselladenn Franz J. Huber, met kement-se a roas d'an Trede Reich un digarez da aloubiñ an Izelvroioù — a oa neptu er Brezel-bed – d'an 10 a viz Mae 1940.
Goude staget Aostria ouzh an Trede Reich e miz Meurzh 1938 e voe anvet Franz Josef Huber da benn Polis ar Stad, da lavaret eo penn ar SiPo, ar Gestapo hag ar Sicherheitsdienst (SD, "Servij ar Surentez") evit Vienna, an Niederdonau hag an Oberdonau. . Gant ur skipailh 900 den en e benngarter en Hotel Metropole e Vienna, 80% anezho o tont eus ar polis aostrian, e voe an eil kreizenn vrasañ eus ar Gestapo goude Berlin. Da dra m'edo Adolf Eichmann, hag Alois Brunner diwezhatoc'h, e penn ar Zentralstelle für jüdische Auswanderung in Wien (Brurev-krezi divroadur ar Yuzevion e Vienna"), Franz J. Huber a voe atebek eus bourevezh ha hangaserezh war-dro 50 000 a dud, heñvelreviaded ha Yuzevion.
Ouzhpenn da se, F. J. Huber a oa karget da evezhiañ an harzoù gant Hungaria, Italia, Slovakia, Suis ha Yougoslavia ; e dibenn ar bloaz 1944 e voe anvet da benn ar SiPo hag an SD en Distig Milourel XVII (Aostria, Bohemia ar Su ha Moravia ar Su). Deroet e voe dezhañ Kroaz an Dellezegezh er Brezel (Kriegsverdienstkreuz). Tremen 70 000 Yuzev aostrian a voe lazhet en Eil Brezel-bed, eleze tost da 40% eus ar gumuniezh.
Goude ar Brezel
Harzet e voe Franz Josef Huber e diwezh an Eil Brezel-bed ; ne voe ket toullbac'het goude bout bet dirak ul lez-varn e 1949, ha distreiñ d'ar gêr e München a reas. Gwarezet e oa bet gant ar CIA, a oa o tuta tremen 1 000 spier nazi en dic'houzout da Vaodiernezh stadunanat ar Justis. Gopret e voe gant Servijoù kuzh Republik Kevreadel Alamagn adalek 1955 betek 1964. Gouarnamant Aostria ha kevreadoù dreistbeverion a glaskas e lakaat da vout barnet en-dro, hogen sparlet e voe o difraeoù gant pennadurezhioù SUA en Alamagn. Er bloaz 1967 ez eas war e leve, gopret gant ar Stad alaman.
Carmel (Sir y Fflint)
Carmel zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ er c'hornôg da Dreffynnon, gant Chwitffordd er gwalarn ha Pantasaph er c'hreisteiz.
Deuet eo anv ar geriadenn diwar anv Menez Carmel er Bibl.
Heinrich Albertz
Heinrich Albertz (Breslau, 22 a viz Genver 1915 - 18 a viz Mae 1993 e Bremen), a oa ur pastor ha doueoniour protestant, hag ur politikour alaman hag a zo bet maer Berlin etre 1966 ha 1967. E 1946 ec'h emezelas e SPD.
Buhez
Heinrich Albertz a zo marvet e Bremen d'an 18 a viz Mae 1993.
Cefn-y-bedd
Emañ Cefn-y-bedd en hanternoz da Wrecsam. Un ti-gar bihan zo, gant trenioù da vont da Wrecsam ha da Liverpool.
Caergwrle
Caergwrle zo ur gêriadenn e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ un tammig en hanternoz da Wrecsam, tost da gêriadenn Abermorddu, e-harz Mynydd yr Hob, un dorgenn izel.
Emañ Caergwrle war ribl ar stêr Alun. E-kichen ar gêriadenn emañ dismantroù Kastell Caergwrle, ur c'hastell savet en gant ar priñs Dafydd ap Gruffudd, breur da Llywelyn ap Gruffudd, war douaroù roet dezhañ gant Edouarzh I, roue Bro-Saoz. Ur pont kozh, eus ar, zo er gêriadenn ; darbet e voe dezhañ bezañ distrujet gant un dic'hlann dour e 2000, met adkempennet eo bet abaoe.
E kumuniezh Yr Hob emañ Caergwrle.
Pereto
Pereto  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Pacentro
Pacentro   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Pontybotgyn
Pontybotgyn, skrivet ivez a-wechoù Pontybotgin pe Pont-y-botcin (Pontybodkin e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e biz Kembre, e Sir y Fflint. Emañ e-kichen Coed-llai.
David McCallum
Brudet e oa bet da gentañ, er bloavezhioù 1960, evit perzh Illya Kuryakin, ur spier rusian, er stirad skinwel The Man from U.N.C.L.E. ha perzh Steel e Sapphire & Steel.
Ortucchio
Ortucchio    zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Haulchin (Norzh)
Haulchin a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
René Gaveau
René Jean Gaveau, bet ganet e Saint-Mandé (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 2 a viz Gwengolo 1900 hag aet da Anaon e Pariz d'an 8 a viz C'hwevrer 1972, a oa ur filmaozer, produour, rener ar skeudenniñ ha saver senario gall.
Phacellodomus
zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
O c'havout a reer e Suamerika, eizh (8) isspesad dezho en holl.
Pavo
Dont a ra anv ar genad eus ar ger latin "pavo" a dalv kement ha paun e brezhoneg.
Willem IV van Oranje-Nassau
Willem IV van Oranje-Nassau (Leeuwarden 1711-1751 Den Haag), pe Willem IV Carel Hendrik Friso van Oranje-Nassau, a oa stathouder ar Proviñsoù-Unanet.
Pavo
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad pauned a ya d'ober ar genad :
Willem IV van Oranje-Nassau
Dimezet e oa da Anna van Hannover(1709-1759).
