cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Giulia de' Medici
Later life
Giulia's paternity was not seen as a disadvantage at court. Her descent from the main Medici line was honored; her father's assassination was compared with the assassination of Julius Caesar by Brutus. Through her mother, Giulia was related to Pope Innocent VIII. She displayed great pride in her family lineage and self-assurance. After the death of her first husband, Francesco Cantelmo in 1555, the artist Alessandro Allori painted a second well-known portrait of Giulia, who was now in her mid-twenties. She was portrayed as a widow. To her left in the portrait is an intricately carved chair. Its sloping arm may represent steep terrain; art historian Gabrielle Langdon said she detected a faint climbing figure there which may represent Hercules. The Choice of Hercules was a popular allegory during the Renaissance about the victory of virtuous action over vice. Mario de Valdes y Cocom, a historian of the African diaspora, argues that the sloping arm of the chair also represents Monte le Verna, which Saint Bonaventure, a Christian Neo-Platonic philosopher, visited and was inspired to write his Itenerarium. Bonaventure visited Monte le Verna because this was the location where Francis of Assisi had a vision of a six-winged seraph and received the stigmata. Mario de Valdes y Cocom writes that Giulia's grandmother Simonetta, who was possibly of North African descent, married a mule driver from Collavechio, a site associated with Monte le Verna. Her father Alessandro was insulted by people who called him Alessandro Collavechio. Historians believe that the artist is alluding to Bonaventure's Neo-Platonic view of God as "the Divine Darkness". Some modern scholars see the painting as Giulia's response to criticism of her grandmother's north African descent and marriage to the mule driver from Collavechio.
E-keit ma vanas intañvez e teue alies da chom e kouent aogustinian  San Clemente e San Gallo, ma edo he c'hoar Porzia, hag abadez ebo. Giulia is recorded as a patron of this convent as well as other Augustinian convents. A second advantageous marriage was arranged for her soon after with Bernadetto de' Medici, a first cousin of Cosimo I. She married him on August 14, 1559. Their son Alessandro, who was named for her father, was born the following year on December 17, 1560. During the early years of her marriage to Bernadetto, they entertained lavishly and she may have accompanied her husband on diplomatic missions.
Sometime in the 1560s, her relationship with her former guardian may have cooled when Giulia insisted that she be treated as an equal to Cosimo I's mistress, who was regarded with general disdain at court. Other sources indicate that she and her husband were still in good standing with the court when they moved to Naples in 1567. There they battled successfully to win the title and lands to the principality of Ottaiano, which their descendants hold today.
Nel 1567 lasciò Firenze e si spostò nel Regno di Napoli, precisamente nella zona vesuviana interna, dove il il marito Bernardetto de' Medici aveva acquistato dai Gonzaga di Molfetta per 50.000 ducati l'importante feudo di Ottaiano (ora Ottaviano), dando così origine alla linea dei Medici di Ottaiano (o Ottajano).
Il figlio della coppia Alessandro divenne generale dell'esercito pontificio e governatore di Borgo. Ci è pervenuto un interessante carteggio di Giulia, con lettere a Cosimo I ed a altri personaggi. In una di queste lettere in risposta Cosimo I si firmò affettuosamente "come padre, el duca di Firenze".
Di lei restano due ritratti: Uno eseguito da Pontormo assieme a Maria Salviati, anche se taluni individuano il bambino/bambina come Cosimo I stesso, e uno in età adulta. -->
Myrmophylax atrothorax
Anvet e voe Formicarius attothorax (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795). Ar spesad nemetañ er genad Myrmophylax an hini eo.
Cellorigo
Cellorigo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Myrmophylax atrothorax
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt ha kevnid, ha diwar artropoded all ivez moarvat.
Barzaz
Barzaz a zo ur strollad sonerien breizhat bet savet e 1988 ha brudet-bras er bloavezhioù 1980-1990. Evit lidañ e 25 bloaz en doa Barzaz adembannet e zaou albom kentañ hag aozet un 20 sonadeg bennak e 2013.
Myrmophylax atrothorax
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
Rummatadur
Renket e veze er genad Myrmeciza betek 2013.
Why Not Productions
Why Not Productions a zo ur gompagnunezh produiñ filmoù e Pariz, renet gant Pascal Caucheteux. War-dro 6 milion a euroioù e oa boujedad pep film er bloaz 2011.
E-touez ar filmoù produet e 2018 emañ ar film Bécassine ! a zo bet savet un tamm trouz diwar e bouez.
Istor
Savet eo bet an embregerezh e 1990 e Pariz gant Pascal Caucheteux ha Grégoire Sorlat, evit kas war-raok ar c'hrouiñ filmoù gall.
E 2001, an embregerezh en deus dasprenet sinema ar Panteon, hag e 2008 ar preti Le Rosa Bonheur.
E 2016, an daou broduer o deus resevet ar priz Daniel Toscan du Plantier.
Arondisamant Bonneville
Arondisamant Bonneville a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Savoia-Uhel hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Why Not Productions
Istor
E 2018, galv zo bet da voikotiñ ar film Bécassine ! gant ar strolladig Dispac'h.
Arondisamant Bonneville
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Bonneville e 10 kanton hag e 61 kumun :
Arondisamant Saint-Julien-en-Genevois
Arondisamant Saint-Julien-en-Genevois a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Savoia-Uhel hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Saint-Julien-en-Genevois e 7 kanton hag e 72 kumun :
Landes-sur-Ajon
Landes-sur-Ajon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Poull-kannañ
Mossa (Friuli-Venezia Giulia)
Mossa   a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia  betek  2018,  pa voe diskaret ar broviñs.
Psittacidae
Psittacidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar perokidi hag evned kar dezho, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a c'hwec'h genad ha tregont d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz :
Cenicero
Cenicero zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Ronchi dei Legionari
Ronchi dei Legionari   a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia  betek  2018,  pa voe diskaret ar broviñs.
Benzart
thumb|Ar porzh. Benzart (arabeg: بَنزَرِتْ ; fenikianeg: Hippo Acra) a zo ur gêr eus Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet eo gant war-dro 143 000 a dud (2014).
Kanaouennoù brezhonek en XXvet kantved
Amañ e vo meneget pladennoù ha kanaouennoù brezhonek, embannet dre skrid pe enrollet, en XXvet kantved. Ne vo ket meneget ar pladennoù sonerezh da zañsal ma n'eus kan ebet e brezhoneg enne.
Kanerien ha pladennoù
Kanaouennoù brezhonek zo bet enrollet (ouzhpenn gant ar ganerien meneget amañ) gant
Contopus
Contopus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Amerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.
Cervera del Río Alhama
Cervera del Río Alhama zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Sagrado
Sagrado  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Gorizia e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia hag a oa e proviñs Gorizia  betek  2018,  pa voe diskaret ar broviñs.
Sousse
thumb|Kreñvlec'h Ribat e kreiz-kêr. Sousse (arabeg : سوسة ; berbereg : Susa) a zo ur gêr eus Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet e oa gant war-dro 271 000 a dud e 2013.
Macaca tonkeana
Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, gouest eo da zebriñ delioù, larvenned amprevaned, merien ha rusk avat.
