cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tigr
Perzhioù
Liv ha stankter ar roudennoù a cheñch hervez an isspesadoù hag an tigred gwenn o devez kalz nebeutoc'h. An darn vrasañ eus an tigred o deus war-dro 100 roudenn ha tigr Java (hag a zo aet da get) en deveze kalz muioc'h. Dibar da bep loen eo an tresad graet gant roudennadoù pep loen ha drezo e c'heller anavezout pep hini. Ganto e c'hall an tigr chom kuzh p'emañ o tostaat ouzh e breizhoù. Al liv n'eo ket ur gudenn, er c'hontrol eus ar pezh a c'hellfed soñjal. Al lodenn vrasañ eus an anevaled a wel kalz falloc'h al livioù eget mab-den.
Doare hemolc'h
Evel an darn vrasañ eus ar c'hizhier e kustum an tigr tapout e breizhoù dre sourpren (er c'hontroll d'ar bleiz da skouer hag a red war o lerc'h). Dre guzh e tosta outo ha lammat a ra warno en ur lakaat anezho da gouezhañ gant e bouez. O lazhañ a ra dre zantañ o c'hilpenn. Pa vez bras ar preizh e tap ar gouzoug kentoc'h, da droc'hañ ar wazhienn-gas-c'houzoug.
An tigred a chase en dour ivez ha reoù 'zo o deus taget bigi bihan.
An darn vrasañ eus an tigred ne dagont ket an dud, nemet p'o devez naon kaer. War-dro 3 % pe 4 % eus an tigred a lazho un den e-kerzh o buhez. Ar re a ra an dra-se a vez aliez loened kozh pe gloazet na c'hellont ket tapout o freizhoù boas. Evel an darn vrasañ eus ar c'higdebrerien bras e ouzont eo arvarus hemolc'hiñ an dud rak armet e c'hellont bezañ. Debrerien-tud a zo boutinoc'h er geunioù-mor eus ar Sundarbans, avat. Aze e vez taget an dud alies a-walc'h gant tigred yac'h.
Galloud a ra an tigr lammat 5 m uhelder ha 9-10 m e hirder, ar pezh a laka anezhañ da vezañ unan eus al lammerien gwellañ e-touez al loened (un tammig gwelloc'h eo ar puma, avat). Tigred a zo bet gwelet o lammat dreist ur sklotur a 2 vetr gant ur preizh a 50 kg en o c'heol ha galloud a reont lazhañ ur bleiz gant un taol-pav hepken.
Annez hag emzalc'h
En o-unan e vev an tigred. Ar parezed o devez tachennadoù a 20 km² tra ma tap re ar pared bezañ kalz brasoc'h (etre 60 ha 100 km²). Ur par a chell rannañ e dachennad gant parezed met he difenn a raio ouzh ar pared arall. Ar pared a stourm an eil ouzh an egile alies hag an emgannoù-se a c'hell bezañ marvus evit hini-pe-hini. Gant o zroazh e verk an tigred o zachennad ha dre skilfañ ar gwez.
En natur e hemolc'h an tigr kirvi, moc'h-gouez, gaured ha bualed-dour. Tagañ a c'hellont frikorneged hag olifanted yaouank ivez, ha betek panterenned hag arzhed yaouank. Ar parezed, daoust dezho bezañ bihanoc'h eget ar pared, a c'hall da lazhañ ur gaur deuet d'e vent. Sambared, moc'h-gouez ha gaured eo preizhioù pennañ an tigr en India.
Rummouriezh
Nav isspesad tigred a zo. Tri anezho a zo aet da get hag unan arall a vo a-barzh-pell kazi-sur. Annez hengounel an tigr (kalz bihanoc'h eo hiziv) a endalc'he Rusia, Sibiria, Iran, Afganistan, India, Sina ha gevred Azia.
Kristof
300px|thumb|Sant Kristoc'h, livet gant [[Tintoretto]] Kristof, Kristol pe Kristoc'h zo stummoù brezhonek un anv-badez paotred. Kristof zo un anv-badez flandrezek ivez.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv gresianek Kristoforos / Χριστόφορος, "an hini a zoug ar C'hrist", hervez ar vojenn.
Garz
Ar girzi (ur garz) a zo evned bras, pared ar gwazi.
Mérida (Spagn)
Mérida (anv deuet diwar hec'h anv latin kozh Emerita Augusta) eo kêr-benn kumuniezh emren Extremadura e Spagn, e proviñs Badajoz. 58 164 a dud a oa o chom enni e 2012.
Henri de Toulouse-Lautrec
(Albi) Rousse (La Toilette) - 1899 - Henri de Toulouse-Lautrec - Musée d'Orsay, Paris.jpg
Henri Marie Raymond de Toulouse-Lautrec-Monfa (Albi, 24 a viz Du 1864 – Sant Andrieu deu Bòi, 9 a viz Gwengolo 1901) a oa ul livour ha tresour gall.
Brudet eo e boltredoù e kabaredoù ha fouzhlec'hioù Pariz.
Nzanyieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo an nzanyieg (nzanyi, njanyi, nzangi, njai, zani, jeng(e), njei(ng) pe kobotshi) komzet gant tro-dro da 86.000 den en e holl en Adamawa e Nigeria (77.000 den e 1993) hag e Kameroun (9.000 den).
Dek rannyezh ez eus:
Roll ar feurioù-emglev etrebroadel pennañ
Ar feur-emglev etrebroadelfeurioù-emglev etrebroadel pennañ renket dre ar bloazioù.
{| class="wikitable" style="margin:auto; width:100%;" ! Bloaz ! Anv ! Endalc'h pennañ
Sphiggurus
Sphiggurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Genadoù
10 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo er genad-mañ:
Emvuhezskrid
Meur a zoare danevelliñ e vuhez a c'hell bezañ hervez ar palioù a glask tizhout ar skrivagner hag e vezont meur a hini anezho asamblez peurvuiañ. Reiñ lufr d'e obererezhioù pe en em wennañ pe klask bezañ didamallet a zo palioù kavet stank en emvuhezskridoù koshañ.
Emvuhezskridoù modern (Kofessionoù Jean-Jacques Rousseau da skouer) a endalc'h an imbroud-spered asamblez gant dibunañ poentoù pennañ e vuhez ha klask ar rebechoù ha ar burutelladennoù graet dezhañ ive. Ret eo menegiñ e vez kalz a emvuhezskridoù diazezet war eñvor ar skrivagner ha eñvorennoù a zo an titl a vez implijet kalz e brezhoneg.
E yezhoù all e vez graet un diforc'h etre un emvuhezskrid hag un skrid diwar ar memor (mémoires e galleg ha memoirs e saozneg) pa vez an eil seurt techet da displegañ dre ar munut trivliadoù ha savboentoù ar skrivagner. Meur a bolitikour en deus kavet mat sevel levrioù hir eus ar seurt-se. (Paul de Gondi, kardinal Raez,                      ha Louis de Saint-Simon er ). Er e teuas er-maez skrid memorioù disanv a rae van bezañ bet skrivet gant likaourien, tudjentil pe gisti, hervez kont. Hag int o deus graet ur berz bras e-doug ur mare ma troe speredoù zo pell eus ar doareoù ober kozh.
Emvuhezskridoù a-vremañ
Goude 1970 eo bet embannaet meur a emvuhezskridoù savet diouzh buhez an esparadennoù, ar bolitikourien pe tud deuet da vezañ illur ur frapad amzer. muioc'h-muiañ a dud o deus klasket sevel o emvuhezskridoù evit o lakaat da vezañ embannet. Skrivagnerien ar bennik a c'hell sevel emvuhezskridoù diwar enrolladennoù an dud ha gwechoù zo e anzav tud brudet n'o deus ket bet amzer adlenn an oberenn voulet.
Dronten
Dronten (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Flevoland en Izelvroioù. Biddinghuizen, Dronten ha Swifterbant a ya d'ober ar gumun.
Istor
Raktres kentañ kumun Dronten a voe aozet e penn-kentañ ar bloavezhioù 1950 ha raktres kêr Dronten (kalon ar gumun) a voe embannet e 1958. Diazezet e voe kêr Dronten e 1960 ha divizoù a voe a-zivout he ment : raktreset e voe degemer 15 000 annezad d agentañ, ha goude-se betek 30 000 anezho. Anv a oa a vodañ dek kêriadenn tro-dro da Dronten. Met gant ar skiant-prenet bet tapet pa voe savet Noordoostpolder e voe dibabet aozañ ur gumun vihanoc'h, ha neuze e voe savet ar gumun diwar div gêriadenn (Biddinghuizen ha Swifterbant) hag ur gêr vrasoc'h (Dronten).
Koudekerke-Dorp
Koudekerke-Dorp en izelvroeg, e flandrezeg kornôgel:Coudekercke, anv ofisiel e galleg: Coudekerque-Village, a oa ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Bodet e oa gant Tetegem d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Tetegem-Koudekerke-Dorp.
Dronten
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Dronten ez eus 25 dileuriad :
Transportoù
A-benn 2012 e vo un ti-gar e Dronten, war an hent-houarn etre Zwolle ha Lelystad. Evit poent ez eo ti-gar Kampen an hini tostañ. Evit ar re a fell dezho mont da Amsterdam pe da Aerborzh Schiphol eo koulz tapout an tren e ti-gar kreiz Lelystad (Lelystad Centrum).
Dudi
E Biddinghuizen emañ ar park dudi anvet Walibi World.
Roll gouarnourien roman Enez Vreizh
Setu aze ur roll diglok eus Gouarnourien roman enez Vreizh. Enez Vreizh, anvet ivez Preden pe Britannia e latin zo bet ur broviñs koñsulel eus an impalaeriezh roman goude aloubadeg an Impalaer Glaoda Iañ e 43. Evel proviñs koñsulel e ranke ar c'houarnerien anezhi bezañ anvet da goñsul gant Roma kent dezho gellout gouarn. Un darn vat eus ar goñsuled a oa "consul ordinares", kavet e vezont e Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ. Ar c'houarnourien ziwezhañ a c'halle bezañ eus renk ar varc'heien, ur renk izeloc'h.
978
Diwar-benn bloavezh 978 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Roll gouarnourien roman Enez Vreizh
N'eo ket bet renablet an holl c'houarnourien gant an istorourien roman. Kalz anezho n'int ket anavezet nemeur, paneve dre roudoù epigrafek pe dre mammennoù all evel lizheroù Vindolanda. War-lerc'h distro Gnaeus Julius Agricola da Roma n'hall an deiziadoù respet nemet bezañ goulakaet. Lod zo c'hoazh dianav penn-da-benn ha, d'ar mare ma voe rannvet Preden e proviñsoù disheñvel eo toull-didoull ar marilhoù.
Gouarnourien Severus
Mammennoù zo a ra anv eus ur gouarnour all, un eil Ulpius Marcellus. Soñjet e veze e oa ur mab d'ar c'hentañ Ulpius Marcellus, bet o servijout e-tro 211. Kement-se zo diazezet war un enskrivadur falldeiziataet ha soñjet e vez bremañ ne oa bet nemet un Ulpius Marcellus.
Tort
Tort a c'hall bezañ :
Roll gouarnourien roman Enez Vreizh
Gouarnourien Severus
Meret e voe ar broviñs betek ur poent gant Caracalla ha Publius Septimius Geta, daou vab an impalaer Septimius Severus e-pad aloubadeg o zad ha just goude an taolioù-brezel-se a c'hoarvezas etre 208 ha 211.
Masashi Kishimoto
Treser Naruto eo Masashi, aet er maez e 1999 hag e vo da c'houde skignet er skinwel Japanat. E fin 2007 e oa 40 levr deuet er-maez e Japan ar pezh ne oa ket gwir e Bro C'hall peogwir ne oa d'ar mare-se nemet 27 levr aet er-maez. Masashi Kishimoto a zo an eil mangaka ar muiañ tailhet e 2007 gant 1 milion euros, dre ma eo Naruto ur gwir gwagenn kenwerzhel.
Cugnon
Cugnon (e walloneg: Cugnon) a oa ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg; ur rann eus kumun Bertrix eo abaoe 1977.
Etimologiezh
644 Casaecongidunus, Casegongidinus.
Ti (latin: casae) Congidunus (anv den keltiek, s.o. ar roue brezhon Cogidunus meneget gant Tacitus en Agricola, pe galianeg Conconnetodunnus, meneget gant L. Roger; anv "duno": klozadur, hag anv-gwan connios: "fin, speredek"),.
Roll gouarnourien roman Enez Vreizh
Rannadur etre Britannia Superior hag Inferior
Degemer a ra ar roll-mañ e c'hoarvezas ar rannadur melestradurel da vat e-tro 213 pe bloaz pe zaou a-raok.
Diosezoù Enez Vreizh
Pa voe adenframmet Preden en impalaeriezh roman e voe rannet an enez adarre gant Diokletian, e peder froviñs disheñvel ar wech-mañ Maxima Caesariensis er gevred gant Londrez da gêr-benn, Flavia Caesariensis er reter gant Lincoln da gêr-benn], Britannia Secunda en norzh gant York da gêr-benn, ha Britannia Prima er c'hornôg (gant Kembre a-hiziv e-barzh) gant Cirencester da gêr-benn. Bez' ez eus bet ur pempvet proviñs anvet Valentia n'eo ket padet pell, moarvat en norzh pellañ. Pep proviñs a oa en he fenn ur gouarnour eus renk ar varc'heien (ur praeses) evezhiet gant ur vicarius (vikel). Diwezhatoc'h, er, e rankas gouarnour Maxima Caesariensis bezañ gant renk ur c'hoñsul. An anvioù a-is eo an nebeud re zo testeniekaet eus ar mare-hont a c'holo ur prantad 100 vloaz pe dost betek war-dro 408 pa voe argaset ar melestradur sivil roman eus an enez gant ar Vrezhoned.
Tort
Ouzhpenn
Kavout a reer ar ger Tort en anvioù :
Monterey
Monterey zo un anv-lec'h a orin spagnolek a gaver er broioù saoznek, rak Monterrey eo a gaver er broioù spagnolek. Klotañ a ra gant Montréal e galleg.
Tsouvaneg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo an tsouvaneg (tsuvan, terki, teleki pe tchede) komzet gant tro-dro da 65.000 den en e holl e norzh Kameroun.
1852
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1852
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1852
978
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 978
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 978
Zizilivakaneg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar zizilivakaneg (zizilivakan, ziliva, àmzírív pe falieg Jilibu) komzet gant kantadoù a dud e norzh Kameroun stok ouzh ar vevenn gant Nigeria ma vez komzet ivez gant un nebeud tud.
Gwern-Porc'hoed Kumuniezh
Gwern-Porc'hoed Kumuniezh a zo anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Ploermael - Kalon Breizh eo. Krouet e voe e 1994. Betek ar 1añ a viz Genver 2014 e oa “Kumuniezh-kumunioù Bro Gwern-Porc'hoed” hec'h anv. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Eus an Oud da Vreselien Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Kumuniezh-kumunioù Bro Gwern-Porc’hoed a yae 7 kumun d’ober anezhi :
Apelles Kyrene
Apelles Kyrene (pe Apellas pe Apollas, Ἀπελλᾶς, Ἀπολλᾶς e gregach) a oa un douaroniour gresian eus Kyrene hag a skrivas ul levr douaroniezh hag a voe kresket gant Athenaios, anvet Πρρὶ τών ἐν Πελοποννήσῳ πόλεων hag unan all anvet Δελφικά.
Saverieg
Saverieg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Anv
Gerdarzh
Diwar un anv-den galian Safr-, diwar Safronius, Safernius
Ardamezioù
En glazur e deir kroazigan bleuñvellek en aour; e gab en aour diwar d'Hozier, 1696
Turzhunell doñv
An durzhunell doñv (liester : turzhunelled doñv) a zo ur spesad evned, Streptopelia roseogrisea an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Columbam roseogriseam [sic] (kentanv) da gentañ-penn (e 1857) gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Turzhunell ar reter
Turzhunell ar reter a zo un evn, Streptopelia orientalis an anv skiantel anezhañ.
Isspesadoù
C'hwec'h isspesad zo dezhañ : Streptopelia orientalis agricola, Streptopelia orientalis erythrocephala, Streptopelia orientalis meena, Streptopelia orientalis orientalis, Streptopelia orientalis orii ha Streptopelia orientalis stimpsoni.
Tacones lejanos
thumb|right|280px|Skritell da vrudañ ar film Tacones lejanos. thumb|210px|right|Pedro Almodóvar ha Victoria Abril e-pad lid ar Césars e 1991. Tacones lejanos (seulioù pik) zo ur film spagnolek sevenet gant Pedro Almodóvar e 1991. E-touez an aktourien e kaver Victoria Abril evel Rebeca Giner, ar benndudenn.
Sinopsiz
Pa tistro e Madrid Becky Del Paramo, kanerez pop vrudet eus ar bloavezhioù 1960, e kav he merc'h Rebeca dimezhet gant unan eus he c'harantezioù kleiz kozh. Kompren a ra eo ar c'houplad ur c'hwitadenn, dreist-holl pa kinnig Manuel dezhi adkregiñ o darempred kenetrezo. Un nozh eo drouklazhet Manuel.
Sonerezh orin ar film
Savet eo bet gant ar sonaozer japanat Ryūichi Sakamoto. Div ganaouenn zo kanet gant Luz Casal avat :
Kregiñ a ra ar film gant un ton sonerezh eus Miles Davis eus 1960 tennet eus ar bladenn Sketches of Spain.
Charwaeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar charwaeg (sharwa, tchevi pe shwerwin) komzet gant tro-dro da 65 000 den en holl e norzh Kameroun.
Nesles
Nesles a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bos
Ur bos (pe bosenn, a-wechoù, pe bosigern) zo ur c'hwezhadur, pe ur vloñsadenn, war an tal pe dindan kroc'hen ar penn war-lerc'h ur stroñs.
N'eo ket heñvel, na dre lec'hiañ na dre orin, ouzh an tort a c'hall bezañ war ar c'hein.
Arz
En arz e komzer
Fiorentino Palmiotto
Fiorentino Palmiotto, bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1929 e Ravenna (Italia) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 2021 e Molinella (Italia), a oa ur mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
Barbara Pernici
Barbara Pernici a zo bet ganet d'an 26 a viz Even 1956 e Trieste (Italia).
Ur vestrc'hoarierez echedoù italian eo.
Kampionez Italia e 1974, 1977, 1978, 1979 ha 1981.
Konrad Witz
Konrad Witz (e-tro 1400-1410, marteze a-walc'h e Rottweil (Württemberg/Alamagn) - goañv 1445/nevez-amzer 1446 e Basel/Suis) a oa ul livour alaman a labouras dreist-holl e Basel e Suis.
Brudet eo Witz evit bezañ savet tri aoter, me chom nemet lodennoù anezho. E-tro 1435 e savas hini Heilspiegel (e Kunstmuseum Basel, ha tammoù all e mirdioù all), hini ar Werc'hez (e-tro 1440), a liammer ouzh panelloù a zo hiziv an deiz e Basel, Nürnberg ha Straßburg (Musée de l’Œuvre Notre-Dame), ha hini sant Pêr (1444) e Musée d'Art et d'Histoire e Geneva. Soñjal a reer n'eo ket liammet e livadur eus Sant Kristof ouzh e aoterioù. Oberennoù all gantañ a zo e mirdioù Napoli, Berlin ha new York (dastumad Frick).
Pluti
Er yezhoniezh e vez implijet an termen pluti, plouti hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg (saoz.: pluti, diwar ar sañskriteg प्लुति [pluti] "hiraedenn ur vogalenn") evit komz eus ur vogalenn dreist-hir e sañskriteg.
Peurliesañ e vez merket seurt vogalennoù gant an niverenn tri pa vezont treuzskrivet gant al lizherenneg latin evit diskouez e talvezont da dri mora pep hini, da skouer ā3, ī3, ū3, ṝ3, ḹ3.
Nieuw-Koudekerke
Nieuw-Koudekerke en izelvroeg, e flandrezeg kornôgel:Nieu-Coudekercke, anv ofisiel e galleg: Coudekerque-Branche, a zo ur gumun hag ur gêr eus Flandrez Frañs e departamant Norzh, er Westhoek.
Octodontidae
Octodontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien bihan hag a vev e Suamerika.
Pleuwigner
Pleuwigner a zo ur gumun eus kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Rhapsody of Fire
Rhapsody of Fire a zo ur strollad sonerezh italian metal sinfonek(symphonic metal) / power epic metal (Ar strollad a lâr int krouerien an Hollywood Metal). A-raok kemer an anv Rhapsody ha goude, Rhapsody of Fire e 2006, ar strollad a oa anvet Thundercross. Sonerezh ar strollad en em ziforc'h dre un implij a sonioù meurzanevellek gant tonioù "brezeler" ha tonioù all siouloc'h.
Harry Martinson
Harry Martinson a zo ur skrivagner svedek eus gevred Sveden. Ganet e oa bet d’ar 6 a viz Mae 1904 ha marvet e oa d’an 11 a viz C'hwevrer 1978). E 1974 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ ha d'ur Svedad all, Eyvind Johnson. Kavet e voe abeg en dra-se gant un toullad tud, rak izili eus bodad-barn ar Priz e oa an daou skrivagner o-unan, hag er bloavezh-se e oa bet soñjet e c'hellje ar priz bezañ roet da Vladimir Nabokov, Graham Greene pe Saul Bellow.
Rhapsody of Fire
Testennoù ar 5 albom kentañ a gont un istor nemetken, ur raktres a za pelloc'h eget hini an albom-meizad. Tud 'zo a blijo dezho ar saga hag a heulio ar strollad evit e sonioù; tud all a damallo ar strollad da vont re bell er stumm meurzanevellek, ha da goll e efedusted.
Harz
An harz pep tra pe degouezh a laka traoù pe dud da chom a-sav. Diwar ar ster pennañ e teu meur a implij. Pa vez lakaet un harz d'un den e lavarer eo bet harzet ha peurvuiañ gant tud o deus diskouezet o nerzh pe o aotrouniezh evit rediañ an hinienn da vont ganto. A wechoù e vez lakaet un harz da red an traoù, da lavaret eo e mirer an traoù rakwelet da vont pelloc'h. Da skouer pa vez tennadegoù gant armoù-tan e c'hell bezañ divizet ma vo lakaet un harz d'an tan, kaout un emglev evit ma vo un harz-tan. Koulskoude, unan eus an implijoù brasañ a zo en douaroniezh pa vez kaoz eus ur skoilh pe eus un diforc'h a ya da cheñch ar vuhez. Un harz douaroniel a c'hell bezañ fetis (ur stêr, ur menez, ur c'hoad) pe difetis (levezon un hinad. Un harz velestradurel pe bolitikel (etre ar riezoù) a c'hell bezañ termenet ivez diwar ar fed ma 'z eus un dra fetis e lec'h-mañ-lec'h.
Marcus Aurelius
Marcus Aurelius, pe Mark Aorel (distagañ Margaourel), pe c'hoazh Markus Aorelianus (121-180) zo ur prederour stoikour, hag un impalaer roman hag a renas adalek 161 betek e varv e 180.
Rhapsody of Fire
War an tri albom kentañ, an darn vrasañ eus an tonioù a zo war ur frammm melodic metal o lakaat da soñjal e Helloween pe en Yngwie Malmsteen, gant lodennoù sinfonek gant lodennoù bras gant binviji sonerezh nemetken. An hollad a zo leun a youl, laouen ha dedennus. Stil ar strollad a cheñchas gant ar CD Rain of a thousand Flames gant ur son teñvaloc'h. Tostoc'h eo ouzh son un ton film, echuet gant Symphony Of Enchanted Lands II - The Dark Secret, lec'h ma, gant o feadra ha gant mouezh Christopher Lee, o deus un albom awenet hag a bep seurt.
Harz
Harz politikel pe velestradurel
Darnoù brasañ an Douar a zo bet poblet gant nebeut a dud e-pad miliadoù a gantvedoù. E kompezennoù bras e veve kantreidi ne oant evit embann ma veze harzoù etre o vandennadoù. Ne rae nemet klask boued evit o loened doñv pe heuliañ al loened gouez o doa ezhomm eus anezho (ar bizoned evit an Amerikaned-hag-Indianed, da skouer).
Marcus Aurelius
Meur a stumm zo d'e anv: Marcus Annius Verus (pe  Marcus Catilius Severus er penn-kentañ), ha kemer a reas an anv Marcus Ælius Aurelius Verus, goude ma oa advabet gant an impalaer Antoninus an Deol. Evel impalaer e c'houlennas bezañ anvet Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus. Meur a zen a voe anvet Marcus Aurelius.
Rhapsody of Fire
Istor
E 1993, Luca Turili a zivizas krouiñ ur strollad metal sinfonek. Ar re gentañ o tont a voe Alex Staropoli ha Daniele Carbonera. An tri den-se a savas ur strollad anvet "Thundercross". Evit bezañ ar strollad a hiriv, Rhapsody of Fire o deus cheñchet kaner, soner gitar-boud meur a wech. War a seblant, ur c'haner mat o deus kavet gant Fabio Lione. Ur bloaz goude an taol-lañs, ober a reont o c'hentañ kinnig, Lands Of Immortals, gant komzoù graet gant Cristiano Adacher.
Harz
Harz politikel pe velestradurel
Dre an nerzh e veze kemeret pastelloù-bro hag e kreiz Azia ez eus bet meur a impalaeriezh ar stepinier e korf an Istor.
Rhapsody of Fire
Istor
Ur pennadig goude, ar strollad a resevas ur gemmenadenn gant Limb Music Products & Publishing. Divizout a rejont asantiñ ha kregiñ a rejont da vont war-raok gant o sonerezh. Gant materi gwelloc'h, kregiñ a rejont da enrollañ Eternal Glory, a zav Rhapsody ha kroget e vez da gomz diouto er gazetennoù. Ur pennadig goude e grouadur, daou izili a zeas kuit eus ar strollad, ar c'haner Christiano, hag ar soner gitar-boud, Andrea. Bremañ, ar peurrest eus ar strollad, Alex, Daniele ha Luca a rankas ober penn d'ur gudenn. Fabio Lione a oa an diskoulm. Kanañ a rae Labyrinth, anavezet e oa evit donder ha kreñvder e vouezh. Gant ar pevar ezel-se, Rhapsody a grogas da enrollañ penn-kentañ un albom, Legendary Tales e ditl. Hemañ zo bet enrollet e Alamagn gant ar produer Sascha Paeth en deus ivez sikouret Rhapsody evit ar sonioù boud. E miz Here 1998, Rhapsody a grouas Symphony Of The Enchanted Lands, an eil albom. Gallout a reer klevout ha gwelet evit ar wech kentañ ar soner gitar-boud nevez : Alessandro Lotta.
E 1999, Rhapsody a reas evit ar wech kentañ un droiad ha dont a reas en-dro evit enrollañ ar single Holy Thunderforce ha Dawn of Victory, un albom deuet er-maez e fin an diskar-amzer. E miz Meurzh 2002, ar pevare albom, anvet Power of the Dragonflame e ditl, a zeuas er-maez er bed a-bezh. Rhapsody a zeas d'ober un droiad : « Tour of the Dragonflames 2002 ». Evit ar sonadegoù-se, ar strollad a zegemeasr ur soner gitar-boud : Patrice Guers, hag un eil gitarour : Dominique Leurquin.
Harz
Harz politikel pe velestradurel
Termenañ an harzoù etre ar belioù a zo bet graet a-gozh, met ne oa ket ret ober e pep lec'h a-raok m'eo bet savet ar riezoù modern, ar pezh a zo bet lañset war-dro ar e Europa. E meur a gornioù er Bed e veze lezet marzhoù (broioù ar marzh) e-lec'h ne veze ket ur veli hepken o ren pe e veze lezet diveli (pe emren) an dud a veve e kornioù-bro kazi digenvez (koadoù bras, geunioù, menezioù).
Rhapsody of Fire
Istor
E 2004 e zeas er-maez ar best of "Tales From The Emerald Sword Saga". Ar best of-mañ a zeuas er-maez d'ar mare ma kuitaas ar strollad LMP, hep e ali. Sinañ a reont e SPV, Magic Circle Music o verañ ar strollad. D'ar 27 a viz Gwengolo 2004 e teuas er-maez 5vet Albom Rhapsody : "Symphony Of Enchanted Lands vol II - The Dark Secret". He mañ eo sur a-walc'h an albom kerañ abaoe krouidigezh ar strollad abalamour d'an elfennoù implijet : ul laz-seniñ tchek, ul laz-kanañ gant 50 den hag an danevelladur graet gant an aktour gant ur vouezh voud : Christopher Lee. E miz Mae 2005, Rhapsody a embannas ur single gant Christopher Lee. Ar ganaouenn "The Magic Of The Wizard's Dream", tennet eus an albom diwezhañ, a zo adkemeret e duo gant Fabio Lione, e 4 yezh disheñvel.
Harz
Harz politikel pe velestradurel
Gant donedigezh ar riez westfaliat e teu ezhomm klask sevel harzoù termenet mat a c'hell bezañ linennoù evit kontrolliñ monedone an dud hag ar varc'hadourezhioù pe evit plantañ kreñvlec'hioù m'eo posupl drezo difenn tud ar riezoù all aloubiñ ar vro.
Rhapsody of Fire
Istor
E miz Even 2006 e teuas Rhapsody da vezañ Rhapsody of Fire abalamour d'ur c'h/Copyright lakaet war o anv hag embann a rejont war un dro un albom nevez deuet er-maez d'ar 25 a viz Gwengolo anvet : "Triumph or Agony".
E fin 2007, kudennoù lezenn nevez a zeuas da hegasiñ ar strollad. Pa oant prest d'ober un droiad e Amerika ar Su, an holl zeiziadoù a voe bet nullet, abalamour d'un disemglev etre Rhapsody of Fire hag e di-embann, MCM (Magic Circle Music).
Harz
Harz politikel pe velestradurel
Dre ma 'z eus bet meur a vrezel e Europa goude 1500 e ya meizad an harz riez da vezañ hini an harz milourel da gentañ, evel m'en deus graet ar marichal Sébastien Le Prestre de Vauban p'en deus savet kreñvlec'hioù tro-dro d'ar riez gall. Graet en deus dre urzh ar roue gall Loeiz XIV hervez tres an harzoù nevez goude m'eo bet aloubet meur a diriad (Elzas, Kornôg Flandrez, Kontelezh-Frank, Norzh-Katalonia, etc) diwar-goust ar Spagnoled hag ar briñsed alaman.
Montserrat (departamant)
Montserrat (Département du Montserrat hervez an anvadurezh ofisiel gallek) a oa un departamant gall e Katalonia, da vare an Impalaeriezh C'hall, pa voe rannet Katalonia diouzh Spagn
Harz
Pennadoù kar
Grensovergang
Rhapsody of Fire
Istor
D'an 18 a viz Du 2009, diskleriet e voe en doa ar strollad sinet gant Nuclera Blast Records evit o albom nevez "The Frozen Tears of Angels" hag a vo embannet d'ar 5 a viz Meurzh 2010. Produet eo bet gant Luca Turili hag Alex Staropoli ha mesket gant o mignon Sascha Paeth er Gate Studio e Wolfsburg. An albom a vo embannet gant ur stumm spesius digipack (kentañ embannadur) gant div ganaouenn ouzhpenn hag ul levrig 32 bajenn, kement hag ur voest hag ur bladenn vinil.
Dante Pasqua
right Dante Pasqua  a zo bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1898 e Bologna (Italia) ha marvet d’an 23 a viz Meurzh 1974 e Genova (Italia).
Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
Rhapsody of Fire
Kompozadur ar strollad
Fabio Lione Alex Staropoli Alex Holzwarth Tom Hess Oliver Holzwarth Roberto De Micheli
Montserrat (departamant)
Anvet e oa diwar anv menez Montserrat, hervez ar boaz gall abaoe deroù istor an departamantoù gall, diazezet o anvioù war re ar menezioù pe ar stêrioù, en sell da ziverkañ anvioù ar pobloù, o yezhoù, hag o istor.
Rhapsody of Fire
Kompozadur ar strollad
Cristiano Adacher Andrea Furlan Alessandro Lotta Daniele Carbonera Luca Turilli Patrice Guers
Montserrat (departamant)
Kêrioù
Manresa ha Vilafranca del Penedès a oa pennoù an arondisamantoù.
Albi (Okitania)
Albi a zo ur gumun hag ur gêr ag Okitania, pennlec'h departamant an Tarn, er Stad C'hall.
Troad apudesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad apudesivel (saoz. apudessive case ) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra bennak e-kichen un dra all, o klotaat gant an araogennoù "e-kichen" pe "e-tal" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad-mañ gant an tsezeg, ar bejteg ha yezhoù bizkaokazek all. Notennoù
Buhez
I - Termenadurioù ar vuhez
"Termeniñ ar vuhez", pelec’h e krog, ha pelec’h e echu ? Ar goulenn-se zo hiziv ivez ur sujed dedennus d'ober daeladennoù difin, rak n’eo ket bet kavet (c’hoazh) an Termenadenn a rofe justis da pep voud... Da heul e vo studiet spisoc’h daou derc’h, daou sell, eus termenadenn ar vuhez bet kavet a seblant ar poellekañ ha dedennusañ d’ar poent-se ; an termenadur biologel, hag hini an entropiezh (entropie).
a) Dielfennadur biologel
E biologiezh, neuze, e vez anzavet bezañ bev neb hini a ra, d’an nebeutañ ur wezh e-pad e vuhez : - Kreskiñ betek oad ar frouezhusted - Gouennañ pe greskiñ e gorf - Lakaet e pleustr e metabologezh, en ur eskemm gant e endro. - Kaout ur finvidigezh diabarzh pe ur finvidigezh diavaez. - Bezañ ur kellig - Bezañ savet diwar molekulennoù karbonek, (bevmolekul) anezho, da lavaret eo glusidoù, lipidoù, proteinoù, trenkennoù nukleikel...
Ar poent diwezhañ-se a verk dre-vras an diforc’h pennañ gant termenadenn an entropiezh, ur pezh mell hini erfin. Perak ? Rak e vez aze lavaret eo ar vuhez diazezet war ar c’harbon, hag ar c’harbon nemetken ar pezh a zo gwir, war an Douar d’an nebeutañ, met direnkus eo a fed ma’z eo posupl kaout boudoù-bev ezteorikel diazezet war ar silisiom (ne vefent neuze ket lavaret bev evel-se).
b) Dielfennadur an entropiezh
An eil termenadenn eo hini an entropiezh. Petra eo dija ? Ur stad dizurzh, simpl, eeun. Deomp da kaout ur skeudenn : a-raok ar Big Bang e oa an entropiezh d'e muiañ ; ne oa ket memes a atomoù, direnket e oa pep tra, ‘n eus nemet kouarkoù (tammoù atom) berniet en ur seurt soubenn, yod tomm kenañ. A c’hontrol mik a vefe ar vuhez, pe un diamant, renket, ha luziet (e kompozadur) "E" termenadur eus ar vuhez n’eo ket ken kemplus hag all (pe a seblant bezañ) ; ar vuhez a zo met ur stad eus an entropiezh, ur stad urzh, ur stad kemplusded. Evel chema, e vefe ar vuhez eus ur stad live 3 d’an nebeutañ, a-raok dizurzh al live 2, graet gant al lezennoù fizikel eus renk 1. Evit an entropiezh on eus ur "krouidigezh urzh dre an urzh", hag evit ar biologiezh "un danvez diazezet war ar c’harbon" (berr-ha-berr). Selloù disheñvel, ar vuhez a chom heñvel memestra ; ha ne vefe ket dibosupl e kenglotfe an termenadurioù mañ en dazont.
1853
Diwar-benn bloavezh 1853 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Bethlehem (Palestina)
Betlehem (arabeg : بيت لحم bayt lahm "ti ar c'hig" ; hebraeg : בית לחם bet lechem "ti ar bara") zo ur gêr e Palestina, e Sisjordania, lec'hiet 10 km er su da Jeruzalem, enni 25 000 annezad (er bloavezh 2000). Er gêr-se e kaver kristenien ha muzulmaned. Abaoe 1996, goude emglevioù Oslo, eo bet lakaet kêr dindan aotrouniezh ar velestradurezh palestinian. Met ar gêr a c'houzañvas kalz e-pad an eil Intifada pa z'eo bet taget meur a wech gant Tsahal.
Brudet eo peogwir ez eo lec'h ganedigezh David ha Jezuz. E-kreiz ar gêr e weler bazilikenn ar C'hinivelezh.
Gevelliñ
Mammennoù : Bethlehem Municipality ha Bethlehem Twin Cities.
Turzhunell-balmez
An durzhunell balmez a zo un evn, Spilopelia senegalensis e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Afrika, Azia ar Su hag Azia ar Mervent.
Beugin
Beugin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lais Hykkara
Lais Hykkara (e gregach Λαίς /Laís) ganet en Hykkara (Carini hiziv), e Sikilia, marvet war-dro 340 kent JK e Thessalia, a oa un hetaira en Henamzer, er.
Un toullad mojennoù zo diwar he fenn. Prest e oa Demosthenes da baeañ 1 000 drakma da dremen un nozvezh ganti, met hi, pa welas anezhañ, a c'houlennas 10 000 kerkent, hag en em roas da Diogenes evit netra.
Kevezerez e oa da Fryne, hervez Athenaios.
A-hervez e savas gwarizi outi da vaouezed Thessalia, ma voe meinataet ganto.
Lais arall
Un hetaira koshoc'h a oa anvet Lais ivez, Lais Korinthos. Mesk a zo er skridoù kozh diwar o fennoù, ken n'ouzer ket atav eus pehini ez eus kaoz.
Cacicus
Cacicus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Amerika latin.
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad melanicterus d'ober ar genad Cassiculus e-unan-penn.
Turzhunell harlikin
An durzhunell harlikin a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae, Phaps histrionica e anv skiantel.
Tsahal
Tsahal (צה"ל) eo teskanv boas צבא ההגנה לישראל‎ Tzva HaHagana LeYisra'el (Arme Difenn Israel) evit ober anv eus arme Stad Israel.
Dindan an anv-se eo strollet an tirlu, an aerlu, ar morlu hag ar c'hevredigezhioù spierezh israelian. Krouet eo bet d'ar 26 a viz Mae 1948 evit erlec'hiañ an Haganah.
Colijn de Coter
thumb|300px|Badeziant Sant [[Libertus, gant Colijn de Coter (1490), Mirdi Messina]] Colijn de Coter (1446 - 1538) a oa ul livour flamank, hag a labouras e Messina e Sikilia, e-pad eil lodenn ar kantved.
E bennoberenn a zo un daolenn a ziskouez An diskenn diwar ar Groaz, hag he gwelout a c'heller e Mirdi Rannvro Messina. War a seblant ne vefe an daolenn-se nemet lodenn un daolenn kalz brasoc'h. Hervez Thieme-Becker e vije bet ul lodenn eus un oberenn veur a vije bet heskennet ha dasparzhet er bed a-bezh. Marteze e vije bet dasparzhet e 1678, pa rankas pinvidien Messina paeañ goude o emsavadeg c'hwitet a-enep da vesroue Spagn.
Marcel Proust
Marcel Proust (Auteuil 10 a viz Gouere 1871 – Pariz 18 a viz Du 1922) a oa ur skrivagner gall. Brudet eo dreist-holl evit e heuliad a romantoù À la recherche du temps perdu, embannet e seizh darn etre 1913 ha 1927.
Liammoù diavaez
Oberennoù Proust
Chrysomus
Chrysomus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Lacres
Lacres a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Dipodidae
Dipodidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien bihan evel ar jerboazed pe ar sikisted.
Genadoù
16 genad zo renket er c'herentiad-mañ :
979
Diwar-benn bloavezh 979 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 979
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 979
Sikist
Ar sikisted eo ar bronneged krigner a ya d'ober ar genad Sicista.
Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad
Kumuniezh kumunioù Kallag-Argoad a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kornôg Kreiz-Breizh eo. Savet eo bet e 2001. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Kallag a yae 11 kumun d'ober anezhi:
Prezidanted
He frezidant diwezhañ oa Jacques Le Creff (addilennet e 2014), maer Pluskelleg.
Penn (yezhoniezh)
Gwelet ivez
Pääsana
Bent
Ar bent (ar vent ivez, hervez geriadurioù zo), pe ar bentoù, rak meur a seurt zo, a zo anezho ur rumm plant a zo meur a spesad anezho, hag a vez gounezet abalamour ma taolont c'hwezh, blaz, ha ma vezont implijet e medisinerezh.
spesadoù
Kontañ a c'haller betek ur 25 spesad anezho.
Stoikegezh
An stoikegezh, pe stoikouriezh , a zo ur skol a brederouriezh ganet en Henamzer ha krouet gant Zeno eus Kition. Unan eus ar prederouriezhoù pennañ an Henamzer gresian eo ouzhpenn an epikuriegezh hag an amgredoniezh. Embann a ra ur preder hollpboellour a oa bet boulc'het gant prederourien all evel Heraklitos (hemañ o komz eus ul logos hollvedel), evel ar c'hunourien (pa oa bet Zeno eus Kition stummet gant ur prederour kunour) hag evel Aristoteles (diwar un nebeud eus e vennozhioù).
Dre vras e kelenn ar Stoikianed eo ret bevañ a-unan koulz gant an natur hag ar poell evit tizhout ar furnez hag an eürusted.
Dont a ra an termen eus al lavarenn c'hresian Stoa poikile hag e oa an dra-mañ ur porched en Agora (ar blasenn foran vras e Aten) e-lec'h ma keje ha kelenne ar Stoikianed. Ur ster boutin a vez roet d'ar stoikegezh pa ne dalvez nemet evit ar vuhezegezh a ya ganti : ar varregezh evit chom diseblant d'ar pistig ha ar galonegezh e-tal diaesterioù bras.
Ne chom nemet bruzunoù eus skridoù ar Stoikianed gentañ evel Zeno eus Kition (344-262 kent Jezuz-Krist) ha Kleanthos. Chom a ra oberennoù hir a-walc'h savet gant Seneka, Epiktetos ha Markus Aorelianus. Gant Kikero eo deuet heklev an daelioù a vage prederourien ar bed hellenistel. Enebourien ar stoikegezh, Ploutarchos ha Sextus Empirikus o-deus treuskaset un nebeud mennozhioù ar preder-se.
Ar pezh a anavezomp war o c'helennoù war ar poellad, ar fizik hag ar vuhezegezh a ziskouez e oant tud dibar a spered uhel ha o-deus bet ul levezon war istor ar C'hornôg betek hon amzer.
Utah
Utah (distagadur IPA: [ˈjutɑː]), a zo unan eus an 50 Stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika.
Kêrioù Utah
Tost da 80 % eus ar boblañs a zo o chom en-dro da veurgêr Salt Lake City ha dre-se eo peuzdidud ar peurrest eus ar stad, brudet abalamour da binvidigezh ha braventez he finvidigezhioù naturel, ha da bouez ar Vormoned e buhez ar vro.
Henamzer
An Henamzer a zo ur prantad eus an Istor evel m'eo c'hoarvezet en Europa ar C'hornôg dreist-holl. E-doug ar mare-se a ya eus deroù ar sevenadurioù bras e Mezopotamia (war-dro 7000 kent Jezuz-Krist) betek diwezh Impalaeriezh Roma e 476 goude Jezuz-Krist e vez gwelet diorridigezh ar sevenadurioù gresian ha roman hag ivez hini ar relijionoù bras diwanet er Reter-nesañ (yuzevegezh ha kristeniezh).
Deroù al Labour-douar hag ar vetalouriezh
War-dro ar bloaz 8000 kent JK e krog an dud da labourat an douar er Greskenn Strujus. Gant an dreistad boued a zegasas gounezerezh an douar e kreskas ar boblañs hag e voe ijinet a bep seurt micherioù a denne d'an artizanerezh ha pergen d'ar vetalouriezh : hini an arem, an houarn hag an dir, a feur ma voe gouestoc'h-gouestañ an dud da sevel fornioù uheloc'h-uhelañ ar wrez a c'hellent tizhout, a-benn teuziñ ar metaloù.
Ar Skritur
Evelkent ez eo gant ijinadenn ar Skritur an hini eo e komzer eus penn-kentañ an Henamzer. Aes eo kompren ez eo deuet betek ennomp kalz muioc'h a vunudoù diwar-benn ar sevenadurezhioù o doa ur skritur eget gant ar re a oa a-raok. Dre-se e vez renkennet ar sevenadurezhioù o devoe ur Skritur e-barzh an Istor rik, hag ar re a oa en a-raok er Ragistor.
Sevenadurezhioù an Henamzer
Meur a sevenadurezh a vez renkennet e prantad an Henamzer : - Ejipt (Henejipt) - Israel - Hellaz (Henc'hres) - sevenadurezh ar Romaned - sevenadurezh ar Gelted kozh : Galia, Preden - Fenisia
Kolera
Ar c'holera zo ur c'hleñved-red degaset gant bazhelloù ar Vibrio cholerae, dizoloet gant Pacini e 1854 hag addizoloet gant Koch e 1883. Taget e vez ar glañvourien gant an danavenn. Ar furm pennañ klasel zo marvus en hanter eus ar c'hazoù d'ar glañvourien n'int ket prederiet (Goude un nebeud eurvezhioù pe e korf tri devezh d'ar muiañ).Kontammet e vezer dre ar genoù, gant rannigoù feilhañs en dour pe er boued louz.
Ar c'holera zo bet ar c'hentañ kleñved bosennus da vezañ evezhiet adalek an kantved, en un doare etrebroadel.
E Bro-C'hall e kaver un nebeud tud klañv gant ar c'holera bep bloaz ; peurliesañ e vez tapet ar c'hleñved-se en estrenvro. Bet zo pemp den klañv o deus tapet ar c'holera er Stad c'hall etre 1970 ha 1996.
Ar barradoù kolera pennañ
thumb|right|350px|E pelec'h e kaver kolera er bed.
Bevennet da gentañ da Azia (Indez, Sina hag Indonezia) e kreskas ar bosennoù en kantved  ha skeiñ a rejont ar Reter-Kreiz, Europa hag Amerika.
Seizh pandemiezh a anavezer :
Ar stourm a-enep ar c'holera
Ur vaksin zo met pell eo a vezañ efedus e pep degouezh ha n'eo ket ret e nep bro. Ne warez nemet war-dro an hanter eus an dud brec'hiet, hag e vez efedus e-pad c'hwec'h miz pe ur bloavezh d'ar muiañ. Gwerzhet e vez ar vaksin-mañ e Bro-C'hall, evit ar veajerien dreist-holl.
En takadoù endemiezh, ar stourm a-enep ar c'holera a vez renet o virout ar yec'hederezh, mirout na vefe saotret ar boued gant ar feilhañs peurgetket.
Pep hini a rank gwalc'hiñ e zaouarn gant aked ha chom hep ober gant ur servietenn implijet gant tud all. Ret eo gwalc'hiñ ha digontammiñ kement en deus stoket ouzh feilhañs (Nota Bene : hini ar re glañv pe ar re n'int ket abalamour ma'z eus dougerien yac'h).
Evit pezh a sell ar boued e ranker ober gant un dour yac'h evit en em walc'hiñ, evañ ha gwalc'hiñ ar boued. Pa ne vez ket ur reizhad skarzherezh an dourioù lous ha prientadur an dour er vro, ober gant dour dalc'het e boutailhoù klozet-mat (a vo digoret dirazoc'h) pe gant dour bervet pe javelekaet. Da zisfiziañ zo ouzh mammennoù "kuzhet" an dour kontammet : ar frouezh hag al legumaj a c'hall bezañ bet gwalc'het gant dour saotret (Ret eo peilhat anezhe), ar skornennoù, an diennoù skornet hag ar sorbed. Gwelloc'h eo chom hep debriñ boued mor.
Evit pezh a sell ar pennadurezhioù e ranker klask en em zizober eus ar c'helien, a zoug bazhelloù, hag aozañ skarzherezh ar feilhañs kuit na vefe saotret ar boued gante.
, badezet evel se diwezhatoc'h en enor da Louis Pasteur, ha neket gant Vibrio cholerae, orin ar c'holera klasel
Alfred Wegener
Alfred Lothar Wegener, a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Du 1880 e Berlin (Alamagn) ha marvet d'an 2 a viz Du 1930 e Greunland, a oa anezhañ ur meteorologour hag ur skiantour liesdanvez alaman deuet da vezañ brudet abalamour d'e dezenn war dilec'hiadur ar c'hevandiroù.
Red-buhez
Er penn-kentañ, e reas Wegener studioù war ar steredoniezh betek bezañ doktorelaet war se (Ph.D., Skol-veur Berlin, 1904). Dedennet e voe buan avat gant ar veteorologiezh, -- dimeziñ a reas gant merc'h ar meteorologour ha hinoniour brudet Wladimir Köppen, — hag ivez dre ma oa ur mestr blenier pellennoù-aer. Implijout a reas seurt pellennoù-aer da heuilh redoù tolzadoù aer ivez. Diwar e gelennadurezh e savas ul levr skol, "Termodinamïezh (gwreznerzhonïezh) an atmosferenn". Meur a wech ez eas Wegener da c'hGreunland kement ha studïañ redoù aer ar pennahel, pa oa reuz c'hoazh en amzer-se diwar-benn bezañs pe get ar jet-stream, pe red-jet. "Un emdroadur sokial a zo d'ar Skiant. Fiñval a ra an traoù war ur pred-amzer hiroc'h eget hini buhez un den. Ma teuan da vervel, e vezo unan all da gemer ma lec'h. Ma varvit-c'hwi, e vezo unan all da gemer ho lec'h. Ar pezh a gont eo e vefe graet ar pezh a zo d'ober.", emezañ un tammig a-raok e varv d'an oad a hanter-kant vloaz. E-kreiz klask prouennoù e oa e pennahel an hanternoz war dilec'hiadur ar c'hevandiroù pa varvas gant ar riv. thumb|left|270px|Chaseer arzhed e Greunland, 1904
Alfred Wegener hag "Orin ar C'hevandiroù hag ar Morioù"
E 1906 ez ae ur skiantour yaouank, Alfred Wegener e anv, war-du Greunland gant ar soñj sevel an hevelep muzulioù meteorologel hag en doa graet ar bloavezh a-raok. Trubuilhet e voe gant e vuzuliadennoù kentañ, koulskoude e reas meur a wech an hevelep re betek anzavout e oant mat daoust dezho bezañ souezhus-bras. Seblantout a rae dezhañ e oa aet Greunland davet ar c'hornôg abaoe e vuzuliadennoù diwezhañ ! Daoust dezhañ bezañ meteorologour, ha n’eo ket geologour, e skrivas ur pennad-skrid ennañ e sonjoù diwar-benn ar fiñv-mañ ha diwar-benn ganidigezh ar c'hevandiroù a-vremañ. Penaos e c’hellfe bezañ bet dispartiet un dorosennad vras-divent e meur a damm dre o fiñv ha krouet ar c'hevandiroù a-vremañ ha penaos e kendalc'hfent, hiziv an deiz c'hoazh, d'en em zilerc'hiañ e-giz radelloù war-c'horre an dour.
thumb|300px|Tresadennoù tennet eus De Wegener Kontinente
Ne oa ket chomet pell ar vartezeadenn kuzh a-raok ma krogas pennoù-bras geologiezh an amzer-se da fuloriñ dirak skridoù ha komzoù "foll ha dichek" ar meteorologour yaouank. D'ar 6 a viz Genver 1912 e klaskas dibunañ e soñjoù dirak Emvod-meur Unvaniezh C'heologel Alamagn pa zirollas ar skiantourien-se da zroukc'hoarzhin war e benn : "Penaos 'ta ! Un den yaouank ha n'eus ket ur geologour anezhañ ouzhpenn, a c'hellfe krediñ dont da gontañ deomp e fîñvfe ar c'hevandiroù, ken pounner ma 'z int ha pa vefe zoken war hir amzer."
Padal, ne oa ket nevez-flamm ar mennozh-mañ ha ne oa ket A. Wegener an hini kentañ da vezañ bet chomet sebezet gant evezhiadennoù 'zo. E-fin ar, e verzas ar baleer-bro ha naturour A. von Humbolt pegen kenglotus e seblante aodoù kevandir Amerika ar Su ha reoù kevandir Afrika bezañ. E-kerzh ar e skrivas ur saver kartennoù, Sir Francis Bacon, e voe Meurvor Atlantel e-giz ur stêr e-foñs un draonienn o tispartiañ div lodenn damheñvel en o stumm hag e natur o reier an eil diouzh eben : Menezioù Brazil ha Menezioù Kongo.
thumb|Kevandiroù Wegener
War-lerc'h an evezhiadennoù-se ez eus bet kavet fosiloù an hevelep boudoù-bev (seurtoù raden 'zo hag ur glazard meur, mezosaorus, e lec'hioù hag a zo pell-pell an eil re diouzh ar re all (Aostralia, Indez...). Prouennoù all a zo bet kavet evel oad ar vein e strad ar morioù, o prouiñ emañ ar vein koshañ e-tal ar c'hevandiroù hag ar re yaouankañ e-kreiz ar mor a bep tu d'ar geinenn veurvorel. Prouennoù all liammet gant magnetegezh ar vein a zo bet kavet ivez.
Daoust ma voe gloazet e-kerzh ar C'hentañ Brezel Bed e skrivas Wegener e levr "Die Entstehung der Kontinente und Ozeane" (Deroù ar c'hevandiroù hag ar meurvorioù) met en ur zegas arguzennoù nevez : 300 milion a vloavezhioù 'zo e oa skornet kevandir Amerika ar Su, Indez, Aostralia par da gevandir Antarktika a-vremañ. Tro-dro d'ar c'heheder edo kevandir Amerika an Norzh, hini Eurazia. En ur ziazezañ e deorienn war grouidigezh ha finvoù an torosennadoù-se e klaskas displegañ mont en-dro ar Voull-Zouar. Met siwazh dezhañ, e oa e fazi bezañ bet chomet hep kavout displegadenn ebet e-kenver mont en-dro ar fîñvoù-se. En desped d'e enklaskoù e oa bet nac'het degemer e soñjoù ur wech c'hoazh.
30 vloaz war-lerc'h e voe ur mell-dispac'h e Skiantoù an Douar da heul e gelennadurioù, kement ha ken bihan ma'z eo deuet an holl levrioù geologiezh a glaskfe displegañ mont en-dro ar Voull-Zouar hepto da vezañ didalvoud ha digoulzet. Meur a wech en istor ar skiantoù ez eus bet c'hoarvezet seurt darvoudoù : un den o tont da eilpennañ tezennoù kozh ha da ziskar kredennoù kaer ha taer gant e evezhiadennoù hag e soñjoù arnevez. Ha bewech ez eus bet dirazañ kredennoù dibleg ha skiantourien c'hoapaus.
Enorioù
Anvet ez eus bet ivez div graterenn-stok, unan war Veurzh hag eben war al Loar, koulz hag un asteroidenn anvet 29227 Wegener war e lerc'h.
Curaeus
Curaeus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == N'eus nemet ur spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spesad forbesi d'ober ar genad Anumara e-unan-penn.
Cornelis Engelbrechtsen
Cornelis Engelbrechtsen (1468 e Leiden - 1533 e Leiden) anvet ivez Engelbrechtszoon a oa ul livour izelvroat.
E vuhez
Marteze en dije desket gant Colijn de Coter. Engelbrechtsen a vroudas an orbidouriezh e dibenn ar mare gotek en Izelvroioù. Ur perzh a bouez bras en doe en trec'h war ar skeudennadur gotek dibleg. Gwevn ha gwirheñvel e oa an doare ma aoze diabarzh e daolennoù. Pouezus e voe e berzh ivez evit a sell ouzh an doare da aozañ aergelc'h ar gweledvaoù en talennoù diwezhañ.
Kelenn a reas da Lucas van Leyden ha da Aert Claesz van Leyden. Ne ouezer netra diwar-benn e zaou vab, Pieter ha Lucas, nemet e vijent bet livourien ivez.
260
Marvioù
260er
Koukoug-Eurazia
Ar goukoug-Eurazia zo un evn arvevat, Cuculus canorus an anv skiantel anezhañ.
Stegers
Stegers en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Estaires, a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Koukoug-Eurazia
Doareoù pennañ
Brudet mat eo kan ar par : kou-kou(k).
Annez
En Eurazia e vev al labous.
Stegers
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Sparta
Kêrioù
E Bro-C'hres
Er Stadoù Unanet :
Dasorc'hidigezh
Pa gomzer eus dasorc'hidigezh e komzer
Unan eus Misterioù Glorius Jezuz Krist eo an Dasorc'hidigezh.
Filistinerezh
Komz a reer eus filistenerezh evit ober anv en un doare disprizus eus tro-spered an dud n'o deus ket tamm blizidigezh ha na gomprenont seurt ebet en traoù war un dachenn bennak, hini an arzoù, al lennegezh pe an traoù nevez peurgetket, hervez implijerien ar ger da vihanañ atav.