cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Johannesburg
He c'harterioù
Amos Masondo eo he maer, eus strollad an ANC. E dilennadegoù ar gêr d'ar 1añ a viz Meurzh 2006 ez eas ar maout gant an ANC gant 62% eus ar mouezhioù (136 kador), hag ouzhpenn un drederenn deuzouto d'an Emglev Demokratel (59 kador).
En norzh emañ ar c'harterioù kran, en o zouez Melrose, Four ways, Rivonia hag ar greizenn aferioù e Sandton.
Er mervent emañ an township Soweto (SOuth WEst TOwnship) hag a zo a-ziwar-lerc'h an apartheid.
mammenn : benveg Superweb :interactive stats SA.
Armerzh
N'eo ket ar mengleuzioù gennad pennañ ar c'horn-bro ken. Diorren ar servijoù hag an aerborzh etrebroadel en deus lakaet Johannesburg da vezañ ur geoded pouezus evit ar c'henwerzh afrikan ha bedel. Tolpad Johannesburg (Gauteng) a dalvfe 40 % eus PDK Suafrika.
37 % eus ar boblañs oberiant zo dilabour (91 % deusouto zo du). 19 % a labour e tachenn ar servijoù ha 18 % e tachenn an arc'hant.
Touristerezh
Johannesburg zo ur gêr dañjerus, he c'hreiz-kêr da skouer. Disurentez vras zo abaoe penn-kentañ ar bloavezhioù 1990.
Al lec'hioù da vezañ gweladennet gant an douristed eo mirdi an apartheid, park tematek Gold Reef City ha karterioù Sandton ha Randburg. Ret eo menegiñ ivez Soweto, an township, e lec'h e vez kavet Mandela House Museum ha Hector Petersen Memorial Monument.
Aveadurioù sport
Stad rugby brudet Ellis Park a zo e Johannesburg. Gourfenn trede kip rugbi ar bed oa bet eno e 1995. Aet e oa ar maout gant ar springboks a-enep an All-blacks. Nelson Mandela, prezidant du kentañ ar vro, en doa roet e-unan an trofe d'ar c'habiten suafrikan Francois Pienaar. Un arouez vras e oa pa oa an apartheid o paouez echuiñ. Brasaet eo bet evit gourfenn Kib vell-droad ar bed 2010 dalc'het d'ar Sul 11 a viz Gouere.
Beyne-Heusay
Beyne-Heusay (e walloneg : Binne-Heuzea) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Rocky George
left|thumb|200px|Rocky George e miz Eost 2005 Rocky George a oa bet ganet e 1965 e Culver City, Kalifornia.
Erer-Bonelli
An erer-Bonelli a zo un evn-preizh deiz, Hieraaetus fasciatus (pe Aquila fasciata) an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous pergen war-dro mor Kreizdouar hag en Azia.
П
Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo П, п (pe) hervez urzh al lizherenneg rusek.
Erer-Bonelli
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer-Bonelli en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
П
Distaget e vez [p] e ruseg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek pi (П).
Aethelwalh Sussex
Æthelwealh (660 - 685) (skrivet ivez Aedilualch, Aethelwalch, Aþelwold, Æðelwold, Æþelwald, pe Ethelwalch) a oa roue istorel kentañ Sussex. N'anavezer anezhañ nemet dre venegoù berr e Buhez Eskob Wilfrid, Historia ecclesiastica gentis Anglorum hag ar C'hronik Angl-ha-Saozon.
Kristen e oa deuet Æthelwealh da vezañ pan edo e Mercia. Kentañ roue badezet e vro e voe. E 661 e voe roet enez Wight ha tirioù ar Meonware dezhañ gant Wulfhere Mercia.
Anna Aostria
Anna von Österreich, pe Anna von Habsburg, pe Anna Aostria, zo bet anv meur a briñsez pe rouanez en Tiegezh Habsburg :
Tamajakeg
Div rannyezh ez eus:
Ҙ (lizherenn)
Distaget e vez [ð].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek З.
Priskieg
Priskieg (Princé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
Brikol
Ur brikol (diwar ar ger gallek bricole) zo ur pezh lêr eus harnez ar marc'h, an hini a zo war e vruched hag a vount-eñ warnañ pa vez o sachañ war ar c'harr.
Ur brikol a veze ivez gant ar simidi, tud kreñv evel kezeg, pa zougent traoù ponner.
Istor
Komz a reer eus Devezh ar brikoloù, e Roazhon, d'ar 26 a viz Genver 1789, pa oa bet rioterezh gant simidi kêr.
Francis Picabia
Francis-Marie Martinez de Picabia (22 a viz Genver 1879 e Pariz – 30 a viz Du 1953 e Pariz) a oa ul livour, un treser hag ur skrivagner a voe tost ouzh dada hag ouzh an dreistgwirvoudelezh.
Brikol
Brikoloù d'an dud hiziv
Hiziv e vez implijet brikoloù, pe dougelloù, da zougen ur bragoù, pa ne lakaer ket ur gouriz. Gwaskoù a vez ouzh pep penn da gregiñ er bragoù.
Francis Picabia
E vuhez
E Skol Arzoù-kaer hag e Skol-uhel an arzoù-kinklañ e studias. Etre 1903 ha 1908 e tarempredas Alfred Sisley ha Camille Pissaro ha levezonet e voe gant livourien skol Barbizon. E zourlivadur anvet Caoutchouc (1909) a zo gwelet evel unan eus oberennoù diazez an arz difetis.
E 1911 e tostaas ouzh strollad Puteaux a veze bodet e studio al livour Jacques Villon, hag eñ breur Marcel Duchamp. Orfegour e teuas da vezañ hag e 1912 e krouas Saloñs ar Section d'or e Puteaux. Brudet e teuas da vezañ e 1913 e New York, da-geñver un diskouezadeg enArmory Show. E New York ivez e savas ar gelaouenn 291 gant Marcel Duchamp ha Man Ray. Levezonet e voe gant ar Broyeuse de chocolat ha mennozh an oberennoù ready-made bet ijinet gant Marcel Duchamp, hag e 1913 e stagas gant tresadennoù diazezet war an tresañ oberiañ : peurliesañ e kopie pe ec'h eeunae skeudennoù a gave e kelaouennoù skiantoù evel La Science et la Vie.
Etre 1913 ha 1915 ez eas meur a wech da New York ma kemeras perzh e luskadoù arzoù rakward. Meur a oberenn mekanikel a savas hag e 1916 e krouas ar gelaouenn 391 e Barcelona, hag e tostaas ouzh dada. E 1918 e kejas ouzh Tristan Tzara hag izili all dada Zürich. Asambles gant André Breton e vrudas pennaennoù dada e Pariz. Met rendaelour, a-enep pep tra ha planter-reuz e oa Picabia : e 1921 e paouezas da zaremprediñ izili all dada. Ouzhpenn bezañ dedennet gant ar c'hirri e oa dedennet ivez gant ar sinema hag al luc'hskeudenniñ : en e skridoù war ar sinema e tiouganas pegen pouezus e teufe ar sinema amerikan da vezañ. E 1924 e savas senario ar film berr Entr'acte, sevenet gant René Clair. Labourat a reas goude-se gant Rolf de Maré.
