cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A Modest Proposal
Ar skrid
Goude ober anv eus klaskerien-vara Iwerzhon e skriv Swift : A young healthy child well nursed, is, at a year old, a most delicious nourishing and wholesome food, whether stewed, roasted, baked, or boiled; and I make no doubt that it will equally serve in a fricassee, or a ragout. (Ur bugel yaouank yac'h maget mat zo, da ur bloaz, ur meuz eus ar saourusañ ha magusañ, pe e ve mitonet, rostet, pobet, pe bervet ; ha n'eus arvar ebet e vo koulz boued en ur frigasenn pe ur geusteurenn).
Friday the 13th: The Game
Friday the 13th: The Game zo ur c'hoari video spont dreistbevañ sevenet gant ar studio IllFonic, hag embannet gant Gun Media. Diazezet eo ar c'hoari a-ziwar ar frañchiz spont Friday the 13th. Embannet eo bet d'ar 26 a viz Mae 2017 dre ar stumm niverennel ha d'an 13 a viz Here 2017 gant ar stumm boest war ar savennoù Microsoft Windows, PlayStation 4, hag Xbox One. Ur stumm war an Nintendo Switch a zo bet embannet d'an 13 a viz Eost 2019.
Ar c'hoari video a zo unan liesc'hoarier gant seizh ambrouger eus Kamp Crystal Lake o stourm a-enep ur c'hoarier all hag a c'hoari ar muntrer a steudad Jason Voorhees. Damzigor eo bed ar c'hoari ha reiñ a ra an tu d'ar c'hoarierien da furchal al lec'hioù.
Σkiant
Σkiant zo ur gelaouenn skiantel vrezhonek.
Saint-Pierre-du-Chemin
Saint-Pierre-du-Chemin a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Ti-Tè
Ti-Tè, pe Titè (kreoleg ; Îles de la Petite-Terre e galleg), a zo un enezegig didud, enni div enezennig, stag ent-melestradurel ouzh kumun Dézirad en enezeg Gwadeloup. E dalc'h ar Frañs emañ, hag ur mirva naturel broadel eo abaoe 1998.
Levr ar Janglenn
Levr ar Janglenn (The Jungle Book an titl orin) zo ul levr savet gant Rudyard Kipling.
Embannet e oa bet evit ar wech kentañ e 1894. E meur a yezh ez eo bet troet abaoe, ha graet ez eus bet un dresadenn-vev, The Jungle Book, gant Walt Disney e 1967.
Lakaet eo bet al levr e brezhoneg gant Mari-Elen Maze hag embannet gant embannadurioù Aber e 2016.
Charlotte Prusia
Charlotte Prusia, pe Charlotte von Preußen en alamaneg, zo anv meur a briñsez eus Prusia.
Nikolaz Iañ
Nikolaz Iañ a vez lavaret eus meur a zen
Republik napolitan
Republik napolitan (italianeg : Repubblica napoletana) zo un anv roet da ziv republik :
Arsav-brezel Mudanya
right|300px|En ti-mañ e voe sinet an arsav-brezel.
Actitis
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).
Arsav-brezel Mudanya
Arsav-brezel Mudanya (turkeg : Mudanya Mütarekesi ) a zo un emglev etre Turkia (Bodadeg-Veur Vroadel Turkia) en un tu, hag Italia, Bro-C'hall hag ar Rouantelezh-Unanet en tu all. Lakaat a reas un termen da Vrezel Dieubidigezh Turkia. Sinet e voe e kêr Mudanya (Turkia) d'an 11 a viz Here 1922. Ar breutadegoù a grogas d'an 6 a viz Here e maerdi Mudanya, e-dan prezidantelezh ar jeneral turk Ismet Pacha. Kompren a reas an Durked hag ar Vreizhveuriz ne c'hallent ket kregiñ gant ur brezel-bed arall abalamour da d-Tras ar reter hag ar strizhoù-mor, an div gudenn diriadel hag a chome da zirouestlañ. An holl varc'hatourion a voe fur a-walc’h evit bihannaat o goulennoù.
Actitis
Spesadoù
Daou spesad bistrolled a ya d'ober ar genad :
Préseau
Préseau a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Arsav-brezel Mudanya
Rouantelezh Gres a savas a-du gant an arsav-brezel d'ar 14 a viz Here 1922. Ar Vreizhveuriz o doa lakaet klaoustre war Gres, dav voe dezhe anzav e oa bet kollet gante. Engoustlañ a rejont rediañ gouarnamant Aten da blegañ war toud al lodenn eus Tras er reter d'ar Maritza ha prometiñ a rejont tennañ buan o holl nerzhioù milourel eus Turkia, d.l.e. eus Kergustentin ivez. En eskemm e voe anzavet gant an Durked derc’hel kont eus interestoù Breizh-Veur e kudenn ar strizhoù-mor hag akord e voent evit ma vefe savet ur c’hendiviz etrebroadel a-zivout ar poent-se. Sinet e voe un arsav-brezel war ar poentoù-se gant Sir Charles Harrington hag Ismet Pacha, ha kensinet e voe raktal gant an daou jeneral hag a oa eno en anv Bro-C’hall hag Italia. Echuet e oa Brezel Dieubidigezh Turkia.
Kontelezh Provañs
Kontelezh Provañs (Comtat de Provensa er Grennamzer) zo ur gontelezh hag a voe staget ouzh Bro-C'hall e 1487 dindan ren Charlez VIII, ma teuas ar roue gall da vout kont Provañs.
Pseudocolaptes
Pseudocolaptes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, eizh (8) isspesad dezho en holl.
Magna Carta
Magna Carta Libertatum (latin krennamzerel evit "Karta Veur ar Frankizoù"), a reer eus ur garta anvet ivez Magna Carta ha Magna Charta sinet gant ar roue saoz Yann Dizouar e Runnymede, e-kichen Windsor, d'ar 15 Mezheven 1215. Gant arc'heskob Canterbury e voe savet ar skrid, evit degas ar peoc'h etre ar roue hag ur strollad baroned emsavet, o c'hrataat ma vije gwarezet gwirioù Iliz Bro-Saoz, ha re ar varoned enep ar vac'hidigezh eneplezenn, barnadennoù prim, ha ma vije bevennet an truaj gladdac'hel d'ar Gurunenn. Peurwiriekaet e voe ar Garta gant ar roue, an arc'heskob ha 25 baron, met pa ne zalc'has siner ebet d'e c'her e voe nullet gant ar pab Inosant III diwar goulenn ar roue, ar pezh a zigoras an hent da Gentañ Brezel ar Varoned (1215-1217).
Gwaz India
Anvet e voe Anas indica (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Boued
Bevañ a ra diwar c'heot ha gwrizioù peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz Azia.
Teatro Margherita
Teatro Margherita zo anv meur a c'hoariva italian, an darn vuiañ anezho savet e deroù an XXvet kantved en enor d'ar rouanez Margherita.
Jaime Lannister
Jaime Lannister zo un dudenn ijinet e bed an heuliad romantoù fantasy A Song of Ice and Fire gant ar skrivagner stadunanat George R. R. Martin, hag an adsevel doare stirad skinwel Game of Thrones. Un dudenn vunut eo en daou romant kentan eus an heuliad a-raok dont da vezañ, adal A Storm of Swords (2000), unan eus ar re bouezusañ a-fed an istor. Ar wech kentañ ma reer anv anezhañ eo er romant A Game of Thrones (1996), Jaime a zo penn gwarded ar roue hag ezel eus an Tiegezh Lannister, unan eus ar re binvidikañ ha kreñvañ e Rouantelezh Westeros. Er stirad skinwel eo c'hoariet Jaime Lannister gant Nikolaj Coster-Waldau.
