cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1914
Aet e oa kuit an Dro eus Saint-Cloud (Hauts-de-Seine a-vremañ) war-du ar c'hornôg a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar reter. 7 gounigeg kozh a oa war ar renk : Lod anezho (Faber, Lapize ha Mazan) ne vint ket adwelet ken dre ma vo kollet o buhez ganto e-kerzh emgannoù an Eil Brezel-bed a darzho ur sizhunvezh (4 a viz Eost) war-lerc'h degouezh an Dro e Pariz...
54 reder hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar 145 o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Oscar D'León
Oscar Emilio León Somoza, anavezetoc'h evel Oscar D'León, lesanvet El Sonero del Mundo, El Diablo de la salsa ha meur a dra all c'hoazh, zo ur c'haner venezuelat brudet en Amerika Latin, bet ganet e Caracas d'an 11 a viz Gouhere 1943. E ganaouenn vrudetañ eo Llorarás (Gouelañ 'ri), embannet e 1975 gant e strollad da neuze, ''La Dimensión Latina'.
Skinwel
Orin ar ger
skin + gwel evit treuzskrivañ ar galleg radio(télé)vision. Kavet e vez ivez an televizion hag ar bellwelerez. Gerioù nes : skignerezh, skingaser, skingasadenn, skingomz, skinpeul.
Istor ar gavadenn
Ret e voe kavout un tu da dreuskas, dre ur red-tredan pe dre ur skin, elfennoù ur skeudenn lerc'h ouzh lerc'h goude bezañ o dezrannet poent ha poent, linenn ha linenn.
Llywelyn Goch ap Meurig Hen
Hervez unan eus e werzioù edo o vevañ uwch Afon Dyfi (a-us d'ar stêr Tyfi) e kreisteiz ar gontelezh. Dimezet e oa da Dangwystl ferch Adda ap Llowdden. Daou vab o doe: Meurig hag Hywel Goch, hag ur verc'h dianav hec'h anv.
Skinwel
Istor ar gavadenn
En deroù e voe embreget ur wikefre a-benn ergerzhet un teskad marellek a gelloù fototredanek, met kavet e voe un doare efedusoc'h en ur skannañ anezho gant ur feskennig elektronioù.
Llywelyn Goch ap Meurig Hen
Evit dezhañ ober gant mentadoù ar Gogynfeirdd en e veulganoù e ouias ober gant an doare nevez cywydd, hervez doare Dafydd ap Gwilym, ha degaset gantañ eus kreisteiz ar vro ma'z ae da ganañ gwech an amzer. Mignon e oa da Iolo Goch.
Skinwel
Istor ar gavadenn
Ar marelladur a zo bet deskrivet gant George R. Carey (Amerikan) e 1877.
Ar skannañ a zo bet deskrivet gant Constantin Senlecq (Gall) e 1879 en ur "télectroscope" gant ur holldreser (pantograf) a-dreñv d' ur skramm treuzwelus. .
Llywelyn Goch ap Meurig Hen
Liammoù diavaez
Istor Llywelyn ha Lleucu:
Holodomor
[[Restr:Holodomor_World_Recognition.svg|thumb|upright=2.6|center|Ar Stadoù hag o deus anzavet pe zianzavet Holodomor evel gouennlazh
Ouroueg
Ur yezh ourouek-tchipaek komzet e departamant Oruro, e proviñs Atahuallpa, e Bolivia, e-kichen al lenn Titicaca eo an Oroueg. N'eo mui komzet nemet gant un dornad tud kozh.
Kanton Geneva
Kanton Geneva (République et Canton de Genève e galleg) a zo ur c'hanton eus Suis.
Lagavulin
Lagavulin (saoznekadur an anv gouezelek Lag a' Mhuilinn, "saonenn ar vilin") zo anv ur gêriadennig war an aod e kreisteiz Enez Ìle, en Inizi Gall, e Skos, brudet he wiski, Wiski Lagavulin, evel unan eus ar re wellañ zo er bed.
Neil Armstrong
Neil Alden Armstrong (ganet d'ar 5 a viz Eost 1930 e Wapakoneta, Ohio; marvet d’ar 25 a viz Eost 2012 e Columbus, Ohio) a oa un nijour ha levier arnodiñ en aervorlu amerikan a-raok mont da astraer e 1962. An den kentañ da gerzhet war al Loar eo, d'an 21 a viz Gouhere 1969 e-kerzh ar gefridi Apollo 11 eus ar programm Apollo. Gant Buzz Aldrin e tremenas div eurvezh hanter oc'h ergerzhet gorread an adplanedenn tra m'edo Michael Collins o kelc'htreiñ tro-dro dezhi.
Tremeven-Kemperle
Tremeven, ent-hir Tremeven-Kemperle evit he dishañvalout diouzh Tremeven-Goueloù en Aodoù-an-Arvor, a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Hernán Cortés
Hernán(do) Cortés Pizarro (1485 - 2 a viz kerzu 1547) a oa ur c'honquistador spagnol a aloubas an Impalaeriezh Aztek evit Karl V, impalaer santel e deroù ar kantved.
Groot-Sinten
Groot-Sinten ( e galleg:Grande-Synthe) a zo ur gumun hag ur gêr eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Kanton Landrecies
Kanton Landrecies a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Landrecies a yae 10 kumun d'ober anezhañ:
1171
Diwar-benn bloavezh 1171 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1171
Strollad Komunour Labourerion Bosnia-ha-Herzegovina
thumb|left|Arouezenn ar Strollad Strollad Komunour Labourerion Bosnia-ha-Herzegovina (e bosnieg: Radničko-komunistička partija Bosne i Hercegovine) a zo anv ur strollad komunour oberiant e Bosnia-ha-Herzegovina, krouet e 2000 gantañ da Brezidant Goran Marković.
Meirionnydd
Meirionnydd a zo un anv-lec'h kembraek, ha hini
Strollad Komunour Labourerion Bosnia-ha-Herzegovina
Daoust ha ma vez kritiket gant ar Strollad renad Tito e sav a-enep kreñv d'an disrannoù broadelour goude ma'c'h eas da get RSK Yugoslavia, ha lakaet e vez gantañ da bal adsevel Yugoslavia kevredadel ha sokialour renet warnañ gant al labourerion en un doare demokratel rak sevel a ra a-enep ivez d'an doare hollveliour ma veze kaset en-dro an ez-Unvaniezh Soviedel.
Levezonet-don eo bet ideologiezh ar Strollad gant oberennoù Rosa Luxemburg hag Antonio Gramsci.
Quizás, quizás, quizás
Quizás, quizás, quizás (Marteze, marteze, marteze) zo ur ganaouenn spagnolek savet gant ar soner kuban Osvaldo Farrés e 1947.
Kanerien
Kanet eo bet gant Nat King Cole, Doris Day, Los Panchos, Trini López, Bobby Capo, Omara Portuondo, Sonora Matancera, Xavier Cugat, Celia Cruz, Ibrahim Ferrer, Pérez Prado, Gloria Lasso, Dario Moreno, Julio Iglesias, Arielle Dombasle, Irakere, Roberto Alagna, Guy Marchand ha Florent Pagny, Andrea Bocelli, Jennifer Lopez, Halie Loren.
E saozneg
Troet eo bet e saozneg gant Joe Davis (hag anvet Perhaps, Perhaps, Perhaps) ha kanet gant e-leizh a dud. Brudet eo bet gant Nat King Cole (1958) ha Doris Day (1964). Kanet eo bet ivez gant ar strollad-sonerien Cake (1998), hag Halie Loren.
