cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Theodosius Iañ
Dimezioù ha bugale
E penn diwezhañ 376 e timezas da Aelia Flaccilla, brudet da vezañ ur plac'h brav-kenañ, ha bugale o doe: Mont a reas Aelia Flaccilla da Anaon e diskar-amzer ar bloaz 386.
Addimeziñ a reas da Flavia Galla, c'hoar an impalaer Valentinian II (371-392), a varvas er gwilioud e penn kentañ miz Mae 394.
Dour (lec'hanvadurezh)
Kalzik a stêrioù, pe wazhioù kentoc'h, zo e Breizh hag emañ ar ger "dour" en o anv.
1918
Diwar-benn bloavezh 1918 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1918
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1918
Theudis
Theudis a oa roue ar Vizigoted en Hispania eus 531 da 548.
Goude marv Amalarik, roue diwezhañ an diernelezh Balti e voe dilennet an tiern Theudis, gwechall pennlu Teodorig Veur da vezañ roue. Kas a reas e gêr-benn eus Narbonna da Varcelona. E-pad e ren e voe graet al lezennaoueg kentañ abaoe Euric. E 546 e voe embannet.
E 541 e voe ret dezhañ stourm ouzh Franked Klotar I ha Childebert Iañ o-doa tizhet Pamplona ha Zaragoza. Dont a reas a-benn da zifenn ar c'hêrioù-se ha kas a reas an alouberien kuit eus ar vro. Ne sikouras ket Ceuta pa voe sezizet gant Impalaeriezh Bizantion e 542.
E 548 e voe muntret gant ar skraper Theudigisel )
Se non ora, quando?
Se non ora, quando? (Ma n'eo ket bremañ, pegoulz ?) a zo un danevell-hir savet gant Primo Levi, diwar gwir destenioù, a-zivout istor ur bagad partizaned, yuzevien rus ha polonat, dre Europa drailhet ha hanter dismantret e-kerzh daou vloaz diwezhañ an Eil brezel-bed.
Mohamed Boudiaf
right|thumb|400px|Mohamed Boudiaf
Se non ora, quando?
Eus-talek Bielorusia betek Milano, eus-talek ar bed yidek betek hunvre Palestina, e heuliomp roudoù a-hed hag a-dreuz un dornad gwazed ha maouezed a oar sevel o fenn.
Mohamed Boudiaf
Mohamed Boudiaf Kheireddine ( arabeg: محمد بوضياف), lesanvet Si Tayeb el Watani, a zo bet ganet d'an 23 a viz Even 1919 en Ouled Madi, e wilaya M'Sila en Aljeria ha marvet d'an 23 a viz Even 1992 en Annaba (Aljeria). Bez' ez eo ur brogarour aljerian hag unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian, politikour ha den-Stad.
Se non ora, quando?
''Ma n'eo ket em c'harg-me on, e karg piv e vin? ma n'eo ket se a zo d'ober, petra zo d'ober? / Ma n'eo ket bremañ, pegoulz e vo?
Mohamed Boudiaf
Goude bezañ graet e studioù e M'Sila e teuas da gaout ur post melestradurel. Bet eo bet adjudant en arme c'hall e 1942 e-pad an Eil Brezel-bed. Goude emgann Setif e 1945, en emouestlas e-barzh al luskad broadelour aljerian hag er PPA-Parti Populaire Algérien, Strollad Poblek Aljeria da c'houde. Kemer a reas perzh e krouidigezh an OS-Organisation spéciale, brank armet sekred an MTLD. An OS a zo bet difoeltret gant ar polis gall e 1950, barnet e voent ha kondaonet evit o oberiantiz stourm.
E 1952 ez eas da Frañs kaset gant an MTLD-Mouvement pour le Triomphe des Libertés Démocratiques e-lec'h e stourm evit kumuniezh tud divroet Aljeria hag e tistro d’e vro e 1954.
Se non ora, quando?
Dont a ra an diskan eus ur ganaouenn a gaver en danevell, awenet gant ur pennad eus an Talmud. Diskouez a ra ar preder zo en destenn ha pegen troet e oa krog Primo Levi da vezañ gant ar yuzevegezh.
Mohamed Boudiaf
E 1954, o doa krouet, eñ hag eizh den all, an FLN evit dizalc'hidigezh Alj eria dre ar stourm armet. Dont a reas da vezañ presidant ar CRUA-Comité Révolutionnaire d'Unité et d'Action, met ar c’h-CRUA ne bado ket pell.
D'ar 1an a viz Du 1954 e krogas ar brezel dre ma oa bet raktreset en deiz-se gant an FLN. Harzet e oa bet Mohamed Boudiaf ha tud all eus an FLN gant an arme c'hall d'an 22 a viz Here 1956. D'an 19 a viz Du 1958 e teuas da vezañ ministr er gouarnamant. Echuiñ e reas gant se d'an 9 a viz Eost evit dont da vezañ is-prezidant da c'houde betek an 22 a viz Gouere 1962.
Marvet eo d’an oad a 73 vloaz, d'an 29 a viz Mezheven 1992 en Annaba.
Koadoud
Koadoud (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Kallag, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Mohamed Boudiaf
D'ar 14 a viz Genver 1992, goude dilez ar C'hadoriad Chadli Bendjedid, e oa galvet Mohamed Boudiaf da vout Kadoriad Komite Uhel ar Stad. Drouklazhet e oa bet d'an 23 a viz Even 1992.73 vloaz e oa.
Koadoud
Douaroniezh
Koadoud zo etre lez kleiz an Trev ha ster Koad ar Roc'h. Kumunioù tro-dro : Mousteruz, Gras-Gwengamp, Plouvagor, Sant-Rien, Boulvriag.
Kustentin Iañ (impalaer roman)
Gaius Flavius Valerius Aurelius Constantinus (Latin: IMP CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS ¹) (ganet d'ar 27 C'hwevrer, 272 ha marvet d'an 22 Mae, 337), anvet Kustentin Iañ pe Kustentin Veur, a zo bet disklêriet evel Augustus gant e soudarded d'ar 25 Gouere,306 a lakaas da greskiñ dre ar brezel tiriadoù an impalaeriezh roman. Anavezet eo dre m'en doa adkempennet Bizantion (Istanbul hiziv) da "Nova Roma" (Roma nevez) adanvet da c'houde da Gergustentin.
Brudet eo ivez pa embannas Gourc'hemenn Milano e 313 ha pa gouvias eskibien an Hollved da g-Iañ sened-meur Nikaia e 325 a roas un diazez lezennel d'ar Gristeniezh. Setu perak e weler Kustentin evel an impalaer a roas lañs d'ar relijion nevez evit ma'z aje da c'hounit an impalaeriezh a-bezh ha ma ne embannje ket e-unan evel ur c'hristen e oa badezet e dibenn e vuhez ken e teuas da vezañ an impalaer roman kristen kentañ memes tra.
Dimezioù ha bugale
Dimezet e voe div wech.
Breur
Breur un den ( breudeur el liester) eo ar bugel all, gourel e reizh, ganet eus ar memes mamm hag ar memes tad peurvuiañ.
Kemm a lakaer etre meur a seurt breudeur:
Ar breur henañ
Er gevredigezh kozh e veze roet madoù an ozhac'h d'ar breur henañ, ha gwall nebeud a dra d'e vreudeur ha c'hoarezed.
Yezhadur ha kemmadur
Er yezh unvan e reer kemmadur an anv-tud lies war-lerc'h ar ger-mell, evel e Mollereh er Vredér Lafolie‎. N'eo ket ar boaz er brezhoneg komzet e pep korn avat.
Treuzvaouez
Ur stad-den pe identelezh revel gourel o deus an dud-se ha fellout a ra dezhe en em zerc'hel evel maouezed ha bezañ hervez patromoù ar gevredigezh liammet ouzh ar maouezed.
Lod a vez oberetaet pe a implij hormonoù evit lakaat o revelezh diavaez da glotañ gant o revelezh diabarzh. Lod all avat ne reont netra evit kemmañ o c'horfoù en un doare peurbadus ha gwiskañ a reont dilhad maouezed.
Lod a gav gwell ma vez great graet maouezed pe merc'hed anezhe hepmuiken, lod all avat a ra kentoc'h gant termenoù evel hennezh evit ober un diforc'h etreze ha goured kizrevel.
Kemmañ a ra tuadur reizhel an dreuzc'houred a hini da hini ivez evel-just. Evit komz eus tuadur reizhel tud treuzrevel hep ober dave d'o rev-i e vez graet gant an tremenoù androfiliezh evit komz eus an dud sachet war-du goured ha ginofiliezh evit ar re a vez sachet war-du maouezed.
Ael
An aeled, pe aelez, a zo krouadurioù meneget er Bibl, kenkoulz en Testamant Kozh hag en Testamant Nevez.
Eadwulf Northumbria
Eadwulf Northumbria a voe roue Northumbria eus marv Aldfrith Northumbria e miz kerzu 704 betek miz c'hwevrer 705 pa'z adkavas mab Aldfrith, Osred I Northumbria e dron.
Ael
Piv eo an aeled ?
E yezhoù ar Bibl eo malak en hebraeg hag aggelos e gresianeg ar gerioù implijet evit "ael". An daou c'her-se o deus an hevelep ster: "an hini kaset" pe "ar c'hannad". Ar wrizienn Malak a zo e orin anv ar profed Malaki (= va c'hannad).
Eadwulf Northumbria
Ur bugel e oa Osred pa varvas e dad ha krediñ a reer e skrapas Eadwulf en tron. N'anavezer ket hag Eadwulf a oa un diskennad eus Ida Northumbria met un dra bosupl eo rak un nebeud rouaned ziwezhatoc'h a berc'henn ouzh adlignezioù an eoppingas.
Ael
Piv eo an aeled ?
Ar respont klokañ d'ar goulenn "Piv eo an aeled?" a zo roet gant Hebreed 1:14, "Ha n’int ket holl speredoù oc’h embregañ ur servij, ha kaset evit seveniñ ur ministrerezh e-keñver a re a dle resev ar silvidigezh da hêrezh?" Sklaer eo eta penaos int speredoù, boudoù speredel. "Kaset" int, ar pezh a glot mat gant o anv: "kannaded".
Eadwulf Northumbria
Skoazellet e voe Eadwulf gant Berhtfrith, mab Berhtred, war a seblant. Berhtfrith a oa tiern eus biz Bernikia, e Lothian hag a-hed ar Forth. Un tabud a oa etrezo buhan a-walc'h, avat. An eskob Wilfrid, a oa en harlu, a c'hoantae distreiñ d'ar vro. Fellout a rae da Eadwulf e chomje en estrenvro met gwelloc'h e felle da vBerhtfrith e tistroje. Bez' e oa ur brezel diabarzh berr ha gant Berhtfrith ha Wilfrid ez eas an trec'h. Osred a lakajont en-dro war an tron.
En harlu da zDál Riata ez eas Eadwulf war a seblant ha tu-se e chome betek e varv e 717.
Ael
Piv eo an aeled ?
War a seblant, ez eus lies renkadoù a aeled. Setu anv ar renkadoù meneget (an anvioù a c'hell cheñch un tammig hervez an troidigezhioù):
N'eus met un arc'hael hepken, hag e zere a seblant uheloc'h eget hini an aeled all. Ar wrizienn ARC'H e gresianeg a dalvez "kentañ", pe "pennañ".
Partido Andalucista
200px|left Ar Partido Andalucista (Strollad andalouziek) a zo ur strollad broadelour eus an tu-kleiz eus Andalouzia. E proviñsoù Cádiz ha Sevilla eo oberiant dreist-holl met kinniget en deus danvez-kannaded e proviñsoù arall. Ur sez en deus gounezet zoken e parlamant Katalonia.
Ael
Piv eo an aeled ?
An aeled a zo speredoù, met gellout a c'hellont kemer stumm un den. Ar skouerioù a zo niverus; setu daou anezho en Testamant Kozh ha daou en Testamant Nevez: Geneliezh 19:1, Barnerien 6:11, Yann 20:12, Oberoù 12:7. Posupl eo zoken gwelout un ael hep henn gouzout (Hebreed 13:2). Komz a reont yezhoù dezho o-unan, a c'heller komz ivez gant sikour ar Spered-Santel (1 Korintiz 13:1).
Partido Andalucista
Krouet e voe ar strollad e 1971 dindan an anv Alianza Socialista de Andalucía (Kevread Sokialour Andalouzia). E 1976 e kemmas e anv da Strollad Sokialour Andalouziek ha da Strollad Sokialour Andalouziek-Strollad Andalouziek e 1979. E anv bremañ a voe asantet e 1984 hag e benn-sekretour a zo Julián Álvarez, maer kozh Écija.
Un nebeud a zisrannerien, bleiniet gant Pedro Pacheco o deus savet ur strollad nevez, Strollad Sokialour Andalouzia e anv, e 2001.
Ael
Petra a ra an aeled ?
Hervez ar pezh a zo lavaret en Hebreed 1:14, "kaset int evit seveniñ ur ministrerezh e-keñver a re a dle resev ar silvidigezh da hêrezh". O gwelout a reer eta o tegas kemennadurioù a-berzh Doue, o kalonekaat hag o frealziñ, oc'h aliañ diwar-benn an traoù d'ober en un degouezh bennak, o stourm ouzh nerzhioù an droug. Ar skouerioù a zo re niverus evit menegiñ an arroudoù.
Ur galloud bras a zo ganto (Salm 103:20). Kas a reont da benn barn Doue (war Sodom, Jeruzalem, an Asiriz, Herodez), hag e kasint c'hoazh anezhi (Mazhev 13:49, Diskuliadur pennadoù 8 da 16). Bez' e c'hellont ivez foetañ an douar evit e evezhiañ (Zakaria 1:9-11).
Evel-just e servijont Jezuz hag ec'h azeulont anezhañ (Mazhev 4:11, Mazhev 13:41, Mazhev 25:31, Mazhev 26:53, Lukaz 2:13, Lukaz 22:43, Hebreed 1:6, Diskuliadur 22:16).
Traoù da c'houzout diwar-benn an aeled
Bez' ez eus aeled hag a zo kouezhet; dilignezet int eta bremañ (Mazhev 25:41, 2 Pêr 2:4, Jud 6, Diskuliadur 12:9). Satan e-unan a zo un ael kozh a renk uhel (Lusifer pa oa ael). Kouezhet eo en abeg d'e lorc'h (Izaia 14:4-23, Ezekiel 28:11-19).
Anvioù-badez
Diwar an anv angelus, anv latin an ael, eo deuet an anvioù-badez Ange, Angel, Angelo, Angela, Angeles, hag all.
Aix-Noulette
kantved
.
Astenn bered ar gumun:Aix-Noulette Communal Cemetery Extension
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant al Lu gall e 1915. Implijet e voe gant Luioù ar C'hommonwealth adalek C'hwevrer 1916 betek Here 1918. Goude an arsav-brezel, degaset e voe enni korfoù soudarded kemeret e beredoù bihan ag ar vro tro-dro. Daou soudard eus Kanada, ar Brivated G. Comte ha J. La Lancette ( 22nd Bn. Canadian Expeditionary Force), bet fuzuilhet d'an 3 a viz Gouere 1917 evit bout bet dizertet, a zo douaret enni.
Bered ar C'hommonwealth:Bois de Noulette British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Implijet e voe gant Luioù ar C'hommonwealth adalek miz Ebrel 1916 betek miz Mae 1917 .
Bered ar C'hommonwealth:Bois de Mecknes Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant milourion arab marokan eus al Lu gall e miz Mae 1915, setu perak eo bet roet dezhi anv Meknes, ur gêr eus norzh Maroko. Implijet e voe gant Luioù ar C'hommonwealth adalek miz C'hwevrer 1916. Anvioù arall a voe roet dezhi:Pioneer Point, Mechanics Trench ha Corons d'Aix.
Antiope (mamm Amfion)
Antiope a oa oa merc'h d'an doue-stêr Asopos hervez Homeros. Hervez ur vojenn all e oa merc'h da Nikte, roue Thebai, ur wreg eus ar re gaerañ, ma oa sot Zeus ganti. Un noz e santas e oa Zeus o c'hoari ganti a-greiz ma oa o kousket, kemeret gantañ neuz ur satir. Evel-se eo e teuas da vout mamm Amfion ha Zethos.
Awenet eo bet al livourien Correggio, Tizian, Watteau, Ingres, gant ar vojenn.
Gant aon rak kounnar he zad e tec'has Antiope da Sikyon. En em lazhañ a reas an tad gant ar glac'har hag ar vezh, met goulenn a reas a-raok digant e vreur Lykos kastizañ Antiope. Seveniñ e gefridi a reas Lykos, penegwir e kemeras kêr Sikyon, hag e tegasas e nizez en-dro da d-Thebai hag he dalc'has er vac'h.
Brec'h
Brec'h a c'hall bout:
Llanfaglan
Llanfaglan zo ur barrezig eus Gwynedd, e Kembre, 3 c'hardlev er mervent da gCaernarfon war lez ar Menai.
Emañ iliz Llanfaglan e-kreiz ur park, digenvez ha dizarempred. Perc'hennet eo gant ar c'hevredad Friends of Friendless Churches. Krediñ a reer e oa un neved rakkristen. Ur maen zo enni, skrivet warnañ Lovernus Fil. Mein all a vije eus ar kantved hag eus ar  kantved. An iliz a weler hiriv avat a zo eus an kantved, gant tammoù eus ar  kantved. Implijet e vez c'hoazh gwechig an amzer.
Feunteun Vaglan
Tost d'an iliz, en ur park digleuz, e oa gwechall ur puñs a veze graet Ffynnon Faglan (Feunteun Vaglan) anezhañ. Llanfaglan a oa bet savet, a-hervez, gant Sant Baglan, hag ar puñs ivez. Pareañ kleñvedoù a rae an dour. Dour a veze lakaet war ar rann eus ar c'horf a roe poan, ha taolet e veze ur spilhenn en dour. Pareet e veze ar c'hreskennoù anvet gwenan (pe gwenaennoù) ivez. Gwalc'het e vezent, ha toullet gant ur spilhenn a veze taolet er puñs. Distrujet eo bet ar puñs en kantved, goude tennet daou gelorniad spilhoù anezhañ.
Gwenllian
Gwenllian zo un anv kembraek roet d'ar merc'hed e Kembre. En istor ar vro e anavezer dreist-holl:
Alain Bouchart
Alain Bouchart pe Alain Bouchard, bet ganet e Bourc'h-Baz war-dro 1440, marvet entre 1514 ha 1530 e Pariz, a oa ur gwiraour hag un istorour breizhat, hag ur brezhoneger er. Sekretour Frañsez II, Dug Breizh, e oa. Gantañ eo bet skrivet Les Grandes Croniques de Bretaigne, hor c'hentañ levr istor Breizh moulet, a voe embannet e Pariz e 1514.
Buhez
En noblañs e voe ganet ; kar e oa da Nicolas Bouchart, amiral breizhat eus ar. Ur maner anvet « Kerbouchard », ma kreder e oa bet ganet, zo e parrez Batz. Mab e oa marteze da Alain Bouchart, resevour e senesaliezh Gwenrann hervez un akta e 1434 (e 1432 e oa unan all er garg-se). Jacques Bouchart e oa e vreur henañ.
Kentañ ma kaver e sinatur e oa en 1471 en un akta e Gwenrann ma oa noter. E kentañ embannadur e Gronikoù e skriv er raklavar ez eo brezhoneger a-vihan, ha goulenn a ra bezañ digarezet ma skriv galleg fall. Betek fin an e komzed brezhoneg e Bazh.
War-dro 1471 e kemeras perzh gant tud uhel all a vro-Wenrann en un taol preizherezh enep tri lestr kenwerzh estren eus Genova, Alamagn ha Spagn hag a oa o verdeiñ war-dro ar Gerveur. Kemeret e voent, kaset da Nermouster, preizhet al listri ha kemeret madoù an dud. Prosez a voe dirak justis an dug, met n'ouzer ket penaos ec'h echuas.
E lez an dug
Alvokad e vije bet ur pennad, rak difenn ar vicher-se a ra en e skridoù. War-dro deroù ar bloavezhioù 1480 ez a da labourat gant e vreur henañ Jacques a oa sekretour e kañsellerezh an dug Frañsez II.
Sevel e vouezh a ra o welout planedenn ar c'hanseller Guillaume Chauvin (marvet er vac'h en Ebrel 1484}}), hag enebiñ a ra ouzh galloud Pierre Landais, hag en e Gronikoù e kont penaos e kouezhas Landais e mezheven 1485.
Tournai
Tournai (Doornik en izelvroeg) zo ur gêr eus Belgia war ar stêr Escaut, e proviñs Hainaut. D'ar 1añ a viz Genver 2004 e konted 67 619 a dud (32 835 a baotred ha 34 608 a verc'hed). Brasañ kumun Belgia eo pa'z eus dezhi ur gorread a 213,75 km². 85 km emañ er c'hornôg da gêr Vrusel, ha 25 km en hanternoz da Lille.
Douaroniezh
War lez ar stêr Escaut emañ Tournai
Stummoù skrivet
Hen impalaeriezh roman
Impalaeriezh roman diwezhañ
Krennamzer
Ardamezioù
En gul, e dour digoret en argant mogeriet en sabel, kranellet a deir pezh, e oged savet en argant, e ziv tarzhell en sabel; e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour.
Istor
Ar gêr se, unan eus ar re pouezusañ eus Gallia Belgica da vare Jul Kezar, e zeuas da vezañ pinvidik e-kerzh an IIIvet kantved. Freuzet eo bet e penn kentañ ar IVvet gant ar Vandaled hag an Alaned. Er bloaz 438, e zigouezhas gant ar Vranked Merovee. Kerbenn ar Veroveed e oa betek Klovis Iñ.
Gwastet eo bet gant an Normanded er bloaz 880.
Staget eo bet gant Charlez ar Moal ouzh kontelezh Flandrez.
Aloubet eo bet gant Loeiz XIV e 1667, gant ar Re Unanet e 1709, gant ar Vrañsizien e 1745, 1792, 1794.
Oñs
An oñs zo ur muzul da bouezañ a veze implijet e Breizh ha Bro-C'hall a-raok ma voe ofisielaet ar reizhiad vetrek e 1794. Graet e vez ganti c'hoazh e lod broioù evel e Stadoù-Unanet Amerika.
Malagasieg
Ur yezh aostronezek eus skourr yezhoù malayek-polinezek ar c'hornôg eo ar malagasieg (malagasy) implijet gant tost da 20.000.000 den er C'homorez, er Reunion hag e Madagaskar dreist-holl m'emañ ar yezh ofisiel.
Tost-tre eo geriaoueg ar malagasieg da hini ar manyaneg (maanyan) (90% gerioù boutin) komzet e su Borneo. Levezonet eo bet ar c'heriaoueg ivez gant an arabeg hag ar yezhoù bantouek.
Oñs
Graet e vez ivez gant an oñs troy (ozt he arouez) evit pouezañ ar metaloù prizius evel an aour.
Krokos
Krokos a oa un den a oa e karantez ouzh an nimfenn Smilaks, ha homañ ne gare ket ar paotr. Troet e voe en ur blantenn safron.
Malagasieg
Ral a-walc'h eo e-touez yezhoù ar bed dre ma vez implijet ganti an urzh verb-renadenn-rener.
Alberzh Iañ (Belgia)
thumb|right|Ar Roue Alberzh Iañ thumb|right|Ar Roue Alberzh Iañ ouzh un timbr eus Belgia thumb|right|Delwenn ar Roue er Ganzepoot e [[Nieuwpoort (Flandrez)|Nieuwpoort]]
Malagasieg
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin.
Alberzh Iañ (Belgia)
Alberzh Iañ a zo bet ganet d'an 8 a viz Ebrel 1875 e Brusel (Belgia) ha marvet p'edo o krimpañ ouzh ar reier e Marche-les-Dames (Proviñs Liège-Belgia) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1934.
Malagasieg
Skritur
An deiz a hiziv e vez skrivet ar Malagasieg gant al lizherenneg latin padal eo bet implijet gwechall ur skritur all disheñvel-tre anvet sorabe (pe sora-be : arabat droukveskañ gant ar sorabeg) o tont eus an arabeg. An implij-se a c'hell bezañ displeget gant an darempredoù kenwerzh gant pobloù o tont eus Arabia.
Alberzh Iañ (Belgia)
Roue Belgiz adalek an 23 a viz Kerzu 1909 (goude marv e eontr Leopold II) betek e varv.
1443
Diwar-benn bloavezh 1443 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1443
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1443
Baglan (kêriadenn)
Baglan zo ur gêriadenn eus kreisteiz Kembre, e-tal Port Talbot, e bwrdeistref sirol (seurt kontelezh) Castell-nedd Port Talbot. Dont a ra an anv eus ar manac'h Baglan, diskibl da Ildud.
‎
Fest an hoc'h
Betek kreiz an e veze graet fest an hoc'h war ar maez e tiegezhioù Breizh-Izel ma veze maget moc'h, ur wech ar bloaz. Lazhet e veze ul loen, pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadigennoù, hag int-i a rae heñvel pa veze deuet o zro.
Youenn Kervalan
Youenn Kervalan eo anv-pluenn Ronan an Henaff (pe Ronan an Henañ), ur skrivagner brezhoneg eus Lokorn.
Romantoù
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr Ur romant Dremmoù Arrasate zo bet embannet e 2009 gant embannadurioù Al Lanv : ur Vreizhadez yaouank eus Lokorn a zibab pellaat diouzh he bro. E Bourdel e ra ar studierez anaoudegezh gant ur studier euskarat... Padal ur romant politikel eo Dremmoù Arrasate kentoc'h eget ur romant karantez, un digarez da lakaat ar gaoz war c'houlennoù o sevel e-touez stourmerien Bro-Euskadi : dizalc'hidigezh pe emrenerezh, stourm armet kuzh pe stourm politikel digor ? An istor karantez a gas da brederiañ war un dro diwar-benn peseurt tu e c'hellfe mont ur stourm Breton.
Liammoù Breizh-Euskal Herria a zo danvez boutin a-walc'h e lennegezh Breizh. War ar memes danvez dre vras, ez eus bet embannet ur romant e galleg gant Pierre-Emmanuel Marais : Ne m'appelle pas Lola (emb. Yoran Embanner 2009).
Deuet eo e eil romant er-maez e 2013, e ti Al Lanv adarre : Ar Waremm Vras (316 pajenn). Savet eo al levr en-dro da vuhez Gaid Bozeg, labourerez-douar e tiegezh ar Waremm Vras, e parrez Plogoneg : penaos e oa bet heskinet e skol ar seurezed en abeg d'ar brezhoneg, penaos he doa bevet ul lazhadeg ha palforsadeg spontus kaset da benn er Waremm Vras gant ur skouadron soudarded alaman e 1943, chomet-hi mut war-lerc'h ar gwall daol-se, ha penaos a-benn ar fin e teu skleurenn an esper en-dro pa c'hoarvez dezhi klevout bugaligoù eus skol Diwan o vont e brezhoneg gant ar varc'hadourez madigoù. An danevell-vuhez a ro tro d'ar skrivagner da livañ gant hiraezh an diskar eus al labour-douar a wechall, eus ar sevenadurezh hag ar yezh a yae da heul. "Petra an diaoul a oa c'hoarvezet er vro-mañ evit d'an dud nac'hañ an hêrezh-se, cheñch yezh ha mont da heul ar c'hiz, gallegañ evel tud-kêr ?" (p. 240).
Nevez a-walc'h el lennegezh vrezhonek eo an doare da zisklêriañ euzhennoù an arme nazi (a-hervez, diwar eñvorennoù chomet bev er c'horn-bro) ha da veuliñ taolioù kaer ar Rezistanted.
Skridoù
Youenn Kervalan en deus embannet traoù evit ar yaouankiz ivez: Kontadennoù skrivet gantañ a oa bet troet pe en oksitaneg (Lo Nadal dels chòts, Institut d'estudis occitans, 1987) pe e korseg (U miraculu di Natalé, Scola corsa, 1987).
Barzhonegoù a zeu gantañ ouzhpenn (peurvuiañ er gelaouenn Al Lanv).
Zuidhorn
Zuidhorn (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. E 1990 e voe kresket ar gumun, pa voe kendeuzet gant Oldehove, Grijpskerk hag Aduard. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Aalsum, Aduard, Balmahuizen, Barnwerd, Briltil, De Kampen, De Poffert, De Ruigewaard, Den Ham, Den Horn, Diepswal, Electra, Englum, Fransum, Frytum, Gaaikemadijk, Gaaikemaweer, Gaarkeuken, Grijpskerk, Heereburen, Hoekje, Hoogemeeden, Humsterland, Ikum, Kenwerd, Kommerzijl, Korhorn, Lagemeeden, Lammerburen, Lauwerzijl, Niehove, Nieuwklap, Niezijl, Noorderburen, Noordhorn, Noordhornerga, Noordhornertolhek, Okswerd, Oldehove, Pama, Pieterzijl, Ruigezand, Saaksum, Selwerd, Spanjaardsdijk, Steentil, Visvliet, Wierumerschouw ha Zuidhorn.
Transportoù
Daou di-gar a zo : Zuidhorn ha Grijpskerk ma c'haller tapout an tren da vont da Groningen ha da Leeuwarden.
1937
Diwar-benn bloavezh 1937 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Breizh
Sellet ivez ouzh Disklêriadurioù pennadurezhioù
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1937
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1937
Inizi Belize
Sede anvioù inizi anavezetañ Belize, er Meurvor Atlantel:
Jirafenn
Ar jirafenn (Giraffa camelopardalis) zo ur bronneg daskirier a vev en Afrika issahariat. Emañ ar jirafenned er c'herentiad Giraffidae, asambles gant an okapied.
Kavet e vez jirafenned eus kreisteiz ar Sahara betek Transvaal Suafrika). Aet int da get el lodenn vrasañ eus kornôg Afrika, estreget e Niger. Bevañ a reont en un endro sec'h, en takadoù gant gwez kasia.
Deskrivadur
Liesseurt eo marelladur ar vlevenn, ha cheñch a ra gant pep isspesad. Servijout a ra d'al loen da guzhat en endroioù disheñvel. Evel en darn vrasañ eus ar bronneged ez eus 7 mell ar gouzoug er jirafenn. Fin ha hir eo he lost, ur guchennad vlev du en e benn. Ober a ra gantañ evit skarzhañ kuit ar c'helien hag amprevaned all. Kerniel zo gant ar par koulz ha gant ar barez : re ar barez zo ur guchennad vlev en o beg ; re ar par zo moal rak kollet e vez ar bouchad blev en emgannoù.
Dazont ar jirafenned
Koaz zo ne vije ken a jirafenned a-benn ar bloaz 2100.
Ec'hion
Ec'hion a oa anv meur a zen e mojennoù Henc'hres :
Okapi
An okapi (Okapia johnstoni) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e koadeier trovanel kreiz Afrika (Republik demokratel Kongo). Emañ an okapi er c'herentiad Giraffidae, asambles gant ar jirafenn.
Deskrivadur
Tennañ a ra an okapi d'ur marc'h, gant ur c'horf 2.5 m a hirder hag 1.5 m ouzh an draen. Hir a-walc'h eo e c'houzoug e-keñver hini an daskirierien all hag e zivskouarn zo bras ha gwevn. Gell eo e vlevenn gant roudennoù gwenn war e bavioù hag e beñsoù. Aezet eo dezhañ kuzhat er struzh gant livaj e vlevenn. Kerniel zo war penn ar par. 15 cm int d'ar muiañ, goloet gant blev ha juntet ouzh an askorn tal, a-us d'ar poulloù-lagad. Koulz ar par hag ar barez o deus gwagrennoù etre-bizied en o favioù a-raok hag en o favioù a-dreñv. Evel ar jirafenn ec'h a an okapi d'an inkane, da lâret eo en ur sevel er memes koulz an daou bav eus an hevelep kostez.
Mania
Mania (pe Manea), e mitologiezh Roma gozh hag etrusk, e oa doueez ar re varv. Ren a rae-hi, gant Mantus, war ar bed all (kevatal d'an annwn keltiek). Lavaret e vez e oa mamm d'an tasmantoù, d’ar re varv-bev ha d'an holl speredoù all eus an noz, koulz ha d’al laroù ha d'ar manoù. Seblantout a ra bezañ kar-tost da Maniae Hellaz kozh. Dont a ra ar ger eus ar c'hentindezeuropeg *men-, soñjal (gwelet ar gerioù brezhonek, mennout, meno...).
Okapi
Boued
Oberiant eo an okapi diouzh an deiz. Klask a ra e voued a-hed ribinoù er goadeg. En em vagañ a ra diwar delioù, broñsoù ha kellidoù ouzhpenn 100 spesad plant disheñvel. E-touez ar plant-se ez eus meur a hini binimus d'an den. Gallout a ra debriñ ivez geot, frouezh, raden ha fungi. Bastañ a ra d'e ezhommoù a holen gant pri kavet e-kichen ar stêrioù hag ar froudoù.
Edouarzh Iañ
Edouarzh Iañ a vez lavaret eus meur a roue pe briñs:
Bazon-Gall
Bazon-Gall (Bagnoles-de-l'Orne e galleg) a oa ur gumun eus departamant gall an Orne, e Normandi. Brudet eo an dour eno evit ar yec'hed.
Istor
Bodet e oa gant Saint-Michel-des-Andaines d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Bagnoles de l'Orne Normandie.
Strizh-mor
Ur seurt gwazh-mor bras a-walc'h eo ar strizh-mor a gaver etre douaroù e-lec'h ma 'z eont tostoc'h an eil ouzh egile pe etre daou gevandir pe tre ur c'hevandir hag un enezenn. Un harz etre daou vor eo alies awalc'h. A-wechoù e vez graet kanol(-vor) eus ur strizh-mor, ledan pe get.
Europa
E Bro-Skos e komzer alies eus sound.
Loch
Ul loch, ul lochenn, ul log, ul logell, zo ur seurt ti dister, e koad alies gwechall, ma vez lakaet tud, pe loened, pe traoù d'o gwaskediñ diouzh ar glav hag an avel.
Graet e vez ivez gant gerioù evel kabanenn (ur ger a orin provañsek), ha kombod : e-barzh ar marvailh Kristof, gant Troude ha Milin, e weler ar roue Grallon o lakaat ober ur c'hombod koad da lakaat e verc'h Ahez, he fried Kristof, hag o mabig.
Arouez ar baourentez eo al loch. E Breizh eo koadourien ha glaouerien a veze o chom e lochennoù, ha brudet fall e vezent alies.
Pereg (kumun)
Pereg (Piré-sur-Seiche e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Kastell-Geron e departamant Il-ha-Gwilen.
Kouraleg Belize
Kouraleg Belize, pe Inizi kouralek Belize ( Cayes of Belize e saozneg) a zo kerreg pe enezennoù kouralek er-maez da aod Belize er Mor Karib.
Ktimene
Ktimene (henc'hresianeg : Κτιμένη, latinekaet e Ctimene) a oa merc'h da Laertes hag Antikleia en Odysseia, ha c'hoar yaouankañ Odysseüs. Eurediñ a reas da Euryloc'hos, unan eus keneiled Odysseüs e Brezel Troia. Maget e oa bet war un dro gant ar mevel Eumaios hag a oa bet desavet hogos er memes doare.
Kouraleg Belize
An eil brasañ kouraleg er bed eo, war-lerc'h Kouraleg Aostralia.
Koatreven
Koatreven zo ur gumun e Bro Dreger e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Ardamezioù
Palefarzhet etre aour ha glazur, e deir c'hreskenn en gul er c'hreiz holl.
Paul Iribe
Paul Iribe (18 a viz Even 1883 en Angoulême - 21 a viz Gwengolo 1935 e Roquebrune) a oa un tresour hag ur c'hinklour gall. Gwelet e vez evel unan eus diaraogerien an arz kinklañ.
E vuhez
Goude bezañ studiet e skol arzoù-kaer Pariz e labouras Paul Iribe evel tresour evit meur a gelaouenn evel Le Rire, Le Sourire, ha L'Assiette au beurre. E 1906 e krouas ur gelaouenn vroadelour anvet Le Témoin. Ur gazetenn nevez e oa a-fet kinnig, hag embannet e voe betek 1910.
Azalek 1913 e krouas Iribe pezhioù-arrebeuri evit tud evel Paul Poiret, Jeanne Lanvin, Coco Chanel ha Jacques Doucet. Er pezhioù-arrebeuri savet gantañ e vez merzet e voe levezonet gant pezhioù annez an kantved.
Uşak
Uşak zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Uşak.
Paul Iribe
E vuhez
Evit a sell ouzh an arz kinklañ e voe dedennet gant meur a dachenn anezhañ : bravigoù, danvez, avelerien, levrioù evit ar vugale, kartennoù-post... Un tres brudet hag arouezius eus an arz kinklañ anvet « rozenn Paul Iribe » a voe krouet gantañ. Bruderezh a savas ivez, da vrudañ merkoù evel hini ar gwerzher gwin Nicolas ha da vrudañ ar mordreizher Normandie.
Koadaskorn
Douaroniezh
Koadaskorn en em gav etre ar Yeodi, er reter (Runan, Brelidi), hag gwazh Poulloger, er c'huzh-heol (Prad).
Paul Iribe
E vuhez
E 1933 e stagas en-dro gant ar gelaouenn Le Témoin ha 69 niverenn a voe embannet. Ur gelaouenn enepparlamant e oa, ha taer e voe ar pennadoù a enni da vare afer Stavisky.
Koadaskorn
Anv
Gerdarzh ː An displegadenn, war varteze, n'eo ket aet da benn betek-henn.
Uşak
War-dro 170.000 annezad zo enni.
Aydın
Aydın zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Aydın.
War-dro 170.000 annezad zo enni.
1441
Diwar-benn bloavezh 1441 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1441
Ne
Ne zo un anv hag ur ger yezhadurel, e brezhoneg hag e meur a yezh all.
Deira
Ur rouantelezh angl en hanternoz Bro-Saoz etre dibenn ar ha deroù ar  e oa Deira (pe Derenrice pe Dere en hensaozneg).
Gerdarzh
Un anv brezhonek (pe predenek) e vefe, pe diwar Deifr (doureier) pe diwar Daru (derv). Talvezout a rafe "tud an Derwent", ar ger en deus roet an anv-lec'h Derventio.
Istor
Roue kentañ Deira a anavezer a oa Ælla met moarvat e oa Angled o chom er vro abaoe ar marevezh roman. Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz en-defe Ælla skrapet ar vro digant ar Vrezhoned e 581 goude marv Peredyr Arueu Dur en un emgann a-enep tud Bernicia. Goude marv Ælla ez eas e rouantelezh gant Æthelfrith, roue Bernicia, a unvanas an div rouantelezh dindan an anv Northumbria.
Adkrouet e voe rouantelezh Deira gant Edwin Northumbria. Aloubiñ a reas Bernikia buanik hag adkrouiñ Northumbria. Derc'hel a reas e benngêr e York, avat.
Hrant Dink
E 1954 e oa bet ganet Hrant Dink, e Malatya, e gevred Turkia. D'an 19 Genver 2007 e oa bet drouklazhet en Istanbul.
Armenianat e oa hag en e yaouankiz e oa bet stourmer er strollad komunour, e-pad ur frapadig hepken avat rak berzet e voe buan ar strollad. Da c'houde e ouestlas e vuhez d'un ti-emzivaded evit bugale a-orin eus Armenia. Sezizet e voe an ti gant ar Stad e 1974 evel ur bern savadurioù all gouestlet d'ar minolerezhioù.
E 1996 e voe krouet gantañ ur gelaouenn divyezhek (armenianeg-turkeg), Agos hec'h anv (a dalvez "frouezhus"). 6 000 skouerenn a veze embannet (50 000 Armenian a zo e Turkia). Fraezh e save a-enep ar gouennlazh bet graet e-pad ar brezel bed kentañ a-enep e gumuniezh ha kaset e voe dirak al lez-varn meur a wezh abalamour da se. Saviad ar Gurded a glaske difenn ivez. Ne c'helle ket broadelourien Turkia ulmiñ an dra-se ken ha drouklazhet eo bet gant unan anezho, ur paotr yaouank 17 vloaz.
Fons
Fons, pe Fontus, mab da Janus ha Juturna, a oa doue an eien hag an dour-sav e mojennoù Roma gozh.
Lidet e veze d'an 13 a viz Here gant ar Romaned e-kerzh gouelioù anvet Fontanalia.
Cheo Feliciano
D'e 17 vloaz ez eas gant e dud da chom da New York ma krogas da seniñ gant "Ciro Rimac's Review".
Galaktofaged
Galaktofaged eo anv ar bobl souezhus ha ne veve nemet diwar laezh. Meneget int en Ilias, gant Hesiodos, hag e Douaroniezh Strabon, gant an istorour Ammianus Marcellinus.
Hervez ar Journal asiatique e 1855 e klotfe an anv gant Kalmouked ar stepoù etre ar stêrioù Don ha Volga.
1440
Diwar-benn bloavezh 1440 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1440
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1440
Roll ar varzhed vrezhonek
Dre ma'z eo un doare-lennegezh berr eo ar varzhoniezh ez eus bet kalz skrivagnerien vrezhonek o pleustriñ warni.
Strizh-douar
Ur strizh-douar (liester : strizhoù-douar) a zo ur riblennad douar strizh gant dour a bep tu hag a liamm daou damm douar an eil gant egile.
Gwechall, a-raok ma oa bet kleuziet kanolioù, e veze stlejet ar bigi war an douar, da vont eus an eil mor d'egile. Kontet en deus an istorour eus an Henamzer Thoukydides e veze stlejet bigi a-dreuz strizh-douar Korintos en e amzer, er Vvet kantved a-raok J.-K. Ulises a gont kemend-all diwar-benn ul lec'h a oa e Kalabria, e-kichen Tiriolo moarvat, m'eo strizh ar vandennad douar etre ar Mor Ionian ha Mor Tirrenia.
1935
Diwar-benn bloavezh 1935 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Strizh-douar
Keñveriañ a c'haller ar strizhoù-douar ouzh ar strizhoù-mor a zo, int, lec'hioù ma c'haller tremen eus an eil mor d'egile, etre daou damm douar.
1935
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1935
Speied
Speied a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Karaez-Plougêr, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Kreiz Breizh.
Niccolò Machiavelli
Savet en deus arnodskridoù politikel ha pezhioù-c'hoari. Ul levezon bras en deus bet en Azginivelezh italian hag en istor ar mennozhioù a-drugarez d'e skridoù politikel diwar-benn an darempredoù etrevroadel gant e levr « Ar Priñs », hag en istor ar republikanouriezh gant e levr all, « Prederiadennoù diwar-benn Titus Livius ».
Buhez
E Firenze, pa voe diskleriet ar republik, e teuas Machiavelli da vezañ sekretour ar gouarnamant republikan e 1498. Anvet e veze kannadourien da gas kefridioù diplomatek da benn, hag eñ a voe unan anezho. Evel-se eo e kejas gant Cesare Borgia ha Leonardo da Vinci, hag ivez ar roue gall Loeiz XII hag an impalaer Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel.
Met e 1512 e kouezhas ar republik hag e tistroas ar familh Medici d'ar galloud, ma voe dic'hopret Macchiaveli, tamallet dezhañ bezañ kemeret perzh en un irienn ha toull-bac'het e voe un nebeud mizioù.
Pa voe dieubet Niccolò Machiavelli e voe ret dezhañ mont en harlu. Mont a reas da chom da San Casciano hag eno e savas e arnodskrid brudetañ, "Il Principe" (1513) a-benn profañ anezhañ d'ar Medici nevez-erruet er galloud. Ne vo embannet al levr nemet e 1532, goude e varv.
Karen Asrian
right|thumbKaren Asrian (en armenieg: Կարեն Ասրյան, LFE: [ka'ren asǝr'jan]) a zo bet ganet d'ar 24 a viz Ebrel 1980 ha marvet a-daol-trumm d'an 9 a viz Even 2008 en Yerevan (Armenia).
Niccolò Machiavelli
Buhez
Goude ur prantadig servij evit ar Medici e voe skarzhet eus an aozadurioù melestradurel en-dro. Mervel a reas un nebeut amzer goude.
Karen Asrian
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
Niccolò Machiavelli
Mennozioù pouezus
Ar stad: Termenet en ur ster arnevez evel ensavidigezh ar galloud riek, evel ur galloudegezh hag ur riez riek.
Karen Asrian
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
Niccolò Machiavelli
Mennozioù pouezus
Fortuna: Un hollad elfennoù ha degouezhioù luziek, lieselfennek, hefiñv ha kefluskus a lak mab-den da vezañ gwan ma n'implij ket er pennad-amzer mat an elfenn vat: al lank a-vad d'an intrudu her hag hardizh.
Karen Asrian
2 646 edo e wellañ renk Elo, bet tapet e miz Genver 2006.
Niccolò Machiavelli
Mennozioù pouezus
Ar Priñs: Ar pennroue hag a lak e pleustr hag a akuit ar gwir galloud.
Kornuz
Kornuz (Corps-Nuds e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Niccolò Machiavelli
Mennozioù pouezus
Ar widre: Doare speredek ha fin a-benn regemer ha drougimplij. Stumm efedusañ an nerzh. Nerzh implijet gant ar priñs a-benn derc'hel ar galloud.
Karen Asrian
2 630 edo e renk Elo diwezhañ, d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
Niccolò Machiavelli
Mennozioù pouezus
Ar Virtù: Arabat kemmeskañ gant kentañ ster ar ger "vertuz", perzh mat un den fur ha kement'zo. Termen a ra nerzh-youl an ijinerezh hag an herregezh en oberadur, ar youl hag ar widre, an "ijin politikel" a-benn ar fin. An arz da zibab hervez ar "fortuna" an doareoù ober a-benn aotrouniañ degouezhioù ar "fortuna".
Kornuz
Douaroniezh
Treuzet eo ar gumun gant ar stêr Iz, un adstêr d'ar Sec'h.
Karen Asrian
Kampion echedoù Armenia e voe e 1999, 2007 ha 2008.
Niccolò Machiavelli
Preder Machiavelli
Dispartiet en deus Machiavelli mennozh ar riez diouzh mennozh an aferioù relijiel. Ur meizad gwirion ha fetis eo ar riez, estren d'ar bed sakr, hini ar relijion. Dizoleiñ a ra spesadelezh ar bolitikerezh hag ar galloud, diskrivet int evel ensavidigezhioù denel. En ur brederiañ diwar-benn ar galloud politikel fetis ha gwirion hag an doareoù implijet gant "ar priñs", en deus diazezet kudennoù pennañ ar bolitikerezh arnevez.
Kornuz
Eil Brezel-bed
C’hwec’h den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel.
Abcoude
thumb|Lec'hiadur Abcoude en Izelvroioù thumb|80px|Skoed ardamez Abcoude Abcoude a zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Utrecht. En Abcoude e kaver meur a gêriadenn : Abcoude, Baambrugge ha Stokkelaarsbrug.
Kornuz
Trevadennoù
Brezel Aljeria: mervel a reas ul letanant eus an 405 RAA e miz Mae 1958 e Bejaia   hag ur soudard e miz Even 1960.
Abcoude
Kêriadenn Abcoude
Kêriadenn Abcoude eo kêr vrasañ ar gêr. 13 km emañ eus Amsterdam, war-du ar gevred, tost da gember teir stêr : ar stêr Angstel, ar stêr Gein hag ar stêr Holendrecht.
Kornuz
Monumantoù ha traoù heverk
Iliz Sant Maksimilian Kolbe, savet gant Arthur Regnault etre 1881 ha 1890, zo brudet e gloc'hdi penn ognon.
Abcoude
Kêriadenn Abcoude
E 2001 e oa 6431 annezad en Abcoude. 28 km² eo gorread ar gêr, ha 2678 ti a zo. E 2008 e oa 8668 annezad.
Fornax
Fornax (latin evit "forn") a oa un doueez henroman hag a rae war-dro ar forniadoù bara. Azeulet e veze dreist-holl da vare gouel ar Fornalia pe Fornacalia, war-dro ar 17 a viz C'hwevrer.
Karen Asrian
E 2006 e teuas ar maout gant skipailh broadel echedoù Armenia en Olimpiad e Torino (Italia). C'hoari a rae ouzh an trivet tablez. Ur vendalenn aour a c'hounezas.
Abcoude
Istor
Lod brasañ ar gêr a voe distrujet gant ar C'hallaoued e 1672. E 1820 e oa 1100 annezad enni.
Karen Asrian
92vet c'hoarier ag ar bed e oa pa varvas.
Abcoude
Istor
Kêr Abcoude a voe aozet e 1941, dre gendeuziñ Abcoude-Proosdij (enni ar gêriadenn Abcoude) hag Abcoude-Baambrugge (enni ar gêriadenn Baambrugge).
Karen Asrian
Ur bartienn: Karen Asrian a-enep da Michael Becker (Dresden, 2007)
1. e4 c5
Strizh-mor Dover
Strizh-mor Dover (Strait of Dover e saozneg; Pas de Calais e galleg; Nauw van Kales e nederlandeg; Fretum Gallicum er skridoù latin) eo anv ar strizh-mor etre Mor Breizh ha Mor an Hanternoz, hag etre Calais, e Bro-C'hall, ha Dover, e Bro-Saoz.
Abcoude
Gouarnamant lec'hel
E kuzul-kêr Abcoude ez eus 13 dileuriad :
Karen Asrian
Ur bartienn: Karen Asrian a-enep da Michael Becker (Dresden, 2007)
2. Mf3 Mc6
Fornax
E 1756 e voe lakaet an anv Fornax d'ur steredeg.
Karen Asrian
Ur bartienn: Karen Asrian a-enep da Michael Becker (Dresden, 2007)
3. Fb5 g6
4. Fxc6 dxc6
Baglan
Baglan zo anv ur manac'h ha sant brezhon a voe desket, evel kalz a sent eus e amzer, e manati Llanilltud, e kreisteiz Kembre, war-dro ar VIvet kantved.
Karen Asrian
Ur bartienn: Karen Asrian a-enep da Michael Becker (Dresden, 2007)
5. h3 Fg7
Baglan
Lavaret e vez, hep prouenn a gement-se, e oa mab da Ithel Hael, ur priñs brezhon eus an tolead, hag e kuitaas e vanati da vont betek traonienn Nedd. Eno e savas iliz Baglan tra m'edo o vevañ en ul loch e-kichenik.
Niccolò Machiavelli
Preder Machiavelli
En hor bed, Machiavelli n'en deus ket brud vat. Alies kenañ e vez komzet eus ar "makiavelouriezh", eus ur gouarnamant "makiavelek", ar pezh a gomprenomp evel ganaz pe gorvigellek. Ar makiavelourezh a dermen emzalc'h un den a implijo n'eus forzh petra evit tizhout e bal. E gwirionez, n'eo ket Machiavelli en deus aliet pe krouet ar makiavelouriezh. Ar frazenn ken brudet evit bezañ bet skrivet pe laret gant Nicollò Machiavelli "An doare 'zo kantreizhet gant ar pal", n'eo ket e lavaradenn, met unan a zo bet lakaet war e gont. A-benn ar fin n'en deus graet nemet elfennañ ha kompren mekanikoù ar galloud hag an doareoù ma ya en-dro. Deskrivañ a ra ar c'hoarioù taer ha doareoù ober didruez ha boaz ar rieien. M'en deus c'hoant "ar priñs" da badout eo ret dezhañ bezañ war evezh ha ken taer hag e enebourien.
Karen Asrian
Ur bartienn: Karen Asrian a-enep da Michael Becker (Dresden, 2007)
6. d3 Mf6
7. Mc3 0-0
8. Fe3 Md7
9. Dd2 Te8
10. Fh6 Fh8
11. h4 Mf8
12. h5 Me6
13. 0-0-0 Da5
14. hxg6 fxg6
15. e5 Md4
16. Dg5 Fe6
17. Mh4 Ff7
18. f4 Mb5
19. Mxb5 Dxb5
20. Mf5 Fxa2
21. Fg7 Fxg7
22. Txh7 1 - 0
Niccolò Machiavelli
Preder Machiavelli
Met Machiavelli a zo, dreist pep tra, ur prederour arnevez rak arlakaat a ra mennoz ha meizad ar "Stad". Ur politikerezh gouez, ar c'henluzierezh, ar feulster, ar brezelioù, kement-se eo elfennoù pennañ ha pemdeziek buhez Italia an Azginivelezh. Rannet eo ar vro etre kêrioù dieub pe rouantelezhioù bihan, ha brezel dizehan etrezo. Feulster ha brezelioù e pep lec'h. Machiavelli a glask termeniñ petra ober a-enep an darvoudoù-se. Ha respont a ra eo gant ar "Stad" eo ret ober ha lakaat ar meizad-se e kreiz ar preder.
Krouer eus ar ger/meizad-mañ, implijet e vo en termenadur arnevez, ensavidigezh ur galloud riek. Ar "priñs" a zo personeladur ar "Stad", a-drugarez d'ar "priñs" e c'heller kaout un unander gwirion eus ar gevredigezh. Savidigezh ur stad gant ur "priñs" a zalc'h padelezh ha trebaderezh ar stad-mañ.
Koedlogon
Koedlogon a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e Kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Niccolò Machiavelli
Klozadur
Met n'eo ket abalamour da se eo ret krediñ ne vez implijet al levr hag oberenn an den nemet gant faskourien. Oberenn Machiavelli a zo bet skrivet evit labourat da sevel unvaniezh politikel Bro-Italia, war uhel-mennad ur republik italian dizalc'h diouzh galloud an Iliz katolik ha savet war batrom republikoù an Henamzer.
Koedlogon
Ardamezioù
En gul, e zri skoedig en argant karget pep hini gant teir brizhenn erminig en sabel, 2, 1
Niccolò Machiavelli
Klozadur
Ret eo derc'hel soñj eus lavarenn Jean-Jacques Rousseau: "En ur ober van da reiñ kentelioù d'ar vac'homerien en deus roet kentelioù bras d'ar bobl. Levr ar republikaned eo Il Principe ".
Baglan
Mojenn
Hervez ar vojenn e oa bet gwelet (gant Cadoc pe Iltud) o tougen tan en e sae manac'h hep deviñ anezhi. Illtud neuze a roas dezhañ ur vazh-eskob hag a lavaras dezhañ mont da sevel un iliz da lec'h ma kavje ur wezenn ha teir frouezhenn enni.
Kavout a eure ur wezenn ma oa gouzer d'ar moc'h, un hed d'ar gwenan, hag un neizh d'ar brini. Koulskoude e kavas gwell ul lec'h plaenoc'h, a zo pe e-lec'h m'emañ iliz Santez Katell hiziv, pe tostoc'h c'hoazh d'ar bae. Pezh a save bemdez a veze pe diskaret bep noz, pe nijet kuit, pe kaset e-harz ar wezenn. Ken skuizh e oa aet a-benn ar fin ma savas e iliz tost d'ar wezenn. Marteze e voe savet un iliz nevez all eno er Grennamzer, evel a c'hoarvezas alies, en enor da Sant Baglan, ha honnezh marteze eo an hini a voe devet e 1954, ha ne chom nemet rivinoù anezhi. A-hervez e voe miret ar vazh-eskob betek ar XVIIvet kantved.
Baglan all
Ur Baglan all zo anavezet: er VIIvet kantved e voe savet Llanfaglan nepell diouzh Caernarfon, en hanternoz ar vro, e Gwynedd, gant ur sant all, Baglan ap Dingad,
Orin ar pennad
Troet diwar bennad ar wikipedia saoznek.
Morfem mann
Er yezhoniezh e vez implijet an termen morfem mann (saoz: null morpheme) evit komz eus ur morfem hag a deu war wel evel ur c'henger bouzar pe diwelus, da lâret eo mannel e-keñver ar fonologiezh daoust ha m'emañ ganti un talvoud yezhadurel e liveoù kevreadurezhel donoc'h, skrivet peurliesañ Ø.
Krouet hag implijet e oa bet an termen evit ar wezh kentañ gant Pāṇini pa savas e bennoberenn diwar-benn yezhadur ar sañskriteg.
Milin (disheñvelout)
Milin a c'hell bezañ meur a dra e brezhoneg :
Morfem mann
Bez' e c'heller lakaat war wel bezañs ur morfem mann dre he c'heñveriañ gant furmoù all an hevelep ger merket gant morfemoù hewel, da skouer e brezhoneg e vez merket unander un anv peurliesañ gant ur morfem mann keit ha ma vez merket al liester reizh gant al lostger -(i)où:
Milin (disheñvelout)
Tud
Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez ; un anv a Vro-Leon e seblant bezañ kentoc'h.
Morfem mann
Talvezout a ra ar morfem mann da verkañ an trede gour unander e brezhoneg ive pa displeger ar verboù, da shouer:
Alies a-walc'h e talvez seurt morfemoù mann evit merkañ an unander, an amzer-vremañ hag an trede gour er yezhoù ma vezont implijet keñver-ouzh-keñver gant morfemoù hewel all evel e brezhoneg. Ar saozneg, avat, a implij ar morfem mann evit merkañ an holl gourioù estreget an trede gour unander en amzer-vreman, da skouer:
Peurliesañ e talvez morfemoù mann evit an troadoù nebeutañ merket, da lâret eo an nominativel er yezhoù nominativel-akuzativel hag an absolutivel er yezhoù ergativel-absolutivel.
Daoust ha ma c'hellont kenglotaat, n'eo ket kevatal dre ret avat ur wrizienn mui ur morfem mann d'ur ger amdisplegadet, da lâret eo hep tamm displegadur ebet.
Lur (unanenn dolz)
Un unanenn dolz eo al lur, rannet en oñsoù. Poblek eo bet en ur bern broioù en Europa hag er bed, e-pad meur a brantad hag evit meur a implij. Deuet eo blaz ar c'hozh warnañ avat, ha kalz broioù a gav gwelloc'h ober gant ar sistem metrek bremañ.
Libra a zo ur ger latin a dalv "mentel, pouezerez", ha tennet eo ar ger brezhonek lur anezhañ, evel libra e spagnoleg hag e portugaleg, libbra en italianeg ha livre e galleg. E saozneg e lâreer pound avat, en alamaneg pfund, e neerlandeg pond hag e daneg pund.
Unanenn Roma
Al lur roman (latin libra) a dalve 327g, rannet e 12 uncia, oñs, pep a 27g. Tennet eo bet eus ar ger libra ar berradur "lb" evit ar pound.
The pounds, al lurioù angl-ha-saoz
Ar ger pound a zeu eus al latin pondus a dalv kement ha pouez. "lb" eo e stumm berr.
Meur a unanenn dolz a zo lur, poblek pe gozh :
Al lur e Breizh
E-pad ar Grennamzer he doa Breizh he sistem unanennoù tolz dezhi. Al livre a oa graet gant an dud. E brezhoneg e vez lâret "lur", hag a-wechoù lur bouez evit paz meskañ gant ar moneiz al lur.
Ezhomm zo da glokaat ar pennad-mañ