cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Festival Yaouank
Fest-noz diwezhañ ar festival a vez aozet e MusikHall Tachenn an Diskouezadegoù, e-kichen aerborzh Roazhon. Er bloavezhioù tremenet e oa war-dro 8 000 dañser, 200 arzour, 300 den a-youl-vat ha 100 tekniker enni.
Austrocypraea reevei
Austrocypraea reevei a zo ar spesad bev nemetañ a vez renket er genad Austrocypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin divoutin a vev etre Gwalarn ha su Aostralia etre lize izel ar lanv betek dourioù don an hini eo.
Stella Maris
Stella Maris (pe Maris Stella a-wechoù) zo un anv latin, hag a dalv kement ha steredenn-vor. E Breizh, evel e meur a vro, ez eo unan eus an anvioù hag a vez graet eus ar Werc'hez Vari. Diwar-se eo bet roet da veur a dra, skolioù, filmoù.
Kantikoù
Kantikoù zo d'ar Werc'hez Vari steredenn-vor e meur a yezh:
Austrocypraea reevei
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Austrocypraea reevei bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin divoutin eo an Austrocypraea reevei. Kavet e vezont etre live izel al lanv betek 40 m dindan bloc'hadoù reier e-touek spouennoù mor hag er frailhoù don. Nebeut kregin a zo bet draget etre 150 m ha 300 m donder.
Gwelout ivez
Lyncina vitellus, pa vez yaouank ar grogenn, ha Cypraeovula iutsui daou spesad gant tresadennoù tost a-walc'h.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo etre Gwalarn ha Su Aostralia.
Janick Martin
Janick Martin a zo un akordeoñser breizhat.
Seniñ a ra gant an talabarder ha fleüter Erwan Hamon aliesañ hag abaoe 1991.
Theresa May
Theresa Mary May (Brasier he anv plac'h yaouank ; bet ganet en Eastbourne, Sussex d'ar 1añ a viz Here 1956) zo ur bolitikerez saoz. Kentañ Ministr Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon eo bet etre miz Gouere 2016 ha miz Gouere 2019. Kannadez pastell-vro Maidenhead eo e Ti ar C'humunioù, abaoe 1997.
Caperucita roja
Caperucita roja ("Kabellig Ruz") zo ur varzhoneg spagnolek gant Gabriela Mistral (1889-1957) diwar ar gontadenn Kabellig Ruz.
Theresa May
Dilennet e voe e penn ar Strollad Mirour d'an 11 a viz Gouere 2016 ha dre-se e oa bet anvet da Gentañ ministr war-lec'h David Cameron daou zevezh goude, d'an 13 a viz Gouere.
Klask lakaat ar Brexit e pleustr eo bet he labour pennañ met n'eo ket deuet a-benn, strobet ma'z eo bet gant dilennidi he strollad dreist-holl. D'ar 24 a viz Mae 2019 ez embannas e roje he dilez eus penn ar strollad, da dalvezout d'ar 7 a viz Even ; chom a raje gant he c'harg a Gentañ ministr betek ma vije choazet unan nevez goude dilennadeg ar strollad mirour e miz Gouhere 2019.
Hent Bulad
Hent Bulad a zo ur strollad sonerien eus Kerne Uhel.
Carrega Ligure
Carrega Ligure zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
San Sebastiano Curone
San Sebastiano Curone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Chaux
Chaux zo ur ger gallek hag a dalv kement ha raz, hag un anv-lec'h ivez.
Cantalupo Ligure
Cantalupo Ligure zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Gwinieg Bourgueil
Gwinieg Bourgueil zo unan eus gwiniegi Touren, en departamant Indre-et-Loire, er Centre-Val de Loire, e Bro-C'hall. 2 800 devezh-arat (1400 ha) zo dindan cabernet-franc ha cabernet sauvignon, d'ober gwin ruz, war-bouez 2 % a win roze.
Organek
25 % eus ar winieg a zo labouret hervez reolennoù al labour-douar organek.
Kumunioù
Seizh kumun zo e gwinieg Bourgueil:
Motocultor Festival
Ar Motocultor Festival a zo ur festival sonerezh metal hag a vez bep bloaz, abaoe 2007, e-pad tri devezh, e Sant-Nolf, e Bro Wened.
Parodi Ligure
Parodi Ligure zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Saint-Nicolas-de-Bourgueil
Monumantoù ha traoù heverk
Brudet eo gwinieg Saint-Nicolas-de-Bourgueil.
Saint-Amand-Montrond
Saint-Amand-Montrond zo ur gumun en departamant Cher, e-kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Saint-Amand-Montrond eo.
Rocchetta Ligure
Rocchetta Ligure zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
À vendre (danevell)
Istor
Embannet e oa bet da gentañ e Le Figaro ar 5 a viz Genver 1885, ha hi kentañ danevell ar bloaz-se embannet gant an oberour.
Adembannet e voe e fin ar bloaz-se en-eeun en dastumad Monsieur Parent.
An danevell
War-dro Kemperle e c'hoarvez an istor. Un ti bihan zo da werzhañ.
Kan an Douar (kevredigezh)
Ur gevredigezh sevenadurel breizhat eo Kan an Douar. Diazezet eo e Landelo.
Istor
Krouet eo bet ar gevredigezh e 1983 ha prenet eo bet ganto Presbital kozh Landelo e miz Genver 1985. En ur stad fall-tre e oa ar savadur d'ar mare-se. Kregiñ a reont neuze gant ul labour adneveziñ e-kerzh an hañvez 1984, padout a raint 3 bloavezh, betek ma 'vefe tu bevañ er savadur. E-pad 2 bloavezh ouzhpenn e vo labouret evit ma implijapl ha plijus bevañ ennañ.
Palioù
Palioù pennañ ar gevredigezh a zo diorroiñ oberezhioù sevenadurel ha sokial evel :
Bombycilla cedrorum
Bombycilla cedrorum a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Bombycillidae.
Dont a ra e anv eus ar ger latin "cedrus" a dalv kement ha sedrez.
Johann Friedrich Struensee
Johann Friedrich, kont Struensee (1737-1772), a oa ur medisin ha politikour danat, a orin alaman. Anvet e oa bet da vedesin ar roue Christian VII, a oa o treiñ foll. Anvet e voe ivez da guzulier-stad, ha klask a reas diskar boazioù kozh : ar servelezh, ar jahinerezh, ar vac'h abalamour d'an dle.
Bombycilla cedrorum
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Amerika, en un takad hag a ya eus Kanada da Venezuela ha Kolombia.
Johann Friedrich Struensee
Ar roue
Dimezet e oa bet ar roue e 1766 d'ar briñsez alaman Caroline Mathilde von Hannover (1751-1775), ur verc'h-vihan da George II, roue Bro-Saoz, ha hi 15 vloaz. Moarvat ne ouie ket he breur, George III, roue Bro-Saoz war-lerc'h o zad-kozh, e oa kollet e spered gant e vreur-kaer.
Dilezel e bried a rae ar roue da vont da redek fouzhlec'hioù e gêr-benn gant ar gourtizanez Støvlet-Cathrine. Laosket en doa ar galloud etre daouarn e vedisin, ar c'hont Johann Friedrich Struensee, hag a renas ur politikerezh levezonet gant mennozhioù nevez ar Sklêrijennoù. Kement-se a zisplije kaer d'an noblañsed a glaskas diskar anezhañ.
