cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hypocnemoides
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Bessin
Bessin a zo ur vro istorel eus Normandi e Bro-C'hall, en-dro da gêr Bayeux.
Maser (Italia)
Maser zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Resana
Resana  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Refrontolo
Refrontolo  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Sistersianed
Urzh ar Sistersianed (Ordo cisterciensis e latin) zo un urzh menec'h ha leanezed eus an Iliz Katolik Roman, a voe savet en. Savet e voe gant Robert Molesme, ur abad genidik eus Champagn, a oa manac'h gant ar Veneadiz, hag a glaskas kempenn reolenn sant Benead. Abati Cîteaux e Bourgogn e oa abati kentañ an urzh-se ha roet he deus hec'h anv d'an urzh : eno, e dibenn an XIvet kantved, e voe savet ar reolenn nevez gant sant Robert.
Gant sant Bernez Clairvaux (1090-1153) e voe diorroet kalz an urzh nevez en. D'ar mare-se en em ledas an urzh dre Europa a-bezh ha savet e voe abatioù e meur a vro. Er e voe rannet Urzh ar Sistersianed e daou urzh nevez, hag an hini vrasañ anezho eo urzh an Drapisted.
E-touez an abatioù savet gant Sistersianed e Breizh e c'haller menegiñ Abati Itron Varia Bear, Abati Itron Varia Koadmalouen, Abati Itron Varia ar Releg, Abati ar Joa e Kempenieg.
Libanus
Libanus zo ur gêriadenn eus Kembre, e-kichen Aberhonddu, e kreisteiz kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Glyn Tarell.
Er gêriadenn ez eus ur greizenn da zegemer an dud a zeu da weladenniñ Park Broadel Bannau Brycheiniog. Anvet eo ar gêriadenn diwar ur chapel, Chapel Libanus, anvet he-unan diwar stumm latin an anv Liban, un anv tennet eus ar Bibl, evel ma kaver kalz e Kembre.
Saint-Manvieu-Norrey
Saint-Manvieu-Norrey a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Istrana
Istrana  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Saint-Manvieu-Norrey
kantved
Eil brezel-bed, miz Even 1944: 1972: kendeuzet e voe kumunioù Norrey-en-Bessin ha Saint-Manvieu.
Argelèrs
Argelèrs (Argelès-Gazost e galleg) zo ur gumun en departamant Pireneoù-Uhel hag er rannvro Midi-Pyrénées, e kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Argelèrs eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Argelésiens anezho e galleg.
Preganziol
Preganziol  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Moriago della Battaglia
Moriago della Battaglia  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Carbonara al Ticino
Carbonara al Ticino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Covilhã
Covilhã (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr eus Portugal, e distrig Castelo Branco.
Gevelliñ
Liammoù he deus Covilhã gant ar c'hêrioù-mañ:
Split
Split (anvet Spalato en italianeg gwechall) zo ur gêr vras eus Dalmatia, e Kroatia. Eil kêr vrasañ Kroatia eo, gant 178 102 a annezidi (e 2012) ha kêr-benn kontelezh Split-Dalmatia eo ivez. Lec’hiet eo en ur c'hourenez vihan hag a valir e Mor Adria. Ur porzh bras eo, evit ar greanterezh hag an touristerezh.
Savet e voe kêr Split en-dro da Balez Diocletianus, ur palez hag a voe lakaet sevel gant an impalaer roman Diocletianus. Genidik eus Dalmatia e oa an impalaer roman-se ha lakaat a reas sevel ur palez bras-bras (39 000 m²) war aod e vro, etre ar bloavezhioù 294 ha 305 da dremen dibenn e vuhez ennañ. Tre war bord ar mor e voe savet ar palez evit ma c’hallje al listri erruout en aod dirazañ. Adalek 1420 e voe Split e Republik Venezia, betek diskar ar stad-se e 1797.
Abalamour d’he savouriezh ha d’hec’h istor eo bet lakaet war roll lec’hiennoù Glad ar bed.
Charlottetown
Charlottetown (distaget [ˈʃɑːrləttaʊn] e saozneg) zo ur gêr eus Kanada ha kêr-benn proviñs Enez ar Priñs Edward.
Savet e voe kêr Charlottetown en hag anvet e voe evel-se en enor d'ar rouanez Charlotte, pried George III, roue ar Rouantelezh Unanet.
Nivlennad ar Galon
Nivlennad ar Galon zo un nivlennad lec'hiet e steredeg Cassiopeia.
Loria
Loria  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Katelin Aostria
Ur briñsez spagnol zo ivez:
Waleed Al-Husseini
Waleed Al-Husseini pe Walid Husayn al-Husayni (en arabeg : وليد حساين الحسيني ), ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1989 e Qalqilya, zo ur skrivagner palestinat dizoue.
Brudet e oa deuet da vezañ e 2010 pa oa bet harzet ha toullbac'het abalamour d'ar pennadoù en doa skrivet diwar-benn an islam.
Emañ bremañ o vevañ e Bro-C'hall, en harlu. Er vro-se en deus savet ur strollad anvet "Conseil des ex-musulmans de France", diwar skouer strolladoù heñvel e Bro-Saoz pe er Stadoù Unanet, savet gant tud o deus dilezet an islam.
Kerbêr
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
Emdroadur poblañs Kerbêr etre 1793 ha 2020
Baou belost gwenn
Ar vaou belost gwenn (liester : baoued belost gwenn) a zo ur spesad evned-preizh, Parabuteo leucorrhous (Buteo leucorrhous kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco leucorrhous (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an daou skiantour gall Joseph Paul Gaimard (1793-1858) ha Jean René Constant Quoy (1790-1869).
Annez
Kavout a reer ar spesad eus koadegi Venezuela da hanternoz Arc'hantina ha kreisteiz Brazil.
Carme Forcadell
Maria Carme Forcadell i Lluís (bet ganet d'an 29 a viz Mae 1955 e Xerta, Spagn) a zo ur bolitikourez katalan. Prezidantez Parlamant Katalonia eo bet etre 2015 ha 2017. Kelennerez war ar c'hatalaneg eo bet ivez.
A-du emañ gant dizalc'hiezh Katalonia ha krouet he doa ar gevredigezh Assemblea Nacional Catalana evit difenn ar mennozh-se.
Evel Prezidantez Parlamant Katalonia he doa renet an deiz ma oa bet votet an dizalc'hiezh d'an 27 a viz Here 2017 da heul ar referendom war an dizalc'hiezh. Abalamour d'an dra-se e oa bet lakaet en toull-bac'h gant Spagn da c'hortoz ur prosez.
Torre Beretti e Castellaro
Torre Beretti e Castellaro   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Mansuè
Mansuè  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Marie d'Orléans
Marie d'Orléans zo anv meur a briñsez c'hall:
Torrevecchia Pia
Torrevecchia Pia  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Chaves (Portugal)
Chaves (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e hanternoz Portugal, tost da harzoù Spagn. E 2011 e oa 41,243 a dud o chom enni. An eil kumun bobletañ eo e distrig Vila Real. Unan eus kêrioù brasañ proviñs kozh Trás-os-Montes eo, war lez ar stêr Tâmega.
Foroneüs
Foroneüs (gregach : Φορωνεύς / Phorôneús) e oa anv an den kentañ war an doua,r hervez mojennoù Hellaz kozh, ha roue Argos.
