cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Venta (stêr)
Eieniñ a ra e-kichen Kuršėnai e Lituania hag em deurel er Mor Baltel e-kichen Ventspils e Latvia.
E Lituania e kaver a-hed ar Venta kêrioù Užventis, Kuršėnai, Venta, Viekšniai ha Mažeikiai. E Latvia emañ kêrioù Kuldīga, Piltene ha Ventspils war ribloù ar Venta.
E-kichen kêr Kuldīga ez eus ul lamm-dour bras, Ventas Rumba, an hini ledanañ en Europa.
Pêr ar Gall
Goude e studi e Skolaj Sant-Jozef Lannuon ez eas da gloerdi bras Sant-Brieg. Gant ar brezel e voe torret e studi-beleg. Galvet e voe da soudard ha kaset war an talbenn. Buan e voe paket ha kaset da brizoniad da Alamagn. Kas a reas e amzer o teskiñ yezhoù estren evel rusianeg, poloneg hag alamaneg. Kerkent ha dieubet ec'h adstagas gant e studi er c'hloerdi.
Beleget e voe d'an 21 a viz Kerzu 1946 ha lakaet da skolaer e Plouha. E miz Gwengolo 1950 ez eas da Bleuveur-Bodoù da ren ar skol, e-pad unnek vloaz. Goude ez eas da Vur da gure e-pad bloaz e 1961. Bez e voe rener-skol er C'houerc'had eus 1962 da 1964.
E 1975 e kuitaas Eviaz evit mont da studiañ e-pad bloaz da Jeruzalem. Eno e studias pizh an Tanac'h evit gwellaat e droidigezh.
Distreiñ a reas e 1976 hag anvet e voe da berson e Lokarn. Kenlabourat a reas gant Job Lec'hvien, person Kergrist-Moeloù, a oa o paouez echuiñ e vrevial brezhonek.
Labourat a rejont o-daou da reiñ d'ar vrezhonegerien ur Bibl tost d'ar skrid-orin. Embannet e voe etre 1981, , , ha 1986 gant An Tour-Tan. Moullet e voe an holl levrioù e "Copie 22" e Pederneg.
Ehanañ a rankas Pêr ar Gall war-dro 1983 en abeg d'ur barr seizi. Mont a reas da chom da Garmez kozh Sant-Brieg goude. Mervel a reas eno e 1988.
Oileán Mhic Dara
Oileán Mhic Dara (St. MacDara's Island e saozneg) zo un enezenn dirak aod kreisteiz kontelezh Gaillimh, en Iwerzhon.
Gwelet a reer enni an aspadennoù eus ur manati kristen a oa bet savet en, e-lec'h ur peniti koad koshoc'h hag a vije bet savet gant sant Mac Dara, patrom ar voraerien en Iwerzhon.
Susanne Albrecht
Susanne Albrecht (1añ a viz Meurzh 1951 e Hamburg) a zo un alamanez bet ezel eus eil rummad Rote Armee Fraktion.
Oileán Mhic Dara
Bep bloaz, d'ar 16 a viz Gouere, e vez pirc'hirined o tont eus an douar-bras, da glevet un oferenn ha da lakaat bennigañ o bagoù.
Susanne Albrecht
Yaouankiz
Merc'h ur breutaer pinvidik eo Susanne Albrecht, ha kas a reas he yaouanliz en ur c'harter pinvidik eus Hamburg. N'en em blije ket er skol bublik, sed ma voe kaset d'ur skol brevez e Holzminden. E 1971 ez eas da skol-veur Hamburg da studiañ ar sokiologouriezh, hag er memes koulz e voe dedennet gant ar marksouriezh. Kemer perzh a reas e meur a strollad politikel, hag ivez en ur strollad skwaterien, a-raok dilojañ d'ur ranndi asambles gant Karl-Heinz Dellwo. Er memes koulz e krogas da zaremprediñ izili zo eus RAF evel Ilse Stachowiak, hag a implije paperioù indetelezh Albrecht a-wechoù.
E 1974 e kemeras perzh e Kuzul a-enep jahinañ prizonidi bolitikel Alamagn ar C'hornôg. Ur strollad a save a-enep an doare ma veze bac'het izili RAF e oa. Asambles ganti e oa tud all evel Dellwo.
Gwalldaolioù
"'ne ouezemp ket e c'halle an dud-se bezañ sabatuet pa vez feulster en o zi dezho, padal e kaonts brezelioù en Trede Bed hag e tistrujont poblañsoù en o fezh.'"
Harzet ha bac'het
En Alamagn ar Reter e labouras Susanne Albrecht evel troourez war ar saozneg gant an anv Ingrid Jäger, hag e timezas gant ur skiantour, ur mab a voe ganet. Nag an tad nag ar bugel a ouie pezh he doa graet en amzer tremenet. E Köthen edo o chom. E 1986 e voe anavezet, goude skignañ keleier skinwel diwar-benn RAF en Alamagn ar C'hornôg. Da Verlin e tilojas. Pa voe adunvanet Alamagn e voe kavet ha harzet dirak he ranndi d'ar 7 a viz Even 1990. Seizh den all a voe harzet dindan dek devezh. Kondaonet e voe da zaouzek vloaz toull-bac'h gant lez-varn uhel Stuttgart, ha dieubet e voe e 1996.
Er bloavezhioù tremenet eo bet Susanne Albrecht o labourat en ur skol kentañ derez e Bremen gant un anv faos, evel kelennerez alamaneg da vugale divroidi.
Inizi Chesterfield
thumb|right|250px|Kartenn an Inizi Chesterfield thumb|right|250px|An Inizi Chesterfield gwelet eus an oabl
Ne vezent darempredet nemet gant listri-balumeta pa voent kemeret d'ar Sadorn 15 a viz Mezheven 1878 gant an ofiser gall Louis Adolphe Guyon  evit  dastum ar guano.
Cospeito
Cospeito zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo, e komark Terra Chá. 4.892 a dud a oa o chom eno e 2014.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Les Élucubrations d'Antoine
Les Élucubrations d'Antoine zo ur ganaouenn c'hallek e 1966 savet gant Antoine Muraccioli, studier e Pariz d'ar poent, en École centrale. Embannet e oa war ur bladenn vihan e ti Vogue.
Brezhoneg
Un doare brezhonek a oa bet savet gant Beihadegoù Treger.
Squillace
Squillace zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. War-dro 3600 a dud zo o chom enni.
Monika Berberich
Monika Berberich (1942) a zo un alamanez a gemeras perzh e krouiñ Rote Armee Fraktion. Kemer perzh a reas e dieubiñ Andreas Baader ha bac'het e voe etre 1970 ha 1988.
Navarre
Navarre zo un anv gallek diwar anv Nafarroa.
Chesterfield (loeroù)
Chesterfield zo ur merk saoz a loeroù ha loeroù-gaol.
Monika Berberich
Leben
D'an 8 a viz Here 1970 e voe harzet e Berlin, asambles gant Horst Mahler, Irene Goergens, Ingrid Schubert ha Brigitte Asdonk. Tamallet e voe bezañ bet perzh e dieubiñ Baader hag evel ezel eus RAF ha kondaonet da zaouzek vloaz toull-bac'h. E miz Meurzh 1988 e voe dieubet. En atersadennoù e tiskouez n'eo ket pellaet diouzh he menozioù na diouzh RAF. En un atersadenn gant BBC e 1995 e lakaas Republik Kevreadel Alamagn da faschistischen Staat (alamaneg a dalvez stad faskour). E Frankfurt am Main emañ o chom, ma skriv evit meur a gelaouenn eus an tu-kleiz pellañ.
