cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1874
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1874
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1874
Gouy-sous-Bellonne
Gouy-sous-Bellonne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Gwiñver meur India
Gwiñver meur India (Ratufa indica) a zo ur bronneg krigner hag a vev en India.
Gemzekeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar gemzekeg (gemzek) komzet e norzh Kameroun.
Dizolet e oa bet ar yezh-mañ nevez zo e 1987.
988
Diwar-benn bloavezh 988 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Europa
Andreiñ a ra ar priñs rusian Vladimir 1añ ouzh ar gristeniezh reizhkredenn.
Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh
Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh (SAD) zo ur strollad politikel e Republik Demokratel Kongo.
988
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 988
Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh
Savet eo bet gant Joseph Kabila, prezidant ar vro.
988
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 988
Gizigeg an norzh
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo gizigeg an norzh (giziga, tchere, mi marva pe dogba) komzet gant tro-dro da 20.000 den e norzh Kameroun (1982).
Ouest-France
Ouest-France zo ur gazetenn bemdeziek c'hallek graet e Roazhon, berliner he ment. Ur gazetenn rannvroel c'hall eo, evel ma tiskouez hec'h anv, hag astenn a ra he zachenn-kazetenniñ e teir rannvro ha 14 departamant eus kornôg Frañs. D'ar Sul e vez embannet ur Ouest-France Dimanche, hanter gelaouenn hanter gazetenn.
Istor
200px|thumb|right|Ti Ouest-France e kreiz-kêr Roazhon, straed ar Pré-Botté. Gwechall e e oa staliet ar renerezh eno, hiziv eo ti kazetennerien kêr Roazhon. L’Ouest-Éclair a oa anv Ouest-France betek 1944, ur gazetenn bet krouet e 1899, ha cheñchet he anv gant an aotrouniezh c'hall nevez abalamour ma oa bet kenlabour gant ar c'hevreded alaman.
E-kreiz kêr Roazhon edo renerezh Ouest-France, met e miz Eost 1972 e voe kaset renerezh ha moulerezh e-maez kêr, da Gantpig, straed ar Breil. Un eil ti-moulañ zo bremañ e Kerc'hevrel, un ugent kilometr bennak eus Naoned. An holl gazetennoù ha kelanouennoù eus kornôg Frañs zo bet adbrenet gant ar stroll Ouest-France, ne chom nemet ur gazetenn hag a zo kevezer c'hoazh da Ouest-France, Le Télégramme e Breizh-Izel, e Penn-ar-Bed dreist-holl.
An hini vrasañ eus ar c'hazetennoù
Ar gazetenn muiañ gwerzhet ha muiañ lennet e Frañs eo Ouest-France abaoe 1975. Ar gentañ gazetenn c'hallek er bed eo ivez. 49 embannadur lec'hel a zo e teir rannvro velestradurel : rannvro Breizh, Broioù al Liger ha rannvro Normandi, da lavaret e 14 departamant.
Roet e vez skoazadennoù da Ouest-France gant ar Stad gall, evel tost an holl gazetennoù. 3 989 248 € zo bet roet e 2019 da skouer.
Sul (deiz)
En deiz-se eo an deiz dilabour pennañ eus ar sizhun e meur a vro dre ar bed, ar bed kornôgat da gentañ penn hag ar broioù levezonet gantañ.
Ouest-France
An hini vrasañ eus ar c'hazetennoù
Sed amañ sifroù pennañ ar skrignañ, hervez an OJD, :
Gwiñver meur Sri Lanka
Gwiñver meur Sri Lanka (Ratufa macroura) a zo ur bronneg krigner hag a vev en India ha Sri Lanka.
Ouest-France
An hini vrasañ eus ar c'hazetennoù
Digreskiñ a ra gwerzhioù Ouest-France, evel an holl gazetennoù all. Kollet en deus 137 482 gwerzh skouerennoù paper e dek vloaz, etre 2009 ha 2018, un digresk a 17,5 % (mammenn OJD).
Al linenn stur
Ur gazetenn gristen eo Ouest-France, ha « Justis ha Frankiz » eo he ger-stur. Klask a ra mirout ul linenn stur neptu peurliesañ evit chom hep feukiñ e lennerien niverus hag ar galloud politikel war un dro. Skrivet en deus François Régis Hutin, ar prezidant etre 1984 ha 2016, kalz pennadoù-stur a-du gant Unaniezh Europa, an deskadurezh hag ar peoc'h er bed. Stourmet en deus ar gazetenn evit Feur-emglev Maastricht (1992) hag arreizh al leveoù, met savet he deus a-enep an dimezioù etre paotred pe etre maouezed. E 2005 eo bet dizoloet e veze urzhiet pennadoù-skrid gant prefederez Rannvro Breizh,. E miz Meurzh 2021 he deus embannet Jeanne Emmanuelle Hutin, ezel eus ar c'huzul-ren ha merc'h da François Régis, ur pennad-stur evit harpañ Nicolas Sarkozy, ar pezh en deus displijet d'ul lodenn eus ar gazetennerien.
Sul (deiz)
Adverb
Diwar Sul eo deuet deiz Sul, deuet da vout disul (a zo un adverb).
Petra d'ober d'ar Sul
Dont a ra diskuizh ar Sul eus ar Bibl, a zo disklêriet ennañ e tiskuizhas Doue d'ar seizhvet deiz. Miret e oa an deiz-se evit an oberoù relijiel: an oferenn-bred, hag ar gousperoù goude kreisteiz.
Partito Sardo d'Azione
left|200px
Sul (deiz)
Labour Sul
An urzh kevredigezhel-se a zo bet o ren buhez an dud e-pad 2 000 bloaz en Europa gristen a c'hallfe bezañ oc'h echuiñ. Hiziv ne vez ket kalz tud en ilizoù d'ar Sul e meur a vro, gwelet e vez tud o labourat er parkeier, stalioù 'zo a vez digor, ha kaoz zo da zigeriñ muioc'h-mui a stalioù c'hoazh en deiz-se, en anv frankiz ar brenerien da brenañ hag ar werzherien da werzhañ, bemdez-c'houloù ha bemdez-Doue.
Partito Sardo d'Azione
Ar Partito Sardo d'Azione - Partidu Sardu ("Strollad Sardat evit ober") a zo ur strollad emrenour a zifenn gwirioù Sardigna. Krouet e oa bet e 1921 gant Emilio Lussu ha soudarded eus brigadenn Sassari. Divodet e voe e 1925 gant ar faskourien met adkrouet e voe e 1943 - 1844 goude dieubidigezh Italia gant ar gevredidi.
Goude un enkadenn vras e-pad ar bloavezhioù 1980 ez eo deuet a-benn da gaout ur c'hannad europat e 1984 ha 1989 asambles gant strolladoù rannvroel arall. War gresk eo adarre adalek derou an XXIañ kantved. Kevreet eo gant kevread ar wezenn-olivez ha gounezet en deus kuzulerien rannvroel e 2004 ha proviñsel e 2005.
Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.
Gadouweg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar gadouweg (gaduwa) komzet e norzh Kameroun.
Dizoloet e oa bet ar yezh-mañ nevez zo e 1987. (1987).
Arwerneg-Veur
Arwerneg-Veur (Grand-Auverné e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
En gul e gebrenn en aour heuliet gant teir flourdilizenn ivez en aour ; e gab en erminoù.
Timbroù Maroko spagnol
Gwarezva ar Maroko spagnol zo bet dindan aotrouniezh Bro-Spagn etre 1914 ha 1955. Ur rannvro eus hanternoz ar Rouantelezh varokan eo bremañ, war-bouez kêrioù Melilla ha Ceuta, chomet dindan beli Spagn, ha pennabeg un tabut diehan etre an div rouantelezh.
Timbroù zo bet embannet evit an drevadenn-se dindan an anv « MARRUECOS - PROTECTORADO ESPAÑOL ». Gant timbroù Maroko e vez graet bremañ.
São Paulo (Nuno Gonçalves)
Emañ an oberenn er Museu Nacional de Arte Antiga e Lisboa.
Birgitta von Otter
Birgitta von Otter (ganet d'ar 7 a viz Genver 1939, Budapest, Hungaria) zo ur skrivagnerez svedek. C'hoar eo d'ar ganerez Anne Sofie von Otter.
Evgeniy Mirochnitchenko
thumb|Evgeniy Mirochnitchenko Evgeniy Mirochnitchenko a zo bet ganet d'an 28 a viz Kerzu 1978 e Donetsk (Ukraina).
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.
Mestr Meur eo.
2 642 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
Kampion Echedoù Ukraina e 2003.
Eil buhez
Ur c'hoari video eo Eil buhez. E 2003 e oa bet savet hag embannet gant Linden Lab. Dindan Linux, Mac OS ha Windows ez a en-dro.
Gameplay
Ur c'hoari rolloù en un egor padus eo. Un eil buhez a c'hell bezañ kaset gant ar c'hoarierien : nijal, cheñch o neuz, divizout penaos e vo o zi...
Al Linden eo ar moneiz implijet. Servijoù, traoù, madoù a c'heller prenañ er mod-se.
N'eus ket ur c'hefridi resis da gas evit ar c'hoarierien : ober ha mont d'al lec'h o deus c'hoant a c'hellont ober.
Levezon war ar bed gwirion
Stalioù zo evel Reuters, Dell pe IBM o deus savet burevioù er c'hoari.
Dougworeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo an dougworeg (dugwor pe dougour) komzet e norzh Kameroun.
Ur rannyezh ez eus:
Armerzh Mec'hiko
Kevanstrolloù an armerzh meurgantel
PDK 2005 : 1006 miliard a zollaroù (brasjedadenn)
Mammenn : AKDA - Roll ar broioù dre PDK
Tireoul ha gaz
thumb|Ar prezidant Lazaro Cardenas a vroadel an tireoul d’an 18 a viz Meurzh 1938
Hiziv an deiz n’eo an tireoul nemet ul lodenn eus ezporzhiadurioù Mec’hiko. Daoust da se ez a gounidoù Pemex d’ober 30% eus budjed ar Stad. Gant se o doa tennet ar Vec’hikaned o mad eus tailhoù izel a-walc’h. Evit gwir, Mec’hiko eo ar vro eus an AKDA, hag eus Amerika latin a-bezh, m’eo an izelañ ar c’henfeur enkefiadurioù kemedel / PDK (etre 15 ha 17% pa’z eo 30% ar geidenn evit broioù an AKDA).
Gennad kentañ
thumb|left|150px|Barrikennadoù tequila Ar gennad kentañ a ya d’ober 4% eus ar PDK hag a implij 18% eus an dud oberiant.
Trede gennad
An trede gennad a ya d’ober 69,5% eus ar PDK hag a implij 58% eus an dud oberiat.
An armerzh abaoe sinadur EFNA
E miz Genver 1994 e oa bet sinet Emglev Frankeskemm Norzh Amerika EFNA gant Mec’hiko, Kanada hag ar Stadoù-Unanet, ha krouet evel-se brasañ takad frankeskemm ar bed. Treuzfurmet krenn e oa bet Mec’hiko gant EFENA, ha lakaet eo bet da dremen eus ur politikerezh armerzhel aroueziet gant un doare gwarezouriezh kreñv d’ur politikerezh armerzhel diazezet war ar frankeskemm hag an enlakaat en armerzh ar bed. D’ar bloavezh end-eeun ma oa bet lakaet EFENA da dalvezout e oa bet un enkadenn armerzhel vras e Mec’hiko merket gant ur gourwerzhekadur krenn eus ar peso. Lies eo abegoù an enkadenn-se, pa vefe azasadur an armerzh ouzh an endro nevez, pe ar politikerezh moneiz, fiziañs ar bosterien etrebroadel, kudennoù an dle…
Abaoe 1994 e oa deuet armerzh Mec’hiko war e du goude an enkadenn. Ur c’hresk bras zo bet en ezporzhiadurioù, war-du ar Stadoù-Unanet ha Kanada peurgetket. Ar maquiladoraioù pe takadoù frank zo unan eus elfennoù pouezus ar berzh-se. Hiziv an deiz e ra Mec’hiko 50% eus enporzhiadurioù hag ezporzhiadurioù Amerika latin, ha deuet eo da vezañ 8vet galloud kenwerzhel ar bed. PDK Mec’hiko e gwerzh eo an hini uhelañ en Amerika latin, dirak Brazil hag Arc’hantina, hag an 11vet galloud armerzhel eo Mec’hiko hervez ar memes dezverk.
E 2000 e oa bet ar pebeiladur politikel kentañ e Mec’hiko abaoe tremen 70 vloaz, gant donedigezh Vicente Fox. Hemañ a gendalc’has politikerezh armerzhel e ziaraogerien gant ur politikerezh strizh evit ar budjed hag an arc’hant. Digresket kalz e oa bet ar monc'hwez ha gwellaet kalz stad an arc’hant foran, a-drugarez da gresk priz an tireoul peurgetket, zo Mec’hiko ar 5vet ezporzhier anezhañ. An dle foran ne ra nemet 23,5% eus ar PDK hiziv an deiz hag an dle diavaez zo bet rummet BBB gant Standard & Poor's da lavaret eo al live uhelañ bet tizhet biskoazh gant Mec’hiko hag an notadur gwellañ e-mesk broioù bras Amerika latin.
A-benn digeriñ marc’had an ezporzhiadurioù (80% anezho a ya war-du ar Stadoù-Unanet ha Kanada) he deus sinet Mec’hiko un toullad feurioù-emglev frankeskemm, da skouer gant Unaniezh Europa, Japan, Israel…
Etre 2001 ha 2003 e oa bet dister ar c’hresk armerzhel e Mec’hiko (-0,3% en 2001, +0,9% en 2002 et +1.4% en 2003), rak deuet eo Sina da vezañ ur c’hevezer bras eus Mec’hiko : er stalioù-labour eno e vez 4 gwech izeloc’h ar goproù eget e Mec’hiko. Setu e rank Mec’hiko azasaat he fatrom armerzhel ouzh ar blegenn etrebroadel nevez, dre adreizhoù frammadurel a vez graet goustadik-kenañ siwazh.
Abaoe 2004 eo buanaet kalz ar c’hresk armerzhel : +4,3% e 2004 ha +3.8% e 2005 (istimadurioù). Ur bern embregerezhioù a zistro da Vec’hiko goude bezañ bet en Azia. Koulskoude, evit ma padfe an azlañs-se ha ma c’hallfe Mec’hiko stourm ouzh ar baourentez a sko c’hoazh 40% eus an dud, e rank adreizhoù frammadurel pouezus bezañ sevenet.