Ar rouanez
Buan a-walc'h e oa bet troet ar rouanez Caroline-Mathilde gant medisin he fried. Un irienn a voe savet gant an noblañs. Harzet ha dibennet e voe ar c'hont medidin war leurgêr vras Copenhague. Kuit e voe kaset ar rouanez da di he dimezell a enor, ar gontez Louise von Plessen, a oa o chom e Celle (Alamagn), hag eno e varvas tri bloaz goude, en 1775.
Grant Llewellyn
Grant Llewellyn, bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1960 e Dinbych-y-Pysgod (Sir Benfro), a zo ur penn laz-seniñ (c'hoarigan ivez) ha rener ar sonerezh kembreat.
Deuet eo da vezañ brudet p'en deus labouret gant Tanglewood Music Center e Massachusetts (Leonard Bernstein, Seiji Ozawa, Kurt Masur hag André Previn a oa e-touez e guzulierien eno).
Diwezhatoc'h en deus kenlabouret gant ar BBC National Orchestra of Wales (1990-1995), ar Stavanger Symfoniorkester (1993-1996), deFilharmonie (Antwerp Symphony Orchestra) (1995-1998), an Handel and Haydn Society (Boston) etre 2001 ha 2006, an North Carolina Symphony (2004-2019), an Orchestre Symphonique de Bretagne (abaoe 2015),...
Louis Seigner
Louis Seigner, bet ganet d'an 23 a viz Mezheven 1903 e Saint-Chef (Isère, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Genver 1991 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.
Dimezet gant Marie Cazeaux e oa tad ar gomedianez Françoise Seigner ha tad-kozh Emmanuelle Seigner, Mathilde Seigner ha Marie-Amélie Seigner.
Sant-Stefan
Sant-Stefan zo un anv-lec'h brezhonek roet da lec'hioù zo eus Breizh-Uhel anvet diwar sant Stefan.
La Houblonnière
La Houblonnière a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Minic'hi
Minic'hi zo
Ría de Ferrol
Ar Ría de Ferrol zo un aber e Galiza zo unan eus ar Rías Altas, en proviñs A Coruña, e Galiza. En-dro dezhi emañ kumnioù Ferrol, Narón, Neda, Fene, Mugardos hag Ares.
Enni emañ aber ar stêr Jubia.
Nihil obstat
Nihil obstat zo ur bomm latin lakaet gant an eskob war levrioù zo, hag a dalvez ne vir netra (ouzh o embann) peogwir eo aprouet gant an Iliz savboent an oberour, e-keñver kelennadurezh. Ur berradur eo eus ar frazenn latin hiroc'h:  nihil obstat quominus imprimatur, da lavarout eo « netra ne vir ouzh embann (kement-mañ)».
Niccolò III d'Este
Niccolò III d'Este, pe Nikolaz III, ganet d'an 9 a viz Du 1383, ha marvet d'ar 26 a viz Kerzu 1441, a oa condottiero italian ha markiz Ferrara en Italia ar XVvet kantved.
Mab e oa da Alberto V d'Este ha d'e bried-kleiz Isotta Albaresani. Pa varvas e dad e 1393, ne oa nemet dek vloaz, hag ur c'huzul a voe aozet da c'hortoz ken e vije kozh a-walc'h da ren. Gwarezet e oa ar c'huzul gant Republikoù Venezia, Firenze ha Bologna. D'ober en devoa war-dro enebiezh Azzo X d'Este. Hennezh a oa jeneral dindan Gian Galeazzo Visconti, dug Milano, ha diskenn a rae eus Obizzo II d'Este. Hervezañ n'halle ket ur mab bastard ren, daoust ma oa bet anavezet Niccolò gant ur builh digant ar pab.
Pa voe bac'het Azzo gant Astorre Iañ Manfredi e voe sederaet an oabl us d'e benn. En 1397 e timezas da Gigliola da Carrara, merc'h da Francesco II da Carrara, aotrou Padova.
En 1403, e kemeras perzh er C'hevread savet a-enep dug Milano, ha lakaet e voe e penn armeoù ar pab gant Bonifas IX. En 1405, e roas douaroù kozh an tiegezh, e-kichen Este, da Venezia.
En 1410, ec'h urzhias teir skouerenn eus Fior di Battaglia, un dornskrid diwar-benn arz ar brezel.
En 1413, ez eas da birc'hirinañ d'an Douar Santel.
En 1418 e timezas da Parisina Malatesta, merc'h da Andrea Malatesta.
Aon gantañ rak galloud Filippo Maria Visconti, e roas Parma dezhañ.
Gwinieg Saint-Nicolas-de-Bourgueil
Gwinieg Saint-Nicolas-de-Bourgueil zo ur winieg e Touren, e kumun Saint-Nicolas-de-Bourgueil, en Indre-et-Loire, war lez dehou ar stêr Liger. Un AOC eo abaoe 1937. 2100 devezh-arat (1050 ha) zo dindan cabernet franc (anvet breton en tolead) ha cabernet sauvignon, d'ober gwin ruz, war-bouez 2% a win roze. Brudet int da gaout blaz frouezhek.
Niccolò III d'Este
E 1429, e anvas e vab bastard Leonello d'Este da hêr ar varkizelezh, diwar-goust e vab hervez lezenn Ercole Iañ d'Este. Pa voe dalc'het sened-iliz 1438 e voe anavezet Niccolò III d'Este evel unan eus priñsed veur Italia.
Gwinieg Saint-Nicolas-de-Bourgueil
Ur winieg all eo gwinieg Bourgueil, er reter dezhi.
Niccolò III d'Este
Dimezioù ha bugale
Dibennet e voe Parisina Malatesta d'an 21 a viz Mae 1425 dre ma he devoa graet avoultriezh gant e vab bastard Ugo.
Barly
Barly zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Athies
Athies zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Brévillers
Brévillers zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Funky Cops
Funky Cops a zo un heuliadenn bevaet gall. Krouet eo bet gantThierry Sapyn ha skignet adalek ar 4 a viz Mae 2002 war ar chadenn Cinéfaz. 39 pennad a 26 minutenn a zo.
Synopsis
Istor daou archer eo, Ace Anderson ha Dick Kowalsky. Klask a reont war-lerc'h an dorfedourien e San Francisco e-kerzh ar bloavezhioù 1970. Alies e vezont en ur Firebird Trans-Am ruz hag o selaou sonerezh funk ha disco eus ar maread-se. Adalek an eil koulzad e labour ur vaouez anvet Fly ganto.
Fraga
Fraga (koad, gwezeg e brezhoneg) zo un anv lec'h galizek, deuet da vout anv-tiegezh.
Dremm
An dremm (pe fas, bisaj, eneb) eo ar rann eus penn un den a zo en tu a-raok, etre e ziv skouarn hag etre e vlev, a-us d'e dal, hag e elgezh. En dremm emañ an abrantoù, an daoulagad, ar fri, an divjod, ar genoù, ar muzelloù, an dent, an elgezh.
Daniel Danielis
Daniel Daniélis, bet ganet d'ar 1añ a viz Mae 1635 e Visé (Proviñs Liège, Wallonia) hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Gwengolo 1696 e Gwened, a oa ur soner hag ur sonaozer wallonat.
Dremm
Hiniennelezh
Pep dremm zo disheñvel diouzh ar re all, hag ul lodenn a bouez eo eus hiniennelezh pep den.