Candido
Candido zo un anv-badez italianek, skrivet Cándido e spagnoleg.
Lucien Bianchi
Lucien Bianchi (1934 Milano-1969 Ar Mañs) a oa ur blenier redadegoù kirri eus Belgia en deus redet e Formulenn 1. Eontr-kozh ar blenier Formulenn 1 Jules Bianchi eo.
Le Cateau-Cambrésis
Le Cateau-Cambrésis a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Pennlec’h kanton Le Cateau-Cambrésis eo.
Gwaz an toundra
Gwaz an toundra a zo un evn palvezek, Anser serrirostris an anv skiantel anezhañ.
Le Cateau-Cambrésis
kantved
Sinet e voe daou feur-emglev e Le Cateau-Cambrésis e mizioù Meurzh hag Ebrel 1559:
Gwaz an toundra
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega
An Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega (AELG), pe Kevredigezh ar Skrivagnerezed hag ar Skrivagnerien c'halizek, zo ur gevredigezh a vod ar skrivagnerien c'halizek. Savet e voe d'an 3 a viz Mae 1980 en Santiago de Compostela gantu bagadig skrivagnerien, hag en o zouez e oa Alfredo Conde, Paco Martín, Xosé Manuel Martínez Oca, Xosé Luís Méndez Ferrín, Alfonso Pexegueiro, Manuel Rivas ha Xoán Ignacio Taibo, a felle dezho difenn interestoù ar yezh skrivet diwar skouer an Asociación de Escritores de Galicia ha ne c'hallas ket labourat abalamour da Brezel Diabarzh Spagn.
Le Cateau-Cambrésis
kantved
.
Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Le Cateau Communal Cemetery
Implijet e voe ar vered gant al lu alaman da veziañ milourion ar Rouantelezh-Unanet e mizioù Eost ha Gwengolo 1914 e-pad ar Brezel-bed kentañ ha da zouarañ e soudarded ivez. Graet e voe ganti adarre e mizioù diwezhañ 1918 da nerzhioù milourel ar C’hommonwealth. 65 bez alaman a voe tennet e 1922.
Bered ar Brezel-bed kentañ: Le Cateau Military Cemetery
Ul lodenn anezhe a voe beziet pa oa dalc'het ar gumun gant al lu alaman, ar re all a voe degaset goude dibenn ar brezel. Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ. Ul lodenn vat anezhe a voe beziet d'al lu alaman, bet degaset enni eus tachennoù emgann 1914 dreist-holl. Ar re all a varvas e mizioù Here ha Du 1918. Goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du e voe ouzhpennet eizh bez all eus milourion bet marvet e mizioù Here ha Du 1918 ivez . Prizonidi a vrezel e oant.
Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega
Aozet e voe Kentañ Kendalc'h ar Skrivagnerien vrezhonek e 1981 Perzh o deus kemeret e bodadegoù Galeusca gant skrivagnerien gatalanek hag euskarek.
Ur gelaouenn zo, anvet Nó. 230 skrivagner zo.
Prezidanted
Sed an dud zo bet prezidanted:
∞
∞ zo un dastumad levrioù bihan embannet gant Al Liamm.
Aston Villa FC
An Aston Villa Football Club, pe Aston Villa hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad krouet d'ar e Birmingham, Bro-Saoz.
Strollad Tea Party
thumb|Dibunadeg izili Tea Party e Washington d'an 12 a viz Gwengolo 2009 Strollad Tea Party (saozneg : Tea Party movement, TPM) a zo ur strollad politikel nargennus ha diseurt stadunanat a sav a-enep ar Stad kevreadel hag an tailhoù.
Deuet eo ar strollad-se war-wel e-pad prezidantelezh Obama, da vare enkadenn ekonomikel 2008-2010. Sevel a ra izili Te Party a-enep dispignoù ar Stad, e-keñver skoazellañ ar sistem argant hag adreiñ nerzh d'an armerzh, hag ivez e-keñver aozañ ur sistem surentez sokial boutin e SUA (Patient Protection and Affordable Care Act).
Goulenn a ra izili Tea Party ma vo distroet da ziazezoù ar vro, se zo kaoz e reont gant doareoù a denn da Vrezel dieubidigezh SUA. Un dave da Tea Party Boston eo anv ar strollad, diwar hini un darvoud istorel a c'hoarvezas e penn-kentañ an Dispac'h amerikan a-enep roueelezh Breizh-Veur en 18 kantved.
izili vrudet
Da-geñver dilennadegoù 2010 e SUA e voe dilennet 3 senedour ha 60 kannad republikan (diwar 83 anezho) a sav a-du gant Tea Party.
Aine Bru
Aine Bru (Hans Brün) a oa ul livour katalan a orin alaman e deroù ar. Labourat a reas e Girona e tre 1500 ha 1501, ha goude e Barcelona etre 1502 ha 1507.
Jeanneke Pis
Jeanneke-Pis zo un delwenn hag ur feunteun, gant Denis-Adrien Debouvrie, bet savet e Brusel, e Belgia, e 1987 da skeudenniñ c'hoar ar Manneken Pis.
Quarouble
Quarouble a zo ur gumun eus departamant Norzh Bro-C'hall.
Bakersfield
Bakersfield zo un anv-lec'h saoznek e meur a vro.
Het Zinneke
Het Zinneke pe Zinneke Pis, zo un delwenn arem bet savet e Brusel, e Belgia, e 1999, da skeudenniñ ur c'hi o sevel e bav da staotat.
Dézirad (kumun)
Dézirad (kreoleg ; La Désirade e galleg hag ent-ofisiel) a zo ur gumun e departamant tramor Gwadeloup. Ouzh hec'h ober emañ enez Dézirad hag iniziigoù Ti-Tè.
Republik napolitan (1647)
Meur a anv he doe ar Republik tro-ha-tro: Serenissima Repubblica di questo regno di Napoli, Reale Repubblica ha  Serenissima Monarchia repubblicana di Napoli.
Carlotta Savoia
thumb|[[Charlotte de Savoie, pe Carlotta di Savoia (1440-1483), eil pried Loeiz XI]] Carlotta Savoia, pe Charlotte de Savoie (e galleg), pe  Carlotta di Savoia (1445-1483), a oa ur briñsez eus Savoia hag a oa eil pried ar roue gall Loeiz XI. Mamm e oa d'ar roue gall Charlez VIII.
He buhez
Merc'h e oa da Ludovico Iañ (pe Luigi Iañ), dug Savoia ha priñs Piemonte, ha da Anna di Lusignano, rouanez Kiprenez. Mab ar roue gall, ha danvez-roue Loeiz Bro-C'hall, a oa emsavet a-enep e dad Charlez VII, ha repuet e oa e Daofinez. E kuzh e reas emglev gant Loeiz Iañ, ha hennezh a roas e verc'h dezhañ.
Restigné
Restigné zo ur gêriadenn eus departamant Indre-et-Loire, er rannvro Centre-Val de Loire, e Bro-C'hall.
Carlotta Savoia
He buhez
Dimezet e voe Carlotta da nav bloaz, hag he fried intañv seizh warn-ugent, hep asant e dad, ar roue gall.