Las remesas, an arc’hant lakaet pe treuzkaset gant divroidi vec’hikan d’o familh chomet e Mec’hiko zo aet d’ober ur rekord e 2005 gant ouzhpenn 20 miliard a zollaroù. Kevatal eo gant an hanter eus ezporzhiadurioù tireoul ar vro zo kevatal d’o zro gant 10% eus an ezporzhiadurioù madoù, er c’hontrol d’an dekvloaziadoù a-raok ma veze trec’h an ezporzhiadurioù tireoul er ventel red. Brasoc’h eo ar mann estlammus-se eget ar postadurioù estren e Mec’hiko ha gantañ e c’hall kalz familhoù war ar maez gwellaat un tamm o jeu.
Chom a ra daeoù bras a rank Mec’hiko bezañ evito:
Liammoù diavaez
Mexico Mexiko
The Battle of Sealand
The Battle of Sealand eo anv pladenn vras kentañ ar strollad shoegaze amerikan Airiel. Deuet e oa e-maez ar wask e miz Eost 2007. Embannet eo bet gant Highwheel Records. Titl ar bladenn a zeu eus anv Priñselezh Sealand.
War lec'hienn Sealand News e c'haller lenn eo bet lakaet holl izili ar strollad da aotrouien Sealand, a-benn o zrugarekaat evit bezañ implijet anv Sealand. D'an 30 a viz Gwengolo 2007 e voe kemennet e sonfe ar strollad e Sealand, ha sañset e oa ar sonadeg da vezañ skignet dre internet. A-benn ar fin n'eus ket bet eus an abadenn.
Gres (bro)
Gres, pe c'hoazh Hellaz (gregach: 'Ελλάς, Hellás Ελλάδα; gresianeg a-vremañ: Elládha ) a zo ur riez e Gevred Europa hag hec'h anv ofisiel eo Republik Hellenek (e gresianeg: Ελληνική Δημοκρατία Ellīnikī́ Dīmokratía, ). E penn ledenez ar Balkanioù emañ-hi. E tu an norzh he deus harzoù douarel gant Bulgaria, Makedonia an Norzh hag Albania, ha gant Turkia e tu ar reter. En em ledañ a ra Mor Egaios a-hed aodoù ar reter hag ar Mor Kreizdouar a-hed aodoù ar gevred p'emañ Mor Ionia er mervent hag er c'hornôg. Un toullad brav a inizi bras ha bihan, e meur a enezeg, a vez kavet er c'hornôg hag er reter. Evel kavell Sevenadur ar C'hornôg e vez gwelet Bro-C'hres e mare kozh an Henc'hres (eus war-dro 900 vloaz kent Jezuz-Krist betek 200 vloaz goude Jezuz-Krist). Eno eo bet ganet ha lakaet e pleustr meizad an demokratelezh. Ken pinvidik eo bet istor ha sevenadur Bro-C'hres m'he deus bet ul levezon don ken e Europa, ken en Azia hag en Afrika ivez.
Anv ar vro
Dont a ra an anv brezhonek "Gres" dre ar galleg eus al latin Graecia, savet, d'e dro, diwar anv Γραίκος (Graikos), mab Thessalos, roue Fthia hervez mojennoù Henc'hres.
Abaoe amzerioù Homeros d'an nebeutañ, avat, o deus ar C'hresianed o-unan graet Ἑλλάς (distaget e henc'hresianeg hag  e gresianeg a-vremañ) pe boutinoc'h e gresianeg a-vremañ Ελλάδα  eus o bro, brezhonekaet dindan ar stumm "Hellaz" a-wezhioù. Savet e oa an anv-se diàr div wrizienn henc'hresianek: rakger έλ- (el- "heol, skedus", k.v. ήλιος, elios, "heol") + λάς (las "roc'h, maen"), da lâret eo "Hellaz: bro heol ha roc'h".
Gwir (lezenn)
Un hollad reolennoù evit ar gundu diavaez savet gant an dud eo ar gwir. Da staliañ an darempredoù sokial ha kendelc'her anezho dre ur sistem kastizadurioù foran e servij ar gwir. Kinnig ar gastizadur foran ma n'eo ket pleget d'ar reolenn publik, setu ar pezh a ya d'ober ur reolenn gwirel ha ne weler ket an dra-mañ evit reolennoù all evel re ar vuhezegezh hag ar sevended. E kevredigezhioù ma reer gant ar skritur e embanner ar reolennoù gwirel dre skrid a reer lezennoù eus outo. En Europa, awennoù ar gwir a zo o tont eus ar Gwir Roman, Gresian, ha german.
La Dépêche de Brest et de l'Ouest
La Dépêche de Brest & de l'Ouest a oa ur pemdezieg gall staliet e Brest. Savet e oa bet d'an 18 a viz Du 1886 hag aet da get e 1944 (embannet e niverenn diwezhañ d'ar 17 a viz Eost).
Goude bombezadegoù ar Gevredidi e Brest, peurgetket e miz Even 1940 ha dreist-holl d'an 20 a viz Gouere 1940, e voe dilojet ar gazetenn-mañ da Vontroulez e 1941. Adalek ar 1añ a viz Eost betek ar 1añ a viz Gwengolo 1941 e voet ret moullañ anezhi e Roazhon.
E miz Gwengolo 1944, e voe difennet embann anezhi dre m'he doa kemeret perzh er c'henlabour gant ar velestradurezh Nazi ha goude-se e voe kemmet hec'h anv, d'an 18 a viz Gwengolo, da lakaat hini "Le Télégramme de Brest et de l'Ouest".
Kanton ar Faoued
Kanton ar Faoued a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh. E 2015 eo bet diskaret ha staget ouzh kanton Gourin.
Kumunioù
Kanton ar Faoued a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
Troad sublativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad sublativel (saoz. sublative case) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma kemmer lec'h d'un dra bennak betek e lakaat war un dra bennak all, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn e brezhoneg.
Implijoù astennet o ster
Implijet e c'hell bezañ ivez gant sterioù astennet all diwar ar ster diazez-se, da skouer e finneg "da". Da skouer, er yezhoù bizkaokazek a ra an droad-mañ, en o zouez an tsezeg e talvez da deskrivañ ur c'hemm lec'h betek traoñ pe dindan un dra all.
E yezhoù ar bed
Implijet e vez an droad sublativel gant yezhoù finnek-ougrek evel ar finneg hag an hungareg, hag ivez gant yezhoù bizkaokazek, evel an tsezeg.
Skouerioù:
Implijet gant un nebeud anvioù nemetken, da skouer:
Moskov
Moskov (Москва, Moskva e rusianeg) eo kêr-benn Kevread Rusia. E lodenn europeat Rusia emañ, war ribl ar stêr Moskva. Brasañ kêr ar vro eo gant 11,5 milion a annezidi hervez an niveradeg graet e 2010 (tro-dro 15 milion en tolead kêr). Brasjedet eo da dro-dro 12.2 milion a dud e 2015.
Ur roll hep he far he deus c'hoariet Moskov en istor Rusia. Bez' eo bet kêr-benn Priñselezh Veur Moskou ha hini Impalaeriezh Rusia betek Pêr Vras a lakaas Sant-Petersbourg da vezañ ar gêr-benn nevez. Kêr-benn e teuas da vezañ en-dro e 1918 gant ar republik sokialour soviedel yaouank ha goude Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.
Statud ur gêr gevreadel zo ganti. E-barzh Oblast Moskov emañ daoust da vezañ dizalc'h dioutañ war an dachenn velestradurel. Enni emañ staliet ar galloud politikel, ekonomikel ha skolveuriek. Meur a savadur brudet a ziskouez kement-se, lod anezho war roll lec'hiadoù ar glad bedel eus an Unesco : ar C'hremlin e lec'h emañ prezidant Rusia, Iliz-Veur Sant-Bazil, ar blasenn ruz, Iliz-Veur Krist ar Salver, skraberioù-oabl Stalin. Div gambr Parlamant Rusia a zo ivez : an Douma ha Kuzul ar C'hevread. Manati Danilov eo sez Iliz ortodoks Rusia.
Anv ar gêr
Москва, distaget "maskva" gant ar rusianegerien, a zo un anv a zeu eus stêr Moskva. гра́д Моско́в a dalv kement hag "ar gêr war ribl stêr Moskva" e rusianeg kozh. Meneget e voe Moskov evit ar wech kentañ e 1147 gant Youri Dolgoroukiy en e lizher d'ar priñs a Novgorod-Severski, o gervel anezhañ "da zont da welout ac'hanon, breur, e Moskov". москвич (maskvitch) a vez graet eus hec'h annezidi e rusianeg. Gant "Moskoviz" e reer e brezhoneg.
An anv e brezhoneg
Moskov eo e stumm ofisiel, daoust da lod eus ar vrezhonegerien oc'h ober gant Moskou. Jarl Priel, en e oberenn Va Buhez e Rusia, a ra gant Moskov.
An istor
E 1156 e kourc'hemennas priñs Youri Dolgoroukiy a Rostov da sevel ur voger goat, ar C'hremlin, hag a oa ret adsevel meur a wech evit gwareziñ ar gêr war eskoriñ. Goude bezañ bet dizalbadet ha peurzevet ar gêr ha bet lazhet he annezidi gant ar Vongoled e 1237–1238 e voe adsavet Moskou hag a zeuas da vezañ kêr-benn priñselezh Vladimir-Souzdal e 1327. En argrec'h d'ar stêr Volga emañ ar gêr, ar pezh a gendaolas d'he c'hresk ingal. Dont a reas da vezañ Dukelezh Veur Moskov, ur briñselezh vleunius a sachas kalz tud eus Bro-Rusia a-bezh.
Gant Ivan Iañ Kalita e kemero ar gêr plas Tver evel kreizenn bolitikel Vladimir-Souzdal ha dastumer tailhoù evit an Impalaeriezh Vongol. O paeañ un truaj bras d'ar c'hKhan e c'houn Ivan ur goulezad bras : n'eo ket rannet Moskov etre e vibien met laeset d'an hini henañ, er c'hontrol d'ar priñselezhioù all. Kreskiñ a ra an enebiezh ouzh ar vestroni estren. E 1380 emañ priñs Dimitri Donskoi a Voskov e penn ul lu rusian unanet ha trec'h eo war an Datared e emgann Koulikovo. Ne oa ket krennus en emgann avat, ha daou vloaz goude eo preizhet Moskov gant khan Tokhtamysh. E 1480 e teu a-benn Ivan III da zieubiñ ar Rusianed eus reoladur an Datared. Dont a ra Moskov da vezañ kreiz ar galloud e Rusia.
E 1571 e oa preizhet Moskov adarre, gant Khanat Krimea ar wech-mañ. Devet e oa pep tra estreget ar C'hremlin.
An hin
Un hinad kevandirel gleb eo hini Moskov. Tomm ha gleb eo an hañv, yen ha hir eo ar goañv. Gallout a ra sevel ha diskenn ar gwrezverk eus 15 °C da 30 °C en hañv hag eus -25 °C da zreist 0 °C er goañv. E-pad an amzer c'hor en hañv 2010 e oa bet tizhet ar rekord a 39 °C d'an 29 a viz Gouere e kreiz-kêr hag e aerborzh Domodedovo. Ar rekord a yenijenn a oa bet tizhet e miz Genver 1940 gant -42.2 °C. Erc'h a vez e-pad etre tri ha pemp mizvezh bep bloaz. Kregiñ a ra da gouezhañ e miz Du, ha teuziñ a ra e fin miz Meurzh. Miz Gouere eo ar miz tommañ, e fin miz Genver/miz C'hwevrer e vez kavet ar mareadoù yenañ.
Relijion
Ar relijion ortodoks eo an hini pennañ er gêr. Relijionoù all a vez graet gant an Voskoviz : an Islam, ar Rodnoveri, ar Protestantiezh, ar Gatoligiezh, an Ortodoksed krederien-kozh, ar Boudaegezh hag ar Yuzevegezh.
Kêr-benn Iliz Ortodoks Rusia eo Moskov. Patriark Moskov eo an hini emañ e penn anezhi. E manati Danilov emañ o chom.
Sevenadur hag an arzoù
Brudet eo C'hoariva Bolchoi dre ar bed evit e arvestoù barrez. Ret eo menegiñ ivez Choariva Malyi, hini Vakhtangov ha C'hoariva Arz Moskov. Sirkoù a zo ivez, hag ur bern sinemaoù. E-touez ar mirdioù brudetañ emañ Palier Tretiakov, Mirdi Arzoù-kaer Pouchkin ha Mirdi Istor ar Stad.
Treuzdougen
Pevar aerborzh etrevroadel en deus Moskov (Sheremetyevo (SVO), Domodedovo (DME), Vnukovo (VKO), Ostafyevo (OSF)) hag un aerborzh broadel nemetken : Bykovo.
Nav zi-gar meur en deus (vokzals e rusianeg) : Ganto e c'haller mont da galz kornioù eus Europa hag Azia, da skouer gant an Treuzsiberian holl-vrudet. Tout an tiez-gar-mañ zo tost ouzh ar c'hreiz-kêr ha kenereet gant linenn 5 ar metro, kelc'hiek he strumm. An bannlev (prigorodnij) ha kêrioù tost a zo kenereet gant an tren tredan anvet elektrichka. Tiez-gar bihanoc'h a zo ivez.
Daou dermenva en deus Moskou war ribl ar stêrioù Moskva ha Oka, evit an dudi dreist-holl. Ur ganol a ya betek ar stêr Volga.
Pouinaveg
Ur yezh digenvez eo ar pouinaveg. Komzet eo war ribloù ar stêr Inírida e Kolombia ha Venezuela, gant 2 240 a dud e 1997. Hervez ar yezhoniour stadunanat Merritt Ruhlen (1944-2021) e vefe ur yezh kar d'ar makoueg, er familh puinave-maku.
Moskov
Treuzdougen
Digoret e voe linenn gentañ Metro Moskov e 1935. Bremañ eo ur rouedad a 188 arsavlec'h. Unan eus donañ ha brasañ metroioù ar bed eo, implijet gant tro-dro 10 milion a dud bemdez. Anavezet e vez evel unan eus arouezioù ar gêr abalamour d'e ginklerezh pinvidik ha liesseurt.
Ur rouedad stank busoù, trollebusoù ha trammgirri en deus ivez, mui un tren unroudenn zoken. Beloioù emservij anvet Velobike a zo kinniget d'ar Voskoviz abaoe 2013.
Ouzhpenn 2.6 milion a girri a vez e kêr bemdez. Mell stankadegoù a gaver er bloavezhioù diwezhañ. Ur bern taksioù a zo ivez. Cheñchet en deus kalz ar servij-mañ er bloavezhioù diwezhañ abalamour d'an arloadoù implijet gant an dud war o hezoug : Yandex Taxi, Uber...
Tud brudet ganet e Moskov
.
Rijeka
Rijeka (distaget e kroateg, Rika pe Reka er yezh komzet ; Fiume en italianeg, Reka e sloveneg, Sankt Veit am Flaum en alamaneg) eo porzh brasañ Kroatia war aod Mor Adria. E-pad pell eo bet anavezet gant an anv italianek Fiume a dalvez, evel an anv kroatek Rijeka, kement ha stêr, froud. An trede kêr vrasañ eus Kroatia eo, gant 144 043 a annezidi (2001) (240 000 en tolpad-kêrioù).
Kêr-benn kontelezh Primorje-Gorski Kotar eo Rijeka. E goueled Pleg-mor Kvarner emañ. Diazezet eo armerzh Rijeka war he forzh dreist-holl, ha war an touristerezh hag ar sevel-listri.
Eurymedon
Eurymedon a zo anv meur a zen e mojennoù hag istor Hellaz kozh:
Simonne Peeters
Simonne Peeters a zo bet ganet e 1959.
Mestrc'hoarierez echedoù belgiat eo.
C'hoari a reas e Kelc'h Echedoù Anderlecht (Schaakkring Anderlecht). C'hoari a ra e Kleub Echedoù Brusel bremañ.
Kampionez echedoù Belgia (rummad yaouank) e voe e 1975 ha 1978.
1 831 edo he renk Elo diwezhañ e miz Here 2007.
Tchouvokeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo an tchouvokeg (tchouvok pe cuvok) komzet gant tro-dro da 5.000 den e norzh Kameroun (1983).
Valeriy Aveskoulov
thumb|Valeriy Aveskoulov Valeriy Aveskoulov(en ukraineg: Валерій Авескулов) a zo bet ganet d'an 31 a viz Genver 1986 en Antracyt (Ukraina).
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.
Mestr Meur Etrebroadel eo gant ur renk Elo (FIDE) a 2 541 (Gouere 2008).
Kampion echedoù Ukraina 2007 eo.
Arondisamantoù Berlin
Abaoe ar 1 a viz Genver 2001 eo rannet Berlin e 12 arondisamant (Bezirke en alamaneg). Diazezet int war lezenn an 10 a viz Even 1998, diwar-benn adreizhadenn reolennadur an arondisamantoù.
A-raok an adreizhadenn
A-raok 2001 e oa rannet kêr-benn Alamagn e 23 fastell-vro. An 20 pastell-vro gentañ a voe krouet e 1920, pa voe krouet Berlin Veur, en ur stagañ ar c’hêrioù hag ar c’hêriadennoù tro-war-dro:
E 1945, goude an eil brezel-bed, e voe diazezet an tachadoù aloubiñ war an 20 pastell-vro-se : Goude-se e voent implijet ivez da ziazez evit daou di-kêr, hini Berlin ar C’hornôg ha hini Berlin ar Reter.
Goude-se e voe krouet 3 fastell-vro ouzhpenn, an holl anezho e Berlin ar Reter :
Abaoe an adreizhadenn
Kenteuzet eo bet ar pastelloù-bro kozh a-benn sevel an 12 arondisamant a-vremañ, hag adsavet ez eus bet 95 karter (Ortsteil) en ur gemer e kont o bevennoù kozh.
1876
Diwar-benn bloavezh 1876 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1876
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1876
Republik Sina
Republik Sina (e sinaeg 中華民國/中华民国 Zhōnghuá Mínguó) eo anv ofisiel ar Stad a zo en he dalc'h Enez Taiwan hag 167 enezenn all. Taiwan (e sinaeg hengounel 臺灣 ; e sinaeg eeunaet 台湾 ; e pinyin Táiwān) a vez graet anezhi alies ivez. Gant ar memes ment ha Breizh (36,197 km²) met ur boblañs tost 5 gwech brasoc'h (23,5 milion a dud e 2022) he deus Taiwan unan eus ekonomiezhioù kreñvañ ar bed. Ur renad demokratel daoustrolladek eo, ha seizh yezh zo anavezet en ur mod ofisiel. Ur Stad dizalc'h hag emveliek eo, met n'eo ket anavezet gant Republik Pobl Sina, he amezeg bras, ha n'eo ket dileuriet ken en Aozadur ar Broadoù Unanet abaoe 1971.
Er bloaz 1947 e oa en em dennet renerien Republik Sina (1912-1949) da Daiwan o tec’hel kuit rak an armeadoù komunour a yeas an trec’h ganto war ar c'hevandir betek ma voe disklêriet Republik pobl Sina e 1949. Hiziv hon deiz n'eo ket anavezet Republik Sina gant Sina poblek hag a wel anezhi evel he frede proviñs war-ugent.
Poblañs
23 245 018 a dud a oa o chom er vro e 2012, hag istimet eo da vezañ tizhet 23,894,394 a dud d'ar 1añ a viz Gouere 2022.
Hervez ar gouarnamant eo 95% eus ar boblañs eus ar genel Han, ha 2,4% a zo aostronesian.
Vyera Mentchikova
Vyera Mentchikova (e tchekeg: Věra Menčíková, e ruseg: Вера Францевна Менчик / Vyera Frantsevna Mentchik, e saozneg: Vera Menchik-Stephenson) a zo bet ganet d'an 16 a viz C'hwevrer 1906 e Moskov (Rusia) ha marvet d'an 26 a viz Mezheven 1944, e Kent, (Bro-Saoz).
Frankezañs
thumb|right|200px|100g Rousin frankezañs.
Vyera Mentchikova
Meurc'hoarierez echedoù tchek-breizhveurat.
Frankezañs
Frankezañs a reer eus ur rousin frondus a zeu diwar ar gwez Boswellia thurifera pe B. sacra. Implijet e vez d'ober ezañs.
Ar frankezañs a denn e anv eus an ezañs gwir pe frank. Anavezet eo ivez dindan an anv olibanom a zeu diwar an arabeg al-lubān ("al laezh"), a ra dave d'ar sap laezhek a ziver eus ar gwez frankezañs.
Vyera Mentchikova
Dont a reas a-benn da vout kampionez ar bed e 1927 (Londrez). Difenn ha mirout e reas he zitl e 1930 (Hambourg), 1931 (Praha), 1933 (Folkestone), 1934 (Rotterdam), 1935 (Varsovia), 1937 (Semmering) ha 1939 (Buenos Aires). Kampionez e oa c'hoazh pa voe lazhet gant ur vombezenn-nij alaman V1 pe V2 kouezhet war he zi e 1944.
Frankezañs
Implijet eo bet stank ar frankezañs e-kerzh al lidoù relijiel. Hervez Aviel Sant Vazhev 2:11, e oa bet profet aour, frankezañs ha mir da Jezuz gant an Tri Roue eus ar Reter. Gant kresk ar gristeniezh e c’houzizas ar goulenn war ar frankezañs a-hed ar. Diaesaet e voe treuzadennoù ar c’haravanennoù gant emled an dezerzh dre ar Rub al Khali pe korn goullo Arabia. War gresk ez eas neuze tagadennoù ar Barthed, ergerzhourien anezho, er Reter-nesañ. Gant se e voe lakaet fin da genwerzh ar frankezañs goude ar bloavezhioù 300.
Lavaret e vez e lakaas an Impalaer roman Nero da zeviñ evit gwerzh ur bloavezh ezañs dre gêr Roma da-geñver lid kañv e wreg Poppaea.
Krediñ a reer eo bet kêr gollet Ubar, a greder bezañ Irem, en Oman hiziv, ur greizenn genwerzh evit ar frankezañs a-hed "hent an ezañs" bet nevez-addizoloet. Adkavet eo bet Ubar e deroù ar bloavezhioù 1990. Furchadegoù zo eno bremañ.
Alan Turing
Alan Mathison Turing (Londrez, 23 viz Mezheven 1912 – Wimslow, Cheshire, 27 a viz Mezheven, 1954) a oa ur matematikour saoz bet lesanvet « tad an urzhiataerezh ». Ur c'hoarier echedoù e voe ivez.
E-touez an dud kentañ e oa bet o labourat gant urzhiataerioù niverel diazezet war damkanoù jedoniel, ha pouezus-kenañ eo bet al labour kaset da benn gantañ war an dachenn-se.
Gantañ e oa bet ijinet amprouenn Turing, a voe pouezus-tre evit kas war-raok ar preder diwar-benn an naouegezh arzek ; ardivink Turning a ijininas ivez, e 1936. E gwirionez, daoust d'e anv, n'eo ket an "ardivink"-se ur mekanik fetis met kentoc'h un doare eeun-tre ha galloudus-kenañ da zielfennañ ur frazenn ha da c'houzout hag-eñ ez eo gwir pe c'haou, dre implijout ardivinkoù diazezet war ar jedoniezh nemetken. Diouzh an "ardivink"-se e voe deveret algoritmoù.
Da geñver an Eil Brezel-bed e labouras evit gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet evel dielfennour kodoù ; implijout a reas urzhiataerioù evit dont a-benn da zirinegañ kemennadoù an Alamaned bet skrivet gant kodoù disheñvel-tre da diskoulmañ gant an doareoù boas bet implijet betek neuze.
Alicia Keys
Alicia Keys, Alicia Augello-Cook he anv gwir, bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1981 e New York, zo ur ganerez Soul hag R'n'B stadunanat. Gwerzhet he deus dija ouzhpenn 28 milion a bladennoù er bed a-bezh, ha gounezet he deus ur bern prizioù : 12 Grammy Awards, 17 Billboard Music Awards ha 5 American Music Awards.
Hi eo zo bet dibabet evit kanañ Another Way to Die, kanaouenn 22 film James Bond, Quantum of Solace, asambles gant Jack White.
Pladennoù
E 2001 eo deuet er-maez he CD kentañ, Song in A minor, m'emañ ar c'hanaouennoù Fallin, A woman's worth ha How come you don't call me.
E 2003, The Diary of Alicia Keys, enni You Don't Know My Name, If I Ain't Got You, Diary ha Karma.
E 2007 eo deuet er maez As I am, gant No one, Like you'll never see me again, Superwoman ha Teenage love affair.
E fin 2009 eo deuet er-maez he fladenn ziwezhañ, The element of freedom, gant Doesn't mean anything ha Try sleepin' with a broken heart.
Andokeg
Ur yezh digenvez eo an Andokeg. Komzet e vez gant 619 a dud e war ribloù an Aduche e Kolombia. Komzet e veze e Perou met aet da get eo er vro-se.
Bièvre (Belgia)
Bièvre (e walloneg: Bive) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur. thumb|left
Sabeleg
Ur yezh digenvez eo ar sabeleg. Komzet eo gant 1650 a dud er janglenn etre ar stêrioù Napo ha Curaray en Ecuador. Tremenet d'ar vugale eo c'hoazh met n'en deus statud ofisiel. Un darn vras eus ar meuriad a gomz spagnoleg pe kechuaeg ivez.
Gwelet ivez
Yezhoù Ecuador
989
Diwar-benn bloavezh 989 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Yorgos Seferis
thumb|right|Yorgos Seferis
989
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 989
Yorgos Seferis
Yorgos Seferis (Γιώργος Σεφέρης) (19vet a viz C'hwevrer 1900 e Smyrna (İzmir, Turkia) - 20 a viz Gwengolo 1971) eo anv-pluenn ar barzh gresian Yorgos Seferiadis.
989
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 989
Yorgos Seferis
Buhez
Kelenner gwir e oa e dad er skol-veur, hag unan eus gwellañ troerien barzhonegoù Lord Byron e gresianeg.
Studiañ a reas ar mab en Aten ha goude ez eas da Bariz da genderc'hel e studioù gwir evit ren micher un diplomat. Met gant al lennegezh e oa troet dreist-holl. Er bloavezhioù 1930 e voe embannet meur a skrid gantañ hag e voe brudet e anv ken e Gres ken e Bro-C'hall. E 1963 e voe roet dezhañ Priz Nobel al lennegezh. Levezonet eo bet Seferis gant Konstantinos Kavafis, T.S Eliot hag Ezra Pound. Skrivañ a rae e varzhoniezh e gresianeg glan, ur yezh e veze komzet gant ar C'hresianed desket. Klask a reas silañ e skiant-prenet e danevelloù an Istor hag ar vitologiezh. Evitañ e oa an Odysseia, pennoberenn Homeros, evel un dremmwel ha ne c'heller ket mont dreistañ ken e vourre o treuzkas anezhi er bed a-vremañ da ziskouez d'an holl ne cheñch ket an den a rummad da rummad.
Carpe diem
Carpe diem zo ul lavar latin, tennet eus ur varzhoneg gant Horatius, hag a zo "kutuilh an deiz" e brezhoneg, hogen talvout a ra kement ha "gra da vad eus an amzer vremañ, na foran ket anezhañ, hep gortoz an deiz war-lerc'h".
Skrivet e vez alies war an horolajoù-heol.
Gwiñver korr Amerika
Gwiñver korr Amerika (Sciurillus pusillus) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Brazil, Perou, Guyana, Surinam ha Gwiana c'hall.
Evit poent eo ar spesad nemetañ er genad Sciurillus hag en iskerentiad Sciurillinae met loenoniourien 'zo a soñj dezho ez eus spesadoù disheñvel rummataet dindan an anv-mañ.
Bosvenegh
right|thumb|Iliz Sant Pereg e Bosvenegh Ur gêr eus Kernev-Veur eo Bosvenegh (LFE: [bɔz'vɛ.nɛx], Bodmin e saozneg). E 2001 e oa 12 881 a dud o chom eno. Gevellet eo gant Ar Releg-Kerhuon, e Breizh.
Sciurinae
Sciurinae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.
Genadoù
War-dro 20 genad gwiñvered zo ennañ :
Izeg
Izeg (Issé e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Birgitta
Birgitta zo un anv-badez alamanek, danek ha svedek, hag a zo lakaet da glotañ gant Brec'hed e brezhoneg.
Tud
Div santez zo hag a vez mesket a-wechoù:
Dead Poets Society
Dead Poets Society (Kevredigezh ar Varzhed Varv e brezhoneg) zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour aostralian Peter Weir e 1989.
Jak
Ur jak zo ur skeudenn, pe ur seurt delwenn, dezhi neuz pe stumm un den, hag a servij da batrom d'al livourien, pe d'ar gemenerien d'o gwiskañ.
Dead Poets Society
Robin Williams eo ar pennc'hoarier anezhañ.
Istor ur c'helenner en ur skol-baotred e 1959 eo ar film. Skrivet eo gant Tom Schulman ha diazezet war e vuhez en ur skol e Nashville, Tennessee.
Jak
Dilhad
War ur jak e vez lakaet an tammoù danvez troc'het, d'o gwriat ha da aozañ dilhad.
Dont a rafe eus an anv gallek Jacques.
Sterioù all
Gallout a ra bezañ ur spontailh pe un den gwisket droch.
Iliz Sant Pêr Irvilhag
Porzh bered Irvilhag a zo klok gant an iliz, ar c’halvar, ar vered, ar garnel hag ar voger tro-dro.
An iliz, dediet da Sant Pêr, a zoug un enskrivadur latin, warni : « ''Frater. Vincentius. de. Kerouartz. canonicus. regularis. abbatiae. beatae. Mariae. de. Daoulas. et. Prior. Rector. huius. loci.1656'' » Hervez ar Chaloni Abgrall, ar c’hloc’hdi, yaouankoc’h (1850), a oa bet diskaret gant an tan-foeltr d’ar 14 a viz Genver 1777. Adsavet e oa bet diwar ur raktres graet gant an Tad Pouliquen, Kure ar barrez e 1850 eta. Souezhus eo, peogwir eo heñvel a-walc’h ouzh ur c’hloc’h.
An tour iliz a zo skoazellet war daou du gant touribelloù skañv ha mistr.
E tu ar mervent e weler ur garnel vrav, savet e 1692.
E diabarzh an iliz ez eus delwennoù kozh, dreist holl ar re Sant Erwan, Sant Roc’h ha Sant Jakez.
An Tadoù Peyron hag Abgrall o deus skrivet (1914) diwar benn ur Person eus Irvilhag (1786-1791) : Jos Mari ar Corvaisier, bet ganet e Kemper. E-pad an dispar, en deus nec’het bezañ a du gant ar Vonreizh (30 a viz Genver 1791). Flatret gant Gabi Cren, maer Irvilhag, evel ar Bersoned all eus ar barrez, e tec’has betek Karaez e-lec’h e voe paket. Goude bezañ bet toullbac’het e meur a lec’h eus ar vro, e voe kaset da Rochefort a-benn ar fin, ha du-se e varvas d’ar 24 a viz Gwengolo 1794. E gorf, stlapet er mor, a zo bet dastumet en ur porzh anvet Port des Barques e galleg.
Ruzenn logigoù mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn logigoù mouezhiet treuzskrivet [z] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 133.
Ne vez kavet ur c'hwibanenn dent pe logigoù mouezhiet nemet e 28% eus holl yezhoù ar bed. Ouzhpenn, 85% eus ar yezhoù implijet gante ur son z-heñvel a vez komzet en Europa, Afrika ha kornôg Azia ha ral-kenañ e kaver ar son-se evel fonem e reter Azia, yezhoù ar Meurvor Habask hag en Amerikaoù.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [s] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
C'hwibanenn logigoù mouezhiet
Peurliesañ e vez distaget ar fonenn [z] evel ur c'hwibanenn logigoù mouezhiet.
Ruzenn beg-logigoù mouezhiet
Gant yezhoù all avat e vez distaget ar fonem [z] evel ur ruzenn beg-logigoù mouezhiet, treuzksrivet dre implijout ur sin diakritel isisial hervez reolennoù al LFE:
Ruzenn logigoù mouezhiet nann-c'hwibanus
Ral a wezh e kaver ur ruzenn logigoù mouezhiet nann-c'hwibanus, hogozik atav evel alofennoù ur ruzenn dent.
Gabon
Gabon zo ur stad eus Afrika, war aod ar Meurvor Atlantel. En-dro dezhi emañ Ginea ar C'heheder ha Kameroun, en norzh, Republik Kongo, er reter hag er su, ha Pleg-mor Ginea, er c’hornôg.
Libreville, ur porzh-mor war aod Pleg-mor Ginea, eo kêr-benn ar vro hag un hanter vilion a dud zo o chom enni.
Yezh ha sevenadur
Ar galleg eo ar yezh pennañ ha neuze ar yezh ofisiel nemeti er vro, met komz a reer meur a yezh lec'hel ivez. Kalz a Fanged a gaver e Gabon, ur bobl brudet evit he dañsoù hag hec'h arz dibar (maskloù heverk-bras).
Rannoù melestradurel
9 froviñs a ya d'ober framm melestradurel Gabon (pennlec'h etre krommelloù) :
Antonio Sacconi
Antonio Sacconi a zo bet ganet d'ar 5 a viz Here 1895 e Roma (Italia) ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 1968 e Roma.
Mestr Etrebroadel e 1952.
Div bartienn
1.d4 Mf6
3.c4 d5
4.Mc3 c5
5.Fg5 cxd4
6.Mxd4 Fe7
7.e3 0-0
8.Fxf6 Fxf6
9.cxd5 exd5
10.Fb5 Fe6
11.0-0 Db6
12.Tc1 Fxd4
13.Dxd4 Dxd4
14.exd4 Mc6
16.Ma4 Tfc8
17.Mc5 Tab8
18.b3 Tb4
19.Tfd1 Rf8
20.Tc3 Re7
21.a3 Tb5
22.b4 a5
23.bxa5 Txa5
24.Tb1 Tb5
26.f3 Tb2
29.Txd3 Tb8
30.Tb3 Txb3
31.Mxb3 Rc7
32.Mc5 Rb6
33.Rf2 Ff5
36.h4 Fd1
37.Mb7 Rc4
38.Md6+ Rc3
39.Mxf7 c5
40.dxc5 d4+
41.Rf2 d3
42.Md6 Fa4
43.Me4+ Rd4
44.Md2 Fc6
45.h5 Fd7
46.Me4 h6
47.Md2 Fc6
48.f4 Rxc5
49.Re3 Fd7
Berradurioù bro
Berradurioù diofisiel
Kavet e vo amañ berradurioù diofisiel a c’haller kavout ouzh ar gweturioù da skouer.
Antonio Sacconi
Div bartienn
50.f5 Fb5
51.Me4+ Rc6
52.Mf2 d2
53.Rxd2 Rd6
54.Re3 Fc6
55.Rf4 Fe8
56.Md3 Re7
57.Fc5 Fb5
58.a4 Fe2
59.a5 1-0
2.Mf3 d5
3.c4 dxc4
4.Mc3 a6
5.a4 e6
6.e3 Mc6
7.Fxc4 Cb4
8.0-0 Fe7
9.Me5 c5
10.Ma2 Mxa2
11.Txa2 cxd4
12.Dxd4 Dxd4
13.exd4 b6
14.Me3 Mb7
Glaouer (evn)
Ar glaouered a zo evned amprevanetaer eus ar c'herentiad Apodidae, termenet gant an evnoniour gall Léon Olphe-Galliard (1825-1893), Apus ar genad skouer anezhañ.
Antonio Sacconi
Div bartienn
17.Tc1 Mxe3
Glaouer (evn)
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a naontek genad laboused d'ober ar c'herentiad :
Antonio Sacconi
Div bartienn
18.fxe3 Tc8
19.Tac2 Rd7
20.Mb4 a5
21.Fb5+ Rd6
22.Mc6 Ag5
23.Rf2 f6
24.Tc4 Thf8
26.Me5 Ff6
28.bxc4 Td8
29.Mxb6 f4
30.Tb2 Rc7
31.Md7 fxe3+
32.Rxe3 Fxd4+
33.Rxd4 Fc6
34.Fxc6 Rxc6
35.Tb6+ Rxd7
36.Re5 Tc8
37.Tb7+ Rc6
38.Txg7 Rc5
39.Txh7 Rb4
40.Rxe6 Txc4
41.Rf5 Tc5+
42.Rf6 Tc6+
44.Rd6 Tc4
45.h3 Rxa4
46.g4 Rb5
47.Tb7+ Ra6
48.Tb1 Tb4
50.g5 a3
51.Ta1 Tb3
52.h4 Rb5
53.Re5 Ra4
54.h5 1-0
Lola
Lola zo ur berranv spagnolek diwar an anv-badez Dolores.
Yvoir
Yvoir (e walloneg:Uwar) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Avesteg
thumb|250px|Yasna 28.1 (Mirdi Bodleian Dorn-skrid J2)
Ur yezh indez-iranek eus skourr reter-iranek eo an avesteg. Implijet e voe ar yezh-se evit skrivañ levr sakr ar zoroastregezh anvet an Avesta, ha diwar-se e teu anv ar yezh ivez.
Ur yezh varv an hini eo met talvezout a ra c'hoazh da yezh sakr ar zoroastregezh.
Isrannet e vez ar yezh hervez ar mareadoù evel-hen:
1- Hen avesteg implijet evit skrivañ ar gathoù war-dro 1300 a-raok Jezuz-Krist.
2- Nevez avesteg implijet evit skrivañ an darn vrasañ eus an Avesta komzet betek an VIIIvet kantved a-raok JK.
Un doare-skrivañ ispisial ez eus evit skrivañ an avesteg anvet dīn dabireh, savet war diazezoù ar skritur pahlaviek.
Senatus Populusque Romanus
E Roma an Henamzer e veze krennet alies ar ger-stur Senatus PopulusQue Romanus (a dalvez kement hag Ar Sened hag ar Bobl Roman) e S.P.Q.R., arouez ar Republik roman, ha hini an Impalaeriezh roman. Muioc'h eget nep arouez all e talveze ar pevar ger-mañ kement hag aotrouniezh ar Stad roman, evel ma c'hall ur banniel bezañ hiziv an deiz evit ar Stadoù pe ar Pobloù.
Bez' e oa anezhi arouez unvaniezh ar Sened gant diskennidi kompagnuned Romulus, krouer mojennel kêr Roma, hag ar bobl roman, elfenn bouezusañ ar Republik, hollad ar geodedourien.
Lakaet e veze ar ger-stur-mañ war ar savadurioù foran, evel war talbennoù an temploù, ar bolzioù-enor, hag all. Sur a-walc'h e veze implijet war bannieloù an armeoù ivez. Dre vras, kement tra bet savet pe sevenet gant ar Stad a c'halle kaout ar merk-se warnañ.
Gwiñver-nij gloanek
Ar gwiñver-nij gloanek (Eupetaurus cinereus) zo ur bronneg krigner a vev en India ha Pakistan. Ar spesad nemetañ eo er genad Eupetaurus.
Senatus Populusque Romanus
Anv ofisiel ar Republik e oa an termen Senatus Populusque Romanus.
C'hoazh e vez implijet hiziv al lizherennoù S.P.Q.R. war skoed-ardamez kêr Roma, ha war ar savadurioù foran.
Gant ar brudet m'eo chomet al lizherennoù-mañ a-hed an amzerioù ez eus bet ijinet forzhik bourdoù diwar o fenn, en Italia peurgetket evel, da skouer :
Ur c'hoari gerioù all gant an doienn war an tu mat ha war an tu gin diouzhtu goude : "SPQR - RQPS:" "Sapete Più o meno Quanto Rubiamo? - Rubiamo Quanto Possiamo Senza Parole." - "Ha gouzout ha rit dre vras pegement a vez laeret ganeomp? - Laerezh a reomp kement ha ma c'hallomp, hep rannañ grik."
Implijet e vez ivez e saozneg : "Small Profits, Quick Returns." - "Gounidoù bihan, distroioù prim".
1878
Diwar-benn bloavezh 1878 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1878
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1878
Fryne
thumb|220px|right|Penn [[Afrodite « Kaufmann », diwar Afrodite Knidos, a vije bet Fryne ar patrom anezhi, war-dro 150 kent JK, Mirdi al Louvre, Pariz.]]
Fryne (Φρύνη / Phrýnê e gregach, da lavarout eo "touseg", ul lesanv moarvat) a oa un hetaira brudet en Hellaz kozh er, ha serc'h da dud uhel pe brudet evel ar c'hizeller Praksiteles, a reas meur a zelwenn diwarni, ha dreist-holl Afrodite Knidos (hervez Athenaios ha Plinius an Henañ), pe al livour Apelles, a livas anezhi evel Afrodite Anadyomene.
Brudet e oa da ober he friz diouzh pegement e plije ar gwaz dezhi.
He buhez
Mnesarete (Μνησαρετή e gregach, "vertuz eñvoret") e oa he gwir anv. Abalamour da liv melen he dremm eo e veze graet Fryne anezhi, un anv a veze roet da verc'hed all eus ar vicher. E Thespiai e Boiotia e oa ganet met aet e oa da Aten da chom, ha da vout hetaira. Ker-euzhus e oa he friz: hervez ar barzh Mac'hon e c'houlenne ur vengleuz evit un nozvezh.
Kement a binvidigezh a zastumas gant he c'hened ma kinnigas adsevel mogerioù Thebai a oa bet distrujet gant Aleksandr Veur (e 336 kent JK), gant ma vije skrivet warne ar gerioù "distrujet gant Aleksandr, adsavet gant Fryne an hetaira". Nac'het e voe kement-se gant pennoù ar geoded.
He brud
right|thumb|150px|Delwenn gozh hervez Afrodite Arle (pe Gwener Arle): Fryne c'hoazh a vije bet ar patrom anezhi. Ar groaz kristen hag an dremm difriet ha damzilagadet a zo freuz graet a-enep ar baganegezh. Brudet e oa he c'hened ken e oa. Da vare gouelioù Poseidon en Eleusis e tiwiskas he dilhad hag e kerzhas en he noazh betek ar mor dirak an dud.
Hervez tud zo ivez e vije-hi an hini a oa bet patrom an delwenn Afrodite Knidos, benet gant Praksiteles.
Youriy Kouzoubov
thumb|right|Youriy Kouzoubov (2022) Youriy Kouzoubov (en ukraineg: Юрiй Кузубов) a zo bet ganet d'an 26 a viz Genver 1990 en Ukraina.
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan.
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 14 vloaz hanter, da lâret eo unan ag ar re yaouankañ ag istor an echedoù, gant ur renk Elo (FIDE) a 2582 (Here 2007).