Trivliadoù
Gant e zremm eo e tiskouez an den e drivliadoù, levenez, tristidigezh, konnar. Kigennoù an dremm eo a c'hoari dre nerzh an trivliadoù.
Melanerpes hypopolius
Anvet e voe Picus hypopolius (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Wolfsburg
Wolfsburg zo ur gêr-arondisamant en Alamagn, e Land Saks-Izel, nepell diouzh ar stêr Aller ha stok ouzh kanol hirañ Alamagn, Mittellandkanal hec'h anv.
Dremm
Trivliadoù
Un dra a bouez eo an dremmen en arzoù (tresañ, livañ, kizellat), hag arz ar poltrediñ hag emboltrediñ. <!-- Léonard de Vinci ou les représentations paléolithiques de portraits retrouvés dans des grottes datées de 27 000 ans.
Melanerpes hypopolius
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ar c'haktuz dreist-holl, ha diwar amprevaned (Cicadidae, kelien ha merien-gwenn da skouer) ivez.
Fraga
Galiza
Ur bern lec'hioù zo anvet Fraga e meur a gumun. Diwar-se eo deuet an anv-tiegezh.
Wolfsburg
E Wolfsburg emañ sez Volkswagen.
Istor
D'ar 1an a viz Genver 1938 e voe krouet Wolfsburg gant an anv Stadt des KdF-Wagens bei Fallersleben (kêr ar Volkwagen Käfer e Fallersleben). Fellout a rae da bennoù bras an Trede Reich kaout ur gêr da lojañ labourerien labouradeg Volkswagen a oa bet krouet eno.
D'an 11 a viz Ebrel 1945 e voe bombezennet al labouradeg, an div drederenn anezhi a voe distrujet. Ha goude ar brezel e vo anvet «Wolfsburg», diwar anv ar gêr gozh a oa bet savet diwarni.
Cordey
Cordey a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Wolfsburg
Istor
E 1955 e voe savet ar milionvet Käfer e Wolfsburg.
E-pad bloavezhioù ar burzhud ekonomikel e kreskas kêr, ha labourerien estren a voe degemeret enni, al lod brasañ anezho a oa Italianed.
E 1972 e voe kendeuzet ar c'humunioù nesañ (evel Fallersleben ha Vorsfelde) e Wolfsburg. Ar mirdi arzoù a voe digoret e 1994.
E 2000 e voe krouet an diskouezadeg-mirdi anvet die Autostadt (kêr ar c'hirri). E 2003 e voe savet Arena Volkswagen. Pa voe savet pempvet rummad ar Volkswagen Golf e voe anvet Wolfsburg Golfsburg, etre ar 25 a viz Eost hag an 10 a viz Here 2003.
Dremm
Trivliadoù
Examiné à l'aide d'un miroir, le visage est l'objet de soins d'hygiène particuliers, de décorations ou maquillage, et la principale région du corps sur laquelle intervient la chirurgie esthétique. Dans la plupart des arts du spectacle, le visage est l'objet de traitements particuliers : maquillages (clown, chanteur d'opéra, ...), gros plans cinématographiques...
Daniel Danielis
Graet en dije e studi e Maastricht a-raok mont da ograouer e servij an dug Gustav-Adolf von Mecklenburg-Güstrow betek 1683 ma'z eas da bPariz. Mestr ar sonerezh e voe en Iliz-Veur Sant-Pêr e Gwened adalek 1684 betek e varv e 1696.
Dremm
Trivliadoù
Pour diverses raisons, festives, religieuses, professionnelles, rituelles, il peut être en totalité ou partiellement recouvert par un masque ou autre objet (tel un voile ou une cagoule). Il est dans un certain cinéma comique et en d'autres occasions, la cible de tartes à la crème.
Ar C'hab
Ar C'hab gant tud ar vro, pe ar C'hab-Sizun (Le Cap-Sizun e galleg), a zo e penn pellañ Kerne hag a glot gant Kanton Pontekroaz.
Dremm
Trivliadoù
Le philosophe Emmanuel Lévinas a développé une partie de sa pensée à partir de la notion de visage.
Ar C'hab
Dont a ra e anv leun, diimplij bremañ e brezhoneg, eus anv Enez-Sun (diwar Sizun).
Dremm
La représentation du visage dans l'art
-->
Ar C'hab
Douaroniezh
En hanternoz emañ Bae Douarnenez, er c'hreisteiz emañ Bae Gwaien. Er reter emañ ar Vro-C'hlazik hag ar Vro-Vigoudenn. Er c'hornôg emañ Bae an Anaon, etre daou veg: Beg ar Raz ha Beg ar Vann; ha dirak Beg ar Raz emañ Enez-Sun.
Dremm
Istor
Itron Brassempouy pe an Intron he c'habell, unan eus koshañ skeudennadur un dremm.
Medisinerezh
Kleñvedoù an dremm. Surjianerezh.
Notennoù
<References/>
Bonnières
Bonnières zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall, hag un anv den eo ivez.
Gustav Adolf Fischer
Gustav Adolf Fischer, bet ganet d'an 3 a viz Meurzh 1848 e Barmen (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Du 1886 e Berlin (Impalaeriezh alaman d'an ampoent), a oa un ergerzher ha naturour alaman.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Agapornis fischeri, Lamprotornis fischeri, Phyllastrephus fischeri ha Tauraco fischeri — da zougen bri dezhañ.
Kaligram
Ur c'haligram zo ur varzhoneg e stumm un dresadenn.
Homo habilis
Homo habilis (ger-ha-ger « den ampart » e latin) zo ur spesad ar genad homo a vevas etre 2,5 ha 1,8 milion a vloavezhioù e Norzhafrika, en Afrika ar reter hag en Afrika ar c’hreisteiz. Taolennet eo bet evit ar wezh kentañ e 1964 (da heul dizoloadenn karrekaennoù e Tanzania e 1961).
Homo habilis hag an daoudroadegezh
Gouzout a ouie Homo habilis chomel en e sav war e zaoudroad a-drebad. Hogen ne oa ket ken gouest ha Homo ergaster, a zo bet anezhañ diwezhatoc’h, da gerzhout. Chomel a rae henaek-tre e neuz.
Bout a oa er spesad un divneuziegezh revel kreñv-tre: kalz bihanoc’h e oa ar parezed eget ar pared. thumb|[[Chopperioù (biliennoù benet) oldowan, - 1,7 milion a vloavezhioù - Melka Kunture, Etiopia]]
Homo habilis, ijinour an ostilhoù?
Donet a ra anv Homo habilis eus ar fed e oa duac’h da ober ostilhoù. Ur c’hempredad eo da « c’hreanterezhioù » kentañ ar benañ mein, a vez graet « sevenadur Oldowai » anezhe en anv kaniennoù Olduvai e Tanzania. Enne e veze graet objedoù eeun benet war un tal hepken evit sevel binviji (chopperioù pe "biliennoù benet") pe kaout skolpennoù maen lemm.
Ar re-mañ diwezhañ a servije dezhañ evit didroc’hañ tammoù kig diwar relegennoù al loened pe terriñ eskern. Kenvezañ a reas avat gant aostralopiteked zo, evel ar barantroped. Hogen henzenoniourion zo a soñj dezhe e oa gouest ar re-mañ diwezhañ da sevel binviji maen ivez.