Restigné
Emañ Restigné e Gwinieg Bourgueil, unan eus gwiniegi Touren.
Sened roman
Ar Sened roman zo unan eus ensavadurioù hirañ ha levezonusañ istor Henroma. Bodadeg ar familhoù a-renk senedel an hini eo, e-karg eus buhez relijiel, lezennel, arc'hantel hag eus politikerezh diavaez ar gêr. E berzh er politikerezh roman a oa cheñchet avat a-hed an istor hag en e vrasañ e oa bet da vare ar Republik roman.
Dindan ar vonarkiezh e oa ur vodadeg a roe alioù d'ar rouaned. Daoust ma oa bet skarzhet ar roue diwezhañ Lucius Tarquinius Superbus e -509 e oa chomet ar Sened e plas. Gwan e oa e penn-kentañ ar Republik tra ma oa ar brasañ eus ar galloudoù gant an dud e-karg, met tamm-ha-tamm, a-feur ma troed eus ar vonarkiezh d'an ensavadurioù republikan e oa kaset war-raok galloud ar Sened war ar vagistrated. Gwanaet e oa e c'halloudoù adarre goude reformoù ar Graccii. Dalc'het e voe memes tra da vare an Impalaeriezh roman, ha kemer a ra galloudoù ouzhpenn e-pad ar Priñsipat zoken, goude m'eo kollet e zizalc'hidigezh politikel. Dindan beli an Impalaer emañ ha koll a ra e lorc'hañs tamm-ha-tamm, dreist-holl adalek an.
Charlotte Amalie
Charlotte Amalie zo un anv-badez alamanek, savet diwar an anvioù-badez Charlotte hag Amalie, hag un anv-lec'h.
Sened roman
Reformoù Diokletianus a lamas holl c'halloudoù politikel ar Sened ha buan e teuas da vezañ par d'ur vodadeg-kêr, heñvel ouzh hini kêrioù all, dreist-holl pa oa kresket galloud Kergustentin adalek 330 e-lec'h ma voe krouet ur sened all gant Kustentin. Ur wezh echu gant an Impalaeriezh roman er c'hornôg er e chom ar Sened ur vodadeg-kêr dindan ren ar Varbared a-raok bezañ dilezet e penn-kentañ ar.
Gary Ray Bowles
Gary Ray Bowles, ganet d'ar 25 a viz Genver 1962 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Eost 2019, a oa ul lazher a-steudad stadunanat. Lakaet eo bet d'ar marv e 2019 evit muntr c'hwec'h den e 1994. Lesanvet eo bet an I-95 Killer dre ma oa bet darn eus ar c'houzañverien o vevañ nepell diouzh an hent-tizh Interstate 95.
Menez Tambora
Menez Tambora zo ur menez-tan e ledenez Sanggar en enez Sumbawa, en Indonezia.
Istor
Brudet eo Dislonkadenn ar Menez Tambora d'an 10 a viz Ebrel 1815.
Strelleg dambalvezek
Ar strelleg dambalvezek a zo un evn hirc'harek, Tringa semipalmata (gwechall Catoptrophorus semipalmatus) an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e Kreiz ha Norzhamerika :
Lezenn ar re disfiz warno
Lezenn ar re disfiz warno, La Loi des suspects, a oa ul lezenn votet d'ar 17 a viz Gwengolo 1793 da vare ar Spont bras, ul lodenn eus an Dispac'h gall. Dre al lezenn-se e oa bet kroget gant gwelet ar reveulzi c'hall o vont war hent al lazhadegoù bras. Ar frankizoù hag ar gwirioù hiniennel a oa taget evit reiñ un digarez da dalañ ouzh an enep-reveulzierien.
Arabat eo kemmeskañ gant al Loi de sûreté générale, a voe lesanvet Loi des suspects ivez, hag a oa bet lakaet e pleustr gant Napoleon III e 1858; honnezh a roe an tu da vac'hañ an enebourien d'ar galloud. Drezi e c'helled herzel ha harluiñ tud (hep barnadenn) kondaonet evit un torfed politikel bet graet abaoe 1848.
Istor
"Lezenn ar redisfiz warno" n'e oa ket ul lezenn e gwirionez : un dekred e oa, a oa bet votet gant ar Goñvañsion vroadel diwar kinnigoù Philippe-Antoine Merlin de Douai ha Jean-Jacques-Régis de Cambacérès.
A-raok an dekred-se, dekred ar 17 a viz Du 1791 a lakae da vezañ disfiziet ar veleien chomet didou. Ar re-se kement ha kerent an divroidi a oa klasket war o lerc'h, toullbac'het ha betek lazhadeget gant ar re sans-culottes adalek an 10 a viz Eost 1792, hag a voe penn-kentañ freuz ar galloud roueel da vat goude ma voe bet arsavet ar roue Loeiz XVI gant ar bodad lezennel.
Ar menneg
Dre an dekred-se war an dud disfiz warno e oa lakaet da zisfizius ar re "o dije dre o emzalc'h, pe dre o liammoù, pe dre o c'homzoù pe skridoù, en em lakaet war-raok evel harperien d'an tiranelezh pe d'ar gevredadelezh hag enebourien d'ar frankiz, ar re na c'hellfent ket testenniñ, dre an doare menneget e dekred an 21 a viz Meurzh diwezhañ, eus o mammennoù bevañ hag eus o gwirioù keodedour, ar re a vefe bet nac'het dezho o testenniñ kedodedourel."
Kanton Sin-le-Noble
Kumunioù
Kanton Sin-le-Noble a ya 15 kumun d'ober anezhañ:
Oakland
Oakland ( Bro an derv) zo un anv-lec'h saoznek e meur a vro.
San Biagio di Callalta
San Biagio di Callalta zo ur gumun eus Proviñs Treviso, e rannvro Veneto, en Italia.
Christopher Gadsden
Christopher Gadsden (16 a viz C'hwevrer 1724 e Charleston - 15 a viz Gwengolo 1805 e Charleston) a oa ur politikour ha jeneral amerikan da vare Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. E penn radikaled Carolina ar Su e voe a-raok an dispac'h. Dileuriad Carolina ar Su e voe er C'hendalc'h kevandirel, ha brigader bras arme Carolina ar Su e-pad ar brezel dieubidigezh. Gantañ e voe ijinet ar banniel anvet Banniel Gadsden (saozneg : Gadsden flag) war-dro 1775.
Bakersfield (Kalifornia)
right|250px|border Bakersfield zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Kalifornia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 354 480 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Kern eo ivez.
Marianne Loir
Marianne Loir pe Marie-Anne Loir (Pariz, c. 1715 – 1769) a oa ur boltredourez c'hall.
Chapeled
Ur chapeled a zo un draezenn deoliezh, anezhi greunennoù neudennet ha strollet hag a vez graet ganti e relijionoù ’zo evit lavaret pedennoù pe garmoù. Graet e vezont dre vras gant koad, mein (prizius a-wechoù), pe blastik. Dishiliet e vez ar greunennoù gant ar peder, da lavaret eo e talc'h ar chapeled etre e vizied hag e lavar ur bedenn bep greunenn hag ur wech echu e bedenn e tremen e vizied d'ur c'hreunenn all, hag e kendalc'h betek ma vo echu.
Er relijion gatolik
Er relijion gatolik e vez graet gant ar chapeled evit lavaret ar rozera. Lavaret e vez un Ave Maria evit pep boulenn eus an degad, hag evit ar voulenn hec'h-unan etre pep degad e vez lavaret ur Bater (graet e vez "paterenn" end-eeun eus ar c'hreunenn-se). War ar groaz e vez lavaret ar Gredo. Etre ar groaz hag ar voulenn vras eo pater-ave-ave-ave-pater.
Gant ur chapeled e vez pedet ar Misterioù Joaius, ar Misterioù Poanius, ar Misterioù Glorius hag ar Misterioù Goulaouus a-hed ar sizhunvezh.
Genech
thumb|250px|right|Lec'hiadur Genech e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Genech  a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Chapeled
Er relijion gatolik
Pedet e vez Naved Trugarez Doue gant ur chapeled ivez.
Historia de Mix, de Max y de Mex
Troet eo bet e meur a yezh.
An istor
Istor ur c'hazh hag ul logodenn e kêr München, e Bavaria eo an danevell.
Le Dézert
Le Dézert a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Dendroma
Dendroma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, nav (9) isspesad dezho en holl.
Arcadius
Arcadius  zo anv meur a zen.
Ki togn
Ki togn (pug e saozneg, carlino en italianeg, carlin e galleg) zo un anv roet d'ur ouenn chas a orin sinaat, anavezet en Europa abaoe an.
Galeusca
Galeusca zo anv emgavioù a vez etre skrivagnerien euskarek, katalanek, ha galizek.
August Wilhelm Leu
August Wilhelm Leu (Münster, 24 Meurzh 1818 – Seelisberg, kanton Uri, 20 Gouhere 1897) a oa ul livour alaman eus skol ar romantelezh. Gweledvaoù bras en Alpoù hag e Norvegia eo an darn vuiañ eus e daolennoù.
Buhez
Johann Wilhelm Schirmer (1807-1863), ul livour gweledvaoù alaman eus Akademiezh an Arzoù-kaer e Düsseldorf, e voe e vestr.
E Norvegia e voe August Leu e 1843 ha 1847, hag en Alpoù diwezhatoc'h a-raok bevañ e Brusel e-pad ur prantad ha distreiñ da Züsseldorf e 1855. Er bloaz-se e voe deroet ur Meneg a Enor dezhañ en Diskouezadeg Hollvedel e Pariz
E 1882 en em stalias e Berlin, ma voe kelenner roueel hag ezel eus Akademiezh an Arzoù e Berlin, Amsterdam, Brusel ha Vienna Medalennoù Aour en doe meur a wech e Berlin, hag enoret e voe e Belgia gant Urzh Leopold. .
Lynch
Lynch zo un anv-tiegezh saoz hag iwerzhonat. E-touez an orinoù liesseurt a zo staget ouzh an anv-se e kaver an anv norman de Lench koulz e Bro-Saoz hag e Bro-Iwerzhon. En Istor en deus strewet un niver bras a ziskennidi eus ar familhoù Lynch-se en Europa hag er Bed Nevez.
An orinoù saoz
E Bro-Saoz e teu an anv pe eus an anv norman de Lench pe eus an anv hlinc eus Kent (o talvezout 'Torgenn').
Ur familh Lynch a oa genidik eus Cranbrook e Kent hag e oa en em staliet e mare an tiegezh Tudor e "The Groves" en ur gêriadenn anvet Staple e-kichen Canterbury e Kent (distrujet e voe an ti e 1843 pa varvas Lady Lynch). Douaret eo al lodenn vrasañ eus ar familh en iliz Staple. Menegomp e-touez e izili :
An orinoù iwerzhonat
Stumm saoznekaet anv meur a familh iwerzhonat eo Lynch, en o zouez :
Lec'hanvadurezh
Roet eo bet an anv Lynch da veur a lec'h :
Can-Can
Can-Can zo
Margueritte
Margueritte zo un anv-tiegezh gallek.
Lazhadeg lise liesteknik Kerch
Lazhadeg lise liesteknik Kerch zo ul lazhadeg en ur skol, lise liesteknikel Kerch e Krimea, d'ar 17 a viz Here 2018. Tennet e voe war an dud yaouank hag ur vombezenn a darzhas er sal-debriñ. 21 lisead a voe lazhet gant tennoù (ar muntrer en o zouez) ha 70 all a voe gloazet.
Ar muntrer, Vladislav Roslyakov, a oa bet lisead el lise-se hag a oa c'hoant gantañ en em veñjiñ. Hervez an enklask diechu e c'hellfe bezañ bet awenet gant Lazhadeg lise Columbine e SUA.
Graignes-Mesnil-Angot
Graignes-Mesnil-Angot a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Tro Lombardia
Tro Lombardia a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Here abaoe 1905. War-dro Lenn Como e tremen ar redadeg dre grec'hiennoù evel hini Madonna del Ghisallo. D'an aliesañ e vez Tro Lombardia redadeg diwezhañ ar bloavezh aozet war ar c'hevandir europat. Aet eo ar maout gant ar Vretoned Louison Bobet e 1951 ha Bernard Hinault e 1979 ha 1984. Ur redadeg klasel a vez graet eus Tro Lombardia abalamour d'hec'h istor.
Can-Can (Cole Poter)
Can-Can zo ur gomedienn war gan savet gat Cole Porter e 1953.
Savet eo diwar ul levr gant Abe Burrows ma kont buhez merc'hed a laboure e salioù dañs Montmartre, ur c'harter eus Pariz. Div ganaouenn zo brudet: " I Love Paris " ha " C'est Magnifique ".
Dorrit Willumsen
Dorrit Willumsen (31 a viz Eost 1940 e Nørrebro e Kopenhagen) a zo ur skrivagnerez danat. E 1965 e voe embannet he levr kentañ, un dastumad danevelloù titlet Knagen.
Thor Vilhjálmsson
Thor Vilhjálmsson (12 a viz Eost 1925 e Dinedin - 2 a viz Meurzh 2011) a oa ur skrivagner islandat en deus skrivet romantoù, pezhioù-c'hoari, barzhonegoù ha troidigezhioù.
Maria Tereza Spagn (1726-1746)
Maria Tereza Spagn, pe María Teresa Rafaela de Borbón (e spagnoleg), pe Marie Thérèse, pe Marie-Thérèse-Antoinette-Raphaëlle d'Espagne, pe de Bourbon (1726–1746), a oa infantez Spagn, ha Daofinez Bro-C'hall.
He buhez
Merc'h e oa da Felipe V, roue Spagn (hogen priñs gall), ha d'e eil pried, Elisabetta Farnese.
Dimeziñ
Dimezet e voe María Teresa, e miz C'hwevrer 1745, d'ar priñs gall Louis-Ferdinand de France (1729-1765), mab d'ar roue Loeiz XV ha daofin Bro-C'hall.
Gant he dimeziñ d'ur priñs gall, war un dro gant hini he breur, an infant Felipe, da Madame Première, e oa adskoulmet an emglev kozh entre Bro-C'hall ha Spagn, goude ma oa aet er c'hleuz ar mennad da zimeziñ Loeiz XV ha Mariana Victoria (1718-1781), c'hoar henañ Maria Tereza ha Felipe (hag a zeuas da vout Rouanez Portugal).
Lavaret e oa bet e oa kaer, rok, abaf. Met displijout a rae he blev ruz da dud al lez c'hall. Gwelloc'h e kave chom en he lojeiz peurliesañ eget mont er-maez, ha kaz he doa ouzh ar c'hoarioù.
