cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melanotaenia praecox
Emzalc'h ha gouennadur
Dozviñ a ra ar barezed un nebeud vioù er struj bemdez pa vez boued a-walc'h. Debret e vez ar vioù hag ar munuch gant ar re vras, avat, hag aliañ a reer d'o zennañ kuit eus an akwariom da zont a-benn d'o zesevel.
Kleñvdedoù
Gwevn eo ar melanotaenia praecox met evel darn vrasañ an izili eus e familh eo kizidig ouzh ar mikobakteriosis, anvet ivez langis ar pesked. Ar c'hleñved a c'hell bezañ tapet gant an dud ivez, ha, daoust ma n'eo ket marvus, ez eo diaes tre da bareañ.
Rio do Peixe
Rio do Peixe (stêr ar pesk e brezhoneg) zo anv ur stêr e Brazil e stad Santa Catarina. Eieniñ a ra e kumun Caçador, e distrig Presidente Pena, hag aberiñ er rio Pelotas, anvet rio Uruguai abaoe kejet gantañ ar rio Canoas.
An anv anezhi
Stêr ar pesk eo bet anvet abalamour ma oa kalz pesked enni. Hiziv eo aet brein gant temzoù ha ludu al labour-douar hag ar sevel moc'h.
Kumunioù treuzet
Goude mont e-maez Caçador, e treuz Videira, Joaçaba, Capinzal ha Piratuba. War lez dehou ar stêr emañ al linenn-houarn istorel a ya eus stad São Paulo da Rio Grande do Sul.
Timbroù Natal
dehou|130px|Timbr gant poltred Edward VII – 1902
Adalek 1857 ec’h embann melestradurezh saoz an drevadenn timbroù dindan anv an Natal, a-raok na vije implijet timbroù Unaniezh Suafrika.
War-bouez ar rummad timbroù kentañ gant tresadenn ur gurunenn, eo poltred ar Rouanez Victoria pe ar Roue Edouarzh VII a weler war an holl dimbroù.
Tobermory
Tobermory a zo saoznekadur un anv gouezelek, Tobar Mhoire
Keheder
450px|thumb|
Ar c'heheder a zo ur c'helc'h faltazius treset war ur blanedenn pe un dra steredoniel ken e chom atav war hanter an hent etre ar poloù. Rannet e vez ar blanedenn etre un hemisferenn norzh hag un hemisferenn su.
Diwar an termenadur eo 0° da ledred ar c'heheder. Kelc'h keheder ar Voul-Douar a zo war-dro 40 075 km hed.
E-touez ar pemp kelc'h led jedet diwar al liamm etre troiadur an Douar ha tresad e orbit tro-dro d'an Heol eo ar c'heheder hag ivez al ledred nemetañ dezhañ tres ur c'helc'h bras-tre.
Hin ar c'heheder
E takad an trovanoù m'emañ ar c'heheder e-kreiz anezho ez eus daou vare-amzer, unan gleb hag unan sec'h, met tost d'ar c'heheder e vez glaveier bemdez. Koulskoude e kaver diforc'hioù er mareou-amzer diwar an uhelded ha nester ar meurvorioù. right|thumb|150px|E toleadoù touristel e weler panelloù-hent a ro da c'houzout e tremen ar c'heheder dre eno War hed ar c'heheder e kaver meurvorioù peurvuiañ.
Al lec'h uhelañ war ar c'heheder a zo 4 690 m uhelder dezhañ 77°59′31" W war dinaou Su ar Volcán Cayambe (kern : 5 790 m) en Ecuador ken eo al lec'h nemetañ ma tremen linenn ar c'heheder war an erc'h.
Riezoù ha broioù ma tremen ar c'heheder enno
Tremen a ra ar c'heheder dre diriad pe zourioù tiriadel 14 bro. Eus 0 hedred (Kornôg Afrika) etrezek ar Reter :
Amerika ar Su
Daoust d’hec'h anv, n'eus lec'h ebet e Ginea ar C'heheder hag a zo treuzet gant ar c'heheder. Koulskoude emañ hec'h enez Annobón 100 mil (unanenn hirder angl-ha-saoz) e Su an c'heheder hag emañ rest ar vro en Norzh.
Kêrioù-penn istorel Sina
Ar frazenn "Peder C'hêr-benn Gozh Sina" a zave da Nanjing, Beijing, Luyoang ha Xi'an.
Goude ar bloavezhioù 1920 e voe dizoloet e oa bet kêrioù arall a oa kêrioù-penn ivez, ha Kaifeng, Hangzhou ha Anyang a voe ouzhpennet el listenn. Diwar neuze e komzer kentoc'h a-zivout Seizh Kêr-benn Gozh Sina.
Un eizhvet kêr, Zhengzhou, a voe ouzhpennet e 2004 gant Kevredigezh ar C'hêrioù-penn Kozh goude enklaskadegoù arkeologek.
Yokto
Yokto (aroueziet y) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 10-24, da lavarout eo ur vilionvedenn eus ur vilvilonvedenn eus ur vilvilonvedenn.
Degemeret e voe e 1991.
Dont a ra eus ar gresianeg όχτώ "eizh", peogwir eo kevatal da 1/10008.
Kiprenez
300px|right|An enezenn skeudennet gant ur satellit
Kiprenez (gresianeg Κύπρος ; turkeg Kıbrıs) a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar, 75 km er-maez da aod su Turkia. He gorread a zo 9 251 km². Mar seller hepken ouzh an douaroniezh emañ Kiprenez en Azia, met degemeret eo ar vro evel ur vro eus Europa evit abegoù istorel, sevenadurel ha politikel.
E 1571 e voe staget an enez ouzh an impalaeriezh Otoman hag e chomas turk betek 1878, pa voe lakaet dindan dalc'h Breizh-Veur. Adalek 1931 e savas Kiprianed a-enep Breizh-Veur ha goulenn an Enosis, da lâret eo ar stagañ ouzh Gres. E 1960 e voe disklêriet ar Republik, gant an arc'heskob Makarios en he fenn. Met e 1964 e voe ret d'an ABU kas un nerzh e karg a zerc'hel ar peoc'h abalamour d'an dizemglev etre Gresianed (war-dro 82% eus poblañs an enez) ha Turked (18%). E miz Gouere 1974 e voe distroadet prezidant Kiprenez en un taol-Stad aozet gant renad koronaled Bro-C'hres, soñj gante kas an Enosis da benn. Un nebeud devezhioù goude ec'h aloubas Turkia norzh an enez ha derc'hel 36% eus gorread Kiprenez. Kalz a dud a voe rediet neuze da zilojañ, ar C'hresianed o vont da lodenn su an enez hag an Durked d'al lodenn norzh. E 1983 e tisklêrias al lodenn norzh he dizalc'hiezh (gant an anv Republik Turk Kiprenez an Norzh) met ne voe anzavet nemet gant Turkia.
Sardigna
Sardigna, bet skrivet Sardinia (Sardigna pe Sardinna e sardeg, Sardegna en italianeg) a zo un enezenn er c'hreisteiz da Gorsika, ur rouantelezh kozh, bro ar Sarded, hag unan eus rannvroioù Italia. Casteddu (Cagliari ez-ofisiel) eo he c'hêr-benn.
Proviñsoù
Rannet eo Sardigna etre 5 proviñs:
Maramabeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek-marambek eo ar maramabeg (maramba) komzet gant tro-dro da 300 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Slovakia
Slovakia (Slovensko), ent-hir Republik Slovak (Slovenská Republika), zo ur stad eus Kreiz Europa. Bevennoù he deus gant ar Republik Tchek, Aostria, Polonia, Hungaria hag Ukraina. Deuet eo da vezañ ur stad dizalc'h d'ar 1añ a viz Genver 1993. Etre 1919 ha 1939 hag etre 1945 1992 ez ae d'ober Tchekoslovakia a-gevret gant Tchekia. Abaoe 2004 ez eo ezel eus an AFNA hag eus Unaniezh Europa.
Bouneg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek eo ar bouneg (bun) komzet gant tro-dro da 481 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Slovakia
Braswel
Kavout a reer war diriad Slovakia roudoù eus bezañs mab-den abaoe 200,000 bloaz. Kelted eo an dud kentañ a anavezer war an dachenn. Lejionoù roman o deus dalc'het ar vro etre ar I hag ar.
Poblet gant ar Slaved adalek ar kantved, ar vro a zo aet d'obet kalon Moravia-Veur er. Da c'houde e voe ur broviñs eus Hungaria etre ar hag ar. E-barzh an impalaeriezh aostriat-hungariat e chomas staget ouzh Hungaria tra m'edo Tchekiz dindan beli Aostria.
Un huñvre eo chomet an emrenerezh slovak ha ruten pell amzer, panevet er bloavezhioù 1938 - 1939, pa dennas splet ar Slovaked eus ar rouestl da heul emglevioù München evit embann emrenerezh ar vro. E 1939 e oa bet krouet ur stad slovak dizalc'h renet gant an Aotrou Tiso da heul ar bec'h a lakae Adolf Hitler pa c'hourdrouze reiñ Slovakia da Hungariz. Ar stadig nevez a sujas sklaer d'an Trede Reich kuit a ober da bPraha.
« Nevez-amzer Praha » e 1968 a oa bet krennet trumm e miz Eost ar bloavezh-se gant an Unvaniezh soviedel hag ar broioù kevredet outi. Aet eo ar vro da zizalc'h en-dro d'ar 1añ a viz Genver1993, tri bloaz goude « Dispac'h Voulouz » 1989 a lakas diwezh d'ar renad hollveliour kommunour staliet gant « taol-strap Praha » eus C'hwevrer 1948.
Ezel eo Slovakia eus Unaniezh Europa abaoe ar 1 añ a viz Mae 2004.
A-raok ar Slaved
200,000 kt. J.K. Koshañ oaled anavezet war diriad Slovakia.
100,000 kt. J.K. Kavet ez eus bet louc'hoù klopenn ur vaouez Neanderthal war duchenn maen-raz Gánovce (nepell diouzh kêr Poprad) e rannvro Spiš. Skouerenn orin (darlouc'hadur) eus boest klopennel maouez Neanderthal a zo bet fiziet e Mirdi broadel Praha.
22,000 kt. J.K. Hañval eo e klot marevezh ar Ragistor gant lid ar strujusted ha kendalc'h ar familh. Dizoloet ez eus ur vrav a zelwenn a daolenn ur vaouez kizellet en ur stilhon mamout a reer Venus Moravany anezhi, fiziet eo bet e Mirdi kastell Bratislava. Bez' ez eus ivez Venus Oborin a daolenn lid ar strujusted.
kt. J.K. — kt. J.K. : Kouevr a veze eztennet diouzh ar menezioù slovak a Rudohoria
kt. J.K. savet ez eus ur gêr gant mein e Mišia Hôrka nepell diouzh Spišsky Štvrtok, kêr a zeuas ken trumm he barr hag he diskar.
6 : Ar Romaned a dreizhas an Danav ha kontrollañ a rejont e c'hlannoù 400 bloavezh-pad.
Donedigezh ar Slaved, maread Moravia-Veur
,ar Slaved kentañ a dreuzas odeoù ar C'harpatoù hag en em ledas war diriad Slovakia a-vremañ.
Etre 623 ha 658 en em lakas ar marc'hadour frank Samo da dolpañ ar bobl slav ha dre-se stummañ e unded. Krouiñ ha ren a reas an impalaeriezh a reer Samo anezhañ. Hennezh a zo kentañ stumm riez Slaved ar c'hornôg.
828 : Kentañ iliz kristen staliet e lez Pribina e Nitra
833, dug Moravia, ar priñs Mojmir II, a skarzhas dug Pribina diouzh kêr Nitra ha, dre vodañ an dugelezhioù, a ziazezas impalaeriezh Moravia-Veur
863, Daou venec'h buzantat eus Saloniki, Sent Kiril ha Metodius, a zeuas da Voravia-Veur da gefridi dezho ledañ an Aviel hag ar skrivadur e-touez ar Slaved. Degas a rejont al Lizherenneg c'hlagolitek. Dug Moravia-Veur, ar priñs Rastislav, a bedas ar pab hag an impalaer buzantat Mikael III da zegemer ar gofesourien-se.
894 : Marv Svatopluk Iañ, illurañ rieg eus Moravia-Veur
Dindal dalc'h Hungariz
E 907 e voe trec'h an Hungariz war al lu bavariat war c'hlannoù an Danav ouzh troad kastell Brezalauspurc (kastell Bratislava). Impalaeriezh Moravia-Veur ne oa ket anezhañ ken moarvat.
E 1000 e voe diazezet rouantelezh Hungaria, Stefan I e penn anezhañ, Slovakia a-vremañ lodek ennañ. D'ar mare-hont en e lede rouantelezh Hungaria war tiriadoù Hungaria, Slovakia, Kroatia, Slovenia, ul lodenn eus Roumania hag eus Ukraina.
E 1238, Trnava, anezhi kentañ keoded slovak, a c'hounezas an dreistwirioù a gêr. Roet e oant bet gant Bela IV a Hungaria.
Etre 1241 ha 1242 ez aloubas ar Vongoled Hungaria. Evit adsevel ar vro distrujet e pedas ar roue Bela IV trevadennerien alaman.
1381 : Dileuriadur kenfeurel ar Slovaked hag an Alamaned e kuzul-kêr Žilina a voe gwarantet d'e annezidi gant Loeiz Iañ a Hungaria
E 1467 e voe diazezet e Bratislava ar c'hentañ skol-veur war an tiriad slovak, "Academia Istropolitana" hec'h anv.
Dindan dalc'h an Habsbourged
E 1526 e voe faezhet trumm al lu hungariat d'an 9 a viz Eost da-geñver Emgann Mohács gant an Durked. Lazhet e voe ar roue Loeiz II a Hungaria e-kerzh an emgann-se. Tremen a reas e dron da Habsbourged Aostria. Aet e oa ar bras eus tiriad an impalaeriezh hungariat dindan dalc'h an Otomaned. Da heul en em gave e Slovakia kreiz an nemorant eus impalaeriezh hungariat. Ar parlamant hungariat a c'hourbannas Prešporok (Bratislava a-vremañ) da gêrbenn Hungaria.
Etre 1604 ha 1711 e rankas Hungaria taliñ ouzh un heuliad c'hwec'h emsavadeg eus an noblañs a-enep an Habsbourged.
E 1635 e krouas ar c'hardinal Peter Pazmany ur skol-veur katolik e Trnava (e 1777 e voe treuzlec'hiet ul lodenn eus ar skol-veur-se da Boudin, mont a reas an nemorant da Prešporok e 1786).
Soudarded an impalaeriezh, gant skoazell lu ar roue poloniat Yann III Sobieski, a drec'has e 1683 an Durked da-geñver Emgann Vienna ha terriñ a rejont evit mat emled an Impalaeriezh Otoman.
Etre 1740 ha 1780 e c'houarnas Maria-Tereza Iañ a Hungaria Hungaria ha Slovakia war un dro. Kenderc'hel a reas he mab Jozef II gant an adreizhadurioù bet boulc'het o deus degaset kemmoù kevredadel krenn.
1763 : Diazezet e voe ar c'hentañ skol-veur mengleuziek e Banska Stiavnica.
Venus Felix
Venus Felix zo un delwenn d'an doueez Gwener gant he mab Kupidon. Dediet e oa gant Sallustia hag Helpidus da Venus Felix, unan eus anvioù an doueez.
Slovakia
Dindan dalc'h an Habsbourged
Eus 1805 betek 1809, Slovakia ne ziankas ket mareadoù kriz brezelioù Napoleon. Sinet eo bet Feur-emglev Pressburg e Pressburg (anv alamanek Prešporok), d'ar 26 a viz Kerzu 1805, goude ar faezhidigezh aostriat en emgann Austerlitz.
Venus Felix
Un tamm disheñvel eo diouzh Afrodite Knidos, a oa hec'h-unan, ha diwisk penn-da-benn. Tennañ a ra he dremm da hini Faustina ar Yaouankañ, an impalaerez dimezet da Marcus Aurelius. Emañ bremañ war ziskouez er Mirdi Pio-Clementino, unan eus Mirdioù ar Vatikan, e Roma.
Slovakia
Dindan dalc'h an Habsbourged
Eil reizhadur ar slovakeg lennek gant Ľudovít Štúr, embannet e 1843 a voe frouezhoc'h eget an hini kentañ eus 1787 gant Anton Bernolák. Mont a ra da ziazez ar slovakeg lennek a-vremañ.
Da-geñver Nevez-amzer ar Pobloù, ur bagad engouestlidi slovak a aozas ar c'hentañ emsavadeg armet slovak. An teir zagadenn gant ar bagad-se stok ouzh an impalaer a chom berr da reiñ ar frankiz c'hoantaet d'ar vroad slovak.
1848 : bodadenn Bratislava a dorras ar servelezh. An dispac'h en savas a voe faezhaet gant impalaer Aostria gant emelladenn impalaer Rusia e 1849.
Ar vodadenn vroadel slovak a ginnigas ur c'hounskrid eus ar vroad slovak, e kêr Martin e 1861. Daou vloaz diwezhatoc'h, e Martin ivez, e lakas en e sav ar « Matica slovenska », kentañ ensavadur broadel da bal dezhañ kreñvaat deskadurezh ha sevenadur ar Slovaked.
E 1884 e voe savelaet ar c'hentañ bank slovak e Bratislava, "Tatrabanka" hec'h anv.
E Cernova, kêriadennig nepell eus kêr Ružomberok (Rosenberg da neuze), d'ar 27 Here 1907, e tenn an archerien war gêriadenniz o klemm ouzh ar gloer hungariat ha kensakradur un iliz. Sevel a ra disoc'h ar fuzuilhadeg da 14 den marv ha 70 gloazet. Gant an Norvegad Bjornstjerne Bjornson hag ar Saoz Seton Watson e voe embannet ditouroù a-zivout ar fedoù-mañ, a raio d'an nerzhioù araokour sevel o mouezh. Cernova a zo lec'h ganedigezh ar beleg ha politikour Andrej Hlinka (1864-1938).
E 1907 e voe diazezet ar C'hevre slovak e Cleveland, Ohio, SUA
Ar riez tchekoslovak
E 1918 Slovakia a zo ur rann eus ar Republik tchekoslovak kentañ, diazezet d'an 28 a viz Here e Praha. Emezelladur ar Slovaked er riez nevez a zo bet asantet gant ar vodadenn vroadel d'an 30 a viz Here e kêr Martin. Bratislava ne voe staget outi ken nemet adalek ar 1añ a viz Genver 1919. Tomáš Garrigue Masaryk, ar jeneral Milan Rastislav Štefánik hag Edvard Beneš dre o oberiantiz politikel a labouras evit krouiñ ar riez Europat nevez-se.
E 1919 e voe krouet skol-veur Coménius e Bratislava.
E 1920 e voe krouet ar C'hoariva broadel slovak e Bratislava
D'ar 14 Meurzh 1939, tra ma voe aloubet ar Südetenland (un tiriad tchek anezhañ) gant al lu alaman, e voe gourembannet e Bratislava dizalc'hiezh ar Republik slovak. Mont a reas ar beleg katolik Jozef Tiso da brezidant ar riez slovak bet krouet dre youl Alamagn an nazied.
Dieubidigezh ar vro diouzh an dalc'hidigezh nazi a grogas gant enkerzh an Arme Ruz e Slovakia d'ar 6 a viz Here 1944 e rannvro ode Dukla. Dieubet eo bet Bratislava d'ar 4 a viz Ebrel 1945 gant ar memes arme.
E Mae 1945 e voe adsavet ar Republik Tchekoslovak.
E dilennadegoù an diskaramzer 1947 n'eo ket trec'h ar gommunourien slovak, er c'hontrol d'o c'henseurted tchek. Slovakia a gouezh avat dindan beli ar galloud a-du gant ar Soviediz goude taol-stad kommunour miz C'hwevrer 1948.
Etre Genver 1968 hag Eost 1968 politikourien slovak bleniet gant Alexander Dubček a gemeras ur perzh oberiant e Never-Amzer Praha, a gase war-raok un demokrateladur leun a bromesaoù eus ar riez hag ar gevredigezh. An argerzh a zo bet harpet taer e miz Eost 1968 pa voe dalc'het ar vro gant armeoù Emglev Varsovia. E miz Here 1968 ez eas ar riez da Republik Kevreadel.
An Dispac'h Voulouz, e miz Du 1989, a zegas kemmoù politikel krenn. Kollet o c'halloud gant ar gommunourien, setu digor an hent d'an demokratelezh ha d'al liested. Annezidi Bratislava ha kêrioù ha kêriadennoù slovak all a gemer ur perzh oberiant er manifestadegoù a-yoc'h.
Mezheven 1990 : kentañ dilennadegoù dieub abaoe 1946.
An dizalc'hiezh
Abaoe ar 1añ a viz Genver 1993 ez eus ur riez dizalc'h ha riek eus Slovakia. Mont a reas ar riez slovak nevez da ezel eus an ABU d'an 19 a viz genver. D'ar 15 a viz C'hwevrer e voe dilennet Michel Kovac da gentañ prezidant ar riez demokratel-se gant bodadenn vroadel ar Republik slovak.
D'ar 29 a viz Meurzh2004 ez eas Slovakia da ezel eus Aozadur Feur-emglev Norzh-Atlantel ha d'ar 1añ a viz Mae da ezel eus Unaniezh Europa.
Politikerezh
Ur republik parlamantel eo Slovakia er penn anezhi ur prezidant, dilennet bep pempvet bloaz gant ar bobl slovak en un dilennadeg daou dro dezhi. Mont a ra un emstriver da brezidant en ur zastum kreñv da 50% eus ar mouezhioù.
Pleustret e vez ar galloud sevener dreist-holl gant penn ar gouarnamant, ar C'hentañ ministr, a zo peurvuiañ penn ar strollad pe ar c'hengevread muianiverel er parlamant, hag a vez anvet gant ar prezidant. Anvet e vez nemorant ar gouarnamant gant ar prezidant war erbedadenn ar c'hentañ ministr.
Ar galloud lezennel a zo ouzh e ober Kuzul broadel ar Republik slovak (Národná rada Slovenskej republiky), parlamant unkambregel ennañ 150 ezel. Dilennet eo ar c'hannidi evit ur leuriadur a bevar bloaz dre vouezhiadeg kenfeurel.
Ar barnerezh uhelañ a zo al Lez Bonreizhel (Ústavný súd), a ziviz war ar c'hrafoù bonreizhel. Anvet eo an 13 ezel anezhi gant ar Prezidant, diwar ur roll anvioù diuzet gant ar Parlamant.
Emezelet eo Slovakia en Unaniezh Europa d'ar 1añ a viz Mae 2004.
Douaroniezh
Bratislava eo ar gêrbenn (Prešporok gwezhall) enni 430 000 annezad. E-touez ar c'hêrioù pennañ all emañ Košice, Prešov, Nitra, Žilina, Banská Bystrica, Trnava ha Martin.
An dremmvroioù slovak a zo liesseurt-kenañ a-fet torosennadur. Ar C'harpatoù (a grog e Bratislava) en em led war ar bras eus hanterenn norzh ar vro. A-hed ar gwareg meneziek-se e verzer pikernioù uhel an Tatra (Tatry), a zo ur pennroud poblek-tre evit ar ski hag a gaver enno lennoù ha traoniennoù niverus war un dro gant kein Slovakia, ar Gerlachovský štít (2,655 m), hag ar C'hriváň, arouez ar vro.
Emañ ar c'hompezennoù er Mervent (a-hed an Danav) hag er gevred. E-touez brasañ stêrioù slovak, ouzhpenn an Danav (Dunaj) ma 'z int adstêrioù anezhi, emañ ar Váh hag ar Hron, ha c'hoazh ar Morava a dalvez da vevenn gant Aostria.
Un hin hin kevandirel kreñvaet eo hin Slovakia gant koulzoù-amzer dezho ul lusk reoliek. Miz Genver eo an hini yenañ (keidenn a -2°C) ha miz Gouere an hini tommañ (keidenn a +21 °C). E rannvro Bratislava ez eo dousoc'h an hin er goañv ha tommoc'h en hañv.
Isrannoù
Rannet eo Slovkia en 8 rannvro (kraje, unander kraj), anvet diwar o c'hêrbenn :
Menegomp ivez bezañs 65 distrig (okres), tonket da vont da get, war hir dermen, gant ar rannvroioù o sershaat o c'halloudoù.
Proadurioù
Armerzh Slovakia a denn splet eus bezañ enframmet en Unaniezh Europa. Dre benn d'he zud labour perzhek a-walc'h, d'he goproù dister hag d'ur gwir al labour gwevn, e zedenn ar vro embregerezhioù greantel niverus. Goude Volkswagen e Bratislava, PSA Peugeot Citroën an hini en deus kemennet ur postadur e Trnava, ha da heul Hyundaï Kia e Žilina. A-benn 2007 e vefe evel-se Slovakia kentañ kenderc'her karbedoù dre annezad er bed ! War-bouez ar vetalouriezh (tro-dro d'ar gêrbenn ha da Košice), obererezhioù pennañ ar vro a zo ar prenn hag e zeveradoù (rannvro Banská Bystrica ha Ružomberok), ar madoù aveiñ ha, d'ul live disteroc'h, an elektronik hag an dilhata. Ar vro a c'horvo ivez glaou. Evelato e vane da 17% feur an difred e 2004, daoust d'ur gresk armerzhel a 5,5%. Da neuze a save ar PDK da 42,5 miliard a zollaroù, a ra 7 200 $ dre annezad. Sevel a ra feur nemetañ an tailhoù da 19 % ha kement-se evit an embregerezhioù kenkoulz hag ar brevezidi.
Moneiz
Moneiz ar vro a-raok an euro e oa ar gurunenn Slovak (Slovenská Koruna) SK pe SKK. Ar moneiz-paper a oa ouzh e ober bilhedoù-bank 5,000, 1,000, 500, 200, 100, 50 ha 20 Sk.
Talvoudegezh ar pezhioù a oa 10, 5, 2, 1 Sk, ha 50 halierov (d.l.e. sent, 0,5 Sk). Pezhioù 10 ha 20 halierov a zo bet ivez en amred eus 1993 da 2003.
Degemeret eo bet an euro da voneiz d'ar 1añ a viz Genver 2009. Ur mon eskemm kreizat nevez, 35,4424 kurunenn evit 1 euro, a zo bet kevraouet etre ar pennadurezhioù slovak ha Bank kreiz Europa, aet eo e talvoud d'an 19 a viz Meurzh 2007, en ur erlec'hiañ ar feur kozh (38,455) degemeret p'he doa Slovakia emezellet er gwikefre ar feur eskemm europat (ERM II).
Tu penn ar pezhioù slovak en euro a zo bet degemeret gant Bank kreiz Slovakia e miz Kerzu 2005 (gwelet en:Slovak euro coins). Goulennet en deus ar gouarnamant slovak digant Unaniezh Europa lakaat en amred bilhedoù 1 ha 2 euro a-benn na grouiñ e-touez an dud ar santad ez afe ar prizioù war-gresk. Ar pezh moneiz uhelañ e werzh hiziv an deiz, hini 10 kurunenn, a dalvez war-dro 30 sent, hag ar bilhed e werzh izelañ, hini 20 kurunenn, a dalvez neuze en tu-mañ d'un euro, hini 50 kurunenn en tu-mañ da 2 euro.
Sevenadur
Hockey war skorn eo ar sport broadel. Aet eo ar maout gant ar Slovaked da-geñver kampionad ar bed e 2002.
Un esperded douristel dibaot ha dedennus a c'heller gwelout e Slovakia ar Reter (nes da Košice) a zo an niver bras a ilizoù war ar maez e koad, a zegas da soñj eus ar stavkirke a Norvegia.
Arzourien :
Bologna
Bologna (Bulåggna bologneg) a zo ur gumun hag ur gêr eus proviñs Bologna e rannvro Emilia-Romagna en Italia.
thumb|right|300px|Bologna
Kêr-benn meurgêr Bologna ha rannvro Emilia-Romagna eo.
374 425 ag annezidi a zo er gumun.
Kapibara bihan
Ar c'hapibara bihan (Hydrochoerus isthmius) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika. Betek 1991 e oa rummataet evel isspesad d'ar c'hapibara.
thumb|left|250px|Tiriad ar c'hapibara bihan e ruz
Ino
Ino (Ἰνώ / Inố e gresianeg) a oa merc'h da roue Thebai, Kadmos, ha da Harmonia, e gwengelouriezh Hellaz. Breudeur ha c'hoarezed he doa : Agaue, Semele, Polydoros hag Aotonoe.
Dimeziñ a reas gant Athamas, roue Orc'homenos, pa gasas e wreg kentañ, Nefele, diwar e dro, goude m'o doa bet daou vugel, Helle ha Friksos. Daou vab o doe Ino hag Athamas : Learc'hos ha Melikertes.
Aon he devoa Ino e vije lakaet bugale Nefele da ren war-lerc'h o zad, hag ijinañ a reas un dro-gamm. Deviñ a reas ar greun a oa bet lakaet a-gostez da hadañ er vro, ma renas an naonegezh. Pan eas tud ar vro da-gaout an orakl da c'houzout petra a oa kaoz da se e roas arc'hant dezhañ evit ma kontfe e oa he lezvab Friksos an hini a oa kiriek d'an naonegezh, hag e c'houlenne an doueed e aberzhiñ. Gant bennozh an doueed avat e teuas bugale Nefele a-benn da dec'hel. War-lerc'h se e voe fiziet enni an doue Dionysos, bugel Zeus ha Semele, he c'hoar. Pa glevas Hera kement-se e savas droug enni, hag e lakaas Ino hag he gwaz da drelatiñ. Athamas a lazhas e vab Learc'hos, o soñjal e oa ur c'harv ; Ino a daolas Melikertes en ur gaoteriad dour berv, ha goude en em daolas er mor gant korf he mab. Distanet kounnar an doueed neuze e teuas Ino da vezañ unan eus doueezed ar mor, dindan an anv Leukothea (Λευκοθεα / Leukothea, an doueez wenn), gwenn evel liv ar fru. Gallout a rae sioulaat ar mor pa veze gwallamzer. He mab ivez a voe lakaet da zoue, hag adanvet Palaimon (Παλαίμων Palaímon).
En Odysseia Homeros, a ra « Ino-Leukota » anezhi (καλλίσφυρος, "plac'h an daouufern koant, c'hoar da Gadmos, a zo bet maouez hag a gomze yezh an dud hogen bremañ emañ e dour sall ar mor m'he deus bet enor digant daouarn an doueoù". Harp a ro da Odysseüs da vont war ar mor.
Umbria
right|thumb|Lec'h Umbria Umbria a zo unan eus rannvroioù Italia, Perugia he c'hêr-benn.
N'eus nemet div broviñs enni: Proviñs Perugia, ha proviñs Terni.
left|thumb|Proviñsoù Umbria
Reinickendorf
Reinickendorf eo 12vet arondisamant (Bezirk) Berlin. E norzh Berlin emañ, tost ouzh pastell-vro Oberhavel, e Land Brandenburg.
Istor
Anv a zo eus lod brasañ karterioù an arondisamant abaoe ar Grennamzer : Reinickendorf, Tegel, Borsigwalde, Konradshöhe, Tegelort, Heiligensee, Frohnau, Hermsdorf, Waidmannslust, Lübars, Wittenau. Staget int bet ouzh Berlin da vare krouidigezh Berlin Veur e 1920, ha lakaet da vezañ pastelloù-bro war un dro. E 1898 e voe staliet sez Borsig e Reinickendorf.
Etre 1945 hag unvanidigezh Alamagn e oa ar bastell-vro en tu kornôk, dindan ar C'hallaoued. Ar geoded nevez anvet Märkisches Viertel a zo bet savet e 1963.
Goude adreizhadenn 2001 eo deuet ar bastell-vro da vezañ un arondisamant, hep ma vefe cheñchet he bevennoù.
Perzhioù
Unan eus karterioù koadekañ Berlin eo. Treuzet eo gant ar stêr Havel, hag ennañ e kaver ivez unan eus lennoù brasañ Berlin : lenn Tegel eo (408 hektar). Chomet eo ur c'harter-annez, memes maz' eus bet savet ur c'harter nevez, 'Märkisches Viertel' e anv, er bloavezhioù 1970. Aerborzh brasañ Berlin eo hini Berlin-Tegel « Otto Lilienthal ».
Da welout
Kastell Humboldt e Tegel, bet perc'hennet gant ar vreudeur Wilhelm von Humboldt (Ministr Prusia an deskadurezh) hag Alexander von Humboldt (denelour hag ergerzher).
Antoine Galland
Antoine Galland (1646-1715) zo anavezet evel an hini a zigasas kontadennoù ar mil nozvezh hag unan da Europa an kantved en galleg (s.o. Levr ar mil nozvezh hag unan). Troet e voe en alamaneg hag en saozneg diwar an dro c'halleg.
Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel
Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel (ruseg : Союз Советских Социалистических Республик Soyouz Sovetskic'h Sotsialistitcheskic'h Respublik), ent-berr an Unaniezh Soviedel, anavezet ivez gant an teskanv URSS (СССР SSSR e ruseg), krouet e 1922, a oa ur riez hag a zo aet da get e 1991. En em astenn a rae eus ar Mor Baltel d'ar Mor Du ha betek ar Meurvor Habask. Lodenn Norzh Eurazia e oa he ziriad, hini Impalaeriezh Rusia, war-bouez Polonia ha Finland, da lavaret eo tost da 15 % eus douaroù ar bed. Riez vrasañ ar bed e oa dre he gorread, hag a-bell.
1829
Diwar-benn bloavezh 1829 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel
En amzer ma oa staliet an URSS e oa bet enteuziet pe zispartiet diouti un nebeud riezoù ha tiriadoù. Koulskoude, ma oa 15 republik enni en diwezh, e oa Republik Sokialour Kevreadour Soviedel Rusia an hini vrasañ, divent he gorread hag he foblañs. E-keñver an darempredoù diplomatel ez eo Stad Rusia warlerc'hiadez an URSS.
Istor
Disoc'h pennañ an Dispac'h rusian, c'hoarvezet e 1917 pa voe skarzhet an Tsar Nikolaz II diwar e dron, e oa krouidigezh an URSS.
1829
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1829
Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel
Istor
Goude trec'h an Dispac'h ec'h embannas Lenin, penn ar strollad bolchevik, e vefe renet ar vro gant pennaennoù ar gomunouriezh ha bev e chomas ar bennaenn-se betek an diwezh.
1829
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1829
Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel
Diskar an Unaniezh Soviedel
Er bloavezhioù 1980 e oa krog an Unaniezh Soviedel da vont war e gement all. Klask a reas sekretour meur diwezhañ an URSS, Mic'hail Gorbatchev, da derriñ an diskar-mañ dre bolitikerezh ar Perestroika (Перестройка, « Adsavadur », « Adframmadur ») hag ar Glasnost (Гласность, « Foranded » ar breudoù) adalek 1985. A-benn ar fin e voe diflosket an impalaerezh soviedel e 1991, ha roet he flas da Kenglad ar Stadoù Dizalc'h.
War div dachenn e c'haller kavout abegoù freuzadur an URSS :
Dre ma oa kreizennour ha burevourel, ne oa ket gouest ar renad da herzel ouzh kement a rendaeloù e pep lec'h.
Chahryar
E Levr ar mil nozvezh hag unan, Chahryar (perseg: شهريار; "Ar Roue Meur") eo ar roue doganet a douas lazhañ e bried nevez dimezet bemdez. Dimeziñ a ra Chahrazad gantañ a-benn echuiñ ar muntroù heuzus. Frammet eo red oberenn an nozvezhioù arab gant dibunadenn an istorioù lavaret gant ar rouanez, hag a chom difin pa darzh an deiz.
Karow
Karow zo ur c'harter (Ortsteil) en arondisamant Pankow e Berlin. Betek 2001 e oa ul lodenn eus arondisamant Weißensee.
Douaroniezh
E bannlev biz Berlin emañ, tost ouzh Buch, Französisch Buchholz, Blankenburg ha Stadtrandsiedlung Malchow. Er reter ez eo tost ouzh Ahrensfelde (distrig Barnim). Ul lodenn eus tachenn Karow hag a zo tost ouzh mirva Karower Teiche (e Buchholz) zo war dachenn Park natur Barnim. Rannet eo Karow dre 1 tiriad (Ortslage) : Stadtrandsiedlung Buch.
Istor
Krouet eo bet e 1375 gant an Kare. Ur gumun emren e distrig Niederbarnim e oa betek bezañ kendeuzet e Berlin e 1920.
Treuzdougen
Linenn S-Bahn S2 (ti-gar Berlin-Karow), ha penn-linenn an hent-houarn Heidekrautbahn.
Gant an hent-tro A10 ("Berliner Ring") ez eo treuzet Karow ha dispartiet diouzh Buch.
Hydrochoerus
Hydrochoerus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien bras hag a vev e Suamerika.
Femto
Femto (arouezenn f) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 10-15 pe c'hoazh ur vilionvedenn eus ur vilvilionvedenn.
Dont a ra eus ar ger danek femten "pemzek".
Kyeneleg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek eo ar c'hyeneleg (kyenele) komzet gant tro-dro da 1 253 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Troad aversivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad aversivel (saoz.: aversive case) pe troad evitativel (saoz. evitative case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ un anv m'en devez unan bennak aon razañ.
Implijet e yezhoù ar bed
Un droad ral-kenañ eo homañ, implijet gant yezhoù komzet en Aostralia nemetken:
São José
São José zo un anv portugalek
Sport
Meur a gleub sport zo en anv-se er c'herioù ha kumunioù meneget.
Gwern (kumun)
Evit ar sterioù all, gwelit Gwern.
Gwern a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Tetricus II
Tetricus II a oa, gant e dad Tetricus Iañ, impalaer diwezhañ an Impalaeriezh c'halian. Graet e voe Caesar anezhañ gant e dad e 273. E 274 e voe gwelet evel prizoniad e trec'hlid Aurelian. Ouzhpenn-se, ne ouzer hogozik netra diwar e benn. Ar munudoù a roas an Historia Augusta a-zivout e vuhez zo faltazius, kazi-sur.
Biwateg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek eo ar biwateg (biwat pe munduguma) komzet gant tro-dro da 3 042 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Julius Streicher
Julius Streicher ( ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1885 e Fleinhausen e-kichen Augsburg - ha marvet d'ar 16 a viz Here 1946 e Nürnberg) oa un enep-yuzev alaman a gemeras perzh e putsch München e miz Du 1923. Kondaonet ha kastizet e voe d'ar marv e prosez Nürnberg e 1946.
1690
Diwar-benn bloavezh 1690 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1690
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1690
Gresianeg Kappadokia
Gresianeg Kappadokia, anvet ivez Kappadokieg pe c'hoazh gresianeg Azia Minor a zo anv ur rannyezh gresianek a-vremañ bet komzet gwezhall e Kappadokia (Kreiz Turkia).
Job ar Bayon
Job ar Bayon, a sine ivez Job Er Glean, (12 a viz Ebrel 1876 e Pleuwigner-26 a viz Gwengolo 1935 e Kolpoù) zo bet ur skrivagner-pobl hag ul lusker d'ar c'hoariva-pobl e brezhoneg, e Bro-Gwened.
Gresianeg Kappadokia
Abalamour d'an eskemmoù poblañs etre Gres ha Turkia er bloavezhioù 1920 e oa bet rediet ar gappadokegerion da vont kuit diouzh Turkia hag adannezañ e Gres, o vont da chom dreist-holl e Kreiz hag e Norzh ar vro.
Job ar Bayon
E vuhez
Ober a reas e studi e kloerdi bihan Santez-Anna-Gwened hag e kloerdi bras Gwened. Kure e voe e Begnen, gant J. Buleon da berson. Aluzener e voe e-pad ar Brezel-bed Kentañ, kent distreiñ da Vegnen e 1923.
Gresianeg Kappadokia
Buan-tre da c'houde e oa bet dilezet gante rannyezh gresianek Kappadokia evit ober gant ar gresianeg unvan betek ma kredas e oa aet da get penn-da-benn ar yezh abaoe ar bloavezhioù 1960.
Job ar Bayon
E vuhez
Anavezet eo dreist-holl dre m'en deus krouet ur strollad teatr brezhonek e Santez-Anna-Gwened, ha m'en deus skrivet kalz a bezhioù-c'hoari hag a ganaouennoù. Lod eus e bezhioù-c'hoari zo bet lakaet e brezhoneg Leon gant Yann-Vari Perrot, evel da skouer Nikolazig pe Er hemener.
Gresianeg Kappadokia
E 2005 avat, e oa bet dizoloet gant Mark Janse (Roosevelt Academy, Middelburg) ha gant Dimitris Papazac'hariou (Skol-Veur Patras) Kappadokiz a-orin e Kreiz ha Norzh Gres barrek war o yezh vamm c'hoazh, en o zouez tud a oad etre hag ivez komzerion staliet eno abaoe tri rummad ma vez sellet gwelloc'h gante ouzh o yezh-i evit gant o zud hag o zud-kozh ac'h a kentoc'h e gresianeg unvan dre ma sellont ouzh ar c'happadikeg evel ur yezh isprizeit.
Istor hag imbourc'h
Diorroet e oa bet gresianeg Kappadokia diwar ar gresianeg bizantek. Goude brezel Manzikert e 1071 e vanas Kappadokia disrannet diouzh ar peurrest eus ar bed gresianeger ha dont a reas an turkeg d'en em staliañ evel lingua franca dre an takad-se a-bezh.
Roudoù skrivet kentañ ar c'happadokeg eo ar barzhonegoù makaronek turkek-persiek bet savt gant Jalal ad-Din Muhammad Roumi, a chomas en Ikonion (Ἰκόνιον) (bremañ anvet Konya e Turkia), ha gant e vab Sultan Walad. Diaes eo an testennoù-skrid-mañ da lenn dre ma oant bet savet oc'h implijout al lizherenneg arabek hep vogalennoù e barzhonegoù Roumi.
Kregiñ a reas meur a gappadokeger d'ober gant an turkeg (skrivet gante oc'h implijout al lizherenneg c'hresianek avat) hag el lec'hioù ma kendalc'hjod da gomz gresiang oa bet levezonet-don gant an turkeg komzet tro-war-dro dezhañ.
Ne van, siwazh, nebeud-kenañ a skridoù o testeniekaat stad ar c'happadokeg krennamzerel na kentvodern dre ma veze implijet dreist-holl evel ur yezh komzet hepmuiken.
N'eo ket gwall resis ivez an deskivadurioù kentañ bet savet en 19vet Kantved.
Embannet e oa bet ar c'hentañ yezhadur a-feson e 1916: "Modern Greek in Asia Minor. A study of dialect of Silly, Cappadocia and Pharasa." (Cambridge: Cambridge University Press, 1916) gant Richard MacGillivray Dawkins, kelenner war ar gresianek bizantek ha modern e Skol-Veur Oxford, diazet war imbourc'hoù bet kaset da-benn gantañ e Kappadokia etre 1909 ha 1911.
Studiet mui-ouzh-mui eo deuet da vezañ ar c'happadokeg da heul labourioù Sarah Grey Thomason, Terrence Kaufman ha Mark Janse dreist-holl hag embannet e vo emberr dorn-levr rannyezhoù ar c'happadokeg a-vremañ gant C'hristos Tzitzilis (Skol-Veur Aristoteles e Thessaloniki).
Brudet eo ar c'happadokeg war dachenn ar yezhoniezh dre ma oa anezhañ ar yezh kentañ bet studiet penaos ec'h ae da get hag ivez peogwir e vez kavet ennañ mesk-ha-divesk elfennoù indezeuropek diwar ar gresianeg mui elfennoù turkek.
Timbroù Palau
right|400px|Timbroù Palau
26 enezenn a ra d’ober enezeg Palau er Meurvor Habask, un darn eus enezeg Karolina.
Etre 1889 ha 1914 ez eus bet implijet timbroù an Inizi Karolina embannet gant melestradurezh trevadennel Alamagn, hag etre 1914 ha 1944 re ar Japan. E fin an Eil Brezel-bed e reer gant timbroù Stadoù-Unanet Amerika, aotrouniezh an enezeg Karolina.
E 1979 e tiviz an annezidi bezañ dieub dre ur c'houlennadeg a sav a-du gant ur vonreizh nevez, lakaet da dalvezout d’ar 1añ a viz Genver 1981. Dizalc’h da vat e voe Republik Palau d’ar 1añ a viz Here 1994 ha degemeret en Aozadur ar Broadoù Unanet.
Gwelout : Timbroù an Inizi Karolina
Veneto
Veneto (hervez an italianeg; Vèneto e veneteg) a zo unan eus rannvroioù Italia e biz ar vro, tost da 5 milion a dud enni, ha Venezia he c'hêr-benn.
En hanternoz dezhi emañ Aostria (Tirol ha Karintia), er reter emañ Friuli-Venezia Giulia ; er gwalarn emañ Trentino-Alto Adige, er c'hornôg Lombardia, er c'hreisteiz emañ Emilia-Romagna.
E Veneto, evel e Sardinia, eo anavezet ar pobloù ouzhpenn hini Italia.
Proviñsoù Veneto
E rannvro Veneto ez eus 7 proviñs:
Istor pe mojenn
Kavout a ra da lod eo hañval anv Veneto ha Venezia ouzh Gwened, ha kontet ez eus bet e oa bet kaset prizonidi di gant Caesar pa drec'has war bobl Veneted Arvorig.
Mekmekeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek eo ar mekmekeg (mekmek) komzet gant tro-dro da 1 036 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Miyakeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù youatek eo ar miyakeg (miyak) komzet e Papoua-Ginea Nevez.
Oregon
Oregon a zo ur stad eus kornaoueg ar Stadoù-Unanet.
Liammoù diavaez
thumb|left|400px|Portland, kêr vrasañ ar Stad, hag er foñs, Mount Hood, ar menez uhelañ
Garreg Lwyd (Sir Gaerfyrddin)
Garreg Lwyd zo ur menez e Mynydd Du Sir Gaerfyrddin e Kembre, en hanternoz da Rhosaman.
.
Taranis
Taranis e oa unan eus doueoù pennañ ar Gelted. Mestr an oabl hag ar c'hurun e oa, hag ar ger taran a dalv kement ha kurun. Diskouezet e vez alies gant luc'hed hag ur rod.
Garreg Lwyd
Garreg Lwyd zo anv meur a lec'h, pe menez, e Kembre, ha dreist-holl:
Taranis
Braouc'hus hag uhelek eo. Ober a ra Taranis aon gant e daranoù hag e luc'hed spontus. Hep ger ebet ez atahin drastoù gant ar foeltr hag al liñvadegoù, met, er memes amzer, e tegas ar glav mat a vag an douar hag a laka an eostoù da ziwan. Taranis a vez skeudennet evel un den kreñv, barvek hag o terc'hel ur rod vras (gwelet Chaodouron Gundestrup, Bro-Danmark).
Aroueziañ rod an amzer a ra moarvat, hag an amzer o tremen. Gwelet e vez war ur marc'h, o c'haoliata ur ramz gant ul lost naer evit reiñ da c'houzout e vestroni. Kar e seblant bezañ dre-se da Yaou a oa trec'h war ar ramzed. C'hoant en deveze Taranis e vije aberzhet tud : serriñ a raed aberzhed e-barzh kaouedoù koad ha lakaat a raed tan enno, pe e kinniged pennoù troc'het dezhañ. Kavet e vez tresoù eus e azeuladur e Galia, Alamagn, Hungaria, er Balkanoù hag e Breizh-Veur.
E skeudennoù
Testeniet eo e veze kehelet en Arvorig: e Breizh e veze enoret war Menez-Dol, a oa anvet Lechteren hervez un dornskid kozh.
Lidet e veze ivez en Enez Vreizh, Renania, Dalmatia, Provañs hag Aovergn, hag ivez Hungaria. A-raok an aloubadeg roman e oa krog tud Galia, levezonet ma oant gant o amezeien moarvat, da skeudenniñ o doueed: delwennoù hag aoterioù a voe savet, ha pouezusoc'h e teuas al lec'hioù kehelañ da vezañ.
Seizh aoter zo bet kavet en Europa hag a oa gouestlet d'an doue Taranis, hag an holl a oa warne enskrivadurioù e gregach pe latin. menegiñ a ranker kaoter Gundestrup (200 pe 100 kent JK), kavet e Danmark, ma weler skeudenn Taranis.
Peurvuiañ e veze gwelet evel un den en e vent, barvek ha korfek.
Yetfaeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù biksiek eo ar yetfaeg (yetfa, inisini pe biksi) komzet gant tro-dro da 1 000 den (1996) e Papoua ar C'hornaoueg, ha war an harzoù e Papoua Ginea-Nevez.
Tobermory Single Malt
Tobermory zo ur strilherezh wiski en Inizi Gall e Muile, Skos, e-kichen Tobar Mhoire. Gwechall e oa anvet Ledaig ar wiski graet eno.
Da gentañ, e 1798, e oa bet savet ur vreserezh, hag e 1823 e teuas da vout ur strilherezh. An hini nemeti en enez Muile eo.
Twitter
Ur benveg da grouiñ ur rouedad sokial eo Twitter. Mikroblogoù a c'heller sevel er mod-se a-benn ma c'hello an implijer lavarout d'e rouedad ar pezh emañ oc'h ober.
Kemennadennoù a c'heller kas pe resev dre internet, dre bostelerezh prim pe niverel.
tweets a vez graet eus seurt kemennadennoù : berr int dre ret (140 lizherenn).
Istor
Twitter a zo bet krouet e San Francisco e-kerz start-up Odeo Inc. krouet gant Noah Glass hag Evan Williams. Noah Glass a werzhe AudioBlogger, ur poellad a servije da gas restroù klevet war ur blog a-drugarez d'ur pellgomz. Even Williams a oa anavezet evit bezañ unan eus diazezerien ar gevredigezh Pyra Labs hag a oa pec'henn war al lec'hienn Blogger, hag a zo bet adprenet gant Google e 2003. Odeo a ginnige ul lec'hienn herberc'hiañ, skignañ hag enrollañ podcastoù.
E-kichen ar servij podcast-mañ e-lec'h ma'z eus kalzik a gevezerezh, Jack Dorsey, dispatchour evit ur gompaniunezh taksi, ha Noah Gladd, bet ingaler er 911, niverenn an trummadoù amerikan, a zo karget da ziorroiñ ur servij nevez.
Ar mennozh orin a oa kinnig d'an implijerien deskrivañ ar pezh e oant oc'h ober dre SMS. Digoret d'an holl d'an 13 a viz Gouere 2006, ar c'hentañ stumm a oa anvet stat.us ha twittr da c'houde, o venegiñ al lec'hienn rannañ fotoioù Flickr, hag evit echuiñ: Twitter,.
D'ar 25 a viz Here 2006, lodennoù Odeo a zo bet adprenet gant Obvious Corp. E miz Ebrel 2007, ur gevredigezh dizalc'h zo bet krouet gant an anv Twitter, Inc. gant Jack Dorsey e penn betek miz Here 2008, tra ma kemer Evan Williams e blas Ar gevredigezh he deus 29 implijad e miz C'hwevrer 2009.
Twitter en deus gounezet ivez ar priz 2007 South by Southwest Web Award er rummad blogoù.
E miz Meurzh 2022 e kinnigas Elon Musk akuizitañ Twitter e evit 43 miliard dollar, met e miz Gouere 2002 e embannas e soñj nullas ar brenadenn. An abeg roet gantañ eo an niver a gontoù faos, robotoù en o zouesk, a laka diaes da c’houzout talvoudegezh wir Twitter.
Startijenn
Startijenn a zo bet krouet e miz Even 1997, diwar ur gejadenn etre skolajidi e skolaj Diwan Roparz Hemon er Releg-Kerhuon, e-kichen Brest.
Istor ar strollad
A oad a 13 vloaz, holl sod-pitilh gant ar sonerezh, e tivizont krouiñ ur strollad festoù-noz hag e sonont evit ar wech kentañ e Lokorn. Ar pevar soner kentañ a oa Tangi Oillo (gitar), Youenn Roue ha Konogan An Habask gant o bombard, ha Tangi Ropars gant an akordeoñs kromatek. D'ar mare-se e krog ar strollad da luskañ muioc'h-mui a festoù-noz. E miz Mae e chom a sav Tangi Ropars gant ar jeu hag erlec'hiet e vez gant Tangi Le Gall-Carre, ur akordeoñs diatonek gantañ, ha Konogan An Habask 'n em lañs g'ar binoù-kozh war al leurenn. Adalek ar mare-mañ e tibrad ar strollad.
Deuet int da vezañ bremañ ur strollad mil anavezet e bed ar sonerezh e Breizh. Abaoe o c’hentañ pladenn en nevez-amzer 2006 n’o deus ket paouezet da foetañ ar festoù-noz e Breizh koulz hag e lec'h all. Perzhioù sonerezh ar pemp brezhoneger yaouank-mañ eo dres o startijenn, ur son a-stroll dibar ha sonaozadurioù a sent bepred ouzh o fal kentañ : lakaat an dud da zañsal. Ur son rock 'zo ganto hag un doare dezho o-unan da gizellañ o zonioù. Deuet eo ar strollad da vezañ unan eus arouezioù ur yaouankiz o vevañ en he sevenadur hag en hec'h amzer. E 2009 o deus resevet ur priz gant ar gevredigezh Produet e Breizh hag un eil gant Sonerezhioù ha Dañsoù e Penn-ar-Bed. Kemeret o deus perzh en abadenn Son da Zont d'ar sadorn 28 a viz Du 2009 war France 3.
Charles Francis Richter
thumb|right|Charles Francis Richter
Charles Francis Richter a zo ur sismologour amerikan, ganet eo e Butler County e-kichen Hamilton (Ohio) d'ar 26 a viz Ebrel 1900 ha marv d'an 30 a viz Gwengolo 1985 e Altadena (Kalifornia).
Buhez
Charles Richter a zo ganet en ur familh a labourerien-douar en Ohio. E Los Angeles e Kalifornia e vev e-pad e grennardiezh.
Alies e vez e arnodva sismologiezh Pasadena e 1927, studiañ a ra e skol-veur Stanford, hag er "California Institute of Technology" (Caltech) e lec'h ma resev e PhD Fizik e 1928. Ar memes bloavezh e timez gant Lillian Brand.
Kerodon
Kerodon a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad krignerien eus Brazil a zo ennañ:
Charles Francis Richter
Buhez
Ne gav ket reizh skeulioù Rossi (bloavezhioù 1880) pe Mercalli (1902), a zeskrive ar c'hrenoù-douar da geñver an distruj pe ar santadurioù. Dre-se e kinnigo e 1935 ur skeul (skeul Richter) a c'hell deskrivañ galloudezh ur c'hren-douar en epikreizenn dre an energiezh implijet.
Labourat a ra er "Carnegie Institute" eus 1927 da 1936 ha goude er "California Institute of Technology" evit labourioù teknikel. Dont a ra da vezañ kelenner war ar sismologiezh e 1952.
E 1956, gant Beno Gutenberg (1889-1960), e tiskouez e klot ar meurez 0 gant tro 10⁴ Joules, pa vez ar meurez 9 damkevatal da 10¹⁷ Joules.
Gwinieg (kumun)
Gwinieg (Vignoc e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Hazhoù e departamant Il-ha-Gwilen.
Piko
Piko (aroueziet p) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 10-12.
San Paolo
San Paolo zo un anv-lec'h italianek, savet diwar an anv Paolo, anv italianek Paol Tarsos.
Piko
Ar pikofarad eo an unanenn da vuzuliañ bec'hiad dougelloù bihan a vez implijet stank en elektronek.
Kadarnaet e voe gant 11 Kendalc'h Meur ar Pouezioù hag ar Muzulioù (CGPM) e 1960.
Dont a ra eus ar ger italianek piccolo "bihan".
Pluvergad
Pluvergad, pe Pluergad, zo ur gumun eus Breizh e Kanton an Alre e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
"En argant e sourin en gul, heuliet ouzh kab gant daouzek vrizhenn erminig en sabel, 4,4,2,2, ar seitekvet hini dileuniet, hag ouzh beg gant teir dañvouezenn segal peuliet war zu ar sourin"
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Clydog ap Cadell
Clydog ap Cadell a voe roue Seisyllwg etre 909 ha 920. Mab Cadell ap Rhodri ha mab-bihan Rhodri Mawr e oa. Hervez an Annales Cambriae e voe lazhet e 920 met n'ouzer na penaos pe perak.
Goude e varv e voe unvanet gant e vreur Hywel Dda rouantelezh Seisyllwg gant Dyfed da grouiñ Deheubarth.
Récourt (Pas-de-Calais)
Récourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1968
Diwar-benn bloavezh 1968 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Porzh-Pêr
Porzh-Pêr (Port-Saint-Père e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e Bro-Raez, er c'hreisteiz d'al Liger.
1968
Sport
16 a viz Here: Colette Besson, atletourez c'hall, a ya da gampionez olimpek ar pevar c'hant metrad e Mec'hiko.
Porzh-Pêr
Ardamezioù
En gul e dreustell kranellet en argant, heuliet ouzh kab gant un alc'houez treustellet en aour, hag ouzh beg gant ur vrizhenn erminig en sabel
1968
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1968
Kimkieg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù biksiek eo ar c'himkieg (kimki) komzet gant tro-dro da 350 den (1978) e Papoua ar C'hornaoueg.
1968
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1968
Levrlennadur
Kurlansky (Marc), ''1968. The year that rocked the world'', London, Vintage, 2004.
Faustina ar Yaouankañ
thumb|Faustina ar Yaouankañ Annia Galeria Faustina Minor (Minor a dalv ar yaouankañ ), Faustina Minor pe Faustina ar Yaouankañ  (bet ganet d'an 21 a viz Gwengolo war-dro 130 goude J.-K. moarvat — 175/176 goude J.-K. ) a oa merc'h d'an impalaer roman Antoninus Pius ha da Faustina Goshañ. Impalaerez e oa bet adalek 161 betek he marv. Gwreg Marcus Aurelius e oa ,ha mamm an impalaer Commodus.
Karet gant ar soudarded hag he gwaz e oa roet dezhi an titloù a Augusta ha Mater Castrorum ("Mamm ar C'hampoù"), hag enorioù doueel a voe roet dezhi goude he marv.
Buhez
E Roma e oa ganet, merc'h d'an impalaer Antoninus Pius. Anvet e voe evel he mamm, Faustina Goshañ. Bugel yaouankañ he zud e oa, ar pevare anezho, hag o eil merc'h.Mervel a reas ar re all avat a-raok fin o c'hrennoad. Nizez-vihan e oa d'an impalaer Hadrian.