cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daniel Ivernel
E vuhez
Bet ganet en ur familh a genwerzhourien e voe desavet ar paotrig gant e vamm-gozh e Chaumont-en-Vexin (Oise). Eno eo ec'h arvestas ouzh Les Cloches de Corneville c'hoariet gant ur strollad aktourien c'hoariva red. Bamet-tre gant an abadenn-se e reas e vennozh mont da gomedian, eñ ivez.
Studiañ a reas e Skol-c'hoariva vroadel Pariz ha kregiñ gant e vicher e Théâtre des Mathurins, kent mont da ezel eus an Théâtre national populaire. E-pad ur prantad berr (miz Gwengolo-miz Kerzu 1947) e voe degemeret er gComédie-Frañçaise (distreiñ a reas di e-pad ur prantad ken berr all e miz C'hwevrer 1961).
Ar filmaozer gall Louis Cuny an hini eo a roas e gentañ roll dezhañ er sinema e 1946. Ne voe ken niverus-se ar filmoù sinema a gemeras perzh enne koulskoude. E 1953 e timezas d'an aktourez c'hall Christiane Lasquin (1929-1988). Dont a reas poan-spered dezhañ war-lerc'h marv e wreg ha dre na gave fred ebet. Ma klaskas en em lazhañ en e ranndi e karter Montmartre : tremen a reas en ospital.
Iris Mittenaere
Iris Mittenaere, ganet d'ar 25 a viz Genver 1993 e Lille (Norzh), zo ur rouanez a gened hag un animatourez skinwel c'hall. Dilennet e oa bet evel Miss Flandrez e 2015, Miss Nord-Pas-de-Calais e 2015, Miss France e 2016 ha Miss an Hollved e 2016
Francesco de' Pazzi
Francesco de' Pazzi (28 a viz Genver 1444 – 26 a viz Ebrel 1478) a oa un arc'hantour italian eus Republik Firenze, hag a oa teñzorer Sist IV, ur pab troet gant ar baotred yaouank vrav.
Yann-Vari Gwilhoù
Yann-Vari Gwilhoù (Jean-Marie Guillou e galleg), ganet e Kleder d'an 2 a viz Kerzu 1830, marvet e Penmarc'h d'ar 1añ a viz Gwengolo 1887, a oa beleg, barzh, kantiker ha skrivagner brezhonek.
Francesco de' Pazzi
Bez e voe unan eus pennoù Irienn ar Re Pazzi, gant Jacopo de' Pazzi, a-enep ar vreudeur Medici e Firenze e 1478.
Yann-Vari Gwilhoù
Buhez
Beleget e 1855, e voe da gentañ kelenner e Lesneven (1853), ha goude-se mestr-skol e Plougerne e 1857. Kure e Hañveg e 1863, da c'houde e Lanhouarne e 1863, e voe anvet person Lokmaria-Kemper e 1870, ha goude-se person Penmarc'h e 1872.
Francesco de' Pazzi
E vuhez
Niz e oa da Jacopo de' Pazzi.
Yann-Vari Gwilhoù
Buhez
Lesanvet e voe « kantiker bras an eskopti » Kemper ha Leon.
The Raelettes
The Raelettes a oa ul laz kanerezed stadunanat a veze o kanañ gant Ray Charles er bloavezhioù 1950.
Mell-droad merc'hed
Ar vell-droad merc'hed a heuilh dik ar memes reolennoù hag ar vell-droad c'hoariet gant paotred. Met hiziv an deiz n'he deus ket c'hoazh ar memes brud hag ar vell-droad evit ar baotredPelec'h?.
Eus an orinoù betek bloavezhioù 60.
Ar merc'hed a c'hoari mell-droad abaoe fin an XIX kantved e Bro-Saoz hag e Bro-Skos. D'an 23 a viz Meurzh 1895, dindan ar c'hammel Nettie Honeyball, kabiten ar British Ladies' FC, e voe aozet ur match bamus (Londrez hanternoz a-enep Londrez Su) e Crouch End. Londrez Re ar Su a c'hounezas 7-0 (pe 7-1 hervez tud all).
An 30 a viz Gwengolo 1917 e grog ar c'hentañ match mell-droad gwregel e Bro-Frañs. Ar match-se a ziskouez div skipailh eus Fémina Sport (ur c'hlub mell-droad merc'hed savet e Pariz e 1912). Kluboù eus Pariz a aoz ar c'hentañ c'hampionad diouzhtu goude ar c'hentañ brezel-bed. Ar gevezerezh-se a laosk kluboù eus ar Provins dont e-barzh abaoe bloavezhioù 1920-21. Ar c'hounidoù a zo pouezus-tre.
Henri Desgranges (eus keleier L'Auto) a lavare e 1925: "ar merc'hed yaouank a c'hall ober sport etrezo en ul lec'h strizh serret, dizarempredus d'an holl-dud: ya, me zo a-du. Met ma en em ziskouezont e-pad gouelioù gant sellerien tro-dro pe ma redont a-dreñv ur volotenn er prad hep mogerioù tev en-dro, se zo un dra dic'houzañvus"
Anna Caterina Gonzaga
Anna Caterina Gonzaga (Mantova, 1566 – Innsbruck, 1621) a oa ur briñsez italian eus Tiegezh Gonzaga Mantova.
Mell-droad merc'hed
Eus an orinoù betek bloavezhioù 60.
Kampionadoù mell-droad merc'hed e Bro-C'hall (gant ar Fémina Sport peurgetket) a echu e 1933. Daoust ma oa renadur Vichy a-du gant ar sportoù merc'hed e tifenn strizh ar mell-droad ouzh ar merc'hed e 1941. Ar vell-droad a dremen da bezañ "noazus evit ar merc'hed"
Anna Caterina Gonzaga
He buhez
Merc'h e oa da Guglielmo Gonzaga, dug Mantova ha Monferrato, ha da Eleonora Aostria, ur verc'h d'an Impalaer santel Ferdinand Iañ.
Pa varvas he zad ez eas an dugelezh gant he breur Vincenzo Iañ Gonzaga.
Mell-droad merc'hed
Mell-droad a-vremañ
Europa ha Su-Amerika,ne chom ket dioberiant:divizout a reont ober evel ar paotred.:kevezadegoù broadel gant ul live muioc'h-mui uhel a zo aozet gant ar gevreadoù a genstag ur skipailh gwregel broadel e-barzh o skipailhoù broadel. Norvegia,trec'hour c'hib ar bed 1995 ha div wech kampion european(e 1987 ha 1993) ha Bro- Alamagn,peder wech kampion european eus 1989 betek 1997 gant c'hoarierezed atav niverusoc'h a zo skipailhoù gwellañ ar fin XX Kantved. Norvegia a gil goude krak a-dreñv broadoù evel Bro-Saoz, Sveden, ha Bro-C'hall en Europa,Brazil e Su-Amerika ha Sina en Azia. E-keit-se, Bro-Alamagn a c'hoari e vestr er bed holl o c'hounit kiboù vell-droad ar bed e 2003 ha e 2007 ha daou anvioù european e 2001 ha 2005.
Anna Caterina Gonzaga
Dimeziñ
E miz Mae 1582, da 16 vloaz, e voe dimezet en Innsbruck d'hec'h eontr intañv Ferdinant II (1529-1595), arc'hdug Aostria-Tirol, ha 36 vloaz koshoc'h egeti.
He bugale
E-pad tri bloavezh kentaén o friedelezh he devoe teir merc'h:
Intañvez
Mervel a reas he fried e 1595. 29 bloaz e oa Anna Caterina Gonzaga. Da leanez ez eas an intañvez. Mervel a reas e 1621, 26 vloaz goude Ferdinand. Kaoz zo d'he lakaat da santez.
Renault Sport
Renault Sport a oa anv skipailh redadegoù kirri ar saver Renault. Krouet e oa bet e 1976 ha redet en doa e Formulenn 1, en andur, e ralli hag a bep seurt redadegoù. E 2021 e oa bet divizet echuiñ gant an anv Renault e redadegoù-kirri evit implijet anv ar merk Automobiles Alpine e plas. Krouet e oa bet ar skipailh Alpine F1 Team en deus erlec'hiet "Renault F1 Team" neuze.
E Formulenn 1
Etre ha  e rede Renault Sport e Formulenn 1 gant e skipailh-dezhañ, a-raok bezañ saver keflusker evit skipailhoù-all ur bloaz c'hoazh. Distreiñ a reas e o pourchas kefluskerioù da skipailhoù F1 betek 1997, evel Williams. Prenet en doa Renault ar skipailh Benetton e 2000 a-benn distreiñ e. O kenderc'hel da bourchas kefluskerioù da skipailhoù-all evel Red Bull Racing en doa dilezet Renault e skipailh e da Genii Capital ha Lotus a-rao, distreiñ ur wezh adarre e.
E-pad ar bloavezhioù-se e c'hounezas Renault meur a gevezadeg, en ur pourchas kefluskerioù pe gant e skipailh-dezhañ :
Motorizet en doa Renault ar skipailhoù-se ivez : Team Lotus etre 1983 ha 1986, Ligier etre 1984 ha 1986 hag adarre etre 1992 ha 1994, Tyrell etre 1985 ha 1986, Williams etre 1989 ha 1997 hag adarre etre 2012 ha 2013, Benetton etre 1995 ha 1997, hag e 2001, Red Bull abaoe 2006, skipailh Tony Fernandes Lotus e 2011 ha Caterham ha Lotus F1 Team abaoe 2012, hag evit echuiñ Toro Rosso e 2014.
El valle del Jarama
Da goulz Emgann Jarama (6-27 a viz C'hwevrer 1937) e voe-hi krouet, kemeret ton ar sonenn hengounel suamerikan El valle del Río Rojo evel diazez gant an aozerien.
Eric Clapton
Eric Patrick Clapton zo ur gitarour saoz.
Chlamydochaera jefferyi
Chlamydochaera jefferyi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae. Ar spesad nemetañ er genad Chlamydochaera an hini eo.
Dont a ra ul lodenn eus e anv eus hini ar c'hourater saoz Jeffrey Whitehead, tad an ergerzher John Whitehead (1860-1899).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh.
Annez
Brosezat eo ar spesad en enezenn Borneo.
Adriana Bisi Fabbri
Adriana Bisi Fabbri (Ferrara 1881-1918 Travedona-Monate) a oa ul livourez italian.
Fulvia Bisi
Fulvia Bisi (Milano, 1818 – Milano, 1911) a oa ul livourez italian.
Ganet e oa e Milano, merc'h e oa d'al livour Giuseppe Bisi ha da Ernesta Legnani livourez ivez.
Henry Miller
Henry Miller a oa ur skrivagner stadunanat, ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1891 e Manhattan ha marvet d'ar 7 a viz Mezheven 1980 e Pacific Palisades (Los Angeles).
Goude e studioù e voe meur a vicher gant Miller, a-raok ma reas e soñj en em ouestlañ d'ar skrivañ. E 1928 ez da Europa hag adalek 1931 e voe o chom e Pariz gant e wreg June. E 1934 e voe embannet e Pariz e romant kentañ hag an hini anavezetañ Tropic of cancer, ha da-heul Black Spring (1936) ha Tropic of Capricorn (1939). Berzet e voe al levrioù-se er Stadoù Unanet abalamour ma oa "hudur" an danvez anezho, met berzh a rejont en Europa ha kaset e vezent d'ar Stadoù Unanet dre guzh. E 1939 e voe embannet The Cosmological Eye, al levr kentañ gantañ o tont er-maez er Stadoù Unanet. E 1939 e kuitaas Pariz da vont da enez Korfou, pedet gant an embanner ha skrivagner saoz Lawrence Durrell. Goude skrivañ The Colossus of Maroussi eno e tistroas d'ar Stadoù Unanet er bloaz war-lerc'h.
Tremen a reas bloavezhioù diwezhañ e vuhez e Kalifornia, gant e bempet gwreg, a-raok mervel da 88 vloaz.
E-touez al levrioù embannet gantañ e ranker menegiñ ivez The smile at the foot of the ladder (1948), The time of assassins (1951) hag an heuliad The Rosy crucifixion, ennañ Sexus (1949), Plexus (1952) ha Nexus (1960). Anavezet eo Hnery Miller evel ur skrivagner en deus difraostet tachennoù nevez, gant romantoù a gont istor tudennoù damheñvel outañ, en ur stil dibar, ha diazezet war e vuhez e Pariz hag e New York. N'eo nemet e 1961 e voe paouezet da verzañ e romantoù anavezetañ er Stadoù Unanet. Skrivet en deus ivez eñvorennoù beaj, skridvarnerezh, ha graet en deus dourlivadurioù.
Bisi
Bisi zo un anv-tiegezh italianek.
Rhythm and blues
Ar rhythm and blues (skrivet ivez rhythm 'n' blues), pe R&B (R'n'B pe RnB ivez, gant ar memes distagadur), zo ur seurt sonerezh amerikan eus ar bloavezhioù 1940 ha 1950, levezonet war un dro gant ar gospel, ar blues hag an jazz.
Gouvix
Gouvix a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Rhythm and blues
Savet e oa an anv e 1949 gant Jerry Wexler, kazetenner er gelaouenn vicherel Billboard, a zeuas da vezañ diwezhatocc'h unan eus ar broduerien vrudetañ eus ar mare en embregerezh Atlantic Records. An anv-se, aesoc'h da implijout er marketing, a gemeras tamm-ha-tamm lec'h an droienn race music (« sonerezh gouenn »), re zisprizus. Kentoc'h evit anv ur seurt sonerezh resis, an anv rhythm and blues zo bet implijet tamm-ha-tamm da ziskrivañ holl ar seurtoù sonerezh kempredel poblek ganet er boblañs afroamerikan.
Daoust ma vez implijet a-nevez en Europa abaoe diwezh ar bloavezhioù 1990, an anv « R&B » a zo bet implijet atav er Stadoù-Unanet (adalek ar bloavezhioù 1950 betek hiziv). Arabat eo droukveskañ anezhañ gant ur seurt sonerezh all anvet « R'n'B » pe « R&B », pe R'n'B a-vremañ.
Notennoù
<References/>
Ernesta Legnani Bisi
Ernesta Bisi (1788-1859) a oa ul livourez hag engraverez italian.
He div verc'h, Antonietta (1813–1866) ha Fulvia Bisi (1818–1911) a voe livourezed ivez.
Akershus
Akershus zo ur gontelezh e gevred Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Hedmark, Oppland, Buskerud, Oslo hag Østfold. Harzoù he deus ivez gant Sveden (Värmland). E miz Genver 2016 e oa 594,533 a dud o vevañ enni. An eil kontelezh pobletañ er vro eo Akershus, goude Oslo. En em astenn a ra war 4,917 km². Oslo eo ar gêr-benn velestradurel, daoust ma n'emañ ket er gontelezh.
Anvet eo ar gontelezh diwar Kreñvlec'h Akershus.
Cribrarula cribraria
Cribrarula cribraria a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Cribrarula e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin a-walc'h betek divoutin diouzh an isspesadoù a vev er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea,.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Cribrarula cribraria bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Isspesadoù
Meur a isspesad a zo bet diskrivet diouzh al lec'h ma vevont ha nebeut variadennigoù stumm pe liv :
hag ur stumm
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 18 mm ha 31mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 10 mm pe ramz betek 45 mm.
Gwelout ivez
Spesadoù all ar genad Cribrarula gant livioù damheñvel ha dreist-holl Cribrarula esontropia
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask.
Timbrouriezh
Ar spesad a zo bet skeudennet meur a wech ha gant meur a vro war dtimbroù dindan e anvioù disheñvel.
Mazaricos
Mazaricos zo ur gumun en kornôg Galiza, e proviñs A Coruña.
Poblañs
<Gallery> File:Dolmen Mina da Perxubeira.jpg| Mina da Perxubeira.
Vincenzo Gonzaga
Vincenzo Gonzaga zo bet anv meur a zen eus an Tiegezh Gonzaga:
Lousame
Lousame zo ur gumun e kornôg Galiza, e proviñs A Coruña. 93 km² eo a gorread anezhi, ha seizh parrez zo enni.
-199
555 Ab Urbe Condita = 199 kent J.-K
Østfold
Østfold zo ur gontelezh e gevred Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezh Akershus ha mervent Sveden (Västra Götaland ha Värmland), tra m'emañ kontelezhioù Buskerud ha Vestfold en tu all da Oslofjord. E miz Genver 2016 e oa 289,867 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 4,180 km². Sarpsborg eo ar gêr-benn velestradurel.
The Needle and the Damage Done
The Needle and the Damage Done (An Nadoz hag an Droug war he lerc'h e brezhoneg) zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant ar c'haner-sonaozer kanadian Neil Young.
Dodenn ar ganaouenn
E dibenn ar bloavezhioù tri-ugent ha penn-kentañ ar bloavezhioù dek ha tri-ugent e oa aet da Anaon un nebeud arzourien, brudet e-metoù ar sonerezh rock, daoust dezhe bezañ e barr o brud : dramm ha/pe alkool a oa ar pennkaozioù anezhe. Sex & Drugs & Rock & Roll evel ma oa bet kanet gant ar Saoz Ian Dury e 1977 diwar-benn boazioù ar mare-se...
Ouzhpenn mantret gant marvioù tud hag a anaveze mat-tre e savas Neil Young The Needle and the Damage Done evit ma tiwallje e vignoned rak dañjer an dramm. Enrollet e voe war al leurenn e penn-kentañ 1971 p'he c'hanas Young en un doare fromus, eiltoniet ma oa-eñ gant e c'hitar klev hepken.
Ar gerioù "I sing this song because I love the man I know that some of you don't understand" o devoa dassonet evel ur raganaoudegezh eus an darvoudoù kriz a oa da c'hoarvezout en-dro dezhañ. D'an 18 a viz Du 1972 e oa marvet Danny Whitten, gitarour Crazy Horse (ur strollad sonerezh rock ma sone Young ennañ, a-gevret gant Ralph Molina ha Billy Talbot), diwar re a Valium hag alkool : edo o paouez bezañ kaset kuit gant Young eus ar bleustradeg en devoa aozet en e di e San Francisco. Un nebeud mizvezhioù war-lerc'h ez eas Bruce Berry da Anaon d'ar 4 a viz Mezheven 1973, hag eñ ivez diskaret goude bezañ kemeret re a zramm. Teknikour e oa er skipailh a rae war-dro sonadegoù Crosby, Stills & Nash ha graet en devoa anaoudegezh gant ar poezon abalamour da... Whitten. Evitañ eo e savas Neil Young ar ganaouenn Tonight's the Night diwezhatoc'hik.
Kanerien all
Kanet eo bet The Needle and the Damage Done gant arzourien all : Tori Amos, Jake Bugg, Pete Doherty, Jewel, Laura Marling, Mike Massé, Dave Matthews, Nirvana, Our Lady Peace, Pearl Jam, Red Hot Chili Peppers, Seether, Simple Minds, The Allman Brothers Band, The Bronx, The Pretenders, Eddie Vedder en o zouez.
Dugelezh Veur Lituania
Dugelezh Veur Lituania (Dugelezh-veur Lituania; Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė e lituaneg, Вялікае Княства Літоўскае e belaruseg, Wielkie Księstwo Litewskie e poloneg) a oa ur Stad european hag a badas eus an XIIvet kantved betek 1569. Adalek 1569 neuze e teuas da vout ul lod eus Kenunaniezh Pologn ha Lituania a badas betek 1791. Savet e voe an Dugelezh-veur gant al Lituaned, unan ag ar meuriadoù balt liesdoueek, a veve en Aukštaitija. Astenn he zachenn a reas an Dugelezh kement ma enlakaas lodennoù ec’hon an ez-Rus eus Kiev ha takadoù slav arall. Goloiñ a rae Belarus, Latvia, Lituania, ha lodennoù ag Estonia, Moldova, Polonia, Rusia hag Ukraina a-vremañ. Pa voe ar Stad-se en he barr er XVvet kantved e oa hini vrasañ Europa. Enni e kaved yezhoù, relijionoù ha sevenadurioù liesseurt.
Kregiñ a reas al levierion lituaniat gant unanidigezh an douaroù-se en eil hanterenn an XIIvet kantved. Mindaugas, levier kentañ an Dugelezh Veur, a voe kurunennet evel roue katolik e 1253. Chomel a reas pagan ar boblañs avat. Taget e veze ar Stad pagan gant ar Varc’heion Deutonek hag an Urzh Livonia da geñver ar c’hroaziadegoù balt(pe gKroaziadegoù an Hanternoz). Pa grogas Gediminas da ren e aotreas e renidi da grediñ er relijion a blije dezhe. Deuet e oa ar Stad da vout lieskenelel ha lieskredennel. Ar politikerezh-se a gendalc’has dindan ren e vab Algirdas a astennas c’hoazh e zomani. Hogen, e 1386 e sinas e warlerc’hiad, Jogaila, Unaniezh Krewo (pe akta Krėva) o tegas daou cheñchamamant bras evit Lituania: gounezet e voe ar vro ez-ofisiel d’ar feiz kristen (katolik) ha diazezet un unaniezh politikel etre an Dugelezh Veur ha Rouantelezh Polonia.
Every Day I Have the Blues
Every Day I Have the Blues ("Bemdez e vagan soñjoù du") zo ur son blues eus ar re vrudetañ.
William Swainson
William John Swainson, bet ganet d'an 8 a viz Here 1789 e Newington (Londrez) ha marvet d'ar 6 a viz Kerzu 1855 e Fern Grove (Zeland-Nevez), a oa un evnoniour hag arzour saoz.
Dugelezh Veur Lituania
Ren Vytautas Veur a verkas koulz astenn ar Stad ha faezhidigezh ar Varc’heion Deutonek en emgann Grunwald (Žalgiris evit Lituaniz). Merkañ a reas ivez savidigezh ar brientinelezh lituaniat. War-lerc’h marv Vytautas ez eas an traoù da fall gant Rouantelezh Polonia. Klask a reas an dudjentil lituaniat lakaat diwezh d’an unaniezh hiniennel gant Polonia. Hogen, abalamour d’ar brezelioù lituaniat-moskovat e voe dav derc’hel gant al liammoù etre an div vro.
A-c’houdevezh, gant Unaniezh Lublin e 1569 e voe krouet ur Stad nevez: Kenunaniezh Polonia ha Lituania. Er gevredad-se e viras Lituania e emrenerezh politikel gant ur gouarnamant distag, lezennoù, un arme hag un teñzor. Ar gevredad az eas da get gant Bonreizh 1791, hag an unaniezh e 1795.
Every Day I Have the Blues
Kanet eo bet, hag e vez c'hoazh, gant kalz kanerien ha sonerien e kant doare disheñvel. Koshañ doare anavezet eo hini Pinetop Sparks (1908–1935) hag e vreur Milton, pe Marion. Kentañ ma voe kanet edo e tavarnioù Saint Louis (Missouri)) gant ar Sparks Brothers hag enrollet e voe d'an 28 a viz Gouhere 1935 gant Pinetop ouzh ar piano, ha Henry Townsend ouzh ar gitar.
E 1949 e voe kempennet gant ar soner piano Peter Chatman, anavezetoc'h evel Memphis Slim, hag enrollet evel Nobody Loves Me war tu B ar bladenn Angel Child (Miracle M-145)". "Angel Child" a savas betek an niverenn 6 er Billboard R&B chart ; Nobody Loves Me" ne reas ket berzh, met diwezhatoc'h e teuas da vout ur standard.
Pevar doare zo brudet dreist ar re all ha degouezhet e Top Ten ar Billboard R&B ; div anezho, hini Count Basie & Joe Williams, ha hini B.B. King, o deus bet pep a briz Grammy Hall of Fame.
Gwirioù
Daoust ma oa bet krouet "Every Day I Have the Blues" gant Pinetop Sparks e vez lakaet peurvuiañ war gont Memphis Slim (pe hini John Chatman, e wir anv) ha degaset dezhañ bernioù arc'hant ( "sufficient to buy a Rolls Royce with which to squire himself around Paris", hervez Colin Escott).
Kanerien
Kanet eo bet gant Chuck Berry, Marshall Tucker Band, Elmore James, Fleetwood Mac hag Eric Clapton a-douez tud all.
Liammoù diavaez
Kanet gant
Giuseppe Bisi
Giuseppe Bisi (Genova, 1787 – Varese, 1869) a oa ul livour italian.
Breur e oa da Michele Bisi. E 1811 e timezas d'an arzourez Ernesta Legnani. O merc'hed Antonietta ha Fulvia a voe livourezed ivez, evel o niz Luigi Bisi.
Vestfold
Vestfold zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. En-dro dezhi emañ kontelezhioù Buskerud ha Telemark, hag ar mor. Tønsberg eo kêr-benn velestradurel ar gontelezh, met Sandefjord eo ar gêr vrasañ enni. E miz Genver 2016 e oa 244,967 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 2,225 km². Ma lakaer kontelezh Oslo a-gostez, ez eo ar gontelezh vihanañ er vro, a-fet gorread.
Martha
Martha zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed.
Fresney-le-Vieux
Fresney-le-Vieux a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Aust-Agder
Aust-Agder zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. Sko outi emañ kontelezhioù Telemark, Rogaland ha Vest-Agder. E miz Genver 2016 e oa 113,518 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 9,158 km². Arendal eo ar gêr-benn.
Mafalda Savoia
Mafalda Savoia, pe Mafalda di Savoia en italianeg zo anv meur a briñsez eus Savoia.
Roger Bolingbroke
Roger Bolingbroke, raloc'h Roger Bultingbroke, (marvet d'an 18 a viz Du 1441) a oa ur c'hloareg, steredoniour, hudsteredour hag un igromañser saoz er. Barnet e voe, kavet kablus, ha kondaonet d'ar marv dre vezañ Hanged, drawn and quartered (krouget, charreet ha rannet e gorf) evit igromañserezh ha trubarderezh uhel a-enep ar roue saoz Herri VI.
An irienn
Bolingbroke a oa un den desket-bras ha lemm e spered. Bez' e oa unan eus servijourien dostañ Humphrey of Lancaster, Kentañ Dug Gloucester, ha kloareg personel Eleanor Cobham, gwreg an dug. Roger Bolingbroke eo ar skiantour brudetañ diwar an tri liammet gant an irienn a glaske lazhañ ar roue Herri. Lavaret a reer anezhañ e oa mestr war ar steredoniezh ("gret and konnyng man in astronomye") hag e oa brudet dre ar bed ("renowned in all the world"). Tri sorser a oa rebechet dezho klask lazhañ ar roue: Roger Bolingbroke, Thomas Southwell hag ur vaouez Margery Jourdrain.
Marv
Southwell a oa marvet en toull-bac'h. Hervez a lenner en ur skrid e oa marvet "per dolorem" Margery Jourdrain, lesanvet "The Witch of Eye", a voe devet e Smithfield d'ar 27 viz Here 1441. Roger Bolingbroke a voe laosket bev nebeut amzer evit diskouez anezhañ d'an holl gwisket evel ur sorser, goude-se e voe Hanged, drawn and quartered hag e benn a voe lakaet war ur pik e Pont Londrez.
N'eo ket sklaer tamm ebet daoust hag un irienn a voe en gwirionez a-enep ar roue. Evit lod istorourien ne oa nemet un afer bolitikel a-dreñv, hag ur wech kroget gant ar prosez e oa troet an dud da sot rak aon bras a oa d'ar mare-se rak an hudouriezh.
Fresney-le-Puceux
Fresney-le-Puceux a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Vest-Agder
Vest-Agder zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. Sko outi emañ kontelezhioù Rogaland ha Aust-Agder. E miz Genver 2016 e oa 182,701 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 7,276 km². Kristiansand eo ar gêr-benn.
Fontaine-le-Pin
Fontaine-le-Pin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb
Mercadier
Mercadier (marvet e 1200) a oa ur goprsoudard okitanat eus an. Penn ur strollad goprsoudarded e oa suj da Richarzh Iañ roue Bro-Saoz.
Buhez
Ur wech distroet roue Bro-Saoz eus an Douar Santel, Mercadier a heulias anezhañ e-pep lec'h evel pennbrezel. Beajiñ a rae ha difenn anezhañ e-pad an emgannoù. Richarzh a oa sot gant an den, bamet e oa gant kalonegezh Mercadier en emgann. E lizhiri ar roue ne oa skrivet nemet gerioù mat pa veze kaoz eus ar gorpsoudard. Ar roue en devoa enoret anezhañ gant douaroù Ademar Bainac e Bro-Lemojez, pa oa marvet hep kaout hêr ebet e-tro 1190. E-pad al lies brezelioù etre Richarzh ha roue Bro-C'hall, Mercadier a oa bet trec'h e Berry, Normandi, Flandrez ha Breizh. Pa voe gloazet Richarzh d'ar marv e-pad Sez Châlus e miz Meurzh 1199, medisin Mercadier eo a glaskas pareañ ar roue. Mercadier a zistaolas e varv dre kemer ar c'hastell, hag en desped da c'hoantoù ar roue aet da Anaon e lakas d'ar groug an holl difennerien ha Bertrand de Gourdon, an tenner arbalastr en devoa lazhet ar roue a voe digroc'henet en bev.
Unan eus pontoù Chateau-Gaillard a zo anvet Mercadier.
Loeiz Napoleon ar Rouz
Loeiz Napoleon ar Rouz, pe Louis Napoléon Le Roux, ganet d'an 29 a viz Mae 1890 e Planiel, hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Eost 1944 e Londrez, a oa ur c'helaouenner ha broadelour breizhat.
E miz Here 1911 e savas ar Parti Nationaliste Breton, pe Strollad Broadelour Breiz, gant e vreur, Pierre-André Le Roux, Camille Le Mercier d'Erm ha Jorj ar Rumeur. Perzh a gemeras ivez er gelaouenn Brug, savet en 1913-1914, gant Émile Masson e Pondivi, hag a glaske brudañ mennozhioù an tu kleiz e-touez kouerien Breizh. Labourat a reas evel sekretour gant Taldir Jaffrennou ha skrivañ a reas evit Ar Bobl.
Emouestlañ a reas en arme Breizh-Veur e miz Even 1916 betek miz Gwengolo 1917, pa voe diskarget dre abegoù mezkiel. Goude ar brezel e kemeras ar vroadelezh saoz.
Bevañ a reas en Iwerzhon e-lec'h ma tarempredas ar vroadelourien. Skrivañ a reas buhezskrid Pádraig Mac Piarais(Patrick Pearse).
En 1921 e skrivas er gelaouenn La Bretagne libertaire.
E 1931 e voe gweladennet gant Fant Rozeg a oa deuet da Iwerzhon da beurzeskiñ ar yezh.
E miz Gouhere 1936 e timezas da Marion Murphy en iliz St. Andrew, Westland Row, Dulenn.
D'ar 5 a viz Eost 1944 e varvas e Middlesex Hospital, Marylebone, Londrez, dre ar gloazadennoù bet tapet e-pad bombezadegoù an Alamaned e Londrez. Beziet e voe d'an 10 a viz Eost 1944, e bered Surbiton, e Surrey, e Bro-Saoz.
Loeiz Napoleon ar Rouz hag Iwerzhon
Ar wech kentañ ma voe gweladennet Iwerzhon gant Loeiz Napoleon ar Rouz a oa er bloavezh 1914. E 1919 e tistroas da Iwerzhon da brezegenniñ e Dublin evit an Irish Literary Society.
E 1930 e oa distro adarre hag un dro a reas en Iwerzhon evit gweladenniñ bez ar sturier broadelour Wolfe Tone (e bered Bodenstown e Co. Kildare). E 1933 e tilojas evit bevañ en Iwerzhon, eno e vevas meur a vloaz e ti Kathleen Clarke, intañvez Tom Clarke,unan eus pennoù emsavadeg 1916. Gant sikour ar republikaned iwerzhonat e kavas ul labour en Irish Hospitals' Trust. Eno e laboure evit skour an estrenvro d'an aozadur, ar pal a oa rastelañ arc'hant evit ospitalioù Iwerzhon, hag evit ar skour-se er Stadoù-Unanet dre lotirioù met dindan un doare-kuzh dre ma oa difennet ar c'hoarioù-se er vro.
A Song of Ice and Fire
A Song of Ice and Fire ("Ur Ganaouenn a Skorn ha Tan") zo un heuliad romantoù fantasy a vojenn-veur skrivet gant ar romantour ha senariour amerikan George R. R. Martin. Kregiñ a reas Martin en heuliad-se e 1991 hag embann ar rann kentañ, A Game of Thrones, e 1996. Tamm ha tamm ec’h astennas an trifezh raktreset e penn-kentañ evit gober pevar rann ouzhpenn a-c'hwael (n’eo ket echu c’hoazh an heuliad).
Istor
C’hoarvezout a ra istor A Song of Ice and Fire war daou gevandir faltaziek, Westeros hag Essos, gant o istor dezhe kozh a viliadoù a vloavezhioù. Kontet e vez an istor en trede gour, hogen gwelet evit pep chabistr diouzh savboent tudennoù disheñvel. Tri istor a gemmesk el levrioù:
Embannadurioù
E broioù zo hag evit troidigezhioù zo ez eus bet dibabet isrannañ rannoù an embannadur orin. E Bro-Saoz ez eus bet 7 rann betek-henn tra mard eus 5 evit an embannadur amerikan orin. E galleg ez eus 15 rann (advoulet gant J'ai Lu hervez an didroc'h orin adalek 2010). 10 zo en alamaneg...
Istor
Awenet eo bet George R. R. Martin gant darvodoù istorel pe fedoù douaroniel gwirion: Brezel an Div Rozenn, Moger Hadrian,...; mod-arall, tenn a ra Westeros da Vro-Saoz a-fet stumm, hag all.
Topaza
Topaza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
A Song of Ice and Fire
Relijion
A-hend-arall, n’eus douetañs ebet en deus Martin klasket kemer patrom ar gristeniezh hag ar baganelezh evit taolenniñ ar relijionoù ez eus anv anezhe en e oberenn: en un tu ez eus kaoz gantañ a-zivout ur relijion undoueek dic’houzañv, hini “mestr ar gouloù”, hogen dezhañ un doue dianv (pe anvet “an Hini All”) oc’h ober e bar teñval; en tu arall, relijionoù liesdoueek (hini tud ar Su dezhi seizh doue, ha hini an dud kentañ a zo ivez hini tud an Hanternoz (diskennidi ar re gentañ) gant doueed kozh diniver). Er relijionoù-mañ diwezhañ e tesreveler d’ur bihan niver ez eo, e gwirionez, razh an doueed un undoue e meur a stumm.
Topaza
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
A Song of Ice and Fire
Perzhioù dibar an oberenn
Klasket en deus Martin pellaat diouzh kendivizadoù ar stil moliac’h. Realouroc’h eo oberenn Martin: daoust mar kaver enni un toullad boudoù dreistordinal (erevent, “ar Re Arall”) ez eo mudurun A Song of Ice and Fire an itrikoù politikel ha poanioù an tudennoù, evel ma vefed en ur Grennamzer faltaziek. Dre ma lenner an istor dre savboentoù an holl benndudennoù tro-ha-tro e c’heller kompren o zrivliadoù hag o divizoù, zoken re ar re “fallañ” pe forc’hellekañ. Ouzhpenn e c’heller arvestiñ ouzh marv trumm ur benndudenn a heulier abaoe ar penn-kentañ, ar pezh a zo dibaot a-walc’h el lennegezh.
Topaza
O c'havout a reer en Amazonia (Suamerika), pemp (5) isspesad dezhe en holl.
A Song of Ice and Fire
Berzh
Ouzhpenn 15 milion a skwerennoù zo bet gwerzhet er bed a-bezh ha troet eo bet en ouzhpenn ugent yezh. Savet ez eus bet ur stirad-skinwel (Game of Thrones) gant ar chadenn HBO diwar al levrioù-se.
Elisabeth Aostria (1526-1545)
He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel‎.
He marv
Marv ar Rouanez a voe kavet iskis ha kaoz a voe a gontammadur. Tamallet e veze ar vamm-gaer italian, Bona Sforza, enebourez ruz d'an Habsbourged. Prouenn ebet avat ne voe kavet enep dezhi.
Beziet e voe Elisabeth en iliz-veur Vilnius.
Addimeziñ a reas he fried roue. Da gentañ gant e serc'h Barbara Radziwiłł, goude gant Katharina Aostria, c'hoar da Elisabeth, e bried kentañ.
Ac'h (bro)
Ac'h a oa ur vroig e Bro-Leon.
Ur paou e oa gwechall (Pagus Achmensis e anv latin) er Grennamzer Uhelañ hag un arc'hdiagoniezh eus Eskopti Leon eo bet betek an Dispac'h Gall. E anv a gaver e meur a anv-lec'h er c'horn-bro-se : beg-douar Kastell-Ac'h e Plougerne pe c'hoazh an Aber-Ac'h, un aber hag ur porzh e Landeda.
En arc'hdiagoniezh Ac'h e oa an holl barrezioù a oa etre stêr an Aber-Ac'h, an Elorn hag ar mor, da lavaret eo :
Hirundapus giganteus
Hirundapus giganteus a zo ur spesad glaouered bras eus ar c'herentiad Apodidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar nij.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Tipi
Un tipi (liester: tipioù) a zo un deltenn gernennek a veze implijet gant meuriadoù Indianed Norzhamerika kantreidik – pe arsezat pa vezent o chaseal – eus ar Plaenennoù Meur. Graet e vezent gant peulioù koad ha goloet gant krec'hin (bizon evit an aliesañ). Lojeiz aes ha klet e oant. Sec'h er marevezh gleb, aes da dommañ er marevezhioù yen, ha fresk e-kerzh an hañv. Skañv e oant hag aes da zispenn ha da adsevel pelloc'h.
An anv
Dont a ra an anv eus al lakotaeg thí hag a dalvez "(bezañ o) chom, anneziñ", ha pi a zo un dibenn liester (un dra bennak evel annezont). Evel ma c'haller implijout ar verboù evel anvioù e lakotaeg e talv kement hag "annez" pe ti end-eeun.
Emgann Mosoul
Emgann Mosoul a c'hell bezañ anv meur a emgann istorel a zo bet pe nepell diouzh kêr Moṣoul pe e-barzh ar gêr-se en Irak.
Mariana Koskull
Henrietta Mariana Charlotta Koskull (1785–1841) a oa un dimezell a enor svedat, serc'h da zaou roue, Karl XIII ha Karl XIV Johan.
He buhez
Mariana, pe Marianne, evel ma veze graet anezhi e lez gallgar Sveden, aoa merc'h da Gustaf Fredrik Koskull hag Anna Charlotta Gjelstrup. Dont a reas da vout dimezell a enor gant ar rouanez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp (1759-1818). Plijout kaer a rae abalamour ma oa telennourez ampart, hag aktorez e veze alies e c'hoariva al lez. Anavezete oa ivez evel serc'h d'ar roue Karl XIII adalek ma voe kurunennet e 1809, ha goude-se evel serc'h d'ar roue Jean-Baptiste Bernadotte, kurunennet e 1818, hag ur bugel he dije bet graet gantañ.
Istorourien zo bet diasur diwar he fenn, rak ne ouzont ket ha serc'h da vat e oa da Karl XIII, pe ober an neuz hepken. Hervez gwreg ar roue, ar rouanez Hedvig Elizabeth Charlotte, e c'hoarie ar roue bezañ serc'heg dezhi met re gozh e oa evit se, e-skoaz Bernadotte a zarempredas anezhi pa oat e wreg kuit da Vro-C'hall e 1811. Bernadotte a glaske kuzhat an afer, ha Mariane Koskull arae ar c'hontrol-bev.
E Mezheven 1815 e skrivas ar rouanez he devoa taolet pled e veze Koskull o tispakañ braverioù nevez, anat dezhi e oant bet profet gant ar Priñs Bernadotte. Ur poltred anezhi a oa en Euterpe, muzenn ar sonerezh, ouzh moger unan eus saloñsoù ar roue. En tu a-dreñv e oa ur poltred all, hini ul lennerez-planedennoù. Pa veze gwelet al lennerez-planedennoù e roe da c'houzout d'ar Priñs Bernadotte e tremenje an devezh gant ar roue: pa veze gwelet ar vuzenn e tremene an devezh gant Bernadotte.
Ur wech e oa oc'h ober un tamm lez a dost d'ar priñs yaouank Oscar, hag a oa da vout Oscar Iañ Sveden e tirollas gouarnour ar priñs Germund Ludvig Cederhielm, hag e c'harmas: "En anv Doue, Dimezell, laoskit an trede rummad, emaoc'h o vreinañ anezho holl en un taol!"
Deiziadur japanek
D'ar c'hentañ a viz Genver 1873 e oa degemeret an Deiziadur gregorian e Bro-Japan, gant anvioù mizioù hengounel hag ar pep brasañ eus ar gouelioù, kent 1873 avat e veze implijjet un deiziadur loarel-hag-heolel a zeue eus an Deiziadur sinaek. Implijet e vez atav an oadvezhioù hengounel eus Bro-Japan.
Bloavezhioù
Abaoe ma oa degemeret an deiziadur gregorian ez eus bet implijet teir reizhiad da gontañ ar bloavezhioù e Bro-Japan :
Eus an tri doare-se, an div re ziwezhañ hepken vez implijet en ur feson voutin. Implijet e oa an deiziadur impalaerel eus 1873 betek diwezh a Eil Brezel Bed.
Mizioù
Anvioù japanek ar mizioù a dalvez ger-ha-ger "loar gentañ", "eil loar", ha kement zo. Savet e vezont eta diwar an niver a glot gant ar miz ha gant ar ger gatsu ("loar"):
(Alies-kenañ e vez implijet sifroù arabek gant kanji al Loar, evel 3月, war ar pemdez.)
Anvioù hengounel ar mizioù
Ouzhpenn-se pep miz en deus un anv hengounel, implijet c'hoazh e tachennoù zo evel ar varzhoniezh. E-mesk an daouzek anv, shiwasu a vez implijet stank c'hoazh hiziv an deiz. Gallout a reer ivez kavout an anvioù-se ivez e deroù ul lizher pe ur brezegenn da reiñ da santout koulz ar bloaz. Lod anezhe evel yayoi ha satsuki, a dalvez ivez da anv-badez (evit ar merc'hed). Klevet a reer ivez an anvioù-se ur wezh an amzer er jidaigeki, abadennoù skinwel a-vremañ, hag e filmoù diwar-benn ar prantad Edo pe ur prantad koshoc'h.
Setu amañ da-heul anvioù ar mizioù :
Nota bene:' An deiziadur kozh a veze implijet e Bro-Japan a oa un deiziadur loarel diazezet war an deiziadur sinaek, hag ar bloavezh hag ar mizioù a zeraoue 3 pe 7 sizhun diwezhatoc'h evit an deiziadur gregorian a vez implijet bremañ. N'eo ket reizh eta lakaat ar miz kentañ da glotañ gant miz Genver.
Rannoù ar miz
E Bro-Japan e vez rannet ivez ar mizioù e tri frantad 10 devezh tamm-pe-damm. Pep hini zo anvet jun (旬). Ar c'hentañ eo jōjun (上旬); an eil, chūjun (中旬); an diwezhañ, gejun (下旬). Implijet e vezont alies da ober anv eus ar mare en un doare resis. Da skouer : "Alies e vez ar wrez-se e jōjun miz Ebrel"; "Emeur o c'hortoz ur votadeg e gejun ar miz-mañ."
Deizioù ar miz
Pep devezh eus ar miz en deus un anv dezhañ e-unan savet en un doare direoliek, peurliesañ diwar anvioù niver an devezh :
(Alies-kenañ e vez implijet ar sifroù arabek, evel 14日, war ar pemdez.)
Tsuitachi zo ur stumm emdroet eus tsukitachi a dalvez kentañ devezh ar miz. En deiziadur hengounel e veze graet 晦日 misoka eus devezh diwezhañ ar miz. Hiziv an deiz e vez kalz stankoc'h implij an niveroù 28-31 mui nichi. Koulskoude e ve implijet alies misoka en anvioù kevradoù etc., da lavaret e vo paeet un dra bennak an devezh diwezhañ eus ar miz, forzh petore deiziad e vefe. Devezh diwezhañ ar bloaz zo 大晦日 ōmisoka (an Devezh diwezhañ bras).
Implijet e vez alies ar ger kichijitsu (deiz mat) da-geñver al lidoù evel en ul lizher da bediñ unan d'un eured pe devezh savadur un dablezenn vaen koun. N'eo ket anavezet gant al lezenn neoazh ha ne c'hell ket bezañ implijet en un testamant.
Devezhioù gouel
Un devezh en em gav etre daou zevezh gouel zo un devezh dilabour. Evel-se, ar 4 a viz Mae zo un devezh dilabour bep bloaz. Pa zegouezh un devezh gouel d'ar Sul, an devezh kentañ n'eo ket un devezh dilabour (ul lunvezh da skouer) a zeu da vezañ unan.
† Devezh hengounel ma vije bet savet Bro-Japan gant an impalaer Jimmu e 660 kent J.K..
* Lodenn eus ar sizhun alaouret
<!--
Seasonal days
Some days have special names to mark the change in seasons. The 24 Sekki (二十四節気 Nijūshi sekki) are days that divide the solar year into twenty four equal sections. Zassetsu (雑節) is a collective term for the seasonal days other than the 24 Sekki. 72 Kō (七十二候 Shichijūni kō) days are made from dividing the 24 Sekki of a year further by three. Some of these names, such as Shunbun, Risshū and Tōji, are still used quite frequently in everyday life in Japan.
24 Sekki
Days can vary by ±1 day. See also: Jieqi.
Zassetsu
Many zassetsu days occur on multiple seasons:
Seasonal festivals
The following are known as the five seasonal festivals (節句 sekku, also 五節句 go sekku). The Sekku were made official holidays during Edo era.
Not Sekku:
Rokuyō
The rokuyō (六曜) are a series of six days that supposedly predict whether there will be good or bad fortune during that day. The rokuyō are still commonly found on Japanese calendars and are often used to plan weddings and funerals, though most people ignore them in ordinary life. The rokuyō are also known as the rokki (六輝). In order, they are:
The rokuyō days are easily calculated from the Japanese Lunisolar calendar. Lunisolar January 1 is always senshō, with the days following in the order given above until the end of the month. Thus, January 2 is tomobiki, January 3 is senbu, and so on. Lunisolar February 1 restarts the sequence at tomobiki. Lunisolar March 1 restarts at senbu, and so on for each month. The last six months repeat the patterns of the first six, so July 1 = senshō, December 1 is shakkō and the moon-viewing day of "August 15th" is always a "butsumetsu."
This system did not become popular in Japan until the end of the Edo period.
April 1
The first day of April has broad significance in Japan. It marks the beginning of the government's fiscal year. Many corporations follow suit. In addition, corporations often form or merge on that date. In recent years, municipalities have preferred it for mergers. On this date, many new employees begin their jobs, and it is the start of many real-estate leases. The school year begins on April 1. (For more see also academic term.)
-->
Liammoù diavaez
-->
Bernard Andreas Riphagen
Bernard Andreas Riphagen lesanvet Dries Riphagen pe Al Capone ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1909 en Amsterdam hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 1973 e Glion (Suis) a oa un torfedour izelvroat brudet evit bet kenlabouret gant an Nazied e-pad an Eil Brezel-bed o klask war-lerc'h ar yuzevien kuzhet er vro.
Chomet eo hep bezañ barnet goude an Eil Brezel-bed en desped d'e arzadenn ha d'ar furchadennoù warnañ a voe goude e terc'hadenn diouzh an Izelvroioù.
Istor
E-kerzh ar bloavezhioù 1930, Riphagen en doa bet savet ur rouedad atroperezh o tegas brud warnañ hag al lesanv Al Capone. Pa voe aloubet ar vro gant lu an Trede Reich e labouras Riphagen evit meur a aozadur Nazi disheñvel an hini brudetañ o vezañ ar Hausraterfassungsstelle pe Colonne Henneicke, un aozadur kenlabourerien izelvroat, labouret en doa ivez evit ar Sicherheitsdienst (SD).
Kenlabourerezh
Kemeret en doa perzh er furchadennoù tro-dro d'ur rouedad sevel fals-paperioù a welas marv ar rezistant Gerhard Badrian. D'an 30 a viz Even 1944, Gerhard Badrian ur rezistant a orin yuzev alaman a oa bet flatret gant rouedad Bernard Andreas Riphagen ha klasket war e-lerc'h e Rubensstraat e Amsterdam. E-pad e harzadenn e voe tennet gantañ war un ofiser eus an SD a oa e traoñ skalieroù hag e klaskas redek kuit. Tennet e voe warnañ, hervez ar mamennoù n'eo ket sklaer ma emlazhas pe ma voe lazhet gant tennoù an Alamanted.Den gwidreûs, reiñ a ra harp evit ar furchadennoù war ar yuzevien, laerañ a ra anezho a-raok ma vefent deportet er c'hampoù-bac'h. Ouzhpenn d'al laeradennoù e vez paeet dezhañ sammadoù arc'hant gant an Alamanted evit pep yuzev tapet gantañ hag e genseurted.
Goude ar Brezel
E Mae 1945, pa voe dieubet ar vro, e voe klasket war-lerc'h Riphagen ha lakaet e voe dindan evezh en e di. E miz C'hwevrer 1946 e teuas a-benn da skampañ kuit etrezek Arc'hantina lec'h ma teuas da vezañ kamalad gant ar prezidant Juan Perón. Mervel a reas e 1973 en ur glinikenn e bro Suis.
Deiziadur heolek Thai
An deiziadur thai heolel, Suriyakati (สุริยคติ: Surya mui kati : hent) a oa degemeret gant ar roue Chulalongkorn (Rama V) e 1888 evel stumm lec'hel an deiziadur gregorian. Deiziadur ofisiel an Thailand eo, daoust m'emañ atav an deiziadur loarel hengounel en implij. Kontet e vez ar bloavezhioù hervez an oadvezh Boudaek (พ.ศ. พุทธศักราช póota sàk-gà-râat) ha zo ennañ 543 vloaz ouzhpenn hini an oadvezh kristen (ค.ศ. คริสต์ศักราช krít sàk-gà-râat). An deiziadurioù embannet e Thailand a ro ivez ar bloavezhioù hervez an deiziadur gregorian e sifroù arabek hag e sifroù sinaek war un dro.
<!--
Birthdays
Mundane astrology figures prominently in Thai culture, so modern Thai birth certificates include lunar calendar dates, and the appropriate Chinese calendar zodiacal animal year-name for both Thai Hora (โหราศาสตร์ โหราสาต ho-ra-sat) and Chinese astrology. Thai birth certificates record the date, month, year and time of birth, followed by the day of the week, lunar date, and the applicable zodiac animal name. Thai traditionally reckon age by the 12-year animal-cycle names, with the twelfth and sixtieth anniversaries being of special significance; but the official calendar determines age at law.
For instance, 12 August 2004 was observed without regard to the lunar date as Queen Sirikit's birthday, a public holiday also observed as Thai Mothers' Day. Her zodiacal animal is the monkey and her traditionally significant sixtieth anniversary year was 1992. Born on a Friday, her auspicious birthday colour is blue. Thai auspicious colours of the day are given in the table of weekdays, followed below it by a link to the Buddha images for each day of the week.
An oadvezh rattanakosin
Kregiñ a ra an oadvezh rattanakosin (รัตนโกสินทรศก Rattanakosin Sok) d'ar 6 a viz Ebrel 1782, gant kurunidigezh Rama I, savidigezh an dierniezh Chakri ha choaz kêr Bangkok evel kêr-benn (Rattanakosin). Divizet e oa deiziad deroù an oadvezh-se gant ar roue Chulalongkorn e 106 eus an oadvezh rattanakosin, hag e 1888 eus an oadvezh kristen.
An oadvezh boudaek
E Thailand e soñjer e krog an oadvezh boudaek d'an 11 a viz Meurzh 545 kent J.K. a vije bet devezh marv Gautama Bouda. Ar roue Vajiravudh (Rama VI) a zivizas e vefe kontet ar bloavezhioù adalek deroù an oadvezh-se hag e krogfe pep bloavezh d'ar c'hentañ a viz Ebrel, adalek 2455 eus an oadvezh voudaek, da lâret eo e 1912 eus an oadvezh kristen.
New year
D'ar 6 a viz Gwengolo 1940, ar c'hentañ ministr Phibunsongkhram a zivizas e krogfe ar bloavez 2484 BE, d'ar c'hentañ a viz Genver 1941, ha ma vefe 9 miz hepken e 2483 an oadvezh voudaek. To convert dates from 1 January to 31 March prior to that year, the number to add or subtract is 542; otherwise, it is 543. Example:
Today, both the Common Era New Year's Day (1 January) and the traditional Thai New Year (สงกรานต์ Songkran) celebrations (13–15 April) are public holidays in Thailand.
In the traditional Thai calendar, the change to the next Chinese zodiacal animal occurs at Songkhran (13 April). For Thai Chinese communities in Thailand, however, the Chinese calendar determines the day that a Chinese New Year begins, and assumes the name of the next animal in the twelve-year animal cycle.
Holidays
Buddhist feasts that are public holidays are calculated according to the lunar calendar, so their dates change with respect to the solar calendar every year; as do Chinese New Year and other feasts observed by Thai Chinese.
Months
Names of the months derive from Hindu names of the signs of the zodiac. Thirty-day-month names end in -ayon (-อายน), from Sanskrit root -āyana : the arrival of; 31-day-month names end in -akhom (-อาคม), from Sanskrit -āgama (cognate to English "come") that also means the arrival of.
February's name ends in -phan (-พันธ์), from Sanskrit bandha : "fettered" or "bound". The day added to February in a solar leap year is Athikasuratin (อธิกสุรทิน, respelled to aid pronunciation (อะทิกะสุระทิน) from Sanskrit adhika : additional; sura : move).
Weeks
A week (สัปดาห์ sàb-da or สัปดาหะ sàb-da-hà from Sanskrit "seven") is a 7-day period beginning on Sunday and ending Saturday.
Note: The colours are those considered auspicious for the given days of the week. There are also Buddha statues for each day of the week, with three options for Monday; and a different statue for Wednesday day (colour green) and Wednesday night (colour light green.) -->
Étienne Geoffroy Saint-Hilaire
Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (Étampes, 15 a viz Ebrel 1772 – Pariz, 19 a viz Mezheven 1844) a oa un naturour gall.
Geoffroy e oa e anv-tiegezh, « Saint-Hilaire » anv ar gêriadenn ma oa o chom.
Miguel Primo de Rivera
Miguel Primo de Rivera y Orbaneja, 2l Markiz Estella, 22vet Kont Sobremonte, ganet d'an 8 a viz Genver 1870 ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 1930), a oa un nobla­ñs uhel, ofiser soudard ha diktatour spagnol. Bet e oa bet kentañ ministr Bro-Spagn etre 1923 ha 1930 da vare an adsavidigezh. Krediñ a rae don e oa dre fazi ar bolitkourien e oa aet Bro-Spagn war wanaat. Evitañ e oa ezhomm ren ar vro hepto evit adsevel ar vroad. Lugan de Rivera a oa "Patria, Religión y Monarquía". An istorourien a ra anezhañ un diktatour gwan, hep mennozhioù sklaer, hag a oa deuet a-benn da vezañ gwelet fall gant ar re a oa sañset harpañ anezhañ evel al lu spagnol. E vab José Antonio Primo de Rivera a vo un den poltikel pouezus er bloavezhioù goude ren e dad.
Lyncornis
Lyncornis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ adrened, krouet e 1838 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Pemp (5) isspesad en holl.
Rummatadur
Bezañ e veze renket an daou spesad er genad Eurostopodus kent.
Nobody Knows You When You're Down and Out
Nobody Knows You When You're Down and Out zo ur ganaoouen blues savet gant Jimmy Cox en 1923. Brudet eo bet gant Bessie Smith, ar brudetañ kanerez blues er bloavezhioù 1920 ha 1930, hag enrollet ganti e 1929. Abaoe eo bet kanet gant kalz tud.