cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jafrez VI
Mab e oa d'ar c'hont Jafrez V Plantagenêt ha da Matilda an Impalaerez.
Yapen
Enez Yapen a zo un enezenn e Papoua ar C'hornaoueg, e Bae Cenderawasih. War-du ar reter eus Mios Num. Strizh-mor Yapen en em astenn etrzi hag an Inizi Biak war-du an norzh.
Dùn Dèagh
Dùn Dèagh, Dundee e saozneg eo ar pedervet brasañ kêr eus Bro-Skos. Emañ-hi ur 100 km bennak en hanternoz da zDinedin war aod Mor an Hanternoz, en aber ar stêr Tatha.
Gwladus
Gwladys, pe Gwladus, a zo un anv-badez kembraek. Kalz brudetoc'h eo ar stumm saoznekaet Gladys avat.
Gerdarzh
Alies e veze lakaet da gevatal d'an anv latin Claudia, dre fazi marteze, rak gallout a rafe bezañ savet diwar ar ger kembraek gwlad (bro), kar d'ar ger brezhonek glad.
Letrin
Ul letrin zo ur seurt marc'h-levr, a oa graet evit skrivañ kenkoulz hag evit lenn. Warnañ e lakaer pezhioù levrioù ponner ha prizius.
Er Grennamzer eo ouzh ul letrin e skrive ar venec'h, en o c'hoazez war ur bank.
Tigris
thumb|300px|right|Ar stêr Tigris e-kichen Diyarbakır, [[Kurdistan Turkia.]] An Tigris (دجلة dijlah en arabeg, Dicle e turkeg hag e kurdeg, Deqlath en aramaeg, Τίγρης e gresianeg ; anvet ivez Tigr e brezhoneg ) zo ur stêr eus mervent Azia. Eieniñ a ra e menezioù Turki e-kichen al lenn Van. Redek a ra dourioù an Tigris war-zu ar biz ha treuziñ Irak, kenstur pe dost gant ar stêr Eufratez. Kejañ a ra dourioù an div stêr vras un 160 km bennak diouzh ar Pleg-mor pers, da stummañ ar Shatt al-Arab (شط العرب.en arabeg).
War-dro 1 900 km eo hed an Tigris, un tamm nebeutoc’h eget an Eufratez ; met pouezusoc’h eo evit ar c’henwerzh rak donoc’h ha bigi a vez warnañ. Abaoe an Henamzer e vez implijet an div stêr evit doura an douaroù krin zo tro-war-dro.
Mezopotamia a veze graet eus ar vro etre an div stêr, gant Gresianed an Henamzer, ur vro strujus anezhi, abalamour d’an doura-se. Eno e reas brud sevenadurioù Sumer, Babilon, Asiria. Hiziv e kaver kêrioù a bouez ivez war ribloù an Tigris, evel Baghdad, kêr-benn Irak.
Notennoù
thumb|Ar stêrioù Tigris hag Eufratez
1051
Diwar-benn bloavezh 1051 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1051
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1051
Bertrada Montfort
Dimeziñ a reas da Foulk IV, kont Anjev. Ur mab o doe da vihanañ: Foulk V, lesanvet Foulk Yaouank (v. 1090 † 1144), a voe roue Jeruzalem.
Skrapet e voe Bertrada e 1092 gant ar roue gall Fulup Iañ ha bevañ a reas gantañ.
1238
Diwar-benn bloavezh 1238 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1238
Fest Ty Gay
Ar Fest Ty Gay zo ur fest heñvelrevidi hag a vez dalc'het e Gourin bep hañv abaoe 2008. 5 000 a dud pe war-dro a zeu da welet an diskeladeg.
Andrés Quintana Roo
Andrés Quintana Roo (Mérida, Yucatán, 1787 - Ciudad de México, 1851) a oa un alvokad, barzh ha politikour mec'hikan.
Roet en deus e anv d'ar stad vec'hikan anvet Quintana Roo.
Lejion
Al lejion e oa unanenn diazez armeoù Henroma, evel a lenner er pennad lejion roman. Met abaoe an amzer-se e vez implijet ar ger e meur a zegouezh all, koulz en armeoù evel er-maez anezho.
Krasis
Er yezhoniezh e vez implijet an termen krasis (diwar ar henc'hresianeg: krâsis "kemmesk; kej"; saoz: crasis) evit komz eus ar fed ma vez strizhaet ur vogalenn pe un diftongenn e dibenn ur ger gant ur vogalenn pe un diftongenn e penn-kentañ ar ger a deu war-lerc'h.
Degouezhout a ra alies evel ur perzh yezhadurel reizh e portugaleg, arabeg ha gresianeg, da skouer:
Gwelit ivez:
Crasis
Berles-Monchel
Berles-Monchel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Factory Records
Factory Records a oa un ti-embann pladennoù dizalc'h breizhveuriat bet krouet e 1978 gant Anthony Wilson (Tony Wilson), Alan Erasmus ha Rob Gretton. Etre 1979 ha 1992 e labouras grafourien evel Peter Saville, Central Station Design pe 8vo evit Factory. Ur bern grafourien a-vremañ a vez c'hoazh levezonet gant o labour. Don e voe levezon graferezh bihanañ Peter Saville : war goloioù pladennoù zo ne lakae nag anv ar strollad sonerien, na zoken titl ar bladenn.
An holl draoù (pladennoù ha traoù all) bet embannet gant Factory Records
thumb|Golo [[Unknown Pleasures, Joy Division]] thumb|Golo Love Will Tear Us Apart, [[Joy Division]] thumb|Golo Still, [[Joy Division]] thumb|Golo Power, Corruption & Lies, [[New Order]] thumb|Golo Low Life, [[New Order]]
Levrlennadur
From Joy Division to New Order : The True Story of Anthony H Wilson and Factory Records, Mick Middles, Virgin Books,1996. Adembannet e 2002 dindan an titl : Factory, the Story of the Record Label
Quintana Roo
thumb|260px|Quintana Roo, unan eus 31 stad Mec'hiko Quintana Roo zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gevred ar vro, e ledenez Yucatán. Chetumal eo ar gêr-benn met Cancún eo ar gêr
vrasañ.
Anv
Dont a ra an anv eus Andrés Quintana Roo
Peul-gwagennoù
Ur peul-gwagennoù zo un ardivink a resev sinoù tredanek hag a dreuzfurm anezho e gwagennoù elektromagnetek (hag ar c'hontrol ivez). Gant an ardivinkoù-se e c'hall ur skingaser kas e sinoù hag ur resever resev anezho.
Meur a seurt peulioù zo : re ar skingomz, ar skinwel, ar pellgomz.
C'hwezigell
thumb|Ur bugel o c'hwezhañ c'hwezigell ur pemoc'h, hervez [[Pieter Brueghel gozh ]]
Ur c'hwezigell zo
Arabeleg
Ur yezh zaparoek eo an arabeleg. Komzet eo gant 50 a dud, war ur boblañ veuriadel a 500, e div geriadenn war ribl ar stêr Arabela e Perou. An dud gozh hepken e implij tra ma ra izili arall ar strollad gant ar c'hetchwaeg.
