cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Khalifa Haftar
Ar marichal Khalifa Belqasim Haftar (arabeg : خليفة بلقاسم حفتر, Ḫalīfa Bilqāsim Ḥaftar), ganet d'ar 7 a viz Du 1943 en Ajdabiya, zo un ofiser uhel libian. Penn Lu broadel Libia (Al-jaysh al-watani al-libi) eo abaoe 2015. Haftar a zo ganet en Ajdabiya, e Libia. Servijet en deus el lu libiat e-pad ren Muammar al-Gaddafi, kemeret en doa perzh en taol-stad a lakaas Gaddafi e penn ar vro e 1969.
Alexandra
Aleksandra
200px|centre|thumb|[[Alexandra Maria Lara]]
Léon Le Calvez
Léon Le Calvez a oa ur marc'hhouarnour breizhat bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1909 e Molan.
Dibabet e oa bet e skipailh gall Tro Bro-C'hall e 1931 ha 1933 oc'h ober dezhañ kemer perzh e trec'h Antonin Magne ha Georges Speicher. Douget e oa bet Krez melen Tro 1931 gantañ e-pad ar 4re tennad-hent etre Brest ha Gwened. Adalek 1952 betek 1956 e oa aet da rener skipailh Kornôg Tro Bro-C'hall en devoa dibabet Jean Robic ha Jean Malléjac ennañ.
Aet e oa da Anaon d'ar 7 a viz Gouere 1995 e Créteil (Val-de-Marne).
Loreadeg
thumb|right|200px|Léon Le Calvez e 1931
Lewis Armistead
Lewis Addison Armistead, ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1817 hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gouhere 1863, a on un ofiser en United States Army, deuet da vezañ jeneral brigadenn e Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
D'an 3 a viz Gouhere 1863 e kemeras perzh er Pickett's Charge e-kerzh Emgann Gettysburg. Armistead a oa e penn e vrigadenn ha deuet e oa a-benn da dizhout al lec'h pellañ e-kerzh an argadenn drastus. Ar poent-se a vez graet High-water Mark of the Confederacy anezhañ hiziv-an-deiz. Trec'het e oa bet e soudarded gant an Union Army avat. Gloazet e oa bet ha prizoniet gant soudarded an Unaniezh. Mervel a reas en un ospital brezel daou zevezh war-lerc'h.
Brudet eo bet e frazenn « ''Follow me boys! Give 'em the cold steel, boys !'' » ( Deuit da'm heul, paotred ! Roit dezho an dir yen, paotred ! ).
Jean-Baptiste Le Gras
Buhez
Dominikan e oa, hag anvet e voe da eskob Treger d'ar 4 Gouere 1572, war-lerc'h Claude de Kernevenoy.
E-kerzh e eskobelezh, ur gorventenn a skoas meur a dour-iliz e Breizh d'ar 15 Genver 1579, en o mesk re Sant-Brieg ha Landreger.
Jean-Baptiste Le Gras a oa aet da Anaon d'an 22 C'hwevrer 1583.
François de la Tour a oa deuet war e lerc'h war gador eskopti Treger.
Maria Christina von Sachsen
Maria Christina von Sachsen zo anv meur a briñsez alaman :
Camposampiero
Camposampiero  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Jakamar tri biz
Anvet e voe Galbula tridactyla (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) ; ar spesad nemetañ eo er genad Jacamaralcyon.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Brosezat eo ar spesad e douaroù izel gevred Brazil (eus Minas Gerais da bParaná).
Jean-Yves
Jean-Yves zo un anv-badez gallek kevrennek graet gant Jean hag Yves. A-wechoù e vez troet e brezhoneg e Yann-Erwan.
Martinez (Kalifornia)
Martinez zo ur gêr e kontelezh Contra Costa e Kalifornia. Er bloaz 2010 e oa 35 824 a dud o chom eno.
Torc'h
Gerdarzh
Dont a rafe an anv eus ar ger latin torques, deuet eus torqueo (gweañ), abalamour da stumm an dro-c'houzoug. Torch eo an anv e kembraeg.
Cervarese Santa Croce
Cervarese Santa Croce  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Torc'h
Henamzer
Torc'hoù zo bet kavet e bezioù Galianed, ha re Ibered e Spagn. Ne oant ket braverioù kelt hepken. Douget e vezent ivez e-touez ar Skited, pobloù Illiria ha Trakia, ha re all c'hoazh, en Oadvezh an Houarn, eus talek an VIIIvet kantved kent JK betek an IIIde kantved goude JK.
Krennamzer
Gant Marevezh an Ergerzhadeg e voe echu gant an torc'hoù kelt, met da vare ar Vikinged e voe gwelet torc'hoù en-dro.
Maria Josepha von Sachsen
Maria Josepha von Sachsen zo anv meur a vaouez :
Campodoro
Campodoro  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach
Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach (1704-1723) a oa ur briñsez alaman marvet yaouank.
Ur vuhez verr
Merc'h e oa da Theodor Eustach von Sulzbach (1659–1732) ha d'e bried Marie Eleonore (1675–1720), merc'h d'al landgraf Wilhelm Iañ von Hessen-Rotenburg.
Dimeziñ ha marv
D'ar 15 a viz Meurzh 1722, da 18 vloaz, e Vercelli, e timezas da Carlo Emanuele, dug Savoia, ha diwezhatoc'h Roue Sardigna. Hennezh a oa eil mab Vittorio Amedeo II, ha pennhêr e dad abaoe marv e vreur henañ e 1745. Mervel a reas Anna d'an 18 a viz Meurzh 1723, da 21 bloaz, goude genel ur mab : He mab a varvas daou vloaz war-lerc'h e vamm.
Claude de Kernevenoy
Claude de Kernevenoy a oa bet eskob Treger eus 1566 da 1572.
Buhez
Breur e oa da François de Kernevenoy. Abad Bear e oa pa voe anvet da eskob Treger gant ar roue e 1566, war lerc'h Jean Juvénal des Ursins.
Nac'het e voe gant ar Pab.
Dilezel a reas Claude de Kernevenoy e eskopti e 1572.
Jean-Baptiste le Gras e zeuas war e lerc'h war gador eskopti Treger.
Albignasego
Albignasego  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Arthur de Salins
Arthur Joseph Marie Guyot d'Asnières de Salins, bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1857 en Alre hag aet d'an Anaon d'an 11 a viz Eost 1936 e Karnag, a oa soudard a-vicher ha jeneral hag unan eus krouerien ar skoutelezh e Bro-C'hall. Adalek 1922 betek 1936 e voe prezidant Kevread Skouted Bro-C'hall (bet savet e 1920).
Oberennoù
Kemeret en deus perzh e meur a oberenn war ar skoutelezh, en ur skrivañ ar skridoù digeriñ pe e lizhiri embannet:
Martínez
Martínez zo un anv-tiegezh spagnolek, diwar an anv-badez Martín, deuet ivez da vezañ anv-lec'h.
Roman Herzog
Roman Herzog, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1934 e Landshut (Trede Reich d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 2017, a oa ur gwiraour ha politikour alaman eus ar strollad CDU (Unvaniezh kristen-demokratel Alamagn).
Eus 1987 da 1994 e oa prezidant Lez vonreizhel Alamagn (Bundesverfassungsgericht) hag eus 1994 da 1999 e oa prezidant Republik Kevreadel Alamagn.
Manzanita
Manzanita zo anv meur a lec'h.
Ragnarr Loðbrók
Ragnarr Loðbrók pe Lothbrok (norseg kozh : Ragnarr Loðbrók, "Ragnar lavregoù-dizoare") a oa ur penn viking [damvojennel eus an henvarzhoniezh norseg hag eus an hengoun fornaldarsaga ; roue Danmark ha Sveden e vije bet.
