cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lazhadeg Nanjing
Lazhadeg Nanjing pe Gwallerezh Nanjing a vez graet eus un hollad torfedoù-brezel (lazhadegoù ha gwallerezh) kaset da benn gant nerzhioù Arme Impalaeriezh Japan war annezidi kêr Nanjing, kêr-benn Republik Sina adalek miz Kerzu 1937 e-kerzh an Eil brezel etre Japan ha Sina, goude Emgann Nanjing.
D'ar 7 a viz Kerzu 1937, Tchang Kai-chek, e penn ar C'huomintang, en doa graet eus Nanjing e gêr-benn, a istim ez eo kollet hag a ziviz en em dennañ goude Emgann Shanghai war ali e strategourien alaman. Lezel a ra etre daouarn ur bodad etrebroadel renet gant John Rabe. koulskoude e chom eno un arme 100 000 den dister o gourdonerezh, renet gant Tang Shengzhi, dezhe da gefridi kas da benn politikerezh an douar devet.
Evit miret ouzh ar siviled a guitaat kêr e ro Tang Shengzhi urzh da wardañ dorojoù kêr, evel oulennet gant Tchang. Stanket eo an hentoù ivez gant ar soudarded. Distruj a reont ar bigi ha deviñ ar c'hêriadennoù, kuit ma tec'hfe ur bern tud.
Al lazhadeg a badas c'hwec'h sizhun adalek an 13 a viz Kerzu 1937, devezh aloubadenn Nanjing gant Japaniz. E-pad ar mare-se, soudarded Arme Impalaeriezh Japan o deus lazhet trevourien ha prizonidi sinaat dizarmet. Istimañ a reer e voe lazhet etre 40 000 ha 300 000 den, ha gwallet etre 20 000 ha 80 000 a vaouezed hag a vugale.
Diaes eo gouzout ar wirionez dre ma voe kuzhet pe distrujet dielloù arme Bro-Japan a-raok kodianidigezh ar vro e 1945. An istorourien n'int ket deuet a-benn betek-henn da c'houzout an niver a dud lazhet. Al Lez-varn milourel etrebroadel evit ar Reter-Pellañ e Tokyo a istime e 1946 e oa bet ouzhpenn 200 000 Sinaad lazhet e-pad an darvoud. Evit gouarnamant Sina e voe lazhet 300 000 den, hervez ar pezh a voe embannet gant Lez-varn torfedoù-brezel Nanjing e 1947. Hervez Istourien japanat e vefe bet etre 40 000 ha 200 000 den lazhet. Abaoe ar bloavezhioù 1980 ez eus tabut bras e-touez an istorourien a-fet an niver a dud lazhet.
Ur skoilh eo chomet an darvoud-se en darempredoù etre Sina ha Japan betek an deiz-a-hiziv. Diouzh un tu, gouarnamant Sina a vez tamallet dezhañ c'hwezhañ ar sifroù gwirion gant kalz Japaniz. Diouzh un tu all e vez nac'herien ha broadelourien Japan o vont betek embann ez eo un darvoud ijinet gant Sina evit ar propaganda.
Anvet eo ar priñs Asaka komandant
En un notenn eus ar Palez, Hirohito a zisklêr n'eo ket mat emzalc'h ar priñs Asaka Yasuhiko, ezel eus tiegezh an impalaer hag eontr Hirohito. Urzh a ro dezhañ da vont da Nankin da vezañ pardonet.
D'ar 5 a viz Kerzu, Asaka a guita Tokyo dre garr-nij hag erruout a ra war an talbenn tri devezh goude. Kejañ a ra gant komandanted ar rannoù-arme, al letananted-jeneral Kesago Nakajima ha Heisuke Yanagawa, a ro da choût dezhañ ez eo hogos kelc'hiet gant ar soudarded japanat an 300 000 den eus bagadoù arme Bro-Sina e-kichen Nanjing hag e soñjont ez eo prest Sinaiz d'en em rentañ hervez an atroperezh kentañ.
Al lazhadeg
Hervez testeni Kornôgiz ha Sinaiz bet e Nanjing, e-doug ar c'hwec'h sizhun goude kemeridigezh kêr, e sevenas soudarded Bro-Japan palforsioù, muntroù, laeroñsioù, tangwalloù ha torfedoù brezel all. Lod eus an testenioù-se a zeu eus an estrenien o doa choazet chom e kêr da wareziñ ar siviled sinaat, skridoù John Rabe ha re an Amerikanez Minnie Vautrin dreist-holl. Danevelloù all zo eñvorennoù tud chomet bev war-lerc'h al lazhadeg, skridoù kazetennerien (Kornôgiz ha Japaniz), met ivez deizlevrioù soudarded. Dont a reas ar misioner amerikan John Magee a-benn da sevel ur film e 16 mm ha kentañ poltredoù al lazhadeg.
Ur strollad divroidi estren renet gant John Rabe a sav ur bodad etrebroadel ennañ 15 den d'an 22 a viz du hag a sav kartenn Takad surentez Nanjing da wareziñ ar siviled e-barzh kêr. Dastum a reas Rabe hag ar misioner amerikan Lewis S. C. Smythe, sekretour ar Bodad etrebroadel ha kelenner war ar sokiologiezh e skol-veur Nanjing, torfedoù soudarded Japan ha sevel klemm e kannati Impalaeriezh Bro-Japan.
Palforserezh
D'an 19 a viz Kerzu 1937 e skrive ar James M. McCallum en e zeizlevr :
D'ar 7 a viz Meurzh 1938, Robert O. Wilson, ur surjian eus an hospital amerikan en Takad surentez a skriv en ul lizher d'e familh : "un istimadur evezhiek eus an niver a dud diskaret difrom-kaer aa dizh war-dro 100 000, en zouez evel-just ar miliadoù a soudarded o doa dilezet o armoù.
Setu amañ div arroudenn tennet eus lizheroù eus ar 15 hag an 18 a viz Kerzu 1937 d'e diegezh :
En deizlevr a zalc'h e-pad an arsailh ha dalc'hidigezh kêr gant ar Japaned, John Rabe a rent kont eus euzhadennoù ar Japaniz. Evel-se d'ar c'hentañ e skriv :
Testenioù zo eus soudarded japanat a redie an tiegezhioù da seveniñ oberoù gwadorged. Rediet e oa ar vibien da wallañ ar mammoù hag an tadoù da wallañ o merc'hed. Gwallet ez eus bet ur vaouez dougerez gant meur a Japanad ha gwilioudet he deus un nebeud eurvezhioù goude. Evit doare e oa yac'h ha divac'hagn ar bugel. Menec'h ivez a oa rediet da wallañ merc'hed.
Lazhadegoù siviled
D'an 13 a viz Kerzu 1937 e skriv Rabe en e zeizlevr :
D'an 10 a viz C'hwevrer 1938, sekretour legati kannati Alamagn, Rosen, a skriv d'e vinistrerezh an aferioù estren diwar-benn ur film troet e miz Kerzu gant John Magee hag a ro ali da brenañ anezhañ. Setu amañ un arroudenn eus e lizher hag a zeskriv poltredoù zo. Emañ al lizher e dielloù politikel Ministrrezh an aferioù estren e Berlin.
.
