cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Campochaera sloetii
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Ginea Nevez :
Manuel de Pedrolo
E vuhez
E dud a oa o chom e Castell de l'Aranyo, ur c'hastell e Plans de Sió, e proviñs Lleida.
Pa oa bihan e oant aet da chom da Tàrrega. Prezidant an Acció Catalana e oa e dad er gêr-se. Klask a reas Manuel de Pedrolo studiañ medisinerezh, met n'hallas ket abalamour da Brezel Spagn. Skolaer e voe ur pennad e Fígols de les Mines. Stourm a reas gant ar Republikaned.
Otto Weininger
Otto Weininger (3 Ebrel 1880 - 4 Here 1903) a oa ur prederour aostrian hag a veve en impalaerezh Aostria-Hungaria. E 1903 e embannas al levr Geschlecht und Charakter ("Reizh ha Temz"), deuet da vout anavezet mat goude e emlazh da 23 bloaz. Ul lodenn ag e oberenn a voe arveret gant an NSDAP. Weininger a levezonas Ludwig Wittgenstein, August Strindberg, Julius Evola ha James Joyce.
Gourelezh ha gwregelezh
Geschlecht und Charakter e zispleg e vez kenaozet an dud gant ur c'hemmesk a zanvezennoù gourel ha gwregel. An tu gourel zo ampletus, spis, ha poellek, tra ma vefe an tu gwregel, diampletus, diemskiant ha diboellek. Hervez Weininger n'eo posupl an dishualañ evit ar merc'hed nemet gant ar "gwragez gourel", mod arall int levezonet gant o libido hag o fleg da vout mammoù. Tra ma'z eo dever ar gourelezh stourm da vout ur genius, hag uhelaat e reizhelezh davet azeul Doue, hag a gav ennañ.
Ul lodenn vras ag e levr a lak ar gomz war betra eo ur genius. Weininger a lavar ne c'hall ket an ijin chom war un dachenn anaoudegezh ispisial evel ar sonerezh pe ar matematikoù, mes un ijin hollvedel eo atav. Soñjal a rae e c'hall bout kavet an ijin-se en holl an dud. Geschlecht und Charakter a oa brudet en Italia evit kemer lec'h damkaniezhioù Freud a-drugarez da brederourion evel Steno Tedeschi hag a droas an destenn en italianeg.
Yuzeviezh ha kristeniezh
Weininger a oa ur Yuzev hag a droas ouzh ar gristeniezh e 1902 En ur pennad e lavaras e oa gant ar yuzevien un temz gwregel (tud difeiz, hep hiniennelezh, hag hep skiant ag ar mad hag an droug. Hag ar gristeniezh a vez taolennet evel "aztaol uhelañ ar feiz", tra ma vez taolennet ar yuzeviezh evel "digalon". Weininger a zisklerie e oa e vare o vont da neuz hag a ziskoueze traoù liammet ouzh ar wregelezh.
Bompensiere
Bompensiere  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Malindangia mcgregori
Malindangia mcgregori (Coracina mcgregori kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae. Ar spesad nemetañ er genad Malindangia an hini eo.
Anvet e voe gant an evnoniour stadunanat Edgar Alexander Mearns (1856-1916) da zougen bri d'un evnoniour stadunanat all : Richard Crittenden McGregor (1871–1936).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Filipinez.
Butera
Butera  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Oberiadur Junction City
Oberiadur brezel Junction City pe Operation Junction City a zo bet un oberiadur brezel doare "Klask ha Distuj" pe "Search and Destroy" a badas 82 devezh adal an 22 a viz c'hwevrer 1967 e-pad brezel Vietnam.
An oberiadur brezel gant harzlammerien amerikaned anezho brasañ e oa bet abaoe oberiadur brezel Market Garden e-pad an Eil brezel-bed.Bet eo bet ivez an oberiadur brezel brasañ oc'h implij harlammerien e-pad brezel Vietnam hag unan d'eus oberiadurioù brezel meur ar brezel. Anvet e oa bet Junction City dre al lec'h Junction City ur geriadenn er C'hansas, eno e oa pennoù an oberiadur brezel o reiñ o urzhioù.
Araok oberiadur brezel Junction City
Tây Ninh a oa ur proviñs tal kichen Kambodja ha dres nepell diouzh gwenodenn Hô Chi Minh o welet Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) o diazezañ don e vezañs hag o tigeriñ an hent da siladenn al lu Norzh Vietnamian etrezek Republik Su Vietnam. Ur pal brezel anat a oa neuze da zilojañ da nebeutañ ar strolladoù stourm-se pe gwelloc'h c'hoazh da risañ anezho, setu penaos ez eo ganet mennozh an oberiadur brezel Junction City.
Geokoach
Geokoach zo un dudi hag a zo he fal implij ur Sistem Geolec'hiadur Hollek dre Satellit (GNSS : Global Navigation Satellite System e saozneg) evit koachañ pe digoachañ un endalc'her (anvet "kuzh" pe "geokuzh") er bed a-bezh. Dre voaz ez eo ur geokuzh boutin un endalc'her stank bihan ha solut a-walc'h. Ennañ e vez kavet da nebeutañ ha dre ret ul "loglevr" da verkañ ar gweladennoù. Ouzhpenn d'al loglevr e c'heller kavout er geokuzhadelloù "teñzorioù" (peurvuiañ bitrakoù a nebeut a dalvoudegezh). E deroù miz Kerzu 2014 e oa 2,532,197 kuzhiadell oberiant er bed a-bezh hag ouzhpenn 6,000,000 a c'heodiskoacherien hervez pajenn degemer geocaching.com hag a zo unan eus lec'hiennoù kevredigezhel pennañ ar geokoach evit a sell an niver a izili.
Sutera
Sutera  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Geokoach
Istor
A-raok ar 1añ a viz Mae 2000 ne oa ket posupl c'hoari geodiskoach en abeg da oberiantiz dibabet ar Geolec'hiadur dre Satellit (GPS). Ar c'heokuzhiadell gentañ anavezet a oa bet koachet gant Dave Ulmer, a-orin eus Beavercreek (Oregon) e Stadoù-Unanet Amerika d'an 3 a viz Mae 2000. Ar c'henurzhiennoù geografek a voe embannet war ur strollad usenet sci.geo.satellite-nav.
Da gentañ e oa graet gant ar stumm GPS stash hunt e saozneg. Met dre ma oa un arliv negativel war ar ger stash (e brezhoneg "preizhadur") e voe cheñchet e geocaching war ginnig Matt Stum war strollad gpsstash eGroups (hag a vo adanvet Yahoo! Groups da c'houde).
E 2000 e voe krouet gant Jeremy Irish, Elias Alvord ha Bryan Roth e Seattle ar gevredigezh Groundspeak hag a zo merour al lec'hienn Geocaching.com hag a listenn e miz Kerzu 2014 ouzhpenn 2,500,000 geokuzh oberiant er bed a-bezh. Ar porastell-mañ ha reoù all gouestlet d'ar geokoach e broioù resis, a ro tro d'ar c'hoarierien da zisklêriañ o geodiskoachadennoù, o geokoachoù hag aozañ geokejadennoù. Gant Geocaching.com ez eus tu ivez da enrollañ troioù-kaer, traoùigoù graet amprevaned beajerien outo. Ul lodenn vras eus ar geokoachoù a c'heller gwelet gant an holl war al lec'hienn geocaching.com, met ul lodenn all ne vezont gwelet nemet gant an implijerien emezellet o deus paeet o skodenn.
