cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kolonenn Phokas
thumb|Kolonenn Fokas, ouzh kein [[Bolz-enor Septimius Severus.]] Kolonenn Phokas, bet savet a-raok ar Rostra war Forom Roma, ha gouestlet (pe adouestlet) d'an impalaer bizantat Phokas d'ar 1 Eost 608, zo bet ar monumant diwezhañ bet savet eno gant an Henromaned. Sevel a ra ar golonenn gorinthiat c'haranet da 13.6 m uhelder a-ziwar he sichenn varmor wenn diñsek a hañval bezañ bet savet da gentañ en. D'ar mare-hont ne veze ket gwelet an diazezadur brikennoù karrezek (skeudenn, a-zehou), rak ne voe ket dizoloet live a-vremañ ar Forom betek ar pavezioù aogustat orin a-raok an.
N'eo ket anavezet abeg resis an enor dibar-se daoust ma ouzer e voe roet da vat ar Panteon gant Phokas d'ar Pab Bonifas IV a zivizas e ouestlañ d'an holl verzherien santelaet ha ma voe ouzhpennet dezho ar Werc'hez Vari e-kerzh ar Grennamzer (Santez Vari ar Verzherien).
E laez ar golonenn e voe lakaet ouzhpennañ gant Smaragdus, anezhañ Eksark Ravenna, un delwenn alaouret skedus eus Phokas na chomas ket pell aze moarvat. E miz Here 610 e voe treitouret, paket, boureviet, lazhet ha dispennet Phokas. Bez' e oa eus Phokas un den bet ganet izel ha bet skrapet an tron gantañ. Dre holl e voe diskaret an delwennoù anezhañ. Kentoc'h eget ur merk anaoudegezh a-berzh ar Pab evel ma vez soñjet a-wechoù e tle an delwenn bezañ bet un arouez eus aotrouniezh an Impalaer war Roma, un aotrouniezh a oa o steuziañ da neuze abalamour da gwask al Lombarded. Bez' e oa ivez ur merk personel a anoudegezh a-berzh Smaragdus a oa bet lakaet un termen d'e hir amzer en harlu gant Phokas. Smaragdus a oa dleek e-keñver Phokas evit e renk galloudek e Ravenna.
Adimplijet e voe ar golonenn da c'houde evit dougen un delwenn all dediet da Ziokletian : Digizellet e voe an enskrivadur orin evit reiñ lec'h d'ar bomm a-vremañ.
Chom a reas ar golonenn en he lec'h. Uhel ha digenvez e-touez an dismantroù eo bet atav ur merk emlec'hiañ er Forom engravet ha livet alies er vedute. Gant an amzer e savas live al leur ha, d'ar mare ma reas Giuseppe Vasi ha Giambattista Piranesi o engravadurioù ha dourioù-kreñv, e-kreiz an, e oa bet douaret ar sichenn penn-da-benn.
971
Diwar-benn bloavezh 971 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 971
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 971
Meulgan
Ur meulgan zo ur varzhoneg a ganer meuleudi d'un den pe d'un doue enni.
The Locos
The Locos a zo ur strollad ska eus Bro-Spagn savet e Vallecas, ur straed e Madrid) e 2005.
Kavell (pesketa)
thumb|right|Kevell
Meulgan
A-wechoù e vez mesket meulgan ha telenngan, moarvat dre ma klot an daou c'her gant ar ger saoznek ha gallek Ode (awdl e kembraeg).
Kavell (pesketa)
Kavell eo an anv a vez graet eus ur seurt paner lakaet er mor eurvezhioù-pad gant ar besketaerien evit tapout kresteneged (grilhed, kevnid-mor, legistri).
Aozet eo ar c'hevell e doare ma ne c'hell ket mui al loened-mor mont er-maez anezho pa vezont aet e-barzh.
Graet e vez kevell e meur a zanvez : aozilh, plastik, lavnennoù koad hag all. Graet e vez kavell ivez eus ur baner hep dourgen evit lakaat bara da skouer.
Aleksandr Veur
Aleksandr Veur (henc'hresianeg : Μέγας Ἀλέξανδρος, Megas Alexandros) pe Aleksandr Makedonia, pe Alesant Veur (henc'hresianeg : Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μακεδών Aléxandros o Makedốn), ganet e miz Gouere -356 ha marvet d’an 10 a viz Mezheven -323) zo unan eus rieien vrudetañ an Henamzer.
Mab e oa da Fulup Makedonia ha d'ar briñsez Olimpias. Deuet da vezañ roue Makedonia e -336 e aloubas Impalaeriezh an Ac'haemenided divent hag e kasas e arme betek glann an Indus. Sevel kalz kêrioù a reas ivez, en o zouez kêr Aleksandria e -331.
Buhez
Ganet e oa Aleksandr e Pella, kêr-benn Makedonia, e miz Gouere 356 a-raok J.K.
Desket e voe gant ar prederour Aristoteles.
E -338, oadet 18 vloaz, e kemeras perzh gant e dad en Emgann C'haeronea. Daou vloaz war-lerc'h, e [[-336], e voe drouklazhet e dad.
Goude euredoù Susa ma oa bet dimezet gant Stateira, merc'h Darius, roue Persia, e varvas diwar an derzhienn en ur ober dek devezh hepken, d'an 10 a viz Mezheven 323.
Aloubadeg
Goude marv Fulup Makedonia, Aleksandr a gendalc'has mennad e dad : unvaniñ Henc'hres dindan ur galloud hepken, gant Makedonia ha holl geodedoù Gres, nemet Sparta. Buan-tre e c'hounezas e impalaeriezh, ha goude un emgann gwadek e tizhas ar stêr Ganga en Indez, a oa bevenn "ar bed anavezet".
Kanaouenn
Ur ganaouenn (pe ur sonenn) zo un un oberenn aozet da vezañ kanet, ha diazezet war un hollad frazennoù, pe ar son, hag an ton ma vez kanet.
Anvioù ar c'hanaouennoù
Hag ivez
Kanaouennoù brezhonek
N'eus ket kalz saverien kanaouennoù brezhonek, ha n'eus ket kalz kanaouennoù nevez bep bloaz. Kanerien zo a sav kanaouennoù (Nolwenn Korbell, Dom Duff, Bernez Tangi), met re all zo ha ne reont nemet kanañ traoù kozh, evel ar ganerien festoù-noz peurliesañ. Kalz a sonerien festoù-noz ivez, ha n'int ket brezhonegerien, ne roont ket nemeur a lec'h d'ar brezhoneg en o fladennoù.
Skeudennoù
Musikverk
Jelvestr Iañ
Lid
Hennezh eo a vez lidet d'an 31 a viz Kerzu.
Welf
Welf, pe Hwelf, pe Welf Iañ (778 - 825), aotrou Altdorf ha Ravensburg en Bavaria en, a oa mab d'un den anvet d'un den anvet Rothard, pe Rothard Metz, a oa kont Argegau (715 - 776) ha d'e bried Hermenlindis (725 - 787). Eñ eo kentañ hendad anavezet da dierniezh ar Welfed. Meneg zo anezhañ ur wech en dihelloù, pa zimezas e verc'h d'an impalaer e 819.
Pried ha bugale
Dimezet e oa da ur verc'h da Heilwige (war-dro 775-833), a voe abadez Chelles, ha pevar bugel o doe:
Mario Lanzani
Mario Lanzani a zo bet ganet e 1963 e Milano (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Mestr Etrebroadel eo.
2373 eo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Kampion Italia an echedoù e voe e Chianciano Terme e 1987.
Hesdigneul-lès-Boulogne
Hesdigneul-lès-Boulogne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Tour-tan ar C'hreac'h
Tour-tan ar C'hreac'h zo un tour-tan el lec’h anvet « ar C'hreac'h » (ar c'hrec'h, an uhelenn), e gwalarn enez Eusa, e Breizh. Unan eus kreñvañ tourioù-tan aodoù Europa eo.
Bremañ
Un tour ront eo, gant savadurioù en traoñ e stumm un U. Livet eo gant bandennoù gwenn ha du a-led. Seizh den a vez o labourat e-barzh, noz ha deiz. Aleshont e vez pellgontrollet meur a dour-tan all e departamant Penn-ar-Bed.
Abaoe 1988 emañ Mirdi an tourioù-tan hag ar balizennoù er savadur a zo e-harz an tour. Meret eo ar mirdi-se gant Park Naturel Arvorig. Ne c’haller ket gweladenniñ an tour.
Ur monumant istorel eo tour-tan ar C’hreac’h abaoe 2005.
Kefalonia
Kefalonia eo ar brasañ eus an Inizi Ionian, er Mor Ionian, er c'hornog da Vro-Hellaz.
An anv
Cephallenia, Cephallania, Cephallonia, Kefallinia, pe Kefallonia (: Κεφαλληνία e gregach; Κεφαλλονιά pe Κεφαλονιά e gresianeg a-vremañ). Dont a rafe an anv eus stumm an enezenn, hini penn un den.
Pennad kar
Unitat perifèrica de Cefalònia
Razh-goz noazh
Ar razh-goz noazh (Heterocephalus glaber) a zo ur bronneg krigner a vev en Afrika ar Reter (Kenya, Somalia, Djibouti hag Etiopia). Ar spesad nemetañ eo er genad Heterocephalus.
Stêr Penerv
Stêr Penerv pe Aber Penerv, zo ur stêr, pe gentoc'h un aber ma kej meur a wazh, etre Damgan ha Sarzhav, dirak porzh Penerv, hag a zigor war ar Meurvor Atlantel.
Div wazh a zegouezh en aber:
Serret eo an aber gant erv Penerv er c'hreisteiz, ha warnañ emañ porzhig Penerv.
Brudet eo istr an aber.
39
792 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0039 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Gwelet ivez
30er
Louisa Ceulemans
Louisa Ceulemans a zo bet ganet d'an 8 a viz Even 1925 e Merksem (Belgia) ha marvet d'an 19 a viz Du 2007.
Mestrc'hoarierez echedoù belgiat.
Kampionez echedoù Belgia (maouezi) e voe e 1955, gant 5/5.
Abeg
Un dra pe un darvoud evel m'eo bet komprenet gant un den a c'hell bezañ un abeg evit fiñval, evit teurel komzoù, evit divizout ober tra pe dra. Implijet eo evit al loened ivez pa 'z eus kaoz eus ar darvoudoù a gas anezho da vevañ o vuhez. Studioù war an abegoù a zo ur skourr eus bredoniezh an emzalc'h.
Ster negativel
Meur a wech e vez implijet abeg evel un dra pe un ober negativel da vezañ rebechet da unan bennak ivez, ken eo un abeger un den a eztaol n'eo ket a-du gant un den all evit un abegenn. Ober re a abegennoù a c'hell bezañ boaz an abeger hag hemañ a zo ur seurt pabor a gav mat izelaat ar re all dre e gomzoù.
1816
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1816
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1816
Penerv
Penerv zo ur porzhig e kornôg kumun Damgan, e Bro-Gwened. E penn un erv traezhek emañ, ha setu moarvat orin e anv. En hanternoz emañ aber Penerv, er c'hreisteiz ar Meurvor Atlantel. Ur chapel zo dirak ar porzh, ur preti, hag un ostaleri darempredet gant an hañvourien ha tud war o leve, paot-mat eno e-pad ar mizioù tommañ.
İzmir
İzmir (إزمير İzmir e turkeg, Σμύρνη Smýrnē e gresianeg modern, Իզմիր, en armenianeg, Smirne en italianeg, Ladino, Izmir e ladinoeg hep an i gant ur pik) a zo an trede kêr e keñver ar boblañs e Turkia hag ar porzh brasañ goude İstanbul.Emañ e Pleg-mor İzmir war ar Mor Egaios. Kêr-benn proviñs İzmir eo. Rannet eo bet ar gêr etre 9 distrig-meurgêr, i. e. Balçova, Bornova, Buca, Çiğli, Gaziemir, Güzelbahçe, Karşıyaka, Konak ha Narlıdere. E 2000 eo bet jedet ur boblañs 2 409 000 annezad ha 3 500 000 e 2005.
Gerdarzh
Anv ez eus eus ar gêriadenn Ti-smurna war an tablezennoù Live II dizouaret e lec'h un trevadenn assirian e Kültepe (hanterenn gentañ an 2vet milved K. J.-K.), met ne c'heller ket bezañ asur ma 'z eus un dave da İzmir. Lod a soñje e c'hellfe bezañ un dave da Smirna, unan eus an Amazonezed. Ar meneg gresianek koshañ a zo unan e gresian aeolek, Μύῥρα, Mýrrha a zo bet kenstur d'an ionieg ha attikeg Σμύρνη Smýrnē, an daou stumm a vije deuet eus an hinirakgresianek, *Smúrnā.
Smyrna a zo e gresianeg anv ar brousgwez Myrrha commifera, ar gwez-dindin, blantenn a zo dezhi ur rousin frondus anvet ar mir hag a vez kavet er Reter-Nesañ ha Bis Afrika. Ar Romaned o deus implijet Smyrna evel anv ar gêr hag e teu İzmir eus ar stumm-se. E brezhoneg e vez implijet Smirn evit ar mareoù rakturk.
Trogeri
Trogeri (distaget ) a zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor, war lez dehou ar Yeodi.
İzmir
Ragistor
Diwar dizoaladennoù graet e 2004 ha 2005 e ouzer eo İzmir unan eus ar gêrioù koshañ a zo bet er Reter-Nesañ p'eo bet kavet roudoù an annezioù er bloavezioù - 6500 betek - 4000 hag e c'heller gwelout n'eus ket bet spann ebet a-hed ar c'hantvedoù.
Trogeri
Douaroniezh
E kember ar Yeodi hag ar Bizien emañ.
İzmir
Tud vrudet
Edouard Balladur ganet d'an 2 a viz Mae 1929.
Widukind
Widukind zo un anv-badez alamanek, deuet eus ar saksoneg kozh, savet diwar ar gerioù widu (koad, gwezenn) ha kind (bugel).
Eilstummoù
Wittekind, Wendekind ha Wedekind a zo anvioù-badez tost. Wedekind ha Wittekind zo anvioù-tiegezh a gaver e rannvro Alfeld, e su Niedersachsen.
Hystricidae
Hystricidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Kozh.
Genadoù
3 genad a zo er c'herentiad-mañ:
Uttar Pradesh
Uttar Pradesh (उत्तर प्रदेश en hindi ; اتر پردیش en urdu) zo ur stad eus India, en hanternoz ar vro. Kelc’hiet eo gant stadoù Uttaranchal, Himachal Pradesh, Haryana, Delhi, Rajasthan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand ha Bihar, ha gant Nepal. Lucknow eo ar gêr-benn.
Ouzh troad ar menezioù Himalaya emañ Uttar Pradesh, ha drezañ e red ar stêr vras Ganga hag e adstêrioù. Gant se ez eo ur vro goloet gant dichaladurioù ar stêrioù. Stank eo poblet (180 milion a annezidi). E-touez ar c’hêrioù bras e c’haller menegiñ Agra, Allahabad, Kanpur, Varanasi (Benares). Div yezh ofisiel zo er stad : an hindi (komzet gant 90 % eus an dud) hag an urdu (gant 9 % a dud).
Eno en em lede an Impalaeriezh Kushan gwechall.
Jeff Koons
thumb|right|200px|Jeff Koons e 2009 Jeff Koons a zo un arzour amerikan bet ganet d'an 21 a viz Genver 1955 e York (Pennsylvania). Divizoù a sav dizehan diwar e oberenn. Evit tud zo ez eo deuet a-benn da dennañ ar pep pouezusañ eus luskadoù gward a-raok ar c’hantved, ar Pop Art en o zouez. Evit re all avat, n’eo nemet un arzour a blij dezhañ kalz an traoù kitsch, hag a blij da zastumerien pinvidik-mor hag a zisplij d’ar vurutelletien. Er mare-mañ emañ Koons e-touez arzourien gerañ ar bed. (47vet e top 100 al lec’hienn ofisiel artfacts.net). thumb| Puppy, Guggenheim-Museum, Bilbao
E oberenn
Un arzour klok eo Jeff Koons hag er pezh a grou e kaver roud eus kement teknik arzoù a zo : staliadurioù, luc’hskdeudenniñ, livouriezh, kizellerezh liesseurt (koad, marmor, gwer, inoks) hag oberenoù savet en ur implij urzhiataerioù. Fellout a ra dezhañ sevel oberenn a blijo d’ar brasañ niver. Pa sav un oberenn e klask “ober war-dro traoù a c’hallo an holl kaout ul liamm outo”. Goude bezañ bet trader e Wall Street e-pad ur pennad e stagas neuze gant ar arzoù, evel doare "merchandising peurvat". E oberennoù a vez savet en e stal-labour, asambles gant e skorerien. Ne sav netra e-unan : mennozhioù a zegas, ha kenlabourerien a-vicher a sav anezho da c’houde.
Pa’z implij traoù e klask kompren “perak ha penaos e c’hall bezañ azeulet traoù ar gevredigezh beveziñ”. Kemend-se a weler pa seller ouzh e oberenn : sunerezed pe ardinvinkoù ti-tredan klozet e kasedoù pleksiglas ha sklerijennet gant korzennoù neon, ha goude-se bolotennoù basket e-skourr e-barzh akwariomoù (gant sikour Richard Feynman, priz Nobel ar skiantoù fizik), hag ivez eñvorennoù marc’hadmat, bitrakoù rococo (lapined-c’hwez, mêsaerezed ha deñved sukr, Michael Jackson e porselen) ha dreist-holl c’hoarioù ha traouigoù stag ouzh ar bugaleaj. Hiziv an deiz e vez gwelet oberennoù zo savet gantañ (Inflatable Rabbit, ul lapin-c’hwez inoks bet savet e 1986, pe c’hoazh Balloon Dogs) evel re bouezusañ dibenn an XXvet kantved.
Arz Jeff Koons a c’haller gwelout evel ur meskaj eus meur a dra all : ready-made Marcel Duchamp, traoù pemdez bras-divent Claes Oldenburg, brud Andy Warhol, an artizanelezh arzoù ha skeudennerezh ar bobl. Ar skeudennadurezh implijet gant Koons a zo heñvel ouzh ur c’hatalog sevenadur ar bobl, amerikan ha bedel war un dro.
E 1991 e timezas Koons gant an aktourez filmoù pornografek italian anvet Ilona Anna Staller (ar Cicciolina). Asambles e kroujont oebrennoù atahinus, hag e teujont a-benn da vezañ anavezet gant ur bern tud. Dispartiañ a rejont e 1994 daou vloaz goude ganedigezh o mab, anvet Ludwig. Bec’h a savas etrezo pa voe anv eus mirout ar bugel. Unan eus oberennoù Koons, anvet Split-Rocker en ziskouez splann : un hanter anezhi a zo anvet Dino, an hanter all o vezañ anvet Pony, an daou anezho o tont eus skeudennerezh ar bugaleaj.
Wemaarskappel
Wemaarskappel en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Wemaers-Cappel, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Kanton Lannolon
Kanton Lannolon a oa ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor, diskaret e 2015.
Kumunioù
Kanton Lannolon a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
Saunders Lewis
220px|right|thumb|Saunders Lewis e [[1936]] Saunders Lewis (John Saunders Lewis) a zo bet ganet d'ar 15 a viz Here 1893 ha marvet d'ar 1añ a viz Gwenholon 1985.
Atherurus
Atherurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad hoc'hed-dreinek a zo er genad-mañ:
Edward Lasker
right|thumb|[[Savielly Tartakower, a-gleiz, hag Edward Lasker]] Edward Lasker a zo bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1885 e Kempen (en Alamagn d'ar c'houlz-se, e Polonia bremañ) ha marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1981 e New York (SUA).
Mestr etrebroadel echedoù (FIDE) e oa.
Gwalarn (kelaouenn)
Gwalarn a voe brudetañ kelaouenn lennegel ar maread etre ar Brezel-bed kentañ hag an Eil brezel-bed. Krouet e voe gant Olier Mordrel ha Roparz Hemon. Ur 165 niverenn a yeas d'ober heuliad he niverennoù. Embannet e voe adalek miz Meurzh 1925 da 1944. Da gentañ ne oa anezhi nemet ur stagadenn d'ar gelaouenn Breiz Atao, kent dont da vout ur gelaouenn en he unan adalek 1926 hag ur gelaouenn viziek adalek 1930. Ingal-hag-ingal e teuas er-maez bep miz nemet e-pad an toullad mizvezhioù ma padas ar "Brezel diot" ma kemeras e aozerion perzh ennañ er bloavezhioù 1939 ha 1940.
Mennad an diazezerion ha niverennoù kentañ Gwalarn
Ober a reas o soñj Olier Mordrel ha Roparz Hemon sevel ur gelaouenn pe, da vihanañ, ur stagadenn a vije ar pal anezhi sevel ha krouiñ ul lennegezh vrezhonek arnevez diwar netra pe dost a-benn boueta spered tud desket-kaer ha prientinion. Kement-se a zlee servijout mennozhioù politikel dre reiñ d'an emrenerion ha d'an disrannerion vreizhat un diazez sevenadurel e-skeud distreiñ a-grenn diwar lizheradur an emsav kentañ, da lavarout eo hini ar varzhed hag an amzer dremenet, diouzh un tu ha diouzh an tu all lizheradur deol ar veleion.
E pennad kentañ Gwalarn anvet "Premier et dernier manifeste de Gwalarn en langue française" e lenner kement-mañ : "N'eus azginivelezh vroadel ebet anez azginivelezh yezhel".
Daou rummad gwalarnerion
Diforc'hañ a reer daou rummad gwalarnerion peurliesañ.
Rummad Kentañ Gwalarn
Er rumm kentañ e kaved tud bet ganet e penn kentañ an ugentvet kantved pe a-raok, tud bet galvet d'ar Brezel-bed kentañ, tolpet tro-ha-tro da Roparz Hemon : Abeozen, Jakez Riou, Youenn Drezen. Levezonet e voe an dud yaouank-se gant diaraogerion hag a glaskas pinvidikaat ar brezhoneg en un doare arnevez evel Frañsez Vallée pe Meven Mordiern. Aozerion rouesoc'h a genlabouras gant ar skipailhig-se a vare da vare evel Olier Mordrel pe Kerverzhioù.
Peurliesañ e oa desketoc'h ar skrivagnerion-se eget ar re a skrive e brezhoneg en amzerioù kent abalamour ma rejont studioù uhel er skol-veur pe er c'hloerdi. Dre o deskadurezh e oa anezho ur meni begenn pe un dibab tud desket-kaer : skolveuriet war ar saozneg e oa Roparz Hemon ; bet war arstudioù-uhel a-fed sevel-tier e oa Olier Mordrel ; danvez leaned e oa Jakez Riou, Youenn Drezen ; kelenner war ar galleg e oa Abeozen.
E niverenn 21 Gwalarn, ken abred hag ar bloavezh 1930, e kaved ur rentañ-kont eus ar pemp bloavezh kentañ, reoù ar rummad kentañ-se neuze en ur pennad anvet "Pemp bloavez e lennegez Vreiz". Gant Abeozen e voe displeget pegen start e voe kas ar gelaouenn-se da benn ken a-fed arc'hant ken evit tud gwall yaouank a zlee gounit o buhez, ouzhpenn bezañ tud a bluenn.
Eil Rummad Gwalarn
War-dro 1930 e teuas tud arall evit pinvidikaat danvez ha renabl ar re a gemere perzh er gelaouenn : Meavenn, Maodez Glanndour, Langleiz, Roperzh ar Mason, Loeiz Andouard. Ken desket hag ar rummad kentañ e oa ar re-se : doktor war an doueoniezh Maodez Glanndour, kelenner war an arzoù-kaer Langleiz...
Danvez ar gelaouenn
Mod arall e kaved er gelaouenn-se oberennoù orin ar re he skrive. Tamm-ha-tamm, dre rannoù, e veze embannet romantoù Hemon (An aotrou Bimbochet e Breiz), danevelloù Abeozen pe bezhioù-c'hoariva Jakez Riou. Gant an eil rummad e veze muioc'h a varzhonegoù eget kent : Kanoù an noz Langleiz da skouer.
Estreget oberennoù a lennegezh a embannas Gwalarn peogwir ez embannas kentelioù Istor Mordiern pe ar studiadenn a savas Remont Jestin a-zivout ar voudhaadegezh.
Hêrezh Gwalarn
War-lerc'h ar brezel ez adkemeras tud Gwalarn gant hent al lennegezh arnevez e brezhoneg, tro-dro d'ar gelaouenn Al Liamm.
Santa Rosa de Lima
Santa Rosa de Lima zo anv spagnolek ha portugalek ur santez eus Lima, kêr-benn Perou, moranvet paeronez Amerika, ha deuet da vezañ anv meur a lec'h e Suamerika.
Mitsumasa Yonai
250px|thumb|right|Yonai kentañ ministr Mitsumasa Yonai(米内光政) (bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1880 ha marvet d'an 20 a viz Ebrel 1948) oa un amiral eus morlu impalaerel Bro-Japan ha politikour. 37vet kentañ ministr Japan eo bet adalek ar 16 a viz Genver betek an 22 a viz Gouere 1940.
Yaouankiz ha buhez er morlu
Yonai a zo bet ganet e ker Morioka, en ur familh e lec'h ma oa gwechall samuraied uhel o ren war domanioù Morioka. Mont a reas e akademiezh ar morlu impalaerel e 1901, ha uhelaet eo bet e renk da zanvez ofisour e Genver 1903. Kemer a reas perzh d'ar brezel etre Japan ha Rusia etre 1904 ha 1905, m'eo bet uhelaet e renk da letanant e miz Gouere 1904.
Goude-se, uhelaet eo bet c'hoazh e miz Kerzu 1912, tremen a reas dre skol brezel ar morlu ha uhelaet c'hoazh, da renk renabler milourel a-benn bezañ kaset e Rusia hag e Polonia e pad an eil brezel bed, etre 1915 ha 1917. Uhelaet eo bet e renk da gomandant, ha goude diskar an impalaeriezh rusian, eo bet adgalvet e Bro Japan a-benn bezañ lakaet e penn tachenn morlu Sasebo.
Timbroù Bro-Orañjez
200px|thumb|right|Bro-Orañjez
Emañ Bro-Orañjez e Su Afrika. Krouet gant Boered e 1835 (alese an anv a ra soñj eus an tiegezh Orañjez-Nassau), ar republik zo trec’het gant an arme saoz da vare “Brezel ar vBoered” (1899-1902). Adanvet eo “Trevadenn ar Stêr Orañjez” (“Orange River Colony” e saozneg).
Mitsumasa Yonai
Yaouankiz ha buhez er morlu
E 1918, e erruas e barzh strollad pennoù bras ar morlu japaneg hag uhelaet eo bet d'ar renk kabiten e 1920. Kabiten eus al lestr brezel Mutsu eus miz Du 1924 betek miz Kerzu 1925, e lec'h ma'z eo bet anvet e penn eil morlu Bro-Japan gant renk a eil-amiral. Estreget-se en eus kemeret perzh da guzul teknikel ar morlu.
Timbroù Bro-Orañjez
Ur rannvro eus Republik Suafrika eo bremañ, dindan an anv a “ Free State ” (“Stad Dieub” e saozneg).
Mitsumasa Yonai
Yaouankiz ha buhez er morlu
E miz Kerzu 1928, anvet eo kentañ komandant eus ar rummad listri arsailh, ha kaset betek ar ster Yangtze e Sina. Goude e drec'h war ar Sinaiz eo bet uhelaet d'ar renk iz-amiral e miz Kerzu 1930 ha kaset e penn morlu Chinkai e Korea.
Timbroù Bro-Orañjez
Stad Dieub Orañjez
E 1868 e krog Republik Stad Dieub Orañjez da embann timbroù. Un dresadenn nemetken zo implijet da skeudennaouiñ anezho, hini ur wezenn-orañjez gant an alc’hwez "Oranje Vrij Staat" war ar bord.
Gant an embregerezh De La Rue and Company int moulet hervez teknik an tipografiezh, dezho un dalvoudegezh etre 1 penny ha 5 shilling. An diouer a dimbroù a gaso ar velestradurezh da soulgargañ anezho e 1877, 1881, 1882, 1888, 1890, 1892, 1896, ha 1897. Fazioù niverus zo anavezet (soulgargoù doubl, penn ouzh penn…). Priziet mat eo un darn eus outo neuze.
Mitsumasa Yonai
Yaouankiz ha buhez er morlu
Lakaet eo bet e penn trede morlu Bro-Japan e miz Kerzu 1932, goude tachenn morlu Sasebo (Du 1933), eil morlu Bro-Japan (Du 1934), tachenn morlu Yokosuka (Kerzu 1935), e penn ar morlu koublet ha kentañ morlu Bro-Japan e miz Kerzu 1936. Pa oa e penn ar strolladoù listri-mañ, ha goude gwallzarvoudoù an Tomozuru, eo bet lakaet war-well ar fed ma bigi morlu Bro-Japan a grogen da vezañ kozh ha ret e oa adneveziñ anezho. Lakaet eo bet e plas ur c'huzul a-benn ober al labour-se ha cheñchamantoù zo bet graet war stumm re simpl al listri brezel.
Timbroù Bro-Orañjez
Trevadenn ar Stêr Orañjez
E 1900 ez eo aloubet ar vro gant ar Saozon. Buan e vez lakaet er-maez timbroù ar Stad Dieub soulgarget gant al lizherennoù V.R.I. a dalv kement a Victoria Regina Imperatrix ((Victoria Rouanez Impalaerez). Ur rummad a 10 timbr zo embannet evit pouezhañ e speredoù an dud war aotrouniezh nevez ar Rouantelezh-Unanet er vro.
1900 : timbr Kab ar Spi mat gant ur soulgarg “Orange River Colony” Ar wezenn gant ur soulgarg e ruz pe e liv orañjez : V.R.I. ha moneiz (4 d hag One Shilling)
Mitsumasa Yonai
Ministr ar merdeerezh
Yonai a zo deuet da vezañ amiral e miz Ebrel 1937 ministr ar merdeerezh dindan rennad ar c'hentañ ministr Hayashi Senjuro e pad ar memes bloaz. Ha kenderc'hel a reas da laburat er c'harg-mañ dindan ar ministred all evel Konoye Fumimaro ha Hiranuma Kiichiro betek miz Eost 1939. Goude, pa Abe Nobuyuki a erruas kentañ ministr, Yonai a zo bet kaset d'ar c'huzul-brezel uhel. Pa oa ministr, e oa brudet evit e brezegennoù savet ha skrivet ar berrañ posupl en e bouez-mouezh eus Nambu.
Timbroù Bro-Orañjez
Trevadenn ar Stêr Orañjez
1902 : Ar wezenn soulgarget E.R.I. (= Edward Rex Imperator)
Mitsumasa Yonai
Ministr ar merdeerezh
Yonai oa ankeniet pa wele an darempredoù etre ar Rouantelezh-Unanet, ar Stadoù-Unanet ha Bro-Japan o vont war gwasaat. Ha dreist-holl pa 'z eo erruet er prantad ma dreistelezh arme Bro-Japan oa gwallgaset gant stad fall an traoù war dalbenn Bro-Sina. Yonai a glaskas kas da benn ur bolitikerezh eus ar peoc'h etre ar broioù, met se a digaso kalz a gudennoù dezhañ gant ar broadelourien strizh. Evel Isoroku Yamamoto, klasket eo bet meur a wech drouklazhañ anezhañ. Met e soñje e oa un dra a bouez evit Bro-Japan kaout ur vag kreñv kennañ evel ar Yamato (kreñvañ bag ar prantad istorel-mañ er bed a bez) a-benn kempouezañ an traoù war an dachenn milourel etrevroadel.
Timbroù Bro-Orañjez
Trevadenn ar Stêr Orañjez
1903 : ur rummad 9 timbr gant penn Edward VII (e kreiz ul lagad) ha loened ar vro (antilopenn)
Adalek 1905 e vez graet gant timbroù Unvaniezh Suafrika.
Mitsumasa Yonai
Kentañ ministr
Yonai a zo bet anvet kentañ ministr Bro-Japan ar 6 a viz Genver 1940. Pa oa kentañ ministr, e strivas evit kreñvaat al liammoù etre ar Stadoù-Unanet, Rouantelezh-Unanet ha Bro Japan a-benn staliañ ur aergelc'h a beoc'h etre ar broioù-se, hag e enebas ouzh mennozh an emglev gant an Alamagn nazi ha Italia faskour. Met e rankas reiñ e zilez an 21 a viz Gouere 1940, dreist-holl abalamour ma 'z eo bet rediet gant ar broadelourien ha rannoù a stourment evit an emglev gant Alamagn. An emglev-se a vo sinet diwezhatoc'h ar 27 a viz Gwengolo 1940.
Labour politikel
Abaoe pell, Yonai a c'houzañve kudennoù gant e gwazhiennoù-kas, met e varvas eus un danijenn-skevent e 1948 pa oa 68 bloaz. E bez zo en e rannvro c'henidik, Morioka. Roet eo bet dezhañ medalenn ar sarpant-nij (kentañ renk) aour hag anvet eo bet e barzh urzh ar sav-heol.
Ozon
An ozon a zo stumm triatomek an oksigen ; O3 eo arouez an ozon. Kavet e vez dindan ur gwrezverk hag ur wask reizh dindan stumm ur gaz graet gant molekulennoù triatomek. Ar perzh-mañ (d.l.e. kaout daou stumm nes) a zo da elfennoù kimiek zo a zo anv an allotropiezh.
Diskuliet eo bet e 1840 gant Christian Friedrich Schönbein hag hemañ en deus roet an anv gresianek evit ar c'hwezh (verb ozein) diwar ar c'hwezh a glever pa 'z eus arnevioù.
M'eo galloud pennañ an oksigen oksidañ metaloù zo, kalz brasoc'h eo hini an ozon evit e ober. Setu perak n'eo ket mat d'an dud e analañ. Ouzhpenn-se en deus an ozon ur c'hwezh fall awalc'h, tost ouzh hini ar c'hlor (hag hemañ a zo dañjerusoc'h e analañ c'hoazh).
Produadur an ozon
Produet e vez an ozon diwar an oksigen dindan gwered an diskargoù tredan, an darnvuiañ dre ma eus kalz anezho en aergelc'h pa vez arnevioù. Pep fulenn a c'hell treuzfermiñ an oksigen d'an ozon ha setu perak eo deuet kefluskerioù tredan koulz dre darzh da vezañ abeg an ozon a glever e aergelc'h ar c'hêrioù a-wechoù. Met treuzfurmadur an nitrogen (NO2) produet gant trelosk an esañs er c'hefluskerioù dre darzh a zo ar vammenn all ken a ya uhel awalc'h kementadoù an ozon er straedoù strizh. Kredet eo abeg klañvedoù analañ evit meur a zen, ar re gozh dreist-holl.
North Dakota
North Dakota (saozneg: North Dakota), pe Dakota an Hanternoz pe c'hoazh Norzh Dakota, a zo ur Stad eus Stadoù-Unanet Amerika, lec'hiet en norzh.
Ozon
Ar gwiskad ozon
Un dalvoudegezh bras en deus an ozon pa ya darn anezhañ da vont uhel-tre en aergelc'h ken ez eus ur gwiskad tev tro-dro d'an Douar. Gwareziñ a ra ar gwiskad-se an holl vevien ouzh dañjer bras bezañ devet gant ar skinoù uslimestra a zeu a-gementadoù divent diouzh an Heol. Abaoe 1987 eo bet merzet ez eus toulloù bras e-barzh ar gwiskad, dreist-holl a-us d'ar Pol Su ha tro-war-dro (Antarktika, Suafrika, Aostralia hag inizi an takad). Evit gwir n'eo ket toulloù a zo bet mentet, met rouesadurioù (digresk an douester).
Krediñ a ra ar skiantourien e teu an dra eus produadur ar gazoù graet gant ar c'hlor fluokarbon (KFK) hag ar re-e a zo bet implijet kalz er yenerezed hag evit aozañ ar polistiren.
1817
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1817
Sint-Mariakappel
Sint-Mariakappel en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Sainte-Marie-Cappel, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Proviñs Lugo
Proviñs Lugo zo unan eus peder froviñs Galiza, hini ar biz, ha Lugo eo he c'hêr-benn. En hanternoz dezhi emañ ar Meurvor Atlantel. Er c'hornôg emañ proviñs A Coruña, er mervent da broviñs Pontevedra, er c'hreisteiz da broviñs Ourense.
5 Gwengolo
Lidoù
Sant an deiz : Sant Koneg
Y Gododdin
Y Gododdin (distagañ /ə gɔ'dɔðɪn/) eo barzhoneg meur Aneirin, ur marvnad skrivet e kembraeg (hengembraeg ha kembraeg krenn) pe e kumbrieg, hag unan eus koshañ skridoù barzhoniezh an Henvrezhoned. Savet eo d'ar vrezelourien vrezhon eus rouantelezh Gododdin a varvas o stourm ouzh Angled rouantelezhioù Deira ha Bernicia e Catraeth, a vije Catterick e Yorkshire hiziv, war-dro ar bloaz 600.
Dizemglev zo avat diwar-benn pegoulz ha pelec'h e voe skrivet ar varzhoneg. Lenneien zo a lavar e voe savet e broioù brezhon kreisteiz Bro-Skos, tost war-lerc'h an emgann; re all a soñj gante e voe savet e Kembre, en pe. Mard eo en ez eo unan eus ar barzhonegoù koshañ skrivet e kembraeg, hag ar c'hoshañ barzhoneg eus ar vro-hont.
Ar Gododdin, anavezet evel Votadini en amzer proviñs Britannia, a oa o rouantelezh e gevred Skos, anavezet evel an Hen Ogledd e Kembre, pe Hanternoz kozh.
Kontañ a ra ar barzh e oa bet bodet un 300 brezelour brezhon, darn eus Bro ar Bikted, darn eus Rouantelezh Gwynedd zoken, e Din Eidyn, bremañ Dinedin ("Edinburgh" e saozneg), hag e-pad ur bloaz e voent o vanveziñ. Goude ez ejont da arsailhañ Catraeth, a vije kêr Catterick, e North Yorkshire.
Goude emgannañ e-pad meur a zevezh ne zistroas nemet ur brezelour. E doareoù all eus ar varzhonegez ec'h eas 363 gwaz betek Catraeth ha tri eo a zistroas.
