cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
François Rabelais
Beaj da Italia
E 1540 ez eas da Dorino da-heul Guillaume du Bellay, anezhañ breur ar c'hardinal hag aotrou Langey, a oa bet anvet da c'houarnour Piemonte gant ar roue gall. Er bloaz-se ivez, François ha Junie, besterd Rabelais, a voe divastardet gant ar pab Paol III.
D'an 9 a viz Genver 1543 e varvas Guillaume du Bellay e Saint-Symphorien-en-Laye ha Rabelais a gasas e gorf da Le Mans, ma voe beziet d'ar 5 a viz Meurzh 1543.
Mandjakeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù mandjakouek-papelek eo ar mandjakeg (mandjak) komzet gant tro-dro da 151.250 den e Ginea Bissau (1998).
-15
739 Ab Urbe Condita = -15 kent J.-K
Lohieg
Lohieg (Lohéac e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Brezel-bed kentañ
unan anezhe a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 en Emgann Charleroi e Belgia, unan all a varvas d'an 22 a viz Eost 1914 ivez en Emgann Rossignol e Belgia.
Papeleg
Ur yezh atlantel eus skourr ar Yezhoù mandjakouek-papelek eo ar papeleg (papel) komzet gant tro-dro da 111.550 den (1998) e Ginea Bissau dreist-holl met ivez gant un nebeud tud e Ginea.
Dremomys
Dremomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered.
Armand Tuffin ar Roueri
Charles Armand Tuffin, markiz ar Roueri (13 a viz Ebrel 1751 e Felger - 30 a viz Genver 1793 e Sant-Denwal), a oa ur soudard hag ur brogarour breizhat, unan eus harozed Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet. Emezelet e oa er C'Hontinental Army, lec'h ma oa lesanvet Koronal Armand. E penn ar 1añ rejimant dragoned (lesanvet Lejion Armand) e oa. Kemeret en doa perzh e Seziz Yorktown gant ampartiz. Kamalad bras George Washington e oa bet. Pa tistro e Breizh eo Jeneral-brigadenn, enoret eo gant medalenn Sant-Loeiz ha medalenn Urzh Cincinnati. Difenn a rae Frankizoù Breizh setu penaos e oa enebet ouzh skridoù-emglev Versailles a dage Parlamant Breizh en anv hollc'halloud ar roue. 14 a viz Gouhere 1788 eo lakaet e toull-bac'h ar Bastille.
Ur wech echu ar brezel stadunanat e tistroas da Vreizh, ma tifennas Breujoù Breizh a-enep skridoù-embann Versailles. Toullbac'het e voe er Bastille d'ar 14 a viz Gouhere 1788. E penn an Association bretonne e oa, egin ar Chouanerezh. Hiziv-an-deiz n'eo ket ken anavezet evit Lafayette.
Yaouankiz e Breizh hag e Pariz
Savet er Felger hag e St Ouen-de-la Rouerie e-kichen Entraven (Antrain), Armand de la Rouerie a goll e dad d’an oad a dri bloaz. Da bemzek vloaz e voe kaset da Bariz da vont e-barzh rejimant ar gwardoù gall karget da ziwall ar Roue. Renañ a ra ur vuhez borrodus eno ha n’eo ket tamm ebet eus e zoare. Tagnous eo ha gloazañ a ra ur pênn noblañs all goude un emgann en duel ha eñ kaset d’an harlu da Jeneva e Bro-Suis. Rankout a ra roiñ e zilez eus e rejimant hag aotreet eo da vont d’ar gêr met echu eo gantañ e vicher soudard e Bro-C’hall.
ETA
Euskadi Ta Askatasuna, berraet en E.T.A. (euskareg evit Euskadi Ha Frankiz), zo anv un aozadur dizalc'hour ha marksour-leninour ledvilourel euskarat a oa e bal krouiñ ur Stad dizalc'h ha sokialour en Euskadi, distag eus Stadoù Frañs ha Spagn. Oberiant eo bet etre an 31 a viz Gouere 1959 hag an 2 a viz Mae 2018 (loezadur ofisiel embannet gant e izili).
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Amerika
Degemeret eo er C’hendalc’h amerikan e Filadelfia. D’an 10 a viz mae 1777 eo degemeret en arme amerikan gant ar renk Koronal. Kemer a ra da anv, e zaou anv-bihan Charles Armand, setu perak e oa anveet du-hont dindan an anv Koronal Armand. Unan eus kentañ ofiser a Vro C'hall eo a zo en em lakaet e servij an emsavidi. Kroget eo ar brezel e 1775, ha krouet eo bet ar Stad dieub d'ar 4 a viz Gouere 1776.
ETA
Emdroet en deus an aozadur kuzh-se eus ur strollad stourm ouzh renad Franco d'un aozadur sponterezh, hag anavezet eo evel-se gant Bro-C'hall, Spagn, Unaniezh Europa (betek 2009), Stadoù-Unanet Amerika hag all. Adalek 1968, hervez ar sifroù ofisiel ha kemenadennoù an ETA eo bet lazhet gantañ 829 den, gloazet miliadoù, muturniet kantadoù ha skrapet dekadoù a dud, hep mennegiñ an tunadurioù fontoù a-leizh graet gantañ.
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Amerika
Deuet mat eo gant ar jeneral George Washington a zo e penn arme ar stadoù unanet a fizio ennañ ur c’horf-arme savet gant tud a youl-vat. Kemer a ra perzh e emgann Short Hills, kollet gant an Amerikaned met dont a ra a-benn da saveteiñ ur c’hanol, un arm prizius evit an emsavidi. Gant ar vrud kaer tapet en emgann, e vez fiziet ennañ sevel ul lejion kentañ ha eñ d’an argad en dro dindan urzhioù Washington.
Dont a ra a-benn ar Batrioted da c’hounid e Saratoga e miz Gwengolo 1777, ar pezh a lak ar Roue Loeiz XVI da gemer perzh da vat er brezel etre ar Stadoù unanet hag ar Saozon. D’ar 25 a viz Du 1777 e ya d’an emgann e Gloucester dindan urzhioù La Fayette, breizhat a-berzh mamm, nevez en em gavet er vro.
ETA
Istor an ETA
E 1959 e oa bet krouet ETA dindan renad ar jeneral Franco. Buan eo emdroet eus ur strollad a zifenne doareoù bevañ hengounel ur strollad armet. E 1973 eo drouklazhet Luis Carrero Blanco, penn ar gouarnamant ha niverenn 2 ar renad "frankour", e Madrid.
Tailhoù
Tailhoù a vez graet eus an arc'hant
ETA
Istor an ETA
D'an 22 a viz Meurzh 2006 e voe disklêriet gant an aozadur un harz-an-tan da badout. Embannet e voe gant mouezh ar strollad e oa prest ETA da harpañ "un argerzh demokratel en Euskadi a-benn sevel ur framm labour nevez m'eo anavezet hor gwirioù evel pobl ha m'eo gwarantet an tu da ziorren en un doare digor an holl emdroadurioù politikel a c'hall bezañ evit an amzer da zont."
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Amerika
Chikan a zegouezh d’ar mare-se etre pennoù an arme amerikan hag ar c’horonal Armand. Hemañ a zo aotreet gant Washington da sevel ul lejion nevez a 500 chaseour, lod war varc’h. Dont a reont a-benn d’ober taolioù kaer a-enep ar Saozon met diaesoc’h diaesañ e teu ar brezel evit an emsavidi dre ziouer a arc’hant.
Tailhoù
Piv? penaos? pegement? an traoù-se zo divizet gant pep gouarnamant hag aotreet gant an dilennidi.
ETA
Istor an ETA
D'an 8 a viz Ebrel 2017 e oa bet dizarmet ar strollad drezhañ e-unan.
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Amerika
Divizout a ra La Rouerie distroiñ d’ar Frañs. Dont a ra en dro e miz Eost 178. Gant arc’hant e zomani ha dafar evit marc’hegeien e teu a-benn e teu a-benn da grouiñ kentañ rejimant a varc'hegeien eus arme ar Stadoù-Unanet. Kemer a ra perzh e emgann meur Yorktown. Anveet eo da Jeneral a raok kuitaat ar Stadoù Unanet e 1784.
Tailhoù
Gant an arc'hant-mañ e vez gopret kelennerien, archerien hag all. Gant an arc'hant-mañ e vez ivez savet henchoù ha me oar me... Hiriv an deiz en deus ar stad kalz ezhommoù met ne dalvez ket ar boan goulenn re gant an dud rak ma vez goulennet re ganto ez int techet da guzhat ar pezh a zo bet gounezet ganto. Eus an dra-ze e vez graet kromm Laffer. Bez ez vez an dachenn-mañ un dachenn pouezus e-keñver ar c'hevezerez ha dre vras e-keñver an armerzh.
ETA
Arc'hadurioù
Setu amañ daou arc'hadur pennañ an aozadur :
Armand Tuffin ar Roueri
Distro d'ar vro
Brudet met rivinet, Charles-Armand ar Roueri a zimez gant un amezegez pinvidik, Louise de Saint Brice. Klask a ra bezañ anveet Jeneral e arme Bro C’hall met fas koad a gavo e Pariz.
Tailhoù
E touez an tailhoù pennañ e kaver :
Armand Tuffin ar Roueri
Distro d'ar vro
Pelloc'h e sav bec’h etre Roue Bro-C’hall ha Breujoù Breizh. E 1788 e klask ar Roue krennañ war galloudoù ar Breujoù. Mont a ra un dousennad kannaded eus Breizh, en o zouez ar Roueri, da glemm dirak ar Roue. Lakaet int en toull bac’h er Bastille. Dieubet int d’ar 25 a viz Eost 1788, kasoni gante gant doare ar Roue.
Frankfurt am Main
Frankfurt am Main a zo ur gêr eus Hessen, e kornôg-kreiz Alamagn, war lez ar stêr Main. Pempvet kêr vrasañ Alamagn an hini eo, war-lerc'h Berlin, Hamburg, München ha Köln.
Gevelliñ
Gevellet eo Frankfurt gant ar c'hêrioù-mañ:
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Gall
Harp a gav gant Kont an Artois, breur Loeiz XVI, harluet e Koblañs en Alamagn, a zo o prometiñ dezhañ roiñ en dro ar frankizioù o doa ar Vretoned en a-raok. Sevel a ra Ar Roueri ur gwir arme. Klask a ra laou en e loeroù pennoù an Dispac’h. Aloubiñ a reont e gastell met ne gavont tra. Ar Roueri a ya kuit da skoachañ e Bro Mayen lec’h ez eus krogadoù taer etre ar republikaned hag ar chouanted.
Frankfurt am Main
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Frankfurt am Main
Bruno
Bruno a zo un anv-badez italianek ha gallek, deuet diwar an anv germanek Brun, hag anavezet ivez evel anv-tiegezh en Italia hag e Breizh.
Fanerozoeg
Ar Fanerozoeg zo ar prantad amzer m'eo bet fonnus ennañ ar vuhez hag ar spesadoù loened peurgetket. Kregiñ a ra 545 milion a vloavezhioù zo, d'ar poent ma oa diwanet an anevaled kentañ dezho ur grogenn galet. N'eo ket echu c'hoazh. Dont a ra goude ar Proterozoeg zo ul lodenn eus ar rakkambrian, ur marevezh ledan a grogas gant ganedigezh hor planedenn hag a echu kent ar Fanerozoeg
E anv a dalvez "buhez welus" ha daveiñ a ra da vent bras an organegoù a ziwan adalek an darzhadeg kambrian.
Un tamm diresis eo an harzioù etre ar c'hambrian hag ar rakkambrian. En kantved o lakaed e lec'h ma yeas diwar-wel ar vuhez vetazoeg gentañ met adalek-se e oa bet kavet un niver bras a daksonoù rakkambriat na grogjod d'o studiañ nemet er bloavezhioù 50. Darn vrasañ an doarourien hag ar baleontologourien a gred e teraou ar c'hambrian gant donedigezh war-wel an trilobitoù hag an arc'haeosyatha gentañ, donedigezh war-wel Trichophycus pedum pe hini ur strollad a fosiloù anvet "kregin bihan". An harzioù disheñvel-se na ziforc'hont nemet dre un nebeud milionoù bloavezh.
E tri maread eo disrannet ar fanerozoeg : ar paleozoeg, ar mezozoeg hag ar senozoeg. Er skridoù kozh e live ar ger "fanerozoeg" ar maread a zedenas ar baleontologourien. Nebeutoc'h implijet eo hiziv.
E-pad ar fanerozoeg e-yeas war-wel an anevelad hag ar plantennoù liesek. E-pad ar maread en em furmas an dreistkevandir diwezhañ, ar Pangea.
Frédéric Da Rocha
Frédéric Da Rocha a zo ur c'hoarier mell-droad bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1974 e Cenon (Gironde). C'hoari a ra hiziv an deiz e Football Klub Naoned, kabiten ar skipailh eo. Gellout a ra c'hoari er c'hreiz, en tu dehou kentoc’h, met ivez en difenn. E vreur Bruno a zo c'hoarier mell-droad ivez. Stummet en FKN evel e gamalad kozh Mickaël Landreau emañ Frédéric Da Rocha war ribloù an Erzh abaoe pell dija ha chom a ra tost d'ar c'hlub. Argader e penn-kentañ e red-micherel (adalek 1995), kreizer dehou e vo a-benn ar fin e-barzh skipailh FK Naoned. D'ar post-mañ eo e c'hoari ar gwellañ hag e-touez ar greizerien wellañ e oa e-touez ar re a oa o c'hoari e Ligue 1, e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000. Goude bezañ bet kampion Bro-C'hall e 2001, e nac'has kinnigoù Liverpool, ken tomm e oa e galon ouzh ar c'hlub. E 2004 e tisklêrias, e-pad an nozvezh ma oa bet savetaet ar c'hlub eus an diskenn e Ligue 2 : "Les légendes ne meurent jamais".
Dre ma echue e gevrat e 2006, e sinas Da Rocha ur c'hevrat nevez, daoust ma c'hounezfe nebeutoc'h a arc'hant.
D'ar 25 a viz Mezheven 2007 ec'h astennas Frédéric Da Rocha e gevrat eus 2 vloaz daoust ma oa mat da gluboù Ligue 1 degemer anezhañ.
Armand Tuffin ar Roueri
Dispac'h Gall
Meur a benn bras eus an Association Bretonne a zo tapet gant an dispac’herien. Daouzek a voe kondaonet d’ar marv d’an 18 a viz Even 1793.
Barlinek
Barlinek zo ur gêr e Polonia. En Alamagn, e Brandenburg, e oa gwezhall, hag anvet Berlinchen.
Brissago (Ticino)
Brissago a zo ur gumun eus kanton Ticino e Suis.
Kępno
Kępno, Kempen en alamaneg, a zo ur gêr eus Polonia.
Hilion
Hilion (skrivet Hillion e galleg) a zo ur gumun eus eus kanton Tregaeg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Museumplein
Ar Museumplein zo un dachenn vras, dindan leton, e-kreiz Amsterdam, pevar mirdi bras en he zro.
Adsavidigezh
Adc'hraet e voe an dachenn e 1999 gant Sven-Ingvar Andersson, ur parksavour dant ha svedat. . Eno e vez aozet abadennoù bras a bep seurt.
Hilion
Ardamezioù
En gul, e sourin en argant karget gant teir brizhenn erminig en sabel ouzh red ar sourin
Museumplein
Adsavidigezh
Parkoù-kirri ha stalioù zo dindan zouar. Er goañv e tered an dud da ruzikal war ar poull.
Hilion
Ardamezioù
Diforc'h ardamezioù Roland de Hilion (1278)
Normandi-Uhel
Ur Rannvro c'hall e oa Normandi-Uhel (e galleg Haute-Normandie). Lod eus Normandi e oa gant Normandi-Izel hag an Inizi Angl-ha-Normand.
Kendeuzet e oa gant Normandi-Uhel d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ar rannvro Normandi.
Per ar Bruno
Pêr ar Bruno a oa ur mestr-skol er C'houerc'had e Treger en kantved. Aozañ a reas Buhez ar Pevar Mab Emon e stumm un drajedienn rimet diwar ar romant gallek bet embannet gant an Aotrou a dTressan e 1783, e-barzh ar rummad brudet "Bibliothèque bleue".
Azeri
An azeri, , pe azerbaidjaneg , pe azerieg (azeri : Azərbaycan dili, Азәрбајҹан дили; distagadur (LFE): /azærbajʤan dili/), a zo ur yezh turkek a vez komzet e Kreiz Azia gant tro-dro da 35 milion a dud. An darn vrasañ eus ar gomzerion, ne vevont ket en Azerbaidjan (9.2 milion a gomzerion) e-lec'h m'emañ ar yezh ofisiel, met kentoc'h en Iran. Komzet e vez ivez e Dagestan, Jorjia, norzh Irak ha reter Turkia.
Doare-skrivañ ha distagadur
Betek 1929 e veze implijet al lizherenneg arabek evit skrivañ an azeri, implijet c’hoazh en Iran evit skrivañ azeri ar su. Etre 1929 ha 1938 e veze implijet al lizherenneg latin evit azeri an norzh, disheñvel he stumm diouzh al lizhereenneg latin a-vremañ avat. Etre 1938 ha 1991 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg kirillek. E 1991 e oa bet lakaet da ofisiel adarre al lizherenneg latin adstummet.
Perzhioù hollek
Evel en holl yezhoù turkek:
Hesonerezh vogalennek
Daou doare ez eus evel e turkeg hervez pep lostger resis:
Hesonerezh kensonennel
Kemmañ a c’hell kensonennoù ‘zo ivez, dreist-holl ‘k’ e dibenn ul lostger, hervez ar vogalenn a zeu diouzhtu a-raok en ur silabenn serr (achuet gant ur vogalenn) pe dirak ur vogalenn (silabenn digor), da skouer:
(Notenn: Evit an diforc’h etre vogalennoù sklaer ha teñvel s.o. ar rann 'Hesonerezh vogalennek')
An troadoù
C’hwezh troad ec’h implijer en ouzbekeg:
Al liester
Evel e brezhoneg ec’h implijet an unander da heul un niverenn, da skouer:
Anv-verb
Al lostger –maq/-mǝk (V2) eo merk an anv-verb, da skouer:
Ar raganvioù
Me Mǝn
Te Sǝn
Ni Biz
C'hwi Siz
Int Onlar
Stumm goulennata
Peurliesañ e vez merket gant an tonvouezh nemetken kentoc'h evit gant ar rannig-nac'hañ (enger: –mV4-) evel e turkeg, da skouer:
Amzer-vremañ
(Notenn: Ret eo gwrirekaat ar rann-mañ)
Amzer-dremenet
(Notenn: Disheñvel eo loden eus an dibennoù personel diouzh ar re voas)
An Hengleuz
An Hengleuz a zo ur gumun eus Bro-Sant-Maloù e kanton Lanvalae, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Hanternoz Breizh.
Azeri
Amzer-da-zont
(Notenn: s.o. ar rann Hesonerezh kensonennel evit an diforc'h etre an dibennoù -k/q/y/ǧ)
An Hengleuz
Istor
An Hengleuz a oa e Bro-Sant-Maloù, met stag ouzh Eskopti Dol.
Azeri
Frazennoù talvoudus
Demat Sabahınız xeyir
An Hengleuz
Brezel-bed kentañ
10 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 3,22 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
Azeri
Frazennoù talvoudus
Noz vat Gecǝniz xeyrǝ qalsın
An Hengleuz
Eil Brezel-bed
C'hwec'h den a varvas abalamour d'ar brezel.
Azeri
Frazennoù talvoudus
Mar plij Zǝhmǝt olmasa / Lütfǝn
Kenavo Sağ ol
Ya Bǝli
Mat eo Oldu
Trugarez Tǝşǝkkür edirǝm / Sağ ol
Petra eo hoc'h anv?Sizin adınız nǝdir?
Goulennoù
Piv? Kim?
Petra? Nǝ?
Pelec'h? Hara?
Penaos? Necǝ?
Pegoulz? Nǝ vaxt?
Pegement? Neçǝ? Pe(hini)? Hansı?
Devezhioù ar sizhun
Dilun Bazar ertəsi
Dimeurzh Çǝrşǝnbǝ axşamı
Dimerc'her Çǝrşǝnbǝ
Diriaou Cümǝ axşamı
Digwener Cümǝ
Disadorn Șǝnbǝ
Ar mizioù
Miz Genver Yanvar
Miz Meurzh Mart
Miz Ebrel Aprel
Miz Mae May
Miz Mezheven İyun
Miz Gouere İyul
Mizt Eost Avqust
Miz Gwengolo Sentyabr
Miz Here Oktyabr
Miz Du Noyabr
Avank Eurazia
Avank Eurazia (Castor fiber) a zo ur c'hrigner bras hag a vev en Europa hag en Azia betek Sina.
Azeri
An niveroù
Unan Bir
Daou İki
Tri Üç
Pevar Dörd
Pemp Beş
C'hwec'h Altı
Seizh Yeddi
Eizh Sǝkkiz
Nav Doqquz
Dek On
Unnek On bir
Daouzek On iki
Trizek On üç
Pevarzek On dörd
C'hwezhek On altı
Seitek On yeddi
Magdeburg
Magdeburg zo ur gêr en Alamagn, e Saks-Anhalt. Kêr-benn al Land eo.
Karakalpakeg
Ar c'harakalpak zo ur yezh turkek komzet dreist-holl e Karakalpakstan (Ouzbekistan). Un nebeudig tud a ra gant ar yezh-mañ e Afganistan (nebeutoc'h evit 2 000), Kazac'hstan, Kirgizstan ha Turkmenistan.
Azeri
An niveroù
Tric'hwec'h On sǝkkiz
Naontek On doqquz
Karakalpakeg
Skrivet e veze ar c'harakalpak gant al lizherenneg arabek betek 1928. Etre 1928 ha 1940 e veze implijet al lizherenneg latin, ha hiziv e vez implijet peurliesañ al lizherenneg kirillek, met emeur o tistreiñ d'al lizherenneg latin abaoe ma oa bet disklêret e oa Ouzbekistan ur vro zieub ha distag diouzh an ez-Unaniezh Soviedel.
Azeri
An niveroù
Unan-warn'n-ugent İyirmi bir
Tregont Otuz
Daou-ha-tregont Otuz iki
Daou-ugent Qırx
Hanterkant Əlli
Tri-ugent Altmış
Dek-ha-tri-ugent Yetmiş
Pevar-ugent Sǝksǝn / Hǝştad
Dek-ha-pevar-ugent Doxsan
Kant Yüz
Mil Min
Kentañ Birinci
Eil İkinci
Trede Üçüncu
Pevare Dördüncü
Pempvet Beşinci
C'hwec'hvet Altıncı
Seizhvet Yeddinci
Eizhvet Sǝkkizinci
Naovet Doqquzuncu
Dekvet Onuncu
Disklêriadur gwirioù mab-den
Mellad 1:
بوتون اينسانلار حيثييت و حاقلار باخيميندان دنك (برابر) و اركين (آزاد) دوغولارلار. اوس (عقل) و اويات (ويجدان) ييهﺳﻴﺪيرلر و بير بيرلرينه قارشى قارداشليق روحو ايله داوراماليدرلار.
Rhinocryptidae
Rhinocryptidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Suamerika, termenet e 1926 gant ar skiantour stadunanat Alexander Wetmore (1886-1978).
Touapse
Touapse (rusianeg: Туапсе́; adigeg: Тӏуапсэ), kêr eus Rusia war ribl ar Mor Du, e rannvro Krasnodar.
Rouantelezh Lindsey
Rouantelezh Lindsey pe Linnuis pe Lindiswara a oa ur rouantelezh angl-ha-saozon bihan lec'hiet etre an Humber hag ar Wash. Ar Witham hag an Trent a verke e harzoù war-du ar c'hornôg. Enni e oa ur rannvro c'heuniek e su d'ar stêr Humber, Enez Axholme hec'h anv. Krediñ a reer e oa Lincoln e gêrbenn met anvioù-lec'h a zamveneg en em astennas ar pobladur war-dro Winteringham ha Winterton da gentañ. E anv a dalvez Enez Lincoln ar pezh a vez displeget gant ar fed e oa kelc'hiet gant ar mor ha gant tirioù gleb kenañ. Hervez an Tribal Hidage e talc'he 7.000 hid.
Lec'hiet en ur rannvro digenvez, n'he deus ar rouantelezh hogozik istor skrivet ebet ha n'anavezer ket anv e rouaned dre nestedoù savet e-pad ren ar roue Offa eus Mercia. Predenek eo anv un nebeud anezho ar pezh a zamveneg e oa a-nebeutig an tremen eus ar vrezhoned d'an Angled hag e oa un emglev etre uhelidi an div bobl.
Ma oa galloudus ar rouantelezh d'un ampoent'zo e voe e deroù e istor. Pa zeu war wel e anv evit ar wech gentañ en testennoù miret ganto eo ur stad sujet dija, dindan ar veli, hervez ar marevezh, eus Northumbria pe Mercia. Da get e oa aet pa oa bet deuet an drevadennerien danat.
Bruna
Bruna zo un anv-badez italianek, deuet diwar Bruno, ha roet d'ar merc'hed, en Italia hag e Brazil dreist-holl. Brunella zo un adstumm anezhañ.
Yann VII
Meur a Yann VII zo bet:
Haarlem
Haarlem zo ur gêr en Izelvroioù, war lez ar stêr Spaarne, kêr-benn proviñs Noord-Holland (Holland an Hanternoz), e-kreiz rannvro Zuid-Kennemerland, ha 162 914 a dud enni d'ar 1añ a viz Genver 2022.
Booitshoeke
Booitshoeke en izelvroeg, Bôoitsouke e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Veurne e 1971. left|thumb|220px|Iliz katolik Sint Audomarus
Yann VIII
Meur a Yann VIIIzo bet :
Booitshoeke
Emdroadur ar boblañs
Dave:NIS, www.westhoek.be ha kêr Veurne
Sant-Weganton
Sant-Weganton (e galleg : Saint-Ganton) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Angharad Tomos
Ur skrivagnerez kembraek eo Angharad Tomos, ganet e 1958 e Bangor. Bet eo e penn Cymdeithas yr Iaith e-pad ur pennad.
Emañ o chom e Pen-y-Groes, Gwynedd.
Vittorio Torre
• Diwar-benn ar c'hoarier italian eo ar pennad-mañ ; a-zivout an hini mec'hikan, gwelit Carlos Torre. Vittorio Torre (Torino, Italia, – idem, 16 a viz Genver 1921) a oa ur mestrc'hoarier echedoù piemontat.
E 1895 e voe trec'h e Tournamant Broadel Italia e Torino, dirak Beniamino Vergani Ar roue Umberto a brofas dezhañ un orolaj ofiser graet gant argant fetis kizellet ha kaeraet gant garskeudennoù ouzh porselen. E 1895 ivez e c'hoarias enep gwellañ c'hoarierion Genova.
E 1900 e c'hoarias daou grogad dre lizher enep Francesco Abbadessa eus Palermo : trec'h e voe gant 2 - 0. E miz Du 1909 e voe trec'h war Oldřich Duras e Trieste, met Duras a c'hoarie 20 krogad war un dro. E Trieste adarre e reas pat enep Carl Schlechter : enep 19 den e c'hoarie hennezh.
Barrek war ar c'hudennoù echedoù e oa Vittorio Torre ivez.
Avank
An avanked a zo bronneged krignerien a ya d'ober ar genad Castor. Anavezet int evit o savadurioù war ar stêrioù pe al lennoù.
Vittorio Torre
Ur c'hrogad bet kollet gantañ
Ral a wech e kolle V. Torre, met e tournamant Torino 1895, a-raok ma'z aje ar maout gantañ, e voe faezhet en doare a zo diskouezet amañ dindan ; ur galedenn a zen e oa an eneber, Giovanni Tonetti (1843-1917), kadoriad an Accademia Scacchistica Romana ha kendiazezer an Unione Scacchistica Italiana.
Avank
Spesadoù
2 spesad avanked a zo:
Loened all a vez graet avanked anezho, daoust n'emaint ket er genad Castor, evel an avank-Spagn pe an avank-menez da skouer.
André Chalmel
André Chalmel a oa ur marc'hhouarner breizhat, bet ganet d'an 10 a viz Here 1949 e Sant-Maloù, a redas gant Bernard Hinault, hag a c'hounezas redadeg Bourdel-Pariz e 1979.
Rodelinghem
Rodelinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Helsinki
Kêr-benn Finland eo Helsinki (an anv e finneg, distaget gant an taol-mouezh war ar silabenn gentañ ; Helsingfors e svedeg). E kreisteiz pellañ ar vro emañ, war ribl Pleg-mor Finland. E 2004 e oa 559 177 a annezidi e kêr ; ma konter ouzhpenn annezidi ar c’hêrioù zo tro-dro, evel Espoo, Vantaa ha Kauniainen (tolpet eo an holl gêrioù-se en un "tolpad-penn") e tizher 1,2 milion a dud. Kreizenn ar vuhez politikel, armerzhel, sevenadurel ha skiantel er vro eo Helsinki. Emañ aerborzh pennañ Finland, Helsinki-Vantaa, e-kichen ar gêr-benn.
Savet e oa bet Helsinki e 1550 gant roue Sveden Gustaf I. Betek an e oa ur gêr bihan ha dister. E 1812, goude brezel 1808-1809 pa voe aloubet Finland gant Impalaeriezh Rusia, e teuas Helsinki da vezañ kêr-benn Dugelezh vras Finland, betek 1917 pa voe embannet dizalc’hiezh ar vro.
Ifikles
Ifikles a c'hall bezañ tri den disheñvel e mojennoù kozh Hellaz.
Istor ar moullerezh e Breizh
Kregiñ a reas istor ar moullerezh e Breizh war-dro dibenn ar.
Ifikles
Breur gevell Herakles
Ifikles (Ἰφικλῆς e gresianeg), mab da Alkmene ha da Amfitrion, a oa breur gevell Herakles, ha kompagnun d'an haroz meur e-pad ur pennad amzer, e mojennoù kozh Hellaz. Dimeziñ a eure da gentañ da Aotomedousa, hag ur mab en doe ganti, Iolaos, a yeas da-heul e eontr meur a wech.
Istor ar moullerezh e Breizh
Adalek miz Kerzu 1484 e laboure an ti-moullañ kentañ e Brehant-Loudieg, tost da Roc'han hag e Kez, ha goude-se e 1485 e daou di all, unan e Landreger hag egile e Roazhon, hini Naoned ne voe digoret nemet eizh vloaz diwezhatoc'h e 1493.
Ifikles
Breur gevell Herakles
Dilezel a reas e wreg kentañ evit dimeziñ da eil merc'h Kreon, roue Thebai. Pan eas Herakles en egar avat e lazhas daou eus e vugale.
Gloazet e voe war-lerc'h un emgann enep roue Elea, ha mervel a eure e Feneos en Arkadia.
Enoret e veze bep bloaz gant lidoù graet gant tud Fenea war e vez.
S/2003 J 3
S/2003 J 3 a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredoniourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Emañ e strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion a gilometradoù ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur 150°.
Opera (merdeer)
Opera a zo un heuliad poelladoù digoust liessavennoù programmet e Norvegia. En Opera e kaver meur a boellad a denn da Internet. Perc'hennet eo kod Opera gant Opera Software a zo diazezet en Oslo.
Rijksmuseum Amsterdam
thumb|300px|Rijksmuseum Amsterdam eus an Stadhouderskade thumb|300px|Ar mirdi da noz. thumb|300px| Gwel eus ar mirdi.
Opera (merdeer)
Merdeer Opera eo poellad brudetañ an heuliad. Ne vez ket implijet kalz (2,17 % eus implijerien internet e miz Here 2009).
Rijksmuseum Amsterdam
Rijksmuseum Amsterdam eo mirdi broadel pouezusañ an Izelvroioù. Emañ e-kreiz kêr Amsterdam, er Museumplein. Gouestlet eo d'an arzoù ha d'an istor. Pinvidik eo an dastumad livadurioù eus Marevezh Aour ar vro (oberennoù gant Rembrandt, Johannes Vermeer pe c'hoazh Frans Hals), hag arz Azia. Aozet e voe ar mirdi e Den Haag e 1800 hag ennañ e veze diskouezet dastumadoù stathouderien an Izelvroioù. Diwar urzh ar roue Louis Napoleon, hag eñ breur da Napoleon Bonaparte, e voe kaset ar mirdi da Amsterdam e 1808. Neuze e voe ouzhpennet taolennoù perc'hennet gant kêr Amsterdam.
Opera (merdeer)
Perzhioù pennañ
Digoust eo Opera abaoe an 20 a viz Gwengolo 2005. Gantañ e c'haller digeriñ betek 40 pajennad web war un dro. Gant Opera e vez doujet da reolennoù W3C. Goude meur a arnod e c'haller lavarout ezmañ Opera e-touez ar merdeerioù primañ.
Rijksmuseum Amsterdam
Abaoe 1885 ez eo staliet ar mirdi e Museumplein, e-kichen mirdi van Gogh hag ar Stedelijk Museum. Steuñv ar savadur a zo bet treset gant ar savour izelvroat Pierre Cuypers. Labourioù bras a zo er mirdi abaoe 2005, hag an taolennoù pouezusañ a vez diskouezet memes tra, gant an titl De Meesterwerken (ar pennoberennoù).
Karolingidi
Eil dinastiezh ar roueed frank eo dinastiezh pe rummad-roueed ar Garolingidi. Kentañ rieg ar Garolingidi a voe Pepin ar Berr pa gemeras ar galloud diwar-goust ar roue merovingat diwezhañ e 787. E vab, Karl Veur a greskas e c'halloud dre aloubiñ meur a diriad e Europa ar C'hornôg ken e roas ar Pab e asant ma vefe adsavet impalaeriezh roman ar C'hornôg (aet da get e 476). Kurunennet e voe "Karl Iañ" evel impalaer ar C'hornôg e 800. Goude marv mab Karl Veur, Loeiz an Deol, e voe dispennet an impalaeriezh ha pa veze roet an titl a enor da unan eus ar roueed. Dindan Karl Dev e voe unanet an impalaeriezh, met disrannet e voe e 887 ur wech c'hoazh.
Nieuw-Vlaamse Alliantie
thumb|right|logo ar strollad Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-V A) a zo ur strollad politikel a Flandrez Belgia. Savet e oa bet e 2001 goude un disparti er strollad Volksunie.
Abaoe Mezheven 2009 emañ an N-VA o kemer perzh e gouarnamant Flandrez.
Ur gannadez o deus e Parlamant Europa : Frieda Brepoels.
Programm
Dizalc’h Bro-Flandrez e-barzh framm an Unaniezh Europa eo mennad pennañ an N-VA. En un doare politikel e vez goulennet, ar pezh a vez kadarnaet gant ar programm, a lak sklaer e teu ar peoc’h da gentañ-penn. Au niveau de l'économie, on aspire à une diminution considérable des impôts sur le travail. Atebegezh, doujañs ouzh an natur hag ar gevredigezh eo ar pennsturiennoù diazez.
Treuzoù dilennusted
Kudenn
E Belgia ez eus un treuzoù dilennusted a 5% eus ar mouezhioù e pep pastell-vro, evit krennañ niver ar strolladoù er Parlamant, hag e Flandrez dreist-holl. Renet gant Geert Bourgeois, eo en em ginniget an N-VA e dilennadegoù ar Parlamant Belgia e 2003 evit ar wezh kentañ. Hogen n’eo bet dilennet nemet Geert Bourgeois, e pastell-vro Flandrez-Izel. Abalamour d’an treuzoù dilennusted n’eo bet dilennet den all ebet. A-enep an treuzoù-se emañ ar strollad, dre ma’z eo ur skoilh d’an demokratelezh hervezañ. Pegen uhel an treuzoù eo e vez pismiget dreist-holl. En darn vrasañ ar broioù all en Europa, pe n’eus treuzoù ebet, pe ez eus treuzoù a 3%. Ouzhpenn-se, ar pastelloù-bro e Wallonia a zo nebeutoc’h a annezidi o chom enno, ha nebeutoc’h a gadorioù da c’hounit, hogen evit kaout an hevelep dregantad ez eus ezhomm kaout nebeutoc’h a vouezhioù. Abalamour d’an holl arguzennoù-se e c’houlenn an N-VA e vefe lamet an treuzoù dilennusted. E dilennadegoù rannvro e miz Even 2004 e oa treuzoù dilennusted c’hoazh. Darbet e vije d’ar strollad diankañ ma ne vefe ket tizhet an treuzoù gantañ.
Goude an dilennadegoù e 2003, e tibab an N-VA kevraouiñ gant CD&V evit krouiñ ur gengevredad, evit hepkoriñ an treuzoù a 5%. A-benn ar fin e asant CD&V da vont gant ar strollad broadelour, daoust d’e ginnigoù disrannour, peogwir ez eus bet kollet kalz mouezhioù gantañ, ha betek ar galloud e live Belgia e 1999. Ar gengevredad CD&V N-VA, anvet kengevredad Flandrez, a deu da vezañ furmadur kentañ e Bro-Flandrez, 26% eus ar mouezhioù bet tizhet gantañ e dilennadegoù rannvro 2004. Ar VLD hag ar SP-A o doa graet kengevredadoù ivez, gant Vivant ha Spirit (broadelour ivez). An emglevioù-se etre strolladoù henvoazel ha strolladoù broadelour savet diwar ar Volksunie gozh a lak war-wel an tabut diwar-benn adreizhadur ar stad. Ar strollad broadelour a Flandrez pennañ, ar Vlaams Blok, deuet da vezañ Vlaams Belang, a zo ar strollad nemetañ n’en doa graet kengevredad ebet, met mont war-raok en doa graet e pep dilennadeg betek 2006. Koulskoude e voe echu gant ar gengevredad da heul an divizoù diwar-benn adreizhadur ar stad e miz Here 2008 : paouez a ra e live Belgia ha live ar rannvro da heul ma vefe nac’het gant an N-VA, en he c’hendalc’h e Gent, d’ar 21 a viz Here 2008, kemer perzh er c’hevraouadegoù a-benn da adreizhañ framm ar stad.
Dilennadegoù kêr ha proviñsoù
Izili pennañ
Renerezh
Kannaded e Parlamant Flandrez
Kannaded e Kambr an Dileuridi
Izili ar Sened
Parlamant Europa
Barailh
thumb|right|300px|Div vaouez o tistenn dilhad, gant [[Edgar Degas. An eil o labourat, eben o varailhat gant ar skuizhnez.]] thumb|right|300px|Kaozeadenn, gant [[Oscar Bluhm .]] thumb|right|300px|Kement loen a varailh ha dezhañ divskouarn N'eo ket ken fin hag al louarn.
Gallout a ra dont eus bezañ skuizh, pe eus an diouer a fiñv.
Er gevredigezh
Ur merk a fae e c'hall ar barailhadennoù bezañ, fae war labour ar re all evel a-youl-gaer amañ: http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Kaozeadenn_Implijer%3ANeal&diff=307039&oldid=307034.
Amato
Amato zo un anv-badez italianek, roet d'ar baotred, Amata a vez roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin amatus, karet, da gompren karet gant Doue . Gant se eo kar, dre ar ster, d'an anv David.
Kanton Moñforzh
Kanton Moñforzh  a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Brasaet e oa bet da 15 kumun gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.
Alkathoos
Alkathoos (henc'hresianeg : Ἀλκάθοος) a oa roue Megara e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa da b-Pelops hag Hippodameia. Dimeziñ a reas da Euaic'hme. Daou vab en doe ganti, Isc'hepolis ha Kallipolis, ha meur a verc'h (Ifinoe, Periboia hag Aotomedousa).
Adsevel a reas mogerioù Megara goude ma voent distrujet gant Minos. Lazhañ a reas unan eus e vreudeur, C'hrysippos, hag e vab Kallipolis.
Juan José Ibarretxe
thumb|right|Juan José Ibarretxe Juan José Ibarretxe Markuartu (ganet d'ar 15 a viz Mae 1957) a zo ur politikour eus Euskadi. Unan eus pennoù bras ar Strollad broadelour euskarat (PNV) eo bet, prezidant (lehendakari) Kumuniezh Emren Euskadi e oa bet adalek an 2 a viz Genver 1999 betek ar 7 a viz Mae 2009.
Adeodatus Iañ
Adeodatus I (e latin: Adeodatus), pe Deusdedit, ganet e Roma (Impalaeriezh Bizantion) ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Juan José Ibarretxe
Ganet e oa bet e Llodio e proviñs Álava, hag un diplom Armerzh en doa tapet e skol-veur Euskadi. E 1983 e voe dilennet evel kannad Parlamant Euskadi en Álava, en anv ar PNV, hag adalek ar poent-se e teuas da gaout muioc'h-mui a levezon hag a vrud. Etre 1986 ha 1990 hag etre 1991 ha 1994 e oa bet kadoriad komision an armerzh hag ar budjed er PNV. D'ar 4 a viz Genver 1995 a voe anvet besprezidant gant prezidant Euskadi José Antonio Ardanza. Anvet e voe danvez-prezidant en anv ar PNV d'ar 28 a viz Meurzh 1998 a-benn dilennadegoù ar 25 a viz Here, ha dont a reas da vezañ prezidant d'an 2 a viz Genver 1999. E miz Here 2003 ez embannas ar steuñv Ibarretxe, a oa bet disputet-kenañ, ma vez ijinet ennañ ur Vro Vask da zont, "keneil a-youl-vat" gant Bro-Spagn, ganti he sistem gwir dezhi hag un dileuriañ en Unaniezh Europa. Javier Solana, penn diaraok politikerezh diavaez an UE ha genidik eus Spagn, a lavaras e miz C'hwevrer 2005 ne oa plas ebet evit seurt steuñv e-barzh bonreizh an UE a oa bet kinniget.
Desavet e voe Ibarretxe e spagnoleg nemetken, hogen komz a ra bremañ euskareg ha saozneg flour. Troet eo gant ar marc'h-houarn ha prezidant ur c'hleub marc'h-houarn e Llodio e oa bet. Dimezet eo gant Begoña Arregui, daou vugel o deus.
Lama
Lama zo anv :
Bulskamp
left|thumb|220px|Ar gêriadenn left|thumb|220px|An iliz katolik ‘’Sint-Bertinus’’ Bulskamp a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Veurne e 1971.
Emdroadur ar boblañs
Dave:NIS, www.westhoek.be ha kêr Veurne
Henroma
Henroma a vez graet eus ar marevezh istorel ma tiorroas ar sevenadurezh roman, en Henamzer Europa, adalek he geneliezh, savidigezh, betek he diskar. Komzet e vez ivez eus an Henamzer roman pe eus Roma an Henamzer. Kroget dre genstrollañ un nebeud kêriadennoù en ur bastell-vro vihan e-kreiz Italia eo deuet a-benn tamm-ha-tamm ar vourc'hig uvel da vezañ mestr war ar bed kreizdouarel penn-da-benn e deroù ar marevezh kristen betek dibenn an Henamzer dre sevel un impalaeriezh galloudus-kenañ a renas war an darn-vrasañ eus Europa ar C'hornôg ha lodennoù eus Afrika ha kornôg Azia etre 50 ha 476. Henroma a vez implijet evit daveiñ d'an impalaeriezh a oa Kêr Roma he c'hêr-benn eta.
Dindan levezon ar sevenadur henc'hresian en deus lakaet Roma mennozhioù ha teknikoù d'o barr ken e lavarer eus ar sevenadur gresian-ha-roman eo bet mammenn bennañ diorroadur speredel Europa eus ar Grennamzer betek hiziv. Betek kreiz an eo bet ar studioù gresian-ha-roman diazez deskadurezh ar vegenn en Europa.
''Ne vo kavet amañ nemet un diverrañ eus istor Roma. Displeget eo dre ar munud e pennadoù all klokoc'h. Evit lenn muioc'h, implijit al liammoù hag ar rummadoù.''
Krouidigezh Roma (-753)
Hervez an hengoun hag ar vojenn latin e vije bet diazezet Kêr Roma e -753. Romulus a vije bet savet gantañ kêr Roma e-lec'h m'emañ ar Menez Palatin e-kichenik an Tiber e-tro -753 ma voe bodet strolladoù Latined, Sabined ha, marteze, Etrusked. Prouet eo bet gant an arkeologiezh e oa bet kroget an dud d'ober o annez war an tuchennoù en-dro da Roma e-tro an ha ma yeas an dud war baotaat adal an
Ar rouantelezh (-753 betek -509)
Da-heul Romulus hag e warlerc'hidi vojennel eo ar rouaned etrusk en em stailh er vro. Ganto eo e vo treuzfurmet Roma en ur gwir gêr e-tro -600. Lakaat a rejont sevel ur ramparzh-tro (moger Servius), kempenn ar forom ha sevel a rejont santual ar c'hapitol.
Sellet ivez ouzh ar pennadoù : relijion roman, mitologiezh roman, gouelioù relijiel roman.''
Ar Republik roman (-509 betek -31)
De res publica (lat.) "an dra foran".
Tarkwin ar Balc'h (Tarquinius Superbus) a vez graet eus diwezhañ roue Roma. Tirantus, rog, e voe argaset kuit gant ar Romaned e -509; da-heul e voe krouet ar Republik roman gouarnet gant ar Sened hag ar Vagistrated dilennet gant pobl Roma (d'ar mare-hont e oa an termen populus evit ar bobl armet, da lavaret eo keodedourien Roma (ken ar vrientinien hag ar werin)). E penn-kentañ ar Republik roman e veze tabutoù bras etre ar Batrisianed (brientinien) hag ar Plebs (gwerin). A-benn ar fin e voe savet ensavadurioù a gempoueze galloud ar Batrianed hag a reizhe hini ar goñsuled e -367.
Kregiñ a reas emled Roma dre aloubidigezh Italia Greiz ha preizhadenn kêr Veii e -396. Goude gwast Roma e -390 e krogas ur marevezh hir ma ne voe ket preizhet Roma biken ken gant hec'h enebourien hag a badas betek 410 ha drailh Roma gant Alarik.
Tamm-ha-tamm en em gann Roma gant hec'h enebourien hag e vrasa he ziriad a-nebeudoù. E -300 eo deroet an ingalder politikel da Blebeiz. E -272 eo mestr Roma war Italia a-bezh.
Efedusoc'h-efedusañ anezho, e krog al lejionoù roman da emellout e aferioù Gres, rouantelezh Makedonia hag Azia Vihan. E-pad an eo sujet Gres gant Roma. Degas a raio ul levezon sevenadurel bras-meurbed dezhi. Pinvidik-mor eo begenn ar Romaned diwar o freizhadennoù brezel. E-keit-se e kresk en enkadenn sokial en Italia. Diazezet e oa berzh ar Republik war ur c'hempouez etre an elfennoù anezhi. Dont a raio he diskar da-heul un emled bet trumm betek re. Soñjet e oa bet an ensavadurioù anezhi evit ur geoded. Divarrek int da verañ un impalaeriezh. Adal -133 eo stegnetoc'h an traoù (s.o. ar re Gracchus), tud c'hoantek a stourm evit tapout ar galloud : Marius a-enep da Sulla, Cinna, Pompeius a-enep da Jul Kaezar, Octavius a-enep da Mark Anton.
Evit gouzout hiroc'h diwar-benn framm politikel ar Republik, sellet ouzh Ensavadurioù ar Republik roman.
Evit gouzout hiroc'h diwar-benn red an darvoudoù, sellet ouzh Istor ar Republik roman hag ouzh Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ.
Marevezh ar principat
Kregiñ a ra an impalaeriezh roman goude ganedigezh Jul Kaezar ha donedigezh Octavius Augustus d'ar galloud. E-ser damantiñ d'an urzh senedel, e kreñva Aogust e c'halloud personel. Gras da labour al lejionoù e teu a-benn da vrasaat ar bed roman a-galz. Aozañ a ra an impalaeriezh dre broviñsoù meret a-drugarez da urzh ar varc'heien.
Barr an impalaeriezh a vo tizhet gant e warlec'hidi, impalaerien tiernelezhioù Julio-Klaoda, ar Flavianed hag an Antonined. En, emañ gorread an impalaeriezh en he brasañ. Gant ouzhpenn ur milion a annezidi ez eo Roma kêr vrasañ ar bed kreizdouarel gant ur framm dibar.
Sellet ouzh ar pennad Aozadur kêr Roma evit dizoleiñ an diskoulmoù lakaet e plas evit merañ ar gêr veur-mañ
An impalaeriezh roman diwezhañ
Difenn an impalaeriezh a-enep gwask bepred kreñvoc'h ar C'hermaned a zegasas d'e heul milourekadur an impalaeriezh. Goude tiernelezh Severus e rank an impalaeriezh talañ ouzh un enkadenn bolitikel ha sokial vras en. A-benn e teu impalaerien Illiria da adsevel an traoù en o rez a-benn ar fin e dibenn an. War dreuzoù ar e c'hall an impalaeriezh addispakañ he nerzh goude meur a dreuzfurmadur bras : Rannet eo an impalaeriezh hag ingalet eo ar galloud etre impalaerien (tetrarkiezh, ha goude Aogust eilet gant Kaezared), treuzkaset eo ar gêr-benn da Gergustentin, diharzveliezh, pounneraet eo ar velestradurezh, germanekaet al lu. Ambrouget eo an treuzfurmadurioù-se gant diorroidigezh ar relijion kristen.
Tamm-ha-tamm e vo doujet d'ar gristeniezh gant an impalaeriezh roman ha, goude-se e vo degemeret ganti e-doug ar. Dindan un nebeud remziadoù tud en em framm ar gristeniezh gant harp an impalaeriezh. Un termen a vo lakaet d'ar c'hendoujañs relijiel gant Teodosius I ha Gratian a lakaio dre heg ar relijion gristen da relijion nemeti.
Sellet ouzh pennad an Impalaeriezh roman hag ouzh roll an impalaerien.
Sellet ouzh ar pennad diwar-benn ar proviñsoù roman hag ouzh ar pennadoù gouestlet da bep proviñs
An impalaeriezh roman divodet (goude 395)
Goude bezañ bet adunanet evit ar wech ziwezhañ e 394 gant Teodosius I, eo daouhanteret an impalaeriezh adarre :
Aozadur milourel, politikel, relijiel hag ensavadurioù roman
Gwelet ivez :
Arz
Andon an arz roman zo da glask eus tu ar sevenadur italek met ne grogas da vleuniañ da vat nemet goude bezañ kejet gant an arz gresian a vo drevezet gantañ e-pad pell.
Rideoz houarn
Rideoz houarn (Iron Curtain e saozneg, Eiserner Vorhang en alamaneg) eo an anv roet d'ar vevenn a zispartie Europa e div lodenn e-pad ar Brezel Yen (1946/1947-1991), etre bed ar gomunisted ha bed ar c'hornôg.
Henroma
Arz
Savouriezh
Rideoz houarn
thumb|300px|Europa da vare ar rideoz houarn. Gant Joseph Goebbels e oa deuet an droienn evit ar wezh kentañ, e kelaouenn diabarzh an nazied, Das Reich, d'an 23 C'hwevrer 1945 pa oa un « Eiserner Vorhang » o kouezhañ war ar stadoù dindan al lu Ruz. Gant Winston Churchill e voe brudet dreist-holl, d'ar 5 Meurzh 1946 e prezegenn Fulton.
Henroma
Arz
En he bleuñv emañ ar savouriezh roman e kêr. Degasadennoù a zeu da vare ar savouriezh impalaerel a ouio ledañ dre holl implij ar volz war hantergelc'h hag implij ingal ar mortez (opus caementicium), da gentañ, hag ar brikennoù da c'houde (opus latericium); savet e voe savadurioù hardisoc'h-hardisañ e Roma (Panteon, kolizeum, foromoù impalaerel, kibelldioù, hag all) hag er proviñsoù (Pont ar Gard, Kelc'hva Nîmes, hag all).
Adtapet ha gwellaet eo teknikoù kinklañ ar C'hresianed : Sellet ouzh tipologiezh ar savadurioù er rummad Savouriezh roman
Rideoz houarn
Tu ar Reter d'ar rideoz e oa kavet ar Stadoù a oa liammet pe suj d'an URSS, eus an tu all e oa ar Stadoù a-du gant Stadoù-Unanet Amerika. Savet e oa bet bloc'hadoù gant pep tu o kaout liammoù ekonomikel ha milourel strizh etre an izili:
Henroma
Arz
Sellet ouzh roll ar monumantoù er rummad Roll savadurioù roman
Rideoz houarn
Ar Rideoz houarn gwir a oa savet gant difennoù harzoù etre broioù Europa Kreiz. Al lodenn brudetañ d'ar Rideoz houarn a oa Moger Berlin gant ar Checkpoint Charlie.
Henroma
Arz
Gwelet ivez ar pennad war an Epigrafiezh latin
Lennegezh
Ur gwir dispac'h a voe degaset gant ar Romaned war tachenn al levr. Ganto e voe roet d'a llevrioù o stumm modern anavezet ganeomp dre vrudañ implij ar c'hodex, anezhañ ul strobad folennoù keinet, aesoc'h da implij ha da lenn eget ar follennoù roll boaziet da neuze.
Sellet ouzh ar pennad diwar-benn al lennegezh latin, hag ar rummad:Lennegezh c'hresian ar marevezh roman.
Gwelet ivez
ar pennadoù :
hag ar rummadoù :
Banniel India
Banniel broadel India a voet degemeret d'an 22 a viz Gwengolo 1947 gant ur vodadeg vonreizhañ ad hoc. Ar banniel-mañ eo a vez implijet c'hoazh gant Republik India. Anvet eo Tiranga, ar pezh a dalvez kement ha triliv.
Gant teir bandenn a-led eo savet, safron en nec'h, gwenn e-kreiz, ha gwer en traoñ ; e kreiz ar gwenn ez eus ur rod he 24 skin, Chakra Ashoka hec'h anv.
Karakalpakstan
Karakalpakstan (ouzbekeg: Qoraqalpog'iston Respublikasi pe Қорақалпоғистон Республикаси; Karakalpakeg: Қарақалпақстан Республикасы pe Qaraqalpaqstan Respublikası) a zo ur Republik emren en Ouzbekistan gant he c'hêrbenn e Nukus (Karakalpakeg: Nökis).
Ar boblañs
En holl ez eus 1.200.000 a dud o vevañ e Karakalpakstan. Nebeutoc'h evit an hanter a zo Karakalpaked (400.000) avat, gant kemend-all a ouzbeked hag ivez kazi kemend-all a gazac'hed (300.000).
Yezh ha sevenadur
Kalz tostoc'h eo ar c'harakalpakeg ouzh ar c'hazac'heg hag ouzh an turkeg evit ouzh an ouzbekeg. Evit lod zoken e vije bet "krouet" ar garakalpakidigezh gant ur yezh nevez (ar c'harakalpakeg) gant soviediz a-benn disrannañ ha gwanaat ar Gazac'hed.
Armerzh
Gwechall e veze a-bouez-tre dreist-holl ar pesketañ evit armerzh ar vro. Hiziv avat e vez gounezet ivez kotoñs, riz ha meloñs. Ur greizenn-dredan veur bet savet da vare ar goumunouriezh zo ivez war lez lennoù an Amu Darya.
Jean de La Fontaine
thumb|200px|right|Jean de La Fontaine, poltredet gant [[Hyacinthe Rigaud - 1690]]
Jean de La Fontaine, meneget alies evel Yann ar Feunteun, e brezhoneg, a oa ur skrivagner gallek eus ar, brudet e fablennoù, savet diwar skouer re Aisopos ha Phaedrus. Skrivet en deus ivez kontadennoù ha traoù all a bep seurt.
E vuhez
Ganet e oa d'an 8 a viz Gouere 1621 e Château-Thierry, ha marvet d'an 13 a viz Ebrel 1695 e Pariz).
Skoliata (1641-1658)
Adstagañ a reas gant studi ar gwir, ha daremprediñ barzhed yaouank, en o zouez Pellisson, François Charpentier, Tallemant des Réaux, hag Antoine Rambouillet de La Sablière, a zimezo gant ar vaouez a vo e warezourez.
Brud e Breizh
Brudet eo bet La Fontaine e-touez ar vrezhonegerien, ha Yann ar Feunteun a veze graet anezhañ alies zoken. Meur a zen zo bet o treiñ darn eus e oberennoù :
Bonifas IV
Bonifas IV (e latin: Bonifacius IV), ganet war-dro 550 e Valeria (Impalaeriezh roman ar Reter) ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Seán Mac Diarmada
thumb|Seán Mac Diarmada Seán Mac Diarmada (ganet evel John McDermott hag anavezet ivez e saozneg evel Seán Mac Dermott) a oa ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1883 e kontelezh Leitrim ha tremenet d'an 12 a viz Mae 1916. Kemer a reas perzh en aozadur Emsavadeg Pask hag en darvoudoù da-heul. Kondaonet e voe d'ar marv goude-se.
Ganet eo bet d'an 28 a viz C’hwevrer 1883 e kontelezh Leitrim, e lec’h ma'z eo bet desket gant an Irish Christian Brothers. E 1908 ez eas da Zulenn el lec’h ma'z eas e darempred gant strolladoù stourm enep-saoz (ar Sinn Féin, an Irish Republican Brotherhood ha Conradh na Gaeilge). Dont a reas da vezañ ezel eus kuzul-uhel an IRB ha diwezhatoc’h e sekretour.
E 1910 e teuas da vezañ pennskrivagner ar gazetenn « Irish Freedom », ur gazetenn krouet gantañ, Blumer Hobson ha Denis MacCullough. Dilennet e voe e-giz unan eus pennoù an IRB. Evel se e kejas gant Thomas Clarke, dont a rejont da vezañ tost-kenañ an eil d'egile. Un tammig diwezhatoc’h e voe paket gant ar poliomielit, ha ret vo dezhañ bale gant ur vazh.
thumb|Plakenn en enor da Seán Mac Diarmada ouzh moger ur savadur ma oa bet o labourat
Leponteg
Ur yezh keltiek eus skourr yezhoù keltiek ar c'hevandir eo al leponteg, a veze komzet gwechall e hanternoz Italia etre 700 ha 400 kent JK. Anavezet eo dre un toullad enskrivadurioù kavet en-dro da Lugano, e Suis. Gant un eilstumm eus ar skritur etruskek e rae, evel meur a yezh arall er rannvro.
Tost kenañ d'ar galianeg e oa ha gallout a rafe bezañ bet ur rannyezh anezhañ.
Aet e oa al leponteg da get war-dro ar Vvet kantved, pa oa ar C'halianed oc'h aloubiñ traonienn ar Po.
Seán Mac Diarmada
E 1913, Mac Diarmada a labouras da genstagañ kevredigezh an Irish Volunteers ouzh an IRB. E 1915 e voe harzet gant ar Saozon abalamour d’ur brezegenn en doa graet a-enep ar Rouantelezh-Unanet. Dieubet e voe e miz Gwengolo ha kemer a reas perzh e-barzh aozadur emsav 1916.
E-pad Emsavadeg Pask, abalamour ma oa ampechet, e chomas Mac Diarmada dreist-holl e-barzh an Ti-Post gant pennoù an emgann. Pa voe trec'h ar Saozon e c'hellas chom kuzhet e-touez ar brizonidi, met ur soudard saoz en kavas. Kondaonet e voe d'ar marv ha lazhet d'an 12 a viz Mae 1916. Lee Wilson, an hini a anavezas Seán Mac Diarmada e-touez an emsaverien bac'het, a voe lazhet diwezhatoc'h war urzhioù Michael Collins.