cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yezhadur hollek
Ar yezhadur hollek (saoz. 'Universal grammar') a zo anezhañ un deorienn yezhoniel a glask lakaat war-wel ar perzhioù yezhadur hollek, da lâret eo ar perzhioù boutin a c'heller kavout en holl yezhoù. Pal enklaskoù a seurt-mañ a glask displegañ penaos e vez desket ar yezhoù gant an dud evit ar wech kentañ rak krediñ a ra lod ez eo bezañ gouest da deskiñ ur yezh ur perzh a-ouenn evit an dud.
Faos e vefe krediñ avat e souten an deorienn-mañ ez eo peurheñvel yezhadur pep yezh, met kentoc'h e vez roet ganti un nebeud reolennoù evit diswel liammoù don etre strukturioù yezhoniel zo a-benn displegañ, war e dro, panaos e ra ar vugale evit deskiñ sevel frazennoù reizh en yezh kentañ ken buan all.
Bountet e oa bet al labour war an dachenn-mañ evit ar wech kentañ gant Joseph Greenberg o labourat dreist-holl gant perzhioù boutin kevreadurezh 30 yezh disheñvel.
Ur 'perzh hollek' a zo ur perzh hag a zo gwir atav evit pep yezh pe d'ur perzh a vez kavet alies e meur a yezh.
Da skouer :
Liammoù strizh ez eus etre al labour enklask war an dachenn-mañ ha tachennoù all evel tipologiezh ar yezhoù hag an doare ma vez dielfennet ar yezhoù en empenn.
Graet e vez an diforc'h etre ar perzhioù hollek rik diouzh un tu hag ar re ampleg diouzh an tu all:
Ar perzhioù hollek rik a zo gwir atav hag evit pep yezh, da skouer :
Ret eo anzav n'eus ket kalz a reolennoù a seurt-mañ da gavout e-touez holl yezhoù ar bed e gwirionez, avat.
Ar perzhioù ampleg a vez urzhiet a seurt ma vez liammet ur perzh resis gant unan all, da lâret eo, 'bewech ma vez kavet X e vez kavet ivez Y', da skouer :
A-hendall, hervez ar statistikoù, daoust ha ma vez faos ur perzh yezhadurel evit un nebeudik yezhoù zo, e c'hell bezañ c'hoazh ur perzh damhollek evit an darn vrasañ eus yezhoù ar bed. Seurt perzhioù damhollek a c'hell bezañ ampleg pe rik diouzh o zu ivez.
Setu ur skouer o tennañ d'ur perzh yezhadurel damhollek rik:
An darn vrasañ eus ar perzhioù damhollek a zo ampleg avat, dres evel ar perzhioù hollek.
Nothoprocta
Nothoprocta a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
Yezhadur hollek
Setu ur skouer o tennañ d'ur perzh yezhadurel damhollek ampleg:
'Tabutoù'
Bez ez eus ivez ur re yezhonourion hag o deus savet a-enep d'an deorienn-mañ. Hervez Michael Tomasello, da skouer, ez eo gouest ar vugale da deskiñ yezhoù hep ma vefent ganet gant ur re reolennoù yezhadurel en o empenn endeo. Hervezañ, n'eus tu ebet da diskwel eo c'hell bezañ faos seurt teoriennoù rak ne raent nemet deskrivañ perzhioù yezhoù zo hep gallout mont pelloc'h ha reakwelet ar pezh a c'hellfe degouezhout en ur yezh bennaket pe get.
Nothoprocta
An anv
Nothoprocta a dalvezfe kement ha falslost.
Yezhadur hollek
Ha koulskoude, alies e vez savet damkanoù a seurt-se gant ar re o deus fiziañs e gwirionez ar 'yezhadur hollek - re alies, marteze, rak n'eo ket ral dezhe rakwelet traoù na c'hoarvez ket e gwirionez pe c'hoazh chom hep rakwelet traoù a c'hoarvez e yezhoù zo.
Nothoprocta
An anv
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Wrecsam
42 576 a dud a oa o chom enni e 2001, ha gant se eo brasañ kêr hanternoz ar vro.
Bei
Bei (Baye e galleg) a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
Brezhoneg
D'an 23 a viz C'hwevrer 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Eadbert I Kent
Roue Kent e voe Eadbert I etre 725 ha 748. Digant e dad Wihtred Kent en-doa degemeret e rouantelezh asambles gant e vreudeur Ælfric Kent ha Æthelbert II Kent. War a seblant e oa Æthelbert II Kent ar penn-roue. Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz e varvas Eadbert e 748. Ur mab en-doe : Eardwulf Kent a yeas da roue Kent asambles gant e eontr.
Nyarwengeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an nyarwengeg (nyarweng) komzet e Soudan.
Marc'harid Bro-C'hall (1553-1615)
thumb|210px|right| Marc'harid Valois (war-dro 1573) poltredet gant [[François Clouet]]
Marc'harid Valois (1553-1615), Marguerite de Valois hervez hec'h anv gallek, lesanvet Margot, pe «la reine Margot» (ar rouanez Margod), a oa merc'h da Herri II, c'hoar da Herri III , pried da Herri IV.
He buhez
Merc'h e oa d'ar roue gall Herri II ha d'e wreg Caterina de' Medici. Rouanez Navarra ha Bro-C'hall e voe dre zimeziñ.
Pirene
Pirene a c'hall bezañ anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz Kozh.
Marc'harid Bro-C'hall (1553-1615)
He buhez
En 1572 e timezas da Herri III, roue Navarra, hag a oa protestant. Brezeliñ a reas he fried ouzh ar gatoliked, pell diouzh e wreg. Mont a rae-hi da baotreta e-keit ma veze-eñ o verc'heta. Evit klask he sioulaat e voe kaset da chom en ur c'hreñvlec'h pell diouzh ar gêrbenn, e kastell Usson.
Pa voe graet ar peoc'h e teuas Herri Navarra da vout Herri IV, roue Bro-C'hall. Klask dizimeziñ a reas ar roue dre ma n'en doa ket bet bugel ebet. Pa voe aotreet Herri gant ar pab da derriñ an dimeziñ e c'hallas addimeziñ d'ur briñsez italian Maria de' Medici e 1600. E 1605 e reas Marc'harid he distro d'al lez ha ne guitaas ket ken, na war-lerc'h muntr ar roue e 1610.
Tiegezh Este
thumb|right|80px|Ardamezioù Este e 1431
An tiegezh Este (pe d'Este, pe Estensi, hervez an italianeg), a orin lombard, a gemeras anv kêr Este (1056-1239) (hiriv e proviñs Padova), a voe gouarnet gantañ pa gemeras war-lerc'h an tiegezh Guelfi.
Mont a reas an tiegezh Estensi ac'haleno da Ferrara (1240-1598), ma teujont da vezañ ivez perc'henned da gêrioù Modena (1288-1796) evel Duged Modena, ha da Reggio Emilia (1288-1796).