Tad e oa da Willem V van Oranje-Nassau
Marsais (Vande)
Marsais a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Cois Fharraige
Cois Fharraige (distaget [] en iwerzhoneg) zo ur c'horn-bro eus Iwerzhon er gornaoueg da gêr Gaillimh. En em astenn a ra en arvor etre Gaillimh ha Casla hag er c'hornad-se emañ kêrioù Bearna, Na Forbacha, An Spidéal, Indreabhán, Ros an Mhíl.
Etre 8 000 ha 9 000 a dud zo o chom e Cois Fharraige. Ur Gaeltacht eo ar vroig-se ha kaozeet e vez iwerzhoneg bemdez gant kalz an annezidi : 24% a iwerzhonegerien zo e Bearna, tost da gêr vras Gaillimh, ha betek 84% e Cill Chuimín. Eus Cois Fharraige e oa ar skrivagner iwerzhonek Máirtín Ó Cadhain.
E-kichen Indreabhán, e Baile na hAbhann, emañ sez ar chadenn skinwel iwerzhonek TG4.
Morino
Morino   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Louisa Breizh-Veur (1749-1768)
Merc'h e oa da Frederick, Priñs Kembre hag Augusta von Sachsen-Gotha. Mervel a reas da 19 vloaz gant an droug-skevent.
Strollad al Labourerien (Brazil)
Ar Strollad al Labourerien (e portugaleg Partido dos Trabalhadores, berraet e PT), zo ur strollad eus an tu-kleiz e Brazil. Savet e o bet e 1980. Ezel eo eus ar COPPPAL. Ganet eo gant ar Partido da Social Democracia Brasileira (PSDB) goude Taol-Stad 1964 hag an diktatouriezhoù war-lerc'h. Ar Partido dos Trabalhadores gant ar Partido da Social Democracia Brasileira eo an enebadur pennañ, abaoe ar bloavezhioù 1990, er vro. Kannaded ar strolladoù-se a erru alies da gentañ pe da eil en dilennadegoù.
Ar Partido dos Trabalhadores en deus tapet plas prezidant ar vro gant Lula, prezidant etre 2003 ha 2011, ha Dilma Rousseff, prezidantez ar vro etre 2011 ha 2016. Tizhet don eo bet ar strollad gant aferioù breinadur.
Izili brudet
Graet e vez petistas eus izili ar strollad, a-ziwar ar berradur portugalek "PT".
Sahle-Work Zewde
Sahle-Work a oa bet diplomat ; kannadez ispisial sekretour-meur Aozadur ar Broadoù Unanet António Guterres e oa evit Unaniezh Afrika ha penn burev ar Broadoù Unanet evit Unaniezh Afrika.
Soulles
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e miz Gouhere, tri a voe lazhet gant ur vombezadeg, an hini all gant ur vindrailhadeg; unan anezho a oa bet ganet e Sant-Mikael-Plelann (Breizh).
Michelet
Michelet zo un anv-tiegezh gallek.
Bormida
Bormida zo anv meur a stêr ha meur a gumun e Piemonte en italia.
Navelli
Navelli  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Gwerenn-dal
Ur werenn-dal zo ur werenn war tu a-raok ur c'harr-tan graet evit diwall an dremenidi diouzh an avel hag ar glav ha derc'hel ur gwel splann d'ar bleinier ha d'an dremenidi.
Istor
E 1874 e voe savet ar c'harr-tan gentañ ur werenn-dal dezhi. Ar Randolph an hini e oa. E 1880 e voe savet gant Amédée Bollée an Nouvelle hag e doa ivez ur werenn-dal. Boutin eo deuet da vezañ ar werennoù-dal adalek 1899 war ar c'hirri-tan lakaet da werzhañ. Da gentañ a oant plaen. Adalek ar bloavezhioù 1950, ez oa aet war raok an doareoù aozañ gwer, ha tu a zo bet da sevel gwerennoù-dal kromm evit gwellaat aerodinamism ar c'harbedoù.
Abaoe 1983 ez int dre ret aozet gant gwer follennaouek evit digreskiñ ar riskl gloazañ an dremenidi ma c'hoarvez ur gwallzarvoud-hent. Boaz int peget. Ar c'harr-tan gentañ da gaout ur werenn-dall follennaouek a zo bet ar Volvo PV444 e 1944. Ar werenn adreñv n'ez eus redi ebet war e aozadur.
Ocre
Ocre  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Belbo
Ar  Belbo (Berb pe Belb e piemonteg) zo ur froud a 95 km hed (469 km² an dourva anezhañ) e mervent Piemonte, anezhañ adstêr bennañ an Tanaro war e lez dehoù, goude degemer ar Bormida. Eieniñ a ra e-kichen Montezemolo, ha treuziñ teir froviñs : proviñs Cuneo, hini Asti hag hini Alessandria. Kemberiñ a ra en Tanaro e-tal kêr Alessandria.
Collarmele
Collarmele  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Paun Kongo
Ar paun Kongo a zo ur spesad evned, Afropavo congensis an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Afropavo an hini eo.
Boued
Evit d'ar spesad bezañ hollzebrer e vev diwar amprevaned ha frouezh dreist-holl.
Annez
Daremprediñ a ra koadegi gleb kreiz Republik Demokratel Kongo.
Penisilin
Un antibiotik eo ar penisilinoù. Da gentañ ez eo ar penisilin ur pistri kenaozet gant louedadurioù eus an doare Penicillium. Dizañjer ez eo d'an dud.
Implijet eo bet e medisinerezh adalek 1941 gant ar gevredidi e-pad an eil brezel-bed, trizek bloaz goude kavadenn ar penisilinn G.
Ar penisilin G a voe kavet d'an 3 a viz Gwengolo 1928 gant ar Skosad Alexander Fleming.
Jair Messias Bolsonaro
Jair Messias Bolsonaro, ganet d'an 21 a viz Meurzh 1955, zo ur politikour brazilian. Bet eo ezel eus kambr deputeed Brazil, en anv stad Rio de Janeiro, abaoe 1991. Ezel eo eus ar Partido Liberal.
