cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frederig V Danmark
Mab e oa da Christian VI ha da Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach e bried.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
Eil dimeziñ
Goude intañviñ ec'h addimezas da Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel. Ur mab o doe, ar priñs Frederig Danmark (1753-1805).
Pried kleiz
Bugale all en doe gant e bried-kleiz Else Hansen :
Blanc et Bleu
Blanc et Bleu zo ur gontadenn gant Guy de Maupassant e 1885.
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Gil Blas an 3 a viz C'hwevrer 1885, sinet Maufrigneuse.
An danevell
En e vag emañ an daneveller gant e vignon Pol. Ha hennezh ha kontañ un istor erc'h.
Villa Literno
Villa Literno zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Wilhelm Gustloff (lestr)
Ar Wilhelm Gustloff a oa ur mell lestr-bale, en Alamagn, da vare an Trede Reich. Mont a reas d'ar strad d'an 30 a viz Genver 1945, e Bae Gdańsk, ha war-dro 9400 den a voe beuzet. Ar beñseadenn washañ a c'hoarvezas biskoazh eo ar gwallzarvoud-se.
Pragelato
Pragelato zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Villa di Briano
Villa di Briano zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Wilhelm Gustloff (lestr)
Al lestr
Savet e oa bet al lestr-se evit an aozadur nazi Kraft durch Freude ("an nerzh dre al levenez"), e 1937, evit kas tud da vale war vor. Lakaet e voe dezhañ anv Wilhelm Gustloff, unan eus pennoù bras ar strollad nazi e Suis hag a oa bet muntret. Ha moret e voe evit ar wech kentañ d'an 2 a viz Ebrel 1938. Ur mell batimant e oa : 208 metr hed ha 24 m led. Warnañ e oa ur poull-neuial hag ur sinema. Graet e oa evit degemer 1500 den en e vourzh.
Canoas
<HR noShade> Canoas a zo ur gêr e stad Rio Grande do Sul e Brazil. 326 458 a dud a oa o vevañ enni e 2007, hag un darn eus tolpad-kêr Porto Alegre, kêr-benn ar stad, eo.
Wilhelm Gustloff (lestr)
Al lestr
Betek deroù an Eil Brezel-bed e voe implijet evel lestr-bale, met e miz Gwengolo 1939 e voe fiziet er morlu alaman (Kriegsmarine). Talvezout a reas neuze da ospital war-neuñv e 1939 ha 1940. Goude-se e voe troet en ur c'hazarn, e porzh Gdynia, el lodenn eus Polonia a oa bet aloubet gant an Alamaned.
E miz Genver 1945, dre ma oa an Arme Ruz o kerzhet war-zu Alamagn, e voe roet urzh da implijout ar bigi hag al listri alaman a oa e porzhioù Bae Gdańsk evit skarzhañ an Alamaned a oa er vro, dre ar mor. Tremen 2 vilion a dud a lestras da vont war-zu ar c'hornôg. Tud a bep seurt a oa e-bourzh al listri-se, kalz a vaouezed hag a vugale dreist-holl, rak chom a rae ar wazed war an douar da stourm ouzh ar Soviediz.
Ar peñse
Ouzhpenn 10,000 a dud a bignas e bourzh ar Wilhelm Gustloff hag a loc'has d'an 30 a viz Genver, da vont da borzh Kiel. Goude ur pennadig e voe gwelet gant al lestr-spluj rusian S-13, a heulias anezhañ hag a dennas torpedennoù warnañ. Tizhet e voe ar Wilhelm Gustloff ha kregiñ a reas da vont d'ar strad, 30 km diouzh an aod. 1239 den a c'hallas bezañ saveteet gant bigi all ; an dud all avat, war-dro 9,300 anezho, a gouezhas er mor yen-skorn hag a voe beuzet. 5000 bugel a oa marvet en o zouez.
Gant al lestr-spluj S-13 e voe kaset listri alaman all d'ar strad diwezhatoc'h : al lestr "Steuben" d'an 9 a viz C'hwevrer (5000 den e bourzh, ha 600 anezho hepken saveteet) hag al lestr "Goya" d'ar 16 a viz Ebrel (6220 a dreizhidi, 165 anezho a chomas bev).
Prali
Prali zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Porte (Piemonte)
Porte zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Milan Hübl
Milan Hübl, bet ganet e Nitra d'ar 27 a viz Genver 1927 hag aet da Anaon e Praha d'an 28 a viz Here 1989, a oa un istorour tchek.
René Guy Cadou
René Guy Cadou a zo ur barzh gallek breizhat eus an. Ganet e oa bet e Santez-Rouanez-Breizh d'ar 15 a viz C'hwevrer 1920 ha mervel a reas e Lufer d'an 20 a viz Meurzh 1951.
E dud a oa Georges Cadou (1884-1940) hag Anna Benoiston (1889-1932). Bet o doa bet ur bugel kentañ e Penc'herieg, anvet Guy, hag a varvas abred-kenañ. O eil mab a oa anvet "René Guy" hervez ar c'hustum. Ar familh Benoiston a oa genidik eus Sant-Nazer. Ar familh Cadou a zeue eus su Bro-Naoned ha bevañ a raent e Pentelloù.
Skrivet en deus René Guy Cadou kalz barzhonegoù, en o zouez La Maison d'été embannet e 1955. Mestr-skol eo bet e meur a gumun eus Liger-Atlantel e-pad e vuhez. Hélène Cadou a oa e wreg ha skrivet en deus un dastumad barzhonegoù diwar he fenn : Hélène ou le Règne Végétal (embannet e 1951). Ezel e oa eus Skol Rochefort, ur strollad barzhed krouet e-pad renad ar Stad C'hall (Vichy). Aet e oa e darempred ivez gant barzhed all evel Max Jacob hag André Breton.
Ur greizenn René Guy Cadou a zo e Naoned hiziv an deiz, brudañ e oberenn ar pal anezhi.
Kavet 'vez skolioù kentañ derez anvet René Guy Cadou e Sant-Ervlan (Liger-Atlantel) hag e Tintenieg (Il-ha-Gwilen). Bez' ez eus ur skolaj René Guy Cadou en Ankiniz, Mouster-al-Loc'h, ha Sant-Brewenn (Liger-Atlantel). Roet eo bet ivez anv ar barzh d'ur skol kentañ derez e Kerverner-Raez.
E Gorre-Goulen, e-kichen Naoned, emañ ar vediaoueg a zoug e anv.
Madeleine Lizer
Madeleine Mathilde Marie Lizer, ganet d'ar 16 a viz Eost 1906 e Pariz, a oa ul livourez ha kinklourez. Degemeret e voe en Unvaniez ar Seiz Breur e 1937.
Enez Ilieg
Enez Ilieg, , , (Illiec e galleg) zo un enezennig a 12 devezh-arat en arvor kumun Perwenan , e Treger. Gwezek eo, hag un ti zo warni, gant ur chapelig, savet en.
Hirik eo stumm an enez, eus an hanternoz anezhi d'ar c'hreisteiz. Dre un erv vili eo stag ouzh an inizi Baelaneg hag Ozhac'h, pelloc'hik er c'hreisteiz.
Lec'hanvioù
Diwallit: ne ro ket al listennad-mañ an anvioù hervez o reizhskrivadur brezhonek
Perc'henned
A-raok 1860 e oa perc'hennet an enez gant an tiegezh Portal de Goasmeur. War-dro ar bloaz-se e voe prenet gant ar sonaozour gall Ambroise Thomas (1811-1896).