Annez
Brosezat eo al loen e kreiz enezenn Sulawesi hag en enezeg Togian (Indonezia).
Disuj
Disuj zo ur bladenn gant al laz naonedat Tri Bleiz Die e 1999.
Tolmezzo
Tolmezzo zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Cihuri
Cihuri zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Ognon (stêr)
An Ognon a zo ur stêr e gevred Breizh, hag en em daol el Lenn Veur.
Kumunioù treuzet
Saint-Sulpice-le-Verdon (andon), L'Herbergement, Sant-Andrev-Trizek-Hent, Henwinieg, Ar Plank, Monteverzh, Bignon, Pont-Marzhin, Kersoren, Kerc'hevrel ha Sant-Enion-al-Lenn-Veur (genou).
Hristo Stoičkov
Hristo Stoičkov, bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1966 e Plovdiv (Bulgaria), a zo bet ur melldroader etrebroadel bulgar deuet da vezañ gourdoner.
Brudet e veze evit e berzhioù a c'hoarier koulz hag evit e imor greñv ha goapaus.
Kib vell-droad ar bed
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
Tawadros II
Tawadros II (ganet d'ar 4 a viz Du 1952) zo bet dibabet da bab eus an Iliz Ortodoks Kopt, gant beleien eus an iliz-se bodet e Kaero, en Ejipt, e deroù miz Du 2012. Sakret e vo pab da-geñver ul lid a vo d'an 18 a viz Du 2012.
Waǧīh Ṣubḥī Bāqī Sulaymān, evel ma oa e anv kentañ, zo bet apotiker a-raok dont da vezañ manac'h ha mont da eskob en Iliz Kopt, e 1997. Evit gouzout piv a vefe pab eo bet tennet e anv d'ar sord, e-touez tri anv.
Barbara Bach
Yaouankiz
E Rosedale, Queens e voe ganet Barbara Goldbach, merc'h Marjorie (1920–) hag Howard I. Goldbach (1922–2001), ur poliser ; Iwerzhonadez ha katolik eo ar vamm, ur Yuzev eus ur familh a orin eus Alamagn, Aostralia ha Roumania e oa an tad. Bevet he deus Barbara e Jackson Heights. Diplomet e voe en ur skol evit ar merc'hed, Dominican Commercial High School, e Jamaica (Queens), e New York e 1964. Bloaz war-lerc'h, e 1965, e krennas hec'h anv e Bach ha kregiñ a reas da labourat evel top model evit kelaouennoù ha katalogoù. Komz a ra italianeg, un tamm galleg ha spagnoleg.
Ramon Mercader
Jaume Ramon Mercader del Río e katalaneg, Jaime Ramon Mercader del Río Hernández e spagnoleg, bet ganet e Barcelona (Katalonia) d'ar 7 a viz C'hwevrer 1913 ha marvet d'an 18 a viz Here 1978 e La Habana (Kuba), a oa ur soudard, emsaver ha komunour spagnat. Lezvreur e oa d'an aktourez katalan María Mercader, eil pried ar filmrener italian Vittorio De Sica.
E 1940 e voe kaset gant an NKVD, polis URSS, da lazhañ an dispac'her kozh Lyev Trotsky ; anvet e voe da haroz an Unvaniezh Soviedel goude-se.
Yaouankiz
E dud a oa Pau Mercader i Marina hag ar Gubanez Eustaquia María Caridad del Río Hernández, anavezetoc'h evel Caridad Mercader, a voe ivez e servij en NKVD.
E dad a oa ur marc'hadour danvez pinvidik eus Badalona, e-kichenik Barcelona, ha katalanek e oa an tiegezh. Caridad del Río a oa bet ganet e Santiago de Cuba hag a-raok dizalc'hted Kuba ez eas da Varcelona da chom,. E 1908 e voe graet an dimeziñ etre Pau ha Caridad hag an eured en Barcelona e 1911. Diwar neuze ne voe anvet ar wreg nemet Caritat Mercader (Caridad e spagnoleg). Daou vab, ur verc'h, ha daou vab all a voe : Jorge (ganet e 1911), Ramon (1913), Montserrat (1914), Pablo (1915) ha Luis (1923). Un den hegarat e oa Pau Mercader, broadelour ha mirour katalan — hervez e vab Luis e voe ezel eus Estat Catalá — ha bet e oa ezel eus ar somatén Caridad del Río avat n'ouzer ket pe vennozhioù he devoa pa zimezas. Ne droas ket o friedelezh da vat, ha goude ar bloavezhioù kentañ ez eas ker fall an traoù ma pellaas Caridad diouzh he fried ha diouzh o renkad a-grenn. E deroù ar bloavezhioù 1920 e oa krog mamm Ramon da zaremprediñ anveliourion, da vare ar pistolerismo e Barcelona, betek titouriñ an emsaverion diwar-benn embregerezhioù an tiegezh Mercader, ha d'ar poent-se ivez ez eas o stalioù war fallaat. E 1921 e varvas ozhac'h meur an tiegezh Mercader, hag ar pennhêr Juan a gemeras ar stur. War washaat ez eas ar stal, ken e tec'has Juan da Arc'hantina. Ar re all eus an tiegezh a oa krog da vevañ-bevaik, ma rankas Pau ha Caridad, hag o bugale da-heul, mont da chom er Barrio Gótico, e karter iliz-veur ar Merced.
Un darempred he doe Caridad gant an aerlevier gall Louis Delrieu (1889-1976). E 1919 edo Caridad o tremen ur pennad amzer en un domani d'an tiegezh tost da Alicante, ha Delrieu, a nije war al linenn Latécoère (anvet Aéropostale goude) etre Toloza ha Casablanca, a rankas leuriañ diwar dizh nepell. Karantez a savas etre Louis ha Caridad, serc'heg ha serc'h e voent, goude ma n'ouzer ket resis pegoulz. Da-heul kement-se e fellas d'an tiegezhioù Del Río ha Mercader kemer diarbennoù rust. D'un nozvezh e 1923 ez eas klañvdiourion eus folldi La Nueva Belén e karter Sant Gervasi e Barcelona e ti ar wreg amfeal, gant breudeur Caridad, hag int d'he gwiskañ en ur porpant-kalet, ha d'he c'has ganto. Gwelloc'h e kave an ozhac'h hag he breudeur e vije kavet follez eget he gwelout kaset d'ar vac'h. Tri miz e chomas-hi eno, en digenvez, gwallgaset-spontus, gant kalz strinkadennoù dour yen ha stroñserioù-tredan. Biken ne bardonas ar vuhezad traomaus-se d'he ziegezh, ha diwar neuze e kavas dezhi e oa dizle a-grenn en e geñver hag e keñver he renkad kevredigezhel. Pa zeuas er-maez eus ar folldi e reas he soñj kemmañ he buhez ha bevañ distag diouzh an holl liammoù a c'halle kaout gant he ziegezh.
