cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carlos Torre
Oberenn skrivet
E 1926 e voe embannet e Leningrad ur studiadenn rusianek bet skrivet gantañ hag anvet Как Формируется Шахматист Kak Formiruyetsya Shakhmatist, "Penaos e stummer ur c'hoarier echedoù", a voe embannet e New York e 1926 dindan an talbenn saoznek Development of Chess Ability hag e Buenos Aires e 1944 gant an titl spagnolek El desarrollo de la habilidad en ajedrez ("Diorrodaur an ampartiz war c'hoari an echedoù") ma lenner ar frazennoù-mañ : <blockquote style="font-family:Georgia;">El desarrollo de nuestra habilidad no consiste en que lleguemos a ser conocedores de las aperturas y diestros en los finales, porque no hay desarrollo sin armonía... Debemos empeñarnos principalmente en jugar todas las fases de la partida igualmente bien; esto es, jugar al ajedrez. "Diorren hon ampartiz n'eo ket dont da anavezout an digoroù ha bezañ ampart war an diwezhioù, rak n'eus ket a ziorroadur hep unvaniezh... Dav eo dimp dreist-holl strivañ evit c'hoari mat ingal holl bazennoù ar c'hoari ; da lavarout eo, c'hoari an echedoù.
Lasker, Capablanca hag Alec'hin a veze lakaet da skouerioù gant C. Torre bepred, Emanuel Lasker o vezañ e levezon bennañ.
◆ Tagadenn Torre ha Difenn Mec'hikan
Daoust d'e red-micher bezañ bet berr-kenañ e lezas Carlos Torre Repetto daou daol-c'hoari nevez war e lerc'h e bed an echedoù : un dagadenn anvet "Torre" hag un difenn "mec'hikan".
◆ El molino
El molino ("ar vilin"), a anver la lanzadera ("ar vulzun") ivez, zo un oberadenn kaset gant ur Farouell hag un Tour enep ar Roue eneber. Gant Carlos Torre e voe ijinet e-kerzh ur c'hrogad brudet enep E. Lasker e Moskov e 1925.
Krogadoù brudet
Ouzhpenn ijinadenn "ar vilin" e Moskov 1925 enep Emanuel Lasker eus chomet meur a grogad bet c'hoariet gant Carlos Torre en e live uhelañ.
Muş (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 400.000 annezad a oa e Muş e 2007.
8.200 km² eo e c'horread.
Pterodactylus
Pterodactylus (eus ar gregach πτερόn, "askell", ha δάκτυλος, "biz") a zo ur genad eus urzhiad ar pterosaored, reptiled nij eus ar Juraseg. Digored fosilennoù spesadoù ar genad a vuzuilh war-dro 70 cm, met ar braz anezho a oa krennarded, al loened deuet d'o ment a c'hallje tapout kaout 1.50 m a zigored marteze. Bevañ a raent e-tro 150 milion a vloavezhioù 'zo.
Niğde (proviñs)
Proviñs Niğde zo ur proviñs e kreiz Turkia.
Douaroniezh
War-dro 340.000 annezad a oa e Niğde e 2007.
7.300 km² eo e c'horread.
John Cochrane
thumb|right|John Cochrane John Cochrane a zo bet ganet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1798 e Skos ha marvet d'an 2 a viz Meurzh 1878 e Londrez (Bro-Saoz).
Breutaer ha mestrc'hoarier echedoù skosat.
Garadenn Cochrane
thumb|right|Garadenn Cochrane
1.e4 e5 2.Mf3 Mf6
3.Mxe5 d6
4.Mxf7.
Lotar (roue Frankia ar C'hornôg)
200px|thumb|right|Lotar
Lotar (war-dro 941 Laon - 2 a viz Meurzh 986 Laon), a oa roue ar Franked, an anv a gemere rouaned Frankia ar c'hornôg, eus 954 betek 986. Lothaire de France a vez graet anezhañ e galleg: ne oa ket eus Bro-C'hall na Frañs en amzer-se.
Mab e oa da Loeiz IV Tramor, roue ar Franked, ha da c'h-Gerberga Saks. Kurunennet e voe d'an 12 a viz Du 954 en abati Reims gant an arc'heskob Artaud. Ne fellas ket dezhañ rannañ tra gant e vreur Karl, a voe roet dugelezh Lotringen Izel dezhañ e miz Mezheven 977 gant e genderv Otto II Germania.
Minorelezh
E eontr Bruno, arc'heskop Köln ha breur an impalaer Otto Iañ, a voe tutor dezhañ goude marv Loeiz IV.
Ren
Da vare ren Lotar e kreskas galloud Otto Iañ, roue Germania, a aloubas Italia ha reiñ talvoudegezh en-dro d'an titl a impalaer.
Enebiezh a savas etre an div rouantelezh dre ma c'hoantae Lotar kaout Loren. Brezel a savas e 978 etre roue ar Franked hag Otto II. Lakaet e voe Aix-la-Chapelle en arigrap gant Lotar, met ret e voe dezhañ tec'hel kuit ha distreiñ da Bariz evit bezañ dindan gwarez e genderv Huon Capet.
E 984 e voe breskaet galloud Germania dre ma oa marvet Otto II ha ne oa e hêr, Otto III, nemet 3 bloaz. Lotar a dennas splet eus se evit aloubiñ Verdun.
Gwragez ha bugale
Digant ur serc'h a vije bet c'hoar d'ar c'hont Robert, maer ar palez gant e vreur Karl Lotaringia, en doe daou vastard: Dimeziñ a reas da Emma Italia (Emme) (948 † 988), merc'h da Lotar Arle, hag he dije kontammet anezhañ. Daou vab o doe: Ne deuas ket a-benn da sevel emglevioù efedus a-enep e gevezerien .En aner e klaskas lakaat harz da c'halloud dug ar Franked, Hugues Veur, ha da hini e vab Huon Capet war e lerc'h.
E 985 e kasas un arme da gemer Verdun,
Pa oa o vont da gas e arme a-enep kêrioù Liège ha Cambrai e varvas e kêr Laon d'an 2 a viz Meurzh 986. Beziete voe e Saint-Remi e Reims.
Gh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Gh, gh implijet gant an iwerzhoneg evit skrivañ ar son kensonennel [ɣ] dirak ar vogalennoù a, o pe u (distagadur ledan) e deroù ur ger, da skouer ghasúr /ɣasu:r/ “paotr” (gant kemmadur) hamut goude ur vogalenn hir, da skouer Eoghan /o:ən/ ha /j/, dirak ar vogalennoù e hag i (distagadur moan), da skouer dóigh /do:j/ “doare”.
Implijet e vez ivez a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [gh] e yezhoù all, evel da skouer ar sañskriteg hag ivez evit romanikaat al lizherenn arabek غ (ghayn).
Bloavezhioù 1680
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1680
Frankfurt
A-hend-all eo liammet an anv gant
Kavet e vez an anv en avioù-tud, evel anv-tiegezh:
Stummoù all
法蘭克福 (消歧義)
Hazebroek
Hazebroek en izelvroeg, Oazebroeke e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel: Hazebrouck, a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs (departamant Norzh).
kantved
Brezelioù:
Bered ar C'hommonwealth : Cinq Rues British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Implijet e voe ar vered da gentañ penn gant unanadoù stourm ha gant klañvdioù-brezel eus an 29 Rannlu adalek miz Ebrel 1918 betek miz Eost evit douarañ ar vilourion bet marvet e-pad an argadenn alaman en nevez-hañv 1918. Treset e voe gant Noel Ackroyd Rew.
Bered ar C'hommonwealth : Hazebrouck Communal Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Implijet e voe bered ar gumun gant meur a Casualty Clearing Station (ospitalioù-tachenn), diazezet en Hazebroek adalek miz Here 1914 betek miz Gwengolo 1917. Dalc'het e voe d'ober gant bered ar gumun betek miz Gouere 1918. Abalamour d'ar fed ma voe kanoliataet ha bombezet Hazebroek adalek Gwengolo 1917 betek Gwengolo 1918 e voe tennet an ospitalioù-tachenn. E mizioù Gwengolo hag Here 1918 avat e voe staliet an No.9 British Red Cross Hospital er gêr. E penn-kentañ e voe douaret ar soudarded e mesk bezioù an dud nann soudard. Goude an arsav-brezel d'an 11 a viz Du 1918 e voent bodet holl e tachenn bezioù ar C'hommonwealth. Enni emañ bez ur soudard kanadian eus ar 1st Canadian Reserve Park (Canadian Army Service Corps) bet lakaet d'ar marv evit muntr e miz Eost 1916.
Bered ar C'hommonwealth : La Kreule Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Ebrel 1918 gant ar 1st and 2nd Australian Casualty Clearing Stations deut eus kêriadenn Outtersteene e Belle abalamour d'an araokadenn alaman, hag ar 17th, deut eus Lijssenthoek e Poperinge. An tri ospital-tachenn-mañ, dindan an anv-stroll "Ana Jana Siding", a voe staliet en norzh da La Kreule. E kreiz miz Ebrel e rankjont kilañ da Blendecques, e-kichen Saint-Omer. Adalak neuze e voe implijet ar vered gant unanadoù stourm ha gant unanadoù kanolierezh. E miz Here 1918 e teuas ar 17th Casualty Clearing Station da Hazebroek en-dro gant an 8th hag ar 64th. Serret e voe ar vered e dibenn miz Here. Enni emañ douaret ur soudard iwerzhonat eus ar ''2nd Bn. Leinster Regiment'' bet lakaet d'ar marv e miz Eost 1918 evit bout dizertet. Treset e voe ar vered gant Sir Herbert Baker.
Max Lange
thumb
Max Lange a zo bet ganet d'ar 7 a viz Eost 1832 e Magdeburg (Alamagn) ha marvet d'an 8 a viz Kerzu 1899 e Leipzig (Alamagn).
Meurc'hoarier echedoù alaman.
Skrivañ a reas meur a zornlevr hag un dastumadenn partiennoù eus Paul Charles Morphy.
Sevel meskl
Krouet eo bet ar sevel meskl pe mesklerezh war beulioù e 1235, er Baie d'Aiguillon e Poatev, war-lec'h peñse ur beajour iwerzhonat anvet Patrice Walton. Abaoe ar mare-se e vez plantet renkennadoù peulioù koad en aod gant mesklaerion ar c'hornad-bro-se.
Ken bras ha ken tolpet e oa ar meskl e 1950 ma voent distrujet gant ur c'hleñved.
Neuze eo e voe klasket lec'hioù all evit sevel ar c'hregin-se.
Erruet eo ar sevel meskl e Bae Sant-Brieg er bloavezhioù 1960 hepken.
Nevşehir (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Nevşehir
Ordu (proviñs)
Proviñs Ordu zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.
Nevşehir (proviñs)
Proviñs Nevşehir zo ur proviñs e kreiz Turkia, e Kapadokia.
Ordu (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 720.000 annezad a oa e Ordu e 2007.
Nevşehir (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 300.000 annezad a oa e Nevşehir e 2007.
Ordu (proviñs)
Douaroniezh
6.000 km² eo e c'horread.
Nevşehir (proviñs)
Douaroniezh
5.400 km² eo e c'horread.
thumb|center|300px|Siminalioù boudiged e Kapadokia
Miguel Matamoros
Miguel Matamoros a oa a ur c'haner ha sonaozer eus Santiago de Cuba ganet d'ar 5 a viz Mae 1894 ha marvet eno d'ar 15 a viz Ebrel 1971. Brudet eo e laz-seniñ anvet Trio Matamoros hag e ganaouennoù deuet da vout oberennoù klasel e bed sonerezh Kuba hag er bed spagnek penn-da-benn. Unan eus krouerien, pe bruderien, ar son kuban e oa, un doare sonerezh eus reter Kuba.
An Trío Matamoros
E 1925 eo e voe savet en Santiago de Cuba, gant Miguel Matamoros, Siro Rodríguez ha Rafael Cueto, an Trío Matamoros hag e 1928 e voe sonenrollet o fladenn gentañ.
Diwezhañ ma kanas an triad dirak an dud a voe e 1960.
Conjunto Matamoros
Er bloavezhioù 1940 e oa deuet mare ar c'h-conjuntos, anezho lazioù-seniñ brasoc'h, ha savet e voe gant Miguel ar c'h-Conjunto Matamoros. Gant se e ranke ar son kemm e zoare, muioc'h a vinvioù a oa eget er re anvet Sexteto pe Septeto, c'hwec'h pe seizh soner enne.
Ur c'hant pezh a voe enrollet gante, gant mouezhioù brudet evel re Benny Moré ha Carlos Embale. Beajiñ a reas al laz da Santo Domingo, Venezuela, Puerto Rico hag Evrog Nevez.
Brennaod
Brennaod (Monthault e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Aarschot
Aarschot a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Istor
D'an 19 a viz Eost 1914, ur vrigadenn ag al Lu belgiat a zalc'has penn ouzh al Lu alaman. Rediet e voe da gilañ ha chom a reas soudarded, gloazet an darn vuiañ anezhe, etre daouarn an Alamaned. Kaset e voent betek ar stêr, el lec'h ma voent fuzuilhet. En Aarschot, ar c'horonal Stenger eus an 8 Brigadenn Troadegiezh a voe lazhet pa oa war balkoñs an ti-kêr. Kastizet garv e voe kêriz : un toullad tiez a voe devet ha 156 den trevour fuzuilhet, ar maer Tielemans hag e vab 15 vloaz en o zouez. En deiz war-lerc'h e voe rediet ar boblañs da derc'hout diouzh kêr.
Sorrento
Sorrento a zo ur gumun ag Italia, e Proviñs Napoli, e rannvro Campania.
Joseph Henry Blackburne
Joseph Henry Blackburne a zo bet ganet e miz Kerzu 1841 e Manchester (Breizh-Veur) ha marvet e 1924.
Meurc'hoarier echedoù saoz, lesanvet "Marv Du".
Ren a reas war echedoù Breizh-Veur e dibenn an XIXvet Kantved. Deskiñ a reas c'hoari echedoù diwezhat a-walc'h, da 18 vloaz. C'hoari a reas e-pad ouzhpenn 50 vloaz. E-pad ur prantad e voe an eil c'hoarier er bed a-bezh. Stummet e voe brudañ an echedoù dre c'hoari partiennoù dall kempred er vro a-bezh.
Glaoda ar Prad
Glaoda ar Prad, skrivet Klaoda 'r Prat gantañ e-unan, (Brest, 25 a viz Genver 1875 - Vern-d'Anjou, 13 a viz Ebrel 1926), lesanvet Barzh Plougastell, a oa ur c'helenner, ur skrivagner hag un troour brezhonek katolik. Meur a anv-pluenn en doa : Pluenzir, Barz Ab Breiz, Barz Plougastell, Klaoda, Klaoda Gersadiou ha marteze Klaod Koz.
Buhez
Eus Plougastell e oa e dud, ha di ez ejont en-dro da chom pa oa 4 bloaz o mab. Eno, e Kerzadiou, e voe desavet. Mont a reas da vevel da skol al Likez e Kemper, met lakaet e voe war ar studi, ha kaset goude da zeskiñ ar vicher skolaer.
E-pad 23 bloaz e reas skol e Landivizio. Skol a reas evel-se da Jos-Pêr ar Braz (barzh Dirlemm) ha Fañch Elies (Abeozen).
E 1905, da 30 vloaz, e krogas da skrivañ brezhoneg, betek ma teuas ar Brezel-bed kentañ. Neuze e rankas mont d'an arme. E 1916 e timezas d'un Dregeriadez, Loeiza Charran. Goude ar brezel e voe teñzorer Feiz ha Breiz.
E 1924 ez eas da gelenn da Anjev. Eno e varvas daou vloaz goude. Beziet e voe e Kervaria-Sular, e Treger, bro e wreg.
Oberennoù
Skrivañ a reas kontadennoù, barzhonegoù, kantikoù, pezhioù-c'hoari ha pennadoù e-barzh Feiz ha Breiz.
Mor Breizh
Douaroniezh
Emañ Mor Breizh etre Mor an Hanternoz er Reter hag ar Meurvor Atlantel er C'hornôg.
Inizi all a vez kavet : an Inizi Angl-ha-Normand hag an Enez Wight.
Ferrara
Ferrara a zo ur gumun ag Italia ; kêr-benn proviñs Ferrara eo, e rannvro Emilia-Romagna.
Istor
Kêrbenn ur stad dizalc'h e oa, ur varkizelezh hag un dugelezh a badas eus ar XV betek an XVIII kantved.
Tud
Brudet e oa kêr Ferrara en amzer an Azginivelezh italian, ha gant an tiegezh Este, ha Lucrezia Borgia.
Zhou Weiqi
Zhou Weiqi (sinaeg : 周唯奇 ; )Zhou eo an anv-tiegezh) zo bet ganet d'ar 1añ a viz Here 1986 e Proviñs Jiangsu (Sina).
Mestrc'hoarier echedoù sinaat eo.
Mestr Meur eo abaoe miz Du 2008.
2 563 edo e Renk Elo e miz Ebrel 2009, e live uhelañ eo.
An Treoù-Leon
<HR noShade> An Treoù-Leon — pe an Treoù ent-berr er vro — a zo ur gumun eus Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Verb-stagañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb-stagañ pe kouplenn (saoz: copula) evit ober dave da elfennoù nann-verbel gante an hevelep arc'hwel kevreadurezhel evit komz eus ur verb implijet evit liammañ rener ur frazenn ouzh prezegad ar frazenn. Verboù amreizh-tre eo ar verboù-stagañ e meur a yezh, en o zouez ar yezhoù indezeuropek.
Un arc'hwel hag a denn da framm kevreadurezhel eo hini ar verboù-stagañ neuze kentoc'h evit reiñ titour semantikel diwar-benn un ober pe ur stad, da skouer:
Alies a-walc'h e implijer an tremen "verb-stagañ" en un doare ledan evit ober dave da verb-stagañ pennañ ar yezh bennak, da lâret eo "bezañ" e brezhoneg. Ha ret eo kompren e c'hell bezañ implijet verboù evel "bezañ" e degouezhioù ma ne dalvezont ket da verboù-stagañ dre ma ne liammont ket ar rener ouzh ar prezegad, da skouer:
Verboù-stagañ all a c'hell bezañ implijet ivez avat ouzhpenn ar verb-stagañ pennañ-se pe verboù implijet gwezh ha gwezh all evel verboù-stagañ, da skouer "dont da vezañ", "erruout" e frazennoù evel:
Yezhoù zo a ra hep verboù-stagañ ebet pe hep verboù-stagañ e degouezhioù yezhadurel resis (Sellit ouzh "Verb-stagañ mann").
Daoust ha ma vez implijet verboù pe elfennoù verbheñvel evit liammañ ar rener ouzh ar prezegad e c'hell yezhoù zo implijout rummadoù yezhadur all.
Bez' e c'heller isrannañ ar verboù-stagañ hervez o implij resis er frazenn:
Kemmañ kalz a ra implijoù ha mont-en-dro ar verboù-stagañ haga an elfennoù stagañ all (da skouer lostgerioù-stagañ evel e turkeg) a yezh da yezh. Setu un nebeud skouerioù:
E turkeg e reer gant ur verb-skoazell i-mek implijet evel ul lostger staget ouzh prezegadoù reis, da lâret eo anvioù, anvioù-gwan hag a-wezhoù ivez ouzh kelfoù verboù displeget. Pa denn d'an trede gour unander e reer gant ar verb-stagañ mann evel e ruseg pe en hungareg, da skouer:
Verb-stagañ mann
E yezhoù sinaek e implijer verboù ispisial anvet verboù-stad (saoz. stative verb) hep rankout ober gant verb-stagañ all ebet, da skouer e sinaeg mandarinek:
Ne implijer ar verb-stagañ 是 (shì) nemet evit liammañ ur verb ouzh ur renadenn anv pe un anv-gwan mui ar rannig 的 de, da skouer:
Unan eus perzhioù darn vrasañ ar yezhoù romanek eo ar fed ma vez implijet gante daou verb-stagañ kevatal da "bezañ" e brezhoneg evit gallout ober an diforc'h etre perzhioù pennañ pe peurbadus ha stadoù, da skouer:
Un tammig disheñvel eo ar stummoù-mañ diouzh ar stummoù damheñvel "eo" hag "emañ" e brezhoneg dre ma c'hell bezañ displeget ar verboù "ser" hag "estar" e spagnoleg da skouer en holl amzerioù evel n'eus forzh peseurt verb all keit ha m'eo "eo" hag "emañ" stummoù an hevelep verb "bezañ".
Kemmañ a c'hell ivez ster resis un anv-gwan resis hervez ma vez implijet gant an eil verb pe egile, da skouer e portugaleg:
E brezhoneg ez eus ouzhpenn ur stumm ispisial evit merkañ ar boaz "vez/veze" (implijet ivez gant ar veb "kaout") hag evel ar stummoù "emañ/edo" n'hall bezañ implijet nemet en amzer-vremañ hag en amzer-dremenet.
Er yezhoù slavek e verker un diforc'h heñvel ouzh hini "ser" hag "estar" er yezhoù romanek dre implijout an troad benvegel pe instrumentel evit diskwel stadoù keit ha ma verker perzhioù gant an nominativel.
Amreizh-tre eo ar verb-stagañ pennañ qopna e jorjieg hag implijet e vez gwriziennoù hervez ar mts'k'rivioù (pe amzerioù), da skouer:
Er yezhoù siouek e c'hell bezañ implñijet hozogik n'eus forzh peseurt ger evel ur verb ha neuze e c'hallont bezañ implijet war-eeun hep ober gant verboù-stagañ, da skouer e lakoteg:
Ur ver-stagañ ispisial _heca_ ez eus ivez, implijet evit resisaat ar fed m'emeur o kaozeal diwar-benn ur perzh, da skouer:
Implijet e vez ar verb-stagañ-mañ evit micheroù da skouer:
Pa implijer un anv strizh avat e ranker implijout ur verb-stagañ all _(i)ye_, da skouer:
Implijet e vez verboù-stagañ all evit al lec'hiañ evel _yankA_ ("azezañ") pa reer dave da dud ha _han/he_ ("bezañ en e sav") evit traoù gante ur furm hir, da skouer:
Meur a verb-stagañ disheñvel ez eus e japaneg implijet hervez o arc'hwel resis er frazenn, da skouer だ (da) ha です (desu) evit prezegata keit ha ma vez implijet な (na) and で (de) e diabarzh ar frazennoù evit kenliammañ ha spisaat.
Alies e talvez ar verboù-stagañ e japaneg evit ober dave da gevatalderioù, da lâret eo "X 'zo kevatal da Y", da skouer:
Ne dalvez ar stummoù da ha desu nemet evit merkañ al live sevended e-keñver an hini m'emeur o komz outi/añ, da skouer:
Daou ver-stagañ all ez eus e japaneg evit merkañ ar bezañs: ある (aru) implijet gant traoù ha plant hag 'いる (iru) implijet gant tud ha loened dre vras, da skouer:
Daoust ha ma talvez ar verboù-stagañ en un doare rik da stagañ pe da liammañ div elfenn (da lâret eo ar rener ouzh ar prezegad), e meur a yezh e vez implijet ar seurt verboù gante un arc'hwel liammañ pennañ evit merkañ ar bezañs. Liammet eo an daou geal-se (ar bezañ hag al liammañ) met ken tost an eil ouzh egile e meur a yezh evit ma vefe implijet an hevelep verboù "bezañ" evite o-daou hep ober tamm diforc'h ebet. E yezhoù all, avat, e implijer verboù disheñvel evit pep arc'hwel, da skouer e svedeg e implijet vara ("bezañ") nemet evel verb-stagañ rik keit ha ma implijer bli ("dont da vezañ") ha finnas ("bezañ") evit ar bezañs, da skouer:
ग
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ग, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [g].
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Rovigo
Rovigo a zo ur gumun ag Italia ha kêr-benn proviñs Rovigo e Veneto.
Emanuel Lasker
Emanuel Lasker (Berlinchen, 24 a viz Kerzu 1868 – New-York, 11 a viz Genver 1941) a oa ur jedoniour, ur mestrc'hoarier echedoù alaman ha kazetenner.
Kampion echedoù
Yuzev e oa. A-gevret gant e wreg e kuitaas Alamagn e 1933 abalamour d'an naziegezh. Da Vro-Saoz ez ejont, da Unaniezh Soviedel goude, ha da New York (SUA) d'ober o annez.
Rize (proviñs)
Proviñs Rize zo ur proviñs e biz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.
Ghetto
Ar ghetto eo a vez graet eus karter ar Yuzevien a veze ret dezho chom ennañ peurvuiañ. Dont a ra an anv eus karter yuzev kêr Venezia en Italia. Abaoe fin an XX-vet kantved e vez graet an anv-se eus ne ve vern pe garter a vez stank ennañ tud eus un orin resis bennak, ur bihan-niver peurvuiañ, o vevañ er baourentez pe berr ar bevañs ganto.
Rize (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 320.000 annezad a oa e Rize e 2007.
Ghetto
Eus ar Grennamzer betek an Dispac'h gall
E Pariz, er e oa peder yuzeviezh, bevennet mat. E Spagn da gentañ e oa brientoù stag ouzh ar juderias. Goude-se ez ejont war baouraat, hag e voent dindan evezh an Inquisicion. E dibenn ar Grennamzer e voe argaset Yuzevien e-leizh war-du reter Europa. En Avignon e voe savet karterioù evit Yuzevien ar pab. E Venezia, e voe ret dezho, adalek 1516, chom er Ghetto.
Rize (proviñs)
Douaroniezh
3.800 km² eo e c'horread.
Ghetto
Eus ar Grennamzer betek an Dispac'h gall
Gant an Dispac'h gall, war-lerc'h dekred ar Yuzevien e voe kemmoù bras e ghettoioù Europa.
Dont a ra ar ger "ghetto" eus distagadur ar ger italianek "getto" e rannyezh Venezia. Graet e veze an anv-se eus "an ti ma veze teuzet bombezerezioù Venezia", hag oberiant e oa an teuzerezh-se er. Ul lec'h serr e oa, gant ur pont hag un nor. Tremen a raed dre un dachenn gant dismantroù fornioù. Dindan tri deiz e voe aloubet an dachenn hag an tiez gant ar Yuzevien, aozet gante an tier evit chom enne. Neuze e voe serret an nor warne. Al lec'h-se eo a voe graet ghetto anezhañ. War-lerc'h ar Ghetto kentañ-se hag ar "Ghetto Nuovo" (ma erruas ar Yuzevien e 1516) e teuas ar Ghetto "Vecchio" hag ar Ghetto "Nuovissimo". Emañ ar ghettoioù -se e kêr Venezia.
En amzer an enepyuzevegezh hitlerian
E-pad an Eil Brezel-Bed e voe serret Yuzevien Polonia gant an Nazied e karterioù a-gostez, hag an arme en-dro dezho, ouzh o eveshaat. N'hallent ket mont er-maez, evel en ur c'harc'har e oant. Goude se e voent tapet da gas da gampoù-diouennañ. Neuze eo e renas an dienez ruz e-kreiz annezidi ghetto Varsovia, ennnañ tremen 500 000 a dud. Dre ma n'halle ketan dud mont betek kêr da labourat e varve an dud gant an naon. Dre m'o doa komprenet ne oa chañs ebet da en em dennañ a-dre krabanoù an nazied, ne chomas ket tud ar ghetto da c'hortozas ken e teuje an nazied dezho, dilezet ma oant gant ar bed-holl. En em sevel a rejont gant armoù evit klask tec'hel. Chomet eo an emsavadeg-se (eus Ebrel 1943 da Vae 1943 evel ur bajenn istor eus ar re grisañ en hec'h amzer.
Pa oa aloubet Sina gant Japan
E-pad an Eil Brezel-Bed e voe ur ghetto yuzev e Shanghai.
Pas de cheval (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen pas de cheval evit deskrivañ ur pas ma krog an dañser(ez) gant ur coupé ha neuze ur developpé bihan hag un tendu bihan a-raok achuiñ en emstumm kent.
1533
Diwar-benn bloavezh 1533 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1533
Henry Bird
right|thumb|Henry Bird Henry Edward Bird a zo bet ganet d'ar 14 a viz Gouere 1830, e Portsea (Hampshire) e Breizh-Veur ha marvet d'an 11 a viz Ebrel 1908 e Londrez (Breizh-Veur).
Mestrc'hoarier echedoù saoz.
Kemer a reas perzh e tournamantoù etrebroadel: Londrez, 1851 (kentañ tournamant etrebroadel), Vienna (Aostria) ha New Jersey (SUA). Koll a reas ur bartienn a-enep da Paul Charles Morphy e 1858.
Degasadennoù
1. f4
1.e4 e5
2.Mf3 Mc6
3.Fb5 Md4
Plié (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen plié evit deskrivañ ur fiñvadenn ma vez pleget flour an daoulin war un dro.
Bez' e c'hell bezañ:
Iliz Santez Bizer (an Treoù-Leon)
right|thumb|iliz an Treoù-Leon
Da Santez Bizer eo gouestlet iliz an Treoù. Dispar eo ar porzh bered gant an iliz ha dreist-holl he zour, giz an Azginivelezh warnañ.
Ur bloaziad a zo war an iliz (1555) hag unan all war ar c'hloc’hdi (1649).
Menegomp ivez pezhioù all :
« L'an 1747 j'ay été bénis par Mre Jean Daniel, Recteur du Tréhou et j'ay eu pour parain Ierome Francois de Gouzabats, seigneur de Kropars (Keropars) et pour maraine Dame Catherine le Forestier, Dame du Penhoat. est monts nommée IEROME FRANCOIS. Guillaume Sanquer bienfaiteur. »
Listenn kumunioù Ceará
Setu listenn kumunioù stad Ceará (CE), e Brazil.
Pepin Iañ Akitania
Pepin Iañ, roue Akitania (797 - 838), a oa eil mab d'an impalaer Loeiz an Deol ha d'e gentañ pried Irmingard Hespengau, ha mab-bihan da g-Karl Veur.
Pa voe ganet e hantervreur Karl e 823 e savas bec'h etrezañ hag e dad, hag e reas emglev gant e vreudeur, Loeiz Germania ha Lotar, ha gant Wala (war-dro 765- † 836), mab da Vernez, kenderv da Garl Veur. En em sevel a reas e 830, ha kerzhout war-du Paris, gant skoazell tud Neustria. Edo e dad o tistreiñ eus Breizh gant e arme, ha tapet e voe e Compiègne gant Pepin. Nemet n'eas ket an emsavadeg da benn-vat.
E 832 en em savas Pepin en-dro gant e vreur Loeiz Germania. Edo o zad gant e arme en Akitania, met kuit ez eas ac'haleno pa glevas keloù eus emsavadeg Bavaria gant e vab Loeiz. Pepin a gemeras Limoges ha douaroù all. Er bloaz goude e teuas e vreur Lotar da gemer perzh en emsavadeg. Gant skoazell Ebbo, arc'heskob Reims, e voe diskurunennet o zad ganto e 833. Koulskoude ne blijas ket emzalc'h Lotar dezhañ, ha harp a roas d'e dad pa voe adanvet da impalaer d'ar 1añ a viz Meurzh 834. Hag eñ en-dro da Akitania da roue.
Mervel a eure d'an 13 a viz Kerzu 838 e Poitiers, ha beziet e voe e Sainte-Croix. Loeiz an Deol a anvas e bevare mab, Karl Voal, da roue, met dilennet e voe mab Pepin gant uhelidi Akitania. Ha Pepin II da ren war-lerc'h e dad.
Pried ha bugale
E 822 ec'h euredas da Ingeltrude, merc'h da Theodobert, kont Madrie, ha daou vab en doe: Divugel e varvas an daou vab-se.
Battement développé (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen battement développé (diverraet alies développé) evit deskrivañ un doare battement goustad peurliesañ ma vez savet da gentañ ar c'har oberiant, d.l.e an hini o fiñval, betek an emstumm retiré ha neuze e vez astennet da vat o tremen dre an emstumm attitude.
Cadwaladr
Un anv-badez kembraek eo Cadwaladr, a vije Kadwalaer e brezhoneg.
Gerdarzh
Savet eo diwar cad (kad) ha waladr, a gaver e Brevalaer
Rimini
Rimini a zo ur gumun ag Italia, ha kêr-benn proviñs Rimini, e rannvro Emilia-Romagna.
1535
Diwar-benn bloavezh 1535 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1535
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1535
घ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo घ, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [gh].
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Demi-plié
E barrez klasel e implijer an termen plié evit deskrivañ un doare plié ma vez plegat an daoulin.
ङ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ङ, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [ŋ] treuzskrivet peurliesañ ṅ.
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
क
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo क, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [k].
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Roc'h Ruz
Ar Roc'h Ruz eo beg uhelañ Breizh. Emañ e Plouneour-Menez, e Leon, nepell diouzh Roc'h Tredudon, e Menez Are. Hervez an enklask diwezhañ e tap 385,01 m.
Venezia
Venezia en italianeg, Venezsia e veneteg, zo ur gêr en Italia, kêr-benn meurgêr Venezia, e rannvro Veneto.
Meurlarjez
Hini koshañ ar bed eo Meurlarjez Venezia, meneget e oa dija en un destenn digant an doge Vital Faliero de Doni e 1094. Brudet eo dre ar bed gant e vaskloù hag e dudenn Arlecchino.
Yezhoù tchonek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù tchonek (saozneg: Chon ), ennañ 2 yezh komzet gwezhall e Tierra del Fuego ha Patagonia en Arc'hantina hag ivez e Chile
Kanton Kez
Kanton Kez a oa ur rann velestradurel c'hall, e departamant Aodoù-an-Arvor e rannvro Breizh. E-barzh arondisamant Sant-Brieg emañ.
Dante Gabriel Rossetti
Dante Gabriel Rossetti (12 a viz Mae 1828 e Londrez – 18 a viz Ebrel 1882 e Birchington-on-Sea, ganet Gabriel Charles Dante Rossetti) a oa ul livour rakrafaelour, ur barzh hag ur skrivagner breizhveuriat, ha breur d'ar varzhez Christina Rossetti. Levezoniñ a reas arzourien luskad an arouezouriezh, ha levezonet e oa e vuhez gant e zarempredoù ouzh Elizabeth Siddal, Fanny Cornforth, ha Jane Morris.
C'hwezher bras
Ar c'hwezher bras (Physeter macrocephalus pe Physeter catodon) a zo ur morvil dantek bras. Ar spesad nemetañ eo er genad Physeter.
Dante Gabriel Rossetti
E vuhez
Mab d'ur barzh italian divroet da Londrez e oa Rossetti. Pa oa yaouank e tiskouezas e oa dedennet gant lennegezh hag arz ar Grennamzer en Italia. Fellout a rae dezhañ dont da vezañ barzh evel lod brasañ tud e familh, met a-benn ar fin e teskas livañ gant Ford Madox Brown. Darempredoù mat o doe a-hed buhez Rossetti.
Goude bezañ kejet gant William Holman Hunt e kroujont ar Vreuriezh rakrafaelour asambles gant arzourien all, e 1848.
Ouzhpenn livañ e troas hag e lakaas embann barzhonegoù gant Dante ha gant skrivagnerien italian all eus ar Grennamzer.
E sell war ar romantelezh hag ar bed dre vras a lakaas anezhañ da bellaat diouzh ar rakrafaelourien. Goude-se e voe diskaret abalamour d'un nebeud darvoudoù : e 1862 e varvas e wreg, Elizabeth Siddal hec'h anv, peogwir he doa bet re a laudanom, goue ma vije bet ganet ur bugel hag a varvas kerkent ha ganet. Dre ma ne zeue ket a-benn Rossetti da lakaat embann e varzhonegoù e touaras anezho e bez e wreg, e bered Highgate. Er memes koulz e savas e daolennoù bravañ, evel Beata Beatrix, ma tiskouez e wreg diwar batrom un dudenn avet gant Dante. Er memes koulz ivez e stagas gant an dourlivañ, hag e savas kalz poltredoù, evel hini ar c'hast Fanny Cornforth hag a blije kalz dezhañ, pe Jane Morris, gwreg William Morris, hag un darempred a voe etrezo.
E 1871 e tivizas lakaat embann e varzhonegoù goude dizouarañ anezho, ha reuz a savas kerkent, dre ma oa orgederezh ha likentez enno. Tamm-ha-tamm e tilezas al livañ merc'hed, hag en e daolennoù diwezhañ e stagas gant mojennoù Arzhur hag oberenn Dante. Diaes e voe dibenn e vuhez : ne oa ket mui dedennet gant al livañ hag ar skrivañ, ha kabac'h e teuas da vezañ. Mont a reas da chom e-unan e Birchington-on-Sea. Soñjal a rae dezhañ e oa heskinet. E-unan e varvas e 1882.
Roc'h Tredudon
Roc'h Tredudon eo pevare beg uhelañ Breizh. E Menez Are emañ. Emañ al lec'h uhelañ e kumun ar Fouilhez met an darn vrasañ eus ar reier a zo e Plouneour-Menez. Hervez an enklask diwezhañ e tap 383,29 m. Roet eo bet anv Roc'h Tredudon d'ar stign skinwel ha skingomz a zo staliet eno.
Perugia
Perugia zo ur gumun en Italia ha kêr-benn proviñs Perugia.
Roc'h Tredudon
Liamm diavaez
Menezioù Breizh war Geobreizh
Perugia
thumb|upright=2.3|center| Ur sell war Berugia
Istor Rusia
Henamzer
Ar c'hentañ roud tud war an dachenn vras-se zo bloaziadet eus 300000 bloaz, e Siberia greiz. War-dro 4000 kent J.-K., e stepennoù su Rusia ha Kreizazia e tiorroas sevenadur ar Gourganed. War-dro 2000 bloaz kent J.-K., Iranianed eus an norzh, Indezeuropeaned anvet Pobloù ar stepennoù pe Kimmerianed a oa o vevañ war un dachenn divent etre Polonia a vremañ ha kornôg Sina a vremañ. war-dro 1000 kent J.-K. Iranianed all eus an norzh, ar Skited, a savas un impalaeriezh a betek an kantved eus hon oadvezh etre an Dniestr hag ar Volga. War-dro 200 kent J.-K. ar Sarmated, Iranianed eus an norzh anezhe ivez, a gemeras lec'h ar Skited a-benn ar fin.
kantved (ar Rus)
'''Ar Vareged er stepenn Euraziat. '''
Rusia a sav he c'hein hag en em led ( kantved)
Au cours du, Pierre le Grand (1672-1725) réalise le redressement de la Russie :
Remarque : Pour la première fois les Russes s'emparent de territoires peuplés de non-Russes dont la langue, la religion, l'organisation sociale et économique, sont différentes de la leur : Scandinaves, Polonais, Allemands des pays baltes, catholiques ou protestants.
On assiste à un renforcement de la puissance militaire russe.
L'État contrôle des territoires de plus en plus vastes : Catherine II et ses successeurs étendent la domination russe :
À partir de ce moment les tsars pratiquent une politique de russification, c'est-à-dire l'interdiction de parler une autre langue que le russe en public, l'interdiction d'imprimer en caractères latins, privilèges accordés à l'Église orthodoxe russe : cette politique entraîne des ressentiments nationaux locaux non seulement chez les Finnois, les Baltes, les Polonais et les Roumains, mais même chez les Ukrainiens et les Biélorusses.
C'hwitadenn an adreizhadennoù e Rusia an Dsared kantved - 1917
L'objectif des tsars resta d'atteindre des mers « libres » (c'est-à-dire libres de glace l'hiver) :
L'objectif des tsars, c'est-à-dire s'assurer un accès à des mers libres, ne fut pas atteint, mais aboutit à la création d'un immense empire colonial et à l'émergence d'une grande puissance continentale.
Rusia soviedel (1917-1991)
Dès le, la Russie tsariste connaît une agitation révolutionnaire qui va en s'aggravant après une révolution ratée de 1905 et la défaite russe dans le cadre de la Guerre russo-japonaise. Le mécontentement populaire culmine début 1917 suite aux pénuries causées par la Première Guerre mondiale et aboutit à la chute du gouvernement impérial et à l'abdication de Nicolas II en mars 1917 suite à la Révolution de février.
En dette vis-à-vis de l'Allemagne, les bolcheviks sortirent la Russie de la Première Guerre mondiale en livrant au Kaiser les principales terres à blé et à pommes de terre de la Russie : les pays baltes, la Biélorussie et l'Ukraine (où, de toute façon, ils avaient maille à partir avec les indépendantistes locaux). Un armistice signé en décembre 1917 aboutit au traité de Brest-Litovsk en mars 1918 qui cédait à l'Allemagne l'Ukraine, la Biélorussie, les Pays baltes, la Finlande et la Pologne (la moitié de la Biélorussie et les deux tiers de l'Ukraine seront brièvement récupérés après la défaite allemande, puis perdus à nouveau face aux Alliés et aux Russes blancs durant la guerre civile, pour ne rejoindre définitivement la Russie soviétique qu'en 1922).
Par ailleurs, la propriété privée industrielle et financière fut supprimée et les usines et les banques, nationalisées. À la place, une propriété d'État fut instaurée sur la quasi-totalité de moyens de production, sauf agricoles. Lénine a également annulé les engagements russes sur les emprunts obligataires contractés par le gouvernement tsariste pour financer la guerre.
La jeune république socialiste soviétique russe (RSFSR) se dota d'une constitution fédéraliste, mais le pouvoir des Soviets était devenu fictif après l'interdiction par les bolcheviks des autres courants révolutionnaires en 1918. Instituant le principe du parti unique, dont le principe de gouvernance fut le "centralisme démocratique" basé en théorie sur le pouvoir des « soviets des ouvriers et des paysans », les bolchéviks en pratique n'obéissaient qu'au bureau politique (en russe Politburo) formé par Lénine, Trotsky, Staline, Kamenev, Krestinsky, et quelques autres. Quiconque s'avisait de les contester au sein d'un soviet, était aussitôt fusillé par la Tchéka (police politique, ancêtre du KGB) pour « trahison des intérêts du prolétariat ». Dans ce système l'organe législatif était le Soviet Suprême, mais celui-ci ne faisait qu'entériner les décisions du Politiburo, car un député du Soviet suprême qui aurait contesté les décisions du Politburo subissait le même sort qu'un membre de soviet ordinaire, mais au bout d'un procès où il devait confesser (après tortures) avoir agi en tant qu'espion ou agent de l'impérialisme. Vladimir Oulianov Lénine fut le véritable leader du système, et donc un chef d'État, même s'il n'en avait pas le titre.
Les réquisitions et la terreur jetèrent des régions entières dans la guerre civile, où les Russes blancs (tsaristes ou républicains), les indépendantistes des différentes nationalités, la légion tchécoslovaque formée d'anciens prisonniers de guerre austro-hongrois, les anarchistes de Makhno et les armées de la France, du Royaume-Uni, du Japon et des États-Unis, s'opposèrent à l'Armée rouge mise en place par Trotsky jusqu'en 1921. Cette dernière l'emporta, d'une part parce que certains de ses adversaires se battirent aussi entre eux, d'autre part parce qu'elle bénéficia de l'appui de l'Allemagne, qui, désarmée par le Traité de Versailles, avait offert aux Bolchéviks une partie de son armement et des conseillers militaires. La guerre civile poussa le Politburo à décréter le « communisme de guerre », dont les mesures essentielles sont :
Certains éléments du régime soviétique se mettent aussi en place à cette époque :
La Russie est traumatisée par l'expérience de la guerre civile : la production s'effondre, la majorité des ingénieurs, techniciens, officiers, juristes, lettrés, enseignants sont fusillés ou s'exilent, et ceux qui restent, par peur de passer pour des « ennemis », n'osent plus exprimer même un avis technique. Le recours à la terreur comme moyen de gouvernement se généralise. L'autocratie tsariste reculait lentement et la société russe s'ouvrait à la modernité : désormais, elle se ferme : toute influence étrangère est perçue comme nuisible. Seuls quelques artistes, écrivains et scientifiques réussirent durant cette période (voir Histoire chronologique de la Russie) à faire entendre la voix de la Russie, mais la plupart d'entre eux furent considérés comme dissidents. Suite à l'effondrement du système soviétique, les réseaux mafieux devinrent les modèles de réussite, tandis que les droits humains, la culture, l'art, la science et l'action sociale passent pour des marottes d'intellectuels miséreux, dans un contexte où nationalisme et intégrisme sont utilisés par des leaders populistes, pour remplacer le communisme soviétique comme idéologies dominantes.
Kevredad Rusia dizalc'h
Chronologie, voir : Chronologie de la Russie: La Russie moderne
Krouidigezh ur Rusia nevez dizalc'h
En 1991, Boris Eltsine crée les institutions actuelles de l'État russe. La même année, il lance la privatisation sauvage des biens nationaux et des terres. Celles-ci profitent à un petit groupe de personnes, qui, grâce à la corruption des fonctionnaires et même de l'entourage du président, arrivent à bâtir des fortunes colossales (Boris Abramovitch, Boris Berezovski, Mikhail Khodorkovski, Rem Viakhirev, PDG du groupe Gazprom). La privatisation débridée ne profite pas à l'économie russe. De 1991 à 1995, la Russie vit des années noires : inflation de 1,000 %, chômage exponentiel, fermeture des anciennes usines russes. Le secteur de la défense est délaissé. Des bases militaires stratégiques ferment, les armes disparaissent soudainement des entrepôts pour être vendues. En même temps, la Russie doit gérer deux guerres tchétchènes, lancées par Djokhar Doudaïev, qui grâce à son agressivité contre la Russie, l'ennemi héréditaire des Tchétchènes arrive à fédérer son peuple contre « l'occupant russe ».
En 1994, l'armée russe en déliquescence entre en Tchétchénie. Eltsine avait besoin d'une guerre fulgurante et victorieuse pour prouver à son peuple que la Russie était encore une superpuissance et asseoir ainsi son autorité à la veille des élections présidentielles. Mais au lieu d’un blitz spectaculaire, la guerre s'avéra un échec militaire et humanitaire pour la Russie qui rencontra une résistance féroce de combattants de nationalités différentes, utilisant des armes lourdes très modernes.
Viña del Mar
thumbnail|250px|right|Aod Viña del Mar Viña del Mar a zo ur gêr eus Chile, e kreiz ar vro, war aod Proviñs Valparaiso, a zo e Rannvro Valparaiso. Gant 318,489 annezad (e niveradeg 2012) eo ar pevare brasañ kêr e Chile.
Istor Rusia
Krouidigezh ur Rusia nevez dizalc'h
La corruption des généraux russes et les trafics en tous genres, couplés aux techniques efficaces de résistance des « boïeviks » (guerriers) tchétchènes se termine en victoire de facto pour les Tchétchènes. Un accord de paix est signé le 31 août 1996. Cet accord conduit à un statu quo laissant à la Tchétchénie (rebaptisée "République Islamique d’Itchkérie") une autonomie gouvernementale de facto en échange d'une promesse du report des pourparlers sur l'indépendance.
Viña del Mar
Kêr Valparaíso zo er c'hreisteiz dezhi, Concón en hanternoz, ha Quilpué er reter dezhi. Kêr Santiago de Chile zo 120 km alese dre an hent 68.
Istor Rusia
Krouidigezh ur Rusia nevez dizalc'h
Deux ans après les accord de paix, des attentats meurtriers endeuillent plusieurs villes de Russie, y compris Moscou, faisant 293 morts. Poutine accuse les dirigeants tchétchènes. Pourtant aucun tchétchène ne fut jamais mis en accusation et il semblerait que ce soit en fait le FSB qui était à l'origine de ces actes. La voie est ouverte pour déclarer la guerre totale contre les "terroristes" et, le 1er octobre 1999, l'armée russe intervient une nouvelle fois dans la république séparatiste.
Selon les organisations non-gouvernementales, le nombre de civils qui ont péri pendant les 2 guerres est estimé entre 100 000 et 300 000.
En 1995, la Russie commence à renouer avec la prospérité. Mais la domination des « oligarques» constitue un frein au développement du pays. Le déclin du secteur stratégique (armée, ressources naturelles) continue. En témoignent les contrats juteux signés par les majors internationales, américaines ou anglaises notamment (ex: Shell à Sakhaline). On vend aux Américains des actifs militaires russes. Ces dernières transactions finissent par éclater sous l'hostilité de l'opinion populaire.
Robert Lemaire
Ezel eo bet eus Kelc'h Echedoù Sint-Pieters-Woluwe.
Istor Rusia
Krouidigezh ur Rusia nevez dizalc'h
Le 31 décembre 1999, Boris Eltsine abdique en un long discours diffusé sur NTV (chaîne de l'oligarque Goussinski) et ORT (chaîne de l'oligarque Berezovski). Il fait un mea culpa de sa gestion et s'efface au profit de son successeur Vladimir Poutine, un ancien du KGB, un inconnu de la politique, dont la rapide ascension est orchestrée par le clan Bérézovski.
Belouga
Ar belouga (Delphinapterus leucas) a zo ur morvil dantek. En hevelep kerentiad hag an narwal emañ hag ar spesad nemetañ eo er genad Delphinapterus.
Robert Lemaire
Disoc'hoù
bewech a-gevred gant Alberic O'Kelly de Galway,
Istor Rusia
Distro ur Rusia greñv
-->
Siirt (proviñs)
Proviñs Siirt zo ur proviñs e gevred Turkia.
Douaroniezh
War-dro 290.000 annezad a oa e Siirt e 2007.
Delfin c'hwezher
An delfin c'hwezher (Tursiops truncatus) a zo ur morvil dantek. An delfin anavezetañ eo.
Samsun (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Samsun
Proviñs Samsun zo ur proviñs e hanternoz Turkia, o skeiñ war ar mor Du.
1536
Diwar-benn bloavezh 1536 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Samsun (proviñs)
Douaroniezh
9.500 km² eo e c'horread.
1536
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1536
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1536
Samsun (proviñs)
Douaroniezh
thumb|center|350px|Kêr Samsun
Sakarya (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Sakarya
Proviñs Sakarya zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war ar mor Du.
Douaroniezh
War-dro 800.000 annezad a oa e Sakarya e 2007.
4.800 km² eo e c'horread.
thumb|center|350px|Hent Sakarya-Istanbul
Listenn kumunioù Piauí
Setu listenn kêrioù stad Piauí, e Brazil.
Assesse
Assesse a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Deiziadur gregorian
Graet e vez deiziadur gregorian eus an deiziadur en implij en Europa hiziv an deiz. Implijet e vez ivez an deiziadur-se er Stadoù bet trevadennet gant Europiz gwechall hag en un darn vat eus ar bed a-hend-all.
Framm an deiziadur
Diazezet eo war deiziadur juluan Roma an Henamzer. Un deiziadur heolel eo a gemer da boent dave kelc'htro an Douar en-dro d'an Heol a bad 365,2422 devezh enno 24 eurvezh a 60 munut a 60 eilenn vetrek pep hini. Reiñ a ra an deiziadur gregorian un amzer keitat a 365,2425 devezh evit ur bloaz. A-benn suraat un niver a zevezhioù leun dre vloaz e ranker ouzhpennañ un devezh bizeost d'an 29 C'hwevrer a-wechoù. (gwelet Bloavezh bizeost).
Sivas (proviñs)
Proviñs Sivas zo ur proviñs e kreiz Turkia.
Deiziadur gregorian
Framm an deiziadur
400 bloaz e pad kelc'hiad klok an deiziadur gregorian : tri c'hantved a ya 24 kelc'hiad juluan (tri bloavezh 365 devezh mui ur bloavezh 366 devezh) d'o ober, mui ur c’hantved a ya 25 kelc'hiad juluan d'e ober.
Sivas (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 700.000 annezad a oa e Sivas e 2007.
Deiziadur gregorian
Rannadur
Rannet eo an deiziadur gregorian e daouzek miz, strollet e pevar zrimiziad :
Sivas (proviñs)
Douaroniezh
28.400 km² eo e c'horread.
Deiziadur gregorian
Rannadur
Peurliesañ e vez koublet implij an deiziadur gregorian gant hini an hoalad kristen, da lavaret eo goude JK. Da notenniñ emañ n'eus ket bet a vloaz 0 ; kregiñ a ra ar c'hantvedoù hag ar milvedoù gant ar bloaz niverenn Unan. Setu perak eo krog an kantved hag an  d'ar 1añ Genver eus ar bloaz 1 eus an trede milved, da lavaret eo e 2001, ar bloaz 2000 o vezañ an hini diwezhañ eus an.
Ar reizhadennn c'hregorian
Pennañ diforc'h zo etre an deiziadur gregorian hag e ziagentad, an deiziadur juluan eo dasparzh ar bloavezhioù bizeost. Evel merket a-us, e pad ar bloavezh trovanel, da lavaret eo prantad treiñ keitat an Douar en-dro d'an Heol, kement a 365,2422 devezh.
Dre ouzhpennañ ur bloavezh bizeost bep 4 bloaz e lakae an deiziadur juluan pad keitad ur bloaz da 365,25 devezh. Degas a rae ur rikladur a 8 devezh dre vilved e-keñver an amzer wir. Gant se e rikle war-gil deiz gouel Pask, termenet gant kedez-Veurzh, war-du miz C’hwevrer.
Onaeg
Ur yezh tchonek eo an onaeg (ona, selk'nam, selknam, shelknam, aona) komzet gwezhall e Tierra del Fuego ha Patagonia en Arc'hantina hag ivez e Chile.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 2003.
Deiziadur gregorian
Ar reizhadennn c'hregorian
Setu ma voe divizet dilemel ar bloavezhioù bizeost evit ar bloavezhioù zo lieskementadoù eus 100 hep bezañ lieskementadoù eus 400. Evel-henn, 1600 ha 2000 zo bet bloavezhioù bizeost, 1700, 1800 ha 1900 n'int ket bet avat.