cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver
Ar fedoù
Harzet e oa bet 12,884 Yuzev e korn-bro Pariz, en o zouesk 4,051 bugel, 5,802 blac'h ha 3,031 paotr, hervez mammennoù zo. Hervez ar prefeti-polis eo 13,152 den a oa bet tapet en holl. Dont a reas un niver bras a Yuzevien a-benn da dec’hout kuit a-raok bezañ skrapet, lod o vezañ bet kelaouet eus an taol a-raok, lod all gras d’an diegi o deus bet poliserien pe archerien zo da gas o labour da bennvat, pe c’hoazh a-drugarez da sikour hiniennoù all na oant ket Yuzevien. Poanius-kenañ eo stad an dud harzet hag un c’hant bennak en em zistruj war ar prim. Darn a zo kaset gant kirri-boutin da gamp Drancy war-eeun, e norzh Pariz. Er velodrom « Vel’ d’Hiv » er XVvet arondisamant eo bac’het ar peurrest, war-dro 7,000 pe 8,000 den. Dalc’het eo ar re-mañ eno e-pad 5 devezh eus renk, en ur stad vantrus : n'eus ket bet roet boued dezho koulz lâret, pe re nebeut; un diouer bras a zour da evañ a zo ivez war al lec'h. Ar braz eus ar brizonnidi a ranke staotañ ha kac’hat er plas ma oant parket... Goude ar pemp devezh-pad eo ingalet ar brizonidi etre kampoù Drancy, Beaune-la-Rolande (Loiret) ha Pithiviers, a-barzh dispellañ anezho e Kampoù ar marv aozet gant an nazied, evel hini Auschwitz-Birkenau.
Ani (evn)
An anied eo an evned kar d'ar c'houkouged hag a ya d'ober ar genad Crotophaga. Bevañ a reont en Amerika.
Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver
Ar fedoù
Ar skrapadeg-mañ a ya da ober ouzhpenn ar c’hard eus an 42,000 Yuzev kaset eus Frañs da Auschwitz e 1942. Diwar ar re-mañ eo 811 prizoniad hepken a chomo bev hag a zeuy war o c’hiz.
Kounaat
Igoret ez eus bet ur monumant-kounaat d’ar 17 a viz Gouere 1994 e Pariz, war ur vali e-kichen Kae Grenelle, anvet skwar Plasenn Merzherien-yuzev ar Vélodrome d'Hiver. Sevenet eo bet gant ar c’hizeller Walter Spitzer hag an tisavour Mario Azagury. Skeudennet ez eus warnañ tud merzheriet (bugale, mammoù dougerez, tud en oad). Kromm eo sichenn ar monumant evit reiñ da soñjal e roudenn ar velodrom a veze kerzhet warni gant sportourien redadegoù war velo a veze eno. Ul lid a vez aozet dirak ar monumant-se bep bloaz war-dro ar 16 a viz Gouere.
E koun merzherien ar skrapadeg-se ez eus bet staliet ur blakenn-gounaat, gant Diazezadur evit Memor ar Shoah d’an 20 a viz Gouere 2008 en arsav-metro Bir Hakeim-Tour Eiffel.
Kiriegezh Frañs
Goude enklaskoù an istorourien, evel Michaël R. Marrus ha Robert Paxton da skouer, eo splann eo gant pennoù gouarnamant Vichy, evel an Ao. Pierre Laval, eo deuet ar soñj kinnig kas bugale ar Yuzevien en dispell ivez, p’o doa goulennet an nazied kaout an oadourien hepken betek neuze.
E 1979 eo kehuzet Jean Leguay, dileuriat pennsekretour ar polis broadel René Bousquet el Lodenn aloubet, evit bezañ bet o kemer perzh en aozadur ar skrapadeg. Mervel a ra e 1993, a-raok bezañ bet barnet.
Kiriegezh ar Stad gall er skrapadeg-se hag er Shoah dre vras a zo anavezet ha bet lakaet war-wel gant meur a istorour. Anzavet hag embannet eo bet ar giriegezh-se war ar groaz, evit ar wech kentañ en un doare ofisiel, gant Prezidant ar Republik C'hall Jacques Chirac d’ar 16 a viz Gouere 1995, da-geñver al lid aozet dirak ar monumant-kounaat.
Filmoù ha telefilmoù
Un nebeud filmoù a weler enno tammoù diwar-benn ar skrapadeg-se, en o mesk :
Re all a zo gouestlet d'ar skrapadeg end-eeun :
Bananez
350px|thumb|Dornad bananez darev 350px|thumb|Blokad bananez a-istribilh d'ar blantenn 350px|thumb|Dornadoù bananez ruz Ar bananez zo frouezh melen pe ruz a vez gounezet er broioù dindan an trovanoù. Kavet e vezent da gentañ e broioù eus gevred Azia ha goude-se e voe kroget da c'hounit bananez en Afrika, en inizi ar Meurvor Habask hag e Suamerika. E kalz eus ar broioù-se ez eo ar bananez ul lodenn a bouez eus ar magadur.
Dont a ra ar ger brezhonek "bananez" eus anv gallek ar frouezh-se a zeu e-unan eus an arabeg : talvezout a ra ar wrizienn banan, er yezh-se, kement ha "biz", abalamour da stumm ar frouezh.
Sansepolcro
Sansepolcro zo ur gumun italian e proviñs Arezzo e Toskana.
Montemignaio
Montemignaio zo ur gumun italian e  proviñs Arezzo e Toskana.
Rocca di Papa
Rocca di Papa zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Møre og Romsdal
Møre og Romsdal (distaget [] e norvegeg) zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia, etre Sør-Trøndelag, Oppland ha Sogn og Fjordane. E 2016 e oa 265,290 a dud o chom enni. En em astenn a ra war 15,099 km². Molde eo ar gêr-benn met Ålesund eo ar gêr vrasañ.
Rannet eo Møre og Romsdal etre tri distrig : Nordmøre, Romsdal ha Sunnmøre.
Wesley Fofana
thumb|170px
Pommerit
Pommerit zo un anv-lec'h gallek.
Wesley Fofana
Wesley Fofana a zo ur rugbier gall ganet d'an 20 a viz Genver 1988. Sinet en deus evit Clermont e 2008 goude bezañ stummet gant PUC. C'hoarier kreiz a oa pa en deus graet e grogad kentañ e miz Genver 2009 enep Montalban. Evit skipailh rugbi VII Frañs a c'hoari Fofana ivez.
Kluboù
2008-2011. ASM Clermont Auvergne
Athene brama
Anvet e voe Strix brama (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) da zougen bri da vBrahmā, unan eus doueed an hindouegezh.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt ha krignerien bihan peurvuiañ.
Paterson (New Jersey)
Paterson zo ur gêr lec'hiet e biz stad New Jersey, unan eus stadoù SUA. Bez' e oa 146 199 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Paterson en ur mod ofisiel e 1791.
Saint-Pierre-Tarentaine
Saint-Pierre-Tarentaine a oa ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Badia Tedalda
Hi ha Sestino eo an div gumun nemeto eus Toskana a oa e rannvro istorel Montefeltro.
Outi ez eo stag Ca' Raffaello, abaoe ar 15 a viz Eost 2009, e proviñs Rimini a oa stag a-raok ouzh proviñs Pesaro e Urbino.
Peumerit
Peumerit zo un anv-lec'h gallek eus Breizh.
Skiant (fiziologiezh)
XxX :Meurastumm.png]] Ur pennad skiant a zo ivez.
Ar pemp skiant a zo anezho:
Liammoù diavaez
Sentido
Sklêrijennoù
Ar Sklêrijennoù (saozneg : Enlightenment, alamaneg : Aufklärung, galleg : Lumières) a oa ul luskad sevenadurel, prederouriel, lennegel ha gouiziek hag a zeu war-wel e-pad eil hanter ar. Prederourien evel Spinoza, Locke, Bayle ha Newton a voe e-touez ar re gentañ. Emledañ en doa graet al luskad war-zu peurest Europa, en. Roet en deus bet al luskad an anv d'ar mare-se graet anezhi Kantved ar Sklêrijenn.
Dre emouestl izili al luskad o stourm a-enep ar gwaskoù relijiel ha politikel, en em wele evel ur vegenn o labourat evit araokadur ar bed, o talañ ouzh an diskiant, an amreol, an deñvalijenn, ha kement brizhkredenn chomet abaoe ar c'hantvedoù en a-raok.
Ginevra Cantofoli
Ginevra Cantofoli (Bologna, 1618-1672) a oa ul livourez italian.
Sklêrijennoù
Deuet int a-benn da neveziñ ar ouiziegezh, buhezegezh o amzer. Levezon o skridoù a oa bet un awen diazez da darvoudoù meur fin an XVIIIvet kantved evel Disklêriadur dieubidigezh Stadoù Unanet Amerika pe an Dispac'h gall c'hoazh.
Al luskad nevezadur speredel ha sevenadurel-se a chom europat dreist-holl, deuet eo a-ziwar mennozhioù an Azginivelezh. Emledet eo ar mennozhioù-se war Europa, gerioù e yezhoù all a oa bet krouet evit ober eus al luskad. Er yezhoù-se e vez lakaet war-raok e vez ar sklêrijenn o tont eus an diavaez e doare ur « sklêrijennadenn », e galleg ar gêr a laka war-raok e teufe ar sklêrijenn eus an den e-unan. A-vras war tachennoù ar skiantoù hag ar brederouriezh, ar sklêrijennoù a oa deuet a-benn da drec'hiñ ar feiz hag ar c'hredennoù. War an dachenn bolitikel hag ekonomikel ez eo trec'h ar vourc'hizien war an noblañs hag ar gloer.
Ginevra Cantofoli
Dimezet e oa ha daou vugel dezhi.
Sklêrijennoù
Awen
Luskad ar sklêrijennoù a zo bet awenet evit un darn bras gant kavadennoù Nicolaus Copernicus er hag a oa chomet dianavezet a-walc'h e-pad e vuhez. An eil awen, an hini pennañ, a oa bet mennozhioù Galileo Galilei (1564-1642).
Gottfried Wilhelm von Leibniz (1646-1716) a lakae ar matematikoù da vont war-raok. Disheñvel e oa e preder diouzh hini René Descartes. Prederourien Bro-Saoz, evel Thomas Hobbes pe David Hume, a oa krog gant implij furchadennoù arnodel o lakaat war-raok pouezusted an arnodenn hag ar santout evit mestroni ar varregezhioù kentoc'h eget implij ar rezon glan.
Ar gevrat sokial hag ar frankiz hiniennel
En e displegerezh brudet a responte d'ar goulenn : Petra eo ar Sklêrijennoù? (alamaneg: Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?, galleg: Qu'est-ce que les Lumières ?), Immanuel Kant a zielfenne ar Sklêrijennoù evel-henn:
Arondisamant Carpentràs
Arondisamant Carpentràs a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vauclusa hag e rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Carpentràs e 8 kanton (betek 2014) hag e 58 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vauclusa d'ar 1 a viz Genver 2017. 77 kumun zo en arondisamant Carpentràs bremañ.
Vanilha
Ar vanilha a zo plant eus ar c'herentiad Orchidaceae, ouzhpenn 110 spesad anezho. Tri anezho a vez gounezet evit o frouezh: Vanilla planifolia André, V. pompona Schiede ha V. tahitensis J.W. Moore.
Keginerezh
Implijet e vez ar vanilha e gwastilli ha diennoù zo evel an dienn saoz, hag e meuzioù evel ar banana split ha flanez ar bastezerien.
Noël du Fail
Noël du Fail, aotrou La Hérissaye, ganet war-dro 1520 e domani e diegezh e Château Létard e Sant-Ervlon-an-Dezerzh, ha marvet d'ar 7 a viz Gouere 1591 e Roazhon, zo ur gwiraour, reizhaouer ha skrivagner breizhat.
Montorio Romano
Montorio Romano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Rocca Priora
Rocca Priora zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Noël du Fail
Buhez
Ganet e voe war-dro 1520 e maner e diegezh e Château Létard e Sant-Ervlon-an-Dezerzh. E dad, François du Fail, a oa un denjentil a-ziwar ar maez dezhañ madoù dister, hag a oa deuet e diegezh d'ober e ziazez war an douaroù-se er. Bez' e oa ar yaouankañ eus pemp bugel hag eus pevar faotr. Goude studioù kentañ e Gwern-ar-Sec'h dindan renerezh ur mestr anvet Caillard, e lakaas e anv e Skol-veur Pariz e-lec'h ma chomas betek 1539 d'an diwezhatañ ; studier e skolaj Santez-Barba e voe moarvat hag e-touez traoù all e heulias kentelioù mezegiezh Jacobus Sylvius.
Enluañ a reas evit ur vrezeliadenn en Italia e 1543/44 (perzh a gemeras en emgann Ceresole d'an 11 a viz Ebrel 1544) ha tro a gavas da weladenniñ Venezia, Roma ha meur a gêr all. Izel an dour gantañ ez arc'hantas e zistro eus Italia da Vreizh dre reiñ kentelioù yezhadur ha lennegezh latin e meur a gêr. Goude-se e reas tro meur a skol-veur c'hall evit bezañ stummet war ar gwir peogwir e felle dezhañ mont da reizhaouer. Skolioù war ar gwir Añje, Poitiers, Toloza, Avinhon, Bourjez hag Orleañs e-touez re all a voe pleustret gantañ. Embann a reas Propos rustiques e 1547 e Lyon e ti Jean de Tournes ha Baliverneries e 1548.
E 1548 en em stalias e Roazhon evel alvokad pe prokulor. E 1549 e voe degemeret e breuriezh Papegaut, ur gevredigezh akebuterien en em vode da zeizioù merket evit pleustriñ war an tennañ hag envel ur « roue », a oa ur seurt breou keodedad ar gêr. E 1533 e teuas da vezañ unan eus seizh kuzulier prezidial Roazhon a oa bet savet nevez a oa (Bertrand d'Argentré e oa ar prezidant anezhañ) ; evit gounit ar garg-se e oa aet d'al lez a oa e reter Bro-C'hall d'ar c'houlz-se. War-dro ar mare-se e timezas da Jeanne Perraud, merc'h d'un alvokad, a zegasas madoù dezhañ. En abeg d'e garg e kemere perzh alies e divizadegoù korf an ofiserien-kêr.
Anvet e voe da guzulier e Breujoù Breizh gant ul lizher aotren eus ar 14 a viz Here 1571 (e post ur « c'huzulier gall » dre zisdalc'h), ha degemeret e voe er garg-se d'an 21 a viz C'hwevrer 1572 (stag ouzh dalc'h Eost-Gwengolo-Here). Tamallet e voe da vezañ protestant ha naket ken abred ha 1573. Ret e voe dezhañ gounit ur prosez ha n'eo nemet e 1576 ma c'hellas dont en-dro d'ar Breujoù. Goude bezañ bet ezel eus Kambr an Enklaskoù e voe degemeret er Gambr-Veur e 1578. Abalamour da varradoù urloù ne voe oberiant nemet a-frapadoù adal 1581. Mont a reas war e leve e miz Here 1585 (anvet e voe e warlerc'hiad d'an 12 a viz Ebrel 1586), ha roet e voe ar statud a guzulier-enor dezhañ (gant : mont-tre, dalc'h, mouezh ha meno divizout) gant lizher aotren ar 6 a viz Mezheven 1586. Met n'eo nemet d'an 31 a viz Here 1587 e voe enrollet al lizher-se gant ar Breujoù dre ma kave dezho e veze aloubet o brientoù gantañ. E 1589 e voe skrapet gant ar Gevreerien ha laosket da vont kuit en eskemm ouzh un daspren. Evel gwiraour hag istorour ar gwir e skrivas ar Mémoires recueillis et extraits des plus notables et solennels arrests du Parlement de Bretaigne e teir levrenn (Roazhon, Julien Duclos, 1579, in-folio), a zedias da Loeiz VI a Roc'han-Gemene (en doe sikouret anezhañ da gaout e garg kuzulier er Breujoù).
Mervel a reas en e di e Roazhon, e straed ar Puits-Mesnil.
Klotar II
Klotar II (584 - 18 a viz Here 629), lesanvet Klotar Veur pe Klotar ar Yaouank, a voe roue Neustria hag, adalek 613 betek e varv, roue an holl Franked.
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas.
ha marteze ivez
En 618, e timezas da Sichilde, c'hoar da Gomatrude, a zimezas d'e vab Dagobert Iañ, roue ar Franked, ha moarvat ivez c'hoar da Brodulfe (pe Brunulfe), a yelo a-du gant Caribert II. Sichilde était auparavant sa concubine et avait déjà donné naissance à :
Giorgia Meloni
Giorgia Meloni, ganet d’an e Roma, zo ur bolitikourez italian eus an tu dehoù pellañ. D’an e oa aet da Gentañ Ministrez Italia.
İsmet İnönü
Mustafa İsmet İnönü (distaget e turkeg) (24 Gwengolo 1884 – 25 Kerzu 1973) a oa ur jeneral hag ur politiker turk. Eil prezidant Republik Turkia e voe, adalek an 11 a viz Du 1938, goude marv Kemal Atatürk, betek an 22 a viz Mae 1950, pa voe trec'het e gostezenn, ar Cumhuriyet Halk Partisi e dilennadeg ar gannaded.
Sellet a reer outañ evel an eil den pouezusañ en istor Turkia en, goude Mustafa Kemal Atatürk. Abalamour da se e voe lesanvet İkinci Adam, da lavaret eo «an eil den». Soñjoù a bep seurt zo diwar e benn : evit lod e voe staliet ur renad aotrouniek er vro dindan e ren evel prezidant (1938-1950), met evit tud all ez eo gantañ e voe aesaet an tremen war-zu ur renad lies-strollad ha doujañ a reas atav d'an demokratelezh adalek 1950.
Nirvana (relijion)
Ar ger-se zo deuet da vezañ 涅槃 nièpán e sinaeg, 涅槃 nehan e japaneg, 열반 yolban e koreaneg, myang-ʼdas pe myan-ngan ʼdas-pa e tibetaneg (ger-ha-ger : tremen en tu all d'ar boan), hag e thaï นิพพาน nípphaan.
Elisabetta Sirani
Elisabetta Sirani (1638 – 1665) a oa ul livourez italian brudet e kêr Bologna ha sevel a reas ur skol-liverezh evit maouezed. Yaouank e oa pa varvas, da 27 vloaz.
Ani bras
An ani bras a zo ur spesad evned, Crotophaga major an anv skiantel anezhañ.
Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha
Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha a zo un tiriad tramor eus Breizh-Veur hag un tiriad tramor eus Europa lec'hiet e Meurvor Atlantel ar Su. Ouzh e ober emañ Enez-Saint Helena, Enez-Ascension hag enezeg Tristan da Cunha. Betek ar 1 a viz Gwengolo 2009 e oa anvet Saint Helena ha dalc'hoù met bremañ emañ an teir lodenn war ar memes pazenn.
Ani bras
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika.
Elizabeth (New Jersey)
Elizabeth zo ur gêr lec'hiet e biz stad New Jersey, unan eus stadoù SUA. Bez' e oa 124 969 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Elizabeth en ur mod ofisiel e 1665.
Sestino
Sestino zo ur gumun italian e proviñs Arezzo e Toskana, tostik d'an harzoù gant  Marche hag Emilia-Romagna.
Hi ha Badia Tedalda eo an div gumun nemeto e Toskana a oa e rannvro istorel Montefeltro.
Outi, abaoe ar 15 a viz Eost 2009, ez eo stag Ca' Raffaello, e  proviñs Rimini, pa oa stag a-raok ouzh  proviñs Pesaro e Urbino.
Sogn og Fjordane
Sogn og Fjordane zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia, etre Møre og Romsdal, Oppland, Buskerud ha Hordaland. E 2016 e oa 109 530 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 4 917 km². Leikanger eo ar gêr-benn.
Sogn og Fjordane eo ar gontelezh eus Norvegia gant ar muiañ a dud a ra gant an doare norvegeg anvet nynorsk.
Nirvana (relijion)
Er vouadegezh
Er voudaegezh hīnayāna, an nirvāṇa zo "ar glann all" a "zo anezhi" hag a zo enebet ouzh kelc'hiad an dont-da-vezañ, ar saṃsāra, e-skoaz er voudaegezh mahāyāna nirvāṇa ha saṃsāra zo heñvel en diwezh, abalamour da nann-daouelezh natur an traoù.
Lakaat a reer kemm etre daou seurt nirvāṇa :
Anv zo eus daou seurt all gant ar skol Cittamātra eus ar Mahāyāna :
Sellet ivez ouzh Parinirvāna, ha Satori.
En hindouegezh
En hindouegezh e kaver ar memes meizad met anvet e vez kentoc'h moksha (peotramant mukti, laya). Implijet e vez ar ger nirvāṇa ivez daoust ma na vez ket implijet ken stank.
Rockfield (Sir Fynwy)
Rockfield (Llanoronwy a-wechoù e kembraeg) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ e biz ar gontelezh, er gwalarn da gêr Drefynwy.
Redek a ra an Afon Mynwy hebioù ar gêriadenn. Gouestlet eo an iliz-parrez da santez Cenedlon, a vije bet merc'h d'ar roue Brychan. Ur feunteun sakr zo e-kichen an iliz.
En implij emañ an anv saoznek Rockfield abaoe meur a gantved. Dont a rafe eus un anv gallek Rocheville. Pa voe staliet panelloù gant an anv kembraek Llanoronwy e voe tud eus ar vro o sevel a-enep ar stumm-se a zeufe eus un anv sant Goronwy hag a vije bet en implij gwechall a-raok donedigezh an Normaned da Gembre. Tennet e voe an anv kembraek, a-benn ar fin, e 2011, goude klemmoù gant tud eus ar gêriadenn.
Pont Penn-ar-C'hoad
Pont Penn-ar-C'hoad zo ur pont e Penn-ar-C'hoad, e Peurid, e Treger, savet gant Louis Harel de la Noë evit ar gompagnunezh Chemins de Fer des Côtes-du-Nord da reiñ tu d'al linenn-houarn a gas eus Ploueg da Landreger da vezañ dreist un hent e Peurid.
Carpentràs
Carpentràs zo ur gumun en departamant Vauclusa hag er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur, e gevred Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Carpentràs eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Carpentrassiens anezho e galleg.
Ob
Ar stêr Ob (rusianeg: Обь) a zo ur stêr veur eus Sibiria (Rusia). Eus an teir stêr vras a red eus ar su d’ar Meurvor Arktek eo an hini a zo ar muiañ er c'hornaoueg (an div all eo ar Yenisey hag al Lena). Ar seizhvet hirañ stêr er bed eo an Ob (2 962 km) hag hec'h aber, anvet Pleg-Mor an Ob, eo an hini vrasañ er bed.
An Houlierez (Vermeer)
An Houlierez, pe De koppelaarster e nederlandeg, zo un eoullivadur graet gant al livour izelvroat Jan Vermeer e 1656.
An daolenn
An houlierez eo ar vaouez gwisket e du he deus kinniget ur plac'h yaouank d'ar baotred. Soñjal a ra lod e c'hallfe Vermeer bezañ unan anezhe.
Sinadur
Sinet eo an daolenn er c'horn dehou, en traoñ (i v Meer. 1656). Dizoloet e voe ar sinadur gant Thoré-Bürger e 1859.
Perc'henned an daolenn
E 1741 e voe prenet gant Aogust III, priñs-dilenner Saks. Tapet e voe gant soudarded an Arme Ruz e fin an Eil Brezel-bed, hag adroet da Staatliche Kunstsammlungen, Gemäldegalerie Alte Meister (Dresden) e 1955.
Penn-ar-C'hoad
Penn-ar-C'hoad zo anv meur a lec'h e Breizh.
Santa Marinella
Santa Marinella zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Krist e ti Marta ha Mari
Krist e ti Marta ha Mari a zo un eoullivadur bet livet gant an arzour izelvroat Johannes Vermeer e 1655. War ziskouez emañ en National Gallery of Scotland e Dinedin.
An daolenn
Gwelout a reer Jezuz degemeret gant Marta ha Mari Betania, hervez an Aviel.
Gratianus
Gratianus zo un anv latin, hag anv meur a zen.
Buskerud
Buskerud zo ur gontelezh e Norvegia. Amezek eo da gontelezhioù Akershus, Oslo, Oppland, Sogn og Fjordane, Hordaland, Telemark ha Vestfold. E Genver 2016 e oa NaN a dud o vevañ enni. En em astenn a ra ar gontelezh war 14 910 km². Drammen eo ar gêr-benn.
Flavius Julius Valens
Flavius Julius Valens (328-378) a oa kenimpalaer Roma, etre 364 ha 375 gant e vreur Valentinian Iañ, hag eus 364 betek e varv e 378 gant e nized Valentinianus II ha Gratianus goude.
E vuhez
Ganet e oa Valens war-dro 328 e Cibales, ur gêr a zo 80 km er reter da Sirmiumen Pannonia (latin : Colonia Aurelia Cibalae, hiriv Vinkovci en Kroatia).
E vreur a fizias ennañ reter an impalaeriezh, ma vez gwelet ivez evel unan eus impalaered Bizantion.
Pont ar Yeodi
Pont ar Yeodi zo ur pont savet gant Louis Harel de la Noë evit Rouedad Aodoù an Hanternoz dreist ar stêr Yeodi e-kichen ar Roc'h-Derrien.
Verson
Verson a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Steve Jobs
Steven Paul Jobs  (24 a viz C'hwevrer 1955 – 5 a viz Here 2011) a oa ur stlennegour stadunanat, kensavet gantañ e 1976 ar gevredigezh Apple, ha lakaet da "tad" ijinadennoù brudet er bed a-bezh evel an urzhiataer Macintosh, an iMac, an iPod, an iPad Bez' e oa ivez penn-rener (CEO, Chief Executive Officer) ha perc'henen darn vrasa­ñ Pixar ; bez' e oa ivez krouer an embregerezh NeXT. Jobs ha Steve Wozniak, kenkroueri Apple, a vez lakaet war-raok evel diazezourien reveulzi an urzhiataerezhioù hag ar stlenneg er '70 ha '80.
Buhez
Ganet e oa bet Jobs e San Francisco, Kalifornia, met lakaet e voe da advabañ pa voe ganet.
Sant'Oreste (Italia)
Sant'Oreste zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Ranuccio Iañ Farnese
Ranuccio Iañ Farnese, ganet e Parma d'an 29 a viz Meurzh 1569, marvet d'ar 5 a viz Meurzh 1622 e Parma, a oa dug Parma ha Piacenza adalek 1592 betek e varv.
Mab e oa da Alessandro Farnese (1545-1592), condottiero illur, ha d'e bried Maria Portugal. Brudet e voe dre e grizded, evel e hendad Pietro Luigi Farnese. Lakaat a reas sevel ar c'hoariva Farnese, gant Giovan Battista Aleotti, diwar patrom ar c'hoarivaoù roman, hag ar Palazzo della Pilotta.
Iriennoù
D'ar 7 a viz Mae 1599, goude tapet e 30 vloaz ha bet serc'hed e-leizh, e timezas Ranuccio da Margherita Aldobrandini, 11 vloaz, nizez d'ar pab Klemañs VIII. Dre ma ne c'hane e wreg bugel ebet e kavas d'ar gwaz e oa sorset. Enklask a reas an dug, ha diskred en doe ouzh ur serc'h kozh, Claudia Colla hag ouzh he mamm. Barnet e voe an div vaouez e 1611 ha kondaonet d'ar marv.
En 1605 ec'h anavezas e vastard Ottavio, ganet en 1598 gant unan eus he serc'hed, Briseide Ceretoli.
En 1610 e c'hanas Margherita ur mab, Alessandro, mut ha bouzar.
E deroù 1611 e voe harzet Alfonso Sanvitale, kont Fontanellato, lazhet gantañ e wreg. Garwasket e voe unan eus e soudarded, ar c'habiten Onofrio Martani, hag a ziskulias e oad o steuiñ un irienn a-enep an dug. Harzet e voe kerent d'ar c'hont, hag un toullad noblañsed evel ar c'hont Orazio Simonetta hag e bried Barbara Sanseverino, Pio Torelli, kont Montechiarugolo, Gianfrancesco Sanvitale, Girolamo Sanvitale, Giambatista Masi ha kalz a re all. Holl e voent jahinet, hag anzav a rejont bezañ aozet muntrañ an dug hag e diegezh-holl e-pad un oferenn. Krediñ a reer e oa ijinet an irienn abalamour da Ranuccio da deurel e grabanoù war zouaroù an noblañsed tamallet.
D'ar 4 a viz Mae 1612 ec'h embannas ar barner Filiberto Piosasco kondaonidigezh an holl dudjentiled, tamallet dezho bezañ graet un torfed a-enep meurdez an dug: diberc'hennet e oant diouzh o madoù, dibennet e oant da vezañ ha dibezhiet o c'horfoù. A-du gant an dibennañ ez eas an dug, a-enep ar boufonerezh avat. Lakaet e voent holl d'ar marv d'an 19 a viz Mae dirak un engroez tud a bigne darn anezho betek war an toennoù.
Ranuccio a damallas dug Mantova, Ferdinando Gonzaga, da vezañ kemeret perzh ha da vezañ kinniget arc'hantda aozañ an irienn har re Malaspina. Gourdrouz a reas dug Mantova kemer an armoù a-enep ar re Farnese, met bec'h a roas diplomated ar pab Clemente VIII, re rouaned Spagn ha Bro-C'hall, ha Carlo Emanuele di Savoia evit sioulaat an traoù.
Pennhêr
En 1612 e c'hanas Margherita o mab Odoardo. Bugale all a voe goude.
Krediñ a reer eo adalek an dimeziñ-se e krogo tud an tiegezh da vout tev ken e voent gant an oad.
En 1620 e kemennas Ranuccio da Ottavio e oa e vab Odoardo an hini a vije dug war e lerc'h. Ottavio a en em savas a-enep e dad. Tapet e voe ha kraouiet e-pad un ugent vloaz er Rocchetta ma chomas betek e varv, tra ma renas e vreur Odoardo. Ottavio a varvas war-dro 1643, gant ar vosenn a greder.
E varv
Mervel a reas Ranuccio d'ar 5 a viz Meurzh 1622. E eontr kardinal Odoardo Farnese a voe anvet da rejant. Pa varvas e voe Margherita a voe rejantez betek 16 vloaz e vab Odoardo e 1628.
Paterson
Paterson zo un anv-tiegezh saoznek, deuet da vout anv-lec'h.
Ranuccio Iañ Farnese
E vugale
Nav bugel o doe Ranuccio ha Margherita Aldobrandini:
Gouarnamant Jean-Marc Ayrault (2)
Ar Vreizhiz er gouarnamant
Pemp Breizhad a zo bet anvet er gouarnamant gant François Hollande :
Paterson
Gerdarzh
Savet eo diwar an anv Patrick ha son, mab.
Gouarnamant Jean-Marc Ayrault (2)
Ar Vreizhiz er gouarnamant
Ne oa Breizhad ebet e gouarnamantoù François Fillon etre 2007 ha 2012.
Paterson
Anv-badez
Kavet e vez ivez evel anv-badez.
Jeff Conaway
E 2011 e oa marv Jeff Conaway, ganet e 1950 ha marvet e 2011, a oa un aktor hag un esperadenn er show Taxi. E Grease e c'hoarias ivez.
Hastings Kamuzu Banda
Hastings Kamuzu Banda (1896 – 1997), pe Hastings Banda hepmuiken, a oa ur politiker eus Malawi.
Batailhon ar maouezed
Batailhon ar Maouezed a vez graet eus unvezioù savet gant maouezed nemetken. Savet e oant bet goude Reveulzi C'hwevrer gant Gouarnamant da c'hortoz Rusia. Pal kentañ an unvezhioù-se e oa ar spi da reiñ nerzh-kalon en-dro d'al lu da genderc'hel ar stourm er C'hentañ Brezel-bed.
Nevez-amzer 1917, unvezioù argadiñ paotred ha batailhonoù ar marv a voe savet adal emouestlidiprest da vezañ penn an argadennoù rusian er brezel. Raktal ma voent krouet e oa bet maouezed o c'houlenn, dre sinadegoù, kaout ar gwir emezeliñ en unvezioù lu ar pezh a oa bet degemeret. Pelloc'h ez ae lod o c'houlenn ma vefe savet unvezioù maouezed nemetken. Ar vaouezed-se, gant harp ofiserien uhel ha pennoù ar melestradurezh, a soñje pe implije arguzenn ar propaganda evit ma vefe entanet en-dro al lu rusian.
Hastings Kamuzu Banda
Studioù a reas Hastings Banda er Stadoù Unanet hag e Breizh-Veur ha labourat a reas eno evel mezeg e-pad meur a zek vloaz a-raok distreiñ d'e vro c'henidik e 1958. E penn Kendalc'h Afrikan Nyasaland e oa er bloavezh-se. Mont a reas da gentañ ministr er pezh a oa c'hoazh un dresadenn saoz e 1963. E-pad e respet e voe embannet, d'ar 6 a viz Gouere 1964, e teufe Nyasaland da vezañ dizalc'h, ha dont a reas da vezañ ur republik daou vloaz war-lerc'h, gant an anv "Malawi". En em envel a reas Hastings Banda da brezidant e 1966. Ren a reas ar vro evel un tammig diktatour. Addilennet e voe e 1971 hag en em envel a reas "prezidant da viken". Bez' e voe unan eus an nebeudig pennoù stadoù eus Afrika en devoe darempred gant Suafrika, da vare an apartheid.
Batailhon ar maouezed
Skeudenn soudardezed kalonek a vefe hervez holl harperien ar mennozh un diaz evit stabilat an talbenn a oa o vont da vrujun.
Pemzek unvez a voe savet e 1917, gant ar 1añ Batailhon maouezed ar Marv. Un unvez all ar 1añ Batailhon Maouezed eus Petrograd a oa savet nebeut sizhunvezioù war-lerc'h. Goude-se e oa bet an 2l Btailhon Maouezed ar Marv eus Moskva, an 3de Batailhon Maouezed Argadiñ eus Kuban oa bet savet en Ekaterinodar.
Peder unvez kehentiñ a voe savet ivez e Moskva ha Petrograd. Siehz unvez kehentiñ a voe savet e Kiev ha Saratov, ur wech c'hoazh e oa bet implijet unvezioù prevez savet gant maouezed nemetken eus ar c'hêrioù-se. Ul lusk a voe kroget gant unvezioù niverusoc'h-niverusañ maez servij eus al lu o vezañ savet e kêrioù lies dre Rusia a-bezh. Un unvez soudardezed eus ar morlu a oa bet krouet en Oranienbaum, ar 1añ Rannad Maouezed ar Morlu, o vezañ ul lodenn eus ar rannad troadegiezh gourdoniñ ar morlu rusian.
Hastings Kamuzu Banda
E 1994 e voe graet un dilennadeg demokratel, gant meur a gostezenn ha trec'het e voe Banda.
Batailhon ar maouezed
Ar gazetennerez stadunanat Bessie Beatty a istime e oa e-tro 5000 soudardez en unvezioù-se e fin 1917. N'eus nemet ar 1añ Batailhon Maouezed ar Marv ha Batailhon Perm a voe kaset d'an talbenn. Lod izili eus an unvezioù-se a gemeras perzh en emgannoù ar Brezel diabarzh rusian, o stourm a-bep tu, ar batailhonoù-se ne voent ket degemeret e luioù ar re Wenn, al lu Gwer, al Lu Zu, na forzh pese lu pe strolla dpolitikel o stourm a-enep ar Volcheviked.
1añ Batailhon Maouezed ar Marv
E Mae 1917, Maria Bochkareva, ur beizantez e servij Lu Impalaeriezh Rusia abaoe miz Du 1914, ha tizhet ganti ar renk a ofiser, he devoa kroget ur sinadeg evit ma vefe savet ur batailhon gant soudardezed nemetken ha dindan e uzhioù.
Ar c'hentañ unvez-se savet gant maouezed nemetken en devoa desachet 2000 maouez a youl-vat. An oadoù a oa etre 18 ha 40 vloaz. Bochkareva hag a oa reut gant an urzhiadur hag enebet da gaout komiteoù soudard e-touez ar renkoù, a laka an holl nemet 300 anezhi da vont kuit.
Lakaet e oa bet ar vatailhon da bignat ouzh an talbenn evit talañ ouzh al lu alaman e-pad argadenn Kerensky, fiziet e oant bet d'ar 525vet Kiuruk-Darinski Rejimant ha lakaet en ur fozh-difenn e Smorgon. Roet e voe an urzh da gregiñ gant an argadenn, met an holl unvezioù a chomas o c'hortoz hep ober netra nemet hini ar soudardezed. Hervez ar pezh a ouier o defe kemeret teir foz-difenn enebour d'an Alamanted. Er fozioù e oa bet kavet vodka a oa bet distrujet krik-ha-krak a-raok ma c'hellfe bezañ evet gant ar baotred. Hervez dezrevell penn ofiser ar rejimant, ar soudardezed a oa bet kalonek hag o devoa sevenet o c'hefridioù en un doare micherel-tre.
Siwazh dezho biken ne erruas ar sikourioù ha rediet e voent da gilañ, o koll an holl tiriad o devoa aloubet.
1añ Batailhon Maouezed Petrograd
Krouidigezh ar c'hentañ unvez gant Bochkareva a voe un awen evit maouezed all a reas ar memestra dre ar vro a-bezh. Goulenn a rejont d'ar gouarnamant da c'hortoz da gaout ar gwir sevel unvezioù lakaet e servij al lu. Soubet e oa Ministrerezh ar Brezel gant lizhiri ha sinadegoù hiniennoù pe strolladoù maouezed o c'houlenn servij ar vro en talbenn. E miz Even, Kerensky, a aotre savidigezh un unvez stourm maouezed ouzhpenn da hini Bochkareva e Petrograd, ar 1añ Batailhon Maouezed Petrograd e vo. Savet e oa bet an nerzh lu gant etre 1100 ha 1400 soudardez harpet gant div unez kehentiñ gant e-tro 100 maouez bewech. Ar gourdoniñ ne oa ket bet nemet hini an dibunañ met ivez gourdoniñ tennañ, fiñvoù noz ha klasoù deskiñ lenn evit ar re ne ouient ket en ober
D'ar 25 a viz Here 1917, ar batailhon a voe galvet evit dibunañ war plasenn ar Palez a-raok bezañ kaset en talbenn. Goude an dibunadeg e voe urzhiet d'an unvez da chom evit difenn Palez ar Goañv hag ar Gouarnamant da C'hortoz rak ar Volcheviked. Penn an unvez a nac'has. E-plas e voe dasparzet ur rann eus an eil gompagnunezh, 137 sooudardez, evit bezañ gwarded mirlec'hioù dour-tan. Buan en em gavjont o tifenn ar Palez skoaz-ha-skoaz gant unvezioù Kozaked ha nebeut ofiserien da vezañ.
Beuzent e voent gant an niver kalz uheloc'h a Volcheviked hag ur wech kroget kanoliadenn ur vag brezel war ar Palez. N'eo ket sklaer daoust hag e voe gwalladennoù meur pe get met heklev a voe eus ar fed-se dre ar gêr a-bezh. Aterset, ar soudardezed a lakas war-raok teir gwalladenn met dreist-holl kunujennoù, feulster dre taolioù ha kaozioù a embanne e vefont gwallet met hep en ober.
Gwreg kannader ar Rouantelezh-Unanet e Rusia a c'houlennas groñs d'ar penn ofiser saoz e Petrograd, ar Jeneral Alfred Knox, d'ober un dra bennak evit ma vefe dieubet ar soudardezed hep ma vije graet drouk dezho. Graet e voe d'ar 26 a viz Here. Ar re a chomas soudardezed a dizhas kampar vatailhon er maez eus ar gêr hag ur wech eno a voe adarmet. Un 40 soudardez bennak a oa steuziet goude bezañ bet paket gant ar Volcheviked. Her vez lod mammennoù e vefent bet gwallet ha lazhet met prouen anat ebet a zo eus ar fed-se, nemet e oant steuziet.
Eil Batailhon Maouezed ar Marv eus Moskva
An Eil Batailhon Maouezed ar Marv eus Moskva, gant div unvez kehentiñ, a voe savet e Moskva e miz Even 1917. En holl e oa 1000 soudardez en unvez en hañv. E fin an diskar-amzer, dre vank a harp anat gant ar gouarnamant da c'hortoz, pennoù ar vatailhon a embann fin an unvez. Pemp kant maouez a c'houlennas bezañ kaset en talbenn memestra, kaset e oant bet eno hep urzh gant pennoù uhel al lu.
Tonkad
Lies eo bet tonkad ar soudardezed a oa bet er vatailhonoù-se. Maria Bochkareva a voe fuzuilhet d'ar 16 a viz Mae 1920 gant an Tcheka a-enep urzhioù strizh Lenin. Kondaonet e oa bet hi dre bezañ un "enebour d'ar c'hlasad labourerien" hag he muntrerien a voe fuzuilhet dre urzhioù Lenin evit bezañ disentet dezhañ. Lenin goude he marv en devoa embannet e oa didamal.
Eus ar vatailhon a zifennas gant kalon Palez ar Goañv a-enep ar Volcheviked, 40 anezho a zo steuziet. War e seblant e vefent bet gwallet ha lazhet met amsklaer eo.
Lod izili eus ar vatailhonoù-se a gemeras perzh e Brezel diabarzh Rusia a-bep tu.
Flavius Gratianus
Flavius Gratianus (Sirmium 359-383 Lugdunum) a oa impalaer roman adal 367 betek e varv e 383.
Buhez
E 374 e timezas da Gonstantia, merc'h dalif an impalaer Constantius II. Mervel a reas homañ er bloaz 383, hep bet douget bugel ebet. Addimeziñ a reas d'ur plac'h yaouank-tre, Laeta.
Dies imperii : 24 Eost 367, e Samarobriva / Amiens
Lazhet e voe Gratianus e Lugdunum, d'ar 25 a viz Eost 383, gant Andragathios, evit kont Maksim, savet da impalaer gant lejionoù Enez Vreizh.
Newark
Newark zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.
Strange Fruit
Strange Fruit zo ur varzhoneg saoznek savet e 1937 gant Abel Meeropol, ur skolaer eus New York. Awenet e voe gant skeudennoù eus linchadur daou zen, Thomas Shipp hag Abram Smith.
Eus ar varzhoneg e voe graet ur ganaouenn hag a voe kanet gant Billie Holiday ha brudet adalek 1939.
Telemark
Telemark zo ur gontelezh e kreisteiz Norvegia. Amezek eo da gontelezhioù Vestfold, Buskerud, Hordaland, Rogaland hag Aust-Agder. E Genver 2016 e oa 172,494 a dud o vevañ enni. En em astenn a ra war 15 296 km². Skien eo ar gêr-benn.
Mahayana
Ar Mahāyāna zo ur ger sañskriteg (महायान, mahāyāna, da lâret eo ar "c'harbed bras") a ya da envel unan eus daou skourr pennañ ar voudaegezh hiziv. Ar skol Theravāda eo egile. E sinaeg e lârer 大乘 dàchéng, 大乗 daijō e japaneg, Đại Thừa e vietnameg, ha 대승, dae-seung e koreaneg.
Hervez an hengoun Mahāyāna, "Mahāyāna" a ra dave d'an hent da heuliañ da glask ar sklêrijennadur klok evit mad holl ar boudoù santidik, anvet ivez Bodhisattvayāna, pe "karbed ar Bodhisattva Vehicle" ,
-82
672 Ab Urbe Condita = 82 kent J.-K.
Mahayana
Diwan a reas ar voudaegezh Mahāyāna en India hag e-doug an istor e tremenas eus India da vroioù all eus Azia evel Sina, Bro-Japan, Vietnam, Korea, Singapour, Taiwan, Nepal, Tibet, Bhoutan, ha Mongolia. E-mesk hengounioù pennañ ar Mahāyāna hivi emañ ar Zen, an Douar glan, an Tiantai, hag an Nichiren, hag ivez skolioù boudaegezh ezoterek ar Shingon, an Tendai hag ar voudaegezh tibetan.
Please Please Me (albom)
Please Please Me eo kentañ albom ar strollad The Beatles, bet embannet gant an ti-embann-pladennoù Parlophone d’an 22 a viz Meurzh 1963 e Breizh-Veur. Anvet e oa bet hervez titl ar ganaouenn Please Please Me a oa bet embannet a-gevret gant Ask Me Why kerkent ha penn kentañ ar bloaz 1963. Gantañ e oa kroget an anadenn a zeuio da vezañ ar Beatlemania.
Ur bladennig du all a oa bet embannet kent, e penn-kentañ miz Here 1962, Love Me Do ha P.S. I Love You warni.
Eizh miz diwezhatoc'h e voe embannet an eil albom, With The Beatles e ditl.
Ar c'hanaouennoù
Pevarzek kanaouenn (32 vunutenn o fadelezh en holl) a ya d’ober an albom :
Eil tu/15:26
dek anezho bet enrollet d’an 11 a viz C'hwevrer 1963 e studioioù EMI en Abbey Road e-pad tost dek eurvezh labour.
Eizh kanaouenn e-touesk ar pevarzek a oa bet skrivet gant an daouad John Lennon-Paul McCartney, ar c’hwec’h all a oa standardoù hag a blije kalz d’ar strollad seniñ war al leurenn. An darn vrasañ anezho a oa bet kanet gant Lennon ha McCartney pa gemere perzh George Harrison er c’horioù ; Boys a oa bet kanet gant Ringo Starr. Klotañ a raent mat gant ar sac’h tonioù a veze kanet gant ar strollad e toulloù-noz Liverpool ha Hamburg abaoe bloavezhioù. Godellig an albom a ziskoueze luc’hskeudenn ar pevar soner tennet e log skalieroù sez EMI e Londrez.
Adalek embannadur Please Please Me e oa aet war ledanaat brud ar strollad e Breizh-Veur da gentañ-penn, er Stadoù-Unanet da c’houde hag er bed a-bezh a-benn ar fin. E-pad seizh mizvezh diouzh renk e oa chomet an albom e penn kentañ ar gwerzhioù e Breizh-Veur. Blaz gwirionded ha flourded ur mare aet da get a zo gantañ c’hoazh…
San Vito Romano
San Vito Romano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Gil Scott-Heron
thumb|right|250px|Gil Scott-Heron e Regency Ballroom, [[San Francisco, e 2009]] Gil Scott-Heron, ganet d'ar 1añ a viz Ebrel 1949 e Chicago ha marvet d'ar 27 a viz Mae 2011, a oa ur soner, barzh ha romantour stadunanat. "Third World Revolution" e oa unan eus e ganaouennoù brudetañ.
Aegolius
Aegolius a zo ur genad e rummatadur an evned, kaouenned ennañ, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Eurazia, Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Sant'Angelo Romano
Sant'Angelo Romano zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Eglwys
Eglwys zo ur ger kembraek, iliz e brezhoneg, hag a gaver e lec'hanvadurezh ar vro.
Glenmor Vingt ans d'abord
Glenmor Vingt ans d'abord zo un albom kanaouennoù gant Clarisse Lavanant embannet e miz Mezheven 2016. Eizh kanaouenn diwar ugent zo e brezhoneg.
Ar c'hanaouennoù
1- L'herbe était nouvelle 2- O Langoned 3- Du haut de Vigie 4- Hiraezh 5- Garde le diadème 6- Kan bale Nevenoe 7- L'aube et la guerre 8- Koumoulenn an hanv 9- Credo de la joie 10- Le rire et les pleurs de l'été 11- Ha bec'h ha bec'h 12- Si le vol des oiseaux 13- Serr-Noz 14- De rêves et d'étoiles 15- An tousegi 16- Les caches d'amour 17- Le temps des choses 18- Vingt ans déjà 19- Vous donne 20- Pa vin maro
Le Moribond
Le Moribond zo ur ganaouenn c'hallek gant Jacques Brel e 1961.
E saozneg
Anvet eo bet Seasons in the Sun e saozneg, ha kanet e 1963 gant The Kingston Trio en o albom  Time to Think, e 1968 gant The Fortunes hag e 1970 gant Pearls Before Swine, met ne reas ket berzh neuze ; berzh bras a reas avat pa voe kanet gant Terry Jacks e 1974, dreist-holl e SUA ma voe niverenn 1 ar gwerzhioù brasañ. Enrollet e oa bet ivez gant The Beach Boys met ne voe ket embannet.{{Daveoù a vank]]
E svedeg
Anvet eo Sommar varje dag e svedeg ha kanet e voe en 1974 gant al laz Vikingarna.
San Polo dei Cavalieri
San Polo dei Cavalieri zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Eglwysbach
Eglwysbach, pe Eglwys-bach pe Eglwysfach, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Conwy en hanternoz Kembre.
E 2011 e oa poblet gant 935 a dud, ha 448 anezho (49%) a oa kembraegerien.
Avenay
Avenay a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed: distrujet e voe iliz katolik Fierville gant ar bombezadegoù e 1944; mervel a reas tri den nann-soudard en Avenay e mizioù Mae, Even ha Gouere 1944.
Feur-emglev Westfalen
Feur-emglev Westfalen, pe welloc'h Feurioù-emglev Westfalen, pe Peoc'h Westfalen a zo feurioù-emglev a voe lakaet fin gante d'ar Brezel Tregont Vloaz ha d'ar Brezel pevar-ugent vloaz d'ar 24 a viz Here 1648. Warne eo diazezet ar « sistem westfalian », troienn savet a-c'houdevezh da ober anv eus ar sistem etrevroadel a oa bet savet diwar ar feurioù-emglev-se.
Gratian an Henañ
Gratian an Henañ, pe Gratianus Funarius, pe Gratianus Major (war-dro 280-war-dro 364/367), a oa ur jeneral roman. Tad e oa da zaou impalaer, Valentinian Iañ ha Valens.
Un niz dezhañ, Flavius Gratianus (359 –383) a voe impalaer ivez adal 375.
E vuhez
Tribun e voe en arme Kustentin. War-dro dibenn ar bloavezhioù 320 pe deroù ar bloavezhioù 330 e voe anvet da comes Africa, ha marteze da eveshaat ar marz-hont. Tamallet e voe da lakaat arc'hant en e c'hodell, ma rankas en em dennañ.
Leurgêr ar Bouffay
Leurgêr ar Bouffay zo ul leurgêr e karter ar Bouffay, e kreiz-kêr Naoned.
Gratian an Henañ
E vuhez
Galvet e voe en-dro e deroù ar bloavezhioù 340 hag anvet da g-comes Britannia en dro-mañ. Marteze e voe lakaet e penn un unvezh comitatenses dindan an impalaer Constantius Iañ e-pad e dro-vrezel en enez er goañvezh 342-43.
Hordaland
Hordaland zo ur gontelezh e kornaoueg Norvegia. En-dro dezhi emañ Sogn og Fjordane, Buskerud, Telemark ha Rogaland. E miz Genver 2016 e oa 516,497 a dud o vevañ enni. An trede kontelezh pobletañ er vro eo Hordaland, goude Akershus hag Oslo. En em astenn a ra war 15,436 km². Bergen eo ar gêr-benn.
Gratian an Henañ
E vuhez
Echu e amzervezh soudard e tistroas Gratianus d'e gêr c'henidik e-lec'h ma oa mat e vrud.
Constantius II avat, a renas etre 337 ha 360, a lamas e zouaroù digantañ peogwir en defe diskouezet reiñ harp da Magnentius. Karet e oa en arme avat, ha marteze eo evel-se en deus gallet sikour e vibien da sevel e kargoù an arme.
Pa voe lakaet e vab Valens da impalaer e 364, e c'houlennas Sened Konstantinopolis ober un delwenn dezhañ.
Dharma (boudaegezh)
Dharma a zeu eus ar sañskriteg ma talvez "ar pezh zo diazezet, al lezenn, an dlead, reizh". Ar ger prakrit deveret zo Dhamma .
En Azia ar Reter, an arouezlun evit Dharma zo 法, distaget fǎ e Mandarineg, hō e Japaneg ha beop e Koreaneg. E Tibeteg ez eo chos (ཆོས་, rannyezh Lasha [tɕǿʔ]). En Ouigoureg, Mongoleg, hag un nebeud yezhoù all eus Kreizazia, ez eo nom, a zeu eus ar ger henc'hresianeg νόμος, nómos, a dalvez "lezenn"
An Dharma e relijionoù India
En India e reer Dharma eus ar relijion. Talvout a ra ar ger kement hag un hent buhez pe ur doare bevañ dibar. Neuze e lavarer e pleustr ur Jainad ar Jain-dharma; un Hindouad a heuilh ar Sanatana-dharma, hag ur Boudaad ar Buddha-dharma. Talvezout a ra e heuilh pep hini ur relijion dibar gant he reolennoù hag he lidoù. Evel al latin hag ar gresianeg a oa ar yezhoù implijet e skridoù sakr ar gristeniezh e-pad ar pep brasañ eus an istor kristen, ar sañskriteg a voe yezh testennoù sakr ar voudaegezh pa en em ledas dre Azia (dreist-holl e Norzh hag e biz India). Er broioù-se e voe graet Buddha-dharma e-pad kantvedoù eta eus ar pezh a anver boudaegezh hiziv. Ijinet e oa ar ger Boudaegezh gant lenneien ha misionerien gristen a skrive diwar-benn relijionoù India en kantved.
Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
thumb|Ar gartenn bet savet evit ar ger Derv An Atlas linguistique de la Basse-Bretagne ("Atlas yezhoniel Breizh-Izel"; anavet ivez evel an ALBB) zo un dastumad kartennoù savet gant ar c'helenner skol-veur Pêr ar Rouz diwar an enklaskoù renet gantañ etre 1911 ha 1920, e 77 lec'h eus Breizh-Izel. Mont a ra 6 levrenn ha 600 kartenn d'ober an oberenn-mañ. Pep kartenn a ro troidigezhioù ur ger gallek hag an distagadur anezho, ha hini an deveradoù a-wezhioù. Embannet e oa al levrennoù diwezhañ dindan renerezh Frañsez Falc'hun.
Dharma (boudaegezh)
An Dhamma-vinaya
Ar bouda Gautama a rae dhamma-vinaya eus an hent a gelenne d'e ziskibien, ar pezh a dalvez hent ar reolenn (dhamma eo distagadur pali ar Sañskriteg dharma ha vinaya a dalvez reolenn). Hent ar voudaed (ar bouda Gautama a selle outañ evel unan e-touez ul lignez hir a voudaed a groge e deroù an Henamzer) zo un hent a self-imposed discipline : an dizimezded (Brahmacarya), ur c'hod emzalc'h buhezegezh (Śīla) ha strivoù da wellaat an emskiant hag ar furnez.
Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
Tud
Kontañ a reer e reas an enklaskoù war varc'h-houarn. An dud aterset a veze dibabet gant skoazell skolaer ar gumun a ranke kavout:
Dharma (boudaegezh)
An Dhamma-vinaya
En testennoù sakr boudaek e ra dave ar ger "Dharma" da gelenn ar Bouda alies ha d'e stumm skrivet (da skouer ar Vinaya, ar Sutta Pitaka hag ar C'hanon pali). En un doare ledanoc'h e c'haller bodañ ivez dindan an anv-se an hengounioù a oa savet diwezhatoc'h, hag an displegadurioù hag an devarnouriezh savet gant ar skolioù boudaek disheñvel diwar kelenn Bouda. En hengoun ar Mahayana diwezhat e oa sellet evel ar 84 000 kelennadur (ar c'hangyur/bka.'gyur) a oa roet gant Bouda da a-bep seurt tud diouzh o ezhommoù.
Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
Dielfennañ
Dielfennet e vo an oberenn-mañ goude gant Kenneth Jackson, Frañsez Falc'hun, ha re all.
Dharma (boudaegezh)
An Dhamma-vinaya
Er ster-se ez eo unan eus Tri bravig ar voudaegezh ma "repu" ar feizidi. E Tri bravig ar voudaegezh emañ : ar Bouda, an Dharma (kelenn hag hentennoù), hag ar Sangha (kumuniezh pleustrerien ar buddha dharma a harp an eil re ar re all, kalonekadur ha mignoniezh speredel).
Don
Don zo un anv a gaver e stêranvadurezh meur a vro. Talvezout a ra ar ger don meur a dra all.
Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
Embannadurioù
Adembannet e voe an ALBB gant ar gelaouenn STUDI, e CRDP Roazhon er bloavezhioù 1980.
Don
Gerdarzh
Krediñ a ra lod eo kar an anv da hini ar stêr Danav, ha hini an doueez Dôn.
Atlas linguistique de la Basse-Bretagne
Atlas linguistique nevez
Un ALBB all (Nouvel Atlas linguistique de la Basse-Bretagne) zo bet savet gant Jean Le Dû, hag embannet e 2001.
Don
Ar stêrioù:
Ciccaba
Ciccaba a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaouenned. Gallout a ra e spesadoù bezañ rummataet er genad Strix.
San Gregorio da Sassola
San Gregorio da Sassola zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Ate (Provañs)
Ate (At en okitaneg; Ate, e provañseg) zo ur gumun ur gêr eus kreisteiz Bro-C'hall, en departamant Vauclusa hag er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur (PACA), e gevred Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Ate eo, gant 6 kanton ha 56 kumun enni.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Aptésiens anezho e galleg.
Douaroniezh
War ar stêr Calavon, emañ Ate, etre menezioù al Luberon er c'hreisteiz hag uhelgompezenn Albion en hanternoz, er reter da gêr Cavaillon.
Istor
Apt a zo bet savet war urzh Julius Caesar, e 45 kent JK, war an hent roman Via Domitia, eus Italia da Spagn, hag o trezĩ, douar ar Vulgented. Meneget eo gant Strabo (IV, 1, 3).
Lukian Tangi
Lukian Tangi, Lucien Tanguy e anv ofisiel, ganet e 1927 ha marvet e 2000, zo ur skrivagner brezhonek. Gounezet en deus Priz Langleiz 1987 gant e levr Per, Jakez, Yann hag ar re all.
San Cesareo
San Cesareo zo ur gumun en Italia, e meurgêr Roma Capitale ha rannvro Lazio.
Giuseppe Conte
Giuseppe Conte, ganet d'an 8 a viz Eost 1964 e Volturara Appula (Puglia), zo ur politikour hag arbennigour war ar Gwir italian. 58vet kentañ ministr Italia eo abaoe ar 1añ a viz Even 2018.