Dre ma voe boutinoc'h-boutinañ ar binviji hezoug gouest da implij ar Geolerc'hiadur de Satellit (GPS) adalek kreiz ar bloavezhoù 2000 en deus kresket diehan niver ar c'heodiskoacherien hag ar c'heokoacherien er bed.
Mont en dro
Ar c'hoarierien a verk o geodiskoachadennoù dre verkañ o lesanv geodiskoacher hag an deiziad war al loglevr, ur c'harnedig pe ur follenn baper peurliesañ, hag a zo e-barzh ar geokoach a-raok disklêriañ o geodiskoachadennoù war al lec'hiennoù internet kevredigezhel gouestlet d'ar geokoach.
Pedet eo ar c'heodiskoacherien de gemer ur bitrak bennak er geokoach gant ma laoskfont unan all e-barzh. C'hoarielloù didalvoud, pegsunioù pe kanetennoù a c'heller kavout e-barzh ar geokoachoù. Difennet groñs eo lakaat traoù da zebriñ e-barzh dre ma sachfe loened gouez. Ar bitrakoù lezet er geokoach a rank bezañ hep riskl ebet ha chom hep bezañ er-maez eus al lezenn. Dre vras e vez un notenn hag a zispleg ar c'hoari er geokuzh evit ar re a gavfe ar geokuzh dre zegouezh hag a bed anezho da c'hoari ivez ha da lezel ar geokuzh el lec'h ma voe kavet.
An endalc'herioù boutinañ a zo boestoù plastik doare "Tupperware" dre ma'z int stank, boestoù pelikulennoù foto, pe boestoù louzoù. Ar reoù ziwezhañ-mañ a vez priziet evit ar geokoachoù-kêr, ma vez ret dezho bezañ bihan ha bezañ livet a-wechoù da chom hep bezañ kavet gant frioù furch ne anavezfent ket ar c'hoari pa vezont kuzhet er straedoù.
Kavout ar geokoach
Meur a lec'hienn gevredigezhel, hag a renabl geokoachoù ar bed a-bezh pe geokoachoù broioù resis, a ro kenurzhiennoù geografek ar geokoachoù. D'ar geodiskoacher da vont eta war al lerc'h ha da glask an endalc'her. Darn eus ar geokoachoù a zo kuzhet e kreizig-kreiz ar c'hêrioù bras pe bihan (war straed Siam e Brest pe war ar Champs Elysées e Pariz! hag a c'hall pep hini o c'havout. Lod all a zo kuzhet e lec'hiou siouloc'h : koadoù, menezioù, tro-dro da chapelioù bihan pe ilizoù, a-hed ar mor, stêriou, kanolioù… Lod all c'hoazh a vez ezhomm splujañ pe krapat evit o c'havout.
Ur wech diskoachet ar c'huzh e vez skrivet gant ar geodiskoacher e lesanv hag an deiziad el loglevr, eskemmet ur bitrak bennak hag adlakaet aketus ar c'huzh el lec'h ma voe kavet evit ar c'hoarierien da zont.
Koachañ ur c'huzh
Reolennoù resis a zo evit koachañ kuzhioù. Da skouer, difennet eo koachañ war un dachenn brevez hep asant perc'henn an dachenn. Difennet eo ivez douarañ ar c'hoachoù, pe lakaat koachoù hag a vefe saotrus evit an endro. Ar c'heokoacherien o do koachet ur c'huzh a vo kiriek eus e gempenn. Ur wech koachet ar c'huzh e vez embannet ar c'huzh war lec'hiennoù kevredigezhel evit ma c'hello ar c'heodiskoacherien dont d'e gavout.
C'hoarvezout a ra e vefe distrujet ar c'huzh gant loened, vandaled pe gant ar gwall amzer.
Defi ar geokoacher eo kavout ul lec'h hag a c'hello bezañ kavet gant ar c'heodiskoacherien hep bezañ gwelet pe kavet aes gant an dud all.
Hervez ar boaz e vez un dalvoudegezh ouzhpenn gant lec'h ar geokoach, pe e vefe un dalvoudegezh sevenadurel, unan naturel pe unan dudi.
Geodiskoacher
Neb a glask ur geokoach.
Amprevan beajer
E-touez ar bitrakoù er geokoachoù e kaver gwech ha gwech all un amprevan beajer. Bitrakoù didalvez int ar peuliesañ, met staget outo ez eus un niverenn anavezout. Gant an niverenn anavezout-mañ e c'haller, war lec'hiennoù ’zo, merkañ araokadennoù an amprevaned. Darn eus an amprevaned o devez da bal evel "ober tro ar bed" pe "mont d'ar Stadoù-Unanet".
Tirabad
Tirabad zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e mervent Powys. Emañ war ribl ur stêr vihan, an Afon Dulas, hag en em daol en Afon Irfon. Emañ er c'hreisteiz da Llanwrtyd hag er biz da Llanymddyfri.
Er reter d'ar gêriadenn emañ uhelennoù Mynydd Epynt hag er c'hornôg emañ ar goadeg anvet Coedwig Crychan. Un hent bihan a gas da Gynghordy, e Sir Gaerfyrddin, er c'hornôg ha da Llangamarch en hanternoz.
Piram
Piram, pe Piramos, zo anv ur gwaz eus ur vojenn eus an Henamzer.
Tirabad
Evel e meur a lec'h all e kornad Mynydd Eppynt, e rankas kalz annezidi kuitaat ar gêriadenn da vare an Eil Brezel-bed, dre ma oa bet dibabet al lec'h gant arme Breizh-Veur da dachenn bleustriñ war an tennañ. Er bloavezhioù 1950 e oa kresket poblañs Tirabad en-dro pa voe plantet gwez er vro ha savet tiez nevez er gêriadenn.
Piram
Mojenn
E mojennoù Hellaz kozh e oa Piram ha Tisbe daou zen yaouank hag en em gare e kêr Babilon.
Santa Caterina Villarmosa
Santa Caterina Villarmosa  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Winchester (disheñvelout)
Winchester a c'hall bezañ:
Tudennoù ijinet
Stirad skinwel, Supernatural. Ar familh Winchester a zo diazez en istor.
Campofranco
Campofranco  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Tre-Castell
Tre-Castell zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Biwmares, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 209.9 km eus Kerdiz.
Yann Choucq
Yann Choucq, bet ganet d'an 11 a viz Ebrel 1946 e Naoned, a zo un alvokad hag ur stourmer breizhat.
Buhez
Tremen a reas un darn eus e amzer krennard (1955-1960) e Gwaskogn. Eno e teuas da vezañ emskiantek eus e vreizhadelezh.
