cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Odysseia
Kanoù IX - XII : an « danevelloù e palez Alkinoos »
Goude un devezh mor e tilestr Odysseüs e bro ar Gimmered, beuzet en un noz dibaouez. Evel m'en doa displeget Kirke dezhañ e ra un aberzh ktonek hag e promet d'an divinour Tiresias ur bouc'h du ma asant en em ziskouez dirazañ. Tostaat a ra engroez skeudoù ar re varv, Roue Itaka avat a zifenn dezhe debriñ ar gwad a vir evit Tiresias. Goulenn a ra skeud Elpenor obidoù dereat pa zistroio da di Kirke. Goude se ec'h erru skeud an divinour hag e ro da Odysseüs an titouroù a felle dezhañ. Deskiñ a ra e vo arabat dezhe, pa zouarint en enezenn an heol, ober nep droug da chatal Helios ma fell dezhe distreiñ d'ar gêr. Betek-gouzout e tebrfent kig eus saout an heol, Odysseüs a c'hallfe mont d'ar gêr memes tra met e-unan, reuzeudik, goude bezañ kollet holl e genseurted, hag e ranko ober un hir a veaj da brofañ aberzhioù d'an holl zoueed evit terriñ o imor.
Goude e komz an haroz gant tasmant e vamm, Antikleia. Lâret a ra dezhañ emañ atav Penelope o c'hortoz anezhañ gant fealded, hag e ro dezhañ keleier eus e dad, Laertes, hag e vab, Telemac'hos. Gwelet a ra goude meur a rouanez hag a harozezed marv : Tiro, Antiope, Alkmene, Megara, Epikaste (anv Jokaste e skridoù Homeros), Kloris, Leda a zo mamm Helene Troia, Ifimede, Faidra, Prokris hag Ariadne, Maira, Klymene hag Erifile. Un ehan a ra neuze Odysseüs. Meulet eo gant Arete, Alkinoos hag ar Faiakiaiz zo ouzh e selaou. Alkinoos a bed neuze e ostiz da genderc'hel gant e zanevell. En eil strollad tasmantoù e wel roue Itaka harozed Brezel Troia marvet e-doug ar brezel pe goude. Komz a ra gant teuz Agamemnon a ra anv eus e varv diwar zorn Aigistos, ha war-lerc'h gant ene Akilleus, a zisklêr e vefe gwelloc'h dezhañ bezañ ur paotr-saout reuzeudik, met bev, kentoc'h evit ren war ar re varv. Frealzet eo gant Odysseüs a zanevell dezhañ kurioù e vab Neoptolemos. Spurmantiñ a ra ivez Aias en deus droug outañ c'hoazh abalamour d'an trouz a oa bet etreze diwar-benn armoù Akilleus.
Erziwezh e wel Odysseüs annezidi brudet an ifern. Gwelet a ra Minos o rentañ ar justis, ar ramz Orion, re zaonet an Tartaros : ar ramz Titios dispennet gant ar guped, Tantalos o tizeriañ gant an naon hag ar sec'hed, Sisifos o vountañ e roc'h en aner. Gwelet a ra ivez tasmant Herakles o chaseal dibaouez e-touez ar re varv e-skoaz an Herakles wirion, deuet da vezañ doue goude e varv, a vev er Menez Olimpos e kumpagnunezh Hebe. Goude bezañ gwelet holl ar re varv-se e tistro Odysseüs, gant aon rak bezañ troet e maen gant tasmant Medousa. Goude e veaj e Kimmeria e tistro Odysseüs betek enezenn Kirke ma'n em gav da noz. Antronoz e chom an Akeaned da ziskuizhañ ha da vanveziñ. Da noz e ro Kirke da Odysseüs titouroù all war ar verdeadenn zo ouzh e c'hortoz a-raok erruout en enezenn an Heol a oa kaoz anezhi gant Tiresias. Komz a ra dezhañ eus ar sirened hag eus ar moaien da vezañ gwarezet diouzh o c'han marvus, eus ar Simplegades, div skosell a vrae al listri pa glaskont tremen hag a zo annezet gant daou euzhvil C'haribdis ha Skilla. N'eus ken an Argonaoted a gement zo deuet a-benn da dremen e-biou dezhe gant sikour Hera. Leuskel a ra Kirke ar choaz da Odysseüs da dremen e-biou an eil pe egile.
Antronoz vintin ez a kuit an Akeaned da vat. A-drugarez da guzulioù Kirke e tremenont hebioù ar morganezed hep chati, rak Odysseüs en deus roet urzh d'e verdeidi da stoufañ o diskouarn gant koar. Lakaet en deus anezhe da ereañ anezhañ ouzh ar wern abalamour dezhañ da glevet kan ar morganezed hep en em deuler war e benn er mor. Degouezout a reont goude e-kichen skoselloù C'haribdis ha Skilla. Tremen a reont pell diouzh C'haribdis met n'int ket evit treiñ diwar an euzhvil all, Skilla, a gemer hag a zebr 6 den.
Goude se e tosta lestr Odysseüs da Enezenn Helios, an heol. Degas a ra Odysseüs da soñj d'an holl eus kemenn Tiresias ha difenn a ra oute chaseal en enezenn. Pourvezioù a-walc'h zo el lestr e-pad an devezhioù kentañ da voueta an holl. E-doug ur miz avat ez eo dalc'het an Akeaned en enezenn gant an avelioù enep. Ur miz war-lerc'h ez int erru marnaoniet ha ne c'hallont ket mont kuit abalamour d'ar gwall amzer. Ober a reont o mad eus kousk Odysseüs da zebriñ chatal Helios. Hennezh, pa wel anezhe diwar lein e garr, a c'houlenn diouzhtu gant Zeus veñjiñ anezhañ. Banveziñ a ra keneiled Odysseüs e-pad 6 devezh, hep teurel evezh ouzh ar ragarouezioù spontus kaset dezhe : da skouer e vlej ar c'hig zo o treiñ ouzh ar ber. D'ar seizhvet devezh e kouezh an avel hag al lestr a ya kuit. Tapet int en ur barrad-amzer avat ha Zeus a gas ar foeltr ouzh a vag a ra peñse gant an holl verdeidi. Odysseüs hepken, abalamour ma n'en deus ket debret eus chatal an heol, a chom bev. E-pign ouzh un treust ez eo kaset gant ar mor e-pad dek devezh, betek enezenn Kalypso hag e tremen eno ar seizh bloavezh da-heul, prizoniet gant an nimfenn.
Tehiteg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù Bird's Head eo an tehiteg (tehit pe kaibus) komzet gant tro-dro da 8 800 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Odysseia
Kan XIII da XX : distro Odysseüs da Itaka
Echu eo danevell Odysseüs. Kinnig a ra Alkinoos lakaat kas anezhañ da Itaka gant e vartoloded ha mont a ra an holl da gousket. Antronoz, ar pempvet devezh ha tregont, ar Faiakiaiz a ginnig ul lestr da Odysseüs, ur pare martoloded ha profoù. Da noz e sav Odysseüs e bourzh al lestr goude ur banvez, ha chom a ra kousket e-keit ha ma labour ar vartoloded ha ma klipenn ar vag war ar mor gant un tizh dreistnaturel. Goude un devezh hag un devezh war vor e aoch al lestr en Itaka. Ar Faiakiaiz a lez Odysseüs, kousket atav, en ur groc'h darempredet gant an nimfezed, gant donezonoù Alkinoos.
Tehiteg
Seizh rannyezh a zo:
Odysseia
Kan XIII da XX : distro Odysseüs da Itaka
Hag ar Faiakiaiz kuit. Poseidon avat a resevas aotre gant Zeus da gastizañ ar vartoloded o doa daeet ar morioù o kas Odyseüs ken buan all d'ar gêr. D'ar mare m'emañ ar vag oc'h erruout e porzh Faiakia ez eo treuzfurmet en ur roc'hell gant an holl en e vourzh.
E-keit-se e tihun Odysseüs en Itaka da c'houloù-deiz. Athena avat a vir outañ a anavezout e vro da gentañ. Dic'hizet e mesaer yaouank e tegemer anezhañ hag an haroz a lavar ez eo genidik eus Kreta hag a ro un anv faos. Diskouez a ra Athena piv eo-hi neuze ha terriñ ar strobinell a vire ouzh Odysseüs a anavezout an ardremez. Diskuliañ a ra dezhañ troioù-kamm pleustrerien Penelope, ha reiñ dezhañ neuz ur c'hlasker-bara kozh evit ma c'hallfe gwelet ar pezh a c'hoarvez en e balez hep bezañ anavezet. Mont a ra neuze davet e voc'haer leal, Eumaios. Odysseüs, dic'hizet e klasker-bara, zo degemeret gant Eumaios a ro bod dezhañ. E-doug ar pred e veneg Eumaios tonkad digernez e vestr dianadet ha drougoberoù ar bleustrerien er palez. Goude ar pred e c'houlennata Odysseüs ar moc'haer diwar-benn e donkad dezhañ e-unan. Hag Eumaios da zisplegañ e teu kalz klaskerien-bara d'ar palez da gontañ gevier ha da reiñ keleier faos eus Odysseüs abalamour da vezañ deuet-mat gant Penelope. Eumaios e-unan ne gred ket e ve bev Odysseüs c'hoazh daoust d'ar pezh a lavar an haroz dezhañ, ha nec'het eo gant amzer da zont Telemac'hos. Goulenn a ra neuze Eumaios gant Odysseüs eus pelec'h eo genidik hag an haroz d'en em ginnig dindan un anv faos kuit da vezañ anavezet diouzhtu. Kontañ a ra ez eo genidik eus Kreta, en deus brezelekaet e Troia hag en deus kollet e geneiled e-doug e veaj distro, pa oa en Egipt. Disklêriañ a ra zoken en deus klevet komz diwar-benn Odysseüs e ti Fidon, roue an Desproted, ha lavaret a ra e vefe aet an haroz da Zodone da glevet diougan Zeus. Eumaios a zanevell d'e dro e vuhez pemdez hag e droioù e palez Penelope, met nac'hañ a ra krediñ e ve bev Odysseüs c'hoazh. Da noz e tistro ar vesaerien zo dindan Eumaios da zebriñ koan. E-doug ar pred e tanevell Odyseüs unan eus e avanturioù e Brezel Troia, ur finesa da bourchas ur vantell dezhañ. Hag Eumaios da brestañ unan dezhañ evit an noz. E-keit-se, Athena ha mont davet Telemac'hos da Sparta e-lec'h m'emañ o chom abaoe ur miz e palez Menelaos. En em ziskouez a ra dezhañ en e hunvreoù hag aliañ anezhañ da zistreiñ d'e vro ha da vont davet Eumaios. Hervez hec'h ali, Telemac'hos a zihun Pisistratos hag o fourchas a reont da vont kuit. Kinnig a ra Menelaos hag Elena Troia donezonoù hag ur pred dezhe kent ma'z afent gant o hent. D'ar c'houlz ma kuitaont palez Menelaos e kas an doueed dezhe ur ragarouez mat zo displeget gant Elena evel ur sin eus distro prim Odysseüs. Degouezhout a reont diouzh ar beure e Ferae, hag antronoz e Pilos. Gant aon rak bezañ dalc'het gant Nestor e kav gwell Telemac'hos mont war-eeun e bourzh e lestr abalamour da zistreiñ buanoc'h da Itaka. E-keit ha m'emañ o vageal etrezek e enezenn eo nec'het Telemac'hos o soñjal e dañjerioù an hent.
Riegezh
Ar riegezh, pe souvereniezh, zo ur meizad politikel evit termeniñ an aotrouniezh hag ar veli war un tiriad pe war ur strollad pobloù. Ar rieg (eus an hengeltieg hag henvrezhoneg ri kevatal d'ar rex latin ha d'ar brezhoneg roue) eo an hinienn a zo an aotrouniezh pennañ gantañ, un den hag a zo e penn ar riez, prezidant, impalaer, roue pe priñs.
Odysseia
Kan XIII da XX : distro Odysseüs da Itaka
E-pad an amzer-se e fell da Odysseüs mont da c'houlenn an aluzenn d'ar palez, e-touez ar bleustrerien, mes Eumaios a ali anezhañ da c'hortoz distro Telemac'hos a vo brokusoc'h gantañ evit ar bleustrerien. Asantiñ a ra Odysseüs ha da ziverrañ an amzer e c'houlennata Eumaios diwar-benn e vuhez tremenet. Kontañ a ra ar moc'haer e amzer dremenet ha goude i ha mont da gousket.
Er 41 devezh, evit ar beure, da-geñver gouel Apollon, e krog ar banvez en-dro. Erruout a ra Eumaios er palez. Dav eo addare da Odysseüs gouzañv kunujennoù ha goapadennoù. Eumaios hag Odysseüs en em gav gant ar paotr-saout Filoetios, chomet feal da Benelope, ha kendrec'het int gant an haroz da chom er palez, o c'hounit evel-se un harper ouzhpenn evit e emgann da zont. E-pad an amzer-se emañ ar bleustrerien o klask an doare da lazhañ Telemac'hos, met ur ragarouez fall a laka anezhe da zilezel o raktres hag ez eont da vanveziñ. E-pad ar pred, ar bleustrerien, na baouezont ket d'ober goap eus Odysseüs dic'hizet ha da wallgas anezhañ, a ziroll trumm da c'hoarzhin en un doare tost d'ar follentez, e-keit ha ma anad ragarouezioù fall niverus kaset gant Athena en-dro dezhe. Diougan a ra Teoklimenos o marv hag e kuita ar banvez dindan goapadennoù ar re all.
Kanoù XXI - XXIV : veñjañs Odysseüs
Penelope a laka prientiñ gwareg ha saezhioù Odysseüs. Disklêriañ a ra d'ar bleustrerien he deus divizet dimeziñ d'an hini a vo barrek da stegnañ gwareg Odysseüs ha da kas e saezh a-dreuz daouzek houarn bouc'hal renket a-steud. Telemac'hos, fuloret, a fell dezhañ gounit ar gevezadenn e-unan da argas ar bleustrerien da vat. Klask a ra stegnañ ar wareg dre deir gwezh, met Odysseüs dic'hizet a ra sin dezhañ da ehanañ p'emañ war-nes dont a-benn. War e lerc'h e tremen ar bleustrerien an eil goude egile. Koulskoude hini ebet anezhe ne zeu a-benn da stegnañ ar wareg. E-keit-se ez a Odysseüs davet Eumaios ha Filoetios hag e tiskuilh dezhe piv eo, a-raok reiñ urzh dezhe da glozañ dorojoù ar sal. Hag eñ ha distreiñ da vete ar bleustrerien ha lavaret dezhe e fell dezhañ kemer perzh er gevezadenn. Antinoos a ra goap anezhañ, mes Penelope a lak anezhañ da devel hag a asant reiñ e chañs d'ar c'hlasker-bara. Telemac'hos a ro neuze dezhi an urzh da zistreiñ d'he c'hambr ha da lezel ar wazed o-unan, kuit ma welfe al lazhadeg. Odysseüs ha tapout peg er wareg, hag he stegnañ diboan, ha da gas ur saezh a-dreuz an houarnioù bouc'hal. Spouronet eo ar bleustrerien hag Odysseüs ha Telemac'hos a gemer o armoù. Odysseüs a gas e gentañ saezh a-dreuz gouzoug Antinoos. Diskuliañ a ra neuze d'an holl piv eo. Aspedet eo an haroz gant Eurimac'hos da lezel e vuhez dezhañ en eskemm donezonoù fonnus. Met lazhet eo d'e dro. Sevenet o deus ar bleustrerien an torfed a zivuzulded na c'hall ket bezañ pardonet. Odysseüs, gant skoazell e vab Telemac'hos, hini armoc'haer Eumaios hag eus ar mesaer givri Eufiletos a gastiz ar bleustrerien pep hini d'e dro. Espern a ra ar roue an aoiodos Femios hag unan eus servijerien ar palez diwar goulenn Telemac'hos. Dre an ober-se e laka kemm etre eñ hag Aigistos. Melantes zo tapet e-keit ha ma oa o klask degas armoù d'ar bleustrerien a chome. Spontus eo e gastiz : spazhet eo ha troc'hañ a reer outañ an izili, ha goude e taoler e zilerc'hioù d'ar chas. Goude an abadenn wadek-se, Eurikleia a ziskuilh an daouzeg matezh o deus traiset tiegezh ar roue. Krouget int gant Telemac'hos goude bezañ bet laket da walc'hiñ dilerc'hioù al lazhadeg. Da noz ez a Odysseüs davet Penelope he deus douetañs c'hoazh. A-du gant Telemac'hos e chom an haroz hep lâret ez eo marvet ar bleustrerien c'hoazh. Amprouet eo avat gant Penelope a gont gevier dezhañ diwar-benn o gwele dezho o-daou. Anavezout a ra anezhañ ervat pa zispleg dezhi doareoù ar gwele-se, savet war benn-skod ur wezenn. Hag int ha mont da gousket ennañ.
Riegezh
Kadarnaet eo bet riegezh ar riezoù e 1648 gant Feur-emglev Westfalia pa voe embannet ez eo mestr pep riez war e vont-en-dro diabarzh.
Odysseia
Kanoù XXI - XXIV : veñjañs Odysseüs
Kalz arbennigourien a soñj dezhe ez echu ar varzhoneg wirion gant ar werzenn XXIII 296, a ra anv eus adkavidigezh an daou bried, hag eo bet staget tout ar pezh a heul ouzh ar meurgan da c'houde, evel evit kan X an Ilias. Kalz a vern penaos e ouzomp e oa eno e oa diwezh an Odysseia hervez yezhadurourien Aleksandria, Aristofanes hag Aristarc'hos Samotraki. N'eo ket abalamour ma anavezent skouerennoù eus an Odysseia hag a echue gant ar werzenn-se met abalamour d'ur barnedigezh lennegel. Hermes a gas eneoù ar bleustrerien d'an ifernioù, an hades, ha sed an eneoù all o komz eus ar c'heloù. Odysseüs a guita e balez gant e skoazellerien da vont davet e dad Laertes, erru kozh, ha goude bezañ klasket tremen evit un estrañjour e ro dezhañ ur brouenn a ziskouez splann piv eo. D'ar c'houlz-se avat e red brud al lazhadeg en Itaka hag ul lodenn eus ar geodediz a gemer an armoù d'en em zialañ daoust da ragarouezioù fall. Goude marv o fenn diwar zorn Laertes avat e tec'hont kuit hag Athena a c'hourc'hemenn d'an div gostezenn bevañ e peoc'h hiviziken.
Riegezh
Koulskoude, abaoe kreiz an XXvet kantved, riegezh ar riezoù en deus kroget gant bezañ disnasket diouzh meizad ar riez p'eo bet treuzkaset darn o velioù d'an aozadurioù etrebroadel.
Termanadur gwiraouel
E Europa, n'eus ket tu distagañ ar riegezh eus tarzherezh ar riezoù modern etre an XIIved kantved hag er XVIvet kantved. Ar meizad a c'hell bezañ merzet en dekred "Per venerabilem" embannet gant ar Pab Inosant III e 1202 pa 'z eus bet graet un diforc'h etre pennaotrouniezh ar roueed hag o riegezhioù.
Daoust bezañ bet embannet e 1215 diwar-goust galloud ar roue saoz Yann Dizouar en deus kroget ar Magna Carta da dalvezout tamm ha tamm goude m'eo bet krennet hag adembannet gant Herri III e 1297.
Dre vras, ne veze ket lakaet un harz c'hoazh da galloud ar Roue nemet e-keñver an noblañs hag an Iliz katolik. Pelloc'h e gaver un termenadur eus ar re resisañ e-barzh levr hir (6 levrenn e 1524)) Jean Bodin, Ar Republik (er mare-se e talveze republik evit riez). Hervezañ eo "ar riegezh ... galloud diharz hag hollbad ar Republik".
Odysseia
Oberennoù awenet gant an Odysseia
Awenet he deus an Odysseia ur bern oberennoù e tachennoù liesseurt.
Riegezh
Termanadur gwiraouel
Un termenadur klok a zo bet kinniget gant Louis Le Fur e diwezh an XIXvet kantved : "Ar riegezh a zo barregezh ar riez chom hep bezañ rediet d'ober traoù pe ren an traoù a-stumm gant ar palioù en deus divizet seveniñ nemet diwar abeg e volontez hag hervez pennaennoù ar gwir.
Div bennaenn a zo termenet amañ :
Ar riegezh a zo liammet gant keal ar galloud bonreizhañ pa 'z eus da sevel skeuliadur ar reoladoù gwiraouel ha reolad uhelañ ar riez eo ar bonreizh. Abaoe diwezh an Eil Brezel-Bed ez eus bet kemmet an dra pa 'z eus treuzkasadennoù galloudoù riegezh daved an aozadurioù etrebroadel.
Al liamm etre ar riegezh hag ar belioù
Hervez ar wirourien alaman e c'hell bezañ termenet ar riegezh evel beli war ar belioù ken eo ar riez an aozadur a gemer divizoù war biv a c'hell seveniñ tammoù ar beli war bep a zanvez. Treuzkasadenn ar belioù ne vir ket ar rieg (hag ar riez) kaout ar belioù en e gerz p'eo posupl dezhañ o adkemer.
Hervez Kuzul ar Vonreizh gall n'eus ket tu treuzkas elfennoù riegezh pa 'z eus tu treuzkas d'an Unaniezh Europa belioù, met eneberien an Unaniezh a gav dezho eo didalvez an diforc'h pa ne gredont ket e c'hellfe riezoù unanet Europa terriñ o liammoù hag adkemer o belioù treuzkaset.
Tabutoù a zo evit termenañ ar pezh a zo belioù dibar ar riezoù. Hervez ar frankizourien, ne ya gant ar riez nemet belioù pe gargoù "riegek" a denn d'ar surentez politikel hag armerzhel (difenn, polis, moneiz dreist-holl). Teorienn ar riez kêrreizh eo. Hervez teorien ar riez ragevezhiek eo ledanoc'h e velioù p'en deus un dever gwareziñ kempouez sokial hag armerzhel ar gevredigezh.
Kargoù riegek ordinal
Ar c'hargoù riegek ordinal a zo :
Er Stadoù-Unanet ez eus un tech nevez e-keñver an termenadurioù-se pa vez fiziet darn ar c'hargoù surentez da aozadurioù prevez zo.
Kargoù riegek a eil renk
Meur a garg riegek all a zo bet sevenet an ar riezoù :
Riegezh dindan Doue ha riegezh an unpennoù (roueed)
E Europa ar Grennamzer ez eus bet embannet gant ar Bibien e teufe war eeun ar riegezh eus Doue ken e oa ar roueed sujidi ar Bibien, |dileuridi an doueezh ma embannont bezañ ar re-se.
Pa vez mesket riegezh dindan Doue ha riegezh an unpennoù e vez graet an douebeliezh (?) eus ar renadur-se.
Er Grennamzer eo bet graet tamm ha tamm an diforc'h etre galloud speredel ar Pab hag an ilizoù evit ren ar feizidi diwar o pa veze lezet d'an unpennoù ar galloudoù temporal war ar pezh a c'hoarveze war o ziriadoù.
Riegezh ar bobl
M'eo re niverus an dud evit ur votadeg hollek ez eus un tech da reiñ respetoù rekis d'an dileuridi.
Dre vras e ra berzh bras ar c'healioù-se re en tu kleiz pellañ.
Riegezh ar vroad
Riegezh ar vroad (pe hini an nasion) a zo bet ar c'heal difennet gant ar republikanerien voderet e diwezh an XVIIIvet kantved hag a zo bet trec'h e-doug an Dispac'h gall. Ul levezon bras en deus bet war republikoù Europa hag Amerika.
Evito eo ar riegezh gant ar vroad, ur boud difetis, diwirvoudel ha disrannabl. Ouzhpenn ar geodedourien vev eo enklozet e-barzh meizad ar vroad ar re a veve a-raok hag ar re a zeuio war-lerc'h ken eo ar vroad war ur bazenn uheloc'h eget hini ar geodedourien. Evel adskeudenn wanaet Doue e c'hellfe bezañ gwelet ivez.
Pa n'eo ket ur dra wirvoudel, ne c'hell ket ar vroad bezañ ur sistem gouarnamant en he unan hag reizhiad an dileuriañ a zo e berzh pennañ. An dileuridi pe gentoc'h ar gannidi a zo e servij evit ar vroad en e fezh a-raok ober evit o dilennerien. Muioc'h c'hoazh e vezont sellet evel kannaded ar vroad da-gentañ holl.
da vezañ kendalc'het
Zonnebeke
left|thumb|200px|An ti-kêr
Zonnebeke (e flandrezeg kornôgel:Zunnebeke) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Kartenn
left|thumb|300px
Rannoù ar gumun
Staget eo bet eus Zonnebeke ar c'humunioù-mañ gant lezenn 1977: Beselare, Geluveld, Passendale ha Zandvoorde.
30 Meurzh
Marvioù
thumb|right|150px|Christophe Salengro.
CHE
CHE zo ur berranv a vez graet eus meur a dra.
Mustelideged
Ar mustelideged eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad Mustelidae.
Beira (Mozambik)
Beira eo eil kêr Mozambik ha kêr-benn rannvro Sofala.
Gevellet eo
Manuela Sáenz
Manuela Sáenz a seller outi evel unan eus merc’hed penn a-raok Suamerika hag unan eus renerien ar stourm evit dieubidigezh Suamerika. Hervez an istorour venezuelat Denzil Romero e oa-hi marteze "ar vaouez pouezusañ zo bet en istor Suamerika" hag he deus bet " muioc’h a levezon eget Eva Perón".
Oostvleteren
left|thumb|150px|Ur velin-avel en Oostvleteren
Bezioù-brezel e bered ar gumun
left|thumb|150px
Ar Frañsizion a varvas e-pad ar Brezel bed kentañ. Daou brantad a zo: adalek an 10 a viz Du 1914 betek an 21 a viz C'hwevrer 1914 (20 milour marvet, 87vet ha 89vet DIT dreist-holl) hag adalek an 18 a viz Gouere 1917 betek an 19 a viz Gwengolo 1917 (19 milour marvet, 162vet DI dreist-holl). Lod anezhe a varvas e-pad an Eil Brezel Bed, p'edont o tifenn kiladenn ar Re Gevredet war-zu Dukark e miz Mae 1940. Ar re all a oa karrnijourion: lazhet int bet diwezhatoc'h.
An iliz katolik
left|thumb|150px|An iliz katolik Sint-Amatus
Trevendel
Trevendel a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Longfossé
Longfossé a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mpoureg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù mpourek eo ar mpoureg (mpur, amberbaken, ekware pe dekwambre) komzet gant tro-dro da 7 000 den (1993) e Papoua ar C'hornaoueg.
Div rannyezh a zo:
Ĉ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ĉ or ĉ, da lâret eo c gant un tired kognek, implijet gant an esperanteg evit skrivañ ar son kensonennel [tʃ].
Skrivet e c'hell bezañ ivez cx pa n'heller ket ober gant al lizherenn ispisial-mañ evit abegoù teknikel.
Chalcophaps
Chalcophaps a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Ț
Ul lizherenn latin ispisial eo Ț, ț, da lâret eo un t gant ur virgulenn dindanañ, implijet gant ar roumaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ts].
Disheñvel eo e gwirionez diouzh al lizherenn ţ, da lâret eo t gant ur sedilha pe lostig, met evit abegoù teknikel e vez implijet hennezh alies e-lec'h al lizherenn gant ur virgulennig didani evit skrivañ ar roumaneg.
Imeragweneg
An imeragweneg a zo ur yezh direnk hag a vefe komzet gant meuriad an imeragweniz e-kichen Nouakchott (kêr-benn Maouritania). Diasur eo bezañs ar yezh-mañ ha posupl eo e komz an imeragweniz ur rannyezh hassaniyaek levezonet gant ar soninkeg.
Zelandeg
Renkañ
Ar zelandeg a zo, evel an izelvroeg, ur yezh eus familh ar yezhoù germanek.
Tachenn
Komzet e vez ar zelandeg e proviñs Zeeland hag en enezenn Goeree-Overflakkee en Izelvroioù.
Skritur
Gant al lizherenneg latin e raer evit skrivañ ar zelandeg.
Milzoull
= Deskrivadur =
Ur blantenn c'heotennek eus kerentiad ar Clusieged e-barzh genad an Hypericum eo ar Milzoull.
Meur a spesad milzoull a vez kavet :
Annez
Ur blantenn ouez eo, kar-an-heol ha kar-ar-raz, hag a gresk aes-tre war ribloù an hentoù, gwrimennoù ar c'hoadoù, ar pradoù hag ar c'hleuzioù sec'h. N'eo ket evit gouzañv nag ar glebor hag an disheol.
Kavet e vez en Europa a-bezh, en Azia, e Norzhafrika hag e Norzhamerika.
La Destruction de Jérusalem
La Destruction de Jérusalem zo ur mister brezhonek ha n'haller ket gouzout pezavare ervat e oa bet savet ar skrid orin anezhañ abalamour ma'z eo bet kollet. Adkavet ez eus bet tammoù eus an destenn en un dornskrid gant Dom Louis Le Pelletier (1663 - 1733), ennañ danvez ar geriadur a voe embannet e 1752 gant Dom Ch. Taillandier.
C'hoant en doa Le Pelletier da lakaat war-wel gerioù krennvrezhonek diaes da gompren evit aesaat studi ar yezh kozh-se, setu perak n'en deus ket adskrivet penn da benn al levr, met meneget elfennoù dedennus da studiañ. N'haller ket gouzout piv a brezeg nag e pe urzh int bet skrivet er skrid orin. Ur c’holl dibar eo evit lennegezh Breizh, n'eus ket nemet pediñ evit ma vo adkavet ur skrid orin all pe dremen gant studiañ ar roudoù-mañ.
Roparz Hemon en deus dastumet frazennoù ar geriadur hag an dornskrid en ul levr anvet "La Destruction de Jérusalem", embannet e Dulenn gant The Dublin Institute for Advanced Studies e 1969.
1- C'hoarvoe: c'hoarvezas. Ar verb c'hoarvezout, a zo savet diwar ar verb bout, a veze displeget eveltañ.
2- Kerz : bez e kaver "sertes" e-barzh geriadur Favereau
3- Dre n'o em : e Brezhoneg a-vremañ e vefe "dre n'en em", gwechall e oa displeget ar stumm emober : - Ma em (am em) - Da em (az em) - E em - He em - Hon em - Hoz em - O em Bremañ ne chom ken ar stumm "en em"
4- Finvezet : marvet, implijet eo c’hoazh, stummet diwar ar ger "fin".
Fouin (evn)
Ar fouined eo ar spesadoù evned a ya d'ober ar genad Locustella, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Tri isspesad warn-ugent (23) en holl.
Eringem
Eringem en izelvroeg, anv ofisiel e galleg:Eringhem, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Yokeg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù Mamberamo Izelañ eo ar yokeg (yoke pe pauwi) komzet gant tro-dro da 200 den (1998) Papoua ar C'hornaoueg.
Xareta
Xareta zo ur vroig en Euskal Herria, en daou du d'ar Pireneoù ha d'an harzoù-stad, anezhi ar peder c'humun-mañ:
Fouin brizhellek
Ar fouin brizhellek a zo ur spesad golvaneged, Locustella lanceolata an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreiz-hanternoz Eurazia.
Dourgi korr
An dourgi korr (Aonyx cinerea, bet Amblonyx cinereus) eo ar c'hi-dour bihanañ a zo er bed.
Perzh pennañ an dourgon-se eo o skilfoù ha n'eont ket dreist o bizied. A-drugarez d'an dra-se e c'hellont ober gant o favioù hogozik evel an dud gant o daouarn. Debriñ a reont kranked hag anevaled-dour bihan arall kavet ganto er geunioù-mor el lec'h ma vevont.
Bevañ a reont e gevred Azia (eus Nepal hag India betek Indonezia) e strolladoù-familh bras ma c'hell gouennañ ar c'houblad alpha hepken.
Liammoù diavaez
an dourgi korr
Kaimbeg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil e rannvro Bahia e oa ar c'haimbeg. Gant ar portugaleg e oa bet erlec'hiet.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer, ganet d'an 21 a viz Mae 1471 e Nürnberg, ha marvet eno d'ar 6 a viz Ebrel 1528 a oa ul livour alaman, ur mouler, hag ur jedoniour. Gant Rembrandt ha Goya ec'h eo unan eus tri arzour ar moulerezh kozh ivez. Brudet eo e engravadurioù, graet alies a-heuliadoù, en o zouez an Diskuliadur e 1498, an daou heuliad diwar-benn Pasion Jezuz, Ar Basion Vras (1498–1510) hag  Ar Basion Vihan  (1510–1511).
Brudetañ engravadurioù Dürer eo
E skeudennoù heverkañ e koadengravadurioù eo
Moarvat ne veze ket troc'het e vloc'hadoù koad gant Dürer e-unan ha sur a-walc'h e veze gopret un eiler, pe darbarer, d'ober al labour, unan ampart a-walc'h da labourat pizh hervez e dresadennoù.
Yr Ustus Llwyd
Yr Ustus Llwyd a oa unan eus barzhed kembraek ar a vez graet Barzhed an Uhelidi anezho. N'ouzer tra diwar e benn nemet pezh a gaver en e werzennoù. Krediñ a reer e oa eus tolead Mawddwy.
Albrecht Dürer
E yaouankiz
Albrecht Dürer, ganet d'an 21 a viz Mae 1471, a oa an trede bugel hag an eil mab en un tiegezh ma oa etre 14 ha 18 bugel. E dad a oa un orfebour, anvet Ajtósi, deuet eus Ajtós, e-kichen Gyula en Hungaria, e 1455. Dont a ra an anv alamanek "Dürer" eus ar ger hungarek "Ajtósi". En deroù e oa "Thürer," a dalv kement hag oberour-dorojoù, a zo "ajtós" en Hungarek (eus "ajtó", dor). Un nor zo war an ardamez pourchaset gant an tiegezh. Albrecht Dürer an Tad a zimezas gant Barbara Holper, ur plac'h eus ur familh pinvidik a-walc'h e Nürnberg e 1467.
Paeron Albrecht, Anton Koberger, en devoa dilezet ar vicher a varichal da vezañ mouler hag embanner er bloavezh ma voe ganet Dürer vihan. Buan e teuas da vout ar brudetañ embanner en Alamagn, dezhañ peder gwask warn-ugent, ha meur a stal, koulz en Alamagn evel e broioù all.
Yr Ustus Llwyd
Levrlennadur
Embannet eo bet an oberenn anavet a zindan e bluenn gant Twm Morys el levr Gwaith Madog Benfras ac eraill o feirdd y bedwaredd ganrif ar ddeg, Barry J. Lewis (gol.), Aberystwyth, 2007. Cyfres Beirdd yr Uchelwyr.
Albrecht Dürer
E yaouankiz
E vrudetañ embannadur a oa Kronikenn Nürnberg, embannet e 1493 en alamaneg hag e latin. Ennañ e oa ur 1 809 skeudenn koadengravet (meur a wech ar memes re) eus stal-labour Wolgemut. Moarvat e oa graet un toullad gant Albrecht Dürer end-eeun pa oa bet kroget al labour, hag eñ e ti Wolgemut c'hoazh d'an ampoent.
Troad lativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad lativel (saoz.: lative case) evit komz eus un droad lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed ma'c'h a un den pe un dra bennak war-du ul lec'h, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "da" pe "davet" e brezhoneg.
Albrecht Dürer
E yaouankiz
Mat eo e voe lezet gant Dürer notennoù diwar-benn e vuhez, hag e voe brudet ken abred, etre e 20 vloaz hag e 30 vloaz, rak abalamour da se e c'hallomp anavezout e vuhez hag e labour. Tremenet gantañ un nebeud bloavezhioù er skol, e voe lakaet gant e dad da studiañ an orfebouriezh hag an tresañ. Daoust ma felle d'e dad e chomje da orfebour, e tiskouezas Dürer kement a varregezh war an tresañ ken e teuas da vezañ skorer pe darbarer Michael Wolgemut d'an oad a 15 vloaz, e 1486. Un emboltred savet gant ur rod argant (saozneg: silverpoint) ha deiziet e 1484 a c'haller gwelout en Albertina e Vienna. “Pa oan bugel”, a voe ouzhpennet war an dresadenn diwezhatoc'h. Wolgemut a oa arzour pennañ Nürnberg d'ar mare-se, hag en e stal-labour e veze savet a bep seurt oberennoù, koadengravadurioù evit levrioù dreist-holl. Nürnberg a oa ur gêr binvidik, hag ur greizenn embannerezh ha gwerzhañ madoù kran. Liammet e oa ivez ouzh Italia, ha dreist-holl ouzh Venezia, hag a oa tost a-walc'h, ma kare an dud tremen dre an Alpoù.
Troad lativel
Implijet e vez gant ar yezhoù ouralek, en o zouez ar finneg, an erzyeg, ar mokcheg hag an tcheremiseg, da skouer e finneg gant adverbioù resis, merket gant al lostger "-s" (bremañ avat e vez implijet en he lec'h troadoù all peurliesañ en degouezhioù all gante an hevelep ster):
Albrecht Dürer
Bloavezh dilabour
Echu e brantad deskiñ e 1489, e reas Dürer evel ma oa dleet en Alamagn: tremen ur bloavezh o veajiñ ( "wanderjahre" en alamaneg). Ur bloavezh hag a badas tost da bevar bloaz, an hini a voe aozet gantañ: beajiñ a reas dre Alamagn, e Suis, ha marteze ivez en Izelvroioù. Ne zeuas ket a-benn da gejañ gant Martin Schongauer, hag eñ engraver brudetañ Norzheuropa, rak marvet e oa un tamm a-raok m'en em gavas Dürer en e di. Degemeret mat-tre e voe gant breur an arzour avat, ha soñjal a reer e prenas oberennoù savet gant Schongauer, rak gouzout a reer e oa perc'henn war oberennoù savet gantañ. E emboltred livet kentañ (hiziv an deiz el Louvre) a livas e Straßburg, marteze da gas goude-se d'e zanvez-gwreg chomet e Nürnberg.
Dimeziñ ha kentañ beaj da Italia
Prest goude e zistro da Nürnberg, d'ar 7 a viz Gouere 1494, pa oa 23 bloaz, e timezas Dürer gant Frey, rak renket e oa bet an traoù e-keit ma oa o veajiñ. Merc'h e oa d'un den a laboure ar c'houevr. Ne ouezer ket kalz traoù diwar-benn e zarempred gant e wreg, met soñjal a reer ne voe ket ur gwir zarempred a garantez, evel ma weler er poltredoù a reas anezhi. Ne voe ganet bugel ebet. Goude tri miz e tistroas Dürer da Italia e-unan, marteze e voe bountet d'en ober abalamour d'ar vosenn a oa oc'h ober he reuz e Nürnberg. Damdresadennoù gant dourlivaj a reas e-keit ma treuze an Alpoù. Ul lodenn anezho a zo c'hoazh hiziv an deiz, re all a c'haller merzout e gweledvaoù a silas en e oberennoù, evel an engravadur anvet Nemesis. Ar studiadennoù gweledvaoù kentañ anavezet en arz ar c'hornôg eo ar re-se.
P'edo en Italia ez eas da Venezia da studiañ al livadurioù a veze graet eno Dre zeskiñ gant Wolgemut en doa desket Dürer moulañ gant begoù-sec'h hag ivez sevel engravadurioù en doare alaman, diwar labour Martin Schongauer ha hini un engraver dizanv lesanvet Meister des Hausbuches en alamaneg. Ma c'helle tostaat ouzh arz Italia en Alamagn, e voe a-bouez bras an div veaj a reas da Italia. Skrivañ a reas e oa Giovanni Bellini arzour koshañ ha gwellañ Venezia. En e dresadennoù hag engravadurioù e verzer levezon arzourien all, dreist-holl Antonio Pollaiuolo (hag eñ dedennet gant kenfeurioù ar c'horfoù), Andrea Mantegna, Lorenzo di Credi ha re all. Peuzsur eo e weladennas Dürer kêrioù evel Padova ha Mantova e-pad e veaj.
Distro da Nürnberg
Pa zistroas da Nürnberg e 1495 e tigoras Dürer e stal-labour (dav e oa bezañ dimezet evit bezañ aotreet d'hen ober). E-pad ar pemp bloaz da-heul e tiskouezas levezon arz Italia en e oberennoù arouezius eus Norzheuropa. Tad Dürer a varvas e 1502, hag e vamm e 1513. E goadengravadurioù a voe an oberennoù gwellañ a savas e-pad ar bloavezhioù kentañ a gasas en e stal-labour. Al lod brasañ anezho a oa diazezet war dodennoù relijiel, met re lik a savas ivez, evel Ti-kouronkañ ar baotred (e-tro 1496). An oberennoù-se a oa kalz brasoc'h evit kement koadengravadur bet savet en Alamagn betek-henn, hag ivez luzietoc'h ha kempouesoc'h an aozañ anezho.
Troad lativel
Implijet e vez ivez, peurliesañ a-gevret gant troadoù all, gant ar yezhoù bizkaokazek, en o zouez an tsezeg hag ar bejteg, da skouer e tsezeg:
Albrecht Dürer
Distro da Nürnberg
Hiziv an deiz e soñjer ne droc'he ket Dürer an tammoù koad a implije; un artizan arbennik a rae an dra-se en e lec'h. Soñjal a reer memes tra ec'h anaveze mat-tre teknik an troc'hañ koad, dre m'en doa desket digant Wolgemut, rak hemañ en doa savet meur a stern-aoter livet ha troc'het, hag a drese hag a droc'he tammoù koad a veze implijet da sevel koadengravadurioù. Pe e trese Dürer war-eeun war an tammoù koad, pe e pege tresadennoù savet war follennoù warno. Forzh pe zoare a vije bet implijet gantañ, e dresadennoù a veze distrujet pa veze troc'het ar bloc'had koad.
Troad lativel
Implijet e vez an dativel/lativel da verkañ ar fed m'emeur perc'hen war un dra bennak dre ma vank ar verb "kaout" (kv. "bezañ gant" e brezhoneg), da skouer:
Albrecht Dürer
Distro da Nürnberg
E rummad 16 engravadur anezhañ anvet Diskuliadur a zo bloaziet e 1498. Er memes bloavezh e savas seizh lodenn gentañ Ar Basion Vras, ha nebeud goude, ur rummad unnek engravadur anezhañ diwar-benn an Tiegezh Santel hag ar sent. E-tro 1503–1505 e savas seitek lodenn gentañ ur rummad diwar-benn buhez ar Werc'hez, hag a chomas diechu e-pad meur a vloaz. Hini ebet eus an oberennoù-se, ar Basion Vras en o zouez, ne voe embannet raktal dindan stumm un dastumad, met kalz engravadurioù a voe gwerzhet o-unan. Er memes mare e labouras Dürer war implij kizelloù a-benn engraviñ. Marteze en doa bet tro da glask hen ober pa zeske digant e dad. An oberennoù kentañ savet evel-se ne voent ket dispar, met e 1496 e teuas a-benn da sevel ur bennoberenn, "Ar Mab Foraner" he zitl, hag a voe meulet degadoù goude gant Giorgio Vasari, hag a wele enni perzhioù german mat. Buan e teuas a-benn da sevel skeudennoù dibar evel Nemesis (1502), Euzhvil ar mor (1498) ha Sant Eustas (1501), enno talennoù diwezhañ leun a vunudoù hag a loened brav. Sevel a reas ivez meur a oberenn gouestlet da Varia, tresadennoù tud a relijion dibar hag oberennoù ma tiskoueze darvoudoù bihan enno peizanted farsus. Dre ma oa aes kas ha degas engravadurioù, e teuas a-benn Dürer da vezañ brudet en Europa a-bezh dindan un nebeud bloavezhioù.
Jacopo de' Barbari, hag eñ arzour a Venezia, hag en doa kejet gant Dürer p'edo e Venezia, a weladennas Nürnberg e 1500, ha Dürer a lavaras en doa desket kalz digantañ a-fet diarsell, korfadurezh ha kenfeurioù ar c'horfoù. Ne felle ket d'an arzour italian displegañ kement tra a anaveze, neuze e stagas Dürer gant studi an traoù-se, ha kemend-se a reas a-hed e vuhez. Merzet e vez e pleustras kalz Dürer war genfeurioù ar c'horfoù dre ma savas kalz tresadennoù war an dodenn-se, a-raok ma savfe an engravadur brudet anvet Adam hag Eva (1504); ma weler penaos ec'h implije kizelloù da labourat war groc'hen an dud. An engravadur nemetañ sinet gant e anv a-bezh eo.
Dürer a save kalz tresadennoù a-raok sevel e livadurioù hag e engravadurioù, hag a lod brasañ a zo bet miret. E-touez ar re vrudetañ emañ Ar Bedenn (1508, Mirdi Albertina, Vienna), ur studiadenn liammet ouzh un apostol eus stern-aoter Jakob Heller eo. Kenderc'hel a reas ivez da sevel skeudennoù dre implijout dourliv ha livioù klok (mesket peurliesañ). E-touez ar skeudennoù-se e oa tresadennoù divuhez parkeier pe loened, evel "Ar c'had" (1502, Mirdi Albertina, Vienna).
Eil beaj da Italia
En Italia e stagas gant al livañ en-dro, ha da gentañ e savas oberennoù war lien. E-touez an oberennoù a savas d'ar mare-se e oa poltredoù ha sternioù-aoter, evel stern-aoter Paumgartner hag Azeulerezh an Rouaned. Distreiñ a reas da Venezia e penn-kentañ 1506, hag eno e chomas betek nevezamzer 1507. D'ar mare-se e veze brudet-tre e engravadurioù, ha kopiet e vezent. E-keit m'edo e Venezia e voe urzhiet un oberenn gant divroidi alaman en Italia da ginklañ izli sant Bartolome. An oberenn livet gant Dürer - Azeulerezh ar Werc'hez he zitl - a oa tost ouzh an doare italian. Goude-se e voe prenet gant an impalaer Rudolf II ha kaset da Braha. E-touez an oberennoù savet gant Dürer p'edo e Venezia emañ ivez, Ar Werc'hez ar Bugel hag ar c'hanaber, Ar C'hrist oc'h abegiñ ouzh ar vezeien (savet - sañset - dindan pemp devezh nemetken), ha kalz oberennoù bihan all.
Metis (loarenn)
Metis (gresianeg Μήτις) pe Yaou XIV eo loarenn dostañ Yaou. Dizoloet eo bet e 1979 gant ar sontenn Voyager I hag anvet e oa bet S/1979 J 3 da neuze. Hec'h anv ofisiel a voe roet dezhi e 1983. Dont a ra eus Metis, gwreg kentañ Zeus ha mamm Athena.
Albrecht Dürer
Nürnberg hag ar pennoberennoù
Daoust ma oa priziet kalz gant tud Venezia e tistroas Dürer da Nürnberg e-kreiz 1507. En Alamagn e chomas betek 1520. En Europa a-bezh e oa brudet, ha darempredoù mat ha reoliek en doa gant al lod brasañ eus arzourien bouezusañ Europa. Gant Raffaello ec'h eskemmas tresadennoù.
Metis (loarenn)
E-barzh gwalenn bennañ emañ ha posupl eo e vefe furmet homañ gant materi skrapet diouti. E-barzh radius Roche emañ met sonn a-walc'h eo da zerc'hel ouzh efedoù-lanv. E-barzh kelc'htro a-sav Yaou emañ, ar pezh a dalvez emañ o tostaat diouti goustadik.
Albrecht Dürer
Nürnberg hag ar pennoberennoù
Ar bloavezhioù etre e zistro eus Venezia hag e veaj d'an Izelvroioù a vez renket dre urzh an oberennoù a savas. E-pad ar pemp bloavezh kentañ (1507–1511) e stagas dreist-holl gant al livañ. E daolennoù a ziazezas war damdresadennoù ha studiadennoù, hag e savas ar peder zaolenn a vez gwelet evel ar re wellañ bet livet gantañ: Adam hag Eva (1507), Gwerc'hez gant elestr (1508), ar stern-aoter anvet Gouel Maria Hanter-Eost (1509), hag Azeulerezh an Drinded gant an holl Sent (1511). E-pad ar pennad-se e savas ivez daou rummad engravadurioù: Ar Basion vras ha Buhez ar Werc'hez, hag a voe embannet e 1511 asambles gant eil embannadur rummad an Diskuliadur.
Metis (loarenn)
Liammoù diavaez
strollad Amalthea
Albrecht Dürer
Nürnberg hag ar pennoberennoù
Klemm a reas abalamour ma ne oa ket talvoudus livañ a-fet argant gounezet keñveriet gant amzer a gase o livañ, neuze e stagas en-dro gant an engraviñ etre 1511 ha 1514. An oberennoù pennañ a savas d'ar mare-se a voe ar 37 engravadur diwar-benn Ar Basion vihan, bet embannet e 1511, hag ur rummad 15 engravadur bihan anezhañ, war ar memes dodenn, e 1512. E 1513 hag e 1514 e savas e dri engravadur brudetañ: Marc'heg, Ankoù, ha Diaoul (pe Ar Marc'heg, evel ma lavaras e 1513), hag ivez Melencolia I (1514) un oberenn gwall gevrinus ha bet dielfennet meur a wech, ha Sant Hieronymus en e studi (1514).
E 1515 e krouas ar c'hoadengravadur anvet Rhinoceros diwar ul loen hag a oa o paouez en em gavout e Lisbon. An oberenn-se a savas diwar un taolennadur skrivet hag un damdresadenn, hep bezañ bet gwelet al loen. Daoust ma ne zegouezh ket penn-da-benn an dresadenn e oa ket dibar an dresadenn ken ez eo chomet e-touez e oberennoù brudetañ, hag implijet e veze c'hoazh e levrioù bevoniezh e skolioù zo en Alamagn er c'hantved tremenet.
Er bloavezhioù a-raok 1520 e savas oberennoù liesseurt: poltredoù savet gant tempera war lien e 1516, engravadurioù liesseurt, hag un nebeud taolioù-arnod gant dour-kreñv war blakennoù houarn, hag ivez lodennoù eus ar Volz-enor hag eus Trec'hlidoù Maximilian, hag a oa e gwirionez oberennoù propaganda urzhiet gant Maximilian I Habsburg. Un nebeud tresadennoù a dresas ivez da lakaat e levr pediñ an impalaer. Ne voe ket brudet an tresadennoù-se betek ma vije embannet ur facsimile anezho e 1808 el levr kentañ embannet dre vaendreserezh. Poltred Maximilian a livas ivez e 1519.
Beaj d'an Izelvroioù, ha pelloc'h zoken
En hañvezh ar bloaz 1520 e reas Dürer e bedervet ha diwezhañ beaj. Fellout a rae dezhañ kenderc'hel gant al leve en doa bet digant a impalaer Maximilian, ha goulenn a reas digant ar re e penn kêr Nürnberg paeañ. Ouzhpenn kadarnaat al leve-se goude marv Maximilian, ez eas kuit ivez dre ma oa ur c'hleñved-red e Nürnberg. Asambles gant e wreg hag o servijourez ez ejont kuit war-du an Izelvroioù e miz Gouere, rak fellout a rae dezho arvestiñ ouzh kurunadur an impalaer nevez, Karl V. Dre heuliañ ar stêr Roen ez eas da Göln, ha goude-se da Antwerpen. Eno e voe degemeret mat-tre, ha kalz tresadennoù savet gant kleiz, glaouenn-dresañ ha rod-argant a savas. Ouzhpenn mont da Aachen da arvestiñ ouzh ar c'hurunadur, ez eas ivez da Göln, Nijmegen, 's-Hertogenbosch, Brusel, Brugge, Gent, ha da Zeeland. E Brusel e welas "an traoù bet degaset d'ar roue eus ar vro alaouret" — da lavret eo an teñzorioù inka bet kaset gant Hernán Cortés da Garl V goude ma vefe tapet Mec'hiko. Dürer a skrivas eo an an teñzorioù-se "bravoc'h evit burzhudoù. Ken prizius eo an traoù-se ken e talvezont 100,000 florin". War a seblant e tastume Dürer a bep seurt traoù, hag e-touez an traoù a gasas da Nürnberg e oa kerniel loened liesseurt, angelloù pesked bras, hag un arm koad eus Indez.
Gantañ en doa kaset kalz engravadur, hag en e zeizlevr e skrivas da biv e oant bet gwerzhet pe roet, hag ar priz. Ar pezh a zo gwall zedennus rak diskouez a ra pe dalvoudegezh o doa seurt traoù d'ar mare-se, dre ma ne oa ket ken resis an titouroù diwarno hag e oa an titouroù war ar gwerzhañ livadurioù. A-benn ar fin e tistroas d'ar gêr e miz Gouere 1521: ur c'hleñved dianavez hag a rankfe gouzañv betek fin e vuhez en doa paket, ar pezh a lakaas anezhañ da sevel kalz nebeutoc'h a oberennoù.
Dibenn e vuhez e Nürnberg
Pa voe distro da Nürnberg e stagas Dürer gant un heuliad skeudennoù relijiel. Kalz damdresadennoù ha studiadennoù a chomet eus ar mare-se, met ne gasas livadur ebet da benn, rak war ziskar ez ae e yec'hed hag ivez peogwir e ouestlas lod brasañ e amzer d'e zamkaniezh a-zivout mentoniezh, diarsell, kempouezioù tresadennoù tud ha kezeg, ha difennoù. Daoust ma ne oa ket dreistvarrek evit a sell ouzh skrivañ, e voe difrae en e labour.
E skridoù Dürer ez eo splann e oa gwall domm ouzh preder Martin Luther, ha martze e voe levezonet gant diskleriadur ar c'huzul kêr a-du gant Luther e 1525. Mervel a reas a-raok ma vefe splann an troc'h relijiel, ha marteze en em wele evel ur c'hatolig dedennet gant an Disivoud e dibenn e vuhez.
Un hêrezh a 6 874 florin a laoaskas pa varvas, ar pezh a oa ur sammad bras-tre. E di (prenet digant hêred Bernhard Walther e 1509), ma oa ivez e stal-labour ha m'edo e wreg o chom betek he marv e 1537, a zo ul lec'h gweladenniñ a-bouez e Nürnberg, hag ur mirdi eo deuet da vezañ.
Levezon
Bras-tre e voe levezon Dürer war an arzourien a zeuas d'e heul, dreist-holl war dachenn an engravañ. Rak e oberennoù engravet eo ar re a voe anavezet-mat gant an dud, tra ma ne oa ket ken anavezet e livadurioù, dre ma vezent perc'hennet gant tud a zastume anezhe en o zier ma ne c'helle ket an holl dud o gwelout. Kement a verzh a reas dre skignañ e engravadurioù en Europa a-bezh ma voe ur skouer evit meur a arzour meur, evel Raffaello, Tizian, ha Parmigianino, ha setu int-i ivez da genlabourat gant engraverien evit reiñ brud d'o labour e-maez ar rannvroioù m'edont o chom.
Al labour a gasas da benn war an engraviñ a seblant bezañ lakaet diaes an arzourien a zeuas d'e heul en Alamagn. Ar Vistri Vihan a vez graet anezho: e-lec'h sevel engravadurioù bras e talc'hjont da zodennoù Dürer, met kalz bihanoc'h e voe o oberennoù, ha ne oant ket aozet kenkoulz. En Norzheuropa ne voe nemet Lucas van Leyden hag a zeuas a-benn da sevel engravadurioù ken bras. An engraverien italian a zeuas da-heul Dürer a gopias peurliesañ ar gweledvaoù savet gantañ (Giulio Campagnola ha Christofano Robetta), pe zoken oberennoù a-bezh (Marcantonio Raimondi hag Agostino Veneziano). War zigresk ez eas levezon Dürer goude 1515, pa zeuas a-benn Marcantonio Raimondi e zoare nevez da engraviñ: neuze e voe skignet an doare-se e Norzheuropa.
Ul levezon bras eo bet e zoare d'en em boltrediñ betek an deiz a hiziv, ken bras ken e c'hall bezañ ivez unan eus abegoù an dreistmuzul a gaver en emboltredoù zo a voe savet en hag en  kantved. A-viskoazh eo bet priziet mat-tre labour Dürer gant ar vurutellerien, hag alies a-walc'h ez adkreskas interest an dud a-zivout e oberenn en Alamagn: e-pad ar pennad anvet Azginivelezh Dürer e-tro 1570–1630, e penn-kentañ an kantved, ha da vare ar Vroadelouriezh alaman, etre 1870 ha 1945.
Lidet e vez Dürer, asambles gant arzourien all, d'ar 6 a viz Ebrel, en deiziadur lutherian.
Kernouez
Anv
Diwar an henvrezhoneg naoues, a zo naoz e brezhoneg a-vremañ.
Monumantoù ha traoù heverk
.
Kala-Goañv
Kala-Goañv a vez graet eus ar 1añ a viz Du, diwar ar ger latin Calendae.
Timbroù Ejipt - Burevioù gall
Pa vez komzet eus “Burevioù gall en Egipt” e ranker kompren aze un ensavadur krouet gant melestradurezh postel ar Frañs ha hini an Egipt evit aesaat an darempredoù hag an eskemmoù kenwerzhel etre an div vro, e dibenn an XIXvet kantved. Aotreet e oa ar postoù gall a embann timbroù ispisial ha gwerzhañ anezho e tiez-post kêrioù Aleksandria ha Porzh-Said.
Burevioù gall en estrenvro a oa diouto e-barzh un nebeud broioù : Sina, Kreta, Turkia, Enez Zanzibar, Siria. Burevioù saoz, rusian, aostrian, italian… a oa digor ivez, hervez ar broioù.
left|120px|thumb|Porzh Said soulgarget war un timbr 4 gwenneg, 1899
E 1899 eo embannet an timbroù kentañ : ur rummad a driwec’h skouerenn eus un timbr gall boutin doare Sage, soulgarget gant prizioù etre 1 kentim ha pemp lur. An hevelep timbroù - war-bouez anv ar gêr - a veze embannet en Aleksandria koulz hag e Porzh-Said.
Da heul e vo embannet e 1902-03 timbroù ar rummadoù mil anavezet e Bro-C’hall : « Blanc », « Mouchon » ha « Merson », warno anv kerioù Ejipt engravet. Timbroù e gwenneien ha lurioù gall int.
right|120px|thumb|Timbr gall 25 gwenneg soulgarget gant barrennigoù evit Porzh Said, 1925
E 1921 eo soulgarget an timbroù gant moneiz an Egipt : “milieme” zo skrivet e-lec’h “centime”, gant ur feur 2.5 kentim o talvezout ur “milieme”. Bez zo soulgargoù disheñvel hervez al lec’h hag an amzer : "4 Mill." (Aleksandria), "4 / Milliemes" (Porzh-Said).
Evit kreñvaat pouez ar moneiz egipsian e vo duet gant barrennigoù an arouezioù gall war an timbroù embannet e 1925.
left|240px|thumb|250 million - Doare “Merson” evit Alexandria, 1927
E 1927 hag e 1928 ez eus bet advoulet an timbroù kentañ, nemet gant sifroù e moneiz ar vro (eus “3 m” da “250 m”).
Kambaeg
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk