cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saik Falc'hun
Buhez
Labouret en doa Saïk Falc'hun war-dro fin e vuhez gant Job an Irien evit lakaat e brezhoneg « Pedenn an deiz », ul levr-pediñ gant pedennoù pemdeziek an Iliz, ha goude-se gant Pêr Guichou ha Job an Irien evit gwelet en-dro holl an droidigezhioù al Levr-oferenn embannet gant Minihi Levenez e 1997.
Hafniom
Un elfenn gimiek eo an hafniom ; Hf eo e arouez kimiek, 72 e niver atomek ha 178,49 e dolz atomek.
Henri Queuille
Bet ministr meur a wech da vare an Trede Republik c'hall e voe prezidant ar C'huzul ivez, teir gwech e-kerzh ar Pevare Republik c'hall.
Hafniom
Ur metal ardreuzat eo.
Castelló de la Plana
Castelló de la Plana zo kêr-benn proviñs Castelló e Spagn.
Hafniom
Ne gaver ket hafniom e-unan en natur, eus ar c'hailhoù ma kaver zirkoniom e vez tennet : etre 1% ha 3% a hafniom zo er c'hailhoù-se. Dre vras ez eo an hafniom un adkenderc'had eus greanterezh ar zirkonium, pa ranker e dennañ kent implijout Zr er c'hreizennoù nukleel.
Istor
Dmitriy Mendeleyev en devoa embannet e 1869 e vije en natur ur metal ardreuzat pounneroc'h eget titaniom ha zirkoniom, hogen dre ma krede dezhañ e oa an elfennoù renket dre o zolz atomek e lakaas al lantanom (57La) dindan ar zirkoniom er strollad 3 (tolz atomek Zi : 91,224 ; La : 138,9 ; Hf : 178,5). E 1914 e prouas ar fizikour saoz Henry Moseley ez eo lec'h pep elfenn en daolenn liammet ouzh he niver atomek ; termeniñ a reas niver al lantanidoù (15 elfenn, eus 57La betek 71Lu), ha diskouez a reas e chome an elfennoù 43, 61, 72 ha 75 o niver atomek da gavout. E 1911 ez embannas ar c'himiour gall Georges Urbain bezañ dizoloet ar celtium, a lakaas e-touez al lantanidoù, hogen diarbennnet e voe goude un hir a rendael etre kimiourien ha fizikourien.
E 1923 e voe un emglev etrezo : par d'ar zirkoniom e tleje an elfenn 72 bezañ, hervez enklaskoù Niels Bohr war an atomoù, re Henry Moseley war ar skalfadsellerezh dre skinoù X, hag arguzennoù ar c'himiour Friedrich Adolf Paneth. Sevel e vouezh adarre a reas Georges Urbain e 1922, ar pezh a atizas ar fizikour izelvroat Dirk Koster hag ar c'himiour hungarat György Hevesy da glask an elfenn 72 e kailhoù zirkoniom, m'he c'havjont e 1923 e Kopenhagen. Anv latin Kopenhagen, Hafnia, a voe roet d'an elfenn neuze, en enor da Niels Bohr, a oa bet ganet eno.
Perzhioù
Ur metal liv an arc'hant eo an hafniom 72Hf ; tost da re ar zirkoniom 40Zr eo e berzhioù. Orjalennus eo, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe. Diaes-bras eo e oksidañ, ha damheñvel ouzh re ar zirkoniom eo e berzhioù, daoust d'an hafniom bezañ div wezh douesoc'h eget Zr.
Kimiek
Ur filmad oksidenn a c'holo an hafniom pa vez lakaet en aer (dre an oksigen hag an nitrogen), ar pezh a vir outañ a vezañ peuroksidet. Tu zo d'e leskiñ en aer, hag evel ar zirkoniom e peg an tan ennañ pa vez drailhet-munut. Diaes eo tagañ Hf gant trenkennoù pe vazennoù, hogen gant halogenoù e c'haller e oksidañ. Par da re ar zirkoniom eo kenaozadoù kimiek an hafniom.
Izotopoù
Tremen 34 izotop eus an hafniom zo bet dizoloet, eus 153Hf betek 186Hf. Pemp izotop zo stabil, eus hafniom-176 (104 neutron) betek hafniom-180, a zo an hini paotañ (35% eus an hafniom a zo war an douar). Kevanaozet eo bet 172Hf (hanter-vuhez : 1,87 bloavezh), a ro 187Lu dre skinobererezh. Un hanter-vuhez a 2 vilion a viliardoù a vloavezhioù (2x1015) zo d'an izotop 174Hf, da lavaret eo tremen 2 vilion gwezh oad an Hollved (13,75 ±0.17 miliard a vloavezhioù).
Arver
Ret eo strivañ evit dispartiañ an hafniom diouzh ar zirkoniom kent implijout Zr er c'hreizennoù nukleel, setu ne voe ket kenderc'het Hf glan a-raok diwezh an degad 1950, ha ken heñvel eo Hf ouzh Zr ma vez aesoc'h arverañ an eil er greanterezh. Un nebeud traoù a reer gant hafniom evelato.
Tibor Sekelj
Tibor Sekelj (anvet a-wechoù Székely Tibor hervez an doare hungarek ; ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1912 e Spišská Sobota en Aostria-Hungaria, marvet d'an 20 a viz Gwengolo 1988 e Subotica, Voivodina, Yougoslavia) a oa kazetenner, ergerzher, skrivagner, gwiraour, hag ur c'heodedour eus ar bed e embanne bezañ. Ergerzhet a reas meur a lec'h dre ar bed, e Suamerika, Azia hag Afrika. Met ouzhpenn anavezout an natur er broioù-se, evel ma rae ergerzherien all, e klaske anavezout ha kompren an dud hag o ene.
Ouzhpenn an hungareg, e yezh-vamm, hag ar serbeg-ha-kroateg e oa gouest da gomz alamaneg, spagnoleg, saozneg, galleg, esperanteg ha tammoù eus meur a yezh all. Hervezañ e-unan en doa desket 25 yezh ha disklêriañ a rae e oa gouest c'hoazh da gaozeal 9 anezho.
Sevel a reas meur a levr (romantoù, levrioù-beaj, arnodskridoù) en esperanteg. E 1986 e voe dilennet da ezel en Akademiezh an Esperanteg ha da ezel a enor en Universala Esperanto-Asocio. E 2011 e embannas ar strollad Eŭropa Esperanto-Unio e oa ar bloavezh 2012 "La Jaro de Tibor Sekelj" (bloavezh Tibor Sekelj), kant vloaz goude e c'hanedigezh.
Ricardo Zonta
Ricardo Luiz Zonta (bet ganet d'an e Curitiba) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Brazil e red e redadegoù stock-car en e vro. Redet en deus ivez e Formulenn 1 etre 1999 ha 2001, hag etre 2003 ha 2005, o redek gant BAR hag o erlec'hiañ Ralf Schumacher pa oa gloazet evit Toyota.
Ludwig Iañ
Ludwig I zo anv meur a zen.
XIXvet kantved
<!-- Ludwig I. (Waadt) (Ludwig von Savoyen; * nach 1253, † 1302), erster Herr der Waadt ->
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord
Charles Maurice de Talleyrand-Périgord pe Talleyrand, bet ganet e Pariz d'an 2 a viz C'hwevrer 1754 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 17 a viz Mae 1838, a oa un eskob, un diplomat hag ur politikour gall.
Nozvezh Wadek
Nozvezh Wadek (Noite Sangrenta e portugaleg) a vez graet eus an darvoudoù feuls a c'hoarvezas e Lisboa (kêr-benn Portugal) en nozvezh an 19 a viz Here 1921.
Abaoe ar 5 a viz Here 1910 e oa Kentañ Republik Portugal o ren war ar vro. Distabil a-walc'h e oa ar renad ma'z eas an traoù war washaat goude ar Brezel-bed kentañ : tri gouarnamant warn-ugent entre 1920 ha 1926 ! Dilennet e oa bet António José de Almeida da brezidant d'ar 6 a viz Eost 1919 hag e penn ar gouarnamant en devoa anvet ar milour Liberato Pinto d'an 30 a viz Du 1920 (ha ministr an Diabarzh, ar Verdeadurezh hag an Arc'hant war un dro, kement hag ober).
Ne badas ket gwall bell e gefridi dre ma tilezas e holl gargoù d'an 2 a viz Meurzh 1921, hag eñ erlec'hiet gant Bernardino Machado. Nebeut amzer war-lerc'h e kollas e garg a gomandant strollad-meur ar Guarda Nacional Republicana (GNR) ivez, bet rebechet e zisentidigezh ouzh ar gouarnamant nevez dezhañ kement hag e rendaeloù ouzh ar politikerezh anezhañ. Kondaonet e voe da vezañ toullbac'het ur bloavezh-pad ha kadarnaet ar c'hastiz d'an 21 a viz Gwengolo.
Ne voe ket ar c'horonal Manuel Maria Coelho evit gouzañv muioc'h hag a-gevret gant ofiserien 'zo eus ar GNR — Camilo de Oliveira ha Cortês dos Santos — hag ar c'habiten korvetenn Procópio de Freitas e roas lañs d'an emsavadeg d'an 19 a viz Here da noz. Skrapet ha kaset da Arsanailh Lisboa e voe muntret eno António Granjo, bet e penn ar gouarnamant (21 a viz Genver-8 a viz Meurzh ha 19 a viz Gouere-20 a viz Du 1920). War-bouez ur gamionetenn hag a dreuzas nozvezh Lisboa e voe skrapet ha drouklazhet pennoù bras all, en o zouez :
Klask a ran
'''Klask a ran. Katekiz ar vugale bloaz I''' zo ul levr katekiz embannet gant Minihi Levenez e 1990, evit ar bloavezh kentañ a gatekiz (katekiz ar vugale CE1) gant ar gerent.
Teir lodenn a zo : Leor ar bugel (divyezhek), Levr ar gerent (divyezhek), ul levrig muzikoù hag ar c’hasedig-klevout kantikoù nevez evit ar vugale, kanet gant Veronique Autret (Gwalarn) ha Charlez an Dreo.
Daou embann a zo, e skolveurieg, hag e peurunvan : « ''Evid ma hellfe beza implijet gand an oll heb poan, on-eus moullet ar hatekiz e Skol-Veureg hag e Peurunvan. Lavarit deom peseurt skritur ho-peus c’hoant da gaout (SV pe ZH). Evid ar memez abeg, on-eus troet peb tra e galleg » (Job an Irien, Minihi Levenez'' n°5, Here 1990).
Kantikou ar Vugale : Klask a ran
Komzoù : Job an Irien, Sonerezh : Mikael Skouarneg, René Abjean
Staffolo
Staffolo zo ur gumun italian  e proviñs Ancona, er Marche.
Abati Westminster
230px|thumb|right|Abati Westminster, gwelet eus ar c'hornôg Abati Westminster zo unan eus savadurioù relijiel anavezetañ Londrez. Emañ e karter Westminster (« manati ar c'hornôg »), a zo er c'hornôg da greiz kêr-benn Bro-Saoz. Savet e voe en doare gotek, en dreist-holl, da vare ren ar roue Herri III. Collegiate Church of St Peter at Westminster ("Iliz-chabistr Sant Pêr e Westminster") eo an anv ofisiel klok.
Moder Svea
Moder Svea (mamm Svea) eo anv ar vaouez vojennel ijinet da aroueziañ Bro-Sveden.
Orin
Moder Svea a vez diskouezet evel ur vrezelourez, ur valkirienn, o terc'hel ur skoed, ul leon en he c'hichen. Svea zo un anv-badez svedek deuet eus svea, a oa tro-c'henel gozh un anv lies hag a dalveze da Sveded pe Swea. Ar ger a gaver en droienn Svea rike, da lavarout eo "rouantelezh ar Sweded", stumm kozh an anv Sverige, anv svedek Sveden.
Istor
An arouez vroadel a vije bet krouet gant ar skrivagner Anders Leijonstedt (1649–1725) en e varzhoneg Svea Lycksaligheets Triumph (1672). Evel arouez vroadel e voe brudet gant Kunga Skald (1697), savet gant ar barzh svedek Gunno Eurelius (1661–1709) en enor d'ar roue Karl XI Sveden. Da-heul e oberenn e voe savet Eurelius da zenjentil gant an anv Dahlstjerna.
Oneillornis
Oneillornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2014 gant an evnoniour stadunanat Morton L. Isler hag e genseurted.
Troadikell
Un droadikell zo ur benveg, pe ul lodenn anezhañ, hag a ya en-dro gant troad pe treid un den.
Oneillornis
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Troadikell
Troadikelloù a gaver :
Oneillornis
Spesadoù
O c'havout a reer e Suamerika (kornôg ha mervent Amazonia).
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad Gymnopithys kent.
Cuenca (Spagn)
Cuenca zo kêr-benn proviñs Cuenca e Spagn.
Glaokos (mab Hippolokhos)
Glaokos (henc'hresianeg : Γλαῦκος Glaukos "skedus", "luc'hus" pe "gwer sklaer") a oa mab da Hippolokhos ha douaren da Bellerophon  hervez gwengelouriezh Hellaz.
E penn arme Likia e oa, en amzer ar roue Sarpedon.
E Brezel Troia e oa kevreet Likia gant Troia. Gant kalonegezh e stourmas Glaukos. Anezhañ e voe lavaret gant ar skrivagner bizantat Malalas e oa un den "kreñv, kizidik ha deol".
Tiago Monteiro
Tiago Vagaroso da Costa Monteiro (distagadur portugalek : [tiˈaɣu mõˈtɐjɾu]) (bet ganet d'ar e Porto) a zo ur blenier redadegoù kirri eus Portugal a red e WTCC gant Honda. Redet en deus ivez e Formulenn 1 gant Jordan ha Midland etre 2005 ha 2006.
Pancho
Pancho zo un adstumm d'an anv-badez spagnolek Francisco.
Camerata Picena
Camerata Picena zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Abati Cwm-hir
300px|thumb|Rivinoù abati Cwm Hir thumb|250px|left|Bez [[Llywelyn ap Gruffudd en abati.]] Abati Cwm-hir, pe abati Cwm Hir, a oa un abati eus urzh ar Sistersianed e reter Kembre. Emañ ar rivinoù anezhañ en hanternoz da gêr Llandrindod e Powys.
Savet e voe ur manati eno gant menec’h eus Abati Hendy-gwyn ar Daf e 1176 (met marteze e oa bet ur manati koshoc’h eno). Gant menec’h abati Cwm-hir e voe savet Abati Cymer, d’e dro, e 1198.
Priñsed Gwynedd a roas o skoazell da abati Cwm-hir en. Kement-se a goustas ker d’ar venec’h rak devet e voe ar savadur dre ziv wech gant soudarded saoz ha ret e voe d’an abati paean un dell-gastiz 200 lur sterling e 1231 abalamour ma oa bet harpet Llywelyn ab Iorwerth gant ar venec’h en e emgann ouzh un arme saoz e-kichen Y Gelli Gandryll. Korf dibennet Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre dieub, a voe beziet en abati, goude an emgann ma voe lazhet, e Cilmeri, e miz Kerzu 1282.
E deroù an, dindan ren Llywelyn ab Iorwerth, e oa bet kroget gant labourioù evit ober eus iliz an abati an hini vrasañ e Kembre (75 metr hed). Met ne voent morse kaset betek penn. E 1381 ne oa nemet 8 manac’h en abati ken ha kouezhañ a reas ar savadur en e boull tamm-ha-tamm e-pad emsavadeg Owain Glyndŵr.
Cyr
Cyr zo un anv-badez gallek, bremañ dic'hizet, deuet eus anv latin Cyriacus, anv ur sant katolik.
Onésime Reclus
Onésime Reclus (1837 -1916) a oa un douaroniour gall. Arbennigour e oa war an darempred etre Bro-C'hall hag he zrevadennnoù. Gantañ e voe ijinet ar ger « francophonie » evit ober anv eus hollad ar pobloù a rae gant ar galleg dre ar bed.
Mab e oa d'ur pastor protestant ha breur da Élisée Reclus, douaroniour ivez.
Patrick Friesacher
Patrick Friesacher (bet ganet d'ar e Wolfsberg) a oa ur blenier redadegoù kirri aostrian en deus redet e Formulenn 1 gant Minardi e 2005.
Trans
Trans zo un anv-lec'h gallek.
Ciudad Real
Ciudad Real zo kêr-benn proviñs Ciudad Real e Spagn.
Cäcilie
Cäcilie zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed.
Jean-Baptiste Bagaza
Jean-Baptiste Bagaza (ganet e 1946) zo ur soudard hag ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro etre 1976 ha 1987.
Distroadañ a reas ar prezidant Michel Micombero hag en em lakaat e penn ar Stad d'an 10 a viz Du 1976. D'an 3 a viz Gwengolo 1987 e voe skarzhet gant un taol-Stad pa oa o veajiñ e Kanada ha Pierre Buyoya a gemeras e blas e penn ar Stad. Mont a reas en harlu da Libia ha da Ouganda a-raok distreiñ da Vurundi e 1994. Emañ e penn ar strollad politikel PARENA (Parti pour le Redressement National).
Huesca
Huesca zo kêr-benn proviñs Huesca e Spagn.
Nouveau dictionnaire pratique breton-français
An Nouveau dictionnaire pratique breton-français du dialecte de Léon avec les acceptations diverses dans les dialectes de Vannes, Tréguier et Cornouailles et la prononciation quand elle peut paraître douteuse Suivi d'un Recueil de proverbes bretons et d'un Dictionnaire de rimes bretonnes, dans lequel sont indiqués esice quelques règles de la prosodie bretonne, ainsi que les particularités des consonnances finales de cette langue, zo ur geriadur brezhoneg-galleg savet gant Amable-Emmanuel Troude hag embannet e Brest e 1876.
Jaén (Spagn)
Jaén zo kêr-benn proviñs Jaén e Spagn.
Villard
Villard zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.
Ludwig von Baden
Ludwig von Baden zo anv meur a briñs eus Baden.
Sticks and Stones
"Sticks and Stones" zo ur rimadell saoznek, kaoz enni eus ur bugel a vije graet anvioù drouk anezhañ. Lavaret e vez dezhañ chom hep ober van ebet, chom hep en em gannañ evit kelo-se, ha bezañ sioul. Embannet e vije bet e The Christian Recorder e miz Meurzh 1862, ur gelaouenn dalc'het gant an African Methodist Episcopal Church, ma veze kinniget evel ul "lavar kozh" (un "old adage" ) evel-hen:
Sticks and stones will break my bones But words will never harm me.
Adkemeret e voe an div linenn-se e 1872 e-barzh Tappy's Chicks: and Other Links Between Nature and Human Nature, by Mrs. George Cupples. ma oa kinniget evel un ali. Sede ar gerioù resis :
Sticks and stones may break my bones But names will never hurt me.
Kement-se a gaver el lezenn ivez, rak n'haller ket ober prosez abalamour d'ar gerioù drouk, ma n'int ket kunujennoù difennet, pa c'haller ober goude gourdrouz da skouer.
Proviñs Las Palmas
Proviñs Las Palmas zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e reter kumuniezh emren Kanariez, an dostañ da aod Afrika. Kêr Las Palmas de Gran Canaria, en enez Gran Canaria, eo kêr-benn ar broviñs.
4066 km² zo dindani, ha 1 129 395 a dud enni e 2022, ha gant-se eo ar broviñs tudetañ eus an div a zo e Kanariez, hag an drizekvet e Spagn.
Inizi
Enni emañ inizi Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote ha La Graciosa, hag enezennoùigoù didud Lobos, Alegranza, Montaña Clara, Roque del Este ha Roque del Oeste.
Serra San Quirico
Serra San Quirico zo ur gumun italian  e proviñs Ancona, er Marche.
Homyel’
Homyel’ (belaruseg: Го́мель, distaget ; e rusianeg: Го́мель, Gomel, distaget:  ) eo eil brasañ kêr Belarus, e reter ar vro. 515 325 a dud a oa o vevañ eno e 2013.
Ayşe Hafsa Sultan
thumb|250px|Penndelwenn Ayşe Hafsa e Manisa
Muzikou Kantikou Brezoneg
''Muzikou Kantikou Brezoneg a-viskoaz hag a-vremañ. Recueil de partitions de Cantiques bretons de toujours et d'aujourd'hui'', a zo ul levr bras a 330 pajenn, gant muzikoù ar c’hantikoù brezhonek, komzoù ha troidigezh e galleg, embannet e 2011 gant Minihi Levenez ISBN 9782908230413.
Ayşe Hafsa Sultan
Ayşe Hafsa Sultan (1479 - 1534) a oa pried ar sultan otoman Selim I ha mamm Süleyman ar Meurdezus. Dont a reas da vezañ Valide Sultan pa erruas he mab war tron an impalaeriezh e 1520. Levezon vras he defe bet war divizoù he mab.
Muzikou Kantikou Brezoneg
Ennañ e kaver muzikoù kantikoù, salmoù ha kanoù ordinal an oferenn e brezhoneg hag evit an dud a blij dezho kanañ ar c'hantikoù brezhonek. E skolveurieg eo skrivet, evel al levr diaraok : Kantikou Brezoneg a-viskoaz hag a-vremañ.
Ayşe Hafsa Sultan
Sebeliet e voe e moskeenn Sultan Selim en Istanbul.
Armand Emmanuel du Plessis, dug Richelieu
Armand Emmanuel du Plessis, kont Chinon, dug Fronsac ha diwezhatoc'h dug Richelieu, bet ganet e Pariz d'ar 25 a viz Gwengolo 1766 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'ar 17 a viz Mae 1822, a oa ur politikour gall hag a voe Prezidant Kuzul ar Vinistred etre an 20 a viz C'hwevrer 1820 hag ar 14 a viz Kerzu 1821.
Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Palencia
Palencia zo kêr-benn proviñs Palencia e Spagn.
Christijan Albers
Christijan Albers (bet ganet d'ar e Eindhoven) a oa ur blenierien redadegoù kirri eus an Izelvroioù. Redet en deus e DTM kenkoulz a-raok ha goude redek e Formulenn 1 etre 2005 ha 2007.
Maria Amalia Aostria (1701-1756)
Maria Amalia Aostria (1701–1756), a oa priñsez-dilennerez Bavaria hag impalaerez santel, pried Karl VII an Impalaeriezh Santel.
Merc'h e oa da Joseph Iañ an Impalaeriezh Santel.
Dremm an Aotrou
'''Dremm an Aotrou. Katekiz ar vugale bloaz II' zo ul levr katekiz embannet gant Minihi Levenez e 1992, evit ar bloavezhiad a gatekiz en ur strollad (katekiz ar vugale CE2), savet e memes doare ha Klask a ran''.
Teir lodenn a zo : Leor ar bugel (divyezhek), Levr an animatour (divyezhek), ul levrig muzikoù hag ar c’hasedig-klevout a 15 kantik nevez evit ar vugale er CE2 ha CM1.
Daou embann a zo, e skolveurieg, hag e peurunvan.
Dremm an Aotrou, Kantikou an Aviel
Komzoù : Job an Irien, Sonerezh : Mikael Skouarneg, René Abjean
Hrodna
Hrodna (belaruseg; Grodno e rusianeg) a zo ur gêr vras eus Belarus, e kornaoueg ar vro, war an harzoù gant Polonia ha Lituania.
Hylophylax
Hylophylax a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz (H. naevioides hepken) ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Bez' e oa ar spesad poecilinotus er genad ivez kent : diblaset e oa bet en hini nevez Willisornis e 2007.
Soria
Soria zo kêr-benn proviñs Soria e Spagn.
Angela Borgia
Angela Borgia pe Borja, ganet e Roma war-dro 1486, ha marvet e Sassuolo war-dro 1520-1522, a oa un nizez d'ar c'hardinal Rodrigo Borgia (pe de Borja).
Arunachal Pradesh
200px|right|Stad Arunachal Pradesh Arunachal Pradesh (अरुणाचल प्रदेश en hindieg, distaget [ʌruˈɳɑːʧʌl prʌˈdeːɕ]) zo unan eus stadoù India, e biz ar vro, e-harz ar menezioù Himalaya. Itanagar eo kêr-benn ar stad. En-dro da Arunachal Pradesh emañ stad Asam er c’hreisteiz ha Nagaland er gevred. Er c’hornôg emañ Bhoutan, en hanternoz Tibet (Sina) hag er reter emañ Myanmar (Birmania).
Angela Borgia
He buhez
Bevañ a rae e Roma gant he c'heniterv Lucrezia Borgia, merc'h ar pab, ha d'he heul ez eas da Ferrara pa zimezas da Alfonso Iañ d'Este, Dug Ferrara.
Arunachal Pradesh
Embann a ra Republik Pobl Sina e tlefe Arunachal Pradesh bezañ en he dalc’h, dre ma vefe un tamm eus Tibet.
Angela Borgia
He buhez
Lavaret e veze e oa ur plac'h kenedek, mistr, romantel. Mignonez vras e oa da Lucrezia, ha plac'h he sekredoù. Barzhed a ganas he c'hened, Diomede Guidalotti a savas div sonedenn dezhi, hag Ariosto a zedias dezhi kan diwezhañ e Orlando furioso. Pietro Bembo a wele enni «un ael a c'hall pediñ evidon». D'ar 1añ a viz Eost 1504, hag eñ e Venezia, en linennoù dediañ e oberenn  Gli asolan a la duquesa Lucrecia Borgia (embannet en Venezia en 1505), e ra anv eus Angela adarre,
Robert Doornbos
Robert Michael Doornbos (bet ganet d'an e Rotterdam) a zo ur blenier redadegoù kirri eus an Izelvroioù en deus redet e Formulenn 1 etre 2005 ha 2006 evit ar Scuderia Minardi ha Red Bull Racing hag en IndyCar e 2009.
Angela Borgia
Tabut e Ferrara
Tabut a savas etre daou vreur an dug Alfonso Iañ d'Este, Giulio d'Este hag Ippolito d'Este, diwar-benn Angela.
Arunachal Pradesh
Un tamm eus stad Asam e oa Arunachal Pradesh betek ar bloavezh 1987. Talvezout a ra an anv Arunachal Pradesh kement ha "bro ar sav-heol".
Angela Borgia
Tabut e Ferrara
D'an 3 a viz Du 1505, edo Giulio o tistreiñ d'ar gêr eus ur veaj en devoa graet, pa voe gronnet e-kichen Palez Belriguardo, gant servijourien da Ippolito, en devoa roet urzh dezho lazhañ e hantervreur ha dilagadiñ anezhañ. E-unan edo Giulio, ne oa ket evit en em zifenn, met ne voe ket lazhet. Bazhataet e voe avat, gloazet, ha kontellataet e zaoulagad. Ne gollas nemet ul lagad koulskoude. Ippolito e-keit-se en doa hastet brudañ un istor all, ha dont a reas a-benn da bellaat ar c'hastiz diwar e gein.
Diwar neuze ne reas Giulio nemet klask an dorzh d'ar gêr d'e hantervreur.
Arunachal Pradesh
Meur a zek yezh disheñvel a vez komzet en Arunachal Pradesh, an darn vrasañ anezho o vezañ eus familh ar yezhoù tibetek-burmek. E-touez annezidi ar stad e kaver meur a gumuniezh sevenadurel : an darn vrasañ eus an dud zo Tibetiz a-fet sevenadur hag ul lodenn anezho zo repuidi eus Tibet ; kalz a dud genidik eus lec’hioù all en India hag eus Bangladesh a gaver ivez.
Corvino San Quirico
Corvino San Quirico zo ur gumun italian  e proviñs Pavia, e Lombardia.
Teddy Sheringham
Edward Paul Sheringham, bet ganet d'an 2 a viz Ebrel 1966 e Highams Park (ur c'harter eus Londrez (Bro-Saoz)), zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz.
Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers
An Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers zo un holloueziadur gallek embannet en, etre 1751 ha 1772, dindan renerezh Denis Diderot (1713-1784) ha Jean Le Rond d'Alembert (1717-1784).
Équipe Ligier
Equipe Ligier a zo ur skipailh redadegoù kirri ha saver redadegoù kirri krouet e 1969 gant Guy Ligier en deus redet peurvuiañ e Formulenn 1 etre 1978 ha 1996.
Ireland's Call
Ireland's Call (Galv Iwerzhon) zo ur ganaouenn saoznek savet e 1995 gant ar pianoour ha sonaozer norzhiwerzhonat Phil Coulter (1942-) da-heul un urzhiad graet dezhañ gant Cumann Rugbaí na hÉireann (Kevread rugbi Iwerzhon).
Deuet eo da vezañ unan eus an daou gan broadel, a-gevret gant Amhrán na bhFiann, hag a vez kanet da-geñver holl grogadoù etrebroadel c'hoariet er gêr gant skipailh rugbi XV Iwerzhon, bodet c'hoarierien Norzhiwerzhon ha Republik Iwerzhon ennañ.
Estreget ar rugbierien XV a gan Ireland's Call hiziv an deiz dre m'eo bet adkemeret ar ganaouenn gant skipailhoù hockey war leton, korfbal, kriked ha rugbi XIII Iwerzhon ivez.
Gwer-Liger
Gwer-Liger (Vair-sur-Loire e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Ankiniz, e reter departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Arned ha Sant-Ervlon-ar-Roz.
Lec'hanvadurezh
Dont a ra an anv ofisiel Vair eus anv kastell Plessis-de-Vair (pe « château de Vair »), en Arned, ma oa diazezlec'h markizelezh Châteaufromont en XVIIIvet kantved, enni an div gumun hag ivez hini La Rouxière (a zo bet staget ouzh kumun nevez Ligeraosant).
Douaroniezh
Emañ ar gumun war lez hanternoz al Liger, 50 km er reter da Naoned, 7 km er reter da Ankiniz ha 47 km er c'hornôg da Angers.
En-dro dezhi emañ kumunioù Ankiniz, Ar Roc'h-Wenn ha Loireauxence en Bro-Naoned, Mauges-sur-Loire hag Orée-d'Anjou en Anjev, en tu all d'ar stêr.
Arvern
Arvern, Alvern , pe Aovergn (Auvèrnhe pe Auvèrnha en okitaneg, Auvergne e galleg) zo ur vro istorel eus Okitania hag evit un darn vat ur broviñs kozh eus Bro-C’hall abaoe dibenn an.
Meur a aotrouniezh a voe er Grennamzer er vro annezet a-gent gant pobl c’halian an Arverni ha mont a reas an douaroù-se da stummañ ur gontelezh goude-se. Staget e voe kontelezh Arvern ouzh rouantelezh Bro-C'hall e dibenn an, gant ar roue Fulup II an Aogust, tra nac'het betek ar gant lod eus diskennidi konted Arvern.
Hiziv emañ proviñs kozh Arvern en he fezh e-barzh rannvro Auvergne, met brasoc’h eo ar rannvro velestradurel eget Arvern gozh. Clermont-Ferrand eo ar gêr-benn istorel.
Auvernhat, pe arverneg, a reer eus rannyezh okitanek Arvern.
Eus ar proviñs d'an departamantoù
An darn vrasañ eus ar proviñs a zo aet d'ober departamantoù ar Puy-de-Dôme hag ar C'hantal. Tammoù a zo en Haute-Loire hag en Allier.
Tarragona
Tarragona eo kêr-benn proviñs Tarragona e Spagn.
Élie, dug Decazes ha Glücksberg
Élie, dug Decazes ha Glücksberg, bet ganet e Saint-Martin-de-Laye d'ar 28 a viz Gwengolo 1780 hag aet d'an Anaon e Decazeville pe Pariz d'ar 24 a viz Here 1860, a oa ur politikour hag ur greantour gall. Prezidant Kuzul ar Vinistred e voe etre an 19 a viz Du 1819 hag an 20 a viz C'hwevrer 1820.
La Pernelle
La Pernelle zo ur gumun vihan eus Normandi, en departamant Manche. 0 den a oa o chom enni e.
Eil Brezel-bed :
Thatcher
Thatcher eo an anv saoznek a vez graet eus un toer-soul. Un anv-tiegezh eo ivez, evel kalz anvioù-micher kozh, hag un anv-lec'h.
Anv-badez
Implijet eo bet an anv evel anv-badez zoken.
Lec'hioù
Tri lec'h e SUA:
Santo Stefano Quisquina
Santo Stefano Quisquina zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Pierre Buyoya
Pierre Buyoya (ganet d'ar 24 a viz Du 1949) zo ur soudard hag ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro div wech (1987-1993 ha 1996-2003).
Distroadañ a reas Jean-Baptiste Bagaza e miz Gwengolo 1987, staliañ an Trede Republik hag en em lakaat da brezidant d'an 9 a viz Gwengolo. Disklêriañ a reas klask gwellaat an darempredoù etre an Tutsied hag an Hutued met dre ma rene ur strollad ennañ Tutsied dreist-holl ec'h emsavas an Hutued e miz Eost 1988, ar pezh a voe kaoz eus marv 20 000 den. Diwar-se e voe savet ur Vonreizh nevez e 1992 hag a embanne ne vefe ket etnek gouarnamant Burundi. D'ar 1añ a viz Even 1993 e voe aozet an dilennadeg demokratel kentañ, gounezet gant Melchior Ndadaye, un Hutu eus ar strollad politikel FRODEBU (Front pour la Démocratie au Burundi).
Ar brezel diabarzh, kaoz eus marv 200 000 den, a darzhas e miz Here 1993 goude ma voe lazhet Ndadaye e-korf un taol-Stad. D'ar 25 a viz Gouere 1996 ec'h aozas Buyoya un taol-Stad gant sikour an arme ha distroadañ ar prezidant Sylvestre Ntibantunganya. Distanañ a reas ar brezel, hep terriñ da vat. Ar gumuniezh etrebroadel a zisklêrias kastizoù ekonomikel ouzh Burundi en abeg d'an taol-Stad-se, betek ma voe savet ur gouarnamant liesetnek gant un Hutu, Domitien Ndayizeye, da vesprezidant ar vro.
D'an 30 a viz Ebrel 2003 e roas Buyoya ar galloud da Ndayizeye.
Kalaved-Raez
Kalaved-Raez (Chaumes-en-Retz e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Arzhon-Raez ha Keverieg.
Nyctibiidae
Nyctibiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1851 gant an daou skiantour gall Jean-Charles Chenu (1808-1879) ha René Primevère Lesson (1794-1849), ennañ spesadoù kar d'an adrened.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad :
Annezva
Bevañ a ra an holl spesadoù e Kreizamerika hag en takadoù 'zo eus Suamerika.
Marie-Joseph Lagrange
Marie-Joseph Lagrange, Albert Lagrange war marilh ar boblañs oa un dominikan gall, devarnour. Ganet eo bet e Bourg-en-Bresse e 1855. Aet eo da Anaon e Saint-Maximin-la-Sainte-Baume e 1938.
Ludwig Iañ von Baden
Ludwig Iañ von Baden (1763–1830) a oa dug-meur Baden adalek 1818. Mab e oa da Karl Friedrich von Baden ha d'e bried Karoline Luise von Hessen-Darmstadt.
Marie-Joseph Lagrange
Krouet en deus Skol Biblek Jeruzalem e 1890, anavezet ez-ofisiel evel Skol C'hall Hendraouriezh Jeruzalem e 1921. Krouet en deus ar gelaouenn La Revue biblique.
Bet eo bet unan eus ar re o deus roet lañs da studi skiantel ar Skriturioù en Iliz katolik.
Ludwig Iañ von Baden
E vuhez
Ren a reas war-lerc'h e niz Karl Ludwig Friedrich von Baden, anvet Karl II neuze. Brud en doa da vout rouler ha gastaouer, ha marteze e voe serc'heg d'e lezvamm Louise Geyer von Geyersberg, kontez Hochberg, ha kontet e veze e oa « tad d'e vreudeur ».
Apollo 13
Apollo 13 a oa ar seizhvet kefridi eus ar Programm Apollo hag an trede karget da ziskenn war al Loar. Loc'het e oa ar fuzeenn d'an 11 a viz Ebrel 1970 da 13:13 CST, met ne c'hallas ket ar gefridi bezañ kaset da benn-vat. Tarzhañ a reas ur veol oksigen er modul servij d'an 13 a viz Ebrel ha n'ae ket ar modul-ren en-dro ken. A-drugarez da sikour ar modul-loar e c'hallas an egorlestrad distreiñ war an Douar d'ar 17 a viz Ebrel.
Ludwig Iañ von Baden
E vuhez
Ludwig, a en em gleve marteze gant ar gontez Hochberg, a felle dezhañ mirout ar galloud, ha klask a reas levezoniñ e niz, ar priñs Karl Ludwig Friedrich von Baden, 15 vloaz dezhañ hag e gas a reas d'ar vuhez diroll ma varvas buan ar priñs. En 1806, e teuas ar varkgraviezh da vout un dugelezh-veur hag ezelañ a reas e Kengevredad ar Roen dindan askell an impalaer gall Napoleon Iañ, mestr war Alamagn, a zimezas Karl II d'e verc'h adverc'het Stéphanie de Beauharnais, ha lakaet e voe Ludwig a gostez.
Darn a soñj gante e voe kemeret perzh gant Ludwig hag ar gontez Hochberg e koll ar priñs pennhêr bihan, mab Karl II, a deuas en-dro er gouloù e 1828 e Nünrberg, dindan an anv Kaspar Hauser goude un hir a vac'hadigezh kuzh.
En 1818 e voe anvet Ludwig da zug-veur goude marv e niz Karl.
En 1825 e savas Skol-veur Karlsruhe. Ne zimezas ket, goude ma wele a-walc'h e oa an tiegezh o vont da get. Krediñ a c'haller e talc'he ar gontez Hochberg evit ma ne raje ket, dezhi da lakaat he mab Leopold von Baden da gemer war-lerc'h Ludwig, ha souezhus eo e vije ken bras he levezon.
Mervel a reas Ludwig en 1830. Ne seblantas ket naturel e varv d'e gempredidi. Gantañ e echuas lignez skourr pennañ Baden-Durlach. War e lerc'h e voe anvet e hantervreur, Leopold, mab henañ ar gontez Hochberg, da zug-veur.
Guy Verhofstadt
Abaoe 2009 ez eo unan eus kannaded Belgia e Parlamant Europa hag eno emañ e penn ar strollad ALDE (Emglev al Liberaled hag an Demokrated evit Europa). War ar renk e voe en anv ar strollad-se evit bezañ prezidant Komision Europa e 2014.
Cecilia
Cecilia zo un anv-badez italianek hag a gaver ivez e meur a yezh, evel en alamaneg, finneg, galleg, saozneg, spagnoleg, svedeg.
Hope
Hope (goanag, spi e brezhoneg) zo un anv-badez saoznek, roet d'ar merc'hed, evel an anvioù all Faith ha Charity. Un anv-tiegezh hag un anv-lec'h e c'hall bezañ ivez.
Las Palmas de Gran Canaria
Las Palmas de Gran Canaria zo ur gêr en enez Gran Canaria, a zo  war un dro kêr-benn an enez, hini proviñs Las Palmas, ha hini kumuniezh emren  an Inizi Kanariez (war hanter gant  Santa Cruz de Tenerife ).
Sant'Angelo Muxaro
Sant'Angelo Muxaro zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Michelle Obama
Michelle LaVaughn Robinson Obama (ganet d'ar 17 a viz Genver 1964) eo pried 44vet Prezidant ar Stadoù-Unanet, Barack Obama, ha dre-se “First Lady of the United States” adalek an 20 a viz Genver 2009.
There is no alternative
Kement ha "N'eus dazeilad ebet" e talvez ar bomm saoznek There is no alternative (a vez berraet e TINA peurliesañ).
Ur frazenn distaget alies gant ar bolitikourez virourez Margaret Thatcher pa oa-hi pennmaodiernez Breizh-Veur eo, da embann ne oa dibab ebet nemet he hini e-keñver politikerezh kevredigezhel.
Astennet eo bet ster al lugan-se war tachennoù an armerzh, pa dalv n'eus hent ebet da ziorroadur ar c'hevredigezhioù arnevez nemet ar gevalaouriezh frankizour, ar marc'hadoù digor, ar c'henwerzh digor hag ar bedeladur kevalaour.
Gant ar prederour ha kevredadour saoz Herbert Spencer (1820-1903) e voe arveret da gentañ en e levr Social Statics ("Ar savoniezh kevredigezhel", 1851)
Da heul he disklêriadur e voe graet "Tina" eus Margaret Thatcher gant Norman St John-Stevas, Baron St John of Fawsley — a oa mirour ivez, hag e penn Breudoù Breizh-Veur (Houses of Commons) — ha gant he enebourien. Gant "Tina" e voe lamet e garg digant ar baron e 1981.
Er frazenn-se eo dastumet, gouez da Jean Ziegler, ar gevalaouriezh a ren ar bed a vremañ. En e levr Les nouveaux maîtres du monde (2002), e lavar eo lugan an trede galloud hollveliek, goude ar volchevikouriezh hag an naziouriezh. Hervez Noam Chomsky, « en em gannañ ouzh “Tina”, zo enebiñ ouzh he c'hrog war ar speredoù ha n'haller ket he c'heñveriañ gant kampoù-bac'h pe ar goulag » rak un « gostezenn-enebiñ a zo ouzh bedhollekaat an armerzh er bed.»
Svea
Svea zo un anv-badez svedek roet d'ar merc'hed.
Stina
Stina zo ur berrstumm d'an anv Kristina, roet evel anv-badez svedek e Sveden.
Vitsyebsk
Vitsyebsk (belaruseg: Віцебск, distaget:, treuzlizherennadur ofisiel: Viciebsk; Ви́тебск, Vitebsk e rusianeg, distaget:  ) a zo ur gêr eus Belarus, ar pevare brasañ hini gant 369 543 a dud o vevañ enni e 2013. Emañ kêr e biz ar vro.
Willisornis
Willisornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2007 gant an daou evnoniour brazilian Carlos Eduardo Quevedo Agne ha José Fernando Pacheco, o tougen bri d'an evnoniour stadunanat Edwin O'Neill Willis (1935-2015) en devoa studiet laboused Kreiz ha Suamerika.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad Hylophylax betek 2007.
Sifaka Milne-Edwards
Ar sifaka Milne-Edwards a zo ur primat, Propithecus edwardsi an anv skiantel anezhañ. E-pad pell amzer e voe sellet outañ evel un isspesad (Propithecus diadema edwardsi) eus ar sifaka talgenet (Propithecus diadema).
Dougen a ra anv al loenoniour hag ar mezeg gall Henri Milne Edwards (1800-1885).
Gallia Comata
thumb|right|200px|Galia hag he fobloù, er c'hentañ kantved kent JK. Gallia Comata eo al lesanv a rae ar Romaned, betek -51, eus al lodennoù eus Galia a oa en tu-hont da Narbonensis (pe Provincia), etre ar Pireneoù hag ar Roen. Aloubet e voent gant Julius Caesar etre -58 ha -51.
Tres Galliae (=teir Galia) a reer ivez eus ar broioù-se, a oa anezho, diwezhatoc'h, Gallia Belgica, Gallia Lugdunensis (pe Gallia Celtica) ha Gallia Aquitania. Caesar a skrivas : Omnis Gallia est divisa in partes tres : Tres Galliae.
An anv
Ne ouzer ket mat petra eo orin al lesanv-se, ha ne gaver ket e skrid Caesar, goude m'me~mañ en oberenn Plinius. Comata, a dalvez kement ha « blevek » e latin. Gallout a rafe ober dave d'ar c'hoadek ma oa al lodennoù-se eus Galia en amzer-hont, e-skoaz Italia. Pe gallout a rafe ober dave ivez d'ar blevek ma oa o annezidi, ar C'halianed, o devoa blev ha mourroù hir, e-skoaz ar Romaned a aotenne o barv hag a droc'he o blev. Gant ar romenekaet e kemmas o gizioù hag o dilhad, o blev hag o yezh.
Proviñs Santa Cruz de Tenerife
Proviñs Santa Cruz de Tenerife zo unan eus an 50 proviñs zo e Spagn, e kumuniezh emren Kanariez. Kêr Santa Cruz de Tenerife eo kêr-benn ar broviñs.
Villalba de Perejil
Villalba de Perejil  zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Zaragoza, en Aragon.
Dafydd Llwyd o Fathafarn
Er braz eus ar barzhonegoù a zo chomet war-lerc'h Dafydd Llwyd e reer anv eus ar Mab Darogan ("Mab Diougan"), a ziarbennfe yev ar Saozon hag a adsavfe Kembre evel ur vro digabestr. Evel barzhed all eus e vare, troet gant diouganoù evel-se, e voe stag e-pad ur pennad ouzh Jasper Tudor, Kont Penfro, ha goude se ouzh e niz Herri Tudor. Kontañ a reer e oa bet Herri Tudor oc'h ober un ehan e Mathafarn da gomz gantañ, pa oa war e hent da v-Bosworth e 1485. Ha goude Emgann Bosworth e voe savet barzhonegoù gant Dafydd Llwyd en enor da Herri, d'e vab Arthur ha da Rhys ap Thomas, a oa bet o stourm a-du ganto.
Barzhonegoù relijiel a skrivas ivez, kenkoulz ha barzhonegoù erotek, evel da skouer ur varzhoneg e stumm un disput gant ar varzhez Gwerful Mechain.
Lampedusa e Linosa
Lampedusa e Linosa zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Nyctibius
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar genad nematañ an hini eo er c'herentiad Nyctibiidae.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha takadoù 'zo eus Suamerika, dek (10) isspesad dezho en holl.
Santa Elisabetta
Santa Elisabetta zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Gwerful Mechain
Ur varzhez kembraek eus Mechain, e Powys, e oa Gwerful Mechain pe Gwerful ferch Hywel Fychan (fl. 1462-1500), hag ar vrudetañ eus barzhezed kembraek, war-lerc'h Ann Griffiths (1776-1805), a oa ivez eus Powys. N'ouzer ket kalz a dra diwar-benn he buhez.
Matti Vanhanen
Matti Taneli Vanhanen (ganet d'ar 4 a viz Du 1955, e Jyväskylä) zo ur politikour eus Finland. Kannad e voe etre 1991 ha 2010, en anv ar gostezenn Suomen Keskusta. Ha Kentañ Ministr e vro e voe eus ar 24 a viz Mezheven 2003 betek an 22 a viz Mezheven 2010. Abaoe en deus dilezet ar politikerezh.
Gwerful Mechain
He buhez
Merc'h e oa da Hywel Fychan ha d'e bried Gwenhwyfar ferch Dafydd Llwyd, a veve e kombod Mechain Is Coed. Dimeziñ a reas Gwerful da John ap Llywelyn Fychan, ha div verc'h o doe.
Matti Vanhanen
A-raok bezañ dilennet da gannad e 1991 e oa kazetenner evit ar gazetenn Kehäsanomat e Vantaa (1985-1991).
Gwerful Mechain
He buhez
Hervez ur vojenn e oa tavarnourez.
Hec'h oberenn
Gouest e oa, en hevelep barzhoneg, da gomz eus relijion ha reizh.
Skol Viblek Jeruzalem
Krouet eo bet Skol Viblek Jeruzalem e 1890 gant Marie-Joseph Lagrange o.p. dindan an anv a École pratique d’études bibliques.
Dont a reas da vezañ École biblique et archéologique française (EBAF) e 1920 pa voe anavezet ez-ofisiel evel skol a hendraouriezh gant ar Stad c'hall.
Staliet eo e Jeruzalem e-kichen un iliz eus ar dediet da Sant Stefan. Un ensavadur a zeskadurezh uhel hag imbourc'h eo, arbennik war an hendraouriezh hag an devarnerezh.
Daveoù
Ul levr bannoù-treset embannet e 2015 gant Glénat a zo awenet gant Skol Viblek Jeruzalem : Les explorateurs de la Bible / Le manuscrit de Sokoka, istor gant Arnaud Delalande hag Yvon Bertorello, tresañ gant Alessio Lapo ha livioù gant Simona Mogavino. ISBN 978-2-7234-9849-4/001.
Urho Kekkonen
Urho Kaleva Kekkonen (Pielavesi, 3 Gwengolo 1900 - Helsinki, 31 Eost 1986) a oa ur politiker eus Finland hag a voe Kentañ Ministr (1950–1953, 1954–1956) ha goude-se prezidant e vro (1956–1982). Meur a vicher en doa bet graet a-raok : alvokad, poliser ha kazetenner. Ministr e voe meur a wech adalek 1936. Kenderc'hel a reas gant ar politikerezh a oa bet hini e ziagentad Juho Kusti Paasikivi, da chom neptu ha kaout darempred ken gant stadoù Aozadur Feur-Emglev Mor Atlantel an Norzh ken gant ree Emglev Varsovia.
E 1979 e voe garedonet gant ar Priz Lenin evit ar Peoc'h etre ar pobloù.
Manto (merc'h Teiresias)
Manto (henc'hresianeg : Μαντώ) a oa merc'h d'an diouganer Teiresias, e Thebai, hervez mojennoù Hellaz kozh. Pa voe trec'het Thebai gant an Epigoned e voe kaset da Zelfi davet an doue Apollon. Peogwir e kave dezhañ e oa ken donezonet hag he zad e fizias enni orakl Klaros, en Azia. Ur mab he doe gant an doue, Mopsos.
Hervez Vergilius he dije roet hec'h anv da gêr Mantova en Italia.
Alejandra Pizarnik
Alejandra Pizarnik (1936 - 1972) a oa ur varzhez arc'hantinat, a orin rus yuzev.
Dont a reas da Vro-C'hall entre 1960 ha 1964, ma laboure evit Cuadernos para la liberacion de la cultura, a-raok distreiñ d'he bro. E Pariz e tarempredas André Pieyre de Mandiargues, Octavio Paz, Julio Cortazar ha Rosa Chacel.
He marv
En em lazhañ a glaskas ober en 1970 ha 1972, ha tremen a reas pemp miz er bredospital Pirovano e Buenos Aires. Eno en em lazhas d'ar 25 a viz Gwengolo 1972, ha hi 36 bloaz goude lonkañ louezeier.
Malo Louarn
Malo Louarn bet ganet d'an 29 a viz Ebrel 1949 e Melun (Bro-C'hall) a zo ur skrivagner gallek ha treser bannoù-treset, hag un emsaver.
Petroica longipes
Petroica longipes a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Petroicidae.
Anvet e voe Muscicapa longipes (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an daou naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849) ha Prosper Garnot (1794-1838).
Doareoù pennañ
Dimorfegezh revel a ziskouez ar spesad dre m'eo teñvaloc'h pluñv ar pared evit hini ar parezed.
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged a bep seurt peurvuiañ ha kemer frouezh ivez.
Annez
Ar spesad zo brosezat en Enez an Norzh hag en inizi Hauturu ha Kapiti (Zeland-Nevez),.
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — Petroica australis longipes — da bPetroica australis kent.
Bath
Bath zo un anv-lec'h saoznek hag a dalv kement ha "kouronklec'h".
Enez Europa
Enez Europa zo un enezennig e Meurvor Indez, etre Madagaskar ha Mozambik, perc'hennet gant Bro-C'hall, met arc'het gant stad Madagaskar. Bez' ez eo unan eus an inizi a ya d'ober distrig gall an Inizi Strewet.
N'eus ket dour dous, rinkined zo war-dro, ha c'hwibu a-leizh. Stank eo ar baoted-glas hag ur repu a bouez eo an Europa-se dezho.
Didud eo an enez, war-bouez ar soudarded c'hall kaset di abaoe 1950.
Sciacca
Sciacca  zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Melchior Ndadaye
Melchior Ndadaye (28 a viz Meurzh 1953 - 21 a viz Here 1993) a oa ur politikour Hutu eus Burundi, bet prezidant ar vro e 1993.
Kemer a reas perzh Ndadaye e krouidigezh ar strollad politikel FRODEBU (Front pour la Démocratie au Burundi) e 1986. Gounit a reas an dilennadeg demokratel kentañ aozet d'ar 1añ a viz Even 1993. Daoust m'eo an Hutued a ya d'ober muiañniver poblañs Burundi e veze renet ar vro gant an Tutsied betek-hen. Ndadaye a anvas Sylvie Kinigi, un Tutsi, da Vinistrez kentañ.
Cecilia Sveden
Cecilia Sveden a c'hall bezañ :
Melchior Ndadaye
Melchior Ndadaye a voe lazhet e-pad un taol-Stad aozet gant an arme d'an 21 a viz Here 1993. Kaoz e voe an darvoud-se eus ur brezel diabarzh spontus etre Tutsied ha Hutued hag a varvas ennañ etre 50 000 ha 200 000 den.
Santa Cruz de La Palma
Santa Cruz de la Palma zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Santa Cruz de Tenerife, en enez La Palma. Kêr-benn enez La Palma eo (met n'eo ket kêr-benn ar broviñs), ha 17 716 a dud a oa enni o chom e 2019, goude ma'z eus muioc'h e Los Llanos de Aridane, enni  20 467 a dud e 2019.​
Le roman de Ponthus et Sidoine
Pontus, mab roue Galiza, a gar Sidonia, merc'h roue Breizh ; da izili an tiegezh La Tour-Landry e roer kred evit an istor-se abalamour ma ra dave da hendadoù an tiegezh o tiskenn eus lez ar mael Pontus, ha m'en devoa an tiegezh madoù e Breizh.
War ur skrid gwerzaouet angl-ha-norman koshoc'h anvet Horn et Rimenhild (war-dro 1180) eo diazezet ar skrid gallek Le roman de Ponthus et Sidoine.
Steuñvenn
E Galiza e krog ar romant. Aloubet eo kêr A Coruña gant ar Sarrazined, ha lazhet ar roue. Kuzhet eo e vab, ar priñs Pontus, gant kont Asturies kent bout kaset war ar mor war-du an Norzh. Ur gorventenn war aodoù Breizh a redi ar bagad da zilestrañ, ha degemeret eo an dud gant senesal Breizh, o c'has betek kastell Susinioù da welet roue Breizh.
Setu ar Sarrazined o tilestrañ e Breizh d'o zro. E-kerzh an emgann e teu Pontus a-benn da zishualañ ar roue a oa bet skrapet. Pa zistro da Susinioù ez eo dilennet Pontus da gonestabl, ar pezh a zegas gourvenn e kalon Guenelet, unan eus e geneiled galizat. Diouzhtu ez a hennezh da zivrudañ ar priñs dirak Sidonia, a gred bout bet trubardet. Pa glev Pontus kemend-all ez a da saludiñ ar roue hag ar senesal kent kuitaat al lez hep kejañ ouzh ar briñsez.
Dre guzh ez a da benitiour da goadeg Brekilien. Eno e tiviz adc'hounit kalon ar briñsez dre vout ur "Marc'heg du e ardamezioù gwenn" : bep meurzh, e-pad bloaz, ez aoz un tournamant abalamour da ziskouez e gadarnded hag e fealded da Sidonia. Pa 'z int faezhet e rank ar varc'heien mont da brizonidi gant ar briñsez ha kanañ meuleudi d'o zrec'her kevrinus, ar Marc'heg du.
Tremenet ur bloavezh ez eus 52 varc'heg brudet-bras a zo bet trec'het gant ar Marc'heg du ; neuze e kas Pontus ul lizher da roue Breizh, evit e bediñ da zont da Vrekilien da-geñver gouel ar Pantekost da reiñ priz ar stourmadennoù. Kaset gantañ an 52 varc'heg, e lez hag ar briñsez, ez a ar roue da Vrekilien, ha plijet-bras eo Sidonia pa wel piv eo ar Marc'heg du e ardamezioù gwenn.
Peoc'haet an eil ouzh egile e tistro Pontus ha Sidonia d'al lez, ma krog Guenelet adarre da fallvrudañ Pontus dre lakaat ar roue da grediñ e klask ar priñs galizat gwallgas ar briñsez vreizhat. Dav eo da Bontus kuitaat Sidonia adarre neuze, ha skeiñ war-du Breizh-Veur... Darvoudoù all a c'hoarvezo, un alberzh anezho a c'hallit gouzout kent lenn al levr dre sellet pizh ouzh alc'hwez ar skeudenn amañ a-uc'h...
Perzhioù ar skrid
Darvoudaouek eo an istor, ha kontet war un ton frev, buhezek ha didro. Kalz tudennoù zo, an darn vuiañ anezho oc'h ober dave da dud wirion a veve e Breizh hag e kornôg Bro-C'hall.
E-touez hengoun ar romantoù-marc'hegiezh e c'haller lakaat Le roman de Ponthus et Sidoine. Dre ma klask bepred bout skouerius ha kentelius avat, pa ra dibaouez dave da zeverioù ar roue, e c'haller ivez e lakaat war stalenn ar skridoù anvet miroirs du prince ("melezourioù ar priñs") a veze diouzh ar c'hiz er XVvet kantved, pa glaske an dud kaout peoc'h e-mesk ur mare trubuilhet gant brezelioù dizehan.
Dornskridoù
Kalz dornskridoù zo bet graet er kantved diwar istor Pontus ha Sidonia : 28 zo anavezet ; 5 anezho zo bet kollet pe zistrujet, setu ne c'haller lenn nemet 23 dornskrid eus ar romant. Bez' ez eus ivez 10 embannadur (da lavaret eo moullet) bet graet en hevelep kantved.
Setu amañ un deskrivadur eus un nebeud dorskridoù ma kaver Ponthus et la belle Sidoyne, a-wezhioù dindan un talbenn arall, hag a-wezhioù e-mesk istorioù arall.
Troidigezhioù
Meur a droidigezh alamanek a voe savet e-kerzh ar kantved, en o zouez unan graet gant Eleanor, Archdugez Aostria (1433–1480).
Un droidigezh all e frankeg zo, bet skivet e Trier hep mar.
E dibenn ar Grenamzer e voe graet un droidigezh flandrezek, Die historie van Ponthus ende die schoone Sidonie, a zo deuet betek ennomp a-drugarezd'un embannadur moullet e 1564 gant Niclaes van den Wouwere en Antwerpen.
Hêrezh
Berzh en deus graet istor Pontus ha Sidonia a-hed kantvedoù. Alies ez eo bet an amourouzien-se tostaet ouzh Tristan hag Izold pe c'hoazh Lanselod ha Gwenivar.
Un ton anvet Ponthus et Sidoine zo deuet da vout hengounel ; enrollet e voe e 2003 gant ar soner galizat Carlos Núñez kevret gant ar soner katalan Jordi Savall.
Yann Albret
Yann Albret, pe Jean d'Albret e galleg a c'hall bezañ: