cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carl Friedrich Gauss
E labourioù skiantel eus ar re wellañ a oa anevezet dija d'e vare. Adalek 1856 e lakaas roue Hannover da engraviñ pezhioù moneiz gant dremm Gauss warno, skrivet war c'horre Mathematicorum Principi (roue ar matematik e latin). Gauss o vezañ embannet ul lodennig hepken eus e zizoloadennoù, ne voe dizoloet e oberenn nemet e 1898 pa voe embannet e gaier prevez.
E vuhez hag e labourioù
Ganet eo Gauss e Braunschweig, e dugelezh Braunschweig (en Alamagn hiriv an deiz) en ur familh paour. Mab nemetañ Gerhard Dietrich ha Dorothea Gauss e oa Johann Carl Friedrich. Dizesk a-walc'h e oa e dud.
Duk Braunschweig a verzhas e varregezhioù hag a roas ur yalc'had dezhañ e 1792 evitañ da genderc'hel e studioù. Kaset e voe e skolaj Carolina betek 1795. Enno e heulias kentelioù ar studier loened Johann Christian Hellwig (1743-1831). D'ar c'houlz-se e savas "hentenn ar c'harrezadoù dister" hag ur c'hinnig da zasparzh an niveroù kentael, kinnig hag a voe prouet gant Jakez Hadamard e 1896.
Tapout a reas Gauss ur skiant bras kenañ e-kerzh e skoliadur, prouiñ a reas c'hoazh eus e du teoremoù pouezus.
Un araokadenn vras a reas Gauss e 1796 pa roas perzhioù kazi holl poligonoù reizh savabl gant ar reolenn hag ar c'helc'hier hepken (Teorem Gauss-Wantzel), en doare-se e klokaas al labour kroget gant matematikourien gresian an henamzer. Ken lorc'hus e oa Gauss o welet an disoc'h ma c'houlennas e vefe garanet ur poligon reizh 17 kostez dezhañ war e vaen bez.
An hini kentañ e voe o prouiñ en un doare splann teorem diazez an algebr. E gwirionez e produas peder frouenn disheñvel a grenn eus an teorem-se a-hed e vuhez, ha sklaeraat a reas kalzig meno an niveroù kompleksel. Degas a reas ivez kalzig a sklerijenn da deorienn an niveroù gant e levr Disquisitiones arithmeticae, embannet e 1801. El levr-se e oa ur pennad fraezh diwar an aritmetik ar c'hoñgruañsoù ha prouenn gentañ diwar lezenn resiprokelelezh karrezadek (kwadratek).
E 1809 e embannas Gauss ur pennlabour diwar fiñv korfoù an egor hag a implije hentenn ar c'harrezadoù dister, un doare d'ober implijet hiriv an deiz en holl skiantoù evit bihanaat pouez ur fazi muzuliañ. Gouest e oa da brouiñ an hentenn dre hipotezenniñ e oa reoliek ar fazioù. Diskrivet e voe an hentenn abretoc'h gant Adrien-Marie Legendre e 1805, padal Gauss a lavaras hen implije abaoe 1795.
Dizoleiñ a reas Gauss ar pezh a oa tu d'ober gant ar geometriezh nann euklidel, met ne embannas morse e labour.
E 1831, o kenlabourat gant Wilhelm Weber, ez ejont war-raok e magnetegezh. O labour a voe orin lezennoù Kirchhoff e tredan ha kas a reas da grouidigezh an telegraf kentañ. Gauss eo ivez a voe saver div diwar peder kevatalenn Maxwell, un deorienn ledan eus an elektromagnetegezh. Lezenn Gauss diwar ar parkoù tredanek a lavar e krou ur c'harg elektrek ur park tredanek enep. E lezenn diwar ar parkoù magnetek enep a lavar ez eo kevatal o sammad da 0, da lavaret eo n'ez eus unpolegezh ebet e magnetegezh. Al linennoù park a zo serr dre ret neuze.
Daoust ma n'eo morse bet Gauss o kelenn matematik, rak heg ' oa dezhañ kelenn, ez eus deuet un nebeud studierien dezhañ da vezañ matematikourien levezonus, en o zouez Richard Dedekind ha Bernhard Riemann.
Devot kenañ ha mirour e oa Gauss. Skoazellañ a reas ar vonarkiezh hag enebiñ a reas ouzh Napoleon, gwelet evel un dispac'hour. Ral a wech e kenlabouras Gauss gant matematikourien all, gwelet ' veze 'vel un den ne oa ket tomm ouzh an dud.
Mervel a reas Gauss e Göttingen (Rouantelezh Hannover) e 1855. Douaret e voe e bered Albanifriedhof. Etre 1989 betek 2001 e oa e zremm hag ur grommenn war ar bilhedoù 10 mark alaman.
E familh
C'hwec'h bugel en doe Gauss, tri gant pep gwreg. Gant Johnanna Osthoff (1780-1809) en doe: Joseph (1806-1873), Wilhelmina (1808-1846) ha Loeiz (1809-1810). E touez e holl vugale, ne oa nemet Wilhelmina a seblante kaout e zonezon, siwazh mervel a reas hi yaouank. Gant Minna Waldeck en doe: Eugene (1811-1896), Wilhelm (1813-1879) ha Therese (1816-1864). Eugene a zivroas e 1832 betek ar SUA, er Missouri, da heul un disemglev gant e dad. Diwezhatoc'h e teuas ivez Wilhelm d'en em staliañ er Missouri, kregiñ reas 'vel labourer douar, da heul e teuas pinvidik o werzhañ botoù. Chom a reas Therese gant he zad betek marv hemañ hag e euredas war-lerc'h.
Personelezh
Gauss a oa peurvader hag ul labourer efedus. Hervez Isaac Asimov, un den a oa deuet da baouez anezhañ en ur skoulmad evit lâret dezhañ e oa e wreg o vervel, respontet en defe "Lar dezhi gortoz betek ma 'm befe echuet". An anekdotenn-se a zo tabutet el levr Gauss, Titan of Science gant G. Waldo Dunnington lec'h m'eo lâret ez eo un istor ijinet. N'eo Gauss morse bet ur skrivagner hag a embanne kalz, o nac'hañ embann ul labour ha ne oa ket peurvat evitañ pe diglok. E gazetenn a ziskouez en doa graet meur a zizoloadenn war ar matematik, bloavezhioù pe degadoù a vloavezhioù a-raok ma vijent embannet gant e geneiled. Istorour ar matematik Eric Temple Bell a lavar ma 'n ije embannet Gauss e labourioù d'ar mare ma zizoloe anezho en dija lakaet da c'hounit 50 vloaz d'ar matematik.
Taouarc'h
Taouarc'h, pe keuneud-douar, a vez graet eus an danvez a deu diwar geot brein en douaroù gleb, pe glebiennoù, a vez graet taouarc'hegi anezho.
Blaz an taouarc'h
Gant taouarc'h e vez sec'het an heiz a yelo d'ober wiski e kornioù zo eus Bro-Skos, en Inizi Gall. N'eo ket blaz an taouarc'h, met blaz ar moged diwar tan taouarc'h a vez kavet war un toullad wiskioù eus an inizi, an Talisker (eus Skye) pe Laphroaig, eus Islay da skouer.
Ronan & Erwan Bouroullec
Un daouad dizainerien eo ar vreudeur Ronan Bouroullec (Kemper, 1971) hag Erwan Bouroullec (Kemper, 1976). Kenlabourat a reont abaoe 1999. Buan int deuet da vezañ brudet ha savet o deus oberennoù evit embannerien dizagn evel Vitra, Kartell, Kreo, Cappellini, Ligne Roset...
Oberennoù
Erwan a lavar ez eo o stil « eeun a-ratozh-kaer, gant un tamm bihan a fent ». Levezonet int bet gant labour Jasper Morrison hag a lavar ez eo o labour « poellek ha reizh, speredek ha barzhoniel». Michèle Champenois a gav dezhi e kaver levezonioù liesseurt en o labour : levezon Norzheuropa, an implij modulennoù hag elfennoù da strollañ a-benn aozañ tachadoù damzigor.
« A-viskoazh hon eus soñjet e c'halle ar pezhioù-arrebeuri sikour da aozañ an tachadoù » a lavaras Erwan. Kement-se a weler splann en o c'hrdouidigezhioù evel ar gwele-kloz, hag a denn d'ur gabanenn ma c'haller kousket enni pe c'hoazh er gourvezvank Alcove (Vitra), ma c'haller implijout ar c'hein anezhañ da aozañ an tachad. Hag ivez er speurennoù skañv savet ganto, a c'haller sevel dre lakaat asambles tammoù diazez : ar modulennoù Brick (Kreo) ha Cloud (Cappelini) a zo estajenrennoù ha speurennoù war un dro, ar modulennoù Algues (Vitra) ha North Tiles (Kvadrat) a c'haller implijout da sevel speurennoù dantelezhet skañv.
Vincenzo Castaldi
Vincenzo Castaldi a zo bet ganet d'an 15 a viz Mae 1916 e Marradi (Italia) ha marvet d'an 6 a viz Genver 1970 e Firenze (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Ronan & Erwan Bouroullec
Oberennoù
Ronan & Erwan Bouroullec o deus bet ar Priz Finn Juhl e Danmark hag o oberennoù a c'haller gwelout e meur a virdi evel ar MoMA pe ar Greizenn Pompidou.
Vincenzo Castaldi
E 1936 e voe anvet Mestr gant an FSI (Kevre Italian an Echedoù) hag e 1950 Mestr Etrebroadel gant ar FIDE (Kevre Etrebroadel An Echedoù).
Vincenzo Castaldi a voe Kampion Italia er c’hoari pellechedoù e 1956.
Gwiskri
Gwiskri a zo ur gumun eus kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.
Vincenzo Castaldi
Div bartienn
Chomet eo brudet an div bartienn-mañ, bet gounezet gant Vincenzo Castaldi:
Gwiskri
Douaroniezh
War lez ar Stêr-Laeron emañ ar gumun.
Vincenzo Castaldi
Div bartienn
1.e4 e5
Gwiskri
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Vincenzo Castaldi
Div bartienn
2.Mf3 d6
Gwiskri
Emsavadeg ar Bonedoù ruz:
Vincenzo Castaldi
Div bartienn
3.d4 Mf6
Gwiskri
Bez ar C'hommonwealth e bered Gwiskri
thumb|Bez al Letanant de Carville, ar Serjant Miodon hag ar Major Ogden-Smith Lazhet e voe ar Major Colin Ogden-Smith hag ar Serjant Miodon gant an Alamaned e Kerien d'an 29 a viz Gouere 1944. Gloazet e voe al letanant de Carville e-pad emgannoù dieubiñ Rosporden; mervel a reas e Kemper d'ar 7 a viz Eost 1944.
Vincenzo Castaldi
Div bartienn
4.Mc3 Mbd7
5.Me2 Me7
6.0-0 h6
7.b3 c6
8.Mb2 Dc7
9.Dd2 g5
10.Tfd1 Mf8
11.dxe5 dxe5
12.Mxe5 Fe6
13.Mb5 Db8
14.Da5 Fd8?
15.Txd8+ Qxd8
1.e4 e6
2.d4 d5
3.Mc3 Mf6
4.Fg5 Fb4
5.e5 h6
6.Fd2 Fxc3
7.bxc3 Me4
8.Dg4 g6
9.h4 c5
10.Fd3 Mxd2
11.Rxd2 Mc6
12.Th3 cxd4
14.Mf3 Fd7
15.Thh1 O-O-O
16.Thb1 Da5+
17.Re2 f5
19.Th1 g5
20.hxg5 hxg5
21.Dxg5 Thg8
22.De3 f4
23.Dd2 Mxd4+
24.Mxd4 Dxd4
25.Tab1 Txg2
27.Tb4 Txf2+
28.Dxf2 Dxb4
30.Re2 Te3+
31.Rd1 Rc7
32.Fe2 Db1+
33.Rd2 Txe2+
34.Rxe2 Dxh1
35.Da5+ b6
36.Da7+ Rd8
37.Dxb6+ Re8
38.Db8+ Rf7
39.Dc7 De4+
40.Rd1 Da4
41.Dd8 Rg6
42.Df6+ Rh5
43.Df7+ Rg4
44.Dg6+ Rh4
45.Dh6+ Rg3
46.Dg5+ Rf2
47.Dh4+ Re3
48.De1+ Rd4 0-1
Dinamit
An dinamit zo un danvez-tarzh fardet diwar nitroglikerin. Ijinet e oa bet gant ar c'himiour hag ijinour svedat Alfred Nobel e Geesthacht, ha breouataet e 1867. Buan e oa deuet da vezañ implijet dre ar bed a-bezh dre ma oa kalz izeloc'h dañjerioù e implij evit na oa re an nitroglikerin dourennek pe ar poultr-kanol zoken.
Gerdarzh
Eus ar ger gresianek δυναμις (dunamis), a dalv kement ha "galloud" ma oa bet ouzhpennet al lostger svedek '-it' outañ.
Istor
An nitroglikerin a oa bet krouet ha gwerzhet gant embregerezh Alfred Nobel dindan e stumm dourennek. Met ken dañjerus e oa ma oa bet difennet buan-buan ober gantañ en Europa. E 1866 e kavas Alfred Nobel an doare d'e veskañ gant Kieselguhrs (poultrenn Diatomées) ha d'e stummañ e bizhierigoù lakaet e-barzh paper. D'ar 25 a viz Du 1867 e varilhas Alfred Nobel ur breou diwar-benn e gavadenn.
E gwirionez e c'heller meskañ dourenn an nitroglikerin gant elfennoù all evel ar silikiom, ar soufr, an nitrat sodiom pe reoù all.
Dre e vreou e c'hounezas Alfred Nobel arc'hant forzh pegement, ar pezh a voe gouestlet d'ar priz Nobel da c'houde. Mirout a rae spis e zizoloadenn diouzh an dud a klaske laerezh formulenn an dinamit dioutañ dre glask ober unan beuzheñvel.