Hervez ar mammennoù diasur-se, Ragnarr a oa bet brudet evel penn argadennoù skrapañ e Bro-Saoz ha Frankia e-kerzh an, seziz Pariz e 845 en o zouez.
Hervez an hengoun lennegel, Ragnarr a oa mab ar roue svedat Sigurðr hringr ; teir gwech e voe dimezet : gant ar skjaldmær (ar gadourez) Lathgertha, gant Þóra Borgarhjǫrtr ha gant ar briñsez Aslög (anvet ivez Kráka, Kraba ha Randalin).
Jean Juvénal des Ursins
Jean Juvénal des Ursins a oa eskob Treger eus 1548 da 1566.
Buhez
Abad an Aumône eus eskopti Chartrez, ha dean iliz Pariz, e oa. Anvet e voe da eskob Treger d'ar 26 Du 1548, war-lerc'h Louis de Bourbon.
La Serena (Coquimbo)
La Serena a zo ur gêr, hag ur gumun, eus Chile, war aod ar Meurvor Habask, e proviñs Elqui, ha kêr-benn rannvro Coquimbo anezhi. En 2012 e oa un 250 000 a dud enni.
Jean Juvénal des Ursins
Buhez
Chom a reas war gador an eskopti betek e varv, degouezhet e Pariz, d'ar 27 Here 1566.
La Serena (Coquimbo)
Istor
Krouet e voe ar gumun d'ar 26 a viz Eost 1549, ma'z eo an eil goshañ er vro war-lerc'h ar gêr-benn, Santiago de Chile.
Jean Juvénal des Ursins
Buhez
N'ouzer ket muioc'h diwar e benn e Treger.
Claude de Kernevenoy a oa deuet war e lerc'h war gador eskopti Treger.
John Singer Sargent
John Singer Sargent a oa ul livour stadunanat, ganet e Firenze.
Aleksander Kwaśniewski
180px|right|Aleksander Kwaśniewski Aleksander Kwaśniewski (distaget [alɛˈksandɛr kfaɕˈɲɛfskʲi] e poloneg) (ganet d’ar 15 a viz Du 1954 e Białogard) zo ur politikour polonat. Etre 1995 ha 2005 e oa prezidant ar republik.
En amzer ar renad komunour e voe ministr evit ar yaouankiz, etre 1985 ha 1987, dindan ar jeneral Wojciech Jaruzelski. Da vare cheñchamantoù demokratel 1989 e kemeras perzh en anv ar strollad komunour PZPR en taolioù-krenn gant ar sindikad Solidarność, an iliz katolik ha kement zo. Goude diskar ar strollad komunour e teuas da vezañ prezidant ar strollad sokial-demokrat SdRP.
E 1995 e voe dilennet da brezidant, trec’h war ar perzidant kent Lech Wałęsa. Hag addilennet e voe adarre evit pemp bloaz e 2000. Ne c’halle ket en em ginnig un trede gwech avat, rak difennet eo gant bonreizh Polonia.
Pa oa prezidant e roas e zilez eus ar strollad SdRP evit bezañ prezidant an holl Boloniz. E-pad e respet e teuas Polonia da vezañ ezel eus Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel (NATO) hag eus Unaniezh Europa. Skoulmañ a reas darempredoù mat gant pennoù stadoù estren evel George W. Bush (Stadoù Unanet), Valdas Adamkus (Lituania), Rudolf Schuster (Slovakia), Václav Havel (Tchekia) ha Leonid Kucxma (Ukraina). Daoust ma oa deuet-mat Kwaśniewski gant ar bobl e voe kavet abeg alies en e bolitikerezh.
Livioù panafrikan
thumb|[[Banniel Etiopia|Banniel istorel Etiopia gant al livioù panafrikan gwer, melen ha ruz.]] thumb|Banniel [[Universal Negro Improvement Association and African Communities League|UNIA gant al livioù panafrikan du, ruz ha gwer.]] Graet e vez livioù panafrikan (pe livioù hollafrikan) eus div reizhiad triliv. Kavet e vezont war bannieloù met ivez evit traoù all. An hini boasañ eo an triliv gwer, melen, ha ruz, diwar livioù banniel Etiopia, met ivez an triliv du, ruz, ha gwer, bet ganet e-touez ar re zu er Stadoù-Unanet.
Ar gwer, melen, ruz
Deuet eo diwar banniel hengounel Etiopia, d'ar mare ma oa-hi ar vro nemeti chomet dizalc'h en Afrika, hag ivez dre m'he doa stourmet kalonek a-enep aloubidigezh er vro gant Italia faskour. Adkemeret eo bet gant al luskad Rastafari ivez. Pa oa an didrevadenniñ gant e hent, e kemeras kalzik a vroioù, dreist-holl e kornaoueg Afrika, gant Ghana da gentañ penn e 1958, ar vro gentañ deuet da vezañ dizalc'h. Broioù 'zo er-maez eus Afrika o deus kemeret al livioù-se ivez, evel broioù eus Amerika (en Antilhez dreist-holl), pa oa kalzik a dud a-orin eus Afrika eno (diskennidi sklaved).
Daoust ma ne oa displegadur ebet da gentañ gant al livioù-se da vare banniel kentañ Etiopia, e tispleger dre vras an traoù evel-henn: 1. ar gwer evit pinvidigezh an natur, an douaroù hag ar c'hoadeier; 2. ar melen evit pinvidigezh labour an dud, an heol hag an dezerzhoù hag ar savanennoù; 3. ar ruz evit gwad an dud o deus stourmet evit ar frankiz.
Livioù UNIA
Un triliv all, bet degaset gant an UNIA-ACL (Universal Negro Improvement Association and African Communities League), gant al livioù ruz, du ha gwer. Aroueziañ a ra al liv du an dud du, ar ruz ar gwad hag a ra unaniezh an holl re o deus hendadoù afrikan, hag ar gwer pinvidigezh natur Afrika. Diskouezet e oa bet evit ar wech kentañ d’an 13 a viz Eost 1920 e New York.
E-maez Afrika
Notenn: Broioù 'zo a c'hall kaout al livioù-se ivez, evel Lituania, Bolivia pe Myanmar, hep na ve tra da welet.
Erwan
Erwan zo un anv-badez brezhonek. Dont a rafe eus Eudon, un anv kozh, ha kar eo d'an anv-badez gallek Yves, hervez Frañsez Falc'hun da skouer. Penn meur Erwan Helouri, deuet da vezañ sant Erwan ha sant paeron Breizh er, Ivo e anv-badez e latin hag Yves e galleg, en deus lakaet an daou anv da dostaat an eil ouzh egile bepred.
Lidet e vez d'an 19 a viz Mae. Un deiz gouel eo e Breizh pe e-touez Bretoned Pariz abaoe deroù an. Gwelet e vez an deiziad-se gant lod evel Gouel broadel Breizh, diwar skouer Gouel Sant Padrig en Iwerzhon, Gouel Dewi e Bro-Gembre pe c'hoazh Deiz Sant Jordi e Katalonia. Diwar Gouel Sant Erwan eo bet savet Gouel Breizh gant rannvro Breizh, aozet ganti bep miz Mae.
Stummoù e-leizh
Berranvioù zo ivez : Bonik, Nounik, Vonig, Youennig, Ifig...
Wendy Melvoin
Wendy Melvoin a zo ur ganerez ha gitarourez stadunanat.
Kalon
Kalon ar mellkeineged a zo un organ kleuz, goloet gant ul lienenn anvet an amgalonenn, hag a ya en-dro war-bouez ar c'haher kalon, ur gigenn emren en he stegnadennoù.
Korfadur ha kefridi
Dispartiet eo an tu dehou hag an tu kleiz eus ar galon gant un doare speurenn gigennek tev, kuit ma veskfe ar gwad oksigenet gant an hini karget a zioksidenn garbon (CO2). A-drugarez da drapigoùigoù e vez kaset ar gwad d’un tu nemetken. Ar galon, hag a zo keflusker red ar gwad, a zo div lodenn dezhi e gwirionez, div lodenn staget ha dispartiet war an dro.
Arre
Arre  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Kalon
Korfadur ha kefridi
Gant ar c'hofigoù e vez kaset ar gwad war-du an organoù pe ar skevent ha gant se eo tevoc'h an amgalonenn enno, en hini kleiz dreist-holl.
Dioksigenet eo ar gwad a erru dre ar gwazhiennoù kav (11 ha 3) e kentez dehou ar galon(1); dre an trapig tribroudek (12) ez a tre er c'hofig dehou (10), er c'has gant nerzh dre drapig ar skevent (13) ha talmerenn ar skevent (5) betek ar skevent, ma vez tennet an dioksidenn garbon ha lakaet oksigen.
Karget a oksigen eo ar gwad a erru dre wazhienn izelañ ar skevent(6) er gentez kleiz (2) ; dre an trapig mintrek (7) ez a tre er c'hofig kleiz (9), er c'has gant muioc'h a nerzh c'hoazh dre drapig an aortenn (8) hag an aortenn (4) betek an organoù.
Skarzh ingal ar gwad er-maez eus ar galon a c'hall bezañ muzuliet aes : an talm eo.
Ar galon ivez a rank bezañ maget rak implijout a ra ar c'haher un tamm mat eus an oksigen douget er gwad. Dre ar c'hurunerennoù kleiz ha dehou e vez maget.
Kelc'hiad ar galon
Etre 55 ha 80 argrezad dre vunutenn eo talm un den-gour en diskuizh, evit ur fonnder etre 4,7 ha 5,7 litrad gwad dre vunutenn (n'eo nemet keidennoù !). Ouzhpenn 2 viliard a dalmadennoù a vez e buhez un den. Pep talmadenn zo e-gwirionez un heuliad oberiadennoù anvet kelc'hiad ar galon, a c'hoarvez e tri mare : sistol ar c'hentezioù, pa strizhont da gas ar gwad d'ar c'hofigoù, heuliet gant hini ar c'hofigoù evit kas ar gwad oksigenet dre an talmerennoù, ha diastol pa zistrizh ar galon da zegemer red ar gwad paour.
Agna
Agna  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Kalon
Kelc'hiad ar galon
Un drederenn eus ar c'helc'hiad eo padelezh ar sistoloù, ha 2/3 hini an diastol.
Skarzh ingal ar gwad e-maez eus ar galon a c'hell bezañ muzuliet aes : an talm eo.
Arwen
Arwen zo un anv hag a c'hall ober dave da veur a dra :
★ metatezenn Erwan eo Arwen.
Ruaraidh MacThòmais
Ruaraidh MacThòmais pe Derick S. Thomson (e saozneg) (5 a viz Eost 1921 – 21 a viz Meurzh 2012) a oa ur skrivagner skosat, barzh, kelenner, geriadurour hag embanner skridoù gouezelek.
Jean-Pierre
Jean-Pierre zo un anv-badez gallek kevrennek graet gant Jean ha Pierre. Troet eo e Yann-Bêr e brezhoneg.
Ruaraidh MacThòmais
Genidik e oa eus enez Leòdhas, eus kêriadenn Pabail, evel Iain Mac a' Ghobhainn hag Anna Frater, skrivagnerien ouezelek int ivez, met tremen a reas ar braz eus e vuhez e Glasc'ho, pa oa kelenner gouezeleg e skol-veur ar gêr-se eus 1963 da 1991.
Brudet eo an ti-embann hag ar gelaouenn Gairm a voe savet gantañ evit embann skridoù gouezelek.
Graet en doa e studioù e Steòrnabhagh, e Leòdhas, ha goude-se e skolioù-meur Obar Dheathain (Aberdeen), Cambridge ha Bangor. Kelenn a reas e skolioù-meur Dinedin, Obar Dheathain ha Glasc'ho, betek ar mare ma'z eas war e leve e 1991. Prezidant Kuzul al Levrioù Gouezelek e voe eus 1968 da 1991 ; ezel e voe ivez eus ar Scottish Arts Council hag eus Strollad Broadel Skos (SNP).
Oberenn
ha meur a dorkad barzhonegoù embannet eus 1951 betek 2007.
Polyxena von Hessen-Rotenburg-Rheinfels
Polyxena von Hessen-Rotenburg-Rheinfels a oa ur briñsez alaman.
Dimeziñ a reas da Carlo Emanuele III, roue Sardigna, intañv abaoe marv e bried kentañ, Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach, keniterv da Bolyxena. C'hwec'h bugel o doe:
Dornskrid Hendregadredd
Dornskrid Hendregadredd (Llawysgrif Hendregadredd e kembraeg) zo un dornskrid a voe aozet adalek 1282 betek diwezhatoc'h eget 1350. Un antologiezh eus barzhoniezh Beirdd y Tywysogion "Barzhed ar Briñsed" eo.
Kollet e voe e deroù an hag adkavet en un armel e 1910 en ur gambr dizimplij eus maner Hendregadredd e-kichen Porthmadog ; en un notenn ennañ, diwar zorn arc'hdiagon Merioneth, Richard Newcome (1779-1857), e lenner : "I have long been in possession of this Welsh MS. but forget where or how I obtained it. 'Pell eo bet an dornskrid kembraek-mañ em c'herz met ankouaet em eus pelec'h pe benaos em eus e c'hounezet.'" E Levraoueg Vroadel Kembre (Llyfrgell Genedlaethol Cymru), en Aberystwyth, emañ hiziv, dindan an daveenn NLW MS 6680B.
Ar c'hoshañ testeni eo eus oberennoù ar Gogynfeirdd ("Ar warlerc'hidi), da lâret eo ar varzhed (feirdd) a zidue al lez etre an hag ar.
Diwezhatoc'h, goude 1382, e voe aozet an dornskid anvet Llyfr Coch Hergest "Levr Ruz Hergest", ma kaver ivez oberennoù ar Gogynfeirdd, ha skrid e komz-plaen ar Mabinogion.
En abati sistersian Ystrad Fflur e Ceredigion e voe aozet an dornskrid, da lavar ar braz eus an arbennigourion.
Nebeut goude ar bloaz 1282 e voe boulc'het al labour, gant ur skriver hepken – an dastumer orin, marteze ; tost da 50 skritur disheñvel a weler en e c'houde, dasparzhet e daou brantad betek tremen kreiz ar XIVvet kantved.
War-dro ar bloavezhioù 1330 e voe lakaet en dastumad oberennoù barzhed ar mare, en o zouez ur varzhoneg a c'hellje bout bet savet gant Dafydd ap Gwilym (c.1315/1320 - c. 1350/1370), unan eus barzhed anavezetañ Kembre.
Aleksandr II (pab)
Aleksandr II (e latin: Alexander II), Anselmo da Baggio e anv-tiegezh, ganet tro 1010 e Milano ha marvet d'an e Roma (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Sandra Mason
Sandra Mason eo kentañ penn Republik Barbados dizalc'h ; prezidantez eo abaoe an 30 a viz Du 2021.
Hervé Bazin
Mab-bihan e oa da Jean Guilloteaux, kannad ha senedour er Morbihan, ha niz-bihan d'ar skrivagner René Bazin.
Jakamar bras
Ar jakamar bras a zo ur spesad evned, Jacamerops aureus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alcedo aurea (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776) ; ar spesad nemetañ eo er genad Jacamerops.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha kevnid.
Gallerie Nazionali d'Arte Antica
Gallerie nazionali d'arte antica zo anv hollek daou virdi e kêr Roma, kêr-benn Italia : ar Palazzo Barberini hag ar Palazzo Corsini.
Jakamar bras
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
Gallerie Nazionali d'Arte Antica
Ar Palez Barberini zo bet krouet gant an tiegezh Barberini. Ar Palez Corsini, anvet Palez Riario da gentañ, zo ur savadur eus ar kempennet en  gant an tisavour Ferdinando Fuga evit ar c'hardinal Neri Maria Corsini.
Enne e weler oberennoù gant Bernini, Caravaggio, van Dyck, Holbein, Beato Angelico, Lippi, Lotto, Preti, Poussin, El Greco, Raffaello, Tiepolo, Tintoretto, Rubens, Murillo, Ribera ha Tizian.
Josefa
Josefa zo un anv-badez spagnolek ha portugalek, ha Josepha eo ar stumm alamanek.
Orin
Savet eo diwar an anv Joseph, pe Jozeb e brezhoneg, anv tad-mager Jezuz en Aviel.
Robert Burns
Robert Burns (Allmhaig, Siorrachd Inbhir Àir, 25 a viz Genver 1759 - Dùn Phrìs, 21 a viz Gouere 1796), a oa ur barzh skosat. Lakaet eo bet da varzh broadel Bro-Skos, hag er bed a-bezh e vez lidet e zeiz-ha-bloaz. Robert "Rabbie" Burns eo ar barzh anavezetañ hag en deus skrivet e skoseg, petra bennak m'en deus skrivet e saozneg ivez a-zivout e vennozhioù politikel a awenas koulz ar frankizourien hag ar sokialourien dre e dagadennoù a-enep ar Galvinouriezh, ar vrientinelezh pe c'hoazh a-enep sinadur an unaniezh gant Bro-Saoz e 1707, a fustas en e ganaouenn Such a Parcel of Rogues in a Nation e 1791.
Unan eus ar romantelourien gentañ e voe, ha kreñv eo bet e levezon war lennegezh e vro ; ken bras eo e vrud ma'z eo bet lakaet da ikon sevenadurel gant Skosiz er bed a-bezh. Abaoe an e vez meulet ha lidet e vuhez hag e labour.
Evel Théodore Hersart de La Villemarqué e Breizh e voe Robert Burns un dastumer kanaouennoù pobl en e vro ; alies en o reizhe pe en o azasae. Kantadoù a ganaouennoù nevez a savas ivez. Ar varzhoneg ha kanaouenn Bruce's Address To His Army At Bannockburn, anavet ivez dre he gwerzenn gentañ Scots, wha hae wi' Wallace bled ha berraet e Scots Wha Hae, zo bet e-pad pell kan broadel nann-ofisiel Bro-Skos. Unan all eus e bennoberennoù, Auld Lang Syne, a vez kanet er bed saoznek da geñver lidoù dibenn pep bloaz kozh.
Buhezskrid
D'ar 25 a viz Genver 1759 e voe ganet Robert Burns en Allmhaig ("Alloway" e saozneg) e Siorrachd Inbhir Àir ("Ayrshire") ; mab henañ William Burnes hag Agnes Broun e oa. Robert e-unan a lamas an "e" diwar e anv-tiegezh. E 1765 e voe kaset da skol Allmhaig betek ma voe gopret ur c'helenner yaouank, John Murdoch e anv, gant e dad hag un nebeud amezeien. D'an 11 a viz Du 1765 e feurmas William Burnes un atant e Mount Oliphant, un 3 km bennak eus Inbhir Àir, ha da Sul gwenn 1766 e tilojas ar familh di. Daou vloaz diwezhatoc'h ez eas John Murdoch kuit ; gant e dad neuze e voe skoliataet Robert Burns, a zeskas lenn ar Bibl, ar skrivagnerien nevezklaselour (Alexander Pope, Jonathan Swift, Thomas Gray hag all) hag oberennoù William Shakespeare. En hañv 1772 ez eas gant e vreur Gilbert da skol Drumple ("Dalrymple") ma tremenjont sizhunvezhioù a-bezh. Bloaz war-lerc'h ez eas Robert da Inbhir Àir da studiañ galleg, latin hag ar yezhadur dindan ren John Murdoch adarre.
En diskaramzer 1774, d'an oad a 15 vloaz, e skrivas Robert Burns e ganaouenn gentañ, Handsome Nell, diwar ar garantez a vage ouzh Nelly Kilpatrick, e geneilez en eostoù.
E 1777 e tilojas ar familh adarre, p'en devoa kavet William Burnes un atant brasoc'h e Lochlea e-kichen Tarbowton ("Tarbolton"), en Inbhir Àir bepred. E 1778 ez eas Robert da zeskiñ ar muzulierezh hag ar savleañ e Kirkossald ("Kirkoswald"), ma karas Peggy Thompson. E 1780, e Tarbowton, Robert Burns hag e vignoned a ziazezas ar Bachelor's Club, "Klub ar Baotred Yaouank". Bloaz war-lerc'h, e 1781 eta, e teuas Robert da vout ur frañmason ; en hevelep bloavezh ez eas da Irbhinn ("Irvine") da zeskiñ labourat al lin (Linum usitatissimum) – siwazh, e miz Meurzh 1782 e pegas an tan er stal hag e rankas ar skoliad distreiñ da Lochlea, ma klevas e oa bet lakaet prosez gant e dad da berc'henn an atant.
E 1783 e voulc'has Robert Burns ur c'haier evit notenniñ e varzhonegoù kentañ ha labourat warno.
Takuma Nishimura
Takuma Nishimura (西村 琢磨, Nishimura Takuma), ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1889 e Prefedelezh Fuluoka hag aet da Anaon d'an 11 a viz Even 1951 e Manus Island, Tiriad Papoua Ginea-Nevez, a oa ur jeneral armead e Lu Impalaeriezh Japan e-pad an Eil Brezel-bed. Goude kodianidigezh Japan e voe barnet gant Breizh-Veur ha gant Aostralia ivez goude-se evit torfedoù-brezel. Krouget e voe goude bezañ bet lakaet da gablus. Hiziv-an-deiz c'hoazh n'eo ket sklaer anat daoust hag eo eñ a roas an urzhioù evit lazhadegañ prizonidi brezel pe daoust hag e oa bet torfedoù soudarded diurzh.
Robert Burns
Buhezskrid
E 1787 ivez, e miz Mae, e veajas ar barzh e Bro-Skos ar Su hag e Bro-Saoz an Norzh. E Dùn Phrìs e teuas keloù dezhañ eus stad Meg Cameron, ur servijourez e Dunedin, hag a oa o c'hortoz bugel digantañ. D'an 9 a viz Mezheven e tistroas da Vossgaville, ma skoulmas darempredoù nevez gant Jean Armour. E dibenn ar miz e reas un droiad en Uheldirioù ar C'hornôg, ma weladennas Dùn Breatann hag Inbhir Aora. E miz Eost e reas un droiad en Uheldirioù an Norzh kent distreiñ da Zinedin e kreiz miz Gwengolo. Miz war-lerc'h e veajas e Monadh Ochail, ma kejas ouzh Margaret Chalmers hag a nac'has dimeziñ gantañ. E miz Here 1787 end-eeun e voe embannet kentañ levrenn Scots Musical Museum James Johnson, enni teir c'hanaouenn gant Robert Burns. E miz Kerzu e kejas ar barzh ouzh Nancy Maclehose, a voe e serc'h kuzh. Kent dibenn ar bloavezh e c'hanas Jenny Clow, ur servijourez e Dinedin, ur bugel a-c'houde he darempredoù gant ar barzh.
E miz C'hwevrer 1788 e teuas er gouloù eil levrenn Scots Musical Museum, enni 35 kanaouenn gant Robert Burns ; en hevelep miz e tistroas ar barzh da Inbhir Àir, ma oa Jean Armour o c'hortoz bugel adarre. E miz Meurzh e c'hanas merc'hed gevell, a varvas miz goude. E miz Eost e timezas Robert Burns ganti. Goude an eured e tilezas ar barzh labour tenn ar gounezerezh a oa krog da bouezañ war e yec'hed diwar relabour ha dienez, hag ez emezelas e Melestradurezh an Tailhoù Ameeun, ma voe stummet e-pad c'hwec'h sizhunvezh kent mont da Ellisland, un atant e-kichen Dùn Phrìs ; davetañ e teuas e wreg hag o mab e miz Kerzu. E dibenn miz C'hwevrer 1789 ez eas Robert da Zinedin war ar prim, da welout Nancy Maclehose. D'an 18 a viz Eost e c'hanas Jean Armour ur mab a voe anvet Francis Wallace.
E 1790 e voe 40 kanaouenn gant Robert Burns e trede levrenn Scots Musical Museum. En diskaramzer ez echuas ar barzh Tam O'Shanter, unan eus e bennoberennoù.
E miz Eost 1792 e voe embannet pevare levrenn Scots Musical Museum, enni 50 kanaouenn gant Robert Burns. E miz Gwengolo e krogas ar barzh da genskrivañ gant ar soner George Thompson (1757-1851) a-benn kenlabourat evit A Select Collection of Original Scottish Airs for the Voice, a voe embannet e stumm pemp levrenn etre 1799 ha 1818. D'an 21 a viz Du e c'hanas Jean Armour ur verc'h anvet Elizabeth. En hevelep bloavezh e voe diskredet ar barzh bezañ ezel eus The Friends of the People Society, ul luskad politikel nevez a venne adstummañ Parlamant Breizh-Veur dre lakaat an dilennidi da vezañ tostoc'h d'ar bobl, da lavarout eo dre reiñ ar gwir da vouezhiañ da vuioc'h a dud ; karget e voe Melestradurezh an Tailhoù Ameeun da enklask diwar e benn. E miz Ebrel 1793 e voe adembannet barzhonegoù Robert Burns. Miz goude e tilojas ar familh d'un ti brasoc'h e Mill Vennel, e Dùn Phrìs bepred. E miz Gouere e veajas ar barzh a-dreuz Gall-Ghaidhealaibh ha Siorrachd Bhaile na h-Ùige ("Wigtownshire").
D'an 12 a viz Eost 1794 e c'hanas Jean Armour ur paotrig anvet James Glencairn. E miz Kerzu e voe anvet Robert Burns da evezhier e Melestradurezh an Tailhoù Ameeun.
E dibenn 1795 e varvas Elizabeth, merc'h ar barzh ha Jean Armour, nebeut a-raok he zrede deiz-ha-bloaz. Klañvaat a reas Robert diwar tanijenn e enkalonenn.
D'an 21 a viz Gouere 1796 e varvas ar barzh meur d'e dro. E vab Maxwell a voe ganet gant Jean Armour d'ar 24 a viz Gouere, da zevezh obidoù e dad. Navet bugel Robert ha Jean e voe, hag ar pempvet mab. En hevelep bloavezh e voe embannet pempvet levrenn Scots Musical Museum, enni 37 kanaouenn gant Robert Burns, Auld Lang Syne en o zouez.
Stil
E metoù bourc'hizien Dinedin e veze lakaet Robert Burns da "varzh-kouer", evel ma vez graet e Breizh gant Anjela Duval pe e Bro-C'hall gant Gaston Couté (1880-1911). Kement-se ne viras ket outañ a skrivañ 558 oberenn hag a zo chomet e glad lennegel ar bed. Ar vuhez war ar maez, an natur, sevenadur pobl Bro-Skos e voe mammennoù awen ar barzh, a c'hoarias ivez gant daveoù d'ar varzoniezh klasel ha da hini e amzer. Diwar e labour e voe ganet un tamm eus lusk ar romantelouriezh, ha broudet e voe al lennegezh rannyezhel en Europa.
Levezonet-bras e voe stil skosek Robert Burns gant ar varzhed skosat Allan Ramsay (1686-1758) ha Robert Fergusson (1750-1774).
Emdarzhek, didro ha gwrion eo doare Robert Burns, a ouie bezañ tener ha fentus ivez (Tam o'Shanter), ha flemmus pa gave ret. Dre e ouiziegezh a-zivout lennegezh ar Bibl, al lennegezh klasel saoznek hag an hini skosek — al lennegezh makar pergen, da lavarout eo lennegezh Bro-Skos ar – e c'hallas skrivañ e skoseg, e saozneg Bro-Skos hag e saozneg klasel ; er varzhoneg The Jolly Beggars, or Love and Liberty — A Cantata e reas gant skoseg ha saozneg a bep eil.
Dre ma vevas Robert Burns da vare an Dispac'h gall e kaver republikanouriezh en e skridoù, koulz ha radikalouriezh ha brogarouriezh (Scots Wha Hae) ; Iliz e vro, an enepkloeregezh, sevenadur Bro-Skos, lec'h ar merc'hed er gevredigezh, ar revelezh, ar baourentez, setu aze dodennoù a zo bet e-touez e sorboù hag en deus gouezet lakaat war baper.
Pa lenner skridoù Robert Burns hervez urzh an amzer e verzer e c'houzañve barradoù diwaskadur, a anve blue devilism
Lennegezh
Meur ha skrivagner a voe levezonet gant oberennoù Robert Burns.
Enorioù
E Grianaig ("Greenock") e voe krouet The Mother Club e 1901, anezhañ ar Burns Club kentañ ; miliadoù anezho zo er bed a-bezh hiziv an deiz. Burns Cottage, ti genidik ar barzh en Allmhaig, zo ur mirdi evel e di e Dùn Phrìs ; e Dùn Phrìs ivez emañ The Robert Burns Center ; un atant eo Ellisland c'hoazh, gant ur mirdi ma vez dibunet oberennoù ar barzh. Gant Burns Club Atlanta (Georgia) e voe savet un adskeudenn eus ti genidik ar barzh war douar ar Stadoù-Unanet, a gonter e-touez tremen 60 kounlec'h (delwennoù ha savadurioù) gouestlet da Robert Burns a zo er bed, e Bro-Skos evel-just, e Bro-Saoz, e Kanada, er Stadoù-Unanet, en Aostralia, e Zeland-Nevez, en Iwerzhon, en Estonia hag e lec'h all c'hoazh. Div gêr stadunanat zo bet anvet diwar ar barzh : Burns e New York ha Burns en Oregon. Unan eus kraterioù ar blanedenn Merc'her zo bet anvet « Burns » e 1985.
URSS eo ar Stad kentañ he deus embannet un timbr en enor da Robert Burns, e 1956 : da vare Impalaeriezh Rusia e oa bet troet e oberennoù e ruseg, hag en URSS e oa deuet ar barzh da vezañ arouez barzhed ar bobl ; anavezet e oa ivez gant ar Stad evel ur barzh araokadour abalamour d'e vennozhioù politikel. E 1924 e voe troet e ruseg adarre, ha tremen 600 000 skouerenn eus al levr a voe gwerzhet. Divrall eo chomet brud ar barzh e Rusia a-c'houde diskar URSS e 1989.