Goude 1945 e savas oberennoù difetis en-dro. Rivinet e voe poegwir e plije ar c'hirri (perc'henn e oa war ouzhpenn 150 karr) ha riboulat. Sevel a reas neuze oberennoù bihan liesseurt, ul lodenn anezho diazezet war skeudennoù kavet e kelaouennoù pornografiezh. E oberennoù diwezhaén a denn d'an arz bihanañ : pikoù liv strwete war foñsoù unliv, ha titloù evel Je n'ai plus envie de peindre, quel prix ?, Peinture sans but pe c'hoazh Silence.... An diskouezadeg kentañ ma voe taolet ur sell ouzh holl e oberenn a voe aozet e 1949 e diskouezva René Drouin e Pariz.
E dibenn 1951 e voe paket gant an arterioskleroz seizañ, hag e voe rediet da baouez da livañ.
Lemoiz
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Lemoiz e [[Bizkaia.]]
Lemoiz  ( pe  Lemoniz  e spagnoleg) zo ur gumun e Bizkaia, stok ouzh Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Pell amzer e voe klasket sevel ur greizenn nukleel e Lemoiz. ETA a viras ouzh al labourioù.
Tamajekeg
Div rannyezh a zo:
Skrivet e vez gant ur skritur anvet shifinagh
Ў
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ў, ў (u nieskładovaje pe "ou berr") implijet evit skrivañ ar belaruseg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek У.
Leeuwarden
Leeuwarden (Ljouwert e frizeg ar c'hornôg, Liwwadden e frizeg-kêr) eo kêr-benn proviñs Friz, en hanternoz an Izelvroioù. D’ar 1añ a viz Mezheven 2005 e oa 91 375 a dud o chom enni, en ur gorread 84,10 km².
Louis Pasteur
Louis Pasteur, bet ganet d'ar 27 a viz Kerzu 1822 e Dole, Jura (Bro-C'hall) ha marvet d'an 28 a viz Gwengolo 1895 e Marnes-la-Coquette (Hauts-de-Seine) (Bro-C'hall), a oa ur skiantour gall, kimiour ha fizikour diouzh e stummadur kentañ. Gantañ e voe savet diazezoù ar vikrobevoniezh-vezeg. Brudet eo dre m'en devoa krouet ar vaksin a-enep droug-sant-Weltaz.
914
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 914
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 914
Lezama (Bizkaia)
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Lezama e [[Bizkaia.]] Lezama zo ur gumun e Bizkaia, stok ouzh Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Lezama
Lezama zo un anv-lec'h a orin euskarek.
1644
Diwar-benn bloavezh 1644 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Sibiville
Sibiville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1644
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1644
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1644
Pseudibis
Spesadoù
Tri spesad ibized a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia ar Gevred.
Siracourt
Siracourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Istor
Ur banner, troet war-zu Londrez, a oa da vout savet e-kreiz ar gwarezva. Evit e sevel e voe kreuzet fozelloù, 4 metrad ledander dezhe, leuniet anezhe gant betoñs ha lakaet ur volzenn, harpet ouzh ar mogerioù hag an dachenn. Tennet e veze an douar etre ar mogerioù goude.
Dikoachet e voe al labourioù gant gweladennoù dre garr-nij graet gant ar Re Gevredet e miz Here 1943. Kregiñ a reas ar bombezadegoù (27 en holl, gant 5 000 tonenn a vombezennoù) d'ar 24 a viz C'hwevrer 1944. E miz Even 1944, dilezet e voe al lec'h gant an Alamaned.
Marc'hhouarnerezh war an hent
Pa gomzer eus marc'hhouarnerezh war an hent e komzer eus marc'hhouarnerezh evel sport hag eus ar redadegoù a bep seurt aozet war an hentoù. En Europa dreist-holl eo brudet ar sport-se, rak n'eo ket gwall anavezet en Afrika abalamour ma n'eus ket hentoù diouzh se, na kennebeut en Amerika, dre an hevelep abeg, pe, evel e SUA, dre ma n'eus ket arc'hant a-walc'h da c'hounit e-skoaz e sportoù all.
Kemm a reer etre seurtoù redadegoù disheñvel:
Nerzh da badout
E-pad ur redadeg e ran ar marc'hhouarner strivañ da chom hep koll nerzh en aner evit e zispign d'ar c'houlz gwellañ.
Demokrated Frankizour (R.U.)
E saozneg Liberal Democrats (berradur: LibDems), a zo ur strollad politikel eus an tu kreiz. Krouet oa bet d’an 3 Meurzh 1988, diwar gendeuziñ ar Strollad Frankizour hag ar Strollad Sokial-Demokrat.
Abaoe an 18 Kerzu 2007 ez eo Nick Clegg e vleinad.
Newport
Newport ("Porzh nevez") zo un anv-lec'h paot a-walc'h er broioù saoznek.
Sul (Brazil)
Sul (su) eo anv ar rannvro e su Brazil, anezhi an teir stad-mañ:
Fishbone
Fishbone zo unan eus ar strolladoù kentañ en deus graet fuzion diwar funk, ska, punk rock, reggae hag hard rock.
Ul levezon bras en deus bet war strolladoù evel Red Hot Chili Peppers da skouer.
E 1979 e Los Angeles eo bet savet gant Angelo Moore, lesanvet ivez Dr. Madd Vibe (kan, saksell).
Videoioù
1985 : Modern Industry • Party At Ground Zero • V.T.T.L.O.T.F.D.G.F. 1986 : When Problems Arise 1987 : It's a Wonderful Life • Jamaican Ska 1988 : Freddie's Dead • Ma and Pa 1991 : Fight the Youth • Sunless Saturday • Everyday Sunshine 1993 : Swim • Servitude • Unyielding Conditioning 1996 : Alcoholic 2006 : Date Rape 2007 : Let Dem Ho's Fight 2011 : Crazy Glue
Greenpeace
Greenpeace (o tont eus ar saozneg : peoc'h glas) a zo un aozadur nann-gouarnamantel difeuls a stourm evit gwareziñ an endro. Kavout a reer ar gevredigezh-se e muioc'h eget 55 bro dre ar bed a-bezh.
An aozadur
Klask a reas neuze ar strollad un anv a vefe arouezius eus o freder : ekologiezh ha peoc'hgarouriezh. Ar gerioù green (glas) et peace (peoc'h) eo ar re a glot ar muiañ gant o oberezhioù.
E 1979 e teuas Greenpeace da vezañ un aozadur etrevroadel pa'n em gav burevioù Europa, Amerika hag ar mor Habask asambles evit sevel Greenpeace International. Abaoe 1989 ez eo diazezet sez an aozadur en Amsterdam (Izelvroioù), e-lec'h ma vez termenet ha kenaozet labourioù an ANG.
Loiu
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Loiu e [[Bizkaia.]]
Greenpeace
Aozadurioù broadel ha rannvroel Greenpeace
Kavout a raer Greenpeace el lec'hioù da heul e miz Meurzh 2007 :
Loiu
Loiu ( pe  Lujua  e spagnoleg) zo ur gumun e Bizkaia, en Euskal Herria.
Boezegem
Boezegem en izelvroeg, anv ofisiel: Boëseghem, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant Norzh.
Sweet Dreams (are made of this)
"Sweet Dreams (Are Made of This)" (pe "Sweet Dreams" hepmuiken) zo ur ganaouenn pop gant ar strollad Eurythmics (David A. Stewart hag Annie Lennox). Homañ eo ar ganaouenn a roas e vrud d'ar strollad. Tizhout a reas, a-drugarez d'ur c'hlip-video bamus ha boemus, an eil renk e chartoù Breizh-Veur, hag ar renk kentañ e chartoù S.U.A.