D'un deiz e 1924 pe 1925 (n'oar ket peursur) e kemeras Caridad he femp bugel da vont da Vro-C'hall da chom gant Delrieu ha da vevañ e kêr Dacs el Landes. Eno e vevjont betek 1928, pa fellas da Louis lakaat fin d'o darempred. Neuze ez eas Caridad da Doloza da chom ; ur preti a zalc'has eno,. Eno ivez e klaskas en em lazhañ. Pa glevas ar c'heloù e teuas Pau Mercader da gerc'hat an tri bugel bihanañ, Montserrat, Pablo ha Luis. Jorge ha Ramon avat a chomas e Toloza, ma voent skoliet en ur skol ostizañ ; Jorje da vout mestr-keginer ha Ramaon da vout mestr sal. Caridad a droas da varksourez, a zarempredas sokialourion c'hall an SFIO ha komunourion ar PCF goude.
E 1931, pa voe embannet savidigezh Eil Republik Spagn, Ramon a zistroas da Varcelona ma kavas labour el leti Ritz. E vreur Jorge hag e c'hoar Montserrat a chomas e Bro-C'hall gant o mamm. Hervez e vreur yaouankoc'h Luis e tiskulias Ramon dezhañ, a-benn ma tistroas o mamm da Spagn e 1935 goude bout bet skarzhet eus Bro-C'hall, e oa-eñ aet a-du gant ar gomunourion da vat abaoe meur a vloaz. War-dro e 20 bloaz (1933) e reas Ramon Mercader e servij soudard en un unvezh saperion, ma tizhas bout korporal. Hervez a gontas Luis e klaskas mont da soudard a vicher, nemet ne voe ket kemeret abalamour ma oa anavezet evel komunour. Gouez da Luis e oa Ramon « un den speredek-bras, nerzhus ha mennek. Mistr, mentek (1,85 m) ha plijus-kenañ ; atav e veze gwisket kempenn. Embreger e gorf a rae ha gouest e oa da blegañ ur pezh moneiz kouevr a zek kantim gant tri biz ». E Barcelona e stourmas Ramon er Partido Comunista de Cataluña (PCC), skourrig katalan ar PCE spagnol.
E 1935 en doe Ramon un darempred gant ar gomunourez Marina Ginestà, a voe brudet goude gant ul luc'hskeudenn graet gant Juan Guzmán (1911-1982) d'an 21 a viz Gouhere 1936 war leurdoenn an Hotel Colón e Barcelona m'he gweler o tougen ur fuzuilh a-dreuz-skoaz. A-benn neuze e voe anavet Ramon evel merc'hetaer, evel a gadarnaas koulz Ginestà hag he mignonez Teresa Pàmies (1919-2012). Perzh en dije kemeret, a greder, en emsavadeg miz Here 1934 met ne voe ket bac'het goude. .
D'an 12 a viz Mezheven 1935 avat e voe bac'het Mercader e Barcelona, war un dro gant seitek komunour all, p'edo en ur vodadeg eus ur gellig komunourion a oa kuzhet e stumm ur vreuriezh lennegel anvet Miguel de Cervantes, er Barrio Chino. Goude ur pennad e voe kaset da doull-bac'h Valencia, ha divac'het pa voe trec'h ar Frente Popular e dilennadeg miz C'hwevrer 1936 ; ar fichenn bolis savet en amzerioù-se eo a servijas da c'houzout e oa eñ an hini a lazhas Trotsky. E dibenn ar miz-se e voe embannet ul luc'hskeudenn er c'hazetennoù m'en gweled e penn ur vanifestadeg, a-gevret gant komunourion yaouank arall, o lidañ divac'hadur Lluís Companys eus karc'har Puerto de Santa María. Hogen goude divac'het n'hallas ken Ramon distreiñ d'ar Ritz, ha gounit a reas e voued o kelenn katalaneg. Er mareoù-se e voe oberiant e-touez ar Joventuts Comunistes de Catalunya (JCC), yaouankizoù ar PCC, a voe enteuzet e miz Mezheven er Joventuts Socialistes Unificades de Catalunya (JSUC, savet diwar gendeuziñ yaouankizoù komunourion ha sokialourion Katalonia). Gant kamaraded arall eus ar JSUC e reas war-dro aozañ an Olimpiada Popular, un abadenn liessportoù a voe aozet e Barcelona evit respont da C'hoarioù Olimpek Berlin a voe dalc'het e miz Gouhere an hevelep bloavezh (1936). Ramon a oa kabiten al laz marc'hegañ — « un aspadenn eus an amzer vourc'hiz ma veze o varc'hegañ evel e hendadoù ».
Brezel Spagn ha gwazour an NKVD
D'an 19 a viz Gouhere 1936 p'en em savas gwarnizon Barcelona e kemeras Ramon perzh bras en emgannoù Brezel Spagn enep ar bagadoù soudarded. Goude ma voent faezhet ez eas d'an talbenn a oa en Aragón, er golonenn Trueba-Del Barrio (Columna "Carlos Marx") savet ar braz anezhi diwar emsaverion eus ar PSUC hag an UGT. Hervez al livour katalan Josep Bartolí (1910-1995), a stourmas skoaz-ouzh-skoaz gant Ramon, e oa ouzhpenn ur Mercader er golonenn, rak e vamm hag he breur Jorge a oa ivez. Gloazet e voe Ramon e Tardienta, meur a sizhun goude gloazet e vamm. O-daou en em gavjont en un ospital e Lérida, hag eno, pan eas da weladenniñ e vamm, e reas anaoudegezh gant Teresa Pàmies, un emsaverez eus ar JSUC e Lérida, hag a zeuas da vout renerez ar PSUC. Pa wellaas dezhañ e voe kaset Ramon da Varcelona, hag eno e voe lakaet e penn ar golonenn Lina Odena, ma ne oa enni ivez nemet komunourion gatalan tost da vat. E miz Du e voe kaset ar golonenn da dalbenn Madrid, hag eno e kemeras perzh en emgannoù La Casa de Campo. Peuzflastret ar soudarded en emgannoù, adkaset e voe ar golonenn da Gatalonia. Eno e kensavas Ramon ar batailhon Jaume Graells, e framm ar JSUC, ha hennezh a voe ebarzhet er golonenn Carlos Marx, treuzfurmet er 27 División (La Bruja) eus arme ar Republik a voe Ramon Mercader komandant anezhi. Er batailhon-se e veze desket ar soudarded en ur gouent e Sarrià, aloubet hag adanvet "kazarn Vorochilov". Ar bennofisourion a veze en ur palez nepell, e paseo ar Bonanova, a oa bet perc'hennet gant un anaoudegezh d'ar re Vercader, hag a voe deoget gant Ramon e-unan.
Krediñ a reer e oa bet tutaet mamm Ramon Mercader gant an NKVD e deroù 1937 gant ar spier soviet Nahum "Leonid" Eitingon (1899-1981), ha ganti e voe lakaet Ramon da labourat evit an NKVD ivez. Hervez a gontas Luis Mercader e oa bet gant e vamm e Mec'hiko er goañvezh 1937 (ne lavar ket resisoc'h) ha pa oant distroet e oant bet o welout Ramon e talbenn Madrid. Un hir a gaoz a voe etre Ramon ha Caridad, ha mennad ar vamm a oa, hervez Luis, kendrec'hiñ Ramon da vont en NKVD. Mizioù goude, en Ebrel, e oa sklaer an traoù da Luis : « ...pled a daolis e oa ma mamm o taremprediñ Soviediz (evel-se e raemp anezho). Goude e komprenis e oa ma breur Ramon e darempred ganto ».
En hañvezh-se eo, a greder, ez eas Ramon kuit eus Spagn da vezañ desket gant an NKVD. Met ne lavar ket Luis pelec'h e voe graet ar c'helenn-se d'e vreur — en URSS e oa, hervez an oberourion Mary-Kay Wilmers, Don Isaac Levine ha Julián Gorkin. Hep mar ebet ez eus testenioù liesseurt hag a laka Ramon Mercader e Spagn e 1937 ha 1938. Kontet he deus Teresa Pàmies e oa en em gavet meur a wech gantañ e 1937 — hervezi e vije bet o weladenniñ ar batailhon Jaume Graells e tolead La Acarria e miz Here, ma kejas ouzh Mercader ; kontet he deus ivez en em gavas goude-se gantañ e Barcelona, p'edo-eñ en ospital gant ar red-kof. Ar spier soviedat Pável Sudoplátov (1907-1996) a gontas penaos, pa ne oa anezhañ nemet ur spier a renk izel en NKVD, en devoa muntret e Rotterdam ar politiker ukrainat Evguén Konovalets (1891-1938) d'an 23 a viz Mae 1938, hag e-kerzh e dec'hadenn d'an URSS en doa tremenet teir sizhunvezh e Barcelona m'en doa graet anaoudegezh gant Ramon Mercader. A-hend-all, hervez dihelloù miret gant an FSB eo sklaer eo e Bro-C'hall e voe kelennet Ramon — kement-se a glot gant testeni Luis Mercader, pa lavaras n'eas ket Ramon da URSS a-raok 1960, pa zeuas er-maez eus bac'h Mec'hiko. Hervez Sudoplátov, Eitingon en devoa kaset Ramon da Baríz en hañvezh-se, e-sell d'en em silañ en aozadurioù an drotskiourion c'hall. Petra bennak ma ne oa ket bet roet urzh c'hoazh gant Jozef Stalin da lazhañ Trotski, edo an NKVD o kregiñ da aozañ an taol met Mercader ne oa ket bet lakaet war-eeun en afer c'hoazh. Lev Trotski, a oa bet unan eus fealañ kenlabourerion da Lenin, a veve en harlu e Mec'hiko abaoe miz Genver 1937 goude bezañ bet rediet da guitaat Norvegia diwar pouez ar gouarnamant soviedel. A-drugarez d'an drotskourion stadunanat ha dre hanterouriezh al livour mec'hikan Diego Rivera en devoa asantet prezidant Mec'hiko, Lázaro Cárdenas (1895-1970), reiñ repu dezhañ.
Hervez testeni Clémence Béranger e oa erru Ramon e Pariz — m'edo e vamm d'ar poent-se abaoe « ur pennadig » — d'ur c'houlz bennak amresis e 1938. Hervez urzhioù Eitingon e ranke Ramon hoalañ ha touellañ Sylvia Ageloff, ul labourerez sokial ha trotskourez stadunanat a oa da implijout evit tostaat ouzh Trotski. Ramon Mercader a gemeras an anv faos "Jacques Mornard", a vije mab d'un diplomat belgiat. Ageloff a zegouezhas e Pariz e dibenn Mezheven 1938, e vakañsoù hag e-sell da dennañ splet eus ar veaj evit kemer perzh en emvod savidigezh ar Pevarvet Etrebroadel. Ne ouie ket e oa bet ragaozet he c'hejadenn ouzh Mornard-Mercader gant ar servij spierezh soviedel. Mercader a hoalas Sylvia Ageloff hag a gendalc'has d'he daremprediñ betek he distro da New York e miz C'hwevrer 1939. Diwar neuze e talc'hjont da genskrivañ, ar pezh na viras ket ouzh Ramon da glask doareoù all da dostaat ouzh kelc'hiad anaoudegezhioù Trotski. Goude an drouklazh e tisklêrias al livourez vec'hikan Frida Kahlo (1907-1954) e oa en em gavet gant Mercader e-kerzh he chomadenn e París (Genver-Ebrel 1939) ; eñ en devoa goulennet skoazell diganti da gavout un ti nepell diouzh annez Trotsky e Coyoacán, ar pezh a nac'has F. Kahlo ober.
Drouklazhañ Trotsky : an oberiad Utka
En hañv 1939 ez eas Eitingon a Voskva da Bariz hag ur c'houblad mizvezhioù a dremenas eno o c'hourdoniñ Caridad ha Ramon ; e dibenn miz Eost ez eas an daou da New York. Dre ma tarzhas an Eil Brezel-bed d'ar 1 a viz Gwengolo e roas Moskva an urzh da ampellat ar veaj da SUA, met mouzhet e voe ouzh ar gourc'hemenn. E-pad ur sizhun bennak e chomas Ramon e New York a-raok mont da Gêr-Vec'hiko e deroù miz Here ; eus New York e c'houlennas digant Sylvia Ageloff dimeziñ gantañ. E miz Gwengolo e veajas e vamm ha Nahum Eitingon betek Mec'hiko ivez — ent-ofisiel evit prientiñ an eured, evit goursellout ouzh strollad Siqueiros hervez ar c'hazetenner Juan Alberto Cedillo. D'ar 24 a viz Mae 1940 da darzh-an-deiz, Siqueiros hag ur bagad pistoleros a arsailhas ti L. Trotsky e Coyoacán hep e c'hloazañ zoken.
Ret e voe da Eitingon kas keloù diwar-benn c'hwitadenn an oberiad ; dre ur gemennadenn rineget kaset eus New York e ouezas Moskva. Pan erruas ar c'heloù ez eas Stalin e fulor hag e lakaas gervel Sudoplátov ha Beria (1899-1953), penn an NKVD, evit ma rojent displegadennoù ha ma lakajent ar raktres B e pleustr. Ramon Mercader a chomas e Kêr-Vec'hiko e-pad meur a vizvezh, dindan falsanv hag evel karedig Sylvia Ageloff, o tastum titouroù ha hep ober war-dro Trotsky. Un nebeud devezhioù goude c'hwitadenn strollad Siqueiros avat e kejas ouzh Lyev Trotsky dre e zarempred gant S. Ageloff ; miz goude, e dibenn Mezheven, e chomas Ramon e New York e-pad dek devezh da gaout kemennadurezhioù. E-pad tri miz e kendalc'has e zarempred gant ar marc'h-blein harluet ; d'an 20 a viz Eost 1940 da veure e voe degemeret en e unan gant ar penn komunour. Pa ziskouezas Mercader skridoù dezhañ, Lyev Trotsky a dostaas d'ar prenestr evit o lenn gwelloc'h — d'an ampoent e tarc'haouas Ramon ur mell taol bigell kraper-menezioù war e gilpenn, o sankañ ar benveg don e klopenn Trotsky. Daoust da gement-se ne varvas ket Trotsky war an taol ha dreistbevañ a reas etre amdagoù ha glizi e-pad daouzek eurvezh a-raok mervel antronoz.
Pa voe harzet Ramon Mercader gant gwarded Trotsky hag ar pennadurezhioù mec'hikan e lavaras bezañ anvet Jacques Mornard ; e deroù ar prosez e tisklêrias en doa kudennoù personel gant Trotsky, p'en doa hennezh difennet ma timezeje gant Sylvia Ageloff ; diwar kement-se e oa savet tabut hag emgann. Kondaonet e voe « Jacques Mornard » neuze da ugent vloaz bac'h dre-benn drouklazh ; dek vloaz a voe ret evit kavout piv e oa Jacques Mornard e gwirionez. Klask en em lazhañ a reas Sylvia Ageloff pa ouezas natur wirion atapi Ramon outi ; harzet e voe gant polis Mec'hiko ivez, peogwir he doa bevet mui pe vui gant ar muntrer e-pad daou vloaz, met didamallet e voe en diwezh.
Hervez Pável Sudoplátov, er penn-kentañ o doa Nuham Eitingon ha Caridad Mercader raktreset tagañ ti Drotsky d'ar mare m'edo Ramon en diabarzh ; hennezh en dije tennet splet eus ar c'hemmesk evit tennañ war e vukenn. Ramon ne voe ket a-du ha divizout a reas ober e-unan war-dro lazhañ Trotsky,.
Evel raktreset edo Eitingon ha mamm Ramon ouzh e c'hortoz en ur c'harr nepell diouzh ti Drotsky evit e skoazellañ en e dec'hadenn. Diouzhtu pa weljont birvilh ha pa glevjont c'hwitellerezioù ar polis e ouezjont e oa bet c'hwitet war an taol ; hep na vije aet Ramon er-maez e tec'hjont alese hag e kuitajont buan ar vro. Koulskoude, hervez testeni Eduardo Ceniceros — a voe alvokad Ramon Mercader diwezhatoc'h — ez eo Caridad hag a reas an difreoù evit m'en dije he mab ur skoazell wirel a-raok dezhi kuitaat ar vro en un doare eneplezenn. Diwar kuzul ar politiker marksour mec'hikan Vicente Lombardo Toledano (1894-1968) e voe dibabet an alvokad Octavio Medellín Ostos (1896-1952) ; Caridad ne ziskulias ket anv muntrer ersoliet Lyev Trotsky, nag ar fed e oa he mab. Tost da vloaz goude ar muntr ez erruas Caridad Mercader e Moskva, e miz Meurzh 1941. D'ar 17 a viz Mezheven e voe aozet un degemer meur gant L. Beria, rener an NKVD, ma voe medalennet Caridad en Urzh Lenin gant Mic'hail Kalinin, prezidant Sovied Meur URSS ; evit Ramon e voe miret steredenn Harozed an Unvaniezh Soviedel.
An oberiad Gnomo
Meur a strategiezh a voe studiet gant saverion an oberiad Gnomo — an anv roet da Ramon Mercader — evit tennañ hennezh eus ar c'harc'har gant skoazell gwazourion soviedat ha komunourion vec'hikan ha spagnat harluet er vro. En hañv 1943, ar bolitikerion gomunour spagnat Jesús Hernández Tomás (1907-1971) ha Francisco Antón Sanz (1909-1976) a voe kaset da Vec'hiko da adaozañ ar PCE er vro amerikan ; e-kichen ar gefridi-se e oa karget Hernández gant an NKVD da greñvaat ar rezidentura hag he labour. E dibenn 1943, ar rezidentura a savas ur raktres evit ma c'hellje Ramon Mercader tec'hel kuit e-kerzh mont eus ar vac'h d'al lezvarn : dre ma oa nebeutoc'h a warded e vije paket, lakaet en ur c'harr ha kaset kuit eus ar vro ; Eitingon, lesanvet "Tom" e Gnomo, a oa karget da genurzhiañ ar raktres. Ur c'hwitadeg e voe an oberiad, abalamour da zic'houested, disfiz ha tabutoù ar wazourion soviedat, mec'hikan ha spagnat eus un tu, ha da vezañs dic'hortoz Caridad Mercader er vro diouzh eus un tu all. War a seblant e tivizas-hi en he unan kevraouiñ meur a wech gant ar pennadurezhioù mec'hikan evit ma vije lakaet he mab en e frankiz. Evit gwir, hervez Eduardo Ceniceros, e c'hallas mamm ha mab kejañ an eil ouzh egile er-maez eus ar c'harc'har. Donedigezh Caridad Mercader hag he strivoù a lakaas ar pennadurezhioù mec'hikan war evezh ha kaletaet e voe reol garc'harel Ramon, ar pezh a lakaas kement tec'hadenn da zic'hallus. Evel ma kontas Luis Mercader, Caridad a anaveze kalz tud a bouez ha hep mar e aspede an eil pe egile tro-ha-tro ; ar pezh a reas avat e voe reiñ avel d'ar c'had ha neuze e voe diskaret kement raktres a oa bet aozet. Abalamour da gement-se, Soviediz a roas urzh da Garidad da guitaat ar vro raktal ha ne voe striv all ebet da zivac'hañ he mab, a rankas chom e karc'har Lecumberri. An darn vuiañ eus ar skrivagnerion hag o deus pledet gant an danvez, Ramon Mercader en o zouez, a laka bec'h ar c'hwitadenn war bezañs Caridad er vro ; biskoazh e gwirionez n'en deus Ramon pardonet d'e vamm he emelladur en oberiad Gnomo, ha hervezañ ez eo-hi atebek d'an astenn a oa bet lakaet d'e gastiz : "Ranket em eus tremen 16 vloaz er c'harc'har abalamour dezhi." Biskoazh avat ne lavaras kement-se dezhi tal-ouzh-tal.
Ramon hag e vamm
Kalz istorourion ha kelaouennerion o deus poltredet Caridad del Río evel ur vaouez vargredik a vroudas he mab da zrouklazhañ. Da lavar ar skrivagner kuban Leonardo Padura (* 1955) : « Caridad del Río n'eo ket bet hepken an hini a zesavas he mab ar gasoni hag el lakaas e darempred gant pennadurezhioù an NKVD hirisus soviedel hag a oa karget da aozañ ha seveniñ an drouklazh, e galonekaat hag e vroudañ a reas betek abardaez an 20 a viz Eost end-eeun, p'e welas eus ur c'harr ha kevret gant aozer ar raktres o vont tre e ti Drotsky hag e lagennoù Istor ar c'hantved. » Un dielfennadur damheñvel zo bet graet gant Julián Gorkin pa zisklêrias : « Un teñval a venvegad polis a droas Caridad en ur sponterez, mamm ur muntrer. » a-raok ouzhpennañ e voe aberzhet Ramon « en anv ar margred a brezege-hi. » Kadarnaet eo kement-se gant ur guzhutadenn a vije bet graet gant Caridad e-kerzh e chomadenn en URSS : « Troet em eus ma mab da zrouklazher » Mammennoù all a gadarna levezon drastus ar vamm ha margred ar gomunouriezh stalinour war ar mab : Luis Mercader avat a roas ur sell disheñvel penn-da-benn. Hervez bidoc'hig an tiegezh n'he doa ket bet Caridad gwall vras ul levezon war Ramon ha hini eus he mibien abalamour ma vevas ganto e-pad berr amzer e gwirionez. Menegiñ a reas ivez penaos e vreur en doa lavaret dezhañ e oa bet youlek da seveniñ an drouklazh, evit skoazellañ Eitingon en e gefridi. Evit e gelo, ar c'hazetenner katalan Gregorio Luri a ginnigas ur arlakadenn all e 2014 :
Bloavezhioù diwezhañ
E miz Eost 1953 e voe kavet pivelezh wirion « Jacques Mornard ». D'ar 6 a viz Mae 1960 e voe lakaet Ramon Mercadon, 47 vloaz, en e frankiz ha gouest e voe da veajiñ da Voskva gant ur paseporzh tchek. Eno, ma oa e vreur Luis o vevañ c'hoazh, en em stalias gant e wreg Roquelia. Da goronal e voe anvet e Poellgor Surentez ar Stad (Комит́ет Госуд́арственной Безоп́асности / КГБ, KGB), ha dre guzh e voe deroet dezhañ steredenn Harozed an Unvaniezh Soviedel, medalenn Urzh Lenin hag ar Vedalenn aour niverenn 11089, kement-se evit seveniñ promesa Nuham Eitingon. War-eeun digant Aleksandr Chelepin, rener KGB, en o degemeras. Gwech e Moskva, gwech e La Habana e tremenas bloavezhioù diwezhañ e vuhez. E La Habana e varvas diwar c'hrign-bev ar skevent d'an 19 a viz Here 1978, oadet 65 bloaz. Hervez ar brud a redas d'ar mare e tapas ar c'hleñved diwar un eurier bet profet dezhañ gant KGB ha pistriet gant poloniom skinoberiant evit mirout outañ a ziskuliañ titouroù kizidik.
Emañ beziet e bered kozh Kountsevo e Moskva, e rann Harozed URSS. « Lopez Ramon Ivanovitchnbsp;» (Лопес Рамон Иванович) eo an anv a zo skrivet eno, nepell diouzh ludu ar gwazour daouduek breizhveuriat Kim Philby (1912-1988).
Oleg Salenko
Oleg Anatolyevich Salenko, bet ganet d'ar 25 a viz Here 1969 e Leningrad (URSS d'ar mare-se), a zo bet ur melldroader etrebroadel rus.
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
Cirueña
Cirueña zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Clavijo
Clavijo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Tarvisio
Tarvisio zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Anvioù-badez alamanek
Setu amañ ur roll anvioù-badez alamanek.
Arondisamant Thonon-les-Bains
Arondisamant Thonon-les-Bains a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Savoia-Uhel hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Rocques
Rocques a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Arondisamant Thonon-les-Bains
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Thonon-les-Bains e 7 kanton hag e 68 kumun :
Rocques
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: gant ar brezel e voe lazhet pevar den nann-soudard e Rocques, unan e miz Even ha tri all gant bombezadegoù e miz Eost.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Rocques Churchyard
Private e oa el Leicestershire Regiment, 1st Bn. Mervel a reas d'an 23 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed eo.
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Cordovín
Cordovín zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Jackson (Mississippi)
Jackson eo kêr-benn stad Mississippi e Stadoù Unanet Amerika hag ar gêr vrasañ er stad-se. Bez' e oa 173 514 a annezidi e 2010. Anvet eo ar gêr evel-se diwar anv Andrew Jackson, a oa jeneral d'ar mare ma voe badezet kêr, hag a voe prezidant ar Stadoù Unanet goude-se.
Festival Pariz-Breizh
Ar Festival Pariz Breizh a zo ur festival sonerezh ha dañs hag a vez aozet bep bloaz gant ar gevredigezh Tud Yaouank en Argenteuil (Val-d'Oise), d'an trede dibenn-sizhun miz Gwengolo, abaoe 2005.
D'ar Gwener
Sonadeg
D'ar Sadorn
Fest-noz vras
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Gabès
thumb|Ur [[moskeenn|voskeenn.]] Gabès (arabeg: ڨابس ) a zo ur gêr eus Tunizia lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet eo gant war-dro 153 000 a dud (2014).
Troilo Orsini
Troilo Orsini a oa un denjentil italian, kenderv da Paolo Giordano Iañ Orsini, dug Bracciano. Hennezh a oa dimezet da Isabella de' Medici, merc'h da Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana. En 1558 e voe graet an eured e Poggio a Caiano.
Goude an eured e oa aet Isabella da chom da di he zad en-dro. E-keit-se e veze Paolo Giordano e Roma alies pa ne veze ket o vrezeliñ.
Kaoz a voe er vro eus he darempred gant Troilo Orsini, a oa bet karget gant Paolo Giordano da ziwall anezhi e-keit ma veze Paolo gant e labour en arme, ha war-dro ur vaouez all e Roma. Dont a reas an ozhac'h da glevout ar gaoz, evit brasañ gwalleur Isabella, rak fellout a reas dezhañ kastizañ e wreg, hogen ne gredas ober netra keit ma oa bev he zad, an dug-meur kozh. Tec'hel a reas Troilo da Vro-C'hall.
Hogen mervel a reas Cosimo Iañ de' Medici d'an 21 a viz Ebrel 1574, ha goude marv he zad ne oa den galloudek ken evit gwareziñ Isabella, rak an dug-meur nevez, he breur Francesco, a oa displijet gant doareoù he c'hoar.
Marv Isabella
Krouget e voe Isabella gant he fried er Villa Medicea di Cerreto Guidi, e-tal Firenze d'ar 15 a viz Gouhere 1576.
Evit Troilo a voe lazhet e Pariz un toullad mizioù goude.
Macaca leonina
Macaca leonina a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel un isspesad eus Macaca nemestrina.
Annez
Kavet e vez al loen e Bangladesh, India, Kambodja, Laos, Myanmar, Sina, Thailand ha Viêt Nam.
A Little Pond
A Little Pond (Hangul: 작은 연못; RR: Jakeun yeonmot) zo ur film brezel-drama Sukorean embannet e 2009 skrivet ha sevenet gant Lee Saang-woo. Ar film a gont darvoud lazhadeg repuidi sukorean gant soudarded stadunanat e No Gun Ri e fin miz Gouhere 1950, e-penn kentañ Brezel Korea. An holl aktourien o deus bet c'hoariet a youl vat, e-touez anezho reoù brudet-mat er sinema sukorean.
Savet eo bet ar senario diwar testenioù tud hag a oa chomet bev goude al lazhadeg a oa bet e No Gun Ri. En desped da-se an holl dudennoù a zo bet ijinet.
Istor
Ar Stadoù-Unanet Amerika n'o devoa ket kaset soudarded a-walc'h o tont eus Japan evit harpañ Su Korea. Gant ma oa an difennerien o kilañ, lod eus ar soudarded stadunanat a roas an urzh da annezidi ar gêr da dec'hout kuit war-zu ar su. Tro 500 anezho a varvas war hent an harlu.
Yedioth Ahronoth
thumb|right|200px|Burevioù Yedioth Ahronoth e [[Tel Aviv]] Yedioth Ahronoth (ידיעות אחרונות en hebraeg, a dalvez Keleier diwezhañ) a zo ur gazetenn hebraek pemdeziek a vez embannet e Tel Aviv en Israel. Abaoe ar bloavezhioù 1970 eo ket ar gazetenn skigentañ en Israel hag en un enklask kaset gant TGI ma keñverier disoc'hoù dibenn 2008 ha re dibenn 2009 e weler ez eo bepred an hini lennetañ (un digresk bihan a zo bet, eus 35,9% da 33,9%).
Istor
Yedioth Ahronoth a voe krouet e dibenn ar bloavezhioù 1930 gant Nachum Kumarov. Ar gazetenn gentañ embannet diouzh an abardaez e Palestina e voe, ha savet e voe diwar batrom London Evening Standard. Abalamour da gudennoù argant e voe gwerzhet da Yehuda Mozes. E vibien, Reuben ha Noah o anvioù, a reas war-dro ar gazetenn.
E 1948 ez eas kuit kalz kazetennerien ha renerien, hag e kroujont Yedioth Maariv, hag a zeuas da vezañ Maariv. Diwar neuze e voe kevezerezh etre an div gelaouenn, betek ar bloavezhioù 1990 ma voe dizoloet e veze selaouet linenn bellgomz an eil gant skipailh eben,.
Hiziv an deiz
Hiziv an deiz ez eo Arnon Mozes a zo e penn ar gazetenn. Ment ha stil un tabloid a zo dezhi War a lenner e vefe "kelaouenn gentañ ar vro." .
Perc'hennet eo gant stroll Yedioth Ahronoth Group, hag a zo perc'hennet war meur a vedia all evel ar chadennoù skinwel Channel 2 ha "Xtra HOT", "Yedioth Tikshoret", ur stroll kazetennoù sizhuniek lec'hel, "Vesti", ur gazetenn rusianek, ha magazinoù evel ar magazin skinwel sizhuniek Pnai Plus hag ar magazin sizhuniek La'Isha evit ar maouezed.
Sidney Bechet
Sidney Bechet, ganet d'ar 14 a viz Mae 1897 e New Orleans (SUA) ha marvet d'ar 14 a viz Mae 1959 e Garches (Bro-C'hall), a oa ur soner treujenn-gaol ha saksofon hag ur sonaozer jazz eus Stadoù Unanet Amerika.
Gotthard Heinrici
Talbenn Berlin
D'an 20 a viz Meurzh 1945, Adolf Hitler a lakae Heinrici e-plas Heinrich Himmler evel penn uhelañ ar Strollad Arme ar Vistula war Talbenn ar Reter. Gant an digarez da vezañ klañv, Himmler a oa tec'het eus e bost d'an 13 a viz Meurzh hag aet da guzhat en ur sanatorium en Hohenlychen. Talbenn Strollad Arme ar Vistula na oa nemet 80 kilometrad bennak eus kêr-benn ar Reich, Berlin.
E-pad Emgann Berlin, Heinrici a lakas e nerzhioù lu da gilañ war-zu ar c'hornôg ha ne glaskas ket difenn ar gêr. E fin miz Ebrel, Heinrici a roe an urzh da gilañ d'e strollad arme a-dreñv ar stêr Oder. Hitler ne voe kelaouet eus ar fed-se nemet d'an 21 a viz Ebrel, goude ma voe savet ur goulenn iskis gant Heinrici. Hennezh a c'houlenne bezañ aotreet da staliañ e lec'h-penn en ul lec'h nevez, hag a oa e kornôg Berlin.
Soñjoù personel
Dimezet e oa d'ur vaouez hanter-yuzev (Mischling), en desped da-se Heinrici a oa harper d'ar renad nazi ha d'ar mennozhioù faskour evel mennad al Lebensraum. Ne oa ket a-du gant ar soñjoù ha lezennoù gouennelour. Heuget don e oa bet gant ar pogromoù enep-yuzev e-pad ar Kristallnacht, met chomet e oa leal d'ar renad nazi. E penn kentañ an Oberiadur brezel Barbarossa, Heinrici, pa oa bet roet dezhañ ar Kommissarbefehl, en devoa asantet gant ar mennozh o embann e oa un doare da dalañ ouzh an dizurzh dres a-dreñv an talbenn. N'en doa ket asantet urzhioù "an douar devet", dreist-holl evit kêr istorel Smolensk. Evel penn milourel, an istorourien a lar eus outañ e oa ar gwellañ difenner eus ar Wehrmacht hag ur mailh gwelet gant estlamm gant ar jeneraled all. N'eo ket chomet brudet an den rak hervez gerioù Samuel W. Mitcham, e oa Heinrich "as charismatic as a 20-pound sack of fertilizer".
Vydūnas
Vilius Storostas-Vydūnas (Jonaičiai, 22 a viz Meurzh 1868 - Detmold, 20 a viz C'hwevrer 1953), anavezetoc'h evel Vydūnas, a oa ur skrivagner ha prederour lituanat hag unan eus pennoù an emsav broadel lituanat e Lituania Vihan (e Prusia ar Reter). Ganet e voe Vydūnas e kêriadenn Jonaičiai, e-kichen Šilutė, e Rouantelezh Prusia. Kaieret e oa bet gant an anv alamanek Wilhelm Storost, met Vilimas pe Vilius Storostas e oa e anv e lituaneg, yezh e familh. «Vydūnas» a gemeras evel anv-pluenn pa oa war-dro 40 vloaz. Mervel a reas e Detmold, en Alamagn, ma oa bet o chom goude an Eil Brezel-bed.
Saint-Jean-le-Blanc (Calvados)
Saint-Jean-le-Blanc a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant div gumun all d'ober ur gumun nevez: Terres-de-Druance.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: tri den nann-soudard a varvas e Saint-Jean abalamour d'ar brezel, lazhet e voent o-zri gant tennoù kanol e penn-kentañ miz Eost.
Douaroniezh
left|thumb|Ar stêr, nepell diouzh ar chapel
Zinder
thumb|Un annez hengounel. Zinder, Damagaram hec'h anv lec'hel, eo eil kêr vrasañ Niger. Poblet e oa gant war-dro 256 000 a dud e 2012.
Le Locheur
Le Locheur a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|An ti-kêr
kantved
Eil brezel-bed, miz Ebrel 1945: mervel a reas un den nann soudard e Le Locheur abalamour d'ar brezel, lazhet e voe gant ur vinenn.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Iliz katolik Sant Jakez
Banania
Banania zo anv ur boued poultr d'ober evaj chokolad a vez gwerzhet e Bro-C'hall dreist-holl. Graet e vez diwar kakao, bananez, edeier, mel ha sukr. Daou zoare a gaver er stalioù : an hini "hengounel", da boazhañ gant laezh e-pad 10 munut, hag an hini "diouzhtu" a vez fardet evel Nesquick.
Ya bon
War boestadoù kentañ e veze tresadenn ur vaouez eus an Antilhez. Goude-se e voe degemeret un dresadenn all, hini un "tennataer senegalat", da lavaret eo ur soudard eus trevadennoù gall Afrika; adalek dibenn 1915. Gant Giacomo de Andreis e voe treset ar soudard-se hag a zeuas da vezañ arouez ar merk. Adalek 1971 e voe skrivet "Y a bon", e-kichen an dresadenn-se, diwar lesanv ar soudarded-se en arme c'hall.
Bezhinaer
Ur bezhinaer, pe goumonaer, a zo un den hag a zastum bezhin.
Istor
Ar vicher gozh-se a veze kavet e Bro-Leon dreist-holl. En eil lodenn eus an ha kentañ lodenn eus an  e oa en he fonnusañ. Implijet e veze bigi-bezhina, tost da gant hant-kant anezho a oa etre 1925 ha 1930.
Hiziv
Dastumet a vez bezhin hiziv hon deiz c'hoazh evit strujusaat al liorzhoù pe fardañ bezhin mat da zebriñ. Implijet e vez bigi-bezhina hag a ra gant ur « skoubidou », da lavaret eo ur c'hrog bras e penn ur mell brec'henn. Tro-dro 2000 e veze dastumet 60 000 tonenn a dali. Lannildud eo porzh bezhina kentañ Europa.
Ar vezhinaerien en arzoù
Gwerz ar vezhinaerien zo ur ganaouenn vrudet savet gant Denez Abernot ha kanet gant ar strollad Storlok.
Talmassons
Talmassons zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Bezhinaer
Ar vezhinaerien en arzoù
Livet eo bet ar vezhinaerien vreizhat gant kalzik a livourien.
Corera
Corera zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Gampsorhynchus torquatus
Gampsorhynchus torquatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da c'hGampsorhynchus rufulus kent.
Cornago
Cornago zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Mwanza
thumb|Mwanza. Mwanza zo ur gêr lec'hiet war ribl al Lenn Victoria e gwalarn Tanzania. Poblet e oa gant war-dro 707 000 a dud e 2012.
Forni Avoltri
Forni Avoltri  zo ur gumun eus proviñs Udine e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Corporales
Corporales zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Beowulf
Beowulf (distaget [] e saozneg a-vremañ ; [] pe [] moarvat en hensaozneg) zo ur meurgan hensaoznek 3 182 a werzennoù kenganezel ennañ. An hini koshañ eo eus ar skridoù hensaoznek a zo deuet betek ennomp ha, dre-se, ar varzhoneg koshañ el lennegezh saoznek.
Ur skouerenn hepken eus ar varzhoneg zo deuet betek ennomp ; un darn eus an dornskrid a zo bet anvet Nowell Codex eo, a zo eil dornskrid al levr keinet anvet Cotton MS Vitellius A XV hervez rummatadur e berc'henn, Sir Robert Cotton (1571-1631). Er British Library emañ abaoe kreiz an.
An dornskrid
Un dornskrid hepken zo deuet betek ennomp, skrivet gant liv du war follennoù parch 18,5 x 24,5 cm o ment. N'eus titl ebet d'ar varzhoneg, anvet eo bet war-lerc'h an haroz.
Aozet e voe an dornskrid e Bro-Saoz etre 975 ha 1025, eleze e-kerzh amzer renoù 5 roue Bro-Saoz : kentañ ren Æthelred II (978-1013), a veze o vrezeliñ ouzh Daniz ; Svend Tveskæg (1013-1014) ; eil ren Æthelred II (1014-1016 ; Ēadmund II (1016) ; deroù ren Knut Meur (1016-1035).
Un eilskrid eo eus labour ur barzh dianav a skrivas e-tro ar bloaz 730 moarvat, a-raok ar bloaz 800 hep mar ebet. .
E-pad kantvedoù ne voe ket taolet nemeur a evezh ouzh ar skrid-se. E 1702, pa varvas Sir John Cotton a oa bet perc'henn warnañ goude e dad-kozh Sir Robert Cotton, e voe roet an Novell Codex da Gurunenn Bro-Saoz. Mazaouet e voe an dornskrid e-kerzh un tan-gwall a c'hoarvezas e 1731 en Ashburnham House, ur rann eus Westminster School e London, m'edo an dornskridoù krennamzerel a oa bet dastumet gant Sir Robert Cotton ; suilhet e voe marzhoù Nowell Codex, ha lod eus ar skrid zo bet kollet. N’eo nemet e dibenn an kantved e voe studiet gant ul lenneg danat a orin islandat, Grímur Jónsson Thorkelin (1752-1829). Meur a droidigezh e meur a yezh a voe goude kavadenn Thorkelin er British Museum.
Daou zorn a dreuzskrivas Beowulf : an den kentañ a labouras betek chom er pennad XXVIII, e kreiz ur werzenn, el linenn 1939 (þæt hit sceaðen-mǣ, trede linenn ar c'hinenebenn 175v) ; mat e verzer ar c'hemm er skritur. Pa skrivas an den kentañ e saksoneg ar c'hornôg a-hed e labour, an eil skriver a hañval bezañ bet laskoc'h en e labour betek diwezh ar varzhoneg, ma implijas stummoù hen ; laoskoc'h ne oa ket avat : p'en devoa klasket ar skriver kentañ lakaat ar skrid orin en ur yezh unvan, an eil zo chomet feal dezhañ — eilskrivet en deus pezh a oa dirak e zaoulagad
Kalzik fazioù zo chomet en anvioù an tudennoù en daoust da siriusted labour an daou zen
Kenarroud istorel
A-hed an darn vuiañ eus ar e c'hoarvez darvoudoù ar varzhoneg, ha n'eus tudenn saoz ebet enni. Goulakaet ez eus bet e voe aozet er e Rendlesham e Suffolk, East Anglia, peogwir ez eo liammet start bered bigi krennamzerel Sutton Hoo ouzh Skandinavia, ha peogwir e c'hall lignez real East Anglia, ar re Wuffinga, bezañ diskennidi eus ar re Wulfinga a oa Gaouted. Kinniget ez eus bet ivez liammañ Beowulf ouzh lez ar ri saoz Ælfred the Great (849-899), pe ouzh hini Knut II, a renas o-daou war Vro-Saoz, met arabat eo droukveskañ aozadur ar skrid (795-1025, betek amzer Knut II) hag aozadur ar varzhoneg (kent 800, a-raok ren Ælfred the Great).
Elfennoù faltaziek, mojennel, gwengelek hag istorel zo er varzhoneg. Pa ne gaver meneg ebet eus an haroz e nep dornskrid angl-ha-saoz all, meur a dudenn hag a zarvoudoù a gaver e mojennoù Skandinavia ; roudoù tudennoù istorel o deus bevet er kantved zo e Beowulf, evel ar ri Hroðgar, ar c'hlann danat Scylding hag Offa, ri an Angled.
Danvez
E Skandinavia pagan ar e c'hoarvez an istor. Ur Gaout eo an haroz, Beowulf, a ya da sikour Hrothgar, ri Daniz, pan eo bet arsailhet e balez en Heorot gant an euzhvil Grendel. Goude lazhet Grendel gant Beowulf gant e zaouarn noazh e teu mamm an euzhvil da arsailhañ ar palez d'he zro kent bezañ lazhet ivez gant Beowulf a-drugarez d'ur c'hleze a gav en he ched. Goude e drec'hioù e tistro Beowulf d'e vro, m'eo lakaet da ri ar C'haouted.