E Pariz edo etre 1960 ha 1976. Studiañ a reas e lise Lakanal Sceaux. Kemer a reas perzh e krouidigezh Kelc'h Keltiek Sceaux, Da Virviken. Emezelañ a reas er MOB e 1966. Kabaliñ a reas evit Pol Le Dore (Front Breton) e miz Mezheven 1968. Kemer a reas perzh gant Erwan Vallerie ha Yannick Jézéquel e skipailh Sav Breizh.
E-keit-se e studie ar gwir.
Unan eus krouerien Skoazell Vreizh eo bet e miz Genver 1969 gant Gwenc'hlan ar Skouezeg, Xavier Grall, Erwan Vallerie ha Bernard Audic.
Alvokad e teuas da vezañ e miz Kerzu 1971. Degemeret e voe e skipailh Henri Leclerc. Alies e tifennas stourmerien vreizhat dirak al Lezioù-barn. Euskariz ha stoumerien bolitikel all ivez. Bet eo bet meur a wech en Amerika ar Su en anv Kevredad Etrebroadel Gwirioù Mab-den.
En em staliañ a reas e Naoned e 1976.
E miz Meurzh 1980 e voe kastizet gant Lez-varn Kemper evit bezañ lavaret ne c'helle ket krediñ e vefe bet dieubet unan eus ar vanifesterien enep kreizenn Plougoñ peogwir e oa kar d'ur barner... Reuz bras a savas e-touez an alvokaded er C'hwec'hkorn a-bezh. Harz-labour e voe. Nullet e voe ar c'hastiz gant Lez-varn Galv Roazhon.
Dont a reas da vezañ unan eus merourien Kreizenn Stummañ Alvokaded Tachenn Lez-varn Galv Roazhon en anv an alvokaded e 1986 ivez.
Pellaat a reas tamm-ha-tamm diouzh Emgann.
E 1999 e voe e-touez sinerien Galv Karaez. Ober a reas war-dro komite Naoned ar Bodad evit an demokratelezh ha gwirioù mab-den.
E 2007 e stourmas enep adaozadur al lezioù-barn raktreset gant ar gouarnamant. Ar bodad Gwiraourien Vreizh gantañ hag Yvon Ollivier evel mouezhioù aotreet a stourmas evit ma chomfe unvan Breizh, evel ma oa bet mil bloaz-pad, war dachenn al lezioù-barn.
E miz C'hwevrer 2011 e kemeras perzh en Emgav Gwirioù a-stroll ar Pobloù e-kerzh Forom Sokial Dakar.
Resevet en deus Kolier an Erminig e 2011.
Progne
Progne a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhz == Nav spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.
Delia (Sikilia)
Delia  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Vicente Portugal
Vicente Portugal, pe Vicente de Portugal e portugaleg, zo anv daou infant a Bortugal eus ar c'hentañ tierniezh:
Sommatino
Sommatino  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Jean Kerhervé
Jean Kerhervé, bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1946 e Konk-Kerne, zo un istorour breizhat.
E vuhez
Studiet en deus Istor e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. Tremen a reas kenstrivadeg an agregadur Istor e 1969. Kregiñ a reas da gelenn e lise an Harteloire e Brest (1969-1970). Ar bloaz war-lerc'h e krogas da gelenn e Skol-veur Breizh-Izel evel skoazeller da gentañ, mestr-skoazeller e 1981, mestr-prezegenner e 1983, kelenner e 1988.
Seveniñ a reas meur a garg : eilrener ar CRBC (1988-1994) ; besprezidant ar"Société des historiens médiévistes de l'enseignement supérieur public"(1993-2004) ; ezel ha prezidant goude eus 21vet kevrenn Kuzul Broadel ar Skolioù-meur (Conseil national des universités) (1992-2003); ezel eus ar c'hKomite evit Istor ekonomikel hag arc'hantel Frañs (Comité pour l'histoire économique et financière de la France e galleg) (1997-2012) hag ezel eus Komite al labourioù istorel ha skiantel (Comité des travaux historiques et scientifiques) (2001-2012).
E 1988 e voe taper gantañ kentañ priz Gobert a Istor an "Académie des inscriptions et belles-lettres" evit e levr''L'État breton aux XIVe siècle et XVe siècle. Les ducs, l'argent et les hommes''a oa danvez e dezenn.
War e leve emañ bremañ.
Halle (Saale)
Halle pe Halle (Saale) pe Halle an der Saale (evit lakaat kemm etre ar gêr-se ha re all anvet Halle ivez) zo ur gêr vras e Land Saks-Anhalt en Alamagn. Emañ e kreisteiz ar stad-se, war lez ar stêr Saale.
Annezet e oa Halle gant 231,565 a dud e dibenn 2013.
Dont a ra an anv Halle eus ur ger keltiek pe germanek hal pe halla hag a dalveze « holen ».
Meneg zo eus kêr Halle kerkent hag er bloavezh 806. En arc’heskopti Magdeburg e oa adalek an, betek ma voe staget koulz Magdeburg evel Halle ouzh priñselezh Brandenburg e 1680. Goude 1701 e voe e Rouantelezh Prusia.
Goude diskar Republik Demokratel Alamagn e voe graet labourioù bras e Halle, evit kempenn ar c’hastell, freuzet gant ar Brezel Tregont Vloaz hag an Eil Brezel-bed, evit adsevel ar savadurioù foran erru dirapar pe ar c’hendioù bras savet goude ar brezel. Adsavet penn-da-benn eo bet kreiz-kêr ha brav eo deuet da vezañ.
Skol-veur Halle zo unan eus ar re goshañ en Alamagn. E Halle ivez emañ sez Akademiezh Alaman ar Skiantoù.
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Halle gant kêrioù all dre ar bed :
<br style="clear:both; clear:both;" />
Marianopoli
Marianopoli  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Hamilton (Bermuda)
Hamilton eo kêr-benn Bermuda (pe "Bermudez"), un Tiriad tramor eus Breizh-Veur en Amerika an Norzh. Gant 1 800 a annezidi (2010) ez eo kêr-benn vihanañ ar bed.
Tre-Ysgawen
Tre-Ysgawen zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddyfnan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 217.3 km eus Kerdiz.
Trecastell
Trecastell zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Aberffraw, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 211,8 km eus Kerdiz.
Fernando Iañ Portugal
Fernando Iañ Portugal (1345-1383) a voe roue Portugal. Lesanvet e voe O Formoso (ar c'hoant).
Mab e oa da Pedro Iañ Portugal ha d'e bried Constanza Manuel de Villena, merc'h-vihan da Jaime II, roue Aragon.
Bugale
Pa varvas Fernando I n'en doa mab ebet da gemer e lec'h. Evel-se e echuas tiegezh Bourgogn Portugal.
Eumomota superciliosa
Eumomota superciliosa a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Momotidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Eumomota.
Anvet e voe Pyronites superciliosus (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant Sandbach.
Dibabet e voe da evn broadel Nicaragua e miz Gwengolo 1971 hag El Salvador e miz Here 1999.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha blotviled bihan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ e Kreizamerika :
Coracias spatulatus
Coracias spatulatus (pe Coracias spatulata) a zo ur spesad evned amprevanetaer e-touez kerentiad ar c'hCoraciidae.
Boued
Kavout a ra al labous e voued — merien ha merien-gwenn — war al leur.
Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra an daou isspesad anezhañ — Coracias spatulatus spatulatus ha Coracias spatulatus weigalli — en Afrika : eus mervent trovanel Angola da viz Tanzania ha da greisteiz Mozambik.
Serradifalco
Serradifalco  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Pen-y-garn (Sir Gaerfyrddin)
Pen-y-garn zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er c'hreisteiz da Abergorlech.
Riesi
Riesi zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Peniel
Peniel a c'hall bezañ meur a lec'h :
Pinged
Pinged zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, en hanternoz da Ben-bre.
Trefarthen
Trefarthen zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanidan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 202,1 km eus Kerdiz.
Resuttano
Resuttano zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Kalkoliteg
Ar C'halkoliteg zo ur prantad eus ar c'hentistor.
Savet e oa an anv « Kalkoliteg » gant ar ragistorourien diwar ar gwrizioù henc'hresianeg khalkos (kouevr) ha lithos (maen). Ar c'halkoliteg zo anezhañ eta ar prantad ma veze implijet binviji e maen dreist-holl met ivez a-wezhioù traezoù e kouevr labouret, ar pezh zo ur perzh dibar, en arkeologiezh, eus sevenadurioù zo eus diwezh an Neolitik en Europa.
Implijet a-wezhioù gant ur ster kronologek e talvez ar C'halkoliteg kement hag un « Oadvezh ar c'houevr » diwirheñvel. Ar fed ma kaver d'ar memes mare sevenadurioù kalkolitek, neolitik hag eus Henoadvezh an arem e tachennoù tost, e Bro-C'hall da skouer, a ziskouez e vefe ur fazi soñjal en un hevelep Oadvezh ar c'houevr.
Mazzarino
Mazzarino zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Caistor St Edmund
Caistor St Edmund zo ur gêriadenn e kontelezh Norfolk, e reter Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Tas, nepell diouzh Norwich.
Dismantroù ur gêr roman, bet kêr-benn pobl an Ikened, Venta Icenorum, a gaver e-kichen.
Peniel (Sir Gaerfyrddin)
Peniel zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ en hanternoz da gêr-benn ar gontelezh, Caerfyrddin. Ur skol kentañ derez zo e Peniel.
Alberico Iañ
Alberich, pe Alberico Iañ, marvet war-dro 925, a oa ur priñs lombard en Xvet kantved.
Markiz Camerino e oa, pe kont Fermo. Dug Spoleto e teuas da vezañ, adalek ur bloaz etre 896 ha 900, betek war-dro 920, goude drouklazhet an dug Guy IV. E 899 pe 900 e stourmas ouzh Hungariz, gant ar roue Berengar Iañ, ha gantañ e voe anavezet evel dug ervat. Emglev a reas Alberico gant e amezeg Adalberto II, markiz Toskana, a-enep ar pab Sergius III. Neuze e voe stanket ganto an hent da Roma, e 906 pe 907, evit herzel ouzh kurunidigezh Berengar evel impalaer.
E 917 e voe anvet da Gonsul ar Romaned.
Drouklazhet e voe gant pobl Roma en 925, pan eas kuit e skoazellerien.
E vugale
Tri pe bevar mab en doe gant Marozia:
Geheime Feldpolizei
Ar Geheime Feldpolizei (polis kampagn kuzh) berraet e GFP a oa polis kuzh ar Wehrmacht alaman betek fin an Eil Brezel-bed. An unvezioù-se a oa implijet evit oberiadurioù hep unwisk war an talbenn evel an enep-spierezh, enep-moc'hata, evezhiañ an oberiadurioù trubardiñ, enep-propaganda, difenn al lec'hioù milourel ha reiñ harp da enklaskoù lezvarnioù al lu alaman. Izili ar GFP, hag a oa lakaet ivez da vezañ evel re an Abwehrpolizei, evit an oberiadurioù e oant ur skourr oberiant eus servijoù sekred al lu alaman. Fiziet e oa dezho talañ ouzh oberiadurioù ar rezistañs enep nazi en Alamagn pe e Bro-C'hall dalc'het. Inti eo vez hag a oa karget gant jahinerez ha lazhadeg ar brizonidi.
Tregynon
Gouestlet eo an iliz-parrez da sant Cynon, hag ur chapel bresbiterian zo ivez. Ur skol kentañ derez zo er gumuniezh.
Er gumuniezh emañ maner Gregynog, a oa kalz a zouaroù en e zalc'h er c'hornad gwechall.
Milena (Sikilia)
Milena  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Araneus diadematus
Araneus diadematus, anvet ivez kevnidenn al liorzhoù a zo ur spesad kevnid a gaver stank en Europa hag e Norzhamerika. Renket e vez er genad Araneus e kerentiad an Araneidae
Tregynrig
Tregynrig zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanbadrig, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 230.2 km eus Kerdiz.
Sancho Portugal
Sancho Portugal, pe Sancho de Portugal e portugaleg, zo anv daou eus Rouaned Portugal.
Izabel Portugal (Itron Viseu)
Ganet e oa a-raok dimeziñ he zad da Leonor Téllez de Meneses.
Pa oa yaouanki e voe prometet da Alfonso Téllez de Meneses, 5vet kont Barcelos, ha kenderv d'ar rouanez Leonor Téllez de Meneses. Marvet abred e oa Alfonso, ma rankas he zad klask ur pried all dezhi.
Marc'had a reas ar roue neuze gant Alfonso Enríquez de Castilla, mab bastard da Herri II Kastilha, Roue Kastilha. Alfonso a oa Iañ kont Noreña, ha war un dro Iañ kont Gijón, Iañ aotrou Paredes de Nava. Gant se e rae he mad eus Feur-emglev Santarém sinet er gêr-se, e Portugal, d'an 19 a viz Meurzh 1373, hag a lakaas fin d'ar brezelioù fernandin (Guerras fernandinas)
San Cataldo (Sikilia)
San Cataldo  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Izabel Portugal (Itron Viseu)
Dimeziñ ha bugale
Pa voe en oad da zimeziñ e voe graet an eured en Burgos en miz Du 1375. Evel argouroù e teue ganti Viseu, Celorico, Linhares hag Algodres. C'hwec'h bugel he doe :
Trefdraeth (Mon)
Trefdraeth zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Bodorgan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 307,3km eus Kerdiz.
Eus an eo an iliz-parrez anglikan, gouestlet da sant Beuno.
Mussomeli
Mussomeli  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia.
Le Champ d'oliviers
Le Champ d'oliviers (an olivezeg) zo un danevell c'hallek, ggant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1890.
Istor
Embannet e oa bet e meur a damm er gazetenn Le Figaro, eus an 19 d'an 23 a viz C'hwevrer 1890, ha goude en dastumad heñvelanvet, L'Inutile Beauté, gant Victor Havard e 1890.
An danevell
Bet eo ar person o pesketa. Pa zistro d'ar gêr gant e besked e kav un den ouzh e c'hortoz...
Ilchester
Ilchester zo ur gêr e Bro-Saoz, e kontelezh Somerset.
Anv
A. Lindinis B. Ilchester
Ar c'hreñvlec'h roman war ar stêr Yeo (gwechall Gifl)
Hervez A.D. Mills : "meaning forked river". Da welout neuze daoust ha "Givel, Gifl" ne vefe ket evit gevell ? ur stêr doubl.
San Massimo
San Massimo zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Kampionad svedat an echedoù
Kampionad svedat an echedoù eo kampionad  hiniennel broadel an echedoù e Sveden. Graet e vez bep bloaz gant Sveriges Schackförbund, kevre svedat an echedoù. Etre 1919 ha 1930 e veze roet an titl a gampion d’an hini a veze trec’h er c’hrogad etre ar c’hampion a-gent hag un eneber. Betek 1938 e veze aozet un tournamant diofisiel ivez. Adalek 1939 e teuas an tournamant diofisiel da vout ar c’hampionad ofisiel. E 1940 hag e 2020, ne voe ket a gampionad.
Roll ar gampioned, 1917-1931
! Bloaz !! Lec’h !! Disoc’h
Tournamant diofisiel
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion G. Forhaug ha Gunnar Skarp
Tournamant ofisiel
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
Les Pavillons-sous-Bois
Les Pavillons-sous-Bois zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Pavillonnais anezho e galleg.
Istor
Krouet e oa bet ar gumun d'an 3 a viz Genver 1905 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Bondy. Anvet e oa ar gumun eus pavilhonoù gward (pavillons de garde e galleg) savet eno e 1770.
Joël Bruneau
Joël Bruneau, ganet en Indre d'ar, a zo ur politikour gall hag ezel eus an ULP. Da vaer Caen e oa bet dilennet e 2014. Kuzulier-rannvro eo ivez Joël Bruneau abaoe 2010.
San Biase
San Biase zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Hamilton (anv-tud)
Hamilton zo un anv-tud, ouzhpenn bezañ un anv-lec'h.
Orin
Lavaret e vez e teu eus ar gêriadenn Hamilton, e Leicestershire, e Bro-Saoz. Tud en anv-se a ziazezas en XIIIvet kantved e Lanarkshire, e Bro-Skos. Diwar o anv e voe anvet kêr Hamilton, e South Lanarkshire a-raok 1445. An dud anvet Hamilton hiziv a ziskennfe neuze pe eus an tiegezh a wad uhel, pe eus tud anvet diwar-lerc'h ar gêr.
Tre-wern
Tre-wern pe Trewern zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e biz Powys. Emañ er biz da Y Trallwng, tost d' an harzoù gant Bro-Saoz.
Emañ etre Moel y Golfa en hanternoz ha Cefn Digoll er c'hreisteiz, war lez reter ar stêr Hafren. Er Grennamzer e oa Tre-wern e-barzh kombod Gorddwr.
Poblañs
E 2011 e oa 430 a dud o chom e kumuniezh Tre-wern ha 203 anezho a oa kembraegerien (14,7%).
Tyn-y-Gongl
Tynygongl zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfair-Mathafarn-Eithaf, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 216.9 km eus Kerdiz.
Sant'Elia a Pianisi
Sant'Elia a Pianisi zo ur gumun  en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Gwalldaolioù Warrington
Gwalldaolioù Warrington (saozneg:The Warrington bombings) a oa bet div dagadenn gant bombezennoù sevenet gant an IRA e penn kentañ ar bloavezh 1993 e Warrington, e Bro-Saoz.
Ar c'hentañ tagadenn a oa bet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1993. Ur vombezenn a oa tarzhet en ur mirlec'h gaz. Drastus e oa bet an darzhadenn met ne oa bet den lazhet pe gloazet ebet. Pa oant tec'het diouzh al lec'h, enaouerien ar bombezennoù a oa bet heuliet gant archerien dre ma oant o ruilhañ re vuan. Tri ofiser polis a oa bet gloazet. An eil tagadenn a oa bet d'an 20 a viz Meurzh, div vombezenn vihan o devoa tarzhet dres dirak stalioù bihan hag ur greizenn genwerzhel e Bridge Street. Daou vugel a oa bet lazhet war an taol (Jonathan Ball 3 bloaz, ha Tim Parry 12 vloaz). Ouzhpenn-se e oa bet gloazet 56 den. An tagadennoù a oa bet sevenet gant izili eus ar Provisional Irish Republican Army (IRA). Hervez mammennoù 'zo e oa bet ivez izili eus al luskad Red Action o kemer perzh. Abaoe penn-kentañ ar bloavezhioù 1970, an IRA a oa bet o seveniñ tagadennoù lies en Norzhiwerzhon kement hag e Bro-Saoz evit klask bountañ war gouarnamant Bro-Saoz evit adunvaniñ Iwerzhon. Gwalldaol an 20 a viz Meurzh a oa diskouezet kalz er mediaoù o tegas kounnar bras, bez e voe manifestadoù bras a-enep an IRA betek e Dulenn.
Tro-dro d'ar gwalldaolioù
E 1993 e voe skrivet ar ganaouenn « Zombie », en enor d'ar vugale Jonathan Ball ha Tim Parry, gant Dolores O'Riordan. Bez eo ivez ur ganaouenn a-enep ar feulster en Iwerzhon an Norzh. Embannet e 1994, ar ganaouenn a erru dres pa oa bet sinet un emglev a beoc'h gant an IRA. Rebechet e oa bet neuze da O'Riordan klask plantañ cheu muioc'h c'hoazh.
San Polo Matese
San Polo Matese  zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Campochiaro
Campochiaro zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Jort
Jort a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, e kanton Morteaux-Coulibœuf.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas tri den nann soudard abalamour d'ar brezel e Jort e miz Eost e-pad Aloubadeg Normandi.
Teodorig Iañ
Teodorig Iañ (Teodorico pe Teodoredo e spagnoleg hiriv), marvet e 451, a oa roue ar Vizigoted. E anv, Þjudareiks en gotek ("Roue ar Bobl"), a oa Theodericus en latin.
Bastard da Alarig e oa. E 418 e voe anvet da roue war-lerc'h Walia, ha ren a reas betek e varv e 451. Gantañ e krogas lignez Toloza (Toulouse), e tiazezas ar Vizigoted en Akitania, hag ec'h astennjont o galloud en tu all d'ar Pireneoù.
E vab Teodorig II a varvas e 466.
Amlwch
Amlwch zo ur gêr hag ur gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 317 km eus Kerdiz.
E 2011 e oa poblet gant 3,789 a dud, ha 2,234 anezho (61,1%) a oa kembraegerien.
Penrherber
Penrherber zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e gwalarn ar gontelezh, er mervent da Gastell Newydd Emlyn.
Cyanograucalus azureus
Cyanograucalus azureus (Coracina azurea kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.
Anvet e voe Graucalus azureus (kentanv) da gentañ-penn (e 1852) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869). Ar spesad nemetañ er genad Cyanograucalus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar viskoul ha lammerezed peurvuiañ.
Penrhiw-goch
Penrhiw-goch, pe Penrhiwgoch, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e-kreiz ar gontelezh, en hanternoz da gêriadenn Cross Hands.
Noisy-le-Sec
Noisy-le-Sec zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Noiséens anezho e galleg.
Catarina Bragança
Catarina Henriqueta de Bragança (Vila Viçosa 1638 — Lisboa, 1705) a oa Infantez Portugal, goude Priñsez Beira, ha rouanez kenseurtez Bro-Saoz ha Skos dre he dimeziñ d'ar roue saoz Charlez II Stuart.
Campodipietra
Campodipietra  zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Catarina Bragança
Merc'h e oa Catarina de Bragança da João IV, roue Portugal, eus an Tiegezh Bragança, ha d'e bried Luísa de Gusmão, rouanez Portugal. Goude marv he c'hoar goshoc'h, Joana, a oa Priñsez Beira, e voe roet an titl dezhi. He daou vreur, Afonso VI ha Pedro II, a voe rouaned Portugal.
Bodedern
Bodedern zo ur gêriadenn vihan hag ure gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 316 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 1051 a dud, ha 718 anezho (70,7%) a oa kembraegerien.
Walton (Powys)
Walton zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter Powys. E kumuniezh Pencraig emañ.
N'eus stumm kembraek ebet da anv ar gêriadenn hag a zeu eus an hensaozneg : Wealas-tun, da lavaret eo "kêr ar Vrezhoned" pe "kêr ar Gembreiz" eo stumm koshañ an anv. Emañ Walton etre Maesyfed ha Llanandras, un tammig er c'hornôg da harzoù Bro-Saoz.
Marloes
Marloes zo ur gêriadenn eus Kembre, e kornôg Sir Benfro. Emañ war ribl Bae Sain Ffraid, war ur beg-douar anvet "Penrhyn Marloes", er c'hornôg da Aberdaugleddau.
Dirak beg-douar Marloes emañ Enez Skomer, unan eus inizi Sir Benfro, brudet abalamour d'al loened a gaver enni. Er su da v-Marloes emañ kêriadenn Dale. Eno e touaras Herri Tudor e 1487 hag alese e kerzhas dre Gembre ha Bro-Saoz betek Emgann Bosworth.
Jasper van der Laanen
Jasper van der Lanen, pe  van der Laanen, ganet en Antwerpen en 1585 ha marvet eno en 1634, a oa ul livour flamank eus ar marevezh barok.
Pentrefelin (Sir Gaerfyrddin)
Pentrefelin zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er gornaoueg da Llandeilo.
Bodffordd
Bodffordd zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 214 km eus Kerdiz.
Rumesnil
Rumesnil a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Geraint mab Erbin
Geraint mab Erbin eo ar barzhoneg kembraek hag a veul kurioù Geraint en emgann Llongborth. Ar barzhoneg a zo kenaozet en englynion a deir werzenn, ha meur a zarvez a zo anezhañ, hogen an holl a voe skrivet e krenngembraeg. An darvez koshañ a gaver e Levr Du Caerfyrddin, skrivet tro-dro 1250, daoust ma hañval bout kenaozet ar barzhoneg en pe en. Ennañ e kaver ar meneg kentañ eus ar Roue Arzhur.
Maenorbŷr
Maenorbŷr zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro.
Dont a ra an anv-lec'h-se eus daou c'her kembraek, "Maenor" (maner e brezhoneg, sez lez ur c'hombod) hag an anv-den Pŷr, ur sant kembreat eus ar, en deus roet e anv ivez da "Ynys Bŷr".
Ganet e oa bet Gerallt Gymro e 1146 e kastell Maenorbŷr.
Un arsav eo Maenorbŷr war an hent-houarn a gas eus Abertawe da Doc Penfro.
Gregorio Pagani
Gregorio Pagani (Firenze, 14 Gouere 1559 – Firenze, 3 Kerzu 1605) a oa ul livour italian.
National Army (Iwerzhon)
An National Army, lesanvet Free State army pe the Regulars, a oa lu Stad Dieub Iwerzhon etre an 31 a viz Genver 1922 hag ar 1añ a viz Here 1924. Diazez e oa bet e roll e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon, pa oa bet o tifenn an ensavadurioù nevez savet gant ar Skrid-emglev Iwerzhonat-Saoz. Michael Collins, a oa penn uhelañ al lu adalek savidigezh an arme betek ma vefe lazhet gant izili an IRA a oa a-enep ar skrid-emglev e miz Eost 1922. Erlec'hiet e oa bet gant Richard Mulcahy.
Ar c'hentañ wech ma voe gwelet al lu-se a oa bet d'an 31 a viz Genver 1922, pa voe kemeret ar galloud gantañ war barakennoù Beggars Bush diouzh ar British Army. An izili kentañ a oa bet reoù eus an Irish Volunteers pe eus an Irish Republican Army (IRA) hag a oa a-du gant ar skrid-emglev ha "Gouarnamant da C'hortoz Iwerzhon". Cheu a oa savet etre an National Army ha nerzhioù enep skrid-emglev an IRA, ar re-se a oa emsavet a-enep gouarnamant Stad Dieub Iwerzhon.
Oberiadur brezel Cedar Falls
Oberiadur brezel Cedar Falls a zo bet un oberiadur brezel e-pad brezel Vietnam kaset da benn evit an darn gant lu Amerika harpet gant lu Republik Su Vietnam (ARVN).
National Army (Iwerzhon)
D'an 28 a viz Even 1922, an National Army a lakae kanoliañ an nerzhioù enep skrid-emglev a oa er Four Courts e Dulenn, kroget e oa evel-se Brezel-diabarzh Iwerzhon.
Oberiadur brezel Cedar Falls
Pal an oberiadur brezel a oa un oberiadur Search and Destroy ramzel evit naetaat groñs an "Tric'horn Houarn" ul lec'h nepell diouzh Saigon kêr-benn Republik Su Vietnam ha distrujañ hentoù riboul Củ Chi. Al lec'h-se a oa deuet da vezañ lec'h diaz Talbenn broadel dieubidigezh evit Su Vietnam (Viet Cong).
An oberiadur a badas d'an 8 etrezek an 28 a viz genver bloavezh 1967. Bet eo bet an oberiadur brezel brashañ war zouar a-berzh al lu Amerikan e-pad brezel Vietnam. Oberiadur brezel Cedar Falls a welas 30 000 soudarded amerikan ha su vietnamiz o kemer perzh: daou lu, daou brigadenn (unan troadegiezh, unan harzlammerien), ur rejimant kirri hobregonet.
Ar Viet cong e-tal da gement a nerzh marvus a choazas klask terc'hout etrezek harzoù Kambodia pe dre kuzhañ en hentoù riboul Củ Chi reoù don ha ledan. An Amerikaned a teuio a-benn da zistrujañ ul lod d'eus an hentoù riboul gant dafar brezel ar Viet Cong enno. Evit don a-benn da vont gant un distruj aozet sklaer e voe implijet razhed an hentoù riboul pe "tunnel rats", soudarded a ment bihan gourdonet aratoz kaer da vont etrezek an hentoù dindan zouar.
Evit trec'hiñ dindan un doare padus ha naetaat an Tric'horn Houarn e vo harluet an holl siviled o vevañ war an dachenn da vont etrezek kêriadennigoù buhez nevez pe "New Life Villages", distrujet e vo an holl kêriadennigoù ur wech goulonderet anezho hag evit echuiñ e vezo stlapet produiñ kimiek war ar janglenn hag ar parkeier evel ar c'hontammer Orañjez.
Darn ar pennoù bras ofiserien a uhel renk anezho karget gant aozadur an oberiadur brezel Cedar Falls hag e lakaat da dalvezout a soñjo dezho e vezo un trec'h anat. Darn ar gazetennerien hag an istorourien brezel a soñj dindan un doare disheñvel. Evito an oberiadur brezel Cedar Falls n'eo ket deuet a-benn da naetaat an Tric'horn Houarn rak distreiñ a reio buan ar Viet Cong. Ouzhpenn da se an harlu bras ha rediet d'ar siviled vietnamiz o vevañ war an dachenn ha distruj o kêriadennoù a save ur gudenn skiant ar mat hag a laka bresk strivoù an Amerikaned da c'hounit "Kalonoù ha speredoù" ar Vietnamiz. Un darn anezho a lammo war zu ar Viet Cong goude oberiadur brezel Cedar Falls.
Milice française
Ar Milice française pe Milice hepmuiken, a oa un aozadur politikel ha ledsoudardel gall, savet d'an 30 a viz Genver 1943 gant renad Vichy da stourm ouzh ar Rezistañsoù e Frañs evel ar Rezistañs c'hall hag ar Rezistañs vreizhat. Harp a roent d'ar Gestapo alaman ha d'an arme alaman a-wechoù, da glask yuzevien, tud tec'het rak an STO hag an dud gwelet evel tud fall gant Renad Vichy. Ur polis politikel e oa, hag ober a rae war-dro an urzh-vat ivez.
O c'han e oa ar Chant des cohortes. En holl e oa bet etre 25 000 ha 30 000 ezel d'an aozadur.
Penn kentañ
Joseph Darnand, ez-soudard eus ar C'hentañ Brezel-bed 1914-1918, soudard emezelet e-pad an Eil Brezel-bed, stourmer broadelour gall eus an tu dehoù pellañ, a oa en em gavet e-penn al Légion française des combattants en Alpes-Maritimes. Ur wech digoret an aozadur da stourmerien yaouank Renad Vichy met na oant ket bet soudarded, en devoa savet e miz Eost 1941, en e zepartamant, ar Service d'ordre légionnaire. « Merzhet gant ar vinistred Darlan ha Pucheu pa oa e penn al Légion française des combattants eus Nisa, Darnand a voe harpet ganto evit ledanaat e aozadur damsoudardel, ar Service d’ordre légionnaire (SOL). Hendad ar Milice eo ar SOL ha buan en em led war ar zonenn Su gant ur 15 000 ezel, darn anezho o vezañ a orin eus an tu dehoù pellañ. »
Pseudochelidon
Pseudochelidon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Spesadoù
Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
Rita Morgan Williams
Rita Williams (Rita Morgan hec'h anv plac'h yaouank), zo ur Gembreadez hag a zo bet kelennerez Skol-veur war ar brezhoneg hag ar c'herneveureg betek mont war he leve.
Thisbe
Thisbe zo un anv gregach ha hini dousig Pyramos er vojenn hellazat Pyramos ha Thisbe.
Rita Morgan Williams
Buhez
Dont a reas da Vreizh a-drugarez d'ur yalc'had studi pa oa yaouank. Tommañ a reas ouzh ar brezhoneg goude bezañ heuliet ur staj gant Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerien.
E 1985 e kinnigas he zezenn doktorelezh war grafoù eus yezhadur ar c'hrennvrezhoneg.
Skrivet he deus studiadennoù ha levrioù, en o zouez geriadurioù (brezhoneg-kembraeg ha kembraeg-brezhoneg). Troidigezhioù diwar ar brezhoneg he deus graet ivez.
Dont a ra da Vreizh div wech ar bloaz pe ouzhpenn abaoe 37 vloaz.
Resevet he deus Kolier an Erminig e 1996 e Pont-'n-Abad.
Campolieto
Campolieto zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Beaumais
Beaumais a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Roperzh II (Bourgogn)
Roperzh II (1248-1306), a voe dug Bourgogn adalek 1272 betek 1306, ha roue Tesalonika.
Buhez
Mab e oa da Hugues IV (1213-1272), dug Bourgogn ha roue Tesalonika, ha da Yolande de Dreux (1212-1248).
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Agnes Bro-C'hall (1260-1325), dugez Bourgogn, merc'h diwezhañ ar roue gall Loeiz IX hag e bried Marc'harid Provañs.
Tad e oa da Marc'harid Bourgogn (1290-1315)‎, rouanez Bro-C'hall.
Montenars
Montenars zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia. 491 a dud zo enni o chom.
Cathair Uí Mhóráin
Cathair Uí Mhóráin (saozneg: Blennerville) zo ur gêriadennig e kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. Ur bannlev da dTrá Lí eo. Porzh Trá Lí e oa gwechall hag ur ganol a liamm c'hoazh Cathair Uí Mhóráin ouzh kêr-benn ar gontelezh. Ul lodenn eus ar gêriadenn zo e-barzh pastell-vro votiñ ti-kêr Trá Lí, 157 den oa o vevañ el lodenn-se e 2006. 554 den oa o vevañ el lodenn all eus ar gêriadenn e 2006, e diavaez harzoù kêr Trá Lí.
Ur vilin-avel a oa bet savet gant Sir Rowland Blennerhassett e 1800, met e 1846 e kouezhas en he foull. Adsavet eo bet e 1981 gant kuzul-kêr Trá Lí.
Gouriz an ezel krec'h
thumb|Gouriz an ezel krec'h
Gouriz an ezel krec'h eo hollad an eskern a liamm an izili krec'h (an divrec'h en den) ouzh eskern ar c'horf bras. En den eo an trebezioù-skoaz hag ar plankennoù-skoaz a ya d'ober ar gouriz-mañ.
Ar c'henvell klerenn-trebez eo ar c'houbl nemetañ a zo en den etre ar gouriz ha peurrest skeledenn ar c'horf bras. N'eo ket koubloù a zo etre ar plankennoù-skoaz ha kest ar brusk met kigennoù.
Romainville
Romainville zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Romainvillois anezho e galleg.
Castellino
Castellino zo un anv-lec'h italianek.
Paou
Sañset e vije bet ar paouioù-se kement ha rannoù bihanoc’h eus ur geoded (Ar Yeoded e Plourec'h) pe ur « civitas » e latin. Er grennamzer e talveze kement hag ur c’hanton, pe ul lodenn eus ur gontelezh. Bet int bet evelkent broioù melestradurel e-barzh ur rouantelezh vrasoc’h. Pep paou a c’hall bezañ rannet e meur a bPlou, ar parrezioù a oa gwechall, ha goude e trevioù, hag e Lannoù.
Chapel Itroñ Varia Kilinenn
Chapel Kilinenn zo lec'hiet e kêriadenn Kilinenn, e kumun Landrevarzeg, e Kerne, e departamant Penn-ar-Bed.
.
