cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Levrioù bannoù-treset liammet ouzh istor Breizh
Rummad "Dampierre", embannet gant Glénat, dastumad "Vécu"
10 levrenn a gaver er rummad-mañ. Savet eo bet an istor gant Yves Swolfs. An tresadennoù a zo gant Pierre Legein. Prantad brezelioù Vañde eo hini avanturioù Julien Dampierre. E Naoned emeur er c'hwec'hvet levrenn, e miz Kerzu 1793. Ober a reer anaoudegezh gant doareoù kriz-meurbet Jean-Baptiste Carrier. Embannet eo bet al levr e 1996.
Rummad "Campus Stellae", embannet gant Glénat
Peder levrenn eus ar rummad-se zo bet embannet abaoe 2013. Pierre-Roland Saint-Dizier a sav an istorioù hag Andrea Mutti an tresadennoù. Hent Sant-Jakez Kompostela er Grennamzer eo an dodenn, evel-just. El levrenn 4, "La mort aux quatre visages, De Vézelay à Compostelle", 2014, e kaver ur marc'heg Grégoire, a oa e servij Yann Moñforzh hag en deus e drubarded pa oa armeoù Roue Bro-C'hall dirak Naoned e 1341. Kontet e vez an darvoudoù er pajennoù 39-47.
Rummad "Les chemins de Malefosse, embannet e ti Glénat
Levrenn gentañ "Les chemins de Malelefosse" (Le Diable Noir) a voe embannet e 1983 en dastumad "Vécu". En istor a oa bet savet gant Daniel Bardet hag an tresadennoù a oa gant François Dermaut. Labourat a reas an daou-mañ asamblez betek al levrenn 12 ("La part du Diable"). Eus al levrenn 13 ("Quiconque meurt..." betek al levrenn 22 ("Fortune vagabonde", 2014) e sav Daniel Bardet an istorioù ha Brice Goepfert an tresadennoù. An tudennoù pennañ a zo daou soudard a vicher alaman en em gav e servij Henri de Navarre e 1539 un tamm dre zegouezh. Emañ ar brezelioù etre Protestanted ha Katoliked oc'h ober o reuz e Rouantelezh Frañs. Meur la levrenn a gas al lenner da Vreizh.
Rummad "Les Chasseurs d'écume" embannet gant Glénat
Diwar-benn pesketourien Douarnenez ha micherourezed ar friturioù e penn kentañ an XXvet kantved.
Rummad Rani embannet gant Le Lombard
Kavout a reer ar merdeer a Sant-MaloùBertrand-François Mahé de la Bourdonnais e-touez tudennoù ar romant istorel bannoù-treset Rani (istor gant Jean Van Hamme hag Alcante, tresañ gant Francis Vallès, embanner Le Lombard. Meneget eo el levrenn 3 (Esclave) bet embannet e miz Ebrel 2012 (ISBN 978-2-8036-2973-2), el levrenn 4 (Maîtresse), bet embannet e miz Eost 2013 (ISBN 978-2-8036-3197-1) hag el levrenn 5 (Sauvage), bet embannet e miz Mae 2015 (ISBN 978-2-8036-3198-8).
Rummad Entre Terre et Mer e ti Soleil
Istor ur paotr yaouank eus Brasparzh o vont da labourat evit tennañ patatez e-kostez Sant-Maloù e 1920) . Ober a ra anaoudegezh gant ar mor ha metoù ar vorutaerien.
Rummad Les souliers rouges, e ti Bamboo, dastumad Grand Angle
E-kerzh an eil brezel bed, miz Mezheven 1944, e Sant-Nikolaz-ar-Pelem... Gant Gérard Cousseau (istor) ha Damien Cuvillier (tresañ).
Rummad Jean-Corentin Carré, l'enfant soldat e ti Paquet
Istor ur paotr yaouank eus ar Faoued aet d"'ar brezel da 15 vloaz goude bezañ kontet gaou a-zivout e oad... Istor gant Pascal Bresson, tresañ gant Stéphane Duval ha Lionel Chouin.
Friedrich Karl Ludwig, Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck
Friedrich Karl Ludwig (1757-1816) a oa Dug Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck war-lerc'h e dad-kozh. Mab e oa da Garl Anton August von Schleswig-Holstein-Sonderburg-Beck.
Krogenn-alc'hwez
Ur grogenn-alc'hwez zo ur wikefre lakaet ouzh un nor pe un arc'h evit alc'hwezañ anezho. E toull ar grogenn e vez lakaet an alc'hwez.
Hoofdplaat
Hoofdplaat (Dwoafplaete e flandrezeg kornôgel) a zo ur rann eus kumun Sluis e proviñs Zeeland en Izelvroioù.
Marc'had Abertawe
thumb|right|300px|Ar moned e-barzh thumb|right|300px Marc'had Abertawe eo brasañ marc'had dindan doenn a zo e Kembre.
Campethera bennettii
Campethera bennettii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Laure Boulleau
Laure Boulleau, bet ganet d'an 22 a viz Here 1986 e Clermont-Ferrand (Puy-de-Dôme, Bro-C'hall), a zo ur velldroaderez etrebroadel c'hall, difennerez kleiz he fost dezhi war an dachenn.
C'hoarioù europat
Ar C'hoarioù europat a zo ur genstrivadeg liessport, aozet gant Poellgor Olimpek Europa, hag a vez dalc'het bep pevar bloaz en ul lec'h disheñvel.
C'hoarvezout a raio ar c'hentañ dalc'h anezhi e Bakou, kêr-benn Azerbaidjan, adalek an 12 betek an 28 a viz Mezheven 2015, gant atletourien o tont eus hanter-kant bro. Sed amañ da-heul an diskiblezhioù kinniget :
Gabriel Ramanantsoa
thumb|Ramanantsoa (tu-kleiz) e 1961 Gabriel Ramanantsoa (13 a viz Ebrel 1906 en Antananarivo - 9 a viz Mae 1979 e Pariz) a oa ur soudard hag ur politikour eus Madagaskar, bet eil prezidant ar vro eus 1972 da 1975.
Departamantoù Unanet
An Departamantoù Unanet, pe an Nav Departamant Unanet eo an anv roet a-wechoù d'an departamantoù gall krouet en Izelvroioù aostrian hag e priñselezh Liège goude ma voent staget ouzh ar republik c'hall en 1795. 200px|thumb| Kartenn departamantoù gall [[Belgia hag an Izelvroioù]]
Gabriel Ramanantsoa
Mont a reas da vinistr kentañ Madagaskar e miz Mae 1972 ha da brezidant d'an 11 a viz Here goude dilez Philibert Tsiranana. Reiñ a reas e zilez d'e dro d'ar 5 a viz C'hwevrer 1975 abalamour d'an dizemglevioù en e c'houarnamant.