Bolsonaro, ganet e Glicério, e stad São Paulo, a voe diplomet e skol vilourel Agulhas Negras e 1977, servijet en doa goude-se e strolladoù kanolierezh hag harzlammerien Lu Brazil. Dont a reas war-wel e 1986, p'en devoa skrivet ur pennad er gazetenn Veja ma rae anv eus goproù izel ar soudarded. Harzet e voe e-pad pemzektez gant al lu en desped d'al lizhiri harp en devoa resevet. Daou vloaz war-lerc'h e oa didamallet.
Bolsonaro en devoa embannet e c'hoant da vezañ war ar renk evit an dilennadegoù prezidant e miz Meurzh 2016 en anv ar Strollad Sokial Kristen. A-benn ar fin ez eas kuit eus ar strollad e 2018 evit emezeliñ er Partido Social Liberal, a roas harp dezhañ evit kampagn dilennadegoù prezidant Brazil e miz Eost 2018. Kemeret en doa da eiler ar jeneral war e leve Hamilton Mourão. Bolsonaro en em ginnig evel ur c'hannad dieub eus ar strolladoù politikel, ha prest da zifenn kreñv pennaennoù ar familh. Tizhet en deus ar c'hentañ plas e tro gentañ an dilennadegoù hollek d'ar 7 a viz Here 2018, Fernando Haddad kannad ar Partido dos Trabalhadores (PT) a errue en eil plas. Dilennet eo bet Bolsonaro e-pad an eil tro d'an 28 a viz Here 2018 evel 38vet prezidant Brazil, war lerc’h Michel Temer (2016-2018). D’an en deus kollet an dilennadeg a-enep Lula.
Soñjoù politikel
E-pad e vuhez poltikel, Bolsonaro en deus embannet meur a wech e harp d'an diktatouriezh vilourel brazilian a voe e-penn ar vro etre 1964 betek 1985. E 1993 e embanne frank, eizh vloaz war-lerc'h distro an demokratelezh, e oa bet marevezh ar soudarded unan o "tegas ur maread gounid padus da Brazil". Bolsonaro en deus embannet ivez e oa bet "klodus" ar mare-se en istor ar vro, hag e oa bet dre an diktatouriezh vilourel "20 vloaz urzh hag araokadur". E miz Kerzu 2008, Bolsonaro en devoa embannet e oa bet "fazi an diktatouriezh ne oa ket bet ar jahinerez, met ne oa ket bet lazhet (an enebourien)".
Buhez personel
Bolsonaro zo bet dimezet teir gwech. Pemp bugel en deus.
Penisilin
Kimiezh
Deverañ a ra ar penisilinoù eu an drenkenn 6-aminopenisilanek.
Savet eo gant ur c'halonenn 7-oxo-4-thia-1-azabicyclo[3.2.0]heptan, da laret eo ur c'helc'hiad a 4 atom beta-lactam teuzet gant un henvelc'helc'hiad 5 atom ennañ (thiazolidin). War ar c'helc'hiadur 5 se ez eo liammet daou strollad methyl hag ur strollad carboxyl. Ar c'helc'hiad 4 a zoug un oberiant amin. War an oberiant amin se e vo liammet chadennoù kostez ar penisilinoù dre ul liamm amid.
Istor
Daoust d'ar penisilinoù bezañ dizoloet e 1928 gant Alexander Fleming, ne teu ket a-benn da c'hlanaat an antibiotik-man. Gortozet e vo betek 1940 ha daou glasker all, Florey ha Chain, a-raok dont a-benn da dizout pal Duchesne ha Fleming en ur c'hlanaat ar penisilin.
E-kerzh an eil brezel-bed e vo industrializet e broduadur war skeulioù bras, didan renerezh poellgor al labourioù-klask skiantel (e saozneg : Office of Scientific Research and Development). Adalek 1942 e brodu labourva Terre Haute en Indiana (SUA) 40 milliard a unvezhioù a benisilin bep miz e kibennoù 50 000 litrad.
Un nebeud a dud o deus allergiezhoù ouzh ar penisilin, ar pezh a vir pe a restren implij ar penisilin evito.
Doare ober
Ar penisilinoù hag an antibiotikoù beta-lactamin all a zo oberiant dre harzhañ stummadur al liammoù etre-peptidoglycan e pale gellig ar vakterienn. Kopul beta-lactam ar penisilinoù en en liamm gant ur treuzpeptidaz, ha dre ober kemment mañ e dro da zizoberiant, pehini enzim a zlefe liamañ kenetrezo molekulennoù peptidoglycan ar pale gellig : dre se en deus harzet ar penisilin sintezenn ar pale, ar pezh a harz lieskementadur ar bakteriennoù.
Efedus evit lazhañ ar bakteriennoù Gram +, hag un neubeut re eus ar stumm Gram -, eo ar penisilinoù.
Dre harza­ñ sintezen ar pale e kerzh rannadur kelligel ar bakteriennoù n'eo ket peurstummet e c'helligoù e fin ar rannadenn, ha dre-se en em-zistruj ar vakterienn hec'h-unan.
Oberiant eo dre-se ar penisilinoù war bakteriennoù o lieskementiñ, met pas war reoù en o fazenn disoberiant.
Droukziforc'h
An droukziforc'h pe droukziforc'hañ eo an diforc'hañ a vez graet, er gevredigezh, etre an dud hervez liv o c'hroc'hen, o reizh, o relijion, o mennozhioù, o yezh.
Georgiana Cavendish
Georgiana Cavendish, pe Lady Georgiana Spencer (1757–1806), a oa un dugez saoz, brudet he spered hag he c'hened, ha pried da Dug Devonshire.
Meur a boltred anezhi zo bet graet, gant Joshua Reynolds ha Thomas Gainsborough dreist-holl.