Paou
Gallout a ra ar pagus bezañ rannet ivez e meur a rannvroig all anvet « centana », moarvat « cantref » pe « kant trev » Kembreiz, deuet da vezañ diwezhatoc’h « kontrev », distaget « kontre » e brezhoneg. Hañval eo ar ger-mañ ouzh « contrée » ar galleg, met nend eo moarvat nemet un degouezh hepken. Bihanoc’h c’hoazh ez eus lodennoù anvet « vicaria » hag ivez « banum » gant ar C'halianed-ha-Romaned. Aze e komprener e voe degemeret evel-just an aozadur roman-se anvet pagus pe baou gant ar Vretoned hag azasaet diouzh o aozadur bro.
Chapel Itroñ Varia Kilinenn
Istor
Ar chapel-mañ, stumm un "L" ganti, a zo bet savet e daou brantad distag: tro-dro da 1450 evit an nev haf he adnev hag un nebeud bloavezhioù diwezatoc'h evit ar c'heur hag ar groazenn norzh, bolzet o-daou, bet echuet tro-dro da 1480. Ar c'hloc'hdi bihan a-vremañ, savet e 1868, en deus kemeret plas an hini kentañ a oa lec'hiet etre an nev hag ar c'heur.
Paou
Roll Paouioù anavezet e Breizh
Etre ar 6vet hag an 10vet kantved
Rouantelezh Domnonea Rouantelezh Kernev Rouantelezh Bro-Ereg Kontelezh Roazhon Kontelezh Naoned
A-wechoù e tiskouez ar pagus bezañ ar vro a zo rik en-dro d’ur gêr a zo pennkêr ur rannvro, da lavarout eo, e vez implijet ar ger-mañ evit komz eus ar gêr hag ar rannvro pe ganton war un dro.
Chapel Itroñ Varia Kilinenn
Istor
Gwallgaset gant korventenn ar 15 a viz Here 1987, e oa bet adaozet an doenn e 1990. Etre 2013 ha 2017 avat ez eus bet eur mel chanter evit echuiñ da lakaat ar savadur a-bezh e stad vat. Adkavet zo bet evel-se freskoù eus ar XVII kantved a oa kuzhet betek aze dindan ur gwiskad raz. Gwennaet eo bet ar mogerioù, ar pezh a lakaa kalz muioc'h an delwennoù kaer eus ar XVIvet kantved hag ar sablezennoù war wel. Tresadenn ur rod a vuhez, ral en ilizoù, a zo ivez da zizoloiñ. Ar gwer livet, krouet gant Antoine Le Bihan, a ro d'ar savadur ur sklerijenn seder.
Paou
E Treger hag e lec’h all
Paou ar C’hastell pe bPaouc'hastell, a oa ar vro a oa etre Montroulez ha Lannuon, Treger-Izel anvet dre fazi « Petit Trégor », ar vro a oa e gwirionez en-dro da Lanveur bet kêr-benn Domnonea, ur vro ledet a-hed da Vor Breizh en hanternoz da Vreizh-Vihan. Paou ar Geoded pe Paou ar Yeoded a oa ar vro a oa stag ouzh ar Yeoded e-kichen Lannuon, kêr-benn ar vro hag eskopti en amzer-se. Paou Treger, dre-vras ar vro anvet en deiz a hiziv Treger-Vras, a oa ar vro a oa en-dro da Landreger.
A bep tu da Vro-Dreger e oa pep a vroig, unan diouzh tu ar c’hornôg anvet Paou Daoudour-Leon, ar vro a oa en-dro d’ar gêr-benn arme a Gastell-Paol. Eno e oa ul lejion roman (Leon a zo stumm brezhoneg ar ger lejion) hag un eskopti ivez, hag unan all diouzh tu ar reter, Paou Goueloù, deuet da vezañ Kontelezh Goueloù goude-se.
Chapel Itroñ Varia Kilinenn
An iliz
.
Paou
Orin ar ger
Evit a sell ouzh ar ger « pagus » ez eo deuet da vezañ « paou » e brezhoneg, ha « paouioù » pe «peier» el liester. Dre skiant an « etimologïezh » ec’h ouvezer ez int e gwirionez ar memes ger. Ur ger all, hañval a-walc’h, a zo c’hoarvezet an dra-se gantañ ivez. « Fagus » an hini eo, ar wezenn « faou », distaget « fo / vo » e Treger.
Chapel Itroñ Varia Kilinenn
Ar c'halvar
Ar c'halvar, savet er XVvet kantved, a zo dreistordinal evit meur a abeg. Kempennet eo bet penn-kil ha troad e 2018. Seul aesoc'h eo bremañ evit anavezout pep hini eus ar 12 abostol diskouezet deomp war ur sichenn tric'hornek. Ur pieta, ar merc'hed santel, Mari ha Yann, an daou laer hag er fin ar C'hrist war ar groaz a ziskouez un hollad o sevel war-zu an neñv.
Ar feunteun a zeoliezh
Un hanter-kant metr eus ar chapel, war-zu ar biz, ez eus un delwenn nevez kizellet eus I.V. Kilinenn. Da bareañ ar vugale seizet ha poan ganto o teskiñ bale a vez pedet.
Paou
Un anv-lec’h boutin
Chomet ez eus roudoù eus ar ger paou-se en anvioù-lec’h dre ar vro. Sell amañ un toullad anezhe : Paou Banaleg (29), ar Paou e Plaeraneg (22), e Beg an Arc'houest e Bro-Oueloù, e-lec’h ma ‘z eus un dachenn gampiñ en deiz a hiziv, Milin ar Paou e Gwelegouarc'h (29), e traouienn ar Skorf dindan Bro-Bourlet, ul lec’h e-lec’h ez eus bet ur bern milinoù gwechall. Bez’ ez eus ivez ur Paou all e-kostez Karnag (56). Kerampaou a zo ur gêriadenn e Mêlwenn (56), hag e Tregon (29). Holl e seblantont bezañ bet lec’hioù war ar vevenn etre daou baou pe gentoc’h menaj kentañ ur paou bennaket.
Remanzacco
Remanzacco zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia. Ur 6000 a dud eo enni o chom;
Asteroidenn
Diwar anv ar gumun e teu anv an asteroidenn 27985 Remanzacco.
Castellino del Biferno
Castellino del Biferno zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
El hombre que amaba a los perros
El hombre que amaba a los perros ("Ar gwaz hag a gare ar chas") zo ur romant spagnolek gant ar skrivagner kuban Leonardo Padura embannet e 2009 e Spagn gant Tusquets hag e 2011 e Kuba gant Ediciones Unión. Kontañ a ra buhez Lev Trotsky betek an deiz ma voe lazhet e México, war un dro gant buhez e vuntrer, Ramón Mercader.
Ar romant
Iván, ur skrivagner c'hwitet, en deus dalc'het koun eus un emgav souezhus gant un den a oa o pourmen e chas, daou gi a ouenn rus, war un draezhenn e Kuba. Ha hennezh da gontañ istor ar politikour Trotsky lazhet gant Ramon Mercader.
Pentre Gwenlais
Pentre Gwenlais zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e gevred ar gontelezh, er gornaoueg da Llandybie, hanter-hent etre Rhydaman ha Llandeilo.