E brezhoneg
Un doare brezhonek zo ivez, embannet el levr Parkadoù Sivi Da Viken (Sav-Heol, 2016).
Er filmoù
Klevet e vez ar ganaouenn spagnolek e meur a film.
Liammoù diavaez
-kanet e saozneg
Caradoc Freichfras
Caradoc Freichfras (Caradoc kreñv e vrec'h) a voe un hendad damvojennel a dierned Gwent en defe renet er pe er  kantved. Menneget eo en Danvez Breizh evel Penntiern Caradoc, ur mac'heg ag an Daol Grenn.
23 Gouere
Marvioù
thumb|150px|Domenico Scarlatti
Caradoc Freichfras
Caradoc en istor
Displann eo an andonioù war-divout buhez Caradoc. Droukvesket eo bet get ar gouron Preden anvet Caratacos, get Cerdic a Wessex ha get penndud istorel all. Er mabinogion eo menneget evel mab da Llŷr Marini (marsen ar gouron Llŷr).
Istorourion a zo a wel Caradoc Freichfras evel an den istorel anvet Caradoc ap Ynyr, penntiern Gwent d'ar kantved, staliet e Caerwent. E anv a zo bet roet dezhañ en eñvor penntiern Caratacos hag a oa anavet mat pemp kantved diwezhatoc'h c'hoazh.
Salaun
Salaun, diwar an anv kozh Salamun ha goude Salavun, zo un anv-tud brezhonek. Dont a ra eus an hebreeg שְׁלֹמֹה, Š(ə)lomo pe Šəlōmōh, kar d'ar ger שָׁלוֹ shalom, hag a a dalv kement ha "peoc'h".
Anv-badez brezhonek :
Caradoc Freichfras
Caradoc er mojennoù
N'eo ket sklaer e beurheñvelder hag ar mojennoù war e zivout a vez dislavarus alies. Map Ynyr Gwent e vefe bet ha gallout a ra bout an hevelep den ha Caradoc Hen er mojennoù breizhat.
Salaun
Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez, a gaver en anvioù evel ar re-mañ :
Stumm benel
Kar eo d'an anv-badez (kentanv) benel Salome.
Caradoc Freichfras
Caradoc er mojennoù
Dalc'het en defe tirioù e Breizh hag ur roue a Bro-Erec a lavarer anezhañ. E Naoned e vije bet e lez hervez lod met ur gammgemeradenn eo moarvat rak ar gêr ma oa kreizennet e zamani (Caerwent) a veze anvet Caernant ivez.
Puy-de-Dôme (departamant)
Ar Puy-de-Dôme (galleg, distaget ), Puèi Domat pe Puèi de Doma en okitaneg, zo, abaoe 1790, un departamant, e-kreiz Bro-C'hall, savet diwar proviñs kozh Aovergn. Clermont-Ferrand eo ar pennlec'h anezhañ. Dont a ra e anv diwar hini ur menez, ar Puèi Domat, anvet Puy de Dôme e galleg.
Istor
E 1790 pa voe krouet an departamant e oa da vezañ anvet Mont-d'Or, met kannad Clermont-Ferrand, Gaultier de Biauzat, a glemmas dre'n abeg e sachfe evezh melestradurezh an taosoù war choug e genvroidi, ma voe selaouet ha ma voe anvet an departamant Puy-de-Dôme.
Drongo
An drongoed eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Dicruridae.
Buzhug
Ar buzhug (unanderenn : buzhugenn) a zo loened bihan a gaver e-leizh e-barzh an douar. Loenedigoù divellkeinek int eus ar skourrad Annelida hag an isurzhiad Lumbricina.
Porched:Izelvroioù
<div style="width:100%;border:#DECBB4 solid 1px;text-align: center;background-color: bgcolor="#ffefe5";vertical-align: middle;"> {| width="100%" align="center" border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border: 1px solid #CCCC99; background-color: #F1F1DE" <font size="+6">Ar pennadoù
Buzhug
Bez' ez eus 5 500 spesad o vevañ war ar voul-douar a-bezh eus an takadoù polel betek an dezerzhioù sec'h.
Porched:Izelvroioù
Proviñsoù an Izelvroioù
Rannet eo an Izelvroioù e 12 proviñs : Noord-Brabant (kêr-benn : 's-Hertogenbosch) - Drenthe (kêr-benn : Assen) - Gelderland (kêr-benn : Arnhem) - Groningen (kêr-benn : Groningen) - Friz (kêr-benn : Ljouwert) - Flevoland (kêr-benn : Lelystad) - Zuid-Holland (kêr-benn : Den Haag) - Noord-Holland (kêr-benn : Haarlem) - Limburg (kêr-benn : Maastricht) - Overijssel (kêr-benn : Zwolle) - Utrecht (kêr-benn : Utrecht) - Zeeland (kêr-benn : Middelburg)
Stêrioù an Izelvroioù
Aa - Berkel - Dinkel -Dommel - Ems - Hollands Diep - Hollandse Ijssel - IJssel - Jeker - Kromme Rijn - Lauwers - Linge - Merwede - Meuse - Nederrijn - Niers - Nieuwe Maas - Oude Ijssel - Oude Maas - Oude Rijn - Roen - Roer - Scheldt - Het Scheur - Schipbeek - Spaarne - Swalm - Vechte - Vidrus - Vliet
Inizi an Izelvroioù
Hag ivez : Mor Wadden - Markermeer - Ĳsselmeer - Zuiderzee - Polder
Sevenadur an Izelvroioù
<div style="font-size:x-small; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif;">
Tud
Anne Frank - Hadrianus Junius - Carel van Mander - Baruch Spinoza - Joost van den Vondel
Rembrandt van Rijn - Hieronymus Bosch - Frans Hals - Jan Steen - Johannes Vermeer - Vincent van Gogh
Mirdi Boijmans Van Beuningen Mirdi Frans Hals - Mirdi van Gogh - Mirdi Kröller-Müller - Mauritshuis - Stedelijk Museum - Rijksmuseum
Kastell Haarzuilens - Kastell Heeze - Kastell Loevestein - Muiderslot - Paleis op de Dam - Soestdijk - Kastell Hoensbroek
Senegal
Republik Senegal (wolofeg: Réewum Senegaal) pe, ent-berr, Senegal (Senegaal e wolofeg ha Sénégal e galleg), a zo ur stad eus kornaoueg Afrika. Dakar eo he c'hêr-benn.
Anv
Diwar anv ar stêr Senegal a ra an harzoù etre hi ha Maouritania en norzh e teu hec'h anv.
Melestradur
thumbnail|kleiz|250px|Rannvroioù Senegal Rannet eo Senegal e 14 rannvro melestret gant ur C'huzul rannvro dilennet. Rannet eo ar vro ivez e 45 departamant, 46 kumun arondisament, 113 kumun kêr ha 370 kumuniezh maezioù.
Sir Feirionnydd
Kontelezh Meirionnydd, pe Sir Feirionnydd (pe Merionethshire e saozneg), a oa unan eus 13 kontelezh Kembre, en hanternoz ar vro, a-raok adkempenn melestradurel 1974. Savet e oa bet diwar broioù kozh Meirionnydd hag Edeirnion. Hiziv emañ e kontelezh Gwynedd.
Morzer
Ar morzered, pe flemmered, pe pesked mare-mor, a zo pesked mor, drein flemmus war o c'hein, ha rummataet er c'herentiad Trachinidae.
Kuzhat a reont dindan an traezh hag en em vagañ diwar chevr ha pesked bihan.
Peuñvrid
Peuñvrid  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Lambal e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kergustentin
Kergustentin, pe Konstantinopolis, pe Constantinopolis ( Κωνσταντινούπολις e gregach, Constantinopolis e latin, Istanbul e turkeg)), a zo bet diazezet e deroù an IIIvet kantved gant an impalaer roman Constantinus Iañ, pe Kustentin, evit krouiñ un eil kêrbenn d'an Impalaeriezh roman, ur Roma nevez dibabet da anv nevez ar gêr gozh Bizantion, met chomet eo an eil anv en enor da Gustentin, Constantinopolis (gresianeg : Κωνσταντινούπολις).
Dre urzh Kustentin eo bet adsavet hag adkempennet dindan un nebeud bloavezioù, kaset di kinkladurioù pinvidikañ an impalaeriezh. Lidet e voe an digoridigezh d'an 11 a viz Mae 330. Bravoc'h ha brasoc'h eget Roma e oa deuet da vezañ dre ma kreske pinvidigezh Impalaeriezh roman ar Reter a oa bet savet pa oa bet divizet gant Teodosius Iañ ma vije e zaou vab o ren war bep a hanterenn eus an impalaeriezh roman a oa erru re vras evit bezañ meret en un doare efedus gant ur renerezh kreizennet en ul lec'h hepken. Kêrbenn ar bed gresianek e oa ivez hag ur greizenn kenwerzh, an hini pouezusañ er bed anavezet e-pad kantvedoù. Deuet eo da vezañ Istanbul, kêrbenn gozh ha kêr vrasañ Turkia. Annezidi Kergustentin a zo anvet ar Gergustentinidi, met graet e vez ar Vizañtiz eus outo peurvuiañ.
Bizantion
Pennad pennañ Bizantion
Bizantion a oa un drevadenn staliet er VIvet kantved gant Gresianed Megara war strizh-mor ar Bosfor etre ar Mor Kreizdouar hag ar Mor Du. Ul lec'h strategel e oa hag unan eus ar re wellañ evit ar c'henwerzh. War riblennoù un draonienn anvet ar C'horn-Aour e oa bet staliet ar porzhioù, ar porzh kenwerzh ha porzh ar morlu.
Adsavidigezh kêr gant Kustentin
Pa voe adsavet gant Kustentin e lavared e oa staliet war seiz menez evel Kêr-Roma. Ar "Straed-greizenn" (ar Mêsê), mein-marbr e-leizh warni, riblennet gant bolzwaregoù hir a-hed meur a gilometr, a zibune porchedoù, plasennoù, bolzioù-enor, delwennoù hag ilizoù kinklet gant marelladurioù hag ikonoù aourennet.
Peter Fendi
thumb|right|150px|Peter Endi, Emboltred, 1830 Peter Fendi (4 a viz Gwengolo 1796 - 28 a viz Eost 1842 e Vienna) a oa ul livour, engraver ha maendreser aostrian Brudet eo a-drugarez d'e oberennoù orgedus, hag ivez peogwir e voe unan eus diaraogerien ar maendreserezh liv.
Morzer bras
Bevañ a ra e reter meurvor Atlantel, e mor Kreizdouar hag er mor Du.
1172
Diwar-benn bloavezh 1172 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1172
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920
Dalc'het e oa bet 14 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre ar 27 a viz Mezheven hag ar 27 a viz Gouere (15 tennad-hent, 5 519 km). Gounezet e oa bet gant ar reder belgiat Philippe Thys evit an 3e gwech, 24,132 km/e e dizh keitat.
Zé Ramalho
Zé Ramalho eo anv-kaner José Ramalho Neto, ganet d'an 3 a viz Here 1949 e Brejo do Cruz, e stad Paraíba, e Brazil, zo kaner-sonaozer brazilian.
17 albom en deus graet ha kenlabouret gant Vanusa, Geraldo Azevedo hag Alceu Valença dreist-holl. Kenderv eo da Elba Ramalho, sonaozerez anavet.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1920
Aet e oa kuit an Dro eus Argenteuil (Val-d'Oise a-vremañ) war-du ar c'hornôg a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar reter.
Daou reder warn-ugent hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar c'hant trizek o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Trêgad
Trêgad a zo ur gumun eus Bro Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Dereadegezh politikel
Yezh dereat
Klask a ra ar yezh "dereat", da skouer, klask troioù-lavar evit komz eus revelezh pe Tuadur reizhel an dud hep lakaat un doare revelezh da vezañ an hini "dereat" nemetañ. Da skouer, chom hep implijout termenoù evel "pich-kaoc'h" evit kaozeal eus paotred heñvelrevel abalamour ma'z e anezañ un termen disprizius.
Pe klasket an tu, da skouer, da goazeal ha da envel tud eus sevenadurioù disheñvel diouzh an hini gantañ ar muiañ a bouez hep ma vefe lakaet anezhe da vezañ skeudennet en doare ma talvezfent nebeutoc'h evit ar sevenenadurioù pe an etniaoù pouezusañ, hag abalamour da se e vez kaozeet hini kentoc'h eus inuit (unander: "inuk") kentoc'h evit "eskimoed".
Unan eus palioù pennañ ar yezh dereat-se, bet treuzimplijet an termen-se da c'houde, a denne d'an doare ma vez skeudennet ar maouezed er yezh en un doare digempouez e-keñver ar wazed ha klask diskoulmoù evit lakaat an implijoù-yezh da vezañ kempouezoc'h pe neptuekoc'h.
Ur yezh "ijinet" an hini eo neuze, ma klaskas a-ratozh-kaer kemmañ er penn-kentañ an doare ma soñj an dud e-keñver an dud all dre kemmañ an doare ma vez implijet ar yezh gante, levezonet don gant damkan Sapir ha Whorf. Klask a reas lakaat war wel ar rakvarnioù kevredigezhel a c'helle bezañ kuzhet dre an doare da implijout ar yezh evit dont a-benn da sevel ur yezh neptuekoc'h.
C'hebereg
Ur yezh gahouapanek eo ar c'hebereg. Komzet e oa e Bann Jebero e Perou gant un nebeud a dud gozh. Darn vrasañ ar meuriad a ra gant ar spagnoleg hiziv.
Inizi ar Silvidigezh
Inizi ar Silvidigezh (Îles du Salut o anv ofisiel e galleg) zo un enezeg vihan (war-dro 62 ha) er Meurvor Atlantel, 16 km er-maez da aod Gwiana c'hall, dirak Kourou, er c'hornôg da Gayenne. Eno e voe savet ur c'hamp-bac'h hag a vez gweladennet bremañ gant an douristed.
Moana Pozzi
thumb|Moana Pozzi Anna Moana Rosa Pozzi, anavezet dindan an anv Moana Pozzi, ganet d'ar 27 a viz Ebrel 1961 e Genova (Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 1994 e Lyon (Bro-C'hall), a oa un aktourez sinema ha politikourez italian gant ar Partito dell'Amore.
Irenidae
Irenidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1863 gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872), hag a vev en Azia ar Gevred.
Tregaeg
Tregaeg a zo ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor, pennlec'h kanton Tregaeg, e norzh Breizh.
Ardamezioù
Tredeet ha treustellet ː ouzh 1, en glazur e ziv fempdiliaouenn en aour; ouzh 2, leun a erminoù; ouzh 3, en gul e fempdiliaouenn en aour
Ar brezhoneg hag ar post
Diaes a-walc'h eo an darempredoù etre ar brezhoneg hag ar post gall diwar-benn kement tra a vez skrivet e brezhoneg, ar chomlec'hioù war al lizhiri, pe ar paperoù lakaet e-barzh ar goloioù-lizheroù.
Skouerioù war al levrioù brezhonek
E pevar chomlec'h e kaver tri anv kumunioù e galleg. Daou anv brezhonek a gaver ivez: ar Baol ha Plufur.
Ur skrab
E 2009, hervez Yves Amiard, rener al lizhiri evit ar C'hornôg ne vefe nemet ur gudenn gant ar skrab (') na vez ket anavezet gant binviji optikel ar post. Se zo kaoz e oa bet broudet kumunioù Breizh, Plougerne en o zouez, da c'hallekaat o anvioù-lec'h evit aesaat labour ar mekanikoù, hervez ar Post.
Kod post e Bro-C'hall hag e Breizh
Krouet e voe ar c'hod-post e 1964, ha lakaet da 5 sifr e 1972, ha gant se e teuas un tamm kemm. Peogwir e veze lavaret e oa ar c'hod a gonte e krogas un toullad brezhonegerien d'ober gant anvioù kumunioù, ha re ar straedoù kement hag ober, e brezhoneg. Hag ar goumananterien yaouank da c'houlenn digant ar c'helaouennoù brezhonek ober kemend-all. Alies ne veze kudenn ebet, a-wechoù e vije traoù souezhus : lizhiri kaset da vale bro ur pennad a-raok kavout o hent, hag ul lizher kaset eus Barcelona da Vreizh zo bet tremenet dre vBelize zoken.
Kregiñ a reas tud da ober ivez gant chomlec'hioù brezhonek en o darempredoù gant ar melestradurezhioù hag an embregerezhioù : tailhoù, asurañsoù, bankoù. Skrivañ a raent o chomlec'h e brezhoneg hepken, dreist-holl war ar chekennoù brezhonek, evit rediañ ar velestradurezh d'ober gant o chomlec'h brezhonek : lodig a rae, re all a glaske gallekaat, hag a-wechoù n'eus forzh penaos zoken.
Lez-varn
Un emsaver, Klaod an Duigou, a savas klemm abalamour ma nac'he ar post kas lizhiri gant chomlec'hioù brezhonek. Mont a reas an afer-se betek ar c'huzul-stad met dizarbennet e voe an Aotrou Duigou.
Penaos skrivañ ar chomlec'hioù e brezhoneg
Gallout a ra pep brezhoneger ober gant chomlec'hioù brezhonek ma kar, pe en un doare unyezhek, pe en un doare divyezhek.
Koulskoude n'eo ket anavezet ar brezhoneg gant ar post drem n'anavez nemet ar yezh ofisiel ar stad, ar galleg : pa zispleg penaos skrivañ ar chomlec'h, n'eus anv nemet eus anvioù-lec'hioù gallek.
Irena
Irena zo un anv-badez polonek hag e meur a yezh all, deuet eus an anv gregach Eirene (a-wechoù Irene), a oa doueez ar peoc'h en Hellaz kozh, Pax gant ar Romaned.
Strollad Komunour Maoour (Italia)
Ar Strollad Komunour Maoour (en italianeg: Partito Comunista maoista, PCm) a 'zo anv ur strollad komunour maoour bihan oberiant en Italia.
Embannet e vez gant ar Strollad ar c'helaouennoù Proletari Comunisti ("Proleterion Gomunour") hag La Nuova Bandiera ("Ar Banniel Nevez").
Ezel eo eus al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (Revolutionary Internationalist Movement, RIM).
Morzer bihan
Ar morzer bihan, pe flemmer bihan, pe pesk mare-mor bihan, (Echiichthys vipera pe Trachinus vipera) a zo ur pesk mor flemmus hag a guzh dindan an traezh.
L'Hermitage
Anv div gumun eo e Breizh : ha meur a lec'h all c'hoazh evel :
Morzer bihan
Bevañ a ra e reter meurvor Atlantel hag e mor Kreizdouar.
Peryf ap Cedifor
Peryf ap Cedifor (war-dro 1170) a oa ur barzh kembraek eus an.
Sevel a reas daou varvnad d'e vreudeur lazhet er brezel ha da Hywel ab Owain Gwynedd, e gelenner.
Avoultriezh
An avoultriezh eo an torr-lezenn a vez graet gant unan eus ar priedoù pa ya da gousket gant unan all ha n'eo ket e bried.
Ar gwaz a ra kemend-all gant ur vaouez all a ra gant e serc'h, ar wreg a ra gant he serc'heg.
Diwar an torr-lezenn e c'hall ar pried all goulenn ma vo torret an dimeziñ. Kement-se a c'hoarvezas gant an impalaer Karl III a c'houlennas terriñ he dimeziñ gant Richardis.
E-keñver relijion eo ur pec'hed, deuet diwar ar c'hadaliezh. Dre an abeg-se e veze kondaonet d'ar marv an avoultrerien met kentoc'h an avoultrerezed, evel Anne Boleyn, gwreg Herri VIII, roue Bro-Saoz.
XXIañ kantved
Er gevredigezh kornok ma n'eo ket ken ponner gwask ar relijion ken ne vez ket kastizet ken an avoultriezh dre ma n'eo ket ken pouezus ar briedelezh.
E-keit-se e vez meinataet an avoultrerien e broioù muzulmat zo (Iran, al lodenn vuzulmanat eus Nigeria, Emirelezhioù Arab Unanet, Irak, Katar, Maoritania, Arabia Saoudat, Somalia, Soudan, Yemen, Afghanistan, Brunei ha takadoù zo e Pakistan).
Roen-Izel
Ar Roen-Izel pe Roen-Izelañ, , , , ’s Unterlànd  , d.l.e. "ar Vro-Izel" pe Underelsàss en elzaseg, Unterelsass en alamaneg , Bas-Rhin e galleg hag ent-ofisiel, a zo unan eus an daou zepartamant gall a zo bet savet diwar Bro-Elzas. Straßburg eo ar pennlec'h.
Oriana Fallaci
right|thumb|Oriana Fallaci
Oriana Fallaci, ganet d'ar 29 a viz Even 1929 e Firenze (Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Gwengolo 2006 e Firenze (Italia) a oa ur gazetennerez ha skrivagnerez italian.
Pireneoù-ar-Reter
Pireneoù-ar-Reter (katalaneg: Pirineus Orientals; okitaneg: Pirenèus Orientals; e galleg hag ent-ofisiel: Pyrénées-Orientales) zo un departamant gall e kreisteiz Bro-C'hall (66), war lez ar Mor Kreizdouarel ha sko ouzh Spagn war un dro.
Roen-Uhel
An Roen-Uhel pe Roen-Uhelañ  (elzaseg: ‘s Iwerlànd , d.l.e. "ar Vro-Uhel", pe Owerelsàss ; Oberelsass en alamaneg ; galleg hag ent-ofisiel: Haut-Rhin), a zo unan eus an daou zepartamant gall a zo bet savet diwar Bro-Elzas. Kolmar eo ar pennlec'h.
Pireneoù-ar-Reter
Perpignan eo ar penn-kêr anezhañ.
Roen-Uhel
Arondisamantoù ar Roen-Uhel
Pevar arondisamant zo.
Pireneoù-ar-Reter
Stummet eo bet an departamant gant Rousilhon, Vallespir, un tamm eus Cerdanya..., anezho broioù katalanek, hag un nebeudig parrezioù okitan.
Charlie Chaplin
Charles Spencer Chaplin, amerikan a orin breizhveuriat, a oa un aktour, leurenner hag erbarer filmoù bet ganet d'ar 16 a viz Ebrel 1889 e Londrez ha marvet d'an 25 a viz Kerzu 1977 e Corsier-sur-Vevey e Suis.
Brudet er bed a-bezh eo e dudenn Charlie, a zo skeudennet amañ a-zehoù.
Buhez
Mab d'ur c'haner ha d'ur ganerez music-hall aet da baour e oa. Ken abred ha 1897, eizh vloaz dezhañ neuze, e pignas Charlie Chaplin war al leurenn gant e vreur Sidney evel dañserien zroch.
Da c'houde e voe gwelet e pantomimoù a droas dre Europa, ar Stadoù-Unanet ha Kanada. E-kerzh un droiad er Stadoù-Unanet eo e voe merzet gant Mack Sennett, en lakaas da sinañ ur gevrad en Hollywood.
Fent an troioù-kamm dreist-holl a oa er filmoù kentañ ma c'hoarias Charlie Chaplin ; diouzhtu avat e voe gwelet enno an dudenn a raje e vrud er bed a-bezh da c'houde : tog pompad, melloù botoù, bragoù mil pleg, mourrenn peg ouzh un dremm vorlivet, bazh-kamm ha kerzhed un houad.
Ag aktour e tremenas da leurenner ha neuze da filmaozer kent kenderchiñ e filmoù dezhañ adalek 1917 dre ar gompagnunezh United Artists ("Arzhourien Unanet") a grouas gant Mary Pickford, Douglas Fairbanks ha D. W. Griffith.
Abred e voe Charles Chaplin brudet er bed a-bezh, evel ma c'hallas merzout pa roas tro ar bed er bloavezh 1932.
Alies e c'hoarie perzh tud paour oc'h en em zifenn diouzh ar re binvidik ha galloudus, ar pezh a degasas kudennoù dezhañ er Stadoù-Unanet, ha ret e voe dezhañ o c'huitaat e 1952 en abeg da bolitikerezh ar senadour republikan Joseph Raymond MacCarthy.
Kevret gant merc'h Eugene O'Neill, e wreg abaoe 1943, he merc'h hag o seizh bugel ez eas da Suis d'em staliañ e 1953 kent mervel eno e 1977.
Charlie
Diwar troioù-kamm ar filmoù kentañ en Hollywood e troas Chaplin war-du ur fent soutil, fromus ha barzhoniel em droas tamm-ha-tamm da vurutelladennoù nerzhus direizhderioù ar gevredigezh, pa ziskouezent pilpouzerezh ha feulster ur bed tapet en enkadenn armerzhel ha gourdrouzet gant ar faskouriezh.
Dont a reas Charlie, an dudenn bet krouet gantañ, anezhañ un dister a zen paour, emsavet, dic'halloud ha leun a youl-vat, da vezañ un arouez eus tud e amzer o stourm evit o frankiz hag o dellezegezh enep an deknokrated e servij an armerzh hag ar gensentourien o zouell, o c'horvo hag o argas bemdez.
Essanay Studios
<li>Police</li></ol> <li>Triple Trouble</li></ol>
Mutual Film Corporation
<li>The Floorwalker</li> <li>The Fireman</li> <li>The Vagabond</li> <li>One A.M.</li> <li>The Count</li> <li>The Pawnshop</li> <li>Behind the Screen</li> <li>The Rink</li> </ol> <li>Easy Street</li> <li>The Cure</li> <li>The Immigrant</li> <li>The Adventurer</li> </ol>
United Artists
<li>A Woman of Paris</li></ol> <li>The Gold Rush</li></ol> <li>The Circus</li></ol> <li>City Lights</li></ol> <li>Modern Times</li></ol> <li>The Great Dictator</li></ol> <li>Monsieur Verdoux</li></ol> <li>Limelight</li></ol>
Diwezhatoc'h
<li>A King in New York</li></ol> <li>The Chaplin Revue </li></ol> <li>A Countess from Hong Kong </li></ol>
Levneg
Al levneg (Pollachius pollachius) a zo ur pesk mor, prizet ar c'hig anezhañ. Graet e vez “malaouan” anezhañ pa vez yaouank.
Nick Drake
Ne voe ket anvek e-pad e vuhez verr daoust ma oa bet meulet e oberenn gant ar vurutellerion saoz. Koulskoude n'eo ket kouezet en ankounac'h rak aet eo e vrud war greskiñ goude e varv. Anavezet a-walc'h eo e deir bladenn bremañ.
Levneg
북대서양대구
Wiski Lagavulin
Wiski Lagavulin, pe Lagavulin Single Malt (e saozneg), zo ur wiski single malt graet e Lagavulin (saoznekadur an anv-lec'h gouezelek Lag a' Mhuilinn "saonenn ar vilin"), ur gêriadennig en Enez Ìle, en Inizi Gall, e Skos.
Istor
E 1816 e voe savet pep a strilherezh e Lagavulin gant John Jonston hag Archibald Campbell. Unan anezho, met pehini n'ouzer ket, a deuas da vezañ strilherezh nemetañ Lagavulin.
Blaz ar wiski
Brudet eo ar wiski evel unan eus ar re wellañ zo er bed, met anaoudeien zo a gav kenkoulz, pe gwelloc'h, dourennoù al labouradegoù amezek.
Kistenid
<HR noShade>
Kistenid  (Quintenic e galleg; Tchint'ni e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Lambal e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Komborn
Komborn a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Komborn eo.
Wiski Lagavulin
Blaz ar wiski
Ur wiski blazus, kreñv, ha mogedet eo, hogen c'hwek ouzh ar staon.
Kavet e vez Lagavulin 16 vloaz dreist-holl, 43%. A-hend-all ez eus ivez wiski 12 vloaz, ha re 25 ha 30 vloaz.
Ur strilhadenn nevez 21 bloaz a ra berzh bremañ.
Graet eo gant ar gompagnunezh White Horse Distillers, perc'hennet gant United Distillers & Vintners, a zo dalc'het gant Diageo plc.
Italo Calvino
Italo Calvino zo ur skrivagner ha kazetenner italian ganet d'ar 15 a viz Here 1923 ha marvet d'an 19 a viz Gwengolo 1985.
Lakaet e voe da gemer perzh er yaouankizoù faskour e 1940 met nebeut goude ec'h emezelas ouzh ar strollad komunour a chomas ennañ betek 1957.
Labourat a reas evit meur a gazetenn evel La Repubblica pe Il corriere della sera.
E-touez e romantoù brudetañ emañ an drilogiezh Il visconte dimezzato (Ar beskont daouhanteret. Troidigezh diwar an italianeg gant Serj Richard. Mouladurioù Hor Yezh. Miz Gouere 2016), Il barone rampante (Ar baron pinter) hag Il cavaliere inesistente (Ar marc'heg na oa ket anezhañ).
Oberennoù
Embannadurioù dalif:
470
Diwar-benn bloavezh 470 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Treouergad
Treouergad a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
470
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 470
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 470
Marlene Dietrich
Marlene Dietrich a oa un aktourez hag ur ganourez alaman ganet d'ar 27 a viz kerzu 1901 e Berlin ha marvet d'ar 6 a viz mae 1992 e Pariz.
Perzhioù a "femme fatale " he-doa c'hoariet hag ur "sex-symbol" e oa e-pad ar bloavezhioù 30. Goude ober berzh bras er film Der blaue Engel ez eas kuit da chom da Stadoù-Unanet Amerika ma sinas-hi ur c'hontrad seizh vloaz gant ar gompagnunezh Paramount.
E 1939 e teuas da vezañ keodedourez eus ar Stadoù-Unanet. Enebet e oa ouzh Adolf Hitler ha nac'hañ a reas c'hoari evit ur gompagnunezh alaman ha distreiñ d'he mammvro a-raok 1945. Nebeutoc'h a filmoù a reas goude an Eil Brezel Bed met berzhioù niverus he deus bet er ganaouenn. E 1976 e paouezas gant hec'h esped ha kregiñ a reas he c'hounskrid.
Tremen a reas bloavezhioù diwezhañ he buhez e Pariz.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
1173
Diwar-benn bloavezh 1173 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Breizh
Distrujerezh ar c'hastell Ruzieg (Bro-Naoned) gant ar goprsoudarded a Vrabant dindan ar roue Vro-Saoz.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1173
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1173
Corcoracidae
Corcoracidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1927 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Diouzh Doare 7.3 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer en Aostralia.
Listenn skiantourien norman
Setu amañ ur roll eus ar skiantourien norman vrudetañ.
Hermitage
Hermitage, a-wechoù L'Hermitage, zo un anv-lec'h gallek a gaver ivez e saozneg, roet d'ur peniti gwechall.
Gwelout ivez L'Hermitage.
Lleucu Llwyd
Eviti da vout brudet da viken n'ouzer ket gwall dra diwar he fenn. Hervez ar skrid e oa Lleucu eus Pennal, etre Machynlleth hag Aberdyfi :
Dimezet e oa-hi pa varvas, met n'oar ket sur piv e oa he fried: pe un Dafydd Ddu, eus Cymer (e-kichen Abati Cymer) hervez unan, Ieuan Ddu eus ar Gydros hervez un arall, a skrive Gruffudd Hiraethog er. Diouzh krediñ Gruffudd he doe ur mab anvet 'Y Coch'.
Mar deo anat karantez Llywelyn en e varzhonegoù da Lleucu Llwyd n'haller ket bout sur e oant orgederien. Ouzhpenn-se ez eus meur a skouer a varvnadoù ha ne oant ket gwir ivez, kanet da genvreudeur, ha marteze ne oa nemet ur varzhoneg a genavo dezhi, pa zimezas, eo a savas Llywelyn
Lena (stêr)
Ar stêr Lena (Ле́на, [ˈlʲenə], e ruseg; Өлүөнэ, Ölüöne e sac'haeg) zo ur stêr eus Rusia, e Siberia. Eus an teir stêr a red a greisteiz da hanternoz eo-hi a zo ar muiañ er reter. En em deurel a ra e Mor Laptev.
Bank
Bank a dalvez evit meur a dra e brezhoneg.
Manitas de Plata
thumb|right|250px|Manitas gant un Jipsianez en Arle.
Manitas de Plata ("Daouarnigoù Arc'hant"), Ricardo Baliardo eus e wir anv, ganet d'ar 7 a viz Eost 1921 e Seta (Okitania) ha marvet d'ar 6 a viz Du 2014 e Montpelhièr, e oa er bloavezhioù 1960 unan eus ar c'hitarourien flamenko vrudetañ er bed. Gwerzhet en deus 93 milion pladennoù e-pad e vuhez.
Buhez
Ganet e oa d'ar 7 a viz Eost 1921 e Seta e Lengadok, ur rannvro eus Okitania, en ur garavanenn e-touez un tiegezh bras jipsian (Romed eus al ledenez iberek). Neskar eo gant tud strollad ar Gipsy Kings. Kregiñ a reas da vezañ brudet o seniñ er birc'hirinded jipsian e Saintes-Maries-de-la-Mer e Kamarga ma voe enrollet war-eeun gant Deben Bhattacharya.
10 vloaz hepken goude marv Django Reinhardt eo ec'h asantas Manitas de Plata seniñ dirak an holl. Django Reinhardt a oa tremenet evit gwir evel roue ar c'hitarourien jipsian.
O selaou anezhañ en Arle e 1964 e tisklêrias Pablo Picasso: "Ar paotr-se a dalv muioc'h egedon!". Neuze e tresas war e c'hitar.
thumb|left|200px|Manitas de Plata gant [[Picasso en Arle.]]
Koulskoude e teuas da vezañ brudet da vat goude un diskouezadeg skeudennoù e New York aozet gant e vignon Lucien Clergue. Eno e voe gounezet warnañ da enrolliñ e albom ofisiel kentañ, ar pezh a voe graet e chapel Arle. Un ardead amerikan a savas un abadenn seniñ er Carnegie Hall en Evrog Nevez e miz Kerzu 1965.
N'eus ket paouezet d'ober tro ar bed hag enrolliñ pladennoù abaoe 1967. Seniñ a reas gant Paco de Lucia pe an dañser Nina Corti. Seniñ a reas er Royal Variety Performance e Londrez e 1968.
Albomoù
roll diglok
Iorwerth Fychan
Iorwerth Fychan a oa ur barzh-lez kembraek en eil hantere eus an.
Saint-Waast
Saint-Waast, a-wezhoù Saint-Waast-la-Vallée, a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Iorwerth Fychan
Krediñ a reer e varzhonege Iorwerth evit e blijadur ha neket evel barzh a vicher. Da neuze e vije un den a renk uhel, evel barzhed ar Grennamzer, evel ar barzh-priñs Hywel ab Owain Gwynedd.
Saint-Waast
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Jibraltar
Jibraltar (saozneg ha spagnoleg: Gibraltar, lesanvet alies El Peñón "Ar C'hleger") zo un tiriad tramor breizhveurat lec'hiet e su al Ledenez Iberiat, war riblenn Strizh-mor Jibraltar ha hini ur pleg-mor. Hemañ a liamm ar meurvor Atlantel ouzh ar mor Kreizdouarel. An tiriad en deus un harz berr gant Spagn war-du an norzh. Ul lec'h pouezus evit al lu breizhveurat eo Jibraltar hag un diazezlec'h morlu zo lec'hiet ennañ.
Anv an tiriad a zeu eus an arabeg Jabal aţ-Ţāriq (جبل الطارق) "Menez Tariq", tremenet e saozneg dre ar spagnoleg. Daveiñ a ra ouzh ar pennlu berber omeyad, Tariq ibn-Ziyad, a vleinas aloudabeg vaourek Iberia e 711. Kent-se e oa anvet Kalpe e gresianeg, unan eus Kolonennoù Herakles. Anvet eo ivez en un doare nann-ofisiel "ar Roc'h" pe Gib.
Un abeg a dabut etre ar Rouantelezh-Unanet ha Spagn eo. Goulenn a ra Spagn ma vo daskoret an tiriad dezhi. Gant an darn vrasañ eus Jilbratariz e vez nac'het ar mennozh-se avat.
Istor
Adalek ar Fenikianed eo annezet Jibraltar, petra bennak ma'z eus roudoù eus bezañs an Neandertaled, ur spesad eus ar genad Homo aet da get 30 000 bloaz zo. Diazezlec'hioù dambadus a voe savet gant Qartajiz hag ar Romaned ha goude diskar an Impalaeriezh roman e voe kontrollet e-pad un amzer verr gant ar Vandaled. D'un darn eus Rouantelezh Wizigotek Spagn ez eas neuze betek an aloudabeg islamek.
Merc'her (planedenn)
Merc'her (Mercurius e latin) a zo anezhi ar blanedenn gentañ eus ar sistem Heol adalek an Heol hag an eizhvet a vent. Diaes-bras eo da arsellet dre m'emañ tost-kenañ d'an Heol. Ne c'haller hec'h arsellet nemet pa vez an Heol o vont da guzh pe pa vez o sevel.
Jibraltar
Istor
D'an 30 a viz Ebrel 711 e vleinas ar jeneral omeyad Tariq ibn-Ziyad un armead Berbered a-dreuz Strizh-mor Jibraltar. Klask a reas dilestrañ en Algeciras da gentañ met c'hwitañ a reas. En un doare kuzh e tizhas su ar Roc'h neuze.
