cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Departamant Misiones
Departamant Misiones zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha San Juan Bautista eo ar gêr-benn anezhañ.
Cava Manara
Cava Manara (La Càva e lombardeg) zo ur gumun eus proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Ceranova
Ceranova (Siranöva e lombardeg) zo ur gumun eus proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Lazhadeg ar straed Transnonain
Lazhadeg ar straed Transnonain a voe graet d'ar 14 a viz Ebrel 1834 gant soudarded an arme c'hall e Pariz (Bro-C'hall). Flastret e voe gant an arme tud hag a gemere perzh en un emsavadeg republikan a-enep renad ar roue Loeiz-Fulup Iañ
Lotus (disheñvelout)
Lotus a c'hall bezañ meur a dra.
Levr
Louzawouriezh
Francesco da Rimini
Francesco da Rimini zo ul livour italian eus ar, testeniekaet e 1333 ha marvet e 1348.
Pinarolo Po
Pinarolo Po  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rannvro Lombardia.
PAIGC
thumb|Banniel ar PAIGC thumb|Brezelourien eus ar PAIGC e 1974 Ar PAIGC (e portugaleg : Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde - Strollad Afrikan evit Dizalc'hiezh Ginea ha Kab Glas) zo ur strollad politikel eus Ginea-Bissau.
Savet e voe e 1956 gant Amílcar Cabral hag e hantervreur Luís Cabral evit gounit dizalc'hiezh Ginea-Bissau (Ginea Bortugalat d'ar c'houlz-se) hag ar C'hab Glas diouzh Portugal.
Goude dizalc'hiezh an div Stad e voe ar PAIGC ar strollad politikel nemetañ en div Stad nevez. Da heul taol-Stad João Bernardo Vieira e 1980 e Ginea-Bissau e tisrannas ar skourr eus ar C'hab Glas ha dont da vezañ ar PAICV (Partido Africano da Independência de Cabo Verde). Degemeret e voe al liesstrolladegezh e Ginea-Bissau e 1991 hag an dilennadeg liesstrolladek kentañ a voe aozet e 1994 ha gounezet gant Vieira, eus ar PAIGC.
San Juan Bautista
San Juan Bautista zo anv spagnolek ar sant katolik Yann ar Badezour, hag anv meur a lec'h er broioù spagnolek hag e Suamerika dreist-holl.
Cergnago
Cergnago zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Certosa di Pavia
Certosa di Pavia  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Codevilla
Codevilla zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia. Da 940 a dud e sav ar boblañ ennid'an 31 a viz Kerzu 2021. Emañ e-harz torgennoù an Oltrepò Pavese, nepell diouzh kember ar froud Staffora.
Cilavegna
Cilavegna  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Janed Bro-Saoz
Meur a Janed Bro-Saoz (Joan of England e saozneg) zo bet:
Beg Tarifa
Beg Tarifa (Punta de Tarifa, pe Punta Marroquí, e spagnoleg) zo ur beg-douar e su pellañ Spagn, a verk an harzoù etre ar Mor Kreizdouar, er reter d'ar beg-douar, hag ar Mor Atlantel, er c'hornôg. Emañ e kumun Tarifa, e proviñs Cádiz, en Andalouzia.
Beg suañ al Ledenez iberek eo beg Tarifa ha beg suañ kevandir Europa ez eo ivez (36º N ha 5º 34' K). Emañ war-hed 14,6 km diouzh aod Maroko.
Nyctiphrynus
Nyctiphrynus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ adrened, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Pevar (4) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.
Fargo (North Dakota)
right|250px right|250px Fargo eo kêr vrasañ Stad North Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 105 549 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Fargo en ur mod ofisiel e 1871.
Montesegale
Montesegale zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Daofin
An Daofin, pe Daofin Bro-C'hall eo an anv a roer en Istor Bro-C'hall, da mab henañ roue Bro-C'hall, e vab pennhêr, an hini a veze roet ar gurunenn dezhañ goude marv e dad.
C'hoarvezout a rae d'an Daofin mervel a-raok e dad roue, ha neuze e oa e vab-eñ, mab-bihan d'ar roue, an hini a veze anvet da zaofin.
Istor
Daofin a oa ul lesanv da gentañ, un titl goude, kemeret gant aotrouien an Dauphiné, konted ar Viennois, a-raok 1349, rak adalek ar bloavezh-se e voe roet an titl da vab henañ ar roue gall.
Giuseppe
Giuseppe zo un anv-badez italianek roet d'ar baotred, hag a glot gant Jozeb e brezhoneg.
Ponte Nizza
Ponte Nizza zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Rumad:Kumunioù Lombardia
Les Achards
Les Achards a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall.
Gouel broadel Breizh
Betek-henn n'eus ket eus un devezh ofisiel evit bezañ Gouel broadel Breizh. Evit kalz tud emañ d'an 19 a viz Mae, devezh Sant Erwan. Evit lod all emañ d'ar 1añ a viz Eost, an devezh a oa bet choazet gant Alan Varvek. Evit lod all c'hoazh emañ e miz Even evit lidañ Emgann Ballon. A-benn ar fin ez eus ivez Bretoned a lid ar gouel broadel brezhon e fin miz Gouhere evit lidañ war ar memes tro Emgann Sant-Albin-an-Hiliber
Minot (North Dakota)
right|250px|border Minot zo ur gêr lec'hiet e norzh stad North Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 42 485 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Minot en ur mod ofisiel e 1886.
Joseph
Joseph zo un anv-badez alamanek, gallek ha saoznek, hag a glot gant Jozeb e brezhoneg.
Stephen V. Benét
Brudet eo dreist-holl dre e varzhoneg John Brown's Body (1928) a-zivout Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, dre e istor moliac'h (fantasy) The Devil and Daniel Webster (1936) hag e istor skiant-faltazi By the Waters of Babylon (1937).
Buhez
Ganet e voe d'an 22 a viz Gouhere 1898 e Fountain Hill, Pennsylvania, gant Frances Neill Rose ha James Walker Benét. E-tro ar bloaz 1908, e dad, ur c'horonal en U. S. Army, a gasas Stephen Vincent, a oa war-dro 10 vloaz, d'an Hitchcock Military Academy e San Rafael (Kalifornia). Goude-se e voe diplomet gant ar Summerville Academy en Augusta (Georgia) ; e 1919, oadet a 21 bloaz, e tapas un diplom Bachelor of Arts (un aotreegezh, 4 bloaz studi) e Skol-veur Yale e New Haven (Connecticut), ma voe rener ar Yale Literary Magazine, ar c'hoshañ kazetenn studierien en SUA (e 1836 e teuas an niverenn gentañ er-maez) p'edo gant e vloavezh studi diwezhañ. Meur a briz a voe deroet dezhañ er Skol-veur evit e varzhonegoù. Ouzhpenn skrivañ evit ar Yale Literary Magazine e savas barzhonegoù evit The Yale Record, kazetenn fentus ar Skol-veur.
E 1916, pa oa 17 vloaz, e voe embannet e levr barzhonegoù kentañ ; e 1918 e voe deroet dezhañ an diplom Master of Arts e saozneg a-drugarez d'e drede levr, a ginnigas evel un dezenn.
E 1920-21, e-kerzh ur veaj aozet gant ar Skol-veur e Bro-C'hall, e reas anaoudegezh gant ur studierez stadunanat en École Normale e Sèvres, Rosemary Carr (1898-1962) ; d'ar e timezjont e Chicago, ha tri bugel o devoe : Stephanie Jane, Thomas Carr ha Rachel Felicity. Ur skrivagnerez hag ur varzhez e oa R. Carr ivez.
E 1923 e voe ur barzh darnamzer e skipailh ar gelaouenn Time Magazine, a oa o paouez bezañ krouet.
Er bloaz 1926 e voe deroet dezhañ ur yalc'had Guggenheim Fellowship ; distreiñ da Vro-C'hall a eure, ha p'edo e Paris e skrivas e oberenn vrudetañ, John Brown's Body. Ur pezh-c'hoari a dennas anezhi, a voe c'hoariet e Broadway e 1953.
Adalek 1933 betek 1942 e voe Stephen V. Benét barner er Yale Series of Younger Poets Competition ; kreñvaet e voe perzh an aozadur-se el lennegezh stadunanat e-pad e amzer gefridi.
Goude embannadur e istor moliac'h The Devil and Daniel Webster e 1936 e voe meur a skrivagner ouzh e azasaat evit ar c'hoariva, hep aotre ebet ; aet skuizh gant kement-se, Stephen Benét a zivizas e 1937 e azasaat e-unan, a-gevret gant ar sonaozour Douglas Moore (1893-1969) evit sevel ur pezh-c'hoari, The Devil and Daniel Webster: A Play in One Act e 1938 hag un opera, The Devil and Daniel Webster: An Opera in One Act, a voe c'hoariet e Broadway e 1939 ; diwar ar pezh-c'hoari e voe savet ar film All That Money Can Buy, sevenet gant William Dieterle e 1941. Diwar Daniel Webster and the Sea Serpent (1937), an heuliad skrivet gant S. V. Benét ivez, 50 rann trede koulzad ar stirad skinwel Matinee Theater (1955-1958), sevenet gant Alan Cooke ha skignet gant NBC d'an.
E 1937, Stephen V. Benét a azasaas « Skrapadenn ar Sabinezed » (The Rape of the Sabine Women e saozneg), ur vojenn henroman, da sevel e istor The Sobbin' Women ("Ar maouezed o tifronkañ"). E 1954 e voe savet diwarnañ ar film Seven Brides for Seven Brothers sevenet gant Stanley Donen ; ur gomedienn war gan a voe 1978, hag ur stirad skinwel e 1982.
D'an 13 a viz Meurzh 1943, p'edo e New York, e varvas Stephen Vincent Benét diwar un taol-kalon ; 44 vloaz e oa. Beziet e voe en Evergreen Cemetery e Stonington (Connecticut), m'edo perc'henn war un ti.
Monticelli
Monticelli zo anv italianek meur a lec'h hag a gumun.
Departamant San Pedro (Paraguay)
Departamant San Pedro zo unan eus  seitek departamant Paraguay, ha San Pedro de Ycuamandiyú eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Amambay
Departamant Amambay zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha Pedro Juan Caballero eo ar gêr-benn anezhañ.
Bismarck (North Dakota)
right|250px|border Bismarck eo kêr-benn stad North Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 61 272 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Bismarck en ur mod ofisiel e 1872.
Monticelli Pavese
Monticelli Pavese zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Rumad:Kumunioù Lombardia
Departamant Presidente Hayes
Departamant Presidente Hayes zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha Villa Hayes eo ar gêr-benn anezhañ.
Villa Monastero
Villa Monastero zo ur villa lec'hiet e Varenna, e proviñs Lecco en Italia. Savet e oa bet war ribl lenn Como.
Da gentañ e oa ur manati sistersian, savet en.
Chapel ar Paolinezed
Ur chapel gatolik eo chapel ar Paolinezed, lec’hiet er straed Poull Raoul e Landreger, e-tal al lise publik Joseph-Savina. Anvet eo diwar urzh relijiel merc’hed Sant Paol, savet ur gouent ganto e kêr Landreger e 1760. Implijet e oa bet mein greun ha mein Caen evit he sevel ; ur c’hiz nevezklasel zo ganti.
E 1992 eo bet enskrivet ar chapel war roll an monumantoù istorel evit bezañ gwarezet. Talvoudus eo he c’hinkladurioù a c’hiz nevezklasel.
Prantad relijiel
E 1699 e voe krouet gant an itron Lezerdot, un itron eus an noblañs e kongregadur Merc’hed Sant Paol e Landreger evit sikour ar familhoù en dienez ha kelenn ar merc’hed paour. Prestet e voe he zi ganti, a oa etre straed Kêrgozh ha straed ar Perdreries, evit staliañ ar seurezed. E 1760 e voe prenet un dachenn gante, e-lec’h ma voe savet ur gouent nevez anvet « Ar Paolinezed Nevez », gant ur chapel.
E 1789 e oa 43 seurez dija met e 1792 e voent rediet da guitaat Landreger goude ma voe rasket o madoù hag o savadurioù. E 1794, e-kreiz an Dispac'h Gall, e voe drailhet kinkladurioù ar chapel gant batailhon Étampes, ur strollad soudarded eus an Dispac’h.
E-pad 30 vloaz e voe laosket ar chapel en ur stad fall ha chomet e oa hep talvoudegezh evit an Iliz. Implijet eo bet da gentañ gant an arme hag adalek 1802 evit ober war-dro ar re gozh. Adprenet e oa bet ar gouent hag he chapel e 1829 gant ur c’hongregadur all, hini an Ursulinezed a oa staliet eno abaoe 1809 dija. Gant o degouezhadenn, etre 1871 ha 1873 e voe brasaet ar savadurioù, renevezet al lec’h, adroet dezhañ e identelezh relijiel : galvet e voe ul livour, staliet e voe un ograoù faos, livet mezhererezhioù touell-lagad.
Ur chapel zinevetaet
E-kerzh an eo bet implijet evel sal sport, grignolaj, ul lec’h evit ar bomperien ha servij an dour. Abalamour d’an holl ac’huberezhioù-se eo bet labezet lein ar chapel.
Peogwir eo enskrivet evel monumant istorel abaoe 1992 ez eo ur redi mirout anezhi en he stumm relijiel. Ha pa vefe ur monumant dinevetaet hiziv an deiz, santet e vez eo ul lec’h relijiel a orin dre ar c’hinkladurioù : chomet eo ar jube, al livadurioù, an irc’hier, an nev. E 1995 eo bet adnevezet gant an ti-kêr, an ograoù faos ha 12 poltred eus sent war medalennoù zo war al lein. D’ar memes koulz e oa bet krouet ur gevredigezh evit dastum arc’hant ha talvoudekaat ar glad istorel ha relijiel-se. Abaoe 2003 e vez degemeret diskouezadegoù eno.
Vindelici
Ar Vindelici (hervez al latin) pe Vindelikiz a oa ur bobl kelt en Henamzer. Graet e veze Vindelicia eus o bro gant ar Romaned. Diazezet e oant etre an Danav en hanternoz, an Inn (Œnus) er reter, Raetia er c'hreisteiz hag an Helveted er gornaoueg ; da lavaret eo er pezh zo hiziv biz Suis, kreisteiz Baden-Württemberg ha mervent Bavaria. Diouzh a ouzomp e oa o c'hreñvlec'h pennañ e Manching a-raok ma voe aloubet o bro gant ar Romaned. Goude aloubadeg ar Romaned e oa ar gêr-benn en Augusta Vindelicorum, Augsburg hiziv.
Kavout a ra d'an enklaskerien, dre vras, e oa Kelted eus ar Vindelici, hogen levezonet e voe o sevenadur moarvat gant o amezeien, ar Reted (Raeti), tud ha ne oant ket Kelted. Ne ouzer ket kalz a dra war ar yezh a veze komzet ganto, met diskouez a ra an anvioù-lec'h e oa ur yezh keltiek heñvel ouzh ar pezh a veze kaozeet gant o amezeien Boied. Displeget eo bet o anv "Vindelici" gant ar ger *windo-, kar d'ar ger brezhonek gwenn. Anv unan eus o c'hêrioù, Cambodunum (Kempten bremañ) a c'hallfe dont eus cambo dunon, "kreñvlec'h er gammdroienn".
Aloubet e voe bro ar Vindelici gant Tiberius e 15 kent JK. Un enskrivadur latin eus ar bloavezh 12 kent JK war ar monumant anvet Tropaeum Alpium a veneg pevar meuriad e-touez ar Vindelici hag a oa bet trec'het gant ar Romaned : ar Rucinates, Cosuanetes, Licates ha Catenates.
War-dro dibenn ar Iañ kantved e voe staget bro ar Vindelici ouzh proviñs Raetia.
Michael Biehn
Michael Connell Biehn, ganet d'an 31 a viz Gouhere 1956, zo un aktour stadunanat. Brudet eo bet da gentañ evit rolloù milourien e filmoù skiant-faltazi gant James Cameron; ar serjant Kyle Reese en The Terminator (1984), ar c'haporal Dwayne Hicks en Aliens (1986) al Letanant Coffey en The Abyss (1989). C'hoariet en deus bet e filmoù all evel The Fan (1981), Navy SEALs (1990), Tombstone (1993), The Rock (1996), Megiddo: The Omega Code 2 (2001) ha Planet Terror (2007). Er skinwel e oa bet gwelet en Hill Street Blues (1984) hag Adventure Inc. (2002-03). Biehn a oa bet lakaet e anv evit ur priz Best Actor Saturn Award evit Aliens, ha resevet en deus ul Life Career Award e-pad lid 2011.
Armor Magazine
Armor Magazine a oa ur gelaouenn viziek embannet e Breizh etre 1969 ha 2011. Krouet e oa bet gant Yann Poilvet. Ar 500 niverenn, an hini ziwezhañ, a voe embannet e miz Gwengolo 2011.
Istor ar gelaouenn
Krouet e oa bet e 1969 gant Yann Poilvet. Ur gelaouenn hollek e oa, kaoz a veze eus keleier pemp departamant Breizh: politikerezh, ekonomiezh, sevenadur, sportoù... Evit kaout ur sell neptu e vez roet ar gaoze d'ar bobl a ra an arvorig a-vremañ, gant ar c'hoant lakaat en a-raok un identelezh vreizhat kreñv.
Bep miz ouzhpenn ar c'hronikennoù reoliek, e veze kaoz eus ur gêr pe ur vro hag un doser war un tem liammet ouzh an armerzh. Roet 'veze ar gaoz d'ar vrezhonegerien er-maez eus Breizh: ur rann Horizons Bretons a oa evit liammañ Bretoned ar bed a-bezh.
Adalek 1977 e veze roet gant ar gelaouenn Priz Breton ar bloavezh. E 2010 eo bet roet ar priz-se da Philippe Abjean eus "Traoñienn ar Sent" e Karnoed.
Paouezet e oa ar gelaouenn gant he 500vet niverenn, e miz Gwengolo 2011.
Kengor embann
Anne-Edith Poilvet, Yann Poilvet, Morvan Duhamel, Ronan Le Flécher, Hervé Le Borgne, Pierrick Hamon, Jacques Lescoat, Yannick Pelletier, Eric Pianezza Le Page, Jean-Marc Sochard
Skipailh skridaozañ
Yann Guenegou, Jean Cevaer, Paul Chérel, Christine Delattre, Pierre Fenard, Gwenola Besrechel, Louis Gildas, Fabrice Grossi, Garmenig Ihuellou, Thierry Jigourel, Christiane Kerboul, Sylvie Le Moël, Octave Lostie, Per Le Moine, Laurent Renault, David Raynal,Tugdual Ruellan. Fañch Broudig adalek 2010.
Lansing (Michigan)
Lansing eo kêr-benn stad Michigan e Stadoù-Unanet Amerika. Emañ Lansing e kreisteiz ar stad, 120 km diouzh kêr Detroit, kêr vrasañ Michigan. Ar c'hwec'hvet kêr vrasañ eus stad Michigan eo Lansing, gant 114 297 annezad (hervez niveradeg 2010).
Columbia (South Carolina)
Columbia eo kêr-benn South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 130 591 a annezidi o chom enni.
Nyctiprogne
Nyctiprogne a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Prionops
Prionops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Siwan
Siwan zo un anv-badez kembraek:
Departamant Boquerón
Boquerón zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha kêr Filadelfia eo ar gêr-benn anezhañ.
Prionops
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika issahara, seitek (17) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze er c'herentidad Prionopidae kent.
Departamant Paraguarí
Paraguarí zo unan eus seitek departamant Paraguay, ha kêr Paraguarí eo ar gêr-benn anezhañ.
Charleston (South Carolina)
Charleston zo ur gêr lec'hiet e gevred South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 120 083 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Charleston en ur mod ofisiel e 1670.
Akta Den Haag
thumb|right|200px|Kentañ pajenn Akta Den Haag Akta Den Haag, anvet Dianzavadur Den Haag ivez (Plakkaat van Verlatinghe e nederlandeg, da lavaret eo "skrid dianzavadur") zo un akta bet skrivet gant Breujoù ar Seitek Proviñs d'ar 26 a viz Gouere 1581, oc'h embann dizalc'hiezh ar Proviñsoù-Unanet ha donedigezh Breujoù an Izelvroioù evit gwir. Dont a reas da-heul Unaniezh Utrecht 1579 (23 a viz Genver).
North Charleston (South Carolina)
North Charleston zo ur gêr lec'hiet e gevred South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 97 471 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv North Charleston en ur mod ofisiel e 1972.
Emgann Bailén
Emgann Bailén zo un emgann e 1808 e Spagn en Andalouzia ma voe trec'het un arme c'hall gant un arme spagnol.
Robert Bemborough
Sir Robert Bemborough, aet da Anaon e 1351, a oa ur marc'heg saoz eus ar Grennamzer. E penn an tu Moñforzh e oa e-kerzh Emgann an Tregont. An emgann a oa bet unan etre tregont marc'heg a bep tu engouestlet e Brezel hêrezh dugelezh Breizh, ur brezel drastus evit gouzout piv e vefe penn an dugelezh etre ar familhoù Moñforzh ha Bleaz. Bemborough a voe lazhet e-kerzh an emgann.
Brudet eo bet an emgann hag e chom c'hoazh. Bemborough a oa bet taolennet evel un haroz ha dre e donkad evel ur skouer eus ar varc'heien ampart.
Llywelyn ab Iorwerth
<HR noShade> Llywelyn ab Iorwerth (war-dro 1173–1240), lesanvet "Llywelyn Fawr" (Llywelyn Veur e brezhoneg), a oa Priñs Gwynedd, hag a rene war an darn vrasañ eus Kembre. Tad-kozh eo da Llywelyn ap Gruffudd, lesanvet "Llywelyn Olaf".
National Gallery Londrez
An  National Gallery e Londrez zo ur mirdi arzoù, e Trafalgar Square, er City of Westminster. Diazezet e voe e 1824, hag ouzhpenn 2 300 livadur zo ennañ evit ar re a zeu eus ar mare etre an ha 1900.
Llywelyn ab Iorwerth
E dud
Ganet e oa Llywelyn e 1173, e Dolwyddelan moarvat. Mab-bihan e oa da Owain Gwynedd, ha mab da Iorwerth Drwyndwn, ha n'ouzer netra diwar e benn hag a c'hallje bezañ marvet pa oa bugelig Llywelyn. E vamm a oa Margaret, merc'h da Vadog ap Maredudd, priñs Powys.
Istor
E penn Gwynedd edo e eontred, Dafydd ab Owain Gwynedd ha Rhodri ab Owain Gwynedd, met e 1188 e savas Llywelyn un arme, hag eñ krennard c'hoazh, da ober brezel d'e eontred. E 1194 e kavas skoazell digant e gendirvi, Gruffydd ha Mardudd ap Cynan, hag e voe trec'h war arme Dafydd en aber ar stêr Conwy. Rhodri a varvas e 1195. Llywelyn a dapas Dafydd hag en harluas eus Gwynedd. E 1199 e kemeras kastell Mold.
Kreskiñ e c'halloud
E 1205 e kreskas e vrud pa zimezas da Janed Bro-Saoz, merc'h vastard d'ar roue saoz Yann Dizouar. Kent se e oa bet o varc'hata gant ar pab Inosant III evit dimeziñ gant intañvez e eontr Rhodri, a oa merc'h da Reginald, roue Manav. Met pa gavas tro da gaout Janed e tilezas an intañvez.
E enebour bras e Kembre d'an ampoent e oa Gwenwynwyn ab Owain, eus Powys. Pa savas bec'h etre priñs Powys hag ar roue Yann e 1208 e lammas Llywelyn war Powys ar c'hreisteiz, ha war hanternoz Ceredigion. En 1210 avat e trenkas an traoù etre Llywelyn ha Yann saoz, ken e voe skoazellet Gwenwynwyn gant Yann da adkemer e zouaroù. E 1211 e voe aloubet Gwynedd gant Yann, ma kollas Llywelyn e zouaroù er reter d'ar stêr Conwy.
E 1212 en em glevas gant rouaned all eus Kembre hag e teuas a-benn da adkemer e zouaroù kollet, war bouez nebeut. E 1213 e kemeras kestell Deganwy ha Rhuddlan. Emglev a eure gant ar varoned saoz o devoa rediet Yann da sinañ ar Magna Carta. Kemer a reas Shrewsbury e 1215. Er bloaz-se en-eeun e voe anvet Ednyfed Fychan da senesal Gwynedd hag e voe unan eus kenlabourerien Llywelyn.
Mount Pleasant (South Carolina)
Mount Pleasant zo ur gêr lec'hiet e gevred South Carolina er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 67 843 a annezidi o chom enni.
Llywelyn ab Iorwerth
Kreskiñ e c'halloud
En Aberdyfi e 1216 e savas ur seurt Parlamant Kembre ma veze barnet an dizemglevioù etre an aotrouien er vro.
E 1234 e voe un arsav-brezel daou vloaz etre Herri III ha Llywelyn ha sinet feur-emglev Middle. Llywelyn a zalc'has Aberteifiha Llanfari-ym-Muallt, ha bep bloaz e voe adsinet an emglev betek diwezh e ren.
Kestell
Meur a gastell a voe savet gant Llywelyn, en o zouez hini Deganwy ha Castell y Bere.
Lennegezh kembraek
Daou bezh-c'hoari
Fontanafredda
Fontanafredda zo un anv-lec'h italianek.
Sachsen-Weissenfels
.
Pennadoù kar
Meur a zen zo bet anvet :
Totó la Momposina
Sonia Bazanta Vides (ganet e 1940), anavezetoc'h evel Totó la Momposina, zo ur ganerez kolombian. E 1993 e voe brudet hec'h albom La Candela Viva embannet gant Real World Records, ar gompagnunezh savet gant Peter Gabriel.
Ar Floc'h
Ar Floc'h, Floc'h, ar Floc'hig pe Floc'hig a zo anvioù-tiegezh brezhonek. Ur floc'h a oa ur paotr yaouank e servij ur marc'heg pe un den uhel.
Senlis-le-Sec
Senlis-le-Sec a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).
Ealhmund Kent
Ealhmund Kent a oa roue Kent e 784. N'anavezer anezhañ nemet dre ur garta ma roe douaroù da abad Reculver. Er bloavezh war-lerc'h e rene Offa Mercia e-unan, war a seblant, rak sinañ a reas ur garta hep menegiñ ur roue lec'hel.
Departamant San Pedro (Jujuy)
Departamant San Pedro zo un departamant eus Arc'hantina e proviñs Jujuy. San Pedro de Jujuy eo ar pennlec'h. En hanternoz emañ departamant Ledesma, er c'hreisteiz departamant El Carmen, er gevred proviñs Salta hag er mervent departamant Palpalá.
E 2010 e oa 75 308 a dud o chom ennañ.
Mohamed Morsi
Mohamed Morsi (Arabeg: محمد مرسي) eus e anv gwirion Mohamed Mohamed Morsi Issa al-Ayyat (Arabeg: محمد محمد مرسى عيسى العياط, stumm kornôgel: Muḥammad Muḥammad Mursī ‘Īsá al-‘Ayyāṭ). Ganet d'an 8 a viz Eost 1951 ha marvet d'ar 17 a viz Even 2019 a oa ur politikour a orin Egipt. Dimezet eo gant Naglaa Ali Mahmoud
Prezidant ar strollad Frankiz ha Justis, aozadur bolitikel gwriziennet en aozadur relijiel Breudeuriezh muzulman eo. Bet e oa bet danvez kannad ar strollad-se d'an dilennadegoù prezidant goude reveulzi Genver 2011.
5vet prezidant bro Egipt e voe betek bezañ skarzhet dre un taol-stad gant ar Marechal meur Abdel Fattah el-Sisi d'an 3 a viz Gouere 2013 Bet e oa bet ar c'hentañ penn politikel en Egipt da vezañ dilennet en istor ar vro
Kondaonet ez eo bet d'ar marv d'ar sadorn 16 a viz Mae 2015 ,
Yaouankiz Mohamed Morsi
Mab henañ ul labourer douar pe Fellah, Mohamed Morsi a zo ganet hag en deus bevet e Ach-Charqiya e delta an Nil.
E-pad e studioù ijinour e skol-veur Kaero e ya da emezeliñ er strollad relijiel Breudeuriezh muzulmaned. Etre 1978 ha 1985 e vez er Stadoù-Unanet evit peurechuiñ e studioù. E Skol-veur Kalifornia su e vezo o studiañ.
E 1979 e timez gant e genitervez Naglaa Ali Mahmoud. Ar vaouez a ya ivez d'ar Stadoù-Unanet lec'h m'he deus labouret e Kreizenn Islamek Kalifornia, eno he labour war penaos desevel ar vaouezed yaouank muzulman labourat a raio ivez evit an dimezioù.
An daou vab kentañ a vezo ganet d'ar c'houblad a vezo Amerikaned dre ma 'z int ganet e Los Angeles. E-pad ar maread amerikan-se e voe kavet an tu gant Mohamed Morsi da vont etrezek pignat en aozadur Breudeuriezh muzulman.
Penn uhel er vreudeuriezh muzulman
E-pad ar mare e skol-veur Zagazig e vez kavet Mohamed Morsi war an dachenn bolitikel e-touezh ar Vreudeuriezh muzulmaned. Uheloc'h-uhelañ e pign etrezek penn an aozadur betek dont da vezañ un dudenn brudet ha pouezhus el luskad: Er bloavezh 2000 ez eo dilennet evit ar wech kentañ Mohamed Morsi e parlamant Egipt. E-penn kampagn egipt 2010 ez eo o klask mont gant hent uhel an niver a vouezhioù a oa bet boulc'het e-pad kampagn egipt 2005.
Siwazh dezhañ ha d'an aozadur Breudeuriezh muzulman e vezo roet lam d'ar votadegoù gant Hosni Moubarak o klask lakaat e vab Gamal Moubarak da gemer e lec'h. Mohamed Morsi a lakaa uhel da dalvezout ar flod votadeg ha karc'haridigezh 1500 breur muzulman hervezañ.
D'ar mare-se e krog Mohamed Morsi da vont gant hent ur prezeg politikel relijiel
Mohamed Morsi prezidant Egipt
D'an 30 a viz Even 2012 e krog ren ar prezidant Mohamed Morsi. Gouarnamant e gentañ Ministr Hecham Qandil a vez kinniget d'an 2 a viz Eost 2012. E-pad ar c'hwec'h sizun a vezo war-lec'h eo skarzhet penn an titouriñ Mourad Mouafi, ar Marechal Mohamed Hussein Tantawi (Bet e plas e-pad 20 vloaz dindan urzhioù Mubarak) penn uhel kuzul an nerzhioù lu (Penn nann ofisiel ar gouarnamant da c'hortoz).
Emsavadeg pobl ha taol-stad
Pennad spisoc'h:
Planoise
Planoise a zo unan eus karterioù Besançon, en departamant gall Doubs, e Franche-Comté.
Istor
Savet e voe ar braz eus tiez Planoise adalek dibenn ar bloavezhioù 1950.
Lenn Tanganyika
Al lenn Tanganyika zo ul lenn vras e reter kreiz Afrika. Emañ 773 metr a-us live ar mor ha tost da 1.470 metr eo he donder. An eil lenn vrasañ eo en Afrika, gant ur gorread a 18.900 km³, goude al lenn Victoria. An eil lenn zonañ er bed eo, goude al lenn Baikal. thumb|left|Pesketaerien war al lenn Tanganyka, e [[Zambia]]
En em astenn a ra a-hed 673 km eus an norzh d’ar su ha forzhik bagoù a vez warni. Unan eus Lennoù Bras Afrika eo, war an harzoù etre Zambia, Republik Demokratel Kongo, Tanzania ha Burundi.
Diouti ez a stêrioù hag a zo adstêrioù d’ar stêr Kongo, en em daol er Meurvor Atlantel. Talvezout a ra hec'h anv, e swahili, kement hag “a-dreñv Tanga” (anv ur gêr hag ur c’horn-bro war aod Tanzania). Diwar al lenn e oa bet anvet ar vro a oa bet trevadennet gant Alamaned e reter Afrika, Tanganyika.
Eil emgann Bull Run
Goude ur valeadeg nerzhus a-gostez eus an Union Army, ar major jeneral kengevreet Thomas J. "Stonewall" Jackson en devoa aloubet lec'h pourveziñ unanet Manassas Junction. Tapet fall e oa nerzhioù Pope rak damdroc'het e oa al linennoù-eskemm gant Washington, D.C. Kilet en devoa un nebeud kilometroù war-du ar biz ; Jackson en devoa lakaet e lu war zifenn gant difennerezhioù kreñv en Stony Ridge. Goude-se en devoa gortozet e erruje beg lu Lee renet gant ar major jeneral James Longstreet. D'an 28 a viz Eost 1862, Jackson en devoa taget ur golonennad soudarded eus an Union Army en ti-feurm Brawner e reter Gainesville evit degas selloù Pope war an tu-se eus an dachenn-emgann ; tizhet e voe ar pal, zoken pa ne voe ket riñset ar golonenn. Er memes devezh, Longstreet a oa deuet a-benn da dremen dreist linenn fin difenn an Union Army e-kerzh Emgann Thoroughfare Gap hag a gendalc'he gant e hent evit tizhout an dachenn-emgann.
Un trec'h peurglok e voe evit Lu Stadoù Kengevreet Amerika : an Unaniezh he devoa kollet 14 462 a soudarded (lazhet, gloazet, prizoniet pe steuziet), ar re gengevreet 7 298.
Stêr Carrión
Ar Stêr Carrión zo ur stêr e Spagn e proviñs Palencia, e Kastilha ha León, hag adstêr d'ar Pisuerga, a zo d'he zro adstêr d'an Duero.
Arthur de Gobineau
Hiriv eo anavezet dreist-holl gant e arnodskrid Essai sur l'inégalité des races humaines (1853-1855) met skridoù romantel a savas ivez ha dreist-holl diwar-benn Iran ma vevas ur pennad : Nouvelles asiatiques (1876).
Romagnese
Romagnese zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Heian-kyō
Heian-kyō (japaneg : 平安京 "annez impalaerel a beoc'h hag a sioulded") zo unan eus anvioù kozh Kyōto. Kêr-benn Japan eo bet adalek ar bloaz 794 betek 1868 (war-bouez c'hwec'h miz e 1180).
Kanmu, 50 impalaer Japan (736-806, ren 781-806) a zilec'hias e lez er bloaz 794 eus Nagaoka-kyō da Heian-kyō, ar pezh a voulc'has ar Marevezh Heian (794-1185).
Diwar patrom Chang'an (sinaeg : 長安 Cháng'ān "Peoc'h didermen", Xi'an hiziv), a oa kêr-benn an dierniezh Tang d'ar mare-se, e voe savet Heian-kyō, nemet ne oa ket gronnet gant mogerioù er penn-kentañ. Kalon bolitikel Japan e voe betek dibenn ar Brezel Genpei er bloaz 1185, pa voe trec'h ar c'hlann Minamoto, renet gant Minamoto no Yoritomo (1147-1199), war ar c'hlann Taira. Seizet ar galloud gantañ, Minamoto a gemeras an titl a shōgun (将軍, "jeneral al lu"), da lavaret eo e troas da ziktatour milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e Kamakura. E Heian-kyō e chomas an impalaer hag e lez avat, neuze e voe kêr-benn ofisiel Japan a-hed meur a shōgunelezh e-pad 673 vloaz c'hoazh. Da Dōkyō ez eas an impalaer hag e lez e 1868, met dre ma ne voe lezenn ebet o lakaat Tōkyō da gêr-benn ofisiel ar Stad e c'heller soñjal e chom Heian-kyō kêr-benn de jure.
Istor
Heijō-kyō (平城京) e voe kêr-benn an impalerez Genmel (660-721, ren 707-715) adalek ar bloaz 710. E 784, an impalaer Kanmu a lakaas e gêr-benn e Nagaoka-kyō, ha dek vloaz diwezhatoc'h e tilojas da Heian-kyō.
Hep mar e krogas savidigezh ar gêr-benn nevez dre ar palez, an Dai Dairi (大内裏 "palez bras-tre"), e penn kreiznozel ar vali vrasañ, Suzaku-ōji, kement-se evit ma vije gwelet eus kêr a-bezh evit aroueziañ galloud an impalaer. Porzhioù a voe savet war ar stêr Yodo evit magañ kêr dre Marc'had ar C'hornôg (西市場 nishi shijō) ha Marc'had ar Reter (東市場 hirasi shijō) ha broudañ kreskidigezh ar boblañs. Alies e veze dour-beuz e Nagaoka-kyō, setu e voe kleuzet e Heian-kyō div ganol koulz evit reoliañ red ar stêr ha degas dour d'an annezidi. Berzet e oa bet ar voudaegezh er gêr-benn gozh, met aotreet e voe sevel azeuldioù en hini nevez : soñjal a rae d'an dud e vijent gwarezet gant azeuldioù ar C'hornôg hag ar Reter, hag ar venec'h ne oant ket dedennet gant ar galloud politikel.
Er bloaz 810, e-kerzh un ehan en hêrezh an impalaer Heizei (ren : 806-809), e voe ul luskad evit ma vije adstaliet ar gêr-benn e Nagaoka-kyō, met an impalaer Saga (ren : 809-823) a gavas gwell he lezel e Heian-kyō evit mirout stabilded ar vro.
A-hed ar shōgunelezh Kamakura (1185–1333) hag ar shōgunelezh Edo (1603-1867) e wanaas pouez Heian-kyō evel sez ar galloud e Japan. Er bloaz 1467 e tarzhas Brezel Ōnin (応仁の乱 Ōnin no ran), ur brezel diabarzh a-zivout hêrezh ar shōgun Ashikaga Yoshimasa (1436-1490, ren 1449-1474) ma voe peurzevet an hanter eus kêr; goude adsavet e voe daouhanteret Heian-kyō e div gêrig : Kamigyō-ku (gorre kêr) m'edo ar palez, ha Shimogyō-ku (traoñ kêr) ; adunanet e voe an div gêr gant an daimyō Oda Nobunaga (1534-1582). E-kerzh Assavidigezh Meiji e 1868 e voe kemmet anv kêr Edo e Tōkyō, a voe kêr-benn nevez Japan. Biken ne zistroas an impalaer hag e lez da Heian-kyō, met miret e voe ar palez gant an tronoù (高御座 takamikura "tronoù impalerel") ennañ e ken degouezh ma rankjent tec'hel diouzh Tōkyō.
Douaroniezh
E kreiz-kêr Kyōto a-vremañ emañ Heian-kyō. Un hirgarrezenn e oa ar gêr-benn gozh, ledet a-hed 4,8 km a Gornôg da Reter ha 5,2 km a Norzh da Su. E kreiz an tu kreiznozel e voe savet ar palez, e penn un hir a vali a zaouhanter Heian-kyō e Karter an Tu-dehoù (右京区 Ukyō-ku) ha Karter an Tu-kleiz (左京区, Sakyō-ku), an tu-dehoù o vout hini ar C'hornôg peogwir e veze lec'hiet eus palez an impalaer a oa en Norzh.
Ar jō (丈, "hirder") e oa unanenn an hedoù, a dalve 3 metr ; 40 x 40 jō dre 43 x 40 jō e oa ment Heian-kyō, eleze 4,8 x 5,2 km. Ur chō (町) a oa 40 x 40 jō, da lavaret eo 1,44 hektar.
Rannet e oa kêr dre straedoù bras (大路 ōji "hent bras") a-skouer, ha stradoù bihan (小路 koji "straed vihan") a-skouer ivez. Ur jō (条) a raed eus peder linennad chō a Gornôg da Reter — war-bouez an div linenad kentañ en Norzh — hag ur bō (坊) a oa peder linennad chō a Norzh da Su. Niverennet ag 1 da 16 e oa ar gorreasdoù ma kroazie ur jō hag ur jō ; aes e oa neuze reiñ ur chomlec'h evel "Tu-kleiz, chō 11, bō 2, jō 3". Ledan e oa ar straedoù, ar re vihan zoken : war-dro 12 m (4 jō) e oa ar re vihan, ha tremen 24 m (8 jō) ar re vras — 28 jō (84 m) e oa ledander Suzaku-ōji ; strishoc'h a-galz eo ar straedoù e Kyōto hiziv. Pevarzek ōji a gase da unan eus dorioù palez an impalaer. Hini ar Su e oa Suzaku-ōji a gase betek harzoù kêr m'edo he zor bennañ, ar Rajōmon (羅城門) bet staliet er bloaz 789 pa voe mogeriet Heian-kyō ; 8 m e oa he uhelder ha 32 m he ledander.
Édouard Valéry
Édouard Valéry, ganet d'an 29 a viz C'hwevrer 1924 e La Coquille (Dordogne ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 2010 e Sarlat-la-Canéda, a oa ur rezistant gall, , ,.
Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg
Luise von Sachsen-Gotha-Altenburg zo anv div briñsez:
Proviñsoù-Unanet
150px|thumb|right|Banniel 150px|thumb|right|Ardamezioù Proviñsoù-Unanet (Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden e nederlandeg, da lâret eo « Republik ar Seizh Izelvro Unanet ») a vez graet eus seizh proviñs an norzh eus ar Seitek Proviñs pe an Izelvroioù spagnol etre 1581 ha 1795, pa voe savet ar Republik Batav (19 a viz Genver 1795 - 5 a viz Mezheven 1806), ha da c'houde, Rouantelezh Holland (5 a viz Mezheven 1806 - 13 a viz Gouere 1810), gant ar C'hallaoued.
Anv a vez graet ivez eus Izelvroioù an Hanternoz (pe Izelvroioù an Norzh), evit merkañ an diforc'h gant Izelvroioù ar C'hreisteiz (pe Izelvroioù ar Su) chomet dindan beli Spagn.
Ar seizh proviñs
Ouzhpenn se e oa un eizhvet proviñs, kontelezh Drenthe, met ken paour e oa ar vroig-se ma n'he doa ket da baeañ tailhoù ha ma n'he doa dileuriad ebet e Stadoù an Izelvroioù.
Cantorchilus
Cantorchilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2006 gant ur skipailh skiantourien stadunanat.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.
Tal-y-cafn
Tal-y-cafn zo ur gêriadenn eus hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ e Dyffryn Conwy, e-kichen ar pont dreist ar stêr Conwy da vont eus Conwy da Llanrwst, un tammig er c'hreisteiz da gêriadenn Llansanffraid Glan Conwy.
N'eus ket kalz tiez met ur gar zo, war linenn Rheilffordd Dyffryn Conwy. Dismantroù ur voudenn-gastell eus ar Grennamzer zo e Bryn Castell.
Cooper Car Company
Cooper Car Company a oa ur skipailh redadegoù kirri krouet gant Charles ha John Cooper e 1953. Redet en deus e meur a gevezadeg, hag e Formulenn 1 etre 1950 ha 1969 gant kirri savet gant an tad hag ar mab. 128 Priz Bras a oa bet redet gant o c'hirri, 16 trec'h gounezet, 11 plas pol graet, 342 poent merket ha daou ditl ar saverien gounezet ha daou ditl ar vlenierien gounezet gant Jack Brabham.
Gegnog
Gegnog zo un enezenn e kumun Landeda, e kornaoueg ar gumun, un 2 km bennak diouzh an douar-bras. En em astenn a ra war 400 m hed ha 160 m led.
N'eus gwezenn ebet warni, nemet leton. Gwechall gozh e oa stag ouzh an douar-bras ha dismantroù meur a garn eus mare an Neolitik a weler warni. Lakaet int da vonumant istorel abaoe 1964. Diwezhatoc'h, da vare Oadvezh an Houarn e oa annezet an enez ivez. Furchadegoù zo bet graet e Gegnog meur a wech, adalek 1962.
Tour-tan ar Forn (Arc'hantell)
Tour-tan ar Forn, pe tour-tan ar Fourn, evel ma vez lavaret gant brezhonegerien Goueled-Leon, zo un tour-tan savet war ur garreg diwar aod kumun Porspoder, e Bro-Leon.
Emañ an tour-tan war ur garreg anvet ar Forn, tri c’hilometr da vaez da aod Arc’hantell, dirak ledenez Sant-Laorañs. Hebiou ar garreg-se e tremen al listri a zeu eus Mor Breizh hag a ya war-zu ar c’hreisteiz dre Ganol ar Forn, etre enezeg Molenez hag an douar-bras.
E 1862 e oa bet embannet en un danevell ofisiel e vije mat sevel un tour-tan war Karreg ar Forn, zo bras a-walc’h evit-se (25 metr a dreuzkiz). Abaoe kantvedoù e tremene dre eno bigi a rae kenwerzh ar gwin, ar glaou hag al lien etre Bro-Saoz ha Spagn. Diskargañ a raent o marc’hadourezh e porzhioù Bro-Leon, e Konk, en Aber Ildud, en Arc'hantell.
E miz Ebrel 1869 e voe kroget gant al labourioù. Da gentañ e voe ret plaenaat ar garreg, abalamour d’ar vicherourien da c’hallout dilestrañ. E-pad ar goañv e voe ret paouez gant al labourioù, ken diaes e oa tostaat d’ar garreg. Adkroget e voe ganti en nevez-amzer, er bloavezh war-lerc'h, ha da gentañ e voe ret adkempenn ar chanter. Ne c'halled labourat nemet an hanter eus ar bloavezh, ken fall e vez ar mor en tolead. Un hanter-kant bennak a dud, martoloded, mañsonerien, benerien mein, kilvizien, a labouras war ar chanter-se e-pad mizioù ha mizioù, adalek porzh Arc’hantell, gant mein eztennet en Aber Ildud. E 1873 e voe echuet an tour-tan met start e oa bet al labour. E mizioù diwezhañ ar chanter e oa bet lazhet tri den pa oa bet graet peñse gant ar vag a zeue da zegas bevañs d’ar vicherourien.
Enaouet e voe an tour-tan evit ar wech kentañ d’ar 14 a viz Meurzh 1874. Adalek neuze e voe heñchet gantañ ar voraerien a yae dre Ganol ar Forn. 128 pazenn a oa en tour ; etre an traoñ hag al lein e oa ur gambr hag ur gegin evit an daou ward. Bep pemzektez e teue ur rummad gwarded all da gemer lec’h ar re gentañ. Gant un traouilh e veze savet ar bevañs eus ar vag-pourvezañ betek an tour-tan. Meur a wech e voe gwallzarvoudoù en tour-tan pe hebiou dezhañ : e miz C'hwevrer 1913 e varvas ur gward diwar analañ aezhenn an tireoul ; e miz Kerzu 1978 e varvas an daou ward pa oa deuet ar vag-pourvezañ eus Eusa, gant mor fall.
Daoust da se ez eas an tour-tan en-dro evel-se e-pad 130 vloaz, nemet etre 1942 ha 1945, rak en amzer-se e oa bet roet urzh d’e lazhañ gant an arme alaman. E miz Gwengolo 1993, goude tourioù-tan ar Maen, ar Gazeg hag ar Vein Zu, e oa bet lakaet tour-tan ar Forn da vont en-dro emgefre. Distreiñ a reas d’an douar-bras, da vat, an daou ward diwezhañ. Abaoe 2005 ez eus un aveldredanerez da reiñ tredan d’an tour-tan, ouzhpenn ar c’hefluskerioù dre c’hazeoul. Eus tour-tan Enez-Werc'h e vez pellgontrollet tour-tan ar Forn bremañ.
Nouvelles asiatiques
Nouvelles asiatiques zo un dastumad danevelloù gallek gant Joseph Arthur de Gobineau (1816–1882) embannet en 1876. Diwar-benn Pers (Iran a-vremañ) eo an darn vrasañ eus an danevelloù.
Bet e oa Gobineau o labourat evel sekretour ar gannadouriezh c'hall en Pers etre 1854 ha 1863, ha bevet en doa er gevredigezh-se, ken disheñvel diouzh e hini orin.
Istor
Div levrenn a oa en embannadur orin. Aet eo al levrenn gentañ d'ober ar Souvenirs de Voyage. Hennezh eo an hini a zo anvet Nouvelles asiatiques bremañ.
Sachsen-Römhild
Dugelezh Sachsen-Römhild zo un dugelezh alaman ha ne badas nemet 30 vloaz, etre 1680 ha 1710. Etre Sachsen-Hildburghausen ha Sachsen-Meiningen e oa.
Sioux Falls
Sioux Falls (distaget: ), íŋyaŋ okábleča otȟúŋwahe e lakotaeg, eo kêr vrasañ stad South Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 153 888 a annezidi e 2010 hag a vras e vefe 183 200 anneziad e 2018. Krouet eo bet anv Sioux Falls en ur mod ofisiel e 1856.
Sachsen-Römhild
C'hoarvezout a reas eus rannidigezh Sachsen-Gotha entre seizh mab an dug Ernst I  an Deol  goude marv o zad. Korn-bro Römhild a zegouezhas d'ar pevare mab, Heinrich (1650–1710).
Sioux Falls
Istor
Istor Sioux Falls a zo liammet gant lammoù-dour Big Sioux. Al lammoù-dour a oa bet krouet e-tro 14 000 bloaz e-pad ar marevezh skornek ziwezhañ. Ergerzherien ha beajourien gall o devoa gweladennet al lec'h e penn kentañ an. Ar c'hentañ gweladenn (gant mammennoù) gant Amerikaned ( gant hendadoù europat) a voe gant Philander Prescott, hag a gouskad eno un nozvezh e-kichen al lamm-dour e miz Kerzu 1832. Ar C'habiten James Allen a oa bet penn un ergerzadenn vilourel e Fort Des Moines e 1844. Jacob Ferris en devoa diskrivet al lammoù-dour en e levr embannet e 1856 anvet "The States and Territories of the Great West".
Pierre (South Dakota)
right|250px Pierre (čhúŋkaške e lakotaeg) eo kêr-benn stad South Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 13 646 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Pierre en ur mod ofisiel e 1880.
Jakob (anv-tud)
Jakob zo un anv-badez brezhonek, alamanek, danek, islandek, norvegek, svedek hag e yezhoù all eus Europa ar Norzh hag ar Reter. Dont a ra an anv eus Jakob, ur profed a gaver er Bibl hag er C'horan. Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez.
Ottobiano
Ottobiano   zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Roncaro
Roncaro zo ur gumun e Proviñs Pavia e rannvro Lombardia.
Galatasaray Spor Kulübü
Galatasaray Spor Kulübü zo ur skipailh mell-droad eus Turkia, bet krouet e 1905 en Istanbul.
Copiano
Copiano   zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Sachsen-Saalfeld
Dugelezh Sachsen-Saalfeld zo un dugelezh alaman hag a badas pemp bloaz ha hanter-kant, etre 1680 ha 1735.
Pa varvas priñs diwezhañ Sachsen-Coburg en 1699 e c'houlennas Johann Ernst, kentañ dug Sachsen-Saalfeld, digant an Impalaer Santel, e vije roet an dugelezh-se dezhañ. Mervel a reas a-raok avat, rak n'eo nemet e 1735 e voe roet e c'houlenn d'e vab Christian Ernst. Diwar neuze e voent duged Sachsen-Cobourg-Saalfeld.
Sachsen-Cobourg-Saalfeld avat ne voe ket anezhi ken adalek 1825: abalamour ma oa marvet an diwezhañ dug eus Sachsen-Gotha, e voe roet Gotha da Ernst III (Sachsen-Coburg-Saalfeld) hag a rankas reiñ Saalfeld da Sachsen-Meiningen. Neuze e teuas da vout Ernst Iañ von Sachsen-Coburg- Gotha.
Perdicula
Perdicula a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hoailhed, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Annezva
O c'havout a reer en Iskevandir India, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Claude François
Claude François, lesanvet « Cloclo », ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1939 en Ismailia (Egipt) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Meurzh 1978 e Pariz er 16vet arondisamant, a oa ur c'haner, dañser, soner ha produer sonerezh gall er bloavezhioù 1960 ha 1970.
E-kerzh 15 vloaz eo bet unan eus an arzourien v(hall karetañ betek an deiz-ha-hizv. Meur a ganouenn gantañ zo chomet brudet mat, evel Belles ! Belles ! Belles !, Cette année-là, Le Lundi au soleil, Le téléphone pleure, Magnolias for Ever, Alexandrie Alexandra pe Comme d'habitude (My Way evit an doare saoznek) c'hoazh.
Marv
Marvet eo Claude François d'an 11 a viz Meurzh 1978, da 14 eur 45, er gêr e Pariz, 46, boulevard Exelmans. Ar gazetenn Libération en doa titlet « Claude François : a volté. Le chanteur préféré des moins de dix ans s'est électrocuté dans sa salle de bains » (an droienn « a volté » zo ur c'hoari ger gant "votiñ" dre ma oa an dilennadegoù kannad da vezañ d'ar sul 12 a viz Meurzh).
Ar re Claudettes
Claudettes (pe Clodettes) e oa lesanv an dañserezed gant Claude François ; ar wech kentañ e oa bet da welet maouezed gwisket skañv war ar skinwel gall.
Vanga curvirostris
Vanga curvirostris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Vangidae.
Anvet e voe Lanius curvirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). Ar spesad nemetañ er genad Vanga (an hini skouer e-keñver ar c'herentiad Vangidae) an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras ha mellkeineged bihan ivez (laboused bihan, raned ha vioù labous en o zouez).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Madagaskar :
Corana
Corana   zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Gouel broadel Bro-C'hall
Lidoù milourel ha tanioù-arvest a vez dre ar vro, a-wechoù balioù. Lakaet e vez war-wel banniel ar vro ha sonet e vez La Marseillaise, ar c'han broadel. An dibunadeg vilourel er Champs-Élysées e Pariz eo al lid brasañ. "Koshañ ha brasañ dibunadeg vilourel en Europa", eo, hag an hini nemeti rak ne vez savet dibunadeg vilourel ebet evit lidañ ar Gouel broadel e demokratelezh ebet er bed. E-tal prezidant ar Republik ("penn ar armeoù"), tud uhel all eus ar vro ha kouvidi eus an estrenvro e vez graet.
Sant Napoleon
Sant Napoleon a oa Gouel Broadel Bro-C'hall en kantved. Lidet e oa d'ar 15 a viz Eost. Ober a rae dave d'an impalaer Napoleone Buonaparte peogwir e oa ar 15 a viz Eost e zeiz-ha-bloaz. Ne oa ket eus ar sant-se gant an Iliz met e voe kavet ur sant kozh, Neopolus, hag en doa bevet en Ejipt en kantved. Morse ne voe asantet kement-se gant an Iliz katolik avat.
Lakaet e oa bet e pleustr gant an impalaer gant un dekred eus an 19 a viz C'hwevrer 1806. Goude 1815 ha diskar e renad e voe lidet gant tud a bep seurt a-hed an kantved, dreist-holl e-pad Monarkiezh Gouere han an Eil Impalaeriezh. Kemeret e voe un dekred gant Napoleon III d'ar 16 a viz C'hwevrer 1852 evit lakaat ar Sant-Napoleon da ouel ofisiel da vat. Ret e oa da bep kumun aozañ ur gouel d'ar 15 a viz Eost, gant ur program resis (pedadennoù, festoù, tanioù...). Paouezet e voe gant an dud kerkent ha 1870, pa oa diskaret an Eil Impalaeriezh. Cheñchet e voe an deiz broadel evit ar 14 a viz Gouere gant al lezenn Rapsail e 1880.
Lesanvioù
Er broioù saoznek e vez lesanvet Bastille Day. Dre fent e vez graet "Gouel an amezeien" anezhi gant tud zo e Breizh.
Rapid City (South Dakota)
right|250px|border Rapid City (Mni Lúzahaŋ Otȟúŋwahe e lakotaeg) zo ur gêr lec'hiet e kornôg stad South Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 67 956 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Rapid City en ur mod ofisiel e 1876.
Trombon stirellek
Un trombon stirellek zo ur benveg-seniñ dre avel.
Pietra de' Giorgi
Pietra de' Giorgi zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Andrée Prigent
Andrée Prigent, ganet e Brest d'ar 14 a viz Mezheven 1963, zo skeudennerez hag oberourez levrioù bugale e galleg. E Roazhon emañ o chom.
Centro-Sur
Centro-Sur zo ur proviñs eus Ginea ar C'heheder. Harzoù en deus gant Kameroun en norzh ha Gabon er su.
Skipailh mell-droad Brazil
Skipailh mell-droad Brazil (Seleção Brasileira de Futebol e portugaleg) eo ar skipailh a c'hoari en anv Brazil e kenstrivadegoù etrebroadel ar vell-droad.
Krouet eo bet d'an 1914.
Kingston (Jamaika)
Kingston eo kêr-benn Jamaika. Kêr vrasañ ar vro eo ivez gant 937 700 a dud o vevañ enni (2011). War aod gevred an enez emañ.
Aberdeen (South Dakota)
right|250px right|250px Aberdeen (Ablíla e lakotaeg) zo ur gêr lec'hiet e biz stad South Dakota e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 26 091 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Aberdeen en ur mod ofisiel e 1882.
Otto IV
Otto IV zo anv meur a zen.
Bob Saget
Robert Lane Saget, anavezetoc'h evel Bob Saget, ganet e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 17 a viz Mae 1956 ha marvet d'an 9 a viz Genver 2022 e Florida, a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Bambusicola
a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hlujiri, krouet e 1863 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer en Azia, daou (2) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Sellet e veze ouzh Bambusicola sonorivox evel un isspesad da Bambusicola thoracicus kent.
Annobón
Annobón zo un enezenn hag ur proviñs eus Ginea ar C'heheder, er Meurvor Atlantel.