cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Le Monde
Sellet a reer outi evel unan eus kazetennoù diazez Bro-C'hall. Lennet e vez gant 2,42 milion a dud hervez sifroù 2016, an eil kazetenn eo hervez an niverennoù gwerzhet. Bez e oa ar gazetenn lennet ar muiañ en estrenvro betek ar bloavezhioù 2000. Er mare-se e veze gwerzhet 40 000 skouerenn bemdez er-maez eus Bro-C'hall. Abaoe 2012 ez eo diskennet betek 26 000 skouerenn.
Linenn-stur ar gazetenn zo unan kreiz-kleiz, met ar skipailh a nac'h kement-se hag en em ginnig evel dieub eus an holl duioù politikel. Al lennerien zo evit 51 % anezho eus an tu kleiz e 2014, hervez ur sontadeg gant an Ifop evit ar gelaouenn Marianne.
Skol Diwan An Oriant
Skol Diwan An Oriant zo ur skol vrezhonek kevredet e rouedad Diwan, skol vamm ha kentañ derez asambles, lec’hiet en Oriant.
Arc’hantaouiñ
E 2021 e votas Kuzul Kêr Lannarstêr nac’hañ reiñ muioc’h evit 5,000 € d’ar skol. Embannet en deus ar c’huzulier Alexandre Scheuer, eus La France insoumise, e oa a-du gant an diviz-mañ en ur lavarout : ... ne servij Diwan da netra..
Liammoù diavaez
Lec’hienn ar skol
Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes de Pierre de Châlons
E 1996 e voe embannet Le premier dictionnaire vannetais : Pierre de Châlons, 1723, gant Gwennole ar Menn, gant notennoù, e ti Skol.
Jachiam Bifrun
Jachiam Bifrun (anavezet ivez evel Giachem pe Jacob) (Samedan, 8 a viz Ebrel 1506 - 13 a viz Kerzu 1572) a oa ur gwiraour suis eus Grischun.
Anavezet eo dreist-holl abalamour ma troas ha ma embannas, war e gont, an Testamant Nevez e romañcheg, deuet er-maez e 1560. Treiñ a reas anezhañ diwar testenn latin Erasmus, en un amzer ma ne oa geriadur romañcheg ebet c'hoazh.
Ganet e voe e Samedan, en Engiadina Uhel, en ur familh pinvidik. Studioù gwir a reas e Pariz, e Basel hag e Zürich. Gounezet e voe d'ar brotestantiezh goude ober anaoudegezh gant Ulrich Zwingli. E 1552 e stagas da dreiñ testennoù relijiel e romañcheg. Gant e droidigezh eus an Testamant Nevez ha labourioù all ez eo bet Bifrun unan eus diazezerien ar romañcheg skrivet en Engiadina.
Colturano
Colturano  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Livañ ar c'hantved : 101 bennoberenn ar poltrediñ 1900-2000
Arzourien diskouezet poltredoù savet ganto
Frank Auerbach, Francis Bacon, Salvador Dalí, Otto Dix, Lucian Freud, Alberto Giacometti, George Grosz, David Hockney, Howard Hodgkin, R.B. Kitaj, Oskar Kokoschka, Amedeo Modigliani, Pablo Picasso, John Singer Sargent, Egon Schiele, Walter Sickert, Marty St.James.
Poltredoù
Anna Akhmatova gant Kuzma Petrov-Vodkin, Charlie Chaplin gant Fernand Léger, Edith Sitwell gant Pavel Tchelitchew, Leigh Bowery gant Lucian Freud, David Bowie hag Iman gant Stephen Finer, Lenin gant Isaak Brodsky, un emboltred gant Edvard Munch, Somerset Maugham gant Graham Sutherland, Elvis Presley gant Andy Warhol, Andy Warhol gant Jean-Michel Basquiat, Boy/Girl - the artists children gant Marty St.James.
Corbetta
Corbetta  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Vini ultramarina
Vini ultramarina a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Psittacus ultramarinus (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant al loenoniour alaman Heinrich Kuhl (1797-1821).
Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Markiz (koadeier menezioù Nuku Hiva hag Ua Pou).
Tabula Clesiana
An  Tabula Clesiana zo un diell kavet e Cles, e-tal Trento en Italia, ma weler skrid un embann graet gant an impalaer roman  Claudius Iañ diwar-benn reiñ ar geodedelezh roman da dud ar c'hornad.
Mesero
Mesero  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Karv an Tad David
Karv an Tad David (Elaphurus davidianus) a zo ur bronneg a-orin eus Sina. N'eus hinienn ebet ken o vevañ en natur. Ar spesad nemetañ eo er genad Elaphurus.
Tarnobrzeg
Tarnobrzeg, a zo ur gêr war ribl ar stêr Wisła (Vistula) e biz Polonia, e voivodiezh Podkarpackie. E 2014 e oa 48 000 a dud o chom enni.
Audun-le-Tiche
Audun-le-Tiche zo ur gumun e Moselle.
Organization for Security and Co-operation in Europe
An Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) pe Aozadur evit ar surentez hag ar c'henober en Europa (ASKE) eo brasañ aozadur surentez etregouarnamantel ar bed. Lies eo e gefridioù : kontrollañ an armoù, brudañ ha difenn Gwirioù Mab-Den, difenn frankiz ar c'helaouiñ ha diwall diouzh dilennadegoù direizh. Tost da 3500 a dud a labour en aozadur. Darn eus an implijidi zo oberiant war an dachenn. Ul lodenn all a labour er sekretourvaoù e Vienna, en Aostria. E 1975, e-kerzh ar Brezel yen, e voe krouet an OSCE evel lec'h eskemm etre ar C'hornôg hag ar Reter, da-geñver ar c'hendiviz war ar surentez ha ar c'henober en Europa (Conference on Security and Co-operation in Europe, CSCE) hag a oa bet dalc'het e Helsinki, Finland.
Kefridiet eo an OSCE gant an diarbenniñ, diarbenniñ brezelioù pe stourmoù lec'hel, merañ reuziadoù, ha merañ penaos dont e-maez ar reuziadoù. Ar 57 Stad a gemer perzh zo lec'hiet en Europa, e norzh ha kreiz Azia ha Norzhamerika. Dre vras emañ oberiant war an hanterzouar norzh.
C'hwec'h yezh ofisiel a zo implijet en aozadur OSCE: alamaneg, galleg, italianeg, rusianeg, saozneg ha spagnoleg.
Pero (Italia)
Pero  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet
Ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet (e spagnoleg :  Intervención estadounidense en México, Guerra de Estados Unidos-México; e saozneg :  Mexican War), a c'hoarvezas etre 1846 ha 1848.
Dont a reas war-lerc'h aloubadeg Texas gant SUA e 1845, goude ma oa disrannet Texas e gwirionez e 1836.
Dizalc'h e oa Mec'hiko abaoe 1821, ha goude bout ur rouantelezh da gentañ e oa deuet da vout ur republik e 1824, hogen distabil ha gadal e oa ar gouarnamant ha ne oa ket prest d'ober brezel pa strakas an traoù e 1846.
Magnago
Magnago  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Cervus
Cervus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ karveged.
Spesadoù
Diouzh ar rummatadurioù ez eus etre 2 (Cervus elaphus ha Cervus nippon) hag 11 spesad ennañ:
Přemyslided
Ar re bPřemyslided (e tchekeg : Přemyslovci, e poloneg : Przemyślidzi) zo un tiernezh a briñsed hag a roued hag e doa renet war Bohemia ha Moravia eus / betek 1306 ha war Polonia eus 1300 betek 1306.