Kentañ pried ar politikour saoz William Cavendish (1748–1811), 5vet dug Devonshire, e oa Georgiana Cavendish, ha mamm e oa da William George Spencer Cavendish. He zad, John Spencer, 1añ kont Spencer, a oa gourvab da John Churchill. Moereb e oa da Caroline Lamb ha da George Spencer.
Collelongo
Collelongo  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Georgiana Cavendish
Perzh a gemeras en un nebeud stourmoù politikel, ha skoazellañ Charles James Fox a reas. Ur romant dre lizhiri a skrivas, a greder, anvet The Sylph, embannet dizanv en 1779, ha barzhonegoù.
He dimeziñ
E 1774 e timezas Georgiana da zug Devonshire, pa ne oa ket 17 vloaz c'hoazh. Un eured vras e voe, daou diegezh uhel a oa unvanet, met ur fallzimeziñ e voe.
Goap zoken a voe graet eus eured ar priedoù Cavendish er pezh The School for Scandal gant Richard Brinsley Sheridan, ma weler ur vaouez yaouank eus ar vro, Lady Teazle, touellet gant gwazed diouzh ar c'hiz. Bec'h he doe an dugez yaouank o kaout bugale, ha nec'hus e oa, rak un dizenor e oa d'ur vaouez a ouenn uhel chom hep reiñ pennhêr ebet d'he fried.
Mignonez
Georgiana an hini a ginnigas d'he fried, an Dug, Lady Elizabeth Foster (Bess), he gwellañ mignonez, a zeuas da vout e serc'h da gentañ, hag e eil pried goude. Elizabeth Foster he devoe daou vugel gant an dug, ur mab hag ur verc'h.
Georgiana he devoe un darempred gant Charles Grey, 2vet Kont Grey, a voe Kentañ Ministr e-pad daou vloaz (1830-1832), hag ur verc'h o doe en 1792, Eliza Courtney. Pa varvas Georgiana e timezas an dug gant « Bess » Foster. Pa varvas an dug e teuas o mab (hini Giorgiana hag an dug) da vezañ 6vet Dug, met dizimez e chomas. Neuze ez eas an titl gant ur c'henderv, William Cavendish, 7vet Dug Devonshire (1808-1891), a oa intañv goude marv e bried, Lady Blanche Howard, nizez d'ar 6vet dug, da lavarout eo merc'h-vihan da Georgiana.
Collepietro
Collepietro  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Impalaeriezh Aostria
Impalaeriezh Aostria (alamaneg : Kaiserthum Österreich) a verkas ur c'hemm e ren an Tiegezh Habsburg. Diazezet e voe d'ar 11 a viz Eost 1804 evel un unpenniezh hêrezhel gant an arc'hdug Franz Iañ Aostria, anvet Franz II hag a oa kaiser diwezhañ an Impalaeriezh santel roman german.
An tiegezh Habsburg-Lothringen a renas hep troc'h betek an 8 a viz Mezheven 1867, pa zeuas an impalaeriezh da vout Aostria-Hungaria goude e unvaniezh gant Rouantelezh Hungaria.
HMS Audacious (1912)
An HMS Audacious a oa ar pevare bag hag an hini diwezhañ eus listri hobregonet ar c'hlasad King George V savet gant ar Royal Navy e penn kentañ ar bloavezhioù 1910. Ur wech echuet e 1913 e voe implijet evit difenn a-dost tiriadoù ar Rouantelezh-Unanet. Kaset e voe d'ar strad gant ur vinenn-vor alaman en norzh da aod Kontelezh Dún na nGall, en Iwerzhon, d'ar 27 a viz Here 1914. Filmet ha poltrijet e oa bet ar vag o vont d'ar strad gant touristed stadunaniz a oa war unan eus ar vigi kaset d'ar sikour. Dre urzh an amirelezh e voe kuzhet koll ar vag betek fin ar C'hentañ Brezel-bed.
Accipiter griseiceps
Accipiter griseiceps a zo ur spesad evned-preizh eus ar c'herentiad Accipitridae.
Anvet e voe Astur griseiceps (kentanv) da gentañ-penn (e 1848) gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Indonezia (inizi Butung, Muna, Sulawesi ha Togian).
Le Tonnerre de Dieu
Le Tonnerre de Dieu zo ur film gallek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour breizhat Denys de La Patelliere e 1965. Troet e voe e Bro-Naoned.
An danvez
Ur mezeg-loened eo Léandre Brassac diouzh e vicher. Emañ o chom en ur c'hastell hag en devoa bet da hêr digant e dad — un noter aet pinvidik-mor e kenwerzh ar gwini — a-gevret gant Marie hag e chas a gar gwelloc'h eget an dud. Un deiz e tegas ur c'hast eus Naoned, Simone hec'h anv-bihan, d'ar gêr hep goulenn ali ouzh Marie, e wreg lezet en dilerc'h abaoe pell amzer. Kustumiñ a ra Simone ouzh ar vuhez nevez-se ha, tamm-ha-tamm, ez a da greñvaat al liammoù etre ar vaouez yaouank hag ar c'houblad kozh. Ma paouez Léandre da lonkañ ha pa zeu Marcel, houlier Simone, d'he c'herc'hat e laosk ar chas da redek outañ kent mont da reiñ flu dezhañ el lec'h m'emañ o chom. Mont a ra da Bariz zoken da c'houlenn sikour digant ur mignon kozh dezhañ, aet da vinistr, evit ma paouezo ar polis da heskinañ ar c'hast kozh. Bleuniañ a ra kalon Simone gant al levenez ha kompren a ra Brassac ez eo chomet piket e hini ouzh e wreg. Diwan a ra ar garantez etre Simone ha Roger, un amezeg bet gwallgaset gant ar brezel en Indez-Sina...
Sara Winter
Sara Fernanda Giromini, lesanvet Sara Winter, ganet d'an 18 a viz Even 1992 e São Carlos, zo ur stourmerez vrazilian. Benelourez, krouerez skourr brazilian ar FEMEN, krouerez ar strollad « Bastardxs », deuet eo da vezañ stourmerez pro-buhez (enep sioc'hanidigezh) e 2015.