Jakez Andre
Jakez Andre (ganet e Mêl-Karaez e 1951) zo teñzorer Emgleo Breiz ha rener Teatr Penn ar Bed. Unan eus ar re o deus savet Teatr brezoneg Penn ar Bed eo, asambles gant Remi Derrien. Roet e oa bet dezhañ priz ar gwellañ komedian gant ar Prizioù e 1999.
Meghalaya
Meghalaya zo unan eus stadoù India e biz ar vro, war harzoù Bangladesh. "Kêr ar c’houmoul" eo ster an anv "Meghalaya" e sañskriteg hag en hindieg. En-dro da stad Meghalaya emañ Bangladesh er c’hreisteiz hag Asam en hanternoz. Ur stad vihan eo, gant war-dro 300 km hed eus ar c’hornôg d’ar reter ha war-dro 100 km eus an hanternoz d’ar c’hreisteiz. E 2000 e oa poblet gant 2 175 000 a dud. Shillong eo ar gêr-benn, gant 260 000 a annezidi.
Ul lodenn eus Asam e oa Meghalaya betek miz Genver 1972. Neuze e voe unanet ar c’hornioù-bro eus Asam ma veze komzet kaseg da vont d’ober ar stad nevez. Garoeg a vez komzet gant tud zo ivez ha saozneg eo yezh ofisiel ar stad. Kristenien eo an darn vrasañ eus an annezidi (70% anezho).
E Meghalaya e vez kalz a c’hlav. Ar c’horn gleborekañ eo en India, gant 1200 cm a c’hlav bep bloaz well-wazh.
Zosterops vaughani
Dougen a ra anv an alvokad hag evnoniour breizhveuriat John Henry Vaughan (1892-1965).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Pemba, un enezenn e-touez reoù an enezeg Zanzibar (er-maez da dTanzania, e Meurvor Indez).
Kensturieg
Ur c'hensturieg zo ur pevarzueg dezhañ daou zaouad tuioù ragenep kenstur.
Dezverkoù
Ur pevarzueg rez a zo ur c'hensturieg mard eo ha hepken mard eo gwir unan eus ar poentoù-se :
Degouezhioù dibarek
Kensturiegoù zo o deus perzhioù dibarek.
Jediñ an amregad
Bezet a ha b daou du kenheuilh eus ur c'hensturieg, gallout a reer jediñ e amregad A :
Jediñ ar gorread
Bezet d diaz ur c'hensturieg hag s e sav, gallout a reer jediñ e c'horread G :
Marat
Marat zo un anv-lec'h gallek hag anv-tiegezh deuet da vout kentanv dispac'hel.
Lec'hioù
Meur a gumun c'hall zo anvet Marat.
Kentanv
Marat a oa ur c'hentanv dispac'hel roet e koun d'ar politiker gall.
Maria Holl (gwrac'h)
Maria Holl (1549 en Altenstadt, e-tal Geislingen an der Steige en Alamagn - 1634) a oa un ostizez en Nördlingen. Tamallet e voe dezhi bout gwrac'h. Jahinet e voe 62 wech met ne anzavas netra. Laosket e voe da vont.
He buhez
Maria Holl a oa merc'h prefed Altenstadt, Jerg Löhlin e anv. D'an 20 a viz Mae 1586 e timezas gant Michael Holl e Ulmer Münster. Asambles ez ejont da Nördlingen, ma voe-hi degemeret da geodedourez ar gêr-se d'an 30 a viz Mae 1587. Goude-se e tigoras ar c'houblad un davarn hec'h anv „Die goldene Krone“ e Weinmarkt.
Abalamour ma rae berzh he zavarn e voe lakaet da sorserez e Nördlingen. En holl e voe jahinet 62 wech. Lavarout a reas e oa eus tud an aotrou Doue, ha n'he doa tamm emglev ebet gant an diaoul. Stank e voe keodedourien Nördlingen a savas a-du ganti. D'an 11 a viz Here 1594 e voe didamallet.
Hec'h afer a voe unan eus prosezoù sorserezed diwezhañ Nördlingen. Dont a reas a-benn Maria Holl da dreuzvevañ an heskinañ, ha teir gwech e voe dimezet. D'an 21 a viz Gwengolo 1634 e voe douaret, da-heul Emgann Nördlingen.
Ar puñs
Da-geñver Stabenfest 1966 e voe savet ar puñs. An danvez koulz hag ar stumm anezhañ a laka da soñjal en ur geuneudeg. E 2010 e voe kempennet ar puñs.
Salesches
Salesches a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Pedro II Brazil
Pedro II (Rio de Janeiro 1825-1891 Pariz ) (pe Pedro de Alcântara João Carlos Leopoldo Salvador Bibiano Francisco Xavier de Paula Leocádio Miguel Gabriel Rafael Gonzaga), a voe impalaer Brazil e-pad 58 vloaz, entre 1831 ha 1889. Eil ha diwezhañ impalaer ar vro eo.
Diskaret e voe gant an arme, ha mervel a reas en harlu. Hiziv e vez gwelet evel un haroz broadel.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas da d-Teresa Cristina an Div Sikilia (1822 – 1889).
Joel Kinnaman
Charles Joel Nordström Kinnaman, ganet d'ar 25 a viz Du 1979, zo un aktour svedat-stadunanat. Da gentañ holl e voe brudet dre e rolloù er film svedat Easy Money ha goude-se er stirad skinwel Johan Falk. Kinnaman en deus tapet brud etrebroadel evit e roll er skinwel, an detektiv Stephen Holder er stirad skinwel stadunanat The Killing war AMC. Goude-se e oa bet o c'hoari Takeshi Kovacs, e kentañ koulzad ar stirad skinwel Altered Carbon, hag ar gouarnour Will Conway er stumm stadunanat eus House of Cards. C'hoariet en deus bet ivez Alex Murphy e 2014 er film adsevel RoboCop, ha Rick Flag er film Suicide Squad (2016), diazezet war ar c'homics gant DC Comics gant ar memes anv.
Vendegies-au-Bois
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù :Cassini hag EBSSA
Marie Marvingt
Er sportoù e voe brudet da gentañ hag e c'hounezas meur a briz ; goude-se e troas war-du an aervagerezh e 1891 hag an nijerezh e 1910 ; un nijerez-ambulañs a voe ijinet ganti e 1912. Meur a rekord etrebroadel a dapas e meur a ziskiblezh, hag ar vaouez enoret ar muiañ en Istor Bro-C'hall e voe.
Yaouankiz
Merc'h e oa da Félix Constant Marvingt, tailhanter er post, ha d'e wreg Élisabeth Brusquin. E 1889, pa oa-hi 14 vloaz, e varvas he zad ha tri breur dezhi. Divizout a reas chom dizimez, divugel, ha gouestlañ he buhez d'ar sportoù. Un aotreegezh war al lennegezh a dapas, hag e teskas pemp yezh (an esperanteg en o zouez) a-raok mont da gazetennerez. Ar vezegiezh, ar gwir, ar c'han hag an distilhañ a studias ivez, koulz hag ar c'hizellerezh, al livouriezh ; un aktourez hag ur skrivagnerez e voe ivez.
Hic et nunc
Hic et nunc, amañ ha bremañ e brezhoneg, zo un droienn latin implijet da lec'hiañ hag amzeriañ an den a zo o komz, hag ivez da verkañ e komzer eus an amzer zo o ren.
