cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alkmaar
Alkmaar (distagañ :) a zo ur gumun e rannvro West-Friesland e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 31,22 km² eo gorread Alkmaar, hag d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 93 681 annezad enni. Brudet eo Alkmaar peogwir e vez aozet enni ur marc'had fourmaj, ma teu stank an douristed. Ar c'hêriadennoù, kêrioù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Alkmaar : Alkmaar, ul lodenn eus Koedijk, Overdie, Oudorp ha Omval. D'ar 1añ a viz Here 1972 eo e voe staget Oudorp ha tachadoù su Koedijk ha Sint Pancras ouzh Alkmaar. Liammet eo an holl lec'hioù-se an eil re ouzh ar re all abaoe ma'z eus bet savet tiez etre dibenn ar bloavezhioù 1970 ha penn-kentañ ar bloavezhioù 1990. D'ar mare-se e voe tost lieskementet dre zaou poblañs Alkmaar.
44=Breizh
Aozadurioù kar
Ar SEA (Strollad Emellout evit an Adunvaniezh) a zo hiziv-an-deiz ul luskad digor d'an holl a gas da benn oberoù bastrouilhañ a-du gant Adunvaniezh Breizh.
Alkmaar
Istor
Roudoù eus anv Alkmaar a zo bet kavet abred hag en. Kreskiñ a reas ar gêriadenn, anavezet e voe evel kêr e 1254. Lodenn goshañ Alkmaar a zo diazezet war ur reuzeulenn-draezh, hag a servije da wareziñ an dud diouzh ar mor da vare ar Grennamzer. E-kichen Alkmaar e kaver ivez unan eus ar polderioù kentañ bet savet en Izelvroioù.
44=Breizh
Ganedigezh ar stroll
E 2006 e c'han e spered un toullad studierien a Vro-Naoned pignet da Roazhon evit o studioù ar soñj krouiñ ur framm da stourm evit Adunvaniezh Breizh, broudet m'emaint gant ar stourm a-enep d'ar c'h/KIK.
Alkmaar
Istor
E 1573 e talc'has tud Alkmaar dirak tagadenn an arme spagnol kaset gant Fernando Álvarez de Toledo, 3e Dug Alba. Un darvoud a bouez eus Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz e voe, ha diwarnañ e voe savet an dro-lavar Bij Alkmaar begint de victorie ("En Alkmaar e krog an trec'h"). Bep bloaz e vez lidet an darvoud-se d'an deiz ma c'hoarvezas, da lavaret eo d'an 8 a viz Here.
44=Breizh
Ganedigezh ar stroll
E 2007 ez eus krouet ar blog http://44breizh.blogspot.com e bal embann keloù ha flemmganoù a-ziwar rannvro ar Broioù al Liger. Embannet ez eus en tu all da 10.000 pegsun a-du gant an Adunvaniezh.
Alkmaar
Istor
E 1799, da vare brezelioù an Dispac'h gall, e voe kaset un arme enni Saozon ha Rusianed da dapout Alkmaar. Dont a rejont a-benn, met goude-se e voent trec'het e Emgann Castricum. Anvet eo trec'h "Alcmaer" gant ar C'hallaoued.
44=Breizh
Ganedigezh ar stroll
E miz Genver 2007 e embann ar stroll ur video a ziskouez oberoù ar SEA a-enep d'un dastumlec'h kirri-boutin ar Broioù al Liger e Naoned.
E miz Du 2007 ez eus dalc'het prosez enkablidi an Adunvaniezh. Tri emsaver a ya dirak lez-varn Sant-Nazer, tamallet dezho bezañ bastrouilhet ur maen-koun ha plakennoù-straed Olivier Guichard, kentañ prezidant-rannvro ar Broioù al Liger. 44=Breizh a aoz ar skoazell tro-dro d'an tri enkablad, ar pezh a vroud izili nevez da enframmañ ar stroll.
Alkmaar
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Alkmaar ez eus 37 dileuriad :
44=Breizh
Levrlennadur
http://www.agencebretagnepresse.com/pdfs/13930_2.pdf
Alkmaar
Transportoù
Ar gourhent A9 a ya eus Amsterdam da Alkmaar, ha goude-se betek Den Helder (N9). Trenioù a zo da vont da Den Helder, Hoorn, Zaandam, Amsterdam, Utrecht, Ede, Arnhem, Nijmegen, 's-Hertogenbosch, Eindhoven, Maastricht, Heerlen, Haarlem, Leiden ha Den Haag. Daou di-gar a zo en Alkmaar : ti-gar Alkmaar ha ti-gar norzh Alkmaar (Alkmaar Noord)
Touristelezh
Marc'had fourmaj Alkmaar a vez er Waagplein, hag unan eus an darvoudoù a zesach ar muiañ a douristed en Izelvroioù eo. Diazezet eo deiziadoù ar marc'had war an hengoun : kregiñ a ra da Wener kentañ miz Ebrel hag ec'h echu da Wener diwezhañ miz Gwengolo. Bep Gwener vintin (10e00-12e30) e vez aozet an traoù en un doare hengounel. Goude bezañ stlaket o daouarn e krog ar werzherien hag an dougerien da bouezañ ar fourmaj. Fourmajoù eus ar vro eo a vez kavet en Alkmaar, ha n'eo ket fourmajoù brudetañ an Izelvroioù evel Edam pe Gouda. Unan eus pevar marc'had fourmaj hengounel a vez aozet bepred en Izelvroioù eo. Ne c'hall ket an dud prenañ fourmaj er marc'had peogwir eo kentoc'h un seurt abadenn da ziskouez d'an dud penaos e veze graet gwechall. Tro-dro avat, ez eus stalioù ma c'hallont kavout fourmajoù liesseurt, ha traoù all ivez.
Er Waag emañ ti-degemer an douristed ha Mirdi ar fourmaj. Ur c'harter ruz a zo en Achterdam, ha birvidik eo an traoù diouzh an noz en tavarnioù dirak marc'had ar fourmaj.
Sportoù
AZ (Alkmaar Zaanstreek) eo anvet skipailh mell-droad Alkmaar. Abaoe 2006 e c'hoari ar skipailh war an dachenn anvet DSB Stadion, ma c'haller degemer 17 000 arvester. AZ a c'hounezas an Eredivisie e 2008-2009. Kampionad mell-droad an Izelvroioù eo. Kampion mell-droad an Izelvroioù e voe ivez e 2008-2009.
Tierniezh Liang
Tierniezh Liang (sinaeg 梁朝) (502-557), anvet ivez Tierniezh Liang ar Su (南梁) a oa an hini trede eus Tierniezhoù ar Su eus Sina. Savet e oa bet pa gasas kuit diazezer an dierniezh, Wu Liang impalaer diwezhañ Qi ar Su.
Betek 557 e badas stad Liang. D'ar poent-se e voe e rener diwezhañ diskarret gant Wu Chen a grouas an dierniezh Chen. Ur mab-bihan eus Impalaer Wu a savas ur stad nevez war-dro Jiangling e 555, Liang ar C'hornôk (西梁) e anv. Sujet da diernezhoù an norzh e chomas e-pad tout e vezañs ha torret e voe gant Impalaer Wen Sui.
Paul Avril
thumb|Paul Avril: tresadenn diwar-benn buhez [[Sappho]]
Paul Avril ( pe  Édouard-Henri Avril hervez e wir anv, 21 a viz Mae 1849 en Aljer - 28 a viz Gouere 1928 e Le Raincy), a oa ul livour hag un engraver gall brudet a-drugarez d'e dresadennoù orgedus.
Studiañ a reas an arzoù e meur a skol e Pariz. Etre 1874 ha 1878 e studias e skol arzoù-kaer Pariz. Goude-se e voe goulennet gantañ skeudennaouiñ an danevell Fortunio, bet skrivet gant Théophile Gautier. Sed penaos e tibabas al lesanv Paul Avril. Brud a zeuas dezhañ ha goulennet e voe gantañ neuze skeudennaouiñ romantoù orgedus.
Savet en deus tresadennoù da skeudennaouiñ Salammbô gant Gustave Flaubert, Le Roi Caundale gant Théophile Gautier, Fanny Hill gant John Cleland, Les aventures du Chevalier de Faublas gant Jean-Baptiste Louvet de Couvray, Mon Oncle Barbassou gant Mario Uchard, La Femme gant Jules Michelet, Musque, hashish et sang gant Hector France, daou levr gant Octave Uzanne, Gamiani gant Alfred de Musset, hag ivez oberennoù dianv. E oberennoù pennañ a savas da skeudennaouiñ De Figuris Veneris. Manuel d’érotologie classique gant Friedrich Karl Forberg.
Kachibeg
Ur yezh banoek komzet e Perou eo ar c'hachibeg, a-hed ar sterioù Aguaytía, San Alejandro, ha Súngaro. Daoust ma c'hell un darn vras eus ar meuriad komz spagnolek e vez implijet ar yezh gant tout an izili eus ar gummuniezh.
Daveoù
Kashibu simi
Kenglad ar Broadoù
Kenglad ar Broadoù (saozneg: Commonwealth of Nations), anvet Commonwealth ent-berr alies, a zo un aozadur etregouarnamantel hag a vod 53 stad dizalc'h. War-bouez teir anezho e oant lodennoù eus Impalaeriezh Breizh-Veur.
Kenlabourat a ra an izili e framm talvoudegezhioù ha palioù boutin, a zo bet eztaolet e Disklêriadur Singapour. En o zouez emañ brudañ an demokratelezh, gwirioù mab-den, ar merañ mat, ar stad a wir, frankiz pep hini, an ingalded, ar c'henwerzh frank, al liesduegezh hag ar peoc'h er bed. N'eo ket Kenglad ar Broadoù un unaniezh bolitikel, met un aozadur etregouarnamantel a vez sellet ouzh e izili, ken disheñvel e vefe o stadoù sokial, politikel pe ekonomikel, en un doare ingal.
Ober a ra war-dro dre harp Sekretouriezh ar C'henglad, a zo renet gant Sekretour Meur ar C'henglad, hag emvodoù bep daou vloaz etre pennoù ar gouarnamantoù. Aroueziet e vez ar c'hevredañ gant penn ar C'henglad, a zo ur garg lidek, renet bremañ gant Elizabeth II a Vro-Saoz. Rouanez eo ivez Elizabeth II en un doare disheñvel, e 16 ezel ar C'henglad, anver "gladoù ar C'henglad".
Ur forom eo ar C'henglad evit aozadurioù nann-gouarnamantel zo, anavezet evel "familh ar C'henglad", a vez boulc'het gant savadenn etregouarnamantel ar C'henglad. Aozet e vez, da skouer, C'hoarioù ar C'henglad, a zo un obererezh vrudet eus an aozadurioù-mañ. Kreñvaat a ra an aozadurioù-se sevenadur boutin ar C'henglad, war dachenn ar sport, al lennegezh, ha doareoù gouarnamant ha lezenniñ. Abalamour da se ne vez ket sellet broioù ar C'henglad evel "estren" an eil ouzh eben.
Broioù ezel
Sed amañ roll ar broioù ezel eus Kenglad ar Broadoù:
Dany Laferrière
thumb|300px|right|Dany Laferrière e 2010. Dany Laferrière zo ur skrivagner haitian ganet e Port-au-Prince d'an 13 a viz Ebrel 1953 hag o chom e Montreal abaoe 1976.
En ul lodenn vat eus e romantoù (Le charme des après-midi sans fin, Comment faire l'amour avec un nègre sans se fatiguer) e kont e vugaleaj en Haiti.
19
772 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0019 goude Krist
Breizh (-Veur)
* Breizh-Veur : Cunobelinos, roue an Drinovanted hag ar Gatuvellauned (c. -10/+40)
Ar Groazig
Ar Groazig a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e kreisteiz ar vro.
19
Gwelet ivez
10er
Ar Groazig
Brezhoneg
thumb|left|upright=0.8
Stered-mor
Ar stered-mor a zo divellkeineged rummataet er skourrad Echinodermata, asambles gant an teureuged pe an anduilh-mor.
Kanton Cambrai-Reter
Kanton Cambrai-Reter a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Cambrai-Reter a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Pomega (lizherenn)
Un doare all da skrivañ al lizherenn c'hresianek pi (π) eo pomega (\varpi). Implijet e vez ar stumm-mañ pa vez skrivet gant an dorn dreist-holl ha ral a wezh e testennoù moullet.
Pi (letter)
Dourlaouig-spluj
Anvet e voe Sturnus cinclus da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Evn broadel Norvegia an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged bras kement ha diwar vlotviled, chevr ha pesked bihan.
Kanton Aargau
Kanton Aargau a zo ur c'hanton eus Suis.
Kumunioù Kanton Aargau
Kumunioù gant ouzhpenn 10000 annezad enne (niveroù 2007) :
Periboia
Nav flac'h zo anavet evel Periboia (henc'hresianeg : Περίβοια Periboia ; latin :Periboea) e mojennoù [[Henc'hres].
Teureug (disheñvelout)
An teureug zo
Michel
Michel a zo stumm gallek an anv-badez Mikael.
Evit lenn ster hag orin an anv, gwelit Mikael.
Michèle ha Michelle dibar
thumb| Michelle Pfeiffer e 1994
Hag ivez :
Swalda
Mab Idris Gawr ha roue Meirionydd e oa Swalda. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez pe e ren.
Strollad Komunour Honduras
Strollad Komunour Honduras (e spagnoleg: Partido Comunista de Honduras) a oa anv ur strollad oberiant en Honduras, bet krouet e 1954 diwar Strollad Demokratel Dispac'hel Honduras.
Daoust ha ma oa bet lakaet da strollad e diavaez d'al lezenn gant ar gouarnamant e teuas a-benn da dizhout ul levezon bras e diabarzh ar sindikadoù, dreist-holl hini ar re a laboure war dachenn ar bananez.
Hervez gouaranamant Stadoù-Unanet en doa ar Strollad war-dro da 2,400 ezel er bloavezhioù 1960.
Divodet e oa bet ar strollad e 1990 eveit galloud e gendeuzañ e diabarzh Strollad evit Adnevezadur ar Vammvro (Partido Renovación Patriótica)
Nairobi
Nairobi eo kêr-benn Republik Kenya. Emañ e-kreiz ar vro, e 1 661 m uhelder a-us live ar mor. Kêr vrasañ Kenya eo, gant 2 940 911 a annezidi e 2007, hag unan eus kêrioù brasañ Afrika. Dont a ra an anv "Nairobi" eus ar masaieg Ewaso Nyirobi, a dalvez "dourioù fresk", anv ur stêr eno. Ar saozneg hag ar swahileg eo an div yezh komzet ar muiañ e kêr.
Savet e voe kêr gant Saozon e 1899, evel un arsav war al linenn hent-houarn etre Mombasa, war an aod, ha Kampala, war ribl al lenn Victoria. E 1905 e voe lakaet da gêr-benn Afrika Vreizhveuriat ar Reter (anvet Kenya goude 1920). Pa zeuas Kenya da vezañ ur stad dizalc’h e 1963, e voe lakaet da gêr-benn ar vro.
Prad
<HR noShade>
Prad (distaget ) a zo ur gumun eus Treger e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Berc'hed; Mantallod; Peurid-ar-Roc'h; Runan; Koadaskorn; Bear; Kawan
António Lobo Antunes
thumb|Antonio Lobo Antunes
Antonio Lobo Antunes zo ur skrivagner portugalat ganet e Lisbon e 1942.
Goude e studioù e medisinerezh ha bredvezegiezh ec'h eas d'ober e goñje en Angola etre 1971 ha 1973. Eno e kavas awen evit e 3 romant kentañ, en o zouez an hini brudetañ : Os cus de Judas (Revr Judaz).
Melkoni a ren en e oberennoù a vez livet enno, didruez, kudennoù darempredoù e koubladoù pe familhoù.
Prad
Anv
B. Tanguy : '''Par. de Prato, 1330; Prat''' c. 1330; E. Vallerie : idem + : Prat, de Pratibus, 1516; Prat, 1592
Ø
Ul lizherenn latin eo Ø, ø implijet evit skrivañ ar vogalenn distaget eu hervez reolennoù reizhskrivadur ar brezhoneg e yezhoù skandinavek zo, da lâret eo daneg, norvegeg ha faeroeg.
Implijet e vez ivez al lizherenn-mañ gant Lizherenneg fonetikel etrebroadel evit treuzskrivañ son ar vogalenn-se.
Diorroet e oa bet diwar un o skrivet stag ouzh un e, deuet da vezañ un linenn a-dreuz war-lerc'h.
Creuse (stêr)
Creuse (galleg), Cruesa (en okitaneg), zo ur stêr e-kreiz Bro-C'hall, adstêr d'ar Vienne.
Departamant
Diwar anv ar stêr Creuse ez eus bet anvet un departamant gall e 1790.
Levrlennadur Virginia Woolf
Sed amañ ul levrlennadur eus oberennoù Virginia Woolf.
Buhezskridoù
Virginia Woolf published three books which she gave the subtitle "A Biography":
Lokris
Lokris ( Λοκρίς Lokrís e henc'hresianeg) a oa ur vro eus kreiz Hellaz en Henamzer. rannet e voe etre daou, Lokris ar sav-heol ha Lokris ar c'huzh-heol, gant pobl ar Fokidianed, a orin dorian, en XIIvet kantved kent JK.
Hervez an Ilias eo Aias Oileos an hini a oa e penn arme Lokris e-pad Brezel Troia.
Erik ar Ruz
Erik ar Ruz (e norseg Eiríkr Rauði) a oa o vevañ, moarvat, etre 950 ha 1003. Eus Norvegia e oa genidik. Eiríkr Þorvaldsson e oa e anv gwir, da lavaret eo Eiríkr mab Þorvaldr, diwar anv e dad Þorvaldr Ásvaldsson, met lesanvet e voe Erik ar Ruz, abalamour d’e vlev ruz. War-dro 960 e voe harluet tad Erik eus Norvegia, "abalamour d’ur muntr", evel ma konter e Saga Erik ar Ruz. Mont a reas d’ober e annez war aod Island, en un drevadenn viking. C’hoarvezout a reas heñvel gant e vab, Erik, a rankas kuitaat Island, war-dro ar bloavezh 982, abalamour da veur a vuntr. Lazhet en doa, hervez ar Saga, daou vab d’e amezeg. Ur wech kondaonet d’an harlu, e tivizas Erik, gant un nebeud tud ouzh e heul, mont da ouel war-zu ar c’hornôg, war glask an douar a vije bet kavet tost da gant vloaz abretoc’h gant un den anvet Gunnbjörn Úlfsson, pa oa bet kaset pell eus Island gant ar gwallamzer. Tizhout a rejont aodoù Greunland war-dro 982, hag eno e voe kavet ganto e oa heñvel ar vro ouzh Norvegia. Hervez Saga Erik ar Ruz e tremenjont tri bloavezh eno, oc’h ergerzhet an aodoù. Pa zistroas Erik da Island e 985, goude dibenn e amzer en harlu, e kontas d’an holl en doa kavet ur Vro C’hlas (alese an anv Grønland, bro c’hlas er yezhoù skandinavek, en deus roet ar brezhoneg Greunland).
Kanton Carnières
Kanton Carnières a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Michael
Michael zo stumm saoznek hag alamanek an anv-badez Mikael.
Evit lenn ster hag orin an anv gwelit ar pennad Mikael.
1179
Diwar-benn bloavezh 1179 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Tiernezh Wei ar Reter
Tierniezh Wei ar Reter (東魏) a renas norzh Sina goude digenstagadur Wei an Norzh. Krouet e voe e 534 pa lakaas Gao Huan, a gontrolé reter tachenn gozh Wei an norzh, Yuan Shanjian war an tron. Galoud ebet a oa gant hemañ ha Gao Huan a chomas ar mestr gwir eus ar vro. Arnodiñ a reas hemañ da adunvaniñ ar vro met berzh ebet a voe gantañ. Pa varvas e 547 e kendalc'has e vibien e bolitikerezh betek 550 pan en em embannas Gao Yang impalaer Qi an Norzh.
Michael
Diwar-benn ar stumm gallekaet Mickaël, gwelit Mikael ivez.
Berranv
Mike, Mick, Mikiel, Mikey, Mikael, Mic ha Mickey a zo stummoù all implijet gant ar saoznegerien. Eus n'eus forzh peseurt Iwerzhonad e vez graet Mick gant ar Saozon.
Erik ar Ruz
A-ratozh en doa roet Erik ar Ruz un anv e-giz-se d’an douar kavet gantañ. Evel m’en displegas e-unan : "an dud o defe kalz muioc’h a c’hoant da vont di ma vefe un anv hoalus gant ar vro." Hag evit gwir e teuas a-benn da lakaat kalz a dud da vont en-dro gantañ, tud o oa o vevañ war douaroù paour Island. Pemp bag warn-ugent a yeas kuit gantañ, ur 450 den bennak war o bourzh, ha pevarzek bag a erruas e Greunland (lod eus ar re all a zistroas war o giz tra ma voe kollet re all er mor).
1179
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1179
Erik ar Ruz
Div drevadenn a voe savet ganto war aod Greunland, an eil anvet Eystribyggð [kêr ar reter, e-kichen Narsarsuaq bremañ), hag eben anvet Vestribyggð (kêr ar c’hornôg, e-kichen Nuuk). Ne oa nemet en daou lec’h-se e oa tu da labourat an douar, evit gwir. E-pad an hañv, pa oa brav a-walc’h an amzer evit gellout mont dre ar vro, e veze chaseet ganto, a-benn tapout reuniged, koleoù-mor pe balumed war an aod. Aotrou an div drevadenn e oa Erik ar Ruz, un aotrou doujet ha pinvidik. Kreskiñ a reas tamm-ha-tamm an niver a annezidi a oa en trevadennoù, gant tud all o tont eus Island. En em astenn a reas an tiez a-hed ar fojrd anvet diwar anv Erik ar Ruz, Eriksfjord. Sevel a reas niver an drevadennerien betek 3000. Ur strollad tud a erruas er bloavezh 1002 a zegasas ur c’hleñved red avat, ha kalz a dud a varvas e-pad ar goañv war-lerc'h, Erik ar Ruz en o zouez.
E vab Leifr Eiríksson e voe ar Viking kentañ o vont betek kevandir Amerika, anvet Vinland gantañ (bro ar gwiniegi). Kuitaat a reas Greunland er bloavezh a-raok marv e dad, da verdeiñ pelloc’h war-zu ar su.
An trevadennoù a gendalc’has da vleuniañ, daoust da reuz ar c’hleñved. Dont a reas an diskar kalz diwezhatoc’h, war-dro dibenn ar XIVvet kantved, nebeut amzer a-raok da Gristol Goulm erruout en Amerika, pemp kant vloaz war-lerc’h Leif Eiríksson. Meur a abeg zo d’an diskar-se : dilezet e oa bet an drevadennerien gant Norvegia, yenaet e oa an hin, brezelioùigoù a oa etre an drevadennerien hag an Inuit.
1179
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1179
Melieg
Istor
E Bro-Zol emañ.
Moualc'h
Ar mouilc'hi a zo evned krenn o ment, renket er genad Turdus, asambles gant driski 'zo. Ar voualc'h zu eo an hini voutinañ e Breizh.
Diouzh an evnoniourien emañ ar mouilc'hi er c'herentiad Muscicapidae (gwechall) pe Turdidae (bremañ).
Spesadoù
E-touez ar spesadoù mouilc'hi emañ: ...
Kanton Carnières
Kumunioù
Kanton Carnières a yae 15 kumun d'ober anezhañ:
Strollad Komunour Trinidad ha Tobago
Strollad Komunour Trinidad ha Tobago (en saozneg: Communist Party of Trinidad and Tobago) a oa anv ur strollad marksour-leninour krouet e Trinidad ha Tobago e 1979, gantañ da benn un den lesanvet "Larry".
Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn politikel Strollad Labour Albania er penn-kentañ daoust ha oa bet dilezet gante al linenn greñv-se gant meur a ezel eus ar Strollad er bloavezhioù da geñver diwezh renad an Unvaniezh Soviedel.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Class Struggle ("Stourm ar Renkadoù").
Noriked
An Noriked a oa ur bobl geltiek e-kreiz Europa. War-dro 200 kent JK e voe diazezet ganto Rouantelezh Norikon (latin: Regnum Noricum). 13 meuriad a oa o chom e Norikon, met n'anavezomp nemet 8 eus o anvioù: Ambidraved, Ambilined, Ambisonted, Helveted, Laianked, Taorisked (pe Noriked propr), Saevated hag Uperaked.
Rouantelezh Norikon
Kêrioù pennañ Norikon a oa Noreia (kêr-benn ar rouantelezh), Virunon (Sankt-Peter-im-Holz, Karintia), Ovilava (Wels, Aostria-Uhel), Agunton (Lienz, Tirol) ha Lauriakon (Lorch) en Aostria a-vremañ ha Celeia (Celje) ha Poetovio (Ptuj) e Slovenia. Brudet e oa ar vro evit an houarn a veze eztennet eno.
Er bloavezh 15 kent JK e voe aloubet Norikon gant Impalaeriezh Roma. Dindan ren Diokletian (245-313) e voe rannet Norikon e div broviñs roman, Noricum Ripense en Norzh ha Noricum Mediterraneum er Su. Er Vvet kantved ec'h aloubas meuriadoù slavek an div rannvro.
Yezh an Noriked (norikeg pe keltieg ar reter)
War a seblant, e oa kar an norikeg d'ar galianeg. Ur yezh p-keltiek e oa evit doare. Anavezout a reer anvioù-tud hag anvioù-lec'hioù dreist-holl. En tu-hont d'an anvioù divoutin-se n'eus nemet ur skrid a zo bet miret. Enskrivadur Grafenstein a vez graet anezhañ. Setu an destenn en he fezh:
MOGE.ES[
P.II-LAV.EX[
NE.SADIÍES[
OLLO.SO[
P LVGNV.SI
Ne gomprener ket mat an destenn-se, met moarvat e talvez "ollo so" kement hag "an holl-se".
An norikeg a yeas da get en goude JK.
20
Bloavezh 773 Ab urbe condita / 0020 goude Krist.
Kordenn ar begel
Er bronneged plakentaek eo kordenn ar begel an organ a liamm plakenta ar vamm dougerez ouzh ar grouell pe ar rizhell.
Er gordenn-se emañ ar gwazhied (div dalmerenn, ur wazhienn) a gas magadurezh hag oksigen d'ar rizhell da gentañ, d'ar grouell goude, keit ha ma vez ar vamm o tougen.
En dud e vez 50 cm d'an hirañ ha 2 cm treuz.
Kelligoù
E kordenn ar begel e kaver un andon a vongelligoù. E SUA e kinnig an ospitalioù mirout anezho mar bez ezhomm enplantañ bongelligoù a-benn stourm ouzh al leukemia da skouer.
Johanna Sinisalo
Johanna Sinisalo zo ur skrivagnerez finlandat ganet e 1958 e hanternoz Finland.
Skrivañ a ra evit ar skinwel goude bezañ bet o labourat e bed ar bruderezh hag ar c'hazetennerezh.
Haerme
Haerme eo anv gwernenezek ur enezennig e Mor Breizh er sa-heol da Wernenez, anvet Herm e galleg ha saozneg.
Johanna Sinisalo
En he romant kentañ Ennen päivänlaskua ei voi (Morse kent ar c'huzh-heol) e vesk ar mojennoù hengounel hag ar vuhez a-vremañ e Finland o kontañ istor ur paotr a ro bod d'un troll.
Haerme
Etre an holl Inizi angl-ha-norman a c'hell bezañ gweladennet gant an dud ec'h eo homañ an hini vihanañ. Difennet eo bleniañ war an enezenn dres evel war Sark, met e Haerme eo difennet ar marc'hoù-houarn ivez.
Da diwezh an Eil Brezel Bed e oa bet penet Haerme digant ar Gurunenn Saoz gant Stadoù Gwernenez ha bremañ e vez feurmet an enezenn, feurmet hiziv gant Adrian ha Pennie Wood Heyworth abaoe 1998.
Aet eo da get hep lezel roud ebet war he lerc'h ar yezh normanek bet komzet en enezenn gwezhall.
Purid-Kintin
<HR noShade>
Purid-Kintin a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev, en Aodoù-an-Arvor. A-raok 2015 e oa e kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem, abaoe diskar ar c'hanton-se emañ e kanton Rostrenenn.
Emdroadur ar boblañs
Emdroadur poblañs Purid-Kintin etre 1793 ha 2020
Pandora (merc'h Deukalion)
Pandora (Πανδώρα e gregach), anvet diwar-lerc'h he mamm-gozh Pandora, a oa merc'h da Zeukalion (mab da Brometheüs) ha da Byrra. C'hoar e oa neuze da Hellen, Amphiktyon, Protogeneia ha Thyia.
Kousket a reas gant Zeus, hag ur mab he doe, Latinos. Mamm e oa ivez d'ur paotr anvet Graikos, ha Zeus an tad adarre.
Al-Nahda
Bez’ e voe ivez un elfenn a bouez da zihuniñ ar vroadelouriezh arab ha da lakaat ar broioù arab da adsevel o c’hein a-dal d’ar stadoù bras eus Europa (Bro-C’hall ha Breizh-Veur dreist-holl). Ar mennozhioù modern deuet eus Europa o devoe levezon war ganedigezh Al-Nahda, mes war un dro e kave da lod e oa ret sevel a-enep al levezon estren-se, dre greñvaat an hengounioù arab hag islamek ha kreñvaat ivez an unaniezh sevenadurel etre an Arabed. E-touez an traoù a lakaat dont an emsav nevez-se e ranker menegiñ aloubadeg Ejipt gant Napoleon e 1798, hag ar strivoù graet goude-se gant pennoù bras evel Muhammad Ali, a gasas da Europa kannaded (evel Rifa'a al-Tahtawi) da zeskiñ digant Europiz penaos modernaat e vro. Un dra all a levezonas ar broioù-se da vodernaat e voe an adreizhadurioù (tanzimat) degaset gant an Impalaeriezh Otoman en he doare da ren war an holl vroioù arab, a-raok ar Brezel-bed kentañ. Sevel a reas ur renkad lenneien e-touez an dud desket ha buan e c’hoantajont ar frankiz evit an Arabed.
Kaero e oa "kreizenn" an emsav, hag Ejiptiz e voe kalz eus e luskerien. Mes dre ar skridoù arabek en em lede ar mennozhioù-se er broioù all ha Beirout pe Damask a voe kreizennoù a bouez ivez.
Palladion
Ar Palladion (Παλλάδιον / Palládion e gregach, Palladium e latin) a oa un delwenn sakr da Ballas Athene, o tougen armoù, goaf-bann ha skoed Athena.
Mojenn
Kavet e voe an delwenn gant Ilos, saver kêr Troia (Ilion), dirak e deltenn, ma kasas anezhi d'ar gêr gantañ. E Troia e savas un templ evit he lakaat hag hec'h enoriñ.
Boris Vian
Sonerezh
Soner trompilh e oa e kluboù Saint-Germain-des-Prés. Savet en deus meur a ganaouenn evel Le déserteur, La java des bombes atomiques pe La Complainte du progrès.
Levrioù
Dindan al lesanv Vernon Sullivan e skrivas 3 romant (J'irai cracher sur vos tombes, Les morts ont tous la même peau, Et on tuera tous les affreux) hag a zreveze ar romantoù du amerikan. Romantoù all (L'écume des jours, L'arrache cœur...) ha pezhioù-c'hoari a skrivas dindan e wir anv a ziskouez splann e ijin barzhel.
Alar
Alar a c'hall bezañ meur a dra.
Strollad Komunour Lesotho
Strollad Komunour Lesotho (e sothoeg: Mokhatio oa Makomonisi a Lesotho; e saozneg: Communist Party of Lesotho) a oa anv ur strollad krouet e Lesotho e 1962, gantañ da Sekretour kentañ John Motloheloa.
Daoust ma oa bet berzet ar Strollad gant al lezenn e 1970 e kendalc'has da stourm dre guzh betek ma oa bet anavezet adarre evel ur Strollad lezennel e 1991.
Goude ma'c'h eas renad an apartheid da get e Suafrika e savas ar Strollad a-du evit stagañ Lesotho ouzh Suafrika.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Mosebetsi hag ar pemdezieg Mafube, aet da get e 1997.
Mokhafisi Kena zo e penn ar strollad hiziv.
Dakar
Dakar (Ndakaaru e wolofeg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Senegal. Emañ war ribl ar Meurvor Atlantel, war ledenez ar C'hab Glas, hag ar gêr vras ar pellañ er c’hornôg eo war kevandir Afrika ha zoken ar Bed Kozh.
N'eo rannvro Dakar nemet 0,3 % eus gorread ar vro gant 550 km2, met enni 25 % eus ar boblañs ha 80 % eus armerzerezh ar vro.
Istor
Korn-bro Dakar (enez Gorée) a voe ur greizenn a bouez evit kenwerzh ar sklaved etre ar XVIvet hag an. Ur c’hontouer a voe savet eno gant Portugaliz e 1444. Etre 1588 ha 1677 e voe kêr e dalc’h, a-bep-eil, Portugaliz, Izelvroiz, Saozon pe Gallaoued. Ar re-se a chomas mestr war an dachenn a-benn ar fin. Ur c’hreñvlec’h a voe savet gant ar jeneral gall Louis Faidherbe, e 1857. Ha diwar an dra-se e kreskas Dakar, a zeuas da vezañ kêr-benn Afrika C'hall ar C'hornôg e 1902, e-lec’h Saint-Louis.
Sevenadur
Enez Gorée zo bet lakaet war roll ar Glad bedel gant an Unesco e 1978.
E-touez ar monumentoù e kaver Dor ar Trede Milved ha Monumant Adsav Afrika.
Stank eo ar wolofeg er vuhez pemdez, deuet eo da vezañ yezh vehikular ar gêr. Ar galleg, yezh ofisiel ar vro, a zo komprenet ha komzet gant 49,4 % eus an annezidi.
Alineg
Alineg zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Bodeoù ; Sant-Vedan ; Peniti-Kroedrac'h ; Uzel ; Merleag.
Anv
Ur gudenn zo koulzkoude : Ogée a lavar emañ Alineg en un draoñienn, B. Tangi hag H. Abalain a gomz eus Collinée, hag a zo war un uhelenn.
Ruhnama
thumb|150px|Golo al levr Ruhnama
Ul levr eo Ruhnama (e brezhoneg Levr an Ene, diwar ar perseg: روح ruh, "ene" ha نامه nāme, "levr") skrivet gant Saparmourat Niyazov, Prezidant da viken Turkmenistan.
Buhez ar skridaozer e-unan a lenner el levr, mesk-ha-mesk gant istor faltaziek ha testennoù speredel, en o zouez kontadennoù ha barzhonegoù bet savet gant ar barzh soufiek Magtymguly Pyragy.
Embannet e oa bet al lodenn gentañ e 2001 evit uhelaat live speredel pobl Turkmenistan, hervez Saparmourat Niyazov e-unan. E 2004 e oa bet embannet an eil lodenn, enni testennoù-skrid o tennañ d'ar filozofiezh ha d'an doare reizh d'en em derc'hel er vuhez.
Kavet e vez al levr e pep lec'h e Turkenistan er vuhez foran ha ranket e vez d'ar moskeennoù e lakaat war wel par-ha-par gant ar C'horan.
Ret eo lenn ar Ruhnama er skolioù hag er skolioù-meur ha dav e anavezout mat evit labourat evit ar Stad.
Republik Poblel Ukrania
Republik Poblel Ukrania (ukraineg: Українська Народна Республіка; ruseg: Украинская народная республика) a oa anezhi ur republik bet savet en Ukrania (bremañ "Ukraina") da heul Dispac'h Rusia e 1917 bet kaset da benn gant Symon Petliura ouzh he fenn.
Nubieg ar Menezioù
Ur yezh nilezsaharek eus skourr ar yezhoù nubiek eo nubieg ar menezioù, komzet er Menezioù Nouba.
Republik Poblel Ukrania
Staliet e oa bet ar Rada Kreiz d'ar 17 a viz Meurzh 1917 nebeudig war-lerc'h ma oa bet kroget Dispac'h miz C'hwevrer gant an istorour brudet Mic'haylo Hroushevskiy da brezidant.
Da geñver an emgann e Kyiv etre ar re a save a-du gant Gouarnamant da-c'hortoz Rusia hag ar Volcheviked e savas a-du ar Rada Kreiz gant ar Volcheviked.
Goude ma oa bet skarzhet ar gouarnamant kent gantañ e oa bet disklêriet gant ar Rada Kreiz d'an 22 a viz Du 1917 ur republik emren en Ukrania ha kendalc'het e oa bet da gaout liammoù gant Rusia.
Goude un arsav berr un tuad bihan eus ar Volcheviked a savas Kuzul Soviedoù Holl-Ukrania e miz Kerzu 1917 o klask tapout ar galloud. C'hwitañ war o zaol a rejont avat ha tec'hel e rejont betek C'harkiv dre ma ne oa ket poblañs Kiev re domm ouzh ar Volcheviked hag eno e oa bet disklêriet gante Republik Soviedel Ukrania. Antreal a reas Arme Ruz Rusia en Ukrania evit reiñ harp d'ar Republik Soviedel nevez-se.
D'ar 25 a viz Genver 1918 e torras ar Rada Kreiz an holl liammoù gant Rusia ha disklêriañ a reas ur stad ukraniat emren. Nebeutoc'h evit ur miz war-lerc'h e kouezhas Kyiv etre daouarn an Arme Ruz.
Staliet e voe e lec'h ar Rada ur gouarnamant mirour gant an Hetman Pavlo Skoropadsky ouzh e benn anvet an "Hetmanelezh", hag e lec'h Republik Poblel Ukrania e voe staliet "Stad Ukrania" (Ukrayins’ka derzhava).
Sevel a reas a-du an Hetmanelezh gant ar re c'halloudusañ hag ar re binvidikañ ha sikouret e voe gant an Alamaned ha diwar-se e savas luskad ar bartizaned gouerion o stourm a-enep d'ar gouarnamant hag a vac'he war ar re baourañ.
O welet e oa tost da vezañ kollet ar brezel gant Alamagn e tivizas an Hetmanelezh sevel ur gouarnamant nevez ennañ roueourion rusek evit gallout tizhout un emglev gant Rusia nann-volchevikour en dazont. Respont a reas sokialourion Ukrania dre zisklêriañ ur gouarnamant dispac'hel nevez anvet Renad Ukrania d'ar 14 a viz Du 1918.
Brud vat a c'hounezas ar Renad ha sevel a reas a du gantañ zoken darn eus Arme an Hetmanelezh ha gante e voe gronnet Kiev a yeas dindan o beli d'an 19 a viz Kerzu 1918.
E diwezh miz Kerzu e voe aloubet Ukrania gant ar Volcheviked ha d'an 22 a viz Genver 1919 e voe unanet ez-ofisiel ar Renad gant Republik Poblel Kornôg Ukrania hag e miz C'hwevrer e oa trec'h ar Volcheviked war gKiev.
A-hed 1919 e renas ar reuz en Ukrania keit ha ma klaske tapout ar galloud ar Volcheviked, ar Re Wenn, an Entente, Polonia, anarkourion, en o zouez Nestor Mac'hno... Met a-benn ar fin, e miz Meurzh 1921, e voe sinet un emglev oc'h ingalañ ar galloud war an takad etre Polonia, RSKS Rusia hag Ukrania.
Staden
Staden (e flandrezeg kornogel : Stoan) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Republik Poblel Ukrania
Da heul an emglev-se e voe enbarzhiet Galitsia, gwechall rann hengounel eus kornôg Ukrania mui ul lodenn vras eus takad Volin e Polonia, tra ma oa enbarzhiet lodennoù kreiz, reter ha su Ukrania, enne meur a Rusiz ez-istorel, e Ukrania Soviedel.
E 1922 en em unanas Ukrania Soviedel gant RSKS Rusia, RSS Bielorusia ha RSKS Treuzkaokazek ha krouet e oa bet da neuze an Unaniezh Soviedel.
Warlus (Pas-de-Calais)
Warlus a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Galsan Tschinag
thumb|200px|right|Galsan Tschinag e [[München e 2006.]] Galsan Tschinag, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1944 e Mongolia, zo ur skrivagner mongol.
Goude studioù en Oulan Bator (kêr-benn Mongolia) ec'h a da Leipzig evit studiañ an alamaneg a raio gantañ evit skrivañ e romantoù.
En e oberennoù e teskriv hengoun ha buhez an Douvined, unan eus pobloù Mongolia. En o zouez emañ Die graue Erde (Ar bed gris e brezhoneg) ma liv ennañ bugaleaj ur chaman.
Midobeg
Ur yezh nilezsaharek eus skourr yezhoù nubiek eo ar midobeg (midob pe meidob) komzet gant tro-dro da 50.000 den e norzh Dafur e Soudan.
José Cardoso Pires
José Cardoso Pires zo ur skivagner portugalek ganet e 1925 ha marvet e 1998. Brudet eo A Republica dos Corvos (Republik ar Brini), troet e meur a yezh.
Kanton Basel-Landschaft
left|thumb|Kumunioù Kanton Basel-Landschaf
Kanton Basel-Landschaft a zo ur c'hanton eus Suis.
Bannoù
Pemp bann a zo er c’hanton ; anvet int diwar o fennlec’h :
Kanton Arleux
Kumunioù
Kanton Arleux a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Trefrin
Trefrin a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev, e kanton Mêl-Karaez, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Nobineg
Ur yezh gant tonennoù an hini eo ha pep frazenn a rank achuiñ gant un donenn izel.
Arzoù emgannañ
An arzoù emgannañ, pe arzoù brezel, a zo ur sistem doareoù stourm pe emgann. Pal an holl arzoù emgannañ eo lakaat unan bennak d'en em zifenn diouzh gourdrouz ar c'horf. Ouzhpenn-se eo liammet arzoù emgannañ zo gant kredennoù evel an hindouegezh, ar voudaegezh, an daoegezh, ar goñfusielezh pe ar shintoegezh, dezho ur c'hod a enor resis. Lakaet e vez an arzoù emgannañ da arzoù ha da skiantoù war un dro. Graet e vez kalz arzoù emgannoù e kevezadegoù ivez, evel sportoù emgannañ, met ivez evel korollerezh.
Pa gomzer eus arzoù emgannañ e soñjer alies e doareoù emgannañ Azia. Koulskoude e c'heller menegiñ ivez teknikoù all, evel ar gouren e Breizh, pe an doareoù a gaver e Bro-Leon Spagn. En Amerika ez eus gant an Indianed hengounoù heñvel ouzh ar gouren.
Priz Nobel ar Peoc'h
Priz Nobel ar Peoc'h eo anv unan eus ar pemp Priz Nobel savet gant an embregour ha skiantour Alfred Nobel (1833-1896). Hervez testamant A. Nobel, Priz ar Peoc'h a zlee bezañ roet « d'an den en devo graet ar muiañ pe al labour gwellañ evit ar vreudeuriezh etre ar broadoù evit kas an armeoù da get pe o bihanaat, pe evit aozañ ha brudañ kendalc'hioù peoc'h. »
E 1876 e teuas Bertha von Suttner da vezañ sekretourez Alfred Nobel met goude ur sizhunvezh e tistroas d'he bro da eurediñ Arthur Gundaccar von Suttner. Daoust ma oa berr an amzer a dremenas e kompagnunezh Alfred Nobel e kenskrivas gantañ betek marv hemañ e 1896, ha krediñ a reer e oa hi he devoa ar muiañ a bouez e krouidigezh ur Priz Nobel ar Peoc'h e-touez ar prizioù Nobel all a oa savet hervez testamant ar skiantour.
Bep bloaz e vez roet ar priz Nobel en Oslo, kêr-benn Norvegia, rak spisaat a rae testamant Alfred Nobel e oa rekis reiñ ar priz Nobel er gêr-se. Roet e vez atav d'an 10 a viz Kerzu, a zo deiz-ha-bloaz marv Nobel, dirak roue Norvegia.
Tri zra a vez profet d'al loreidi : ur skrid-testeni, ur vedalenn hag ur baperenn a resisa sammad ar priz gounezet. Dalc'het e vez an abadenn e sal-kêr Oslo, hag antronoz e vez heuliet gant sonadeg Priz Nobel ar Peoc'h, a vez skignet da ouzhpenn 450 milion a diegezhioù e muioc'h evit 150 bro er bed. Brudet eo an abadennoù er bed a-bezh, ha tud brudet-kenañ a vez pedet d'o c'hinnig pe da gemer perzh enno.
Dibab loreidi Priz Nobel ar Peoc'h a laka a-wezhioù rendaelioù da sevel, rak kavout a reer war roll al loreidi tud o devoa implijet doareoù-ober feuls evit diskoulmañ kudennoù kent ober strivoù bras dre implijout doareoù difeuls evit klask skoulmañ ar peoc'h.
Priz Nobel ar Peoc'h eo ar Priz Nobel nemetañ na vez ket roet e Stockholm, e Sveden.
Virginie
Virginie zo un anv gallek
Tud
thumb|250px| [[Virginie Ancelot. ]] thumb|250px| [[Virginie Ledoyen.]]
Lec'hanvadurezh
Virginie (prénom)
1180
Diwar-benn bloavezh 1180 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1180
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1180
Unvaniezh Demokratel Sardinian
An Unvaniezh Demokratel Sardinian (Italianeg : Unione Democratica Sarda - Progetto Nazionalitario, UDS) a zo ur strollad politikel rannvroelour ha Demokratel-ha-Kristen oberiant e Sardinia. Krouet e oa bet e 1998 evel ur gevrenn eus an Unvaniezh Demokratel evit ar Republik ha bleniet eo gant Mario Floris, prezidant ar rannvro etre 1999 ha 2001.
Birgideg
Ur yezh nilezsaharek eus skourr yezhoù nubiek eo ar birgideg (birgid pe birket) komzet gwechall e Soudan.
Ur yezh varv an hini eo.
Liepaja
Liepāja, en alamaneg: Libau, a zo ur gêr e Kornôg Latvia e-tal ar mor Baltek, ha kreizenn velestradurel rannvro Liepaja. Ar gêr vrasañ e rannvro Kurzeme eo, an trede kêr vrasañ e Latvia da heul Riga ha Daugavpils hag ur porzh bras. E miz Genver 2007, ez eus e Liepāja 85 132 annezad. Ur gêr bet raktreset eo Liepāja, frammet e oa bet evit bezañ heñvel ouzh ur valafenn. Lec'hiet eo Liepāja e 21°E.
Anavezet eo Liepāja dre Latvia evel "ar gêr ma oa savet enni an avel", marteze abalamour d'an avel-c'hwezh diehen. Savet e voe ur ganaouenn gant an anv-se gant Imants Kalniņš ha deuet eo da vezañ meulgan ar gêr. Dre brud Liepāja evel ar gêr aveliekañ e Latvia eo deuet da vezañ ar greizenn rod-avel brasañ er vro (33 rod-avel a zo bet savet e-kichen).
Degemeret e voe ardamez Liepāja pevar deiz goude m'o doa tapet ar gêr he gwirioù d'an 18 a viz Meurzh 1625.
Louarn an Inizi
Louarn an Inizi (Urocyon littoralis) a zo ur spesad lern hag a vev war c'hwec'h enezenn diwar an eizh a ya d'ober Inizi Santa Barbara.
Ar spesad lern bihanañ eo er Stadoù-Unanet. Diskenn a ra eus al louarn gris, a gaver en darn vrasañ eus su Norzhamerika, met war vihanaat eo aet ar spesad abalamour da levezon an tiriad enezek.
Dre ma'z int digenvez n'int ket imunekaet ha kizidik int ouzh al loened vihan arvevat hag ouzh ar c'hleñvedoù degaset gant ar chas doñv. Ouzhpenn se ez int preizhataet gant an erered meur.
Isspesadoù
C'hwec'h isspesad lern an Inizi a anavezer :
Pêr ar Rouz
Pêr ar Rouz, pe Pierre Le Roux hervez e anv gallek ofisiel, a oa ur yezhoniour hag ur c'helenner brezhoneg eus skol-veur Roazhon. Ganet e oa bet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1874 e Ploueg-Pontrev (Bro-Dreger) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gwengolo 1975 e Parame.
Mab e oa da Pierre Gabriel ar Rouz, skolaer, ha da Marie Perrine ar Brouster.
Brudet eo dreist-holl evit an oberenn en doa savet, diwar an enklaskoù renet gantañ etre 1911 ha 1920, e 77 lec'h eus Breizh-Izel, l'Atlas linguistique de la Basse-Bretagne, anavet evel an ALBB ivez. Mont a ra 6 levrenn ha 600 kartenn d'ober an oberenn-mañ. Pep kartenn a ro troidigezhioù ur ger gallek hag an distagadur anezho, ha hini an deveradoù a-wezhioù. Embannet e oa al levrennoù diwezhañ dindan renerezh Frañsez Falc'hun.
Kontañ a reer e reas an enklaskoù war varc'h-houarn.
An Atlas
thumb|Ar gartenn bet savet evit ar ger Derv
Skoroù moullañ
Dezverkoù
Pevar dezverk zo da renkañ ar skoroù moullañ enne. Pouez e grammoù dre metrad-skouer ar skor eo ar grammadur : tevoc'h eo ur follenn baper 200 g eget unan a-vent 80 g. Seul bounneroc'h 1 m² paper, seul devo'h e vo neuze. Evit ar paper dreist-holl eo talvoudek ar grammadur. Renket e vez ar skoroù moullañ dre o danvez. Setu amañ un nebeud skouerioù evit ar paper hepken. Kement a berzhdedoù hag a brizioù zo evit ar skoroù moullañ. Alies e teu o ferzhded eus an doare d'o kenderc'hañ : perzh ha roud an neudennoù, danzeadur kimiek, liv, lufr, harz ouzh ar skrabañ hag ar regiñ. Hervez perzhded ar skor e vo gwell pe welloc'h perzhded ar moullañ hag e vo nebeut pe nebeutoc'h a stonkañ e red ar paper en ardivinkoù, er moullerezioù dreist-holl. Skoueriekaet eo mentoù ar skoroù, hervez lezennoù etrebroadel evel ar reol ISO 216 hag a dermen ar mentoù A, B C, a vez arveret e Breizh (e.g. A4, 210 x 297 mm). Reolioù all zo, evel ar mentoù gall AFNOR (e.g. Raisin, 500 x 650 mm) pe re [[SUA (e.g. Executive, 267 x 203 mm).
Angel Falls
Angel Falls zo ul lamm-dour 27 m a uhelder e Maine, e SUA, er gwalarn da Houghton, war ar stêrig Mountain Brook er White Mountains e Franklin County, an hini uhelañ er stad-se, a lavarer, pe ken uhel ha Moxie Falls, met Katahdin Falls, e Maine, zo uheloc'h gant 216m Dont a ra an anv Angel Falls eus doare al lamm-dour, dre ma kreder gwelout un ael eus lec'hioù zo. .
Skoroù moullañ
Arver
Liesdoare eo ar skoroù moullañ a vez arveret er burevioù. War baper reizh gwenn 80 g/m² ment A4 e vouller peurliesañ, hogen paper reizh a bep seurt liv hag a ventoù all zo ivez. Warnañ e vez moullet ar peurvuiañ eus an teulioù gant an ardivinkoù burevek arnevez. Hervez an ardivinkoù e c'heller implijout ur skalf grammadur 160 – 250 g/m², zoken evit ar re nevesañ eus ar moullerezioù. Ne vez ket graet skoroù moullañ gant ar paper reizh e c'hrammadur gwell uheloc'h eget 250g/m² ; kartoñs a implijer kentoc'h.
An hevelep labour a c'hell bezañ graet war paper adkelc'hiet. Pa oa bet lakaet war ar marc'had ar paper-se ne oa ket bet gwall briziet en abeg ma ne oa ket brav e berzhded : gwenn-melen e oa kentoc'h eget gwenn, kalz poultrenn baper a leze en ardivinkoù pa veze sec'h, hag alies e veze gleb abalamour ma tape al leizhien, ar pezh a rae e oa fall-put alies ar moullañ. Hogen adalek kreiz ar bloavezhioù 2000 ez eo deuet da vezañ kenkoulz war-vete e berzhded ha hini ar paperoù all.
Reol ISO 216
Jedet eo bet ar reol ISO 216 evit ma virfe ar skor ar c'henfeur √2 etre e hirder hag e ledander pa vez daoubleget pe troc'het e daou damm, kement-se evit krennañ ar c'holl pa vez masikodet hag evit fardañ levrioù dre blegañ. Niverennet 0 eo ar skor brasañ, ha dre zaoublegañ e termener ment ar skoroù all betek an hini bihanañ, a zo niverennet 10 peogwir e ez eo bet daoubleget ar skor 0 dek gwech. Tri rummad mentoù zo : A zo diazezet war ar vent A0 (1 m², 1 189 x 841 mm), B (B0 : 1,414 m², 1 000 x 1 414 mm) ha C (C0 : 1,190 m², 917 x 1 297 mm).
Tchamikoureg
Ar tchamikoureg a zo ur yezh yezhoù arawakek komzet gant daoù zen kozh e Perou e Pampa Hermosa. Hogozik marv eo hiziv. D'ar spagnoleg eo tremenet ar gummuniezh
Daveoù
Chamicuro Chamikuru
Queensland
Queensland a zo unan eus stadoù Aostralia, ha Brisbane eo he c'hêr-benn. Eus tu ar biz emañ.
Tiernezh Wei ar C'hornôg
Tiernezh Wei ar C'hornôg (西魏) a renas un darn eus norzh Sina eus 535 da 556 goude digenstagadur Wei an Norzh.
Paskal Tabuteau
Ganet eo Paskal Tabuteau, pe Pascal Tabuteau, e 1962 e Montmorillon (Poatev). Aet eo da is-ofiser e-barzh aerlu Bro-C'hall e 1981 goude bout bet o labourat tammoùigoù evel addreser kirri-tan. Kroget en deus da zeskiñ brezhoneg er bloavezhioù 1980 gant an hentenn Assimil ha gant sikour Skol an Emsav. Tapet en deus un Deug, un aotreegezh hag ur vestroniezh brezhoneg e 1995 e skol-veur Roazhon 2. Kapesianet eo bet e 1999 e brezhoneg hag e saozneg goude bout bet o labourat e Gwiana c'hall (Amerika ar Su). Adalek 2000 eo bet o kelenn e Ploue, Lannarstêr, Henbont, Pleuwigner ha Plunered, er Mor-Bihan. Den kar-e-vro, graet en deus e seizh gwellañ e korn-bro Ploue evit delc'hen ar brezhoneg en e blomm e-mesk ar re yaouank.
Bremañ eo enseller evit ar brezhoneg e su Penn-ar-Bed hag er Mor-Bihan.
Skridoù
Skrivet en deus barzhonegoù, danevelloù, studiadennoù ha pennadoù kazetennerezh e-barzh Al Liamm, Brud Nevez, Klask, Bremañ. Lakaet en deus e brezhoneg istor ha beajoù Sant Brendan (Emgleo Breiz - 2005). Lakaet en deus ivez e brezhoneg enklotennet skrid " La Chanson d'Aiquin" a zo chomet diembann betek-henn.
Mor Iwerzhon
Mor Iwerzhon a zo ur mor e Gwalarn Europa, etre enez Iwerzhon hag enez Vreizh-Veur, ha dezhañ ur gorread 104 000 km2. Digor eo war ar Meurvor Atlantel er Su, gant Kanol Sant Jord, a zo etre Iwerzhon ha Kembre, ha gant Kanol an Hanternoz en Norzh, etre Skos hag Iwerzhon. E-kreiz Mor Iwerzhon emañ Enez Vanav.
Tiernezh Wei ar C'hornôg
E 557 e lakaas Yuwen Hu mab Yuwen Tai, Yuwen Jue war an tron e-lec'h an impalaer Gong Di ha krouiñ a reas tierniezh Zhou an Norzh
Ñ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ñ, ñ, deuet diwar al lizherenn n.
E spagnoleg
Brudet eo an ñ (la eñe) spagnolek dreist-holl abalamour ma vez implijet da skrivañ ar son (LFE) [ɲ], da lâret eo ar son skrivet gn hervez reolennoù reizhskrivadur ar brezhoneg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar daou n, unan bihan skrivet a-us d'egile, o tiskouez orin latin seurt gerioù e spagnoleg, da skouer annum > año.
Deuet eo da vezañ ivez arouez ar spagnoleg, betek ma oa bet klasket, e 1991, mirout a enporzhiañ urzhiataerezioù e Spagn keit ha ma ne vije ket lakaet al lizherenn-se war o zouchennaouegoù.
Kanton Basel-Stadt
Kanton Basel-Stadt a zo ur c'hanton e Suis.
Ñ
E spagnoleg
Pennadoù zo bet skrivet gant tud a bep seurt da zifenn an ñ (la eñe), evel ar skrivagnerien María Elena Walsh / ha Gabriel García Márquez (Priz Nobel al Lennegezh).
Yezhoù all
Dre levezon ar spagnoleg e vez implijet ivez evit skrivañ an hevelep son e meur a yezh komzet e Spagn, pe yezhoù all komzet e broioù bet levezonet gant Spagn, da skouer :
E yezhoù all c'hoazh e vez kavet :
E yezhoù romanek all e vez implijet lizherennoù all evit ober diouzh ar son-se, da skouer
Istor
Lavaret e vez a-wechoù e vez kavet e Geriadur ar Gonideg, embannet e 1821. Gwir eo, met Fañch an Uhel avat, a skrive "cana" pe "canan" (pa veze "kana" gant ar Gonideg).
KLT
E KLT, adal 1908, e servijo da skrivañ : Ne oa ket gwall implijet a-hend-all.
E-barzh embannadur La langue bretonne en 40 leçons e lenner: Er bajenn 86 e skriver an anvioù-verb beza, beva, kreski, debri .... Ne gaver ket meneg eus ar ger tilde, hag ar makron eo a zo implijet, marteze peogwir e vanke an dildenn er stal.
Abaoe 1944
E KLTG, goude 1941 eta, ne voe ket implijet stank da gentañ.
E 1944, er C'hoariva brezhonek, eo an n makronet ("n̄") a gaver (p. 131: sentin̄, klan̄v), pe "n" hepken (Fransez, p. 131). E 1947 e voe implijet a-hed 500 pajennad Yezhadur Bras ar Brezhoneg gant Frañsez Kervella. Koulskoude, el lizherennoù bras, n'eo ket Ñ a gaver, met N, dre abegoù teknikel moarvat.
E falhuneg ne vez ket implijet e dibenn an anv-verb (eva, kana), met evel e KLT en adverboù amañ ha bremañ', e dañsal, eñ, neñv, klañv, evel e-barzh Komzom, lennom ha skrivomp brezoneg''. Koulskoude, dre ma n'eo ket ofisiel ar brezhoneg, e chome dister an implij anezhañ en anvioù-lec'hioù betek ar panelloù-lec'h kentañ er bloavezhioù 1980. E 2017 e savas reuz Afer Fañch Bernard.
Lec'hanvioù
Kavet e vez ñ en un nebeud anvioù kumunioù:
E galleg
E galleg a hiriv, n'eus ñ ebet en un doare ofisiel. Er fedoù eo un tammig disheñvel. Implijet eo bet an arouez e galleg.
Brezel ouzh an "ñ"
Savet eo ar stad c'hall a-enep d'an arouezioù ha ne gaver ket e galleg, ha difennet ober, abalamour da se, gant an anv Fañch war marilh an ti-kêr.
Tyddewi
270px|thumb| Iliz-veur Tyddewi Tyddewi (da lavaret eo ti Divi e kembraeg, pe St Davids e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e kontelezh Penfro, e mervent ar vro, war lez ar stêr Alun.
Titl a geoded he deus Tyddewi, gant peder all er vro, hag an hini vihanañ anezho eo. Sez un eskopti eo abaoe m'eo bet savet. Un iliz-veur brudet zo enni.
Istor
Hervez an hengoun e vije bet savet gant sant Dewi (Divi) er. Mynyw e oa an anv e krenngembraeg, eus an anv latin Menevia.
Plurien
Plurien a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pleneg-Nantraezh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa. Marvet eo e miz Even 1941 e-pad an Eil brezel-bed pa gouezhas e garr-nij (ur Blenheim IV marilhet T2220 ha kodet TR-J) nepell eus Lambal,.
Andel
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Plangonwal, Sant-Araon, Maroue, Koedmaeg, Morieg
Ardamezioù
N'ez eus ket