Chaves (Portugal)
En amzer ar Romaned e oa anavet evel Aquæ Flaviæ, ha brudet e oa dija an eien dour tomm a zo enni.
Foroneüs
Kontet e oa da vezañ mab d'an doue-stêr Inac'hos ha d'an nimfenn Melia.
Plectrophenax
Plectrophenax a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1882 gant al loenoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Moskeenn veur Kairouan
Moskeenn veur Kairouan (arabeg: الجامع الكبير بالقيروان) a zo ur voskeenn a gaver e Kairouan hag a zo unan eus moskeennoù pennañ Tunizia. Anvet e vez ivez moskeenn Okba Ibn Nafi (arabeg : جامع عقبة بن نافع) diwar anv ar saver anezhi Okba Ibn Nafi,. Kentañ metropolenn muzulman ar Maghreb, Kairouan, a vezo en he barr politikel ha preder en IXvet kantved. Chomet eo brudet evel ur greizenn relijiel ha speredel en Tunizia ; a-wechoù e vez gwelet ivez evel pevare kêr santel an Islam sunnit.
Deuet eo moskeenn veur Kairouan da vezañ ur savadur arouez eus kêr ha chom a ra al lec'h relijiel pennañ ha brudetañ e bed muzulman ar Gornôg. Abaoe dekred Bey Tunis d'an 13 a viz Meurzh 1912, eo bet lakaet war listenn savadurioù istorel hag arkeologel urzhiet ha gwarezet Tunizia. Bet e voe ivez lakaet gant hollad istorel Kairouan, e glad bedel an Unesco e 1988.
Savet, da gentañ, gant Okba Ibn Nafi adalek 670 (50 war deiziataer an hegire), pa voe savet kêr Kairouan, bet eo bet brasaet hag adsavet en VIIIvet ha IXvet kantved. Gwelet eo er Maghreb, evel hendad an holl moskeennoù er vro, kement hag unan eus lechioù pennañ an Islam hag ur savadur meur arzel dre ar bed holl.
Lec'hiadur
Lec'hiet eo en ul lec'h digreizennet eus lodenn biz medina Kairouan. Moskeenn veur Kairouan a zo lec'hiet er c'harter enkelc'hiet gant mogerioù Houmat al-Jâmi (ger ha ger « karter ar voskeenn veur »). Al lec'hiadur-se a voe a orin e-kreiz an eskemmoù kêrel. Met dre an dachenn, treuzet gant meur a groaz-zour d'an ouedoù, an hentadur a voe lakaet war-zu ar su.
Río Colorado
Río Colorado zo un anv spagnolek a vez roet da veur a stêr.
Luke Fitzgerald
Luke Fitzgerald a zo ur rugbier iwerzhonat, ganet e Dulenn d'an 13 a viz Gwengolo 1987. C'hoarier kreiz pe askeller eo war an dachenn. C'hoari a ra evit skipailh proviñs Laighin abaoe 2006. Naontek vloaz oa pa oa bet dibabet ar wech kentañ da c'hoari e skipailh rugbi Iwerzhon. Gwisket en deus trizek gwech ar roched wer ha dibabet eo bet ur wech da vont gant al Lions e 2009.
Komz a ra "Fitzy" iwerzhoneg mat-tre: implij a ra anezhañ gant e familh pe evit kanañ kan broadel Iwerzhon.
Possagno
Possagno  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Josef Jungmann
Josef Jungmann (16 Gouere 1773 e Hudlice – 14 Du 1847 e Praha) a oa ur yezhoniour, skrivagner ha troer tchekek, hag a seller outañ evel unan eus tadoù an tchekeg modern.
Hieronymos
Hieronymos (Hieronymus, e latin) zo un anv gresianek.
Whitby
Whitby zo un anv-lec'h saoznek hag anv meur a gêr.
Josef Jungmann
Goude studioù e skol-veur Praha e labouras evel kelenner, e lise alamanek Litoměřice (Leitmeritz), ha kelenn a rae tchekeg, a-youl-vat. Goude e teuas da vezañ rener skol e Praha hag echuiñ a reas e vuhez o kelenn e skol-veur ar gêr-se.
Friedrich Wilhelm III (Prusia)
Frederig Gwilherm III Prusia, pe Friedrich Wilhelm III (1770-1840) a oa roue Prusia adalek 1797, war-lerc'h e dad Friedrich Wilhelm II Prusia.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas en 1793 da Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776-1810), ur verc'h da Karl II von Mecklenburg-Strelitz ha da Friederike von Hessen-Darmstadt. Brudet e oa kened e bried ha levezon vras he doe adal 1807 betek he marv en 1810.
E vugale
Dimezet e oa da Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776–1810).
Addimeziñ a reas da Auguste von Harrach, Priñsez Liegnitz, hogen divugel e voe.
Josef Jungmann
Unan eus difennerien an tchekeg e oa Jungmann. Hag er c’hontrol d’e gelenner Josef Dobrovský e reas gant ar yezh-se en e skridoù. E 1805 e embannas un droidigezh diwar “Atala” gant François-René de Chateaubriand. Evel-se e klaske diskouez e oa posupl displegañ soñjoù uhel e tchekeg. E-leizh a droidigezhioù all en deus graet, diwar an alamaneg, ar galleg hag ar saozneg. Gantañ e voe troet Paradise Lost, gant John Milton, pe oberennoù gant Friedrich Schiller ha Johann Wolfgang von Goethe.
Baou louet
Ar vaou louet (liester : baoued louet) a zo ur spesad evned-preizh, Buteo nitidus an anv skiantel anezhañ.
Aoter (steredeg)
An Aoter (Ara; berradur: Ara ivez) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
James Chadwick
Sir James Chadwick, bet ganet d'an 20 a viz Here 1891 e Bollington (Cheshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Gouere 1974 e Cambridge (Cambridgeshire, Bro-Saoz), a oa ur fizikour saoz.
Anavezet-mat eo evit bezañ kavet an neutronenn e 1932, unan e-touez rannigoù an atomenn, da-heul un taol-arnod m'en devoa bombezet atom beriliom gant ur skinad alfa o tont eus atom poloniom. En abeg d'ar gavadenn bouezus-se e voe tapet Priz Nobel ar Fizik gantañ e 1935.
Baou louet
Anvet e voe Falco nitidus (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Boued
Bevañ a ra diwar evned bihan ha saorianed dreist-holl, ha diwar amprevaned bras ha krignerien ivez.
Hylocharis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
James Chadwick
Lakaet e voe da Knight Bachelor gant ar roue Jorj VI d'an 13 a viz Du 1945, ar pezh a aotreas James Chadwick d'ober gant an titl a "Sir" a-raok e anv.
Baou louet
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Josef Jungmann
Gant e c'heriadur tchekeg-alamaneg 5000 pajennad e tiazezas geriaoueg vodern an tchekeg. Kavout a rae dezhañ e oa aet yezh e vro war baouraat dindan yev Impalaeriezh Aostria. Hag evit kreskiñ he geriaoueg e savas gerioù nevez, diwar gerioù aet da get, kavet gantañ e testennoù kozh, pe oc'h amprestañ gerioù digant ar yezhoù slavek all. Kalz eus ar gerioù-se, degaset gantañ, zo chomet en tchekeg betek bremañ. Ouzhpenn e labour kelenner, e plede, diouzh an noz, gant e studiadennoù war yezh e vro. Labourat a rae e-unan met adskrivañ a rae pep pajennad eus e c'heriadur, dek gwech, da gas da adlenn da dud all. Dont a reas e c'heriadur er-maez er bloavezhioù 1834-1839, gant 120 000 pennger ennañ !
Zeca Pagodinho
thumb|right|Zeca Pagodinho Zeca Pagodinho (Jessé Gomes da Silva Filho diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 4 C'hwevrer 1959 e Rio de Janeiro, zo ur c'haner-sonaozer brazilian.
Hylocharis
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Violante (Tizian)
Violante (anvet ivez "La Bella Gatta" en italianeg) zo ur poltred gant al livour italian Tizian war-dro 1515 hag a zo war ziskouez e Kunsthistorisches Museum kêr Vienna en Aostria.
Guarda (Portugal)
Guarda (distaget [] e portugaleg) zo ur gêr hag ur gumun e Portugal, e distrig Guarda, e kreiz ar vro.
Uhel a-walc'h eo lec'hiet, ouzh tor ar Serra da Estrela. Gant 1060 metr uhelder ez eo uhelañ kêr Portugal. E 2011 e oa 42,541 a dud o chom er gumun, ha 26,565 er gêr hec'h-unan.
Lenn Bolsena
Lenn Bolsena zo ul lenn e Lazio, e Proviñs Viterbo en Italia. Div enezenn zo enni : Bisentina ha Martana.
Arondisamant Ceret
Arondisamant Ceret a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-ar-Reter hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
40 kumun e oa en arondisamant, etre ar menez Canigó er c'hornôg hag ar Mor Kreizdouar er reter. Edo ar c'humunioù-se e-barzh 3 c'hanton (betek 2014) : kanton Vallespir-Albères, kanton Côte Vermeille, ha kanton Canigó.
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Pireneoù-ar-Reter d'ar 1 a viz Genver 2017. 64 c'humun zo en arondisamant Ceret bremañ.
Guarda
Guarda a c'hall bezañ anv meur a lec'h :
Bernesq
Bernesq a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Mogliano Veneto
Mogliano Veneto  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Baou Hawaii
Baou Hawaii (Buteo solitarius) a zo un evn-preizh.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi Hawaii.
Arondisamant Perpinyà
Arondisamant Perpinyà a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-ar-Reter hag e rannvro Okitania.
Calcariidae
Calcariidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1901 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Arondisamant Perpinyà
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Perpinyà e 20 kanton (betek 2014) hag e 86 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Pireneoù-ar-Reter d'ar 1 a viz Genver 2017. 39 c'humun zo en arondisamant Perpinyà bremañ.
Calcariidae
Diouzh Doare 7.2 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Faustino Malaguti
Faustino Giovita Mariano Malaguti, ganet e Pragatto, er c'hornôg da gêr Bologna, e 1802 ha marvet e Roazhon e 1878, a oa ur c'himiour gall deuet eus Italia (goulenn a reas dont da vezañ gall e 1840).
Brogarour e oa en e yaouankiz ha rankout a reas mont d'an harlu da Vro-C'hall goude emsavadegoù 1831. Studier e voe e Pariz gant Louis Joseph Gay-Lussac. Ur gador a dapas e Skol-Veur Roazhon e 1840 evel kelenner kimiezh e kevrenn ar skiantoù. Dont a reas da vezañ dean etre 1855 ha 1866. Goude-se e voe rektor Akademiezh Roazhon, eus 1866 da 1873.
Faustino
Faustino zo un anv-badez italianek, stumm bihanaat an anv-badez Fausto.
Carnutes
Ar g-Carnutes (hervez al latin), pe Karnuted a oa unan eus pobloù galloudus Galia, diazezet etre ar stêrioù Sequana (Seine) ha Liger. Gant douaroniourien an Henamzer e kaver meneg eus o c’hêrioù brasañ evel Autricum (Chartres bremañ) ha Cenabum (Orleañs bremañ). En-dro dezho e oa annezet ar Vituriged er c’hreisteiz hag ar Senones er reter.
Bro ar Garnuted he doa brud, e-touez ar Romaned, da vezañ kreizenn relijiel ar pobloù galian. E skridoù Julius Caesar e lenner en em vode drouized ar C’halianed eno, ur wech ar bloaz.
Ian Kershaw
Sir Ian Kershaw, FBA (ganet d'an 29 a viz Ebrel 1943) zo un istorour saoz. Arbennigour eo war istor sokial Alamagn hag an Trede Reich. Skrivet en deus diwar-benn an naziegezh, buhez Adolf Hitler hag e hollveliegezh.
Carnutes
Er goañvezh 58–57 kent JK e klaskas Julius Caesar astenn e c’halloud war ar Garnuted, dre ober emglev gant o roue Tasgetios. Un nebeud bloavezhioù diwezhatoc’h e voe muntret Tasgetios gant ar Garnuted a oa en em savet ouzh ar Romaned. Kemer a rejont perzh en emsavadeg vras ar pobloù galian, renet gant Verkingetorix. C’hwezhet e voe an tan e Cenabum gant ar Romaned ha lazhet ar wazed a oa o chom eno tra ma oa gwerzhet ar maouezed hag ar vugale da sklaved. Gouest e voe ar Garnuted da gas 12 000 soudard da emgann Alesia, met rankout a rejont kodianañ, gant ar peurrest eus arme ar C'halianed. Diwezhatoc’h e teuas pobl ar Garnuted, dindan ren an impalaer Aogust, da vezañ civitas soda pe foederati (pobl gevredet), gant o ensavadurioù hag o moneiz dezho. Autricum (Chartres) e oa o c’hêr-benn, betek an, met e 275 e voe adsavet Cenabum gant an impalaer Aorelian ha dont a reas da vezañ anavezet evel Aurelianum pe Aurelianensis urbs (aet da "Orleañs" goude).
Falcipennis
Falcipennis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1864 gant an evnoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad skilgegi er genad-mañ : Falcipennis falcipennis hag a vez graet skilgog-Sibiria anezhañ e brezhoneg.
Morgano
Morgano  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Sodiom
Ar sodiom pe natriom zo un elfenn gimiek hag ur metal alkalin ; 11 eo e niver atomek ha Na e arouez (eus al latin natrium).
Monastier di Treviso
Monastier di Treviso  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Torre d'Arese
Torre d'Arese   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Jordi Savall
Jordi Savall i Bernadet (ganet en Igualada d'ar 1añ a viz Eost 1941) zo ur soner ha sonaozour katalan.
Monfumo
Monfumo  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Veronica Guerin
Veronica Guerin (5 a viz Gouhere 1958 e Dulenn – 26 a viz Mezheven 1996 e Dulenn) a oa ur gazetennerez iwerzhonat, drouklazhet e Dulenn gant trafikerien dramm.
NGC 6193
NGC 6193 zo un nivlennad lec'hiet e steredeg an Aoter.
Llanbryn-mair
Llanbryn-mair pe Llanbrynmair, zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz Powys, e Sir Trefaldwyn kozh. Emañ er reter da Vachynlleth, war an hent a gas da Y Drenewydd.
Eno e oa Kastell Tafolwern, lez pennañ aotrouien kombod Cyfeiliog er Grennamzer, e kember ar stêrioù Twymyn hag Afon Iaen. E-pad ur pennad e voe lez ar priñs-barzh Owain Cyfeiliog.
Ganet e voe ar barzh kembraek Mynyddog e Llanbryn-mair, e 1833. Tremen a reas e yaouankiz en atant e dud eno. Beziet e voe eno ivez, goude e varv, e 1877. Ar pastor, skrivagner ha prezeger politikel Samuel Roberts (S.R.) a oa genidik eus Lanbryn-mair ivez.
Meur a gêriadenn a gaver er gumuniezh : Talerddig, Dolfach, Tafolwern, Pandy, Cringoed ha Pennant. Kreizenn gentañ ar gumuniezh a oa e Llan, war an hent da Llanidloes, el lec’h m’emañ an iliz-parrez. E 2011 e oa 920 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair ha 432 anezho a oa kembraegerien (48,2%).
Torre de' Negri
Torre de' Negri  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Pederobba
Pederobba  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Medina (disheñvelout)
Medina ("kêr" en arabeg) a c'hall bezañ anv meur a dra.
Div stêr:
Medina de Pomar
Nashville
Nashville eo kêr-benn stad Tennessee e Stadoù-Unanet Amerika. Ma n'eo ket kêr vrasañ ar stad (Memphis an hini eo) ez eo he meurgêr vrasañ avat gant 1 600 000 a dud pe war-dro (2010). Brudet eo ivez evit bezañ kavell ar sonerezh country hag he lesanv eo "Music City", pa'z eo kreñv-kenañ kenderc'h ar sonerezh hag ar pladennoù enni.
Fellow of the British Academy
Fellowship of the British Academy (FBA) zo un enor roet gant an Akademiezh saoz da gelennerien skol-veur evit lakat war-raok o labourioù war ar skiantoù sokial ha denel. Tri renk zo, a reer "fellowships" anezho :
An enor-se a vez roet ur wech anat al labourioù hag oberennoù embannet gant ar "fellow". Adal ar mare-se e c'hell ober gant an titl FBA. E-touez ar "fellows" brudet emañ Mary Beard, Nicholas Stern, Baron Stern of Brentford, Jeremy Horder, Rowan Williams ha Ian Kershaw.
Faustina Bordoni
Faustina Bordoni (1697-1781), lesanvet "Faustina" hepmui, a oa ur ganerez ha mezzosoprano italian, hag unan eus brudetañ mouezhioù hec'h amzer.
He buhez
Ganet e oa e Venezia, ha savet e voe dindan gwarez daou vreur sonaozourien, Alessandro ha Benedetto Marcello. Studiañ ar c'han a reas gant ur sonaozour all, Michelangelo Gasparini.
Deroù he micher
Meur a vloavezh e voe e servij an Dilenner Palatin, ha kregiñ a reas da ganañ e c'hoariganoù e Venezia e 1716, en Ariodante, savet gant Carlo Francesco Pollarolo, ha betek 1725 e c'hoariganoù gant Tomaso Albinoni, ar vreudeur Gasparini, Giacomelli, Leo, Orlandini, an daou bPollarolo, tad ha mab, ha Leonardo Vinci, e-touez un toullad re all. E 1718 ha 1719 e Venezia e kanas a-gevret gant Francesca Cuzzoni, a oa da vezañ he brasañ kevezerez.
Meur a wech ez eas da ganañ da Reggio nell'Emilia, Naplez, Parma, ur wech da vihanañ da gêrioù Milano, Modena, Firenze. Kentañ ma kanas en Alamagn a voe e 1723, e München, e Griselda Torri. Er bloavezhioù 1720 e rae berzh ken na rae en hanternoz d'an Alpoù, evel e Vienna e 1725–26.
Div rouanez
Kentañ ma kanas e Londrez a voe evel Rossane, en Alessandro, gant Handel, e mae 1726, war un dro gant Senesino ha Cuzzoni. Peder gwech all e kanas e nevezintioù Georg Friedrich Händel : Alceste en Admeto ha Pulcheria en Riccardo Primo (e 1727), hag Emira e Siroe hag Elisa en Tolomeo, e 1728. Kanañ a reas en un adc'hoariadenn eus Radamisto, hag e c'hoariganoù savet gant Ariosti ha Giovanni Bononcini. D'ar 6 a viz Mezheven 1727, e voe cholori bras er c'hoariva King’s Theatre, e Haymarket, dirak ar briñsez Caroline, priñsez Kembre. O c'hoari Astianatte e oad pa gorogas reuz etre he heulierien ha re Cuzzoni, ken na voe kann, a-hervez, etre an div vaouez war al leurenn.
Hervez enklaskoù nevez zo eo bet lakaet anat eo harperien ar c'hanerezed a oa en em zalc'het fall, ha n'eo ket ar c'hanerezed o-unan, o devoa labouret a-gevret a-raok en Italia, hag a zalc'has d'ober evit ar Royal Academy betek ar c'houlz ma rankas ar renerien serriñ an ti en 1728, en abeg d'ar bern dle.
Dimeziñ
Kontrol da Guzzoni, ne zistroas ket Faustina da Vro-Saoz ken. Etre 1728 ha 1732, e kanas e kêrioù bras Italia, e Venezia dreist-holl. E 1730, e timezas d'ar sonaozour alaman Johann Adolf Hasse, ha bloaz goude e voen pedet da lez Sachsen, hini ar roue Augustus II, a oa e Dresden. Berzh a reas Faustina eno e c'hoarigan he fried, Cleofide. Hervez Pietro Metastasio e oant "ur c'houblad eus ar re blijusañ".
Hasse a chomas tregont vloaz e lez Sachsen, hag e bried a ganas da vihanañ pemzek eus e c'hoariganoù savet etre Caio Fabricio e 1734 ha Ciro riconosciuto e 1751.
Sequani
Ar Sequani, pe Sequaned, pe Sekwaned hervez ar peurunvan, a oa ur bobl c’halian diazezet e traoñiennoù ar stêrioù Arar (Saône) ha Doubs. Krediñ a ra lod e oa *Sequana anv kozh an Arar, ar memes anv evel anv kozh ar stêr Saena.
G8
Ar G8 (evit Group of eight, bodad an eizh) a zo ur bodad kendivizout ekonomikel ennañ eizh bro e-touez ar re greñvañ o ekonomiezh. Ennañ emañ: ar Stadoù-Unanet, Japan, Alamagn, Frañs, ar Rouantelezh-Unanet, Italia, Kanada ha Rusia. Bep bloaz e vez bodet prezidant pe pennoù gouarnamantoù ar broioù-se evit un emvod war-lein. En emvod-se e vez pedet ivez Prezidanted Kengor Europa ha Kuzul Europa. Da geñver an emvod war-lein-se e vez alies manifestadegoù gant an altermondialisted.
Sequani
Rannet e oant diouzh an Helveti gant ar menezioù Jura ; er gwalarn dezho e oa al Lingones ; er c’hornôg dezho e oa annezet an Aedui, en tu all d’ar Saône. Hervez Caesar en em astenne o bro betek ar stêr Roen en hanternoz. Vesontio (Besançon hiziv) e oa o c’hêr-benn.
