cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piero di Cosimo de' Medici
Irienn 1466
Droug ouzh an Tiegezh Medici a greskas e-touez an tiegezhioù uhel all a oa bet lakaet a gostez en amzer e dad Cosimo. Kresket e oa c'hoazh pa zivizas Piero goulenn paeamant o dle d'ar bank Medici. En em unaniñ a reas enebourien ar Medici da irienniñ a-enep Piero : Niccolo Soderini, a oa republikan, Diotisalvi Neroni, Angelo Acciaiuoli, ha Luca Pitti, a oa rener anezho, dre zipit pe c'hoant-galloud. Int-i e oa kostezenn an dorgenn, (war dorgenn San Giorgio Medici edo ar palez Pitti).
Yezhoù morouek-madiek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù morouek-madiek.
Setu rol ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
Henlibia
Henlibia, pe Libia an Henamzer, a oa ar vro er c'huzh-heol d'ar stêr Nil. Dre vras eo gwalarn Afrika. Tud ar vro a oa hendadoù Berbered hiziv. Berbered a oa eno abaoe meur a vil bloaz a-raok na voe roud eus tud e Henegipt. Gant ar c'hemmoù en hin e voe kemm el lec'hiennoù-annez.
E barr sevenadur Hellaz e veze graet Libianed eus ar Verbered-se. O bro en em astenne eus Maroko betek harzoù Henegipt. Hiziv ez eus un oaziz, Siwa, ma komzer berbereg c'hoazh en Egipt.
1389
Diwar-benn bloavezh 1389 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1389
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1389
Choneg
Ur yezh vantouek eo ar choneg (choneg chiShona), komzet gant tro-dro da 6.225.000 milion a dud e Zimbabwe (80% eus ar boblañs) e-lec'h m'emañ unan eus an teir yezh ofisiel a-gevret gant ar saozneg hag an ndebeleg. Komzet e vez ivez e Mozambik, Zambia ha Botswana. En holl ez eus tro-dro da 7 milion a dud a ra gant ar choneg.
Brennig don
Ar brennig don (Patella vulgata) zo blotviled gasteropod.
thumb|left|250px|Brennig don stag ouzh ur maen
Yezhoù lendouek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù lendouek.
Setu roll ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
Katharevousa
Katharevousa (gresianeg: καθαρεύουσα “(yezh) c'hlanaet”) eo anv un doare gresianeg a-vremañ diazezet dreist-holl war ar gresianeg klasel kentoc'h evit hini ar bobl.
Krouet e oa bet evit talvezout da yezh unvan e penn-kentañ an XIXvet kantved gant Adamantios Korais hag a fellas dezhañ glanaat ar yezh dre skarzhañ diouti levezon ar yezhoù estren, dreist-holl hini an turkeg, hag ivez oc'h eeunaat ar yezhadur. Skrivet e veze gant ar reizhskrivadur liestonel.
Lakaet e oa bet da yezh ofisiel Gres hervez Bonreizh 1911, betek ma oa bet lakaet an dhimotiki, tostoc'h da yezh ar bobl, en e blas e 1976. Daoust ha m'eo bet laosket ar c'hatharevousa a-gostez ez-ofisiel e oa bet levezonet an dhimotiki gantañ ha kavet e vez c'hoazh roudoù yezhadurel ha geriaouel e stumm ofisiel ar gresianeg unvan hiziv, dreist-holl pa vez implijet dre skrid.
Belle (Norzh)
Belle  ( e galleg:Bailleul ) a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Bered ar gumun hag an astenn:Bailleul Communal Cemetery And Extension
left|thumb
E miz Ebrel 1915, e-pad ar Brezel bed kentañ, e voe kroget gant douarañ ar re varv e bered ar gumun. Tri soudard saoz, bet fuzuilhet evit bout dizertet, a zo douaret er vered. Pa voe leuniet homañ e voe digoret an astenn en he reter.
Bered ar C'hommonwealth: Outtersteene Communal Cemetery Extension
Ur vered eus ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Eost 1917 hag implijet betek Meurzh 1918. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù eus beredoù bihan hag eus tachennoù-emgann tro-war-dro.
