cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arondisamant Val-de-Briey
Arondisamant Val-de-Briey, anvet arondisamant Briey betek 2022, a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Meurthe-et-Moselle hag e rannvro Grand Est. A-roak 1871 e oa an arondisamant ul lodenn departamant Moselle.
Jena
Brudet eo ar gêr abalamour d'ar skol-veur zo enni, Skol-veur Jena (anvet Friedrich-Schiller-Universität Jena), savet e 1558. E-touez an dud anavezetañ a voe studierien enni emañ Gottfried Leibniz ha Karl Marx.
Arondisamant Val-de-Briey
Betek 2022
Rannet e oa arondisamant Briey e 10 kanton hag e 130 kumun :
Jena
E-kichen Jena e c'hoarvezas Emgann Jena e 1806.
Arondisamant Val-de-Briey
Abaoe 2023
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle hag an arondisamant a oa bet adanvet d'ar 1 a viz Genver 2023. 115 kumun zo en arondisamant Val-de-Briey bremañ.
Mor Keltiek
Ar Mor Keltiek (An Mhuir Cheilteach en iwerzhoneg, Y Môr Celtaidd e kembraeg, An Mor Keltek e kerneveureg, Celtic Sea e saozneg) eo anv al lodenn eus ar mor a zo er Su da Iwerzhon, er Mervent da Vreizh-Veur ha betek penn kornaouekañ Breizh er Gevred. Er Su hag er Mervent emañ war bevenn ar plateiz kevandirel.
Sko eo ouzh ar Meurvor Atlantel er C'hornaoueg, ouzh Mor Iwerzhon dre Ganol Sant Jord er biz, hag ouzh Mor Breizh er reter, etre Inizi Sillan hag Eusa.
Gant ar moroniour ha bevoniour saoz Ernest William Lyons Holt (1864-1822) e voe goveliet an anv Celtic Sea e 1921.
Continental Marines
Ar Marines kevandirel (Saozneg: Continental Marines) a oa nerzhioù morlu kentañ an trizek trevadenn Amerikan e-pad Brezel dieubidigezh Amerika. Ar c'horfad-soudard a oa bet krouet gant ar Bodad kevandirel (Saozneg: Continental Congress) d'an 10 a viz Du 1775 ha roet lam dezhañ er bloavezh 1783.
Kefridi ar Marines kevandirel a oa liesseurt met an hini pennañ a oa da vezañ nerzhioù difenn ar bigi-brezel o tiwall an ofiserien hag iz-ofiserien ha talñ ouzh ur bourzhiadeg. E-pad an emgannioù war-vor ar re Marines mailh-tennerien a zae e pennoù uhelañ ar bigi evit tennañ war an ofiserien, iz-ofiserien, kanolierien ha sturierien ar bigi enebour.
D'ar muiañ ez eus bet 131 Ofiserien Marine Trevadennel hag a-vras 2000 Marine trevadennel emouestlet. Chom a rae nebeut Marines trevadennel goude ar brezel war ar bigi brezel met ar c'horfad na voe ket adsavet a-raok ar bloavezh 1798. En desped d'an toull-amzer-se etre mare ar Marines kevandirel hag ar c'hoarfad-soudard Marines a-hiziv, an United States Marine Corps a zalc'h d'an deiziad 10 a viz Du 1775 evit hini e zeiz-ha-bloaz
Zafra
Zafra zo un anv-lec'h spagnolek.
Iseo (Lombardia)
Iseo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Strontiom
Un elfenn gimiek eo ar strontiom ; Sr eo e arouez kimiek, 38 e niver atomek ha 87,62 e dolz atomek. Ur metal prialkaliek eo ar strontiom, evel holl elfennoù ar strollad 2.
Ur metal blot liv an arc'hant eo ar strontiom, a gaver e kailhoù evel er strontianit. Da arvelen e tro pa vez lakaet en aer.
Petra bennak ma kaver strontiom e Stadoù-Unanet Amerika ez eus bet paouezet d'e zastum eno abaoe 1959, ha da fardañ karbonat strontiom (SrCO3) e 2006.
Sina eo ar c'henderc'her pennañ er bed (210 000 tonennad e 2011), dirak Spagn (120 000 t) ; Mec'hiko eo an trede (35 000 t), heuliet gant Maroko, Iran, Arc'hantina ha Pakistan. Un 380 000 t bennak a strontiom a voe kenderc'het er bed e 2011.
Istor
E kêr Strontian, e penn Loch Shuaineart e Bro-Skos (Sròn an t-Sìthein e gouezeleg Bro-Skos, "beg run ar boudiged") e voe dizoloet kailh strontianit e dibenn an. E 1790 e verzas ar c'himiour norzhiwerzhonat Adair Crawford e oa un elfenn nevez er c'hailh-se. E 1793 e voe ar c'hailh anvet strontit gant ar c'himiour skosat Thomas Charles Hope. E 1808 e teuas ar c'himiour kerneveurat Sir Humphry Davy a-benn da hiniennekaat an elfenn nevez, a anvas strontiom hervez stumm anvioù ar metaloù prialkaliek all.
Perzhioù
Ur metal blot eo ar strontiom, ha govelius eo (tu zo d'e bladañ a-daolioù mailh).
Izotopoù
Stabil eo pevar izotop naturel ar strontiom ; 88Sr eo an hini paotañ (82,58 %), kent 86Sr (9,86 %), 87Sr (7,0 %) ha 84Sr (0,56 %). Skinc'hanet eo 87Sr ivez, da lavaret eo e teu diwar skinoberiegezh 87Rb ; daou zoare 87Sr zo neuze : an hini a zo bet ganet gant stered evel 84Sr, 86Sr ha 88Sr, hag an hini a zo deuet diwar 87Rb.
C'hwezek izotop distabil zo, an hini pouezusañ o vezañ 90Sr (hanter-vuhez : 28,78 bloavezh) ; diwar ar skiriadur derc'hanel e teu, hag e 1986 e kontammas korn-bro Tchornobyl en Ukraina a-c'houde tarzhadenn ur greizenn nukleel.
Caprica (disheñvelout)
Caprica a c'hall bezañ :
Milzano
Milzano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Llandre
Llandre zo anv meur a lec'h, e mervent Kembre.
Sulzano
Sulzano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Maurice Salabert
Maurice Lucien Salabert, bet ganet d'an 31 a viz Genver 1904 e Pariz IX (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 21 a viz Here 1966 e Nisa (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa un aktour sinema gall.
John D. Loudermilk
John Dee Ebe Sneezer Loudermilk, ganet d'an 30 a viz Meurzh 1934 e Durham (North Carolina), zo ur c'haner ha saver-sonioù stadunanat. Darn eus e ganaouennoù zo bet lakaet e yezhoù all.
Brasero (urzhiataerezh)
Brasero, anvet da gentañ Bonfire, zo ur meziant kopiañ pladennoù savet gant Philippe Rouquier ha Luis Medinas hag embannet e 2007.
thumb|450px|
Liammoù diavaez
Sellit pakadoù skrammad Brasero e brezhoneg [war ar pajenn-mañ]
Menez-Mikael-an-Are
Menez-Mikael-an-Are (anvet eo bet evit ar wech Menez Sant-Mikael gant tud ar vro.Mont Saint-Michel de Brasparts e galleg daoust ma n'emañ ket e Brasparzh) a zo unan eus uhelennoù Menez Are. 380 m eo e uhelder hag en e lein ez eus ur chapel gouestlet d'an Arc'hael Mikael. War dachenn kumun Sant-Riwal emañ.
Wallacea
Wallacea zo un takad bevzouaroniel eus reter Indonezia, lec'hiet etre Sundaland, ar Filipinez, Ginea Nevez ha hanternoz Aostralia, ennañ Sulawesi, Lombok, Sumbawa, Flores, Sumba, Timor, Halmahera, Buru, Seram ha meur a enezenn vihanoc'h.
Castelcovati
Castelcovati zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
J'avais deux amis
J'avais deux amis (Daou vignon am boa) a zo ur ganaouenn c'hallek gant Eddy Mitchell hag a voe embannet en ur bladenn pevar zitl gant an ti-embann pladennoù Barclay e miz Ebrel 1965. Lod eo eus an albom Du rock 'n' roll au rhythm 'n' blues ivez, deuet e-maez e 1965. Azasaet e voe diwar don St. James Infirmary, ur sonenn folk stadunanat dianav ar saver anezhi, ha lakaet gerioù warnañ gant ar c'haner-sonaozer gall Jacques Chaumelle (1931-2013).
3 a viz C'hwevrer 1959
Goude ur sonadeg bet dalc'het e Clear Lake (Iowa, Stadoù-Unanet Amerika) e tapas Buddy Holly, Ritchie Valens ha The Big Bopper (1930-1959) ar c'harr-nij a dlee o c'has da Fargo (North Dakota). En em frikañ ouzh an douar a reas an avion just war-lerc'h an dibradañ : koll o buhez a reas an holl arzourien hag o levier Roger Peterson. Anavezet eo an deiz-mañ evel The Day the Music Died (An deiz ma varvas ar sonerezh). Daoust ha m'en devoa kemeret perzh Dion and the Belmonts er sonadeg e Clear Lake ne oa ket ar strollad er c'harr-nij dre n'o devoa ket aez a-walc'h e dri ezel da baeañ o bilhedoù... Gerioù J'avais deux amis : « Un avion surgissant de l'ombre S'est écrasé dans un bruit d'enfer Un avion surgissant de l'ombre M'a privé de Buddy à jamais. »
Cortes Generales
Div gambr zo ennañ :
J'avais deux amis
3 a viz C'hwevrer 1959
Div ganaouenn gant Buddy Holly — Not Fade Away ha Peggy Sue (1957) — a voe azasaet e galleg — Comment ça fait ha Peggy Sue — evit ma vijent kanet gant Eddy Mitchell.
Zafra de Záncara
Zafra de Záncara zo ur gumun eus proviñs Cuenca e Spagn.
J'avais deux amis
16 a viz Ebrel 1960
Bez' e oa Eddie Cochran, e zanvez-pried Sharon Sheeley (1940-2002) ha Gene Vincent en un taksi pa darzhas unan eus bandennoù-rod ar c'harr-tan. Ne voe ket blenier an taksi evit mirout ouzh e garr a vont a-benn ouzh ur gleuzeur-straed e Rowden Hill (Chippenham, Wiltshire, Bro-Saoz). Gwall c'hloazet e voe Sheeley ha Vincent ; kaset e voe Eddie Cochran da ospital Bath (Somerset) ma'z eas da Anaon antronoz. Gerioù J'avais deux amis : « Un taxi aux portes de Londres Dérapant sur la chaussée mouillée Un taxi aux portes de Londres M'a fait perdre Eddy à tout jamais. »
Peder c'hanaouenn gant Eddie Cochran — Cherished Memories (1950), C'mon Everybody (1958), Somethin' Else (1959) ha Three steps to heaven (1960) — a voe azasaet e galleg — Jolie mélodie, Comment vas-tu mentir ?, Elle est terrible ha J'irai au paradis — evit ma vijent kanet gant Eddy Mitchell.
Cortes Generales
Dileuriañ a ra ar pobloù spagnol ha diwar neuze en deus gwir da lezenniñ, da votiñ budjed ar Stad ha da gontrolliñ obererezh ar gouarnamant.
Taifa Denia
Taifa Denia zo un taifa krouet e tolead kêr Denia e 1010, goude kouezhet kalifiezh Córdoba e dibenn an. Hiziv emañ an douar anezhañ oc'h ober un darnig eus Kumuniezh Valencia.
Istor
Taifa Denia (Al-Dàniyya), krouet en 1010 gant ar sklav al-Amiri al-Muwaffaq, e voe ar rouantelezh kentañ a embannas bout dizalc'h diouzh kalifiezh Córdoba. Bihan e oa, hag enni kêrioù Bairén, Orba, Altea, Callosa, Sagra, Cocentaina ha Bocairent.
En 1011 e c'hovelie he moneiz, en Elda. En 1015, edo Al-Muwaffaq e penn ur morlu hag a gemeras an inizi Balearez ha Sardigna, a chomas bloaz dindan e veli. Adal Denia ez ae da breizhata kêrioù Genova ha Pisa, broioù Toskana ha Lombardia.
E 1076 e voe aloubet ha kemeret gant Al-Muqtadir, roue Taifa Zaragoza. en inizi neuze e voe savet Taifa Mallorca
Cossypha
Cossypha a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad a ya d'ober ar genad :
Castel Mella
Castel Mella zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Torbole Casaglia
Torbole Casaglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Verolavecchia
Verolavecchia zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Kastell Zafra
Kastell Zafra zo ur c'hastell krennamzerel e Campillo de Dueñas, e proviñs Guadalajara.
Cyanocompsa
Cyanocompsa a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Amaurospiza
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Thraupidae betek 2008.
Un parricide
An danevell
Prosez ur micherour bastard, ha dispac'hour, hag en deus lazhet tad ha mamm.
Mab bastard Maupassant, Lucien Litzelmann, a oa ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1883 : dougerez e oa e vamm eta pa voe embannet an danevell e Le Gaulois.
Tanis (Manche)
Tanis zo ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche.
Laura Roslin
Laura Roslin a zo un dudenn ijinet e bed ar stirad skinwel Battlestar Galactica savet e 2004. C'hoariet eo ar roll gant an aktourez Mary McDonnell. Anavezet eo dreist-holl evel prezidantez an 12 Trevadenn goude diskar sevenadur Mab-Den gant ar Cyloned.
Bessekretourez an Deskadurezh Trevadennel eo er penn kentañ. Dont a raio da vezañ prezidantez goude ma vo diouennet an Trevadennoù daoust ma oa ar 43vet el listenn susit betek-gouzout e varfe ar prezidant.
Difenn a ra an demokratelezh ha annezidi diwezhañ an trevadennoù gant gred a-enep d'ar galloud milourel douget da ziazezañ ur renad milourel ha brezelekaer  da stourm a-enep ar Cyloned.
He eo a lakao e-plas ar c'hastiz a varv na oa ket anezhañ a-raok en amzer en trevadennoù. Ar pal a oa flastrañ treitourien ar flodad.
Setu penaos e teskriv an aktourez McDonnell personaj Laura Roslin : "Laura Roslin's presidency was unique in that she became president during war and cataclysm without the energy of ambition fueling her decisions. This was a woman who hadn't a clear political ambition. This made her very different from the women in power that we see on TV. Her story was one of a woman grappling with untapped, literally unrecognized, qualities classically male, in order to achieve one paramount goal — the survival of the human race."
Urothraupis stolzmanni
Urothraupis stolzmanni a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae. Ar spesad nemetañ er genad Urothraupis an hini eo.
Dougen a ra anv an evnoniour poloniat Jan Sztolcman (1854-1928).
Boued
N'ouzer ket kalz tra diwar-benn an danvez-mañ ; bevañ a rafe diwar amprevaned, frouezh ha hugennoù bihan.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e Kolombia hag Ecuador.
Tijuca (genad)
Tijuca a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour gall André Étienne Justin Pascal Joseph François d'Audebert de Férussac (1786-1836).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e gevred Brazil.
Bauquay
Bauquay a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant c'hwec'h kumun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Les Monts-d'Aunay.
Emdroadur ar boblañs 1962-2008
== Melestradurezh ==
Bonreizh Spagn 1978
Bonreizh Spagn 1978 eo al lezenn ziazez a ro hec'h aozadur da Rouantelezh Spagn met ivez o deverioù hag o gwirioù da bep keodedad spagnol.
Skrivet e oa bet an destenn goude marv Francisco Franco evit tremen eus an diktatouriezh d'an demokratelezh, diwar un emglev etre an nerzhioù politikel. Sañset e oa da vezañ kemmet tamm ha tamm da c'houde evit klotañ gwelloc'h-gwellañ gant an demokratelezh met abaoe o deus dalc'het ar strolladoù politikel, evel ar Partido Popular, dezhi hep gwelet an ezhomm da cheñch an disterañ ger.
Temù
Temù zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Amalie von Hessen-Darmstadt
thumb|Amalie von Hessen-Darmstadt thumb|He zad, [[Ludwig IX von Hessen-Darmstadt.]]
Friederike Amalie von Hessen-Darmstadt (1754 – 1832) a oa pedervet merc'h Ludwig IX von Hessen-Darmstadt.
He buhez
Ganet e oa en Prenzlau, e Brandenburg. He zad, Ludwig IX von Hessen-Darmstadt (1719–1790) a oa landgraf Hessen-Darmstadt hag he mamm, ar gontez Henriette Karoline (1721–1774), a oa merc'h d'an dug Christian III von Zweibrücken-Birkenfeld.
Amalie a voe degaset da Sant Petersburg gant he mamm e 1772 da weladenniñ lez Rusia, rak unan eus danvez-priedoù ar priñs Paul e oa, met tro wenn a reas-hi rak hennezh a gavas gwell dimeziñ d'he c'hoar Wilhelmina Luisa von Hessen-Darmstadt.
Dimeziñ ha bugale
Amalie a zimezas d'he c'henderv Karl Ludwig von Baden e miz Gouhere 1775. Hennezh a oa mab da Karl Friedrich von Baden ha goude marv e dad e 1806 e teuas da vout kentañ Dug-meur Baden, ha da Karoline Luise von Hessen-Darmstadt, a oa merc'h d'al landgraf Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt.
He bugale
Eizh bugel he doe, daou vab ha c'hwec'h merc'h dimezet mat e lezioù Europa, ma veze graet mamm-gaer Europa anezhi. :
He buhez
E 1801 ez eas gant he ziegezh da welout he merc'h, deuet da vout impalaerez Rusia, hag alese da-gaout he eil merc'h, rouanez Sveden. Hervez deizlevr ar briñsez Hedvig Elisabeth Charlotta e oa ur plac'h a spered hag a benn, ha sentus outi e oa he fried.
Genrikh Lyushkov
Genrikh Samoilovich Lyushkov (rusianeg: Генрих Самойлович Люшков), ganet e 1900 ha steuziet e miz Eost 1945, a oa un ofisour e servijoù sekred URSS ha treitour a renk uhel. Kuitaet en devoa servij URSS evit mont e servij Impalaeriezh Japan. Tonkad Lyushkov n'eo ket sklaer, steuziet eo met den ne oar petra a zo erruet gantañ goude-se. Kalz mennozhioù a zo bet gant kazetennereien pe kelennerien skol-veur met prouenn anat ebet.
Amalie von Hessen-Darmstadt
He buhez
<!--She also missed the Prussian and Russian courts. She served ceremoniously as the first lady of the court from the death of her mother in law in 1783 until the marriage of her son in 1806. They visited Drottningholm Palace and Gripsholm and Amalie befriended Hedwig Elizabeth Charlotte of Holstein-Gottorp, which was disliked by the King, and reprimanded her daughter about her stiff and unfriendly manners in public. He fried a varvas en ur gwallzarvoud e sveden, ma chomas eno ur pennad, betek miz mae 1802. Shortly before her departure, she was inducted in the secret mystic society of Adolf Boheman, by him referred to as a branch of the Freemasons. During her visits in Russia and Sweden she made attempts to reconcile her son-in-laws, the Russian and Swedish monarchs with each other. E 1803 e tegemeras tiegezh roueel Sveden e Baden, during which it was said that she had the chance to gain influence over her son-in-law, as she was lovable and amusing, had a lively interest in politics and the same views as him. It was said of Amalie that : "The Landgravine of Baden could in power hunger and will force measure up to that of Catherine II". Enebet e oa ouzh Napoleone Buonaparte, ha klask a reas miroput ouzh he mab da zimeziñ da Stéphanie de Beauharnais, and after their wedding in 1806, she retired to her widow estate in Bruchsal. In 1807, Amalie sent her daughter, the Queen Frederica of Sweden, a letter from her second daughter, the Empress of Russia, in an attempt to convince Frederica to use her influence to persuade her spouse to make peace between Sweden and Napoleon, which did not succeed. , In 1809, she received her daughter Frederica and her family upon the deposition of her son-in-law from the Swedish throne. In 1811, she tried to persuade Gustav Adolf not to divorce Frederica, but when it proved necessary, she arranged for her daughter's economic independence and the custody of her grandchildren. E 1815 e voe trouz abalamour d'he mab-bihan Gustav von Sveden a voe meneget evel "Priñs Sveden" en un embann a-berzh lez Baden, ma klemmas ar roue  Jean Baptiste Bernadotte, a grede e oa bet Amalie, brudet hec'h itrikoù, o klask adlakaat ur gurunenn evit he mab-bihan. During the Congress of Vienna in 1815, Amalie, by her influence upon her son in law Tsar Alexander I, contributed to the fact that Baden where allowed to remain a Grand Duchy without loss of territory.
Verolanuova
Verolanuova zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Amalie von Hessen-Darmstadt
He buhez
-->
Genrikh Lyushkov
Yaouankiz
Ganet eo Lyushkov en Odessa en Impalaeriezh rusian e 1900. An tad a orin yuzev a oa kemener. E 1908 e oa kroget gant ar skol en ur skol-stad c'hwec'h klasad. Chomet e oa eno betek 1915. E-pad ma oa skoliataet e voe awenet gant e vreur hag a oa ezel eus ar strollad Bolchevik kuzh. Emezeliñ a reas Genrikh Lyushkov ha kemer a reas perzh er reveulzi bloavezhioù war-lerc'h.
Amalie von Hessen-Darmstadt
Notennoù
<References />
Thomas Stamford Raffles
Sir Thomas Stamford Bingley Raffles, bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1781 er-maez da bPort Morant (er gevred da Jamaika) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gouere 1826 e Londrez, a oa un den-a-Stad ha naturour breizhveuriat.
Anavezet-mat eo evit bezañ diazezet Singapour, ar gêr-stad.
Bayeux
Bayeux a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Calvados. Pennlec'h arondisamant Bayeux ha kanton Bayeux eo.
Rozeg
Rozeg a c'hall bezañ meur a dra:
Bayeux
Douaroniezh
War lez ar stêr Aure emañ Bayeux, 28 km ouzh gwalarn Caen
Istor
Ur skol drouized e vije bet war menez Phaunus.
Diasur eo hag Augustodurum e vefe bet kêrben ur civitas da vare hen-impalaerezh roman. Darn a sonj dezho hag e oa staget ouzh hini Aragenua (Vieux), en despet d'ar vin-bonn tro-war-dro.
Ausonius (309-394), o skrivañ diwar-benn lec'h ginidig ur c'helener eus Bourdel, Phoebicius ː
"Phoebicius ... Beleni aedituus ... stirpe satus druidum gentis Aremoricae" = "Phoebicius ... evezhier templ Belenos ... eus ar ouen drouized Aremoricae"
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Bayeux Eastern Cemetery
Marvet int e miz Even 1944, e-pad an Eil brezel-bed.
Bered ar C'hommonwealth: Bayeux War Cemetery
thumb|left Ur mell bered eo, an hini vrasañ eus beredoù ar C'hommonwealth eus an Eil brezel-bed e Bro-C'hall. 338 milour eus ar C'hommonwealth beziet enni a zo chomet dianv. Ne voe ket emgannoù start e Bayeux. Padal e voe gloazet-grevus pe lazhet kantadoù a soudarded e-doug Dilestradeg Normandi e miz Mezheven 1944 pe en emgannoù start a voe goude evit dieubiñ an Normandi. Degaset e voe bezioù eus al lec'hioù emgann e Normandi, eus an ospitalioù ha korfoù nijourion marvet e Breizh ivez.
Res Gestae Divi Augusti
Res Gestae Divi Augusti ("Oberoù Aogust-Doue") zo ur skrid-kañv latin savet gant an impalaer roman kentañ, Aogust (–63 - 14) ma kont e vuhez ha ma renabl e oberoù evit ma vijent diskouezet d'ar bobl goude e varv – un doare rentañ-kont eus e amzer er galloud eta,
Framm ar skrid
Petra bennak ma oa bet aozet ar skrid a-hed bloavezhioù, n'eo nemet ur pennadig a-raok e varv, d'an 19 a viz Eost 14, e fizias an tri rollad siellet, ) er Vestalezed .; sed a oa enne:
Er pevare, a zo kaoz vras anezhañ c'hoazh, e oa marteze alioù d'ar Sened, ha neuze eta da Tiberius diwar-benn ar politikerezh da gas en-dro en impalaeriezh.
Barry Lyndon
Barry Lyndon zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Stanley Kubrick e 1975.
Dekvet film hir Kubrick eo Barry Lyndon, kaset da benn gantañ war-lerc'h A Clockwork Orange (1971) hag a-raok The Shining (1980).
Gwelet e vez evel unan eus ar gwellañ filmoù zo bet graet biskoazh.
Chiari (Lombardia)
Chiari zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Pasqual Maragall
Pasqual Maragall i Mira, bet ganet d'an 13 a viz Genver 1941 e Barcelona, zo ur politikour katalan. Prezidant Generalitat Katalonia e oa bet etre 2003 ha 2006. Maer Barcelona a oa bet a-raok, etre 1982 ha 1997, d'ar mare ma oa bet dibabet ar gêr evit aozañ ar C'hoarioù Olimpek, e 1992.
Scribus
Ur meziant pajennaozañ ameilet dre urzhiataer (PAU) eo Scribus. Dasparzhet eo dre lañvaz GPL ha disgoust eo. Handelvoù evit Linux, Unix, Mac OS X pe Windows zo hegerz bremañ. Arc'hwelioù liesseurt uhel o live zo da Scribus, evel re a gaver gant meziantoù kenwerzhel all.
Ijinet eo bet Scribus evit ar pajennaozañ azasaus hag evit prientiñ teulioù o ferzhed vicherel. Krouet e vez gantañ kinnigadennoù ha furmskridoù PDF fiñv hag etrewezhiat. Kelaouennoù, kraflevrioù, skritelloù ha levrioù a vez savet gant Scribus.
Skoret eo gant Scribus an darn vuiañ eus ar mentrezhioù kevregat pouezusañ mui an SVG (Scalable Vector Graphics : Kevregadoù Sturiadel Skeulaus). En o zouez ez eus al livioù SMMD hag ardoadur al livioù ICC (Integrated Communications Controller : Reolerezhioù Kehentiñ Enframmet). Arveret e vez e muioc'h eget 24 yezh, ar brezhoneg en o zouez abaoe an handelv 1.3.4.
Gannet eo, gant PDF, an treuzweluster, ar rinegañ hag ur spletad ledan eus erspizadurioù evit PDF 1.4 evel PDF/X3, o gannañ maeziennoù furmskridoù PDF etrewezhiat, notennadurioù ha sinedoù.
Liammoù diavaez
Sellit Scribus war lec'hienn an Drouizig
Kyūshū
Kyūshū (japaneg: 九州) eo trede brasañ enezenn Japan hag an hini suañ eus ar peder enezenn bennañ.
Kement ha "Nav froviñs" e talvez Kyūshū. Meneziek eo an enez, hag eno emañ uhelañ menez-tan bev Japan, Menez-Aso, 1 226 m dezhañ. Fukuoka eo kêr vrasañ an enez.
Glencoe
Glencoe, pe Glen Coe, zo un anv-lec'h saoznek hag a deu eus ar gouezeleg.
Broioù all
Glencoe zo un anv a zo bet kaset gant divroidi Bro-Skos da vroioù all.
Cimbergo
Cimbergo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Arondisamant Lunéville
Arondisamant Lunéville a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Meurthe-et-Moselle hag e rannvro Grand Est.
Betek 2022
Rannet e oa arondisamant Lunéville e 9 c'hanton hag e 164 c'humun :
María de Aragón
Maria Aragon, pe María de Aragón e spagnoleg, zo anv meur a rouanez pe infantez eus Rouantelezh Aragon.
Eus Tiegezh Aragón
Ur rouanez:
Infantezed
Eus Tiegezh Trastámara
Meur a rouanez a vez graet María de Trastámara pe Trastamara anezho ivez:
Mary Pope Osborne
Mary Pope Osborne, bet ganet Mary Pope d'an 20 a viz Mae 1949 e Fort Sill (Oklahoma, Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur skrivagnerez stadunanat evit ar yaouankiz. Brudet eo he heuliad romantoù Magic Tree House troet e 30 yezh ha 100 milion a skouerennoù gwerzhet.
Kampionad andoran an echedoù
Kampionad andoran an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù en Andorra. E 1965 e voe aozet ar c’hampionad kentañ. Aozet e vez ar c’hampionad gant ar FEVA (Federació d'Escacs Valls d'Andorra).
Riwal (Domnonea)
Riwal, pe Riwall, Riwall Meur Marzhou, a vije bet kentañ roue Domnonea er VIvet kantved, etre 515 ha 520. E vab Deroch a voe roue war e lerc'h eus 520 betek 535.
Jean-Louis Ughetto
Jean-Louis Ughetto, bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1938 e ? hag aet da Anaon e miz Mezheven 2011 e Pariz, a oa ijinour ar son er sinema hag ur skrivagner gall.
Goproù
Da-geñver lid ar Césars e voe deroet Priz ar gwellañ son dezhañ :
Seniga
Seniga zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Charlotte Belgia
Charlotte Belgia, anvet ivez Carlota Mec'hiko (Marie Charlotte Amélie Augustine Victoire Clémentine Léopoldine he gwir anv) (1840-1927), a oa ur briñsez velgiat, hag Impalaerez Mec'hiko tri bloaz-pad, adal 1864 betek 1867, pa voe fuzuilhet he fried Masimilian, arc'hdug Aostria hag impalaer Mec'hiko.
He buhez
Ganet e oa e Laken (Belgia), d'ar 7 a viz Mezheven 1840, ha marvet e Meise d'an 19 a viz Genver 1927. Merc'h e oa d'ar roue Leopold Iañ Belgia ha d'e bried Louise-Marie d'Orléans, merc'h d'ar roue gall Louis-Philippe Iañ. Daou vreur koshoc'h he doa, Leopold, dug Brabant ha Philippe, kont Flandrez (ur bugel all a oa bet, marvet en e gavell). Dipitet e oa an tad gant ur verc'h, ur mab a oa gwelloc'h evit bezañ sur a genderc'hel gant an dierniezh. Keniterv e oa Charlotte d'ar Rouanez Victoria ha d'he fried Albert von Sachsen-Coburg-Gotha. Mervel a reas he mamm pa ne oa ket dek vloaz c'hoazh. Treiñ a reas ar plac'hig virvidik da grennardez tristidik. Fiziet e voe he deskadurezh relijiel en tad Victor-Auguste Deschamps, breur da Vinistr an Aferioù Diabarzh, hag a voe anvet diwezhatoc'h da gardinal-eskob Malines. En 1856, tapet gant Charlotte he c'hwezek vloaz, setu daou baotr o tont da c'houlenn he dorn gant he zad: ar priñs Georg von Sachsen ha Pêr V, roue Portugal, an hini a blije d'ar Rouanez Victoria. E miz Mae avat en em gavas ar briñsez e Brusel gant an arc'hdug aostrian Masimilian, breur yaouankoc'h da Franz Josef Iañ, Impalaer Aostria, ha hoalet e voe gantañ.
An eured
D'ar 27 a viz Gouhere 1857 e voe lidet an eured e palez ar roue e Brusel.
Luís de Portugal
Luís de Portugal (Abrantes, 1506 — Lisboa, 1555) a oa ur priñs portugalat, mab d'ar roue Manuel Iañ Portugal (1469 — 1521) ha d'e eil pried an infantez spagnol Maria de Aragão (1482-1517), merc'h d'ar Rouaned katolik.
E vuhez
Dug Beja e voe war-lerc'h e dad, aotrou Moura, konestabl Portugal (Condestável do Reino) ha Priol Urzh Sant Yann Jeruzalem, diazezet e Crato, e Portugal.
Tad
Ne zimezas ket hogen ur bastard en doe gant Violante Gomes, a Pelicana, ur "gristenez nevez", a varvas, a-hervez, evel leanez en Almoster, Santarém, d'ar 16 a viz Gouhere 1568, merc'h da Pedro Gomes, eus Évora. Kaoz zo bet e oant dimezet en Évora, evit reizhañ an afer.
Tad e oa eta da António Portugal, Priol Crato, a voe roue Portugal e-pad ur miz e 1580, goude emgann Alcácer Quibir, a-raok ma voe aloubet ar vro gant ar Spagnoled.
Freuzadenn an Unaniezh Soviedel
Freuzadenn an Unaniezh Soviedel a oa bet disoc'h un heuliad kudennoù lies en URSS, hag he doa roet lamm d'ar vro ha degaset krouidigezh republikoù dishual d'ar 26 a viz Kerzu 1991.
Darvoudoù ar freuzadenn a zegasas fin Reveulzioù 1989 kement ha fin ar Brezel Yen.
Corte Franca
Corte Franca zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Erbusco
Erbusco zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Sarezzo
Sarezzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. 13 145 a dud zo enni o chom.
Espoo
Espoo (Esbo e svedeg) zo ur gêr vras e kreisteiz Finland, e proviñs Uusimaa. Emañ Espoo er c'hornôg da Helsinki, hag e meurgêr Helsinki. An eil kêr vrasañ eus Finland eo, gant 234 000 a annezidi, o vevañ war 312 km².
Gwechall e oa maezioù dreist-holl er c'horn-bro, annezet gant svedegerien. Abalamour ma oa tost d'ar gêr-benn eo kresket kalz betek dont da vezañ ur gêr vras en. E 1920 ne oa nemet 9 000 den o chom en Espoo ha 70% a oa svedegerien. Tamm-ha-tamm e teuas muioc'h-mui a dud eus Helsinki d'ober o annez en Espoo. Etre 1950 ha 2000 eo tremenet poblañs kêr eus 22 000 da 210 000. Abaoe 1945 ez a ar finnegerien d'ober ar muiañ-niver eus an annezidi. E 2006 ez ae ar svedegerien d'ober 8,8% eus ar boblañs ha 85,6% a dud a gomze finneg.
José Montilla
José Montilla Aguilera (bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1955 en Iznájar, Córdoba, Andalouzia) zo ur politikour spagnol ha katalan a zo ezel eus ar Sened. Bet eo Prezidant Generalitat Katalonia etre 2006 ha 2010. Ezel eo eus strollad ar Sokialourien e Katalonia hag e Spagn (PSOE). Ministr ar Greanterezh eo bet ivez e gouarnamant José Luis Rodríguez Zapatero etre 2004 ha 2006.
A’ Chàrnaich
A’ Chàrnaich (Glencoe e saozneg) zo ur gêriadenn eus Bro-Skos, war lez kreisteiz ar stêr Comhann, tostik da Loch Leven, e gwalarn saonenn Gleann Comhann (Glen Coe e saozneg), ar saonenn ma c'hoarvezas Lazhadeg Gleann Comhann‎ e 1692. Nepell anezhi emañ ar goadeg anvet Glencoe Lochan.
Arondisamant Nancy
Arondisamant Nancy a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Meurthe-et-Moselle hag e rannvro Grand Est.
Betek 2022
Rannet e oa arondisamant Nancy e 20 kanton hag e 188 kumun :
Lazhadeg Gleann Comhann
Lazhadeg Gleann Comhann (Glen Coe e saozneg) a c'hoarvezas d'an 13 a viz C'hwevrer 1692 e saonenn Gleann Comhann e Bro-Skos, ma red ar stêr Comhan,
Lazhet e voe 38 den eus klan McDonald gant nerzhioù lu skos, dre ma terment da douiñ fealded d'ar roue William III.
Disorc'h
Feulster al alzhadeg n'oa stoket ar gevredigezh skosat, hag a oa deuet da vezañ un arouez evit ar re Jakobit goude gwaskadur 1688.
Comhan
Ar stêr Comhan (Coe e saozneg) zo ur stêr, 5 km hed dezhi, hag a red dre saonenn Gleann Comhann‎, e Bro-Skos. Eieniñ a raz e-harz Buachaille Èite Mòr. Goude lammoù dour e Gleann Comhann‎ e tremen dre Loch Achtriochtan, goude dre gêriadenn, Glencoe, hag aberiñ e Loch Leven, ur skourr eus Loch Linnhe) en Invercoe.
Vire (kêr)
Vire a oa ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Calvados, war lez ar stêr Vire. Pennlec'h Arondisamant Vire ha Kanton Vire e oa.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered nevez ar gumun
Karrnijourion e oant. Marvet int e miz Gouere 1941, e-pad an Eil brezel-bed.
Zbigniew Preisner
Zbigniew Preisner, bet ganet Zbigniew Antoni Kowalski d'an 20 a viz Mae 1955 e Bielsko-Biała (Polonia), a zo ur saver sonerezh film poloniat.
Larvivora
Larvivora a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genadoù Erithacus ha Luscinia kent.
Roy Orbison
Roy Kelton Orbison, lesanvet The Big O, ganet d'an 23 a viz Ebrel 1936 e Vernon (Texas) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Kerzu 1988 en Hendersonville (Tennessee) (SUA), a oa ur c'haner-sonaozer stadunanat.
Gitarour e oa hag e-touez kentañ arzourien ar Rock 'n' roll kerkent ha 1954.
Dont a reas e-maez e ganaouenn Oh, Pretty Woman e miz Eost 1964, ha brud dezhi adarre pa voe dibabet e 1990 gant ar filmaozour stadunanat Garry Marshall evit e film hir Pretty Woman.
Puegnago del Garda
Puegnago del Garda zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. En desped d'an anv n'emañ ket tre war lez Lenn Garda.
Sérgio Mendes
thumb|right|Sérgio Mendes war al leurenn e [[2008]] Sérgio Mendes pe Santos Sérgio (Sérgio Santos Mendes diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1941 e Niterói (ur gêrig e-tal kichen Rio de Janeiro), a zo ur soner piano, ur sonaozer hag ur c'hempenner sonerezh eus Brazil.
Oidipoüs
Ar vojenn
Pe voe en e oad gour ez eas Oidipoüs da c'houlenn kuzul digant orakl Delfi, a ziouganas e donkadur dezhañ : lazhañ e dad ha dimeziñ d'e vamm. Pa grede da Oidipoüs e oa Polybios e dad e tec'has kuit eus Korinthos. War an hent a gase da Dhebai e voe dotuet gant un ave. Tabut a voe, hag Oidipoüs a lazhas an toucher hag e dreizhad. Hep gouzout dezhañ en devoa lazhet e dad Laios.
Pa oa o tostaat da Dhebai e klevas Oidipoüs a-zivout ur sfiñs, un euzhvilez he c'horf leon hag he fenn maouez, a sponte kêr dre blaouiañ kement den na oa ket gouest da ziskoulmañ he luziadelloù. Mont a reas daveti, ha klevet al luziadell-mañ : "« Pe loen zo pevarzroadek da veure, daoudroadek da greisteiz ha trizroadek da noz ? »" « Mab-den an hini eo, », a respontas Oidipoüs, « rak war e barlochoù e vez e deroù e vuhez, war e zaou droad e kreiz e vuhez ha gant ur vazh-kamm e diwezh e vuhez. »
En em strinkañ er goullo a reas ar sfiñs trec'het, ha pobl Thebai ha kinnig tron Laios ha gwele Iokaste da Oidipoüs. Ren war Dhebai a reas Oidipoüs neuze, ha dimeziñ d'e vamm, a roas pevar bugel dezhañ : daou vab, Polyneikes hag Eteokles, ha div verc'h, Antigone hag Ismene. Sevenet e voe diougan an orakled eta.
Diwezhatoc'h e voe ar vosenn o wastañ Thebai, hag an divinour dall Teiresias a lavaras da Oidipoüs e oa kement-se ur c'hastiz a-berzh an doueez Hera en abeg da zrouklazh Laios, roue kozh Thebai. E-kerzh e enklask e kavas Oidipoüs e oa-eñ muntrer Laios, a oa e dad gwirion. En em grougañ a reas Iokaste pa verzas e oa dimezet d'he mab ha da vuntrer he gwaz ; pa welas ar reuz en devoa degaset e kemeras Oidipoüs div spilhenn a-ziwar sae ar rouanez hag e tarzhas e zaoulagad.
Da heul ar gavadenn-se e voe forbannet Oidipoüs gant pobl Thebai, hag eñ ha mont en harlu. Echuiñ a reas e vuhez e Kolonos tra ma oa e vibien Polyneikes hag Eteokles o wastañ Thebai d'o zro e Brezel ar Seizh Penn, a gasas Antigone d'ar marv ivez pa voe lazhet gant hec'h eontr Kreon, breur Iokaste ha roue nevez Thebai.
Un haroz dasprenet
Oidipoüs zo unan eus an nebeud harozioù ha n'int ket bet ankouaet, zoken pa oa ar gristeniezh o teurel an dismegañs war barzhoniezh ha c'hoariva an Henamzer.
E deroù unan eus ar romantoù gallek kentañ, Le roman de Thèbes (1150-1155) e lenner diwar-benn Edipopus, en devoa lazhet e dad ha dimezet d'e vamm kent red an istor, a c'hoarvez gant e vibien Polyneikes hag Eteokles. Ur bouc'h lik eo Edipopus hervez ar c'hloareg dianav a aozas ar skrid, en enep da Iokaste a zo lakaet da bimpatrom ar gasted. D'ur pec'her eus ar re washañ eo troet Oidipoüs neuze, pa ne oa nemet ur reuziad anezhañ e mojenn an Henamzer. Adalek an Azginivelezh hepken, hag an distro d'ar skridoù hen, ez adkavas an haroz ur staelad dereatoc'h.
Er pezh-c'hoari Œdipe gant Pierre Corneille (1659) n'eus ket anv a likentez ken, nag a wadorged zoken : ur roue reizhwir a savete ar geoded dre an emvuturniañ eo Oidipoüs, un den a zever a stourm ouzh itrikadennoù gwallsiek an doueed. En Œdipe Voltaire (1718) ez eus un emsaviad gwirion eus Oidipoüs, pa yud Deoc'h eo ma zorfedoù ! da zoueed Olympos, ar pezh a oa tost d'ul ledoued evit ar gristenien e deroù an. E-tro an Dispac'h Gall e voe Oidipoüs un emsaver a stourme a-enep Neñv ar relijion gristen hag a-enep tiranted ar bed-mañ.
Ur prederour
Hervez ar barzh alaman Friedrich Hölderlin (1770-1843), en displegoù a ouzhpennas d'e droidigezh alamanek eus Oidipous Sofokles (1804), ez eo Oidipoüs un haroz ankeniet, spontet m'eo gant e zic'halloud, hag ur prederour a zo o klask ar wirionez. Un tirant n'eo ket, ar pezh a zegasas un sell nevez war an haroz, evel m'eo bet skeudennet gant Ingres dre e zaolenn vrudet Oidipoüs hag ar Sfiñs e 1808, ma weler Oidipoüs o stouiñ dirak ar sfiñs en un doare a zo damheñvel ouzh hini Ar soñjer gant Auguste Rodin (1882). Ar prederour Georg Hegel (1770-1831) a lakaas Oidipoüs da ziagentad an holl brederourien : hag eñ un den troet war an ober, na soñj ket e heuliadoù e daol pa lazh e dad ha pa zimez d'e vamm hep gouzout dezhañ, e tro an haroz da brederour p'en em gav dirak ar sfiñs ha pa glask kompren ster an Istor. Prederourien all a zegemeras soñj Hegel a-hed an. Setu amañ ali Arthur Schopenhauer (1788-1860), en ul lizher deiziadet 11 a viz Du 1815 a gasas da Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) : An nerzh-kalon da vont betek penn ar c'hudennoù eo danvez ar brederourien. Ret eo dezho bout evel Oidipoüs Sofokles, a gendalc'h dizehan gant e glask, mennet m'eo da sklaeraat e donkadur spouronus, zoken pa zivin ne zeuio nemet euzh ha braouac'h gant ar respont. Hogen e kalon an darn vuiañ ac'hanomp ez eus un Iokaste a asped Oidipoüs, abalamour d'an doueed, da chom hep klask pelloc'h ; ha plegañ a reomp dezhi, setu perak emañ ar brederouriezh er stad m'emañ. E 1905 ez embannas ar skrivagner aostrian Hugo von Hofmannsthal (1874-1929) e droidigezh alamanek eus Oidipous Sofokles : König Ödipus ; e 1903 en devoa embannet e bezh-c'hoari Ödipus und die Sphinx, ma lakae pouez war drouklazh an tad ha hoal ar vamm goude bezañ lennet labourioù Sigmund Freud. Adalek deroù ar bloavezhioù 1930 ha damkaniezh kemplezh Oidipoüs S. Freud e steuzias an haroz e koun an dud, ha ne chomas anezhañ nemet ur bazenn en emdroadur bugale mab-den.
Oidipoüs er bredelfennerezh
Hervez Sigmund Freud e c'hoarvez gant pep paotr, pa vez 4 pe 5 bloaz, ur stad vredel zibar a zo kenpred gant donedigezh al luzadoù revel kentañ : hep gouzout dezhañ e vez desachet ar paotrig gant hoal e vamm, ha gwarizi a vag ouzh e dad rak ur c'hevezer e vez e-pad ar mare berr-se. Kemplezh Oidipous a reas S. Freud eus ar stad-se e diorroadur bredelfennel pep bugel gourel. Gant ar bredvezeg suis Carl Gustav Jung (1875-1961) e voe stadet e c'hoarvez kemplezh Elektra gant ar merc'hedigoù.
Oidipoüs en arzoù
Kalz arzourien er bed a-bezh zo bet awenet gant mojenn Oidipoüs.
Taol-stad c'hwitet e Moskov
Putsch Moskov, pe Taol Eost a vez graet eus un taol-Stad c'hwitet a oa bet e Moskov e miz Eost 1991 en Unaniezh Soviedel gant ur strollad tud a zifenne ur mennad « reut » e-barzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel. Aozerien an taol-Stad a oa deuet a-benn da zigadoriañ penn ar vro, Mikhail Gorbatchev, e-pad ur pennadig amzer ha klasket o devoa ren ar vro.
Aozerien ha harperien an taol-Stad a oa komunourien mirourien anezho hag a oa bet kerseet-bras gant programm adkempennoù Gorbatchev. Soñjal a rae dezho e oa an traoù o vont re bell hag e oa ar gevrat unaniezh nevez sinet o reiñ re a c'halloud d'ar republikoù a save an URSS. Ar prezidant gall François Mitterrand, a soñje e oa bet trec'h an emsaverien, en doa komzet eus « M. Guennadi Ianaev, en particulier, comme un des nouveaux dirigeants d'Union soviétique ». Ur c'hwitadenn e oa bet an taol-Stad e gwirionez, ne oa ket padet pelloc'h eget tri devezh. Eneberezh ar prezidant rusian Boris Yeltsin a oa bet unan eus abegoù an taol kleze en dour. Gorbatchev a oa distroet d'ar galloud met gwanaet-don e oa bet e vestroniezh, Yeltsin eo a oa bet gwelet evel trec'her an taol-Stad. C'hwitadenn putsch Moskov he doa roet muioc'h a lañs c'hoazh da Freuzadenn an Unaniezh Soviedel, a-benn fin ar bloavezh e oa echuet gant ar vro.
Arondisamant Toul
Arondisamant Toul a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Meurthe-et-Moselle hag e rannvro Grand Est.
Betek 2022
Rannet e oa arondisamant Toul e 5 kanton hag e 112 kumun :
Abaoe 2023
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle d'ar 1 a viz Genver 2023. 118 kumun zo en arondisamant Toul bremañ.
Rhodothraupis celaeno
Rhodothraupis celaeno (Caryothraustes celaeno kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cardinalidae.
Gwadorged
Gwadorged (  incestus e latin) pe gwadserc'h a vez lavaret eus an darempredoù revel c'hoarvezet etre tud hag a zo kar-nes, , un ober hag a ya a-enep al lezenn en darn vrasañ eus ar broioù ha kevredigezhioù, ma vez sellet outañ evel un tabou.
Rhodothraupis celaeno
Anvet e voe Tanagra Celaeno (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an naturour alaman Ferdinand Deppe (1794-1861). Ar spesad nemetañ er genad Rhodothraupis an hini eo.
Gwadorged
Cheñch a ra ar seurt darempredoù rev ha naoutur al liamm kerentiezh etre an dud a ra anezhañ un ober a-enep al lezenn pe un tabou sokial hervez ar sevenadur hag al lezennoù. E kevredigezhioù zo e vez graet gwadorged eus an darempredoù rev etre an holl dud zo o chom dindan ar memes toenn, pe zo izili eus ar memes klan pe lignez. Evit kevredigezhioù all ez eo an darempredoù rev etre tud kar dre ar gwad. E kevredigezhioù all e talvez ivez evit an darempredoù rev gant ar re o deus liammoù kerentiezh abalamour ma'z int bet advabet pe euredet er memes tiegezh.
Rhodothraupis celaeno
Boued
Bevañ a ra diwar zelioù dreist-holl.
Gwadorged
Sellet e vez ouzh gwadorged an dud en oad gour gant ar re zo dindan oad an darempredoù rev hervez al lezenn evel ur seurt kammober revel gant ur bugel, a zo bet diskouezet anat evel unan eus ar seurtoù kammober gant ar vugale a oa eus ar re c'hrevusañ. Heuliet e vez alies gant un trauma psikologel hir ha pounner, pa vez sevenet gant tud ar vugale peurgetket. Diaes eo gouzout pet den a vev darempredoù a seurt-se, met an enklaskoù o deus istimet e oa bet 10–15% eus holl ar boblañs o vevañ d'an nebeutañ un hevelep "stokadenn" revel, ha nebeutoc'h evit 2% ma oa bet darempredoù rev pe ma oa klasket o seveniñ. E-touez ar maouezed e istimer an dregantad da 20%.
Rhodothraupis celaeno
Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Mec'hiko.
Nephelornis oneilli
Nephelornis oneilli a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae. Ar spesad nemetañ er genad Nephelornis an hini eo.
Dougen a ra anv an evnoniour stadunanat John Patton O'Neill (1942-).
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded peurliesañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Perou (Suamerika).
Emgann Shimonoseki
Emgann Shimonoseki, (Japaneg: 下関海戦 Shimonoseki Kaisen) a zo bet un emgann war-vor e Japan d'ar 16 a viz Gouhere 1863 o welet e krog al lestr-brezel Amerikan USS Wyoming a-enep flodad listri an daimyo Mori Takachika eus ar c'hlan Chōshū.
An USS Wyoming en e-benn ar c'habiten David McDougal a dagas trumm ar flodad listri japanaat (savet gant ar Stadoù-Unanet) armet ha sturiet fall. Padout a reas 2 eur o welet ar flodad japanat distrujet. McDougal a gasas daou lestr d'ar strad hag a zistrujas un trede, 40 japanat a oa bet lazhet. An USS Wyoming a oa bet tapet fall, 4 bourzhiad a oa marvet ha 7 all gloazet. Kentañ lodenn e voe d'an emgannoù a vezo e Shimonoseki anvet Kampagn Shimonoseki a zougo plas e 1863-1864 met a vezo kaset da benn gant kevredidi ar Stadoù-Unanet. Ar mare ma voe emgann Shimonoseki a voe hini fin ar ar Shogunelezh Tokugawa etre 1854 ha 1868, e-liamm gant digoradur rediet Japan etrezek ar galloudoù european hag hini Amerika.
Kemperzh
Bloavezh 1863, Impalaer Japan Kōmei, o terriñ an hengoun staliet abaoe kantvedoù ha dic'hoanaget gant digoradur Japan etrezek ar Stadoù-Unanet a grogas da vezañ ur penn politikel ha n'eo ket mui relijiel nemetken. D'an 11 a viz Meurzh ha d'an 11 a viz Ebrel 1863, a gemenas an "Urzh da skarzhañ an holl varbared" (攘夷実行の勅命). Ar c'hlan Chōshū staliet e Shimonoseki, en e benn an Aotrou Mori, a heulias an urzhioù strizh hag a grogas gant obererezhioù enep-estren. Kregiñ a reas an darvoudoù adal an 10 a viz Mae 1863, hervez an deiziataer loarel. O vont gant un hent dichek da geñver galloud ar shogunelezh, Mori a gemennas an urzh d'e nerzhioù da dennañ hep kelaouiñ war kement lestr estrañjour a dreuzfe strizh-mor Shimonoseki.
Alfonso III Aragon
Alfonso III, lesanvet  el Liberal pe  el Franco (en katalaneg Alfons el Franc pe el Liberal, ganet d'ar 4 a viz Du 1265 e Valencia, ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 1291 e Barcelona, a voe roue Aragon, ha roue Valencia evel Alfonso Iañ, ha kont Barcelona (evel Alfonso II) entre 1285 ha 1291, kont Ribagorce, kont Girona, Besalú ha Pallars Jussà, ha roue Mallorca entre 1286 ha 1291. Aloubiñ a reas Menorca, sinañ Feur-emglev Tarascon.
Mab e oa da Pedro III Aragon.
Gwadorged
Ar gwadorged tad-merc'h a oa e-pad meur a vloavezh ar seurt gwadorged diskuliet ha studiet ar muiañ. Nevez zo ez eus bet diskouezet gant studiadennoù e oa kalz stankoc'h ar gwadorged etre breudeur ha c'hoarezed, dreist-holl hini breudeur-henañ o doa darempredoù rev gant breudeur pe c'hoarezed yaouankoc'h. E gwirionez lod eus ar studioù a zisklêr e c'hoarvezfe ar gwadorged etre breudeur ha c'hoarezed aliesoc'h evit ar seurtoù gwadorged all, , , , , , , , ,. Lod eus ar studioù a zamveneg e vez choazet gouzañverien yaouankoc'h gant ar grennarded a seven seurt kammoberoù revel war o breudeur ha c'hoarezed. Kammober a reont e-pad prantadoù hiroc'h, hag implijout ar feulster aliesoc'h hag en un doare pounneroc'h evit ar wadorgederien en oad gour. Ar seurt gwadorged en deus ur feur uheloc'h a oberoù sankadur evit er gwadorged sevenet gant an tadoù pe al leztadoù. Heuliet e vez ivez ar gwadorged gant an tadoù hag ar breudeur koshoc'h gant brasoc'h strafuilh evit ar gwadorged gant leztadoù, ,.
Ar gwadorged etre tud en oad gour zo un torfed ivez er pep brasañ eus ar broioù, daoust ma vez sellet outañ gant lod evel un torfed dinoaz, , ha dre se ne vez ket tamallet alies ouzh an dud e kaoz.
Ar pep brasañ eus ar c'hevredigezhioù o deus lakaet berz ouzh ar gwadorged,. Tabou ar gwadorged zo bet unan eus ar re voutinañ eus holl an tabouioù sevenadurel, er c'hevredigezhioù a vremañ koulz hag e kevredigezhioù an amzer dremenet, gant kastizoù lezennel e kevredigezhioù zo. Ar pep brasañ eus ar c'hevredigezhioù a-vremañ o deus strizhadurioù lezennel pe sokial war an euredoù etre tud kenwad.
Istor
Gwadorged a zo anv anezhañ en istor adal an Henamzer.
En Istor
Hervez mojennoù du e voe anv eus gwadorgedoù pibien
Kaoz zo bet eus gwadorged etre breudeur e tiegezh ar politikour gall Philippe de Villiers hag etre leztad ha lezvab en hini ar gwiraour Olivier Duhamel.
La Bigne
La Bigne a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Enframmet eo bet ar gumun e Seulline d'ar 1 a viz Genver 2017.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas un den nann soudard e La Bazoque abalamour d'ur vombezadeg e penn-kentañ miz Eost e-pad Emgann Normandi.
12 Trevadenn
An 12 Trevadenn annezet gant an dud (saozneg : 12/Twelve Colonies of Man), anvet a-wechoù Daouzek trevadenn Kobol, zo trevadennoù ijinet e planedennoù all ha lakaet da ziazez sevenadur mab-den er stirad skinwel Battlestar Galactica, kement evit ar stirad diazez pe evit an an heuliad nevez troet er bloavezh 2003, hag ar stiradoù deveret : Caprica (2009) ha Blood and Chrome (2012). Diwar anv azonoù ar zodiak eo bet badezet an daouzek planedenn.