cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ikiteg
Liammoù diavaez
[http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=%5Cdata%5Ctypol%5Ctypology&first=1&text_language=iquito&method_language=substring&text_alternaten=&method_alternaten=substring&text_dialect=&method_dialect=substring&text_location=&method_location=substring&text_population=&method_population=substring&text_classifica=&method_classifica=substring&text_dictionary=&method_dictionary=substring&text_grammar=&method_grammar=substring&text_textbooks=&method_textbooks=substring&text_othersourc=&method_othersourc=substring&text_consonants=&method_consonants=substring&text_stops=&method_stops=substring&text_affricates=&method_affricates=substring&text_fricatives=&method_fricatives=substring&text_nasals=&method_nasals=substring&text_laterals=&method_laterals=substring&text_vibrants=&method_vibrants=substring&text_clicks=&method_clicks=substring&text_modifiedco=&method_modifiedco=substring&text_glides=&method_glides=substring&text_vowels=&method_vowels=substring&text_frontvowel=&method_frontvowel=substring&text_centralvow=&method_centralvow=substring&text_backvowels=&method_backvowels=substring&text_longvowels=&method_longvowels=substring&text_nasalvowel=&method_nasalvowel=substring&text_modifiedvo=&method_modifiedvo=substring&text_diphthongs=&method_diphthongs=substring&text_syllable=&method_syllable=substring&text_tones=&method_tones=substring&text_stress=&method_stress=substring&text_nounnumber=&method_nounnumber=substring&text_nounclasse=&method_nounclasse=substring&text_gender=&method_gender=substring&text_demonstrat=&method_demonstrat=substring&text_articles=&method_articles=substring&text_pronouns=&method_pronouns=substring&text_syntax=&method_syntax=substring&text_ergative=&method_ergative=substring&text_nounincorp=&method_nounincorp=substring&text_preppost=&method_preppost=substring&text_comments=&method_comments=substring&text_any=&method_any=substring&sort=number An ikiteg war ar Global Linguistic Database]
Koati
Ar c'hoatied a zo bronneged kar d'ar rakoun hag a vev en Amerika.
Spesadoù
4 spesad koatied a zo:
Ar C'hroesti
Ar C'hroesti a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan.
Bodsorc'hel
Bodsorc'hel zo ur gumun e Bro-Dreger, e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Ardamezioù
N'eus ket.
Amzer-dremenet pellañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet pellañ (saoz.: remote past) evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet kalzig amzer a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh kalz a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.
Klotaat a ra mui-pe-vui gant ster an adverb "gwezhall" e brezhoneg.
Implijet e vez an amzer-dremenet pellañ gant ar yezhoù bantouek dresit-holl pa gonter istorioù, enebet ouzh an amzer-dremenet tostañ, da skouer e xhosaeg :
Muscicapa
Muscicapa a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ flouperiged, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Wavrans-sur-l'Aa
Wavrans-sur-l'Aa a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mentadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen mentadur  (saoz.: timing) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus an doare ma vez ingalet silabennoù ur yezh resis e-keñver an amzer.
Daou doare mentadur pennañ ez eus:
Mentadur hervez ar silabennoù
(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez ar silabennoù")
Er yezhoù gante ur mentadur hervez ar silabennoù eo ingal dre vras an amzer a dremen etre pep silabenn daoust ha ma c'hell bezañ berroc'h pe hiroc'h pep silabenn hervez pep degouezh resis.
Mentadet hervez ar silabennoù eo ar galleg hag ar spagnoleg.
Mentadur hervez ar moraoù
(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez ar moraoù")
Ar yezhoù a ra gant moraoù kentoc'h evit gant silabennoù a vez mentadet hervez ar moraoù, da lâret eo dre ingalañ an amzer a dremen a vora da vora.
Mentadur hervez an taol-mouezh
(Gwelit ivez ar pennad pennañ: "Mentadur hervez an taol-mouezh")
Er yezhoù gante ur mentadur hervez an taol-mouezh e c'hell pep silabenn bezañ berroc'h pe hiroc'h evit ur silabenn all, da lâret ec'h eo dizingal padelezh pep silabenn, en ur derc'hel termen an hevelep amzer dre vras etre pep taol-mouezh, da lâret eo ez eo ingal an amzer a daol-mouezh da daol-mouezh.
Disheñvel eo mentadur ar galleg hag ar brezhoneg ha pa gomzer galleg gant brezhonegerion a-vihanig e vez levezonet alies lusk ar yezh-se gant hini ar brezhoneg.
Kemmoù mentadur
Bez' e c'hell kemmañ doare mentadur ur yezh resis a-hed ar wezh ha/pe dindan levezon ur yezh all.
Da skouer, dindan levezon substrat fonetikel an nahouatleg e seblant bezañ douget distagadur spagnoleg Mec'hiko da vezañ levezonet gant ar saozneg dre m'emañ techet da vezañ ur yezh mentadet hervez an taol-mouezh kentoc'h evit bezañ mentadet hervez ar silabennoù evel ar spagnoleg orin evel m'emañ komzet e Spagn hag e meur a lec'h all.
Aristide Briand
thumb|upright=0.9|Aristide Briand thumb|upright=0.9|Bez Aristide Briand Aristide Briand (Naoned, 29 Meurzh 1862 – Pariz, 7 Meurzh 1932) a oa un alvokad hag ur politiker breizhat. Kannad eo bet el Loire hag el Liger-Atlantel etre 1902 ha 1932, c'hwec'h gwezh warn-ugent eo bet ministr en Trede Republik c'hall hag unnek gwezh eo aet da Brezidant Kuzul Republik Bro-C'hall.
Kentradour ha daneveller lezenn an disparti etre an Ilizoù hag ar Stad eo bet e 1905. Labouret en deus kalz ivez evit ma vefe plaenoc'h an darempredoù etre Frañs hag Alamagn. Aet eo Priz Nobel ar Peoc'h gantañ e 1926, a-gevret gant Gustav Stresemann, ministr alaman an aferioù estren. Diwar e gentod hag hini ar sekretour a stad stadunanat eo bet sinet an Emglev Briand-Kellogg gant 63 bro e 1928, ar pal dilezel ar brezel evit kompezañ ar rendaeloù etrebroadel.
Kargoù gouarnamantel
Setu amañ kargoù Aristide Briand er gouarnamant gall. Kement ha Penn ar Gouarnamant e talveze "Prezidant ar C'huzul" en Trede Republik.
Tal
An tal eo al lodenn eus ar penn a-us an daoulagad, etre gwareg an abrant hag ar blev hag etre an daouividig.
Korfadurezh
Kennasket gant skourr lagadourel an nervenn trigevell ha gant plezhad an empenn eo nervennoù skiantennel an tal, tra m'eo kennasket e nervennoù loc'hadel gant nervenn an tal.
Skourroù an nervenn-se en daouividig a gas urzhioù an empenn da gigennoù an tal.
E pep ividig ez erru an dalmerenn ividig, a gas ar gwad en tal dre dri skourr.
Olympique de Marseille
An Olympique de Marseille (anvet ivez OM) a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1899.
Hantay
thumb|250px|right|Lec'hiadur Hantay e [[Kanton La Bassée hag en Arondisamant Lille]] Hantay a zo ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall.
Telenngan
Un telenngan zo ur varzhoneg a live uhel a gan meuleudi un den pe un darvoud, tost d'ar meulgan.
Marelladur (arz)
Arz ar marelladur a zo un arz ma implijer tammoù bihan mein, gwer, pe traoù arall, evit tresañ skeudennoù bras a-walc'h o ment ha speget ouzh ar mogerioù pe ouzh an douar kouls e diabarzh ar savadurioù ha dindan an amzer. Talvezout a rae da ginklañ tier ha temploù en Henamzer, en Hellaz ha Roma. Miret ez eus marelladurioù e ratre eus an Henamzer dreist-holl e Herculanum ha Pompei, hag implijet eo bet war-lerc'h a-hed ar Grennamzer, ha da vare an Azginivelezh italian. Implijet eo bet an arz-se betek hon amzer, met adnevezet eo bet en hag en
Marelladurioù brudet
Div gêr a-bouez zo en arz ar marelladur en deiz a hiriv:
Irène Joliot-Curie
Irène Joliot-Curie, ganet d'an 12 a viz Gwengolo 1897 ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 1956, a oa kimiourez ha fizikourez.
En 1935, e voe roet dezhi ha d'he fried Frédéric Joliot-Curie, priz Nobel ar Gimiezh.
Meurzh 2006 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2006 e Breizh
Sadorn 11 Meurzh
thumb|150px|left|[[User:Ch. Rogel|Ch. Rogel, o prezegenniñ diwar-benn Wikipedia...]]
Lun 13 Meurzh
thumb|100px|right|Golo niv. 1 [[Sport Breizh]]
Yaou 16 Meurzh
thumb|150px|right|Talbenn savadur [[AFOBAT Penn-ar-Bed]]
Aleksander Koukouch
Aleksander Koukouch a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Adalek an 10 betek an 13 a viz Du 2005, c'hoari a reas e Tournamant Open Leuven. Pevare e voe gant 6 poent.
C'hoari a ra er c'hleub "LV Leuven".
Kazh-banal Angola
Kazh-banal Angola (Genetta angolensis) a zo ur bronneg hag a vev en Angola, Republik Demokratel Kongo, Zambia, Malawi, Tanzania ha Mozambik.
Karta Aten
Karta Aten a zo bet savet e 1933. E fal a zo broudañ ar gêraozouriezh modern. Peder karg a vefe gant ar gêr utopek ganet gant ar garta :
Le Corbusier en deus lakaet e pleustr elfennoù ar garta e Reudied e Bro-Naoned er savadur anvet ar "Cité-radieuse". E Bro-C'hall e vo lakaet e pleustr Karta Aten dreist-holl goude an Eil brezel bed. Diouer a lojeiz a oa ha savet eo bet neuze ar C'harterioù bras, tourioù uhel pozet war letonennoù. Ne vez ket muiñ graet gant ar balioù nag ar straedoù ken. Bez e c'hell an den heuliañ hentoù treuz ha tort en ur treuziñ al letonennoù a benn tizhout ar savadurioù-all.
Fin ar C'harterioù Bras
Diskleriet en deus Charles Jencks "An tisavouriezh modern 'zo marvet e 1972, e Sant Loeiz-Missouri". Er bloavezh-se eo bet distrujet an tour bras kentañ (tour bet savet gant memes tisavour eget ar Wall Trade Center), da laret eo fin prantad modern ar gêraozouriezh. (Goude 1973 e cheñch penn d'ar vazh da politikerezh aozadur an tiriad e Bro-C'hall war an dachenn-se. An dud a disfi eus ar C'harterioù bras. Ne vez ket pledet a-walac'h en den eno. En em strollañ ra ur boblañs paouroc'h-paourañ eno, p'emañ ar rummad sokial etre o kuitaat anezho. Ar c'hudennoù-se a zo anavezet mat abaoe bloavezhioù. Un heklev o deus bet gant emsav ar banlevioù e miz Here ha miz Du 2006.
Eugène Chalm
Eugène Chalm — pe Eujen Chalm (hervez an doare skrivañ brezhonek) - zo ur skolaer ha skrivagner brezhonek bet ganet e 1919 e Prevel, e Bro ar C’hab, hag aet da anaon e 2002 e Roazhon. Skolaer eo bet er Mayenne hag eno ivez eo bet kelenner brezhoneg. Difazier e Skol Ober eo bet ivez e-pad pell amzer ha savet gantañ ur yezhadur evit aesaat an deskiñ d'an deskarded. Roet eo bet ar Priz Roparz Hemon dezhañ e 1998 evit e labour evit ar brezhoneg.
Feur-emglev Mallarino-Bidlack
D'an 12 a viz Kerzu 1846 eo bet sinet Feur-emglev Mallarino-Bidlack etre Stad Nueva Granada (Kolombia hiziv an deiz) hag ar Stadoù-Unanet. Ent ofisiel eo bet anvet Feur-emglev Peoc'h, Kenvreuriezh, Merdeadurezh ha Kenwerzh, hag, evit an darn vrasañ anezhañ, ez eo un emglev kenwerzhañ kemm-ouzh-kemm etre an div vro. Bez' eo bet ivez an ober gwiraouel kentañ ma kemeras perzh ar Stadoù-Unanet e kenwerzh strizh-douar Panamá, a oa lodek eus Nueva Granada d'ar mare-se.
Demokratiezh Aten
Er VI kantved kent J.-K. e oa bet skoet keodedoù henc'hres gant un enkadenn bolitikel c'hrevus a oa daou abeg dezhi. ar sklavelezh abalamour d'o dleoù, a liamm ar statud politikel ha ar binvidigezh, a skoe un niver brasoc'h-brasañ a beizanted vihan na oant ket perc'henn war o douaroù. Bras e oa an dizingalded war an dachenn bolitikel hag an displijadur e-touez an dud diwar ar maez. Diouzh an tu all e kreskas implij ar moneiz hag an eskemmoù kenwerzh, ar pezh a lakaas artizaned ha paramantourien kêr da sevel ur renkad sokial nevez en e aez hag a c'houlenn groñs fin monopol an noblañs war an dachenn bolitikel. Evit respont d'an enkadenn zoubl-se, kalz keodedoù en henc'hres a gemmas a-grenn o aozadur politikel. En Aten e voe degemeret un hollad adreizhadennnoù, ar pezh a roas lañs d'un argerzh a lakaas da ziwan ur renad politikel nevez er V kantved : an demokratiezh.
Feur-emglev Mallarino-Bidlack
Istor
Gant dispenn ar Gran Colombia e 1830, e klask diouzhtu departamant Panamá tapout e zizalc'hiezh d'ar mare-se, e 1831, ha goude-se c'hoazh, etre 1840 ha 1841 ma voe degemeret evel Stad dizalc'h. E-pad ar prantad dizalc'hiezh berr-mañ e soñj da Mariano Arosemena, anezhañ Sekretour an Darempredoù etrebroadel e Panamá, sevel un emglev evit ma vefe gwarezet unded, surentez ha neptuegezh ar strizh-douar gant Breizh-Veur, ar Stadoù-Unanet ha Frañs.
Demokratiezh Aten
An adreizhadennoù politikel
A-bouez eo kompren ne ziwanas ket demokratiezh Aten diwar emsavadegoù poblek er c'hontrol da demokratiezhioù all, evel hini ar Stadoù-Unanet pe hini ar Republik c'hall a vremañ. Diwan a reas diwar youl ar bolitikourien da asuriñ unaniezh o c'heoded. Setu ar peder adreizhadenn bennañ hag anv ar re o c'hasas da benn :
Feur-emglev Mallarino-Bidlack
Istor
E 1841 e tistro Panamá en Nueva Granada. Pennadurezhioù Nueva Granada a heuilh an hevelep roud neuze ha goulenn a reont digant ar Stadoù-se gwarantoù evit gellout kenderc'hel da ren war ar strizh-douar.
Demokratiezh Aten
Adreizhadennoù Drakon
Choazet e oa Drakon, e 621-620, evit lakat dre skrid lezennoù a denne d'an aferioù muntr hepken. Brudet eo bet o c'haleter betek an amzer hiziv. An diviz bihan-se a ziazeze koulskoude ur gwir ingal evit an holl hag anavet gant an holl a ouie lenn, ar pezh a ziskare ul lodenn eus galloud ar vrientinien. Diazezañ a rae ivez aotrouniezh ar stad a-us d'ar c'herentiezhioù war dachenn ar justis. C'hwec'h tesmotet (gward al lezenn skrivet) zo lakaet ouzhpenn e kuzul an arc'honted d'ar c'houlz-se. Daoust ma'z a an enkadenn war washaat, n'eo ket boulc'het tamm ebet monopol armerzhel ha politikel tiegezhioù bras Aten, an Eupatrided. An Arc'honted (a vez renet ar geoded gant o c'huzul d'ar c'houlz-se) a veze atav choazet en o zouez. Daou batrom a zegas ur respont d'ar c'hudennoù-se a anadas e henc'hres er kantved :
Feur-emglev Mallarino-Bidlack
Istor
Kinnig a ra neuze Manuel María Mallarino, anezhañ ministr an Darempredoù Diavaez evit an Nueva Granada, un teul kuzh a-berzh e c'houarnamant da Benjamin Bidlack, kargiad ar c'henwerzh eno evit SUA. Ennañ e sach gouarnamant an Nueva Granada evezh ar Stadoù-Unanet war c'hoantoù direizh Breizh-Veur evit mestroniañ al "lec'hioù kizidikañ e-keñver kenwerzh war ar c'hevandir amerikan". En eskemm eus gwarant hec'h aotrouniezh war ar c'horn-bro ha war neptuegezh ar strizh-mor e kinnig da SUA doareoù spletus evit treuzdougen a-dreuz ar strizh-douar, o marc'hadourezh, lizheroù, beajourien, hag all.
Demokratiezh Aten
Adreizhadennoù Solon
Solon a glaskas diskoulmañ an enkadennn bolitikel a oa en e geoded. Arc'hont etre -594 ha -593, lezennour, saver ur c'hod lezennoù, e lamas da viken ar sklavelezh en abeg d'an dleoù hag e tisklêrias gwir an holl da gemer perzh e divizoù ar geoded. Spisaat a reas deverioù an holl e-keñver ar geoded e feur o finvidigezh.
Adreizhadennoù Kleistenes
Gant e adreizhadenn eus 508 Kleistenes, un eupatrid a oa ezel eus unan eus ar brasañ tiegezh a oa en Aten, an Alkmeoned, a roas d'ar bobl ar gwir da gemer perzh n'eo ket hepken en divizoù politikel met ivez e melestradur ar geoded o tigeriñ ar magistradurioù dezhi en eskemm eus he harp war an dachenn bolitikel. Diazezet eo an adreizhadenn-se war adaozadur an egor keodedour. Ur reizhiad ingaladur hervez al lec'h bevañ pe ganedigezh a gemer lec'h ar frammoù politikel kozh diazezet war ar binvidigezh hag ar gerentiezh. Ne vez ket termenet statud ar geodedourien atenat hiviziken estroc'h evit dre an demos m'int stag outañ.
Adreizhadennoù Perikles
War-dro kreiz ar Perikles a lakas e plas un digoll pemdeziek evit ar re a gemere perzh e bodadennoù an Helie hag e re ar Boule, pe en arvestoù ar Panathene : anvet e oa ar misthos (« gopr ») hag e bal a oa lakaat ar geodedourien baourañ hag ar re a oa o chom ar pellañ eus kreiz ar geoded da gemer perzh en he buhez. A-drugarez d'ar misthos e c'hallent chom hep labourat e-pad un devezh evit seveniñ o c'hargoù sivil pe politikel. Tremen a reas ar misthos eus div da deir obolenn dre zevezh en amzer Kleon, da lâret eo gwerzh gopr un devezhour paour. An diviz-se a greñvae an demokratiezh o reiñ an tu d'an holl da gemer perzh e buhez ar geoded.
Feur-emglev Mallarino-Bidlack
Un diverrañ eus ar Feur-emglev
Gant ar Feur-emglev-mañ e skoulm ent ofisiel ar Stadoù-Unanet darempredoù armerzhel, kevredigezhel ha politikel gant Nueva Granada. D'e heul e vo lakaet un harz d'al luskad dizalc'hour a-hed eil hanterenn an.
Demokratiezh Aten
An Eklezia
Gant an Eklezia e veze votet al lezennoù ha disklêriet ar brezelioù. Kement keodedour Aten en e oad gour en doa ar gwir da gemer perzh enni. Bodet e veze an Eklezia peder gwezh bep miz, d'an nebeutañ war dorgenn ar Pniks. pep hini a c'halle reiñ e ali ha goude e veze votet o sevel an dorn. Gant ar brasañ niver ez ae an trec'h. Divizout a rae an Eklezia harluiñ ar geodediz a seblante dañjerus evit an demokratiezh dre un argerzh anvet ostrakism.
Ar vagistrated
Merañ a raed aferioù pemdez ar geoded ha diwall a raent ma vefe doujet d'al lezennoù. En o zouez 10 strategour hag a rene an arme a veze dilennet hag a c'halle bezañ dilennet meur a wezh. Lod eus ar vagistrated evel kuzulierien ar Boule ha barnerien an Helie a veze tennet d'ar sort bep bloaz. Ar re bouezusañ avat evel ar strategourien (strategoi) a veze dilennet bep bloaz. Galloud ar vagistrated a ranke bezañ pleustret en un doare stroll ha morse en un doare hiniennel. Kontrolet e veze labour ar vagistrated hag ar gannaded e fin o c'harg. Evel se e kontrole Ateniz o magistrated en un doare efedus hag e virent oute da zont da vezañ tiranted.
Ar dokimasia a oa an enselladenn a veze graet war ar vagistrated da zont evit disteraat heuliadoù fall an dennadeg d'ar sord. Dre an enselladenn-se e wiried e oa keodedour an danvez magistrat, en doa an oad izelañ rekis, n'en doa ket bet ar garg-se biskoazh hag e oa dellezek anezhi. Dalc'het e veze dirak an Eklezia, pe an Helie, pe dirak an daou.
An Helie
Al lez-varn poblek-se a oa ennañ 6000 keodedour, atav koshoc'h evit 30 vloaz ha rannet e dek rummad 500 keodedour (gant 1000 a veze miret ouzhpenn) a veze tennet d'ar sord bep bloaz evit dont da vezañ ezel eus an Helie.
An Aeropagos
An Aeropagaos a oa un ensavadur politikel a oa anezhi a-raok an demokratiezh hag a vije bet krouet gant doueed. He fal kentañ a oa « mirout al lezennoù », da lâret eo da ziwall e vefe doujet d'ar vonreizh. Abalamour da se en doa galloudoù justis ledan-kenañ. E izili a oa keodediz hag a oa bet Arc'honted, da lavaret eo tudjentil pinvidik ha galloudus. Goude adreizadenn -487 e voent tennet d'ar sord. Dont a ra he anv eus un anv-lec'h, hini "tuchenn Ares", an Areopagos, e lec'h ma veze bodet. Edo an duchenn-se en Aten, el lec'h ma prezegas Paol Tarsus, nepell diouzh an Akropolis. Abaoe ar prantad arkaek e oa bet dalc'het prosezioù eno. E liamm gant Ares, diazezet war ur gerdarzh gaou marteze, a c'hallfe bezañ savet evit displegañ an anv-lec'h hepken. E lec'h e diavaez an agora a oa kalon ar geoded zo un arouez kreñv : an torfedoù ne vezont ket digemeret er geoded!
A-drugarez da adreizhadennoù Drakon e c'halle ar geodediz sevel klemm d'an Areopagos a-enep ar vagistrated o doa graet gaou oute e-doug o c'harg. Kreñvaet e oa c'hoazh galloud an Areopagos gant adreizhadennoù Solon, hag hemañ a zeuas da vezañ un doare kuzul ar furien hag a wareze ar geoded a-enep ar gourdrouzoù eus an diabarzh (Diwall a rae evel se - en un doare souezhus a-walc'h - ouzh an iriennoù savet a-enep an demokratiezh) met re an diavaez ivez. Abalamour da se, ne rente kont an Aeropagos eus e obererezh dirak ensavadur ebet. Goude adreizhadennoù Kleistenes hag ar brezelioù medek, ar galloud dalc'het gant an Areopagos a zeuas da vezañ kreñv-kenañ. Efialtes ha Temistokles a labouras kevret evit bihanaat al levezon-se hag da greñvaat re an Eklezia, ar Boule, ha lezioù-barn nevez an Helie. Goude -462, an Areopagos n'he doa ket galloud politikel ebet ken ha dont a ra da vezañ un ensavadur kozh ha doujet hag a varn ar muntroù hag an aferioù relijiel.
Kerambos
Anaout a reer daou zen anvet Kerambos e mojennoù Hellaz kozh:
Kerambos, mab Euseiros
Kerambos (Κέραμβσς e gregach), mab da Euseiros, ha mab-bihan d'an doue Poseidon, a ziwalle e dropelladoù bras, e-unan, ouzh troad menez Othrys. Saveteet e oa bet eus dour-beuz Deukalion gant an nimfezed o doa gorreet anezhañ a-us d'an dour
Da vaesa e chatal en deveze skoazell digant nimfezed ar c'hornad peogwir en o dudie gant e gan, rak gwelloc'h kaner egetañ ne oa ket. Gantañ e voe ijinet sirinks ar vaesaerien ha savet sonioù koant. Dont a rae an nimfezed da zañsal ouzh son e delenn. An doue Pan a oa deuet da vezañ mignon dezhañ, a alias anezhañ da ziskenn gant e dropelloù er blaenenn, rak kriz e vije ar goañv. Ne deurvezas ket Kerambos selaou an doue, ha gwashoc'h, kontañ a reas koñchennoù vil diwar-benn an nimfezed, o kontañ ne oant ket bet engehentet gant Zeus, met gant Sperc'heios ha Deino, o lavarout e oa bet Poseidon, goude orgediñ ouzh an nimfenn Diopatre, o treiñ he c'hoarezed e gwez-pupli, hag o treiñ anezho e nimfezed en-dro goude kemer e c'hoant. Neuze e oa savet fulor en nimfezed, ma voe troet Kerambos ganto en ur c'hwil, anvet Cerambyx. Ha kuit e chatal pa deuas ar goañv.
Mab Ariadne
Kerambos, a oa mab da Ariadne ha Dionysos, a ijinas arz ar poderezh.
Arz erotek e Pompei ha Herculaneum
An arz erotek e Pompei ha Herculaneum zo bet kavet e kêrioù kozh bae Naplez (e Pompeii ha Herculaneum dreist-holl) war-lerc'h ma voe kroget da gleuziañ enno en XVIII-vet kantved.
Kavet e voe e oa leun ar c'hêrioù-se a livadurioù erotek a svoe spontet ar gleuzerien ouzh o gwelout. Betek binvioù ordinal en tier a oa stummoù erotek dezho. Kement-se a ziskouez e oa laosk a-walc'h doareoù-bevañ reizhel ar Romaned en amzer-se, hep arabadoù a vez e darn eus ar c'hevredigezhioù a vremañ, goude ma n'eo ket ur ster erotek a vez e atav gant darn eus ar skeudennoù, evel ar pichoù bras-meurbet a c'halle aroueziañ ar speriusted pe ar strujusted.
An digompren etre an daou sevenadur-se a voe kaoz ma moe kuzhet kalz eus ar c'havadennoù adarre. Da skouer, urmurlivadur a ziskoueze Priapus, doue kozh ar vuhez reizhel hag ar speriusted, gant e bikol mell pich, a oa bet goloet a blastr ha ne voe addizoloet nemet e 1998 abalamour d'ar glav.
Kabined ar sekredoù
E 1819, pa deuas ar roue Frañsez I a Naplez da weladenniñ diskouezadeg Pompeii e Mirdi Naplez gant gwreg ha merc'h e oa ken diaes o welout ar pezhioù arzel ma tivizas e vijent serret en ur pezh kuzh, ha ne vije digoret nemet d'an dud "a oad hag a vuhez reizh".
Addigoret, serret, addigoret adarre, adserret e-pad 100 vloaz, eo bet an diskouezadeg. e dibenn ar bloavezhioù 1960 (koulz dispac'h ar reizh) e voe digoret e-pad ur pennad berr. Ret eo bet gortoz ken ar bloaz 2000 evit ma tigorfe da vat. Ar vugale (dindan 18 vloaz, hervez al lezenn) ne vezont ket laosket da vont e-barzh hep aotre, ha chom a ra ur gward gante atav e-barzh ar pezh kuzh.
Fouzhlec'hioù
N'ouzer ket ha mennet e oa ar skeudennoù da ziskouez ar pezh a ginnige ar stalioù-se pe da sachañ lagad ar weladennerien hepken.
Linsang
Spesadoù
Linsanged Afrika:
Arz erotek e Pompei ha Herculaneum
Livadurioù
Amañ dindan standilhonoù eus murlivadurioù, marelladurioù, delwennoù, ha traoù erotek arall kavet e Pompeii ha Herculaneum.
Gwener en un hanter grogenn
'' Murlivadur Pompei gant Gwener ne oa ket anavezet gant Sandro Botticelli, liver Ganedigezh Gwener, met marteze e oa un adlivadur roman eus livadur brudet gant Apelles graet meneg anezhañ gant Lucian. En henamzer klasel eo arouez kourzh ar maouezed e oa ar c'hregin.
Jorge Luis Borges
Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo ( audio) (24 a viz eost 1899 e Buenos Aires - 14 a viz even 1986 e Geneva) a oa ur skrivagner hag ur barzh arc'hantinat.
Liammoù diavaez
Jorge Luis Borges - Internetaleph
Hedred
An hedred (pe hedenn ) a zo un dalvoudegezh kornel eus lec'hiadur ur poent war an Douar, er Reter pe er C'hornôg.
Ez-resis, hedred a reer eus ur c'horn a zo etre ar blaenenn a dremen dre ahel an Douar ha hedredenn Greenwich diouzh un tu, hag ar blaenenn a dremen dre ahel an Douar hag ur poent bennak war-c'horre hor planedenn diouzh an tu all.
Rannet eo bet ar voul-douar e 360 hedenn, evel en ur c'helc'h (360°) ; 360 hedredenn zo ivez neuze.
Muzuliet e vez an hedred adalek hedenn Greenwich (0°), war-du ar C'hornôg pe war-du ar Reter. En doare-se eo bet rannet ar voul-douar e div lodenn gevatal : eus 0° da 180° Kornôg hag eus 0° da 180° Reter, 180° Kornôg ha Reter o vezañ an hevelep hedredenn, en tu enep da hedenn Greenwich hag a-eeun ganti (dre Enez Wrangel en hantervoul norzh hag Enez Futuna en hantervoul su e tremen). • Da skouer, pa lavarer eo 1° 33′ 10″ Kornôg hedred Naoned e venner lavaret emañ Naoned er C'hornôg da C'hreenwich hag ez eus ur c'horn 1° 33′ 10″ e vent etre hedredenn Greenwich hag an hedredenn a dremen dre Naoned.
Mauretania
Gant emled an Impalaeriezh roman e teuas Mauretania da vezañ ur rouantelezh suj. Roma a anvas enni ar roue suj Juba II eus Numidia. Pa varvas Juba e 23 e savas e vab Ptolemaios Mauretania war an tron en e lec'h. Desavet e oa bet Ptolemaios e doare ar Romaned. E 40 e voe lazhet gant Caligula a zivizas stagañ Mauretania da vat ouzh an Impalaeriezh evel ur broviñs roman e 42 dindan ur gouarnour impalaerel (ha neket unan a-berzh ar Sened).
Er e tivizas an Impalaer roman Glaoda Iañ rannañ Mauretania e div lodenn etre Mauretania Caesariensis ha Mauretania Tingitana a-hed linenn ar stêr Mulucha (Muluya) e-tro 60 km er c'hornôg da kêr Oran hiziv :
Un Impalaer eus Roma zo bet genidik eus Mauretania : ar marc'heg Macrinus, a dapas krog er galloud goude muntr Caracalla e 217, nemet trec'het e voe d'e dro ha lakaet d'ar marv war urzh an impalaer Elegabalus er bloaz war-lerc'h.
A-c'houde Tetrarkiezh an Impalaer Diokletian (293), e voe rannet ar vro e teir froviñs pa voe tennet ar vro reterañ vihan Sitifensis diouzh Mauretania Caesariensis.
Mammennoù ha daveennoù
(da glokaat)
Foulk Iañ
*Ur pennad Foulk a zo ivez.
Foulk I (pe Fulco, pe Foulk ar Rouz), mab d'ar beskont Ingelger, ha moarvat da Aelendis, a oa kentañ kont Anjev eus 930 da 942.
Kent-se e oa bet beskont Anje (a-raok 898-930), beskont Teurgn (898-909), ha kont Naoned (909-919).
Dimezet e oa da  Roscille Loches , merc'h Garnier (Warnerius), aotrou Loches, ha Tescende, ha bugale o doa bet :
E 909, pa varvas Alan Iañ, dug Breizh, e voe roet beskontelezh Teurgn da Thibaud l'Ancien, ha dezhañ kontelezh Naoned. Gant-se e oa karget da stourm ouzh ar Vikinged hag ouzh ar Vrezhoned.
Kemeret e voe Naoned gant ar Vikinged e 914, ha dilezel e wirioù war ar gontelezh a reas Foulk e 919. Miret e voe an anv a gont gantañ koulskoude, met ne voe anavezet nemet e 930.
Ar pep brasañ eus e vuhez a dremenas o vrezeliñ a-enep ar Vikinged.
Meneg eus Foulk ar Rouz a zo e "Chronique des exploits des Comtes d'Anjou", skrivet eus 1100 da 1140 gant ur manac'h anjevat, war c'houlenn Foulk Rekin.
Sivet
Ar siveted a zo bronneged kigdebrer.
Spesadoù
Civetkatten ジャコウネコ
Amália Rodrigues
Amália da Piedade Rebordão Rodrigues (Lisboa, 23 Gouere pe 1añ Gouere 1920 — Lisboa, 6 Here 1999) a oa ur ganourez fado hag un aktourez eus Portugal. Kontet eo da vezañ ar brasañ kanourez fado bet biskoazh. A-drugarez dezhi eo bet brudet ar fado er bed-holl. Douaret eo e Panteon broadel Portugal e-touez harozed veur Portugal.
Anavezet e oa gant an holl evel Rouanez ar Fado anezhañ unan eus stiloù aroueziusañ hag heverkañ sonerezh hengounel ha broadel Portugal. Dre se ez eus bet c'hoariet gant Amália Rodrigues ur rol dibar e sevenadur Portugal. Sellet e veze outi gant kalz a dud evel unan eus kannaded wellañ Portugal en estrenvro. Perzh he deus kemeret Amália en abadennoù skinwel niverus dre ar bed ma kane fado ha tonioù all eus sonerezh hengounel Portugal. Kanet he deus tonioù estren ivez evel, da skouer, sonerezh spagnol.
Bugaleaj
Merc'h uvel ur botaouer a oa aet da glask e vara da Lisboa e oa Amália da Piedade Rodrigues. Ur familh pevar a vugale e oa. Ganet e voe da bemp eur d'an 23 a viz Gouere 1920 er straed Martim Vaz, e parrez Pena e kêr Lisboa. Amália avat a c'houlenne e vije lidet he deiz-ha-bloaz d'ar 1 a viz Gouere (no tempo das cerejas - "da goulz ar c'herez"), emezi : talvez por ser essa a altura do mês em que havia dinheiro para me comprarem os presentes, "marteze peogwir e oa hennezh ar mare eus ar miz ma oa un tamm arc'hant er gêr evit gellout profañ din un draig bennak". Pevarzek miz war-lerc'h, dilabour atav, e tiviz he zad distreiñ da Fundão met Amália a chom gant he zud-kozh er gêr-benn. Abred e tiskouezas bout ampart da ganañ. Abaf e oa, ha kregiñ a reas da ganañ evit he zad-kozh hag an amezeien a bede anezho. En he yaouankiz e kane tonioù tango Carlos Gardel hag ar c'hanaouennoù poblek a gleve hag a veze pedet da ganañ. D'he 9 bloaz e voe kaset Amália d'ar skol gant he zad-kozh dilizherennek. Plijout a rae dezhi met pa voe 12 vloaz e rankas kuitaat ar skol evel a veze graet e tier ar re baour.
Da 14 vloaz ez eas en-dro da vevañ gant he zud deuet en-dro etretant da Lisboa. Met ne oa ket ken brav dezhi evel e ti he zud kozh : ret e veze dezhi sikour he mamm hag ober war-dro he breur henañ, garv an tamm anezhañ.
Da 15 vloaz e veze o werzhañ frouezh e Cais da Rocha, ha sachañ a reas evezh warni abalamour d'he mouezh divoas. Mont a reas el laz Marcha Popular de Alcântara (e festoù Santo António de Lisboa) en 1936. An ensaiador a zalc'has war Amália evit ma'z aje da lakaat hec'h anv en ur genstrivadeg kanerezed yaouank anvet Concurso da Primavera evit gounit an anv Rainha do Fado (rouanez ar fado). Amália ne gemeras ket perzh a-benn ar fin rak ne felle ket d'ar c'hanerezed all kanañ ma kane-hi.
Amália Rodrigues a oa kannadez Portugal er bed a-bezh, pan eas da ganañ d'an holl vroioù, eus Lisboa da Rio de Janeiro, eus Evrog Nevez da Roma, eus Tokyo d'an URSS, eus Mec'hiko da Londrez, eus Madrid da Bariz ma kanas alies en Olympia). Brud a reas d'ar portugaleg ha d'ar Fado.
Filmoù
Pevar film zo bet graet gant Bruno de Almeida diwar-benn Amália:
La Comté
La Comté a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Roen
Trede brasañ stêr Europa eo ar stêr Roen, 1 232,7 km hed dezhi, goude ar stêr Volga (3 530 km) hag ar stêr Danav (2 850 km).
Div andon zo d'ar stêr Roen, e kanton Grizon e Suis : ar Vorderrhein « Roen gentañ » en norzh da Lai da Tuma (Lenn Tuma, Tomasee en alamaneg) a lakaer da andon bennañ daoust ma'z eo hiroc'h an adstêr Rein da Medel er c'hember gant ar Vorderrhein e-kichen Disentis.
Anvadurezh
Eus al latin Rhēnus, amprestet digant ar galianeg Rēnos, kar d'ar gerioù keltiek rían « mor ; dourredenn » en heniwerzhoneg ha rhewyn « ruzel, gouver » e kembraeg, diwar ar wrizienn indezeuropek *h₃reiH- « redek, ruilhal, fluañ ».
Fellasion
Ur fellasion pe ur chukadenn, zo un darempred revel a vez graet pa vez sunet pe lipet kalc'h ur gwaz, gant ur vaouez pe gant ur gwaz all. Implijout a reer ivez an droienn "Dibluskañ kig" evit ober anv eus an ober-se.
An ober-se a c'hall bezañ plijus evit an daou berzhiad, hag a c'hell kas an hini zo sunet betek skrijañ,.
En darn vrasañ eus ar broioù n'eus ket a lezennoù a-enep an ober-se, daoust ma c’hall bezañ un tabou, un dra berzet, e lod eus ar sevenadurioù. Lod a c'hall nac'h pe bezañ a-enep an ober-se abalamour d'o choaz personel, d'ar pezh a blij dezho pe get, pe d'un inhibadur revel. Peurliesañ ne weler ket an ober-se evel un dra hag a laka an eil pe egile eus ar berzhidi da goll e werc'hted, daoust ma c'hall bezañ menoioù disheñvel diwar-benn ar c'hraf-se,.
An ober
Ur flouradenn hepken e c'hall bezañ, evit lakaat ar c'hoant da sevel, a-raok stagañ gant oberoù all. Gallout a ra bezañ un doare da lakaat ar gwaz da strinkañ e sper, pe er genoù pe e-kichen. Implijet e vez evit reiñ plijadur hag a-wechoù, ouzhpenn, evit mirout a gaout bugale. Unan eus doareoù an hilastalañ eo neuze ivez.
Riskloù
Aliet hag erbedet e vez diwall diouzh kleñvedoù a c'hallfe tremen eus an eil d'egile evel-se gant tud ha ne daolfent ket pled a-walc'h ouzh o naetadurezh. C'hoarvezet ez eus bet gant gwazed bezañ spazhet gant dent o c'henc'hoarier(ez) : un ober a fiziañs eo bezañ chuket eta.
Emsunañ
An emsunañ zo ur chukadenn graet gant ur gwaz dezhañ e-unan. Daoust ma seblant dibosubl e vez diskouezet en arz a-wechoù.
22 Du
Lidoù
Sant an deiz : Santez Aziliz
Laoülan
Laoülan a zo ur gumun eus Breizh, e Kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. Ur gumun istorel eo eus bro Pourlet,
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed . Brezel Indez-Sina
Picidae
Picidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar speged hag ar penngammed, termenet e 1820 gant ar skiantour saoz William Elford Leach (1791-1836).
Vestfirðir
thumb|upright=1.2|Lec'hiadur Vestfirðir en Island Vestfirðir (fjordoù ar c'hornôg) a zo unan eus eizh rannvro Island, e ledenez ar gwalarn. Ísafjörður eo ar gêr-benn. 22 721 km² eo gorread ar rannvro hag e 2008 e oa 7 279 annezad enni. Kalz fjordoù a zo er rannvro. Enni emañ ivez Drangajökull hag a zo pempvet brasañ skorneg Island. Hini nemeti ar rannvro eo.
Picidae
Anavezet-mat eo al laboused-mañ en abeg d'o boaz (evit an darn vrasañ anezhe) da doullañ kef ar gwez, war-bouez o figos, evit sevel un neizh pe debriñ an amprevaned oc'h arvevañ ouzh ar c'hoad.
Vestfirðir
Kumunioù ha kêriadennoù pennañ
E rannvro Vestfirðir ez eus dek kumun, hag en ul lodenn anezho ez eus meur a gêriadenn.
Kontelezhioù Vestfirðir
Austur-Barðastrandarsýsla • Norður-Ísafjarðarsýsla • Strandasýsla • Vestur-Barðastrandarsýsla • Vestur-Ísafjarðarsýsla
Picidae
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a pemp genad ha tregont d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Daou c'hant pemp spesad ha tregont (235) en holl ; n'eus spesad ebet aet da get (†) en o zouez. C'hwec'h kant pemp (605) isspesad bev c'hoazh hiziv an deiz.
Sant-Jakez-al-Lann
Sant-Jakez-al-Lann, pe Sant-Jakez-al-Lanneg (Saint-Jacques-de-la-Lande e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Roazhon-5 e departamant Il-ha-Gwilen. Eno emañ aerborzh Roazhon.
New Plymouth
New Plymouth zo un anv-lec'h saoznek, diazezet war anv kêr Plymouth, e Bro-Saoz, en aber ar stêr Plym.
En Antarktika
New Plymouth New Plymouth New Plymouth New Plymouth 뉴플리머스 Aberplymm Nowydh Ngāmotu New Plymouth New Plymouth New Plymouth New Plymouth New Plymouth New Plymouth Нью-Плімут 新普利茅斯
Kab
Kab (kap a-wechoù) zo un anv brezhonek, deuet eus ar ger latin caput (penn), a vez graet eus meur a dra.
Douaroniezh
Kab a vez graet eus ur beg-douar en arvor,
Dilhad
Kab a vez lâret ivez eus dilhad, a c'holo ar penn a-wechoù, an divskoaz a-wechoù all, gwelout
Ardamezouriezh
Kab a vez lavaret en ardamezouriezh evit ar pezh a c'holo lodenn grec'h ar skoed, gwelet kab (ardamezouriezh)
Amzer-dremenet kent
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet kent, evit komz eus un amzer yezhadurel en tremened a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud bet en ur stad d'ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad amzerioù rik pe d'ar mare m'emeur o komz anezhañ lakaet da daveenn en ur reizhiad keñveriek, da skouer :
E gwirionez eo un arvez kentoc'h evit un amzer rik, savet diwar ar amzer-dremenet strizh. Ne vez implijet nemeur er yezh komzet hag alies ec'h implijer adal ma, goude ma, ur wezh ma... gant an arvez-mañ.
Machigwengeg
Ur yezh arawakek eus isskour ar yezhoù ragandek eo ar machigwengeg. Komzet eo gant ouzhpenn 10 000 a dud e biz Perou.
Kazh-banal Bourlon
Kazh-banal Bourlon (Genetta bourloni) a zo ur bronneg hag a vev e Ginea, Sierra Leone, Liberia hag Aod an Olifant.
23 Du
Lidoù
Sant an deiz : Sant Bieuzi
Peter Drucker
Peter Ferdinand Drucker (19 a viz Du 1909 e Vienna – 11 a viz Du 2005 e Kalifornia) en deus skrivet kalz levrioù diwar-benn ar merañ embregerezhioù.
Kazh-banal kuch
Ar c'hazh-banal kuch (Genetta cristata) a zo ur bronneg hag a vev e Nigeria ha, marteze, e Kameroun, Republik Kongo ha Gabon.
Peter Drucker
Da vro-Saoz ez eas hag en ur selaou prezegennoù John Maynard Keynes e komprenas en doa c'hoant d'ober estreget ekonomiezh rak "studial emzalc'h an dud ha n'eo ket penaos emañ kont gant ar Yalc'h" a oa war e soñj. D'ar Stadoù-Unanet ez eas evit sevel Dibenn an den ekonomikel (1939) ha Dazont an den greantel (1942).
Hoogstraten
Hoogstraten a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Antwerpen.
Peter Drucker
Kuzulier rener General Motors ez eas hag e levr pennañ Keal an embregerezhioù (1945) a savas diwar 18 mizvezh enklask e emvodoù kuzul-merañ GM ha pennadoù-kaoz gant sternidi ha micherourien an embregerezh. Ur vicher nevez a voe krouet : kuzulier war ar management. Evit General Electric hag American Heart Association e labouras da c'houde hag an den dave e voe diwar neuze evit pezh a denn d'ar vanagementouriezh.
Ar Vourc'h-Wenn
Ar Vourc'h-Wenn, pe Bourc'h-Wenn, a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Peter Drucker
Tamm-ha-tamm e pellaas diouzh emdroadurioù nevez ar gevalaouriezh, skoet ma oa gant kresk gopr ar pennoù embregerezhioù bras da skouer hag e 1993 e savas En-tu all d'ar gevalaouriezh.
Ar Vourc'h-Wenn
An anv
Bourc'hwenniz (ha Bourc'hwentiz), pe Bourc'hiz-Wenn , a vez graet eus annezidi ar Vourc'h-Wenn e brezhoneg.
Gnomes de Troy
Gnomes de Troy zo un heuliad bannoù-treset fentus hag a dremen war ar blanedenn Troy.
Gnomes de Troy a gont dimp gant fentigelloù yaouankiz Lanfeust, Cixi, C'ian hag o c’hamaradoù, tudennoù pennañ Lanfeust de Troy.
Gweled en holl
Pep lec’h war dTroy e vez kavet Gnomed en holl gêrioù, en holl vilajennoù. An gnomed eo ar ger a reer gantañ evit komz deus... ar vugale, ar gañfarded vihan a gri, a ra trouz, a’n em gann, a dorr, a ra sotonioù.
N’eo ket bet kavet e c’halloud gant Lanfeust c’hoazh, krog eo Cixi ha C'ian d’ober gant o hini, ha mont a reont da skol ar mestr Nicolède... Gnomes de Troy a gont o buhez pemdez.
Suðurnes
Suðurnes zo unan eus eizh rannvro Island. E ledenez Reykjanes emañ, e mervent ar vro. Stank eo ar boblañs enni, ouzhpenn 20 annezad dre km²). E 2008 e oa 21 431 annezad enni. Keflavík eo ar gêr-benn ha 829 km² eo gorread ar rannvro. Enni emañ ivez aerborzh pennañ ar vro, e Keflavík.
Kumunioù Suðurnes
Etre krommelloù emañ an niver a annezidi.
Kazh-banal brizh
Ar c'hazh-banal brizh (Genetta maculata) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika issahara.
Plaza de soberanía
Plazas de soberanía (ger-ha-ger 'lec'hioù souverenite') zo un termen istorel a veze implijet evit ober anv eus an teroueroù dalc'het war-eeun gant Spagn e Norzhafrika (enebet ouzh ar pezh a oa gwechall ar protektorat spagnol war norzh Maroko ha Sahara ar C'hornôg).
Pemp plaza de soberanía zo, en o zouez div plaza mayor ('lec'hioù bras'): thumb|right|300px|Kartenn spagnol eus an XIXvet kantved a ziskouez ar "plazas menores" ha teir plaza menor ('lec'hioù bihan'):
Ouzhpenn ar re-mañ, emañ an Isla Perejil, un tamm enezennig roc'hellek distro nepell eus Ceuta, a zo bet danvez un tabut gant Maroko e 2002, hag a zo bet termenet evel ur Plaza de Soberanía ouzhpenn abaoe. Koulskoude n'eo ket tre ur Plaza de soberanía e gwirionez, kentoc'h ur seurt tachenn etre, un no-man's land.
Al 'lec'hioù bihan' a ya d'o ober enezennigoù bihan nepell eus aod Maroko. N'eus ket a boblañs sivil warno. Administret int war-eeun gant gouarnamant Madrid.
Ezel int eus Unaniezh Europa evel ar peurrest eus Spagn. Ober a reont gant an euro. An eil gant egile e sav poblañs ar plaza de soberanía da 145,336 a dud. Ingalet eo an dud hanter-hanter etre Ceuta ha Melilla mui pe vui, daoust m'eo un tammig stankoc'h an dud e Ceuta.
Pa voe dilezet protektorat Spagn war hanternoz Maroko ha pa voe anavezet dizalc'hiezh ar vro ganti e 1956 ne voe ket dilezet ar 'plazas de soberanía' peogwir e oant bet ul lodenn eus Spagn abaoe ar XVvet kantved hag ar ha, dre se, e oant chomet er-maez eus ar protektorat.
Strolladoù nasionalist Maroko a c'houlenn souverenite ar vro war tout al lec'hioù-se a-benn sevel Maroko Veur.
Owain Ddantgwyn
Owain Ddantgwyn (pe Owen, pe Ewen Dant Gwenn, pe c'hoazh Owain Danwyn hervez doare ar skrivadur kembraek a-vremañ) a vije bet roue kentañ Rhos en hanternoz Kembre.
Rouantelezh Gwynedd a vije bet etre e zaouarn goude marv Einion Yrth hag ur gwaz e oa d'e vab Cadwallon Lawhir ha darempredoù mat en devoa gantañ, war a seblant. Kalz falloc'h e oa e zarempredoù gant Maelgwn Gwynedd ha gantañ e voe lazhet daoust ma chomas dizalc'h e rouantelezh.
John Napier
thumb|right|240px|John Napier John Neper, pe John Napier diouzh e anv mat, bet ganet e Dinedin e 1550 ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1617 e kastell Merchiston, a oa un doueoniour hag ur matematikour skosat.
Ganet e-barzh un tiegezh pinvidik, hag eñ e-unan baron Merchiston, e teuas da vezañ anavezet pa zifennas ar brotestantiezh, ha peurgetket pa lakaas ar roue Jakez VI Skos war ziwall ouzh c'hoantoù ar roue katolik Fulup II Spagn.
N'eo ket gant ar matematik ez ae ar pep brasañ eus e amzer met leizh a vennozhioù a zeue war e spered evit eeunaat ar jedadennoù. Sevel a reas un nebeud formulennoù trigonometriezh sferek, ledañ a reas implij ar pik evit notadur angl-ha-saoz an niveroù degel, met dreist-holl ec'h ijinas al logaritmoù.
Deskrivet e voe ar benveg nevez-se gant Neper e Mirifici logarithmorum canonis descriptio embannet e 1614. Ha lennet e voe gant Henry Briggs a gejas outañ e 1615 hag a gasas e oberenn war-raok en ur ober gant al logaritm degel kentoc'h eget gant al logaritm neperian.
(nuovo) Partito Comunista Italiano
An (nuovo) Partito Communista Italiano (nevez- Strollad Komunour Italian) a zo ur strollad politikel komunour marksour-leninour italian. Skoazellet en doa ar brizonidi bolitikel breizhat.
Buhez ar Sent
Buhez ar Sent eo an anv a vez graet eus ul levr relijiel a zo bet lennet kalz war ar maez e dibenn an kantved hag e penn kentañ an  kantved. E gwirionez ez eus kaoz eus meur a levr disheñvel.
kantved
Morvan_-_Buez_ar_Zent,_1913.djvu, embannadur 1913.]]
Relijion Henc'hres
Liammoù diavaez
Ελληνική Εθνική Θρησκεία
Buhez ar Sent
Anvioù e Buhez ar Sent
Tud zo a garfe implij stummoù an anvioù evel m'emaint e Buhez ar Sent, kentoc'h eget e geriadurioù nevesoc'h. Setu un nebeud anvioù tennet eus taolenn Buhez ar Sent ar bloavezh 1912, er bajenn 945: Kemmet eo an doare-skrivañ abaoe 1912.
Wikimammenn
E Wikimammenn e kaver
New Dazont
Dazont da gentañ, deuet da vezañ The New Dazont goude, a oa ur strollad rock, doare new wave, hag a gane e brezhoneg, ha diazezet e Pariz. Bev e oa ar strollad e dibenn ar bloavezhioù 1980 hag e penn-kentañ ar ar bloavezhioù 1990. Meur a bennganer (Alan Samson), pe bennganerez (Nathaly Ober, Mona Lanvellec), a zo bet (unan disheñvel war bep pladenn). Bleniet e oa ar strollad gant Ivi ar C’horr.
Lanfeust des Étoiles
Lanfeust des Étoiles zo bannoù-treset. Gant Christophe Arleston eo bet savet ar senario, an tresadennoù gant Didier Tarquin. Eil kelc’hiad troioù-kaer Lanfeust, un deskard gov deus ar blanedenn Troy eo ; Lanfeust de Troy eo anv ar c’helc’hiad kentañ.
Diverradenn an istor
Er c’helc’hiad-mañ e lenner penaos eo Troy ur blanedenn d’ar priñs Dheluu, unan eus ar briñsed marc’hadourion eus Meirrion. Milieroù a vloavezhioù zo ’noa graet ar briñsed marc’hadourion o soñj kas un taol-arnod war dTroy : bodañ tud o galloudoù psi (hudouriezh evel a vez graet deus se gant annezidi Troy) endro d’ur c’hatalizer (ar Magohamoth) evit diorren ar galloudoù-se. Thanos ha Lanfeust eo an daou disoc’h war vat nemetken evit ar poent, ar re nemete ’neus ar galloud diharz. Buan a-walc’h e kompreno Lanfeust emañ o vont d’en em gavout e-kreiz kannerezh bras evit an hollved. Mont a ra an aozer a-stlabez e-barzh bannoù-treset all ha n’eus ket stumm warnañ da vont gant ar memes paz en heuliad-mañ hag en hini kentañ.
Hiatus
Er yezhoniezh e vez implijet an termen hiatus (diwar ar latin: hiātus, anv-gwan-verb hiāre, "digor"; saoz: hiatus) evit komz eus div vogalennoù renk-ouzh-renk e pep ur silabenn disheñvel, da skouer:
Gant meur a yezh e klasker doareoù da dizhout an eufoniezh dre ober hep un hiatus. Meur a doare disheñvel ez eus da vont e-bioù d'un hiatus ha kemmañ a reont a yezh da yezh.
Tennañ a ra an holl doareoù ha reolennoù-mañ d'ar sandhi.
Vaudringhem
Vaudringhem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Vaudringhem Churchyard
Mervel a rejont e miz Mae 1940 e-pad an Eil Brezel-bed, er Military Police edont o-zri .
Tigr (disheñvelout)
Ar ger tigr a c'hall ober dave da veur a dra e brezhoneg :
Arzoù an arvest
Arzoù an arvest a zo pleustroù o fal dezho sevel arvestoù foran. Oc'h orinoù a c'hell bezañ kavet er c'hoariva, en dañs, en tavarn-c'hoariva, er c'han, er sonerezh hag en arvest-straed.
Setu ar pleustroù pennañ :
National Portrait Gallery
An National Portrait Gallery zo ur mirdi e Londrez, krouet e 1856, ma c'haller gwelout poltredoù tud a bouez en istor Bro-Saoz ha Breizh-Veur.
Biz Lincolnshire
Un Amaezerezh unvan krouet d'ar 1añ Ebrel 1996 da heul freuz Humberside eo Biz Lincolnshire. Da gontelezh lidel Lincolnshire eo staget. Er Rannbarzh Yorkshire hag an Humber emañ.
Grimsby eo e bennlec'h.
Marc Pajot
Marc Pajot a zo bet ganet d'an 12 a viz Gwenholon 1953 er Baol. Ur bageer-dre-lien eo.
Béthonsart
Béthonsart a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Pausa
Er yezhoniezh e vez implijet an termen pausa (diwar al latin: pausa, "ehan"; saoz: pausa) evit komz eus diwezh ul lavarenn pe ur ger. Lezennoù distagadur a zo ha ne dalvont nemet er pausa, da lâret eo e c'hell bezañ distaget en un doare disheñvel fonemoù zo p'en em gavont e fin ur ger pe e fin ul lavarenn, da skouer en alamaneg hag e brezhoneg e vez liveet an diforc'h etre kensonennoù mouezhiet ha divouezh:
Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm)
250px|thumb|Embannet e vez gant ICMLPO "Unity & Struggle" (niverenn gentañ)
Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (KESAML) (e saozneg: International Conference of Marxist-Leninist Parties and Organizations: ICMLPO) a zo anv ur genwiadenn etrbroadel bodet enni meur a strollad komunour marksour-leninour difennet gante linenn enep-adwelourel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania.
Anvet e vez "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm)" pe "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (hoxhaour)" evit lakaat an diforc'h etrezi hag an aozadur all, maoour gantañ an hevelep anv "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour" anvet ivez hervez anv ar gelaouenn embnnet ganti "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel)" pe "Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (maoour)".
Setu roll izili KESAML (U&S):
Ez-izili: