cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tennessee
Tennessee (distagadur IPA; [ˌtɛnəˈsiː]) a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e kreiz-gevred ar vro. Nashville eo ar gêr-benn, ha kêr-benn ar c'hountry music, ha Memphis ar gêr vrasañ.
Rous
Al liv rous (distaget LFE: ['ru:s]) zo ul liv graet dre gemmeskañ livioù gris pe du gant livioù orañjez, ruz pe roz. N'emañ ket al liv rous e-touez al livioù a gaver pa zispenner ar gouloù gwenn gant ur prism.
Mamou (rannvro)
Mamou zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Sierra Leone.
Rous
Skrivañ a reer rouz evit an anv-kadarn (ar rouz) ha rous evit an anv-gwan.
Loened
Kalz bronneged zo rous o blev (ar gwiñvered, al lern, al c'honikled, ar c'hizhier... Komz a reer ivez eus :
Labé (rannvro)
Labé zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Senegal ha Mali.
Kindia (rannvro)
Kindia zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Sierra Leone.
Nzérékoré (rannvro)
Nzérékoré zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Sierra Leone, Liberia hag Aod an Olifant.
Saint-Loup-de-Fribois
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Biéville-Quétiéville d'ober ur gumun nevez: Belle-Vie-en-Auge.
Krugell Dissignac
Krugell Dissignac zo ur monumant ragistorel e Sant-Nazer, e Bro-Naoned, savet war-dro 4700-4500 kent JK. 2 000 bloaz en deus war koshañ piramidenn Egipt. Anvet eo ivez Bosse de la Prière ha perc'hennet eo gant ar stad c'hall.
N'haller e weladenniñ nemet e Gouhere hag Eost, hag e-pad devezhioù er glad.
Vienne-le-Château
Vienne-le-Château zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. En arondisamant Sainte-Menehould emañ.
Tuf marvet eno
1915 : Jos-Pêr ar Braz, emsaver ha skrivagner brezhonek.
Neomixis
Neomixis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1881 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat int e Madagaskar, nav (9) isspesad dezhe en holl.
1933 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Komiser politikel
Ur c'homiser politikel zo un ofiser en arme anvet gant ur gouarnamant evit ensellout fealded ar soudarded hag ofiserien ouzh ar gouarnamant, ha lakaat kastizañ ar re na vefent ket.
Lenn Veur
Ul lenn vras er c'hreisteiz d'al Liger e Bro-Naoned eo al Lenn Veur (galleg: Grand-Lieu er vro; Lac de Grand-Lieu stumm lennek).
Kemm-digemm eo gorread al Lenn Veur : 62,92 km², met etre 35 km² en hañv ha betek 65 km² er goañv.
Bas eo al lenn, pa 'z eo 1,60 m he donder keitat, 4 m d'an donañ.
Ar c'humunioù
E kumun Sant-Filberzh-Deaz emañ ar braz eus al Lenn Veur. Ar c'humunioù all a sko war al lenn eo :
Ar stêrioù
Div stêr a ya da vagañ al Lenn Veur:
• ar stêr anvet Bolon o tont eus Vande dre ar gevred;
• an Ognon o tont eus kumun Sant-Andrev-Trizek-Hent (e departamant ar Vande bremañ), dre ar reter.
Dre ar stêr Acheno er gwalarn ez a an doureier kuit war-du ar stêr Liger.
Maketenn
Ur vaketenn, pe lunell, zo un doare da skeudenniñ, en un doare klok pe diglok, ur sistem pe un objed bennak (a zo anezhañ pe a fell d'an nen sevel), evit klask anezhañ, kadarnaat e dresoù pe gwiriañ hag-eñ ez aio mat en-dro. Gallout a ra bezañ savet c'hoazh evit c'hoari, ober un dastumadeg pe evit displegañ traoù d'an dud.
Gallout a ra bezañ savet e daou pe tri ment, diwar ur skeul resis, brasoc'h pe vihanoc'h diouzh an ezhommoù, gant ma vo aesoc'h gwelet ha daouarnañ. Gallout a ra chom difiñv pe bezañ gouest da fiñval (evel un oto pell-urzhiet).
Un doare maketenn all eo ar patrom bihanaet, da lavaret eo un dastumad pezhioù evit adsevel er gêr un objed bennak (otoioù, bigi, kirri-nij...).
Silvia Ruffini
Silvia Ruffini (pe Rufini; 14..? - Roma, 1561) a oa un Italianez a renk uhel er XVIvet kantved, ha pried-kleiz ar c'hardinal Alessandro Farnese, a zeuas da vout ar pab Paol III e 1534, ha mamm e bevar bugel.
Merc'h e oa da Rufino Ruffini ha Giovannella Caetani, a oa o chom en ur palez e-tal Colonna. Pevar breur he doa (Giacomo, Girolamo, Ascanio ha Mario) ha div c'hoar (Camilla hag Ippolita).
War-dro 1496 e voe dimezet d'ur marc'hadour roman, anvet Giovanni Battista Crispo, ha tri mab he doe. Unan a voe ar c'hardinal Tiberio Crispo. Mervel a eure he fried Crispo e 1501. Daremprediñ a rae ar c'hardinal Farnese dija a-benn neuze.
Silvia Ruffini a reas anaoudegezh gant Alessandro Farnese dre e c'hoar Giulia Farnese, a oa serc'h d'ar pab Alesant VI. Kinnig a reas ar c'hardinal hec'h ambroug dre gêr Roma.
He bugale
Merc'h kentañ Silvia Ruffini hag Alessandro Farnese, Costanza, a oa ganet a-benn 1500 moarvat. Pevar bugel all he doe Silvia gant ar c'hardinal, ha darn anezho a oa ganet pa oa bev he fried c'hoazh. O anvioù a oa
Dont a reas Alessandro da vezañ eskob Parma, ha goulenn groñs a reas vikel vras an Iliz, Bartolomeo Guidiccioni, e torrfe e zarempred gant Silvia. Pa voe pab Paol III e kuzhas anezhi, abalamour d'ar brud fall a oa kouezhet war he c'hoar Julia, a oa bet serc'h d'ar pab Alesant VI. Baldassarre Molosso, barzh ha diwaller o bugale, a skrivas e oa Silvia o chom e Bolsena, en ur gêriadenn a oa d'he mab, ha ma en doa Paol III ur genkiz. Nepell e oa c'hoar Silvia, Camilla, o chom ivez.
Gairloch
Gairloch (gouezeleg Skos : Geàrrloch) e zo ur gêrig war lez Loch Gairloch (Gair Loch), en arvor gwalarn Bro-Skos, e Wester Ross (Taobh Siar Rois). Pleustret kalz e vez e-pad an hañv abalamour d'an dachenn-golf, d'ar mirdi, d'al letioù, d'an traezh ha d'ar menezioù nepell.
Ur barrez eo Gairloch ivez, enni kêriadennoù Poolewe, Kinlochewe, en holl tostik da 3 000 a dud. En Achnasheen (Achadh na Sìne) emañ an tostañ porzh-houarn, hag en Inbhir Nis an tostañ aerborzh.
Skingomz
Ur skingomz lec'hel zo e Gairloch, anvet Rèidio dà Locha, pe Two Lochs Radio.
Tud
E Gairloch eo bet beziet ar barzh gouezelek Uilleam Ros (1762-1791), ganet en Broadford, en enez Sgitheanach, marvet da 28 vloaz e Badachro.
Gouel
Gouel ar soner Iain ‘Dall’ MacAoidh (1656-1754), biniaouer dall Mackenzie of Gairloch, tad-kozh Uilleam Ros.
Richer Kilhivadeg
Richer Kilhivadeg zo ur stêr e Bro-Leon, e kornad Lesneven, 22, 3 km a hirder dezhi. Eieniñ a ra e Gwineventer hag aberiñ e Kerlouan.
Saotradur
E C'hwevrer 2019 e voe lazhet 40 tonellad dluzhed gant dour-teil un atant diruihet er stêr.
Rowen
Rowen (pe a-wechoù Ro-wen pe Y Ro) zo ur gêriadenn eus hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ etre Dolgarrog ha Conwy.
Dont a ra an anv eus eus gro wen ("grouan gwenn"). Redek a ra an Afon Ro dre ar gêriadenn a-raok kemberiñ gant ar stêr Conwy. Ur gêriadenn a bouez e oa gwechall, gant teir milin hag ur vilin-gomm, meur a davarn hag ur skol gentañ derez. Bremañ e chom ur stal hag un davarn hag un ostaleri evit ar re yaouank.
Jamy Gourmaud
Jamy Gourmaud, brudetoc'h dre e anv-bihan nemetken Jamy (17 a viz Genver 1964, Fontenay-le-Comte) zo ur c'hazetenner, kinniger skinwel ha leder deskamant gall. Kinniget en deus meur a abadenn-dele skiantel war France 3, da skouer an hini brudetañ C'est pas sorcier adalek 1993 betek 2014 e-lec'h ma tisplege sujedoù teknikel ha naturel d'ar vugale gant sikour maketennoù, asambles gant Frédéric Courant ha Sabine Quindou. Kinnig a ra an abadenn Le Monde de Jamy war an hevelep chadenn.
Frédéric Courant
Frédéric Courant, brudetoc'h dindan e lesanv Fred (14 a viz Ebrel 1960 e Añje) zo ur c'hazetenner ha kinniger abadennoù-skinwel gall.
Pennrener ha kinniger an abadenn C'est pas sorcier e oa bet etre 1993 ha 2014, asambles gant Jamy Gourmaud ha Sabine Quindou. En abadenn-se ez ae Fred war an dachenn da zisplegañ darvoudoù naturel pe objedoù teknikel d'ar vugale en ur sellet ouzh an traoù a-dost pe en ur ober goulennoù ouzh an dud arbennik tra ma chome Jamy er c'harr-samm da zisplegañ pelloc'h an traoù gant sikour maketennoù. Kinniget en doa abadennoù savet gant ar memes spered, Quelle histoire ! diwar-benn an istor. Abaoe 2015 e kinnig war internet abadennoù L'esprit sorcier goude ma oa chomet a-sav C'est pas sorcier.
Villers-Marmery
Villers-Marmery zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. En arondisamant Reims emañ.
Momotus
Momotus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806)
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.
Doare-sujañ
Er yezhadur, hag er yezhoniezh, e vez implijet an termen doare-sujañ evit komz eus an doareoù-verb pennañ a dalvez, en un islavarenn, da zeskrivañ un ober pe un darvoud nann-gwirvoudel hervez an hini a zo o komz : het, fromad, gallusted, barnadenn, redienn, pe un ober n'eo ket c'hoarvezet c'hoazh.
Komzet e vez eus an doare-sujañ e brezhoneg evit lavarout n'eus ket anezhañ peurvuiañ.
A-wechoù avat e vez graet doare-sujañ (e-lec'h doare-gourc'hemenn) eus ar merkoù personel -et hag -ent.
Hervez Jules Gros e ranker gwelout talvoudegezh un doare-sujañ e merkoù an amzer-da-zont er skouerioù-mañ ) :
Steuziadur ar gwenan
En Europa e vez taget ar gwenan gant bakteri anvet Paenibacillus larvae ha gant arvevidi anvet Varroa destructor. Gant c'hwiliorezed aziat (Vespa velutina nigrithorax) e vezont debret ivez. Erruet eo al loened-se e Okitania e-tro ar bloaz 2004, o tont eus eus Sina moarvat. E Breizh eo bet gwelet evit ar wech kentañ e 2010, e (Liger-Atlantel) hag e 2011 en Aodoù-an-Arvor).
Azoniad Diskar ar C'holoniennoù Gwenan (A.D.K.G.)
Anavezet eo ivez diouzh e anv saoznek, ar C.C.D. (Colony Collapse Disaster). Abaoe 2006 ez a war zigresk an niver a goloniennoù gwenan doñv e Stadoù-Unanet Amerika. Alies e vez kavet ruskennadoù marv e dibenn ar goañv, pa vez digoret ar ruskennoù evit ar wech kentañ ar bloaz. Drastus eo ar c'holloù er vro-se : -29% a goloniennoù e 2009, -34% e 2010.
Micromacronus
Micromacronus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1962 gant an evnoniour stadunanat Dean Amadon (1912-2003).
Steuziadur ar gwenan
Azoniad Diskar ar C'holoniennoù Gwenan (A.D.K.G.)
En Europa e krogas ivez ar wenanerien da welet darvoudoù heñvel e penn-kentañ ar bloavezhioù 2000. A-drugarez d'ar programm EPILOBEE 2012-2014 savet gant Unaniezh Europa ez eus bet dastumet roadennoù fetis : uheloc'h e seblant bezañ ar c'holloù e broioù norzh ar c'hevandir. Setu un nebeud sifroù evit ar goañv 2012-2013 : Hervez ar studiadennoù, meur a elfenn a c'hell displegañ an azoniad-se. Daoust dezho bezañ anezho abaoe pell evit lod, e c'hellfe o meskaj bezañ degaset an S.D.K.G. En o zouez viruzoù, c'hwibez evel Varroa destructor, preizherien evel Vespa velutina nigrithorax hag al louzeier implijet gant lod labourerien-douar en o farkeier : louzeier-amprevaned, louzeier-foue, louzeier-c'hwibez, diastuzerioù neonikotinoidoù enno hag all.
Micromacronus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat int e Filipinez.
Steuziadur ar gwenan
Azoniad Diskar ar C'holoniennoù Gwenan (A.D.K.G.)
An diastuzerioù zo un dra fall evit an holl amprevaned, kerkoulz ha darn eus an arvedidi. En ur wenaneg e varv war-dro 20% eus ar gwenan bep bloaz : 12% abalamour d'an arvevidi anvet Varroa destructor hag 8% gant ar gozhni hag abegoù all evel ar pennmarc'hed, an diastuzerioù, hag all. An diastuzerioù n'int ket ar poent pouezusañ e marv ar gwenan, met ur poent e-touez kalz poentoù all.
Emgann Wagram
Emgann Wagram a oa bet stourmet eus ar 5 betek ar 6 a viz Gouhere 1809 e-kerzh Brezelioù Napoleon. An trec'h a oa bet gant an Impalaer Napoleon, met koustus e voe evit al lu gall hag e harperien. An arme aostrian a oa renet gant an arc'hdug Charlez, dug Teschen. Dre an disorc'h e oa bet freuzet ar pempvet Kevredad, an emglev etre Aostria hag ar Rouantelezh-Unanet a-enep Bro-C'hall.
Steuziadur ar gwenan
Azoniad Diskar ar C'holoniennoù Gwenan (A.D.K.G.)
Mar steuz an holl wenan kuit, moarvat e steuzio an holl bollened ivez en abeg m'eo gwarezet ar gwenan gant ar wenanerien. Mar steuz an holl bollenered kuit ne chomo nemet an avel evit pollenañ, ar pezh a lonk kalz amzer. Kemmesket e vo ar spesadoù, ar c'herez da skouer : mard eus kemmesk er spesadoù kerez ne vint mui mat da zebriñ. Heñvel eo evit an holl frouezh, al legumaj hag all. Ar frouezh a servij da ouennañ ar plant, ha mard eus kemmesk ne c'hallint mui gouennañ en un daore mat. Mar kendalc'h an traoù evel-se, an holl blantennoù bleuniek a vo steuziet kuit. An holl loened na c'hallint ket azasaat a vo aet diwar wel.
Emgann Wagram
Gant 80 000 den kollet (lazhet, gloazet pe steuziet) en holl, Emgann Wagram a oa bet unan gwadus. Implijet e oa bet 1 000 pezh kanol o devoa tennet 180 000 obuz war an dachenn-emgann kompez, ma oa un 300 000 bennak a soudarded. Sklaer eo e oa aet ar maout gant Napoleon, met ne oa ket deuet a-benn da implijout an trec'h-se evit an dazont. Ouzhpenn se, kolloù Aostria a oa tost heñvel ouzh re an an nerzhioù gall ha kevredet. An trec'h brasañ a oa bet a-fet spered rak Aostria a oa bet tizhet don betek koll nerzh ha spi er stourm. Sinet e voe Emglev Schönbrunn a dennas ur c'hwec'hvedenn eus hollad annezidi an Impalaeriezh, gant lod tiriadoù. Mouget e voe Aostria gant ar c'holl douaroù-se en e holl harzoù betek Kampagn Alamagn 1813.
Loeiz Mari ar Floc'h
Yann-Loeiz-Mari Floc'h, Jean-Louis Le Floch en ti-kêr, Loeiz ar Floc'h e anv-pluenn ha Stourmer diouzh e anv barzh, lesanvet "Paotr ar Plakoù" ha "Plakoù", a oa ur skrivagner brezhonek, ganet e Bodiliz (Bro-Leon) d'an 2 a viz Du 1867 ha marvet e Lesneven d'ar 26 a viz Kerzu 1936. Mont a reas da gloerdi bras Kemper e 1891, met buan e welas ne oa ket graet evit bezañ beleg. Neuze e reas e amzer soudard. Goude-se e voe enfredet er Chemins de fer économiques e Karaez. E 1902 e roas e zilez evit kaout muioc'h a amzer da sevel skridoù brezhonek. A bep seurt micherioù bihan a reas neuze, a-raok mont da werzhañ louzeier evit an dud hag evit ar chatal, hag ober plakennoù evit ar c'hirri hag evit al loened.
Skridoù a-leizh a voe savet gantañ hag a voe moullet e meur a gelaouenn : Ar Bobl, kazetenn Taldir, Le Courrier du Finistère, Mouez ar Vro, ha re all.
Oberennoù all
Ha kalz skridoù all, manet diembann pe n'int ket bet adembannet.
Val
Val zo un anv-lec'h gallek hag italianek.
Mikael Bodlore-Penlaez
Skrivagner brezhonek ha gallek, kartennour hag emsaver breizhat eo Mikael Bodlore-Penlaez (Michel Bolloré hervez ar stad keodedel), bet ganet e Brest d'an 24 C'hwevrer 1975. Kemeret en deus perzh ivez e krouidigezh an astenn internet .bzh.
Buhez
Studiet en doe an diorren lec'hel e Skol-Veur Breizh-Izel e Brest. E Kemper emañ o labourat hag o chom.
Sabine Quindou
Sabine Quindou, brudetoc'h dre he anv-bihan Sabine (16 a viz Gouere 1970, Fort-de-France, Martinik) zo ur gazetennerez ha kinnigerez abadennoù-skinwel. Kinniget he doa etre 1999 ha 2012 abadennoù C'est pas sorcier asambles gant Frédéric Courant ha Jamy Gourmaud, e-lec'h ma'z ae war an dachenn da ziskouez d'ar vugale darvoudoù an natur pe objedoù teknikel da vezañ displeget pelloc'h gant Jamy en e garr-samm gant sikour maketennoù. Abaoe 2015 e kinnig L'Esprit sorcier gant Frédéric Courant.
Mikael Bodlore-Penlaez
Oberoù
Diouzh e vicher eo dedennet gant ar gartennoùriezh hag e plij dezhañ sevel kartennoù hag atlasoù a denn da Vreizh ha d'ar pobloù minoraelaet. Pourveziñ a ra kartennoù evit levrioù embannet e Breizh. Asambles gant Divi Kervella en doe savet, skeudennet ha sinaet meur a levr war an tachennoù e vourrent plediñ ganto : kartennouriezh, bannielouriezh hag ardamezouriezh. Krouet en doe e 2005, gant skoazell Divi Kervella, Geobreizh, porched douaroniel Breizh, evit pourveziñ kartennoù brezhonek, kartennoù Breizh istorel, rolloù anvioù douaroniel…
Sabine Quindou
An asteroid (23890) Quindou a oa bet anvet en enor dezhi.
Lezenn Jourdan-Delbrel
thumb|300px|Kanaouenn Koñskriv Kastell-Paol Al Lezenn Jourdan-Delbrel, bet savet gant ar gannaded c'hall Pierre Delbrel ha Jean-Baptiste Jourdan, a lakae e pleustr an « enrollañ hollek ha ret en arme » evit an holl C'hallaoued etre 20 ha 25 bloaz anezhe, da lâret eo ar c'hoñje ret.
Mikael Bodlore-Penlaez
Oberoù
E 1999 en deus krouet al lec’hienn Eurominority.eu ha war-lerc’h en deus renet Atlas ar broadoù hep Stad e Europa, ul levr diwar-benn stad pobloù minorelaet e Europa, ha troet e saozneg hag e galizeg. Stourmañ a ra evit gwir ar pobloù d'en em dermeniñ ha kemeret en doa perzh en intrudu YesBreizh.net a gas war-raok dizalc’hiezh Breizh.
Lezenn Jourdan-Delbrel
Al lezenn-mañ a selle ouzh an holl baotred dizimez a oa ur respont d'an disoudarderezh bras bet c'hoarvezet goude an 9 thermidor (27 a viz Gouere), da lâret eo 700 000 den e 1794 ha 380 000 e 1797. Bet votet d'ar 5 a viz Gwengolo 1798 gant ar goñsuled lezennadurel en devoa gallet Napoleon Iañ adsevel e luioù betek 1815 a drugarez dezhi.
Mikael Bodlore-Penlaez
Oberoù
Ur soner gaolviolin anezhañ ez eo dedennet gant ar sonerezh klasel e Breizh hag en deus kensavet ul levr gant Aldo Ripoche. Ul levr flemmus a-enep an adreizh tiriadel en deus skeudennet ha skrivet gant Erwan Chartier-Le Floch.
E 2015 en doe krouet ar gevredigezh Bannieloù Breizh m'emañ prezidant anezhi.
Lezenn Jourdan-Delbrel
Doujet e oa bet ouzh pennaenn al lezenn - « Pep Gall a zo soudard ha ret eo dezhañ difenn e vammvro » - gant holl renadoù politikel gall betek an 22 a viz C'hwevrer 1996 pa oa bet embannet gant Jakez Chirag, Prezidant ar Republik C'hall d'an ampoent, e felle dezhañ micherelaat an armeoù ha paouez gant ar c'hoñje evit gwir. Ar pezh a oa bet kaset da benn kerkent hag embannet al lezenn 97-1019 d'an 8 a viz Here 1997.
Testenn lezenn an 19 fructidor bloaz VI
Mont a ra an holl C'hallaoued bet ganet er memes bloaz d'ober ur « bloavezhiad ». Kerkent hag echu o 20 vloaz e vez ret dezhe bezañ enskrivet a-gevret (da lâret eo « koñskrivet ») e taolennoù tuta an arme. Ar goñskrived, kent bezañ enluet, a dremen ur vizit dirak ur c'hoñsailh. En amzer beoc'h e c'hall ar gouarnamant gervel ur bloavezhiad hepken, peotramant ul lodenn vloavezhiad. Termenet eo padelezh ar c'hoñje da bemp bloavezh en amzer beoc'h.
Mikael Bodlore-Penlaez
Oberoù
Kemeret en deus Mikael Bodlore-Penlaez perzh er stourmadeg evit ma vo degemeret an astenn Internet .bzh evit Breizh. E 2006 en deus skignet ur goulennadeg war lec’hienn Geobreizh.com evit-se. A-drugarez d’an obererezh-se o deus en em ziazezet meur a strollegezh lec'hel (Rannvro Breizh peurgetket) gant un doare ofisiel. Deuet eo da vezañ besprezidant ar gevredigezh www.bzh he deus bet d’an 13 a viz Mae 2013 an aotre gant an ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers) da implijout an astenn nevez.
Enorioù
Resevet en doe Kolier an Erminig digant Skol-Uhel ar Vro e 2016. Video evit ar c'hinnigadur. Roet eo bet ivez dezhañ e 2013 priz al levr Produet e Breizh evit al levr-pladenn Sonerezh klasel Breizh er rummad "Levrioù e brezhoneg". Gounezet eo bet gantañ priz al levr Produet e Breizh evit Atlas Breizh e 2011 e rummad Bam d’ar galon ha priz kentañ eus priz rannvroel ar brezhoneg.
Santos Futebol Clube
Santos Futebol Clube (distaget [ˈsɐ̃tus futʃiˈbɔw ˈklubi] e portugaleg Brazil), (anavezet evel Santos FC ivez) zo ur c'hleub mell-droad braziliat diazezet e Vila Belmiro, ur c'harter (bairro) eus kêr Santos. Krouet e voe d'an evel Santos Foot-Ball Clube ha kemer a ra perzh ar skipailh kentañ anezhañ er Brasileirão Rummad A.
Krouidigezh ar skipailh
D'an 14 a viz Ebrel 1912 voe bet krouet Santos Futebol Clube. Da gentañ e voe anvet Santos Foot-Ball Clube ha a-c'houde União FC, e 1915.
Dibaoe 1916 e vez graet anezhañ Santos Futebol Clube.
Tour-tan ar Forn
Tour-tan ar Forn zo anv daou dour-tan e Breizh :
Kampionad mell-droad Brazil
Kampionad mell-droad Brazil, anvet ivez Brasileirão, zo ur c'hampionad mell-droad a vez bep bloaz e Brazil. Kemer a ra perzh ennañ gwellañ kleuboù mell-droad ar vro etre miz Mae ha miz Gwengolo. Teir rann zo : Série A, Série B, Série C ha Série D.
Heliopais
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1893 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Heliopais personatus.
Baryphthengus
Baryphthengus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
Louis Lansana Beavogui
thumb|Beavogui gant [[Gerhard Schröder e 1964]] Louis Lansana Beavogui (28 a viz Kerzu 1923 - 19 a viz Eost 1984) a oa ur politikour eus Ginea, bet kentañ ministr ha prezidant en etrekarg en e vro.
Maer Kissidougou e voe pa oa 31 bloaz ha dilennet e Bodadeg Vroadel Bro-C'hall e 1956, asambles gant daou gannad all, en anv Ginea C'hall. Goude dizalc'hiezh Ginea e voe ministr e gouarnamant Ahmed Sékou Touré. Mont a reas da vinistr kentañ Ginea d'ar 26 a viz Ebrel 1972 ha chom gant ar garg-se betek an 3 a viz Ebrel 1984. Goude marv Sékou Touré d'ar 26 a viz Meurzh 1984 e voe ivez lakaet da brezidant Ginea en etrekarg. Ur sizhunvezh goude, d'an 3 a viz Ebrel, e voe distroadet ha toullbac'het e Kindia da heul un taol-Stad aozet gant Lansana Conté ha Diarra Traoré. Kaset e voe da Gonakry abalamour da gudennoù yec'hed ha mervel a reas eno d'an 19 a viz Eost.
Kemener (anv-tiegezh)
Kemener hag ar C'hemener zo anvioù-tiegezh brezhonek a zeu eus ur vicher : ar c'hemener. E marilh ar boblañs gallek e vez skrivet Quémener, Quemener, Quénémer, Quémeneur, Quemeneur, Quéméneur pe c'hoazh Le Quémener, Le Quéméner, Le Quémeneur.
Odovacer
Odovacer, pe Flavius Odovacer (433-493), a oa un ofiser eus an Impalaeriezh roman hag ur roue barbar en Italia (476-493).
E vuhez
Moarvat e oa ur Skir a orin, eus ur bobl kevredet gant an Huned. Kuitaat a reas Pannonia da vont da servij en arme roman. Dre ma kave dezho e veze graet bravoc'h d'ar varbared trec'het eget da soudarded an arme roman en em savas bagadoù a-enep Flavius Orestes, pennjeneral an arme roman hag e vab Romulus Augustulus, 12 vloaz, a oa bet lakaet da impalaer gant e dad. Odovacer a gemeras penn an emsavadeg, a gasas e armead a-enep ar jeneral Paulus, breur da Orestes, hag a ziskaras Romulus Augustulus en 476.
Petra bennak ma oa ar galloud etre e zaouarn e lavare bezañ patricius dindan an impalaer Zenon, impalaer Kergustentin, hag e meur a ziell latin eo meneget evel rex (roue). Kristen arian e oa met ne gemeras ket perzh en tabutoù relijiel.
Baconnes
Baconnes zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. En arondisamant Reims emañ.
Loch Gairloch
Loch Gairloch (gouezeleg Skos : An Geàrr Loch, al loc'h verr) zo ul loc'h e gwalarn Bro-Skos, digor war al lodenn eus The Minch, pe An Cuan Sgitheanach, a zo anvet An Cuan Canach (pe The Lower Minch, pe The Little Minch), hag ac'hano war Mor an Inizi Gall. 9,7 km hirder zo dezhi ha 2,4 km a ledander. E genoù al loc'h emañ enez Longa.
Tour-tan ar Minou
Tour-tan ar Minou zo un tour-tan savet e beg ar Minou, e kumun Plouzane, e Bro-Leon. Asambles gant tour-tan ar Porzhig e tiskouez d’ar voraerien a zeu eus an donvor an hent da vont e-barzh morlenn Brest dre ar Mulgul.
Savet eo bet war ur garreg zo stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pontig. Savet e voe gant mein Kersanton ha gant greunvein eus an Aber Ildud. En e gichen ez eus un tourig all, a oa arouezva ar morlu.
En e oa bet enaouet tour-tan Beg Lokmazhe, pelloc'h er c'hornôg. Fellout a rae d’ar Morlu kaout tourioù-tan all da heñchañ ar voraerien da vont betek porzh bras Brest. Savet e voe tour-tan ar Minou, a-benn ar fin, e 1848, war ur garreg a oa dirak ur c’hreñvlec’h a oa d’ar morlu, e Plouzane. E 1989 eo oa bet lakaet da vont en-dro emgefre. Bremañ eo pellgontrollet eus tour-tan ar C'hreac'h en Eusa.
Des Knaben Wunderhorn
thumb| Des Knaben Wunderhorn (Entwurfszeichnung zu einem Gemälde von [[Moritz von Schwind)]] thumb|(Gestochener) Titel des Erstdrucks von 1806 thumb|Die Titelkupfer Band III (1808)
thumb|Titelkupfer des Anhangs „Kinderlieder“ in Band III
'Des Knaben Wunderhorn. Alte deutsche Lieder', pe Korn hud ar bugel, zo un dastumad Volkslieder, pe kanaouennoù-pobl alamanek, darn anezho ken kozh ha dibenn ar Grennamzer. Embannet eo bet teir levrenn an oberenn e Heidelberg, e Dugelezh-veur Baden, etre 1805 ha 1808, gant an daou varzh romantel alaman, Clemens Brentano ha Ludwig Achim von Arnim. Heuliañ a raent neuze skouer Goethe ha Herder, a oa troet-kaer gant ar varzhoniezh-pobl.
Pouez
D'ur mare ma oa rannet Alamagn hag aloubet gant armeoù gall Napoleon e kinnige al levr gweledigezh un Alamagn unvan dre ar yezh hag ar sevenadur. Goethe, pouezusañ skrivagner alamanek e amzer, a lavaras « e ranke Des Knaben Wunderhorn kaout e lec'h e pep ti ». Gwelout a c'haller gwelout en embannadur-se gwrizioù an emsav unvaniñ ar vroad alaman hag an hollc'hermanegezh.
Labour personel
Arnim ha Brentano, evel ar Saoz Thomas Percy, a gemmas ar skridoù hervez o soñjoù war ar varzhoniezh ha war ar yezh, da glotañ gant ar yezh vodern. Sevel a rejont ivez un toullad eus ar c'hanoù.
Ne voent ket tamallet ken garv abalamour da se ha ma voe Kervarker e Breizh.
En XXvet kantved ez eus bet un embannadur gant Heinz Rölleke hag a gont istor pep kan.
Sonerezh
Pezhioù zo eus an oberenn zo bet savet sonerezh dezho gant tud evel Weber, Mendelssohn, Schumann, Loewe, Brahms ha Zemlinsky.
Unan eus levrioù muiañ karet Gustav Mahler e oa an oberenn ha sevel a reas tonioù evit kalz anezhe a-hed e vuhez.
Des Knaben Wunderhorn ha sonerezh
Dibabet e voe kanoù-pobl an dastumad, klevet e genoù ar bobl pe kavet el levrioù kozh, en sell da seveniñ ur gefridi sevenadurel, hervez soñj Arnim : diskouez ha daskor d'ar bobl teñzorioù he barzhoniezh berniet ganti a-hed ar c'hantvedoù. Brentano avat eo al labour arzel a oa a-bouez dezhañ.
Levezon
Gant an oberenn-se eo bet levezonet ar remziadoù barzhed deuet en he goude (Eichendorff, Uhland, Mörike, Geibel, Heine, Lenau) ha sonaozourien e-leizh (Weber, Schubert, Schumann, Brahms, Mahler, R. Strauss).
Evel kontadennoù Grimm he deus awenet skrivagnerien all ivez dre Europa, hag e Breizh ivez.
Breizh
Skouer Brentano hag Arnim eo a voe heuliet gant Kervarker, ganet e 1815, pa savas Barzaz Breiz, embannet e 1839.
Moussa Dadis Camara
Moussa Dadis Camara (ganet e 1964 pe 1968) zo ur soudard ha politikour eus Ginea, bet prezidant ar vro etre 2008 ha 2009.
Kas a reas e studioù e Nzérékoré hag e Conakry a-raok mont da soudard e 1990. Pa voe kemennet marv Lansana Conté d'an 22 a viz Kerzu 2008 e voe aozet un taol-Stad gant Camara. Embann a reas e chomfe prezidant Ginea e-pad daou vloaz a-raok na vefe aozet un dilennadeg.
D'an 28 a viz Gwengolo 2009 e voe lazhet 157 den ha gwallet kalz a vaouezed gant soudarded Camara e-pad ur vanifestadeg aozet e Conakry. D'an 3 a viz Kerzu 2009 e voe gloazet Camara gant un tenn en e benn ha kaset da Varoko da gentañ ha da Vurkina Faso da c'houde da vezañ ospitalizet. Ar garg a brezidant a voe fiziet er jeneral Sékouba Konaté ha d'ar 15 a viz Genver 2010 e voe dilezet ar galloud en-ofisiel gant Camara.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 1990
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1990 a voe 44 koulzad Formulenn 1, gant kevezadeg ar vlenierien hag ar saverien, aozet gant an FIA. C'hwezek redadeg a voe redet etre miz Meurzh ha miz Du. E eil titl a dapas Ayrton Senna, en un doare taer a-walc'h, evit ar vlenierien tra ma'z eas ar maout gant McLaren-Honda evit an trede gwezh diouzh renk.
Renkadur
Roet e oa ar poentoù d'ar c'hwec'h blenier kentañ e pep redadeg, diouzh an diazez-mañ :
Evit kevezadeg ar vlenierien hepken ne gonted an unnek disoc'h gwellañ hepken.
Saverien
Notenn :
Martinet (Vande)
Martinet a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Bertele
Bertele, pe Berteleme, pe Bertelame, zo un anv-badez brezhonek, hag un anv-tiegezh alamanek.
Mojennoù Breizh
Mojennoù Breizh zo un dastumad 8 mojenn vreizhat embannet e stumm ul levrig brezhonek gant TES e 2013. Jérôme Palud en deus kinniget an istorioù, a zo skeudennaouet gant Marianne Larvol. Ur CD zo gant al levrig, ma klever Marie Kermarec ha Goulc'han Kervella o lenn ar mojennoù.
Europa ar C'hreiz
Europa ar C'hreiz, pe Kreizeuropa, pe c'hoazh Kreiz-Europa, a zo ur rannved eus kevandir Europa etre Europa ar C'hornaoueg hag Europa ar Reter. Gwall cheñch-dicheñch eo bevennoù ar re-mañ avat. N'eo ket kemeret e kont gant Aozadur ar Broadoù Unanet evit e stadegoù (na ra nemet gant Europa an Norzh, Europa ar Reter, Europa ar Su hag Europa ar C'hornaoueg), met deuet eo diouzh ar c'hiz en-dro abaoe m'eo aet da get ar gael houarn e deroù ar bloavezhioù 1990. A-raok e oa rannet strizh ar c'hevandir gant Europa ar Reter (a heulie strizh an URSS), hag Europa ar C'hornaoueg (a oa dre vras eus tu an Amerikaned), ha rannet e oa Kreiz ar c'hevandir dre an hanter.
Stadoù
Al lodennoù-mañ a vez lakaet e-barzh ivez a-wechoù evit abeg-pe-abeg (sevenadurel, douaroniezhel, pe istorel):
Camille Abily
Camille Anne Françoise Abily, ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1984 e Roazhon (Il-ha-Gwilun), a zo ur velldroaderez eus Breizh hag a c'hoari e skipailh an Olympique Lyonnais hag e skipailh broadel ar Frañs. Kreizerez argadiñ eo-hi.
Periscope
Periscope zo ur meziant video da skignañ war-eeun savet gant Kayvon Beykpour ha Joe Bernstein hag a gaver war iOS pe Android. Adprenet e oa bet gant Twitter a-raok ma vefe roet lañs dezhañ er bloavezh 2015.
Istor
Beykpour ha Bernstein e teuas mennozh Periscope dezho pa oant o veajiñ en estrenvro e 2013. Beykpour a oa en Istanbul pa erruas manifesterien war al leurgêr Taksim. Gant ar c'hoant da c'houzout muioc'h e klaskas keleier war ar rouedad sokial Twitter. Dont a reas a-benn da gavout danvez keleier eno met mankout a rae dezhañ gwelet skeudennoù eus ar vanifestadeg.
Sevel a rejont an embregerezh e miz C'hwevrer 2014, dindan an anv Bounty. Gant ur savadenn arc'hant hollek dre al lec'hienn Founder Collective e rastelljont 1,5 milion a zollaroù e fin miz Ebrel 2014.
Periscope a voe prenet e miz Genver 2015 gant Twitter a-raok ma vije bet roet lañs d'ar meziant. Brasjedet e vez e oa priz an embregerezh dreist US$ 50 milion. Evit lod arbennigourien e bed ar stlenneg e vefe kentoc'h etre $75 ha $100 milion.
D'an 12 a viz Eost 2015, Periscope a gemmennas e oa bet tizhet 10 milion a gontoù krouet, pevar miz nemetken goude e lañs war ar rouedad.
Danvez ar filmoùigoù
Danvezioù lies a vez filmet ha skignet gant an dud :
Kudennoù
Ar meziant zo anavezet dreist-holl evit ar c'hudennoù a zo savet gant lod implijerien.
Emlazh
Goude merenn d'an 10 a viz Mae 2015, e Bro-C'hall, ur vaouez yaouank 19 vloaz dezhi en em lazhas en ur filmañ dre Beriscope. Lammet e oa dindan un tren war al linenn RER C e porzh-houarn Égly en Essonne. A-raok en em lazhañ e tisplegas gant sikour ar meziant ar perag eus an emlazh o tont dirak 1000 a dud o sellet. Lavarout a reas dezho e oa un dra bennak o vont da c'hoarvezout, hep disklêriañ anat petra.
Gwirioù war an oberennoù
Alies e kaver tud oc'h en em filmañ o sellet filmoù pe abadennoù skinwel, o reiñ da selaou sonerezh. Ar gudenn a sav eo hini ar gwirioù perc'hennañ dre ma vez ur rann digoust eus oberennoù difennet dre ar Gwir.
Feulster
Dre m'eo Periscope ur meziant hag a ro an tu da skignañ filmoùigoù war-eeun, gant an tu da ouzhpennañ frazennoù gant an dud, ez eus ur gudenn a feulster hag a sav gant lod implijerien. Tagadennoù tud a vez filmet, skignet ez eus bet ivez filmoùigoù e-kerzh manifestadegoù pe war tachennoù brezel gant skeudennoù feuls. Kudennoù Harellerezh skol a sav ivez.
Bez ar Gonideg e Konk-Leon
Goude marv ar Gonideg e 1838 e oa bet savet ur bodade da zastum arc'hant evit "kas relegoù an Aotrou Gonideg d'ar gêr ma voe ganet, Konk-Leon" hag evit sevel ur maen-koun war e vez. Er boade-se e oa tud brudet evel Aogust Brizeug, Émile Souvestre, Alfred de Courcy. E 1845, seizh vloaz goude e varv, e voe kaset korf ar Gonideg eus bered Montmartre e Pariz da Lokrist, ma oa bered Konk-Leon, da vezañ beziet eno. Ul lid a voe d'an 12 a viz Here seizh vloaz rik goude e varv. El lid edo eskob Kemper ha Leon, maer Konk, maer Plouarzhel, isprefed Brest, koñsul ar Rouantelezh-Unanet e-touez pennoù-bras all.
E miz Kerzu 1846 e oa bet diskaret ar monumant gant ur barrad gwallamzer. Arc'hant a voe dastumet e Kembre, gant ar gevredigezh Cymreigyddion, hag e 1851 e voe adsavet gant un destennig skrivet gant John Jenkins, a c'hounezas ur priz ganti en un Eisteddfod e miz Here 1848.
E 1911, adarre, e voe distrujet ar monumant gant ar gwallamzer hag adsavet e voe. D'an 12 a viz Here 1913 e voe lidet an adsavidigezh hag ar wech-mañ e voe klevet prezegennoù brezhonek en-dro d'ar bez, ar pezh na oa ket bet e 1845, gant tud e-leizh evel Taldir, per Mokaer, an aotrou Yann-Vari Perrot. E 1838, da geñver kant vloaz marv ar Gonideg, e voe ul lid adarre e bered Lokrist hag en iliz Konk, e koun ar geriadurour, war atiz ar Bleun-Brug.
War ar bez e weler ur maen-koun, warnañ enskrivadurioù e brezhoneg, e kembraeg hag e galleg.
Fuzeenn
Ur fuzeenn zo un egorlestr kaset gant ur c'heflusker nerzhek-kenañ gouest da gas en egor nes un egorlestr all (ul loarell) pe c'hoazh da gas un egorlestr e-maez amestez an Douar da weladenniñ korfoù-egor all.
Alies evej meur a estaj enno, a vez enaouet an eil war-lerc'h egile da gas ar fuzeenn pelloc'h c'hoazh. Ar fuzeenn c'halloudusañ a zo bet a oa Saturn V, a oa gouest da gas 150 tonenn en egor hag a zo bet implijet evit ar c'hefridioù Apollo.
Afonso Portugal
Afonso Portugalzo anv meur a roue hag infant portugalat.
Pixar Animation Studios
Pixar Animation Studios zo un embregerezh amerikan gouestlet d'ar sevel filmoù-bevaat gant urzhiataerioù. Brudet eo bet gant berzh Toy Story, deuet er-maez e 1995, kentañ film-bevaat hir 3M. 19 Oscar zo bet gounezet gant ar studio en holl ouzhpenn prizioù all.
Staliet eo an embregerezh e Kalifornia, nepell diouzh San Francisco. Krouet e oa bet e 1979 evel ur rann eus Lucasfilm a-raok bezañ prenet gant Steve Jobs e 1986. Adalek ar bloavezhioù 1990 he doa savet filmoù asambles gant The Walt Disney Company ha prenet eo bet ganti e 2006.
1932 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Paulus (comes)
Paulus a oa ur jeneral ha comes roman, breur d'ar jeneral Flavius Orestes, hag eontr d'an impalaer bugel Romulus Augustus. Lazhet e voe gant Odovacer e miz Gwengolo 476 ha diskaret e voe an impalaer Romulus Augustus.
Gerioù-kroaz
Ur c'hoari eo ar gerioù-kroaz ma klasker leuniañ ur gael gant gerioù a-blom hag a-serzh gant sikour divinadelloù. Ar gerioù-se zo kroaziet kenetrezo, lizherenn a-blom unan o vezañ lizherenn a-serzh ur ger all. Alies e vez karrezoù du ma n'eus ket da lakaat tamm lizherenn ebet. Ur c'hoari mat eo evit diorren ar poell hag an eñvor.
Istor
Gant ar c'hazetenner Arthur Wynne (1871-1945) e voe ijinet e ar c'hoari-se e 1913 e Stadoù-Unanet Amerika ; ar gerioù-kraoz kentañ a voe embannet d'an 21 a viz Kerzu er gazetenn New York World.
Deuet eo ar c'hiz e Bro-C'hall gant ar gelaouenn Dimanche illustré d'an 9 a viz Du 1924.
Douar ha Frankiz
Douar ha Frankiz zo ur strollad politikel breizhat krouet d'an 23 a viz C'hwevrer 2020, e bal "sevel ur riegezh breizhat dre an ensavadurioù politikel lakaet e servij ar bobl". Lakaat a ra war wel e amkan war hir dermen, dizalc'hiezh Breizh. N'eus den ebet a vefe dileuriet evel penn pe vouezh aotreet.
Gerioù-kroaz
Istor
E brezhoneg ez eo Kannadig Gwalarn a embannas ar gerioù-kroaz brezhonek kentañ e 1933, heuliet gant ar c'helaouennoù SAV e 1936 ha Gwalarn e 1939.
Er bloavezhioù 1970, Yann Desbordes a ginnige gerioù-kroaz er gelaouenn Armor Magazine, ha pelloc'h Pierre Salaün en deus graet e vel gant pinvidigezh brezhoneg Enez-Sun evit kinnig gerioù-kroaz "e bredonneg ar gear".
Douar ha Frankiz
Palioù pennañ ha peragoù
Sevel kengorioù lec'hel a vo ar pal kentañ evit levezoniñ kuzulioù-kumun da gentañ gant ar mennozhioù pennañ, ar gengevreadouriezh demokratel hervez skridoù Murray Bookchin war an ekologouriezh sokial ha radikal, ar gêrouriezh frankizelour, ar venevelouriezh hag ar stourm ouzh ar serzhouriezh. Roet e tle bezañ roet ur c'horvoder izek da bep kouer ekologour. N'eus ket mall ganto mont war ar renk en dilennadegoù bras. Aterset gant ar gelaouenn Bretons, Alan Le Cloarec (Alan ar C'hloareg) en doe berraet peragoù krouidigezh an aozadur dizalc'hour ha n'eo ket boaz klevout seurt komzoù, hervez an aterser :`
Oberezhioù
Savet ez eus bet un nebeud kengorioù lec'hel : Menez Are, Treger, Kerne, Bro-Naoned, Bro-Roazhon, Kreiz Breizh... Embannet en doa Kengor Bro-Naoned e souten stourm an dud staliet er C'harned adal an hañv 2020, e-barzh kumun Frozieg, evit herzel raktres ledanaat porzh Mouster-al-Loc'h.
Michel Marion
Michel Marion a oa ur brogarour breizhat ganet e 1450 e Kemper ha marvet e 1487 e Naoned e-pad ur brezel etre Breizh ha Bro-C'hall.
Paramantour ha resever
Marc'hadour ha paramantour e oa, ha resever hollek evit an Dug e Kemper ha Kab Caval. Daou vaner en doa : Maner Pennanger e-harz torgenn Penharz e Kemper, ha Maner Keruhel e Ploneour-Lanwern.
Brezel dizalc'hidigezh
Erruout a reas al lu gall e Breizh e miz Mae 1487. Gwerzhañ a reas Michel Marion e vadoù evit mont da zifenn Naoned sezizet gant an enebour. Troet e voe gantañ ur vag kenwerzh en ur vag vrezel (ur garakenn) ha mont a reas gant ur c'hant Kemperad bennak davet paotred al lestraz breizhat, etre 50 ha 60 lestr anezhañ, Jehan Coetanlem en o zouez. Kemer a reas youlidi all e bourzh er Groazig ha Gwenrann. War al Liger e tagas ar c'hamp enebour, en enez Biesse, met kaset e voe d'ar strad gant ar C'hallaoued. An hanter eus e 120 paotr a voe beuzet el Liger. Eñ a varvas diwar e c'houlioù. Torret e oa ar sez avat, ha mont a reas al lu gall kuit d'ar 6 a viz Eost 1487, war-zu kreñvlec'hioù Gwitreg ha Sant-Albin-an-Hiliber.
Electron
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.
Woodfordia superciliosa
Woodfordia superciliosa (pe Zosterops superciliosus) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan (biskoul en o zouez), frouezh, kevnid ha melc'hwed-krogennek.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Salomon (er Meurvor Habask).
Llansawel (Castell-nedd Port Talbot)
Llansawel (Briton Ferry e saozneg) zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e bwrdeisdref Castell-nedd Port Talbot.
Emañ er c'hreisteiz da Gastell-nedd, en aber ar stêr Nedd, el lec'h m'en em daol e bae Abertawe. Ul lec'h a bouez e oa gwechall eta, war an hent a-hed arvor kreisteiz Kembre.
Gant an Normaned e veze graet eus an treizh-se La Brittonne hag e 1540 e oa anvet Britanne Fery. Marteze eo kar an anv saoznek d'an elfenn Bryddan a gaver en anv Brynbryddan, a zo e kêriadenn Cwmafan. An anv kembraek Llansawel zo ennañ an elfenn Llan ("iliz") ha marteze an anv Saul. pe ar ger awel.
Souain-Perthes-lès-Hurlus
Souain-Perthes-lès-Hurlus zo ur gumun en departamant Marne hag er rannvro Grand Est, e reter Bro-C'hall. En arondisamant Châlons-en-Champagne emañ.
Emgann Pavia
Meur a emgann Pavia zo bet:
François Hollande
François Hollande (distagadur LFE: [frɑ̃swa ɔlɑ̃d]), bet ganet d'an 12 a viz Eost 1954 e Rouan (Normandi), a zo ur politikour gall. Eus miz Du 1997 betek miz Du 2008 e oa sekretour meur ar Parti Socialiste. Maer Tulle e oa etre 2001 ha 2008, kannad Corrèze etre 1988 ha 1993 hag abaoe 1997 adarre, deuet eo da vezañ Prezidant kuzul-departamant Corrèze e 2008.
Goude un dilennadeg kentael e oa war ar renk e 2012 evit bezañ dilennet da Brezidant ar Republik C'hall en anv ar Parti Socialiste, hag en eil tro (6 a viz Mae) en doa gounezet a-enep Nicolas Sarkozy, ar prezidant kent, hag e teuas evel-se da vezañ 7 Prezidant ar republik.
D'ar 1 a viz Kerzu 2016 e gas keloù ne vo ket war ar renk evit bezañ addilennet e 2017.
Echu a ra e amzeriad d'ar 14 a viz Mae 2017. E warlerc'hiad zo Emmanuel Macron.
Artisornis
Artisornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1928 gant an evnoniour stadunanat Herbert Friedmann (1900-1987).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Montalto Ligure
Montalto Ligure zo ur ranngumun (frazione) e kumun italian Montalto Carpasio  e proviñs Imperia e ranvro  Liguria. 377 a dud zo enni o chom.
Arya Stark
Arya Stark a zo un dudenn faltaziek en heuliad levrioù epic fantasy George R. R. Martin : A Song of Ice and Fire. Un dudenn pouezus-tre eo, hag an hini nemeti a vez gwelet he savboent en holl levrioù embannet en heuliad. Kinniget evit ar wech kentañ e 1996 el levr A Game of Thrones, Arya a zo merc'h yaouankañ ha trede bugel Lord Eddard Stark hag e wreg Lady Catelyn Stark. Ur raspaotr eo, pennek, kalonek, dizalc'h, ober a ra fae gant an oberezhioù merc'hed hengounel, ha droukvesket e vez alies gant ur paotr. Ober a ra gant ur c'hleze berr anvezet Nadoz, profet dezhi gant he hantervreur, Jon Snow, hag gourdonet eo d'an doare kleizeata "Braavosi" gant Syrio Forel.
Arya zo c'hoariet gant an aktourez saoz Maisie Williams e dezneusiadenn HBO ar stirad levrioù, Game of Thrones. , He argonad en deus dastumet meuleud ar filmvarnourien, dreist-holl en eil koulzad evit he labour gant an aktour Charles Dance (Tywin Lannister) pa servije anezhañ evel hanafer (servijer gwin) Unan eus an dudennoù deuet ar gwellañ eo el levrioù hag er stirad. , Williams a zo bet anvet evit ur Primetime Emmy Award evit Outstanding Supporting Actress in a Drama Series evit he roll er stirad e 2016. . Gant ar peurrest eus aktourien ar stirad eo bet anvet er Screen Actors Guild Awards evit Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series e 2011, 2013, 2014, 2015, 2016 ha 2017.
Emgann Roliça
Emgann Roliça' zo un emgann hag a c'hoarvezas d'ar 17 a viz Eost 1808 e Roliça e Portugal, e-kerzh Brezel Dizalc'hiezh Spagn, etre un arme saoz ha portugalat renet gant ar jeneral Arthur Wellesley, hag an arme c'hall kaset gant ar jeneral Henri François Delaborde.
Istor
Kentañ emgann ar Saozon er brezel-se e voe.
Krommenn Laffer
Krommenn Laffer, savet gant Arthur Laffer, a ziskouez ez eo posupl gounit muioc'h a savadoù gant ar stad ma 'vez lakaet feur tailhoù izel. An dro-lavar "Re a dailhoù a lazh an tailhoù", a zo neuze savet diwar preder Arthur Laffer.
Da gentañ, e soñjo al labourerien ne servijo ket labourat muioc'h rak an arc'hant gounezet a servijo da baeañ tailhoù.
Fin ar grommenn a ziskouez e vez kemeret 100% eus an arc'hant gounezet gant ar boblañs, neuze, den ebet na labouro ken. A-benn ar fin, lakaat re a dailhoù na servijo ket d'ar stad da uhelaat e savadennoù telladurel.
Da skouer: er Stadoù-Unanet etre 2008 ha 2009 eo bet divizet diskenn ar feur taihloù, ar pezh hag en deus digaset da uhelaat ar savadennoù telladurel etre 8% ha 9%.
Ronan (sant)
thumb|200px|right|Delwenn sant Ronan en iliz [[Lokorn.]] Ronan a oa ur manac'h ha sant breizhat eus. Eus Iwerzhon e oa genidik, hogen e Breizh e labouras dreist-holl.
Meur a sant zo enoret en Iwerzhon dindan an anv Ronan. Hini ar Vretoned a oa ganet en Iwerzhon eta, diwar tud bet kristenaet gant sant Padrig. Dont a reas abred da vezañ manac'h hag eskob. E c'hoant da vevañ digenvez a lakaas anezhañ da guitaat e vro ha da vont da Arvorig. Dilestrañ a reas da gentañ war enez Molenez. Ur peniti a savas goude-se e Koad Neved, e-kichen Lokorn, e Kerne. Hervez ar vojenn e voe klasket e argas alese gant ur vaouez eus ar vro, anvet Keben, a gunujenne anezhañ hag a lezas chas war e lerc’h.
Mont a reas Ronan goude-se da Hilion, e-kichen Sant-Brieg. Eno e varvas. Goude e varv e voe lakaet e gorf war ur c’harr stlejet gant oc’hen. E-lec’h ma chomas an oc’hen a-sav e voe douaret ar sant, e Lokorn. Eno e voe savet war-lerc’h un iliz gouestlet da sant Ronan. Brud vras a oa gant ar sant er Grennamzer. Ha meur a hini eus Duged Breizh a zeuas da Lokorn da bediñ war e vez.
E Lokorn e vez graet bep bloaz pardon sant Ronan, e miz Gouere. En devezh-se e vez graet un dro gant ar bardonerien, e koun sant Ronan, anvet troveni, en-dro da zouaroù ar manati kozh a oa bet savet eno en.
Lidet e vez gouel sant Ronan d’ar 1 a viz Mezheven. Enoret e vez e Lokournan (Lokronan-Leon), Lokorn (Lokronan-Kerne), Lanreunan (Lanronan), ha Molenez. Chapelioù en deus war e anv e parrezioù all, evel Plozeved pe Hilion.
Mezouzah
Ur 'mezouzah (hebraeg : "framm-dor"; liester :  mezuzot) zo un tamm paper anvet klaf lakaet e-barzh ur c'hasedig brav da welet a stager er Yuzevegezh ouzh framm dor an ti. Skrivet ez eus warni gerioù Chema Yisrael tennet eus an Torah evit degas ur bennozh d'an ti.
Pedenn
Ur bedenn zo un ober da glask seveniñ un darempred ouzh ur boud bennak a azeuler. En e ster kentañ eo ur goulenn ouzh un doue bennak pe un hendad doueelaet, met pediñ a c'heller ober ivez evit trugarekaat ha meuliñ, pe goulenn ma vo benniget un objed bennak. E relijionoù keñveriet e c'hell pediñ bezañ lakaet a-gevret gant prederiañ pe kas ur sorc'henn bennak e relijionoù all.
Meur a stumm zo d'ar pedennoù, e-barzh pe e-maez ul lid resis, d'ober a-gevret gant ur strollad pe e-unan, e stumm ur ganenn, ur goulenn pe c'hoazh un embannadenn a feiz. Testeniekaet eo an ober-se abaoe 5000 bloaz zo.
Montalto Dora
Montalto Dora (Montàud e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e Meurgêr Torino, e rannvro Piemonte.
Amen
Amen (hebraeg :, Modern : amen, Tiberian : ʾāmēn ; gresianeg : ἀμήν amen ; arabeg : آمِينَ‎, ʾāmīna; "Ra vezo evel-se ; e gwirionez") zo un diskleriadenn gadarnaat a gaver da gentañ en Tanac'h ha da c'houde en Testamant Nevez. Implijout a reer an dro-lavar-se er Yuzevegezh, er Gristeniezh hag en Islam evit echuiñ pe respont d'ur bedenn. Gallout a ra bezañ implijet gant tud zo war ar pemdez evit diskouez emaint a-du krenn gant un dra bennak, pe dre fent.
Ein Blusten : Kevra en mission
Ein Blusten : Kevra en mission zo ur romant skiant-faltazi gallek gant J.M. Lykkès embannet dindan stumm niverel d'an 29 a viz Eost 2019 ha dindan stumm paper d'an 21 a viz Here 2019. Ar golo a zo bet treset gant Mathieu Seddas. E miz Mae 2020 eo bet embannet war ar rouedaoù sokial e oa echuet rakskrid an eil romant Ein Blusten.
Tro-dro d'ar romant
Awenet eo bet an dudenn Ein Blusten gant Motoko Kusanagi (Ghost in the Shell), |Gally (Gunnm) ha Naomi Armitage (Armitage).
Edmond
Edmond zo ur stumm all eus an anv-badez saoznek Edmund, a gaver e saozneg, galleg hag albaneg.
Laurence
Laurence zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, brezhonekaet e Laorañsa, ha saoznek roet d'ar baotred, brezhonekaet e Laorañs. Dont a ra eus ar ger latin Laurentius.
Merc'hed
thumb|200px|[[Laurence Ginnell]]
Europa ar Gevred
Meizad Europa ar Gevred a glot mui-pe-vui gant ar Balkanioù. Ne ra ket Aozadur ar Broadoù Unanet gantañ evit e stadegoù. Ul lodenn anezhi a ya d'ober Europa ar Su, ul lodenn all Europa ar Reter.
Lev (anv-badez)
Ur bajenn Lev zo ivez. Lev zo un anv-badez slavek (Лев el lizherenneg kirillek) hag a dalv kement ha leon. Un anv-tiegezh eo ivez e Tchekia. Roet en deus anvioù-tiegezh yuzev alaman evel Leffmann, Levitz, Levy, Levi, etc.
Bellovesos
Er VI kantved kent JK edo ar roue Ambigatos o ren war ar bobl gelt anvet Bituriged, a oa meur a bobl all stag outo. Dre ma kreske ar pobloù-se e rankjont mont da glask douaroù all. Daou niz ar roue a yeas da glask, Segovesos ha Bellovesos.
Tour-tan Penfred
Tour-tan Penfred zo un tour-tan savet war Enez Penfred, unan eus inizi Glenan, e Breizh.