cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gattico-Veruno
Istor
Savet eo bet ar gumun d'an 1 a viz Genver 2019, hervez al Legge Regionale n. 26 eus an 21 a viz Kerzu 2018, pa voe unanet kumunioù Gattico ha Veruno. E Gattico emañ an ti-kêr.
Aimophila
Aimophila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Gouarnamant
Tri skourr zo e gouarnamantoù ar Stadoù a-vremañ : ar galloud lezenniñ a sav al lezennoù, ar galloud erounit o laka e pleustr hag ar galloud barn a warez desteriadur ofisiel al lezennoù pa vez tabut. D'ar galloud erounit peurliesañ e reer dave pa gomzer eus gouarnamant ur Stad werinel, da lavaret eo da velestradur ar Stad, petra bennak ma c'hall an holl c'halloudoù bout e-kerz un den pe ur strolladig tud.
Aimophila
O c'havout a reer e kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika, Mec'hiko ha Kreizamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezhe en holl.
Gouarnamant
An aotrouniezh hag ar reizhwiregezh eo daou berzh pennañ ur gouarnamant.
Gerdarzh
Diwar ar verb gouarn hag al lostger -amant ez eo bet savet ar ger gouarnamant a zo testeniekaet dindan ar stumm gouuernement e Catholicon Jehan Lagadeuc, bet moullet e 1499,. Diwar ar galleg gouvernement e teu gouuernement, ar ger gallek o tont eus al latin gubernare "gouarn" hag an henc'hresianeg kubernân heñvelster.
Kefridioù ar gouarnamant
Ent-istorel ez eo ar meuriad ar gouarnamant kentañ, da lavaret eo ar framm bet ganet a-benn kenurzhiañ an arver spletusañ eus al loazioù naturel, eus ar re zenel, eus ar binvioù hag eus an traoù bet savet drezo, ar pal o vezañ padelezh ha diorroadur ur strolladig tud.
Hiziv an deiz ez eo kefridi gouarnamant ur Stad krouiñ ha derc'hel ur reizhiad a warez an dud – hag ar Stad hec'h-unan – war hirdermen, ar reizhiad-se o vout emveret, emarc'hantet, efedus ha hep goubrenerezh, a-benn ma vije dalc'het e ratre yec'hed, kelennadurezh, lojeiz ha peoc'h an dud.
Chimborazo
Ar Chimborazo (distaget e spagnoleg Ecuador) a zo ur menez-tan gweleadek, en Andoù, en Amerika ar Su. Ur menez-tan kousket eo hag e zislonkadenn diwezhañ a oa c'hoarvezet e-tro ar bloaz 550 war a greder. Menez uhelañ Bro-Ecuador eo, gant e 6 268 m, ha dre m'emañ tost d'ar C'heheder, ha dre ma'z eo kofekoc'h an Douar dre eno, eo ar menez ar pellañ e veg diouzh kreiz an Douar, daoust ma n'eo ket an hini uhelañ a-us da live ar mor. N'eo nemet an 39vet menez uhelañ en Andoù. Evel an Everest ez eo brudet ar Chimborazo e-touez ar graperien menezioù. Ret eo bezañ barrek a-walc'h da bignat outañ, alies war skorn du, hag abalamour da se kraponoù ha akiperezh krapat high-tech a ranker da gaout.
Momo (Italia)
Momo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Roched
War ur roched e c'haller dougen kravatenn, jiletenn, stammenn, pe porpant.
Gozzano
Gozzano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Ghemme
Ghemme zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
2003 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Roched
Gerioù all
Eus ur roched e vez graet anvioù all c'hoazh: krez, krezenn (kar d'ar ger kembraek crys). Roked ha  rokedenn  zo gerioù kar. Kamz zo ur seurt sae douget gant ur beleg.
2003 e Breizh
2003 e Breizh
Roched
Danvez
E kotoñs pe lin e vez ar rochedoù, e seiz a-wechoù. Aliesavat e kaver poliester rak kalzmarc'had-matoc'h eo daoust ma'z eo displijus da wiskañ.
Roched ha hiviz
A bep seurt rochedoù zo, e pep seurt danvez. Graet e vez an hivizoù en un danvez bravoc'h peurliesañ, gant dantelezh alies.
Livioù ha politikerezh
Er bloavezhioù 1920 ha 1930 e oa un dalvoudegezh politikel e livioù rochedoù ar strolladoù faskourien:
Pesk-peroked roueel
Pesk-peroked roueel (Scarus vetula) a zo ur spesad pesked eus Mor Karib.
Gouarnamant
Disparti ar galloudoù
Gant ar prederour gall Montesquieu (1689-1755) e voe termenet damkaniezh disparti ar galloudoù en ur gouarnamant, ar pezh a zo bet lakaet e pleustr e meur a vonreizh dre ar bed. En e levr De l'esprit des lois "A-zivout spered al lezennoù" (1748) e rannas ar galloud politikel e tri skourr diwar skouer ar Republik roman ha bonreizh ar Rouantelezh-Unanet, gant ar pal na lezel an holl c'halloudoù etre daouarn un den hepken ha, dre se, doujañ da frankizoù diazez an dud. Ne c'hall ket sourr pe skourr dont da vout hollveliour war ar re araal, ha ne c'hall ket skourr pe skourrr seveniñ e gefridi hap harp ar re arall. Kent Montesquieu e voe labouret war an dodenn-se ivez gant ar prederour saoz John Locke (1632-1704), hogen diwar De l'esprit des lois e veizer hiziv c'hoazh disparti ar galloudoù evel-mañ : Setu amañ ur skouer eus ar c'hempouez a c'hall bout etre an tri galloud en ur gouarnamant a-vremañ, diskouezet dre gefridioù pep skourr.
Organoù ar gouarnamant
Un doare arall da sellet ouzh rannoù ur gouarnamant zo, pa c'haller e rannañ en organoù arbennik
Doareoù gouarnamantoù er bed
"Doare gouarnamant" a reer eus hollad an ensavadurioù politikel a ya da sevel ur Stad gouest da embregañ o galloudoù war ur gumuniezh politikel. 750px|center|thumb| Doareoù gouarnamantoù er bed ([[2014) {{Legend|#3355dd|Republik prezidantel 1 – Ur republik ma vez un den e penn ar gouarnamant hag e penn ar Stad ; gantañ emañ ar galloud erounit, a zo deveret eus ha distag diouzh ar galloud lezenniñ koulz ha diouzh ar galloud barn.}} {{Legend|#f0e847|Republik dambrezidantel 1 – Gant ar galloud lezenniñ emañ ar galloud erounit evit a sell ouzh an aferioù diabarzh ; gant ur prezidant dilennet en un doare diazalc'h emañ ar galloud erounit evit an aferioù hollek, ar re ziavaez hag ar re arouezel.}} {{Legend|#ff9a33|Republik parlamantel 1 – Deveret diouzh galloud lezenniñ ar parlamant, hag en e zalc'h bepred, eo galloud erounit ar gouarnamant ; gant penn ar gouarnamant emañ ar galloudoù a vez gant penn ar Stad er republikoù prezidantel pe zambrezidantel.}} {{Legend|#66bb66|Republik parlamantel brezidantel – Dilennet eo ar prezidant gant ar parlamant, hag e dalc'h ar parlamant bepred e chom pa embreg ar galloudoù erounit a vez fiziet ennañ.}} {{Legend|#ee1af9|Unpenniezh vonreizhel – Gant unpenn ar Stad emañ an tri galloud, a embreg hervez ur vonreizh ; alies e vez eus ur parlamant koulskoude, a zo gwan avat.}} {{Legend|#e75353|Unpenniezh parlamantel vonreizhel – Unpenniezh ma n'eus hini ebet eus an tri galloud gant unpenn ar Stad.}} {{Legend|#801a8|Unpenniezh hollveliek – Gant unpenn ar Stad emañ an tri galloud ; diharz eo e c'halloud politikel ; n'eus bonreizh ebet.}} {{Legend|#aa6f33|Stadoù unstrolladek – Hervez ar vonreizh, ur strollad politikel hepken en deus gwir da c'houarn ar Stad.}} {{Legend|#899662|Bonreizh astalet – Stadoù gouarnet gant ur galloud milourel : diktatouriezh milourel, juntenn vilourel, stratokratelezh.}} {{Legend|#b9b9b9|Doareoù gouarnamantoù arall}}
1 - Meur a Stad a zo republikoù liesstrolladek hervez o bonreizh a vez lakaet da Stadoù aotrouniek gant an darn vuiañ eus an arsellerion. De jure eo an doareoù gouarnamantoù a zo diskouezet gant ar gartenn-mañ eta, an derez a werinelezh de facto n'eo ket diskouezet. ]]
Termenadur an doareoù gouarnamantoù
Talvezout a ra an termenadur-mañ evit forzh pe c'houarnamant, ha pa vefe direizhwir pe zic'houest da embregañ e c'halloudoù. Lod gouarnamantoù n'int ket e penn ur Stad, pa c'hoarvezont eus meur a Stad kenvodet dre genemglev evel Unaniezh Europa ; lod arall a gaver e-maez ar Stadoù, en embregerezhioù pe var ar morioù da skouer.
Meur a zoare zo da rummata an doareoù gouarnamantoù, ha hervez dezverk pe zezverk e c'hall gouarnamant ar Stad-mañ-Stad bout kavet e div elfenn da nebeutañ eus an daolenn a gavor amañ a-is, ha muioc'h alies. Lod elfennoù zo aet da get, lod arall zo damkaniel pe c'hoazh faltazius p'en o c'haver el lennegezh hepken.
Setu amañ an dezverkoù a c'haller kemer da zaveoù.
Yezh
<references group="Y" />
Teodora Komnena
Theodora Komnena, zo anv meur a impalaerez pe briñsez vizantat.
Neophema pulchella
Neophema pulchella a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Psittacus pulchellus (kentanv) da gentañ-penn (e 1792) gant ar skiantour saoz George Shaw (1751-1813).
Trichothraupis melanops
Trichothraupis melanops a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Neophema pulchella
Annez
Bevañ a ra ar spesad e gevred Aostralia (eus gevred Queensland da hanternoz Victoria).
Trichothraupis melanops
Anvet e voe Muscicapa melanops (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ar spesad nemetañ er genad Trichothraupis an hini eo.
Mandello Vitta
Mandello Vitta zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Trichothraupis melanops
Annez
Kavout a reer ar spesad e naoueier reter an Andoù, eus hanternoz Perou da hanternoz Arc'hantina, e reter Paraguay, kreisteiz Brazil ha biz Arc'hantina.
Aguilar de la Frontera
Aguilar de la Frontera zo ur gumun e proviñs Córdoba,  en Andalouzia, e Spagn.
La Peur (danevell, 1882)
La Peur zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1882.
Boks
Ar boks zo ur sport-emgannañ ma vez roet taolioù pe bleukadoù, gant daouarn maneget, d'ur c'hevezer ha ma klasker diwall diouzh e vleukadoù.
Istor
Adalek 687 kent JK e veze bokserien o keveziñ e C'hoarioù Olimpek Henc'hres. E Bro-Saoz eo ec'h emdroas ar sport etre ar XVIvet ha XVIIIvet kantved, gant prizioù er c'hevezadegoù, ha diwezhatoc'h c'hoazh e-kreiz an, e Bro-Saoz ha SUA.
Pesk-peroked Japan
Pesk-peroked Japan (Calotomus japonicus) a zo ur spesad pesked eus gwalarn Meurvor Habask.
Pardon
Ar pardon eo an ober graet gant an den pe gant Doue a lam ar c'hastiz diwar chouk an den en deus graet a youl-gaer ur gwallober bennak.
Ar Pardon en e ster kristen
Ar Pardon : liderezh katolik e Breizh Unan eus doareoù heverkañ ar speredelezh vrezhon kristen eo ar pardonioù e Breizh. Tra gentañ evit mont d'ar Baradoz eo anzav e bec'hedoù, dre sakramant an adunaniñ. Dont a ra an anv diwar-se : ar Pardon a zo un doare da c'houlenn ar pardon eus e bec'hedoù digant Doue.
Un ober a binijenn ez eo eta. Setu aze perak e aer di war e droad, a-wechoù diouzh a bell. En em gavet war an hent tostik d'ar santual, war an dorgenn ma weler diouti evit ar wech kentañ tour-iliz ar santual, a zo skeudenn ar "Jeruzalem eus an Neñv" da lavarout eo ar Baradoz, penn beaj ar c'hristen war an Douar, ez eus ur groaz, anvet kroaz ar Salud, da lavarout eo ar Silvidigezh a-drugarez da Jezuz-Krist. En em gavet war al lec'h, kentañ tra en deus d'ober ar pirc'hirin eo mont da gofes eta gant ur beleg. Resev a ra neuze ar feizad ar pardon eus e bec'hedoù, pardonet gant e Zoue dre garantez, ha, diliammet, ez eo gouest neuze da respont da garantez Doue ha kemer perzh gant levenez vras hag anaoudegezh vat ouzh laouenidigezh ar brosesion gant ar gouloù, an Oferenn-bred, ar chapeled, ar Gousperoù, Bennozh ar Sakramant.
Er pardonioù e kaver ivez doareoù kehelerezh an Tan (tantadoù), an Dour (mont a reer da soubañ e dour ar feunteun a gaver bepred tost d'ar santual, ur chapel pe un iliz-parrez, a sav da bell, a-raok ar Gristeniezh. Roet eo bet dezho gant hêred an Drouized, beleion vrezhon gentañ an Iliz katolik, a oa kar dezho dre liammoù a familh zoken, a greder (Sant Ildud, Sant Samzun... ) ur ster a glot gant gwirionezioù ar feiz kristen, kentoc'h eget o diskar.
Boaz e vezer da c'houlenn bennozh Doue war ar mor (Santez Anna en Osptital-Kamfroud), ar c'hezeg (Sant Alar), an tanvarc'hoù (Porzh-Karozh)
Ur pred a vez kinniget gant tud ar c'harter goude an Oferenn-bred ha c'hoarioù da heul, rak gouel ar c'harter maz eo chapel ar c'harter an arouez anezhañ ez eo ivez.
Alies-mat, pa vez pardon bras, ez eus termajied e-kichen ar pardon o kinnig a bep seurt c'hoarioù (kirri-tos-tos).
Tricholaema leucomelas
Tricholaema leucomelas a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Bucco leucomelas (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
Golden Years
Golden Years zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant ar c'haner-sonaozer saoz David Bowie (1947-2016).
E-barzh filmoù
Dibabet e voe ar ganaouenn gant ar filmaozer stadunanat Brian Helgeland da-geñver e film A Knight's Tale, deuet e-maez e miz Mae 2001. Talvezout a reas da skor sonerezh pa zañs an div dudenn bennañ — c'hoariet gant Heath Ledger (1979-2008) ha Shannyn Sossamon — asambles.
Aguas Cándidas
Aguas Cándidas zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Eriocnemis
Eriocnemis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Ger-malizenn
Ur ger-malizenn zo ur ger goveliet dre gejañ daou c'her all evit krouiñ ur ger nevez, ha reiñ ur ster nevez dezhañ.
Eriocnemis
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.
Ger-malizenn
Un arliv fentus a vez gant lod gerioù-malizennoù, met n'eo ket ur reolenn.
Marano Ticino
Marano Ticino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Granozzo con Monticello
Granozzo con Monticello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
George Gershwin
George Gershwin a oa ur sonaozour ha pianoour stadunanat, bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1898 e Brooklyn, New York, ha marvet d'an 11 a viz Gouere 1937 e Hollywood, Los Angeles, Kalifornia.
Yuzevien a-orin eus Sant-Petersbourg e Rusia e oa e dud.
E vuhez
E-unan en doa desket Gershwin o seniñ ar piano, ha pianoour laz-seniñ e voe e Broadway. E vreur Ira Gershwin a skrive pozioù evitañ. Kenlabouret o doa an daou vreur, oc'h aozañ sonerezh ha kanaouennoù a zo deuet da vezañ brudet-kenañ, da skouer Summertime bet kanet gant Ella Fitzgerald ha Louis Armstrong, ha kanet goude gant un toullad kanerien all betek an deiz a hiziv.
Bras eo levezon ar jazz war oberennoù George Gershwin. War un tu e oa Gershwin maget gant tonioù hengounel yidek ha rusianek, ha gant sonerezh poblek eus Amerika evel ar ragtime, ar blues hag ar gospel ; war an tu all e oa sod gant sonaozourion klasel e-giz Bach, Mozart, Chopin, Liszt ha Ravel.
Berzh en-doa graet Gershwin gant e ganaouennoù, ha pedet e oa da aozañ sonerezh evit arvestoù seniñ Broadway, hag ivez evit ar sinema.
Strawberry Fields Forever
Strawberry Fields Forever zo ur ganaouenn saoznek kanet gant the Beatles, savet gant John Lennon hogen disklêriet evel kensavet gant Lennon-McCartney (evel ma oa ar c'henemglev). Awenet e voe gant eñvorennoù bugaleaj Lennon, pa c'hoarie el liorzh Strawberry Field, a oa stag ouzh un ti-emzivaded a oa d'ar Salvation Army er c'harter ma oa o chom, e Liverpool.
Istor
Enrollet e voe e-pad mizioù Du ha Kerzu 1966 e-kerzh an abadennoù enrollañ ma oad o prientiñ an albom Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, ha da vezañ lakaet ennañ e oa. Met ar gompagnunezh pladennoù a zalc'he war ar Beatles evit o lakaat da embann ur bladennig single, setu ma voe lakaet Strawberry Fields Forever war ar bladennig e C'hwevrer 1967, gant Penny Lane, savet gant McCartney, a oa war an tu A. Ha setu ar bladenn savet da niverenn 2 e-touez ar pladennoù gwerzhet e Breizh-Veur, hag ar ganaouenn Strawberry Fields Forever da niverenn 8 er Billboard Hot 100 e SUA. Hervez tud 'zo e oa ar gwellañ kanaouenn embannet ganto. Unan eus pennganaouennoù ar rock psikedilik e oa. Hervez ar gelaouenn Rolling Stone eo ar 76 gwellañ kanaouenn a-holl-viskoazh.
Maen-koun
En Evrog Nevez eo bet savet ar Monumant Strawberry Fields, en Central Park, tost d'al lec'h ma voe drouklazhet Lennon en c'hendi The Dakota.
Brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg e 2015 ha deuet da vezañ ur ganaouenn diwar-benn sivi Plougastell.
Baia (Italia)
Baia (Baiæ en Henamzer ) zo ur frazione eus kumun Bacoli e rannvro Campania en Italia, en hanternoz da Bae Naplez. En Henamzer e oa ul lec'h brudet.
Ibiz
An ibized zo evned hirc'harek, kromm o figos, hag a ya d'ober an darn vrasañ eus ar c'herentiad Threskiornithidae (a-gevret gant ar spanelled).
Kingstown (Sant-Visant hag ar Grenadinez)
Kingstown eo kêr-benn stad Sant-Visant hag ar Grenadinez en Antilhez. Kêr vrasañ ha porzh pennañ ar vro eo ivez. E 2005 e oa 25 418 a dud o chom enni. Emañ e su enez Sant-Visant.
John Scalzi
John Michael Scalzi II, ganet d'an 10 a viz Mae 1969, zo ur skrivagner skiant-faltazi stadunanat ha prezidant ar Science Fiction and Fantasy Writers of America. Brudet eo bet gant an heuliad romantoù Old Man's War. Eus an heuliad-se, tri romant a zo bet enoret gant ar priz Hugo Award. Bez eo bet enoret ivez evit e labour war e vlog lec'h ma'z eus bet skrivet gantañ e-leizh a deuliadoù war ar skiant-faltazi abaoe 1998. Tapet eo bet gantañ ar priz Hugo Award for Best Fan Writer e 2008, evit e labour diseurt war e vlog, dreist-holl, hag a zo bet implijet ivez evit reiñ harp da obererezhioù madobererezh.
E romant Redshirts a oa bet enoret e 2013 gant un Hugo Award for Best Novel. Skrivet en deus bet ivez un nebeud levrioù n'int ket levrioù skiant-faltazi ha pennadoù war an ekonomiezh, ar c'hoarioù video, filmoù, ar politikerezh. Goulennet e oa bet gantañ reiñ harp e ijin evit ar stirad skinwel Stargate Universe.
Massino Visconti
Massino Visconti zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Pesk-peroked triliv
Pesk-peroked triliv (Scarus tricolor) a zo ur spesad pesked eus meurvorioù Indez ha Habask.
Roger
150 px|dehou|thumb|Roger Federer 150px|dehou|thumb|Sir Roger Moore 150 px|dehou|thumb|[[Jolly Roger]] Roger a zo un anv-badez gallek, saoznek, katalanek hag alamanek. Un anv-familh eo ivez. Degaset e voe da Vro-Saoz gant aloubadeg Gwilherm II (dug Normandi).
Eumenes
Eumenes zo un anv gregach.
Tud
Tri eus rouaned Pergamon
Sophie von Kuensberg
Sophie von Kuensberg (1861–1938), ganet e Karlsbad, a oa ur skrivagnerez alaman.
Raffig Tullou
thumb|Raffig Tullou Raffig Tullou, Raphaël Jean Tullou e anv kefridiel - Neven Lewarc’h ha Lugumarcos, e zaou anv-drouiz -, a voe ur c'hizeller brezhon, ur stourmer breizhek hag un ezel eus ar luskad drouizel. Ganet e voe d'an 9 a viz Du 1909 e Morzhell hag e varvas d'ar 16 a viz Genver 1990 e Sant-Ervlan.
Buhez
thumb|Delwenn Nevenoe gant Raffig Tullou e Blaen-Ballon Merour ar gelaouenn Feiz ha Breiz e voe e 1928 hag e krouas ar gelaouennig Breiz digabestr. E 1934 e kemeras perzh er Mouvement fédéraliste breton ("Luskad kevredadel Breizh"), a-gevret gant Gestalen, Francis Bayer du Kern, Goulven Mazeas ha Morvan Marchal. Galvet da soudard e 1940 e voe prizoniad brezel ha lezet da vont diwar intruduStrollad Broadel Breizh (SBB). E-pad ar brezel e emezelas gant ar SBB kent bezañ skarzhet kuit gant Remont ar Porzh. E Roazhon e voe toullbac'het un nebeud sizhunvezioù kent bezañ lezet da vont. Krouiñ a reas Koun Breizh e 1954, kevarzhe evit difenn ar glad hengounel ha brezhon. Raffig Tullou a grouas Skoed e 1966, kelaouenn Koun Breizh. Pennadoù a skrivas er c'helaouennoù L'Heure Bretonne ha Nemeton e-doug an Eil Brezel-bed.
Drouizelezh
Dre levezon Morvan Marchal ez eas Francis Bayer du Kern war ar studioù keltiek hag e kemeras perzh e krouidigezh ar gelaouennNemeton gant Marchal ha Francis Bayer du Kern. E 1936 e savjont ar strollad drouizel Kredenn Geltiek Hollvedel ha Kevanvod Tud Donn. Ne c'hellent ket bezañ a-du gant Goursez Vreizh, renet gant Taldir rak ne felle ket da hemañ kaout un troc'h gant an Iliz katolik. Ur relijion nevezpagan a glaskent evel ma embannent en he anv. War-lerc'h ar brezel e reas anaoudegezh gant Goulven Pennaod hag e lakaas anezhañ da zont da vout pagan.
Oberennoù arzel
Tresañ a reas pezhioù-arrebeuri keltiek ha breizhek arnevez e Roazhon. Gantañ e voe kizellet delwenn Nevenoe e Baen-Ballon e 1952 gant an isskrid "Nevenoe - Tad ar Vro - Penntiern ar Vretoned - Nominoe - Britonnum Rex - 851". Ar blakenn-goun en enor da varkiz Pontkalleg a gaver en Naoned a gizellas ivez, war blasenn Bouffay. Ezel e voe eus ar strollad arzel Unvaniez ar Seiz Breur. Adaozañ delwennoù a reas Raffig Tullou ivez. Bout e voe sekretour diwezhañ Unvaniez ar Seiz Breur e 1944.
Beuzeg-Konk
Beuzeg-Konk a oa ur gumun e Penn-ar-Bed gwechall hag ul lodenn eus Konk-Kerne eo bremañ.
Istor
Ur barrez vras e oa Beuzeg er Grennamzer, anvet diwar anv sant Budog, enoret en iliz-parrez. Dre ma oa enni un enezennig anvet Konk, e voe anvet Beuzeg-Konk, adalek an, da lakaat kemm etrezi hag ar parrezioù all eus eskopti Kerne a oa anvet Beuzeg ivez.
Pennad kar
Konk-Kerne
Arauzo de Torre
Arauzo de Torre zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Eulampis jugularis
Eulampis jugularis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Cher (kanerez)
Cherilyn Sarkisian, ganet d'an 20 a viz Mae 1946 en El Centro (Kalifornia), zo ur ganerez hag aktourez stadunanat. Lesanvet eo bet the Goddess of Pop, diskrivet e vez evel ur vaouez dishual en un industrielezh suj d'ar baotred. Cher a zo bet brudet e 1965 evel hanter an duo gwreg-gwaz folk rock Sonny & Cher pa voe embannet ar ganaouenn "I Got You Babe" a lammas betek ar plas kentañ en charts Saoz hag Amerikan.
Eulampis jugularis
Anvet e voe Trochilus jugularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Cher (kanerez)
Yaouankiz
Cher a oa bet ganet Cherilyn Sarkisian en El Centro, California, d'an 20 a viz Mae 1946. An tad a oa, John Sarkisian, ur blenier kirri-samm a orin Armenian-Amerikan o kaout kudennoù gant an dramm ha c'hoarioù arc'hant. Ar vamm, Georgia Holt (ganet Jackie Jean Crouch), un aktourez he doarolloù bihan ral o tiskleriañ he deus orinoù Iwerzhonat, Saoz, Alaman ha Cherokee.
Eulampis jugularis
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi menezioù Antilhez Bihanañ.
Cher (kanerez)
Yaouankiz
Tad Cher ne oa ket alies er gêr pa oa he babig, dizimeziñ a raio he zud pa oa 10 miz nemetken. Ar vamm a zimezo diwezhatoc'h gant an aktour John Southall, genel a raio ur verc'h, Georganne Southall.
Lambert Maastricht
Lambert Maastricht, pe Lambertus, Landebertus, Lambrecht (war-dro 636-war-dro 700) a oa eskob Maastricht, merzher ha sant er.
Un den a ouenn uhel e oa. E eontr Theodard a oa eskob Maastricht. Lazhet e voe Theodard war-dro 669, ha lakaet e voe Lambert en e lec'h. Kar e oa Lambert da Hugobert ha Plectrude, pried Pepin Herstal, maer ar palez ha mestr war rouaned Aostrazia.
Goude muntret Childeric e 675, e voe kaset kuit Lambert eus ar vro, ha lakaet Faramundus en e lec'h. Lambert a dremenas seizh vloaz en harlu, a savas abati Stavelot (674-681). Goude un toullad bloavezhioù e voe adlakaet da eskob.
Scarus coeruleus
Scarus coeruleus a zo ur spesad pesked eus kerentiad ar Scaridae.
Boued
Tremen a ra an darn vrasañ eus e amzer o klask war-lerc'h e voued, anezhañ bevedegoùigoù mor hag a gav en traezh, hag ivez bezhin hag a denn diouzh ar c'herreg war-bouez e bigos.
Annez
Bevañ a ra e kerreg-koural, er bazennoù tomm eus takadoù trovanel hag istrovanel kornôg ar Meurvor Atlantel ha Mor Karib.
Margarete von Babenberg
Margarete von Babenberg (1205–1266), pe Margareta von Österreich (en alamaneg), pe Markéta Babenberská (e tchekeg), pe Marc'harid Aostria (e brezhoneg), a oa ur briñsez eus Stiria, pried da Ottokar II Přemysl, roue Bohemia.
He buhez
Merc'h e oa da Leopold VI Aostria (Babenberg) ha da Teodora Angelina, eus tiegezh impalaerel Bizantion. O merc'h henañ e oa, ha c'hoar e oa da Friedrich II Aostria, an diwezhañ dug eus an Tiegezh Babenberg a varvas divugel en 1246, ma savas bec'h diwar-benn an hêrezh.
Dimezioù
Div wech e timezas
Abalamour d'ar Privilegium Minus e c'hallas Ottokar goulenn dugelezhioù Aostria ha Stiria. Margarete e oa an tostañ hêrez d'an dug diwezhañ.
Diwezh he buhez
Margarete n'halle ket kaout bugale ha torret e voe hec'h eured gant Otakar en 1260. Addimeziñ a reas ar roue d'ur vaouez yaouankoc'h Cunigunda de Eslavonia. Chom a reas Margarete e Bohemia.
Mervel a reas e 1266 ha hi divugel.
War he lerc'h
Otakar a viras Aostria, Stiria, Carintia ha Carniola, o lavarout e oa pennhêr da Vargarete, en o emglev dizimeziñ. En 1276 avat e voent tennet digantañ gant ar roue Rodolf Iañ Habsburg.
Artemisiospiza
Artemisiospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, breaned ennañ, krouet e 2011 gant an daou skiantour stadunanat John Klicka (?-) ha Richard Charles Banks (1931-).
Trafalgar Square
Trafalgar Square (/ˌtrəˈfælɡər/) zo ul leurgêr e karter Westminster, e Kreiz Londrez. Savet e oa bet tro-dro d'al lec'h anvet Charing Cross. An anv "Trafalgar" zo bet roet evit enoriñ emgann Trafalgar, un trec'h war-vor breizhveuriat war nerzhioù Napoleon kevredet gant Spagn hag a voe dalc'het d'an 21 a viz Here 1805 dres dirak arvor Kab Trafalgar, e Spagn.
Eulampis holosericeus
Anvet e voe Trochilus holosericeus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Trafalgar Square
Lec'h Trafalgar Square a oa bet ul lec'h pouezus abaoe an, pa oa a-orin al lec'h evit kezeg ar roue hag e familh. Goude ma voe fiñvet ar marchosi gant ar roue George IV da Vuckingham Palace e oa bet kroget da ziorren en-dro ar marchosi kozh gant John Nash met sioul betek-re e voe an obererezhioù goude e varv, ar pezh a lakaas al leurgêr da vezañ digoret e 1844 nemetken. Kolonenn Nelson, a zo e-kreiz al leurgêr, zo ambrouget gant peder delwenn leon. Petra bennak ma 'z eus delwennoù ha delwennoù lid e-leizh war ar blasenn, ar Fourth plinth (ar pevar diaz) chomet goullo aboe 1840, a vez implijet evit oberennoù arz arnevez abaoe 1999.
Eulampis holosericeus
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv.
Trafalgar Square
Lid ar bloavezh nevez
Abaoe bloavezhioù bremañ, tud en em vod war Drafalgar Square evit lidañ ar bloavezh nevez asambles. N'eo ket ur gejadenn aozet met niverus e vez an dud o tont memestra. Pennoù bras Londrez, re ar surentez dreist-holl, a vez ankeniet pa welont an niver a dud o vont war-gresk a vloaz da vloaz : ur riskl zo da welet al leurgêr beuzet gant un niver re vras a dud. Abaoe ar bloavezh 2003 e vez un tan-arvest kreizennet war al London Eye ha glann su ar stêr Thames. Abaoe 2014 e vez aozet lidoù ar bloavezh nevez gant pennadurezhioù meur Londrez sikouret gant aozadur an drugarez UNICEF ; kroget e voe adal ar mare-se da reiñ tikedoù d'an arvesterien a-benn reoliañ gwelloc'h al lid.
Eulampis holosericeus
Annez
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Trafalgar Square
Lid an Nedeleg
Abaoe 1947 e vez aozet lid an Nedeleg e Trafalgar Square. Ur saprenn eus Norvegia a vez profet da Londrez gant kêr-benn ar vro, Oslo, ha kinniget evel Saprennn Nedeleg Londrez. Un doare eo da drugarekaat ar Rouantelezh-Unanet evit an harp da Norvegia e-pad an Eil Brezel-bed. E-pad ar brezel e vevas eno ar priñs Olav kement ha gouarnamant harluet ar vro.
Saint John's
Saint John's pe St. John's eo kêr-benn Antigua ha Barbuda, ur stad dizalc'h en Antilhez. Kêr vrasañ ar vro eo ivez gant 24 226 a dud o chom enni er bloaz 2000. Emañ en enez Antigua.
Park broadel Yellowstone
Park broadel Yellowstone (Yellowstone National Park) a zo ur park broadel er Stadoù-Unanet, e gwalarn Wyoming. Ul lodennig vihan eus ar park a gaver e stadoù nes Idaho ha Montana. Savet eo bet ar park e 1872 hag e-se eo an hini koshañ eus ar bed. Dindan 8,983 km² emañ, da lavaret eo ez eo brasoc'h eget Bro-Leon ha Bro-Gernev a-gevret. Brudet eo evit al loened a gaver ennañ hag ivez evit ar geizeroù. Emañ an div drederenn eus geizeroù ar bed eno.
Châteaudun
Châteaudun zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Eure-et-Loir, er rannvro Centre. Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Dunois anezho e galleg.
Anv
Château, eus al latin castellum, ha dun, ur ger keltiek hag a dalv kement ha kreñvlec'h.
Asiria
Asiria a oa ur vro en Henamzer e norzh Mezopotamia, anvet diwar kêr Asur, hag ivez hini he doue gwarezer, an doue Asur. Adalek an eil milved a-raok J.-K. e tiwanas eno ur rouantelezh c'halloudus zo deuet da vezañ un impalaeriezh diwezhatoc'h. En hag er  kantevd a-raok J.-K., Kontrollañ a rae Asiria tiriadoù en holl pe en ul lodenn hepken eus broioù a hiziv evel Irak, Siria, Liban, Egipt, Turkia pe Iran.
Lakat a reer kemm etre tri frantad en istor Asiria, daoust ma'z eo diasur an holl zeizadoù a-raok 700 kent J.-K. : ar prantad henasirian, eus an betek deroù ar  kantved kent J.‑K.. ar prantad krennasirian, betek 911 kent J.-K. ; hag ar prantad nevezasirian, betek 612-609 av. J.-C., ma'z eas rouantelezh Asiria da get. E-pad ar prantad-kentañ e oa Asiria ur geoded-Stad renet gant Asur, hag anavet dreist-holl evit intrudu he c'henwerzherien. Diwan a reas rouantelezh Asiria en eil prantad, ur Stad galloudus, nemet er prantad etre an eil hag ar c'hentañ milved kent J.-K. E-pad an trede prantad e teuas Asiria da vezañ un impalaeriezh tamm-ha-tamm, a-drugarez d'hec'h arme peurgetket. Ar mare-se eus istor Asiria an hini zo anavezet ar gwellañ, a-drugarez d'an dizoloadennoù graet adalek an kantved en holl he c'hêrioù-penn, Asur, Nimrud, Dur-Sharrukin (C'horsabad) ha Ninive. Dalc'het zo bet soñj eus an impalaeriezh-se hag eus he rouanez abalamour d'he galloud en hengoun ar Bibl hebraek hag eus ar skrivagnerien c'hresian klasel.
Roseau
Roseau (kreoleg: Wozo) eo kêr-benn Dominica, un enezenn hag ur stad dizalc'h eus an Antilhez. War aod mervent an enez emañ ha 14 847 a dud a oa o chom enni e 2001.
Asiria
Ar c'hementad bras a zielloù epigrafek hag arkeologek dastumet diwar-benn prantad Asiria abaoe tost da zaou gantved a ro tu da anaout kalz lodennoù eus ar rouantelezh-mañ zo anezhañ unan eus elfennoù pennañ sevenadurezh Mezopotamia, kement hag ar rouantelezh deuet da vezañ he c'hevezerez er su, rouantelezh Babilonia. Prantad diwezhañ ar rouantelezh an hini a anavezer ar gwellañ. Gallout a reer deskrivañ en un doare resis a-walc'h meur a lodenn eus melestradur ar rouantelezh, an obererezhioù ekonomikel, ar gevredigezh, ar sevenadur asirian, ar relijion hag an arz peurgetket. Chom a ra kalz tachadoù teñval abalamour ma n'eo ket ken fonnus an titouroù hervez al lec'hioù, ar prantadoù ha lodennoù buhez an Asiriz, dre ma'z eus aet da get kalz mammennoù abaoe an Henamzer, met ivez abalamour ma n'eus anv en dielloù nemet eus ar renkadoù uhelañ.
Artemisiospiza
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Asiria
Dizoloadennoù an
Asiria a voe ar c'hentañ bro eus ar Reter-nesañ kozh da vezañ furchet. Ar c'hentañ palez dizouaret a voe hini C'horsabad, Dur-Sharrukin gwezhall, kêr-benn Sargon II, dizolet gant konsul Bro-C'hall e Mossoul, Paul-Émile Botta, adalek 1843. Heuliet e voe gant ar Saoz Austen Henry Layard e Nimrud, anvet Kalc'hu gwezhall, ha goude e tell Kuyunjik, kreiz Niniva gozh. Dizoloadennoù an izelvosoù kozh ar savadurioù a reas kalz trouz, ha kaset e voe ar c'havadennoù-se e mirdioù eus Europa. D'ar mare-se e oa dizoloet degadoù miliadoù a dablezennoù skrivet e skritur gennheñvel zo hor mammenn bennañ hiziv an deiz c'hoazh diwar-benn ar rouantelezh nevezasirian. Roet o deus tu da gomprenn ar skritur-mañ hag an akkadeg. E 1903 e voe tro an Alamanted da furchal kêr-benn diwezhañ Asiria, Asur, e tel Qala'at Shergat, gant doareoù-ober an arkeologiezh skiantel ha n'eo ket war an taol evel ma veze graet a-raok ha gant amatouriezh.
Keoded-Stad Asur
Kentañ prantad an istor asirian a vez graet « paleoasirian » anezhañ,. Er c'hontrol eus ar prantadoù diwezhatoc'h e oa dister galloud politikel hag arme ar geoded. Asur hag an trowardroioù a ya d'ober holl ar rouantelezh, hag abalamour da se e c'haller ober ur « geoded-Stad » anezhi. Koulskoude, daoust ma n'en doa ket ur galloud a-bouez war an dachenn bolitikel e talc'he ar geoded ur roll bras er Reter-Kreiz abalamour da intrudu he marc'hadourien.
Ur geoded kozh-kenañ eo Asur rak annezet e oa adalek deroù an III milved kent J.-K. Meneget e oa evit ar wezh kentañ e dielloù eus Impalaeriezh Akkad hag eus Trede tierniezh Ur a voe mestrezed warni e-pad ur pennad. A-drugarez d'ar fed ma oa pell diouzh ar c'hreizennoù politikel bras avat e teuas a-benn da chom dizalc'h, ha Puzur-Asur a zeuas da vezañ emren penn-da-benn pa oa diskaret rouantelezh Ur war-dro 2010 kent J.-K., ha pa oa savet un dierniezh nevez. Da vare prantad an Amorrited (- kantved) e oa ur geoded gwan a-walc'h, mes ur geoded kenwerzh bras e voe ha keñveriet eo bet ouzh republikoù marc'hadourien Italia da vare an Azginivelezh.
Artemisiospiza
O c'havout a reer e hanternoz Mec'hiko ha kornôg Stadoù-Unanet Amerika, tri isspesad (3) dezhe en holl.
Asiria
Keoded-Stad Asur
Da vare ar prantad paleoasirian e veze roet an titl a roue (šarrum) d'an doue Asur hepken. An den a rene ar geoded a veze graet « vikel an doue Asur » anezhañ (išši'ak Daššur) abalamour ma veze sellet outañ evel e zileuriad war an Douar, ha ma soñjed e teue e c'halloud eus bolontez an doue. Graet e veze « penn » anezhañ ivez (waklu) pe « bras » (rubā'um), titloù a ziskouez e roll primus inter pares, e-touez oterien ar geoded. Rannañ a rae e c'halloud gant oligarkiezh ar geoded dre hanterouriezh un ensavadur a-bouez, ar « geoded » (ālum) : kreiz politikel Asur eo « Savadur ar geoded », pe « Ti-kêr » (bēt alim), ha n'eo ket palez ar roue. Rannet e veze ar galloud politikel hag ar galloud barn etrezo, hag embannet e veze an urzhioù ofisiel en o anv dezhe o-daou. Bodet e veze ar Geoded en ur vodadeg (puhrum), dirak templ an doue Asur evit doare. Ne ouzer ket hag eñ e oa ur vodadeg enni pennoù bras, henaourien (dont a ra ar ger-mañ alies en testennoù), pe holl bobl ar geoded, hag ivez hag eñ e oa ur gambr hepken pe div er vodadeg. Homañ he doa, gant penn ar geoded, ur roll lez-varn justis uhelañ, met talvezout a rae an ensavadur-mañ ivez da reiñ urzhioù ha kefridioù da geodediz Asur. War dachenn an armerzh e oa karget an "Ti-kêr" da zastum an telloù hag an dleoù, ha dleoù war an telloù na oant ket bet paeet. Fiziet e veze ar c'hargoù-se en un den a-bouez, al līmum, tennet d'ar sord evit ur bloavezh, a rene e vurev melestradurezh dezhañ e-unan, ar bīt līmim (« Ti al līmum »), harpet gant ensellerien (bērū). Hemañ an hini a roe e anv d'ar bloavezh ma oa e karg.
Istor ar geoded
Asur a oa ur geoded na oa ket gwall c'halloudus ha sujet e voe meur a wezh gant rouantelezhioù estren. Chom a reas dizalc'h betek -1800, pe war-dro, pa oa kemeret gant ar roue Samsi-Addu eus Ekallatum (1815-1775), ha staget ouzh e Rouantelezh Mezopotamia uhel, a oa Shubat-Enlil he c'hêr-benn, e traoñienn ar C'habur. Goude e varv e oa kemeret e lerc'h gant e vab Ishme-Dagan a renas war Asur e-pad daou-ugent vloaz. Ne ouzer ket mat ar pezh a c'hoarvezas goude e varv. Asur a oa renet adarre gant renerien genidik eus ar geoded marteze, nemet ha kendalc'het he defe tiernezh Samsi-Addu da ren eno. War a seblant he doe ar prantad-se, ma oa staget Asur ouzh Rouantelezh Mezopotamia uhel, ur roll bras en istor Asiria. Samsi-Addu a vez sellet outañ atav evel ur roue asirian gant hengoun istoriografek ar vro-se, dindan an anv asiriek a Shamshi-Adad I, abalamour d'e vrud. Kontet e vez e hendadoù e-touez rouaned kentañ ar geoded e Roll rouanez Asiria, ma voe silet o anv marteze diwar c'houlenn ar roue-mañ end-eeun. Ne anavezer ket buhez politikel Asur e diwezh prantad an Amorrited eta. Raklavar Kod Hammurabi a veneger ennañ ar geoded e touez an tiriadoù sujet d'ar roue-mañ eus Babilon war-dro -1750, mes dalc'h Babilonia war Mezopotamia-Uhel ne badas ket en tu all da vuhez mab ar roue-se, Samsu-iluna.
N'eus ket chomet kalz dielloù eus ar hag ar  kantved ha n'eo ket asur o c'hronologiezh c'hoazh. Evit adsevel istor Asur d'ar mare-se e implijer un nebeud enskrivadurioù roueel diglok, dielloù eus rouantelezhioù all, ha testennoù savet diwezhatoc'h : Roll rouanez Asiria ha bloazdanevell istorel ar kantved anvet Istor sinkronek, a zanevell an darempredoù etre Babilon hag Asiria en un doare a-du gant Asiria. Roll ar rouanez a venegeer ennañ un heuliad rouanez, en o zouez meur a hini anvet « mab da zen ebet », da lâret eo tud o doa kemeret ar galloud, a-raok savidigezh un dierniezh kentañ goude ma oa kemeret an tron gant un Adasi bennak. Anv unan eus ar rouanez war-lerc'h, Kidin-Ninua, a ra dave da geoded Ninive (Ninua), ar pezh a dalvez marteze e oa ar geoded-mañ er memes framm politikel ha keoded Asur marteze. Forzh penaos ez eo ar rouanez a zeuas goude, adalek Ishme-Dagan II, zo anavezet a-drugarez da enskrivadurioù ha dre an 'Istor sinkronek. Puzur-Assur III a nevezas mogerioù-kreñv Asur, ha skoulmañ a reas un emglev politikel gant Burna-Buriash I, roue kassit Babilon, a lakae an harzoù etre an div rouantelezh war-dro kreiz ar stêr Tigris, ar pezh a ziskoueze marteze e oa galloud Asiria o kreskiñ.
Ret e voe da Asur avat talañ ouzh kresk ur rouantelezh a oa he c'hreiz muioc'h er c'hornôg, e traoñienn ar C'habur : ar Mitanni, renet gant Hourrited, ur bobl na oa ket semitek hag a o stank e Mezopotamia-Uhel, betek trowardroioù Asur. Hervez raklavar istorel ar skrid-emglev etre ur roue hittit hag ur roue eus Mitanni er e oa Asur dindan gwazhoniezh Mitanni war-dro 1440-1430, met tennet he dije he mat eus ur gwander a-berzh ar rouantelezh-se da baouez da baeañ an truaj, hag abalamour da se e vije bet preizhet gant Shaushtatar, roue Mitanni. Met istor hag aozadur rouantelezh Mitanni n'int ket anavet-mat c'hoazh ha ne c'haller ket anavout mat-tre lec'h Asur e-keñver ar rouantelezh all. Diaes eo ober anezhi ur geoded e gwazhoniezh ar rouantelezh-se e-pad holl ar prantad, daoust ma tiskouez mammennoù eus diavaez Mezopotamia-Uhel e oa Mitanni a oa Stad galloudekañ ar c'hornad, hag ouzhpenn ez ae levezon he roue, Shaushtatar, betek Nuzi, pell er reter da Assur. E testennoù eus an amzer-se hag a zanevell ergerzhadegoù ar faraon Thoutmose III e Siria a-enep Mitanni e tiskouezer an Asirianed evel tud a roe donezonoù d'ar faraon, Marteze e oa un doare da glask skoazell a-enep rouantelezh an Hourrited. Diwezhatoc'h, war-dro 1400, e skoulmas ar roue Assur-bel-nisheshu eus Asur, anavet ivez evit e zarempredoù gant Henegipt, un emglev diwar-benn o harzoù gant Kara-indash, roue Babilonia. Un hevelep emglev ne vije ket posupl ma vije bet Asur dindan gwazhoniezh Mitanni c'hoazh, Hag un testeni eo eta eus gwanadur pe eus ehan he mestroniezh war ar geoded. Ar roudoù dibaot eus darempredoù diplomatek rouaned Asur a anavezomp a hañval diskouez kresk goustad galloudegezh rouantelezh Asur, daoust ma oa re c'halloudus he amezeien c'hoazh evit m'o defe darempredoù par-oc'h-par etreze.
Notennoù
fa:آشور असीरिया
Meina
Meina zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Daniel Emilfork
Daniel Emilfork-Berenstein, bet ganet Daniel Zapognikof d'ar 7 a viz Ebrel 1924 e Providencia (Chile) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Here 2006 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) chilean.
Euredet e oa gant an aktourez c'hall Denise Péron (1925-1996), bet ganet ur verc'h dezhe e 1951, an aktourez Stéphanie Loïk.
En abeg d'e zistilh dibar, d'e drolinenn aes-kenañ da anavezout ha, dreist-holl, d'un dremm hep he far, hir ha kastiz, e voe fiziet ennañ meur a roll tud drouk pe enkrezus : e penn un toullad mat a arvestourien e chomo da viken evel "Krank" (La Cité des enfants perdus gant Marc Caro ha Jean-Pierre Jeunet e 1995).
Pergamon
Pergamon (τὸ Πέργαμον, pe ἡ Πέργαμος e gregach), a oa ur geoded hellazat en Aeolis, ur 26 km eus aod Mor Egea war un uhelenn en hanternoz da lez ar stêr Caicus (hiziv Bakırçay). Hiziv e weler dismantroù Pergamon en hanternoz hag er c'huzh-heol da gêr Bergama en Turki.
Suzana hag ar gozhidi (Rubens)
Suzana hag ar gozhidi, pe Susanna e i vecchioni, zo anv meur a livadur brudet, hag ivez un eoullivadur war lien graet gant Pieter Paul Rubens, e 1607, hag a zo e Roma, er Galleria Borghese.
Arremon
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, seizh isspesad ha tregont (37) dezhe en holl.
Miasino
Miasino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Daniel Cueff
Daniel Cueff, ganet e 1955 e Kastell-Paol, zo ur politikour ekologour breizhat.
Politikour
Mennozhioù ekologour ha rannvroelour en deus. Implijet en deus ar rouedad dilennidi Bruded evit reiñ da anavezout disoc'hoù ar politikerezhioù ekologel aozet gant an dilennidi lec'hel e Breizh.
Sikouret en deus izili Dibab da aozañ ur votadeg diwar-benn adunvaniezh Breizh ha Dael Breizh e Langoed, e 2015.
Charles George Gordon
Ar major jeneral Charles George Gordon, bet ganet d'an 28 a viz Genver 1833 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Genver 1885, lesanvet Chinese Gordon ("Gordon ar Sinaad"), Gordon Pacha, ha Gordon eus C'hartoum, a oa un ofiser uhel hag ur melestrour saoz a orin skosat.
Daniel Cueff
Politikour
Skrivet en deus ul levr gallek diwar-benn ar rannvroelouriezh hag an demokratelezh, "La Bretagne, un horizon démocratique pour notre République", hag ul levr a-ijin diwar-benn ar 100 devezh kentañ buhez politikel e Breizh ma vije bet trec'h al listenn Breizh Evel-Just en dilennadegoù rannvro e 2015.
Charles George Gordon
Ar wech kentañ ma voe engouestlet er brezel a voe e-pad Brezel Krimea evel ofisour el lu breizhveuriat. Ar brud milourel bras a voe tapet gantañ a voe dre e obererezhioù e Sina ma voe lakaet da benn "al lu didrec'het " (Ever Victorious Army), un nerzh soudarded sinaat gant ofiserien a orin europat. E fin ar bloavezhioù 1860, Gordon hag e gadourien a voe abeg da riñsadenn Emsavidigezh Taiping, o vezañ trec'h alies war nerzhioù kalz niverusoc'h. Dre an obererezhioù milourel-se e oa bet lesanvet Charles Gordon "Gordon ar Sinaad" ; resevet e voe gantañ enorioù a-berzh impalaer Sina kement gant gouarnamant ha lu Bro-Saoz.
Glizheolez-delioù-ront
Drosera rotundifolia zo ur genad plant kigdebrer e kerentiad an Droseraceae.
Charles George Gordon
Un emsavadeg drastus a savas e Soudan, en he fenn ur muzulmad kredour anvet Muhammad Ahmad hag en em ditle "Mahdi". Gordon a oa bet adkaset da C'hartoum gant an urzhioù da reiñ surentezh da dec'hadeg ar siviled ha d'ar soudarded leal ha da vont ganto. Goude bezañ sikouret 2500 trevour breizhveuriat, ne sentas ket d'an urzhioù, derc'hel a reas gantañ ur strolladig soudarded ha harperien nann-soudard gantañ ha chom e kêr.
Neomorphus pucheranii
Neomorphus pucheranii a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCuculidae.
Charles George Gordon
A-raok an emgann, Gordon ha Muhammad Ahmad a eskemmas lizheroù, pep hini o klask gounit egile d'e feiz ; hini ebet anezho ne gemmas e selloù avat. Sezizet gant nerzhioù ar Mahdi, Gordon a lakaas e plas un difenn dre gêr a-bezh e-pad ur bloaz. Pobl Breizh-Veur a voe fromet ha bamet gant kement-se, met ket ar gouarnamant saoz a gave gwell e vefe bet trec'het. Dre bouez ar boblañs hag ar strolladoù enep-sklaverezh e voe rediet gant diegi ar gouarnamant da gas un nerzh milourel sikour. Erruout a reas an nerzh-kas daou zevezh goude diskar kêr ha marv Charles Gordon.
Hiziv an deiz c'hoazh e chom Charles Gordon un dudenn hag a zesach. Bet e oa bet e-kreiz ar jeu politikel evit gouzout piv a oa kiriek d'e varv a-benn ar fin. Da zigentañ e oa bet taolennet evel ur merzher kristen kaset da Afrika gant politikourien diot o devoa e laosket da vervel dre vezañ goubidi, ar bobl kar d'an haroz a chomas stag gant ar skeudenn-se o tufañ war pennoù ar Gouarnamant hag ar British Army :"« The reading public wanted heroes, it wanted to read about one lone Englishman sacrificing himself for glory, honour, God, and the Empire. »"Ar re debunker, tud hag a glask ar gwirvoud a-dreñv ar mojennoù brudet, en XXvet kantved a lakaas war-wel e oa eñ e-unan hag a voe kablus d'e varv, ouzhpenn da-se e lakefont war-raok e oa ur mezvier anezhañ ha marteze heñvelreizh.
Neomorphus pucheranii
Anvet e voe Cultrides Pucheranii da gentañ-penn (e 1851) gant an naturour gall Émile Deville (1824-1853) : dougen a ra anv an ergerzher hag al loenoniour gall Jacques Pucheran (1817-1894).
Charles George Gordon
Koun
Keloù marv Charles Gordon a zegasas tamalloù bras war ar gouarnamant, pobl ar Rouantelezh-Unanet a oa kounnaret-bras. Ul lid-koun relijiel a voe sevenet gant eskob Newcastle, hag a voe dalc'het en Iliz-veur Sant Paol Londrez d'ar 14 a viz Meurzh 1885. Lord Mayor Londrez a eanouas ur rastelladenn arc'hant a-benn sevel ur bez-koun d'an haroz. Beziet eo bet e Iliz-veur Sant Paol Londrez gant ur bez kizellet eus outañ e arem war un diaz maen-sant du.
Neomorphus pucheranii
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Charles George Gordon
Koun
Delwennoù zo bet savet e Trafalgar Square, Londrez, e Chatham, Gravesend, Melbourne (Aostralia), ha C'hartoum.
Anzola d'Ossola
Anzola d'Ossola zo ur gumun e Proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Santa Maria Maggiore (Piemonte)
Santa Maria Maggiore zo ur gumun e Proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Juan Ponce de León
Juan Ponce de León (ganet war-dro 1460 e Santervas de Campos, proviñs Valladolid ; marv e miz Gouere 1521 e La Habana, e Kuba) a oa ur c'honkistador spagnol.
Goude kemeret perzh er brezel a-enep Emirelezh Granada ez eas d'ar Bed Nevez hag en em staliañ en Hispaniola. E 1508 e voe roet kefridi dezhañ gan ar roue Fernando II Aragon da vont da ergerzhet enez Puerto Rico hag a oa anvet enez San Juan Bautista da neuze. Mont a reas Ponce de León kuit diouzh Hispaniola d'an 12 a viz Goeure 1508 ha dilestrañ a reas war an enezenn e Bae San Juan, nepell diouzh al lec'h m'emañ kêr San Juan bremañ. E diabarzh an enezenn e savas Ponce de León an diazezadenn spagnol gentañ. E 1509 e tistroas da Hispaniola, kontañ a reas e veaj hag anvet e voe da c'houarnour enez "San Juan Bautista" gant ar roue. Mont a reas d’an enezenn en-dro, gant e wreg hag e vugale.
Klevet e voe ar gant Spagnoliz ar vrud a rede penaos e oa inizi all pelloc’h, er gwalarn da Hispaniola. Urzh a roas ar roue da b- Ponce de León da vont da glask an inizi-se, e 1512. D’ar 27 a viz Meurzh 1513 e tizhas aod reter Florida gant tri lestr, ha soñjal a reas e oa un enezenn. Kontañ a reer e voe kavet ar Gulf Stream gantañ e 1513, met merzet e oa bet ar froud-se gant ur merdeer all, Antón de Alaminos.
E 1514 e resevas aotre da drevadenniñ "enezenn Florida". Met n’eo nemet e 1521 ez eas di en-dro, gant 200 den ar wech-mañ ha ganto chatal, kezeg ha peadra da labourat an douar. Dilestrañ a reas war aod kornaoueg Florida d’an 2 a viz Ebrel 1521 hag embann e oa un douar spagnol. Taget e voent gant Amerindianed ha gloazet e voe Ponce de León e-pad an argadenn. Distreiñ a reas da Guba ha mervel eno. Beziet e voe e San Juan hag emañ e relegoù bremañ en iliz-veur San Juan Bautista eno.
Santa Maria Maggiore
Santa Maria Maggiore zo anv meur a lec'h en Italia.
Saint George's
Saint George's pe St. George's eo kêr-benn Grenada, ur stad dizalc'h en Antilhez. 33 734 a dud a oa o chom enni e 2012. Emañ war aod mervent an enez.
Borgomezzavalle
Borgomezzavalle zo ur gumun e Proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Roz-kamelia
Roz-kamelia (Camellia japonica) zo plant e-touez kerentiad an Theaceae.
Arauzo de Miel
Arauzo de Miel zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Arauzo de Salce
Arauzo de Salce zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Neomorphus geoffroyi
Neomorphus geoffroyi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Cuculidae.
Anvet e voe Coccyzus geoffroyi (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Lambert II Naoned
Lambert II (war-dro 843-851), a oa kont Naoned ha kont Anjev, eus un tiegezh Franked, a vez graet Widonided anezhañ, hag a zalc'he marz Breizh.
E vuhez
Krediñ a reer e oa eil mab Lambert Iañ Naoned‎ hag e bried Rotrudis, ur verc'h da Lotar, mab an impalaer Loeiz an Deol.
En 831 e oa savet e dad a-du gant Lotar a-enep galloud Loeiz an Deol, ma voe tennet e gargoù digantañ gant an impalaer. Mervel a reas Lambert Iañ Naoned‎ e 836.