Enep sioc'hanegezh
E miz Here 2015, ur miz goude bezañ gwilioudet, e teu da vezañ ur stourmerez pro-buhez. Deuet eo da vezañ ur stourmerez ingal eus al luskad enep sioc'hanañ anvet Pró-Mulher (« Pro-maouez »). Skrivet he deus ul levr ''Vadia não ! Sete vezes que fui traída pelo feminismo'' ( « Gast nann ! Seizh gwech trubardet gant ar venelouriezh »). Kemer a ra perzh en emvodoù gant ur psikologourez enep-sioc'hanidigezh.
E miz Here 2018 e ro harp d'ar c'hannad Jair Bolsonaro e-pad kampagn prezidantel Brazil 2018.
Idylle (danevell)
Idylle zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant, embannet e 1884
Istor
Da gentañ e voe embannet En voyage er gelaouenn Gil Blas d'an 12 a viz C'hwevrer 1884. Adembannet e voe en dastumad Miss Harriet.
An danevell
En tren etre Gevova ha Marseille, er vagon diwezhaén, ur gwaz hag ur vaouez. Hi zo pemp bloaz warn-ugent, ha lart ken ez eo; eñ zo treut, rous e groc'hen, o veajiñ gant ur bal, da vont da glask labour da Vro-C'hall.
Goriano Sicoli
Goriano Sicoli  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Fossa (Abruzzo)
Fossa  zo ur gumun eus Italia, e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Famars
Famars a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1800-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
San Marino (disheñvelout)
San Marino zo un anv italianek:
Maouez o lenn
Maouez o lenn zo un daolenn livet gant Henri Matisse e 1894. E Mirdi an Arz Modern, e Pariz, emañ.
Ivin (disheñvelout)
Ivin a c'hall bezañ meur a dra:
Avezzano
Avezzano zo ur gêr e proviñs L'Aquila e rannvro an Abruz, en Italia. Ouzhhpenn 42 000 a dud zo enni o chom.
Arauca
Arauca zo un anv-lec'h e Colombia, hag anv meur a dra:
Gallus (genad)
Gallus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kilheien, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Amazonas (departamant)
Amazonas zo unan eus departamantoù Kolombia, hag ar c'hreisteisañ anezhe, a-stok ouzh Perou ha Brazil. Dont a ra e anv eus ar stêr Amazon, a ra un harzoù dezhañ er c'hreisteiz war-hed 120 km. Leticia eo ar gêr-benn anezhañ.
Arauca (Kolombia)
Arauca zo unan eus an 32 zepartamant a zo e Kolombia. Kêr Arauca (kêr) eo ar gêr-benn anezhañ.
Impalaer roman ar C'hornôg
impalaeriezh roman ar C'hornôg
Departamantoù Kolombia
Kolombia zo rannet etre 32 zepartamant hag un distrig kevredadel, Bogotá, Distrito Capital.
Listenn an departamantoù
Listenn departamantoù Kolombia, gorread ha poblañs.
Ivin (gwez)
An ivin a zo gwez rousinek padus o delioù. Pistrius eo kement tra a zeu eus ar gwez-mañ war-bouez bouedenn ar frouezh (da ziwall 'zo avat: pistrius eo ar greun a zo e-barzh!). Ul lec'h dindan ivin a zo un "ivineg", pe un "ivid". Hiziv an deiz e vezont kavet dreist-holl el liorzhoù hag er beredoù. Plijout a ra dezho ar broioù gleb ha klouar.
San Nicola Arcella
San Nicola Arcella  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Marsais-Sainte-Radégonde
Marsais-Sainte-Radégonde a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Gwilde
Gwilde zo anv daou lec'h e Breizh-Uhel :
Campana (Calabria)
Campana  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Atlántico (departamant)
Atlántico zo unan eus an 32 zepartamant zo e Kolombia. Kêr Barranquilla eo ar gêr-benn anezhañ.
Sturnia erythropygia
Sturnia erythropygia a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Fontecchio
Fontecchio   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs L'Aquila, en Abruzzo.
Sturnia erythropygia
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Horzh
An horzh a zo ur seurt morzhol bras.
Emrodez
Emrodez zo mein prizius eus familh ar beriloù, a liv gwer abalamour ma 'z eus krom ha vanadiom enno.
Franziska Lebrun
Franziska Danzi, pe Franziska Lebrun (24 a viz Meurzh 1756 e Mannheim - 14 a viz Mae 1791 e Berlin) a oa ur ganerez soprano ha sonaozourez alaman eus an.
Belmonte Calabro
Belmonte Calabro  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Sophia ar Rouantelezh-Unanet
Gwech ne zimezas ha divugel e chomas en-ofisiel.
Aprigliano
Aprigliano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Santa Domenica Talao
Santa Domenica Talao  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Anna Katharina Emmerick
Anna Katharina Emmerick ( – ) a oa ur chaloniez katolik alaman ezel eus Breuriezh Windesheimn (ur skourr eus Urzh sant Eosten) hag a voe ur gevrinadez hag ur c'hoursaviadez goude bout bet merkoù ar Bassion.
Bernieridae
Bernieridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2010 gant Alice Cibois, Normand David, Steven M.S. Gregory & Éric Pasquet, , Bernieria ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 9.1 an IOC World Bird List ez a eizh genad golvaneged, brosezat an holl anezhe e Madagaskar, d'ober ar c'herentiad :
Anna Katharina Emmerick
Buhez
Ganet e voe Anna Katharina Emmerick d'an en un tiegezh kouerien baour e Flamschen, ur gumuniezh labour-douar e Coesfeld (Westfalen) etre Münster hag an harzoù gant an Izelvroioù.