Chalcopsitta
Chalcopsitta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Nadejda Kroupskaya
Nadejda Konstantinovna Kroupskaya (rusianeg: Наде́жда Константи́новна Кру́пская), ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1869 hag aet da Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 1939, a oa ur reveulzierez Bolchevik, politikourez, ha gwreg Vladimir Lenin eus 1898 betek e varv e 1924. Kannadez an deskadurezh-Stad e oa evit an URSS etre 1929 ha 1939.
Klasket he devoa enebiñ ouzh Stalin da bignat e penn an URSS met en aner.
Chalcopsitta
O c'havout a reer holl en inizi Ginea Nevez ha tro-dro.
Pantigliate
Pantigliate  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
La Chapelle-Palluau
La Chapelle-Palluau a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Louise Breizh-Veur
Louise Breizh-Veur, pe Louise of Great Britain e saozneg, pe Louise af Storbritannien e daneg (1724-1751), a oa ur briñsez saoz a zeuas da vout rouanez Danmark ha Norge, gant hec'h eured da Frederik V Danmark.
Merc'h e oa da George II, roue Bro-Saoz, ha d'e bried Caroline von Brandenburg-Ansbach.
Dimeziñ a reas e 1743. Rouanez e voe goude marv he zad-kaer e 1746. Evurus e voe-hi, ha ne reas ket van, a-hervez, ouzh serc'h he fried, Else Hansen, hag o besterd.
He bugale
Dimeziñ a reas da Frederik V, ha bugale o doe :
He marv
Mervel a reas e 1751, e palez Christiansborg, e Copenhagen. Brazez e oa, ha mervel a reas he c'hwec'hvet bugel war un dro. Beziet e voe en iliz-veur Roskilde. Addimeziñ a reas he fried d'ar briñsez alaman Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel, ha mervel 14 vloaz goude.
Vini stepheni
Vini stepheni a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Calliptilus ? stepheni (kentanv) da gentañ-penn (e 1908) gant an evnoniour aostralian Alfred John North (1855-1917) : dougen a ra anv ar c'himiour hag an dastumer aostralian Alfred Ernest Stephen (1879-1961).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, larved amprevaned, pollen, sun-bleuñv peurgetket.
Monteverde
Monteverde, pe Monte Verde, zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek, hag un anv-tud.
Vini stepheni
Annez
Brosezat eo ar spesad en Enez Henderson (Inizi Pitcairn, ).
Seurtad
Seurtad a c'hall bezañ meur a dra:
Yann-Kel Kernalegenn
Yann-Kel Kernalegenn a oa un ezel yaouank, brezhoneger, eus an F.L.B. bet lazhet gant e vombezennn e-unan e miz Gwengolo 1976. O klask mirout na vefe savet kamp soudarded Ti Voujeret e Dineol e-kichen Kastellin edo pa darzhas e ardivink.
Skridoù
Bodet eo bet e skridoù en ul levrig embannet gant Yod-Kerc'h.
Audun
Audun zo un anv-lec'h hag un anv-tud.
Strizh-mor Tsugaru
Strizh-mor Tsugaru (津軽海峡 Tsugaru Kaikyō, e japaneg) zo ur strizh-mor etre enez Honshū hag enez Hokkaidō e hanternoz Japan.
Audun
Lec'hioù
E Loren Dont a rafe an anv-lec'h eus an anv latin Aqueductus, dourbont:
Strizh-mor Tsugaru
Etre 140 ha 200 metr donder eo ar mor ennañ ha 19,5 km eo e hed en e strishañ.
Un tunnel zo dindanañ abaoe 1988, anvet tunnel Seikan, gant un hent-houarn ennañ. A-raok ne oa nemet bigi-treizh da vont eus Honshu da Hokkaido, dindan 4 eur. E 1954 e oa bet ur gwallzarvoud gant ur vag-treizh, ha 1155 den a oa bet beuzet.
Thomas Blakiston (1832-1891), un ergerzher ha naturour saoz, e oa bet an hini kentañ o verzout pegen disheñvel e oa al loened a bep tu d'ar strizh-mor : re Hokkaidō a denn da re Norzh Azia, tra ma tenn re Honshu da re Su Azia. Abalamour d'an dra-se e seller ouzh strizh-mor Tsugaru evel un harz a-fet al loened, ha "linenn Blakiston" a reer eus ar vevenn-se.
Dechy
Dechy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Maryan Wisniewski
Maryan Wisniewski zo ur c'hoarier mell-droad gall hag a c'hoarie er bloavezhioù 1950-1960, askeller dehou e bost. Ganet eo bet d'ar 1 a viz C'hwevrer 1937 e Calonne-Ricouart (Pas-de-Calais).
Parabiago
Parabiago a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Maryan Wisniewski
33 gwech e oa bet dibabet e skipailh Bro-C'hall hag eñ an eil c'hoarier etrebroadel gall yaouankañ, war-lerc'h René Gérard.
Goureontr ar c'hoarier rugbi Jonathan Wisniewski eo ivez.
Cerisy
Cerisy a zo ur gumun eus departamant Somme (Bro-C'hall).
Jean Carlos Centeno
Jean Carlos Jiménez Centeno (13 Kerzu 1976 - ) zo ur c'haner-saonaozer brudet eus Kolombia, genidik eus Venezuela, hag unan eus kanerien veur an doare vallenato.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921
Dalc'het e oa bet 15 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre ar 26 a viz Mezheven hag ar 24 a viz Gouere (15 tennad-hent, 5 484 km). Gounezet e oa bet gant ar reder belgiat Léon Scieur (Ar Marc'h-du e lesanv), 24,720 km/e e dizh keitat.
Ar Redadeg
Ar Redadeg zo ur redadeg hir, war droad, noz-deiz e-pad meur a zevezh, aozet a-hed hag a-dreuz Breizh evit dastum arc'hant evit ar brezhoneg hag ar gallaoueg. Bep eil bloaz e vez aozet en deizioù kentañ a Vae.
Le Vey
Le Vey a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921
Evit ar wech kentañ e oa bet staget plakennoù aluminiom pe zink ouzh marc'h-houarn ar rederien, skrivet niverenn pep reder warne.
Gorgonzola (Italia)
Gorgonzola a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1921
38 reder hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar 123 o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Ar Redadeg
Aozadur
Aozet eo gant ar gevredigezh Ar Redadeg, diazezet e Morzhell, e Bro-Roazhon.
Feurm roñfled
Ur feurm roñfled, labouradeg roñfled, pe uzin roñfled, zo un aozadur kenurzhiañ roñfled kenrouedad, hag a-wechoù hackerien, a zo paeet evit skignañ keleier faos a-zruilh. Pal ar feurmioù-se eo silwinkañ aozadurioù politikel pe skoazellañ oberennoù lobbying.
Ar Redadeg
Korrika
Savet eo war batrom Korrika Euskal Herria a zo bet krouet e 1980 hag a vez redet bremañ bep eil vloaz. Eno e vez redet war-dro 2 300 km dre an holl vroioù euskarek (Euskadi ha Nafarroa e Spagn, hag Iparralde e Bro-C'hall).
Doare ar Redadeg
Ur redadeg a-eiladoù eo, 9 km a vez redet e pep eurvezh. Pep kilometr a vez redet gant un den er penn a-raok o tougen ur vazh-test kizellet e koad, ha neb a gar war e lerc'h. Evit dougen ar vazh-test war-hed ur c'hilometr eo ret paeañ 100 euro. E kêrioù ha kêriadennoù e vez aozet un degemer d'an arvesterien ha d'ar rederien, predoù, sonadegoù.
Feurm roñfled
Abaoe ar bloavezhioù 2010 da nebeutañ e vez implijet an naouegezh alvezel evit krouiñ roñfled nann-denel a gas kemennadoù hervez personelezh an dud siblet.
Ar Redadeg
Ar vazh-test
Ar vazh-test zo ur vazhig koad, ennañ ur barzhoneg a vez lennet e dibenn ar redadeg. Arouez ar brezhoneg douget a zorn da zorn (hag "a di da di" hervez al lugan pennañ) eo.
Redek ha kanañ: tonioù ha sonioù
Kanaouennoù zo bet savet evit ar Redadeg, ha gallout a reer klevout anezho:
Luisa Sanfelice (film skinwel 2004)
Savet eo ar film diwar romant gallek Alexandre Dumas La Sanfelice. An aktourez c'hall Laetitia Casta eo a zo Luisa Sanfelice er film, ma c'hoari Adriano Giannini ivez.
Paullo
Paullo  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Genaunes
300px|thumb|Bro ar Genauni a weler e [[Raetia.]] Ar Genaunes, pe Genauni (Galianeg: Genaunoi, pe *Gēnomnoi, 'genidien'), a oa ur bobl en Alpoù er I kantved kent JK. Hervez an testenioù deuet betek ennomp e vijent bet Galianed e Raetia.
Istor
Trec'het e voent gant Drusus an Henañ.
Psitteuteles
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Genaunes
Monumant Turbia
Engravet e oa bet o anv war ar monumant anvet Tropaeum Alpium e Turbia, en enor d'an impalaer Augustus, ma'z eo bet merket anvioù ar pobloù trec'het gantañ.
La Coudrie
La Coudrie a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (24 Meurzh 1954 - 11 Mezheven 1992) a oa ur c'haner-sonaozer brudet eus Kolombia, hag unan eus kanerien veur an doare vallenato.
Pa oa e barr e vrud e oa a-renk gant tud veur ar vallenato evel Diomedes Díaz, Jorge Oñate ha Poncho Zuleta. Kargoù politikel en doe ivez en e gêriadenn, evel kuzulier, e departamant Cesar.
Akordeoñserien
Meur a zen zo bet o seniñ akordeoñs gantañ en e laz :
Nerviano
Nerviano  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Marcellus
Marcellus zo un anv-den latin.
Pibien
Ouzhpenn-se ez eus bet ur pab anvet Marcellinus.
Lec'h
Eus anv ar gumun e teu anvioù konted Marcellus :
Jacob Ferdinand Voet
Jacob Ferdinand Voet (1639-1689 Pariz) a oa ul livour ha poltredour flamank. Labourat a reas en Italia ha Bro-C'hall, ha poltrediñ a reas tud uhel. Brudet eo e boltredoù eus nizezed ar c'hardinal Mazarini.
E vuhez
Ganet e oa en Antwerpen, mab e oa d'al livour Elias Voet. Beajiñ a reas da Roma e 1679-80, da Milano, e 1680, da Firenze e 1681, Torino entre 1682 ha 1684, ha distreiñ da Antwerpen e 1684.
Dama
Dama a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ur spesad pe zaou.
Felipe III
thumb|right|Felipe III
Fulup III Spagn, pe Felipe III, lesanvet el Piadoso (an Deol) a voe Roue Spagn, adalek an 13 a viz Gwengolo 1598, ha Roue Portugal evel Filipe II, goude marv e dad Felipe II. Dindanañ eo e voe Spagn en he brasañ.
E vuhez
Mab e oa da Felipe II, Roue Spagn, ha da Anna Aostria (1549-1580), e bedervet pried.
Andrew Lang
Andrew Lang (1844-1912) a oa ur skrivagner skosat, barzh ha skridvarner. Brudet eo e zastumadoù kontadennoù, aozet gant e bried Leonora Blanche Alleyne.
E vuhez
D'ar 17 a viz Ebrel 1875 e timezas da Leonora Blanche Alleyne, merc'h yaouankañ C. T. Alleyne, eus Clifton and Barbados. Hi a voe oberourez pe kenoberourez, embannerez ha troourez meur a hini eus al levrioù a voe lakaet anv Andrew Lang warno en dastumad Rainbow Fairy Books.
Mervel a reas gant ar c'hleñved d'an 20 a viz Gouhere 1912 en Tor-na-Coille Hotel en Banchory, Banchory. Beziet e voe en iliz-veur katolik kozh Cill Rìmhinn. Eno ivez e voe beziet e wreg pa varvas e 1933.
Karv ar pampa
Karv ar pampa (Ozotoceros bezoarticus) a zo ur c'harv hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Brazil, Paraguay, Bolivia hag Uruguay). Ar spesad nemetañ eo er genad Ozotoceros.
Tria nomina
D'ar Romaned, e Roma an Henamzer, e oa teir lodenn en anv, pe tri anv, un doare-envel a oa anvet an tria nomina, hag a oa a orin etrusk, implijet gant ar batrisianed, ha goude gant ar blebeianed dre ma c'hounezent gwirioù.
Diazezet eo studi an anvioù-tud roman war an testenioù lennegel hag an enskrivadurioù war ar bezioù.
An tri anv
Bez e oa ar praenomen, an nomen, hag ar c'h-cognomen.
Praenomen
Da gentañ e teue ar praenomen a veze berraet pa veze un nomen war e lerc'h. D'ur paotr e veze roet praenomen un hendad, pe un anv a glote gant e c'hanedigezh: Primus evit ar bugel kentañ, Lucius « ganet da c'houloù-deiz » hag a deu eus lux, lucis (« gouloù »).
Nomen
Ar c'h- cognomen — lesanv— a oa un anv personel da gentañ, met a-benn ar fin e veze legadet d'ar vugale, hag e oa anv ur skourr eus ar gens. Cicero a oa ul lesanv, eus cicero, hag a deu eus cicer, « pizenn sizez » (abalamour d'un hendad a oa ouzh e zremm un darouedenn kement hag ur bizenn sisez). Skourr tiegezh tad Neron a oa lesanvet Ahenobarbus, « barv arem » (rous eta). Kemmañ ar c'h-cognomen a c'halled e-kerzh ar vuhez. Ur jeneral hag a veze trec'h a veze lesanvet diwar anv ar bobl trec'het : Scipio Africanus a oa bet trec'h war armeoù Kartada, an impalaer Claude le Gothique, a oa bet trec'h war ar C'hoted, Germanicus, trec'h war ar C'hermaned.
Proviñs Barletta-Andria-Trani
Proviñs Barletta-Andria-Trani zo unan eus proviñsoù rannvro Puglia, en Italia, ha teir c'hêr : Barletta, Andria ha Trani eo ar pennlec'hioù anezhi. Da 378 251 a dud e save ar boblañs d'an {{{Deiziad|31|Mae|2022}}.
E 2004 e voe krouet ar broviñs, dek kumun enni : Andria, Barletta, Bisceglie, Canosa di Puglia, Margherita di Savoia, Minervino Murge, San Ferdinando di Puglia, Spinazzola, Trani, ha Trinitapoli.
Multiplayer online battle arena
Multiplayer online battle arena (MOBA), pe Action real-time strategy (ARTS) zo un doare c'hoari video strategiezh diazezet evel isrann d'ar c'hoarioù strategiezh buan ha buan. en doare c'hoarioù video-se ar c'hoarier a zo mestr war un dudenn en unan eus an div skipailh.