Ur barr-klopenn bras
Etre 550 ha 800 cm3 e oa dalc’had e glopenn (houmañ diwezhañ a oa brasoc’h eget hini ur chimpanze da skouer).
E neuz
Etre 1,20 ha 1,50 metr sav a oa dezhañ; pouezañ a rae etre 30 ha 40 kg. Studiadenn e zentadur a ziskouez e oa hollzebrer: ankdent bihan ha rakdent diorreet mat a oa dezhañ. Sur a-walc’h e oa gagnaouaer ha neket hemolc’her.
Leporicypraea geographica
Leporicypraea geographica a zo unan eus ar tri spesad a vez renket er genad Leporicypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin ez-lerc'hel a vev e meurvor Indez an hini eo.
Warhammer 40000
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h. Warhammer 40,000, a-wechoù berraet da « Warhammer 40K » pe « WH40K » a zo ur bed skiant-faltazi, embannet splann e-giz disherit ha feuls. Krouet gant Games Workshop e 1987. Hiziv an deiz, ar bed faltazi bet krouet da gentañ evit ar c'hoari plateiz Warhammer 40,000,a zo aet kalz pelloc'h eget-se, hag en em ledet en deus war kalz a dachennoù all, dreist-holl hini al levrioù hag ar c'hoarioù-urzhiataer.
Leporicypraea geographica
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Schilder & Schilder e 1933.
Warhammer 40000
Games Workshop
Games Workshop a zo un embregerezh saoz hag a zo arbennikaet war an tudennigoù. Ijinet o deus meur a c'hoari-plateiz evel Blood bowl, Warhammer 40k, Warhammer Battle, Le Seigneur des Anneaux, BattleFleet Gothic ha kalz re all. Krouet oa bet an embregerzh-se e 1987.
Leporicypraea geographica
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Leporicypraea geographica o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
Warhammer 40000
Dudi ar Warhammer 40000
Warhammer 40000, a vez lesanvet ivez Warhammer 40k ha berraet WH40k a-wechoù, a zo un dudi meur a du dezhañ: c'hoari, sevel, livañ. Ur c'hoari hir da brientiñ eo rak ret eo liammañ lodennoù ar soudardigoù gant peg kreñv pe peg evit ar plastik ha livañ anezho gant livaj a-ratozh a c'hell goloiñ ar plastik hag ar metal, an daou zanvez implijet gant Games-Workshop d'ober e soudarded hag e garbedoù. Amzer hag aked a zo ezhomm da livañ ar boulommigoù en abeg d'o ment, hag un hir a vare a dremen lod zo o sevel o arme hepken, hep c'hoari. Kenstrivadegoù livañ a vez aozet, ha plijadur a zo gant lod c'hoarierein oc'h ijinañ istorioù puilh evit o armeadoù. Kinkladurioù evit an daolenn ma vez c'hoariet warni a vez savet gant ar c'hoarierien ivez (savadurioù, dismantroù, hag all).
Leporicypraea geographica
Bevoniezh
Kregin boutin ezlerc'hel an hini eo. Kavet e vezont dindan bloc'hadoù reier etre live al lanv izel betek 45 m donder.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bras-se a zo etre 50 mm ha 72 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 43 mm gour pe ramz, betek 89 mm.
Gwelout ivez
Leporicypraea mappa, spesad tost-tre e dresadennoù ha Leporicypraea valentia spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Indez.
Calligrammes
Calligrammes, gant an istitl poèmes de la paix et de la guerre 1913-1916, a zo un dastumad barzhonegoù gant Guillaume Apollinaire bet embannet e 1918, ennañ un toullad kaligramoù.
Warhammer 40000
Ar c'hoari
C'hoariet e vez war un daol kinklet, gant soudardigoù ha diñsoù. Pep c'hoarier a c'hoari d'e dro hag a c'hell ober un niver bihan a draoù gant pep soudard (strobet a skouadronoù peurliesañ). Meur a vare a zo e pep tro, fiñval, tennañ, tagañ a dost, hudouriezh. Ouzhpenn d'an tu strategel eo ret kaout chañs gant an diñsoù a-benn gounez.
Niver a boentoù evit ober un arme
Pep soudardig pe karbed a dalvez un niver a boentoù resis hervez ho galloud er reizh-c'hoari. Emañ darn vrasañ ar soudarded war-droad etre 5 hag 50 poent, ar re war loened pe war mekanikou bihan evel marc'hoù-tan etre 25 hag 100 poent hag gellout a ra ar c'harbedoù bras tizhout 250 poent. Gellout a reer ouzhpennañ arventennoù d'an disterañ unanenn peurliesañ, evit ur priz e poentoù. Seurt doare a servij da lakaat armeadoù disheñvel met kevatal ez-teorikel an eil re a-enep ar re all. Evit un emgann a vent normal e vez aliet kaout etre 1500 ha 2000 poent peurvuiañ evit pep c'hoarier. War lerc'h emañ ar pezh a vez graet kefredioù spierezh anezho war dro 500-750 poent e pep kamp, hag evit echuiñ emañ ar c'hefredioù diskuliadur hag a zo adalek 3000 poent betek 10000 pe c'hoazh 20000 poent, ar pezh hag a ra un arme bras-tre war un dachenn ! Gellout a ra ar c'hoarierien ijinañ reolennoù mar fell dezho, ha skoret int da se gant Games-Workshop o-unan.
Ar bed
Ur bed pinvidik-kenañ a zo bet savet gant Games-Workshop e doug ar bloavezhioù, dre al levrioù-reolennoù, romantoù, bannoù treset, tresadennoù, hag all. Degadoù a dud o deus kemeret perzh er bed-se, ha kenderc'hel a reont d'e vrasaat tamm ha tamm, daoust d'ar rizenn amzer bezañ harzet er bloavezh 40999.
Ar Warp hag ar bsykerien
Ur bed skiant-faltazi eo Warhammer 40k, hag ennañ ez eus eus ur bed kenstur d'ar gwirvoud, anvet ar Warp pe an Immaterium (enebet diouzh ar materium, hor gwirvoud deomp-ni). Eno emañ doueed an hollved ijinet gant Games-Workshop, ha drezañ e vez beajet buanoc'h eget ar gouloù. An bed-kenstur-se eo a ro o galloud d'an doare hudourien anveet psyker a vez kavet e darn vrasañ ar gouennoù. Dañjerus eo beajiñ dre ar warp en abeg m'eo poblet gant diaoulet ha boudoù ankivil. Gellout a reer beajiñ buanoc'h eget ar gouloù ennañ dre ma vez disheñvel red an amzer er Warp hag en diavaez, hep na c'hellfer e raktresiñ. Lod aet ennañ e-pad un devezh a c'hell dont er maez anezhañ 100 vloaz diwezhatoc'h, pe a-raok bezañ aet-kuit zoken. Psykerien a-ratozh a vez implijet da verdeiñ al listri a-dreuz an Immaterium. Hep ar Warp e vefe hir-tre ar beajoù, ha pa vez korventennoù-warp en ul lec'h e c'ehllont troc'hañ planedennoù pe koskoriadoù a-bezh diouzh peurrest ar stergoumoulenn.
Ar Rouestl
Er Warp emañ galloudoù ar Rouestl, ar pal ganto distruj ar gwirvoud. Galloudoù bras-eston a zo ganto hogen diaes eo dezho tremen eus ar Warp d'ar gwirvoud. Dre ar Rouestl e vez tapet galloud gant lod zo, hag un dañjer eo evit kement psyker. Pevar Doue bras a zo d'ar rouestl, hag ur bern diaouled a bep-seurt. Ur galloud lovrus eo evit kement hini a dosta dioutañ.