Da wilioudiñ e oa Marie-Thérèse (hec'h anv el lez c'hall) e deroù Gouhere 1746, met dale a oa gant ar gwentloù. Kement-se a zisplije kenañ d'an tad-kozh, ar roue Loeiz XV.
D'an 19 a viz Gouhere 1746, a-benn ar fin, e c'hanas Marie Thérèse ur verc'h hag a voe anvet Marie-Thérèse evel he mamm.
He marv
D'an 22 a viz Gouhere, tri deiz goude ganedigezh ar verc'hig, e varvas ar vamm yaouank. 20 vloaz ne oa ken. O merc'h, Marie-Thérèse de France (1746-1748), a varvas e miz Ebrel 1748, da 21 miz. Glac'haret e voe he fried, ha zoken goude eurediñ d'e eil pried, Maria Josepha von Sachsen (1731-1767).
Sans-culottes
Ar Sans-culottes a oa un doare disprizius d'ober anv, e penn kentañ an Dispac'h gall e 1789, eus an dibunerien vunut hag a oa gwisket gant brageier roudennet ha n'eo ket gant lavregoù evel re noblañs ar Renad kozh.
Istor
Ar sans-culottes a oa reveulzierien o tont eus pobl ar c'hêrioù ha difennerien mennad ur Republik a ingalded. Gwelet int evel tud dreist-muzul gant ar reveulzierien all dre ma tifennont un demokratelezh ('eeun' hiziv-an-deiz). Evito ne oa ket ezhomm eus ar gannaded (ar re-se a oa da vare ar reveulzi tud a-enep an demokratelezh dre ma zegasfe an trubuilh). Ar Sans-culottes a oa disheñvel dre o doareoù gwiskañ. O zoare gwiskañ a oa gant ur re vragoù roudennet e glas ha gwenn, e-plas al lavregoù berr hag al loeroù uhel, douget gant tud an noblañs pe ar vourc'hizien. Bez o devoa ivez implijet alies ar boned frijian ruz. an doare gwiskañ-se a oa ivez un doare da emsevel, da gentañ gant an alvokaded, kenwerzhourien, implijidi, artizaned, bourc'hizien, ha goude-se gant an holl dud hag en em zisklêrie evel brogagrourien.
Europa ar Reter
Kaoz a vez eus Europa ar Reter pe Retereuropa pa gomzer eus broioù a zo e reter Europa. War dachenn an douaroniezh e reer gant an dro-lavar-mañ dreist-holl. Gant menezioù an Oural emañ harzoù reter Europa, gant ar C'haokaz he harzoù er gevred.
War an dachenn sevenadurel e c'haller gwelout Europa ar reter ivez, sevenadurioù ha yezhoù ar broioù-se (slavek dreist-holl) o vezañ damheñvel an eil ouzh egile.
Ha war an dachenn bolitikel a c'hall bezañ bodet ar stadoù, heritourien ma'z int eus "Broioù ar Reter" a veze kaoz anezho da vare ar brezel yen pa oa rannet Europa e daou. Tout ar stadoù-se a oa izili pe dindan beli an URSS, a-raok na oa aet ar rideoz houarn da get e 1989.
Sans-culottes
Mennozhioù
Lies eo bet mennozhioù al luskad Sans-culottes ha gant darvoudoù ar reveulzi o redek e voe kemmet lod anezho. Ar re bennañ a chome difenn ar bobl vunut a-enep ar rouantelezh, bed an arc'hant, difenn ar Frankiz (ar gwirioù nevez gounezet ha klask gounez reoù all).
Europa ar Reter
Ur roll berr eus stadoù Europa ar reter a c'haller kaout da gentañ eta : • •  •  •  •
Sans-culottes
Feulster
Chomet eo brudet ar Sans-culottes evit o feulster hag an aon a raent d'an dud.
Europa ar Reter
Stadoù all a vez lakaat ouzhpenn a-wechoù. • •    •  •  •  •   •  •  •  •    •  •  •
E-keñver Europa ar reter e gaver Europa ar C'hornôg, met bez' e vez ivez kaoz eus Europa an Norzh hag Europa ar Su.
Bouvines
thumb|250px|right|Lec'hiadur Bouvines e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Bouvines  a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Marigny-le-Lozon
Marigny-le-Lozon a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
Grand-Prix Ploue merc'hed
thumb|150px|Mont a reas ar maout gant ar Suisez Nicole Brändli e 2006 goude un hir a achapadenn. Grand-Prix Ploue merc'hed a zo unan eus an teir redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Eost e Ploue (Mor-Bihan). Digor eo Grand-Prix Ploue d'ar merc'hed abaoe 2002 gant ur gevezadeg Kib varc'h-houarn ar bed merc'hed. D'ar Sadorn goude-merenn eo aozet, derc'hent redadeg ar baotred a-vicher.
Marigny-le-Lozon
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe ur plac'h yaouank gant ur vindrailhadeg d'ar 7 a viz Even hag ur paotrig d'ar 24 a viz Gouhere abalamour da tennoù-kanol.
Peraleda
Peraleda zo un anv-lec'h spagnolek.
Quiévrechain
Quiévrechain a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Gevelliñ
Gevellet eo Quiévrechain gant Merzenich, e Nordrhein-Westfalen (Alamagn).
Øystein Lønn
Øystein Lønn (12 a viz Ebrel 1936 e Kristiansand) a zo ur skrivagner norvegiat. E 1966 e voe embannet e levr kentañ, un dastumad danevelloù titlet Prosesjonen, hag e romant Kontinentene a voe embannet e 1967. Er bloavezhioù 1990 e teuas da vezañ brudet, pa voe roet meur a briz lennegel dezhañ.
Peraleda de la Mata
Peraleda de la Mata zo ur gumun eus Estremadura e proviñs Cáceres, tostik da harzoù proviñs Toledo, un 170 km eus Madrid.
Liac'hven
Liac'hven Guadalperal, anvet el dolmen de Guadalperal pe el tesoro de Guadalperal er vro, zo brudet evel ar Stonehenge español.
Rombies-et-Marchipont
Rombies-et-Marchipont a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Treize-Vents
Treize-Vents a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Luise von Preußen (1808-1870)
Luise Auguste Wilhelmine Amalie von Preußen (Königsberg (Prusia), 1añ a viz C'hwevrer 1808 - Wassenaar, 6 a viz Kerzu 1870) a oa ur briñsez prusian eus an Tiegezh Hohenzollern.
Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm III (1770–1840), roue Prusia, ha d'e bried Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776–1810).
E 1825 e timezas e Berlin d'ar priñs izelvroat Friedrich von Oranje-Nassau (1797-1881).
Mamm e oa da Lovisa an Izelvroioù, rouanez Sveden.
Buffalo Bill
William Frederick Cody, lesanvet Buffalo Bill (Le Claire, tiriad Iowa, 26 a viz C'hwevrer 1846 - Denver, Colorado, 10 a viz Genver 1917) zo un haroz eus mare aloubadeg ar Far West er Stadoù Unanet. Brudet e oa evel chaseer ejened-moueek. Ren a reas ur gompagnunezh arvestoù hag a zeuas da Europa.
Thèreval
Thèreval a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
Erich von Falkenhayn
Erich Georg Sebastian Anton von Falkenhayn (ganet d'an 11 Gwengolo 1861 e Burg Belchau; marvet d'an 8 Ebrel 1922 e Kastell Lindstedt e Potsdam) a oa ur jeneral troadegiezh prusian, ministr ar brezel e Prusia ha penn ar C'huzul Hollek Bras (Großer Generalstab) e-pad ar Brezel-bed kentañ. Marichal eus an Impalaeriezh otoman (Mushir) a voe graet anezhañ e fin ar brezel-se.
Graignes
Graignes a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
Wilhelm Keitel
Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel (ganet d'an 22 Gwengolo 1882 e Helmscherode; marvet d'ar 16 Here 1946 e Nürnberg) a oa ur jeneral alaman (Generalfeldmarschall adal 1940) ha penn an Oberkommandos der Wehrmacht etre 1938 ha 1945. Barnet e voe d'ar 24 e Prosez Nürnberg evel torfedour-brezel dirak al Lez-varn Arme Etrevroadel d'ar 1añ a viz Here 1946. Kondaonet e voe d'ar marv ha krouget gant nav den kondaonet all d'ar 16 a viz Here 1946.
Nous voulons des coquelicots
Nous voulons des coquelicots zo ur c'hevredad gall enebet ouzh implij al louzoù kimiek er parkeier.
Join, or Die
Join, or Die (saozneg a dalvez Unvaniñ pe mervel) a zo titl ur flemmskeudenn bolitikel brudet savet gant Benjamin Franklin hag embannet evit ar wech kentañ er Pennsylvania Gazette d'an 9 a viz Mae 1754. Skeudenn goshañ unvaniezh an trevadennoù savet gatn un trevadenner breizhveuriat e SUA eo. Ur c'hoadengravadur eo, ma weler un naer rannet en eizh lodenn, padal e oa trizek trevadenn en holl. Dindan kement lodenn a zo e lenner pennlizherenn unan eus an trevadennoù amerikan, pe hini ur rannvro. Arouezet eo Bro-Saoz Nevez (N.E., New England) gant ul lodenn nemetken, padal e oa peder zrevadenn enni d'ar mare-se. Delaware ha Georgia n'emaint ket war an dresadenn.
Embannet e voe ar flemmskeudenn e-kichen ur pennad-stur savet gant Benjamin Franklin ma skrive diwar-benn ar «stad a zisrann» a oa en trevadennoù. thumb|right|200px|Massachusetts Spy ar [[7 a viz Gouere 1774]] Gant an Dispac'h amerikan o tostaat e voe implijet an arouez en-dro, hag ouzhpenn arouez an trevadennoù e teuas da vezañ. D'ar 7 a viz Gouere 1774 e voe lakaet e-kichen titl ar gazetenn Massachusetts Spy gant he c'hrouer Paul Revere. Lakaat a reas an aner da stourm ouzh an aerouant saoz. An naer a weler ivez war banniel-staon morlu SUA (First Navy Jack e anv) hag ivez war Banniel Gadsdeng.
San Biagio Saracinisco
San Biagio Saracinisco, zo ur gumun en Italia, e  proviñs Frosinone.
Kanton Templeuve
Kanton Templeuve a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Ferdinand III an Impalaeriezh Santel
Ferdinand III (1608 in Graz - 1657 e Vienna) a oa impalaer santel.
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas:
Lustra
Lustra zo ur gumun en Italia e proviñs Salerno.
Cersei Lannister
Er stirad skinwel eo c'hoariet Cersei Lannister gant Lena Headey. Headey a zo bet meulet evit he roll er stirad skinwel war ar chadenn HBO. Lakaet eo bet he anv evit pemp Emmy Awards for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series hag ur Golden Globe for Best Supporting Actress. Er c'houlzad 5, ur stumm yaouank eus Cersei a zo c'hoariet gant Nell Williams.
Camphin-en-Pévèle
thumb|250px|right|Lec'hiadur Camphin-en-Pévèle e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Camphin-en-Pévèle a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Saint-Amand-les-Eaux
Saint-Amand-les-Eaux a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Herbie
Herbie zo ur berranv saoznek diwar an anv-badez Herbert.
Jacky Flippot
Jacky Flippot zo un emsaver ganet e Here 1947 ha genidik eus Sant-Visant-al-Lann. Eil-maer Blaen eo, ha prezidant Skol-Uhel Ar Vro. Bet eo bet meur a wech war ar renk evit dilennadegoù ar Rannvro Broioù al Liger hag ar gannaded evit Strollad Breizh.
Emsaver
E-touez ar re gentañ o deus roet o anv da Strollad Breizh, eo aet war ar renk evel emsaver evit meur a zilennadeg e Bro-Naoned. E penn al listenn Ni ho savo Breizh e oa el Liger-Atlantel (hag e Broioù al Liger) evit an dilennadegoù Rannvro e 2010. Evel dilennad en deus roet harp evit krouiñ e 2019 ur c'hlas divyezhek brezhoneg-galleg er skol bublik Andrée-Chedid e Blaen.
Erich Ludendorff
Erich Friedrich Wilhelm Ludendorff (Kruszewnia, anvet Schwersenz da neuze, e rannvro Poznań, 9 a viz Ebrel 1865 – München, 20 a viz Kerzu 1937) a oa ur jeneral alaman hag ur politiker.
E-pad ar Brezel-bed kentañ en doe ul levezon vras war an doare ma voe meret an arme alaman, gant e gomper Paul von Hindenburg, penn an trede Obersten Heeresleitung pe OHL ("Gourc'hemenn kentañ al lu"). Atebek e oa trec'h Emgann Tannenberg ha botezaj Argadenn an Nevezhañv, hag e oa unan eus an dud a savas damkan an Dolchstoßlegende ("mojenn ar goustilhad ouzh ar c'hein"), da lavaret eo lakaat faezhidigezh ar Brezel-bed kentañ war kein an drevourien, an tu-kleiz hag ar Yuzevien alaman). Adal mare Republik Weimar e kemeras perzh gant al luskad Völkisch ; impleget e voe gant Putsch Kapp hag e 1923 gant Putsch Hitler. Ezel en Deutschvölkischen Freiheitspartei ("Strollad alaman frankiz ar bobl") e voe, ha diazezour an Tannenbergbund ("Kevread Tannenberg").
Feniks
Un evn mojennel eo ar feniks (henc'hresianeg : Φοῖνιξ, phoínix), anvet ivez fenis e brezhoneg. Meneget eo e skridoù henc'hresianek Hesiodos ha Herodotos, hag e skridoù latin diwezhatoc'h.
Un evn peurbadus liammet ouzh an Heol eo ar fenis. Betek 1400 vloaz eo padelezh e vuhez ; mervel a ra dre zeviñ, ha diwar e ludu e vez azganet ur fenis nevez. Arouez an adnevezadur en natur dre vras eo, evel an Heol o sevel bemdez, en Istor evel an impalaerezhioù o vont da get hag o sevel en-dro, er relijion evel azginivelezh an eneoù (ar metempsikoz). Evit ar gristenien ec'h eo ar fenis arouez dasorc'hidigezh ar C'hrist ha buhez an dud a vez er baradoz goude o marv.
Stranger Things
Stranger Things zo ur stirad skinwel skiant-faltazi ha spont stadunanat, savet gant Matt ha Ross Duffer evit Netflix. Ar vreudeur a zo bet ivez produerien gant Shawn Levy ha Dan Cohen. Er c'hentañ koulzad emañ an aktourien Winona Ryder, David Harbour, Finn Wolfhard, Millie Bobby Brown, Gaten Matarazzo, Caleb McLaughlin, Natalia Dyer, Charlie Heaton, Cara Buono, ha Matthew Modine, gant Noah Schnapp ha Joe Keery o c'hoari a-bep-eil ivez. Evit an eil koulzad, Schnapp ha Keery a oa deuet da vezañ aktourien penn. Aktourien nevez a oa bet kemeret evel Sadie Sink, Dacre Montgomery, Sean Astin, ha Paul Reiser, gant Priah Ferguson o c'hoari a-bep-eil. Maya Hawke a zo bet kemeret evit an trede koulzad, Ferguson eñ a zo bet kemeret evel aktour penn.
An istor a dremen en ur gêr ijinet anvet Hawkins, en Indiana, e miz Du 1983. Er c'hentañ koulzad e heulier un enklask war steuziadur ur bugel ha darvoudoù dreistordinal erruet e kêr pe tro-war-dro. En eil stirad skinwel, anvet Stranger Things 2, hag a dremen bloaz war-lerc'h e miz Here 1984, e konter penaos e klask an tudennoù distreiñ en ur bed boas ha disoc'h darvoudoù ar c'hentañ koulzad. En trede koulzad, anvet Stranger Things 3, e tremen an istor e miz Gouhere 1985.
Glíma
thumb|300px|Schwingen, gouren Suis Ar glíma (ger islandek) zo un doare gouren eus Island, anavezet a-gozh.
Pulcheria Teodosia
Pulcheria Teodosia (379 – 385) a oa merc'h d'an impalaer Teodosius Iañ ha d'e bried kentañ Aelia Flaccilla.
Glíma
Pevar zra zo pouezus evit ar glíma :
Roccasecca
Roccasecca , zo ur gumun en Italia, e  proviñs Frosinone.
Glíma
Ur sport broadel eo en Island, met bremañ e vez pleustret en un nebeud broioù all ivez (Sveden, Alamagn…),
A la lanterne!
A la lanterne! a oa ur youc'h gallek implijet e Pariz hag e Bro-c'hall e-pad an Dispac'h gall pa veze lazhadegoù direizh ha krouget tud ouzh peulioù al letern-straed er c'hêrioù. Adkavet e vez an droienn er ganaouenn reveulzi Ah ! ça ira (« les aristocrates à la lanterne ! »). Ar c'hazetenner Camille Desmoulins, a blije en em ginnig evel « prokulor meur al letern ». Skrivet en doa ur flemmskrid pe Discours de la Lanterne aux Parisiens evit lakaat anezho da sevel a-du gant lazhadegañ amreizh tud an noblañs.
Adkemer er sevenadur
Setu ul lodenn eus ar ganaouenn Ah ça ira
''Ah ! ça ira, ça ira, ça ira!
Les aristocrates à la lanterne,
Ah ! ça ira, ça ira, ça ira!
Les aristocrates, on les pendra!
Et quand on les aura tous pendus,
On leur fich'ra la pelle au cul.''
Aelia Pulcheria
Aelia Pulcheria (Kergustentin, 19 Genver 398 pe 399 - Gouhere 453) a oa merc'h d'an impalaer Flavius Arcadius, ha c'hoar henañ an impalaer roman Theodosius II. Dimezet e oa d'an impalaer Marcianus (ren : 450-457), ha ren a reas gantañ eus 450 betek he marv e 453.
Anvet e voe da santez koulz gant an Iliz katolik roman hag an Iliz ortodoks ; d'an 10 a viz Gwengolo e vez lidet.
He buhez
E 421 ec'h aozas eured he breur Theodosius II gant merc'h ur retour eus Aten anvet Aelia Eudocia. Neuze e tisteraas he levezon betek 433, pa voe harluet Eudocia war an digarez faos e oa avoultrerez.
Pulcheria
Pulcheria zo un anv-badez latin hag italianek.
Adstummoù
Stummoù d'an anv roet d'ar baotred
Le Mesnil-Amey
Le Mesnil-Amey a zo ur gumun e departamant Manche e Bro-C'hall.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann-soudard d'ar 17 a viz Gouhere abalamour d'ar brezel; lazhet e voe gant un ijienn danvez-tarzh.
Maurice Régamey
Samuel Maurice Régamey, bet ganet e Borysław a-vremañ (Polonia d'ar mare-se) d'ar 7 a viz Genver 1924 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 23 a viz Eost 2009, a oa un aktour (c'hoariva ha sinema), ur filmaozer ha saver senario gall.
E bezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Urzh Laconia
An Urzh Laconia (alamaneg: Laconia-Befehl) a oa bet embannet gant ar Großadmiral Karl Dönitz e-pad an Eil Brezel-bed goude peñse al lestr Laconia. Embann a rae sklaer e oa difennet sikour dreistbeverien kevredet.
Berserk (manga)
Berserk (japaneg: ベルセルク Hepburn: Beruseruku) zo un heuliad mangaoù japanek skrivet ha treset gant Kentaro Miura (1966-2021). Ur manga dark fantasy an hini eo gant feulster ha lodennoù reizhel. Tremen a ra an istor en ur bed krennamzerel europat damijinet dark fantasy. Tro zo da heuliañ avanturioù ur goprsoudard dreistordinal anvet Guts. Hemañ a heuilh Griffith, penn ar bagad goprsoudarded "Band of the Hawk". An temoù pennañ eo an digenvez, ar genseurtiezh hag ar preder evit gouzout daoust hag an denelezh a zo mat pe fall. Diskouez a reer darvoudoù spontus met ivez darvoudoù evurus evit kempouezañ. Brudet eo ar manga kement hag an dresadenn-vev evit implij lies ar feulster hag ar reizh.
Miura en deus kinniget rakskouerenn Berserk e 1988. Da gentañ e oa embannet ar manga er gelaouenn manga Monthly Animal House, ha goude-se adal 1992 er gelaouenn Young Animal, he kenderc'hel a reer d'e embann a-vareoù abaoe. An heuliad manga a zo bet adsavet e stumm heuliadennoù tresadennoù-bev manga. Da gentañ e stumm un heuliad 25 lodenn etre Here 1997 ha Meurzh 1998. Tri film a zo bet ivez, Berserk: The Golden Age Arc, kroget an embann e 2012. Un eil stirad skinwel manga a zo bet embannet e 2016 ha 2017 gant un hollad 24 lodenn.
Diechu e chomo an heuliad manga dre ma'z eo marvet an aozour d'an 20 a viz Mae 2021.
Ailill mac Máta
Ailill mac Máta eo roue ar Gonnachted ha pried ar rouanez Medb e kelc'hiad Ulaid e gwengelouriezh Iwerzhon. Adalek Ráth Cruachan e Ros Comáin e rene.
Tiegezh
Mamm Ailil eo Máta Muirisc, merc'h Mága ag ar Fir Ol nEchmacht, ur skourr ag ar gonnachted. E dad eo Rus Ruad, roue al Laiginiz, hag e vreudeur e oa Cairbre Nia Fer, roue Tara, Find Fili, ha, e testennoù zo, Cathbad, penn-drouiz Conchobar mac Nessa ag Ulaid. En Táin Bó Cúailnge e lavarer e voe dibabet gant Medb evel gwaz, e-lec'h Find, Cairbre and Conchobar, rak ne oa nemetañ en o zouez a oa hep drouk, na gwarizi, nag aon.
Ailill ha Medb o doa seizh mab anvet Maine an holl anezho. Anvioù arall o doa, a-raok bout adanvet goude ma c'houlennas gant un drouiz pe hani a lazho Conhobar ha resev ar respont "Maine". An holl a voe adanvet evel-se:
Sevenet e voe an diougan pa zeuas Maine Andoe a-benn da lazhañ Conchobar, mab Arthur, mab Bruide, ha ne oa ket Conchobar mac Nessa, evel ma soñje Medb. Ur verc'h en doa ivez, Findabair.
Birago Diop
Ur skrivagner hag ur barzh eo Birago Diop (12 a viz Kerzu 1906 e Ouakam, Dakar, Senegal - 25 a viz Du 1989 e Dakar) anavezet da gentañ evit e zarempredoù gant ar morianerezh, ha dre ma a oa bet lakaet dre skrid kontadennoù hengounel al lennegezh afrikan dre gomz, da skouer Kontadennoù Amadou Koumba. Hervez komzoù Roland Colin, drezo "en doa digoret Birago Diop unan eus an hentoù a gas d'ar Spered morian afrikan". Plijout a rae da Léopold Sedar Senghor ivez lakaat dre skrid kontadennoù "a veze renevezet gant Birago Diop o vezañ troet e galleg, gant un arz, o toujañ ouzh ijin ar galleg - ar "yezh-se a habaskted hag a onestiz" -, a zalc'he er memes koulz holl vertuzioù ar yezhoù morian afrikan. N'eus netra da welet gant Kamanda evit bezañ sellet pizh evel bezañ tost outañ. Un akt a zroukrañs hag a dizereadegezh eo ar c'hoant liammañ Birago Diop gant Kama Sywor Kamanda.
Yves Cotten
Yves Cotten, ganet e 1967 e Kemper, zo un treser ha skrivagner levrioù-bugale gallek, darn anezho lakaet e brezhoneg. E Naoned emañ o chom.
Birago Diop
Buhezskrid
Desavet oa bet Birago Diop, mab Ismael ha Sokhna Diawara, gant e vamm hag he breudeur henañ. Ganet e oa bet ha kresket e Ouakam e-lec'h ma heulias er memes koulz an deskadurezh koranek ha skol Frañs. Chom a reas e Frañs evit e studioù a vedisin loened e skol vroadel medisined loened Tolosa ha degemer a reas an diplom e 1934; kejañ gant Léopold Sedar Senghor ha kevrediñ a reas gant emsav ar morianerezh. O labourat evel medisin loened ar strouezheg e meur a vro afrikan (Sudan, Aod an Olifant, Volta Uhel, Maoritania) e voe dedennet Birago Diop gant ar c'hontadennoù a veze bev e meur a lodenn eus an Afrika Kornogel Frañs. Dastum a reas neuze kontadennoù ha fablennoù ar griot Amadou Koumba hag o lakaat a reas dre skrid evit e zastumad kentañ bet embannet e 1947.
Anvet e voe gant ar prezidant Léopold Sédar Senghor kannad Senegal e Tunis etre 1960 ha 1963.
E 1964 e tigoras klinik loened ar Poent E e Dakar. Dimezet en doa gant Marie-Louise Paule Pradère.
Barzhoniezh
« Souffles », barzhoneg brudet Birago Diop embannet en dastumad-mañ a oa dija embannet en ur stumm berr, en Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache gant Léopold Sédar Senghor, embannet e 1948.
Cappelle-en-Pévèle
thumb|250px|right|Lec'hiadur Cappelle-en-Pévèle e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Cappelle-en-Pévèle a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Charlotta
Charlotta zo un anv-badez svedek hag islandek, a vije deuet eus an anv gallek hag alamanek Charlotte.
Nickelodeon
Nickelodeon, anvet alies Nick, a zo ur rouedad chadennoù skinwel amerikan dre fun evit ar vugale.
Émilie du Châtelet
Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil, markizez ar Châtelet, anvet peurvuiañ Émilie du Châtelet (Pariz, 17 a viz Kerzu 1706 – Lunéville, dugelezh Loren, 10 a viz Gwengolo 1749) a oa ur vatematikourez ha fizikourez c'hall, ha pried-kleiz ar skrivagner gall Voltaire. Brudet eo he zroidigezh d'ar galleg eus Principia Mathematica Isaac Newton.
Iliz Ortodoks
Iliz ortodoks ar Reter (ent-ofisiel: Iliz katolik ortodoks), pe Iliz ortodoks ent-berr, pe Iliz reizhkredenn, eo an eil brasañ Iliz kristen er bed, war-lerc'h an hini gatolik, gant un 300 milion bennak a feizidi, ha diazezet dreist-holl en Europa ar Reter hag en Europa ar Gevred. Savet e voe diwar ar c'humuniezhioù kristen kentañ savet gant ebestel Jezuz e proviñsoù reter an Impalaeriezh roman.
Émilie du Châtelet
He buhez
Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil a oa merc'h da Louis Nicolas Le Tonnelier, baron Breteuil, ha da Gabrielle Anne de Froulay. Deskiñ a reas latin gant he zad, hag a-hend-all gregach hag alamaneg, un deskadurezh oet ral d'ar merc'hed. Seniñ ha kanañ a rae. Saloñs a oa ganto er gêr e Pariz, ma veze resevet Fontenelle hag ar barzh Jean-Baptiste Rousseau.
D'he 16 vloaz e voe kinniget gant he zad e lez ar Rejant Philippe d'Orléans (1674-1723), ha plijout a reas dezhi ar vuhez-se ma stagas da verniañ saeoù ha boteier, ha bravigoù.
Iliz Ortodoks
Ortodoksed all a zo ha n'int ket liammet gant ar re-mañ, graet e vez ortodoksiezh ar Sav-Heol eus an hollad-se, diazezet er Reter Nesañ dreist-holl.
Le Mesnil-Angot
Le Mesnil-Angot a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
Dhafer Youssef
Dhafer Youssef (en arabeg : ظافر يوسف) hogen Dhafer bin Youssef bin Tahar Maarref e wir anv, ganet d'an 19 a viz Du 1967 e Teboulba, zo ur soner ha kaner tunizian. Kregiñ a reas da ganañ en euredoù, evel alies er broioù muzulman. Buan e voe brudet e vouezh ma voe pedet da ganañ er skingomz Radio Monastir.
E-pad dek vloaz, entre 1989 ha 1999, eo bet o chom hag o labourat e Vienna, en Aostria. Abaoe 2002 emañ e Pariz o chom. Levezonet eo bet gant sonerezh India, ha kenlabouret en deus gant tud e-leizh : Carlo Rizzo, Paolo Fresu, Nguyên Lê, Iva Bittová, Omar Sosa, Bill Laswell, Nils Petter Molvær, Bugge Wesseltoft, Eivind Aarset, Markus Stockhausen, Gilad Atzmon, Jack DeJohnette hag ar gitarour aostrian Wolfgang Muthspiel, a sone gantañ e 2007 en albom Glow.
Na Cealla Beaga
Na Cealla Beaga (Killybegs e saozneg ) zo ur gêr vihan e kontelezh Dún na nGall en Iwerzhon. Porzh pesketa brasañ ar vro eo, war aod kreisteiz ar gontelezh, nepell diouzh kêr Dún na nGall.
Talvezout a ra an anv Na Cealla Beaga kement hag "Ar C'helloù Bihan" en iwerzhoneg, abalamour d’ar venec'h a oa diazezet eno gwechall-gozh. En hañv e vez ur gouel en enor d’ar besketaerien, ma vez benniget ar bagoù.
E 2016 e oa 1 236 a dud o vevañ e Na Cealla Beaga.