cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ingeborg Danmark (rouanez Bro-C'hall)
Prizoniadez politikel
Istorourien zo o deus gwelet e dieubidigezh Ingeburge en 1213 un dro-widre a-berzh ar roue gall hag a oa o klask skoulmañ emglevioù evit mont da aloubiñ Bro-Saoz. Gallout a raje Fulup bezañ klasket skoazell Danmark evit kemer kurunenn Yann Dizouar e bro-Saoz met n'en devoa ket c'hoant kaer roue Danmark lakaat e fri en aferioù saoz ken, na dreist-holl en tabutoù etre Gall ha Saoz, ha kement-se a oa bet lavaret fraezh d'ar gannaded c'hall da vare an dimeziñ gant Ingeborg. Setu ne reas mann Valdemar II evit kemer perzh en abadenn-se. Chom a reas al listri gall er perzhier gall ha mont a reas Fulup da vrezeliñ ouzh ar Flamanked na felle ket dezho reiñ o skoazell dezhañ ivez.
He marv
E-pad 20 vloaz eta e chomas Ingeborg Danemark e karc'haroù gall. Dieubet e voe en 1213 ha mont a reas da vevañ er prioldi a lakaas sevel e Saint-Jean-en-Isle (Corbeil)
Nicaragua
Nicaragua pe Nikaragwa, República de Nicaragua hec'h anv ofisiel, zo unan eus Stadoù Kreizamerika, etre Honduras en norzh ha Costa Rica er su, hag etre ar Meurvor Habask hag ar Meurvor Atlantel. Managua eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
A-orin engenidik, europat hag afrikan eo ar boblañs. Ar c'hastilhaneg eo ar yezh kehentiñ, met miskitoeg, ramaeg, sumoeg hag ar c'hreoleg limonese (ur c'hreoleg saoznek e ziazez geriadel) eo ar yezhoù a vez komzet gant an henvroidi.
Istor
Daniel Ortega eo ar prezidant abaoe 2006.
Armerzh
Unan eus paourañ broioù Amerika eo Nicaragua. Hervez Programm Diorren ar Broadoù Unanet emañ 48% eus ar boblañs dindan treuzoù ar baourentez. 15% eus an PDK ha 60% eus an ezporzhioù a ya gant al labour-douar. Ezporzhiet e vez kafe ha kig-bevin dreist-holl. Emañ an touristerezh o kreskiñ.
1257
Diwar-benn bloavezh 1257 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Mustafa II
thumb|Mustafa II Mustafa II, ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1664, a voe sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mehmet IV ha da Emetullah Rabia Gülnuş Sultan.
Ren
Ren a reas eus 1695 betek 1703.
Dindan e ren e voe kollet ar brezel ouzh emglev Aostria, Venezia, Rusia ha Pologn ha sinet feur-emglev Karloftcha (26 a viz Genver 1699).
Gant ar feur-emglev-se e voe roet Hungaria ha Treuzsilvania da Aostria, Ukraina da Bologn ha Dalmatia da Venezia.
Goude 1700 ec'h eas Mustafa II da chom en Edirne e plas Istanbul.
Soudarded Istanbul a gerzhas betek Edirne hag a zistroadas Mustafa d'an 22 a viz Eost 1703 evit lakaat e vreur Ahmet war an tron en e blas.
Mustafa a varvas nebeut goude, d'an 29 a viz Kerzu 1703.
Nassogne
Nassogne (e walloneg : Nassogne) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Redadeg
Ur redadeg a vez lavaret eus pezh a ra tud o redek a-gevret. Pa ne vez nemet un den o redek e komzer eus redadenn un den.
Redadegoù a bep seurt
A bep seurt redadegoù a vez, ha redek a vez graet e meur a zoare :
Atleterezh
Estreget ar maraton an holl gevezadegoù-se a vez redet war roudenn.
E-touez dek diskiblezh dekatlon ar baotred e kaver peder redadeg : 100 metrad, 110 metrad lamm-garzh, 400 metrad ha 1 500 metrad.
E-touez seizh diskiblezh heptatlon ar merc'hed e kaver teir redadeg : 100 metrad lamm-garzh, 200 metrad ha 800 metrad. Graet e vez kevezadegoù kevredet eus an heptatlon hag an dekatlon.
Kanton Pontrev
Kanton Pontrev a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Diskaret eo bet e 2015, hag enteuzet eo bet tostik an holl gumunioù anezhañ e kanton Bear.
Kumunioù
Kanton Pontrev a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
Kuzulierien
Amañ e c'hallor lakaat anvioù an dud bet kuzulierien.
Me ho salud Mari
Me ho salud Mari zo anv ur bedenn gatolik e brezhoneg, troet diwar ar bedenn latin Ave Maria.
Rumspringa
Rumspringa a zo ur prantad ispisial e buhez an Amished.
Klotañ a ra gant ur prantad ma c'hell ar grennarded dizoleiñ hag arnodiñ traoù nevez, en diavaez eus reolennoù o relijion (bleinañ ur c'harr, evañ alkol, kaout darempredoù gant nann-Amished, gwiskañ bravigoù ha fard...) hep na vefe graet an disterañ tamall dezho gant tud all o c'hevredigezh.
Kregiñ a ra Rumspringa war-dro 16 vloaz hag e pad 2 vloaz. E-pad ar prantad-se e c'hell ar c'hrennard chom e ti e dud pe mont kuit.
Dont a ra ar ger Rumspringa eus alamaneg Pennsylvania. Talvezout a ra kement ha kantreal, dizoleiñ.
Stipiturus
Stipiturus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Eizh (8) isspesad en holl : o c'havout a reer en Aostralia.
Groningen (kêr)
Ur gêr eus an Izelvroioù eo Groningen (distaget e nederlandeg), kêr-benn proviñs Groningen. Ar gêr vrasañ e biz ar vro eo. En em astenn a ra war 82,52 km² ha 197 823 a dud a oa o chom enni e miz Mae 2014.
Flammeg
Spesadoù hag annezioù
Tri spesad flammeged zo : Phoenicopterus, Phoeniconaias ha Phoenicoparrus ; c'hwec'h is-spesad en holl.
Doareoù pennañ
Phoenicopterus roseu eo ar flammeg brasañ a-douez ar c'hwec'h is-spesad : etre 1,20 ha 1,40 m eo e vent ha betek 3,5 kg a bouez zo ennañ ; Phoeniconaias minor, ar flammeg bihanañ, zo 0,80 m uhel ha 2,5 kg zo ennañ.
Gris eo pluñv ar flammeged pa zeuont er-maez eus ar vi. A roz da ruz flamm eo re an oadourien abalamour da liv o boued.
Buhezegezh
Laboused strolladus-kenañ eo ar flammeged, pa gonter miliadoù anezho en un nijadeg ; tri abeg zo da gemnt-se war a hañval : en em zifenn diouzh ar breizherien, dastum muioc'h a voued ha neizhañ en un doare efedusoc'h.
A-raok gouennañ en em rann an nijadeg a-strolladoù bihan, etre 15 ha 50 evn enno, ma ra ar pared hag ar parezed un tamm pompadiñ kempred : astenn o gouzoug er vann, garmiñ en ur stouiñ o fenn ha flapañ o divaskell. Ne vez ket pompadet da zesachañ un hinienn hepken. Stabil-kenañ e vez ar c'houbladoù goude stummet ; staliañ a reont tiriadoù a zifennont garv. Ar barez peurliesañ a zibab lec'hiadur an neizh a-raok kediañ e-kerzh ma vez savet an neizh. Koubladoù par-par ha parez-parez zo bet gwelet. Diwar fank sec'h berniet e vez savet an neizh ur gleuzenn el laez anezhañ ma vez dozvet ur vi hepken, gwenn e liv. Pa vez ganet ar plog goude ur mizvezh goriñ e vez maget gant un doare laezh druz borc'het gant rann uhelañ kanol vezhur e dad hag e vamm ; goude un eizh sizunvezh bennak e vez diorroet a-walc'h pigosal labousig evit ma c'hellfe silañ e voued d'e dro. E-pad ar sizhunvezh goude ganedigezh ar plog e chom gant ar c'houblad war an neizh ; goude-se e krog ar plog da gerzhout en ardremez. Pa vezont oadet div sizhun en em vod ploged ur strollad, hep na rafe an oadourien war o zro. Goude ur mare e kresk an niver a bloged betek miliadoù en ur strollad, kement-se evit en em zifenn diouzh preizherien.
Boued
Azasaet ouzh o reol-voued eo pigos ar flammeged, a dalvez dezho da silañ an dourioù evit disrannañ ar fank diouzh ar boued : blev kalet zo a-hed e rizenn, ha skoasellek eo an teod bras ; war-du an traoñ atav e pigos ar flammeged. Kerzhout en dourioù bas gant o zreid palvezek a reont, hag a-wechoù e tripont a-benn dispac'hañ an dour ha lakaat boued da zont war ar gorre. Silañ a reont an dour neuze, da dapout kresteneged bihan hag a baot en dourioù sall koulz ha bezhin glas. Preñvedennoùamprevaned, amprevaned bihan ha blotviled a ya d'o magañ ivez.
Alberto Contador
Alberto Contador zo ur marc'hhouarner spagnol hag en deus gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn div gwech (gounezet en doa un trede gwech met dirummet eo bet goude doperezh).
Berzet ez eus bet outañ redek gant an Unaniezh varc'hhouarnerezh etrebroadel (UME) adal an 30 aviz Gwengolo 2010, «en abeg d'ur gavadenn direizh en e droazh e-pad eil devezh diskuizh e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2010 ». Kavet ez eus bet klenbuterol. Lavarout a ra Alberto Contador eo bet kontammet gant boued. Da heul eo bet dirummet ivez eus ar Giro 2011 bet gounezet gantañ ivez.
Loreadeg
(dirummet e 2011 pa oa bet gounezet gantañ)
Strollad Komunour Soudan - Renerezh Dispac'helour
Strollad Komunour Suis/Marksourion-Leninourion (en arabeg: الشيوعي السوداني - القيادة الثورية ) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour a-du gant linenn bolitikel Sina bet krouet e Soudan etre 1964 ha 1965 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Soudan.
Skarzhet e oa bet izili 'zo diouzh Strollad komunour Soudan goude bezañ tamallet ar Sekretour-Meur da vezañ profited eus arc'hant bet roet d'ar strollad gant an Unaniezh Soviedel keit ha ma'ch eas kuit izili all aet d'en em ezalañ ouzh ar Strollad nevez-krouet a vontontez vat.
Pembo
Pembo (Paimbœuf e galleg) a zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel, war ribl Su aber al Liger.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Korzed, Sant-Pêr-Raez ha Sant-Widel-Skovrid.
Kenwerzh
Ar c'henwerzh a zo an eskemm madoù pe servijoù a c'hell bezañ etre daou geveler kempouezet gant ur sammad arc'hant. Eus un tu e kaver ur gwerzher a bourvez ar mad pe ar servij hag eus un tu all ar prener a resev an traou hag a bae ur priz gant moneiz.
Ar c'henwerzh e keñver ar Gwir
Hervez ar Gwir, ne c'hell beañ un obererezh kenwerzh ma n'eo ket unan eus ar gevelerien ur c'henwerzher, dezhañ ar boas (hag ar gwir peurvuiañ) seveniñ un obererezh prenañ hag adwerzhañ. Pa vez gwerzhet traou etre tud prevez, n'eus ket kaoz eus ar c'henwerzh.
Orin ha roll ar c'henwerzh
Un obererezh denel a-gozh eo ar c'henwerzh hag ar gavadenn a c'hell bezañ liammet gant hini ar skritur. Marteze eo bet kroget gant mirout soñj ar jedadennoù dre merkañ anezho war bizhier-koad pe draou all, met suroc'h, kavet eo bet ar skritur koshañ war an tablezennoù pri a weler e Mirdi Bagdad ha dispaket eo ur gonterezh evit ar c'henwerzh savet e mare ar Sumeridi, 5000 bloaz kent Jezuz-Krist.
Chomet eo an obererezh pennañ an armerzh, met kemplesoc'h-kempleshañ ha liesaetoc'h-liaesaetañ eo deuet da vezañ ken eo bet welet ur c'hresk divent e dasparzhañ ar marc'hadourezh hag bedeladur an eskemmoù er XXvet kantved.
Ar C'henwerzh tric'horniek
Ar C'henwerzh tric'horniek (XVvet kantved betek an XIXvet kantved) a zo bet mammenn d'ar bedeladur a-hiziv.
John Mulcaster Carrick
John Mulcaster Carrick (1833-1896) a oa ul livour saoz a orin skosat tost ouzh ar Vreuriezh rakrafaelour.
E vuhez
En ur familh arzourien e voe ganet, hag ul lodenn eus e vuhez a gasas e Londrez. Beajiña reas da France, Suis ha Spagn, ha goude-se en em stalias e Middlesex. D'an oad a 21 bloaz e voe diskouezet e oebrennoù er Royal Academy. E vreur, Robert Carrick e anv, a oa livour ivez. John Mulcaster a zo brudet dreist-holl a-drugarez d'e livadur The Death of Arthur (Marv Arzhur).
Loeiz II (roue ar Franked)
Loeiz II, lesanvet Loeiz ar Gag (846-† 879), roue ar Franked (877-879), a oa mab da Garl Voal hag Ermentrud Orleañs. Kurunet e oa da gentañ roue Akitania e 867 ha roue Bro-C'hall goude e 877, met hep Provañs, roet gant e dad da Voson Provañs.
Besteod e oa Loeiz II, ar pezh a vire outañ a gomz dirak an dud hag a noaze ouzh e veli.
Daoust dezhañ da vezañ bet kurunet un eil gwezh gant ar pab Yann VIII e-pad sened-iliz Troyes e miz Gwengolo 878 e chom ur roue hep galloud, mestroniet gant galloud ar vrientinelezh. Koulskoude ez eo fur a-walc'h evit skoulmañ un emglev, er memes bloavezh, gant e genderv Loeiz Saks, a gadarna rannidigezh Loren graet gant o zad e 870.
The Germ
The Germ a oa ur gazetenn savet gant izili ar Vreuriezh rakrafaelour, da vroudañ o mennozhioù. Ne reas ket berzh, ha peder niverenn nemetken a voe embannet etre miz Genver ha miz Ebrel 1850.
E-barzh The Germ e voe embannet barzhonegoù gant William Michael Rossetti hag izili all eus ar Vreuriezh evel e vreur Dante Gabriel Rossetti, Thomas Woolner ha James Collinson. Enni e voe embanne tivez pennadoù barn ha burutellañ diwar-benn an arzoù hag al lennegezh gant Ford Madox Brown ha Coventry Patmore, hag ivez un nebeud rentaoù-kont levrioù.
An titl The Germ a rae dave d'ar fed e soñje da izili ar Vreuriezh e oa a-bouez an natur, hag ivez ijin mab-den (evel ma weler en droienn saoznek "the germ of an idea"). Soñjal a rae dezho e vefe ar gelaouenn un doare da lakaat mennozhioù nevez da ziwanañ. An istitl anezhi a oa thoughts towards nature in art and literature, da ziskouez e kave dezho e oa kreñv al liammoù etre ar sevel barzhonegoù hag al livañ.
1090
Diwar-benn bloavezh 1090 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1090
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1090
Norseg
Ur yezh c’hermanek e oa an norseg. Kaozeet e veze e Skandinavia hag er broioù all bet aloubet gant ar Vikinged, betek ar XIVvet kantved.
Anavezet eo ganeomp gant testennoù eus Island dreist-holl (ar sagaoù), da lavaret eo ez eo norseg ar c’hornôg, komzet dreist-holl en Island hag e Norvegia, a anavezer ar gwellañ.
Gouzout a reomp evelkent e oa ivez ur rannyezh all, norseg ar reter, kaozeet dreist-holl e Danmark ha Sveden. Ouzhpenn-se e ra ar yezhoniourien un trede rannyezh a-wechoù gant norseg enez Gotland, an hini a anavezer an nebeutañ.
Istor
Ar runoù koshañ a vije skrivet e norseg a sav d’ar bloavezh 700 pe war-dro. Mare klasel an norseg a lakaer en XIIvet ha XIIIvet kantved. D’ar mare-se e voe skrivet an darn vrasañ eus sagaoù Island, ken brudet. Betek an XIIIvet kantved e c’helle komzerien ar rannyezhoù-se en em gompren etrezo : ur yezh hepken e oa evito, anvet ganto dansk tunga (er reter) pe dönsk tunga (er c’hornôg), ar pezh a dalvez "yezh danek".
Goude se ez eas ar yezh war an diskar, war ar c’hevandir. Tamm-ha-tamm ne oa mui an norseg nemet yezh al lenneien, dreist-holl menec’h. E Norvegia e varvas kalz anezho gant ar vosenn goude 1370. Ar yezh komzet a oa aet war eeunaat. Deuet e oa da vezañ disheñvel e Danmark, e Sveden hag e Norvegia. Ar c’hrennnorvegeg a veze skrivet alies gant tud deuet eus Danmark pe Sveden. En Island e chomas digemm a-walc’h an norseg betek 1500 pe war-dro. Goude se e komzer eus an islandeg. Koulskoude eo chomet tost an islandeg modern d’ar yezh-vamm, tost a-walc’h evit ma c’hellfe Islandiz kompren ar sagaoù.
Betek 1150 pe war-dro e veze skrivet an norseg gant lizherennegoù runek. Ur wech ma voe kristenaet e gomzerien, e rejont gant al lizherenneg latin. Dalc’het e voe d’ober gant ar runoù evit enskrivadurioù berr e-pad ur pennad c’hoazh, koulskoude.
Emled
Heñvel e oa henyezh Norvegia ha hini Island, norseg ar c’hornôg. Ar yezh-se en em ledas en trevadennoù savet gant Vikinged deuet eus Norvegia, en Inizi Faero, e Greunland, en Enez Vanav pe war aodoù Bro-Skos. Graet e veze gant norseg ar reter e Danmark, e Sveden hag en trevadennoù savet e Rusia, Bro-Saoz ha Normandi. Rannyezh Gotland a veze kaozeet war enez Gotland hag e trevadennoù zo er reter. En XIvet kantved e oa an norseg ur yezh a veze komzet war un dachenn ec’hon, eus Vinland, en Amerika, er c’hornôg betek ar stêr Volga er reter. Mont a reas da get e Rusia en XIIIvet kantved.
Diskennidi an norseg
Tamm-ha-tamm en em rannas an norseg da vont d’ober meur a yezh, ar yezhoù skandinavek, evel an islandeg, ar faeroeg, an norvegeg (en e zoare nynorsk dreist-holl) hag an norneg, ur yezh varv a veze kaozeet en Inizi Orc'h hag en Inizi Shetland diouzh un tu, hag an daneg hag ar svedeg diouzh un tu all. Gwall levezonet eo bet an norvegeg a-hed ar c’hantvedoù gant yezhoù skandinavek ar reter.
E-touez ar yezhoù skandinavek ez eo an islandeg hag ar faeroeg ar re o deus cheñchet an nebeutañ e-keñver an norseg. Kalzik a levezon en deus bet an norseg ivez war yezhoù all, evel ar saozneg pe ar skoteg.
Yezhoù all c’hoazh, ha ne oant ket kar d’ar yezhoù skandinavek, o deus amprestet un nebeud gerioù diganto, evel gouezeleg Skos, ar rusianeg pe ar finneg. Ur ger bennak e brezhoneg, evel stur da skouer, a c’hellfe bezañ bet amprestet digant an norseg ivez.
Traoù all
Kinniget o deus tud zo sevel ur Wikipedia e norseg. Sell ouzh meta:Requests_for_new_languages.
Honduras
Honduras, en-ofisiel Republik Honduras (República de Honduras e spagnoleg), a zo unan eus stadoù Amerika, etre Guatemala en norzh hag El Salvador er c'hornôg, ha Nicaragua er su, hag etre ar Meurvor Habask, e pleg-mor Fonseca, hag ar Meurvor Atlantel e pleg-mor Honduras,. Tegucigalpa eo ar gêr-benn.
Istor Honduras
Ar bobl Maya e oa ar bobl niverusañ er vro a-raok donedigezh ar Spagnoled er XVIvet kantved, a zegasas o yezh hag o relijion gatolik.
Dizalc'h eo ar vro abaoe 1821, ur republik zo enni, goude ma'z eo bet gwall zistabil, hag unan eus broioù paourañ ar bed.
E 1960 eo bet roet ar Mosquito Coast, a oa e  Nicaragua  a-raok, da  Honduras gant al Lez-varn Etrebroadel.
1623
Diwar-benn bloavezh 1623 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1623
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1623
Kanton Brest-Kerichen
Kanton Brest-Kerichen a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Brest-Kerichen a yae ul lodenn eus kumun Brest d'ober anezhañ.
Phoebastria
Phoebastria a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ albatrozed, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Spesadoù
Pevar spesad albatrozed a ya d'ober ar genad :
Touchennaoueg (urzhiataerezh)
Touchennaoueg a reer er stlenneg eus un etrefas trobarzhel karget da euvriñ nodoù (lizherennoù, sifroù, arouezennoù). Drezi e c'heller kehentiñ gant un urzhiataer ha kas urzhioù dezhañ. Diwar skouer ar bizskriverezoù e vezont savet evit ar pezh a sell ouzh al lizherenneg hag ar sifroù : ret eo pouezañ war ar stokell a zere evit kas an arouezenn-mañ-arouezenn d'an urzhiataer. Pouezelloù arbennik evit ar stlenn zo bet ouzhpennet da douchennaoueg ur vizskriverez ; lod urzhioù a gaser dre bouezañ war div pe deir stokell war an dro.
Un tamm istor
E 1868 e oa bet ergrafet an douchennaoueg "QWERTY" e Milwaukee gant Christopher Latham Sholes dre adaozañ dasparzh stokelloù ur vizskriverez : stokelloù arveretañ ar saozneg a lakaas e rann uhelañ an douchennaoueg a-benn ma ne vije ket ar gwialennoù a zouge an nodoù o vont da gengroaziañ ha d'en em c'hennañ. E 1873 e voe gwerzhet an douchennaoueg-se d'an embregerezh E. Remington & Sons, a reas touchennaouegoù "QZERTY" ivez. Diwezhatoc'h e voe ergrafet an douchennaoueg "AZERTY" evit ar broioù galleger evit abegoù ergonomiezh hag efedusted.
E 1936 e klaskas ur c'helenner e Skol-Veur Washington, August Dvorak (1894-1975), bezañ efedusoc'h c'hoazh dre vodañ 5 kensonenn implitañ qr sqowneg war al linenn uhelañ, an holl vogalennoù war al linenn greiz hag an 9 c'hensonenn all war linenn an traoñ, kement-se evit aesaat ar bizskrivañ gant an daou zorn. Un dro-wenn genwerzhel e voe touchennaoueg Dvorak avat, abalamour d'ar striv a ranker ober evit en em voaziañ outi pa vezer boaziet ouzh an doareoù "QWERTY" pe "AZERTY".
Ar gennaskeg
E 1974 e voe lakaet war ar marc'had an urzhiataer personel kentañ, an Altair 8800 ; dre ur porzh a-steud DE-9 RS-232 e veze kennasket un douchennaoueg outañ. Lod kompagnunezhioù a gavas gwelloc'h ober gant lugelloù DIN. . E 1987 ez ijinas an embregerezh IBM ar porzh PS/2 (Personal System/2) a badas betek ma voe roet lañs d'an touchennaouegoù USB er bloavezhioù 2000. Pelloc'h e voe touchennaouegoù dinask a dizh porzh an unvez kreiz dre skindalmoù (Bluetooth) pe skinoù danruz.
Un douchennaoueg vras pe vihan a gaver stag ouzh kement ardivink ma ranker ebarzhiñ roadoù lizhersifrennel a c'heller gwelout war ur skramm : bilhedaouer, eilskeudenner, pellgomzer hag all. War skramm an ardivink end-eeun e vez aliesoc'h-aliesañ, a-drugarez d'an deknologiezh TFT (Thin-Film Transistor) : evel-se ez a ar poellgomzerioù hag an tablezennoù en-dro. Un douchennaoueg c'halloudel zo war ho urzhiataer : diskouezet e vez war ar skramm, ha dre glikañ warni ez ebarzher nodoù — grit war-eeun gant ho pizied mard eo ho skramm unan TFT.
Rizhoù touchennaouegoù
Pevar rizh touchennaouegoù zo evit an urzhiataerioù personel (PC, Personal Computer). Gant IBM e oa bet ergrafet an tri c'hentañ, gant Microsoft ez eo bet azasaet an hini diwezhañ evit e reizhiad korvoiñ Windows 95.
James Collinson
James Collinson (9 a viz Mae 1825 e Mansfield (Nottinghamshire) - 24 a viz Genver 1881 e Camberwell (Londrez)) a oa ul livour breizhveuriat ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour etre 1848 ha 1850.
Collinson a oa ur c'hristen dedennet gant ar perzh Iliz Uhel a gavas el luskad rakrafaelour. Katolik e oa, kemmañ a reas kredenn ha dont a reas da vezañ anglikan dre ma felle dezhañ dimeziñ gant Christina Rossetti, ha katolik e teuas da vezañ en-dro goude-se. E raktres eured a zilezas neuze. Pa voe taget Millais abalamour d'e livadur anvet Christ in the House of his Parents (Ar C'hrist e ti e dud) ha tamallet outañ bezañ ur sakreer e tilezas Collinson ar Vreuriezh.
E-keit ma oa ezel eus ar Vreuriezh rakrafaelour ec'h embannas Collinson ur barzhoneg er gelaouenn The Germ hag e savas meur a livadur a denne d'ar relijion, evel The Renunciation of St. Elizabeth of Hungary (1850). Ur wech dilezet ar Vreuriezh gantañ e stagas gant studioù belegiezh en ur skol jezuisted, met n'eas ket betek penn.
E 1858 e timezas gant Eliza Wheeler, hag hi c'hoar-gaer al livour John Rogers Herbert, hag a oa e-touez ar re o doa levezonet al luskad rakrafaelour. Stagañ a reas gant al livañ en-dro, ha sevel a reas livadurioù ma tiskoueze ar vuhez pemdez, evel To Let ha For Sale, ma weler merc'hed koant sachet gant an temptadur.
Sekretour Society of British Artists e voe etre 1861 ha 1870. E dibenn e vuhez edo o chom e Breizh, hag eno e livas The Holy Family (1878).
Konk-Leon
Konk-Leon, a vez graet Konk hepken anezhi er vro alies, a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Monumantoù ha traoù heverk
Karrnijourion e oant holl. Mervel a rejont pa gouezhas o c'harr-nij (Wellington X marilhet HF601 ha kodet HD-?) e traezhenn Porzh-Liogan e Konk-Leon d'ar 6 a viz Gouere 1943, e-pad an Eil Brezel Bed,.
Albatroz pavioù du
An albatroz pavioù du a zo ur spesad evned-mor bras, Phoebastria nigripes an anv skiantel anezhañ.
Republik islamek
Republik islamek a reer eus meur a stad er bed muzulman, en o zouez, Pakistan, Iran, Afganistan ha Maouritania. Kemerout a reas Pakistan an titl en e vonreizh e 1956, Maouritania d'an 28 a viz Du 1958 hag Iran goude Dispac'h islamek 1979. D'ur republik islamek eo aet Afganistan goude diskar gouarnamant an Dalebaned. Daoust m'o deus an holl riezoù-se an hevelep titl ez eo disheñvel-bras o doare gouarnamant avat.
Alun (Dyfrdwy)
Ar stêr Alun (Afon Alun e kembraeg, River Alyn e saozneg) zo ur stêr eus hanternoz Kembre a red dre Sir Ddinbych hag a zo adstêr d'ar stêr Dyfrdwy.
Albatroz pavioù du
Anvet e voe Diomedea nigripes (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851).
Doareoù pennañ
Teñval eo e bluñv ha dougen a ra merkoù gwenn en a-dreñv e zaoulagad hag e diaz e bigos.
Boued
Bevañ a ra diwar besked dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz ha hanternoz ar Meurvor Habask.
Alun (Dyfrdwy)
Eieniñ a ra nepell diouzh Llandegla, tremen dre Llanarmon-yn-Iâl, Llanferes, Loggerheads ha Pantymwyn, a-raok troiñ war-du Yr Wyddgrug, e Sir y Fflint, ha treuziñ Caergwrle ha Gwersyllt. Kemberiñ a ra en Dyfrdwy tost d'an harzoù etre Kembre ha Saoz.
Brudet eo kened ar stêr.
Abel Tasman
thumb|right|250px|Abel Tasman Abel Janszoon Tasman (ganet e 1603 ha marvet d’an 10 a viz Here 1659), a oa ur moraer hag un ergerzher genidik eus an Izelvroioù.
Ganet e oa bet e 1603 e Lutjegast, ur gêriadenn eus proviñs Groningen. Anavezet eo dreist-holl evit div veaj en doa graet e 1642 hag e 1644, e servij ar VOC (Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter). Eñ eo an Europad kentañ a dizhas inizi Tasmania (anvet en amzer-hont Douar Van Diemen) ha Zeland-Nevez hag an hini kentañ ivez o welout an inizi Fiji, e 1643. Sevel a reas kartennoù eus meur a gorn eus Aostralia.
E bal a oa anavezout gwelloc’h ar vro anvet da neuze Holland Nevez (hag anvet bremañ Aostralia) a oa bet nevez-dizoloet an aodoù anezhi gant tud eus an Izelvroioù, ha kavout daoust hag ul lodenn e oa an douar-se eus an Terra Australis a vije bet e penn traoñ ar voul-douar. Spi he doa ar gompagnunezh VOC e vije bet kavet gantañ ur c’hevandir nevez he dije gellet ober kenwerzh gantañ.
Evit e veaj kentañ (e 1642 ha 1643) e lakaas Tasman da ouel eus Jakarta (a oa anvet Batavia en amzer-se), gant daou lestr bihan, an Heemskerck hag ar Zeehaen, treiñ penn da enez Maoris, un enezenn anavezet gant Izelvroiz, hag alese mont war-zu ar reter, war morioù dianav dezho. C’hwitañ a reas douar-bras Aostralia, ha tremen er su dezhañ, met dizoleiñ a reas evel-se un enezenn vras d’ar 24 a viz Du 1642. Anvet e voe an douar-se gantañ Anthoonij van Diemenslandt (Douar Van Diemen, diwar anv unan eus renerien ar VOC). Diwezhatoc’h e voe advadezet Tasmania gant Breizhveuriz, diwar anv Abel Tasman. Goude bezañ ergerzhet an enezenn ez eas pelloc’h c’hoazh war-zu ar reter hag en em gavout a reas e Zeland-Nevez, a voe badezet gantañ Staten Landt, gant ar soñj e oa stag ouzh un enezenn gant an hevelep anv e penn pellañ Suamerika (Isla de los Estados, enez ar Stadoù). Heuliañ a reas an douar-se, a-hed aod ar c’hornaoueg war-zu an norzh. Teurel a reas eor e norzh enez ar Su (en ur bae anvet Golden Bay hiziv) hag eno e voe lazhet pevar eus e vartoloded gant Maoried. Derc’hel a reas da vont pelloc’h war vor hag en em gavout e Strizh-mor Cook met soñjal a reas e oa en em gavet en ur vorlenn. Mont a reas war-zu porzh Batavia goude-se, o soñjal en doa kavet un douar, ar Staten Landt, a oa un tamm eus an Terra Australis. War e hent distro e kavas enezeg Tonga, d’an 21 a viz Genver 1643.
E-pad e eil beaj, e 1644, e vageas a-hed aod su Ginea Nevez, war-zu ar reter. C’hwitañ a reas Strizh-mor Torres etre Ginea Nevez hag Aostralia, ha kenderc’hel gant e veaj a-hed aod norzh Aostralia. Sevel a reas kartennoù eus an aod-se.
Mervel a reas Tasman e 1659 e Batavia. thumb|350px|Hentoù Tasman
Dipitet e voe ar gompagnunezh VOC gant beajoù Tasman : ne oa ket bet kavet gantañ broioù d’ober kenwerzh ganto na hentoù nevez kennebeut. E-pad ouzhpenn ur c’hantved c’hoazh (betek beajoù James Cook), ne voe den ebet eus Europa o vont da Dasmania pe da Zeland-Nevez ha ne voe hini ebet kennebeut oc’h ergerzhet Aostralia da vat.
1258
Diwar-benn bloavezh 1258 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bloavez boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
Bosfor
Ar strizh-mor etre ar Mor du ha Mor Marmara eo ar Bosfor (Boğaziçi e turkeg, Βόσπορος e gresianeg). Sellet a reer ouzh an hent-mor-se evel an harz etre Azia hag Europa. Pa z'eus ur rannvro durk war ribl Europa emañ ar strizh-mor dindan beli Turkia, nemet ez eus reolennoù etrebroadel o ren warnañ. War un 30 km bennak e ra kammdroennoù o skeiñ war ar Biz hag en deus etre 550 ha 3000 m a led.
Ur gerdarzh boutin evit e anv a ra dave d'ar vitologiezh c'hresian pa vez displeget evel treizh ar vuoc'h (eus Βοῦς [bous], buoc'h, ha πόρος, [poros], treizh). Hervez ar vojenn henc'hresian e vage an doue Zeus karantez ouzh ur plac'h anvet Io. Broudet gant ar warizi e kemmas Hera, gwreg Zeus, ar plac'h en ur vuoc'h hag e kasas ur vouienn d'he flemmañ ken e klaskas an aneval paour mont kuit en ul lammat dreist ar strizh-mor.
Pouez strategel hag armerzhel ar Bosfor
Ha p'emañ ar Bosfor e Turkia, e dourioù a zo dourioù etrebroadel, da lavaret eo dieub an treizh da bep bag pe lestr. Eus seizh feur-emglev e teu ar reolennoù etrebroadel war an treizh, an hini diwezhañ o vezañ Emglev Montreux e-keñver reolennoù strizhoù-mor Turkia (1923). E-touez ar re stankañ er bed eo an treizherezh, meur a lestr-eoul-maen bras o tegas eoul-maen broioù ar Mor du. E 2003 e oa bet kontet 43 000 lestr o treizhañ, 8 000 anezho o endelc'her ur gargad arvarus (gaz pe eoul-maen).
E 2004 e kreskas an treizherezh da 53 000 lestr. Un hent-mor dañjerus eo abalamour d'ar c'hasennoù kreñv, met n'eus tu da rediañ ma yafe ul loman evit henchañ ar sturier. E 2004 e varvas 25 martolod diwar un tangwall goude ma yae d'en em stekiñ daou lestr-eoul-maen.
War riblennoù ar Bosfor emañ lodenn Reter kêr Istanbul (bet Kergustentin a-raok aloubidigezh an Durked e 1453), enni dreist 13 milion a annezidi. Bet eo bet kêr-benn Impalaeriezh Turkia a-raok ma voe dibabet Ankara gant ar Vodadeg Vroadel Vras e 1922. Ul liamm etre Europa hag Azia eo al lec'h-se a-hed an holl amzerioù.
Érezée
Érezée (e walloneg: Erezêye) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Edo (kêr)
thumb|upright=1.4|Kartenn eus Edo, 1844-1848 Edo (japaneg : 江戸' ) eo anv kozh Tokyo, kêr-benn Japan.
Yezh
Talvezout a ra Edo kement ha beg douar hag ivez genou ur bae, pe "aber". Ur mare zo bet e veze skrivet ivez Yedo pe Yeddo.
Istor
Abred eo bet annezet an tuchennoù tro-dro da lec'hiad bae Tokyo kantvedoù-pad met an darvoud meur bet c'hoarvezet eno eo savidigezh kastell Edo e 1457 gant Ota Dokan.
E 1603 eo bet diazezet Shogunelezh Tokugawa gant Edo da sez ar gouarnamant (kêr-benn e oa er fedoù) tra ma chome annez an Impalaer e Kyoto. Bet e oa bet Kyoto kêr-benn gozh Japan betek neuze.
Freuzet-lip eo bet Edo gant tanioù-gwall meur a wech. En o zouez eo bet, marteze a-walc'h, an tan Meireki no Taika eus 1657 an hini gwashañ-holl : kredet e vez eo marvet e-tro 100 000 a dud er flamennoù. Kontet ez eus bet e-tro 100 tan-gwall e-pad marevezh Edo, c'hoarvezet dre walleur abalamour d'an tiez (Machiya) bezañ savet e koad peurliesañ ha tommet gant glaou e-kerzh ar goañv.
Pa oa bet fin d'ar Shogunelezh e 1868 e oa en em staliet an Impalaer e Tokyo e-pad an assavidigezh ha deuet eo neuze da vezañ kêr-benn ofisiel Japan. Adanvet e oa kêr ha lakaet an anv "Tokyo" dezhi, ar pezh a dalvez "kêr-benn ar reter".
E-kerzh marevezh Edo e veze anvet merourien (machi bugyo) gant ar shogunelezh evit ober war-dro gouarnerezh Edo. Ober a raent war-dro ar polis ha (adalek mare Yoshimune) war-dro kevrenn bublik an tan (machibikeshi), an torfedoù hag ar prosezioù sivil. E karg e oant ivez eus an aferioù melestradurel rekis d'ur geoded 1 milion a dud enni da vont en-dro.
Mammennoù
Skriturioù disheñvel tennet eus pennad Encyclopædia Britannica 1911
Eswatini
Eswatini, anvet ivez Umbuso weSwatini e swatieg ha Kingdom of Eswatini e saozneg, anvet Swaziland betek miz Ebrel 2018, zo ur rouantelezh hag ur Stad dizalc'h en Afrika, etre Suafrika en norzh, kornôg ha su dezhi, ha Mozambik er biz. Unan eus bihanañ broioù Afrika eo, ha 200 km zo eus ar poent norshañ d'ar suañ, ha 130 km eus ar reterañ d'ar c'hornokañ. Dont a ra an anv eus hini ar roue Mswati II, a rene en.
Istor
En ec'h erruas annezidi Eswatini en takad-mañ eus Afrika, da heul divroadeg ar Bantoued. D'ar memes koulz ec'h erruas an drevadennerien wenn kentañ.
Goude Brezel ar Boers e teuas da vezañ un drevadenn vreizhveuriat hag ur Stad dizalc'h d'ar 6 a viz Gwengolo 1968.
Politikerezh
Ar strolladoù politikel zo berzet gant ar Vonreizh.
Un unpenniezh hollveliek eo ar vro, daoust d'ar vonreizh nevez lakaet e pleustr e 2005.
Distrigoù
Pevar distrig zo en Eswatini : Hhohho, Lubombo, Manzini ha Shiselweni.
Douaroniezh
Liesseurt eo ar maezioù : menezioù a-hed an harz gant Mozambik, savanennoù er reter, koadeier gleb er gwalarn. Treuzet eo ar vro gant meur a stêr. Kêr vrasañ ar vro eo ar gêr-benn Mbabane (94 874 annezad e 2010).
Biotop
Ur biotop a zo un dachenn gant aozioù an endro (fizik) uniform, a ro annez (pe lec'hioù-annez) d'ur rummad plant ha loened bennaked. Gant Arthur Tansley eo bet ijinet ar ger biotop.
Arabat drougveskañ biotop gant biom.
Stard-kof
Ur stard-kof zo ur pezh dilhad a servij da stardañ ar c'hof, da lavarout eo hini ar merc'hed, hag o revr kement hag ober, evit kuzhat lodennoù re dev o c'horf. Kemeret en deus lec'h ar c'horfkenn.
Ne blij ket ar seurt dilhad d'ar baotred dre ma kuzhont sioù korfoù ar merc'hed ouzh o daoulagad.
Stardoù-kof evit paotred zo ivez, met implijet e vezont abalamour d'o yec'hed, ha n'eo ket evit koantaat.
Gourizoù-kof zo a-hend-all evit ar gwragez brazezet pa vez re dev o c'hof ha diaes da zougen.
Bedotiidae
Ar Bedotiidae a zo ur c'herentiad a besked kavet e Madagaskar hepken. Ennañ ez eus daou c'henad : Bedotia ha Rheocles
Geositta
Geositta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Daou isspesad warn-ugent (22) en holl : o c'havout a reer holl e Suamerika.
Devonian
Ar pevare eus c'hwec'h marevezh ar paleozoeg eo an devonian En em astenn a ra eus 416.0 ± 2.8 milion a vloavezhioù'zo betek 359.2 ± 2.5 milion a vloavezhioù'zo.
Orin an anv
Tennañ a ra an devonian e anv eus an Devon ur gontelezh saoz lec'h ma 'z eo boutin ar reier eus ar marevezh-mañ. Tra ma'z eo ar gweleoù roc'hek a vek deroù ar marevezh anavezet mat n'eo ket resis tre o deiziadur. Hervez ar Gomision Etrevroadel a-zivout ar Stratigrafiezh en em astenn an devonian eus fin ar silurian 416.0 ± 2.8 milion a vloavezhioù'zo betek deroù ar c'harbonifer 359.2 ± 2.5 (e Amerika an Norzh, derou ar Mississipian).
Marevezh ar besked e oa anvet gwechall met dilezet e oa bet ar ger-se. Tra ma liesakaas ar besked e-pad an devonian ne oant ket ar furm-buhez boutinañ. Anvet e oa ivez marevezh efed ti-gwer peogwir e teue d'ar vrasañ ar standilhonoù kentañ eus kornôg Europa ha norzh Amerika edo lec'hiet war ar c'heheder d'an amzer-se.
E skridoù an kantved e oa anvet an devonian an Hen Varevezh Ruz hervez ar goueledennoù gell-ruz ma voe dizoloet ar fosiloù kentañ.
Isrannadurioù an Devonian
Disrannet eo an devonian e devonian abred, devonian krenn ha devonian diwezhat. En ismaredoù ez eo disrannet a re-mañ en o zro:
Douaroniezh
Un amzer hag oberiantiz dektonik vras e oa an devonian. Laurasia ha Gondwana a dostas an eil ouzh egile. Gant ar stokad eus Laurentia ha Baltika e voe krouet Euramerika er c'helc'hiad sec'h a-hed trovan ar C'havr-mor. Evel hiziv e oa furmet gant unvaniezh daou vas ag aer : kell Hadley ha kell Ferrel; E-barzh an dam-zezerzhioù eo e voe furmet ar Hen Grag Ruz. Tennañ a ra e liv ruz eus bezañt hematit pennskoueriek eus un hiniad sec'h.
War-dro ar c'heheder e krogas Pangea da furmiñ dre stokad Amerika an norzh hag Europa. Ar stokad-se a grouas ar menezioù Appalachoù hag ar C'haledonidoù e Breizh-Veur ha Skandinavia. Aod ar c'hornôg a oa kalz siouloc'h, avat ha warni e kaved aberioù ha geunioù-mor dreist holl. Er pezh a zo Idaho ha Nevada ur wareg ag inizi tanveneziek a dizhe an uhel gompezenn gevandirel. E fin a marevezh e krogjont da sevel goueledennoù morel, un darvoud a zlefe merkout derou an orogeniezh Antler
Kevandirioù ar su a chome unvanet e-barzh dreistkevandir Gondwana hag ar peurrest eus ar pezh a zo hiziv Eurazia a oa lec'hiet en hanterzouar eus an norzh. Uhel a oa live ar mor e-pad an devonian hag un darn vras eus an tirioù a oa beuziet dindan morioù bas ma kreske kerreg trovanel.
Ar meurvor Panthalassa a c'holoe peurrest an Douar. Ar meurvorioù bihanoc'h a endalc'h Paleo-Tethys, Rak-Tethys, Meurvor Rheek, ha meurvor an Oural.
Ar c'herreg
Ur garreg bras, a gaver e roudennoù e Diaz Kimberley e gwalarn Aostralia a gelc'he ar c'hevandirioù. Er c'hontrl da re hiziv ne oant ket savet gant koural met gant bezhin-raz, stromatporoided, tabulata ha rugosa.
Ekosistemoù douarel
En em astenn a ra an ekosistemoù douarel e-pad an devonian. Tra ma kreske plantennoù dibenn ar siluriann en endroioù glebek hepken, e trevadennas re an devonian diabarzh ar c'hevandirioù. Hag e chomont eeun e deroù ar marevezh e liesekaont buan a-walc'h hag eo e penn an devonian ez eas war well ar wezenn gentañ : Archaeopteris. Ar plantennoù-se a grouas an douar kentañ ha herberc'hañ a rae ur faon ag artropodoù.
Plantennoù an devonian abred a oa bihan met e dibenn ar marevezh ez eas war-wel ar c'hoadegoù kentañ, poblekaet gant raden ha lostoù-marc'h. Ul levezon bras o-deus a war ekosistemoù ar stêrioù a rible. Harpañ a reas liesekadur ar besked ha donedigezh war-well an tetrapodoù douarel kentañ e fin ar marevezh.
Astennadur buan ar plantennoù a c'horrekas ar skrignerezh e-diabarzh ar c'hevandirioù ha a oa abeg un digresk eus feur an dioksid karbon en atmosferenn. Posupl eo e voe an dra-se kaoz d'al lazhadeg a verkas fin an devonian.
Liammoù diavaez
An devonian war Palaeos.com
Steudadur morfologel-kevreadurezhel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen steudadur morfologel-kevreadurezhel evit komz eus ur renkadur yezhoniel diazezet war an doare da diforc'hañ etre arguzenn verboù tranzitivel ha hini verboù amdranzitivel. Merket a c'hell bezañ an diforc'h-se a-drugarez da elfennoù morfologel, da skouer implij troadoù ha/pe a-drugarez da elfennoù kevreadurezhel, da lâret eo urzh ar gerioù.
Mont-en-dro
Div arguzenn bennañ o deus ar verboù tranzitivel, kevatal d'r rener ('S') ha d'ar renadenn ('O') e yezhoù evel ar brezhoneg.
Un arguzenn bennañ nemeti o deus ar verboù amdranzitivel, ar rener ('S') (S).
Notenn: Daoust ha ma c'hellont klotaat an eil gnt egile, ne klotao ket atav dre ret arguzenn ar rener ('S') gant ar graer yezhadurel ('A') nag arguzenn ar renadenn ('O') gant ar gouzañver yezhadurel ar frazenn.
Doareoù steudadur
Kemmañ a ra an doare da verkañ an tri doare arguzenn bennañ-mañ (S, A hag O) a yezh da yezh, peurliesañ hep lakaat un diforc'h yezhadurel etre S hag A hag o tiforc'hañ etre S/A diouzh un tu hag O diouzh an tu all.
Steudadur nominativel-akuzativel
Diforc'h morfologel-kevreadurezhel ebet er yezhoù nominativel-akuzativel etre arguzenn S hag an arguzenn A ar verboù tranzitivel, en o tiforc'hañ o-daou diouzh an arguzenn O ( S = A ; O disheñvel). Er yezhoù implijet gante troadoù e c'hell man diverk an arguzenn S hag A pe merket o-div gant an troad nominativel, keit ha ma vez merket an arguzenn O gant an troad akuzativel, da skouer e latin -us (nominativel) kv. -um (akuzativel): Juli us venit "Julius a zeuas"; Juli us Brut um vidit "Julius a welas Brutus". Er yezhoù nominativel e c'heller implijout an tu-gouzañv evit lakaat verboù tranzitivel da vezañ verboù amdranzitivel o tiverkañ an A hag o lakaat an O da gemer plas an S, merket an A neuze gant an troad nominativel.
Steudadur ergative-absolutivel
Diforc'h morfologel-kevreadurezhel ebet er yezhoù ergative-absolutivel etre arguzenn bennañ ur verb amdranzitivel (S) hag arguzenn bennañ ur verb tranzitivel (O) ( S = O ; A disheñvel). An arguzenn A a c'hell bezañ merket gant an troad ergativel (a c'hell klotaat d'e dro gant merk an troad genitivel pe an troad instrumentel) pe gant un troad amskouer all, keit ha ma van amverk pe a-wezhoù merket gant an troad absolutivel arguzenn S ur verb amdranzitivel hag arguzenn O ur verb tranzitivel. Er yezhoù ergativel e c'heller implijout an tu-enepc'houzañv evit lakaat verboù tranzitivel da vezañ verboù amdranzitivel o tiverkañ an O hag o lakaat an A da gemer plas an S, merket an A neuze gant an troad absolutivel.
Damergativelezh
Sistemoù damergativel a gaver ivez e yezhoù 'zo implijet gante sistemoù nominatel-akuzativel ha sistemoù ergativel-absolutivel hervez ar c'henarroud, da skouer hervez m'az eo bev ar mennegad pe get e yezhoù Aostralia pe c'hoazh hervez arvez resis ar verb er yezhoù mayaek.
Steudadur aktivel-stadel
Diforc'h morfologel-kevreadurezhel ebet er yezhoù aktivel-stadel etre arguzenn nemeti verboù amdranzitivel 'zo hag arguzenn A verboù tranzitivel ha diforc'h ebet ivez etre arguzenn nemeti verboù amdranzitivel all hag arguzenn O verboù tranzitivel (Sa=A; So=O), o tiforc'hañ etre an eil doare verb hag egile evit abegoù semantikel peurliesañ.
Steudadur aostronezek
Alies e vez komzet en degouezh-mañ eus tuioù: an tu-gra hag an tu-gouzañv, met e gwirionez n'eo ket tuioù rak div arguzenn bennañ ez eus e pep degouezh a gwell e komz eus frammadurioù "distegnet gant ar graer" (AT: saoz. "agent trigger" pe "actor focus") evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur akuzativel diouzh un tu ha "distegnet gant ar gouzañver" (PT: saoz. "patient trigger" pe "undergoer focus" evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur ergativel diouzh an tu all. Ar PT eo an doare steudadur diazez er yezhoù-mañ peurliesañ.
Koulz er steudadur PT hag er steudadur AT ez eus div arguzenn bennañ, implijet an hevelep merkadur morfologel evit nominativel ar steudadur AT hag evit absolutivel ar steudadur PT. Tri degouezh diazez ez eus neuze:
Ur pevare degouezh a c'hellfe bezañ ivez evit merkañ an troad lokativel pe troad benefaktivel gant an troad eeun.
Steudadurioù all
Nebeud tre a yezhoù a chom hep lakaat diforc'h morfologel ha/pe kevreadurezhel ebet etre arguzennoù ar graer yezhadurel, ar gouzañver yezhadurel hag an arguzenn amdranzitivel.
Gant ar yezhoù ergativel-akuzativel avat e vez merket ppe argzuenn en un doare disheñvel diouzh ar re all:
Yezhoù all, en o zouez ar yezh iranek ar rouchaneg (rushani), a diforc'h enemet etre verboù tranzitivel diouzh un tu, o verkañ koulz A hag O gant an troad trazitivel, hang an troad amdranztivel evit merkañ S.
Displegadur skeudennet
Er skeudenn-mañ P (gouzañver) = O (renadenn):
Yezhoù ergativel ha yezhoù akuzativel keñver-ouzh-keñver
An daou steudadur pennañ eo ar yezhoù ergatival-absolutivel diouzh un tu hag ar yezhoù nominativel-akuzativel diouzh an tu all.
Setu un daolenn evit lakaat kñver-ouzh-keñver an daou steudadur-pennañ-se evit sklaeraat an diforc'hioù etre bep o doare da verkañ arguzennoù pennañ verboù tranzitivel hag amdranzitivel:
Louis Nicolas Davout
E yaouankiz
Mab e oa da Jean François d’Avout hag d’Adélaïde Minard de Velars.
Steudadur morfologel-kevreadurezhel
Yezhoù ergativel ha yezhoù akuzativel keñver-ouzh-keñver
(O = renadenn pe gouzañver (P) ur ranfrazenn dranzitivel; S = arguzenn nemeti ur ranfrazenn amdranzitivel (rener); A = graer ur ranfrazenn dranzitivel)
Louis Nicolas Davout
E varv
Pa oa marvet e voe implijet e argant gant e verc'h n'eus implijet a-benn krouiñ Tour-tan Sant-Pêr er Vro-Vigoudenn.
Steudadur morfologel-kevreadurezhel
Skouer ur yezh ergativel-asbolutivel
Setu ur skouer tennet eus an euskareg:
Skouer ur yezh nominativel-akuzativel
Setu ur skouer tennet eus an esperanteg:
Eleonora Toledo hag he mab
Eleonora di Toledo gant he mab Giovanni a zo un eoullivadur war goad, dezhañ cm 115 × 96, graet e 1545 gant al livour italian Bronzino.
War ziskouez emañ er Galleria degli Uffizi e Firenze.
Poltred Eleonora di Toledo (1522-1562), dugez Firenze, eo. Pried e oa da g-Cosimo Iañ de' Medici. Amañ en he gweler gant unan eus he unnek bugel. Daoust da anv an daolenn ez eus dizemglev diwar-benn piv eo ar mab poltredet, pe Francesco, ganet e 1541, pe an eil mab Giovanni ganet e 1543.
Er sae a weler e voe beziet Eleonora, met miret eo bet ha war ziskouez emañ er Palez Pitti e Firenze.
Emgann Bapaume (1871)
Emgann Bapaume a zo un emgann eus ar Brezel 1870-1871 etre Prusia ha Bro-C'hall. C'hoarvezet eo e Bapaume hag er c'humunioù tro-war-dro, e departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall), d'an 2 ha d'an 3 a viz Genver 1871.
Ar Brusianed a gollas 740 soudard ha 40 ofisour, lazhet pe c'hloazet, 1 100 en holl hervez lod. Lazhet pe c'hloazet ez eus bet 1 370 Gall, mui 800 Gall aet diwar wel, an darn vuiañ anezhe "distroet d'ar gêr". thumb|250px|left|[[Louis Faidherbe|Ar jeneral gall Faidherbe en emgann]]
1091
Diwar-benn bloavezh 1091 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1091
Jean-Yves Jouannais
Jean-Yves Jouannais (ganet e 1964) a zo ur skrivagner hag ur buruteller arzoù gall. Unan eus krouerien ar gelaouenn Revue Perpendiculaire eo bet, ha skrivañ a ra pennadoù er gazetenn Art Press. Skridoù-arnod ha romantoù a vez skrivet gantañ.
1091
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1091
Jean-Yves Jouannais
E oberennoù
thumb|left|200px| Golo Des nains, des jardins, essais sur le kitsch pavillonnaire
Kanton Brest-An Ermitaj-Gouenoù
Kanton Brest-An Ermitaj-Gouenoù a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Transvaal
Unan eus broioù kozh Suafrika e oa Transvaal.
Vandaled
Ur bobl c’herman eus ar reter e oa ar Vandaled. Bevañ a raent da gentañ war ribloù ar Mor Baltel. Goude bezañ bet o tremen e Galia, Iberia, hag en inizi ar Mor Kreizdouar, e rejont o annez en Hanternoz Afrika ha sevel ur rouantelezh eno, « Rouantelezh vandal Afrika » pe « rouantelezh Kartada » (439–533).
Orin ar Vandaled
right|thumb|250px|Ar pobloù germanek war-dro 50 Bevañ a rae ar Vandaled da gentañ war ribl su ar Mor Baltel, er pezh a zo bremañ Polonia hag Alamagn Kar e oant moarvat d’ar C’hoted. Marteze e oa anezho meur a bobl evit gwir, kar an eil d’eben, pobloù a oa diforc’het en amzerioù koshañ (hervez Plinius an Henañ) hag a voe graet anezho holl a-gevret, diwezhatoc’h, ar Vandaled (adalek an eil kantved). Unan eus ar pobloù-se a veze graet siling anezho hag alese moarvat e teu anv Silezia.
Abalamour d’ar C’hoted hag al Lombarded o tont eus an hanternoz, e voe ret d’ar Vandaled dilec’hiañ ha mont pelloc’h war-zu ar c’hreisteiz, war-zu ar stêr Danav. Eno moarvat e voent e darempred gant pobladoù all na oant ket Germaned, evel ar Sarmated. Diwar o darempred ganto e teujont da vezañ akuit war ar marc’hegezh. Adalek an IIIe kantved en em lakaas lod anezho, a-gevret gant ar pobloù all a oa o chom er rannved-se, evel ar C’hoted hag an Alaned (ur bobl sarmat), da dagañ ar proviñsoù roman a oa en tu all d’an Danav. E-keit-se ez ae lod all eus ar Vandaled, a-gevret gant ar Vurgonded, war-zu ar c’hornôg, war-zu ar stêr Main, ha da dagañ Retia.
E 271 e voe trec’h an impalaer roman Aurelianus war ar C’hoted hag ar Vandaled, war ribloù an Danav. Emglev a reas an impalaer gant ar Vandaled evit ma teuje 2000 marc’heg vandal evel skoazellerien d’al legionoù roman. Em en staliañ a reas strolladoù Vandaled en Impalaeriezh neuze, e Pannonia, p’o doa aotre d’ober o annez eno en eskemm ouzh servijout el legionoù roman. Unan eus jeneraled diwezhañ an impalaeriezh, Flavius Stiliccho, a oa a orin vandal.