cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karrez
Diagonalennoù
Pep diagonalenn a rann ar c'harrez e daou dric'horn skouer hag izoskelel war un dro. Hag gant an div ziagonalenn asambles e vez termenet pevar zric'horn skouer ha izoskelel er c'harrez.
Muzulioù
Heñvel eo an holl garrezioù. Talvezout a ra pa pleder gant daou garrez bennak e vez atav ur brasadur (pe ur bihanadur) a ro tro da treuzfurmiñ an eil karrez en egile en ur virout ar c'hornioù geometrek hag ar c'henfeurioù. Gallout a reer termenañ penn-da-benn ar c'harrezioù gant c, hirder o c'hostezioù.
Gorread ar c'harrez zo c×c = c2. E drohed a vuzuilh 4c ha pep diagonalenn a vuzuilh c√2.
E-touez ar pevarc'hostezegoù dezho ar memes trohed ez eo ar c'harrez a zo dezhañ ar gorread brasañ.
Simetriezhioù
Bez' ez eus daou seurt treuzfurmadurioù a lez ar c'harrezioù anvariant :
Setu amañ ar roll anezho, eizh a zo en holl ha mont a reont d'ober ur stroll :
Kement eeunenn a dremen dre O a rann ar c'harrez e div lodenn arlakadus.
Sevel ur c'harrez gant ar c'helc'hier hepken
Fellout a ra dimp sevel ar c'harrez ABCD e vegoù pa anavezer ar poentoù A ha B hepken. Lakaomp R an hed etre A ha B ; neuze e reer evel amañ da-heul : \Rightarrow bez' ez eus un trede beg eus ar c'harrez war ar grommenn-se. \Rightarrow emañ pevare beg ar c'harrez war ar grommenn-se. \Rightarrow Ar poent C eo poent skej C_7 ha C_2. \Rightarrow Poent skej C_8 ha C_1 eo ar poent D.
Sevel ur c'harrez gant ar c'helc'hier hag ar reolenn hepken
Setu amañ un doare all da sevel ur c'harrez, gant ar c'helc'hier hag ar reolenn ar wezh-mañ, pa anavezer hirder an hanter-ziagonalenn.
Istor
Tablezennoù 'zo a ziskouez e anavezed simetriezhioù ha troiadurioù eus ar c'harrez war-dro ar. An dablezenn BM 15285 ez eus enni un daou-ugent bennak a gudennoù matematikel diwar-benn gorreadoù figurennoù stag ouzh karrezioù.
Erbediñ a ra an Talmud sevel kêrioù e stumm karrezioù, petra bennak a vefe stumm o moger-dro.
Levrlennadur
Eleanor Robson, Mathematics in Ancient Iraq: a Social History, Princeton University Press, 2008, 442 p. (ISBN 978-0-691-09182-2)
Dire Dawa
Dire Dawa eo eil kêr vrasañ Etiopia, goude Addis Abeba.
Krouet e voe Dire Dawa e 1902 pa voe savet an hent-houarn etre Addis Abeba ha Djibouti. E rannvro Oromia e oa betek ma voe roet ur statud ispisial dezhi (kêr gevreadel) e 1998. Eno e oa ganet Ismail Omar Guelleh, prezidant Djibouti.
thumb|left|An ti-gar
La Confession
La Confession zo anv meur a oberenn c'hallek.
Tren tizh bras
thumb|right|An Tren Tizh Bras Atlantel e porzh-houarn [[Roazhon (2004)]] ''Evezhiadenn : Gant an droienn "Tren tizh bras" (liester : trenioù tizh bras) e vez graet e brezhoneg abaoe pellik. Implijet e vez ivez "Tren Tizh-ha-tizh" evit seurt trenioù. Gwelet ivez ar pennad kroget gant an anv Tren_Tizh-ha-Tizh.
La Confession
Danevelloù gant Guy de Maupassant
Anv teir danevell gant maupassant eo :
Talmont
Talmont a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant Saint-Hilaire-de-Talmont d'ar 1 a viz Genver 1974 d'ober ur gumun nevez Talmont-Saint-Hilaire.
Douchanbe
Douchanbe (e tadjikeg: Душанбе; e rusianeg: Душанбе, Douchanbe) eo kêr-benn Tadjikistan. E kornaoueg ar vro emañ. 724 000 a dud a zo o vevañ enni hervez niveradeg 2010.
La Confession
Danevelloù gant Guy de Maupassant
Hag ivez:
Tren tizh bras
''
An tren tizh bras, pe TTB, a c'hell bezañ termenet a daou zoare. An TTB a zo :
Trenioù tizh bras all a zo dre ar bed evel an Shinkansen e bro-Japan pe an ICE e bro Alamagn.
=Orin an Tren tizh bras= =Steudadoù (séries)= =An tren tizh bras e Breizh=
TTB-Atlantel (1989)
An tren tizh bras a erru Roazhon ar wech kentañ e 1989. A drugarez d'ar programm TTB ha kinnig al linennoù beajiñ end-eeun "Pariz-Brest" ha "Pariz-Kemper" eo bet tredanaet al linennoù Brest-Roazhon (1987 hag echuet e 1989) ha Kemper-Roazhon (1991 hag echuet e 1992).
Programm tizh bras e Breizh
=Trenioù tizh bras dre ar bed=
Eurostar
=Daveennoù=
Almaty
Almaty (e kazakeg hag e rusianeg : Алматы), anvet Alma-Ata e-pad renad an URSS, eo kêr vrasañ Kazakstan. 1 348 500 a dud a oa o vevañ enni e 2008. Kêr-benn ar vro eo bet betek 1997, pa voe lakaet Astana da gêr-benn. Kêr-benn ekonomikel ha sevenadurel ar vro e chom memes tra abaoe.
Carole King
Carole King, ganet d'an 9 a viz C'hwevrer e 1942 e Brooklyn en Evrog Nevez, e SUA, zo ur sonaozourez ha kanerez stadunanat. Brudet eo bet er bloavezhioù 1970, met war ar vicher eo chomet pell amzer goude c'hoazh.
Antonined
An Antonined zo un dierniezh impalaerien roman hag a renas entre ar bloazioù 96 ha 192.
Ar pemp kentañ anezho a voe anvet ar « Pemp impalaer mat » e 1503 gant an istorour ha prederour Niccolò Machiavelli da ober anv eus Nerva, Trajan, Hadrian, Antoninus Pius ha Marcus Aurelius, un ali a oa ivez hini an istorour saoz Edward Gibbon e 1776 en e oberenn The History of the Decline and Fall of the Roman Empire.
Tierniezh Nerva ha Trajan
Nerva e oa impalaer kentañ an dierniezh. Berr e voe e ren. Advabañ a reas Trajan. Goude Trajan e renas Hadrian, advabet gant Trajan p'edo an impalaer war e dalaroù.
An Antonined
An Antonined a oa pevar anezho ha ren a rejont etre 138 ha 192: Antoninus Pius, Marcus Aurelius, Lucius Verus ha  Commodus.
Vefa de Bellaing
Vefa de Bellaing pe Genovefa de Bellaing, bet ganet Geneviève Charbonnier de Sireuil e Karaez d'an 19 a viz Gwengolo 1909 hag aet da Anaon e Gwengamp d'ar 16 a viz Ebrel 1998, a oa un emsaverez vreton hag he devoa pledet kalz gant buhez ar brezhoneg. En abeg d'an emouestl dizehan er yezh he devoa diskouezet he buhez-pad e oa bet deroet Kolier an Erminig dezhi da-geñver al lid bet dalc'het e Roazhon e 1988.