Ha hi plac'hig c'hoazh e rankas labourat en atant hag ober war-dro he nav breur ha c'hoar ; nemeur a amzer a veze ganti da vont d'ar skol, met kelennet mat e voe war ar relijion. Abred e verkas he zud hag he anaoudeien e oa techet da bediñ ha dedennet gant ar vuhez a leanez. D'an oad a 12 vloaz e krogas da labourat en un atant bras amezek ; da 16 vloaz e tistroas da di he zud hag e teskas ar vicher a wrierez, a voe e-pad meur a vloaz.
E-keit-se e kendalc'has da bleustriñ ar relijion, o tremen amzer en ilizoù ar c'hornad hag o pediñ en ur ober Hent ar groaz en he unan e Costfeld. Goulenn a reas degemer e meur a gouent, met korbellet e voe bewech abalamour ma ne c'helle ket degas un argouroù bras a-walc'h. Leanezed paour santez Klara a ginnigas dezhi deskiñ seniñ an ograoù kent distreiñ da c'houlenn digor ; aotreet e voe gant he zud da vout stummet gant ograour ar barrez, hogen biken ne zeuas a-benn da zeskiñ. Pa voe he ziegezh en dienez e tilezas he micher da chom er gêr da labourat, o postañ he boujedennig en atant zoken.
Pa voe 28 vloaz e voe degemeret Anna hag he mignonez Klara Schöntgen e kouent Agnetenberg e Dülmen e 1802 ; bloaz war-lerc'h e reas e ouestloù a leanez. Entan enni e kemeras perzh e buhez ar gouent, youlet ma oa da sammañ al labourioù tennañ ha kasausañ. Dre ma oa paour he familh e voe snobet gant al leanezed all ; lod anezho he lakaas da bilpouzez peogwir e touje rik da reolennoù an Urzh. Tavedek hag uvel e chomas al leanez yaouank. Kerkent hag e donedigezh ha betek likadur ha kenkizadur ar gouent gant ar Stad e 1811 e klañvaas alies hag e c'houzañvas poanioù bras, mesket gant goursavioù niverus. Pa voe skarzhet al leanezed eus Agnetenberg e voe kemeret Anna K. Emmerick da garabasenn e ti an abad Lambert, ur Gall hag a oa tec'het da Zülmen. Eno ivez avat e klañvaas hag e rankas chom war ar gwele. Gant asant an abad e teuas he c'hoar vihan da sammañ ar garg a garabasenn dindan he evezh.
War-dro ar bloaz 1813 e teuas merkoù ar Bassion war wel, goude m'he devoa Anna o gouzañvet e-pall pell. Ur mezeg a voe galvet, a voe ken fromet gant goulioù ar C'hrist warni ma troas da vignon feal e c'houziviadez e-pad unnek vloaz, betek he marv ; kalz munudoù a skrivas en e zeizlevr, en o zouez labour ar glañvourez hag a wrie dilhad evit bugale ar beorien. Pa voe adsavet al luskad kristen e deroù an e teuas meur a zen izel pe uhel da welet Anna Katharina war he gwele. Unan anezho, ar barzh ha romantoù Clemens Brentano, a zeuas e 1819 hag a chomas e Düren e-pad pemp bloaz ; bemdez e voe ouzh troad gwele ar gevrinadez, da skrivañ he gweledigezhioù hag he soñjoù, a voe embannet e Biographie der Anna Katharina Emmerick.
Gwanoc'h c'hoazh e voe Anna K. Emmerich en hañv 1823, betek mervel d'an. Kalz tud a zeuas d'he ambroug betek he bez e Dülmen, ha buan e redas ar vrud ma oa bet laeret he c'horf ; div wech e voe digoret ar bez er pemzektez da heul an obidoù, ha bewech e voe kavet koulz an arched hag ar c'horf.
Merkoù ar Basion, cardiognosis ha hierognosis
Adalek 1799, tri bloaz kent mont da leanez, e krogas Anna Emmerich da c'houzañv diwar poanioù ar gurunenn spern a oa bet lakaet war penn ar C'hrist ; bep Gwener e tiwade he c'hlopenn, ar pezh a c'hallas kuzhat diouzh he anaoudeien ha, diwezhatoc'h, diouzh al leanezed. En diskaramzer 1807, e kreiz e chomadenn er gouent, e teuas ur groaz war he bruched ; diwadañ a rae bep Merc'her, ha div groaz a veze d'an Nedeleg. Stummet en "Y" e oa ar c'horazioù, evel hini iliz Coesfeld. E diwezh ar bloaz 1812, p'edo war ar gwele e ti an abad Lambert, e teuas goulioù dezhi war he daouarn hag he zreid da verkañ re Jezuz-Krist war ar groaz, ha war he c'hostez evel m'en devoa gouzañvet goude taol goaf ar Roman. Gweledigezh ebet n'he devoe avat, da lavar Clemens Brentano war e le dirak enklaskerien an Iliz. E deroù 1813 e teuas mezeien d'he ensellout, hogen ne c'halljont nemet stadañ un degouezh skouer a gardiognosis E miz Meurzh e teuas pennadurezhioù an Iliz da welout Anna, ambrouget gant ur mezeg hag a glaskas pareañ ar goulioù, en aner avat ; urzh a voe roet dezhañ da evezhiañ ar glañvourez a-dost. E miz Mezheven e c'hallas ar mezeg stadañ ha kadarnaat diwadadennoù ha yun Anna Emmerick — abaoe ma oa deuet ar merkoù war wel he devoa paouezet da zebriñ, o vevañ diwar dour hepken, hep na vije klañv a-hend-all. E miz Eost, enklaskerien ar gouarnamant ne c'helljont kavout touellerezh ebet.