Departamantoù Unanet
Istor
Goude trec'het an Aostrianed en emgann Fleurus, d'ar 26 a viz Mezheven 1794, e voe aloubet an Izelvroioù aostrian ha priñselezh Liège gant an armeoù gall. Conformément au décret relatif aux pays réunis à la République française1 du 13 avril 1793, la Convention nationale française décrète le 9 vendémiaire an IV (1er octobre 1795) la réunion de la Belgique et du pays de Liège à la France. Ces territoires sont réorganisés en neuf départements correspondant à peu près aux anciens États des Pays-Bas autrichiens et le sud de l'Entre-Sambre-et-Meuse est attaché au département des Ardennes (décret du 14 fructidor an III 31 août 1795)
An Nav Departamant
Hervez dekred ar 14 fructidor eus ar bloaz III (31 a viz Eost 1795) e voe rannet a-nevez an Izelvroioù aostrian, priñselezh Liège ha broioù all kenstok, gant ar Convention nationale c'hall, etre nav arondisamant pe departamant :
Ouzhpenn-se e voe aozet ur velestradurezh da c'hortoz evit Flandrez hollandat, a oa en departamant Escaut, enni kêrioù Sas-de-Gand, l'Ecluse, Oostbourg, Ysendyck ha Hulst (hiriv e proviñs Zeeland).
José Soler Puig
José Soler Puig (Santiago de Cuba, 10 a viz Du 1916- en hevelep lec'h, 2 a viz Eost 1996), a voe ur skrivagnour spagnolek kuban, romantour, dramaour ha skridvarnour skingomzerezh ha finvskeudennerezh.
Yungipicus moluccensis
Yungipicus moluccensis (Picoides moluccensis kent) a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Picidae.
José Soler Puig
E 1960 e tapas ar priz Casa de las Américas gant e romant Bertillón 166.
Yungipicus moluccensis
Anvet e voe Picus moluccensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Virginia Apgar
thumb|Virginia Apgar e 1966 Virginia Apgar (7 a viz Even 1909 - 7 a viz Eost 1974) a oa ur vedisinez anesteziourez amerikanez. Ganti eo bet krouet prouad Apgar.
Yungipicus moluccensis
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos kent.
Virginia Apgar
Kregiñ a reas gant studioù war ar surjianerezh a-raok mont war-zu an anestezerezh. Dont a reas da vezañ renerez departamant an anestezerezh e skol-veur Columbia. E 1953 e tiazezas prouad Apgar hag a vez graet gantañ evit priziañ yec'hed ar vugale nevez ganet.
Kannerez
Ur gannerez zo ur plac'h a gann an dilhad. Daou zoare zo da gompren ar ger kannañ amañ: pe ar plac'h a laka an dilhad gwenn-kann, pe an hini a sko war ar c'houez gant ur c'holvazh (gwalc'h/bazh).
E kouentoù dalc'het gant leanezed e veze kemeret dilhad lous a veze roet da gannañ da verc'hed fiziet enne hag a veze implijet a-wechoù tost evel sklavezed.
E Breizh
Gwechall e veze kannet dilhad gant ar merc'hed en ur poull-kannañ pe en ur wazh. Gweladennet e vez hiziv kanndioù Pontrev (n'int ket tier e gwirionez) ha lec'hioù all.
Mojenn
Kannerezed-noz a veze gwelet en-dro d'ar poulloù haga c'halle beuziñ ar baotred a glaske merc'heta ouzh skleur al loar.
E kêr
Labourat a rae ar merc'hed e kanndioù a oa gwir dier, ma veze tomm berv ha brevus al labour.
Nosy Be
thumb|Nosy Be Nosy Be (Enez vras e malagasieg) zo un enez tanveneziek e kanol Mozambik. Emañ 8 km diouzh aod gwalarn Madagaskar, e rannvro Diana.
312 km² eo he gorread ha war-dro 37 000 annezad a oa enni e 2010. 26 km zo eus an norzh d'ar su ha 20 km eus ar c'hornôg d'ar reter. Enni emañ menez Lokobe (455 m) ha menez Passot (329 m). Andoany eo ar gêrbenn hag ar porzh pennañ.
Aloubet e voe gant ar C'hallaoued e 1841 ha trevadennet nebeut goude. Diorren a reas ar gounezerezh (kafe, korz-sukr, riz, maniok, ilang-ilang...) met aet eo war-gil hiziv an deiz evit leuskel plas da ensavadurioù evit an douristed.
Gwyn ap Nudd
E droioù
E Kulhwch hag Olwen‎ e sikour ar roue Arzhur da chaseal Twrch Trwyth, an hoc'h-gouez.
Campethera punctuligera
Anvet e voe Picus punctuligerus (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (merien-gwenn dreist-holl).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Hermanas Padilla
Las Hermanas Padilla a oa div ganerez spagnolek eus Los Ángeles, Kalifornia: Margarita Padilla Mora, ganet e 1918, ha María Padilla Mora, ganet e 1920. Genidik e oant eus Tanhuato, e Michoacán. Aet e oa o zud da chom da Galifornia er bloaz 1920.
Kanañ a rejont er skingomz, hag enrollañ ur bladenn en 1937, gant kanaouennoù evel  Por qué será ha La barca de oro. Ouzhpenn kanaouennoù mec'hikan e oa  corridos ha boleros evel Mis ojos me denuncian, Confesión ha re all. Da gentañ ne vezent klevet nemet e skingomzoù mervent SUA met tamm ha tamm ivez en hanternoz Mec'hiko, hag er vro a-bezh, hag alese buan dre Suamerika. Diwar o fladennoù e voe ganet, en Colombia, ar “música de carrilera”.
María a ganas ivez en Dueto Azteca, hag ac'h eas da chom da gêr Montebello (California), ha Margarita ac'h eas da gêr México.
Yr Ysgwrn
240px|thumb|right|An ti 240px|thumb|right|Gerald Williams, niz da [[Hedd Wyn dirak dor-dal an ti]] 240px|thumb|left|Ar Gador Zu Un ti-ferm war-dro un hanterlev er reter da Drawsfynydd eo  Yr Ysgwrn e Gwynedd e Kembre. Ti ar barzh Hedd Wyn e oa, ha kerent dezhañ eo a zo perc'henned. Ar Gador Zu (kador barzh Eisteddfod Genedlaethol e Penbedw, 1917) a weler er saloñs. Degouezhout a reas-hi gant an tren eus Liverpool gant ur pezh lien du warni.
Film
Tammoù eus ar film Hedd Wyn zo bet filmet gant Paul Turner en ti pe war-dro Yr Ysgwrn.
Emgann Cabo Fisterra (1805)
Emgann Cabo Fisterra (bataille des Quinze-Vingt e galleg) a c'hoarvezas d'an 22 a viz Gouhere 1805 dirak Cabo Fisterra, e Galiza, e-pad brezel an Trede Kenunaniezh.
Trec'h e voe ar Saozon, dindan Calder, war ar C'hallaoued hag ar Spagnoled, dindan Silvestre de Villeneuve.
La Garnache
La Garnache a zo ur gumun, bremañ e Vande.Ur gêr a 4,524 a annezidi enni eo (2011)
Tarzan
180px|thumbnail|dehou|Golo Tarzan of the Apes Tarzan a zo un haroz faltazi bet ijinet gant Edgar Rice Burroughs e 1912 en e romant Tarzan of the Apes. Brudet eo deuet Tarzan da vezañ peogwir eo bet implijet da haroz filmoù ha bannoù-treset, daoust ma n'eo ket bet doujet d'an dudenn orin er filmoù. Tarzan zo un haroz a denn da vojenn an hini gouez jentil (Gwener e-barzh Robinson Crusoe, skridoù kentañ J-J. Rousseau...) ha da hini ar vugale ouez (evel Mowgli e-barzh  Levr ar janglenn gant Rudyard Kipling, Romulus ha Remus). Tennañ a ra ivez da gelennadur ar darwinouriezh sokial, hag a levezonas skrivagnerien all evel Jack London ha Robert Ervin Howard.