Krouet e oa bet ur c'helc'h keltiek ganti e 1938 a-raok reiñ dorn d'ar vreudeur Herri ha Ronan Kaouisin da sevel ar gelaouenn skeudennaouet O lo lê evit ar re yaouank e 1940. E 1947, a-gevret gant Ronan Huon ha Zavier Langleiz, he devoa savet Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion a renas-hi e-pad ouzhpenn pemp bloaz warn-ugent. Ur vrezhonegerez a-vihanik ne oa ket ha deskiñ a reas brezhoneg dre gentelioù dre lizher Skol Ober : goude bezañ bet kelennerez a-youl vat enni ez eas da renerez ar gevredigezh-mañ da-heul Marc'harid Gourlaouen. Ganti e oa bet savet Oaled Abherve e Sant-Brieg e 1962.
Levraouegerez diouzh he micher, bet e oa bet sekretourez ar gevredigezh Kuzul ar Brezhoneg ivez koulz ha hini Priz Langleiz.
Oberennoù
Estreget al lennegezh a oa Vefa de Bellaing ran ganti, peogwir e oa ur songarourez hep he far ivez (seniñ a rae ar violin alto). Kroget ganti e 1985 e savas, e galleg, un Dictionnaire des compositeurs de musique de Bretagne hag a oa aet e-maez e miz Meurzh 1992. Skrivet he devoa dreist-holl e-barzh ar gelaouenn Al Liamm an oberennoù liesseurt da-heul :
Danevelloù
Brezel, en niverenn 141 (Gouere-Eost 1970) An Alumetez, en niverenn 143 (Du-Kerzu 1970) Ar peskig ruz, en niverenn 178 (Gwengolo-Here 1976) Kontadenn evit Meurlarjez, en niverenn 224-225 (Mae-Eost 1984) Planedenn miz Kerzu, en niverenn 227 (Du-Kerzu 1984)
Eñvorennoù
Va-unan e-tal d'ar mor, en niverenn 88 (Gwengolo-Here 1961)
Notennoù
Notennoù, en niverenn 125 (Du-Kerzu 1967)
Prezegenn
Deiz-ha-bloaz Marc'harid Gourlaouen (1908-1988), en niverenn 248-249 (Mae-Eost 1988)
Studioù
Lennegezh bro-Japan, en niverenn 86 (Mae-Mezheven 1961) Paol Ladmirault, en niverenn 116 (Mae-Mezheven 1966) Ul levr nevez gant Ronan Huon : An irin glas, en niverenn 116 (Mae-Mezheven 1966) Ar beder flac'h roet dezho Priz Nobel al Lennegezh, en niverenn 122 (Mae-Mezheven 1967) Samuel Beckett, en niverenn 137 (Du-Kerzu 1969) Penaos renkañ levrioù ha pennadoù, en niverenn 166-167 (Gwengolo-Kerzu 1974) Paol Ladmirault, en niverenn 194 (Mae-Mezheven 1979) Paol ar Flemm, en niverenn 205 (Meurzh-Ebrel 1981) Testeni, en niverenn 213 (Gouere-Eost 1982) Jean Sibelius, en niverenn 229 (Meurzh-Ebrel 1985) Ar barzh persat 'Umar Khayyam, en niverenn 257 (Du-Kerzu 1989) Yann Langlais, en niverenn 266 (Mae-Eost 1991)
Lizheregouriezh
Lizheregouriezh a reer eus studi ar yezh diwar ar mammennoù dre gomz ha dre skrid : keñveriet e vez ar skridvarnerezh, an istor hag ar yezhoniezh, en ur deurel evezh bras d'ar gerdarzh), ,.
Al lizheregouriezh klasel a studi ar yezhoù klasel. Hec'h orin a zeu eus Levraoueg Pergamum ha Levraoueg Alexandria a-c'houde ar, kenderc'het gant an Henc'hresianed hag a-hed an Impalaeriezh roman. Adkavet hag adstudiet e voe e-kerzh an Azginivelezh, kent ma voe heuliet gant studiañ yezhoù Europa (germaneg, yezhoù keltek), euraziat (slavek, h. a.), aziat (arabeg, perseg, sanskriteg, sinaeg, h.a.), hag afrikat (egipteg, yezhoù nubiek, h.a.). Lod studioù a ra gant keñveriadur an holl yezhoù indezeuropek.
Al lizheregouriezh a gengreiz war an diorren istorel (diellfenn treadegel) eo en dargemm gant ar yezhoniezh rak ar bouez war an dielfenn treadegel lakaet gant Ferdinand de Saussure.
Emgann Muqdisho (1993)
Emgann Muqdisho (somalieg: Maalintii Rangers, '"Devezh ar Rangers"'), lesanvet Black Hawk Down incident, a oa ul lodenn eus an Oberiadur-brezel Gothic Serpent. Stourmet e oa bet d'an 3 ha d'ar 4 a viz Du 1993, e Muqdisho, e Somalia, etre nerzhioù lu Stadoù-Unanet Amerika harpet gant an UNOSOM II ha milisianed leal da Mohamed Farrah Aidid. Ul lodenn eo eus stourmoù herzel brezel diabarzh Somalia. Abaoe 1991 e oa aet an traoù war fallaat er vro betek ma voe naonegezh; Aozadur ar Broadoù Unanet a oa o klask harpañ an drevourien evit reiñ boued dezho dre aer. A-benn ar fin e voe kemmet ar gefridi evit klask degas an demokratelezh en-dro er vro gant ur gouarnamant.
Aidid, n'en doa ket c'hoant da gaout liamm gant an ABU. Un nerzh kas Rangers stadunanat a oa bet kefridiet da herzel daou letanant uhel eus Aidid e-kerzh un emvod e kêr. Pal an oberiadur a oa bet tizhet, met troet e oa fall an traoù memestra rak degaset e oa bet Emgann gwadus Muqdisho. An oberiadur-brezel a oa kroget d'an 3 a viz Here 1993, sañset e oa padout un eur, kendalc'het e oa an noz-pad betek ma vefe echuet gant an oberiadur-sikour d'ar 4 a viz Here 1993.
An dagadenn a oa bet unan dre aer ha dre zouar. E-kerzh an oberiadur e oa degouezhet nerzhioù stourm somalian a oa deuet a-benn da ziskar div viñsaskell Sikorsky UH-60 Black Hawk oc'h implij ur banner roketennoù RPG-7. Klasket e oa bet difenn ha saveteiñ bourzhidi ar biñsaskelloù, ar pezh a oa bet diskouezet er film Black Hawk Down embannet e 2001. Kendalc'het e oa ar stourm e-kerzh an noz evit difenn ar biñsaskelloù ha dreistbeverien ar gwallzarvoud. Daou denner eus ar gwellañ a oa bet a youl vat evit bezañ kaset betek eno, marvet e oant hag enoret gant ar Medal of Honor. Ar mintinvezh, an UNOSOM II a oa deuet a-benn da dizhout lec'h ar gwallzarvoudoù biñsaskell gant kirri hobregonet, kolloù all a oa bet met deuet e oa an oberiadur-sikour a-benn da saveteiñ ar re a oa chomet bev.
Erika Eleniak
Erika Eleniak, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1969, zo un aktourez, Playboy Playmate, ha top model stadunanat. Brudet eo evit bezañ c'hoariet roll Shauni McClain er stirad skinwel Baywatch. Kroget e oa da vezañ aktourez gant ur roll bihan en E.T.: The Extra-Terrestrial e 1982. Goude-se he devoa c'hoariet er filmoù The Blob, Under Siege, ha The Beverly Hillbillies.
Fay Weldon
Fay Weldon, ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1931, zo ur skrivagnerez saoz hag a skriv diwar-benn ar merc'hed hag o stourm.