Orin
thumb|left|80px|Ardamezioù Este e 1452 Dont a ra an tiegezh Este eus an Obertenghi, aotrounez Milano ha Liguria ar c'hornôg e dibenn an Xvet kantved, evel an tiegezhioù Pallavicino, Cavalcabò ha Malaspina.
thumb|right| [[Kastell Este, annez duged Ferrara.]]
Sponsianus
Un alouber roman e-pad ren Fulup an Arab e oa Sponsianus. N'anavezer anezhañ nemet dre un nebeud aurei kavet e Roumania e 1713. Posupl eo, avat, ez int drevezadennoù ha bezañs Sponsianus a oa bet daelet.
Soliadouriezh
Implijet e vez ar ger soliadouriezh (pe pozitivegezh) evit un nebeud skolioù preder deuet dre brederouriezh Auguste Comte :
Ur pouez bras en deus bet ar soliadouriezh war meur a gelenn eus preder ar Gornôg
Gwelet e vez gant meur a brederourien ar soliadouriezh evel un tammig diamzeret, met chom a ra e kreiz meur a skol preder.
Morvran vras
Ar vorvran vras pe morvaout bras, a zo un evn-mor, Phalacrocorax carbo an anv skiantel anezhañ.
Annez
Silioù ha pesked all tapet ganti dre splujañ.
Troveni
Troveni a reer eus ur brosesion pe eus un doare pirc’hirinaj a reer en-dro d’ur barrez, e lec’hioù zo e Breizh, evit enoriñ sant ar barrez. Dont a ra ar ger troveni moarvat eus tro-vinic'hi, da lavaret eo tro ar vinic'hi, tro lec'h ar venec'h. Komprenet e veze anv an droveni e Lokorn gant ar vrezhonegerien evel tro ar menez, o vezañ ma veze graet e-kichen menez Lokorn.
Trovenioù Lokorn
An droveni anavezetañ e Breizh eo hini Lokorn, e Bro-Gerne. Eno e vez graet an Droveni vras bep c’hwec’h vloaz etre an eil hag an trede sulvezh a viz Gouere, a-hed 12 km, hag an Droveni vihan, a-hed 6 km hepken, er bloavezhioù all, d'an eil sulvezh a viz Gouere. Ret eo ober teir gwezh tro minic'hi sant Ronan oc'h heuliañ pizh an hent a veze kemeret gant ar sant a-hervez. Lod eus an dud a rae ar pirc'hirinaj en o-unan hag a-wezhioù diouzh an noz.
Adalek an XIIved kantved e oa deuet an droveni vras da vezañ unan eus gouelioù relijiel brasañ Breizh. Dont a reas Sant Erwan betek eno ha diwezhatoc'h e teue an duged o-unan alies. Troveni Lokorn a oa unan eus ar pirc'hirinajoù a oa ret ober ur wezh d'an nebeutañ er vuhez hervez kredennoù ar bobl. Krediñ a raed e veze graet gant an anaon n'o devoa ket graet an droveni en bev. Hervez kredennoù zo ne dalvez netra ar pirc'hirinaj ma tro ar pirc'hirin e benn war an hent, ha pa vefe ur wezh. Hervez A. ar Bras, an droveni zo ur pardon mut, e lec'h ma ne gaozeer ket.
Studiet eo bet trovenioù Lokorn gant Donatien Laurent. En enor da sant Ronan e vez graet an droveni gant ar Gristenien, a-hed harzoù domani kozh ar manac’h santel, abaoe ar Grennamzer. Hogen traoù zo, evel an niver a arsavioù (12) pe mareadegezh an droveni vras (bep 6 vloaz) a laka Donatien Laurent da lavaret e savje al lid-se d’ur mare rakkristen hag e vije ennañ roudoù eus an deiziadur keltiek kozh.
Troveni Plabenneg
E parrez Plabenneg e veze lidet troveni sant Tenenan an trede sulvezh eus miz Gouere, devezh pardon sant Tenenan.
Troveni Plabenneg n'eo ket bet lidet ken a-vareadoù, da gentañ da goulz an Dispac'h gall, ha goude 1823 war a seblant diouzh testeni an abad Gwilhem Le Jeune (1844-1917), genidig eus Plabenneg ha kure ar barrez etre 1879 ha 1892, el levr skrivet gantañ, Buhez Sant Tenenan hag histor Plabennec (1918) : "Dalc'het e oa an hini diwezhañ e 1823 da geñver "Gouel Maria ar Rosera". Roet e oa lañs en-dro d'an droveni e deroù an kantved, mes gant un hentad berroc'h, ne'z ae ket ken betek chapell Leskelenn a oa kouezhet en he foull, hag aet e oa da get e-kreiz ar bloavezhioù 1950 . Lidet eo bet an droveni a-nevez e 2008 hag e 2009 . 11 kilometr hed eo.
Gwezhall, an deiz kent ar pardon, ez ae Plabennegiz d'an iliz da ganañ gousperoù en enor da sant Tenenan. Antronoz vintin, da c'houloù deiz, e tistroent eno evit an oferenn gentañ. Goude se e kroge ar gloer hag ar fideled gant an droveni. Edo gwazed ha merc'hed en o dilhad kaerañ. Ar baotred yaouank a oa o vont da zimeziñ pe a oa nevez distroet diouzh o c'hoñje a zouge bannieloù ha kroazioù ar barrez. Hed-ha-hed an hent da Leskelenn, ma oa gwezhall peniti sant Tenenan, e c'home ar birc'hirined a-sav dirak ar c'hroazioù a oa war o hent evit pediñ. Kanañ a raent ivez letanioù ha kantik sant Tenenan : "Sant Tenenan, hor sant Patron, dalc'hit ar feiz enn hor c'halon..." .
Loc'hañ a ra an droveni eus an iliz parrez, tremen a rae dre Groaz Prenn ha dre Sant-Roc'h, ha mont (un tamm a-raok l'Ile-Leskelenn) betek Leskelenn, ma oa gwezhall peniti sant Tenenan. Degouezhet e chapell Intron-Varia Leskelenn, savet el lec'h ma a bet peniti kozh sant Tenenan, e pede hag e kane ar barrezidi a-raok mont en dro dre Traoñ Bras ha chapell Santez Anna Lanorvenn etrezek iliz ar vourc'h ma lidet, war dro 10 eur 30, oferenn vras ar pardon.
Trovenioù all
Trovenioù all a vez graet e Breizh-Izel :
Re all, zo aet da get bremañ, a veze graet e lec’hioù all ivez : e Lokenole, e Landerne, e Gwiseni, e Goulc'hen, e parrez Lokmaria e Kemper...
Evit doare e vije deut ar boaz d'ober trovenioù anezhe diwar skouer Trovenioù Lokorn, dindan levezon beleien eskopti Kemper. Evel ma weler uheloc'h e vez disheñvel o anvioù alies e lec'h ma vezont lidet.
Un dra heverk gant an trovenioù-se eo e vezont graet, n’eo ket da vare gouel ar sant enoret er barrez, met d’ur mare resis a vez bep bloaz, hervez ar parrezioù, etre Yaou Bask hag ar Pantekost ; n’eus nemet hini Lokorn a vez graet e miz Gouere.
