cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jibraltar
Difenn
Ar Royal Navy a vir ur skouadron e Jibraltar. Karget eo gant surentez an doureier tachennadel eus an tiriad. Rooke eo anvet an diazezlec'h hervez Sir George Rooke a aloubas ar Roc'h e 1704. Ur perzh strategek pouezus en-deus an diazezlec'ch. Galloud a ra herberc'hiñ listri-spluj nukleel.
Ne vir ken ar Royal Air Force kirri-nij war ar Roc'h met oberiant eo an diazezlec'h c'hoazh. Degemer a ra a-blaen kirri-nij ha herberc'hiñ a ra ur gevrenn eus ar Met Office.
Ur perzh a c'hoarias Jibraltar e-pad Brezel an Inizi Maloù hag arnodiñ a reas al lu arc'hantinat d'e arsa e frammadur an Oberiadenn Algesiras.
Sant-Rieg
Sant-Rieg  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Lambal e departamant Aodoù-an-Arvor.
Glywys
Roue kentañ Glywysing, e gevred Kembre, e oa Glywys er Vvet kantved. E anv a roas d'e rouantelezh.
Chatni
thumb|Meur a seurt chutney thumb|Chutney diwar kraoñ koko thumb|Chutney diwar domatez thumb|Chutney diwar vangez
Chutney (hervez an doare-skrivañ saoznek) pe chatni (hindeg: चटनी chaṭnī; ourdoueg: چٹنی chaṭnī) a reer eus ur seurt lipig, skildrenk peurliesañ, a orin eus Indez, hag a vez debret gant meuzioù liesseurt.
E kement seurt chutney a zo e kaver pimant glas ha fresk e-leizh. Ouzhpenn ez eus frouezh, legumaj, spisoù, ha temzoù-boued. Chutney yen a c'haller fardañ, met diazezet eo al lod brasañ anezho war frouezh poazhet. Sed ar re a gaver an aliesañ :
En Europa e c'haller fardañ chutney diwar ar frouezh a gaver, evel aval pe pechez. Ouzhpennañ a reer alies sukr, holen, kignen, jinjebr, fenugrek, koriandrez, koumin hag asafoetida, a-benn reiñ muioc'h a vlaz dezhañ.
En India e vez debret chutney kerkent ha fardet. Ennañ e kaver gwinegr, eoul pe chug sitroñs, evit ma vefe aesoc'h da virout pell amzer.
Strana regiónov Slovenska
Strana regiónov Slovenska (Slovakeg : Strollad Rannvroioù Slovakia) a zo ur strollad rannvroelour lies-meuriadel oberiant e reter Slovakia. Krouet e oa bet e 2004. Ur statud a sellour en-deus-gounezet e-barzh Emglev Libr Europa e 2008.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Kanton Le Quesnoy-Kornôg
Kanton Le Quesnoy-Kornôg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Le Quesnoy-Kornôg a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Tudwal
Gerdarzh
Savet eo diwar ar ger tud (ha neket "tug") ha gwal (a gaver ivez en anv Riwal).
An Tri Romant
O anvioù
thumb|260px|right|Itron ar Feunteun, e levr Lady Guest.
Rassemblement du Peuple Franc-Comtois
Ar Rassemblement du peuple franc-comtois a oa ur strollad politikel rannvroelour oberiant e Franche-Comté etre 1994 ha 1999. Un ezel eus Rannvroioù ha pobloù kengred e oa.
An Tri Romant
O anvioù
Sede anvioù kembraek an tri romant:
Dont a reont, pe evit un darn, pe en o fezh, eus Llyfr Gwyn Rhydderch pe eus Llyfr Coch Hergest.
Chrétien de Troyes
Seblantout a reont bout doareoù eus kelc'hiad an Daol Grenn, a gaver o far en oberenn c'hallek Chrétien de Troyes, skrivagner eus dibenn an. Setu anvioù an oberennoù gant an oberennoù gallek a glot ganto:
Orin
Kaoz a zo bet etre arbennigourien da c'houzout pe e oa bet savet ar c'hontadennoù kembraek diwar oberenn ar romantour gallek, pe e teuont eus an hevelep stivell. War a seblant e teuont eus romantoù Chrétien, goude ma ne vije ket war-eeun, hag awenet e vije bet ar Gall gant mojennoù keltiek koshoc'h, anavet gantañ.
Antal Dovcsák
Antal Dovcsák (LFE: ['ɒntɒl 'dovtʃa:k], 1879-1962) a oa anezhañ ur politikour hungarat bet dilennet da Gentañ-Ministr Republik Soviedel Hungaria e miz Mezheven 1919.
Barzhed ar Briñsed
Barzhed ar Briñsed (Beirdd y Tywysogion e kembraeg) a vez graet eus ar varzhed kembraek a skrive etre 1100 ha 1290.
Barzhed-lez e oant, a veze graet Y Gogynfeirdd ivez anezho betek n'eus ket gwall bell zo.
Goude 1290 e komzer eus Barzhed an Uhelidi.
Ar varzhed
N'eus meneg amañ nemet eus ar varzhed a anavezer o oberenn.
Strollad Komunour Republik Tatarstan
Strollad Komunour Republik Tatarstan (e ruseg: Коммунистической Партии Республики Татарстан Kommunistitcheskaya Partiya Respublikii Tatarstan) a zo anv ur strollad komunour, bet krouet e 1991 e Tatarstan, ur Republik stag ouzh Kevread Rusia.
E penn ar Strollad emañ Robert Sadykov, besprezidant al luskad foran "Unaniezh Brogarour Pobl Rusia".
Simone Bittencourt de Oliveira
thumb|250px|Simone 2009 Simone Bittencourt de Oliveira anavezet ivez evel Simone, zo kanerez-sonaozerez vrazilian, ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1949 e kêr Salvador da Bahia, e karter Castro Neves, e stad Bahia.
Kanañ a ra e portugaleg hag e spagnoleg, evel ar c'haner brazilian all Roberto Carlos. Un 30 pladenn he deus graet.
Pa oa krennardez e oa c'hoarierez mell-baner a vicher, ha mont a reas da kêr São Paulo da chom ha da c'hoari er skipailh broadel.
Simone a gan kanaouennoù Ivan Lins.
Gabriel Sarkisyan
Gabriel Sarkisyan (en armenieg: Գաբրիել Ազատի Սարգսյան) zo bet ganet d'an 3 a viz Gwengolo 1983 en Armenia.
Simone Bittencourt de Oliveira
Albomoù gwerzhet
En holl: 7,2 milion a bladennoù
Gabriel Sarkisyan
Mestrc'hoarier echedoù armeniat eo.
Mestr Meur eo.
Kampion echedoù Armenia e 2000 hag e 2003.
2623 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
Beleg (pesk)
Ar beleg (Atherina presbyter) a zo ur pesk mor bihan.
Kegin-derv
Ar gegin-derv (liester : kegined-derv), pe kegin (liester : kegined) , a zo ur spesad golvaneged eus ar c'hoadoù hag ar garzhaouegoù, Garrulus glandarius an anv skiantel anezhañ.
Deskrivet e voe ar spesad gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758 evit ar wech kentañ, Corvus glandarius (kentanv) e anv skiantel d'an ampoent.
Boued
Bevañ a ra diwar voued a bep seurt hag a gav er gwez pe war an douar : divellkeineged (organegoù noazus en o zouez), eskell-kroc'hen, frouezh (mouar da skouer), greun, had, krignerien bihan, laboused yaouank ha vioù. Anavezet eo ar spesad en abeg ma vergn boued, mez (derv) peurgetket, d'e guzhat evit ma vo adkavet gantañ kenkent hag arruet ar goañv.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad ha tregont anezhañ en Eurazia.
Bellignies
Bellignies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Jean Giraudoux
Jean Giraudoux (Hyppolite Jean Giraudoux en ti-kêr), ganet d'an 29 a viz Here 1882 e Bellac, Haute-Vienne ha marvet d'an 31 a viz Genver 1944 e Pariz, a oa ur skrivagner ha diplomat gall. Brudet bras eo bet en e amzer ha c'hoariet e veze c'hoariva La guerre de Troie n'aura pas lieu, La Folle de Chaillot, Électre pe Ondine. Ministr eo bet. Tamallet ez eus bet dezhañ skridoù enepyuzev el levr Pleins pouvoirs e 1939.
Francis Ledwidge
Francis Ledwidge (Baile Shláine, Iwerzhon, 19 a viz Eost 1887– Boezinge (Flandrez Belgia), 31 a viz Gouhere 1917) a oa ur barzh ag Iwerzhon lazhet e-pad ar Brezel-bed kentañ. Douaret eo bet e bered ar C'hommonwealth Artillery Wood Cemetery e kumun Boezinge.
Kanton Maubeuge-Kreisteiz
Kanton Maubeuge-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Maubeuge-Kreisteiz a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
Le Bizet
Le Bizet a zo ur gêriadenn eus Ploegsteert, ur rann-gumun eus Comines-Warneton en Hainaut e Belgia.
Stade Malherbe Caen Calvados Basse-Normandie
Ar Stade Malherbe de Caen Calvados Basse-Normandie, pe SM Caen ent-berr, a zo ur c'hlub mell-droad gall a-vicher krouet e 1913. C'hoari a reont ingal pe e Ligue 1 pe e Ligue 2 Kampionad Bro-C'hall a-vicher.
Arc'hant
Anv ar GDE zo war ar rochedoù-sport ar c'hoarierien ha pa deuont da c'hoari da Vreizh.
1174
Diwar-benn bloavezh 1174 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Strollad Komunour Skos
Ar Strollad Komunour Skos (e saozneg: Communist Party of Scotland; e gouezeleg Skos: Pàrtaidh Co-Mhaoineach na h-Alba) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Bro-Skos, bet krouet e 1991 goude ma oa bet divodet Strollad Komunour Breizh-Veur (SKB-V) (Communist Party of Great Britain) hag adsavet dindan an anv nevez Tu-kleiz Demokratel (Democratic Left). Meur a gomunour/ez e Skos a savas a-enep d'an diviz-se bete kemeret gant SKB-V ha krouet e oa bet gante da neuze Strollad Komunour Skos hag en em ezelañ a reas 280 ezel bnnak eus SKB-V d'ar strollad skosat nevez ha darempredoù mat en deus gant Strollad Komunour Skos ez-Sekretour-Meur Strollad Komunour Breizh-Veur, Gordon McLennan.
1174
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1174
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1174
Strollad Komunour Skos
Eric Canning eo Sekretour Broadel ar Strollad hiziv.
N'en deus ket kemret perzh er mouezhiadegoù e Skos betek-hen daosut ha m'eo bet soutnet gant ar Strollad kannaded/ezed Strollad Sokialour Skos (Scottish Socialist Party/Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba) er bloavezhioù tremenet, ha sevel a ra a-du gant dishualded Skos.
Tregastell
Tregastell zo ur gumun e Breizh e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Tierniezh Chen
Tierniezh Chen a voe an hini diwezhañ eus Tiernelezhoù ar Su e Sina. Distrujet e voe e 589 gant an diernelezh Sui. Pa voe krouet gant an impalaer Wu Chen e oa gwan-tre abalamour d'ar brezeloù o-deus gwasket an diernelezh Liang ha ne dalc'he nemet un darn vihan eus he zachenn. Renerien vat e voe e erlerc'hidi avat ha dindan o ren e kreñvaas ar stad betek ma'z eas ingal e c'halloud ouzh hini e gevelerien, Qi an Norzh ha Zhou an Norzh.
Tregastell
Anv
B. Tanguy : Tregastel, 1225 ; ''eccl. de Trecastell, dibenn an ; Tregastell, 1426 ; Tregastel'', 1461.
Tierniezh Chen
Goude aloudabeg Qi an Norzh gant Zhou an Norzh ez eas e lec'hiadur da ziasur. Ouzhpenn-se e oa divarrek an impalaer diwezhañ hag aloubet e voe ar rouantelezh gant ar Sui e 589
Tregastell
Ardamezioù
En glazur e deir zreustell gommek en aour ; e grennbalefarzh en gul karget gant un tour en argant mogeriet en sabel.
Istor
Lodenn disrannet diouzh Pleuveur-Bodoù, kent 1225.
Kumunn adalek ar 24 C'hwevrer 1790.
Jules Roulleau
Jules Roulleau, ganet d'ar 16 a viz Here 1855 e Libourne hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 1895 e Pariz, a oa ur c'hizeller gall.
Kanton Le Quesnoy-Reter
Kumunioù
Kanton Le Quesnoy-Reter a yae 15 kumun d'ober anezhañ:
Divi
250px|thumb|Dewi Sant (e chapel ar Jesus College en [[Oxford)]] 150px|thumb|[[Banniel Sant Dewi. ]]
Jules Roulleau
E-touez e oberennoù e kaver un delwenn da Janed Ark e Chinon, Lazare Carnot e Nolay, Théodore de Banville e Jardin du Luxembourg e Pariz pe c'hoazh unan da Nicolas Appert (1893) e Mirdi Arzoù-kaer hag arkeologiezh Châlons-en-Champagne.
Divi
Sant Divi (anvet ivez sant Devi a-wechoù) a oa ur sant brezhon a veve er, etre ar bloavezh 500 ha 589 a-hervez.
Dewi Sant a vez graet anezhañ e Kembre. Paeron Kembre eo deuet da vezañ ha lidet e vez e Gouel Dewi d’ar 1 a viz Meurzh, evel Gouel broadel ar vro-se. Ar pour hag ar roz-kamm eo arouezioù ar sant.
Istor
Anavezout a reer e vuhez dre ur skrid savet e Kembre en, Buchedd Dewi (Buhez Divi). Mab e vije bet Divi da Sant, ur roue eus Ceredigion, a oa e-unan mab Ceredig, ha da santez Nonn. Diskibl e voe da sant Ildud ha da sant Paol Aorelian. Abred e teuas dezhañ ar brud da vezañ ur prezegenner helavar. Dont a reas da vezañ anavezet evel Dewi Dyfyrwr pe Davidus Aquaticus (Divi Dourour) en abeg ma vroude e heulierien da evañ dour ha da gibellañ en dour yen. Sevel a reas un abati el lec’h anvet hiziv Tyddewi (Saint David’s e saozneg) e mervent Kembre.
Ar reolenn a roe d'e venec'h a c’houlenne diganto labourat gant o daouarn evit ober pinijenn. Distreiñ a reent d'ar manati diouzh ar noz evit lenn, skrivañ ha pediñ e-pad teir eurvezh. O boued ne oa nemet bara heiz ha legumach. Ha daoust d'ar reolenn bezañ kalet, e tirede an dud. Alese e skede brud ar sant war ar vro tro-dro ha pelloc’h zoken. Beajiñ a reas tramor ha sevel meur a iliz hag a vanati e kreisteiz Kembre, e Kerne-Veur hag e Breizh.
Mervel a reas e 589, goude ur vuhez hir, kant vloaz hervez ar richenn.
Lec'hioù
E Breizh e vez enoret e Sant-Divi, e Dirinonn, hag e meur a chapel dre ar vro (Plouneour-Menez, Skrigneg). Met mesket eo bet e anv alies gant hini ur sant all, Ivi. E Sant-Divi e veze lavaret e c’helle dour ar feunteun zo dindan e anv pareañ ar vugale ha pareañ ivez kleñvedoù an daoulagad.
Levrlennadur
Buez santez Nonn : mystère breton, kenembannet gant C.R.B.C. ha Minihi-Levenez, 1999.
Glazaour
Ar glazaoured a zo evned hag a ya d'ober daou c'henad disheñvel :
Mounseeg
Ur yezh aljek eus isskourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar mounseeg (munsee), komzet gant 7-8 den nemetken e Su Ontario e Kanada (1991).
Tost eo d'an ounamieg komzet er Stadoù-Unanet.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Kanton Maubeuge-Norzh
Kumunioù
Kanton Maubeuge-Norzh a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
Mamberamo
Ur stêr vras e Ginea Nevez, lec'hiet er broviñs indoneziat Papua, eo ar Mamberano. Furmet eo dre unvaniezh he div adstêr bennañ - an Tariku hag an Taritatu. Redek a ra war-du an norzh hag en em deurel a ra er Meurvor Habask en un delta bras.
War he ribl ez eus kalz pobloù o chom ha n'hon eus darempred ebet ganto. Er bloavezhioù 1990 en doa divizet ar gouarnamant indoneziat sevel ur vardell vras he defe beuzet un darn vras eus an diaz. Dilezet e voe goude an enkadenn armerzhel eus 1998 - 1999, avat.
Lom
Lom, pe Lomig, zo ur berranv brezhonek, diwar an anv Gwilhom, a lavarer Gwilherm ivez e brezhoneg.
Etnolektenn
Implijet e vez an termen yezhoniel etnolektenn (saoz.: ethnolect, diwar ar gresianeg: ethnos "pobl; bro") evit komz eus un doare yezh pe rannyezh komzet gant ur strollad etnikel pe c'hoazh is-strolladoù sevenadurel resis bennak, da skouer an doareoù yezh diazet war ar saozneg, met disheñvel dioutañ, komzet gant stroilladoù tud du er Stadoù-Unanet ma reer Ebonics outañ.
Talvezout a ra seurt yezhoù pe rannyezhoù da verkañ gant beseurt strollad pe kumuniezh e fell da unan bennak en em anaout.
Implijet e oa bet an nevezc'her-mañ evit ar wezh kentañ e 1981 gant E. Carlock ha W. Wölck en o studiadenn diwar-benn ar saozneg komzet gant bugale unyezhek envroidi europek, embannet dindan an titl "A method for isolating diagnostic linguistic variables: The Buffalo ethnolects experiment" (e D. Sankoff ha H. Cedergren, Variation Omnibus).
Gwener ha Kupidon gant ur satir
280px|thumb|Gwener ha Kupidon gant ur satirGwener ha Kupidon gant ur satir zo un daolenn graet war-dro 1528 gant ul vour italian eus mare an Azginivelezh, e anv Antonio Allegri da Correggio. Gwelet e c'hall bezañ e Mirdi al Louvre e Pariz, e Bro-C'hall.
Goulennet e voe al livadur gant Federico II Gonzaga, dug Mantova. Ennañ e weler Gwener en he c'hened o kousket gant he mabig Eros, pe Kupidon. A-dreñv dezho ez eus ur satir o tiflukañ.
Da gentañ e voe komprenet e oa an doue Yaou an hini a oa o tegouezhout gant Antiope rak en neuz-se e oa Zeus pan eas da skrapañ an nimfenn.
Ul liamm bennak a oa sur-mat etre al livadur-mañ ha Skoliata Kupidon, a zo bremañ en National Gallery Londrez.
Edelig Edeligion
Mab yaouankañ Glywys ha roue kentañ Edeligion e oa Edelig Edeligion. Dezhañ e voe roet reter rouantelezh e vab. Meneget eo e Buhez Sant Cadog hag e Buhez Sant-Cybi. D'hemañ e felle en em staliañ en Edeligionmet nac'het e voe gant Edelig. Outañ e rebechas neuze ha d'ar sant e roas Edelig tirioù bras a-walc'h da sevel div iliz.
Liammoù diaveaz
Edelig Edeligion, King of Edeligion
An Treoù-Kerne
An Treoù-Kerne — an Treoù ent-berr er vro — a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Molan, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Ian Curtis
Ian Kevin Curtis, bet ganet er Manchester d'ar 15 a viz Gouere 1956, marvet dre emlazh d'an 18 a viz Mae 1980 e Macclesfield, a oa kaner, saver kanaouennoù er strollad Joy Division etre 1977 ha 1980. E 1995 e voe embannet ur vuhezskrid titlet Touching from a Distance: Ian Curtis and Joy Division, gant e intañvez Deborah. Kaoz a zo ivez eus Ian Curtis er filmoù 24 Hour Party People (2002) ha Control (2007).
Stockholm
Stockholm eo kêr-benn Rouantelezh Sveden hag ar gêr vrasañ en holl vroioù Skandinavia. En em astenn a ra ar gêr-benn hag ar c’hêrioù tro-war-dro etre al lenn Mälaren hag ar Mor Baltel, ha tremen ur milion a dud a zo o chom eno. Kêr Stockholm a zo bet savet war meur a enezenn, ha war an hini vrasañ anezho emañ ar gêr gozh, anvet Gamla Stan. Brudet eo an ti-kêr dre ar bed, dre m’eo eno e vez deroet ar prizioù Nobel.
E kumun Stockholm ent strizh (Stockholms Kommun) ez eus 829 417 annezad (e dibenn 2009), en takad kêrel a-bezh ez eus 1 252 020. Met alies, pa reer anv eus Stockholm, e komzer diwar-benn kontelezh Stockholm, a zo enni 2 019 182 a annezidi.
E Stockholm emañ sez gouarnamant Sveden hag hini ar parlamant broadel (Riksdag). Eno ivez emañ palez penn ar vro, nemet ar roue a zo bremañ, Carl XVI Gustaf, a zo o chom e-kichen Stockholm, en Ekerö.
Douaroniezh
Emañ Stokholm war an harzoù etre proviñsoù Uppland ha Södermanland, el lec’h ma kej dourioù al lenn Mälaren hag ar Mor Baltel. En deroù e oa Stockholm war enez Stadsholmen hepken, el lec’h m’emañ Gamla Stan (ar gêr gozh) bremañ, met tamm ha tamm eo kresket war an inizi all tro-dro, war-zu Norrmalm, en hanternoz, Östermalm, ha Södermalm, er c’hreisteiz. En em astenn a ra ar gêr, hiziv, war 188 km2, war 14 enezenn, ha kavout a reer gwazhioù-dour e pep lec’h. Evit mont ha dont etre an holl garterioù ez eus 53 pont.
Dirak Stockholm en em led ivez un enezeg a zo enni miliadoù a enezennoù bras pe vihan ha ma plij da annezidi ar gêr-benn mont da ziskuizhañ e-pad an dibenn-sizhun.
Gant hentoù douar pe hentoù mor darempredet-stank eo liammet Stockholm ouzh kêrioù bras Skandinavia pe ar Mor Baltel, evel Göteborg, Kopenhagen, Helsinki, Turku, Sant Petersbourg, Tallin ha kêrioù all war arvorioù Alamagn, Polonia hag ar broioù balt. Un aerborzh etrebroadel a zo en Arlanda, ha daou aerborzh bihanoc’h a zo e Skavsta ha Bromma.
Istor
Ar meneg kentañ a gaver eus kêr Stockholm a sav da 1252. Ne oa anezhi, d’ar poent-se, nemet ar gêr gozh (Gamla Stan), savet war enez Stadsholmen, el lec’h ma oa ur c’hastell er c’hantved a-raok, savet d’en em zifenn ouzh tud Estonia. Darempredoù kenwerzh he doa Stockholm gant Lübeck ha gant kêrioù all tro-dro d’ar Mor Baltel. Kemer a ra perzh neuze er c’hevre kêrioù anvet Hansa. E-pad 300 vloaz e voe renet kêr gant daou vaer, ur Svedad hag un Alaman. E 1350 e c’houzañvas kêr gant ar Vosenn Zu.
E 1397 e krogas Unvaniezh Kalmar etre Sveden (gant Finland), Norvegia (gant Island) ha Danmark ; buan e voe graet e renkoù gant Danmark. Meur a emgann a voe e-pad ar : e 1471 e voe gounezet Emgann Brunkeberg (e-kichen Stockholm en amzer-se hag e kêr bremañ), gant Sten Sture ar c'hozh, a-enep roue Danmark, Christian Iañ ; gant ar roue Christian II e voe lakaet ar pil hag al lazh dre gêr Stockholm e 1520, ha lakaet e voe fin evel-se da Unvaniezh Kalmar.
E 1521, Gustav Vasa, roue nevez Sveden, a yeas e-barzh Stockholm ha kroget e voe neuze gant ur mare nevez en istor ar vro. Kreskiñ a reas kêr en tu-hont da enez Stadsholmen, war inizi Södermalm ha Norrmalm. E 1600 e oa enni un daou vil annezad bennak. E 1634 e teuas Stockholm da vezañ, ent ofisiel, kêr-benn nemeti Sveden ; diagent e oa Uppsala ar gêr-benn, hag e-pad pell e voe rannet ar c’hargoù etre an div gêr (sez Iliz Sveden a zo eno c’hoazh).
Derc’hel a reas kêr da greskiñ da c’houde. En e voe savet palez ar roue hag an opera. En e voe kollet un tamm eus he galloud armerzhel gant Stockholm, evit mad Norrköping ha Göteborg.
En, ha dreist-holl etre 1945 ha 1967, e voe kempennet kreiz kêr gant e straedoù strizh hag e savadurioù kozh. Hiziv an deiz ez eo modern ha diorroet Stockholm : ur metro a voe savet er bloavezhioù 1950, e karter Kista eo bras pouez an teknologiezhioù nevez.
Sevenadur
Ul lodenn vat eus pennlec’hioù sevenadurel Sveden en em gav e Stockholm, ar gêr-benn : c’hoarivaoù, mirdioù… Daou lec’hiad a zo enskrivet war roll glad ar bed gant an UNESCO :
Nantikokeg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo an nantikokeg (nanticoke), komzet gwechall e Su Delaware er Stadoù-Unanet.
Stockholm
Sevenadur
Kêr-benn sevenadurel Europa e oa bet Stockholm e 1998.
Nantikokeg
Ur yezh varv an hini eo.
Stockholm
Gevellerezh
Stockholm a skoulm darempredoù diardoù gant kêrioù-penn all eus ar bed, re Norzheuropa da gentañ.
Kavan beg ruz
Evit sterioù all ar ger kavan, gwelit ar pennad Kavan (disheñvelout). <hr noShade />
Stockholm
Gevellerezh
Ar re da heul eo ar c'hêrioù a lavar bezañ gevellet gant Stockholm:
Kavan beg ruz
Ar c'havan beg ruz a zo un evn eus kerentiad ar brini, Pyrrhocorax pyrrhocorax an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra an evn er menezioù ha war an aodoù dreist-holl.
Bonmaen
Bonmaen a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Kavan beg ruz
Annez
E Breizh ne vez kavet ken nemet un dornadig koubladoù en inizi (Eusa, ar Gerveur,... ) ha war tornaodoù ar C'hab ha Kraozon.
E-tro ar bloavezhioù 1985 e oa etre 25 ha 35 koublad e Breizh.
An tri frederour
I Tre filosofi, pe An tri frederour, zo un eoullivadur graet gant al livourien veneziat Giorgione ha Sebastiano del Piombo, war-dro 1505, evit un noblañs eus kêr Venezia, Taddeo Contarini; an eil a grogas gant al labour, egile a echuas. Gwelout an oberenn a c'hallere Kunsthistorisches Museum Vienna.
John Atta Mills
D'an 21 a viz Gouere 1944 e oa bet ganet John Atta-Mills, e Tarkwa (Aod-an-Aour, trevadenn saoz d'an ampoent).
An tri frederour
Dont a ra anv an oberenn eus ur skrid diwar zorn Marcantonio Michiel, a welas anezhi en ur genkiz e Venezia.
Stockholm
Tud vrudet
An dud vrudet-mañ a zo genidik a Stockholm :
An tri frederour
An tudennoù
Emañ ar paotr yaouank o vuzuliañ ur vougev a zo en tu kleiz gant e vinvioù.
N'eo ket sur an arbennigourien petra zo da gompren en daolenn.
Powhataneg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar powhataneg pe algonkeg Virginia, komzet gwechall e Virginia er Stadoù-Unanet. Ur yezh varv an hini eo, aet da get en. N'eus ket bet miret nemet daou roll a c'herioù powhatanek dastumet gant John Smith ha William Strachey, enno 650 ger en holl.
Ilfinieg
Ilfinieg (Yffiniac e galleg) a zo ur gumun eus kanton Tregaeg e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Powhataneg
ISO 639-2: alg SIL code: PIM
Ilfinieg
Anv
«Ilfiniac» eo ar stumm skrivet koshañ anavezet (1182).
John Atta Mills
Aet e oa bet da Anaon d'ar 24 a viz Gouere 2012 en Accra (Ghana).
Jean Renoir
Jean Renoir, bet ganet d'ar 15 a viz Gwenholon 1894 e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz C'hwevrer 1979 e Beverly Hills (Kalifornia) (SUA), a oa ur filmaozer, ur saver senario hag un aktor gall.
Roll-filmoù (sevenet gantañ)
{| border="0" width="100%"
John Atta Mills
Studioù
Studioù war ar gwir e Skol-veur Ghana hag e Londrez en devoa graet.
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi zo un daolenn eus Skol Fontainebleau a voe livet er ha miret e Mirdi al Louvre e Pariz, ma weler Gabrielle d'Estrées, a greder, da lavarout eo serc'h ar roue gall Herri IV a Vro-C'hall, o kibellat gant unan eus he c'hoarezed, an dugez a Villars.
John Atta Mills
Politikerezh
Ezel eus Kendalc'h demokratel broadel Ghana e oa.
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi
N'ouzer ket gant piv e voe livet an daolenn, war-dro 1594. En tu dehou emañ Gabrielle d'Estrées.
En o noazh emañ an div vaouez, hag evel ma oa ar c'hiz betek dibenn an XIXvet kantved (Gustave Courbet), ez eus kavet un abeg da guzhat moudenn ar maouezed. Anaout a reer Gabrielle diouzh he c'hoar :
Evit karantez ar roue hag e bried-kleiz a zo diskouezet gant al livadur ouzh ar voger a-dreñv hag ar walenn roueel.
Ilfinieg
Gerdarzh
N'eus gerdarzh asur ebet evit an anv-mañ a ouzer hepken eo un anv a-orin galianek-ha-romanek.
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi
Taolenn an dornioù kleiz eo : hini ar c'hoar o piñsat ar vronn, hini an dorn gwalennet, hini ar vatezh o wriat.
Bank (azezenn)
thumb|200px|Bank war ar maez Ur bank, pe skaoñ, zo ur pezh arrebeuri a c'hall meur a zen azezañ warnañ.
Pardalotidae
Pardalotidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1842 gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853). Pardalotus eo ar genad nemetañ a ya d'ober anezhañ.
1175
Diwar-benn bloavezh 1175 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Inizi Breizh
E Mor Breizh
A reter da gornôg:
Gabrielle d'Estrées gant ur c'hoar dezhi
Ouzhpenn-se, war ar poltred en diadreñv e weler gaol un den en e noazh ivez. Kontet e vez emañ o terc'hel e galc'h en e zorn. E gwirionez ez eus un tamm lien ruz war e c'haol.
Nena
thumb|right|Nena ([[Vienna 2008)]] Nena (Gabriele Susanne Kerner hec'h anv ofisiel, ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1960 e Hagen, Alamagn ar C'hornôg) zo ur ganerez pop hag un aktorez alaman. Tapout a reas brud etrebroadel e 1983-1984 gant he c'hanaouenn "99 Luftballons". "Nena" a oa ivez anv ar strollad a lañsas ar ganaouenn a-gevret ganti. Ur breur hag ur c'hoar yaouankoc'h egeti he deus.
Kemperven
Kemperven zo ur gumun e Bro-Dreger, e Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
1175
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1175
Kemperven
Iliz katolik Sant Herve
X*VIvet kantved - XVIIvet kantved
Pardalotidae
Rummatadur
Gwechall e veze renket genadoù all er c'herentiad Pardalotidae : Hiziv an deiz ez eo an holl anezhe perzh eus ar c'herentiad Acanthizidae.
1175
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1175
Savoia-Uhel
Savoia-Uhel (e brezhoneg), Haute-Savoie e galleg hag ent-ofisiel, Savouè d’Amont pe Hiôta-Savouè en arpitaneg, Alta Savoia en italianeg, a zo unan eus an daou zepartamant a zo bet savet diwar Bro-Savoia pa voe staget ouzh Bro-C'hall e 1860. Annecy eo anv ar pennlec'h.
Kanton Solre-le-Château
Kanton Solre-le-Château a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Bank (azezenn)
Boutin
Ar seurt boutinañ, gwechall, a oa gant ur planken, strizh a-walc'h, a-led war daou blanken all, evel daou droad, a-serzh. Pa veze hir-mat e c'halle bezañ tri zroad, kement ha dougen pouez muioc'h a dud.
Materi
Peurvuiañ e vezent graet gant koad. Koulskoude, ar re a gaver e-kreiz ar c'hêrioù d'ar bourmenerien d'ober un diskuizh, a vezgraet gant materioù all: mein, simant, plastik. Darn o devez brec'hioù zoken.
Bankoù Breizh
E Breizh, war ar maez, betek dibenn an XXvet kantved, ec'h azeze an dud ouzh taol war bankoù koad. Ne veze ket a gadorioù en tier paourañ.
En ilizoù e oa bankoù ivez evit ar vugale ha kadorioù evit an dud vras. Er chapelioù, a oa paouroc'h, ne veze nemet bankoù.
Kanton Solre-le-Château
Kumunioù
Kanton Solre-le-Château a yae 16 kumun d'ober anezhañ:
Kemperven
Kroazioù
Ul levrig e galleg zo bet savet diwar-benn kalvarioù ha kroazioù Kemperven gant Jean-Baptiste Lintanf ha Wolfgang Lörcher, e 2007. (e galleg)
Tud
Bet ganet e Kervot e Langoad al lun 8 a viz Du 1666, ha badezet an deiz war lec'h. Kloerdi e 1699; beleg e 1693. Staget ouzh Lanvilin e 1699, ouzh Kawan Kaouenneg e 1706, Gurunhuel e 1708. En dro da Langoad e 1712, kent en em stagañ da vat ouzh Kemperven, evel prezegenner, adalek miz Here 1717. Aet da Anaon en e barez Kemperven ar 25 Gouere 1720. Kalz a birc'hirin a zo bet war e bez betek 1875. (hervez P.F-M Henry). (cf R. de St Jouan & Jean Le Grand)
Ar Vreudeur Marx
Ar Vreudeur Marx a oa ur bagad komedianed farsus brudet evit o fezhioù-c'hoari hag o filmoù. Ganet e voent e New York ha mibien embroidi yuzev deuet eus Alamagn. Eus Friz ar Reter e teue o mamm, Miene Schönberg, tra ma oa o zad, Simon “Frenchy” Marx, un Elzasad.
Seine
Ar Seine eo
Kavout a reer an anv Seine en anvioù departamantoù
Priz Femina Esae
Ar priz Femina Esae a voe krouet e 1999. Gantañ e vez loreet un arnodskrid bep bloaz.
Jean-Baptiste de Lamarck
thumb|Poltred Jean-Baptiste de Lamarck. Jean-Baptiste de Lamarck (1744, Bazentin - 1829, Pariz) a zo ur naturour gall, e-touez ar re gentañ o vezañ klasket displegañ ar pezh a c’helle gwelet en e endro naturel.
Buhez
Studioù a raio e ti ar Jezuisted etre 1755 hag 1759. Ur soudard e vo goude e studi hag e kavo ar plas a varc’heg « Lamarck », rediet e vo da guitaat an arme e 1765 rak ur gwallzarvoud, labourat a raio evit ur c’hont hag da c’houde e studio ar skiantoù naturel hag ar mezegerez hag al louzawouriezh. E 1778 ar voulerez rouedel a embanno e Flor gall, el levr-se e vo posupl d’an holl anavezout ar plant. A drugarez d’al levr-se e vo anavezer hag gant sikour Georges-Louis Leclerc de Buffon, e vo posupl dezañ klask ur plas en akademiezh skiantel. Goude e 1783 e vo roet ar gwir da vezañ emeziad ar skiantoù. E 1790 e vo spisaet e labourioù war al louzawouriezh, dre se tro hanter-kant vloaz e vo roet dezhañ ur plas a gelenner istor naturel war an amprevaned e liorzhoù ar roue. Kemer a raio perzh gant Lakanal da zreistkemmañ liorzh ar roue en ur seurt mirdi war ar skiant-istorel. Kelenner war ar zoologiezh nannmeilkeineg a raio, ijin a raio ar ger "biologiezh" da anavez ar boudoù bev, krouiñ a raio ivez paleontologiezh ar nannmelkeineged. E pad meur a vloavezh e vo e sevel renkadur ar boudoù divelgein.
Div oberenn a ra ‘mañ lesanvet tad an treuzkemm, pe emsaver ar Lamarckism : Prederopuriezh zoologiez e (1809) hag Istor an natur hag al loened e (1815-1822).
Hag a vo ar c’hentañ da sevel ar meteorologiezh, paleontologiezh an diforc’h a raio gant an nann melkeineget hag ar melkeineged hag an transformism. An amzer hag an darvoudoù a gemer ur perzh war an organeg, setu e sav ezhommoù, boazioù hag a lak o barregezhioù da startaat ha da liesaat.
An organoù hag o galloudegezh a gemm e kerzh ar rummadoù. Asantiñ a raio gwelet un heñvelder etre ar spesadoù fosil hag a re vev c’hoazh. Burutellat a raio teorienn Georges Cuvier war ar gwallreuzegezh ha de dro e vo taget gantañ. A bouez e vo evitañ tremen ar gwallreuzegezh hag kompren doreoù ar grouidigezh, da gemm ha da wellat ar spesadoù. Dont a raio da vezañ dall, e fin e vuhez e vo en e mirdi oadet a 85 bloaz hag e varvo, d’un doare tristidik a-walc’h e 1829. Lamarck en doa roet ur plas dreist d’an natur hag d’he arnodiñ.
E vennozhioù a ziwar-benn an emdroadur: an emdreiñ
thumb|right|Poltred Jean-Baptiste de Lamarck graet gant Jules Pizzetta e 1893. Dezhañ emañ bepred an dud o kemm dec'h, bremañ, arc'hoazh, ne baouezont ket d’en ober hag e teuont a-benn da dizhout ur varregezh en ur pleustriñ en o endro. Dre o endro e vez tu d’ar spesad gounid barregezhioù war tachennoù anavezet mat ganto rak int rediet d’e reizhañ. An endro a ro ar perzh nemetañ da vezañ efedus war kement boud. Ar cheñchamantoù degouezhet war ur genad a zo displeget gantañ hervez ur plastikellez eus ar fenotipenn. Lamarck a glasko displegañ an doare ma c’hoarvez kement degouezh nevez en ur spesad. Neuze hervezañ emañ an holl boudoù o tifretañ en ho endro hag o tont da vezañ barrekoc’h-barrekañ, en ur ouennañ e vo roet ar perzhioù mad d’ar remziad bugel hag evel-se a setu tout. Ur seurt heuliadenn emañ an emdroadur a genad da c’henad, en em ledanaat a ra kement organ setu penaos e espleg kement emdroadur: herelez ar perzhioù gounezet zo kaoz eus ur cheñchamant merzhus war mareoù goude. Harpet eo e deorienn gant kement loen bev evel an amprevaned hag ivez gant ar c'harrekaennoù hag a veze kavet en e jardin, mirdi an istor naturel.
Ur skouer vat eus Afrika a zeu gantañ da ziskouez e vennozh pennañ : ar jirafenn. Ur gouzoug hir zo ganti da welet ha da vezañ gwelet a-bell, met dreist holl da dapout an delioù mat eviti. Kavout a reont o fred er gwez uhelañ a zrugarez d'o gouzoug, ha displegañ a ra e hirder gant nerzh ar metoù, al lerc'h ma vez o bevañ (endro). Bevañ a rae war douaroù e metoù tomm hep un disterig geotenn. Setu eo bet rediet ar jirafenn da dapout an delioù hag a oa uheloc'h eget ar baourentez war al leur. En ur vezañ rediet da sevel e gouzoug, hag en ur astenn anezhañ e vefe deuet ar jirafenn barrek war an doare-se da lonkañ ar c'hlaz. Goude en ur ouennañ e vefe bet roet kement madelezh da zreistbevañ d'ar remziad goude hag e vefe c'hoarvezet neuze er memes mod eviti, un hiraadenig eus ar gouzoug en ur astenn e gouzoug muioc'h c'hoazh eget e dad-kozh. Un eil skouer eus e vennozh a dreuzfurmidigezh zo, an naer. Ar fed da vezañ moan ha hir zo an doare m'eo bet boazet da ruzañ war al leur ha d'en em guzhat er geot hir. Evel-se e tispleg Lamack e deorienn en ur lavar e c'hoarvez kement emdroadur gant ur fonksion lineel, pep tra a zeu diwar redi an endro en un doare reoliek (eus 1 e za da 2 hag eus 2 ez a da 3;4;5...). Lamarck o vezañ ur naturalour eus an hag unan eus ar re gentañ o vezañ klasket displegañ penaos e c'hoarve an emdreiñ a zo kouezet e-barzh ur pech. Displegañ a rae ar cheñchamantoù merzhus degouezhet war ar spesad e kerz an amzer gant un nerzh graet warni : an endro o vezañ o kemer ar perzh-se da rediañ ar spesad da cheñch evit kaout danvez ennañ d'he enebiñ. Faos emañ an doare-mañ da zisplegañ e c'hoarveze an emdroadur er spesadoù gant ar perzhioù roet gant ur genad d'ar remziad goude. N'eo ket peogwir e vo troc'het ur brec'h kleiñ din ne c'hello ket ma bugale kaout unan ivez. Gant lezennoù Mendel bet dizoloet en e c'heller lavar eo dibosupl rak e ront an displegadenn eus an doare ma c'hoarvez an herlez. Holl doareennoù ar gerent herezet ganeomp zo tremenet dre un pe veur a sekañs TDN.
Ar pezh poulek a c'heller tennañ eus Lamarck a zo bet eo posupl d'ur spesad gounit barregezhioù sevenadurel pe skiant-prenet hag da c'houde treuzkas ar c'helaouadennoù-se d'ar rummad goude. Un tres sevenadurel o vezañ ur wiziegezh, ur greden, ur vitoloiezh, un hengoun, ur ganaouenn pe ur sekred kegin vez kaset dre ar c'hopiañ. Ur skouer vat a ziskouez ar menoz Lamarckian da geñver an treuzkas sevenadurel. Daou daol-arnodig gant daou seurt razhed a c'hell e brouiñ. Reiñ a reer avaloù-pin da razed bihan eus ur vamm barrek d'he zigeriñ, met disavet eo ar razed gant ur vamm n'eo ket arbennikaet d'en ober. Stadet e vo ne c'hello ket an daou razh bihan o tigeriñ ha dre-se o devo naon. Bremañ e vo graet ar c'hontrol. Roet e vo avaloù-pin d'ar razhed bugel gant orin ur vamm divarrek war ar seurt tachenn, met disavet an taol-mañ gant ur vamm gouest. An disoc'h a lako ar razed gant ur vamm a orin divarrek, da gellet digeriñ an aval-pin ha da zebriñ anezhi. Klozañ a c'heller e klask ar razed vihan ober evel o mammoù hag e teskont an doareoù bevañ gante ha n'eus netra da welet gant ar genetek.
Grevelingen (kêr)
Grevelingen (e galleg: Gravelines) a zo ur gumun hag ur gêr eus Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. Pennlec’h Kanton Grevelingen eo.
Moheganeg-montaokeg-naraganseteg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar moheganeg-montaokeg-naraganseteg (mohegan-montauk-narragansett), komzet gwechall e Connecticut, Rhode Island, Long Island, New York ha Wisconsin er Stadoù-Unanet.
Martin Heidegger
Martin Heidegger (26 Gwengolo 1889 e Meßkirch - 26 Mae 1976 e Freiburg im Breisgau), a oa ur prederour alaman. Levezonet e oa gant hengoun an anadennoniezh (fenomenologiezh) eus e vestr Edmund Husserl, gant prederouriezh ar vuhez ivez dre skrivagnerien evel Wilhelm Dilthey pe Søren Kierkegaard, ha fellout a rae dezhañ mont dreist ha pelloc'h gant ur voudoniezh nevez. Diskar prederouriezh ar c'huzh-heol ha ganedigezh ur weledigezh nevez eus ar bed e voe pal pennañ Heidegger.
Moheganeg-montaokeg-naraganseteg
Peder rannyezh ez eus:
Ur yezh varv an hini eo.
Martin Heidegger
E 1926 e skrivas e gentañ oberenn vras Sein und Zeit ("Boud hag amzer"), hag a daolas skeudenn gentañ ar Fundamentalontologie savet gantañ. Embannet e voe e 1927.
E kreiz ar bloavezhioù 1930 e krogas ur studi war istor brederouriezh ar c'huzh heol. Graet e voe un dielfennadur burutellerel eus ar skrivagnerien pennañ e keñver ar voudoniezh, an anadennoniezh hag an hermeneutek.
Eurediñ a reas d'an 21 a viz Meurzh 1917 gant Elfride Petri. Tad e oa da zaou vab : Jörg hag Hermann. Brudet eo ivez e zarempred gant Hannah Arendt.
Naziegezh ha heuliadoù
E 1933, pa oa bet dilennet Hitler e penn Alamagn, Heidegger a oa dilennet Rektor eus skol-veur Freiburg ha goude se e lakaas e anv er strollad nazi. Dont a reas e brezegenn gentañ en e garg nevez, ar Rektoratsrede, da vezañ brudet ken-ha-ken. Ne reas ket berzh en e garg avat, hag e kuitas anezhi e 1934 (daoust ma chomas ezel eus ar strollad nazi betek diwezh ar brezel).
Goude ar brezel e oa bet difennet ouzh Heidegger kelenn en Alamagn dre ziviz Aotrouniezh dalc'herezh gall, met torret e voe an diviz-se e 1951, hag e teuas da vezañ kelenner emeritus gant an holl wirioù stag. Kelenn a reas neuze en un doare ingal eus 1951 betek 1958, ha pa veze pedet d'ober betek 1967.
John Keats
John Keats a oa ur barzh saoz bet ganet d’an 31 a viz Here 1795 e Finsbury Pavement, damdost da Londrez, ha marvet d’an 23 a viz C'hwevrer 1821 gant an droug-skevent e Roma (Italia). Unan eus barzhed veur ar romantelezh saoz e oa Keats, gant Wordsworth, Shelley ha Byron. Dibaouez e veze kavet abeg en e oberoù e-pad e vuhez verr gant kelaouennoù an amzer-se, met bras-kenañ eo bet e levezon dalif war barzhed evel Alfred Tennyson.
Buhez
Ganet e voe en un tiegezh a renk izel, ha pa ne oa nemet 10 vloaz e varvas e dad. Abredik e stagas da studiañ henlennegezhioù Hellaz ha Roma ha hini e amzervezh. Marvet e vamm e 1810 e rankas deskiñ ar surjianerezh. E 1814 avat e tilezas ar studi evit skrivañ, hag e tarempredas metoù ar skrivagnerien. Buan e reas anaoudegezh gant arzourien evel Leigh Hunt, Shelley ha Benjamin Robert Haydon. Gant Leigh Hunt e voe skoazellet da embann e varzhoneg kentañ, Lines in Imitation of Spencer, en ur gelaouenn e miz Mae 1816.
E 1817 e teuas a-zindan ar wask e dorkad barzhonegoù kentañ, anvet Poems, met ne reas tamm berzh ebet. Dilezet ma oa bet gant e vreur George a oa aet da chom da SUA e klaskas reiñ harp d’e vreur Tom a oa tapet gant ar boeson hag a varvas diwar se e 1818.
D’ar c’houlz-se eo e krogas Keats da labourat war-dro e varzhoneg veur Endymion, embannet e 1818. Savet eo ar varzhoneg-se, a ya da vagañ peder levrenn, diwar henvojennoù Hellaz ha hini Endymion, a oa bet lakaet da gousket gant Zeus abalamour da ziwall e gened da viken. Er c’heid-amzer-se eo e pegas ar c’hleñved ennañ.
E 1820, e voe embannet Hyperion, a voe daskemmet gantañ hag adembannet e 1856 dindan an anv The Fall of Hyperion, savet ivez diwar henvojennoù Hellaz (Hyperion o vezañ unan eus Titaned Hellaz kozh). Er bloaz-se e voe embannet barzhonegoù all : Lamia, Isabella, Ode to a Nightingale, Ode on a Grecian Urn, Ode to Psyche. Dre ma’z ae e yec’hed war fallaat e voe aliet gant e vezeg kuitaat Bro-Saoz ha mont da Italia, ar pezh a reas eta e kompagnunezh e vignon Joseph Severn. Goude ur chomadenn e Naplez ez eas da Roma da vevañ ; eno e laoskas e analad diwezhañ. Goulenn a reas skrivañ war e vez Here lies one whose name was writ in water ("Amañ ez eus gourvezet unan hag a oa skrivet e anv en dour").
Levezon
Gant e vuhez hag e oberenn e voe awenet romantoù skiant-faltazi ar skrivagner Dan Simmons en e gelc'hiad Hyperion hag Endymion (1989-1997).
Oded
An Oded a zo ur stêr a ziskenn eus ar Menez Du er gwalarn da Roudoualleg (Kerne - Mor-Bihan) betek ar Mor Atlantel etre Benoded ha Kombrid. Emañ e andon e kumun Sant-Wazeg, e Yeun ar Vouster. Dont a ra Benoded eus Ben + Oded : ur ger kozh eo ben evit diwezh ur stêr, ar genoù anezhi. Treuziñ a ra Kemper, kêr-benn Bro-Gerne ha pennlec'h Departamant Penn-ar-Bed. Evel meur a stêr e Breizh eo froudel e renad ken e tegas dourioù-beuz e-pad an diskaramzer hag ar goañv dre n'hell ket an dour-glav silañ don er c'harregadoù dizintrus a gaver e pep lec'h. Grevusoc'h eo ar gudenn gant ar c'hêriekaat pa zeu an douaroù da vezañ dizintrusoc'h-dizintrusañ hag ouzhpenn-se, er bloavezhioù 1960-70 eo bet diskaret ar c'hleuzioù a vire ouzh an dour da redek d'an dourredennoù diouzhtu. E miz Kerzu 2000 eo bet beuzet darn eus kreiz-kêr Kemper pa ziruilhe an Oded 100 m³/sec. A-raok skeiñ war-du Kemper e treuz an Oded ur ganienn strizh ha roc'hellek anvet ar Stangalar (Stank Alar, marteze) ha priziet mat gant ar valeerien. Ez-ofisiel e krog an Oded morel adalek ar palez-justis hag e tiskenn d'ar mor war 18 km, met al lanv a ya betek ar porzh-houarn, 2 km uheloc'h. Ur porzh-kenwerzh anvet Kornigell a zo bet staliet e penn an aber: ouzh ur c'hae, 500 m a hirded, e vez ereet listri-karg bihan ha listri-sabl. En e benn, e Kemper, aber an Oded, 20 km he hirded, goude ur ganol-vor strizh, a ya d'ober ul vorlennig anvet Bae Kerogan, met strishoc'h-strishañ e teu da vezañ pa ziskenn, etre Ploveilh ha Pluguen, en ur ganienn goadek hag a zo ul lec'h touristel a c'heller gweladenniñ gant listri-treizh. Kavet e veze gwechall anv ar stêr en anv gallek kumun Brieg (Briec-de-l'Odet) hag e-pad an Dispac'h gall, Montagne-sur-Odet e oa an anv nevez roet da Gemper evit abegoù politikel.
Wampanoageg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar wampanoageg (wampanoag, natick pe masatchouseteg). Komzet gwechall e gevred Massachusetts er Stadoù-Unanet gant meuriad ar Wampanoag a voe hogozik diouennet e-pad Brezel ar Roue Fulup. 1.200 a dud a ziskennfe anezhañ met o yezh a zo aet da get e-pad ar moarvat.
Anavezout eo ar Wampanoageg dre un nebeud a destennoù skrivet er kantved, en o zouez un droidigezh eus ar Bibl. Implijet ez int en ur strivadeg da zasorc'hiñ ar yezh.
Skouer
Ar Pater Noster en wampanoageg :
''Nooshun kesukqut, wunneetupantamuch koowesuounk. Peyamooutch kukkeitasootamounk. Toh anantaman ne n-naj okheit, neane kesukqut. Asekesukokish petukqunnegash assaminnean yeu kesukok. Ahquontamaiinnean nummatcheseongatch, neane matchenehikqueagig nutahquontamanóunonog. Ahque sagkompaguninnean en qutchhuaonganit, webe pohquohwussinnan wutch matchitut. Newutche keitassootamoonk, kutahtauun, menuhkesuonk, sohsumoonk micheme kah micheme. Amen.''
Liammoù diavaez
Wopanaak Language Reclamation Project
Burhou
thumb|250px
Wampanoageg
Liammoù diavaez
Pennad a-zivout dasorc'hidigezh ar yezh
Burhou
Burhou a zo un enezennig e Mor Breizh er gwalarn da Aldernez. N'eus den ebet o chom warni. Difennet eo dilestrañ eno dre lezenn etre ar 15 a viz Meurzh hag ar 27 a viz Mezheven evit gwareziñ an evned a vev eno, hag en o zouez ar poc'haned. Etre Burhou hag Aldernez e red ar Swinge.
Cluain Fearta
Cluain Fearta (Clonfert e saozneg) zo ur gêr vihan e reter kontelezh Gaillimh, en Iwerzhon.
Pardalotus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
Brosezat eo ar genad en Aostralia, unnek (11) isspesad dezhañ en holl.
Trezilide
Trezilide (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Jenő Landler
thumb|right|Jenő Landler Jenő Landler (LFE: ['jɛnø: 'lɒndlɛr], 1875 – 1928) a oa bet anezhañ unan eus pennoù komunour Hungaria.
Studial a reas ar gwir ha dedennet e oa bet er penn-kentañ gant ar Strollad Sokial-demokratel dre ar fed ma laboure gant sindikad labourerion an houarn. Muioc'h-mui avat e troe war an tu-kleiz hag a-benn ar fin e teuas da vezañ ezel eus ar Strollad Komunour.
Dont a reas da vezañ Komisar evit an Aferioù Diabarzh e gouarnamant Republik Soviedel Hungaria e 1919. E penn Arme Ruz Hungaria e oa bet lakaet ivez o stourm a-enep d'ar broioù (Roumania dreist-holl) ma felle dezhe aloubiñ Hungaria.
Goude ma'c'h eas ar republik Soviedel da get e tec'has kuit o klask repu en Aostria hag eno e kendalc'has evel penn Strollad Komunour Hungaria en harlu.
Mervel a reas Jenő Landler en harlu e Cannes (Frañs) e 1928 ha kaset e oa bet e ludu da Voskov ma oant bet bezet e mogerioù ar C'hremlin.
Gwerz Kêr Is
Gwerz Kêr Is zo ur werz vrezhonek, savet gant Olier Souetr, eus Plourin-Montroulez, war-dro kreiz an.
Ar werz
<poem style="font-style:italic;"> Petra 'zo nevez e Kęr Is Ma'z eo ken drant ar yaouankiz, Ma klevan-me ar binioů, Ar vombard hag an telennoù?
E Kêr Is n'eus netra nevez, Met an ebatoù 'vez bemdez, E Kêr Is n'eus nemet traoù kozh, Hag an ebatoù 'vez beb noz.
Bodennoù drez zo diwanet, E dor an ilizoù serret, Ha war ar baourien o ouelañ, E hiser ar chas d'o drailhañ.
Ahes, merc'h ar Roue Gralon, Tan an ifern en he c'halon, Er penn kentañ deus an diroll, A gas ar gêr d'he heul da goll.
Sant Gwenole gant kalonad, Zo bet meur a wech 'kaout he zad, Ha gant truez an den doue, A 'n deus lavaret d'ar Roue
"Gralon, Gralon, lakaet evez, D'an disurjoù a ren Ahez, Rak tremenet 'vo an amzer, Pa skuilho doue e gonner".
Hag ar Roue fur spouronet, D'e verc'h en deus bet kelennet ; Met diskaret gant ar gozhni, N'eus mui an nerzh da stourm outi.
Ha skuizh gant rebechoù he zad, Evit mont deus e zaoulagad En deus graet gant drouksperejoù, Ur pales kaer tost d'ar sklujoù.
Kenglad ar Stadoù Dizalc'h
Kenglad ar Stadoù Dizalc'h (rusianeg: Содружество Независимых Государств, a zo un aozadur tiriadel a vod 11 eus ar republikoù soviedel kent (war 15). Krouet e oa bet goude dispenn an Unaniezh Soviedel. Ar broioù balt n'int ket ezel. Jorjia n'eo ket ezel ken abaoe 2009. Ukraina n'eo ket ezel ken, met kemer a ra perzh el labourioù. Turkmenistan a zo un ezel kevredet diofisiel. E Minsk emañ ar sez.
Gallout a reer keñveriañ KSD gant ur c'hevredigezh stadoù laosk a-walc'h) ha n'eo ket gant ur c'hevredad, ur c'hengevredad pe un aozadur dreistvroadel evel ma oa Kumuniezh Ekonomikel Europa. Heñveloc'h eo kentoc'h ouzh Kenglad ar Broadoù. Daoust da KSD kaout nebeut a c'halloudoù dreistvroadel, eo estr eget un aozadur arouezel nemetken, dre m'en deus galloudoù da genurzhiañ ur c'henwerzh, an arc'hantañ, al lezenniñ hag ar surentez. Broudet en deus bet ivez kenlabour war dachenn an demokratelaat ha diwall an torfedoù dreist d'an harzoù. Evel aozadur tiriadel e kemer KSD perzh e nerzhioù kendalc'h ar peoc'h. Gant izili zo eus KSD e voe savet Kumuniezh Ekonomikel Eurazia, he fal o vezañ sevel ur marc'had boutin.
Gwerz Kêr Is
Kanerien
Kanet eo bet gant meur a ganer hengounel, Yann-Fañch Kemener, Erik Marchand, ha Denez Prigent en o zouez.
Nigel Farage
D'an 3 Ebrel 1964 eo bet ganet Nigel Paul Farage. E 1999 e voe e-touez 3 ezel kentañ Strollad evit Dizalc’hted ar Rouantelezh-Unanet (UKIP) da vezañ dilennet e Parlamant Europa. Addilennet e voe e 2004, 2009 ha 2015. D'an 12 Gwengolo 2006 e voe dilennet da vleiniad UKIP e-lec'h Roger Knapman.
Aias
Aias (pe Ajaks) zo anv :
Aias, Ajaks
Ajaks eo ar stumm a gaver e geriadur brezhonek-gallek Roparz Hemon.
Beg-sabrenn
Ar beg-sabrenn (Xiphias gladius) a zo ur pesk mor bras.
Horst Köhler
thumb|250px|right Horst Köhler (ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1943) zo ur politikour alaman ha prezidant republik Alamagn eo bet. Bet eo prezidant ar c'hef espern alaman (Deutscher Sparkassen und Giroverband) (1993-1998), rener an EBRD (bank europat an adsevel hag an diorren) (1998-2000), ha goude-se rener Font Etrebroadel ar Moneiz (IMF) (adalek 2000). Dilennet e oa bet da brezidant Republik Kevreadel Alamagn d'an 23 a viz Mae 2004. Ha kroget en doa gant e bost d'ar 1añ a viz Gouere er bloavezh-se. Addilennet e voe da brezidant d'an 23 a viz Mae 2009. Roet en doa e zilez d'an 31 a viz Mae 2010 goude bezañ distaget komzoù zo bet kavet abeg enno diwar-benn ar brezel en Afghanistan.
Genidik eo e dud eus Roumania, met ganet eo bet-eñ e Polonia. Goude an Eil brezel bed ez eas da Alamagn ar Reter ha goude da Alamagn ar C'hornôg.