cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Francisco Franco
E vuhez
Franco a oa ganet en ur familh soudarded, ha daoust ma felle dezhañ servijout er morlu ez eas da soudard en arme zouar. Kemer a reas perzh e Brezel ar Rif e Maroko, hag e teuas da vezañ jeneral yaouankañ Europa e 1926. Goude e zistro er vro-benn e renas mougadur feuls un harz-labour renet gant an anarkourien e 1934, dindan gouarnamant mirour Alcalá-Zamora. Da-heul savidigezh ur gouarnamant Talbenn ar Bobl, ennañ strolladoù disheñvel eus an tu kleiz, e kreskas ar feulster er vro. Kreñvoc'h e teuas ar feulster da vezañ etre ar strolladoù emsaverien bolitikel pa oa drouklazhet unan eus pennoù al luskad mirour er parlamant, José Calvo Sotelo, da zialañ muntr José Castillo. Franco hag e geniriennerien a implijas marv Calvo evel o digarez da loc'hañ ar brezel, daoust m'o doa dija savet o steuñv d'en em sevel. Franco hag an arme a glaskas seveniñ un taol-Stad a-enep gouarnamant an Talbenn broadel. C'hwitañ a reas an taol-Stad ha tarzhañ a reas Brezel diabarzh Spagn. E-pad ar stourm etre ar vroadelourien hag ar Republikaned e teuas Franco da vezañ penn e gostezenn. Goude m'en doe gounezet ar brezel diabarzh gant skoazell vilourel Italia hag Alamagn e tivodas Parlamant Bro-Spagn. Diazezañ a reas neuze un diktatouriezh eus an tu-dehou a badas betek 1978, pa oa savet ur vonreizh nevez. E-doug an Eil Brezel-bed e heulias Franco, ent-ofisiel, ur politikerezh divrezelekaerezh ha diwezhatoc'h ur politikerezh neptuegezh, abalamour ma ne oa ket adsavet Spagn diwar distrujoù bras ar brezel diabarzh. Koulskoude e harpas emouestlidi ar rannarme c'hlas a stourmas a-du gant armeoù an Ahel e Talbenn ar Reter. Displijout a rae kenañ da Fulgencio Batista, a ginnigas, e-pad an Eil Brezel-bed, ur gevredadenn etre ar Stadoù-Unanet ha broioù Suamerika da argadiñ Spagn ha diskar renad Franco.
Villagrande Strisaili
Villagrande Strisaili zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Francisco Franco
E vuhez
Goude fin an Eil Brezel-bed e talc'has Franco e c'halloud e Bro-Spagn a-drugarez da vuzulioù strizh : lemel en un doare sistematek ar soñjoù eneberezh dre gontrollerezh ar c'hazetennoù ha rediezh an dud, , prizoniañ an enebourien d'e ideologiezh e kampoù er vro a-bezh (evel Los Merinales e Seville, San Marcos e León, Castuera e Extremadura, ha Miranda de Ebro) , al labour ret er prizonioù , hag implij ar c'hastiz a varv hag eus kastizoù prizon pounner da zibennadiñ e enebourien bolitikel. E-pad ar Brezel yen e savas ar Stadoù-Unanet ur c'hevredad diplomatek ha kenwerzh gant Bro-Spagn, abalamour da bolitikerezh enepkomunour Franco. Ar prezidant amerikan Richard Nixon a evas memes da yec'hed Franco, ha, goude marv Franco, e tisklêrias : «Ar jeneral Franco a oa ur mignon hag ur c'hevredad leal eus ar Stadoù-Unanet». Goude e varv e krogas Bro-Spagn da vont tamm-ha-tamm trema an demokratiezh. Hiziv e vefe difennet gant al lezenn arouezioù renad Franco, evel an ardamezioù broadel a veze implijet dindan e renad pe ar banniel e erer impalaerel, e Bro-Spagn.
Glan-yr-afon (Llangoed)
Glan-yr-afon zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangoed, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 300 km eus Kerdiz.
Sala Bolognese
Sala Bolognese  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Bages (komark)
Bages (el Bages e katalaneg) zo ur c'homark e proviñs Barcelona, e-kreiz Katalonia. Manresa eo ar pennlec'h.
Kumunioù
35 kumun zo ennañ:
Sarule
Sarule zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Frank Bodenes
Frank Bodenes a oa bet ganet e Brest e 1969. Bevet en deus e Lambezelleg e-pad e yaouankiz ha klevet brezhoneg bemdez pa z'ae e vamm hag e dad kenetrezo er yezh o doa desket war barlenn o mammoù, e Plougin evit e vamm hag er C'hrouaneg evit e dad. Bet eo kelenner war ar saozneg.
Skridoù
Embannet en deus danevelloù ha barzhonegoù e Brud Nevez, Al Liamm ha Ya!.
Gantañ e oa aet priz kentañ ar juri e festival Kann al Loar 2009 evit e zanevell "Luduennig, mojenn wir". (rann danevell e brezhoneg, tud gour).
Ya!
Skrivañ a ra pennadoù tost bep sizhun e-barzh Ya! Enni emañ en e garg kas keleier eus korn-bro Brest.
Agnes von Mansfeld-Eisleben
thumb|[[Agnes von Mansfeld-Eisleben, kontez Mansfeld. ]]
Agnes von Mansfeld-Eisleben (1551–1637) a oa kontez Mansfeld. Merc'h e oa da Johann (Hans) Georg I, kont Mansfeld Eisleben. Ganti e voe troet Gebhard, Senesal Waldburg, ha Priñs-Dilenner Köln hag arc'heskob Köln, ouzh ar feiz protestant. Diwar gement-se eo e c'hoarvezas Brezel Köln (1583–1588).
Mervel a eure e 1637.
Silanus
Silanus zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Beatriz Portugal, Kontez Alburquerque
Beatriz Portugal, pe Beatriz de Portugal e portugaleg ha spagnoleg, ganet e 1347 ha marvet e 1381, Kontez Alburquerque, a oa merc'h da Pedro Iañ Portugal ha d'e serc'h Inês de Castro.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'an infant Sancho de Castilla, Kont Alburquerque (1342-1374), ur mab bastard da Alfonso XI ha d'e serc'h Leonor Núñez de Guzmán. Daou vugel o doe:
Vergato
Vergato a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Bell UH-1 Iroquois
Ar Bell UH-1 Iroquois lesanvet "Huey" a zo ur viñsaskell amerikan sevenet ha produet gant an embregerezh Bell Helicopter diwar ur goulenn eus al lu amerikan.
Ar wech kentañ ma voe implijet en ur brezel gwirion e voe e-pad brezel Vietnam, setu ma chom stag he skeudenn ouzh ar brezel-se.
Anv ofisiel kentañ ar viñsaskell e oa an HU-1 (evit Helicopter Utility) a roas al lesanv "Huey". E miz Gwengolo 1962 e voe kemmet an anv en UH-1, met al lesanv "Huey" a chomas, ha gantañ e veze graet gant soudarded al lu amerikan. E-tro 7,000 biñsaskell UH-1 a voe implijet e-pad brezel Vietnam.
A-raok brezel Vietnam
E 1952 e sav ar soñj gant al lu amerikan kaout ur viñsaskell nevez evit ar gefridi dezougen yerc'hed pe medical evacuation (MEDEVAC). Sklaer eo e oa re vras ha re bonner ar biñsaskelloù a oa betek neuze ha dreist-holl re ziaes da implij ha da zerc'hel e ratre vat.
E 1953 eo klozet listenn an obererezhioù a vez goulennet digant ar viñsaskell nevez. Departamant ar brezel a ginnigas neuze ur gevrat. 20 embregerezh amerikan a glaskas sevel ar viñsaskell a blijfe ar muiañ d'al lu amerikan, hag en o zouez e oa Bell Helicopter hag e viñsaskell stumm 204. Kaman Aircraft a ginnige ar stumm biñsaskell H-43. E-miz C'hwevrer 1953 e roas al lu amerikan da c'houzout petra e oa e choaz, ha goulenn a reas digant Bell Helicopter teir skouerenn eus e viñsaskell stumm 204 dindan an anv XH-40.
Brezel Vietnam
An 9 biñsaskell gentañ urzhiet a voe prest adalek an 23 a viz C'hwevrer 1955 dindan an anv HU-1 evit "Helicopter Utility". Ar c'hentañ nijadenn eus an XR-40 a voe graet d'an 22 a viz Here 1956 gant ur c'heflusker Lycoming T-53-L-1 a 700 jav. E miz meurzh 1960 e vez roet urzh da gregiñ ar broduadur.
Boaz al lu amerikan a oa reiñ anvioù meuriadoù Indianed a choazas an anv Iroquois (Irokoa) d'ar viñsaskell nevez. E 1962, pa voe adreizhet gant ar Pentagone da envel an traoù e voe cheñchet an anv ofisiel en UH-1 "Iroquois".
Buan e teu an UH-1a "Huey" da vezañ arouez strivoù Amerika da vont war-zu Azia dreist-holl etrezek bro Vietnam. Dre-se e teuio ivez an Huey da vezañ ar viñsaskell ar muiañ anavezet dre ar bed holl.
Meur a bal a zo bet roet d'ar viñsaskell e-pad ar brezel. Ma oa an hini pennañ bezañ un doare dezougen bliv evit ar soudarded gloazhet da gentañ hag o vont war zu an talbenn pe da zouarañ a-dreñv an enebourien buan ez eus bet kavet kefrifioù all.
Unan anezho a zo bet an nijoù tagañ. Araok ar bloavezh 1962 e oa kroget dija pep kompagnounezh soudarded Amerikan o kaout biñsaskellioù Huey da ouzhpennañ armoù dindan un doare troad-ha-troad. "Frogs" or "Hogs" a vezo graet d'eus ar re o kaout roketennoù ha "Cobras" pe "Guns" pa ne vije nemet mindrailherezoù warno. Ar bisaskellioù hep armoù paneveken daou a M-60, unan a-bep tu da bed dor a veze graet "Slicks" anezho hag a oa implijet dreist-holl gant ur c'hefridi kas-adkas soudarded mac'hagnet (Medevac) pe kas-adkas soudarded.
Eyes Wide Shut
Eyes Wide Shut (Daoulagad serr-bras e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Stanley Kubrick e 1999.
Trizekvet film hir Kubrick eo Eyes Wide Shut ha war un dro an hini diwezhañ kaset da benn gantañ, daouzek vloaz war-lerc'h Full Metal Jacket (1987).
Daoust ma ouveze mat-tre ar sevener n'ae ket gwall vat an traoù ken etre an daou bried Tom Cruise ha Nicole Kidman en devoa o zutaet koulskoude, o soñjal e vije pell gwirheñveloc'h emzalc'h ar c'houblad a rankent c'hoari. Dispartiañ a rejont an eil diouzh egile e miz C'hwevrer 2001 kent terriñ o nask d'an 8 a viz Eost da-heul.
Ar sonerezh er film
A-viskoazh eo bet ar sonerezh un elfenn a bouez en oberennoù Kubrick evel m'hen diskouez sonerezh orin Eyes Wide Shut :
An danvez
E New York, just a-raok an Nedeleg. Bevañ a ra en o aez an aotrou doktor "Bill" Harford, e wreg Alice hag o merc'hig Helena. Mont a ra ar c'houblad d'ur gouel, pedet m'eo bet an Harforded gant Victor Ziegler, ur c'hlañvour pinvidik-mor e-touez reoù William. Tra m'emañ ar gouel en e vog ez eo galvet ar medisin gant e ostiz d'ober war-dro Mandy, ur plac'h yaouank hag a zo o paouez kaout ur fallaenn gant re a zramm. Dre m'emañ ar plac'h en he noazh-puilh e kompren Harford ez eus kaoz eus un afer rev gant ur c'hast. Eno e kej ivez gant ar pianoour Nick Nightingale, ur mignon kozh dezhañ hag a zarempre p'edont war o studi a vezegiezh. Padal, ne oar ket c'hoazh emañ o paouez ober e gammed kentañ en ur bed dianav dezhañ penn-da-benn...
Agostina Segatori
Agostina Segatori a oa un davarnourez italian, e Pariz, poltredet meur a wech gant livourien, evel Édouard Joseph Dantan, Jean-Baptiste Camille-Corot, Jean-Léon Gérôme, Eugène Delacroix, Vincent van Gogh (e 1887) hag Édouard Manet. Perc'henn e oa d'an davarn Café du Tambourin e Pariz.
Valsamoggia
Valsamoggia a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Jean Calvin
Jean Calvin pe Jean Cauvin (10 a viz Gouere 1509 – 27 a viz Mae 1564) a oa un doueoniour gall da vare an Disivoud protestant, er, ha diazezer ar pezh a voe anvet diwezhatoc’h kalvinouriezh. Disteurel a reas aotrouniezh ar pab ha sevel a reas un doare nevez da ren an ilizoù kristen. Brudet eo abalamour d’e skridoù doueoniezh.
Ganet e oa bet e Noyon, e Pikardi, e 1509. Pa voe embannet e dezennoù gant Martin Luther, e oa 8 vloaz. E 1523 e voe kaset gant e dud da skol-veur Pariz da studiañ al lizhiri hag ar gwir. E 1532 e teuas da vout doktor war ar gwir e skol-veur Orleañs. Tamm-ha-tamm e troas a-du gant ar mennozhioù protestant, levezonet gant Luther. Divizout a reas mont da Vro-Suis hag en em staliañ a reas e Geneva e 1536. Skarzhet e voe eus ar gêr-se e 1538 ha mont a reas da bastor da Strasbourg. Dimeziñ a reas e 1539 da Idelette de Bure, un advadezourez. Distreiñ a reas da C’heneva e 1541 hag eno e chomas betek e varv, e 1564.
Sindia
Sindia zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Maryvonne Quéméré-Jaouen
Ganet e oa bet Maryvonne Jaouen e Kemper (Kerfeunteun) e 1910.
Stourmerez evit ar brezhoneg hag an endro
Stourmet he deus a-hed he buhez evit ar brezhoneg. E penn-kentañ an Eil brezel-bed he doa savet ur c'hamp-hañv evit kelenn brezhoneg d'ar vugale : Skol-hañv Sant Iltud e Beg-Meilh.
Goude ar brezel e tigoras ul levrdi e-kichen iliz-veur Kemper : Ti Jaouen.
Stourmet he doa evit difenn an endro e Bro Fouenant e-lec'h m'he doa graet hec'h annez.
Resevet he deus Kolier an Erminig e 1989.
Aet e oa da Anaon d'an 10 a viz Kerzu 2001.
Mammennoù
Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013
Tourgéville
Tourgéville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth : Tourgéville Military Cemetery
Digoret e voe ar vered e 1917, e-pad ar Brezel bed kentañ. Implijet e voe betek miz Genver 1919 gant pennlec'hioù diglanvañ (13th, 14th,15th) hag ospitalioù hollek (72nd, 73rd, 74th). Implijet e voe en-dro e-pad an Eil brezel-bed e mizioù Eost ha Gwengolo 1944. 90 soudard alaman a voe douaret enni ivez .
Cwm Gwendraeth
Un tolead eus gevred Sir Gaerfyrddin eo Cwm Gwendraeth. Kaoz a vez eus Cwm Gwendraeth met div draonienn Gwendraeth zo e gwirionez, Cwm Gwendraeth Fawr ha Cwm Gwendraeth Fach, ma red ar stêrioù Gwendraeth Fawr, eienet e Llyn Llech Owain, ha Gwendraeth Fach, eienet e torgennoù Dyffryn Tywi.
En em astenn a ra an tolead etre Rhydaman, Llanelli ha Caerfyrddin.
Unan eus kreñvlec'hioù ar yezh eo, un darn eus pezh a anver ar Fro Gymraeg.
E dibenn an e oa bet savet Menter Cwm Gwendraeth, un aozadur evit kas war-raok an implij eus ar yezh en tolead.
El lodenn uhelañ eus Cwm Gwendraeth, etre Y Tymbl, Dre-fach ha Cross Hands, emañ Parc Coetir y Mynydd Mawr.
Agnese del Maino
Agnese del Maino, ganet war-dro 1401 ha marvet d'an 13 a viz Kerzu 1465, a oa ur briñsez eus Milano, merc'h da Ambrogio del Maino a oa kont palatin ha kestor dug Milano.
Daou vreur he devoa, Lancillotto hag Andreotto, o daou e lez hag e kuzul an dug ..
Dont a reas da vout serc'h da Filippo Maria Visconti (23 a viz Gwengolo 1392- 13 a viz Eost 1447), diwezhañ dug Milano eus an Tiegezh Visconti.
Mamm
Div verc'h he doe gant an dug:
Daou bried en doe Filippo Maria: Met bugel ebet n'en doe an dug digante, ha se zo kaoz e c'houlennas digant an impalaer Sigismondo di Lussemburgo anavezout Bianca Maria evel hêrez dezhañ. E 1431 e voe kaset mamm ha merc'h da chom da gastell Abbiate, a zo Abbiategrasso hiriv. Filippo Maria en devoa roet urzh da aozañ ur ranndi ma c'hallje Bianca vihan kreskiñ e-kichen he mamm.
Poltredoù
Daou boltred anezhi zo anavezet, hag a weler amañ o-daou, met n'ouzer ket gant piv int bet graet.
C'hoarigan
Agnese del Maino zo unan eus tudennoù ar c'hoarigan Beatrice di Tenda gant Vincenzo Bellini e 1833. Anna del Serre an hini a oa Agnese pa voe c'hoariet da gentañ en Teatro La Fenice e Venezia d'ar 16 a viz Meurzh 1833.
Sorgono
Sorgono zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Gennes-Val-de-Loire
Gennes-Val-de-Loire zo ur gumun eus departamant Maine-et-Loire e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Casalfiumanese
Casalfiumanese  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Sasso Marconi
Sasso Marconi a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Gennes-Val-de-Loire
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, en ur vodañ kumunioù Chênehutte-Trèves-Cunault, Gennes, Grézillé, Saint-Georges-des-Sept-Voies ha Le Thoureil.
Enframmet eo bet kumunioù Les Rosiers-sur-Loire ha Saint-Martin-de-la-Place enni d'ar 1 a viz Genver 2018
Minh Mạng
Eil impalaer Viêt Nam eus an dierniezh Nguyễn e voe Minh Mạng Đế (Đế a dalv Impalaer e vietnameg), anvet Nguyễn Phúc Đảm pa voe ganet, anvet Nguyễn Phúc Kiểu ivez. Ganet eo bet d'ar 25 a viz Mae 1791. Aet eo da Anaon d'an 20 a viz Genver 1841.
Renet en deus eus ar 14 a viz C'hwevrer 1820 betek e varv d'an oad a 29 bloaz.
Mab yaouankañ an impalaer Gia Long (1762-1820) e oa. Anavezet e oa evit e enebiezh ouzh emell ar C'hallaoued e Viêt Nam hag evit e gonfusianegezh strizh.
Gia Long a droc'has muioc'h c'hoazh e vro diouzh an diavaez dre ma koshaas. Setu perak e kavas Minh Mạng gwelloc'h evit bezañ e hêr.
Kendelc'her a reas Minh Mạng gant politikerezh an disfiz diouzh ar visionerien, o klask mirout outo da seveniñ o obererezhioù gant harzoù melestradurel ha goude o verzout o abostolerezh. Kas a reas ar bolitikerezh-se d'un diemglev gant Europiz, displijadur en diabarzh ha goude tagadennoù a-berzh Kornôgiz. Abalamour d'e sell mirour ne aotreas tost nevezinti ebet e Viêt Nam hag e lu a zeuas da vezañ warlerc'hiet peurgetket.
Bevenniñ a reas an eskemmoù hag ar c'henwerzh gant broioù ar C'hornôg hag e kreñvaas ar velestradurezh kreiz er vro. Bez' en doe da dalañ ouzh meur a emsavadeg. An hini bouezusañ a voe pa savas Su Viêt Nam enep e c'halloud e 1833, o kas d'ur brezel diabarzh hag a badas ur bloavezh. Gwashaat a reas an traoù pa glaskas armeoù Siam adkemer Kambodja digant Viêt Nam d'ar memes koulz. Dont a reas a-benn luoz Minh Mạng da chom mistri war an dachenn goude emgannoù padus.
E vloavezhioù kentañ
Mab d'an impalaer ha d'e gentañ gwreg Thuận Thiên(anvet Trần Thị Đang ivez) e oa Minh Mạng. E-pad pell e voe soñjet e vije an tron da vab-bihan Gia Long, mab ar priñs Nguyễn Phúc Cảnh aet da Anaon e 1801 a-raok na voe bet unvanet Viêt Nam gant Gia Long. Koulskoude, e 1816 e voe dibabet evel hêr gant an impalaer Phúc Đảm en abeg d'e vennozhioù start enep Kornôgiz. Kaset e oa bet danevelloù a-zivout e vennozhioù da Bariz gant misionerien d'ar mare-se. Pa bignas war an ton e kemeras Minh Mạng evel anv.
Pa varvas Gia Long e oa adkroget Kevredigezh ar misionoù estren Pariz gant hec'h obererezhioù e Viêt Nam. Paouezet e oant bet e-kerzh ar reuz a oa bet da vare an emgann evit ar galloud a oa bet etre Gia Long hag ar vreudeur Tây Sơn a-raok unvanidigezh Viêt Nam. E-kerzh bloavezhioù kentañ ren Minh Mạng e teuas ar gourdrouz brasañ a-berzh unan eus letananted prizetañ Gia Long, Lê Văn Duyệt, en doa kaset armeoù Gia Long d'an trec'h en emgann Qui Nhơn enep an dierniezh Tây Sơn e 1801. Anvet e oa bet da lez-roue ar Su gant ar galloud da ren ha da gaout ur politikerezh diavaez.
Politikerezh e-keñver ar visionerien
E 1824 e nac'has an impalaer sinañ ur feur-emglev kenwerzhel gant ar roue gall Loeiz XVIII ; da goñsul Bro-C'hall e Huế, ar breizhad Jean-Baptiste Chaigneau, e roas da zibab etre an emlazh hag an distro da Vro-C'hall ; kuitaat Viêt Nam a reas ar c'hoñsul neuze.
Casalecchio di Reno
Casalecchio di Reno a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Minh Mạng
Politikerezh e-keñver ar visionerien
Etre 1833 ha 1838 e voe kondaonet seizh misioner d'ar marv. Da gentañ e klaskas troc'hañ ar visionerien diouzh an dud evit mirout outo da brezeg. O reiñ evel abeg n'en doa jubennour ebet ken abaoe ma voe aet Jean-Baptiste Chaigneau kuit e roas urzh dezho dont d'al lez e Huế evel mandarined a renk-uhel. Berzh a reas betek ma erruas an tad Regereau a grogas da brezeg dre ar vro. Neuze e krogas da herzel ar veleien. Goude ul labour kendrec'hiñ hir a-berzh Duyệt, gouarnour Kochinsina (rannvro Saigon, Su Viêt Nam)), ec'h asantas an impalaer lezel ar veleien da vont gant m'en em vodjont e Đà Nẵng a-raok distreiñ da Frañs. Lod a sentas ; lod all ne reas ket.
Troc'hañ ar vro diouzh an diavaez
Kendelc'her a reas Minh Mạng gant politikerezh e dad. Kaset en doa Gia Long ar Saozon da sutal p'o doa goulennet un emglev kenwerzh e 1804. Ne oa gourdrouz trevadenner ebet d'ar mare-se o vezañ ma rae brezelioù Napoleon Iañ o reuz en Europa. Koulskoude e soñj Napoleon e oa pouezus Viêt Nam evit stourm ouzh pouez Breizh-Veur en Indez. Ur wech sioulaet an traoù goude 1815 e tihunas preder Frañs e-keñver Viêt Nam.
Gorslwyd
Gorslwyd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddona, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 304 km eus Kerdiz.
Minh Mạng
Troc'hañ ar vro diouzh an diavaez
Politikerezh mirour Minh Mạng a zeuas da vezañ un hent dall ur wech dieub ar Stadoù kornôgat da adkregiñ gant o folitikerezh trevadenner.
E 1820 e voe Captain John White eus an United States Navy ar c'hentañ Amerikan o tont betek Saigon da glask skoulmañ darempred gant Viêt Nam. Prest e oa Minh Mạng da sinañ ur gevrat evit armoù hag unwiskoù. Ne voe ket kavet spletus a-walc'h gant White ha ne voe ket sinet. Nac'het e voe un emglev kenwerzh kinniget e 1821 gant Loeiz XVIII a Frañs. Nac'het e voe er memes bloaz un emglev kinniget gant ar Skosad John Crawfurd en anv ar British East India Company. Ne voe roet dezhañ nemet an aotre da zilestrañ madoù e porzhioù Norzh an Tonkin. Ne voe emglev ebet met skoulmañ a reas-eñ darempredoù gant ar C'hallaoued evit ne vefe gourdrouz ebet evit labour ar Gompagnunezh.
E 1833 ha 1834 e voe brezel etre Viêt Nam ha Siam evit kontrollañ Kambodja a oa dindan beli hec'h amezeien abaoe ar c'hantved a-raok. E penn kentañ an en doa Gia Long beli war Kambodja hag anvet e oa bet ur roue asantet gantañ. Bez' en doe Minh Mạng da stourm ouzh arnod a-berzh Siamiz evit adkavout o beli war Gambodja hag aloubiñ Su Viêt Nam war ar memes tro. Dres pa groge un emsavadeg renet gant Lê Văn Khôi eno. Kalz a vec'h a voe war armeoù Minh Mạng met trec'h e voent war an alouberien ha war an emsavidi.
O kendelc'her da wallgas ar gristenien e roas da Europiz un digarez da emellout evit gwareziñ ar visionerien. Ne sikouras ket da virout ouzh an trevadennerezh da zont daoust ma oa kalz tud enep e Frañs abalamour da goust seurt avanturioù.
Pa voe taget Sina gant Breizh-veur da geñver Kentañ brezel an Opiom (1839-1842) e klaskas Minh Mạng en em lakaat a-du gant Europiz. Kas a reas daou vandarin ha daou jubennour evit klask un emglev e 1840. Degemeret e voent e Pariz gant Prezidant Kuzul ar vinistred ,ar marichal Jean-de-Dieu Soult ha gant ministr ar C'henwerzh. Ne fellas ket d'ar roue Louis-Philippe Iañ o degemer. Ne rejont ket muioc'h a verzh e Londrez.
Politikerezh diabarzh
Kendelc'her a reas an impalaer Minh Mạng gant politikerezh e dad war an dachenn-se ivez. Nevesaat aozadur ar velestradurezh, sevel hentoù bras, servij ar post, mirlec'hioù evit ar boued, degas kemmoù war dachenn an arc'hant hag al labour douar. Kendelc'her a reas da ingalañ an douaroù a vare da vare. Berzañ a reas doareoù gwerzh douaroù all evit mirout ouzh ar re binvidikañ da berc'hennañ re a zouar. E 1840 e voe roet urzh d'ar re o doa kalz douar reiñ un drederenn d'ar gumuniezh. Kreizennañ a reas ar velestradurezh. Kemmañ a reas ar reolennoù tuta mandarined hag an doare d'o goprañ (1839).
Ar vrud en doa da blediñ gant ezhommoù an dud met ne vire ket ouzh emsavadegoù lec'hel da c'hoarvezout alies. Unan a voe aozet en Norzh gant diskennidi eus an dierniezh Lê o kemer harp war ar gouerien hag ar vinorelezh katolik. Klask a rejont sikour eus an diavaez o prometiñ digeriñ ar vro d'ar visionerien.
Er Su o doa keuz ar renerien lec'hel d' an damm-emrenerezh o doa pa oa Duyệt gouarnour Kochinsina. Pa varvas hemañ e 1832 e kollas ar gristenien ur skoazell a bouez. Techet e oa ar gatoliked da vont a-du gant an emsavadegoù enep galloud an impalaer muioc'h eget Viêtnamiz all. Tamallet e voe Lê Văn Duyệt goude e varv ha reiñ a reas Minh Mạng urzh da skeiñ kant taol skourjez war e vez. E 1823 e krogas un emsavadeg renet gant Lê Văn Khôi, mab advabet Lê Văn Duyệt. Dont a reas an emsavidi da vezañ mistri war Kochinsina ha kinnig a rejont lakaat unan eus mibien ar priñs Cảnh e plas Minh Mạng. Misionerien a voe dalc'het ganto evit lakaat ar gatoliked a-du ganto, Joseph Marchand en o zouez. Skoazellet e voe Khôi gant Siamiz ha dont reas a-benn abalamour da se da lakaat diaes Minh Mạng e-pad ur pennad. Trec'h e voe armeoù Minh Mạng koulskoude ha laket e voe seziz war Saigon. Mervel a reas Khôi e-kerzh ar seziz e 1834. Kouezhañ a reas Saigon e miz Kerzu 1835. Lazhet e voe ar renerien hag etre 500 ha 2000 prizoniad. Bodet e voe a visionerien ha roet urzh dezho kuitaat ar vro.
Ur c'hentañ misioner gall, Gagelin, oa bet lakaet da varv e 1833. Joseph Marchand a voe lakaet d'ar marv e 1835 gant renerien an emsavadeg bet tapet e Saigon. Adalek ar mare-se betek 1838 e voe lazhet pemp misioner ouzhpenn. Kregiñ a reas ar visionerien da c'houlenn sikour digant o broioù orin.
Kendelc'her a reas ar bolitikerezh heñvelekadur e-keñver ar rummadoù tud na oan ket Viêt. Eus 1841, bloavezh marv Minh Mạng, betek 1845 e tegasas ar politikerezh-se un toullad emsavadegoù, e Su Viêt Nam peurgetket.
E zoare da ren
Brudet e oa Minh Mạng evit e nerzh-spered a rene war e zoare politikerezh. Gwashaat a reas-se e youl da chom hep terriñ an doare hengounel da blediñ gant kudennoù ar vro. Hervez aozer e vuhezskrid, Marcel Gaultier, en dije Minh Mạng displeget e sell war ar politikerezh da ren a-raok marv Gia Long. Kinnig a rae serriñ muioc'h ar vro ha chom hep daremprediñ broioù ar C'hornôg. Aprouet e vije bet gant Gia Long. Gwelet e voe Minh Mạng evel soutiloc'h hag habaskoc'h eget e dad o teurel muioc'h a bled ouzh santadoù ar gouerien.
E bolitikerezh konfusian strizh a zougas anezhañ da verzañ neb mennozh estren a-hed e renadur. Pa darzhas emsavadegoù e krogas da damall ar visionerien gristen hag an dud o doa gounezet d'ar gristeniezh. Reiñ a reas evel-se un digarez da Frañs da emellout en aferioù Viêt Nam. E 1858, goude e varv, e voe aloubet Tourane e-pad ur prantad berr gant soudarded c'hall. Goulenn a rae ar C'hallaoued e vefe echuet gant ar gwaskerezh enep ar visionerien.
Daoust dezhañ bezañ enep sevenadur ha doareoù soñjal ar C'hornôg en doa studiet anezho aketus. Ur vrud a ouiziegezh en doa. Dedennet oa gant teknologiezhioù ar C'hornôg, mekanikerezh, armerezh, merdeerezh peurgetket. Klask a ra degas anezho d'e vro. Goulenn a reas digant ur medisin gall vaksinañ e familh enep ar vrec'h.
Desket oa war prederouriezh ar Reter ha gwelet oa evel un den speredek. Ur barzh oa ivez. Brudet oa evit mont betek ar munudoù e melestradur ar stad. Doujet oa abalamour d'e emouestlerezh. Pa varvas e pignas e vab Thiệu Trị war an tron. Strishoc'h oa e gonfusianegezh hag e bolitikerezh enep estrenien eget re e dad c'hoazh. E emzalc'h e-keñver ar visionerien a roas meur a wech abeg d'ar C'halloaued da gas soudarded da Viêt Nam. Koulskoude e voe efedusoc'h ar gouarnamant dindan e renerezh ; herzel a reas armeoù Siam ha lakaat a reas sevel meur a savadur meur e kêr Huế.
Talana
Talana zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Tertenia
Tertenia zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Alburquerque
Alburquerque zo un anv-lec'h spagnolek.
Inizi Cook
Inizi
An Inizi Cook zo inizi eus ar Meurvor Habask er biz da Zeland Nevez, etre Polinezia c'hall ha Samoa.
15 enezenn zo, gant enezennoùigoù tro-dro dezho, skignet a-hed hag a-dreuz 2.2 milion km² a vor, rannet etre daou stroll:
Ganet eo an inizi diwar menezioù-tan. Koshoc'h eo stroll an hanternoz, anezho atolloù deuet diwar menezioù-tan goloet gant koural. Klouar ha trovanel eo an hin.
Ar 15 enezenn ha div garreg a zo strollet evel-hen :
Yezhoù
Saozneg ha maorieg Inizi Cook eo ar yezhoù ofisiel.
Ozzano dell'Emilia
Ozzano dell'Emilia  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Senana
Senana (pe Senena) ferch Caradog ap Thomas (war-dro 1210 - 1260) a oa merc'h d'ar priñs Caradog ap Thomas ha dre e berzh e oa gourverc'h d'ar roue Owain Gwynedd.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure da Gruffudd ap Llywelyn, mab da Llywelyn Fawr, priñs Gwynedd, ha meur a vugel he doe:
Amazilia luciae
Amazilia luciae zo ur spesad kolibried eus ar c'herentiad Trochilidae.
Senana
He buhez
Goude-se, pa voe kaset Gruffudd da Vro-Saoz, ha bac'het e Tour Londrez ez eas di d'e welout.
Amazilia luciae
Hiziv an deiz, emañ al laboused-se en arvar bras da vont da get en abeg m'eo bet diskaret o lec'hioù annez tamm-ha-tamm.
Annez
Bevañ a ra al labous e lec'hioù sec'h peurvuiañ. Ne chom nemet pevar zakad ma c'haller e gavout, e traoñiennoù kras diabarzh Honduras. thumb|left|upright=1.1|Tachenn ma kaver ar spesad c'hoazh.
Teti
Teti zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Tiana
Tiana zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Gwalchmai Uchaf
Gwalchmai Uchaf zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trewalchmai, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 214.3 km eus Kerdiz.
Granarolo dell'Emilia
Granarolo dell'Emilia a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Monte San Pietro
Monte San Pietro  zo ur gumun italian e proviñs Bologna.
Lotzorai
Lotzorai zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Spizocorys fringillaris
Spizocorys fringillaris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.
Anvet e voe Alauda fringillaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (balafenned-noz ha c'hwiled en o zouez), greun ha had.
Annez
Brosezat eo ar spesad e biz Suafrika.
Anthus brachyurus
Anthus brachyurus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Motacillidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Pont-Hébert
Istor
Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2018 goude bezañ bodet gant Le Hommet-d'Arthenay.
Tessy-Bocage
Tessy-Bocage a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, en ur vodañ kumunioù Fervaches ha Tessy-sur-Vire.
Enframmet eo bet kumun Pont-Farcy enni d'ar 1 a viz Genver 2018. Pont-Farcy a oa e departamant Calvados betek 26 a viz Kerzu 2017.
Vicques (Calvados)
Vicques a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Pont-faen
Pont-faen zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Emañ war lez an Afon Ysgir Fawr, er gwalarn da gêr Aberhonddu.
Dont a ra anv ar gêriadenn eus ar pont kozh a zo dreist an Afon Ysgir Fawr. Nepell diouzh ar gêriadenn e kej an Ysgir Fawr gant an Ysgir Fechan da stummañ an Afon Ysgir, unan eus adstêrioù ar stêr Wysg.
Henri Maho
Henri Maho (Gwennin, 30 a viz Gouere 1921 – Baod, 12 a viz Mezheven 2008) a oa ur stourmer evit ar brezhoneg ha glad relijiel Breizh. E penn un embregerezh sevel-tiez e oa.
Brezhoneger a-vihanik e oa, hag e-unan en devoa desket lenn ha skrivañ ar yezh.
Budrio
Budrio a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Henri Maho
Adalek ar bloavezhioù 1940 e stourmas evit ar yezh. Kelennet en devoa brezhoneg e Begnen (1942) hag e Logunec'h. Labouret en devoa evit ar gelaouenn Arvor, a oa renet gant Loeiz Andouard d'ar mare-se. Bez' e voe unan eus ar re a grouas ar gelaouenn wenedek An Doere.
Brudet eo, dreist-holl, evit al labour graet er gevredigezh Breiz Santel a zifenn glad relijiel Breizh. Ar prezidant anezhi e oa bet e-kerzh ar bloavezhioù 1980, o stourm hep ehan evit kempenn chapelioù, kroazioù ha feunteunioù.
Resevet en devoa Kolier an Erminig e 1998.
Sofia Sveden
Sofia Sveden, zo anv meur a rouanez pe briñsez eus Sveden.
Castello d'Argile
Castello d'Argile a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Antony
Antony zo ur gumun en departamant Hauts-de-Seine hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Antony eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Antoniens anezho e galleg.
Camugnano
Camugnano    a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Rambo: First Blood
Rambo: First Blood pe Rambo I a zo ur film niñvek a orin Amerikan sevenet gant George Ted Kotcheff, er bloavezh 1982. Kentañ tamm heuliad filmoù Rambo awenet gant an dudenn John Rambo ez eo. Haroz ar film a zo c'hoariet gant Sylvester Stallone.
Savet ez eo bet ar film adal ul levr-berr anvet First Blood gant David Morrell embannet er bloavezh 1972.
Berzh bras en deus bet graet ha setu deuet war e lerc'h tri film all, Rambo First Blood o vezañ film diaz an heuliad filmoù Rambo.
Istor ar film
E miz kerzu 1981 e vez John Rambo o klask e vignon Delmare Berry met buan e vez lakaet da gompren ez eo marvet e genvreur brezel dre ur c'hrign-bev a-berzh an Agent Orange. An hini diwezhañ d'eus e strollad stourm e brezel Vietnam ez eo bremañ Rambo. Kollet spi gantañ setu anezhañ o vont gant an hent etrezek ar Stadoù-Unanet betek tizhout kêr Hope (unan ijinet anezhañ).
Eno e vezo hegaset ha gwallgaset gant ar Sheriff Will Teasle hag e genseurted archerien betek ma savfe brezel etrezo hag an ez soudard.
Rambo First Blood ur film kenteliañ
Rambo First Blood n'eo ket nemet ur film oberiant diaz d'an doare filmoù-se bet eo ivez ur film kenteliañ. Dre hanterenn an haroz John Rambo e vez klasket plantañ ar gaoz war ez soudarded ar Vietnam bet kaset yaouank flamm da vrezeliañ en ur brezel drastus ha pell diouzh o bro ha dilezet hep damant gant o gouarnamant evel ostilhoù torret.
Ouzhpenn da 'se a vez lakaat ar gaoz war ez soudarded brezel Vietnam digomprenet pe gwallgaset gant pobl Amerika. Kreizh ar film a zo aze memes dre ar brezel hag a-sav etre ar Sheriff hag e genseurted o vezañ ar galloud sivil harpet gant soudarded an National Guard hag un ez soudard ha na teu ket a-benn dre e spered da guitaat ar brezel.
Tonara
Tonara zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Castenaso
Castenaso  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Torpè
Torpè zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Le Gast
Le Gast a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas daou zen nann soudard e Le Gast; ur plac'h yaouank a voe lazhet gant ur vindrailhadeg d'an 3 a viz Eost e-pad Emgann Normandi, lazhet e voe ur paotr yaouank pa darzhas ur c'hreunadenn d'an 19 a viz Gwengolo.
Emgann Teutoburg
Emgann Teutoburg a c'hoarvezas er bloaz 9, e Germania, e-kichen ar pezh a zo bremañ Kalkriese, etre kêrioù Osnabrück ha Damme.
Triei
Triei zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Gwredog
Gwredog zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llannerch-y-medd, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 223,6 km eus Kerdiz.
Bellinghem
Bellinghem zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Lizzano in Belvedere
Lizzano in Belvedere  a zo ur gumun eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
Tortolì
Tortolì zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Tereza Desbordes
Tereza Desbordes, ganet Marie-Thérèse Le Saux d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1934 e Pont-Aven, a zo ur skrivagnerez hag un embannerez vrezhonek.
Red buhez
Ganet eo en un tiegezh labourerien douar. Abred he doa kollet he mamm. E 1952 e timezas da Yann Desbordes, skolaer e Pont-Aven d'ar c'houlz-se. Desket o deus brezhoneg o-daou gant Skol Ober.
1980 e fizias Pêr Denez e Tereza Desbordes mererezh Mouladurioù Hor Yezh bet krouet gantañ.
Ulassai
Ulassai zo ur gumun italian, e proviñs Nuoro ha rannvro emren Sardigna.
Tereza Desbordes
Red buhez
Prezidantez kevrenn lennegezh Skol-Uhel ar Vro e voe e dibenn ar bloavezhioù 1980.
Resevet he deus Kolier an Erminig e 2000.
Mammennoù
Dictionnaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles gant Lionel Henry, Yoran embanner, 2013.
Dibennañ
Dibennañ un den zo kement ha distagañ e benn diouzh e gorf. Kement-se a veze graet gwechall gant ur c'hleze pe ur vouc'hal evel kastiz en Europa, ha gant ur mekanik, an dibennerez, e Bro-C'hall eus 1791 betek 1977.
Alamagn
Dibennañ tud a veze graet gant an nazied, evel
Brezelioù
Graet eo bet ivez er brezelioù :
Daech
Boaz e oa brezelourien Daech da zibennañ tud:
Karvan
Ar garvan, pe javed, a c'hell ober anv eus daou dra :
Lizzano
Lizzano zo anv meur a lec'h.
Zaz
Isabelle Geffroy, pe Zaz hervez hec'h anv-micher, zo ur ganerez c'hall, ganet d'ar 1añ a viz Mae 1980 e Teurgn. Kanañ a ra en doareoù jazz pe soul. Brudet eo bet gant ar ganaouenn "Je veux", en he c'hentañ albom e 2010, ha diwar neuze eo deuet da vezañ ur ganerez etrebroadel e galleg dreist-holl, a-wechoù e spagnoleg. Pa c'houlenner dezhi gant piv eo levezonet e lavar gant "Ar Pevar Amzer" Vivaldi, kanerezed jazz evel Ella Fitzgerald, kanaouennoù gall Enrico Macias, Bobby McFerrin ha Richard Bona, hag ar sonerezh afro, latino-amerikan ha kuban.
He zud-kozh a-berzh tad a oa labourerien-douar eus Logivi-Plougraz. E 1994 e ya da vevañ e Libourne gant he mamm, he breur hag e c'hoar. Kregiñ a ra da studiañ ar sonerezh hag ar c'han e Bourdel. Kanañ a ra goude e meur a strollad eus rannvro Bourdel. Treiñ a ra e Rusia, Ejipt pe c'hoazh Japan gant kanaouennoù gallek brudet (Edith Piaf, Jacques Brel, Charles Aznavour, Joe Dassin hag all). D'an 10 a viz Mae 2010 e ya er-maez he albom kentañ "Zaz" hag ar single "Je veux" hag a zismegañs ar gevredigezh veveziñ, ar pezh a blij da TF1 hag a skign ar c'hlip e-pad an hañv. Ober a ra Zaz un droiad eta, e Frañs a-bezh, Suis, Belgia, Kanada ha Berlin, ha kregiñ a ra d'ober berzh e marc'had ar ganaouenn c'hallek. Roet eo dezhi prizioù evel hini akademiezh Charles Cros, ar Victoire de la Musique gall, titloù a bep seurt gant ar mediaioù gall. Kemer a ra perzh e arvestoù Les Enfoirés. Pladenn diamant a ya ganti e Frañs.
E Mae 2013 eo pladenn diamant he eil albom Recto Verso. Roet eo priz ar SACEM dezhi. Ober a ra un droiad etrebroadel e kalz broioù en Europa, Amerika hag Azia. E 2014 e kan en he zrede albom ur skeudenn beurvat eus Pariz, ar pezh a blij d'he selaouerien etrebroadel. E 2018 e embann he pevare albom Effet Miroir hag ar single e spagnolek Qué vendrá. En he albom Isa e 2021 e kan en eil single Le jardin des larmes gant Till Lindemann, kaner Rammstein.
Sancho Kastilha (kont Alburquerque)
Sancho de Castilla (Sevilla, 1342 - Burgos, 1374) a oa ur mab bastard da Alfonso XI Kastilha, el Justiciero, roue Kastilha, ha d'e serc'h Leonor Núñez de Guzmán. Kentañ kont Alburquerque, hag aotrou Ledesma, Alba de Liste, Medellín, Tiedra ha Montalbán.
Dimezet e oa da Beatriz Portugal, ha daou vugel o doe:
Tad e oa ivez da Leonor Sánchez Kastilha (war-dro 1374-1444), met n'ouzer ket piv e oa he mamm.
Puerto Madryn
Puerto Madryn (pe Porth Madryn e kembraeg) zo unan eus kêrioù bras proviñs Chubut, en Arc'hantina. Pennlec'h departamant Biedma eo. Emañ Puerto Madryn war bord ar mor, e goueled ar Golfo Nuevo, ur bae etre Ledenez Valdés ha Punta Ninfas, pelloc'h er su. Evit an douristed ez eo Puerto Madryn ur gêr a bouez, dre ma'z eo ar gêr vras tostañ da vont da welet al ledenez, ken brudet gant he loened-mor. E 2001 e oa annezet gant 57,571 a dud.
Republik Arab Yemen
Republik Arab Yemen (en arabeg : الجمهوريّة العربية اليمنية, al-Jamhūrīyah al-`Arabīyah al-Yamanīyah), a veze graet Norzhyemen pe Yemen an Norzh anezhi alies, a oa ur stad savet e 1962 hag aet da get e 1990 pa unanas gant Republik Demokratel ha Poblel Yemen evit ober Republik Yemen. Mont a rae d'ober al lodenn walarn eus ar vro-mañ. Kemer a rae lec'h Rouantelezh Yemen a badas eus 1918 da 1962, pa voe diskaret ar rouantelezh gant naserourien. Sana'a e oa ar gêr-benn.
Sancho Kastilha
Sancho de Castilla pe Sancho Kastilha, zo anv meur a zen en istor Kastilha.
Arbus (Sardigna)
Arbus zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
Boulogne-Billancourt
Boulogne-Billancourt zo ur gumun en departamant Hauts-de-Seine hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Boulogne-Billancourt eo.
Ferdinando II de' Medici
Fernando II de Medici, (Firenze 1610 - 1670) a voe dug-meur Toskana entre 1621 ha 1670.
Mab e oa da Cosimo II de' Medici ha da Maria Magdalena Aostria, merc'h da Garl II Aostria, arc'hdug, ha da Varia Anna Bavaria.
E vuhez
E dad a varvas pa oa 11 vloaz, hag e vamm a voe rejantez Toskana ha war e chouk, evel e vamm-gozh, Christine de Lorraine, e-pad 7 vloaz da c'hortoz ken na voe en oad da ren, en 1628. Paour-du e oa Toskana en amzer-se, ha klask a reas an dug-meur yaouank brokus ha desket, goude ma ne veze ket fin atav, pinvidikaat e vro gant skoazell e vreudeur, ha skañvaat gwask an Iliz katolik: Giovan Carlo de' Medici ( 1611 - 1663), kardinal, Mattias de' Medici ( 1613- 1667), gouarnour kêr Siena, Leopoldo de' Medici (1617 - 1675), kardinal, a zastumas a vernioù taolennoù hag a zo teñzor Firenze hag a weler hiziv en Ufizzi har er Palez Pitti, ar speredekañ eus an tiegezh, gwarezer meur an arzoù. .
Dimeziñ
Dimeziñ a reas Ferdinando II da Vittoria della Rovere. Ur gwall zimeziñ e voe rak disheñvel e oa o zemz-spered ha ne oant ket troet gant ar memes traoù. Ferdinando a oa un den laouen anezhañ, troet gant ar skiantoù, ha tommoc'h ouzh ar baotred eget ouzh ar merc'hed; Vittoria a oa douget d'ar relijion. Bec'h a voe etreze goude ganet ar mab pennhêr Cosimo e 1642: an tad a felle dezhañ reiñ un deskadurezh skiantel d'e vab, hag ar vamm e fiziout en dud a Iliz, ma rankas an tad plegañ.
Bugale
Triwec'h vloaz zo etre an daou vab. Dispartiet e oa an dug-meur hag e wreg, abaoe an deiz ma kouezhas Vittoria war he fried pa oa a-zevri o c'hoari-daou gant ur floc'h.
James Murray
James Murray zo anv meur a zen :
Inizi Fox
Inizi Fox, Fox Islands e saozneg, zo anv meur a enezeg.
Askorn boc'h
thumb|an askorn boc'h kleiz thumb|an askorn boc'h
Nurallao
Nurallao zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
Pierre-Yves Le Rhun
Ganet eo bet Pierre-Yves Le Rhun e Tremeog (Bro-Vigoudenn) e 1936.
Skolaer eo bet ur pennad a-raok kregiñ gant studioù douaroniezh e Lyon. Tremenet a reas kenstrivadeg an agregadur e 1962. Dont a reas da vezañ kelenner istor-douaroniezh e Naoned neuze. Mont a reas da skol-veur Naoned evel skoazeller e 1968. Sevel a reas un dezenn trede kelc'hiad diwar-benn ar sevel-yer askoridik e Breizh e 1972.
Stourmet en deus kalz evit an endro e Bro Naoned hag evit Unvanidigezh Breizh. Bet eo bet prezidant CUAB (Comité pour l'Unité Administrative de la Bretagne) eus miz C'hwevrer 1983 betek miz Here 1986 hag eus 1996 betek miz Du 2000.
Mammennoù
Dictionaire biographique du mouvement breton XX-XXIe siècles  gant Lionel Henry, Yoran embanner; 2013
Città di Castello
Città di Castello  zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
Anne Hathaway (Shakespeare)
Anne Hathaway (1555/56 – 6 a viz Eost 1623) e oa gwreg William Shakespeare. Dimeziñ a rejont e 1582 ha chom a rejont priedoù betek marv Shakespeare e 1616. War a seblant e oa-hi genidik eus Stratford-upon-Avon, e-kreiz Bro-Saoz, evel Shakespeare e-unan, hag eizh vloaz koshoc’h e oa eget he gwaz. Kalz traoù zo bet skrivet gant istorourien ha kelennerien lennegezh diwar-benn he fersonelezh ha diwar-benn an darempred he dije bet gant Shakespeare pe al levezon he dije bet warnañ. E gwirionez ne ouzer ket kalz traoù diwar-benn Anne Hathaway.
Anna Pavlovna Rusia
Anna Pavlovna Romanova (ruseg : Анна Павловна Романова Anna Pavlovna Romanova ; Sant Petersbourg, 18 a viz Genver 1795 - Den Haag, 1añ a viz Meurzh 1865) a voe dugez-veur Rusia ha rouanez an Izelvroioù dre hec'h eured gant Willem II an Izelvroioù e 1816.
Brynaman
Brynaman zo ur gêriadenn e gevred Sir Gaerfyrddin, e-kichen ar Mynydd Du. Kreskiñ a reas Brynaman abalamour da labour ar glaou hag an houarn, en. Rannet eo ar gêriadenn e div lodenn gant ar stêr Aman : en hanternoz d'ar stêr emañ Brynaman Uchaf, e Sir Gaerfyrddin, hag er c'hreisteiz emañ Brynaman Isaf, e tolead Castell-nedd Port Talbot (e kontelezh Morgannwg gwechall).
Enquin-lez-Guinegatte
Enquin-lez-Guinegatte zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall, krouet e 2017.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, en ur vodañ kumunioù Enguinegatte ha Enquin-les-Mines.
Città della Pieve
Città della Pieve   zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
Villers-sur-Mer
Villers-sur-Mer a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Muravera
Muravera zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
Enez Terc'h (Plougerne)
<HR noShade> Enez Terc'h, pe Enez Derc'h, zo un enezenn e kumun Plougerne, e mervent ar gumun, etre Landeda er c'hornôg, ha Plougerne er reter, e genoù stêr an Aber-Ac'h. Enez vrasañ an aber eo.
Istor
Lesanvet eo "enez an Amerikaned", abalamour ma voe staliet ur c’hamp enni gant arme Stadoù Unanet Amerika e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Ur c’hamp dournijerezioù e oa. Talvezout a rae an nijerezioù-se da wareziñ al listri a zegase soudarded hag armoù eus ar Stadoù Unanet da Europa e dibenn ar brezel, a-enep tagadennoù al listri-spluj alaman. E miz Genver 1918 e voe savet barakennoù da reiñ bod da 500 soudard ha 40 ofiser. Dour ha tredan a oa er c’hamp. Savet e voe ur c’hal da dennañ an dournijerezioù e-maez ar mor evit o c’has betek karrdioù bras hag unan all evit ma c’hallje ar bigi dilestrañ an dafar a oa ezhomm evit ar c’hamp. Daoust ma ne servijas ket an diazezlec’h-se e-pad pell amzer, eo chomet al lesanv « enez an Amerikaned » betek hiziv.
Nuragus
Nuragus zo ur gumun italian, e proviñs Sud Sardegna ha rannvro emren Sardigna.
Passignano sul Trasimeno
Passignano sul Trasimeno   zo ur gumun en Italia e proviñs Perugia, e rannvro Umbria.
Henblas (Enez Mon)
Henblas zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangristiolus, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 210,3 km eus Kerdiz.
Orléanais
Korfadurezh
An Orléanais (distaget: ) a zo ur proviñs eus kreiz Bro-C'hall en-dro da gêrioù Orleañs, Chartrez ha Bleaz. Talvezout a ra an anv kement ha "Bro-Orleañs", ha klotañ a rae gant eskopti kozh Orleañs.
Dugelezh Orleañs
Krouet e voe an dugelezh e 1344 gant ar roue gall Fulup VI evit e eil mab Philippe. Diwar neuze e veze roet da eil mab ar roue, a veze anvet Philippe alies.
Karvan (askorn)
Ar garvan a ya d'ober :
Evezhiadenn
Gallout a reer ober karvan grec'h eus ar garvan, dre enebiezh ouzh ar c'haved a vez graet karvan draoñ anezhi ivez.
Abati Aberconwy
250px|thumb|Iliz [[Conwy, e-lec'h ma oa an abati.]] Abati Aberconwy a oa un abati sistersian er Grennamzer e Kembre, el lec'h m'emañ kêr Conwy hiziv. Diwezhatoc'h e voe kaset da Maenan e-kichen Llanrwst, e Dyffryn Conwy. En XIIIvet kantved e oa pouezusañ abati Kembre.
Alberto Suppici
Alberto Horacio Suppici Sedes (lesanvet El Profesor), bet ganet d'an 20 a viz Du 1898 e Colonia del Sacramento (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Mezheven 1981 e Montevideo (Uruguay), a oa ur melldroader uruguayat. Kenderv e oa da Héctor Suppici Sedes, reder a-vicher war garr-tan.
Bezañ e voe e-touez diazezerien Plaza Colonia pa voe savet ar c'hleub en e gêr c'henidik d'an 22 a viz Ebrel 1917. E Colonia del Sacramento e toug ur sportva e anv : Campus Municipal Profesor Alberto Suppici.
Eure (stêr)
An Eure zo ur stêr eus Bro-C'hall hag a red dre an departamantoù gall Orne, Eure-et-Loir hag Eure (departamant), deuet e anv eus hini ar stêr. Adstêr eo d'ar Saena war e lez kleiz.
Alberto Suppici
Da-heul e amzer c'hoarier e Nacional Montevideo ez eas da c'hourdoner. Chom a raio brudet da viken evel dibaber skipailh broadel Uruguay, aet ar maout gante da-geñver kentañ Kib vell-droad ar bed bet dalc'het e 1930.
E vicher evel c'hoarier
Chom a reas da c'hoari er memes kleub — Nacional — a-hed e vicher (1915-1923), bet kemeret perzh e kant tri c'hrogad ha daou-ugent ha merket c'hwec'h pal. Dre seizh gwech (1915-1917, 1919-1920 ha 1922-1923) e voe kampion Primera División de Uruguay ha tapout Copa Aldao a reas ouzh Racing Club de Avellaneda (Arc'hantina) e 1916.
Eure (stêr)
Anv
Autura e oa anv kozh ar stêr. Diwar an anv-se eo deuet anv kêr Autricon, anv kozh kêr Chartres.
Kêrioù treuzet
Setu anvioù ar c'hêrioù treuzet:
Fox Islands (Alaska)
An Inizi Fox, pe Fox Islands e saozneg, zo ur strollad inizi e reter an Inizi Aleout, en Alaska. Ar re dostañ int d'an douar-bras, er reter da Inizi ar Pevar Menez.