Tswaneg
Unan eus 11 yezh ofisiel Suafrika eo an tswaneg (tswaneg setswana). Ur yezh vantouek eo, komzet gant tro-dro da 4 milion a dud en holl. Yezh vroadel Botswana an hini eo ivez e lec'h ma ra an darn vrasañ eus ar boblañs ganti, daoust ha m'emañ an darn vrasañ eus ar gomzerion o chom e Suafrika. Kavet e vez tud a gomz tswaneg ivez e Zimbabwe ha Namibia.
A-raok ma voe lakaet fin d'an apartheid e talveze an tswaneg da yezh ofisiel bantoustan Bophuthatswana e Suafrika.
Liammet-strizh emañ ouzh sothoeg an norzh ha sothoeg ar Su.
Yezhoù dagourek
Un isskourr eus yezhoù mongolek ar reter eo ar yezhoù dagourek, ennañ 1 yezh komzet e Sina:
Brennig plat
Ar brennig plat (Patella ulyssiponensis) zo ur blotvil gasteropod.
Jeans
Jeans (pe blue jeans) zo un anv saoznek a vez graet eus ur seurt bragoù graet gant un danvez kotoñs anvet denim. Glas e oant abalamour ma veze livet an danvez gant ul livaj anvet blu di Genova en italianeg, da lavarout eo glas Genova. Hervez ar boaz, pe an henvoaz, ez eus pemp godell outañ, ur fourk prennet gant nozelennoù siellet, gwrierezh hewel liv orañjez, a liv gant kouevr an tachoù, hag un dikedenn e falslêr ouzh an dargreiz.
Bragoùioù-labour e oant da gentañ. Met adalek ar bloavezhioù 1950 e voent diouzh ar c'hiz e-touez yaouankiz SUA. Buan e teujont da vezañ unan eus arouezioù ar vro, evel Coca-Cola, hag ivez arouez ar frankiz dre an dilhad. Er broioù ma rene ar gomunourien, serret ouzh marc'hadourezh SUA e oant gwelet evel elfennoù fetis ar frankiz, hag er bloavezhioù 1960 e oant evel lifre an enebiezh ouzh ar sistem zoken.
Hiziv e vezont kavet e pep lec'h dre ar bed. Meur a seurt zo, meur a liv, goude ma oant glas da gentañ hepken. N'eo ket sur e vije soñjet gant tud an holl vroioù, evel gant Stadunaniz, ez int un elfenn eus sevenadur hag istor SUA hag ar Far West, met kentoc'h evel unan eus arouezioù ar yaouankiz etrebroadel. Un dilhad diouzh ar c'hiz eo ar brageier-se abaoe meur a vloaz, hag a bep seurt kinkladurioù a weler warne, pell diouzh an dilhad labour orin, abeg da werzhaén anezho teir pe beder gwech keroc'h en Europa eget e SUA.
Istor ar Blue jeans
1853 : Da vare ar Redadeg davit aour, e oa an den yaouank Oscar Levi Strauss o tegouezhout e Kalifornia gant gwiadoù d'ober teltennoù ha goloennoù-kirri. Alouberien ar far West o doa ezhomm a vrageier padus. Neuze e teuas ar soñj dezhañ da ober unan e-barzh an danvez d'ober teltennoù. Ha setu krouet ar jean. Ar patrom kentañ a oa ur bragoù gant nozelennoù da lakaat brikoloù, pe dougelloù.
Yezhoù mangboutouek-efek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar mangboutouek-efek.
Jeans
Istor ar Blue jeans
1853-60 : Derc'hel a ra Levi Strauss d'ober bragoùioù jean, nemet gant denim, kotoñs graet e Nîmes (de Nîmes) e kreisteiz Bro-C'hall gant ar familh André.
Yezhoù mangboutouek-efek
Setu rol ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
Jeans
Istor ar Blue jeans
1873 : Gwrioù war-benn a vez graet bremañ war ar godelloù a-dreñv, e stumm un erer eus ar Menezioù Roc'hellek evel arouez ar frankiz, graet gant neud e liv orañjez. Er memes bloavezh e kroger d'ober godelloù korndachet.
Tad-kozh
thumb|right|260px|Tad-kozh gant e vab, livet gant [[Georgios Iakovidis ]]
Jeans
Istor ar Blue jeans
1874 : krog e oar d'ober drevezadennoù eus bragoùioù Levi Strauss.
Tad-kozh
Tad e vamm pe e dad eo tad-kozh ur bugel.
Jeans
Istor ar Blue jeans
1886 : Bloavezh an dikedenn e falslêr.
Daniel Defoe
Daniel Defoe ( distaget /ˌdænjəl dᵻˈfoʊ/ e saozneg), met Daniel Foe e anv gwir, a oa ur reder-bro, kenwerzher, oberer politikel ha skrivagner saoznek, hag ur spier, ganet e Stoke Newington e 1659, 1660 pe 1661, ha marvet d'ar 24 a viz Ebrel 1731 e Ropemaker’s Alley, Moorfields. Brudet eo abalamour da zaou romant dreist-holl, Robinson Crusoe ha Moll Flanders, ha gwelet eo evel krouer ar romant saoznek. Kement e skrivas ma lavarer en devoa savet pemp kant levr a bet seurt,flemmskridoù, ha skridoù diwar-benn politikerezh, torfedoù relijion, dimeziñ, psikologiezh, ekonomiezh, ha darvoudoù dreistnaturel.
Tad-kozh
Anvioù
E meur a vro e kaver ar boaz da envel ur bugel diwar anv e dad-kozh, ma'z eo ur mab.
Jeans
Istor ar Blue jeans
1889 : Ganet eo The Lee Company e Kansas. 1890 : Ar bragoù 501 zo lakaet e gwerzh.
Daniel Defoe
E vuhez
Met da vare ren Anne Stuart e voe kondaonet da bost ar vezh d'an 31 a viz Gouere 1703 peogwir en doa savet skridoù a-enep an Iliz anglikan ha goude tri devezh e post ar vezh e voe kaset da doull-bac'h Newgate. E-keit ha ma oa bac'het e lakaas embann ar Review, etre 1704 ha 1713. Pa voe dieubet e voe kaset da bourmen e Bro-Saoz a-bezh gant Harley gant an anv Alexander Goldsmith. Daou vloaz goude e c'houlennas Harley digantañ labourat war unvaniñ Skos ha Bro-Saoz. Mont a reas neuze Defoe da Dinedin ma aozas ar c'henvreutaerezhioù etre dilennidi Bro-Saoz ha re Skos. Goude-se e kasas meur a gefridi da benn evel spier : silañ a reas ar Jakobited a stourme evit ar re Stuart. E 1717 e kelaouas ar ministr Charles Townshend e oa tud o prientiñ un emsavadeg ma kemere perzh Sveden enni. Met abalamour d'e flemmskridoù en doe kudennoù en-dro hag e pellaas diouzh ar politikerezh.
Robinson Crusoe (1719), eo e oberenn vrudetañ, ha war a lenner e vefe bet ar romant saoznek kentañ. Ennañ e kont penaos e treuzvev ur peñsead war un enezenn didud. Soñjal a reer ez eo diazezet ar romant war ar pezh a c'hoarvezas da Alexandre Selkirk, ur martolod skosat a dreuzvevas en enezenn didud Más a Tierra (enezeg Juan Fernández) etre 1704 ha 1709.
Añjela Duval
Añjela Duval, Marie-Angèle Duval ent-ofisiel e galleg, «Dual» pe «Dualenn» an anv-familh-mañ e brezhoneg, a zo ur varzhez hag a skrive e brezhoneg, bet ganet d'an 3 a viz Ebrel 1905 er C'houerc'had, e-tal kichen Plouared (Aodoù-an-Arvor), hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Du 1981, en Lannuon.
He buhez
thumb|left|Añjela Duval da bemzek vloaz Añjela Duval 'zo bet ganet e 1905, merc'h da Erwan Duval ha da vMari-Soaz an Olier. E-kreiz maezioù Bro-Dreger e oa he zud o terc'hel ur menaj bihan, e Traoñ-an-Dour, e parrez ar C'houerc'had. Eürus eo bloavezhioù kentañ ar plac'hig, daoust ma n'eus bugel all ebet nag en ti, nag er gêriadenn. Al loened hag ar plant eo he mignoned kentañ. Ar skol, "ur bed kriz", a laka un harz d'ar mare eürus-se. Er skol e chom betek he daouzek vloaz.
