cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Union Navy
Penn-kentañ ar brezel
Pa voe kroget ar brezel diabarzh e oa truezus stad an Union Navy: 42 bag "prest d'ar stourm". 48 all degemeret hag enrolet evel prest d'ar servij adal ar mare ma vefe bourzhidi a-walc'h gourdonet. Un nebeut-tre anezho a oa prest en gwirionez dreist-holl da geñver an implij a vefe ezhomm anezho. Darn ar bigi-se a oa reoù trevour, evit ul lod anezho e oant kozh betek-re, unan anezho (USS Michigan) a oa war al lenn Lake Erie ha ne c'helle ket bezañ fiñvet betek ar mor.
Montanaso Lombardo
Montanaso Lombardo   zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Rosnay (Vande)
Rosnay a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Thaba-Tseka (distrig)
Thaba-Tseka zo un distrig eus Lesotho.
Emgann Nika
Emgann Nika zo un emgann e 510 kent JK etre keodedoù Sybaris ha Kroton. Dont a ra an anv eus ar stêr Nicà, pe Fiumenicà, hervez an anv italianek a vremañ, a rae an harz etre an div geoded, e Calabria bremañ.
Estrilda
Estrilda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seitek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Kavout a reer hogos an holl anezho en Afrika (emañ annez ar spesad rufibarba e mervent ledenez Arabia).
Guardamiglio
Guardamiglio  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Morlenn Venezia
thumb|Kartenn eus Morlenn Venezia Morlenn Venezia zo ur vorlenn e goueled Mor Adria, dispartiet diouzh ar mor bras (Pleg-mor Venezia) war-bouez un heuliad inizi ha ledinizi. Emañ e biz Italia, e rannvro Veneto, ha brudet eo dre ar bed a-bezh abalamour da gêr Venezia en em gav en he c'hreiz.
Mulazzano
Mulazzano  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Morlenn Venezia
thumbnail|200px|Skeudenn tennet eus ul loarell
Inizi ar vorlenn
Daou rumm inizi zo : re an hanternoz ha re ar c'hreisteiz.
Livraga
Livraga  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
FSB
Federal'naya sluzhba bezopasnosti Rossiyskoy Federatsii / FSB (rusianeg : Федеральная служба безопасности Российской Федерации / ФСБ) a vez graet eus ur servij kuzh eus Rusia, gant ar c'hefridi da ziwall ar surentez diabarzh.
An FSB zo hêr d'ar KGB soviedel, a oa bet roet lam dezhañ e miz Du 1991 goude taol-stad Moskov. Ar jeneral Aleksandr Bortnikov eo pennrener an FSB.
Sez an FSB a zo staliet e Loubianka, e Moskov en ez savadur bennañ ar KGB. An ofiserien a zo stummet en Akademiez an FSB e Moskov.
Hervez lezenn kevredadel Rusia, an FSB zo ur servij milourel evel an nerzhioù lu, met an ofiserien galvet ne implijont ket unwiskoù soudard.
Blancs-Coteaux
Blancs-Coteaux a zo ur gumun eus departamant Marne e Bro-C'hall, krouet e 2018.
Metazoenn
Ar metazoenned pe Metazoa zo ur strollad bevedegoù (Klad) a vod al loened. Ar bevedegoù er strollad-se a zo : Ouzhpenn-se o boued n'eo ket implijet dre euvradur, er c'hontrol eus ar foue.
Blancs-Coteaux
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2018, en ur vodañ kumunioù Gionges, Oger, Vertus ha Voipreux.
Metazoenn
Rannet eo klad ar metazoenned etre ar Parazoered (ar spoue) hag an Eumetazoered a vefe en em zispartiet diouzh ar skourroù all 940 milion a vloavezhioù zo.
Notennoù
thumb|Une nebeud metazoenned
Kanton Angelu
Kanton Angelu zo ur c'hanton gall en Iparralde, e departamant ar Pireneoù-Atlantel, hag er rannvro Nouvelle-Aquitaine.
Kumunioù
Kanton Angelu a ya ul lodenn eus Angelu d'ober anezhañ.
Merlino
Merlino zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Pizza
Ar pizza, pe pidza , zo ur meuz a veze aozet da gentañ e korn-bro Naplez en Italia hag a gaver bremañ er bed a-bezh. Fardet e vez gant toaz bara ledet e stumm un dartezenn, pe ur grampouezhenn, hag a lakaer warni tomatez, keuz ha traoù all a bep seurt ma kerer (togoù-touseg, kig...). Poazhet e vez en ur forn tomm-gor, evel ar bara.
Pizzaoù
A bep seurt pizzaoù a c'haller kavout. Ar Pizza Margherita eo an hini anavezetañ marteze, anvet diwar-lerc'h ar rouanez Margherita di Savoia, gwreg ar roue italian Umberto Iañ.
Lec'h
Pizzeria a reer eus ur preti ma vez servijet pizza, pe pizzaioù.
Xanthotis
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1852 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia hag e Ginea Nevez, daouzek (12) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Ar spesad kozh — provocator — a oa bet lakaet d'ober ar genad Meliphacator e 2019.
Maleo (Lombardia)
Maleo  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Adjaria
thumb|250px|Lec'hiadur Adjaria thumb|250px|Banniel Adjaria
Adjaria (jorjieg : აჭარა), pe Republik Emren Adjaria ent-ofisiel, zo ur rannvro e mervent Jorjia. Batumi eo he c'hêr-benn.
Emañ Adjaria war aod ar Mor Du, e-harz ouzh Turkia.
Halifax (Bro-Saoz)
Halifax zo ur gêr e kontelezh West Yorkshire (Kornôg Yorkshire), e hanternoz Bro-Saoz. Hervez niveradeg 2001 e oa 82 056 a dud o chom enni.
En amzer dremenet e oa brudet Halifax evel unan eus kreizennoù labour ar gloan e Bro-Saoz. Hiziv eo anavezet dre m'eo enni eo diazezet an embregerezh chokolad Mackintosh (perc'hennet gant Nestlé bremañ) hag an Halifax Bank.
Teyateyaneng
Emañ 40 km en norzh da vMaseru, kêrbenn ar vro. War-dro 75 000 den zo o chom enni.
Trou normand
Trou normand ("toull norman") a reer eus un evaj (lambig, Calvados alies gwechall-gozh, pe skorn gant lambig pe gwin eonennek) a vez servijet etre daou veuz en ur pred, evit ad-digeriñ ar galon.
Jeff Goldblum
Jeff Goldblum, ganet Jeffrey Lynn Goldblum d'ar 22 a viz Here 1952 e Pittsburgh (SUA), a zo un aktor stadunanat.
Komarkoù Nafarroa
Kumuniezh Navarra zo rannet e komarkoù, anvet eskualdeak en euskareg ha comarcas e spagnole. Bremañ ez eus 12 komark ha 4 iskomark, abaoe ma oa bet degemeret ul lezenn war velestradurezh Navarra gant gouarnamant ar gumuniezh e 2019.
Abaoe 2019
C'hwezek komark zo e Nafarroa bremañ (12 eskualde ha 4 azpieskualde).
2000-2019
Etre 2000 ha 2019 e oa 19 komark e Navarra.
