cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sonerezh elektronek
Istor ar sonerezh elektronek
Ar sonerezh elektronek a zo bet implijet adalek ar bloavezhioù 1950, gant mekanikoù a servije da grouiñ sonioù sintetek. D’ar mare-se ne oa ket tu implijout ar sonerezh elektronek war-eeun, setu perak e oa enrollet evit ma vefe aesoc’h d’ar sonaozourien cheñch ar son, en ur lakaat ar memes son da vezañ implijet meur a wech da heul (loop e saozneg). Adalek penn-kentañ an 20vet kantved o doe bet c’hoant ar sonaozourien implijout binvioù tredan pe elektronek, met evit sevel ar re gentañ ez eus bet ezhomm kalz amzer. E-touez ar binvioù kentañ ijinet evel-se e kaver : Kudenn bennañ an holl vinvioù-se a oa o ment : bras-tre e oant, da lavaret eo diaes da implijout ha da fiñval. Un darvoud all a zo a-bouez : e 1935 e labouras enklaskerien an embregerzh alaman AEG war an enrolladennoù war bannoù. Adalek ar mare-se e c’helljer troc’hañ hag adpegañ ar sonioù enrollet.
Ar studioioù kentañ
Evit an taolioù-arnod kentañ e oa ret kaout ul lec'h bennak evit pleustriñ : neuze eo bet impijet ar studioioù savet, peurliesañ, evit ar chadennoù skingomz. E 1951 e kemeras Herbert Eimert e karg studio sonerezh elektronek WDR (Westdeutscher Rundfunk) e Köln, Pierre Schaeffer a zilojas e Club d’essai (deuet da vezañ GRMC, Groupe de Recherche de Musique Concrète) ha divizout a reas en em staliañ en R.T.F. (Radiodiffusion-télévision française) e Pariz. Luciano Berio ha Bruno Maderna a savas ar pezh a zes da vezañ studio fonologiezh RAI (Radiotelevisione Italiana) e Milano. Er memes mare e voe savet studioioù radio a-ratozh evit ar sonerezh elektronek e Stockholm, Helsinki, Kopenhagen ha gant B.B.C (British Broadcasting Corporation) e Londrez. Er Stadoù-Unanet e krogas an traoù e 1951 gant Vladimir Ussachevsky hag Otto Luening. Hag e 1955 e c’halljont implij o labourva e skol-veur Columbia. Dont a reas al labourva da vezañ anvet Columbia Princeton Electronic Music Center (C.P.E.M.C.) e 1959. A-drugarez d’an holl enklaskoù-se e c'hellas ar sonazourien sevel tonioù diazezet war vinvioù elektronek, memes ma save kudennoù evit kas / degas anezho, rak pounner pe bras-tre e oant. Ouzhpenn e chome diaes implijout anezho hep bezañ pleustret e-pad pell, ker-tre e oant ha ne oa ket kalz anezho.
Ar bloavezhioù 1960 ha 1970
Diaes e oa sevel tonioù gant binvioù elektronek er bloavezhioù 1960. Tri strollad tud a gasas an enklaskoù war-raok evit ma vefent aesoc’h da implijout.
Ar strollad kentañ a ijinas Buchla. Ar benveg-se a voe savet e 1963, gant Morton Subotnick (sonaozour sonerezh fetis). Adalek 1962 en doa bet ur yalc’had gant Foundation Rockefeller, setu m’en doa gellet kenlabourat gant un den anvet Ramon Sender hag un ijinour war an tredan anvet Don Buchla.
Subotnick a zisplegas : ''Hor pal a oa sevel ur ‘voest du’ a vefe bet implijet gant ar sonaozourien er gêr, evel ur studio bihan. Ar pal a oa ivez lakaat ar voest-se da vezañ heñvel ouzh un urzhiataer. C’hoant hor boa ivez e vefe ur benveg marc’hadmat evit ma c’hellfe ar muiañ posupl a dud prenañ anezhañ. Lakaet hor boa 400$ da bal, a-benn ar fin omp deuet a-benn da sevel anezhañ evit nebeutoc’h evit 500$.'' Gant Robert Moog e voe bet ijinet ar c'henaozer kentañ a c’haller implijout evel ur piano (memes touchennaoueg). E 1964 e kenlabouras gant ar sonaozour Herb Deutsch hag asambles e teujont a-benn da sevel binvioù elektronek diazezet war modulennoù. E-keit ma voe Deutsch o sevel tonioù e profitas Moog evit klokaat ha cheñch e vinvioù.
Er memes bloavezh ez eas Paul Ketoff (ijinour war ar son evit RCA Italiana e Roma) e darempred gant William O. Smith, rener studio sonerezh electronek Akademiezh amerikan Roma, hag e kinnigas dezhañ sevel ur c'henaozer aes da implij evit an Akademiezh. Mont a reas Smith e darempred gant Otto Luening, John Eaton ha sonerien all a oa en Akademiezh. Smith a zegemeras kinnig Ketoff hag hemañ a zeuas a-benn da sevel e genaozer Synket (Synthesizer Ketoff) e penn-kentañ ar bloavezh 1965. Er penn-kentañ eo bet savet ar sonerezh elektronek gant tud desket-tre, ha tamm-ha-tamm e voe implijet ivez e bed ar sonerezh pop. Unan eus an tonioù pop elektronek kentañ eo sonerezh kinnig Doctor Who e 1963. Krouet e voe gant ar BBC Radiophonic Workshop.
A-feur ma yae an deknologiezh war-raok e teuas ivez ar pianoioù tredan da vezañ marc’hadmatoc’h hag aesoc’h da gas ha da zegas, neuze e krogas ar strolladoù da implijout anezho ivez. Da skouer : United States of America, Silver Apples pe Pink Floyd.
Sant-Nolf
Sant-Nolf a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
Sonerezh elektronek
Ar bloavezhioù 1960 ha 1970
Er bloavezhioù 1970, e voe bet kaset war-raok da vat ar sonerezh elektronek gant Kraftwerk. Ar strollad ne implijas benveg all ebet, nemet re elektronek. Strolladoù all eus Alamagn o deus bet implijet sonioù elektronek : Neu!, Tangerine Dream, Can, Popol Vuh, Deutsch Amerikanische Freundschaft (D.A.F.). E Bro-C’hall eo bet brudet ar sonerezh elektronek gant Jean-Michel Jarre, gant e bladenn gentañ anvet Oxygène.
Sant-Nolf
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Trevadennoù
Sonerezh elektronek
Ar bloavezhioù 1960 ha 1970
Implijet eo bet gant Alan Stivell ar sintetizer hag efejoù eletronek tost goude eo bet tu kavout anezhe war ar marc'had, da laret eo e deroù ar bloavezhioù 70. Kroget en eus anezhañ d'implij muioc'h al levezon-se e penn kentañ ar bloavezhioù 80, ha muioc'h mui goude.
Sonerien piano jazz brudet evel Herbie Hancock, Chick Corea, Joe Zawinul (Weather Report) ha Jan Hammer (Mahavishnu Orchestra) a grogas da implijout ar c'henaozer en o fladennoù jazz fuzion er bloavezhioù 1972-1974. Adalek 1973 e voe bet implijet ar binvioù elektronek evit sevel tonioù jazz fuzion. Skouerioù : ar bladenn Sweetnighter gant Weather Report pe The Headhunters gant Herbie Hancock. Sonerien evel Chick Corea pe Jan Hammer a implijas anezho ivez, en ur cheñch o doare da seniñ hag en ur ouzhpennañ kalz efedoù evel slide, vibrato, ring modulators, distortion ha whawha. Diwezhatoc’h er bloavezhioù 1980 ec’h embannas Herbie Hancock ar bladenn Future Shock, asambles gant ar produour Bill Laswell. Berzh bras a reas ar bladenn e 1983, dreist-holl a-drugarez d’ar ganaouenn Rockit.
Ar bloavezhioù 1990 ha 2000
Dioret ha skignet en deus ar sonerezh elektronek dre an house e Chicago, ar sonioù techno hag elektro e Detroit er bloavezhioù 80, al luskad acid house e Bro-Saoz e fin ar bloavezhioù 80 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 90.
Evit an elektro hag an techno : Juan Atkins, Derrick May, Kevin Saunderson, Carl Craig, Richie Hawtin pe ar c'henstrollad Underground Resistance.
Ar rummadoù
Ken niverus eo a rummadoù hag isrummadoù ma n'eur ket evit menegiñ anezho amañ. Ouzhpenn-se n'eus ket harzhoù resis etrezo. Koulskoude e c'haller komz eus :
Un nebeud darvoudoù liammet gant ar sonnerezh elektronek
Festivalioù sonerezh elektronek a vez kavet stank hiziv an deiz, en o zouez Detroit Electronic Music Festival, Sónar e Barcelona, al Love Parade e Berlin. An daou festival pennañ e Breizh eo Astropolis bep miz Eost e Brest, ha Scopitone bep miz Gwengolo e Naoned.
1310
Diwar-benn bloavezh 1310 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1310
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1310
Savosavoeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar savosavoeg (savosavo pe savo) komzet gant tro-dro da 2.200 den (1998) en Inizi Solomon.
Knidos
<hr noShade /> Knidos (Κνίδος e gregach, latinekaet e Cnidus) a oa ur geoded hellenat eus an Henamzer a oa e Karia, hag anvet Tekir hiziv, e penn ledenez Datça, e proviñs Muğla, e Turkia. Brudet eo delwenn Afrodite Knidos a oa eno en un templ d'an doueez Afrodite.
Benede
Ar benede (pe pabu-(n)aer), eus e anv skiantel Atropa belladonna, a zo ur blantenn c'heotennek vevek eus kerentiad ar Solanaceaeed. Eus genad an Atropa, da c'houzout dimp, n’eus ken ‘met ar benede a zo bet kavet betek-henn. E-barzh en Europa nemetken e vez kavet.
Ur blantenn vras an hini eo hag a zo 1,50 metr dezhi, bodennet anezhi, hirgelc'hiek ha lemm he delioù, lostigoù delienn dezhi, stumm kloc'higoù war he bleunioù, rousdu. Ar frouezh zo bouloù du lufr a-vent gant hor pabu. Pistrius eo ar blantenn evit an dud, frouezh hag all toud. Bez' ez eus 'barzh a bep seurt alkaloidoù, da skouer an hioskiamin hag ar pezh a vez anvet louzoù benede (pe atropin).
Aigle
Aigle (Αἴγλη e gregach), latinekaet en Aegle, zo anv peder maouez da vihanañ e mojennoù Hellaz kozh.
Dororoeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo an dororoeg (dororo) komzet gwechall en Inizi Salomon.
Ur yezh varv an hini eo.
Gwelet ivez
Dororo language
Tyrannidae
Tyrannidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a kant tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Porzhier
Ur porzhier zo un den
Juan Manuel Santos
thumb|250px|Juan Manuel Santos Juan Manuel Santos Calderón, bet ganet d'an e Bogotá, a zo un armerzhour, kazetenner ha politikour kolombian. Bet eo ministr an Difenn eus Álvaro Uribe, prezidant ar Partido Social de Unidad Nacional abaoe 2009, dont a ra da vezañ prezidant Republik Kolombia d'ar.
Herzele (Norzh)
Herzele en izelvroeg, anv ofisiel e galleg:  Herzeele, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Timbroù Hawaii
Un enezeg lec’hiet e kreiz ar Meurvor Habask eo Hawaii. Ur rouantelezh dizalc’h eo betek 1893, pa zeu a-benn ur strollad trevadennourien amerikan da ziskar ar monarkiezh hag embann ar Republik (1893-1899). Tiriad ar Stadoù-Unanet eo Hawaii e 1899-1900. Ur rann eus Stadoù-Unanet Amerika eo abaoe 1900.
D’ar 21 a viz Kerzu 1850 e tigor Burev-post kentañ Hawai, a-drugarez d’an Ao. Henry M. Whitney, pennrener melestradurezh ar Postoù abaoe ar 1añ a viz Kerzu. Dre ziouer a frammoù a-ratozh, emañ ar burev e ti ar valtouterien (“Customs House”), e porzh Honolulu. Ne oa timbr ebet d’ar c’houlz-se, ha dav eo bet gortoz ar 1añ a viz Here 1851 evit arvestiñ ar re gentañ-tout, lesanvet “Timbroù ar visionerien” (“Missionaries” e saozneg). Priz ar gasadenn a vez dornskrivet gant liv du, war du dehou ar golo-lizher alies. Kas ul lizher tramor a goust kêr-ruz : 42 "cents" evit ul lizher kaset da New York. Digoust eo ar gasadenn etre inizi an enezeg hag e Hawaii avat.
Lena Louarn
thumb|Lena Louarn da geñver fest Skol An Emsav e 2010. Lena Louarn zo ur stourmerez evit ar brezhoneg, ganet d’an 13 a viz Eost 1950 e Villeneuve-Saint-Georges (Seine-et-Oise) ma oa bet kaset he zud, ar broadelour Alan Louarn ha Noela Olier, da chom goude ar brezel.
Desavet eo bet e brezhoneg, 9 breur ha c'hoar he deus (en o zouez Tangi ha Malo). Distreiñ a reas he familh da Vreizh e 1962, e lec'h ma krouas he zad ar burev kelaouiñ Brudañ ha Skignañ e Roazhon, "plasenn al Lisoù".
Un diplom sekretouriezh mezegiezh, un D.E.C. hag un aotreegezh brezhoneg ha deus Lena Louarn. War listenn Rannvroioù ha pobloù kengred Max Siméoni eo bet evit an dilennadegoù european e 1994. Ar priz Imram evit ar varzhoniezh he deus bet evit hec'h oberenn e 2012.
Brudañ ar sevenadur breizhat
Renerez Skol an Emsav ha prezidantez Ofis ar Brezhoneg, krouet d'ar 1 a viz Mae 1999, eo. Ar priz « Bretonne de l’année 1999 » he deus resevet a-berzh ar gazetenn Armor Magazine, roet ez eus bet dezhi Urzh an Erminig e 2000. Ha resevet he deus "Priz brezhoneger ar bloaz" gant France 3 e 2010 evit 10 vloaz labour evel prezidantez an Ofis.
Trivia
Daou a vugale he deus, Glenn Jegou (animatour radio e brezhoneg, kuzulier-kêr gant ar PS e Roazhon) ha Bleunienn Louarn (D.J. Blue).
Politikerezh
E 2010, p'edo o vont war he leve, eo bet dilennet, e votadeg rannvro, war listenn Jean-Yves Le Drian (listennad tu kleiz: PS, PCF, ekologourien, ha tud a bep seurt) evit Penn-ar-Bed, goude m'emañ o chom hag o labourat evit ar brezhoneg e Roazhon abaoe ouzhpenn 40 vloaz. Dilennet eo bet da drede besprezidantez, karget eus "yezhoù Breizh".
A-raok an dilennadeg en doa goulennet Emglev Kevredel Breizh e tibabfe etre ar PS hag an Ofis.
Howard Shore
Howard Leslie Shore (18 a viz Here 1946, Toronto, Ontario) zo ur sonaozour sinema kanadian. Savet en deus sonerezh evit un hanterkant film bennak abaoe 1979. Brudet eo evit e genlabour gant ar sevener kanadian David Cronenberg, boulc'het e 1979 gant The Brood. Kentañ sonskrid Howard Shore evit ar sinema e oa. Savet en deus abaoe sonerezh holl filmoù Cronenberg, war-bouez The Dead Zone (1983).
Galvet e vez alies evit sevel sonerezh teñval, nec'hus a-wechoù, lakaet war wel gant The Silence Of The Lambs (1991), sevenet gant Jonathan Demme da skouer, pe Seven (1995) sevenet gant David Fincher.
Berzh en deus graet Howard Shore e deroù ar bloavezhioù 2000 gant e sonerezh evit ar rummad filmoù The Lord Of The Rings, sevenet gant Peter Jackson diwar romantoù J.R.R. Tolkien. Resevet en deus un Oscar evit sonerezh The Lord Of The Rings: The Fellowship Of The Ring, e 2001. E 2003 eo bet loreet gant daou Oscar hag ur Golden Globe evit sonerezh The Lord Of The Rings: The Return Of The King. Abaoe 2004 e kemer perzh Howard Shore e sonadegoù dre ar bed a-bezh evit kinnig The Lord Of The Rings: Symphony In Six Movements, ur sinfonienn diazezet war sonerezh an tri film.
E 2007 en deus skrivet sonerezh ur c'hoari video en-linenn, Soul Of The Ultimate Nation.
D'an 2 a viz Gouere 2008 e voe kinniget e Théâtre du Châtelet, e Pariz, kentañ abadenn opera The Fly, diwar film 1986 sevenet gant David Cronenberg. Daoust da sonerezh ar film The Fly bezañ bet savet gant Howard Shore ivez, eo disheñvel-krenn hini an opera.
Un niz da Howard Shore, Ryan Shore, zo aet eñ ivez war ar vicher sonaozour sinema.
Hamilcar Mago
Hamilcar Mago, pe Hamilcar Giscon, ganet war-dro 524 ha marvet war-dro 469, a oa ur jeneral ha politikour kartadat.
E vuhez
Mab e oa d'ur brientin kartadat, tremen a reas e vugaleaj e Giscon, domani an tiegezh. Diazezañ a reas lignez ar C'hiskoned, anvet diwar an an domani.
Da 20 vloaz e krogas da ober war-dro politikerezh Kartada, ha fae a veze graet warnañ gant ar vrientinien arall abalamour ma kinnige kemmoù a blije d'ar bobl vunut. Klask a reas bezañ dilennet da Basileus met ne voe ket dilennet a-raok an trede gwech. .
E 484 ez eas da Sikilia hag e lakaas seziz war Himera gant 100 000 soudard.
Moregan ar c'hoadoù
Moregan ar c'hoadoù (Marmota monax) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Norzhamerika.
Inbhir Aora
Inbhir Aora (Inveraray e saozneg) zo ur gêr eus Argyll, war lez Loch Fyne‎, ha kêrbenn kontelezh kozh Argyll, ma edo Dug Argyll o chom.
<!-- who founded the town in 1745, alongside his new dwelling, Inveraray Castle. Much of the town, including the church, was designed and built by the Edinburgh-born architect Robert Mylne (1733-1811) between 1772 and 1800. Its distinctive white buildings on the loch shore make it photogenic and it is a popular tourist destination, with a number of attractions in addition to the castle. The Georgian Inveraray Jail in the burgh is now a museum. Other attractions include the Argyll Folk Museum at Auchindrain. The Celtic Inveraray Cross can also been seen in the town. The Inverarary Maritime Heritage Museum is based on the iron sailing ship Arctic Penguin, moored at the pier, along with the Clyde puffers VIC 72, Eilean Eisdeal, renamed Vital Spark, and VIC27 Auld Reekie, renamed Maggie. The Bell Tower dominates the town, and contains the second-heaviest ring of ten bells in the world. The bell tower is open to the public, and the bells are rung regularly.
Shinty is the most popular local sport, Inveraray Shinty Club being crowned Scottish Champions in 2004. Inveraray and District Pipe band was formed in 2005 after a 70 years gap. In their first competing year 2006 they won a trophy at every competed competition. They are now the juvenile world champions.
Mec Vannin
Mec Vannin ("Mibien Vanav") a zo ur strollad broadelour diazezet en Enez-Vanav, ha bet krouet e 1962. Goulenn a ra ma vo torret ar statud a Zalc'h Kurunenn Breizh-Veur a zo gant Enez-Vanav bremañ hag he lakaat d'ur republik dizalc'h.
Setu palioù pennañ ar strollad:
Gounit an dishualded vroadel evit Enez-Vanav gant ur stumm gouarnamant republikan. Difenn ha kas war-raok Enez-Vanav. Gwareziñ gwirioù hiniennel ha boutin he fobl.
Troad ornativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad ornativel (saoz.: ornative case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ perzh un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "gant" e brezhoneg.
Mec Vannin
E dilennadegoù 1976 e kinnigas dek danvez kannad. Unan nemetken a voe dilennet, Peter Craine. MHK nemetañ Mec Vannin e chom, daoust ma oa aet meur a ezel kozh ar strollad, evel Phil Gawne ha Hazel Hannan da MHK goude ma oant aet kuit eus ar strollad.
Troad ornativel
Un droad ral eo homañ, implijet gant al doumeg, merket gant al lostger "-mi", da skouer:
Mec Vannin
Mont kuit a reas Peter Craine eus ar strollad e 1977 da grouiñ e strollad dezhañ e-unan, Manx National Party. Nebeut a verzh en deus bet avat ha divodet eo bet e 1981.
Embann a ra ar strollad ur gazetennig div wech bep bloaz: Yn Pabyr Seyr Yn Pabyr Seyr en linenn.
Kargidi bennañ ar strollad:
Sant-Marzh-an-Il
Sant-Marzh-an-Il (Saint-Médard-sur-Ille e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen.
Nazer
Nazer zo un anv-badez brezhonek, deuet eus an anv latin Nazarius, a oa hini ur sant kristen.
Lostger
Er yezhoniezh e vez implijet an termen lostger (saoz: suffix) evit komz eus ur morfem stag implijet evel kenger staget ouzh diwezh ur morfem pennañ, anvet ar wrizienn, da skouer:
Bez e c'hellont bezañ berniet ivez a-wezhoù an eil war-lerc'h egile hag implijet war un dro gant rakgerioù, da skouer:
Perzh pennañ ar yezhoù daspegel eo ar fed ma vez berniet gante meur a genger an eil war-lerc'h egile, en o zouez lostgerioù, da skouer
Koulz steroniel ha kevreadurezhel a c'hell bezañ arc'hwel ul lost ger:
Bez' e c'hell ul lostger kaout un arc'hwel kevreadurezhel pa dalvez evit deveradurezh ur ger all, da skouer:
Diouzh an tu all avat e c'hell ul lostger kaout un arc'hwel steroniel pa dalvez evit kemmañ ster ur ger, da skouer:
Evit a sell ouzh implij ar c'hengerioù e brezhoneg e talvez al lostgerioù evit kas da benn kemmoù kevreadurezhel peurliesañ keit ha ma talvez ar rakgerioù evit kas da benn kemmoù steroniel, keñveriit:
Lostgerioù brezhonek
Setu amañ ul listenn eus ar lostgerioù brezhonek, gant pennadoù diwar-benn pep hini.
Gwelit ivez
Affixe Affiks
Moregan Himalaya
Ar moregan Himalaya a zo ur bronneg krigner, Marmota himalayana an anv skiantel anezhañ, hag a vev e Tibet, India (Ladakh), Nepal ha Pakistan.
Thièvres (Pas-de-Calais)
Thièvres a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Moregan Himalaya
Annez
E gavout a c'haller en takadoù eus Himalaya, adalek 3 000 betek 5 200 metr a uhelder.
Saalfelden
thumb|230px|left|Peniti Palfen, Saalfelden Saalfelden [sa:l'fɛldn̩], lec'hiet war ribloù ar Saalach, a zo ur gêr e stad kevredet Salzburg, Aostria. Kêr vrasañ rannvro Pinzgau an hini eo.
Monumantoù heverk
Pevar c'hastell a zo e Saalfelden:
Gevelliñ
Gevellet eo Saalfelden gant ar c'hêrioù-mañ:
Ruzenn ankoue divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn ankoue divouezh, treuzskrivet [ʜ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 172.
Renkadur ar maenadoù/Oksidennoù
L. Jodate
Distro da Renkadur ar Maenad
Angela Merkel
Ur bolitikourez alaman eo Angela Merkel, Angela Dorothea Kasner hec'h anv plac'h yaouank, ganet d'ar 17 a viz Gouere 1954 e Hamburg. Kañsellerez Alamagn eo bet eus an 22 a viz Du 2005 betek ar 7 a viz Kerzu 2021
Bet eo bet Ministrez an Tiegezh, ar Re Gozh, ar Merc'hed hag ar Re Yaouank, eus 1991 da 1994, ha Ministrez an Endro, Diwall an Natur hag ar Surentez nukleel, eus 1994 da 1998, dindan ren ar c'hañseller Helmut Kohl.
E 1990 ec'h emezelas er strollad politikel CDU. D'an 10 a viz Ebrel 2000 e voe anvet en e benn, war-lerc'h Wolfgang Schäuble. D'an 22 a viz Du 2005 e voe dilennet e penn ar vro goude bezañ bet trec'h war Gerhard Schröder, eus ar strollad politikel SPD. Trec'h e voe c'hoazh e dilennadeg an 28 a viz Here 2009, hag adarre e hini ar 17 a viz Kerzu 2013, met hep ma vefe ar muiañ-niver eus ar sezioù gant ar strollad CDU. Kañsellez e voe c'hoazh adalek ar 14 a viz Meurzh 2018, goude un hir a bredad kenvreutaerezh a-c'houde dilennadegoù miz Here 2017. E 2021 ez embannas ne glaskje mui bout dilennet en-dro ; Olaf Scholz a vo en he lec'h adalek an 8 a viz Kerzu 2021.
E-pad tremen 16 vloaz eta ez eo bet Angela Merkel e penn ar gouarnamant alaman.
1977
Diwar-benn bloavezh 1977 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1977
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1977
Renkadur ar maenadoù/Nitratoù
A. Nitrat
Distro da Renkadur ar maenadoù
Yeleg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar yeleg (yele, yelejong pe rossel) komzet gant tro-dro da 3.750 den (1998) e Papoua-Ginea nevez.
Havelange
Havelange (e walloneg: Havlondje) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Proven
Proven en izelvroeg, Proovn e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.
Notennoù
-
Moregan kof melen
Ar moregan kof melen (Marmota flaviventris) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Norzhamerika.
George
Un anv-badez saoznek zo George, kar d'an anvioù brezhonek Jorj ha Jord, ha d'an hini gallek Georges. Ret eo teurel evezh ne vez ket skrivet heñvel an anv saoznek hag an hini gallek.
Rouaned
Adalek an kantved ez eus bet c'hwec'h roue e Breizh-Veur hag er Rouantelezh-Unanet hag ur roue e Rouantelezh Hannover, hag holl eus ar memes familh.
Lavoukaleveg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo al lavoukaleveg (lavukaleve pe laube) komzet gant tro-dro da 1.150 den (1998) en Inizi Solomon.
Sant-Stefan-Melveurzh
Sant-Stefan-Melveurzh a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|200px|Ar velin.
Iliz Sant-Servez (Sant-Servez-Landivizio)
Dispar eo Porzh bered (klok) Sant-Servez-Landivizio, dreist-holl dre savouriezh kloc’hdi e iliz hag e garnel.
Amañ da heul, an destenn skrivet e brezhoneg war unan eus an div daolenn : <poem style="margin-left:20px; margin-top:20px; font-style:italic;"> Hon Tad Santel ar Pap Pi navet en deveus aotréet, ar c'huec'hved varn-uguent a viz Meurs 1862, indulgeançzou plenyer da Kement ini a visito peb bloas an Ilis man an eil Sul a viz Gouéré pé unan deus ar seiz deiz tosta varlerc’h hag a pédo dévotamant evit iso- mou an Ilis, gant ma vézo guir penitant, ma en dévézo confeçzeet ha communieet
Magon Iañ
Magon, jeneral kartadat, a voe roue Kartada entre 550 kent JK ha 530. Eñ an hini a voe diazezer galloud hec'h arme. Gantañ e voe aozet en un doare efedus. Diazezañ a reas ivez lignez ar Vagoned. E-pad e ren eo e teuas Kartada da vout trevadenn greñvañ ar Fenikianed ha galloud bras kornôg ar Mor Kreizdouar. . Chom a reas stag ouzh Tir, kêrbenn ar Fenikianed, met ober a rae evel pa vije dizalc'h e gwirionez.
Unan eus e oberoù politikel a voe un emglev gant an Etrusked a-enep ar C'hresianed, deuet eus ar reter. Padout a raio an emglev ken na voe distroadet ar rouaned etrusk gant Republik Roma. Oberiant e voe ivez e Sikilia, ha dimeziñ a reas d'ur vaouez a Sirakusa. E 546 kent JK edo ar Fenikianed o tec'hel rak aloubadeg ar Bersed, ha dont a rejont da ziazezañ trevadenn Aleria en Korsika. Trevadennet eo an enezenn gant ar C'hresianed abaoe 562 kent JK. Kenwerzhañ a raent gant Kartada hag an Etrusked. Entre 540 ha 535 e voe emglev etre Kartada hag an Etrusked da deurel ar C'hresianed er-maez eus Korsika, goude emgann Aleria. Chom a reas an Etrusked en enezenn, ha gant Kartada ez eas Sardinia, prest da ziarbenniñ ar C'hresianed a garje tostaat. Gant se e voe torret d'al lanv gresian war-zu ar c'hornôg.
Goude-se e tarzhas ur brezel all a-enep tud Massalia. Meur a wech e voe faezhet Kartada, met mirout a reas trevadennoù fenikian Hispania ha serriñ strizh-mor Gibraltar ouzh listri hellazat. Miret e voe gant Hellaziz o zrevadennoù en hanternoz da Cabo de la Nao, met berzhet e oa ar c'hreisteiz outo.
Troad
Troad an den
Pemp biz, distag an eil diouzh egile, zo ouzh pep troad, evel ouzh ouzh pep dorn gant an dud.
804
Diwar-benn bloavezh 804 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 804
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 804
Kazoukouroueg
Ur yezh aostronezek eus skourr Yezhoù malayek-polinezek eo ar c'hazoukouroueg (kazukuru) komzet gwechall en Inizi Solomon, e Jeorjia Nevez. An dororoeg hag ar gouligoulieg (marv ivez) a vefe bet e gerent tost nemeto. En em veuziet e-barzh ar rovaniz o-do ar gazoukourouerien a goustadig abaoe an kantved ha dilezet e voe ar yezh ganto. Marvet e oant ar gomzerien diwezhañ e derou an kantved.
En ur pennad nevez e tiskouez Michael Dunn ha Malcolm Ross e oa tost framadur, geriadur ha fonologiezh ar c'hazoukouroueg ouzh hini ar yezhoù okeaniek.
Ur yezh varv an hini eo.
Roesbrugge-Haringe
Roesbrugge-Haringe en izelvroeg, Roesbrugge-Oarienge e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Div gêriadenn a ya d'ober ar gumun, Roesbrugge ha Haringe. Ur gumun e oa gwechall ; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Poperinge.
Breureg
Ar breureg, pe ar breur-kaer, a zo
Er mojennoù
es:Anexo:Nomenclatura de parentesco en español Parentela Svärfamilj
Loulotte
Anvet ez eus daou zen eus ur seurt lennegezh a denn da Vreizh un tamm bennak.
Gant Bécassine.
E daou levr e kaver hec'h anv: Loulotte et Bécassine, ha Bécassine et la petite Loulotte.
Gant Françoise Morvan
Un eneberez eo ar verc'hig ouzh an urzh savet gant nerzhioù an deñvalijenn a glask lakaat en arvar sklerijenn ar sevenadur jakobin.
Duisburg
Duisburg (distaget /ˈdyːsbʊɐ̯k/) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Nordrhein-Westfalen. E korn-bro ar Ruhr emañ, nepell diouzh Düsseldorf. Bez' eo unan eus ar brasañ porzhioù zo a-hed stêrioù en Europa.
Panopeüs
Panopeüs (Πανοπεύς e henc'hresianeg) a oa mab da Fokos, ha tad Epeios hag Aigle. Dre-se eo kenderv da Akilles.
Keneil e oa da Amfitryon, ha gantañ e oa aet da ober brezel da dud Tafos da gas dezho an dorzh, war-lerc'h ar gaou o devoa-int graet da zanvez breureged e vignon a oa da zimeziñ gant o c'hoar Alkmene (Ilias XXIII, 665).
Skod
Skod, skodenn
E-lec'h skod e vez lavaret skodenn ivez a-wechoù.
Ludwig van Beethoven
Ludwig van Beethoven (badezet d'ar 17 a viz Kerzu 1770 – 26 a viz Meurzh 1827) a oa ur sonaozour ha pianoour alaman. Boas eur da sellet outañ evel unan eus brasañ sonaozourien en istor, hag evel an dudenn bennañ er marevezh tremen etre an oadvezhioù klasel ha romantel eus ar sonerezh klasel kornôgat. E vrud hag e ijin-dreist o deus awenet — hag e meur a zegouezh abafet — remziadoù a sonaozourien, sonerien, ha selaouerien war e lerc'h.
Buhezskrid
Ganet eo bet Beethoven en niv. 515 Bonngasse (hiziv niv. 20 Bonngasse) e Bonn. Mab e oa da Johann van Beethoven (1740–1792) ha da Magdalena Keverich van Beethoven (1744–1787). Badezet eo bet Beethoven d'ar 17 a viz Kerzu, met e familh ha diwezhatoc'h e gelenner Johann Albrechtsberger a lide e zeiz-ha-bloaz d'ar 16 a viz Kerzu.
Kelenner sonerezh kentañ Beethoven a voe e dad, ur soner e lez Priñs-dilenner Bonn hag a oa hervez doare ur stummer garv hag andiawel. Alies e c'hoarveze gant Johann distreiñ d'ar gêr eus un davarn e kreiz an noz ha sachañ Ludwig yaouank er-maez eus e wele dezhañ da seniñ evitañ hag evit e vignoned. Donezon Beethoven a voe anavezet hag eñ yaouank-tre c'hoazh. E gelenner pouezus kentañ a voe Christian Gottlob Neefe. E 1787 e veajas Beethoven yaouank da Vienna evit ar wezh kentañ. Eno e c'hellfe bezañ en em gavet gant Wolfgang Amadeus Mozart ha bezañ sonet evitañ. Rediet e voe da zistreiñ d'ar gêr gant m'edo e vamm o vervel diwar an dorzhellegezh. Mamm Beethoven a varvas hag eñ 16 vloaz, ha meur a vloavezh-pad eo bet e karg da zesevel e zaou vreur dre ma troe e dad da voesonier gwashoc'h-gwashañ.
Dilec'hiañ a reas Beethoven da Vienna e 1792, e lec'h ma studias ur pennadig gant Joseph Haydn (e plas Wolfgang Amadeus Mozart hag a oa marvet ar bloavezh kent). Kelennadurezh ouzhpenn a bakas digant Johan Georg Albrechtsberger (stummer pennañ Vienna war ar gendonouriezh) hag Antonio Salieri. Beethoven a dapas kerkent brud evel mailh ar piano. E oberennoù kentañ gant niverennoù opus, an tri zriad piano, a zeuas war wel e 1795. En em staliañ a reas e patrom ar red-micher a oa o vont da heuliañ evit ar peurrest eus e vuhez : kentoc'h eget labourat evit an iliz pe ul lez brientinien (evel m'o doa graet meur a sonaozour en e raok), en em vevañ a rae en ur c'henstrollañ goproù-bloaz pe roadennoù digenvez a-berzh brientinien, korvoder diwar abadennoù dre rakprenañ, sonadegoù, kentelioù, ha gwerzh e oberennoù.
Diaesterioù ar gedvuhez
Trubuilhet eo bet buhez personel Beethoven. War-dro an oad a 28 vloaz, e krogas da vont da vouzar, ar pezh er vroudas da brederiañ emlazhañ (sellet ouzh Testamant Heiligenstadt eus 1802). Desachet e oa gant maouezed diziraezus (dimezet pe vrientinel) ; ne zimezas morse. E zarempred karantez zirendael nemetañ gant ur vaouez anavezet a grogas e 1805 gant Josephine von Brunswick ; soñjal a ra d'ar bras eus ar c'houizieien ez echuas a-benn 1807 dre ma n'helle ket homañ dimeziñ gant ur bilen kuit a goll he bugale. E 1812 e skrivas un hir a lizher karantez d'ur vaouez na ra anezhi ken nemet ar "Muiañ-karet Divarvel". Goulakaet ez eus bet meur a anv, met hini ebet n'eo bet degemeret gant an holl. Krediñ a ra da c'houizieien zo e oa un diwaskadenn (gant Beethoven o veizañ ne zimezfe morse) pennabeg eus marevezh izel e broduadur a ya eus 1812 da 1816.
Beethoven a chabouse, alies c'hwerv, gant an dud kar ha par dezhañ ha pelloc'h (pergen ur stourm poanius a-wel d'an holl a-zivout gward e niz Karl) ; lies gwezh ne rae ket brav ouzh ar re all. Dilojañ a reas alies ha boazioù personel iskis en devoe, evel gwiskañ dilhad lous petra bennak ma ne oa ket evit mirout a 'n em walc'hiñ dizehan. Neoazh en devoe ur bagad mignoned tost hag emroüs e vuhez-pad.
Selaouerien niverus a verz un heklev eus buhez Beethoven en e sonerezh, a daolenn alies ur stourm heuliet gant un drec'hadenn. An deskrivadur-mañ a vez lakaet alies da dalvezout evit pennoberezhioù krouet gant Beethoven e skoaz e ziaesterioù personel kriz.
Yec'hed
Beethoven a oa alies dister e yec'hed. Hervez unan eus e lizheroù e krogas e gudennoù kof pa oa c'hoazh e Bonn, ar pezh o deiziad a-raok 1792. E 1826 ez eas e yec'hed war washaat, hag ar blegenn-mañ a gasas anezhañ betek ar marv. En e zanevell korfskej e kaver meneg eus kudennoù grevus gant an avu, sac'h ar vestl, ar felc'h, hag ar pankreaz. N'eus ket a genasant hollek war abeg resis e varv. Enklaskoù a-vremañ war ur guchenn eus blev Beethoven troc'het diwar e benn devezh goude e varv hag un tamm eus e glopenn paket diwar e vez e 1863, an daou anezho bremañ e Kreizenn Beethoven e San Jose, Kalifornia, o deus diskouezet e c'hallfe a-walc'h ar pistriañ gant plom bezañ bet lodek en e yec'hed fall hag en diwezh en e varv. Mammenn (pe mammennoù) ar pistriañ gant plom a zo dianav, met a c'hallfe bezañ bet pesk, kediadoù plomek implijet evit dousaat ar gwin, listri da evañ e staen, louzeier diwar blom, pe abadennoù hir e dourioù melar. N'eo ket gwirheñvel e vije bet ar pistriañ gant plom abeg e vouzarded, ma kav da lies imbourc'her e oa hemañ gweredet gant kleñved Paget, otoskleroz ar gokleenn, pe un direizhamant emwaredek evel al lupus, daoust m'o deus diskouezet studiadennoù graet nevez 'zo war c'houzañvidi ar pistriañ gant plom eo bet skoet lod gant koll ar c'hleved kenkoulz all. Dielfennadenn ar blev n'he deus ket dinoet merkur, a zo kempoell gant ar c'hraf ne oa ket Beethoven gant an naplez (louzaouet e veze an naplez gant kediadoù merkur d'ar mare-hont). Ezvezañs deveradoù narkotek a lak da grediñ e vire Beethoven a implijout louzoù-diboaniañ opiomek.
Marvet eo Beethoven d'ar 26 a viz Meurzh 1827, goude un hir a gleñved. Sebeliet eo bet e bered Währinger. Ugent miz diwezhatoc'h, korf Franz Schubert (hag en doa douget arched Beethoven da geñver e obidoù) a voe sebeliet nes da hini Beethoven. E 1888 e voe dilec'hiet bezioù Schubert ha Beethoven war un dro d'ar Zentralfriedhof (Bered Kreiz), e-lec'h ma c'hellont bezañ kavet bremañ e-kichen re Johann Strauss I ha Johannes Brahms.
Kredennoù personel hag o levezon war ar sonerezh
Beethoven a oa skoet kreñv gant uhelvennadoù ar Sklêrijennoù ha gant kresk ar Romantelezh en Europa. Dediet en doa da gentañ penn e drede simfonienn, an Eroica (Italianeg evit "harozus"), da Napoléon Bonaparte gant ar gredenn e harpfe ar jeneral an uhelvennadoù demokratel ha republikan eus an Dispac'h Gall. Met e 1804 e barrennas anv Napoleon diwar ar bajenn-ditl e-lec'h m'en doa skrivet un dedi dezhañ, dre ma 'n em zispake sklaer mennadoù impalaerel Bonaparte, hag adenvel a reas ar simfonienn da "Sinfonia Eroica, composta per festeggiare il sovenire di un grand Uomo", pe e brezhoneg, "aozet evit lidañ koun un den meur". Pevare luskad e Navet Simfonienn a zispak un aozadenn a-gor peurlipet eus Ode An die Freude ("Kanenn d'al Levenez") Schiller, ur meulgan gwellwelus hag entanet da vreudeuriezh Mab-den.
Dizemglev a zo etre ar c'houizieien war gredennoù relijiel Beethoven hag ar perzh o deus bet en e oberenn.
Oberenn
Kenaozet ez eus bet gant Beethoven ur skalfad a stummoù, en o zouez simfoniennoù, kengerzadoù, sonadennoù piano, pevaradoù-kerdin ha sonerezh kambr all, oferennoù, opera, lieder, ha lies rumm all. Sellet e vez outañ evel unan eus brasañ tudennoù tremen etre an oadvezhioù klasel ha romantel eus istor ar sonerezh.
Evit a sell ar stummoù sonerezhel, Beethoven a savas war bennaennoù stumm ar sonadenn ha displegadur an tresoù en doa bet da hêrezh digant Haydn ha Mozart, met o astenn a reas kalz, en ur skrivañ luskadoù hiroc'h ha muioc'h a ampled dezho. Hogen Beethoven a dermenas ivez ar simfonienn en-dro penn da benn, en ur dreuzfurmañ anezhi diouzh ar stumm frammet reut pevar luskad rummet eus oadvezh Haydn war-zu ur stumm digor frank a c'hallfe delc'her kement a luskadoù ha ma 'z eus ezhomm, ha ne vern pe stumm ret evit reiñ he c'hempoell d'an oberenn.
An tri marevezh
Boas eur da rannañ red-micher sonaozour Beethoven etre ar marevezhioù Abred, Krenn, ha Diwezh.
Er marevezh Abred, e weler anezhañ o trevezañ e ziaraogerien veur Haydn ha Mozart ha war un dro egerzhañ hentoù nevez hag a-bazennoù astenn ampled hag emled e oberenn. E-touez un nebeud pezhioù a-bouez eus ar marevezh abred e kaver ar c'hentañ hag an eil simfonienn, ar c'hwec'h pevarad-kerdin kentañ, an daou kengerzad piano kentañ, hag an ugent sonadenn evit piano kentañ, en o zouez ar re Pathétique ha Loargann kaer-vrudet.
Kregiñ a reas ar marevezh Krenn nebeut goude enkadenn bersonel Beethoven kreizennet tro-dro d'e vouzarded. Merket eo ar marevezh gant oberennoù bras o ampled a eztaol harozegezh ha amprouenn ; enno e kaver un toullad mat eus oberennoù brudetañ ar sonerezh klasel. Emañ e-touez oberennoù ar marevezh krenn c'hwec'h simfonienn ( niv. 3–8), an tri c'hengerzad evit piano diwezhañ, ar c'hengerzad tripl hag e gengerzad evit biolin nemetañ, pemp pevarad-kerdin ( niv. 7–11), ar seizh sonadenn evit piano a heuilh en o zouez ar re Waldstein ha Appassionata, hag e opera nemetañ, Fidelio.
Marevezh Diwezh Beethoven a grogas war-dro 1816 hag a badas betek marv Beethoven e 1827. An oberennoù diwezh a zo dezverket gant o donder kefredel, hag a vamer kalz dirazañ, o eztaol nerzhus ha personel-kenañ, hag an arnodiñ furmoù (da skouer, ar pevarad e do lemm leiañ a zo seizh luskad ennañ, tra ma ouzhpenna e navet simfonienn nerzh ar c'hor hollanavezet d'ar c'hlaviaz el luskad diwezhañ). Er marevezh-mañ e vez kavet ar Vissa Solemnis, ar pemp pevarad-kerdin diwezhañ hag ar pemp sonadenn evit piano diwezhañ.
Gwelout ivez Istor eus ar stumm sonadenn ha Sonerezh romantel.
Barbuda
Barbuda zo un enezenn vihan er Mor Karib, hag unan eus inizi Antigua-ha-Barbuda, en hanternoz da Antigua, e-kreiz an Antilhez Bihanañ. Er c'hreisteiz dezhi emañ Enez Montserrat ha Gwadloup, hag en hanternoz Nevis, Saint Kitts, Saint-Barthélemy, hag Enez Sant-Martin. Emañ an darn vrasañ eus ar 1 500 a dud o chom e Codrington (1 100 a dud). Un aerborzh zo e Codrington.
Istor
Ar Siboney eo a voe kentañ annezidi Barbuda en -2400. An Arawaked hag an Indianed karib a dude an enezenn pa zegouezhas Kristol Goulm e 1493. Goude-se e teuas ar Spagnoled, ar C'hallaoued, hag ar Saozon adal 1667.
Ndjamena
Ndjamena pe N'Djaména (نجامينا Nijāmīnā en arabeg) eo kêr-benn Republik Tchad. Tost d'ur milion a dud a zo o chom eno. E mervent ar vro emañ, war ar stêr Chari, ha sko ouzh harzoù Kameroun.
Ynys Welltog
thumb|250px|Ynys Welltog, e-kichen [[Porthaethwy.]] Ynys Welltog (da lavaret eo enez c'heotek e brezhoneg) zo un enezenn vihan er Menai e-kichen Porthaethwy, tostik da aod Ynys Môn, etre Ynys Dysilio hag Ynys Gored Goch.
Ndjamena
Istor
Betek 1973 e oa anvet "Fort-Lamy", un anv roet gant ar C'hallaoued war-lerc'h ur c'homandant lazhet nepell alese.
Ynys Welltog
N'eus den o chom enni. Reier ha gwez bihan n'eus ken warni.
Troad proksimativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad proksimativel (saoz. proximative case) pe troad tostaat evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra pe un den bennak tost ouzh un dra pe un denn all, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "tost ouzh"/"nepell diouzh" e brezhoneg.
Sulnieg
Sulnieg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Brezelioù didrevadenniñ
Skos
Skos a zo meur a c'her brezhoneg:
Sulnieg
Gevelliñ
Altenbruch (Alamagn)
Diwaller
Un diwaller zo un den hag a ziwall pe a evesha:
Sen
Sen (Sens-de-Bretagne e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
"Goudreustellet etre aour ha gul a zek pezh", hag a zo tennet diouzh ardamezioù de Volvire, bet baroned Sen.
Renkadur ar maenadoù/Karbonatoù
F
Distro da Renkadur ar maenadoù
Ruzenn ankoue mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn ankoue mouezhiet, treuzskrivet [ʢ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 174.
Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE dre voaz e vez distaget peurliesañ er yezhoù ma vez implijet gante evel ur c'hwezhenn hag implijet vez an hevelep arouezenn [ʢ] koulz evit ar ruzenn ankoue mouezhiet hag evit ar c'hwezhenn ankoue mouezhiet, en ur c'hoùt ne vez ket kavet an daou son-se enebet an eil diouzh egile e yezh ebet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur c'hwezhenn [ʢ̞].
Hamois
Hamois (e walloneg: Hamwè) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Nazarius ha Celsus
Nazarius ha Celsus, pe Nazer Milano ha Celsus Milano, a oa daou zen, er Iañ pe IIvet kantved, a voe kavet o eskern gant sant Ambroaz Milano, eskob Milano, ha kinniget evel merzherien d'ar bobl gristen.
Diwar anv an hini kentañ eus an daou sant eo e teuje kement Saint-Nazaire zo e Bro-C'hall koulz ha Sant-Nazer Breizh.
Dragon
Dragon, ger deuet eus an anv latin draco, zo un anv roet da veur a dra:
Arme
Un dragon zo ur soudard, brudet adal ar XVIIvet kantved pa oa an dragoned c'hall o chaseal ar Brotestanded er Cévennes. Sellout ouzh dragon (soudard).
Roll Rouaned Bro-Skos
Lignez MacAlpin, 1034-1286
Marc'harid Iañ Bro-Skos(1283-1290) a voe anavezet evel rouanez Bro-Skos gant Gwarded Bro-Skos dre Feur-emglev Birgham a voe sinet e Salisbury e 1289 hag e Birgham e 1290 ; biskoazh avat ne lakaas ar plac'hig troad e Bro-Skos, ha biskoazh ne voe kurunennet e Sgàin.
Albrecht Becker
right
Albrecht Becker (Thale am Harz e Alamagn, 14 a viz Du 1906 - 22 a viz Ebrel 2002, Hamburg), bet tresour arvestoù, luc'hskeudenner hag aktor diouzh e vicher, a oa bet bac'het gant an Nazied abalamour ma oa heñvelreviat.
Da 18 vloaz e vagas karantez ouzh un den koshoc'h evitañ hag a-gevret e chomjont e-pad hogozik dek vloaz. E 1935 e oa bet harzet, tamallet hervez Mellad 175 da vezañ heñvelreviad ha kaset e oa bet d'an toull-bac'h e Nürnberg e-pad 3 bloaz.
Goude ma oa bet laosket da vont ec'h eas gant Arme Alamagn d'en em gannañ e Talbenn Rusia betek 1944.
Roll Rouaned Bro-Skos
Lignez Stewart an diwezhadoù: adalek 1567
Adalek 1707 ez eo direizh ober dave da "roue Bro-Skos'" ha "rouanez Bro-Skos" ; evit a sell ouzh rouaned ha rouanezed goude 1707, gwelit Rouaned ar Rouantelezh-Unanet.
Morvil fanoliek
Ar morviled fanoliek eo ar bronneged a ya d'ober an isurzhiad Mysticeti. Emañ o ment etre 6.50 m (ar balum korr) ha 33 m (ar balum glas).
Ar fanolioù
Heverk eo ar morviled-se gant al lavnennoù kornek en o genoù (ar fanolioù) a reont ganto evit silañ an dour-mor a-benn pakañ o boued. Gant se int disheñvel diouzh morviled an isurzhiad Odontoceti a zo dent en o genoù.
Etre 130 ha 400 fanol a ya d'ober an div renkennad stag ouzh karvan krec'h ar morvil.
Dragon
Sportoù
Awenet pe gant al loened pe gant ar soudarded e plij da dud zo reiñ d'ar c'hleuboù mell-droad, mell-baner, rugbi, an anv a zragoned.
Bagoù ha listri
Meur a vag zo anvet dragon
Lec'hanvadurezh
<!--
Plants and animals
-->
Balaenidae
Balaenidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 c'henad ha 4 spesad morviled bras zo ennañ:
Detroit (Michigan)
Detroit (API : e saozneg) zo anezhi kêr bennañ stad Michigan er Stadoù-Unanet. Pennlec'h kontelezh Wayne eo ivez. Ur porzh bras eo e korn-bro ar Middle West war ar stêr Detroit. Unnekvet kêr vrasañ SUA eo.
Diazezet e voe e 1701 gant marc'hadourien feur gall. Hiriv eo brudet Detroit evel kêr-benn ar c'hirri-tan, hag ivez ul lec'h a-bouez evit ar sonerezh modern stadunanat.
Armerzh
Kêr-benn an oto amerikan eo Detroit. Eno e kaver an tri firm amerikan General Motors, Ford ha Chrysler. Koulskoude e treuzlec'hiont mui-ouzh-mui o unvezioù produiñ da vroioù marc'hadmatoc'h o zud labour.
Gevellerezh
Detroit zo gevellet gant
Detroit he deus ul liamm tost gant he amezeg ar gêr ganadian  Windsor (Ontario).
Porched:Aostria
{| width="100%"
Douaroniezh Aostria
250px|center|Topografiezh Aostria
Aozadur politikel
100px|center|Breujoù Aostria
Rummadoù
{| width="100%" align="center" cellpadding="4" cellspacing="4" style="background-color: #f1f1de"
Perzhidi
Lakait hoc'h anv !
Karl Lange
right
Karl Lange (Hamburg, 28 a viz Here 1915), a oa bet bac'het gant an nazied abalamour d'e revelezh.
E 1935, pa oa Lange ugent vloaz, e oa bet kontet d'ar polis en dije bet darempredoù dre guzh gant ur paotr 15 vloaz ha harzet hervez ar Mellad 175 hag a lakae an heñvelrevelezh da dorfed.
Laosket e oa bet da vont goude pemzek miz, met harzet e oa bet e 1937 en-dro ha kaset d'an toull-bac'h e Fuhlsbüttel ha neuze da doull-bac'h Waldheim. Eno en doa bet un taol-nervus.
Goude ar brezel e stagas Lange da labourat en un ti-bank, met skarzhet e oa bet raktal pa glevas rener an ti e oa bet barnet gant an nazied evit "torfedoù reizhel".
Troad sokiativel
Implijet e vez ivez an droad sokiativel gant ar pandjabeg, an ourdoueg hag ar sindeg
Gwezhall e veze implijet ivez gant an hungareg. Bremañ, avat ec'h implijer an droad instrumentel-komitativel en e lec'h.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1983
E 1983 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder parizian Laurent Fignon.
Diwaller-pal (sport)
Un diwaller-pal (anvioù all: diwaller-palioù, gward-pal , mirer-pal ) pe, ent-berr, un diwaller , zo ur c'hoarier, e meur a sport, hag a ziwall kaoued e skipailh.
Ynys Seiriol
thumb|330px|right|Enez Seiriol, gwelet eus Penmon, en Enez Mon 330px|thumb|right|Enez Seiriol ha beg-douar Penmon, gwelet eus douar-bras Arfon Ynys Seiriol, pe Enez Seiriol e brezhoneg, zo un enezennig, e korn kreisteiz-reter Enez Mon. Etre Ynys Seiriol hag ar beg-douar anvet Trwyn Du, war Enez Mon, ez eus bet savet un tour-tan war ur roc’h.
Anvet eo bet an enezenn diwar sant Seiriol, ur manac’h a veve en hanternoz Kembre er, ha kontañ a reer e oa eno ur peniti savet gant Seiriol e-unan. Chom a ra roudoù eus ur chapel vihan eus an e-kreiz an enez, ha dismantroù eus ur peniti (oratorium) eus an, damheñvel ouzh ar penitioù keltiek kozh a gaver en Iwerzhon, evel e Ceanannas (Kells) pe en inizi Na Scealga (Skellig).
Gwechall e oa anavezet evel Priestholm e saozneg, diwar un anv roet dezhi gant ar Vikinged hag a dalvez "Enez ar veleien". E kembraeg e oa un anv all, Ynys Lannog, pe "Ynys Lannawg" pe c’hoazh "Ynys Glannawg", diwar anv un haroz eus mojennoù Kembre Helig ap Glannog. An istorour kembreat eus ar Grennamzer Giraldus Cambrensis (Gerallt Gymro) a ra anv eus an enez en ul levr e latin anvet Itinerarium Kambriae (1188). Hiziv an deiz n’eus den ebet o vevañ war an enez.
Kalz laboused a gaver war an enezenn, hag en o zouez poc'haned (Fratercula arctica). Abalamour da se e oa bet roet an anv "Puffin Island" d’an enez e saozneg, en. Nebeutoc’h zo anezho bremañ ha gouennoù all evel morvrini, godezi hag ereved a vez o neizhiañ eno ivez.
Balaenopteridae
Balaenopteridae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 c'henad hag 8 spesad morviled bras zo ennañ:
Oranienburg
Oranienburg a zo ur gêr e Land Brandenburg en Alamagn. Kêr-benn distrig Oberhavel eo. 162,37 km² eo gorread Oranienburg. 41 590 annezad a oa enni e miz Kerzu 2009 (stankter : 256 annezad/km²). Wart ribl ar stêr Havel emañ, 35 km ac'hann da Verlin, war-du an norzh.
Balum gris
Ar balum gris (Eschrichtius robustus) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Eschrichtius hag er c'herentiad Eschrichtiidae.
Oranienburg
Melestradur
Rannet eo Oranienburg e 9 distrig :
Istor
Anv orin Oranienburg a oa Bötzow. Krouet e voe en 12 kantved ha meneget evit ar wec kentañ e 1216. Soñjal a reer ez eo Albrecht Iañ Brandenburg a lakaas sevel ur c'hastell e-kichen ribl ar stêr Havel ha tro-dro d'ar c'hastell e oa kenwerzherien hag artizaned.
E 1646 e timezas Friedrich Wilhelm Iañ Brandenburg gant Luise Henriette von Oranien-Nassau. Ar briñsez a lakaas sevel ur c'hastell e mod izelvroat hag anvet e voe Oranienburg. E 1653 e voe kemmet anv Bötzow hag e teuas da vezañ Oranienburg.
En Oranienburg e oa ivez kreizenn raktres nerzh nukleel an Trede Reich hervez an istorour Antony Beevor. Soñjal a reer e voe divizet stagañ gant emgann Berlin gant Stalin a-benn tapout ar greizenn-se Lavaret e vez ivez ez eo abalamour da se e voe bombezennet gant aerlu SUA d'ar 15 a viz Meurzh 1945, evit ma ne vefe ket tapet gant ar Rused just a-walc'h..
Alc'hweder
An alc'hwedered a zo golvaneged eus ar c'herentiad Alaudidae.
Spesadoù
Setu amañ listenn an 98 spesad alc'hwedered, renket diouzh an urzh filogenetek hervez Kendalc'h Etrebroadel an Evnoniezh (IOC), kentel 7.2, 2017.