Didud e chomas Jibraltar e-pad an darn vrasañ eus ar marevezh maourek. Gwelout a reer c'hoazh dismantroù ur c'hreñvlec'h hag a voe savet gant ar sultan almohad Abd al-Mu'min (1094-1163). Ul lodenn eus ar rouantelezh Taifa Granada e voe ar Roc'h betek ma voe aloubet gant Kastilha e 1309. E 1311 avat e voe gounezet gant ar Varinided a roas anezhañ en-dro da C'hranada e 1374. Aloubet adarre e voe e 1472 gant an Dug Medina Sidonia.
Betek 1476 e chomas Jibraltar en e zalc'h ha degemerout a reas Yuzevien eus Córdoba. Pedro de Herrera, ur c'honverso en-doa kemeret perzh en aloudabeg ar Roc'h a stalias warnañ ur gumuniezh a 4 350 Yuzev, na badas ket rak adstrollañ a reas an dug Medina Sidonia gant Kurunenn Spagn ha diarbennet e voe ar Yuzevien. E 1501 e tremenas Jibraltar d'ar Gurunenn hag ur bloavezh hepken goude-se e roas ar Rouaned Katolik ur skoed-adarmez dezhi.
Mikmakeg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar mikmakeg (mi`kmaq [mi:gmax]), komzet gant 8 500 den en holl, 7 310 anezho e Kanada ha war-dro 1 200 er Stadoù-Unanet.
Jibraltar
Istor
E-pad Brezel Hêrezh Spagn e argasas ar Saozon hag an Izelvroiz, kevreet gant Karl VI, meur a gêr e su Spagn. D'ar 4 a viz Eost 1704 e c'hounezjont kêr goude ur vombezadeg a c'hwec'h eurvezh. An darn vrasañ eus ar boblañs a zibabas kuitaat kêr.
Ne zeuas ket an nerzhioù <abbr title="Gallaoued a-daol trumm?">gall ha spagnat a-benn da adc'hounit kêr, hag e 1713 e voe roet da Vreizh-Veur dre Feur-skrid Utrecht. Dindan he c'hontrol eo bet chomet abaoe daoust da arnodadennoù Spagn d'he aloubiñ adarre.
D'un diazezlec'h luvor pouezus evit ar Royal Navy ez eas ar Roc'h, hag ur rol bras a c'hoarias en Emgann Trafalgar (1805). He zalvoudegezh strategek a greskas goude digoradur Kanol Suez, rak gwardiñ a rae an hent etre Breizh-Veur hag he zrevadennoù en India hag en Aostralia. E-pad an Eil Brezel-bed e voe skarzhet an annezidi nann-milourel ha d'ur c'hreñvlec'h e voe lakaet. Raktresoù a reas al lu alaman evit aloubiñ ar Roc'h - an Oberiadenn Felix - met biskoazh e voent sevenet en abeg da nac'hadenn Francisco Franco da aotren an nerzhioù alaman war e dachenn. Gant Wilhelm Canaris, penn an Abwehr hag unan eus e vignoned bersonel, e vefe bet kendrec'het Franco. Evel ma oa Canaris un ezel eus an harz milourel a-enep Adolf Hitler e kreder en-deus graet an dra-se da vuanaat faezhidigezh Alamagn ha diskar beli an naziegezh.
E-pad ar bloavezhioù 1950 e c'houlennas Spagn - renet gant Franco - distro ar Roc'h hag e-pad an 30 bloavezh da heul e strishaas ar monedone etre Jibraltar ha Spagn. D'an 10 a viz Gwengolo 1967 e tivizas annezidi ar Roc'h chom Breizhveuriz dre ur referendom, gant 12 138 mouezh a-enep 44. Franco a respontas dre serriñ an harzoù ha terriñ pep liamm a zarempred.
Kloz e chomas an harzioù betek 1982 ha ne voent addigoret da vat nemet e 1985. Adalek fin ar bloavezhioù 1980 ez eus kenvreutadennoù etre Spagn ha Breizh-Veur a-zivout dazont Jibraltar. Kinniget e voe ma vije renet ar Roc'h asambles gant an div Stad met nac'het e voe an diskoulm-se dre ur referendom arall e Jibraltar (17 900 mouezh a-enep 187).
E miz Gwengolo 2006 e voe sinet un emglev etre Breizh-Veur ha Spagn a-zivout ar Roc'h, ha lemel kuit a reas Spagn ar strishadurioù diwezhañ d'ar monedone.
Politikerezh
Evel evit an holl diriadoù tramor breizhveurat ez eo ar roue Charles III penn ar Stad. E gannad eo Gouarnour Jibraltar, Edward Davis.
Breizh-Veur zo e-karg eus an difenn, an darempredoù etrebroadel, ar surentez diabarzh hag eus stabilder arc'hantel an tiriad. N'eo ket empleget ar gouarnour e melestradurezh pemdeziek Jibraltar, ha lidek eo e berzh dreist-holl. Ur pennmaodiern ha meur a vinistred a vez anvet gantañ goude dilennadeg ar Parlamant. War-dro ar c'hudennoù a zifenn hag a surentez a ra ha penn Polis Roueel Jibraltar eo.
Parlamant Jibraltar - an House of Assembly ennañ 15 ezel dilennet ha 2 ezel anvet gant ar gouarnour – a vez dilennet evit pevar bloaz.
Prezidant ar parlamant (ar speaker) a vez dibabet gant ar gouarnamant. Penn ar gouarnamant eo ar pennmaodier, Fabian Picardo hiziv. Bez' ez eus tri strollad politikel gant kannaded er parlamant : ar Gibraltar Social Democrats, ar Gibraltar Socialist Labour Party hag ar Gibraltar Liberal Party.
Un darn eus Unaniezh Europa eo Jibraltar. Enni eo antreet asambles gant Breizh-Veur e 1973. Disammet eo Jibraltar eus un nebeud dleadoù e-keñver an unvaniezh-maltouterezh ha politikerezh boutin al labour-douar. Adalek 2004 e c'hell keodedourien Jibraltar votiñ en dilennadegoù europat.
E 2006 e voe aozet ur vonreizh nevez hag a vo kinniget d'ar bobl. Diogeliñ a raio dishualded an tiriad.
En abeg da c'houlennoù Spagn emañ ar darempredoù gant ar vro-se e kreiz ar politikerezh lec'hiel. An holl strolladoù politikel zo enebet ouzh ur treuzkasadur a c'halloud da Spagn ha harpañ a reont dishualded ar vro.
D'an 29 a viz Meurzh 2017, ar Rouantelezh-Unanet a gemennas ez-ofisiel e kuitaio Unaniezh Europa da heul referendom an 23 a viz Even 2016 ma tibabas 51,89% eus Breizhveuriz ober kement-se. En hevelep mouezhiadeg e voe 96% eus annezidi Jibraltar o tibab chom en Unaniezh. Er raktres embannet gant U.E. a-zivout modelezhioù ar Brexit ez eus ur mellad a ro da Spagn ur gwir a veto a-enep kement disentez hag a sellfe ouzh Jibraltar. Brouzet eo pennmaodiern ar Roc'h ouzh ar mellad "mezhus"-se, ha Michael Howard eus ar Strollad Mirour a zisklêrias e c'helleje ar Rouantelezh difenn ar Roc'h dre nerzh, ar pezh a gasas Alfonso Dastis, anezhañ maodiern spagnol an Aferioù estren, da vrouzañ d'e dro ouzh "ton ar c'homzoù o tont eus Breizh-Veur". Ret e voe da bennmaodiernez ar Rouantelezh, Theresa May, kadarnaat ne gasje ket al lu vreizhveurat da zirouestlañ ar gudenn. Pennadurezhioù ar Roc'h avat a c'houlennas digant U.E. terriñ ar mellad rendaelet, gant aon na drofe an tiriad da baoell e nevidadur ar Brexit.
Douaroniezh
Goloiñ a ra an tiriad 6,543 km² en tu hont da 1.2 km a harzoù gant Spagn. E daou gostez e tisranner aodoù ar Roc'h, 12 km o hirder : an East Side m'emañ lec'hiet Sandy Bay ha Catalan Bay, hag ar West Side ma vev an darn vrasañ eus ar boblañs.
Kreizdouarel eo an hin, gant goañvioù klouar hag hañvioù tomm.
Ur vandenn strizh o kelc'hiañ ar Roc'h eo an tiriad annezet. N'eus peadra naturel ebet ennañ ha nebeut-tre a zour dous. Betek n'eus ket pell zo e tastumed an dour glav e puñsoù-glav bili-raz. Savet ez eus bet ul labouradeg disallañ dour mor hag a bourvez ar vro hag a ro tro dezhañ da vezañ dizalc'hoc'h eus Spagn.
Gant 4&nbsp482 annezad dre km² eo Jibraltar unan eus ar broioù gant ar stankter poblañs brasañ er bed. Dre-se ez eo bet rediet ar gouarnamant da c'hounid douaroù war ar mor (10% eus ar gorread a-vremañ).
Maen-raz a ya da sevel ar Roc'h end-eeun. Tizhout a ra 426 m uhelder, ha treuzet eo gant hentoù-riboul niverus. An darn vrasañ anezho zo implijet gant al lu hepken. Ul lodenn vras eus an uheldirioù zo dalc'het gant ur mirlec'h naturel ma vev 250 makak Barbaria (Macaca sylvanus) ; studioù genetek o deus diskouezet edont war ar Roc'h kent donedigezh Breizhveuriz. Hervez ar vojenn, mard eont kuit e yelo Breizhveuriz d'o heul. Evit an abeg-se eo ez int gwarezet gant ar gouarnamant.
Melestradurezh
N'eus pastell-vro ebet e Jibraltar. Rannet e vez e seizh kelc'hiad-annez evit stadegoù.
Armerzh
Oberiantiz al lu vreizhveurat a yae d'ober an darn vrasañ eus armerzh Jibraltar gwechall. War zigresk eo e berzh avat : eus 60% e 1964 ez eo digresket betek 7% hiziv.
War ar gellidouriezh hag an touristerezh ez eo diazezet armerzh Jibraltar a-vremañ. Unan eus an 35 tiriad barnet evel ur baradoz kemedel gant an AKDE eo ar Roc'h. N'eus tailhoù ebet war al leve ha gwan-tre eo an tailhoù war ar c'hevredegezhioù, ar pezh en deus sachet embregerezhioù niverus.
Bep bloaz e vez kalz tud o tont dre vigi-bale da weladenniñ Jibraltar. Evel ma n'eus TGO ebet e Jibraltar ez eus bet kalz stalioù meur oc'h en em staliañ en tiriad, Marks and Spencer, BHS ha Dorothy Perkins en o zouez.
Al lur sterling (£) eo moneiz Jibraltar, met bilhedoù ispisial a vez implijet en tiriad – al lur Jibraltar - se zo liammet ouzh al lur sterling ha n'eo ket ur moneiz gwirion, met ur c'hod ISO en deus evelato : GIP, evit Gibraltar Pound.
Demografiezh
Stabil eo poblañs Jibraltar : 27 884 a dud e 2005, 29 328 e 2016 (+ 5,1% en ur ober 11 vloaz). Jibraltariz a ziskenn eus an nebeus Spagnoled a oa chomet er vro hag eus embroidi eus an holl vroioù europat, Genova, Malta ha Portugal dreist-holl. Abaoe ma oa bet digoret an harzioù adarre, un nebeud Spagnolet zo deuet da chom e Jibraltar.
Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel
Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel (war-dro 1240-1300) a oa unan eus an diwezhañ barzhed lez kembraek.
Jibraltar
Demografiezh
Katoliked eo an darn vuiañ eus Jilbratariz, met un niver bras a vinorelezhioù relijiel zo, en o zouez izili Iliz Bro-Saoz, Iliz Bro-Skos hag an Iliz Metodist. Muzulmiz deuet eus Maroko zo ivez, hag ur gummuniezh yuzev bras a-walc'h.
Hywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel
Anezhañ ne ouzer nemet ar pezh a zo en e varzhonegoù. Un anv divoas zo dezhañ. N'anavezer an anv Pwyll nemet e Pwyll, Pendefig Dyfed, e Pedair Cainc y Mabinogi, ha Pwyll ap Peredur Beiswyn a zo meneget erskridoù kozh evel 'Arglwydd Ceredigion Uchaf', aotrou Ceredigion Uhelañ.
Oberenn
An oberenn nemeti diwar zorn Hywel Foel eo an awdl savet da vac'hidigezh Owain ap Gruffudd e kastell Dolbadarn. Miret eo ar skrid e dornskrid Hendregadredd. Enni ez eus anv evit ar wech kentañ eus Eryri.
Jibraltar
Demografiezh
Ar saozneg eo ar yezh ofisiel, met an darn vrasañ eus Jibraltariz a ra gant ur meskaj a saozneg hag a spagnoleg : al llanito.
Sevenadur
Orinoù liesek en deus sevenadur Jibraltar, petra bennak ma'z eo saoznek ha spagnolek al levezonoù kreñvañ. Daoust ma komz Jibraltariz ur meskaj a saozneg ha spagnoleg anvet Yanito pe Llanito ez eo ar saozneg yezh ar gouarnamant, an deskadurezh, ar c'henwerzh hag ar media. Da Jibraltariz a fell dezho studiañ er skol-veur ez eo ret mont da Vreizh-Veur. Ar re o deus ezhomm eus prederioù mezegel na vezont ket kavet war ar Roc'h a ya ivez da Vreizh-Veur gant skoazell gouarnamant Jibraltar.
Gouel broadel Jibraltar a vez lidet d'an 10 a viz Gwengolo, en enor da referendum 1967, an ober dishualded kentañ en Istor ar vro. Daoust d'e dalvoudegezh politikel ez eo ur fest vras ivez.
Treuzdougen
Ar c'harr eo an tu-treuzdougen pennañ e Jibraltar. Boutin eo ar marc'hoù-tan avat, ha bez' ez eus ur rouedad kirri-boutin arnevez. Er c'hontrol d'an tiriadoù breizhveurat arall e ruilher war tu dehou an hent. Ur fundezouger a liamm kêr ouzh lein ar Roc'h gant un ehan e-kichen annez ar marmouzed.
Betek n'eus ket pell zo e tifenne ar gouarnamant spagnat liammoù dre aer pe dre vag. D'ar 25 a viz Gouere 2006 hepken e voe kemmet an traoù. Skañvoc'h eo ar c'hontroladegoù war an harzoù ha digoll a ra Breizh-Veur al labourerien he doa kaset kuit eus Jibraltar p'en doa serret Franco an harzoù. Ul linenn kirri-nij zo etre Madrid ha Jibraltar. Nijadennoù reoliek zo ivez etre aerborzh Jibraltar ha Londrez ha Manchester. Abaoe 2007 ez eus ul linenn karr-nij etre ar Roc'h hag Iwerzhon.
Difenn
Gant ar Royal Gibraltar Regiment eo difennet Jibraltar. Un unanenn ag adarme e oa betek 1990 pa voe ebarzhet el lu breizhveurat evel un unanenn beurbad.