Bizhier dinamit
An dinamit a gaver e stumm bizhier 25 cm o hirder ha 3 cm o zreuzkiz, met kargelloù 5cm o zreuskiz hag 1 kg o fouez eo a vez implijet an aliesañ. Kalz nebeutoc’h a riskl zo gant bizhier eget gant an nitroglikerin pe ar poultr-kanol, rak ar bizhier ne darzhont nemet dre vroud un tarzher.
Gant an amzer pe an endro e c’hell bezañ skarzhet kuit an nitroglikerin diouzh ar vazh hag neuze dont da vezañ dañjerus, setu perak ne vez mui implijet war ar chanterioù hiziv an deiz.
An implijoù
Domanioù pennañ implijoù an dinamit a zo bet ar saverezh, ar c’horvoerezh kailh hag an dismantrerezh. E-pad ar greanteladur, un ezhomm bras a danvezhioù tarzh evit ar mengleuzerezh pe evit ar saverezh riboulioù ‘zo bet. Hogen,danvezioù-tarzh nevez ha teknikoù all o deus kemeret plas an dinamit. Abaoe pell n’eo ket mui kenwerzhet.
Implijet eo bet ivez an dinamit er brezelioù-kuzh pe get.
Implijet eo ivez an dinamit evit tabutoù (?) armet. Torfedourien 'zo a zo bet harpet gant ar c’hoant digeriñ kofroù-kreñv, dre ar c’hoant-se int deuet a-benn da dennañ nitroglikerin diouzh bazhennoù dinamit o lakaat anezho da virviñ.
Implijet eo bet an dinamit e-pad pell gant ar speleogourien evit pratikañ distankañ korzennoù pe touligoù nann-treantus gant an den. Tamm-ha-tamm, ar pleustr ‘zo aet war-zu danvezioù-tarzh dedennusoc’h e-keñver ar buisañs hag ar volum.
Dañjerioù
Evel forzh peseurt danvez tarzh ez eo dañjerus implij an dinamit. Dañjerus eo kement pa e implijer pe pa vez savet en uzinoù. Gwallzarvoudoù lies a oa bet e-pad ar sevel, an implij pe an dezougen. Ouzhpenn-se ret e eo bezañ arbennik mat evit gouzout resis pet danvez tarzh dinamit a vez ezhomm hervez an darzhadenn gortozet. Ma vez lakaet re e vez marvus an efedoù.
Fléchin
Fléchin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Fonadur
Gwezhall e kredjod e oa ar fonadur kevatal da live stennadur an troc'h-avel liammet strizh ouzh mouezhiadur ur fonenn. Bremañ, avat, a-drugarez d'an teknologiezhioù nevez e ouzer eo kalz luzietoc'h ar fonadur e meur a yezh komzet dre ar bed hag implijet e vez meur a elfenn fonadur all ouzhpenn an troc'h-avel evit produiñ meur a zoare fonadur fonemek disheñvel.
Mouezhiadur
(Gwelit ar pennañ pennañ: "Mouezhiadur")
Mouezhiet e vez ur son pa vez lakaet da daravat kerden ar vouezh gant red an aer o tont eus ar skevent. Pa vez laosk kerden ar vouezh ne daravont ket pa dremen an aer dreze ha divouezh e vez ar son neuze.
Mouezhiet pe divouezh e c'hell bezañ ar c'hensonennoù ha tra ma c'hell bezañ divouezh ar vogalennoù ivez e vezont mouezhiet peurliesañ.
Fonadur ha stad an troc'h-avel
thumb|An troc'ha-vel o tigeriñ tamm-ha-tamm Pa vez peurlaosk kerden ar vouezh e c'hell redek an aer hep o lakaat da daravat ha neuze e vez produet ar fonadur divouezh implijet stank gant ar c'hensonennoù dre serriñ.
Pa vez peurserret an troc'h-avel e vez stanket red an aer da vat gant kerden ar vouezh evit produiñ sonennoù evel an taol troc'h-avel.
Etre digeriñ ha serriñ da vat ez eus ul live digoradur ma vez produet un taravadur leun anvet "mouezh plaen (saoz. modal voice) hag hennezh eo an doare fonadur kavet an aliesañ e yezhoù ar bed evit distagañ an dassonennoù.
Liveoù digoradur kentetre zo ivez avat hag a vez implijet gant yezhoù zo evit produiñ doareoù fonadur all.
E goudjarateg da skouer e kaver vogalennoù gante un doare fonadur damlaosk anvet mouezh sourrus hag e burmeg e kaver vogalennoù gante un doare fonadur damstegn anvet mouezh wigourus.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez implijet sinoù diakritek ispisial skrivet dindan bep o arouezennoù pennañ evit merkañ an doareoù fonadur-mañ: un umlaut evit merkañ ar vouezh sourrus hag un dildenn evit merkañ ar vouezh wigourus.
E rannyezh Jalapa ar mazatekeg e tiforc'her etre doare fonadur fonemek disheñvel, enebet an eil re ouzh ar re all:
E shanghaieg e kaver kensonennoù laosk o fonadur enebet ouzh kensonennoù tenuis hag ivez ouzh kensonennoù c'hwezhet.
Setu ur gensonenn gevig dre serriñ gant ar seizh doare fonadur disheñvel hervez digoradur an troc'h-avel:
Fonadur hepmuiken
Disheñvel eo emzalc'h fonologel hag istorel ar c'hensonennoù troc'h-avel diouzh hin ar c'hensonennoù all dre ma n'o deus na doare distagañ na lec'h distagañ ebet estreget stad an troc'h-avel, da lavarout eo:
Deskrivet eo bet a-wezhioù ar fonennoù-mañ evel fonadurioù hepmuiken kentoc'h evit kensonennoù.
Rezioù
E yezhoù zo, ar mazatekeg en o zouez, emañ distag an tonennoù diouzh an doareoù fonadur implijet gant ar yezh-se. E meur a yezh all avat, ar burmeg en o zouez, e vez implijet doareoù fonadur a-gevret gant tonennoù en ur reizhiad unvan, da lavarout eo emañ stag un donenn ouzh un doare fonadur resis evel e burmeg. Graet e vez "rezioù" ouzh ar c'hevreadoù-se enne un donenn hag un doare fonadur resis war un dro.
Fonadurioù dreist d'an troc'h-avel
N'eo ket ken pell ma'z eo bet anavezet ar fed ma c'hell bezañ produet doareoù fonadur all el larinks a-bezh :
Bez' e vez implijet gant yezhoù ar bed d'an nebeutañ daou zoare fonadur produet dre gemmañ al larinks a-bezh:
Da skouer, gant rannyezh borek an dinkaeg e vez enebet vogalennoù distaget gant ar vouezh plaen, ar vouezh sourrus, ar vouezh kleuz, hag ar vouezh c'harv ouzhpenn teir zonenn, da skouer:
Treuzskrivadurioù ad hoc: mouezh kleuz;  mouezh c'harv
Bloavezhioù 1800
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1800
Yoran Embanner
Un ti-embann brezhonek ha gallek eo Yoran Embanner savet e 2001 gant Yoran Delacour e Fouenant pa'z eas kuit eus Coop Breizh. Alan Le Cloarec a erlec'hias outañ e 2022 goude ma'z eas war e leve.
Mont en-dro
Pa voe Philippe Delacour, en doa dibabet al lesanv "Yoran Delacour", skarzhet eus renerezh an embann e Coop Breizh e 2002 e tivizas kenderc'hel gant en embannerezh war an temoù a blije dezhañ, Breizh hag ar broioù minoraelet. Staliañ a reas sez en e di, e Fouenant hag e lakaas e wreg hag e vab da harpañ anezhañ evit al labour melestradurel. Hag eñ a orin eus Pikardi en doa desket ar brezhoneg.
Geriadurioù godell
Daou seurt geriadurig a vez kinniget.
Levrioù politikel hag istorel
Ur reteradur politikel zo bet roet d'ar politikerezh-embann gant Yoran Delacour, hag gwelout a reer e dech da bourvez anaoudegezhioù hag arguzennoù da zifennerien ar pobloù minoraelet. Ur savboent dibar ha n'eo ket hini mistri ar Stad ma 'z int endalc'het zo gant pennoù ar pobloù hep Stad. Meur a levr a zo e ditl Le point de vue de... (Savboent + anv ar bobl).
Levrioù politikel rik a zo ivez diwar-benn ar stourmoù e Breizh (FLB, UDB, ekologourien, geriadur buhezskridoù tud an Emsav...) ha, n'eus ket pell, levrioù diwar-benn damkanioù politikel evit skoriñ an Emsav vrezhon (levrioù Alan Le Cloarec).
Timbroù Sina - Burevioù saoz
right|130px|thumb|Timbr Hong-Kong soulgarget - 1917
A-drugarez da feur-emglev Nanking sinet d’an 29 a viz Eost 1842 ez eo aotreet ar Rouantelezh Unanet da zigeriñ 5 burev-post adalek ar 16 a viz Ebrel 1844 e porzhioù zo a Sina. Ur pemp bennak all a vo digor diwezhatoc’h.
Roll ar c'herioù :
Timbroù-post Hong-Kong zo implijet eno adalek 1862, met goude ar 1añ a viz Genver 1917 ez eo dreistmoullet "CHINA" timbroù Hong-Kong. 16 timbr a ra d’ober ar rummad kentañ a sav eus 1 c'hentim da 10 dollar. Un eil rummad a zek timbr a vo dreistmoullet e 1922. An holl vurevioù zo serret d’an 30 a viz Du 1922.
Gwelet : Timbroù Hong Kong
Chem
Chem pe chemet a vez lavaret eus ampartiz un den d'ober un dra bennak, un tamm labour bennak, ha n'eo ket gouest an holl d'ober. Diouzh ar c'hiz eo gant tud zo ober gant an droienn saoznek know-how.
Ar chemet n'eo ket un anaoudegezh kement-se, met gouzout an tu da zibunañ pe diskoulmañ ur gudenn, pe da gas da benn ul labour.
Go
Go zo
Schtroumpfed
right|thumb|Ur schtroumpf Troioù-kaer ar Schtroumpfed a zo ur rummad bannoù-treset belgiat gant an tresour Pierre Culliford (Peyo e anv-treser). Kontañ a ra istor ur bobl faltaziek tudennigoù bihan glas, a vev en ur gêriadennig kollet en ul lec'h bennak en Europa.
Donedigezh ar ger "Schtroumpf"
Hervez kont, ar ger a vefe bet distaget e-kerzh ur pred m'en defe Peyo goulennet digant Franquin reiñ holen dezhañ evel-mañ : "(« passe-moi le... Schtroumpf ! »)" ha kendalc'het ar gaozeadenn ganto er yezh "schtroumpf". Ret eo gouzout e vez distaget schtroumpf evel en alamaneg : strumpf. Talvezout a ra "loer". E saozneg e vez graet gant "smurf". E brezhoneg e oa bet graet gant "schtroumpf", evel er yezh orin, en daou albom troet hag embannet gant Bzh5.
Gwelet evit ar wech kentañ
Diskouezet e oa bet Schtroumpfed evit ar wech kentañ e 1958 el levr bannoù-treset Johan et Pirlouit, "La flûte à six schtroumpfs". Ken plijet ma oa bet al lennerien, amzer goude, Ar Schtroumpf Meur hag e bobl holl heñvel a veze gwelet muioc'h-mui ha deuet e oa an tudennoù da vezañ puilhoc'h, gant donedigezh Schtroumpf e Lunedoù, ar Schtroumpf farser, ar Schtroumpf kreñv...
Doare tro ar bed evit ar Schtroumpfed
E-keñver o denheñvelegezh ober gant ul lezenn dre zek evit ar Schtroumpfed. Dek gwezh bihanoc'h int, met bevañ a reont dek gwezh koshoc'h. "Genel" a ra ar Schtroumpfed e-kerzh an noz pa vez al Loar leun ha glas. Degaset e vez ar re nevez ganet gant ur c'hwibon. Ar Schroumpfez ha Sasette (an div blac'h schtroumpf nemete e bed Peyo) zo bet ganet en un doare ispisial rak krouet int bet gant Gargamel.
Ar sorser Gargamel hag e gazh Azrael eo daou enebour pennañ ar Schtroumpfed. Gargamel en deus c'hoant da implij ar Schtroumpfed evit krouiñ maen ar furien. Azrael, eñ, a garfe debriñ anezho.
Boued muiañ-karet ar Schtroumpfed eo ar salsaparella (plant dezhe delioù bras — evit ur schtroumpf d'an nebeutañ). Bevañ a reont e tiez stumm kebell-touseg dezhe.
N'eus ket a lezennoù skrivet evit ren buhez ar Schtroumpfed, talvoudoù moral ha doujañs nemetken. Gwezhioù zo e klaskont lakaat e pleustr doareoù bevañ tost da re an dud, met atav e sav kudennoù, hag adkouezhañ a reont war o zreid dre ma welont eo gwelloc'h dezho bevañ hep seurt reolennoù.
Yezh ar Schtroumpfed
Ar schtroumpf eg eo yezh ar Schtroumpfed. Disheñvel eo doare kaozeal gant "Schtroumpfed an Norzh" ha "Schtroumpfed ar Su". Ar re-se a lâr, evit "tire-bouchon", "schtroumpf-bouchon" hag ar re all, "tire-bouschtroumpf". Met ar gudenn a c'hoarvez nemet en un nebeud degouezhioù ; mod-all e vez cheñchet ar verboù da "schtroumpfañ" hag an anvioù da "schtroumpf(où)".
Un nebeud Schtroumpfed
Ar Schtroumpf Meur, Schtroumpf e Lunedoù, ar Schtroumpf Gnap Gnap, ar Schtroumpf Nij, ar Schtroumpf Strak, ar Schtroumpf Chaker, ar Schtroumpf Kreñv, ar schtroumpf Farser, ar Schtroumpf Lipous, ar Schtroumpf Lezirek, ar Schtroumpf Sonour, ar Schtroumpfez, ar Schtroumpf Peizant...
Kore (loarenn)
Kore (S/2003 J 14 a oa hec'h anv da c'hortoz) a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Pasiphae, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 22,8 ha 24.1 milion a gilometradoù gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Beauvechain
Beauvechain (en izelvroeg: Bevekom, e walloneg: Bôvetchén) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Kanton Roubaix-Norzh
Kanton Roubaix-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Roubaix-Norzh a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
Bloavezhioù 1790
Ijinadennoù, kavadennoù, Degasadennoù
Roll ijinadennoù an XVIIIvet kantved
Dieter Nisipeanu
thumb|Dieter Nisipeanu Liviu Dieter Nisipeanu a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Eost 1976 e Braşov (Roumania).
Mestrc'hoarier echedoù roumanian eo.
Kampion Europa eo bet e 2005 e Varsovia.
E miz Genver 2006, e renk Elo (FIDE) a oa 2693.
Arallrevelezh
Un identelezh (pe stad-den) revel eo an arallrevelezh o tennañ d'un den hag a en em sant dedennet ez-reizhel ha/pe ez-karantezel gant tud eus ar rev disheñvel diouzh e/hec'h hini. Un doare unrevelezh an hini o neuze.
En un doare ledan ez eo hennezh identelezh revel an darn vrasañ eus an dud dre ar bed. Mar seller pishoc'h avat, o tiskontañ an holl dud hag a lârfe int arallrevel met o devez pratikoù reizhel gant tud eus an hevelep rev ur wezh dre vare e tiskenn kalz an niver a dud hag a vefe arallrevel da vat.
Bourc'hnevez-Raez
Bourc'hnevez-Raez (Bourgneuf-en-Retz e galleg) a oa ur gumun eus Bro-Raez, e kreisteiz Bro-Naoned, e kanton Machikoul e Liger-Atlantel, e kreisteiz Breizh.
Kanton Roubaix-Kornôg
Kanton Roubaix-Kornôg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Roubaix-Kornôg a yae 3 c'humun d'ober anezhañ:
Droog Design
thumb|250px|Komodenn Chest of Drawers Droog Design a zo ur strollad dizagnourien izelvroat bet aozet e 1993 ha savet ez-ofisiel e 1994 gant Gijs Bakker ha Renny Ramakers. Pezhioù-arrebeuri ha pezhioù-savouriezh a vez savet ganto. Unan eus krouerien ar strollad a lavar e reont «dizagn en ur gendestenn », hag e-touez perzhioù heverk ar strollad emañ ar fent, an adimplij dafar hag an nevezinti.
A-drugarez da Droog Design ez eus bet brudet dizagnourien evel Marcel Wanders, Hella Jongerius, Tejo Remy, Richard Hutten ha Jurgen Bey.
Gl 628
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Verner von Heidenstam
Carl Gustaf Verner von Heidenstam a zo ur skrivagner svedek en deus tapet Priz Nobel al lennegezh e 1916. Ganet eo bet d’ar 6 a viz Gouere 1859 e Olshammar (Sveden) en ur familh a orin eus Alamagn ha marvet eo d’an 20 a viz Mae 1940 e Stockholm. Ezel e voe eus Akademiezh Sveden adalek 1912.
War-dro 1895 ez eas da Rusia ha da Durkia ha goude-se e talc'has da reiñ meuleudioù da harozed Sveden ha skrivañ a reas romantoù istorel evel Karolinerna. Anavezet eo dreist-holl evit e varzhonegoù.
Conteville-en-Ternois
Conteville-en-Ternois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Friederike Dorothea von Baden
250px|thumb|Friederike Dorothea von Baden.
Friederike Dorothea Baden, pe Friederike Dorothea von Baden en alamaneg (1781-1826), a oa ur briñsez alaman deuet da vezañ rouanez Sveden ha Finland, eus 1797 da 1809.
He buhez
Ganet e oa e Karlsruhe d'an 12 a viz Meurzh 1781. Merc'h e oa da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt, ha c'hoar da Luise Augusta von Baden, pried d'an tsar Alesant Iañ Rusia.
Eurediñ a reas d'an 31 a viz Here 1797, e Stockholm, da Gustav IV Adolf, roue Sveden ha Finland. Aozet e oa bet an eured gant he fried, dre ma oa c'hoar da impalaerez Rusia, peogwir e kave dezhañ e oa un doare emglev gant Rusia, petra bennak ma en devoa nac'het dimeziñ a-raok d'an dugez-veur Alexandra Pavlovna Rusia na falveze ket dezhi kemmañ he relijion, ha d'an dugez Louise-Charlotte von Mecklemburg-Schwerin, ha ne oa ket gwall vrav, hervez a oa bet kontet dezhañ.
Kontet eo ar priedoù da vezañ bet evurus an eil gant egile. Met ne oa-hi ket troet kement hag he fried gant ar c'hoari daou. Eñ a blije dezhañ chom e kambr e wreg da c'hoari koukoug ganti, hag ur wech o doa ranket kannaded ar Breujoù mont d'e zirenkañ p'edo e-kreiz un abadenn ken o devoa pedet anezhañ da vont da welout e serc'h gant aon e skuizhje yec'hed ar rouanez.
Displijet-bras e oa bet ar rouanez gant doareoù laosk lez Sveden, ha lavarout a reas d'he ziegezh nevez e oa souezhet o welout e oa «  ur serc'h da bep hini  » hag o klevout e oa troet he c'hoar-gaer, an dugez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp, gant merc'hed koulz ha gant gwazed.
<!--
Quand une pièce frivole de la reine a été jouée à l'Opéra par une troupe de théâtre français, le roi impose la clôture de la Royal Swedish Opera en 1806 (même si officiellement c'est en raison des coûts), elle est restée fermée jusqu'en 1809.
Après la naissance de son fils en 1799, elle est devenue plus à l'aise dans sa position de reine. En 1800, elle a été couronnée à Norrköping.
En 1807, pendant la guerre avec la France, Frédérique a essayé d’intervenir politiquement. Sa sœur, l'impératrice de Russie, lui a adressé une lettre par l'intermédiaire de leur mère, demandant qu’elle utilise son influence de conseillère auprès du roi afin de faire la paix avec la France. Ce qui a provoqué un conflit entre le roi et la reine.
Elle a été déchue de son rang en 1809 suite à l’abdication de Gustave, elle et ses enfants sont gardés à Haga. Lors de son assignation à résidence, elle a reçu plus de sympathie pour elle que sur l’ensemble de son règne pour son comportement digne. Certainement grâce à l’intervention de la nouvelle reine, Hedvig Elizabeth Charlotte, elle a pu être réunie avec son mari après le couronnement du nouveau roi.
Il lui a été proposé, au vu de la "noblesse de ses sentiments", de devenir la régente pour son fils mineur. Mais elle a refusé car elle souhaitait partager l’exil de son mari et de ses enfants. La famille s'installe à Baden, mais son mari ne tient pas en place. Elle-même a refusé les rapports sexuels car elle « ne souhaite pas donner naissance en exil. » Elle tient aussi à vivre une vie de style royal, alors qu'il préfère une vie plus simple : une vie de famille. Ils ont divorcé en 1812. Après le divorce, elle place ses enfants, dans le cadre d'une mise sous tutelle, auprès de leur oncle, le tsar Alexandre Ier de Russie.
D'ar 25 a viz Gwengolo 1826 e varvas e Lausanne d'une maladie cardiaque. Elle est enterrée à Pforzheim en Allemagne.
He bugale
Pemp bugel he doe :
Dizimeziñ
Dizimeziñ a reas e 1812.
Marcel Wanders
E vuhez
Wanders a voe diplomet e skol-arzoù Arnhem e 1988. Etre 1990 ha 1992 e labouras e Landmark Design & Consultancy, unan eus studioioù dizagn pouezusañ an Izelvroioù. E 1992 e voe e-touez pevar c'hrouer  WAAC's Design & Consultancies, hag a zeuas buan da vezañ unan eus studioioù dizagn brudetañ an Izelvroioù. Labourat a reas evel dizagnour dizalc'h, ha brudet e teuas da vezañ pa savas ar gador Knotted Chair hag a voe produet gant ar strollad dizagnourien izelvroat Droog Design e 1996.
E 2000 e krouas Wanders an embregerezh Moooi, ma vez savet oberennoù dibar ha fentus war un dro.
E oberenn
Oberennoù Marcel Wanders a gaver e meur a virdi evel ar MoMA pe er SFMOMA, Museum Boijmans Van Beuningen (Rotterdam) pe c'hoazh er Stedelijk Museum en Amsterdam.
Nǚshū
An nushu (e sinaeg : 女書/女书 nǚshū, « skritur ar merc’hed ») a oa ur yezh implijet hepken gant ar merc’hed e kontelezh Jiangyong, er rannvro Hunan e Sina. Ar yezh-mañ a zo aet da get gant Yang Huanyi, plac’h diwezhañ a rae ganti, marvet d’an 20 a viz Gwengolo 2005.
Yezh an endon
Ar yezh nushu a zo anezhi ur yezh bet ijinet 400 bloaz zo gant ar merc’hed ha ne oa nemet ar merc’hed a rae ganti. N’he deus tra ebet da welet gant ar sinaeg. Pal ar yezh-mañ a oa kaozeal etre merc’hed eus o santimentoù, o sekredoù, kuit da vezañ komprenet gant ar baotred. Ne chom kazi skrid ebet skrivet e nushu. Pep dornskrid a veze devet pe douaret asambles gant he aozerez. Dielloù a gaver memestra er rannvro emrenn Guangxi, e su Sina. Skerboù, seier, avelerioù gant arouezennoù nushu brodet warno a zo bet kavet. Ur geriadur nushu 1800 arouezenn ennañ a zo bet embannet nevez zo koulskoude gant Zhou Shuoyi, paotr kentañ en deus desket un tamm nushu.
1007
Diwar-benn bloavezh 1007 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1007
Krank glas
Ar c'hrank glas (Carcinus maenas) a zo ur c'hresteneg a-orin eus biz ar meurvor Atlantel hag aloubet gantañ ul lodenn vat eus morioù ar bed.
1007
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1007
Golvan-ar-maezioù
Ar golvan-ar-maezioù a zo un evn bihan, Passer montanus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Mentet eo golvan-ar-maezioù war-dro 14 cm. N'eus ket a ziforc'h etre plu ar par hag hini ar barez. Un tarchad du a weler war ar jod wenn. Gell-kistin eo liv e gabell. Nijal a ra buan-tre.
Neizhiañ a ra e miz Ebrel ha Mae, betek miz Mezheven. Sevel a ra e neizh e toull ur wezenn, en ur c'hleuz. Asantiñ a ra ober gant ur c'hasedig-neizh. A-wechoù e kaver un drevadenn neizhioù. Aozañ a ra un neizh laosk ha diskempenn gant geot, kolo, delioù, man ha pluñv. Betek c'hwec'h vi a gaver en un neizhiad.
Boued
Had hag amprevaned a bep seurt.
Annez
Labous ar maezioù eo. Ne zeu ket ken tost d'an dud na d'an tiez hag ar golvan tiez. Chom a ra er c'hoadoù ha gwerjeoù, el liorzhoù, en alezioù, hag all.
Erik Axel Karlfeldt
Erik Axel Karlfeldt, ur barzh svedek anezhañ, a oa e anv gwir Erik Axel Eriksson. Ganet e oa bet d’an 20 a viz Gouere 1864 ha marvet e oa d’an 8 a viz Ebrel 1931.
Ganet e oa bet e Fölkarna. Goude studioù en Uppsala e labouras evel mestr-skol hag evel levraoueger. Er bloavezh 1904 e teuas da vezañ ezel eus Akademiezh Sveden, ha sekretour an Akademiezh e voe adalek 1912 ha betek e varv. Mervel a reas e Stockholm
Evit enoriñ e labour e voe roet dezhañ, goude e varv, Priz Nobel al lennegezh, e 1931.
Tiken Jah Fakoly
thumb|Tiken Jah Fakoly Tiken Jah Fakoly a zo ur c'haner reggae bet ganet d'an 23 a viz Mezheven 1968 e Odienne en Aod an Olifant. Dizoleiñ a ra buan ar sonerezh reggae ha sevel a ra e strollad kentañ e 1987, "Djelys". Dedennet gant an darvoudoù sokial ha politikel en e vro e grog da skrivañ kanaouennoù war ar stad dilenn, tamm-ha-tamm e teu da vezañ anavezet en e vro, gant ar re yaouank dreist-holl. Ur produer a zeu e darempred gantañ hag enrollañ a ra e gasedigoù kentañ e-kerzh ur genskrivadeg sonerezh aozet e Aod-an-Olifant e 1993.
E-kerzh ar memes bloavezh e varv ar prezidant Houphouët-Boigny ha disklêriet e vez ur c'hañv broadel. E-pad 3 miz ne vez skignet gant ar radio nemet kanaouennoù relijiel. Kentañ pladenn Fakoly a zeu er-maez hep kaout tamm brud ebet, un nebeud mizioù war-lec'h e teu er-maez ur bladenn all met chom a ra divrud adarre.
Fakoly a ziviz sevel kanennoù politikel, flatrañ an drougimplijoù hag emsaviñ a ra ar bolitikerien o skrivañ e soñjoù en e ganennoù. Gant sikour arc'hant e vignoned e laka da zont er-maez " Mangercratie " hag a zo brudet-kenañ en Afrika hag er broioù gallek. E 1998 e krog Tiken Jah Fakoly da enrollañ e bladennoù e Frañs. Youlek, ec'h embann Fakoly e 2002 ar bladenn " Françafrique " enrollet en ur studio brudet mat : Tuff Gong e Kingston, e Jamaika. Brudet-tre e krog da vezañ. Deuet er-maez e 2004 ez eo " Coup de Gueule " ur bladenn reggae roots tennet eus ar vuhez e Jamaika hag en Aod-an-Olifant. Ur bern tud o deus sikouret anezhañ da enrollañ e bladenn : Tyrone Downie, ar ganerien Black Uhuru, Zebda ha Magyd Cherfi hag en deus skrivet gant Fakoly ar ganaouenn " Tonton d'América ".
"Evel ma lâr e-pad e atersadennoù e servij e sonennoù da lakaat an dud da soñjal en diaesterioù zo en Afrika, ar c'hleñvedoù, ar baourentez... Servijout a ra ivez da chom hep disoñjal eo ar pobloù afrikan tud eveldomp gant o hengounioù, o sevenadur..."
Abalamour da se ez eo brudet Tiken Jah Fakoly en Afrika hag en Europa a-bezh.
Sidan-aod
Ar sidan-aod (liester : sidaned-aod) a zo ur spesad golvaneged bihan, Anthus petrosus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ : e gwalarn Europa dreist-holl.
Cabo Verde
Cabo Verde (Kab Glas e brezhoneg) zo un anv-lec'h portugalek, hag anv meur a dra.
Braine-l'Alleud
Braine-l'Alleud (en izelvroeg: Eigenbrakel, e walloneg: Brinne-l'-Alou) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Tu-kenemober
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tu-kenemober (saoz.: "reciprocal voice") evit komz eus un tu yezhadurel implijet gant yezhoù 'zo, en o zouez ar yezhoù bantouek hag ar yezhoù turkek, evit merkañ ar c'henemobererezh, da skouer en ouzbekeg (anvet birgalik nisbati pe "tu boutin") gant an enger "-(i)sh":
Daveennoù:
Doniyorova, Saodat. 2001. Parlons ouzbek, Pariz: L'Harmattan (ISBN 2-7475-1589-3)
Unander
An unander a zo ur rummenn yezhadur ma arouezer drezi emeur o komz eus un dra pe un den nemetken.
Enebet eo ouzh al liester hag ivez ouzh ar furm a-stroll a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.
E yezhoù'zo e vez enebet ouzh an daouder ivez.
Ile de France
Ile de France, skrivet Île-de-France hiziv, zo un anv istorel gallek, hag a zo Enez-Frañs e brezhoneg.
Michelle Bachelet
Verónica Michelle Bachelet Jeria /βeˈɾonika miˈʃɛl baʃˈle ˈçeɾja/ (* Santiago, 29 Gwengolo 1951), mezegez surjianez, pediatrez ha politikourez chilean. Ezel eo eus Strollad sokialour Chile (Partido Socialista de Chile) ha bet eo ministrez war ar Yec'hed e gouarnamant Ricardo Lagos etre 2000 ha 2002, a-raok dont da vezañ ar vaouez kentañ e Latinamerika oc'h ober evel Ministrez an Difenn (2002). Dilennet eo bet evel prezidantez ar republik e 2006. Deuet eo evel-se da vezañ ar c'hentañ plac'h dilennet da brezidantez e Chile evit pevar bloaz (resped 2006-2010). Kemer a ra lec'h ar prezidant Ricardo Lagos. D'ar 15 a viz Kerzu 2013 eo dilennet en-dro da Brezidantez ar Republik.
Ouzhpenn ar spagnoleg e teu brav ganti ar saozneg, an alamaneg, ar portugaleg, ar galleg ha gouzout a ra tammoù rusianeg ivez.
Ar yaouankiz
Ganet eo bet e Santiago, ha merc'h eo d'ar jeneral Brigadennoù Aerlu Alberto Bachelet ha d'an antropologourez Ángela Jeria. Abalamour da labour he zad he deus bet bevet e bonoù Aerlu Chile e Quintero, Cerro Moreno ha San Bernardo. Etre 1962 ha 1963 eo bet evel-se er Stadoù-Unanet zoken. Da c'houde eo distro da Santiago. Heuliañ a ra he studioù eil derez el Lise Niv. 1 Javiera Carrera evit ar merc'hed ha kemer a ra perzh ennañ e strolladoù sonerezh ha c'hoariva gant studierien eus an Ensavadur Broadel Jeneral José Miguel Carrera evel Marco Antonio de la Parra. He bachelouriezh a dap e 1969
E 1970, ez a Bachelet er skol-veur vezegiezh ma tap he diplom surjianez pediatrek arbennikaet war an epidemiologiezh. E deroù gouarnamant Unaniezh pobl (Unidad popular) Salvador Allende, ec'h emezel er Yaouankizoù sokialour. E 1972 emañ he zad e-karg eus ar Juntas de Abastecimiento y Precios (JAP) (burev pourveziñ ha merkañ ar prizioù).
Taol-Stad Pinochet hag harlu
Da-geñver taol-Stad an 11 Gwengolo 1973 eo harzet he zad, Alberto Bachelet, en Akademiezh an Aerlu dre an arbenn ma vije bet "treitour d'ar vammvro". Mervel a raio bloaz war-lerc'h, d'an 12 Meurzh 1974 diwar un taol kaher kalon goude bezañ bet aterset ha jahinet gant kamaladed dezhañ e-unan e toull-bac'h publik Santiago.
Kenderc'hel a ra Bachelet gant he studioù en ur harpañ ar strollad sokialour kuzh d'an ampoent. Harzet eo d'he zro, a-gevret gant he mamm, en abeg d'he labour stourm d'an 10 a viz Genver 1975 gant an DINA (Dirección de Inteligencía Nacional), Renerezh Broadel an Titouriñ, ar polis kuzh. Kaset e vez d'ar Villa Grimaldi, anezhi ur greizenn vac'hañ ma vez aterset ha jahinet a-raok bezañ treuzkaset da Cuatro Álamos. War-lerc'h bloaz er vac'h e vezont leusket da vont er-maez. Divizout a reont da gentañ mont en harlu da Aostralia ma vev he breur abaoe 1969 ha da c’houde en em staliont, en Alamagn ar reter. Eno e kendalc'h gant he studioù mezegiezh e Skol-veur von Humboldt Berlin ma timez gant an tisavour Jorge Dávalos, tad d'e vab henañ, Sebastián, bet ganet e Leipzig.
Distro hag emouestl e buhez ar vro
Distro d'he bro e 1979 e kendalc'h gant he studioù e skol-veur Chile ma tap he diplom surjianerezh e 1982. Etre 1983 ha 1986 e talc’h d’en em arbennikaat e Skolaj mezegel Chile evit mont donoc'h gant ar bediatriezh hag ar yec'hed foran e servijoù an ospital Roberto del Río evit ar vugale. Er bloaz-se eo bet ganet he merc'h Francisca.
Er mare-se e kemer perzh er politikerezh ha stourm a ra evit ma tistrofe an demokratelezh e Chile. Nac'het eo dezhi gant ar galloud ar gwir da bleustriñ war he micher evit "abegoù politikel". En em zispartiañ a ra eus Jorge Dávalos ha kemer a ra perzh e stourm an aozadur anc'houarnamantel PIDEE (Protección a la Infancia Dañada por los Estados de Emergencia/Gwarez ar vugale bet graet gaou outo e stadoù a zifrae) betek 1990, a-benn skoazellañ bugale an dud aet diwar wel pe bet jahinet gant ar renad milourel. E penn ar PIDEE emañ etre 1986 ha 1990.
thumb|left|300px|Michelle Bachelet en un diviz [[skinwel war Canal 13 ha CNN en Español]]
Goude distro an demokratelezh e 1990 e kav fred evel epidemiologourez e Servij yec'hed kêr ar c'hornôg ha, goude-se, e CONASIDA (Comisión Nacional del Sida/Poellgor Broadel ar Sida). Eno e ra anaoudegezh gant an epidemiologour Aníbal Henríquez, ma chomo gantañ e-pad tri bloaz. Diwar an darempred-mañ e c'hano he merc'h yaouankañ Sofía, e 1993.
Etre 1994 ha 1997, e labour Bachelet hag Alejandro Sandoval evel kuzulerien evit Ministrerezh ar Yec'hed. Labourat a ra-hi ivez evel kuzulierez evit Aozadur ledamerikan ar Yec’hed, Aozadur Bed ar Yec’hed hag an Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit (GTZ). Dedennet gant an darempredoù etre ar bed sivil hag an arme e stag, e 1996, gant studioù war ar strategiezh vilourel en Akademiezh vroadel ar studioù politikel ha strategel Chile. Tapout a ra ar plas kentañ ha kinniget e vez dezhi ur yalc'had gant prezidantelezh Chile evit studiañ e Skolaj etramerikan an difenn e Washington D.C. er Stadoù-Unanet.
Ur wech distro e 1998 e labour e-pad bloaz evel kuzulierez evit Ministrerezh an Difenn. Tapout a ra c’hoazh un diplom all da-heul he studioù war ar skiantoù milourel en Akademiezh vrezel arme Chile.
Buhez politikel
Emezelañ a ra Michelle Bachelet e Strollad sokialour Chile er bloavezhioù 70. Ezel eo eus ar poellgor kreiz e 1995 hag, eus 1998 da 2000, eo bet ivez ezel eus ar burev politikel.
Darempredoù gant an FPMR
Hervez lod he dije bet Michelle Bachelet un darempred karantez gant un ezel eus ar Frente Patriótico Manuel Rodríguez (FPMR) (Talbenn brogarour Manuel Rodríguez) e-kerzh ar bloavezhioù 80.
Daoust dezhi bezañ nac'het groñs bezañ bet ezel eus an FPMR pe bezañ kemeret perzh e nep taol sponterezh he deus anzavet he darempred gant un ezel eus an aozadur armet-se. Embannet eo bet en un doare foran gant an danvez prezidantez da-geñver Diviz prezidant Hualpén. thumb|260px|Michelle Bachelet evel Ministrez an Difenn e-kichen ar Prezidant Lagos e dibunadeg vilourel [[2003]].
Goude-se e voe brudoù e vije bet kemeret perzh gant Bachelet e skrapadenn Cristián Edwards, mab da Agustín Edwards, rener ar pemdezieg El Mercurio, kaset da benn d'an 9 a viz Gwengolo 1991 hag a badas pemp miz. Padal e voe distaloet an tamalloù-se ha prouet war-lerc'h e oant bet skignet gant Rómulo Aitken, bet isprefed Enklask ha bet tamallet dezhañ gant ar justis kaout liammoù gant floderien dramm. Labouret en doa Aitken evit strollad harpañ an danvez prezidant mirour Joaquín Lavín ha savet e vije bet un teul gantañ ha gant an ez-komiser Jorge Barraza evit louzañ Bachelet. Jorge Barraza en doa klasket er bloavezhioù 90 emellout gouarnamantoù Patricio Aylwin hag Eduardo Frei en obererezhioù er-maez lezenn er stourm a-enep d'ar strolladoù kuzh. Tamalloù na voe ket tu da brouiñ morse.
An demokratelezh
E 1996, en em ginnig gant al livioù sokialour d’an dilennadeg kêr e Las Condes, e bannlev Santiago ; ne dap ket muioc’h eget 2,35 % eus ar mouezhioù avat.
D'an 11 a viz Meurzh 2000 eo anvet ministrez ar yec'hed gant ar prezidant Ricardo Lagos ha karget da echuiñ dindan tri miz gant ar rolloù gortoz ("colas") er c'huzulvaoù. Ne zeu ket a-benn Bachelet da dizhout ar pal penn-da-benn met dont a ra a-benn da grennañ kalzik war an amzer c'hortoz. Daoust da se e ra he soñj kinnig he dilez d'ar prezidant. Nac’het eo an dilez ha chom a ra Bachelet en he c'harg neuze.
Emginnig d'ar brezidantelezh
E-tro dibenn Gwengolo 2004 eo uhel brud Bachelet e-touez an dud. Broudet e vez dre zindan gant ar prezidant Lagos evit en em ginnig d’an dilennadeg prezidant kentañ. Reiñ a ra he dilez eus he c'harg a vinistrez war an Difenn war un dro gant ar gañsellerez Soledad Alvear a-benn gouestlañ o holl nerzh d'ar c'houlzad prezidantel. Ret eo divizout war an doareoù da zispartiañ an div emstriverez neuze a-benn talañ ouzh Joaquín Lavín zo evit ar poent emstriver nemetañ an tu enep, evit dilennadeg prezidant Kerzu 2005. Divizet e vez neuze aozañ ur rakdilennadeg vroadel d'an 31 Gouere 2005 met d'ar 24 a viz Mae e tistro Soledad Alvear war he mennozh kentañ d’en em ginnig abalamour d’an diouer a skoazell diabarzh er strollad ha d’an izel ma oa he skeul vrud er sondadegoù. Dont a ra Bachelet da vezañ emstriverez nemeti an Emglev evit prezidantelezh ar republik.
A-zehoù emañ eneberien pennañ Michelle Bachelet evit tro gentañ dilennadeg prezidant an 11 Kerzu 2005. Harpet eo Joaquín Lavín gant an Unaniezh demokratel dizalc’h (UDI, Unión Demócrata Independiente ) hag, e-kreiz-dehou emañ, Sebastián Piñera, harpet-eñ gant an Nezezadenn vroadel (RN, Renovación Nacional ). Lakaet en doa Lavín e anv c’hoazh evit dilennadeg prezidant 1999, ha tapet en doa 47,52 % eus ar mouezhioù en dro gentañ ha 48,69 % en eil tro, a-dal da Ricardo Lagos.
Da zeiz an dilennadeg, 11 Gwengolo 2005 e tap ar muianiver kentañ gant 45,95% eus ar mouezhioù pa ne dap Sebastián Piñera, e eneber tostañ, nemet 25,41%. Lavín eus e du ne dap nemet 23,25 % hag an tu kleiz pellañ 5,37% gant Tomas Hirsch.
D'ar 15 Genver 2006 e vez dalc'het un eil tro. Aze ez a ar maout gant Bachelet a dap 53,5% eus hollad ar mouezhioù e-skoaz 46,5% evit Sebastián Piñera e eneber eus an tu dehou. Deuet eo evel-se da vezañ prezidantez kentañ Chile abaoe 196 bloaz dizalc'hiezh. War un dro e teu da vezañ ar c'hwec'hvet maouez e penn ur Stad en istor Latinamerika goude Violeta Chamorro e Nicaragua María Estela Martínez de Perón en Arc'hantina, Lidia Gueiler Tejada e Bolivia, Rosalía Arteaga en Ecuador ha Mireya Moscoso e Panamá hag an eil bet dilennet ent demokratel e Suamerika goude Janet Jagan e Guyana.