cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pen-y-bont ar Ogwr
Pen-y-bont ar Ogwr zo ur gêr e kreisteiz Kembre, er c'huzh-heol da Gerdiz, e kontelezh Pen-y-bont ar Ogwr, war lez ar stêr Ogwr.
Ur gêr kenwerzh ha marc'had e oa betek an XXvet kantved. Deuet eo da vout ur gêr a ijinerezh, dre ma'z eo tost d'an hent bras M4, ken na eo deuet ar c'hompagnunezhioù bras Sony ha Ford d'en em staliañ eno. Eno ive emañ burev kreiz Heddlu De Cymru, polis kreisteiz Kembre.
Stêrioù
Treuzet eo Pen-y-Bont gant ar stêr Ogwr, ha gwazh-dour Nant Morfa o'n em deurel enni e-kichen Meysydd y Bragdy. Redek a ra ar stêr Ewenni hebiou kêr, e Tredŵr, hag en em deurel en aber an Ogwr, e-kichen Kastell Ogwr.
Eisteddfod Genedlaethol
Div Eisteddfod Genedlaethol zo bet er c'hornad:
Tud brudet
Rugbierien:
Nyaleg
Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù kirek eo an nyaleg (nyala) komzet e Darfour e Soudan.
Satanig bras
Ar satanig bras (liester : sataniged bras) a zo ur spesad evned-mor, Oceanodroma leucorhoa an anv skiantel anezhañ.
Bodiliz
Bodiliz (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Landivizio e Bro-Leon.
22
775 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0022 goude Krist
Gwelet ivez
20er
Nil Uhel
Nil Uhel (saozneg: Upper Nile) a zo unan eus stadoù Soudan ar Su. Malakal eo ar c'hêr-benn. Redek a ra ar Nil Gwenn a-dreuz ar stad.
Cyngen Glodrydd
Cyngen Glodrydd a oa roue Powys e deroù ar VIvet kantved, war-dro ar bloaz 500. E vab Pasgen ap Cyngen a voe roue war e lerc'h.
Elnes
Elnes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Chug-frouezh
Ar chug-frouezh zo un evaj graet dre waskañ pe meizhiañ frouezhennoù zo (en o zouez orañjez, avaloù, rezin, ananaz, tomatez, mangez, pampel, kastrilhez ha greunaval).
Evel just e c'haller koublañ meur a frouezhenn da gaout ur chug "liesfrouezhennoù", da skouer orañjez-pampel pe c'hoazh avaloù-kastrilhez.
Un evaj yac'h
Leun a vitamin C eo ar chug-frouezh. Ar chug kastrilhez a vez evet da ziwall diouzh kontammadurioù ar c'hwezigell.
Al lezennadur e Frañs
Pa vez skrivet "jus de fruit", se a dalv eo arabat lakaat dour pe danvez-mirout ouzhpenn (peotramant e vez anv un "nectar"). Ma eo ar chug "à base de concentré" avat e c'hall bezañ sukr lakaet ouzhpenn e-barzh, gant ma vez skrivet en ur mod sklaer.
An "nectar" zo chug-frouezh, "à base de concentré" peurvuiañ, gant yod frouezh (etre 25 ha 50 % da nebeutañ), dour ha sukr.
Nestor (genad)
Nestor a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ perokidi, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
O c'havout a reer holl e Zeland-Nevez.
Teorienn an unifikasion vras
E fizik, e vefe unifikasion vras an integrasion, e-barzh ur sistem-represantiñ ha kalkuliñ unik, deus ar pevar nerzh bet kavet betek-hen :
An integrasion-se a bermetfe da lakaad kompatibl ar relativite jeneral (a gerzh war ur skeul bras) hag ar mekanik kwantik (a gerzh war ur skeul bihan) ; an div deorienn-se so ken mad an eil hag he-ben e-barzh he tachenn ; pezh a zo, n'emaint ket kompatibl anezhe.
Meur a deorienn he-deus tizhet integrasionoù parsiel, beteg integriñ tri nezh ; ar muiañ konsideret a zo an deorienn "elektrogwan", da unvaniñ an elektromagnetism hag an interaksion gwan. Memes-tra n'eo ket deuet heni-e-bed a-benn da brouviñ ema-hi mat-tout. Dalc'hen a ra ar glaskerien da glask, lod o komañs deus ar mekanik kwantik (gravite kwantik), lod all o komañs deus ar relativite (ar relativite "skeulel"...), lod all c'hoazh oc'h ijinañ frammoù teorik nevez-flamm.
Grand unification theory Grand unification theory
Mogeriadur
Ur mogeriadur a zo un hollad mogerioù uhel ha hir a-walc'h. Kavet e vezont peurvuiañ tro-dro d'ur savadur pe d'ur gêr. Gwechall, a-raok diorroadur ar c'hanolierezh en 18vet kantved, e veze difennet ar c'hêrioù en ur sevel ur sistem mogerioù difenn a c'hellent bezañ hir-tre. Ar mogeriadurioù brudetañ en istor a zo bet Moger Vras Sina, Mogeriadur Mikenas, Mogeriadur Roma hag Mogeriadur Kergustentin.
Rhyddfedd Frych
Rhyddfedd Frych, pe Rhyddfedd ap Categern, (435? -?) a oa unan eus rouaned kentañ Rouantelezh Powys.N'ouzer ket kalz a dra diwar e benn.
Mab e oa marteze da Gadigern, ha breur da Cadell Ddyrnllwg, a voe rouaned en e raok. E vab Cyngen Glodrydd a voe roue war e lerc'h.
Reizhiad amzerioù rik
Er yezhoniezh e vez implijet an termen reizhiad amzerioù rik evit komz eus unan eus daou reizhiad amzerioù yezhadurel, enebet ouzh ar reizhiad amzerioù keñveriek.
Deiktel eo an amzerioù yezhadurel dre o natur, ha diazezet e c'hell bezañ diazezet an deiktelezh war ar maread reis m'emeur o komz (reizhiad rik) pe c'hoazh war ar maread resis m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveen amzeriañ (reizhiad keñveriek).
Ur reizhiad rik a vez implijet gant ar saozneg. Da skouer, pa lâr Yann da Vari: "Mont a rin d'an davarn" ha neuze n'ec'h a ket Yann d'an davarn, diwezhatoc'h e c'hellfe lâret Mari: "Lâret en doa e teufe". Da lâret eo, abalamour ma c'hoarvezas an ober (chom hep mont d'an davarn) en amzer-dremenet e rank ar verboù bezañ en amzer-drement kentoc'h evit lâret *"Lâret en doa Yann e teuio", gant ar fazenn reizh-se e-keeñver ar yezhadur ur ster disheñvel. E berr-gomzoù e oa sañset degouezhout Yann en amzer-da-zont rik.
E yezhoù all, avat, implijet gante ur reizhiad keñveriek, en hevelep e rankfe lâret Mari "Lâret en doa Yann e teuio", da lâret eo diwezhatoc'h evit an daveenn amzeriañ merket gant ar verb "lâret en doa Yann". Implijet e vez ur reizhiad keeñveriek gaant an tibeteg
1233
Diwar-benn bloavezh 1233 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Chug
thumb|200px|Gwerennad [[chug-orañjez.]] right|300px|thumb|[[Avaloù ha chug-avaloù.]] An dourenn tennet eus ar frouezh pe al legumaj, eo ar chug. Evet vez e giz-se gant an dud, pe gant sukr ha/pe dour ouzhpenn. Ar re vrudetañ eo ar re da heul :
Gant chug ar frouezh e vez graet boesonioù dre ar goadur : gwin, chistr... Gantañ e vez graet smoothie ivez.