E vuhez (evel ma voe ijinet)
Tarzan zo anezhañ mab brientinien saoz degouezhet er janglenn en Afrika goude un taol-dispac'h. Pa varv e dud ez eo degemeret Tarzan gant ur strollad marmouzien bras anvet orang Burroughs. Ar sepsad-se n'eo ket anavezet gant ar skiantourien, met perzhioù boutin (evel ur seurt lavar) en deus gant hini ar gorilhed, hini ar chimpanzeed ha hini an hominideged kentañ. E lavar an oranged e talvez Tarzan kement ha kroc'hen gwenn, met John Clayton III, Lord Greystoke, eo e anv gwir. thumbnail|dehou|200px|Kartenn da vrudañ Tarzan, 1918 Abaoe m'eo bihan en deus ranket Tarzan chom bev er janglenn, ha setu perak eo deuet da vezañ barrekoc'h evit atleted ar bed sevenaet. Speredek eo ivez, ha dont a ra a-benn da zeskiñ saozneg e-unan, dre sellout ouzh levrioù skeudennoù bet degaset gant e dud. Er romantoù ez eo Tarzan un den a oar saozneg mat, ar pezh n'eo ket gwir er filmoù. Kejañ a ra Tarzan gant tud gour evit ar wezh kentañ pa'z a da Baltimore|Valtimore er Stadoù-Unanet. Met dianzav a ra ar sevenadurezh vodern hag e kav gwelloc'h distreiñ d'ar janglenn. E-pad e droioù-kaer e tizolo kêrioù disoñjet evel Opar pe c'hoazh bedoù kollet evel Pal-ul-don.
Bannoù-treset
Ken abred hag e 1929 ez eus bet savet bannoù-treset gant Tarzan da haroz gant Harold Foster. Comic strips e oant, da lavaret eo e vezent embannet e-barzh kazetennoù pemdeziek pe sizhuniek. Alies e vez lavaret ez eo Burne Hogarth a savas ar re wellañ anezho, etre 1936 ha 1980.
Picumnus innominatus
Picumnus innominatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Tarzan
Filmoù gant Elmo Lincoln
thumbnail|dehou|Skritell ar film The Adventures of Tarzan gant Elmo Lincoln (1921) thumbnail|dehou|Elmo Lincoln o c'hoari perzh Tarzan
Picumnus innominatus
Boued
Bevañ a ra diwar verien ha merien-gwenn peurliesañ.
Tarzan
Filmoù gant Frank Merrill
dehou|thumbnail|Frank Merrill er film Tarzan the Tiger
Picumnus innominatus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag Iskevandir India :
Tarzan
Film gant Casper Van Dien
1997 : Tarzan and the Lost City sevenet gant Carl Schenkel gant an aktorien Casper Van Dien, Jane March
Iain MacMillan
thumb|right|200px|Iain MacMillan en Abbey Road Café Iain MacMillan, bet ganet d'an 20 a viz Here 1938 e Càrn Fheusda (Skos) a oa ul luc'hskeudenner breizhveuriat brudet abalamour ma oa bet savet gantañ luc'hskeudenn ar strollad The Beatles o treuziñ Abbey Road e Londrez evit golo o albom Abbey Road, deuet da vezañ unan eus an anavezetañ er bed. Warni e c'halled merzout e oa Paul McCartney an hini nemetañ o kerzhout diarc'hen : diwar neuze e oa bet savet ar vojenn ma oa marv MacCartney !
D'an 8 a viz Eost 1969 e-tro 10e00 diouzh ar beure e oa bet tapet al luc'hskeudenn-se gant MacMillan, hemañ ziwezhañ bet dibabet gant John Lennon. Pignet gant ur skeul en devoa tapet c'hwec'h kliche e-kerzh ar prantad bet roet dezhañ, da lâret eo dek munutenn na mui na ken ! Gant izili ar strollad sonerezh e oa bet choazet kliched ar golo a-barzh fin ar gont.
Div wech hepken en devoa adlabouret MacMillan gant ar Beatles kozh : da gentañ gant John Lennon ha Yoko Ono da geñver pladenn Happy Xmas (War Is Over) ha gant Paul McCartney evit e bladenn Paul Is Live o klask drevezañ hag ober goap ouzh al luc'hskeudenn mil vrudet eus Paul o treuziñ ar straed gant ur c'hi.
Aet e oa bet da Anaon d'an 8 a viz Mae 2006 e Dùn Dèagh (Skos).
Picumnus spilogaster
Picumnus spilogaster a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Luís Iañ Portugal
Luís I, pe Loeiz I Portugal, (1838-1889) a voe roue Portugal eus 1861 da 1889.
Dimezet e oa da Maria Pia Savoia.
Picumnus rufiventris
Picumnus rufiventris a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Asthenurus rufiventris (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Kenneth E. Stager
Kenneth E. Stager, bet ganet d'an 28 a viz Genver 1915 en Uniontown (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 2009 e West Los Angeles (Kalifornia, SUA), a oa un evnoniour stadunanat.
Lakaet e voe da Mirour Mirdi istor naturel kontelezh Los Angeles (Natural History Museum of Los Angeles County).
Picumnus sclateri
Picumnus sclateri a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Dougen a ra anv al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Richard Simmons
Milton Teagle "Richard" Simmons bet ganet e New Orleans (Louiziana, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 12 Gouere 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Alcide Dessalines d'Orbigny
Alcide Charles Victor Marie Dessalines d'Orbigny, bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1802 e Koeron (Liger-Izelañ, Breizh) hag aet da Anaon d'an 30 a viz Mezheven 1857 e Pierrefitte-sur-Seine (Seine, Bro-C'hall), a oa ur blodegour, un ergerzher, naturour hag ur paleontologour gall.
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Picumnus dorbignyanus — eus ar c'herentiad Picidae da zougen bri dezhañ.
Paul Reubens
Paul Rubenfeld, ganet e Peekskill (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 27 a viz Eost 1952, zo un aktour stadunanat, skrivagner, produour filmoù, ha komedian war un dro.
Breskens
Breskens (Bresjes e flandrezeg kornôgel) a zo ur rann eus kumun Sluis e proviñs Zeeland en Izelvroioù.
Dugelezh Modena ha Reggio
Dugelezh Modena ha Reggio zo ur stad a voe en Italia etre 1452 ha 1859. Etre daouarn an Tiegezh d'Este e oa da gentañ, etre re an Habsbourg-Este goude. Er bloaz 1859 e voe staget ouzh Rouantelezh Sardigna.
Wilfred Owen
thumb|Wilfred Owen, barzh ha soudard thumb|Bez Wilfred Owen (kreiz), e bered kumun [[Ors]] Wilfred Edward Salter Owen, ganet d'an 18 a viz Meurzh 1893 e Croesoswallt ha lazhet er Brezel-bed kentañ d'ar 4 a viz Du 1918, zo ur barzh saoz, a orin kembreat, marvet en Ors (departamant Norzh, Bro-C'hall). Unan eus gwellañ barzhed ar brezel-se eo.