Marie Marvingt
Respet
E meur a sport e voe brudet : bobsleigh, golf, iskrim, jiminas, kanoe, marc'hegezh, marc'hhouarnerezh, melldroad, polo, ruzikat, ski, sportoù emgannañ ha tennañ. Prizioù a voe deroet dezhi en darn vuiañ eus ar sportoù-se, ha 17 rekord etrebroadel en nijerezh a yeas ganti. Da 15 vloaz, e 1890, e roeñvas gant he c'hanoe a-hed 400 km eus Nancy da Goblenz. E 1899 e voe aotreet da vleinañ ur c'harr-tan ; bleinañ ur stlejerez hag ur vag-dre-dan a zeskas ivez goude-se. E 1901 e voe he nijadenn gentañ en ur baloñs sturius ; er bloaz-se e voe brevedet. E 1905 e tapas Priz kentañ ar pouleñvat hag e voe ar vaouez kentañ o kas ur marc'h-houarn grand-bi ; gant an doare marc'h-houarn a anavezomp – hag a oa nevez d'ar mare – e troadikellas eus Nancy da Vilano, eus Nancy da Dolosa hag eus Nancy da Vourdel. E 1907 e voe kampionez en International Shooting Competition gant un tenn war-hed 300 metr ; en hevelep bloaz e c'hounezas Neuñvadeg Pariz, pa neuñvias a-hed 16 km e 4 eurvezh ha 8 munutenn : pilet e voe rekord 5 eurvezh ha 10 munutenn an neuñvierez aostralian Annette Kellermann (1886-1975), ar Vorganez aostralian. Tri bloaz goude, d'ar 15 a viz Meurzh 1910, e voe enoret M. Marvingt gant Medalenn aour Akademiezh ar Sportoù. Gant an alpaerezh e voe dedennet ivez : war kabenn un dek menez bennak en Alpoù e plantas he fig, ar Menez Gwenn en o zouez. Peogwir e veze diaes ober sportoù gant ur sae hag e oa berzet d'ar merc'hed gwiskañ brageier ez ijinas Marie Marvingt ar vrozh-bragoù.
Mennet e oa da gemer perzh e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908, met berzet e oa d'ar merc'hed ; redek a reas evelato hep bezañ enskrivet : goude ar gwaz diwezhañ e loc'has-hi hag e voe ar vaouez kentañ oc'h echuiñ ar redadeg, gant tremen 160 km redet bemdez. E 1908 e Chamonix, 1909 e Gerardmer (Vosges) ha 1910 er Ballon d'Alsace ez eas ganti maout ar ski, al luj hag ar ruzikat ; d'ar 26 a viz Genver 1910 e c'hounezas Kib Léon Auscher kampionad etrebroadel ar bobsleigh evit ar merc'hed e Chamonix.
E 1909 e tibradas eus Nancy gant ur baloñs sturius war-du Suffolk e Bro-Saoz ; ar vaouez kentañ e voe o nijal a-us Mor Breizh ha Mor an Hanternoz. Bloaz goude, d'an 8 a viz Du 1910, e voe an trede maouez er bed o vezañ brevedet evit leviañ un nijerez (breved niv. 281) goude Raymonde de Laroche (niv. 36) ha Marthe Niel (niv. 226) hag un dournijerez. Diouzhtu e labouras da sevel raktres un nijerez-ambulañs. E 1910 ivez e tapas Priz kentañ an nijadeg hir en Aéroclub de l'Est, pa levias eus Nancy da Neufchâteau e-kichen Liège e Belgia e pemzek eurvezh ; en hevelep bloaz, e c'hounezas ar priz kentañ pa nijas eus Nancy da Rondefontaine (Doubs) ; gant he baloñs, e 1910 bepred, e nijas eus Nancy da Garlsruhe en Alamagn, ha c'hoazh eus Nancy da Landau en Alamagn adarre. Pevarzek gwech e levias he baloñs sturius e 1912, en o zouez nijadennoù Pariz–Brusel ha Pariz–Mars-la-Tour (Meurthe-et-Moselle).
Friedrich Boie
Friedrich Boie, bet ganet d'ar 4 a viz Mezheven 1789 e Meldorf (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Meurzh 1870 e Kiel (Rouantelezh Prusia d'an ampoent), a oa un amprevanoniour, evnoniour hag ur gwiraour alaman.
Marie Marvingt
Respet
E deroù ar Brezel-bed kentañ e 1914 en em wiskas evel ur gwaz hag ez emouestlas e 42 batailhon ar chaseourien war droad ; pa voe merzet he zaol gwidre en trañcheoù e chomas en talbenn, ma servijas evel klañvdiourez ha skoazellerez er surjianerezh. Pelloc'h e voe anvet e 3 rejimant chaseourien an Alpoù e torosad an Dolomitoù en Italia, ma adreñvas gloazidi dre ski. E 1915 e voe o leviañ ur bombezer a-us an danframmoù milourel alaman e Metz ; kroaz-brezel 1914-1918 a voe deroet dezhi. Gant an nijerez-ambulañs bet aozet ganti e c'hallas kas buanoc'h ar c'hloazidi. Goude ar brezel e kendalc'has da stourm evit ma vije diorroet an nijerezh mezegel. E 1934, pa oa Marie Marvingt ofiserez e servij ar Yec'hed el lu gall en Afrika an Norzh e tiazezas ur servij nijerezioù-ambulañsoù e Maroko ; hi a voe ar c'hentañ klañvdiourez-nijerez brevedet en diskiblezh nevez-se, e 1935.
Friedrich Boie
Breur e oa d'al loenoniour Heinrich Boie (1794-1827).
Marie Marvingt
Enorioù
Medalennetañ maouez Bro-C'hall eo Marie Marvingt hiziv c'hoazh : 34 medalenn en holl, koulz en he bro hag er bed, en o zouez Kroaz ar brezel 1914-1918, Marc'hegez al Lejion a enor (1935), Marc'hegezh Urzh ar Yec'hed Foran (1937), Ofiserez al Lejion a enor (1949).
Ursus
Ursus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 4 spesad arzhed bev hiziv an deiz.
Internationale Jugendbibliothek
Prizioù
Prizioù a vez roet gant al levraoueg, anvet int ar White Ravens Awards:
Ferdinand Karl Aostria-Este (1754-1806)
Ferdinand Karl Aostria-Este (Kastell Schönnbrunn, 1añ a viz Mezheven 1754 – Vienna, 24 a viz Kerzu 1806), anavezet evel Ferdinando Carlo Antonio Giuseppe Giovanni Stanislao d'Asburgo-Lorena en italianeg, a oa arc'hdug Aostria ha gouarnour Milano en Italia (1771-1796).
Mab e oa da Frañsez Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e bried an impalaerez Maria Tereza Aostria, hag o fevarzekvet bugel e oa.
Eured war wel
Yaouankik e oa Ferdinand c'hoazh pa glaskas e dud e zimeziñ. E 1763 e voe sinet un emglev etre Ercole, pennhêr Dugelezh Modena ha Reggio (ha dug goude evel Ercole III, ha marvet e 1803), hag hervez an emglev-se sinet gant an impalaerez Maria Tereza e ranke Ferdinand vihan (nav bloaz d'an ampoent) dimeziñ da verc'h Ercole, Maria Beatrice. Evel-se e taole Aostria he dorn war holl vadoù an tiegezh d'Este, keit ha ma chome Ercole dishêr.
Un emglev heñvel a oa bet sinet e 1753 evit breur bras Ferdinand, Leopold II, met hennezh a oa bet anvet e 1761 pennhêr Dugelezh-veur Toskana (hêrezh o zad Frañsez Iañ Habsbourg-Loren), ha setu perak en devoa ranket dilezel unan eus an div gurunenn.
Manchouria Diavaez
Manchouria Diavaez (sinaeg : 外 满洲 wài mǎn zhōu), anvet ivez Biz Diavaez [Sinaat] e Sina (sinaeg: 外 东北 wài dōng běi), ha Priamurye e Rusia (Приамурье el lizherenneg kirillek), zo un douar roet gant Sina da Rusia dre Feur-emglev Aigun e 1858 ha dre Feur-emglev Beijing e 1860. Bremañ ez a d'ober rannvroioù rusian Krai an Arvor, un tamm eus Krai Khabarovsk, an Oblast Emren Yuzev hag Oblast Amour. Evit tud zo e ranker kontañ enez Sac'halin e-barzh ouzhpenn.
Maria Leopoldine Aostria
He buhez
Merc'h e oa da Franz II an Impalaeriezh Santel (1768-1835), ha d'e bried Maria Teresa di Borbone-Napoli. C'hoar e oa da Marie-Louise, a zimezas da Napoleon Iañ.
Manchouria Diavaez
Ul lodenn all eus Manchouria, "Manchouria Diabarzh", zo e Republik Pobl Sina hag a ya d'ober rannvro Biz Sina.
Breud a oa bet war perc'henniezh al lodenn hanternoz eus ar rannvro-se etre 1643 ha 1689. Da-heul Feur-emglev Nerchinsk e 1689, an harzoù etre Sina ha Rusia a voe lakaet e Menezioù Stanovoy ha war ar stêr Argoun, ar pezh a lakae Manchouria Diavaez da vezañ e-barzh impalaeriezh Sina. Goude Brezel an Opiom e voe meur a feur-emglev a redias an tiegezh Qing da lezel douaroù ha porzhioù da vont gant broioù Europa, Rusia ha Japan. An harzoù etre Rusia ha Sina a voe adtreset gant Feur-emglev Aigun e 1858 ha Feur-emglev Beijing e 1860, ha diwar neuze ez ae ar stêrioù Amour hag Oussouri da verkañ ar vevenn etrezo. Douaroù Manchouria Diavaez a voe kollet gant Sina neuze, koulz hag an digor war Mor Japan.
Maria Leopoldine Aostria
He marv
Kontet e voe e oa bet lazhet gant ur flac'had roet gant he fried pa oa dougerez. Kement-se zo bet lavaret gant meur a istorour brazilian, hag adkemeret gantar skivagnerez c'hallek Françoise de Bernardy en he levr  Stéphanie de Beauharnais (Perrin).
Jacqueline Auriol
Jacqueline Auriol, bet ganet Jacqueline Marie-Thérèse Suzanne Douet d'ar 5 a viz Du 1917 e Challans hag aet da Anaon d'an 11 a viz C'hwevrer 2000 e Pariz, a oa un nijerez c'hall hag ar c'hentañ levierez-arnodiñ e Bro-C'hall. Pemp gwech e voe deroet dezhi Harmon Trophy ar gwellañ levierez er bed.
Buhez
Ganet e voe Jacqueline Douet en un tiegezh nevidourien prenn ha danvezioù binvidik vandeat. Da 16 vloaz, e 1933, e voe he nijadenn gentañ e Grenoble, hep bezañ gwall zedennet gant an nijerezh avat. Goude he studioù e Skol-veur Naoned e fellas dezhi bezañ ur ginklourez a vicher, setu ez eas da Skol al Louvre e Pariz. E 1938, oadet 21 bloaz, e timezas gant Paul Auriol (1918-1992), anezhañ mab Vincent Auriol (1884-1966) hag a voe Prezidant ar Republik C'hall adalek 1947 betek 1954. A-hed an Eil Brezel-Bed ez eas Jacqueline Auriol da labourat evit ar Rezistañs enep an Ac'huberezh. Goude ar brezel e voe renerez embregerezh he zud.
E 1948 e voe brevedet war un nijerez daoublaenek kent mont da faragouellerez ha levierez-arnodiñ. D'an 11 a viz Gouere 1949, p'edo treizhadez war bourzh kentpatrom un dournijerez e stokas rust an ardivink ouzh gorre ar stêr Seine ; gloazet garv e voe J. Auriol : torret he c'hlopenn ha bruzhunet he dremm ; a-hed daou vloavezh e c'houzañvas 16 oberatadenn e Stadoù-Unanet Amerika. Ne voe ket digalonekaet evit kement-se : goude pareet e tapas he brevedoù milourel, plaverez ha biñsaskell e 1950. E 1951 e voe deroet an Harmon Trophy dezhi.
D'an 21 a viz Kerzu 1952 ez eas ganti rekord benel ar bed an tizh pa levias un nijerez dre zazloc'h da 855,92 km/h keitat ; pilet e voe rekord al levierez stadunanat Jacqueline Cochran (1906–1980), a c'houlennas ma vije deroet an Harmon Trophy 1952 d'al levierez c'hall, ar pezh a voe graet ; d'an 20 a viz Mae 1953 e tistroas ar rekord gant J. Cochran avat pa nijas da 1 050 km/h war bourzh un. Tri miz goude, d'ar 15 a viz Eost, e voe J. Auriol an eil maouez er bed o tremen dreist moger ar son (Mach 1, da lavarout eo 1 224 km/h en aer da 15 °C) war bourzh ur ; J. Cochran e oa bet ar vaouez kentañ, d'an 18 a viz Mae, gant he F-86 dija. Setu al levierez c'hall e-touez an nebeudig a dud o devoa tizhet Mach 1, hag adarre ez eas an Harmon Trophy ganti.
D'an 20 a viz Ebrel 1954 e voe degemeret Jacqueline Auriol e Skol an nijerien-arnodiñ, an <abbr title="École du Personnel Navigant d'Essais et de Réception">EPNR ma voe brevedet d'an 18 a viz Du 1955, ar pezh a zigoras dezhi dorioù didreuzus Kreizenn an nijadennoù arnod (<abbr title="Centre d'Essais en Vol">CEV ) e Brétigny-sur-Orge. E miz Mae 1955 ivez, p'edo J. Cochran beskadoriadez an <abbr title="Fédération Aéronautique Internationale">FAI e tisklêrias ne vije mui a rekordoù evit ar merc'hed adalek ar 1añ a viz Mezheven – un doare da virout he lesanv Primañ mouez ar bed ; da zerc'hent an deiziad-se, d'an 31 a viz Mae, e nijas J. Auriol da 1 151 km/h o leviañ un, ar pezh a redias J. Cochran da zistreiñ war he giz. Hag un trede Harmon Trophy evit Jacqueline Auriol. Bloaz goude e voe darbet dezhi mervel ouzh stur he Mystère IV a oa oc'h ober troelladenn ; dont a reas a-benn da vestroniañ an ardivink ha da bradañ dibistig e Brétigny.
Ijinet e oa bet Brezel an div Jacqueline gant ar gazetennerien, met mignonezed e chomas Cochran hag Auriol daoust d'ar c'hevezerezh, a voe adlañset d'an 22 a viz Mezheven 1962 pa levias J. Auriol ur da 1 850,2 km/h ; ne voe ket daleet respont an Amerikanez : d'ar 1añ a viz Mae1963 e nijas da 1 937,15 km/h ; adtapet e voe ar rekord gant ar C'hallez d'ar 14 a viz Mezheven gant 2 038,70 km/h. D'ar 1añ a viz Mezheven 1964 e levias J. Cochran ul da 2  097 km/h. Aet ar maout ganti hag oadet 58 vloaz e paouezas an Amerikanez veur da gevezañ.
D'ar 5 a viz Mae 1966 ez eas ur rekord all gant Jacqueline Auriol, hini an tizh a Bariz da Abidjan (Aod an Olifant).
Goude 20 vloaz en Aerlu, 5 000 eurvezh nij enno 2 000 evel levierez-arnodiñ tremen 140 nijerez ha biñsaskell a bep doare ez eas Jacqueline Auriol war he leve. Anvet e voe da gadoriadez Kevredigezh Mignoned Maryse Bastié. D'an 11 a viz C'hwevrer ez eas da Anaon e Pariz.
Rekordoù
Seizh rekord etrebroadel a voe enrollet war anv Jacqueline Auriol gant ar Fédération aéronautique internationale / World Air Sports Federation.
Saint-André (ar Reünion)
Saint-André zo ur gumun e departamant tramor ar Reünion, e Meurvor Indez. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Saint-Benoît.
Muras
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Rafael (Bibl)
Rafael zo un ael, hervez ar Bibl, hag « unan eus ar seizh ael en em zalc'h dirak klod an Aotroù » (Tb. 12:15). Un anv a orin hebreek eo, hag a dalv kement a louzoù Doue, deuet da vout anv-badez katolik.
Dont a ra da sikour Tobia, mab Tobit, dindan stumm Azarias, e Levr Tobit.
Arz
Livet eo bet an emgav etre Tobia ha rafael gant meur a arzour:
Emglev alaman-ha-latviat
thumb|upright=1.4|Azezet, a-gleiz da zehoù : [[Vilhelms Munters, maodiern Aferioù Diavaez Latvia, Joachim von Ribbentrop, maodiern Aferioù Diavaez Alamagn ha Karl Selter, maodiern Aferioù Diavaez Estonia]]
An Emglev alaman-ha-latviat (Feur-emglev da chom hep en em dagañ etre Alamagn ha Latvia, alamaneg : Deutsch-lettischer Nichtangriffsvertrag , latveg:Latvijas-Vācijas neuzbrukšanas līgums) a voe sinet evit dek vloaz d’ar 7 a viz Even 1939 (evel an Emglev alaman-hag-estoniat) etre Alamagn ha Latvia e Berlin (Alamagn). Eskemmet e voe ar peurwiriekadennoù e Berlin d’ar 24 a viz Gouhere 1939 e Berlin ha talvout a reas kerkent.
Enrollet e voe e dastumad an emglevioù gant Kevredigezh ar Broadoù d’an 12 a viz Eost 1939.
E balioù a oa mirout ouzh broioù ar C’hornôg hag ouzh an URSS a astenn o beli er vro ha kelc’hiañ Alamagn, ha mirout ivez ouzh an URSS a emellout er brezel da zont etre Alamagn ha Polonia.
Arizelocichla
Arizelocichla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1905 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daouzek spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad Andropadus kent.
Emglev alaman-ha-lituaniat
An Emglev alaman-ha-lituaniat a voe sinet d’an 22 a viz Meurzh 1939 e Berlin (Alamagn) etre Joachim von Ribbentrop, ministr alaman an Aferioù estren ha Juozas Urbšys, ministr lituaniat an Aferioù estren.
Dre an emglev-se e asantas Lituania lezel rannvro Klaipėda da vezañ staget ouzh Alamagn. Plegañ a reas Lituania dirak Alamagn nazi a oa o c'houlenn kaout tolead Klaipėda (anvet ivez tolead Memel) hag a oa bet distaget diouzh Prusia ar Reter goude ar Brezel-bed Kentañ. E-pad meur a vloaz e oa bet bec'h etre Lituania hag Alamagn abalamour d'an douar-se. D'ar 15 a viz Meurzh 1939 e oa bet aloubet Tchekia gant arme Alamagn. Neuze e asantas Lituaniz da c'houlennoù an nazied ha lezel tolead Klaipėda da vont gant Alamagn.
Lahore
Kozh-Noe eo kêr Lahore. E dalc'h Sultanelezh Delhi e oa er Grennamzer. E barr he brud e voe da vare an Impalaeriezh Voghol, etre dibenn ar ha deroù an, ha kêr-benn an impalaeriezh-se e voe e-pad meur a vloaz.
E Lahore e kaver Liorzhoù Shalimar ha Kreñvlec'h Lahore, zo bet lakaet o-daou war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant an UNESCO.
Tobit
Tobit  a zo tudenn bennañ Levr Tobit, unan eus Levrioù eilkanonel ar Bibl.
Setu istor Tobit hervez troerien An Tour-Tan : "Un den fur ha deol eo Tobit, o vevañ en harlu, e Nineue, kêrbenn bro an Asurianed, gant e wreg Anna hag e vab Tobia.... Daoust da se ez eo kouezhet warnañ un drougeur, p'en deus kollet ar gweled hag en arbenn da se e vez graet goap anezhañ gant e amezeion ha zoken gant e wreg. Met Tobit a chom feal d'an Aotroù, a zo oc'h amprouiñ anezhañ, hag ar bedenn a zeu diwar e vuzelloù a zo leun a fiziañs hag a uvelded. Selaouet eo e bedenn, ha divizet eo gant Doue diskouez e vadelezh d'e servijer : dileuriañ a ra ur c'hannad, Azarias, evit ambroug Tobia, mab Tobit, betek Rages, e bro Media, e-lec'h m'en devoa an tad fiziet gwechall un nebeud arc'hant. Bleniet gant e geneil, e ra Tobia, e-kerzh e veaj, un ehan en Ekbatan, e ti Ragouel, un den eus e gerentiezh. Hemañ en deus ur verc'h, Sara, a zo gwallskoet gant ur spered fall ha dismegañset en abeg da se gant hec'h amezeion. War atiz Azarias e c'houlenn Tobia he dorn digant he zad, ha setu graet an dimeziñ, dinammet ar wreg yaouank, degaset an arc'hant eus Rages ha lidet devezhioù an eured. Ha pa vezo distro an dud da Nineue, ec'h adkavo Tobit ar gweled, a drugarez d'ur pesk tapet gant e vab e-kerzh e veaj, ha dreist-holl a drugarez da Azarias, a zizoloio neuze e anv gwirion, Rafael, "unan eus ar seizh ael en em zalc'h dirak klod an Aotroù(12,15). Setu graet e gefridi, hag a-raok kimiadiñ e ped an holl da vennigañ an Aotroù. Ha setu Tobit o veuliñ Doue gant ur c'ha a drugarez, o pediñ e genvroiz da zistreiñ d'an Aotroù, hag o tiougan an distro eus an harlu, adsavidigezh ha klod Yerousalem, e-lec'h m'en em zastumo an holl vroadoù da vennigañ ha da servijiñ Doue ar c'hantvedoù." .
Tu zo da geñveriañ ar gontadenn-mañ gant hini Job a zo, hi, un drajedienn met a gomz ivez eus fealded ha deoliezh uvel.
Osasco (São Paulo)
Osasco zo unan eus kêrioù stad São Paulo e gevred Brazil.
Vianney
Vianney zo un anv-tud gallek, anv-tiegezh deuet da vout anv-badez.
Lec'hioù
Tri-lec'h zo e Kebek:
Sourd meur
Ar sourded meur eo an divelfenneged lostek a ya d'ober ar c'herentiad Cryptobranchidae.
Spesadoù
2 c'henad ha 3 spesad bev a zo hiziv an deiz:
Sourd meur Amerika
Sourd meur Amerika (Cryptobranchus alleganiensis) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Cryptobranchus.
Antigny (Vande)
Antigny a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Lu Impalaeriezh Rusia
Lu Impalaeriezh Rusia (e rusianeg: Ру́сская импера́торская а́рмия, tr. Rússkaya imperátorskaya ármiya) a oa nerzhioù tirlu an Impalaeriezh rusian, hag a oa bet eus 1721 betek ar Reveulzi rusian eus 1917. Tro 1850, al lu rusian a oa savet gant 900 000 soudard reoliek ha 250 000 soudard direoliek (kozaked).