Vitamin C ha sukr a zo ennañ.
Chug all
Anv e vez eus chug pe sun ar c'hig a-wechoù.
Begoeg
Ur yezh varv an hini eo.
1233
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1233
Emzifenn Sokrates (Platon)
E Emzifenn Sokrates, Platon a zanevell pledeoù Sokrates da geñver e brosez. An teir lodenn o deus pep a liamm gant ar marv. Sokrates en em zifenn dirak ar varnerien, met ivez dirak holl geoded Ateniz. Tamallet e oa outañ breinañ ar yaouankiz ha lakaat anezhi da zinac'hañ doueed ar geoded.
An tudennoù meneget en diviz zo Sokrates ha Meletos.
Kentañ prezegenn, diwar-benn kablusted Sokrates
Er c'hentañ lodenn en em zifenn Sokrates oc'h ober anv eus komzoù an holl brosezerien. Diskar a ra an holl damalloù ofisiel…
Diarbenn a ra ar soñj e kinnig deskadurezh evit gounit arc'hant ha goude se e tispleg ne c'hall ket krediñ en doueed rak hervezañ ez eo an doueed-se, Apollon peurgetket (en un diougan roet e Kerefon), o deus lakaet anezhañ da vont da brederour.
E fin al lodenn-se e vouezh ar varnerien ha ne zegemeront ket arguzennoù Sokrates war-bouez un nebeud mouezhioù (60 mouezh diwar 500 barner). Sellet e vez outañ evel kablus eus ar pezh zo tamallet outañ. Meletos, en anv an holl damallerien, a c'houlenn ma vo lakaet d'ar marv. Ret eo da Sokrates kinnig ur c'hastiz all hervez reizhiad ar prosezioù en Aten. Mouezhiañ a raio ar varnerien goude ar c'hastiz a vo roet da Sokrates.
Eil prezegenn, kinnig ur c'hastiz
Ret eo da Sokrates kinnig ur c'hastiz, met nac'hañ a ra en deroù rak hervezañ e vefe anavezout ez eo kablus. Evel el lodenn gentañ e embann n'en deus graet ken rentañ servij d'ar geoded hag e lavar e tle ar geoded anaoudegezh vat dezhañ evit ar servijoù en deus rentet. E diwezh al lodenn-se, Sokrates, a istim e c'hall derc'hel da vezañ talvoudus da Aten, a ginnig d'ar varnerien ur c'hastiz skañv e-kichen an hini kinniget gant Meletos met a vent kenfeur d'e binvidigezh : ur min arc'hant. Kinnig a ra e vignoned reiñ tregont min dezhañ. Sokrates zo kondaonet d'ar marv ...
Trede prezegenn, diviz gant ar varnerien
El lodenn-se e komz Sokrates d'ar varnerien o deus kondaonet anezhañ da gentañ. Goude se e kinnig d'ar varnerien o deus mouezhiet evitañ da gaozeal gantañ. Kregiñ a ra un iviz diwar-benn ar marv. Kinnig a ra daou zoare da sellet ouzh ar marv, unan hollwashaer a argas hag unan gwellwelus. E houmañ e ra anv eus ur baradoz digor d'an holl dud, e lec'h m'o dije o zu da c'houlennata holl an dud veur eus istor o bro ha ma ne vijent ket kondaonet evit kelou-se, emezañ o c'hodisal.
Aes eo evidomp, gant an amzer, da welet diouzhtu direizhder ar prosez-se. Ne oa ket bras ar c'hemm etre Sokrates hag ar Sofisted hag e veze en-dro dezhañ tud koulzataer pe zoken treitourien (soñjal en Alkibiades)
Ma n'eo ket gwall gendrec'hus ha godisus emzifenn Sokrates (pe faeüs zoken e-keñver ar varnerien a nac'h lakaat da drueziñ outañ), ez eo marteze abalamour d'e youl da ziskouez ez eo pouezusoc'h ar mennozhioù evit ar vuhez, pe, hervez lod, abalamour ma'z eo erru 69 dija, ma n'en deus mann da goll ha ma c'hall evel se mervel gant enor.
Lakaet e vo Sokrates d'ar marv goude ar prosez-se. Roet e vo un evaj diwar gegid dezhañ da evañ.
Kensonenn huged dre strakal
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn huged dre strakal treuzskrivet [qʼ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 111 + 401 (sin diakritek).
Divouezh eo an holl gensonennoù dre strakal.
Skouerioù
Ur gensonenn dre strakal Kavet e vez ur gensonenn huged dre strakal plaen en darn vrasañ eus ar yezhoù bizkaokazek, ar yezhoù sukaokazek, e yezhoù atabaskek 'zo hag ivez en itelmeneg, e ketchwaeg hag en aymareg, d.s.:
Div gensonenn dre strakal En darn vrasañ eus ar yezhoù salichek, an tlingiteg, an adigeg hag ar c'habardeg e vez enebiet ur gensonenn huged dre strakal plaen ouzh ur gensonenn huged dre strakal gweuzet, d.s.:
En ac'hvac'heg (akhvakh) e vez graet un diforc'h etre kensonennoù huged dre strakal stign ha laosk, d.s. [] soubenn kv. [] kribenn ar c'hilhog.
Teir c'hensonenn dre strakal
Pemp kensonenn dre strakal
Agnières (Pas-de-Calais)
Agnières a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Verb
Stummoù ar verb a c'hell chench kalz a yezh da yezh. Setu un nebeud faktorioù a c'hell bezañ diskwelet gant ur verb (pe get):
A-hendall e c'hell bezañ displeget evit klotaat gant:
Fiz ar verboù
Pep verb a c'hell kaout un niver a arguzennoù o vont da unan betek tri. fiz (saoz.valence pe valency) ar verb e vez graet eus an niver-se.
Renket a c'hell bezañ ar verboù neuze hervez o fiz:
Gant ar verboù-mañ ne vez nemet ur rener hepmuiken, d.s.: redek a ra pe kouezhañ a ra;
Ouzhpenn ar rener, ar verboù-mañ a c'hell bezañ implijet gant ur renadenn eeun, d.s.: emañ o tebriñ pesk; komz brezhoneg a ra.
Ouzhpenn ar rener hag ur renadenn eeun, ar verboù-mañ a c'hell bezañ implijet gant ur renadenn dieeun, d.s.: reiñ a reas ul levr dit; "dezhi en doa kaset ar bleunioù''
Kalz raloc'h eo verboù gante ur fiz kevatal da 0, da lâret eo hep rener. Kavet e verboù dipersonel seurt-se e portugaleg, d.s. chove hag ivez e brezhoneg glav a ra.
Yezhoù soudanek ar reter
Un is-skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo yezhoù soudanek ar reter.
Verb
Verb-stagañ
Ur verb-stagañ (pe kouplenn) a zo anezhañ ur ger a dalvez da liammañ ur rener gant un doareenn hag a zo kevatal gantañ, da skouer:
Yezhoù soudanek ar reter
Setu penaos e vez isranent ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Verb
Verb-stagañ
E meur a yezh, evel en arabeg da skouer, ne vez implijet verb-stagañ ebet, dreist-holl en amzer vremañ. Implijet e vez strukturioù disheñvel evit ober an diferc'h etre frazennoù deskrivañ ha frazennoù stagañ rik.
Da skouer en arabeg:
E yezhoù all evel ar sineg avat, e vez graet un diforc'h etre ar verboù a dalvez da zeskrivañ ar rener diouzh un tu (d.s. verb = 0 e sineg) hag ar verboù-stagañ rik (d.s. shí e sineg).
Da skouer e sineg:
An anv-verb hag an anv-gwan-verb
An darn vrasañ eus yezhoù ar bed o deus ur stumm ispisial anvet anv-verb hag a dalvez da zeskrivañ ar pezh a vez graet gant ar verb-se. Talvez a ra ar stumm-mañ ivez da envel ar verb, ds. « ar verb ober ».
Er yezhoù indezeuropek ez eo kevatal stummoù an anv-gwan-verb gant ar pezh a reer ivez partisipoù oute. Yezhoù evel ar saozneg hag ivez ar brezhoneg a ra un diforc'h alies ivez etre an anvioù-gwan-verb aktivel hag ar re pasivel, da skouer:
Emglevioù ar verb
Er yezhoù a ra gant lostgerioù evit displegañ ur verb, peurliesañ e klot stumm ar verb gant arguzenn bennañ ar verb-se, d.l.e gant gour, niver ha reizh ar rener).
Daoust ha m'emañ sklaerik a-walc'h seurt reolennoù a reer emglev ar verb oute e yezhoù zo evel e galleg da skouer, e yezhoù all evel ar brezhoneg ez int luziet a-walc'h rak displeget e vez ar verb pe get hervez e lec'h er frazenn.
Taoniscus nanus
Taoniscus nanus a zo ur spesad evned bihan eus kerentiad an Tinamidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Taoniscus.
Anvet e voe Tinamus nanus da gentañ-penn (e 1815) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, artropoded ha merien-gwenn dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e gevred Brazil ha biz Arc'hantina (Misiones).
Bosnia-ha-Herzegovina
Bosnia-ha-Herzegovina a zo ur riez eus ar Balkanoù en Europa ar su, dindan ur gorread a 51 129 km², gant ur boblañs a 4 milion bennak a dud. An anv a zo e yezhoù ofisiel ar vro Bosna i Hercegovina (pa reer gant al lizherenneg latin) pe Босна и Херцеговина (pa reer gant al lizherenneg kirillek). Alies a-walc'h e vez krennet anv ar vro e Bosnia, BiH pe БиХ. Div rannvro istorel a ya d'ober ar stad: Bosnia ha Herzegovina.
Teir c'henel a ya d'ober ar vro-se: Bosniaked, Serbed ha Kroated. Evit ober anv eus annezidi ar vro hep delc'her kont eus pobl orin an dud e vez graet gant Bosniad (liester Bosniz). Sarajevo eo ar gêrbenn hag ar gêr vrasañ.
Labret
thumb|right
Ul labret zo anv un doare toullgorferezh. Toullet e vez ar c'hroc'hen etre ar weuz traoñ hag ar c'hroñj evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "labret stud" en degouezh-mañ, daoust ma implijer gwalennoùigoù bras pe vrasoc'h alies ivez.
thumb|right|Meur a zoare labret stud Dont a ra an anv diwar ar ger latin labrum ("gweuz") gant al lostger bihanaat -et ha n'eo ket diwar ar galleg.
Peurliesañ e vez toullet e-kreizig-kreiz gant ur varennig, met a-wechoù e vez graet an toull muioc'hik a-zehoù pe a-gleiz, ha toulloù par-ha-par, staliet enne barrennoùigoù koulz ha gwalennoùigoù.
N'eo ket hemañ un doare toullgorferezh nevez-ijinet, rak toullgorfadurioù peurheñvel ouzh al labret a veze gant gwazed a renk uhel er sevenadurioù Aztek ha gant an Aleuted d'an nebeutañ.
Levrlennadur:
Keddie, G. (1989) Symbolism and Context: The World History of the Labret and Cultural Diffusion on the Pacific Rim, Pennad diembann, lennet er Circum-Pacific Prehistory Conference: Seattle [www.bcarchives.bc.ca/Content_Files/Files/LABRETW89PAPERSept5-07forWeb.pdf Teuliad pdf da diskargañ]
Torres-Rouff, C. (2003) Oral Implications of Labret Use: a Case fromPre-ColumbianChile, International Journal of Osteoarchaeology, 13: 247–251 [personalwebs.coloradocollege.edu/~ctorresrouff/walkerlabpubs/ctr2003ijo.pdf Teuliad pdf da diskargañ]
Diane de Poitiers
Diane de Poitiers zo bet ganet pe d'an 3 a viz Gwenholon 1499, pe d'an 9 a viz Genver 1500, pe e Saint-Vallier, pe en Étoile (en Drôme a hiriv), marvet d'ar 26 a viz Ebrel 1566 en Anet (Bro-C'hall).
Un dugez c'hall e oa, serc'h d'ar roue Herri II a oa levezonet bras ganti, ha brudet meurbet he c'hened en hec'h amzer.
Drinkam
Drinkam , (e flandrezeg kornôgel: Drinckam, e galleg:Drincham ) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Agnese
Agnese zo un anv-badez italianek.
Nyimangeg
Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù kirek eo an nyimangeg (nyimang, ama) komzet e Soudan.
1047
Diwar-benn bloavezh 1047 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1047
Remi Derrien
Remi Derrien, ganet e Lannejenn (Bro-Gerne) e miz Ebrel 1946, marvet e Brest d'an 29 a viz Meurzh 2009 tostik d'e 63, zo ur c'homedian hag ur skrivagner brezhonek. Troet en deus meur a bezh-c'hoari ha c'hoariet anezho gant ar strollad c'hoariva savet gantañ, Teatr Penn ar Bed. Besprezidant Brud Nevez e oa.
Kelenner saozneg eo bet, ha troet en deus meur a bezh diwar ar saozneg. Pell eo bet o labourat er skingomz, dreist-holl an abadenn divyezhek "Bonjour Village" war Radio Breizh-Izel,ha meur a abadenn en deus bet kinniget er skinwel.
Beziet e voe e Kerien (Kerne-Izel).
Oliver Cromwell
Arabat eo droukveskañ gant Thomas Cromwell (~1485-1540).
Oliver Cromwell, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1599, marvet d'an 3 a viz Gwengolo 1658.
Milour, politikour ha penn-Stad saoz. Bez e oa un soudard saoz hag ur sturier politikel. Lord gwarezer ar C'hommonwealth Saoz, Skos hag Iwerzhon.
Ganet er vouc'hizelez krenn, daoust dezhañ disken eus c'hoar ar roue Henry VIII, ar ministr Thomas Cromwell, hogen kevrinus e chomas a-walc'h, 40 bloavez kentañ e vuhez.
Goude un herrad a enklask relijiel personel, e troas evit ar feiz Puritan dizalc'h e 1630, hag ec'h emdroas e soñj, e-ser asantiñ digemerout pep sekten Protestan, er vro. Krediñ a rae start edo doue o heñchañ e drec'hiou pa c'honeze un emgan. Dilenet e voe ezel ar Parlamant evit Huntingdon e 1628 hag evit Cambridge gant ar Parlamant „berbad“ hag „hir“ (1640-1649). Kroget eo ar brezel diabarz saoz hag edo deus tu ar "Roundheads" pe Parlamantarianed. Lezanvet "Old Ironsides", pignat trumm a reas a renk, eus levier ur strollad marc'hegerien da sturier an arme nevez, o kemer ur perzh a-bouez evit faezañ an nerzhiou royalist.
Dibabet e voe evit ren un argad saoz en iwerzhon e 1649-50. Armeou Cromwell a faezhas ar re gevreded hag ar Rouelourien en iwerzhon hag a ac'hubas ar vro, hag mougañ ar reveulziig: brezel an iwerzhoniz kevreded. E kerz ar maread-se, ur c'hementad Lezenou kastizañ a voe mouezhiet a-enep an dud romaned-katolik, ur bihan niver anezho o vezañ Saoz pe Skosad hogen ar brasañ niver o vezañ en Iwerzhon, eveljust. Ur c'hementad a bouez eus o douarou hag o bro a voe laeret diganto, piaouet int bet ganto koa... Cromwell en deus etretan kaset a-benn un argad enep arme Skosaad e 1650-51.
D'an 20 a viz Ebrel 1653 e voe skarzet gantañ izili ar Rump Parliament dre nerzh, evit seveniñ bodad lezanvet ar Barebone Parlamant, a-raok bezañ bet pedet gant e vignoned- sturierien evit bezañ anvet da ren: e gizh lord Protector evit bro Saoz, Kembre, Skos hag Iwerzhon. E giz rener e sevenas ur bolitikerez diavaez taer hag efedus evit difen interestou ar saozon. Pa varvas e 1658, e voe douaret en abati Westminster. Hogen pa voe distroet ar rouelourrien d'ar galoud e 1660 e tizouarjont e gorf, e stagjont anezhañ ouzh chadennou hag e tibenjont anezhañ, ar c'horf esker, ananat.
Cromwell a zo unan eus tudennou buruteletañ en istor an inizi Breizhveuriad, lakaet da diktatour regicid (rouelaz) gant istorourien evel David Sharp, un diktatour soudardel evit Churchill, met un aroz a frankiz evit John Milton, Thomas Carlyle ha Samuel Rawson, hag ivez ur reveulsiour evit ar renkadou evit Leon Trotsky. Kerz ur sontadeg e 2002 aozet gant ar BBC e voe dibabet Kromwell en top 10 brasañ Briton a holl viskoaz. Koulzkoude e oberereziou enep katoliked e Skos hag en Iwerzhon a zo bet merket e giz genosidour, hag en Iwerzhon dreist holl e vez burutelet taer en deiz a iziv c'hoazh.
Beuregan
Ur beuregan zo ur sonadenn, pe sonadeg, graet pe da goulz tarzh an deiz, pe diwezhatoc'h diouzh ar beure, da enoriñ unan bennak (un den meur pe ur plac'h yaouank peurliesañ), dirak e di peurvuiañ, dindan e brenestr alies.
Karel Traxler
Karel Traxler (17 a viz Genver 1866, e Vlachovo Březí – 15 a viz Mae1936, e Volyně) a oa ur beleg katolik tchek, meurc'hoarier echedoù ha saver kudennoù echedoù.
Escœuilles
Escœuilles a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Escœuilles Churchyard
Mervel a reas e miz Meurzh 1918 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Roll ar Pennoù Stad e 738
-
Inês
Inês (a-wechoù Ynês) zo un anv-badez portugalek, roet d'ar merc'hed.
Libramont-Chevigny
Libramont-Chevigny (e walloneg:Libråmont) a zo ur gumun eus proviñs Luksembourg e Belgia.
Klemmgan
Klemmgan a vez graet eus ur varzhoneg pe ur c'han a gont poanioù ha glac'har unan bennak, peurvuiañ goude ur c'holl, hini ur garantez pe ur mignon.
Eus marvnad e komzer pa vez kaoz eus un den a zo aet da Anaon.
Ambrines
Ambrines a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezhoù temeinek
Un is-skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù temeinek komzet e Soudan
An nyimangeg eo ar yezh temeinek pennañ.
Wicres
thumb|250px|right|Lec'hiadur Wicres e [[Kanton La Bassée hag en Arondisamant Lille]] Wicres a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Nozkan
right|thumb|"Nozkan", livet gant [[Judith Leyster.]]
Un nozkan zo ur c'han, pe ur pezh sonerezh mennet da vezañ sonet pe kanet d'ar serr-noz.
Kakapo
Ar c'hakapo (liester : kakapoed) a zo ur spesad perokeded-noz, Strigops habroptila an anv skiantel anezhañ. Dont a ra e anv boutin eus ar ger maorieg "kākāpō" a dalv kement ha peroked-noz.
Anvet e voe Strigops habroptilus (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) ; ar spesad nemetañ eo er genad Strigops.
Doareoù pennañ
Gwall bounner (betek pevar c'hilogramm) ha bras (betek tri-ugent kantimetr) eo ar c'hakapo, ar pezh a laka anezhañ da vezañ ar peroked nemetañ dic'houest da nijal.
Boued
Geotdebrer eo ar spesad peurvuiañ.
Annez
Brosezat eo ar spesad e koadegi Nothofagus Zeland-Nevez.
23
Gwelet ivez
20er
1234
Diwar-benn bloavezh 1234 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1234
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1234
Yagouaneg
Ur yezh peba-yagouanek komzet gant 5 600 a dud e departamant Loreto e Perou eo ar yagouaneg. E Kolombia ez eus un nebeud komzerien ivez.
Rummouriezh
Un ezel eus familh ar yezhoù peba-yagouanek eo ar yagouanek. N'eus abeg ebet evit lakaat ar familh-mañ da gar unan arall e Suamerika met posupl eo o doa he c'homzerien darempredoù gant tud a gomze yezhoù witotoek, ar pezh a zisplegfe an heñvelderioù etre an div familh.
Lu Yu
Lu Yu (mandarineg 陆羽) (733–804) a zo unan eus ar "mestroù te" kentañ eus Istor Sina. Brudet eo dreist holl evit e levr "Cha Jing" (茶经) ma liv arz da c'hounid, prientiñ hag evañ an te.
The Terminator
The Terminator a zo ur film skiant-faltazi stadunanat bet sevenet gant James Cameron e 1984. A-drugarez d'ar film-se e voe brudet da vat an aktor Arnold Schwarzenegger.
Aethelbert Sussex
Aethelbert Sussex a voe roue Sussex war-dro 740. N'eo anavevezet nemet dre zielloù. Gouzout a ouzer e renas e-pad buhez Sigeferth Selsey rak test ur c'harta sinet gant Aethelbert e voe hemañ.
Luzevieg
Luzevieg (Lusanger hec'h anv gallek ofisiel) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Skrav beg tev
Ar Skrav beg tev (liester: Skraved beg tev) a zo un evn-mor, Gelochelidon nilotica an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Gelochelidon.
Luzevieg
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant. Marvet int d'ar 25 a viz Gouere 1944 pa gouezhas o c'harr-nij e kumun Luzevieg, e-pad an Eil Brezel-bed.
The Terminator
Synopsis
Los Angeles, 2029. Distrujet eo kêr penn-da-benn. Dindan beli roboted bet krouet gant an urzhiataer Skynet emañ ar bed, goude ur brezel nukleel hag an Judgment Day. Un nebeud tud a glask stourm a-enep da se, met diaes e vo dezho bezañ trec'h. Los Angeles, 1984. A-drugarez d'un arnev tredanwarellek e teu un den kevrinus war an douar, an Terminator. Ur robot un neuz denel dezhañ eo. O tont eus an amzer da zont emañ, a-benn kas e gefridi da benn : lazhañ ur plac'h anvet Sarah Connor. Perzh ar plac'h-se a vo bras-tre en amzer da zont, rak mamm an den a vo e penn an emsavadeg a-enep d'ar roboted e vo-hi. Kyle Reese a zeu ivez eus an amzer da zont, e bal eo gwareziñ ar plac'h-se, ar pezh a vo gwall ziaes, rak kreñv-kenañ eo Terminator.
Saga Terminator
ദ ടെര്‍മിനേറ്റര്‍ (ചലച്ചിത്രം)
Lu Yu
Buhez
Un emzivad a oa Lu Yu ha desavet e oa bet gant abad manati boudaat Koumoulenn an Aerouant. Ne fell ket dezhañ mont d'ur manac'h ha tec'hout kuit eus a manat a reas pa oa trizek. Tremen a reas un nebeud bloavezhioù e-touez aktourien-red kent en em staliañ e Zhejiang ma studias-eñv istor ha prientadur an te. Goude ugent bloavezh, e 780, a studi e skrivas ar "Cha Jing". Ul levr arall en-doa skrivet un tammig diwezhatoc'h diwar-benn ugent stivel evit dour mat.
Luzevieg
Liammoù diavaez
Lec'hienn an ti-kêr
Skrav beg tev
Annez
Strewet eo a-dreuz ar bed.
Lezenn Ohm
Al lezenn Ohm a zo ul lezenn Fizik diwar benn an tredan.
E tredan eeun
E bonnoù ur c'huzumer rezistañs R(e ohm), an difoc'h a botañsieloù pe ar voltadur U (e volt)a zo kenfeurel d'ar fonnder I(e amper) o treuziñ anezhañ.
Eus alese e c'heller skrivañ:
Roet e vez ar rezistañs e ohm (arouez : Ω).
Dougen a ra al lezenn-mañ anv Georg Ohm, labouret en doa eñ war emzalc'h ar c'honduktaerien metalek. Mont a re mat en dro al lezenn gant ar c'honduktaerien metalek termostatet, da lavaret eo miret d'an hevelep temperadur. Pa kemm an temperadur, e kemm talvoud ar rezistañs en un doare diaes pe ziaesoc'h: degas a ra ezhomm termoù evit reizhañ an disoc'h. Dre emglev e talc'heer al lezenn, degaset a vez an termoù reizhañ e talvoud rezistañs ar c'honduktaer (kemmet e vez talvoud ar rezistañs).
E tredan alternus
Holleket eo al lezenn a-us pa vez tredanoù sinuzoidel dre implij notadurioù kompleksel (gant an niver i, i² o vezañ kevatal da -1).
Skrivet e vez neuze:
a zo impedañskompleksel an dipol, galloud a ra bezañ savet diwar dipoloù a-eeun (rezistañs, kondensader hag induktañs).
Lavariad lezenn Ohm lec'hel
Eus ur sell lec'hel, lezenn Ohm a lavar ez eo distag fiñvisted an dougerien kargoù eus ||\vec{E}||.
Ma notenner μ fiñvusted an dougerien kargoù, tu 'zo neuze da notenniñ (durc'hadur ar fiñv o vezañ termenet gant sin an dougerien). An douester tredan staget dezhañ \vec{j} stag ouzh un douester dougerien n a dalv :
, q o vezañ karg an douger (talvoud absolut |q|). Notennet e vez σ = qnμ, konduktivelezh tredanel ar materi (evit ur rummad dougerien hepken) Skrivet e vez neuze lezenn lec'hel Ohm evit un doare dougerien hepken:
.
Ma vez meur a zoare dougerien, an elektronoù hag an toulloù er semikonductor da skouer, e teu an douester tredan da vezañ
,
gant ,
neuze.
Par eo neuze ar gonduktivelezh hollek da:
gwelet ivez Lezenn Nernst-Einstein.
Liamm gant al lezenn Ohm makroskopek, termenadur ar rezistañs
Kemeromp ur tamm konduktaer eus ur poent A d'ur poent B, hag a skej S. An difoc'h a botañsiel a dalv neuze:
Euskareg
An euskareg unvan
N'oa ket bet skouriekaet stumm skrivet a-raok 1968 diwar atiz an Ertzaindia a zo un atebegezh ofisiel ganti (un akademiezh roueel eo). Prientet e voe kinnigadennoù gant ur bodad skrivagnerien ha yezhoniourien a dalc'has abadennoù studi e Baiona (Lapurdi) e 1964-1965. Da geñver an 50vet bloavezh an akademiezh lidet e santual Arantzazu e voe degemeret furmoù unvan a-dreuz liesseurted an euskareg. Ar yezhoniour, politikour ha skrivagner, Txillardegi, en doa kinniget darn vuiañ ar grafoù. Pa veze troet an euskareg skrivet war zu stummoù Lapurdi ha Nafarroa, e yeas muioc'h war zu re Gipuzkoa. An euskareg skouer a vez graet an euskal batua hag e vez implijet ez-ofisiel er Gumuniezh emren, en deskadurezh ha muioc'h mui er mediaoù.
Lezenn Ohm
Liamm gant al lezenn Ohm makroskopek, termenadur ar rezistañs
Hag ar fonnder:
Euskareg
Pelec'h e vez komzet?
Komzet e vez ar yezh ivez e lodenn Norzh Kumuniezh Forel Nafarroa (spagnoleg : Navarra).
Lezenn Ohm
Liamm gant al lezenn Ohm makroskopek, termenadur ar rezistañs
Liesaomp an difoc'h potañsiel dre un digemm V_A-V_B an doareoù er bevennoù a chom digemm kement hag al linennoù park de \vec{E}, ar gevatalenn a zo liesaet dre ar memes digemm, an disoc'h a zo:
Euskareg
Pelec'h e vez komzet?
A-hend-all e vez komzet ivez el lec'hioù er Pireneoù-Atlantel a denn ez istorel da dachenn yezh an euskareg (ha n'eo ket hini ar gwaskoneg avat).
Lezenn Ohm
Liamm gant al lezenn Ohm makroskopek, termenadur ar rezistañs
a zo dizlac'h eus an digemm-mañ, un "digemm" eo (stag eo memestra ouzh un nebeud parametroù, 'vel an temperadur) anvet rezistañs tredanel notennet R.
Euskareg
Statud ofisiel
Ur statud kenofisiel leun he deus ar yezh euskarek e Kumuniezh Emren Euskadi hag ur statud damofisiel e lec'hioù resis zo eus Kumuniezh Forel Nafarroa.
Lezenn Ohm
Liamm gant al lezenn Ohm makroskopek, termenadur ar rezistañs
Gallout a raer jediñ rezistañs geometriezhioù disheñvel danvezioù.
Euskareg
Statud ofisiel
N'he deus ar yezh-se statud ofisiel ebet el lec'hioù ma reer ganti er Republik c'hall.
Rannyezhoù
Bez' ez eus c'hwec'h rannyezh pennañ hervez ar proviñsoù istorel:
Yezhadur
Perzhioù boutin en deus an euskareg gant ar yezhoù kaokazek kentoc'h evit gant an darn vrasañ eus ar yezhoù-all a vez komzet en Europa.
Disheñvel-tre eo yezhadur an euskareg diouzh yezhoù indezeuropek Europa ar C'hornôg o vezañ ma'z eo ur yezh ergativel-absolutivel ha n'eo ket unan nominativel-akuzativel.
Unan eus an diforc'hioù pennañ all a denn da liesdisplegadur ar verboù : displeget e vez ar verboù-skoazell evit lakaat war-wel niver ha gour ar rener met ivez niver ar renadenn eeun ha hini ar renadenn ameeun. Nor-nori-nork a vez graet eus an doare-mañ da zisplegañ ar verboù en euskareg.
Da skouer :
Renadenn eeun ar frazenn eo "egunkaria". Liester eo ar ger-mañ ivez hervez al lost-ger -ak > eugunkariak. Absolutivel eo an anv-kadarn-mañ neuze.
Ar verb a zo erosten dizkit, ennañ erosten, seurt tro-c'hraus, hag erosi eo anv verb ar verb pennañ, implijet amañ dindan ur stumm ispisial erosten' (un tammig evel o prenañ''). Da heul e teu ar verb sikour displeget dizkit hag a c'heller dielfennañ evel-mañ: ''
Geriadur
Dre darempredoù gant ur bern yezhoù all a-hed an amzer eo deuet an euskareg da vezañ levezonet gante, dreist-holl war dachenn ar gerioù. Amprestet zo bet ganti evel-se gerioù diwar al latin, ar spagnoleg, ar galleg hag ar gwaskoneg.
Hervez studierion zo, e teufe an hanter eus an holl c'herioù implijet gant an euskareg eus al latin met diaes-tre eo anavezout ar gwriziennoù latin rak cheñchet kalz eo bet an doare d'o distagañ, da skouer:
Liammoù diavaez
Troidigezhioù e brezhoneg. Da lenn evit netra war http://www.kembre-breizh.org.uk
Kalanel
Kalanel (distaget:, ) a zo ur gumun eus Breizh e Bro Gerne e kanton Kallag, e kornôg departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Lohueg; Ar Chapel-Nevez; Kallag; Pluskelleg; Plourac'h
Doareer
Ur rummad gerioù eo an doareer pe ger-termeniñ (saoz. determiner), a dalvez da resisaat kementad pe da didermeniñ un anv-kadarn. Meur a doare doreer resis a zo:
Peurliesañ, er yezhoù indezeuropek e vez implijet doareerioù distag a reer stagadennoù oute, da lâret eo gerioù distag ha n'int ket kengerioù lakaet pe e penn pe, raloc'h, e dibenn un anv-kadarn pe ur rannfrazenn anv. Yezhoù zo avat a ra kentoc'h gant kengerioù, dreist-holl lostgerioù evel e svedeg, da skouer :
1048
Diwar-benn bloavezh 1048 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1048
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1048
Jean Siméon Chardin
thumb| Emboltred gant lunedoù ,[[1775 Pastel, 46 × 38 cm Mirdi al Louvre, Pariz ]] Jean Siméon Chardin (Pariz, 2 a viz Du 1699 – Pariz 6 a viz Kerzu 1779) a oa ul livour gall hag unan eus re wellañ en. Brudet eo e zivuhezennoù hag e daolennoù a-zivout ar vuhez pemdez.
E vuhez
Ganet e oa e Pariz, e dad oa dornvicherour. Desket en deus livañ gant al livour Pierre-Jacques Cazes.
C'hoant c'hwezigelloù
Ar c'hoant c'hwezigelloù zo ur sorc'henn bugel, troet da gleñved paotred vras, pa fell dezho kaout ur c'hwezigell evit tizhout ar blijadur reizhel.
Kemm a ra ar c'hoant eus an eil paotr d'egile: darn a blij dezho lakaat anezho eno genoù da c'hwezañ e-barzh, pe gwelout tud all oc'h ober kemend-all, darn all lakaat anezho da strakal; lod a blij dezho al livioù, pe livioù zo, stekiñ outo, teurel anezho en aer, ober trouz ganto.
Ral eo gwelout merc'hed troet gant ar blijadur-se.
Orin
A-hervez eo e bugaleaj ar baotred-se eo ret klask orin o c'hoant.
Flemmerezh
Hervez enebourien ar c'hwezigellgarourien ne vije nemet un ijinadenn marc'hadourien a glask gwerzhañ c'hwezigelloù dre lakaat da grediñ e c'haller tizhout ar blijadur reizhel gant seurt traoù.
Vesturland
Vesturland zo unan eus eizh rannvro Island. Borgarnes eo ar gêr-benn. 9 554 km² eo gorread ar rannvro, e 2008 e oa 15 601 annezad enni.
Kumunioù Vesturland
Etre krommelloù emañ an niver a annezidi.
Kontelezhioù Vesturland
Borgarfjarðarsýsla • Dalasýsla • Mýrasýsla • Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla
Andoeg
Ur yezh zaparoek eo an andoeg. Komzet e oa war ribl ar stêr Pastaza e Perou, e Rannvro Loreto, e proviñs Alto Amazonas. E 1993 eo marvet ar c'homzer diwezhañ ha ketchwaeg a gomz an holl izili eus ar meuriad hiziv.
Niverioù
1 : nikínjo 2 : iški
3 : kímsa
Liammoù diavaez
[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=%5Cdata%5Ctypol%5Ctypology&first=1&text_language=andoa&method_language=substring&text_alternaten=&method_alternaten=substring&text_dialect=&method_dialect=substring&text_location=&method_location=substring&text_population=&method_population=substring&text_classifica=&method_classifica=substring&text_dictionary=&method_dictionary=substring&text_grammar=&method_grammar=substring&text_textbooks=&method_textbooks=substring&text_othersourc=&method_othersourc=substring&text_consonants=&method_consonants=substring&text_stops=&method_stops=substring&text_affricates=&method_affricates=substring&text_fricatives=&method_fricatives=substring&text_nasals=&method_nasals=substring&text_laterals=&method_laterals=substring&text_vibrants=&method_vibrants=substring&text_clicks=&method_clicks=substring&text_modifiedco=&method_modifiedco=substring&text_glides=&method_glides=substring&text_vowels=&method_vowels=substring&text_frontvowel=&method_frontvowel=substring&text_centralvow=&method_centralvow=substring&text_backvowels=&method_backvowels=substring&text_longvowels=&method_longvowels=substring&text_nasalvowel=&method_nasalvowel=substring&text_modifiedvo=&method_modifiedvo=substring&text_diphthongs=&method_diphthongs=substring&text_syllable=&method_syllable=substring&text_tones=&method_tones=substring&text_stress=&method_stress=substring&text_nounnumber=&method_nounnumber=substring&text_nounclasse=&method_nounclasse=substring&text_gender=&method_gender=substring&text_demonstrat=&method_demonstrat=substring&text_articles=&method_articles=substring&text_pronouns=&method_pronouns=substring&text_syntax=&method_syntax=substring&text_ergative=&method_ergative=substring&text_nounincorp=&method_nounincorp=substring&text_preppost=&method_preppost=substring&text_comments=&method_comments=substring&text_any=&method_any=substring&sort=number An andoeg en A Global Linguistic Database].
Rema (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rema (saoz.: rheme pe comment) evit ober dave d'an prezegad deskrivet kentoc'h evit an elfenn ma komzet diwar he fenn anvet an tema, da skouer:
Daoust ha ma c'hell klotaat gantañ n'eo ket dre ret an tema rener ar frazenn atav, da skouer:
Amañ eo "da vamm-gozh" tem ar frazenn atav, met n'eo ket rener ar frazenn met ar renaden eeun (pe resisoc'h ar gouzañver)
Gwelit ivez
Topic-comment Rhema
1235
Diwar-benn bloavezh 1235 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1235
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1235
Dreolan kabell flamm
An dreolan kabell flamm (pe dreolan teirroudenn) a zo un evn amprevanetaer, Regulus ignicapillus an anv skiantel anezhañ.
Bruce Willis
Bruce Willis (Walter Bruce Willis) a zo un aktour hag ur produour filmoù amerikan bet ganet d'an 19 a viz Meurzh 1955 e diazezlec'h Idar-Oberstein (Alamagn).
Deuet e oa da vezañ brudet er bloavezhioù 1980, dreist-holl a-drugarez d'e berzh evel haroz (John McClane) ar rummad filmoù Die Hard. Brudet eo ivez evit e berzh e filmoù all evel Armageddon, Pulp Fiction, Unbreakable ha Sin City. Bet eo bet dimezet gant an aktourez amerikan Demi Moore.
Willis eo ar seizhvet aktour amerikan paeet ar gwellañ. Meur a briz en deus gounezet ivez : Emmy Award, Golden Globe Award pe c'hoazh Saturn Award. Asambles gant Sylvester Stallone hag Arnold Schwarzenegger en deus krouet Planet Hollywood.
E vuhez
Familh Willis a guitaas Alamagn e 1957, hag en em stalias e Penns Grove (Pennsylvania). Mont a reas Bruce Willis da Benns Grove High School, hag eno en doe digarez da ziskouez e varregezhioù evel aktour. Dre forzh c'hoari war al leurenn e teuas a-benn ivez d'en em zizober diouzh e gaketerezh. Goude bezañ bet er skol e labouras evel gward. Labourat a reas ivez evit DuPont e Deepwater (New Jersey). Dilezel a reas ar vicher goude ma voe bet lazhet unan eus e genlabourerien, ha stagañ a reas da evañ. Deskiñ seniñ harmonika a reas ivez hag e kemeras perzh en ur strollad R&B anvet Loose Goose. E-pad ur pennad e voe enklasker prevez.
Dindan daou vloaz e tastumas Willis etre pemp ha seizh milion dollar, met chom a reas hep kenderc'hel gant ar bruderezh-se pa zivizas chom a-sav gant an evañ, e 1988. E 1987 e c'hoarias er film Blind Date (savet gant Blake Edwards), gant aktourien all evel Kim Basinger. Brudet da vat e teuas da vezañ a-drugarez d'e berzh e Die Hard (1988). Kement a verzh a reas ar film ken voe savet tri film all da heul. Er bloavezhioù-se ivez ec'h enrollas ur bladenn sonerezh blues anvet The Return of Bruno. C'hoari a reas e meur a film e penn-kentañ ar bloavezhioù 1990 (Striking Distance, The Bonfire of the Vanities) met ne rejont ket kalz berzh. Adalek 1994 e reas berzh en-dro a-drugarez da filmoù evel Pulp Fiction, Twelve Monkeys (1995) pe c'hoazh The Fifth Element (1997). C'hoari a reas e filmoù all, met ne rejont ket kalz berzh, war-bouez Armageddon (1998). Berzh a reas en-dro er film The Sixth Sense (1999). Ur perzh bihan en doe ivez en heuliad skinwel Friends. Nac'hañ a reas c'hoari e Ocean's Eleven (2001) dre ma felle dezhañ enrollañ ur bladenn, ur perzh bihan en doe memes tra e Ocean's Twelve (2004). E 2005 e c'hoarias e Sin City, hag e 2007 e Planet Terror.
Filmoù sinema
The Bonfire of the Vanities
Nelson Mandela
E 1944 e teuas Nelson Mandela da vezañ ezel eus an African National Congress (ANC), evit stourm a-enep galloud politikel ar Re Wenn ha kudennoù ar "gouennoù" hag a oa dindan ar galloud politikel-se. Goude aet da alvokad e kemeras perzh er stourm nann-feuls a-enep lezennoù an apartheid hag a oa bet lakaet e pleustr gant an National Party (NP), bet dilennet e 1948. E 1960 e voe berzet an ANC, ha paouezet e voe gant ar stourm nann-feuls peogwir ne oa ket a zisoc’hoù. Mandela a grouas neuze e 1961 skourr armet an ANC, a voe anvet uMkhonto we Sizwe (MK), "Houarn goaf ar vroad" e xhosaeg. Harzet e voe Mandela gant gouarnamant Suafrika gant sikour ar CIA. Kondaonet e voe d’an toull-bac'h ha d’al labourioù ret betek e dremenvan. Dont a reas da vezañ un den brudet er bed a-bezh, gant ur sikour bedel ; anavezet eo dreist-holl goude dispac'h Soweto e miz Even 1976. Un arouez eo Nelson Mandela eus ar stourm evit ma vefe kevatal an holl dud, ha pa vefe disheñvel livioù o c'hrochen.
D’an 11 a viz C’hwevrer 1990, goude 27 vloaz en toull-bac'h, e voe lezet Mandela da vont. E 1993 e voe roet Priz Nobel ar Peoc'h dezhañ ha d’ar prezidant Frederik Willem de Klerk (1936-2021) dre m'o doa gouezet degas kemmoù bras e gouarnamant ar vro hep nemeur a feulster. E miz Du 1985 eo c'hoarvezas kentañ kejadenn etre Mandela hag ar gouarnamant
E 1994 e voe dilennet Nelson Mandela da gentañ prezidant du Suafrika. Kenderc'hel a reas da stourm evit e vennozhioù, da lavaret eo an unvaniezh vroadel hag ar stourm a-enep ar SIDA, a lazhe kalz tud er vro. Mandela a oa un den a veze selaouet er bed a-bezh e-keñver Gwirioù mab-den.
Familh ha studioù
Nelson Mandela a oa bet ganet d’an 18 a viz Gouhere 1918 e kêriadenn Mvezo, e proviñs Kab ar Reter. An anv Mandela a dalv “tennañ ur brank diouzh ur wezenn ”.
Eus lignez ar familh roueel Tembu e oa. E dad a oa Gadla Henry Mphaskanyiswa, a oa e penn kêriadenn Mzevo. Met goude savet enep aotrouniezh an drevadennerien e voe skarzhet eus penn ar gêriadenn ha kaset gant e familh d'ur gêriadenn amezek, Qunu hec'h anv. Chom a reas memestra Mphakanyiswa unan eus izili kuzul prevez ar roue, sikour a reas kalz ivez ar rejant Jongintaba Dalindyebo (1904-1942) evit ma vefe roue. Tad Mandela en doa peder gwreg ha trizek bugel. Nelson Mandela a voe ganet gant trede gwreg e dad, Nosekeny Fanny.
Stourm politikel a-enep an apartheid
E 1944, Nelson Mandela a emezelas en ANC, ma krouas kevread ar re yaouank gant Walter Sisulu (1912-2003) hag Oliver Tambo (1917-1993). Kemer a rejont perzh en oberoù evit stourm ouzh ar galloud politikel gwenn hag an apartheid.
An apartheid
E 1948 e c'hounezas an NP an dilennadegoù. Ur politikerezh nevez anvet apartheid a voe lakaet e pleustr : al lec’h ma vev an dud, ar vroadelezh hag ar statud sokial a zo hervez liv kroc’hen an dud. Berzet eo an dimezioù etre tud gwenn ha tud du.
Aozadur ar stourm armet
D'an 21 a viz Meurzh 1960 e c'hoarvezas lazhadeg Sharperville, un township eus Vereeniging e Transvaal ar Su, e-kerzh ur vanifestadeg aozet gant ar SACP evit sevel enep ar passbook, ur baperenn a oa bet lakaet da hollret d'ar Re Zu evit mont ha dont. War dro 60 poliser a oa war al lec'h, met 300 re all a oa e-barzh kirri hobregonet pe e burevioù ar polis. Ar boliserien a dennas war 5 000 manifester, o lazhañ 69 den en o zouez 8 maouez ha 10 bugel ; 180 a dud a voe gloazet. En o c'hein e voe gloazet an darn vuiañ eus an dud.
Goude-se e paouezas an ANC gant ar stourm nann-feuls. Nelson Mandela a grouas neuze ar strollad uMkhonto we Sizwe (MK), skourr armet an ANC, e 1961. E miz Mae 1961 e voe harz-labour er vro a-bezh gant al lugan Stay at home ("Chomit er gêr") ; ar gouarnamant a redias an arme hag ar boliserien da stourm. Nelson Mandela a lavaras e oa bet rediet da gregiñ gant ur stourm armet rak ur stourm nann-feuls ned ae ket war-raok evit enebiñ ouzh an apartheid, ha peogwir e oa feuls ar boliserien. Enep lazhoù e savas Mandela avat, hag a-du gant tarvadennoù ; e miz Mezheven 1961 e c'houzavas avoe gazavet ar gouarnamant gant Mandela : ur c'habalerezh tarvañ a vefe boulc'het mar ne asantfe ket d'un emglev broadel ha bonreizhel. Arc'hant a gavas e broioù estren evit an MK, ha lakaat a reas ar strollad da bleustriñ e-keñver ar brezel. E miz Kerzu 1961 e voe boulc'het ar c'habalerezh, gant bombezadennoù war aozadurioù apartheid ar gouarnamant, ur savlec'h tredan o vezañ ar pal kentañ. A-hed an triwec'h mizvezh da-heul ec'h anzavas an MK meur a darvadenn e Durban, Port Elizabeth ha Johannesburg, 193 en holl hervez ar gouarnamant, o tagañ savadurioù, mekanikoù, savlec'hioù tredan hag eostoù devet. Respont ar Stad a voe embann lezennoù hag a aotree bac'hañ tud du hep prosez, lezenekaat ar forbannañ aozadurioù politikel ha krouiñ servijoù kuzh koulz milourel ha nan-milourel.
Harzet ha prosez Rivonia
D'ar 5 a viz Eost 1962 e voe paket Nelson Mandela goude bezañ bet klasket a-pad 17 miz ; bac'het e voe e kastell Johannesburg. Tu zo bet gant ar gouarnamant d'harzañ gant sikour ar CIA, en devoa disklêriet d'ar polis e veze treuzwisket Mandela e bleiner kirri. Tamallet e voe dezhañ bezañ komunour, sponter, bezañ bet aozet un harz-labour broadel e 1961 ha bezañ bet klasket kuitaat ar vro hep aotre. D'ar 25 a viz Here e voe kondaonet da pemp bloavezh toull-bac'h.
Ar prosez a voe dalc'het e Rivonia, e bannlev Johannesburg, etre an 9 a viz Here 1963 hag an 12 a viz Even 1964, gant Bram Fischer ([1908]]-1975) da alvokad N. Mandela hag an ANC ; gwenn, komunour hag enep an apartheid e oa B. Fischer. E-kerzh e brosez e lavaras Mandela perak e oa kroget gant ar stourm feuls. An holl damallidi a voe kondaonet d'an toull-bac'h betek diwezh o buhez, war-bouez Lionel Bernstein (1920-2002, a oa ur prizoniad politikel gwenn enep an apartheid.
Herri Iañ (Bro-Saoz)
Herri I, lesanvet Beauclerc (war-dro 1068/1069 – 1añ a viz Kerzu 1135), a oa pevare mab Gwilherm Iañ, roue Bro-Saoz. Roue Bro-Saoz e voe war-lerc'h e vreur henañ Gwilherm II e 1100. Trec'hiñ a reas e vreur Roparzh Berr-e-heuz evit bezañ dug Normandi e 1106. Lesanvet e oa Beauclerc dre ma oa troet gant ar studi, ha Leon a Justis dre ma klaskas lakaat urzh el lezennoù.
Gouzout a reas ober e vad eus kement degouezh a oa. Kemer a reas ar galloud pa oa e vreur Roperzh e Brezel ar Groaz (Kentañ kroaziadeg) ha brezel a voe etre an daou vreur evit gouzout piv a vije mestr Saoz ha Normandi. Adunanet e voe ar rouantelezh hag an dugelezh goude ma oant bet dispartiet gant e dad p'edo war e dremenvan e 1087.
Nelson Mandela
En toull-bac'h
Bac'het e voe Nelson Mandela e Robben Island, un enezenn en norzh da aod Cape Town ; e-pad 18 vloaz e chomas dalc'het eno. Daoust dezhañ bezañ en toull-bac'h e teuas da vezañ anavezet er bed a-bezh. Ret e oa dezhañ labourat war an enezenn. Diaes-kenañ e veze ar vuhez pemdeziek en toull-bac'h. Renket e veze ar brizonidi dre liv o c'hroc'hen, ha nebeutoc'h a voued a veze roet ar d'ar Re Zu. Er c'hlasad D, an hini izelañ, e oa bet renket Mandela, n'en devoa gwir ebet da welet un den eus an diavaez ; ul lizher a errue dezhañ ur wech bep 6 miz, met diaes e veze dezhañ lenn e lizheroù rak kontrollet e vezent.
Herri Iañ (Bro-Saoz)
Sevel a reas ur seurt lezenn anvet Charter of Liberties, a ranke ar roue ober diouti. Kempenn a reas justis hag arc'hanterezh ar rouantelezh. Kas a reas tud da evezhiañ galloud ar gargidi ha meulet e voe kement-se gant ar bobl. Krog e oa ar pobloù saoz ha norman da gendeuziñ ha dimeziñ a reas d'ur verc'h eus an tiegezh saoz kozh.
Nelson Mandela
En toull-bac'h
E-pad m'edo en toull-bac'h e studias dre lizher en ur skol-veur e Londrez ; e dibenn e studi e voe deroet dezhañ un diplom Bachelor of Laws, a zo e Breizh un doktorelezh war ar gwir.