Ladineg
Al ladineg zo ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù retoromanek. Kar eo d' ar romañcheg ha d'ar friouleg. Ur statud ofisiel a zo gantañ e Su Tirol.
Komzet e vez er c'humunioù-mañ :
Derwal
Derwal a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Derwal, dilamet e 2015, e oa.
1228
Diwar-benn bloavezh 1228 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Regina (serc'h)
Regina (concubine)
1228
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1228
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1228
Régina
Régina zo ul lec'hanv gallek, a gaver div wech en Amerika.
Rekeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo ar rekeg (rek) komzet e Soudan ar Su.
Goleg (rannyezh dinkek)
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo ar goleg (ghol) komzet e Soudan.
Mouinaneg
Ur yezh witotoek eus skourr ar yezhoù boranek eo an mouinaneg (muinane pe muename) komzet gant tro-dro da 150 den e Cahuinarí Uhelañ e Kolombia (2007).
Irmgard
Irmgard, pe Irmingard, pe Ermengard, zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed. Diwarnañ e teu an anv gallek Ermengarde.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus an alamaneg uhel ermin/irmin „bras“, ha gard „diwaller“
Boraeg
Ur yezh witotoek eus skourr ar yezhoù boranek eo an boraeg (bora) komzet gant tro-dro da 2.500-3.000 den en holl e Yaguasyacu, Putumayo hag Ampiyacu e Perou (2.000-2.500 den e 1998), Kolombia (500 den) ha gwechall e Brazil.
Ur rannyezh ez eus:
1041
Diwar-benn bloavezh 1041 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1041
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1041
Abiemeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an abiemeg (abiem) komzet e Soudan ar Su.
Moel Famau
thumb|350px|Moel Famau
Moel Famau zo ur menez e Kembre, etre Sir Ddinbych ha Sir y Fflint. Menez uhelañ Bryniau Clwyd eo.
Digain
Ur sant brezhon e oa Digain, war-dro deroù ar Vvet kantved, en hanternoz Kembre.
Ouzh anv Digain n'eus stag nemet un iliz, hini Llangernyw, e kontelezh Conwy bremañ. Ur feunteun zo, anvet Ffynnon Ddigain, e Coed Digain, tost d'ar gêriadenn.
Arras
Arras (en izelvroeg: Atrecht, e latin: Nemetacum Atrebatum) a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec’h Arondisamant Arras ha departamant Pas-de-Calais eo. Kêr-benn proviñs Artez e oa gwechall.
Impalaeriezh roman diwezhañ
Distrujet, war a seblant, da vare Maximus (Clemens Magnus Maximus), er bloaz 383;
Distrujet eo bet Arras gant ar Vandaled er bloaz 407;
Distrujet adarre gant an Normanded er bloaz 880;
Aloubet gant ar roue Frañs Loeiz XI er bloaz 1477;
Emsavet er bloaz 1479;
Aloubet gant Maksimilian a Aostria er bloaz 1492;
Aloubet gant prins a Oranj er bloaz 1578;
Lezet da vro C'hall er bloaz 1659
Agwokeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an agwokeg (aguok) komzet e Soudan ar Su.
Cléty
Cléty a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Troc'hadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troc'hadur  saoz: clipping) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset pe "troc'het" un elfenn fonetikel, peurliesañ ur vogalenn wan distaget berroc'h ha buanoc'h evit boaz, da skouer:
uhzpenn ur perzh eus ar yezh komzet e c'hell dont da vezañ furm troc'het ur ger an hini degemeret er yezh unvan dre skrid, da skouer:
Nothura
Krouet e oa bet e 1827 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Pemp spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Apoukeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an apoukeg  (apuk) komzet e Soudan.
Marcus Silbannacus
Silbannacus, pe Marcus Silbannacus, ( - 250) a oa ur jeneral roman hag en em savas war-dro 250 a-enep an impalaer Fulup an Arab tu bennak tost d'ar Roen.
Nebeut a dra a ouzer diwar e benn eta. Krediñ a reer e oa ur C'helt anezhañ, hag ur pennlu e Germania Superior.
Regine
thumb|Regine Velasquez, anv-micher ar ganerez [[Regina Encarnacion Ansong Velasquez ]] Regine zo un anv-badez hag a gaver e saozneg, en alamaneg, hag e daneg, deuet diwar an anv latin Regina.
Torre del Greco
Torre del Greco a zo ur gumun hag ur gêr eus meurgêr Napoli e Campania en Italia.
Tartar
Gant ar ger tartar e vez graet anv eus meur a dra:
Gwalenn (biz)
Ur walenn zo ur bravig a lakaer ouzh ar biz peurvuiañ hag a c'haller ivez lakaat ouzh an divskouarn pe en ul lec'h all. Alies e vez lakaet mein a briz outo ouzhpenn. En hon sevenadur eo ar c'hiz d'ar wazed profañ ur walenn-dimeziñ d'o fried nevez.
Doareoù all
Ouzh an divskouarn pe ouzh an divvrec'h e vez lakaet gwalinier ivez. E Myanmar e vez lakaet gwalinier en-dro d'ar gouzoug gant merc'hed ar bobl Kayan.
Gerioù
Gerioù, lavaroù a vez engravet e tu diavaez pe e tu diabarzh ar gwalinier a-wechoù. "Da viken" a weler skrivet aliezik e Breizh.
Lennegezh
Brudet eo al levr The Lord of the Rings gant J. R. R. Tolkien (1954), a droer gant Aotrou ar Gwalinier a-wechoù.
Davor Palo
Davor Palo a zo bet ganet d'an 2 a viz Du 1985 e Sarajevo, e Bosnia-ha-Herzegovina (Yougoslavia).
Ur mestrc'hoarier echedoù danat eo.
Mestr meur eo.
Awaneg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an awaneg (awan) komzet e Soudan.
Régine
Régine zo un anv-badez gallek, deuet diwar ar ger latin Regina, kemeret da anv-badez ivez, hag a dalv kement ha rouanez, titl roet d'ar Werc'hez Vari.
Haarlemmermeer
thumb|right|200px|Haarlemmermeer thumb|right|200px|Lec'hiadur Haarlemmermeer thumb|right|150px|Banniel Haarlemmermeer thumb|right|90px|Ardamez Haarlemmermeer thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/01/2008)
Haarlemmermeer (distagañ: ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 185,28km2 eo gorread Haarlemmermeer (douar : 179,77 km2, dour : 6,11 km2). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 142 445 annezad enni. Ur polder eo Haarlemmermeer hag an anv a dalvez lenn Haarlem, diwar anv al lenn a oa eno en kantved. Hoofddorp eo ar gêr vrasañ (73 045 annezad) hag ul lodenn eus ar Randstad eo. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Haarlemmermeer : Aalsmeerderbrug, Abbenes, Badhoevedorp, Beinsdorp, Boesingheliede, Buitenkaag, Burgerveen, Cruquius, De Hoek, Hoofddorp, 't Kabel, Leimuiderbrug, Lijnden, Lisserbroek, Nieuwe Meer, Nieuwebrug, Nieuw-Vennep, Oude Meer, Rijsenhout, Rozenburg, Schiphol, Schiphol-Rijk, Vijfhuizen, Weteringbrug, Zwaanshoek, Zwanenburg. E Haarlemmermeer emañ aerborzh Schipol.