E 1938 e voe prenet gant an aerloman stadunanat Charles Lindbergh, c'hwec'h vloaz goude skrapet e vab digantañ, e 1932. E miz Ebrel 1939 e tistroas da SUA, goude aloubet Tchekoslovakia gant arme an Trede Reich. Ur monumant da Lindbergh zo en enez.
Prenet eo bet abaoe gant an tiegezh Heidsieck. Mignon e oa Charles Heidsieck d'an tiegezh Carrel. Meur a wech e oa bet pedet Charles Heidsieck gant Alexis Carrel war Enez Gweltaz ma teue da hañviñ abaoe 1922.
Pêcheur d'Islande (film, 1916)
Pêcheur d'Islande zo ur film mut gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Henri Pouctal e 1915.
Tri doare all a oa bet savet e 1924 gant Jacques de Baroncelli, e 1933 gant Pierre Guerlais hag e 1958 gant Pierre Schoendoerffer.
An danvez
Merc'h ur paramantour eo Gaud Mevel ha desavet eo bet e Pariz. Kouezhañ a ra-hi e karantez gant ar moraer Yann Gaos a gav gwelloc'h chom hep mont pelloc'h ganti abalamour m'eo re zisheñvel renk an eil diouzh renk egile. Koulskoude, kenkent ha klevet gantañ ez eo rivinet Gaud e timez dezhi. Un nebeud deizioù war-lerc'h ez a da vorueta da Island hep gouzout ne zistroio ket da Bempoull biken...
Goronwy Foel
Goronwy Foel a oa ur barzh kembraek eus kreiz an XIIIvet kantved, genidik eus Deheubarth. Unan eus Barzhed ar Briñsed e oa-eñ.
Tra ebet ne ouzomp diwar benn ar barzh nemet pezh a c'haller kavout er varzhoneg lakaet war e gont e Dornskrid Hendregadredd. Enni e kan meuleudi da goantiz Marared ferch Rhys Fychan. Gallout a rafe bezañ unan eus div verc'h anvet Marared (Maryred, pe Marged) en doe Rhys Ieuanc ap Rhys Mechyll, unan eus priñsed Deheubarth war-dro kreiz an XIIvet kantved. Mamm ar merc'hed-se e oa Gwladus ferch Gruffudd ap Llywelyn ap Iorwerth (marvet e 1244) eus Gwynedd, merc'h-vihan Llywelyn Fawr.
Levrlennadur
Embannet eo bet Mawl Marared ferch Rhys Fychan gant R. Geraint Gruffydd e-barzh  N.G. Costigan ac eraill, Gwaith Dafydd Benfras ac Eraill (Caerdydd, 1995), en dastumad Beirdd y Tywysogion.
Lusciano
Lusciano zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Alife (Campania)
Alife zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Llanrhaeadr-ym-Mochnant
Llanrhaeadr-ym-Mochnant zo ur gêriadenn hag ur barrez e hanternoz Powys, e Kembre. Nepell emañ diouzh Croesoswallt er reter ha Llangollen en hanternoz.
Gwechall e oa e cantref Mochnant hag alese e teu an anv.
Emañ e-harz torgennoù Y Berwyn. Nepell diouzh ar gêriadenn emañ Pistyll Rhaeadr, ul lamm-dour hag a seller outañ evel unan eus Seizh Marzh Kembre.
E 2011 e oa poblet gant 1195 a dud, ha 497 anezho (42,5%) a oa kembraegerien.
Tud
An eskob William Morgan (1545-1604), hag a droas ar Bibl e kembraeg, a dremenas ur pennad evel person e parrezioù Llanrhaeadr-ym-Mochnant ha Llanarmon Mynydd Mawr etre 1568 ha 1587. Eno e reas anaoudegezh gant e wreg.
Ar barzh Walter Davies (Gwallter Mechain) eus Manafon a zeuas ivez evel person da Llanrhaeadr-ym-Mochnant e miz Du 1837. Mervel a reas e Llanrhaeadr d'ar 5 a viz Kerzu 1849 ha beziet e voe e bered ar barrez.
Ar barzh Robert Elis (Cynddelw) zo unan eus an dud brudet all a zo stag o anv ouzh Llanrhaeadr-ym-Mochnant, pa voe ganet eno e 1812.
Juan Fernández (kabiten)
Ar c'habiten Juan Fernández a oa ur moraer spagnol kaset da greisteiz Chile. E 1620 ec'h ergerzhas Patagonia hag e tizoloas al lennoù Nahuel Huapi ha Lago Puelo, a zo e Republik Arc'hantina hiriv.
Kinniget en devoa da Roue Spagn mont da glask ar Ciudad de los Césares mojennel, ha war un dro klask tud an ergerzhadeg renet gant Pedro Sarmiento de Gamboa, hag a oa gantañ eskob Plasencia, aet da goll e Strizh-mor Magallanes.
Soñjal a reer e felle da Juan Fernández kavout teñzorioù ar vojenn, ha klask war-lerc'h an ergerzhadeg ne oa nemet un digarez da gaout skoazell ofisiel digant ar roue
Arabat droukveskañ ar Juan Fernández-mañ gant ur moraer all heñvelanvet Juan Fernández (1530-1599), eus Cartagena, hag a zizoloas Inizi Juan Fernández ma roas e anv dezho, hag a varvas e dibenn ar XVIvet kantved.
Pomaretto
Pomaretto zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Inizi Suafrika
Setu inizi pouezusañ Suafrika
Mel-penn
thumb|Ar mel-penn gwelet gant IRM
Ar mel-penn eo lodenn ar reizhiad nervel kreiz a zo er c'hlopenn. Ennañ emañ :
Jimena Muñoz
Jimena Muñiz pe Muñoz (marvet en 1128) a oa ur vaouez a renk uhel e deroù an e rouantelezh León.
Adal 1093 betek 1108 e voe Jimena Muñiz tenente, da lavaret eo merourez, Kastell Cornatel, e wizien hag e zouaroù.
Dont a reas da vout pried-kleiz ar roue Alfonso VI León.
Jimena Muñiz a reas donezonoù da Manati San Pedro de Montes, da iliz-veur Astorga ha da Ospital San Juan.
He bugale
Div verc'h he doe :
Henri Pouctal
Henri Pouctal, bet ganet d'an 21 a viz Here 1860 e La Ferté-sous-Jouarre (Seine-et-Marne) hag aet da Anaon d'an 2 a viz C'hwevrer 1922 e Pariz, a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) hag ur filmaozour gall.
Daoust dezhañ bezañ kouezhet e puñs an avel hiziv an deiz, Henri Pouctal a voe un den meur e bedig-bed sinema e amzer.
Kroget en devoa gant e vicher a filmaozour evit gwir evel skoazeller da André Calmettes ha Charles Le Bargy da-geñver filmañ L'Assassinat du duc de Guise e 1908.
Aversa
Aversa zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
Baia e Latina
Baia e Latina  zo ur gumun en Italia e proviñs Caserta, e rannvro Campania.