Adalek 1817 e voe tizhet ar gevrinadez gant barradoù hierognosis, pa veze gant barradoù goursavioù dreist-holl : kizidik-kenañ e teuas ar vaouez ouzh kement tra sakret gant an Iliz, pa oa gouest da envel relegennoù, da anaout ostivoù benniget ha da sentiñ ouzh urzhioù pennadurezhioù an Iliz. E-kerzh he goursavioù e tisplege penaos e c'houzañve abalamour ma samme poanioù kement den hag a zeue d'he gwelout evit ma 'z erbedje evito dirak an doue, hag embann a rae pegoulz e vije echu an erbed.
Savboent an Iliz
Danevellskridoù pemdeziek Clemens Brentano, 16 000 pajenn enno, a voe embannet e teir lodenn e 1833, 1852 ha 1858-1860 ; kent o embann avat en devoa o c'hinniget evel testeni da bennadurezhioù an Iliz, evit ma vije ensellet degouezh Anna Emmerick. Ar c'hrennamzerour ha parapsikologour Winfried Hümpfner (1889-1962) a embannas e 1923 ul levr ma burutellas labour C. Brentano.
E 1927, da heul levr W. Hümpfner, e tibabas Kenvreuriezh al Lidoù an Iliz lezel danevellskridoù C. Brentano a-gostez, pa ne oant ket diwar zorn Anna Emmerick end-eeun. Da heul an dibab-se e tisklêrias Kenvreuriezh ar santelaat e 2004 ne voe skrivet nemet tri lizher gant an danvez santez, labour C. Brentano o vout un dastumad notennoù liesorin bet adaozet ha romantelaet gant ar skrivagner hep na c'helljed lakaat tra pe dra war gont Anna Emmerick hep bout faziet.
Ne voe ket santelaet ar gevrinadez neuze, hogen gwenvidikaet d'an gant ar pab Yann-Baol II, a venegas labour Clemens Brentano e dekred ofisiel ar gwenvidikadur.
Bolívar (departamant)
Bolívar  zo unan eus an 32 departamant zo e Kolombia. Kêr Cartagena de Indias eo ar gêr-benn anezhañ.
Santa Domenica
Santa Domenica zo anv meur a lec'h en Italia.
Deiz ar serviedenn
Deiz ar serviedenn (Towel Day e saozneg) a vez lidet bep bloaz d'ar 25 a viz Mae evit enoriñ deiz marv Douglas Adams. Pedet e vez an dud da dapout pep a serviedenn koronk ganto e-pad an deiz. Kroget e oa bet al lid e 2001 goude marv Douglas Adams (11 a viz Mae 2001). Diwar penn-oberenn ar skrivagner (The Hitchhiker's Guide to the Galaxy) eo ar serviedenn. Klotañ a ra deiz ar servidenn gant ar Geek Pride Day.
Boyacá (Colombia)
Boyacá  zo unan eus an 32 departamant zo e Kolombia. Tunja eo ar gêr-benn anezhañ.
Joséphine de Belgique
Joséphine de Belgique zo anv div briñsez, merc'hed da Philippe, Kont Flandrez (breur d'ar roue Leopold II Belgia) ha da Gontez Flandrez, Marie von Hohenzollern-Sigmaringen.
Callaeidae
Callaeidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer holl e Zeland-Nevez.
Strategiezh vilourel
Ar Strategiezh vilourel zo damkaniezh ha pleustrerezh ar broioù kevredet (ar genunaniezh) diwar-benn merañ ar brezel, gourc'hemenn ha dispakañ al lu e-pad razh ar brezel, ha renadur an oberoù milourel strategel.
Max Hoffmann
Carl Adolf Maximilian Hoffmann (ganet d'ar 25 a viz Genver 1869 e Homberg hag aet d'an anaon d'an 8 a viz Gouere 1927 e Bad Reichenhall) a oa ur Generalmajor hag en devoe ur perzh milourel ha politikel a bouez er Brezel-bed kentañ. Goude ar brezel e tiorroas an "Hoffmannplan" evit klask eilpennañ an Unaniezh Soviedel.
Villa Minozzo
Villa Minozzo zo ur gumun italian e proviñs Reggio Emilia.
The Sign of Four
The Sign of Four a zo ur romant polis saoznek Sherlock Holmes gant Arthur Conan Doyle, embannet e 1890. C'hoarvezout a ra e metoù ar Vormoned.
Baiso
Baiso zo ur gumun italia e proviñs Reggio Emilia, en Emilia-Romagna.
Roll livadurioù Sofonisba Anguissola
Amañ eo bet dastumet livadurioù Sofonisba Anguissola (1535-1625).
Caldas
Div gumun hag un departamant zo, anvet diwar anv an haroz broadel Francisco José de Caldas:
Bernie Ecclestone
Bernard Charles Ecclestone pe Bernie Ecclestone (bet ganet d'an e Ipswich e Bro-Saoz) a zo un den afer breizhveuriat a oa perc'henn ha rener Brabham etre 1971 ha 1987. Deuet eo da vezañ penn ar Formulenn 1 dre ar FOM e-pad ar bloavezhioù 1990.
San Martino in Rio
San Martino in Rio zo ur gumun italian e proviñs Reggio Emilia.
Caldas (departamant)
Caldas zo un departamant e-kreiz Kolombia, anvet diwar anv an haroz broadel Francisco José de Caldas, ha Manizales eo ar gêrbenn anezhañ.
Vezzano sul Crostolo
Vezzano sul Crostolo zo ur gumun italian e proviñs Reggio Emilia.
Córdoba (Colombia)
Córdoba  zo unan eus an 32 departamant zo e Kolombia. Kêr Montería eo ar gêr-benn anezhañ.
Tufañ bigorned
An tufañ bigorned zo ur sport. Pal ar sport-se a zo tufañ ur bigorn ar pellañ ar gwellañ en ur ziwall diouzh an avel. N'eus bodadeg ebet c'hoazh evit ar sport-se.
Sturnia
Sturnia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Tufañ bigorned
Bep hañv e vez dalc'het e Mogerieg, porzh Sibirill e Bro-Leon e-kichen Rosko, kenstrivadeg bedel an tufañ bigorned. Un dachenn tufañ 20 metr he hirder ha 3 metr he ledander a zo. Pep kevezer en deus tri zaol-esae.