Da bemzek vloaz, e 1920, e wisk Añjela ar c'hoef. Ur plac'h yaouank eo bremañ. Gant merc'hed en oad ganti e vez gwelet er pardonioù hag er frikoioù. Ur goantenn, pe ur bleumpenn an hini eo. Plijout a ra da baotred an terouer. Lizheroù a skrivont dezhi evit goulenn an "aotre da zaremprediñ" pennhêrez Traoñ-an-Dour. Ne blij hini ebet d'ar vamm. Tud Añjela o deus ezhomm eus o merc'h e-barzh er menaj. Aet int war an oad : an tad zo bet ganet e 1861 hag ar vamm e 1867. Labour a-walc'h zo : start eo ar bloavezhioù 30-36 evit ar gouerien rak ar prizioù zo aet d'an traoñ... Hag e 1939 e tarzh ar brezel. N'he devez ket Anjela kalz amzer da soñjal en dimeziñ. Labourat a ra kement hag ur mevel. Degas a ra yaouankiz e-barzh he zi ivez.
E 1941 ez a an tad da Anaon. Ar vaouez yaouank a gemer penn ar menaj. Bez' e plij al labour-douar dezhi. Desket he deus ar vicher digant he zad. Heuliet he doa kentelioù labour-douar dre lizher ivez. Pounner eo ar samm avat. E 1951 e varv ar vamm. Pa zeu an noz e vez Añjela hec'h-unan ouzh taol. Ur vaouez 46 vloaz eo, merket he c'horf gant al labour. Pell emañ koantenn Traoñ-an-Dour. Goude ar brezel e cheñch al labour-douar. Adalek 1954 e vez prenet traktorioù ha goroerezed. E 1958 e kroger da adlodennañ an douaroù... Implijad "ar bank a gemer, tamm-ha-tamm, plas ar person". Mestrez Traoñ-an-Dour a gompren ne vo ket a blas eviti el labour-douar nevez. Lenn brezhoneg a rae-hi abaoe yaouank, met ne oa ket bet gouest da skrivañ anezhañ kent ar bloavezhioù 1960. D'ar mare-se, ma oa-hi o klask ur gelaouenn vrezhonek, e oa bet roet anv Ar Bed Keltiek dezhi.
Ar skrivagnerez
Emsaverez ha broadelourez e oa-hi, ar pezh a oa dibaot a-walc'h evit ur beizantez. Difenn a rae ivez an natur, hag ur gristenez gredus e oa ivez.
Deuet e oa-hi da vezañ anavezet e-maez bed ar brezhoneg goude un abadenn-dele, Les Conteurs, e 1971.
Skrivet he deus bet e-barzh Al Liamm, Barr-Heol, Ar Bed Keltiek hag Hor Yezh. Hec'h Oberenn glok zo bet embannet er bloaz 2000. 1 000 skouerenn a oa bet tennet eus ar levr ; gwerzhet int bet buan. Un embannadur all a zo bet e 2005.
1190
Diwar-benn bloavezh 1190 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1190
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1190
Jacques Le Guen
Jacques Le Guen, ganet d'an 8 a viz Meurzh 1958 e Brest, zo ur politikour breizhat, ezel eus an UMP.
Kuzulier hag eilmaer eo bet e kumun Gwinevez. Kuzulier departamant eo evit kanton Ploueskad abaoe 1998 ha Prezidant Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig. Dilennet e oa bet da gannad er Vodadenn Vroadel d'ar 16 a viz Mezheven 2002, hag addilennet e 2007, met koll a reas e 2012.
Kaoz a oa bet e vije lakaet e penn listenn an UMP evit dilennadeg rannvro Breizh 2010. Lezet en deus e blas gant Bernadette Malgorn.
N'en doa ket votet a-du gant Marc Le Fur evit lakaat ar yezhoù rannvroel e Bonreizh ar Republik C'hall.
TV Breizh
TV Breizh a zo ur chadenn skinwel war loarell, ar «chadenn rannvroel prevez kentañ» (e Bro-C'hall), krouet e 2000. N'eus tamm abadenn brezhonek ebet ken abaoe 2009.
Titouroù hollek:
Krouet d’ar c’hentañ a viz Gwengolo 2000 Ar yezh : Galleg Bro a orin : Bro-C’hall Statud : hollidigezh broadel prevez Sez sokial : Kae ar Péristyle 56324 An Oriant Cedex Pgz : (33) (0)2 97 35 01 00 Plr : (33) (0)2 97 35 01 10 Lec’hienn internet : tv-breizh.com
Analogel : Ket, Niverel : Ket
Loarell CanalSat : Chadenn niv 26, TPS : Chadenn niv 25, Kabl Numericable : Chadenn niv 45, Noos : Chadenn niv 22, MC Cable : Chadenn niv 174, VOO (e niverel), ADSL 	Belgacom TV, en dibab select.
TV Breizh a zo ur chadenn skinwel mini-holligidezh ha rannvroel gall ha prevez.
Istor ar chadenn
Ar chadenn a zo bet krouet d’ar c’hentañ a viz Gwengolo 2000 diwar intrudu PDG ar chadenn TF1, Patrick Le Lay, evit reiñ ur skeudenn vroadel d’e rannvro orin, Breizh. Ar raktres a voe heuliet gant tud vrudet Breizhiz a galon, e-giz Charles Biétry pe Patrick Poivre d'Arvor.
Reiñ a reas lañs ar chadenn d'un industriezh eilmouezhiañ tresadennoù bev ha filmoù e Brezhoneg gant skoazell Kuzul Rannvro Breizh.
Adalek 2003 e voe fiziet al labour se er gevredigezh Dizale a gendalc'has gant an hent-se hep skoazell TV Breizh da c'houde. 341 eurvezh tresadennoù bev ha 60 eurvezh filmoù ha seriennoù a voe advouezhiet e Brezhoneg etre 2000 ha 2008 diwar c'houlenn TV Breizh. Filmoù brudet ha liesseurt en o zouez evel Shakespeare in Love, The Untouchables, Apollo 13, Beethoven hag all. Adalek 2002 e krogas ar chadenn da skignañ pep noz keleier diwar benn Breizh Istorel. Ar media nemetañ o c'holoiñ Breizh en he fezh. E 2004 e voe ehanet gant an abadennoù kelier-se evit kinnig en o flas keleier berroc'h gant skeudennoù hepken ha nebeutoc'h a livioù breizhek dezho.
E-pad an hañv 2003 e voe anv da serriñ ar chadenn pa ne wele ket ar gevrannerien penaos e vije tu chom a-sav d'ober koll. A-benn ar fin e prenas TF1 ar muiañniver eus ar c'hevrannoù ha divizout a reas eilpennañ politikerezh ar programmoù ha skarzhañ Rozenn Milin ar renerez. D’an 8 a viz Gwengolo 2003 e tisplegas pennoù TF1 ha pennoù nevez TV Breizh e vefe digresket an amzer gouestlet d'ar programmoù rannvroel dre ma veze kollet arc’hant ganto. Cheñchet e voe ar gael abadennoù evit dont da vezañ nebeutoc’h breton ha hollekoc'h, a-benn gounit sellerien ha dont da vezañ ampletus. E-pad ar bloavezh 2004-2005 e voe anv da unvaniñ TV Breizh ha TV Match dindan ar memes chadenn. Serret e voe an eil d’an 31 a viz Eost 2005 hep na yafe ar raktres betek penn.
Bazilektenn
Un doare yezh eo ur vazilektenn hag a zo aet war bellaat diouzh ar yezh unvan pa c'heller lâret ez eus anezhi ur yezh disheñvel tamm-pe-damm. Ar c'hontrol diouzh an akrolektenn eo ar vazilektenn.
TV Breizh
Istor ar chadenn
Pennoù TV Breizh a glaskas en em gannañ e-pad pell ouzh ar "Conseil supérieur de l'audiovisuel" (CSA) evit tapout ur frekañs hertzian analogel lec’hel e Breizh. Atav o deus nac’het izili CSA kement-mañ. Padal en deus CSA roet unan evit ur raktres skinwel lec’hel e Naoned, hini ar Socpresse evit Nantes 7. Eus an evelep doare en doa klasket tud TV Breizh kaout ur frekañs war an SND (Skinwel Niverek Douarel pe TNT) e 2004, ur wech ouzhpenn e voe nac’het gant CSA. Ar bec'h a oa lakaet gant Patrick le Lay war ar CSA d'ar poent-se evit daleañ donidigezh ar skinwel niverel douarel a zo bet unan eus an abegoù e voe nac'het ar frekañsoù goulennet. E miz Even 2008 e oa chomet a-sav ar chadenn da skignañ abadennoù e Brezhoneg. Al liamm nemeto a chome etre Breizh hag ar chadenn a oa al lec'h ma chom diazezet e savadur an Oriant, hag anv ar chadenn a voe dalc'het dre ma oa hiviziken hini ur raktres ekonomikel a rae berzh, hag en arvar e vije bet lakaet ma vije bet cheñchet anv.