E wrizioù e Kembre
E eontr Edward Shaw Owen en doa c'hoariet mell-droad e skipailh Kembre. Hervez an istorourez Hafina Clwyd e 'Rhywbeth Bob Dydd', e kustume Wilfred mont da vakañsiñ da di-ferm Glan Clwyd, e Rhewl e-kichen Rhuthun.
E vuhez
Ur pennad e voe kelenner saozneg e Bourdel ma reas anaoudegezh gant ar skrivagner anarkour Laurent Tailhade, ha kenskrivañ e galleg a rejont.
E varzhoniezh
Disheñvel-mat e oa e vouezh diouzh hini Rupert Brooke a gane meuleudi d'ar brezel. Kamarad e oa d'ar varzhed Siegfried Sassoon ha Robert Graves.
Lazhet e voe Wilfred Owen ur sizhun a-raok fin ar brezel. Isletanant er Manchester Regiment e oa. Pa sone kleier ar peoc'h en iliz parrez e tegouezhe ar c'heloù eus e varv d'e dud.
Ger-mell amstrizh
Yezhoniourion zo a gavdezho n'eo an anvioù-gwan niverenniñ nemet un isrummad eus ar gerioù-mell, da vezañ renket e-touez ar re amstrizh ivez.
Peurvuiañ e komzer eus ger-mell amstrizh unan, met yezhoù zo, evel ar galleg, o deus ur ger-mell amstrizh lies:
E brezhoneg
E brezhoneg ez eus teir furm d'ar ger-mell amstrizh un, ul, ur, nemet ne vez ket graet gant ul e gwenedeg.
Meur a zoare zo da zistagañ, hervez ar rannyezhoù.
Ne vez ket implijet ar ger-mell amstrizh el liester peurvuiañ. Koulskoude e vez lavaret a-wechoù:
Article (grammar)
Sasia ochracea
Sasia ochracea a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Ready-made
Ready-made a reer eus kement objed bet dibabet gant un arzour ha lakaet da oberenn arzel gantañ. Ar re gentañ a voe krouet gant Marcel Duchamp, ha meur a arzour en deus implijet an teknik-se war e lerc'h. Roue de bicyclette (1913) eo ar ready-made kentañ bet savet gant Marcel Duchamp, daoust ma rae ready-made skoazellet anezhi. Fontaine, savet gantañ e (1917) a voe ar ready-made brudet kentañ. En ur brezegenn a zistagas er Museum of Modern Art e 1961 e lavaras Duchamp e oa hervezañ daou seurt ready-made : ar re skoazellet (ready-made aided), ma ouzhpenne un draig bennak hag ar re gemm-ouzh-kemm (reciprocal ready-made), da ziskouez an diforc'h a zo etre un oberenn arzel hag ur ready-made (implijout ul livadur gant Rembrandt da daol da feriñ, da skouer).
Sevel un oberenn ready-made a dalvez kement ha mont a-enep da reolennoù diazez an arzoù evel ar barregezhioù (da livañ, da skouer), ar fil, hag ar pezh a dalvez sevel un oberenn. Gant ar ready-made ez eo trawalc'h envel ha lakaat war ziskouez. Dibab un dra, degas kemmoù d'ar gendestenn ha da statud an traoù eo perzhioù nemeto an arzourien a sav oberennoù ready-made. Trawalc'h eo dezho lavarout un oberenn arzel eo. Sevel ur ready-made a dalvez ivez ez eo pouezusoc'h ar mennozh evit an oberenn hec'h-unan : Duchamp a lakaas Fontaine (1917) da vezañ brudet dre dapout luc'hskeudennoù anezhi, padal e oa bet kollet an oberenn orin. Pa ziskouezas anezhi en-dro er bloavezhioù 1960 e tiskouezas eilskeudennoù nemetken.
Duchamp a lavaras ivez ne oa netra kenedus en e oberennoù ready-made met kentoc'h digasted. Oberennoù ready-made a voe savet ivez gant arzourien dada evel Man Ray, Kurt Schwitters pe Francis Picabia, har arzourien al luskad dreistgwirvoudel.
Arzourien bet levezonet gant oberennoù ready-made Duchamp :
Irienn Cellamare
Irienn Cellamare a oa un irienn aozet gant Spagn e 1718 evit tennañ rejañs rouantelezh Bro-C'hall digant Philippe d’Orléans.
Dont a ra hec'h anv eus hini Antonio del Giudice, priñs Cellamare, kannad Felipe V, roue Spagn, e Bro-C'hall.
Manuel II Portugal
E vuhez
Mab yaouankañ Carlos Iañ Portugal e oa. E vamm e oa ar briñsez c'hall Amélie d'Orléans. Lazhet e voe e dad hag e vreur henañ gant ar Republikaned en ur gwalldaol ha gloazet e voe Manuel ivez, hag eñ 19 vloaz.
D'ar 4 a viz Here 1910 e rankas tec'hel da Gibraltar, a oa d'ar Saozon. Aleshont ez eas da chom da Vro-Saoz ma skrivas diwar-benn lennegezh Portugal. Eno e varvas e Twickenham e 1932.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'ar briénsez alaman Auguste Viktoria von Hohenzollern.
Kanton Saint-Lô-1
Kanton Saint-Lô-1 a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Saint-Lô-1 a ya 11 kumun hag ul lodenn Saint-Lô d'ober anezhañ:
Maria Emilie Snethlage
Henriette Mathilde Maria Elisabeth Emilie Snethlage, bet ganet d'an 13 a viz Ebrel 1868 e Kraatz (Kengevread Hanternoz Alamagn d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Du 1929 e Porto Velho (kêr-benn stad Rondônia, Brazil), a oa un evnoniourez ha naturourez vrazilian a orin alaman.
E Brazil e kasas an darn vrasañ eus he micher, adalek 1905 betek he marv ; renerez Museu Paraense Emílio Goeldi e voe etre 1914 ha 1921.
Groove Boys
Groove Boys a zo anv ur strollad breizhat ennañ 14 pe 15 soner (6 bombard, 3 pe 4 binioù, ur saksofon, div drompilh, taboulinoù tredan hag ar groove box), krouet eo bet en hañvezh 2002. Meskañ a reont sonerezh ar bloavezhioù 1980 gant sonerezh Breizh (bombard ha binioù). Embannet o deus un albom live anvet C'est quoi ton machin ? gant 18 ton.
Kemeret o deus perzh e meur a abadenn, war Europe 2 gant Arthur, er skinwel war France 3 ha TV Breizh. Bet int en ur radio er Republik Tchek zoken. Sonet o deus e meur a festival bras ivez, e 2004 en Erer Kozh gant ar Fabulous Trobadors, e 2006 hag e 2007 e Festival des Terre Neuvas e Bowidel, e 2008 e Brest 2008 hag er Celtival du Don etzeterra, e 2009 en Emvod ar Gelted hag e Gouel Kan ar Vartoloded.