4th Special Service Brigade
Ar 4th Special Service Brigade a oa ur vrigadenn komando eus ar Rouantelezh-Unanet savet e-pad an Eil Brezel-bed e miz Meurzh 1944 diwar ur batailhon Royal Marines. Dre an taolioù dreist a oa bet sevenet gant unvezioù komando ar Rouantelezh-Unanet e Norvegia, en Inizi angl-ha-norman, e Sant-Nazer hag er Reter-Kreiz, an Amirelezh saoz a gendeuzas divizionoù ar Royal Marines e fin ar bloavezh 1942 da adstummañ anezho e stumm unvezioù komando troadegiezh tagañ dour-ha-douar Ar vrigadenn he devoa kemeret perzh en Aloubadeg Normandi d'ar 6 a viz Even 1944 e-pad an Oberiadur-brezel Overlord; goude-se he devoa kemeret perzh en Emgann ar Scheld ha tagadenn enezenn Walcheren. D'ar 6 a viz Kerzu eus ar memes bloavezh, ar vrigadenn a oa bet adanvet 4th Commando Brigade, ha tennet e oa bet an titl Special Service dre ma lakae da soñjal en SS.
Aden
Aden (arabeg: عدن ʻAdan‎) a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus Yemen, war aod su ar vro. Skeiñ a ra war Pleg-mor Aden, 170 km er Reter da strizh-mor Bab al-Mandab. E krater ur menez-tan emañ he forzh kozh. Kêr-benn Yemen ar Su, ur stad dizalc'h sokialour, e oa etre 1967 ha 1990. Tost d'ur milion a dud a oa o chom enni e deroù an met ne oa ken 863 000 e 2017 abalamour d'ar brezel diabarzh yemenat kroget e 2014.
Ar barzh Arthur Rimbaud zo bet o chom en Aden adalek 1880. Flodañ a rae armoù e Pleg-mor Aden hervez kont.
Piverone
Piverone zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Jaane Tu...Ya Jaane Na
Jaane Tu Ya Jaane Na zo ur film indian renet gant Abbas Tyrewala, deuet er-maez e 2008.
Ennañ e c'hoari Imran Khan ha Genelia D'Souza. Produet eo bet ar film gant Aamir Khan, eontr Imran Khan, ha kalz a verzh en deus graet en India hag e broioù all. Savet eo bet ar sonerezh gant ar sonaozour A. R. Rahman.
M-79
An M-79 a vez ur banner grenadennoù 40mm implijet gant al lu Amerikan. Krouet ez eo bet evit reiñ an tu d'an troadegiezh da vezañ kreñvoc'h met hep bezañ lakaet diaes evel gant implij ur mortar hag a zo pounner da fiñval hag hir da lakaet e plas.
Lesanvet ez eo bet « Thumper » pe « Blooper » dre an trouz hag a ra pa vez implijet.
Ar gudenn evit ar soudard e-karg an M-79 a oa ar pouezh ha ment an arm a nac'he dezhañ da gaout un M-79 gant ur fuzuil arsailh ouzhpenn.
Brudet mat ez eo bet an arm 'se dre brezel Vietnam memes-tra 'vit an M-16 pe c'hoazh an M-60.
An tu a zo d'an M-79 da bannañ meur a doareoù grenadennoù reoù: moged, tarzh, biroù pe tan-gwall.
Istor an M-79
Hir ha kasaus da vat ez eo bet krouidigezh ur banner grenadennoù evit ijinourien al lu Amerikan harpet gant produerien armoù ar vro. An XM79 a zo bet lakaet da implij ofisiel gant al lu Amerikan d'ar 15 a viz kerzu 1960. E 1961 ez eo roet ar re gentañ a M-79 war zu ar soudarded d'e c'hourdoniñ. Dre ma z'eo aes da implij, a fiziañs ha gant un tenn kreñv e teu da vezañ deuet-mat gant an troadegiezh.
Du 2013 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
M-79
Tro-dro d'an M-79
Lod soudarded a droc'he tammoù anezhañ d'e veraat a-benn ma vefe lijeroc'h.
Du 2013 e Breizh
2013 e Breizh
Enezeg ar Priñs Edouarzh
Inizi ar Priñs Edouarzh.
M-79
Tro-dro d'an M-79
Gallout a reer implij an M-79 er c'hoari Battlefield Vietnam kement-mod e Battlefield : Bad Company 2 Vietnam.
Moyaux
Moyaux a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|Ur straed er vourc'h
Inizi ar Priñs Edouarzh
Inizi ar Priñs Edouarzh (e saozneg: Prince Edward Islands, en afrikaneg: Prins Eduard-eilande) zo un enezeg war-hed 1 800 km eus aod Suafrika, e mervent meurvor Indez.
Div enezenn zo eus an enezeg:
Ilpenn
An ilpenn zo ul lodenn eus ar mel-penn, lec'hiet dindan an empenn (pe, resisoc'h, dindan an dolbezenn gilpenn) hag a-dreñv ar c'hef. Dispartiet eo diouzh an empenn gant telt an ilpenn. An holl vellkeineged o deus un ilpenn hag ur framm damheñvel zo gant ar c'hefalopoded. Meur a roll en deus e kenurzhiañ ar fiñvadennoù, er skiantoù, er santadoù...
Deskrivadur
Ur framm saezh-heñvel ha strizh, ar preñv, hag an div hanterenn-ilpenn a bep tu da hemañ a ya d'ober an ilpenn. Teir c'hordennig, anvet treid (izelañ, krenn hag uhelañ) an ilpenn, a stag anezhañ ouzh ar c'hef empenn.
Diabarzh an ilpenn
Un danvezenn wenn gronnet gant un danvezenn c'hris ha roufennek (ar bluskenn) a ya d'ober an ilpenn.
Skarroù kengreiz don pe donoc'h a weler war c'horre an ilpenn. Teir zolbezenn zo bevennet gant ar skarroù donañ ha 10 flipezenn (tolbezennoù bihan) gant eilskarroù.
Jean Choux
Jean Robert Choux, bet ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1887 e Geneva (Suis) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Meurzh 1946 e Pariz, a oa ur filmaozour ha skriver senarioioù suis.
Piossasco
Piossasco zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Leonor Kastilha
Leonor de Castilla, pe Leonor Kastilha, zo anv meur a infantez eus Kastilha.
An anv
Un anv diouzh ar c'hiz e oa Leonor er Grennamzer. Se zo kaoz e kaver meur a briñsez all en anvioù-mañ:
Goronwy ap Heilin
Goronwy ap Heilin (marvet e 1283) a oa senesal Kembre en amzer ma oa Dafydd ap Gruffudd o ren evel Priñs Kembre.
Enez ar Priñs Edouarzh (Suafrika)
Enez ar Priñs Edouarzh eo ar vihanañ eus div enezenn Enezeg ar Priñs Edouarzh, e Suafrika.
Valle Agricola
Valle Agricola  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caserta e Campania.
Pinasca
Pinasca zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Olier V Klison
Olier V Klison, ganet d'an 23 a viz Ebrel 1336 e kastell Klison ha marvet d'an 23 a viz Ebrel 1407 e kastell Josilin, a oa ur baron breizhat hag ur brezelour gall eus dibenn ar Grennamzer, kont Pourc'hoad, baron Pont-ar-C'hastell, ha konestabl Bro-C'hall. Brudet e oa da vezañ brezelour kadarn ha kriz en emgannoù ; ar C'higer e oa e lesanv.
Piscina (Piemonte)
Piscina zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Republik Demokratel ha Poblel Yemen
Republik Demokratel ha Poblel Yemen (arabeg: جمهورية اليَمَنْ الديمُقراطية الشَعْبِيّة Jumhūrīyat Al-Yaman Al-Dīmuqrāṭīyah Al-Sha'bīyah), a veze graet Yemen ar Su anezhi alies, a oa ur vro sokialour ha marksour hag a zegouezh gant proviñsoù su ha reter Yemen a-vremañ. Savet e oa bet e 1967 gant an anv a Republik Pobl Suyemen da gentañ a-raok kemer hec'h anv da vat e 1970, ha padout he deus graet betek 1990 ma'c'h unanas gant Republik Arab Yemen, a veze graet "Yemen an Norzh" anezhi, evit dont da vezañ Republik Yemen. Aden e oa ar gêr-benn.
Olier V Klison
Da gentañ e oa enebour bras Bro-C'hall, dre ma oa bet dibennet e dad e 1343 diwar urzh ar roue gall Fulup VI. Goude e troas a-enep an dug Yann IV, mignon d'ar Saozon, ha mont a reas da vrezeliñ evit ar rouaned c'hall Charlez V hag e vab Charlez VI.
Neuze ec'h adskoulmas gant Yann IV, ma voe lakaet da dutor e vab, Yann V.
Pinerolo
Pinerolo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Olier V Klison
Dre ma oa brezelour ampart e voe anvet da gonestabl Bro-C'hall en 1380. Perzh a gemeras e Brezel Hêrezh Breizh, hag en Emgann an Alre, ma kollas ul lagad.
E vuhez
Ganet e oa e kastell Klison. Mab e oa da Olier IV Klison (1300-1343), ha da Janed Belleville. Pa grogas Brezel Hêrezh Breizh e oa aet e dad a-du gant Charlez Bleaz ha Roue Bro-C'hall. Gouarnour kêr Gwened e oa pa voe kemeret kêr gant ar Saozon e 1342 da vare pevare seziz Gwened en 1342.
Prizoniet e voe Olier IV gant ar Saozon, a roe harp da gostezenn Monfort, ha kaset da Vro-Saoz. Dieubet e voe a-benn ur pennad, goude paeañ un arc'hant a voe kavet gwall vihan gant ar roue gall Fulup Valois. Krediñ a rae eta ar roue hag e guzulierien e oa Klison hag Edouarzh III, roue Bro-Saoz, oc'h iriennañ.
Lakaet d'ar marv
Pedet e voe Olier da zont da Bariz d'un tournamant, a-gevret gant ur pemzek aotrou breizhat, gant ar roue Fulup VI. Tamallet e voe dezhañ gant ar roue bezañ iriennet gant ar roue saoz Edouarzh III en divije kinniget dezhañ bezañ besroue Breizh.
Prizoniet e voe Olier hag ar re all tost kenkent, ha dibennet dirak koc'hu Pariz d'an 2 a viz Eost 1343.
Pedro Carlos de Borbón
Pedro Carlos de Borbón (e spagnoleg), pe Pedro Carlos Antonio Rafael José Javier Francisco Juan Nepomuceno Tomás de Villanueva Marcos Marcelino Vicente Ferrer Raimundo, pe Pedro Carlos de Bourbon e Bragança (e portugaleg) (1786-1812) a oa infant Spagn, a-berzh e dud, hag infant Portugal a-berzh e bried, Maria Teresa de Bragança. Mervel a reas da 26 vloaz.
E vuhez
Mab e oa d'an infant spagnol Gabriel de Borbón (1752-1788) ha d'an infantez Mariana Victoria de Portugal. E dad a oa mab da Carlos III, roue Spagn, ha d'ar briñsez María Amalia de Sajonia, ha daou vugel all o devoa bet war-lerc'h Pedro: Carlota (1787-1787), ha Carlos (1788-1788), met marvet e oant tost kenkent ha ganet.
Olier V Klison
Lakaet d'ar marv
Kement-se a voe gwelet evel un torfed gant ar c'hronikour Froissart hag e gempredidi. Droug a savas ouzh ar roue gall e-touez noblañsed Breizh. Gwir eo ne glote ket ar seurt tro-gamm gant lezennoù ar varc'hegiezh hervez lennegezh ar mare. Ouzhpenn ne oa ket prouet treitouriezh Klison, prosez ebet ne oa bet, youl ar roue e oa bet ha netra ken. hag en amzer-se ne veze ket intentet an dreitouriezh gant an dud uhel evel bremañ: fellout a rae dezho dibab, pa garent, da biv e roent o ger.
Pedro Carlos de Borbón
E vuhez
Daou vloaz e oa, e 1788, pa varvas e vamm er gwentloù, hag e dad ivez a varvas gant ar vrec’h buanik goude. Mervel a reas e dad-kozh roue ivez, e 1788 bepred, hag e vreur bihan prestik goude. Marteze eo dre un tamm gwarizi ouzh e vreur Gabriel, tad Pedro, eo e voe kaset Pedro gant ar roue nevez, e eontr Carlos IV, da Bortugal, bro c'henidik e vamm, ma voe savet gant e vamm-gozh, ar rouanez Maria Iañ Portugal.
Olier V Klison
Lakaet d'ar marv
Gwashoc'h a voe. Ispilhet e voe e gorf ouzh ar post-kroug e krouglec'h Montfaucon e-kichenik Pariz, troc'het e benn outañ ha kaset da Naoned da vezañ diskouezet e penn ur goaf ouzh an nor Sauvetout. Lakaet e voe e gorf ivez ouzh dorojoù Pariz, evel ma veze graet d'an dorfedourien vras.
Pedro Carlos de Borbón
E vuhez
Pinvidik-mor e oa Pedro Carlos gant madoù bras e dad, ha mat e oa degemeret en e vro nevez. Roet e voe dezhañ medalennoù Urzh ar C'hrist (Orden do Cristo) ha hini San Benito de Avis, ouzhpenn ar re en devoa bet e Spagn : hini ar Maoutken Aour (Toisón de Oro) ha Kroaz Veur (Gran Cruz) Carlos III.
En 1792 e voe disklêriet e oa kollet he spered gant e vamm-gozh Maria Iañ, e-pad un abadenn ofisiel e Salvaterra. He mab, don Joao, eontr Pedro Carlos, a zeuas da vout rejant Portugal.
Olier V Klison
Lakaet d'ar marv
Intañvez Olier IV, Janed Belleville, a reas d'he mibien Olier ha Gwilherm touiñ kas an dorzh d'ar gêr d'ar roue gall. Gouestlañ a reas he madoù da sevel un arme da reiñ bec'h da harperien Bro-C'hall e Breizh. Dre ma kave aesoc'h brezeliñ war vor e paramantas daou lestr ha gant he daou vab e stagas da breizhata al listri gall. Un deiz avat e voe kemeret listri Janed gant listri gall, hogen tec'hel a c'hallas Janed gant he mibien war ur skaf. Pemp deiz ez ejont, kaset-degaset gant ar mor, ha mervel a reas Gwilherm gant ar sec'hed, arriv, ar skuizhnezh. Bod a gavas Olier hag e vamm e Montroulez, gant harperien Monfort.
Pedro Carlos de Borbón
E vuhez
Ne veze ket aes an darempredoù atav gant an tiegezh portugalat. En em glevout mat avat a rae gant e geniterv kompez Carlota Joaquina de Borbón, a oa dimezet d'ar rejant don Joao. Pedro Carlos a dremene e amzer en Queluz, ma oa en em dennet doña Carlota Joaquina pa zispartias "de facto" diouzh he fried rejant.
Brazil
En 1807 e voe aloubet Portugal gant soudarded c'hall Napoleone Buonaparte. D'an 29 a viz Du e tec'has Pedro hag e vamm-gozh war vourzh al lestr Príncipe Real (« priñs roueel »). Trevadenn bortugalat e oa Brazil d'an ampoent.
Degouezhout a rejont e Salvador da Bahia d'an 2 a viz Genver 1808. Goude-se ez ejont da chom da Rio de Janeiro. E palez San Cristovao e voe lakaet an infant, er Paço da Cidade edo ar rejant João hag an infantezed. E Brazil ne oa ket ar vuhez evel e Portugal, ha nebeutoc'h a orbidoù a veze graet. Setu krog an infant Pedro d'ober al lez d'e geniterv Maria Teresa Portugal, petra ma bennak ma klasked, en 1808, reiñ he dorn da Fernando VII, he c'henderv roue Spagn. Soñjal a reas neuze ar voereb, harluet ha dispartiet diouzh he fried, lakaat Pedro Carlos da vezañ roue un Amerika spagnol dizalc'h diouzh ar vetropolenn aloubet gant ar C'hallaoued. Mont a reas neuze e darempred gant an amiral saoz Sidney Smith, a oa e penn al listri saoz eoriet e Rio.
E Mae 1810 e timezas Pedro Carlos de Borbón da Maria Teresa Portugal. A-benn daou vloaz evurusted e klañvas Pedro Carlos, hag e varvas e Boa Vista d'ar 4 a viz Gouhere 1812.
Bugel
Ur mab en doe Pedro Carlos de Borbón:
Vallelunga Pratameno
Vallelunga Pratameno  zo ur gumun eus Italia e proviñs Caltanissetta e Sikilia, 3144 a dud enni o chom.
Valloire-sur-Cisse
Valloire-sur-Cisse a zo ur gumun eus departamant Loir-et-Cher e Bro-C'hall, krouet e 2017.
Pseudelaenia leucospodia
Anvet e voe Elaenia leucospodia (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant an evnoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890). Ar spesad nemetañ er genad Pseudelaenia an hini eo.
Valloire-sur-Cisse
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Chouzy-sur-Cisse, Coulanges ha Seillac.
Pseudelaenia leucospodia
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad e takadoù 'zo eus Suamerika, e mervent Ecuador, gwalarn Perou.
Last Christmas
Last Christmas zo ur ganaouenn bet savet gant ar c'haner-sonaozer saoz George Michael ha kanet gant Wham!, ar strollad ma oa ezel anezhañ d'an ampoent.
Kavout a reer un doare hiroc'h (6:44-6:47) eus Last Christmas ivez war
Olier V Klison
Lakaet d'ar marv
Neuze e voe kaset Olier da Vro-Saoz, hag eñ daouzek vloaz. Savet e voe e lez Edouarzh III, a-gevret gant Yann Montfort, danvez dug Breizh. C'hoari a rae ar roue saoz war pennhêr Montfort ha war Olier, a oa par da Yann el lez. Janed Belleville a addimezas da Gautier de Bentley, ur Saoz a ouenn uhel, haga oa e penn an armeoù saoz e Breizh, hag a oa bet trec'h en emgann Mauron en 1352.
D'e drugarekaat e voe roet da Bentley douaroù e Beauvoir-sur-Mer, Nermouster, Bouin, ha re all. Amaury, eontr da Olier, a oa kuzulier gant Edouarzh III.
Grallaria ruficapilla
Grallaria ruficapilla a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Grallariidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-douar, biskoul ha kevnid.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ e Suamerika :
Pianezza
Pianezza zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Vallelonga
Vallelonga  zo ur gumun eus Italia e Proviñs Vibo Valentia e Calabria.
Coco, coco, coco frais !
Coco, coco, coco frais ! zo ur gontadenn gant Guy de Maupassant e 1878.
Istor
Kentañ ma voe embannet an danevell Coco, coco, coco frais ! a voe er gelaouenn La Mosaïque, d'ar 14 a viz Gwengolo 1878, sinet Guy de Valmont. Adembannet e oa bet e 1912 en dastumad dalif Misti gant Paul Ollendorff.
E dibenn an XIXvet kantved e veze marc'hadourien bale-kêr o werzhañ un evaj anvet "coco", diwar valv.
Pessinetto
Pessinetto zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Valle Lomellina
Valle  Lomellina zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Diabet
An diabet a vez dre ziouer a insulin e gwad un den, pe ne ya ket mat en-dro an insulin en e gorf. Meur a ziabet zo, met dre voaz e komzer eus diabet lavaret sukret, pe diabet mellitus.
Pertusio
Pertusio zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Diabet
Diabeteien e vez anvet ar re a zo paket gant an diabet.
Geriaoueg war-dro an diabet :
Evn-palmez
An evn-palmez a zo ur golvaneg, Dulus dominicus an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Dulus hag er c'herentiad Dulidae.
Evn broadel ar Republik Dominikan eo.
Annez
Liammet strizh eo al labous gant ar gwez-palmez. Sevel a ra an evned-palmez neizhioù boutin enno, dreist-holl er palmez real (Roystonea sp.), ha debriñ a reont o frouezh, met ivez bleuñv, hegin ha frouezh plant all. Bevañ a reont en douaroù izel pe damuhel gant savanennoù palmez. Met bevañ a reont el liorzhoù kêr bremañ ivez.
Emañ brosezat en Enez-Hispaniola ha kavout a c'heller anezhañ en inizi Gonâve (Haiti) ha Saona (Republik Dominikan) ivez.
Agatha
Agatha zo un anv-badez a vez roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Eus an anv gresianek ἀγαθός agathos, a dalv kement ha "mat".
Perrero
Perrero zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Aziliz
Aziliz zo un anv-badez brezhonek roet d'ar merc'hed. Dont a ra eus santez Aziliz († tro 230), gwerc'hez ha merzerez, patromez ar sonerien, barzhed ha kanerien, lidet d'an 22 a viz Du.
Olier III Klison
Olier III Klison  (war-dro 1280 - 1320), mab da Olier II Klison, a oa un noblañs uhel eus Breizh.
E vuhez
En 1299 e timezas da Isabeau de Craon (1278 - 1350), merc'h da Maurice VI de Craon. Bugale o doe, en o zouez:
Les Travailleurs de la mer (film, 1918)
Les Travailleurs de la mer (Labourerien ar mor e brezhoneg) zo ur film mut gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall André Antoine e 1917.
Renevezet e oa bet ar film hag adkinniget, evit ar wech kentañ, e mirdi Orsay (Essonne) d'an 31 a viz Mae 1990.
Fichenn deknikel
Georges Denola ha Julien Duvivier a oa bet dibabet da skoazellerien seveniñ er film-mañ.
Framm
Daou goulzad ha seizh rann a ya d'ober ar film :
An danvez
E Gwernenez emeur : emañ ar pesketaer Gilliatt e karantez gant Déruchette, nizez d'ar paramantour Mess Lethierry. Un deiz ez a kuit Rantaine gant arc'hant e geveler Lethierry. Clubin, kabiten ar vag en deus degemeret Rantaine war he bourzh, a ra dezhi ober peñse a-ratozh a-benn lakaat e grabanoù war ar breizhadenn. Mont a ra Gilliatt betek lec'h ar gwallreuz da adtapout keflusker ar vag hag eno e kav an arc'hant laeret e gouriz lêr ar c'habiten, hag eñ bet lazhet gant ur morgazh. Ret eo d'ar pesketaer stourm ouzh ar blotvil hag e lazhañ. Bet adpaket e arc'hant gantañ e kinnig Mess Lethierry dorn e nizez Déruchette da c'hGilliatt koulz ha kemer penn unan eus e vigi. Siwazh, bremañ ez eo piket kalon ar plac'h gant Ebenezer, ar pastor yaouank. Ne glask ket ar pesketaer talañ outañ ha kavout a ra gwelloc'h en em lezel da sankañ en tonnoù...
Platyrinchus
Platyrinchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1805 gant al loenoniour gall Anselme Gaëtan Desmarest (1784-1838).
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pemp isspesad warn-ugent (25) dezhe en holl.
Klison (disheñvelout)
Klison zo
Sept-Frères
Sept-Frères a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: pevar den nann-soudard a varvas e Sept-Frères e penn-kentañ miz Eost abalamour d'ar brezel, unan anezhe a voe lazhet gant ur vinenn, unan all gant ur voledennig.
Conduelo Píriz
Conduelo Píriz, bet ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1905 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Kerzu 1976 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (kreizer e bost dezhañ war an dachenn).
Chomet e oa da c'hoari en Uruguay : e Club Atlético Defensor (Montevideo) ha Nacional Montevideo, hep na vije anavezet mat deiziadoù e vicher.
Seizh gwech en devoa douget krez La Celeste etre 1929 ha 1932, hep merkañ pal ebet.
Copa América
Ezel e oa eus skipailh Uruguay pa voe renket da drivet e 1929. Dalc'het e voe ar genstrivadeg e Buenos Aires ha sed amañ da-heul ar c'hrogadoù en devoa kemeret perzh enne :
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
Joan Fuster
Joan Fuster i Ortells a zo bet ganet d'an 23 a viz Du 1922 e Sueca (Kumuniezh València) ha marvet d'an 21 a viz Mezheven 1992 e Sueca. Joan Fuster zo ur skrivagner katalaneg eus Bro València.
Move It On Over
Move It On Over zo ur ganaouenn saoznek savet e 1947 gant ar sonaozer stadunanat Hank Williams, hag a zo bet drevezet gant Bill Haley d'ober e bezhig hollvrudet Rock around the clock, seizh vloaz goude, e 1954, ha kontet da vezañ ar c'hentaén pladennad rock and roll.
Egretta thula
Egretta thula a zo ur spesad evned eus kerentiad an Ardeidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Egretta thula brewsteri hag Egretta thula thula — en Amerika.
Perosa Argentina
Perosa Argentina zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Margarethe von der Saale
thumb|right|Margarethe von der Saale, eillivadur diwar un daolenn dianav. Margarethe von der Saale, ganet e 1522 ha marvet d'ar 6 a viz Gouhere 1566 e Spangenberg, en Alamagn, a oa un dimezell a enor, serc'h hag eil pried morganatek Philipp Iañ Hessen.
Merc'h e oa da Anna von Miltitz ha Hans von der Saale. Da 17 vloaz eo e reas anaoudegezh gant Philipp Iañ Hessen a oa dimezet. Philip a felle dezhañ dimeziñ en-vorganatek da Margarethe von der Saale kentoc'h eget mirout anezhi evel serc'h abalamour d'ar vrud fall en dije bet evel avoultr, pa oa e penn ar gostezenn brotestant, met war un dro ne felle ket dezhañ terriñ e zimeziñ da Christina von Sachsen, dre ma krede e oa pec'hed dizimeziñ.
D'an 10 a viz Kerzu 1539 en devoe skoazell digant Martin Luther, a arguze e oa gwashoc'h pec'hed an dizimeziñ eget an divwregiezh.
An eured divwregek a voe graet d'ar 4 a viz Meurzh 1540 e kastell Rotenburg dirak Martin Bucer ha Philipp Melanchthon. Margarethe von der Saale ne voe ket gwelet el lez gwech ebet, met o chom e oa en un ti e Spangenberg.
Buhez Breiz
Buhez Breiz a oa ur gelaouenn viziek, e brezhoneg hag e galleg, a voe embannet eus 1919 betek 1924.
1919
E miz Genver 1919 e teuas an niverenn gentañ er-maez, moullet e ti-moullañ Alfred Lajat, e Montroulez. Savet e oa bet, ha renet e oa, gant Pêr Mokaer. Displeget e oa pal ar gelaouenn gant an istitl a oa roet dezhi, "Revue bretonne bilingue d'action bretonne". Er skipailh a oa bodet en-dro da Bêr Mokaer, evit an niverennoù kentañ, e oa Daniel Bernard, Leon ar Berr, Ivon Krog, Pol Diverrès, Maurice Duhamel, Markiz L'Estourbeillon, Francis Gourvil, Jules Gros, Loeiz Herrieu, Alfred Lajat, Erwan Marec, Émile Masson, Louis Nicolas ha Frañsez Vallée. Pennadoù e brezhoneg ha pennadoù e galleg a veze embannet. Evit ar pennadoù e brezhoneg e veze graet gant doare-skrivañ Emgleo ar Skrivagnerien, pe gant doare-skrivañ Yezhadur Guillevic hag ar Go evit an testennoù gwenedek.
A bep seurt pennadoù brezhonek a bouez a voe embannet gant Buhez Breiz. Er gelaouenn-se e voe embannet, a-dammoù, Bilzig, Notennou diwar-benn ar Gelted koz, ar Sketla Segobrani, kontadennoù Ivon Krog. Ha gant lod anezho e voe graet levrioù, embannet gant ar gelaouenn diwezhatoc'h. E dibenn 1919 e paouezas Buhez Breiz da zont er-maez.
1921-1924
Daou vloaz diwezhatoc'h avat e teuas er-maez adarre, met moullet e veze e Brest diwar neuze, e ti an Dépêche. Joseph Ollivier, eus Landerne, e oa ar merour. Dont a reas Buhez Breiz ingal er-maez, gant niverennoù enno etre 32 ha 48 pajenn, betek dibenn 1924. E niverenn miz Kerzu, er bloavezh-se, e voe kemennet d'al lennerien gant Pêr Mokaer ne zeuje ket ar gelaouenn er-maez ken. Hervez pennad Pêr Mokaer e oa peogwir e oa-eñ foulet gant labourioù all Met moarvat e oa ivez dre ma oa re nebeut a lennerien. Skrivañ a reas Taldir e niverenn diwezhañ ar c'h-Consortium Breton, un nebeud bloavezhioù diwezhatoc'h, e oa en abeg da se e voe paouezet da embann Buhez Breiz.
Montalenghe
Montalenghe zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Kef empenn
thumb|Ar [[mel-penn gant ar c'hef empenn e roz]]
Ar c'hef empenn, pe kef an empenn, zo ul lodenn eus ar reizhiad nervel kreiz, lec'hiet dindan an empenn ha dirak an ilpenn. Liammet eo ouzh ar mel-livenn. Pourchas a ra kemennadennoù kefluskel ha skiantel d'an dremm ha d'ar gouzoug dre nervennoù ar c'hlopenn. Ul lodenn a-bouez eus ar mel-penn eo rak drezañ e tremen kevreadur nervennoù ar reizhiad kefluskel hag ar reizhiadoù skiantel eus an empenn da beurrest ar c'horf. Ur roll en deus ivez e reolierezh ar galon hag an analiñ.
Teir lodenn a ya d'ober ar c'hef empenn :
left|thumb|Ar c'hef empenn gwelet a-gostez
Krouglec'h Montfaucon
Montfaucon a zo un dorgenn ma oa bet savet ur c'hrouglec'h, en hanternoz da Bariz er Grennamzer, ma veze krouget torfedourien, pe degaset korfoù tud bet kondaonet ha lakaet d'ar marv e kêr, hag ispilhet neuze da vezañ debret gant an evned.
Padout a reas ar c'hrouglec'h eno betek amzer ar roue gall Loeiz XIII.
Marion
Marion zo un anv-tiegezh gallek ha saoznek, un anv-badez gallek gwregel hag un anv-badez saoznek gwregel kenkoulz ha gourel. Kavet e vez evel anv-lec'h ivez.
Valle
Valle zo un anv italianek ha spagnolek, stank el lec'hanvadurezh.
Enez Marion
thumb|Inizi ar Priñs Edouarzh
Enez ar Priñs Edouarzh eo anv enezenn all an enezeg.
Istor
Dremmwelet en dije bet an enezeg gant ar moraer holandat Barent Barentszoon Lam e 1663. Addizoloet e voe e miz Genver 1772 gant ar fourgadenn Le mascarin renet gant Marc-Joseph Marion du Fresne, ar moraer malaouat. Dont a ra anv an enezenn eus e hini eta. James Cook a glaskas douarañ en enezeg ivez met an dra-se ne voe kaset da benn nemet e 1799 gant chaseourien reuniged. En e oa breizhveuriat hag e 1947 e voe treuzkaset ar riegezh da Suafrika.
Boissonneaua jardini
Boissonneaua jardini a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae.
Anvet e voe Trochilus Jardini (kentanv) da gentañ-penn (e 1851) gant an evnoniour gall Jules Bourcier (1797-1873) da zougen bri d'an naturour skosat William Jardine (1800-1874).
Tokelau
Tokelau a zo un enezeg er Meurvor Habask.
Boissonneaua jardini
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv, hag amprevaned diwar nij ivez.
Moncenisio
Moncenisio zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Boissonneaua jardini
Annez
upright=0.90|thumb|centre|{{legend|#008B00|Tiriad Boissonneaua jardini.}} Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus mervent Kolombia da walarn Ecuador.
Tokelau
Un tiriad eus Zeland-Nevez eo, ha tri atoll kouralek trovanel zo ouzh e ober. En holl ez eus un 10 km² bennak, gant ur 1 400 annezad bennak. Emañ an atolloù-se en norzh d'an Inizi Samoa, er reter da dTuvalu, hag er su da Inizi Phoenix (Kiribati), hag er gwalarn da Inizi Cook.
Zambrone
Zambrone zo ur gumun eus Italia e Proviñs Vibo Valentia e Calabria.
Sophie von Dönhoff
Sophie Friederike Juliane von Dönhoff ( 1768 - 1838) a oa un dimezell a enor alaman ha pried morganatek dre zivwregiezh d'ar roue Friedrich Wilhelm II Prusia.
Dispartiañ a rejont e 1792. En 1805 e prenas Sophie un atant, Oberbarnim, hag ober war e dro a reas betek fin he buhez.
Montfaucon
Montfaucon zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tud.
hag ivez:
Monastero di Lanzo
Monastero di Lanzo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Moncalieri
Moncalieri zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Tropea
Tropea  zo ur gumun eus Italia e Proviñs Vibo Valentia e Calabria.
Vazzano
Vazzano zo ur gumun eus Italia e Proviñs Vibo Valentia e Calabria.
San Nicola da Crissa
San Nicola da Crissa zo ur gumun eus Italia e Proviñs Vibo Valentia e Calabria.
Y Foryd
250px|thumb|Porzh Y Foryd gant al lanv 250px|thumb|Pont y Foryd Aber ar Stêr Clwyd eo Y Foryd, en hanternoz Kembre, etre Sir Conwy (er c'hornôg) ha Sir Ddinbych. El lez dehoù emañ porzh Y Rhyl, e Sir Ddinbych. Ur pont zo etre an div lez, anvet Pont y Foryd.
Mompantero
Mompantero zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Lesanvioù ar skipailhoù broadel mell-droad
Kustumiñ a ra ar re sot gant ar vell-droad reiñ lesanvioù a bep seurt d'o skipailhoù broadel muiañ-karet. Sed amañ dindan ul listennad anezhe e-keñver ar broioù dindan beli ar FIFA :
Pumlumon
Pumlumon (Plynlimon e saozneg) eo ar menez uhelañ e kreiz Kembre, e menezeg an Elenydd, e hanternoz Ceredigion. Tor hanternoz ar menez zo roc'hellek, tra m'eo taouarc'hek tostal ar c'hreisteiz.
Pemp kern pennañ zo :
"Siminal" eo ster ar ger llumon. Neuze e talvez "Pumlumon" kement hag ar "pemp siminal".
En em astenn a ra Pumlumon e biz Ceredigion, en tolead a zo etre Aberystwyth er c'hornôg, Machynlleth en hanternoz, Llanidloes er reter ha Ponterwyd er c'hreisteiz. Eno emañ eienenn stêr hirañ Kembre, ha Breizh-Veur, ar stêr Havren, hag eien stêrioù all ivez, evel ar Gwy hag ar Rheidol. Er c'hornôg d'ar menez emañ lenn Nant-y-moch.
Istor
Emgann Hyddgen a c'hoarvezas e-kichen Pumlumon en hañv 1401, pa voe trec'h armeoù Owain Glyndŵr war un arme Saozon ha Flamanked. Kornad Pumlumon a voe ur c'hreñvlec'h da dud Glyndŵr evit o argadennoù a-enep toleadoù Harzoù reter Kembre.
Bidev
Ur bidev zo ur vazh hir gant ur c'hrog er penn, ur seurt bazh-krog eta, hag a servij da dapout kerdin pe traoù a bep seurt kouezhet en dour. Gant ur bidev e c'hall un den diwar e vag bideviañ korfoù tud beuzet.
Bibl an Dek ha Tri-Ugent
Bibl an Dek ha Tri-Ugent, pe ar Seikont, LXX (e latin  Septuaginta ; e galleg e reer gant ar furm gozh Septante) a zo un doare gresianek eus ar Bibl hebreek. Hervez al Lizher da Aristeas (IIvet kantved kent JK), e vije bet troet an Torah gant 72 a droerien, bodet war enez Pharos e-tal Aleksandria, en ur ober 72 devezh, war-dro 270 kent JK, war c'houlenn Ptolemaios II.
Mombello di Torino
Mombello di Torino zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
San Costantino
San Costantino zo un anv-lec'h italianek.
Kumunioù ha frazioni
-Div gumun zo
-Un toullad ranngumunioù (frazioni) a zo ivez:
Campagnolles
Campagnolles a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed: c'hwec'h den nann-soudard a varvas e Campagnolles abalamour d'ar brezel, daou anezhe e miz Even 1944, tri arall e miz Eost 1944, d.l.e. pemp e-pad Emgann Normandi, hag unan e miz Mae 1945, hemañ a voe lazhet gant ur voledennig.
Kleñved ar paludoù
Kaozioù kleñved ar paludoù
Protozoaned anvet Plasmodium eo an arvevaded hag a zo kaoz eus ar malaria. Bevedegoù gant ur gellig eo ar protozoaned ; disheñvel int ouzh ar bakteri a zo bihanoc'h hag eeunoc'h.
Meur a spesad Plasmodium a c'hell pakañ un den :
Istor kleñved ar paludoù
E-pad pell e oa bet soñjet e tegouezhe ar c'hleñved abalamour da aer fall ar gwernioù hag an dour ha setu perak e oa bet anvet Malaria (diwar an italianeg : mal'aria, « aer fall »).
Er bloavezh 1897 Ronald Ross ur medisin Saoz (Priz Nobel e 1902) a brou e teu kleñved ar paludoù pe Malaria dre ar moustik ha n'eo ket dre an aer lous.
Kontammerezh
Ar Malaria pe kleñved ar paludoù a vez degaset etrezek Mab-Den dre flemmadennoù ar moustik
Arouezioù ar c'hleñved
Pa vez tapet unan bennak gant kleñved ar paludoù e teu war wel arouezioù evel :
Frederig V
Meur a zen zo bet anvet Frederig V
Edele Jernskjæg
Edele Jernskjæg (marvet e 1512) a oa un dimezell danat a renk uhel, dimezell a enor ha serc'h d'ar roue Hans Iañ Danmark.
Omer Bartov
Omer Bartov (Hebreeg: עֹמֶר בַּרְטוֹב), ganet e 1954, zo ur c'helenner hag un istorour e Skol-veur Brown. Arbennikaet eo war istor Europa, ar studioù alaman hag ar Shoah.
Trent (stêr)
Eieniñ a ra e Staffordshire, en hanternoz da v-Birmingham, ha redek goude-se dre rannvro West Midlands a-raok en em deurel en aber an Humber, digor war Mor an Hanternoz. A-hed 188 km e c'haller bageal warnañ pe war ur ganol kenstur gantañ.
Omer Bartov
Bartov a voe ganet en Israel, studiet en devoa e Skol-veur Tel Aviv ha goude-se e St. Antony's College, Oxford. Evel istorour, Bartov a voe brudet evit e studioù spis war an nerzhioù lu alaman e-pad an Eil Brezel-bed. Bartov zo savet a-enep ar soñj diazez a wele ar Wehrmacht evel ul lu neptu war an dachenn bolitikel hag a voe dister e roll en torfedoù brezel nazi e-pad an Eil Brezel-bed. En e skridoù en deus diskouezet e oa faos soñj "ar Werhmacht prop" degaset gant ofiserien uhel al lu, a lakae ar pouez war torfedoù an SS ha Waffen-SS nemetken. Diskouezet en deus e oa ar Wehrmacht un aozadur nazi hag a c'hoarias ur roll diazez e lazhadegoù ramzel ar Yuzevien war Talbenn ar Reter.
Trent (stêr)
Ar stêr nemeti eo e Bro-Saoz hag a red war-zu an norzh, d'an nebeutañ al lodenn ardraoñ anezhi. War lez an Trent e kaver ar c'hêrioù-mañ : Stoke-on-Trent, Burton-upon-Trent, Nottingham ha Newark-on-Trent.
Omer Bartov
Bartov a zo gwelet hiziv-an-deiz evel un arbennigour anat a-fed gouennlazhioù. The Forward a ra eus Bartov, “one of the foremost scholars of Jewish life in Galicia.”
Trent (stêr)
Brudet eo bouc'h ar stêr-se, an Trent Ægir. Brudet eo an Trent ivez abalamour ma tic'hlann aliezik e-pad ar goañv.
San Costantino Calabro
San Costantino Calabro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
Divwregiezh
Difennet eo divwregiezh ha lieswregiezh gant lezennoù an darn vrasañ eus ar stadoù, nemet er broioù muzulman, ha kaset e vez tud d'ar vac'h en abeg da se e broioù zo.
Mezzenile
Mezzenile zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Mercenasco
Mercenasco zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Joan Baez
Joan Baez (distaget: ['dʒoʊn 'baɪz]), ganet Joan Chandos Báez d'an 9 a viz Genver 1941 e Staten Island, kêr New York, a zo ur ganerez folk stadunanat brudet ivez evit ar perzh a gemer e stourmoù a bep seurt (evit ar peoc'h, a-enep an droukziforc'h etre ar « gouennoù », etc).
Charlotte Helene von Schindel
Charlotte Helene von Schindel (1690–1752) a oa un itron danat a renk uhel, dimezell a enor, ha serc'h d'ar roue Frederik IV.
Charlotte Helene a oa dimezell a enor, Elisabeth Helene von Vieregg, pried morganatek ar roue Frederik IV, dre zivwregiezh. E 1704 a vat e varvas Elisabeth Helene, ha Charlotte Helene a gemeras he lec'h e gwele ar roue. E 1710 he doe ur verc'h, a varvas prestik goude.
Gant ar roue Frederik e voe anvet da gontez Frederiksholm. E 1711 avat e echuas o darempred. Krog e oa Frederik d'ober war-dro Anne Sophie Reventlow, ha Charlotte Helene he doe ur bugel gant E.G. Bülow, a voe aotreet da zimeziñ dezhi en 1716.
Mel-livenn
Ar mel-livenn zo ul lodenn eus ar reizhiad nervel kreiz, dindan ar c'hef empenn. Emañ ar mel-livenn e kanol ar mellkein a dalc'h hag a warez anezhañ. Neuron ha kelligoù glia a ya d'ober anezhañ hag e roll pennañ eo treuzkas kemennadennoù nervel etre an empenn hag ar peurrest eus ar c'horf. Ur greizenn nervel emren eo ar mel-livenn ivez : gouest eo da zielfennañ kemennadennoù simpl ha reiñ urzhioù da lec'hioù resis eus ar c'horf.
Val-du-Layon
Val-du-Layon a zo ur gumun eus departamant Maine-et-Loire e Bro-C'hall, krouet e 2015.
Istor
Krouet eo bet d'an 31 a viz Kerzu 2015, o vodañ kumunioù Saint-Aubin-de-Luigné ha Saint-Lambert-du-Lattay.
Pilhon (korfadurezh)
thumb|Eus an diavaez war-zu an diabarzh : kroc'hen, amaskornenn, askorn, pilhonenn dev, pilhonenn gevnidek, pilhonenn danav
Ar pilhon, pe pilhotennoù, eo ar c'hroc'henennoù a c'holo ar reizhiad nervel kreiz. Tri gwiskad a zo anezhe : ar bilhonenn dev, ar bilhonenn gevnidek hag ar bilhonenn danav. O roll pennañ, asambles gant al liñvenn empenn-mel, eo gwareziñ ar reizhiad nervel kreiz.
Korfadurezh
Etre ar bilhonenn gevnidek hag ar bilhonenn danav (kavenn edan-gevnidek) emañ al liñvenn empenn-mel.
Kleñved
Ar pilhon a c'hell bezañ kontammet gant bakteri, viruzoù, pe mikroorganegoù all. Tanijenn an empenn (pe tanijenn ar mel-livenn) a vez graet eus ar c'hleñved-mañ. Grevus-meurbet e c'hell bezañ dre m'emañ an danijenn tost-mat ouzh an empenn pe ouzh ar mel-livenn.
Stêr Clwyd
thumb|280px|Ar stêr Clwyd e-kichen Rhuddlan Ar Stêr Clwyd, pe Afon Clwyd e kembraeg, zo ur stêr en hanternoz Kembre, hag a red a-hed Dyffryn Clwyd. Eieniñ a ra e-kichen Melin y Wig, tremen dre gêrioù Rhuthun, Dinbych, Rhuddlan hag aberiñ en Y Foryd, e Mor Iwerzhon, dirak kêr Y Rhyl.
Istor
Diwar anv ar stêr e voe anvet Kontelezh Clwyd en XXvet kantved.
Beatrice Cenci
Beatrice Cenci (1577 – 1599) a oa un tadlazherez roman er kondaonet d'ar marv en abeg d'he zorfed.