cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brezel ar c'houignoù
Emgann
Goude ar brezel-se e voe anvet Veracruz da gêr heroica, ha peogwir he deus bet da dalañ ouzh peder aloubadeg ez eo hiziv Cuatro veces heroica, peder gwech harozel.
Ur brezel all ouzh Bro-C'hall a voe en 1861, anvet Eil emelladenn Bro-C'hall e Mec'hiko.
María Isabel Spagn
He buhez
Merc'h e oa da Carlos IV, roue Spagn, ha d'e bried María Luisa de Parma. Brudet e oa da vezañ merc'h da Manuel Godoy, serc'heg he mamm.
He bugale
Francesco ha Maria Isabel o doe daouzek bugel a zimezas da gement tiegezh roueel a oa en Europa an XIXvet kantved
Malurus lamberti
Malurus lamberti a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Maluridae.
María Isabel Spagn
He bugale
Goude marv he fried, d'an 8 a viz Du 1830, María Isabel a chomas intañvez e-pad nav bloaz. Addimeziñ a reas d'ar 15 a viz Genver 1839 da Francesco del Balzo; bugel ebet n'o doe.
Beziet e voe e penniliz Santa Chiara Naplez, ma emañ bezioù rouaned Sikilia.
Malurus lamberti
Boued
Bevañ a ra diwar loenedigoù a bep seurt, amprevaned evit an darn vrasañ anezhe.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat ar pemp isspesad anezhañ en Aostralia :
Brezel ar Rif
Brezel ar Rif zo ur brezel hag a c'hoarvezas e hanternoz Maroko adal 1921 betek 1926 etre pobladoù Berbered menezioù ar Rif, renet gant Abdelkrim, hag armeoù Spagn ha Bro-C'hall.
Brezeliñ a reas an div arme europat war zigarez an emglevioù sinet e 1912 gant Moulay Abd al-Hafid, a oa sultan Maroko d'ar mare.
Andy Dick
Andrew Roane Dick, anavezetoc'h evel Andy Dick, ganet e Charleston (South Carolina, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 21 a viz Kerzu 1965, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Demi Lovato
Demi "Diometria" Devone Lovato, anavezet evel Demi Lovato, ganet d'an 20 a viz Gouere 1992 en Albuquerque (New Mexico), a zo un aktourez, kanerez ha diskouezerez-c'hiz eus Stadoù-Unanet Amerika.
Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud
Armand Jacques Leroy de Saint-Arnaud, pe Arnaud-Jacques pe Armand-Jacques Leroy hervez e wir anv, ganet e Pariz d'an 20 a viz Eost 1798 ha marvet er Mor Du d'an 29 a viz Gwengolo 1854, a oa un ofiser gall, marichal a Vro-C'hall. Brezeliñ a reas en Aljeria ha Krimea.
Ministr ar brezel e oa dindan ar priñs-prezidant Louis-Napoléon Bonaparte, ha gras dezhañ e teuas a-benn eus e daol-stad.
Enorioù
E kêr St Arnaud, e stad Victoria, en Aostralia), kêr anvet en enor dezhañ, ez eus savet un delwenn dezhañ.
Coca-Cola
Coca-Cola zo un died graet gant an embregerezh The Coca-Cola Company, krouet e Stadoù Unanet Amerika e 1886. An died gwerzhet ar muiañ er bed eo.
Costa da Morte
Costa da Morte (Aod ar marv e brezhoneg) zo un darn eus aod Galiza war-dro Cabo Fisterra.
Perzhier
Sed ar perzhier a-bouez :
Leise rieselt der Schnee
Leise rieselt der Schnee (Didrouz e kouezh an erc'h) zo un nouel pe ur ganenn nedeleg alamanek, embannet e 1895 gant Eduard Ebel (1839-1905) en e levr Gesammelte Gedichte, un dastumad barzhonegoù gantañ.
Son
<poem style="margin-left:2em; font-style:italic;"> Leise rieselt der Schnee, Still und starr liegt der See, Weihnachtlich glänzet der Wald: Freue Dich, Christkind kommt bald.
In den Herzen ist’s warm, Still schweigt Kummer und Harm, Sorge des Lebens verhallt: Freue Dich, Christkind kommt bald.
Bald ist heilige Nacht; Chor der Engel erwacht; Horch’ nur, wie lieblich es schallt: Freue Dich, Christkind kommt bald.
Lur sterling
Al lur sterling (saozneg: pound sterling), (arouez: £; kod ISO: GBP), anvet alies lur saoz e brezhoneg (dre fazi, pa n'eo nemet unan anezho), eo unanenn voneiz ar Rouantelezh-Unanet, dalc'hidigezhioù ar gurunenn, evel Enez-Vanav ha Jerzenez, hag un nebeud tiriegezhioù tramor. Unan eus ar 4 moneiz pennañ eus ar bed eo.
Rannet eo al lur sterling e 100 penny (liester: pence).
Bro-Saoz ha Bro-Gembre
Graet e vez gant al lur saoz e Bro-Saoz ha Bro-Gembre, embannet gant Bank Bro-Saoz. N'o deus ur mon dezvel nemet eno.
Bro-Skos
E Bro-Skos e vez graet gant al "lur skos", embannet gant 3 bank, gant aotreegezh Bank Bro-Saoz. N'o deus mon dezvel ebet avat: lurioù sterling evel ar reoù all ez int.
Norzhiwerzhon
4 bank a embann bilhedoù evit Norzhiwerzhon, evel e Bro-Skos n'o deus mon dezvel ebet.
Germania (levr)
De origine et situ Germanorum ("Diwar-benn orin ha lec'hiadur ar C'hermaned" e brezhoneg) eo titl leun al levr skrivet gant an istorour roman Gaius Cornelius Tacitus, anavezet ivez gant an titl Germania. Ul levr diwar-benn ar pobloù german eo hag embannet e voe er bloavezh 98, e-pad ren an impalaer Trajan.
Un daolenn resis ha talvoudus eo al levr eus boazioù buhez ar pobloù german hag eus douaroniezh ar broioù annezet ganto. Keñveriañ a reer ennañ, alies, perzhioù ha boazioù mat ar C'hermaned ouzh re ar Romaned da vare ar Republik, a-raok donedigezh an Impalaeriezh hag he boazioù fall.
Daoust m'eo talvoudus e skrid e ranker lavaret ne oa ket bet Tacitus e-unan o veajiñ e Germania. Dont a ra ar ouiziegezh zo en e levr eus diskrivadurioù graet gant tud all, eus skridoù Plinius an Henañ da skouer.
Roll (labour-douar)
Ur roll zo ur benveg-labour-douar da blaenaat an douar.
Mayerling
Eno, e pavilhon ar chaseourien, en em lazhas an arc'hdug Rudolf Aostria-Hungaria, mab pennhêr Impalaer Aostria, gant e serc'h d'an 30 a viz Genver 1889.
Maria Antonia an Div Sikilia
Maria Antonia an Div Sikilia, pe Maria Antonia di Borbone-Napoli pe Maria Antonietta en italianeg, pe María Antonia de Nápoles e spagnoleg (1784-1806), a oa ur briñsez eus rouantelezh Naplez a deuas da vezañ rouanez Spagn.
Dibennerez
Un dibennerez zo ur mekanik da zibennañ tud. E galleg eo anvet diwar-lerc'h Joseph Ignace Guillotin, ur medisin gall hag a oa a-enep kastiz ar marv : dre ma komprene ne vije ket paouezet da gondaoniñ tud d'ar marv e fellas dezhañ ijinañ un doare deneloc'h ha ne rae ket d'an dud gouzañv kemend-all, rak gwadek hag euzhus e veze a-wechoù an dibennañ gant ar vouc'hal pa ne veze ket graet en un taol.
Koadeg trovanel gleb
Koadegi trovanel gleb a reer eus un drevreizhiad a gaver e pep tu d'ar C'heheder etre Trovan ar C'hrank ha Trovan ar C'havr, da lavaret eo tamm-pe-damm etre al led 23° 26′ 16″ Norzh hag al led 23° 26′ 16″ Su. Koadegi etretrovanel a reer anezho ivez.
Maria Antonia an Div Sikilia
He buhez
Merc'h e oa da Ferdinando Iañ an Div Sikilia, roue an Div Sikilia, ha da Maria Karolina Aostria‎ (1752-1814). Maria Antonia e oa bet anvet gant he mamm e koun d'he moereb Marie-Antoinette Bro-C'hall (1755-1793), ar rouanez dibennet, a oa ken tost ouzh kalon he c'hoar vras Maria Karolina.
Dibennerez
Met ur medisin all an hini a ijinas ar mekanik, Antoine Louis e anv. En desped da Joseph Guillotin, e voe anvet guillotine e galleg.
Koadeg trovanel gleb
War ur gorread a 12 300 000 km² en em astennont, da lavaret eo 8,3 % eus an douaroù divoret.
Maria Antonia an Div Sikilia
Dimeziñ
E miz Here 1802, e Barcelona, e timezas d'he c'henderv spagnol Fernando, priñs Asturiez, da lavarout eo danvez roue Spagn.
Koadeg trovanel gleb
Lec'hiadur
En Afrika, Aostralia, Azia, Kreizamerika, Suamerika ha war lod inizi er Meurvor Habask emaint.
Hin
Tomm, gleb ha digemm-kaer eo hin ar c'hoadegi trovanel a-hed ar bloavezh, n'eus ket a rannamzerioù evel en Norzh pe ar Su d'an trovanoù. Alies e vez heol kras war an deiz ha glaveier arnevek kreñv da serr-noz. Hanter-hanter, mui-pe-vui diouzh al lec'h, eo dasparzh an deiz hag an noz bemdez. Seul belloc'h eus ar C'heheder seul aliesoc'h e vez ur meni rannamzer arsec'h hag unan arc'hleb. Uheloc'h en Norzh hag izeloc'h er Su hepken e krog ar rannammazerioù gwirion d'em staliañ ha da levezoniñ buhez ar plant, al loened hag an dud.
Derez-hin
Etre 25 ha 30 °C e chom an derez-hin hervez al lec'h, ha ne gemm ket muioc'h eget ± 3-5 °C etre deroù ha dibenn ur bloavezh. Damheñvel e pep lec'h ivez eo an diforc'h etre gwrez an deiz ha gwrez an noz.
Glavegezh
Kalz a c'hlav a ra war ar c'hoadegi trovanel : etre 2 000 ha 5 000 mm/m² dre vloavezh (keidenn : 3 500 mm/m²), ha bepred muioc'h eget 100 mm/m² bep miz (keidenn : 300 mm/m²). Ingal e ra glav ivez, da lavaret eo e-pad an tri c'hard eus ar bloavezh, alese ur feur-glebor keitat a 80 % da live an douar. El lec'hioù uheloc'h eget 1 000 m hag izeloc'h eget 3 000 m e ra muioc'h a c'hlav c'hoazh : etre 2 000 ha 8 000 mm/m² dre vloavezh.
Avelioù
An avelioù-kenwerzh pe alizeioù eo an avelioù pennañ en drevreizhiad-se, a c'hwezh eus ar Biz en Hantervoul norzh hag eus ar Gevred en Hantervoul su. El lec'hioù tost d'ar C'heheder e c'hwezh avelioù-kenwerzh o tont eus ar meurvor : avelioù klouar ha gorrek int, pa ne c'hwezhont ket buanoc'h eget 20 km dre eurvezh, ha karget a c'hlaveier a zegasont d'al lec'hioù etre live ar mor ha 2 000 metrad uhelder. Pelloc'h diouzh ar C'heheder e c'hwezh alizeoù-kevandir a zo sec'h hag a zegas sec'hor neuze.
Emframm
Pemp gwiskad a gonter peurliesañ en un troc'had koadeg trovanel gleb, eus an traoñ d'al laez, pep unan o vezañ annezadur spesadoù loened na gaver ket er gwiskadoù all : leur-zouar, bodoù, kefioù, gwrizioù ha dangorz, bolz an deliaoueg, toenn ar goadeg.
Al leur-zouar hag ar bodoù : an dangoad
Tanav eo an dangoad er c'hoadegi trovanel gleb abalamour da stankder deliaoueg laez ar gwez, a vir ouzh gouloù an heol a dizhout live an douar Dre se ez eo aes d'al loened ha d'an dud kerzhet en dangoad, hogen pa vez un troc'h e danvez ar goadeg e vez an douar aloubet gant plant difraoster : troelloù ha gwez yaouank a dro buan an dangoadoù da vrousgwez ha pelloc'h da janglennoù par da re India pe Azia ar Gevred.
Bresk ha paour eo leur-zouar ar c'hoadegi trovanel gleb neuze. Riñset e vez gant ar glavioù kreñv, hag en abeg d'ar wrez ha d'ar glebor e vregn buan ar plant marv : o danvezioù magus a vez lonket gant ar re vev pe kaset betek an dourioù danzouar. Kement-se a vir ouzh stummadur gwiskadoù rotel. Tolpadur uhel an oksidennoù aluminiom ha houarn en douar a ro dezhañ al liv arruz a gaver e pep koadeg trovanel gleb. E tachennoù nevesoc'h en istor ar blanedenn, evel ar re stummet a-c'houde tarzhadennoù menezioù-tan, e c'hall al leur-zouar bezañ strujusoc'h, ha muioc'h c'hoazh e lod koadegi a zo a-hed stêrioù peogwir e vez dilezet eno ur gwelead lec'hid gant an dourgreskoù bloaziek.
Pa vez distrujet leur-zouar ar goadeg gant an tan pe ar c'heuneuta e vez diaes-bras dezhi en em adsevel rak buan e teu da vezañ kalet ha trouskennek kent treiñ d'un meni gorread brikennoù.
Kefioù, gwrizioù ha dangorz
Daoust da baourentez al leur-zouar ez eo stank-tre danvez ar goadeg etre douar ha deliaoueg : ur rouestlad plant a bep doare, pep unan o klask lonkañ ar muiañ a c'houloù ma c'hall evit kreskiñ war-du muioc'h c'hoazh a c'houloù ha treuziñ an deliaoueg a-benn bezañ en doenn ha kouronkañ en heol. A-drugarez d'ar wrez ha dreist-holl d'ar glebor e paot ar plant kenvevat, da lavaret eo plant a gresk war blant all hep bevañ diwarno : kinvi ha touskan, togoù-touseg hag orkide, o kreskiñ war kefioù ha skourroù ar gwez, da skouer. Gwelet ez eus bet skourroù tev o terriñ en abeg d'an tonennadoù dour bet dastumet en aer gant ar plant-se. Er c'hoadegi uhel, adal 1 000 metrad a-us live ar mor, e kaver ar muiañ a blant kenvevat, en abeg da c'hlebor al latar a vez eno a-hed an amzer.
Ar mangrov
Mangrov a reer eus un drevreizhiad geunioù-mor na gaver nemet war estran an aodoù trovanel izel hag e penn lod stêrioù. Er bloavezh 2000 e oa 170 000 km² a vangrovoù etre an trovanoù. Gwez dibar azasaet d'ur metoù dourek ha holenek, paletuvez dreist-holl, a gresk er mangrovoù, a zo trevreizhiadoù juntrat etre ar c'hoadegi trovanel gleb hag ar meurvorioù.
Bevoniezh
Er c'hoadegi trovanel gleb e kaver war-dro an hanter eus an holl spesadoù loened ha plant a vev war an Douar. An darn vrasañ eus ar spesadoù n'int ket renablet c'hoazh gant ar skiantourien. "Skevent ar blanedenn" a reer alies eus ar c'hoadegi trovanel gleb, petra bennak ma n'eus diazez skiantel ebet d'al lesanv-se abalamour d'ar c'hempouez etre ar c'hementad ag oksigen a lonkont ha hini an oksigen a daolont en aergelc'h. War divoud ar CO2 (divoksidenn garbon) e hañval ar c'hoadegi trovanel gleb mirout un tammig muioc'h anezhi eget ma taolont en aergelc'h ; bihanaat an efed ti-gwer e rajent neuze, hogen dre ma c'hounez an dud tachennoù-labour diwar goust ar goadeg dre he leskiñ ez eus muioc'h a CO2 taolet. Klasket ez eus bet koulskoude plantañ koadegi nevez a-benn gwellaat an traoù, daoust da baourentez al leur-zouar.
Diaoul (benveg)
An diaoul zo ur benveg da freuzañ an douar. Gwechall e veze tremenet goude an arar, hag a-raok ar freuz. Hiriv ez eus diaouloù hag a zo freuzoù war un dro.
Koadeg trovanel gleb
Loened
Kalz spesadoù loened a gaver er c'hoadegi trovanel gleb : laboused dibar, naered ha stlejviled a-vil-vern, eskell-kroc'hen, marmouzed ha gorilhed, kigdebrerien evel tigred ha kazheged all, ha geotdebrerien evel tapired... Diniver eo ar spesadoù amprevaned ivez, eus ar c'hwiled bihanañ betek ar balafenned brasañ. E bolz an deliaoueg e vev an darn vrasañ eus al loened. E toenn ar goadeg e vev erered e-touez ar spesadoù all (balafenned, eskell-kroc'hen, marmouzed hag all).
Henri Rol-Tanguy
Henri Tanguy, anvet Rol-Tanguy ent-ofisiel abaoe 1970 ha lesanvet Colonel Rol-Tanguy, bet ganet d'an 12 a viz Even 1908 e Montroulez hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Gwengolo 2002 e Pariz, a oa ur stourmer komunour hag ur rezistant e-kerzh an Eil Brezel-bed.
Poltred ur vaouez dianavez
"Poltred ur vaouez dianavez" a zo un daolenn gant al livour rus Ivan Kramskoy e 1883.
Taolenn vrudetañ an arzour eo ar poltred-mañ. Ha kevrinus eo, abalamour d'an titl, roet gantañ.
En daolenn e weler ur vaouez yaouank, gwisket brav, azezet en ur wetur o tremen dre Nevski Prospekt e Sant-Petersbourg. He dilhad - mantell zu, tog, kinklet gant ur bluenn wenn, mañchon gant ur seizenn c'hlas - a zo e-giz ma veze douget er bloavezhioù 1880, hag a seblant bezañ ker. En tu kleiz e c'haller gwelout ar palez Anitchkov.
N'ouzer ket, piv eo ar vaouez. Ivan Kramskoy n'en deus lavaret hec'h anv nag el lizhiri, nag en deizlevrioù. Meno a zo e oa ur plac'h diwar ar maez, ur beizantez Matriona Savvichna, hag a zimezas gant an denjentil Bestoujev. Ivan Kramskoy en deus graet anaoudegezh ganti e Sant-Petersbourg hag a oa bamet gant he c'hened. Dont a ra nerzh an oberenn eus selled kevrinus ar vaouez.
Maria Antonia an Div Sikilia
Dimeziñ
Ur gwall zimeziñ e voe: divalav ha difeson e kave he fried.
Div golladenn a reas Maria-Antonia ha bugel ebet n'he doe. Bec'h he doe gant he mamm-gaer: pep hini anezho a grede e klaske eben lazhañ anezhi.
He marv
Mervel a reas e 1806 e Palez Aranjuez gant an droug-skevent. He fried a voe roue e 1808. Kaoz a voe e oa bet kontammet gant ar rouanez María Luisa, hag he serc'heg Manuel Godoy. Kement-se n'halle ket bezañ, hervez an istorourien spagnol, met he mamm Maria Karolina Aostria‎ a oa sur a se.
Koadeg trovanel gleb
An dud
Meur a boblad chaseerien-dastumerien a vev er c'hoadegi trovanel gleb. Dre ma vez liesseurt-meurbet al loened hag ar plant war gorread un hektar hepken e rank an dud bezañ hanter-gantreerien a vev gwezh er goadeg gwezh er savanenn. Pobladoù zo a vev diwar kenwerzh kenderc'hadoù ar goadeg.
Prenn
Eus tener da galet-spontus, eus arwenn da zu en em astenn skeul an doareoù prennoù a c'haller tennañ diouzh ar c'hoadegi trovanel gleb. Klask zo warno er bed a-bezh evit fardañ arrebeuri, binvioù-seniñ, pezhioù-kinklañ hag all. Lod Stadoù hag embregerezhioù lec'hiel pe etrebroadel a labour er goadeg evit trevekaat ar prenn, ar pezh a c'hall kas an drevreizhiad d'an arvar (gwelit amañ a-is).
Louzaouennoù
"Brasañ stal-apotikerezh ar blanedenn" a reer eus ar c'hoadegi trovanel gleb, pa gresk enno war-dro ur c'hard eus ar plant a vez arveret er vezegiezh. A-douez al louzoù a vez arveret er vezegiezh a-vremañ e c'haller menegiñ ar re hilastaler a vir ouzh genel bugale, ar c'hokain a zo implijet evel broud, ar morfin enep ar boan, an d-tubokurarin a zo un ahuner hag ar c'hinin a stourm ouzh ar malaria (terzhienn ar paludoù).
Un drevreizhiad en arvar
En tu all d'o ferzh armerzhel e levezon ar c'hoadegi mirerezh liested ar vuhez, e reoliont ar glaveier, e warezont an douaroù, nes komz eus o ferzh e sevenadur ha relijionoù an dud a vev enno pe tro-dro dezho. Daoust da gement-se e kendalc'h mab-den da ziskar gwez hep em soñjal pelloc'h. D'an digoadegañ e kas trevidigezh ar prenn pa vez graet betek re, ar pezh a c'hoarvez aliesoc'h-aliesañ abaoe an 20vet kantved ma 'z eo gorread ar c'hoadegi trovanel gleb krennet eus 50 %.
Ar c'hoadegi o vont da get
Hervez Ensavadur evit ar Boued hag al Labour-douar (EBLD) ar Broadoù Unanet e vez diskaret tremen 13 milion a hektaroù er c'hoadegi trovanel gleb bep bloaz (renabl e 2005) . E Suamerika e koll stêrdachenn Amazonia 25 000 km² bep bloaz (da lavaret eo Breizh hep Bro-Naoned), en Indonezia e koller 49 km² bemdez (2 % eus ar goadeg o vont da get bep bloaz), ar mangrovoù zoken zo bet krennet eus 20 % etre 1980 ha hiziv. Estreget labour armerzhel mab-den e c'hall ar c'hoadegi trovanel mervel abalamour da dangwalloù a zeu diwar gazoù naturel, hogen greanterezh ar prenn eo ar pennabeg : benet e vez gwez a zo, diskaret reoù all, ha buan e tro ar goadeg da barkeier pe da annezioù.
Eus ar goadeg d'al labour-douar
Dre astenn al labour-douar ez eus bet gounezet gorreadoù bras diwar goust ar c'hoadegi trovanel gleb. A-wezhioù, evel en Indonezia pe e stêrdachenn an Amazon, ez eo embregerezhioù meur dreistbroadel war dachenn al labour-douar pe ar magañ-loened a zistruj ar goadeg evit o c'hounid prevez. E lec'hioù all, evel en Afrika, ez eo kresk ar boblañs ha dasparzh dizingal an douaroù a gas ar beorien da zeviñ tachennadoù a-benn labourat an douar, hogen dre ma'z eo skañv ha paour al leur-zouar ez eont da zidalvez goude tri pe bevar eost. En desped da gement-se e vez troet ar goadeg trovanel da blantadegoù gwez-palmez eoulek, eukaliptuz, gwez-pin, da barkadoù soja, korz-sukr pe da gêriadennoù. Mengleuzioù a douller ivez.
Liammoù diavaez
(Gwiriekaet d'ar 24 a viz C'hwevrer 2019)
Denim
An denim zo un danvez kotoñs implijet evit ar bragoù jeans, da skouer.
Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur
Notennou diwar-benn ar Gelted koz, o istor hag o sevenadur zo ul levr brezhonek gant Meven Mordiern hag Abherve, embannet gant Skridoù Breizh e Brest e 1944.
Denim
Gant koton eo graet an « denim » bremañ. Graet e oa bet da gentañ e Stadoù Unanet Amerika, en XIXvet kantved. Hiziv e vez graet denim e meur a lec'h dre ar bed : er Stadoù Unanet hag ivez e Sina, Turkia, India, Brazil...
Tres de Mayo
El tres de mayo de 1808 en Madrid, anavezet ivez e spagnoleg evel Los fusilamientos en la montaña del Príncipe Pío, pe Los fusilamientos del tres de mayo ) zo un daolenn gant Francisco Goya hag a voe peurechuet en 1814. War ziskouez emañ er Museo del Prado (Madrid, Spagn).
Un heuliad eo d'an daolenn El dos de mayo de 1808 en Madrid. En nozvezh etre an 2 hag an tri 3 a viz Mae 1808 e krogas an arme c'hall — evel kastiz da emsavadeg an 2 a viz Mae — da fuzuilhañ ar Spagnoled bet prizoniet e-pad an emgann.
Maria Klementine Aostria (1777–1801)
Maria Klementine Aostria (24 Ebrel 1777 – 15 Du 1801) a oa ur briñsez aostrian, arc'hdugez Aostria, deuet da vout rouanez an Div Sikilia.
He buhez
Ganet e oa d'ar 24 a viz Ebrel 1777 er Villa di Poggio Imperiale en Arcetri, ur c'harter eus Firenze, a oa kêr-benn Dugelezh-veur Toskana. Merc'h e oa da Leopold II an Impalaeriezh Santel (1747-1792) ha d'e bried, ar briñsez spagnol María Luisa Spagn ; o zrede merc'h ha dekvet bugel e oa.
E 1797 e voe dimezet da Francesco Iañ, roue an Div Sikilia.
Mervel a reas da 24 bloaz gant an dorzhellegezh ur pennadig goude ganet hec'h eil bugel.
Bugale
Daou vugel he doe Maria Klementine :
Emgann Elhri
Emgann Elhri, pe El Herri, zo un emgann e Maroko, d'an 13 a viz Du 1914, etre an arme c'hall ha meuriad berber ar Zayaned emsavet. C'hoarvezout a reas e-kichen kêriadenn Elhri, pe El Herri, ur 15 km eus Khenifra, e-kerzh brezel ar Zayaned, ur bobl a glaske enebiñ ouzh alouberezh ar C'hallaoued e-kreiz Maroko, kaset en-dro gant ar jeneral Hubert Lyautey.
Trec'h e voe ar Zayaned hag o harperien amazigh. Kontet eo da vezañ brasañ faezhadenn an arme c'hall en Afrika.
623 soudard gall a voe lazhet, ha Laverdure en o zouez, ha 176 gloazet. 182 brezelour a voe lazhet e-touez ar Zaianed. Ar c'hallaoued gloazet a zegouezhas e Khénifra, ha war o lerc'h Zaianed hag a a lakaas seziz kenkent. Lyautey a voe nec'het gant troiad Laverdure ma kavas e oa kollet ar brezel. met soudarded all a erruas e Khénifra ur pennad goude, hag aesaet e voe d'ar c'hallaoued. padout a reas brezel ar Zaianed betek 1921.
An Tsarevna-glesker
"An Tsarevna-glesker" a zo un daolenn gant al livour rus Viktor Vasnetsov, savet e 1918.
Priz Bras kirri Kanada 2012
thumb|Troiad Gilles Villeneuve Priz Bras kirri Kanada 2012 (Formula 1 Grand Prix du Canada 2012), redet d'nr war troiad Gilles Villeneuve zo 865 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. An eil gevezadenn ha daou-ugent Priz Bras Kanada o kontañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag ar seizhvet redadeg kevezadeg 2012 eo.
Stadegoù
Priz Bras Kanada 2012 a zo :
María Luisa Spagn
María Luisa Spagn (1745-1792), pe María Luisa de Borbón e spagnoleg, pe Maria Ludovica von Spanien en alamaneg, a oa infantez Spagn, hag eil diwezhañ impalaerez santel (1790-1792).
He buhez
Ganet e oa e Portici (e-kichen Napoli) en Italia, d'ar 24 a viz Du 1745. Merc'h e oa da Carlos III, roue Spagn, ha d'e bried Maria Amalia von Sachsen.
E 1765 e timezas da Leopold, dug-meur Toskana.
E 1790 e varvas he zad-kaer, an Impalaer santel Joseph II an Impalaeriezh Santel, hag anvet e voe e vab Leopold en e lec'h. Sede penaos e teuas María Luisa da vezañ Impalaerez santel, rouanez Hungaria, ha rouanez Bohemia.
Poltred Maria Feodorovna
Poltred Maria Feodorovna a zo ur poltred eus Impalaerez Rusia Maria Feodorovna, savet gant Ivan Kramskoy e 1881.
María Luisa Spagn
Dimeziñ ha bugale
War-lerc'h an eured e 1765 he doe c'hwezek bugel:
He marv
Mervel a reas e Vienna e 1792.
Elisabeth Marie Aostria
Elisabeth Marie Aostria (1883- 1963 ) a oa arc'hdugez Aostria.
Merc'h e oa d'an arc'hdug Rudolf Aostria-Hungaria ha da Stéphanie Belgia. He zad a oa priñs-pennhêr Impalaeriezh Aostria. He mamm a oa merc'h da Leopold II Belgia.
Ne oa nemet 6 vloaz pa en em lazhas he zad e miz Genver 1889 e Mayerling gant e serc'h.
Savet e voe gant he zad-kozh impalaer, ha skarzhet e voe he mamm eus an tiegezh. Dimeziñ a reas d'ur c'hont, ha bugale o doe. Dispartiañ a rejont.
Lesanvet e voe an arc'hdugez ruz dre ma oa e-touez harperien ar strollad politikel sokialdemokrat. Dimeziñ a reas gant ar politikour sokialour Leopold Petznek (1881-1956).
Lincoln (Bro-Saoz)
Lincoln zo ur gêr eus Bro-Saoz, kêr-benn Lincolnshire, war ar stêr Witham.
Anv
Eus an anv latin Lindum Colonia.
Diwar ar wrizienn keltiek *lindo- = gwern.
Istor
Lindum a oa ul lec'h eus ar bobl vrezhon Coritani.
Ducula galeata
Ducula galeata a zo un evn.
Eil lizher Sant Pêr
Unan eus Lizheroù Katolik an Testamant Nevez eo Eil lizher Sant Pêr. Savet e vefe bet al lizher-mañ « goude distruj Jeruzalem, marteze war-dro ar bloavezhioù 80, marteze un tammig diwezhatoc'h. » Ouzhpennañ a ra Maodez Glanndour : « Hogen n'eus abeg pouezus ebet da gas re bell aozidigezh ar skrid, evel m'o deus faltaziet hiniennoù. »
Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova
"Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova" a zo ur poltred gant al livour rus Ivan Kramskoy, savet e 1867.
Eil lizher Sant Pêr
Gant piv e oa bet skrivet ?
Kavet 'vez goulennoù heñvel eus a re a sav gant Lizher kentañ Sant Pêr. E digoradur d'al lizheroù katolik « La Bible de Jérusalem » e lenner ez eo kinniget al lizher evel unan a-berzh Sant Pêr : e anv a gaver er c'hinnig (1,1), menegiñ a ra e darempred gant Jezuz (1,14) ha lavarout a ra ez eo bet test da Treuzneuziadur Jezuz 1, 16-18. Ouzhpenn e kaver meneg eus ul lizher bet kaset a-raok a c'hell bezañ Kentañ Lizher Sant Pêr (3,1).
Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova
Ekaterina Alekseevna Tcherkasskaya (1825-1888), gwreg an dug Vladimir Aleksandrovitch Tcherkasskiy, a oa merc'h da Aleksey Vasilievitch Vasiltchikov hag e wreg, Aleksandra Ivanovna Vasiltchikova, née Arc'harova. O familh a oa eus an noblañs. Unan eus gwragez an tsar Ivan IV, Anna Vasiltchikova, aet da leanez e-tro 1576-1577, a oa eus ar familh-se ivez.
Eil lizher Sant Pêr
Gant piv e oa bet skrivet ?
Met, hervez Maodez Glanndour : « An trede pennad eo koulskoude an hini a laka da sevel ar c'hudennoù an diaesañ. Rak an oberour a seblant ennañ en em lec'hiañ goude mare an ebestel[...]. »
Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova
Ivan Kramskoy en doa savet pevar foltred evit ar familh e 1867 - unan eus Illarion Vasilievitch Vasiltchikov (1776-1847), daou all eus e vibien Illarion Illarionovitch Vasiltchikov (1805-1862) ha Viktor Illarionovitch Vasiltchikov (1820-1878), hag unan eus Ekaterina Alekseevna.
Eil lizher Sant Pêr
Gant piv e oa bet skrivet ?
« [...]n'eo ket bet skrivet al lizher-mañ na muioc'h na nebeutoc'h eget al lizher kentañ, gant dorn sant Pêr e-unan, met gant hini ur sekretour dindan e ano. »
Poltred an dugez Ekaterina Alekseevna Vasiltchikova
Evit tresañ daou boltred d'an nebeutañ e oa implijet fotoioù an duged, ha marteze e mod-se e oa savet hini Ekaterina Alekseevna. E 1867 e oa 42 vloaz, met ar vaouez er poltred a zo yaouankoc'h.
Eil lizher Sant Pêr
Gant piv e oa bet skrivet ?
«  N'hellomp ket barn al lezanvadurezh-se [hini al lizher en e bezh]gant hor menozioù a-vremañ, met hervez doareoù an Testamant kozh ha boazioù ar skrivagnerien a-wechall a oa kalz frankoc'h egedomp war ar poent-se. Evit oberour al lizher eo moarvat ur stumm d'en em ziskouez evel un diskibl feal ha tost d'an abostol kozh, ha netra ken. Rak anat eo ne fell ket dezhañ komz evel eus e berzh e-unan, met degas ur gelennadurezh abostolek, ha diazezañ houmañ war desteni tri den eus an Tadoù; Pêr da gentañ, Jud en eil pennad ha Paol en trede (2 Pêr 3 ,16). »
Bet eo bet la lizher -mañ degemeret evel kanonek adalek ar penn kentañ.
Evit piv e oa bet skrivet ?
Peogwir e lenner (3,1) « Setu dija, va re garet, an eil lizher skrivañ deoc'h. «  e c'heller soñjal e oa bet kaset d'ar memes re hag al lizher kentañ : da ilizoù Azia-vihanañ. Lavarout a rae dezho diwall diouzh ar falsdoktored ha klask a rae stourm ouzh a o nec'hamant abalamour da zale « Deiz an Aotroù » (distro ar C'hrist e dibenn an amzer).
Peseurt kelennadurezh ?
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour war ar poent-se : « Abaoe adsav hor Salver emañ ar bed o vevañ maread diwezhañ e istor : gortoz a ra an Iliz « Deiz an Aotroù » a verko fin ar stad-mañ hag a zigoro amzer ar Reizhder gant « neñvoù nevez ha un douar nevez ». »
« Ar re Reizh n'o deus ket da gaout aon rak « Deiz an Aotroù ». Ar pezh a dleont ober eo hastañ e zonedigezh gant santelezh o buhez (2 Pêr, 3,11). rak ar pec'hedoù eo ar pezh a laka Parouriezh ar Mesiaz da gaout dale (Oberoù 3, 19-20). » « Met goude m'emaomp gant a amzerioù diwezhañ, ne oar den ebet pegoulz e teuio an Aotroù, rak dont a raio evel ul laer (2Pêr 3,10) ; ha ret eo dimp derc'hel soñj n'eo ket hon doare-kontañ heñvel ouzh hini Doue, rak evitañ « un deiz a zo evel mil bloaz, ha mil bloaz evel un deiz » (2 Pêr 3,8). »
« Derc'hel d'ar gwirionezioù-se a zo d'ober evel diroudañ. Rak diazezet int war desteni Doue en deus komzet dimp dre e Vab. »
« D'ar gristenion wirion eta d'en em ziwall diouzh ar flasdoktored, a vez o kantren pell diouzh kelennadurezh Doue, e duder an deñvalijenn. »
Klotañ a ra ar gelennadurezh-se hep mar gant an hini a gleved da vare an ebestel e penn kentañ ar gristeniezh.
Paolini
Paolini zo un anv-tiegezh korsek hag italianek, eus Toskana ha Lazio kentoc'h, deuet diwar an anv-badez Paolo.
Céu
Céu (skrivet a-wechoù  CéU, distaget [sɛu])) eo anv micher Maria do Céu Whitaker Poças, ganet e 1980 e kêr São Paulo, zo ur ganerez ha sonaozourez eus Brazil. Ar ger portugalek evit oabl eo Céu.
Chalcophaps indica
Chalcophaps indica a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en India hag Azia ar Gevred.
Kerberos (disheñvelout)
Kerberos a c'hall bezañ:
Janed Aragon (1454-1517)
Janed Aragon, pe Juana de Trastámara pe Juana de Aragón (1454 - Naplez, Genver 1517), a oa infantez Aragon ha rouanez Naplez.
Merc'h e oa d'ar roue Yann II Aragon ha d'e eil pried Juana Enríquez. C'hoar e oa d'ar roue Ferdinant II Aragon.
Dimeziñ ha bugale
E Gwengolo 1476 e voe dimezet d'he c'henderv-kompez Ferdinando Iañ Naplez. Daou vugel o doe:
Dario Puccini
Dario Puccini (Roma, 1921- hevelep lec'h 5 a viz Meurzh 1979) a oa ur skrivagner italianek hag ur c'helennour skol-veur italian, unan eus brasañ arbernnigourion lennegezh Spagn hag Amerika spagnolek. Mab e oa d'ar skrivagnour Mario Puccini. Kemer a reas perzh er Rezistañs e Roma hag harzet e voe gant an Alamaned e 1942. Kelenn a reas e skolioù-meur Cagliari ha La Sapienza e Roma. Lakaat a reas oberennoù skrivagnerien ha barzhed spagnolek en italianeg, eus Pablo Neruda da Octavio Paz, eus Nicolás Guillén da Jorge Amado, eus Manuel Scorza da Gabriel García Márquez, eus Jorge Luis Borges da Rafael Alberti, ha mignon bras e voe dezhe. Embann a reas ul levr diwar-benn ar skrivagnerez Juana Inés de la Cruz. Ar gazetenn Letterature d'America a voe krouet gantañ e 1980.
Beg Ortegal
Beg Ortegal zo ur beg-douar e hanternoz Galiza, e parrez Cariño, e proviñs A Coruña, hag a zo penn kreisteisañ Pleg-mor Gwaskogn.
Maria Francisca de Assis de Bragança
Maria Francisca de Portugal, pe Maria Francisca de Assis de Bragança (Palez Queluz 1800 - Gosport, Hampshire, (Bro-Saoz) 1834), a oa infantez Portugal hag infantez Spagn.
He buhez
Ganet e oa d'an 22 a viz Ebrel 1800 en Palez Queluz, e-kichenik Lisboa, Merc'h e oa da João VI (1767-1826), roue Portugal, ha d'e bried spagnol, Carlota Spagn (1775-1830). He zad a oa mab da Pedro III, roue Portugal, ha d'e bried Maria Iañ Portugal. He mamm a oa merc'h da Carlos IV, roue Spagn, ha d'e bried María Luisa de Parma.
Savet e voe e lez Portugal, hag eno ne vezed ket troet gant ar mennozhioù nevez. Pa deuas armeoù gall Napoleone Buonaparte da Bortugal ec'h eas en harlu tramor, da Vrazil, gant he ziegezh.
Spagn
Dimezet e voe dre hanterouriezh, d'ar 4 a viz Gwengolo 1816, en Cádiz, d'hec'h eontr spagnol, Carlos de Borbón (1788-1855), kont Molina, breur da roue Spagn, Fernando VII, ha breur da vamm Maria Francisca. D'an 22 a viz Gwengolo e voe graet an eured da vat e Palacio Real Madrid. Bevaén a reas an daou bried e lez Madrid.
E 1829 e varvas ar rouanez, Maria Josepha von Sachsen (1803–1829), trede pried ar roue, da 26 bloaz. Ne grede ket Maria Francisca ha Carlos e vije addimezet ar roue Fernando goude marv e drede gwreg. Carlos a oa da vezañ roue war-lerc'h e vreur eta peogwir ne oa bugel ebet d'ar roue.
Enebourien e oa an daou vreur eta. Trec'h avat e voe an infantez Luisa pa deuas a-benn da lakaat ar roue Fernando, 45 bloaz dezhañ, da addimeziñ d'he c'hoar yaouank Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878), 22 bloaz. Ar c'hiz a oa e ti Bourboned Spagn da zimeziñ etre eontred ha nizezed, rak ne ouied ket neuze petra e oa gwallefedoù ar genwadelezh: aferioù politikel e oa an dimezioù, ha roet e veze an aotreoù ret, gant ar pab brokus, d'ar briñsed katolik seul daol ma vezent goulennet.
Maria Cristina a deuas da vout dougerez. Ar roue a embannas Pragmatica Sanctio ar 1añ a viz Meurzh 1830, ha ganti e voe lakaet fin d'al Lezenn salek, deuet eus Bro-C'hall er XVIIvet kantved, gant ar priñs gall Fulup, deuet da vezañ Felipe V, kentañ roue Bourbon Spagn.
E miz Here e c'hanas ar rouanez ur verc'hig. Ur verc'h all a voe en 1832.
Mervel a eure ar roue er bloaz goude, e 1833.
Klask a reas Carlos kemer kurunenn Spagn diwar-goust merc'h Fernando, Isabel II. Met Maria Cristina a voe anvet da rejantez evit he merc'h. Kont Molina ne oa ket gwall blijet o welout ar gurunenn o pellaat, ha brezel diabarzh a voe.
He marv
Mervel a reas Maria Francisca e 1834, da 34 bloaz, en harlu e Bro-Saoz. Eno e oa he fried, miret outañ da zistreiñ da Spagn.
Addimeziñ a reas Don Carlos d'un infantez portugalat all, c'hoar henañ Maria Francisca, Maria Tereza Portugal (1793-1874), nizez dezhañ ivez enta, hag a oa intañvez.
Argon
An argon zo un elfenn gimiek, Ar eo e arouez kimiek ha 18 e niver atomek. Ur gaz nobl eo.
Maouez o lenn (Gwreg al livour)
"Maouez o lenn" zo ur poltred eus gwreg al livour rus Ivan Kramskoy, savet gant an arzour e 1869.
Sofia Nikolaevna Kramskaya (ganet Proc'horova) a oa gwreg Ivan Kramskoy adalek 1862. C'hwec'h bugel o doa, hag ur verc'h, Vera, ganet e 1866, a oa livourez evel he zad.
Patrick Béon
Patrick Béon (ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1950) zo ur marc'hadour marc'hoù-houarn eus Saozon-Sevigneg hag a zo bet reder a vicher war varc'h-houarn en e yaouankiz er skipailh Peugeot.
Maouez o lenn (Gwreg al livour)
Evit al livour e teuas da vezañ e awen, e skoazellerez. Kalz taolennoù zo bet krouet a-drugarez dezhi. Goude Ravolt ar Pevarzek e miz Du 1863 e voe aozet "Artel an arzourien". Sofia Nikolaevna a rae war-dro menaj hag ezhommoù diabarzh an artel. Aozañ a rae emgavioù al livourien hag an arzourien all.
Ar poltred-mañ a ziskouez Sofia Nikolaevna, azezet en ul liorzh bennak, e skeud ar wezenn. He dorn dehou zo war he zal, he daoulagad a sell ouzh al levr digor a zo en he dorn kleiz.
Châlons-en-Champagne
thumb|center|800px|Leurgêr an ti-kêr
Douaroniezh
Emañ war lez ar stêr Marne, hag an adstêr Nau.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus hini ur bobl c'halian hag a oa o chom en tolead anvet Catalauni. En hag en  e oa anvet Châlons-sur-Marne, diwar anv ar stêr. Abaoe 1998 he deus adkavet hec'h anv kozh a Châlons-en-Champagne.
Ardamezioù
En glazur e groaz en aour, heuliet gant ur flourdilizenn ivez en aour ouzh pep konk
Istor
Bro Catalauni e oa sur-awalc'h ul lodenn eus hini ar Remi.
Amadinus, en eus sinet sened-iliz Tours e 461, e vefe bet an eskob kentañ.
Goude marv Klovis Iñ, digouezhout a ra Châlons da Thierry.
Oulmes
Eil Brezel-bed
.
Ptilinopus roseicapilla
Ptilinopus roseicapilla a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Columba roseicapilla da gentañ-penn (e 1831) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Fisterra
Fisterra zo ur gumun e Galiza, e Proviñs A Coruña, e komark Fisterra. Enni eo emañ ar beg-douar brudet, Cabo Fisterra.
Sirin hag Alkonost
Sirin hag Alkonost a zo un daolenn gant al livour rus Viktor Vasnetsov, savet e 1896.
Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878)
Maria Cristina an Div Sikilia, pe María Cristina de Borbón-Dos Sicilias e spagnoleg, (Palermo, 1806 — Sainte-Adresse, 1878), a oa ur briñsez italian hag a voe rouanez Spagn goude dimeziñ da Fernando VII e 1829. Rejantez e voe goude marv he fried, etre 1833 ha 1840, evit he merc'h Isabel II, rouanez Spagn.
He buhez
Trede merc'h Francesco Iañ an Div Sikilia ha María Isabel Spagn e oa. Roue an Div Sikilia e oa he zad, hag infantez Spagn e oa he mamm. He c'hoar henañ, Luisa Carlotta an Div Sikilia (1804-1844), a oa dimezet da Francisco de Paula Spagn (1794-1865), breur yaouañ Fernando VII (1784-1833), Roue Spagn. Pa varvas trede pried he breur-kaer Fernando, teir gwech intañv ha bepred divugel, e teuas Luisa Carlotta a-benn da lakaat roue Spagn da addimeziñ d'he c'hoar yaouank, Maria Cristina. Evel-se eo e teuas ar c'hoar yaouank da vout pevare pried an intañv kozh, ha war un dro rouanez Spagn ha c'hoar-gaer d'he c'hoar.
Euredet e voent e 1829. An ozhac'h, a oa eontr dezhi, en devoa 22 vloaz warni. Dipitet bras neuze e voe Carlos, Kont Molina, breur etrehenañ ar roue, o welout e vreur henañ oc'h addimeziñ adarre, hag ar gurunenn o pellaat diouzh e benn.
Rejañs
Mervel a reas he fried Fernando VII d'an 29 a viz Gwengolo 1833. Anvet e oa bet an intañvez yaouank, Maria Cristina, e testamant ar roue, da c'houarnerez ar Rouantelezh (Gobernadora del Reino), ur garg a voe kadarnaet tri bloaz goude gant ar Lezioù (las Cortes) en 1836. D'an 28 a viz Kerzu 1833, tri miz goude dezhi intañveziñ, e reas un dimeziñ morganatek ha kuzh gant un sarjant eus e warded-korf, Agustín Fernando Muñoz y Sánchez. Ne oa ket an darempred-se diouzh grad kevredigezh an amzer. Ar beleg Marcos Aniano González, nevez beleget, mignon d'ar paotr nevez, a lidas o eured, hag a chomas e darempred gant an tiegezh e-pad tost da dri-ugent vloaz, evel aluzener ar palez ha kofesour nemetañ María Cristina.
Enez Santa Clara
Enez Santa Clara, pe «Isla (de) Santa Clara» e spagnoleg, zo anv meur a enezenn.
Maria Cristina an Div Sikilia (1806-1878)
Rejañs
He merc'h pennhêrez ne oa nemet tri bloaz da varv he zad ha Maria Cristina a voe rejantez ar rouantelezh e-pad seizh vloaz, adal 1833 betek 1840.
En anaoudegegezh a gement-se e c'houlennas kuzul Real Isla de la Higuerita an aotre da gemmañ hec'h anv en Isla Cristina.
He brasañ enebour e oa hec'h eontr ha breur-kaer Carlos María Isidro de Borbón a lavare bezañ ar priñs pennhêr nemetañ hag a voe kaoz da Brezel kentañ ar garlourien.
Kentañ pried
Dimeziñ a reas e 1829 da Fernando VII (1784 - 1833), Roue Spagn, 22 vloaz warni. E bevare ha diwezhañ pried e oa. Div verc'h o doe :
Eil pried
Addimeziñ a eure Maria Cristina an Div Sikilia da Agustín Fernando Muñoz y Sánchez, kentañ Dug Riánsares ha kentañ Markiz San Agustín, hag eizh bugel o doe, titlet gant o hanterc'hoar rouanez, Isabel II, etre 1847 ha 1849 :
An Tsarevna Nesmeyana
"An Tsarevna Nesmeyana" a zo un daolenn gant al livour rus Viktor Vasnetsov etre 1916 ha 1926.
Dont a ra titl al livadur eus titl ur vojenn rus "An Tsarevna Nesmeyana", a gont diwar-benn merc'h d'un tsar ha ne c'hoarzhe biken. Hec'h anv, Nesmeyana, a dalvez "dic'hoarzh" e ruseg, met kentoc'h e teu eus "chom hep c'hoarzhin". Ster an anv a zo sklaer evit ar rusianegerien hag a zo mat evit deskrivañ an harozez.
Hervez ar vojenn e klaske an tsar lakaat e verc'h da c'hoarzhin. Evit ober c'hoarzhin dezhi e veze pedet tud a bep seurt hag a bep tu. Ha prometiñ a reas dorn an tsarevna d'an hini a c'hello dont a-benn. Met den ne c'halle ober c'hoarzhin d'an tsarevna, mousc'hoarzh ebet ne zegoueze war he muzelloù. Met ur wech e tirollas da c'hoarzhin pa welas ul labourer, hag al labourer-se en doa dimezet ganti.
En daolenn e weler ur plac'h trist. Kalz tud a bep seurt 'zo en-dro dezhi, o klask lakaat anezhi da c'hoarzhin. Met ar plac'h yaouank ne sell ket outo. Chom a ra azezet war he zron. He dremm a zo trist ha disheñvel bras diouzh dremmoù an dud a zo o tañsal, o c'hoarzhin, o kanañ hag o seniñ benvegoù sonerezh tro-dro. Tud eus ar broioù estren a zo ivez er sal - e-touez an dud gwisket e giz rus, e weler an dud gant dilhad broioù Europa - hini "alamanek" hag hini Bro-Saoz ma veze douget er. Pep hini anezho a vefe laouen o timeziñ gant merc'h an tsar.
Cap Norfeu
Cap Norfeu (Cabo Norfeu e spagnoleg) zo ur beg-douar e Katalonia, en Alt Empordà, en hanternoz Costa Brava, etre Roses ha Cadaqués.
Emañ e penn ledenez Creus, 2 km dezhi, er Mor Kreizdouarel, etre pleg-mor Jóncols (en hanternoz) ha Cala Montjoi (er c'hreisteiz).
Tour Norfeu
E lec'h uhelañ al ledenez (169 m),ma weler ar pellañ war ar mor, e kaver dismantroù un tour-ged kozh.
Treron calvus
Treron calvus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Enezeg Juan Fernández
Inizi Juan Fernández
Treron calvus
Anvet e voe Columba Calva da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar seitek isspesad anezhañ : en Afrika.
Callipepla gambelii
Callipepla gambelii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Odontophoridae.
Anvet e voe Lophortyx Gambelii (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an evnoniour stadunanat William Gambel (1823-1849).
Boued
Bevañ a ra diwar c'heot, greun ha had peurvuiañ.
Rush (film, 2013)
Rush a zo ur film amerikan sevenet gant Ron Howard a zo deuet er-maez e miz Gwengolo 2013.
Callipepla gambelii
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Rush (film, 2013)
Sinopsiz
E-pad kevezadeg Formulenn 1 1976 e teu ar stourm etre Niki Lauda, kampion 1975 war Ferrari, ha James Hunt war McLaren-Ford, da vezañ spontus, betek gwallzarvoud Niki Lauda war an Nürburgring....
Á
Á (lizherenn vunut: á) a zo ur skrivad kenaozet gant al lizherenn "a" mui an arouezenn diakritek tired lemm. E brezhoneg e lavarer "a tired lemm".
Kavet e vez al lizherenn-mañ e meur a yezh : ). pa ne vez ket hennezh el lec'h boas ("rápido" e portugaleg, "casáu" e kembraeg)
Isla Santa Clara (Chile)
Isla Santa Clara zo un enezennig eus an Enezeg Juan Fernández, e Chile. 2,2 km² zo anezhi. 1,5 km emañ er mervent da Enez Robinson Crusoe.
Morwennel gantreat
Ar Vorwennel gantreat pe Nodi kantreat (Anous stolidus) a zo un evn-mor.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ, :
24 eurvezh ar Mañs
24 eurvezh ar Mañs ("Les 24 heures du Mans" e galleg) a zo ur redadeg kirri a bad 24 eurvezh, a vez redet e miz Even diouzh boaz war un droiad hent e-kichen ar Mañs e Bro-C'hall. Redet e vez bep bloaz abaoe 1923. Ur redadeg Andur eo, o lakaat ar c'hirri, ar bandennoù-rod hag ar vlenierien da badout ar muiañ e vez posupl. Unan eus redadegoù-kirri brudetañ er bed eo hag unan eus kurunennoù ar Gurunenn Dripl eo, asambles gant an Indianapolis 500 ha Priz Bras Monako.
Aozet e vez ar redadeg gant an Automobile Club de l'Ouest (ACO) war 24 eurvezh a zo an amzer e lec'h ma rank ar berzhidi ober ar muiañ a gilometradoù a c'hellont ober. Da gentañ e oa digor ar redadeg evit kirri a c'hallfe bezañ gwerzhet da n'eus forzh piv, met bremañ e vez digor ar redadeg d'ar C'hentpatromoù (Renkad Prototype e galleg) ha d'an Touristerezh Bras (Renkad Grand Tourisme e galleg).
Awenet en deus ar redadeg redadegoù-all evel 24 eurvezh Daytona, 24 eurvezh an Nürburgring pe 24 eurvezh Spa ha kevezadegoù zo graet diwar reolennoù 24 eurvezh ar Mañs evel an ALMS pe an ELMS. E-barzh kevezadeg bed an Andur emañ ar redadeg bremañ. Alies e oa bet perzh eus Kevezadeg bed ar C'hirri Sport abaoe 1953 hag abaoe 2012 emañ perzh eus Kevezadeg bed an Andurañs.
Marylise Lebranchu
Marylise Lebranchu (anv plac'h yaouank: Marylise Perrault) a zo ur bolitikourez ganet e 1947 e Loudieg hag ezel eus ar Strollad Sokialour gall. Maerez Montroulez eo bet etre 1995 ha 1997, Ministrez ar Justis eo bet e gouarnamant Lionel Jospin etre 2000 ha 2002, ha ministrez adreizhañ ar stad, an digreizennañ hag ar velestradurezh foran e 2012 e gouarnamant Jean-Marc Ayrault, hag e hini Manuel Valls I. Kuzulierez rannvro eo bet ivez.
24 eurvezh ar Mañs
Ar redadeg
Dalc'het e vez e miz Even, pa vez an noz en he hirañ, met d'ur mare ma c'hell an amzer bezañ tomm, goude ma ra glav alies a-walc'h d'ar mare-se eus ar bloaz. Komañs a ra ar redadeg e-kreiz an endervezh d'ar Sadorn hag echuiñ a ra d'ar memes eur d'ar Sul. Bep an amzer e oa bet daleet ar redadeg, e miz Gwengolo e 1968 pe d'an hevelep miz e 2020 abalamour da Bedreuziad COVID-19 e 2019-2020.
En amzerioù modern e reder alies war-dro 5000 km, gant ar rekord bet graet e 2010 gant 5410 km, c'hwec'h gwezh hirder Indianapolis 500 ha triwec'h gwezh hirder ur Priz Bras Formulenn 1. Poaniañ a ra ar skipailhoù hag ar vlenierien evit mont ar fonnusañ posupl en ur chom hep kaout kudennoù mekanik hag en ur verañ an eoul-tan hag ar bandennoù-rod kenkoulz hag ar stardoù. Testiñ a ra ivez andurañs ar vlenierien a rank redek div eurvezh diouzh renk pe muioc'h.
Ar c'hirri
Da bep rummad ez eus reolennoù disheñvel met un nebeud a zo boutin. Pep karr a dlee kaout daou varazh, pe da nebeutañ gallout kaout un eil barazh. Daou zor nemetken zo aotreet evit ar c'hirri serr, evit ar re zigor n'eus ket ezhomm eus dorioù. Adalek 2014 e rank bezañ serr an holl girri ar rummad LMP1 ha memes tra en LMP2 abaoe 2017. En LMP2 e rank ar skipailhoù redek gant unan eus ar pevar c'hastell-karr aotreet - ORECA, Ligier, Dallara pe Multimatic/Riley - asambles gant ur c'heflusker Gibson V8 4.2 litrad. N'eus ket a reolennoù a seurt-se en LMP1 ha dre m'int skañvoc'h, galloudusoc'h ha luzietoc'h e-keñver an aerodinamik ez eont kalz buanoc'h eget an LMP2. Aotreet int da implijet an teknologiezh daou-nerzh. E 2020 e oa bet lakaet e plas ur sistem kevatalder etre an otoioù LMP1 dre ma vanke a saverien-kirri er rummad-se.
Raktreset eo erlec'hiañ ar rummad LMP1 a-benn 2021 gant ar rummad Hiperkarr (Hypercar e saozneg pe LMH Le Mans Hypercar) gant reolennoù disheñvel e-keñver an aerodinamik hag ar sistem daou-nerzh. Ouzhpenn d'ar rummad-se e vo lakaet ouzhpenn a-benn 2022 un isrummad LMDh (Le Mans Daytona h) gant doareoù heñvel a c'hello redek e Stadoù-Unanet ivez.
Citroën
Citroën (distaget: ) a zo ur merk kirri-tan gall savet e 1919 gant André Citroën. Abaoe 1976 eo perc'hennet gant ar bodad PSA Peugeot Citroën.
Apollo 13 (film)
Apollo 13 a zo ur film amerikan graet e 1995 gant Ron Howard a gont ar gefridi egor Apollo 13.
Jordan Grand Prix
Jordan Grand Prix a zo ur skipailh redadegoù kirri iwerzhonat a rede e Formulenn 1 etre 1991 ha 2005. O chom e oa e Silverstone e Bro-Saoz ha krouet a oa bet gant Eddie Jordan. Redet en deus 250 Priz Bras o c'hounit 4 gwech, 19 podium, 2 blas pol ha 2 dro wellañ. Goude ur bloavezh 1999 mat-tre o echuiñ 3 ar gevezadeg e teu an traoù da vezañ diaesoc'h-diaes evit ar skipailh, a oa bet adprenet e 2005 gant Alex Schnaider evit sevel Midland F1 Racing e 2006, a zo deuet da vezañ Force India war lec'h.
Apollo 13 (film)
Sinopsiz
Ar gefridi Apollo 13 a ya kuit gant ur skipaj gant Jim Lovell (astraer arnodetañ an NASA), Fred Haise ha Jack Swigert. Trizekvet kefridi ar programm Apollo eo, hag an trede gefridi a yelo war al Loar, mont kuit a ra d'an e 13h13. Holl a zo mat betek ur gwallzarvoud d'an pa lâr Jim Lovell kreizenn an NASA e Houston a oa bet un tarzherezh a zistruje ur virlenn oksigen. Freuzet e vo ar gefridi hag holl a vo bet graet evit adkas an tri den war an Douar, hep tredan, hep bleinerezh, hep kaout ar gwir c'hwitañ.