cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wallonia
Galloudoù ar Rannvro zo displeget e bonreizh Belgia. Plediñ a ra Rannvro Wallonia gant aozañ an tiriad, an endro, gwarez an natur, al lojeiz, an dour, an energiezh hag an implij.
Traoù all
Kêrioù: La Louvière, Mons, Liège, Charleroi, Namur
Poblañs: 3 380 000 (2004)
Makedonia an Norzh
Republik Makedonia an Norzh (e makedoneg: Република Северна Македонија / Republika Severna Makedonija ; en albaneg: Republika e Maqedonisë së Veriut) zo ur vro e gevred Europa, el ledenez valkanek, hag a oa unan eus republikoù Yougoslavia a-raok ma tarzhas ar c'hengevredad-se e 1991.
Skopje (makedoneg: Скопје; albaneg: Shkupi; turkeg: Üsküp) eo ar gêr-benn. En-dro da Vakedonia an Norzh emañ stadoù Gres, Bulgaria, Serbia hag Albania.
Priz ar romant alamanek
Priz ar romant alamanek (alamaneg : Deutscher Buchpreis) a zo ur priz lennegezh hag a vez roet bep bloaz abaoe 2005 gant izili Börsenverein des Deutschen Buchhandels, hag a zo Kevredigezh an embannerien hag al levrierien alaman. Priziet e vez ar romant alamanek gwellañ. 25 000 € a vez roet d'al loread, ha bep a 2 500 € d'ar pemp skrivagner war ar roll. Heñvel eo ouzh prizioù lennegezh all evel ar Priz Man Booker pe c'hoazh ar Priz Goncourt.
Maroueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar maroueg (maru, matu, malu, laungwaw, lansu, lang, diso, zi pe lhao vo) komzet gant tro-dro da 103 600 den (1983) e Kachin e norzh Myanmar hag e Sina.
Ur yezh gant teirzonenn an hini eo.
Seizh rannyezh a zo:
Zaiwaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek an norzh eo ar zaiwaeg (zaiwa, tsaiwa, atsi(-maru), szi pe xiaoshanhua) komzet gant tro-dro da 100.000 den (1990) e Yunnan e Sina (70.000 den e 1990) hag e Myanmar (30.000 den e 1997).
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Ijinet e oa bet un doare-skrivañ er bloavezhioù 1950 diazezet war al lizherenneg latin.
Teir rannyezh ez eus:
Bosenn
Pa reer anv eus ar ger bosenn war ar pemdez e c'hall bezañ meur a dra:
Juturna
Juturna a oa doueez Henroman ar feunteunioù, an eien hag ar puñsoù. C'hoar an doue Turnus e oa.
Un templ a voe savet dezhi e Roma, er Campus Martius ("Tachenn Veurzh"), gant C. Lutatius Catulus, hervez e bromesa en un emgann war vor, nepell diouzh Sikilia, e-kerzh ar brezel punek kentañ e 241 kent JK.
Eklesiastes
An oberour
En em ginnig a ra an oberour evel mab da Zavid, ha roue Israel e Jeruzalem (1:1, 12, 16; 2:7, 9), hep reiñ anv ebet.
Al levr
Komz a ra an oberour eus ar pezh en deus bevet e-unan, gant lavaroù, krennlavaroù, rannbennadoù berr, prederiadennoù diwar-benn ster ar vuhez, hag ar gwellañ doare da vevañ. Embann a ra eo dister pep ober denel, ha fur ha foll a varv heñvel. Petra bennak ma lavar e talv muioc'h ar furnez eget ar follentez ne gav ket dezhañ e vije un dalvoudegezh peurbadel dezhi, goude ma vez aesoc'h ar vuhez ganti. Abalamour ma n'eus ster ebet gant an eil pe eben e kuzuilh an oberour bourrañ gant plijadurezhioù bihan ar vuhez, evel an debriñ hag an evañ, al levenez el labour graet, donezonoù a-berzh Doue. Erbediñ a ra ivez chom hep milligañ nag ar roue nag ar Roue, daoust d'an direizhded a c'haller kavout er bed.
Saint-George (Antigua-ha-Barbuda)
right
Saint-George a zo ur barrez en Antigua-ha-Barbuda, en enez Antigua. Enderc'hel a ra Long Island ha Barnes Hill, Marble Hill, Crosbies, Hodges Bay, Paradise View, Coolidge, Carlisle, Fitches Creek, Osbourn, Pigotts, New Winthorpes, Picadilly, Gunthorpes, Sea View Farm ha Paynters.
Tavoyeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an tavoyeg (tavoy) komzet gant tro-dro da 103.600 den (1983) e Myanmar.
Telesforos (doue)
Telesforos (Τελεσφορος e gregach) e oa doue ar pareañ goustad, e mojennoù Hellaz kozh. Trede mab an doue Asklepios, doue ar medisinerezh, e oa.
Skilgog-avron
Ar skilgog-avron (liester : skilgegi-avron) a zo un evn, Centrocercus urophasianus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Ul labous krenndev eo, heverk dre bluñvennoù begek lost ar gour.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus kornôg Kanada da vervent Stadoù-Unanet Amerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skilgog-avron er c'herentiad Phasianidae pe Tetraonidae.
Sainte-Catherine (Pas-de-Calais)
Sainte-Catherine (stumm officiel) pe Sainte-Catherine-lès-Arras (diofisiel) a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Brezel-bed kentañ
Turn! Turn! Turn!
thumb|right|260px|[[Pete Seeger, oberour ar ganaouenn, o vont d'al lez-varn e 1961.]]
'Turn! Turn! Turn!' zo anv ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner stadunanat Pete Seeger a oa bet awenet gant levr an Eklesiastes (3:1-8).
Kanet eo bet gant ar strollad The Byrds, hag ar Gembreadez Mary Hopkin. Kanet eo bet ivez e kembraeg gant ar ganerez, a skrive hec'h anv "Mari Hopcin" neuze. Tro, tro, tro e oa ar ganaouenn, e kembraeg evel e brezhoneg.
E 2007 eo bet enrollet gant Nolwenn Korbell.
E miz Du 2012 en doa kanet Pete Seeger ar ganaouenn gant 5 linenn ouzhpenn.
Bourc'hizelezh
Ar vourc'hizelezh zo ur rummad sokial stag en deroù ouzh ar c'hêrioù ha da c'houde d'ar goñversanted ha d'an artizaned.
Dont a ra ar ger-mañ eus ar ger « bourc'hiz » (annezad ar vourc'h) anavet adalek 1538 gant ar ster « hollad annezidi ar vourc'h ». Diwanet e oa kent 1240 dindan ar stumm « bourgesie » e galleg, ar pezh a glot gant al latin burgensia a gaver en dielloù, er ster "perzh annezidi ar bourc'hioù", ur ster hag a zo chomet bev e Suis da skouer. An italianeg borghesia, evel borghese, zo bet amprestet digant ar galleg « bourgeoisie ».
Renkad ar vourc'hizelezh zo diwanet en Italia hag e broioù an Hansa er, goude ar vosenn vras.
Julia Franck
Julia Franck (20 a viz C'hwevrer 1970 e Lichtenberg, Berlin) a zo ur skrivagnerez alamanek. Merc'h-vihan ar gizellerez Ingeborg Hunzinger eo. Hiziv an deiz e vez o chom e Berlin. Troet eo bet hec'h oberennoù en ouzhpenn 35 yezh.
E 1978 ez eas gant he familh da chom da Verlin ar C'hornôg ha goude-se da Schleswig-Holstein. Studiañ a reas al lennegezh alamanek hag ar studioù stadunanat e Skol-veur dieub Berlin hag e kasas amzer er Stadoù-Unanet, e Mec'hiko hag e Guatemala. Labourat a reas evel embannerez gant Sender Freies Berlin hag e skrivas e meur a vagazin hag a gelaouenn. Meur a briz he deus bet evel Priz ar romant alamanek (2007) pe priz 3sat (Priz Ingeborg Bachmann) e 2000. E 2010 e voe lakaet The Blind Side of the Heart (troidigezh saoznek Die Mittagsfrau) war roll Priz The Independent ar skrid faltazi estren (saozneg : Independent Foreign Fiction Prize) hag ivez Priz lennegezh Jewish Quarterly-Wingate.
Һ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Һ, һ implijet gant ar c'hazac'heg evit skrivañ ar son [h].
Yezh daspegel
Gant ar yezhoù daspegel (saozneg : agglutinative languages) e vez savet gerioù dre sammañ morfemoù an eil war-lerc'h eben. Gant ar yezhoniour prusian Wilhelm von Humboldt (1767-1835) e voe goveliet an termen agglutinierenden Sprachen (diwar al latin agglutinare) evit dont a-benn da renkañ holl yezhoù ar bed hervez o morfologiezh.
Renket e-touez ar yezhoù sintezel e vez ar yezhoù daspegel. Enne, pep morfem stag zo ur c'henger hag en devez ur ster resis nemetañ (evel gourel, amzer dremenet, liester, hag all). Seurt yezhoù ne implijont ket kemmoù diabarzh evit sevel gerioù nevez, evel korn → kerniel met kengerioù stag nemetken. Dreist-holl, pep morfem a c'hell bezañ disrannet diouzh ar re all ha morfem ebet ne verk meur a perzh. Da skouer, e turkeg : "göz ('lagad') > gözlük ('lunedoù') → gözlükçü ('un den a werzh lunedoù') → gözlükçülük ('gwerzhañ lunedoù') → gözlükçülükte ('gwerzherezh lunedoù')"
Setu un nebeud yezhoù daspegel : ar yezhoù ouralek, ar yezhoù altaek, ar japaneg, ar c'horeaneg, ar yezhoù dravidek, an inuktitut, ar swahilieg, ar malayeg hag un nebeud yezhoù mesoamerikanek evel an nahuatl, an huastekeg hag an totonakeg. Gwechall e veze komzet yezhoù a seurt-se ivez dre ar Reter-Nesañ hag en Iran, evel ar sumerieg, an elamiteg, an hurrieg, an urartieg, an hatieg, ar gutieg, al lullubieg hag ar c'hasiteg.
Yezhoù gante an hevelep doare morfologiezh n'int ket dre ret en un hevelep familh yezh, da skouer : yezhoù par eo ar finneg hag ar hungareg diouzh un tu met n'o deus netra da welet gant ar japaneg diouzh an tu all daoust dezhe bezañ holl yezhoù daspegel.
Ingeborg Hunzinger
Ingeborg Hunzinger (3 a viz C'hwevrer 1915 e Berlin – 19 a viz Gouere 2009 e Berlin) a oa ur gizellerez alaman.
Ganet e voe Ingeborg Franck ha yuzev e oa he mamm. E 1932 ec'h emezelas e Strollad komunour Alamagn. E 1935 e stagas gant studiañ an arzoù hag e 1938-1939 e teskas gant Ludwig Kasper. E 1939 e voe difennet outi studiañ pelloc'h gant an nazied, hag e tivroas da Italia ma kejas ouzh al livour alaman Helmut Ruhmer. E 1942 e rankjont distreiñ da Alamagn, daou vugel a voe ganet. Dre ma oa Ingeborg Franck a orin yuzev e voe difennet outo dimeziñ.
Ruhmer a voe lazhet e dibenn an Eil Brezel-bed. Ingeborg Franck a zimezas gant Adolf Hunzinger e-kreiz ar bloavezhioù 1950 hag un terde bugel a voe ganet. Dispartiañ a rejont hag e timezas gant ar c'hizeller Robert Riehl e-kreiz ar bloavezhioù 1960.
E penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 e stagas Hunzinger gant he studioù en-dro, e Berlin ar Reter, hag e teskas gant Fritz Cremer ha Gustav Seitz. Kelenn a reas e skol-arzoù Weißensee ha diwar 1953 e voe arzourez war he c'hont. Ezel e voe eus Strollad ar sokialouriezh demokratel.
Hunzinger a oa mamm-gozh ar skrivagnerez Julia Franck.
Quaregnon
Quaregnon (e pikardeg: Cwargnon) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost d'an harzoù gant Bro-C'hall.
La Revue des Échecs
La Revue des Échecs (Kazetenn an Echedoù) a zo ur gazetenn c'hallek embannet e Bro-C'hall. Embannet e veze bep tri miz betek ar bloavezhioù 1990. right|thumb
Ingeborg Danmark
Ingeborg Danmark zo un anv a vez graet eus meur a briñsez pe rouanez, e Danmark, pe deuet eus Danmark.
Cutty Sark
thumb|260px|Al lestr Cutty Sark, anvet diwar lesanv ur wrac'h koant. Cutty Sark zo un anv divoutin brudet hag a deu eus an anv boutin skosek cutty-sark, hag a veze graet eus un hiviz.
Cephalorhynchus
Cephalorhynchus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ delfined.
Amzerioù-tremenet adkevrennek
Un amzer gevrennek an hini eo, savet diwar implij ur verb-skoazell (e brezhoneg: "kaout" pe "bezañ") displeget d'o zro en un doare kevrennek gant sikour ar verb-skoazell "kaout", da skouer:
Brezhoneg
N'heller sevel nemet an amzer-dremenet amstrizh hag an amzer-beurdremenet evel-hen e brezhoneg, da skouer :
Gallout a ra implijout ar stumm boas war un dra, da skouer:
Galleg
Daoust ha ma n'eo ket bet degemeret er yezh unvan, e vez implijet e galleg koulz dre gomz ha dre skrid, met kentoc'h dre gomz en ul live-yezh izel, amzerioù adkevrennek a bep seurt gante un arvez strizh, savet war implij ar verboù-skoazell "avoir" ("kaout") pe "être" (s.o. ar pennad "Amzer-dremenet amstrizh") displeget d'o zro en un doare kevrennek gant sikour ar verb-skoazell "avoir", da skouer:
Galizeg
E galizeg ec'h implijer un amzer tost he ster ouzh hini an amzer-dremenet kevrennek e brezhoneg o lakaat ar verb "ter" ("kaout") da dalvezout da verb-skoazell, da skouer:
Lituaneg
Implijet e vez e lituaneg un amzer tost he ster ouzh hini an tremened adkevrennek e brezhoneg, met o pouezañ muioc'h war an arvez boas, ebenet ouzh an arvez pad.
Sevel a reer an amzer-mañ a-drugarez d'an enger -dav- staget etre kelf ar verb hag an dibennoù a dalve da verkañ ar gour, da skouer:
("kemer a raen gwezhall"/"kemeret am eus bet")
Taongyoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an taongyoeg (taungyo, taru pe dawe) komzet gant tro-dro da 443.400 den (1983) e Myanmar.
Њ
Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Њ, њ hervez urzh al lizherenneg serbiek. Distaget e vez ha kevatal da nj hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn H skrivet stag ouzh al lizherenn Ъ.
Semyon Alapin
right|125px Semyon Zinovyevitch Alapin (e ruseg:Семён Зиновьевич Алапин) a zo bet ganet d’ar 7 a viz Du 1856 e Sankt Peterbourg (Rusia) (pe, hervez lod, e Vilnius, Lithuania) ha marvet d’ar 15 a viz Gouere 1923 e Heidelberg (Alamagn).
Mestrc’hoarier echedoù, dielfennour digoriadurioù, teoriennour, kazetennour ha skrivagnour echedoù lituanian.
E renk Elo uhelañ a voe 2688 (miz C’hwenrer 1898).
Bouches-de-la-Meuse
Ar Bouches-de-la-Meuse a oa un departamant gall en Izelvroioù, e genou ar stêr Maas (Meuse e galleg). Den Haag e oa ar pennlec'h.
Krouet e oa bet d'ar c'hentañ a viz Genver 1811, war-lerc'h stagidigezh rouantelezh Holland ouzh an impalaeriezh c'hall d'an 9 a viz Gouhere 1810
Arakaneg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an arakaneg (arakan, magh(i), yakan pe mash) komzet gant tro-dro da 2.083.000 den en holl e Arakan e Myanmar (1.875.000 den e 1993), Bangladesh (185.000 den e 1993, pe 1% eus ar boblañs), India (24.000 den e 1997) ha marteze ivez e Sina.
Div rannyezh pennañ ez eus:
Skilgog-Kanada
Ar skilgog-Kanada (liester : skilgegi-Kanada) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae, Canachites canadensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Tetrao canadensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar sepsad a gaver ar c'hwech isspesad anezhañ :
Madonna
Madonna zo un anv italianek deuet diwar stagañ ar gerioù ma donna ("ma itron").
Roet eo bet an anv-se da dud ha da draoù, d'ar Werc'hez Vari ha da zelwennoù anezhi dreist-holl.
Tchaongtaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an tchaongtaeg (chaungtha) komzet gant tro-dro da 121.700 den (1983) e Myanmar.
Intaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo an intaeg (in(n)tha pe antha) komzet gant tro-dro da 141.100 den (1983) e Shan e Myanmar].
Љ
Seitekvet lizherenn al lizherenneg kirillek eo Љ, љ hervez urzh al lizherenneg serbiek. Distaget e vez [λ] (pe lh hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) ha kevatal da lj hervez al lizherenneg latin implijet evit skrivañ ar c'hroateg.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Л skrivet stag ouzh al lizherenn Ъ. E8!c
Delfin Chile
Delfin Chile (Cephalorhynchus eutropia) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad delfin Chile. thumb|left|200px|Delfin Chile ha den keñver-ha-keñver.
1605
Diwar-benn bloavezh 1605 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1605
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1605
Yezh dezrannel
Er yezhoù dezrannel (saozneg : analytic pe isolating language), an darn vrasañ eus ar morfemoù zo morfemoù distag, da lavaret eo e c'hellont bezañ implijet evel gerioù hepmuiken Ar c'hontrol-mik eo ar re-mañ diouzh ar yezhoù sintezel hag a ra diouzh o zu gant meur a vorfem stag evit merkañ perzhioù yezhoniel ar ger-mañ-ger. Er yezhoù dezrannel e verker perzhioù yezhoniel ar gerioù er frazenn hervez o urzh enni.
Ur yezh dezrannel anavezet mat eo ar sinaeg. Da skouer :
Evel ma tiskouez mat ar skouer-mañ, pep silabenn (pep eil a-wechoù) a dalvez d'ur mennad. Ouzhpenn-se e weler mat penaos e vez implijet daou c'her (pe daou vorfem) da dalvezout da holl (所有 suǒyǒu ha 都 dōu). Setu unan eus ar perzhioù kevreadel a gaver alies er yezhoù dezrannel.
Meur a yezh dezrannel all zo en Azia ar Gevred, evel an thai (pe taeg) hag ar vietnameg.
Perzhioù pennañ ar yezhoù dezrannel
Peurliesañ e vez savet gerioù evit komz eus mennadoù difetis dre implijout meur a c'her (pe vorfem distag), da lavaret eo ez implij ar yezhoù dezrannel gerioù kevrennek kentoc'h evit gerioù savet dre zisplegadur en ur implijout morfemoù stag : kengerioù, da skouer.
Techet e vez ar yezhoù dezrannel da rediañ ar gomzerion da lakaat o skiant-prenet da dalvezout, pa dennont da draoù na vezont ket lavaret evit kompren ar frazennoù, rak ne vez ket merket en un doare ken resis ha gant ar yezhoù sintezel al liammoù etre elfennoù disheñvel ar frazenn.
Kampionad belgiat an echedoù
Kampionad belgiat an echedoù a vez aozet bep bloaz abaoe 1921. A-raok 1921 e veze aozet Kampionadoù diofisiel gant Kelc'h Echedoù Brusel.
Daou ditl a c'helled tapout pa vezed trec'h, adalek 1921 betek1970 : hini « Kampion Belgia » evit Belgiz hepken, ha hini « Kampion Kevredigezh Echedoù Belgia » (KEB) hag a c'hall bout roet d'un estren pe d'ur Belgiad.
Kevredigezh Echedoù Belgia a zeuas da vout Kevredigezh Roueel Echedoù Belgia e 1971 ha kemmet e voe ar reolenn : abaoe Kampionad 1971 e reer gant un titl hepken, hini « Kampion Belgia » ; hemañ a c'hell bout roet d'an estrenion.
Adalek 1938 e vez aozet ur C'hampionad evit ar maouezi.
Chapel Kervaria an Iskuit
Emañ Chapel Kervaria an Iskuit (pe Kermaria an Isquit hervez ma vez skrivet a-wezhioù) e kêriadenn Kermaria e kumun Plouha (Goueloù, Aodoù-an-Arvor), e-kreiz ar maezoù. Savet e oa bet en kantved.
Anv ar chapel
Martezeadennoù zo bet savet diwar ar ger "Iskuit". Koulskoude ez eus ur ger e krennvrezhoneg hag a zo heñvel ouzh ar ger a zo skrivet "Iskuit" bremañ. Kavout a reer anezhañ er frazenn-mañ embannet en "HOR YEZH", Niverenn 228, ha tennet eus "L'ancien mystère de Saint-Guenolé”, 1580, skrivet e e krennvrezhoneg : Dre da caret (garet) ouff duet yscuit Hag amañ e talvez Yskuit kement ha "Buan, prim, ..."
Orin ar chapel
Savet e vije bet ar chapel diwar youl Herri d'Avaugour hag aotrounez all a Vro Ouelou. Fellout a rae dezho diskouez o anaoudegezh vat d'ar Werc'hez Vari goude bezañ deuet en-dro eus ar C'hroaziadegoù en Douar Santel yac'h ha dibistig. Pevar zreuziad kentañ an nev hag an tuoù a yae d'ober ar savadur kentañ a zo bet savet en XIIvet kantved. Adal an amzerioù kentañ e terede pirc’hirined a vil vern d’ar chapel, gouestlet d'an Itron Varia, diwar atiz menec'h abati Boporzh. Kement a dud a zaremprede ar chapel ma voe ret brasaat ar chapel er XVvet kantved.. Neuze e voe brasaet an nev gant an tri zreuziad diwezhañ, chapel an aotrounez (kroazenn "transept" zehou), hag ur porched er c'hreisteiz a zo ur sal-varn warnañ. Homañ a zo bet implijet evel "auditoire" adalek kreiz ar XVIvet kantved gant aotrounez Lezandrev-Kervaria. E penn kentañ an XVIIIvet kantved e teuas ur vrasadenn nevez war wel, gant ar c'heur e benn-chantele tri fennad-moger, ha savadur ar c'hloc'hdi eizhkornek.
Ar porched
Dont a ra ar gweladenner tre er chapel dre ar porched a zo ur stumm krommvegek dezhañ fichet gant kolonennoù bihan. A-us d'ar porched ez eus ur savadur bihan a oa gwechall ur sekretiri, ha diwezhatoc'h, goude ma voe savet ar garidoù, un "auditoire" ma veze barnet gant ar senesal goude oferenn ar Sul. Krignet dindan ar seizh amzer e weler bremañ er c'heur delwennoù koad Sant-Per ha Sant-Paol a oa gwechall e logelloù diavaez ar porched. E diabarzh ar porched e kaver delwennoù an ebestel o arouezioù stag outo : war an tu kleiz emañ Sant Per gant e alc'houez, Sant Andrev hag e groaz, Sant Jakez gant e bennbazh pirc'hirin, Sant Yann gant ur c'halir, Sant Berteleme gant ur gontell, Sant Fulub gant ul levr hag ur vazh. War an tu dehou emañ Sant-Simon gant un heskenn, Sant Mazhev gant ur vouc'hal, Sant Jakez ar minor gant ur groaz war an tu gin, Sant Yud gant ur vazh hag ul levr, Sant Tomaz gant ur skouer hag un tour, hag unan dianket, Sant Lukaz a zo bet laeret e zelwenn e 1907. An nor, a gas d'ar chapel, a zo a us dezhi un delwenn eus ar Werc'hez Vamm liesliv ha bolzioù mein-benerezh livet.
An diabarzh
Pa deuer tre er chapel emeur e lodenn goshañ ar savadur. En ur dreiñ war-zu ar c'heur e weler mat heuliad al labourioù a-hed savidigezh ar chapel. Pileroù gwaregoù an XIIIvet kantved a zo krenn ha tolzennek, hep kinkladur. Re tri zreuziad ar XVved, a ya d'o heul, a zo eizhkognek ha moanoc'h. Ar c'heur, evitañ da vezañ bet savet er XVIIIved, a zeu ur sklerijenn dreist diouzh e pemp digoradur gweret ha ganti e hañval bezañ brasoc’h al lestr. Klokaet eo kement-se gant chapel aotrouniezhel kroazenn ar c'hreisteiz, bet savet er XVved, ha sklerijennet mat gant daou brenestr. An nev a zo dezhi ur volz e koad, e stumm kouc'h ur vag eilpennet, ha treustoù o fennoù kizellet.
Koroll an Anaon
Etre 1483 ha 1501 eo bet livet an dañs bekabe a c'haller gwelout ouzh mogerioù an nev. Bet razet en XVIIIved e voe adnevezet war greiz an XIXved gant Charles de Teillard, unan eus diskennidi an aotrounez a oa Kervaria dezho er XVIved. Tennañ a ra ar goroll-mañ he ijin diouzh an hini bet savet e Paris e 1425 dindan bolzoù gwarek kloastr karnel an Inosanted, a voe strewet skouerioù anezhi dre Europa a bezh. An arouezioù, dorn ha dorn, a zo anezho tud vev a bep oad hag a bep stad er gevredigezh. Etrezo ez eus korfoù-eskern hag a ro lusk d'ar farandolenn. Kregiñ a ra an dañs er c'hreisteiz (kostez ar chapel aotrouniezhel) evit echuiñ kostez an hanternoz. 30 tudenn 1.30 m uhelder dezho a ya d'he ober en un urzh kevredigezhel o tisteraat. An aktour, pe an aozer, an hini eo a ren ar sarabandenn hag e roll eo lakaat dre skrid pep a setañs eizh poz dindan an tudennoù. Siwazh eo aet diwar wel he skeudenn gant re ar Pab hag an impalaer a oa d'he heul. Gwelout a raer c'hoazh ar c'hardinal, ar roue, an uheldad, ar c'honestabl, an arc'heskob, ar marc'heg hag an eskob. Aet eo da get ivez ar floc'h, an abad, ar beli hag an hudsteredour a dlefe bezañ bet a bep tu d'ar porched. Kregiñ a ra ar c'horoll adarre gant ar bourc'hiz, ar chaloni, ar serjant. Dont a ra d'o heul peder zudenn n'eus korf-eskern ebet etrezo ; ar mezeg e vured louzoù gantañ, ar vaouez o kregiñ e brec'hioù hec'h amezeien, ar c'hlasker bara hag an uzurer. Kregiñ a ra a bep eil adarre gant an amourous e borpant, ar barzh-kaner e viniou, al labourer e falz hag e bigellig, hag, en diwezh, ar santfrañsezad. (aet eo da get ivez skeudenn ar bugel). Bez' e c'haller gwelout roudoù ar setañsoù (eizh poz dezho) dindan tudennoù ar roue, an uheldad hag ar c'honestabl. Livadurioù all a c'hell bezañ gwelet c'hoazh, pergen un heulia profeded, David, Izai, Zakaria hag Eli (dindan koroll an Anaon en tu kreisteiz), hag "Al lavar etre ar re varv hag an tri den bev" (ouzh adnev (izelgostez) an hanternoz) Ouzh al lambrusk e kaved ur murlivadur, "Gourzrec'h ar vertuzioù war ar gwallsioù", hidiv distaget, a c'heller gwelout ul luc'hskeudenn anezhañ e traoñ ar chapel.
An delwennoù
Mar gallomp lavaret eo kaer-meurbet livadurioù ar chapel eo ken pinvidik all he delwennoù. 33 delwenn e koad liesliv zo enni. En nev : Ur c'hrusifi eus ar XVvet kantved ha delwenn Sant Yann. E adnev an hanternoz : Delwennoù itron Varia Gwir Sikour hag hini Sant Maodez. Er c'heur : delwennoù Sant Per ha Sant Paol, tennet diouzh ar porched, Sant Mikael o trec'hiñ war an aerouant (e maen greun) ha Santez Berta, ouzh ar c'horn. Er chapel aotrouniezhel ; war an aoter, ur werc'hez eus ar XVIved kantved, botoù iskis en he zreid, o kinnig he bronn d'ar Mabig Jezuz hag a nac'h outi. Pelloc'h, ouzh ar mogerioù : ur werc'hez en he c'hoazez, ur vazh-veli en he daouarn, graet en XIIIvet kantved hep mar ebet skeudenn goshañ an Itron Varia enoret e Kervaria. D'he heul emañ delwennoù Santez Barba, Santez Katell ha Sant Jozeb. Ouzh ar voger enep emañ delwennoù Sant Dominig, Nikodem, Santez Anna gant an Itron Varia ha Jezuz, Sant Klaod ha Sant Fiakr. E tu ar c'hreisteiz emañ Sant Eloi ha Sant Rion.
Er c'heur e c'haller gwelout ivez sternioù-aoter en alabastr eus ar XVved, ur vouest ur c'hlopenn enni, ul letrin, derezioù kentañ ur skalier a gase d'ur gambr a veze roet bod enni d'ar birc'hirined hag un trap e koad a c'haller drezi mont gant an hent dindan douar eus ar chapel d'ar Wazh C'hlas e Sant Loup. Bezioù e-leizh zo ivez er chapel, ar re goshañ anezho zo mein-bez eus ar XIV ha XVvet kantved lec'hiet en daradur.
Sonerezh
Gant Koroll an Anaon e vije bet awenet ar sonaouzour gall Saint-Saens pa savas an Danse Macabre.
Delfin Heaviside
Delfin Heaviside (Cephalorhynchus heavisidii) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|250px|Tiriad delfin Heaviside. thumb|left|200px|Delfin Heaviside ha den keñver-ha-keñver.
1070
Diwar-benn bloavezh 1070 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1070
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1070
Michel Santangeli
Michel Santangeli a zo un tabouliner gall, ganet e 1945.
Krog e oa da seniñ er bloazioù 1960 e strolladoù rock 'n roll. Sonet en deus e-barzh Les Chaussettes Noires gant Eddy Mitchell.
E deroù ar bloazioù 1970 e oa aet da c'hoari gant strollad Alan Stivell, asambles gant Gabriel Yacoub, Dan ar Braz ha René Werneer. Ur roll a-bouez en deus bet er berzh a reas ar pladennoù kult À l’Olympia ha Chemins de terre. E zoare da daboulinañ, nerzhus ha digabestr, a zegasas kalz d'ar folk-rock keltiek nevez-c'hanet.
Tabouliner eo bet gant Jacques Higelin e-pad ar bloazioù 1980.
Delfin Hector
Delfin Hector (Cephalorhynchus hectori) a zo ur morvil dantek.
Meuse (departamant)
Ar Meuse (distaget e galleg) zo, abaoe 1790, un departamant, e biz Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Bar-le-Duc eo ar penn-kêr anezhañ, hag an niverenn 55 a zo roet dezhañ. Savet eo diwar Dugelezh Bar hag ul lodenn eus Loren. Diwar-lerc'h ar stêr Meuse e teu e anv.
Herri III Mecklenburg
Herri III Mecklenburg, pe  Heinrich III der Hänger von Mecklenburg hervez an alamaneg, ganet en 1337, ha lazhet dre wall zegouezh d'ar 24 a viz Ebrel 1383 e Schwerin, a oa dug Mecklenburg. Kenzug Mecklemburg-Schwerin e voe eus 1379 betek 1383.
Mab e oa da Alberzh II Mecklemburg ha da Euphémie Sveden.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas en 1361 da Ingeborg Danmark (1347-1370), merc'h henañ ar roue Valdemar IV Danmark.
Pevar bugel o doe:
Pa intañvas Herri III Mecklemburg e timezas e 1377 da Mechtild von Werle-Güstrow, merc'h da Bernard II von Werle-Güstrow. Bugel ebet n'o doe.
E varv
Lazhet e voe Herri III Mecklemburg en un tournamant e miz Ebrel 1383. E vreur Magnus Iañ Mecklemburg a genrenas neuze gant e niz Alberzh IV Mecklemburg. Beziet e voe Herri III Mecklemburg en Iliz-veur Doberan.
Liammoù diabarzh
E zaou dad-kozh
Holen
An holen a zo ur maenad kloridenn sodiom (NaCl) dreist-holl hag a zo ret evit ma vefe buhez war an douar, met a-nebeudadoù. Fall e teu da vezañ d'al loened ha d'ar plant pa vez re anezhañ.
Un temz-boued eo ivez, unan eus ar re goshañ hag ar re voutinañ er bed. Implijet e vez ivez evit ar salerezh, a zo un doare da virout ar boued. Meur a stumm zo d'an holen a lakaer er boued : holen-taol puraet pe get, e meur a vent, blaz ha liv. Eztennet eo gant an den eus ar mor pe an douar, abaoe pell.
Istor
Pa'z eo gouest an den a-vremañ da virout e voued e boestoù pe dre ar yenijenn abaoe ur c'hant vloaz bennak nemetken, an holen a oa bet an doare da virout ar boued abaoe miliadoù a vloavezhioù. Kavet eo bet war ul lec'hienn henoniel e Roumania e veze dija implijet gant tud eus an Neolitik eus sevenadur Cucuteni-Trypillia war-dro 6050 kent JK. Ul lec'hienn broduiñ all a zo bet kavet e rannvro Shanxi, e Sina, a zo ker kozh all.
Kumuniezhioù emren Spagn
Seitek kumuniezh emren zo er Stad spagnol abaoe 1978, krouet goude ma oa bet diskaret diktatouriezh Francisco Franco ha sinet Bonreizh ar Rouantelezh parlamantel nevez. Un elfenn diazez eus reizhiad velestradurel ar Stad unvan digreizennet eo ar C'humuniezhioù emren. Pep a barlamant hag a c'houarnamant zo dezho, emren diouzh ar Stad evit a sell ouzh ar galloud resis bet roet da bep hini anezhe gant ar Stad, hogen disheñvel o emrenerezh hag o galloud hervez statud pep kumuniezh.
Holen
Istor
Eus ar Grennamzer d'an Dispac'h gall e oa un tailh war an holen e Bro-C'hall anvet an dell-holen (gabelle e galleg). Ne oa ket anezhi e Breizh avat, neuze e oa kalz floderien etre an div vro, da skouer war Marzoù Breizh.
Holen naturel
Pa n'eo ket bet puraet an holen e chom gant holl e vaenadoù naturel, ha yac'hoc'h eo eta, pinvidikoc'h e magneziom hag e louc'helfennoù. Menegomp ar flour-holen a zo dornzastumet e paludoù. Brudet eo hini Gwenrann da skouer.
Holen puraet
Puraat an holen a ro un holen gwenn-kann ha munut, met kollet gantañ e berzhioù boued hag ouzhpennet ennañ harperioù ha danvez fluoret ha iodet. Implijet e vez ar muiañ gant an dud er bed avat. Implijet e vez ivez evit produiñ paper, gwiadoù, soavon ha skarzherioù.
Kumuniezhioù emren Spagn
Istor
Competencias" eo anv spagnolek galloudoù pep doare melestradur. Da skouer, dindan beli ar Stad emañ an darempredoù etrebroadel, nerzhioù-difenn ar Stad (arme, morlu...), ar maltouterezh hag an tailhoù. Lod galloudoù (competencias transferidas) zo bet t reuzkaset da lad Kumuniezhioù ha n'eo ket d'an holl. En Andalouzia, Aragon, Asturiez, Kanariez, Kantabria, Katalonia, Valencia, Galiza, Madrid, Navarra hag Euskadi emañ mererezh ar justis dindan beli ar C'humuniezhioù emren keit ha m'emañ dindan beli ar Stad er C'humuniezhioù all.
Setu amañ "Kumuniezh emren" e yezhoù ofisiel pe genofisiel ar Stad spagnol : Hag e yezhoù ha rannyezhoù nann-ofisiel all :
Holen
Holenn-taol
An holen-taol a zo un holenn puraet, 95% pe ouzhpenn kloridenn sodiom ennañ. Graet e vez gantañ e keginerezh broioù ar c'hornôg. Kavet e vez alies war an taolioù gant ar pebr.
Kumuniezhioù emren Spagn
Aozadur melestradurel ar C'humuniezhioù emren
Meret e vez ar C'humuniezh emren gant pep a Statud Emrenerezh, degemeret gant ar Stad ha dindan beli Bonreizh Spagn atav. Adwelet eo bet lod Statudoù Kumuniezhioù er bloavezhioù-mañ, da skouer hini Andalouzia ha hini Katalonia.
Holen
Holenn-taol
Pa'z eo bras ar greunioù e vez kaoz eus holen kras, holen glas, holen gros, pe holen rous. A-hend-all eo "holen fin". Gallout a ra bezañ holen gwenn pe holen gris.
Kumuniezhioù emren Spagn
Aozadur melestradurel ar C'humuniezhioù emren
Pep Kumuniezh zo dezhi ur vodadenn lezennadurel (Parlamant), dilennet hec'h izili dre vouezhiadeg, hag ur C'huzul seveniñ (Gouarnamant). Dilennet e vez Prezidant ar Gouarnamant, karg uhelañ pep Kumuniezh hag he mouezh foran ofisel, dre vouezhiadeg.
Holen
Teknikoù produiñ
<div style="width:670px; margin:auto; margin-top:15px; border:1px solid #e1e1e1; text-align:center; font-size:90%; padding-top:15px;"> Ul lestr o kargañ holen en Areia Branca, Brazil
Kumuniezhioù emren Spagn
Proviñsoù
E pep kumuniezh emren ez eus ur broviñs pe meur a hini. En holl ez eus 50 proviñs.
Holen
Evit keginañ hag all
Implijet e vez an holen evit temzañ ar meuzioù ha mirout ar boued : an irvin, ar c'hig (kaoz vez neuze eus "kig-sezon"), ar pesked (harink, moru...). Evit dierc'hañ pe diskornañ an hentoùevez implijet holen ivez.
Kumuniezhioù emren Spagn
Proviñsoù
Isrannet e vez ar Proviñsoù d'o zro e 8,111 kêr pe kumun en holl (e spagnoleg: municipio), live diazez ar gouarnamant lec'hel.
Holen
Evit keginañ hag all
Skouerioù meuzioù ma vez graet gant holen : braog pe glazenn pobet en holen...
Kumuniezhioù emren Spagn
Proviñsoù
Ouzhpenn da se ez eus div gêr dibar o statud, Ceuta ha Melilla o anv.
Bez' emañ ivez enklozadur Llívia e departamant gall ar Pyrénées Orientales.
Aechmophorus
Aechmophorus a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae. Bevañ a ra ar plomered-se e Norzhamerika.
Spesadoù
Daou spesad plomered a zo er genad-mañ:
Kornilieg
Kornilieg (Cornillé e galleg) zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
Eieniñ a ra ar stêr Yegn e Kornilieg.
Ardamezioù
En argant e deir kavan en sabel, pigoset ha krabanet en gul
Aechmophorus
Spesadoù
Ur spesad karrekaet a zo bet kavet:
Kaaster
Kaaster  (e flandrezeg kornôgel:Caester, e galleg:Caëstre) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth : Caestre Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Ebrel 1918 gant an Australian Corps hag an 9th (Scottish) Division (9 Rannlu (Skosat). Implijet e voe betek miz Gwenholon 1918 evit douarañ ar soudarded bet lazhet e-pad an dagadenn alaman.
Bered ar C'hommonwealth : Le Peuplier Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Mae 1918. Implijet e voe betek miz Eost 1918 gant an unanadoù-stourm evit douarañ ar soudarded bet lazhet e-pad an dagadenn alaman.
H (lizherenn)
Eizhvet lizherenn al lizherenneg latin eo H, h, distaget [h], ha 15vet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek distaget n.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek eta (H).
Yezh liessintezel
Gant ar yezhoniour stadunanatEdward Sapir (1884-1939 e voe impljet an termenoù sintezel ha liessintezel (saozneg : polysynthetic) evit ar wech kentañ er bloavezhioù 1920 evit deskrivañ yezhoù enne niver uhel a vorfemoù e pep ger. Kalz uheloc'h eo an niver a vorfemoù er yezhoù liessintezel evit er re sintezel.
Er yezhoù liessintezel e vez implijet alies ur ger hir-spontus hepken evit ober diouzh ur frazenn a-bezh er yezhoù n'int ket ken sintezel all, evel ar yezhoù dezrannel.
Skouerioù
Meur a yezh liessintezel zo e Norzhamerika hag e Siberia : an inuktitut, ar mohawkeg, an ainoueg, ar yupikeg, ar tsalagi ('"tcherokeeg"), ar soraeg, al luoravetlan ("tchuktchieg") hag an kalaallisut ("groenlandeg") zo un nebeud anezho. Pemp morfem zo er ger-mañ : Ur frazenn eo r brezhoneg: « Poan-benn spontus am eus » (Skorik 1961: 102) Daouzek morfem zo er ger-mañ : Ar frazenn vrezhonek : « Koulskoude e lavarer ez eo un artist mat, met... »
Kudennoù
Ret eo lavaret ne vez ket aezet atav lavaret hag-eñ ez eo ur yezh bennaket ur yezh liessintezel pe get kentoc'h evit ur yezh sintezel hepmuiken, rak diouzh un tu e c'hell bezañ diaes a-wechoù gouzout e pelec'h emañ ar bevennoù etre pep morfem, ha diouzh an tu all e c'hell ur yezh bezañ liessintezel war un dachenn yezhadurel resis, met nann sintetezel war un dachenn yezhadurel all. Disheñvel eo, da skouer, live sintezelezh ar verboù hag an anvioù er yezhoù Su Atabaskeg.
Lestrem
Lestrem e galleg, De Stroom en izelvroeg, Létrin e pikardeg, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bered ar C'hommonwealth: Le Paradis War Cemetery
Ur vered ag an Eil brezel-bed eo. E miz Mae 1940 e voe beziet ar 97 milour eus ar 2 Batalhon eus ar Royal Norfolk Regiment bet drouklazhet e Le Paradis gant an SSed e bered ar gumun, hag al lodenn-se a zeuas da vout bered ar C'hommonwealth. Bezioù all a voe ouzhpennet diwezhatoc'h. Tost un drederenn eus ar soudarded douaret enni a zo chomet dianav.
Maule-Lextarre
Maule-Lextarre (Maulion en okitaneg; Mauléon-Licharre e galleg hag ent-ofisiel), pe Maule ent-berr, eo kêr-benn Zuberoa‎, unan eus ar seizh proviñs a ya d'ober Euskal Herria, hag ar reterañ eus an teir froviñs a zo en Iparralde, en hanternoz d'ar Pireneoù. Pennlec'h kanton Maule-Lextarre eo ivez.
Treuzet eo gant ar stêr Uhaitzandi (Saison e galleg).
Skilgog-Sibiria
Ar skilgog-Sibiria (liester : skilgegi-Sibiria) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae, Falcipennis falcipennis an anv skiantel anezhañ.
Skridoù erotek brezhonek
N'eo ket paot an oberennoù erotek e brezhoneg.
Skilgog-Sibiria
Anvet e voe Tetrao falcipennis (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Annez
Bevañ a ra ar spesad e reter Sibiria hag en enezen Sac'halin.
Ң
120px|right|Ң Ul lizherenn latin ispisial eo Ң, ң, implijet gwechall gant ar ouigoureg evit skrivañ ar son [h] keit ha ma veze implijet al lizherenn h hepmuiken evit ober diouzh ar son [x] (kevatal da c'h hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
Implijet e veze er bloavezhioù 1960 pa oa bet implijet al lizherenneg latin evit skrivañ ar ouigoureg e lec'h al lizherenneg arabek, bet adimplijet war-lerc'h an hini arabek etre 1984–1986.
Kevatal e oa al lizhrenn latin-mañ d'al lizherenn arabek ه.
Dyfed (kontelezh)
thumb|Kartenn Dyfed thumb|Logo Kengor Dyfed
Ң
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn H.
Dyfed (kontelezh)
Dyfed zo bet ur gontelezh e Kembre etre 1974 ha 1996. Rannet eo bet e teir c'hontelezh: Sir Benfro, Ceredigion ha Sir Gaerfyrddin.
Erwan Berthou
Erwan Berthou pe Erwan Vertou (Yves Marie Berthou er marilhoù), ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1861 e kêriadenn Poull Poud, Pleuvihan, e Treger (Breizh) hag aet da anaon d'ar 27 a viz Genver 1933, e Pleuvihan ivez, zo eil Drouiz Meur Breizh, barzh brezhonek ha gallek, troour hag ijinour a-vicher. Pa oa bet degemeret evel barzh gant Gorsedd Kembre en doa kemeret Alc’houeder Treger da anv-barzh ha pa oa deuet da vezañ drouiz e Goursez Vreizh en doa kemeret Kaledvoulc’h da anv-drouiz. Meur a anv-pluenn zo bet implijet gantañ : Eskalibor, Erwanig, Klaskevara ha reoù all c'hoazh. E-touez ar re gentañ o deus kemeret perzh en Emsav kentañ eo-eñ. Unan eus diazezerien an nevezdrouizelezh e Breizh hag e Bro-Chall e voe ivez.
Buhez
Mab e oa da Erwan Berthou ha da Élisabeth Bidamant o doa un atant e kêriadenn Lan Canaf, adskrivet Nant Canaff gant ar skrivagner (Nant Kannañ ), ma oe ganet eno. Mont a reas a gloerdi bihan Landreger, da skolaj Lannuon ha da lise Nivet e Naoned. War an treloc'herezh (mécanique) e voe stummet hag en em engouestlas er Morlu gall hag e veajas kalz (Sina, Afrika, Antilhez). Teurel a reas e vrall, e 1891, en Havr-Nevez hag ez da Rochefort ha d'an Havr-Nevez en-dro (1896-1898) ma labouras war an tresañ greantel evit fardañ kaoterioù-lestr di. Dimeziñ a reas gant Élisabeth Mézeray, ur C'hallez eus Honfleur , d'an 12 a viz Mezheven 1892. E 1898 e teuas en-dro da atant e dud evit klask bevañ diwar al labour-douar. Entanet e oa gant Breizh, abaoe ma oa bet lisead e kemeras perzh e-barzh embregennoù Taldir hag ez eas da Eisteddfod Kêrdiz e Bro-Gembre, er bloaz-se. Degemeret e voe evel Bardd (Barzh) Enez Vreizh gant an anv-barzh Alc'houeder Treger. D'ar 1 a viz Gwengolo 1900 e roas e skoazell evit sevel [[Goursez Breizh|Gorsed Barzed Gourenez Breiz Vihan]] e Plouyann. Gant Taldir hag Alfred Lajat e lañsas Ti-Kaniri Breiz hag e kane gantañ. Pa ne c'helle ket gounid e vuhez gant al labour-douar e voe rediet mont da Bariz evit labourat evel ijinour er stalioù Niclausse e 1900. E 1904, pa roas e dilez an Drouiz Meur Yann ar Fusteg, Erwan Vertoù a voe dilennet gant ar Goursez evit kemer e blas. Kemer a reas an anv-drouiz, Kaledvoulc'h, anv brezhonekaet kleze Arzhur (Excalibur). Drouiz Meur e chomas betek e varv, met, met, pa voe gwanaet e yec'hed war-dro 1925 e tivizas ar Goursez e vo Taldir e gannad hag e erlec'hiad da zont. Dont a reas en e gêriadenn e 1917 evit gwerzhañ an atant ha chom en un ti bihan gant e wreg. Gant al leve hed-buhez diwar ar gwerzh e soñje tennañ o feadra da vevañ. Pa 'z eas al lur gall war ziskar e kollas e danvez hag e voe skoet e wreg gant ar c'hlañved follentez war an holl. Skoazellet e voe gant e vignoned bloavezioù-pad hag ul labour gopret a voe kavet ganto, mirour mirdi ar Ragistor nevez krouet e Penmarc'h. Ne voe ket tu dezhañ e seveniñ, rak e voe skoet gant ar seizi ken e chomas en e di hep bezañ sikouret gant e wreg diskiant hag ne voe diskoachet e marv a-raok tri devezh.
Oberezhioù politikel
E 1898 e roas e anv evit sevel Kevredigez Broadel Breiz (KBB) a voe an aozadur politikel kentañ a lakae Breizh da vezañ ur danvez politikel, met e kuitaas anezhi e 1905. E 1912 e yeas gant Taldir hag darn vuiañ ar Varzhed evit grouiñ Unvaniez Arvor, un disrann da KBB. Ezel eus ar skipailh bodet gant Taldir evit reiñ lañs d'an nevezdrouizelezh e Breizh. Diouzhtu e voe anvet da zrouiz, Alc'houeder Treger e anv-drouiz. Pa voe o chom e Pariz e c'hellas kaout darempredoù stank gant an Drouiz Meur, Yann ar Fusteg, un den gouizieg ha dedennet-tre gant mennozhioù nevez-drouizel ken e klaske roudoù relijion ar Gelted gozh. Diouzh-se e teuas da vezañ e ziskibl nesañ ha e warlerc'hiad. “Skolaj ar Varzed” ne felle ket seblantout bezañ disfiz ouzh ar galloudoù ha ne c'helle ket tostaat ouzh ar vroadelouriezh hag an dizalc'hiezh. Pa savas ar Strollad Broadel Breizh kentañ (1911) e vanifestadeg e-keñver lid staliadur "delwenn ar vezh" e Roazhon e oa deuet ar Varzhed hag o Drouiz Meur ne voe aotreet da lavarout tra dezho. En e levr tabut, "Les Vessies pour des lanternes", e tisklêrias Erwan Vertou ar pezh en doa intentet da embann : "Deuet e voe e Barzhed Vreizh da gemer perzh e lidoù Roazhon evit embann o lealded e keñver Bro-C'hall… Holl ar Varzhed a gav dipitus ma n'eo ket bet douget d'ar wirionez istorel gant an arzour, pa ne voe biskoazh ha ne vo ket biken ur seurt emstumm gant Breizh… ".
Kelaouenner
Un den a studi hag ur skrivagner puilh e voe Erwan Berthou ha fent a oa ganto ivez. Skrivas a reas meur a bennad e brezhoneg hag e galleg. Adal 1898 da 1904 e skrive ingal e-barzh La Résistance, ur gelaouenn sizuniek embannet e Montroulez a oa an an drouiz Alfred Lajat perc'henn ha rener anezhañ. Bep sizhun e skrive ur pennad brezhonek anvet Trouz ar Zunvez. Pa 'z eas Alfred Lajat da Garaez evit reiñ harp da Taldir evit sevel kelaouennoù nevez (Ar Vro hag Ar Bobl) a savas pennadoù, darn politikel, darn lennegel. Pennadoù evit Kevre Breizh hag An Oaled renet gant Taldir e 19280 a savas ivez. Dont a reas e geriadur klotennoù er-maez e 1938 e-barzh An Oaled.
Pleuvihan
Pleuvihan a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, en arvor Bro-Dreger. Tost emañ eus ur "Bleuveur", evel a zo dleet (Pleuveur-Gaoter amañ).
Douaroniezh
E reter genoù ar Yeodi emañ Pleuvihan. Kumunioù amezek : Kerborzh, Lanvaodez, Pleuveur-Gaoter
Krennlavar
Pleuvihan / Lec'h zo ezhomm daou vras d'ober un' bihan.
Birmaneg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù burmek ar su eo ar birmaneg (ဗမာစာ bama sa) komzet gant tro-dro da 32 milion a dud en holl, en o zouez 21 553 000 den evel yezh vamm (1986) e Myanmar (58.41% eus ar boblañs) dreist-holl.
Komzet e vez ar birmaneg ivez e Bangladesh (231 000 den e 1993), Malaysia, Tailand hag gant divroidi er Stadoù-Unanet.
Ur yezh gant teir zonenn eo.
Skrivet e vez gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur burmek.
Pemp rannyezh pennañ zo :
Laventie
Laventie a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Laventie eo.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
C'hoarioù Olimpek hañv 2008
Ar  C'hoarioù olimpek hañv 2008 (sinalunioù eeunaet : 2008 年北京夏季奥运会, sinalunioù hengounel : 2008 年北京夏季奧運會, pinyin : 2008 nián Běijīng Xiàjì Àolínpǐkè Yùndònghuì) Anvet e vezont ivez C'hoarioù an Olimpiadenn. An 19 C'hoarioù aozet en oadvezh a vremañ ez int, ha dalc'het int bet e Beijing, e Republik Pobl Sina, etre an 8 a viz Eost hag ar 24 a viz Eost.
Kroget en deus al lid digeriñ da 8 eur 8 munut 8 eilenn da noz, eur lec'hel, d'an 8 a viz Eost 2008 (08-08-08 08:08:08, an eizh zo un arouez berzh vat hag eus an didermen er sevenadur sinaat). Lod eus an c'hevezadegoù a zo bet dalc'het e diavaez kêr-benn Sina, re ar bageal dre lien a zo bet dalc'het Qingdao, 690 km diouzh Beijing, dalc'het eo bet ar c'hrogadoù mell-droad e Tianjin, Shanghai ha Qinhuangdao hag ar c'hevezadegoù sport war varc'h e Hong Kong.
31 Mae
Ganedigezhioù
thumb|right|150px|Clint Eastwood e 2007.
Erquinghem-Lys
thumb|250px|Lec'hiadur Erquinghem-Lys e [[Kanton Armentières hag en Arondisamant Lille]] Erquinghem-Lys e galleg, Erkingem aan de Leie en izelvroeg, a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth : Erquinghem-Lys Churchyard Extension
thumb|center|Bered ar C'hommonwealth Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Bezioù kentañ ar C’hommonwealth a voe graet e bered ar gumun adalek miz Here 1914 betek miz Genver 1915, met kaset e voent d’an astenn e 1925. Digoret e voe an astenn e miz Ebrel 1915. Implijet e voe gant nerzhioù ar C’hommonwealth betek miz Ebrel 1918 ha gant an Alamaned e-pad an hañv 1918 (gober a rejont gant bered ar gumun ivez) ha gant Luioù ar C’hommonwealth e mizioù Gwengolo hag Here 1918 en-dro.
Bered ar C'hommonwealth : Suffolk Cemetery, La Rolanderie Farm
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Atant (farm e saozneg) La Rolanderie a servijas da pennlec’h an 34th Division e mizioù C’hwevrer hag Eost 1916 hag e miz Meurzh 1918. Graet e voe ar vered-mañ adalek an 8 betek an 19 a viz Ebrel 1918. En atant e oa bet lakaet pennlec’h ar 121st Brigade, hag a voe kanoliataet ha bombezet garv. Er vered ez eus bezioù eus 43 soudard ag ar Rouantelezh-Unanet, 36 anezhe a oa en 11th ha 12th Suffolk Regiment, eizh anezhe o vout chomet dizanv. .
Verb skañv
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb skañv (diwar light verb pe vector verb e saozneg) evit komz eus ur verb a dalvez da sevel verboù kevrennek. Kentoc'h evit reiñ titour semantikel, e talvez ar verboù skañv da verkañ perzhioù yezhadurel, da skouer an amzer hag an arvez yezhadurel. Da skouer:
Renket e c'hell bezañ ar verboù gwan neuze, hervez o arc'hwel, evel un doare verb skoazell.
Diorroet e vez ar verboù skañv diwar verboù "pounner" a-hed ar wezh, kollet gante tamm-ha-tamm o "liv" semantikel hag alies e vezont gwelet evel un ailhedenn en un dereziadenn (saoz. cline):
A-wezhoù e vez graet verboù gwan (saoz. (semantically) weak verb) anezhe, met disheñvel int diouzh ar verboù gwan kavet e meur a yezh c'hermanek.
Lorenzo il Magnifico
thumb|right|Lorenzo il magnifico
Lorenzo de' Medici, a lavarer anezhañ Lorenzo il Magnifico (Laorañs ar Meurdezus) ivez, a oa ul lenneg hag un diplomat eus Firenze, ganet er gêr-se d'an 1 a viz Genver 1449 ha marvet eno d'an 8 a viz Ebrel 1492, a renas kêr Firenze e dibenn ar.
Che si fugge tuttavia! Chi vuol essere lieto, sia: Di doman non c'è certezza''.
Lorenzo de' Medici, Canti Carnascialeschi, Canzona di Bacco.
E vuhez
thumb|left|200px|Lorenzo de' Medici en yaouank ([[Benozzo Gozzoli, Cappella dei Magi)]] thumb|200px|Lorenzo de' Medici (er c'hreiz), [[Domenico Ghirlandaio, Cappella Sassetti, iliz ar Santa Trinita, Firenze.]]
Niz e oa da g-Cosimo de' Medici, a veze graet il Vecchio anezhañ hag a oa diazezer an dierniezh Medici. Mab e oa da Piero di Cosimo de' Medici ha da Lucrezia Tornabuoni. A-raok dezhañ sammañ war e chouk renerezh kêr Firenze en doa bet tro da ziskouez e ampartiz evel diplomat da geñver kannadiezhioù da Napoli, Roma pe Venezia.
thumb|right|175px|Poltred Lorenzo il magnifico right|thumb|175px|Delwenn Lorenzo de' Medici, er [[Galleria degli Uffizi]]
Dimeziñ ha bugale
Ar c'hentañ Medici e voe da zimeziñ d'ur plac'h eus an noblañs. Evel-se e voe skoulmet un emglev etre an tiegezhioù Medici hag Orsini a vo an alc'hwez a zigoro an nor da limestra ar gwiskamant kardinal d'e vab Giovanni.
Pa varvas e dad e 1469, hag eñ 20 vloaz a boan, e kemeras ar galloud e Firenze, a-gevret gant e vreur Giuliano.
Giuliano a laoskas buan ar renerezh gant e vreur henañ, gouestoc'h egetañ. Etre 1469 ha 1472 e reas un adaozañ da ensavadurioù ar stad evit kompezañ an tabutoù a save etre an tiegezhioù uhel ha dont a reas da vout an hanterour meur evit diskoulmañ ar c'hudennoù a save en aferioù a diegezh. Gant daskemmoù bihan ee bonreizh ar gumun e kadarnaas e c'halloud hep koll asant ar bobl.