cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ambarri
An Ambarri a oa ur bobl c'halian hag a oa o chom e-kichen kember ar stêrioù Saône ha Rhône, er pezh a zo an departamant Ain bremañ. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Allobroges er gevred, Segusiavi er c’hornôg, Aedui er gwalarn ha Sequani er biz. Hervez a gont Julius Caesar dimp e oant kevredet gant o amezeien, an Aedui. Lenn a reer e-barzh Ab Urbe condita libri, gant Titus Livius, e vefe bet an Ambarri e-touez ar C’halianed o doa treuzet an Alpoù da aloubiñ ledenez Italia e deroù ar. Talvezout a rafe o anv kement « ar re a zo o en daou du d’an Arar », diwar anv galianek ar Saône. Kavout a reer roud eus an anv Ambarri e-barzh anvioù meur a gêr eus an tolead : Ambérieu-en-Bugey, Ambérieux-en-Dombes, Ambutrix, Ambronay, Ambléon, Amblagnieu pe Ambérieux.
Lemur catta
Lemur catta a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Annez
Brosezat eo e mervent Madagaskar.
Premana
Premana zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Dugelezh Kourland
Dugelezh Kourland, pe gentoc'h Dugelezh Kourland ha Semigallia (pe Ducatus Curlandiæ et Semigalliæ e latin,  Księstwo Kurlandii i Semigalii e poloneg, Herzogtum Kurland und Semgallen en alamaneg, Kurzemes un Zemgales hercogiste e latveg), zo un dugelezh istorel, e Latvia.
Accipiter
Accipiter a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar sparfelled, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ur spesad ha hanter-kant a ya d'ober ar genad :
???
??? zo ur pezh-c'hoari diechu (un arvest hepken dezhañ) gant Jarl Priel, bet embannet en niverenn 72 eus ar gelaouenn Al Liamm (Genver-C'hwevrer 1959).
Troet e oa bet e brezhoneg gant ar skrivagner tregeriat diwar ar pezh-c'hoari saoznek Shall We Join the Ladies? gant an dramaour skos J.M. Barrie.
Ar pezh-c'hoari
En un tu bennak war ar maez, e Bro-Saoz. Pedet ez eus bet ur bagad daouzek den gant Sam Smith da dremen ur sizhunvezh er c'hastell emañ perc'henn warnañ.
Seizh maouez : an itron Brand, an dimezell Izit, an itron Kastro, ar gontez Janed Mortimer, an itron Preen, an dimezell Bella Vaile, ar varonez Wraithe ha pemp gwaz : an aotrou Gourlay, ar c'habiten Jakez Jenkins, an aotrou Willy Preen, an aotrou Vaile, ar baron Jozeb Wraithe zo bodet en-dro da daol ar sal-debriñ, achu o c'hoan gante, pa grog ar pezh-c'hoari.
Dre ma oa o fred diwezhañ en e di e tiskuilh Sam Smith d'e gouvidi petra zo kaoz en devoa o fedet : daou vloaz 'zo e oa bet muntret Dick, e vreur yaouankañ, war e lestr-bale e Monte-Carlo hag emañ ar muntrer e-touez an daouzek kouviad... Un tamall dic'hortoz hag a stlak evel un taol kurun en oabl hañv ! Kouezhet an holl war o c'hemend-all ned ay ket an aergelc'h war skañvaat betek ma vo laosket ur griadenn da glevet gant ur vaouez. Ma'z a an holl dudennoù d'he c'haout hag ar ouel da ziskenn...
Carneddau
Carneddau, pe Y Carneddau, a zo menezioù uhel en Eryri, en hanternoz Kembre.
Bryngwran
Bryngwran zo ur gêriadenn hag ur ur gumuniezh en hanternoz Enez Môn e Kembre. 250px|thumb|kleiz|Iliz an Drinded, e Bryngwran
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 894 a dud, ha 597 anezho (69,7%) a oa kembraegerien.
Garbagnate Monastero
Garbagnate Monastero zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Bacchiacca
Francesco Ubertini, lesanvet il Bacchiacca (Borgo San Lorenzo, 1494 – Firenze, 1557) a oa ul livour italian, eus kêr Firenze e deroù ar.
Deskiñ ar vicher a reas e stal-labour Perugino ha war-dro 1515 e stagas da genlabourat gant Andrea del Sarto, Jacopo Pontormo ha Francesco Granacci evit kinklañ kambr Pierfrancesco Borgherini ha Margherita Acciauoli.
En 1540 e teuas da vout livour e lez an dug Cosimo Iañ (reg. 1537-1574) hag an dugez Eleonora di Toledo. Eno e tarempredas arzourien vrasañ e amzer evel Bronzino, Francesco Salviati, Niccolò Tribolo, Benvenuto Cellini, Baccio Bandinelli, hag e vreur-kaer Giovanni Battista del Tasso.
Binn Bhán
Asambles gant un toullad menezioù all ez a d'ober aradennad Beanna Beola (pe Twelve Bens e saozneg). E Park Broadel Conamara emañ ar menezioù-se.
"Kern gwenn" eo ster an anv Binn Bhán.
Primaluna
Primaluna zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Garlate
Garlate zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Katharina von Habsburg
Katharina von Habsburg ( 1256–1282) a oa Dugez Niederbayern.
Iliz-veur Kastell-Paol
Iliz-Veur Sant-Paol-Aorelian a zo unan eus nav ilizoù-meur Breizh ha sez Eskopti kozh Bro-Leon, e Kastell-Paol. Un iliz-veur giz c’hotek eo. Ur vazilikenn a eil renk a vez graet anezhi ivez.
Katharina von Habsburg
Ganet e oa e Rheinfelden. Merc'h e oa da Rudolf Iañ Alamagn ha da Gertrude von Hohemburg, e bried kentañ. Nav bugel o doe he zud, ha hi e oa ar pempvet.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1279, e Vienna, da Otto, dug Bavaria. Un afer vat e oa d'an dug kaout ur wreg pinvidik a zegase 40,000 lur dezhañ en argouroù, hag un tad-kaer galloudek.
Iliz-veur Kastell-Paol
Dediet eo da bPaol Aorelian, genidik eus Kembre, sant patrom an iliz emañ e relegoù enni. Sellout a reer outañ evel eskob kentañ Eskopti Leon. Ouzhpenn 60 eskob a voe war e lerc’h en iliz-veur betek an Dispac’h Bras.
Katharina von Habsburg
Dimeziñ ha bugale
A-benn tri bloaz e voe dougerez Katharina. Mervel a reas er gwentloù, hag he daou vab gevell a varvas er mizioù goude.
Geoffrey Oryema
Geoffrey Oryema (16 a viz Ebrel 1953 - 22 a viz Mezheven 2018) zo ur soner ha kaner genidik eus Ouganda. E 1977 e voe lazhet e dad, Erinayo Wilson Oryema, hag a oa ministr e gouarnamant Ouganda, ha tec'hout a reas Geoffrey eus ar vro. Bevet en deus e Pariz, e Normandi, hag abaoe 2009 emañ o vevañ e Breizh, e Plañvour.
Katharina von Habsburg
Dimeziñ ha bugale
Beziet e voe Katharina von Habsburg e manati Seligenthal, e Bavaria.
Goude he marv
Otto ac'h addimezas da Agnes von Glogau. Daou vugel o doe. Unan anezhe e oa Heinrich XV, Dug Bavaria. Otto a zeuas ivez da vezañ roue Hungaria.
Geoffrey Oryema
Kanañ a ra Geoffrey Oryema e meur a yezh : e swahileg, en atcholeg, e gandaeg, yezhoù eus Ouganda, hag ivez e saozneg hag e galleg. Seniñ a ra gant meur a venveg, en o zouez lod eus Afrika (kora, nang) koulz ha gitar-tredan.
Anavezet eo er bed a-bezh abaoe e eil albom, Beat the Border. Kenlabouret en deus gant sonerien evel Peter Gabriel ha sonadegoù en deus graet en Europa, er Stadoù Unanet, e Japan, e Brazil, en Aostralia... E 1994 e oa bet o seniñ e Woodstock 94, da lidañ 25 bloaz ar festival hollvrudet.
Álvaro Múnera
Álvaro Múnera, lesanvet « El Pilarico », zo un torero kolombian, bet gloazet gant un tarv, ha troet enep an emgannoù ouzh tirvi. Kuzulier eo e kêr Medellín.
Ucape
Ucape, Union pour la culture et l'avenir professionnel en Europe pe Union to promote culture and professional advancement in Europe e saozneg zo un aozadur digorvo europat krouet e 1993 hag anzavet ent ofisiel d'ar 27 a viz Gwengolo 1996 Ma kaver meur a vro eus Europa (Hungaria, Alamagn) en aozadur ez eo dreist-holl skolajoù ha liseoù eus Bro-C'hall a gaver e-barzh. Bez ez eus ivez ul lise gallek eus India a zo ezel eus an Ucape.
Pal an aozadur digorvo a zo lies: brudañ an Unvaniezh europat, lakaat da dremen an DEC (Diplom ar barregezhioù europat), gwellaat live saozneg bugale Europa.
Al-Mahdi
An trede kalif abbasit (775-785), war-lerc'h e dad, e voe Al-Mahdi, ganet e 744/745 ha marvet e 785.
Ucape
Ar BUS
Ar BUS (Bulletin Ucape Scolaires) zo ur gazetenn en ur stumm niverel a vez savet gant an aozadur evel lec'h eskemm ha brudañ an oberiantizoù.
DEC
An DEC pe Diplom ar narregezhioù europat zo un diplom a vez tapet gant ar vugale e fin an hentenniad war daou vloavezh. Tri skourr zo da vestroniañ a-raok fin an hentenn lesanvet U.C.C.(Unités de Compétence capitalisables).
Al-Mansur
An eil kalif abbasit (754-775) e voe Al-Mansur, ganet e 714 ha marvet e 775.
Strollad Broadel Breizh (1931-1944)
Strollad Broadel Breizh, Parti national breton / PNB e galleg, a oa ur strollad politikel broadelour breizhat bet krouet e 1931 hag a badas betek 1944. L'Heure Bretonne e oa kazetenn ar strollad.
Pouez Strollad Broadel Breizh
Pouez politikel Strollad Broadel Breizh hag e wriziennadur er gevredigezh vrezhon a laka an tabut da sevel. Evit lod tud ne oa mann pe dost e bouez, padal e oa e oa ur pouez dreistordinal dezhañ evit lod all.
Livadurioù
Ingal e oa livet mogerioù Roazhon ha kêrioù bras Breizh gant izili an SBD.
As-Saffah
Ar c'halif abbasit kentañ (750-754) e voe As-Saffah, ganet e 721 ha marvet e 754.
Strollad Broadel Breizh (1931-1944)
Bagadoù Stourm
Ar Bagadoù Stourm a oa strollad emzifenn Strollad Broadel Breizh, Yann Goulet er penn anezhañ. Lod anezho evel Ange Péresse a guitaas anezhañ en ur heuliañ Célestin Lainé ha Marsel Guieysse war-du ar strollad stourm Bezen Perrot, ur strollad tud armet hag emezelet e servij an Trede Reich. Lod all avat a yeas war-du ar Rezistañs (strollad Liberté eus Sant-Nazer).
Embannadurioù Strollad Broadel Breizh
L'Heure Bretonne e oa kazetenn Strollad Broadel Breizh, adal miz Even 1940 betek miz Even 1944, da lavaret eo da vare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamanted.
Weißenburg
Weißenburg zo ur gumun en departamant Roen-Izel hag er rannvro Elzas, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Weißenburg e oa betek ar 1 a viz Genver 2015.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Wissembourgeois anezho e galleg.
Lingua franca nova
Lingua franca nova (pe LFN) eo an anv a roer d'ur yezh ijinet gant C. George Boeree eus Skol-Veur Shippensburg e Pennsylvania, e SUA. Krouet eo bet diwar pemp yezh: galleg, italianeg, portugaleg, spagnoleg ha katalaneg. Skrivet e vez an LFN evel ma komzer, en un doare soniadourel gant ul lizherenneg a 21 sin. Adkavout a reer lizherennoù al lizherenneg latin ha kirillek enni.
Bárcena
Bárcena zo anv spagnolek meur a lec'h ha meur a dra.
Chris Pratt
Chris Pratt a zo un aktour amerikan bet ganet d'an 21 a viz Mezheven 1979 e Virginia (Minnesota). Anavezet eo evit bezañ c'hoariet roll ar c'habiten Star-Lord er film Guardians of the Galaxy (sevenet gant James Gunn).
Pycnoptilus floccosus
Pycnoptilus floccosus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Acanthizidae. Ar spesad nemetañ er genad Pycnoptilus an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an daou isspesad anezhañ :
Rummatadur
Gwechall e veze renket ar spesad en iskerentiad Sericornithinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.
Prolemur simus
Prolemur simus a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Annez
Brosezat eo e reter Madagaskar.
Wanborough (Wiltshire)
Wanborough zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel e kontelezh Wiltshire, e Bro-Saoz. Emañ er gevred da gêr Swindon.
Istor
Ur c'hreñvlec'h roman, Durocornovium, a oa er gwalarn d'ar gêriadenn, en ul lec'h anvet bremañ Nythe Farm, en ur c'hroashent meneget en Itinerarium Antonini. An annezadenn roman ziwezhañ e oa war an Ermine Street a-raok grav ar Marlborough Downs.
Maya Angelou
Maya Angelou, ganet Marguerite Annie Johnson d'ar 4 a viz Ebrel 1928 e St. Louis (Missouri) (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktorez ha skrivagnerez stadunanat hag ur stourmerez evit gwirioù ar re zu.
Sanjuanada
Ar Sanjuanada zo un irienn e Spagn e 1926 evit diskar an diktatour Miguel Primo de Rivera.
Anvet eo bet Sanjuanada peogwir e oa da c'hoarvezout d'ar 24 a viz Mezheven, nozvezh sant Yann (San Juan), met tro wenn a reas an iriennerien a felle dezho diskar diktatouriezh ar jeneral Primo de Rivera, savet gant un taol-stad e Gwengolo 1923.
Renet e oa an arnod gant ar jeneraled Valeriano Weyler hag Aguilera, skoazellet gant ar jeneraled Riquelme ha Batet, gouarnour Tarragona.
Llyn y Dywarchen
Llyn y Dywarchen pe Llyn Dywarchen (Lenn an Daouarc'henn, e brezhoneg) zo anv teir lenn e kontelezh Gwynedd en hanternoz Kembre:
Alan Heusaff
Alan Heusaff, pe Alan Heussaff (23 a viz Gouere 1921, Sant-Ivi, Kernev – 3 a viz Du 1999, An Spidéal, Kontelezh Gaillimh) a oa ur yezhoniour, geriadurour, kazetenner hag emsaver breizhat. Stourm a rae evit ar c'hengred etre ar Gelted. Gantañ e voe kensavet ar C'hevre Keltiek e 1961, ha sekretour meur an aozadur e voe betek 1984.
Brezhoneger a-vihanik e oa. Goude bezañ studiet ar jedoniezh hag ar fizik e skol-veur Marburg en Alamagn ez eas da Iwerzhon da chom e 1950. Kenderc'hel a reas da studiañ e Skolaj ar Skol-Veur e Gaillimh, ha, tapet e ziplom gantañ, e stagas da labourat e Servij Hinouriezh Iwerzhon. Dont a reas da vezañ keodedour iwerzhonat e 1955.
Alan Heusaff e-pad an Eil Brezel-bed
Alan Heusaff a gemeras perzh er Bezen Perrot gant ar renk a SS-Oberscharführer. Lesanvet e oa Rouat pe Professeur. Penn eil bagad stourm ar Bezen Perrot e oa.
Alan Heusaff a oa bet gloazet fall e-pad un emgann gant paotred ar strouezheg. Abalamour d'e emezeliñ e lu an Trede Reich e voe kondaonet d'ar marv goude an Eil Brezel Bed, met graet e voe un distaoler dezhañ e 1967.
Repuet e oa en Iwerzhon goude ar brezel, bet falspaperioù dre hanterouriezh Yann Fouéré.
Ar C'hevre Keltiek
Sellet e vez krouidigezh ar C'hevre Keltiek evel unan eus oberoù meur Alan Heussaff. Diwan a reas spered an hollgeltiegezh arnevez, hini ar c'henlabour etre ar c'hwec'h broad kelt a-vremañ (Iwerzhon, Manav, Skos, Kembre, Kernev-Veur ha Breizh) diwar soñjoù ar barzh Charlez a Vro-C'hall (1837–1880) da gentañ, anezhañ ur barzh brezhoneger en doa embannet e vennozhioù el levr Les Celtes au XIXe siècle (Ar Gelted en XIXvet kantved) e 1864. Krouet e voe ar C'hevre da geñver un emvod eus an Eisteddfod e Rhosllannerchrugog, nepell eus Llangollen, e hanternoz Kembre e 1961.
Palioù pennañ an aozadur a oa: broudañ ar c'henlabour etre emsavioù broadel ar broioù keltiek, dreist-holl en o strivoù da vezañ anavezet er bed a-bezh, ha lakaat anezho da lodañ o skiant-prenet diwar-benn ar stourm ha mennozhioù talvoudus all.
Dilennet e voe Heusaff da sekretour meur, ha derc'hel a reas e garg betek 1985, tra ma voe dilennet Gwynfor Evans, prezidant Plaid Cymru, hag a oa da vezañ kannad kentañ Plaid Cymru e Parlamant Breizh-Veur, da brezidant. Da deñzorer e voe dilennet an Dr Noelle Davis. Skignet e oa mennozhioù ar C'hevre en ur gelaouenn anvet Celtic Voice. Da vare an eil emvod, d'an 30 a viz Gwengolo 1962, e oa ur skourr eus ar C'hevre e pep bro geltiek, koulz hag e Londrez.
Emsaver evit an iwerzhoneg
Heusaff hag e wreg, Bríd Ní Dhochartaigh, a oa izili eus Conradh na Gaeilge ha kemer perzh a raent e Na Teaghlaigh Ghaelacha, un aozadur evit an tiegezhioù iwerzhoneger. Kemer a reas Heusaff perzh e stourmoù evit an iwerzhoneg evel Cearta Sibhialta na Gaeltachta, hag an hini kentañ e voe o nac'h paeañ tailhoù ar skinwel abalamour ma oa re zister an abadennoù iwerzhonek e chadennoù Raidió Teilifís Éireann (RTÉ). Da heul ar stourm-mañ e voe savet ar chadenn skinwel Teilifís na Gaeilge (bremañ TG4) e 1996. Tad eo Alan Heusaff da Anna Heussaff, ur skrivagnerez iwerzhonek a-vremañ.
Kib vell-droad ar bed 1962
Kib vell-droad ar bed 1962 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar seizhvet gwech, e Chile eus an 30 a viz Mae d'ar 17 a viz Mezheven 1962.
An teirvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Suamerika da-heul an dalc'h en Europa (Sveden) e 1958.
Alc'hwez
En taolennoù a-is :
Robert Rossen
Robert Rossen, bet ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1908 e New York hag aet da Anaon d'an 18 a viz C'hwevrer 1966 er memes kêr, a oa ur filmaozour ha produour stadunanat.
John Gardner (Bro-Saoz)
John Gardner (1926-2007) zo ur skrivagner saoz.
Robert Rossen
Ezel e oa bet eus ar Strollad Komunour er Stadoù-Unanet etre 1937 ha war-dro 1947, ar pezh a reas d'e anv bezañ skrivet e kaier ruz ar sinema a veze dalc'het gant studioioù meur Hollywood d'ar mare-se.
John Gardner (Bro-Saoz)
Da 3 bloaz e teskas lenn, da 8 e felle dezhañ bout skrivagner. Studiañ a reas al lennegezh hag ar sigoterezh. Perzh a gemeras en eil brezel-bed, evel soudard ha sigoter gant ar Groaz Ruz stadunanat.
Studiañs a reas e Cambridge hag Oxford, war an doueoniezh. E-pad seizh vloaz e voe pastor protestant, a-raok kouezhañ er vezventi. Ul levr brudet a savo diwar-benn an abadenn-se eus e vuhez.
Romantoù spierezh a savas p'edo marevezh romantoù Ian Fleming diwar-benn troioù kaer James Bond e barr o brud: eizh levr a skrivas diwar-benn Boatsie Oakes, The Liquidator.
Alkioneüs
Alkyoneüs, Άλκυονεύς Alkuoneús en henc'hresianeg, a oa ur Ramz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar). Kas a reas brezel ar Ramzed.
En gwelout a c'haller ouzh Aoter Pergamon, e Mirdi Pergamon, e Berlin, en Alamagn.
Imbersago
Imbersago zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Krennlavaroù flamank
Ar c'hrennlavaroù flamank (Nederlandse Spreekwoorden en izelvroeg), lesanvet  ar bed war e gemend-all pe la Huque bleue, zo un daolenn gant al livour flamank Pieter Brueghel gozh, e 1559, hag a zo war ziskouez bremañ er Gemäldegalerie e Berlin. Skeudennaouet eo bet gantañ krennlavaroù pemdeziek e amzer.
Brudet e oa ar c'hrennlavaroù poblek en amzer Bruegel, hag un toullad dastumadegoù a oa bet embannet, unan anezho gant Erasmus.
Munudoù
Betek 112 krennlavar zo bet kavet, met re all a c'hallfe bezañ bet lakaet c'hoazh gant Bruegel.
Darn a vez lavaret atav, hag en o zouez: Darn a gaver e meur a yezh all, evel Darn zo dianav er yezh pemdeziek hag a gaver roud anezho e kanaouennoù pe kontadennoù, *bezañ goloet e doenn gant tartez" a dalveze kaout e-leizh a draoù, a laka da soñjal en ti 'tal ar Blavezh Hag a zo toet gant krampouezh hervez ar ganaouenn vrezhonek, ur skeudenn a gaver en e daolenn anvet Luilekkerland (Bruegel) (Bro Gokagn).
Le Breuil-en-Bessin
Le Breuil-en-Bessin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, miz Even 1944: mervel a reas seizh den nann soudard e Le Breuil abalamour d'ar bombezadegoù e-pad Dilestradeg Normandi d'ar 6 hag unan all d'an 12.
Rudolf Iañ Alamagn
Rudolf Iañ Alamagn, pe Rudolph von Habsburg hervez a alamaneg (1218– 1291 Speyer) a oa roue ar Romaned adalek 1273 betek e varv.
Dimezioù ha bugale
Addimeziñ a reas e Mae 1284 en Besancon da Agnes Bourgogn ( pe Izabel Bourgogn) (1270-1323), merc'h da Huon IV Bougogn, dug Bourgogn.
Mab bastard da Rudolf e oa Albrecht, Graf von Löwenstein-Schenkenberg
Al-Amin
Ur c'halif abbasit (809–813) e voe Mohammad ibn Harun al-Amin, war-lerc'h e dad Harun al-Rashid, ganet e 787 ha lazhet e 813.
Sarn
Sarn (chaoser e brezhoneg) zo un anv a gaver stankik e lec'hanvadurezh Kembre, evel Sarnau, an anv el liester.
Harun al-Rashid
Ar pempvet kalif abbasit (27 Meurzh 786-24 Meurzh809) e voe Harun al-Rashid, ganet en Iran e 763 pe 766 ha marvet e 809.
Lucius Tarquinius Priscus
Lucius Tarquinius Priscus, pe Tarquinius an Henañ, a oa pempvet roue Roma adal -616 betek -579. Tanaquil e oa anv e bried.
Al-Ma'mun
Ur c'halif abbasit (813-833) e voe Al-Ma'mun, war-lerc'h e vreur Al-Amin, ganet e 786 ha marvet e 833.
Edmond Dantès
Edmond Dantès eo anv penntudenn ar romant gallek Le Comte de Monte-Cristo, gant Alexandre Dumas embannet e 1844. Martolod eo e Marsilha, ha bac'het eo goude bezañ bet flatret. E-keit-se e timez e vuiañ-karet d'e enebour. Dont a ra a-benn da dec'hel eus e vac'h, ha klask a ra steuiñ e zial diwar-goust e enebourien.
Douar Franz-Josef
Douar Franz-Josef (pe Inizi Franz-Josef) (rusianeg: Земля Франца-Иосифа, Zemlya Frantsa-Iosifa) a zo un enezeg e norzh pellañ Rusia. Emañ er Meurvor Arktek, en norzh da Novaya Zemlya hag er reter da Svalbard. Meret eo gant Oblast Arc'hangelsk. 191 enezenn a ya d'ober an enezeg, dindan un hollad 16 134 km². Didud int.
Istor
Dizoloet e oant bet e 1873 gant ur bagad ergerzherien eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria hag anvet en enor d'an impalaer Franz Joseph Iañ. Staget eo bet an inizi ouzh Rusia e 1926.
Alexandre de Rhodes
E vuhez
Marc'hadourien seiz e oa e dud, ha marraned, da lavarout eo Yuzevien kristenaet, hogen disfiz oute. Aet e oant eus Calatayud, en Aragon, da Avignon er rak eno, e kêr ar bibien, e veze degemeret mat ar Yuzevien a veze heskinet e Spagn gant an Ofis Santel.
Ur wech aet da Jezuist e fellas dezhañ mont da visioner. E 1627 ez eas, e bourzh ul lestr portugalat, eus Lisbon betek Goa. Deskiñ portugaleg a reas ; goude tremen daou vloaz hanter e Goa hag e Mumbai e lestras da vont war-du Japan, en ur dremen dre Valaka ha Makao. Met peogwir e oa heskinet ar gristenien e Japan d'ar c'houlz-se ne voe ket kaset gant ar Jezuisted d'ar vro-hont, met kaset e voe da Hội An (e-kreiz Viêt Nam bremañ), d'ur mision hag a oa bet krouet eno e 1615. A-benn 6 miz e ouie vietnameg a-walc'h evit gallout prezeg er yezh-se. En ur ober daou vloaz e voe gouest da vadeziñ 6 700 a Vietnamiz. Buan avat e voe gwelet fall gant pennoù bras ar vro abalamour d'e brezeg a-enep al lieswregiezh hag argaset e voe eus ar vro e 1630.
Mont a reas da Vakao, met distreiñ a reas da Viêt Nam. E 1645 e voe tapet ha kondaonet d'ar marv. Skarzhet e voe eus ar vro hepken. E-pad an holl amzer-se e laboure evit sevel un doare da skrivañ vietnameg gant al lizherenneg latin. E 1651 e voe embannet, e Roma, ar geriadur vietnameg-portugaleg-latin (Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum) en doa savet, gant an doare-skrivañ savet gantañ, anvet Chữ Quốc ngữ. Gant ar benveg-se e voe skignet ar relijion gatolik er vro hag aesaet e voe an deskiñ lenn ha skrivañ vietnameg. Bremañ ez eo an doare-skrivañ ofisiel e Viêt Nam.
Kinnig a reas Alexandre de Rhodes d'ar Vatikan stummañ misionerien eus Viêt Nam evit prezeg an aviel en o bro dezho. Er penn-kentañ ne voe ket degemeret mat e ginnig, met etre 1662 ha 1664 (goude e varv eta) e voe savet Kevredigezh ar Misionoù Estren e Pariz.
Mervel a reas Alexandre de Rhodes e 1660, e Persia.
Al-Wathiq
Ur c'halif abbasit (842-847) e voe Al-Wathiq, marvet e 847.
Chitipa (distrig)
Chitipa zo un distrig eus Malawi, e norzh ar vro.
Marc Ravalomanana
Marc Ravalomanana (ganet d'an 12 a viz Kerzu 1949) zo ur politikour eus Madagaskar, bet prezidant ar vro etre 2002 ha 2009.
Dilennet e voe da vaer Antananarivo e miz Kerzu 1999 ha kas war-raok neuze labourioù yac'husaat kêr. Lakaat a reas e anv en dilennadeg prezidantel 2001 ha dastum tost ouzh 46.5% eus ar mouezhioù en dro gentañ. Tabut a savas dre ma embanne aduidi Ravalomanana e oa bet dastumet ouzhpenn 50% eus ar mouezhioù gantañ hag e ranke dre se bezañ lakaet da brezidant. Manifestadegoù a voe aozet ha d'an 22 a viz C'hwevrer 2002 ec'h embannas Ravalomanana e oa prezidant Madagaskar, daoust na oa ket anavezet gant ar gumuniezh etrebroadel. N'eo nemet d'ar 6 a viz Mae ma teuas da vezañ anavezet er garg-se, goude ul labour kendrec'hiñ kaset da benn gant e guzulier, Norbert Ratsirahonana.
E 2006 e voe addilennet da brezidant gant 54.80% eus ar mouezhioù en dro gentañ. Emsavadegoù renet gant Andry Rajoelina a voe aozet a-enep dezhañ e penn kentañ 2009 hag e miz Meurzh e voe rediet da zilezel e garg ha tec'hel kuit diouzh an enezenn.
Janed Iañ Navarra
Janed Champagn, pe Janed Iañ Navarra (1271-1305), a oa kontez Champagn ha Brie, rouanez Navarra (1274-1305), ha rouanez Bro-C'hall (1285-1305) goude dimeziñ da Fulup IV.
He buhez
Merc'h e oa d'ar roue Herri Iañ Navarra ha da Blanche d'Artois, eus an Tiegezh Capet.
E miz Eost 1284, da 11 vloaz, e timezas da bennhêr kurunenn Bro-C'hall, Fulup, a zeuas da vout roue Navarra evel Fulup Iañ (1284-1305) ha roue Bro-C'hall evel Fulup IV (Bro-C'hall) (1285-1314).
En desped d'he dimeziñ ne baouezas ket da ren en he douaroù. Elle est à l'origine de la création du Collège de Navarre et de l'Hôtel-Dieu de Château-Thierry.
He bugale
C'hwec'h bugel he doe. He merc'h a voe rouanez Bro-Saoz ha tri mab dezhi a voe rouaned Bro-C'hall.
Jan Hus
Jan Hus (distaget e tchekeg) a oa un doueoniour, ur yezhoniour hag ur skolveuriad tchek. Beleget e voe hag e-pad ur pennad e voe rektor skol-veur Praha, e Bohemia. Unan eus diraraogerien an Disivoud protestant e voe, levezonet gant ar Saoz John Wyclif. Eskumunuget e voe gant an Iliz katolik e 1411 ha kondaonet gant sened-iliz Konstanz. Losket e voe war un tantad d'ar 6 a viz Gouere 1415.
Goude e varv e voe un doare kroaziadeg a-enep e heulierien anvet Husidi.
Gant Jan Hus e voe ijinet an háček (pe karon), un arouez diakritek implijet e skritur an tchekeg.
Varecia rubra
Varecia rubra a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Annez
Brosezat eo e biz Madagaskar.
Al-Mu'tasim
Ur c'halif abbasit (833-842) e voe Al-Mu'tasim, war-lerc'h e hantervreur Al-Ma'mun, ganet e 794 ha marvet e 842.
Roue ar Romaned
Roue ar Romaned, pe Rex romanorum e latin, a oa un titl roet d'an Impalaer santel roman german, adal ar Grennamzer, pa ne oa ket bet kurunennet c'hoazh gant ar pab.
Dont a ra eus Henri II, a voe dilennet da roue Germania e Mezheven 1002 e Mainz, hag a voe kurunennet evel Roue ar Romaned en Aachen e Gwengolo 1002, ha kurunennet evel impalaer e C'hwevrer 1014 e Roma gant ar pab Benead VIII.
Hervé Pellois
Hervé Pellois, bet ganet en 1951, zo ur politikour breizhat a Vro-Wened, ha kannad PS abaoe 2012.
Resped
E 1974 e kemeras e gartenn er PS. Kuzulier-kêr Sant-Teve en 1983, maer en 1989. Kuzulier-rannvro en Genver 1999 betek 2001, ha goude kuzulier kanton Gwened-Reter en 2001. Neuze e voe lakaet e penn strollad kuzulierien an tu-kleiz (18 den diwar 42).
Kerzu 2015 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2015 e Breizh
Hervé Pellois
Resped
Er parlamant gall emañ e strollad ar sokialourien (S.R.C.) ha sekretour kengor an aferioù armerzhel er Vodadeg Vroadel.
Brudet e 2016
D'an 2 a viz C'hwevrer 2016 eo bet gwelet Hervé Pellois en abadenn Cash Investigation, savet gant Élise Lucet, o verennañ gant renerien ar gompagnunezh Syngenta, a aoz louzoù diastuzañ hag a saotr an douar hag an dour, ha dreist-holl an atrazin.
Nag a Wad
Nag a Wad zo titl ur pezh-c'hoari berr (un arvest) gant Jarl Priel bet embannet en niverenn 112 eus ar gelaouenn Al Liamm ( Gwengolo - Here 1965).
Emgann Caporetto
Emgann Caporetto pe Emgann Kobarid zo un emgann hag a c'hoarvezas e Kobarid (Slovenia a-vremañ), en hanternoz da Rouantelezh Italia, e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
An emgann-se, bet kroget d'ar 24 a viz Here, a badas betek an 19 a viz Du 1917, gant al lu italian enebet ouzh reoù Aostria-Hungaria hag an Impalaeriezh alaman.
Graet e vez Emgann Karfreit anezhañ ivez, pe daouzekvet Emgann an Isonzo diwar anv ar stêr Isonzo, lec'hiet nepell diouzh an tachennoù-emgann.
SuperTuxKart
Ur c'hoari redadeg gant kartoù dieub eo SuperTuxKart. Trevezañ a ra ar c'hoari Super Mario Kart en ur ginnig tudennoù heverk eus raktresoù meziantoù frank o bleniañ kartoù.
Emgann Caporetto
Pilet e voe kriz an Italianed gant o enebourien renet gant ar jeneral alaman Otto von Below. Danevellet eo kiladeg vantrus an arme italian er romant A Farewell to Arms (1929) gant ar skrivagner stadunanat Ernest Hemingway. Implijet e oa bet kadoniezhoù Oskar von Hutier a-fed Sturmtruppen (unvezioù argadiñ) harpet gant implij ar gazoù brezel, ar pezh a lakaas an Eil lu italian da freuzañ.
An Alamaned hag Aostria-Hungaria o devoa kollet 70 000 soudard, gloazet ha lazhet. An Italianed o devoa kollet 305 000 soudard.
Paourentez
Ar baourentez eo stad an dud paour, pe peorien. Pa vank traoù pemdez d'un den e vez lavaret eo paour an den-se.
Saint-Martin-de-Fontenay
Saint-Martin-de-Fontenay a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. left|thumb
Kib vell-droad ar bed 1958
Kib vell-droad ar bed 1958 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar c'hwec'hvet gwech, e Sveden eus an 8 d'an 29 a viz Mezheven 1958.
Ar pedervet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa, div wech diouzh renk 'zo kaeroc'h da-heul an dalc'h kent e Suis e 1954.
Alc'hwez
En taolennoù a-is :
Bricqueville
Bricqueville, Bricqueville-en-Bessin gwechall, a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Ichthyophaga
Ichthyophaga a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad kar d'ar morerered hag a vev en Azia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar genad-mañ en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Karonga (distrig)
Karonga zo un distrig eus Malawi, e norzh ar vro, sko ouzh lenn Malawi.
Llanbadarn-y-garreg
Llanbadarn-y-garreg pe Llanbadarn Garreg zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e kreisteiz Powys. Emañ er reter da Fynydd Epynt, er gevred da gêr Llanfair-ym-Muallt. E kumuniezh Aberedw emañ.
Gilbert Bécaud
Gilbert Bécaud, bet ganet François Gilbert Léopold Silly e Toulon (Var, Bro-C'hall) d'ar 24 a viz Here 1927 hag aet da Anaon e Boulogne-Billancourt (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall) d'an 18 a viz Kerzu 2001, a oa un aktour, ur c'haner-sonaozer ha pianoour gall.
En abeg d'ar startijenn vras a eztaole-eñ war ar leurenn e voe moranvet Monsieur 100 000 volts.
Alexandre Glais-Bizoin
thumb|right|Alexandre Glais-Bizoin Alexandre Glais-Bizoin, Alexandre Olivier Glais de Bizoin e anv klok, bet ganet d'an 9 a viz Meurzh 1800 e Kintin ha marvet d'ar 6 a viz Du 1877 e Sant-Brieg, a oa ur politikour breizhat ha gall eus an tu-kleiz.
Oanez
Orin
Kentañ meneg eus an anv a gaver e Geriadur Vallée e 1931. Kent-se ne gaver nemet Agnes e Buhez ar Sent, e 1912. Oanell zo ur stumm brezhonek all, meneget e 1985.
Alexandre Glais-Bizoin
Eñ an hini eo en devoa kinniget ma vije jedet ur priz unan evit ar c'has lizheroù, hep na vije kemeret an hed e kont. Ar pezh a voe lakaet e pleustr gant dekred an 17 a viz Eost 1848, bet embannet d'an 30 a viz Eost da-heul. Un timbr 0,66 € an dalvoudegezh anezhañ, hanterskeudenn Alexandre Glais-Bizoin warnañ, a zo bet lakaet e gwerzh adalek ar 17 a viz Meurzh 2014.
Oanez
Santez
thumb|250px|Martirio de Santa Inés (Merzherinti Santez Oanez), war-dro 1540, Madrid, [[Mirdi ar Prado.]]
John Gardner (SUA)
John Champlin Gardner (1933 – 1982) a oa ur romantour stadunanat.
Angharad ferch Owain
He buhez
Merc'h e oa da Owain ab Edwin ap Gronw, den uhel eus Tegeingl. Dimezet e voe da Gruffudd ap Cynan, Roue Gwynedd, e 1095.
John Gardner (SUA)
Grendel, e 1971, eo e oberenn vrudetañ, diwar-benn mojenn Beowulf, kontet eus savboent an euzhvil. Dek vloaz goude an embannadur kentañ e voe lakaet d'ober ar film Grendel Grendel Grendel.
Angharad ferch Owain
He bugale
Tri mab ha pemp merc'h he doe:
Priz Per Roy
Priz Per Roy a oa ur priz roet d'ul levr brezhonek, lennegel pe get, arc'hantet gant Coop Breizh, ha deroet gant Unvaniezh Skrivagnerien Breizh.
Angharad ferch Owain
Lennegezh
Meuleudi zo da Angharad en Historia Gruffud vab Kenan, oberenn urzhiet gant he mab, Owain Gwynedd. Pa varvas Angharad e 1162, e voe glac'haret bras Owain a-hervez.
John Gardner (SUA)
E varv
Mervel a reas en ur gwallzarvoud war e varc'h-tan, ur 5 km eus ar gêr, e Susquehanna County, Pennsylvania, d'ar Meurzh 14 a viz Gwengolo 1982. Hervez ar polis en doa c'hwitet ar c'horn-tro war-dro 2 eur 30 diouzh ar ar beure, pa oa o vleinañ e Harley-Davidson. Hervez e zanvez-pried Susan Thornton e oa bet oc'h evañ a-hed an noz. Da eurediñ e oant pevar deiz goude.
Joseph L. Mankiewicz
Joseph Leo Mankiewicz, bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1909 e Wilkes-Barre (Stadoù-Unanet) hag aet da Anaon d'an 5 a viz C'hwevrer 1993 e New York, a oa ur filmaozour ha produour stadunanat a orin yuzev-polonat.
Breur a oa da Herman J. Mankiewicz, hag eñ bezañ skrivet senario un nebeud film brudet-mat evel hini Citizen Kane gant Orson Welles, da skouer.
Edmond Jouhaud
Kemer perzh a reas en Eil Brezel-bed hag e Brezel Aljeria. A-gevret gant Maurice Challe, Raoul Salan hag André Zeller e voe e penn putsch ar jeneraled a c'hoarvezas en Aljer eus an 21 d'ar 26 a viz Ebrel 1961. Ur c'hwitadenn e voe an taol-Stad, ma klaskas Jouhaud tec'hel kuit. Harz a voe lakaet warnañ d'ar 25 a viz Meurzh 1962 avat ha barnet d'ar marv gant al lez-varn-vrezel uhel d'an 13 a viz Ebrel 1962. Chom a reas bac'het, hag eñ en engortoz a vezañ kaset d'ar marv, betek an 28 a viz Du 1962 pa voe skañvaet e boan e bac'hadur hed e vuhez. Dieubet e voe da-heul distaoladeg 1968 (Lezenn n°68-697 an 31 a viz Gouere 1968). Adtapout a reas e rez a uhelofiser e 1982.
Likoma (distrig)
Likoma zo un distrig eus Malawi, e lodenn lenn Malawi e dalc'h Mozambik. Div enez a ya d'ober an distrig : Likoma ha Chizumulu.
Else Hansen
N'eus nemeti he devoe un darempred hir, etre 1746 ha 1752, gant ar roue a gave gwelloc'h, peurvuiañ, kaout afer ouzh gisti.
Genel a reas he zri bugel diwezhañ e maner Ulriksholm, ti ar major Ulrik Frederik von Heinen, breur-kaer da Adam Gottlob Moltke, hag anavezet e oa he zroiadoù di pa veze poent. En ofisiel e oant bugale d'ur c'habiten a vor dianav, anvet Frederick Hansen.
Noplaet e voe Else Hansen, ar pezh na c'hoarvezas da serc'h all ebet, hag anvet de Hansen neuze. Da get ez eas ar skourr avat gant marv he mab. Levezon ebet n'he doe war ar politikerezh.
Goude 1752 e oa brudet da vout intañvez ar c'habiten Frederik Hansen, ha mont a reas da chom e ti Ulrik Frederik von Heinen.
Pa varvas ar roue Frederik e 1766 e prenas domani Klarskov on Funen, ma vevas betek he marv. E 1774 e werzhas Klarskov met chom a reas eno da vevañ. He bugale ne voent ket anavezet en ofisiel met war o zro e reas al lez, ha dimezet e voe ar merc'hed da dud a lignez uhel pe da varc'hadourien veur. Betek he bugale-vihan a voe roet arc'hant dezho gant an tiegezh roueel.
Johannes
Johannes zo un anv-badez alamanek ha nederlandek a gaver e meur a vro e Norzh Europa. Klotañ a ra gant an anv brezhonek Yann.
Eliza Haywood
Eliza Haywood eo anv-pluenn Elizabeth Fowler (war-dro 1693 – 25 a viz C'hwevrer 1756), a oa ur skrivagnerez saoznek, un aktourez hag un embannerez saoz.
Brud a deuas dezhi abaoe ar bloavezhioù 1980. Tremen 70 oberenn a savas – romantoù, pezhioù-c'hoari, barzhoniezh, troidigezhioù, kazetennoù – met he romantoù eo a vez douget bri dezho, dre ma'z eo bet unan eus diazezerien ar romantoù saoznek.
Melierax
Melierax a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ sparfelled, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Valerian ha Laureline (anime)
Valerian ha Laureline a zo un dresadenn-vev faltazi kenproduet e Japan hag e Bro-C'hall. Awenet eo bet an anime gant ar vandennad-dreset Valerian ha Laureline savet gant Jean Claude Mézières ha Pierre Christin.
Advouezhiet eo bet e brezhoneg gant ar gevredigezh Dizale, ha skignet eo bet e 2017 war Brezhoweb.
Istor
Bloavezh 2416 : Valerian, studier ampart an Akademi Spas-Amzerel, e vez roet dezhañ e gefridi kentañ en amzer : arselliñ gizioù ur gêriadenn Normant er rakgrennamzer, er bloavezh 912. Terriñ a ra Valerian Trede Lezenn ar beajoù en amzer en ur saveteiñ Laureline, un dermajiez yaouank, rak un aotrou kriz, Wilfrid a Dankarville. Kas a ra Valerian ar plac'h yaouank gantañ war bourzh e lestr, an Tempus Fugit.
P’en em gav e 2416 adarre eo spontet o welet n’eus ket eus an Douar ken e Koskoriad an Heol ! Ha n’a ket keflusker spas-amzerel an Tempus Fugit en-dro ken !
Rannoù
Bez 'z eus 40 rann a 23 munutenn e galleg, ha 80 rann a 12 munutenn e japaneg.
20 rann hepken a zo bet advouezhiet e brezhoneg.
Laikelezh 2004
Graet eo bet al lezenn d'ar 15 a viz Meurzh 2004. Kredennoù relijiel ar skolajidi ne ro ket gwir dezho da enebiñ ouzh an deskadurezh.
Wangerooge
Wangerooge (Wangereach e frizeg) zo un enezenn hag ur gumun eus hanternoz Alamagn, unan eus Inizi Friz ar Reter, e Mor an Hanternoz. Emañ er reter da enez Spiekeroog. E stad Niedersachsen emañ, e "Landkreis" Friesland. En em astenn a ra war ur gorread tost da 8 km2 ha poblet e oa gant 923 a annezidi e dibenn 2008. E-pad an hañv e vez miliadoù a hañvourien avat.
Agnes Roma
Santez Agnes Roma, pe Santez Oanez, a oa ur verzherez kristen lakaet d'ar marv en amzer an impalaer Diocletianus, war-dro ar bloaz 304.
Lidet e vez d'an 21 a viz Genver. Lakaet eo bet da santez paeronez al liorzherien, ar plac'hed, ar gwerc'hezed, ar maouezed gwallet.
Poltredet e vez gant un oan gwenn, palmez ar verzherinti, ur barr olivez, ur c'hleze pe ur gontell pe un tantad. Dont a ra hec'h anv eus ar ger henc'hresianek ἁγνός hagnós , a dalv kement ha "glan", "nevet", "sant".
Varecia variegata
Varecia variegata a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Annez hag isspesadoù
Al loen emañ brosezat an tri isspesad anezhañ — Varecia variegata editorum, Varecia variegata subcincta ha Varecia variegata variegata — e koadegi trovanel gleb reter Madagaskar.
Mzimba (distrig)
Mzimba zo un distrig eus Malawi, ennañ Mzuzu, trede brasañ kêr ar vro.
Girolamo Frescobaldi
Girolamo Alessandro Frescobaldi (distagadur LFE: [dʒiˌɾɔːlamo fɾeskoˈbaldi]), anvet ivez "Gerolamo", "Girolimo" ha "Geronimo Alissandro", bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1583 e Ferrara ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1643 e Roma, d'an oad a 49 bloaz, a oa un ograouer, ur c'hlavisimer hag ur sonaozour italian, unan eus sonerien bennañ dibenn an Azginivelezh ha deroù ar Barok.
Kador an ograouer a zalc'has e Penniliz Sant-Pêr eus an 21 a viz Gouhere 1608 betek 1628, hag adarre adalek 1634 betek e varv e 1643.
Er sonerezh bet embannet gant Girolamo Frescobaldi e kaver lod pezhioù eus ar re levezonusañ er XVIIvet kantved ; pezhioù eus e zastumad sonerezh relijiel evit an ograoù, Fiori musicali ("Bleunioù sonerezhel"), a chomas an daveenn bennañ evit a sell ouzh reolennoù ar gendonouriezh betek an XIXvet kantved.
Buhez
Mab da Filippo Frescobaldi, ur bourc'hiz e Ferrare, e oa Girolamo. Marteze e oa un ograouer eus e dad, peogwir e troas daou eus e vibien da ograouerion, ha peogwir e voe lakaet Girolamo da studiañ ar sonerezh hag an ograoù e-kichen Luzzasco Luzzaschi (~1545-1607), ur sonaozour a zalc'he kador an ograoù e lez dug Ferrara, Alfonso II d'Este.
Hervez skridoù eus e amzer e oa Girolamo Frescobaldi ur soner donezonet-dreist pa oa bugel ; kaset-digaset dre gêrioù pennañ Italia e voe, ha buan e c'hounezas brud. Pa voe war-dro ugent vloaz e kuitaas e vro da vont da Roma : e 1604 e lod skridoù, ha testeni eus e vezañs e Roma e 1607 zo, pa voe enrollet evel "Girolamo ograour" (Girolamo organista) eus miz Genver betek miz Mae 1607. Gopret e voe gant Guido Bentivolio d'Aragona (1579-1644), arc'heskob Enez Rodos, ha gantañ ez eas da Flandrez e 1608, ar veaj nemeti a reas e-maez eus Italia. En Antwerpen e voe a-dra-sur, pa skriv kement-se e rakger e zastumad madrigaloù kentañ, embannet e 1608 ivez.
D'an 21 viz Gouhere 1608 c'hoazh e voe dilennet an ograouer yaouank da gemer kador Ercole Pasquini (~1560-etre 1608 ha 1619) e Penniliz Sant-Pêr e Roma. E Flandrez e chomas koulskoude, ha distreiñ da Roma d'an 29 a viz Here goude ur chomadenn e Milano, ma 'z embannas e zastumad Fantasie ("Faltazioù"). D'an 31 a viz Here ez azezas er gador, a zalc'has betek e varv, daoust dezhañ bout he dilezet gwech ha gwech all.
Etre 1610 ha 1613 e krogas G. Frescobaldi da labourat evit ar c'hardinal Pietro Aldobrandini, ken na varvas hennezh e 1621.
E miz Here 1614 ez asantas an ograouer dilezel e gador da vont e servij dug Mantova, Ferdinando Gonzaga ; ken dipitet e voe gant lez Mantova avat ma tistroas da Roma e miz Ebrel 1615. Adkavout a reas e gadorioù er Benniliz hag e lez ar c'hardinal, ha kregiñ da gelenn en ur genderc'hel da embann e sonerezh : al levr Toccate ("tokatennoù") kentañ hag ul levr Ricercari et canzoni ("imbourc'hioù ha kanaouennoù") e 1615, ul levr Capprici ("froudennoù") e 1624, an eil levr tokatennoù ha canzone e 1627.
D'an 22 a viz Du 1628 e voe aotreet gant ar Benniliz da vont da Firenze da seniñ evit arc'hdug Toskana, Ferdinando II de' Medici. Betek 1634 e chomas e kêr, ma 'z embannas daou levr arie ("tonioù") e 1630.
E miz Ebrel 1634 e tistroas da Roma, pa oa bet gourc'hemennet da vont e servij ar pab Urban VIII, ar pezh a oa ar brasañ enor a veze graet d'ur soner. Adkregiñ a reas er Benniliz ivez, koulz hag evit ar c'hardinal Francesco Barberini, a oa un niz d'ar pab. D'ar mare-se eo ez embannas Girolamo Frescobaldi e Fiori musicali, e 1635. Ne embannas levr ebet ken kent e varv e 1643, a c'hoarvezas goude ur c'hleñved a badas dek devezh.
Beziet e voe e Santi Apostoli, iliz an Daouzek Abostol Santel e Roma ; da get ez eas e vez pa voe adsavet an iliz e dibenn an XVIIIvet kantved, met ur maen-bez gouestlet da "unan eus tadoù ar sonerezh italian" zo en hevelep iliz hiziv.
Sonerezh
A-douez soaozourion veur Italia, Flandrez ha Bro-C'hall e voe Girolamo Frescobaldi an hini kentañ a gement a ouestlas e labour d'ar sonerezh-benveg, da lavaret eo hep kan na pozioù. Eizh dastumad a embannas en e vuhez, lod anezho o vout advoullet dindan e c'hoursell, ha pezhioù all a voe embannet goude e varv (Canzoni alla francese in partitura, Venezia, 1645) pe skignet dre zornskridoù.
Disheñvel-krenn eo al levr canzoni bet adembannet e 1634 diouzh embannadur orin 1628 : diwar an 40 pezh a zo ennañ, dek zo bet erlec'hiet ouzh re nevez, ha c'hwezek zo bet kemmet gant ar sonaozour, ar pezh a ziskouez e klaske tizhout peurvadelezh e arz.
Raktal gant e embannadenn gentañ, Ricercari et canzoni e 1615, e stalias Girolamo Frescobaldi e stil : er pezhioù-sonerezh-se e tistroas da zoare orin, glan, ar ricercare evel ma oant e dibenn an Azginivelezh. En e eil levr Toccate e partite e ouezas lakaat ar c'hlavieroù da ezteuler fromoù na oant biskoazh bet klevet kentoc'h, rak ne heulias ket reolennoù boas ar sonaozañ, ar pezh a reas a-hed e vuhez hag a ro d'e sonerezh ur blaz nevez da bep tamm sonerezh bet savet gantañ.
Adal 1627 ez astennas ar sonaozour e arz betek ar sonerezh evit lazoù-seniñ ha lazoù-kanañ, koulz war an dachenn relijiel hag an hini lik, framm an eil o vout ar c'hontrol-mik da hini eben ; daoust da gement-se, an daou stil a c'halle bout sonet ha kanet en iliz.
E 1635, d'an oad a 52 vloaz, ez embannas Girolamo Frescobaldi e bennoberenn, Fiori musicali. E levr nemetañ gouestlet d'an Iliz eo, hag e zastumad diwezhañ ma 'z eus pezhioù nevez. Meur a zoare zo er Fiori, petra bennak ma 'z eo an holl bezhioù bet savet evit an oferenn ; e berr gomzoù, an holl stiloù bet labouret gant ar sonaozour a gaver en dastumad, war-bouez sonerezh ar werin. Ur vuhez nevez en deus roet er Fiori d'an doare hengounel da brimaozañ war an ograoù diwar ur c'han gregorian : a bep eil e klever ar c'han hag an ograoù, ar soner o primaozañ en doare kendonouriel. Ur skouer e voe ar Fiori musicali a-hed an XVIIIvet hag an XIXvet kantved.
Toccate Girolamo Frescobaldi (1615 ha 1627) zo hir a-walc'h evit bout sonet en o unan, met savet e voent ivez evit talvout da rakkerzhoù da bezhioù hiroc'h c'hoazh. Un astenn d'al levr kentañ eo an eil levr e gwirionez, pa zegas luskoù disheñvel ha divoas.
Mailhoni zo a vare da vare e sonerezh G. Frescobaldi, lod pezhioù o taeañ sonerion hon amzer zoken, evel an Toccata IX a zo en eil levr : ken diaes eo e he seniñ ma skrivas ar sonaozour "Ne dizher ket an diwezh hep skuizhder" Hevelep notennoù a gaver er Fiori ivez, peurgetket unan a c'houlenn digant kaner ur pempvet mouezh kavout e-unan ar c'houlz ma rank kanañ en ur ricercare. Kement-se a ziskouez ur wezh all e oa eus Frescobaldi un nevezer a-fed sonaozouriezh.
Hêrezh
En e amzer e veze anavezet Girolamo Frescobaldi evel an nevezer nemetañ evit a sell ouzh ar sonerezh evit ar c'hlavieroù ; zoken pa ne blije ket e sonerezh mouezhel dezho ez anzave ar vurutellerion e oa Frescobaldi ur mestr-soner hag ur mestr-sonaozour. Betek kreiz an XVIIIvet kantved e klever levezon e labour war ar sonerezh evit ar c'hlavieroù.
Meur a sonaozour italian a zeskas ar vicher gant G. Frescobaldi, hag ar pennsonaozour alaman Johann Jakob Froberger (1616-1667) a studias en e gichen eus 1637 betek 1641. Sonaozourion evel Johann Pachelbel (1653-1706), Johann Sebastian Bach (1655-1754) ha Henry Purcell (1659-1695) a voe levezonet gant Girolamo Frescobaldi.
Karl Drais
Karl Drais, pe Karl von Drais, pe Karl Friedrich Christian Ludwig Freiherr Drais von Sauerbronn (1785-1851), zo un ijinour alaman, brudet da vezañ ijinet an draiser, e 1817, da lavarout eo ur mekanik koad, div rod dezhañ, hag ac'h ae war-raok war-bouez an treid, hag a weler hiriv evel stumm kentañ ar marc'h-houarn.
E vuhez
Karl Drais a oa ganet e 1785 e Karlsruhe, kêr-benn Dugelezh-veur Baden. E dad, Karl Wilhelm Friedrich Ludwig, Baron Drais, hag e vamm, Christine Margaretha, Baronez Kaltenthal, ne oant ket gwall binvidik a-hervez, petra bennak ma en doa e dad ur garg a guzulier e lez an dug-meur, e baeron Karl Friedrich von Baden. Goude stagañ da studiañ en e gêr c'henidik ez eas Karl Drais da skol melestrerezh ar c'hoadoù ha doureier, da gêr Pforzheim, hag etre 1803 ha 1805 da studiañ matematik, fizik ha tisavouriezh, da skol-veur Heidelberg. Goude e studioù e labouras e melestrerezh ar c'hoadoù ha doureier e Dugelezh-veur Baden.
Vampire's Seduction
Vampire's Seduction pe The Vampire's Seduction zo ur film spont-fentus stadunanat sevenet gant John Bacchus hag embannet e 1998. Troet eo bet ar film e Jersey City e New Jersey.
Istor
Dracoola, merc'h Dracula, zo kondaonet da vevañ en deñvalijenn. Koant eo, aes e vefe dezhi kaout darempredoù reizhel gant ar baotred, met klask a ra ar ar merc'hed heñvelreizh bravañ. Klask a ra a-us d'an holl re all da lakaat Wally Van Helsing (diskennad ar chaseour sunerien gwad) da vezañ he sklav.
Arondisamant Altkirch
Arondisamant Altkirch a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Roen-Uhel hag e rannvro Grand Est.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Altkirch etre 4 c'hanton, ha 112 kumun enno en holl.
Per Roy
Buhez
Kregiñ a reas da labourat yaouank-tre en ur voullerezh. Kensevel a reas ar gevredigezh Kendalc'h e 1950, ha pennskrivagner he c'helaouenn Breiz e voe e-pad dek vloaz. Sevel a reas Coop Breizh e 1957. E-touez izili gentañ ar MOB e voe. E-touez saverien Skoazell Vreizh e voe hag he frezidant etre 1972 ha 1981. Sindikalour e voe ivez, ha plediñ a reas gant un toullad brav a oberennoù sokial.
Traoù all
Ur Priz Per Roy a zo bet, roet d'un oberenn vrezhonek. Arc'hantet e veze gant Coop Breizh ha deroet gant Unvaniezh Skrivagnerien Breizh.
San Cipriano Po
San Cipriano Po zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Rumphi (distrig)
Rumphi zo un distrig eus Malawi.
Lecco
Lecco zo ur gumun en Italia ha kêr-benn Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
War lez lenn Como emañ, 50 km eus kêr Milano.
Santa Cristina e Bissone
Santa Cristina e Bissone  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Hocus Pocus
Hocus Pocus zo ur bomm saoznek, hag a seblant latin, implijet gant hudourien.
Eus ar ger kentañ eo deuet ar ger saoznek hoax.
Nkhata Bay (distrig)
Nkhata Bay zo un distrig eus Malawi.
Spiekeroog
Spiekeroog (Spikereach e frizeg) zo unan Inizi Friz ar Reter, e hanternoz Alamagn, war aod Mor an Hanternoz. Emañ etre Langeoog, er c'hornôg, ha Wangerooge, er reter. Emañ an enezenn e "Landkreis" Wittmund, e stad Niedersachsen. N'eus nemet ur gêriadenn war an enezenn, anvet Spiekeroog ivez.
En em astenn a ra Spiekeroog war ur gorread 18,25 km2 ha war-hed 5,7 km emañ diouzh an douar-bras. Annezet eo gant 776 a dud (e 2013). Gallout a reer mont di gant ur vag a loc'h diouzh Neuharlingersiel war an douar-bras.
Franz Ferdinand
Franz Ferdinand zo anv meur a zen :