Anavezet eo ar varzhoneg dre un dornskrid eus eil hanterenn an, skrivet un darn anezhañ e krenngembraeg, hag an darn all e hengembraeg. Lavarout a ra lod e vije skrivet e predeneg an hanternoz ma vije eus ar.
En ur poz eus Y Gododdin eo meneget ar Roue Arzhur, pezh a vije a bouez bras ma c'halljed prouiñ e oa bet skrivet ar poz e dibenn ar pe e deroù ar : neuze e vije ar c'hoshañ meneg eus Arzhur.
An dornskrid
N'eus nemet un dornskrid eus Y Gododdin, Levr Aneirin an hini eo, eus eil hanterenn an XIIIvet kantved a soñjer. Peurvuiañ e kreder e voeskrivet gant daou zen, anvet A ha B.
88 poz eus ar varzhoneg a voe skrivet gant an dornskriver A ha neuze e laoskas ur bajenn wenn a-raok skrivañ peder barzhoneg anavezet evel Gorchanau.
Gant ar skriver A eo skrivet e doare-skrivañ ar c'hrenngembraeg. Gant ar skriver B ez eus bet ouzhpennet danvez goude, ha war a greder en devoa tro da welout un dornskrid koshoc'h peogwir e skrivas traoù e doare-skrivañ an hengembraeg. Ar skriver B en deus skrivet 35 poz, ha darn zo doareoù all eus pozioù skrivet gant A, met darn n'int ket.
Ar varzhoneg
Ar pozioù a ya d'ober ar varzhoneg zo un heuliad klemmganoù d'ar vrezelourien kouezhet en emgann ouzh enebourien niverusoc'h. Darn eus ar gwerzennoù a gan meuleudi d'an arme vrezhon, re all d'an harozed unan hag unan. Kontet eo penaos e reas ar roue gododdin Mynyddog Mwynfawr da vodañ brezelourien eus un toullad rouantelezhioù brezhon, penaos e vagas anezho e-pad bloaz o korfata hag o lonkañ mez, en e gastell e Din Eidyn, a-raok stagañ gant un dro-vrezel hag a echuas evel un drouziwezh pa voent lazhet hogozik holl.
Mez a zo meneget e meur a werzenn, ma c'haller soñjal ez eo kaoz d'o marv. Tud zo o deus bet skrivet en ez eas ar Vrezhoned-se d'en em gannañ ent-mezv. Met hervez Williams eo ret kompren mez evel kement tra roet gant an aotrou d'e wizien. En eskemm e c'hortozed anezho da baeañ o mez dre vezañ leal d'o aotrou betek ar marv. Kemend-all a gaver er varzhoniezh hensaoznek Marc'hegerien eo ar gadourien, hag anv zo a gezeg meur a wech er varzhoneg. Kaoz a glezeier, goafoù ha skoedoù zo ivez, hag eus an harnezioù ivez (llurug, eus ar ger latin lorica). Meur a c'her a ziskouez e oant kristenien, pa'z eus kaoz eus pinijenn hag aoter.
Istor
An istor kontet er varzhoneg a c'hoarvez er vro a zo hiziv gevred Skos ha biz Saoz hag a oa enni meur a rouantelezh vrezhon war-dro ar bloavezh 600. Ouzhpenn Gododdin e oa Strat Clut (e Strathclyde), Rheged en un darn eus Galloway, Lancashire ha Cumbria.Pelloc'h war-zu ar c'hreisteiz e oa Elmet war-dro Leeds. Eus ar vro-se e vez graet Hen Ogledd e kembraeg, an Hanternoz Kozh. Ar Gododdin, pe Votadini en amzer ma oa ar Romaned er vro, a oa o bro etre ar Firth of Forth en hanternoz betek ar stêr Wear er c'hreisteiz. Da lavarout eo an darn vrasañ eus Clackmannanshire ha Lothian hag ar Scottish Borders. E Din Eidyn (Dinedin), e oa o c'hêr-benn. Goude e voe aloubet un darn vras eus o bro gant Angled Bernikia ha Deira, ha dont a reas da vezañ Northumbria
972
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 972
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 972
Le Nouvelliste du Morbihan
Le Nouvelliste du Morbihan a oa ur gazetenn bemdeziek embannet er Mor-Bihan etre 1883 ha 1944. Graet e veze en Oriant betek penn-kentañ 1943. Staliet e voe e Gwened betek deizioù kentañ miz Eost 1944.
Tohon
An Tohon, pe, ent-hir Gwazh Melin Tohon, pe c'hoazh gwazh Sant-Teliav, , zo ur stêr eus Bro-Gwened. Eienañ a ra e Langroez, redek a ra dre gumunioù Kistreberzh, Noal-Muzilheg ha Muzilheg hag en em deuler a ra er mor dre Stêr Beler, un tamm er c'hornôg d'ar Gwilun.
Le Nouvelliste du Morbihan
Embannet e voe he niverenn gentañ d'ar 25 a viz Meurzh 1883.
Widukind (roue ar Saksoned)
Widukind, pe Wittekind (743-807) a oa roue pagan ar Saksoned. Enebour d'ar Franked kristen e oa, ha d'o impalaer Karl Veur, e dibenn an. Deuet eo da vout un haroz german.
Stad ar vro
En VIIIvet kantved e oa bro ar Saksoned etre Turingen er c'hreisteiz, Rheinland er c'hornôg, broioù slav er reter, ha Mor an Hanternoz.
Karl Veur, dalc'het en Italia, a gasas peder arme hag a reas freuz ha reuz er vro.
E vuhez
N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn buhez Widukind. Bugel ar c'hoad e talv e anv. An holl zihelloù diwar e benn zo deuet betek ennomp zo deuet eus ar Franked, a lavare e oa un treitour ha rener emsavadeg ar Saksoned. Dimezet e oa d'ur vaouez anvet Geva, a oa c'hoar da Siegfried, roue Danmark, da Haithabu (Hedeby), ha da Halfdan II, roue Vestfold.
Lenn Geneva
Lenn Geneva pe Lenn Leman (Lac Léman e galleg; Lèman e frankoprovañseg; Genfersee en alamaneg), zo ul lenn etre Suis ha Bro-C'hall, an eil brasañ lenn e Kreiz Europa.
Gaoter
Gaoter zo un anv-badez brezhonek, nebeut anavet bremañ, deuet eus ar frankeg. Dont a ra eus "wald," a dalv "reol" ha "heri" a dalv "arme."
Inizi Ionian
Un enezeg eo an Inizi Ionian, seizh enez vras enni, er Mor Ionian, etre Bro-Hellaz hag Italia. Heptanesos (Ar Seizh Enez) a vez graet anezho ivez.
E kornôg Bro-C'hres emaint, dirak Peloponnesos, e Kornôg Makedonia hag e mervent Albania. Er rannvro velestradurel (periferia hervez ar stumm gresianek) n'eus nemet peder enez : Kerkira, Kefalonia, Lefkada ha Zante.
P'emañ en ur lec'h strategel-kenañ e-tal toull Mor Adria ez eo tremenet an enezeg dindan beli meur a impalaeriezh, hini an impalaeriezh roman, hini Bizantion, hini roueed norman Sikilia, hini Republik Venezia, hini ar Republik c'hall, hini Rusia asambles gant an Impalaeriezh otoman, hini "impalaeriezh c'hall" Napoléon Bonaparte, hini Breizh-Veur a-raok bezañ tennet diouzh krabanoù ar Saozon gant ar brezel o deus renet ar C'hresianed evit he adtapout e 1864.
Fonnus eo ar struzh (koadegoù), dre m'eo dous ha gleb a-walc'h an hin.
Henc'hres
En Odysseia savet gant Homeros war-dro penn ar milved kent Jezuz-Krist ez eo kontet an hir a veaj graet gant Ulises, roue Itaka evit adkavout e vro c'henidik, e wreg Penelope, e balez hag e vri.
E 31 kent JK e c'hounezas an impalaer roman Oktav emgann Actium, a-enep Marcus Antonius, e-kichen enezenn Lefkada.
Paraguay
406 750 km² eo e c'horread. 6 347 884 annezad e oa e 2005. Asunción eo e gêr-benn.
Departamantoù
Rannet eo Paraguay e 17 departamant, gant ur statud dibar d'ar gêr-benn.
Douaroniezh
Ar Cerro San Rafael eo beg uhelañ ar vro, gant 850 metr uhelder.
An hin a ya eus istrovanel da gerreizh.
Yezhoù ofisiel
Daou yezh ofisiel zo hervez ar vonreizh: ar gwaranieg hag ar c'hastilhaneg. Paraguay zo unan eus ar broioù ral ma vez anavezet ur yezh indian abaoe pell.
94 % eus ar boblañs a gomz guarani. 39,2% zo unyezhek guarani, 48,9% zo divyezhek guarani-kastilhaneg ha 2,7% a gomz ur yezh indian all gant ar guarani evel eil yezh a-wechoù.
Bez' zo 21 yezh vev en holl : an aché, an alamaneg standard (tud enbroet), an ayoreo, boliveg ar reter, ar chamacoco, ar chiripá, ar chorote iyo'wujwa, ar c'hastilhaneg, ar guana, ar guaraní, ar guaraní mbyá, guaraní Paraguay, al lengua, ar maca, ar maskoy pidgin, ar nivaclé, ar pai tavytera, ar plautdietsch (alamaneg ar vennonited), ar portugaleg, ar sanapaná, an tapieté, an toba hag an toba-maskoy. Hag ur yezh varv, an emok.
Mark
Mark zo un anv-badez brezhonek ha saoznek hag a gaver ivez e yezhoù all (nederlandeg, svedeg). Dont a ra eus an anv latin Marcus, ha kavout a reer e bar en holl yezhoù Europa.
Brudet eo an anv abalamour d'ar sant avielour, stag e anv ouzh kêr Venezia.
Daou sant
Daou sant Mark zo:
Anvioù all
Kar eo an anv d'an anvioù latin Marcellus ha Marcellinus, o deus roet anvioù all er yezhoù a orin latin.
Kroazieg
Kroazieg zo ur gumun a Vreizh e Kanton Pontkastell-Keren, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Mark
Anv-tiegezh
Mark zo un anv-tiegezh en Estonia :
Kroazieg
Ardamezioù
Palefarzhet : ouzh 1, leun a erminoù; ouzh 2, en gul e gammell peuliet en aour; ouzh au 3, en geot e dol-maen en argant; ouzh 4, gwezboellek etre aour ha glazur.
Mark
Div stêr zo:
Kroazieg
Liammoù diavaez
Kroazieg war Geobreizh
Tour-tan Enez Werc'h
Tour-tan Enez-Werc'h zo un tour-tan savet war Enez Werc'h dirak aod Lilia, e Plougerne.
Sant-Ke-Perroz
Sant-Ke-Perroz a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Tour-tan Enez Werc'h
Daou dour-tan zo e gwirionez war an enezennig. Unan a oa bet savet e 1845, dezhañ 33 metr uhelder, a oa bet en implij en. Unan all a voe savet etre 1896 ha 1902, hag enaouet e oa bet d'ar 1añ a viz Meurzh 1902. Uhelañ tour-tan Europa eo, gant un uhelder a 82,5 metr hag an hini uhelañ er bed e-touez an tourioù-tan savet gant mein-benerezh. Gwelet e vez e c'houloù war-hed 50 km tro-war-dro. Stumm ur granenn a zo dezhañ en diavaez. Evit mont betek al lein ez eus 397 a bazennoù. Gweladenniñ anezhañ a c'haller ; evit se e ranker mont da Enez Werc'h gant ur vag, nemet e c'haller mont war droad eus an douar-bras d'an enezenn pa vez reverzhi vras.
Sant-Ke-Perroz
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Perroz-Gireg; Louaneg; Lannuon (Servel); Pleuveur-Bodoù
Yezh
Hag ar c'hontrol a zo ivez:
Tour-tan Enez Werc'h
Tredanaet e oa bet e 1956. Ur gward a oa betek an 29 a viz Here 2010. Abaoe ez eo renet a-bell, en un doare emgefre, eus tour-tan ar C'hreac'h en enez Eusa.
Loeiz Germania
thumb|right|260px|Maen-bez Loeiz Germania hag e vab, Loeiz III Loeiz II, pe Loeiz Bavaria, pe Loeiz Germania, pe Loeiz ar German, hag en alamaneg Ludwig der Deutsche, (war-dro 806-† 876), a oa mab da Loeiz an Deol, impalaer ar C'hornôg, ha da Irmingard Hespengau.
E vuhez
thumb|200px|right|Siell Loeiz Germania E miz Gouhere 817, hag eñ bugel c'hoazh, e voe roet dezhañ dugelezh Bavaria gant e dad, pa voe graet kentañ rannidigezh an impalaeriezh hag embannet an Ordinatio Imperii.
Bogha Mòr
Bogha Mòr pe Bogh Mòr (Bowmore e saozneg) eo kêr-benn Enez Ìle, ar greisteisañ eus an Inizi Gall. 862 den a oa o chom enni hervez niveradeg 2001.
Loeiz Germania
E vuhez
E 827, e timezas da Emma Bavaria, a oa c'hoar da Judit Bavaria, eil pried e dad. Pa varvas Loeiz an Deol en 840 e reas emglev gant e vreur Karl Voal, hag an daou da enebiñ ouzh o breur henañ Lotar Iañ a felle dezhañ bezañ mestr an impalaeriezh e-unan.
Bogha Mòr
Brudet eo he labouradeg wiski, anvet Bowmore, hag an iliz kelc'hiek, e Cill A-Rubha.
Port Ìlein avat eo lec'h tudetañ an enezenn.
Loeiz Germania
E vuhez
Gant Feur-emglev Verdun, en 843, e voe lakaet fin d'o emsavadenn. Gant Loeiz ez eas Frankia ar Reter, anvet ivez rouantelezh Germania, ma renas betek e varv d'an 28 a viz Eost 876.
Bogha Mòr
Istor
Ur gêriadenn savet e stumm karrezioù eo Bogha Mòr, kroget d'he sevel gant Daniel Campbell Yaouankañ e 1770, goude echuet iliz Cill A-Rubha, a lavarer e oa kelc'hiek abalamour d'an diaoul ha n'hallfe ket kuzhat en ur c'horn.
Loeiz Germania
Tierniezh
┌─ Karl Veur (747-† 814), roue ar Franked (768), roue al Lombarded (774), Impalaer ar C'hornôg (800). Anezhañ e tiskenn ar Garoleien. ┌─ Loeiz an Deol (778-† 840), roue Akitania (781-814), Impalaer ar C'hornôg (814-840). │ └─ Hildegard Vintzgau (v.757-† 783). │ Loeiz II Germania │ │ ┌─ X └─ Irmingard Hespengau (780-† 818). Merc'h da Ingramm pe Robert Cancor, kont Hespengau. └─ X
Bogha Mòr
Istor
Strilherezh Bowmore a voe savet un tamm a-raok 1816, war lez Loch an Dàla, e-kichenik ur sanailh a zo bremañ poull-neuial, anvet MacTaggart Centre. Ar wrez a sav eus ar strilherezh a servij da dommañ dour ar poull.
Loeiz Germania
Tierniezh
Loeiz II Germania dimezet en 827 da Emma Bavaria (cf. Welf) │ ├─Hildegard (?-† 856). ├─Karloman Bavaria (830-† 882), roue Bavaria (876-882). │ ép. X │ ├─Ermengard (?-† 886), abadez Chiemsee. ├─Gisela (?-?). ├─Loeiz III Germania (835-† 882), roue Germania (876-882). │ dimezet da Liutgarda Sachsen (cf. Liudolfides) │ ├─ Bertha, abadez Felix et Régula, e Zürich. │ └─Karl III (839-† 888), impalaer ar C'hornôg (881-887), Roue Bro-C'hall (885-887). 1) dimezet da Richardis 2) dimezet da X
Bogha Mòr
Kenwerzh
Bogha Mòr a gaver enni letioù ha stalioù, un ospital hag ur skol eil derez. Ur gazetenn zo, anvet Ileach.
Sevenadur
Bogha Mòr a ro bod da Ionad Chaluim Chille Ìle (kreizenn Koulm), savet da ziwall ar gouezeleg en enez.
Mirdi Brücke
Mirdi Brücke (alamaneg : Brücke Museum) a zo ur mirdi e karter Dahlem e Berlin, ma kaver dastumad brasañ arzourien Die Brücke, ul luskad arzoù bet krouet e Dresden e 1905.
E 1967 eo bet digoret hag e kaver ennañ war-dro 400 livadur ha delwenn, ha miliadoù a dresadennoù hag a zourlivadurioù bet savet gant izili Die Brücke. E dastumad ar mirdi e kaver ivez oberennoù bet roet gant al livour Karl Schmidt-Rottluff ha gant Erich Heckel.
Rio Canoas
<HR noShade>
Douaroniezh
Eieniñ a ra entre ar Serra da Anta Gorda hag ar Serra da Boa Vista, div rann eus ar Serra Geral, war lez teir c'humun: Anitápolis, Santa Rosa de Lima ha Bom Retiro, 100 km eus an aod a zo er reter. Daoust da se e red war-du ar c'hornôg, ha treuziñ a ra kumunioù Urubici, Rio Rufino, Otacílio Costa, Correia Pinto, Ponte Alta, São José do Cerrito, Abdon Batista (un tamm a-raok en em gave gant ar stêr Caveiras), Anita Garibaldi, Celso Ramos (entrede e tegouezhe gant ar stêr Inferno Grande). Goude treuzet gantañ Celso Ramos e taol e zour er stêr Pelotas. Adalek neuze e krog ar stêr Uruguay a redo betek ar Río de la Plata hag alese d'ar Meurvor Atlantel.
Adstêrioù
Setu ar re heverkañ: São Paulo, Caveiras, Inferno Grande, Marombas, do Pinto, Púlpito ha São João.
Orion
Orion (Ὠρίων / Ôríon e gregach) a zo ur gigant e mojennoù Hellaz kozh, un hemolc'her meur, lakaet e-touez ar stered.
Ganedigezh
Hyrieüs, a savas kêr Hyria, e Boiotia, n'en doa ket bet darempred ebet gant plac'h ebet kammed, met ur pennhêr en doa c'hoant da gaout.
Un deiz e teuas Zeus, Hermes ha Poseidon d'ober ur gweled dezhañ en e balez. Evito e lazhas Hyria bravañ ejen e vagad. Diwezhatoc'h, kaset ar boued gante war-draoñ, e c'houlennas digante penaos ober evit kaout ur mab hep dimeziñ. Lavarout a reas Zeus degas kroc'hen an ejen a oa bet aberzhet dezho, ha goulenn digant ar roue troazhañ warnañ. Hag Hyria d'ober. Neuze ez eas an tri c'homper doue da zouarañ ar c'hroc'hen e liorzh ar palez, ha d'ar gêr da Olympos.
Verb diglok
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb diglok (saoz. defective verb) evit komz eus ur verb diglok e displegadur, da lâret eo n'hall ket bezañ displeget en holl doareoù, amzerioù, gourioù ha/pe arvezioù evel ar verboù ordinal en hevelep yezh.
Iwerzhoneg
En iwerzhoneg n'haller displegañ ar verb arsa ("lâret") nemet en amzer-vremañ hag en amzer-dremenet. Ar verb-stagañ is ("bezañ") a vank dezhañ an amzer-dazont, an doare-gourc'hemenn hag an doare-divizout.
Latin
El latin ez eus ur rummad verboù diglok a c'hell bezañ displeget en amzer-dremenet nemetken, hep amzer-vremañ. Koulskoude, daosut ha ma vezont displeget en amzer-dremenet eo en amzer-vremañ ma rank bezañ komprenet o ster, da skouer:
Portugaleg
Meur a verb diglok ez eus e portugaleg, da skouer n'haller ket displegañ ar verb "colorir" ("livañ") er c'hentañ gour unander en amzer-vremañ ( * "coloro") na rankout a reer implijout verboù all be troiennoù all en e blas, da skouer "pinto" (diwar ar verb "pintar") pe "estou a colorir"/"estou colorindo" ("o livañ emaon").
Saozneg
Verboù diglok eo ar verboù-doareañ e saozneg (hag er yezhoù germanek all), rak ne dalvezont hiziv nemet da verboù-damskoazellañ ha n'hallont ket bezañ displeget en holl amzerioù ha n'heller ket sevel gerioù-etre diwarne, n'o deus ouzhpenn stumm reizh ebet evit an anv-verb:
Gwelit ivez:
Verbo
Hystrix
Hystrix a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
8 spesad hoc'hed-dreinek a zo er genad-mañ:
Krombeke
Krombeke a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.
Bieroù
E Krombeke, bervet e vez ar bïeroù "Kerelsbier" ha "Poperings Nunnebier" gant ar breserdi Nevejan.
Ionad Chaluim Chille Ìle
Ionad Chaluim Chille Ìle (kreizenn Koulm Ìle) zo ur greizenn savet da gelenn gouezeleg e Bogha Mòr, en Enez Ìle, e Bro-Skos, war lez Loch an Dàla. Savet e voe e 2002, ha liammet eo gant Sabhal Mòr Ostaig, ar skol-veur ouezelek, savet en An t-Eilean Sgitheanach‎. Kelennet e vez gouezeleg Skos ha hini Iwerzhon. Levraoueg zo ivez.
Godog kupennek
Ar Godog kupennek (liester: Godoged kupennek) a zo un evn-mor bihan. Aethia cristatella eo e anv skiantel. Bevañ a ra ar godoged kupennek a vagadoù bras-bras e Mor Bering hag e Mor Oc'hotsk.
Loen
Ul loen pe aneval, mil a zo ur boud bev, renket er riezad Animalia pe Metazoa, lieskellig, gouest da santout ha da fiñval. Debriñ pe euvriñ a ra dre ur genoù, ha kemer a ra e voued diwar-goust bevien all.
Er yezh pemdez e lakaer kemm etre an dud hag al loened, goude ma'z eus loened eus an dud ivez. A-wechoù ivez ne vez ket gwelet evel loened ivez ar spoue pe koural, goude ma'z int.
Perzhioù pennañ
Eukarioted ha lieskellig hag aze emañ an diforc'h brasañ diwar ar bakteriennoù hag ar bezhin.
1818
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1818
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1818
Hoc'h-dreinek Borneo
Hoc'h-dreinek Borneo (Hystrix crassispinis) a zo ur bronneg krigner brosezat en Enez-Vorneo.
Ohio
Ohio (distagadur IPA: [oʊˈhaɪoʊ]) a zo ur Stad eus Stadoù-Unanet Amerika, er “Midwest”.
Pleg-mor California
Pleg-mor California, anavezet ivez evel Mor Cortés (Mar de Cortés pe Mar Bermejo pe Golfo de California e spagnoleg) zo ur mor-bihan etre ledenez Baja California ha douar-bras Mec'hiko, 160,000 km² dezhañ.
Eno eo e aber doureier ar stêr Colorado, aet tamm-ha-tamm war vihanaat gant ar stankelloù, evit brasañ damant pesketourien an aod. Aberioù stêrioù all zo ivez: ar stêrioù Fuerte, Mayo, Sinaloa, Sonora, ha Yaqui.
Stadoù
En dro-dezhañ emañ ar stadoù-mañ: