cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rouantelezh Jaén
Rouantelezh Jaén a lavarer a-wechoù eus daou dra disheñvel-mat:
Campagnatico
Campagnatico a zo ur gumun eus Italia e proviñs Grosseto, e rannvro Toskana.
Isabella d'Aragona (1470-1524)
Isabella di Aragona, Isabella d'Aragona en italianeg (Napoli, – idem, ), a oa ur briñsez italian eus Rouantelezh Naplez, dugez Milano ha Bari.
Buhez
Merc'h e oa da Alfonso II Naplez (1448-1495), roue Naplez, eus Tiegezh Trastamara, ha d'e bried Ippolita Maria Sforza (1446-1484). He mamm a oa merc'h da Francesco Sforza ha moereb da Gian Galeazzo Sforza (1469-1494), dug Milano.
Dimezet e voe e miz C'hwevrer 1489 da Gian Galeazzo Sforza, a oa kenderv dezhi, evit kadarnaat an emglev etre dugelezhioù Milano ha Naplez.
Amendolara
Amendolara zo ur gumun eus proviñs Cosenza, e rannvro Calabria, en Italia.
Isabella d'Aragona (1470-1524)
Bugale
Tri bugel o doe Izabel ha Gian Galeazzo Sforza.
Hêrezh
Meneget e veze Izabel evel an hini a oa poltredet gant Leonardo da Vinci (1452-1519) en e daolenn Mona Lisa. Lavaret ez eus bet ivez ec'h addimezas e kuzh da Leonardo da Vinci, hag o dije bet daou vab ha teir merc'h.
Velo Veronese
Velo Veronese zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Tordouet
Bodet e oa gant 4 c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Valorbiquet.
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Bonavigo
Bonavigo zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su
Georgia ar Su hag Inizi Sandwich ar Su (saozneg : South Georgia and the South Sandwich Islands, teskanv: SGSSI) zo un Tiriad tramor eus ar Rouantelezh-Unanet e Su pellañ ar Meurvor Atlantel.
An inizi
Div lodenn zo :
Les Horizons
Kreñv e oa ar goulenn annez er bloavezhioù 1960, ha rezet e voe karter Bourg-l'Évesque hag a oa deuet da vezañ diyac'hus goude an Eil Brezel-bed evit sevel tiez modern. Savet e voe an tourioù a-herr, un estaj bep sizhun, an eil tour war-lerc'h egile. Echuet e voent tri bloaz a-raok an Tour Montparnasse e Pariz.
Ur parklec'h danzouaret 440 plas zo e-harz an tourioù.
Undertale
Undertale zo ur c’hoari roll video krouet gant Toby Fox.
Kouezhañ a ra Chara, ur bugel, e-barzh un toull, euzhviled o vevañ ennañ. Displegañ a ra Flowey, an euzhvil kentañ a reer anaoudegezh gantañ, palioù ha reolennoù ar c’hoari.
Blécourt (Norzh)
Blécourt a zo ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall.
Steatornis caripensis
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Steatornithidae. Ar spesad nemetañ er genad Steatornis an hini eo.
Dont a ra e anv eus hini Caripe, ur gêriadenn e stad Monagas (Venezuela).
Annezva
Brosezat eo ar spesad e takadoù 'zo (gwalarn ha norzh) eus Suamerika.
Kanton Sant-Nazer-1
Kanton Sant-Nazer-1 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Krouet e oa bet gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Sant-Nazer-1 a ya ur rann eus ur gumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Roll kantonioù Liger-Atlantel | Roll kumunioù Liger-Atlantel
Aurore
Aurore zo un anv-badez gallek, deuet diwar gallekaat anv latin an doueez Aurora.
Valeggio sul Mincio
Valeggio sul Mincio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Benjamin Ryan Tillman
Benjamin Ryan Tillman, ganet d'an 11 a viz Eost 1847 hag aet da Anaon d'an 3 a viz Gouhere 1918, a oa ur politikour stadunanat eus an Democratic Party. Bez e voe gouarnour South Carolina etre 1890 ha 1894, ur senedour stadunanat etre 1895 betek e varv e 1918. Dreistbeliour gwenn, talañ a reas kreñv ouzh c'hoantoù gwirioù an afro-amerikaned. Tillman a oa e penn un unvez dammsoudardel gouennelour anvet Red Shirts (Rochedoù ruz) e-pad dilennadegoù feuls 1876 e South Carolina.
Er bloavezhioù 1880, Tillman, ur perc'henn douaroù pinvidik, a oa deuet da vezañ dipitet gant pennoù ar Strollad Demokratel. En em lakaat a reas e penn ul luskad labourerien-douar wenn da c'houlenn reizhadurioù. Da gentañ e oa bet un taol bazh en dour, en desped da vezañ bet un awen anat da grouidigezh skol-veur Clemson evel skol labour-douar. E 1890, Tillman a oa deuet a-benn da vezañ mestr war skourr an Democratic Party, dilennet e oa bet evel gouarnour ar Stad.
546
Diwar-benn ar bloavezh 546 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Chiricahua (pobl)
Ar bobl Chiricahua (pe Chiricagua, pe Apached Chiricahua, Chiricagui, Chiricahui, Chiricahues, Chilicague, Chilecagez) (distagañ /ˌtʃɪrɨˈkɑːwə/) a zo ur bodad meuriadoù Apach (pe Apache) hag a veve gwechall e mervent New Mexico ha gevred Arizona e SUA, hag en hanternoz Sonora ha Chihuahua e Mec'hiko, daoust ma n'haller ket resisaat harzoù o douaroù. Int-i e oa ar bobl diwezhañ da zerc'hel penn ouzh arme gouarnamant SUA. Bremañ ez eus daou skourr degemeret gant gouarnamant SUA, ar Fort Sill Apache Tribe en Oklahoma, hag ar meuriad Chiricahua e New Mexico.
546
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 546
Chiricahua (pobl)
Ar bagadoù Apache ha Navajo zo un darn eus an ergerzhadeg Athabaskan da Nozhamerika eus Siberia dreist strizh-mor Bering.
O renerien
Anavezet eo:
546
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 546
Penychen
Penychen a oa ur c'hantrev e Morgannwg, e Kembre, er Grennamzer. Edo etre kantrev Senghenydd ha hini Gwrinydd, e kreisteiz Kembre. Eno emañ bremañ distrigoù Rhondda Cynon Taf, Bro Morgannwg ha kornôg Caerdydd.
Nana
Nana zo un anv-den, paotr a-wechoù, plac'h peurliesañ.
Penychen
Marteze e oa Penychen ur rouantelezh vihan, er penn-kentañ, a-raok bezañ ur c'hantrev krennamzerel. Da gentañ e voe unan eus an tri c'hantrev a oa e rouantelezh Glywysing, asambles gant kantrevoù Gwynllŵg ha Gorfynydd. Savet e voe ar c'hantrevoù-se goude marv Glywys (war-dro ar bloaz 480), roue kentañ Glywysing, pa voe rannet ar rouantelezh etre e dri mab, Pawl, Gwynllyw ha Mechwyn. Hogen ne ouzomp ket kalz a dra diwar-benn istor ar rouantelezh-se.
Goude marv Gwynllyw e tegouezhas kantrev Penychen gant e vab Cadog, brudet evel sant. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Gwent, dindan Meurig ap Tewdrig, ha goude-se e teuas da vezañ ul lodenn eus Rouantelezh Morgannwg.
Pa voe aloubet kreisteiz Kembre gant ar varoned norman, en em gavas al lodenn su eus Penychen, war ribl Mor Havren, dindan renerezh aotrouien norman eus Marz Kembre. Met gorre ar vro - kombodoù Glyn Rhondda ha Meisgyn — a oa renet gant aotrouien gembreat bepred. Paeañ a rae an aotrouien-se un truaj d'an aotrouien norman galloudus met mirout a raent un tamm mat a c'halloud ha prest e oant d'en em gannañ evit mirout ar galloud emren-se.
E Penychen e oa div greizenn relijiel a bouez, Llandaf, a oa sez eskibien Llandaf, ha Llancarfan (Nant Carfan e anv kentañ), ma oa ur manati diazezet gant sant Kadog ha ma voe meur a sant brudet evel Caradoc Llancarfan pe Ildud.
Witold Pilecki
Witold Pilecki (distaget [] e poloneg) (Olonets, 13 Mae 1901 – Varsovia, 25 Mae 1948) a oa un ofiser hag ur rezistant polonat e-pad an Eil Brezel-bed. E 1940 en em ginnigas evit bezañ harzet gant an Nazied ha kaset da gamp-bac'h Auschwitz-Birkenau evit gouzout hiroc'h war ar pezh a dremene er c'hamp-se. Goude dont a-benn da dec'hout diouzh ar c'hamp-bac'h e teskrivas dre ar munud ar pezh a c'hoarveze ennañ ha kaset e voe e skrid da bennoù ar Gevredidi ; ar wech kentañ eo e voe deskrivet-pizh obererezhioù an Holokost.
Ganet e voe e Karelia, ma oa bet kaset e familh dre heg eus Polonia abalamour m'en doa kemeret perzh an tad-kozh en Emsavadeg Genver 1863. E 1910 ez eas Witold Pilecki gant e dud da chom da Vilnius. Goude ar Brezel-bed Kentañ e kemeras perzh er brezel etre Polonia hag an Unvaniezh Soviedel. Diwezhatoc’h e teuas da vezañ ofiser en arme Polonia. E 1939 en em gannas ouzh ar Wehrmacht. Ur wech peuraloubet Polonia gant Alamagn hag an Unvaniezh Soviedel e voe unan eus ar re a savas ar strollad rezistanted Tajna Armia Polska hag a yeas diwezhatoc’h e-barzh an Armia Krajowa (arme broadel Polonia).
E 1940 e kinnigas e anv evit kemer perzh en un taol aozet gant ar rezistañs : mont e-barzh kamp-diouennañ Auschwitz, evit gouzout hiroc’h war ar c’hamp-bac’h-se ha klask frammañ ar rezistañs en diabarzh. Harzet e voe e Varsovia d’an 19 a viz Gwengolo 1940 ha kaset da gamp Auschwitz. Ur wech e-barzh ar c’hamp e savas gant prizonidi all un aozadur anvet Związek Organizacji Wojskowych ha dont a reas a-benn da gas da Londrez skridoù hag a zeskrive ar vuhez kriz er c’hamp. D’ar 26 a viz Ebrel 1943 e teuas a-benn da dec’hout, goude daou vloaz hanter tremenet er c’hamp. Ur wech er-maez e prientas un danevell resis diwar-benn kamp-diouennañ Auschwitz hag a voe kaset d’ar Gevredidi, da c’houlenn sikour diganto. Hogen diskrediñ a reas ar re-se danevell Pilecki ha soñjal a reas dezho e oa c'hwezhet an niver a brizonidi. Abalamour d’an dra-se ne voe heuliad ebet d’an danevell-se.
Diwezhatoc’h e kemeras perzh Pilecki en Emsavadeg Varsovia e miz Here 1944. Chom a reas feal d’ar gouarnamant en harlu e Londrez. Abalamour d’an dra-se e voe gwelet evel un enebour gant gouarnamant ar c’homunour Bolesław Bierut harpet gant an Unvaniezh Soviedel goude ar brezel. Harzet e voe miz Mae 1947 ha tamallet e voe dezhañ bezañ e servij an « impalaerouriezh estren ». E 1948 e voe barnet, kondaonet d’ar marv ha lazhet diouzhtu goude, d’ar 25 a viz Mae.
Porsche 911
Ouzhpenn pemp bloaz ha tregont eo ar Porsche 911, un oad a zoare evit ur c'harr-tan a zo bet lakaet war ziskouez evit ar wech kentañ e Frankfurt e miz Gwengolo 1963, da vare Saloñs ar C’hirri-tan. Den ebet n’en dije soñjet d’ar poent-se e vije bet anezhañ c'hoazh hiziv an deiz ! N'eus karr-tan all ebet en e rummad (hini an « Douristelezh Veur ») hag a zo par d’an 911, abaoe keit-all ma vez. Ken alies m’eo bet tapet ar maout gantañ er redadegoù. Anavezet er bed a-bezh gant an holl re a blij dezho ar c’hirri-tan, ganet e spered lemm Ferry Porsche hag e hini e vab Ferdinand Alexander, « Butzi », bez’ eo an 911 disoc’h ur mennozh ijinet gant ar c'helenner brudet Ferdinand Porsche, tad Ferry ha tad-kozh « Butzi », anat deoc’h, an hini m’eo bet ijinet gantañ ar Volkswagen ken brudet, anvet « Buoc'hig-Doue », ar c'harr-tan ez eus bet lakaet da zont er-maez ar muiañ a skouerennoù anezhañ (ne vez ket savet ken ar "Vuoc'hig-Doue" e Bro-Alamagn abaoe 1979; koulskoude e vez kendalc'het d’ober e Mec'hiko hag e Brazil, ouzhpenn 50 vloaz goude bezañ bet lakaet war ar stern).
Ar bloavezhioù kentañ
Lakaet eo bet ar Porsche 911 e gwerzh e fin ar bloavezh 1964 evit kemer plas an 356, bet gwelet evit ar wech kentañ 16 bloaz a-raok, war patrom ar « Vuoc'hig-Doue », bet gwellaet hag adrenket neuze. N'eo ket aes tamm ebet, rak brudet-kenañ e oa deuet an 356 da vezañ, met mont war-raok a ranker ober. Ar re gentañ hag a zo bet gwerzhet e-touez an 911 ne droe ket re vat ar c’heflusker enno, met buan e teuio an diskoulm : diaes e oa ar vouetadurezh da reizhañ (gant 2 vouetaer tric'horf pourvezet gant ar stal c’hall Solex, hag a laosko o flas gant ur rummad efedusoc’h eus ar stal Weber), ha re skañv e oa an ahel en a-raok, abalamour d’ar c'heflusker (ur pezh 6 kranenn a vez yenaet gant an aer, 3 ha 3 stok-ha-stok (« flat-six » e saozneg), 2 litrad kranennad en holl, gouest da zispakañ un nerzh a 130 marc'h DIN da 6100 tr/mn) lakaet a-dreñv an ahel diadreñv. Buan-tre e teu ar rummad an 911 da vezañ liesseurt : e-pad ar bloavezh 1966 e lakaer e gwerzh ar stumm didoennabl ar c’harroñsadur anezhañ, « Targa » e anv, hag ar stumm « S », ur stumm kreñvoc'h gant e 160 marc'h DIN, hag a c’hell kas ac’hanoc’h betek 220 km/e ! E-pad ar bloavezh 1967 e vez kinniget ar stumm « T », siouloc’h gant e 110 marc'h DIN nemetken, ha marc'hadmatoc'h dreist-holl !
Aurora (anv-badez)
Aurora zo un anv-badez alamanek, italianek, ha spagnolek, hag a gaver ivez e yezhoù all.
Porsche 911
Ar bloavezhioù kentañ
Evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1969 e voe staliet ur vouetadurezh-ensilañ (nemet evit ar stumm « T ») hag e vez hiraet ar roted (2,27 m e lec'h 2,20 betek-hen) : e mod-se e teu plijusoc'h c'hoazh an 911 da vleniañ, ar stumm « S » dreistholl. Gant ar bloavezh-kenwerzhañ 1970 e vez kresket ar granennad betek 2,2 litr; e mod-se e vez gounezet un tamm brav a nerzh : 125 marc'h DIN evit an 911 « T », 155 evit ar stumm « E » (evel Einspritzung en alamaneg pe Ensilerezh e brezhoneg...), 180 evit ar stumm « S », ha gwerzhet e vezont atav e stumm koupe pe dTarga. Gant ar bloavezh-kenwerzhañ 1972 ez a war gresk adarre ar granennad, betek 2,4 litr ar wech-mañ, hag en diabarzh ez eus ur gael nevez evit al loc'henn-dizh; bremañ e pign an nerzh betek 130 marc'h DIN evit an 911 « T », 165 evit an 911 « E » ha 190 evit an 911 « S ». Ne vez ket gwelet kalz a ziforc’h pa vez kaset ar c'harr betek penn (232 km/h evit an 911 S 2,4 litr ha 231 evit hini 2,2 litr), met bez’ e ranker lavarout ez eo plijusoc'h c'hoazh da vleniañ : gwellaat gwevnded ar c'heflusker a zo bet klasket ober da gentañ gant an ijinourien; ouzhpenn-se e lonk dour-tan... Eus ar marc’had-matañ a zo !
Ar stumm Carrera
Traoù nevez eus ar re gentañ a c’hoarvez gant ar bloavezh-kenwerzhañ 1974 memestra : kresket e vez ar granennad betek 2,7 litr (evel hini ar C'h/Carrera RS), staliet e vez an ensilerezh war ar rummad a-bezh, hag aes eo anavezout ar rummad nevez-mañ gant an distokerioù « mod ar Stadoù Unaned », savet hervez lezennoù ar surentez eno; en diabarzh e vez gwelet azezennoù nevez ivez, gant o c’hilpennerioù stag. Pignat a ra an nerzh bremañ betek 150 marc'h DIN evit an 911 « marc’had-mat » (hag a gemer plas ar stumm « T »), 175 evit an 911 « S », ha 210 evit ar stumm Carrera (pourvezet gant keflusker ar C'h/Carrera RS); kinniget e vezont atav e stumm koupe pe D/Targa, ar C'h/Carrera zoken. Efedoù enkadenn an eoul-maen e 1973 ne viront tamm ebet ouzh ar stal da vont war-raok atav : e miz Gwengolo 1974 e Paris e kinniger ur stumm dreistvouetet, met ur rakskouerenn eo d’ar poent-se : an 930/911 Turbo, un nerzh a 260 marc'h DIN evit ur granennad a 3 litr. Lakaet e vo e gwerzh e 1975, e stumm koupe hepken.
A-benn ar fin he deus Porsche al « lestr » hag a vanke dezhi evit bezañ degemeret e-touez rummad ar re a renk uhel. Netra nevez a-hend-all evit ar pezh a sell ouzh ar bloavezh-kenwerzhañ 1975; adalek ar bloavezh-kenwerzhañ 1976 koulskoude, e vez savet an 911 gant follennoù-houarn zinket dre an tommder : ken solut int ma ne c’hellont ket merglañ, kazimant ; ne vez kinniget nemet 2 stumm evit ar rummad bouetaet gant aer : an 911 2,7 litr gant e 165 marc'h DIN hag an 911 Carrera 3.0 litr gant e 200 marc'h DIN, e stumm koupe pe D/Targa atav.
Dibenn ar produiñ ?
Daoust ha n’emañ ket karrigell an ankoù o tostaat evit kas ganti an 911 ? « Eo » e c’hellfe an nep respont, rak berr e teu ar rummad 911 da vezañ : ur stumm bouetaet gant aer evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1978, an 911 SC, 3 litr a granennad ha 180 marc'h DIN hepken (!), hag ur stumm dreistvouetet, kresket e granennad gantañ betek 3,3 litr, memestra: an 930/911 Turbo 3,3 litr nevez, gant e 300 marc'h DIN, mall ganto bountañ ho p... a-dreñv ! War ar seblant, pase poent eo evit ma chomfed a sav gant an 911, hervez bolontez ar c'helenner Ernst Führmann (kadoriad kuzul-ren ar stal d’ar poent-se), hag a soñj dezhañ n’eus amzer dazont ebet evit Porsche nemet diwar-goust ar rummadoù nevez 924 ha 928 : evitañ emañ an 911 er-maez eus ar c'hiz, e-keñver an teknik !
Savete an 911
Ar pezh a zo, derc’hel a ra an dud da vezañ war glask eus hemañ, ha n’eo nemet p’en devo ar c'helenner Führmann roet e zilez e-pad ar bloavezh 1980 e vo saveteet an 911, mod-all e vije bet falc’het gant an ankoù, m’eus aon... Dilennet Peter W. Schutz war e lerc'h e kred hemañ start e c’heller mont war-raok atav gant ar mennozh sakr « pep tra er penn a-dreñv » : klask a ra reiñ lañs en-dro d 'an hini a oa bet lakaet a-gostez a-grenn tost-da-vat gant ar c’hadoriad kozh. Kerkent ha kemeret e garg gantañ, e tispigner un tamm brav a arc’hant evit studiañ dazont an 911, ha da gentañ toud ez eo kresket e nerzh betek 204 marc'h DIN evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1981.
Dindan e vestroniezh neuze e vo kinniget ar stumm didoennabl penn-da-benn, « cabriolet » e anv, hag a vez gwerzhet e-pad ar bloavezh 1982, ar stumm Carrera 3,2 litr hag a vez pourvezet gant an ensilerezh « Motronic » (enaouerezh ha bouetaerezh o treiñ asambles) ha gwerzhet adalek ar bloavezh-kenwerzhañ 1984, hag an 959 dreistholl, ur pezh mell karr-tan, leun a deknologiezh uhel e-barzh, gwerzhet e-pad ar bloavezh 1987 evit ur sammad a 1,7 milion a lurioù-gall ! Savet ez eus bet ur rummad 959 nemetken, 283 skouerenn anezhañ, ha pignat a ra nerzh e geflusker betek... 450 marc'h DIN evit 2,85 litr a granennad; evit dont a-benn da gaout kement a nerzh o deus pourvezet kefluskerien Porsche ar « flat-six » brudet gant 4 c'hlaped evit bep kranenn, hag un dreistbouetaerezh gant daou d/turbo; yenaet e vez ar c’heflusker-uhel gant dour; 4 rod-luskañ a zo, pourvezet gant ur benveg-ingalañ, meret gant elektronegezh, hag a gas an nerzh etre an ahel en a-raok hag hini en a-dreñv, hervez an doare ma vez staget ar rodoù ouzh an douar... Evel just, arabat deoc’h bezañ souezhet pa 'n devez ezhomm ur c’harr (-nij ?) a seurt-se 4 s (3,9 evit bezañ resis...) ken evit tremen eus 0 betek 100 km/h, betek tizhout da c’houde 315 km/h pa vez kaset betek penn ! An tizh a zo hervez an deknologiezh, a dra sur.
Daoust da P/Beter W. Schutz bezañ bet taolet er-maez e-pad ar bloavezh 1988, abalamour m’en doa bet re a fiziañs e marc'had ar Stadoù Unanet (war e lerc'h eo bet anvet Heinz Branitzki, ha Wendelin Wiedeking, kadoriad a-vremañ), ur marc'had hag a lakae arc’hant bras da vont en-dro betek ar reuz a zo bet eno gant an eskemmoù e 1987, ret eo memestra derc’hel soñj eus ar pezh mell labour en deus graet evit lakaat an 911 da vont war-raok. Sklaer eo pa vez sellet ouzh ar stummoù nevez hag a zo bet kinniget diouzhtu war-lerc'h : ar stumm Speedster (ur stumm didoennabl penn-da-benn, diaezhenner ebet gantañ) hag an 964/911Carrera 4 (3,6 litr, 250 marc'h DIN ha 4 rod-luskañ) evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1989, ar C’H/Carrera 2 (heñvel ouzh an hini 4, 2 rod-luskañ gantañ nemetken) evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1990, an 965/911 Turbo nevez (ar re 3,3 litr diwezhañ, graet e 1989, a oa pourvezet gant ur voest 5 tizh enni) e 1991 ha distro ar C'h/Carrera RS e 1992, gant e geflusker bouetaet gant aer, 3,6 litr a granennad ha 260 marc'h DIN, da lavarout eo div wech kreñvoc'h eget hini an 911 kentañ ! Er memes bloavezh, e saloñs ar c’hirri-tan e Paris, « le Mondial de l'Automobile » evel ma vez lavaret, e talc’her da vont gant ar cheñchamantoù : kinniget e vez ur stumm nevez evit ar Speedster, hag an 965/911 Turbo 3,6 litr (360 marc'h DIN).
N’eo ket echu an abadenn c’hoazh, tamm ebet : e 1993 e Saloñs Frankfürt e voe kinniget rummad nevez an 911, badezet « 993 » evel just (3,6 litr, 272 cv DIN, 2 rod-luskañ), 30 vloaz rik goude bezañ bet lakaet war ziskouez evit ar wech kentañ ! Ar re a blije dezho ar stumm Targa ne gavont ket o lod gant an 993, rak hemañ a vez gwerzhet e stumm koupe pe g/cabriolet hepken... Ar bloavezh war-lerc’h e vez kinniget an 993/911 Carrera 4 (heñvel ouzh an hini 2 rod-luskañ, nemet e vez 4 rod-luskañ outañ), hag ar C'h/Carrera RS (3,8 litr, 300 cv DIN) hag an Turbo (3,6 litr, 408 cv DIN, daou d/turbo) da c’houde, hag a vez lakaet war ziskouez ez ofisiel e Saloñs Jeneva e miz Meurzh 1995. Er memes bloavezh e Saloñs Frankfürt e vez roet lañs en-dro d’an Targa, pourvezet gant un doenn ispisial graet gant gwer, hag a c’hell bezañ digoret aes-kenañ ; eno e vez kinniget an 993/911 Carrera 4 S ivez, gant e garroñsadur hag ar pezh a zo stag ouzh an hent heñvel ouzh re an Turbo. Kement hag ober e pign nerzh ar c’hefluskerioù bouetaet gant aer betek 285 cv DIN evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1996, e lec’h 272 betek-hen. Netra nevez evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1997, kinniget e vez an 993 Carrera S memestra, savet war patrom an 993/911 Carrera 4 S, gant karroñsadur an Turbo ivez, met ar pezhioù stag ouzh an hent a zo re an 993/911 Carrera. En 993/911 Carrera S an hini eo e vez staliet keflusker ar C'h/Carrera RS (3,8 litr, 300 cv DIN) evit ar bloavezh-kenwerzhañ 1998; er bloavezh-se e vez kinniget ivez an 993/911 Turbo S (450 cv DIN) a vo hini diwezhañ un heuliad rummadoù bet savet war ar memes patrom abaoe 1964 : pebezh abadenn !
E fin ar bloavezhioù 80 e veze embannet an dro-lavar-mañ gant Sonauto, embroer Porsche e Bro-C’hall d’ar poent-se : « War-raok atav, ar redadeg didermen ». Bez’ e talvez atav !
Eugene (Oregon)
Eugene zo ur gêr eus Stadoù Unanet Amerika, e stad Oregon.
Dont a ra hec'h anv eus hini an den a savas an ti kentañ eno e 1846, Eugene Skinner.
Gant 154 620 a annezidi ez eo Eugene an eil kêr vrasañ e stad Oregon, war-lerc'h Portland. Eno emañ skol-veur Oregon.
Agelaioides
Agelaioides a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad oreopsar d'ober ar genad Oreopsar e-unan-penn.
Neirone
Neirone  zo ur gumun eus Italia,  e meurgêr Genova, e rannvro Liguria.
Astoria (Oregon)
Astoria zo ur gêr eus Stadoù Unanet Amerika, e stad Oregon. Emañ war ribl su aber ar stêr Columbia. Er bloavezh 2000 e oa poblet gant 9 970 a dud. Anvet eo bet diwar ar mondian John Jacob Astor a grouas Fort Astoria eno e 1811, d'ober kenwerzh ar c'hrec'hin loened.
Jules-Charles Le Bozec
Jules-Charles Le Bozec (7 a viz Gwengolo 1898 e Sant-Vaeg - 24 a viz Here 1973 e Rostren) a oa ur c'hizeller breizhat.
Mab dalif e oa da Victor Le Bozec, kenwerzhour marvet e miz C'hwevrer 1898, ha da Louise Briend. Mont a reas da studiañ an arzoù-kaer da Roazhon ha da Bariz. Ezel e voe da Unvaniez ar Seiz Breur.
Louiguy
Louiguy a oa anv-micher ar sonaozer gall Louis Guglielmi, ganet e Barcelona (Katalonia) d'an 3 a viz Ebrel 1916, marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1991 e Vence (Alpes-Maritimes), e Bro-C'hall.
Ganet e oa e Spagn, ma chomas betek e seizh vloaz. Italian e oa e dad, ha soner e oa e laz Arturo Toscanini. E 1923 ez eas an tiegezh da chom da Vro-C'hall. D'e 15 vloaz ez eas d'ar c'h-Conservatoire de Paris. Sonerezh a studias eno war un dro gant Henri Betti, Paul Bonneau, Henri Dutilleux, Pierre Spiers ha Raymond Trouard.
Div ganaouenn savet gantañ zo brudet dreist ar re all : La Vie en rose evit Édith Piaf, bet kanet goude gant Louis Armstrong, ha Cerisier rose et pommier blanc, met honnezh ne oa ket savet gantañ e gwirionez pa oa bet tapet digant ar c'haner spagnol Jorge Sepúlveda (1917-1983), nemet implijet e voe gant Dámaso Pérez Prado, ha brudet kenañ pa deuas da vout ur mambo diouzh ar c'hiz.
Flesh for the Beast
Flesh for the Beast zo ur film moliac'h spont stadunanat, sevenet ha skrivet gant Terry M. West. Ar film a zo bet embannet d'ar 27 a viz Gwengolo 2003. An istor a ro tro da welet ur strollad parapsikologourien a vez kinniget dezho ober un enklask en un ti sañset bezañ satanazet. Ur vandenn-dreset a zo bet embannet er memes bloavezh gant Media Blasters.
Louiguy
Graet en deus sonerezh evit un 30 film, gant Sacha Guitry da gentañ.
Rònaigh (disheñvelout)
Rònaigh a zo anv gouezelek div enezenn eus Bro-Skos:
Flesh for the Beast
Burutelladennoù
Flesh for the Beast a zo bet degemeret etre paneveken fall. 50% "rotten" war al lec'hienn Rotten Tomatoes a-ziwar 10 vurutelladenn ha war al lec'hienn Metacritic en deus tizhet 28 poent a-ziwar 5 burutelladenn.
Kanton Sant-Sebastian-an-Enk
Kanton Sant-Sebastian-an-Enk a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Kumunioù (1790-1801)
Kanton Sant-Sebastian a yae teir c'humun d'ober anezhañ :
Kumunioù
Kanton Sant-Sebastian-an-Enk a ya 3 c'humun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Roll kantonioù Liger-Atlantel | Roll kumunioù Liger-Atlantel
Emgann Fredericksburg
Emgann Fredericksburg (saozneg: Battle of Fredericksburg) a voe stourmet etre an an 11 hag ar 15 a viz Kerzu 1862, e-kichen Fredericksburg, e Virginia, war talbenn reter Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An emgann stourmet etre Lu an Unaniezh (Army of the Potomac) renet gant ar Major Jeneral Ambrose Burnside ha Lu Stadoù Kengevreet Amerika renet gant ar Jeneral Robert E. Lee. Un dagadenn didalvoud e oa bet gant an Union Army pa oa bet taget war-eeun ar soudarded kengevreet ha kuzhet mat d'an 13 a viz Kerzu. An difennerien a oa war douaroù uhel hag a-dreñv ar gêr. Chomet eo an emgann-se unan eus ar re gant un tu o c'hounit anat war an hini all. Kolloù an Unvaniezh a oa bet teir gwech uheloc'h evit re ar re gengevreet.
Un arvester eus an dachenn emgann en devoa kemennet d'ar prezidant stadunanat Abraham Lincoln e oa evel ur "butchery."
Ronald Reagan
Ronald Wilson Reagan, bet ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1911 e Tampico (Illinois) ha marvet d'ar 5 a viz Mezheven 2004 e Los Angeles (Kalifornia), zo bet 40 Prezidant ar Stadoù-Unanet eus 1981 da 1989 (2 respet). Ezel e oa eus ar Strollad Republikan.
San Mauro Cilento
San Mauro Cilento  zo ur gumun italian e proviñs Salerno, e Campania.
Ronald Reagan
Adalek 1937, krog eo da vezañ aktour evit ar sinema hag ar skinwel. Mont a ra e politikerezh ha emezelañ a ra d'ar Strollad Republikan e 1962. Dilennet eo gouarnour Kalifornia e 1966 ha 1970. Trec'h eo war Jimmy Carter e dilennadegoù ar prezidant e 1980.
Saint-André (Vande)
Saint-André a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Ronald Reagan
E 1994, diskuliañ a ra en deus tapet kleñved Alzheimer.
Priz Bras kirri Sina 2012
A-raok ar Priz Bras
Un tabut a zo bet etre ar skipailhoù evit gouzout hag-eñ e oa hervez lezenn sistem F-Duct Mercedes. Klemm a ra Lotus ouzh ar Fédération Internationale de l'Automobile evit ma vo berzet ar sistem. Ne vez ket heuliet ar c'hevredad Lotus gant ar FIA ha disklêriañ a ra eo ar sistem hervez lezenn.
Kael zisparti
thumb|left|upright=3.2|Kael ditriñ thumb|left|upright=3.2|Kael zisparti
Stadegoù
Priz Bras Sina 2012 a zo :
544
Diwar-benn ar bloavezh 544 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Euphagus
Euphagus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1867 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
544
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 544
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 544
Euphagus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Norzhamerika.
David Farragut
David Glasgow Farragut, ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1801 e Knoxville, e Tennessee ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1870 e Portsmouth, e New Hampshire, a oa un ofiser a vor, amiral ha besamiral er morlu stadunanat, komandant an arme-vor en un nebeud emgannoù e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Orbitenn
Un orbitenn, e mekanikerezh astrel hag e sternerzhoniezh, a zo ur grommenn serr, treset en egor gant ur c'horf astrel dindan levezon ar gravitadur hag an nerzhioù inertiezh. Periodek eo an orbitenn-se. E Koskoriad an Heol emañ an Douar hag ar planedennoù all, an asteroidennoù hag ar c'hometennoù en orbitenn tro-dro d'an Heol. Er memes mod ez eus planedennoù gant satelitoù naturel en orbitenn en-dro dezho. Objedoù ardaouel, loarelloù pe sontoù-spas, a zo en orbitenn en-dro d'an Douar pe da gorfoù astrel all e koskoriad an Heol.
Gerioù all
E-lec'h orbitenn e kaver gerioù all ivez er geriadurioù brezhonek : kelc'htro, , tro-blanedenn , tro-gelc'h , kelc'hdro , , kelc'hred , amestez ,.
Emgann ar C'haokaz
Emgann ar C'haokaz a vez graet eus un heuliad oberiadurioù brezel gant an nerzhioù alaman ha re ar Soviediz er C'haokaz war Talbenn Reter an Eil Brezel-bed. D'ar 25 a viz Gouhere 1942, unvezioù alaman o devoa aloubet Rostov-an-Don e Rusia, digor e oa rannvro ar C'haokaz ha Su an URSS. Tostik-tost e oa ar Wehrmacht eus an aour-du hag a oa a-dreñv Maikop, Grozny, ha Baku. Daou zevezh war-lerc'h, Adolf Hitler a roe urzh da gregiñ gant un oberiadur brezel er C'haokaz, anvet Oberiadur brezel Edelweiß. An holl nerzhioù lu alaman a oa aet kuit eus al lec'h e-pad ar goañv ha skarzhet gant an Oberiadur brezel Saturn (Операция «Сатурн»).
Blue Gender
Blue Gender (japaneg: ブルージェンダー Hepburn: Burū Jendā) zo un dresadenn-vev japanat 26 lodenn enni, krouet ha kenproduet gant Ryōsuke Takahashi (Armored Trooper Votoms]] ha Gasaraki fame). Skignet eo bet etre 1999 ha 2000 e Japan. Blue Gender zo bet savet gant ar studio japanat AIC hag embannet e Stadoù-Unanet Amerika gant Funimation. Ur seinen eo, gant lodennoù feuls, noazh, ha reizhel. Ur film dezrevell zo bet embannet, (Blue Gender: The Warrior) war DVD gant ur fin disheñvel. Ar stirad zo bet embannet war Sci Fi Channel Evit ar Rouantelezh-Unanet e 2002-2003. Istor Blue Gender a c'hoarvez e 2030, an Douar zo bet aloubet gant Blue, arallvediz neuziet evel amprevaned. Ar re-se o deus kelligoù B evel lod eus annezidi ar blanedenn, evel an haroz Yuji Kaido. Ar Blue a dremen o amzer o lazhañ tud evit o debriñ. An dreistbeverien zo aet da guzhat war Second Earth, un arsav egorel. Kreizet eo an heuliad war an darempredoù etre Yuji ha Marlene o deus kejet war Second Earth hag e-pad an oberiadurioù brezel enep ar Blue.
San Pietro al Tanagro
San Pietro al Tanagro  zo ur gumun italian e proviñs Salerno, e Campania.
San Mauro La Bruca
San Mauro La Bruca zo ur gumun italian e proviñs Salerno, e Campania.
Frank Darcel
Frank Darcel, bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1958 e Loudieg, zo ur c'haner gallek, soner, skrivagner gallek, sonerezhvarnour ha produer sonerezh breizhat. Savet en deus ivez an ti-embann ha label LATDK (Les Amis du Tuchenn Kador, "Mignoned Tuchenn Kador").
Ezel eo bet eus Strollad Breizh. Savet en deus an emsav Breizh Europa 2013 gant Caroline Ollivro ha stourmerien all.
Kaner, soner
Kaner pe soner eo bet Franck Darcel e-barzh ar strolladoù Marquis de Sade, Octobre, Senso, Republik.
Produer
Labouret en deus gant Étienne Daho, Paulo Gonzo, Alan Stivell.
Rimboval
Rimboval a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Konosuba
Konosuba a zo un anime gant daou goulzad. Krouet e oa bet e 2012 gant Natsume Akatsuki. Un anime fentus eo. Istor ur paotr marv eo a ya en ur bed faltazius. E-barzh ar bed-se e vez krouet ur skipailh kantread-gant : un doueez ; ur strobinellerez ; ur c'hroazour. Pal ar skipailh zo lazhañ ar rouez-aerouant.
E penn-kentañ, Konosuba a oa ul light novel gant Natsume Akatsuki. Kroget e oa evel ur web series. Embannet e voe gant an ti-embann : Shosetsuka ni-naro. Ar web series a grogas e miz Du 2012. Al light novel a oa treset gant Kurone Mishima. Al light novel a grogas e miz Here 2013. Un azasadur anime a zo bet kendalc'het gant ar studio Deen etre miz Genver ha miz Meurzh 2016 hag e 2017 evit ar c'houlzad 2.
Al ligth novels Konosuba a zo brudet a-walc'h. E Meurzh 2016, produet en deus 11 levrenn ha moullet en deus 1,5 milion a skouerennoù ; pep hini eus al levrioù en deus graet a zo bet prenet 136 000 skouerenn anezhañ. E C'hwevrer 2017, al light novel zo bet moullet 3 milion a skouerennoù anezhañ. Evel light novels, degemeret mat e oa bet an anime evit e fent, al luadenn eus doare "enket e barzh ur bed fanteziel" a zo un aozadur feal eus al light novel.
Evit klozañ, gallout a reer lavarout eo Konosuba un anime mat evit al luadenn-se ha fentus tre.
Eugene
Eugene zo un anv-badez saoznek.
GeoGuessr
GeoGuessr ("Divinour(ez) an Douar" a c'hellfe bout e brezhoneg) zo ur c'hoari douaroniel digor war an Internet, savet gant Anton Wallén d'an 9 a viz Mae 2013.
Lec'hiet e vez ar c'hoarier(ez) war un dachenn hag a vez dibabet gant Google Street View ; ret eo d'an den neuze divinout da be lec'h ec'h eo bet kaset dre implijout an arverkoù a wel war skramm. Aes e vez a-wechoù evit tud 'zo, pa welont Tour-tan Sant-Pêr o tifoupañ. Diaesoc'h avat eo p'en em gaver dirak petroglifoù hag a zo e Wadi Roum ; fiñval, furchal, sellout pizh ha goulenn alioù tud arall eo an diskoulm neuze.
La mia nonna è vecchierella
La mia nonna è vecchierella zo ur ganaouenn italianek evit bugale. Diwar honnezh e vefe bet savet ar ganaouenn stourm Bella ciao.
Doareoù italianek
Meur a stumm italianek zo, hervez ar rannvroioù hag ar rannyezhoù.
Raillencourt-Sainte-Olle
Raillencourt-Sainte-Olle a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Raillencourt Communal Cemetery
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Sainte-Olle Communal Cemetery
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Bered ar C'hommonwealth : Sainte-Olle British Cemetery
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Roparzh Broudig
Roparzh Broudig, Robert Broudic en ti-kêr, ganet d'ar 24 a viz Mae 1920 e Montroulez, eus tu Treger, ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1991 e Trebeurden, a oa ur moraer ha pesketaer breton, ur barzh ha skrivagner brezhonek hag un emsaver. Savet eo bet e Martinik met distreiñ a reas da Vreizh war-lerc'h marv e dad pa ne oa nemet 6 vloaz c'hoazh. Studiañ a reas e skolioù-mor ha kregiñ da verdeiñ. Gant an Eil brezel-bed e rank chom er vro hag eno e tesk brezhoneg gant an devezhierien war ar maez. Er bloavezhioù 1950 ez eas da Vro-Senegal hag Aod-an-Olifant da besketa. Goude e tistro da Vreizh da vezañ pesketaer war aodoù Treger.
Skridoù
Kenlabourat a reas gant Arvor, Barr-Heol, Al Liamm, Al Lanv…
Saint-Hilaire-du-Harcouët
Saint-Hilaire-du-Harcouët a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall.
Istor
Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Saint-Martin-de-Landelles ha Virey d'ober ur gumun nevez.
Steatornithiformes
a zo un urzhiad e rummatadur an evned.
Kerentiadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur c'herentiad e-barzh an urzhiad :
Rummatadur
Ar c'herentiadoù Nyctibiidae, Podargidae ha Steatornithidae, a yae d'ober an urzhiad Caprimulgiformes kent, a oa bet diblaset evit krouiñ o urzhiad dezho : Nyctibiiformes, Podargiformes ha Steatornithiformes.
Eugenio
Eugenio zo un anv-badez italianek ha spagnolek.
Acquaviva Collecroce
Acquaviva Collecroce zo ur gumun e Proviñs Campobasso, en rannvro Molise en Italia. Niver an annezidi zo.
Istor
Er Grennamzer e oa dalc'het Acquaviva Collecroce gant Urzh Malta. Evel e San Felice del Molise hag e Montemitro ez eus Kroated eno o chom  abaoe 1297 da gentañ, ha re all feuet er XVvet ha XVIver kantved, deuet eus  traoñienn  Narenta, entre Kroatia, Bosnia hag  Herzegovina.
Seziz Lyon (1793)
Seziz Lyon a oa c'hoarvezet etre an 9 a viz Eost hag an 9 a viz Here 1793 goude un emsavadeg e Lyon a-enep ar Vodadenn vonreizhañ vroadel. En holl e oa bet 1000 den lazhet ha 1200 den gloazet e tu ar Republikaned, 1200 den lazhet ha 1000 den gloazet e tu ar re Gevredet hag ar roueelourien.
Goude ar seziz
Ar flastradenn goude ar seziz a voe spontus, renet gant Joseph Fouché, lesanvet "le mitrailleur de Lyon", a lakeas ouzhpenn 1900 rebel d'ar marv (goude ur varnadenn), mindrailhet, fuzuilhet, kanoliet, pe dibennet. Ar gouzañverien e-pad ar seziz n'int ket bet sifret.
Lyon a voe kastizet garv, tennet e voe an anv, ha graet Ville Affranchie pe Commune-Affranchie eus outi. Soñjet e voe distrujañ ar gêr da vat (Bertrand Barère). Met diwar un hollad 600 savadur sañset da vezañ distrujet, n'eus nemet 50 a voe diskaret.
Annezidi kêr a voe lakaet diaes gant an diouer a labour hag a bourvezioù. Pa oa kroget kêr da vont war an tu mat e oa bet trubuilhoù politikel a nac'has an adlañs evel ar c'hentañ Spont Gwenn e 1795.
Kulturkampf
An termen alamanek Kulturkampf a daolenna ar bec'h etre Prusia, frammet gant an Impalaeriezh alaman dindan galloud ar Reichskanzler Otto von Bismarck, a-enep an iliz katolik dindan ar pab Pi IX en. Ar stourm a greñvaas a-c'houde 1871 ha kenderc'hel betek 1878 ; a-benn ar fin ez echuas e 1887 gant un diskoulm diplomatek.
An dalc'h d'ar mare-se e oa disparti ar stad hag an iliz katolik en ensavadurioù politikel. Bec'h a savas etre ar Brusianed hag ar gevredigezh vroadel katolik polonat hag en dije gallet degas un disrann.
Protestantiezh a oa bet en afer mes ne oa ket an dalc'h pennañ. Ar brotestaned a oa kentoc'h e tu ar Brusianed daoust ma oant kristenien peogwir e oa atav bec'h etre an daou luskad. Otto von Bismarck en devoa kemeret diarbennoù kriz a-enep ar c'hloer katolik ha a feukas ar brotestaned hag ar liberaled.
Juan Luis Guerra
Juan Luis Guerra, ganet e 1957, zo ur soner ha kaner dominikan. Brudet eo e ganaouenn Bendita la luz ha kanet gant meur a laz.
Dives (genad)
Dives a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1867 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Kreiz ha Suamerika.
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad atroviolaceus d'ober ar genad Ptiloxena e-unan-penn.
Loeiz IV
Loeiz IV a c'hall bezañ meur a zen :
Ludovico Gonzaga-Nevers
Ludovico Gonzaga-Nevers, pe Loeiz IV Nevers (1539-1595), a oa ur priñs italian, eus an Tiegezh Gonzaga, eus Mantova deuet da vout Dug Nevers.
Mab e oa da Federico II Gonzaga. Kaset e oa bet kaset gant e dud da lez Bro-C'hall da vezañ savet gant bugale ar roue gall. Dimezet e voe da Henriette de Clèves (1542 – 1601), merc'h pennhêrez François Iañ de Nevers, dug Nevers ha Rethel, hag evel-se e teuas Ludovico da vout dug Nevers, ha dug Rethel war-lerc'h e dad-kaer.
543
Diwar-benn ar bloavezh 543 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Albert Anker
Albert Anker (1831-1910) a oa ul livour suis.
Macroagelaius
Macroagelaius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1866 gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Castel del Piano
Castel del Piano a zo ur gumun eus Italia e proviñs Grosseto, e rannvro Toskana.
New Brunswick (New Jersey)
New Brunswick zo ur gêr e New Jersey, e SUA, e kontelezh Middlesex, 50 km er mervent da New York, war lez ar stêr Raritan, 24 km eus an aber. En 2006 e oa 50 172 a dud.
An anv
Dont a ra an anv eus Brunswick, anv saoznekaet kêr Braunschweig en Alamagn, da enoriñ ar roue saoz George Iañ, a oa dug Braunschweig-Lüneburg.
Istor
An Indianed Lenape, anvet ivez Delaware gant ar Saozon, a oa o-unan er vro, betek donedigezh tud eus Bro-Saoz e 1681. Savet e voe tier gante en ul lec'h anvet Prigmore's Swamp (1681–97) da gentañ, hag Inian's Ferry goude (1691–1714). E 1714 e voe anvet New Brunswick.
Kartennouriezh
Kartennouriezh a reer eus ar studi hag ar pleustr da sevel kartennoù.
Dre genstrollañ ar skiant, ar genedelezh hag an teknik e talc'h ar gartennouriezh da gas an traoù gwelus da stlennoù egorel gant un aozadur grafek pe stlennel. Pan eo ar gartennouriezh hollad an hentennoù da sevel ar c’hartennoù, ar sevel kartennoù e-unan eo an disoc’h, ha "kartenniñ" a c’hall bezañ kevatal d'an dro-lavar. Gallus eo lakaat ar gartennouriezh d'ur skiant a c’hell bezañ kelennet e pep lec’h, met er skolioù sevel kartennoù e veze pleustret warni gwechall ha bremañ e vez kelennet dre hentadoù arbennik er skolioù-meur.
Goude kavet ar mammennoù, da lavaret eo tresadennoù, luc’hskeudennoù pe stlennoù (savleoù, skridoù, restroù...) e stager gant ar sevel kartennoù dre bemp pazenn.
Castiglione della Pescaia
Castiglione della Pescaia  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Grosseto, e rannvro Toskana.
Kartennouriezh
An tresañ hag ar moullañ e oa diazezoù koshañ ar gartennouriezh ; bremañ avat ez eo skiant ar stlenn douaregorel. Diwar-se e vez savet reizhiadoù stlenn douaroniel (RSD) a endalc’h ar stlennoù douaregorel evit o c’hemm er restroù prest da vezañ moullet, luc'hvannet pe ginniget enlinenn.
Nevez zo ez eo bet ouzhpennet ar gartennouriezh 2.0 hag ar gartennouriezh-kelaouiñ. Ijinet ez eus bet ur ger nevez evit kenskejadur ar gartennouriezh hag an urzhiataerezh : ar geomatik, gant geomatikourien o pleustriñ warnañ.
Gerdarzh
Eus an henc'hresianeg e teu ar ger kartenn, dre an emdroadur khartês "skor ur skrid" →  charta "paperenn", "skrid" →  charte & carte →  kartenn ("carten" e 1633).
Henamzer
N’eo ket aes kavout kenasant diwar-benn koshañ kartenn ar bed, pan eo disklaer ar pezh a zo bet livet pe gizellet milvedoù zo.
Kavet ez eus bet deouezadurioù-lec’h kizellet e-kerzh Oadvezh an houarn. Ar gartenn anavezetañ zo anvet kartenn Bedolina, bet kavet e Val Camonica, en Alpoù adarre.
En Henc'hres ha Henroma ez eus heklevioù war labourioù ar skiantour Anaksimandros (Ἀναξίμανδρος, ~610 – ~546 KJK), met brudetoc’h eo oberoù Klaudios Ptolemaios a skrivas an arnodskrid Geōgraphikḕ Hyphḗgēsis ("Stulevr da dresañ an Douar", II kantved KJK), kartenn an οἰκουμένη oikouménē "[ar bed]]annezet" enni. Ar gartenn-mañ a chomas un daveenn a-bouez e-pad kantvedoù. A-drugarez d’an Arabed a zalc’has da dreiñ labourioù an douaroniourien c’hresianek e voent miret.
Krennamzer
E Sina gozh ez eus bet miret roudoù labourioù douaroniel er V kantved KJK, met n’anavezer kartenn ebet a-raok ar IV kantved KJK, dindan paeroniezh an dierniezh Qin e Marevezh ar Stadoù Brezelour. Kantvedoù war-lerc’h ec'h embannas ar skiantour Su Song (1020-1101) un dornlevr horolajerezh, Xiangfayao Xinyi (新仪.象法要, 1092) e ditl, hag a endalc’he kartenn ar stered savet dre ur bannerezh kranennek, ar gartenn voullet koshañ (1094). Koulskoude e seblant bezañ bet kartennoù merdeiñ, sterenn an Norzh enno, e deroù an Amzervezh kumun.
En e veze savet gant ar c’hloer gristen kartennoù ar bed kreizennet war Jeruzalem, a ziskouez Afrika an Norzh, Azia hag Europa, hag aozet diwar ar Bibl. Kartennoù speredel evit prezegenniñ e oant, kartennoù evit beajiñ ne oant ket. N’eus kartenn ebet savet diwar un deouezadur a-raok an, darn anezho harpet war an Tabula Peutingeriana a eilade sturlevrioù an Impalaeriezh roman diwezhat.
Er bloaz 1154 ec'h embannas an douaroniour arab Muhammad Al-Idrisi un atlas anvet Tabula Rogeriana (diwar anv Ruggero II, roue Sikilia) a enlakae anaoudegezhioù e-keñver Afrika, broioù ar Meurvor Indian hag ar Reter-Pellañ dastumet gant ar varc’hadourien arab ha kenstrollet gant oberoù ar gartennerien c’hresian-ha-roman. Evel-se-se e savas ar gartenn resisañ evit e amzer hag an tri c'hantved war-lerc'h.
E diwezh an e voe ijinet kartennoù arbennik evit ar verdeerien, ar portulanoù, anvet diwar ar ger italianek portulano, "dornlevr merdeiñ". Ne ziskouezent nemet ar porzhioù, ar merkoù, linenn an aodoù, an enezennoù ha pep traezenn a c’hellfe bezañ emsavus evit ar merdeadurezh. Evit sevel kartennoù merdeiñ e voe staliet skolioù kartennouriezh e lod porzhioù : e Spagn da gentañ, ma voe savet ar portulan koshañ e 1344 e Mallorca, hag e Portugal (Lisbon) ha pelloc’h e Dieppe ha Konk-Leon. E skol Mallorca e voe savet an Atles català ("Atlas katalan", 1375) a zo bet kaset da levraoueg ar roue Karl V an Impalaeriezh Santel. Ur portulan kartenn ar bed warnañ eo.
War-dro 1 100 kartenn fardet er Grennamzer zo deuet betek ennomp, an darn vrasañ anezho enlakaet e dornskridoù enlivet, hag ur c’hantad en o unan.
Azginivelezh
Pa voe troet Geōgraphikḕ Ptolemaios e latin e diwezh ar Grennamzer, goude bezañ bet troet gant an Arabed, kartennoù ar bed anavezet d'e vare a vroudas goulennoù diwar-benn ar pezh a c’hellfe bezañ kavet dre ar meurvorioù.
En Amzer an Ergerzerezh pe Amzer an Dizoloadennoù (-), ar gartennourien europat o deus implijet parzhioù kavet er c’hartennoù diaraok ha savet kartennoù aozet diwar arselladurioù an ergezhourien ha dre an teknikoù nevez. Gwellaet a-galz e voe ar spisted dre an ostilhoù nevez-iijinet evel an nadoz-vor, an teleskop hag ar c’hwedant. Ar gartenn goshañ a zispak an Douar en e bezh a voe aozet e 1492 gant an Alaman Martin Behaim (1459-1507).
Johannes Werner (1468-1522) a ginnigas ar bannerezh Werner, hag e 1507 e fardas Martin Waldseemüller (1472-1520) koulz ar bellenn Douar gentañ hag ar gartenn-voger gentañ, Universalis Cosmographia (embannet e 1507), ar ger America warni. E 1513, ur c'hartennour otoman, Piri Reis (~1480-1554), a dresas douaroù eus Amerika ivez. Ar Portugalad Diego Ribero († 1533) a dresas linenn ar c’heheder war ur blanisferenn. An Italian Battista Agnese (c. 1500-1564) zo bet oberour 71 atlas dornskrivet, kartennoù-merdeiñ ennañ.
Ne oa ket boas (nag aes, a-wezhioù) skrivañ war gostez ar c’hartennoù da be zen e oa bet amprestet darn eus ar mammennoù. Da skouer, p’en doa ar Saoz Herman Moll (1654-1732) embannet e 1715 The Beaver Map ("Kartenn an Avank"), koshañ kartenn Amerika a-hervez, e voe kavet da c’houde ne oa nemet eiladur ar gartenn savet e 1698 gant ar Gall Nicolas de Fer (1647-1720), met hemañ en doa kavet kalz elfennoù e labourioù ar Belgiad Louis Hennepin (1626-1704) hag ar Gall François du Creux (1596-1666).
Estreget ar c’hartennoù-merdeiñ paeet gant ar varc’hadourien e veze aozet ha kellidet kartennoù gant ar galloudoù politikel evit difenn tiriadoù pe o zagañ. Kalz kartennoù a veze lakaet da draezennoù kuzh, hag ar gartennourien a c’helle kaout goproù uhel dre en em werzhañ d’ur Stad amezek.
Holl Stadoù Europa a glaskas staliañ skolioù kartennouriezh ha kas kartennourien guzh da bep lec’h. Roma, Firenze ha Venezia zo bet al lec’hioù ma veze bodet un niver bras a gartennourien.
XVIIvet-XVIIIvet kantved
Ma 'z eo bet bannerezh ar Flandrezad Gerard De Kremer (Gerardus Mercator, 1512-1594) un araokadenn dispar evit ar verdeerien, ezhomm a oa eus bannerezhioù all evit kartenniñ an douaroù. An Alaman Matthäus Seutter (167-1757) a voe an hini kentañ e 1740 oc’h ober gant ur bannerezh gant diarsell a-serzh hag, e 1743, Joseph-Nicolas Delisles (1688-1768) a ginnigas ar bannerezh kernennek keit-ha-keit.
Ar matematikour suis Johann Heinrich Lambert (1728-1777) a bledas gant kudenn ar bannerezh (penaos plaenaat un dra bellennek evit e dresañ war ur follenn baper ?). Kavout a reas 7 doare da ober bannerezhioù, met daou anezho a chom implijet-kenañ : ar bannerezh kernennek kevatal hag ar bannerezh azimutel kevatal.
Ken pouezhus eo al liamm krouet etre ar gartennouriezh hag ar c'hlennadurezh (skiant ar muzuliañ un dachenn kent he zresañ) pe skiant kozh ar gwalennata, a veze implijet evit muzuliañ gorread an Douar hag e ziskouez war baper. Ar benveg kentañ a oa ar c’hard kelc’h arwellaet. Ur bazenn belloc'h e voe muzuliañ uhelderioù al lec’hioù da vezañ kartennet. Kaout muzulioù resis an hedoù evit sevel an deouezad kenstag a zeuas gant teknikoù an tric’hornegadur.
Ur skiant all a zeuas da reiñ harp d’ar gartennourien : ar steredoniezh, a bled gant muzulioù an egor, ken war an Douar hag en oabl. Pa voe termenet hedredenn Pariz e 1663 ha diazezet Arsellva Pariz e 1667 e voe raktreset sevel kartenn Bro-C’hall diwar urzh Loeiz XIV ; ar gartennourien a zlee jediñ tres resis un darn eus an hedredenn bennañ, koulz e Norzh hag e Su Pariz. Kroget al labourioù tric’hornegañ e 1700, ne voe ket echu sevel tres an hedredenn a-raok 1718. Da c’houde e voe jedet tresoù seizh linenn a-serzh ha re an harzoù hag an aodoù. Jedet e voe 814 tric’horn evit goleiñ tiriad ar rouantelezh a-bezh ha lec’hiadurioù ar c'hêrioù hag ar c'hêriadennoù, koulz ha re an elfennoù douaroniel (dourredennoù, menezioù hag all). War an dachenn e voe dastumet ar muzulioù gant daou ijinour-douaroniour. E 1744 e voe kinniget ur gartenn a ziskoueze an tric’hornioù.
Afer Dreyfus
An Afer Dreyfus zo ur stourmadenn sokial ha politikel a oa erruet e fin an. Tamallet e oa d'ar c'habiten Dreyfus bezañ ur spier evit an Alamaned abalamour ma oa yuzev. An afer he deus kemeret ur plas bras-tre hag ur gwallskouer eo bet a-gaoz d'ur c'hazetennerezh levezonus.