cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vieille-Chapelle
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Bered ar C'hommonwealth:Zelobes Indian Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo.
Zapotekeg Amatlán
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Amatlán eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 6 000 den (2000) e Mec'hiko.
Victor Soultanbeieff
thumb|Victor Soultanbeieff (1947) Victor Ivanovich Soultanbeieff  a zo bet ganet e 1895 e Rusia ha marvet e 1972.
Mestrc'hoarier echedoù rusian eo.
E wellañ renk Elo a voe 2370.
Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia e voe e Brusel e 1932 (a-gevred gant Boruch Dyner), e Liège e 1934 hag e Brusel e 1943.
Div bartienn
1 d4 Mf6
2 Mf3 b6
3 c4 e6
4 g3 Fb7
5 Fg2 Fb4+
6 Fd2 Fxd2+
7 Mbxd2 0-0
8 0-0 c5
9 Dc2 Mc6
10 dxc5 bxc5
11 e4 Dc7
12 Tfe1 d6
13 Tac1 h6
14 a3 Md7!
15 Dc3 a5!
16 Mh4 g5
Venus Kallipygos
thumb|upright|200px|Afrodite Kallipygos, [[Mirdi ar Peniti, Sant Petersbourg.]] thumb|upright|200px|Afrodite Kallipygos, [[Palez Yousoupov, Sant Petersbourg.]] Venus Kallipygos a vez graet, dre fazi, eus Afrodite Kallipigos (Ἀφροδίτη Καλλίπυγος e gregach), da lavarout eo Gwener kaer he feskennoù, pe klunet kaer, un doare delwenn anezhi savet d'ur vaouez noazh en amzervezh hellenek. Peurvuiañ e vez-hi hanter wisket, hag e lavarer ez eo Gwener pe Afrodite, goude ma c'hallfe kenkoulz all bezañ ur plac'h yaouank pe vaouez, un hetaira da skouer.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
18 Mf3 De7
Venus Kallipygos
Neuze e weler anezhi o sevel he feplos skañv da zizoleiñ he dargreiz ha feskennoù, hag o sellout outo dreist he skoaz, evel da welout pegen kaer int stummet.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
19 h3 Tab8!
20 b3 Fa8!
Venus Kallipygos
Istor
En XVIIvet ha XIXvet kantved e kreded e oa graet an delwenn da skeudenniñ un istor eus an Henamzer diwar-benn div blac'h eus Sirakuza, e Sikilia, a oa o taeliñ da c'houzout pehini anezho he devoa ar feskeneoù kaerañ stummet. Skrivet eo an istor en Deipnosophistai (Δειπνοσοφισταί), oberenn Athenaeus: Neuze e voe graet "kaerglunet" eus an div blac'h gant ar geodedourien, evel a lavar Kerkidas Megalopolis en e werzennoù iambek: "Div blac'h klunet kaer a oa e Sirakuza." Hag an div, pa voent pinvidik ha brudet, a lakaas sevel un templ da Afrodite hag a reas Kaerglunet eus an doueez, evel ma skriv Archelaüs Chersonesus en e werzennoù iambek ."
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
21 Mb1 Mde5!
Arkadij Naiditsch
right|thumb|220px|Arkadij Naiditsch, Karlsruhe 2016 Arkadij Naiditsch a zo bet ganet d'ar 25 a viz Here 1985 e Riga e Latvia.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
22 a4? Mxf3+
Venus Kallipygos
Istor
Azeulerezh Afrodite Kallipygos e Sirakuza zo meneget ivez gant ar skrivagner kristen Clemens Alexandria en ul listennad lidoù pagan erotek .Menegiñ a ra ivez ar barzh Nikander eus Kolofon, hag ar ger implijet gantañ (kalligloutos, "revriet kaer")
Arkadij Naiditsch
Mestrc'hoarier echedoù alaman.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
23 Fxf3 Md4
24 Fd1 f5!
Arkadij Naiditsch
Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo abaoe miz Ebrel 2001.
Venus Kallipygos
Delwennoù kozh
Ar gwellañ skouer, war a seblant, a zo un delwenn roman e marmor, eiladur un delwenn hellenek orin, kavet e kêr Roma. War-ziskouez e oa er Palazzo Farnese ha lakaet e voe en dastumad pa voe prenet ar palez. Gant an dastumad e voe kaset da Naplez e 1802. Da neuze e veze gwelet evel un oberenn erotek ha dañjerus, a-live gant ar bornografiezh, muioc'h a se dre ma oa hanter wisket, e-lec'h bezañ noazh penn-da-benn evel ar Venus de' Medici, ha lakaet e voe e Kabined Kuzh roue Naplez.
Catalunya Lliure
Catalunya Lliure ("Katalonia Dieub") a oa ur c'hengevredad disrannour katalanek krouet e 1989 pa oa bet unanet MDT-PSAN ha Front Nacional de Catalunya ("Talbenn Vroadel Katalonia") da geñver mouezhiadegoù Europa, bet tapet 19.586 a votoù gante.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
27 Tf1 Tf3!
Arkadij Naiditsch
Trec'h eo bet e Tournamant Echedoù Dortmund e 2005, dirak Loek van Wely, Veselin Topalov, Piotr Svidler, Vladimir Kramnik, Michael Adams ha Péter Lékó.
Victor Soultanbeieff
Div bartienn
28 Fxf3 TXf3 Dilezel a ra ar re wenn.
Arkadij Naiditsch
Kampion Echedoù Alamagn e Ghert e 2007.
2 665 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.
Kennedy
Kennedy zo un anv-tiegezh a orin skosat hag iwerzhonat (gwelout Klan Kennedy), deuet eus an anv gouezelek Ó Ceannéidigh, savet diwar anv Ceannéidigh, eus ceann a zo "penn", hag éidigh a zo "divalav, vil".
Klytia
Klitia pe Klytia (Κλυτία e gregach, latinekaet e Clytia) a oa un nimfenn, merc'h da Okeanos ha Tethys.
Kennedy
Un anv-badez eo ivez.
Venus Kallipygos
Delwennoù kozh
E 1836 e skrive Famin e oa un "delwenn goant", hag e resisae e oa : "...lakaet en un trepas eviti hec'h-unan, ma ne veze lezet an dud da vont nemet dindan evezh ur gward, ha kement-se koulskoude ne oa ket bet trawalc'h da virout ouzh ar stummoù o doa sachet war an delwenn an anv Kallipygos da vezañ goloet gant un damliv teñval, testeni eus ar pokoù roet dezhi bemdez gant azeulerien trelatet. Anaoudegezh hor boa ni ivez en un tourist alaman yaouank aet sot gant an delwenn varmor-se; hag an druez a veze outañ abalamour d'e spered diskiantet a oa gwall bell a vezañ goapaerezh."
Kennedy
Anv-tiegezh
Brudet eo dreist-holl evel anv un tiegezh stadunanat, a orin iwerzhonat, liammet ouzh ar strollad demokrat e SUA.
Tud all
(dre urzh al lizherenneg)
Catalunya Lliure
E miz Kerzu 1989 e teuas da vezañ ur strollad rik hag e 1991 ec'h eas kuit ul lodenn eus an izili evit en em ezelañ ouzh ERC ha divodet e oa bet ar strollad bloaz war-lerc'h.
Klytia
Ar vojenn
Sot e oa Apollon, an Heol, ganti. Met goude ur pennad e kavas gwelloc'h sellout ouzh Leukothea.
Ha glac'haret an nimfenn, ha gwarizi enni. Mont ha reas neuze da ziskuliañ da Orc'hamos, tad eben, gant piv ez ae e verc'h da c'hoari. Hag hennezh ha kondaoniñ e verc'h, dre ma ne oa ket gwerc'hez ken, d'ar marv, ha da vezañ mouget en traezh.
Droug a savas en doue outi. Ken glac'haret ha ma oa Klytia, ha hi da chom en he noazh, hep tamm na takenn, e-pad nav deiz, war ar reier, da sellout ouzh an Heol en e red, o ouelañ d'o disparti. A-benn an nav deiz-se e teuas da vout melen ha rous. Kastizet e voe gant Apollon : treiñ anezhi a reas en ur vleunienn, an heliotrop pe tro-heol. Hag ar vleunienn a dro he fenn dre ma wel an heol o tremen a-us dezhi.
Evezhiadenn
Er vojenn-mañ eo mesket Helios, an Heol, hag Apollon-Foibos, doue an heol.
Skrid orin
Kontet eo an istor e Metamorfozoù Ovidius.
Venus Kallipygos
Delwennoù kozh
Un danevell heñvelik a veze kontet en Henamzer diwar-benn delwenn Praksiteles, Afrodite Knidos, a oa bet klasket c'hoari anezhi zoken (Pseudo-Lucian, Amores 15.
Hiziv emañ war-ziskouez e Mirdi Broadel an Hendraouriezh e Naplez.
Lennegezh
Ouzhpenn arroud Deipnosophistai e anavezer:
Steampunk
Ouzhpenn er skiant-faltazi e c’haller kavout oberennoù steampunk e-touez ar romantoù polis, ar romantoù moliac’h hag ar romantoù diazezet war troioù-kaer. Daoust ma c’hoarvez an istorioù steampunk en amzer dremenet e kaver alies-tre enno urzhiataerioù ha kalz fent. Oberennoù steampunk a gaver ivez war dachenn ar sinema (Steamboy) ha hini ar bannoù-treset (Adèle Blanc-Sec gant Jacques Tardi, The League of Extraordinary Gentlemen gant Alan Moore).
Nordrhein-Westfalen
Nordrhein-Westfalen (teskanv : NRW) zo unan eus stadoù Alamagn hiziv, e gwalarn ar vro.
Steampunk
Ijinet eo bet ar ger steampunk a-benn envel oberennoù tri skrivagner : K.W. Jeter, Tim Powers ha James Blaylock.
Evit a sell ouzh an oberennoù krouet a-raok 1979 e reer proto-Steampunk anezho.
Nordrhein-Westfalen
Istor
Da gentañ e oa enni Bro-Westfalen ha tammoù eus proviñs ar Roen, a oa da Brusia kent. E 1947 e voe lakaet e-barzh Bro-Lippe ouzhpenn.
Steampunk
An oberennoù steampunk a vez rannet e div lodenn peurliesañ : diouzh un tu, ar re diazezet war ur bed krouet penn-da-benn gant ar skrivagner (Powers, Blaylock, Gibson & Sterling, Stableford); diouzh an tu all, ar re diazezet war harozed bet krouet a-raok (Sherlock Holmes, Frankenstein, Drakula, Dr. Jekyll, Jakez an toullgofer...) pe diazezet war oberennoù skrivagnerien all (H. G. Wells, Jules Verne pe Arthur Conan Doyle). Niverus eo ar skridoù diazezet war istorioù Sherlock Holmes, Sherlock Holmes' War of the Worlds (1975) hag Exit Sherlock Holmes (1977) da skouer.
Maroni
Ar Maroni (Maroni e galleg, Marowijne e nederlandeg, Marowini e kalina, Marwina-liba e Sranan Tongo, Lawa e wayana) zo ur stêr e Suamerika hag a zisparti Gwiana c'hall diouzh Surinam. Eienañ a ra e menezioù Tumuk Humak. Anvet e vez Lawa etre kêrioù Cottica er Su ha Grand Santi pelloc'h en Norzh.
Freetown
Freetown eo kêr-benn ha kêr vrasañ Sierra Leone. Ouzhpenn ur milion a dud zo o chom enni (e 2004).
Maroni
Meur a zizemglev a oa bet etre Bro-C'hall hag an Izelvroioù a-zivout ar vevenn naturel-se en {{{XIXvet kantved}}. Ergerzhet e oa bet evit ar wezh kentañ er ha peurergerzhet en XIXvet kantved.
Freetown
Krouet e oa bet Freetown er bloavezh 1787 gant Saozon, evit reiñ bod eno da sklaved dieubet e-pad brezel Sierra Leone, alese anv ar gêr (Free town = Kêr zieub).
Losket e voe kêr e 1790. E 1792 un niver a sklaved a erruas e Freetown, o tont eus Nova Scotia ar wech-mañ. En em sevel a reas an annezidi a-enep ar Saozon e 1800, met adkemeret e voe kêr gant ar soudarded saoz, a astennas o galloud en douaroù ivez.
Etre 1808 ha 1874 e talvezas ar gêr da lec’h diazez d’ar Saozon evit o zrevadennerezh e kornôg Afrika. Kreskiñ a reas ment Freetown, gant miliadoù a sklaved dieubet o tont eus an Antilhez. Diskennidi ar sklaved dieubet-se a reer Kreoled anezho ; daoust dezho bezañ ur bihanniver er vro hiziv ez eus ur plas bras ganto er gêr-benn.
Saar (stêr)
Ar stêr Saar (Sarre e galleg ) zo ur stêr a red e biz Bro-C'hall, e Loren hag Elzas, hag en Alamagn, e Saarland ha Rheinland-Pfalz, hag a zo adstêr d'ar Mosel (anezhi adstêr d'ar Roen) war he lez dehoù.
Emañ eien ar Saar er menezioù Vojoù, etre Elzas ha Loren. Div wazh-dour zo, e gwirionez, an eil anvet Sarre Rouge hag eben Sarre Blanche, a ya d'en em unaniñ e Lorquin, e-harz menez Donon, ur menez uhel en hanternoz ar Vojoù.
Gwechall e oa pouezus ar Saar evit ijinerezhioù ar c'hornad : glaou, houarn ha dir. Danvezioù krai ha traezoù oberiet a veze kaset dre ar stêrioù (ar Mosel hag ar Roen), da skouer, betek ar Ruhrgebiet pe betek porzh Rotterdam.
Tremen a ra ar Saar dre veur a zepartamant gall, a stad eus Alamagn, ha sede darn eus ar c'hêrioù treuzet :
Traoù all
War lez ar Saar emañ ar Völklinger Hütte, ul lec'h gwarezet gant an UNESCO.
E Mettlach e ra ar Saar ur gildroenn ledan anvet Saarschleife.
Allouagne
Allouagne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Guerrero
Guerrero zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Bro-Vec'hiko, e kreisteiz ar vro. Anvet eo diwar-lerc'h Vicente Guerrero, ur politikour a stourmas evit dizalc'hted Mec'hiko.
Chilpancingo de los Bravo eo ar gêr-benn. Acapulco eo ar gêr vrasañ.
Yezhoù biouek-madarek B.2
Un is-skourr eus yezhoù biouek-madarek B eo ar yezhoù biouek-madarek B.2, ennañ 3 yezh komzet e Tchad ha Kameroun:
Glabbeek
Glabbeek a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Petauridae
Petauridae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged godellek.
Genadoù
3 genad hag 11 spesad zo ennañ :
Ti-embann ar skolioù
Ti-embann ar skolioù pe Ti-embann ar skolioù brezhonek, berraet e TES, a zo un embanner brezhonek diazezet e Sant-Brieg (Aodoù-an-Arvor, Breizh).
Krouet eo bet diwar un emglev politikel etre ar stad c'hall, Rannvro Breizh ha Departamantoù Breizh evit pourchas levrioù-skol pe dafar-kelenn a bep seurt all d'ar yaouankizoù a zo o teskiñ dre ar brezhoneg ha d'o c'helennerien. Kaset e vez al levrioù da bep skol vrezhonek eus an teir rouedad skolioù, Dihun (Deskadurezh katolik), Div yezh (Deskadurezh-Stad), Diwan Breizh (Deskadurezh meret gant kevredigezhioù) kevreet. En doare-skrivañ peurunvan eo embannet levrioù TES.
Aozadur
Ur rann eus Kreizenn-departamant an danvez kelenn (KDDK) Aodoù-an-Arvor eo TES.
Renerien
Renet eo bet TES gant kelennerien eus an Deskadurezh-stad betek an deroù :
Gwiseni
Gwiseni zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Emañ e Bro-Bagan.
Imre Nagy
Imre Nagy (en hungareg: Nagy Imre, LFE: [ˈnɒɟ ˈimrɛ]) a oa ur politikour hungarat, armerzhour war al labour-douar, ganet d'ar 7 a viz Mezheven 1896 e Kaposvár. Prezidant ar C'huzul e oa pa zeuas tre lu URSS en Hungaria evit an eil gwezh (4 Du 1956), hag e penn ar stourm enepkomunour e oa. Prizoniet e voe gant ar Soviediz ha lakaet d'ar marv d'ar 16 a viz Mezheven 1958 e Budapest. Diwar an deiz-se eo deuet da vout un haroz broadel.
E vuhez
Soudard e oa bet en arme aostrian e-pad ar brezel bed kentañ, ha prizoniet e 1915 ha kaset da Irkoutsk. Eno e teuas da vout marksour hag emezelañ a reas er Stollad Komunour Rus e 1917 ( POSDR(b) e anv neuze) ha stourm a reas en Arme Ruz e-pad ar brezel diabarzh.
Distreiñ a reas da Hungaria e 1921 met e 1927, pa oa troet ar gouarnamant da rustaat,e kavas gwell tec'hel da Vien, hag alese, e 1930, da Voskou. <!-- Ses bonnes relations avec Boukharine lui ayant valu des ennuis il préféra devenir collaborateur de la NKVD, ce qui lui permit d'échapper aux grandes purges staliniennes. Pendant la guerre il travailla à Radio-Kossuth qui produisait des émissions en langue hongroise.
Revenu au pays en 1944, il mit en œuvre l'année suivante la réforme agraire en Hongrie comme ministre de l'Agriculture du Parti communiste magyar ; le 13 juin 1953, dans le cadre de la déstalinisation, il remplaça comme ministre-président Mátyás Rákosi qui restait cependant à la tête du Parti communiste. Il mit en route une politique de réforme radicale et devint pour beaucoup de Hongrois celui qui portait l'espoir d'un avenir meilleur. Quand il préconisa l'idée d'un « socialisme national et humain », la lutte pour le pouvoir recommença à l'intérieur du Parti et ce fut le groupe stalinien de son prédécesseur Rákosi qui l'emporta. Imre Nagy fut relevé de ses fonctions le 14 avril 1955 par la direction du Parti communiste Hongrois et fut quelques mois plus tard exclu du parti.
Dans la phase de restauration qui suivit alors, certaines réformes furent annulées, mais en février 1956 le « discours secret » du chef de l'URSS, Nikita Khrouchtchev, mit en cause le stalinisme. Dans certains pays du bloc communiste, on exigeait maintenant une révision de la ligne du Parti et en Pologne eurent lieu les émeutes de Poznan. À Budapest on se contenta de remplacer à la présidence du Parti Matyás Rákosi par Ernő Gerő, ce qui ne pouvait apaiser le mécontentement, en particulier celui des étudiants et des intellectuels.
Comme les protestations étudiantes du 23 octobre 1956 — qui avaient commencé officiellement pour soutenir les ouvriers de Pologne — tournaient en Hongrie à l'insurrection populaire, le comité central du Parti communiste nomma une nouvelle fois Imre Nagy ministre-président. Le 28 octobre Nagy reconnut officiellement la révolution. Il forma un gouvernement pluripartite et exigea une démocratie parlementaire et la neutralité de la Hongrie.
Quand Imre Nagy proclama la neutralité de son pays et dénonça le pacte de Varsovie, les chars soviétiques entrèrent le 4 novembre 1956 en Hongrie et noyèrent dans le sang la révolution. La bataille, qui dura à Budapest jusqu'au 15 novembre, coûta la vie à environ 20 000 Hongrois. Malgré ce qu'avait annoncé Radio Europe Libre, l'Occident refusa d'intervenir.
Nagy fit organiser la résistance en Hongrie occidentale et laissa ouvertes certaines routes vers l'Autriche par lesquelles, jusqu'au 21 novembre 1956 environ, 210 000 Hongrois purent s'échapper. Lui-même trouva asile à l'ambassade de Yougoslavie qui fut, pendant 3 semaines, cernée par les chars. Assuré d'un sauf-conduit par Kádár, le nouveau chef du gouvernement, Imre Nagy quitta l'ambassade le 22 novembre 1956 et fut immédiatement arrêté par le KGB avec ses compagnons et déporté en Roumanie.
Hiriv
Goude emdroadur 1989 e voe adsavet enor Imre Nagy en ofisiel gant Hungaria ha d'ar 16 a viz Mezheven, un tamm a-raok marv e enebour János Kádár, e voe graet obidoù broadel dezhañ, evel ma veze goulennet abaoe 1988 gant studierien Budapest ha gant Viktor Orbán, deuet da vout ministr-prezidant.
Regini
Regini zo
Deanelezh katolik Kernev-Veur
Unan eus 5 deanelezh eskopti Plymouth eo deanelezh Kernev-Veur
Ouzh e ober emañ ar parrezioù-mañ:
Zapotekeg Zoogocho
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Zoogocho eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 1.000 den (1991) e Mec'hiko.
Trompilh
Bez' e c'hell bezañ un drompilh :
X-SAMPA
X-SAMPA pe Extended SAM Phonetic Alphabet (X-SAMPA) ("Lizherenneg fonetik SAM ledanaet") a zo ur sistem evit gallout kas da-benn treuzskrivadennoù fonetik pe fonologek gant lizherennoù boutin al lizherenneg latin hep lizherennoù pe sinoù diakritek ispsial, da lâret eo oc'h ober gant an arouezennoù 7-bit an ASCII hepken.
Diorroet e oa bet e 1995 diwar ar sistem SAMPA kent gant John C. Wells, kelenner war ar fonetik e University of London, unan eus skolioù-meur Londrez. Pal pennañ X-SAMPA a oa unvaniñ an holl sistemoù SAMPA implijet evit treuzskrivañ bep ur yezh disheñvel a-benn krouiñ ur sistem unvan gouset da vezañ implijet evit treuzskrivañ sonioù holl yezhoù ar bed, kevatal ouzh al lizherenneg fonetik etrebroadel (LFE).
Garloc'henn
thumb|250px|right|Ar c'harloc'henn Ar c'harloc'henn zo ul lodenn eus ar ganol analañ.
X-SAMPA
Sinoù diakritek
Setu roll an arouezennoù kevatal d'ar sinoù diakritek implijet gant al LFE
Garloc'henn
An organ-mañ zo lec'hiet e gouzoug ar bronneged. Ur roll en deus en ezteurel sonioù dre m'emañ plegoù ar vouezh ennañ.
Breiz Dishual
Yann Brezal, E. Douar-Gwé, Ewan Gouesnou (Brenn), Pierre Kerguilly, Ronan de Kerméné, Noël Kernejo, Fanch L'Hermite, Job Loyant, Mathaliz (Mathaliz-Ab-Gwenc'hlan e anv drouizh), Gwenole Molène, Camille Le Mercier d'Erm ha Pol Sulliac ac'h ae d'ober ar poellgor skridaozañ anezhi.
Diazezet e oa sez ar gazetenn e ti an aotrou Joseph Duchauchix (Ar Meneziad pe Ronan de Kerméné e anv-pluenn) a rae war-dro al labour melestradurel hag ar sekretouriezh.
Zuiderzee
Ar Zuiderzee (distaget e nederlandeg), Sudersee e frizeg, a oa ur pleg-mor bras en Izelvroioù a zo bet serret ouzh ar mor e 1932 gant ur stankell (Afsluitdijk e nederlandeg, Ôfslútdyk e frizeg) ha disec'het evit lod.
IJsselmeer a reer eus al ledennad dour zo chomet e-lec'h ar Zuiderzee.
Yezhoù biouek-madarek B.1
Un is-skourr eus yezhoù biouek-madarek B eo ar yezhoù biouek-madarek B.1, ennañ 10 yezh komzet e Tchad ha Kameroun ha Nigeria:
Tredarzeg
Tredarzeg zo ur gumun e Breizh en Aodoù-an-Arvor, e Bro-Dreger.
Douaroniezh
Emañ Tredarzeg war lez reter aber ar Yeodi, en tu all da Landreger.
Yvonig Gicquel
Yvonig Gicquel (29 a viz Mezheven 1933, Josilin - 25 a viz Here 2008, An Oriant ) a oa un emsaver sevenadurel hag un istorour breizhat.
Buhezskrid
Yvonig Gicquel, tapet gantañ Diplomoù Studi Uhel war ar Gwir foran hag ar Skiantoù politikel, en doa renet Kambr Kenwerzh an Oriant betek 1993. Prezidant diazezer Kelc'h Keltiek Josilin e oa bet, kerkoulz ha prezidant ar c’hengevread sevenadurel Kendalc'h etre 1973 ha 1982. E 1976 en doa kaozeet gant ur c'huzulier eus an Élysée evit kas da benn raktres ar garta sevenadurel a oa bet graet anv anezhi gant Prezidant ar Republik Valéry Giscard d'Estaing e Ploermael e miz C’hwevrer 1977. Lakaet en doa e anv, a-hend-all, war al listenn Rannvro-Europa, bet savet gant Jean-Edern Hallier e 1979, evel ma oa bet graet gant emsaverien vreizhat all, anezho izili eus skipailh an Nation Bretonne.
Prezidant Skol-Uhel ar Vro e voe adalek 1998 ha kuzulier-kêr en Oriant evit ar strollad UDF. Etre 1982 ha 2003 e oa bet prezidant an embannadurioù Coop Breizh. Istorour hag arbennigour war Istor Breizh e oa ivez. Kolier an Erminig a oa bet roet dezhañ e 1994.
Zapotekeg Coatlán
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Coatlán eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 500 den (1992) e Mec'hiko.
Kefeleg-Mae
Ar c'hefeleg-Mae (Numenius phæopus) a zo un evn hirc'harek eus ar c'herentiad Scolopacidae.
Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleg-Mae en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Nosaltres Sols!
Ar c'hentañ aozadur politikel armet e Stad Spagn en XXvet Kantved an hini e oa.
Dont a raes Nosaltres Sols! da vezañ ur strollad armet dindan an anv Organització Militar Nosaltres Sols! ("Aozadur Milourel Ni Hon-unan!") da geñver disklêriadur Statud Núria ha n'ae ket pell a-walc'h evite.
Ur wezh achu Brezel Diabarzh Spagn e voe krouet gant izili Nosaltres Sols!, tud yaouank-tre an darn vrasañ anezhe, Front Nacional de Catalunya (FNC, "Talbenn Vroadel Katalonia").
Haile Selassie Iañ
Yaouankiz
Ganet eo bet Haile Selassie e kêriadenn vihan Ejersa Goro en Etiopia (proviñs Harar) ha badezet e oa Tafari Makonnen. E dad e oa Ras Makonnen, gouarnour Harar hag e vamm e oa Woyzero (wäyzäro, itron) Yäshimabät Ali. N'en deus ket anavezet e vamm, marvet diwar ar c'holera d'ar 14 a viz Meurzh 1894. E dad, en doa bet ur roll bras e trec'h Adwa a-enep an Italiened (1 a viz Meurzh 1896), a varvas d'an 21 a viz Meurzh 1906, hag e fizias Tafari d'an imapalaer Menelik II (Dagmawi Menilek ).
E miz Gouere 1911 e timezas Woyzero Menen Asfaw, merc'h Jantirar Asfaw a Ambassel ha merc'h-vihan a-berzh he mamm eus ar roue Mikael ar Wollo (Wallo). C'hwec'h bugel o doe an imapaler Haile Selassie hag e wreg Menen : ar briñsez Tenagnework, ar priñs kurunennet Asfaw Wossen, ar briñsez Tsehay, ar briñsez Zenebeworq, ar priñs Makonnen dug Harrar, hag ar priñs Sahle Sélassié. Haile Selassie en doa ivez ur verc'h all, bet en un eured all : ar briñsez Romaneworq.
Ar galloud
thumb|right|Haïle Selassie, 1930
D'ar 27 a viz Gwengolo 1916, ur vodadeg noblañs, gant asant an Iliz reizhkredour etiopat, a dorras diwar e garg an impalaer Lij Yassou (Yassou V), mab-bihan hag hêr an impalaer Ménélik II, abalamour ma oa diskred warnañ e oa deuet da vezañ muzulmad. Merc'h Menelik, Zaoditou (Zawditu) a oa lakaet neuze impalaerez Etiopia hag he c'henderv, Ras (dug) Tafari, Priñs hêr (alga-werash) ha rejant ar gurunenn (ïnderassie). Evel Ras Tafari (An hini zo doujet en amhareg), e renas ar vro dindan ren e genitervez an impalaerez Zaoditou ha goude evel roue (nïgus) adalek 1928 (7 a viz Here) beket 1930. Pa'z eas Zaoditou da anaon d'an 2 a viz Ebrel 1930, e teuas da vezañ impalaer. Kurunennet e oa d'an 2 a viz Du 1930 dindan an anv « Haile Selassie I (Galloud an Dreinded), Roue rouanez Etiopia, aotrou an aotronez, Leon alouber meuriad Juda, goulou ar bed, dilennad Doue ».
Diorren a reas ar politikerezh modernaat war-gresk a oa roet lañs dezhañ gant an impalaer Menelik II, ar pezh a roas he zu da Etiopia da zont da vezañ ezel eus Kevredigezh ar Broadoù e 1923. Embann a reas kentañ bonreizh ar vro e 1931. Lemel a reas ivez ar sklavouriezh en impalaeriezh dre zekredoù 1918 ha 1923.
An eil brezel italian-hag-etiopiat ha distro an harlu
Da-heul c'hwitadenn Kevredigezh ar Broadoù evit lakaat un termen d'an eil brezel italian-hag-etiopat goude aloubadeg an Italianed e 1935 e oa ret dezhañ mont en harlu e-doug 5 bloaz, ma reas e annez e Bath e Breizh-Veur (etre ar 5a viz Mae 1936 hag ar 5 a viz Mae 1941). A-drugarez da zieubidigezh prim e vro gant ar Saozon hag ar C'hallaoued (renet gant ar c'homandant Monnier), Haile Selassie a bignas adarre war e dron hag e kemeras en-dro e bolitikerezh modernaat ha diorren.
Ur rener afrikat
En em glevet a rae mat gant ar prezidant amerikan Franklin Roosevelt hag ivez gant at gevredidi all. A-drugarez d'an dra-se e teuas a-benn da lakaat Etiopia da vezañ ezel en ABU kerkent ha ma oa savet hemañ. E-pad ar Brezel yen e chomas didu e Stad. O kemer perzh e Kendalc'h Bandung, Selassie a labouras ivez a-du gant dizalc'hiezh ar c'hevandir afrikat hag evit e unvanidigezh. Aozadur Unaniezh Afrika (AUA) a oa savet e 1963 war e intrddu ha choaz a reas Addis Abeba evit e sez.
Modernadur hag enkadenn
Da-heul un esae taol-Stad e miz Kerzu 1960, a kemeras perzh ennañ ar priñs-hêr Asfaw Wossen, e renas ur politikerezh mirouroc'h, o lakaat Etiopia da harpañ ar C'hornôg a-enep ar gouarnamantoù afrikat radikaloc'h. Kresk an displijadur e-touez ar studierien hag an uhelidi a zegasas un taol-Stad renet gant an Derg, ur strollad soudarded, en o zouez Mengistu Haile Maryam, d'an 12 a viz Gwengolo 1974.
Embann a reas ar mediaoù e vije bet marvet e prizon d'ar 27 a viz Eost 1975, da-heul un oberatadennn diwar ar prostat. Gwirheñveloc'h eo e vije bet lazhet ouzh e dagañ pe ouzh e vougañ. Interet e oa e gelan en un toull-bac'h kozh, dindan burev an diktatour Mengistu a oa diskaret e-unan e 1991. Adkavet e oa korf an impalaer e 1992, ha lidet e oa e obidoù dirak ar bobl d'ar 5 a viz Du 2000 en Iliz-Veur an Dreinded en Addis Abeba.
RasTafari
E-touez dalc'herien an emsav Rastafari, un emsav speredel diwanet er bloavzhioù 1930 e Jamaika dindan levezon an emsav « Back to Africa » (Distro en Afrika) kaset en-dro gant Marcus Garvey ha dindan levezon prezegennoù Leonard Percival Howell, e vez sellet ouzh Haile Selassie evel ur mesiaz du hag a gaso an diaspora hag ar pobloù afrikan etrezek ar frankiz. Kalz Rastaed a soñj dezhe ez eo bev Selassie c'hoazh. Embann e varv a vefe ul lodenn eus un irienn zo he fal divrudañ o speredelezh. Lod all a embann ez eo bev atav Jah, Da lâret eo Doue, ha pa ne vefe ket tu da welet Selassie war an douar.
Ur brezegenn distaget gant Haile Selassie dirak ar Broadoù Unanet e 1963 zo deuet da vezañ unan eus sonioù brudetañ Bob Marley : "War", war an albom Rastaman Vibration. Komz a rae an imapalaer eus peoc'h hag eus esperañs, dreist-holl, eus poan ivez met atav eus difeulsterded.
Haile Selassie Iañ a oa e penn Iliz reizhkredour etiopat ha betek e weladenn e Jamaika e 1966, n'en deus morse kadarnaet pe nac'het e oa Doue. E-pad ur weladenn ofisiel e Jamaika e 1966, ma oa saludet Selassie gant un engroez niverus-kenañ kerkent ha degouezhet en aerborzh, a oa fromet bras an impalaer. Pa oa e Jamaika e nac'has diarbenn kredenn ar Rastafaried e oa Doue anezhañ,. Goude e weladenn e lavaras d'ur beleg etiopat, Abuna Yesehaq Mandefro : « Ur gudenn zo e Jamaika ... Skoazellit an dud-se. Kompren a reont fall, ne gomprenont ket hor sevenadur ... ezhomm o deus un iliz diazezet ha choazet oc'h evit mont di ». Kregiñ a reas an Iliz reizhkredour etiopat neuze da labourat e Jamaika evit gounit ar rastaed d'ar gristeniezh tewahedo. Hervez mammennoù zo e nac'has neuze e oa Doue anezhañ, , ,.
Zapotekeg Santiago
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Santiago eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2 500 den (1990) e Mec'hiko.
Zapotekeg San Vicente Coatlán
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg San Vicente Coatlán eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.430 den (1990) e Mec'hiko.
Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem
Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem a oa ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor, diskaret e 2015.
Kumunioù
Kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
Kelc'h Kreisau
Kreisauer Kreis (Kelc'h Kreisau) a oa bet ur strollad rezistanted a-enep an naziegezh en Alamagn etre 1940 ha 1944. 25 ezel a voe en aozadur ar penn uhelañ a oa Helmuth James Graf von Moltke. Al lec'h kejañ a oa bet e skraper oabl er gêraidenn war ar maez Kreisau, e Silezia. Izili ar c'helc'h a oa dreist-holl paotred gant nebeut maouezed. An orinoù sokial relijiel pe relijiel a oa lies, kavet e veze: tud noblañs, protestanted, katoliked, sokialourien pe mirourien. en desped d'an diforc'hioù-se izili an aozadur Kreisau a oa holl a-du evit stourm a-enep ren Hitler war Alamagn kement evit abegoù a-vad pe relijiel. E-pad an emvodoù, ar c'helc'h a glaske kavout penaos e vefe adaozet Alamgn ur wech echuet gant ren an Trede Reich. Ar c'helc'h ne oa ket un aozadur feuls ne faote ket dezho lakaat trumm ar riez da gouezhañ, an nazied o devoa tamallet dezho da vezañ treitourien dre ma oant holl a-du hag asur e vefe kollet ar brezel gant Alamagn.
Fin ar strollad a grogas pa voe harzet Helmuth von Moltke gant ar Gestapo e miz Genver 1944. Darn bras an izili a voe harzet goude taol lazhañ Hitler c'hwitet gant Claus von Stauffenberg d'an 20 a viz Gouhere 1944. An izili harzet a voe lakaet d'ar marv memes ma ne oant ket liammet end eeun gant ar gwalldaol c'hwitet.
Aberzhidigezh Izaag (Caravaggio)
Meur a daolenn, en istor al livouriezh, zo bet anvet Aberzhidigezh Izaag. Meur a hini ivez zo bet anvet Il Sacrificio di Isacco gant o oberour, pa veze italian. E-touez ar re-se ez eus div a zo oberennoù diwar zorn al livour italian Caravaggio (1571-1610), hag an div-se eo a zo kinniget amañ.
Taolenn Princeton
Emañ an daolenn Aberzhidigezh Izaag-mañ en dastumad Piasecka-Johnson e Princeton, New Jersey. N'eur ket sur eo diwar zorn Caravaggio avat. Hervez Giulio Mancini, a skrivas buhez al livour, edo Caravaggio en Ospital ar Frealz pa reas un toullad livadurioù evit ar priol spagnol (ur priol spagnol a voe adalek 1593 betek 1595), ha hennezh o c'hasas gantañ da Sevilla. Da neuze e vije bet graet al livadur war-dro kreiz ar bloavezhioù 1590. Met kalz bravoc'h eo graet al labour c'hoazh eget pezh a oa kustum Caravaggio d'ober d'ar c'houlz-se, ma skriv an arzvarnour Peter Robb, er buhezskrid embannet gantañ e 1998 diwar-benn Caravaggio, e rank bezañ bet savet war-dro 1598.
Ar paotr a zo Izaag amañ a denn kenañ d'ar Yann-Vadezour a c'haller gwelout e mirdi iliz-veur Toledo. A bouez eo gouzout e oa degouezhet e Spagn un toullad livadurioù graet gant Caravaggio, rak levezonet o deus Diego Velázquez, met gallout a rafent bezañ bet graet gant Bartolomeo Cavarozzi (1590-1625) hag a oa e Spagn war-dro 1617-1619.
Emañ dorn an ael war benn ar maout evel m'emañ dorn kleiz Abraham war benn e vab, e gontell gantañ en e zorn dehoù, o selaou an ael. Netra en diadreñv, ha gant-se emañ an arvest en e greñvañ, en e skrijusañ.
Sklêrijennet eo an daolenn gant ar c'hiaroscuro ("amsked" e brezhoneg), doare-livañ ijinet gant Caravaggio, hag a zo bet ur seurt dispac'h en arz ar C'hornôg. En deñvalijenn emañ dremmoù an tad, Abraham, ha hini e vab, Izaag, ha koulskoude e santer nerzh o from. Gwelout a reomp Abraham war-nes aberzhiñ e vab Izaag da sentiñ ouzh gourc'hemenn Doue hag un ael o herzel outañ, hag o kinnig dezhañ ur maout da lakaat e lec'h e vab.
Taolenn an Uffizi
En Uffizi Firenze emañ al livadur-mañ, a voe graet, gouez da Giovanni Bellori, evit ar c'hardinal Maffeo Barberini, a oa da vezañ ar pab Urban VIII. Kant skoed en holl a voe roet d'an arzour evit e labour gant ar c'hardinal, paeet dre veur a wech etre miz Mae 1603 ha miz Genver 1604.
Ur pennad a-raok e oa bet livet Poltred Maffeo Barberini gant Caravaggio: moarvat e oa bet plijet a-walc'h Barberini ma en doa goulennet un daolenn all digantañ.
Anaout a reer dremm Izaag : hini Cecco Boneri eo, ur c'hrennard a weler en un toullad livadurioù diwar zorn Caravaggio. E zremm ivez eo hini an ael, nemet un tamm kemmet e voe an drolinenn anezhi hag ar blev, da guzhat an doare-ober. Dre skinoù X ez eo bet kavet kement-se.
N'anavezer nemet div daolenn gant Caravagio ma weler ar vro en diadreñv : homañ hag an Diskuizh e-kerzh an dec'hadenn da Egipt. Marteze eo an torgennoù Colli Albani a zo en-dro da Roma a weler amañ. Marteze ivez eo ur salud d'e gevezer Annibale Carracci, a oa brudet ar gwelvaoù livet gantañ.
Amañ eo mesket kaerder an natur hag euzhusted an aberzh. En diaraog e weler ar gontell lemm war vrec'h ar mab, troet ouzh ar gouloù.
Geetbets
Geetbets a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Buire-au-Bois
Buire-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Noal-Pondi
Anv
"Douar nevez-difraostet", diwar nouio "nevez" ha ialon "frankizenn".
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed left|thumb|Anv unan eus an daou zen eus Noal bet fuzuilhet: skrivet eo ouzh monumant Porzh-Loeiz Brezelioù didrevadenniñ
Brezhoneg
right|thumb
Deskadurezh
Klasoù divyezhek kentañ (skol prevez) zo bet digoret e 2009.
Tud bet ganet ha marvet eno
Joseph Cadic, maer ar gumun ha kannad ar Mor-Bihan e Kambr an deputeed (5 a viz Gwengolo 1886-7 a viz Mae 1971).
Exèrcit Popular Català
Un aozadur broadelour katalanek armet e oa Exèrcit Popular Català (EPOCA) ("Arme Pobl Katalonia"), bet krouet etre 1970 ha 1971 gant izili eus Front Nacional de Catalunya ("Talbenn Vroadel Katalonia") dreist-holl, gantañ da bal stourm evit an dishualded vroadel.
Daoust ha ma ne oa en EOPCA nemet un 50 den bennak, stummet evit implijout an armoù, e oa un 200 a dud all prest d'o sikour.
Bier Breizh
Bier Breizh a zo bier graet e Breizh, peurliesañ da vihanañ.
Exèrcit Popular Català
Kreñv a-walc'h e teuas da vezañ EPOCA d'ar mare-se, kreñvoc'h c'hoazh evit Euskadi Ta Askatasuna (ETA) d'ar hevelep koulz.
Zapotekeg Yalálag
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Yalálag eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant 5 000 den pe war-dro (1990) e Mec'hiko.
Emgann Arsuf
Emgann Arsuf a zo un emgann ag an Trede kroaziadeg c'hoarvezet en Arsuf d'ar 7 a viz Gwenholon 1191. Eno e voe trec'h Richarzh Iañ a Vro-Saoz war Saladin.
Exèrcit Popular Català
Divodet e oa bet EPOCA e 1979 ha krouet e oa bet gant meur a ez-ezel Terra Lliure.
Umlaut
An umlaut a zo ur sin diakritek eus al lizherenneg latin hag a ziskouez evel daou boent a-us ur vogalenn. Hañval eo ouzh an trema...
ä ö ü
Ar Rozenn Wenn
Ar Rozenn wenn (alamaneg Die Weiße Rose) a oa anv ur strollad enepnazi alaman e-pad an Eil Brezel Bed, ennañ pemp studier hag unan eus o c’helennerien.
Krouidigezh ar strollad
Ar Rozenn wenn a voe savet e-pad an nevez-amzer 1942 en ur stal-labour livañ e München gant Hans Scholl hag Alexander Schmorell. Ganto ivez e voe savet pevar zrakt kentañ ar strollad. O c’has a rejont dre bost da dud desket (skrivagnerien, kelennerien, medisined) dibabet e München, dezho da eilañ an traktoù ha da gas anezho da dud all. Levezonet e voent gant skridoù Goethe ha re Aristoteles, hag ivez ar Bibl. Hans Scholl, Willi Graf hag Alexander Schmorell a voe kaset da dalbenn ar Reter e miz Gouere 1942 evel klañvdiourien er Wehrmacht. Pa zistrojont, e fin ar bloavezh-se, ez ejont e darempred gant ar strollad anvet Al Laz-seniñ Ruz (alamaneg : die Rote Kapelle). O fempvet trakt a savjont e-pad ar goañv 1942-1943, e-pad emgann Stalingrad. Miliadoù a skouerennoù a voe skignet e kêrioù evel München, Augsburg, Stuttgart, Frankfurt-am-Main, Salzburg ha Vienna. Ouzhpenn sevel traktoù e skrivjont luganioù enepnazi ouzh mogerioù München, ha dastum a rejont boued evit prizonidi ar c’hampoù-kreizennañ. Adalek 1943 e voent skoazellet gant kefredourien eus Su Alamagn hag eus Berlin.
Emgann Arsuf
An emgann
Pa erruas arme ar groazidi e-tal Arsuf, Saladin a reas sin da dagañ hag ar varc'heien durk, 30 000 anezho, a enkelc'hias marc'heien Richarzh Kalon Leon hag a dennas biroù warne. Marc'heien Richarzh Kalon Leon, difennet gant o harnez, ne oant ket bet gloazet kalz, met ur bochad roñseed a oa bet lazhet. E-pad un amzer, tud Richarzh Kalon Leon o doa kredet en ur wallreuz heñvel ouzh hini Hattin. Mes Richarzh a lakaas e varregezh bellour. Eñ a roas urzh d'an ospitalerien ag ar ward a-dreñv da dec'hel koust pe goust, ha degemer e-pad un amzer un emzalc'h difenn, hag a zifenn d'ar varc'heien heuliañ an Durked, e klask o teknik tec'h boudañ. Gant ampartiz, ar banerion biroù Richard a re bokad koladennoù da mac'heger Saladin. Mes èl ar gristenien na c'hel ket dec'hel didermen hag ar goladennoù a zastum, Richard Kalon Leon a grog da lak ur garg evit enkelc'hian an durked evit en distrujañ. En achumant ar brezel, Saladin a adolpa e arme, d'an niver 20 000.
Ar Rozenn Wenn
Krouidigezh ar strollad
Ar c’hwec’hvet trakt a voe savet gant Kurt Huber e miz C’hwevrer 1943, goude trec’hidigezh Stalingrad. Soñjal a rae da izili Ar Rozenn Wenn e vije penn-kentañ diskar an nazidigezh. Ouzhpenn 2000 skouerenn a voe skignet. D’an 18 a viz C’hwevrer 1943 e taolas Hans Scholl ha Sophie Scholl ur bern traktoù e porzh diabarzh skol-veur München. Gwelet ha diskuilhet e voent gant ar porzhier, ha harzet gant ar Gestapo.
Ar prosez
Hans Scholl, Sophie Scholl ha Christoph Probst, a voe barnet gant ar Volksgerichtshof (Lez-varn ar bobl). E penn al lez-varn-se e oa Roland Freisler, deuet a-ratozh-kaer eus Berlin. War-dro teir eurvezh e padas ar prosez. An tri anezho a voe kondaonet d’ar marv. Da zevezh o c’hondaonidigezh (22 a viz C’hwevrer 1943) e voent dibennet e toull-bac’h Stadelheim, nepell eus München, daoust d'al lezenn a embanne splann e ranked gortoz 99 deiz a-raok lakaat un den d'ar marv goude ma vije bet kondaonet. Izili all eus ar strollad ( Alexander Schmorell, Willi Graf hag ar c’helenner Huber) a voe dibennet un nebeud mizioù goude. En holl, 16 ezel eus ar strollad a varvas : lazhet e voent, pe mervel a rejont e kampoù-kreizennañ.
Trompilh (sonerezh)
Ur benveg-seniñ e kouevr eo an drompilh dezhi ur founilh ledan en ur penn hag un toullig er penn all evit ma c'houezh ar soner e-barzh. Stumm ur c'han droidellet a zo ganti. C'hwec'h ribouler evit chañch an tonioù a vez lakaet warni.
Ar Bineg
Ar Bineg a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Ankiniz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Douaroniezh
thumb|left
Liammoù diavaez
Ar bineg war Geobreizh.
San Carlos de Bolívar
San Carlos de Bolívar (pe Bolívar) zo anezhi ur gêr e Proviñs Buenos Aires en Arc'hantina.
1660
Diwar-benn bloavezh 1660 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Frañs
thumb|right|400px|[[9 juin : Eured Loeiz XIV ha Marie-Thérèse]]
Norzhamerika
300px|thumb| [[Mary Dyer a vez kaset betek Boston Common evit bezñ krouget]]
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1660
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1660
Reizhskrivadur
Ar reizhskrivadur eo an holl reolennoù da seveniñ skritur ur yezh.
Zapotekeg Chichicapan
Ur rannyezh zapotekek eo zapotekeg Chichicapan eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4.000 den (1993) e Mec'hiko.
Reizhskrivadur
Istor
Peogwir emà ar yezhoù sistemoù kozh-tre, tradicionel-toud, oc'h evoluiñ war meur à b-plan (ar semantik, an distagadur, ar skritur), ne vez ked gante reolennoù ken lojik. Ha peogwir emaint deçantralised, ne vezont ked aes da gontroliñ. Dibaod mà hall aotorite-ebed reüssissiñ da lakaad reolennoù da vud aksepted gant an oll ; n'eus ked med un deskadurezh unik ken a vez gouest da skignañ ur « reolenn ». (Ha war-lerc'h, neb essae ewid chanch netrà, na pa vefe ewid normalisañ traou, na pa vefe un araokadur, en-em stok ordin deuzh ar norm embouded, ha deuzh boasioù (fall) an dud...)
Ar skriturioù so bed reizhed tamm-ha-tamm a-hed ar c'hantvejoù, buannoc'h e-barzh serten yezhoù. Hiziw an deiz, e vez skrived gant reolennoù, ferm pe fermoc'h, toud ar yezhioù bras. Pa tà ur yezh brassoc'h eged un dialekt pe ur yezh rejional, pa tà da vud skrived gant bern tud, emaer forsed da en-em renkañ war un norm, ewid d'ar skridoù bud aessoc'h da zigriptiñ, ar geriadurioù founussoc'h da implij...
Med an darn vrassañ deus yezhoù ar bed ne vezont ked skrived tamm, ewid lâred : n'eo ked bed red sevel ur reizhskrivadur ewite.
Socio-psikoloji an ortograf
Pa vez droch ur sistem-ortograf (heni ar galleg a so, da skouer) e vez gwraed « siañs an asennoù » deusoutañ, peogwir emà ur deskamant e-lec'h e vez desked traou faoss ken alïes ha traou gwir (skriviñ « charrette » mes « chariot », « événement » pa zistager « évènement »...). Pa en-em vank un den e-barzh ar reizhskrivadur e vez komsed memestrà deus « des fautes d'orthographe » - ur « faute » a so tost da vud ur pec'hed en galleg.
E-pad pell eo bed un ortograf reizh ur sin lar un den oa desked. Desked ? pe sentus da reolennoù ?
An ortograf a so e-gis un dilhad : ar c'hentañ tra e weler deus un den.
Cornovii Caithness
Cornovii, pe Cornavii pe Cornabii, a oa ur bobl vrezhon en hanternoz da Enez Vreizh, meneget gant Ptoleme, a lavare e oant o chom e biz Skos, ma voe savet kalz diwezhatoc'h kontelezh Caithness.
Reizhskrivadur
Penaos e vez reizhed ur skrivadur
Ewid sevel un ortograf, ez eus daou hent (dre vras) :
Meur à reson a vez da gemer un ortograf etimolojik :
Partit dels Comunistes de Catalunya
thumb|Banniel Strollad Komunourion Katalonia (PCC) thumb|Banniel all implijet gant Strollad Komunourion Katalonia (PCC)
Reizhskrivadur
Penaos e vez reizhed ur skrivadur
Skritur ar saosneg a so etimolojik tre. Setu ne haller divinañ distagadur ur ger deus é skritur, nà vice versa.
Skritur an alamanteg a so hanter-fonetik hanter-etimolojik. Kals reformoù o-deus fonetised anezi kals ; mes ar gerioù newez-gemered deus ar saosneg, ne vez ked jermanised ou skritur mui.
Kaved so bed lar gant yezhoù skrived fonetikamant e vez nebeutoc'h à z-disleksi, ha lar ar vugale a zesk skriviñ buannoc'h.
Partit dels Comunistes de Catalunya
Partit dels i les Comunistes de Catalunya ("Strollad Komunourion Katalonia") a oa bet krouet e 1982 pa'c'h eas kuit ur rann eus Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC, "Strollad Sokialour Unvan Katalonia") a save a-du gnt an Unaniezh Soviedel..
E Kendalc'h ar Strollad bet dalc'het e miz Genver 1981 e oa bet kaset d'an traoñ an tezennoù eurokomunour bet lakaet e pleustr gantañ betek-hen, ha dilennet e oa bet Pere Ardiaca evel prezidant ar Strollad, hag eñ bet ezel eus Partit Comunista de Catalunya e 1936 pa oa bet enteuzet gant PSUC o sevel a-du gant URSS.
Levezonet betek re e teuas da vezañ politikerezh PSUC gant Strollad Komunour Spagn (PCE, Partido Comunista de España) hervez an eurogomunourion ha dont a rajont a-benn da skarzhañ Ardiaca diouzh e bost ur c'hwec'h mi war-lerc'h. Tamallet da vezañ krouet un isrann e diabarzh ar Strolald e oa bet skarzhet dioutañ da vat ha gantañ ec'h eas kuit an dud a save a-du gant URSS e miz Ebrel 1982, bet savet gante da c'houde Partit dels Comunistes de Catalunya (PCC, "Strollad Komunourion Katalonia") ha dilennet e oa bet Ardiaca evel e brezidant.
E 1987 e kemeras perzh PCC e krouidigezh Iniciativa per Catalunya, m'en en em disrannañ a reas nebeud warlerc'h.
Strollad komunour pennañ katalonia an hini eo, gant daou dileuriad, Jordi Miralles i Merce Civit, e Parlamant Katalonia e 2006 dre ar gengevredad Icv-Esquerra Unida i Alternativa (EUiA) hag ur senedour, Joan Josep Nuet, dre an hevelep kengevredad.
Ur rann eus Esquerra Unida i Alternativa eo PCC hiziv.
Embannet e vez gant ar strollad ar gelaouenn Avant ("War-raok") ha bep bloaz e vez aozet ur gouel dindan an anv-se gantañ.
CJC-Joventut Comunista Col·lectiu de Joves Comunistes-Joventut Comunista (CJC-JC, "Kengor ar gomunourion yaouank - yaouankiz Komunour") eo anv yaouankizoù ar Strollad.
Cornovii Caithness
Arabet e vije o droukveskañ gant Cornovii Gloucestershire ha Kernev-Veur, pe gant Cornovii ar Midlands.
Anv
Rivet & Smith.
Talvoudegezh : gwelout Cornovii ar Midlands
-
Gwelout ivez Caereni, Carnonacae, Creones, Corinium / Cirencester, gant kensonenoù K-R-N.
Indezeuropeg
Orin
William Jones a oa en India o studiañ reizh kozh India. Ret e oa dezhañ studiañ ar yezh ivez evit kompren muioc'h an danvez se. Ha kavet ez eus bet gantañ kalz a heñvelderioù etre sañskriteg, latin ha saozneg. Soñjal a reas neuze e oa an hevelep orin gant an teir yezh.
Sant-Jelan
Sant-Jelan a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Kendeuzet e oa bet gant Kroeshañveg d'ar 1 a viz Genver 2022 d'ober ur gumun nevez : Sant-Jelan-Kroeshañveg.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Tro Spagn 2010
Ar 65 Tro Spagn, Vuelta a España ez-ofisiel, a voe dalc'het eus an 28 a viz Eost betek an 19 a viz Gwengolo 2010. Evit 75 vloaz ar redadeg e oa bet dibabet kregiñ ar redadeg e Sevilla (Andalouzia). Gant Vincenzo Nibali ez eas ar maout: ar pempvet gwezh d'un Italian gounit ar redadeg eo.
Skipailhoù pedet
• Elizherennoù stouet emañ anvioù ar varc'hhouarnerien vreizhat a gemeras perzh er redadeg.
Kefeleg-Alaska
Ar c'hefeleg-Alaska a zo un evn hirc'harek, Numenius tahitiensis an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleg-Alaska en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Damkanadenn ar gourem
Damkanadenn ar gourem (saozneg : hemline index) a zo un damkanadenn bet savet gant an armerzhour amerikan George Taylor, , e 1926. Hervezañ ez eo liammet hirder brozhioù ar maouezed ouzh stad an armerzh : seul verroc'h ar brozhioù, seul welloc'h stad an armerzh. Da skouer e oa gwall verr ar brozhioù er bloavezhioù 1960 (mare ar saeoù berr e oa), ha d'ar mare-se ez ae mat en-dro an armerzh. Padal e oa hir-tre ar saeoù da vare enkadenn 1929.
Liamm diavaez
Ur pennad diwar-benn damkanadenn ar gourem war lec'hienn Rue89
Lippe (stad)
thumb|right|250px|Lec'hiadur Lippe en Impalaeriezh Germania Ar vro anvet Lippe a deu hec'h anv eus hini ar stêr Lippe e gwalarn Alamagn.
Hiziv n'eo ken nemet ur bastell-vro e Nordrhein-Westfalen.
Tiegezh Lippe
Bez' ez eus bet un tiegezh priñsed Lippe e penn an dugelezh.
Banniel Breizh
Ar Gwenn-ha-du eo an anv a roer da vanniel Breizh. Ur banniel nevez a-walc'h eo en istor ar vro, p'eo bet savet war-dro ar bloaz 1923. Da galz koshoc'h avat e tenn an traoù a zo aet da sevel anezhañ, anezho arouezioù a zo bet graet ganto abaoe kantvedoù gant ar Vretoned. Bremañ eo deuet da vezañ arouez pennañ Breizh hag ar Vretoned. Brav eo da welet ha n'eus talvoudegezh politikel resis ebet ken gantañ. Gwelet a reer anezhañ bremañ ouzh talbennoù an tiez-kêr hag ar savadurioù ofisiel all ha dre ar bed-holl, dalc'het uhel er vann, gant ar Vrezhoned foeterien-bro.
Petra a dalvez ar Gwenn-ha-du?
Evit a sell e zoare hag e livioù eo ar Gwenn-ha-du ur banniel simpl hag eeun:
An nav bandenn a zo evit an nav bro istorel a ya da ober Breizh. Ar re wenn evit re Vreizh-Izel (pe an darn vrasañ anezho e Breizh-Izel: Gwened, Kernev, Leon, Treger), hag ar re zu evit re Vreizh-Uhel (pe an darn vrasañ anezho e Breizh-Uhel: Dol, Naoned, Roazhon, Sant-Brieg, Sant-Maloù). Klevet e vez anv alies eus "eskoptioù", met an eskoptioù kozh a oa diazezet war ar broioù da gentañ, met ne oa eskopti ebet a-gement a glote da 100% gant bro ebet.