Muntret e veze ar maouezed dougerez a-daolioù baionetez en o c'hof, goude bezañ bet gwallet a-wezhioù. Tang Junshan, test eus unan eus lazhadegoù kaset da benn gant arme Bro-Japan a lavar ar pezh en deus gwelet :
Hervez Sho Mitani, veteran eus ar morlu : "Implijout a rae an arme un taol trompilh a dalveze "Lazhit holl Sinaiz a dec'h" . Miliadoù zo bet kaset ha lazhet en un toull anvet "Fozell an dek mil korf", ur c'hlaz dezhañ 300 m. hider ha 5 m led. Daoust ma n'eus bet dalc'h kont ebet anezhe, istimadurioù an niver a dud douaret er c'hlaz-se a ya eus 4000 betek 20 000 den. Koulskoude e soñj ar pep brasañ eus an enklaskerien hag an istourien ez eus bet muioc'h evit 12 000.
Lazhadeg eneplezenn ar brizonidi brezel
D'ar 6 a viz Eost 1937, e aprouas ministrerezh an arme ur c'hinnig a-berzh e arme da lemel ar redioù roet gant al lezennoù etrebroadel war an doare d'ober war-dro ar brizonidi sinaat. Aliañ a raed ivez an ofiserien da baouez d'ober gant ar ger "Prizoniad brezel".
Kerkent ha ma kouezhas kêr e krogas ar Japaned da glask ar soudarded e-touez ar miliadoù a wazed yaouank paket gante. Kalz anezhe a oa degaset e-kichen ar Yangtze, ha lazhet gant mindrailherezoù. Ar pezh a seblant bezañ ar brasañ lazhadeg a soudarded sinaat a oa kaset da benn war glannoù ar stêr d'an 18 a viz Kerzu. Tremen a reas soudarded Bro-Japan ar pep brasañ eus ar beurevezh o stagañ daouarn ar brizonidi asambles ha da noz e rannjont anezhe e peder linenn a-raok tennañ warne. Divarrek da dec'het, ar brizonidi ne c'hallent ober nemet youc'hal ha kouezhañ. Tennañ a reas ar mindrailherezoù e-pad un eurvezh. Peurlazhet e oa ar soudarded unan-hag-unan a-daolioù baionetez. Taolet e oa kalz korfoù er stêr Yangtze da-c'houde. Istim a reer e oa lazhet war-dro 57 500 prizoniad brezel eno.
1300 soudard ha sivil a oa bodet e-kichen an nor Taiping ha lazhet. Lakaet e oant da darzhañ gant minoù, ha goude e oa saotret tireoul warne a-raok o deviñ. An nebeud re chomet bev a oa lazhet a-daolioù baionetez.
Hervez testeni ar misioner Ralph L. Phillips eus bodad enklask l'assemblée d'état des États-Unis e oa rediet da sellet e-keit ha ma oa digroc'henet ur soudard sinaat ha ma fritet e galon hag e avu hag e tebred anezhe.
Laeronsioù ha tangwalloù
Distrujet e oa un drederenn eus kêr gant tangwalloù plantet a-ratozh. Hervez testenioù zo, soudarded Bro-Japan a c'hwezh an tan e savadurioù nevez savet ar gouarnamant, met ivez e tier kalz siviled. Distrujet e oa ar bras eus ar vro er-maez mogerioù kêr. Preizhañ a ra ar soudarded paourien koulz ha pinvideien. An diouer a eneberezh eus ar soudarded hag ar siviled e Nanjing a dalvez evit ar soudarded japanat ez int frank da breizhañ pinvidigezhioù kêr. <!--
Le 17 décembre, John Rabe écrit en tant que président du Comité international une plainte à Kiyoshi Fukui, second secrétaire de l'ambassade japonaise. En voici un extrait :
En d'autres mots, le 13, lorsque vos troupes sont entrées dans la ville, nous avions rassemblé presque toute la population civile dans une zone, dans laquelle il y a eu très peu de destruction par les obus et pas de pillage des soldats chinois, même en pleine retraite… Les 27 Occidentaux de la ville à ce moment et notre population chinoise ont été totalement surpris par le règne de vol, viol et assassinat initié par vos soldats le 14. Tout ce que nous demandons dans notre protestation est que vous restauriez l'ordre au sein de vos troupes et que la vie de la cité redevienne aussi normale que possible. Dans le dernier processus, nous étions heureux de coopérer de quelque façon que ce soit. Mais même la nuit dernière entre 20 et 21 heures lorsque cinq membres Occidentaux de notre personnel et du Comité ont visité la zone pour observer les conditions, nous n'avons trouvé aucune patrouille japonaise soit dans la zone ou à l'entrée !
Pau (Italia)
Pau   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Lazhadeg Nanjing
Zone de sécurité de Nankin et rôle des étrangers
Les troupes japonaises respectent dans une certaine mesure la zone. Aucun obus n'est tiré sur cette partie de la ville, mis à part certains tirs isolés. Durant le chaos suivant l'attaque de la ville, certaines personnes sont tuées dans la zone de sécurité, mais les crimes perpétrés dans le reste de la ville sont bien plus nombreux.
Les soldats japonais commettent toutefois des actions dans la zone de sécurité qui font partie du massacre de Nankin. Le Comité international interpelle un certain nombre de fois l'armée japonaise, par l'intermédiaire de John Rabe qui utilise sans grand succès sa position de membre du Parti nazi. Rabe écrit que parfois les Japonais entrent dans la zone à volonté pour enlever des centaines d'hommes et femmes, afin de les exécuter ou de les violer puis de les tuer.
Le 5 février 1938, le Comité international transmet à l'ambassade japonaise 450 cas de meurtres, viol et désordres généraux commis par des soldats japonais, qui ont été rapportés après que les diplomates américains, britanniques et allemands sont retournés dans leur ambassade.
Hervez ar mammennoù, Rabe en defe savetaet 200 000 ha 250 000. -->
San Vero Milis
San Vero Milis  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Maria Antonia
Maria Antonia zo un anv latin, roet d'ar merc'hed e meur a vro, savet er XVIIvet kantved diwar gevrediñ an anvioù-badez Maria hag Antonia.
Macra
Macra (L'Arma en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Yamuna
Ar Yamuna zo ur stêr, 1 370 km hed dezhi, en India. Unan eus adstêrioù pennañ ar Ganga eo. Eieniñ a ra en Himalaya.
Sklentenn
Ur sklentenn zo un daolennig evit skrivañ warni. Graet e vez gant un pezh tanav eus un danvez kalet ha plaen, e sklent peurliesañ pe en ur c'hevanaozad (ar merk Velleda da skouer). Sterniet e vez gant koad pe vezell.
Sulvezh Gwadek (1920)
E deroù ar sulvezh-se e oa bet lazhet gant stourmerien eus an IRA (Arme Republikan Iwerzhon) un toullad tud eus nerzhioù Breizh-Veur hag a oa o labourat e Dulenn. Muntret e oa bet daouzek ofiser saoz, un den eus ar Royal Irish Constabulary (RIC, polis roueel Iwerzhon) hag ur flatrer, un Iwerzhonad hag a laboure evit ar polis.
Sklentenn
En implij e oa ar sklentennoù kerkent hag ar Grennamzer. Dont a rejont war-lerc'h tablezennoù koar an Henamzer. Benveg kentañ ar skolidi e teujont da vezañ eus an betek kreiz an  evit ober poelladennoù skrivañ, jediñ ha tresañ, en amzer ma oa ker ar paper c'hoazh. Skolidi ar c'hentañ derez a ra ganto c'hoazh hiziv.
Sulvezh Gwadek (1920)
Diwezhatoc’h d’an deiz-se e oa bet aloubet gant poliserien eus an RIC ha tud eus bezen ar Black and Tans stad Croke Park, ma oa ur c’hrogad mell-droad ouezelek etre daou skipailh eus ar vro gant ur bern arvesterien. Tennet e oa bet ganto war ar c’hoarierien ha war an arvesterien. Pevarzek den a voe lazhet ha tri-ugent a voe gloazet. A-hend-all, e fin an devezh, tri den hag a oa bet harzet hag a veze tamallet dezho bezañ en IRA a voe graet butun ganto e Kastell Dulenn hag a voe fuzuilhet a-benn ar fin.
Heuliadoù bras a voe d’an devezh-se. Gwanet e voe nerzhioù Breizh-Veur gant ar c’holloù a oa bet ganto d’an deiz-se, tra ma voe spontet ha chifet an dud en Iwerzhon hag en estrenvro gant an doare ma oa bet distroet an dorzh d’ar gêr gant arme ha polis Breizh-Veur. Al lazhadeg ne reas nemet broudañ stourmerien an IRA da genderc’hel gant o emgann avat, ha kondaonet e voe er bed a-bezh oberoù ar soudarded saoz er brezel evit dieubidigezh Iwerzhon.
Michel Hidalgo
Michel Hidalgo, ganet d'an 22 a viz Meurzh 1933 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Meurzh 2020, a oa ur melldroader a-vicher gall. Penn skipailh Bro-C'hall e oa bet etre 1976 ha 1984, ha gounezet e oa bet ganto Kib an Euro UEFA e 1984. Hidalgo zo marvet d'ar 26 a viz Meurzh e Marselha, oadet e oa a 87 vloaz.
Sklentenn
Implijet e vez ar sklentennoù gant an oadourien ivez, er stalioù hag er pretioù evit diskouez roll-meuzioù an deiz. Sklentennoù e kevanaozad e vez implijet ivez gant ar splujerien evit kehentiñ kenetrezo en dour.
Lisio
Lisio (Lisi e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Monasterolo Casotto
Monasterolo Casotto (Monasteireu e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Pinvidigezh ar paour
Pinvidigezh ar paour zo ul levr eñvorennoù savet gant Goulven Jacq hag embannet gant Al Liamm e 1977. Kontañ a ra an oberour e yaouankiz e Plougastell.
En ul levr all e kont e vuhez e Brazil.
Huasco (disheñvelout)
Huasco zo un anv hag a gaver e Chile.
Gwiñver-menez Kreizamerika
Gwiñver-menez Kreizamerika (Syntheosciurus brochus) zo ur bronneg krigner a vev e Costa Rica ha Panama. Ar spesad nemetañ eo er genad Syntheosciurus.
Centre-Sud (Burkina Faso)
Centre-Sud zo ur rannvro eus Burkina Faso.
thumb|left|Pikern Nahouri, e-kichen Pô
Domino
Ar c'hoari domino zo ur c'hoari eus Sina, 28 plakennig ennañ, graet gant tammoù koad hirgarrezek anvet dominoioù (pe dominoennoù), warne div rann garrezek niverennet gant pikoù eus unan da c'hwec'h ha reoù gwenn ouzhpenn, ar pezh a ra seizh niver disheñvel.
El lennegezh vrezhonek
"Pa zeuas al lanchennad-se d'am bete, e chomis gant va genou digor evel hini ur wrac'h o c'hoari domino pa zegouezh Mari-Janed en he dorn." e-barzh Amañ hag Ahont gant Jarl Priel, Al Liamm, 1957, pajennoù 257-258.
Fouilharzh
Fouilharzh (Fouillard ez-ofisiel) a zo ur gêriadenn e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Athens
Athens eo anv saoznek kêr Aten, kêr-benn Gres, deuet diwar anv an doueez Atena.
Adkemeret eo bet an anv e broioù saoznek Amerika.
B. Traven
B. Traven (25 a viz C'hwevrer 1882 ? - 26 a viz Meurzh 1969) a oa anv-pluenn ur skrivagner alaman. Ne ouzer ket gwall vat piv e oa e gwirionez.
Der Schatz der Sierra Madre ("Teñzor ar Sierra Madre") eo e romant anavezetañ, ha graet ez eus bet ur film gantañ gant John Huston (The Treasure of the Sierra Madre). A-hed e vuhez en deus klasket B. Traven chom kuzh ha dianav. E 1982 e oa bet prouet gant enklaskerien sirius e oa bet aktor ha stourmer anarkour en e yaouankiz, gant an anv "Ret Marut", kenkoulz ha troer. E 1924 ez eas Ret Marut da vevañ da Vec'hiko.
Moarvat e oa Otto Feige e anv gwir, un den ganet e Schwiebus e proviñs kozh Brandenburg, hiziv Świebodzin e Polonia. Anvioù-pluenn all en deus implijet ivez goude an Eil Brezel-bed, evel Berick Traven Torsvan pe Hal Croves. Ouzhpenn hanter-kant levr zo bet skrivet gantañ ha sellet a reer outañ evel unan eus skrivagnerien alamanek pouezusañ an.
Yann-Vari ar Skourr
thumb|Oberenn veur ar barzh. Yann-Vari ar Skourr (Jean-Pierre-Marie Le Scour en ti-kêr) a sine I. P. M. ar Skourr, pe Barz Itron Varia Remengol, pe c'hoazh Kloarek Remengol, ganet d'an 2 a viz Meurzh 1811 e Hañveg, ha marvet d'an 19 a viz Eost 1870 e Montroulez, a oa marc'hadour gwin ha barzh brezhonek. Embann a reas un dastumad barzhonegoù anvet Telenn Remengol. Anavezout a reer dreist-holl ar varzhoneg Metig kanet hep skuizhañ gant ar ganerien festoù-noz abaoe an.
E vuhez
Kalvez e oa e dad. Gant person e barrez e voe taolet evezh ouzh e spered lemm, ha kaset e voe da gloerdi Pontekroaz, ha goude da gloerdi bras Kemper ma voe anvet da ziagon. Kuitaat a reas ar vuhez relijiel da vont da urcher da lez-varn Brest ha goude da c'hrefier en hini Vontroulez.
B. Traven
Sevel a reas B. Traven 12 romant, un danevell-veaj ha kalz istorioù, ma kaver mesk-ha-mesk, troioù-kaer souezhus, mousfent, taolennoù eus buhez an dud paour ha pismigerezh eus ar gapitalouriezh. Anavezet eo bet dreist-holl gant e romantoù ma kont buhez Amerindianed Mec'hiko, gwasket, lakaet da sklaved koulz lavaret. E levrioù all e ra anv eus direizhderioù sokial ivez, eus buhez ar vicherourien, ar voraerien, an eosterien koton.
Berzh a reas skridoù B. Traven etre an daou vrezel ha goude an Eil Brezel-bed ivez. E-pad pell e voe unan eus ar skrivagnerien a veze lennet ar muiañ en Alamagn. Skrivet e voe an darn vrasañ eus e oberennoù en alamaneg ha troet e voent e meur a yezh. Ouzhpenn 25 milion a skouerennoù zo bet gwerzhet eus e levrioù, dre ar bed a-bezh, ha meur a hini anezho a dalvezas da sevel filmoù.
Mervel a reas e Kêr-Vec'hiko d'ar 26 a viz Meurzh 1969.
Monesiglio
Monesiglio (Mnisij e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Simaxis
Simaxis   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Río Huasco
Río Huasco zo ur stêr eus Chile.
Monastero di Vasco
Monastero di Vasco (Monasté 'd Vasch e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
San Vero Congius
San Vero Congius   zo ur ranngumun (frazione) eus kumun Simaxis e Proviñs Oristano en enez Sardigna. Ur 100 a dud zo enni o chom.
A-raok 1928 e oa ur gumun.
Est (Burkina Faso)
Est zo ur rannvro eus Burkina Faso.
thumb|left|Marc'had e Fada N'gourma
Hauts-Bassins
Hauts-Bassins zo ur rannvro eus Burkina Faso, e kornôg ar vro.
thumb|left|Ar voskeenn e Bobo Dioulasso
Curcuris
Curcuris   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Mondovì
Mondovì (Ël Mondvì e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Thomas Schäfer
Thomas Schäfer, ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1966 hag aet da Anaon d'an 28 a viz Meurzh 2020, a oa ur politiker hag alvokad alaman. Ezel e oa eus ar CDU. Bez' e oa bet ministr an arc'hant evit land Hessen etre 2010 ha 2020.
Hervez ar polis, Thomas Schäfer a vefe en em lazhet rak sabatuet e oa bet gant ar c'hudennoù ekonomikel o sevel gant Bedreuziad ar C'HOVID-19 en Alamagn ha dreist-holl e land Hessen.
Phaedra's Love
Phaedra's Love (brezhoneg : Karantez Faidra) a zo ur pezh-c'hoari saoznek bet skrivet gant Sarah Kane e 1996. Ur stumm modernaet eus Phaedra gant Seneca eo. C'hoariet e voe da gentañ er Gate Theatre e Londrez, ha leuriennet gant Sarah Kane. Er pezh ez eus kaoz eus natur c'harv ar garantez, eus an darempredoù sokial hag eus netraelouriezh dre un istor karantez etre ur rouanez hag he mab-kaer.
Hippolytos eo en deus ar perzh brasañ er pezh, padal ez eo Faidra er pezh-c'hoari orin. Disheñvel eo ivez diouzh ar c'hoariva klasel peogwir e kinnig pennadoù feuls war al leurenn, ha n'eo ket en diavaez. Hervez Sarah Kane e oa Phaedra's Love "he c'homedienn".
Mombasiglio
Mombasiglio (Mombasili e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Palaifatos
Palaifatos (en gregach Παλαίφατος / Palaíphatos), pe Palaephatus en latin, a oa un oberour gresianek eus ar IVvet pe IIe kantved kent JK.
Meneg anezhañ zo gant un toullad oberourien eus an Henamzer hag eus ar Grennamzer. Bevañ a rae en eil hanterenn ar IVvet kantved kent JK. En digoradur d'e oberenne ra anv eus Melissos, ur politikour a oa amiralha prederour er Vvet kantved kent JK, hag eus Lamiskos Samos, diskibl da Archytas de Tarenta. Ouzhpenn-se e seblant Platon bezañ kemeret perzh en e zieubidigezh war-dro ar bloaz -360.
Río San Pedro de Inacaliri
Ar Río San Pedro de Inacaliri, pe San Pedro e-berr, zo ur stêr e norzh Chile, e Rannvro Antofagasta hag a ya da gemberiñ er Río Loa.
Nord (Burkina Faso)
Nord zo ur rannvro eus Burkina Faso.
thumb|left|Ouahigouya
Savannah
Savannah, anv ar savanenn e saozneg, zo un anv-lec'h saoznek ivez, deuet da vout un anv-tud.
Listri
Meur a lestr zo bet anvet Savannah, hag en o zouez
Magomadas
Magomadas  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Mango
Mango zo :
Henri Deterding
Henri Wilhelm August Deterding KBE (Hon), lesanvet Napoleon ar petrol, ganet d'an 19 a viz Ebrel 1866 e Amsterdam hag aet da Anaon d'ar 4 a viz C'hwevrer 1939 e Saint-Moritz, a oa unan eus kentañ pennoù bras ar Royal Dutch Petroleum Company (Koninklijke Nederlandsche Petroleum Maatschappij). E-pad 36 vloaz (1900–1936) e voe prezidant an embregerezh kenkoulz ha prezidant an embregerezh eoul-zu Royal Dutch/Shell.
Tizhet e oa bet gantañ ar post uhelañ en embregerezh goude marv penn bras ar Royal Dutch, Jean Baptiste August Kessler. Deuet e oa a-benn da gemer penn an embregerezh a-enep John D. Rockefeller, penn ar Standard Oil. Enoret e oa bet gant an Order of British Empire e 1920, evit e labour dezougen dour-tan d'ar gevredidi e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
Skarzhet e voe eus penn an embregerezh e 1936, ur wech aet da vevañ en Alamagn Nazi ha roet e harp a-grenn da obererezhioù Adolf Hitler.
Naziegezh
Diaes eo kaout prouennoù istorel resis eus peur e oa bet bamet Deterling gant an naziegezh ha petra a voe graet gantañ evit harpañ al luskad-se. Betek-henn n'eus prouenn anat ebet e vije bet arc'hantaouet an nazied gantañ Ar pezh a zo sur e 1936 e embann Deterding e c'hoant da vont da vevañ en Alamagn an Trede Reich. Degemeret e voe eno evel un den Stad. Mervel a raio eno e 1939 ha raktal e voe klasket gant an nazied pakañ an embregerezh Shell dre lodennoù Deterding, en aner. .
Don Siegel
Donald Siegel, ganet d'ar 26 a viz Here 1912 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Ebrel 1991 a oa ur filmaozer ha produer filmoù skinwel ha sinema stadunanat.
Henri Deterding
Marv
Marvet d'an oad a 72 vloaz, enoret e voe gant an nazied e-pad e obidoù. Lavaret e voe anezhañ e oa "als einen der ersten Vorkämpfer gegen den Weltbolschewismus". ("Evel unan eus ar c'hentañ kampioned enep ar volchevouriezh vedel"). Adolf Hitler en devoa kaset bleunioù evit e obidoù.
Don Siegel
Siegel a oa deskrivet gant an New York Times evel "a director of tough, cynical and forthright action-adventure films whose taut plots centered on individualistic loners". Sevenet en deus ar film skiant-faltazi ha spont Invasion of the Body Snatchers (1956), ha pemp film all gant Clint Eastwood, evel ar film polis Dirty Harry (1971) hag an drama prizon Escape from Alcatraz (1979), ha film diwezhañ John Wayne, ar Western The Shootist (1976).
Santa Giusta (Italia)
Santa Giusta    zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Plateau-Central
Plateau-Central zo ur rannvro eus Burkina Faso, e kreiz ar vro.
Renkell
Ur renkell zo ur seurt levr reut gant gwalennoù metal e-barzh da renkañ follennoù paper a-vent. Godelligoù treuzwelus a c'haller lakaat ivez, ha dispartierioù evit rannañ ar follennoù. An teulioù-se a dle bezañ toullet evit bezañ staget ouzh ar gwalennoù, etre div ha peder anezho peurliesañ.
Llansannan
Llansannan zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ e traoñienn an Afon Aled, er gornaoueg da gêr Dinbych.
Gouestlet eo an iliz da Sant Sannan, enoret ivez e Bedwellte hag e Llantrisant.
Cleansed
Cleansed (brezhoneg : Puret) eo an trede pezh-c'hoari skrivet gant ar c'hoarivaourez saoz Sarah Kane. C'hoariet e voe evit ar wech kentañ e 1998 er Royal Court Theatre Downstairs e Londrez. Lec'hiet eo ar pezh-c'hoari en ur skol-veur hag a zo deuet da vezañ un ensavadur iskis renet gant un den anvet Tinker. Pa voe c'hoariet e Royal Court e miz Ebrel 1998 e c'hoarias Sarah Kane perzh Grace en teir abadenn gentañ.
Lavaret eo bet e oa bet dibabet an anv Tinker diwar anv Jack Tinker, hag eñ buruteller c'hoariva er gazetenn vreizhveuriat Daily Mail. P'en doa skrivet diwar-benn ar pezh Blasted gant Sarah Kane en doa graet anv eus was headlined "ul lid euzhus gouestlet d'a loustoni", ar pezh na voe biskoazh kadarnaet gant Kane.
John Wilkes Booth
John Wilkes Booth, ganet d'an 10 a viz Mae 1838 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Ebrel 1865, a oa un aktour stadunanat brudet evit bezañ muntret ar prezidant Abraham Lincoln er Ford's Theatre e Washington, D.C. d'ar 14 a viz Ebrel 1865. Booth a oa unan eus pennoù brudet ar familh Booth, ur familh brudet evel aktourien eus ar Maryland.
John Wilkes Booth a oa unan eus harperien Stadoù Kengevreet Amerika e-pad ar Brezel diabarzh. Abeg a gave e Lincoln, hag enebet krenn e oa ouzh terriñ ar sklaverezh en SUA.
Tanganyika (disheñvelout)
Tanganyika a zo bet ur stad verrbad eus Afrika ar Reter aet d'ober al lodenn vrasañ eus Tanzania.
Tanganyika a c'hall ober dave ivez da:
Sahel (Burkina Faso)
Sahel zo ur rannvro eus Burkina Faso, e biz ar vro.
Susanne Blakeslee
Susanne Ann Blakeslee, bet ganet e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 27 a viz Genver 1956, a zo un aktourez hag ur ganourez stadunanat.
Simala
Simala   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Crave
Crave (brezhoneg : C'hoant bras) eo ar pevare pezh-c'hoari bet skrivet gant ar c'hoarivaourez saoz Sarah Kane. C'hoariet e voe evit ar wech kentañ e 1998 gant ar strollad c'hoariva Paines Plough, e Traverse Theatre e Dinedin. Kinniget e voe ar pezh-c'hoari evel ma vije bet skrivet gant Marie Kelvedon. Kane a zivizas implijout un anv-pluenn evit ma ne vefe ket levezonet an dud gant hec'h anv dezhi a oa stag ouzh pezhioù-c'hoari feuls. Dont a ra an anv "Marie Kelvedon" eus hini kêriadenn Kelvedon Hatch, ma kasas he bugaleaj.
Ar pezh-c'hoari
Disheñvel diouzh pezhioù-c'hoari kentañ Sarah Kane, dre ma n'eus tamm feulster ebet ennañ. Tost ouzh he fezh diwezhañ 4.48 Psychosis) eo. N'eus tamm endro ebet, hag ar skrivagnerez ne roas tamm titour ebet a-zivout leurenniñ pe deskrivañ an tudennoù. Peder zudenn ar pezh a zo anvet A, B, C ha M. Meur a veneg eus oberennoù all a zo er pezh, evel da skouer The Waste Land gant T.S. Eliot.
FK An Oriant
Krouidigezh ar skipailh
E 1925 e teuas ar soñj d'an Itron Cuissard, merourez ur stal kokanier àr porzh an Oriant, sevel ur skipailh mell-droad evit divuziñ ar besketaerion. Anvet e voe ar c'hlub « Ar Morad Sportel ». Ur blez goude (e 1926) e kemm an anv da: « Football Klub An Oriant ». Krouidigezh gwir ar skipailh eo. Àr-lerc'h bout bet tremenet karour e c'hell ar c'hlub c'hoari kampionad Breizh. E-korf tri blez e erruont er c'hentañ rann. E 1932 hag e 1936 e erruont er c'hentañ plas. Met tri blez goude e teu an eil brezel hag ar bombezennoù àr An Oriant. Distrujet eo kêr An Oriant, met ur bagad c'hoarier a gendalc'h da c'hoari evit o flijadur. A-drugarez d'an dud–se e kendalc'h an FCL goude ar brezel. Sikouret eo ar c'hoarierion get donedigezh Antoine Cuissard, mab-bihan an Itron Cuissard. Ur c'hoarier a vicher ag an A.S.S.E (klub Sant-Stevan) ha skipailh Bro-C'hall, daet da adlakaat skipailh e vamm-gozh àr an hent mat. Krapat a ra ar c'hlub rannadoù dre rannadoù hag e 1948 emañ an FCL evit ar wech kentañ ag e istor e "Kampionad Karour Bro-Frañs" (Nationalhiriv an deiz).
1967-1995
E 1967 emañ lakaet e pleustr ur c'hleub a vicher get an Aotrou Tomine hag Aotrou Fougères (Prezidanted ar c'hlub). E-pad dek vlez e chom an FCL en eil rann Bro C'hall (D2), met e 1977 e kouezh ar c'hlub en D3 en ur roiñ an dilez. E pemp blez e erru an FCL e DSR (Seizhvet rann) da lâret eo o deus diskennet ur rann bep blez. Georges Guénoum a gemer en-dro aferioù ar c'hlub hag ar presidentelezh. Adsevel a ra ur strollad teknikel hag ur skipailh prest da vont àr raok. Ar perzh a erru, dre ma krap ar skipailh kement a rannoù kollet get ar c'hlub pemp blez a-raok. E-korf c'hwec'h vlez e adkav ar c'hlub an D2 e 1985. Un taol-dreist eo. Met n'eo ket graet gete an diaesañ dre ma ra ar skipailh ur "krap-diskenn" e-pad dek vlez etre an D3 hag an D2. Ret e voe gortoz 1995 evit gwelet an FCL chom e D2 e-pad daou vlez.
1998-2006
E 1998 e vez gwelet kentañ krapadenn An Oriant er c'hentañ rann. Met diaes eo an traoù evit ur c'hleub bihan, get ur budjed bihan ha get c'hoarierion tost dianavet, da chom e kreiz skipailhoù ken kreñv. Ar blez goude e vez adkavet, neuze, an FCL e D2. A-drugarez da gKristian Gourcuff, ar gourdoner, e adkav ar skipailh en-dro ar c'hentañ renk Bro-C'hall e 2001. Gounezet a vez get ar c'hlub "kip Bro-C'hall" e 2002 a-raok diskenn en-dro e D2. Goude pemp blez purgator, e adkavont c'hoarierion an FCL kentañ renk bro C'hall e 2006.
2006-2016
Pal pennañ ar skipailh ur wech adpignet er renk kentañ a oa chom enni. Kroget eo mat an traoù evit ar c'hoarierion. Gounezet eo bet gete o c'hrogad kentañ e Pariz a enep ar PSG (klub ar c'hêr). Lañset eo an traoù. E-kerzh ar prantad c'hoari e vez trec'h Football klub An Oriant àr skipailhoù bras èl Naoned pe Marsilha. A-drugarez d'an disoc'hoù-mañ e chom skipailh An Oriant e rann kentañ evit ar maread 2007/2008. E 2007, pal ar skipailh, a zo chom e-kreiz skipailhoù brasañ Frañs. Ar pezh a vez graet en un doare fiskal. Gounezid a reont krogadoù a enep Monako, ar PSG ha skipailh Lyon. E fin ar c'houlz matchoù e vez lec'hiet an FKAO d'an dekvet plas. E fin ar c'houlz 2008/2009 e vez gouarnet an dekvet plas get ar c'hlub. Ur c'houlz mat eo bet evit c'hoarierion Kristen Gourcuff dre mard ro bet tizhet ar 45 poent àr-lerc'h 38 match. Hiriv an deiz e teu da vout Football Klub An Oriant ur skipailh a-bouez er rummad kentañ. Koupabl eo ar skipailh gounid a enep skipailhoù bras, da skouer an trec'h àr ar PSG 3-0 e Paris.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 1950
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e voe an hini kentañ dalc'het gant an FIA, goude tri bloaz gant ar reolennaoueg Formulenn 1. Komañset e oa ar c'houlzad d'an 13 a viz Mae hag echuet d'an 3 a viz Gwengolo, gant 6 redadeg mod Priz Bras digor d'an otoioù Formulenn 1 mui an Indianapolis 500 a glote gant reolennoù an AAA. Giuseppe Farina a oa aet ar maout gantañ e-enep Juan-Manuel Fangio ha Luigi Fagioli.
FK An Oriant
2016-2020
Diskenn a ra er rann 2 e 2016, hag adkavout a ra ar c'hevre 1 e 2020.
Siamaggiore
Siamaggiore  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
FK An Oriant
Stad Yves Allainmat
E 1924 e vez savet park ar sportoù e kêr An Oriant. Tout ar c'hevredigezhioù sportel a implij anezhañ a-raok ar brezel. Etre 1940 ha 1945 e servij ar stad da renkiñ obuzioù an Alamaned. Àr-lerc'h trubuilhoù ar brezel e vez adsavet ar park. Ret eo gortoz 1959 evit gwelet savidigezh an tribun kentañ ha kemm an anv da Stad Yves Alamat. E 1959 e gont Stad Yves Allainamat, anvet ivez Stad ar Voustoer, 6000 plas. A drugarez d'ar grapadenn kentañ er rann uhelañ e vez brasaet ar stad betek kaout ur 16 000 plas bennak. Hiriv an deiz eo bet krapet an niver a blasoù da 18 500. A-lies e vez implijet stad ar Vostoer get Emvod ar Gelted evit an noziadoù burzhudus hag evit Kampionad ar bagadoù.
Kevin Durant
Kevin Durant, bet ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1988 e Washington, zo ur c'hoarier basketball amerikan.
Tour-tan Kernevest
Tour-tan Kernevest zo un tour-tan e Sant-Filiberzh, e Bro Gwened.
Kevin Durant
C'hoari a ra evel askeller e skipailh Thunder Oklahoma City. Draftet e oa bet d'an eilvet plas gant ar skipailh Supersonics eus Seattle e 2007 goude Greg Oden.
Tour-tan Kernevest
Emañ war an douar-bras, tost da c’henoù stêr Krac’h.
FK An Oriant
Ar c'hoarierion vrudet
C'hoarierion An Oriant a zo bet gwelet hiriv an deiz èl c'hoarierion a-feson. Mar anezhe a zo tremenet en F.K.A.O, hiriv an deiz e c'hoariont er skipailhoù brasañ. En o mesk e vez kavet Fabrice Abriel (laosket en deus ur soñj vat d'ar suporterien àr-lerc'h tri frantad c'hoari), Bakary Koné (Kip ar c'hoarier gwellañ an eil rummad a oa aet getañ hag anvet a oa bet gwellañ merker e 2005) ha Karim Ziani (Kip ar c'hoarier gwellañ an eil rummad a oa aet getañ e 2006) e Klub Masilha.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 1950
Blenierien
Poentoù a roed d'ar pemp blenier kentañ war un diazez 8–6–4–3–2, gant ur poent evit an dro wellañ. Ar pevar disoc'h gwellañ hepken a gonte evit ar gevezadeg. An niveroù hep poentoù parentezennoù zo poentoù keveadeg, ar re etre parentezennoù zo an niver hollek.
Tour-tan Kernevest
Savet e oa bet e 1855. E 1952 e oa bet tredanet. Hag e 2012 e oa bet lazhet da vat, rak ne servije ket ken. Emañ en douaroù, war ribl « straed an tour-tan », pellik diouzh an aod, ha bremañ ez eus gwez tro-dro dezhañ hag a vir ma vefe gwelet eus ar mor.
FK An Oriant
Ar c'hoarierion vrudet
Seydou Keita a zo tremenet en FKAO etre 2000 ha 2002. Hiriv an deiz emañ ar c'hoarier Malian e klub Barselona. Mikael Ciani ag ar c'hoari ar blez mañ get skipailh Bourdel ha get ar skipailh etrevroadel Frañs a zo tremenet en Oriant etre 2007 ha 2009. Ar blez-mañ e vez kavet c'hoarierion ag a zo anavet bras e bed ar mell-droad èl Olier Monterrubio, Kevin Gameiro, Marama Vahirua, Fabien Audard, Laurent Koscielny, Sigammary Diarra …
Tour-tan Kernevest
Un tour-tan bihanoc’h zo, tostoc’h d’an aod, da heñchañ bremañ ar bigi da vont tre er stêr. Emañ hennezh war ribl ar « straed Anna ar Bailh », ur straed lakaet dezhi anv ur vaouez hag a voe gwardez an tour-tan kozh e-pad 40 vloaz, eus 1925 betek 1965.
FK An Oriant
Kristen Gourcuff
Ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1955 e kêr Hañveg, Kristen Gourcuff a zo bet dedennet get ar mell-droad a-baoe e vugaleaj. Desavet e Douarnenez, Gourcuff en deus kroget get ar mell-droad e Treboul e 1966 d'an oad a 11 vlez. E 1972 e vo kuitet ar "Gas Ys Treboul" kentañ evit mont d'ar Stad Roazhon. Etre 1974 ha 1982 e tremenay Kristen Gourcuff en US Berne, en A.R. Gwengamp, en F.K. Rouan, en F.K. "La Chaux de-Fonds" ur c'hleub a vro Suis, àr-raok sinañ e Football Klub An Oriant. En Oriant e krogay Kristen Gourguff da vout gourdoner/c'hoarier. Chom a ray e kêr ar pemp porzh betek 1986. Sinet a vo getañ e Klub ar Mañs hag en F.K. Plabennec a-raok adkavout an F.K.A.O. etre 1991 ha 2001 e giz gourdonner. E 2002 e vo sinet getañ e Stad Roazhon, met skarzhet a vo àr-lerc'h un hanter maread. Mont ray d'ober un dro e vro Gatar a-raok distroiñ en Oriant e 2003. Chomet eo abaoe. Sinet eo bet getañ betek 2014, mont a ra kuit neuze goude dizemglev gant e brezidant. Sylvain Ripoll, e eiler, a gemer e lec'h.
Tour-tan Kernevest
Prenet e oa bet an tour-tan kozh gant ti-kêr Sant-Filiberzh e 2014, hag adkempennet eo bet.
Llanllwchaearn
Llanllwchaearn (skrivet ivez Llanllwchaiarn) zo anv daou lec'h e Kembre :
Haematortyx sanguiniceps
Haematortyx sanguiniceps a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Haematortyx.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Borneo.
Richard Gendall
Richard Gendall zo ur stourmer evit ar c’herneveureg, bet ganet e 1924 ha marvet e 2017.
Diazezer Curnoack Nowedga ("Kerneveureg Nevez") eo. Er bloavezhioù 1980 e voe rannet an emsav evit ar c’herneveureg e daou skourr : lod eus an dud, gant Ken George en o fenn, a rae dave d’ar c’hrenngerneveureg evel mammenn evit ar yezh a vremañ, ha lod all, gant Richard Gendall a glaske o awen e testenioù eus yezh an, evel ma oa bet skrivet gant tud evel Nicholas ha John Boson, hag en aspadennoù keltiek a oa c’hoazh er rannyezhoù saoznek komzet e Kernev-Veur.
Kenlabouret en deus Richard Gendall gant Skol-veur Exeter ha skrivet en deus e-leizh a levrioù hag a varzhonegoù, sinet gant e anv-barzh "Gelvinak". Soner eo ivez, ha skrivet en deus kanaouennoù a zo bet kanet gant Brenda Wootton.
Savet en deus ar gevredigezh Teere ha Tavaz, evit brudañ an doare yezh anvet Curnoack Nowedga, pe Kerneveureg Nevez, hag evit embann skridoù en doare kerneveg-se.
David Krakauer
David Krakauer, bet ganet d'an 22 a viz Du 1956 e New York, zo ur soner klerinell amerikan barrek war ar sonerezh klezmer.
Lakaet en deus war-wel ar sonerezh klezmer en ur veskañ anezhañ gant ar jazz, ar blues, ar rock, ar funk hag ar sonerezh elektronek. Sonet en deus e-barzh meur a strolladoù evel The Klezmatics, Klezmer Madness! hag Abraham Inc. Seniñ a ra ivez e-barzh strolladoù sonerezh klasel ha sonerezh a-vremañ.
Marine
Marine zo un anv-badez gallek, deuet eus an anv latin Marina, stumm gwregel « Marinus ».
Guantánamo (kêr)
Guantánamo zo ur gêr e gevred Enez Kuba ha kêr-benn proviñs Guantánamo, ma emañ diazezet kamp-arme Guantánamo, abaoe 1903. Bevañ a ra kêriz eus gounezerezh ar c'hafe, ar sukr, ar c'hakao, an holen hag an tomatez. Diazezet e voe kêr e 1797 war zouar un atant bras anvet Santa Catalina. Un anv Taíno eo "Guantánamo" ha talvout a ra kement ha "douar etre div stêr".
Ur 15 km eus kêr emañ bae Guantánamo ma'z eus bet savet ur c'hamp-arme stadunanat abaoe brezel 1898 pa voe kemeret digant Spagn en emgann bae Guantánamo. En 1903 e voe feurmet an dachenn da SUA.
A Portuguesa
thumb A Portuguesa eo anv kan broadel Portugal, savet gant Alfredo Keil ha Henrique Lopes de Mendonça e 1890.
Istor
Savet e voe ar c'han orin a-enep ar Saozon e 1890: anezho ez eus kaoz er werzenn Contra os Bretões (a-enep ar Vretoned). Un ultimatom a oa bet kaset gant ar Saozon e 1890 da roue Portugal abalamour d'an trevadennoù en Afrika.
Kanet e voe gant emsavadeg republikan Genver 1891, e Porto, ha lakaet da gan broadel gant Republik Portugal e 1911, e-lec'h O Hino da Carta a oa kan an unpenniezh.
Skrid
Savet e 1890 (daskemmet e 1957)
Ar skrid gant Henrique Lopes de Mendonça
An ton gant Alfredo Keil
I Heróis do mar, nobre povo, Nação valente, imortal, Levantai hoje de novo O esplendor de Portugal! Entre as brumas da memória, Ó Pátria sente-se a voz Dos teus egrégios avós, Que há-de guiar-te à vitória!
Às armas, às armas! Sobre a terra e sobre o mar, Às armas, às armas! Pela Pátria lutar! Contra os canhões marchar, marchar!
II Desfralda a invicta bandeira À luz viva do teu céu! Brade a Europa à terra inteira: Portugal não pereceu Beija o solo teu jucundo O oceano, a rugir d'amor, E o teu braço vencedor Deu mundos novos ao Mundo!
III Saudai o Sol que desponta Sobre um ridente porvir; Seja o eco de uma afronta O sinal do ressurgir. Raios dessa aurora forte São como beijos de mãe, Que nos guardam, nos sustêm, Contra as injúrias da sorte.
Às armas, às armas! Sobre a terra e sobre o mar, Ás armas, às armas! Pela Pátria lutar! Contra os canhões marchar, marchar!
Savet e 1890 (skrid orin )
Sud-Ouest (Burkina Faso)
Sud-Ouest zo ur rannvro eus Burkina Faso.
thumb|left|Ar savanenn e-kichen Gbomblora
A Portuguesa
Skrid
D'an armoù, d'an armoù! War an douar, war ar mor, Às armas, às armas! Pela patria lutar! Contra os Bretões marchar, marchar!
II Desfralda a invicta bandeira, À luz viva do teu céo! Brade a Europa á terra inteira: Portugal não pereceu! Beija o teu sólo jucundo O Oceano, a rugir de amor; E o teu braço vencedor Deu mundos novos ao mundo!
Às armas, às armas! Sobre a terra, sobre o mar, Às armas, às armas! Pela patria lutar! Contra os Bretões marchar!
III Saudai o sol que desponta Sobre um ridente porvir; Seja o eco de uma afronta O sinal do resurgir. Raios dessa aurora forte São como beijos de mãe, Que nos guardam, nos sustêm, Contra as injurias da sorte.
Às armas, às armas! Sobre a terra, sobre o mar, Às armas, às armas! Pela patria lutar! Contra os Bretões marchar!!
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1911
thumb|right|[[Gustave Garrigou, trec'h e 1911]] Dalc'het e oa bet 9 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre an 2 hag an 30 a viz Gouere (pemzek tennad-hent, 5 344 km). Gounezet e oa bet gant ar reder gall Gustave Garrigou, 27,322 km/e e dizh keitat. Aet e oa bet ar maout gantañ er 1 hag en 13 tennad-hent nemetken, p'en devoa Paul Duboc gounezet teir gwech (8, 9 hag 11).
Aet e oa kuit an Dro eus Pont ar Jatte (Pariz) war-du an norzh hag ar reter a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar c'hornôg. Evit ar wech kentañ e tremenas ar redadeg dre Ode ar Galibier (2 642 m) hag Émile Georget a voe kentañ reder en he lein.
Rederien 'zo o doa graet gant ur marc'h-houarn kemm tizh enlakaet warne.
Eizh reder warn-ugent hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar pevar ha pevar-ugent o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Skin (film)
Skin a zo ur film is an 11 munutenn-pad sevenet gant Vincent O'Connell ha ma c'hoari Ewen Bremner ha Marcia Rose Produete voe gant Tapson/Steel Films evit British Screen ha Channel 4 Films, ha filmet e voe e miz Gwengolo 1995. . Senario ar film a voe skrivet en hañv 1995 gant ar c'hoarivaourez saoz Sarah Kane.
Skignet e voe evit ar wech kentañ e e miz Here 1995 ha goude-se er skinwel d'ar 17 a viz Even 1997 da 11e35 noz. Raktreset e oa bet skignañ an ezhañ da 9e40 noz met daleet e voe ar skignañ abalamour d'ar feulster ha d'ar ouennelouriezh a zo ennañ. . E-barzh The Daily Mail e voe skrivet e oa an abadenn skinwel feulsañ ha gouennelourañ bet skignet er skinwel er vro" . Vincent O'Connell a voe anvet evit ur Golden Bear er rummad "Best Short Film" e Festival etrebroadel ar filmoù e Berlin e 1996 . Senario Skin a voe eil oberenn Sarah Kane. E gavout a reer e Sarah Kane: Complete Plays, embannet e 2001 gant Methuen Publishing.
Sergio Ramos
Sergio Ramos García, ganet d'an 30 a viz Meurzh 1986 e Camas (Andaluzia, Bro-Spagn), a zo ur c'hoarier mell-droad spagnol hag a c'hoari er Real Madrid hag e skipailh Bro-Spagn. Ramos zo difenner er Real Madrid.
Pleg-mor Ancud
Pleg-mor Anclud (Golfo de Ancud en spagnoleg) zo ur pleg-mor e su Chile er Meurvor Habask, entre Enez Chiloé, en enezeg Chiloé, er c'hornôg, hag an douar-bras er reter, hag an inizi Desertores er c'hreisteiz. Er su d'an Desertores emañ pleg-mor Corcovado.
Gartheli
Gartheli zo ur gêriadenn vihan e kontelezh Ceredigion, e Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er gevred da Aberaeron.
E kumuniezh Nancwnlle emañ. Redek a ra ar wazh-dour anvet Nant Meurig hebiou ar gêriadenn hag en em deurel en Afon Aeron, en hanternoz dezhi. E-kichen emañ kêriadennoù Abermeurig ha Llwyn-y-groes.
Powys Wenwynwyn
Powys Wenwynwyn a oa ur rann eus Rouantelezh Powys a voe roet da Gwenwynwyn ab Owain (marvet war-dro 1216), gant e dad Owain Cyfeiliog, roue Powys.
Río Paine
Ar Río Paine zo ur stêr eus su Chile, er Rannvro Magallanes.
Mango (Italia)
Mango (Ël Mango e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte un 60 km er gevred da gêr Torino.
En-dro dezhi emañ kumunioù Camo, Castino, Coazzolo, Cossano Belbo, Neive, Neviglie, Rocchetta Belbo, Santo Stefano Belbo, ha Trezzo Tinella.
John Oliver
John William Oliver (bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1977) zo ur c'hinniger abadennoù skinwel hag ur c'homedian saoz hag amerikan. Goude bezañ bet anavezet evit e berzh e Daily Show Jon Stewart, ma kinnige keleier ar Rouantelezh-Unanet, e kinnig abaoe 2014 an abadenn Last Week Tonight war HBO ma tielfenn kudennoù sokial hag ekonomikel ar Stadoù-Unanet gant fent, met ma laka ar biz war ar c'hudennoù brasañ he deus ar vro da dalañ outo.
Focke-Wulf Fw 200 Condor
Ar Focke-Wulf Fw 200 Condor, lesanvet Kurier gant ar Gevredidi a oa ur c'harr-nij alaman savet holl gant metal. Ur c'harr-nij unaskellek e oa, gant pevar c'heflusker, savet ha sevenet e oa bet da gentañ gant Focke-Wulf evel ur c'harr-nij da gas tud evit beajoù hir. Ur goulenn japanat da gaout ur c'harr-nij evit troioù evezhiañ hir eus ar morioù a voe awen d'un hent sevel milourel a voe implijet gant al Luftwaffe gnat ar c'hefridioù evezhiañ ha bombezer enep-bigi. Al Luftwaffe a implijas ivez ar c'harr-nij evel unan dezougen.
Echuet e voe e roll efedus evel tager bigi kenwerzh pa voe deuet da vezañ efedus ar RAF Coastal Command ha gant an niver uheloc'h-uhelañ a CAM ship.
Ken Shimura
Ken Shimura (志村 けん, Shimura Ken), ganet Yasunori Shimura (志村 康徳, Shimura Yasunori), d'an 20 a viz C'hwevrer 1950 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2020, a oa ur fentigellour, kinniger radio ha skinwel japanat. Kenginniget en doa gant Masashi Tashiro ha Nobuyoshi Kuwano un abadenn dudi anvet Shimura Ken no Bakatono-sama. Lesanvet e oa "Japan's Robin Williams". Aet eo da Anaon gant ar C'hovid-19.
Jean-Baptiste-Marie Caffarelli
Jean-Baptiste-Marie Caffarelli (1775–1815) a voe kentañ eskob Aodoù an Hanternoz war-lerc'h Emglev 1801.
Genidik e oa eus Falga (Haute-Garonne). Beleget e voe e 1786 ha sakret eskob e Pariz d'ar 1añ a viz Mae 1802. Adaozet en deus eskopti nevez Sant-Brieg goude marv Augustin Le Mintier d'an 21 a viz Ebrel 1801, ha marv Jean-Marie Jacob d'an 28 a viz Mae 1801. Aet e oa da Anaon d'an 11 a viz Genver 1815.
Banniel Euskal Herria
An ikurriña pe ikurrina, pe c'hoazh Euskal Herriko bandera, eo banniel Euskal Herria, da lavarout eo bro ar seizh proviñs euskarat. Banniel ofisiel Kumuniezh Emren Euskadi (Euskal Autonomia Erkidegoaren bandera) eo ivez abaoe 1979.
Istor
Krouet e voe ar banniel en 1894 gant an daou vreur Luis ha Sabino Arana, diazezer ar Partido Nacionalista Vasco, ha da gentañ e oa mennet da vezañ hini Bizkaia hepken. Levezonet eo bet tresadenn ar banniel gant hini ar Rouantelezh-Unanet ha banniel ardamezek Navarra. Evel-henn e vez displeget ster ar banniel bremañ:
Banniel ofisiel gouarnamant Euskadi e oa en 1936. Berzet e oa e-pad marevezh Franco en Hegoalde. Goude e voe lakaet da arouez ar seizh proviñs, ha pa voe savet Kumuniezh Emren Euskadi e voe kemeret da vanniel ofisiel.
Implijet e vez e Navarra hag en Iparralde ivez daoust ma n'eo ket ofisiel eno.
Jean-Marie Jacob
Jean-Marie Jacob a oa an eskob touer kentañ e departamant Aodoù-an-Hanternoz / Eskopti Sant-Brieg nevez, er bloaz 1791.
Buhez
Jean-Marie Jacob a oa ganet e Ploueg-ar-Mor e bro Oueloù d'an 22 Eost 1741.
Mab eo oa da Jean-Baptiste, aotrou Koad-Haleg, ha Marguerite Gérard, eus renk bourc'hizien en o aez.
Skoliaet e voe e skolaj eskopti Sant-Brieg, hag e kloerdi Sant-Brieg.
Goude bet beleg hag eskob, Jean-Marie Jacob a oa marvet dre un derzhienn vrein, d'an 28vet a viz Mae 1801 (8 prairial IX), goude aet da vizitañ prizonidi glañv e prizon Sant-Brieg.
Eus beleg da eskob
Goude bet echuet e amzer kloerdi gantañ, e oa bet anvet person e Lannebeur d'ar 26 Genver 1786, oadet tost da 50 vloaz.
Touiñ a reas d'ar Vonreizh diveleg, d'ar sul 6 C'hwevrer 1791, da-heul an Ao. maer Le Guen, da vare an oferenn, e chapel Liskorno.
D'ar sul 13 Meurzh 1791, bodet e oa 350 beleg en iliz-veur Sant-Brieg evit dilenn un eskob. An deiz war-lerc'h, d'al Lun 14 Meurzh 1791, Jean-Marie Jacob a voe dilennet eskob, dirak Y. Galbon ha J. Corbel.
An deiz war-lerc'h, digemeret hag anvet e oa en iliz-veur gant bodadeg an dilennerien. E fin an oferenn e voe kanet an Te Deum en enor d'an eskob nevez.
D'ar sul war-lerc'h, beleien an eskopti e oa pedet d'ar gousperoù, ha da ganañ an Te Deum, da-heul evit an eskob hag evit diglañvadur ha pare ar Roue.