Now I Got Worry
Now I Got Worry a zo ur bladenn bet savet e 1996 gant ar strollad amerikan The Jon Spencer Blues Explosion.
Jon Spencer eo an den a weler war golo ar bladenn, hag a huchadenn er penn-kentañ anezhi.
Brudet a-walc'h e voe an trede ton, Wail, hag ur videoklip a voe savet gant "Weird Al" Yankovic.
Auguste Karoline von Braunschweig-Wolfenbüttel
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ eure e miz Here 1780 da Friedrich Iañ Württemberg a-raok na voe anvet da zug. Pevar bugel o doe:
He marv
Anvet e oa bet he fried da c'houarnour Finland. Eno e c'hanas he fevar bugel hag e varvas da 24 bloaz. Addimeziñ a reas Friedrich d'ar briñsez saoz Charlotte Augusta Matilda.
Damage (Blues Explosion)
Damagea zo ur bladenn deuet er-maez e 2004, ha savet gant ar strollad amerikan The Jon Spencer Blues Explosion. Ar bladenn gentañ embannet gant an anv "Blues Explosion" e-lec'h "The Jon Spencer Blues Explosion" eo. Spencer a lavare diwar-benn an anv: "A-viskoazh eo bet ur strollad, ha n'eo ket ur raktrest din-me, lakaat kemmañ an anv a dalvez kement hag enoriñ ar strollad, hag an tri ac'hanomp a c'hall sevel tonioù. Marteze ne oa ket an dra wellañ d'ober. Ober a reomp ar pezh a fell deomp. Ur seurt strollad punk eo   The Blues Explosion."
Er bladenn e kan Martina Topley-Bird, Chuck D. Steve Jordan, Jay Braun, Dan the Automator, David Holmes ha DJ Shadow eo a broduas ar bladenn.
Bluefields
Bluefields eo pennlec'h Rannvro emren an Aod Karib Su (Costa Caribe Sur) e Nicaragua, war lez ar Mor Karib. 45 931 a dud zo enni o chom.
Douaroniezh
Bluefields zo en ur pleg-mor 10 km hed nepell diouzh aber ar Río Escondido. Kumunioù all zo en-dro d'ar gumun : Kukra Hill en norzh, San Juan del Norte hag El Castillo er c'hreisteiz, Nueva Guinea hag El Rama er c'hornôg. Er reter emañ ar Mor Karib.
19 (pladenn)
19 zo ur albom gant ar ganerez saoz Adele er bloavezh 2008.
Gwerzhioù
E-kreiz ar bloavezh 2011, 3 000 000 skouerenn a voe gwerhet er bed.
Anumara forbesi
Anumara forbesi (Curaeus forbesi kent) a zo ur spesad golvaneged rouez eus ar c'herentiad Icteridae. Ar spesad nemetañ er genad Anumara an hini eo.
Marudo
Marudo  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Anumara forbesi
Anvet e voe Agelaeus forbesi (kentanv) da gentañ-penn (e 1886) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) : dougen a ra anv al loenoniour breizhveuriat William Alexander Forbes (1855-1883).
Annez
Emañ brosezat ar spesad e reter Brazil.
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad forbesi eus ar genad Curaeus d'ober an hini Anumara e-unan-penn.
Banniel Lesotho
thumb|Banniel Lesotho Banniel Lesotho eo banniel broadel ar rouantelezh abaoe ar 4 a viz Here 2006.
Graet eo gant teir bandenn a-blaen : glas (arouez ar glav), gwenn (arouez ar peoc'h) ha gwer (arouez ar berzh). Er c'hreiz ez eus ur mokorotlo du, un tog hengounel Basotho.
Capel Celyn
Capel Celyn (distagadur) a oa ur gêriadenn en hanternoz Kembre, e-kichen Y Bala, hag a voe beuzet e 1965 pa voe savet ur stankell war an Afon Tryweryn ha krouet ul lennad da bourchas dour da annezidi Liverpool.
A-raok bezañ beuzet e oa annezet gant un ugent bennak a familhoù labourerien-douar hag a oa o vevañ en ur gumuniezh hollgembraek he yezh hag he sevenadur.
Daoust da enebiezh kreñv annezidi Capel Celyn hag ur bern tud er vro a-bezh e voe kaset ar chanter war-raok ha beuzet ar gêriadenn. Kement-se a roas arguzennoù d’an dud a embanne ne c’halle Kembreiz ober netra dirak galloud kreiz Londrez hag a roas nerzh da emsav ar vrogarourien. En amzer-se e voe krouet Mudiad Amddiffyn Cymru ("Luskad evit Difenn Kembre"), ur strollad hag a lakae bombezennoù da darzhañ e Kembre er bloavezhioù 1960. D'an 10 a viz C'hwevrer 1963 e voe un darzhadenn e chanter ar stankell hag un den a voe harzet da-heul, Emyr Llywelyn e anv, hag a voe kondaonet d’ur bloavezh toull-bac’h.
Massalengo
Massalengo  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Heliactin bilophus
Heliactin bilophus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Anvet e voe Trochilus bilophus (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858). Ar spesad nemetañ er genad Heliactin an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv tennet eus bleuñv brousgwez ha gwez 'zo.
Annez
Kavout a reer ar spesad e takadoù 'zo eus Suamerika : kreisteiz Surinam ha hanternoz Brazil ; eus reter ha gevred Brazil da reter Bolivia.
Lugdunum Convenarum
Lugdunum Convenarum a oa ur gêr c'halian ha kêr-benn ar bobl Convenae, e Gallia Aquitania, hag a zo Sent Bertran de Comenge hiziv. Diwezhatoc'h e voe lakaet en Aquitania Tertia, pe Aquitania novempopulana, pe Novempopulania.
Aloubet e voe ar vro gant ar Wizigoted, ha gant Franked Hlodwig goude. Ul lodenn eus Dugelezh Akitania e voe, hag ur gontelezh emren, renet gant konted Comenge, e voe etre 949 ha 1453. Goude-se e voe staget ouzh rouantelezh Bro-C'hall.
Lec'hanvadurezh
Un doue kelt eo Lug, tost e anv d'an anv latin lux, "gouloù". Al lostger -dunum a gaver en anv a dalvez kement ha "tosenn", evel en anv Augustodunum, "tosenn Aogust" : Autun, da skouer).
Kanton Baiona-1
Kanton Baiona-1 a zo ur c'hanton eus Frañs e departamant ar Pireneoù-Atlantel hag er rannvro Nouvelle-Aquitaine.
Kumunioù
Kanton Baiona-1 a ya ul lodenn eus Baiona hag ul lodenn eus Angelu d'ober anezhañ.
Emdroadur ar boblañs
0 annezed a chom er c'hanton e.
Philippina
Philippina zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed.
Hent-bale hir 34
An hent-bale hir 34 zo ur wenodenn-vale hir a ya eus Menez-Mikael-ar-Mor betek Sant-Nazer, oc'h echuiñ en aber al Liger. Hedañ a ra aodoù Breizh war-bouez aodoù Bro-Raez eta. En em astenn a ra a-hed 1700 km.
Heuliañ a ra hentigoù kozh ar valtouterien evit ul lodenn vras anezhañ. Nebeut-ha-nebeut, ar re-se a oa deuet da vezañ dizimplij e deroù an. Gwechall gozh e rae ar valtouterien ar ged war an aodoù.
Orinoù
Kavout a reer orinoù hentoù ar valtouterien e Breizh e diviz ar Vodadenn vonreizhañ vroadel (1789-1791) da erlec'hiañ Mererezh Broadel ar Maltouterezh ouzh ar Feurm meur d'an 23 a viz Ebrel 1791. Eveshaet e vez aodoù Breizh gant ar valtouterien diwar neuze. Sevel a reont lochoù bihan ouzhpenn ar postoù ofisiel lakaet gant Melestradurezh ar Maltouterezh.
Pevar fal a zo gant ar gwenodennoù-se :
Armerzh
9 milion a dud a ra gant ar wenodenn e 2018, dasparzhet etre 40% a dud eus ar vro ha 60% a douristed. 202 milion a euroioù a vez gounezet gant ar vro a-drugarez da se.
Hent-bale hir 34 hag an natur
Tremen a ra ar wenodenn dre galz takadoù gwarezet, lec'h m'emañ loened ha plant dibar.
Hent roman
An hentoù roman a voe savet, en Italia da gentañ hag en Impalaeriezh roman goude, evit mont buanoc'h eus ar gêr-benn, Roma, da holl gornioù an impalaeriezh.
Aimée du Buc de Rivéry
Aimée du Buc de Rivéry (ganet d'an 19 a viz Kerzu 1776, marvet e 1817 ) a oa ur bennhêrez c'hall, keniterv da Joséphine de Beauharnais, impalaerez ar C'hallaoued.
Da 31 vloaz ez eas da goll war vor. Hervez ur vojenn e vije bet prizoniet gant morlaeron Barbaria, gwerzhet da vout serc'h en un harem, ha hi e vije Naksh-i-Dil Haseki, ar Valide Sultan eus an impalaeriezh otoman, goude ma n'eus tamm prouenn ebet a gement-se.
He buhez
Ganet e oa e Martinik, ha merc'h e oa da berc'henned pinvidik. Kaset e oa bet d'ur gouent da Vro-C'hall da vout skoliet, hag o tistreiñ d'ar gêr e oa e Gouhere pe Eost 1788 pa 'z eas al lestr da goll hep lezel roud ebet. <!-- It is thought that the ship was attacked and taken by Barbary pirates. It has been suggested that she was enslaved and eventually sent to Istanbul as a gift to the Ottoman Sultan by the Bey of Algiers.
As Nakshedil Sultan
(This story is the legend of Aimee in the Ottoman palace harem and is not rooted in historical fact)
The assassins, aided by the Ulema, also sought to kill Mahmud, but Nakshedil saved her son by concealing him inside a fumace. Thus Mahmud became the next Sultan, accomplishing significant reforms in the empire that were, for the most part, attributed to the influence of his mother.
Although Aimee accepted Islam as part of the harem etiquette, as well as the religion of her husband, she always remained a Roman Catholic in her heart. Her last wish was for a priest to perform the last rites. Her son did not deny her this: as Aimee lay dying, a priest passed for the first time through the Seraglio, to perform the Holy Sacrament before her death.
Controversy over identity
The history of Aimée du Buc de Rivéry is difficult to trace, particularly after she reportedly became part of the royal harem. Numerous novels state she was the mother of Mahmud II in the royal harem. According to the Ottoman Chronicles, the mother of Mahmud II was known by the Turkish name Nakşidil (Nakshidil) and died in 1817; all the women of the sultan were given Turkish names when they entered the harem.
Some biographers and novelists believe that she was the mother of Mahmud II, but this is not possible, given documentary evidence that puts her as still living in France at the time of his birth in 1785, not to mention being her barely nine years of age at the time ; she could, however, have been the woman who raised him, perhaps after his real mother's death, and thereby been considered his mother.
Whatever the case, the woman who was valide sultan during this period was very western and French-influenced; she was said to have given the sultan French lessons, sending an embassy to Paris, and reforming the harem by giving the women permission to go on picnics and boat travels along the coasts outside the palace.
She also was not, as is often stated, the 13th wife of Abdülhamid and recorded mother of Mahmud II According to a Turkish historian, though "Sultan Mahmud II's mother Nakşidil Sultan, whose life has been the subject of 174 historical novels in the world as well as the film 'The Favorite' ... was believed to be Aimée du Buc de Rivéry, the cousin of Napoleon's wife Josephine ... she [actually] came from a family that had its origins in the Caucasus region. Dr. Fikret Saraçoğlu has found in the archives of the Topkapı Palace in Istanbul documents pertaining to her death and funeral." Robert Vine wrote: "The myth of two cousins from a Carribean island becoming respectively the wife of the French Emperor and the mother of the Ottoman Sultan has an obvious romantic attraction - but by the same token, is highly improbable, unless provided with solid factual proof".
Joséphine de Belgique (1872-1958)
Joséphine de Belgique, pe Joséphine, Caroline, Marie, Charlotte, Antoinette de Saxe-Cobourg-Gotha (Brusel 1872-1958 Namur), a oa trede merc'h Philippe, Kont Flandrez (breur d'ar roue Leopold II Belgia) ha da Gontez Flandrez, Marie von Hohenzollern-Sigmaringen.
Aimée du Buc de Rivéry
Movie about
Aimée's story, somewhat fictionalized, was told in the 1989 movie Intimate Power (a.k.a. The Favorite), in which she was portrayed by Amber O'Shea, and which also starred F. Murray Abraham. It was based on the novel "Sultana" by Prince Michael of Greece.
Joséphine de Belgique (1872-1958)
Dimeziñ a reas d'ar priñs Karl Anton von Hohenzollern ha pevar bugel o devoe.
Meleti
Meleti   zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Aimée du Buc de Rivéry
Biography about
"The Veiled Empress: An Unacademic Biography" by Benjamin A. Morton (G.P. Putnam's Sons, 1923)
External links
-->
Coreglia Antelminelli
Coreglia Antelminelli  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Camporotondo di Fiastrone
Camporotondo di Fiastrone zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e kreiz Italia.
Maria Beatrice di Savoia
Maria Beatrice di Savoia zo anv div briñsez italian:
Ate
Ate zo anv meur a dra.
Confederate States Navy
An Navy of the Confederate States pe Confederate States Navy (CSN) a oa morlu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Savet e oa bet dre urzh ar C'hongress kengevreet d'an 21 a viz C'hwevrer 1861. Kefridi pennañ ar CSN a oa talañ ouzh nerzhioù morlu an Unaniezh, an Union Navy.
Kefridioù diazez
Kefridioù diazez ar CSN a oa:
Istor
Ar Stadoù Kengevreet Amerika n'o devoa ket an nerzh greantel hag a oa hini an Unaniezh. Biken ne voe tu gant ar CSN da vezañ ken niverus ha galloudus evit an Union Navy. An doare a oa bet kavet evit keveziñ memestra e enebour daonet a voe an ijinadennoù evel ar bigi hobregonet, al listri-spluj, bigi sonner, pe c'hoazh minennoù-vor (anvet torpilenn d'ar mare-se). En desped d'ar mennozhioù ha d'ar gadoniezhoù nevez, morlu ar stadoù Kengevreet ne c'helle ket kemer harp war un nerzh greantel ken kreñv evit na oa hini an Unvaniezh. Ouzhpenn-se tremen a rae atav a-dreñv ezhommoù Lu Stadoù Kengevreet Amerika.
Penn-kentañ ar brezel
E miz C'hwevrer 1861 ar morlu Kengevreet he devoa 30 lestr-brezel, 14 anezho nemetken a c'helle mont war-vor. An Union Navy he devoa tro 90 lestr (un toullad anezho hep bourzhidi gourdonet pe kozh). Ar C. S. Navy en devoe bet d'an uhelañ 101 lestr evit talañ ouzh re niverusoc'h morlu an Unaniezh. Stephen Mallory evel Sekretour Departamant an Navy Kengevreet a reas e seizh gwellañ evit kaout ur strategiezh tagus a-enep an Unvaniezh.
Al listri hobregonet
Stephen Russell Mallory e-penn ar CSN a vountas kreñv war ar sevel bigi hobregonet a vefe bet an arm a sikourfe ar morlu kengevreet da vezañ trec'h pe d'an nebeutañ da dalañ gant efedusted an Union Navy kalz galloudusoc'h. Evitañ ar Su a ranke sevel nebeut bigi met kalz kreñvoc'h pep hini anezho evit re an Norzh. Hervez e c'herioù:
"The perfection of a warship would doubtless be a combination of the greatest known ocean speed with the greatest known floating battery and power of resistance."
Lionel Henry
Lionel Henry, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1970 e Roazhon, zo un istorour hag ur politikour breizhat. Kelenner skolaj eo, war an Istor hag an Douaroniezh ha skrivet en deus meur a levr gallek diwar-benn Istor Breizh a-vremañ.
Confederate States Navy
Al listri hobregonet
Ar morlu Kengevreet a voe kroget gant ar sevel bigi hobregonet gant ar soñj-se, da gaout an arm marvus. Ar gudenn a voe an Norzh a voe kroget ivez gant ar sevel bigi hobregonet ar pezh a lakas ar mroluioù enebet da vezañ kevatal adarre.
Lionel Henry
Maer Mousterel-ar-Gwast eo abaoe miz Mezheven 2020.
Komz a ra brezhoneg.
Quentin Metsys
Quentin Metsys pe Matsys ( Quinten Matsijs e nederlandeg ; skrivet Quentin a-wechoù, ha Massys, Metsys ; Leuven, 1466 - Antwerpen, 1530) a oa ul livour flamank.
Euredoù ha bugale
War-dro 1492 e timezas da Alyt van Tuylt (marvet en 1507) ha tri bugel o doe : Quinten I, Pawel ha  Katelijne I.
En 1508 e timezas da Catherina Heyns, ha dek bugel o doe : Jan (1509-75, livour), Corneille (1510-56, livour), Quinten II, Maria, Hubrecht, Abraham, Peternella, Katelijne II, Sara ha Susannah.
Ingeniero Huergo
Ingeniero Huergo zo anv meur a dra en Arc'hantina:
Alain Le Goff
Alain Le Goff, anvet ivez Alan ar Gov, Lan ar Goff, Alan Yann ha marteze Lan ab Yan ivez, ganet d'ar 14 Ebrel 1881 e Kerlouan ha marvet d'an 18 Eost 1926 e Lesneven, a oa beleg, skrivagner ha saver pezhioù-c'hoari brezhonek.
Buhez
Goude e studioù e skolaj Lesneven ez eas da gloerdi Kemper, ha beleget e voe e 1905 d'an oad a 24 bloaz. Mestr-studi e voe e Lesneven kent bezañ anvet da gure e Mahalon e 1908, hag e Lambaol-Gwimilio e 1909. Klañvdiour e voe e-pad ar Brezel-bed kentañ ha goude-se, e 1919, e tremenas un nebeud mizvezhioù e Rieg. Dre ma oa aet e yec'hed da fall ne voe mui evit labourat, neuze e tistroas da Gerlouan ma tiskuizhas e-pad daou vloaz. Pelloc'h e tistroas da Lesneven ma voe chapalan e skol gristen ar baotred ; d'ar mare-se e krogas da ren Kenstrivadeg ar c'hardinal Dubourg, a oa aozet gant Feiz ha Breiz evit bugale ar c'hatekiz. Sevel a reas pezhioù-c'hoari evel An aotrou Keriouas a voe c'hoariet e-kerzh gouelioù ar Bleun-Brug e Lesneven er bloaz 1923.
Fabbriche di Vergemoli
Fabbriche di Vergemoli  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Strizh-mor ar Froñveur
Emañ strizh-mor ar Froñveur etre enezeg Molenez hag enez Eusa. Gallout a ra ar gasenn tizhout 7 skoulm en hanter vare ha mont betek 9 skoulm e lec’hioù zo. Dañjerus-kenañ eo d'ar bagoù pa c’hwezh an avel a-enep d’an dour.
Evit diogeliñ ar Froñveur ez eus daou dour-tan: hini ar Gazeg hag hini Kereon.
Pont roman
En Italia
-e Roma:
21 (pladenn)
21 zo un albom gant ar ganerez saoz Adele er bloavezh 2011.
Gwerzhioù
Tremen 208 000 skouerenn eus ar bladenn a voe gwerzhet er Rouantelezh-Unanet er c'hentañ sizhunvezh ma voe lakaet war ar marc'had. E-kreiz ar bloavezh 2011, 6 000 000 skouerenn a voe gwerzhet er bed.
Vagli Sotto
Vagli Sotto  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Sillano Giuncugnano
Sillano Giuncugnano  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Emsav Pobl Vreizh
Emsav Pobl Vreizh (Entente Populaire Bretonne) a oa ur strollad broadel breizhek savet e diskar-amzer 1947 evit gounit ar gwir evit ar Vretoned da ober o-unan war-dro traoù o bro :
E penn Emsav Pobl Vreizh e oa Yann ar Gouez (prezidant), Pierre Bodenan (eil-prezidant), Yann Olier (sekretour), André Hemlin (teñzorer). Mont a reas da get e 1949.
Maria Beatrice di Savoia (1792-1840)
Maria Beatrice di Savoia (Maria Beatrice Vittoria Giuseppina; Torino, 6 Kerzu 1792 – Castello del Catajo, 1840) a oa ur briñsez italian.
Merc'h henañ ar roue Vittorio Emanuele Iañ (1759 – 1824), hag an arc'hdugez Maria Teresa d'Asburgo-Este e oa. He zad a oa dug Savoia ha roue Sardigna (1802-1821).
D'an 20 a viz Mezheven 1812 e voe dimezet e Cagliari,  e Sardigna, hag en desped dezhi, da Francesco hec'h eontr a-berzh mamm, hag a voe dug Modena evel  Francesco  IV  (1779-1846).
E-pad pemp bloaz e nac'has seveniñ o eured. A-benn ar fin o devoe pevar bugel.
Herbert Copeland
Herbert Faulkner Copeland (21 a viz Mae 1902 – 15 a viz Here 1968) a oa ur bevoniour amerikan en doa pledet gant damkaniezh ar riezad e bevoniezh. Bodañ a reas ar bevedegoù unkelligek e div riezad vras : riezad ar Monera hag hini ar Protista. E 1966 e lakaas ar bacteria hag unan eus an algae a oa ar muiañ kentidik, anvet algae glas gwer, e riezad ar Monera.
Aimé Paine
thumb|right|260px|Banniel ar bobl [[mapuche]]
Herbert Copeland
Mab e oa da Edwin Copeland en doa diazezet ar Skolaj Labour-Douar e [Skol-veur Filipinez Los Banos]] hag a oa ur pteridologour brudet.
Aimé Paine
Aimé Painé (pe Aimé Painé), ganet e 1943 en Ingeniero Luis A. Huergo, Río Negro, marvet d'an 10 a viz Gwengolo 1987 en Asunción (Paraguay) a oa ur ganerez arc'hantinat, mapuche a orin, hag a vrudas sonerezh he fobl. Kar e oa, gouez da lod, d'ar penn indian (pe cacique), al longo Painé.
Savet e voe gant tud pinvidik o devoa adverc'het anezhi, ha kaset anezhi d'ar skol da Mar del Plata, gwall bell diouzh he sevenadur orin. Abaoe bihan e felle dezhi bout kanerez ha studiañ a reas ar sonerezh hag ar c'han. Kavout a rae dezhi e tenne ar c'hanoù gregorian d'an taiel, doare kanañ mapuche he devoa klevet kanañ e mapudunguneg, yezh ar bobl Mapuche. An Taiel, emezi, a oa ur c'han didro, dieub ha naturel hag ivez relijiel.
E 1973, da 29 bloaz, e kemeras perzh el laz-kanañ broadel (Coro Polifónico Nacional) hag e tizoloas ster ar sonerezh en he buhez. E-pad emgav etrevroadel al lazoù-kanañ e Mar del Plata e oa ha pep bro a ranke prientiñ ur oberenn da ganañ deuet eus sevenadur an hen bobloù, hag Arc'hantina ne reas ket. Mezh he doe eus he bro a nac'he he gwrizioù istorel.
Neuze ez eas da greisteiz ar vro, da glask war-lerc'h spered ar re gozh, hag eno e tizoloas speredelezh sonerezh ar bobl mapuche, e teu ar sonerezh-se eus kanaén en digenvez evel ma vez an dud e bro he c'havell
Mervel trumm a reas da 44 bloaz, pa oa oc'h enrollañ un abadenn evit skinwel Paraguay. Beziet eo e-kichen he zad, don Segundo Painé, marvet goude e verc'h, pa oa 103 bloaz.
Stazzema
Stazzema a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Hent-bale hir 37
Kêrioù tremenet
Echuiñ a ra e Douarnenez evel hent-bale hir 38.
Piazza al Serchio
Piazza al Serchio  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Kanton Baiona-2
Kanton Baiona-2 a zo ur c'hanton eus Frañs e departamant ar Pireneoù-Atlantel hag er rannvro Nouvelle-Aquitaine.
Kumunioù
Kanton Baiona-2 a ya ul lodenn eus Baiona hag ur gumun all d'ober anezhañ :
Emdroadur ar boblañs
0 annezed a chom er c'hanton e.
Septeto Trio Los Dos
Ar Septeto Trio Los Dos zo ul laz sonerien kuban de Santiago de Cuba. Aet int da vevañ d'an Izelvroioù.
Adèle de France
Adèle de France pe Adélaïde de France, pe Adèle Bro-C'hall pe Adélaïde Bro-C'hall zo anv meur a briñsez c'hall.
Seblantout a ra e oa heñvel an anvioù-badez gallek Adélaïde, Adèle hag Alix en Tiegezh Capet.
Argonautica Orphica
An Argonautica Orphica (e gresianeg Ὀρφέως Ἀργοναυτικά) zo anv latin ur meurgan gresianek, dianav an oberour anezhañ, diwar-benn mojenn ar Maoutken aour, savet war-dro ar V pe VI kantved.
Kontet eo er c'hentañ gour, en anv ar barzh Orfeüs, hag a zerevell istor Iason hag e Argonaoted.
Kraperig Himalaya
Ar c'hraperig Himalaya a zo ur spesad golvaneged, Certhia himalayana an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Turoned
An Duroned a oa ur bobl kelt (Turoni e latin) e Touren. E Caesarodunum, hiriv Tours e oa o c'hêr-benn.
Kraperig Sikkim
Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù Himalaya e Nepal da greisteiz Tibet ha gwalarn India.
Camaiore
Camaiore  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Machen
Machen zo ur gêriadenn bras a-walc'h eus kreisteiz Kembre, e kontelezh Caerffili.
Emañ ar gêriadenn e-harz Mynydd Machen, torgennoù hag en em astenn etre Castell-nedd ha Cas-gwent.
Meur a vengleuz glaou zo bet en tolead ha pouezus e oa labour ar glaou hag an houarn er vro gwechall.
Seravezza
Seravezza  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Ulrich von Württemberg
Ulrich von Württemberg zo anv meur a zug en istor Württemberg.
Adèle
Adèle zo un anv-badez gallek, deuet diwar an anv-badez alamanek Adelheid.
Kraperig Hodgson
Ar c'hraperig Hodgson a zo un evn krimper, Certhia hodgsoni an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Hent-bale hir 38
An hent-bale hir 38 zo ur wenodenn-vale hir a ya eus Redon betek Douarnenez. Tremen a ra dre greisteiz an Argoad, dre Vro-Wened ha Bro-Gerne. 358 km hed eo.
Kêrioù tremenet
Echuiñ a ra e Douarnenez evel an hent-bale hir 37.
Édouard Chatton
Édouard Chatton (11 a viz Here 1883 – 23 a viz Ebrel 1947) a oa ur bevoniour gall a voe ar c'hentañ da dermeniñ ar c'hemm etre ar c'helligoù prokariotek hag eukariotek. Chatton a grouas ar gerioù hag a embannas anezhe da gentañ e 1937 en e bennad-skrid "Pansporella perplex: Reflections on the Biology and Phylogeny of the Protozoa."
Ganet e oa bet Chatton e Romont, e Bro-Suis. Da gentañ e oa dedennet gant protozoa a bep seurt a oa kaoz d'an dud da gleñvel, e-mesk an Apicomplexaed hag an Trypanosomatided. Astenn a reas tachenn e enklaskoù diwezhatoc'h d'ar protisted mor. Kemer a reas perzh e deskrivadur ar protisted dinoflagellate. E Skol-uhel Pasteur e reas anaoudegezh gant André Michel Lwoff hag e teuas da vezañ e ventor. Hemañ a oa tonket da resev ur Priz Nobel evit ar Fiziologiezh pe ar medisinerezh. Kenderc'hel a reas an daou skiantour da genlabourat betek marv Chatton e 1947, e Banyuls-sur-Mer, e Frañs.
Milonia Cesonia
Milonia Cesonia a oa trede pried an impalaer roman Caligula.
Wilhelm Hauff
Wilhelm Hauff (1802-1827) zo ur skrivagner alamanek eus amzervezh ar Biedermeier.
Studier e voe e skol-veur Tübingen. Kelenner e voe gant bugale ministr ar brezel e Württemberg, ar jeneral Ernst Eugen von Huegel (1774-1849), hag evito e savas kontadennoù hag a voe embannet en 1826. Awenet e oa gant romantoù Walter Scott, pa savas ar romant istorel Lichtenstein (1826), a c'hoarvez en amzer an dug Ulrich von Württemberg (1487-1550).
Le Torquesne
Le Torquesne a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Le Torquesne Churchyard
Mervel a reas e miz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed; Lance Corporal edo er 4th Batalion eus ar Lincolnshire Regiment.
Peshawar
Peshawar eo c'hwec'hvet kêr vrasañ Pakistan, gant ur boblañs ouzhpenn 2,3 milion a annezidi. Lec'hiet eo e gwalarn ar vro, nepell diouzh an harzoù gant Afghanistan.
Kanton Baiona-3
Kanton Baiona-3 a zo ur c'hanton eus Frañs e departamant ar Pireneoù-Atlantel hag er rannvro Nouvelle-Aquitaine.
Kumunioù
Kanton Baiona-3 a ya ul lodenn eus Baiona d'ober anezhañ.
Emdroadur ar boblañs
0 annezad a oa o chom er c'hanton e.
Margareta Slots
Merc'h e oa d'ar marc'hadour izelvroat Abraham Cabiljau ha d'e bried Maria van Leest. E-pad brezel Ingria en em gavas Margareta gant Gustav e seziz Pskov en 1615. D'ar mare-se e oa dimezet d'an ijinour izelvroat Andries Sessandes, a varvas er brezel e Pskov ur pennadig goude (Here 1615).
En 1625 e voe gourdrouzet gant ar beli Jakob Galle a venne kemer he madoù goude m'he devoa miret ouzh he merourien da gemer perzh el labour evit ar roue. Mont a reas da-gaout Galle, goulenn outañ ha ne ouie ket e oa roet dezhi gwirioù-dreist gant ar roue, ha neuze reiñ ur walennad dezhañ, ha leuskel he c'hoskor d'e vazhata. Mervel a eure Galle diwar e c'hloazoù, ha tamallet e voe Margareta da vezañ muntret bali ar roue. Met tra ebet ne c'hoarvezas diouzh a ouzer.
Mervel a reas e 1669. Beziet e voe e-kichen he fried Jakob Trell en iliz Vada, e-kichen Vallentuna, en Uppland.
Fehu
Ar run ᚠ (Fe)   (norseg fé; hensaozneg feoh) a verk ar son f er Futhark skandinaviat hag er Futhorc (Futhark saoz). E anv a dalva 'pinvidigezh' ha kar eo d'ar ger saoznek fee a dalve-eñ 'dañvad' pe 'saout', 'chatal' eta (nederlandeg vee, alamaneg Vieh, latin pecū, sañskriteg pashu).
Al lizherenn zo damheñvel ouzh 𐍆 f, el lizherenneg gotek, hag e oa anvet faihu.
Stumm ar run zo bet tennet eus al lizherenn etruskek v 𐌅, evel al lizherenn c'hresianek digamma (Ϝ) hag al latin F hag a zeu eus ar lizherenn fenisek waw.
Barzhonegoù ar runoù
An anv zo bet gwelet e-barzh tri barzhoneg diàr ar runoù:
Porcari
Porcari  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Mitokondrienn
Ur vitokondrienn zo un organit, dezhañ holl berzhioù un organeg prokariot, gronnet gant ur groc'henenn doubl graet gant pep a wiskad fosfolipidek doubl, hag a a gaver er pep brasañ eus kelligoù an eukarioted. N'o c'haver ket e-barzh an globulennoù ruz deut d'o ment avat nag e loened arvevat zo evel Henneguya zschokkei). Etre 0,75 ha 3 µm treuz a vez dezhe peurliesañ hag o stumm a c'hall cheñch kalz.
Kavout a reer betek 2000 anezhe e pep kellig, ha peurliesañ e vezont e takadoù ar c'helligoù a vevez adenozin trifosfat (ATP). Skoazellañ a reont produadur an ATP, hini meur a genfaktor metabolek (NADH, FADH 2 ) hag ur roll o deus e meur a argerzh e-giz ar c'hehenterezh, an disheñveladur, an apoptoz hag e reoliadur kelc'hiad ar c'helligoù. Liammet eo ar mitokondriennoù ivez gant kleñvedoù zo evel daleoù spered, kudennoù ar galon hag ur roll a-bouez o deus ivez en argerzh kozhañ.
Diwelus eo ar mitokondriennoù gant ar mikroskop optek pa ne vezont ket livet gant livadoù bevoniel (rhodamin 123 ha glas Janus B). Evit o studiañ pizh e reer gant ar mikroskop elektronek a zo gwelloc'h e rezolvadur.
Displegan a ra an damkan endosimbiotek bezañs mitokondriennoù e kelligoù an eukarioted dre endokitoz (degemer) un α-proteobakteria en ur c'hellig ostiz, meur a viliard a vloavezhioù zo. Abalamour da se ez eo disheñvel TDN ar mitokondriennoù diouzh hini kalon ar gellig, ha degaset e vez peurliesañ eus tu ar vamm.
Etimologiezh
Dont ra ar ger mitokondrienn eus an henc'hresianeg μίτος (mitos) a dalvez « neudenn » ha χόνδρος (chondros) a dalvez "granulenn".
Maria Beatrice di Savoia (1943)
Maria Beatrice di Savoia (ganet e 1943), zo ur briñsez italian, trede merc'h ha pevare bugel Umberto II Italia, diwezhañ Roue Italia, ha d'e bried Marie-José de Belgique. Lesanvet e oa "Titti"
Lichmera
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Maria Beatrice di Savoia (1943)
He buhez
Ganet e oa e Roma e palez ar c'h-Quirinal. Da dri bloaz, goude bet he zad o ren e-pad miz e 1946, ez eas en harlu gant he zud da Bortugal.
Lichmera
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Maria Beatrice di Savoia (1943)
He buhez
Pa zispartias he zud ez eas da Genève gant he mamm. e dibenn ar bloavezhioù 1960 e prenjont ti en Cuernavaca, Mec'hiko.
Lichmera
O c'havout a reer en Aostralazia, daouzek (12) isspesad dezho en holl.
Maria Beatrice di Savoia (1943)
Eured ha bugale
Goude hec'h eured e 1970 da Luís Reyna Corvalán e chomas e Mec'hiko. 3 bugel o doe:
Lichmera
Rummatadur
Betek 2022 e veze renket ar spesad kozh lombokia er genad kent mont d'ober hini Sugomel, evel Sugomel lombokius.
Roc'h-ar-Yeodi
Roc'h-ar-Yeodi (La Roche-Jaudy e galleg) zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2019, en ur vodañ kumunioù Ar Roc'h-Derrien, Hengoad, Peurid-ar-Roc'h ha Pouldouran.
Kraperig Manipour
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Crati
Ar stêr Crati, 91 km dezhi, eo brasañ stêr Calabria, ha trede brasañ Su Italia, war-lerc'h ar stêrioù Volturno ha Sele. En Henamzer e oa « Crathis » (Κρᾶθις) hec'h anv.
Red
Eieniñ a ra ar stêr Crati e menezioù Sila, e kumun Aprigliano, en ul lec'h anvet Timpone Bruno, en ul lec'h a zo 1 742 m a uhelder, ha diskenn alese war-du Cosenza. Eno e kember gant ar stêr Busento, war he lez kleiz, ha daougementet he ledander. Goude e tremen ar stêr Crati dre ur blaenenn vras, traonienn Crati, m'en em gav gant un toulladig adstêrioù war he lez dehoù: ar stêrioù Arente, Duglia, ha Mucone dreist-holl, ha gwazhioù anvet Finita, Turbolo, Cucchiato, Campagnano, Mavigliano ha Settimo. Pelloc'h e tegouezh e Tarsia, ma'z eus bet savet ur stankell d'ober lenn Tarsia. Pa deu e-maez al lenn e red war-du ar biz ma kej gant ar stêr Coscile, war he lez kleiz, ur pemp kilometr diouzh pleg-mor Taranto. Goude-se, etrezek ar reter, e tremen dirak hengêrioù Sybaris ha Thurii.
Aberiñ a ra e pleg-mor Taranto e-kichen porzh Corigliano Calabro.
Kumunioù ma tremen
Belsito, Bisignano, Castiglione Cosentino, Cerisano, Cosenza, Lappano, Lattarico, Luzzi, Montalto Uffugo, Paterno Calabro, Rende, Rose, Rovito, Tarsia, Terranova da Sibari, Cassano all'Ionio, Corigliano Calabro e Torano Castello.
Robert Whittaker (ekologour)
Robert Harding Whittaker (27 a viz Kerzu 1920 –20 a viz Here 1980) a oa un ekologour amerikan eus ar plant, oberiant eus ar bloavezhioù 1950 d'ar bloavezhioù 1970. Ar c'hentañ e oa bet da ginnig ar rummatadur taksonomek e pemp riezad. Rannet e oa ar biota gantañ etre an Animalia, ar Plantae, ar Fungi, ar Protista, hag ar Monera e 1969. Kinnig a reas ivez rummatadur Whittaker ar biomoù, a renke ar seurtoù biomoù hervez daou faktor abiotek : ar gwrezverk hag ar glaveier.
Dilennet e oa Whittaker en Akademiezh vroadel ar skiantoù e 1974. Resev a reas Priz an Ekologour bras gant an Ecological Society of America e 1981, hag a oa anavezet hag enoret evit e labour. Kenlabourat a reas gant kalz ekologourien all, en o zouez George Woodwell (Dartmouth), W. A. Niering, F. H. Bormann (Yale) ha G. E. Likens (Cornell), hag kalz a reas da fonnusaat ar c'henlabour etrebroadel.
Lichenostomus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia, c'hwec'h (6) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Un nebeud spesadoù kozh a oa bet lakaet e genadoù all. :
Chris Hipkins
Christopher John Hipkins, ganet d'ar 5 a viz Gwengolo 1978, zo ur politikour eus Zeland-Nevez ha Kentañ ministr ar vro abaoe ar 25 a viz Genver 2023 ha penn Strollad al Labour. Kemeret en deus plas Jacinda Ardern goude ma voe dilezet an daou bost ganti. Ezel e oa bet eus parlamant ar vro evit Remutaka abaoe dilennadegoù 2008.
Treuzpluñveg
Un treuzpluñveg zo ur seurt goubenner hir. Lakaet e vez en un doagenn. E-barzh ez eus plu pe danvez blot all. Gallout a reer en em gannañ gant treuzpluñvegoù ha goubennerioù evit farsal, hep riskl d'ober droug d'ar re all. An abadennoù-se a blij d'ar vugale, d'ar grennarded ha d'an dud gour zoken, en tier-lojañ, en trevadennoù vakañsoù, pe c'hoazh er c'hazarnioù.
Raloc'h eo deuet da vezañ er c'hambreier eget ar goubenner avat.
Massarosa
Massarosa  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Carl Woese
Carl Richard Woese a oa ur mikrobevoniour hag ur bevfizikour amerikan. Brudet eo evit termenadur an Archaea (un damani nevez e bevoniezh) e 1977 dre daksonomadur filogenetek an TRN ribozomek 16S, un teknik en doa difraostet hag a voe un dispac'h evit ar vikrobevoniezh. Kinnig a reas ivez damkan ar bed TRN e 1967, daoust ma ne anve ket anezhañ evel-se. Woese a zeuas da vezañ kelenner e Skol-veur Stanley O. Ikenberry ha kelenner war ar vikrobevoniezh e Skol-veur an Illinois en Urbana–Champaign
Statilia Messalina
Statilia Messalina a oa trede pried an impalaer roman Neron.
Pescaglia
Pescaglia  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Escondido
Escondido (kuzh pe kuzhet e brezhoneg) zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek.
Lec'hioù
🇲🇽
Golc'hed
Ar c'holc'hed zo un dilhad-gwele, ur seurt pallenn ha liñsel war un dro. En em silañ a ra ar c'housker dindani evit chom en e dommder. Tost ouzh ar plueg-treid eo met goloiñ a ra ar gwele a-bezh, ha lakaet e vez en un doagenn a vez gwalc'het pa vez lous.
Alies he deus kemeret ar c'holc'hed plas ar pallenn hag al liñsel a oa ar boaz en tier en kantved.
Ulrich Iañ Württemberg
Ulrich I Württemberg (1226-1265) a oa kont Württemberg war-lerc'h e dad Hartmann Iañ (~1160 - ~1240).
Euredoù ha bugale
Div wech e timezas. ∞ da Konrad IV, kont Öttingen, ∞ da Friedrich II, kont Truhendingen, ∞ da Kraft I von Hohenlohe-Weikersheim ∞ dimezet da Albrecht von Löwenstein-Schenkenberg, mab henañ Rudolf Iañ an Impalaeriezh Santel.
∞ dimezet da Hesso Iañ, markgraf Baden
Creully-sur-Seulles
Creully-sur-Seulles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, krouet e 2017.
Istor
Krouet eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Creully, Saint-Gabriel-Brécy ha Villiers-le-Sec.
Llyn Celyn
Llyn Celyn (distaget [] e kembraeg) zo ul lennad zour savet etre 1960 ha 1965 e traoñienn ar stêr Tryweryn e kontelezh Gwynedd, e hanternoz Kembre. En em astenn a ra a-hed 4 km, war 1,6 km led, ha 43 m donder eo d'ar muiañ.
Pa voe savet ar stankell ha krouet al lennad zour e voe beuzet ur gêriadenn Capel Celyn, daoust da enebiezh kalz tud er vro. Kornad Capel Celyn a oa unan eus kreñvlec'hioù ar c'hembraeg er vro ha pal ar chanter a oa gallout kas dour da gêr Liverpool e gwalarn Bro-Saoz. Mont a reas ar raktres war-raok daoust da enebiezh 35 eus ar 36 kannad kembreat a oa e Ti ar C'humunioù. E-leizh a vanifestadegoù a voe da neuze ha gwalldaolioù a voe a-enep ar chanter, gant Owain Williams, Emyr Llewelyn ha re all. D'ar mare-se e voe savet Byddin Rhyddid Cymru ha Mudiad Amddiffyn Cymru, strolladoù kuzh hag a rae gwalldaolioù. En amzer-se ivez e kreskas er vro ar skoazell roet d'ar gostezenn Plaid Cymru, a oa krenn a-enep raktres ar stankell. E miz Here 2005 e embannas kuzul-kêr Liverpool en doa keuz rak an darvoud hag e c'houlenne bezañ pardonet gant annezidi ar gêriadenn ha Kembreiz dre vras.
Fosciandora
Fosciandora  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Galeria Fundana
Galeria Fundana a oa pried an impalaer roman Vitellius.
1948 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Saint-Philbert-des-Champs
Saint-Philbert-des-Champs a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Kraperig Nepal
Ar c'hraperig Nepal a zo un evn krimper, Certhia nipalensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e menezioù eus kornôg Nepal da viz Myanmar, gevred Tibet ha mervent Sina.
Tom Thabane
Tom Motsoahae Thabane zo ur politikour eus Lesotho, ministr kentañ eno abaoe miz Even 2012.
Thabane zo bet ministr meur a wech er bloavezhioù 1990 ha 2000 betek ma krouas e strollad politikel, an ABC (All Basotho Convention) e 2006. Goude dilennadeg parlamantel miz Mae 2012 eo bet anvet da vinistr kentañ ar rouantelezh.
Thomas Cavalier-Smith
Thomas (Tom) Cavalier-Smith (ganet d'an 21 a viz Here 1942 ha tremenet d'an 19 a viz Meurzh 2021 ) a oa kelenner war bevoniezh an emdroadur e kevrenn zoologiezh skol-veur Oxford. Resevet en deus Priz etrebroadel ar vevoniezh (ur priz a 10 milion a yenoù) e 2004.
E enklaskoù o deus roet tu da zizoleiñ un niver a vevedegoù unkelligek (protisted) hag o deus difennet kalz strolladoù taksonomek bras, evel ar Chromista, ar Chromalveolata, an Opisthokonta, ar Rhizaria, hag an Excavata. Anavet eo evit e reizhiadoù rummatadur eus holl ar vevien.
Montecarlo (Italia)
Montecarlo  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Claudia Octavia
Claudia Octavia a oa kentañ pried an impalaer roman Neron. Merc'h e oa da Glaoda Iañ ha da Vessalina. Goude marv he mamm hag eured he zad da Agrippina e teuas da vezañ c'hoar-gaer Neron.
E 53, d'he 12 vloaz, e voe roet da bried da Neron, a oa 16 vloaz. Plijout a rae Octavia d'ar bobl roman, met Neron a gasae o eured. Pa zeuas e vestrez Poppea da vezañ dougerez, e argasas e wreg hag e harluas anezhi e Pandataria. Pa voe gouvezet kement-se gant ar bobl e savas trouz abalamour dezhi.
Trivento
Trivento zo ur gumun eus Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise. Niver an annezidi zo.
Lollia Paulina
Lollia Paolina (15-49) a oa trede pried an impalaer roman Caligula e-pad c'hwec'h miz en 38.
Grand-Prix Ouest-France Ploue
Grand-Prix Ouest-France Ploue a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Eost e Ploue (Mor-Bihan). N'eo ket bet gounezet Grand-Prix Ploue gant ur marc'hhouarner breizhat abaoe 1992 ha Ronan Pensec. Ar Breton diwezhañ war ar podiom eo bet Patrice Halgand gant e eil plas e 2001.
Lollia Paulina
He buhez
He fried kentañ e oa Publius Memmius Regulus, konsul en 31, gouarnour da c'houde; meneget eo gant Tacitus evel un den a vrud vat. Mervel a reas en 62.
Kevin
Kevin zo un anv-badez saoznek deuet diwar an iwerzhoneg ha roet d'ar baotred.
Lollia Paulina
He buhez
Ur pennadig goude marv e c'hoar Drusilla, en 38, e fellas d'an impalaer Caligula ober da Memmius terriñ e eured gant Lollia. Hervez Suetonius en dije graet dezhi dont eus Moesia ma oa o chom gant he fried gouarnour, dre m'en devoa klevet e oa kaer-kenedus he mamm-gozh. C'hwec'h miz goude e tispartias diouti dre ma ne c'helle ket Lollia kaout bugale. Difenn a reas outi kousket gant ur gwaz all, na tostaat ouzh hini.
Tarzhadenn gambrian
An darzhadenn gambrian (etre 541 ha 530 milion a vloavezhioù zo) a reer eus diwan trumm – e-keñver skeuliad an amzerioù douarouriezh – ar pep brasañ eus ar skourradoù metazoenned a vremañ hag un nebeud re all, aet da get abaoe. Krouiñ a rae ul liesseurtadur bras eus ar c'hevrennadoù hag eus ar spesadoù loened, plant ha bakteri. Skrivagnerien zo a gomz eus ur "big bang" zoologel c'hoarvezet er C'hambrian », a welas anadiñ, e-kerzh un nebeud degadoù milionoù a vloavezhioù, hogos an holl steuñvoù aozadur ar c'horf anavezet hiziv (Annelidae, blotviled, Ekinodermed, C'hordata, ha kement zo.).
Sant'Angelo in Pontano
Sant'Angelo in Pontano zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e kreiz Italia.
Domitia Longina
Domitia logina a oa pried an impalaer roman Domitianus.
The Painter and the Thief
The Painter and the Thief ("Al Livourez hag al Laer") zo anv daou film :
Tarzhadenn gambrian
Dizoloet e voe an "darzhadenn"-se a-drugarez d'ar c'harrekaennoù miret e chist Burgess e Kanada. El lec'h-se, bet dizoloet e 1909, e oa roudoù eus ur biotop mor puilh ar spesadoù ennañ. Ne voe dielfennet o dilerc'hioù evel ma faot nemet hanter-kant vloaz goude avat.
Ne anavezer ket abegoù an argerzh trumm-se abalamour d'an niver bihan a garrekaennoù. A-raok an darzhadenn gambrian e oa bet un darvoud damheñvel met bihanoc'h : al liesseurtadur ediakarek. A-raok an daou zarvoud-se, ar pep brasañ eus ar bevedegoù a oa eeun ha graet a gelligoù hiniennel a veze bodet a-wezhioù e stumm trevadennoù.
Sainte-Pexine
Sainte-Pexine a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Tarzhadenn gambrian
Istor ha pouezusted
Gouzout a reer bremañ e anadas ar c'hentañ furmoù a vuhez 3450 milion a vloavezhioù zo hervez dielfennadur reier Warrawoona en Aostralia. Chomet e oa stromatolitoù enne : furmadurioù gouelezennek a grou abalamour d'an trevadennoù mikroorganegoù. E 2010 e oa bet kavet ivez karrekaennoù bevedegoù lieskelligek makroskopek, anvet Gabonionta e Gabon, en ur gwelead geologek oadet a 2100 milion a vloavezhioù,. Er reier yaouankañ, krouet etre 565 ha 543 milion a vloavezhioù zo, ez eus karrekaennoù eus ar c'hentañ bevedegoù bras, anvet Ediakarianed ». Ne ouier ket d'ar just perak ez eus gweleadoù hep karrekaennoù etre ar Gabonionta, an Ediakarianed hag an darzhadenn gambrian. Ha n'eo ket bet miret pe dizoloet ar c'harrekaennoù er gweleadoù-se, peotramant n'eus ket a garrekaennoù etre an tri liesseurtadur-se abalamour ma oa aet ar spesadoù lieskelligek da get dre ma n'o doa ket peadra da vevañ ?