Kengor Europa
Organ erounit Unaniezh Europa eo Kengor Europa. Atebek eo war ar ginnig lezennoù, al lakaat divizoù e pleustr, ar c'hretaat eus feurioù-emglev an Unaniezh ha war lakaat an Unaniezh da vont en-dro bemdez. E Brusel emañ staliet.
Luigi Pirandello
thumb|Luigi Pirandello
Kengor Europa
Mont a ra en-dro ar C'hengor evel ur gouarnamant, ennañ 28 komiser. Ur c'homiser a zo evit pep stad ezel, daoust d'ar gomiserien dileuriañ interestoù Unaniezh Europa ha n'eo ket re o stad-i. Unan eus an 28 komiser eo prezidant ar C'hengor, anvet gant ar C'huzul europat.
Luigi Pirandello
Luigi Pirandello zo ur barzh italian ganet e 1867 ha marvet e 1936. Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1934.
Kengor Europa
Pemp bloazh eo al leuriadur. Setu roll ar c'hengorioù adalek hini Jacques Delors :
La Confession (danevell, Here 1883)
La Confession zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883. Div zanevell all zo anvet heñvel gant an oberour.
An danevell
O vervel emañ Marguerite de Thérelles, c'hwec'h-vloaz ha hanter-kant. He c'hoar henañ Suzanne, daou vloaz ha tri-ugent, zo e-tal he gwele. A-vepred emañ an div c'hoar o chom. Un danvez pried he doa Suzanne, Henry e anv, met mervel trumm a reas ar paotr a-raok an eured ha touet he devoa Marguerite d'he c'hoar henañ ne vijent ket dispartiet, goude ma vije ret chom dizimez evit se. Feal d'he ger e voe, met un dristidigezh a oa o krignat he spered, ha koshaet e oa buanoc'h eget he c'hoar.
A-raok leuskel he huanadenn diwezhañ ec'h anzav d'he c'hoar henañ he devoa lazhet Henry, dre warizi, pa oa daouzek vloaz.
Remiz Carol
Remiz Carol (Anthoscopus caroli) a zo un evn hag a vev en Afrika issahara.
Mary Hamilton (treuzwiskerez)
A-hervez ne vije bet dimezet Mary Hamilton nemet d'ur vaouez, met hervez kazetennoù an amzer e vije bet 14 eured en holl. Un danevell e 1746 en Newgate calendar a ro munudoù. Ar romantour saoz Henry Fielding a embannas un danevell faltazius diwar-benn an afer, anvet The Female Husband.
Johann Iañ von Sachsen (1801-1873)
Mab e oa da Masimilian von Sachsen (1759-1838) ha d'e bried kentañ Carolina di Borbone-Parma (1770–1804). E dad a oa mab da Friedrich Christian, Dilenner Sachsen. E vamm Caroline, a oa merc'h da Ferdinando Iañ Parma (1751-1802), dug Parma, ha nizez d'an impalaerez Maria Theresia.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1822 da Amalie Auguste Bavaria, merc'h da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria‎. Bugale o doe:
Biz dienn
Ur biz dienn zo ur wastellenn damhir a orin gall. Aozet eo diwar toaz puf astennet ha kouchet gant dienn gwastell, gant ul lindrenn war-c'horre.
thumb|left|Daou viz dienn, unan dre [[chokolad hag unan dre vanilha.]]
Aberdulais
Aberdulais zo ur gêriadenn e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, e kreisteiz Kembre, e kumuniezh Blaenhonddan. Emañ e goueled Cwm Dulais, el lec'h m'emañ ar stêr Dulais o kemberañ gant ar stêr Nedd, er biz da gêr Castell-nedd.
Nepell emañ lamm-dour Aberdulais, a veze implijet gant labouradegoù houarn gwechall hag a sach kalz touristed bremañ.
Regezer
Ar regezer zo ur benveg poazhañ, implijet en diavaez an aliesañ. Poazhet e vez ar boued gant ur c'hrilh lakaet a-us regez koad pe c'hlaou koad lakaet er regezer. A bep seurt boued a c'haller poazhañ : pesked, legumaj, ha kig dreist-holl. Grilhet e vez ar peurliesañ, an doare buanañ d'e boazhañ, met pellaet e c'hall bezañ eus ar vammenn dommder evit e vogediñ pe e rostañ.
Graet e vez gant ar regezer pa vez tud kouviet er gêr pe d'ur fest bennak, pe pa vezer o kampiñ. Gallout a reer bezañ ar regezer en ul liorzh, en ur park, en natur, en dachenn-gampiñ, hag all.
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh zo ur rollad 100 levr kinniget gant 100 skrivagner eus 54 bro, aozet en 2002 gant De norske bokklubbene (Kelc'h norvegian al levrioù). Pep skrivagner en doa 10 levr da ginnig.
Regezer
D'e enaouiñ a c'haller ober gant paper pe ur produ entaner liñvel, e brikennigoù, e gel pe e toaz.
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
N'eo ket renket an oberennoù hervez un urzh, rak hervez an aozerien emañ an holl oberennoù da lakaat war ar memes pazenn. Koulskoude, El Quijote zo diskleriet gante evel ar gwellañ oberen skrivet biskoazh.
Gant al listenn-mañ e oa bet klasket reiñ un alberz eus lennegezh ar bed, gant levrioù eus an holl vroioù, a bep sevenadur, hag a-holl-viskoazh. 11 oberenn zo skrivet gant merc'hed, 85 gant paotred, ha 4 n'ouzer ket. Kinniget eo ar roll-mañ gant anvioù ar skrivagnerien renket hervez urzh al lizherenneg.
Regezer
Boued regezet an aliesañ
Spisoù, hiliennoù hag eoulioù a bep seurt a c'hall bezañ lakaet ouzhpenn.
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
Roll ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
Dek oberour zo meneget meur a wech: 18 bro zo meneget meur a wech:
Georges Dumézil
Georges Dumézil a zo ul lizheregour, istorour ar relijionoù hag un denoniour gall, ganet d'ar e Paris 12vet, ha marvet d'an  en hevelep kêr, er 5vet arondisamant.
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
Roll ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
C'hwec'h eus an oberourien meneget a oa bev e 2002 : Chinua Achebe, Gabriel García Márquez, Günter Grass, Doris Lessing, Toni Morrison ha Salman Rushdie.
Regezer
Ar regezer er bed
Ar regezer zo ur benveg ordin en un niver bras a vroioù er bed, da skouer :
Ar c'hant gwellañ levr a-viskoazh
Levrioù eus an XXvet kantved a gaver er roll
Pemp skrivagner a gaver meur a wech er roll :
Georges Dumézil
Georges Dumézil a oa dedennet ivez gant yezhoù ha danevelloù eus Azia ar C'hreiz.
Teorienn an teir c'harg
Diskouezet en deus e vez kavet e-barzh an danevelloù hengounel europat ur sell war kevredigezhioù aozet hervez teir c'harg :
An aozadur-se gant teir c'harg a vez kavet ivez e-barzh :
Dumézil en deus kroget gant e studioù oc'h ober gwengelouriezh keñveriet. Deskoniet e oa da gentañ gant Antoine Meillet, a-raok ma voe dilezet en-dro gant e geneiled peogwir o devoa rebechet dezhañ e arver eus ar vitologiezh evit e studioù lennegel, hag e zoare da blegañ ar fedoù evit klotañ gant e deorienn.