Istor
Tachad Haarlemmermeer a oa ennañ peder lenn vras da vare ar Grennamzer. Fardelloù gwan a voe savet ha kalz taouarc'h a voe kemeret, neuze e teuas ar peder lenn da vezañ ul lenn vras e-tro 1500 : Haarlemmermeer (lenn Haarlem) hec'h anv. Er e kinnigas Jan Adriaanszoon Leeghwater ma vefe dizouret al lenn. Ne voe ket kaset ar raktres da benn evit meur a abeg : re ger e vefe bet, ha ret e oa derc'hel d'ar peskerezh a brofite d'an dud a oa er vro. Ar roue Willem Iañ a zivizas ma vefe dizouret al lenn goude ma vefe bet dour-beuze div wech e Leiden hag en Amsterdam e 1836 hag e 1839. Kregiñ a reas an dizourañ e 1840 hag e 1848 e voe echu chanter ar ganol (Ringvaart hec'h anv) a dremen tro-dro d'al lenn. Peurzizouret e voe al lenn etre 1849 ha 1852.
D'an 11 a viz Gouere 1855 e voe lakaet Haarlemmermeer da gumun eus Noord-Holland. Div gêriadenn, : Kruisdorp (deuet da vezañ Hoofddorp) ha Venneperdorp (deuet da vezañ Nieuw-Vennep) a voe savet e-kreiz ar polder.
E 1916 e voe krouet unh diazezlec'h kirri-nij arme. D'ar 17 a viz Mae 1920 e teuas da vezañ aerborzh Schipol. Pevare aerborzh Europa eo a-fet niver a dremenidi hag an trede hini a-fet fred.
Gourhentoù
Unan eus gourhentoù implijetañ an Izelvroioù (gourhent A4, Amsterdam - Den Haag) a dremen dre Haarlemmermeer. Hag ivez tri gourhent all : A5 (Hoofddorp - Badhoevedorp), A9 (Alkmaar - Diemen) hag A44 (Nieuw Vennep - Wassenaar).
Hent-houarn
Tri zi-gar a zo : Hoofddorp, Nieuw-Vennep ha Schiphol.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Haarlemmermeer ez eus 39 dileuriad :
Okaineg
Ur yezh witotoek eus isskourr ar yezhoù okainek eo an okaineg (ocaina pe okaina) komzet gant tro-dro da 165-265 den en holl e Yaguasyacu, Ampuyacu ha Putumayo e Perou (150-250 den e 1982) hag ivez gant un nebeud familhoù e Kolombia.
1229
Diwar-benn bloavezh 1229 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Okaineg
Daveoù
Ocaina
Laweg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo al laweg (lau) komzet e Soudan ar Su.
Brenn
Brenn a c'hall bezañ :
Agostino Tassi
Agostino Tassi, pe Agostino Tassi Buonamici (war-dro 1566 - Roma, 1644) a oa ul livour eus Peruggia. Poltredour ha livour maezioù e oa. Adalek 1610 e oa deuet da chom da Roma, hag al livour gall Claude Lorrain zo bet desket gantañ. Levezonet e oa gant Mathijs Bril hag Adam Elsheimer, livourien eus hanternoz Europa. Da gentañ e labouras e Toskana (1594 - 1608) hag e Genova.
Boleyn
Boleyn ("Bullen" e oa ar stumm orin), zo un anv-tiegezh saoz a renk uhel eus ar.
Meur a hini a voe lazhet kriz pe kondaonet d'ar marv gant ar roue saoz Herri VIII (Bro-Saoz). Diasur eo ar bloavezhioù ganedigezh, ha tabut zo etre an istorourien a-zivout kement-se.
1229
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1229
Charlotte
XVIIIvet kantved
250px|right|thumb| [[Charlotte von Mecklenburg-Strelitz (1744-1818), rouanez ar Rouantelezh-Unanet]]
1229
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1229
Charlotte
XXvet kantved
Abaoe an XIXvet kantved e seblant ankouaet an anv gant an dud a wad.
Anv meur a gêr eo Charlotte ivez.
Agostino Tassi
En 1613 en devoa gwallet al livourez Artemisia Gentileschi, ha hi krennardez, pa oa bet fiziet ennañ deskiñ ar plac'h gant he zad, al livour Orazio Gentileschi. Eizh miz toull-bac'h en doa d'ober evit se. Maouezed all en doa gwallet ivez, e wreg hag e c'hoar-gaer, evel ma voe dizoloet er prosez graet outañ gant al livourez.
Stêrwennel jodoù gwenn
Ar Stêrwennel jodoù gwenn (liester: Stêrwenneled jodoù gwenn) a zo un evn dour, Chlidonias hybrida an anv skiantel anezhañ.
The Remains
The Remains a zo ur strollad garage rock stadunanat eus ar bloavezhioù 1960 genedik eus Boston er Massachusetts. Brudet e oant e Bro-Saoz Nevez dreist-holl.
Gant kanaouennoù evel "Why do I cry ?" (1966) e oa ar strollad modernoc'h eget strolladoù all ar mare. Anavezet e oa ivez ar strollad dindan an anv Barry and the Remains.
Stêrwennel jodoù gwenn
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Eurazia.
The Remains
Dispartiañ a rejont e izili e 1966, met ur strollad azeulet e teuas da vezañ goude, hag adsavet e voe ganto adalek [1998]] evit seniñ en-dro betek bremañ.
Stêrwennel jodoù gwenn
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Stêrwennel jodoù gwenn er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.2. (2015) ) pe e Sternidae.
Taoniscus
Taoniscus a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
Krouet e oa bet e 1842 gant al loenoniour alaman Constantin Wilhelm Lambert Gloger (1803-1863).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad tinamoued er genad :
Hekate
Hekate (gregach: Ἑκάτη, Hekátē) a oa unan eus doueezed al Loar, merc'h d'un Titan, pe da Berses pe da Berses mab Helios.
Lwakeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr ar yezhoù nilotek eo al lwakeg  (luac) komzet e Soudan ar Su.
1042
Diwar-benn bloavezh 1042 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1042
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1042
Lanv du an Amazzone
Al lanv du-se zo c'hoarvezet adalek an 30 a viz Genver 1988, p'en deus kollet an eoullestr italian Amazzone 2.100 tonenn eoul-maen diaoz en donvor da Benn-ar-Bed. 450 km aodoù a zo saotret e Breizh ha Normandi.
Pint
Meur a ster zo d'ar ger pint.
Palieteg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an palieteg (paliet) komzet e Soudan.
Abraham Brueghel
thumb|right|200px| Torkad bleunioù en ul lestr arem Abraham Brueghel (1631-1690) a oa ul livour flamank eus un tiegezh livourien brudet. Mab e oa da Jan Brueghel yaouank, a oa mab da Jan Brueghel gozh, hag a oa mab da Pieter Brueghel gozh.
Yaouankiz
Ganet e oa en Antwerpen, hag eno e tremenas e yaouankiz. Deskiñ a reas livañ gant e dad, Jan Brueghel yaouank. Kregiñ a reas da gaout brud en-krennard.
Y Gribyn
thumb|300px|Y Gribyn gwelet eus [[Pen y Fan dindan an erc'h.]] thumb|300px|Y Gribyn gwelet eus [[Pen y Fan.]] Cribyn, pe Y Gribyn, zo ur menez 795 m e Kembre, trede uhelañ menez Bannau Brycheiniog, e kreisteiz Powys hag e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Tost eo da Ben y Fan, menez uhelañ an aradennad. Bryn Teg a vez graet anezhañ ivez er c'hornad.
Abraham Brueghel
Buhez arzour
E 1649, d'an oad a 18, ez eas Abraham da Italia da labourat evit ar priñs sikilian Antonio Ruffio. Tro en devoe da ziskouez pegen barrek e oa da livañ an natur hag ar beunioù dreist-holl.
Dek vloaz goude, e 1659, ez eas Brueghel da chom da Roma. Bloaz goude e timeze d'un Italianez. Derc'hel a reas da livañ taolennadoù bleunioù ha traoù divuhez, hag 1670 e voe degemeret en Accademia di San Luca, un akademiezh roman mennet da reiñ deskadurezh d'an arzourien. Bloaz goude ez eas da chom da Naplez ma varvas e 1690.
Pen y Fan
thumb| 260px|Pen Y Fan, gwelet eus [[Y Gribyn.]] Pen y Fan zo ur menez e Bannau Brycheiniog, e Kembre, ha menez uhelañ kreisteiz ar vro, gant 886 m dezhañ.
Malwaleg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an malwaleg  (malual) komzet e Soudan ar Su.
Gwernenez
Gwernenez zo un enez e Mor Breizh. An eil enez vrasañ en Inizi Angl-ha-Normand eo.
Bailliage dé Guernési e gwernenezeg, Bailiwick of Guernsey e saozneg, Baillage de Guernesey e galleg, gant enez Gwernenez, Aldernez ha Sark, pep a barlamant ganto (an daeloù-se a vez graet Ar Stadoù anezho) hag enezigoù (Herm, Jétho ha Lihou), e dalc'h Kurunenn Breizh-Veur hep bezañ lod er Rouantelezh-Unanet, ha n'emañ ket en Unaniezh Europa kennebeut.
Yezh
An normaneg eo ar yezh anevezet adalek ar Grennamzer, daoust ma'z eo distag an enezeg diouzh Dugelezh Normandi abaoe ar bloaz 1204. "Gwernenezeg" (Guernesiais) a vez graet eus ar stumm lec'hel. Nebeut a dud a c'hell komz anezhi hiziv. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel hag an hini anavezetañ.
Evel Jerzenez e oa lod eus Rouantelezh Breizh en, ha preizhet e voe gant ar Vikinged ivez.
Goude distruj he chaoser bras ha pa ne voe ket beliezh Aldernez gouest kavout arc'hant evit e adober e tivizas pennoù-bras an iliz goulenn ma voe staget ouzh beliezh Gwernenez, betek ma vefe posubl mont da vezañ emren en-dro.
Palioupinyeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an palioupinyeg (palioupiny) komzet e Soudan ar Su.
Crug Hywel
280px|thumb|Crug Hywel
E lein ar menez e oa ur bryngaer (eus bryn, bre, menez, ha caer, kêr, kreñvlec'h) en Oadvezh an Houarn gant ur foz hag ur c'hleuz douar ha mein. Se zo kaoz moarvat eo plaen al lein.
Rhynchotus
Krouet e oa bet e 1825 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad tinamoued a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Kensonenn diweuz dre strakal
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre strakal treuzskrivet [pʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 101 + 401 (sin diakritek).
Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.
Sant-Nazer
Sant-Nazer a zo ur gêr hag ur porzh industriel a Vreizh, e lez hanternoz aber al Liger, e gevred ar vro hag e departamant al Liger-Atlantel. 69 993 annezad zo e 2015, trede brasañ unvez kêrel Breizh eo ivez gant 151 286 annezad e 2014.
Tinamotis
Tinamotis a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
Sant-Nazer
Abalamour d'he bon splujerezioù e voe Sant-Nazer bombezet taer gant ar Gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed, o tistrujañ al lodenn vrasañ eus ar gêr. Ar gêr diwezhañ en Europa dieubet diouzh an Nazied eo. Hiziv eo ur pol lestrsaverezh hag aernijerezh a-bouezh. Savet en deus Chanterioù an Atlanteg, unan eus brasañ ar bed, listri veur evel ar Normandie, ar France, ar Queen Mary 2 hag an Harmony of the Seas.
Tinamotis
Krouet e oa bet e 1837 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Sant-Nazer
Anv
Dont a ra an anv eus Sant Nazer pe Nazarius, merzher e Milano, hag a vije bet degaset ur releg bennak anezhañ betek ar vro.
Tinamotis
Spesadoù
Daou spesad tinamoued a zo er genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Sant-Nazer
Eil Brezel-bed
1940: 1941: 1942: 1943: 1944-1945
Ekonomiezh
Diazezet eo ekonomiezh ar gêr war e borzh : ezporzhiañ produioù oberiet met ivez ar servijoù. Ekonomiezh ar pesketa zo aet da get koulz lâret, ne chom nemet ul lestraz bihan.
Sed amañ ar greanterezhioù pennañ :
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur a zo un etrekumuniezh (ur gumuniezh kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre eo. Krouet eo bet e 1994.
Sant-Nazer
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun Toutes Aides
Marvet int e pad ar Brezel-bed kentañ, re an Tirlu e 1914, ar re all e 1918.
Mourouieg
Ur yezh witotoek eus is-skourr ar yezhoù minikaek-mourouiek eo ar mourouieg (murui pe bue) komzet gant tro-dro da 2.900 den en holl (1995) e Ampiyacu, Putumayo ha Napo e Perou (1.000 den) ha Kolombia (1.900 den). Ne van hini ebet ken e Brazil.
Sant-Nazer
Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ
Daou vilour bet ganet e Sant-Nazer a voe fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ :
Rugbi
An eil klub gwellañ e Breizh eo Sant-Nazer Rugbi Liger-Atlantel.
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù ar Gerveur a ya 4 c’humun d'ober anezhi:
Ermengarde
Ermengarde zo un anv-badez gallek. Deuet eo eus un anv frankek, kar d'an anv alamanek Irmgard.
Anavezet mat e oa er Grennamzer, ha div zugez Ermengarde zo bet e Breizh ivez.
Div vaouez, anvet Ermengarde Anjev o-div, zo bet dugezed e Breizh. Gwelout izeloc'h.
Sant-Nazer
Gevellerezh
Gevellet eo ivez gant ur gumun vihan nes a-walc'h :
Kenlabour gant :
Benoded
Benoded a zo ur gumun eus Kerne-Izel war lez kleiz aber an Oded. E kanton Fouenant emañ, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant o-daou. Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed d'ar 4 a viz Gouere 1944 pa gouezhas o c'harr-nij Mosquito e Benoded,.
1230
Diwar-benn bloavezh 1230 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1230
Coulomby
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Coulomby Churchyard
Soudard e oa er Royal Welsh Fusiliers (Kembre). Mervel a reas e miz Eost 1917 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Cadair Idris
thumb|right|300px|Pen y Gadair e Cadair Idris thumb|right|200px|Llyn Cau, e-harz Cadair Idris. Cadair Idris zo unan eus brudetañ menezioù Kembre, e Meirionnydd, e Gwynedd, e-kichen Dolgellau, e Parc Cenedlaethol Eryri. Peder c'hern zo e gwirionez:
Diwar Pen y Gadair ez eus ur vojenn, ha hervezi e tihun evel barzh neb en deus kousket warnañ.
Idris
Anvet eo ar menez, a lârer, abalamour d'ar ramz Idris. Tri ramz all a oa dindanañ, Ysgydion, Offrwm hag Ysbryn, hag emañ o anvioù ivez war menezioù all.
Pennill a-zivout an amzer
(Un droidigezh a vefe deuet mat) (Hen Benillion, gol. T. H. Parry-Williams, rhif 350)
Kumuniezh kumunioù Aod ar Meurvein
Kumuniezh kumunioù Aod ar Meurvein a oa un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre e oa. Krouet e voe e 1996. D'ar 1 a viz Genver 2014 eo ebarzhet er gumuniezh an Alre Kiberen Douar Atlantel.
Rouantelezh Breizh-Veur
E 1801 e teuas da vezañ Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, goude staget Rouantelezh Iwerzhon outi dre Skrid unvaniezh 1800, da-heul emsavidigezh iwerzhonat 1798.
E kentañ bloavezhioù an aozadur politikel nevez e voe gwelet emsavadegoù Jakobited feuls, betek flastradenn ar re Stuart en emgann Culloden e 1746. Diwezhatoc'h e 1763, an trec'h e-pad brezel ar seizh vloaz a roas ul lañs bras da Vreizh-veur ha d'an impalaeriezh betek reiñ ar galloud brasañ dezhi e-pad ur 100 vloaz bennak ha krouiñ an impalaeriezh vrasañ en istor Mab-den. E 1922, 5/6 diouzh Iwerzhon a guitaas an aozadur a zeuas da vezañ betek an deiz-ha-hiziv an "United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland".
Minikaeg
Ur yezh witotoek eus is-skourr ar yezhoù minikaek-mourouiek eo ar minikaeg (mi+ni+ca pe meneca) komzet gant tro-dro da 1.700 den en holl (1995) dreist-holl e Igara-Parana Uhelañ e Kolombia hag ivez e Perou (5 den nemetken).
Apokoptenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen apokoptenn pe apokopenn (diwar an henc'hresianeg : apo- "diwar, digant" + koptein "troc'hañ") pe losttroc'h (saoz. apocope) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez argaset ur sonenn pe meur a sonenn diwar dibenn ur ger, dreist-holl ur vogalenn wan, da lâret eo hep taol-mouezh warni.
Implijet e c'hell bezañ a-wezhoù ivez evit sevel barzhoniezh, da skouer en alamaneg :
Kavet e vez stank an apokoptenn evel unan eus perzhioù ar yezhoù dre gomz ivez, dreist-holl pa gomzer etre mignoned/ezed, da skouer :
Kurwerz
Ur gurwerz zo ur werz savet en enor da gurioù un haroz bennak.
Miret e vez an anv evit pezhioù hir e galleg eus ar Grennamzer, ar skridoù a anver chansons de gestes e galleg. Lod zo e komz-plaen, lod all e gwerzennoù.
Regina Coeli
Sonerezh
Un ton zo bet savet gant Mozart evit ar c'hantik-mañ.
Stagell ar weuz
Ur groc'henenn vihan e diabarzh ar genoù eo stagell ar weuz. Talvezout a ra da stagañ ar weuz ouzh ar kig-dent, koulz e krec'h (frenulum labii superioris) hag en traoñ (frenulum labii inferioris).
Tud zo a blij dezho toullañ stagell o gweuz.
Heñvelsonerezh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen heñvelsonerezh (saoz.: homophone) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez distaget peurheñvel gerioù disheñvel o ster, daoust ha ma c'hall bezañ heñvel an doare d'o skrivañ pe get, da skouer:
Alkibiades kentañ
Alkibiades kentañ (pe Diwar Natur Mab-Den) zo un diviz eus Platon. Komz a ra eus barregezhioù hag eus perzhioù a zle Alkibiades kaout evit dont da vezañ ur politiker.
Hentieg
Hentieg, Jans e galleg, a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Cuthred Wessex
Ret e voe da gCuthred enebiñ ouzh emsavadeg Æthelhun e 750 ha lazhet e voe an aetheling Cynric e 748. E 752 e teuas a-benn da faezhañ Mercia en Emgann Battle Edge ha gounid a reas frankiz e rouantelezh. Ouzh ar gerneveuriz e stourmas e 753 ivez.
Levroniezh
Andonoù reizh '
Testenoù arall
Amzer-da-zont (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-da-zont evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da zeskrivañ un ober ha n'eo ket c'hoarvezet c'hoazh met a gav d'an hini a zo o komz e c'hoarvezo diwezhatoc'h, en dazont, pe mar kaver gwell, en un amzer goude an amzer-vremañ en ur reizhiad amzerioù rik pe c'hoazh da heul un ober all lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad amzerioù keñveriek.
Foulk
Foulk eo brezhonekadur an anv-badez gallek Foulques, a orin germanek, a zo bet douget dreist-holl gant konted frank Anjev hag Italia er Grennamzer.
Amzer-da-zont (yezhoniezh)
Yezhoù skouer
Meur a doare a vez implijet gant yezhoù ar bed evit merkañ an amzer-da-zont, isrannet dre vras etre daou doare pennañ:
Eil Alkibiades
An Eil Alkibiades pe Diwar ar bedenn zo un diviz eus Platon. Komz a ra Sokrates hag Alkibiades eus talvoudegezh ar pedennnoù.
Amzer-da-zont (yezhoniezh)
Yezhoù skouer
Alies e teu an doareoù eeun diwar diorroadur yezhadurel ar stummoù kevrennek, evel er yezhoù romanek (gw. pelloc'h).
Yezhoù all avat, da skouer ar sinaeg, ne verkont ket an amzer-da-zont en o yezhadur, implijet gante kentoc'h adverbioù pe elfennoù leksmek all, a c'hell dont da vezañ a-hed ar wezh elfennoù yezhadurel stag d'o zro, da skouer:
Pep yezh a c'hell ober gant un doare nemetañ pe gant meur a doare war un dro, gante alies arc'hwelioù pe sterioù disheñvel.