Pal pennañ ur c'hrogad Moba a zo distrujañ bazenn ar skipailh enebour gant sikour tudennoù renet gant an urzhiataer o heuliañ hentoù resis. Tudennoù ar c'hoarierien o deus galloudoù ispisial hag a zegas kadoniezhioù hervez hollad galloudoù ar skipailh. Ar c'hoarioù MOBA a zo kemmesk c'hoarioù gwezh avantur, role-playing games ha strategiezh buan ha buan. Dre vras ar c'hoarierien ne savont ket nag ar savadurioù nag an tudennoù. An doare c'hoarioù video-se a oa bet kroget gant ar gartenn Aeon of Strife (AoS), ur gartenn eus ar c'hoari StarCraft a roe an tu da 4 c'hoarier gant pep hini anezho un dudenn galloudus nemetken dindan e urzhioù, ha sikouret gant tudennoù meret dre urzhiataer, da stourm a-enep un hollad tudennoù enebet renet gant an urzhiataer ha kreñvoc'h. Defense of the Ancients (DotA), ur gartenn savet a-ziwar Aeon of Strife evit Warcraft III: Reign of Chaos ha The Frozen Throne, a oa bet ar c'hentañ titloù brudet eus an doare c'hoarioù MOBA o kaout tournamantoù aozet. An termenadur DotA a oa deuet war-wel dre ar brud a oa bet gant ar c'hoarioù-se. Goude-se e oa bet daou c'hoari o kenderc'hel gant ar stumm c'hoarioù video-se League of Legends hag Heroes of Newerth. Un heuliad a oa bet anvet Dota 2, goude-se e oa lañset da vat an doare c'hoarioù video Moba.
Maurice Béjart
thumb|right|200px|Maurice Béjart e 1988 Maurice Béjart, bet ganet Maurice-Jean Bergé, a oa un dañsour ha ur c'horollour gall. Ganet e oa bet d'ar 1 a viz Genver 1927 e Marselha (Bouches-du-Rhône).
Evit enoriñ Molière en doa graet e soñj kemer an anv Béjart, hini Armande Béjart, gwreg an dramaour gall mil vrudet.
Ezel eus Akademiezh c'hall an arzoù-kaer (rann an izili dizalc'h) e oa bet eus 1994 betek e varv.
Broadet suis e 2007 e oa aet da Anaon da 22 a viz Du ar memes bloaz e Lausanne (Suis).
Reconquête!
Reconquête zo ur strollad politikel gal eus an tu dehoù pellañ savet e miz Kerzu 2021 gant Éric Zemmour, da heul diazez Mignoned Éric Zemmour, krouet e miz Ebrel 2021.
Marcela
Marcela zo un anv-badez spagnolek.
Cormano
Cormano  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Nosate
Nosate  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Cyanoramphus
Cyanoramphus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
Éric Zemmour
Éric Zemmour, bet ganet d’an e Montreuil, zo ur c’hazetenner, ur skrivagner hag ur politikour gall.
Dilennadeg 2022
E miz Ebrel 2021 e tiazezas Mignoned Éric Zemmour, hag e miz Kerzu 2021, Reconquête, ur strollad politikel eus an tu dehoù pellañ. Danvez prezidant e voe e dilennadeg prezidant ar Republik c'hall e 2022, ha mont a reas 7,07% eus ar votoù eztaolet gantañ.
Biedma
Biedma zo anv-tiegezh spagnol.
Ulrica Arfvidsson
A-hervez he devoa lavaret d'ar roue, hep gouzout piv e oa, diwall diouzh dorn ur muntrer. Goulennataet e voe goude muntr ar roue gant Jacob Johan Anckarström.
Europa Ekologiezh Ar Re C'hlas
Europa Ekologiezh Ar Re C'hlas pe Europe Écologie Les Verts zo ur strollad politikel krouet e 2010 en ur gendeuziñ Europe Écologie hag Ar Re C'hlas.
Danvez prezidant a voe Yannick Jadot e dilennadeg prezidant ar Republik c'hall e 2022, ha mont a reas 4,63 % eus ar votoù eztaolet gantañ.
Phil Hill
Phil Toll Hill jr, pe Phil Hill (bet ganet d'ar 20 a viz Ebrel 1927 e Miami e Stadoù-Unanet, marvet d'ar 28 a viz Eost 2008 e Salinas e Stadoù-Unanet) a oa ur blenier kirri amerikan a rede e Formulenn 1. Deuet e da vezañ kampion 1961 gant Ferrari. Gounezet en deus ivez teir gwech 24 eurvezh ar Mañs e 1958, 1961, 1962.
Melzo
Melzo  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Le Bô
Le Bô a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Ramon Berenguer III
Ramon Berenguer III a oa kont Barcelona.
Hewlett-Packard
An Hewlett-Packard Company (berraet en HP, pe hp) simplaet en Hewlett-Packard a oa un embregerezh treuzvroadel stadunanat teknologiezhoù staliet en Palo Alto, Kalifornia. Produiñ a rae lodennoù urzhiataer lies koulz ha meziantoù liammet gant servijoù evit ar guzumerien hag an embregerezhioù bihan pe bras. Savet e oa bet an embregerezh en ur c'harrdi bihan e Palo Alto gant Bill Hewlett ha David Packard. Da gentañ penn e veze produet dafar test elektronek. HP e oa ar saver urzhiataerioù pennañ er bed etre 2007 ha 2013, betek ma voe kemeret e lec'h gant Lenovo.
Hewlett-Packard en deus ledanaet ar servijoù kinniget gant an embregerezh dindan an anv Hewlett Packard Enterprise d'ar 1añ a viz Du 2015. Hewlett-Packard, an embregerezh diazez, zo chomet war tachenn ar sevel urzhiataerioù ha moullerezioù gant an adanv HP Inc.
Mediglia
Mediglia  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Mor Arc'hantina
Mor Arc'hantina (Mar Argentino en spagnoleg) zo ur mor eus Meurvor Atlantel ar Su, entre aber ar Río de la Plata ha bank Burdwood.
Natal
Natal zo un anv portugalek.
Oktoberklub
Oktoberklub a oa ul laz alaman en Alamagn ar Reter hag a gane en doare folk, hag ivez kanoù ofisiel ar gomunouriezh.
Mary Poppins Returns
Mary Poppins Returns zo ur film sonerezh moliac'h stadunanat embannet e 2018 ha sevenet gant Rob Marshall. Ar senario zo bet skrivet gant David Magee hag an istor gant Magee, Marshall ha John DeLuca.
Filipe
Filipe zo un anv-badez portugalek, kar da Fulup e brezhoneg.
Mary Poppins Returns
Savet eo diwar ar rummad levrioù Mary Poppins gant P. L. Travers. Ar film zo un heuliad d'ar film eus 1964 anvet Mary Poppins ivez. E-touez aktourien film 2018 emañ Emily Blunt evit Mary Poppins, Lin-Manuel Miranda, Ben Whishaw, Emily Mortimer, Julie Walters, Dick Van Dyke, Angela Lansbury, Colin Firth ha Meryl Streep. An istor a c'hoarvez er bloavezhioù 1930 e Londrez, 25 bloaz goude ar film kentañ. Mary Poppins, magerez Jane ha Michael Banks, a zistro ur bloavezh goude un darvoud mantrus er familh.
Filipe
Sent
São Filipe eo anv portugalek ordinal
Rouaned
Tri eus Rouaned Spagn a voe Rouaned Portugal ivez, hag anvet Filipe pa oa stag ar vro ouzh Spagn.
Anauni
An Anauni a oa ur bobl hag a oa o chom en Alpoù  er Val di Non e  Trentino. O c'hêr-benn e oa Ἀναύνιον Anaunion, Anaunium e latin, anvet Nanno hiziv, meneget gant Ptolemaios.
Departamant Biedma
Biedma zo unan eus 15 departamant proviñs Chubut en Arc'hantina. Puerto Madryn eo ar penn-lec'h. Brudet eo ledenez Valdés.
12.940 km² zo dindani, ha bevennet eo er su gant departamentoù Rawson ha Gaiman, er c'hornôg gant hini Telsen, en norzh gant proviñs Río Negro, hag er reter gant ar Meurvor Atlantel.
An anv
Dont a ra an anv eus hini Francisco de Biedma y Narváez a zeuas gant e vreur Antonio en tolead hag a savas ur c'hreñvlec'h en 1778.
Star (Sir Benfro)
Star zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ e-barzh kumuniezh Clydau, er gevred da gêr Aberteifi.
Brezel ar Boshin
Ar brezel a oa bet awenet gant an dipit e-touez noblañsoù bras hag ar samouraied yaouank o welet ar shogunelezh o kouezhañ goustadik etre daouarn stadoù estren goude ma voe kroget gant digoradur Japan an dek vloaz a-raok. Gant ma oa nerzh ha galloud stadoù ar C'hornôg o kreskiñ e bed an ekonomiezh, ar pezh en devoa degaset ur gouezhadenn eus nerzh ar vro evel e broioù all en Azia.
San Carlos de Bariloche
Penn-lec'h departamant Bariloche eo. 108 205 a dud a oa eno o chom e 2010. Brudet eo ar menezioù ha lennoù tro-dro, ha lesanvet eo tolead Bariloche « Suis Arc'hantina ». Skiañ a vez graet war dor ar menez Cerro Catedral (2 405 m) nepell.
Indiana Jones
An Doktor Henry Walton Jones, Jr. (lesanvet "Indiana" pe "Indy") zo un dudenn ijinet e bed ar frañchiz Indiana Jones. George Lucas en doa ijinet an dudenn evel enoriñ d'an harozed e filmoù avantur ar bloavezhioù 1930. An dudenn a zo bet gwelet evit ar wech kentañ e 1981 er film Raiders of the Lost Ark. Adkavet e vo er filmoù Indiana Jones and the Temple of Doom e 1984, Indiana Jones and the Last Crusade e 1989, er stirad skinwel The Young Indiana Jones Chronicles etre 1992 ha 1996, hag er film Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull e 2008. Adimplijet eo bet an dudenn e romantoù, bandennoù-treset, c'hoarioù video ha mediaioù all. Jones a adkaver e meur a bark Disney, evel el lodennoù en Indiana Jones Adventure, Indiana Jones et le Temple du Péril, hag Epic Stunt Spectacular!. Jones a zo bet c'hoariet evit an darn gant an aktour Harrison Ford met ivez gant River Phoenix (evit Jones yaouank en The Last Crusade) hag er skinwel evit ar stirad The Young Indiana Jones Chronicles gant Corey Carrier, Sean Patrick Flanery, ha George Hall. Doug Lee a zo bet mouezh an dudenn er c'hoarioù video gant LucasArts, Indiana Jones and the Fate of Atlantis hag Indiana Jones and the Infernal Machine, David Esch evit ar c'hoari Indiana Jones and the Emperor's Tomb, ha John Armstrong evit Indiana Jones and the Staff of Kings.
Jones a zo un dudenn gant fent, mestr a-fed an hen-sevenadurezhioù hag a zo saozonet gant an naered.
Xun Zi
Xun Zi, sinaeg 荀子, pinyin Xún Zĭ, "Mestr Xun" (313 – 238 KJK) a oa ur prederour sinaat konfusian eus Marevezh ar Stadoù Brezelour (475-221 KJK). En enep da vennozhioù ar prederour konfusian MENG Zi (372-289 KJK) a embanne natur vat an dud e soñje Xun Zi e oa fall an natur-se. Ret eo oa hervezañ kemmañ techoù enganet mab-den dre ar gelennerezh hag al lidoù. Evitañ, reizhañ mab-den e oa pal reolennoù ar vuhezegezh. En he doare e voe prederouriezh Xun Zi klokoc'h ha kemplezhekoc'h eget hini Meng Zi evit a sell ouzh difenn ar Gonfusianegezh. Pa oa Xun Zi o keveziñ prederourien all e amzer e savas ur reizhiad konfusian diazezet war brederouriezh ar c'helennerezh. Sellet e vez ouzh Meng Zi ha Xun Zi evel ouzh soñjerien veur ar Gonfusianegezh, war-lerc'h Konfusius e-unan evel-just.
Buhez
Nebeut-tre a ouzer diwar-benn buhez Xun Zi. Ur buhezskrid berr-tre a gaver e Kounskrid an istorour SIMA Qian (~145 - ~86 KJK), ma skriv e voe Xun Zi ganet er bloavezh 313 KJK er stad Zhao dindan an anv 荀況 XUN Kuang. War-dro ar bloavezh 264, pa oa un 50 vloaz bennak, ez erruas er Stad Qi da gemer perzh e kendalc'hoù an akademiezh bet savet gant rouaned Qi a-benn ma vije holl ouizieien Sina o studiañ hag oc'h eskemm mennozhioù eno.
War-dro ar bloavezh 238 KJK e varvas Xun Zi, e Lanling. Lod istorourien a embann en deus bevet pell a-walc'h evit gwelet Sina unanet gant Qin er bloavezh 221. Mard eo gwir, sur a-walc'h e voe mantret o welet e studierien Han Fei Zi ha Li Si evel kuzulierien ur Stad a oa aet enep e selloù konfusian war ar galloud. Pelloc'h e voe pobl Sina dindan yev al Lezennourien, ha setu perak moarvat e voe troet kein ouzh mennozhioù Xun Zi.
Lezet en deus Xun Zi ur skrid a zoug e anv abaoe an 9vet kantved GJK. Hep mar ez eo ar Xunzi ar brasañ henskrid prederouriezhel a c'heller lakaat dindan anv un aozer hepken. Div levrenn ha tregont a ya da ober ar skrid a zo deuet betek ennomp, war-dro 25 anezho o vezañ lakaet da oberenn wirion Xun Zi, hag ar peurrest o vezañ feal d'e gelennadurezh zoken ma n'int ket bet skrivet gant ar prederour e-unan. Arnodadennoù frammet en-dro d'un dodenn hepken eo an darn vuiañ eus ar pennadoù a vije labour Xun Zi e-unan ; troc'hadoù barzhoniel zo ivez, nebeut a gendivizoù, ha div levrenn zo dastumadegoù barzhonegoù. Gant aked e tispleg Xun Zi e soñjoù en e skridoù, hag arguziñ a ra enep prederourien all, ar pezh a laka ar Xunzi da vezañ ur skrid prederouriezhel da vat, disheñvel er c'heñver-se diouzh oberennoù ar soñjerien sinaat a vevas araozañ.
Anoa ar menezioù
Anoa ar menezioù (Bubalus quarlesi) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Indonezia.
Xun Zi
An Hent, an Neñv hag an Natur
道 dào eo ar ger sinaek evit "hent". Unan eus gerioù diazez ar brederouriezh sinaat eo, ha kemmañ a ra e ster hervez pep prederour. An hent fetis eo ar ster orin, hogen "doare" eo ar ster muiañ-arveret : an doare da ober, d'em zerc'hel ha, dre vras, an doare reizh da ren ur vuhez denel. Evit Xun Zi ez eo an dào an doare denel da ren ur vro ha da vevañ enni – pell diouzh dào Lao Zi hag an Daoegezh a gaver roudoù anezhañ e skridoù Meng Zi ivez. Hervezañ e oa bet an Hent dizoloet gant fured an henamzer, ha ne chome nemet heuliañ o alioù da ober a-benn sevel ur gevredigezh peoc'hus, stabil ha pinvidik. Pellaat diouzh an Hent evel ma oa bet termenet na gasje nemet d'an dizurzh a oa o ren, dres, da vare ar Stadoù Brezelour. Al lidoù dreist-holl, bet ijinet gant mab-den, zo pouezus en doare ma veiz Xun Zi an dào. A-gostez e lez natur wirion an dào, hag an tabut diwar-benn gouzout ha krouet pe zizoloet eo bet gant mab-den.
Écaillon (Norzh)
Écaillon zo ur gumun e Bro-C'hall, en departamant Norzh, hag en arondisamant Douai.
Masate
Masate  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Anauni
Krediñ a c'haller e voe sujet an Anauni gant Roma er I kantved kent JK, marteze a-raok an troiadoù-brezel kaset dindanAugustus gant Drusus an henañ ha Tiberius da aloubiñ Raetia hag an Alpoù, e 16 ha 15 kent JK.
Psittacella
Psittacella a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1871 gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.
Xun Zi
An Hent, an Neñv hag an Natur
Petra pennak ma veize Xun Zi an Natur, ar speredoù hag an doueed evel darvoudoù kempoell ha danvezel n'en deus biskoazh kinniget kaout an dizober eus an oberoù relijiel a vez stag outo, evel an aberzhioù hag an urisinouriezh. Soñjal a rae dezhañ e oant un tamm eus al lidoù a framm ar gevredigezh, hogen arabat e vije gortoz disoc'h pe zisoc'h diouto. Er pennad 17 bepred e tispleg e vez ar barradoù glav distag eus ar pedennoù evit ma rafe glav, hogen ret eo pediñ evit ar glav pa vez sec'hor – ket en abeg da c'halloud ar bedenn war darvoudoù an Natur, d'he c'halloud war an dud ne lavar ket.
Natur mab-den
Evel Meng Zi koulskoude ez embann Xun Zi e vez natur mab-den heñvel e pep den ; den ebet ne zeu er bed gant reolennoù ar vadelouriezh enganet. Fall eo natur mab-den, emezañ, hogen bez' e c'haller atav he reizhañ, zoken pa ne c'hoarvez ket alies peogwir e rank an den e-unan boulc'hañ an hent. Siwazh, ne c'haller ket rediañ an den da ober.
Ar gelennadurezh
Evel Konfusius ha Meng Zi e vez Xun Zi dedennet gant an doare den a ranker bezañ, kentoc'h eget gant an doare lezennoù a ranker sentiñ outo. Ret eo neuze dont da vezañ un den a anavez an Hent hag em zalc'h hervez an Hent, dre natur, rak da natur wirion mab-den e kas an Hent. Peogwir eo fall natur mab-den e ranker studiañ a-benn anavezout an Hent, ha ne c'haller ket studiañ hep kelenner – hep ur poder, biken ne droio ar pri da bod, emezañ. Deskiñ em zelc'her reizh eo ar pal, n'eo ket anavezout ur bern fedoù, setu e kinnigas Xun Zi studiañ ar skridoù bet savet gant fured an hen amzer. Xun Zi e voe ar prederour kentañ o sevel ur reizhiad studioù konfusian a voe an diazez d'ar gelennadurezh sinaat betek hiziv an deiz.
Pleustriñ e oa alc'hwez reizhiad Xun Zi : en tu all da zeskiñ al lidoù e ranke ar studierien o lakaat e pleustr, rak krediñ start a rae ar prederour e troje al lidoù a venveg da bal a-feur ma'z aje ar studier war-raok gant an Hent. Setu perak, ouzhpenn al lidoù, e poueze Xun Zi war ar sonerezh : borodus e c'hall bezañ deskiñ seniñ pa c'hoantaer lezirañ, met pa ouzer e vo leziret goude pleustriñ e teu skañvoc'h an aner, ha seul belloc'h ez eer gant anaoudegezh ar benveg seul vuioc'h a blijadur a gaver o seniñ, betek disoñjal ar c'hoant da lezirañ a oa e penn kentañ an hent.
Ar vuhezegezh
Hollbouezus eo studiañ dindan ren ur c'helenner, hag unan mat, da lavaret eo unan a vev bepred gant al lidoù (den ebet ne gemerfe kentelioù seniñ digant ur c'helenner n'en devije graet nemet lenn diwar-benn ar seniñ) hag a oar treuzkas furnez ar re gozh. Ouzhpenn kelenn ha displegañ e rank ar c'helenner bezañ ur skouer evit ar studier eus ar pezh a zo e penn an hent. Mar ne gav ar studier kelenner gwirion ebet e c'hall enoriñ ha seveniñ al lidoù gant e galon, o c'hrompren gant e spered ha klask bezañ intret ganto. Hep unan eus an daou zoare-se ne vo ar studi nemet berniañ fedoù didalvez n'o devo levezon ebet war emzalc'h an den.
War an Hent
Mard eo ret kavout ur c'helenner skouerius, penaos e reas an henfured evit dizoleiñ an Hent ? Evel m'o devoa desket treiñ pri an douar da bod prizius, eme Xun Zi : dre wellaat an doare a-feur ma veze treuzkaset a rummad da rummad a-hed ar c'hantvedoù. Dres evel ma ne c'haller ket bezañ ur junzi hep studiañ peogwir eo fall natur mab-den, den ne oar dre natur fardañ ur pod prizius diwar pri an douar : ret eo e vije bet tud ampartoc'h eget ar re all a zizoloas penaos ober podoù, ret eo ivez e vije tud o devoa c'hoant da zeskiñ ober, ha tud da gelenn d'an dud all, ha tud mennet da bleustriñ a-benn ober podoù gwelloc'h-gwellañ. Evel-se e reas an henfured : rummadoù anezho a sellas pizh ouzh mab-den, a ijinas lezennoù da reoliañ ar gevredigezh, betek kavout an Hent, an doare gwellañ da urzhiañ ar gevredigezh hervez Xun Zi.
Hevelep disoc'h, eme ar prederour, zo deuet diwar deskadurezh ar fured, n'eo ket diwar o natur, a oa ken fall ha hini an dud all peogwir e vez heñvel an natur a zen da zen hag a rummad da rummad. Dre studiañ hag ober taolioù-arnod int deuet a-benn da zizoleiñ an Hent. Klok eo an anaoudegezh, n'eus nemet heuliañ an Hent ; klask bezañ ur junzi pe ren war ur boblad hep studiañ ha pleustriñ war an Hent hervez skouer an henfured zo evel klask adijinañ penaos ober ur pod hep bezañ gwelet ur poder o labourat. Sur a-walc'h e c'halljer dont a-benn, gant kalz labour, kalz amzer ha kalz chañs, met aesoc'h eo studiañ ar pezh a zo bet ijinet diwar skiant-prenet an amzerioù kent.
Ar galon-spered
E 心 xīn, ar galon-spered, emañ skiant pep den hervez an hengoun sinaat ; evel Meng Zi e krede Xun Zi e rankje ar galon bezañ "aotrou ar c'horf". Ouzhpenn ur c'helenner a-zoare neuze e ranker kaout ur galon-spered a-zoare, da lavaret eo unan sioul hag emzastumet a-benn studiañ, rak a-du gant an Hent eo ober gant ar galon a-benn sturiañ ar c'hoantoù ha divizout diwar-benn ar mad hag ar fall. Hervez Meng Zi ha Xun Zi ne zivizer ket a-zivout ar c'hoantoù, a zo un tamm eus natur mab-den. Perzh ur galon-spered yac'h eo reoliañ ar c'hoantoù, pa ne ra war o zro nemet pa vez reizh en ober. Em reoliañ a ra xīn, ha reoliañ an tammoù all eus ar c'horf. Dre oberennoù ar galon-spered e c'hall mab-den krouiñ lidoù ha reolennoù madelouriezh a-benn tec'hel diouzh e natur fall.
Ar yezh hag ar boelloniezh : an anvioù reizh
Er skrid Kendivizoù XIII.3 ez erbede Konfusius reizhañ an anvioù (正名, zhēng míng), ar pezh a gasas Xun Zi da lakaat ar yezh en e brederouriezh, en un doare resis-kenañ evit e amzer. Difenn an Hent e oa ar pal, evel-just. Da soñj Xu Zi avat ez eo arabat kemmañ an anvioù a zo, zoken pa ne glotont ket resis gant o dave : ur fazi e vije kemmañ anvioù a zo bet degemeret gant an holl, peogwir ne ouije mui den a betra e komzjed ez resis. Hogen ret eo diforc'hañ etre ar ger, a zo divizet, hag ar pezh a anver, a zo ur gwirvoud ergorek – ha pa vije anvet water, الماء, agua pe 水 e chom dour ar pezh eo dre natur. Setu perak e talc'h Xun Zi da unan eus penaennoù ar Gonfusianegezh : ret eo d'an anv bezañ feal d'ar wirionez ; emañ ar gwir gant Meng Zi pa ra an diforc'h etre "kastizañ un torfedour" ha "lazhañ ur roue" mar n'eo ket ar roue dellezek da ren. Enep heulierien Mo Zi e savas Xun Zi er c'heñver-se, pa lavarent : "ul laer n'eo ket un den, neuze lazhañ ul laer n'eo ket lazhañ un den". Kement-se n'eo ket reizhañ an anvioù, emezañ, ha pell emañ diouzh an Hent, rak tud eo al laeron dre natur, zoken pa n'int ket tud wirion er ster konfusian (君子 junzi, "den a enor"). Ergorek eo ar gwirvoud, divizet eo an anvioù, ha dereat (heñvel ouzh an diviz) pe zizereat (disheñvel diouzh an diviz) e c'hall un anv bezañ. Ouzhpenn da gement-se tiforc'he Xun Zi etre anvioù mat (aes, didro, a zegas ar gwirvoud d'ar spered diouzhtu pa vezont distaget) hag anvioù fall. Zhēng míng eo ober gant anvioù mat a-benn ma vije meizet ar gwirvoud, rak evit eskemm mennozhioù emañ ar yezh, ha ret e vije skarzhañ kement tra a vir ouzh an eskemm bezañ fraezh ha sklaer, evel c'hoarioù yezhoniel ar brederourien all.
Anauni
E 46 e voe roet ar geodedelezh roman gant an impalaer roman Claudius d'an Anauni, d'ar Sinduni ha d'an Dulliassi.
Xun Zi
Politikerezh
E-kerzh Marevezh ar Stadoù Brezelour e vevas Xun Zi, pa oa meur a Stad oc'h em gannañ a-benn ren war Sina a-bezh. Dilezet e voe an doareoù politikel kozh, troet an dud hag an armerzh war-du galloud an armeoù. Holl brederourien an amzer a glaskas penaos degas stabilded, urzh ha surentez en ur bed aet da ziskiant. Aes e oa ar respont hevez ar Gonfusianed : ret e oa distreiñ da zoareoù an henamzer, pa veze urzh er bed. Evit Xun Zi pergen e oa ret adstaliañ reizhiad al lidoù kozh.
An unpenniezh e oa ar gouarnamant gwellañ hervez holl brederourien marevezh ar Stadoù Brezelour. Ne oa ket anv a werinelezh : ar roue a oa e penn ar Stad, gwir en devoa da gemer disentezioù war an holl dachenneoù, da envel, diskargañ, lakaat d'ar marv kement kargad a oa er Stad. Ar roue a c'halle koll ar gador abalamour ma ne sevene ket e zeverioù, hogen e warlerc'hiad ne oa ket dibabet gant ar bobl. Klask a reas politikourien ar mare reoliañ ar gouarnamant dre an hengoun hag ar mennozhioù kentoc'h eget dre al lezennoù. Heulierien Mo Zi a lakae an Neñv a-us ar roue : diwar intrudu an Neñv e vije brezel pe zispac'h da ziskar ur roue mac'homer, n'eo ket dre youl ar bobl ; enebiñ a reas Xun Zi : da-geñver ar bobl e oa deverioù ar rouaned, n'eus Neñv ebet o kas politikerezh ur Stad. Evel an holl Gonfusianed e selle Xun Zi ouzh ar Stad evel ouzh ur familh, ar roue o vezañ evel un tad evit ar bobl, oc'h ober mat war he zro, ha dre vezañ feal d'he roue e respontje ar bobl. Un abeg all a oa evit bezañ ur rener konfusian : mar ne blij ket o rener d'an dud e nac'hont brezeliñ evitañ, hag en arvar en em gav ar Stad da vezañ lonket gant unan all.
Lidoù ha sonerezh
Unan eus palioù al lidoù e oa bevenniñ galloudoù ar renerien ha pouezañ war o deverioù da-geñver ar bobl, en doare konfusian. Unan all, hervez Xun Zi, eo delc'her d'an dereoù er gevredigezh. Da soñj Xun Zi, diskar urzhaz ar gevredigezh e oa ar pennabeg da zizurzh marevezh ar Stadoù Brezelour. Pa ne vev mui an dud hervez o dere gwirion e kevezont a-benn seveniñ o c'hoantoù. Dav eo neuze, emezañ, sklaeraat an derezioù, diforc'hañ etre renerien ha sujidi, breudeur henañ ha breudeur yaouankañ, etre gwazed ha merc'hed. Pa oar un den diouzh e zere ha diouzh ar gwirioù ha deverioù a zo stag outañ ne glask ket kaout muioc'h eget n'eo dereat, alese urzh ha stabilded er gevredigezh – ha muioc'h a hevoud evit an dud eget pa vezont o keveziñ. Peogwir e vez techet an dud, dre o natur fall, da glask seveniñ o c'hoantoù e klaskont holl kaout an traoù gwellañ a zo a-fed boued, dilhad, pinvidigezh. Ha reizh eo, rak ar fured hepken a gement zo gouest da vestroniañ o c'hoantoù. Peogwir eo harzet peadra ur vro ne c'hall ket an holl dud bastañ d'o c'hoantoù, ret eo dezho deskiñ divizout ha poellek eo o c'hoant pe get, ha setu pal al lidoù hervez Xun zi : kelenn d'an dud seveniñ o c'hoantoù en un doare dereat. Gant reizhiad hengounel al lidoù e veze reoliet deverioù pep dere kevredigezhel da-geñver ar re all, ha pelloc'h c'hoazh, rak reoliet ivez e veze an traoù danvezel dre zere, koulz ha livioù an dilhad, an doareoù da veajiñ, an obidoù hag all.
Ar sonerezh a oa pouezus en doare da ren ur Stad, rak Sinaiz an henamzer e krede dezho e oa ar sonerezh an dro eeunañ hag efedusañ da levezoniñ fromoù an dud. Ret eo oa neuze, hervez Xun Zi, seniñ ar pezhioù a zeree a-benn mestroniañ fromoù an dud hag o mirout war an Hent. Sonerezh dizereat a c'hallje degas feulster ha diskar urzhaz ar gevredigezh, setu e ranke ar Stad embann petore sonerezh a vije mat evit fromoù dereat an dud, ha petore sonerezh a vije direizh hag arvarus evit kempouez ar gevredigezh.
Ar galloud madelour
Kozh e oa ar meizad-se dija da vare Xun Zi, met dre aberzhoù en enor d'an doueed e veze gounezet en henamzer. Adal Konfusius hag ar c'heal a junzi e voe troet tamm-ha-tamm e galloud arwarzh ar rener karet gant e bobl, zoken pa lez e vaodierned da ren war an traoù danvezel. Diwar skouer o rener e teuje ar sujidi da vezañ vertuzus, ar stad aes da verañ, ha didalvez al lezennoù hag ar c'hastizoù.
Luisa Sanfelice
Maria Luisa Sanfelice dei Duchi di Agropoli e Lauriano (Napoli, 28 a viz C'hwevrer 1764 - Napoli, 11 a viz Gwengolo 1800) a oa un dugez italian e Rouantelezh Napoli hag a gare ur republikan. Hi eo penntudenn romant Alexandre Dumas La Sanfelice. Harzet e voe er palez Mastelloni m'edo o chom.
Buhez
Ganet e oa Maria Luisa Fortunata de Molina, hec'h anv gwir, d'an 28 a viz C'hwevrer 1764 e Napoli. Merc'h e oa d'ur jeneral a orin spagnol, don Pedro de Molino, ha da Gamilla Salinero. Dont a reas da vout La Sanfelice d'he seitek vloaz, goude dimeziñ da Andrea Sanfelice, ur c'henderv dezhi, dug Lauriano.
Nikita Mazepin
Nikita Mazepin (e ruseg : Ники́та Дми́триевич Мазе́пин, bet ganet d'an ) zo ur blenier kirri-redadeg rusat. Bleniet en deus gant Haas F1 Team e 2021 dre sikour e dad Dimitri Mazepin, un oligark rusat perc'henn an embregerezh Uralkali. Sañset e oa da vleniañ gant Haas ur bloavezh ouzhpenn e 2022 met torret e voe e gevrat goude ar brezel etre Rusia hag Ukraina.
Luisa Sanfelice
Buhez
Etre Genver ha Mezheven 1799 e voe dispac'h e Napoli. Kaset kuit e voe Roue an Div Sikilia Ferdinando IV Naplez gant jakobined Napoli, ha skoazellet e oant gant an armeoù republikan gall. Repuet e oa ar roue e Palermo, ha harpet e voe gant soudarded saoz ha rus.
Prederouriezh yuzev
Ar brederouriezh yuzev zo ur skourr eus ar brederouriezh kaset gant Yuzevien, peotramant e liamm ouzh o relijion. Betek mare an Haskalah (Sklêrijennoù yuzev) e veze prederiet ar re fur gant ar mod da lakaat soñjoù nevez, a-wezhioù a orin eus ar bed nann-yuzev da glotañ gant soñjoù an hengoun rabinek. Ur wezh ebarzhet er gevredigezh vodern e oa aet prederourien yuzev war-zu hentoù nevez ha disheñvel, met o klask lakaat anezho akord gant o c'hredennoù alies.
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld (Rappoltsweiler, 27 C'hwevrer 1724 – Schwetzingen, 15 Eost 1767), a oa dug Pfalz-Birkenfeld-Bischweiler ha kont Rappoltstein.
Lorius
Lorius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld
Ganet e oa e Rappoltsweiler e 1724. Mab e oa da g-Christian III von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld (1674-1735) ha da g- Karoline (1704–1774), hag o eil mab e oa.
Gessate
Gessate  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld
E 1746 e timezas da Maria Franziska Dorothea von Pfalz-Sulzbach (1724–1794),  merc'h da Joseph Karl von Pfalz-Sulzbach ha c'hoar d'an dilennerez Elisabeth Auguste.
Hêr an dug e teuas da vezañ en 1751 pa reas e vreur henañ Christian un dimeziñ morganatek.
Eured ha bugale
Dimeziñ a eure Friedrich Michael e 1746 e München da Maria Franziska (1724–1794), merc'h da Joseph Karl Emanuel. Bugale o doe:
Lorius
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en un takad hag a ya eus Inizi Maluku (Indonezia), dre c'hGinea Nevez, da Inizi Salomon.
Felipe V
Fulup V, pe Felipe V e spagnoleg (Versailhez 1683 – Madrid 1746), a oa ur priñs gall, Philippe de France e anv gallek, mab-bihan d'ar roue gall Loeiz XIV. Dug Anjev e oa a-raok dont da vezañ roue Spagn hag an Indez da varv Carlos II.
Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld
E varv
Mervel a reas e Schwetzingen e 1767.
Felipe V
E vuhez
Mab e oa da Louis de France, lesanvet « le Grand Dauphin » (an Daofin Meur) ha d'e bried Maria Anna Victoria Bavaria (1660-1690), merc'h da Ferdinand, Dilenner Bavaria; o eil mab e oa. Mab-bihan e oa d'ar roue Loeiz XIV ha d'e bried Maria Tereza Spagn, infantez Spagn. Dug Anjev e oa. Lakaet e voe war gador-roue Spagn goude Brezel Hêrezh Spagn‎, war-lerc'h Carlos II, an diwezhañ roue Habsburg. Kentañ roue Bourbon e voe, ha ren a reas ouzhpenn 45 bloaz.
Dimezioù
Div wech e timezas:
Bugale
Pevar bugel o doe Felipe ha María Luisa de Saboya, ha daou anezhe a renas e Spagn:
Seizh bugel o doe Felipe hag Elisabetta Farnese, hag o mab henañ a renas e Spagn :
Etymologiae
Etymologiae, anavezet ivez gant an anv Origines, krennet e Orig., zo un holloueziadur savet gant Izidor Sevilla (war-dro 560–636) e dibenn e vuhez. Broudet e voe Izidor da skrivañ al levr-se gant e vignon Braulio, eskob Zaragoza. En Etymologiae e oa dastumet ha renket ar ouiziegezh tennet eus ur bern skridoù klasel.
Ugent levr a oa oc’h ober an holloueziadur-se : tri anezho zo awenet, dre vras, gant Naturalis istoriae (pe Istor naturel) Plinius an Henañ, ha disklêriañ a ra Izidor eo tennet e zanvez eus levr Plinius. Ne ra ket anv avat eus aozerien latin all hag en deus implijet evit sevel e labour, evel Cassiodorus, Servius ha Solinus. Un eskob e oa Izidor hag anvet e voe da sant diwezhatoc’h. En e holloueziadur en deus lakaet kement tra a gave talvoudus gouzout. Plediñ a ra an oberenn gant danvez a bep seurt eta : ar yezhadur hag ar retorik, an douar, ar stered hag an hollved, ar metaloù, ar savadurioù, ar brezel, ar bagoù, al loened, an dud, ar medisinerezh, al lezennoù, an Iliz katolik hag ar relijionoù all, ar sent, ar yezhoù, al labour-douar, ar boued…