cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolz-enor
Ur savadur stumm ur wareg en e greiz eo ar volz-enor gant ur volzenn etre div dolzenn vañsonerezh m'emañ o pouezañ warno. Savet e vez bolzioù-enor a-dreuz an hentoù pe war o lezoù. Evit enoriñ an unpennoù hag ar pennoù brezel e vezont savet peurliesañ. Lod anezho zo bet savet a-dal da ramparzhioù ar gêrioù mogeriet. Gwechall e veze bolzoù-enor da-c'hortoz, (graet e prenn) en antreoù ar c'hêrioù pa veze ur roue o tont e-barzh. Koulskoude eo bet brudet ar Romaned pa oant kustum da sevel bolzoù-enor graet e mein-benerezh en enor d'an trec'hioù graet gant o impalaerien hag o jeneraled. Renevesaet eo bet ar c'hustum gant unpennoù Europa adal ar, gant Loeiz XIV a Vro-C'hall hag meur ar roue all da c'houde. An diktatour gall Napoléon Bonaparte en deus lakaet da sevel div volz-enor e Pariz (An Ambroug-kezeg hag ar Steredenn).
Bolzoù-enor brudet
<gallery mode="packed" heights="180px" Rimini, Arco di Augusto 1.jpeg|Arco d'Augusto, Rimini Arco Augusto Aosta.jpg|Arco di Augusto, Aosta Arco di Augusto-Susa.jpg|Arco di Augusto, Susa Arco di Augusto Fano illuminato.jpg|Arco di Augusto, Fano Arcoromano.jpg|Arco di Riccardo, Trieste Arco Gavi.jpg|Arco dei Gavi, Verona Arco di Traiano e mura di ronda.JPG|Arco di Traiano, Ancona Benevento-Arch of Trajan from South.jpg|Arco di Traiano (Porta Aurea), Benevento Arco del Sacramento 01.JPG|Arco del Sacramento, Benevento Ehrenbogen arco di adriano.jpg|Arco di Adriano, Santa Maria Capua Vetere
Cyrenaica
thumb|right|200px|Kyrenaia en Impalaeriezh Roman war-dro [[120.]] Cyrenaica, pe Kirenaika (Cyrenaica pe Cirenaica e latin diwar ar henc'hresianeg Κυρηναία; Κυρηναϊκή e gresianeg a-vremañ; برقه, Barqah en arabeg, Berqa e berbereg), a oa ur broviñs roman en Afrika an Hanternoz, etre proviñsoù Egipt ha Numidia. Unan eus teir lodenn vras Libia eo hiziv, ha mont a ra d'ober lodenn reter ar vro. Benghazi eo ar gêr bennañ. E miz Meurzh 2012 he deus embannet e teue da vezañ damemren.
Tír na nÓg (kelaouenn)
Tír na nÓg a oa da gentañ ur gelaouenn divyezhek renet gant Ronan Huon ha Pol Gouriereg, genidik eus Bubri, e Bro-Ereg, a oa bet ezel eus Strollad Broadel Breizh e-pad ar brezel, hag a oa bet o ren ur prantad studi e Skol-veur Bonn, e-pad ar brezel ivez. D'ar c'houlz-se, e 1945, en doa kavet Pol Gouriereg ur gourc'hwel e Prefeti Roazhon, ha diwar ar gourc'hwel-se en doa gellet tennañ un tammig kelaouenn gallek-brezhonek, war liestenner ar Prefeti end-eeun; Ronan Huon a rae war-dro al lodenn vrezhonek.
Cyrenaica
Dont a ra an anv eus kêr Kyrene, a zeu diwar anv an nimfenn Kyrene.
Tír na nÓg (kelaouenn)
Kendeuzet e voe Tír na nÓg e dibenn ar bloaz 1946 gant ar gelaouenn Kened, adalek an niverenn 2 eus ar rummad nevez, ha diwezhatoc'hik, e deroù 1948, gant Al Liamm, deuet da vezañ "Al Liamm - Tír na nÓg".
Cyrenaica
Istor
Trevadennet e oa bet ar vro gant tud deuet eus Hellaz adalek ar kantved kent JK. Pell amzer e voe e dalc'h Egipt hellazek. Legadet e voe gant Ptolemaios VIII Euergetes d'e vab Ptolemaios Arpion, ha n'en doe hêr ebet, hag a legadas ar vro neuze da Republik Roma er bloaz 96 kent JK. Lakaet e voe gant Kreta d'ober ur broviñs roman neuze.
Dalmatia (proviñs roman)
Dalmatia a oa ur broviñs roman gozh. En em ledañ a rae kalz pelloc'h eget Dalmatia evel m'emañ bremañ, betek douaroù zo bremañ e Bosnia, Serbia ha Montenegro.
Er bloavezh 167 kent J.K. e voe aloubet ar vro gant armeoù Roma. Er bloavezh 8 kent J.K. e teuas da vezañ ur broviñs roman, dindan ren an impalaer Aogust. Salonae e oa kêr-benn ar broviñs, war ribl Mor Adria (Solin hiziv).
Sous-sus
E barrez klasel e implijer an termen sous-sus hervez ar Skol Cecchetti pe sus-sous er Skol c'hall hag er Skol rusek evit deskrivañ un emstumm kroget peurliesañ adalek ar pempvet emstumm ma sav an dañser(ez) en pointe pe en demi-pointe gant an eil troad stok ouzh egile ha kroaziet an ibiloù en ur pempvet emstumm relevé strizh-tre.
Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn hep fiñval, pe c'hoazh en ur vont war-raok, war-gil pe a-gostez.
Pa bleustrer ouzh ar barre da heul ar pleustradennoù plié e talvez evit emdommañ evit kregiñ gant plesutradennoù en pointe.
Élevé (barrez)
Pa zañser ar varrez klasel e implijer ar ger élevé evit deskrivañ ur relevé hep plié pa sav an dañser(ez) en e (he) sav war-eeun en demi-pointe pe en pointe adalek un emstumm treid a-blaen.
Simonetta Vespucci
Simonetta Cattaneo de Vespucci (ganet e Fezzano en 1453 - marvet e Firenze d'ar 26 a viz Ebrel 1476 gant an droug-skevent), lesanvet « la bella Simonetta », hag ivez "La Sans Pareille", a oa pried da Marco Vespucci eus Firenze. Serc'h e oa ivez da Giuliano de' Medici, breur da Lorenzo de' Medici, ha brudet e oa evel kaerañ plac'h hec'h amzer.
1433
Diwar-benn bloavezh 1433 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Simonetta Vespucci
Se zo kaoz e voe kemeret da batrom meur a wech gant brasañ livourien an azginivelezh italian, evel Piero di Cosimo, ma voe livet en Kleopatra, pe e div daolenn illur Sandro Botticelli, Ganedigezh Gwener ha La Primavera dreist-holl, hag en oberennoù all c'hoazh, hag e voe awenerez meur a varzh, Agnolo Poliziano, Luigi Pulci.
1433
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1433
Simonetta Vespucci
He buhez
Ganet e oa Simonetta Cattaneo e 1453 pe 1454. He zad a oa Gaspare Cattaneo Della Volta, un den a renk uhel e Republik Genova ha kar d'an doge Leonardo Cattaneo della Volta, hag he mamm Cattocchia Spinola a oa eus un tiegezh uhel ivez.
1433
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1433
Vortigern
Vortigern (Guorthigern en henvrezhoneg, Gourziern e brezhoneg a-vremañ, Gwrtheyrn e kembraeg a-vremañ) a oa ur roue brezhon en Enez Vreizh er. Peuzsur e oar ez eus bet anezhañ, met mojenn zo muioc'h en-dro dezhañ eget fedoù asur diwar e benn. Kontet e vez e en devoa pedet ar Saozon da ziazezañ en Enez Vreizh, evel goprsoudarded, met pa voent eno en em savjont da grouiñ o rouantelezhioù dezho. Kement-se a sachas gwall vrud dezhañ, ha kontet eo da vezañ bet ur roue eus ar re fallañ er mojennoù.
Gweltaz
Sant Gweltaz an hini kentañ a ra anv eus Vortigern en e levr De excidio Britanniae (Diwar-bouez kouezhadenn Breizh) e deroù ar.
Er pennad 23 e skriv penaos e reas "an holl guzulierien, a-gevret gant an tirant lorc'hus-se [omnes consiliarii una cum superbo tyranno] ur fazi bras o pediñ "ar Saozon kriz ha difeiz" da chom en Enez Vreizh.
Hervez Gweltaz e teuas ur strolladig anezho da gentañ, da ziazezañ e reter an enez, pedet gant an tirant gwallchañsus [infaustus]. Hag ar re-se a bedas muioc'h a genvroiz c'hoazh, ma kreskas o zrevadenn. Goude e c'houlennas ar Saozon ma vije kresket o goproù, pezh a voe nac'het, ha neuze e voe torret an emglev etreze hag ar Vrezhoned, hag int da stagañ da breizhata dre ar vro.
Germania Inferior
thumb|right|200px|Germania inferior en [[Impalaeriezh roman, war-dro 120]] Germania Inferior ("Germania Izel") pe Germania Secunda ("Eil Germania") a oa ur broviñs eus Impalaeriezh Roma, er c'hornôg d'ar stêr Roen.
Vortigern
Gweltaz
Hervez an toulladig munudoù roet gant Gweltaz e c'haller soñjal en dije klevet an istor (pe eñ pe marteze e gelaouer) gant Saozon. Kement-se n'hall ket bezañ bet lavaret nag ijinet gant ur Roman pe ur Brezhon.
Germania Inferior
En em astenn a rae war douaroù a zo bremañ en Izelvroioù, e Belgia hag e gwalarn Alamagn. Krouet e voe ar broviñs er bloavezh 89. A-raok e oa ur vro a oa d'an arme roman : Exercitus Germaniae Inferioris a veze graet eus an arme a oa diazezet eno. Stag e oa e-keñver melestradurezh ouzh proviñs Galia. Pennlec'h Germania Inferior e oa Colonia Claudia Ara Agrippinensium (deuet da vezañ Kolun pe Köln hiziv).
E-kichen Germania Inferior e oa proviñs Germania Superior. An div broviñs-se a oa bet savet da stankañ an hent ouzh tagadennoù ar pobloù german na oant ket bet aloubet gant armeoù Roma hag a oa o chom pelloc'h er reter hag en hanternoz, e Magna Germania.
Simonetta Vespucci
He dimeziñ
Pemzek pe c'hwezek vloaz ne oa ken pa zimezas Simonetta, e miz Ebrel 1469, en iliz San Torpete, e Genova, da Marco Vespucci, mab da Piero Vespucci, ur c'henderv a bell d'ar moraer Amerigo Vespucci eus Firenze. En eured edo an Doge Piero II Fregoso, hag holl noblañs kêr Genova.
Vortigern
Gweltaz
Gwech ebet ne lavar Gweltaz e oa ur roue eus Vortigern. Un tirant eo (tyrannus), emezañ, met n'eo ket eñ an hini zo pennkaoz d'ar bedadenn graet d'ar Saozon. Er c'hontrol: ur c'huzul zo en-dro dezhañ, hag a c'hallfe bout ur gouarnamant gant dileuridi eus ar c'heodedoù (civitates), pe rannvroioù. Ne lavar ket Gweltaz e oa fall, met gwallchañsus (infaustus), dic'houest da varn, pezh a c'haller kompren, pa ziskouezas ar c'hoprsoudarded-se bout tud disleal.
Simonetta Vespucci
E Firenze
Dre an tiegezh Vespucci eo e voe dizoloet gant Botticelli ha livourien all pa zegouezhas e Firenze. Hepdale edo pep den a renk uhel oc'h orgediñ outi, ha betek an daou vreur Lorenzo ha Giuliano e-touez ar re Medici. Re ac'hubet e oa Lorenzo gant aferioù ar stad, met amzer en devoa e vreur yaouank da redek war he lerc'h. Un tournamant a voe, anvet La Giostra, e 1475. Giuliano a zouge ur banniel ma oa skeudenn Simonetta evel ur Pallas Athene tokarnet, livet gant Botticelli, ha skrivet dindani La Sans Pareille. Giuliano a c'hounezas an tournamant, ha kalon Simonetta war un dro. Diwar neuze e voe graet "Regina di Bellezza" (Rouanez a Gened) anezhi. N'ouzer ket avat hag he serc'h e voe.
Vortigern
Nec'h
Kement ger skrivet gant Gweltaz zo bet pouezet ha dibouezet gant an istorourien evit klask gouzout hiroc'h.
Simonetta Vespucci
He marv
Berr e voe tremen Simonetta Vespucci war an douar. Bloaz goude e varvas Simonetta Vespucci, d'ar 26-27 a viz Ebrel 1476, gant an droug-skevent moarvat. 22 vloaz ne oa ken. Prestik goude ec'h addimezas he fried. Hervez a zo kontet edo an holl gêriz o vont da-heul hec'h arched. Diwar he fenn e skrivas Lorenzo il Magnifico ar sonedenn a grog evel-hen: "O chiara stella che co' raggi tuoi...", ma empenn anezhi evel ur steredenn en oabl.
Vortigern
Nec'h
Un dra a nec'h anezho eo ar ger implijet evit komz eus goproù ar Saozon (annonas, epimenia), da c'houzout hag-eñ e oant gerioù hervez ar gwir implijet er feurskridoù gant foederati, evel ma veze graet e dibenn amzervezh an Impalaeriezh roman da gavout soudarded e-touez ar Varbared da zifenn harzoù an impalaeriezh. N'ouzer ket hag-eñ e oa tud, anezho o-unan, a rae kemend-all.
Iduned
Iduned pe Izuned a oa ur manac'h brezhon hag un diagon hag a veve er. Deuet e oa da Vreizh da vevañ. E Kastellin e oa o chom, e peniti Lok-Iduned, marteze. Hervez lod e oa diskibl da sant Samzun, hervez lod all da Wennole, saver abati Landevenneg.
Patron Kastellin, Pleiben ha Pluzuned eo bet lakaet. Ne chom roud all ebet eus e vuhez.
Simonetta Vespucci
War he lerc'h
Nav bloaz goude, e 1485, edo Botticelli oc'h echuiñ livañ Ganedigezh Gwener. Tud zo a lavaras e tenne ar Gwener-se da Simonetta. Kement-se n'eo nemet kozh kaozioù, pe "flugez romantel", hervez an istorour Felipe Fernández-Armesto: "'Ar gredenn boblek, da skouer, e oa patrom Botticelli evit e holl goantenned n'eo diazezet nemet war ar soñj e ranke koantañ maouez an amzer bezañ bet patrom ar c'hizidikañ livour.'" Lavaret ez eus bet e oa orgedet Boticelli ouzh Simonetta, hag a c'haller krediñ pa ouzer e fellas dezhañ bezañ beziet ouzh he zreid en Iliz Ognissanti e Firenze, iliz parrez an tiegezh Vespucci. Hag eno e voe beziet ken ar fin pa varvas 34 bloaz war he lerc'h, e 1510.
Vortigern
Historia Brittonum
Lakaet eo an Historia Brittonum (Istor ar Vrezhoned), war gont un den anvet Nennius, manac'h eus Bangor, e Rouantelezh Gwynedd, e Kembre. Dastumet e oa bet an danvez anezhañ e deroù an IXvet kantved. "Nennius" eo an den kentañ a zuas brud Vortigern, a zo meneget koulskoude e lignez meur a dierniezh roueel kembreat. Tamallet e vez gwadorged da Vortigern (fazi moarvat diwar droukveskañ anvioù Vortigern ha Vortipor, tamallet a torfed -se dezhañ gant Gweltaz), bout torrer e le, treitour, karout ur baganez, ha sioù ha gwalloberoù a bep seurt, evel bout lorc'hus.