Rejimantoù an urzh nevez
Tsared Rusia betek Pêr Iañ n'o devoa nemet un nebeud bagadoù a-vicher ha dre hêrezh mouskederien anvet Streltsy. Krouet e oant bet da gentañ gant an tsar Ivan Spontus. Da gentañ e oa un nerzh efedus, met gant an amzer o tremen e oa deuet da vezañ un nerzh disleal ha dizurzhiet. Pa veze brezel e veze brasaet gant peizanted rediet da gemer an armoù.
Rejimantoù an Urzh nevezh, pe rejimantoù an urzh estren (Полки нового строя pe Полки иноземного строя, Polki novovo (inozemnovo) stroya), e oa an doare da envel an unvezioù milourel rusian savet gant Tsarelezh Rusia er hervez an istorourien europat.
A Pastoriza
A Pastoriza zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo, e komark Terra Chá. 3.309 a dud a oa o chom eno e 2014.
Lu Impalaeriezh Rusia
Minorelezhioù etnek ha relijiel
Ar re Bashkirs ha Kalmyks a oa bet o stourm evit Impaleriezh Rusia a-enep nerzhioù Napoleon. Gwelet e oant evel unvezioù mat da implij evit beuziñ an enebour met ket evel unvez stourmoù taer. Ne oant ket gwelet evel unvezioù milourel standard. Implij a raent gwaregoù, hag armoù gwenn. Maouezed Bashkir a stourme er rejimantoù gant ar gwazed. Kement a oa bet testenniekaet gant Denis Davidov. Nerzhioù Napoleon a oa bet o stourm a-enep d'ar re Bashkirs dreist-holl e stourmoù marc'hegiezh.
A Pastoriza
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Lu Impalaeriezh Rusia
Kentañ Brezel-bed ha Dispac'h rusian
Pa oa tarzhet ar C'hentañ Brezel-bed, an impalaer Nikolaz II en doa fiziet penn an nerzhioù lu en e genderv, an Dug veur Nikolaz. Pa oa bet galvet ar baotred d'an armoù, al lu rusian a oa savet gant 115 divizion droadegiezh hag 38 marc'hegerezh. Ur 7 900 kanol bennak (7 100 kanol tachenn, 540 mortar howitzer ha 257 kanol ponner). Ne oa nemet 2 armead klañvdiourezh gant 679 karr nemetken. An divizionoù a oa bet ledet evel-henn: 32 troadegiezh ha 10.5 marc'hegiezh evit talañ ouzh an Alamanted, 46 troadegiezh ha 18.5 marc'hegiezh a-enep Aostria-Hungaria, 19,5 troadegiezh ha 5,5 divizion marc'hegerezh en difennerezh ar Mor Baltek hag arvorioù ar Mor Du. 17 divizion troadegiezh ha 3,5 marc'hegiezh da vezañ fiñvet betek Siberia ha Turkestan.
Eupetes
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == N'eus nemet ur spesad golvaneg er genad-mañ : Eupetes macrocerus, daou isspesad (Eupetes macrocerus borneensis hag E. m. macrocerus) dezhañ.
Feur-emglev Riga (1920)
Feur-emglev Riga (latveg: Latvijas-Krievijas miera līgums, ruseg: Рижский мирный договор 1920 года) a voe sinet d’an 11 a viz Eost 1920 etre gouarnamant republikan Latvia ha gouarnamant bolchevik Rusia e Riga (Latvia) goude an arsav-brezel da heul dieubidigezh Livonia gant luioù Latvia ha Polonia. Peurviwiriekaet e voe gant an div Stad e miz Here 1920.
Caudata
Caudata, pe Urodela, a zo un urzhiad e rummatadur an divelfenneged.
Ennañ emañ an divelfenneged o deus ul lost en o oad gour, evel ar sourded pe ar gweronelled.
Kerentiadoù
10 kerentiad a zo en urzhiad-mañ:
Lankell
Ul lankell, pe ur romb , zo ur pevarzueg dezhañ pevar zu keit-ha-keit.
Dezverkoù
Ur pevarzueg rez a zo ul lankell mard eo ha hepken mard eo gwir unan eus an traoù-mañ :
Jediñ an amregad
Bezet a un tu eus ul lankell, gallout a reer jediñ hec'h amregad A :
Jediñ ar gorread
Bezet p ha q regadoù he zreuzvegennoù, gallout a reer jediñ he gorread evel-henn ivez :
Marmanda
Marmanda (en okitaneg) pe Marmande (e galleg) zo ur gumun e departamant Lot-et-Garonne, e kreisteiz Bro-C'hall. Emañ er gwalarn da Agen, etre Bourdel ha Toloza, war ribl dehoù ar stêr Garona. Pennlec'h unan eus arondisamantoù an departamant eo hag un isprefeti zo.
Mathias Rust
Mathias Rust, ganet d'ar 1añ a viz Even 1968, zo un nijer alaman brudet gant e nijadenn hag a oa echuet en ur bradañ nepell diouzh ar Blasenn Ruz e Moskov d'an 28 a viz Mae 1987. Ur c'hrennard a oa anezhañ, loc'het e oa diouzh Helsinki, e Finland betek tizhout Moskov. Heuliet e oa bet gant an Nerzhioù difenn-aer soviedat ha gant kontrollerien an aerborzhioù, koulz ha gant kirri-nij brezel an Aerlu soviedat. Ar c'hirri-nij brezel n'o doa ket bet an urzh da dennañ warnañ, ha meur a wech e oa bet kredet e oa ur c'harr-nij soviedat kollet en e nijadenn. A-benn ar fin e oa pradet war ar Pont Bolshoy Moskvoretsky, nepell diouzh ar Blasenn Ruz hag ar C'hremlin, kalon an Unaniezh soviedel.
Maria Leopoldine von Österreich (rouanez Portugal)
Maria Leopoldine Aostria
Ortès
Ortès (en okitaneg) pe Orthez (e galleg) zo ur gumun e departamant ar Pireneoù-Atlantel.
Andrias
Andrias a zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ daou spesad sourded meur eus Azia:
Susanne
Susanne zo un anv-badez alamanek, danek ha norvegek, hag a glot gant Suzana e brezhoneg.
Orin
Dont a ra eus an anv hebreek meneget en Testamant Kozh hag en hini nevez.
Chandigarh
Chandigarh (pandjabeg:ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, hindieg:चण्डीगढ़) zo ur gêr hag un tiriad eus India hag a zo kêr-benn div stad, Haryana ha Panjab. N'emañ nag en eil stad nag eben, ha gouarnet e vez war-eeun gant gouarnamant Unvaniezh India, evel an tiriadoù all eus ar vro.
Talvezout a ra an anv "Chandigarh" kement ha "kreñvlec'h Chandi", diwar anv an doueez hindou Chandi. E 2011 e oa 1,055,450 a dud o vevañ e Chandigarh, war 114 km².
En-dro da Chandigarh emañ stadoù Panjab, en hanternoz, er gornaoueg hag er c'hreisteiz, ha Haryana er reter. Emañ war-hed 260 km diouzh New Delhi, kêr-benn India.
Ferdinand Iañ Bulgaria
Ferdinand I Bulgaria (Фердинанд I e bulgareg ; 26 C'hwevrer 1861 – 10 Gwengolo 1948) a oa roue Bulgaria. Da gentañ evel priñs (knyaz) eus 1887 da 1908, ha goude evel roue (tsar) eus 1908 betek 1918. Dindan e ren, Bulgaria a gemeras perzh er Brezel-bed kentañ a-du gant ar Galloudoù Kreiz (Alamagn, Aostria-Hungaria, Turkia) adalek 1915.
Buhez
Ganet e voe Ferdinand d’ar 26 a viz C’hwevrer 1861 e Vienna, e tiegezh Sachsen-Coburg-Gotha-Koháry. Mab e oa d’ar priñs August von Sachsen-Coburg-Gotha (1818–1881) ha d’e wreg Clémentine Orleañs (1817–1907), merc’h da Loeiz-Fulup Iañ, roue Bro-C’hall. Desavet e voe e-mesk noblañsoù uhel Aostria-Hungaria, hag e domanioù ar familh en Hungaria hag en Alamagn. Ferdinand, hag a oa ofiser en arme Aostria-Hungaria, a voe dilennet da briñs e penn Bulgaria gant bodadenn vras ar vro-se, d’ar 7 a viz Gouere 1887.
D’an 20 a viz Ebrel 1893 e timezas gant Maria Luisa di Borbone-Parma, ur briñsez italian, merc’h da Roberto Iañ Parma. Pevar bugel o devoe :
Mervel a reas Maria Luisa e 1899. Un eil gwreg en devoe Ferdinand goude : d’an 28 a viz C'hwevrer 1908 e timezas gant Eleonore Reuß zu Köstritz (1860-1917). Pa’z eas Bulgaria eus ur stad emren d’ur stad dizalc’h da vat, e 1908, e teuas Ferdinand da vezañ « tsar », d’ar 5 a viz Gwengolo 1908. E zilez a roas dek vloaz war-lerc’h, d’an 3 a viz Here 1918.
Ferdinand I a lakaas Bulgaria da gemer perzh er Brezel-bed kentañ, a-du gant Alamagn, evit gallout kreskiñ e zomani er Balkanoù hag en em zizober eus levezon Rusia. Met e zilez a roas e 1918, goude drouziwezh ar Galloudoù Kreiz, kuit da nerzhioù estren lakaat o c’hrabanoù war ar vro. Sevel a reas e vab henañ Boris war an tron en e lec’h.
Mervel a reas e 1948, e Coburg, e Bavaria.
Hélène Dutrieu
Buhez
D'an 10 a viz Gouere 1877 e Tournai (Hainaut) e voe ganet Hélène Dutrieu, merc'h da Florent Désiré Dutrieu, ofiser el Lu Belgiat, ha d'e wreg Marie Clotilde Van Tieghem ; ur breur henañ he devoa, Eugène, bet ganet d'ar 26 a viz Here 1872 e Tournai ivez. Diwezhatoc'h e tilojas an tiegezh da Lille, e Bro-C'hall, ma tigoras ul livadennerezh. D'an oad a 14 vloaz e paouezas Hélène da vont d'ar skol hag e krogas da c'hounit he bara dre vont da rederez war varc'h-houarn – anavezet e oa Eugène er metoù-se dija, koulz e proviñs Tournai hag e norzh Bro-C'hall, hag eñ eo he broudas da vont war an tu-se.
E 1895, oadet 18 vloaz, Hélène Dutrieu a gemeras perzh er redadegoù kentañ aozet evit ar merc'hed war velodrom Tournai. Diouzhtu e tapas rekord an hed redet en un eurvezh, kevret gant al lesanv La flèche humaine. Buan e troas da rederez a vicher, hag ez eas da Bariz da glask fred. Dre ma c'houneze sammadoù arc'hant bewech ma c'houneze redadegoù – alies-tre — e c'hallas mont da Vilano en Italia da brederiañ he breur hag a oa bet gloazet e-kerzh ur redadeg. Eno e redas-hi ivez, o c'hounez prizioù e Brescia, Firenze, Napoli ha Roma. Goude un nebeud mizioù e tistroas da Bariz e 1896. Eno e voe tutet gant ar gourdoner saoz brudet Choppy Warburton (1845–1897), met pa verzas e veze dopet gantañ e kuitaas ar skipailh hag ez eas da Vro-Saoz da drec'hiñ div vaouez all. A-c'houde ar gur-se e voe pedet Hélène Dutrieu davit te gant Albert Edward, priñs Kembre, a renas dindan an anv Edward VII diwezhatoc'h.
E 1910 c'hoazh e nijas en Odesa (Ukraina) hag e New York (SUA) ; d'ar 5 a viz Kerzu ez eas ganti ar Gib Fémina 1910 en Étampes, ma levias e-pad 1 eurvezh ha 9 munutenn a-hed 60,8 km – al levierez kentañ e voe o nijal pelloc'h eget un eurvezh.
Adalek deroù ar Brezel-bed kentañ e voe berzet d'ar merc'hed nijal. Peogwir e oa ret dezhi chom peg ouzh an douar ez eas Helène Dutrieu da vleinañ ambulañsoù evit luskad ar Groaz Ruz ; buan e voe lakaet da renerez ambulañsoù an ospital Messimy e Pariz. E 1915 ha 1916, diwar goulenn ar jeneral Gallieni (1849–1916) hag a oa gouarnour milourel Pariz, ez eas da SUA da zistagañ prezegennoù propaganda. Goude he distro da Vro-C'hall e voe anvet da renerezh an ospital milourel Val-de-Grâce e Pariz.
Goude ar bezel ez eas Hélène Dutrieu, 41 bloaz, da gazetennerez. Pevar bloaz goude, e 1922, e timezas gant ar c'hazetenner ha politiker Pierre Mortier (1882–1946) ; dre-se e tapas ar vroadelezh c'hall. Gant he fried e voe fiziet dezhi melestradurezh e gazetennoù. Pa varvas P. Mortier e 1946 e tilezas an intañvez kement karg er c'hazetennerezh hag ez eas da vrudañ an nijerezh. Dilennet e voe da veskadoriadez rann ar merc'hed en Aéro-club de France ; e 1953 e voe deroet dezhi Medalenn an Nijerezh Gall ; e 1955 e voe Ofiserez el Lejion a enor ; e 1956 e krouas ar priz benel gall-ha-belgiat anvet Kib Hélène Dutrieu-Mortier a veze deroet bep bloaz d'al levierez he devoa nijet en he unan war an hed brasañ hep pradañ ; e 1958 e voe Ofiserez Urzh Léopold e Belgia.
D'ar 26 a viz Even 1961, da 84 bloaz, ez eas da Anaon en he ranndi e Paris.
Rafael
Rafael zo un anv-badez brezhonek ha spagnolek.
Ambystomatidae
Ambystomatidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ ur genad hepken: Ambystoma.
Levr Tobit
Levr Tobit zo unan eus Levrioù eilkanonel an Testamant Kozh.
Kollet eo bet an destenn orin a oa skivet en ur yezh semitek. Implijet e oa bet un destenn "galdeek" (arameek) evit ar Vulgat met kollet eo bet. Kavet e oa bet koulskoude, en unan eus kevioù Qumrân, darnoù eus un dorsnkrid arameek hag eus un dornskrid hebraek eus Levr Tobit. Pevar stumm berr pe hiroc'h a gaver d'an destenn en henc'hresianeg hag e latin. Dibabet o devoa troerien An Tour-Tan labourat diwar stumm hir un dornskrid henc'hresianek, ar Sinaiticus, eus ar hag a vije tostoc'h d'an destenn orin en hebraeg pe en arameeg, hervez ar viblourien.
Skrivet e vije bet al levr en Egipt war-dro ar bloavezhioù 200 kt JK e-touez ar Yuzevien harluet. Kontañ a ra un istor familh gant kentelioù a-zivout an deoliezh, madelezh Doue, hag ivez ur sell war an dimeziñ.
Willy Rozier
Willy Rozier, bet ganet William Xavier Rozier e Talence (Gironde, Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Mezheven 1901 hag aet da Anaon e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall) d'ar 26 a viz Mae 1983, a oa un aktour, ur filmaozer, produour ha saver senario gall. Graet en devoa gant an anv Xavier Vallier da-geñver filmoù 'zo.
Levr Tobit
"Ya, evit gwir, mat eo an Aotrou" eo ster anv Tobit en hebraeg, ha fellout a ra d'an aozer diskouez d'e vreudeur harluet peseurt damant en devez Doue evit e servijourion : mar chomont feal dezhañ en amprou, mar bezont aketus, daoust d'an diaesterioù a gavont e-touez ar baganed, da-heul al Lezenn war an douar estren, e selaou Doue o fedennoù gant evezh bras, hag an holl zarvoudoù a gejont ganto ne reont nemet seveniñ e vennadoù ha ragaozañ ar gopr a vezo roet dezho hep mar evit o oberoù mat, pedennoù hag aluzennoù.
Raucourt-au-Bois
Raucourt-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Todus mexicanus
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Todidae.
Todus angustirostris
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Todidae.
Annez
Brosezat eo ar spesad en enezenn Hispaniola, evel ar spesad all Todus subulatus.
Jenlain (bier)
Ar Jenlain a zo ur bier bervet e Jenlain, ur gumun eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall. Krouet e voe e 1922 gant an ti-bresañ Duyck.
Hynobiidae
Hynobiidae zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged.
Spesadoù
9 genad ha war-dro 50 spesad zo ennañ :
Lili Marleen
Ar varzhoneg
Hans Leip en doa skrivet Lied eines jungen Wachpostens (« Kan ur gedour yaouank ») e Berlin e-pad ar Brezel-bed kentañ, a-raok mont d'an talbenn rus e miz Ebrel 1915.
Sot-pitilh e oa Leip gant div blac'h yaouank. Lili, nizez e berc'hennez, ha Marleen, klañvdiourez, ha gant an div en deus graet unan. Er c'hazarn ma ranke chom, abalamour n'oa ket bet sentus, edo o valañ soñjoù du en ur vonedonea evel ur gedour. War e wele-kamp neuze en doa skrivet ar gwerzennoù kentañ.
Met un doare all zo d'an istor. Hervez doare e oa Hans Leip e karantez gant Lilly Freud (1888-1970), merc'h da Marie Freud, c'hoar da Sigmund Freud. Anzavet en deus Hans Leip en doa anavezet Lilly Freud a oa dimezet e 1917 d'an aktor ha leurenner Arnold Marlé.
Menez Sion
Orin an anv
Torgenn an Ofel, e-lec'h ma oa kêr David, eo a zougas da gentañ an anv a Sion. Diwezatoc'h, pa savas ar roue Salaün an Templ war torgenn Moriah e oe anvet Sion an div zorgenn. A-benn ar fin eo Jeruzalem a-bezh a vezo graet anezhi "ar Sion santel" hervez ar salm 88 : « Eus Sion e vez lavaret “va Mamm” rak pep den a zo ganet enni ».
Tamm ha tamm eo bet ankounac'haet torgenn vihan an Ofel, rak kalz uhelloc'h eo an dorgenn a anver bremañ "Menez Sion" : eben ne c'helle ket bezañ ar menez Sion.
Hengounioù kristen
Kumuniez kristen gentañ Jeruzalem a savas, war ar pezh a anver hiziv Menez Sion, un ilizig, rak eno eo e oa ar "Sal uhel" e-lec'h m'edo bodet an diskibien hag ar Werc’hez Vari da zeiz ar Pantekost. E 135 edo Jeruzalem a-bezh kouezet en he foull « nemed un nebeud tiez bihan hag ilizig Doue, war al lec'h ma pignas an diskibien d'ar sal uhel, goude bezañ distroet eus menez an Olived war-lerc'h pignadenn on Dasprener », evel ma skrivas sant Epifan e 392. Er 4e kantvet e voe graet eno un iliz vras.
Azalek ar 6vet kantvet e voe lec'hiet eno ivez ar Sal uhel e-lec'h ma lidas Jezuz e Goan ziwezhañ gant e ebestel ha ma savas Sakramant an Aoter. Er memes mare e veze graet eñvor war menez Sion eus "kousk" ("dormitio") ar Werc’hez Vari : dereat e oa e vefe "kousket e Doue" el lec'h m'he doa resevet ar Spered Santel.
Diwezhatoc'h c'hoazh, war-dro an 10vet kantvet e voe lec'hiet eno ivez bez ar roue David, kement-se abalamour d'ar fazi war lec'h menez Sion.
Hiziv eta, er memes savadur, e kaver, en traoñ, bez David, hag en nec'h, ar sal uhel. Houmañ a zo ur sal c'hotek eus ar 14vet kantvet, hag e reer eñvor enni eus : - Koan ziwezhañ Jezuz, - Jezuz, savet da vev, oc'h en em ziskouez d'e ziskibien, - dibab Matiaz, - hag ar Pantekost.
Triss Merigold
Triss Merigold lesanvet Pevarzekvet ar menez a zo un dudenn ijinet e bed ar romantoù ha c'hoarioù video The Witcher. Krouet gant Andrzej Sapkowski evit danevelloù, deuet eo da vezañ un dudenn pouezus d'an heuliad romantoù The Witcher ha goude-se re an adsevel doare c'hoarioù video.
Ur sorserez eo he kamaladez gant sorserien ar strollad Wiedźmin. He karantez eo gant Geralt a Rivii, kevezerezh a zo etrezi ha Yennefer z Vengerbergu ur sorserez all.
C'hoarioù video
Unan eus tudennoù pennañ an heuliad c'hoarioù video The Witcher eo Triss Merigold, adkavet e vezo anezhi en holl titloù an heuliad.
Black Order (Strollad satanist)
Ar Black Order pe Black Order of Pan Europa zo ur strollad satanour diazezet e Zeland-Nevez. Hervez ar skiantourien bolitikel Jeffrey Kaplan ha Leonard Weinberg ez eo "un Iliz broadelour-sokialour satanour". En desped da se, hervez labourioù enklask kaset gant al luskad enep-faskour Searchlight e 1995, ne vefe an urzh-se nemet ul lodenn eus ur c'hengevread strolladoù kuzh neveznazi.
Liammet eo ar Black Order ouzh an iliz ha strollad sponterezh Order of Nine Angles.
Todus multicolor
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Todidae.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Kuba.
Claude Heymann
Claude Joseph Heymann, bet ganet e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 13 a viz Du 1907 hag aet da Anaon e Saint-Denis (Seine-Saint-Denis, Bro-C'hall) d'an 13 a viz Ebrel 1994, a oa ur filmaozer ha saver senario gall. Ur romant-polis — Le Mystère des Petits Pois (1942) — en devoa skrivet ivez, Claude J. Alain e anv-pluenn dezhañ.
Nationalsozialistischer Untergrund
An Nationalsozialistischer Untergrund (Broadelour-sokialour kuzh) a oa ur strollad sponterien nevez-nazi alaman a voe flastret e 2011. An NSU a zo bet brudet dre e izili Uwe Mundlos, Uwe Böhnhardt ha Beate Zschäpe, hag a oa bet o vevañ kuzh asambles gant falspaperioù. Etre 100 ha 150 den zo bet liammet ouzh ar strollad sponterezh neveznazi, p'o deus roet harp d'an triad kuzhet e-pad un dek vloaz bennak. An harperien o devoa kuzhet anezho, roet armoù ha falspaperioù, roet goudor hag arc'hant dreist-holl.
Stalingrad (disheñvelout)
Stalingrad e oa anv, etre 1925 ha 1961, ar gêr e su Rusia a oa bet anvvet Tsaritsyn a-raok, ha deuet da vezañ Volgograd e 1961.
Isaac
Stumm gallek ha saoznek Izaag eo Isaac. Un anv a orin hebraek eo ( יִצְחָק Itzhak ). Un anv-tiegezh eo, hag un anv-badez roet d'ar baotred. Lidet e vez d'an 20 a viz Kerzu gant an Iliz katolik.