Impalaeriezh Mab-Den
Ar brasañ Impalaeriezh bet biskoazh en hor stergoumoulenn eo Impalaeriezh Mab-Den (lesanvet an Imperium), savet dre aloubadegoù diwar an Douar, advadeziet Terra. Ur milion a vedoù a vefe ennañ d'an nebeutañ, strewet a-dreuz Hent Sant-Jakez, holl urzhiet gant an hevelep galloudoù. Ur gevredigezh strizh-tre, brezelgar, relijiel, gouennelour ha faskour eo hini an Imperium. Krouet e oa bet er bloavezhioù 30000 gant an Impalaer, ur boud dreistdenel troet da zoue evit an Impalaeriezh, lesanvet Impalaer-Doue Mab-Den, ha barc'het war e Dron-Aour abaoe ma oa bet gloazet-mik goude ur brezel-diabarzh er bloavezhioù 30000, un nebeud kantvedoù goude krouidigezh an Impalaeriezh. Savet eo an Imperium war batrom an Impalaeriezh Roman, ha kalz anvioù latin pe beuzlatin a vez implijet gant Games-Workshop.
An Doueed
E bed Warhammer 40000 ez eus eus doueed emskiant, o vevañ er Warp peurvuiañ, a zo galloudus dre an niver a dud a gred enno hag o azeul ha dre ar santadoù kreñvañ (c'hoant, kaz, spi, hag all) bevet gant boudoù an hollved. Ar pevar doue galloudusañ a zo re ar Rouestl, Khorne, doue ar feulster, ar marv, an enor hag ar brezel; Nurgle, doue ar c'hleñvedoù, an diesper, ar spi; Tzeentch, doue an hudouriezh, an itrikañ; ha Slaanesh, hini ar rev, ar blijadur, ar c'hoantoù. Deuet eo an Impalaer da vezañ un Doue ivez, dre ma vez azeulet e Impalaeriezh Mab-Den a-bezh.
Ar Space Marined (Adeptus Astartes)
Ar Space Marines a zo dreistkadourien an Impalaeriezh, dreist-tud krouet dre gemmoù genetikel gant an Impaler en orin. Dibabet e vez bugale yaouank da zont da vezañ Space Marined evit o donezonoù-brezel peurvuiañ, ha gourdonet betek bezañ prest da resevout ar c'hemmoù genetikel hag organoù ouzhpenn da wellaat o ferzhioù-brezel. En orin e oa 20 lejion a 10000 Space Marine, hogen goude ar brezel-diabarzh e troas an hanter a-enep an Impalaer. Er bloavezhioù 40000 e vezont rannet dre Chabistroù 1000 space marine hepken kuit da reiñ re a c'halloud d'ar re a zo en o fenn. Savet int diwar batrom menec'h-brezelour, ha taolennet eo o buhez evel unan strizh etre gourdoniñ, pediñ hag en em ganañ. Un houarnwisk divent a zo ganto er brezel, hag en em gannañ a reont gant klezeioù ha bouc'hilli koulz ha gant pistolenoù hag armoù skiant-faltazi evel pistolennoù ha fuzuilhoù plasma. Kavailh brudetañ Warhammer 40000 int, ha diouto e vez gwerzet ar muiañ a voulommigoù gant Games-Workshop.
Gwarded an Impalaeriezh
Gward an Impalaeriezh a zo aozadur milourel pennañ an Imperium, gant m'emañ o gwarez treuzvev ar spesad den. Boda a ra kantadou a miliard dud, eus milionoù a blanedenn disheñvel. Bez he deus tankoù pouner, kanollioù galloudus, mekanikoù brezel brasoc'h eget tier, mes en diazez a ra dreist-holl war he soudardet, gwir pourvez kig da zraliañ.
Bezet ar Gward war tost holl planedennoù an Imperium, hag war un nebeud-re n'eo kat dezhañ.
Kas a ra da benn gwir kroaziadegoù, kemennet gant tud a afer, eus an iliz pe pennoù an arme a-benn dieubiñ koskoriadoù heol. Evit-se e vod kantadoù a villiadoù soudarded a orin eus degadoù planedennoù disheñvel, mes ne lak morse tud a orinoù disheñvel er memes bagad(estreget un nebeud re evit adstummadurioù, mes ne vez ket gwelet se 'met el levrioù embannet diwar benn ar warded). A-benn derc'hel an urzh e-touez ar warded ez eo bet lakaet e plas buan ur renk distag eus an arme, mes gant galloudoù, ar gomiserien. Ar re mañ a vez kavet bremmañ e tost holl vagadoù ar gward.
Ar Gward a zo brudet evit he zankoù hag he c'hanolioù. Ezhomm zo eus dek Basilisks hepken (kanolioù pounner) da zistruj ur geriadenn a vent etre en un nebeud eurvezhiou. Al Leman Russ a zo tankou galloudus ha liestalvoudegezh dezho, akipet gant armoù da dennañ a-bell. Un eilstumm eus an tank-mañ, anvet Distrujer (akipet gant ur c'hanol distrujer hag ul laonenn tourter) a denn a dostoc'h mes gant ur galloud distruj liessaet a galz e-geñver an hini boaz. Lestr bagad ar gward eo ar "Chimère", gellout a ra kemer 12 gward ganti. Un eilstumm, an Hellhound, na gemer ket soudardet mes kibennou prométhium hag a garg ul leder tan pounner. Ar gerzer impalaerel (daoudroad brezel) a zo ar "Sentinelle", servijout a ra da anavout an dachenn a-drugarez d'e dizh, mes e houarnaj gwan a zifenn outañ mont a enep tankou. Un eilstumm, houarnet hounnezh, a zo akipet eus un otokanol, hag e c'hell neuze bezañ dañjerus evit an tankou. Holl an traou mañ a zo produet e kreizennou an Adeptus Mechanicus war ar blanedenn Meurzh, hag war un nebeud planedennoù govel all, hag a zo goloet penn-da-benn gant kreizennou an industriezh..
Space Marined ar Rouestl
Breudeur Space Marined an Impalaeriezh int, troet da c'halloudoù ar Rouestl e-kerzh ar brezel diabarzh (pe diwezhatoc'h, dre lovr ar Rouestl). Kar-tre int da re an Impalaeriezh, estreget o galloudoù tapet digant Doueed ar Raouestl er Warp. Diskar Impalaeriezh Mab-den eo o fal, ha kasoni o deus evit an Impalaer, a lesanvont an Doue-Kelan abalamour ma'z eo hogos marv war e Dron-Aour, ha dalc'het bev dre mekanikerezh an Tron hepken. 13 kroaziadeg o deus graet a-benn klask distruj an Imperium, en aner betek-hen.