Geronima Mazzarini
Girolama Mazzarini pe Geronima Mazzarini, pe Mazzarino, (Roma, 5 a viz Kerzu 1614 - Pariz, 29 a viz Kerzu 1656) a oa c'hoar d'ar c'hardinal Jules Mazarin (Giulio Mazzarini), kentañ ministr ar roue gall Loeiz XIV. Mamm e oa d'ar pemp c'hoar Mancini, brudet evel ar Mazarinettes e lez Bro-C'hall.
Buhez
Merc'h e oa da Pietro Mazzarino hag Ortensia Buffalini. E 1634 e timezas d'ar baron roman Michele Mancini († 1660). Dek bugel o doe, pevar mab ha c'hwec'h merc'h :
Concetta Barra
Concetta Barra a oa ur ganerez hag un aktourez italian ha dreist-holl napolitanek. Mamm eo d'ar c'haner napolitanek Peppe Barra.
Banniel Niger
Banniel Niger eo banniel broadel Bro-Niger. Un triliv a-led eo, orañjez, gwenn ha gwer, gant ur ront orañjez e-kreiz. Diskouez a ra ar vandenn orañjez dezerzhioù norzh ar vro hag ar vandenn wer lodenn strujus su ar vro treuzet gant ar Stêr Niger aroueziet gant ar vandenn wenn. Ar ront kreiz eo an heol a sked war ar vro. Divoas eo ar c'henfeurioù 6:7, tost karrez.
Kunsthistorisches Museum
Ensavadur
Kunsthistorisches Museum eo anv ar mirdi koulz ha hini an ensavadur. E 2007 e voe gweladennet gant 619.318 den.
Istor
Digoret e voe e 1891, er memes koulz hag an Naturhistorisches Museum, gant an impalaer Franz Joseph I Aostria-Hungaria. Heñvel eo talbennoù an daou savadur, ha keñver-ha-keñver emaint er Maria-Theresien-Platz. An daou savadur a voe savet etre 1872 ha 1891 diwar steuñvioù treset gant Gottfried Semper ha Karl Freiherr von Hasenauer.
Goulenn a reas an impalaer ma vefe savet daou savadur er Ringstraße da ziskouez dastumad oberennoù arz ar re Habsburg. Savet eo bet an talbenn gant krag, hag ar savadur a zo dezhañ stumm un hirgarrezenn. Ur volz-toenn 60 metrad uhelder dezhi a zo e lein. Diabarzh ar savadur a zo kinklet gant marbr, follennoù aour ha livadurioù: un oberenn arzel eo ivez.
D'an 11 a viz Mae 2003 e voe laeret unan eus pezhioù talvoudusañ ar mirdi, Holener Cellini savet gant Benvenuto Cellini. Adkavet e voe d'an 21 a viz Genver 2006 en ur voest douaret tost ouzh kêr Zwettl en Aostria.
Diskouezva al livadurioù
E-touez oberennoù pennañ an diskouezva livadurioù emañ:
Dastumadoù ar Kunsthistorisches Museum:
Rejañs
Ur rejañs zo ur marevezh eus istor ur briñselezh, ur rouantelezh, pe un impalaeriezh, ma vez lakaet un den da ren e-lec'h an unpenn reizhveliek, pe ezvezañs (evit ober ar brezel en estrenvro, da skouer) pe re yaouank da sammañ ar galloud. Ur c'huzul rejañs a vez staliet, priñsed ha tud a renk uhel ennañ, ur rejant en e benn ha entitlet evit ober evel un unpenn.
Meur a rejañs zo bet, ken e-kerzh istor Breizh ken e-kerzh hini ar broioù all.
San Tropez
San Tropez (Sant Tropetz) a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer saoz Roger Waters e-unan-penn.
Pedervet kanaouenn an albom Meddle gant Pink Floyd an hini eo, o tont war-lerc'h Fearless hag a-raok Seamus. Jazzy he zon ez eo anavezet en abeg d'ar solo gitar kaset da benn gant David Gilmour a son e venveg o riklañ ur bottleneck ouzh ar c'herdin anezhañ ; ur solo piano gant Richard Wright a respont dezhañ en dibenn.
Ne oa ket dianav Sant Tropetz tamm ebet da izili 'zo eus Pink Floyd dre m'o devoa kanet Syd Barrett (1946-2006) ha David Gilmour e leurenn tavarnioù ar porzh bihan, e penn-kentañ ar bloavezhioù 1960 a-raok na vije savet ar strollad brudet. E San-Tropetz an hini eo ivez e voe dalc'het d'an 8 a viz Eost 1970 gant Pink Ployd ur sonadeg hag a reas berzh bras : skignet e voe e-barzh Pop 2, un abadenn skinwel c'hall kinniget gant Patrice Blanc-Francard (1942-).
Ar gerioù...
An doare ma vez distaget ar gerioù diwezhañ eus ar ganaouenn Making a date for Later by phone And if you're alone I'll come home. gant Roger Waters a reas d'un istorig fentus genel en Italia. E-pad pell amzer e kredas da dud 'zo — betek an arzourez Rita Pavone (1945-) hec'h-unan — e veze kanet Making a date for Rita Pavone...
Melanerpes pygmaeus
Melanerpes pygmaeus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Centurus rubriventris pygmaeus (kentanv) da gentañ-penn (e 1885) gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Kreizamerika :
Juan Ramón Jiménez
Juan Ramón Jiménez Mantecón (Moguer, Proviñs Huelva (Spagn), 23 a viz Kerzu 1881 - San Juan (Puerto Rico), 29 a viz Mae 1958) a oa ur skrivagner spagnol, brudet abalamour d'e varzhoniezh.
E brezhoneg
Troet e brezhoneg
E kembraeg
Troet eo bet e kembraeg.
Gouzougenn uhel
Ur c'houzougenn uhel zo ur c'houzougenn a vez da stammennoù skañv. Diouzh ar c'hiz eo bet e dibenn an XXvet kantved.
Kanton Saint-Lô-2
Kanton Saint-Lô-2 a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Saint-Lô-2 a yae 16 kumun (12 bremañ) hag ul lodenn Saint-Lô d'ober anezhañ:
Augustonemetum
Augustonemetum e oa anv ar gêr galian-ha-roman a oa el lec'h m'emañ bremañ Clermont-Ferrand. Oppidom nevez an Arverned e oa adalek aloubadeg ar Romaned.
Juscelino Kubitschek (disheñvelout)
Juscelino Kubitschek a c'hall bezañ evit :
Juscelino Kubitschek a oa bet prezidant Brazil etre 1955 ha 1961. Meur a lec'h a zo bet badezet gant e anv evel:
Pachyptila vittata
Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged, pesked ha stivell.
Annez
Bevañ a ra al labous en un takad hag a ya eus gevred Meurvor Atlantel da vervent Meurvor Habask.
Alfonso IV d'Este
Alfonso IV d'Este, bet ganet e Modena e 1634 hag aet da Anaon er memes kêr d'ar 16 a viz Gouere 1662, a oa dug Modena.
E vuhez
Mab e oa da Francesco Iañ d'Este, dug Modena ha Reggio, ha d'e bried kentañ Maria Farnese (1615-1646), a oa merc'h da Ranuccio Iañ Farnese, dug Parma.
Dug e voe goude marv e dad e 1658. Mervel a reas yaouank, d'an oad a 28 vloaz.
Eured ha bugale
E 1656 e timezas da Laura Martinozzi, unan eus nizezed ar c'hardinal Jules Mazarin.
Daou vugel o doe :
E eontr kardinal, Rinaldo d'Este, pe Rinaldo III Modena, a voe dug war e lerc'h.
Meta-oppidom
Ger ijinet evit un oppidom az afe d'ober anezhañ meur a gêr pe meur a gêriadenn, pep hini anezho ur garg (kenwerzh, relijion, brezel...). Oppidom Corent, da skouer, a c'hallfe bezañ ul lodenn eus meta-oppidom an Arverned. Tost a-walc'h eo ar ster da hini ar ger "keoded" a-benn ar fin, un dra bennak etre "kêr", "broad" ha "stad".
Ne vez ket implijet alies ar ger-mañ, ha pa vefe e-touez an henoniourien zoken. Ne vez kavet nemet en un nebeud pennadoù henoniezh. N'eo ket anavezet a-walc'h kevredigezh ar c'halianed evit gouzout hag-eñ e oa eus "meta-oppidomoù" e gwirionez: un doare da gompren ha da zisplegañ aspadennoù o c'hêrioù eo, ha netra ken.
Rostock
thumb|250px|An Neuer Markt (Marc’had Nevez) e Rostock. Rostock zo ur gêr e hanternoz Alamagn. Kêr vrasañ stad Mecklenburg-Vorpommern eo. E 2006 e oa 200 414 den o chom enni.
En em astenn a ra Rostock war ribl ar stêr Warnow, a-hed un 20 km bennak, betek genoù ar stêr-se ; Warnemünde, ur c’harter eus Rostock, zo ur porzh bras war aod ar Mor Baltel. Rostock eo eil porzh brasañ Alamagn war ar Mor Baltel hiziv, goude Lübeck.
Savet e voe en, gant Slaved, dindan an anv polabek Roztoc, a dalveze "lec’h ma’z eo ledan ar stêr". Diwezhatoc’h e teuas da vezañ unan eus kêrioù an Hansa, ar c’hevre kenwerzhel galloudus a unane kêrioù bras war aodoù hanternoz Europa evel Bremen pe Hamburg. Skol-veur Rostock a voe savet e 1419.
thumb|left|350px|Rostock
Tud brudet
E Rostock eo ganet
Porta
Porta zo un anv-lec'h hag anv-tiegezh.
Afrika ar C'heheder C'hall
Afrika ar C'heheder C'hall (galleg: Afrique-Équatoriale française, berraet en AEF) a oa ur gouarnamant hollek hag a vode meur a drevadenn dalc'het gant ar Frañs en Afrika ar C'hreiz. Peder zrevadenn a yae d'hec'h ober: Gabon, Kongo C'hall, Oubangui-Chari ha Tchad. E Brazzaville e oa ar pennlec'h. Padout a reas eus 1910 betek 1958.
Golda Meir
Golda Meir (גולדה מאיר en hebraeg, جولدا مائير en arabeg) a oa Kentañ Ministr Israel etre 1969 ha 1974.
Ganet e voe d'an 3 a viz Mae 1898 e Kiev, a oa en Impalaeriezh Rusia d'an ampoent. Anvet e oa Golda Mabovitch neuze (Голда Мабович en ukraineg). Merc'h e oa da Blume Naidich ha Moshe Mabovitch, ur c'halvez. Mont a reas ar familh da vevañ da v-Milwaukee, e Wisconsin, er Stadoù Unanet. He zad a gavas labour eno, evel kalvez, hag he mamm a zalc'he ur stal ispisiri. Yaouank-kenañ e krogas da labourat, da sikour he mamm. Kuitaat a reas ti he zud a felle dezho gwelet anezhi o timeziñ ha mont a reas da vevañ gant he c'hoar henañ a oa o vevañ e Denver, e Colorado. Ganto e klevas komz eus mennozhioù nevez, ar sionouriezh, gwirioù ar merc'hed, al lennegezh, ar sindikadoù... E Denver ivez e reas anaoudegezh gant Morris Meyerson, a zeuas da vezañ he gwaz pa voe 19 vloaz.
Gergovia
Gergovia e oa oppidom an Arverned, kêr-benn ar bobl-se hervez Julius Caesar.
Golda Meir
E 1921 e tivizas Golda hag he gwaz Morris Meyerson, sionourien o-daou, mont da vevañ da Balestina. Eno e rejont o annez e Tel Aviv da gentañ a-raok labourat en ur c'hibboutz e hanternoz ar vro e-pad pevar bloaz, distreiñ da Del-Aviv ha mont da Jeruzalem a-benn ar fin. E 1928 e krogas Golda da labourat eno evit ar sindikad Histadrout. Kuitaat a reas he gwaz ha mont da vevañ gant he bugale da Del-Aviv. Er bloavezhioù 1930 e voe dilennet da zileuriadez Strollad al Labour e bodad-ren ar sindikad.
Gergovia
Hervez henoniourien zo ne vefe deuet Gergovia da vezañ oppidom an Arverned nemet goude Brezel Galia. Buan a-walc'h en em gavas ar galloud politikel en Augustonemetum.
Un emgann brudet a c'hoarvezas e Gergovia e-kerzh Brezel Galia, e 52 kent J.-K..
Golda Meir
D'ar 17 a viz Meurzh 1969 e teuas da vezañ Kentañ Ministr Israel. Ar wech kentañ e oa (hag ar wech nemeti ivez) ma oa ur vaouez e penn ar vro. Chom a reas en he fost betek an 3 a viz Mezheven 1974, pa roas he dilez. E-pad an amzer ma voe er galloud e voe lesanvet ar "Vaouez Houarn", abalamour d'he fennegezh, bloavezhioù a-raok ma voe roet al lesanv-se da Margaret Thatcher, Kentañ Ministr Breizh-Veur E-pad ar mare ma oa e penn ar vro e c'hoarvezas meur a dra a bouez evit Israel : muntret e voe unnek sportour israelat er C'hoarioù Olimpek, e München, e 1972 ; hag e miz Here 1973 e c'hoarvezas Brezel Yom Kippour, etre Israel hag ar broioù arab tro-dro. Abalamour ma voe kavet abeg en doare ma oa bet renet ar brezel-se, e roas Golda Meir he dilez e miz Mezheven 1974, daoust ma oa aet ar maout gant he strollad e dilennadeg kannaded Kerzu 1973. . Yitzhak Rabin eo a zeuas da vezañ kentañ ministr war he lerc’h, e Mezheven 1974.
Diplodus
Diplodus zo ur genad e rummatadur ar pesked.
Golda Meir
E 1975 e voe roet Priz Israel dezhi, evel garedon evit ar servij he doa rentet d’ar stad.
Aquila
Aquila eo anv latin an erer.
Eost 2012 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2012 e Breizh
Águila
Águila eo anv an erer e spagnoleg.
John Todd Zimmer
John Todd Zimmer, bet ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1889 e Bridgeport (Ohio, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Genver 1957 e White Plains (stad New-york, SUA), a oa un evnoniour stadunanat.
E 1977 e voe roet e anv d'ur genad golvaneged — Zimmerius — eus ar c'herentiad Tyrannidae, gant an evnoniour stadunanat Melvin Alvah Traylor Jr. (1915-2008).
Koan Diwezhañ
Ar Goan Diwezhañ, pe Ar Goan Ziwezhañ (Ultima Cena e latin hag en italianeg), eo ar goan a voe debret gant Jezuz hag e zaouzek abostol a-raok dezhañ bezañ harzet ha kaset d'ar marv, hervez a zo kontet en Aviel. En ul lec'h anvet cenaculum (cenacolo en italianeg) eo e c'hoarvezas ar pred, a seblant bezañ ul lec'h ma en em gavas an dud-se ouzhpenn ur wech.
En Aviel
Meneget eo ar goan-se en Aviel:
Ar goan
E-kerzh ar goan-se ez eus anv eus kemer bara ha gwin hag eus Jezuz en dije lavaret Grit kement-se e koun din-me. Hervez an Ilizoù eo neuze e voe savet sakramant an Eukaristiezh.
Ar c'halir santel a vez lavaret abaoe eus ar c'hib ma voe evet gwin, hag aze emañ gwrizienn ar mojennoù diwar-benn ar Graal Santel.
Lid
Eñvoret e vez ar Goan Diwezhañ gant ar pab hag an dud a Iliz da Yaou Gamblid, pa vezont o walc'hiñ treid tud paour (trizek a-wechoù) hag o servij koan dezho.
Ar Goan Diwezhañ en Arzoù
Livet eo bet an darvoud gant kalz arzourien adalek dibenn ar Grennamzer. Livañ ar Goan Diwezhañ a veze graet evit kelenn an dud ha stourm ouzh an disivouderien a zistaole sakramant an aoter. Adalek an Azginivelezh e teuas da vout unan eus sujedoù pennañ al livourien. Peurvuiañ e weler an daouzek abostol, ha Yann an Avielour en e gichen. Alies e c'haller anavezout Judaz ivez.
Rannvro Emren Tibet
Rannvro emren Tibet pe Rannvro emren Xizang (tibeteg: བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་; Wylie: Bod-rang-skyong-ljongs; sinaeg: 西藏自治区; 西藏自治區; pinyin: Xīzàng Zìzhìqū) a zo unan eus ar pemp Rannvroioù emren eus Republik Pobl Sina. Er mervent emañ. Savet eo bet ar rannvro e 1965 gant un darn eus Tibet istorel. Lhasa eo ar pennlec'h. Un tri milion a dud a zo o chom enni.
Putot-en-Auge
Putot-en-Auge a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Putot-en-Auge Churchyard
Soudarded e oant er Parachute Regiment. 31 anezhe a varvas d'an 18 hag an hini all d'an 19 a viz Eost 1944 e-pad Dilestradeg Normandi.
William Henry Phelps
William Henry Phelps, bet ganet d'ar 14 a viz Mezheven 1875 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1965 e Caracas (kêr-benn Venezuela), a oa un den a aferioù hag evnoniour stadunanat.
Gwisket e voe botoù William H. Phelps gant unan eus e vibien dre ma'z eas William Henry Phelps Jr. (1902-1988) da evnoniour ivez.
Campethera nivosa
Campethera nivosa a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Dendromus nivosus (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Rosamund Clifford
Rosamund Clifford (a-raok 1150 – war-dro 1176), lesanvet "The Fair Rosamund" pe "The Rose of the World", a oa ur goantenn brudet ha serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz.
Hieraaetus
Hieraaetus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ erered, krouet e 1844 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
Terra Eco
Terra Eco a zo ur gelaouenn viziek c'hall. embannet e vez bep miz war internet hag er stumm paper. Krouet e oa bet d'ar 5 a viz Genver 2004 gant tregont kazetenner a vicher. Ar pal a zo e c'helfe an holl kompren an ekonomiezh, hag adlakaat an den hag an endro e-kreiz an ekonomiezh. Ekonomiezh, sokial hag endro, da lavaret eo 3 fennahel an diorroadur padus.
Pa voe krouet e oa anvet Terra Economica, abaoe eo bet adanvet Terra Eco evit ar stumm nevez, d'an 2 a viz Meurzh 2009. Abaoe Genver 2004 ne veze kavet nemet en un nebeud lec'hioù gwerzh e Naoned hag e Pariz ha dre goumanant hepken. Terra Eco a zo ur stumm adwelet ha kresket, gant 84 pajenn, posupl eo kavout anezhañ e Bro-C'hall a-bezh ha dre goumanant. Moullet e vez war paper adimplijet da 60%.
Alc'hwezioù evit lenn
Evit ar gelaouenn ez eo an ekonomiezh un elfenn ret evit kompren hor bed a-vremañ. Klask a reont neuze displegañ en un doare simpl an darvoudoù ekonomikel bras hag an diorroadur padus. Kinnig a reont teuliadoù, doserioù hag enklaskoù disheñvel diouzh re ar c'helaouennoù ekonomikel boas ("Climat : 10 raisons d'espérer, ""La nature a-t-elle un prix ?", "Quel avenir pour l'automobile ?", "Le palmarès des plus petites fortunes de France", "Bourse, quand les entreprises coupent le cordon", "Vendeurs de délocalisations"...)
Tuadur
Hervez Terra Economica ez eo graet an ekonomiezh evit an den hag an endro, ha n'eo ket ar c'hontrol. Klask a reont komz en un doare ekologel ha sokial eus an ekonomiezh.
Aquila (erer)
Aquila a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ erered, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad erered a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) issepsad en holl.
Władysław Taczanowski
Władysław Taczanowski, bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1819 e Jabłonna ("Województwo" Lubelskie, Polonia) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Genver 1890 e Varsovia (kêr-benn Polonia), a oa un evnoniour polonat.
Melanerpes uropygialis
Anvet e voe Centurus uropygialis (kentanv) da gentañ-penn (e 1854) gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).
Pygoscelis antarcticus
Pygoscelis antarcticus a zo un evn dic'houest da nijal. Unan eus an evned hag a vev ar pellañ er su eo.
Annez
Bevañ a ra al labous er Meurvor ar Su.
Santo Antão
Santo Antão zo un anv-lec'h portugalek diwar anv ar penitiour egiptat Sant Anton en IIIe kantved.
Pennadoù kar
Антон
Brucourt
Brucourt a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Brucourt Churchyard
Mervel a rejont d'ar 6 a viz Even 1944 e-pad Dilestradeg Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Douaroniezh
left|thumb
Campethera tullbergi
Campethera tullbergi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Aberdeen (disheñvelout)
An anv a gaver ivez e meur a vro dre ar bed, war-lerc'h kêr Bro-Skos.
Campethera tullbergi
Anvet e voe Campothera [sic] Tullbergi (kentanv) da gentañ-penn (e 1892) gant an naturour svedat Bror Yngve Sjöstedt (1866-1948) : dougen a ra anv al loenoniour svedat Tycho Tullberg (1842-1920).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Erfurt
Erfurt a zo ur gêr eus Alamagn krouet en, ma tremen ar stêr Gera. Kêrbenn Thüringen eo. Kêr vrasañ Thüringen eo ivez, hag unan eus an teir meurgêr a zo e Thüringen, an div all o vezañ Gera ha Jena. Ouzhpenn servijoù melestradurel al Land e kaver enni lez-varn gevreadel al labour.
Istor
Meneget eo anv Erfurt evit ar wech kentañ en un diell ofisiel eus 742. Nebeut amzer goude ma vefe bet savet e teuas da vezañ kêr bouezusañ Thüringen, daoust ma chomas e diavaez al land betek 1944. E 755 e voe kendeuzet eskopti Erfurt ha hini Mainz. Erfurt a voe ul lodenn eus priñselezh Mainz betek 1802 ha goude-se e voe ul lodenn eus Prusia, nemet etre 1806 ha 1814, ma voe renet gant ar C'hallaoued. Da gouent Aogustined Erfurt ez eas Luther d'ar 17 a viz Gouere 1505. Tri bloaz e chomas eno, hag ur wech lakaet da veleg ez eas da studiañ da Wittenberg. E 1808 en em gavas Napoleon hag an tsar Aleksandr hag e tivizjont kenderc'hel gant an emglev a oa etrezo abaoe m'o doa sinet feur-emglev Tilsit.
Armerzh
Diazezet eo armerzh Erfurt war ar velestradurezh, al liorzhouriezh hag ar servijoù. En Erfurt e vez aozet ivez eil foar vrasañ Alamagn, hini Leipzig o vezañ an hini vrasañ. En Erfurt e kaver ivez sez meur a vedium (hini Kinderkanals ha hini meur a chadenn skingomz hag a gazetenn bedemziek).
Da weladenniñ
En Erfurt e kaver sinagogenn goshañ Europa, hag a voe savet e-tro 1100. Hiziv an deiz e c'haller gwelout enni Teñzor Erfurt. Brudet eo an div iliz Mariendom ha Severikirche, hag a zo tost-tre an eil ouzh eben. Brudet eo ivez ar pont Krämerbrücke, a-us d'ar stêr Gera. Warnañ ez eus 32 di. Savet e voe e 1325, hag en daou benn anezhañ e oa un iliz. Hiziv an deiz e vez implijet c'hoazh unan anezho, anvet Ägidienkirche.
Deskadurezh
E 1392 e voe krouet skol-veur Erfurt. Serret e voe e 1816 ha digoret en-dro e 1994. Martin Luther a studias enni.
Gevellerezh
Liammoù he deus Erfurt gant ar c'hêrioù-mañ :
Spizaetus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Pevar spesad erered a ya d'ober ar genad :
Un nebeud spesadoù a zo bet dilec'hiet e genadoù all :
Erer du
An erer du a zo un evn-preizh, Ictinaetus malaiensis an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Ictinaetus.
Annez
Bevañ a ra al labous pergen Azia ar Su hag ar gevred.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Oppidom
Oppidom eo an anv a veze roet da gêrioù ar C'halianed e dibenn Oadvezh an houarn. Gallout a raent bezañ kreizennoù politikel ar pobloù galian (graet e vez ivez "keodedoù" anezho diwar skouer kevredigezhioù ar Mor Kreizdouar), lec'hioù-difenn, pe kreizennoù kenwerzh hag artisanerezh.
Ar furchadegoù henoniel nevez o deus diskouezet e oa oppidomoù ar c'halianed brasoc'h eget ma kreded, urzhietoc'h ivez. Prouiñ a ra disoc'hoù an enklaskoù n'o doa ket bet ezhomm ar C'halianed da c'hortoz aloubadeg ar Romaned evit sevel kêrioù. Dre ma vezent savet gant koad dreist-holl, ha dre ma n'eo ket an danvez-se evit padout gwall bell, n'eo ket ken anat kavout ha merzout o roudoù evel re kêrioù ar maread galian-roman, savet gant maen.
O vezañ ma n'eo ket anavezet-mat mont en-dro politikel ar pobloù pe ar c'heodedoù galian e c'hall bezañ diaes termeniñ ent-resis petra a oa un oppidom. Hini an Arverned a zo ur skouer dedennus : pevar oppidom o deus gellet bezañ kêr-benn ar bobl, Aulnat-Gandaillat, Corent, Gergovia, hag Augustonemetum, pep hini d'e dro marteze. Ha daoust hag-eñ ne oa nemet eus ur gêr-benn a-benn ar fin? Ha n'o defe ket gellet an holl gêrioù bras eus ar c'horn-bro, tost-tre an eil re ouzh ar re all, ha pep hini ur garg dezhi war a seblant, bezañ lodennoù eus un oppidom bras nemetken ? Cheñch a rafe kement ster ar ger "oppidom" m'eo bet savet ur ger nevez, meta-oppidom, implijet ur wech an amzer gant Mathieu Poux, rener chanter henoniel Corent.
Mutriku
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Mutriku, e [[Gipuzkoa]]
Mutriku  zo ur gumun eus arvor gwalarn Gipuzkoa, stok ouzh Bizkaia, en Euskal Herria.
Lorenzo Varela
Xesús Lorenzo Varela Vázquez (10 a viz Eost 1916, er vag La Navarre, Meurvor Atlantel- 25 a viz Du 1978, Madrid, Spagn) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner galizat, brudet abalamour d'e varzhoniezh, Un emsaver komunour hag ur brogarour galizat e oa ivez, Goude ar Brezel Spagn e vevas en harlu e Mec'hiko, en Arc'hantina hag en Uruguay, E 1976, goude marv Franco, e tistroas da Spagn.
Eupodotis
Eupodotis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ otized.
Spesadoù
En Eupodotis pe Afrotis :
En Eupodotis pe Houbaropsis :
En Eupodotis pe Lophotis :
En Eupodotis pe Sypheotides :
Mende
Mende (anv okitanek, distaget [ˈmende]; ha gallek, distaget ['mɑ̃d]) zo ur gêr eus broig istorel Gavaudan e departamant Lozère, er rannvro velestradurel Languedoc-Roussillon. Pennlec'h an departamant eo. E 2005 e oa 13 013 a annezidi.
Ardamezioù
"en glazur e lizherenn M õnsel en aour leinet gant un heol ivez en aour"
Pussy Riot
Pussy Riot zo ur strollad merc'hed eus Rusia hag a lavar ober sonerezh punk. Brudet int abaoe an taol-enebiñ graet ganto en un iliz ouzh galloud ar prezidant Vladimir Poutin gant ur ganaouenn e doare ur bedenn.
Obar Dheathain
Obar Dheathain (Aberdeen e saozneg) eo trede brasañ kêr Bro-Skos hag ur porzh bras war aod Mor an Hanternoz. Pennañ kêr ar petrol en Europa eo Obar Dheathain. Unan eus c'hwec'h keoded Bro-Skos eo ivez hag e 2005 e oa 202 370 a dud o chom enni. Unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos eo ivez.
Milvus
Milvus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
Bouenza
Bouenza zo un departamant eus Republik Kongo, e su ar vro.
Bae Cádiz
Bae Cádiz zo ur bae eus Andalouzia, e kreisteiz Spagn, e proviñs Cádiz. War aod ar bae-se emañ kumunioù Rota, El Puerto de Santa María, Puerto Real, San Fernando, ha Cádiz. Eno e teu da aberiñ ar stêrioù Guadalete, Iro ha Salado de Rota.