cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pakistan
Poblañs
Poblañsouriezh ar relijion, e Pakistan, zo bet levezonet kalz e 1947 gant dilec’hiadeg ar Vuzulmaned da Bakistan, ha hini an Hindouiz hag ar Sikhed da India. Hervez roadennoù an niveradeg, 96% eus ar boblañs zo Muzulmaned, 77% anezho o vezañ Muzulmaned sunnit hag 20% Muzulmaned chiit, diouzh istimadennoù ar CIA. Er peurrest e kaver Kristenien, Hindouiz, Yuzhevien, Sikhed, Parsied, Ahmadied, Boudaiz, hag enevuhezourien. Pakistan eo an eil bro pobletañ gant ur muiañ-niver muzulman., hag unan eus ar broioù m’eo ar paotañ ar Vuzulmaned chiit. E 2006 ez istimer e chom un 2,5 vilion a repuidi e Pakistan, da-heul ar brezelioù en Afghanistan.
An urdu eo ar yezh vroadel, ha lingua franca Pakistan, daoust ma n’eo ket ur yezh eus ar vro da gentañ, met unan diazezet ha kaset war-raok gant Raj Breizh-veur e-kreiz ar bloavezhioù 1800 da gemer plas ar farsi, anezhañ ur yezh persek, bet komzet e-pad un 2000 bloaz bennak. Ar saozneg eo ar yezh ofisiel. Implijet eo bet er Vonreizh, ha graet e vez gantañ en un doare ledan e bed an aferioù, gant an dud desket e kêr, hag en darn vrasañ eus ar skolioù-meur. Ar punjabi a vez komzet gant ouzhpenn 60 million a dud, met n’eo ket anavezet ent ofisiel er vro.
Rannet eo ar strolladoù kenelel pennañ-se e meur a strollad kenelel bihanoc’h - Punjabied (44.68)% eus ar boblañs, Pashtuned (15.42%), Sindhied (14.1%), Seraikied (10.53%), Muhajired (7.57%), Balochied (3.57%) ha re all (4.66%).
Kevredigezh ha sevenadur
Pennad dre ar munud : Sevenadur Pakistan
Ar gwiskamant broadel, a reer Shalwar Kameez anezhañ, zo a orin eus Kreiz Azia. Dont a ra eus gwiskamant an alouberien kantreat turk-iranat ha douget e vez e pep lec’h e Pakistan hiziv an deiz. Ar sari a vez gwisket, e kornadoù zo, gant kalz merc’hed. Douget e vez shalwar qameez liesliv gant ar merc’hed, ha re unliv gant ar baotred alies.
Liesseurt eo sonerezh Pakistan. Mont a ra eus sonerezh folk ar rannvroioù da stiloù hengounel evel ar c’hQawwali hag ar Ghazal Gayaki. Bez’ ez eus ivez stummoù modern a gendeuz ar stiloù hengounel gant sonerezh ar c’hornôg, evel ma ra ar c’haner brudet Nusrat Fateh Ali Khan. E-touez ar ganerien ghazal pennañ e kaver Mehdi Hassan, Ghulam Ali, Farida Khanum, Tahira Syed, Abida Parveen hag Iqbal Bano. An Hip-Hop zo unan eus ar rummadoù sonerezh a gresk buan e Pakistan, dreist-holl raperien evel 2Pac, 50 Cent, ha The Game. Anavezet e vezont e pep lec’h er vro gant ar skolidi hag ar grennarded. Gant donedigezh repudidi eus Afghanistan e proviñsoù ar gwalarn eo bet advevaet ar sonerezh persat. Peshawar zo deuet da vezañ ur greizenn evit ar sonerien afghan, hag ul lec’h skignañ evit ar sonerezh afghan en estrenvro. Betek ar bloavezhioù 1990 e oa Pakistan Television Corporation (PTV) – ur ganol perc’hennet gant ar Stad – ha Pakistan Broadcasting Corporation an daou vedia pennañ. Met bez’ ez eus kanolioù skinwel prevez, evel Geo TV, Indus TV, Hum, ARY, KTN ha re all. Kanolioù skinwel a bep seurt, eus Amerika, Europa hag Azia, a vez resevet gant ar peurvuiañ eus Pakistaniz, dre rouedadoù skinwel prevez (MTV Pakistan a vez kontrollet gant Indus Network, h.a.), ar fun pe al loarelloù. Bez’ ez eus ivez greanterezhioù sinema bihan er vro, diazezet e Lahore hag e Peshawar, a reer anezho alies Lollywood ha Pollywood. Daoust m’eo berzet ar filmoù Bollywood e Pakistan abaoe 1965,, e vez plijet an dud gant ar filmoù indezat peurliesañ. Liesyezhek eo kevredigezh Pakistan dre vras, ha muzulmat dreist-holl. Doujet e vez kalz talvoudoù ar familh. Abaoe un nebeud dekvedoù avat e teu war wel ur c’hlas etre e kêrioù evel Karachi, Lahore, Rawalpindi, Hyderabad, Faisalabad, Sukkur ha Peshawar. Plijout a rafe un tamm muioc’h a frankiz d’an dud-se, er c’hontrol d’ar c’hornadoù a-hed harzoù Afghanistan, m’eo chomet hengounel ar gevredigezh. Eno eo chomet feal ar meuriadoù d’o gizioù kozh. Kreskiñ he deus graet levezon ar c’hornôg, hag emañ Pakistan er 46vet renk war Kearney/FP Globalization Index.. War-dro pevar milion a Bakistaniz zo o vevañ en estrenvro, en o zouez, un hanter-vilion zo o chom er Stadoù-Unanet ha war-dro ur million zo o chom en Arabia Saoudat.
Devezhioù gouel
Hindouiz, Boudaiz, Sikhed ha Kristenien Pakistan a lid ivez o gouelioù dezho o-unan. Dont a ra Sikhed eus ar bed a-bezh da weladenniñ meur a lec’h sakr er Punjab, evel templ Guru Nanak, diazezer o relijion, hag al lec’h ma oa bet ganet, e Nankana Sahib.
Sportoù
Pennad dre ar munud : Sportoù e Pakistan
Ar sport broadel ofisiel e Pakistan eo an hockey war leton. Ar squash hag ar c’hricket a blij kalz d’an dud ivez. Skipailh broadel Pakistan zo aet an trec’h gantañ ur wech e Kib ar bed ar c’hricket e 1992.
Un toullad c’hoarierien squash eus ar c’hentañ zo e Pakistan, evel Jahangir Khan ha Jansher Khan.
El live etrebroadel, Pakistan en deus kevezet meur a wech er C’hoarioù olimpek.
Liammoù diavaez
Lec’hiennoù ofisiel Lec’hiennoù titouriñ
Lec’hiennoù nevez
Oosterkerk
Oosterkerk (iliz ar reter e nederlandeg) a zo un iliz lec'hiet en Amsterdam. Ne vez ket mui aozet oferennoù enni hiziv an deiz. Savet eo bet etre 1669 ha 1671 gant ar savour Daniël Stalpaert ha klokaet gant Adriaan Dortsman. Ar c'hleier a zo bet savet gant Pieter Hemony. War-dro 500 den a zo bet douaret enni, Adriaan Dortsman en o zouez. Stummet evel ur groaz eo an iliz.
Bistrak-Finsch
Ar bistrak-Finsch a zo un evn amprevanetaer, Oenanthe finschii an anv skiantel anezhañ.
Norzh Yorkshire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Norzh Yorkshire. Warlerc’hiad Riding Norzh Yorkshire, a zeuas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889, e oa bet e 1974. Lodennek e rannbarzh Yorkshire hag an Humber eo ar gontelezh amaezhel ha York, pa'z er rannbarzh Biz Redcar ha Cleveland, Middlesbrough ha Stockton-on-Tees. Northallerton eo e benngêr.
Daoust dezho bezañ er gontelezh lidel ez eo disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel, deuet ma 'z int da vezañ Amaezherezhioù unvan :
9.Redcar ha Cleveland
10.Middlesbrough
11.Stockton-on-Tees (lodenn e Su ar stêr Tees)
Rannet eo ar gontelezh amaezhel e 7 Distrig :
Arga
Ar stêr Arga a red dre Nafarroa, eienañ a ra en ode Urkiaga e menezioù Quinto Real, en hanternoz da draonienn Erro, hag aberiñ a ra er stêr Aragón tost da Funes.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904
Eil Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn a voe redet e 1904, eus an 2 a viz Gouere d'ar 24.
Arga
145 km zo dezhañ, redet holl douar Nafarroa.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904
Gounezet e voe ar redadeg gant Henri Cornet (en ur ober 96e 05' 55", 25,265 km/e e dizh keitat), goude ma oa erruet teir eurvezh war-lerc'h Maurice Garin, anezhañ ar gonideg yaouankañ betek-hen (20 vloaz).
Arga
Runa a oa e anv en Henamzer.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904
Truchet en divije Garin hag e skipailh, evel e 1903, met koll a reas e renk en taol-mañ, evel an tri all war e lerc'h, da lâret eo Lucien Pothier, César Garin ha Hippolyte Aucouturier. Kollet e oa bet o renk gant 29 reder en holl, an holl c'hounideien tennad-hent en o zouez.
Arga
Treuziñ a ra an Arga ar c'humunioù-mañ: thumb|Río Arga
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904
Kemeret en devoa perzh Henri Paret en Dro-mañ, anezhañ ar reder koshañ biskoazh gwelet (50 vloaz).
Arga
Adstêrioù
War he lez dehou:
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1904
E degouezh Sportva ar Briñsed e oa bet degemeret nemet 15 reder diwar an 88 o devoa lakaet o anv.
Arga
Adstêrioù
War he lez kleiz:
André-Marie Ampère
André-Marie Ampère a zo bet ganet e Lyon d'an 20 a viz Genver 1775 ha marvet e Marselha d'an 10 a viz Even 1836. Ur jedoniour ha fizikour gall e oa. Ijinet en deus ar pellskriver tredan kentañ, ha, gant François Arago, ar maen-touch-tredan. E 1827 e tisplegaas teorem an tredanmagneterezh. E anv a zo bet roet da unanenn etrebroadel ar fonnder tredan : an amper.
E vuhez
Adalek e vugaleaj e plijas da André-Marie Ampère deskiñ. Kaset en dije da benn jedadennoù hir gant mein ha bruzunoù kouignoù a-raok anavezout ar sifroù. Kregiñ a reas e dad da zeskiñ latin dezhañ, hogen, dilezel a reas ar c'henteliañ-se pa welas ne oa dedennet e vab met gant ar matematik hepken. Koulskoude ec'h adkgrogas Ampère gant e gentelioù latin un nebeud bloavezhioù war-lerc'h, peadra dezhañ da gompren labourioù Leonhard Euler ha Daniel Bernoulli.
E 1796 e kejas Ampère gant Julie Carron, dimeziñ a rejont e 1799. Adalek 1796 e roas Ampère kentelioù matematik, kimiezh ha yezhoù e Lyon. E 1801 e teuas Ampère da vezañ kelenner fizik ha kimiezh e Bourg-en-Bresse, e Skol-greiz departamant an Ain (bremañ lise Jérôme Lalande), en ur leuskel e wreg hag e vab Jean-Jacques e Lyon. Mervel a reas e wreg e 1803. Er memes bloavezh e voe anvet Ampère da gelenner matematik e lise Lyon. E 1804 e voe anvet da vestr-studi dielfennadur er Skol liesteknik ; en em staliañ a reas neuze e Pariz. D'ar c'hentañ a viz Eost 1806 e timezas gant Jeanne-Françoise Poto, a varvas e Versailles e 1866, da 88 vloaz ; reiñ a reas ur verc'h dezhañ, Albine hec'h anv (1807-1842).
Sirenia
Sirenia a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an dugong hag an ejened-mor.
Kerentiadoù
Hiziv an deiz e chom spesadoù e daou gerentiad:
Bignon
Arabat droukveskañ gant parrezioù Begnen e Bro-Bondivi ha Benion e-kichen Gwern-Porc'hoed (su Bro-Sant-Maloù).
Bignon a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Sant-Filberzh-Deaz, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
1865
Diwar-benn bloavezh 1865 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1865
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1865
Rummad-roueed
Un heuliad roueed pe impalaerien deuet da vezañ penn ar rouantelezh (pe an impalaeriezh) eo ar rummad-roueed.
Unan eus ar moaianoù a vez gwelet evit treuskas eo an hêrezh. Eus an tad d'ar mab, met eus an eontr d'ar niz hag a-wechoù eus ar moereb d'ar nizez, met alies-tre eus ar breur d'ar breur (araok klask er rummad (remziad) yaouankañ), met ivez eus ar breur d'ar c'hoar. peurvuiañ n'e oa ket ar merc'hed evit kaout ar beli, met kavet eo bet e meur a lec'h, meur a mare hag eo c'hoaz.
Trenkenn dezoksiribonukleek
An drenkenn dezoksiribonukleek (berraet e TDN) zo ur volekulenn a gaver en holl vevien. Kavet e vez e nukleus ar c'helligoù eukariot, e kutoplasm ar c'helligoù prokariot, er mitokondriennoù hag er c'hloroplastoù. Lod eus ar viruzoù o deus ivez TDN serret en o c'hapsidenn.
En TDN emañ an holl ditouroù genetik a zo ezhomm anezho evit mont en-dro ar bevedeg. Gallout a raer keñveriañ an TDN ouzh ul levr keginañ, ennañ an holl rekipeoù evit gallout fardañ proteinoù, TRN...
Stumm
An div neudenn nukleotidoù a vez liammet dre o bazennoù : guanin ouzh kutozin (G-K) hag adenin ouzh timin (A-T). Evel-se ez eus stumm un droellenn doubl gant an TDN.
Arc'hant (metal)
Evit sterioù all ar ger arc'hant, gwelit ivez ar pennad Arc'hant (disheñvelout). An arc'hant, pe argant, a zo un elfenn gimiek hag ur metal. 47 eo e niver atomek hag Ag e arouez.
Prederouriezh ar Reter
E-korf an droienn Prederouriezh ar Reter e vez bodet an holl brederouriezhoù lies diwanet e-barzh kevredigezhioù Azia : India, Sina, Japan, Korea, a-wezhioù Iran.
Relijionoù ar Reter nesañ zo degemeret evel ar prederouriezh a-ziwar Abraham
Arrotino
An Arrotino (ar breolimer en italianeg), pe ar Scythian, al  lemmer-kontilli, pe Apollon ha Marsyas, zo un delwenn roman-ha-hellenadek eus skol Pergamum ma weler ur gwaz o lemel ur gontell war ur vreolim.
Dizouaret e voe an delwenn e penn-kentañ ar ha meneget en ur renabl graet war-lerc'h marv Agostino Chigi (1520) en e genkiz e Trastevere, a zo deuet da vezañ ar Villa Farnesina.
War ziskouez emañ en Uffizi, a-gevret gant livadurioù, abaoe an.
Pelops
Mojenn
Hervez Ovidius e oa bet lazhet en-bugelig gant e duad, ha servijet da zebriñ d'an doueed e-kerzh ur banvez evit amprouiñ o hollouiziegezh. Kompren a reas an doueed ar gwidre, roet e voe buhez da Belops en-dro, ha lakaet ur skoaz olifant dezhañ e-lec'h an hini a oa bet debret gant Demeter, an hini nemetañ n'en doa ket anavezet peseurt boued e oa o tebriñ. Hervez ar vojenn e chomas e ziskennidi gant ur merk gwenn ouzh o skoaz.
Eromenos (pe serc'heg) e voe d'an doue Poseidon. Tad e oa da C'hrysippos, Thyestes hag Atreüs.
Bistrak melenwenn
Ar bistrak melenwenn a zo un evn amprevanetaer. Oenanthe isabellina eo e anv skiantel.
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Kantonioù Il-ha-Gwilen abaoe 2015
Rannet e oa bet departamant Il-ha-Gwilen e 27 kanton gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014.
Bistrak melenwenn
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia, eus Europa ar Gevred da reter Mongolia,.
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Kantonioù Il-ha-Gwilen abaoe 2015
Daou guzulier departamant a zo dilennet e bep kanton.
Kantonioù Il-ha-Gwilen betek 2015
thumb|250px|Arondisamantoù ha kantonioù en Il-ha-Gwilen betek 2015 Rannet e oa an departamant e 53 c'hanton betek dilennadeg departamant 2015.
Setu roll kantonioù kozh Il-ha-Gwilen dre arondisamant.
Arondisamant Roazhon
Prefeti: Roazhon
25 kanton: Kanton Begerel · Kanton Bruz · Kanton Gentieg · Kanton Hazhoù · Kanton Kastell-Geron · Kanton Lanvezhon · Kanton Liverieg · Kanton Menezalban · Kanton Moñforzh · Kanton Morzhell · Kanton Plelann-Veur · Kanton Roazhon-Biz · Kanton Roazhon-ar-Blon · Kanton Roazhon-Brekiniou · Kanton Roazhon-Gwalarn · Kanton Roazhon-Gevred · Kanton Roazhon-Kreiz · Kanton Roazhon-Kreiz-Kornôg · Kanton Roazhon-Kreiz-Su · Kanton Roazhon-Mervent · Kanton Roazhon-Norzh · Kanton Roazhon-Reter · Kanton Sant-Albin-Elvinieg · Kanton Sant-Meven · Kanton Saozon-Sevigneg
Lev
Lev a c'hall bout:
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Felger-Gwitreg
Isprefeti: Felger
Artiodaktiled
An artiodaktiled eo ar bronneged a ya d'ober an urzhiad Artiodactyla.
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Felger-Gwitreg
12 kanton Kanton Argantred-ar-Genkiz · Kanton Entraven · Kanton Felger-Norzh · Kanton Felger-Su · Kanton Gwerc'h-Breizh · Kanton Gwitreg-Kornôg · Kanton Gwitreg-Reter · Kanton Kastell-Bourc'h · Kanton Louvigneg-an-Dezerzh · Kanton Rester · Kanton Sant-Albin-an-Hiliber · Kanton Sant-Brizh-Gougleiz
Artiodaktiled
Kerentiadoù
10 kerentiad gant spesadoù bev hieiv an deiz a zo ennañ:
East Riding of Yorkshire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Riding Reter Yorkshire. Dont a reas da vezañ kontelezh emren diwar zisrann Yorkshire e 1889. Goude bezañ bet ul lodenn eus kontelezh kent Humberside etre 1974 ha 1996 e voe adsavet evel kontelezh lidel ha melestradurezh unvan.
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Redon
Isprefeti: Redon
East Riding of Yorkshire
Disrannet eo diouzh ar gontelezh amezhel (1) Kingston upon Hull (2).
Roll kantonioù Il-ha-Gwilen
Arondisamant Redon
7 kanton: Kanton Anast · Kanton Baen-Veur · Kanton Felgerieg-Veur · Kanton Gwizien · Kanton Presperieg · Kanton Redon · Kanton ar Sal
Arondisamant Sant-Maloù
Isprefeti: Sant-Maloù
1732
Diwar-benn bloavezh 1732 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
850
Diwar-benn bloavezh 850 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 850
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 850
Oostende
Oostende zo ur gêr, ur gumun hag ur porzh-mor eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Lodennet eo er rannoù Stene, Zandvoorde ha kêr Oostende. Pennlec'h Arondisamant Oostende eo.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|Iliz katolik Sint-Petrus-en-Paulus Marvet int e-pad ar Brezel bed kentañ.
Bistrak-dezerzh
Ar bistrak-dezerzh (liester : bistraked-dezerzh) a zo ur spesad golvaneged amprevanetaer, Oenanthe deserti an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Saxicola deserti (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar viskoul, c'hwiled, kelien ha merien peurvuiañ hep pismigañ larvenned amprevaned a bep seurt (evel an debrerien-merien) da skouer.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Amalthea (loarenn)
Amalthea (gresianeg Αμάλθεια) pe Yaou V eo an trede loarenn dostañ eus Yaou. Dizoloet eo bet d'ar 9 gwengolo 1892 gant E. Barnard. Al loarenn ziwezhañ dre un selladenn eeun kentoc'h eget dre ul luc'hskeudennerezej e voe Amalthea hag an hini gentañ zilozoet adalek m'en-deus dizoloet Galileo Galilei al loarennoù galilean Hec'h anv a zeu eus an nimfenn he-deus maget Zeus gant laezh gavr.
Al loarenn ziabarzh vrasañ eus Yaou eo.
E 1975 hepken e rojod hec'h anv ofisiel met en un doare damofisiel e veze implijet adalek m'en-doa hen aliet Camille Flammarion. Kent 1975 e oa anvet Yaou V zoken m'en doa c'hoantaet he dizoloer he envel Kolombia
E-barzh gwalenn bennañ emañ ha posupl eo e vefe furmet homañ gant materi skrapet diouti. E-barzh radius Roche emañ met bihan a-walc'h eo da zerc'hel ouzh efedoù-lanv. E-barzh kelc'htro a-sav Yaou emañ, ar pezh a dalvez emañ o tostaat diouti goustadik.
Perzhioù
An dra ruzañ e koskoriad an Heol eo Amalthea. Abalamour d'ar soufr kaset gant Io (loarenn) eo war a seblant. Saotroù ledan glaz a weler war naou. Dianav eo o natur.
Ur stumm direizh he-deus Amalthea, 270 × 168 × 150 km he ment. War du Yaou eo reteret he c'hostez hirañ. Goloet gant kraterioù eo Amalthea, un nebeud anezho bras tre e-keñver ment al loarenn. Pan, an hini vrasañ a zo 100 km he ledander ha 8 km he donder. Ur c'hrater arall Gaea a vuzul 80km hag a zo div wech donoc'h eget Pan. Daou venez he-deus Amalthea : Mons Lyctas ha Mons Ida hag a dizh 20 km.
Ment Amalthea hag he stumm a lakas anezhor da soñj eo ur c'horf kreñv ha sonn, kenaozet gant reier dreist holl. Ma vefe keaozet gant skorn e vefe aet da ront dindan efed he gravadur hec'h unan. Luc'hskeudennoù graet gant Galileo o-deus diskouezet e oa bihan tre he stankter ha gwirheñvel eo splu pe skornek Amalthea. Luc'hskeudennoù nevesoc'h, graet gant ar pellseller Subaru a zamziskouez eo kenaozet gan skorn dreist Ne c'hell ket bezañ bet furmet en he lec'hiadur a-vremañ. Tomm tre e voe Yaou e deraou koskoriad an heol ha da deuziñ en-defe he lakaet. An dra-mañ a zamveneg e voe tapet gant gravadur Yaou.
Evel loarennoù arall Yaou e tro atav an hevelep tu ouzh Yaoù. Evel Io e skign Amalthea muioc'h gwrezder eget ma tegemer eus an Heol hag Yaou. En abeg da c'houleier-tredan o krouet gant maez magnetek Yaou eo moarvat.
Gwerc'h-Breizh
Gwerc'h-Breizh ( La Gèrch e gallaoueg, La Guerche-de-Bretagne an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh, e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Gwerc'h-Breizh eo.
Amalthea (loarenn)
Perzhioù
D'ar 5 miz Du 2002 e c'hournij Galileo a-us da Amalthea. E 160 km anezhi e tremenas-hi. Muzuliet e voe efed gravadur al loarenn war dreugiañ ar sontenn. An disoc'hioù a voe implijet da jedañ he mas. Evel m'anavezed he volum dija e voed barrek da gavout he stankder. Tost ouzh hini ar skorn eo war a seblant. Posupl eo ez eo kenaozet Amalthea eus pezhioù roc'h dizalc'h dallc'het asambles gant o gravadur. Posupl eo ivez ez eo kenaozet eus skorn dreist holl.
Gwerc'h-Breizh
Gerdarzh
Dont a ra Guerche eus werk pe werk(i)a e germaneg (« savadur difenn »). Ur c'hreñvlec'h e oa, e prenn peurliesañ, savet war ur duchenn naturel pe graet gant an dud. E Gwerc'h-Breizh, ne chom roud ebet anezhañ, nemet aspadennoù eus an duchenn c'hladdalc'hel e vefe, ur savenn zouar vras plaenaet hogos penn-a-benn hiziv, ma oa savet kestell Gwerc'h-Breizh an eil goude egile.
Amalthea (loarenn)
Perzhioù
E-pad he gournijadur e luc'hskeudennas Galileo nav loarennig. O natur hag o ment a zo dianav met krediñ a reer e furmont un doare gwalienn war-dro Amalthea.
Gwerc'h-Breizh
Gerdarzh
Ar pep brasañ eus an anvioù-lec'h e Guerche a zeu eus an hag an. Hervez an istorour Noël-Yves Tonnerre, Gwerc'h-Breizh ne oa ket ur c'hreñvlec'h savet a-enep ar C'hallaoued pe an Anjevined, met da dalañ ouzh preizhadennoù an Normaned. Hervez tud all e oa savet gant ar Franked, en, ur rouedad ec'hon a greñvlec'hioù war harzoù o rouantelezh d'en em zifenn a-enep ar Vretoned.
Amalthea (loarenn)
Liammoù diavaez
strollad Amalthea
Gwerc'h-Breizh
Gerdarzh
E-pad an Dispac'h Gall, ar gumun a oa adanvet Montagne-de-la-Guerche.
Dre fazi neuze e oa bet soñjet e teu La Guerche eus ar Werc'hez Vari, pa zeu eus ar ger frankek werk(a), a-c'houde aloubadegoù ar Franked en.
Ardamezioù
"En gul e zri leonparzh en argant an eil dreist egile"
Sankt Vith
Sankt-Vith (e galleg : Saint-Vith) a zo ur gumun hag ur gêr eus Reter Belgia, er rannvro alamanek ag ar vro.
Aezamantoù yezhel
Ur gumun alamanek gant aesamantoù yezhel e galleg eo.
Malecón
thumb|250px|Malecón La Habana Ur malecón zo ur chaoser a-hed an aod er broioù spagnek, ma ya an dud da bourmen. Brudet eo hini La Habana.
A-wechoù avat e vez roet an anv-se d'ul lec'h pourmen ha netra ken, evel ar Malecón Simón Bolivar e Guayaquil en Ecuador.
Avallod-ar-Sec'h
Avallod-ar-Sec’h  (Availles-sur-Seiche e galleg) a zo ur gumun eus Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
War lez ar Sec'h emañ ar gumun.
Stummoù skrivet
Erwan Vallerie (1995) ː Avaleia, 1174; Avalle, 1264
Gerdarzh
Dauzat & Rostaing ː sur awalc'h eus galianeg aballo-, aval, ha lostger -ia.
Bro Pourlet
Ur sevenadur dibar zo enni : un taol-mouezh gwenedeg, dilhadoù hengounel, sonerezh ispisial. thumb|right|Broioù Breizh
Dilhad
Ar garrikell  a vez lâret eus ar c'hoef.
Tropenmuseum
Tropenmuseum (mirdi an trovanoù e nederlandeg) a zo ur mirdi gouestlet d'an denoniezh lec'hiet en Amsterdam.
Unan eus mirdioù brasañ Amsterdam eo : a-hed an amzer e vez kinniget eizh diskouezadeg ennañ, hag ouzhpenn e vez kinniget diskouezadegoù berrbad a denn da arzoù ar gweled (modern pe goshoc'h) ha d'al luc'hskeudenniñ. Ul lodenn eus Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) (ensavadur ar roue evit an trovanoù) eo. Gant an ensavadur-se e vez arc'hantaet studioù wan an denoniezh er bed a-bezh.
Antwerpen
Antwerpen a zo ur gêr, ur gumun hag ur porzh eus Flandrez Belgia. Pennlec'h Arondisamant Antwerpen ha proviñs Antwerpen eo.
Gwilhoù
Gwilhoù, Gwilh a-wechoù, zo un anv-den brezhonek, skrivet (Le) Guillou, pe Guilloux alies e galleg. Le Guillouzer zo ur stumm all.
Anv-tud
Ur berrstumm eo d'an anv-badez brezhonek Gwilherm. Deuet eo da vout un anv-tiegezh brezhonek (evel Gwilherm).
Noorderkerk
right|thumb|300px|Noordekerk
Noorderkerk (iliz an norzh e nederlandeg) a zo un iliz lec'hiet e karter Jordaan en Amsterdam. Gant protestanted eo e vez implijet. Sonadegoù sonerezh klasel a vez aozet enni ivez. Savet eo bet etre 1620 ha 1623, diwar ur steuñ va gant Hendrick de Keyser (savour Westerkerk e voe ivez). Pa varvas de Keyser e 1621 e voe echu ar chanter gant e vab Pieter.
Kempennet eo bet etre 1993 ha 1998. An tour bihan a zo bet kempennet etre 2003 ha 2004, ha kempennet eo bet an ograoù a zo enni e 2005.
A-hed kanol Prinsengracht emañ, e-kichen ar blasenn anvet Noordermarkt. E 1941 e veze boaz aozerien harz-labour miz C'hwevrer d'en em vodañ tro-dro d'ar blasenn-se, hag hiziv an deiz ez eus ur blakenn da eñvoriñ an darvoudoù-se, ouzh tu su an iliz. Servijoù arkeologiezh ti-kêr Amsterdam a gaver en adiliz er su, ha kinniget e vez ivez kavadennoù nevez a denn d'an arkeologiezh.
Guillén
thumb|Delwenn da [[Jorge Guillén e Valladolid, Spagn.]] Guillén, zo un anv-badez aragonek, kar d'an anv brezhonek Gwilherm, kar-tost d'an anv okitanek Guilhem. Un anv-tiegezh eo ivez.
Tyne ha Wear
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Tyne ha Wear. Krouet e voe e 1974 (diwar lodennoù eus Northumberland ha kontelezh Durham) evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (Metropolitan counties) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken.
Rannet eo e 5 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
Staen
Ar staen a zo un elfenn gimiek hag ur metal. 50 eo e niver atomek hag Sn e arouez. Anavezet eo ar staen abaoe an Henamzer.
Bageerezh-dre-lien
Ur vag-dre-lien pe gouelier a zo ur vag az a war-raok war vor pe war ul lenn gant nerzh an avel. En amzer gozh e veze implijet evit an treuzdougen, ar c'henwerzh hag evel-just evit brezeliñ. Bez' e oa kalz a emgannoù war vor etre Bro-Saoz, Bro-C'hall, Bro-Spagn hag an Izelvroioù.
Erlec'hiet int bet e-pad an hag an  gant bigi o doa ur c'heflusker gant aerhenn. Bremañ emañ ar re gant kefluskerien o kemer o flas. Ar bigi-dre-lien a vez implijet dreist-holl evit bale pe evit ar gourenadegoù sport. An holl bigi dre lien o deus unan pe meur a gouc'h, unan pe veur a wern o tougen ar gouelioù.
En Henamzer
Ar galeoù oa ar re anavezetañ. Implijet e oant gant ar Romaned. Gant gouelioù karrez e kerzent. Ar galeoù a oa dreist-holl evit brezeliñ pa veze ar Romaned er Mor Kreizdouar. Pa ne oa ket an avel eus an tu mat e veze lakaet ar sklaved da roeñvat. Met bez e oa galeoù hiroc'h a servije evit ar c'henwerzh a-benn treuzdougen peulvanoù eus Bro-Ejipt betek Roma.
Er memes mare o doa ar Sinaiz ijinet unan eus ar bagoù ar re solutañ : ar jonkenn implijet c'hoazh hiziv gant ar pobloù eus Gevred Azia. N'he deus ar jonkenn a foñs plat kein ebet. Kreñvaet eo he framm gant ur reizhiad speurennoù e-barzh ar c'horf. Setu eo gwarezet ouzh ar peñseoù. Marco Polo en doa graet anv eus ar jonkoù en e zanevelloù beaj.
Er Grennamzer
Bez e oa ar c'hog, ur vag gant ur wern hag ur ouel garrez, implijet evit ar c'henwerzh pe al laerezh vor e Mor an Norzh.
Ar c'harag a zo bet ijinet e fin ar Grennamzer. Unan eus ar bigi europat a c'helle mont war ar mor bras e oa. Setu eo bet ar c'harag bigi ar Bortugaliz hag ar Spagnoled e-pad an ergerzhadegoù bras. Ar garavellenn a oa ivez implijet evit-se.
Bag ar Vikinged, an drakkar a zo anavezet mat evit e foñs plaen. Setu e oa posupl dezho mont war ar meurvorioù met ivez war ar stêrioù-meur. Bez en deus ur ouel garrez hag un dra disheñvel eus ar re all betek henn: ur c'hein.
Ar flut, bet ijinet en 18 kantved gant an Hollandiz a oa implijet evit treuzdougen marc'hadourezh.
Ar garavellenn
Ar garavellenn a oa implijet gant ar Bortugaliz dreist-holl er 15 kantved evit dizoleiñ Afrika. Bihan a-walc'h e oa gant ur fard gwanaet. Bez he doa teir pe beder gwern dant telloù met gouelioù karrez war ar wern vihan. War ar garavellenn eo e oa Kristol Goulm aet betek Amerika.
Ar c'halion
Implijet e Europa (e Bro-Spagn ar muiañ) e-pad ar 16 ha 18 kantved, ur vag vrezeliñ e oa. Gant teir pe bemp gwern, e oa ar galionoù un emdroadur eus ar c'harak gant arouezennoù eus ar garavellenn (ar penn a-dreñv karrez). Finoc'h eo he c'houc'h. Meur a bont he doa renkennoù kanolioù (betek 120 anezho). Bez' e oa ganti bigi bihanoc'h evel ar fourgadennoù (fregatoù) hag ar c'horvetennoù. Al listri-se o doa 36 kanol, lakaet war ar pont kontrol d'ar c'halionnoù.
Etre an 18 hag an 19 kantved e oa deuet war wel batimantoù bihan milourel all evel ar brick, ar brigantin, ar c'houeletenn ha c'hoazh al loutr.
Ar bagoù a-hiziv
Diaes eo rummata ar bigi a-hiziv. Moaien zo rummata anezho diouzh niver o c'houc'hoù (bigi ur c'houc'h, hag all) pe o fardaj (niver a wernioù, stumm ar gouelioù...), pe c'hoazh diouzh o gouestoni da vont war ar mor bras d'ober un dreuzadenn, pe da chom e-kichen an aod. Tu zo ivez ober rummadoù en ur daoler kont eus o implij (evit ar redadegoù, pe evit ar bale).
Ar plankenn-dre-lien
Ar plankenn-dre-lien pe windsurf he deus ur flojenn hag ul lien libr da lavaret eo ul lien staget ouzh ur wern a c'hell treiñ warni he unan. Bez' e c'hell mont kenkoulz war an dour plat ha war ar mor rust.
An driver
An driver zo ur vag hep kein ebet met gant un driv (ur seurt kilhenn a c'hell bezañ tennet). Implijet e vez evit ober gourenadegoù er regatoù pe evit pourmen. Bez' ez eus driverion disheñvel :
Bistrak-Spagn
Ar bistrak-Spagn a zo ur golvaneg amprevanetaer, Oenanthe hispanica an anv skiantel anezhañ.
Pa voe deskrivet al labous gant Carl von Linné e 1758 e roas an naturour svedat an anv skiantel Motacilla hispanica dezhañ da gentañ-penn.
Annez
Bevañ a ra al labous war-dro Mor Kreizdouar hag Azia ar Mervent.
Kumuniezh alamanek Belgia
Kumuniezh alamanek Belgia pe alamanegva Belgia a zo unan eus an tri yezhva (pe « kumuniezh » en yezh velestradurel) eus Belgia. Ur gorread a 854 km² hag ur boblañs a 75.000 a dud he deus. Enni e kaver an darn vrasañ eus kantonioù ar reter a voe roet da Velgia gant Feur-emglev Versailhez. Eupen eo he c'hêr-benn.
Kantonioù ar reter a voe un darn eus Prusia betek 1920 met staget e voent ouzh Belgia goude ma oa bet faezhet Alamagn er Brezel-bed kentañ. Hervez ar feur-skrid e tlejed goulenn digant an annezidi ha fellout a rae dezho mont da Velgiz. Referendum ebet ne oa bet. Dav e oa d'an dud ne oant ket a-du gant an stagidigezh d'en em enrollañ met nebeut tre anezho o deus graet an dra-se peogwir o doa aon rak an distro-gwall.
Adstaget e voe ar rannvro ouzh Alamagn e 1940 met ne badas an dra-se nemet betek 1945 ha da Velgia e tistroas ar c'hantonioù goude ar brezel.
E-pad ar bloavezhioù 60 e voe disrannet Belgia e peder rannvro yezhel. Alamanegva Belgia a yeas d'ober unan anezho met un darn eus Wallonia e chomas. Ur Parlamant eus kumuniezh alamanek Belgia a voe aozet ha dezhañ a voe roet galloudoù war dachenn ar yezh hag ar sevenadur. Raktreset eo da lakaat ar yezhva d'ur rannvro wir ha treuzkaset e oa bet un tamm eus galloudoù Wallonia d'he farlamant, avat.
Bistrak brizh
Ar bistrak brizh a zo un evn amprevanetaer, Oenanthe pleschanka an anv skiantel anezhañ.
Talbont
Talbont a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Talbont
Brezel-bed kentañ Talbont Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|Iliz katolik Talbont
Unvaniezh Skrivagnerien Breizh
Unvaniezh skrivagnerien Breizh a zo ur c'hevarzhe a zo bet krouet e 1978 evit bodañ ar skrivagnerien a zalc'h da zispakañ Breizh el lennegezh koulz e galleg hag e brezhoneg. Pep bloaz e garedon ar prizioù Breizh, c'hwec'h en holl, darn anezho gant souten moneiz un nebeud embregerezhioù pe diazezadurioù embregerezh breizhat.
Obererezh Unvaniezh skrivagnerien Breizh
Aozañ a ra Unvaniezh skrivagnerien Breizh rolloù skrivagnerien Breizh ha saloñsoù lennegel e Breizh war he lec'hienn Internet. 107 skrivagner o doa paeet o skodenn-vloaz e miz Ebrel 2008.
Al levrioù resevet gant ar c'hevarzhe, war-dro 600, a zo bet fiziet da Levraoueg Ti-kêr Brest hag e c'hellont bezañ lennet war al lec'h.
De Otter
250px|thumb|De Otter e 2007
De Otter a zo ur veilh koad lec'hiet en Amsterdam, e karter Westerpark. Meilh diwezhañ un hollad meilhoù koad bet savet etre ar ha dibenn an  kantved e kornôg Singelgracht, hag a oa bevenn ar gêr d'ar mare-se, eo. De Otter a voe savet e 1631 hag ar skouer goshañ eus a re anvet Paltrokmolen eo. Hiziv an deiz ne chom nemet pemp anezho en Izelvroioù, ar peder meilh all evel-se a gaver e Haarlem, Zaandam, Zaanse Schans hag Arnhem.
D'ar mare ma voe savet e oa lec'hiet mat-tre : kalz avel a oa e diavaez kêr Amsterdam, ha ne oa ket pell diouzh an hentoù a veze implijet da gas koad. Pa greskas ar gêr e cheñchas an traoù : kalz nebeutoc'h a avel a oa. Kempennet e voe ar savadur e 1996 ha raktreset e oa kas anezhañ da Uitgeest. Ne savas ket a-du an dud e-karg eus arondisamant Westerpark. Dirak ul lez-varn e voe kaset an afer neuze : d'an 23 a viz Eost 2006 e voe divizet e chomfe ar veilh war dachenn Amsterdam. Ar miliner, Paul Rijkers e anv, a guitaas ar veilh hag a zo chomet disimplij dibaoe ar mare-se.
Raoul Hausmann
Raoul Hausmann (12 a viz Gouere 1886 e Vienna – 1añ a viz C’hwevrer 1971 e Lemojez) a oa un arzour dada.
E vuhez
Raoul Hausmann a zo bet ganet e Vienna e 1886. E 1918 e voe e-touez krouerien dada e Berlin. Er memes koulz ec’h ijinas ar pegadurioù luc’hskeudennoù hag ar barzhonegoù optofonetek. Unan eus arzourien bouezusañ dada eo bet, hag e lakaas degemer e wreg, Hannah Höch hec’h anv, er strollad. Mignon bras da Johannes Baader e voe ivez. Gwech ebet ne blegas dirak ar bolitikourien ha kalz testennoù politikerezh a lakaas embann, rak fellout a rae dezhañ e oa kilstourmerien ar bolitikerien, ar re gozh koulz hag ar re yaouank. “Mab-den nevez ar rank bezañ kalonek a-walc’h evit bezañ nevez” en deus skrivet, hag hervezañ ne oa ket gwall zisheñvel an tu-kleiz dispac’hour diouzh ar strolladoù politikel all. Etre 1920 ha penn-kentañ an eil brezel-bed e tapas kalz luc’hskeudennoù hag e skrivas kalz ivez. Ur romant a skrivas, Hyle e ditl, ha tammoù anezhañ a voe embannet er gelaouenn Luna-Park. Mont a reas da repuiñ da Peyrat-le-Château e-kerzh an Eil Brezel-bed, hag e 1944 en em stalias e Limoges. Eno e chomas betek e varv e 1971. Liesseurt eo oberenn Hausmann : livadurioù, pegadurioù, pegadurioù luc’hskeudennoù, luc’hskeudennoù ha delwennoù. Ul levr eñvorennoù en deus skrivet ivez, Lizheroù Dada e ditl (embannet gant Eric Losfeld e 1958, hag adembannet gant Allia).
Hoc'h-dreinek
An hoc'hed-dreinek ,, pe heureuchined-reunek, pe heureuchined-daredek , zo krignerien goloet o c'horf gant reun ha drein hir.
Daou gerentiad hoc'hed-dreinek zo :
Arkas
Arkas (henc'hresianeg : ̔Αρκάς Arkas") eo anv mab Zeus ha Kallisto, hag ar roue a roas e anv da Arkadia. Seblantout a ra an anv-se bezañ kar d'an anv arktos'', a zo "arzh" e brezhoneg.
E vamm Kallisto
Kallisto a oa nimfenn e lez Artemis, doueez ar chase, ha homañ ne c'houzañve nemet gwerc'hezed en-dro dezhi. Un deiz e oa bet gwallet Kallisto gant Zeus, ha setu hi dougerez. Ha kounnar en doueez a droas Kallisto en arzhez e-kerzh un abadenn chase ma oa-hi gant he mab Arkas. Pa welas ar paotr an arzhez e tennas ur saezh war al loen, pa ne ouie ket e oa e vamm. Artemis an hini a oa oc'h ambroug e saezh. Zeus avat en doa klevet meneg eus dial Artemis ha sevel a reas Kallisto d'an oabl ma teuas-hi da vout Ursa Major (pe ar C'hastell-karr kamm).
Doareoù dislavarus
Evel alies ez eus dislavar etre doareoù disheñvel ar vojenn.
Pa voe lazhet e vamm gant saezh Artemis e voe kemeret Arkas :
Hervez Ovidius ne varvas ket Kallisto dre ma voe lazhet gant Artemis, hogen peogwir e voe troet en arzhez hepken.
Dimeziñ a reas Arkas da C'hrysopeleia, ha daou vab o doe: Elatos hag Afidas. Goude e varv e voe lakaet en oabl gant e dad, evel Ursa Minor (ar C'harr-kamm bihan), nepell diouzh e vamm, troet en Ursa Major.
Hervez Paosanias e renas Arkas goude Nyktimos, mab d'ar roue difeiz Lykaon, en Arkadia, hag e roas e anv d'ar vro a veze anvet Pelasgia betek neuze. Eñ an hini a zeskas d'ar vroidi ober bara ha gwiadiñ.
Baez
Baez  (Bais e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen
Istor ar brederouriezh
Studial soñjoù ha naouturioù ar brederouriezhoù a-dreuz an amzerioù eo danvez Istor ar brederouriezh.
= Prederouriezh ar C'hornôg =
Sellout ouzh Prederouriezh ar C'hornôg
Prederouriezh Hen
Sellout ouzh Kronologiezh ar brederouriezh Hen.
Gant ar brederouriezh c'hresian eo bet anavezet teir amzer :
Prederouriezh a-Vremañ
= Prederouriezhoù ar Reter = Sellout ouzh Prederouriezh ar Reter
George Thomas
Un toullad tud brudet zo bet anvet George Thomas, pe Georges Thomas. Anaout a reer:
René Abjean
René Abjean, ganet e Brest d'an 22 a viz Du 1937, a zo sonaozour ha kempenner, evit al lazoù-kanañ dreist-holl. Renet en deus Laz-kanañ Penn ar Bed (ECBM) azalek e grouidigezh e 1977 betek 1989.
Buhez
Labouret en deus evel kelenner fizik e Skol-veur Breizh-Izel e Brest. En 1953 e krogas da ganañ e laz-kanañ Plougerne. Kenlabourat a reas gant Ar Baganiz en 1962 hag An Triskell, en 1969.
Renet en doa Radio Breizh Izel e deroù ar bloavezhioù 1980.
Dimezet eo gant Mari Kermareg.
Gant Laz-kanañ Penn ar Bed
=Liammoù diavaez=
Stateira
Stateira (pe Statira evel en italianeg) zo anv teir friñsez pers en Henamzer:
Hoc'heged
An hoc'heged eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Suidae. Ennañ emañ ar moc'h hag al loened kar dezho.
Genadoù
5 pe 6 genad hoc'heged zo :
Evezhiadenn
Graet e vez hoc'hed eus un nebeud loened n'emaint ket er c'herentiad Suidae, evel an hoc'h-dreinek pe an hoc'h-douar da skouer.
Aragoneg
An aragoneg a zo ur yezh komzet en Aragon, kar-tost ha d'ar c'hatalaneg, ha d'ar c'hastilhaneg.
Niver a yezherien
Hiziv ne chomfe ken nemet 10 000 yezher, en hanternoz ar vro (Sobrarbe, ha tro-war-dro).
Yezhoù all
Estroc'h evit aragoneg a vez komzet en Aragon:
Rannyezhoù
Meur a rannyezh zo. Ar benaskeg, pe benasqués, a vez lavaret patués anezhañ gant ar yezherien, eo yezh komzet ar Val de Benás ; an altorribagorzano eo an hini komzet en Alta Ribagorza, dezhi arvezioù etre an aragoneg hag ar c'hatalaneg.
Skritur
Daou zoare-skrivañ zo, hag un tamm bec'h etre an div gostezenn.
San Sebastián
San Sebastián zo un anv-lec'h spagnolek hag a gaver e meur a vro.
Orin
Dont a ra eus anv ar sant Sebastian.
Kumunioù dreist-holl
Zink
Ar zink zo un elfenn gimiek hag ur metal ardreuzat. Zn eo e arouez, 30 e niver atomek ha 65,409 e vas atomek.
Ekologiezh politikel
An ekologiezh politikel a zo un ideologiezh politikel a gav e orinoù, e keñver istor hag e keñver menozioù, er stourmoù evit difenn an endro, met ivez e stourmoù diveliour ar bloavezhioù 1960 ha 1970 (hippied, Mae 68, h.a.). Evit pal en deus da grouiñ ur gevredigezh soutenapl (sustainable). An ekologourien politikel a lavar ez eo un alternativenn kement d'an tu-dehou kevalaour pe mirour ha d'an tu-kleiz marksour, daoust ma n'em lec'hiont alies diouzh an tu-kleiz. Kondaoniñ a reont da skouer an holl ideologiezhoù all (kement re an tu kleiz ha re an tu dehou eta) evit bezañ ampletuzour ha bevezouriezh. Int a lavar lakaat ar bezañ da gentañ, pa lakfe an ideologiezhoù politikel all ar kaout da gentañ. A dra sur d'an nebeutañ, an ekologiezh politikel a zo ur gwir familh ideologel nevez, bet krouet er bloavezhioù 1970.
Un nebeud eus ar menozioù a framm an ekologiezh politikel:
Dre ma n'eo ket liammet an ekologiezh politikel en un doare sklaer ouzh ur c'hlasad sokial nag ouzh ur strollad interestoù resis, ne gresk ar strolladoù ekologel nemet en un doare goustad dre vras. Er stadoù diorroet e tap ar re C'hlas etre 3 ha 12% eus ar mouezhioù a geidenn, o kemer perzh er galloud alies evel kevelerien a eil renk (daoust ma 'z int deuet da vezañ eil strollad an tu kleiz e broioù evel Frañs pe Alamagn).
Liesseurt eo familh an ekologiezh politikel, enni is-familioù par d'an ekoanarkouriezh, an ekobenouriezh, an ekorannvroelouriezh, an ekomirouriezh, h.a. Stourmoù a bep seurt a vez renet gant an ekologourien par d'ar peoc'hgarouriezh, d'ar stourmoù enep-nukleel, d'ar stourmoù evit difenn gwirioù al loened, h.a.
Kontelezh Kornôg Midlands
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Kornôg Midlands. Krouet e voe e 1974 (diwar lodennoù eus Warwickshire, Staffordshire ha Worcestershire) evel ar “c’hontelezhioù meurgêriat” (Metropolitan counties) all. Evelto ivez, pa voe freuzet o C’huzulioù Kontelezh e 1986, e teuas da vezañ en devoud ur gontelezh lidel hepken. Lodennek er rannbarzh Kornôg Midlands eo.
Rannet eo e 7 Distrig, deuet da vezañ en devoud, abaoe 1986, Amaezherezhioù unvan :
Bistrak du
Ar bistrak du a zo un evn amprevanetaer, Œnanthe leucura an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Westerkerk
thumb|250px|Westerkerk
Rembrandt van Rijn a voe douaret enni d'an 8 a viz Here 1669. ne ouezer ket ez-resis pelec'h emañ e vez, met war a seblant e vije eus tu moger norzh an iliz. Karedig Rembrandt, Hendrickje Stoffels e anv, a zo douaret enni ivez, ha marteze ivez e vab, Titus van Rijn e anv. Livourien all evel Nicolaes Berchem, Gillis d'Hondecoeter, Melchior d'Hondecoeter ha Govert Flinck a zo douaret enni ivez. Dorioù an ograoù a zo bet kinklet gant Gerard de Lairesse.
Nepell ouzh Achterhuis (hiziv an deiz ti Anne Frank) emañ Westerkerk. Alies e vez meneget Westerkerk en he deizlevr, rak eus ar solier e c'helle Anne Frank he gwelout. Un delwenn da Anne Frank a zo e diavaez an iliz.
Tost ouzh Westerkerk e kaver ivez Homomonument, ur monumant d'an holl dud - paotred ha merc'hed - a voe heskinet abalamour d'o heñvelreviadelezh.
E Westerkerk e timezas ar rouanez Beatris (Priñsez Beatris d'ar mare-se) gant ar priñs Claus von Amsberg, d'an 10 a viz Meurzh 1969.
E meur a gêr all en Izelvroioù e kaver ilizoù anvet Westerkerk :Leeuwarden, Enkhuizen, Amersfoort, Bunschoten, Ermelo ha Capelle aan den IJssel.
Latvia
Ur vro en hanternoz Europa eo Latvia (latveg : Latvija), war aod reter ar Mor Baltel. Unan eus an teir bro valt eo.
Novembergruppe
Novembergruppe (strollad miz Du en alamaneg) a zo ur strollad arzourien, sonaozourien ha savourien alaman. Eztaolourien a oa anezho. Krouet e voe ar strollad d’an 3 a viz Kerzu 1918. Diazezet eo e anv war an darvoudoù a gasas da grouidigezh Republik Weimar.
Latvia
Politikerezh
Gant ar prezidant e vez anvet ar C'hentañ ministr a ra, a-gevred gant e vinistred, galloud-oberiañ ar gouarnamant.
Novembergruppe
Izili
War-dro 120 ezel a zo bet, en o zouez : Lou Albert-Lasard (1918-1928), Herbert Behrens-Hangeler (1921-1933), Rudolf Belling, Max Butting (1922 e penn rann ar sonerezh), Heinrich Maria Davringhausen, Walter Dexel (1923), Hanns Eisler, Conrad Felixmüller, Lyonel Feininger (1918), Otto Freundlich (1918), Paul Goesch, Otto Griebel (1924), Karl Jakob Hirsch, Cesar Klein, El Lissitzky, Ewald Mataré (1918), Carlo Mense (1919), Hilla von Rebay, Ludwig Mies van der Rohe, Otto Möller, Paul Schmolling, Artur Segal, Rudolf Schlichter (adalek 1919), Wilhelm Schmid (1918), Heinrich Stegemann (adalek 1919), Georg Tappert, Bruno Taut, Heinz Tiessen, Stefan Wolpe, Walter Kampmann, Niko Wassiliew ha Walter Spies.
Latvia
Rannoù melestradurel
Betek 2009 e oa isrannet ar vro e c'hwec'h kanton warn-ugent (rajon a veze graet anezho) ha c'hwec'h kêr gant reolladurioù ispisial dezho (Lielpilsēta). Bremañ eo rannet ar vro e kant dek munisipaliezh (novads) ha nav c'hêr Republik (republikas pilsētas). An novadi (liester novads) a zo bet savet dre unvaniñ ur gêr gant pagasti, liester pagasts kumun diwar ar maez, pe dre unvaniñ pagasti.
Douaroniezh
Rīga eo ar gêrbenn (753000 annezad) ; Daugavpils (112 000 ann.), Liepaja (84 000 ann.), Jelgava, Jürmala, Ventspils, Rezekne eo ar c'hêrioù bras all. 59,4 % a Latviz, 27,6 % a Rusianed, 3,6 % a Velarusiz ha 2,5 % Ukrainiz a ya d'ober poblañs ar vro.
Ken bras ha Danmark, Estonia, an Izelvroioù pe Suis eo Latvia.
Richie Hawtin
Richie Hawtin (bet ganet d'ar 4 a viz Even 1970 e Banbury, Rouantelezh-Unanet) a zo un DJ hag ur prodour sonerezh elektronek kanadian. Meur a lesanv en deus ouzhpenn : Plastikman ha F.U.S.E. e-touez ar re vrudetañ.
Da 15 vloaz e krogas Richie Hawtin da vont e toulloù-noz Detroit, Music Institute en o zouez. Da 17 vloaz e teuas da vezañ DJ. Meskañ a ra sonerezh house ha tekno gant sonerezh EBM. Levezonet eo bet gant Jeff Mills, un DJ a grogas da veskañ er bloavezhioù 1980. Asambles gant John Acquaviva en deus Richie Hawtin krouet an ti-embann Plus 8 e 1989, ha M_nus e 1998. Nozvezhioù sonerezh elektro kentañ Detroit (anvet "Warehouse parties") a voe bet aozet ganto. Tonioù kentañ Richie Hawtin a zo deuet er-maez e 1993, peurliesañ gant an anvioù Plastikman pe F.U.S.E.. Goude-se en deus produet meur a bladenn sonerezh elektronek arnodiñ. E Berlin e vez o chom abaoe 2003. Pa vez o veskañ e kemmesk sonioù binvioù elektronek ha re bladennoù vinil.
Latvia
Armerzh
Al lats e oa moneiz Latvia betek ar 1añ a viz Genver 2014. Liammet e oa gant an euro abaoe miz Mae 2005. Abaoe ar 1añ a viz Genver 2014 eo an euro moneiz ar vro.
1864
Diwar-benn bloavezh 1864 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Latvia
Yezhoù
Komzet e vez latveg a zo yezh ofisiel ar republik. Ar ruseg eo yezh-vamm 34 % eus an dud. Al Livoneg a zo anavezet gant ar stad ha gwarezet gant al lezenn. Al latgalianeg a zo gwarezet ivez, met lakaet e vez alies da vezañ ur rannyezh eus al latveg.
1864
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1864
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1864
1733
Diwar-benn bloavezh 1733 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1733
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1733
Babirousa
Ar babirousaed zo bronneged kar d'ar moc'h hag a ya d'ober ar genad Babyrousa.
Dont a ra o anv eus ar malayeg hag e sinifi Moc'h-karv.
Spesadoù
3 spesad babirousaed zo (pe ur spesad hag isspesadoù):
Calakmul
Calakmul a zo anv roet da lec'hienn unan eus ar c'heodedoù mayat brasañ anavezet. E Mirva a Viosferenn Calakmul, e janglenn diaz Peten e Mec'hiko, 30 eus harz Guatemala.
Dizoloet e voe gant ar bevonour Cyrus L. Lundell eus ar Mexican Exploitation Chicle Company d'an 29 a viz kerzu 1931 tra ma c'hournije. Da Sylvanus G. Morley, a ergerzhe Chichen Itza evit ar Carnegie Institute e voe tremenet ar c'heloù e miz meurzh 1932.
Kreizenn ur rouantelezh, kaan pe rouantelezh an Naer e oa Calakmul, daoust ma oa bet stummet pelloc'h war-du an norzh. E-pad ar Prantad Klasel Diwezhat ez eas d'ur c'halloud meur, kevreet da Garacol ha kevezer da Dikal. Ur boblañs a 50.000 annezad he-doa Calamul moarvat ha muioc'h eget 6250 savadur a oa bet dizolet war ur gorread a 70 km²
Sebastián Lerdo de Tejada
thumb|right|Sebastián Lerdo de Tejada Sebastián Lerdo de Tejada y Corral (Jalapa, Veracruz, 24 a viz Ebrel, 1823 – 21 a viz Ebrel 1889 kêr New York) a zo bet prezidant Mec'hiko.
Karbon
Ar c'harbon zo un elfenn gimiek ; 6 eo e niver atomek ha C e arouez.
Babirousa blevek
Ar babirousa blevek (Babyrousa babyrussa) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged.
Bevañ a ra en Indonezia.
Yakoueg
Ur yezh kouchitek ar reter eus isskourr ar yezhoù yakouek eo ar yakoueg (yaaku(a), mukugodo, mogogodo, siegu pe ndoboro), komzet gant tro-dro da 50 den nemetken diwar 250 en holl er meuriad-se e Laikipia e Kenya.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Bro-Dreger
right|thumb|[[Banniel Bro-Dreger]] Bro-Dreger pe Treger (e galleg : Trégor pe Trégor(r)ois pe Tréguier) a zo unan eus nav bro diazez Breizh, hag a glot dre-vras gant an nav eskopti a oa bet e Breizh betek an Dispac'h gall, war-bouez un dek parrez bennak eus Bro-Dreger hag a oa stag ouzh eskopti Dol. Koshoc'h eo ar vro eget an departamantoù, a zo bet savet e 1790.
Douaroniezh
E Gwalarn Breizh emañ Treger. Hiziv ec'h endalc'h e diriad lodenn Gornôg departamant Aodoù-an-Arvor hag ur bastellig-vro e biz departamant Penn-ar-Bed ("Treger Izel"). Teir dourredenn a yae d'ober an harzoù anezhi,
Stêrioù
A gornôg da reter:
A-hend-all, ouzhpenn  Treger Izel, etre Kefleud ha Leger, e komzer ivez eus
Menezioù
Bevennet eo Bro-Dreger, er c'hreisteiz, gant Menez Are, eus eienenn ar C'hefleud da hini al Leñv (Kerchouan).
Ar menezioù se a ra an disparti gant Bro-Gernev.
Bro Dreger bremañ
127 kumun a-vremañ a ya d'ober Bro-Dreger istorel.
Hervez niveradeg 2010 e oa 205 023 annezad hag ur gorread a 2 251 km². Lannuon, Montroulez (glann dehou) ha Gwengamp eo ar c'hêrioù pennañ.
Anv
Dont a rafe an anv eus Tri+*kor = Tri bagad.
Gwelout breutadenn war bajenn Landreger.
Istor eskopti Treger
Kêr-benn a-gozh Bro-Dreger eo Landreger, sez diazezer an eskopti.