cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arme Kantōgun
Arme Kantōgun a oa ur strollad arme eus Lu Impalaeriezh Japan. Krouet e voe e miz Ebrel 1906 ha padet e oa betek miz Eost 1945. An arme brasañ hag enorusañ e oa el lu japanat. Un toullad ofiserien eus an arme-se, evel Seishirō Itagaki pe Hideki Tōjō, a bignas uhel kement en aozadur milourel pe trevour eus Impalaeriezh Japan. Arme ar C'hantōgun a oa bet diazez en trevadenniñ impalaeriel hag e krouidigezh Impalaeriezh Manchoukouo. E miz Eost 1945, ar strollad arme, gant e-tro 713 000 ezel (a-ziwar un hollad 1 320 000), a voe trec'het ha rediet da godianañ d'an nerzhioù lu soviedat goude aloubadeg Manchouria. E-touez an holl unvezioù eus arme ar C'hantōgun, unan a zo chomet gwallvrudet, an Unvez 731 a oa bet un unvez mennet gant ar stourm biologel hag a voe kablus eus torfedoù-brezel lies.
Lai Đại Hàn
Lai Đại Hàn, pe Lai Daihan pe Lai Tai Han (Lai Đại Hàn e vietnameg, distaget [laːi ɗâˀi hâːn] ; 라이따이한 e koreaneg) a zo un termen vietnamek a ra dave d'un den a orin sukorean dre dad ha vienamat dre vamm, da lavaret eo un den a zo bet ganet a-c'houde ur walladenn e-kerzh brezel Viêt Nam.
Unan eus heuliadoù an darempredoù armerzhel startoc'h-startañ etre Republik Korea ha Viêt Nam eo ganedigezh ar meizad Lai Đại Hàn ; dibaoe ma'z eo bet goveliet ez eus bet enklaskoù war an hêrezh.
Labouret ez eus bet don dindan ur stumm enklask war ar re Lai Dai Han gant kazetennerien ar gazetenn sukorean Hankyoreh.
Pertinax
Publius Helvius Pertinax , ganet d'ar Iañ a viz Eost 126, en Alba Pompeia, e Piemonte, a voe Impalaer roman e-pad tostik da dri miz, etre miz Genver ha miz Meurzh 193, war-lerc'h Commodus, tre e deroù Bloavezh ar Pemp Impalaer. Brudet eo da vezañ bet harp d'ar Sened ha patrom ar vertuzioù roman kozh.
Llyn Llech Owain
Llyn Llech Owain zo ul lenn e Kembre, etre Gors-las ha Maes-y-bont, e gevred Sir Gaerfyrddin.
Pertinax
Buhez
Ganet e oa Publius Helvius Pertinax en ur familh a renk izel. E dad a oa genidik eus Alba Pompeia, en Liguria, anezhañ ur sklav dieubet, kalvez pe kenwerzher e vicher.
Llyn Llech Owain
Hervez ar vojenn e teuas Owain, mab Urien Rheged, unan eus marc'heien ar Roue Arzhur, da evañ eus ar feunteun a oa ur maen warni d'he c'huzhat. Evañ e walc'h a eure nemet ankouaat ivez adlakaat ar maen en e lec'h. Berañ a reas ar feunteun kement ha ken bihan ma voe ul lenn warni.
Pertinax
Buhez
Pertinax a voe kelenner war ar yezhadur da gentañ. Gwelloc'h e kavas mont d'an arme. Goude bezañ bet kantener e oa savet da brefed ur strollad da vare Antoninus, ha kaset da Syria ha da Vritannia. Goude se e oa e penn ur skouadron marc'hegiezh e bro Moesia; komandant morlu ar Roen; melestrour bro Dacia; senedour; komandant Legio I Adiutrix e Rhetia ha Norica; konsul (suffectus) war-dro 175; legad konsul Mezia, Dacia, Syria e 176; legad koñsul Britannia e 185; prokoñsul Afrika e 188; prefed Roma adalek 189; konsul boutin e 192 da heul Commodus.
Senedour e voe war un dro gant an istorour Cassius Dio.
Goude marv Commodus e voe kinniget gant Laetus, prefed ar pretordi, da vont da impalaer. Klask a reas degas gwellaennoù, met re verr e voe e ren. Unan eus e vennadoù e oa lakaat urzh e-touez ar bretorianed. Bec'h a savas ha drouklazhet e voe Pertinax gant ar bretorianed, kaset gant Laetus, d'an 28 a viz Meurzh 193. Troc'het e voe e benn outañ ha baleet dre kamp ar Bretorianed.
Goude e varv
Septimius Severus, a renas war-lerc'h Didius Julianus, an hini a anvas Pertinax da zoue.
Charles Edward Stuart
Charles Edward Louis John Casimir Silvester Severino Maria Stuart a oa ganet e Roma d'an 31 a viz Kerzu 1720. Marvet eo d'an 31 a viz Genver 1788 e Roma.
Pa varvas e vreur Henry Benedict Stuart e 1807 e voe kaset e relegoù da benn-iliz Sant-Per er Vatikan evit bezañ beziet eno gantañ ha gant o zad hag o mamm.
Mab oa da James Francis Stuart ha da vMaria Klementyna Sobieska. Mab-bihan d'ar roue James II a Vro-Saoz ha VII a Vro-Skos oa.
Anvet eo Bonnie Prince Charlie gant Skosiz evit bezañ klasket, evel e dad, adreiñ tron roue Bro-Saoz, Skos hag Iwerzhon, d'ar familh Stuart e-kerzh an eil emsavadeg Jakobad.
Kregiñ a reas an emsavadeg e 1745 hag ec'h echuas de 1746 goude trec'h an Dug a gCumberland en emgann Culloden d'ar 16 a viz Ebrel 1746.
Kuitaat a reas Bro-Skos war-lerc'h da vont da Frañs hag Italia.
Ur skeudenn romantel a chom gantañ daoust ma n'eo ket bet gwall skedus e vuhez.
Ur verc'h bet gant unan eus e vestrezed a zo bet anzavet gantañ : Charlotte Stuart, Dugez a Albany.
Bodorgan
E 2011 e oa poblet gant 921 a dud, ha 578 anezho (63,9%) a oa kembraegerien.
Pen-y-banc
Pen-y-banc zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e-kreiz ar gontelezh, er gwalarn da Llandeilo.
Togg
Istor
Krouet e 2018; e Gebze emañ sez an embregerezh.
Strollad Marines Republik Korea
Strollad Marines Republik Korea anavezet dindan an anv Republic of Korea Marine Corps berraet e ROKMC; e Korean: 대한민국 해병대; dindan ar stumm Hanja: 大韓民國海兵隊 pe Daehanminguk Haebyeongdae) graet e vez ivez ROK Marines Corps pe ROK Marines anezho.
Strollad Marines Republik Su Korea ez int.
Istor Strollad Marines Republik Korea
D'ar 15 a viz ebrel 1949 ez eo bet savet strollad Marines Republik Korea dindan an anv "Republic of Korea Marine Corps (ROKMC)". Savet ez eo bet ar strollad en aerborzh Deoksan lec'hiet e Jinhae. Da zigentañ ne oa nemet 380 soudarded o vont d'ober ar strollad kopiet war soudarded Marines ar Stadoù-Unant pe "United States Marine Corps".
An SMRK a zo savet gant 28 000 a dud rannet e daou divizion hag ur brigadenn an holl re-se a zo dindan urzhioù kreizenn ar strollad Marines. Ar c'hentañ divizion morlu Marine a c'hell seveniñ brezel dre vor, aer, douar dre un arbenikadur eus 3 batalion kendeuzet en ur rejimant harzlammerien/ morlu ha tagañ doare Ranger. Ouhpenn da se en SMRK e vez kavet sklerijennerien hag a zo gourdonet war splujañ dindan vor hag harzlammerien.
Strollad Marines Republik Korea ha brezel Korea
Al letanant koronal Shin Hyun-joon a zo bet lakaet da penn ar strollad nevez hag en em gavas buan gant ar renk a goronal d'ar c'hentañ a viz gouere 1949. Armet e oa soudarded ar ROKMC gant dafar brezel dilezet gant lu Implaeriezh Japan. Pal Marines Republik Korea a oa da dalañ dre oberiadurioù brezel prim ouzh ar gomunisted e Jinju hag e Jeju-do. Ar ROKMC en deus bet kemeret perzh e oberiadurioù brezel all e-pad brezel Korea gant emgann Incheon da skouer.
Strollad Marines Republik Korea e brezel Vietnam
Strollad Marines Republik Korea (SMRK) en deus bet kemeret perzh e brezel Vietnam en ur vezañ diazezet e Da Nang, a-wechoù en deus bet stourmet o reiñ harp d'an USMC ar re Marines amerikaned.
Dindan goulenn ar Stadoù-Unanet prezidant Republik Su Korea Park Chung Hee a gasas strolladoù soudarded e brezel Vietnam memes ma oa enebet an div gambr broadel ha pobl ar vro. Da eskemm e c'houlennas hag e voe asantet gant Amerika da reiñ arc'hant a-benn moderniza hag adsevel ar vro hal al lu Su Korean goude brezel Korea. Tro 2 billion a zollarioù a vezo profet evelse.
An tri strollad stourm su Korean Pennañ a vezo kaset e brezel Vietnam a vezo an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) Aerouant c'hlas (Blue Dragon Brigade (Korean: 청룡; Hanja: 靑龍; Cheongryeong), ROKA Capital Division hag divizion ar marc'h wenn (the White Horse Division). Meur a strollad begenn all a vezo kaset ivez eno da sikour dre o arbenikadur.
Gwarnizon an SMRK (Strollad Marines Republik Korea) er Vietnam a zegasas oberiadurioù drastus da geñver skiant a vat evel lazhadeg Phong Nhị ha Phong Nhất, Lazhadeg Hà My ha lazhadeg Bình Hòa hag ar gudenn vras gant ar re Lai Đại Hàn (Hanter Vietnamiz hanter Koreaned).
Pantin
Pantin zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Pantinois anezho e galleg.
Cwm Cadnant
Cwm Cadnant zo ur gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 301 km eus Kerdiz. Enni emañ kêriadennoù Llandegfan ha Llansadwrn. Dont a ra hec'h anv eus an Afon Cadnant.
Pentre Tŷ-gwyn
Pentre Tŷ-gwyn, pe Pentre-tŷ-gwyn, zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e biz ar gontelezh, er reter da gêr Llanymddyfri.
Cwm Cadnant
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 2,254 a dud, ha 1,261 anezho (57,5%) a oa kembraegerien.
Laura Fygi
Laura Fygi, ganet d'ar 27 a viz Eost 1955 en Amsterdam, zo ur ganerez izelvroat.
Pentre Tŷ-gwyn
E kumuniezh Llanfair-ar-y-bryn emañ.
Laura Fygi
Da gentañ e oa kanerez er girls band izelvroat Centerfold (1984-1991). Kanet he deus ar c'hanaouennoù spagnolek brudetañ ; bremañ eo troet gant ar standardoù jazz.
Pentre Tŷ-gwyn
Brudet eo Pentre Tŷ-gwyn rak eno, en atant Pantycelyn, e voe ganet ha maget ar barzh ha saver kantikoù William Williams Pantycelyn (1717-1791).
Sukarrieta
Sukarrieta zo ur gumun eus arvor Bizkaia, en Euskal Herria.
Sant Masen
Sant Masen, pe Maxentius (e latin) († 515) a oa ur sant galian er VIvet kantved. lidet e vez d'ar 26 a viz Mezheven.
Genidik e oa eus Agde, e Lenguadoc. Sachet e voe da Boatev gant brud Hilarius Poatev. Mont a reas da vanac'h da vanati sant Agapit, ha dont a reas da vezañ abad en e c'houde, ma voe anvet ar barrez diwar e anv, Saint-Maixent-l'École.
Lec'hioù
E anv eo zo bet roet
Pin-up
. Ur pin-up zo ur vaouez yaouank a vez staget pe peget he foltred ouzh ur voger. Peurliesañ e vez diskouezet en ur stumm hoalus pe c'hadalus (« sexy » e saozneg), alese ar bomm saoznek « pin-up girl » da lavarout eo « ur plac'h spilhennet ouzh ar voger ». E deroù an e oa deuet ar c'hiz anezho, hag abaoe e vezont gwelet er c'helaouennoù ha war ar skritelloù, damwisket kentoc'h eget gwisket, hervez giz ar mare.
Pyramos ha Thisbe
Pyramos ha Thisbe (e gregach: Πύραμος καὶ Θίσϐη / Púramos kaì Thísbê) zo daou amourouz e mojennoù Hellaz ha Roma gozh. Hogen eus Asiria e vije danvez ar vojenn.
Pin-up
Implijet e vezont er bruderezh evit gwerzhañ kirri-tan, rak kelliammet e vefe ar c'hirri-tan galloudus hag ar merc'hed hoalus e spered an darn vuiañ eus ar wazed.
Pyramos ha Thisbe
Mojenn
Kentañ meneg eus Pyramos ha Thisbe a oa gant Caius Julius Hyginus, met ne ra anv nemet eus o emlazh.
Ovidius avat eo an hini kentañ a gont ar vojenn er Metamorfozoù: Pyramos ha Thisbe zo daou zen yaouank eus Babilon hag a zo o chom e daou di stok-ha-stok, hag en em garout a reont en desped d'an enebiezh ruz zo o ren etre o zud a nac'h reiñ aotre dezho da zimeziñ.
Un noz e fell dezho en em gavout e-maez kêr, dindan ur bod-mouar gwenn. Thisbe an hini a erru da gentañ, met pa wel ul leonez o tostaat, ha gwad ouzh he geol, e red kuit. Koll a ra he gouel, a zo drailhet gant al leonez, ha labezet a wad. Pa zeu Pyramos e wel ar ouel ha roudoù al loen ferv. Krediñ a ra dezhañ eo bet lazhet Thisbe, m'en em lazh gant ar glac'har o'n em deurel war e gleze. Ha Thisbe pa zistro a wel korf marv he c'harantez, hag en em lazh ivez gant kleze he muiañ-karet.
Diwar an deiz-se, hervez Ovidius, eo ruz ar mouar. Ha boas e oa ar Romaned da ober Pyramea arbor (« gwezenn Pyramos ») eus ar gwez-mouar.
E meur a skrid all eus an Henamzer diwezhañ (re Nonnos Panopolis pe romant kristen ar Recognitiones) e kaver doareoù all disheñvel diouzh hini Ovidius. Enne e c'hoarvez an istor en Kilikia, e tiskouezer Thisbe o'n em lazhañ da gentañ pa wel eo dougerez, dre aon rak he zud, ha Pyramos d'ober kemend-all war he lerc'h. Neuze eo metamorfozet an daou zen yaouank, troet Pyramos e stêr ha Thisbe e mammenn. Ur stêr Pyramos a red en Kilikia, ha kement-se a c'hallfe diskouez eo gwall gozh an doare-se eus ar vojenn, ha marteze koshoc'h eget hini Ovidius en-eeun.
Er Grennamzer
Er bloavezhioù 1300 e voe adkontet istor Pyramos ha Thisbe gant Giovanni Boccaccio ha Geoffrey Chaucer.
Er
William Shakespeare ivez zo bet awenet gant ar vojenn:
Pin-up
E Breizh
Deiziadurioù breizhek a vez graet er bloavezhioù 2010 gant plac'hed treset damheñvel, gwisket berr-berr pe damwisket, ha koefoù bigoudenn gante.
E-touez ar re vrudetañ
(Renket o anvioù-tiegezh hervez urzh al lizherenneg)
Ana Belén
Ana Belén eo anv-micher ar ganerez hag aktourez spagnol María del Pilar Cuesta Acosta, ganet e 1951. Dimezet eo d'ar c'haner asturian Víctor Manuel.
Elektrotakiskop
Ijinet e voe e 1887 gant al luc'hskeudenner Alaman Ottomar Anschütz (1846-1907). Dreistpad al luc'hsae eo pennaenn an elektrotakiskop : lakaet e vez un heuliad skeudennoù o tibunañ buan evit reiñ kammzerc'h ar fiñv, alese an tresadennoù-bev hag ar sinema.
Eus ar ger latin skiantel electrum "goularz", hag ar gerioù henc'hresianek takhus "buan" + skopein "arselliñ" e teu anv an ardivink, a dalvezfe kement hag "arselliñ buan dre dredan" neuze.
Arc'hwelerezh
Unan eus an ardivinkoù deveret eus ar zoetrop eo an elektrotakiskop.
Savet e oa diwar 24 luc'hskeudenn engravet war plakennoù 12 x 9 cm lakaet a-hed riz ur gantenn 1,5 metr he zreuzkiz staliet a-serzh dirak ur speurenn a dalveze da skramm. E laez ar gantenn e oa ur gorzenn Geissler a vanne gouloù war ar skeudennoù ; dre un dornikell e veze lakaet tro er gantenn gant un tizh a 30 skeudenn dre eilenn evit ma c'hallje un den pe ur strolladig tud gwelet ar skeudennoù o fiñval war ar skramm.
E 1887 e voe kinniget an elektrotakiskop e Maodierndi ar Sevenadur e Berlin. Etre 1891 ha 1893 e voe kenderc'het ha gwerzhet gant an embregerezh Siemens & Halske war-dro 140 skouerenn eus un elektrotakiskop nevez, anvet Elektrischer Schnellseher "Primseller dre dredan", a oa bihanoc'h ha kaset dre dredan ; daou zoare a oa : unan evit ar gêr hag unan evit ar salioù-dudi, a veze loc'het dre lakaat ur pezh-moneiz.
Cylch-y-Garn
Cylch-y-Garn zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Mon.
Elektrotakiskop
Arc'hwelerezh
E 1891 e voe diskouezet an elektrotakiskop e Diskouezadeg Tredangalvezel Etrebroadel Frankfurt, e 1892 e London hag e 1893 e Foar ar Bed Chicago, dindan an anv Electrical Wonder Machine "mekanik-tredan marzhus".
Fourches
Fourches a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Elektrotakiskop
Arc'hwelerezh
D'ar 6 a viz Du 1894 e vreouas Ottomar Anschütz un elektrotakiskop a vanne skeudennoù war ur skramm bras ; div gantenn a oa en ardivink, a voe diskouezet e Berlin d'ar 25 a viz Du 1894 war ur skramm 6 x 8 metr e vent.
Le Figaro
Le Figaro zo ur gazetenn c'hallek savet e Pariz e 1826, e-pad ren ar roue gall Charlez X. Bez eo neuze ar gazetenn goshañ o vezañ embannet e Bro-C'hall hiziv-an-deiz c'hoazh. Bet eo bet anvet diwar tudenn Beaumarchais, Figaro. Lakaet e vez war-raok unan eus frazennoù brudet an dudenn :
Giambattista Marino
Giambattista Marino, pe Giovan Battista Marino, ganet d'ar 14 a viz Here 1569 e Napoli (Rouantelezh Naplez) ha marvet eno ivez d'ar 26 a viz Meurzh 1625, a oa ur barzh ha skrivagner italianek, hag unan eus barzhed varok Italia, ma voe laret marinismo eus e zoare. Bras e voe e levezon war al lennegezh italianek er XVIIvet kantved. Kavet e veze an doare-se dre Europa a-bezh, preziosismo e oa e Bro-C'hall, eufuismo e Bro-Saoz, (diwar anv ar romant Euphues gant John Lyly), culteranismo en Spagn.
Cylch-y-Garn
E 2011 e oa 758 a dud o chom e kumuniezh Cylch-y-Garn ha 448 anezho a oa kembraegerien (60,4%).
Elektrotakiskop
Arc'hwelerezh
Adal an 22 a viz C'hwevrer betek dibenn miz Meurzh 1895 e voe abadennoù elektrotakiskop e ti kozh ar Reichstag e Berlin, ur sal a c'halle delc'her betek 300 den azezet.
Le Figaro
''« Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur. »''
Elektrotakiskop
Arc'hwelerezh
En hevelep bloavezh e teuas filmoù kelluloid gweñv Eastman Kodak war ar marc'had europat, ha paouez a reas Ottomar Anschütz gant e vekanik-tredan marzhus.
Le Figaro
Eus an tu dehoù ez eo: gaullour, frankizour ha mirour, darn eus al luskadoù a-zehoù a lenn ar gazetenn pe a zo tost ouzh ar gazetenn.
Ger-stur
« Sans la liberté de blâmer, il n'est point d'éloge flatteur. »
— Beaumarchais, Le Mariage de Figaro
Figaro a zo un dudennn krouet gant Beaumarchais, haroz al levrioù Le Barbier de Séville, Le Mariage de Figaro ha La Mère coupable.
Oratino
Oratino a zo ur gumun eus Italia e proviñs Campobasso,  hag e  rannvro Molise.
Giambattista Marino
Anezhañ e skrivas ar skridvarnour Francesco de Sanctis : ""Roue ar c'hantved, mestr meur ar gomz, eo ar marc'heg Marino an hini e voe, enoret, lidet, pansionet, lakaet da briñs ar varzhed, ar re a wechall hag ar re a vremañ, ha n'eo ket gant ar bobl, met gant illurañ tud an amzer-hont." ( "Il re del secolo, il gran maestro della parola, fu il cavalier Marino, onorato, festeggiato, pensionato, tenuto principe de' poeti antichi e moderni, e non da plebe, ma da' più chiari uomini di quel tempo."
Les Lilas
Les Lilas zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Lilasiens anezho e galleg.
David Hamilton
Dre ma en deus poltredet krennardezed noazh alies ez eus bet tabut diwar e benn ha kaoz eus pornografiezh. Evel ma voe skrivet er gazetenn saoz The Guardian : Hamilton's photographs have long been at the forefront of the 'is it art or pornography?' debate. ("Luc'hskeudennoù Hamilton zo abaoe pell danvez d'an tabut « pe arz pe bornografiezh eo se ? »").
Partij van de Arbeid
Ar Partij van de Arbeid (PvdA, Strollad al Labour e nederlandeg) zo ur strollad politikel eus an Izelvroioù hag a zeskriver evel ur strollad sokial-demokrat.
Jean-Marie Louvel
Jean-Marie Louvel, ganet e La Ferté-Macé d'an ha aet d'an anaon d'an  e Caen, a oa ur politikour gall.
Partij van de Arbeid
Krouet e voe d'an 9 a viz C'hwevrer 1946, pa voe unanet teir c'hostezenn : ar Sociaal Democratische Arbeiders Partij (Strollad Sokial-demokrat al Labourerien), ar Vrijzinning Democratische Bond (Kevre Demokratel ar Frankveizouriezh), hag ar Christelijk-Democratische Unie (Unaniezh Kristen-demokrat).
Meur a bolitikour eus ar PvdA zo bet Kentañ Ministr en Izelvroioù : Willem Drees (1948–1958), Joop den Uyl (1973–1977) ha Wim Kok (1994–2002).
En Tweede Kamer (eil kambr ar Parlamant) ez eus bremañ nav sez gant ar PvdA, abaoe dilennadeg 2017 ; eizh zo en Eerste Kamer (Sened) ; ha tri hepken e Parlamant Europa abaoe 2014.
Jean Ollivro
Jean Ollivro a zo ur c'helenner skol-veur douaroniezh breizhat. Ganet eo bet d'an 12 a viz Eost 1962 e Gwengamp (Bro-Dreger).
Buhez
Mab da Edouard Ollivro eo, bet maer Gwengamp ha kannad.
Prezidant ar bodad prederiañ Bretagne Prospective eo. Krouet e oa bet ar bodad gwechall war atiz Jean-Jacques Kérourédan, Martial Gabillard ha Claude Champaud.
Kelenner eo e Skol-veur Roazhon 2. Reiñ a ra kentelioù e Skol-uhel ar Skiantoù Politikel (e galleg: IEP, Institut d'Études Politiques) Roazhon ivez.
Arbennigour eo war aozadur an tiriadoù ha diorren ar rannvroioù.
An treuzdougen, an tizh ha Breizh eo e zodennoù imbourc'h pennañ.
Degaset en deus ar meizad a "renkad heloc'h" a ra eus an doare da implijout ar binvioù treuzdougen ur vammenn a ziforc'hidigezh sokial : tud zo a vez o vont ha dont dre zibab, re all a zo rediet d'en ober.
Arbennigour war Vreizh e stourm Jean Ollivro evit Breizh Unvan gant departamant al Liger-Atlantel. Jean Ollivro a oa e-touez a re o deus savet ar "Galv da Vreizh en He fezh" (Appel à la Bretagne Tout Entière) e miz C'hwevrer 2009.
Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil
Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil ("Versailhez 1685 : irienn e lez ar Roue Heol") zo ur c'hoari video savet gant Cryo Interactive hag embannet e 1996.
Jean Ollivro
Buhez
Prezidant ar gevredigezh Bretagne Prospective / Breizh Diawel eo abaoe ar 6 a viz Mae 2004.
Templeuve
Templeuve zo un anv-lec'h gallek.
Versailles 1685 : Complot à la Cour du Roi Soleil
Senario
D'an 21 a viz Mezheven 1685, deiz goursav-heol an hañv, Lalande, den-a-gambr yaouank, a zo fiziet ennañ, gant Alexandre Bontemps, ober un enklask a-zivout ar gourdrouzioù distaget a-enep ar c'hastell. Kaset ez eus bet ul lizher gwerzaouet d'ar roue gant ur flemmskridour ; ennañ e « tickek ar sterenn roue hag e holl blanedennoù da gempenn evel m'eo dleet, an titloù hag ar pennoù ha gerioù Aisopos, a c'hwezh ma flemmskrid ». Echuiñ a ra al lizher gant titl ur fablenn gant Aisopos : Yaou hag ar raned. Skrivet eo gant ur c'havailher ma kinnig entanañ ar c'hastell, tra ma strewiñ a ra koulskoude flemmskridoù hag arouezioù ma saveteiñ e gallfent al lez ar roue ma vezont mat embreget gant ar c'hoarier, ma deus betek an noz evit enklask ar c'hastell hag endro...
Lazhadeg Bình Hòa
Lazhadeg Bình Hòa zo ul lazhadeg a voe kaset da benn gant izili lu Republik Su Vietnam e-kerzh brezel Vietnam.
Soudarded Republik Korea a blantas tan en holl diez hag a lazhas kantadoù a bennoù chatal goude bezañ bet lazhet an dud. Ar re a oa manet bev a zec'has etrezek ar strollad Viet Cong a oa o vont gant ar stourm a-enep al lu Amerikan, hag evel-just ar soudarded sukorean kevredidi dezho.
Er memes bloavezh e voe lazhadegoù all gant ar soudarded sukorean engouestlet e brezel Vietnam : lazhadeg Binh Tai, lazhadeg Bình An, lazhadeg Tây Vinh pe c'hoazh lazhadeg Diên Niên - Phước Bình.
Molise (Italia)
Molise a zo ur gumun eus Italia e proviñs Campobasso,  hag e  rannvro Molise. 155 a dud zo enni o chom.
Bismut
Un elfenn gimiek eo ar bismut ; Bi eo e arouez kimiek, 83 e niver atomek ha 208,98 e dolz atomek. Ur metal paour eo, par d'an arsenik ha d'ar stibiom.
Istor
E dibenn ar pe e deroù ar  e voe kavet ar bismut, gant un alkimiour dianav. Pelloc'h er e voe kendeuzet ar bismut gant plom da fardañ arouezennoù-moullañ ; boestoùigoù evit ar bravigoù a voe graet gant ar c'hendeuzad-se ivez.
Montviette
Montviette a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bismut
Istor
Dre m'eo pounner hag aes da deuziñ e veze droukvesket ar bismut gant ar plom alies. E 1546 ez embannas ar skiantour sakson Georg Pawer (Georgius Agricola) en e levr De Natura Fossilium e vije daou vetal eus ar bismut hag ar plom, ar pezh a voe skrivet adarre gant an apotiker prusian a orin polonat Caspar Neumann e deroù ar , ha prouet e 1753 gant ar c'himiour gall Claude-François Geoffroy dre e hiniennekaat a-douez ar plom.
An anv
Bisemutum e oa ar stumm latin bet skrivet gant Georgius Agricola e 1530, hep mar diwar e droidigezh eus un termen teknikel bet arveret gant micherourien ar mengleuzioù. Bismuth, Wis(s)muth e oa ganto, marteze eus Weiß Mass, "tolz gwenn".
Montviette
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Bismut
Kenderc'hadur
Bismut zo bet kavet e dornell arem un tumi, ur gontell he lavnenn hanter-ront a veze implijet gant Inkaed Machu Pikchu war-dro ar ; 18 % a vismut kendeuzet gant staen zo aet da ober an arem-se. Dre ma n'eus bet kavet mengleuz ebet e kreder e kavent bismut glan en natur.
War-dro div wezh muioc'h a vismut eget a aour a gaver en douar, e kailhoù bismutinit Bi2S3 ha bismit Bi2O3 pergen. Estreget mengleuzioù zo, pa c'haller kenderc'hañ bismut dre buraat kailhoù plom, kouevr, staen, molibden pe c'hoazh wolfram.
Perzhioù
Ur metal liv an argant un arliv roz dezhañ eo ar bismut. Liesliv e teu pa vez lezet en aer, pep strinkenn o teuler ul liv dibar hervez tevder ar gwiskad oksidenn a zo warni. Puzuilh eo, hag aes da valañ. An danvez disgwarellekañ eo ar bismut : pa vez lakaet en ur gwarellvaez e krou un enep-gwarellvaez. Evel an dour H2O ez eo douesoc'h ar bismut en e stumm dourek eget en e stumm kalet.
Kimiek
Stabil e chom ar bismut en aer mouest pe sec'h en 20 °C ; ur flammenn c'hlas ha moged melen a zeu anezhañ pa vez lakaet da zeviñ en oksigen.
Montviette
Monumantoù ha traoù heverk
.
Mouche
Mouche (kelienenn) zo ur ger gallek hag a gaver en anvioù meur a oberenn lennegel.
Welcome
Welcome zo ur ger saoznek hag a dalv kement ha donemat pe degemer mat, hag a zo ivez anv meur a lec'h hag a oberenn.
Vieux-Fumé
Vieux-Fumé a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
Parzival
Parzival zo ur varzhoneg krennalamanek savet gant Wolfram von Eschenbach en. Enni e lenner buhez ar Parzival, unan eus marc'heien an Daol Grenn hag eus lez ar Roue Arzhur, ha kest ar Grall Santel.
Llanbadrig
Llanbadrig zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 232 km eus Kerdiz.
Er Grennamzer e oa e kombod Talybolion, e kantrev Cemais.
Dolores O'Riordan
Buhez
Dolores Mary Eileen O'Riordan a oa bet ganet e Ballybricken, ur gêriadenn eus Kontelezh Luimneach, Iwerzhon. Merc'h Terence hag Eileen O'Riordan e oa, hag ar bugel yaouankañ diwar seizh. Skoliataet e oa bet e skolaj seurezed Laurel Hill, e Luimneach.
San Tammaro
San Tammaro zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Dolores O'Riordan
The Cranberries
E 1990 ez eas Dolores O'Riordan war ar renk, ha kemeret e voe, evit bezañ kanerez ar strollad The Cranberry Saw Us (kemmet e The Cranberries diwezhatoc'h). Pemp pladenn zo bet embannet gant ar strollad : Everybody Else Is Doing It, So Why Can't We? (1993), No Need to Argue (1994), To the Faithful Departed (1996), Bury the Hatchet (1999) ha Wake Up and Smell the Coffee (2001) ; bez' ez eus bet ivez un dastumadeg kanaouennoù anvet The Best of 1992–2002 (2002), a-raok ma vefe paouezet ganto e 2003.
Mennozhioù
Kejet he devoa div wech ouzh Yann-Baol II, e 2001 ha 2002. E 2013 he devoa dalc'het ur sonadenn evit sonadeg Nedeleg ar Vatikan goude ur bedadenn gant ar Pab Frañsez.
A-du e oa gant kastiz ar marv, enebet e oa d'ar sioc'hanidigezh. Setu ar pezh a soñje diwar-benn ar wregelouriezh : "To me, this is just for girls who have been dumped 30 times in their lives and who decide that men are bastards."
Tabutoù
E 1993, e voe skrivet ar ganaouenn Zombie. Un enoriñ da Jonathan Ball, 3 bloaz, ha Tim Parry, 12 vloaz, lazhet e-kerzh gwalldaolioù Warrington (Bro-Saoz) gant ar Provisional Irish Republican Army. Bez' ez eo ivez ur ganaouenn a-enep ar feulster e Norzhiwerzhon. Embannet e 1994, ar ganaouenn a erruas dres pa oa bet sinet un emglev a beoc'h gant an IRA, rebechet e oa bet neuze da O'Riordan klask plantañ reuz muioc'h c'hoazh.
Marv
Diasur e chom betek-henn met hervez kazetennoù 'zo e vefe marvet Dolores O'Riordan dre ur regorfad Fentanyl. Adkavet e oa bet e korn gibellañ ar gambr lec'h ma oa o lojañ el leti London Hilton on Park Lane. 46 vloaz e oa hi.
Iain Noble
Iain Andrew Noble (Sir Iain Andrew Noble, trede baron Ardkinglas hag Eilean Iarmain a oa den a afer, perc’henn douaroù en Enez Sgitheanach, e Bro-Skos, hag unan eus difennerien gouezeleg Bro-Skos.
Ganet e oa bet e Berlin e 1935, mab d’un diplomat eus Breizh-Veur ha d’ur vamm eus Norvegia. E studioù a reas en Arc’hantina hag e Bro-Saoz (Eton, Oxford). Kregiñ a reas da labourat evel bankour e Bro-Skos. Pa voe adprenet e vank gant kevezerien e prenas douaroù en Enez Sgitheanach ha lañs a roas da veur a obererezh eno : ul leti, ur gompagnunez wiski anvet Pàbann na Linne, ul labouradeg stamm... Deskiñ a reas gouezeleg ha klask a reas kas ar yezh-se war-raok dre e vicher : implijout a rae tud a oa gouezelegerien, da skouer, ha bez’ e voe an den kentañ a voe moullet chekennoù gouezelek evitañ. Sevel a reas un ensavadur kelenn uhel e gouezeleg, Sabhal Mòr Ostaig, zo kresket abaoe ha deuet da vezañ ul lodenn hollouezelek eus Skol-veur an Uheldirioù hag an Inizi.
Mervel a reas d’ar 25 a viz Kerzu 2010.
Edgar Alexander Mearns
Edgar Alexander Mearns, bet ganet d'an 11 a viz Gwengolo 1856 en Highland Falls (New York (Stad), Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Du 1916 e Washington D.C. (SUA), a oa un evnoniour hag ur surjian an arme stadunanat.
E 1911, e voe roet e anv d'ur genad glaouered — Mearnsia — gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Le Noyé (Maupassant)
Le Noyé zo un danevell c'hallek, gant Guy de Maupassant, en 1888.
Istor
Embannet e oa bet er pemdezieg Le Gaulois, d'ar 16 a viz Eost 1888, hag adembannet en dastumad L'Inutile Beauté, gant Victor Havard, e 1890.
An danevell
E-pad dek vloaz eo bet ar martolod Patin, tost ken alies ha bemdez, o reiñ bazhad d'e wreg Désirée. Un deiz, goude un nozvezh gwallamzer, ne zistro ket d'ar gêr...
Menez Kalvar Kanada
Menez Kalvar Kanada (Canada's Golgotha e saozneg, pe The crucifixion of a Canadian soldier) zo un delwenn arem (810 mm) gant ar c'hizeller saoz Francis Derwent Wood. Savet e oa bet e 1918. Taolenniñ a ra mojenn ar soudard kroazstaget e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Ar soudard a zo kanadian, kroazstaget eo ouzh un nor ha kelc'hiet gant soudarded alaman oc'h ober goap outañ. Hiziv-an-deiz e c'haller gwelet an delwenn e Mirdi Kanada ar Brezel.
Tabutoù
An delwenn a oa bet lakaet e dastumadenn ar C'hanadian War Memorial e Londrez, hag a voe brudet a-ratozh a-raok ma vefe digoret an diskouezadeg. Tresadennoù eus an oberenn a oa bet embannet gant kazetennoù Bro-Saoz, dreist-holl en Daily Mail.
Un difenn gouarnamantel de facto a oa bet savet evit na vefe ket diskouezet pe poltrejet an delwenn. E 1989 e oa bet goulennet gant Maria Tippett e vefe implijet ur poltred eus an delwenn evit un diskouezadeg. Nac'het e voe outi. A-benn ar fin e vo diskouezet an delwenn e 1992 evit un diskouezadeg en ur mirdi brezel e Kanada anvet, "Peace Is the Dream".
Tora e Piccilli
Tora e Piccilli  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Menez Kalvar Kanada
Tabutoù
An delwenn a zo bet diskouezet e 2000 evit an diskouezadeg anvet "Under the Sign of the Cross: Creative Expressions of Christianity in Canada" e Mirdi Kanada ar sevenadur. Ha savet e oa tabut en-dro.
Poull-kannañ
Ur poull-kannañ zo ur poull ma veze kannet an dilhad.
E Breizh ne veze ket kannet en ur poull dalc'hmat, hogen a-wechoù en ur wazh, evel e Gwengamp, pe Pontrev, ma veze aozet lez an Treñv evit aesaat labour ar c'hannerezed.
Welcome to New York
Welcome to New York a c'hall bezañ anv meur a dra :
Ribble
Ar Ribble zo ur stêr eus hanternoz Bro-Saoz hag a red e North Yorkshire hag e Lancashire.
Anv
Anvet e oa Belisama gant ar Gelted. diwar anv un doueez Belisama, kemeret evit Minerva.
Phedina
Phedina a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad gwennilied a ya d'ober ar genad :
Andrés Jiménez (kaner)
Andrés Jiménez Hernández, lesanvet El Jíbaro, ganet e 1947 en Orocovis e Puerto Rico, zo ur c'haner ha sonaozer portorikat, un trovador a lavarer ivez, hag a gan kanaouennoù stourm alies.
Phedina
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Celebesica abbotti
Celebesica abbotti (Coracina abbotti kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.
Anvet e voe Celebesia abbotti (kentanv) da gentañ-penn (e 1918) gant an evnoniour stadunanat Joseph Harvey Riley (1873-1941). Ar spesad nemetañ er genad Celebesica an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amrevaned.
Piana di Monte Verna
Piana di Monte Verna  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Sache que je
Sache que je a zo ur ganaouenn c'hallek skrivet ha kanet gant Jean-Jacques Goldman.
Yalta
Douaroniezh
Kreizdouarel eo he hin. Gweniegi ha gwerjezioù zo en-dro dezhi.
Manuel
Manuel zo un anv-badez portugalek ha spagnolek.
<!--
-->
Capriati a Volturno
Capriati a Volturno  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Afer an Tour de Nesle
Afer an Tour de Nesle zo un afer brudet hag a vije c'hoarvezet e deroù ar XIVvet kantved, en Tour de Nesle, un tour ouzh mogerioù Pariz er Grennamzer, ma kemeras perzh teir merc'h-kaer ar roue gall. Er XVvet kantved e voe savet ur vojenn diwar-benn ur rouanez a vije bet oc'h ebatal eno hag a lakae he serc'heien en seier goude kousket ganto, ha taolet goude d'ar stêr.
An tour
An Tour de Nesle a oa un tour war lez kleiz ar stêr Saena, dirak tour al Louvre, hag a oa bet anvet « tour Hamelin ». An daou dour-se a oa daou eus pevar zour bras ar voger savet adal 1214, anvet diwar-lerc'h an ostel Nesle, tostik dezhañ.
Istor
Pevar bugel en doa ar roue gall Fulup IV le Bel, ha tri mab anezho (a reno war e lerc'h), hag o-zri dimezet: An tri a voe dimezet:
Mignonezed e oa an teir friñsez yaouank, plac'hed lirzhin ha kran en ul lez tristik, ha brud fall a voe savet dezho. Kontet e veze e tegemerent gwersed, hogen prouenn ebet ne oa, ha derc'hel a raent da gas o buhez laouen ha dibreder.
E deroù 1314 e krogas an afer. Urzh a roas ar roue gall Fulup IV le Bel da herzel e deir merc'h-kaer
Hervez ur c'hronikour e oant bet flatret gant o c'hoar-gaer, merc'h ar roue, Isabelle de France, rouanez Bro-Saoz.
Tapet e vijent bet pa oant a-greiz o ebatoù gant daou varc'heg yaouank, an daou vreur Philippe ha Gauthier d'Aunay.
Anavezet eo ar gwallabadenn-se evel afer tour Nesle.
Boureviet e voe an daou varc'heg, hag anzav a rejont o darempredoù gant ar priñsezed. Diskroc'henet e voent e Pontoise en-bev, spazhet, dibennet, ha lakaet ouzh ar groug.
An Alarc'h (breserezh)
An Alarc'h zo ur breserezh er Fouilhez, e Kerne-Uhel.
Alison Sudol
Alison Loren Sudol, ganet d'an 23 a viz Kerzu 1984, lesanvet A Fine Frenzy, zo ur ganerez, skrivagnerez kanaouennoù, aktourez ha skrivagnerez stadunanat.
Brudet mat eo bet evit he roll evel "Queenie Goldstein" en heuliad filmoù Fantastic Beasts.
Buhez
Alison Sudol a voe ganet e Seattle, e stad Washington. He zud a oa kelennerien arz drama. Dilojet e voe gant he c'herent evit mont da Los Angeles goude un dizimeziñ, pemp bloaz e oa-hi. Ar vamm eo Sondra (Fraser) West-Moore, an tad eo John Sudol. Sudol a voe desavet en un endro sonerezh liesseurt, gant Aretha Franklin, Ella Fitzgerald, sonerezh swing.
Caiazzo
Caiazzo zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Bellona (Campania)
Bellona  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Welcome to the Machine
Welcome to the Machine zo ur ganaouenn saoznek, savet gant ar soner gitar-boud ha kaner-sonaozer saoz Roger Waters (1943-), hag a voe embannet d'ar 15 a viz Gwengolo 1975 e-barzh Wish You Were Here, navet albom studio ar strollad sonerien Pink Floyd.
Bellona (Campania)
An anv
Dont a rafe an anv eus un templ henroman d'an doueez Bellona.
Korzenn Geissler
Ur gorzenn Geissler zo ur gorzenn wer enni un aezhenn rouez a ro gouloù pa vez arloet un disvec'hiadenn dredan outi.
Ijinet e voe e 1857 gant ar fizikour ha c'hwezher gwer prusian Heinrich Geissler (1814-1879) a-benn diskouez anadenn an divec'hiadennoù treluc'hus.
Arc'hwelerezh
Ur gorzenn wer zo damc'houllonderet eus an aer a zo enni ha leuniet gant un aezhenn all pe gant burezh bevargant, pa c'hoazh gant natriom kent bout siellet. Un elektrod zo lakaet e pep penn eus ar gorzenn ; pa vez lakaet un tredanvarr uhel ouzh an elekrodoù e red an tredan dre ar gorzenn.
Lies eo ar stummoù a c'haller reiñ d'ar c'horzennoù, ha lies livioù ar gouloù hervez an aezhenn :
Evit an dudi koulz evit diskouez galloudoù an tredan e oa ar c'horzennoù Geissler, pa oa ret mestroniañ teknologiezh ar goullo ha hini an tredanvarroù uhel kent o fardañ. Adal dibenn an e voent lakaet e gwerzh, evit an dudi pergen : rikamanet betek re e oa stumm lod korzennoù.
Diwezhatoc'h e voe deveret diouto ar goulaouiñ dre neon, a vez arveret c'hoazh hiziv, hag ar c'horzennoù katodek a veze er skrammoù elektronek kentañ.
Hiziv c'hoazh e vez arveret korzennoù Geissler er skolioù-meur evit studiañ perzhioù skalfad luc'hel an aezhennoù.
Llanddaniel Fab
Llanddaniel Fab zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 294 km eus Kerdiz. Emañ e mervent an enezenn, etre Gaerwen ha Llanedwen.
Caianello
Caianello  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Llanddaniel Fab
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 776 a dud, ha 470 anezho (62,8%) a oa kembraegerien.
Banniel Japan
Banniel Japan zo ur banniel gwenn gant ur ront ruz teñval en e greiz, arouez an heol o sevel. Ent-ofisiel e vez graet Nisshōki (日章旗, "banniel e arouez heol") anezhañ e japaneg, met alies e vez graet Hinomaru (日の丸, "kant-heol") anezhañ. Tapout a ra ar ront 3/5 eus an uhelder. Bannieloù an arme a ziskouez bannoù.
Thuja occidentalis
Thuja occidentalis a zo ur spesad avalpineged Europa, deus Norzhamerika a orin. Renket e vez e kerentiad ar c'hCupressaceae.
Llanddona
Llanddona zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddona, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 211.8 km eus Kerdiz.
Savet e vije bet an iliz kentañ hag ar barrez gant Sant Dona, mab da Selyf ap Cynan, eus tiegezh Rouantelezh Powys.
Calvi Risorta
Calvi Risorta  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Llanddyfnan
Llanddyfnan zo ur gêriadenn vihan hag ur kumuniezh, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 5.6 km er biz da Llangefni, 10.6 km er gwalarn da Pont y Menai hag 11.4 km er c'hornôg da Beaumaris. 1,027 a dud a oa e niveradeg 2001.
213.3 km zo alese da Kerdiz.
Eadweard Muybridge
Eadweard James Muybridge (1830-1904) a oa ul luc'hskeudenner saoz a studias an doareoù da lakaat fiñv el luc'hskeudennoù. Edward James Muggeridge e oa e anv gwirion, a zivizas lakaat er pezh a oa e stumm angl-ha-sakson orin hervezañ.
Buhez
E Kingston-upon-Thames, e kontelezh Surrey d'ar mare-se hag e Greater London bremañ, e voe ganet Edward James Muggeridge d'an 9 a viz Ebrel 1830, mab d'ar marc'hadour greun ha glaou John Muggeridge hag e wreg Susan. Trizek vloaz e oa pa varvas e dad, e 1843, ha pa gendalc'has e vamm da zelc'her ar stal.
E 1855, d'an oad a 25 bloaz, e tivroas da San Francisco e Kalifornia, a oa an 31añ Stad eus Stadoù-Unanet Amerika abaoe an 9 a viz Gwengolo 1850 ; "kêr-benn ar fardadeg war an aour" e oa San Francisco c'hoazh d'ar mare. Muggridge e oa an anv a zisklêrias pan erruas en SUA, a gemmas e Muygridge kerkent ha staliet. Gwezher e voe d'an ti-embann saoz London Printing & Publishing Company, hag ul levrier war an dro.
Gwallzarvoud
E 1860, pa vleunie e levrdi e-touez an 40 bennak a oa e kêr San Francisco, e fizias Edward Muygridge e stal da unan eus e dri breudeur a-benn prientiñ ur veaj da Vro-Saoz ma felle dezhañ prenañ levrioù kozh. C'hwitañ war ar vag a reas e San Francisco, hag e miz Gouhere 1860 e kemeras penn an hent gant ur rederig war-du Saint-Louis (Missouri), ma soñje kemer un tren betek New York hag alese tapout ul lestr all en e gasje da Vro-Saoz. Pa oa ar rederig o treuziñ Texas e c'hoarvezas ur gwallzarvoud a lazhas unan eus an dreizhidi hag a c'hloazas an holl re arall ; E. Muygridge a voe strinket eus ar c'harbed, ha taer e stokas e benn ouzh ur roc'hell ; kaset e voe d'un ospital e Fort Smith (Arkansas), ma voe prederiet e-pad tri mizvezh : kollet en devoa e eñvor (eus Fort Smith eo an eñvorennoù koshañ en devoe goude ar gwallzarvoud), dispis e oa e soñjennoù, doubl e weled, gwanaet e skiantoù an tañva hag ar c'hwesha. E miz Here 1860 ez eas da New York, ma voe prederiet c'hoazh e-pad bloaz pe dost kent mont da Vro-Saoz.
E Guy's Hospital London e voe prederiet c'hoazh gant ar mezeg meur Sir William Withey Gull (1816-1890), a voe mezeg ar rouanez Victoria diwezhatoc'h. E-kerzh ma oa o tiskuizhañ, etre 1861 ha 1866, e tivizas Edward Muygridge mont war dachenn al luc'hskeudennerezh nevez-c'hanet. Diwar ali e vezeg e reas kement-se, war a zisklêrias diwezhatoc'h. Deskiñ an troioù-micher a reas neuze, tra ma vreoue div ijinadenn : un doare nevez da voullañ skeudennoù, hag ur gannerez dilhad.
Micher nevez
Ul luc'hskeudenner a-vicher e oa E. Muygridge pa zistroas da San Francisco e 1867. Da neuze e kemmas e anv adarre, ha Muybridge eo an anv a zisklêrias betek diwezh e vuhez. Buan e c'hounezas brud dre e boltredoù hag e luc'hskeudennoù eus gweledvaoù ha savadurioù heverk : gwerzhet e vezent e meur a stal e San Francisco. Ur gambr zu heloc'h a reas diwar ur garrigell skañv, hag e 1868 e reas berzh gant e luc'hskeudennoù eus Yosemite Valley hag eus lec'hioù all e kornôg ar Stadoù-Unanet. Helios e oa ar sinadur a lakae war e oberennoù.
E 1868 ivez e veajas Edward Muybridge betek Alaska, unan eus tiriadoù nevez SUA bet prenet digant Rusia e 1867. Eno e luc'hskeudennas ar poblad Tinglit ha gweledvaoù evit gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1871 e voe goulennet digantañ luc'hskeudenniñ tourioù-tan aodoù kornogel an SUA, ar pezh a reas eus miz Meurzh betek miz Gouhere war bourzh al lestr-trezalc'h Shubrick evit $20 dre zevezh.
Eus 1870 betek 1871 e luc'hskeudennas pazenn-ha-pazenn savadur Ti ar Moneiz nevez San Francisco.
Studiañ ar fiñvoù, ha prosez
E 1872 e voe goulennet digant E. Muybridge diskoulmañ ur gudenn a oa diouzh ar c'hiz e metoù ar redadegoù kezeg : hag a-us an douar e vez pevar zroad ur marc'h e-kerzh ma vez o trotal pe o c'haloupat ? Dic'houest eo lagad mab-den da c'houzout, setu e soñjas da Leland Stanford, a oa perc'henn war gezeg-red, e c'hallje goprañ al luc'hskeudenner meur evit reiñ ur respont diarvarus. E 1872 end-eeun en e roas E. Muybridge, dre c'hinenn ul luc'hskeudenn hepken : ar marc'h Occident o plaviñ a-us al leur e-kerzh ma oa o trotal.
E 1872 ivez, d'an oad a 42 vloaz, e timezas Edward Muybridge gant Flora Shallcross Stone, a oa 21 bloaz. E 1874 e voe ganet ur mab, Floredo Helios Muybridge. Seizh miz goude e verzas al luc'hskeudenner e c'halle unan eus mignoned e wreg bout tad gwirion Floredo Helios ; d'ar 17 a viz Here 1874 e lazhas an den, e voe harzet ha bac'het e San Francisco. Prosez a voe, ma voe tamallet E. Muybridge bout ur muntrer. E alvokad a vreutaas ar follentez en abeg da wallzarvoud 1860. Meur a zen a anaveze an tamallad kent ha goude ar walldro a gadarnaas ur c'hemm bras en e bersonelezh, eus dreistdonezonet ha plijus da zistabil ha distrewat ; E. Muybridge e-unan a lavaras en devoe raksoñjet al lazhadenn. Dilezet e voe ar follentez gant ar varnerion, met didamallet e voe al luc'hskeudenner ganto e 1875 en abeg ma oa "kantreizhadus" an denlazh. Dilezet e voe an enklaskoù war ar c'hezeg e-pad ar prosez, met kendelc'her a reas L. Stanford d'e c'hoprañ, ha gantañ e oa bet graet war-dro an difenn. .
Goude ar prosez ez eas E. Muybridge da labourat e-pad nav mizvezh e Suamerika (Mec'hiko ha Guatemala pergen), ma reas luc'hskeudennoù evit brudañ ar gompagnunezh Union Pacific Railroad perc'hennet gant L. Stanford ha ma sinas e oberennoù Eduardo Santiago Muybridge.
Broudet gant L. Stanford e kendalc'has al luc'hskeudenner gant al labour, dre wellaat tizh e vinvioù pergen. E 1878 e teuas a-benn da sonnañ ur marc'h o trotal, a pezh a voe diskouezet war golo ar gelaouenn Scientific American deiziadet 18 a viz Here 1878. Er bed a-bezh e voe brudet labour E. Muybridge neuze, pa voe merzet e oa faziet an dreserion abaoe milvedoù.
Peogwir e felle da L. Stanford ma vije studiet ur marc'h o c'haloupat e voe graet d'ar 15 a viz Mezheven 1878 en e atant e Palo Alto. E. Muybridge a stalias a-steud un dousennad kameraoù a-hed ar roudenn ma voe lakaet ar gazeg Sallie Gardner da c'haloupat. Pep stign a voe delanket gant ur gordenn a rede a venveg da venveg. Goude-se ez eilas pep skeudenn war ur gantenn a lakaas en un ardivink en devoa ijinet a-ratozh, ar zoopraksiskop, evit ma vije blivet luc'hskeudennoù ar gazeg o redek. Anat e voe neuze e oa pevar zreid ar gazeg er vann e-kerzh he redadenn, met en un doare disheñvel diouzh ar pezh a oa bet kredet gant an arzourion : n'eo ket pa oa astennet he divesker dirak hag he re a-dreñv war an dro, hogen p'en o dastume dindan he c'hof goude bout sachet gant he favioù a-raok ha kent bountañ war he re a-dreñv.
Studioù all
Trenkañ a reas ar soubenn etre Eadweard Muybridge hag e vignon Leland Stanford e 1882, p'en devoe L. Stanford goulennet digant an doktor Jacob D. B. Stillman skrivañ ul levr diwar-benn The Horse in Motion, a voe embannet e 1882 hep meneg ebet eus anv al luc'hskeudenner. Kompren a reas Eadweard Muybridge neuze ne oa nemet un implijad anezhañ evit L. Stanford. Dre ma ne oa meneg ebet anezhañ el levr na c'hallas ket al luc'hskeudenner kaout ur yalc'had digant ar Royal Society of Arts evit kendelc'her gant e studiadennoù war ar fiñvoù. Gwashoc'h c'hoazh, tamallet e voe dezhañ bout ur goubreizher pa glaskas embann ur pennad a-zivout an danvez. Ur prosez a reas E. Muybridge da L. Stanford evit ma vije anavezet e wirioù, met koll a reas. Nebeut a skouerennoù eus al levr a voe gwerzhet avat, ha yalc'hadoù all a gavas Eadweard Muybridge evelato ; diwezhatoc'h e voe pedet gant ar Royal Society of Arts da ziskouez e labour.
Goude-se e voe pedet al luc'hskeudenner gant Skol-veur Pennsylvania evit studiañ fiñvoù tud en ur studio bras bet savet er-maez dindan gouloù an Heol, ha fiñvoù al loened e liorzh Philadelphia. Eus 1883 betek 1886 neuze e kemeras tremen 100 000 luc'hskeudenn eus tud en noazh o fiñval evit diskouez jestroù o buhez pemdez, o labour, o sportoù pe c'hoazh o dañsoù, hag eus loened ar zoo. Bewech e veze meur a gamera evit disrannañ ar skeudennoù kent o blivañ dre ar zoopraksiskop. E miz Mezheven 1887 e voe embannet al labour-se e stumm ul levr 20 000 luc'hskeudenn ennañ. Dre al levr-se e voe graet araokadennoù e studi fiñvoù ar sportourion.
Goude e labour evit Skol-veur Pennsylvania e veajas al luc'hskeudenner da-geñver prezegennoù ha diskouezadegoù. E 1893 e voe kinniger Animal Locomotion e Chicago, er Zoopraxographical Hall a voe savet a-ratozh-kaer evit ma c'hallje al luc'hskeudenner diskouez e labour da dud o devoa paeet evit e welet — ar sal sinema genwerzhel gentañ e voe ar Zoopraxographical Hall neuze.
An diwezh
E 1894, d'an oad a 64 bloaz, e tistroas Eadweard Muybridge d'e gêr c'henidik da chom. Kendelc'her gant ar prezegennoù a reas dre Vreizh-Veur a-bezh. Daou vloaz war-lerc'h e tistroas d'ar Stadoù-Unanet a-benn renkañ aferioù arc'hantel ha dastum ginennoù e labour evit Skol-veur Pennsylvania. Daou levr a embannas gant an danvez-se : Animals in Motion (1899) ha The Human Figure in Motion (1901), a vez adembannet ingal abaoe.
D'an 8 a viz Mae 1904 e varvas Eadweard James Muybridge diwar kankr ar raksavenn, e Kingston-upon-Thames. Devet e voe e gorf, ha sebeliet e ludu e Woking e Surrey. Den ne oar perak ez eus bet skrivet Eadweard Maybridge war e vez.
Hêrezh
Gant Eadweard Muybridge e voe adijinet galloudoù teknikel hag arzel ar c'hameraoù, ha dre-se e tiskouezas d'e warlerc'hidi un hent nevez war-du ar fiñv, an amzer hag an egor. E meur a oberenn e kaver levezon labour al luc'hskeudenner hiziv c'hoazh, eus ar sinema betek taolennoù Marcel Duchamp, eus taolennoù Francis Bacon (1909-1992) betek ar film The Matrix (1999) ha klip video ar strollad U2 evit o c'hanaouenn Lemon (1993). Diaes eo hiziv an deiz ijinañ ar bed ma oa E. Muybridge o vevañ ur c'hanvedad zo, p'en deus e labour kemmet penn-da-benn hor merzhout an amzer hag hor bed-ni.
Cancello ed Arnone
Cancello e Arnone zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.