Doare skrivañ ha fonologiezh
Ur yezh dre gomz eo an arabeleg. Un doare-skrivañ a oa bet ijinet evitañ avat gant ar yezhourien. An hevelep reolennoù hag ar spagnoleg a heul gant un nebeud disheñvelderioù :
Pouez-mouezh
War ar silabenn gentañ emañ ar pouez-mouezh ar peurliesañ met pas atav. Ar silabenn heñvel an eil ouzh eben a vez kenveuzet alies : jonenejonu > joonejonu : c'hwitellat
An anv
Reizh yezhadurel ebet a zo gant an arabeleg. Evit un nebeud gerioù, o livañ tud dreist holl, e resisaer ar reizh dre stagañ lostgerioù
Cua niya-nu : Va mab
Cua niya-tu : Va merc'h
Skouer
Deroù Diskleriadur hollvedel gwirioù mab-den
''Pámeere ííñújiri meíjcyame tsá múhójísí pañé ícubáhrádú meíjcyáítyuróne. Pámeere tsahdúré imí meíjcyame mewájyújcatsíñe mépíáábójcatsíiyá tsaatéké éhdííválletúmé éhne múu mépañétúéné nahbémuma meíjcyadu.''
Gwelet ivez
Yezhoù Perou
398
1151 Ab Urbe Condita = 398 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener
Kahouaraneg
Ur yezh zaparoek eo ar c'hahouaraneg. Komzet war ribl ar stêr Nanai e Perou. Ne oa komzet nemet gant pemp a dud e 1976 ha posupl eo ez eo aet da get adalek-se. Gant ar spagnoleg e oa bet erlec'hiet.
Niverioù
1 : núki 2: kō'mi
3: sesē'ra-makitána
4 : soramáxetan
5 : tixērikiwánaka
Puig-Bonelli
Ar puig-Bonelli a zo un evn amprevanetaer, Phylloscopus bonelli an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Gant evnoniourien 'zo e vez renket c'hoazh ar puig-Bonelli er c'herentiad Sylviidae.
Libin
Libin (e walloneg : Libin) a zo ur gumun eus proviñs Luksembourg e Belgia.
Inês Caetano de Oliveira
Inês Caetano de Oliveira, anavezet ivez evel Marinês (São Vicente Férrer (Pernambuco), 16 a viz Du de 1935 — Recife, 14 a viz Mae 2007, a oa ur ganerez forró, baião , xaxado, ha doareoù-seniñ ha dañsal all eus Brazil.
Buhez ha micher
He zad a sone seresta. Kregiñ a reas Inês el laz Patrulha de Choque do Rei do Baião, a sone e deroù abadennoù Luiz Gonzaga. Ganti e sone he fried, Abdias, hag ar zabumbeiro.
He fladenn gentañ a reas en 1956, gant al laz Marinês e sua Gente.
Tapet e voe Marinês gant un AVC d'ar 5 a viz Mae 2007, e Caruarú, kaset e voe d'an ospital da Recife hag eno e varvas.
He fladennoù
Kentañ kanaouenn sonenrollet ganti a voe graet e 1956, gant Luiz Gonzaga, anvet Mané e Zabé.
Heskenn
Mojenn
Hervez mojenn Hellaz kozh eoa bet ijinet an heskenn gant Talos, un niz da Dedalos. Gwarizi a oa en eontr, ma lazhas e niz.
Sturienn
Ur sturienn, pe : ger-stur, zo ur frazenn verr, pe ur bomm-lavar arouezius da ziskouez mennad un den, ur stroll, un aozadur, dibabet da sturiañ buhez an dud, pe a-wechoù da gounaat an tremened hep mui. Alies e vez e latin.
Da skouer :
En ardamezouriezh e vez lakaet ur sturienn war an ardamezioù, e traoñ ar skoed.
Verb amergativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb amergativel evit komz eus ur verb amdranzitivel gantañ da c'hraer yezhadurel ar rener.
Kevatel eo rener yezhadurel ar verb amdranzitivel ha graer yezhadurel ar verb tranzitivel en degouezh-mañ, d.l.e. steudet eo arc'hwel ar rener ("S") gant arc'hwel ar graer ("A"), da skouer.
Goapaer-Orfeüs
Ar goapaer-Orfeüs a zo ur spesad golvaneged bihan, Hippolais polyglotta an anv skiantel anezhañ.
Verb amergativel
Disheñvel e c'hell bezañ mont-en-dro morfologel ha kevreadurezhel ar verboù amergativel diouzh hini verboù amdranzitivel all. Da skouer e meur a yezh romanek e vez implijet bep ur verb skoazell disheñvel.
Estreget an diforc'h semantikel eo disheñvel mont-en-dro ar verboù amergativel diouzh ar verboù amakuzativel rak lakaet e c'hellont bezañ en tu-gouzañv e yezhoù 'zo, da skouer en izelvroeg:
Goapaer-Orfeüs
Anvet e voe Sylvia polyglotta (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Annez
Neizhañ a ra ar spesad e gwalarn Afrika ha mervent Europa ha goañviñ e savanennoù trovanel Afrika ar C'hornaoueg.
Diairezenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen diairezenn (diwar an henc'hresianeg: διαιρεῖν, "rannañ"; saoz: diaeresis pe dieresis) evit komz eus rannadur div vogalenn stok-ha stok, evit o distagañ, pep hini anezhe, evel ur vogalenn leun, kentoc'h eget evel un diftongenn, da skouer: ''.
E brezhoneg hag e meur a yezh all e vez implijet ar sin diakritek anvet daouboent evit merkañ an diairezenn dre skrid.
Sucre
Sucre pe La Ilustre y Heroica Sucre hervez an anv ofisiel, (aymareg: Sukri, ketchwaeg: Chuqichaka) eo kêr-benn vonreizhel Bolivia, sez al Lez Uhelañ (Corte Suprema de Justicia). 247 300 a dud a oa o chom eno e 2006.
Elba Ramalho
Elba Ramalho, ganet e 1951 e Conceição (Paraíba), e Paraíba, e Brazil, zo un aktourez, kanerez, barzhez, eus Brazil. Rouanez ar forró a vez graet anezhi alies. Kenlabouret he deus gant kalz tud, evel Alceu Valença pe he c'henderv, Zé Ramalho.
Elesbed Iañ
Meur a rouanez pe impalaerez zo bet anvet Elesbed Iañ.
Riwanon Kervella
Skrivet he deus un toullad traoù ha troet kalz a bennadoù hag a zanevelloù. Oberiant eo ivez e kevredigezh ar C'hendalc'h Keltiek.
Buhez
Ganet eo bet e Landreger, met bevet he deus he bugaleaj e Lannuon. Merc'h eo d'ar yezhadurour Frañsez Kervella ha d'e bried Ivetig an Dred-Kervella. Emañ o vevañ bremañ en ur bourkig a Vro-Dreger.
Studiet he deus saozneg ha brezhoneg e Roazhon ha bet eo e Kembre e-pad bloaz, m'he doa labouret. Bet he deus ivez ur vestroniezh war ar brezhoneg. Kelennet he deus brezhoneg e skol-veur Gaillimh en Iwerzhon e-pad bloaz.
Abaoe 1977 e ra war-dro Skol Ober, koshañ skol dre lizher e Breizh evit deskiñ brezhoneg. Hiziv ez eus 400 den a laka o anv bep bloaz e Skol Ober ha 42 gelenner a-youl-vat a vez ouzh o sikour da zeskiñ pe da beurzeskiñ yezh ar vro.
Gant ur mignon, Maoris Joubin, he deus savet an ti-embann An Alarc'h e 2003 hag embannet e vez ganto meur a levr brezhonek bep bloaz.
Labourat a ra memestra gant meur a di-embann brezhonek dre he c'harg e Kuzul ar Brezhoneg, un digarez da gejañ gant tud a bep seurt, danvez skrivagnerien en o zouez.
Gwladus Ddu
Gwladus Ddu, pe Gwladus ferch Llywelyn (marvet e 1251) a oa merc'h da Llywelyn Fawr, roue Gwynedd. Dimezet eo bet da zaou aotrou norman eus ar Mers.
Hervez Brut y Tywysogion e oa marvet e Windsor (Berkshire), e 1251.
He mamm
Pe e oa merc'h da Siwan pe bastardez da Tangwystl Goch.
A-hervez e vije bet roet douaroù dezhi gant Siwan, diwar se e c'haller krediñ, met n'eo ket trawalc'h da vout sur, e oa Siwan an hini a oa mamm dezhi.
Roet e oa bet dezhi anv he mamm-gozh [Gwladus ferch Llywarch ap Trahaearn]], pried kentañ Owain Gwynedd
Gourmenig-Cetti
Ar gourmenig-Cetti (liester : gourmeniged-Cetti) a zo ur spesad golvaneged, Cettia cetti an anv skiantel anezhañ.
Pennlavar
Ur pennlavar zo ur frazenn verr a laka ur bennaenn e berr gomzoù pe a glask deskrivañ un darvoud pe un degouezh gant ur sell personel, souezhus, divoas, divoutin.
Gourmenig-Cetti
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha larvenned dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ : ma plij al lec'hioù gleb (geunioù, lennoù, poulloù, stêrioù) dezhañ.
Ar Gemene
Ar Gemene a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton ar Gemene e oa betek 2015.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
left|thumb|Anv F. Trebuil, unan eus tud ar Gemene bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]]
Brezel Indez-Sina
Edirne
Edirne (gresianeg : Ἁδριανούπολις Hadrianopolis pe Αδριανούπολη Adrianopoli, bulgareg : Одрин Odrin) zo ur gêr e Trakia (Turkia) ha kêrbenn proviñs Edirne.
War-dro 140.000 annezad zo enni (e 2008).
Hec'h anv gresian Hadrianopolis a zeu diwar anv an impalaer roman Hadrianus.
E penn kentañ an e voe aloubet Edirne gant Bulgaria ha distrujet meur a savadur istorel enni.
Bep bloaz e fin miz Even emañ tournamant broadel Yağlı Güreş, ar gouren turk.
Sant-Rivoued
Sant-Rivoued a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Gwitreg
Gwitreg a zo ur gumun e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh-Uhel, tost d'an harzoù gant Bro-C'hall, war an hent bras a gas da Bariz.
Anv an dud ː Gwitregad (Gwitregiz), Gwitregadez (-ed).
Anv
Erwan Vallerie ː Vitriacum, 1070
Ardamezioù
En gul e leon en argant kurunet en aour
kantved
Etre 1220 ha 1240 e voe savet mogerioù-difenn. Kreskiñ a reas fabourzhioù: Rachapt, Sainte-Croix, Saint-Martin, La Mériais, Hellerie). Adalek 1251, gant dimezioù etre an tiegezhioù Gwitreg ha Laval, ha dre vras tiegezhioù uhel Breizh ha re Vro-C'hall, a gaso da stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall en 1532.
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Gevelliñ
Gevellet eo gant 8 kêr :
Zudausques
Zudausques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1241
Diwar-benn bloavezh 1241 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1241
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1241
Broadelouriezh
Broadelouriezh zo un ideologiezh aet war wel e dibenn an hag e deroù an XIXvet kantved : ar vroudelourion en em laka da izili eus ur vroad, a laka ar vroad-se da benntalvezout, hag a lavar c'hoantaat stourm eviti.
Lod broadelouroen a gav gwelloc'h ober dave d'an dud a zo kar dezho dre o gwad, hag ar re a ra dave d'an dud a zo ganet war douar ar memes Stad hag int.
Meur a seurt broadelouriezh zo.
L'Action française
L'Action Française se présente déjà elle-même comme un dépassement de ce vieux nationalisme et comme un "néo-royalisme" ou "nationalisme intégral" rejetant tout l'héritage révolutionnaire. L'Action française ne retient de la révolution que le concept même de nation comme corps politique fondamental. Tous les intérêts individuels et corporatifs doivent être entièrement surbordonnés à la nation, mais non pas niés (ce qui le distingue du futur fascisme), y compris : Le nationalisme intégral de l'Action française sera donc paradoxalement un néo-orléanisme anti-libéral et autoritaire, positiviste, corporatiste et nationaliste avec en son sein des tendances conservatrices ou progressistes.
Evolutions ultérieures
Au, précédemment limité à l'Europe et aux États-Unis d'Amérique, le nationalisme s'étend dans les pays du Sud qui contestent l'assimilation des nationalistes du Nord qui les a conduit à être colonisés.
Nationalisme libérateur
Certains nationalismes, les nationalismes libérateurs ou défensifs, ont pour but déclaré de libérer une nation de l’emprise d’une autre entité perçue comme dominante. On peut situer dans ce courant : Quand l’entité dominante est un État, on parlera, suivant le degré d’autonomie souhaité, de régionalisme, d’autonomisme ou d’indépendantisme. Quand l’entité perçue comme dominante est une structure plus large qu’un État (par exemple l’Union européenne), on parlera plutôt de souverainisme.
Nationalisme dominateur
L'autre grande tendance dans le nationalisme, le nationalisme dominateur, nettement plus conquérante, vise à la domination par une nation d'un territoire nettement plus vaste que celui qu’elle occupe. On peut notamment citer : Le nationalisme est dans ce cas synonyme d’impérialisme (si l’entité dominée est hors de l’État dominant) ou de jacobinisme (si l’entité dominée fait partie intégrante de l’État dominant). Ce nationalisme cherche parfois des justifications dans une grande histoire : rêves de rétablissement de l'Empire romain de Mussolini, théorie du Lebensraum (espace vital) des nazis, prétentions civilisatrices du colonialisme, etc. Une distinction cruciale entre ces deux tendances fondamentalement différentes est la reconnaissance ou non de droits égaux aux autres peuples. Beaucoup de partis nationalistes ont été progressivement associés à l'extrême droite bien qu'à l'origine le nationalisme n'y soit pas lié (mais le deviendra par une évolution semblant se dessiner à la fin du ). Le NSDAP se voulait par exemple « national-socialiste ».
Opposition au nationalisme
Les partis socialistes de tous les pays défendront officiellement l'internationalisme, qui s'oppose au nationalisme. Cependant, en France au moins, les socialistes se rallieront aux bellicistes en 1914, puis clairement au colonialisme après 1945. Dans la pratique aussi, les communistes internationalistes se montrent parfois nationalistes.
Ar vroadelouriezh vreizhat
Meur a ster zo d'ar vroadelouriezh vreizhat.
Ar vrogarantez eo ar garantez a vag an den ouzh e vro, ar vroadelouriezh eo ar gasoni a vag ouzh ar broioù all. a lavaras Charles de Gaulle. Evel-just n'eo ket sell ur Breizhad an hini eo.
