cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Denez Prigent
Breizh hag an natur
Hervez Denez Prigent eo ken pouezhus diwall d'an natur ha doujañ an hengounioù. Er c'han An hentoù adkavet e ra gourc'hemennoù d'ar baleerien a gerzh e Breizh en ur ganañ. E memes tro en-deus keuz « n'ez eus plas bremañ, siwazh, nemet d'an otoioù ».
Er memes mod, en Ar gwez-sapin e komz diwar-benn an tachennoù bet adlodennet, peogwir e weler bremañ gwez draenek e pep lec'h, e plas gwez Breizh. Sevel a ra ar memes liamm : « An neb a zo bet lakaet da zisoñjal e gultur / erruiñ a ra un deiz e tisoñj ivez e natur ».
Kontañ a ra Denez Prigent an droug-bezañ a zo dezhañ da vevañ e kêr er c'hanioù E trouz ar gêr, fin ar bed e dibenn dezhañ, ha Melezourioù-glav, ma kav ennañ spi en dra naturel ziwezhañ : ar glav. Pa ne gav ket an natur en-dro dezhañ e talc'h anezhi en e eñvor (Kereñvor). Er fin ez en-dro da vevañ war ar maez, evel m'eo kontet e Sarac'h.
E Hent-eon e vez kavet tem an natur er marv. Goulenn a ra ar c'honter bezañ interret en un hent-eon evit bezan lusket peurbadel gant ar chal hang an dichal, beilhet gant e familh gwir : ar glav, al lapoused, an avel, ar mor.
Un doare all da zoujañ an natur a gaver e Geotenn ar marv, ur c'han a-enep implij organegoù daskemmet o genoù el labour-douar. Hervezañ e vefe dister kanañ e brezhoneg war un douar dinaturet gant « geotenn ar marv » hadet gant ar re o deus « cheñchet hep tamm keuz ebet pezh ne c'helle ket bout cheñchet ».
An direizhded, ar c'hleñved, ar marv
Da heul hengoun ar gwerz e sav Denez Prigent komzoù diwar-benn an degouezhadennoù drouk gwelet pe klevet gantañ e-pad beajoù pe pennadoù-kaoz, pe er mediaoù. Kontañ a ra An droug-red epidemiezh Ebola e Zair. Un den, goude bezañ gwelet an holl o vervel en-dro dezhañ, a lazh ur vaouez kozh, alegorienn ar c'hleñved. Labouradeg metal Sometra, e Copşa Mică (Roumania) eo sujed Copsa Mica. Saotrus-kenañ eo an uzin-se, met an implijer nemetañ er gêr-se eo, pe dost. Neuze ez a ar re yaouank, evit gallout bevañ, da labourat d'ar forn-uhel a lazh anezho goustad. E Gwerz Kiev eo kontet an Holodomor, an naon du e Kiev er bloavezhioù 1930, en-deus lazhet pevar milion a dud.
En Ur fulenn aour eo kontet istor ur plac'h yaouank gwerzhet eus ar Filipinez gant he zud evit mont da c'hast. C'hoarvezout a ra un dra heñvel e-barzh A-dreñv va zi d'ur plac'h a 13 vloaz roet d'ur gwaz e dimeziñ. Gouelañ a ra war ar wezenn plantet ganti. Dougen a ra ar wezenn-se frouezh kaer ha saourek. Krouget he deus he gwaz, he mamm-gaer hag he zud warni.
Sevel a ra Denez Prigent kanaouennoù diwar temoù bras ar politikerezh etrevroadel ivez. Kontañ a ra An iliz ruz lazhadeg 2,000 den en un iliz e Nyarubuyé (Rwanda) : « Troc'het ar pennoù didruez / Evel ma falc'her ed en hañvezh ». Tud all a vez lazhet er c'han Ar chas ruz, diwar aloubadeg Tibet gant Sina : estreget tud a lazh ar « chas ruz », o sevenadur ivez.
E daou gan ez eus kaoz eus bugale bet lazhet. Kontañ a ra Ar wezenn-dar politikerezh digresk ar poblañs en India. Lazhet ez eus bet bugale, merc'hed e penn kentañ, abalamour d'ar politikerezh-se. Ar vamm lazherez a zo istor ur vaouez a lazh he daouzek merc'h kentañ a-raok bezañ lazhet gant an drizekvet, a chom bev daoust ma klask he mamm he lazhañ evit veñjañ ar merc'hed all.
Abadennoù
Kemeret en deus perzh ivez en abadennoù-mañ:
Good Night, and Good Luck
Ur film amerikan gant George Clooney eo Good Night, and Good Luck.. Deuet e oa e 2005 ouzh ar skrammoù.
Synopsis
Penn-kentañ ar c'hazetennerezh er skinwel eo prantad Good Night, and Good Luck. Edward R. Murrow hag e skipailh a glask lakaat war wel doareoù ar senedour Joseph McCarthy, kroaziad ouzh ar gomunisted anezhañ. War wel d'an holl e teu ar reuz pa voe tamallet d'ar gazetennerien gant ar senedour a vezañ komunisted. Dindan ar bec'h e talc'ho mat skipailh CBS.
Tudennoù ar film
Ar re bennañ eo :
Yves Amiard
Yves Amiard zo unan eus pennoù ar post (La Poste) e Breizh e 2008, ha rener ar c'has lizheroù ( Directeur Opérationnel Territorial Courrier, pe DOTC, e yezh an embregerezh) evit departamantoù ar Mor-Bihan ha Penn-ar-Bed. Meur a bennad zo bet er c'hazetennoù diwar e benn pa yae da vedalenniñ labourerien La Poste.
Lec'hanvadurezh
Embannet en deus e oa mekanikoù nevez da vezañ staliet da zibab al lizhiri, ha da aesaat al labour. Siwazh, diaesaet e vez al labour gant an anvioù-lec'hioù brezhonek. Setu perak e vez aliet ar c'humunioù gant La Poste da lakaat anvioù straedoù e galleg. Ouzhpenn, emezañ, e vez diaezet buhez ar mekanikoù gant ar skraboù etre "c" hag "h".
Divine
Harris Glen Milstead (ganet an 19 a viz Kerzu 1945 e Towson, Maryland ha marvet d'ar 7 a viz Meurzh 1988) oa ur c'haner hag aktour amerikan, anavezet a-drugarez d'e berzh Divine, un treuzwiskad tev gwelet e-barzh filmoù John Waters.
Buhezskrid
Mab da vBernard ha Diana Francis Milstead, e familh a ziloj da Lutherville, e-barzh bannlev Baltimore, pa oa 12 vloaz. Eno e raio anaouedegezh gant John Waters.
Divine oa e-barzh strollad aktourion filmoù Waters, o c'hoari ar roll pouezusañ e: Pink Flamingos, Female Trouble, Polyester, ha Hairspray.
Divine Trash (1998) savet gant Steve Yeager, zo un dedi dezhañ. Kontañ a ra buhez Divine hag ar pezh en deus graet gant John Waters.
Divine en deus savet meur a bladenn, an hini anavezetañ eo You think you're a man.
La Poste
La Poste zo anv gallek meur a embregerezh kas lizheroù ha merañ arc'hant an dud e meur a vro c'hallek.
Republik Kongo
Republik Kongo zo ur stad eus kreiz Afrika. En-dro dezhi emañ Gabon er c’hornôg, Kameroun ha Republik Kreizafrika en norzh, ha Republik Demokratel Kongo er reter hag er su, gant enklozadur angolat Kabinda er su hag ar Meurvor Atlantel er mervent (pleg-mor Ginea). Brazzaville eo ar gêr-benn, ha kêr vrasañ ar vro. Porzh-mor Pointe-Noire eo an eil kêr vrasañ.
Graet e veze – pe e vez c'hoazh a-wechoù – Kongo Brazzaville eus Republik Kongo, evit diforc’hañ ar vro-mañ diouzh hec'h amezegez, Republik Demokratel Kongo, a veze graet anezhi gwechall Kongo Kinshasa ha goude-se Zair.
Dispartiet eo diouzh Republik Demokratel Kongo gant ar stêr Kongo ha gant un adstêr anezhi, an Oubangi.
Rannoù melestradurel
Rannet eo republik Kongo e 12 departamant :
Skilvaou-wesped
Ar Skilvaou wesped (liester: Skilvaoued gwesped) a zo un evn-preizh, Pernis apivorus an anv skiantel anezhañ.
Annez
En hañv e vev al labous-se dreist-holl en Europa, goañviñ a ra en Afrika issahara.
A bep seurt
Hervez lod e teufe anv galleg an evn, bondrée, eus ar brezhoneg bondrask (ur seurt drask), dre ma vefe hañval o fluñv.
Gelasius Iañ
Gelasius I (e latin: Gelasius), ganet en Afrika roman pe e Roma ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e 492.
Sir Frycheiniog
Sir Frycheiniog ( e saozneg  Brecknockshire, County of Brecknock, Breconshire, County of Brecon ) zo bet unan eus 13 kontelezh Kembre a-raok kempenn melestradurezhel 1974. Aberhonddu e oa ar penn-lec'h.
Dont a rae an anv eus rouantelezh kozh Brycheiniog.
Landoveneg
Landoveneg (Saint-Domineuc e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
N'erz eus ket evit ar poent
Arantzazu
Arantzazu (skrivet Aránzazu e spagnoleg) zo un anv-lec'h euskarek.
Ruskad (kumun)
Ruskad  zo ur gumun e Breizh e kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor (Ruca er yezh ofisiel nemeti).
Ran
Ar ran (Pelophylax esculentus pe Rana esculenta) zo un divelfenneg besk a vev en Europa.
Ikpengeg
Ur yezh karibek eo an ikpengeg (ikpeng, txikão, txikân, chicao, tunuli, tonore) eus is-skourr Yezhoù norzh Brazil. Komzet e vez gant ur 146 den bennak e Xingú Park, Mato Grosso e Brazil.
Tost a-walc'h eo d'an araraeg.
Yezhoù frankek izel
frame|Tachenn ar yezhoù frankek izel : 1 - Brabanteg 2 - Flandrezeg (kornôg ha reter) 3 - Zelandeg 4 - Holandeg 5 - Kleverlandeg (zuid-Gelders) 9 - Limbourgeg
Renket e vez ar yezhoù frankek izel e-touez skourr ar yezhoù germanek izel eus familh ar yezhoù germanek.
Komzet e vez ar yezhoù frankek izel en Izelvroioù, e norzh Belgia, e Suafrika hag en Alamagn war lennoù ar Roen etre Kologn hag ar vevenn etre an Alamagn hag an Izelvroioù.
Tamm-ha-tam abaoe an XIXvet kantved en deus kemeret an alamaneg plas ar yezhoù frankek izel, en Alamagn.
Setu ur roll eus ar frankeg izel:
Tzipi Livni
thumb|right|300px|Tzipi Livni d'ar 24 a viz Genver [[2008]] Tzipora (Tzipi) Livni (hebraeg: ציפי לבני), hag a zo bet ganet e Tel Aviv d'ar 5 a viz Gouere 1958, a zo ur bolitikourez israelat. Abaoe m'eo bet dilennet evel kannadez Likoud er C'hnesset e 2001 he deus bet meur a garg e meur a c'houarnamant. D’ar 4 a viz Mae 2006 eo anvet da vinistrez an aferioù diavaez ha da veskentañ ministrez. E 2006 eo bet kalaet da 40vet plac'h c'halloudusañ ar bed gant ar gazetenn Forbes, 39vet e voe e 2007, hag 52vet e 2008. Dilennet eo bet e penn ar strollad politikel Kadima d'ar 17 a viz Gwengolo 2008, hag abaoe an devezh-se e oa war ar renk evit bezañ kentañ ministrez evit kemer plas Ehud Olmert evel kentañ ministr. Daou zen all a oa ivez war ar renk : Ehud Barak (Strollad al labour) ha Benyamin Netanyahu (Likoud). Daoust ma oa he strollad Kadima e penn ar votadegoù eo hemañ diwezhañ a zo bet karget gant Shimon Peres da vezañ Ministr Kentañ.
He buhez
Merc'h Eitan Livni eo Tzipi Livni. He zad, hag a oa un divroad eus Polonia, a oa e penn Irgoun, hag ec'h aozas ar gwalldaol a-enep da sez ar melestradur breizhveuriat, en ostaleri King David e 1946. Goude-se e voe ezel eus Likoud ha kannad. He mamm, Sara Rosenberg hec'h anv, a oa ivez ezel eus Irgoun.
Mossad
Goude he skoliadur e teuas Tzipi Livni da vezañ letanant e Tsahal, hag e labouras evit Mossad etre 1980 ha 1984. Adalek 1984 e kendalc'has gant he studioù war ar gwir. Pa oa ezel eus Mossad e labouras war an dachenn (kêrbennoù Europa), asambles gant « komandoioù e-karg eus raskiñ stourmerien muzulmat ».
Politikerezh
Tzipi Livni a zo bet diplomet war ar gwir gant skol-veur Bar Ilan. Labouret he deus evel gwiraourez, hag arbennigourez war ar gwir foran ha gwir ar c'henwerzh eo. War wel e teuas adalek 1996, pa voe anvet da Renerez ofis ar c'hevredadoù stad. Er post-se e rankas lakaat prevez ar monopolioù dalc'het gant ar stad.
Er parlamant
E 1999 e voe dilennet kannadez Likoud er C'hnesset. Ezel e voe eus meur a vodad-labour : gwir ha justis, luskañ gwirioù ar merc'hed, hag ivez prezidantez an is-bodad e-karg eus al lezennoù a-fet gwennañ arc'hant.
2001-2005
Etre 2001 ha 2003 e voe ministrez ar c'henlabour rannvro, ha hini al labour-douar ha diorren ar maezioù e 29vet gouarnamant renet gantAriel Sharon. E 2003 (30vet gouarnamant) e voe ministrez al lojañ, an enframmañ, ar justis hag an aferioù diavaez. Ar garg-se a voe roet dezhi goude meur a zilez e Likoud, ur wech krouet Kadima e dibenn 2005. D'an 12 a viz Du 2005 e voe an den kentañ eus an tu dehou o kemer ar gaoz pa voe aozet kounadur ofisiel 10 vloaz muntr Yitzhak Rabin. E miz Du 2005 e kuitaas Likoud hag ez eas e-barzh Kadima. E 2005 e savas a-du gant ar steñv kuitaat an tiriadoù aloubet bet savet gant Ariel Sharon. Lakaat a reas holl he fouez evit ma vefe asantet er C'hnesset, hag e klaskas kendrec'hiñ izili Likoud a oa a-enep.
Yezhoù sahelek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù sahelek.
Tzipi Livni
2001-2005
220px|thumb|Tzipi Livni gant [[Cristina Fernandez de Kirchner, prezidantez Arc'hantina]]
D'ar 1añ a viz Kerzu 2005 ec'h embannas e teufe ar gloued surentez savet gant Israel e Sisjordania da vezañ un harz etre Israel hag ar balestiniz.
2006-2007
Pa voe kaset Ariel Sharon d'an ospital e soñjas d'an holl e kemerfe Livni penn Kadima, met ne reas ket. Gounezet e voe an dilennadegoù gant Kadima, ha d'ar 4 a viz Mae 2006 e voe degemeret Livni evel bezkentañ ministr ha ministrez an diavaez e gouarnamant Ehud Olmert. Dilennet e voe ivez er C'hnesset. Tzipi Livni eo an ezel kentañ eus ur gouarnamant israelat a ra an diforc'h etre tagadennoù palestinian a-enep d'an arme hag ar re a-enep da siviled. D'an 28 a viz Meurzh 2006 e lavaras war ur chadenn skinwel amerikan : : «Somebody who is fighting against Israeli soldiers is an enemy and we will fight back, but I believe that this is not under the definition of terrorism, if the target is a soldier», da lavaret eo « An neb a dag soudarded Israel a zo un enebour, hag e stourmimp a-enep dezhañ, met ma'z eo ur soudard pal an dagadenn, ne dalvez ket ez eus anv eus sponterezh.» Goude ar brezel etre Israel ha Liban e 2006 e voe rebechet ouzh Olmert an doare ma veras ar brezel-se. E dibenn miz Ebrel 2007 e voe embannet ur stumm da c'hortoz eus danevell Winograd, enni dielfennañ perak e voe koll Tsahal er brezel-se. Livni a c'houlennas neuze ma tilezfe Olmert, hag e kinnigas kemer e blas e penn Kadima. D'an 2 a viz Mae 2007 ec'h embannas ne felle ket dezhi e vefe aozet dilennadegoù dre ziaraok, hag ec'h embannas ivez ne felle ket dezhi dilezel he fost er gouarnamant ha kas ar gouarnamant d'ar strad. War-un-dro ec'h adembannas memes tra e oa prest da vezañ kentañ ministr da c'hortoz. Olmert ne gemeras ket hec'h ali e kont, ha reuz a savas abalamour d'ar pezh he doa lavaret. Gwelet fall e voe er c'hazetennoù, hag ar gazetennerien hag a rebeche outi he diouer a galon a lesanvas anezhi « Tizipi the Knife ».
2008
Goude ma vefe bet gouezet an aferioù breinadur ha flod a oa stag ouzh anv Olmert en em ginnigas Livni evel politikour propañ Israel. Er sontadegoù e weler ez eo an den nemetañ a c'hall ober kevezerezh gant Benyamin Netanyahu. Daoust da se n'he deus ket Livni kalz chañsoù da c'hounit. Ma teufe a-benn e vefe an eil maouez o tont da vezañ kentañ ministr Israel, goude Golda Meir. War fallaat ez eo aet he darempredoù gant Olmert, hag e kav dezhañ n'eo ket ur plac'h feal. D'an 31 a viz Gouere 2008 ec'h embannas Ehud Olmert e zilez, en ur lavarout memes tra e chomfe gant e bost betek ma vefe aozet dilennadegoù diabarzh Kadima. Soñjal a reer e vo trec'h Tzipi Livni a-enep da Shaul Mofaz, hag a zo skoazellet gant Olmert. D'an 22 a viz Gwengolo 2008 e c'houlennas Shimon Peres diganti sevel ar gouarnamant nevez. Ne zeuas ket a-benn, setu perak e rankas Peres aozañ dilennedagoù 2009.
He mennozhioù
Tzipi Livni ne zebr tamm kig ebet hag e stourm ivez evit ma vo doujet da wirioù al loened. Deuete eo a-benn da lakaat difennet ar werzhañ avu lart en Israel, ar pezh a laka anezhi da vezañ gwelet fall gant pennoù bras ar gounezvouederezh. Evit a sell ouzh Israel e sav a-du gant mennozh Israel Veur, evel m'eo prometet er Bibl. Daoust da se e oar emañ Israel en arvar, abalamour da boblañsouriezh Palestina. Krediñ a ra e ranko Israel dilezel un nebeud tiriadoù evit ma c'hallfe ar Balestiniz krouiñ o stad. Setu perak eo savet a-du p'eo bet kuitaet bandenn Gaza, ha setu perak ivez eo aet e-barzh Kadima. Ar Balestiniz a gavas anezhi sirius, eeun hag en hec'h aez e-pad ar c'henvreutaerezh.
Filip Oillo
Filip Oillo zo un emsaver hag ur skrivagner brezhonek.
Ganet e 1956 e Gwened, en ur familh gwriziennet e Teiz e Bro-Wened Uhel, met tremen a reas e yaouankiz en Aljeria hag e Senegal, ma teskas wolofeg. Brezhoneg ivez a zeskas gant e dud-kozh, ha goude e-unan, en ur genderc'hel gant e studi, eus Dakar da Bariz ha da Dolosa ma tapas e ziplom ijinour e Skol Vroadel an Nijerezh.
An Emsaver
Deuet da Vreizh e penn-kentañ ar bloavezhioù 1980, e kemeras perzh e savidigezh skol Diwan Landerne hag e Gouelioù Kann al Loar, ur gevredigezh a voe prezidant anezhi e-pad 10 vloaz.
E Burev Diwan Breizh e oa bet e-pad pell. Pa soñje dezhañ e oa Diwan o vont da goll hec'h ene e roas e zilez eus ar burev war un dro gant Daniel Kernalegenn, Mari Madeg ha Dora Vargas pa voe anv a sinañ un emglev gant ar Stad c'hall a-benn enframmañ Diwan en deskadurezh Stad dindan renerezh Andrew Lincoln, prezidant Diwan da neuze.
E Kuzul-merañ Ofis ar Brezhoneg e oa bet (2006).
Yezhoù saharek-sahelek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù saharek-sahelek, ennañ daou isskourr:
Filip Oillo
Ar Skrivagner
E 1994 e teuas er-maez kentañ levrenn un droidigezh diwar spagnoleg ar, levr-bourzh Kristol Goulm (Levr bourzh ar veaj kentañ, levrenn gentañ, Al Liamm).
E 1996, e voe embannet gant Al Liamm, e romant kentañ, Blaz an holen, ac'h eas ar Priz Langleiz gantañ e 1995, istor un den eus kornad Brest hag ac'h a da veajiñ eus Bro-Wened da Goumbala, ur vro faltaziet eus Afrika du.
Disklêriet e oa bet gant an oberour e teuje ur romant all, C'hwezh ar pebr, war-lerc'h. Met n'eo ket deuet er-maez c'hoazh.
E 2021, ec'h eas Priz Danevelloù Ti-Kêr Karaez gant e zanevell Ar Sushi Disoursi, embannet e 2020 e-barzh Al Liamm.
E 2021, e voe embannet gant Al Liamm e eil romant, Dindan ar bili, an traezh, ac'h eas gantañ kentañ Priz Pêr Jakez Helias e 2022, un istor karantez hag a gas ur Breizhad da veajiñ betek Katalonia.
Kanton Lens-Gwalarn
Kanton Lens-Gwalarn a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Lens-Gwalarn a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
Listennad gouennoù chas
Setu ul listennad gouennoù chas:
Listă de rase de câini Породы собак
Litr
Al litr zo un unanenn ec'honad. Div arouez ofisiel a zo abaoe 1979 : al lizherenn l vihan hag al lizherenn L vras ; an arouezenn a gaver ivez ivez diforc'hañ muioc'h c'hoazh diouzh < l > pe < L > gant lod fontoù.
Rakgerioù ar sistem etrebroadel staget ouzh al litr
Gallout a reer implij al litr gant rakgerioù ar sistem etrebroadel. Ne vez ket graet alies gant al lieskementoù (ar metr kub m³ a vez implijet neuze), war-bouez an hektolitr (hL pe a-wezhioù hl) a vez graet gantañ war dachenn ar gounezvouederezh. Ranngementoù implijet alies : an dekilitr (dL, pe dl a wezhioù), ar c'hantilitr (cL, pe cl a-wezhioù) hag ar mililitr (mL, pe ml a-wezhioù), ral a wezh ar mikrolitr (µL pe µl).
Orin an anv
Deveret eo an anv litr eus un unanenn c'hall koshoc'h, al litron (0,831018 litr) a zeu e anv eus an henc'hresianeg litra, pouez 12 oñs, dre al latin.
Troidigezhioù
Ul litr
Ur mililitr
Displegadurioù
Peurvuiañ e vez graet gant al litroù evit an traoù muzuliet gant endalc'h pe ment o endalc'her (ar fluidennoù da skouer), tra ma vez graet peurvuiañ gant ar metroù kub (hag an unanennoù deveret) evit an traoù muzuliet gant o mentoù pe o dibasadenn. Graet e vez stank gant al litr ivez e muzulioù jedet, evel an douester (kg/L), evit keñveriañ aes gant douester an dour.
Arouez
E meur a vro saoznek e vez skrivet ar sifr 1 gant an dorn e-giz ur varrenn sonn hep an eil varrennig a-veskell a vez ouzhpennet e kalz a vroioù all. Abalamour da se e c'heller kemmeskañ ar sifr 1 gant al lizherenn l. War skriverezioù 'zo, dreist-holl ar re goshañ, e veze ret ober an douchenn l (lizherenn) evit skriverezañ ar sifr 1. Ouzhpenn se ez eo heñvel-poch an div arouezenn e keneliadoù arouezennoù 'zo. Dre se e voe lakaet diaes tud 'zo, peurgetket e kumuniezh ar medisinerezh. Setu e voe degemeret L (lizherenn L vras) e-giz simbol all evit al litr e 1979.
A-raok 1979 e teuas implij al lizherenn-red vihan ℓ (U+2113) da vezañ stank e broioù 'zo ; da skouer e voe erbedet gant Burev Suafrika ar Standardoù er bloavezhioù 1970. Gwelet e vez c'hoazh e broioù 'zo met n'eo ket anavet ent-ofisiel gant ar BIPM.
Istor
E 1793 e voe degaset al litr e Frañs e-giz unan eus ar "muzulioù republikan" nevez, ha termenet evel un desimetr kub.
E 1879 e voe demeret termenadur al litr hag ar simbol l (lizherenn l vihan) gant Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CIPM).
E 1901, da geñver an 3 CGPM, e voe adtermenet al litr evel ar volum ac'hubet gant 1 kg dour pur da demperadur e zouester brasañ (3,98 °C) dindan ur gwask a 1 atm. Gant se e voe kevatal al litr gant war-dro 1,000 028 dm³.
E 1964, da geñver an 12 CGPM, e voe adlakaet an termenadur kozh da dalvezout, setu e voe termenet al litr evel un anv all evit an desimetr kub, da lavaret eo 1 dm³ rik. Dave NIST (e saozneg)
E 1979 e voe degemeret ar simbol all ouzhpenn L (lizherenn L vras) gant ar 16 CGPM. Lavaret e voe ivez e vefe gwelloc'h mirout unan hepken eus an daou simbol-se en amzer da zont, met e 1990 e voe lavaret e oa ret abred c'hoazh evit ober an dra-se.
Koumanagoteg
Ur yezh karibek eo ar c'houmanagoteg (cumanagoto) eus is-skourr yezhoù an aod. Komzet gwechall e Venezuela.
Koyaimeg
Ur yezh karibek eo ar c'hoyaimeg (coyaima) eus isskourr yezhoù an aod. Komzet e veze gwechall e Tolima e Kolombia.
Ur yezh varv an hini eo.
Ridley Scott
Ur fimaozer saoz eo Ridley Scott. Savet en deus ar film American Gangster gant Denzel Washington ha Russell Crowe.
Ganet e oa bet d’an 30 a viz Du 1937 e South Shields e Breizh-Veur. Goude bezañ bet graet studioù war an arz ha savet e kentañ film (ur film-berr) er Stadoù-Unanet e labour Ridley Scott evit ar BBC. Kenlabourat a ra evit an heuliad-filmoù The Informer ha Z-Car. “Priz Juri Festival Cannes” en deus bet e 1977 evit e film hir kentañ The Duellists. Goude-se e teu da vezañ anavezet. Daou film graet un tammig war-lerc'h vo dreist-brudet betek bezañ filmoù “kult” : Alien e 1979 ha Blade Runner e 1982. E hent micher a zo bet kamm-digamm. Un nebeud filmoù-all graet gantañ : Thelma and Louise 1991, 1492 : Christophe Colomb e 1992, Gladiator 2000, Black Hawk Down 2001 (mouezh Denez Prigent a vez klevet e sonerezh ar film-se), Kingdom of Heaven 2005.
Skignan
Ar skignan (Rana dalmatina) a zo un divelfenneg besk hag a vev en Europa, hag en arvor su ar Mor Du.
Erer-spluj
An erer-spluj a zo un evn-preizh, Pandion haliaetus an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Pandion hag er c'herentiad Pandionidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Yuzev-brezhoneg
E gwirionez, n'ouzer ket ha bez' ez eus bet eus ar yezh-se. Ar pezh a ouzer eo e oa bet e dalc'h Zosa Szajkowski, istorour ar Yuzevien e Frañs, ul levr kontoù bet d'ur marc'hadour yuzev hag a oa brezhoneg skrivet gant lizherennoù hebraek. Dianket eo al levr-se. Gouzout a reer ez eus bet kumuniezhioù yuzev e Breizh met n'ouzer ket pe yezh a oa gante.
1131
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1131
Philipp Melanchthon
Philipp Melanchthon (16 a viz C'hwevrer 1497 e Bretten, Alamagn - 19 a viz Ebrel 1560 e Wittenberg), pe Phillipp Schwarzerdt hervez e anv gwirion, oa beleg, doueoniour, lenneg, ha kelenner skol-veur ha reformatour relijiel alaman.
Kenlabourer e oa da Martin Luther, ha brudet eo dreist-holl dre ma'z eo gantañ an hini e oa bet savet Kofesion Augsburg en 1530. Kement ha luther eo tad d'al luteregezh. O-daou e savent a-enep kehelerezh ar sent hag an ostivenn.
Bloavezh
1997 e oa ar "bloavezh Melanchthon" en Alamagn, 500 vloaz war-lerc'h e c'hanedigezh.
Yaprerieg
Ur yezh karibek eo ar yaprerieg (japrería, yaprería) eus isskourr yezhoù an aod. Komzet e vez gant 90-100 den e norzh Sierra de Perija e Zulia e Venezuela (2002).
Argolis
Ar c'heodedoù anezhi a oa: Argos, Mykenai, Tiryns, Naoplia, Troizen, Hermione hag Epidaoros.
Yezhoù komouzek
Ur skourr eus ar yezh nilez-saharek eo ar yezhoù komouzek (komuz) komzet a-hed ar vevenn etre Soudan hag Etiopia.
Setu yezhoù pennañ an is-skourr-mañ:
Falc'hun moan
Ar falc'hun moan a zo un evn-preizh, Falco columbarius an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar falc'hun moan en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.
Sant-Tual
Sant-Tual a zo ur gumun eus Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Yezhoù mabanek
Un is-skourr eus ar yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù saharek-sahelek eo ar yezhoù mabanek (maban), komzet e Tchad, Republik Kreiz Afrika ha Soudan.
Setu penaos e vez isrenket ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Liammoù diavaez
Ethnologue
Kanton Wormhout
Kanton Wormhout a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais. Brasaet e oa bet da 45 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Wormhout a yae 11 kumun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Wormhout a ya 45 kumun d'ober anezhañ:
Kanton Lens-Reter
Kanton Lens-Reter a oa ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet e 1985, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Lens-Reter a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
Kan Etrebroadel al Labourerien
Kan Etrebroadel al Labourerien, pe Kanaouenn etrevroadel al labourerion, anavezet ivez evel Kan an Dispac'h, a zo ur ganaouenn anavezet evel an Internationale e galleg, savet gant Eugène Pottier e 1871.
Meur a stumm brezhonek zo anavezet, pemp anezho d'an nebeutañ. Unan zo bet savet gant Charlez Rolland hag embannet gant Camille Le Mercier d'Erm e-barzh La Bretagne libertaire, e 1921, unan all gant Marcel Hamon, kannad komunour goude an Eil Brezel-bed. Setu amañ unan all c'hoazh :
Film
En ur film eus 1938, graet gant Marcel Cachin, penn bras eus ar PCF, e weler tud o kanañ Sed an emgann diwezhañ  e pont-an Abad
3e Rann SS Totenkopf
An 3de Panzerdivision SS Totenkopf a oa unan eus an 38 unvez Waffen-SS e-pad an Eil Brezel Bed.
Istor
Dont a ra an unvez Totenkopf eus an unvezioù diwall ar c’hampoù-bac'h anvet SS-Totenkopfverbände (unvezioù SS gant pennoù marv). Renet e voent gant Theodor Eicke azalek ar 4 a viz Gouere 1934, pa voe anvet da enseller ar c’hampoù-bac’h.
Aozet e oa an unvezioù-se e rejimantoù staliet e kampoù disheñvel :
Foar Nedeleg Ba Uhelgoad
Sed amañ ur gontadenn gant Chañ Maï Skragn (evel e vez skrivet gantañ) diwar-benn an Ankoù pe gentoc'h skeudenn an Ankoù war ur marc'hadour saout evit displegañ deoc'h penoas e veze gwelet a-wechoù an Ankoù gwechall e-touesk an dud.
3e Rann SS Totenkopf
Istor
thumb|210px|left|Theodor Eicke Dindan renerezh Eicke e kemmas perzh SS-TV, gant ar pal lakaat anezho da vezañ prest da vont da vrezeliñ. Kerkent ha lakaet da rener ez eas e darempred gant an holl re a anaveze e SS a-benn reiñ armoù a-walc’h d’e soudarded, ha dreist-holl armoù enep kirri-arsailh, kirri ha marc’hoù-tan. Aozañ a reas ivez ur strollad penn a-raok. Azalek ar mare-se e krogas ur vicher nevez evit Eicke, ha n’en doe mui perzh ebet e aozadur ar c’hampoù-kreizennañ. Ma cheñchas micher ne gemmas ket kredenn avat. E 1940 e teuas a-benn da gendrec’hiñ ur gompagnunezh a-bezh da zianzav ar relijion gatolik, ha kement-se a lakaas kadarnaat gant ul lez-varn velestradurel. E-keit ma oa e penn an traoù e strivas evit ma vefe doujet da zoareoù tuta strizh Waffen-SS, ha danvez soudarded a oa bet degemeret a voe nac’het gantañ, nac’h a reas ivez e vefe tennet ofiserien eus rann Totenkopf a-benn kreñvaat unvezioù all.
Youkpaeg
Ur yezh karibek eo ar youkpaeg (yukpa, yuko, yuco, yupa, yucpa, motilón an norzh, motilón karibek) eus is-skourr yezhoù an aod. Komzet e vez gant tost da 3.00 den en holl e war ar vevenn gant Venezuela e Kolombia dreist-holl (2.500 den e 1976) hag ivez e Venezuela.
3e Rann SS Totenkopf
Istor
Asambles gant Leibstandarte Adolf Hitler ha SS-Verfügunsgstruppe e voe an unvezioù Totenkopf lodennoù pennañ ar pezh a zeufe da vezañ Waffen-SS. Ur wech adaozet an holl rannoù SS e 1943, e teuas da vezañ an 3de Panzerdivision SS Totenkopf.
Youkpaeg
Bev-birvidik eo ar yezh-mañ e Kolombia.
3e Rann SS Totenkopf
Istor
D’ar 16 a viz Here 1939 ec’h aotreas Adolf Hitler e vefe bodet an holl rejimantoù Totenkopf gant ar pal aozañ ur rann Waffen-SS. Ebarzhet e voe ar rann-se en eil arme e-pad emgann Frañs e miz Mae 1940. Torfedoù brezel a voe, evel ma oa bet e Polonia. Pa voe kroget Oberiadur brezel Barbarossa e c’houlennas Eicke e vefe roet sammgirri d’e rann a-benn treuzkas e soudarded, e-lec’h ar c’hirri liesseurt en doa bet « Ouzhpenn ar fed e tennomp da dermajied ha kement-se ne glot ket an SS, ne c’haller kas brezel ebet da benn er reter gant seurt kirri». E miz Gwengolo 1941 e rankas daou rejimant tec’hout rak argadenn an Arme Ruz, ha kement-se a voe rebechet outo gant ofiserien ar Wehrmacht.
Youkpaeg
Pemp rannyezh ez eus d'an neubeutañ, div anezhe komzet e Venezuela.
Foar Nedeleg Ba Uhelgoad
Foar Nedeleg ba Uhelgoad
A-benn ar fin e oa gwel'd on’ o tont, ha tou'n dud a c’houlle « Te an’vez heñzh, te an’vez heñzh ? » 'ran ked, den 'bed n’anave'e 'nañw, pugur heñzh oa or marc’hadour disheñvel. Ur pezh den bras ‘oa, hag e dok oa gantoñ var e benn lake nañw brassoc’h e benn oa. Vije gwel't var e varw hir, 'vije gwel't med e zowlagad é lufra. Ha brema oa, e dok oa kozh ha huset, med ar vantell oa gantañ or vantell marc’hadour saout oa gantoñ var e gein oa eu : on hir a ruse an douar ka'imant vije dislivet ha disheñvel-toud, leun a doullou. Ha goulskoude ba i c’hodell, ba i c’hodell-bruched, a vije gwel'd or bakadenn arc’hant var-vel, laket var-vel d’an dud vi' roi da c’hoûd lar oa arc’hant da baeo. Ha brem' neuhe, (h)eñ neuhe : den 'bed n’anave'e nañw. Tou'n dud a c’houlle an eil d’egile é vel't nañw o tond « Te ‘an’vez nañw pôtr, te ‘an’vez hemañ ? ». Nann, den bed n’anave'e nañw. Hag (h)eñ a’h ae d’an eil aneval d’eben hañ... ha pe vije i zorn war al loñned vel't pesseurt mod ‘oa lardet al loñned ha toud, da vel't hag-eñ ‘oant mad da brena. I lagad, i zowlagad vije war an heñy vije krog bar gordenn. An heñy oa krog bar gordenn, pa’h ê dowlagad sellou heñzh varnoñ ranke plega i zowlagad. Aet ‘oa heñzh a'mo'-se tre da beked lein ar blassenn lec’h oa ar saout deuet var i gis, ha n’a ke' be' lâr't koms bed neuhe, na goulled pris na mann bed, ne rê ke' met tastoni ar saout ha sell't deus an dud. Goude e oa êt var ar blassenn, ba Uhelgoad, eno vije al loñned bihan var-dro d’an ilis amañ ar c’hî-m' : an deñved hag ar moc’h, hag al loueou ha tout.
Ha goude, eno e lec’h ‘oa degoue'et, n'a komañset d’ober er memes mod dustu 'darre. 'Benn 'fin oa degoue'et dirag an ilis, dirag (d)or an ilis. Ha neuhe n’a paret i zowlagad var ar pôtr bragou, sent oa var an dro d’an nor d’ar mare-se, a oa chomet-eñ mantret par war ar re-he. Lura rê i zowlagad varne. Set', an dud, pugur heñzh ne vouje ket, an dud oa bar foar oa komañset dond en-dro dehoñ, a oa or c’helc’h pell ha tout, ha (h)eñ ne vouje ket papred. Inoptiset oa o sell't deus ar re-he. Ha brem' neuhe, 'benn ar fin neuhe, neuhe oa an abardahez dija, an dra-he oa an eur hag e teue an aotrou person d’ar mare-se deus ar c’hostes all d’ar lenn d’ober i bateriou diveo d’an ilis. Ha pa n’a gwel't ar c’helc’h tud a' mo'-se en-dro, ha (h)eñ a ranke goul'nn plass hag êt da wel't, ha pa n’a gwel't an den-se ‘oa chomet sioul ha laket i vis war i vusellou ha « roi peuc’h ! », da lâr't d’an dud roi peuc’h. An dud var i gis hag ew be' gwel't dre ar gardenn o heda an ilis êt da beked ar sakristian ha ban ilis var eno, ba eno.
A-benn ur mare goude e oa digor'd an nor vras var an ilis ha hem' all, ar marc’hadour saout, oa eno papred, par var an ilis. Ha degoue'et ar person ; ‘barzh un dorn e oa ar groas gantoñ uhel, ha ‘barzh un dorn all e oa ar pod dour benniget. Ha (h)eñ, be' n’a bet amser hem' all da soñjal petra so degoue'et, sklapa dour benniget var ar marc’hadour saout. ‘Oa bet or luc’hadenn hag or skrijadenn spontus, ha den 'bet n’a be' gwel't dre blec’h oa êt partiet an den kuit. Setu, neuse a, ar person en doa laret d’an dud, ha bep seurt n'a laret la oa degoue'et ahe pugwir heñzh n’ew ked eur marc’hadour oa ; heñzh a oa an Ankow ya. Ha, neuhe, an dud n’a soñjet : e lec’h be' okupet g'ar loñned oa muioc’h okupet g'an dud oa o terc’hel al loñned. Ya, ha neuhe oa deuet own dehe-tout, daoust ha d’hag eñ oa deuet ahe da gemer hano lod an dud oa mad da gemer d’ont gantoñ d’an ifern. Set', tou'n dud a oa kemmesket, strafuilhet-tout éc’h essaeo goût e peseurt mod « matrehe ew aet ma hano gantoñ, matrehe ew aet ma hano ». Med an aotrou person n’a dichalet nê ha lâr't dehe "Oo, brem' g'an dour benniget n'eus tapet nañw varnoñ lar ew ka'imant sur eo efasset toud an hanoiou, me lâr dit la peus mann 'bet d’o'r".
Setu 'benn neuhe oa deuet noñs dija, ha ba mis Kerzu teu noñs abred. Set', an dud oa êt neuhe etreseg ar gêr neuhe, me' oa ked echu ar spontadennou c’hoazh, kar ar re a ranke mond pell g'an heñchioù-treus hag ar gwinojennoù, ebeñ n’a c’hoazh da toud ar re-he da heda, ha ‘barzh ar re-he amañ ba bro Breizh Isel, a-vechou pa vije deuet an noñs, bar re-he la vije ke' met lutined, hag an Ankow, hag an teuched, toud, hag an dud o dije own, set' oa ked echu an own 'vite c’hoazh. Met er mo'-se oa degoue'et gate an de-se.
Yezhoù komanek
Setu ur roll eus ar yezhoù pennañ en is-skourr-mañ:
La Poste (Bro-C'hall)
thumb|Boest post gall. thumb|Dor un ti-post gall e Lille, gant an anv istorel [[PTT.]] La Poste (Ar Post, e brezhoneg diofisiel) eo anv an embregerezh pennañ karget da gas ha da zegas lizheroù e Bro-C'hall (koulz e tachenn Europa hag en departamantoù tramor). E-pad pell en doa an embregerezh-se ur statud monopol, met abaoe ar eo digor penn-da-benn ar skignañ lizheroù ha pakadennoù e Bro-C'hall d'ar c'hevezerezh.
E Breizh
Rannet eo La Poste e Breizh e tri skourr:
Istor
PTT e oa anv kozh an embregerezh-Stad.
Timbroù
Gant La Poste e vez embannet ha gwerzhet an timbroù a ranker lakaat war al lizhiri. Gwech ebet n'eus bet brezhoneg warne. E 2014 e oa bet embannet un timbr gant penn Anna Breizh e koun 500 deiz-ha-bloaz he marv.
Brezhoneg
E Breizh eo enebet ouzh ar brezhoneg dre vras, ouzh an anvioù-lec'h brezhonek da gentañ-penn. Daoust da se e vez implijet chomlec'hioù brezhonek gant un nebeud brezhonegerien, pa c'hallfent bezañ implijet gant an holl.
3e Rann SS Totenkopf
Torfedoù brezel
E kement lec’h ma tremenas an 3de unvez SS Totenkopf e voe torfedoù brezel : e Polonia e lazhjont siviled ha yuzevien, ar pezh a lakaas ar jeneral Johannes Blaskowitz da lavarout : « Soñjoù ar soudarded diwar-benn SS hag ar polis a zo etre heug ha kas. An holl soudarded a zo heuget gant an torfedoù bet e Polonia ». Ouzhpenn 250 sivil a voe lazhet e norzh Frañs etre an 19 hag ar 27 a viz Mae 1940, e Beuvry da skouer. 97 prizoniad breizhveurat a voe lazhet ivez d’ar 27 a viz Mae 1940 e Lestrem (Lazhadeg Le Paradis). An torfedoù-se a voe graet dindan urzh al letanant Fritz Knöchlein, hag a voe kastizet d’ar marv ha lazhet abalamour d’ e dorfedoù brezel. 84 soudard eus Lu Breizh-Veur (Kembreiz ha Saozon) eus ar 2nd Bn the Royal Warwickshire Regiment, ar Cheshire Regiment hag ar Royal Artillery hag ur soudard gall a voe drouklazhet el lec’h anvet « La Plaine au Bois » en Ekelsbeke goude bout en em rentet d'an 28 a viz Mae 1940. War dalbenn ar Reter e voe lazhet prizonidi ha siviled, distrujet ha preizhet kêriadennoù Rusia, ha lazhet tud e Kharkov hag e Demyansk hag e-pad an emgannoù evit difenn Varsovia ha Budapest e penn kentañ 1945.
Yezh vehikular
Ur yezh vehikular, pe kedyezh, a zo un doare yezh, eeunaet alies a-walc'h, hag a dalvez evit ma c'hell tud gante meur a yezh disheñval komz kenetreze.
Ar c'hontrol a vefe ur yezh vernakular, komzet gant tud ur vro.
Skouerioù :
Meilyr Brydydd
Meilyr Brydydd (war-dro 1081 - 1137) eo an hini kentañ eus Beirdd y Tywysogion Barzhed ar Briñsed, anavezet en istor lennegezh Kembre.
E vuhez
Ganet e oa e maner Trefeilyr en Enez Mon. Diazezet eo e vrud war an tri skrid nemeto deuet betek ennomp, unan anezho zo ur meulgan da Gruffudd ap Cynan (war-dro 1055 - 1137), roue Gwynedd.
Kortessem
Kortessem ( e limbourgeg: Kotsoeve) a zo ur gumun izelvroek eus Belgia e proviñs Limbourg.
Atrouahieg
Ur yezh karibek eo ar atrouahieg (atruahí, atroaí, atroarí, atrowari, atroahy, ki'nya) eus is-skourr ar Yezhoù waiwaiek. Komzet e vez gant tost da 350 den e Brazil (1995).
Yougoslavia
Stad eus Europa bet krouet goude ar Brezel bed kentañ en-dro da Serbia ha war dismantroù Impalaeriezh Aostria-Hungaria.
Hec’h anv kentañ, d’ar c’hentañ a viz Kerzu 1918 a oa Rouantelezh ar Serbed, ar Groated hag ar Slovened.
Sant-Kast-ar-Gwildoù
Sant-Kast-ar-Gwildoù  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Matignon e departamant Aodoù-an-Arvor.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa. Marvet eo e miz Kerzu 1941 e-pad an Eil brezel-bed pa gouezhas e garr-nij (ur Spitfire IV marilhet AA792) e donvor Breizh ,.
Listennad gerioù gourel ha gwregel
A-wechoù e fazier war jener gerioù zo e brezhoneg, hag alies e vez ar memes re. Graet eo ar pennad-mañ evit skoazellañ an dud.
Gerioù gourel
Setu un toullad anvioù gourel:
Gerioù gwregel (benel)
Setu un toullad anvioù gwregel, pe venel:
Gerioù gourel amañ, benel ahont
Gerioù zo, hag a vez gourel peurvuiañ a c'hall bezañ benel e rannyezhoù zo :
Kristin Chenoweth
thumb|right|Kristin Chenoweth
Kristi Dawn Chenoweth, anavezet evel Kristin Chenoweth zo un aktourez ha kanerez stadunanat. ganet d'ar 24 a viz Gouhere 1968 e Broken Arrow, Oklahoma.
Sranan Tongo
Ar sranan tongo (eus ar saozneg surinamean tongue), pe sranang tongo, zo ur yezh kreolek komzet evel yezh-vamm gant 130 000 a dud eus Surinam. (anvet e vez ivez takki takki, met ar ger-se, ouzhpenn bezañ dismegañsus, zo implijet c'hoazh evit kreolegoù all, disheñval, komzet e Gwiana c'hall).
Ar gerioù sranang tongo evit gouzout ha krouadur zo sabi ha pikin. Se a laka tud zo da soñjal, goude teorienn ungenetek ganedigezh ar yezhoù pidgin, e teufe ar sranang eus al lingua franca. An deorienn-se a vez kavet abeg enni gant an darn vrasañ eus ar yezhoniourien a labour war an dachenn-se).
Implijet eo gant tud hag a gomz a-hend-all Saozneg, nederlandeg, javaneg hag hindustani, setu e c'hoari da eil yezh evit an darn vras eus an dud e Surinam.
Ar sranang tongo zo ur meskaj etre an nederlandeg, ar saozneg, ar portugaleg, hag a bep seurt yezhoù all eus Kreiz ha Kornôg Afrika. Stummet eo e-giz ur yezh kreolek : n'eus ket nag infleksion na deklinasion, ha dister eo he geriaoueg (un nebeud miliadoù a c'herioù); aes a-walc'h eo da zeskiñ. Bez' ez eus kalz a dud ivez hag a laka ar sranang tongo da vezañ ur c'hreoleg diwar ar saozneg hepken (nemet ar Wikipedia Alamanek a wel anezhi evel ur c'hreoleg savet diwar ar portugaleg kentoc'h).
Gwiniegi Aostria
Abaoe an henamzer e vez produet gwin war dachenn Aostria a-vremañ, dreist-holl e stadoù kevredet Aostria-Izel, Stiria, Burgenland ha Vienna e reter ar vro.
Kartenn gwiniegoù Aostria
Skeudenn:a_weinbaugebiete.gif
Troglodytidae
Troglodytidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Diouzh Doare 9.1 an IOC World Bird List ez a naontek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Nuala Ní Dhomhnaill
Studioù saozneg hag iwerzhoneg he deus graet e skol-veur Korkig. Kroget he deus da skrivañ barzhonegoù en iwerzhoneg, zo bet embannet er gelaouenn Innti. Dimezet eo gant un douaroniour turk, Dogan Leflef, ha bevet he deus e Turkia hag en Izelvroioù e-pad bloavezhioù a-raok dont da Iwerzhon en-dro. Bremañ emañ o vevañ e Dulenn.
Nuala Ní Dhomhnaill a gomz meur a yezh : saozneg, turkeg, galleg, alamaneg ha nederlandeg. Met dibabet he deus skrivañ en iwerzhoneg hepken. Ezel eo eus Aosdána (Akademiezh arzoù Iwerzhon). Ouzhpenn barzhonegoù he deus skrivet pezhioù-c'hoari evit ar vugale, studiadennoù lennegel ha pennadoù skridvarnerezh.
He barzhonegoù zo bet troet e meur a yezh : galleg (Carnaval et autres poèmes / Feis agus dánta eile, troet gant A. J. Hugues, Céline Lelong, Gwendal Denez ha Yann Bevant hag embannet gant Travaux d'Investigation et de Recherche), alamaneg, poloneg, italianeg, norvegeg, estoneg, japaneg, saozneg ha brezhoneg (Ar Gwele seiz/Leaba Shíoda, troet gant Herve ar Bihan, Alan Botrel, Gwendal Denez hag Art J. Hughes hag embannet gant Skrid.
Francis Gourvil
Francis Gourvil, pe Fañch Gourvil, pe Barr-Ilio hervez e anv-barzh, zo ur skrivagner brezhonek ganet e Montroulez d'ar 5 a viz Gouhere 1889 ha marvet d'an 19 a viz Gouhere 1984 e Villeneuve-Saint-Georges.
E vuhez
Mont a reas da Roazhon da ober studioù keltiek d'ar skol-veur, ma reas anaoudegezh gant Anatol ar Braz ha Georges Dottin.
Nikolai Gogol
thumb|right|Nikolai Gogol Ur romantour, un dramaour hag ur barzh rusian brudet eo Nikolai Vasilievitch Gogol pe Nikolay Vasilyevitch Gogol, (e rusianeg : Николай Васильевич Гоголь, hag en ukraineg: Микола Васильович Гоголь, Mikola Vasylyovitch Hohol’), ganet d'an 19 a viz Meurzh 1809 e domani Vasilevka, e Sorotchinsy, nepell diouzh Mirgorod e proviñs Poltava en Ukraina (a oa en Impalaeriezh Rusia d'an ampoent) ha marvet e Moskov d'an 21 a viz C'hevrer 1852. Un denjentil ha perc'henn-douar e oa e dad. Daremprediñ a rae ur penn bras eus Impalaeriezh Rusia dindan renadoù Katelin II, Paol I hag Aleksandr I. Koll e dad a reas Gogol pa oa 16 vloaz ha levezonet-bras e voe an emzivad gant spered relijiel ha deol e vamm.
Buhez
Goude e studioù e Sankt Peterbourg ez eas da Voskov da glask sevenîñ ur garg uhel a-walc'h er velestradrezh impalaerel. Ne c'hellas nemet tizhout ur post bihan en ur ministrerezh divrud. Kelenner war an istor e Skol-Veur Sankt Peterbourg e voe e-pad ur bloavezh, met kompren a reas e oa gwelloc'h dezhañ plediñ gant al lennegezh ha seveniñ ar gefridi uhel evit mad ar vro a grede dezhañ e oa e hini.
E 1831 ha 1832 ec'h embannas dindan ul lesanv "Beilhadegoù en atant Dik'anka", un teskad danevelloù levezonet gant folklor Rusia. Berzh a ra ar skridoù-se evel ma raio an teskad danevelloù Mirgorod, ennañ an danevell brudet Taras Boulba. An danevell, ar Vantell, kroget e 1834 hag echuet e 1841 en deus bet ur pouez bras el lennegezh rusianek.
Koulskoude e c'hounezas ur vrud brasoc'h gant ur pezh-c'hoari, ar Revizor, c'hoariet e Moskov e 1836. Degemeret mat e voe an oberenn da gentañ pa voe gwelet evel ur flemmskrid eus ar spered burokratel, met da c'houde e klaskas meur a benn-uhel tamall da c'h-Gogol bezañ enebour d'ar renad impalaerel. Hag eñ strafuilhet-bras ha da dec'hel da Vro-Alamagn hag alese da Italia. Deuet en-dro da Rusia, ne c'hellas ket gouzañv chom en e vro hag ez eas da Vienna ha da Roma.
Eus 1836 da 1841 e savas gant poan Troioù-kaer Tchitchikov pe an Eneoù marv, e bennoberenn. Skrivet e komz-plaen, met istitlet barzhoneg, savet eo diwar patrom ar meulgan. Chom a reas strafuilhet spered ar skrivagner a guitaas e vro en-dro hag a glaskas lenn diehan an Avieloù. Un degemer fall-tre a voe graet d'e v-Bommoù ar genskriverezh gant ma mignoned (1847) ken e kredas teurel en tan eil lodenn an Eneoù marv ma laboure warni abaoe 5 bloaz. Ne c'helle ket kaout ur spered habask ha pa'z eas da Jeruzalem e 1848 e voe gwall zipitet, hag ar memes tra pa veajas e Rusia e 1851. Hag eñ paour-razh ez eas da chom da di ar c'hont Alexei Tolstoi hag eno e nac'he debriñ. Ur wech all e lakaas deviñ adskrivadur eil lodenn an Eneoù marv. Mervel a reas diwar an naon en ur lavarout: "Ur skeul! Kasit buan ur skeul."
Bronneged
Ar fosiloù koshañ a zo bet deiziataet war-dro 220 milion a vloavezhioù e-pad amzervezh an Trias. An diforc'h diouzh ar skrampviled eo an disparti a weler etre eskern ar skouarn diabarzh hag an iskarvan. An anv bronneged a zeu eus ar bronnoù o deus ar parezed evit magañ o mennoù gant o laezh. Gwagrennoù ar bronnoù a zeu eus kemmadur ul lodenn eus ar gwagrennoù-c'hweziñ.
Ar bronneged o deus ur gwad tomm hag e-touez al loened heñvelgwrez e vezont renket. Peurliesañ e vez o gwrez diabarzh padus ha war-dro 36-39° Celsius. Kemmus eo gwrez ar mennoù hag hini ar monotremed, ar gsenartred hag ar re a ya da c'hoañvaat. Daoust dezho bezañ ganet war an douar hag azazaet d'ar vuhez warnañ da gentañ, e kaver meur a hini azazaet d'ar vuhez dourel pe vorel.
War-dro 5400 spesad bronneged a zo, rummataet e 29 urzhiad, 153 c'herentiad ha 1200 genad.
Ar c'hlopenn
Div lodenn a ya d'ober kavenn ar genoù : e krec'h, lodenn ar c'hwesha hag an analiñ, hag en traoñ, lodenn ar chaokat. Dispartiet eo an div lodenn-se gant ur framm askornek ha diwar-se e c'hell ar bronneged analiñ ha chaokat er memes koulz. Un askorn nemetañ a ya d'ober ar garvan draoñ, koublet ouzh askorn an ividig.
Tri askorn bihan a ya d'ober ar skouarn grenn : ar stleug, ar morzhol hag an annev.
An dent
Lodenn galetañ ar skeledenn eo an dent ha dre-se n'anavezer bronneged karrekaet 'zo nemet diwar o dent.
Azasaet int ouzh ar pezh a vez debret gant al loen (kig, plant...). Lod eus ar bronneged zo dizant (ar merienaerien, ar pangolined, al lezireged...).
Peurrest eus ar skeledenn
An darn vrasañ eus ar bronneged o deus seizh mell-gouzoug (c'hwec'h gant an ejened-mor hag an ounaoued ha nav gant lezireged ar genad Bradypus).
Bez' o deus pevar ezel (pe aspadennoù anezhe d'an nebeutañ, evel gant ar morviled da skouer), ul livenn-gein, kostezennoù hag ul lienenn-gig.
Perzhioù heverk all
Dispartiet eo kalon ar bronneged e daou gofig ha div skouarnig. An holl o deus gwagrennoù-laezh hag e vagont o re vihan gant al laezh produet gant ar parezed. An darn vrasañ o deus bronnoù, nemet loened an urzhiad Monotremata (an ornitorinked hag an ekidneed).
Doareoù d'en em vagañ
Meur a zoare d'en em vagañ a zo gant ar bronneged, lod anezho a zo hollzebrerien, reoù all kigdebrerien ha reoù all geotdebrerien. E-touez ar c'higdebrerien e kaver ar preizherien efedusañ hag ar pennoù-kizhier dreist-holl.
Yezhoù bertek
Ur skourr eus ar yezh nilez-saharek eo ar yezhoù bertek (berta), komzet e Soudan hag Etiopia.
Levezonet-don eo bet ar yezhoù-mañ gant yezhoù jebelek ar reter.
Divina Commedia
Ar skrid meur italianek kentañ eo. Awenet eo gant an tabut gwadek a oa etre ar Welfed (Guelfi) hag ar C'hibelined (Ghibellini) (1125-1300). Dave a ra Dante d'an Eneis ha da Ziskuliadur Paol Tars. Rannet eo ar varzhoneg e teir lodenn, a zo graet cantiche (liester an anv cantica) anezho : Inferno (Ifern), Purgatorio (Purgator) ha Paradiso (Baradoz), ha tri c'han ha tregont e pep hini (war-bouez an Ifern ma c'haver ur rakkan). Kaoz zo en Divina Commedia eus pirc'hirinded ar barzh dre an teir ren usdouarel en kaso da welout an Drinded kristen.
Falc'hun pirc'hirin
Ar Falc'hun pirc'hirin pe Falc'hun kantreat a zo un evn-preizh, Falco peregrinus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous-se a-dreuz ar bed. Neizhiañ a ra e Breizh en-dro abaoe ar bloavezhioù 1990, war an tornaodoù eus kornaoueg ha norzh ar vro,.
Troad lokativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad lokativel, lokativ, tro-lec'hiad pe tro belec'h (saoz.: locative case) pa vez anv eus un droad-lec'hiañ a dalvez da verkañ al lec'h m'en em gav un den pe un dra bennak en un doare resis pe resisoc'h, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "e(n)" e brezhoneg.
Yezhoù skouer
Implijet e vez an droad lokativel gant meur a familh-yezhoù dre ar bed, da skouer:
Latin
Ne veze implijet nemeur an droad lokativel e latin, hogozik atav gant anvioù kêrioù hag un nebeud anvioù-lec'h all, hag en degouezhioù all e veze implijet an droad ablativel en he lec'h peurliesañ, da skouer:
Yezhoù slavek
E gwirionez e klota an droad lokativel gant an droad araogennek er yezhoù slavek peurliesañ, da skouer:
A-wezhoù, avat, ec'h implijer un droad lokativel rik, diheñvel an dibenn a glotae ganti diouzh hini an droad araogennek, keñveriit:
Yezhoù turkek
Implijet e vez an droad lokativel gant yezhoù turkek 'zo, en o zouez an ouzbekeg hag an turkeg, da skouer:
Yezhoù algonkek
Implijet e vez an droad lokativel gant ar yezhoù algonkek, da skouer: