cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rügen
Abaoe 1936 eo staget ouzh an douar-bras dre ur chaoser 2,5 kilometr hed anvet Rügendamm, hag en em astenn etre kêr Stralsund war an douar-bras hag an enezenn. Etre 2004 ha 2007 e oa bet savet ur pont all, ar Rügenbrücke pe Strelasundbrücke, da dreuziñ ar vrec'h-vor. Gant bagoù e c'haller mont eus Rügen da dTrelleborg e Sveden ha Klaipėda e Lituania.
Pell zo eo brudet kouronkoù hag aodoù Rügen (dreist-holl tornaodoù kleiz ledenez Jasmund a voe taolennet gant al livour Caspar David Friedrich). Hiziv ez eo al lec'h eus Alamagn a zegemer ar muiañ a douristed e-pad an hañv.
Brezel Tregont Vloaz
Brezel Tregont Vloaz a reer eus un heuliad brezelioù hag a c’hoarvezas en Europa etre 1618 ha 1648.
Emgannoù lodenn gentañ ar brezel a c’hoarvezas e kreiz Europa, e douaroù an Impalaeriezh Santel German, hag enno e kemeras perzh al lod brasañ eus stadoù Europa, war-bouez Rusia ha Bro-Saoz. E-pad eil lodenn ar brezel e voe ivez emgannoù e Bro-C'hall, en Izelvroioù, e norzh Italia hag e Katalonia. E-pad an tregont vloaz ma padas ar brezel e kemmas ivez neuz ar brezel: eus ar brezel relijiel ma oa er penn-kentañ e troas er fin d'ur brezel etre Bro-C’hall hag Aostria.
Orin ar brezel
Ma’z eo liesseurt abegoù ar brezel eo dav menegiñ an enebiezh a savas etre katoliked ha protestanted (doare Luther pe giz Calvin) a-fet politikerezh ha relijion. Ouzhpenn e voe abegoù a denne d’ar vestroniezh, d’an dieubidigezh, kevezerezh a-fet kenwerzh, gwarizi diabarzh familhoù ha skloufoni hiniennel. Ma voe difrenestriñ Praha abeg kentañ ar brezel, eo ret anzav ez eo un darvoud dister pa seller ouzh pegeit e padas ar brezel ha pegen spontus e voe. Abegoù all, kalz donoc’h, a voe.
Katoliked a-enep da brotestanted
Goude prezegerezh Martin Luther e voe gounezet tachenn buan a-walc’h gant difennerien an Disivoud protestant. Kalz priñselezhioù alaman a gemmas kredenn hag a zegemeras ar brotestantiezh, ar pezh a lakaas an Impalaeriezh Santel German da vezañ rannet. An Enep-Disivoud a voe aozet gant ar familh Habsburg, gant ar pal diazezañ ar gatolikiezh en-dro.
Peoc’h Augsburg a voe sinet e (1555). Dre an emglev-se e voe kadarnaet ar pezh a oa bet embannet gant dael Spir: an emgannoù etre katoliked ha protestanted luterian a baouezas er Stadoù alaman.
En destenn ez eus anv eus meur a dra evel:
Staonekadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen staonekadur (saoz.: palatalization) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus daou darvoud disheñvel:
Brezel Tregont Vloaz
Katoliked a-enep da brotestanted
Evit a sell ouzh ar relijion ez eas an traoù war washaat e-pad eil lodenn ar XVIvet kantved. Ne voe ket doujet da beoc’h Augsburg, rak eskibien zo, daoust m’o doa kemmet kredenn, a nac’has en em zizober diouzh o douaroù. Ouzhpenn da se e tiorroas ar galviniezh en Alamagn, da lavaret eo e voe ur gredenn ouzhpenn. Padal e felle da gatoliked reter Europa (Aostria, Polonia) ma vije dalc’het ar gatolikiezh da relijion bennañ.
Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika
Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika (« British South Africa Company » pe BSAC e saozneg) zo bet krouet gant Cecil Rhodes evit kas war-raok ur bolitikerezh drevadenniñ ha touzerezh e Su Kreiz-Afrika, gant asant ar Rouantelezh-Unanet. An embregerezh brevez he deus meret ar vro betek 1909, pa dro ez-ofisiel he statud da drevadenn ar Rouantelezh-Unanet dindan an anv a Rhodesia. E 1924 ez eo rannet e daou damm ar vro : Rhodesia an Norzh (a vo adanvet Zambia diwezhatoc’h) ha Rhodesia ar Su, a anavezomp dindan anv Zimbabwe hiriv.
Timbroù gant ar meneg Rhodesia a vo implijet goude 1909.
Brezel Tregont Vloaz
Pevar frantad ar brezel
Sed aze ar pevar frantad :
Staonekadur
Daoust ha ma ne rank ket bezañ liammet an daou darvoud disheñvel-se, da lâret eo e kaver kensonennoù staonekaet hep ma vefe tost oute ur vogalenn a-raok, met liammet e c'hellont bezañ ivez an eil ouzh egile, da lâret eo e c'hell ur gensonenn staonekaet dont diwar ar fed m'emañ tost ar gensonenn-se ouzh ur vogalenn a-raok.
Brezel Tregont Vloaz
Feurioù-emglev Westfalia
Chom a reas ar brezel a-sav ur wech sinet feurioù-emglev Westfalia. War un dro e paouezas ivez Brezel Pevar-Ugent Vloaz, d’ar 24 a viz Here 1648. E-pad meur a vloaz e voe marc’hataet danvez ar feurioù-emglev, ha sinet e voent e daou lec’h disheñvel (kudennoù gwir-renk ha relijion) :
Staonekadur
Bez' e c'hell ur gensonenn staonekaet talvezout da fonemenn dre diorroadur ur yezh a-hed an amzer, da skouer ar gêrioù [ʃ] shirt ("roched") kv. [k] skirt ("brozh") e saozneg diorroet o-daou diwar an hen norseg skyrta pe talvezout a c'hell ivez da alofonenn ur gensonenn all, da skouer ar fed ma vet distaget [ʧ] ar gensonenn /k/ dirak ar vogalenn [i] pe [e] e rannyezhoù brezhonek 'zo komzet e Bro-Wened.
Brezel Tregont Vloaz
Feurioù-emglev Westfalia
N’eus netra evit a sell ouzh ar brezel etre Spagn hag ar Rouantelezh C’hall er feurioù-emglev.
Staonekadur
Ul levezon bras en doa bet ar staonekadur war an doare m'eo aet war diorren meur a yezh dre ar bed, da skouer ar yezhoù ouralek, romanek hag ar yezhoù slavek hag ivez ar sinaeg ar c'horeaneg, ar japaneg hag ar yezhoù indezek.
Skritur banglaek
N'eo ket ar skritur banglaek (bengali) ul lizherenneg met un abugida evel an holl doareoù-skrivañ diorroet war patrom an devanagari. Implijet e vez evit skrivañ ar banglaeg hag an asameg dreist-holl.
Un nebeud diforc'hioù bihan zo etre al lizherennoù implijet evit skrivañ ar bengaleg hag ar re implijet evit an asameg: rô (banglaeg র; asameg ৰ) ha vô (n'eus ket e banglaeg; asameg ৱ).
Proviñs Verona
Proviñs Verona zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Verona eo ar pennlec'h anezhi.
Skritur banglaek
Meur a stumm ispisial ha luziet a-walc'h a-wechoù ivez zo evit skrivañ al lizherennoù kevrennek, da lâret eo pa c'hoarvez ur gensonenn war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze. Diaezet a-walc'h eo deskiñ lenn ha skrivañ ar bengaleg rak en holl ez eus ur 500 lizherenn bennaket o kontañ ar re gevrennek.
Proviñs Verona
= Kumunioù = 98 kumun zo er broviñs.
Skritur banglaek
Ar vogalennoù
En holl ez eus 11 lizherenn gouestlet da skrivañ seizh vogalenn ar bengaleg ouzhpenn ur re diftongennoù.
E pep lizherenn silabennek diazez ez eus ur gensonenn mui ar vogalenn "o". Chenchet e c'hell bezañ ar vogalenn dre ouzhpennañ sinoù isipial. Diskwelet e vez implij ar vogalennoù stag-mañ en daolenn-mañ da heul gant skouer al lizherenn diazez ক "ko". A-hend-all e vez implijet ur sin ispisial anvet hôshonto (্) evit diskwel ez eo mut ar vogalenn el lizherenn diazez.
Washington, D.C.
Washington, D.C. eo kêr-benn Stadoù-Unanet Amerika. "D.C." a dalvez kement ha Distrig Columbia (District of Columbia e saozneg), an distrig kevreadel a glot gant kêr Washington. Dont a ra anv ar ger eus hini George Washington, rener brezel ar Reveulzi Amerikan ha kentañ Prezidant ar Stadoù-Unanet.
E 1800 ez eas en Unaniezh ; A Capital City eo he lesanv saoznek.
Sant-Ervlon-an-Dezerzh
Sant-Ervlon-an-Dezerzh a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
Ar Sec'h a dreuz ar gumun.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oa an daou zen-se. Marvet int d'an 9 a viz Mezheven 1944 pa gouezhas o c'harr-nij (Mosquito DZ 353, marilhet AZ-B) e La Cour Orgères, e kumun Sant-Ervlon-an-Dezerzh, e-pad an Eil Brezel Bed,.
1750
Diwar-benn bloavezh 1750 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1750
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1750
Lizherenneg fonetik etrebroadel evit ar saozneg
Sellout ouzh ar pennad en:International Phonetic Alphabet for English evit ledannaat ar pezh ha en:Pronunciation respelling for English a-benn kompren e-barzh an implijoù fonetik lies skrivet er geriadurioù.
Pennadoù nesañ
International Phonetic Alphabet chart for English dialects Carta IPA untuk dialek Inggeris
Pieter Post
Pieter Jansz Post (badeziet d'ar 1añ a viz Mae 1608 e Haarlem - douaret d'an 8 a viz Mae 1669 e den Haag) a oa ul livour, un engraver hag ur savour izelvroat. Post a oa mab d'ul livour gwer-livet, ha breur henañ Frans Post.
Gwelet eo evel krouer ar savouriezh barok en Izelvroioù, asambles gant e genlabourer Jacob van Campen. Asambles e tresjont steuñv Mauritshuis (den Haag).
Etterbeek
Etterbeek a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Eppe-Sauvage
Eppe-Sauvage a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Eudes
Eudes zo un anv-badez gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Orin
Un anv frankek eo, eus Eudo, savet diwar -eud pe -euth, kar d'ar ger norsek jodh « bugel ».
Skritur chamoukek
Ar skritur chamukek (shahmukhi شاہ مکھی), da lâret eo diwar genoù ar roue, a zo anezhañ un doare-skrivañ implijet evit skrivañ ar pandjabeg.
Lokunole
Lokunole a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Kemperle, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Skritur chamoukek
Diazezet emañ war stil nastalikek (nasta'liq) al lizherenneg arabek implijet dre voaz evit skrivañ ar perseg ha meur a yezh en India. Skrivet e vez a dehoù da gleiz.
Tehelieg
Tehelieg a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Naoned, e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed .
Hozta
Stêrioù
Div stêr a dreuz ar gumun:
Ibarrola
Ibarrola pe Ibarla (Ibarrolle e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun en Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde, e kanton Iholdi.
Baía de Todos os Santos
Ar Baía de Todos-os-Santos, pe Bae an Hollsent, eo brasañ pleg-mor Brazil, hag e stad Bahia emañ.
Istor
Anvet e voe e 1501, pa zegouezhas listri eus Portugal, warno tud kaset da ergerzhout douaroù nevez hag a oa bet dizoloet bloaz a-raok gant Pedro Álvares Cabral. D'ar 1añ a viz Du e oa, Dia de Todos os Santos, da lavarout eo Gouel an Hollsent hervez an deiziadur katolik.
E penn al listri-se e oa Gaspar de Lemos, ha gantañ edo Amerigo Vespucci, kartennour ha skrivagner, a oa o vont da reiñ e anv d'ur c'hevandir penn-da-benn, ha hennezh neuze da gregiñ da envel kement torosenn war-lerc'h sant an deiz ma vezent spurmantet.
Deiz an Holl Sent e oa en deiz-se, ha diwezhatoc'h e voe dibabet sevel el lec'h-se ar gêr a voe kentañ kêr-benn Brazil : Salvador.
Abalamour dezhi eo e voe roet d'ar stad anv Bahia.
Inizi
Er pleg-mor ez eus un toullad inizi, hag en o zouez:
Kumunioù
Setu anvioù kumunioù ar bae:
25 Kerzu
Ganedigezhioù
thumb|Mohamed Anwar Al-Sadat
868
Diwar-benn bloavezh 868 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 868
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 868
Serafino Dubois
Serafino Dubois a zo bet ganet d'an 10 a viz Here 1817 e Roma (Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1899.
Mestrc'hoarier ha skrivagnour echedoù italian.
Da 2464 eo bet jedet e renk Elo.
1751
Diwar-benn bloavezh 1751 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1751
Goubenner
thumb|left|Daou c'houbenner.
Ur goubenner zo ur seurt sac'h, leun a blu peurvuiañ, da lakaat dindan ar penn pa gousker en ur gwele.
Un doagenn a vez lakaet da wiskañ ar goubenner ha d'e ziwall a louzañ peurvuiañ.
Istor
Hir eo istor ar goubennerioù: e mezopotamia gozh e oa anezho dija.
Sina
E Sina e veze goubennerioù pri-poazh.
Emgannoù
E kazarnioù ha skolajoù e oa ar c'hiz d'ober emgannoù gant goubennerieioù hag a servije da skeiñ dizrouk gant ar re all.
Celico
Celico a zo ur gumun eus proviñs Cosenza e Calabria (Italia).
Fabrice Wantiez
Fabrice Wantiez a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1971. Mestrc'hoarier echedoù belgiat. Mestr FIDE eo. E renk Elo a oa 2 311 e miz Genver 2008.
Landibarre
Landibarre (Lantabat e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Nafarroa Beherea, en Iparralde, e kanton Iholdi.
Samoa Amerikan
Samoa Amerikan (Samoaneg: Amerika Samoa pe Samoa Amelika; American Samoa e saozneg) a zo un tiriad diaoz ha diembarzhet eus Stadoù-Unanet Amerika. Emañ e Su ar Meurvor Habask, er gevred d'ar riez a zo Samoa hec'h anv.
Kevatalenn Einstein
Kevatalenn Einstein (anvet ivez Kevatalenn park Einstein) zo ar gevatalenn pennañ, e-touez ar c'hevatalennoù dezho deveradennoù darnel, eus ar relativelezh hollek. Ur gevatalenn zinamikel eo a zeskriv penaos an danvez hag an energiezh a gemm mentoniezh an egor-amzer. Ar gwar-se eus ar ventoniezh en-dro d'ur vammenn danvez a vez displeget neuze evel park gravitadur ar vammenn-se. Fiñv an traezoù e-barzh ar park-se zo deskrivet en un doare pervezh-kenañ gant kevatalenn e c'heodezek.
stumm matematek Kevatalenn park Einstein
Kevatalenn park Einstein a vez deskrivet en doare-se peurliesañ :
R_{\mu \nu} zo stenner Ricci, R ar gwar skalarel, g_{\mu \nu} ar stenner metrek sinadur (+,-,-,-), \Lambda an argemmenn gosmologek, G an argemmenn gravitadur (war-dro 6,6742.10-11 m³kg-1s-2), c tizh ar gouloù (da lâret eo : 299 792 458 m.s-1), \pi an niver pi ha T_{\mu \nu} ar stenner energiezh-lañs.
George Marshall
thumb|250px|right|George Marshall George Catlett Marshall a oa bet ganet e 1880 hag aet d'an anaon e 1959.
Jeneral lu SUA e voe e-pad an eil brezel bed. Unan eus kuzulerien Franklin Roosevelt e voe.
Goude ar brezel e labouras da grouiñ ur steuñv sikour ekonomiezh Europa a zo chomet en istor evel ar Steuñv Marshall.
Mardijk
Mardijk en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel e galleg: Mardyck , a zo ur gumun a-wezharall eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. Kevredet eo bet ouzh kumun Dukark e 1980.
Thebe
Thebe a zo anv meur a vaouez disheñvel e mojennoù Hellaz kozh:
Thebe (loarenn) zo ivez ul loarenn d'ar blanedenn Yaou.
Izura-Azme
Izura-Azme (Ostabat-Asme e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Nafarroa Beherea, en Iparralde, e kanton Iholdi.
Ar Pok (Rodin)
thumb|Ar Pok, delwenn graet gant [[Auguste Rodin. Da gentañ e oa bet anvet Francesca da Rimini]]
Ar Pok zo un delwenn marmor savet gant ar c'hizeller gall Auguste Rodin e 1889 ma weler daou zen o pokat an eil d'egile. Graet e oa bet evit ar Stad c'hall a-benn Diskouezadeg hollvedel Pariz e 1889.
Istor
Da gentañ e tlee an delwenn, evel a c'hoarvezas ivez gant delwennoù brudet all Rodin, bezañ un darn eus ur pezh tra vras, en dro-mañ ur portal arem anvet Perzhier an Ifern, evit ur mirdi an arz e Pariz. Awenet e oa gant Divina Commedia ar barzh italian Dante Alighieri, ha Les Fleurs du mal ar barzh gall Charles Baudelaire.
Relativelezh hollek
Ar Relativelezh hollek (pe an deorienn hollek eus ar relativelezh) zo anezhi an deoriennn mentoniezhel eus ar gravitadur embannet gant Albert Einstein e 1915-1916.
Unvaniñ a ra ar relativelezh ispisial, lezenn ar gravitadur hollvedel savet gant Newton, hag ar santimant e c'hall bezañ deskrivet ar buanadur gravitadurel gant gwar an egor hag an amzer. Hervez ar relativelezh hollek ez eo produet gwar an egor-amzer gant an tenor eus mas-energiezh ha momentom an danvez en egor-amzer.
Disheñvel eo ar Relativelezh Hollek diouzh an teoriennou metrek all eus ar Gravitadur dre e implij eus Kevatalenn Einstein evit liammañ natur an egor-amzer ha gwar an egor-amzer.
Un diazez eo deuet da vezañ an deorienn-mañ evit meur e gelenn : astronomiezh, kosmologiezh hag astrofizik. Deskrivañ a ra ent-reizh hag ent-resis meur a anadenn na oa ket ar fizik klasel evit displegañ, fiñv periheliennek ar planedennoù pe krommadur gouloù ar stered gant an Heol da skouer. Ganti ez eus bet gallet rakwelet e vije kavet ar gwagennoù gravitadurel, an toulloù du hag emled an Hollved. Koulskoude ne seblante ket da Einstein e oa an Hollved oc'h en em ledañ, met kendrec'het eo bet o welet disoc'hoù arselladurioù ar galaksiennoù gant Edwin Hubbles.
Savet e oa an deorienn dispac'hel all, mekanikerezh ar c'hwanta, goude ul labour a-stroll, ar relativelezh hollek avat a zo bet savet gant un den hepken, Einstein. Harpet eo bet gant Marcel Grossman evit ar matematik implijet hepken.
Evriged
Evriged a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
ISO 639-2
Eil rann ISO 639 eo ISO 639-2 ha talvezout da god yezh unvan, ennañ 464 kod teirlizherennek ("kodoù Alpha-3") implijet evit anavezout yezhoù ar bed.
Dindan beli Levraoueg Kendalc'h ar Stadoù-Unanet eo ISO 639-2.
Kroget e oa bet da labourat war ISO 693-2 e 1989 peogwir ne oa ket klok a-walc'h ISO 639-1 e-keñver an niver a c'heller renabliñ gant ar c'hod divlizherennek-se hag embannet e oa bet ISO 693-2 evit ar wezh kentañ e 1998.
Daoust ma vez roet ur c'hod hepken da bep yezh hervez ISO 639-2, ez eus 23 yezh hag o deus daou god: ur c'hod "levraouegiñ", anvet ISO 639-2/B, hag ur c'hod "terminologel" kod, anvet ISO 639-2/T, savet diwar anv saoznek ar yezhoù-se. Kavet e vez pep hini eus an 23 yezh-se e ISO 639-1 ivez.
Bez' ez euz kodoù ouzhpenn evit ober dave da blegennoù dibar :
Kodoù a-stroll
Dave a ra kodoù zo da teskadoù yezhoù peurheñvel kentoc'h eget da yezhoù resis. Yezhoù a-stroll a vez graet eus ar re-mañ ha ne vezont ket renablet en ISO 639-3.
Setu roll ar yezhoù a-stroll hag o c'hodoù hervez ISO 639-2:
Kodoù B ha T
Pa vez tu e vez savet kodoù ISO 15924 diwar re ISO 639-2 en ur ober gant ar c'hodoù kentoc'h evit ar c'hodoù T seul wezh ma c'heller.
ISO 639-3 a ra gant ar c'hodoù T.
Jutsi
Jutsi (Juxue e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Nafarroa Beherea, en Iparralde, e kanton Iholdi. Unan eus kumunioù Oztibarre eo.
Chupalla
An chupalla [tʃuˈpaʎa] zo un tog plouz eus Chile, douget gant an Huasos, paotred-saout ar vro.
Tamileg
Ur yezh dravidek eo an tamileg (tamil தமிழ் LFE /tæmɪɻ/), komzet e Tamil Nadu (kreisteiz India) hag e Sri Lanka dreist-holl, hag ivez e Karnataka, Kerala ha Maharashtra. Kavet e vez ouzhpenn tamilegerion dre ar bezh a-bezh ha 18ved yezh muiañ komzet ar bed an hini eo gant 74 millon a dud a ra gantañ.
Canu Heledd
Un dastumad englynion kembraek eus an IXvet pe Xvet kantved eo Canu Heledd.
Tamileg
Ur yezh klasel bev an hini eo ha savet ez eus bet lennegezh e tamileg abaoe daou vil bloaz ha chomet eo digemm ar yezh skrivet abaoe keit-all. Tost-tre eo an tamileg d'ar malayalameg.
Canu Heledd
An hini a gomz, er gwerzennoù, eo Heledd, c'hoar Cynddylan, roue un darn eus Powys er VIIvet kantved. Lazhet eo bet Cynddylan war-lerc'h un emgann ouzh ar Saksoned moarvat, ha goullo eo e lez. Ha Heledd ha kantreal en he glac'har :
Tamileg
Unan eus yezhoù ofisiel India an hini eo, hag hini Tamil Nadu. Ur statud ofisiel he deus ar yezh ivez e Sri Lanka ha Singapour hag anavezet e vez ivez e Bonreizh Suafrika.
Canu Heledd
Meneg zo ganti eus daou erer, erer Eli hag erer Pengwern, oc'h en em vagañ gant korfoù an dud lazhet :
Tamileg
Disheñvel-mik eo ar yezh skrivet klasel (centamil) diouzh ar yezh komzet (koduntamil). Rannyezhoù lec'hel ez eus ivez.
Canu Heledd
Englynion zo ivez diwar-benn Y Dref Wen (Ar Gêr Wenn, gwenn da lavarout evurus), ur gêr beoc'hus, hag ar brezel o tont warni.
Embannadur
Embannet eo bet ar varzhoneg-se gant Ifor Williams e 1935.
Gant ar romantourez Rhiannon Davies-Jones ez eus deuet ur romant diwar-benn istor Cynddylan, Heledd ha Pengwern, hag anvet eo Eryr Pengwern.
Proviñs Vicenza
Proviñs Vicenza zo unan eus 7 proviñs rannvro Veneto, en Italia, ha kêr Vicenza eo ar pennlec'h anezhi.
675
Diwar-benn ar bloavezh 675 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 675
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 675
Logonna-Daoulaz
Logonna-Daoulaz a zo ur gumun eus Bro-Gernev e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Brezhoneg
D'ar 27 a viz Mae 2019 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Fedora
Fedora a c'hell bezañ
Thebe (loarenn)
Thebe (henc'hresianeg: Θήβη)) pe Yaou XIV eo ar pevare loarenn dostañ da Yaou. Dizoloet eo bet d'ar 5 a viz Meurzh 1979 gant ar sontenn Voyager I hag anvet e oa bet S/1979 J 2 da neuze. Diwezhatoc'h e voe kavet war luc'hskeudennoù graet d'ar 27 miz C'hwevrer 1979. Hec'h anv ofisiel a voe roet dezhi e 1983. Dont a ra eus an nimfenn Thebe, merc'h da zoue ar stêr Asopus.
An hini bellañ eus loarennoù diabarzh Yaou eo.
War a seblant ez eus tri pe pevar c'hrater bras war c'horre Thebe. N'ouzer netra muioc'h diwar he fenn.
Liammoù diavaez
Strollad Amalthea
Telougoueg
Ur yezh dravidek eo an telougoueg (telugu తెలుగు) komzet gant 80 milion a dud en India hag er bed a-bezh. Unan eus yezhoù ofisiel India eo an telougoueg, komzet en Andhra Pradesh dreist-holl, e-lec'h m'emañ yezh ofisiel ar stad, hag ivez e Tamil Nadu, Karnataka, Maharastra hag en Orisa ha Chhattisgarh. A-hend-all e vez kavet telougouegerion e Bahrain, Fidji, Malaysia, Moris hag er Stadoù Unanet.
Tost-tre eo an telougoueg d'an thenchoueg (chenchu), d'ar savareg (savara), ha d'ar waddareg (waddar). Skrivet e vez an tamileg gant un abugida ispisial, ar skritur telougouek.
Béal Átha hAmhnais
Béal Átha hAmhnais (Ballyhaunis e saozneg) zo ur gêr vihan eus kornaoueg Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo.
Cynddylan
Cynddylan, pe Cynddylan ap Cyndrwyn ("Cynddylan mab Cyndrwyn" ) a oa ur priñs eus ar VIIvet kantved e Pengwern. Hervez istorourien zo e c'hallje bezañ bet roue Dogfeiling ivez, honnezh a oa un tamm rouantelezh e Gwynedd en-dro da Rhuthun, en hanternoz da hini Powys, e Kembre.
869
Diwar-benn bloavezh 869 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Cynddylan
Kaoz eus e varv zo en ur varzhoneg kembraek eus an IXvet kantved, anvet Marwnad Cynddylan, hag ivez e Canu Heledd, Heledd o vezañ anv e c'hoar.
869
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 869
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 869
Rhiannon Davies Jones
Ur romantourez kembraek eo  Rhiannon Davies Jones (ganet e 1921) ha romantoù istorel dreist-holl he deus skrivet.
Pierig
Pierig (Pierric hec'h anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh, e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Rhiannon Davies Jones
Ganet eo e Llanbedr e Sir Feirionnydd kozh. Gounit a reas ar Vedalenn Komz-plaen en Eisteddfod Genedlaethol Caerdydd 1960 gant he dastumad Fy hen lyfr cownt.
Donaixti-Ibarre
Donaixti-Ibarre (Sent Just-Ibarre en okitaneg; Saint-Just-Ibarre e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Nafarroa Beherea, en Iparralde, e kanton Iholdi.
Skolioù
Ur skolaj ikastola a oa bet digoret e 1999, gant 19 skoliad, eus skolioù Sohüta, Garazi, Ortzaize, Oztibarre hag Amikuze. 130 e oant e 2007. Kaset eo bet ar skolaj-se da Lazarbale.
Sherman Island
Div enezenn zo anvet Sherman Island :
Sint-Joris
Sint-Joris a c'hell bout:
1752
Diwar-benn bloavezh 1752 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1752
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1752
Listenn kumunioù Acre
Sed amañ listenn kumunioù stad Acre, e Brazil.
Loeiz ar Pelleter
Louis Le Pelletier, pe Dom Louis Le Pelletier, pe Loeiz ar Pelleter a-wechoù e brezhoneg (1663, Le Mans - 1733, Landevenneg), zo ur manac'h ha geriadurour brezhonek. Mervel a reas en abati Landevenneg e 1733.
Listenn ar pennwiskoù
Kavet e vo amañ ul listennad anvioù a denn d'ar pennwiskoù, togoù, erienoù hag all.
Loeiz ar Pelleter
E vuhez
Ganet e oa e Le Mans e 1663. Mont a reas da vanac'h da Saumur, gant kenvreuriezh veneat Saint-Maur. E 1725 ez eas da Landevenneg, ha goude da abati Lokmazhe Penn-ar-Bed e-pad eizh vloaz. Eno e teskas brezhoneg.
Suhuskune
Suhuskune (Suhescun e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Benafarroa, en Iparralde, e kanton Iholdi. 187 a dud a oa o vevañ eno e 2011.
Listenn ar pennwiskoù
Pedet eo an holl d'he hiraat.
Loeiz ar Pelleter
Oberenn
Savet en deus ur geriadur etimologel brezhoneg-galleg a chomas e stumm ur dornskrid, bloaziet eus 1716, a-raok dezhañ bezañ adkavet gant Pêr-Hiasint Moris, manac'h beneat evel ar Pelleter, hag embannet e 1752, 20 vloaz-rik war-lerc'h embannidigezh geriadur Gregor Rostren. Klokoc'h eo an dornskrid eus 1716 eget al levr bet embannet goude e varv e 1752. E rakskrid e c'heriadur e sav ar Pelleter a-enep d'ar yezh komzet pe skrivet alies gant ar vourc'hizien ha kêriz. Rebech a ra dezho komz ur yezh fall enni gerioù galleg e-leizh : breton bourgeois, pe breton des villes, c'est à dire du françois terminé ou ajusté à la prononciation bretonnesque.
Listenn ar pennwiskoù
A
thumb|150px|Akubra.
Loeiz ar Pelleter
Oberenn
Gant ar Pelleter e voe eilskrivet an darn eus geriadur Harinkin zo deuet betek ennomp; geriadur Harinkin a oa bet implijet gant Gregor Rostren evel meneget gantañ en e rakskrid, met ne chom anezhañ nemet ar pezh a oa bet dalc'het gant ar Pelleter. Aozet hag adembannet eo bet ar pezh a chom eus oberenn Harinkin gant Gwenole ar Menn e 1979. Echuet eo bet dornskrid ar Pelleter e 1716 hag embannet geriadur Gregor e 1732. Gregor a lavar en e rakskrid eo bet o labourat e-pad daouzek vloaz war e c'heriadur a voe kroget e-tro 1720 neuze, pevar bloaz goude savidigezh dornskrid e c'heriadur gant ar Pelleter. Ne seblant ket geriadur Harinkin bezañ bet moullet. Goulakaat a c'haller ober neuze e voe prestet dornskrid geriadur Harinkin da Gregor a Rostrenenn gant ar Pelleter daoust ma n'eus prouenn ebet a gement-se.
Listenn ar pennwiskoù
B
thumb|[[Boned Balmoral ]]
F
right|150px|thumb|Fedora.
K
thumb|150px|Kepi.
S
thumb|150px|Ur [[sombrero.]]
U
thumb|right|An [[ouchanka a veze douget en arme sovietek.]].
Z
Huvudbonad
C'hwec'hvet pastell-vro Penn-ar-Bed
Ar c'hwec'hvet pastell-vro eus Penn-ar-Bed zo ur bastell-vro votiñ e Penn-ar-Bed. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he deus e Kambr ar gannaded.
676
Diwar-benn ar bloavezh 676 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
C'hwec'hvet pastell-vro Penn-ar-Bed
Enni emañ kantonioù Karaez-Plougêr, Kastellin, Kastell-Nevez-ar-Faou, Kraozon, Daoulaz, Ar Faou, An Uhelgoad,Eusa ha Pleiben
676
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 676
Cornelis Bloemaert
thumb|right|200px|[[Cornelis Bloemaert, Sant Willibrord, 1630]]
Skritur boudjimolek
Un doare-skrivañ bet implijet gwechall e Nepal eo ar skritur boudjimolek (bhujimol).
Cornelis Bloemaert
Cornelis Bloemaert II (1603 en Utrecht – 28 a viz Gwengolo 1692 e Roma) a oa ul livour hag un engraver izelvroat.
Skritur boudjimolek
E 2003 e voe dizoloet ur vrikenn e Kathmandu warni un destenn skrivet gant ar skritur bramek (bramhi) keñver-ouzh-keñver gant ar skritur boudjimolek.
Cornelis Bloemaert
Gant e dad, Abraham Bloemaert hag gant e zeskard Gerard van Honthorst e teskas Cornelis Bloemaert II ar vicher. Daoust ma heulias ur stummadur livour en em ouestlas d'an engraviñ. Mont a reas da Bariz e 1630, hag eno e savas engravadurioù diwar Temple des Muses, gant Michel de Marolles. E 1633 ez eas da Roma. E-touez perzhioù dibar e arz emañ pinvidigezh al livoù a implijas. E-touez ar re a resevas e gelennadurezh e voe Michel Natalis ha Gilles Rousselet. E-touez e engravadurioù brudetañ emañ Ar Familh santel (Annibale Carracci), Azeulerezh ar vêsaerien (Pietro da Cortona), ha Meleagros (Rubens).
Skritur boudjimolek
Skrivet e oa bet en IIIde kantved a-raok Jezuz.
Ambrogio Figino
Ambrogio Figino pe Giovanni Ambrogio Figino (Milano, 1553 – 1608) a oa ul livour italian eus ar kantved.
Inizi antarktek ha tro-war-dro
Sed amañ ur roll eus an inizi antarktek ha tro-war-dro
Inizi tro-war-dro (subantarktek) (en norzh da 60° Su)
400px|thumb|right|Antarctika hag an inizi tro-war-dro
K
(None)
Q
(None)
U
(None)
X
(None)
Y
(None)
Z
(None)
External links
-->
Krennlavar
Ur c'hrennlavar pe ur proverb (deuet eus ar latin proverbium) zo ur frazenn berr ha lemm, bet lâret hag adlâret a-hed an amzerioù gant tud ur gumuniezh, enni ur gentel, ur wirionez, un tamm skiant-prenañ (pe meur a hini, pa vez kavet unan hag a zislâr egile). Krennlavaroù pe krennlavarioù, , a vez laret el liester.
Roosevelt Island
Roosevelt Island zo anv meur a enezenn.
Krennlavar
Ur c'hrennlavar gant ur reolenn-bevañ diazez ennañ, zo ur sturienn pe ur ger-stur. Ur frazenn stummet evel ur c’hrennlavar ivez, mes gant ur stil kaer, pe savet gant ur skrivagner pe ur prederour, zo ur pennlavar. Tost d'ar c’hrennlavar e kaver c'hoazh al lavarioù, laoskoc'h ar furnez ennañ, hag a denn kentoc'h d'an amzer a raio, d'ar micherioù, d'ar broioù, d'al loened.
Kavet e vez krennlavaroù hañval e-barzh sevenadurioù stok-ha-stok ha meur a wech e-barzh sevenadurioù pell an eil diouzh egile. Da skouer ar c’hrennlavar spagnolek "Gato escaldado del agua fría huye", a zo kar-tost d'an hini gallek "Chat échaudé craint l'eau froide", a zo kar a bell d'an hini brezhonek "Kazh skaotet en devez aon rak dour bervet".
Paremiologiezh ha krennlavaroniezh eo an anvioù a vez roet da studi ar c'hrennlavarioù.
Leue
thumb|250px|Ul leue a ouenn [[Hereford en Aostralia]] Hini bihan ar vuoc'h hag an tarv eo al leue (liester : leueoù). Nav miz e vez douget gant ar vuoc'h, a-raok dezhi halañ.
Gwiler-Porc'hoed
Gwiler-Porc'hoed a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed:
Leue
A-wechoù, pa vez ganet al leue er park e vez gwelet lern o tont da zebriñ ar gwele.
Pa vez deuet bras hag ar c'houlz d'e zizonañ, war-lerc'h 6 miz, e reer
Pa vez bet halet an annoar, etre 24 pe 30 miz, evit ar wech kentañ, eo e vez graet ur vuoc'h anezhi.
Savet e vez al leueoù evit debriñ o c'hig, ha priziet kalz eo gant an debrerien-gig: gwenn, eo ha tener e vez pa vez maget al leueoù gant laezh.
Lêr a vez graet gant kroc'hen al leueoù, hag anvet eo leuegen.
Hormonoù
Brudet e oa ar c'hig leue da vezañ leun a hormonoù roet gant ar saverien chatal abalamour d'al leueoù da greskiñ buanoc'h ha da vezañ ponneroc'h pa veze deut ar c'houlz d'o gwerzhañ. Difennet eo reiñ hormonoù en Europa, goude ma'z eo aotreet e SUA.
Sotoni
Arouez ar sotoni eo al leue e brezhoneg, evel e yezhoù all.
Kement-mañ a vez laret ivez diwar-benn tud sot:
Trouz
Ul loen trouzus eo al leue, ha diwar-se:
Borsalino (tog)
Gant blev lapined pe gedon eo graet ar feltr.
Istor
An tog kentañ a voe graet d'ar 4 a viz Ebrel 1857. Loreet e voe gant ar Priz Meur e Diskouezadeg Pariz e 1900, en hini Bruxelles en 1910, e Torino en 1911, e Pariz adarre en 1931.
Tog-skouer gangsterien ar bloavezhioù 1930 eo. Diwarnañ e teu anv ar film, gant Alain Delon.
Tog Indiana Jones eo ivez.
Togoù
Meur a dog a zo anvet borsalino, diwar anv an oberer. Ar fedora zo unan anezho
Platanistidae
Platanistidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an delfined dour dous.
Spesadoù
E Platanistidae pe Iniidae :
E Platanistidae pe Iniidae pe Lipotidae :
E Platanistidae pe Iniidae pe Pontoporiidae :
Merk (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen merk (saoz: marker) evit komz eus ur rummad gerioù goullo ennañ morfemoù stag pe distag hag a dalvez da diskouel perzh yezhadurel ur ger bennak en ur frazenn.
Kalz aesoc'h eo anavezout seurt merkoù yezhadurel er yezhoù dezrannel pe c'hoazh er yezhoù daspegel evit er yezhoù enteuzel hag er yezhoù sintezel pe liessintezel. Ur yezh enteuzel eo al latin, da skouer, ha gant ur merk nemetañ e vez diskouezet meur a berzh yezhadurel war un dro: amo ("karan"), ma talvez al lostger -o evit merkañ an tu-gra, an doare-diskuliañ, ar c'hentañ gour unander hag an amzer-vremañ.
Klein-Sinten
Klein-Sinten en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel e galleg: Petite-Synthe , a zo ur gumun a-wezharall eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, er Westhoek, en Hanternoz Bro-C'hall. Kevredet eo bet ouzh kumun Dukark e 1972.
Breanig kistin
Ar breanig kistin (liester : breaniged kistin) a zo ur spesad golvaneged, Emberiza rutila an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged (biskoul hag amprevaned all), dreist-holl da goulz ar gouennañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz-kreiz ha gevred Rusia, Mongolia ha biz Sina.
Listenn kumunioù Bahia
Listenn kumunioù stad Bahia hervez urzh al lizherenneg. 417 kumun zo. right|350px|Kartenn municípios Bahia
Pierre de Fermat
thumb|right|Pierre de Fermat Pierre de Fermat, ganet er bloavezhioù 1600 e Beaumont-de-Lomagne, e-kichen Montauban ha marvet d'an 12 a viz Genver 1665 e Castras, a zo ur matematikour ha gwiraour gall, lesanvet « le prince des amateurs » ("Priñs an amatourien"). Ampart e oa ivez war ar gresianeg ha dedennet gant ar fizik.
Teorem bras Fermat
N'eus ket a niveroù anterin pozitivel strizh x\,\!, y\,\!, z\,\! o gwiriekaat ar gevatalenn pa z'eo n un niver anterin ha n > 2\,\!.
C'hwezigellad
Ar c'hwezigellad a vez graet eus droug ar c'hwezigell. Ar c'hleñved-se zo un danijenn eus ar c'hwezigell degaset gant bakteriennoù zo (kolibazhelloù a gaver en un doare naturel er bouzelloù) peurliesañ met gallout a ra bezañ degaset gant un dra bistrius : louzeier a-enep ar c'hrign-bev pe skinouriezh. C'hoarvezout a ra aliesoc'h gant ar merc'hed, dre ma'z eo berroc'h o c'han-troazhañ, ha ma kresk ar riskl da gontammiñ pe da vulumañ.
Abegoù
Gallout a ra droug ar c'hwezigell bezañ degaset gant ar bakteri Escherichia coli, gant ur seurt torzhellegezh , gant foueennoù zo, gant un allergiezh, pa vez garet skinatadurioù eus an divgroazell (skinouriezh),
Arouezioù
Disheñvel e vez an arouezioù hervez abeg droug ar c'hwezigell met peurliesañ e c'houzañv ar c'hlañvour diwar :
Lopereg
420px|thumb|center| Lopereg a zo ur gumun eus Bro Rouzig e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Los Glochos
Ar Glochos a zo ur strollad kanerien ha sonerien eus Breizh. Kanañ a reont e galleg. An anv «Glochos» a zeu eus anv an daou vreur Glocheux, sonerien eus Pondivi, hag a sone sonerezh stadunanat er bloavezhioù 1970.
Meskañ a reont meur a zoare sonerezh (ijinet o deus ar sonerezh pekno), gant komzoù diwar-benn ar Stad hag ivez diwar-benn ar maezioù en un doare farsus. «Galette saucisse» pe «Paté Hénaff» ha «Tire la chasse», graet o deus ur ganaouenn brudet-mat «Rien à foutre».
Pemp soner emaint er strollad, un tabouliner (Jacky Pestel), ur gitarour ha gitarbouder («Chim»), ur soner piano ha sintetizer (Jean-Noël Rose), ha daou ganer (Fañch ha Minig), met ar reoù all a gan ivez e doare ar c'han-ha-diskan. Son a ra Hervé Bertho ganto ivez.
Brean an taiga
Brean an taiga (liester : breaned an taiga) a zo ur spesad golvaneged, Emberiza rustica (pe Schoeniclus rusticus) an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had ; pakañ a ra amprevaned da reiñ boued d'e bloged.
Annez
. Gouennañ ar spesad en Europa an Norzh hag Azia ha nijal kuit da Azia ar gevred, Japan ha reter Sina da c'hoañviñ.
Evere
Evere a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Lizherenneg fonetik etrebroadel evit an italianeg
E-barzh an taolennoù treset a-is, e berr gomzoù, ez eo kinniget an doare aesañ da lakaat al Lizherenneg fonetik etrebroadel (LFE) da glotañ gant an italianeg evit deskrivañ anezhañ.
* The letter n always assimilates the articulation point of the following consonant. Thus, the n in /ng/ is a velar, the n in /nv/ or /nf/ is a labiodental and n is never found before p and b, where m is used instead.
1753
Diwar-benn bloavezh 1753 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1753
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1753
Proviñs Benevento
Proviñs Benevento zo ur broviñs en Italia, e rannvro Campania, ha Benevento eo he c'hêrbenn. 262 413 a dud a oa o chom enni e Kerzu 2022.
Bear Island
Bear Island ( Enez an Arzh, e brezhoneg) zo anv saoznek meur a enezenn er bed.
Temptadur Sant Anton
Temptadur Sant Anton zo anv meur a livadur:
Ouzhpenn-se ez eo
Hernando de Soto
Hernando de Soto zo un anv spagnolek ha hini daou zen brudet :
Assembleia da Mocidade Independentista
Assembleia da Mocidade Independentista (AMI) ("Bodadenn ar Yaouankizoù Disrannour") eo anv un aozadur broadelourien krouet e Galiza e 1993 evit bodañ yaouankizoù disrannour ar vro ennañ.
Krouet e oa bet er penn-kentañ evel rann yaouankizoù Assembleia do Povo Unido (APU, "Bodadenn ar Bobl Unvan") met n'ec'h eas ket da get pa oa bet divodet APU e 1995.
Dont a reas meur a ezel/ezelez eus Kevrenn Istor ha Douaroniezh Skol-Veur Sant-Jakez a Gompostela er bloavezhioù 1990.
Er mouezhiadegoù diwezhañ e soutenas AMI listenoù Nós-UP. Harzhet eo bet meur a ezel/ezelez eus AMI tamallet da vezañ liammet ouzh ar sponterezh pe da vezañ kaset da-benn gwalldaolioù war-eeun.
D'ar 24 a viz Gouere 2005, da-geñver gouel broadel Galiza hag ivez ar gouarnamant nevez er pennañ anezhañ PSOE ha BNG, daou ezel eus AMI a lakaas ur vombezenn da darzhañ e sez an ti-bank Caixa Galicia e kêr-benn Galiza, hep na vije bet gloazet den ebet. Heuliet e oant bet abaoe pell gant ar polis avat ha harzhet ha kaset d'an toull-bac'h e oant bet nebeudig war-lerc'h.
Neotragus
Neotragus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 2 pe 3 spesad antilopenned eus Afrika.
677
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 677
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 677
Wang Guangmei
E 1921 e oa ganet Wang Guangmei ha d'an 13 Here 2006 e oa marv.
Intañvez Liu Shaoqi, bet Prezidant Sina e oa.
Eus ur familh a vourc'hizien e oa. Ur c'hevelaour pinvidik e oa he zad hag eñ a oa bet ministr er Republik a oa bet goude diskar rummad-rouanezh Qing.
E 1945 e oa bet tapet un diplom war ar fizik atomek ganti, e skol-veur gatolik Fu Jen e Pekin.
Saoznegerez e oa ha dre se e oa bet goulennet ganti bezañ jubennourez pa oa ezhomm gant ar jeneral George Marshall (SUA) da aozañ ar marc'hata etre Mao Zedong ha Tchang Kaï-chek pa oa echu ar brezel gant ar Japan. Implijet e voe an abadenn-mañ a-enepti pa vo an Dispac'h sevenadurel.
He fried, Liu Shaoqi, a yeas da heul Mao e 1959 pa oa aet al Lamm bras war-raok hebioù penn-da-benn. Wang Guangmei a voe skeudus e metoù uhel ar Stad e deroù ar bloavezhioù 1960. Ur vaouez gouiziek-tre ha kempennet-kenañ e oa hag outi e voe savet gwarizi gant Jiang Qing, anezhi gwreg Mao.
D'an 10 Ebrel 1967 e voe kaset d'un emvod-stourm e skol-veur Qinghua ha lu a voe graet outi gant miliadoù a studierien a oa dindan beli Mao. Un dro-c'houzoug bolotennoù ping-pong a voe lakaet dezhi ha tamallet e voe outi a vezañ ur spiourez evit SUA (pa oa bet jubennourez evito).
Etre 1967 ha 1979 e voe lakaet en toull-bac'h hag e 1979 e voe kelaouet e oa marv he gwaz...10 vloaz a-raok. Azbrudet e voe gant ar skipailh aet da benn ar vro goude Mao.
Rosalba Carriera
Rosalba Giovanna Carriera, ganet d'ar 7 a viz Here 1675 e Venezia, ha marvet eno d'ar 15 a viz Ebrel 1757, a oa ul livourez italian. Ganti e voe roet ton da c'hiz ar pastel en Gall pa zeuas da Bariz en 1720.
Ivysaur
Ivysaur a zo ur spesad pokemon, anavezet evel stad deveret Bulbasaur. Diwezhatoc'h e emdro e Venusaur, e stad dioroetañ. Pas tremen bulbasaur da ivysaur e kresk a-galz kement e-keñver ment evit e pouezh, met pouezusoc'h ; diwan a ra an danvez-plant lec'hiet war e gein ; ur plant roz a c'hello neuze dont diwar well, dezhañ pevar delienn.
Raphicerus
Raphicerus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 3 spesad antilopenned eus Afrika.
Ali Farka Toure
buhezskrid
E anv, Farka, a dalv "Azen", evit deltu al loen. Ganet eo bet e Kanau, ur geriadenn tost d'ar ster Niger. Kroget en deus sevel tonioù goude bezañ gwelet sonadeg Fodeba Keïta, ur soner eus Gine. Sevel a reas neuze e strollad kentañ e 1960 : ar strollad 117. Seniñ a raio gantañ e Mali a-bezh. E 1970 ez eas e-barzh laz-seniñ Radio Mali, lakaet maez al lezenn gant ar gouarnamant e 1973. Kenderc'hel a reas seniñ diouzh e du e kornog Afrika a-bezh. E bladenn gentañ a zo deuet er-maez e 1976, hag adalek 1980 ez eas Ali Farka Toure da seniñ er bed a-bezh evit e droiad etrebroadel kentañ. Goude meur a bladennoù, e tivizas e 1997 en em ouestlañ d'al labour douar en e geriadenn, Niafounke. Diwar-se e savas koulskoude ur bladenn graet Niafounke anezhi. Enni e kano e labour, an deskadurezh, ar justis, hag an Apartheid.
Dilennet evel maer Niafounke (en anv ar strollad Unvan evit ar Republik hag an Demokratelezh), e kendalc'has moarvat da sevel pladennoù all (daou e 2005).
Mervel a reas d'ar 7 a viz Meurzh 2006 e Bamako, diwar ur c'hrign-bev an eskern. O paouez echuiñ e labour evit e bladenn ziwezhañ e oa.
Arvorig
Arvorig eo an anv istorel kozh a roer d'ar vro anvet Breizh hiziv, kent donedigezh ar Vrezhoned er VIvet kantved. Deuet eo an anv eus Aremorica a veze graet anezhi e galianeg abalamour ma kave d'ar C'halianed e oa ur vro a-hed ar mor.
Savet eo diwar un araogenn "are", an anv "mor", hag an dibennoù "ic", hag "a".
Brasoc'h eget Breizh hiziv e oa Arvorig kozh, pa oa enni un tamm mat eus Normandi, betek bro ar Galeted, ur bobl o chom e kornad Dieppe. Dre vras e tape Arvorig eus Pornizh betek Dieppe, da lavarout eo aod Breizh tost penn da benn, hag aod Normandi. Bodet e oa pobloù Arvorig en ur c'hevredad.
Hervez Strabon, an douaroniour hellazat, ha Posidonios, e oa kar Arvorigiz (Armoricani) d'ar C'halianed anvet Belged (Belgae), a lavare Julius Caesar anezho : « Horum omnium fortissimi sunt Belgae » ( « Eus an holl eo ar Velged ar re galonekañ »).
Julius Caesar : Bellum Gallicum. Levr VII.
"XX uniuersis ciuitatibus quae Oceanum attingunt quaeque eorum consuetudine Aremoricae appellantur, quo sunt in numero Coriosolites, Redones, Ambibarii, Caletes, Osismis, Lemouices, Vnelli."
Arvorig hiziv
Hiziv e vez implijet alies e-lec'h Breizh, dre fazi peogwir ne gomzer ket eus ar memes gorread nag eus ar memes istor, hag en ur spered romantel kentoc'h.
Skouerioù
Implijet e vez ar ger Arvorig (pe Armorique, kentoc'h e galleg)
Breanig dremm zu
Ar breanig dremm zu (liester : breaniged dremm zu) a zo ur spesad golvaneged, Emberiza spodocephala an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun, had hag amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Deià
Deià, 718 annezad, kêr eus proviñs Mallorca e Spagn. E Kumuniezh emren Illes Balears emañ.
Cuius regio, eius religio
Cuius regio, eius religio zo ul lavar latin a dalv:  Hevelep priñs, hevelep relijion, da lavarout eo eo gant an hini a zo e penn ar vro e vez divizet petra eo relijion e genvroiz. Un afer stad eo ar relijion da neuze, ha n'eo ket un afer bersonel.
Ar Reform protestant
Kentañ kaoz a voe eus ar sturienn a voe e-kerzh ar Reform protestant (anvet an Disivoud Meur gant ar gatoliked) evit klozañ afer relijion ar bobl, pa voe sinet peoc'h Augsburg en Alamagn, e 1555, etre an Impalaer Karl V hag ar C'hevread enep dezhañ. An diskoulm -se eo a voe dibabet evit broioù Alamagn.
Gant ar gwiraour Joachim Stephani (1544-1623) eus skol-veur Greifswald, an hini e voe distaget ar bomm-se en 1612.
A orin protestant eo ar gelennadurezh-se rak ne glot ket gant meizad katolik ar gouarnerezh. Hervez ar gatoligiezh e sent ar briñsed ha rouaned ouzh ar pab, evit brasañ mad an unaniezh relijiel.
E Bro-C'hall
Lakaet eo bet da dalvezout e Bro-C'hall pa fellas d'ar roueed (Loeiz XIII ha Loeiz XIV muioc'h c'hoazh) bountañ o relijion gatolik e-barzh ar pennoù protestant. Met politikerezh ar rouaned-se a oa awenet gant ar c'hallikanegezh ha troet a-enep ar sujidigezh d'ar bibien.
La doctrine du Cujus regio, ejus religio est apparentée à l'erastianisme, qui proclame la supériorité du temporel sur le spirituel. Elle était déjà connue dans l'Empire byzantin à l'époque des querelles entre Grégoire le Grand, l'empereur et le patriarche de Constantinople.
The Protestant Reformation
In the Protestant Reformation, the old principle was granted new life. The Peace of Augsburg treaty signed in 1555 between the forces of the Holy Roman Emperor, Charles V, and the forces of the Schmalkaldic League, determined the religious makeup of Germany in a compromise between Lutheran and Catholic forces. The Peace offered imperial confirmation of the principle that had been promulgated in the Confession of Augsburg in 1530. The principle of the Augsburg Diet meant that the territorial princes and free cities gained the freedom to prescribe local worship, the right to introduce the Lutheran faith (the jus reformandi), and equal rights in the Holy Roman Empire with Catholic states. No agreement was reached on the question of whether Catholic bishops and abbots who became Lutheran should lose their offices and incomes, until this provision had been inserted by imperial decree. The phrase cuius regio, eius religio as applied to the outcome is attributed to the early seventeenth century (1612, by the jurist Joachim Stephani (1544-1623) of the University of Greifswald ).
However, the ideal of individual religious tolerance on a national level was not addressed: neither the Reformed nor Radical churches (Calvinists and Anabaptists being the prime examples) were protected under the peace (and Anabaptists would reject the principle of cuius regio eius religio in any case). Many Protestant groups living under the rule of a Lutheran prince still found themselves in danger of the charge of heresy. Tolerance was not officially extended to Calvinists until the Peace of Westphalia in 1648, and most Anabaptists eventually relocated to the New World or were exterminated. -->
A-raok-se
Pell a-raok ar XVIvet kantved e oa bet kemm a-wechoù etre relijion ofisiel ar renerien ha hini ar bobl.
E Bro-Spagn ar Vizigoted, a-raok 586, e oa Arianiz ar Vizigoted hag o an eskibien, tra ma oa katoliked an darn vrasañ eus ar bobl abaoe ar IVvet kantved. Pa grogas Muzulmiz eus Norzhafrika da vrezelekaat ouzh Spagn e dibenn ar VIIvet kantved e kouezhas ar rouantelezh vizigot dre ma n'he doa ket skoazell ar bobl.
En hevelep doare e Siria ar VIIvet kantved ne oa ket gwall vras al lealded ouzh an Impalaer Konstantinopolis, abalamour d'an tabutoù diwar-benn gwir natur Jezuz-Krist, pa veze gwelet tud Siria evel disivouderien.
Neutron
An neutron a zo anezhañ ur bartikulenn isatomek. Krouet e voe ar ger neutron gant ar fizikour saoz Ernest Rutherford diwar bennrann ar ger latin "neutral" (dre m'en devoa kavet ar skiantour e oa neptu ar rannig-se) hag an dibenn-ger -on ; setu n'en deus karg elektrek ebet (na pozitivel, na negativel). An neutronoù hag ar protonoù eo kenaozantoù nukleüs an atomoù. Evit an atomoù e vez notet Z an niver a brotonoù (a vez anvet niver atomek pe niverenn atomek), A an niver a brotonoù hag a neutronoù. Setu eo A - Z an niver a neutronoù.
Cuius regio, eius religio
Notennoù
Cuius regio, eius religio
Neutron
Mas an neutronoù : mn = 939,56533 ± 0,00004 MeV/c2
Lodenn eo an neutronoù eus ar Barionoù (hadron furmet gant tri c'hwark) ha kenaozet int gant ur c'hwark up (karg 2/3 e) ha gant daou gwark down (2 garg -1/3 e).
Dizoloet e oa bet an neutron gant ar fizikour saoz James Chadwick e 1932.
678
Diwar-benn ar bloavezh 678 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 678