Vortigern el lennegezh
Anavet eo William Henry Ireland evel falser hag oberour falsdornskridoù, diwar zorn William Shakespeare hervezañ. Kavet en doa, emezañ, ur pezh kollet anvet Vortigern and Rowena, a voe c'hoariet e Drury Lane d'an 2 a viz Ebrel 1796. Evel ma oa anat diouzh an doare-skrivañ n'halle ket bezañ labour Shakespeare, ha goapaet e voe ar pezh adalek ar c'hoariadenn gentañ. Kement-se zo bet kontet er romantThe Lambs of London diwar zorn Peter Ackroyd e 2004.
La Berrichonne de Châteauroux
Ar Berrichonne de Châteauroux a zo ur c'hlub liessportoù gall krouet e 1883. Ar rann mell-droad a zo krouet e 1903. La Berri a c'hoari a c'hoari ingal e Ligue 2.
Simonetta Vespucci
Piero di Cosimo
Pa varvas Simonetta e 1476, da 23 bloaz, ne oa Piero di Cosimo nemet 14 vloaz. Se zo kaoz eo disheñvel e boltred, ha ne oa graet gant ar vaouez yaouank da batrom, diouzh re Botticelli.
Iduned
Anv-badez brezhonek
Un anv-badez peuzankouaet eo Iduned ivez.
Modena
Modena (IPA: [ˈmɔːdena]; Mòdna er rannyezh) a zo ur gêr ag Italia, e proviñs Modena, e rannvro Emilia-Romagna, war lez dehou ar stêr Po.
Ur gêr gozh eo, sez un arc'heskob, ha kêrbenn ar c'hefluskerioù: eno e kaver labouradegoù Ferrari, De Tomaso, Lamborghini, Pagani ha Maserati, hag ivez o fennsezioù, war-bouez renerezh Lamborghini a zo e kêriadenn Sant'Agata Bolognese, nepell ac'haleno, e Proviñs Bologna avat.
Gevellezed
Dimezet eo gant meur a gêr, en o zouez:
Lusitania
thumb|right|200px|Lusitania en [[Impalaeriezh roman, war-dro 120]]
Lusitania a zo ur proviñs roman kozh. Un darn vat eus Portugal a-vremañ, er su d'an Douro, hag ivez un darn eus León hag Estremadura e Spagn, a yae d'e ober. Savet e oa bet dindan priñsiezh Aogust.
Erwan Helouri
Erwan Helouri (1253-1303), anavezetoc'h evel Sant Erwan, zo ur sant katolik brezhon, sant paeron an alvokaded, ha kentañ sant broadel Breizh a-raok Santez Anna. Lidet e vez d'an 19 a viz Mae.
E vuhez
Ganet e voe Erwan Helouri d'ar 17 a viz Here 1253 e Kervarzhin, tost da Landreger, e parrez Ar Vinic'hi, en amzer an dug Yann Iañ. Eus an noblañs izel e oa e dad. E vamm Azou a Genkiz a oa leun a feiz ha don he deoliezh. Menegiñ a reer alies he disklêriadenn : ''« Bevit, ma mab e doare da zont da vezañ ur sant. »'' E-pad 10 vloaz, eus 1267 da 1277, e studias Erwan ar feizoniezh hag ar gwir e skol-veur Pariz. Er mare-se e oa Sant Tomaz Akwino o kelenn ar feizoniezh eno. Goude-se ez eas Erwan da skol-veur Orleañs evit studiañ ar gwir foran e-pad daou vloavezh. Adalek an oad a 27 vloaz e voe fiziet en Erwan ar garg a ofisial (barner-Iliz) e Roazhon da gentañ e-pad 5 bloavezh, hag e Landreger da c'houde, dre ma oa bet galvet da zont eno gant an eskob Guillaume de La Roche-Tanguy. Neuze e voe beleget Erwan hag ouzhpenn e garg a varner-Iliz e voe fiziet ennañ ar garg a berson e Tredraezh da gentañ, ha goude 1292 e Louaneg betek e varv e 1303.
Un den a-bouez e oa ar barner-Iliz staget ouzh an ofisialded, lez-varn an eskob. Barn a rae ar prosezoù a denne d'ar gloer, d'ar studierion, d'an intañvezed, d'an emzivaded, ar re a denne d'an aferioù relijiel pe d'ar c'hudennoù arc'hant stag ouzh an aferioù tiegezh. Daoust dezhañ bezañ barner e kemere ivez al labour a alvokad, dreist-holl hini alvokad ar re baour, rak merzet en doa e ranke alies an dud izel en em zifenn o-unan er prosezioù, gwell pe well. Lavarout a rae dezho : ''« Touit dirazon eo reizh hoc'h afer hag ho tifennin evit netra. »'' Da neuze ne c'helle netra e herzel, nag ar skuizhder - rankout a reas mont alies da vreutaat e Teurgn. Galvet e veze dibaouez gant parrezioù Bro-Dreger da vont da brezeg eno. Mont a rae betek enno, war droad evel-just, evel ar beorien. C'hoarvezout a rae dezhañ alies prezeg peder pe bemp gwech en hevelep deiz, e peder pe bemp iliz disheñvel, hag ar fideled a yae a barrez da barrez d'e selaou.
Maner Kervarzhin a oa lec'h-emgav ur bern klaskerion-vara, rederion-vro, klañvidi. Darn ne dremenent nemet un nozvezh etre daou dennad kantren; met darn all a chome pelloc'h; bezañ zo darn zoken hag a chomas da vat. Kement-se a redias Erwan da lakaat sevel war e zomani un ti all, evit lojañ eno evit mat kozhidi ha klañvourion dibare e doare da lezel muioc'h a lec'h er maner evit ar re na raent nemet tremen. En herberc'hti-se a Vinic'hi ez ae Dom Erwan d'ober war-dro ar reuzeudion, o kas dezho da zebriñ, o komz hag o pediñ ganto. Er goañv e rae tan evito tra na rae kammed evitañ e-unan.
E-kichen an herberc'hti-se e lakaas ivez sevel ur chapel a zedias d'ar Werc'hez ha da Sant Tudwal. Hag evit ma vefe miret gant aked an div roïdigezh-se evit ar re baour eo e skrivas e destamant, levezonet gant e skiant a zen a lezenn.
E deroù ar bloaz 1303, Dom Erwan, « brevet-holl, ha faezh, muioc'h c'hoazh gant al labour eget gant strizhentezoù ha kozhni » - ne oa nemet 50 vloaz –, a zistroas da Gervarzhin da chom betek an diwezh. D'ar 15 a viz Mae e lidas an Oferenn evit ar wezh diwezhañ. En em astenn a reas da c'houde war e wele fall : un tamm plouz ha goubenner ebet. Eno eo e resevas ar gweladennoù diwezhañ : e vignoned a bouezas evit ma vefe lakaet dindanañ un tamm muioc'h a blouz. Nac'hañ a reas, o lavarout ''« e oa en e aez evel ma oa. »'' Resev a reas e sakramantoù diwezhañ. D'ar Sul beure, pa groge an heol da barañ, e rentas e ene d'e Zoue. Mervel a reas Sant Erwan eta d'ar sul 19 a viz Mae 1303, en e vaner, Kervarzhin er Vinic'hi. Ar memes deiz e tegouezhas beleion eus Landreger da Gervarzhin, kemer a rejont korf Dom Erwan war o divskoaz hag e gas a rejont d'an Iliz-Veur e-kreiz un engroez tud entanet. A-hed an deiz e tibunas an engroez hag e pedas an dud e-kichen ar c'horf. An deiz war-lerc'h e voe douaret en iliz-veur. Evel-se e krogas unan eus brasañ pic'hirindedoù Breizh.
War c'houlenn eskob Landreger ha Yann IV, dug Breizh, e voe digoret prosez santelezhadur Dom Erwan e 1330, renet gant daou eskob hag un tad-abad. 243 zest a roas o zesteni, kinniget e voe an destenn d'ar pab e 1332. An diskleriadur a santelezhadur a voe embannet en 1347, ha relegoù Sant Erwan a voe treuzkaset en Iliz-Veur. Ur bez a voe savet a-us. Distrujet e voe e-pad an dispac'h gall, hag ur maen-bez meurdezus all a voe savet e dibenn an. Hennezh eo a vez gwelet c'hoazh en iliz-veur Landreger hiziv an deiz.
Istor Armenia
Istor Armenia en em astenn a-hed meur a vilved, abaoe ar Ragistor. Ur sevenadur dezho o-unan o deus annezidi ar vro, hag int lec'hiet etre meur a impalaeriezh vras, an pers, seleukid, part, roman, bizantat, arab, turk, mongol, otoman, rusian, hag a glasko holl o sujañ. Met a-hed o istor o deus gouezet derc'hel d'o identelezh vroadel, betek hiziv.
En em ledañ a ra Armenia e douaroù uhel e Kaokaz ar su, en-dro d'ar menez Ararat. Anv kentañ ar vro en armenieg e oa Հայք (Hayk’), aet goude da Հայաստան (Hayastan), ar pezh a dalvez "bro Haik", diwar anv un haroz eus mojennoù Armenia, Hayk, un diskennad da Noe, gant an dibenn persek -stan. Roet e voe an anv Armenia d'ar vro gant he amezeien ha displegañ a reer e vefe deveret eus Armenak pe Aram (un diskennad da Hayk hag unan eus renerien ar vro hag a vefe hendad an holl Armeniz hervez ar richenn.
En Oadvezh an Arem e voe meur a stad er rannved m'emañ Armenia, an Impalaeriezh Hitit, Mitanni (er mervent) ha Hayasa-Azzi (1600–1200 kent JK). Goude an Hayasa-Azzi e voe ar bobl Nairi (1400–1000 kent JK) ha rouantelezh Urartu (1000–600 kent JK) a renas war an douaroù-se. Pep hini eus ar bobl-se a zegasas he lod evit sevel ar pezh eo deuet Armeniz da vezañ Yerevan, kêr-benn Armenia bremañ, a voe savet en kantved kent JK. En amzer-hont e voe savet kreñvlec'h Erebouni e -782 gant Argishti Iañ, roue Urartu.
Rouantelezh Urartu (un anv akkadek a glot gant Ararat) a voe diskaret gant an Orontided. Goude e voe suj ar vro d'ar Bersed ha da Rouantelezh Makedonia, hag adalek -190 e voe renet Rouantelezh Armenia gant tierniezh Artaxias. En he barr e vo ar rouantelezh dindan ren Tigranes II a-raok kouezhañ dindan yev ar Romaned.
E deroù an e voe lazhadeget Armeniz a-vern gant nerzhioù an Impalaeriezh otoman : 1,5 milion a dud a voe lazhet ha muioc'h c'hoazh a dec'has d'an estrenvro dre Siria ha Liban. Armenia ar reter a embannas he dizalc'hiezh e 1918,e stumm ur republik kentañ, lonket goude en Unvaniezh Soviedel. Hag e 1991 e voe adembannet ur republik dizalc'h. ,
4 Here
Lidoù
Sant an deiz : Sant Frañsez
Petit saut (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen petit saut, anvet ivez temps levé sauté hervez ar Skol rusek, evit deskrivañ un fiñvadenn pa lamm an dañser(ez) hep ma kemm emstumm an treid p'emañ en aer
Harry Bosch
Unan eus ar romantoù zo diazezet war unan eus livadurioù an arzour.
Ar Fantanig
Ar Fantanig oa ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Traoñ-Kouenon.
Proviñs Agrigento
Proviñs Agrigento (Provincia di Agrigento en italianeg; Pruvincia di Girgenti e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia hag Agrigento e oa he c'hêr-benn.
D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da Libero consorzio comunale di Agrigento ("Kevuniad kumunel frank Agrigento").
Κ̌ (lizherenn)
κ̌αί [tʃe] = gresianeg unvan: καί [ce] ("ha")
Implijet e vez ivez τζ(ι) pe τσ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: τζιαί pe τσ̌αί.
Σ̌ (lizherenn)
Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo Σ̌, σ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [ʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
σ̌έρι ['ʃeri] = gresianeg unvan: χέρι ['çeri] ("dorn")
Implijet e vez ivez σ' pe χ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: σιέρι pe or χ̌έρι.
Biolin
Ar violin, pe fidil, eo ar bihanañ benveg-seniñ eus kerentiad ar c'herdin hag an hini en deus ar skeulenn skiltrañ. C'hoarvezout a ra peurvuiañ ur violin eus 71 elfenn e koad (pin-kroaz, skav-gwrac'h, beuz, ebena...) peget pe gronnet an eil ouzh egile. Seniñ a reer anezhi gant ur wareg (nemet evit ar pizzicato).
Dont a ra anv ar benveg eus an italianeg violino, stumm bihanaat viola, diwar al latin krenn vitula, a dalveze kement ha benveg dre gerdin. Deuet e da vezañ violin e saozneg ha violine en alamaneg. Er ger brezhonek poblek violoñs e weler un amprest diwar ar galleg violon. An anv "biolin" zo un anv nevez erbedet gant Pêrig Herbert ha Jil Ewan.
Ar benveg
Ur violin a zo ouzh e ober ur c'hef-dasson, un troad en astenn dezhañ, un douchenn war e c'horre hag ur rodell en e benn. Stegnet a-us d'ar c'hef, war ur pontig, peder c'hordenn, dalc'het war-bouez ul lostenn e traoñ ar c'hef ha dre stegnelloù eus tu ar penn. Un dezverk eus korf ar violin eo ar stumm anezhañ hervez tres un eurier-traezh, hag ar bolzek m'eo an taol hag ar strad. Tres an eurier-traezh zo ennañ daou gostez krec'h, daou gostez traoñ, ha daou gostez krouizet stumm ur 'C' dezho en "dargreiz", a ro lec'h evit ar wareg.
Ment
Kemmus eo hirder ar violin. Graet e vez biolin anterin eus ur violin en he ment brasañ, hag implijet e vez gant ar violinourien deuet d'o ment. Ur violin anterin a zo peurvuiañ 36 cm hed, penn-da-benn ar c'hef-dasson (an troad lakaet er-maez neuze). Bez' ez eus un skeul nann kenfeurel a hedoù evit ar biolinoù : ar seizh eizhvedenn — a raer anezhi a-wezhioù biolin itron — (35 cm), an tri-c'hard (34 cm) ; an hanter (32,5 cm) ; da heul e kaver ar c'hard (29 cm), an eizhvedenn (26,5 cm), hag ar c'hwezekvedenn (22,5 cm), homañ ziwezhañ gouestlet d'ar violinourien yaouank-kenañ (3 bloaz peurvuiañ).
Ar c'hef dasson
Taol-zasson a reer eus tu gorre ur violin. Oberiet eo gant daou damm pin-kroaz peget en o hed, baotet eo ha toullet a zaou vrenk dezho stumm un f, a zo o fal reiñ digor d'ar fraoñvoù a zeu eus ar c'hef-dasson. An tu traoñ, a reer peurliesañ ar c'hein pe ar strad anezhañ, a zo ouzh e ober ur pezh skav-gwrac'h, pe daou bezh peget kenetrezo war o hed. Baotet eo ivez met nebeutoc'h alies. War erien an daou du e spurmanter ul linenn zu doubl : an neudigenn. Dezhi ez euz daou bal : kenedel ha pleustrek (evit disteraat pe zilemel gweredoù stokoù-kostez a c'hellfe c'hoarvezout).
Ar c'hostezioù e skav-gwrac'h, a reer sklisennoù anezho, a c'hronn an taol-zasson hag ar strad a-benn stummañ ur voest a dalvez da gef-dasson. A-rez gant ar pontig, kostezioù ar violin o deus stumm ur C (kleuziet war-zu an diabarzh) : krouizadurioù int, dezho da bal aesaat tremen ar wareg.
E diabarzh ar violin e kaver an ene hag ar varrenn-zasson, o deus ur roll pouezus-kenañ a-fet klevedoniezh. An ene a zo ur granenn vihan a-serzh e pin-kroaz a liamm an daol-zasson ouzh ar c'hein. Lec'hiet dindan tu dehoù ar pontig, n'eo dalc'het en he flas ken nemet dre benn d'ar gwask graet war he daou benn. Ar varrenn-zasson a zo ur varrenn sapr peget ouzh an daol-zasson dindan tu kleiz ar pontig.
1432
Diwar-benn bloavezh 1432 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Biolin
Ar c'hef dasson
Er c'hef dasson an hini e kaver an dikedenn a veneg anv al luder en deus he oberiet hag ar bloavezh oberiañ.
1432
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1432
Biolin
An troad
C'hoarvezout a ra eus ur pezh skav-gwrac'h a echu gant ar penn, kinklet gant ur c'haeradur dezhañ stumm un droellenn, ar rodell. En doare-oberiañ barok ha klasel, betek e-tro da 1800, troad ar violin a oa keidet ouzh al lazhenn ha tachet outi, tra ken. Bremañ emañ enklozet ha peget el lazhenn uhelañ. War ar penn, stegnelloù a zo siket a-gostez a-benn kontrollañ tennder ar c'herdin. Aes da adanavezout dre he liv du, ur blakenn hir en ebena a reer an douchenn anezhi a zo peget war an troad. E dibenn an douchenn, a-rez gant penn ar violin e kaver ar gennig, pezhig ebena a dalvez da sturiañ ar c'herdin.
Materi implijet
Elfennoù a bouez eus ar benveg eo ar c'herdin. E-doug ouzhpenn daou gantved e voent fardet gant bouzelloù pur ha kordenn sol hepken a veze kelc'hiet gant un neudenn arc'hant pe gouevr.
Ar bouzelloù implijet n'int ket re kizhier, evel a glever gouez d'un hengoun ledet-kenañ. Adkavout a reer ar fazi-mañ da skouer e termenadur fentus ar violin roet gant Ambrose Bierce e-barzh e Geriadur an Diaoul e 1911 :
E gwirionez, evit oberiañ kerdin bouzelloù e implijer toneg kreiz bouzellenn voan un dañvad, a zo gouzañvus ar gwiennoù anezhi. Meur a neudenn savet dre he didroc'hañ en he hed a vez gweet a-gevret (etre 3 ha 5 neudenn evit ur gordenn mi).
Abaoe deroù an, e reer hiviziken gant un neudenn zir evit kordenn mi. Diwezhatoc'h, ez eus bet lakaet ivez un rolladur aluminiom da gerdin la ha re, a zo graet ar graoñell anezho gant bouzelloù pe gwiennoù kevanaozet. An danvez diwezhañ-mañ a zo bremañ ar muiañ implijet (nemet evit an hensonerezh), dre ma n'eo ket ken kizidik ouzh an digeidañ, ha n'eo ket ken skoemp da oberiañ, e-se e c'hall bezañ produet hervez hentennoù greantel. Implijout a reer ivez aliezik kerdin-strad nezet dezho ur graoñell zir, a daol ur son sklaer hogen sec'h. Evit kendoniañ aesoc'h ar c'herdin dir, kalz kizidikoc'h ouzh an tennder, ez eus bet lakaet en o reizh gwikefreoù dre viñs dibar, siket ouzh al lostenn, ar stigneroù, anezho rodigoù munut.
Kudenn an tennder
Ma vije an hevelep treuzkiz gant holl gerdin ur benveg, e vefe disteroc'h an tennder evit ar c'herdin-strad. Neuze ne vije ket ingal dasparzh ar gwask war an daol na zegemeradus sonusted ar c'herdin-strad dre benn d'ar gwan ma vije an dasson. Setu perak o deus ar c'herdin treuzkizoù disheñvel, hogen un tennder tost heñvel, a zo diouzh uhelvennad ar sonusted. Stignet e vez kreñvoc'h kordenn mi, a zo skoret war droad dehoù ar pontig, a-benn reiñ dezhi un nerzh hag ur sked brasoc'h. Ar benveg na fraoñv reizh en holl e barzhioù ken nemet pa vez tennder ar c'herdin en ur c'heñver rik.
Ar marc'hañ
Ar pontig a zo un plankennig kizellet e skav-gwrac'h gwenn lec'hiet a-skouer gant an taol-zasson etre ar brenkoù hag a zo dezhi div gefridi. Delc'her a ra ar c'herdin en ur c'hefluniadur kromm (n'emañ ket ar c'herdin war an hevelep talenn), evit ma c'hallo pep hini bezañ rimiet distag. Ul levezon he deus ivez war sonusted ar violin, dre ma treuzkas fraoñv ar c'herdin d'an daol-zasson.
O vezañ m'emañ tener a-walc'h ar c'hoad implijet evit ar pontig, ha gant kordenn mi o waskañ kreñv war un takad bihan-tout (ur skouergorneg he gorread par da dreuzkiz ar gordenn liesaet gant treuz ar pontig), techet e vije ar gordenn-se da sankañ er c'hoad evel un orjalenn en amann. Setu perak ez eus un tammig kroc'hen taboulin etre ar pontig ha kordenn mi, pe neuze un granennig plasteg tro-dro d'ar gordenn, a vez staliet er memes lec'h pa cheñcher kordenn.
Stignet eo ar peder c'hordenn war-bouez ar stegnelloù. Tremen a reont dre ar gennig hag a-us d'ar pontig. Dalc'het int e sol ar violin dre ar lostenn, anezhi ur pezh du en ebena siket ouzh ar c'hef gant un nozelenn.
Ar c'herdin, eus an hini boudañ d'an hini skiltrañ a zo kendoniet dre bempedelladoù en doare a heul : sol, re, la ha mi.
An embreg
Niverus-tre eo an teknikoù embreget war ar violin evit produiñ ur skalfad ledan a sonioù ha tennañ splet eus holl barregezhioù ar benveg.
Orin
Ar binvioù-seniñ dre gerdin koshañ a veze dreist holl kravet (da sk. al lourenn c'hresian). Binvioù dre wareg a c'hellfe bezañ kellidet e sevenadurioù war-varc'h eus Kreiz Azia, ur skouer a zo ar benveg Mongolian Morin huur :
Peadra zo da grediñ en em ledas en diwezh ar binvioù-se war-zu Sina, Indez, hag ar Reter-kreiz, lec'h ma emdrojont da vinvioù evel an erhu (Sina), ar rebab (Reter-kreiz), hag an esraj (Indez). Ar violin en e stumm a-vremañ a ziwanas e deroù ar kantved en norzh Italia, e-lec'h ma talc'he kêrioù-porzh Venezia ha Jenoa liammoù don dre hentoù kenwerzh an Impalaerezh Mongol.
Ijinadenn
Ar violin europat modern a emdroas diwar lies benveg dre gerdin gwareget a voe degaset eur ar Reter-kreiz. Sur a-walc'h ez amprestas ar saverien biolinoù kentañ diwar tri seurt benveg boas : ar rebed, en implij abaoe an kantved (deveret e-unan eus ar rebab arab), biol an Azgivinelezh, hag al lira da braccio. Unan eus deskrivadurioù fraezh koshañ ar benveg, doare d'e gendoniañ hag all, a gaver en Epitome musical gant Jambe de Fer, embannet e Lyon e 1556. D'an ampoent e oa krog dija ar violin d'en em ledañ dre Europa a-bezh.
Ar violin teuliaouet koshañ dezhi peder c'hordenn, evel ar violin a-vremañ, a voe oberiet e 1555 gant Andrea Amati. (Biolinoù all, teuliaouet un tamm mat abretoc'h, n'o doa ken nemet teir c'hordenn.) Da hollvrudet ez eas kerkent ar violin, e metoù ar sonerien straed kement hag e-touez an noblañs, evel m'en diskouez ar 24 biolin bet gourc'hemennet gant ar roue gall Charlez IX digant Amati e 1560. Ar violin koshañ deuet betek ennomp, deiziataet e-barzh, a zeu deus an teskad-mañ, bet oberiet e Cremona w.-d. 1560, hag ober a reer ar "Charlez IX" anezhi. "Ar Mesiaz" pe "Le Messie" (a reer ivez ar "Salabue" anezhi) oberiet gant Antonio Stradivari e 1716 a chom flamm-flimin, pa n'eo morse bet implijet. Lec'hiet eo bremañ en Ashmolean Museum eus Oxford.
Al luderien vrudetañ etre diwezh ar kantved hag an  kantved a gaver en o zouez :
Kemmoù
Betek hiziv, ar binvioù eus "Oadvezh Aour" al luderezh, dreist-holl ar re oberiet gant Stradivari ha Guarneri del Gesù, eo ar re a zo ar muiañ klask war o lerc'h ken gant dastumerien ken gant sonerien.
Abaoe 1950 ez implijer adarre muioc'h mui evit jubenniñ sonerezh abred (1600-1830), biolinoù en o stad orin, a reer anezho hiziv biolinoù barok. Neoazh ne reer ket bepred gant ar c'hendoniañ mod barok dre ma ne oa ket termenet al la en un doare unvan, ha n'eus chomet doare ebet evit termeniñ un dalvoudenn bezet ur maread hag ul lec'hiad. Brasjedet ez eus bet hervez an drovezhioù hinouriezh hag ar boazioù rannvroel talvoudoù etre 390 Hz ha 415 Hz, met anavezout a reer talvoudoù dibar a 465 Hz.
Biolinoù divoas
Klasket ez eus bet kemmañ meur a wezh ar patrom klasel, pe e sell da wellaat ar son, pe evit tennañ splet eus danvezioù ha teknikoù nevez.
Biolin Savart
Félix Savart a lakaas en e reizh en kantved ur violin stumm un tristurieg d'he c'hef dasson, gant brenkoù eeun. Reizhabeg stumm ar c'hef a oa mont dreist ar skoilh a veze eus stumm bolzek an daol a-fet emastenn ar son, tra ma stumm ar brenkoù da bal dezhañ strishaat ar gorread kollet a-rez gant an digoroù-se dre-benn d'o stumm doare un ƒ, a sav d'un drederenn gouez d'e vrasjedadennoù. Kavout a rae da d-Tolbecque e tenn ar violin-se d'ur « gozh megin gegin » tra ken, ha « siwazh, evit a sell ar son, ne oa ket deuet gwelloc'h emichañs ». Miret e vez ur skouerenn anezhi e Skol Liesijinerezh Palaiseau.
Biolin Chanot
Ar violin kinniget gant François Chanot e 1819, ma chome tostoc'h eus stumm hollek ar benveg, a oa ivez disheñvel-mat eus ar patrom. An daol hag ar strad n'o doa korn ebet a-rez gant ar c'hrouizadurioù, ar brenkoù a oa anezho faoutoù digemm o led a heulie bevennoù an daol, eilpennet e oa ar penn evit lakaat aesoc'h en he flas an eil kordenn, hag ar c'herdin a veze staget neket ouzh al lostenn met war-eeun ouzh an daol. Diframmañ an daol a oa disoc'h ar c'hraf diwezhañ-mañ, ha goude barnadennoù meuleudius-kenañ a-zivout ar sonusted, keñveriet gant hini ur Stradivarius, hag a-zivout ar priz (kant skoed), ne voe ket degemeret ar benveg a-vras.
Biolin Suleau
Loc'hañ a reas Suleau gant ar soñj e oa ret brasaat gorread froumadus ar violin a-benn kreñvaat nerzh ar son. Pa ne c'halle na ledanat re ar c'hef, nag e zonaat diharz, na kemmañ e hed abalamour da voazioù ar violinourien, divizout a reas kleuziañ irvi, reteret a-skouer gant ar gwiennoù, en ur zelc'her war un dro un tevder digemm d'an daol, ar pezh a rae d'an daol bezañ heñvel ouzh un heuliad gwagennoù ingal pa veze gwelet a-gostez. Dre ma ne oa ket an disoc'hoù a-fet son diouzh ma c'hortoze e klaskas lakaat an irvi memes tu ha gwiennoù ar c'hoad, en aner.
Biolin Stroh
Augustus Stroh a empentas hag a breouas e 1899 ur violin hep taol, deskrivet evel-henn : "« Lec'hiet eo ar pontig e seurt da dreuskas ar froumadennoù skañvañ d'ul loc'h ; emañ al loc'h e-unan e kenere gant ul lienenn aluminiom, distag. Lodenn bennañ ar violin eo al lienenn-se ; hi an hini eo a ro d'ar son an nerzh ret ; staget eo war-bouez div gib kaoutchoug ouzh framm ar violin. E-kichen al lienenn e tigor ur drompilh vetal a dalvez da greñvat ar sonioù. »" Pa veze graet « danvez roue ar c'hlaviaz » anezhi e deroù e implij, e voe implijet biolin Stroh ur mareadig evit an enrolladennoù sonskriverez, diskoulmet e veze kudenn ar mikrofonoù nemeur kizidik. Aet eo e implij war zisteraat ingal da c'houde, peogwir eo rouez an testenioù war e zivout, pelloc'h eget at bloavezhioù kentañ, ha n'emañ ket en hor c'herz roadennoù a rofe da c'houzout pet skouerenn a zo c'hoariet hiziv an deiz.
Biolin Tolbecque
En e levr e tispleg Auguste Tolbecque en deus oberiet ur violin a zo lec'hiet ar brenkoù anezhi war ar sklisennoù, a-rez gant ar c'hrouizadurioù, kement-se bepred e sell da chom hep koll un drederenn eus gorread an daol a-rez gant ar pontig. Neoazh, n'eus ket en hor c'herz muioc'h a roadennoù a denn ouzh an implij anezhi.
Danvezennoù nevez
E tro ar bloavezhioù 1990, ez eus bet lakaat e reizh biolinoù gant gwiennoù karbon dezho ur splet dreist : o friz izel a-walc'h. Ne servijont an aliesañ ken evel biolinoù studi. Ma 'z int bet dibabet gant sonerien zo evit sonadegoù abalamour d'o ferzhioù a nerzh, a sklaerded hag a meizusted, ez eus kavet dezho goude hir embreg ez int ennoeüs, gant ar « plaen » m'eo ar son, heñvel bepred forzh peseurt arliv a vo lakaet en embreg, hep eztaolusted. Aes-tre eo anavezout ar biolinoù-se dre-benn d'o zaol zu a gaver warni ur c'harezennadur teñval munut.
E 2002 e kinnig ar c'hevredad Yamaha e rummad Silent ma kaver en e ser biolinoù a reer didrouz anezho (hesonoc'h evit gwir) dre ma fazi ur c'hef-dasson dezho. Pourvezet eo an amplaat a-drugarez d'ur reizhiad elektronek kontet ennañ ur ragamplaer. Kemer a reont nebeutoc'h a lec'h a-dreuz hag a-led a-drugarez da waregennoù lem-laka. Kement-mañ a zo splannoc'h evit a sell gourbiolinoù ar rummad, a c'hall diskenn o led betek 10 cm goude bezañ bet divarc'het ent darnel. Sevel a ra priz biolinoù ar rummad-se da 760  mui pe vui.
Gildas Bellego en deus lakaet en e reizh ur violin ouzh e ober un daol e pin-kroaz mui ur strad hag sklissennoù e gwiennoù karbon ha polietilen. N'eus korn ebet nag er c'hef abalamour da dres an daol hag ar strad heñvel ouzh biolin Chanot, na kennebeut er juntadurioù strad-sklissennoù ha sklissennoù-taol. Dre ma ne sav ken nemet da 15 niver ar pezhioù da varc'hañ gant moulladur ar strad astennet-se, digreskin a ra ar priz war un dro, da 2000 .
Savet he deus an embregerezh stadunanat QRS « Virtuoso Violin », ur violin a son e-unan kevrollennoù er furmad MIDI, a-drugarez d'ur reizhiad gwikefreoù evit ar wareg ha d'ur reizhiad tredanwarellek evit termeniñ savied an notennoù.
Sonerezh klasel
Abaoe ar marevezh barok eo bet ar violin unan eus pennañ binvioù ar sonerezh klasel, evit meur a abeg. Merzet e vez son ar violin a-us da vinvoù all, e-se e tegouezh evit seniñ ar gerzenn. Etre daouarn ur soner ampart ez eo mibin-kenañ ar violin, ha gallout a ra embreger steudadoù notennoù prim ha diaes.
Mont a ra biolinoù d'ober ul lodenn vras eus ur c'hlaviaz, hag ar peurvuiañ ez int ingalet e div gevrenn a reer ar biolinoù kentañ hag an eil biolinoù anezho. Gant ar sonaozourien e vez fiziet alies ar gerzenn er biolinoù kentañ, tra ma son an eil biolinoù klotadoù, tresoù eiladur pe ar gerzenn un eizhvedellad izeloc'h eget ar biolinoù kentañ. Heñvel eo ar gont evit ur pevarad-kerdin en deus rollennoù evit kentañ hag eil biolinoù, kement hag ul rollenn arvoud, hag ur benveg strad, evel ar gaolbiolin pe, ral a wezh, ur gourbiolin.
Barrek eo ar binvioù dre gerdin da seniñ e ne vern pe savied, alese, etre daouarn sonerien ampart, e teu ur skalfad boemus a livaduroù klotadek, a ra d'ar binvioù bezañ eztaolus-kenañ. Emañ an ampartiz-se en he barr gant toniaoueg ar pevarad-kerdin : enni, kemmoù levn eus un ton d'egile hag eus ur c'hlotad d'egile a grou ur seurt bed heson peurechu ma klever zoken teirvedelladoù o tiñsal, leun o dasson.
Jazz
Ar menegoù koshañ eus abadennoù jazz oc'h implijout ar violin evel benveg solo a gaver e-barzh teulioù dekvedoù kentañ an kantved. Joe Venuti, anezhañ unan eus kentañ biolinourien jazz, a zo anavezet evit e labour gant ar gitarour Eddie Lang e-doug ar bloavezhioù 1920. Abaoe ar maread-se ez eus bet meur a violinour primaozer en o zouez Stéphane Grappelli, Stuff Smith, Regina Carter, Johnny Frigo, John Blake ha Jean-Luc Ponty. Daoust dezho na vezañ da gentañ-penn biolinourien jazz, Darol Anger ha Mark O'Connor o deus tremenet ul lodenn vat eus o red-micher o seniñ jazz.
Kavout a reer ivez biolinoù e klaviazoù a ambroug paot a enrolladennoù jazz.
Pop
Betek ar bloavezhioù1970, ar bras eus doareoù pop a implije kerdin dre wareg. Ar gompagnunezh Motown, hollvrudet er Stadoù-Unanet Amerika, a rae un implij stank anezho er bloavezhioù 1960 ha 1970, kement ma oa deuet da vezañ ur seurt sinadur. Doreoù sonerezh pop koshoc'h, er-maez eus luskad ar rock'n roll da nebeutañ, a oa tuet da implijout klaviazoù hengounel-tre, a-wezhioù lod bras-kenañ ; gallout a reer menegiñ da skouer "Crooneroù" stadunanat evel Bing Crosby. Kement-mañ hor c'has betek sonerezh disco ar bloavezhioù 1970 evel I will survive gant Gloria Gaynor ha Love's theme gant Love Unlimited Orchestra.
Deelgemeente
Deelgemeente (da lavaret eo: damgumun) eo an anv a vez roet da isrannoù ar c'humunioù e Belgia hag en Izelvroioù.
Biolin
Pop
Gant ar Sonerezh electronek o tiorren er bloavezhioù 1980 ez eo aet o impij war-gil, dre ma oa bet kemeret o lec'h gant kevrennoù kerdin kevanaozet. Koulskoude, petra bennak m'eo treut implij ar violin er sonerezh rock, liammoù en deus gant ar rock araogennour (da sk. The Electric Light Orchestra, King Crimson, Kansas) ha brasoc'h c'hoazh eo e lec'h gant strolladoù eus al luskad kendeuziñ arnevez, The Corrs pergen. Lodek eo bet an violin er sonerezh Folk-rock breizhveuriat, evel e skouerioù a seurt gant Fairport Convention ha Steeleye Span.
Deelgemeente
Belgia
Kement kumun a oa anezhi evel framm distag d'ar 1añ a viz Genver 1961, ha ne oa mui anezhi d'ar 1añ a viz Genver 1977 a zo bet lakaet da deelgemeente e lod brasañ ar c'humunioù.
Biolin
Pop
Leun eo sonerezhioù pop indezat hag arabek a sonioù biolinoù, ken unsoner ken a-stroll.
Deelgemeente
Belgia
Peurliesañ ne dalvez ket an deelgemeenten da frammoù melestradurel. Nemet en Antwerpen : eno e vezont gwelet evel al live melestradur izelañ, hag e vez graet distrigoù anezho.
Biolin
Pop
E-doug ar bloavezhioù 1990 ha 2000 e voe gwelet aliesoc'h biolinoù er sonerezh rock. Gant Yellowcard e voe zoket fiziet er benveg ur roll kevetal da hini ar gitar e kalz eus o kanaouennoù. Anavezet mat eo Smashing Pumpkins evit o c'hevrennoù diwar biolinoù, ha Saul Davies eus James, a zo ivez ur gitarour, a voe enfredet er strollad evel biolinour.
Deelgemeente
Belgia
Sellet ivez ouzh Kêrioù Belgia hag ouzh ar Rummad "Kumunioù Belgia".
Biolin
Pop
Arzourien dizalc'h evel Owen Pallet hag Andrew Bird o deus ivez adlañset an evezh evit ar benveg. Gant ar strolladoù dizalc'h e vez embreget alies doareoù kempenn nevez ha divoas, pezh a ro dezho muioc'h a frankiz evit lakaat ar violin en implij eget d'o genseurted eus ar meurembregerezhioù. Implijet eo bet er rumm post-rock gant strolladoù evel Sigur Rós, Zox, Broken Social Scene, ha A Silver Mt. Zion. En ur c'henarroud a sonerezh diazeet war ar stokellegoù eo bet implijet zoken ar violin tredan gant strolladoù evel The Crüxshadows.
Sonerezh klasel India
Un darn pouezus-meurbet eus sonerezh klasel Su-Indezat (Sonerezh karnatek) eo ar violin. Krediñ a ra d'an dud eo bet degaset e-barzh an hengoun Su-Indezat gant Baluswamy Dikshitar. Goude ma voe implijet da gentañ-penn evel benveg eilerezh en deus tapet brud evel unanbenveg er c'hlaviazadur. Sonaozourien filmoù poblek evel Ilaiyaraaja o deus graet un implij ledan eus ar violin e-ser kempenn o sonerezh.
Deelgemeente
Izelvroioù
E pep deelgemeente e kaver ur maer (deelgemeentevoorziter), chevined (deelgemeentewethouders) hag ur vodadeg dilennet (deelgemeenteraad).
Biolin
Sonerezh hengounel
Evel meur a venveg all implijet er sonerezh klasel e tever ar violin eus hendadoù pell a veze implijet er sonerezh hengounel. Da heul ul lankad a ziorren fonnus e diwezh an Azgivinelezh, en Italia dreist-holl, e oa gwellaet ar violin (e-keñver nerzh, sonliv ha mibinded), kement ha ken bihan ma teuas da vezañ neket hepken ur benveg a-bouez-kenañ evit ar sonerezh arzel, met ivez unan e-tailh da hoalañ sonerien hengounel. E fin ar gont, ar benveg nevez en em ledas pell hag a bep tu, en ur gemer a-wezhioù lec'h binvioù dre wareg koshoc'h. Gant an etnosonourien eo bet arsellet e implij ledet en Europa, Azia, hag Amerikaoù.
Gant pobloù 'zo eo bet dioroet teknikoù-seniñ dibar. Gallout a reer menegiñ e kreiz-Europa ar Jipsianed hag an Achkenazed (sonerezh Klezmer) ; en norzh-Europa an Norvegiz ha pobloù an Inizi predenek, an Iwerzhoniz pergen (hag o deus levezonet don sonerezh-pobl ar Stadoù-Unanet). E su-Amerika en deus graet ar violin e dreuz ken e-touez an henvroiz (re ar sevenadur Guaraní pergen), ken e metoù ar c'herioù a boblañs europat evel en Arc'hantina e-lec'h m'eo bet ganet an Tango.
E Breizh ez eus testenioù niverus (adalek ar da nebeutañ) eus e implij gant sonerien hengounel er vro a-bezh. Padet en doa daoust da gevezerezh an akordeon betek ar brezel 1914 da nebeutañ e meur a gornad, evel e goueled-Leon, tro-dro da Lannuon, da Bontivi, da Bennmarc'h, en Inizi Groe hag ar Gerveur. Aet e oa e implj war goazhañ avat betek mare folk revival ar bloavezhioù 1970, ma chome c'hoazh un hengoun bev d'ober gant ar violin e Bro-Roazhon, Bro ar Vez, ha Bro-Pentevr pergen. Da neuze, ez eus deuet war wel sonerien mennet da zaspugn an hengoun bev ha d'e lakaat da genderc'hel, war un dro gant sonerien levezonet gant hengoun an Inizi Predenek (re Bro-Skos hag Iwerzhon dreist-holl, zoken ma ranker menegiñ hiniennoù ha strolladoù saoz a-bouez, evel Steeleye Span ha Fairport Convention). Krouet o deus ar re-mañ ur stil evit seniñ gant ar violin, war un dro gant ar fleüt-treuz, tonioù a veze boazet gant an daouad biniou-bombard.
Ratreañ
A-raok seniñ, e lakaer rousin war ar wareg.
Plastegezh an empenn
Gant plastegezh an empenn e reer anv eus barregezh an empenn da gemmañ e framm pe e mont en-dro goude e staliadur e-kerzh ma vez ganet en egin.
Τσ̌ (lizherenn)
Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo Τσ̌, τσ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [tʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
Komz-plaen
Ar gomz-plaen, pe yezh plaen, eo an doare da sevel skridoù ordinal pa ne saver ket barzhoniezh. Se zo kaoz e skrive ar Gall Molière : « Kement tra n'eo ket yezh-plaen a zo gwerzennoù, ha kement tra n'eo ket gwerzennoù a zo yezh-plaen»
Τσ̌ (lizherenn)
τσ̌αί [tʃe] = gresianeg unvan: καί [ce] ("ha")
Implijet e vez ivez τζ(ι) pe κ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: τζιαί pe κ̌αί.
Komz-plaen
Heñvel eo ouzh ar gomz boas eta. Talvezout a ra ar ger da gomz eus ur stil komz-plaen ha n'eus ket troiennoù re ginklet ennañ.
Implijet e vez ar gomz-plaen evit sevel kement testenn m'en deus ezhomm ar skridaozer da lezel e breder da vezañ dispaket en un doare fraezh a-walc'h gant nebeut a redioù ; koulskoude e kaver meur a live yezh hervez palioù ar skridaozer, e varregezh hag ar media ma klask skrivañ evitañ.
Pa vez kaoz eus ar gomz-plaen e reer dave d'al lennegezh da gentañ (romantoù, levrioù skiantel, levrioù istorel, levrioù prederouriezh, hag all), met kavet e vez ar gomz-plaen er c'helaouennoù, en danevelloù micherel, al lizhiri ha meur a skrid all.
Χ̌ (lizherenn)
Ul lizherenn c’hresianek ispisial eo Χ̌, χ̌implijet a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [ʃ] e rannyezh Kiprenez, da skouer:
χ̌έρι ['ʃeri] = gresianeg unvan: χέρι ['çeri] ("dorn")
Implijet e vez ivez σ' pe σ̌ evit treuzskrivañ ar son-mañ a-wezhoù, da skouer: σιέρι pe σ̌έρι.
Marc'helleg-Raoul
Marc'helleg-Raoul a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Angoulême Nevez
Angoulême Nevez, pe Nouvelle Angoulême e galleg, e oa an anv roet gant ar moraer italian Giovanni da Verrazzano da aber ar stêr Hudson pa voe dizoloet gantañ en 1524.
An anv-se a roas en enor d'ar roue gall Frañsez Kentañ, a oa bet kont Angoulême eus 1496 da 1515, a baee ar moraer evit dizoloiñ douaroù nevez da v-Bro-C'hall.
Abalamour da se e vez kavet Gallaoued oc'h embann e oa bet gall New York a-raok bezañ hollandat pe saoz.
Proviñs Enna
D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da Libero consorzio comunale di Enna ("Kevuniad kumunel frank Enna").
Many happy returns
Many happy returns pe hiroc'h Many happy returns of the day zo ul lavar saoznek a vez lâret pa vez penn-bloaz un den, e Breizh-Veur dreist-holl.
Hispania Tarraconensis
thumb|right|200px|Hispania Tarraconensis en [[Impalaeriezh roman, war-dro 120]] Hispania Tarraconensis a oa ur broviñs eus an Impalaeriezh Roman, e hanternoz, kreiz ha reter al Ledenez iberek. Dre vras e klote gant Aragon, Katalonia hag Asturiez.
Brudet e oa Hispania Tarraconensis, abalamour d'he mengleuzioù ha d'ar gwin ha d'an eoul olivez a veze graet enni.
E-touez an dud brudet genidik alese e c'haller menegiñ ar barzh Marcus Valerius Martialis.
Melestradurezh
Ul legad a oa e Tarraco, e penn al lejion VIIa Gemina, diazezet e León, evit ar surentez.
Azerbaidjan
Azerbaidjan (Azerbaijaneg: Azərbaycan, Azərbaycan Respublikası) a zo ur vro eus ar C'haokaz. Lec'hiet etre reter Europa ha mervent Azia emañ riblet gant Mor Kaspia war-du ar reter. Harzoù he deus gant Dagestan (Rusia) war-du an norzh, Jorjia war-du ar gwalarn, Armenia war-du ar c'hornôg hag Iran war-du ar su. Nac'hitchevan, un enezad eus Azerbaidjan he deus harzoù gant Armenia war-du an norzh ha Turkia war-du ar su. Rannvro Nagorno-Karabac'h he deus embannet bezañ dizalc'h e 1991 met n'eo anavezet gant bro arall ebet.
Ur stad lik eo Azerbaijan hag un ezel eus Kuzul Europa eo. Un demokratelezh eo met gant ur pleg aotrouniek.