Pa reas anaoudegezh gant sevenadur an Oseted (diskennidi d'ar Skited studiet a-raok gant Vsevolod Miller), e kendalc'has war an hent-se. Soñjal a rae d'ar re-se e oant diskennidi da bobl wengelel an Narted hag a zo tost a-walc'h da wengeloù Indezeuropiz (damheñvel eo an euzhviled hag an erevent). Ouzhpenn eo rannet pobl an Narted e tri rummad :
Embann a reas ur pennad e 1930, « La Préhistoire indo-iranienne des castes », e lec'h ma keñverie ar gevredigezh kasta Indez gant an hini a veze kavet en Iran en henamzer. Bro Iran eo ar vro vuzulman nemeti a zo kloareged enni.
E 1938 e studias karg ar riegezh er c'hevredizhioù indezeuropat o keñveriañ ar vrahmaned indiat hag ar flamined roman. Ar flamined a vere kehel an doueed Jupiter, Mars ha Quirinus, tri doue hag a glot gant an teir c'harg, ar sakr, an nerzh brezelel, hag ar frouezhusted. Karg ar sakr (pe ar riegezh) zo kenaozet gant daou neuz :
Adkavet e vez ar patrom-se e kevredigezh ar grennamzer gant an oratores (ar c'hloer), ar bellatores (an noblañs) hag al laboratores (an trede-stad).
Er Mahabharata e ra ivez pep haroz hervez ar patrom drifonktionel, da lavaret eo, hervez plas ha karg an doue liammet ouzh an haroz.
Novak Đoković
Novak Đoković pe Novak Djokovic (e serbeg : Новак Ђоковић), ganet d'an 22 a viz Mae 1987 e Beograd, zo ur tenniser serb a vicher.
Goulven Jacq
Goulven Jacq a oa skrivagner brezhonek, ganet e Plougastell e 1913, ha marvet e Kiberen d’an 18 a viz Genver 1993. Ganet e oa bet en ur familh paour eus Plougastell ha chomet e oa paour a-hed e vuhez. E vugaleaj a gont en e levr eñvorennoù “Pinvidigezh ar Paour”.
Novak Đoković
Titroù:30(simpl) Titroù:1(doubl) Pouez : 80 kg Ment: 188cm
Goulven Jacq
Goulven Jacq e-pad an Eil Brezel-bed
Er Vezen Perrot e oa bet e dibenn an Eil Brezel-bed gant ar renk a SS-Oberscharführer (gant al lesanv “Maout”). Gloazet e voe en dorn memes d'ar mare ma varvas Auguste le Deuff lesanvet Verdier, lazhet gant ur paotr eus ar strouezheg a guzhas ur bistolenn en e vered pa voe harzet ha pa dennas warno.
Goulven Jacq goude ar brezel
War-lerc’h ar brezel en doa kavet repu e Spagn, e kamp Miranda de Ebro. Goude e oa aet da chom da Vrazil hag e São Paulo e oa chomet e-pad 8 vloaz. Eno en doa savet ur gelaouenn vrezhonek anvet An Trede Diskuliadur ma tisplege kredennoù ar speredourien eus Brazil.
An distro da Vreizh
Ur wech distroet da Vreizh en doa graet e annez e Sant-Brieg ha graet en doa skol vrezhoneg en Oaled Abherve. Bloavezhioù diwezhañ e vuhez en doa tremenet e Kiberen. Desket en doa mat meur a yezh ha pa oa marvet e laboure war ur geriadur brezhoneg-nederlandeg, ur yezh en doa desket e kamp Miranda de Ebro.
Tarzhadenn Texas City
Gwallreuz Texas City a c'hoarvezas d'ar 16 a viz Ebrel 1947 pa darzhas an 2,080 tonellad nitrat amoniom karget war al lestr gall Grandcamp, e porzh Texas City (e bae Galveston). Klevet e voe an darzhadenn betek 240 km ac'hano. Kregiñ a reas an tan en ul labouradeg d'an embregerezh Monsanto ma veze graet stiren enni : 581 den a voe lazhet, 3,000 a voe gloazet.
Poltriji
Ar poltriji a oa perc'hennet gant ar barner Alfred S. Gerson.
Artio
Artio a oa un doueez keltiek, Dea Artio hec'h anv er sevenadur galianroman. Dre enskrivadurioù en Alamagn hag un delwenn bet kavet e Suis ez eo anavezet.
Gerdarzh
Artiō eo anv galianek an doueez, eus ar wrizienn gentindezeuropek *h₂ŕ̥tḱos "arzh", a roas ar wrizienn kentkeltiek art-, heñvelster, alese er yezhoù kozh ard,  arth,  art ; an hevelep gwrizienn gentidezeuropek a roas ar ger euskarek hartz, "arzh" ivez,.
Da loened nevet e veze lakaet an arzhed en Europa kent donedigezh ar relijion gristen. Arouez ar rouaned e oa al loen-se (soñjit en Arzhur), hag azeulet e vezent,. En heniwerzhoneg e troas art "arzh" da heñvelster gant dia, "doue". E Galia ez eo ar barez a vije bet lakaet da zoueez hag anvet dea Artio ; doueez an Natur e oa Artio, aroueziet gant un arzhez, n'eo ket an doueez-arzhez, a zo arta e galianeg,.
Testenioù
Meur a desteni zo bet kavet en Alamagn hag e Suis, an holl war diriad ar Gelted Treveri en Alamagn, hag unan e bro an Helvetii. Hini Weilerbach zo bet engravet en ur roc'h en ur goadeg gant un den anvet Biber pa oa deuet da azeuliñ an doueez Artio ; war tu kleiz an engravadur ez eus ur morzhol, arouez Sukellos, doue kelt ar c'hoadeier, hag un enskrivadur all a c'heller c'hoazh lenn : [t]ertinus [u]rsulus, ma'z eo Ursulus anv un den a zo deveret eus ursus, "arzh". Artio zo un delwennig arem 19 cm he uhelder ha 16,6 cm he hirder, a ziskouez un arzh pe un arzhez, pevar fav war an douar, penn savet ha genoù digor ; ur wezenn frouezhek zo a-drek al loen, a hañval komz ouzh ur vaouez azezet war ur gador dirazañ. Evit doare ez eus frouezh war barlenn ar vaouez. Ur sichenn arem zo d'an delwenn, ma lenner  deae artioni - licinia sabinilla  "D'an doueez Artio a-berzh Licinia Sabinilla". Daou zoare zo da gompren en delwenn-se : Hervez an henoniourez suis Annemarie Kaufmann-Heinimann ez eo ar vaouez hag al loen div skeudenn eus an doueez Artio.
Azeulerezh
Doueez ha gwarezez an Natur e oa Artio (evel an Artemis c'hresian hag an Diana roman), aroueziet gant al loen kreñvañ a anavezed en Europa : an arzh.
Gant Kelted Suis, Alamagn ha Belgia e veze azeulet, ha pell goude donedigezh ar relijion gristen ez eo chomet an azeulerezh-se.
En Elsàss ivez e veze azeulet Artio gant ar pobladoù kelt a veve eno er : ar Sequani en Owerèlsass, kaset di gant an Aedui, hag ar Mediomatrici en Underelsàss goude bout argaset gant ar Velged. En Elsàss bepred, e kêr Andlau (Underelsàss), ez eus un abati a voe diazezet er bloaz 880 gant an impalaerez Richardis Swabia, pried Karl III, goude he c'hejadenn ouzh un arzhez. En Andlau e varvas ha da santez e voe lakaet e 1049. E kev iliz Andlau e c'heller gwelet un delwenn eus an arzhez bet kizellet er mare galianroman. En tu all d'ar vojenn ez eo bet furchet gwele an iliz gant henoniourien, hag un neved keltiek gouestlet da Artio o deus kavet dindanañ.
E-kichen Bern e voe kavet he delwenn, a voe teuzet tost da vil bloaz kent d'an dug Berchtold V Zähringen (~1160-1218) diazezañ kêr e 1191 goude kejet ouzh un arzh c'hoazh, alese anv ar geoded nevez, Bär / Bern "Arzh".
C'hoantek ma oant da ziazezañ o galloud dre o relijion en ur flastrañ kement azeulerezh kent, ar gristenien a zeuas a-benn da lakaat al leon — dianav en Europa — da roue al loened. Mousgoapausoc'h a-se eo gwelet un arzh azezet e-tal iliz Andlau.
Nomilia Ximenes
Nomilia Ximenes pe Nunilo, Nunila, Nunilona, a oa pried kentañ da Fruela II, roue Asturiez ha roue León. Kement-se zo bet dastumet gant istorourien zo diwar dihelloù hag enskrivadurioù, hogen istorourien all a nac'h e vije bet anezhi zoken.
Hervez an tad Enrique Flórez e oa ar rouanez Nunilo merc'h d'ar roue Sancho Garcés II, roue Pamplona, ha d'e bried Toda Aznar.
Kement-se zo bet nac'het gant istorourien a lavar e oa ar rouanez Toda Aznar pried da Sancho Garcés I Pamplona ha n'eo ket da Sancho Garcés II.
Sarah Siddons
Sarah Siddons (1755 - 1831) a oa un aktorez saoz ha hini vrudetañ hec'h amzer.
He buhez
E 1773, da 18 vloaz, e timezas Sarah da William Siddons, un aktor, en desped d'he zud a felle dezho he dimeziñ d'un noblañs. Kaset e voe Siddons e-maez ar gompagnunezh ha Sarah ac'h eas d'e heul.
E 1774 e reas berzh evel Belvidera er pezh Venice Preserved, skrivet gant Thomas Otway, ma voe taolet evezh outi gant an aktor meur David Garrick. Ha setu eñ da gas unan bennas d'he gwelout o c'hoari  Calistaer pezh Fair Penitent skrivet gant Thomas Rowe. Goude se e voe kemeret da c'hoari e C'hoariva Drury Lane. Tamm skiant ebet n'he devoa prenet. Se zo kaoz, etre traoù all, ne voe ket graet un degemer mat dezhi pa grogas da c'hoari Portia er pezh The Merchant of Venice pe e pezhioù all. Digant rener c'hoariva Drury Lane he devoe ul lizher o kemenn ne oa ket ezhomm anezhi ken. Neuze e voe, emezi, harluet eus Drury Lane evel ur genstrivadez didalvez evit klod ha berzh (banished from Drury Lane as a worthless candidate for fame and fortune).
E 1777 ez eas da c'hoari dre ar vro. E-pad c'hwec'h vloaz e labouras e kompagnunezhioù a bep seurt, e York ha Bath. Brud a deuas dezhi.
Bugale
Seizh bugel he doe, pemp a varvas. Dispartiañ a reas diouzh he fried William Siddons.
Poltred Reynolds
Joshua Reynolds en deus livet he foltred anvet, "Mrs. Siddons as the Tragic Muse," e 1784. E 1950, Joseph Mankiewicz a implijas ar poltred en e film All About Eve.
Hiziv
He c'hoar, Ann Hatton, a oa romantourez brudet en hec'h amzer.
Eraclea
Eraclea zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Dolo (Italia)
Dolo zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Arthur Balfour
Arthur James Balfour, 1 Kont Balfour, anavezet evet Lord Balfour (Whittingehame House, Lodainn an Ear, Bro-Skos, 25 a viz Gouere 1848 – Woking, Surrey, 19 a viz Meurzh 1930) a oa ur politiker breizhveuriat, ezel eus ar Strollad Mirour.
E 1917 e skrivas Disklêriadur Balfour, ur skrid hag a embanne e rofe Breizh-Veur he skoazell da sevel ur vro evit ar Yuzevien e Palestina.
Coventry (disheñvelout)
Coventry zo ur gêr eus Bro-Saoz, e West Midlands. Gallout a ra bezañ traoù all ivez :
Good as I Been to You
Good as I Been to You zo ur bladenn gant Bob Dylan gant kanaouennoù saoznek hengounel.
Kanaouennoù
An holl donioù zo hengounel, ha holl int kempennet gant Bob Dylan, nemet merket e vefe un anv all.
La Confession (danevell, Eost 1884)
La Confession zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet e miz Eost 1884.
Istor
Adembannet e voe e 1887 en danevell 'Le Rosier de madame Husson'.
Saint-Hilaire-de-Talmont
Saint-Hilaire-de-Talmont a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall. Emañ e-barzh kumun Talmont-Saint-Hilaire bremañ.
La Confession (danevell, Eost 1884)
Istor
Un danevell all, heñvelanvet, La Confession (danevell, Here 1883), zo bet embannet e Contes du jour et de la nuit (1885).
Seziz Montsegur
Seziz Montsegur e 1243- 2 a viz Meurzh 1244 zo ur seziz kaset gant arme ar roue gall Loeiz IX, anavezet ivez evel Sant Loeiz, dirak kastell Montsegur e Montsegur (Arièja), ma oa repuet katared.
Meur a wech e oa bet katared o repuiñ eno, ha meur a seziz a oa bet, etre 1212 ha 1241, lakaet gant Simon de Montfort  pe gant kont Toloza, Ramon VII. Met hini 1243-1244 e voe an hini pouezusañ hag en dro-mañ e voe kemeret ar c'hastell gant an arme c'hall ha devet daou c'hant a dud.
Remiz ar C'hab
Remiz ar C'hab (Anthoscopus minutus) a zo un evn hag a vev en Afrika ar su (Angola, Namibia, Zimbabwe, Botswana ha Suafrika).
Sulawesi
Sulawesi (anvet Celebes gwechall e yezhoù Europa) zo unan eus enezennoù brasañ Indonezia. Emañ etre Borneo er c'hornôg, an inizi Maluku er reter hag inizi Timor ha Flores er su. An unnekvet enezenn vrasañ eo er bed, gant ur gorread a 174 600 km². Enni ez eus war-dro 15 milion a dud o chom ha rannet eo e c'hwec'h proviñs e-keñver melestradurezh.
Er c'hreisteiz emañ Makassar (anvet Ujung Pandang gwechall), kêr-benn an enezenn. Ur porzh bras e oa Makassar evit tud an Izelvroioù en amzer ma oa enezeg Indonezia en impalaeriezh trevadennel ar vro-se. Dre ar porzh-se e tremene spisoù an inizi Maluku a-raok bezañ kaset da Europa.
Ouzhpenn an tri c'hard eus annezidi Sulawesi zo muzulmiz. Kristenien zo ivez, e kornioù zo. Bougieg eo ar yezh a vez komzet ar muiañ met meur a yezh all eus ar memes kerentiad zo ivez.
War dachenn ar vevoniezh eo pinvidik-kenañ an enez, gant spesadoù plant ha loened eus tolead Aostralazia. Diwar ar 127 spesad bronneged a gaver e Sulawesi ez eus 79 na vezont kavet e lec'h all ebet er bed. Eizh park natur zo bet savet, en arvor dreist-holl.
American Folk Songs for Children
American Folk Songs for Children zo ur bladenn gant Pete Seeger e 1953 evit Folkways Records. kentañ albom Pete Seeger e-unan e oa. Adembannet eo bet e 1990 ha 2004.
La Confession (danevell, Du 1884)
La Confession zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet e miz Du 1884.
Istor
Embannet e voe La Confession e Le Figaro an 10 a viz Du 1884. Adembannet e voe en dastumad Toine en 1886.
An danevell
Kaset an aotrou Badon-Leremincé, un den onest anezhañ, d'ar vered. Goude an obidoù, setu e vab, e verc'h, hag e vab-kaer, e ti an noter, a lenn an testamant dezho.
Marcon
Marcon zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Remiz ar c'hoadeier
Remiz ar c'hoadeier a zo ur spesad golvaneged, Anthoscopus flavifrons an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Aegithalus [sic] flavifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Leanez (gwastellenn)
thumb|Teir leanez dre [[chokolad]] Ul leanez pe ur religieuse (hervez ar galleg) zo ur wastellenn savet diwar toaz puf ha dienn gwastell, dre chokolad pe dre gafe peurliesañ. Ijinet e vije bet e-tro 1856 e ti Frascati e Paris. Hervez tud all e c'hallje bezañ koshoc'h c'hoazh ha bezañ deveret diouzh ur meuz ijinet e 1540 gant Panterelli, keginer e lez ar rouanez Caterina de' Medici ha kempennet en gant Marie-Antoine Carême.
Pobl Chango
Bevañ a raent diwar besketa, gant o radelloù krec'hin, eus morviled, leurennet gant plenk, hag a c'halle dougen betek pevar moraer. Abaoe 2020 int anavezet evel pobl henvroat e Chile hag ez eus 4700 a dud a lavar bezañ eus ar boblad-se.
Remiz melen
Ar remiz melen a zo un evn, Anthoscopus parvulus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e savanennoù sec'h Afrika issahara.
Labrador (disheñvelout)
Labrador zo un anv spagnolek hag a dalv kement ha labourer-douar, hag a c'hall ober dave da veur a dra.
La Gota Fría
La Gota Fría ("An Dakenn Yen") zo ur ganaouenn spagnolek eus Kolombia, savet gant Emiliano Zuleta e 1938 diwar-benn un tamm tabut gant ar soner akordeoñs Lorenzo Morales, hag unan eus kanoù-arouez ar sonerezh vallenato.
Pianiga
Pianiga zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Mira (Italia)
Mira zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Jentil (relijion)
Ar Jentiled (diwar al latin gentilis, "ezel eus an hevelep pobl", diwar gēns, "meuriad, klan, pobl, familh") eo an anv a vez graet gant ar yuzevien ouzh an dud n'int ket yuzevien. Treiñ a ra ar ger hebraek גוי (goy) ha נכרי (nohri) a gaver en Tanac'h hag ar ger gresianek ἔθνη (éthnē) a gaver en Testamant Nevez. Ne gaver ket ar ger latin gentilis en-eeun er Bibl. Ar gerioù orin en hebraeg hag e gresianeg a vez implijet er Bibl evit an Israelited hag ar re n'int ket israelit, talvezout a ra "pobl" nemetken.
An anv goy zo bet implijet en un doare dismegañsus gant Yuzevien c'hallek zo, se zo kaoz e implijer kentoc'h ar ger "jentil", a orin latin, en e lec'h.
Ronan ar C'hoadig
Ronan ar C’hoadig (Ronan Le Coadic er marilhoù-pobl), ganet e Sant-Brieg d'an, a zo kelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2 ha sokiologour.
Skol Diwan Kemper
Skol Diwan Kemper zo ur skol vrezhonek kevredet e rouedad Diwan Breizh, skol vamm ha kentañ derez asambles, dezhi tri lec'h e kêr. Digoret e voe e Gwengolo 1977.
Ronan ar C'hoadig
Buhez
Desavet eo bet e rannvro Bariz en ur familh Bretoned, Pempoull e orin. E 1978, hag eñ yaouank c'hoazh, e voe harzet gant ar polis, asambles gant e vreur Erwan, ha tamallet dezhañ bezañ kemeret perzh en FLB. Evel meur a hini all e voe gwennaet ha lezet da vont e 1981, goude dilennadeg François Mitterrand. Da c'houde en doe graet studioù en Institut d'études politiques e Pariz en 1986, ha kendalc'het en doa gant studioù skiantoù sokial. Kelenner lise e oa bet e Breizh e-pad pevar bloaz. Deuet e voe da reiñ kentelioù e Kamp etrekeltiek ar Vrezhonegerion (KEAV). Goude e voe bet anvet e penn TES, ma oa chomet e-pad seizh vloaz.
Labourioù skol-veur
Un doktorelezh sokiologiezh en doa tapet e 1997 e Skol-veur Breizh-Izel, gant un dezenn c'hallek diwar-benn an identelezh vreizhek. Anvet e oa bet da vestr-prezegenner en ensavadur stummañ ar vistri e Sant-Brieg e 1999. E 2010 e oa bet anvet da gelenner brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2. Labour a ra e-barzh Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek, gant ur bodad-studi e Roazhon war ar minorelezhioù anvet Ermine. Prezidant ar gevredigezh Mignoned Anjela eo ivez, ur gevredigezh hag a bled gant oberenn Anjela Duval.
Skol Diwan Kemper
Krouidigezh
Savet e voe ur raktres evit digeriñ ur skol vrezhonek da zistro-skol 1977 gant un nebeud kerent e 1975-76. A-raok e oa bet savet ur raktres heñvel gant kerent Goueled Leon hag an danvez mestrez-skol bet e darempred gant familhoù Kemperiz he doa dibabet klask mont war-zu an Norzh. D'an 3 a viz Meurzh 1977 e kejas tud Kemper ha re Bro-Leon evit sevel ar gevredigezh evit Breizh a-bezh ken e vefe kreñvoc'h al luskad nevez. Gweltaz ar Fur, levrdier e Kemper, a ginnigas ma vije anvet Diwan hag e gemeras ar garg a brezidant. Pa voe prest an traou abretoc'h e tigoras ar skol Diwan gentañ e Lambaol-Gwitalmeze e Mae 1977. Sell ouzh Skol Diwan Gwitalmeze. Ken diaes e voe kavout al lec'h e Kemper hag e tigoras ar skol e karter al Lenn Du !en Erge-Vihan) en ur bod war ar maez. Lañset e voe ar c'helenn gant 7 skoliad. Bloaz goude e tleas ar gevredigezh kernevat chañch al lec'h ha kas anezhañ da Bloveilh.
Ar skol e Ploveilh
Pa voe maer Ploveilh, Roparzh Omnes, ur brezhoneger hag ur stourmer evit ar brezhoneg e ginnigas ul lec'h en e gumun.
Ar skol e Kervoger (Kerfeunteun)
Da zistro-skol Genver 1992 e tilojas ar skol da straed Kervoger en ur c'harter a zo tost da Groaz ar Gardian.
An eil lec'h e Kervoazan (Penc'harzh)
Goude bezañ bet adkempennet e voe kinniget da Skol Diwan Kemper ar skol bublik gozh, straed ar Vande. Eno e voe staliet an eil skol, skolaj Diwan Kemper hag ar greizenn stummañ Kelenn.
An trede lec'h e Krec'h-Gwenn (An Erge-Vihan)
Digoret e voe ar skol-vamm e kreizenn-dudi Krec'h-Gwenn e distro-skol 2020 gant ur vestrez-skol ha 12 skoliad.
Levrlennadur
= Notennoù ha daveennoù ==
André
André zo un anv-badez gallek ha portugalek roet d'ar baotred, kar d'an anv brezhonek Andrev. Dont a ra eus Andreas. Deuet eo da vezañ un anv-tiegezh ivez.
Roet e vez ivez en Alamagn, e Sveden hag e Norvegia.
Birr
Ar birr (amhareg : ብር ; kod bank : ETB) eo unanenn voneiz Etiopia, implijet abaoe 1945. Talvezout a ra ar ger birr kement hag arc'hant.
Graet e veze dollar Etiopia eus ar moneiz-se er yezhoù estren betek 1976.
Sunbilla
Sunbilla zo ur gumun e hanternoz Nafarroa en Euskal Herria.
Remiz Soudan
Ar remiz Soudan a zo un evn, Anthoscopus punctifrons an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika issahara.
Meolo
Meolo zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Legio I Minervia
Legio I Minervia e oa ul lejion roman bet savet, hervez Cassius Dio, war-dro 82-83, da vare an impalaer Domitianus, war a seblant evit mont da vrezeliñ a-enep ar Chatted, ur bobl eus Germania, staliet war lez ar Weser ha an Eder.
E arouez pennan e oa an doueez Minerva, difennourez al lejion ha doueez vuiañ-karet Domitianus. Legio I Flavia Minervia e oa anvet da gentañ. Ar c'harv (capricornus) arouez ar zodiak kevelet gant Minerva, e oa e eil arouez.
Staliet e oa da gentañ e Bonna (Bonn), e Germania Izelañ, hag e vo he fenngarter e-pad holl e vuhez. Kemeret he devoa plas Legio XXI Rapax bet kaset eus Bonn da Mogontiacum (Mainz) e 83. Evel-se ne oa nemet un devezh ergerzh eus Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Köln), kêr-benn ar rannvro ha penngarter luioù roman Germania Izelañ.
Da vare ar Flavii
Da vare ar Flavii, pa oa sioul an traoù e broioù ar Roen, darn eus al lejionerien e oa laket dindan melestradur nann-soudard, evel beneficarii, ha darn all laket da virout gwarnizon Divitia (Deutz, en tu all da gKöln war ar Roen). Kaset e oa bet e 89 da C'hermania Uhelañ gant Legio VI Victrix, Legio X Gemina ha Legio XXII Primigenia evit mougañ emsavadeg al legad (gouarnour) Lucius Antonius Saturninus e Mogontiacum (Mainz). Al lesanv Pia Fidelis Domitiana (Feal ha leal da Domitianus) a voe roet d'al lejionoù-se. Goude ma oa bet drouklazhet Domitianus ha forbannet e anv (damnatio memoriae), lesanvioù Flavia ha Domitiana a yeas kuit hag al lejion a voe anvet diwar neuze Legio I Minervia Pia Fidelis. Strolladoù a voe lakaet da labourat e mengleuzioù ha brikennerezhioù bro ar Roen (Tegularia transrhenana). Digustumm e oa an dra-se, rak al labour-se e oa dre vras hini ar sklaved.
Da vare an Antonini
E-pad ur berrbad, da vare an impalaer Trajan, ez eas da vrezeliñ a-enep an Daked, gant Legio VI Victrix (Novaesium, Neuss) ha Legio X Gemina (Noviomagus, Nijmegen); ur strollad eus Legio XXII Primigenia a gemeras e blas da c'hortoz e Bonn. Brudet eo bet e daoliou-kaer war kolonenn Trajan. Legio I Minervia a oa en-dro da v-Bonn pa oa echu an ergerzhadegoù. Eno e oa er bloaz 112.
Kenlabourat e reas war meur a savadur eus ar vro gant Legio XXX Ulpia Victrix, e lejion gevell savet gant Trajan, evel ma vez gwelet war kizelladurioù EXGERINF (Exercitus Germaniae inferioris : arme Germania Izelañ). Strolladoù a savas fornioù-raz e bro an Eifel (Iversheim) ha tost da Nijmegen.
Implijet eo bet ivez al lejionerien evit tapout loened gouez da gas da c'hoarioù ar sirk. Lorc'h e oa gant ar c'hantener Quintus Tarquitius Restitutus da lavarout en devoa tapet hanter-kant arzh en un hanter-bloaz.
Mirano
Mirano zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Les Clouzeaux
Les Clouzeaux a oa ur gumun e departamant Vande. Kendeuzet e voe gant kumun Aubigny d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez, Aubigny-Les Clouzeaux.
Moliendo café
Moliendo café zo ur ganaouenn eus Venezuela, brudet dre ar bed a-bezh. Tabut zo bet diwar-benn piv e oa an oberour anezhi, pe Hugo Blanco pe e eontr Jose Manzo Perroni.
Hervez Hugo Blanco eo gantañ e voe savet en 1958, met dre ma ne oa ket major c'hoazh (ne oa nemet 17 vloaz), e c'houlennas digant e eontr enrollañ an oberenn evitañ er SACVEN (Sociedad de Autores y Compositores de Venezuela). Bloavezhioù goude e prosezas an eontr ouzh e niz, o lavarout eo eñ en doa savet ar ganaouenn, hag e oa bet laeret an ton gant e niz.
Alberto Guillén Paredes
Alberto Guillén Paredes (Arequipa, 20 Genver 1897 – Mollendo, 20 Here 1935) a oa ur barzh perouat. Eñ ha Alberto Hidalgo Lobato (1897-1967) e voe ar varzhed pennañ eus Arequipa e deroù an.
Buhez
En Arequipa e su Perou e voe ganet Alberto, mab Manuel M. Guillén Amat ha Zoila Victoria Paredes. Goude bout skoliataet e Colegio Nacional de la Independencia Americana en Arequipa (1909 - 1912) ez eas gant e dud da chom da Puno, etre Arequipa ha Bolivia, ma kendalc'has gant e studioù e Colegio Nacional San Carlos. Tapet gantañ e vachillerato e tistroas da Arequipa evit studiañ al lennegezh hag ar gwir en Universidad Nacional de San Agustín.
Er bloaz 1917 e c'hounezas ur priz er genstrivadeg barzhonegoù aozet gant ar gazetenn El Heraldo, ar pezh e vroudas da vont da varzh. Bloaz goude e voe embannet Prometeo, e gentañ dastumad barzhonegoù, ma tiskouezas heuliañ skouer e genvroad Alberto Hidalgo Lobato ha heuliañ ar c'hiz a oa bet boulc'het gant ur c'henvroad all, ar barzh Abraham Valdelomar Pinto (1888-1919).
Ceann Chiarraí
Ceann Chiarraí (Kerry Head e saozneg ) zo ur beg-douar war aod kornôg Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí.
Alberto Guillén Paredes
Buhez
E 1920 e tivroas Alberto Guillén Parades da Lima da-geñver Kentañ Kendalc'h ar Studierien e Cuzco. Eno e tarempredas koulz skridaozerezhioù ar c'hazetennoù ha palez ar gouarnamant renet gant Augusto Bernardino Leguía y Salcedo (1863-1932) ; dre hanterouriezh hennezh en devoe ur yalc'had da vont da Spagn da studiañ. E Madrid e 1922 ez embannas La linterna de Diógenes, ul levr savet diwar gejadennoù ouzh skrivagnerien berouat ha spagnat hag a veve er gêr-benn. Ur brud dibad a c'hounezas e metoù al lennegezh spagnolek gant e stil droukc'hoapaus ha flemmus.
Portogruaro
Portogruaro zo ur gumun en Italia e meurgêr Venezia hag e rannvro Veneto.
Alberto Guillén Paredes
Buhez
Pa voe distro da Berou e 1923 e tapas ar priz kentañ er Juegos Florales Universitarios, kenstrivadeg barzhonegoù ar skolioù-meur, kent mont da ziplomat evit brudañ Perou en estrenvro. E 1924 e voe e Mec'hiko hag e Kuba (1924) met buan e voe taget gant an hiraezh d'e vro, ha distreiñ da Lima a reas.
Da vat e voe degemeret e metoù ar varzhed spagnamerikan pa c'hounezas gant Oda a Bolivar ar genstrivadeg kevandirel a voe aozet e 1926 da-geñver kantvet gouel-bloaz Emgann Ayacucho (9 Kerzu 1824) ma voe trec'h Perou ha Kevre Kolombia Vras war Impalaeriezh trevadennel Spagn ; Simón Bolívar (1783-1830) a oa e penn Republik Perou d'ar mare-se.
Ceann Chiarraí
Dispartiañ a ra aber An tSionainn, en hanternoz, diouzh Bae Trá Lí, er c'hreisteiz.
C'hametz
Ar c'hametz (chametz, treuzlizherennet ivez chometz, ḥametz, ḥameṣ, ḥameç diwar חָמֵץ / חמץ; LFE [χaˈmets]) zo boued gant traoù da c'hoiñ, berzet da vare ar gouel yuzev Pesac'h. Da vare ar gouel-se, hervez an halac'ha, n'eus ket droed kaout, debriñ pe tennañ mad eus ar c'hametz.
Evn-kelien beg ledan
An evn-kelien beg ledan (Cynanthus latirostris) a zo un evn hag a vev en Amerika an Norzh (Kanada, Stadoù-Unanet ha Mec'hiko).
Annez
Bevañ a ra ar spesad e Mec'hiko.
Merindad
Ur merindad zo ur rann velestradurel eus hanternoz Spagn, e Kastilha ha Nafarroa en XIIvet kantved, en-dro d'ur gêr vras, dindan galloud ur merino, anezhañ un doare gouarnour anvet gant ar roue, hini Kastilha pe Nafarroa, da gas en-dro ar velestradurezh hag ar justis.
Ur velestradurezh etre galloud ar roue, en un tu, ha hini ar c'hêrioù pe an aotrouien, en tu all, e oa ar merindad.
Brezelioù balkanek
Kevre ar Balkanoù
En 1878 e oa bet Kendalc'h Berlin
Zahar Efimenko
thumb|Zahar Efimenko (2013) Zahar Efimenko  (en ukraineg: Захар ЄфименкоМихаил) a zo bet ganet d'ar 3 a viz Gouere 1985 e Kramatorsk (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.
Mestr Etrebroadel abaoe 2001, Mestr Meur etrebroadel abaoe 2002.
Torralba del Río
thumb|Sede pelec'h emañ Torralba del Río e Nafarroa Torralba del Río  zo ur gumun e kornôg Nafarroa, en Euskal Herria.
Brezel an Eil Kenunaniezh
Brezel an Eil Kenunaniezh (1798–1802) a voe an eil brezel a enep Frañs dispac'hel gant peurvuiañ an unpenniezhioù europat, renet gant Breizh-veur, Aostria ha Rusia, o kendeuziñ an impalaeriezh Ottoman, Rouantelezh Portugal, Rouantelezh Naples ha rouantelezhioù german liesseurt, daoust ma ne voe ket Prusia er genunaniezh tra ma oa harpet Frañs gant Spagn.
Ho pal a oa paouez astenn ar republik gall hag adstaliañ an unpenniezh e Frañs. Gant Feur-emglev Lunéville e 1801 e voe miret an holl vroioù aloubet gant ar Frañs, mui an Tuskania, hag e voe lezet dezhi Veneto hag an Dalmatia. Breizh-veur ha Frañs o deus siniet feur-emglev Amiens e Meurzh 1802 hag a zegasas ar peoc'h e-pad 14 miz. E viz Mae 1803 e oa Breizh-veur ha Frañs o vrezeliñ adarre hag e 1805 e voe savet an Trede Kenunaniezh da c'hourfenn ar brezel gant Frañs.
Disoc'h
E 1802, Breizh-veur ha Frañs o deus sinet ar feur-emglev Amiens, hag a echua ar brezel. Neuze e kroga ar prantad peoc'h hirañ eus mare 1792-1815. Ar feur-emglev a vez gwelet evel an darvoud a lakaas a gemm etre brezelioù an dispac'h gall, hag ar Brezelioù Napoleon, daoust ma ne oa ket kurunennet Napoleon a-raok 1804.
Tchetchenia
Tchetchenia, pe Tchetchnia (tchetcheneg: Нохчийчоь, Noxçiyçö; rusianeg: Чечня́, Tchetchnia), ent-ofisiel Republik Tchetchen, a zo ur Republik eus Norzh ar C'haokaz enframmet e Kevread Rusia. Anvet eo Itchkeria gant an disrannourien. Sölƶa-Ġala (Grozniy e rusianeg) eo ar gêr-benn. E 1991 e tisklêrias ar gouarnamant an dizalc'hiezh, ar pezh a zegasas brezel gant gouarnamant kreiz Moskov hag ar re a-du gantañ; ur brezel kentañ etre 1994 ha 1996 hag un eil etre 1999 ha 2000. Faezhet e voe ar gouarnamant disrannour er bloaz 2000.
Tristan Corbière
Ur barzh breizhat gallek e oa Édouard-Joachim Corbière (Tristan Corbière e anv-pluenn), bet ganet e-kichen Montroulez (e maner Koad Kongar) d'an 18 a viz Gouere 1845 hag aet d'an Anaon d'an 1 a viz Meurzh 1875 e Montroulez ivez. Brein e oa-eñ gant ar remm. Lesanvet e oa "an Ankoù" gant Roskoiz, abalamour ma oa treut gant e gleñved.
Yom ha-Shoah
Yom Hazikaron laShoah ve-laG'vurah ( יום הזיכרון לשואה ולגבורה‎, ger-ha-ger 'Devezh Koun ar Shoah hag an Harozegezh'), anavezet kentoc'h en Israel hag er bed dindan an anv Yom ha-Shoah (יום השואה), Devezh ar Shoah, eo un devezh gouel dalc'het en Israel e koun ar 6 milion a Yuzevien lazhet e-pad ar Shoah da vare an Eil Brezel Bed gant an nazied hag e koun ar Rezistañs yuzev. Savet e oa bet e 1951 a-raok bezañ kadarnaet dre lezenn gant ar C'hnesset e 1959. Degouezhout a ra d'ar 27 a viz Nisan (e miz Ebrel pe e miz Mae) met ma vez d'ar Chabat e vez daleet pe araokaet eus un devezh.
Lidet e vez en Israel gant lidoù ha prezegennoù a bep seurt, a gomañs da noz an deiz a-raok e kreizenn Yad Vashem ha kenderc'hel a ra an devezh-pad gant ur prantad kreñv da 10 eur ma son siren ar sistem difenn ha ma chom an holl a-sav gant ar pezh emaint oc'h ober (ha pa vije bleniañ) evit chom en o sav e-pad 2 vunutenn. Lidet e vez ivez gant ar c'humuniezhoù yuzev er bed a-bezh gant bodadegoù, prezegennoù, lidoù enaouiñ goulaouennoù-koar pe lenn anvioù ar re zo aet traken.
Banniel Etiopia
Banniel Etiopia eo banniel broadel Etiopia abaoe ar 6 a viz C'hwevrer 1996.
Baby Shark
Baby Shark ("Babig Rinkin") zo ur ganaouenn saoznek evit ar vugale, deuet ivez da vezañ un dañs, savet e 2016.
Banniel Etiopia
E livioù (gwer, melen, ruz) eo ar memes re hag a voe implijet war banniel 1897 gant an impalaer Menelik II. Adkemeret eo bet al livioù-se gant al luskad Rastafari. Adkavet e vezont war meur a vanniel broadel eus Stadoù all Afrika (banniel Benin, banniel Burkina Faso, banniel Ginea...), ha lavaret e vez ez int al livioù panafrikan (pe hollafrikan), peogwir e oa Etiopia ar vro nemeti chomet dizalc'h er c'hevandir. Arouez an douar hag ar spi eo ar gwer, hini ar peoc'h eo ar melen ha hini an nerzh eo ar ruz.
E-kreiz ar banniel ez eus ur steredenn velen en ur gantenn c'hlas, arouez an unvaniezh hag al liesseurted.