G8
Savet eo bet e 1975, gant an anv G6 da gentañ, deuet da vezañ G7 pa oa bet pedet Kanada (1976), ha G8 gant Rusia (1998). N'emañ ket e-barzh ar broioù bras war ziorren, kreñv o ekonomiezh, evel Sina, Brazil, India, Mec'hiko hag Afrika ar Su, daoust ma vez kenlabour ganto.
Sequani
A-raok da Julius Caesar stagañ gant Brezel Galia, e oa kevredet ar Sequani gant an Arverni a-enep an Aedui. En o brezel a-enep an Aedui, e c’houlennjont harp digant ar Sueved, renet gant ar penn german Ariovistus. Treuziñ ar Roen a reas arme Ariovistus da zont d’o sikour e -71 ha trec’het e voe an Aedui. Rankout a reas ar Sequani avat lezel un tamm eus o bro, en hanternoz, gant ar Sueved. Gervel a rejont Caesar war o sikour. Gant an armeoù roman e voe argaset ar C’hermaned kuit e -58 hogen rediet e voe ar Sequani da rentañ o galloud d’an Aedui. Kement e voe hegazet ar Sequani gant an dra-se ma savjont a-du gant emsavadeg Verkingetorix e -52. Kemer a rejont perzh en emgann Alesia hag e drouziwezh ar pobloù galian.
Bro ar Sequani a voe lakaet e proviñs Gallia Belgica da gentañ hag e Germania Superior da c’houde. War-lerc'h e teuas, gant douaroù amezek, da vezañ ur broviñs roman anvet Sequania pe Maxima Sequanorum. Taget hag aloubet e voe Sequania diwezhatoc'h gant pobloù german evel ar Vandaled hag ar Vurgonded ha dont a reas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Bourgogn.
Parabolenn (Aviel)
Ar parabolennoù zo danevelloù berr a gaver en Aviel, traoù a vije bet kontet gant Jezuz Krist, hag a zo kentelioù buhezegezh da dennañ diouto.
Kavet e vezont en avieloù Mark, Mazhev ha Lukaz. En Aviel Yann, ne gaver parabolenn ebet.
Leucippus (genad)
Leucippus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Spesadoù
Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Orsago
Orsago  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Maroue
Maroue a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ.
Douaroniezh
Gwelout Lambal.
Brezhoneg
Kumun Maroue, asambles gant kumunioù all eus bro Lambal, evel Andel, Henon, pe Pledeliav, a votas mennad al luskad Ar brezoneg er skol evit goulenn ma vefe kelennet brezhoneg er skolioù kentañ derez er bloavezhioù 1930.
Arondisamant Prada
Arondisamant Prada a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Pireneoù-ar-Reter hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Prada e 6 kanton (betek 2014) hag e 100 kumun :
Ormelle
Ormelle  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Marie d'Orléans (1457-1493)
Marie d'Orléans, pe  Mari Orleañs , (1457-1493) a oa ur briñsez c'hall.
He buhez
Ganet e oa e Bleaz, d'an 19 a viz Gwengolo 1457. Merc'h henañ ar priñs ha barzh Charlez Iañ Orleañs e oa. C'hoar e oa d'ar roue gall Loeiz XII. Dimezet e oa e 1476 da Yann Fois (Jean de Foix), kont Étampes, eus tiegezh konted Foix.
Bugale
Daou vugel o doe Yann Fois ha Mari Orleañs:
Ranuccio Farnese il Vecchio
Ranuccio Farnese (war-dro 1390 – 2 a viz Gouhere 1450) a oa un noblañs italian ha condottiero.
Ganet e oa Ranuccio en Ischia, ha gwelet eo evel diazezer an Tiegezh Farnese. E 1416 e kemeras lec'h e dad e penn armeoù Republik Siena, ha trec'h e voe war Orsini Pitigliano.
E 1419 e voe anvet gant ar pab Martinus V da Senedour Roma, ha tri bloaz goude e voe roet dezhañ douaroù Tessennano ha Piansano e Stadoù ar Pab.
Dindan Ujan IV e voe anvet da bennkabiten an Iliz ha douaroù nevez a voe roet dezhañ, en o zouez Montalto di Castro, Canino ha re all en hanternoz Lazio.
Beziet e voe en un enezenn e Lenn Bolsena, e Proviñs Viterbo.
Baou Swainson
Ar vaou Swainson a zo un evn-preizh, Buteo swainsoni an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an arzour hag evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Annez
Bevañ a ra ar spesad e Norzhamerika ha Mec'hiko ivez. Nijal a ra kuit da hanternoz Arc'hantina, kreisteiz Brazil ha Paraguay da c'hoañviñ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.
Saint-Martin (Antilhez)
Saint-Martin zo ur strollegezh tramor gall (COM) en hanternoz Enez Sant-Martin en Antilhez, hag anv gallek an enez penn-da-benn, a zo rannet etre ar Republik c'hall ha Rouantelezh an Izelvroioù (gwelet Sint Maarten).
Un enezenn didud, Tintamarre, a zo stag outi.
Betek 2007 e oa Saint-Martin ur gumun gall stag ouzh Gwadeloup. Abaoe eo aet d'ober ur strollegezh tramor, evel m'eo bet graet ivez gant Saint-Barthélemy.
Nivlennad ar Garenn
Nivlennad ar Garenn, anvet ivez NGC 3372, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Garenn.
In Lebor Ogaim
In Lebor Ogaim (Levr an Ogamoù) a zo un destenn heniwerzhonek diwar-benn ar groaz-doue ogamek, da lavarout eo kroaz-doue kozh Bro-Iwerzhon.
Dastumet eo bet, war un dro gant an Auraicept na n-éces, e-barzh dornskrid al Leabhar Baile na Mhóta (Book of Ballymote, 1390) miret gant ar Royal Irish Academy, MS 23 P 12, folio 167 verso betek folio 180 recto.
Un dornskrid all a zo e-barzh National Library of Ireland MS G53 1-22, ha tammoù eus al levr er British Library, Add. 4783.
Endalc'h
Da gentañ e kaver gerioù hag anvioù al lizherennoù ogamek. Da c'houde ez eus ul listenn eus ar seurtoù skriturioù "ogham" a veze implijet, zoken hini al Lec'hlenniz (Futhark, kroaz-doue runek), anvet ogam lochlannach ("ogam lec'hlennek").
Torre d'Isola
Torre  d'Isola  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Elaine of Astolat
Elaine of Astolat, pe Ascolat, zo ur plac'h yaouank er romant saoznek Le Morte d'Arthur, gant Thomas Malory, hag a zo e karantez ouzh ar marc'heg Lanselod. Anvet eo ivez Elaine the White hag Elaine the Fair, abalamour d'he blev melen-aour. Merc'h eo da Bernard of Astolat.
Adkemeret eo bet an istor gant Alfred Tennyson div wech: e-barzh e varzhoneg "The Lady of Shallot" e 1833, hag en e gelc'hiad barzhonegoù Idylls of the King en 1859.
XIIIvet kantved
Kentañ roud eus mojenn Elaine a gaver er Mort Artu, ur skrid gallek e deroù an XIIIvet kantved : mervel a ra ar plac'h diwar he c'harantez ouzh Lanselod ha diskenn a ra he bag a-hed ur stêr da vetek kêr Camelot.
Un doare all a gaver, eus an XIIIvet kantved ivez, en danevell italianek La Donna di Scalotta, ha honnezh a servijo d'ar barzh saoz Tennyson da skrivañ e varzhoneg "The Lady of Shallot".
Energiezh nukleel
Gremm derc'hanel, gremm atomel , energiezh nukleel , , a reer eus ar gremm a vez ganet a-emdarzh pe ent-kalvezadel gant an dazgweredoù derc'hanel. Sterioù arall zo d'an termen evelato, evel ar kenderc'hañ gremmoù tredanel, gwrezel ha treloc'hel diwar dazgweredoù derc'hanel, hag o arver peoc'hiek pe vrezelgar ; gant ar bomm "gremm derc'hanel" e vez graet neuze evit komz eus disoc'h un dazgwered koulz hag eus ar ouiziegezh hag ar c'halvezerezh a ro tro da arverañ ar gremm-se a-benn bastañ da ezhommoù mab-den er bed a-vremañ.
Francesca Cuzzoni
Francesca Cuzzoni, ganet e Parma d'an 2 a viz Ebrel 1696 ha marvet e Bologna d'an 19 a viz Mezheven 1778, a oa ur c'hoariganerez soprano italian eus an XVIIIvet kantved. Lesanvet e oa Voce d'angelo (mouezh un ael) abalamour d'he mouezh tener ha lemm war un dro, a c'halle nerzhekaat ha gwanaat en un doare souezhus.
Energiezh nukleel
E derc'hanoù un nebeud izotopoù eus lod elfennoù kimiek (skinizotopoù) e c'hoarvez an dazgweredoù-se. Skiriadur an uraniom U-235 (235U) eo an hini anavezetañ peogwir ez eo drezañ ez a an darn vuiañ eus an dazgweredoù derc'hanel en-dro ha peogwir ez eo an izotop paotañ war an Douar hag e diabarzh ar stered. Izotopoù arall a c'haller arverañ, evel ar strontiom 90Sr, ar poloniom 210Po, an toriom 232Th pe ar plutoniom 239Pu.
Meur a galvezerezh hag a skiant a implij ar gremm derc'hanel : ar c'henderc'hañ tredan eo an hini muiañ-anavezet, hogen en henoniezh e vez arveret hag er vezekniezh ivez.
Francesca Cuzzoni
Dre ma oa ganet e Parma e oa bet lesanvet La Parmigiana. Kregiñ a reas gant ar vicher en 1716 gant Vittoria Tesi. Fret a gavas e King's Theatre Londrez ma erruas en Kerdu 1722, gant un tamm cholori en-dro d'he donedigezh. War vourzh al lestr e timezas d'ar soner klav-kerdin Pietro Giuseppe Sandoni. Perzh a gemeras en krouidigezh Ottone, gant de Haendel, d'an 12 a viz Genver 1726 hag e-pad pemp bloaz e c'hoario e pep c'hoarigan nevez gant Haendel ha Bononcini.
D'ar 4 a viz Gwengolo 1725, setu Faustina Bordoni o tegouezhout ivez e King’s Theatre Londrez, ha honnezh e vo he c'hevezerez vras. Div gostezenn a oa, hini Bordoni ha hini Cuzzoni, ha bec'h etreze.
D'ar 6 a viz Mezheven 1727, e voe c'hoariet Astianatte, oberenn Bononcini, e-kreiz ar brasañ cholori. Jarneoù ha mallozhioù a nije a bep tu, ma krogas an div ganerez da skeiñ an eil gant eben, krabanadoù a sachas brud fall evel biskoazh. Habaskaat a reas ar speredoù, ma voe adwelet an div ganerez war ar memes leurenn o kanañ.
Pa voe divodet an Akademiezh e tistroas Francesca da Italia, ma kanas gant Farinelli ha Caffarelli. Distreiñ a reas da Londrez entre 1733 ha 1737, ma kanas en Opéra of the Nobility, met kuitaat Bro-Saoz a rankas goude un afer spontus, ma voe tamallet dezhi klask muntrañ he fried Sandoni dre ar c'hontamm.
Etre 1740 ha 1742 e veajas en Alamagn gant meur a gompagnunezh, ha kanañ a reas evel pennkanerez. klask a reas lakaat urzh en hec'h aferioù arc'hant : foetet he devoa he madoù bras, ha dle spontus a oa war he choug. E 1742 e voe bac'het en Izelvroioù abalamour d'he dle just a-walc'h, met laosket e voe da vont goude dastum arc'hant gant un toullad kanadegoù.
Etre 1745 ha 1749 e kanas e lez Württemberg, ma veze paeet falloc'h eget a-raok. E 1749 e kuitaas ar vro da vont da gêr Bologna. E 1750 edo e Pariz, ma kanas dirak ar rouanez Maria Leszczyńska. Neuze ez eas d'ober he zeirvet chomadenn da Londrez.
E 1751 e kanas meur a wech e Londrez: d'ar 16 a viz Ebrel e Haymarket ha d'an 22 e ti Mr. Hickford, ma kanas pezhioù ( arie) eus ar c'hoariganoù Ottone ha Giulio Cesare, hag eus an oratorio Sansone, ma he devoa graet berzh kentaou. Hervez ar c'hanvarnour Charles Burney e oa aet fall he mouezh 50 vloaz e oa e 1750).
En 1752 e kimiadas diouzh he selaouerien gant ur ganadeg ma pede anezho da zont d'he skoazellaén da baeañ he dle.
Mervel a reas e 1778, en dienez, en un ospis Bologna, da 82 vloaz, goude tremenet 20 bloavezh diwezhaén he buhez oc'h ober nozelennoù evit dilhad. .
Energiezh nukleel
Un trede doare zo, anvet "ganerioù gwrezel dre skinizotopoù" (GGS), a implijer en daspugnerioù hirbadus a vag ardivinkoù na lonkont ket kalz tredan : dastumet e vez ar wrez a zeu eus digevanidigezh skinizotopoù kent he zreiñ da dredan.
Dindan stumm rannigoù war lusk e vez ar gremm a vez ganet gant an dazgweredoù derc'hanel. Harzet e vez o fiñvoù gant ar metoù, ar pezh a ro gwrez a vez troet e gremm treloc'hus a-drugarez da gefluskerioù dre ezleskiñ evel troellrodoù-dre-vurezh. Tu zo da arverañ ar gremm-se evit kas listri bras war vor pe genderc'hañ tredan er c'hreizennoù derc'hanel.
Perzh dibar ar gremm derc'hanel eo ar feur etre tolz an danvez arveret ha perzhioù uhel ar gremm a vez deveret dioutañ ; uheloc'h eget forzh pe c'hremm arall anavezet eo, petra bennak ma n'eo ket gwall efedus ar c'halvezerezh-se, pa goller etre 86 ha 90% eus ar gremm a vez ganet.
Bras-divent eo ar c'hementad gremm a vez ganet, abalamour da dolz ar rannigoù a implijer hag a dro war-eeun da c'hremm en abeg d'ar feur etre an tolz hag ar gremm evel m'eo bet displeget gant ar fizikour alaman Albert Einstein (1879-1955).
Dazgweredoù derc'hanel
E 1896 e verzas ar fizikour gall Henri Becquerel (1852-1908) e veze eztaolet skinoù gant lod elfennoù kimiek. Gantañ ha gant fizikourion arall evel Marie Curie (1867-1934) e voe studiet ar skinoù-se, a oa disheñvel diouzh ar skinoù X a oa anavezet dija. Tri doare skinoù a voe termenet, hag anvet α alpha, β beta ha γ gamma diouzh teir lizherenn gentañ al lizherenneg c'hresianek. Buan e verzjont e teue ar skinoù-se eus derc'han an atomoù evel ma oa bet deskrivet e 1911 gant ar fizikour zelandneveziat Ernest Rutherford (1871-1937).
Llanafan Fawr
Llanafan Fawr (pe Llanafan-fawr pe Llanafanfawr) zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh. Er c'hornôg da gêr Llanfair-ym-Muallt emañ, war lez ar stêr Chwerfru, a ziskenn eus menezioù Elenydd da vont d'en em deurel er stêr Irfon e-kichen Llanfair-ym-Muallt.
Energiezh nukleel
Dazgweredoù derc'hanel
E 1932 e voe prouet bezoud an neutron gant ar fizikour saoz James Chadwick (1891-1974) ; gant an Aostrian Wolfgang Ernst Pauli (1900-1958) e oa bet rakwelet daou vloaz abretoc'h. Raktal goude e verzas an Italian Enrico Fermi (1901-1954) e oa neutronoù eus lod skinoù a vez ec'hodet e-kerzh argerzhioù dibar an digevanidigezh.
Llanafan Fawr
Dont a ra an anv eus hini sant Afan ("Afan Buallt" pe an "Eskob Afan", fl. 500-542). Hervez ar richenn e voe lazhet Afan e Brycheiniog e 542, gant Gouezeled pe gant Daned E-kichen an iliz a zo gouestlet d’ar sant, e kaver ur wezenn ivin a c'hallfe bezañ bet eno ouzhpenn 2000 bloaz zo. Er Grennamzer e oa Llanafan Fawr pennlec'h kantrev Buellt.
Lebor na gCert
Lebor na gCert (saozneg : Book of Rights, brezhoneg : Levr ar Gwirioù), Leabhar na gCeart en iwerzhoneg a-vremañ, a zo ul levr iwerzhonek skrivet er Grennamzer evit Roue Caiseal (saozneg : Cashel).
Myrmornis torquata
Myrmornis torquata a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.
Ar Boderezh
Ar Boderezh a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Lambal eo bremañ.
Myrmornis torquata
Anvet e voe Formicarius torquatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795). Ar spesad nemetañ er genad Myrmornis an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag artropoded all ; degouezhout a ra dezhañ kemer blotviled bihan (Gastropoda) ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Lebor na gCert
Eilskridoù
An eilskridoù koshañ a gaver eus Lebor na gCert a zo e-barzh Leabhar Bhaile an Mhóta (Book of Ballymote) ha Leabhar Mór Leacain (Great Book of Lecan), an eil skrivet e 1390 hag egile e 1418.
Kib vell-droad ar bed 1930
Kib vell-droad ar bed 1930 a zo kentañ dalc'h Kib vell-droad ar bed, ur gevezadeg-sport hag a c'hoarvezas en Uruguay eus an 13 d'an 30 a viz Gouere 1930.
Johann Jakob Froberger
Johann Jakob Froberger bet ganet d'an 18 a viz Mae 1616 e Stuttgart ha marvet d'ar 7 a viz Mae 1667 en Héricourt (Haute-Saône) a oa un ograouer, ur c'hlavisimer hag ur sonaozour alaman.
Lebor na gCert
Endalc'h
Al levr a zispleg gwirioù Roue Uhel Iwerzhon hag an taosoù a zastum diouzh roueed ar broioù (Uladh, Laighean, Mumhan ha Connacht) ha roueed ar meuriadoù. Lavarout a ra ivez ar gopr a vez ret d'an Ard-Rí paeañ d'ar roueed all e-keñver o skoazell hag o lealded. Kavet e vez ivez e-barzh al levr gwirioù roueed ar broioù en hevelep doare.
Energiezh nukleel
Dazgweredoù derc'hanel
A-hed ar bloavezhioù 1930 e voe E. Fermi hag e skipailh o skinata tremen 60 elfenn gimiek gant neutronoù, ha dre an uraniom-235 e voe kenderc'het derc'hanoù bariom, evel ma voe diskouezet en Alamagn gant Lise Meitner (1878-1968), Otto Hahn (1879-1968) ha Fritz Strassmann (1902-1980) – ar skiriadur derc'hanel kentañ bet graet biskoazh gant mab-den a oa c'hoarvezet e labourva Enrico Fermi eta.
Agnana Calabra
Agnana Calabra zo ur gumun italian e Meurgêr Reggio Calabria e Calabria.
Johann Jakob Froberger
Digant e dad, a oa Kapellmeister e lez Stuttgart, en devoe e gentelioù sonerezh kentañ. Beajiñ a-dreuz Europa a reas, ha chom e Roma (1637-1641) ma teskas digant ar mestr italian Girolamo Frescobaldi (1583-1643) koulz hag e Wien (1645) ma voe ograouer el lez.
Energiezh nukleel
Dazgweredoù derc'hanel
Da heul kavadenn E. Fermi e verzas ar Gall Jean Frédéric Joliot-Curie (1900-1958) e oa bet ganet neutronoù ouzhpenn ar bariom, ar pezh a roe tro da aozañ dazgweredoù ristennek, da lavaret eo dazgweredoù o tegas reoù arall.
Johann Jakob Froberger
Petra bennak ma ne voe moullet hini ebet eus e oberennoù pa oa bev, diwar e youl war a hañval evel ma oa ar c'hiz d'e vare, kalz savadoù a voe graet ha skignet ; bras eo bet e levezon war sonerezh e amzer neuze, ha pelloc'h zoken, betek hini Johann Sebastian Bach (1685-1750) ha Georg Friedrich Händel (1685-1759).
My Bucket's Got a Hole in It
My Bucket's Got a Hole in It zo ur ganaouenn saoznek, bet brudet gant ar c'haner stadunanat Hank Williams e 1949. Lakaet e vez war gont Clarence Williams, a dapas kaout copyright an oberenn en 1933.
Llanafan Fawr
Ar barzh Evan Evans (Ieuan Fardd) a voe person e Llanafan Fawr e dibenn ar bloavezhioù 1750.
Energiezh nukleel
Dazgweredoù derc'hanel
Gant W. E. Pauli adarre e oa bet rakwelet an neutrino e 1930, a voe arsellet e 1956 gant an Amerikan Clyde Cowan (1919-1974) hag e skipailh ; dre an neutrino e c'halled displegañ ar skinoù β.
Skiriadur derc'hanel
"Skiriadur derc'hanel" a reer eus un dazgwered a c'hoarvez e derc'hanoù an atomoù pa vez rannet un derc'han pounner e reoù bihanoc'h ; neutronennoù dizalc'h, foton (skinoù γ peurliesañ), rannigoù α (derc'hanoù heliom) ha β (elektron ha pozitron uhel ar gremm enno) a vez kenderc'het ivez.
Johann Jakob Froberger
Gant e sonaozadur dezhañ e-unan ez eo deuet J. J. Froberger a-benn da gendeuziñ ar stiloù alaman, gall hag italian en e bezhioù evit an ograoù hag ar c'hlavisim.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
Adalek miz Ebrel 1939 hag a-hed an Eil brezel-bed e tiorroas Alamagn un raktres gremm derc'hanel anvet Uranprojekt e-sell da genderc'hañ armoù derc'hanel.
Johann Jakob Froberger
Buhez
E Stuttgart e voe badezet d'an 19 a viz Mae 1616, mab d'ar c'haner tenor Basilius Froberger (1575-1637) ha da Anna Schmid (1577-1637). Kanañ a rae Basilius Froberger e lez Württemberg kent dont da vout Kapellmeister eno e 1621. Diwar an unnek bugel a oa en tiegezh, pevar a zeuas da vout sonerien el lez, war-bouez Johann Jakob.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
D'an 2 a viz Kerzu 1942 e voe kentradet kentañ dazgwereder derc'hanel Istor mab-den, ar Chicago Pile-1 (CP-1), e Skol-veur Chicago ; ur rann eus ar raktres Manhattan Project renet gant Robert Oppenheimer (1904-1967) e oa. Ne oa ket CP-1 an dazgwereder kentañ en Istor ar bed avat : unan naturel a oa en Oklo e Gabon daou vilion a vloavezhioù zo.
Llanafan Fawr
E 2011 e oa 470 a dud o chom e kumuniezh Llanbryn-mair hag 58 anezho a oa kembraegerien (12,8%).
Johann Jakob Froberger
Buhez
E 1637 e varvas e dad, e vamm hag unan eus c'hoarezed diwar ar vosenn. Johann Jakob hag e vreur Isaac a werzhas levraoueg-sonerezh o zad da lez Württemberg, hag en hevelep bloavezh e teuas Johann Jakob da vout eilograouer Wolfgang Ebner (1612-1665) e lez Wien.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
E stern an hevelep raktres e voe savet un dazgwereder kalz brasoc'h en Hanford Site e Stad Washington evit kenderc'hañ plutoniom hag arfonnañ uraniom, da lavaret eo kreskiñ an niver a izotopoù a c'haller skiriañ.
Johann Jakob Froberger
Buhez
E miz Even 1637 e voe aotreet da vont da Roma a-benn studiañ e-kichen ar sonaozour Girolamo Frescobaldi (1583-1643). Hag eñ ul luterian ez andreas ouzh ar relijion gatolik — war a hañval, pa oa ret bout katolik evit labourat el lez, ha tri bloavezh-pad e chomas e Roma.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
D'ar 16 a viz Gouhere 1945 e voe lakaet ar vombezenn derc'hanel gentañ da darzhañ e gouelec'h Alamogordo (New Mexico) ; kevatal da 19 kt trinitrotoluen (T. N. T. C7H5N3O6) e voe galloud an darzhadenn. Da heul an taol-arnod-se e voe fardet div vombezenn arall, unan anvet Little Boy ("Paotrig", 16 kt TNT) diwar uraniom arfonnet a voe bannet war Hiroshima d'ar 6 a viz Eost 1945 hag unan arall anvet Fat Man ("Gwaz Tev", 22 kt TNT) diwar blutoniom a voe bannet war Nagasaki d'an 9 a viz Eost 1945. Da heul an div vannadenn-se e voe echuet an Eil brezel-bed gant daskor Japan.
Diouzh o zu, an Alamaned ne zeujont ket a-benn da beurechuiñ o raktres kent daskor Alamagn d'an 8 a viz Mae 1945.
Diwezhatoc'h e voe sevenet raktresoù derc'hanel gant U. R. S. S., a vannas he bombezenn gantañ d'an 29 a viz Eost 1949, gant ar Rouantelezh-Unanet (3 a viz Here 1952) ha Bro-C'hall (13 a viz C'hwevrer 1960). Adal neuze e voe kevezerezh etre an daou vloc'had bet ganet diwar ar brezel, hini ar Reter ha hini ar C'hornôg ; dizale e voe pep hini anezho e-tailh da zistruj egile meur a wech.
My Bucket's Got a Hole in It
Doare Hank Williams
Kentañ ma voe klevet My Bucket's Got a Hole in It gant Hank Williams e voe kanet gant Rufus Payne, lesanvet "Tee Tot", ar c'haner-straedoù afroamerikan a zeskas dezhañ seniñ blues gant ar gitar.
Ogham (disheñvelout)
Ogham pe Ogam a c'hall bezañ.
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
Adal neuze e voe arveret ar gremm derc'hanel evit loc'hañ listri bras, koulz re vrezel (listri-spluj, dougerioù-nijerezioù) ha re drevourel evel sammlistri ha skorndorrerioù : galloudus eo ar c'hefluskerioù derc'hanel, bihanoc'h int eget ar re dre enleskiñ, n'eus ket ezhomm da lestrañ tonennadoù a drelosk, ha pelloc'h e kasont hep ma vefe ret o boueta en-dro.
My Bucket's Got a Hole in It
Doare Hank Williams
Er skrid Hank Williams: The Original Singles Collection, e 1990, e skriv Colin Escott, o venegiñ komzoù Hank Williams e 1952 : '' I was shinin' shoes and sellin' newspapers and following this old Nigrah around to get him to teach me how to play the git-tar. I'd give him 15 cents or whatever I could get ahold of for a lesson. ''
"Lufrañ botoù ha gwerzhañ kazetennoù a raen hag e vezen da-heul ar morian kozh-se o terc'hel warnañ da zeskiñ din seniñ ar gitar. Me 'm bije roet 15 cents pe forzh petra a c'hallen tapout krog ennañ evit ur gentel."
Energiezh nukleel
Skiriadur derc'hanel
Diwar skouer ar c'hefluskerioù-se e voe fardet reoù arall a-benn kenderc'hañ tredan ; ar c'hemmoù nemeto a voe degaset eo ar reolennoù surentez, ur c'hresk er galloud hag en efedusted, hag arver an teknologiezhioù nevesañ.
Etre 1950 ha 1960, e Kanada, e voe ijinet un doare nevez da fardañ dazgweredoù derc'hanel : e-lec'h mont en-dro dre uraniom arfonnet ha dour H2O evit gorrekaat an dazgwered ez arveront uraniom naturel ha dour pounner D2O (pe : 2H2O) – un izotop eus an hidrogen eo an deuteriom 21D, a c'haller envel "hidrogen-2" ha notenniñ H-2 ivez.
Lod dazgwerederioù da genderchañ tredan a zo gorrekaet gant karbon pe haloù teuz (bariom pe veriliom peurliesañ). Gant hevelep dazgwerederioù e voe kefluskeriet ar bombezer nukleel kentañ e 1954 ; dilezet eo bet ar c'halvezerezh-se da heul diorroadur ar fuc'helloù gerc'hellañ etrekevandirel (FKE, ICBM e saozneg evit InterContinental Ballistic Missile). Stadoù zo, Bro-C'hall hag Italia en o zouez, a zibabas ijinañ o doare dezho da sevel dazgweredoù derc'hanel a-benn kenderc'hañ tredan.
E 1946 e voe savet Clementine e Los Alamos, an dazgwereder kentañ oc'h averañ neutronoù prim, diwar blutoniom, ha bevargant da yenaer. E 1951 e voe implijet ar c'halvezerezh-se da fardañ tredan, hag e 1996 e teuas Superphenix, un dazgwereder prim 1 200 MWe a c'halloud. Skinizotopoù ar plutoniom, an toriom hag an uraniom eo an trelosk, pa ne c'hallont ket bout skiriet gant neutronoù gwrezel, a zo re c'horrek.