cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hidalgo (noblañs)
Le mythe du pauvre hidalgo
La littérature a longtemps trompé les historiens sur la figure de l’hidalgo pauvre. Ce type social n'a jamais réellement existé de manière stable, tout au plus les hidalgos ont-ils connu une brève phase de pauvreté. Il convient de rajouter qu'au XVIII, dans le siècle de l'illustration, les "hidalgos" avaient beau pouvoir jouir des mêmes droits sociaux et financiers que la haute noblesse, il n'en est pas moins qu'ils n'avaient aucune fortune. Et de la loi qui les obligeait à ne pas travailler pour ne pas perdre leurs droits, est née la décadence des "hidalgos" qui vivaient dans la pauvreté ou alors, devaient travailler afin de vivre en abandonnant ainsi leurs droits. Heureusement, sous Charles III (roi d'Espagne 1759-1788) le travail pour les "hidalgos" n'était plus un déshonneur.
Pennad kar
-->
Fidalgo
Oostzaan
thumb|right|80px|Ardamez Oostzaan thumb|right|180px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Oostzaan (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. E miz Mae 2009 e oa 9 191 annezad enni. 16, 13 km² eo gorread Oostzaan.
Bongorz bihan
Ar bongorz bihan a zo un evn hirc'harek, Ixobrychus minutus (pe Ardea minuta) an anv skiantel anezhañ.
Oostzaan
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Oostzaan ez eus 13 dileuriad :
Bongorz bihan
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dour, divelfenneged ha pesked dreist-holl
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ :
Bodoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù bodoek eo ar bodoeg (bodo, bara pe boroni) komzet gant tro-dro da 600 000 den en India (1997) hag gant 938 den e Nepal (1961).
Div rannyezh ez eus:
Asaph
Asaph, pe Asa, a oa ur sant brezhon, en hanternoz Kembre ar VIvet kantved, hag eil eskob Llanelwy war-lerc'h Kentigern.
Istor
N'eus bet savet buhezskrid ebet dezhañ. Met kaoz zo anezhañ e buhezskrid Sant Kentigern, eskob ha sant meur Glasc'ho, un danevell savet gant Jocelyn of Furness.
Hervez Bonedd y Saint e oa mab da Sawyl Penuchel, roue Rouantelezh Ar Pek en Hanternoz Kozh. Bugel e oa c'hoazh pa voe rediet da dec'hout eus e vro gant e dad.
El lec'hanvadurezh e kaver roud eus e wezenn-onn, e iliz, e feunteun, e draonienn, Onnen Asa, Ffynnon Asa, Llanasa, Pantasa, lec'hioù nepell diouzh Holywell e Tegeingl (Sir y Fflint). Kement-se a ziskouezfe e oa peniti ar sant en ardremez.
Mont a reas da-heul Sant Kentigern (Cyndeyrn e kembraeg, pe Mungo e brezhoneg Strat Clut) ha goude-se da eskob Llanelwy pa zistroas Kentigern da Strat Clut, goude emgann Arfderydd, e 573, hervez ar buhezskrid.
Diazezet en doa manati Llanasa e Powys hag ennañ e varvas e 601.
Kehelerezh
Enoret e vez d'ar 1añ a viz Mae.
Lec'hanvadurezh
Lavaret ez eus bet e oa e anv en anv Plouha (Plou-Asa?), met n'eus na prouenn nag emglev war gement-se. Straedoù en e anv avat zo e meur a lec'h:
Istor Belize
Meur a vil bloaz zo e krogas an Istor e Belize.
Monumantoù
E Belize e kaver kêrioù maya evel Altun Ha, Caracol, Cahal Pech, Lamanai, Lubaantun, Nim Li Punit, Santa Rita, ha Xunantunich.
217
970 Ab Urbe Condita = 217 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
-
Laloungeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù bodoek eo al laloungeg (lalung pe dowyan) komzet gant tro-dro da 23.000 den (1997) en Assam en India.
Bagar-Bihan
Bagar-Bihan (Baguer-Pican e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Gargadennekadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen gargadennekadur (saoz.: pharyngealization) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un seurt doare distagañ a eil renk ma vez strishaet ar c'hargadenn keit ha ma vez distaget ur gensonenn pe ur vogalenn gant ul lec'h distagañ pennañ all.
Un ebeniezh fonemek a gaver etre kensonennoù kurunennek gargadennekaet, anvet "kensonennoù stambouc'hus", enebiet ouzh kensonennoù kurunennek plaen en arabeg ha distaget e vez al lizherenn ayin evel ur stankenn gargadenn e meur a rannyezh arabek.
Kavet e veze en oubic'heg 14 kensonenn gargadennekaet hag implijet e vezont stank pe stankoc'h ivez gant meur a yezh komzet e kompezennoù Norzhamerika, en o zouez ar yezhoù salichek hag ar yezhoù sahaptiek. Er yezhoù touek ("tuu") e kaver fonemoù ankoueekaet zoken.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e c'heller merkañ ar goueliekadur e daou doare disheñvel:
218
971 Ab Urbe Condita = 218 goude J.-K.
Garvleiz Kalifornia
Garvleiz Kalifornia (Myliobatis californica) a zo ur pesk plat, kar d'ar rae, hag a vev e reter ar meurvor Habask, nepell diouzh aodoù Stadoù-Unanet Amerika ha Mec'hiko, hag e Galápagos.
Stuivekenskerke
Stuivekenskerke a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Pervijze gant kumunioù Lampernisse hag Oostkerke. Lakaet intbet e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Garvleiz Kalifornia
thumb|left|250px|Tiriad garvleiz Kalifornia.
Unvaniezh Labourerion Armenia
Unvaniezh Labourerion Armenia a oa anv ur strollad komunour krouet en Armenia e 1999.
E 2003 e kendeuzas gant meur a strollad all ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet savet Strollad Komunour Unvan Armenia.
Rae zu
Ar rae zu (Dasyatis pastinaca), liester raeed du, a zo ur pesk plat hag a vev e biz meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Richard Wagner
Wilhelm Richard Wagner, ganet d'an 22 a viz Mae 1813, e Leipzig (e Rouantelezh Saks d'an ampoent) ha marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 1883, e Venezia, a oa ur sonaozour, renner c'hoariva ha penn laz-seniñ alaman brudet evit e c'hoariganoù penn-kentañ. Skivet en deus an aozadur hag al libretto evit pep oberenn krouet gantañ.
Da gentañ en deus savet e vrud evel sonaozour oberennoù levezonet gant ar luskad romantelouriel ha tud evel Carl Maria von Weber ha Giacomo Meyerbeer, Wagner en deus reveulziet ar c'hoariganoù dre meiziad Gesamtkunstwerk ("arz hollek"), e-giz-se e c'hallas kenlakaat ar varzhoniezh, ar sonerezh hag al leurennezh asambles en e oberenn. Taolet en deus e sell gant ur rummad arnodadennoù embannet etre 1849 ha 1852. Ar mennozhioù-se a oa efedet gantañ dre e zaou c'hoarigennoù kentañ eus ar c'helc'hiad Der Ring des Nibelungen (Gwalenn Nibelung).
E sonaozurioù (ar re diwezhañ dreist-holl), a zo anavet evit o sonnioù liestra, hesonoù ha lazoù-seniñ pinvidik, hag implij leitmotivoù (frazennoù sonnerezhel liammet gant tudennoù, lerc'hioù, pe vennozhioù). E lañs gant e zoare sonnerel en doa ur pikol levezon war sonnerezh klassel. An Tristan und Isolde graet gantañ a zo barnet evel deroù sonnerezh arnevez a-wechoù.
Wagner en deus savet ur c'hoarigandi anvet Bayreuth Festspielhaus e lec'h ma veze c'hoariet e c'hoarigennoù da gentañ. Hiriv e vez sonet e oberennoù pennañ e-touesk pezhioù all.
E vuhez a veze merchet gant an harlu politikel, gobidelloù karantez turmudus, paourentez ha tec'hel digant e gretaer. E skridoù sulfurus a-zivout ar sonerezh hag ar politikerezh o deus ersavet meur a dudoù, peurgetket gant e lavared enepyuzev. E levezon a doucha en tu-hont metoù eus ar sonerezh met gant metoù al laz-sonerezh, ar filozofiezh, al lennegezh, an arzoù-kaer hag ar c'hoariva ivez.
Katchareg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù bodoek eo ar c'hatchareg (kachari) komzet gant tro-dro da 56.413 den (1994) en Assam en India.
Nebeutoc'h evit un drederenn eus an holl Gatchared a gomz katchareg evel yezh kentañ, oc'h ober kentoc'h gant an asameg.
Taiapeg
An taiapeg (pe ivez goupouneg) a zo ur yezh digenvez komzet gant ur c'hant bennaket a dud Goupoun e Papoua-Ginea Nevez. O vervel emañ ar yezh-mañ dre m'emañ ar yezh kreolek Tok Pisin o kemer he flas.
Vesta
Vesta (distaget [ˈwɛsta] e latin) a oa doueez werc'h an oaled, ar gêr, an tiegezh, hag an tan sakr gant ar Romaned. Kar eo da Hestia en Hellaz, met koshoc'h egeti eo c'hoazh, ha kalz pouezusoc'h e oa doueez Roma.
Tan a veze dalc'het noz-deiz en oaled he zemploù, diwallet gant belegezed yaouank gwerc'h, ar Vestalezed.
Vestalia
Lidet e veze Vesta er Vestalia, a veze entre ar 7 hag ar 15 a viz Mezheven. en deiz kentaén e veze digoret ar  penus Vestae (sancta sanctorum he zempl).
Strollad Komunour Unvan Armenia
Strollad Komunour Unvan Armenia (en armenieg: Հայաստանի Միավորված Կոմունիստական Կուսակցության, ՀՄԿԿ; Hayastani Miatsial Komunistakan Kusaktsutyun) a zo anv ur strollad komunour oberiant en Armenia, krouet e 2003 pa oa bet kendeuzet Strollad Komunour Armenia Adnevezet, Strollad Komunour Labourerion Armenia, Unvaniezh Labourerion Armenia, Unvaniezh Komunourion Armenia, Strollad Marksour Armenia ha Strollad ar Gefredourion.
Dalc'het e oa bet Kendalc'h kentañ ar Strollad d'ar 25 a viz Meurzh 2004 ma oa bet dilennet Youri Manoukian da Kentañ-Sekretour. 77 ezel ez eus er C'huzul-Kreiz ha 17 er Burev Politikel.
Tostoc'h emañ ouzh ar gouarnamant evit strollad komunour pennañ ar vro, Strollad Komunour Armenia en ur chom hep kemer ket perzh e talbennoù krouet evit sevel a-enep d'ar gouarnamant.
Kerc'heiz-noz kein du
Ar gerc'heiz-noz kein du a zo un evn hirc'harek, Nycticorax nycticorax an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
219
972 Ab Urbe Condita = 219 goude J.-K.
Megadeth
Megadeth zo ur strollad heavy metal bet krouet e 1983, e Kalifornia gant Dave Mustaine.
Tro 20 milion a bladennoù zo bet gwerzhet ganto.
Garvleiz boutin
Doareoù pennañ
War-dro 2.50 m eo e hirder hag etre 20 ha 30 kg e bouez. Stag ouzh e lost hir ez eus ur broud binimus. 7 renkennad dent a zo en e c'henoù.
En em vagañ a ra diwar blotviled a ziskoach dre duriañ an traezh.
Rae c'hlas
Ar rae c'hlas (liester: raeed glas; anv skiantel: Raja montagui) a zo ur pesk plat hag a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Riangeg
Evit tud zo e vefe ar ur rannyezh kokborokek.
Disheñvel eo diouzh ar yezh monek-kmerek anvet ivez riangeg komzet e Myanmar.
Roll gounideien Tro Bro-C'hall
Sede anvioù gounideien Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn abaoe an Dro gentañ e 1903.
thumb|right|300px|Ar broioù trec'h.
Bogotá
Bogotá, anv ofisiel: Bogotá, Distrito Capital, hag a oa Santafé de Bogotá etre 1991 ha 2000, eo kêr-benn Kolombia. Ar gêr vrasañ er vro eo ivez, gant 7 185 889 a annezidi (niveradeg 2005).
Lec'hiet eo Bogotá 2 640 metr a-us live ar mor, er menezioù Andoù.
Unan eus kêrioù pennañ Kolombia eo Bogotá, evit an armerzh, gant Medellín ha Cali.
Kevellerezh
Kevellet eo Bogotá gant meur a gêr :
Unvaniezh ar c'hKêrioù Ibero-Amerikan
Ezel eo Bogotá eus Unvaniezh ar c'hKêrioù Ibero-Amerikan adalek an 12 a viz Here 1982 evit sevel liammoù mignoniezh gant ar c'hêrioù da-heul :
Kenlabour
Kenlabourat a ra ivez gant :
1140
Diwar-benn bloavezh 1140 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1140
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1140
Wiltshire
Wiltshire a zo ur gontelezh eus Mervent Bro-Saoz, ha Trowbridge eo ar pennlec'h anezhi. E rannbarzh Mervent Bro-Saoz eo enframmet.
Abaoe ar 1 a viz Ebrel 1997 eo deuet Swindon (2) da vezañ un aotrouniezh unvan disrannet diouzh ar gontelezh velestradurel (1), daoust ma chom e kontelezh lidel Wiltshire. Betek 2009 e oa ar gontelezh velestradurel-se rannet e 4 distrig. Abaoe ar 1 a viz Ebrel 2009 ez eo un aotrouniezh unvan.
Gwener (planedenn)
Gwener a zo anezhi an eil planedenn e koskoriad an Heol. Gwelet e vez mat-kenañ eus an Douar. Pa vez gwelet eus an Douar e vez anvet dre vras ar Werelaouen, pe c'hoazh Steredenn al Labourer.
Rae rous
Ar rae rous (liester: raeed rous; anv skiantel: Raja asterias) a zo ur pesk plat hag a vev er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Strollad Komunour Labourerion Armenia
Strollad Komunour Labourerion Armenia (en armenieg: Hayastani Ashkhatavorutian Komunistakan Kusaktsutiun) a oa anv ur strollad komunour oberiant en Armenia.
E 2003 e gendeuzas gant meur a strollad all ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet savet Strollad Komunour Unvan Armenia.
Korn (korfadurezh)
Ar c'horn (liester : kern, kerniel) a zo ur seurt kreskenn hir ha moan graet gant un danvez kalet a gaver war penn bronnegoù zo. Peurvuiañ ez eus daou gorn staget ouzh pep kostezenn uhel ar penn. Un ostilh evit tagañ hag en em zifenn eo evit ar pared pa n'eus ket kerniel war penn ar parezed aliez a-walc'h.
Amprevaned kornek
Dre hevelebiezh e reer korn eus kreskennoù damheñvel gant ar c'herniel a weler war amprevaned zo, ar c'hwil-kornek da skouer.
Korn an narwal
An narwal pe al likorn mor a zo ur morvil dezhañ un dant hir-tre (betek 3 metr) evit santout traoù e endro.
Korn ejen karr-kañv sant Ronan
Hervez buhezskrid latin sant Ronan (Vita sancti Ronani) e vije bet torret gant ar vaouez kounnaret, Ar Geben hec'h anv, korn an ejen a stleje karr-kañv ar sant. Plas ar C'horn a vez graet eus al lec'h war lein Menez Sant-Ronan e Lokorn m'eo bet c'hoarvezet an darvoud. Sell ouzh sant Ronan.
Ar c'horn evel benveg-seniñ
Gant kerniel ar bioù e c'heller ober ur benveg seniñ dre c'hwezh aes a-walc'h. Meur a seurt korn a zo hervez e vent. Sell ouzh korn (benveg-seniñ)
Verb rannus
War dachenn ar yezhoniezh ec'h implijer an termen verb rannus (e saozneg: separable verb) evit komz eus verb kevrennek dezhañ div lodenn: ur c'helf verbel hag ur c'henger rannus.
E degouezhioù kevreadurezhel resis e vez implijet ar c'helf a-gevret gant ar c'henger hag en degouehzioù all e vez disrannet ar c'henger diouzh ar c'helf.
Implijet e vez seurt verboù dreist-holl gant Yezhoù germanek ar c'hornôg evel an alamaneg hag an izelvroeg hag ivez gant ar an hungareg, ur yezh finnek-ougrek.
Da skouer:
E saozneg eo rannus ivez mont-en-dro meur a verb frazennek, da skouer:
Kenger rannus
War dachenn ar yezhoniezh ec'h implijer an termen kenger rannus (e saozneg: separable afix) evit komz eus rannig, peuliesañ un araogenn pe un adverb staget ouzh ur c'helf verbel evit krouiñ ur verb kevrennek.
Talvezout a ra da evel genger en degouezhioù ma vez staget ouzh ar verb, met e degouezhioù kevreadurezhel resis e c'hell ebzañ pe e rank bezañ disrannet diouzh ar c'helf.
Koutenaieg
Ar c'houtenaieg (pe ivez ktunaxaeg) a zo ur yezh digenvez komzet gant ar Goutenaied, ur bobl-orin o vevañ e Montana, Idaho (Stadoù Unanet: 102 den) ha Kolombia Breizh-Veur (Kanada: 220 den). Hogozik aet da get eo hag an darn vrasañ eus ar meuriad a gomz saozneg hiziv.
Kuzul Unaniezh Europa
Kuzul Unaniezh Europa (pe Kuzul ar vinistred) a zo un aozadur hag a vod ministred gouarnamant pep stad ezel eus Unaniezh Europa. Kas a ra pep stad un dileuriad hervez an danvez a vo komzet diwar e benn e pep emvod. An tamm mat eus ar galloud reolenniñ hag eus ar galloud lezenniñ e-barzh UE en deus Kuzul Unaniezh Europa. Arabat eo kemmeskañ Kuzul Unaniezh Europa gant :
Swindon
Swindon zo ur gêr eus Bro-Saoz, deuet da vezañ abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1997 un velestradurezh unvan disrannet diouzh kontelezh velestradurel Wiltshire, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel.
Koutenaieg
Posupl eo ez eo kar d'ar salicheg.
Skouer
Ar Pater Noster e koutenaieg
Katitoe naitle naite,
akiklinais zedabitskinne wilkane.
Nishalinne oshemake kapaik akaitlainam.
Inshazet luité younoamake yekakaekinaitte.
Konmakaike logenie niggenawaishne naoisaem miaitéhe.
Kekepaime nekoetjekoetleaitle ixzeai,
Iyakiakakaaike iyazeaikinawash kokaipaimenaitle.
Natchezeg
Ur yezh digenvez eo an natchezeg komzet gant an Natchezed, ur bobl-orin kreñv-tre pa grogas Europiz da drevadenniñ Amerika.
Aet e oa da get ar yezh da vat er bloavezhioù 1930 pa varvas Watt Sam ha Nancy Raven.
Atropos
Atropos (gregach: Ἄτροπος, « Didro ») eo anv unan eus an Teir Moira, c'hoarezed, pe Merc'hed an Tonkadur, e mojennoù Hellaz kozh. Ar goshañ anezhe an hini eo, ha ma'z eo "didro" eo peogwir eo-hi a droc'h neudenn buhez pep den, hep tamm truez ebet ha hep na c'hellfe an den distreiñ da vev.
220
973 Ab Urbe Condita = 220 goude J.-K.
Atropos
Labourat a rae gant Klotho, a neze, ha Lac'hesis a vuzulie an neud. Diasur eo o orin, goude ma vez graet anezho "c'hoarezed an noz" ivez. Un amzer a voe, bepred, ma ne rejont ket mui war-dro ar marv, nemet ober a raent war-dro planedenn an dud.
Hervez Theogonia Hesiodos e oa Atropos hag e c'hoarezed (Klotho ha Lac'hesis) merc'hed Nyks (an Noz).
E Roma e oa Morta anv an doueez par dezhi.
Koutenaieg
Skouer
Amatikezawês itckkestshimmekakkowêlle akatakzen.
Shaeykiakakaaike.
Bro Treger-Goueloù
Bro Treger-Goueloù zo ur vro e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet e oa bet e 2001. 69 c’humun zo enni. E Bro Treger-Goueloù emañ ar c’humuniezhioù-kumunioù-mañ :
Brezhoneg
E distro-skol 2015 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 976 skoliad (9,51 % eus skolidi ar gumuniezh evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
Mor Karib
Notennoù
<References />
Strollad Marksour Armenia
Strollad Marksour Armenia (en armenieg: Hayastani Marksistakan Kusaktsutiun) a oa anv ur strollad komunour oberiant en Armenia, bet enrollet ez-ofisiel evit ar wezh kentañ e 1997.
Francesco Iañ de' Medici
thumb|right|Francesco I de' Medici en-yaouank thumb|Poltred Francesco I de' Medici, gant [[Agnolo Bronzino.]] thumb|[[Janed Aostria, e wreg kentañ.]] thumb|Bianca Cappello, gant [[Alessandro Allori. Uffizi, Firenze.]] Francesco I de' Medici (Firenze 1541-1587) a oa mab henañ Cosimo I de' Medici‎ hag Eleonora di Toledo e wreg. Dug-meur Toskana e voe war-lerc'h e dad.
Strollad Marksour Armenia
E 2003 e gendeuzas gant meur a strollad all ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet savet Strollad Komunour Unvan Armenia.
Francesco Iañ de' Medici
Ne oa ket troet-kaer gant ar politikerezh, met evel un tirant e renas. Plediñ a reas gant ar skiantoù, an alkimiezh, an disavouriezh, hag ar c'hinklañ dreist pep tra.
Atakapeg
An atakapeg a zo ur yezh eus ar Pleg-Mor komzet gwechall gant an Atakaped, ur bobl-orin a veze o chom war arvor Pleg-mor Mec'hiko. Ur yezh varv eo hiziv.
Francesco Iañ de' Medici
Eñ an hini a grogas da zastum taolennoù en Ofisoù, ha d'ober e studiolo ». Giorgio Vasari an hini a reas war-dro sevel ha leuniañ anezhañ eus 1570 da 1572, er Palazzo Vecchio e Firenze.
Atakapeg
Teir rannyezh a oa:
Francesco Iañ de' Medici
E 1563 e voe anvet da gardinal hag ez eas da Roma. Gwarezer arzourien e voe, hervez doare e dad. Gantañ e voe kaeraet ar Villa Médicis a-benn goudoriñ e zastumadoù delwennoù klasel, a-raok ma voent kaset d'an Ofisoù.
Atakapeg
Mont a reas ar yezh da get pa varvas Louison Huntington, Delilah Moss, Teet Verdine ha Armojean Reon e penn kentañ an.
Francesco Iañ de' Medici
E 1576, pa voe lazhet he c'hoar Isabella de' Medici gant he fried ne glaskas ket laou e penn he muntrer.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Janed Aostria, pe Janed Habsbourg, nizez d'an Impalaer Karl V, ha pemp bugel o doe. Div verc'h a eas da wragez, en o zouez Maria de' Medici, a zimezas d'ar roue gall Herri IV. Goude marv e wreg e 1578 e timezas d'e bried-kleiz, Bianca Capello; kement-se ne roas ket brud vat dezhañ e-touez ar bobl, a oa troet abaoe pell a-enep dezhañ, hag a damalle e vuhez fall dezhañ.
Marv
Mervel a eure, war un dro gant Bianca d'an 19 a viz Here 1587. Pell amzer e voe kredet e oa marteze gant ar malaria, goude ma oa diskred e c'halle bezañ goude lonkañ kontamm. Lavaret ez eus bet e oa Ferdinando Iañ de' Medici (1587-1609), breur d'he fried an dug-meur Francesco ha dug-meur war e lerc'h, an hini a oa kiriek da se: en e di o devoa koaniet ha kasoni a vage ouzh Bianca.
E miz Kerzu 2006 e oa kaoz e kazetennoù Italia eus dielfennadur avuoù an daou bried ha kavet roud eus arsenik.
François Mauriac
thumb|François Mauriac (1932) François Charles Mauriac, bet ganet d'an 11 a viz Here 1885 e Bourdel, Okitania, er Stad C'hall, marvet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1970 e Pariz, a oa ur skrivagner gallek.
Malteg
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo ar malteg (malti) komzet gant tro-dro da 350 000 den en holl, dreist-holl e Malta (300 000 den e 1975) ha dre ar bed en Aostralia, Kanada, Italia, Tunizia, ar Rouantelezh Unanet hag er Stadoù-Unanet.
Ur yezh semitek an hini eo diorroet diwar yezhoù arabek ar Maghreb ha chomet eo tost struktur ar yezh ouzh hini arabeg Tunizia e meur a geñver da skouer. Ar geriadur, avat, a zo bet levezonet-don gant ar yezhoù romanek ha dreist-holl gant an italianeg.
Seizh rannyezh ez eus:
Kokborokeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù bodoek eo ar c'hokborokeg (kokborok, t(r)ipuri pe usipi murung) komzet gant tro-dro da 691.000 den en Assam en India (1997) ha gant 78.000 den e Bangladech (1993).
Trizek rannyezh ez eus en hool, en o zouez ar re bennañ-mañ:
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin pe c'hoazh gant ar skritur bengalek.
Louis Hémon
Louis Hémon (1880-1913) zo ur skrivagner gallek, ganet e Brest, brudet e romant Maria Chapdelaine, skrivet gantañ e Kebek.
Arabeg unvan
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg unvan.
Sent Breizh
Sent Breizh a vez graet eus tud, bet ganet e Breizh pe o deus bevet enni, hag o deus tapet brud vras abalamour d'o feiz katolik ha d'o deoliezh. Nebeut anezho zo bet anavezet gant an Iliz katolik roman hag an darn vrasañ a oa bet lakaet da sant pe santez gant ar bobl.
Evit lod zoken n'eo ket sur e vije bet anezho ervat en tu all d'ar vojenn, ur vojenn savet ha klinket gant leaned o klask abegoù d'an azeulerezh, un nebeud kantvedoù pelloc'h. Ur sant hag e oa kontet obererezhioù burzhudus war e dro a c'helle broudañ muioc'h a feizidi er manati lakaet dindan e anv ha muioc'h a binvidigezhioù evit ar menec'h war un dro. Setu perak ez eus bet adkavet meur a vuhezskrid e latin, dezho an talbenn « Vita + anv latin ar sant ». Diwar-benn un nebeud sent ez eus bet savet daou pe dri doare, berr pe hir pe werzaouet.
Seizh sant diazezer Breizh hag ar sent all
Un hir a roll a vo da sevel ha lakaet e vo en araok seizh sant hag a zo bet anvet « seizh sant diazezer Breizh » peogwir, hervez an hengoun, o deus diazezet er Grennamzer Uhelañ seizh eskopti ar vro ; war a seblant o deus kemeret ur perzh dibar er mare ma tivroas ul lodenn eus Brezhoned Enez Vreizh. An degouezh-mañ a voe an abeg evit reiñ anv Britannia minor, "Breizh vihan" da gornôg Arvorig galian-ha-roman. Seizh sant diazezer Breizh eo :
Un engroez a dud santelaet e Breizh
Hervez un hengoun e vije « seizh mil seizh kant seizh sant ha seizh-ugent » e Breizh, da lavaret eo 7 847. E Lanriware e weler ur bez ledan a-walc'h hag ennañ e vije bet beziet 7 847 soudard a vije marvet diwar un emgann en amzer galian-roman.
Setu amañ roll an dud santel a gaver en deiziadurioù brezhonek.
Ar Re wenvidik
Ur den lakaet evel sant diwar ijin ar bobl :
Levrlennadur
Galleg :
Brezhoneg :
Blaise Cendrars
Blaise Cendrars, anv-pluenn Frédéric-Louis Sauser, bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1887 e La Chaux-de-Fonds, Kanton Neuchâtel, e Suis, broadet gall e 1916, marvet d'an 21 a viz Genver 1961.
Skrivagnour gallek a Suis.
Kerruer
Kerruer (Cherrueix e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En argant e leon en sabel
Rinkin gwenn
Ar rinkin gwenn (Carcharodon carcharias) a zo ur pesk migornek preizhataer. Ar spesad bev nemetañ eo er genad Carcharodon.
Spanell wenn
Ar spanell wenn (liester : spanelled gwenn) a zo ur spesad evned, Platalea leucorodia an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Brest (Belarus)
Brest (a zo Брэс T  en belaruseg, Брес T  en ruseg), gwechall anvet Brest-Litovsk, zo ur gêr e kornôg Belarus, tost da harzoù Pologn, e kember ar stêrioù Bug ha Muc'havets. Kêr-benn voblast Brest eo. Un aerborzh zo.
Douaroniezh
War an hent etre Berlin (784 km) ha Moskov (1 057 km) emañ.
Poblañs
337 339 a dud zo o chom e Brest (2015), ha gant-se eo 6 kêr vrasañ ar vro.
Gwadeloup
Gwadeloup pe Gwadloup (galleg/stumm ofisiel : Guadeloupe) a zo un enezeg er Mor Karib dindan 1 780 km², e dalc'h Bro-C'hall, hag un departamant tramor eo (DOM). Evel an holl DOMoù all eus Republik Frañs eo ivez ur rannvro.
Enezeg Gwadeloup
thumb|400px|Porzh [[Pointe-à-Pitre, ar gêr vrasañ.]]
Arondisamantoù Gwadeloup
Rannet eo Gwadeloup e daou arondisamant :
Strollad Komunour Armenia
Strollad Komunour Armenia (en armenieg: Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության, ՀԿԿ; Hayastani Komunistakan Kusaktsutyun) a zo anv ar strollad komunour pennañ oberiant en Armenia, bet krouet er penn-kentañ e 1920 ha gantañ 18.000 ezel hiziv.
E penn ar Strollad emañ Ruben Tovmasyan.
Embannete e evz gant ar Strollad ar c'helaouennoù Hayastani Komunist ("Komunour Armenia") ha Pravda Armenii ("Gwirionez Armenia").
Da geñver dilennadegoù broadel diwezhañ Armenia bet dalc'het e 2003 ec'h eas gant ar Strollad 2,11 % eus ar mouehzioù en holl ha dileuriad ebet er Parlamant.
Georges de La Tour
Georges de La Tour (bet badezet d'ar 14 a viz Meurzh 1593 e Vic-sur-Seille, marvet d'an 30 a viz Genver 1652 e Lunéville) a oa ul livour eus Dugelezh Loren er. Ankouaet e voe buan-tre. Da arzourien norzheuropat all e veze dezverket e oberennoù, ha da livourien spagnat evel José de Ribera (1591-1652), Francisco de Zurbarán (1598-1664) pe Diego Velázquez (1599-1660), betek ma voe "dizoloet" e 1915 gant an Alaman Hermann Voss, a oa un istorour war an arzoù – war kein an daolenn Saint Jérôme lisant une lettre, da skouer, ez eus un enskrivadur hen, Zurbarán, a voe an abeg m'en em gavas an oberenn e Mirdi ar Prado e Madrid. En ur ober ur c'hantved e tremenas Georges de La Tour eus ul livour dianav-krenn da unan eus ar re vrudetañ en istor al livouriezh e Bro-C'hall, par d'al livourien Paul Cézanne, Claude Monet pe Auguste Renoir. Un daou-ugent oberenn bennak gant Georges de La Tour zo bet anavezet ha dasparzhet etre mirdioù meur e Madrid, Pariz, New York, Los Angeles, e mirdioù gall (Nancy, Épinal) hag e Breizh (Naoned, Roazhon). Den ne oar na pelec'h na gant piv e voe stummet, hag tremen a reas amzer en Italia, evel ma ranke ober forzh pe arzour en amzer-se. Koulskoude e verzer aes e voe levezonet gant Caravaggio, koulz e deouezad gwirheñvel e dudennoù hag en doare ma implije ar gouloù. Evel al livour gall Trophime Bigot (1579-1650) e c'hoarie Georges de La Tour gant an deñvalijenn hag ar sklêrijenn, oc'h implijout gouloù ur gantol en e daolennoù. E-lec'h lakaat sklêrijenn an deiz da zont eus an diavaez, evel ma veze graet a-raok, e felle dezhañ implijout ur "sklêrijenn diabarzh", hag a-wechoù ez eas betek kuzhat pe zamguzhat ar gantol.
E vuhez
Ganet e oa e Vic-sur-Seille, e Dugelezh Loren a oa dizalc'h neuze, hag a vo staget ouzh Bro-C'hall e 1641. Hervez skrid e vadeziant e oa al livour mab da Jean de la Tour, pober, ha da Sibylle de Crospaux, merc'h d'ur pober all. An eil bugel e voe Georges, eus seizh krouadur an tiegezh. Ne ouzer netra diwar-benn e gammedoù kentañ el livouriezh. Marteze en devoa kejet e 1616 ouzh arzourien eus skol Caravaggio Utrecht, hini Hendrick ter Brugghen (1588-1629), Gerard van Honthorst (1590-1656) ha Dirck van Baburen (~1595-1624). Hep mar ivez en devoa gwelet labourioù Jean Le Clerc (1586-1633), a oa levezonet gant Caravaggio, ha Jacques Bellange (~1575-1616), eus Nancy o-daou.
War-lerc'h marv an dug e 1624 e renas e vab Charles IV, hag e 1633 e c'houzañvas an dugelezh distrujoù ar Brezel Tregont Vloaz (1618-1648). E deroù ar bloavezh 1638 e voe tangwallet Lunéville, ha La Tour da dec'hel betek Nancy. Alese ez eas da Baris e 1639, ma voe lojet el Louvre ha gopret gant ar roue gall Loeiz XIII, a berc'henne an daolenn Saint Sébastien soigné par Irène, diwar zorn Georges de La Tour end-eeun. Peogwir e oa chomet e vadoù hag e frankizoù e Lunéville e tistroas di goude ma voe bet adsavet e annez, e 1641. Berzh a reas a-nevez gant e livadurioù.
D'ar 15 a viz Genver 1652 e varvas gwreg Georges de La Tour diwar grezennfo, ha diwar an hevelep kleñved ez eas an arzour d'an Anaon pemzektez diwezhatoc'h.
Dasorc'hidigezh un arzour
Petra bennak ma voe brudet-kenañ Georges de La Tour en e vev, buan e voe ankouaet koulz al livour hag e oberennoù a-c'houde e varv. Stlabezet e voe holl oberennoù an arzour, dezverket ma voent da livourien all eus Italia, Spagn pe an Izelvroioù. Lod eus e daolennoù zo bet dezverket d'al livour gall Quentin de La Tour (1704-1788), daoust dezhañ bezañ bevet ur c'hantved diwezhatoc'h ha livañ en un doare disheñvel-mik diouzh hini ar mestr lorenat. Ne chom roud ebet eus e vadoù, e di zoken zo aet da get.
E 1915 e voe anavet a-nevez, a-drugarez da Hermann Voss ha da zoare dibar Georges de La Tour da lakaat sklêrijenn o tont eus diabarzh e daolennoù. A-c'houde labourioù H. Voss ez eus bet graet un toullad studiadennoù, a roas tro da desteniekaat ur c'hant taolenn bennak ; war-dro 40 anezho zo deuet betek ennomp, ha diwar ken nebeut ag oberennoù ez eo bet lakaet Georges de La Tour e-touez gwellañ livourien c'hall e amzer – hag eñ lorenat, koulskoude.
Ur stil dibar
Anat eo levezon Caravaggio war taolennoù koshañ Georges de La Tour ; kent 1640 int bet livet - hep mar, petra bennak ma ne vez ket deiziadet an taolennoù, alese dispisder kronologiezh e resped – pa gaver enno dodennoù a zo bet poblekaet gant arzourien flandrezat ar mare : tud eus ar werin (La Diseuse de bonne aventure) ha torfedoù pemdeziek (Le Tricheur à l'as de trèfle ; La Rixe des musiciens).
Brudet eo al livour evit an amsked a lakae en e daolennoù, ha pa vijent relijiel. Daoust da deñvalijenn sklêrijennet an oberennoù, ne gaver gwech ebet dramaegezh enno, na c'hoarivaelezh, na meurdez ebet. Dibar eo e zoare evit gwir, pa chom bepred a-vaez da zoare teñvalour heulierien italian Caravaggio pe al livour spagnat José de Ribera. Stummoù eeunaet, tresoù spis, nebeut a livioù – gell, gwenn ha ruz peurliesañ, hep o lakaat e-kichen livioù taeroc'h – a ya d'ober stil personel Georges de La Tour.
Palierad
Setu amañ un toullad skouerioù eus arz ar mestr-livour lorenat, eoullivadurioù anezho.
Rinkin
Spesadoù
E-touez ar spesadoù rinkined emañ :
Loen dañjerus
Brudet eo ar rinkined, pe gouennoù zo anezhe, da vezañ debrerien-tud.
Landsmeer
right|150px|Lec'hiadur Landsmeer thumb|right|120px|Banniel Landsmeer thumb|right|80px|Ardamez Landsmeer thumb|right|160px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Landsmeer (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. E miz Genver 2007 e oa 10 271 annezad enni, ha 26, 49 km ² eo gorread Landsmeer. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Landsmer : Den Ilp, Landsmeer, Purmerland.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Landsmeer ez eus 15 dileuriad :
Kensonenn kevig a-gostez dre stlakat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig a-gostez dre stlakat mouezhiet treuzskrivet [ɺ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 181.
Strollad Komunour Artsac'h
Ne oa bet tapet dileuriad ebet gant ar Strollad da geñver an dilennadegoù broadel bet dalc'het e 2005.
Gweltaz Adeux
Labouret en deus ivez gant Alan Stivell, Tri Yann, The Silencers, Elmer Food Beat, Johnny Clegg ha reoù all.
E-unan e kan bremañ.
Buhez
A-hed d'e yaouankiz en deus beajet Gweltaz Adeux dre ar vro gant e dud. Ur bern traoù en deus graet e-kerzh e yaouankiz hag ur bern broioù en deus gwelet. E-pad 30 vloaz eo bet boazet G.Adeux d’ober tro ar vro, met bremañ ez eo diaes un tamm evitañ gant an nebeud a amzer en deus. Evit poent e c’hortoz lakaat e gwerzh e bladenn nevez Ehan zo war ar stern, e miz Du 2010 e vo echu. Chomet eo da vevañ e Breizh,e Normandi hag e hanternoz Bro C'hall dre-vras. Emañ o chom bremañ gant e vugale e Naoned.
Tad eo da Valo Adeux, unan eus diazezerion ar gelaouenn lennegel Nidiad.
EV
Krouet e voe strollad EV e deroù ar bloavezhioù ’80 en Naoned. Sonet e voe an abadenn gentañ ar 27 a viz C'hwevrer 1981. D'ar mare-se e oa daou Finnad, breudeur anezho, Jari ha Harri (aet d'an anaon e 1997) ha daou Vreizhad, Sylvain ha Gweltaz. Etre 1981 ha 2007 eo bet kaner ar strollad EV.
E Vuhez Soner
Kroget e oa da ganañ en ur strollad e anv Malt Gang e dibenn ar bloavezhioù '70, gant ar gitarour Lucas Szabojnik. Adalek 1981 betek 2007, e oa G. Adeux o kanañ gant ar strollad EV. Labouret en deus gant Alan Stivell, Tri Yann, The Silencers, Elmer Food Beat, Johnny Clegg ha re all. Bremañ e labour G. Adeux en un triad savet gantañ: Nico Guérin ouzh ar gitar-bout hag Anabelle Calvez, sonerez taboulinoù ha batiri er strollad. Ehan a vo pladenn da zont an triad, bepred gant e vouezh uhel ha son rock pop, e brezhoneg evel-just.
Brezhoneg
Krog eo Gweltaz Adeux da gomz brezhoneg n’eo ket er skol met war varlenn e vamm, e dud a oa eus Bro-C’halloù. Re gozh e oa hervezañ evit deskiñ brezhoneg er skol. Krog eo da beurzeskiñ brezhoneg dre lizher da gentañ, ha da eil, e Naoned gant Roland Mogn e-kerzh ar c'hentelioù noz. Kelenner war ar brezhoneg eo bremañ Gweltaz Adeux, e-barzh ar gevredigezh Kentelioù an Noz, e Naoned.
Nell Gwynn
Nell Gwynne (pe Gwynn pe Gwyn), Eleanor hec'h anv-badez, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1650, ha marvet d'ar 14 a viz Du 1687, zo un aktourez saoz brudet eus ar hag unan eus serc'hed ar roue saoz Charlez II Bro-Saoz.
Serc'h d'ar roue e voe war-lerc'h Barbara Palmer. Daou vugel o doe. "Pretty, witty Nell" a skrive Samuel Pepys diwar he fenn. Aktourez ampart e oa, ha gouzout a rae ar stek da lakaat an dud da c'hoarzhin.
Rebreuve-sur-Canche
Rebreuve-sur-Canche a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1141
Diwar-benn bloavezh 1141 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1141
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1141
Arabeg yuzev-irakek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-irakek komzet gant tro-dro da 105.000-125.000 den en holl en Israel (100.000-120.000 den e 1994) hag Irak (100-150 den e 1998). Komzet e vez ivez gant divroidi en India hag er Rouantelezh-Unanet.
Genidik e oa ar yezh-se eus Irak.
Tost-walc'h eo da doare-komz Baghdad.
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.
Pavilhon
Ar pavilhon a zo ur c'hresteneg mor arvevat, e anv spesad Lernaeenicus sprattae. Bevañ a ra diwar-goust ar pesked-mor evel ar gliziged pe ar sardin o sunañ o gwad.
Larvennoù ar spesad a ra o annez war angelloù pe skantoù ar munus. Plijout a ra gwelloc'h d'ar parezed en o oad gour en em stagañ ouzh sichenn an angelloù pe e-barzh lagadoù ar re yaouank pe ar pesked en o oad gour. Lakaet e vez gwall glañv ar pesked gant ar pavilhonoù abalamour d'ar gwad a sunont.
Daugavpils
Daugavpils eo an eil kêr vrasañ e Latvia. Dont a ra an anv eus ar stêr Daugava, pa'z eo bet savet kêr war he lezioù. Daugavpils a dalv kement ha "Kastell war an Daugava" e latveg. War-dro 230 km emañ er gevred da Riga, kêr-benn Latvia. Spletus eo lec'hiadur Daugavpils, e harzoù Belarus ha Lituania (33 ha 25 km pellder). 120 km emañ diouzh harzoù Latvia gant Rusia. Ur greizenn c'hreantel ha linenn-houarn eo Daugavpils.
War-dro kêr ez eus meur a lenn hag a c'hourliorzh.
Rinkin-tigr
Ar rinkin-tigr (Galeocerdo cuvier) a zo ur pesk migornek preizhataer. Ar spesad nemetañ eo er genad Galeocerdo.
Pervijze
thumb|left|Ar gêriadenn Pervijze ( e flandrezeg kornôgel: Pervyzje) a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet enni kumunioù Lampernisse, Oostkerke ha Stuivekenskerke. Lakaet int bet e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Ur c'harr-nijour eus Aerlu Kanada a zo douaret e bered ar gumun. Marvet e oa e 1942, e-pad an Eil Brezel Bed.
Strollad Komunour Azerbaidjan (war Kensavenn ar Varksouriezh-Leninouriezh)
Strollad Komunour Azerbaidjan (war Kensavenn ar Varksouriezh-Leninouriezh) (en azeri: Azərbaycan Kommunist Partiyası (Marksizm-Leninizm Platformasında)) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant en Azerbaidjan, krouet e 2000 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Unvan Azerbaidjan.
Ne gemer ker perzh er mouezhiadegoù.
Stag emañ ar Strollad ouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel gant Olyeg Chenin en e benn.
Beveren (Reter Flandrez)
Beveren a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Republik Soviedel Hungaria
Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Soviedel Hungaria (hungareg: Tanácsköztársaság), bet krouet en Hungaria d'an 21 a viz Meurzh hag aet da get pevar miz war-lerc'h e penn-kentañ miz Eost 1919.
An eil Republik Soviedel an hini e oa en istor ar bed goude an hini gentañ bet krouet e Rusia e 1917.
Da-heul ar C'hentañ Brezel Bed hag a lakaas fin da Impalaeriezh Aostria-Hungaria ne zeuas ket a-benn gouarnamant ar c'hont Mihály Károlyi da lakaat Hungaria war-sav evel ur vro emren d'ar mare-se. Goude c'hwec'h miz e penn ar gouarnamant e oa bet skarzhet ha staliet e oa en e lec'h ur c'hengevredad enni sokial-demokrated ha komunourion.
Bihan-tre e oa Strollad Komunour Hungaria d'ar mare-se met oberiant-kenañ e oa izili ar strollad ha mont a reas buan-ha-buan war gresk goude ma oa bet krouet er penn-kentañ-holl un nebeud mizioù a-raok en un ostaliri eus Moskov, d'ar 4 a viz Du 1918. Gant Béla Kun e penn ar strolladig izili kentañ e loc'hjont kuit eus Rusia ha skeiñ war-du Hungaria e lec'h ma teuas meur a hini a-benn da emezelañ er Strollad. E miz C'hwevrer 1919 e oa etre 30.000 ha 40.000 ezel en holl er Strollad, en o zouez kalz a dud dilabour, tud bet soudarded, tud yaouank hag izili eus ar minorelezhioù etnikel.
Krouet e oa bet gant Kun ur gelaouenn gomunour anvet Vörös Újság ("Keleier Ruz") a dalveze da sevel o mouezh a-enep da doareoù-ober gouarnamant Károlyi ha mont a reas war ledanaat levezon ha galloud ar Strollad Komunour er mizioù da-heul.
Kregiñ a reas ar gomunourion hag an dud a save a-du gante da aozañ manifestadegoù, hag en o zouez manifestadegoù da sevel a-enep da gelaouennoù na oant ket a-du gante evel d'an 20 a viz C'hwevrer ma varvas 7 den, en o zouez un archer, pa oa bet taget gante burevioù Népszava ("Bed ar Bobl"), kelaouenn ar sokialour-demokrated. Da heul e oa bet treuzimpljet an darvoudoù-se gant ar gouarnamant evel un digarez evit herzel pennoù Strollad Komunour Hungaria ha da verzañ Keleier Ruz. Kriz-tre e oa bet an harzadegoù ha sevel a reas ar boblañs a-du gant ar gomunourion dre vras. D'ar 1añ a viz Meurzh e oa bet laosket ar Strollad da embann ar gelaouenn adarre hag addigoret e oa bet sez ar Strollad. Laosket e oa bet ivez ar gomunourion vac'het da resev tud en o frizon hag evel-se e oa bet gouest pennoù ar Strollad da heuliañ ar vuhez politikel.
Goude ma oa bet resevet gantañ an Ultimatum Vix ma c'houlenne groñs Frañs e kilfe pelloc'h Arme Hungaria ha ma laoskfe un takad eus ar vro war o lerc'h, d'an 20 a viz Meurzh e tisklêrias Károlyi e oa gouarnamant Dénes Berinkey o vont da reiñ e dilez, en ur gemmenn e vefe savet ur gouarnamant ennañ sokial-demokrated hepken dre ma oa hennezh, hervezañ, ar strollad ma save a-du gantañ an darn vrasañ eus ar boblañs. Kroget e oa bet da neuze klask dont a-benn da dizhout un emglev gant ar gomunourion evit gallout lakaat e pleustr ur gouarnamant kevredet ha divizet e oa bet kenstrollañ an daou strollad en ur strollad unvan nevez, gantañ an anv Strollad Sokialour Hungaria. Ne oa ket kemennet an diviz-se d'ar Prezidant Károlyi avat, enep-komunour ma oa, ha daoust ha ma krede e oa bet savet ur gouarnamant sokialour, e gwirionez e oa an muiañ a bouez ennañ gant ar gomunourion.
Ne blije ket re d'ar sokial-deomokrated ar brezel a-du gant an Entente, met ne c'hallas ar cheñchamant gouarnamant nemet lakaat Hungaria da vont war du Rusia Soviedel.
thumb|300px|Pennoù Republik Soviedel Hungaria: [[Tibor Szamuely, Béla Kun, Jenő Landler. Delwenn e Budapest.]]
Tripoli (Liban)
Tripoli (ﻄﺮﺍﺒﻠﻮﺱ,Ṭrāblus en arabeg), eil kêr eus Liban dre he foblañs hag he fouez.
Republik Soviedel Hungaria
Diwar skouer Lenin e oa bet staliet gant Kun ur gouarnamant anvet ar C'huzul-Ren Dispac'hel ha gantañ e oa bet disklêriet Republik Soviedel Hungaria goude skarzhañ Prezidant Károlyi d'ar 21 a viz Meurzh. Goude un nebeud deizioù e oa bet skarzhet an holl sokial-demokrated diouzh ar gouarnamant gant ar gomunourion ivez. Gant ar gouranamant komunour nevez-se e oa bet lakaet fin da wirioù ispisial ha titloù an noblañs, disrannet e oa bet an iliz diouzh ar Stad ha gwarezet e oa bet gwir pep hini da lâret soñj ha d'en em vodañ, krouet e oa bet un deskadurezh digor d'an holl hag evit mann ha gwarezet e oa bet gwirioù yezhoù ha sevenadurioù ar minorelezhioù.
Gant ar gouranamant komunour e oa bet lakaet dindan beli ar Stad an armerzh hag ar c'henwerzh hag ivez an araezioù treuzdougen, an tiez-bank, ar vezegiezh, ar savadurioù sevenadurel hag an holl tachennoù douar en tu-hont da 40 Ha hag an doare ma veze ingalet etre ar boblañs an tiez.
Kas a reas ur gemennadenn da RSKS Rusia o tisklêriañ e oa bet staliet "diktatouriezh ar broleteriezh" en Hungaria ha pediñ a reas anezhe da sevel ur feuremglev gante evit en em difenn a-enep an Entente. A-du e oa Rusia evit dont da sikour Republik Soviedel HUngaria met re a gudennoù a oa dija e Rusia abalamour d'ar brezel diabarzh ha diavaez.
Menel e-unan penn a reas gouarnamant nevez Hungaria neuze, ha rankout a reas sevel Gwarded Ruz Hungaria dindan ren Mátyás Rákosi
Lakaet e oa bet diaes Republik Soviedel Hungaria dre m'en em gave etre daou enebour, Roumania ha Tchekoslovakia, hag aloubet e oa bet gant Roumania a-benn ar fin da-geñver kreiz miz Ebrel 1919.
Herzhel a reas ar Warded Ruz ouzh Roumaniz da vont pelloc'h a derc'hel a rejont pell oute. E miz Gouere e oa bet goulennet groñs ouzh ar Republik gant Prezidant ar Stadoù-Unanet, Woodrow Wilson, e chomfe a-sav Arme Ruz Hungaria ha kinniget e oa bet gantañ klask kaout un emglev diwar-benn lec'hiadur bevennoù Hungaria.
Mont a reas galloud komunourion Hungaria war wanaat avat pa oa bet kaset da benn gant gouarnamant komunour nevez Antal Dovcsák rebouserezh da heul an taol c'hwitet bet savet a-enep dezhe gant ar Sokial-demokrated Vroadel e miz Mezheven.
Diaezetoc'h-diazetañ e teuas da vezañ evit Republik Hungaria derc'hel penn ouzh daou enebour. Dreist-holl abalamour ma oa aet an darn vrasañ eus ar gomunourion feal da gemer perzh er brezel met abalamour ivez ma oa kollet fiziañs ar boblañs er Strollad Gomunour. Degemer a reas neuze ar c'hinnig bet graet outañ gant an Entente a-benn lakaat Roumania da guitat Hungaria keit ha ma vefe kuitaet Tchekoslovakia gant Hungaria.
O vont kuit diouzh Tchekoslovakia e oa bet lezet Republik Soviedel Slovakia etre daouarn Arme Tchekoslovakia hag aloubet e oa bet ar Republik Sovidel-se ganti ha diskaret. Diouzh an tu all, avat, ne gilas ket Roumania evel m'he dije ranket ober hervez an emglev, ha taget e voe Budapest ganti.
Trec'h e oa an Entente a-benn ar fin ha tec'hel a reas Béla Kun betek Aostria d'ar 1añ a viz Eost gant komunourion all a renk uhel ha ne vanas war o lerc'h e Budapest nemet un niver bihan a stourmerion, en o zouez György Lukács. Dilennet e oa bet ur gouarnamant nevez gant Soviedad Labourerion Budapest gant Gyula Peidl en e benn, met ne badas nemet un nebeud devezhioù rak d'ar 6 a viz Eost e tegouezhas Arme Roumania e Budapest ha lakaet e oa fin d'ar republik Soviedel.
Kregiñ a reas da neuze un taol-chase kriz a-enep d'ar gomunourion anvet ar "Spont Gwenn" ha lazhet e oa bet hep tamm prosez ebet meur a hini hag a oa savet a-du gant ar Republik Soviedel ha bac'het e oa meur a hini all. Leusket e oa an darn vrasañ anezhe da vont kuit d'an Unaniezh Soviedel war-lerc'h, da vare ren Horthy goude ma oa bet sinet un emglev a denne d'an eskemmoù prizonidi etre Hungaria hag URSS.
Gaou
thumb|right|260px|Hiraat a ra fri [[Pinocchio, e levr hollvrudet Carlo Collodi, pa gont gevier. ]] Kontañ gaou, livañ gevier, zo kontañ traoù dre gomz pe dre skrid evit touellañ an dud peurvuiañ, pa ouzer n'eo ket ar wirionez. Gaouiaded pe gaouierien eo an dud a gont gevier.
Furien Sina
Ar prederour sinaat Konfusius a sav a-enep ar gaou, met kavout a ra dezhañ eo ret gouzañv re ar varc'hadourien rak panevet da se n'hallint ket gounit o bara.
Lao Zi en deus kelennet ne dle ket an den yaouank vertuzius kilañ rak disklêriañ pep gaou, ha pa vije bet graet gant e dad, met ne sav ket Konfusius a-du gantañ : arabat eo d'ur mab diskuilh e dad, Muiañ a c'hall ober eo chom hep mont da heul an dud a skouer fall.
Abegoù da livañ gevier
Meur a dra a c'hall bezañ kaoz d'un den da gontañ gevier : an emgarantez, an aon, an dismegañs, al lorc'h, ar warizi, ar gasoni, ar garantez en o zouez.
Gwir
Ober gaou da unan bennak er gwir a dalv ober un dra bennak fall dezhañ hag a-youl vat.
Sperneg
Sperneg zo ur gumun eus Breizh e kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Kanton Boulogne-sur-Mer-Biz
Kanton Boulogne-sur-Mer-Biz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Thomas Dossevi
thumb|right|Thomas Dossevi Thomas Dossevi, ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1979 e Chambray-lès-Tours (Bro-C'hall), zo ur c'hoarier mell-droad. Tager eo e skipailh mell-droad Naoned ha skipailh an Togo.
Ankoù
An Ankoù a vez graet e brezhoneg eus ar marv, pe gentoc'h eus oberour ar marv, an hini a zegas ar marv d'an dud hag a gaver e meur a gontadenn.
Thomas Dossevi
Mab eo da b-Pierre-Antoine Dossevi hag a oa c'hoarier mell-droad a-vicher ivez e kampionad mell-droad Frañs. E vreur, Othniel Dossevi, a zo c'hoarier mell-droad ivez. Kenderv Thomas Dossevi, Damiel Dossevi e anv, a zo unan eus gwellañ lammerien gant ar berchenn e Bro-C'hall. E vreur yaouank Mathieu, ganet e miz C'hwevrer 1988, en deus ur gevrat stajiad gant ar Mans Union Club 72 e-lec'h ma c'hoari gant ar CFA.
Ankoù
Mojennoù
Dastumet eo bet ar braz eus ar mojennoù diwar-benn an Ankoù e dibenn an kantved gant Anatol ar Braz en e levr Légende de la mort chez les Bretons armoricains.
Thomas Dossevi
E skipailh bro Togo
C'hoariet en deus evit ar Kib Afrika ar broadoù e 2002.
Ankoù
Mojennoù
Hervez ar mojennoù e teu gant e garr (karr an Ankoù, karrigell an Ankoù, karrig an Ankoù) da zastum an Anaon. Pa glev un den wig ha wag karr an Ankoù eo tost dezhañ e dermen, pe da unan kar dezhañ. Hag an hini er gwel a varv e-kerzh ar bloaz.
Gwrangon
Hervez Nennius e vije bet Gwrangon roue Ceint kent na voe roet ar rouantelezh-se da Hengist gant Vortigern. N'eo ket Nennius un andon fizius, avat, ha, war a seblant e oa Gwrangon un uheliad e rouantelezh Gwent hag a vije bet lakaet daroue Ceint gant an istorour.
Thomas Dossevi
Thomas Dossevi ha Naoned
Degouezhout a ra Dossevi en FK Naoned e miz Eost 2007 :
Arabeg yuzev-tripolek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-tripolek (tripolita'it pe yudi) komzet gant tro-dro da 35 000 den en holl en Israel (30 000 den e 1994) hag en Italia.
Ankoù
Mojennoù
Voici comment le décrit Anatole Le Braz dans son recueil de légendes La Légende de la Mort :
Arabeg yuzev-tripolek
Daoust ha ma oa genidik ar yezh-se eus Tripolitania e Libia ne vez ket komzet gant den ebet ken eno.