cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Priedelezh
Redioù ar briedelezh
Betek kreiz an XXvet kantved dreist-holl en Europa, hag e broioù zo c'hoazh, e talveze ar briedelezh da gaout darempredoù reizhel hervez lezenn. Rak en doare-se e tlefe pep hini kaout ur vuhez reizhel hervez reolennoù ar gevredigezh. E gwirionez ez eus bet a-viskoazh ur vuhez reizhel all, kuzh alies, e-kichen an hini a oa hervez lezenn, gant an heñvelrevidi pe an dud a gave o c'hont e tier arbennik anvet fouzhlec'hioù.
Gant freuz ar reolennoù kevredigezhel kozh ez eo deuet war wel an disheñvelderioù e buhezioù reizhel an dud.
Koulskoude e chom en o sav an div reolenn a zo diazez ar briedelezh, div reolenn n'int ket bet doujet atav, met a zo bet diazez ar gevredigezh, gant doareoù un tamm disheñvel a-wechoù, en istor an darn vrasañ eus ar sevenadurioù, evel ma weler koulz er Bibl evel en oberennoù Homeros.
Diwezh ar briedelezh
Echuiñ a ra ar briedelezh
Da viken en iliz katolik
Evit kaout an dizober eus e wragez e kave aes ar roue saoz Herri VIII kondaoniñ anezho d'ar marv, dre abeg pe abeg.
Koulskoude ez eus bet c'hoarvezet terriñ dimezioù pa ne oa ket bet gwir briedelezh a-hervez, pe pa ne oa ket bet kaset an dimeziñ da benn, da lavarout eo pa ne oa ket embaret an daou bried.
Kement-se a c'hoarvezas gant ar roue gall Loeiz XII pa fellas dezhañ addimeziñ gant an intañvez Anna Vreizh, daoust ma oa-eñ dimezet, ha bev e wreg, hag eñ bet embaret ganti dirak testoù tost da vat da noz e eured. Aotreet e voe gant ar pab Alesant VI da zimeziñ memes tra, met kerik e koustas an aotre-se.
Pa vez difennet terriñ an dimeziñ, pe dizimeziñ e vez difennet dimeziñ d'un den dimezet dija, goude ma vije dizimezet. Pa felle d'ar roue saoz Edward VIII dimeziñ d'ur vaouez dizimezet e voe nac'het ar gwir-se outañ, ma rankas dilezel e gador a roue.
Ȥ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ȥ, ȥ implijet gwechall evit skrivañ an uhel alamaneg evit ober an diforc'h gant ar z boutin. N'eo ket gwall sur avat pehini a oa distagadur resis al lizherenn-mañ.
Implijet e vez ivez al lizherenn vihan gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh treuzskrivadennoù fonologel pe fonetikel.
Brean-korz
Ar brean-korz a zo ur spesad golvaneged, Emberiza schoeniclus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Fringilla Schœniclus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged, dreist-holl da goulz ar gouennañ.
Rouantelezh Han
Ur rouantelezh eus marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour a oa ar Rouantelezh Han (韓國, Hánguó). Arabat e gemmeskañ gant Korea ar C'hreisteiz he deus an hevelep anv e mandarineg.
E-kreiz Sina e oa ar rouantelezh (er Shanxi hag en Henan hiziv), er mervent da Luoyang, kêr-benn Zhou ar Reter. Renet e oa gant un tiegezh a lignez roueel. Lod eus e izili a oa bet ministred e Jin ha tam-ha-tamm o doa gounezet galloud diwar-goust an tiegezh Jin. A-benn ar fin e tispennjont rouantelezh Jin e teir Stad nevez: Han, Wei ha Zhao gant skoazell daou diegezh ministred all. An hini vihanañ eus an teir e oa Han.
Bihan e oa hag en ur rannvro meneziek ha paour e oa. Sparlañ a rae ivez an hent da Qin da dremen e plaenenn hanternoz Sina. Daoust ma klaskas Han adreizhañ e c'houarnamant (da vare ar c'hañseller ha "Lezennelour" Shen Buhai a wellaas ar velestradurezh hag a greñvaas e arme peurgetket) ne voe ket a-walc'h d'en em zifenn hag e voe ar c'hentañ eus ar seizh rouantelezh vrezelour da vezañ aloubet gant Qin e 230 a-raok J.-K. .
Aloubadeg Prefetiezh Shangdang gant rouantelezh Qin e 260 a-raok J.-K. a voe heuliet gant Emgann Changping, an emgann gwadekañ en holl brantad ar rouantelezhioù brezelour, ma vije bet lazhet betek 400 000 soudard.
Gwelet ivez
frame|right|Siel rouantelezh Han], ([[220 Kt JZ)]]
Kanton Monkontour
Kumunioù
Kanton Monkontour a yae 8 kumun d'ober anezhañ :
Gambia
<HR noShade>
Gambia (The Gambia; anv ofisiel : Republik islamek ar Gambia, the Islamic Republic of The Gambia) a zo ur vro e Kornôg Afrika. Ar vro vihanañ er c'hevandir afrikan eo hag enklozet eo e-barzh Senegal nemet war-du ar c'hornôg m'he deus un aod vihan war ar Meurvor Atlantel. Ar stêr Gambia a red en he c'hreiz. Dizalc'h e oa deuet ar vro da vezañ d'an 18 a viz C'hwevrer 1965. Banjul eo ar gêr-benn met Serrekunda eo ar gêr vrasañ.
Melestradur
Rannet eo Gambia e pemp rann hag ur geoded - Banjul.
Rannoù melestradurel all a zo e Gambia : an LGA (Local Government Areas - Tiriadoù gouarnerezh lec'hel) :
Langoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo al langoeg (lango) komzet gant tro-dro da 977.680 den (1991) den en Ouganda.
1589
Diwar-benn bloavezh 1589 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1589
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1589
Nafarroa (disheñvelout)
Nafarroa (en euskareg) pe Navarra (e brezhoneg) zo un anv roet:
Graet e vez dave outi alies en istor Bro-C'hall abalamour ma oa rouantelezh Herri IV a legadas anezhi d'e ziskennidi.
Linus Torvalds
Linus Benedict Torvalds, ganet an 28 a viz Kerzu 1969 e Helsinki e Finland, a zo ur stlennegour finlandat. Anavezet eo evit bezañ krouet e 1991 kraoñell Linux, hag a roio goude ar reizhiad korvoiñ GNU/Linux. Kenderc'hel a ra hiriv an deiz gant diorroadur hennezh.
Labworeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo al labworeg (labwor).
Linus Torvalds
Buhezskrid
Ganet eo Linus Torvalds e Helsinki, kêr-benn Finland, mab d'ar gazetennourien Anna ha Nils Torvalds, ha mab-bihan d'ar barzh Ole Torvalds. Svedegerien eo e dud (Finlandssvensk), yezherien a ya d'ober 5.5% eus annezidi Finland. Bet eo Torvalds e Skol-Veur Helsinki etre 1988 ha 1996, ha taêt gantañ ur vestroniezh war ar stlenneg er NODES research group. Paouezet e oa gant e studioù goude ur bloavezh pa oa aet d'an arme, ha tapet gantañ galoñsoù betek bezañ eil-letanant. Jediñ a rae durc'hadurioù ha treug an tennoù. E 1990, adkemere en deus e studioù er skol-veur, ha dizoloet en deus UNIX evit ar wech kentañ, en e stumm DEC MicroVAX o lakaat da dreiñ ULTRIX.
E dedenn evit an urzhiataerioù en deus kroget gant ar Commodore VIC-20. Goude ar VIC-20, prenet en deus ar Sinclair QL, lec'h m'en deus cheñchet e reizhad korvoiñ. Programmet en deus ur yezh asambliñ hag un editour testenn evit ar QL, hag ivez un nebeud c'hoarioù. Anavezet eo evit bezañ skrivet ur gopienn eus Pac-Man, anvet Cool Man. D'an 2 a viz Genver 1991 en doa prenet un IBM-PC gant un Intel 80386 ha chomet e oa ur mizvezh o c'hoari Prince of Persia a-raok resev e skouerenn eus MINIX ar pezh en deus lakaet anezhañ da labourat war Linux.
Linus Torvalds a zo dimezet gant Tove Torvalds. Kejet o deus evit ar wech kentañ e diskar-amzer 1993. Torvalds a oa o kinnig e poelladennoù evit urzhiataerioù labourva ha laâret en deus d'ar studierien da gas dezhañ un e-mail evit un test, ha Tove en deus kaset dezhañ un e-mail o c'houlenn un emgav. Tove ha Linus a zo bet dimezet diwezhatoc'h hag o deus bet teir merc'h, Patricia, Daniela, ha Celeste.
1216
Diwar-benn bloavezh 1216 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Linus Torvalds
Buhezskrid
Goude un dro e Transmeta e fin 1996, asantet en deus ur plas en embregerezh e Kalifornia, lec'h m'en deus labouret eus miz C'hwevrer 1997 betek miz Even 2003. Goude ez eo aet en Open Source Development Labs, a zo goude aet gant ar Free Standards Group evit dont da vezañ Linux Foundation. E miz Even 2004, Torvalds hag e familh a zo aet e Portland, Oregon, evit bezañ tostoc'h eus karterioù OSDL.
1216
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1216
Linus Torvalds
Buhezskrid
E vaskotenn personel a zo ur mank (evn) anvet Tux, hag a zo bet kalet gant kumuniezh Linux evel moskotenn ofisiel kraoñel Linux. Lar a ra ez eo an open-source an doare nemetañ da grouiñ poelladoù vat, lâret en deus ivez e implij an ostilhoù gwellañ evit labourat, memes ma 'z eus enno poelladoù perc'henn.
1216
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1216
Linus Torvalds
Buhezskrid
Er c'hontrol eus pep brasañ pennoù-bras an Open Source, Linus Torvalds a chom kuzh hag a nac'h alies reiñ evezhiadennoù war ar reizhadoù korvoiñ all evel Windows. Padal reaktiñ a ra gant nerzh pa vez lavaret traoù diwar-benn Linux.
Lavaret en deus Linus e 2009 e oa deuet da vezañ Linux divent ha spouronus ha ne oa ket mui ar c'hraonell skañv ha efedus en doa raktreset p'en deus kroget da diorren ar reizhad. Kement-se a zo komprenus dre m'eo ur reizhad open-source hag e c'hell pep hini cheñch ar c'hod orin. Ouzhpenn da-se ez eo Linux gouest da dreiñ war an holl urzhiaterioù ha zoken pellgomzerioù hezoug galloudus, ar pezh a gemer plas.
Frazennoù brudet
Posupl eo e vefe e spered Linus e talvezfe free kentoc'h dieub pe frank, dre ma dalv free e saozneg an daou c'her.
Central Intelligence Agency
thumb|130px|Logo ar CIA Ar Central Intelligence Agency a oa bet krouet e 1947. Unan eus an ajañsoù ditouriñ brudetañ eus SUA eo. Kefridiet eo da gas an ditouriñ hag ar spiañ e diavaez vro.
Brean kilheri
Ar brean kilheri a zo un evn amprevanetaer ha greundebrer, Emberiza calandra (pe Miliaria calandra) an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa hag Azia ar C'hreiz.
Zemeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar zemeg (zeme, kachcha, mezama, sangrima, arung, empui pe jeme) komzet gant tro-dro da 27.000 den (1994) e Manipour, Assam ha Nagaland en India.
Div rannyezh a zo:
Halina Szymańska
Halina Szymańska zo anv meur a vaouez polonat:
Kazeg-koad
Ar gazeg-koad, pe ebeul-koad, pe speg gwer, a zo un evn eus kerentiad ar speged.
Picus viridis an anv skiantel anezhañ ez eo brudet e zoare da daboulinat ouzh ar gwez gant e bigos.
Boued
Sot eo ar gazeg-koad gant ar vioù merien.
Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Brizhkredennoù
E Breizh-Izel, kan ar gazeg-koad a zo ur seblant glav d'an dud.
Lojbaneg
Ur yezh kalvezadel krouet da vezañ reizhpoellek penn-da-benn hag hep forc'hellegezh eo al lojbaneg. Diazezet eo war al logbaneg, ar yezh reizhpoellek orin krouet gant James Cooke Brown.
KGB
KGB (КГБ), berradenn eus ar ger rusianek Комит́ет Госуд́арственной Безоп́асности (Komitet gosoudarstvennoy bezopasnosti) a dalvez Komite evit Surentez ar Stad.
Anv ar framm pennañ en URSS kefridiet eus ar spiañ e oa.
Urocyon
Ar genad Urocyon a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou pe dri spesad lern amerikan.
Stiogan
Ar stiogan, pe sifoc'hell, pe stivell, (Loligo vulgaris) a zo ur blotvil mor hag a vev er meurvor Atlantel hag e mor an Hanternoz.
Urocyon
Renkañ a reer ennañ ur spesad all aet da get : Urocyon progressus.
Lanriware
Lanriware a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Lec'hanvadur
kantved : Lanriuuole kantved : Lanriuuoroe War-dro 1330 : Lanrivoare 1427 : Lanrivaray 1516 : Lanriguazre 1779 : Lanriouaré
Morhouad-kerregi
Ar morhouad-kerregi zo un evn palvezek, Clangula hyemalis an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Clangula.
Lwoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo al lwoeg (teso, iteso pe ateso) komzet gant tro-dro da 3.185.000 a dud (1994) e Kenya.
Adoleg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an adoleg (adhola) komzet gant tro-dro da 247.577 den (1986) en Ouganda.
Lwoeg
Gwelet ivez
Luo peoples लुओ भाषा Lengua Luo Luo
Rannvro Banská Bystrica
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Banská Bystrica thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Banská Bystrica thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Banská Bystrica e Slovakia Rannvro Banská Bystrica (slovakeg : Banskobystrický kraj) a zo unan eus eizh rannvro velestradurel Slovakia. Banská Bystrica eo ar gêr-benn. Er rannvro ez eus 513 kumun, 24 anezho a zo kêrioù, ma kaver 56% eus annezidi ar rannvro. 9 454,8 km² eo gorread ar rannnvro. D'an 31 a viz Kerzu 2008 e oa 653 697 annezad enni (stankter : 69 annezad/km²).
Distrigoù
Rannet eo Rannvro Banská Bystrica e 13 distrig :
Aloureg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an aloureg (alur) komzet gant tro-dro da 500.000 den (1991) den e Republik Demokratel Kongo ha gant 420.000 den all (1993) en Ouganda.
Jafrez III (kont Anjev)
Mab e oa da Jafrez II Ferréol, kont Gâtinais, ha da Ermengarde Anjev.
E vreur Foulk IV (1043 - 1109), a voe kont Anjev war e lerc'h.
Listenn an Impalaered santel roman
Setu ul listenn eus rouaned Francia Orientalis pe Germania, hag impalaered an Impalaeriezh Santel Roman, adalek 840 betek 1806.
Mziemeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar mziemeg (mzieme) komzet gant tro-dro da 29 000 den (1997) e mervent Nagaland en India.
Velocifero
Velocifero eo pevare pladenn glok ar strollad Ladytron, hag an hini gentañ bet embannet gant an ti-embann anvet Nettwerk. Dont a reas er-maez ar bladenn e stumm pellgargañ war iTunes d'an 19 a viz Mae 2008. Dont a reas er-maez ar bladenn CD d'an 2 a viz Even 2008 er Rouantelezh-Unanet, hag en deiz war-lerc'h e broioù all. Video ar ganaouenn Ghosts a zeuas er-maez ez-ofisiel war YouTube d'ar 17 a viz Mae 2008. Div ganaouenn, anvet "Black Cat" ha "Kletva" a zo kanet e bulgareg. Ar bladenn he deus tizhet renk 75 an hit-parade breizhveuriat, ha renk 131 an hini amerikan.
Rannvro Bratislava
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Bratislava thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Bratislava thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Bratislava e Slovakia Rannvro Bratislava (slovakeg : Bratislavský kraj) a zo unan eus eizh rannvro velestradurel Slovakia. Bratislava eo ar gêr-benn. 2052,6 km² eo gorread ar rannvro : hini vihanañ Slovakia eo. E kornôg ar vro emañ. 73 kumun a zo enni, 7 anezho a zo kêrioù. D'an 31 a viz Kerzu 2008 e oa 616 578 annezad enni (stankter : 300 annezad/km²).
Distrigoù
Rannet eo Rannvro Bratislava en eizh distrig:
Hawaii
Hawaii (Hawai‘i, en hawaieg) eo an 50vet ha diwezhañ Stad deuet da vezañ ezel eus unaniezh Stadoù-Unanet Amerika d'an 21 a viz Eost, 1959. Hawaii eo ur stad nemeti eus ar Stadoù-Unanet a ya inizi hepken d'he ober. E-kreiz ar Meurvor Habask emañ an "Aloha State", evel e vez lavaret. Anavezet eo bet Hawaii evit he menezioù-tan hag he surferien.
Douaroniezh
Un enezeg eo, en hanternoz ar Meurvor Habask, 3 700 km eus an douar-bras. E-pad an (etre 1778 ha 1898) e veze graet Inizi Sandwich eus an enezeg ivez.
Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha
Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwengamp eo. Krouet e oa bet e 1992. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Leñv Arvor Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Al Leñv Kumuniezh.
Edo he sez e Lannolon. He frezidant diwezhañ eo Philippe Le Goux, maer Plian.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Lannolon-Plouha a yae pemzek kumun d'ober anezhi :
Adelaid Savoia
Adelaid Savoia zo anv meur a briñsez: hag ivez
Marameg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù zemek eo ar marameg (maram) komzet gant tro-dro da 15 000 den (1993) en Assam hag e norzh Manipour en India.
399
1152 Ab Urbe Condita = 399 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Koumameg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar c'houmameg (kumam) komzet gant tro-dro da 112.629 den (1991) en Ouganda.
Halina
Halina zo un anv-badez polonek ha slavek.
Pennadoù kar
Halina
1590
Diwar-benn bloavezh 1590 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Olympique lyonnais
An Olympique lyonnais, pe OL, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1950, goude unanidigezh al Lyon olympique universitaire hag an FC Lyon. C'hoari a ra ar c'hlub ar bloaz-mañ e Ligue 1. Renet eo an OL gant Jean-Michel Aulas abaoe Even 1987 ha gourdonet gant Alain Perrin abaoe an 30 a viz Mae 2007.
Gant c'hwec'h titl Kampion Frañs war-renk etre 2002 ha 2008, eo an OL ar c'hlub nemetañ bet gounezet gantañ (e touez ar pamp kampionad brasañ e Europa: Spagn, Italia, Bro-Saoz, Alamagn ha Frañs) kement a wech ur c'hampionad. N'eus nemet Rosenborg BK (Norvegia) 13 wech hag ar Celtic FC (Skos) 9 wech hag o deus graet gwelloc'h.
C'hoarierin brudet
{| Bloavezhioù 50:
Bloavezhioù 60:
Bloavezhioù 70:
Bloavezhioù 80:
Bloavezhioù 90:
Bloavezhioù 2000:
Ploeneg
Ploeneg a zo ur gumun eus Kerne-Izel e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh. Graet e vez Ploenegerien eus an dud a zo o chom enni.
An anv
Plouhinec eo an anv ofisiel gallek. Ur gumun all e departamant ar Mor-Bihan a zo anvet Plouhinec ivez e galleg, met Pleheneg e brezhoneg. Lavaret ez eus e oa savet an anv diwar hini sant Winog, met faltazius e vije hervez lod. Dont a rafe kentoc'h eus ploe hag ethin (lann e henvrezhoneg hag e kembraeg), hag an dibenn -eg (evel en anv Banaleg).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa. Mervel a reas e-pad an Eil Brezel Bed d'an 19 a viz Kerzu 1942 pa gouezhas e garr-nij Harrow (marilhet K7011) er mor,.
Eured
An eured (pe eureud) zo ur fest a vez graet en-dro da zimeziñ daou bried, a zo vont da vevañ er stad a briedelezh.
Disheñvel eo an euredoù hervez ar broioù, ar pobloù, ar relijionoù, ha renk an dud er gevredigezh. E broioù zo e c'hoarvez an dimeziñ hervez lezenn a-raok deiz an eured, pa vez sinet ur baperenn hervez lezenn gant an daou bried nevez.
E Breizh, hervez ar c'hiz en Europa ar c'hornôg, e vez sinet ar baperenn ofisiel en ti-kêr da zeiz an eured, ha daou dest a vez o sinañ ivez.
Ar paotr-nevez a vez graet eus ar paotr o timeziñ, ar plac'h-nevez eus danvez e wreg. An dud-nevez a vez graet eus an daou bried.
Div lodenn a vez en eured eta : an dimeziñ, al lid a vez graet gant ur beleg er c'hevredigezhioù pe meteier relijiel, gant un den diveleg a-raok, pe war-lerc'h al lid relijiel, pe en e lec'h ; ar pred eured (anvet friko e Kerne-Izel) hag an diduamantoù a ya da-heul.
Eurediñ e brezhoneg
Gallout a ra ar re a c'houlenn, ma'c'h anavezont ur c'huzulier-kêr hag a zo brezhoneger a-walc'h, bezañ dimezet e brezhoneg, da lavarout eo klevout ur gaoz ofisiel e brezhoneg. An traoù ofisiel avat, ar paperioù, ne vezont nemet e galleg. Gallout a reer eureudiñ e brezhoneg en iliz ivez, ma kaver ur beleg hag a oar brezhoneg.
Euredoù a bep seurt
Pa veze un intañv pe un intañvez oc'h addimeziñ e veze graet cholori gwechall. E broioù zo e vez dimezet paotred etreze pe plac'hed etreze
Koiraoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar c'hoiraoeg (k(h)oirao, kolya, mayangkhang, thang(g)al, ngari pe tukaimi) komzet gant tro-dro da 20.000 den (1992) e norzh Manipour en India.
Matilda Bro-C'hall
Matilda, pe Mathilde de France, pe Mahaut de France, ganet e 943 ha marvet d'ar 27 a viz Genver 992 a oa merc'h d'ar roue gall Loeiz IV ha d'e bried Gerberga Saks;
Koiraoeg
Skrivet e vez pe gant al lizherenneg latin pe gant ar skritur banglaek.
Matilda Bro-C'hall
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 964 da g-Konrad Bourgogn, ha pevar bugel o doe:
Mahatma Gandhi
Bet eo Mohandas Karamchand Gandhi (hindeg: मोहनदास करमचन्द गांधी; goudjarateg: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી; 2 Here 1869 – 30 Genver 1948) pennlusker speredel ha politikel India. E penn ar stourm evit dizalc'hiezh India diouzh Impalaeriezh Breizh-Veur eo bet, harpet gant milionoù a Indiz. A-hed e vuhez en deus distaolet kement stumm feulster pe sponterezh zo. Savet eo bet gantañ an termen a satyagraha, evit deskrivañ prederouriezh an anfeulster kaset war-raok gantañ. Levezon en deus bet ar satyagraha abaoe war luskadoù emsavel anfeuls en e vro hag er bed a-bezh.
Charlez IX (Bro-C'hall)
Charlez IX , a oa  Charlez-Maksimilian  e anv badez klok , bet ganet d'ar 27 a viz Even 1550 e kastell Saint-Germain-en-Laye, ha marvet d'an 30 a viz Mae 1574 e kastell Vincennes, zo bet Roue Bro-C'hall eus 1560 betek 1574.
Mahatma Gandhi
Deuet eo da vezañ un ikonenn vroadel e 1918 p'en deus kemeret penn ar stourm evit an dizalc'hiezh ha Kendalc'h Broadel India. Lesanvet eo bet, gant azaouez bras, Mahatma da lavaret eo Ene Meur gant milionoù a Indiz. Daoust ma ne blije ket nemeur dezhañ ar merkoù a enorioù e vez graet c'hoazh gant Mahatma Gandhi, ar pezh a dalvez an eneeg, den a ene, pa gomzer diwar e benn hiziv er bed a-bezh. Ouzhpenn ma seller outañ evel pennrener brasañ an Istor e vez graet "Tad ar Vroad" pe Bapu (hindi evit Tad) anezhañ en India. Un devezh gouel broadel eo Gandhi Jayanti an 2 a viz Genver, deiz e zeiz-ha-bloaz.
Charlez IX (Bro-C'hall)
E vuhez
Trede mab ar roue gall Herri II (1547-1559) hag ar rouanez Caterina de' Medici e oa, hag ar pempvet eus o 10 bugel. Pevare roue al lignez Valois-Angoulême e tierniezh ar Gapesianed e oa.
Mahatma Gandhi
Gant doareoù anfeuls ha dre an disuj sivil eo deuet a-benn Gandhi da gaout dizalc'hiezh ar vro digant Breizh-Veur. Un awen eo bet e skouer evit pobloù trevadennet all hag, a-benn ar fin, eo bet diskaret Impalaeriezh Breizh-Veur. Pennaenn Gandhi ar satyagraha (eus ar gerioù sañskritek satya evit gwirionez ha agraha evit striv), bet troet alies gant "hent ar wirionez" pe "klask ar wirionez" zo bet awenet ganti emsaverien evit ar frankiz all evel Martin Luther King, Jr., an Dalai Lama, Lech Wałęsa, Stephen Biko, Aung San Suu Kyi, ha Nelson Mandela. Koulskoude n'o deus ket an holl bennoù-se dalc'het-mort da bennaenn strizh Gandhi an anfeulster hag an anersaviñ.
Alies en deus bet Gandhi disklêriet e oa eeun-kenañ e bennaennoù hag e save o mammenn da gredennoù Hindou hengounel : gwirionez (satya) hag anfeulster (ahimsa). "N'em eus ket netra nevez da gelenn d'ar bed. Gwirionez hag anfeulster zo ken kozh har ar menezioù" emezañ.
Yaouankiz
Ganet eo bet Mohandas Karamchand Gandhi (anvet mahatma, "an eneeg; den a ene") en un tiegezh Modh Hindou e Porbandar e Gujarat en India e 1869. Mab e oa da Karamchand Gandhi, anezhañ diwan (melestrour meur) Porbandar, ha da bPutlibai, pevare gwreg Karamchand, hag ezel eus sektenn Vaishnava. Desavet eo bet gant ur vamm Vaishnava devot hag en aergelc'h jahinek ar Gujarat. A-vihanik e tesk Gandhi dogma an doujañs d'ar boudañ bev, ar vejetarianiezh, ar yun evit en em c'hlanaat hag ar c'hendoujañs etre feizidi kredennoù ha sektennoù disheñvel. Ganet e oa bet e kasta ar vaishyaed (kasta an dud a aferioù).
E miz Mae 1882, hag eñ 13 vloaz, eo euredet Gandhi gant Kasturba Makharji, a oad gantañ, dre un dimeziñ rakdivizet gant e gerent. Pevar mab a vo : Harilal Gandhi, ganet e 1888; Manilal Gandhi, ganet e 1892; Ramdas Gandhi, ganet e 1897; ha Devdas Gandhi, ganet e 1900.
En e yaouankiz eo bet Gandhi ur studier dister e Porbandar ha, diwezhatoc'h, e Rajkot. Tenn eo bet dezhañ bezañ degemeret en arnodenn mont e-barzh Skol-veur Mumbai e 1887. Mont a ra da skolaj Samaldas e Bhavnagar. Ne chomo ket pell eno avat rak fellout a ra d'e familh ez afe da alvokad. Maleürus e oa e Samaldas hag e lammas war an digarez evit mont da studiañ da Vreizh-Veur gwelet gantañ evel "ur vro prederourien ha barzhed, kreizik-kreiz ar sevenadurezh."
Da 19 vloaz emañ e Skol-veur Londrez evit mont da alvokad. E Londrez, kêr-benn an Impalaeriezh, e talc'h da zoujañ d'ar bromesa graet d'e vamm kent kuitaat India da chom hep debriñ kig nag alkool, hervez erbedadennoù ar manac'h jahinour Becharji. Daoust ma klask reizhañ e emzalc'h diouzh ar boazioù saoz n'eo ket e stomak evit en em ober ouzh kig dañvad ha kaol ar berc'hennez. Kaset e vo ganti war-du unan eus an nebeud pretioù vejetarian saoz a oa e Londrez d'ar mare-hont. N'eo ket trawalc'h dezhañ sujañ d'ar bromesa graet d'e vamm. Kregiñ a ra da lenn war an divoud ha dont a ra da vezañ ur vejetarian a-youl. Lakaat a ra e anv e kevredigezh ar vejetarianed, dilennet eo er c'huzul-merañ ha sevel a ra ur skourr lec'hel. Diwezhatoc'h e lavaro e vo bet talvoudus dezhañ an tamm skiant bet prenet eno evit aozañ frammoù ha ren luskadoù. E-mesk ar vejetarianed a ra anaoudegezh ganto ez eus izili eus ar gevredigezh teozofel bet krouet e 1875 gant H.P. Blavatsky evit kas war-raok ar genvreuriezh hollvedel. Mennet e oa an Deozofourien da studiañ ar voudaegezh hag al lennegezh Hindou brahmanek. Broudañ a reont Gandhi da lenn ar Bhagavad Gita. Daoust dezhañ bezañ chomet diseblant a-walc'h ouzh ar relijion betek neuze, e krog Gandhi da lenn studiadennoù hindou pe diwar-benn an hindouegezh, ar relijion kristen, ar voudaegezh ha relijionoù all.
Distreiñ a ra da India goude bezañ bet degemeret e-touez ar vreutaerien. En em staliañ a ra evel alvokad e Mumbai hep ober nemeur a verzh. D'ar mare-hont e oa breutaerien diouzh an druilh en India ha ne oa ket ur mailh eus Gandhi el lezioù-barn. Goulenn a ra bezañ lakaet da gelenner hanter-amzer e skol eil derez Mumbai met ne zeu ket a-benn. A-benn ar fin e tistro da Rajkot evit bevañ-bevaik dre sevel danvez skridoù klemm evit pratikoù met rediet eo da serriñ e stal goude brochañ gant ur c'hargiad saoz. En e vuhezskrid e teskriv an tabut-se evel ur seurt striv c'hwitet a-berzh ul lobby bennak a-benn noazout ouzh e vreur henañ. War-se, e 1893, e ra e soñj asantiñ kemer ur post evit bloaz gant un embregerezh indiat e Natal, Suafrika.
Luskad ar gwirioù sivil e Suafrika (1893–1914)
D'ar c'houlz-se eus e vuhez ez eus eus Gandhi un den habask, lentik, diseblant e-keñver ar politikerezh. Lennet en deus ar gazetenn evit ar wech kentañ da 18 vloaz ha krennañ a ra evel ur barr-delioù bep tro m'en devez da gemer ar gaoz el lez-varn. Suafrika a cheñcho anezhañ krenn pa ranko talañ ouzh emzalc'h mac'hom ha mezhus Breizhveuriz e-keñver Indiz er vro-se. Un deiz ma oa el lez e kêr Durban e c'houlenn ur barner outañ tennañ e dulban, ar pezh a nac'h ober. Skarzhet eo er-maez eus al lez. Ur wech all eo bet stlapet-mik er-maez eus un tren e Pietermaritzburg evit bezañ nac'het kuitaat ar c'hentañ klas evit mont d'ar c'hombod trede klas miret evit an dud a liv pa oa bet gwerzhet ur bilhed tren kentañ klas dezhañ.
Diwezhatoc'h, graet e soñj gantañ beajiñ gant ar rederig e vo kannet gant ur bleiner evit bezañ nac'het mont war ar stleugoù a-benn leuskel e blas d'ur beajour europat. Mezhekaet ha gwallgaset e vo a-hed e veaj ha nac'het e vo outañ mont tre e meur a leti abalamour d'e ouenn. Treuzfurmet e vo buhez Ganhi gant an darvoudoù-se evel m'en diskouez anat al levrioù bet skrivet diwar e benn pelloc'h. Nerzh a zastumo ennañ e-unan evit e stourm un nebeud devezhioù diwezhatoc'h pa stagas gant ur veaj da Bretoria. Gant ar skiant-prenañ tapet gantañ e krog da sellet pishoc'h ouzh ar poanioù gouzañvet gant e bobl e Suafrika er c'houlz m'emañ e Pretoria.
Goude bezañ bet test drezañ e-unan, ha diwar e goust, eus ar ouennelouriezh hag eus an droukziforc'hioù e-keñver e bobl e krog Gandhi da adlakaat e kaoz statud Indiz hag e blas dezhañ e-unan er gevredigezh. E-pad emsavadeg ar Zouloued ez eus aozet gantañ unan eus ar c'hreizennoù louzaouiñ nemeto savet evit ober war-dro ar re zu bet gloazet pa nac'h ar vezeien wenn prederiañ anezho.
Echu e gevrat gantañ emañ Gandhi ouzh en em brientiñ evit distreiñ da India. E-ser kimiadiñ avat, en un abadenn en enor dezhañ e Durban, e tichañs dezhañ teuler ur sell war ar gazetenn, hag eñ deskiñ emeur o tanzen ul lezenn e Bodadeg Lezennel Natal a-benn nac'hañ ar gwir da votiñ ouzh Indiz. Goude komz gant e ostizien e oa lakaet da gompren n'emañ ket ganto ar skiant evit enebiñ ouzh an danvez lezenn hag e oa aspedet da chom pelloc'h ha da skoazellañ anezho. Chom a ra ha kinnig a ra meur a glemm da vodad lezenn Natal ha da c'houarnamant Breizh-Veur a-benn enebiñ ouzh ar raktres. Ne zeu ket a-benn da zizarbenn al lezenn met dont a ra a-benn da sachañ an evezh war ar gaou graet ouzh Indiz e Suafrika. Kendrec'het eo gant harperien da chom e Durban ha da stourm a-enep d'ar stad truezus a vez kinniget da Indiz. Krouiñ a ra Kendalc'h Indiz Natal e 1894 ha mont a ra da sekretour ar strollad.
Frammañ a ra e aozadur kumuniezh Indiz Suafrika en un nerzh politikel liesdoare a gas klemmoù ha disklêriadurioù a-vil-vern d'ar gouarnamant ha da bed ar c'hazetennoù en ur lakaat anatoc'h-anatañ ar gaou graet ouzh e bobl gant Breizhveuriz e Suafrika. E 1896 e tistro da India evit ur frapadig a-benn degas e wreg hag e vugale en-dro da vevañ gantañ e Suafrika.
War e zistro, e Genver 1897, ez eo taget gant un engroeziad tud wenn a glask krougañ anezhañ. Kregiñ a ra ar pennaennoù a lakaio e luskadoù da vezañ brudet diwezhatoc'h da zont war wel neuze ha nac'hañ a ra Gandhi sevel klemm pe goulenn digoll ouzh den. Embann a ra ez eo unan eus e bennaennoù chom hep goulenn tra ebet d'ul lez-varn evit un droug personel bet graet dezhañ e-unan.
Pa darzh Brezel Suafrika e tifenn Gandhi ar soñj ma rank Indiz harpañ ar striv brezel evit gellout goulenn bezañ keodedourien leun en eskemm. Lakaat a ra en e sav ur bagad ambulañsourien a-youl vat a ya 300 Indiad hag 800 labourer kevratet d'e ober. Eñ e-unan a ra da gravazher e-kerzh emgann Spion Kop. Medalennet e vo evit se. Pa serr ar brezel avat, ne'z a ket war-raok doare Indiz er vro, kentoc'h e kendalc'h da vont war washaat.
E 1906 ez eus embannet ul lezenn nevez gant gouarnamant Transvaal ma rank holl Indiz an drevadenn bezañ marilhet. Da-geñver ar vanifestadeg diniver dalc'het e Johannesburg e miz Gwengolo ec'h embann Gandhi evit ar wech kentañ e brogram satyagraha (gouestl d'ar wirionez), pe stourm difeuls. Broudañ a ra neuze e genvroidi da stourm a-enep d'al lezenn nevez ha da c'houzañv kastiz evit en ober kentoc'h eget stourm a-enep dre ar feulster. Degemeret eo e strategiezh a gas da seiz vloaz stourm ma vo skourjezet pe bac'het miliadoù a Indiz (en o zouez Gandhi e-unan, meur a wech). Lazhet ez eus tud evit bezañ nac'het bezañ marilhet pe evit bezañ devet o c'hartenn varilh pe bezañ stourmet gant doareoù difeuls a-enep d'ar marilhañ mod pe vod. Berzh a-walc'h a ra gouarnamant Suafrika en e strivoù a-enep d'an emsav indiat met dislavaret eo e zoareoù kriz ha didruez e-keñver manifesterien peoc'hus gant an dud dre vras. A-benn ar fin e rank ar jeneral suafrikan Jan Christian Smuts kevraouiñ gant Gandhi.
[Da vezañ kendalc'het]
Charlez IX (Bro-C'hall)
E vuhez
Sevel a reas war an tron da zek vloaz, war-lerc'h e vreur henañ Frañsez II, aet d'an anaon goude nebeutoc'h evit ur bloavezh ren. E vamm avat eo an hini a renas ar stad, da c'hortoz ken e vije en oad d'ober, hag enebiñ a reas ouzh ar Brotestanded.
War-lerc'h sinet ar peoc'h e Saint-Germain e 1570 e tremenas ar galloud etre daouarn ar protestant Coligny. Neuze e c'hourc'hemennas ar roue lazhadeg Gouel Bertele e 1572.
Dimeziñ ha bugale
E 1570 e timezas d'ar briñsez aostrian Elesbed Aostria (1554-1592). Ur verc'h o doe e 1572, Marie-Élisabeth (1572-1578), hogen mab ebet. Pan eas kuit he mamm intañvez da Aostria, e 1576, e chomas ar verc'hig e Pariz, ha mervel a reas daou vloaz goude. Ur mab en doe ar roue e 1573 avat, hogen gant e serc'h Marie Touchet, Charles de Valois-Auvergne, dug Angoulême.
Bollywood
300px|thumb|Dañs ha kan e-pad ur film doare Bollywood
Bollywood (e hindeg: बॉलीवूड) eo anv industriezh ar sinema indian diazezet e Mumbai (Bombay), hag a brodu filmoù en hindeg hag en ourdoueg. Filmoù evit tizhout ar brasañ niver a dud eo a vez savet eno. Ar filmoù produet eno a vez skignet en Aljeria, Tunizia, Maroko, Dubai, Pakistan pe broioù all c'hoazh en Azia pe en Afrika.
Ar filmoù
Abaoe ar bloavezhioù 1920 ez eo Mumbai al lec’h er bed ma reer ar muiañ a filmoù (ouzhpenn 400 film bep bloaz, bremañ) ha bez’ ez eo ivez kreizenn vrasañ an ezporzhiañ filmoù er bed. E studioioù Mumbai e saver filmoù a laka milionoù a Indianed da hunvreal, filmoù a glask plijout d’ar muiañ niver e-touez ar re a oar hindi, ar yezh a vez komzet ar muiañ en India.
El lod brasañ eus ar filmoù e kinniger pennadoù kan ha dañs, met n'eo ket an aktourien a gan : dreveziñ a reont ar c'han, ha goude-se e veez lakaet kanerien a-vicher da ganañ tonioù ar filmoù. Er filmoù-se e vez bepred istorioù karantez romantel ha leun a elevez. Aktourezed zo a laka o c'hroc'hen da vezañ sklaeroc'h, rak un arouez a c'hlanded eo. Filmoù Bollywood a gaver enno hêrezh sevenadur India mesket gant levezonoù broioù ar C’hornôg. Alies e pad ar filmoù teir eur, ha muoic’h a-wechoù, gant e-leizh a arvestoù enno kanaouennoù ha dañsoù, a zeu bep an amzer da droc’hañ an istor. Kontañ a reont un drajedienn pe ur gomedienn, heuliet gant sonerezh mesket ennañ ar binvioù kozh evel ar sitar hag ar stokellegoù arnevez.
Hiziv an deiz ez eo brudet filmoù Bollywood er bed a-bezh, ha studioioù bras a vez krouet, evel Yash Raj Films. Peurliesañ e vezont arc'hantaet gant tud prevez, met aktourien a zo kroget ivez da sevel o zi-produiñ filmoù, evel Shahrukh Khan, Juhi Chawla pe c'hoazh Ashutosh Gowariker. E 2001 e ao bet tapet holl skouerennoù ar film anvet Chori Chori Chupke Chupke gant poliserien Central Bureau of Investigation, p'o doas merzet e oa bet arc'hantaet ar film gant strailh Mumbai.
Al lod brasañ eus ar filmoù produet en India a zo marc'hadmatoc'h evit ar re produet er Stadoù-Unanet. Da skouer Devdas, ennañ aktourien vrudet evel Aishwarya Rai, Shahrukh Khan, Madhuri Dixit. Ar film kerañ bet produet en India eo, ha koustet eo war-dro 8 milion a euroioù, padal e c'hall filmoù amerikan zo koustañ ouzhpenn 150 milion a euroioù.
Filmoù Bollywood bet brudet er bloavezhioù tremenet
Om Shanti Om gant Farah Khan
Vivah
Fanaa
Rang De Basanti gant Rakeysh Omprakash Mehra Black
Bunty Aur Babli gant Shaad Ali Sahgal Veer-Zaara Kal Ho Naa Ho Devdas gant Sanjay Leela Bhansali Lagaan gant Ashutosh Gowariker
Kabhi Khushi Kabhie Gham gant Karan Johar
2008 : Jaane Tu...Ya Jaane Na ~ Singh is King ~ Race ~ Jannat ~ Jodha Akbar
2007 : Partner ~ Guru ~ Jab We Met
2006 : Krrish ~ Dhoom 2 ~ Omkara ~ Lage Raho Munna Bhai ~ Umrao Jaan ~ Don ~ Kabhi Alvida Naa Kehna
2005 : No Entry ~ Page 3 ~ Paheli ~ Parineeta ~ Sarkar ~ Mangal Pandey
2004 : Dhoom ~ Hum Tum ~ Main Hoon Na ~ Swades
2003 : Koi... mil gaya ~ Munna Bhai M.B.B.S.
2001 : Asoka ~ Dil Chahta Hai
2000 : Kaho Naa... Pyaar Hai ~ Mohabbatein ~ Mission Kashmir
1999 : Hum Dil De Chuke Sanam ~ Taal
1998 : Kuch Kuch Hota Hai
1996 : Raja Hindustani
1995 : Dilwale Dulhania Le Jayenge ~ Rangeela
Kanerien (playback)
Sripathi Panditharadhyula Balasubrahmanyam ~ Asha Bhosle ~ Geeta Dutt ~ Hemant Kumar ~ Kishore Kumar ~ Lata Mangeshkar ~ Mukesh ~ Udit Narayan ~ Sonu Nigam ~ Mohammed Rafi ~ Kumar Sanu ~ Sukhwinder Singh ~ Alka Yagnik ~ Yesudas ~ Shreya Gosal ~ Alisha Chinoy ~ Sunidhi Chauhan ~ Kavita Krishnamurty ~ Himesh Reshamiya~ Shaan~ Alisha Chinoy
Korollerien
Prabhu Deva ~ Farah Khan ~ Saroj Khan
Leo Weisgerber
(Johannes) Leo Weisgerber (25 a viz C'hevrer, 1899, Metz - 8 a viz Eost, 1985, Bonn) a zo ur yezhoniour alaman ganet e Loren, un arbennigour war yezhoniezh ar yezhoù keltiek. Implijet eo bet en aozadurioù ar Stad Nazi evel sonderführer, ofiser ispisialour, e Roazhon eus 1940 da 1944.
E vuhez
E dad a oa rener skol Sant-Visant e Metz e-lec'h ma krogas gant ar studi hag a veze graet en alamaneg en ur gêr a oa neuze en Impalaeriezh alaman. Mervel a reas e vamm pa oa pemp bloaz hag e dad pa oa pevarzek vloaz. Mont a reas da lise Metz. E 1917 ez eas da vrezeliñ da Flandrez evel soudard. Goude ar Brezel-bed kentañ ne c'hellas ket distreiñ d'e gêr c'henidik a oa deuet da vezañ gall. Mont a reas da skol-veur Bonn d'ober e studioù. Sevel a reas e dezenn doktorelezh diwar-benn ar skridoù kembraek a gont istor an haroz Peredur.
Kelenner eo bet e Skol-Veur Rostock (1927-1938). Da neuze en doe bec'h gant ar pennadurezhioù nazi pa voe divizet ganto serriñ eno ur skol gatolik a oa e vugale enni. Gras a gavas o vont kuit eus Rostock da skol-veur Marburg (1938-1942). Goude-se ez eo en-dro da hini Bonn (1942-1946), da hini Tübingen (1946-1952) ha da hini München (1952-1967). War e leve ez eas e 1967. Goude trec'h an Nazied en Europa ez eas da Sonderfürher (penn arbennigour), ur grad e framm an NSDAP hag e voe karget eus renerezh Radio-Rennes e 1942, da lavaret eo evezhiañ ur melestradur a oa ar Wehrmacht o paeañ e c'hopridi evel pep aozadur mediaoù er broioù aloubet gantañ. Kredet e vez gant lod en deus pouezet evit ma vefe savet an emglev war doare-skrivañ ar brezhoneg e 1941. E penn ar bloaz 1944 e tistroas Leo Weisgerber da Skol-Veur Marburg hag eno e tegemeras Roparz Hemon e miz Here pa oa ar skrivagner o klask achap diouzh al luoù kevredet.
Hollc'hermanegezh hag hollgeltiegouriezh
E 1936 e oe diazezet Kevredigezh alaman ar studioù keltiek (Deutsche Gesellschaft fur Keltische Studien) gant un nebeud politikourien (Werner Best ha Gerhard Von Tevenar) ha gant un nebeud arbennigourien evel Weisgerber. Enkorfet e oe ar gevredigezh e-barzh an Ahnenerbe, kevredigezh enklaskoù ha studioù renet gant Heinrich Himmler hag ar Waffen-SS. Eno e veze maget teoriennoù diboell ha dibennachoù war ar ouenn alaman hag hini o c'hendirvi kelt, p'o defe bet blev melen d'o fennoù bras er penn-kentañ an Istor.
Radio-Roazhon dindan e renerezh
Ur skingomz dindan ar Stad e oa Radio-Roazhon, ur skourr da Radio-Pariz, staliet e vurevioù e-barzh Palez ar C'henwerzh e solieradurioù-nec'h an Ti-Post kreiz. Pa oa an Nazied o ren goude aloubadenn Bro-C'hall e 1940 e lakajont an arigrap war kement media a oa : kelaouennoù, skingomzioù, amsezioù kelaouiñ, tiez-embann hag all. Gant un aozadur kreiz, anvet ar Propaganda Abteilung e veze kontrollet ha paeet ar c'hopridi. Dre gontoù al lu alaman e tremene an arc'hant. Anvet e voe Leo Weisgerber gant Werner Best evel rener politikel ar skingomz e Roazhon e Gwengolo 1940 hag e klaskas lakaat sevel abadennoù brezhonek evel m'en doa erbedet en e levr Das Bretonentum... (Ar vreizhadelezh... 1940) ha ne oa ket anezho e Breizh betek-hen. Eñ a zivizas goulenn digant Roparz Hemon bezañ atebek war an abadennoù-se hag ez eas da Vrest d'e gaout e miz Meurzh 1941. Dilezel a reas Roparz Hemon e labour kelenner lise e dibenn ar bloavezh-skol hag e teuas da vezañ sekretour an abadennoù brezhonek. Da gentañ e chomas gopret gant an Deskadurezh-Stad ken na voe nac'het hen ober ganti. Gant pouez Leo Weisgerber e voe diskoulmet an dra pa voe prestet Roparz Hemon d'an "aotrouniezh aloubiñ", dezhi da baeañ e c'hopr. Roparz Hemon a lavaras evit en em zifenn e 1945 e oa bet resisaet gant Weisgerber e vije da sevel abadennoù brezhonek, hep live politikel ha prezegennoù, diwar-benn ar sevenadur brezhon, istor ha douaroniezh Breizh enno. Hervez Reun Kreston e-unan, Leo Weisgerber, diwar c'houlenn Roparz Hemon ha Frañsez Debeauvais, a vefe deuet a-benn da sachañ eus an toull-bac'h an arzour harzet gant ar Gestapo e miz C'hwevrer 1941.
Leo Weis****, laer pe salver ar brezhoneg en ur romant savet gant Roparz Hemon?
E barzh Diamantoù Keroulaz, ur romant-polis savet war-dro 1959 gant Roparz Hemon ez eus anv eus ul Leo Weismann a glask skrapat un dro-c'houzoug gant diamantoù hag a ya da labourat er-maez eus Breizh dindan un anv faos a zo Lenoir. Ne c'hell ket bezañ diabeg ma ra Roparz Hemon gant hanter anv-familh un den en deus darempredet stank 3 bloavezh-pad. Ha memestra evit ar c'hoari-gerioù : wei(s) = gwenn ha Lenoir= Du. Petra a glask lavaret Roparz Hemon? Ha du eo deuet da vezañ an den a oa gwenn a-raok? Pe ne oa ket ken du ha ma veze soñjet? Tomaz Jacquet en deus klasket diskouez eo ar brezhoneg gwir pennabeg ha sujed kuzh ar romant hag e vefe an diamantoù arouez ur yezh re viret ha goude-se lakaet da vezañ frouezhusoc'h evel m'o deus klasket tud Walarn ober.
Yezhoù louoek
Un isskourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù louoek.
Jakez Perrot
Jakez Perrot (27 a viz Du 1804 - 13 a viz Genver 1877) a oa ur beleg eus Bro-Leon hag en deus skrivet meur a dra e brezhoneg.
Ganet e voe e Sant-Pabu e 1804 hag anvet da gure e Rekourañs e 1829, bloavezh e velegiezh. E 1837 e voe anvet da berson Plougonvelen, e 1849 da berson Porspoder hag e 1855 da berson Taole. Eno e varvas e 1877.
Degemeret e oa bet Jakez Perrot da varzh gant Kervarker a oa e penn  Breuriez Breiz , ha dezhañ an anv barzh Barzh Taole. Skridoù relijiel hag un nebeud barzhonegoù a skrivas Jakez Perrot. Brudet eo dreist-holl dre m'en deus adembannet Buhez ar Sent an aotrou Marigo, kempennet gantañ. Embannadur kentañ Buhez ar Sent kempennet gant J. Perrot a voe graet e 1846 ha meur a adembannadur a voe war-lerc'h. El levr-se e kaver "buhez meur a sant a Vreizh pere n'edont ket el levrioù Buhez ar Sent moullet a-raok", evel Goulven, Gouenoù pe Jaoua.
Son
Ar ger son zo ur ger a gaver e meur a yezh gant distagadurioù ha sterioù disheñvel.
E brezhoneg
Ar ger son ( distaget ) a zo meur a ster dezhañ. Gallout a ra bezañ:
E spagnoleg
Ar ger son ( distaget [ˈson]) a vez lavaret eus meur a zoare seniñ a orin afrikan-karib e meur a vro en-dro d'ar Mor Karib.
E saozneg
Ar ger saoznek son ( distaget [sʌn]) a dalv kement ha mab, a gaver e meur a anv-tiegezh saoznek pe svedek: Anderson, Henderson, Jackson, Jameson, Johnson, Paterson, Williamson , ...
Haaretz
thumb|200px| Haaretz : stumm hebraek ha stumm saoznek
Haaretz (hebraeg :הארץ, a dalvez "ar vro") a zo unan eus teir c'hazetenn vroadel Israel. Krouet eo bet e Jeruzalem e 1919. Perc'hennet eo gant ar familh 3. Etre 1939 ha 1990 e voe diazezet pennmennozhioù ar gazetenn gant Gershom Schocken. En e blas e teuas Hanoch Marmari ha Yoël Esteron. War o lerc'h e teuas David Landau ha Tami Litani e 2004. Hiziv an deiz ez eo Amos Schocken hag a zo perc'henn anezhi. Trede kazetenn vroadel ar vro eo, goude Maariv ha Yedioth Ahronoth : brasoc'h eo levezon Haaretz evit an niver a skouerennoù gwerzhet. Ur gelaouenn eus an tu kleiz eo, klasel he stumm, damheñvel ouzh Le Monde pe c'hoazh International Herald Tribune. E-barzh Haaretz e kaver ivez pennadoù hag a sav a-du gant ar fet ez afe kuit ar yuzevien diouzh an tiriadoù aloubet, ha re all hag a sav a-du gant ar Balestiniz. A-fet relijion ez eo ur gelaouenn kentoc'h a-enep, hag enni e vez lakaet ar c'hudennoù relijiel da gudennoù ar gevredigezh.
An embregerezh
Tro 75 000 skouerenn a vez moulet e-pad ar sizhun, ha tro 95 000 da Wener. Ur stumm saoznek a vez gwerzhet asambles gant International Herald Tribune. Evel forzh pe gelaouenn all e kaver stagadennoù enno pennadoù diwar-benn al lennegezh, an armerzh, pe ar sportoù. Evel holl gazetennoù Israel e kaver enni ur stagadenn embannet bep Gwener, hag anvet Mossaf Haaretz. Un ti-moulañ a zo perc'hennet ivez gant an embregerezh. En holl ez eo perc'henn war 15 kazetenn zisheñvel, en holl e talvez an embregerezh war-dro 100 milion dollar, met dleoù a zo.
1026
Diwar-benn bloavezh 1026 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Timbroù Faridkot
left|120px|thumb|Timbr Faridkot – 1886-1895
1026
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1026
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1026
Timbroù Faridkot
Ur Stad indian er Panjab e oa Faridkot, lec’hiet e hanternoz stad Nabha.
Etre 1879 ha 1886 eo bet ur “Stad-priñselezh” emren, gwarezet gant ar Rouantelezh Unanet. Daou rummad timbroù zo bet embannet e 1879 hag e 1880 evit kas lizhiri er vro hepken. Ar mouladur zo fall awalc’h avat hag an darn vrasañ eus timbroù an eil rummad n’int ket bet implijet zoken.
Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet) ha Stadoù bihan Faridkot, Chamba, Gwalior, Jhind, Nabha ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz.
E 1886 e laka Faridkot e gwerzh 11 timbr soulgarget FARIDKOT STATE ha timbroù-servij FARIDKOT STATE SERVICE, warne poltred ar Rouanez Viktoria.
Timbroù gant ar soulgarg fazius “ARIDKOT” a gaver ivez.
Un termen a roer d’an emglev-se d’an 31 a viz Meurzh 1901. Timbroù Impalaeriezh saoz an India a vo implijet neuze, ha timbroù Republik India adalek 1947.
Yezhoù dinkek-nouerek
Teir yezh ez eus en isskourr-mañ:
Republik Soviedel Ukraina
Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa Republik Sokialour Soviedel Ukraina (ukraineg: Українська Радянська Соціалістична Республіка).
Adal 1934 e oa bet Kyiv kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezetoc'h d'ar mare-se diouzh stumm rusek hec'h anv Kiev, dilerc'hiet eus C'harkiv, ar gêr-benn gent adal 1918.
Krouet e oa bet d'ar 25 a viz Kerzu 1917 evel ur Republik Soviedel Sokialour.
Unan eus peder Republik kentañ an Unaniezh Soviedel e 1922 e oa RSS Bielorusia gant RSS Bielorusia, ar RSKS Treuzkaokazek ha RSKS Rusia.
Dont a reas Krimea da vezañ ul lodenn eus RSS Ukraina e 1954 goude ma oa bet dilamet diouzh RSKS Rusia.
D'ar 24 a viz Eost 1991 en em zisrannas diouzh an Unaniezh Soviedel ha dont a reas da vezañ ur Stad dishual gant an anv Republika Ukraina.
Aozadur tiriad Island
Rannvroioù
Gwelout : Rannvroioù Island right|thumb|200px|Rannvroioù Island Rannet eo Island en 8 rannvro, a dalvez dreist-holl da sevel stadegoù.
Kontelezhioù
Gwelout : Kontelezhioù Island right|thumb|200px|Kontelezhioù Island Rannet eo Island e 23 c'hontelezh, diazezet war an istor. Hiziv an deiz ez eo rannet e 26 rannvro velestradurel ma reer war-dro ar polis (nemet e Reykjavík), an dastum tailhoù hag all.
Kumunioù
Gwelout : Kumunioù Island right|thumb|200px|Kumunioù Island Rannet eo Island e 79 kumun, ma reer war-dro ar skolioù, an treuzdougen hag all.
Pastelloù-bro Island
Gwelout : Pastelloù-bro Island right|thumb|200px|Pastelloù-bro Island Abaoe 2003 ez eo rannet Island 6 pastell-vro.
Landsfjórðungur
Gwelout : Landsfjórðungur right|thumb|200px|Landsfjórðungar, kartenn eus 1761 Ez-istorel e vez rannet Island e 4 landsfjórðungur.
Frañsez II (Bro-C'hall)
Frañsez II, roue Bro-C'hall, a oa ganet e Fontainebleau, d'an 19 a viz Genver 1544 - ha marvet en Orleañs, d'ar 5 a viz Kerzu 1560. Ren a reas etre 1559 ha 1560. Mab henañ Herri II, roue Bro-C'hall ha Caterina de' Medici e oa.
100px|left|thumb|Ardamez an daofin Frañsez
Gwilherm Iañ Provañs
Gwilherm Iañ (war-dro 950 - 993), a voe kont Provañs (968 - 993). Mab e oa da Boson II, kont Arle, ha da Constance Provañs.
Kont Avignon e voe (962), kont Provañs (972), markiz "Provence arlésienne" (979) ha priñs Provañs en he fezh (991).
Ur eontr en doa, anvet Gwilherm ivez, hag abalamour da se e vez graet Gwilherm II Provañs anezhañ a-wechoù.