Sturnia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Tufañ bigorned
Rekord ar bed zo bet tapet gant ar Breizhad Alain Jourden d'ar 5 a viz Eost 2012 gant un dufadenn 10.57 m.
Sturnia
Pemp (5) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia.
Rummatadur
Ar genad a voe disheñvelet an holl spesadoù anezhañ diouzh reoù Sturnus da-heul embannadennoù skiantel deuet e-maez e 2008,.
Dreistbevouriezh
Dreistbevouriezh (saozneg: Survivalism) a vez graet eus luskadoù lies hiniennel pe a-stroll (lesanvet dreistbeverien pe preppers) o deus ar pal d'en em brientiñ evit talañ ouzh trummadoù evel ar riskloù naturel, ar sponterezh, un dizurzh sokial pe politikel meur, gant ur skeuliad lec'hel pe etrebroadel. An termenioù saoz prepper pe prep a zo awenet gant ar ger prepare (prientiñ). An dreistbeverien en em brient en ur mirout dafarioù mezegiezh, en ur gourdoniñ doare emzifenn pe dreistbevañ en natur. Ouzhpenn da-se e viront a-gostez miroù boued pe dour, gant ar pal bezañ emren. Ar re a ya ar pellañ gant ar mennad a sav bazennoù pe tiez emren, betek kreñvlec'hioù dindan zouar, a sikourfe anezho da zreistvevañ d'un enkadenn ramzel evel un dagadenn nukleel eus o bro.
An termenadur dreistbevourien a oa bet implijet evit ar wech kentañ e 1976. An termenadurioù liammet gant an hini prepper a oa deuet da vezañ brudet er bloavezhioù 1990, dreist-holl awenet gant tagadennoù sponterezh evel re Ted Kaczynski pe Timothy McVeigh.
Dreistbeverien lies
Lies eo doareoù an dreistbeverien, kement-mañ a zo diazezet war peseurt riskloù eo ar re bouezusañ da dalañ hervezo.
Dreistbeverien hengounel
Ul lod eus an dreistbeverien a zo mennet gant mennozh derc'hel d'an henounioù kozh. E-touez ar re-se e kaver diskennidi ar Gozaked e Rusia pe Ukraina.
Dreistbeverien glas
Lod dreistbeverien a zo tud hag a fell dezho bezañ tost ouzh an natur. Evito eo ar pal pennañ bevañ gant un doare kendeuziñ gant an natur.
Satanig Galápagos
Satanig Galápagos (Oceanodroma tethys) a zo un evn-mor. Gouennañ a ra en inizi Galápagos ha war aod Perou.
Annez
Bevañ a ra e reter Meurvor Habask betek aodoù Suamerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sataniged en urzhiad Procellariiformes pe Ciconiiformes.
Castrovillari
Castrovillari  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Castroregio
Castroregio  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Republik Genova
Republik Genova ( Repubblica di Genova en italianeg, Repubrica de Zena en ligureg, Respublica Genuensis en latin), anvet en ofisiel, ha betek 1528, Compagna Communis Ianuensis hag adal 1580 Serenissima Repubblica di Genova - brudet evel  La Superba, La Dominante, La Dominante dei mari, La Repubblica dei magnifici - a oa ar stad krouet e kêr Genova, hag a rene e Liguria ha douaroù stag outi adal 1096 - pa en em zistagas a-nebeudoù diouzh an Impalaeriezh santel roman german - betek 1815 - ma voe savet, da vare an Dispac'h gall, ar Republik Ligur.
Klasket e voe adsevel ar Republik Ligur, goude diskar Napoleon, e 1815, met e Kendalc'h Vienna e voe roet douaroù Republik Genova da Rouantelezh Sardigna.
Genova a voe trec'h war republik Pisa en emgann ar Meloria e 1284 evit ar vestroni war Mor Tirrenia ha kevezerez Venezia e voe evit mestroniañ kenwerzh ar mor Kreizdouar.
Eus "Compagna Communis" d'an dogeed
Genova a groas da vout emren diouzh an Impalaeriezh santel roman german war-dro 1096, evel libero comune, ha perzh a gemeras er groaziadeg kentañ (ma rae gant ar groaz ruz war he skoed). Da gentañ e oa anvet Compagna Communis, ha ne deuas an anv "repubblica", en un doare ofisiel, nemet e 1528 implijet gant an amiral Andrea Doria.
Stephanie
Stephanie zo un anv-badez alamanek.
Pennad kar
Stephan zo un anv-badez alamanek roet d'ar baotred par da Stephanie.
Castrolibero
Castrolibero  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Carl von Clausewitz
Anavezet eo Clausewitz gant e bennoberenn Vom Kriege hag a ziorroas un damkaniezh diwar-benn ar brezel. E deoriennoù diwar-benn ar strategiezh, an taktik hag ar brederouriezh o deus bet ul levezon vras war emdroadur skiant ar brezel en holl vroioù ar c'hornôg hag a vez desket c'hoazh hiriv an deiz en akademiezhioù an arme. Implijet e vezont ivez evit ar merañ embregerezhioù hag ar marketing.
Sarah Jacob
Sarah Jacob (12 Mae 1857 – 17 Du 1869) a oa ur plac'h yaouank eus Sir Gaerfyrddin, e Kembre, hag a voe brudet e Breizh-Veur a-bezh evel the Welsh Fasting Girl ("ar Gembreadez o yunañ"). Lavaret a rae he zud, Evan ha Hannah Jacob, he doa bevet e-pad daou vloaz hep debriñ nag evañ, ar pezh a sachas evezh ar c'hazetennoù hag ar vedisined. Soñjal a reer e c'houzañve diwar anorexia nervosa, ur c'hleñved a vire outi a zebriñ. Mervel a reas gant ar c'hleñved-se.