Burns Supper
Burns Supper, "Koan Burns", a vez aozet er bed a-bezh bep bloaz tro-dro d'ar 25 a viz Genver da lidañ ganedigezh ar barzh. Burns Nicht a reer eus ar fest e skoseg, Burns Night e saozneg, da lavarout eo "Nozvezh Burns". Da forzh pe vare eus ar bloaz e vez dalc'het Burns Nicht e gwirionez, pa voe aozet an nozvezh kentañ e Burns Cottage gant mignoned ar barzh d'an 21 a viz Gouere 1801, da geñver pempvet deiz-ha-bloaz e varv.
Borgoricco
Borgoricco  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Galv Rimini
Galv Rimini, pe proclama di Rimini en italianeg, zo ur galv graet d'an 30 a viz Meurzh 1815, gant Joachim Murat, a oa bet lakaet war ar gador-roue e kêr Napoli gant Napoleone Buonaparte, pa en doa diskleriet ar brezel da Aostria hag e oa en em droet ouzh pobloù Italia o c'hervel anezho d'en em sevel a-enep ar vistri nevez.
E gwirionez e voe graet ar galv d'an 12 a viz Mae, ha lakaet warnañ un deiziad faos, an 30 a viz Meurzh eta, goude emgann Tolentino, a verkas fin ren Murat e Napoli.
Istor
E 1806 e voe fiziet Rouantelezh Naplez, aloubet gant arme an impalaer gall Napoleone Buonaparte, e breur an impalaer, Giuseppe. Pan eas Giuseppe da gemer kurunenn Spagn, goude diskaret ar roue spagnol Carlos IV hag e vab Fernando VII, e fellas da Napoleone lakaat e vreur-kaer Joachim Murat da roue Naplez.
Francis Bayer du Kern
Francis Bayer du Kern (François er marilhoù) zo ur barzh brezhonek hag ur stourmer breizhek, ganet d'an 8 a viz Gouere 1912 e Laval ha marvet d'an 2 a viz Mezheven 1940 e Malo-les-Bains (e Dukark hiziv). Kemeret en doa perzh e gwalldaolioù aozet gant ar strollad kuzh Gwenn ha Du e 1932. Gant un nebeud tud ez eas da grouiñ ur strollad drouized nevez.
Kastell Tullgarn
Kastell Tullgarn zo ur c’hastell e Sveden, e kumun Södertälje, e kontelezh Stockholm hag e proviñs Södermanland. E goueled ur pleg-mor emañ, hag a zo digor war ar Mor Baltel.
Francis Bayer du Kern
Buhez
Daoust ma oa deuet eus ul lignez tudjentiled eus Kerne e voe ganet e Laval. E skol ar Jezuisted e reas e studioù. Ne oa nemet ugent vloaz pa gemeras perzh en oberezhioù kuzh Gwenn ha Du. E 1936 e kemeras perzh e krouidigezh un eil strollad drouized, ar Gredenn geltiek, hag e reas gant an anv-drouiz Veroestrumnis (pe Uerestrumnis). Galvet e voe da soudard e-ser aloubadeg an Alamaned ha lazhet e voe e-kerzh emgannoù tro-dro Dukark e 1940.
Kastell Tullgarn
Savet e voe ar c’hastell kentañ e dibenn ar. Eus kreiz ar eo an hini a weler bremañ, dezhañ tri estaj ha tri zour, daou ront hag unan karrez. A bep tu d’ar savadur pennañ ez eus div gazel hag ur porzh etrezo.
Francis Bayer du Kern
Gwalldaolioù e 1932 ha 1936
Goude ma voe rediet tren prezidant Kuzul ar vaodierned ar Republik gall, Édouard Herriot, da chom a-sav e Ingrandes d'an 20 a viz Du 1932 abalamour ma oa bet distrujet ar roudennoù gant ur vombezenn e voe harzet Francis Bayer du Kern gant ar polis hag aterset ganus hag e anzavas bezañ kablus. Kemeret en doa perzh e tanioù-gwall e pevar frefeti a-raok. Ezel e voe eus Gwenn ha Du hag eus Kadervenn, an daou strollad kuzh savet gant Neven Henaff. Pa oa oc'h ober e goñje er Mañs e miz Ebrel 1936 e voe harzet gant ar polis en-dro ha tamallet dezhañ bezañ unan eus ar genwallerien o doe lakaet an tan e pevar frefeti e Breizh.
Kastell Tullgarn
Abaoe 1935 emañ war ur roll monumantoù istorel (Byggnadsminne). Bez’ ez eo unan eus an unnek palez roueel a zo e Sveden. Perc’hennet eo gant ar stad, met gallout a ra roue Sveden hag e familh ober o annez ennañ. Talvezout a ra dezho da gastell-hañv, tra m’eo Kastell Drottningholm o annez boas.
Charles Rolland
Charles Rolland, Charlez Rolland e anv-pluenn (Lanneanoù, 3 a viz Even 1862 – Gwerliskin, 23 a viz C'hwevrer 1940), a oa ur barzh brezhonek.
Francis Bayer du Kern
Drouizelezh
E 1936 e savas, asambles gant Morvan Marchal ha Raffig Tullou, ar strollad drouizel ha nevezpagan, Kredenn geltiek.
Barzh
Deskiñ brezhoneg a reas pa oa yaouank a-walc'h ha skrivañ a reas meur a varzhoneg vrezhonek ; a ne voe ket moullet kalz anezho.
Charles Rolland
Brudet eo da vezañ lakaet ar Marseillaise e brezhoneg. Gwerzhañ a rae e ganaouennoù er foarioù ha marc'hadoù.
Kastell Tullgarn
Gweladenniñ ar c’hastell a c’haller.
Jonquières
Jonquières zo un anv-lec'h gallek, deuet alies diwar ar ger okitanek Jonquièras, pe Jonquièiras, "broenegi".
Charles Rolland
Soudard e voe er Brezel-bed kentañ, engouestlet (d'e oad n'en doa ket da vont) hag un doare gallek brogar d'ar Marseillaise a skrivas : <poem style="margin-left:30%; font-style:italic"> Aux armes ! Fiers Bretons ! Montrons que les Français Marchant de front face aux Teutons Ne périront jamais ! (...)
Campodarsego
Campodarsego  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Friedrich Dürrenmatt
Friedrich Dürrenmatt (5 a viz Genver 1921 - 14 a viz Kerzu 1990) a oa ur skrivagner alamanek eus Suis.
Ganet e voe e Konolfingen, e Kanton Bern. Mont a reas ar familh da Vern e 1935, da-heul an tad hag a oa pastor. Studioù lennegezh alamanek ha prederouriezh a reas e Skol-veur Zürich hag e Skol-veur Bern. E 1946 e paouezas gant e studioù hep echuiñ un dezenn diwar-benn Søren Kierkegaard ha divizout a reas e vefe skrivagner. E 1945–46 e savas e bezh-c’hoari kentañ, Es steht geschrieben, c’hoariet e 1947 E miz Here 1946 e timezas d’an aktorez Lotti Geißler ha mont da vevañ da v-Basel da gentañ ha da gornad Biel/Bienne, e lodenn c’hallek kanton Bern, da c’houde. Eno e c’hoarvez e romant polis Der Richter und sein Henker embannet e 1950. Mervel a reas e wreg e 1983 hag addimeziñ a reas e 1984 d’un aktorez all, Charlotte Kerr. Mervel a reas Friedrich Dürrenmatt d’ar 14 a viz Kerzu 1990, e Neuchâtel.
Brudet eo e bezh-c’hoari Der Besuch der alten Dame (1956) dre ar bed a-bezh ha derc’hel a reer d’e c’hoari betek bremañ. Die Physiker (1962) eo e bezh pouezusañ avat, ur pezh ma rer anv eus dañjerioù ar skiant evit an denelezh. Meur a wech en deus skrivet diwar-benn an Eil Brezel-bed. Diseurt a-walc’h eo e oberennoù, adalek pezhioù-c’hoari “avant-garde“ betek romantoù polis hag arnodskridoù.
Borgo Veneto
Borgo Veneto  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Eliezer Ben Yehouda
Eliezer Ben Yehouda (hebraeg: אליעזר בן־יהודה‎‎; distaget [eli'ʕezeʁ ben jehu'da]; 7 Genver 1858 – 16 Kerzu 1922) a oa ur Yuzev a orin Lituanian, adsaver an hebraeg modern hag un embanner kelaouennoù. Bez' e voe sturier diazez azginivelezh ar yezh hebraek er bed modern.
D'ar mare-se e oa renet Palestina gant an Impalaeriezh Otoman. Ober a reas e annez e Jeruzalem. E vennozh a oa adsevel hag adstaliañ ur vro bet kouezhet abaoe keid-all en he foull, ha troc'hañ gant ar boaz milvedel da vevañ atav en harlu e-mesk ar broadoù all. Kavout a reas ul labour kelenner en ur skol dalc'het gant an "Alliance Israelite Universelle". Ur yezh arnevez a oa da c'hoveliañ, evit distroadañ ar yidisheg, ur doare alamaneg mesket gant gerioù hebraeg.
Evit kas ar raktres da benn, hag evit respont d'ar mankoù geriaoueg e pouezas Ben-Yehuda war kuzul ar yezh Hebraek evit ma vefe "goveliet nevezc'herioù oc'h heuliañ hag o toujañ d'ar reolennoù yezhadur ha yezhoniezh hag heñvel ouzh ar gwriziou semitek, arameek ha dreist-holl ar re arabek".
Ben Yehuda a voe dimezet div wech, da ziv c'hoar. E gentañ gwreg, Devora ganet Jonas, a varvas e 1891 gant an dorzhellegezh, o tileuskel anezhañ gant pemp bugel bihan. He het diwezhañ a oa e timezfe Eliezer gant he c'hoar yaouankañ, Paula Beila. Nebeut war-lerc'h marv e wreg Devora, tri deus e vugale a varvas da-heul gant an difteriezh e-korf dek devezh. 6 miz war-lerc'h e addimezas gant Paula, a dapas an anv hebraek Hemda. Hemda Ben Yehuda a zeuas da vezañ ur gazetennerez arbennig hag ur skrivagnerez dibar. Kendec'hel a reas gant labour aketus Elizer, goude e varv, da gas da benn al labour pinvidikaat ar geriaoueg. Kestal ha daspugn ac'hant a reas evit ar stourm hag ivez kehentiñ ar c'huzuliou studierien e Palestina hag en estrenvro.
Desevel a reas e vab penn-da-benn en hebraeg, hag e anvas : Ben Zion Ben Yehuda. Un dibab anv lorc'hus hag a dalvez "mab Zion". A-enep edo e vije mesket e vab gant yezhoù all, huchal a reas zoken ur wech war e wreg p'he doa kanet ul luskellerez dezhañ e rusianeg.
Un daouvil bennak eus ar geriou a voe savet gantañ n'emaint ket e-barzh geriaoueg an hebraegerien bremañ. Daoust da se ez eus kalz deus ar c'heriaoueg arveret bremañ a zo bet ijinet gantañ.
Evit al liammou yezhel graet gantañ war ar gwriziou heñvel etre an hebraeg hag an arabeg e vefe faziet Ben-Yehuda.
E Kerzu 1922 e varvas Ben-Yehuda gant an dorzhellegezh a c'houzañvas a-hed e vuhez ganti. Douaret e voe war Menez an Olivez e Jeruzalem, gant 30 000 a gañvourien. Treuzfurmet e voe e di en ur mirdi, hag en ul lec'h prezegennou. Adtapet e voe an ti gant un aozadur alaman evit diorren ar peoc'h : Action Reconciliation Service for Peace (ARSP). Aozet e vez stalioù-labour, kendiviziou, hag kenteliou Oulpan e kembraeg.
Villaines-la-Juhel
Villaines-la-Juhel zo ur gumun hag ur gêr e Bro-C'hall, hag a zo penn-kanton e reter departamant gall Mayenne.
Edmund Husserl
Edmund Gustav Albrecht Husserl (8 Ebrel 1859 e Proßnitz, Impalaeriezh Aostria - 27 Ebrel 1938 e Freiburg im Breisgau) a voe ur prederour, ur matematikour ha diazezour an anadennoniezh (Fenomenologiezh). Sellet e vez outañ evel unan eus ar brederourien levezonusañ er.
Husserl a studias ar matematik e skol-veur Leipzig gant Karl Weierstraß ha Leo Koenigsberger, hag ar brederouriezh gant Franz Brentano ha Carl Stumpf. A-c'houde 1887 e kelennas ar brederouriezh e skol-veur Halle, diwezhatoc'h e skol-veur Georg-August e Göttingen hag erziwezh e skol-veur Freiburg im Breisgau. E 1928 ez eas war e leve hep paouez e oberenn brederouriezhel.
E 1907 e savas un hentenn anvet Phänomenologischen Reduktion, hag a chomo ur patrom evitañ da zerc'hel e labourioù kentañ, hag e tiorroas ur gwel eus ar c'healiadur trehontel ("ideologiezh trañsandantel") displeget en e oberennoù diwezhañ.
Casalserugo
Casalserugo  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Alexis HK
Alexis Djoshkounian, pe Alexis HK hervez e anv-micher, zo ur c'haner gall, ganet e 1974 e Versailles. Ouzhpenn e ganaouennoù e kan re Georges Brassens.
Marie von Sachsen-Altenburg
Marie von Sachsen-Altenburg zo anv meur a briñsez eus Sachsen-Altenburg.
Sheila E.
Sheila E pe Sheila Escovedo, bet ganet d'an 12 a viz Kerzu 1957 en Oakland (Kalifornia, SUA) a zo un daboulinerez.
Edmund
Edmund zo un anv-badez saoznek hag alamanek roet d'ar baotred. Un anv-tiegezh eo ivez.
Orin
Dont a ra eus ar saozneg kozh ēad (berzh) ha mund (gwarezer). Kar eo da Edith en un tu, ha da Sigismund en tu all.
Narcissus jonquilla
An Narcissus jonquilla zo bleunioù a zifluk e derou an nevezamzer. Meur a anv o deus e brezhoneg : bokedoù-laezh-ribod, pe bokedoù-Santez-Nonn, roz-kamm, foeon, bokedoù-koukou, bokedoù-Sant-Jozef, freon, bokedoù-Koraiz. .
Kreskiñ a reont diwar bulbennoù viheñvel, etre 2 ha 4 cm o zreuzkiz ; red eo o garennoù danzouar. Etre 15 ha 35 cm eo uhelder korzenn pep plantenn, linennek ha kleuziek un tamm eo o delioù. Ur vleunienn velen sklaer hepken zo, a viz Meurzh da viz Ebrel. El liorzhoù, er pradeier hag er c'hoadegi e kresk Narcissus jonquilla.
Vigonza
Vigonza  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
El reloj
El reloj (An horolaj) zo ur ganaouenn spagnolek a zo bet savet gant ar sonaozer mec'hikan Roberto Cantoral ha kanet gant an triad Los Tres Caballeros.
Ghisunaccia
Ghisunaccia zo ur gumun eus Korsika, e departamant Korsika-Uhel. Emañ war aod ar reter, e-kichen genoù ar stêr Fiumorbu.
Gwechall e oa e pieve Aleria.
Anguillara Veneta
Anguillara Veneta a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Nikolaz II (pab)
Nikolaz II (e latin: Nicolaus II), Gérard de Bourgogne e anv-tiegezh, ganet etre 990/995 e Chevron ha marvet d'ar e Firenze (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Sixto Rodriguez
Sixto Diaz Rodriguez anavezet evel Rodriguez, bet ganet d'an 10 a viz Gouere 1942 e Detroit, a zo ur c'haner ha saver tonioù rock ha folk stadunanat.
Filmoù
Diwar e-benn: Searching for Sugar Man, gant ar sevener Malik Bendjelloul, 2012
Stefan IX
Stefan IX (e latin: Stephanus IX), Frédéric de Lorraine pe Frédéric d'Ardenne e anv-tiegezh, ganet tro 1020 ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Anvet e vez anezhañ Stefan X a-wechoù.
Maria Josepha von Sachsen (1731-1767)
Dimeziñ ha bugale
Eil pried Louis-Ferdinand de France (1729-1765), mab da Loeiz XV, roue Bro-C'hall, ha da Maria Leszczyńska, e oa.
Carmignano di Brenta
Carmignano di Brenta  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Xiomara Castro
Xiomara Castro Sarmiento (Tegucigalpa, 30 Gwengolo 1959) zo ur bolitikourez hondurat, dilennet da brezidantez d'an 28 a viz Du 2021.
Risorgimento
Ar Risorgimento ("Adc'hinivelezh", pe "Dasorc'hidigezh") zo ur mare eus istor Italia ma voe graet an unvaniezh vroadel. D'ar 17 a viz Meurzh 1861 e voe embannet krouidigezh Rouantelezh Italia en-dro da Rouantelezh Sardigna. Da gomz eus an argerzh istorel-se e vez implijet an droienn unvaniezh Italia.
Ar gerioù a denn ivez d'an emsav sevenadurel, politikel ha kevredigezhel, gwriziennet en tremened hag en amzervezh henroman.
Henroma
En Henamzer ne oa kaoz ebet a unvaniezh Italia, goude ma voe graet an unvaniezh de facto gant an impalaeriezh roman, na kennebeut er Grennamzer, na da vare an Azginivelezh italian.
Viktor II
Viktor II (e latin: Victor II), Gebhard, Kont Calw, Tollenstein, ha Hirschberg e anv-tiegezh, ganet e 1018 ha marvet d'an e Arezzo (Italia), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Risorgimento
Henroma
Betek Galv Rimini, d'an 30 a viz Meurzh 1815, gant Joachim Murat, e-pad Brezel Naplez (1815), a chomas diefed, rak difetis e oa e c'halv d'an Italianed, kustum ouzh o stadoù abaoe kantvedoù hag o yezhoù disheñvel.
Emsavadegoù
Teir fazenn zo bet er Risorgimento.
En Meurzh 1821 e Piemonte en em savas gwarnizon Alessandria, levezonet gant stourmerien carbonari, a oa renet gant Santorre di Santarosa. Er c'heit-se edo an Aostrianed o stourm ouzh emsavidi Napoli, ha ne seblante ket pennhêr ar roue, Carlo Alberto Sardigna ober nemeur a van. Pa zistroas ar roue Carlo Felice e voe kaset da vruzun ar vonreizh nevez krouet.
Despotegezh sklêrijennet
En Lombardia, dindan an Aostrianed,
Santa Giustina in Colle
Santa Giustina in Colle  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Bernatchez
Bernatchez eo ar stumm d'an anv-tiegezh euskarek Barnetxe, pe Barnetche, a gaver e Kebek.
Josephine Baker
Josephine Baker, Freda Josephine McDonald hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'an 3 a viz Even 1906 e Saint-Louis (Missouri) hag aet d'an Anaon d'an 12 a viz Ebrel 1975 e Pariz, a oa ur ganerez, penn-dañsourez, aktourez ha rezistantez stadunanat-c'hall.
Advamm e voe da zaouzek bugel, he "meuriad kanevedenn".
Santa Giustina
Santa Giustina zo anv meur a gumun italian.
Eilean nam Muc
Eilean nam Muc (distaget [] e gouezeleg ; Muck e saozneg) zo unan eus an Inizi Gall tostañ, e Bro-Skos. E 2013 e oa 27 den o chom enni. Ar gêr vrasañ eo Port Mòr ("porzh meur").
Er porzhig-se e c'haller lestrañ da vont da inizi all, Canaigh, Rùm hag Eige, koulz ha da Àrasaig ha Malaig war an douar-bras.
Beinn Airein eo ar poent uhelañ war an enez (137 metr uhelder). Brudet eo Eilean nam Muc abalamour d'ar reuniged ha morhoc'hed a weler er mor en-dro dezhi.
Talvezout a ra anv an enezenn kement hag "enez ar balumed", rak ur c'hrennadur eo muc diwar muc-mhara (balumed), daoust ma kred tud a-wechoù ez eo "enez ar moc'h" (muc = moc'h).
Skoulm-papilhorig
Ar skoulm-papilhorig zo ur seurt kravatenn hag a vez skoulmet dindan ar groñj ha douget peurvuiañ el lidoù bras e-touez an dud uhel.
Juhel of Totnes
Juhel of Totnes a oa ur brezelour brezhon a eas gant arme Gwilherm an Alouber, dug Normandi, da vrezeliñ da Vro-Saoz en kantved.
E vuhez
E 1069 e oa unan eus pennoù-brezel ar bagadoù brezhon a yeas d'en em gannañ ouzh ar vrezelourien chomet feal da Harold II. Aotrou e oa e Totnes, hiziv e kreisteiz kontelezh Devon, ha dezhañ meur a vaner e mervent Bro-Saoz en amzer an Domesday Survey e 1086.
Diberc'hennet e voe avat ur pennad goude. Hervez an istorour Frank Barlow. N'ouzer ket perak e voe kaset kuit gant Gwilherm II, mab da Gwilherm an Alouber, ha kemeret e lec'h gant Roger of Nonant, mignon d'ar roue.
Merc'h
Ur verc'h en doe, Aenor, dimezet da Philip de Braose, mab da William de Braose, 1st Lord of Bramber.
Melkoni
Ar velkoni zo ur stad a spered en un den ma'z eo mesket an dristidigezh hag ar fallgaloniñ. Hiriv e vez gwelet evel ur c'hleñved-spered gant lod mezeien.
Notharchus
Notharchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1863 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Cantaing-sur-Escaut
Cantaing-sur-Escaut a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
The Forest (c'hoari video)
The Forest zo ur c'hoari video dreistbevañ sevenet hag embannet gant ar studio kanadian Endnight Games. Ar c'hoari a dremen war un enezenn goloet gant ur c'hoad. An dudenn bennañ Eric Leblanc gant e vab Timmy zo chomet bev goude ur gwallzarvoud karr-nij, an holl dud all a zo marvet. Ar c'hoari a dremen en ur bed digor c'hoariet doae first-person shooter, n'eus ket eus kefridioù pe palioù resis da dizhout. Ar c'hoarier a vez bountet warnañ d'ober choazoù evit chom bev. Ar c'hoari video The Forest a oa bet embannet war Microsoft Windows e miz Ebrel 2018 goude ul lajad hir a 3 bloaz e stumm beta. Embannet eo bet d'ar 4 a viz Du 2018. E fin ar bloavezh 2018, The Forest a oa bet gwerzhet 5 milion a skouerennoù anezhañ.