cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sauropoda
An henzenoniour stadunanat Othniel Charles Marsh an hini eo a savas, e 1878, an anv Sauropoda, diwar an henc'hresianeg « troad glazard ».
Ral eo kavout karrekaennoù klok eus Sauropoda. Kalz spesadoù, ar re vras peurgetket, n'int anavezet nemet diwar eskern en o-unan ha divellet. Kalz karrekaennoù peuzklok n'o deus penn ebet, pe lost pe pav ebet.
Alela Diane
Alela Diane, ganet e 1983 e Nevada City, e Kalifornia, zo ur ganerez stadunanat en doare folk.
Diplodocoidea
An Diplodocoidea zo un dreistkerentiad dinosaored eus strollad ar Sauropoda, dezhe peurliesañ ur gouzoug hir a-blaen, ul lost hir-meurbet hag izili strizh a-walc'h ha dezhe ar memes uhelder. Anavout a reer anezhe e-touez ar Sauropoda dre o c'hlopenn hir ha n'eo ket gwall uhel, fronelloù diavaez pell war-dreñv ar c'hlopenn hag ur vuzell hirgarrezek gant dent heñvel ouzh ur grib.
Lod eus an Diplodocoidea evel Seismosaurus ha Supersaurus a oa ramzed a dizhe betek 30 metr hirder. Lod eus an Diplodocoidea zo al loened douar brasañ zo bet war hor planedenn biskoazh. Lod all avat a oa bihan a-walc'h ha dezhe ur gouzoug berr-kenañ, evel an Dicraeosauridae Brachytrachelopan. Liammet eo ar gouzoug berroc'h-se ouzh trevadennadur ul log ekologel ma kaved loened peurer evel an Thyreophora hag ar Ceratopsia.
Ornithopoda
An ornithopoda zo un isurzhad dinosaored eus strollad an ornithischia. O anv Ornithopoda a dalvez « Treid evned », zo unan eus oferzhioù pennañ. Ul lost reutaet gant stirennoù askornek, ur juntad eus ar c'haezour a valire etrezek an tu a-dreñv hag ur beg karnek. Evel an holl Ornithischia e oant geotdeber. Kalz dent o devoa peurliesañ (betek mil dant) da chaokat an delioù. Kavet ez eus karrekaennoù anezhe er juraseg gant al Lesothosaurus, ha diwan a reas kalz spesadoù eus ar C'hretase. Kavout a raed geotdebrerien ramz e kerentiad an Hadrosauridae (da skouer Edmontosaurus).
Zonotrichia
Zonotrichia a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
Olga
Olga zo un anv-badez evit merc'hed e meur a yezh. Er yezhoù slavek e veze kavet da gentañ met kavet e vez ivez bremañ er yezhoù germanek hag er yezhoù romanek.
Iguanodontia
An Iguanodontia, zo ur strollad taksonomek dinosaored geotdebrer daoudroadek a oa o vevañ war-dro diwezh ar Juraseg ha deroù ar C'hretase. Ur strollad Ornithopoda e oa, diaraogerien an Hadrosauridae peurgetket. *An 'Iguanodon eo ezel brudetañ ar strollad-se.
Roll ar c'herentiadoù
Er rummatadur klasel :
Pycnonotus finlaysoni
Pycnonotus finlaysoni a zo ur spesad bulbuled eus ar c'herentiad Pycnonotidae.
Anvet e voe Pycnonotus Finlaysoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853) da zougen bri d'an naturour skosat George Finlayson (1790-1823).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Stegosauria
Bodañ a ra danurzhiad ar Stegosauria dinosaored geotdebrer a oa o vevañ adalek kreiz ar Juraseg betek fin ar C'hretase. E 2008 o doa anavezet ar skiantourien ouzhpenn 166 karrekaenn bloaziet eus etre 175,6 ha 65,5 milion a vloavezhioù. Ur c'horf postek o doa gant ur penn bihan-kenañ ha div steudad plakennoù askornek a oa ouzh o c'hein, a bep tu d'al livenn-gein. Broudoù hir lemm a oa gante ivez ouzh penn o lost hag e talvezent dezho d'en em zifenn moarvat.
The Night They Drove Old Dixie Down
The Night They Drove Old Dixie Down a zo ur ganaouenn savet gant Robbie Robertson ha kanet gant ar strollad The Band, enrollet e 1969 hag embannet en o eil pladenn anvet The Band.
An adkanañ gant Joan Baez eus ar ganaouenn a savas betek ar pempvet renk e renkadur ar c'hanaouennoù e 1971.
Rhopocichla atriceps
Anvet e voe B[rachypteryx]. atriceps (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.
Pawn Stars
Pawn Stars 'zo un abadenn skinwel stadunanat doare "reality show", hag a vez skignet war ar chadenn skinwel History, ha produet gant Leftfield Pictures. Pal an heuliad abadennoù skinwel a zo heuliañ troioù-kaer ur familh perc'henn war ar stal a-eil dorn kement ha brest ouzh gouestl Gold & Silver Pawn Shop e Las Vegas, Nevada. Ar stal a oa bet digoret e 1989.
E penn ar stal e kaver Richard "Old Man" Harrison, e vab Rick Harrison, mab Rick Corey "Big Hoss" Harrison, ha kamalad yaouankiz Corey, Austin "Chumlee" Russell. An abadenn a oa krog d'ar 26 a viz Gouhere 2009.
Thyreophora
An Thyreophora (eus an henc'hresianeg Thyreophora, a dalvez « douger skoed ») zo un isurzhiad dinosaored eus strollad an ornithischia. Geotdebrerien bevarzroadek e oant ha gwarezet e veze o c'hein gant plakennoù askornek, ha broudoù. Bevañ a rejont eus deroù ar Juraseg betek diwezh ar C'hretase. Hervez ar c'herentiadoù ez ae o ment eus 1 da 10 metr.
Ankylosauria
An Ankylosauria a zo diwanet war-dro 80 milion a vloavezhioù 'zo e-doug ar C'hretase e Norzhamerika. Un isurzhad eo.
Thyreophora
Deskrivadur
A-raok an daou gerentiad-se e vevas ur strollad Thyreophora all, e-doug ar Juraseg, ar Scelidosaurus, un aneval 4 metr hirder, dezhañ ur penn bihan hag ur c'hein goloet a zrein. Un Thyreophora diazez eo eta, tost da hendad boutin ar Stegosauria hag an Ankylosauria.
Ankylosauria
Al loened geotdebrer-se a oa dinosaored bras-kenañ o c'hein hobrejonet, dezhe betek 10 metr hed ha 2,5 uhelder. Plakennoù askornek hir o devoa a-hed o c'horf adalek penn o lost betek o gouzoug ha penn o moj. Ken disi e oa o hobrejon ma oa gwarezet malvennoù o daoulagad gant plakennoù askornek bihan. Pa zegouezhe gante en em gavout gant ur preizher bras, evel an Tyrannosaurus, e oa trawalc'h dezhe mont en o c'hluch da vezañ gwarezet penn-da-benn. Ouzhpenn 1 000 askorn o devoa a-drugarez d'an harnez-se.
Tetanurae
An Tetanurae, pe "lostoù reut", zo ur gladenn dinosaored ennañ ar pep brasañ eus an Theropoda, evel an holl spesadoù evned. An Tetanurae a anadas da gentañ da vare deroù pe kreiz ar Juraseg.
Termenadur
Badezet e oa an Tetanurae gant Jacques Gauthier hervez reolennoù ar gladoniezh e 1986, anezhe ur strollad Theropoda bras. Pennad-skrid Gauthier a oa ar c'hentañ implij sirius eus skiant ar gladoniezh e paleontologiezh ar mellkeineged.
Tetanurae zo termenet evel hollad an Theropoda zo tostoc'h kar d'an evned a-vremañ evit d'ar Ceratosaurus (da skouer Padian et al., 1999). Gauthier a skrive e kaved er strollad-se : Carnosauria ha Coelurosauria, daoust ma veze sellet ouzh ar C'harnosauria evel izili eus ar C'hoelurosauria pe Tetanurae diazez gant klaskerien all da c'houde (sellet avat ouzh Rauhut, 2003). Paul Sereno (1999) a anvas Neotetanurae an hendad boutin da Garnosauria (e Allosauroidea) ha Coelurosauria, ar pezh a leze a-gostez Tetanurae all evel ar Megalosauroidea. Padian et al. (1999) a roas un termenadur heñvel evit Avetheropoda Gregory Paul (1988), met embannet e oa un tamm diwezhatoc'h.
Tetanurae brudet
Kalz Dinosaored zo Tetanurae, en o zouez Allosaurus, Oviraptor, Spinosaurus, Tyrannosaurus, Velociraptor, Archaeopteryx hag holl ar spesadoù evned a vremañ. The first Mesozoic dinosaur to be named was Megalosaurus bucklandii, a basal tetanuran.
Fifth Avenue
Fifth Avenue a zo unan eus straedoù-veur kêr New York er Stadoù Unanet Amerika. Tremen a ra ar Fifth Avenue dre karter Manhattan, lakaet e vez war-raok evit bezañ unan eus ar straedoù kerañ da anneziañ kement hag unan eus ar straedoù gwellañ evit ar prenadennoù. Er straed-veur se e kaver an Empire State Building.
Ludwigshafen am Rhein
Ludwigshafen am Rhein, pe Ludwigshafen ent-berr, zo ur gêr-arondisamant (kreifreie Stadt) eus Rheinland-Pfalz e kornôg Alamagn. Emañ war lez ar stêr Roen, a-dal da v-Mannheim. E 2007 e oa annezet gant 163 560 a dud.
E Ludwigshafen emañ sez kreiz BASF, ar gompagnunezh kimiek vrasañ er bed.
Gevelliñ
Gevellet eo Ludwigshafen gant
Taol-stad
Taol-Stad a vez graet eus un doare kemer ar galloud gant un den pe meur a hini gant un doare maez lezenn ha feuls. Disheñvel eo diouzh ur Reveulzi rak ral eo kavout ul lusk pobl kreñv a-dreñv an obererezh. Ur putsch a vez graet eus un taol-Stad kaset da benn gant nerzhioù milourel.
Gant ur sell istorel, an taol-Stad a zo unan eus an daoreoù implijetañ evit kemer ar galloud e istor Mab-Den.
Ster ar ger
An termeniñ « taol-Stad », a zo deuet diwar Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn. An termeniñ putsch, deuet a-ziwar alamaneg bro Suis, a vez implijet dammheñvel hag a zo deuet war-wel kalz goude an taolioù-stad c'hwitet e 1920 ha 1923 en Alamagn (putsch Kapp e Berlin ha putsch an ostaleri e Munchen). An termenadur pronunciamiento, deuet a-ziwar ar spagnoleg a vez implijet evit diskrivañ emsavadegoù milourel disheñvel diouzh un taol-stad pe ur putsch.
Cormolain
Cormolain a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Taol-stad
Kalvezerezh an taol-stad
Unan eus ar studiadennoù pouezusañ war penaos e vez kaset an taolioù-stad da benn a oa bet sevenet gant Curzio Malaparte en e levr "kalvezerezh an taol-stad" hag embannet e 1931. El levr e vez klasket kompren gant an aozour penaos e vez tu seveniñ un taol-stad ha peseurt hini a vefe an hini oberiet ar bravañ. Gant skouerioù Taol-stad an 18 a viz ar Vrumenn (Napoleon), Dispac'h miz Here (Bolcheviked), Baleadeg war Roma (Mussolini) ha putsch an ostaleri (Hitler) e klask displegañ penaos e vez tu da enebiñ ouzh un taol-stad gant ur Stad reizh evit difenn ar frankiz.
Orthotomus
Orthotomus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia a-bezh, pemp isspesad ha tregont (35) dezhe en holl.
Viktor Orbán
Viktor Orbán (pe Orbán Viktor evel ma lavarer en hungareg, distaget [orbaːn viktor]) (ganet d’an 31 a viz Meurzh 1963 e Székesfehérvár) zo ur politikour hungarat. Kentañ ministr e vro eo bet eus 1998 da 2002 hag adarre abaoe 2010.
Studioù war ar gwir en deus graet e skol-veur Eötvös Loránd Tudományegyetem e Budapest hag en Oxford. E 1988 e oa bet unan eus diazezerien ar strollad Fidesz. E 1990 e oa bet dilennet da gannad e parlamant Hungaria, ha tri bloaz diwezhatoc’h e oa e penn Fidesz. E 1998 e oa deuet da vezañ kentañ ministr ar vro, pa oa bet gounezet ar votadeg gant e strollad Fidesz-MPP.
Dindan e renerezh e oa bet kemmet ideologiezh ar strollad Fidesz, ur strollad frankizour betek 1994 ha deuet da vezañ ur strollad mirour ha broadelour e 1994-1995. Gant se e oa deuet a-benn da c’hounit ar votadeg e 1998 ha deuet e oa Viktor Orbán da vezañ kentañ ministr ar vro. Pa oa tamallet dezhañ e zoare aotrouniek da ren ar strollad hag ar gouarnamant, e voe kollet votadeg 2002 gant Viktor Orbán. Strivet en deus goude-se da adunaniñ ar virourien ha gounezet adarre votadeg 2010, gant e strollad Fidesz-MPP. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr Hungaria en-dro da neuze.
Mennozhioù politikel
Brudet eo Viktor Orban evit kaout mennozhioù mirour ha broadelour rik.
Enep-komunouriezh
Etre 14 ha 15 vloaz, e voe sekretour an aozadur yaouankiz komunour (KISZ). Orbán a zisklêrias eus ar mare-se e-pad un atersadenn, en devoa kemmet rik e selloù politikel e-pad e servij soudard. Hiziv-an-deiz e tisklêr e oa eñ "hegredik ha kredour" d'ar renad komunour.
Viktor Orban a zo bet enep-komunour dre ma oa e-penn ur strollad mirour, bet e oa bet ivez enep Rusia en ur c'houlenn emezeliñ en NATO. Tostaet eus an Unaniezh europat, goustadik ez eo bet gant mont tostoc'h-tostañ ouzh Rusia Poutin.
Kollet eo bet an enep-komunouriezh gantañ betek chom o komz nebeut eus ar sujed-se.
La Vacquerie
La Vacquerie a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Marginocephalia
Ar Marginocephalia (eus an henc'hresianeg margino, riblenn ha kephale penn ), zo ur gladenn dinosaored eus strollad an Ornithischia. Dinosaored daoudraodek ha pevarzroadek a oa anezhe. Geotdebrerien hepken e oant hag ar re gentidikañ o deus pep a gribell askornek strizh hag a--blaen astennet etrezek tu a-dreñv o c'hlopenn.
La Vacquerie
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant div gumun all d'ober ur gumun nevez: Caumont-sur-Aure.
Marginocephalia
Deskrivadur
Ar Marginocephalia a ziwanas er Juraseg uhelañ hag a yeas da get penn-da-benn e diwezh ar C'hretase uhelañ e-pad an enkadenn K/P. Ar pep brasañ eus dinosaored ar gladenn-se a veve er pezh zo hiziv Azia hag Norzhmerika e-doug ar C'hretase. Diforc'hioù ment bras zo etrezo : lod eus ar Ceratopsia kentidik a dape nebeutoc'h evit ur metr e-skoaz ar re vrasañ eus ar Ceratopsidae anavezet evel an Triceratops a oa dezhe muioc'h evit 9 metr. Liesseurt e oa o morfologiezh ivez rak ar pep brasañ eus ar Pachycephalosauridae a oa loened daoudroadek mistr ha prim, dezhe ur penn tagosek, e-skoaz o c'hendirvi Ceratopsidae a oa lened pevarzroadek nerzhus ha postek, dehe ur c'hlopenn hir gant kerniel a-wezhioù pe bosoù askornek bras.
Rummatadur
Kavout a reer e-touez ar Marginocephalia div gladenn ornithischia bras, ar Ceratopsia a zeuas o c'hribell da vezañ ur c'houzougenn askornek (ar furmoù nevesañ anezhe a oa kerniel ouzh kern o fenn ivez), hag ar Pachycephalosauria a zeuas o c'hribell da vezañ un doare bolzenn askornek er furmoù emdroet ar muiañ.
Torteval-Quesnay
Torteval-Quesnay a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Aurseulles.
Pachycephalosauria
Ar Pachycephalosauria ("glazarded o fenn tev") a oa ur strollad Ornithischia a ziorroas e-pad ar C'hretaseer pezh zo hiziv [[Norzhamerika hag Azia. Loened daoudroadek geotdebrer, dezhe ur c'hlopenn tev, e oant holl. E spesadoù zo ez a kern o c'hlopenn d'ober ur volzenn dezhi un nebeud kantimetr tevder. A-wezhioù o devoa kerniel bihan (Pachycephalosaurus) pe drein (Stygimoloch).
Rendaeloù taer zo bet diwar-benn talvoudegezh ar c'hlopenn ken tev-se. Ar vartezeadenn graet an aliesañ zo e rede al loened-se a-benn an eil re d'ar re all, izel o fenn, en emgannoù lidek, evel ar moufloned pe an ejened-musk, met stumm ront ar c'hlopenn a vije bet techet da ziroudañ an taolioù, ar pezh en dije degaset gloazioù er gouzoug. Marteze e vez implijet o fenn da reiñ taolioù penn a-gostez (evel ar jirafed) pe marteze d'en em zifenn a-enep d'ar breizherien.
E-touesk ar genadoù kavet er strollad-se, emañ Pachycephalosaurus, Stegoceras, Stygimoloch, Prenocephale ha marteze Yaverlandia. Majungatholus a oa sellet outañ e-pad pell evel ur pachycephalosauria ivez zo bet anavezet hiziv evel un Theropoda eus kerentiad an abelisauridae.
Kalypso
Kalypso (henc'hresianeg : Καλυψώ Kalupsố, « an hini guzh ») zo un nimfenn eus ar mor e mojennoù Hellaz kozh.
Mojenn
Kalypso « he rodelloù kaer » a oa un nimfenn, merc'h da Atlas, hervez Homeros hag Apollodoros. Hesiodos, diouzh e du, a ra anezhi unan eus an Okeanidezed hag e-barzh Katalog ar Maouezed e ra anv eus he c'harantez kevrinus gant Hermes hag eus o bugale niverus a vefe aet d'ober pobl a-bezh ar Gefalleniz. Sellet e vez outi evel rouanez Enez Ogygia, ma oa o vevañ hec'h-unan gant nimfezed all.
En Odysseia e ro bod da Odysseüs goude e beñse hag ez orged outañ. Dont a ra a-benn da virout anezhañ war hec'h enezenn e-pad 7 vloaz. Kinnig a ra dezhañ zoken dont da vezañ divarvel ma'z asant chom ganti. Zeus avat a vagas truez ouzh Odysseüs pa glevas e verc'h Athena hag a gasas Hermes e vab da reiñ dezhi an urzh da lezel an haroz da vont war-raok. Sevel a reas neuze ur radell da zistreiñ d'ar gêr.
Hervez mojennoù zo he dije bet daou vab eus an haroz : Naosinoos ha Nausithoos.
Saâd Belouadah
Saâd Belouadah, bet ganet d'ar 16 a viz Eost 1979 en Aljeria, zo ur meurc'hoarier echedoù aljerian.
Mestr Etrebroadel eo. 2 376 edo e renk Elo e miz Du 2016.
E miz Gouhere 2016 e voe trec'h er Strollad A e Tournamant Broadel Constantine.
Kemer a reas perzh en Olimpiadoù e 2014 hag e 2016 e skipailh Aljeria.
Pellorneum
Pellorneum a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seizh isspesad ha daou-ugent (47) en holl.
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Timaliidae kent.
Hugo Grotius
Hugo Grotius (pe Hugo de Groot e nederlandeg) (ganet d'an 10 a viz Ebrel 1583 e Delft ; marv d'an 28 a viz Eost 1645 e Rostock) a oa ur prederour, un doueoniour hag ur gwiraour.
Un den a bouez e voe war tachennoù ar brederouriezh, ar bolitikouriezh hag ar gwir en ha  kantved. Unan eus teoriennourien veur ar gwir naturel e voe ivez. Daou eus e levrioù zo bet labourioù a bouez evit ar gwir etrebroadel : De Jure Belli ac Pacis (Diwar-benn Gwir ar brezel hag ar peoc'h), embannet e 1625 e Pariz ha dediet gantañ d'ar roue gall Loeiz XIII, ha Mare Liberum (Frankiz ar morioù), embannet e 1609.
Kelc'hiad kelligel
Ar c'helc'hiad kelligel eo an heuliad darvoudoù a c'hoarvez en ur gellig hag a gas d'he rannadur e div gellig. Er c'helligoù eukariotek ez eus daou brantad oc'h ober ar c'helc'hiad : an interfazenn hag ar mitoz. E-pad an interfazenn e kresk ar gellig, stokañ nutriantoù evit bastañ d'hec'h ezhommoù e-kerzh ar mitoz hag adskoueriañ he TDN. E-pad ar mitoz e rann ar gellig vamm e div gellig verc'h.
Sylvie Rivoalen
Sylvie Rivoalen a zo ur ganerez vreizhat.
Pentagon (Stadoù Unanet Amerika)
Pentagon a vez graet eus pennlec'h departamant an difenn Stadoù Unanet Amerika, lec'hiet e Arlington County, Virginia, dres ar ster Potomac eus Washington D.C. Deuet da vezañ arouez an nerzhioù milourel stadunanat, ar Pentagon a vez implijet alies evit komz eus departamant difenn ar vro. Ar Pentagon a oa bet soñjet gant an tisaver stadunanat George Bergstrom (1876–1955), ha savet gant John McShain eus Philadelphia. Krog e oa al labouriom d'an 11 a viz Gwengolo 1941, hag ar savadur a voe echuet ha digoret d'ar 15 a viz Genver 1943. Ar jeneral Brehon Somervell a roas an nerzh a-dreñv mennad ar savadur hag ar c'horonal Leslie Groves a voe karget gant an US Army da ziwall ouzh ar saverezh.
Agropsar
Agropsar a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia.
Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad Sturnus kent.
Mahfoud Oussedik
Mahfoud Oussedik, bet ganet e 1992 en Aljeria, zo ur meurc'hoarier echedoù aljerian.
2 314 edo e renk Elo e miz Du 2016.
Kemer a reas perzh en Olimpiadoù e 2010, e 2012 hag e 2016 e skipailh Aljeria.
Cœlophysis
Cœlophysis a oa unan eus ar c'hentañ spesad dinosaored chaseour. Bevañ a rejont e diwezh an Triaseg uhelañ etre 230 ha 205 milion vloaz kent hon oadvezh e Mec'hico-Nevez, en Arizona, er C'honnecticut hag e su Afrika. O anv a dalvez « furm gleuz » abalamour d'o eskern lez kleuz. Gallout a raent tizhout 3 metr hirder, 55 kantimetr uhelder ha pouezañ 80 kilo. Gouest e oa o geol strizh ha gwevn da dapout krog e preizhoù bihan prim. Krommet e oa o dent war-dreñv ha savet e oa o c'harvanoù e doare ma c'hallfe an div lodenn risklañ an eil ouzh eben.
Ar Coelophysis a chasee moarvat a vagadoù, er memes doare hag ar bleizi hiziv an deiz, ar pezh a roe tu dezhe da dagañ preizhoù brasoc'h evel ar Placerias, stlejviled bronneg a oa anezhe c'hoazh d'ar mare-se.
Ar spesad skouer, C. bauri, a oa deskrivet gant Edward Drinker Cope e 1889. An anv Rioarribasaurus zo heñvelstêr da Coelophysis. Un dinosaor all, Megapnosaurus, a vez sellet outañ alies evel heñvelstêr da Coelophysis.
Deskrivadur
Coelophysis bauri zo anavezet diouzh un niver a relegoù karrekaet klok. C. bauri a oa un dinosaor skañv e framm, dezhañ 3 metr hirder, 55 kantimetr uhelder ha pouezañ 80 kilo.
Coelophysis a oa moan ha moarvat e oa ur reder prim. Daoust ma'z eo un dinosaor kentidik, emdroadur stumm korf an Theropoda a oa bras dija e-keñver loened evel Herrerasaurus hag Eoraptor. Heñvel eo bruched Coelophysis ouzh stumm diazez korf an Theropoda, met gouriz an ezel krec'h en deus un nebeud perzhioù arouezius dedennus : C. bauri en doa ur furcula, evel an evned, ar c'hentañ skouer anavet e-touez an dinosaored. N'halle implijout nemet tri eus e 4 biz avat rak ar pevare a oa kuzhet e kig ar pavioù a-raok.
Brehon B. Somervell
Brehon Burke Somervell, ganet d'an 9 a viz Mae 1892 hag aet da Anaon d'an 13 a viz C'hwevrer 1955, a oa ur jeneral eus arme ar Stadoù Unanet ha penn jeneral en Army Service Forces e-pad an Eil Brezel-bed. Gant ar renk-se e oa e karg eus dafariñ al. Pa'z eas da Anaon, ar Washington Post a ziskrivas anezhañ evel "one of the ablest officers the United States Army has produced" (brezhoneg: "unan eus an ofiserien varrekañ a voe produet gant lu ar Stadou Unanet").
Evel penn d'an divizion sevel United States Army Quartermaster Corps e 1941, Somervell a oa bet karget da sevel un heuliad kampoù ha savadurioù evit lojañ ha gourdoni an niver uhel a emezelidi a oa bet el lu. Evel boaz, Somervell a oa deuet a-benn da seveniñ ar savadurioù lies ha pouezus evit an nerzh brezel hep kaout dale. E-touez an holl vennadoù pouezus e voe unan o vezañ pouezusoc'h eget ar re all hag a oa hini ar Pentagon. Ar chanter a voe hir ha kasaus evit ar jeneral met hiziv an deiz c'hoazh ez eo e bennoberenn. Ar Pentagon a zo brudet dre ar bed a-bezh abaoe fin al labourioù d'ar 15 a viz Genver 1943. Etre 1942 betek 1945, Somervell a oa bet karget gant penn d'an Army Service Forces, an nerzhioù dafariñ d'an US Army.
Khalil Bengherabi
Khalil Bengherabi, bet ganet e 1979 en Aljeria, zo ur meurc'hoarier echedoù aljerian.
Churchfitters
Churchfitters a zo ur strollad sonerezh saoz doare folk keltiek, bet savet e 1978 gant ar c'haner ha saver tonioù Anthony McCartan eus Béal Feirste hag ar soner Geoff Coombs eus Essex, hag ar sonerien goshañ o vevañ bremañ e Breizh abaoe 1993.
Khalil Bengherabi
2 232 edo e renk Elo e miz Du 2016.
Kemer a reas perzh en Olimpiadoù e 2014 hag e 2016 e skipailh Aljeria.
Sept-Vents
Sept-Vents a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Wadjda
Wadjda a zo ur film saoudat sevenet e Riyadh gant Haifaa al-Mansour.
Daouzek vloaz eo Wadjda. C'hoant he deus da varc'h-houarniñ en ur vro ma n'eus nemet ar baotred o deus ur marc'h-houarn.
Mamm Wadjda n'hell mui genel bugale. Dimeziñ a raio tad Wadjda d'un eil pried evit kaout ur mab.
Olifant (disheñvelout)
Olifant zo ur ger a gaver en anvioù :
Butun
Butun a vez graet eus un danvez labouret ha tennet eus delioù sec'het ar plant Nicotiana tabacum a-orin eus Amerika hag eus ar reizh plant Nicotiana eus familh ar Solanaceae. Aozet e vez da vout butunet, chaoket pe friataet. Implij ar butun zo en em ledet dre ar bed adal Amerika. Kenwerzh ar butun a vez alies ur monopol Stad gant taosoù disheñvel-tre hervez ar broioù.
MG42
Maschinengewehr 42 berraet ha brudet gant an anv MG42 ("M" evit Maschinen ha « G » evit Gewehr) a oa ur vindrailherez 7.92×57mm Mauser savet gant an Trede Reich e-pad an Eil Brezel-bed. Implijet e oa bet alies kement gant ar Wehrmacht hag ar Waffen-SS. Klasket e oa bet erlec'hiañ an MG34 gant an MG42 met re ger ha re hir da broduiñ, e voe savet hag implijet an div a-hed ar brezel.
Butun
Gerdarzh
Eus ar galleg kozh pétun (1555), diwar ar portugaleg (Brazil) petulm, eus ar gwaranieg pe unan eus ar yezhoù toupiek ; ar verb pétuner a oa e galleg (1603), evel ar brezhoneg butuniñ.
Efedoù
Ar butun eo mammenn ur sujidigezh spered ha korfel kreñv. Degas a ra kudennoù yec'hed a-leizh, tro 6 milion a dud a varv dre ar butun bep bloaz er bed, 600 000 anezho o vezañ nann-butunerien met soubet alies e moged ar butun : butunerien-gouzañv a reer anezho. Kalz kleñvedoù zo liammet gant ar fed da vutuniñ, da lavarout eo kleñvedoù ar reizhiad galongwazhiedel, krignoù-bev hag all.
Saveteiñ buhezioù a-drugarez d'ar butun
D'ar 17 a viz Ebrel 1774 e voe krouet e Londrez ar Royal Humane Society (RHS) gant ar vezeien William Hawes ha Thomas Cogan. Unan eus skourroù an RHS e oa an Humane Society for the Recovery of Persons Apparently Drowned ("Kevredigezh denel evit saveteiñ and dud a seblant bezañ beuzet"). Mennet e oa an aozadur da saveteiñ buhezioù dre zasorc'h, a-hed ar stêr Davoez. Kerkent ha 1774 ez implijas ar pezh a anve un tobacco resuscitator, un "dasorc'her dre vutun", a c'hwezhe moged butun dre fraezh an dud a hañvale bezañ marv goude beuziñ, gant ar spi da dommañ dezho, da reiñ startijenn dezho ha dre-se d'o degas a varv da vev. Evit brasaat ar surentez e voe staliet seurt ardivinkoù a-hed ar stêr, evel ma stalier boueoù-saveteiñ hiziv. Unan eus ar boestoù-se, graet e beuz (c'hoari-gerioù ebet amañ), laton hag ur veginig lêr a c'heller gwelout er Science Museum e Londrez.
Boris Lebret
Boris Lebret a zo ur soner breizhat. Seniñ a ra ar benzouki-boud, an diskouezer-giz-beol-gourvioloñ, ar gamellenn-gitarig-boud graet gantañ ha binvioù all.
Seniñ ha kanañ a ra gant ar Churchfitters
Tarek Goutali
Tarek Goutali, bet ganet e 1983 en Aljeria, zo ur meurc'hoarier echedoù aljerian.
Kamel Seba
Mestr Etrebroadel eo. 2 250 edo e renk Elo e miz Du 2016.
Kemer a reas perzh en Olimpiadoù e 2006 e skipailh Aljeria.
Tarek Goutali
Mestr Etrebroadel eo abaoe 2010.
2 326 edo e renk Elo e miz Here 2016.
Kemer a reas perzh en Olimpiadoù e 2008 hag e 2010 e skipailh Aljeria.
Orthotomus atrogularis
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
À Santiago (son)
À Santiago a zo ur ganaouenn c'hallek kanet gant Jean Ferrat ma ra anv eus ar pezh en deus gwelet e Carnaval Santiago de Cuba e 1967.
Pempvet kanaouenn e albom À Santiago eo, enrollet e ti Barclay e 1967 ; 2 vunut ha 47 eilenn e pad an enrolladenn.
Kromatin
Ar c'hromatin eo danvez diazez ar c'hromozomoù er c'helligoù eukariot. Graet eo gant TDN ha proteinoù (histonoù dreist-holl).
Cheñch a ra stumm ar c'hromatin diouzh prantadoù ar c'helc'hiad kelligel. E-kerzh an interfazenn eo dispak ar c'hromatin evit leuskel plas d'ar polimerazoù (TDN ha TRN) a dreuzskriv hag a adskouer an TDN. Pa eo prest ar gellig da rannañ (da lâret eo kregiñ gant ar mitoz pe ar meioz) e fetisa ar c'hromatin a-benn aesaat disparti ar c'hromatidoù pe ar c'hromozomoù e-pad an anafazenn.
Kanton Cabourg
Kanton Cabourg a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant ar C'halvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 34 c'humun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Cabourg a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Cabourg a ya 34 c'humun d'ober anezhañ:
Sainte-Honorine-de-Ducy
Sainte-Honorine-de-Ducy a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
kantved
.
Et si en plus y'a personne
Et si en plus y'a personne (Ha ma ne vije den ebet ouzhpenn-se) a zo ur ganaouenn c'hallek skrivet ha kanet gant ar c'haner gall Laurent Souchon (1944-). 4:09 e pad an enrolladur anezhi. Evel ton an darn vrasañ eus kanaouennoù Souchon e oa bet savet ton houmañ gant e geneil Laurent Voulzy (1948-).
Bez' ez eo unan eus kanaouennoù an albom La Vie Théodore, un albom embannet en Europa a-bezh, gant Virgin Records, d'ar 5 a viz Gwengolo 2005 ha gouestlet en e hed d'ar skiantour gall Théodore Monod (1902-2000).
Kregiñ a ra Et si en plus y'a personne gant an tri anv-bihan "Abderhamane, Martin, David", oc'h aroueziañ an teir relijion bennañ : an Islam, ar Gristeniezh hag ar Yuzevegezh. Hag an aozer da sevel ar goulenn pennañ da-heul : "Et si le ciel était vide" (Ha ma vije goullo an neñv)... Un doare dic'hortoz da ziskuliañ an holl zarvoudoù euzhus kaset da benn gant feizidi 'zo en anv ur relijion bennak, evel Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 e Stadoù-Unanet Amerika da skouer. Ouzhpenn diskouel strizhder spered gwech an amzer e seblant bezañ bouzar pleustrerien 'zo. Deuet e oa Souchon d'he c'hanañ, eilet gant ar gitarour Michel-Yves Kochmann, da-geñver an abadenn skinwel a oa bet aozet e Selaouva Ti ar Skingomz e Pariz d'an 11 a viz Genver 2015, un nebeud deizioù war-lerc'h Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e-ti Charlie Hebdo...
Formulenn 1
Ar Formulenn 1, pe F1, ez ofisiel,  FIA Formula One World Championship (Kevezadeg bed FIA ar Formulenn 1) zo renkad uhelañ ar redadegoù kirri, redet er bed holl. Brudet-tre eo an F1, evel ar C'hoarioù Olimpek pe Kib vell-droad ar bed. Aet eo ar maout gant Sebastian Vettel ha gant ar skipailh Red Bull-Renault e 2013.
Renet e vez ar sport-se gant ar FIA, a skriv a reolennoù gant ar skipailhoù, meret e vez gant ar FOA ha kevredigezhioù-all renet gant Bernie Ecclestone. Bep bloaz e vez redet ur gevezadeg ar vlenierien (abaoe 1950) hag ur gevezadeg ar saverien (abaoe 1958) gant kirri un-plas ha war troioù serret ha peurbad, met a-wechoù war troioù amzeriat evel Monaco. Ur redadeg zo anvet Priz Bras, diwar ar galleg Grand Prix, ur ger implijet en e yezh orin e saozneg. Pep blenier, pep saver-kirri, pep troiad a rank kaout un Dreist Aotre, a zo an aotre uhelañ roet gant ar FIA.
Goude bezañ bet redet gant saverien kirri bras pe bihan a zo deuet ur mare renet gant "artizaned" saoz betek ar bloavezhioù 1980, a-raok dedennañ ur wezh all ar saverien bras, dedennet gant an askouezhioù mediaouek. Studiet e vez e Formulenn 1 teknikoù eus an teknologiezhioù egor a c'hall dont war ar kirri boutin, da skouer ar sistemoù KERS pe ERS war-zu an daou-nerzh, pe er c'hontrol e implij ar saverien-kirri ar sport evit tiskouez o mestroni war un teknologiezh, evel an turbo evit Renault Sport.
Diazezet eo ar sport war an Europa, e-lec'h ma'z eo ganet, hag e-lec'h ma chom an darn vrasañ eus e saverien, eus e arvesterien ha eus e vlenierien, met tizhet en deus arvesterien e bed a-bezh, o vezañ sellet er skinwel gant 527 milion a dud e 2010.
Ar ger Formulenn 1 a c'hall termeniñ ar gevezadeg met ivez reolennoù teknikel ar c'hirri un-plas hag a zo adwelet gant ar FIA bep bloaz. Strizh-tre eo ar reolennoù-se war mentoù ar c'harr, sailhad ar c'hefluskerioù, an teknikoù implijet evit sevel ar c'harr. Diwar-benn savete ar blenier a zo ar reolennoù-se ivez. Ar c'hirri-se a c'hell tizhout 350 km/ez hervez an troiad, daoust ma vez strishoc'h-strisañ ar reolennoù evit an aerodinamiezh pe ar c'hefluskerioù (da skouer ne c'helle ur c'heflusker tizhout nemet 15 000 tro/munut). 5 G a c'hell bezañ gouzañvet gant ar vlenierien gant tizh ar c'hirri o treiñ. Graet eo vez Formulennoù 1 ar kirri a red dindan ar reolennoù-se.
Istor
Emañ orin ar Formulenn 1 er redadegoù kirri eus mare kentañ an, gant ar redadegoù etre kêrioù. Etre an daou vrezel e oa ur seurt Henamzer eus ar Formulenn 1, gant redadegoù war troioù serret hag ar saverien Mercedes hag Alfa Romeo da skouer. N'eo avat nemet goude an Eil Brezel-bed a oa bet ijinet reolennoù nevez evit ur rummad dreist war ar redadegoù kirri, er bloavezh 1946. 1950 eo bloavezh ar c'hevezadeg kentañ.
Ar bloavezhioù kentañ
Ar Priz Bras kentañ eo hini Priz Bras Breizh-Veur redet war tro Silverstone e Bro-Saoz d'ar Sadorn 13 a viz Mae 1950. Krouet ez eus bet ur gevezadeg gant meur a dro european, redet dindan reolennoù ar Formulenn 1 hag ur redadeg er Stadoù-Unanet gant redadeg vrudet an Indianapolis 500, daoust ma oa redet honnezh dindan reolennoù all.
Krouet eo bet ar gevezadeg e-barzh un Europa a oa oc'h adsevel, ha neuze en em harp war skipailhoù ha kirri eus ar bloavezhioù 1930. Ijinet e 1937, an Alfa Romeo 158 a vestroni ar redadegoù kentañ hag he blenier Giuseppe Farina a c'hounez ar gevezadeg kentañ. An eil Priz Bras a wel redadenn gentañ ar Scuderia Ferrari a zo c'hoazh er F1 bremañ. Ar skipailh-se a c'hounez ar gevezadeg div wech e 1952 hag e 1953 gant Alberto Ascari dindan reolennoù ar Formulenn 2, met ar bloavezhioù-se zo mestroniet gant ar blenier arc'hantiniz Juan Manuel Fangio a c'hounez e 1951 gant Alfa Romeo, e 1954 gant Maserati ha Mercedes, e 1955 gant Mercedes, e 1956 gant Ferrari hag e 1957 gant Maserati adarre.
Amzer ar "C'harajisted"
Gant ar bloavezhioù 1960 e krog ur mare nevez mestroniet gant skipailhoù ha blenierien saoz a ginnig doareoù nevez da sevel kirri, d'ober redadegoù ha memes da werzhañ plas war ar c'harr. Gant rener ar Scuderia Ferrari Enzo Ferrari e vez graet, gant un tamm goap, "Garajisted" eus ar saverien ha skipailhoù nevez-se, peogwir ne savont ket alies o c'hirri met bodenniñ a reont. Met mare ar saverien vras a zo echu hag ar skipailhoù bihan-bihan-se a vestr ar bloavezhioù-se o pouezañ war ar c'hastelloù-karr. Ijinour Colin Chapman hag e skipailh Team Lotus a zeu eus ar mare-mañ, gant soñjoù ijinek, evel ar c'hastell-karr unkouc'h war e Lotus 25. Blenierien brudet ar mare-se eo Mike Hawthorn, Jack Brabham a zo ar blenier kentañ en deus gounezet ur gevezadeg war e garr-eñ, ha dreist-holl ar Skosed Jim Clark ha Jackie Stewart. Fin ar bloavezhioù 1960 a verk ivez un nebeud cheñchamantoù diwar-benn natur ar F1. Divizout a ra ar CSI, an aozadur a ren ar redadegoù kirri, da aotreiñ ar sponsorañ a-benn rentañ fas d'ar c'houstoù o vrasaat. An hini kentañ eo Team Lotus da leuskel e lifre British Racing Green evit livioù ruz hag aour Gold Leaf. Cheñchamantoù zo ivez war ar girri. A-benn mirout ar girri war al leur eo ret leuriañ ar c'harr gant an aer, ha setu perak eo bet ijinet angelloù huhel ha dañjerus. Goude meur a wallzarvoud eo bet divizet da ober angelloù izel a verko skeudenn ar F1.
Neuze a gresk kalz ha buan kasadennoù ar kirri, a zeu da vezañ diaesoc'h da vleniañ ha mervel a ra meur a vlenierien e-pad ur redadeg pe esaeoù, evel Jim Clark, Wolfgang von Trips ha setu perak e vez anavezet ar bloavezhioù evel bloavezhioù du evit ar Formulenn 1. An istor divinadellek zo istor Jochen Rindt, un aostriz a rede gant Lotus war e Lotus 72 dispac'hel, gant distanerioù e-kostez (a ziskouez framm kirri F1 an dazont) da skouer. Marvet eo Jochen Rindt e-pad esaeoù Priz Bras Italia 1970 pa oa penn ar c'hevezadeg. N'hallint ket ar re all merkañ muioc'h a boentoù egetañ, ha neuze e teuio Jochen Rindt an hini gentañ kampion dalif. Gant ar Skosiz Jackie Stewart e vez cheñchet an traoù hag e vez soñjet muioc'h diwar benn savete.
Lod gentañ a bloavezhioù 1970 a zo bet mestroniet dre vras gant Lotus hag Emerson Fittipaldi hag ivez gant Jackie Stewart a gounez teir wech gant Matra ha Tyrell. Kregiñ a ra ivez McLaren da c'hounit redadegoù ha goude un titl e 1974 gant Emerson Fittipaldi a-raok e tistro Ferrari e 1975 gant un titl gounezet gant Niki Lauda. Gounit a ra James Hunt gant McLaren an titl ar bloaz goude, ur bloaz merket gant gwallzarvoud spontus Niki Lauda war an dro Nordschleife.
Nevezadennoù teknikel bras zo bet ijinet en eil lod ar bloavezhioù 1970, a-wechoù dreist, a-wechoù hep dazont, evel an hini kinniget gant Tyrell a ziskuzh e bP34 e 1976, ur c'harr gant c'hwec'h rod. Daoust un trec'h gant Jody Scheckter ne vez ket bet miret an direustl-se. Un dra all eo Wing car Lotus (pe Karr askell), krouet e 1977. Mestroniet eo ar gevezadeg 1978 gantañ hag ar blenier amerikan Mario Andretti. Implijet eo gwelloc'h an aer a ya war-dro ar c'harr gant ur sistem nevez a implij ul leur efed. 1977 a sell ivez redadeg kentañ Renault gant ur c'heflusker mod nevez, ur c'heflusker turbo a vestronio ar Formulenn 1 e-pad dek vloaz bennak.
Mare an arc'hant bras
Difennet eo ar Wing car e 1983 pa vez degemeret ar c'hefluskerioù turbo hag ar saverien bras daoust ma oa disfiz gant ar skipailhoù saoz da gentañ. Dont a ra ar saverien bras da vezañ kevelerien d'ar skipailhoù, Brabham (renet gant Bernie Ecclestone a zo e penn ar FOCA) gant BMW, goude 1982, McLaren gant Porsche ha Williams gant Honda. Gounezet eo bet an titl saverien kentañ gant ur c'heflusker turbo e 1982 gant Ferrari, daoust ma ya titl ar vlenierien gant Keke Rosberg, en deus ur c'heflusker Cosworth aergelc'h. Nelson Piquet eo an hini kentañ a c'hounez un titl gant ur c'heflusker turbo, gant e Vrabham-BMW. Mestroniet eo ar bloavezhioù-se gant McLaren-Porsche Niki Lauda hag Alain Prost, ha goude-se gant Honda da gentañ gant Williams, gant Nelson Piquet, ha goude gant McLaren hag Alain Prost hag Ayrton Senna a c'hounez e ditl kentañ e 1988.
Abalamour d'o galloudegezh re vras eo berzet ar c'hefluskerioù turbo e 1989, ar pezh a zedenn skipailhoù bihan evel ar Scuderia Italia, Pacific Racing h.a., hag a bren kefluskerioù marc'had mat, pourchaset gant Judd ha Cosworth, ar pezh ne cheñch ket mestroni ar skipailhoù bras, skoret gant ar saverien bras, McLaren gant Honda, Williams gant Renault, Ferrari, ha Benetton gant Ford. Daoust ma'z eus ur stourm bras etre e daou vlenier, Ayrton Senna hag Alain Prost, e vestroni McLaren ar bloavezh 1989 gant titl Prost, a ya kuit da Ferrari. Gounit a ra Senna daou ditl lerc'h-ouzh-lerc'h, ouzh Prost, daoust d'e gudennoù gant Ferrari e 1990, hag ouzh ar vlenierien Williams-Renault, ur skipailh a vestroni skoazelloù elektronek an doare vleniañ. Gounit a ra Williams e 1992 ha 1993 gant Nigel Mansell hag Alain Prost, a ya war e leve goude-se.
Gortozet-tre eo bloavezh 1994 gant keñverata ar c'hampion tripl Ayrton Senna, aet kuit da Williams-Renault, ouzh ar blenier yaouank Michael Schumacher, a red gant Benetton-Ford, ha gant difenn ar skoazelloù elektronek. Kregiñ a ra ar bloavezh en un doare euzhus koulskoude, e San Marino, pa varv Roland Ratzenberger d'ar Sadorn e-pad an abadenn titriñ, ha d'ar Sul Ayrton Senna e-pad ar redadeg. Ar re gentañ int o vervel e-pad ur redadeg abaoe 1982 ha Gilles Villeneuve ha Riccardo Paletti. Goulennet ez eus bet gant ar FIA muioc'h a savete goude-se, peogwir e vez sellet ouzh ar FIA da vezañ kiriek d'an afer-se. Abaoe 1994 n'eus bet nemet daou zaou o vervel, ur paotr-an-tan e 2000 hag ur c'homiser e 2001, abalamour da dorradoù goude gwallzarvoudoù.
Gant Michael Schumacher e ya ar maout e 1994 ha 1995, ouzh Damon Hill a red gant Williams-Renault, a gas ivez ar Benettonoù e 1995. Mont a ra Schumacher kuit d'ar Scuderia Ferrari a zo oc'h ober e adframmiñ, ar pezh a wana Benetton a c'hopr Jean Alesi ha Gerhard Berger. Williams ha Renault a vestroni an daou vloaz war-lerc'h gant titloù Damon Hill ha Jacques Villeneuve, mab Gilles Villeneuve, met disparti Adrian Newey, pennijinour war an aerodinamek, ne ra ket vad d'ar skipailh saoz. Mika Häkkinen ha McLaren-Mercedes, sikouret gant kirri treset gant Adrian Newey a c'hounez kevezadegoù 1998 ha 1999 ouzh Michael Schumacher a-c'houde Eddie Irvine, war Ferrari.
Distro ar saverien bras
Al labour graet abaoe 1993 gant Jean Todt war ar skipailh Ferrari a ra un disoc'h vat e 1999 gant titl ar saverien. Tutaet eo bet Michael Schumacher evit bleniañ ar c'harr, hag an ijinourien Ross Brawn ha Rory Byrne. Krog eo gant an titl-se ur mare mestroniet gant ar Scuderia gant pemp titl ar vlenierien gounezet gant Schumacher e 2000, 2001, 2002, 2003 ha 2004, hag pemp titl ar saverien ivez. Ar bloavezhioù 2002, gant 11 trec'h Schumacher ha 2004, gant 13 trec'h Schumacher zo a re vestronietañ. Dibab a ra meur a wech ar FIA cheñch ar reolennoù sportel evit kaout muioc'h a arvest.
Muioc'h a empleg ar saverien bras a zo e-pad ar mare-se. A-raok ne oant nemet saver keflusker evit saverien kastell-karr saoz met krog int da adprenañ skipailhoù, evel Ford a adpren Stewart Grand Prix e 1999 evit sevel Jaguar Racing, Renault a adpren Benetton Formula e 2000 evit adsevel Renault F1 Team e 2002, Honda a adpren British American Racing e 2005, BMW a adpren Sauber e 2005 ivez, pa grou Toyota e skipailh-eñ. Dont a ra Mercedes-Benz da vezañ kevranneg muianiverek McLaren Racing. Merket eo ar mare-se ivez gant troiadoù ha broioù nevez o tegemer ar Formulenn 1, Malaysia e 1999, Bahrein ha Sina e 2004, Turkia e 2005. Burutellet eo an troiadoù nevez savet gant Hermann Tilke pa goll ar F1 e Brizioù Bras istorel. Kreskiñ a ra niver ar Prizioù Bras ivez betek 19, ar pezh a zo ur rekord.
2003 a verk diveuz blenierien nevez evel Kimi Räikkönen, Fernando Alonso ha Jenson Button a roio poan da Schumacher e-pad ar bloavezhioù a teuio. Kenderc'hel a ra Juan Pablo Montoya d'ober un tammig berzh gant Williams. Echuiñ a ra Alonso mare pennadurezh Ferrari ha Schumacher o c'hounit div wech an titl e 2005 ha 2006. Renault a zeu da vezañ saver boutin kentañ titlet e Formulenn 1. Erru eo Red Bull e 2005 o adprenañ Jaguar evit ober e skipailh-eñ, a-raok adprenañ Minardi evit sevel ur skipailh evit ar vlenierien yaouank, ar Scuderia Toro Rosso (Skipailh Tarv Ruz e brezhoneg). Räikkönen a heulio e 2007 gant ar Scuderia, bloavezh e vez gwelet kregiñ Sebastian Vettel, ha Lewis Hamilton a roio un titl da VcLaren e 2008 evit e eil vloavezh.
Cheñchamantoù evit ur mare-nevez
Kregiñ a ra ar saverien bras o deus kemeret perzh e-barzh ar Formulenn 1 dek vloaz zo, evel Honda, BMW, Toyota, da vont kuit etre 2008 ha 2009, pa wezh Renault e skipailh da Genii Capital, ur foñs postañ eus Luksembourg, o virout e anv e-pad daou vloaz, a-greiz ma klask Genii tostaat da Lotus Cars evit sevel Lotus F1 Team. Chom a ra Renault e Formulenn 1 evel saver keflusker. Mercedes-Benz eo ar saver-kirri nemetañ a adprenañ ur skipailh evit sevel e skipailh-eñ. Skipailhoù prevet a zo bet krouet ivez e-pad ar mare-se evel Caterham F1 Team, Marussia F1 Team hag HRT F1 Team, pa zistro Sauber e 2010.
Un nebeud cheñchamantoù a zo bet divizet da ober, evel krouiñ ar C'HERS, distro ar bandennoù-rod slick, cheñchamantoù aerodinamik, hag ur c'hoant dispignat nebeutoc'h a arc'hant. Merket e vez ar gevezadeg 2009 gant ur brezel FIA-FOTA nevez diwar-benn benn ar poent diwezhañ. Prezidant ar FIA, Max Mosley en doa divizet ober ur budjed bevennet evit 2010, ar pezh ne fell ket d'ar skipailhoù, a c'hourdrouz da sevel ur gevezadeg FOTA. Dilezelet eo bet soñj Max Mosley ne glask ket ober ur respet nevez. Dilennet eo bet Jean Todt e penn ar FIA. Arabat eo ar pourvezadurioù e 2010 ha krouet eo bet ar sistem DRS e 2011.
Ar redadegoù
Padout a ra ur Priz Bras F1 a-hed un dibenn-sizhun, eus ar Gwener d'ar Sul, nemet evit Monako a grog d'ar Yaou evit echuiñ d'ar Sul. Daou abadenn esaeoù dieub a zo aozet d'ar Gwener (pe d'ar Yaou evit Monako) hag un abadenn esaeoù dieub d'ar Sadorn. Aotreet eo blenierien ne gevezont ket ez ofisiel da ruilhañ d'ar Gwener, met pas d'ar Sadorn, ha rankout a ra kemer plas unan eus an daou vlenier a redo er redadeg peogwir n'eo aotreet nemet daou garr dre skipailh war an troiad. Ur blenier a glask da ditriñ a rank kemer perzh en abadenn esaeoù dieub d'ar Sadorn. Goude an esaeoù dieub e vez aozet an abadenn ditriñ a ziviz urzh disparti ar redadeg a zo redet d'ar Sul.
Sistem renkadur ha poentoù
E fin ar gevezadeg e vez kontet ar poentoù tapet gant ar vlenierien ha graet ur renkadur a ziskouez kampion ar vlenierien. Ar mod d'ober en deus emdroet ivez kalz e-pad an 64 bloaz en deus padet kevezadeg bed ar vlenierien. Abaoe 1991 e vez kemeret kont eus pep disoc'h a zo bed er bloavezh, met n'eo ket bet gwir atav. A-raok ne veze miret nemet un niver resis a zisoc'hoù, e-touesk ar re wellañ, evit ober ar gont. Ayrton Senna zo bet titlet e 1988 o gaout ur gont hollek a boentoù dindan hini Alain Prost, met dre ma ne oa miret nemet an 11 disoc'h gwellañ war 16 redadeg eo bet kollet an titl gant Alain Prost. Ar mod-se da ober zo bet aozet evit priziañ an trec'h kentoc'h eget an ingalded.
Pentoù kevezadeg ar saverien a zo kontet er memes mod hag ar vlenierien, pep disoc'h a gont. A-raok, abalamour ma veze redet niveroù dizingal a girri (1 betek 5 a-wezhioù!) ne veze kontet nemet disoc'h ar c'harr gwellañ. Etre 1950 ha 2002 eo chomet stabil a-walc'h an doare da reiñ poentoù, n'eo bet nemet kresket poentoù an trec'h, ha lemmet eo bet ivez ar poent roet d'an dro wellañ. Daou boent a oa etre an eil plas hag an trec'h betek 1961 pa oa kresket da dri foent, betek 1991 pa oa kresket c'hoazh da bevar foent. Goude bloavezh 2002 avat, pa oa titlet Michael Schumacher e miz Gouere, eo bet adsavet sistem ar poentoù. Ne chome nemet daou boent etre an trec'h hag an eil plas, ha eizh blenier a zastume poentoù e fin ur redadeg. E 2010 avat eo bet adsavet sistem ar poentoù kalz c'hoazh, o tennañ kont eus ezhomm da briziañ an trec'h, eus niver ar skipailhoù a zo bet kresket ha eus fiziusted ar c'hirri a zo kresket ivez. 25 poent a zo roet d'an trec'hour bremañ, ha dek blenier a zastum poentoù evit ar gevezadeg pep redadeg.
Bro Brest
Bro Brest, pe Bro Vrest, zo ur vro hervez lezenn Voynet. Bodet ez eus 89 c'humun enni, war ur gorread 1690 km² ha 384 614 a dud zo o chom enni (d'ar 1/01/09).
Formulenn 1
Sistem renkadur ha poentoù
Etre 1950 ha 1957 e c'helle meur a vlenier rannañ ur c'harr evit ur redadeg, ha memes redek war meur a garr, evel Maurice Trintignant a zo erruet eil ha trede eus Priz Bras Arc'hantina e 1955. Neuze e veze roet ar poentoù hervez ar c'hirri : ma oa bleniet ar c'harr gant meur a vlenier e veze rannet ar poentoù hervez niver ar vlenierien, ma en doa kemeret ur blenier meur a garr e veze sammet e rann eus ar poentoù roet d'ar c'hirri en doa bleniet.
Bro Brest
Seizh kumuniezh kumunioù zo enni :
Brezhoneg
En distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 4 474 skoliad (9,3 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
Formulenn 1
Sistem renkadur ha poentoù
Pa vez paouezet gant ur Priz Bras a-raok bezañ graet an tri c'hard eus ar pellder gant ar vlenierien (evel e Priz Bras Aostralia 1991 pe hini Malaysia 2009, pe ar skouer pennañ peogwir n'eo bet c'hoariet ar gevezadeg nemet dre un hanter-boent, hini Monako e 1984) ne vez roet nemet an hanter eus ar poentoù. Goude 75% eus ar redadeg e vez roet an holl boentoù.
Gallout a ra ur vlenier cheñch skipailh e-pad ar gevezadeg, mirout a raio e boentoù a-bezh, merket gant an daou skipailh.
Longraye
Longraye a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Saint-Germain-d'Ectot
Saint-Germain-d'Ectot a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Formulenn 1
Blenierien
Eus mare kentañ ar Formulenn 1 e chom un nebeud anvioù evel hini Juan Manuel Fangio, ar pemp gwech kampion kentañ, gant skipailhoù evel Alfa Romeo, Maserati, Mercedes hag ivez gant Ferrari. Redet en doa gant Alberto Ascari pe Stirling Moss, lesanvet ar c'hampion digurunenn peogwir e oa bet gwelet evel an hini gwellañ hep gounit ur gevezadeg bennak. Mike Hawthorn, kampion 1958, zo a-bouez ivez evit e stourm gant Michael Collins e vignon war Ferrari. E-pad ar bloavezhioù 1960 a rede Jack Brabham, an hini kentañ en deus gounezet war e garr-eñ, Phil Hill, Graham Hill a zo dezhañ ar gurunenn dripl, ha Jim Clark a zo welet evel unan eus ar vlenierien gwellañ e istor ar F1. John Surtees a zo da venegiñ ivez abalamour ma'z eo an hini nemetañ a zo bet kampion war moto ha war kirri. E fin ar bloavezhioù-se e teu ur blenier a Vro-Skos all a vestroni ar rummad e-pad un nebeud bloavezhioù, Jackie Stewart. Jochen Rindt a oa unan eus ar re wellañ, met marvet e voe a-raok fin ar gevezadeg 1970, a-raok dont da vezañ ar c'hampion goude e varv nemetañ. E-pad ar bloavezhioù 1970 eo ret menegiñ Emerson Fittipaldi met dreist holl Niki Lauda ha James Hunt, brudet kalz evit o dual e 1976. Tudennoù zo ivez er bloavezhioù 1980, Keke Rosberg ha Nelson Piquet da skouer, met ar re vrudetañ eo Alain Prost hag Ayrton Senna, kampion 1985, 1985, 1989 ha 1993 evit an eil, ha kampion 1988, 1990 ha 1991 evit egile. Gant ar bloavezhioù 2000 e teu Michael Schumacher, bet 7 gwezh kampion ar bed, Jacques Villeneuve ha Damon Hill, hag gant ar bloavezhioù 2000 e teu Fernando Alonso, Kimi Räikkönen ha Lewis Hamilton. Sebastian Vettel a zo an hini a vestroni ar bloavezhioù 2010 evit ar poent.
Longraye
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Aurseulles.
Monumantoù ha traoù heverk
,.