cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Parting Glass
Istor
Kentañ embannadur anezhi a oa war ur follenn-nij er bloavezhioù 1770 hag en ul levr goude, Scots Songs gant Herd.
Une ruse
An danevell
Ur medisin zo o komz gant ur glañvourez, enebet ouzh an avoultriezh.
Melanodera
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
The Parting Glass
Kerentiezh
Warni eo diazezet Restless Farewell Bob Dylan, en albom The Times They Are a-Changin' e 1964.
Melanodera
O c'havout a reer e kreisteiz Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Marielle Franco
D'ar 14 a viz Meurzh 2018, pa oa en ur c'harr-tan o tont en-dro eus ur brezegenn, Franco hag he blenier a voe tennet warno meur a wech betek ma voent lazhet. Franco a oa bet brudet evit abegiñ feulster an archerien hag al lazhadegoù e-maez justis. Abeget he devoa kreñv ivez Michel Temer, prezidant ar vro, hag ar fed ma oa bet roet gantañ aotreoù ispisial d'an nerzhioù surentez e Stad Rio de Janeiro. Dre an aotreoù-se e oa bet roet an tu da gas al lu braziliat dre ar straedoù.
The Parting Glass
Pozioù
The Parting Glass ,
Of all the money that e'er I had I spent it in good company And all the harm I've ever done Alas it was to none but me And all I've done for want of wit To mem'ry now I can't recall So fill to me the parting glass Good night and joy be to you all
So fill to me the parting glass And drink a health whate’er befall, And gently rise and softly call Good night and joy be to you all
Of all the comrades that e'er I had They're sorry for my going away And all the sweethearts that e'er I had They'd wish me one more day to stay
But since it fell unto my lot That I should rise and you should not I gently rise and softly call Good night and joy be to you all
A man may drink and not be drunk A man may fight and not be slain A man may court a pretty girl And perhaps be welcomed back again But since it has so ought to be By a time to rise and a time to fall Come fill to me the parting glass Good night and joy be with you all Good night and joy be with you all
Zosterops maderaspatanus
Zosterops maderaspatanus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Zosteropidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Portezuelo
Portezuelo zo un anv-lec'h spagnolek.
Molino dei Torti
Molino dei Torti zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Jenovefa a Vraban
Skridoù brezhonek
Teir levrenn oberenn a zo bet embannet e brehoneg:
An istor
An istor zo ur skouer eus istor klasel ar vaouez c'hlan tamallet e gaou ha kaset kuit gant he fried a gred gwallgomzoù ur servijer. Un istor damheñvel a gaver e Sainte Tryphine et le Roi Arthur. Elfennoù all a gaver e kontadennoù Grimm (Rapunzel... ): ar vuhez er gouelec'h, ar c'hlask, ..., hag elfennoù eus buhez sent kristen.
Jenovefa a Vraban a zo pried d'ar priñs palatin Siegfried von Trier (Sifroa e brezhoneg), ha tamallet eo gant ar mevel-bras Golo, drouk ennañ outi peogwir he devoa nac'het kousket gantañ. Kondaonet eo Jenovefa d'ar marv, hogen ne vo ket lazhet gant ar bourev, ha c'hwec'h vloaz e vevo gant he mab en ur vougev en Ardennes, maget gant un heizez.
Un deiz ma oa Siegfried o chaseal an heizez e kavas kuzhiadell Jenovefa hag e tegasas anezhi en-dro de gastell.
Romantoù ha kontadennoù
-en alamaneg:
-e galleg:
-yezhoù all:
Montaldeo
Montaldeo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Kleñved an anaoud
Kleñved an anaoud, pe anozognoziezh zo ur c'hleñved a lam digant an den an ananaoudegezh eus e nammoù. Anozognoziezh a deu eus ar gerioù gregach nosos, " kleñved ", ha gnosis, " anaoudegezh ", hag an- pe a- evel rakger. Savet e voe an anv gant an neurologour Joseph Babinski, en 1914. C'hoarvezout a ra kleñved an anaoud eus freuz e kornioù zo eus an empenn.
Meslay
Meslay zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Gavr c'halizat
Gavr c'halizat (galizeg : Cabra galega) a reer eus ur spesad givri (Capra aegagrus hircus) brosezat e Galiza. Ur spesad en arvar eo, pa ne gonted e 2010 nemet 295 loen (271 parez ha 24 far) dasparzhet e 43 atant. Deveret eo anv al loen war-eeun diwar anv ar vro ma 'z emdroas ha ma vez maget. Mat e klot Cabra galega ouzh hec'h endro, ha hervez INVESAGA (Investigación en Sanidade Animal de Galicia e harz gwelloc'h ouzh ar poreadoù evel preñv an avu eget ar spesadoù givri all.
Tiriad
Er menezioù peurliesañ e kaver givri Galiza, e Lugo hag en Ourense dreist-holl neuze.
Korfadurezh
Loened eeun pe beuzkeinbant eo givri Galiza, mentet krenn, bras o divneuziegezh revel. Unliv eo o blevenn akajou pe velegan, meur a arliv dezhi ; distalvoudus eo tarchoù gwenn en diskouezadegoù.
Gwaret war-du an talier eo kerniel ar parezed. Disrannet e vezont pa zeuont er-maez, hag a-stur e chomont pa greskont. A-dro eo kerniel ar pared, hiroc'h ha tevoc'h eget re ar parezed.
Barvek pe vouchigek eo ar pared, hag ur bouchig bihan a zeu da lod parezed ivez a-wechoù. Brasoc'h eget ar parezed eo ar pared : betek 75 cm en draen ha 70 kg a bouez, pa 'z eo 65 cm ha 55 kg mentoù krenn ar parezed.
Jean Brochard
Jean Brochard, bet ganet d'an 12 a viz Meurzh 1893 e Naoned (Liger-Izelañ d'ar mare-se, Breizh) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Mezheven 1972 er memes kêr, a oa un aktour c'hoariva, sinema ha skinwel breizhat.
E filmoù er sinema
E kant daou film warn-ugent en holl en devoa c'hoariet. {|
Dial
An dial eo an droug a reer d'un den en deus graet droug deoc'h.
Tisifone, an Erinied, eo arouez an dial. Dial eo a zo er gerioù lagad ouzh lagad, dant ouzh dant, meneget er Bibl.
Gant justis ar stad ez eus bet klasket herzel ouzh an dial, a zo ur justis prevez hag a c'hall lakaat ar gevridigezh en arvar.
Lynch
Lezenn Lynch n'eo nemet un doare dial stadunanat.
El Portezuelo
El Portezuelo zo un anv-lec'h spagnolek.
Vrahovice
Vrahovice (en alamaneg Wrahowitz) a zo ur gêr eus Tchekia.
Montacuto
Montacuto(Montèigo e ligureg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Le Mesnil-Simon
Le Mesnil-Simon zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Erik XIV
Erik XIV (1533-1577) a voe roue Sveden etre 1560 ha 1568. Mab e oa da Gustav Vasa ha d'ar briñsez alaman Katarina von Sachsen-Lauenburg.
Ren a reas war-lerc'h e dad. En em sevel a reas e zaou hantervreur, Johan III ha Karl IX, a-enep dezhañ.
Dimeziñ a reas e miz Gouere 1567 da Karin Månsdotter (1550–1612).
Mervel a reas Erik e 1577, ampoezonet gant e vreur Johan III, moarvat, e kastell Örbyhus, e proviñs Uppland.
Lennegezh
Ur pezh-c'hoari "Erik XIV" zo bet skrivet gant August Strindberg.
Dieta Worms
Dieta Worms zo un dieta, da lavarout eo bodadeg stadoù an Impalaeriezh Santel, a voe dalc'het e Worms en Alamagn. Meur a hini zo bet anezho, met ar vrudetañ a voe e 1521 pa voe galvet Martin Luther da gomz dirazi gant an Impalaer santel Karl V.
Momperone
Momperone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Catamenia
Catamenia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Prys Morgan
Prys Morgan (ganet d'ar 7 a viz Eost 1937) zo un istorour kembreat. Skrivet en deus meur a levr hag a bennad diwar-benn istor Kembre, e saozneg. SKridoù lennegel en deus savet ivez, e kembraeg.
Buhez
Ganet eo e Kerdiz, mab d'ar skolveuriad T. J. Morgan. Breur eo da Rhodri Morgan, a zo bet Kentañ Ministr Kembre. Evel e vreur en deus graet studioù e Skol-veur Oxford a-raok mont da gelenn e kevrenn istor Skol-veur Abertawe, lec'h m'eo bet e dad o kelenn ivez. Eus 1966 da 1973 e oa isrener ar gelaouenn Barn.
Ur wech e retred eo bet prezidant Eisteddfod Vroadel Kembre ha prezidant ar gevredigezh ouiziek Cymmrodorion, kenkoulz ha kenrener ar raktres Iolo Morganwg, e Skol-veur Aberystwyth, a embann studiadennoù war buhez hag oberenn an den brudet-se.
Turdus litsitsirupa
Turdus litsitsirupa (Psophocichla litsitsirupa kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Anvet e voe Merula litsitsirupa (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).
Boued
Bevan a ra diwar amprevaned hag o larvenn dreist-holl.
Annez
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika ar Reter hag ar Su :
Rummatadur
Ober a rae ar genad Psophocichla e-unan-penn kent.
Percy-en-Auge
Percy-en-Auge a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas daou zen nann-soudard e Percy abalamour d'ar brezel d'ar 17 a viz Gouere, lazhet e voent gant ur vombezadeg.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Percy-en-Auge Churchyard
Leviour e oa en 2 Skwadrenn eus ar Royal Air Force. Mervel a reas d'an 9 a viz Du 1943 e-pad an Eil brezel-bed.
Skoulerer gell
Ar skoulerer gell a zo un evn-preizh, Circaetus cinereus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.
Krk
Krk (distaget [kr̩k] e kroateg, Veglia en italianeg, Vekla e veilhoteg, Curicta e latin) zo un enezenn war aod Kroatia, nepell diouzh kêr Rijeka.
En em ledañ a ra an enezenn war 405,78 km² ha poblet eo gant 17 860 a dud (2001), ar pezh a ra anezhi an enezenn bobletañ e Mor Adria. Staget eo ouzh an douar-bras war-bouez ur pont, abaoe 1980. Krk eo anv ar gêr vrasañ en enez.
Murisengo
Murisengo (Ambrusèngh e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Morsasco
Morsasco (Morzasch e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Skoulerer roudennek
Ar skoulerer roudennek a zo ur spesad evned-preizh, Circaetus fasciolatus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar naered dreist-holl ha kemer glazarded ha raned ivez gwech an amzer.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, eus Kenya da viz Suafrika.
Moncestino
Moncestino (Mustin e piemonteg]) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Marz
Ur marz a oa un douar, etre div vro, er Grennamzer, war harzoù Impalaeriezh ar Franked, dalc'het gant ur markgrav, pe margrav, pe markiz ha roet dezhañ gant ur roue pe un impalaer da zifenn. A-wechoù e veze douar gonezet diwar ur vro all, a-wechoù all e veze distaget eus ur broviñs kozh, evit bezañ dindan ur penn-brezel karget d'e zifenn.
E Bro-C'hall
Er vro-hont e veze komzet eus marzoù etre proviñsoù kozh
Bruno Grougi
Bruno Grougi a zo ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1983, ober a ra 1,73m evit 70kg. Ur c'hoarier eus ar Stad Brest 29 eo, bez e c'hoari e kreiz gant an niverenn 6. E Brest emañ abaoe 2009, a-raok en deus c'hoariet e Clermont ha Caen.
Lakaet en deus 28 pal e Ligue 2 evit 143 match. Lakaet en deus 19 pal e Ligue 1 evit 97 Match.
Unan eus gwelañ c'hoarierien Brest eo abaoe un neubeut bloavezhioù.
Aet eo e gourfenn e kib bro-C'hall Gambardella e 2001. Gounezet e deus ar kampionad National e 2007.
Crithagra symonsi
Crithagra symonsi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Su (menezioù Drakensberg e kreisteiz Lesotho).
Léonie Thévenot d'Aunet
Léonie Thévenot d’Aunet, ganet e 1820 e Pariz hag aet da Anaon d'an 21 a viz Meurzh 1879 e kentañ arondisamant memes kêr, a oa ur romantourez, danevellerez, aozerez pezhioù-c'hoari hag ergerzherez c'hall.
Merc'h e oa d'ar penn-skouadron, a orin kebekat, Auguste-François-Michel Thévenot d’Aunet, ha da Henriette-Joséphine d’Orémieulx, ha studiañ a reas er skol Fauvel. Danvez-pried al livour François Auguste Biard e oa pa voe goulennet digant hemañ kemer perzh en un ergerzhadeg skiantel renet gant Joseph Paul Gaimard war ar gorvetenn La Recherche e 1835-1836 war-dro ar Svalbard. Daoust d'an enebiezhoù liesseurt e fellas da Léonie mont gant Biard. Treuziñ a reas gantañ Belgia, Holland, ha Norvegia a-raok tizhout porzh Hammerfest ha merdeiñ betek ar Svalbard e Mor Arktika.
Maouez ebet n'he doa graet seurt ergerzhadeg araozi. Kontet he deus ar veaj e stumm ur romant-kazetenn er gelaouenn La Revue de Paris. Embannet e voe gant Hachette goude.
Eurediñ a reas da Viard d'an 23 a viz Gouere 1840.
Anaoudegezh a reas gant Victor Hugo en diskaramzer 1843. E vestrez e voe e-pad seizh vloaz betek ma voe kaset Victor Hugo en harlu goude taol-reveulzi an 2 a viz Kerzu 1851. Awenet he deus barzhonegoù a gaver e Les Contemplations.
Stadet e voe an avoultriezh gant ar polis en un otel e banell Saint-Roch e kentañ arondisamant Pariz d'ar 5 a viz Gouere 1845. Lezet e voe ar skrivagner da vont goude bezañ lakaet en a-raok e statud a bar a Frañs. Harzet e voe hi ha kaset da brizon Saint-Lazare. Goude daou viz e voe kaset da gouent urzh "les Dames de Saint Michel. Adèle Foucher, gwreg Victor Hugo a zeas eus he zu hag a zeuas d'he gwelet eno. Reiñ a reas Louis-Philippe Iañ ur gefridi da François Auguste Biard evit e sioulaat.
D'an 10 a viz Gwengolo 1845 ez eas da gouent an Aogustinezed. Chom a reas eno ur c'hwec'h miz bennak. Ur wech dieubet e voe gwelet alies e ti Victor Hugo. Sikouret e voe gant Adèle Foucher da reiñ lañs d'he obererezh lennegel. Kendrec'het e voe gant ganti da chom hep heuliañ Victor Hugo en harlu met kendelc'her a rejont da genskrivañ. Kemer a reas Victor Hugo he bugale e karg goude he disparti ha kas a reas dezhi arc'hant ingal betek he marv.
Dispartiet e voe diouzh he gwaz e 1855 ha sinañ areashec'h oberennoù gant hec'h anv-hi. Embann a reas da gentañ danevell he beaj d'ar Svalbard e stumm ul levr e ti Hachette. Goude e voe embannet Mariage en Province (1856), gant la Presse. Une Vengeance (1857), Étiennette, Silvère, le Secret (1859), l’Héritage du marquis d’Elsigny (1863) a voe holl embannet evit "La Bibliothèque des Chemins de fer" gant Hachette. Un tamm brud a bakas Léonie a-drugarez d'hec'h oberennoù.
Rosie the Riveter
Rosie the Riveter, "Rosie ar riñvederez", zo un ikonenn bobl eus SUA. Un arouez eus ar c'hwec'h milion a Amerikanezed a fardas armoù ha dafar brezel e-pad an Eil Brezel-bed eo. Geraldine Hoff Doyle (1924-2010) eo anv ar vaouez a voe implijet da batrom ar skritell. Rosies a veze graet ivez eus an holl vaouezed a laboure e labouradegoù. Daoust ma felle da 80% anezho derc'hel gant o labour, e voent lakaet da leuskel o fost labour ]d'ar baotred pa voe echu ar brezel.
Léonie Thévenot d'Aunet
Skrivet he deus pezhioù-c'hoari ivez. C'hoariet e voe he drama "Jane Osborn" evit ar wech kentañ d'an 30 a viz Genver 1856 e c'hoariva ar "Porte-Saint-Martin" gant Lucie Mabire war al leurenn. Embannet he deus romantoù-kazetenn e Le Siècle, Le Courrier de Paris ha Le Journal pour tous. Rubrikennoù he deus bet er gelaouenn L'Événement. Kronikennoù a-zivout ar c'hiz he deus skrivet evit les Modes parisiennes dindan an anv-pluenn « Thérèse de Blaru ».
Rosie the Riveter
Implijet e vez ivez gant gwregelourezed, ha deuet eo da vezañ arouez perzh an Amerikanezed e buhez armerzhel ar vro ivez.
Léonie Thévenot d'Aunet
Ur mab he deus bet, anvet Biard d’Aunet, a euredas d'an Dimezell a Lestang-Parade. Ganet he deus ivez ur verc'h a skrivas dindan an anv-pluenn « Étincelle ». Euredet eo bet homañ d'an Aotrou de Peyronny ha goude d'ar baron Double. Marvet eo e 1897.
Rosie the Riveter
Istor
thumb|Ur vaouez o sevel ur c'harr-nij bombezenniñ A-31 Vengeance e [[Nashville, Tennessee, e 1943]] E-pad an Eil Brezel-bed e voe aozet ur frapad kelaouiñ e SUA da ziskouez d'an dud e c'halle ar maouezed rivediñ, soudañ pe sevel kirri arme e-lec'h chom er gêr pe bezañ rediet da labourat e tachennoù boutin dezho evel ar gwriat dilhad.
We Can Do It!, "Gouest omp d'ober !" krouet gant J. Howard Miller evit Westinghouse e 1943 eo ar skritell vrudetañ. Ar Rosie the Riveter orin zo e gwirionez tresadenn golo Saturday Evening Post, savet gant Norman Rockwell e 1943, hag a zo o vac'hañ Mein Kampf e-keit ha m'emañ o tebriñ ur sandwich. War he barlenn e weler ur pezh pistolenn da rivediñ,.
Sonerezh
Skritell Rosie a vez gwelet e video klip Raise Your Glass gant P!nk.
C'hoari video
Er c'hoari video Bioshock e reer "Rosies" eus mekanikoù da rivediñ hag a warez ar c'hoarezed bihan.
Dzūkija
thumb|300px|Arouezioù Dzūkija. Dzūkija, pe Dainava, zo ur rannvro hengounel (unan ag ar pemp rannvro dudoniel) a Lituania lec’hiet e gevred ar vro.
Enni ez eus ur park naturel, krouet e 1991, a zo e bal mirout gweledvaoù ha tier-annez ar c’hornad-bro-mañ.
Anisognathus (evned)
Anisognathus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Dzūkija
Diazezet eo al lituaneg standard dreist-holl war al lituaneg komzet enni (rannyezh Aukštaitija, isrannyezh (patarmės) dzūkijanek, pe aukštaitijaneg ar Su (hep he distagadur rummel: anv ar rannvro a zeu ag an distagadur dz e-lec’h an distagadur standart dž)).
Anisognathus (evned)
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika, daou isspesad warn-ugent (22) dezhe en holl.
Pogoniulus atroflavus
Pogoniulus atroflavus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Bucco atro-flavus (kentanv) da gentañ-penn (e 1798) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : eus Senegal/Gambia da gornôg Ouganda, genoù ar stêr Kongo ha menezioù Ruwenzori.
Villaciervos
Villaciervos zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Bonnie Raitt
Bonnie Raitt ganet d'an 8 a viz Du 1949 e Burbank e Kalifornia, zo ur ganerez ha gitarourez blues ha country, levezonet gant doare seniñ John Lee Hooker.
Mornese
Mornese (Morneise e ligureg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Montechiaro d'Acqui
Montechiaro d'Acqui zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Erwan ar Menga
right|thumb|Emziskouezioù ar Werc’hez e Breizh Erwan ar Menga a oa anv-pluenn ar skrivagner Joseph Auffret, bet ganet e Sant-Kouloum e 1909 ha marvet e Kankaven e 1998.
Beleget e voe e 1937 ha bet oc’h ober war-dro parrezioù eus departamantoù gall Mayenne ha Sarthe evel person.
Sevel a reas un hentenn evit deskiñ esperanteg ivez.
E galleg
Erwan ar Menga a sine "Yves du Menga" pe "Yves du Meinga" e levrioù e galleg :
Valdelagua del Cerro
Valdelagua del Cerro  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Lorenzo de' Medici (1599-1648)
Lorenzo de' Medici, pe Lorenzo di Ferdinando Iañ de' Medici , (1599-1648) a oa ur mab da Ferdinando Iañ de' Medici, dug-meur Toskana ha d'e bried Cristina di Lorena. Breur e oa d'an dug-meur Cosimo II de' Medici.
Seizhvet bugel e dud e oa. Troet e oa gant ar chase, ar c'hon, ar c'hezeg. Dastum a rae al livadurioù, gwareziñ a rae Stefano Della Bella, en e di Casino er via del Parione, distrujet abaoe (warnañ e voe savet ar Palazzo Corsini al Parione), hag er Villa La Petraia, ma voe graet ar murlivadurioù gant Volterrano.
En 1617 ez eas gant e c'hoar Catalina de Médici, dimezet da Ferdinando Gonzaga, da Mantova, ha gweladenniñ a reas Venezia, Genova, Loreto ha Pésaro.
En 1623 ez eas da Urbino da skoazellañ e c'hoar Claudia, nevez intañvezet eus an dug Federico Ubaldo della Rovere, evit lakaat he zad-kaer Francisco María II della Rovere, chomet dishêr, da lezel Dugelezh Urbino gant ar familh Medici. Tro wenn a reas, hag en 1626 ez eas gant Claudia da Innsbruck, d'hec'h addimeziñ da gont Tirol, Leopold V Aostria ha tro en devoa da weladenniñ kêrioù München, Nürnberg, Regensburg haNancy.
Timișoara
Timișoara (roumaneg; Temesvár en hungareg, Temeswar en alamaneg; Темишвар/Temišvar e serbeg) a zo ur gêr vras e kornaoueg Roumania. 319 279 a dud a oa o vevañ enni e 2011, da lavaret eo an trede brasañ kêr eus ar vro. E-pad pell e oa ur gêr meur a bobl o vevañ enni, hag en da skouer eo an Alamaned a oa an niverusañ (54,57% e 1880), ha bremañ eo kalz disteroc'h o niver (1,37% hepken). Disteraet a-galz eo ivez an niver a Yuzevien (7% e 1930, 0,11% bremañ). An niver a Hungared a save da 5,12% e 2011. Er bloaz 1880 ne save an niver a Roumaned nemet da 13% eus an hollad, pa dapont 87% bremañ.
Lorenzo de' Medici (1599-1648)
Ne zimezas ket. Mevel a reas e 1648 ha lavaret e voe e oa bet kontammet.
Concas
Concas (Conques e galleg) a zo ur gêrig en Okitania. Ur gumun eus departamant an Avairon er rannvro Kreisteiz-Pireneoù e oa. Brudet eo evit bezañ al lec'h ma vez miret relegoù Santez Fe. Ul lec'h pirc'hirinañ bras e oa er grennamzer hag un arsav war hent Kompostella.
Pinto
Pinto zo un anv-tiegezh spagnolek hag un anv-lec'h.
Le Menteur
Le Menteur zo ur pezh-c'hoari gallek gant Pierre Corneille en 1644, ha diwezhañ komedienn an oberour. Berzh bras a reas e Pariz, en théâtre du Marais, ugent vloaz a-raok pezhioù Molière.
Savet eo diwar La Verdad Sospechosa, ur pezh spagnolek gant Juan Ruíz de Alarcón, embannet e 1634. Meur a bezh gant Corneille zo tapet diwar oberennoù spagnolek.
Mor Beaufort
Mor Beaufort (Beaufort Sea e saozneg) zo ul lodenn eus Meurvor Arktika, en hanternoz da Yukon ha Tiriadoù ar Gwalarn, e Kanada, hag Alaska, hag er c’hornôg da enezeg hanternoz Kanada (Enez Banks hag inizi all). Lakaat a reer bevenn ar mor-se, er gwalarn, war ul linenn a dap eus Point Barrow, en Alaska, da Lands End, en Enez ar Priñs Patrick. En em ledañ a ra war 450 000 km² pe war-dro. Anvet e voe evel-se en enor d’an amiral iwerzhonat Francis Beaufort (an den en deus ijinet ar skeuliad Beaufort).
Mondeville
Mondeville zo un anv-lec'h hag un anv-den.
Mor Beaufort
Ennañ en em daol ar stêr Mackenzie ha meur a stêr all, bihanoc’h. Ne dremen ket nemeur a listri drezañ, abalamour ma vez skornet da vat e-pad an darn vrasañ eus ar bloavezh. Bez’ eo ul lec’h-annez priziet gant ar balumed hag an evned-mor.
E strad Mor Beaufort e kreder e vefe gweleadoù bras a direoul, evel ma’z eus en aber ar stêr Mackenzie ha war aod Alaska. E 1986 e oa bet lakaet al leur direoul gentañ da vont en-dro. En amzer da zont e c’hallfe an danvez-se bezañ korvoet muioc'h hag aesoc’h ma teuz ar vorskorneg abalamour da dommadur an hin. Abalamour da se ez eus bec’h etre Kanada hag Stadoù Unanet Amerika bremañ da c’houzout pelec’h resis emañ ar vevenn war vor etre an div vro.
Le Menteur
E 1645 e voe embannet La Suite du Menteur gant Pierre Corneille.
Valdemaluque
Valdemaluque  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Homo heidelbergensis
Homo heidelbergensis (" Den Heidelberg", anvet diwar anv kêr Heidelberg en Alamagn e-men e voe dizoloet ur c'haved anezhañ) zo ur spesad ag ar genad Homo aet da get hag a c'hellfe bout koulz hendad-kompez Homo neanderthalensis ha hini Homo sapiens (diasur evit hemañ diwezhañ). Bevet en dije etre 600 000 ha 200 000 a vloavezhioù. Graet en doa H. heidelbergensis gant un henijinerezh ar vein Acheulean tost d’an hini implijet gant Homo erectus.
Filogeniezh
Hervez ar studiadennoù filogenetek diwezhañ e teufe Homo heidelbergensis ag un emdroadur ag Homo antecessor a veve en Europa hag a zo aet da get 700 000 bloaz zo (lakaet eo da Homo erectus diwezhat gant skiantourion zo avat).
Etre 250 000 ha 200 000 bloaz zo ec’h emdroas Homo heidelbergensis betek donet da vout Homo neanderthalensis.
Neuziadurezh ha spisverkoù-korf
Mar e geñverier gant Homo antecessor a zo bet anezhañ araozañ ez eus da Homo heidelbergensis ar spisverkoù-korf da heul:
Stuzegezh ha kalvezerezhioù
Bevañ a rae Homo heidelbergensis diwar an hemolc’h dreist-holl. Duac’h e oa da hemolc’hiñ jiboez bras: ar roñsed pe ar frikorneged da skouer. Evit se e rae gouzifiadoù hir (betek 2,50 m) ha binvioù sileks. Bout e vije an hominidae kentañ en doa graet goafioù, begoù maen dezhe. E stuzegezh a glot an Acheulean peurliesañ. Tud kentañ ag ar genad Homo o doa beziet o re e vijent bet. Adkavet ez eus bet roudoù lidoù relijiel: implij an okr, mac’hagn ha darwrezadur korfoù-marv (an dra-se a c’hellfe diskouez ivez e oa eus ar ganibalegezh: debret e veze tud e degouezhioù zo).
Lec’hiadur ha lec'hiennoù henoniel
Bevet en doa Homo heidelbergensis en Europa (hag en Afrika gouez da lod). Adkavet ez eus bet karrekaennoù anezhañ:
Valdenebro
Valdenebro  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Moulines
Moulines zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Dasyprocta fuliginosa
Dasyprocta fuliginosa a zo ur spesad krignerien eus kerentiad an Dasyproctidae hag a vev e kornôg Amazonia.
Mongiardino Ligure
Mongiardino Ligure (Mongiardin e ligureg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Monleale
Monleale zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Euhemeros
Euhemeros (en henc'hresianeg : Εὐήμερος, Euhếmeros, latinaet en Euhemerus), ganet war-dro 316 kent J.-K., marvet war-dro -260, a oa ur mitografour gresian eus lez Kassandros, roue Makedonia. Skrivet en deus ur romant beaj boemus, ar Sritur sakr. N'ouzer ket d'ar just e pelec'h e oa ganet. Messina e Sikilia pe Messenia e Peloponnesos eo an daou lec'h gwirheñvelañ, met lod all a soñj dezhe e oa kaoz eus C'hios pe Tegea.
En e romant e kinnig e zamkaniezh, an "evemeregezh". Troet e oa bet e oberenn e latin gant Ennius. Lavaret a ra en e romant e oa an doueed c'hresian harozet pe tud veur doueelaet goude o marv. Danevelliñ a ra ur veaj en dije graet en un enezenn anvet Panc'haia m'en dije gellet sellet ouzh ur golonenn aour ma oa danevellet oberoù, met ivez marv tud zo er memes anv ha doueed Henc'hres. Zeus a vefe bet ur roue madelezhus ha fur, Afrodite ur serc'h da roue Kiprenez a vije bet douelaet gantañ hag Athena ur rouanez douget da vrezeliñ. Sextus Empiricus, pa zanevell komzoù Euhemeros, a ro ur gwel un tamm disheñvel war mennozhioù Euhemeros. Doueelezh an doueed-se, hervezañ, ne zeue ket eus enorioù an divarvelezh roet dezhe gant tud all, mes eus un titl o dije roet dezhe o-unan. Skrivañ a ra Sextus Empiricus en Enep kelennadurezh ar skiantoù : « Euhemeros, lesanvet dizoue, a lavar ar pezh zo da-heul : pa ne oa ket c'hoazh sevenaet an dud, ar re a oa trec'h war ar re all war dachenn an nerzh pe ar spered, da rediañ an holl d'ober ar pezh a felle dezhe, evit ma toujfe ha ma estlammfe muioc'h an dud oute, a embannas o doa ur galloud dreist da hini an dud ha memes ur galloud doueel, ar pezh a lakaas ar muiañ niver da sellet oute evel doueoù. »
Diwezhatoc'h e voe adkemeret e zamkaniezh gant skrivagnerien gristen da stourm ouzh ar relijion roman.
Alonso
Alonso zo un anv-badez portugalek ha spagnolek, diwar un anv germanek Adelfuns, eus adel (nobl) ha funs (prest), hag a dalvezfe "nobl prest" (d'an emgann). Un anv-tiegezh eo ivez.
Iliz-abati Santez Fe (Concas)
Iliz-abati Santez Fe (Abadiá de Santa Fe en okitaneg; Abbatiale Sainte-Foy e galleg) a zo un iliz e Concas en Okitania. Enskrivet war roll Glad bed an UNESCO.
Valderrodilla
Valderrodilla zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Montemarzino
Montemarzino zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Morano sul Po
Morano sul Po (Moran e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Lerma
Lerma zo un anv lec'h e meur a vro.
Lincoln Ellsworth
Lincoln Ellsworth a oa un ergerzher Amerikan en douaroù arktek hag antarktek. Ganet eo bet d'an 12 a viz Mae 1880 e Chicago. Aet eo da Anaon d'ar 26 a viz Mae 1951.
Saltator
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, eizh isspesad ha daou-ugent (48) dezhe en holl.
Lincoln Ellsworth
Mab oa da James Ellsworth, banker pinvidik ha perc'henn mengleuzioù, ha da Eva Frances Butler. Arc'hantaouiñ a reas e dad avantur an Norvegiad Roald Amundsen etrezek Pennahel an Norzh e 1925gant 100 000 $. Blenier an ergerzhadeg-se oa Ellsworth.
Eus bourzh an aerlestr Norge, savet ha bleinet gant Umberto Nobile, e spurmant Amundsen hag Ellsworth pennahel an Norzh e 1926 e-kerzh un nijadenn etre ar Svalbard hag an Alaska. Ar wech kentañ e oa evoe gwelet ar pennahel hep arvar.
Peder ergerzhadeg antarktek a reas Ellsworth etre 1933 hag 1939. Implijout a rae evel diazelec'h ha doare da gas e garr-nij ur vag kozh harinketa norvegian anvet gantañ Wyatt Earp diwar anv e haroz.
D'an 23 a viz Du 1935 e tizoloas en Antartika menezioù a zoug bremañ e anv e-kerzh un nijadenn a-dreuz ar mor Atlantel eus enez Dundee betek kloued Ross. Envel a reas anezho Sentinel Range. Miret eo bet an anv -se evit rann norzh Menezioù Ellsworth.
E anv a zo bet roet ivez da Venez Ellsworth ha lenn Ellsworth, o daou en Antartika
Bet e doa bet dre hêrezh aberzh e dad kastell Lenzbourg e Bro-Suis.
Valtajeros
Valtajeros  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Loxigilla
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevarzek (14) isspesad bev c'hoazh en holl.
Crithagra
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
Un isspesad ha tri-ugent (61) en holl ; kavout a reer an holl spesadoù en Afrika, nemet menachensis ha rothschildi hag a zarempred Ledenez Arabia.
Leptotila
Leptotila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
Géronte
Géronte zo un dudenn eus c'hoariva gallek ar XVIIvet kantved, awenet gant ar pantalone italian.
Orin
Dont a ra an anv eus ar ger gresianek γέρων / gérôn, hag a dalvez « den kozh».
Tudenn
Arouez an den kozh ne oa ken, a-raok dont da vezañ hini ar genaoueg, kozh eveljust, gennet gant ar re yaouank, e vugale dreist-holl evel-just, kalz finoc'h egetañ. Dont a reas buan da vezañ un den drouk, pizh, pennek ha kredik, e-skoaz ar Pantalone italian pe Cassandre, un tamm mat deneloc'h.
Mir
Mir (rusianeg: Мир, distaget [ˈmʲir]; "peoc'h" pe "bed") a oa un arsav egorel a voe implijet etre 1986 betek 2001. Lañset e oa bet gant an Unvaniezh soviedel hag implijet gant Rusia goude-se.
Santa María de Huerta
Santa María de Huerta  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Tabaré Vázquez
Tabaré Ramón Vázquez Rosas (ganet d'ar e Montevideo - 6 a viz Kerzu 2020) zo ur politikour eus Uruguay. Medisin eus e vicher e oa kent bezañ maer Montevideo hag e penn ar gostezenn Frente Amplio ("Talbenn ledan", un unvaniezh strolladoù eus an tu-kleiz) eus 1996 betek 2005. Prezidant Uruguay e voe etre ar 1añ a viz Meurzh 2005 hag ar 1añ a viz Meurzh 2010.
Ar c'hentañ prezidant eus an tu-kleiz dilennet en Uruguay e voe. An hini kentañ e voe ivez ha ne oa ket en eil pe eben eus an div gostezenn vras eus an tu-dehoù, ar strollad "Colorado" pe ar strollad "Blanco".
En diskar-amzer 2014 e voe dilennet en-dro, en anv ar Frente Amplio adarre. En eil tro, d'an 30 a viz Du, e tapas 56,6 % eus ar mouezhioù.
Lerma (Italia)
Lerma zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Danvez-tarzh
Danvez-tarzh a reer eus kement danvez a c'hall digejañ en un taol, da lavaret eo tarzhañ. Em drehentañ a ra an digejadenn, gant ur c'hementad bras pe vrasoc'h a wrez, a c'haz hag a c'houloù ; ur wagenn a wask anvet stroñswagenn a c'hall c'hoarvezout ivez diwar an tarzh. Danvezioù uhel ar c'hementad a c'hremm enno eo an danvezioù-tarzh eta, ha n'eo an darzhadenn nemet an doare da dizhout ul live gremmel izeloc'h dre stummañ danvezioù stabil.
Istor
E 1846 ez ijinas an Alaman Christian Friedrich Schönbein (1799-1868) an nitrokeluloz, anvet ivez poultr gwenn e-keñver ar poultr-tarzh a anver poultr du ivez, a voe ar c'hentañ danvez-tarzh danzeel galloudusoc'h eget ar "poultr du". E 1848 e tizoloas an Italian Ascanio Sobrero (1812-1888) an nitroglikerin hag e 1867 e lakaas ar Svedad Alfred Nobel (1833-1896) breved war an dinamit.
Tremen 50 doare danvezioù-tarzh a voe arveret e-pad an Eil brezel-bed, betek an arm nukleel e 1945. Danvezioù-tarzh kimiek nevez a zo bet ijinet, evel C-4 ha trinitrotoluen.
Dre ma c'haller prenañ muioc'h-muiañ a genderc'hadoù kimiek ez eus muioc'h-mui a zanvezioù-tarzh artizanel ivez.
Trogon kolierek
An trogon kolierek a zo un evn, Trogon collaris an anv skiantel anezhañ.
Danvez-tarzh
Doareoù danvezioù-tarzh
Daou zoare danvezioù-tarzh kimiek zo :
Pòrt Cròs
Pòrt Cròs (Port-Cros e galleg) zo un enezenn en enezeg Inizi Ieras, 650 hektar he gorread, 4 km he hed ha 2,5 km he led, an hini uhelañ (194 m) en enezeg.
Danvez-tarzh
Engalloud-tarzhañ
E gwreznerzhoniezh ez eo entalpiezh H un danvez e c'hremm diabarzh U mui liesad e wask p dre e ec'honenn V :
. An engalloud-tarzhañ eo an diforc'h muzuliet etre entalpiezh-stummañ an danvez-tarzh, da lavaret eo an danvez distabil, ha hini kenderc'hadoù an tarzh, da lavaret eo an danvezioù stabil. Dre o engalloud-tarzhañ e vez diforc'het neuze etre an danvezioù-tarzh izelvarr hag ar re uhelvarr.
Pòrt Cròs
Istor
Pòrt Cròs, Porcairòla hag Illa dau Levant az a da sevel enezeg an Inizi Aour. E-keñver an douarouriezh ez eo stag an enezeg ouzh Torosad ar Mauras : 20 000 bloaz zo e kreskas live ar mor abalamour da deuzidigezh ar skorn, hag an dour a veuzas an douar o liamme.
Danvez-tarzh
Danvez-tarzh izelvarr
Dre un entanadenn e tarzhont : un danvez o teviñ a beg tan er gwiskad danvez tostañ, ha dre reüsted ar wrez en em drehent an darzhadenn d'un tizh digemm etre un nebeud dekimetradoù betek un nebeud metradoù dre eilenn, gorrekoc'h bepred eget tizh ar son en aer.
Entanadennoù eo an tanioù a anavezomp, eus ar flammennoù naturel betek re ar tanioù-gwall. C'hoarvezhout a ra ivez pa vez tostaet ur flammenn pe ur fulenn da zever ur fornigell : entanet e vez ar meskaj gaz hag aer, ha kenderc'hel a ra an entanadenn keit ha ma vez aer ha gaz. Un entanadenn eo eta, em drehent gant un tizh difemm en tu kontrol da red ar gaz.
Pòrt Cròs
Istor
Roudoù zo eus tud a veve dija war an inizi-se en. Korvoet e oa, piaouiet eo bet, kreñvaet ivez hag anavezet eo bet a-drugarez da savadurioù ar Romaned. Annezidi Inizi Ieras a veze alies taget ha piaouiet gant morlaeron ha kourserien adalek an. Unan eus ar gourserien-hont e voe Khizir Khayr ad-Dîn (~1746-1546).
Danvez-tarzh
Danvez-tarzh izelvarr
N'eus dañjer ebet en entanadennoù keit ha ma chom bihan ar c'hementad a c'haz ; mar kresk ar c'hementad-se pe mar lakaer danvezioù ouzhpenn e kemm kenaoz an danvez-tarzh, a c'hall treiñ da zanvez-tarzh uhelvarr.
Danvez-tarzh uhelvarr
Taranadenn a reer eus digejadenn trumm un danvez-tarzh uhelvarr, em drehent dre ur stroñswagenn a dreuz an danvez d'un tizh ken bras ha miliadoù a vetradoù dre eilenn.
Villaflor
Villaflor zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Pòrt Cròs
Istor
Etre ar Brezel-bed kentañ hag an Eil Brezel-bed ec'h eo deuet an enezeg da vezañ ul lec’h a ouiziegezh hag a arz. A-drugarez d'an itron Marceline Henry (1884-1966, en em stalias war an enezenn e 1921, ez eo bet miret Pòrt Cròs e ratre vat. Etre 1925 ha 1938 e voe feurmet Kreñvlec'h ar Gedva gant ar skrivagner Jean Paulhan (1884-1968), rener an Nouvelle Revue Française (NRF), hag ar skrivagner all Jules Supervielle (1884-1968) en em stalias e Kreñvlec’h ar Vilin. An dud-se o deus desachet skrivagnerien brudet evel André Gide (1869-1951), Paul Valéry (1871-1945), Saint-John Perse (1887-1975), Marcel Arland (1899-1986) hag André Malraux (1901-1976).
Danvez-tarzh
Danvez-tarzh uhelvarr
Diwar ur c'hresk trumm er gwask hag en tolzder ec'honel, kevret gant un digresk ken trumm all e tizh ar gazoù, e c'hoarvez ar stroñswagenn.
Perzhioù
Dañjerus eo ober war-dro danvezioù-tarzh e pep keñver, setu e ranker anavezout pizh o ferzhioù fizikel kent klask o sevel pe o implijout evit abeg pe abeg. Setu amañ o ferzhioù pennañ.
Pòrt Cròs
Istor
Ar c’houblad Henry a gare a-greiz-kalon o enezenn ha gouzout a raent e oa pinvidik he glad. Pediñ a raent eta naturalourien ha skiantourien a bep seurt a listenne o c'havadennoù. Dileuridi Kevredigezh Broadel Gwarez an Natur e oant, neuze e raent e seurt da neataat an enezenn ha da reoliañ an touristerezh.
Danvez-tarzh
Kizidigezh eeun
Aes pe ziaes eo lakaat un danvez-tarzh da darzhañ, hervez e natur ha kreñvder ar broud a zo rekis evit ma tarzhfe.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
E 1937 e voe lakaet Pòrt Cròs e gwerzh. Diwar intrudu Marceline Henry e voe gwerzhet d'an itron Paule Desmarais ha krouet Park Broadel Porzh-Cros d’ar 14 a viz Kerzu 1963.
Danvez-tarzh
Kizidigezh eeun
Tri doare broud a zo anavezet, pep hini anezho o kemer perzh en tarzh war liveoù disheñvel hervez an danvez-tarzh, lod o vezañ efedusoc'h eget lod all. Arnodennoù a vez kaset evit termeniñ kizidigezh danvez pe zanvez ouzh ar stok, an tarav hag ar wrez. Pouezus-bras eo gouzout kizidigezh un danvez-tarzh kent e arverañ : mar menner fardañ ur boled da dreuziñ un hobregon e rank e gizidigezh bezañ izel, anez e tarzho pa stokoù ouzh ar blakenn dir hep he zreuziñ.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
Ar Park-se eo ar c’hentañ Park morel en Europa. Ur glad naturel, sevenadurel hag istorel pinvidik zo ennañ a-drugarez dreist-holl d’ar fed m’eo savet gant inizi. Ennañ e c’heller kavout 602 spesad plant war an douar, 500 spesad bezhin, 144 spesad evned en o zouez 44 spesad a sav neizhioù, 180 spesad pesked hag un nebeud spesadoù douarel lec’hel evel Discoglossus sardus, un touseg bihan, hag Euleptes europaea, ur stlejvil bihan kar d'ar geko a zigresk an niver anezho.
Danvez-tarzh
Kizidigezh ouzh ar broud
Rediet e vez an danvez da darzhañ, muzuliet e vez an nerzh a zo bet rekis, ha notennet eo etre 1 betek 10 war skeul Sellier Bellot eus ar garg wanañ d'ar garg kreñvañ. Taranell a reer eus an ardivink a farder evit ma tougfe ar garg rekis da lakaat danvez pe zanvez da darzhañ. Taranelloù niv. 8 eo a zo rekis evit en darn vuiañ eus an danvezioù-tarzh a zo e gwerzh.
El Carmen
El Carmen zo un anv-lec'h spagnolek.
Danvez-tarzh
Tizh an daranadenn
Muzuliet e vez tizh drehentadur an tarzh e diabarzh tolz an danvez, a zo etre 1800 ha 8000 m/s en danvezioù-tarzh a vez implijet er mengleuzioù.
El Carmen
Gerdarzh
Diwar ar ger Carmen, anv ur menez.
Danvez-tarzh
Stabilded
Perzh un danvez a c'hall bezañ miret hep tarzhañ. Meur a barenn zo er perzh-se.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
Dismantroù roman zo er Park, 18 kreñvlec’h a ranker gwareziñ hag ober war o zro (daou anezho a vez digor d’an douristed ), dourbontoù, tiez-feurm kozh, stankelloù anvet restanques (provañseg : restanco, okitaneg : restanca), puñsoù a vez kuzhet gant ar glasvez hag a ziskouez ar greanterezh hag ar gounezerezh a oa war an inizi gwechall. Un tregont bennak a beñseoù bigi hag a aspadennoù henoniel zo testoù eus un amzer gozh a eskemmoù kenwerzhel etre pobloù ar Mor Kreizdouar. Mirdioù ha tiez dodennel a sikour da gompren en inizi ha d'o anavezout.
Skoulerer Beaudouin
Skoulerer Beaudouin (Circaetus beaudouini) a zo un evn-preizh hag a vev en Afrika ar C'hornaoueg.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
War un dachenn vihan en em led ar Park : 700 hektar war an douar ha 1 288 hektar er mor evit enezeg Pòrt Cròs, met ur perzh arouezus en deus er Mor Kreizdouar. D’ar “galon” gentañ-se ez eo bet ouzhpennet e 2012 ur galon all, enezenn Porcairòla, en em led war 1 200 hektar ; 75% anezhi hag un takad 600 metrad tro-dro d’an inizi zo perc’hennet gant ar Stad c'hall abaoe 1971. War ar c’hevandir emañ Mirva arvor Kap Lardier (325 ha), gourenez Gien (110 ha) ha poulloù-holen Ieras (900 ha). E 1979 ez eo bet savet Mirva plantoù broadel kreizdouarel Porcairòla evit saveteiñ lod eus ar plant a oa en arvar, hag ur bank hadoù, enni muioc’h evit 2 000 spesad disheñvel. E 1991 e voe savet MedPAN, Rouedad takad gwarezet ar Mor Kreizdouarel, gant ar Park a-gevret gant an Union internationale pour la conservation de la nature (UICN) evit gellout eskemm etre an dud a zo e karg eus takadoù morel gwarezet. E 1999 e voe sinet un emglev gant Italia, Monaco ha Bro-C’hall evit sevel ar "santual" Pelagos evit bronneged ar Mor Kreizdouar. Ar Park a gemer perzh ivez er rouedad Natura 2000 evit gwareziñ an annezioù hag an takadoù a zo spletus evit ar gevredigezh.
Jean de Rotrou
Jean de Rotrou zo ur skrivagner gallek eus hanterenn gentañ ar. Ganet e oa d'an 21 a viz Eost 1609 e Dreux, hag eno e varvas gant ar vosenn d'an 28 a viz Mezheven 1650.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
Evit gwareziñ ar spesadoù, ar metoù, an dremmwel hag ar glad sevenadurel e c’heller diverrañ ahelioù pennañ ar Park evel-henn : Evit ober e ro ar Stad ul lodenn vras eus an 9 milion a euroioù az a da sevel e vudjed. Dre vras e vez implijet an arc’hant-se evit goprañ ar 80 bennak a implijidi entitlet, ar rannvloazidi hag implijidi mirva plant Porcairòla. Da vont en-dro hollek ar Park ec'h a 26 % eus an dispignoù, hag 8% evit ar postadennoù-arc’hant.
The Prodigy
The Prodigy a zo ur strollad sonerezh elektronek hag elektropunk a orin eus Braintree, Essex, Bro-Saoz. Savet e voe e 1990 gant Liam Howlett ha berzh a rejont er bloavezhioù 1990. Gwerzhet o deus ouzhpenn 20 milion a bladennoù er bed, ur rekord e istor an dance.
Pòrt Cròs
Ar Park broadel
Gant lezenn ar 14 a viz Ebrel 2006 war ar Parkoù broadel ez eo bet dibabet o adaozañ. Gant dekred ar 4 a viz Mae 2012 ez eo bet ledanaet an termenadur "Park broadel" dre sevel daou dakad : unan kreiz (cœur de parc, "kalon ar park") hag unan trobarzhel (adhésion, "asant").
Reolennoù resis zo war obererezhioù an den eno evit derc’hel idantelezh ar Park hag e c’hlad naturel ha sevenadurel. Takadoù enklaskoù, kavadennoù ha hevoud int.
Karta
Palioù ar strollegezhioù lec'hel asantus a rank bezañ boutin dezho setu perak ez eus bet ezhomm da sevel ur garta.
Bras eo an dae : Park broadel Pòrt Cròs a zegemer bep bloaz war e dachenn, a zo bihan a-walc’h e-keñver an 9 fark broadel all, tro da 1,5 milion a weladennerien a zeu da ober splujerezh danvor (un 20 000 den bennak), kanoe, baleadennoù, bageal (ur 16 000 bag bennak), pe da ziskuizhañ war an aodoù en o zouez an Aod Argant a vez anavezet evit bezañ unan eus ar re vravañ en Aodoù Glas.
Etre [2009]] ha 2012 ez eo bet bevennet ar Park ha kemmet. E miz Genver 2013 e voe staliet ar CESC, 64 ezel ennañ dasparzhet etre tri c'holaj : an Arvor (30 ezel), Porcairòla (17 ezel) ha Pòrt Cròs/Illa dau Levant (17 ezel). Da gannaded ez eus ur prezidant ha daou vesprezidant da bep kolaj. Kempouezet e vez an takadoù armerzhel ha sokial disheñvel.
C'hwec'h ahel zo d'ar garta.
Aozañ
Gwarded-monitourien a chom war al lec’h hag o deus galloud ar polis evit lakaat reolennoù ar Park da dalvezout. Evezhiañ a reont evit gwareziñ ar metoù ha mont en-dro ar Park. Ur penn-kef evit o rann o deus.
La Suite du Menteur
La Suite du Menteur zo ur pezh-c'hoari gallek gant Pierre Corneille e 1645.
Villanueva de Gormaz
Villanueva de Gormaz zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Pòrt Cròs
Aozañ
Politikerezh an diazezadur a vez dibabet e sez ar Park broadel, lec’hiet e Ieras, gant kenskoazell strolladoù ar Park broadel a vez meret gant ur rener a zo anvet gant ministr an Endro. Evit ma c’hellfe ar strolladoù labourat er Park ez eus bet lakaet binvioù labour e pleustr. Na zoujañ d'ar reolennaoueg a c'hall koustañ etre 11 ha 135€ evit ar pevar renkad kentañ, ha betek miliadoù a euroioù evit ar re all, a zo felladennoù.
La Suite du Menteur
Istor
Le Menteur a oa bet embannet e 1644 a oa savet diwar ar pezh spagnolek La Verdad Sospechosa, gant Juan Ruíz de Alarcón, embannet e 1634. La Suite du Menteur, bloaz diwezhatoc'h, a oa savet diwar Amar sin saber a quién, gant Lope de Vega e 1620-22. En dro-mañ n'emañ ket Géronte er pezh.
Danvez-tarzh
Galloud
Barregezh un danvez-tarzh da ober labour eo e c'halloud. Muzuliet e vez dre veur ag arnodenn, an darn vrasañ anezho o tennañ d'an implij a venner ober gant an danvez. An div arnodenn gentañ avat a reer gant hogozik an holl zanvezhioù-tarzh.
Heterospingus
Heterospingus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1898 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Forever (stirad skinwel)
Forever a zo ur stirad skinwel amerikan a 22 rann a 42 munutenn pep hini krouet gant Matt Miller. Skignet eo bet etre an 22 a viz Gwengolo 2014 hag ar 5 a viz Mae 2015 war ABC er Stadoù-Unanet. Bet eo bet skignet e Frañs etre ar 25 a viz Ebrel 2015 hag ar 16 a viz Mezheven 2015 war TF1.
Heterospingus
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Kumunioù al Landes
Roll ar c'humunioù
Setu amañ dindan roll ar c'humunioù a zo el Landes, renket hervez urzh al lizherenneg, gant o c’hod INSEE, o c’hod-post, ar c'humuniezhioù tolpadoù hag ar c'hanton stag outo.
Danvez-tarzh
Dre vuander
An daou rummad izelvarr hag uhelvarr a zo bet meneget amañ a-us.
Forever (stirad skinwel)
An Istor
An Dr. Henry Morgan (Ioan Gruffudd) a zo ur mezeg-lezenn e Kêr New York hag a studi ar c'helanoù evit diskoulmañ aferioù muntroù met ivez evit kavout un diskoulm d'e saviad : divarvel eo. Ur mallozh hervezañ. Abaoe e varv kentañ 200 vloaz zo pa oa mezeg war war ul lestr a genwerzh tric'horn o klask dieubiñ sklaved, e steuz diouzhtu bep tro ma varv. Distreiñ a ra Henry d'ar vuhez, noazh rann, en tostañ takad dour, pezh a zegas trubuilh dezhañ ur wech an amzer. Ne gosha ket ken ha paket en deus a-hed e vuhez hir ur skiant prenet dispar hag ur varregezh dreist da arsellet. Kemm a ra e vuhez pa gej gant al letanant Jo Martinez (Alana de la Garza) eus polis New York (New York Police Department). Souezhet eo al letanant gant e varregezhioù ha goulenn a ra sikour digantañ evit hec'h enklaskoù.
Danvez-tarzh
Dre gizidigezh
1 • An danvezioù-tarzh a zo kizidik-kenañ ouzh ar stok, an tarav, ar wrez, an tredansavoniezh hag ar skinoù tredanwarellek. Ez-pleustrek e lakaer er rummad 1 kement danvez a c'haller lakaat da darzhañ gant un taol morzhol. Lod danvezioù zo ken kizidik ma ne c'haller ket embreger hep na darzhfent, setu ez eo ret o mirout er glebor evit o grignoliñ hag o zreuzdougen.
Pecetto Torinese
Pecetto Torineze (Psè e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Danvez-tarzh
Dre gizidigezh
En taranelloù ez implijer danverzhioù-tarzh kentael, evit deluskañ kargadoù brasoc'h a zanvezioù-tarzh eus an eil rummad — e boledoù an armoù, da skouer. An nitroglikerin zo un danvez-tarzh kentael.
2 • Rummad an TNT, da lavaret eo danvezioù-tarzh a zo digizidikoc'h eget re ar rummad 1 ; muioc'h a c'hremm zo ezhomm evit o digejañ, setu ez eo aesoc'h o grignoliñ hag o embreger. Arveret e vez an danvezioù-tarzh eilvedel a-gementadoù brasoc'h war muioc'h a dachennoù.
3 • Ken digizidik ouzh ar stok eo danvezhioù-tarzh tredeat ma ranker o digejañ dre unan kentael heuliet gant unan eilvedel, anvet liskementer. Er sevel (pe ziskar) tiez e vezont implijet, hag er mengleuzioù bras. ANFO (ammonium nitrate/fuel oil e saozneg) zo un danvez-tarzh tredeat.
Forever (stirad skinwel)
An Istor
N'eus nemet un den hag oar ez eo Henry divarvel : an hendraour Abe (Judd Hirsch). Advabed oa bet gant Henry hag e wreg, Abigail, aet da Anaon bremañ, goude m'o doe kavet anezhañ en ur C'hamp distruj e-kerzh an eil Brezel Bed.
Skoulerer Beaudouin
Annez
Kavout a reer al labous eus Senegal da Susoudan.
Janed Bro-Saoz (1165-1199)
He buhez
Ganet e oa e kastell Angers, en Anjev. Alienor regina peperit filiam quam vocavit Johannam voe skrivet en  Historiæ Anglicanæ Scriptores X. Merc'h e oa da Herri II (Bro-Saoz) ha da Eleanora Akitania. Seizhvet bugel he zud e oa. C'hoar e oa da Richarzh Iañ ha Yann Dizouar. Tremen a reas he yaouankiz e lez he mamm e Winchester ha Poitiers.
Danvez-tarzh
Dre stumm
Alies e vez an danvezioù-tarzh renket dre ar stumm a roer dezho pa vezont kenderc'het ha/pe implijet.
Forever (stirad skinwel)
An Istor
Harellet e vez Henry gant "Adam",un den divarvel all a lavar bezañ un 2,000 bloaz bennak.