Brezhoneg
E brezhoneg e c'heller sevel an amzer-dazont hervez an tri doare displegañ boas, da skouer gant ar verb "hadañ"
Bez' e c'heller ivez implijout an amzer-da-zont en arvez pad, da skouer:
Bez' e c'hell ivez talvezout ar verb "mont" da verb-skoazell evit sevel un amzer-da-zont tost, da skouer:
Kembraeg
Implijout a c'heller un troadell kevrennek evit sevel an amzer-da-zont oc'h implijout ar verb "bod" ("bezañ") displeget en amzer-da-zont ("fydda i"...) evel verb-skoazell mui an anv-verb, da skouer:
Ken alies all, dreist-holl er yezh komzet, e talvez ar verb "mynd" ("mont") da verb-skoazell, da skouer:
Er yezh lennegel e c'hell klotaat displegadur ar verb en amzer-da-zont hag en amzer-vremañda skouer:
Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel
Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro an Alre e oa. Krouet e voe e 1996 ha divodet d'an 31 a viz Kerzu 2013. Aet eo abaoe d'ober etrekumuniezh an Alre Kiberen Douar Atlantel.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel a yae 4 c’humun d'ober anezhi:
Amzer-da-zont (yezhoniezh)
Gouezeleg Skos
Evit sevel ar stumm nac'h ec'h implijet ar rannig "cha" ("chan" dirak ur vogalenn pe "f-") dirak gwrizienn ar verb blotaet mar bez tu, da skouer:
Evit sevel ar stumm goulenn ec'h implijet ar rannig "an" ("am" dirak "b-", "f-", "m-" pe "p-") dirak ar gwrizienn ar verb, da skouer:
Iwerzhoneg
En iwerzhoneg ec'h implijer dibennoù disheñvel staget ouzh gwrizienn ar verb hervez renkad ar verb, evel-hen:
Yezhoù germanek
En alamaneg ec'h implijer ur verb-skoazell resis mui an anv-verb evit sevel an amzer-da-zont, "werden" ("dont da vezañ"), da skouer:
Latin
Gant al latin klasel e veze implijet dibennoù resis stag ouzh gwrizienn ar verboù (displegadur) evit merkañ an amzer-da-zont, da skouer:
Gant al latin izel avat e veze implijet stummoù kevrennek savet gant sikour ar verb "habere" ("kaout") mui an anv-verb, da skouer:
Diwar ar stumm-mañ, diorroet a-hed ar wezh, e teuas an dibennoù eeun implijet gant ar yezhoù romanek a-vremañ, da skouer :
Menel a ra c'hoazh roudoù eus an orin-se pa implijer etrestagadennoù e portugaleg, da skouer:
Koazhadur (yezhoniezh)
Disheñvel eo ar c'hoazhadur diouzh ar sinkopenn dre ma vez graet sinkopenn eus ar fed ma vez argaset sonennoù e-diabarzh ur ger keit ha ma reer koazhadur eus ar fed ma vez argaset ur sonenn diouzh dibenn ur ger. Pa vez argaset ur son diouzh penn-kentañ ur ger e reer apoherezenn eus an degouezh-se, da skouer :
Bez' e c'hell bezañ merket dre skrid, peurliesañ gant un skrab ('), pe get, ne vern hag-eñ e vez koazhet ur sonenn dre gomz dre ret evel e brezhoneg pob[l], da skouer:
E yezhoù all ez eus reolennoù yezhadurel sklaer o tennañ d'ar c'hoazhadur, da skouer e tamileg :
Kermartin
Kermartin a zo ul lec'hanv eus kumun Kevrieg e departamant Il-ha-Gwilen. Kermartin a zo testeniet er c'hwezekvet kantved. Bremañ n'eo anavezet nemet an anv en deus kemeret e lec'h : Rollin
Lanv kimiek ar Brea
D'an 22 a viz Genver 1988 e koll ar Brea, ul lestr panamean, ur 700 bennak a tonelladoù enno sulfur sodium hag aseton pa oa da vaez da Eusa. Kavet e vint war-lerc'h tamm-ha-tamm war aodoù Breizh.
Matilda Anjev
Matilda Anjev, pe Isabella Anjev, pe Alice (1101-1154), a oa merc'h da Foulk V, kont Anjev, ha da Ermengarda de Maine. Dimeziñ a reas en 1119 da Gwilherm Adelin, mab henañ ar roue saoz Herri Iañ.
Peñse
D'ar 25 a viz Du 1120 e lestras Gwilherm ha Matilda da vont eus Anjev da Vro-Saoz. Un darn vras eus an noblañsed a eas war daou lestr pe muioc'h, hag unan anezho a oa Al Lestr gwenn. Pa oant o treuziñ Mor Breizh e voe graet peñse gant Al Lestr gwenn, hag an holl a varvas, ha Gwilherm en o zouez. Matilda avat ne oa ket pa oa e bourzh an eil lestr gant he zud-kaer.
Gant ar c'holl-se e voe distabilaet politikerezh Saoz ha Gall dre ma oa marvet an hêr a dlee mont da roue.
Intañvez
Ne zimezas ket an intañvez en-dro. Mont a reas da leanez da Abati Fontevrault ma teuas da vout abadez, ma varvas, ha ma voe beziet.
1043
Diwar-benn bloavezh 1043 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1043
Strollad al Labour (R.U.)
Niver a izili
450 000 ezel a vefe e 2006 pa oa 250 000 anezho e 1995.
Hippias bihanañ
An Hippias bihanañ (pe Diwar ar gaou) zo un diviz eus Platon. Emañ e-touez ar re gentañ da vezañ bet skrivet, savet d'ar mare ma oa yaouank c'hoazh an aozer. Diasur e chom deiziad e savidigezh. Komz a reer en diviz-se eus ar gevier.
Kensonenn kevig dre strakal
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre strakal treuzskrivet [tʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103 + 401 (sin diakritek).
Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.
Trentino
An Trentino pe Proviñs Trento en italianeg, Provinz Trient en alamaneg, lesanvet ivez Welschtirol, zo ur broviñs emren en hanternoz Italia e rannvro Trentino-Alto Adige. Anvet eo diwar anv kêr Trento, ar gêr-benn ha kreizenn sevenadurel.
Bez' ez eo unan eus rannvroioù an EuroRegion (rannvro europat) Tirol–Südtirol–Trentino.
Yezhoù
Italianeg eo yezh an darn vrasañ eus ar boblañs, met komzet e vez ladineg ha tsimbreg (ur rannyezh kozh eus an alamaneg) e kornadoù zo.
Istor
Gwechall e oa ur briñselezh en Impalaeriezh santel roman, ma rene ur priñs-eskob.
Etre 1816 ha 1919 e oa e-barzh proviñs Tirol en Impalaeriezh Aostria. Degouezhout a reas gant Italia en 1919 gant feuremglev Saint-Germain-en-Laye.
1231
Diwar-benn bloavezh 1231 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1231
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1231
Lanv du an Erika
An eoullestr Erika, marilhet en Enez Valta, a zo bet peñseet d'an 12 a viz Kerzu 1999 e 8 e 15 e Su Enez ar Gerveur. Laosket eo bet da vont e strad ar mor war-dro 9 000 tonnenn mazout n° 2, unan eus ar re c'hludekañ. Antronoz e oa saotret aodoù su Penn-ar-Bed hag holl aodoù su Breizh ha Vañde, ha Charente-Maritime zoken. Unan eus al lanvioù du ledanañ zo bet en Istor.
Sinkopenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen sinkopenn (diwar ar henc'hresianeg: syn- "ken- "+ kopein "skeiñ") (saoz. syncope) pe meztroc'h evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez kollet ur sonenn pe meur a sonenn eus diabarzh ur ger, peurliesañ ur vogalenn wan, da lâret eo hep taol-mouezh warni, da skouer:
Implijet e vez ar sinkopenn evit sevel barzhoniezh a-wezhoù ivez, da skouer:
Unan eus perzhioù pennañ ar yezh dre gomz hag ivez ar rannyezhoù brezhonek an hini eo ivez dre ma vez kollet vogalennoù gwan pa gomzer buan pe buanoc'h, da skouer:
Enezeg
Enezeg (liester : enezegoù pe enezegi) eo an anv roet d'un aridennad pe ur strollad inizi. Peurvuiañ e weler enezegoù er mor don, met kavet e vezont tost d'un douar bras ivez. Alies eo bet krouet an enezegoù diwar an ober menez-tan ken e weler lod anezho a-hed fosoù dindanvor. Koulskoude e kaver orinoù all evel ar grignerezh hag ar gouelezenniñ.
Ar ger a zeu eus enez + ar rannig tolpañ -eg, met ar gresianeg αρχιπέλαγος (archipelago) a dalv evit ar Mor Egaios, hemañ graet eus ar mor pennañ (arkhi = penvez ha pelagos = mor). Aze eo orin an termen kevatal e saozneg archipelago, italianeg arcipelago ha galleg archipel. Etre Bro-C'hres e Kornôg ha Turkia e Reter emañ ar Mor Egaios e-lec'h ma kaver meur a enez, lod anezho bodet en enezegoù (sell a-is).
Herentals
Herentals a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Antwerpen.
Blanche-Nef
thumb|Peñse al lestr Ar Blanche-Nef, (Al Lestr Gwenn), zo anv ur vag a reas peñse e Mor Breizh, dirak Barfleur e Normandi, d'ar 25 a viz Du 1120.
Taolenn an difankadennoù
Taolenn an difankadennoù, pe Taolenn Bristol ( Bristol Stool Chart e saozneg) zo un daolenn a vez implijet e medisinerezh evit renkañ an difankadennoù hervez o stumm.
Blanche-Nef
E bourzh ar vag-se en em gave yaouankizoù noblañs Bro-Saoz ha levezon en doe ar peñse war red an Istor dre ma veuzas Gwilherm Adelin, mab ha hêr ofisiel nemetañ Herri Iañ, roue Bro-Saoz.
Taolenn an difankadennoù
Gant an doktored K. W. Heaton hag S. J. Lewis eus Skol-veur Bristol e voe savet, hag er Scandinavian Journal of Gastroenterology e voe embannet er bloavezh 1997.
Kemmañ a ra stumm an difankadennoù hervez an amzer o deus tremenet er bouzelloù.
Blanche-Nef
Sed a skrivas William of Malmesbury: Amañ ivez e varvas gant Gwilherm unan eus mibion all ar roue Herri, Richard, hag en doa bet digant ur vaouez a renk izel, kent bout roue, ur paotr kalonek, karet gant e dad dre ma oa sentus ; Richard d'Avranches, eil kont Chester, hag e vreur Otheur; Geoffrey Ridel henañ; Walter of Everci; Geoffrey, arc'hdiagon Hereford ; Matilda kontez Perche, merc'h d'ar roue; kontez Chester; nizez ar roue, Lucia-Mahaut eus Bleaz; ha meur a hini all... Ne chomas nemet unan e buhez. Biskoazh lestr ebet n'en deus degaset kement a reuz da Vro-Saoz, a skrivas William of Malmesbury.
Taolenn an difankadennoù
Doareoù an difankadennoù
Seizh doare kaoc'h zo, hervez ar skeul :
Blanche-Nef
Peñse
Ar Blanche-Nef a oa ul lestr nevez, perc'hennet gant Thomas FitzStephen, hag e dad Stephen a oa bet kabiten a vor evit Gwilherm an Alouber pa aloubas Bro-Saoz e 1066. Kinnig a reas d'ar roue Herri Iañ mont en e lestr da zistreiñ eus Barfleur da Vro-Saoz. Herri avat en doa kemeret diarbennoù all, ha kinnig a reas e savje e vab William Adelin war al lestr en e lec'h. Met pa loc'has al lestr en deñvalijenn ez eas an tu babourzh da skeiñ ouzh ur garreg ( a c'haller gwelout c'hoazh) ha mont a reas ar vatimant d'ar strad
Ne chomas bev nemet ur c'higer eus Rouen, hag a voe tennet eus an dour gant pesketaerien diouzh ar beure : esaveteet e vije bet gant e vaoutken tev a zalc'has tomm dezhañ.
Kontañ a ra Orderic Vitalis e teuas Thomas FitzStephen war c'horre an dour goude ar peñse, hag e klevas e oa marvet William Adelin, ha gwelloc'h e kavas bezañ beuzet eget gwelout dremm ar roue. Diaes avat eo da grediñ.
Heuliadoù
Marvet Gwilherm Adelin, setu ar roue Herri divab.
Ur c'hoar goshoc'h en doa Gwilherm, an Impalaerez Matilda, hag a gemeras ar gurunenn goude marv he zad. Met ar varoned o devoa prometet d'ar roue kozh reiñ o skoazell d'e verc'h a droas o chupenn, hag a roas harp da genderv Gwilherm ha Matilda, Steven Bleaz, ha ne oa ket bet laosket da sevel el lestr Blanche-Nef, da enebiñ ouzh Matilda. Brezel diabarzh a voe e-pad 20 vloaz, etre 1135 ha 1154. Ne deuas ar peoc'h nemet da varv Steven Bleaz.
Ar c'houn eus an darvoudoù-se zo unan eus an abegoù a reas da Herri VIII, er XVIvet kantved, da ober meur a zimeziñ evit klask kaout ur mab.
Levrlennadur
-e saozneg: -e galleg:
Kensonenn drekstaon dre strakal
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekstaon dre strakal treuzskrivet [kʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 109 + 401 (sin diakritek).
Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.
Yezhoù roubek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù roubek (anvet ivez yezhoù kouliakek) komzet gant un nebeud-tre a dud er menezioù e biz Ouganda.
Levezonet-don eo bet ar yezhoù er skourr-mañ gant ar yezhoù kouchitek dreist-holl hag ivez gant ar yezhoù nilotek.
Teir yezh pennañ ez eus renket er skourr-mañ:
Strizhadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen strizhadur (saoz: contraction) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez savet ur nevezc'her dre strizhaat daou c'her pe muioc'h.
Bez' e c'hell bezañ unan eus perzhioù ar yezh komzet, dreist-holl etre mignoned/ezed, pe a-hend-all e chell bezañ degemeret dre skrid pe c'hoazh e c'hell bezañ ur perzh yezhadurel war-eeun.