Adkemeret eo bet ar ganaouenn gant ar c'haner Marilyn Manson.
Baou
Ar baoued a zo evned-preizh deiz, an darn vrasañ anezho er genad Buteo.
Spesadoù
Buteo :
Gilbert du Motier de La Fayette
Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markiz la Fayette a zo ganet d'an 6 a viz Gwengolo 1757 e kastell Chavaniac ha marvet d'an 20 a viz Mae 1834. Noblañs gall, kadour e oa ivez. Kemeret en doa perzh e Brezel dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika, o vezañ penn bagadoù stadunanat e meur a emgann evel Seziz Yorktown. Distroet e Bro-C'hall, deuet e oa da vezañ un dudenn diazez en Dispac'h Gall eus 1789 hag e Reveulzi Gouere 1830. Un haroz broadel eo deuet da vezañ en div vro.
Baou
Spesadoù
Parabuteo :
Gilbert du Motier de La Fayette
Milour ha politikour gall e oa.
Baou
Spesadoù
Harpyhaliaetus :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Strollad Broadel Breizh
Daou "Strollad Broadel" a gaver en istor an Emsav e Breizh :
Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay
thumb
Strollad Broadel Breizh
Arabat e vefe o meskañ gant Strollad Emrenerien Vreiz (1927-1931)
Jean-Baptiste Colbert, markiz Seignelay
Jean-Baptiste Antoine Colbert, markiz Seignelay ha Châteauneuf-sur-Cher, baron Lignières a zo ganet d'ar 1añ a viz Du 1651 ha marvet d'an 3 a viz Du 1690.
Ur politikour gall e oa. Mab Jean-Baptiste Colbert e oa
Sant-Merve
Sant-Merve  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
915
Diwar-benn bloavezh 915 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 915
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 915
An Erge-Vras
An Erge-Vras (e galleg Ergué-Gabéric) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed, sko ouzh Kêr-Gemper.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En gul e groaz krouget en argant, ur groazigann ivez en argant ouzh pep konk (kroaz Jerusalem), e gab dentek en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel Sturienn ː Ne zeuz pesq heb ha zrean
Aozer ː Bernard Le Brun. Degemeret gant ar Prefeti d'an 3 a viz Gwengolo 1980
Tamachekeg
Touareg e vez graet eus an dud a ra gant ar yezh-mañ.
18 Mezheven
Marvioù
thumb|130px|right|Roald Amundsen thumb|130px|right|[[Maksim Gorki]]
Gonnehem
Gonnehem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ:
Bered ar C'hommonwealth: Gonnehem British Cemetery
E miz Ebrel 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ, e voe krouet ar vered p'edo an talbenn 3 km ag ar gêriadenn. 200 soudard bet marvet e-pad ar Brezel bed kentañ a zo bet douaret enni.
Plac'h
Plac'hed zo unan eus ar gerioù a vez graet eus ar maouezed e brezhoneg.
Da gentañ holl e vez graet ar ger eus un den yaouank a zo benel e reizh, dizimez peurvuiañ. Da neuze eo enebet ar ger
Met graet e vez gant ar ger ivez eus ne vern pe zen a reizh venel, bugel, krennardenn, maouez, gwrac'h.
Ar plac'h yaouank el lennegezh
Stank e kaver ar ger el lennegezh. Kaoz a vez alies eus
Kanaouennoù
Meur a ganaouenn a zo diwar-benn ar plac'hed, evel "Ar plac'h iferniet". Stank int e Gwerziou Breiz Izel.
Ar plac'h yaouank hag ar marv
E sonioù-pobl hag er c'hontadennoù e vez kaoz eus plac'hed a gav gwelloc'h dezho en em lazhañ eget bezañ palforset.
Alban Berg en deus savet ur c'h -Concerto evit ar violoñs e koun ur plac'h aet da anaon, Manon Gropius.
Ar plac'h er relijionoù
Er relijionoù, meur a zoueez o deus stumm ur plac'h : Atena hag Artemis, an doueezed gwerc'h e mitologiezh ar C'hresianed. Atena a oa skeudenn ar plac'h speredek, ha brezelourez, pa oa Artemis, doueez ar chase hag ar werc'hded.
Er relijion gristen e weler, ur plac'h, ar Werc'hez Vari, o tont da vezañ mamm en ur chom gwerc'hez.
Sterioù all
Meur a ster zo d'ar ger c'hoazh. Talvezout a ra evit :
Paotrez
Paotrez zo unan eus ar gerioù brezhonek a vez graet ouzh ur plac'h yaouank.
Implijet e vez ar ger paotrez er rannyezhoù na implijont ket ar ger plac'h (pe neuze evel matezh hepken, evel e brezhoneg Leon alies).
Diwar ar ger-se e teu ar ger paotrezenn, a dalv kement ha "plac'hig", pe "plac'h vrav".
1645
Diwar-benn bloavezh 1645 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1645
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1645
Planedenn
E-pad pell ne oa termenadur resis ebet eus ar pezh a zo ur blanedenn. D'ar ez eus bet degemeret gant an International Astronomical Union (IAU ; Unvaniezh Etrebroadel ar Steredoniezh, UES), e-kerzh he 26 emvod meur, ar ratozhiad 5A hag a dermen ar pezh a zo ur blanedenn.
En doare-se ez eus 8 planedenn en-dro d’an Heol (en urzh, adalek an Heol) : Merc'her, Gwener, an Douar, Meurzh, Yaou, Sadorn, Ouran, Neizhan.
Dirummet eo bet eta Ploudon hag a zeu da vezañ ur gorrblanedenn, ur rummad korfoù-oabl all ; 134340 Pluto eo hec'h anv abaoe 2006.
Skouergorneg
thumb|Un hirgarrezenn 5 war 4 E mentoniezh, ur skouergorneg (pe hirgarrezenn) zo termenet evel ul lun pevarzuek, dezhañ pevar c'hogn zo holl skouer.
Perzhioù eeun
Kement pevarc'hostezeg a zo ur skouergorneg m'en deus ar perzhioù-mañ :
Perzhioù keveskemm
Kement kensturieg zo ur skouerskorneg m'en deus ar perzhioù-mañ :
Zambia
Zambia zo ur vro e su kevandir Afrika, ha dezhi harzoù gant Republik Demokratel Kongo en norzh, Tanzania er biz, Malawi ha Mozambik er reter, Zimbabwe, Botswana ha Namibia er su, hag Angola er c'hornôg. Dont a ra an anv eus hini ar stêr Zambeze a dreuz ar vro. Lusaka eo ar gêr-benn. Dizalc'h eo Zambia abaoe 1964.
Pinvidik eo ar c'hondon ha kouevr a vez kavet stank er vro.
Istor
En amzer an drevadennreien saoz, e dibenn an XIXvet kantved, e oa rannet etre Rodezia ar gwalarn ha Rodezia ar biz. E 1911 e voent unanet o-div gant ar British South Africa Company, d'ober Rodezia an Norzh.
Pontrev
Pontrev zo ur gumun e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, war ribloù an Trev, un 20 km bennak eus an aod, a zeu al lanv betek enni. Penn kanton e oa betek 2015.
Anv
Savet eo an anv diwar ar ger pont hag anv ar stêr Trev.
Douaroniezh
Pontrev zo bet savet en daou du d'ar stêr Trev (Treñv). Ur porzh bihan zo war lez an aber, ma vez diskarget traezh-mor ha kregin d'ober temz. Abaoe ar bloavezhioù 1980 e vez gwelet bagoù o c'hoañviñ war an Trev.
Kanton
Kanton Pontrev zo bet enteuzet e kanton Bear e 2015.
Henamzer
Kêr Bontrev zo bet savet war douaroù parrezioù Kemper-Gwezhenneg ha Sant-Kleve (Itron Varia ar Feunteunioù), en tu reter d'an Trev, ha parrez Pleuzal (Sant-Erwan), en tu kornôg d'an Trev.
Relijion gatolik
E pardon ar Feunteunioù, e miz Gouhere, e vez lidet Itron Varia ar Feunteunioù. Heñvel eo ton kantik Itron Varia ar Feunteunioù ouzh hini Itron Varia ar Gozh Iliz, e Planiel.
Linenn hent-houarn
Dre Bontrev e tremen al linenn Gwengamp-Pempoull, ha daou arsav zo :
Strollad Mirour (R.U.)
Krouet e voe e 1834, war-lerc'h ar Strollad Tory en ha. Ur strollad politikel eus an tu dehoù, pe dehoù kreiz eo. Abaoe krouidigezh ar strollad e chom unan eus an daou re pennañ er Rouantelezh Unanet. E-penn kentañ gant ar Strollad Frankizour ha goude 1920 gant Strollad al Labour pe strollad al labourerien.
E-pad an ez eus bet 57 vloaz gant kentañ ministred eus ar strollad-se: e-touez ar re vrudetañ emañ Winston Churchill (eus 1940 betek 1945, hag adal 1951 betek 1955) ha Margaret Thatcher (adal 1979 betek 1990).
Zohra
Zohra zo un anv arabek a dalv kement ha Gwenn e brezhoneg.
Strollad Mirour (R.U.)
Abaoe an 13 a viz Gouere 2016 emañ Theresa May e penn ar strollad, ha deuet eo-hi da vezañ kentañ ministr e-lec'h David Cameron.
Zohra
Istor
"La grande Zohra" a veze graet eus Charles de Gaulle gant trevadennerien c'hall Aljeria ha tud an OAS
La Strada
La Strada a zo ur film italian gant Federico Fellini savet e 1954.
Sinopsiz
En Italia, ur plac'h nay (c'hoariet gant Giulietta Masina, gwreg Fellini), Gelsomina, a zo gwerzhet d'ur paotr palod anvet Zampano.
David Cameron
David William Donald Cameron  zo bet ganet d’an 9 a viz Here 1966 e Londrez, ur politikour saoz eo. Dilennet e voe d’ar 7 a viz Mezheven da gannad Withney.
D’ar 6 Kerzu 2005 e teuas da vezañ bleiniad ar Strollad mirour, eleze danvez Kentañ Maodiern e ken kaz ez afe an trec’h gant e strollad da vouezhiadeg a zeu evit Ti ar C’humunioù.
Da-heul dilennadegoù kannaded hag a gasas d'ur parlamant hep muiañ niver, mont a ra da gentañ ministr d'an. David Cameron a zo ar pennrener saoz yaouankañ abaoe 1812 ha kas a ra ar c'henemglev-gouarnamant kentañ (gant an Frankizourien-Demokrat) abaoe 1945. Da geñver ar votadegoù dalc'het d'ar 7 a viz Mae 2015 ez a an trec'h gant e strollad gant ur muianiver dreistel, hag ez eo adanvet da Gentañ Ministr hep n'en dije ezhomm da gaout emglev gant strolladoù all er wech-mañ.
Kambon
Kambon a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Anv
.
Ardamezioù
En gul e deir zreustell wezboellek etre argant ha glazur ; e vevenn en erminoù
Schleswig-Holstein
Schleswig-Holstein (distaget /ˈʃleːsvɪç ˈhɔlʃtaɪ̯n/ en alamaneg) zo unan eus ar 16 Bundesländer zo en Alamagn hiziv, e hanternoz ar vro.
Rannet eo Schleswig-Holstein en 11 Landkreise.
Bassenge
Bassenge (en izelvroeg: Bitsingenn, e walloneg : Bassindje) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège. Ar stêr Geer a gaver en draonienn eno.
Mañaria
Mañaria zo ur gumun e menezioù kreisteiz Bizkaia, en Euskal Herria, war lez ar stêr Mañaria.
Douaroniezh
Ur c'haer a lec'h eo Mañaria, e-harz ar menez Mugarra, hag ar menez Untzillaitz.
Kumunioù amezek
En-dro dezhi emañ:
Themis
thumb|right|180px|Delwenn Themis kavet e Rhamnonte en [[Attika, e templ bihan Nemesis, war-dro -300 kent JK, Mirdi broadel Athena.]] Themis (gregach: Θέμις / Thémis « lezenn doueel »), merc'h da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar), a oa un Ditanez.
Gwreg Zeus
Gwreg Zeus e oa, e eil gwreg eta, war-lerc'h Metis. Mamm e oa d'ar Moirai, d'an Eurioù, da Astraeos, d'an Hesperidezed, da deir Nimfenn ar stêr Eridan ha da Harmonia, doueez ar C'henemglev.
Erinome (loarenn)
Tennañ a ra hec'h anv eus Erinome, unan eus serc'hed Zeus.
Mugarra
thumb|right| Ar menez Mugarra
Ar menez Mugarra zo ur menez eus Bizkaia, 936 m uhelder dezhañ, e menezieg an Aramotz.
Anna Aostria (1601-1666)
Ana María Mauricia Spagn, pe Anna Aostria, ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1601 e Valladolid, e Spagn, ha marvet d'an 20 a viz Genver 1666 e Pariz, e Bro-C'hall, a oa infantez Spagn ha Portugal, arc'hdugez Aostria, priñsez Bourgogn hag an Izelvroioù. Rouanez Bro-C'hall ha Navarra e voe eus 1615 da 1643 evel pried ar roue gall Loeiz XIII, ha rouanez o ren war an div vro goude e-pad minorelezh he mab Loeiz XIV (eus 1643 da 1651).
He buhez
Merc'h e oa da Felipe III, roue Spagn, ha da Marc'harid Aostria (1584-1611).
Merc'h-vihan e oa eta da Anna Aostria (1549-1580), pried da Felipe II. C'hoar e oa da Maria Anna Aostria hag Aostria-Stiria, dimezet d'an impalaer santel.
Serc'h e oa d'ar c'hardinal Giulio Mazzarini.
Lennegezh
Brudet eo bet gant romantoù Alexandre Dumas en XIXvet kantved.
Buteo
Buteo a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar baoued, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
Sarthe (departamant)
Ar Sarthe a zo unan eus departamantoù Frañs (niverenn 72) e kornôg Frañs e rannvro Broioù al Liger. Ar Mañs eo ar pennlec'h anezhañ.
Buteo
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Sarthe (departamant)
Arondisamantoù ar Sarthe :
Buteo
Gwechall er genad-mañ
En abeg d'an aroakadennoù graet gant al loenoniezh e voe diblaset spesadoù 'zo e genadoù all :
Sarthe (departamant)
Douaroniezh
E anv a zeu eus ar stêr Sarthe a red eus Norzh da Su an departamant war-zu al Liger dre ar Maine, e departamant Maine-et-Loire. Kavout a reer ivez an Huisne hag al Lez.
Estreget kêr ar Mañs eo dreist-holl maezioù a gaver ennañ, gant ar c'harzhaoueg. An Norzh a zo heñvelikoc'h ouzh Normandi eget an Su. Al lodenn vrasañ eus an departamant zo plaen, nemet e gwalarn anezhañ emañ Alpoù Sarthe, menezioù izel-awalc'h (217 m. war menez Haut-Fourché). La Flèche eo eil brasañ kêr an departamant.
Istor
Savet e oa bet da heul Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790. A-raok e rae ar Sarthe hag ar Mayenne un broviñs nemetken, proviñs ar Maine.
Kuzul Kenaozañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia
Kuzul Kenoazañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia (KKSAMSA) (e saozneg: Coordination Committee of Maoist Parties and Organisations of South Asia: CCOMPOSA) a zo anv un aozadur etrebroadel bodet enni meur a strollad hag aozadur komunour marksour-leninour oberiant e Su Azia, difennet gante ar vaoouriezh, gantañ da bal kenurzhiañ oberoù an izili bodet ennañ koulz en Su Azia hag e lec'h all seul wezh mar bez ezhomm.
Ezel eo ivez meur a strollad hag aozadur e diabarzh KKSAMSA eus al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (Revolutionary Internationalist Movement: RIM).
916
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 916
Kuzul Kenaozañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia
India
E 2003 e kendeuzas Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour) ((RCCI(M)) gant Kreizenn Komunour Maoour (MCC) o tont da vezañ Kreizenn Komunour Maoour India (MCCI). E 2004 e kendeuzas MCCI gant Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Brezel ar Bobl(CPI (M-L) (PW)), o tonrt da vezañ Strollad Komunour India (Maoour))
Disklêriadur
Da geñver eil kendalc'h bloaziek KKSAMSA e 2002 e oa bet embannet gant an Aozadur un disklêriadur o teskrivañ palioù ha mont-en-dro KKSAMSA e diabarzh ar politikerezh dispac'hel e Su Azia. Disklêriet e oa bet e vefe heuliet gant KKSAMSA al linenn bolitikel bet savet gant Marx, Lenin ha Mao ha da deskiñ hervez skouer brezel ar bobl renet e Perou, Nepal, Filipinez, India, Turkia hag e lec'hioù all.
Ar Pevare Kendalc'h
Dalc'het e oa bet Pevare Kendalc'h KKSAMSA e Miz Eost 2006 e Nepal, bet kemeret perzh ennañ eizh strollad en holl, en o zouez Strollad Komunour Selan (Maoour) a chomas hep sinañ ar disklêriadurioù abalamour d'ar fed en doa ar strollad-se statud un evezhier nemetkeñ moarvat:
Jean-Baptiste Colbert
thumb|230px|right|Colbert gant Antoine Coysevox
Jean-Baptiste Colbert a zo ganet d'an 29 a viz Eost 1619 e Reims (Bro-C'hall) ha marvet d'an 6 a viz Gwenholon 1683 e Pariz (Bro-C'hall).
Ur politikour e oa ha maodiern e teuas da vezañ dindan ren Loeiz XIV. Bez e voe kontroller meur an arc'hant etre 1665 ha 1683, Sekretour Stad evit Ti ar Roue ha sekretour Stad d'ar morlu etre 1669 ha 1683. Kregiñ a ra gant servij ar roue pa varv e zifenner Mazarin, boutañ a ra kreñv war ar roue Loeiz XIV a-benn dic'hrasiañ e kevezer Nicolas Fouquet. Enaouer ha difenner ur bolitikerezh ekonomikel emellour ha kenwerzherier (a vezo lesanvet colbertisme) reiñ a ra an tu d'ar c'henwerzh ha d'ar greanterezh da gemer nerzh er Frañs gant krouidigezh stalioù-labour ha monopoloù roueel, stadel.
Bugaleaj hag orinoù
Jean-Baptiste Colbert a voe ganet en ur familh kenwerzhourien ha bankourien pinvidik, poelladennerien hag uzulierien eus kêr Reims. Ar familh a noblañs izel a glaske bezañ anavezet evel hêr d'ur familh noblañs kozh ha brudet eus Bro Skos, ne voe ket kavet prouenn istorel anat ebet d'al lavarioù-se.
Río Negro (Uruguay)
Ar Río Negro (a vije Stêr Du e brezhoneg) eo ar stêr vrasañ ared e diabarzh Republik Uruguay. 750 km zo dezhi.
Red
Eieniñ a ra e kreisteiz Brazil. Honnezh hag ar stêr Ibicuí eo adstêrioù pennañ ar Stêr Uruguay.
Sully Prudhomme
René Armand François Prudhomme, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1839 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Gwengolo 1907 e Châtenay-Malabry (Bro-C'hall), anavezetoc'h evel Sully Prudhomme, hervez e anv-pluenn, a oa ur barzh gallek ha gall. Kentañ Priz Nobel al Lennegezh a voe bet roet dezhañ e 1901.
Markina-Xemein
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Markina-Xemein e [[Bizkaia.]] Markina-Xemein (stumm euskarek hag ofisiel; Marquina-Jeméin stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun e reter Bizkaia, en Euskal Herria.
Borre
Borre a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant Norzh.
Meñaka
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Meñaka e [[Bizkaia.]] Meñaka (euskarek, stumm ofisiel; Meñaca e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun e hanternoz Bizkaia, en Euskal Herria.
Karterioù
Tri c'harter zo:
Roëllecourt
Roëllecourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1907
E 1907 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder breizhat Lucien Petit-Breton.
An Eskevien
Bodet e voe gant Gwaien d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez, Gwaien.
Eudoxia
Eudoxia zo un anv-badez gresianek, roet d'ar merc'hed.
Condottiero
Condottiero (condottieri el liester) eo an anv a veze graet er Grennamzer en italianeg eus ur brezelour a werzhe e ampartiz da vrezeliañ dre ur gevrat a veze anvet condotta.
Soudarded dilabour e oa ar gondottieri, pe noblañsed o klask brud er brezel, ha klask a raent labour e servij Stadoù bihan pe kgodedoù ha n'o doa gwir arme ebet d'o difenn. Paeet e vezent gant arc'hant, pe gant douaroù a-wechoù.
Hervez o lizher-labour (pe condotta) e rankent pourchas soudarded, dafar brezel hag ofiserien. Gwir varc'hadourien brezel e oant ouzhpenn brezelourien a vicher. A-wechoù e teuent da vout ken kreñv ma kemerent ar galloud er c'hêrioù a servijent.
Al-Idrisi
thumbnail|270px|right|Ar bed, gwelet gant al-Idrīsī ; war ar gartenn-mañ emañ an norzh en traoñ
Al-Idrīsī, a oa e anv leun Abu Abdallah Muhammad Ibn Muhammad Ibn Abdallah Ibn Idris al-Qurtubi al-Hasani, a oa un douaroniour hag ul louzawour genidik eus Spagn. Ganet eo bet e Ceuta, war-dro 1100, ha marvet eo war-dro 1165. Brudet eo abalamour d’e skridoù, dreist-holl e levr douaroniezh anvet Kitâb Nuzhat al Mushtâq pe Kitâb Rudjâr pe Levr Rojer. Savet e voe al levr-se war c’houlenn Rojer II, roue norman Sikilia, evit reiñ displegadennoù diwar-benn ur gartenn vras, savet gant Al-Idrīsī.
E vuhez
Ne ouzer ket kalz traoù diwar-benn buhez Al-Idrīsī. Moarvat e oa bet ganet e Ceuta, el lodenn eus hanternoz Afrika a oa neuze en impalaeriezh an Almoravided, war-dro 1099 pe 1100, en ur familh eus an noblañs. Graet en dije e studioù e Córdoba. Beajet en dije e Maroko, en Andalouzia, e Portugal, ha marteze ivez en Azia-Vihanañ : degaset en deus, eus e veajoù, danevelloù ma vez taolennet douaroniezh ha plant ar broioù gweladennet gantañ. Ne ouzer ket mat penaos e oa deuet da Sikilia, met erruet e oa e Palermo e 1139. Galvet e vije bet gant ar roue norman Rojer II da zont d’e lez. Sevel a reas ur gartenn vras eus ar bed, en arc’hant, a voe enskrivet warni kement tra a oa anavezet diwar-benn ar bed en amzer-se ; ha sevel a reas ul levr da reiñ displegadennoù war e labour. Triwec’h vloaz e voe ouzh ar stern. Ne glever ket komz diwar e benn ken, ur wech echu al labour-se, e 1158. Kavout a ra d’an istorourien e varvas etre 1164 ha 1180.
E labour douaroniour
Pa erruas e Palermo e 1139, e stagas da sevel kartenn ar bed ha displegadennoù diwar he fenn e stumm ul levr. Ar gartenn a reer Tabula Rogeriana anezhi e latin, hag al levr 'Geografia'. D’an hollad e roer an anv Nuzhat al-mushtāq fī ikhtirāq al-āfāq, hag anavezetoc’h eo evel Kitab Rudjar, Levr Rojer. Sellout a reer ouzh labour Al-Idrisi evel unan eus ar gwellañ labourioù kartennouriezh er Grennamzer. Embannet e voe evit ar wech kentañ e 1157. Un diverrañ eus al labour-se a voe embannet, en arabeg, e 1592, ha troet e voe e latin evel Geographia Nubiensis, hag embannet e Pariz e 1619.
Diwezhatoc’h, e 1161, e voe adembannet e labour gant Al-Idrisi, klokoc’h c’hoazh, dindan an titl Rawd-Unnas wa-Nuzhat al-Nafs (Plijadur an dud ha levenez an eneoù), hag anavezet eo ivez dindan an anv Kitab al-Mamalik wa al-Masalik (Levr ar rouantelezhioù hag an hentoù).
E Levr Rojer ez eo taolennet Sikilia, Italia, Spagn, Hanternoz Europa, ul lodenn vat eus Afrika, ha Bizantion : taolenniñ a reer deomp ar broioù hag an dud. Un anaoudegezh spis, evit e amzer, a ziskouez Al-Idrisi kaout eus Soudan hag an Nil. E labour, evel ma c’hoarveze alies gwechall, n’eo ket diazezet war ar pezh en deus gwelet hepken, met ivez war traoù bet adkontet dezhañ gant beajourien all. Dre-se ne c’heller ket fiziout penn-da-benn en e desteni. Daoust da se eo chomet talvoudus e gartennoù e-pad pell. Hag implijet int bet da vare ar « C'havadennoù bras », gant beajourien evel Kristol Goulm.
Al louzawour
Gouiziek e oa war dachenn ar plant hag al louzoù ivez, evel ma weler gant e levr anvet Kitab al-Jami-li-Sifat Ashtat al-Nabatat (Levr zo ennañ deskrivadurioù berr eus ar plant). Studiet en doa kement skrid a oa en amzer-se diwar-benn al louzeier ha kaset en doa e ouiziegezh pelloc’h eget hini ar C’hresianed kozh. En e levr e kaver anvioù louzeier e c’hwec’h yezh disheñvel : sirieg, gregach, perseg, hindieg, latin ha berbereg.
Ouzhpenn skrivañ diwar-benn al louzawouriezh hag an douaroniezh e skrivas Al-Idrīsī ivez diwar-benn al loened hag al loenoniezh. E oberenn skrivet en arabeg a voe troet e latin. Talvoudus eo chomet e labourioù d’an douaroniourien e-pad meur a gantved, en Europa koulz hag er bed arab.
Condottiero
War-dro 1550 ez eas ar vicher da goll. An anv italianek a chomas evit envel kabitened a vrezelie en armeoù estren.
Bostrychia bocagei
Anvet e voe Lampribis bocagei (kentanv) da gentañ-penn (e 1923) gant an evnoniour stadunanat James Chapin (1889-1964).
Annez
Brosezat eo ar spesad en enez São Tomé (Pleg-mor Ginea).
Baou an toundra
Baou an toundra a zo un evn-preizh deiz. Buteo lagopus eo e anv skiantel.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket baou an toundra en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Pelotas
Trede kêr vrasañ Rio Grande do Sul eo Pelotas, e Brazil, war lez al Lagoa dos Patos.
Gouarnamant Tony Blair
Gouarnamant savet gant ar Strollad Labour a renas ar Rouantelezh-Unanet etre Mae 1997 hag ar 27 Mezheven 2007. Da heul Gouarnamant John Major e teuas, hag amsavet gant Gouarnamant Gordon Brown e voe.
Kannaderezh an Impalaer da Sina
Kannaderezhioù an Impalaer da Sina a oa misionoù kaset gant Impalaer Japan da Sina evit degas teknologiezhioù hag elfennoù sevenadurel eus ar vro-se da Japan. Ar re anavezetañ anezho eo ar ar c'hannaderezhioù bet kaset da Sina an Tierniezh Tang (遣唐使; Kentō-shi)]; lakaet e voe un termen dezho gant Sugawara. Bez'ez eus bet ivez kannaderezhioù e Sina Tierniezh Sui (遣隋使; Kenzui-shi) e 607 met n'int ket ken anavezet.
Kiel (Alamagn)
Kiel zo ur gêr eus hanternoz Alamagn, e land (stad) Schleswig-Holstein. Ouzhpenn 240 000 a dud zo o chom enni. Emañ kêr hag ar pozh e penn an aber anvet Kieler Förde, 17 km dezhi.
Istor
Diazezet e voe en (etre ar bloavezhioù 1233 ha 1242 moarvat). E 1283 e teuas da vezañ unan eus kêrioù Kevre an Hansa ; e 1665 e voe savet ar skol-veur ; hag e 1895 e voe toullet Kanol Kiel etre ar Mor Baltel ha Mor an Hanternoz.
Pa voe staget Schleswig ha Holstein ouzh Prusia en 1866, e voe kaset ar morlu brezel eus Dantzig da borzh Kiel, gant ar roue Wilhelm Iañ, ma teuas Kiel da vout porzh-brezel bras Prusia er Mor Baltek.
Bremañ ez eo Kiel ur porzh-mor modern, e goueled fjord Kiel. Abaoe 1860 ez eo Kiel ar porzh brezel pouezusañ zo en Alamagn. Liammoù stank he devez Kiel gant porzhioù bras hanternoz Europa : Oslo (Norvegia), Göteborg (Sveden), Klaipėda (Lituania), Tallinn (Estonia), Turku (Finland), Kaliningrad ha Sant Petersbourg (Rusia).
Kanol Kiel, 98 kilometr he hed, a gas eus Kiel war ribl ar Mor Baltel da v-Brunsbüttel, e genoù ar stêr Elbe, war ribl Mor an Hanternoz.
Brudet eo kevezadegoù bigi-dre-lien Kiel (Kieler Woche). Eno ivez e oa bet aozet ar c’hevezadegoù bigi evit C'hoarioù Olimpek 1936 (C’hoarioù Berlin) ha re 1972 (München).
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Kiel gant kêrioù :
Tacuinum Sanitatis
thumb|Skeudenn eus Tacuinum Sanitatis, ur [[ruskenn.]] An Tacuinum (pe Taccuinum) Sanitatis zo un dornskrid krennamzerel diwar-benn ar yec'hed, savet diwar an Taqwim al‑sihha (pe تقويم الصحة en arabeg, da lavarout eo Taolennoù ar yec'hed), ul levr medisinerezh arabek skrivet gant Ibn Butlan; meur a zoare latin zo d'an oberenn-se, gant dornskridoù skeudennaouet fonnus.
917
Diwar-benn bloavezh 917 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 917
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 917
Kerwall
Kerwall a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Brezhoneg
Panelloù divyezhek a voe staliet war hentoù mont-tre ar gumun e 2007.
Gwerziou Breiz-Izel
E dibenn pep hini eus an div levrenn ez eus un daolenn gant anvioù ar gwerzioù e galleg hepken. Setu amañ anvioù brezhonek an holl anezho.
Doareoù disheñvel
Pa vez doareoù disheñvel eus ar memes gwerz e ra an Uhel gant ar gerioù Ne implijas ket ar ger kentel ken en div levrenn Soniou Breiz Izel.
Levrlennadur
Adembannet gant Maisonneuve & Larose e Pariz e 1971, gant Donatien Laurent.
Kensonenn dre serriñ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn dre serriñ (saoz.: stop consonant pe occlusive) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ma vez harzet pe stanket red an aer o tont eus ar skevent (pe eus lec'h all pa vez kaoz eus ur c'hlik, gw. pelloc'h) dre serriñ daou organ fonadur.
Daoust ha ma vez implijet alies an termen "kensonenn dre darzhañ" pe kensonenn darzh" evel heñvelster ez eo e gwirionez kalz strishoc'h an tremen-se dre ma ra dave d'un doare kensonenn dre serriñ resis (gw. pelloc'h)
Kavet e vez kensonennoù dre serriñ e holl yezhoù ar bed hag an darn-vrasañ anezhe a ra d'an nebeutañ gant [p], [t], [k], [n] ha [m].
Setu penaos e vez produet ur gensonenn dre serriñ :
Kensonennoù tarzh eo an holl gensonennoù dre serriñ atav e brezhoneg. E yezhoù all avat, evel da skouer e vietnameg hag e malayeg e vezont amdarzh atav, hag e yezhoù evel ar saozneg e vez kavout alofonenoù amdarzh e dibenn ur ger keit ha ma vezont tarzh e penn-kentañ ur ger.
Gant ur gensonenn dre fic'hal (saoz. affricate) e vez serret da gentañ evel ur gensonenn dre serriñ met distignet e vez tamm-ha-tamm o taravat evel ur gensonenn dre daravat (saoz. fricative).
Kavet e vez kensonennoù divouezh (d.s. [p, t, k]) ha mouezhiet (d.s. [b, d, g]).
E meur a yezh e kaver kensonennoù dre serriñ c'hwezhet (saoz. aspirated) pe rakc'hwezhet (saoz. preaspirated) ivez, pe evel fonemennoù rik, da skouer e hindeg ha meur a yezh all komzet en India, pe c'hoazh evel alofonennoù, evel da skouer ar c'hensonennoù dre serriñ divouezh e saozneg e penn-kentañ ur ger.
Ur gensonenn re serriñ a c'hell bezañ berr pe hir ha gallout a ra talvezout an hirder da ziforc'hañ gerioù e yezhoù zo, da lavarout eo e c'hell bezañ un diforc'h fonologel, da skouer e japaneg 来た (kita; "deuet") kv. 切った (kitta; "troc'het").
Ouzhpenn ar c'hensonennoù fri dre serriñ e c'hell bezañ rakfriet ur gensonenn dre serriñ all, da lavarout eo e vez staget ur gensonenn dre fri diouzhtu dirak ur gensonenn dre serriñ, peurliesañ met n'eo ket dre ret gante an hevelep lec'h distagañ, da skouer e swahilieg :
Bez' e c'hell ur gensonenn dre serriñ bezañ friet da c'houde ivez, evel da skouer [dn]] ma kaver e ruseg hag e yezhoù slavek all.
E yezhoù Europa ne gaver nemet kensonennoù produet dre lakaat an aer da redek eus ar skevent, e yezhoù all avat, dreist-holl en Afrika, e kaver yezhoù ma vez implijet doareoù all da lakaat an aer da redek. Diwar an doareoù all e vez produet kensonennoù dre serriñ all:
Setu ar c'hensonennoù dre serriñ pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel :
Lagoa Mirim
Al Lagoa Mirim (Laguna Merín e kastilhaneg) zo ul lenn etre Brazil (e stad Rio Grande do Sul) hag Uruguay. Enni ec'h aber ar Río Yaguarón. An eil brasañ lenn e Brazil eo, a-boan bihanoc'h eget al Lagoa dos Patos.
Stêrioù
El Lagoa Mirim ec'h aber:
Rio Jaguarão
250px|thumb|Ar [[Pont Etrebroadel Barão de Mauá, war ar Río Yaguarón, gwelet eus kêr Río Branco en Uruguay. En tu all d'ar pont emañ Jaguarão e Brazil.]]
Ar Stêr Jaguarão (Rio Jaguarão e portugaleg, Río Yaguarón e kastilhaneg), zo ur stêr etre Brazil hag Uruguay.
Eieniñ a ra e Brazil, e Rio Grande do Sul, er Serra de Santa Tecla, er Coxilha das Tunas pe do Arbolito, e kumun Hulha Negra. 270 km zo dezhi.
Bageal warni a c'haller en 32 km diwezhañ he red. Aberiñ a ra el Lagoa Mirim, al lenn vras a zo etre Uruguay ha Brazil, etre kumunioù Jaguarão, e Brazil, ha Río Branco, en Uruguay.
250px|thumb|right|Al [[Lagoa Mirim, al lenn ma'c'h aber ar Río Yaguarón.]]
Ibiz kreskennek
An ibiz kreskennek a zo ur spesad evned, Bostrychia carunculata an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e douaroù uhel Etiopia hag Eritrea.
25
Breizh (-Veur)
* Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (c. -10/+40)
Gwelet ivez
20er
Ramecourt (Pas-de-Calais)
Ramecourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mez (mel)
Mez eo an anv henvrezhonek a veze roet d'an died alkoolek graet gant dour, mel ha goell. E brezhoneg a-vremañ e vez graet gant chouchenn (ur rekipe eus kreiz Breizh gant sistr ouzhpenn) pe chufere e Bro-Dreger. Ur ger a orin indezeuropek eo p'emañ madhu e sañskriteg ha gerioù nes e meur a yezh e Europa.
Ar Faou
Ar Faou a zo ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed. Penn kanton e oa betek 2015.
Frances Kavanaugh
Frances Kavanaugh (5 a viz C'hwevrer 1915 - 23 a viz Genver 2009) a skrive senarioioù filmoù stadunant.
Er bloavezhioù 1940 ha 1950 he doa savet un 30 senario bennak evit filmoù western.
Artez
thumbnail|[[Banniel Kontelezh Artez]] 200px|right|Kontelezh Artez, e 1477 Artez (Artois e galleg) a oa ur broviñs istorel eus Bro-C'hall, etre Pikardi ha kontelezh Flandrez. En em ledañ a rae en-dro da gêr Arras, war un dachennad kement ha 4 000 km² bennak. E-touez ar c’hêrioù all zo en Artez e c’haller menegiñ Saint-Omer, Lens ha Béthune.
Douaroniezh
Artez a glot mui pe vui gant diabarzh departamant Pas-de-Calais, ha gant arondisamantoù Arras, Béthune, Saint-Omer, ha Lens. En e gondon emañ ar gwelead glaou en em astenn pelloc’h er reter, e departamant an Nord hag e-kreiz Wallonia.
Istor
Ur gontelezh e oa Artez gwechall, a voe staget ouzh kontelezh Flandrez. E 1180 e voe roet da Vro-C’hall, da argouroù ur briñsez eus Flandrez. E 1237 e teuas da vezañ ur gontelezh distag en-dro, evit ur mab-bihan d’ar briñsez-se. Dre hêrezh e tremenas dindan ren duged Bourgogn e 1384. War-lerc’h marv an dug, Charlez an Her, e tegouezhas gant an Habsbourged ha tremen a reas goude-se dindan kurunenn Spagn. Da-heul emsavadegoù relijiel 1566 en Izelvroioù, ez eas e-barzh Unaniezh Artez (pe Unaniezh Atrecht), savet gant proviñsoù eus kreisteiz ar vro hag enebet ouzh Unaniezh Utrecht, savet gant proviñsoù an hanternoz e 1579. Artez ha kontelezh Hainaut a reas emglev gant ar roue Fulup II. Chom a reas Artez neuze en Izelvroioù Spagnol, betek ar mare ma voe aloubet gant ar C’hallaoued e-pad ar Brezel Tregont Vloaz. Staget e voe ouzh Bro-C’hall dre Feur-emglev ar Pireneoù e 1659, ha dont a reas da vezañ ur broviñs c’hall. Daoust ma veze graet gant ar galleg er vro e veze sellet ouzh Artez evel ul lodenn eus an Izelvroioù a-raok an amzer-se.
Artez hiziv
Kaoz a vez eus Artez c'hoazh a-wechoù evel en anv Skol-veur Artez.
Fuerte de Santa Tecla
Ar Fuerte de Santa Tecla zo ur c'hreñvlec'h savet gant Kurunenn Spagn war ar stêr río Negro, tost da aber ar río Piraízinho, war harzoù ar Gobernación de las Misiones Guaraníes (estancia de San Miguel) ha hini Buenos Aires, tost da harzoù Brazil.
Hiziv emañ ar Fuerte de Santa Tecla e kumun Bagé e stad Rio Grande do Sul, e Brazil. Ne chom nemet dismantroù eus an diazezoù e mein.
Istor
Hervez Feuremglev Madrid (1750) sinet etre Spagn ha Portugal e ranke seizh kêriadenn ar Misiones Orientales a oa er reter d'ar río Uruguay bezañ eskemmet ouzh an drevadenn Colonia del Sacramento. D'ar 27 a viz C'hwevrer 1753, pa zegouezhas an dud karget da verkañ an harzoù hervez ar feuremglev e chapel Santa Tecla, e voent degemeret gant ur bagad armet guaraní dindan urzhioù José Sepé Tiarayú a viras outo a dremen dre o douaroù.
Ret e voe paouez gant ar gefridi, ha setu Portugaliz war o c'hiz da gêr Colonia hag ar Spagnoled da Montevideo.
En C'hwevrer 1756, e Santa Tecla, en em vodas soudarded  gouarnour Buenos Aires, José de Andonaegui,  a-gevret gant  150 soudard all degouezhet eus Spagn, gant  1.670 den gouarnour Montevideo, José Joaquín de Viana, ha gant 1.200 soudard portugalat dindan Gomes Freire; hag int da gerzhout  war-du San Miguel. Evel-se eo e krogas ar Guerra Guaranítica.
Sangüesa
Sangüesa zo un anv spagnolek:
Robert Churchwell
Robert Churchwell, bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1917 e Clifton (Tennessee) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2009 e Nashville (Stadoù-Unanet Amerika), a oa kazetenner diouzh e vicher.
Lesanvet e oa "Jackie Robinson ar c'hazetennoù" pa'z eo bet ar c'hazetenner du kentañ en ur media e Su ar Stadoù-Unanet, implijet ma oa bet gant an Nashville Banner, ur gazetenn bemdeziek eus Nashville, e 1950.
Sugawara no Michizane
thumb|Kanke (anvet ivez, eus Ogura Hyakunin Isshu) Sugawara no Michizane (菅原道真 26 Meurzh 845 - 903) a oa ur c'helenner, ur barzh, hag ur politikour en deus bevet e-kerzh marevezh Heian Japan. Sellet e vez outañ evel ouzh ur barzh ampart-kenañ, dreist-holl er varzhoniezh sinaat.
Ganet e oa bet en un tiegezh lenneien. E servij al lez e oa bet e diegezh, e dad-kozh peurgetket. Kelenn a raent an istor er skol vroadel evit an danvez kargidi. Savet e oa bet ur skol brevez gant e dad en e vaner ha kelenn a rae d'ar studierien en em briente evit kenstrivadeg mont e-barzh ar skol vroadel pe a oa mennet da vont da varnerien.
Degemeret e voe Sugawara er genstrivadeg ha mont a reas en Daigaku, anv an akademiezh vroadel d'ar mare-hont. Goude bezañ diplomet e krogas gant e vuhez el lez evel kelenner. Anvet e voe ivez da gargiad ar gouarnamant. A-drugarez d'e varregezh war ar sinaeg e veze lakaet da labourat evit an diplomategezh a-wechoù ha da zegemer kannaded estren. Ouzhpenn e labour el lez e rae war-dro ar skol brevez bet savet gant e dad. Anvet e voe ivez da Monjo Hakushi, ar garg kelenn uhelañ en Daigaku. Ar garg-se a veze sellet outañ evel ar garg enorusañ a c'halle bezañ tapet gant un istorour.
D'ur mare bennak e voe kollet gantañ e vrud el lez hag anvet e voe da c'houarnour ur broviñs. Ne oa ket ar wech kentañ dezhañ bezañ anvet da gargoù evel-se c'hoazh met betek-neuze n'en doa ket bet da guitaat al lez evit kelo-se. Koll a reas e garg a gelenner el lez ha rankout a reas moarvat mont da chom d'ar broviñs bet lakaet dezhañ. Pa savas un tabut politikel etre an Impalaer Uda ha Fujiwara no Mototsune avat e kasas e skoazell da Mototsune a ouias kas an dorzh dezhañ d'ar gêr. Daoust ma ne oa ket echu e amzer gouarnour gant Sugawara c'hoazh e voe galvet en-dro da Gyoto
James Whitmore
James Allen Whitmore (1 Here 1921 – 6 C'hwevrer 2009) a oa un aktor stadunanat.