Emgann Little Bighorn
Emgann Little Bighorn pe Custer's Last Stand pe c'hoazh Battle of the Greasy Grass e-kostez an Indianed Lakota hag Indianed ar plaenennoù a voe un emgann a c'hoarvezas etre Indianed Amerika hag arme ar Stadoù-Unanet d'ar 25 ha d'ar 26 a viz Even 1876, e-kichen ar stêr Little Bighorn e reter Montana e-kerzh ar Great Sioux War of 1876 ("Brezel meur ar re Sioux 1876").
Mari
Mari (pe Maria a-wechoù) zo un anv-badez brezhonek roet d'ar merc'hed e Breizh, diwar anv ar Werc'hez Vari, a zeu eus an hebraeg  מִרְיָם (Maryam). Betek an kantved e oa, gant Anna, an anv roet ar muiañ d'ar merc'hed.
Emgann Little Bighorn
Diouzh tu an Amerindianed e oa meuriadoù Lakota ha Cheyenne o vrezeliñ asambles, pa oa ar 7 rejimant marc'hegerezh diouzh tu an arme stadunanat.
An trec'h a yeas gant an Indianed, renet gant Sitting Bull, hag a bilas tud ar jeneral Custer.
Hollad ar c'holloù evit tu al lu stadunanat a voe 268 marvet, 55 gloazet don (6 a varvas diwar o gloazadennoù), e-touez ar c'holloù e voe pevar Indian sklêrijenner Crow ha daou sklêrijenner Pawnee.
Mari
Alies ivez e vez roet c'hoazh evel eil anv-badez, koulz d'ar baotred evel d'ar merc'hed: e-touez an anvioù roet stank e kaver evel-se Anna-Mari pe Anna-Vari, ha Marianna, e-kichen Yann-Vari, Pêr-Vari.
Emgann Little Bighorn
Fromoù tud Stadoù Unanet Amerika a oa lies da geñver ar Great Sioux War, dreist-holl goude faezhadenn Custer. Gant an amzer o redek e troas Custer hag e soudarded da harozed, kenderc'hel a reas ar skeudenn-se betek ar bloavezhioù 1960. An emgann, ha dreist-holl kadoniezh Custer, zo bet studiet alies gant an istorourien.
Mari
E Bro-Spagn ivez e vez roet c'hoazh evel eil anv d'ar baotred, ha stankoc'h c'hoazh eno Jose Maria, pe Juan Maria.
Lesanvioù brezhonek
Mari zo un anv roet da gement plac'h zo, evel Soaz a-wechoù.
Pennadoù kar
Mari Mari Mari Mari Mari Mari Mari Mari Mari Mari マリ მარი Mari Mari Mari Mari (ujednoznacznienie) Мари (значения) Mari
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-vremañ evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud o c'hoarvezout d'an mare m'emeur o komz en ur reizhiad rik pe c'hoazh d'un mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.
E meur a yezh indezeuropek e tiforc'her etre an doare-disklêriañ diouzh un tu hag an doare-sujañ diouzh an tu all, kollet an diforc'h-mañ e brezhoneg, da skouer:
Brezhoneg
E brezhoneg e c'heller sevel an amzer-dazont hervez an tri doare displegañ boas, da skouer gant ar verb "hadañ"
Bez' e c'heller ivez implijout an amzer-da-zont er arvez boas gant sikour ar verb-skoazell "bezañ" ("vezan"...), da skouer :
Implijet e c'hell bezañ ivez an amzer-vremañ en arvez pad (amzer-vremañ war ober), savet diwar stumm-lec'hiañ ar verb "bezañ" ("emañ"...) mui ar rannig-verb "o", da skouer:
Kembraeg
Er c'hembraeg lennegel e klotae a-wezhoù un displegadur en amzer-vremañ gant an displegadur en amzer-da-zont, da skouer :
Devedig-lann
An devedig-lann (pe devedig bruched ruz) a zo un evn bihan, Sylvia undata an anv skiantel anezhañ.
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Saozneg
Dres evel e brezhoneg, e saozneg e tiforc'her etre an amzer-vremañ plaen diouzh un tu hag an amzer-vremañ en arvez pad diouzh an tu all, savet gant ar verb "to be" evel verb-skoazell mui stumm-ober ar verb, da skouer :
Amzer-da-zont kent
Daou zoare zo d'e sevel, hervez an daou verb-skoazell, bezañ pe kaout:
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Saozneg
Kollet eo bet hogozik an holl dibennoù evit displegañ ar verboù e saozneg (kv. an alamaneg pelloc'h), o venel nemet merk an trede gour unander "-s", da skouer :
Devedig-lann
Annez
Bevañ a ra pergen el ledenez Iberia.
Tostadur
Un tostadur, pe un aproksimaçïon, so ur represantaçïon anrik (faos un tammig) deus un dra, hag a so tost a-walc'h memes-tra ewid boud implijabl. An aliessañ e vez komset deus tostadur ewid niverennow, med implijet e vez c'hoazh ewid traou all e-gis fonksionoù matematik, formow, ha lesennoù fisik.
Boc'harzh
Boc'harzh (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Brest-4, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Alamaneg
En alamaneg e tispleger ar verboù reizh en amzer-vremañ en doare-diskêriañ evel-henn :
Tostadur
Implijet e vez pa n'eus ked moaien da ober mod-all, pe pa vez aessoc'h.
Amzer-da-zont kent
En-berr, ur c'hej etre amzer-da-zont hag amzer-dremenet.
Thiruvananthapuram
Thiruvananthapuram (തിരുവനന്തപുരം e malayalameg, distaget [Tiruvanantapuraṁ] ; Trivandrum gwechall) eo kêr-benn Stad Kerala en India.
Prizioù
Ar Prizioù zo un abadenn skinwel bloaziek gant France 3 Ouest abaoe 1997. En abadenn-se e vez roet prizioù d'un toullad tud, pe en o anv, pe en anv ur gevredigezh, pe hini un embregerezh pe un ensavadur, a drugarez d'ar pezh o deus graet evit ar brezhoneg. Skignet e vez an abadenn er skinwel war France 3 Ouest hag er skingomz gant France Bleu Breizh Izel. Bep tro e vez aozet an arvest-se en ur gêr disheñvel eus Breizh.
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Latin
Al latin a implij dibennoù resis evit displegañ ar verboù en amzer. Setu penaos e vez displeget verboù eus pep rummad en doare-divizout.
Gabriel Guist'hau
Gabriel Guist'hau, ganet e Saint-Pierre en Enez ar Reünion d'an 22 a viz Gwengolo 1863 ha marvet e Naoned d'ar 27 a viz Du 1931, a oa ur politikour, aet da vaer Naoned etre 1908 ha 1910. Kannad eo bet etre 1910 ha 1924.
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Portugaleg
Diwar patrom al latin e oa aet war diorren displegadur ar verboù er yezhoù romanek a-vremañ, da skouer e portugaleg (verboù reizh eus pep rummad).
Prizioù
Abaoe 2012 eo kenaozet ar Prizioù gant F3 Breizh hag Ofis Publik ar Brezhoneg, ha liammet eo bremañ danvez prizioù F3 gant Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg.
Inês Pires
He buhez
Un tamm a-raok ganedigezh he merc'h e voe anvet he fried-kleiz da roue e 1385.
Camblain-l'Abbé
Camblain-l'Abbé a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Prizioù
2006
N’eus ket eus outo abalamour eo bet, adalek penn kentañ 2007, eo bet lidet ar prizioù dindan anv ar bloavezh goude.
Cherubino Staldi
Cherubino Staldi a zo bet ganet d’an 11 a viz Meurzh 1911 e Trieste (Italia) ha marvet e 1988.
Inês Pires
Eured
Dimeziñ a reas ar roue da ur briñsez saoz, Philippa of Lancaster e miz C'hwevrer 1387. War-dro he lezvugale e reas ar rouanez.
Gabriel Guist'hau
Buhez
E Naoned eo bet oc'h ober e studioù war ar gwir, a-raok mont da alvokad.
Cherubino Staldi
Mestrc’hoarier echedoù italian.
Dont a reas da vout anavezet e 1933 abalamour d'un tournamant bihan e Trieste a-gevred gant Karlin (3,5/4). Bloaz goude e trec'has e tournamant broadel Venezia. Meur a wezh e c'hoarias e finaloù kampionad Italia.
E wellañ disoc'hoù a oa bet e 1947 e Roma, kentañ a-gevred gant Vincenzo Castaldi hag e Trieste e 1954, kentañ a-gevred gant Nestler, met koll a reas ar partiennoù dispartiañ gant +1 =2 -4. C'hwech'ved e voe, a-gevred gant Napolitano e kampionad Italia 1935 e Firenze (en degouezh-se e teuas da vout Mestr) ha pevare e kampionad Italia 1936, e Firenze ivez.
Kemer a reas perzh e kampionadoù Italia arall:
Ezel e voe eus skipailh Italia en Olimpiadoù Stockholm e 1937: +5, =2, -7.
Carlotta
Carlotta zo un anv-badez italianek a vez roet d'ar plac'hed. Stumm gwregel an anv-paotr Carlo eo, e-kichen Carla, ha Carolina (a zo savet diwar ar stumm latin Carolus). Implijet e vez ivez da italianekaat an anv gallek Charlotte.
Galv (aozadur)
Galv, anvet Comité d'Action pour la Langue Bretonne da gentañ (CALB), a oa un aozadur-stourm evit ar brezhoneg hag a oa bet krouet e 1969 e Brest gant UDB, ar JEB, hag Ar Falz. Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh a zeuas da vout ezel war-lerc'h ar grouidigezh. E gwirionez e oa ur benveg etre daouarn UDB.
Tostadur
Da skouer e vez gwraet gant ar fisissianed, a-wezhioù, evel ma vije rond an douar (pa n'eo ked toud-à-fed).
Amzer-vremañ (yezhoniezh)
Portugaleg
Implijet e vez ivez gant ar portugaleg an arvez pad, savet e daou doare disheñvel, da skouer:
Göteborg
Göteborg (distaget e svedeg) eo an eil kêr vrasañ e Sveden, gant 484 106 a annezidi (e 2006). Krouet e voe ar gêr e 1621, ha talvezout a ra hec’h anv kement ha "kreñvlec’h Götaland", diwar anv ar vro tro-dro a gomprener alies evel "bro ar C'hoted".
Galv (aozadur)
E penn an aozadur e oa ur burev gant dileuridi eus ar JEB, Fañch Broudig, Gaby Mer ha Jean-Yves Lagadeg, eus UDB, Yves Le Berre, Jean Le Dû (a yeas war-du ar PCF prestik goude), Erwan Evenou, eus Ar Falz, Armañs Keravel ha Fañch Morvannou hag eus Yaouankizoù Penn-a-raok Breizh Klaod an Duigou... Fañch Broudig a voe lakaet da sekretour, Erwan Evenou a gemeras e blas goude. Awenet e oa ar strollad gant ar varksouriezh diouzh ar c'hiz goude 1968. Kinnig a rae goulenn kreskiñ kelenn ar brezhoneg er skol, en ur mare ma ne oa tost netra, met ne ginnige ket ober kalz tra d'an izili, ha ne oa ket gwall vrudet. Divodet e voe ar strollad e penn-kentañ 1974.
Göteborg
Bras eo pouez ar greanterezh eno (labouradegoù Volvo ha SKF), ha porzh-mor brasañ Sveden eo ivez.
Galv (aozadur)
Kerzhout evit ar yezh
Kerzhadegoù a voe aozet evit ar yezh, evel an hini eus Ploue d'an Oriant e penn-kentañ miz Even 1971 gant 700 a vanifesterion. . E 1972 e voe kerzhadegoù lec'hel en nev-amzer, etre Ar Gemene ha Pondi da skouer.
Göteborg
Krouet e voe Göteborg e 1621 gant ar roue Gustaf II Adolf, a soñje dezhañ e oa pouezus da Sveden kaout ur porzh bras war aod kornaoueg ar vro, etre Norvegia ha Danmark (stag e oa proviñsoù kreisteiz al ledenez ouzh Danmark en amzer-se). E-kreiz ar gêr gozh eo niverus ar c’hanolioù a voe treset gant ijinourien galvet eus an Izelvroioù er. En XVIIIvet kantved hag en e kreskas kalz ar porzh, gant kenwerzhourien eus Bro-Saoz, Bro-Skos hag Alamagn.
Ur rouedad stêrioù ha kanolioù a liamm Göteborg ouzh kêr-benn Sveden, Stockholm, a-dreuz ar vro, dre al lennoù Vänern ha Vättern.
Galv (aozadur)
Oberoù all ar strollad
Gwerzhet e veze levrig Galv, anvet GALV : Livre blanc et noir de la langue bretonne. Skrivet e veze Hag or yez? (= hag hor yezh) ouzh ar mogerioù gant Galv, tri ger digomprenus a-walc'h evit an dud.
Testennoù
Tennet eus rentañ-kont Ouest-France Kemper (19 a viz Genver 1970) diwar-benn meeting Galv e Kemper:
Carlotta
Tud
thumb|180px| [[Carlotta di Savoia (1440-1483), eil pried arroue gall Loeiz XI]]
Prizioù
2006
(Anv « Prizioù 2007 » a zo bet roet evel d’ar pezh a oa war ar renk evit 2006 pa vefe priziet betek 2005, dindan anv prizioù ar bloavezh, ar pezh a oa bet graet evit ar brezhoneg er bloavez-se)"
2007 : 10 rummad ar prizioù
Aozet e oa bet an abadenn en abati Daoulas er bloavezh-se.
Roll izili ar juri : Lukian Kergoat (Prezidant), Aziliz Bourges, Mari Crenn, Naig Daouphars, Bernez Kerdraon, Daniel Kernalegenn ha Marthe Vassallo.
2009 : 12 rummad ar prizioù
An abadenn 2009 a zo bet aozet e sal abadennoù an Enezeg, e Fouenant (29).
Roll izili ar juri : Marie Stervinou, Gwen Lavenan, Mikael Baudu, Per Drezen, Elen Rubin, ha Franck Bodenez.
2010 : 13 rummad ar prizioù
An abadenn a zo bet aozet ar bloavezh-se e Sant-Teve (Mor-Bihan), ha kinniget e oa gant Goulwena An Henaff ha gant Eric Gudenkauff. Gant "Le Ballet breton" e veze graet abadennoù dañs etre pep priz.
Roll izili ar juri : Ghislaine Le Guillant, Bernard Le Floc'h, Raymond Le Bacon, Maïwenn Raynaudon ha Thelo Mell.
2011 : 14 rummad ar prizioù
E Landreger e oa bet aozet an abadenn e 2011, kinniget gant Goulwena An Henaff ha gant Klemañ Soubigou, ha lusket gant sonerezh ar strollad Francis Jackson Project.
Ar juri : Dominique Gestin (war he leve, kuzulierez kêr e Gwimaeg), Gwenola Koig (kelennerez e Plijidi, oberiant war dachenn ar sevenadur), Pauline Kerscaven (kazetennerez e France Bleu Breizh Izel, kenurzhierez « Treizherien soñjoù » e Penn-ar-Bed), Yann-Erwan Abalan (enklasker evit Brest Meurgêr ar Mor), Brendan Corre (kaner ar strollad Francis Jackson Project), Gwenael Kere (lusker e Radio Bro-Gwened).'''
2012 : 15 rummad ar prizioù
Adalek ar bloaz-mañ e vez roet ur priz 1,500 euro da bep hini eus ar seizh priz kentañ, ouzhpenn ar c'hizelladur, ha 500 euro d'an eil ha trede prizioù.
Embannet en doa Bernez Tangi e nac'hfe e briz abalamour d'al lec'h dister a vez roet d'ar brezhoneg er skinwel.
E-barzh ar Maezioù Frank (Les Champs Libres e galleg) e Roazhon e oa bet aozet an abadenn e 2012, kinniget gant Goulwena an Henaff ha gant Yann-Herle Gourvès, ha lusket gant sonerezh ar strollad Alambig Electrik.
Ar juri:
2013 : 16 rummad ar prizioù
E Montroulez e oa bet aozet an abadenn d'ar 26 a viz Genver 2013, kinniget gant Goulwena an Henaff.
2014 : 17 rummad ar prizioù
E Pont-'n-Abad e oa bet aozet an abadenn d'ar 24 a viz Genver 2014, kinniget gant Goulwena an Henaff, ha gant Yann-Herle Gourvès.
2015 : 18 rummad ar prizioù
E Logunec'h e oa bet aozet an abadenn d'ar 23 a viz Genver 2015, kinniget gant Goulwena an Henaff, ha gant Yann-Herle Gourvès.
2016 : 19 rummad ar prizioù
E Plougastell-Daoulaz e oa bet aozet an abadenn d'ar 29 a viz Genver 2016, kinniget gant Goulwena an Henaff, ha gant Yann-Herle Gourvès.
2017 : 20 rummad ar prizioù
E Lannuon
2018 : 21 rummad ar prizioù
E Karaez
2019 : 22 rummad ar prizioù
E Bruz
2022 : 25 rummad ar prizioù
E Lanester e oa bet aozet an abadenn d'ar 23 a viz Meurzh 2022, kinniget gant Goulwena an Henaff, ha gant Yann-Herle Gourvès.
Trebrid
Trebrid a zo ur gumun eus kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Douaroniezh
War gumun Trebrid emañ lec’h uhelañ broig ar Menez (Menez Beller, 339 m).
Marvnad
Ur marvnad zo ur c'han pe ur varzhoneg savet evit enoriñ un den a zo aet da Anaon.
Marvnad ha klemmgan
Kemm a vez graet peurvuiañ etre marvnad ha klemmgan. En Henc'hres e veze graet θρῆνος / thrếnos (diwar θρέομαι / thréomai, "garmiñ") eus klemmvanoù kanet da vare an obidoù. Ur c'hlemmgan a zispleg klemmoù ar barzh e n'eus forzh peseurt degouezh. Ur skouer splann eo Marienbader Elegie, gant Goethe, diwar-benn e dristidigezh goude kaout ur c'habestr gant ur briñsez.
E brezhoneg
Unan eus kefridioù ar varzhed vrezhon e oa kanañ marvnad un den a renk uhel. Ur marvnad zo bet embannet e Barzhaz Breizh dindan an anvioù Élégie de monsieur de Névet, Maronad ann aotrou Nevet. Amañ e kavor ar pozioù a zo en embannadur 1846.
E yezhoù all
En Henc'hres e oa kaoz eus ἐλεγεία / elegeía, "kan ar marv". Gwelit ar pennad Klemmgan. En Henroma e voe krouet ar marvnad roman gant Caius Valerius Catullus. Brudet eo ivez klemmganoù Albius Tibullus. Er varzhoniezh c'hallek e vez kaoz alies eus marv bugale, evel e pezhioù Victor Hugo diwar-benn e verc'h Léopoldine.
Gustav Wentzel
Nils Gustav Wentzel (ganet d'ar 7 a viz Here 1859 e Christiania, ha marvet d'an 10 a viz C'hwevrer 1927) a oa ul livour norvegat.
Paul Bellamy
Ur bajenn disheñvelout Bellamy a zo ivez. Paul Bellamy, ganet e 1866 e Brest, ha marvet e Kanbo e 1930, a oa ur politikour breizhat, bet maer Naoned.
E vuhez
Alvokad e Naoned e oa. Kuzulier-kêr e oa eno e 1908 hag aet da vaer e 1910 betek 1928. Da gannad e oa aet ivez, adalek 1924 betek 1928. Trec'het e voe gant Francis Merlant e 1928 ha paouez a reas neuze gant ar politikerezh.
Prezidant Kevredigezh maered Frañs e voe e 1920.
Kaner-sonaozer
thumb| [[Aristide Bruant, kaner gallek en XIXvet kantved ]]
Ur c'haner-sonaozer a zo un den hag a gan kanaouennoù savet gantañ penn-da-benn, da lavarout eo ton ha son.
Pep hini a labour hervez e faltazi: darn a grog gant sevel an ton a-raok skrivañ ar son, pe ar gwerzennoù, darn all a ra ar c'hontrol. Gallout a ra ar c'haner-sonaozer skrivañ ton ha son war un dro ivez.
Gwazoniezh
Ar wazoniezh eo stad an den dieub (ar gwaz) e-keñver e aotrou e kevredigezh europat ar Grennamzer, anavezet hag ofisielaet en ul lid a wazoniezh ma veze graet al le a wazoniezh.
An doare kevredigezhel-se zo deuet war wel dre ma koazhe galloud ar Stad karolingat (-) : ne oa ket an impalaer, nag ar rouaned, nag ar briñsed, evit lakaat an urzh da ren, nag evit lakaat an aotrounez vihan da sentiñ outo.
Chan Santa Cruz
Chan Santa Cruz a oa anv orin ar gêr a zo Felipe Carrillo Puerto hiziv, e Quintana Roo, e Mec'hiko, hag ivez anv ar stad maya dizalc'h de facto a oa kêr-benn dezhi e-pad an emsavadeg vaya anavezet evel Guerra de Castas. Eus ar Vayaed emsavet e veze graet Cruzoob.
Gwazoniezh
Neuze e voe aozet ur seurt rouedad darempredoù a zen da zen, hag enni e oa gwirioù ha dleadoù evit pep hini.
Chan Santa Cruz
Gant Chan Santa Cruz e voe krouet ur relijion nevez, anavezet evel  Culto a la Cruz Parlante (Keheliñ ar Groaz a Gomz), a oa ur mesk katoligiezh ha kredennoù maya. Ar Groaz a Gomz (Cruz Parlante) an hini e oa gwir renerez ar gevredigezh, a rene war an arme zoken, ma c'haller lavarout e oa savet e Chan Santa Cruz ur stad teokratek, pe un doueveliegezh. Dre ma ne oa ket beleien gatolik er vor, a-hervez, eoa renet an azeulerezh gant mistri kanerien pe jubennourien ar groaz, a gomze en hec'h anv hag a reseve o galloud a-berzh Doue war-eeun.
Gwazoniezh
Dleadoù an eil ouzh egile
Dre ar wazoniezh eo daou zen dieub a vez liammet. Evit bout dieub o-daou avat n'int ket par an eil d'egile, ha brasoc'h eo galloud an aotrou evit hini ar gwaz. Dindan gwarez e aotrou emañ ar gwaz. met mar deo galloudus an aotroù eo ivez abalamour d'an niver a wazed a zo dindanañ, d'o lealded, ha d'o zamm galloud ivez.
Chan Santa Cruz
Istor
Krouet e voe Chan Santa Cruz war-dro 1850
Gwazoniezh
Dlead ar gwaz e-keñver e aotrou
Arabadoù eo an dleadoù-se : arabat eo noazout ouzh an aotrou, ouzh e dud, ouzh e vadoù.
Chan Santa Cruz
Istor
Dont a reas arme ar Republik renet gant ar jeneral Ignacio A. Bravo ha faezhet e voe ganto an emsavidi cruzoob. Aloubet e voe Chan Santa Cruz en 1901, adanvet Santa Cruz de Bravo, ha lakaet da gêrbenn an Territorio de Quintana Roo.
Gwazoniezh
Dlead ar gwaz e-keñver e aotrou
Rankout a ra ar gwaz reiñ skoazell gant arc'hant d'e aotrou :
Ouzhpenn-se e rank reiñ kuzulioù d'e aotrou, kemer perzh e bodadegoù ar wizien, e lezioù-justis, e gouelioù-lid. Nerzh al liamm etre gwizien hag aotrou a vez kadarnaet en degouezhioù-se.
Dlead an aotroù e-keñver e wizien
Dispign kalz a rank ar gwizien ober : pep hini anezho a rank prenañ ur marc'h hag armoù. Ret dezhañ ivez gallout en em vagañ ha bevañ evel ur brezelour. Abalamour da se e rank an aotrou reiñ douar d'e wizien. Hag an douar-se a rank degas arc'hant.
Rankout a ra an aotrou ivez diwall e wizien diouzh o enebourien ha bezañ reizh en o c'heñver.
Perzhioù
Gant lid touadenn ar wazoniezh (da zisheñvelaat diouzh lid ar varc'heien ), en em laka ar gwaz dindan e aotrou. Skridoù ha skeudennoù e-leizh zo diwar-benn an abadenn-se. Dirak testoù e tremen, e kastell an aotrou, a-wel d'an holl. N'eus emglev skrivet ebet. A bouez eo al liderezh hag an arouezioù, nemet kemmoù bihan zo a vro da vro. Treitour eo an hini a dorr an emglev a wazoniezh, pe aotrou pe waz e ve.
Kemm en darempredoù etre aotroù ha gwaz
Adalek eil hanter an e voe kresket galloud roue Bro-C'hall e-barzh sistem ar wazoniezh. En em lakaat a rae e-unan e krec'h torgenn al leoù gwazoniezh.
Carla
Carla zo un anv-badez italianek roet d'ar plac'hed, hag anavezet e yezhoù all, en alamaneg da skouer, evel Karla.
Stumm gwregel
Stumm gwregel an anv Carlo eo Carla en Italia, hini an anv Karl eo Karla en Alamagn hag e broioù all.
Stummoù kar all zo d'an anv :
Logunec'h Kumuniezh
Logunec'h Kumuniezh (bet Kumuniezh-kumunioù Bro Logunec'h) a oa un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo. Krouet eo bet e 1996. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Logunec'h Kumuniezh a yae 7 kumun d'ober anezhi:
Bredoniezh
Ar vredoniezh pe psikologiezh (diwar ar gresianeg: psyche = bred halogos = ger) zo studi emzalc'h, spered ha preder an den da gentañ holl, met emzalc'h ha spered al loened a zo studiet ivez, pe evel ur gelenn he-unan (cf. gouiziaduriezh al loened pe an etologiezh)pe c'hoazh, ha daelioù a zo diwarnañ, evel un tu evit merzout traoù a bled gant ar vredoniezh denel (cf. bredoniezh keñverel).
Pleustret e vez war ar vredoniezh e doareoù skiantel ha nann-skiantel. Ar vredoniezh a vez graet ar muiañ ganti a zo pozitivour he diazez pa ra gant studioù kementadel ha gant an hentenn skiantel evit testiñ ha diskar ar martezeadennoù o vezañ graet en un doare arnodel. Ar vredoniezh a ra alies gant an diuzelouriezh, da lavarout eo e sach pep gouiezegezh a c'hell kavout e tachennoù skiantel zo evit klask displegañ ha kompren an emzalc'h.
Koulskoude ne vez ket heuliet an hentenn skiantel gant pep enklask bredoniezh. Arveret e vez gant an imbourc'h kementadel teknikoù jubenniñ evit sevel lod a zeskrivadurioù sachet diwar ar glinikenn hep arnod. Kavet e vez ivez bredoniourion, ar vredoniourion denelour, da skouer, ha n'int ket evit degemer un hentenn skiantel.
Estrildidae
Estrildidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a ur genad golvaneged ha tregont d'ober ar c'herentiad :
Fizik
Ar fizik (eus ar gresianeg φυσική (physikos= naturel) a zo studi an energiezh hag e etreober gant ar materi (cf. kimiezh, bevoniezh). Abalamour da preveudi an energiezh e-keñver istor an Hollved hag abalamour pep rann ar materi a dlee etreoberiañ gant an energiezh ma vo eztaolet e berzhioù evit mont da dreuzfurmiñ hag abalamour m'eo an energiezh an abeg pennañ pa ya ar materi da vezañ puzuilhet en e rannigoù bihanañ, ar fizik a zo lakaet alies evel ar skiant diazezel.
Ar fizik a bled gant ar materi e meur a doareoù ha meur a endro abaoe an isrannigoù-kalonenn a ya d'ober ar materi (cf. fizik ar rannigoù) beteg holl emzalc'h an Hollved materiel (cf. : kosmologiezh).
Meur a berzhioù a studier er fizik a zo perzhioù an holl sistemoù materiel, peurvirerezh an energiezh, da skouer. Ar perzhioù-se a vez anvet lezennoù ar Fizik alies.
Ar fizik a zo liammet gant teoriennoù ar matematik pa teoriennoù ar fizik a vez eztaolet ingal dindan stumm daveadurioù matematikel ha matematik ar fizik a vez graet a zo kemplesoc'h eget re ar skiantoù all.
An diforc'h etre ar matematik hag ar fizik a zeu eus hini o zachennoù : ar bed materiel evit hemañ ha patromoù difetis evit ar re-se. Koulskoude n'eo ken splann an diforch pa 'z eus un dachenn etrezo hag e vez anvet ar fizik matematikel o tennañ da dispakañ ar frammoù matematikel a gaver dindan an teoriennoù fizikel.
Fizik teorikel ha fizik arnodel
E keñver ar skiantoù all e kaver un diforc'h pa weler eo kustum rannñ ar fizik etre ar fizik teorikel hag ar Fizik arnodel. Er 20vet kantved, an darn vuiañ eus ar fizikerien o deus en em arbennikaet pe e fizik teorikel pe e fizik arnodel.
Diorreet war hentoù disheñvel, pep skourr ar fizik a zepend an eil eus egile. An araokadennoù a zeu alies pa arnodourien a lak war wel fenomennoù ha ne c'hell an teoriennoù displegañ anezho. Ma ne vije a arnodoù e c'hellfe ar fizik teorikel mont war hentoù-dall.
Gliptotek München
thumb|Gliptotek München thumb|right|180px| [[Faon Barberini]]
Fizik
Fizik teorikel ha fizik arnodel
Unanennoù ar fizik
Craig y Sger
Craig y Sger (Tusker Rock e saozneg), zo ur garreg e Mor Havren, un 3 km er c'huzh-heol da Aberogwr e Kembre, e kontelezh Pen-y-bont ar Ogwr.
Gliptotek München
Gliptotek München (Glyptothek en alamaneg) zo ur mirdi brudet e München, e Bavaria. E Königsplatz emañ, dirak ar Staatliche Antikensammlungen, ha gantañ e ra un ardremez mirdioù brudet er bed
Fizik
Kelennoù pennañ
Astrofizik
Craig y Sger
Gwelet e vez pa vez izelvor, ha meur a lestr zo bet aet a-benn enni.
Gliptotek München
Savet e voe gant ar roue Loeiz Iañ, pa oa priñs, evit reiñ gwasked d'e zastumadoù kizelladurioù hellazat ha roman. Treset e oa bet gant an tisavour Leo von Klenze en un doare nevezklasel, ha savet etre 1816 ha 1830.
Fizik
Kelennoù pennañ
Steredoniezh
Kosmologiezh
Craig y Sger
Istor
Dont a ra an anv saoznek eus anv ar Viking Tuska, en amzer ma voe trevadennet ar c'hornad gant an Daned.
Fizik
Kelennoù pennañ
Mekanikerezh
Termodinamik
Toullañ an teod
thumb|right
Toullañ an teod zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a-dreuz an teod. Hiziv e vez graet en Europa ha Norzhamerika gant toullgorferien a vicher evit plantañ ur bravig e-barzh: a-wechoù ur varrennig graet diouzh se, a-wechoù ur walennig, bras pe vrasoc'h.
Berroc'h eo maread pareañ an toullgorfadurioù er genoù abalamour d'ar stank m'emañ ar gwazied ennañ a-hervez. Pareañ a ra an teod etre 4 ha 6 sizhunvezh nemetken. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ pe da atizañ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
thumb|left Ar brasañ dañjer a deu eus ar bravig plantet en teod hag a deu da stekiñ ouzh an dent ha da zrailhañ anezhe.
Deuet eo da vezañ ur c'hiz staliañ bravigigoù en teod en Europa hag e Norzhamerika dreist-holl er bloavezhioù 1980.
Relijion
Toullañ an teod a zo bet graet gwechall e meur a sevenadur dre ar bed, peurliesañ evel ur rann eus lidoù relijion, hep gwiskañ bravigoù avat.
1242
Diwar-benn bloavezh 1242 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Toullañ an teod
Relijion
Kignet e veze o zeod gant an Azteked da skouer evit kinnig o gwad da enoriñ an doueed, toullet a-wechoù, met ne veze ket gwisket bravigoù gante.
1242
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1242
Toullañ an teod
Relijion
Toullet e vez o zeod ivez, ha dre abegoù relijiel ivez gant fakired muzulmat hag hindouek, hag ivez gant Henvroiz Aostralia.
1242
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1242
Wisques
Wisques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Alba (Italia)
thumb|left|300px|Gwel eus Alba Alba, pe Alba Pompeia en Henamzer, a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte, en Italia. 40 km zo ac'hano da gêr Torino.
Istor
E Liguria gozh edo Alba Pompeia. Trevadennet e voe gant Pompeius. Bro orin an impalaer Pertinax e oa. Bet eo isprefeti e departamant gall Stura. Enni e voe savet Republik Alba e 1944.
Fournes-en-Weppes
thumb|250px|right|Lec'hiadur Fournes-en-weppes e [[Kanton La Bassée hag en Arondisamant Lille]] Fournes-en-Weppes a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
August Ferdinand Möbius
August(us) Ferdinant Möbius a zo ganet d'ar 7 a viz Du 1790 e Schulpforta (Saks, Alamagn), ha marvet d'ar 24 a viz Here 1868 e Leipzig. Ur matematikour alaman hag un damkanour steredoniel a oa anezhañ.
Anavezet eo dreist-holl evit e zizoloadenn, seizenn Möbius, ur gorread nann-durc'haus daou vent dezhañ, gant ur bord hepken pa vez lakaet en ur spas euklidel 3 ment. Dizoloet e voe ivez d'an hevelep mare gant Johann Benedict Listing.
Möbius e voe an den kentañ da zegas an daveenoù homogenel e geometriezh projektivel. Arabat meskañ treuzfurmadennoù Möbius, talvoudus e geometriezh projektivel, gant an dreuzfurmadenn a zoug e anv eus teorienn an niveroù. Ar fonksion bouezus μ (fonksion μ(n)) ha formulenn amginañ Möbius a zo e-touez e zegasadennoù da deorienn an niveroù.
Diskennad da Martin Luther e oa dre e vamm. thumb|left|200px|Seizenn Möbius
Galv (disheñvelout)
Galv a c'hall bezañ:
An Ignol
Ardamezioù
En glazur, e eizh kanochenn en aour, 3, 2, 2 et 1; e c'hrenngonk en gul karget gant ur c'hleze en argant, beg ouzh kab.
Sturienn : Qui désire n’a repos
Emdroadur ar boblañs
• Andonioù : Cassini hag INSEE
Niver kentael
Niver kentael a reer e matematikoù eus un niver anterin muiel en deus rik daou ranner diforc'h, anterin ha muiel – a zo neuze 1 hag eñ e-unan. Gant an termenadur-se e lezer 1 er-maez pa n'en deus nemet ur ranner anterin muiel. War an tu gin e lavarer ez eo kenaozet an niveroù nann null, anezho liesad daou niver anterin naturel disheñvel diouzh 1. Da skouer ez eo kenaozet 6 = 2 × 3, evel 21 = 3 × 7 pe 7 × 3, met kentael eo 11 peogwir ez eo 1 hag 11 rannerioù nemeto 11. N'eo an niveroù 0 hag 1 na kentael, na kenaozet. Setu amañ da heul an 30 niver kentael kentañ : Hevelep listennoù a c'heller sevel gant hentennoù jediñ diseurt. Abaoe an Henamzer e ouezer ez eus un niver anfin a niveroù kentael. An niver-Mersenne kentael « 243,112,609-1 », a zo bet kavet e 2008, hag a zo tost da 13 milion a sifroù en e skrivad degel, a oa an niver kentael brasañ a anavezed betek ar 7 a viz Genver 2016, pa voe kavet 270 207 281 – 1 ; 22 338 618 sifr zo ret evit e skrivañ.