Diaouled ar Rouestl
Gant pep hini eus doueed ar Rouestl ez eus euzhviled ha diaouled a c'hellont kas da dagañ ar gwirvoud. Lod anezho a vez o sikour Space Marined ar Rouestl, hogen o-unan e ya ar re c'halloudusañ anezho. Peurliesañ ne vez ket diaouled meur a zoue oc'h en em gannañ a-gevred, hag enebet-krenn eo lod doueed zoken.
an Impalaeriezh Tau
An impalaeriezh-mañ a zo hini ur ouenn yaouank-tre tro-dro 2000 vloaz met lañs gant o teknologiezh war hini Impalaeriezh Mab-Den e tachennoù-zo. Ur c'hroc'hen glas-sklaer o deus hag bihan a-walc'h int tro-dro 1 m 60 evit ar re vrasañ. E lec'h an treid o deus karnioù bras a-walc'h. Bevañ a reont war-dro 50 vloaz. Ur brezel bras a oa etrezo met unvanet e voent gant un Etheread, unan eus pennoù o luskad politikel bremañ. Rannet eo o c'hevredigezh e kastaoù strizh (kastad an Douar, an Aer, an Tan, an Dour), ha degemer a reont en o Impalaeriezh forzh pe gouenn (er c'hontrol da hini Mab-Den), keit ha ma vezont prest da blegañ ouzh reolenn ar 'Mad Brasañ', o ideologiezh. Unan eus ar gouennoù di-bsyker nemeto int, ha dre-se n'hellont ket tennañ spled eus ar Warp.
An Eldared
Unan eus ar c'hoshañ pobladoù eo, ha diouto e oa miliadoù a vloavezhioù a-raok Mab-Den. Un Impalaeriezh o doa bet ledet war ar stergoumoulenn a-bezh, hogen d'an traoñ ez eas goude ma vefe troet o c'hevredigezh da azeulerien ar plijadurioù ha ma voe ganet ganto pevare doue ar Rouestl, Slaanesh, a zebras o ene. An nebeud a oa chomet hep reiñ penn d'an hudurnezh a oa aet kuit e-bourzh listri divent, anveet listri-bed. Ur soñj dister o deus eus ar gouennoù all dre ma vevont kalz pelloc'h egeto ha m'eo kalz diorroetoc'h o zeknologiezh peurliesañ. Enebourien daer ar Rouestl int peurvuiañ, ha rest in da aberzhiñ gouennoù pe planedennoù a-bezh d'e herzel. Psykerien a live uhel a zo anezho peurvuiañ ivez, hogen ur ouenn war ziskar int, abalamour d'o c'holloù er brezel ha d'an nebeud a vugale a zo ganto.
An Eldared Zu
Pa oa bet ganet Slaanesh gant an eldared e oa aet lod da guzhat en ul lec'h er Warp da chom hep koll o ene. Breudeur an Eldared int, met ne reont ket vann gant ar gouennoù all pe ar Rouestl, n'int dedennet nemet ganto o-unan. Morlaeron ha boureverien int, hiniennel tre, renet gant Kabaled.
An Orked
Ur ouenn kadourien eo an Orked, organegoù par da dokoù touseg e gwirionez, met denheñvel o neuz. Glas-geot e vez o c'hroc'hen, ha kreskiñ a reont a feur m'en em gannont. Dre-se e vez ar brasañ anezho en o fenn peurlisañ. Ne vevont nemet evit ar brezel hag an emgannoù, hag etrezo en em gannont ma n'eus enebour all ebet. Dre ma 'z int kar da dogoù-touseg e lezont sporennoù war o lerc'h, a dro da Orket all, ar pezh a ra eo hogos dibosubl en em zizober diouto. N'eo ket gwall araokaet o zeknologiezh, hogen dont a reont a-benn da sevel mekanikoù brezel memestra. Daou zoue o deus, Gork ha Mork.
An Nekroned
Diwar ur bobl anveet Nekrontyr a felle dezho bevañ da viken eo bet krouet an Nekroned gant o doueed, ar C'Tan. Robotoù a zo anezho bremañ, digoustiañs ha mennet da zistruj kement buhez zo tout. Dizoloet in bet n'eus ket pell er stergoumoulenn dre m'emaint o paouez dihuniñ diouzh o c'housk a viliadoù a vloavezhioù en o bedoù-bez. An diorroetañ teknologiezh o deus, hag ar brasañ gourdrouz evit ar stergoumoulenn int sur a-walc'h. Enebourien ar vuhez hag ar Warp int e pep keñver.
An d/Tyranided
An Dyranided a zo loened deuet eus diavaez ar stergoumoulenn ha liammet kenetrezo evel ur Gestalt, renet gant Spered ar Ruskenn. Gouest int da gemmañ o danvez genetek buan-tre da grouiñ spesadoù nevez a-benn talañ ouzh kement enebour. Dont a reont war planedennoù da blaouiañ ar bevdolz, ha lezel reier noazh war o lerc'h. Meur a ruskenn a zo erruet er stergoumoulenn a-nevez, hag hogos dibosubl int da herzel rak trawalc'h eo d'ul lodennig eus ar ruskenn achap dezhi da c'hellout adsevel unan divent.
Ar spesadoù ankoueet
Ar Skwated hag ar Hruded a zo div ouenn ankoueet ha n'eus ket boulommigoù diwarno ken. Met marteze e vo graet en dazont.
Forge world
Forge World a zo un embregerzh saoz evel Games Workshop hag a ra boulommigoù ivez diwar warhammer 40000 dresit-holl. Al lunelloù a reont a zo graet e rousin un danvez tost d'ar plastik a c'heller kizellat spisoc'h.
C'hoarioù all savet diwar WH40k
Warhammer 40000 (1987): Kinniget eo bet er pennad-mañ.
Epic 40000 (1988): Ar c'hoari-mañ a zo evel warhammer 40000 met e ment 6mm evit adober ar brezeliou bras war un daol vihan.
Space fleet (1991) Kentan c'hoari boulommigoù en egor krouet gant Games workshop.
Necromunda (1996) Ur c'hoari karmouch e kerioù ar 41añ kantved.
Gorkamorka (1997) Ur c'hoari evel Necromunda met gant orket nemetken.
BattleFleet gothic (1999) Ur c'hoari en egor e 2D.
Inquisitor (2001) Ur c'hoari hanter roll 2 gwech brasoc'h e skeul hini eget Warhammer 40000.
Aeronautica Imperialis : Ur c'hoari emgannoù listri krouet gant forge world e 2007.
C'hoariou video embannet gant sikour Games workshop
Kalz c'hoariou embannet gant Games Workshop a zo bet, setu amañ ar re vrudetañ:
Warhammer 40000 Dawn of War Ar c'hoari orin war urzhiataer
Warhammer 40000 Dawn of War : Winter Assault, heuliad an hini gentañ.
Warhammer 40000 Dawn of War: Dark Crusade, heuliad an daou gentañ.
warhammer 40000 Dawn of War: Soulstorm, heuliad an tri c'hentañ.
Warhammer 40000 Dawn of War 2
Romantoù
Embannet ez eus bet kalz levrioù Faltazi gant an ti-embann "La Bibliotheque Interdite" e galleg, troidigezhioù diwar re ar "Black Library" e saozneg hepken. Degadoù a levrioù a zo bet embannet e doug ar bloavezhioù, lod anezho diaes-tre da gavout bremañ. Drezho e vez spisaet ar bed en diavaez d'an emgannoù.
Kelaouenn ofisiel
Ar gelaouenn ofisiel a zo anveet White Dwarf. Un niverenn a vez bep miz o kinnig an nevezentizoù evit darn vrasañ c'hoarioù Games-Workshop
2000 AD
Un embregerezh hag a embann levrioù diwar-benn ar faltazi. Games Workshop en deus bet sikour ganto evit ijinañ Warhammer 40000.
Alien ha Starship troopers
Bed alien en deus roet sikour d'ober an Dyranided. Starship Troopers a zo ur film hag a zo bet tennet eus al levr Starship Troopers gant Robert A. Heinlein hag en deux roet lañs da warhammer 40000.
Starcraft
Starcraft a zo ur c'hoari skiant-faltazi brudet-tre war urzhiataerezh ha savet eo bet gouenn ar Zerged ennañ diwar skeudenn an Dyranided.
Liammoù
Lec'hienn Games-Workshop
Lec'hienn ForgeWorld
Lec'hienn an ti-embann Bilbiothèque interdite
Lec'hienn an ti embann saoz Black Library
Homo erectus
Homo erectus a oa ur spesad eus ar genad Homo hag en doa bevet e kreiz Azia hag en Azia ar reter en Henoadvezh koshañ ar maen, etre war-dro 1 milion a vloavezhioù ha 300 000 bloaz kent hon amzer.
Kement ha “den en e sav, sonn” e talv ger-ha-ger an anv Homo erectus e latin : donet a ra a ziskrivadenn ar Pithecanthropus erectus gant Eugène Dubois e 1894. D’ar mare-se e oa koshañ hendad daoudroadek Homo sapiens anavezet (n’eo ket gwir ken hiriv-an-deiz).
Bout zo meur a is-spesad rannvedel, ar pitekantrop hag ar sinantrop en o mesk.
Is-spesadoù dasparzh war an Douar
Peurvuiañ e reer Homo erectus ag ar pitekantrop pe den Java, hag ag ar sinantrop pe den Beijing. Abaoe ar bloavezhioù 1980 e soñj an darn vrasañ ag an henzenoniourion e vefe mat bevennañ takad dasparzh douaroniel Homo erectus en Azia ma voe bet lakaet ar relegoù skouer er gouloù.
Evit gwir e voe dizoloet karrekaenn (fosil) gentañ un Homo erectus war lec’hienn henoniel Trinil (enezenn Java, Indonezia) e 1891 gant Eugène Dubois. Setu ma vez graet Homo ergaster eus ar c’harrekaennoù a-oad gantañ bet diskoachet en Afrika, ha Homo heidelbergensis eus re Europa ( a vije hendadoù douetus tud Neandertal).
E 2004 ez eas pelloc’h ar gaoz war dilec’hiadurioù Homo erectus, gant dizoloadenn relegoù tud mentet bihan-tre, ha lesanvet neuze “Hobbited” anezhe. Gouez da zizoloerion Homo floresiensis (anv gwir an “Hobbit”) e vefe hemañ un diskennad da Homo erectus ; erruet e vije war an enezenn 70 000 bloaz zo a-c’hwael, hag enni e vije c’hoazh 18 000 bloaz zo. Ur spesad korr e vefe deuet da vout abalamour d’ar digenvezded (evel ma c’hoarvez alies war an inizi). Ne sav ket razh an henzenoniourion a-du gant ar vartezeadenn-mañ, hogen an holl a zegemer da wir ar fed e vije bet Homo erectus duac’h da verdeiñ war-du an enezenn indonezat-se.
Dezverkoù-korf
Karvanek mat, ha rakkarvenek mat zoken, e oa Homo erectus. Bout a oa dezhañ eskern tev, un tal izel, un askorn kilpenn, ur baleg us-pod. Ne oa dezhañ elgezh ebet.
Etre 1,50 ha 1,65 metr sav a oa dezhañ ; pouezañ a rae etre 45 ha 55 kilogramm ; hag etre 850 ha 1 100 cm3 e oa e varr-klopenn (etre 1 100 ha 1 700 evit Homo sapiens).
Heñvelderioù zo etre ment e gorf ha kenfeurioù e izili gant re Homo sapiens (an dud a-vremañ).
Stuzegezh ha kalvezerezhioù
Kutuilherion frouezh ha brouskon, gagnaouaered ha hemolc’herion loened bihan pe vihanoc’h, pe vras a-wezhoù (evel an olifanted), e oa ar bitekantroped (razh an Homo erectus dre astenn). Ar spesad kentañ e voe a vestronias an tan, 400 000 bloaz zo (oaledoù dizoloet e Menez-Dregan (e Breizh) ha Vértesszőlős (Hungaria), hogen dre mard int bet diskoachet en Europa e vefe gwell komz eus Homo heidelbergensis). A-drugarez d’ar vestroni-mañ e c’helljont gober ostilhoù efedusoc’h, poazhañ o boued, tommañ dezhe ha derc’hel al loened-preizh a-bell.
Gwellaet o doa kalvezerezhioù ar benañ hag astennet skalfad an ostilhoù : aozet o doa an daouduegoù ha bouc’haligoù kentañ, heverk ag an Acheulean. An dra-se a ziskouez ur cheñchamant a-fet emzalc’h.
Mazhev Arras
Mazhev Arras (1290? en Arras – 1352 e Praha) a oa un tisavour, kizeller ha mestr-mañsoner gall. Kentañ tisavour an Iliz-veur Sant Vitus, e Praha, e voe.
E vuhez
Ne ouezer ket kalz tra diwar-benn e vuhez a-raok m'en em gavje e Praha. Gouzout a reer e kemeras perzh e lez ar Pab en Avignon. Eno eo e kejas gant Charlez IV hag a ginnigas dezhañ lakaat sevel un iliz-veur evit eskob Praha a oa bet lakaet da arc'heskopti. Kregiñ a reas ar chanter e 1344 hag e reas war e dro betek e varv e 1352. E Hradčany en em stalias Mazhev Arras. Adalek 1356 e voe kendalc'het ar chanter gant Peter Parler.
Yngve Sjöstedt
Bror Yngve Sjöstedt, bet ganet d'an 3 a viz Eost 1866 e Hjo (Västergötland, Sveden) hag aet da Anaon d'an 28 a viz Genver 1948 e Stockholm (kêr-benn Sveden), a oa un amprevanoniour hag ul loenoniour svedat.
Red Bull (disheñvelout)
Red Bull a c'hall bezañ:
Cincomarzada
Ar Cincomarzada a c'hoarvezas e Zaragoza (Spagn) d'ar 5 a viz Meurzh 1838 pa stourmas poblañs kêr a-enep ar garlourien e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh‎.
Istor
Zaragoza a oa ul lec'h a bouez, dalc'het gant soudarded ar gouarnamant ofisiel, re ar Rouanez Isabel. Dre ma kreded e oa pell ac'hano arme ar garlourien e voe kaset kalz eus ar soudarded, e miz C'hwevrer 1838, da greñvaat an arme he devoa da stourm ouzh troiad Basilio Garcia, hag a oa o paouez kuitaat Navarra da vont etrezek ar Maestrazgo (komark er reter), ha d'en em unaniñ gant Cabrera deuet eus La Mancha. Pa glevas Cabrera heard e oa peuzdizifenn kêr Zaragoza e kasas Juan Cabañero y Esponera da gemer kêr gant daou vil eizh kant soudard war droad ha tri c'hant den war varc'h. N'en doa ken c'hoant nemet da breizhata kêr avat ha ne vont ket gouest da virout Zaragoza etre daouarn ar garlourien e-pad pell.
Kêr
Da noz ar 5 a viz meurzh 1838 e voe kemeret un darn eus kêr gant soudarded Juan Cabañero, dre guzh, met n'halljont ket mont pelloc'h rak enebiñ kalet a reas ar bobl, gant kontilli, filzier, filc'hier, eoul bervet. Pa voe klevet e oa soudarded ar gouarnamant o tistreiñ, hag o welout n'hallent ket kemer kêr en he fezh e tec'has kuit ar garlourien.
Goude an abadenn-se e voe roet da Zaragoza ar moranv a "Siempre Heroica" (harozek dalc'hmat) hag ur straed a voe anvet "Cinco de Marzo".
Castelletto Merli
Castelletto Merli zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Leon II (pab)
Leon II, genidik a Sikilia, a voe ar 80 pab e Roma, etre 682 ha 683. Lakaet e voe da sant ha lidet eo d'an 3 a viz Gouhere.
Longeville-sur-Mer
Longeville-sur-Mer a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Frangy
Frangy zo anv div gumun c'hall:
Rosa Parks
thumb|upright=1.2|Rosa Parks gant [[Martin Luther King, Jr. tro 1955]] Rosa Louise McCauley Parks, bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1913 e Tuskegee, Alabama (SUA) ha marvet d'ar 24 a viz Here 2005 e Detroit, Michigan (SUA) a oa ur wrierez du hag a stourmas a-enep hanbarzh ar "gouennoù" er Stadoù-Unanet.
Deuet eo da vezañ brudet d'ar 1añ a viz Kerzu 1955 e Montgomery (Alabama), pa nac'has lezel he c'hador karr-boutin d'un den gwenn. Harzet e voe gant ar boliserien ha kondaonet, en abeg da zizurzh foran ha da wallerezh al lezennoù lec'hel, da baeañ un dell-gastiz a 10 dollar, mui 4 dollar a vizoù justis. Pevar devezh goude e reas engalv war ar varnadenn-se. Martin Luther King, ur pastor du oadet a 26 vloaz, a grogas neuze gant ur c'houlzad enebiñ hag ur boikot enep ar gompagnunezh kirri-boutina badas 381 devezh.
Yaouankiz
E Tuskegee, Alabama, e voe ganet Rosa Parks e 1913. He zad James McCauley a oa kalvez hag he mamm Leona Edwards a oa skolaerez. Merc'h henañ ur familh daou vugel e oa, Sylvester a oa anv he breur. Goude dizimez he zud ez eas da vevañ en un ti-feurm gant he mamm, he breur hag he zud-kozh. Leona a oa mennet-start da reiñ d'he bugale un deskadurezh pinvidik, eus ar gwellañ, daoust da ziaezamantoù skoliataerezh ar re zu, setu perak e tivizas ober skol er gêr d'he merc'h betek he 11 vloaz. E 1924 e voe kaset Rosa d'an Industrial School for Girls, ur skol bet savet gant familhoù gwenn eus an Norzh evit ar vugale zu, e Montgomery, nepell diouzh annez he moereb.
En Alabama State Teachers College for Negroes e reas he studioù eil-derez, met rediet e voe da baouez ganto a-raok ar fin evit mont d'ober war-dro he mamm hag he mamm-gozh, a oa klañv-bras. He zad-kozh a rae ar ged dirak o zi gant ur fuzuilh evit diwall ouzh paotred ar C'hu Klux Klan, ur strollad a oa a-enep ar re zu, abalamour m'o doa lakaet an tan e skol Rosa dre ziv wech. A-hed he yaouankiz e voe rediet Rosa da vevañ gant ar gouennelouriezh, gouzañvet he deus an holl gunujennoù. Da skouer, ar c'hirri-boutin a oa difennet d'ar skolidi du, ne oa nemet ar re wenn a oa aotreet da vont e-barzh ; ret e oa d'ar re zu mont war droad.
Leon Iañ (pab)
Leon I a voe ar 45 pab (440-461), ha lakaet da sant, anvet ivez sant Leon Meur.
Rosa Parks
Endalc'hioù politikel kentañ
E 1932 e timezas Rosa McCauley gant ar barver Raymond Parks, un emsaver evit ar gwirioù keodedel d'an holl. Broudañ a reas e wreg da echuiñ gant he studioù eil-derez, ar pezh a reas Rosa betek 1934. D'ar c'houlz-se, he gwaz a oa o tastum arc'hant evit sikour ur strollad tud yaouank du, ar Scottboro Boys, a oa tamallet e gaou da vezañ gwallet div blac'h yaouank wenn.
Dournijerez
Un dournijerez zo un nijerez, pe karr-nij, graet evit distokañ diwar an dour ha diskenn en-dro war an dour.
Leon Iañ (pab)
Lidet d’an 10 a viz Du.
Rosa Parks
Endalc'hioù politikel kentañ
Rosa Parks a labouras evel gwrierez eus 1930 betek 1955, met meur a labour bihan he deus graet a-gostez, evel skoazellerez. E miz Kerzu 1943, Parks a emezelas en emsav evit ar gwirioù keodedel (American Civil Rights Movement), hag a labouras e-giz sekretourez, rak ar plac'h nemeti e oa e Montgomery evit an NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) renet gant Edgar Nixon. Betek 1957 e labouras eno.
Dournijerez
Implijet e vez dournijerezed arbennik da gargañ dour pa vez tanioù-gwall er c'hoadoù.
Leon Iañ (pab)
Ganet e oa bet en Etruria (Toskana, e kreiz Italia), ha sevel a reas war Gador sant Pêr er bloaz 440. E pep stumm e klaskas derc'hel ar feiz start ha divrall ; difenn a reas gant nerzh unanded an Iliz katolik roman. Herzel a reas, e kement ha ma c'helle, ouzh argadoù ar Varbared, pe da vihanañ e viras outo d'ober re a zroug ; setu perak e veritas, gant gwir abeg, bezañ anvet "Meur". Mervel a eure er bloaz 461.
Rosa Parks
Endalc'hioù politikel kentañ
E 1945 e labouras buan-ha-buan er bon nijerezioù Maxwell, un takad kevreadel ma ne oa ket a hanbarzh. Bez' e voe ivez plac'h-tiegezh evit ur c'houblad frankizour, Clifford ha Virginia Durr a vroudas Rosa da heuliañ ur stummadur war gwirioù al labourerien hag ar gevatalder etre ar "gouennoù" e Highlander Folk School, e Monteagle (Tennessee). C'hwec'h miz a-raok an "darvoudenn" e oa.
Adalek 1965 betek 1988, da goulz he leve, e labouras Rosa Parks evel eilerez ar c'hannad afrikan-amerikan John Conyers.
1943
E-pad bloavezhioù ha bloavezhioù e klemmas kumuniezh an dud du a-zivout stad an traoù. Parks ne voe ket un nemedenn.
D'un deiz e 1943 e reas Rosa Parks un amprou pa c'houlennas diganti blenier ar c'harr-boutin, James Blake, diskenn eus ar bus evit adpignat dre an tu a-dreñv. Hi a yeas war-du an nor a-raok, leuskel a reas he yalc'h da gouezhañ, azezañ a reas ur pennadig war un azezenn a oa miret evit ar re wenn evit gellout he dastum. Kounnaret-bras an tamm anezhañ, ar blenier a lezas just an amzer dezhi da ziskenn diouzh ar bus hag a gendalc'has gant e hent. Rosa Parks a rankas kerzhout tremen 5 miles (8 km) dindan ar glav. Ar memes blenier a voe d'ar a viz Kerzu 1955.