cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaeltacht
Er c’hornadoù-se en deus an iwerzhoneg ur statud ofisiel leun ha yezh voas ar servijoù foran eo, hervez lezenn, yezh ar gargidi evel an archerien hag ar varnerien, yezh ar skolioù, yezh ar panelloù-hent… Ret eo anzav avat ez eus teroueroù a zo er Gaeltacht ent-ofisiel daoust ma n’eo ket ken an iwerzhoneg yezh voas pennañ an annezidi bremañ, evel da skouer Cloch na Rón, an Achréidh ha Maigh Cuilinn e kontelezh Gaillimh, pe Ailt an Chorráin ha Gleann Bharr e kontelezh Dún na nGall, Acaill, Béal an Mhuirthead hag an tSraith e kontelezh Maigh Eo pe c’hoazh Uíbh Ráthach e kreisteiz kontelezh Ciarraí.
Da vare niveradeg diwezhañ ar boblañ (2006) e Republik Iwerzhon, e oa bet kavet 91 862 a annezidi er Gaeltacht, ar pezh a rae war-dro 2,1% eus poblañs ar stad (4 239 848 a dud). E kontelezhioù Dún na nGall ha Gaillimh e oa an darn vrasañ eus an dud-se (22 877 den pe 25% eus poblañs hollek ar Gaeltacht en hini gentañ ha 43 184 den pe 47% eus poblañs hollek ar Gaeltacht en eil). Hervez ar studiadennoù zo bet graet war an divoud avat ne vije ket ouzhpenn 25 000 eus annezidi an holl Gaeltachtaí oc’h iwerzhonegañ war ar pemdez bremañ,.
Istor
Gant danevell Coimisiún na Gaeltachta, embannet e 1926, e voe disklêriet c’hoant stad nevez Iwerzhon da adsevel ar yezh dre en em ziazezañ war an toleadoù ma oa iwerzhonegerien a-vihanik. Lakaat an iwerzhoneg da yezh nemeti ar vuhez foran enno a oa d’ober, hervez an danevell, ha suraat buhez armerzhel ar Gaeltacht, evit mirout ouzh an dud da genderc’hel da guitaat ar c’hornadoù iwerzhonek paour. Ne oa ket bet spisaet mat bevennoù ar c’hornioù-se avat, gant danevell 1926.
Un eil bodad anvet "Coimisiún na Gaeltachta" a embannas un danevell e 1956 ha neuze e voe termenet spis bevennoù ar Gaeltacht, gant toleadoù e seizh kontelezh (Dún na nGall, Gaillimh, Maigh Eo, Ciarraí, Korkig ha Port Láirge). N’eo ket bet cheñchet ar bevennoù-se abaoe, war-bouez un draig bennak (evel krouidigezh Gaeltacht Ráth Cairn, e kontelezh An Mhí). Koulskoude e oa bet embannet un danevell e 2002 gant un trede "Coimisiún na Gaeltachta" hag enni e oa bet erbedet adwelet bevennoù ofisiel ar Gaeltacht, dre m’eo digresket an implij eus an iwerzhoneg e kornioù zo.
Lec’hioù all
A-wechoù e reer gant ar ger Gaeltacht ivez evit lec’hioù n’emaint ket er roll toleadoù ofisiel meneget uheloc’h. Ober a reer kement-se evit diskouez e vez implijet stank an iwerzhoneg gant an dud enno hag evit pouezañ war ar galloud evit ma vo anavezet ar yezh ent-ofisiel. Kement-se a reer, da skouer, e kornôg Béal Feirste pe lec’hioù all c’hoazh e Norzhiwerzhon pe er Republik (karter Baile Munna e Dulenn, enez Cliara e Maigh Eo).
Gàidhealtachd a reer, a-hend-all, eus ar c’hornadoù a Vro-Skos ma komzer gouezeleg (Gàidhlig).
Cuevas
Cuevas zo un anv-lec'h spagnolek.
Gauntlet: The Third Encounter
Gauntlet: The Third Encounter a zo ur c'hoari video doare gwezh arkad gant Atari, hag a voe embannet war ar goñsolenn hezoug Atari Lynx e 1990. Ar c'hoari a c'hell bezañ c'hoariet pe e-unan pe betek pevar c'hoarier war ar memes tro. Degaset e voe gant ar c'hoari klasoù tudennoù nevez doare “Nerd” pe “Punkrocker” bet e oa bet unan eus ar c'hoarioù nemetañ oc'h implij ur sell a-blom war an Atari Lynx, unan all a voe an adsevel da Klax.
An istor
Ur werenn-strink a gouezh a mil damm eus an oabl en ur c'hastell, ret eo adpakañ an tammoù anezhañ adal 40 milendall disheñvel. Ur bloaz goude e embann US Gold ha Tengen ur c'hoari disheñvel kren anvet Gauntlet III: The Final Quest.
Pen-llwyn
Pen-llwyn (Penllwyn) zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Melindwr, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 116,7 km eus Kerdiz.
Android
Android a zo ur savenn evit ar pellgomzioù hezoug produet gant Google, svet e oa bet adal al Diaz Linux ar pal pennañ a oa dafariñ ar pellgomzioù hezoug gant ur skramm touchennaoueg evel ar smartphones pe an tabletennoù.
Adam
thumb|dehou|300px|Krouidigezh Adam gant [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo, lein ar Chapel Sistin, er Vatikan.]] Adam (hebraeg אָדָם‎; arabeg آدم‎) a zo un den hag a zo kaoz anezhañ en Testamant Kozh ("Levr ar C'heneliezh") hag er C'horan. Hervez an testennoù-se e vije, hervez ar relijionoù yuzev, kristen ha muzulman, an den kentañ war an Douar, krouet gant Doue. Hervez kredenn ar yuzevien hag ar gristenien e vije bet savet diwar skeudenn Doue. Diwar un tamm anezhañ (ur gostezenn) e vije bet savet ar plac'h kentañ, Eva. Tad eo da Kain hag Abel.
Android
Ar savenn Android a zo bet diazezet war an dornata war eeun, oc'h implij fiñvadennoù an implijer evel ma vefent graet er vuhez a pemdez. Ar jestraouiñ a vez kavet neuze a zo reoù lopata, tremen, fiñval objedoù ouzh ar skramm, ouzhpenn da-se e vez adkavet un daouchennaoueg darvanel evit kavout an tu da skrivañ.
Adam
Mervel a reas d'an oad a 930 vloaz (Geneliezh: 5,5).
Android
Istor al logo
An dudenn Bugdroid a zo ur robot bihan gwer implijet gant Google evit bezañ ardamez ar savenn Android. An dudenn-se a zo dindan ul lisañs « creative commons by (3.0) » hag a c'hell neuze bezañ implijet frank.
Al lec'hienn Engadget a tiskler eo bet awenet an dudenn Bugdroid, logo Android, adal un dudenn eus ar c'hoarioù video er bloavezhioù 1990 war Atari : Gauntlet: The Third Encounter.
Adams
Adams zo un anv-tiegezh saoznek hag un anv-lec'h.
Luc-sur-Mer
Luc-sur-Mer a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|An aod
kantved
Eil brezel-bed:
Monumantoù ha traoù heverk
Unan anezhe a oa un nijour, penn 89 Skwadron ar Royal Air Force; lazhet e voe a-us da Mor Breizh e miz Gwengolo 1940 e-pad Emgann Bro-Saoz. An daou all a gemeras perzh en un oberadenn e Luc d'an 28 a viz Gwengolo 1941, unan anezhe a oa Fusilier er Royal Welch Fusiliers hag egile a oa Lance Corporal er South Wales Borderers.
Pseudeos fuscata
Pseudeos fuscata a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Eos fuscata (kentanv) da gentañ-penn (e 1858) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Villarreal de Huerva
Villarreal de Huerva zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
Pseudeos fuscata
Annez
Kavout a reer ar spesad e Ginea Nevez, en inizi Salawati ha Yapen.
Centropus sinensis
Centropus sinensis a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Cuculidae.
Anvet e voe Polophilus sinensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1815) gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt, biskoul ha divellkeineged ; degouezhout a ra dezhañ kemer frouezh, greun, had ha vioù laboused ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia :
Maria di Modena
Maria di Modena, pe Maria Beatrice Eleonora Anna Margareta Elisabeta d'Este, pe c'hoazh, diwezhatoc'h, ar Rouanez Mari (Queen Mary), ganet d'ar 5 a viz Here 1658 ha marvet d'ar 7 a viz Mae 1718, a oa ur briñsez italian hag a voe eil pried ar roue Jakez II Bro-Saoz. D'an 23 a viz Ebrel 1685, ha hi oadet 27 vloaz, e voe lakaet war he fenn kurunenn Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon.
Merc'h e oa da Alfonso IV d'Este, dug Modena ha Reggio, ha da Laura Martinozzi, nizez d'ar c'hardinal brudet Giulio Mazzarino.
Un nebeud mizioù goude ganet ur mab dezhi e voe rediet da guitaat Bro-Saoz gant an Eil Dispac'h saoz, ha repu a gavas e Bro-C'hall, gant he bugel, James Francis Edward Stuart. Pedet e voe gant ar roue gall Loeiz XIV da chom e kastell Saint-Germain-en-Laye. Eno e varvas e 1718.
Beziet e voe e kouent Chaillot, distrujet e-pad an Dispac'h gall e dibenn an.
Bettona
Bettona zo ur gêr e kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria,
Deal (Kent)
Deal zo ur gêr e kontelezh Kent, e gevred Breizh-Veur, war harzoù Mor Breizh ha Mor an Norzh (strizh-mor anavezet evel Fretum Gallicum e latin, The Channel e saozneg)
Anv
Ar meneg kentañ a gaver eus ur geriadenn eno, gant an anv Addelam, a gaver en Domesday Book e 1086. E 1158 e kaver ar stumm Dela (Feet of Fine Pipe Roll), ha Dale e 1275 (Rotuli hundredonum). Dont a ra eus ar ger hensaoznek dael a dalveze kement ha "traoñienn".
Istor
E fin miz Eost 55 kent J.-K. e voe argadenn gentañ Jul Kaezar war Enez Vreizh. Deuet e oa ar Romaned a-benn da zilestrañ war aod Deal en abardaez. Ur porzh e teuas Deal da vezañ er Grennamzer. Savet e voe kestell tro-war-dro kêr gant Herri VIII : Kastell Sandown, Kastell Deal ha Kastell Walmer, evit difenn ar porzh diouzh argadennoù estren.
Bevagna
Bevagna zo ur gumun e-kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria.
Aldehuela de Liestos
Aldehuela de Liestos zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
Aldehuela
Aldehuela zo anv spagnolek meur a gumun.
Bastia Umbra
Bastia Umbra zo ur gêr e kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria,
Pentre-rhew
Pentre-rhew zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddewibrefi, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 93,9 km eus Kerdiz.
Glazaour kof ruz
Ar glazaour kof ruz (Oriolus cruentus) a zo un evn hag a vev en Indonezia ha Malaysia.
Oriolus crassirostris
Oriolus crassirostris a zo ur spesad golvaneged e-touez kerentiad an Oriolidae.
Annez
Brosezat eo al labous e koadeier enez São Tomé.
Eochaid Sálbuide
Eochaid Sálbuide (Eochaid Seul-Melen) a oa tiern Ulaid a-raok darvoudoù ar Rúraíocht e gwengelouriezh Iwerzhon, ha tad Ness. Mervel a reas e-kerzh Emgann Leitir Ruadh, o stourm evit Tiern Meur Iwerzhon Fachtna Fáthach, a-enep Eochaid Feidlech. Heuliet e voe gant Fergus mac Róich evel tiern Ulaid.
Elliot Goldenthal
Elliot Bruce Goldenthal (ganet d'an 2 a viz Mae 1954 e Brooklyn, New York, Stadoù-Unanet Amerika) a zo ur sonaozour stadunanat c'hoariva, sinema, c'hoarigan ha barrez.
Skoliad da John Corigliano hag Aaron Copland eo bet.
Lion-sur-Mer
Lion-sur-Mer a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Elliot Goldenthal
Brudet-tre eo gant ar sonerezh en deus kompozet evit David Fincher, Neil Jordan, Julie Taymor, Michael Mann ha Joel Schumacher.
Lion-sur-Mer
kantved
Eil brezel-bed:
Bedeladur
Ar bedeladur a vez graet eus ul lusk enframmidigezh etrebroadel savet adal eskemmoù dre ar bed a-fed: mennozhioù, luskadoù arc'hant pe marc'hadourezhioù ha sevenadur. Diazezet e oa bet ar bedeladur gant modernadur an dezougen (trenioù dre aezhenn, bigi dre aezhenn, karbedoù jet, kontenerioù). Ouzhpenn-se ez eus bet ur reveulzi er pellgehenterezh (pellskriverez, ar rouedad internet hag ar pellgomzioù hezoug hag a zo bet mammenn d'un dalc'h brasoc'h e bed an ekonomiezh pe sevenadurel.
Marc'harid Bourgogn
Marc'harid Bourgogn zo un anv zo bet roet da veur a vaouez eus tiegezhioù konted ha duged Bourgogn.
Bedeladur
Darn studierien skol-veur ar bedeladur a gav dezho eo ganet al luskad en amzer vodern, ul lod all a gav gwell ar mammenn kalz a-raok marevezh dizoloadenn ar Bed Nevez (1492). Ar pezh a chom anat eo, ar bedeladur gant ur skeul ken bras evit ma anavezomp hiziv-an-deiz a grog e-pad an 19vet kantved gant ar Reveulzi Greantel. Erruet e fin an 19vet kantved, penn-kentañ an 20vet kantved al liammañ etre ar bedoù ekonomikel, sevenadurel ha prederiañ a zo bet unan prim ha kalz donoc'h evit na oa bet an eskemmoù a-live ar bed betek-en en istor Mab-Den.
Elliot Goldenthal
Reseviñ a reas ar Golden Globe Award ha priz Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ e 2003 evit ar gwellañ film sonerezh gant Frida (film).
Bedeladur
Alies e vez kemmesket ar bedeladur gant an unanadur d'ar bed pe gant an Amerikanizadur padal eo disheñvel.
Elliot Goldenthal
Dimezet eo gant al leurennez ha filmaozerez Julie Taymor.
Hagåtña
Hagåtña (distaget IPA: həˈɡɑtɲə] (gwechall Agana e saozneg hag Agaña e spagnoleg) eo kêr-benn Guam, un tiriad perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet, er Meurvor Habask.
Jean Rochefort
Jean Rochefort (Dinan, 29 a viz Ebrel 1930 - 9 a viz Here 2017) zo un aktor gall genidik eus Breizh.
Brudet-tre eo er sinema gall koulz dre filmoù evit an holl hag oberennoù filmouriezh ; anavezadus eo dre e vourroù hag e vouezh. C'hoariet en deus e 112 film hag e kalz telefilmoù.
K. J. Parker
K. J. Parker a zo ur skrivagnerez faltazi saoznek. O chom e su Bro-Saoz emañ. War a lenner er pennadoù diwar he fenn eo bet kazetennerez, moneizoniourez ha gwiraourez. Goude-se eo deuet da vezañ skrivagnerez. War a lenner ivez e vourr o sevel traoù gant koad ha dir p'he devez amzer vak. En giwrionez eo bet embannet e oa ul lesanv d'ar skrivagner Tom Holt e 2015. Chomet eo kuzh ar sekred e-pad 17 vloaz.
The Fencer trilogy
Istor Bardas Loredan, iskrimer ha breutaer, eo.
The Scavenger trilogy
Diwar-benn un den divemor, pe marteze un doue, a zihun e-kreiz un dachenn emgann, hag a verz ez eus enebourien n'en deus ket soñj anezho, hag a glask anezhañ.
Danevell
Purple and Black (2009)
Ness
Ness, pe Nessa, a oa ur briñsez eus Ulaid ha mamm Conchobar er Rúraíocht. E dad eo Eochaid Sálbuide, tiern Ulaid.
Un deiz e c'houlennas gant Cathbad an drouiz petra en devoa gwelet er ragarouezioù d'ar mare-se. Cathbad a respontas e oa "amzer evit engehentañ ur roue pe ur rouanez". E ali a heulias-hi hogen ne oa gour ebet tro-dro nemet Cathbad e-unan ha neuze e tivizas e gemer en he gwele kerkent d'ober ur mab. .
Hervez ur vammenn arall e voe desavet Ness gant daouzek gour-mager hag anvet e voe Assa er penn gentañ ("aes, jentil"), rak reiñ a rae levenez d'an dud. Cathbad, penn ar fianned (brezelourion hep douaroù) kement hag un drouiz, a reas argadoù war diegezh ar vagerion hag an holl a voe lazhet. Eochaid ne c'halle ket dialiñ dre ma n'anavezed ket an den kiriek, Ness a savas ul lu 27 fianna d'e hemolc'hiñ, hag a-c'houde e voe-hi adanvet Ní-assa ("nann aes") pe Ness. Hogen un deiz e soñjas diskuizhiñ en ur gibelliñ noazh en ul lenn, he-unan hag hep arm ebet ganti. Cathbad a dremenas dirazi ha diouzhtu e c'houlennas dimeziñ ganti. Ne c'hallas ober netra arall nemet plegañ hervez e youl.
Eochaid a roas an douar Crích Rois dezho (ur vro lec'hiet e kontelezhioù Lú, Muineachán hag An Mhí), e-tal stêr Conchobar. Un noz, Cathbad en devoa sec'hed ha Ness a zegasas dezhañ ur werennad dour ag ar stêr, mes div vuzhugenn a neuie e-barzh ha neuze e reas da Ness evañ an dour. E meur a istor iwerzhonat arall e teu gwragez da vout dougerez goude bout lonket ur boudig munud, hogen n'eo ket lavaret eo dre ar vuzhugenn e voe krouet ar bugel da zont, Conchobar r. Tad ar bugel eo Fachtna Fáthach, Tiern meur Iwerzhon, gwaz kleiz Ness hep gouiet da Cathbad.
Pa voe Ness ha Cathbad o vont da weladenniñ Fachtna, Ness a ziforc'has e kreiz stêr Conchobar. Ness a voe tost da c'henel ar bugel pa lavaras Cathbad: ma c'hallfe gortoz un deiz c'hoazh a-raok genel he devo ur mab hag a vezo ur roue meur ha brudet bras. Ness a c'hortozas war ribl ur stêr anvet Conchobar hag a roas buhez an deiz-war-lerc'h. Ar babig a gouezhas e-barzh an dour mes Cathbad a adtapas anezhañ hag a roas dezhañ anv ar stêr, Conchobar, hag e tesavas ar bugel evel pa vije e vab.
Pa oa tapet e seizh vloaz gant Conchobar e oa Fergus mac Róich tiern Ulaid ha gant Ness e oa e karantez. Ness a asantas dimeziñ gantañ dindan un diviz – dileziñ e renad ur bloaz-pad hag e roiñ da Conchobar. Fergus a c'houlennas ali gant e lez hag e respontjont dezhañ e vo Conchobar roue dre anv hepken, neuze e asantas. Hogen Conchobar, sturiet gant e vamm, a oa korvigellek a-walc'h evit dasparzhañ danvezioù ha profoù evit ma c'hoantae an ulaidiz ma chomje Conchobar tiern Ulaid hep degemer Fergus en-dro.
Hervez testennoù eo Ness mamm Cormac Cond Longas en ur barañ gant he mab Conchobar (en hengounoù arall eo Cormac mab gwreg Conchobar, Clothru). Mamm Deichtine ha Findchóem ivez.
Paracuellos de Jiloca
Paracuellos de Jiloca zo ur gumun e Spagn e proviñs Zaragoza.
Monte Castello di Vibio
Monte  Castello di Vibio  zo ur gumun  e-kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria.
Monte Santa Maria Tiberina
Monte Santa Maria Tiberina  zo ur gumun  e-kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria.
Richborough
Richborough (distaget pe  e saozneg) zo ur gêriadenn e reter kontelezh Kent, e Bro-Saoz, en hanternoz da Sandwich. Tost eo Richborough da Enez Thanet.
Pellik emañ Richborough diouzh ar mor bremañ, met en Henamzer e oa war an aod, er c'hreisteiz d'ar vrec'h-vor a zispartie Enez Thanet diouzh an douar-bras.
Istor
Rutupiae pe Portus Ritupis a oa ur c'hreñvlec'h meur gant ar Romaned e Kent, savet ganto goude aloubadeg Enez Vreizh e -43. Penngarter al Legio II Augusta e oa.
Eurylaimus javanicus
Eurylaimus javanicus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Eurylaimidae.
Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu
Charles Louis de Secondat, baron La Brèda ha Montesquiu, Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu e anv gallek (La Brèda, Gwienna, – Paris, ), anavezet ivez evel Montesquieu ken plaen ha tra, a oa ur prederour gall brudet dre e romant lizheriek Lettres persanes a-zivout Bro-C'hall ha dre e arnodskrid De l'esprit des lois.
Eurylaimus javanicus
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.
Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu
Prederour an aozadur politikel ha kevredigezhel e voe Montesquieu, gant tud all evel John Locke. Diwar e veizadoù – dreist-holl disparti ar galloudoù – eo savet an demokratelezhioù kornôgat.
Eurylaimus javanicus
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu
Buhez
Goude bout bet skoliataet e skolaj oratorian Juilly (eskopti Meaux, e Seine-et-Marne hiziv) adalek 1700 betek 1705 ha studiet ar Gwir roman betek 1708 ez eas da Baris ma chomas betek miz Kerzu 1713, pa varvas e dad. Bloaz goude, e 1714, e prenas ur garg a guzulier e parlamant Bordèu. D'ar mare-se e voe ganet Breizh-Veur diwar unaniezh Bro-Saoz ha Bro-Skos e 1707.
D'an e sinas ur gevrat dimeziñ gant Marguerite Denis, merc'h un nevidour ; pemzektez goude avat e torras ar gevrat hag e sinas unan all gant ur vaouez all : d'an 30 a viz Ebrel ez euredas e Bordèu gant Jeanne de Lartigue, ur brotestantez a diegezh pinvidik ha noplaet e 1704 – berzet c'hoazh e oa ar brotestantiezh, abaoe torridigezh Skrid-embann Naoned dre Skrid-embann Fontainebleau (1685) ; argouroù a bouez a voe degaset ganti : kant mil lur, ha douaroù amezek da La Brèda.
D'an 10 a viz C'hwevrer 1716 e c'hanas Jeanne o mab henañ, Jean-Baptiste. Goude marv e eontr e dibenn ar bloaz ez hêrezhas Charles de Secondat kalz madoù a-gevret gant ar garg a Bennreizhaouer (Président à mortier) e parlamant Bordèu, ha baronelezh Montesquiu. Bewech ma c'hallas ober e kuitaas e garg evit daremprediñ ar bed mondian. Dilennet e voe en Académie de Bordeaux ma lennas e zegadasenn gentañ, Dissertation sur la politique des Romains dans la religion. E miz Du e werzhas evit 30 000 lur e garg a guzulier er parlamant, en devoa prenet evit 24 000 lur e 1714.
D'an e voe tad d'ur verc'h, Marie-Catherine. .
Dedennet e oa gant ar skiantoù, pa zispignas kalz e levrdioù kêr da brenañ levrioù diwar-benn ar c'horfadurezh, al louzawouriezh, ar skiantoù fizikel hag all. Taolioù-arnod a reas, ha pennadoù skiantel a skrivas evit an Akademiezh : Discours sur la cause de l'écho ), Discours sur l'usage des glandes rénales , Discours sur la cause de la pesanteur des corps ha Discours sur la cause de la transparence des corps (1720) , Mémoire sur le principe et la nature du mouvement (1723)
Goude-se e troas war-du ar politikerezh hag ar gevredadouriezh dre al lennegezh hag ar brederouriezh. E 1721 e voe embannet Lettres persanes, disin, en Amsterdam ; en oberenn-se e ouezas Montesquieu deskrivañ ar gevredigezh c'hall dre selloù gweladennerien deuet eus Persia. Berzh bras a reas al levr ; dav e voe d'an aozer rannañ e vuhez etre Bordèu ha Paris, ma tarempredas ar saloñsoù – eno e tastumas sorbiennoù, soñjezonoù hag evezhiadennoù a embannas en e zoare eus an teskad Spicilèges.
D'an e sinas Montesquieu ur skrid-embann en anv parlamant Bordèu a c'hourmenne groñs ma vije doujet d'ur skrid-embann all, deiziadet, hag a lakae termen da wallziforc'h un darn eus poblañs ar c'horn-bro : ar gilvizien. En hevelep bloavezh e skrivas Traité des devoirs hag e savas Dialogue de Sylla et d'Eucrate, embannet tregont vloaz goude (1745). E 1725 ez embannas ur varzhoneg anvet Le Temple de Gnide, seizh kan e komz plaen enni ha doare Henc'hres warni, hep he sinañ bepred. E miz Du e tistagas er parlamant un Discours sur l'équité ma tagas justis e amzer.
E 1726 e werzhas e garg a Benreizhaouer, hep gwerzhañ gwirioù e ziskennidi warni avat, evit galloud chom e Paris diouzh e c'hoant. D'an e voe ganet e verc'h Denise.
Daou vloaz goude e voe dilennet en Académie française goude marv Louis de Sacy (kador niv. 2). Diouzhtu e krogas da veajiñ dre Europa : Aostria, Hungaria hag Italia e 1728, Alamagn e 1729, Holland ha Bro-Saoz etre 1729 ha 1731 ; bewech e studias armerzh, douaroniezh, gounezerezh, politikerezh ha stuzioù ar vro. Ur bloavezh e chomas e Bro-Saoz ; e 1730 e voe degemeret da ezel eus ar Royal Society of London ; eno ivez e voe degemeret, e miz Mae 1730, e log vasonek Horn Lodge London. ,
Pa voe distro da gastell La Brèda, e 1731, e lakaas renabliñ e levraoueg tra ma laboure war disoc'hoù e veajoù : Réflexions sur la sobriété des habitants de Rome comparée à l'intempérance des anciens Romains (1732) ha Réflexions sur le caractère de quelques princes (1733). E miz Mezheven 1734, ez embannas un arnodskrid politikel : Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence, hag a oa e gwirionez un dielfennadur eus stad politikel Bro-C'hall. Ul labour all, Réflexions sur la monarchie universelle en Europe, a gavas gwelloc'h distrujañ – ur skouerenn zo deuet betek ennomp koulskoude.
E 1737 e voe taget gant pennadurezhioù Gwienna, reoù an Iliz katolik roman hag ar Stad c'hall en abeg dezhañ bout ezel eus ar frañmasonerezh ; kenderc'hal a reas evelato da zaremprediñ logoù masonek Bordèeu ha Paris. War-dro 1739 e krogas da skrivañ e bennoberenn, De l'esprit des lois, a zeuas er gouloù e Geneva e 1748, hep anv an aozer. Berzh bras a reas al levr, pa gaver ennañ pennaennoù ar skiantoù armerzhel ha kevredigezhel. Taget e voe avat adalek 1749 gant jañsenourien an Iliz katolik pergen, ar pezh a gasas Montesquieu da embann Défense de l'Esprit des lois hag Éclaicissements sur l'Esprit des lois e 1750 ; an Iliz a lakaas berz war al levr e 1751, ha war meur a oberenn all gant Montesquieu. En hevelep bloaz e voe degemeret ar mesker en Académie de Stanislas e Nancy, goude dezhi bout resevet e arnodskrid politikel anvet Lysimaque, a voe embannet e 1754. E 1752 ez echuas an tabut a-zivout De l'esprit des lois. Dre Europa a-bezh avat e voe douget meuleudi d'an oberenn, e Breizh-Veur dreist-holl.
Kalz labour a reas Montesquieu e-keit-se : un adwel a reas d'e Lettres persanes ha d'e bennoberenn verzet. Ne zeuas ket a-benn avat da echuiñ ur pennad evit an Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers ; Essai sur le goût, an dornskrid diechu, a voe embannet el levrenn VII (1757).
D'an e varvas diwar un derzhienn domm. Antronoz e voe beziet e chapel Sainte-Geneviève, en iliz Saint-Sulpice e Paris.
Prederouriezh an Istor
Hervez Montesquieu n'o devez an dud hag an darvoudoù nemet ur perzh dister e red an Istor, rak ul luskad diazez zo a-raok pep darvoudenn istorel, evel m'er skrivas e Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur décadence (1734)
Anien vac'hom mab-den eo al lusk pennañ, hervez ar prederour. Kentoc'h en hevelep skrid, a-zivout an tremen eus ar Republik d'an Impalaeriezh iriennet gant Julius Caesar ha Pompeius, e skrivas kement-mañ :
Politikerezh
Da heul Herodotos ha Tacitus e voe Montesquieu unan eus boulc'herien an denoniezh, pa glaskas rummata kevredigezhioù mab-den diouzh o reizhiadoù politikel, o c'heñveriañ ha displegañ mont en-dro an aozadurioù e kement kevredigezh en deus studiet. En e bennoberenn De l'esprit des lois emañ disorc'h al labour-se. Tri doare gouarnamant zo, hervez ar prederour, pep hini anezho o vout skoret gant ur bennaenn resis : an unpenniezh, ma vez hêrezhel penn ur gouarnamant dizalc'h, ar bennaenn o vout an enor ; ar republik, ma vez dilennet gant ar bobl pennoù ur gouarnamant dizalc'h, ar bennaenn o vout ar vertuz ; ar mac'homerezh, ma vez un diktatour e penn ur gouarnamant hualet, ar bennaenn o vout ar spont. Tris politica eo an anv latin a roas d'e rannadur eus ar gevredigezh c'hall e teir renkad : an unpenniezh, m'emañ ar galloud etre un den hepken ; ar vrientinelezh, pa vez ar galloud gant ur renkadig tud gwirioù-dreist ganto ; ar bobl, da lavarout eo ar peuurest eus an dud, eus ar vourc'hizelezh betek ar werin. Daou zoare beli gouarnamantel a dermenas ivez : ar riegezh, a zo e penn ur Stad, hag ar velestradurezh, a laka ar Stad da vont en-dro. Rannet en deus ar velestradurezh e tri galloud : ar galloud lezenniñ a embann reolennoù ar Stad, ar galloud barn o displeg, ar galloud erounit o laka da dalvezout. Rekis eo, a skrivas, e vefe dispartiet ar galloudoù-se an eil diouzh egile, evit ma ne vefe ket beli unan anezho dreist hini ar re an daou all, a-hinienn pe a-stroll. Gant ar mennozh-se, bet embannet e kreiz ren ar roue c'hall Loeiz XV, e vije kaset da get reizhiad hengounel ar Stad c'hall rannet etre ar c'hloer, ar vrientinelezh hag ar bobl ; diverket e vije bet an nemorant eus ar c'hladdalc'helezh, ar pezh na voe klasket ober nemet 40 vloz diwezhatoc'h da vare an Dispac'h gall.
Sklaverezh
Hag a-du pe a-enep ar sklaverezh e savas Montesquieu ? Adalek 1716 e voe Bordèu ur porzh morianetaer ; 508 beaj a voe graet, tremen 130 000 morian a voe divroet ha lakaet da sklaved betek 1848 ; e Naoned hepken e voe brasoc'h ar c'henwerzh-se,. Ker pouezus e oa ar sklaverezh d'e vare ma ouestlas Montesquieu 19 pennad levrenn XV De l'esprit des lois dezhañ ; ar pennad V a bled gant ar morianeta.
Betsucomi
Betsucomi( japaneg : ベツコミ), bet anvet Bessatsu Shōjo Comic, a zo ur magazin manga shōjo miziek embannet gant Shōgakukan. Embannet e vez bep miz, d'an 13 ha 370 yen e koust an niverenn. P'eo bet krouet e oa lennerezed yaouank-tre al lennerezed da dizhout, hiziv an deiz e vez lennet ivez gant krennardezed ha maouezed.
Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu
Sklaverezh
Er pennad I, De l'esclavage civil, e skriv ar prederour :
hogen e skriv ivez e c'heller gougemer ar sklaverezh er broioù mac'hom, peogwir e vezer dindan sklaverezh politikel enno dija – n'eus mui tamm frankiz keodedel de facto; met arabat e vije sklaved dindan ur gouarnamant unpennel. Ar pennadoù II betek IV a bled gant orin ar gwir da gaout sklaved ; enno e sav Montesquieu enep ar sklaverezh :
Cabo de Santo Agostinho
Cabo de Santo Agostinho zo ur gumun eus Brazil, e stad Pernambuco, nepell diouzh Recife. E 2004 e konted 166 286 den o chom enni, pa'z eo 448,49 km² a zo dindani.
Charles Louis de Secondat, baron La Brède ha Montesquieu
Sklaverezh
Ar pennad V, De l'esclavage des negres, a grog gant Si j’avois à soutenir le droit que nous avons eu de rendre les negres esclaves, voici ce que je dirois. ; goude-se emañ 9 arguzenn evit sevel a-du gant sklaverezh ar vorianed, hogen aes eo distroadañ pep hini anezho. Lakaet eo bet ar pennad-se da bimpatrom ar poellata dre an emsiv ha da bimpatrom ar flemmskrid : diskar a ra Montesquieu ar sklavelourien dre ober van da sevel a-du ganto. Hogen er pennadoù all e komprener ne skriv nemet enep sklavelourien Bro-C'hall, enep ar morianeta, enep ar sklaverezh e diabarzh ar gevredigezh c'hall. Er pennad VI e tegemer ar sklaverezh dous-dous a zo en Alamagn, ma klask an dud hag a zo re wan da emsevel mont da sklaved ; un doare kevrat e vije neuze etre ar sklaved hag o mistri... ... Kent disklêriañ er pennad VII :
Ar broioù-se, emezañ, a ranker diforc'hañ diouzh re Europa « m'eo bet torret [ar sklaverezh]. . . a-drugarez d'ar gristeniezh » – ne oa sklaverezh (ofisiel) ebet e diabarzh rouantelezh c'hall an, met miliadoù a sklaved zo bet lakaet da dremen dre he forzhioù. Il faut donc borner la servitude naturelle à de certains pays particuliers de la terre. eo deroù ar pennad VIII, anvet Inutilité de l'esclavage parmi nous ; ne hañval ket bout aner er broioù nann-europat. Er pennad IX, Des nations chez lesquelles la liberté civile est généralement établie, e sav adarre enep ar sklaverezh en e gevredigezh. Er pennad X e laka "sklaverezh" ha "gladdalc'helezh" keñver-ha-keñver ; gwelloc'h eo bout en eil pe egile eget bout en daou war an dro. Ce que les loix doivent faire par rapport à l’esclavage eo titl ar pennad XI, ur frazenn hepken ennañ :
Pennad XII : il faut que l’esclavage soit pour l’utilité, & non pas pour la volupté, a lenner. Dav eo d'ar mestr chom hep kemer gwreg e sklav, dre zoujañs evit elevez ar sklaved. Er pennad XIII e tispleg ar prederour ez eo arvarus kaout un niver bras a sklaved en ur gevredigezh ; peogwir ne vezont ket en o frankiz ez int « enebourien naturel ar gevredigezh » gouest da emsevel. Arabat eo neuze e vijent re niverus. Reizhpoell neuze eo ar pennadoù XIV ha XVI, Des esclaves armés :
Hirik eo ar pennad XVI, Précautions à prendre dans le gouvernement modéré. Ennañ e tispleg Montesquieu penaos e rank ar vistri chom hep bout kaletoc'h eget ar sklaverezh evit mirout ouzh ar sklaved a emsevel daoust dezho bout niverus, rak pa dremen ar sklaved eus ar stad a genlabourerien da draezoù a stroñs e ranker embann lezennoù kriz evit o derc'hel sujet. Lezennoù a ranker staliañ evelkent, eme ar prederour er pennad XVII anvet Réglemens à faire entre les maîtres & les esclaves :
Gant ar frankizidi hag an dizhoged e pled an daou bennad diwezhañ. Arabat eo, hervez an aozer, lakaat dre lezenn un niver bras a sklaved en o frankiz ; gwelloc'h eo ober tamm-ha-tamm, dre veur a zoare. Arabat eo ivez reiñ d'ar frankizidi kement ha gwirioù ha d'o mistri :
Rodezia
Rodezia (Rhodesia e saozneg), un anv bro savet diwar anv Cecil Rhodes, a zo bet meur a dra a-hed an istor:
Alltwalis
Ur gêriadenn e Sir Gaerfyrddin eo Alltwalis.
San Mateo de Gállego
San Mateo de Gállego zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zaragoza, en Aragon.
C'hoariva Graslin
Ar C'hoariva Graslin (Théâtre Graslin e galleg) zo e Naoned, el Liger-Atlantel. Savet eo bet e dibenn an hag enskrivet eo war roll ar monumantoù istorel. Savet eo bet gant Mathurin Crucy. Skeiñ a ra war ar blasenn Graslin hag etre ar straedoù Molière, Scribe ha Corneille emañ. 784 flas zo e-barzh ar sal. Gwelet eo bet ar c'hoariva-mañ er film Lola graet gant Jacques Demy e 1960.
Montefalco
Montefalco zo ur gumun  e-kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria.
Pentrefelin (Ceredigion)
Pentrefelin zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfair Clydogau, e Kembre, e su kontelezh Ceredigion ; 92,3 km zo ac'hano betek Kerdiz.
Xexéu
thumb|260px|Sede pelec'h emañ Xexéu e stad [[Pernambuco]] Xexéu zo ur gumun eus Brazil, e gevred stad Pernambuco.
Trindade (Pernambuco)
thumb|260px|Sede pelec'h emañ Trindade e stad [[Pernambuco]] Trindade zo ur gumun eus Brazil e gwalarn stad Pernambuco.
Eufrosyne
Arouez al levenez en he barr e oa, ar chervad, ar galonegezh, ar fiziañs, ar blijadur da vevañ.
Vera de Moncayo
Vera de Moncayo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zaragoza, en Aragon.
Monteleone di Spoleto
Monteleone di Spoleto   zo ur gumun  e-kreiz Italia, e proviñs Perugia, en Umbria.
Éric Tabarly
Éric Tabarly a oa ur moraer breizhat, ganet d'ar 24 a viz Gouere 1931 e Naoned, marvet d'an 13 a viz Mezheven 1998, goude bezañ bet kouezhet er mor, e Mor Iwerzhon.
Abred e voe dedennet gant ar redadegoù bigi-dre-lien, hag ofiser e morlu Bro C'hall e oa bet kent kemer perzh e redadegoù bigi.
E 1964, hag e 1976 e dibenn an Ostar, ez eas ar maout gantañ.
Bezañ oa sot nay gant traoù ar mor hag eñ e-unan a rae maketennoù. Krouet en doa ar skol bagoù dre lien anvet « école française de course au large ».
E 1977 en doa gounezet ar « Whitbread »gant e "skipeur" Eric Loizeau hag e vag ar Pen Duick III,savet e 1966, ober a ra 17,45m gant 2 wern hag ur gogenn aluminium.
Graet en doa ar c’hentañ Vendée Globe e 1989 /1990 gant Jean François Coste met kollet en doa, lakaet o doa 167 devezh peogwir ne oa ket savet ar Pen Duick III evit ar redadek mañ.
Warlec’h an div vag-mañ zo bet ar Pen Duick IV treset gant Andre Allegre e 1968.
Un teir gogen 20,80m eo graet gant aluminium met n’en deus ket graet redadek ebet ganti.
Ar Pen Duick VI zo ur ketch 22,25m graet gant aluminium, ijinet gant an arkitekt Andre Maurie, ar vag-mañ zo bet savet evit 15 den met gounezet en deus e-unan an Transat e 1976.
An « hypodroptère » oa ur pimpatrom 6 m ijinet gant E.Tabarly e 1976.
Evit achuiñ, ar « Paul Ricard » oa bet savet e 1975 gant E.Tabarly hag e skipailh arkitektourienn war vor. Ar vag-se a ra 16,50m, un teir gogen eo graet gant aluminium.
Torralba de los Frailes
Torralba de los Frailes zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
Paulus Orosius
Paulus Orosius a oa un istorour kristen eus ar.
Cantref Mawr
Cantref Mawr a oa unan eus tri c'hantrev Ystrad Tywi, e rouantelezh Deheubarth, e Kembre, er Grennamzer.
Paulus Orosius
Ganet e oa bet e Tarraco, marteze, e Katalonia, pe e Braga e Gallaecia, e fin ar IVvet kantved (war dro 375-380) hag aet d'an Anaon war dro 420. Diskibl e oa da sant Aogustin ha da sant Jerom
Cantref Mawr
An daou gantrev all eo Cantref Bychan ha Cantref Eginawc, pe Eginog.
Skol Diwan Kerango
Skol Diwan Kerango zo unan eus div Skol Diwan Brest, e karter Kerango, eben eo hini ar Gwelmeur.
Paulus Orosius
Skrivet en deus : Embannet e oa bet en Augsburg, e 1471, hag e Leiden, e 1738.
E galleg, gant Cl. de Seyssel, e 1491;
E saozneg, gant Alfred Veur, embannet e Londrez, 1773
Pisgah (Ceredigion)
Pisgah, Ceredigion zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Melindwr, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 113 km eus Kerdiz.
Torralba de Ribota
Torralba de Ribota zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
António Guterres
António Manuel de Oliveira Guterres ganet d'an 30 a viz Ebrel 1949 a zo ur politikour, un diplomat a orin eus Portugal. Etre 1995 ha 2002 e voe Kentañ ministr Portugal e-penn ar strollad sokialour. Bez e voe ivez Prezidant ar sokialouriezh etrebroadel etre 1999 ha 2005. Bet eo bet Komiser meur evit ar repuidi evit Aozadur ar Broadoù Unanet eus Miz Even 2005 betek miz Kerzu 2015. D'ar c'hentañ a viz Genver 2017 ez eo deuet da vezañ sekretour-meur an ABU goude Ban Ki-moon.
Abergorlech
Ur gêriadennig hag ur barrez e Sir Gaerfyrddin eo Abergorlech en Ystrad Tywi. War lez aber ar stêr Gorlech hag ar stêr Cothi emañ, etre Llansawel en hanternoz ha Brechfa er c'hreisteiz dezhi, er reter da Llanymddyfri.
Glazaour melen
Ar glazaour melen (Oriolus flavocinctus) a zo u spesad evned eus ar c'herentiad Oriolidae.
Abergorlech
Ul lev alese, en hanternoz, emañ Rhydcymerau ha Mynydd Llanybydder, bro ar skrivagner D. J. Williams.
Glazaour melen
Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ e biz ha hanternoz Aostralia.
Abergorlech
Istor
Kustum e vezer da liammañ ar barzh Dafydd Gorlech (war-dro 1410-1490), gant Abergorlech, goude ma n'eur ket sur e oa o chom eno.
Eisteddfod
Bep bloaz e vez dalc'het Eisteddfod Abergorlech e sal kêr.
Bethlehem (Sir Gaerfyrddin)
Bethlehem zo ur gêriadennig e Sir Gaerfyrddin, e Kembre.
Hent-houarn Naoned-Orléans Cholet
Al Linenn Hent-houarn Naoned-Orléans Cholet a oa ul linenn hent-houarn etre Naoned, e Bro-Naoned, ha Cholet, e Bro-C'hall.
Cuadonga
Covadonga pe Cuadonga (en astureg), pe Cuadonga/Covadonga en ofisiel, zo ur barrez eus kumun (consejo) Cangas de Onís (ar bourk zo 11 km alese) en Asturiez, e Spagn. Emañ e-kreiz ar Parque nacional de la Montaña de Covadonga).
Enni emañ ar Real Sitio de Covadonga, gant ar Santual, ma vefe beziet ar rouaned Pelayo hag Alfonso Iañ Asturiez.
58 a dud zo o chom eno.
Engravadur an Aulnays
Engravadur an Aulnays zo un engravadur kizellet e parrez Gouvene e kanton Medrigneg, e reter Aodoù an Arvor. Marteze eo an engravadur brezhonek koshañ e Breizh.
Dizoloet e oa bet e 1965 en un doare koad gant Gaston Latimier. Skrivet e oa bet e lizherennoù latinat ha lizherennoù iwerzhonat. Lenn a reer, gant poan, "Ced parth So" war a seblant, met sur a-walc'h eo ret mont pelloc'h en enklask.
Bronwydd (Sir Gaerfyrddin)
Bronwydd zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Gaerfyrddin, e Kembre.
Jujuy
Jujuy zo un anv-lec'h eus Arc'hantina :
Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika
Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika lesanvet dizoloadenn ar Bed Nevez a vez graet a-boaz eus dilestradeg ur c'hant a dud kemennet gant roueed Spagn Izabel Iañ Kastilha ha Fernando II Aragon war kevandir Amerika a-hiziv (lesanvet « ar bed Nevez ») en o-penn an Amiral Kristol Goulm e-pad nozvezh an 11 d'an 12 a viz Here 1492.
An nozvezh-se e voe dilestret gant ar strollad war enezenn Guanahani (San Salvador a-hiziv, Karib) gant div karavell (La Pinta ha La Niña) hag ur garakenn, ar Santa María.
An div garavell, doare bigi ijinet gant Portugaliz, a oa kalz lijeroc'h hag aesoc'h da sturiañ evit na oa ar garakenn, ul lestr ponner anezhi. Ar c'houlzad istorel-se a zegas kejadenn daou ved disheñvel a-grenn o devoa diorroet, tost, pep hini eus e du e-pad 12 000 bloaz, goude steuziadur pont-douarel Bering. An anv « Amerika » a zo bet awenet gant anv ar moraer italian Amerigo Vespucci hag a oa bet unan eus kentañ european o kompren e oa ur c'hevandir ha n'eo ket un enezenn nemetken pe ar c'hevandir Azia.
Dillo, an Europeiz a grogo gant dizoloiñ hag ergerzhet ar c'hevandir nevez. Buan ivez e teuio war-wel ur spered trevadennel a voe marvus evit annezidi a-orin eus Amerika : e-fin an 19vet kantved, n'eus mui nemet 260 000 Amerindian war an 2 betek 20 milion a oa hervez an istimadurioù e'us ar XVvet kantved war tiriad SUA a-hiziv. Hervez lod istimadurioù e vefe bet betek 100 milion a Amerindianed war kevandir Amerika a-bezh pa voe dizoloet an tiriad.
Covadonga
Covadonga zo un anv-lec'h spagnolek.
Enklask war folklor sonerezhel Breizh-Izel e 1939
Enklask war folklor sonerezhel e Breizh-Izel e 1939 ar Mirdi broadel an arzoù hag an hengounioù poblek e Pariz (Musée national des arts et traditions populaires, MNATP) oa an enklask sonerezh kentañ er mirdi. Dalc’het e oa daou vloazez goude bezañ savet ar mirdi.
Daou glasker en doa savet an enklask-mañ. Claudie Marcel-Dubois, ganet e 1915, oa renerez departament "Sonerezh" e MNATP. Sonerez-piano e oa. Ur diplom he doa tapet deus ar Conservatoire supérieur de Paris. An abad François Falc'hun, ganet e 1909 er Vourc'h-Wenn, en doa tapet un diplom yezhonour deus an Institut de Phonétique de Paris. Jeannine Auboyer, diplomet deus an École du Louvre doa kemeret perzh en enklask evit sikour anezhi war an dachenn teknikel.
Deus Surzur e Bro-Wened betek Plozevet hag Scrignac e Bro-Gerne, adalek ar 15 a viz gouere betek ar 26 a viz Eost, o doa enrolet kanaouennoù ouzhpenn, 198 en holl, hag 11 ton biniou-bombard hag akordeon, sonet gant 127 kelaouerien. 437 skeudenn oa tennet gant Jeannine Auboyer, diwar an dud met diwar draoù all ivez (maezadoù, tiez ha feurmoù, meurbligoù, gwiskamanchoù…).
Holl ar ganaouennoù zo e brezhoneg. Claudie Marcel-Dubois doa graet ar diskrivadennoù sonerezhel, hag François Falc’hun ar diskrivadennoù e brezhonneg, gant ar lizherenneg fonetik.
An diskrivadennoù zo prizius-tre peogwir ne oant ket miret mad ar pladennoù e-pad ar brezel. Kuzhet e oant en ur c'hastel evit tec'hel rak pombardament an arme alaman e-pad kazimant daou bloavez hag ar gorre oa distrujet abalamour da c'hlebor ar c'hastel.
Evit an dañs e oa ret sevel filmoù gant Jeannine Auboyer. Ar filmoù zo e gwenn ha du ha mud, met enrolladennoù oa savet diwar an dañsoù kazimant e memes koulz.
Skrivet e oa o resit beajiñ gant Jeannine Auboyer war ur c'haierig skol. Prisius kenañ eo peogwir he doa skrivet e-tal en destenn ar fotoioù, ar filmoù hag an enrolladennoù a glot ganti er mare e oant frammet.
Dleout a rafent chom pelloc'h, met d'ar 26 a viz Eost Claudie Marcel-Dubois doa resevet un telegramm kaset eus Pariz gant Georges Henri Rivière, renner ar mirdi. Ret e oa dezhi distreiñ : ar mobilizañ a oa. Distroet e oa gant Jeannine Auboyer tra ma François Falc’hun e oa aet en-dro d'Ar Vourc'h-Wenn en e familh.
Goude bezañ distro e Pariz en doa divizet Rivière lakaat er goudor an dastum e-giz e oa lavaret hueloc’h.
Daou bloavezh goude-se o doa lakaet Claudie Marcel-Dubois ha François Falc’hun anezhañ da zistreiñ da Bariz hag kroget oant bet da labourat.
Claudie Marcel-Dubois doa labouret war he diskrivadennoù a oa bet skrivet war ar prim war al lec'h gant ur c'haner pe ur ganerez bennak. Selaouet a rae ar pladennoù kement a dro e oa ret. Difazhiet he doa he diskrivadennoù hag adkrivet he doa anezho a-feson. Labouret en doa François Falc’hun en-dro ivez war e notadurioù fonetik ha kroget oa da ziskrivañ anezho en ur skrivadur reizh. Troet en doa ivez ar c'hanaouennoù. Raktreset o doa embann ul levr a dlefe ober 800 pajenn. Ne oa ket graet ganto benn ar fin, met deg bloaz ha tri-ugent goude. Ul levr gant un DVD oa embannet e 2009 gant ar CTHS hag Dastum.
Un dra a zo dedenus ha ral : miret o doa an holl zielloù liammet gant an dastum. Da lavaret eo al lizhiri, an danevelloù, an teuliadoù… ar pezh a vez graet MBB 39 anezho e mirdi. E 2012, un lec'hienn Internet oa savet da ginnig an holl. An orin dielloù a zo miret er Archives Nationales e Pariz (Archives du MNATP, fonds du dép. d’ethnomusicologie) hag en Levraoueg Yves Le Gallo e Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek (KEBK) e Brest (fonds François Falc'hun).
Cheese!
Cheese! a zo ur magazin manga shōjo miziek embannet gant magazine under the publication of Shōgakukan. El lec'hienn ofisiel e kaver ivez an anv Monthly Cheese!. Krouet eo bet e miz Gouere 1996. Ur magazin evit lennerezed yaouank eo, ennañ istorioù karantez.
Pont Llanio
Pont Llanio zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddewibrefi, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 96,3 km eus Kerdiz.
Eurylaimus ochromalus
{{Taxobox Loen|Eurylaimus ochromalus|Black-and-yellow_Broadbill_(Eurylaimus_ochromalus)_(8071120621)_(cropped).jpg|statud=NT|Eurylaimus ochromalus (Sabah, Malaysia}.}}
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra en un takad hag a ya eus kreisteiz Myanmar da dThailand, ledenez Malaysia, Sumatera, Borneo hag an inizi diwar-dro.
ASM Clermont Auvergne
An Association sportive montferrandaise Clermont Auvergne a zo ur c'hleub rugbi gall krouet e 1911 e Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme) dindan an anv Association sportive Michelin da c'houde Association Sportive Montferrandaise. C'hoari a ra ar skipailh er stad Marcel Michelin, ar bloaz-mañ e Top 14 hag ivez e Kib Europa.
Ar c'hlub a zo bet gourfennad ar c'hampionad Frañs dek gwech a-raok dont a-benn da c'hounit Skoed Brennus evit ar wech kentañ, e 2010. Aet eo ar maout ivez gant Montferrand div wech e Challenge Cup, ar gib vihan Europa.
Roll loreidi
Frañs
Europa
Staff
Prezidant
Alierien
Gourdonerien
Stad Marcel-Michelin
thumb|250px
Marcel-Michelin eo anv ar stad el lec'h ma c'hoari skipailh ASM Clermont Auvergne abaoe 1911.
Anvet eo bet Marcel-Michelin a-benn enoriñ krouer ha prezidant kentañ ar c'hlub, Marcel Michelin, a oa ivez mab André ha niz Édouard a zo bet krouet an embregerezh Michelin ganto. Aet eo ar stad war vrasaat e-kerzh ar bloavezhioù 2000: hiziv an deiz ez eus tu da zegemer 16 800 a arvesterien er "Michelin" (rekord tizhet gant 16 804 arvester d'an 2 a viz Ebrel evit ar c'hrogad Top 14 ASM - BO). A-raok mont war an dachenn o tont eus ar gwiskva e c'hall ar c'hoarierien gwelout ur banell skrivet warni an niver a grogadoù bezañ bet gounezet gant ar re velen du-hont abaoe ma c'hoari ar skipailh el live uhelañ (e 1925): muioc'h eget 1000 abaoe ar c'hrogad a-enep Arix Viadana d'ar 16 a viz Kerzu 2006. Degemeret ez eus bet krogadoù skipailh rugbi Frañs div wech e Marcel-Michelin: e 1977 a-enep Romania hag e 1983 a-enep Aostralia. E 2006 e voe gounezet gourfenn Kib rugbi ar bed -21 bloaz gant skipailh Frañs er Michelin (gant ar Clermontiz Thomas Domingo ha Loïc Jacquet en o zouez).
Gwili (stêr)
Ar stêr Gwili zo ur stêr eus Sir Gaerfyrddin. Eieniñ a ra e-kichen Llanllawddog ha redek war-du ar c'hornôg da Llanpumsaint. Alese e tro war-du ar c'hreisteiz, gant an Afon Duad o tont d'he c'hreskiñ. Tremen a ra e-kichen Cynwyl Elfed ha Bronwydd, ha goude er reter da gêr Caerfyrddin, hebiou d'an ospital anvet Ysbyty Glan Gwili, diwar anv ar stêr.
Proviñs Jujuy
Jujuy zo unan eus an 23 froviñs a ya d'ober Republik Arc'hantina, e gwalarn ar vro, a-stok ouzh Bolivia ha Chile. San Salvador de Jujuy eo anv ar gêr-benn.
Gwili (stêr)
En Abergwili e kember gant ar stêr Tywi.
Proviñs Jujuy
Proviñsoù amezek
Setu int: Salta, Tucumán, Santiago del Estero, Córdoba, ha La Rioja. Er c'huzh-heol emañ Chile, en hanternoz emañ Bolivia.
Villamayor de Gállego
Villamayor de Gállego zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
Brejo da Madre de Deus
thumb|260px|Sede pelec'h emañ Brejo da Madre de Deus e stad [[Pernambuco]] Brejo da Madre de Deus  zo ur gumun eus Brazil e Pernambuco.
Sos del Rey Católico
Sos del Rey Católico zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
Douar Bras Kergelenn
Grande Terre, pe Douar Bras Kergelenn, eo anv ar vrasañ eus an Inizi Kergelenn.
Castel Ritaldi
Castel Ritaldi zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
Abreu e Lima
thumb|260px|Sede pelec'h emañ Abreu e Lima e stad [[Pernambuco]] Abreu e Lima zo ur gumun eus Brazil e Pernambuco.
Eufrozina
Eufrozina pe Eufrozyna (e poloneg) zo un anv-badez er yezhoù slavek.
Orin
Diwar anv an doueez hellazat Eufrosine, unan eus an Teir Fulenn.
Distrig Eumseong
Distrig Eumseong zo un distrig e proviñs Chungcheong an norzh (Chungcheongbuk-do), e Sukorea.
Bez eo lec'h ganedigezh Ban Ki-moon, a oa bet sekretour meur Aozadur ar Broadoù Unanet.
Renault (disheñvelout)
Renault a zo un anv-tiegezh gallek.
Villar de los Navarros
Villar de los Navarros zo ur gumun eus Proviñs Zaragoza  en  Aragon.
Castiglione del Lago
Castiglione del Lago zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
Afogados da Ingazeira
thumb|260px|Sede pelec'h emañ Afogados da Ingazeira e stad [[Pernambuco]] Afogados da Ingazeira  zo ur gumun eus Brazil e Pernambuco.
Pont-Lanio
Pont-Lanio zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfarian, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 116,1 km eus Kerdiz.
Notennoù
Pont Llanio
Liberdade, Liberdade
Liberdade, Liberdade zo un telenovela e Brazil, produet ha skignet gant Rede Globo e 2016.