Bazilektenn
Peurliesañ ez eus diforc'hioù bras pe vrasoc'h etre ar yezh unvan hag ur vazilektenn e-keñver an distagadur, ar gerva hag ar yezhadur hag e c'hellont dont da vezañ yezhoù disheñvel-mik. Da skouer, ar yezhoù romanek a-hiziv a oa anezho bazilektennoù eus al latin pobl deuet da vezañ yezhoù disheñvel-mik.
Gwelit ivez:
Post-creole continuum
Yezhoù mangbetouek
Un isskourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù bongoek.
Setu roll ar yezhoù renket en isskourr-mañ:
TV Breizh
Aozadur :
Tud e penn :
Yezhoù oiratek-c'halc'hek
Un is-skourr eus yezhoù mongolek ar reter eo yezhoù oiratek-c'halc'hek, ennañ 7 yezh komzet e Sina, Mongolia, Rusia (Azia hag Europa).
TV Breizh
Aozadur :
Prezidant : Laurent Solly
Yezhoù oiratek-c'halc'hek
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
TV Breizh
Aozadur :
Renerien hollek : Rozenn Milin (2000-2004) ha Gaël Desgrées du Lou (2004-2009)
Tsongeg
Ur yezh vantouek eo ar tsongeg, komzet gant tro-dro da 1.646.000 a dud e Suafrika e-lec'h m'emañ unan eus an 11 yezh ofisiel. Komzet e vez ivez gant 1,5 milion a dud e Mozambik, 19.000 e Bro-Swazi ha 5.000 e Zimbabwe.
TV Breizh
Aozadur :
E-karg eus ar prenidigezhioù hag eus ar programoù : Armand Dubruel
Tsongeg
Pater noster in Tsonga:
Yezhoù oiratek-c'halc'hek
Gwelet ivez
Oirat-Khalkha languages
TV Breizh
Aozadur :
Sez :
An Amzer
An Amzer zo un anv brezhonek bet roet da veur a dra.
Kelaouenn
An Amzer a voe ur gelaouenn sizhuniek e brezhoneg krouet ha renet gant Mark Decambourg. Padout a reas daou vloaz ha tizhout a reas an niver uhelik a 350 den koumanantet. Dre ma ne oa doare ebet da vicherelaat na da ziorren ar gazetenn e chomas a-sav. Diwar e ziskar e voe krouet Heklev hag An Imajer, met ar re se a chomas ivez a-sav buan-tre. Er memes bloavezh e voe krouet kelaouennoù brezhonek all, Al Lanv ha Bremañ hag a bad betek hiziv c'hoazh, Planedenn padal a voe diouti un nebeud bloavezhioù hepken.
Barzhoniañ
An Amzer Poésies a zo, abaoe 2003, anv ur gevredigezh a varzhoniezh diazezet e Brest, hag ivez anv ar gazetenn a embannont bep c'hwec'h miz. Ar gevredigezh a-raok, bet krouet e 1988, a oa anvet "Rencontre des poètes et artistes en Bretagne" hag An Amzer a oa hepken anv ar gelaouenn hag an ti-embann.
TV Breizh
Aozadur :
Programmoù :
Er penn-kentañ e veze ul lodenn vras a brogrammoù rannvroel war TV Breizh (keleier, abadennoù e brezhoneg) hag o doa skignet kalz a ouelioù keltiek, e-giz Gouelioù etrekeltiek an Oriant pe an Nozvezhioù Keltiek er « Stade de France » gant tud e-giz Ronan Manuel, Irène Frain pe Yvon Etienne o tisplegañ anezho. Da heul adaozadur ar chadenn e 2003 e teuas da vezañ hollekoc’h ar programmoù hag e voe skignet muioc’h a brogrammoù amerikan bet prenet o gwirioù gant TF1 e-giz Columbo pe Arabesque pe filmoù hag abadennoù faltazi. Deuet eo tamm ha tamm da vezañ ur chadenn hollek broadel war ar c’habl hag al loarell o tilezel ar programmoù breizhek. Bep Sul noz e vez adskignet abadennoù kozh strollad Les Enfoirés.
An Amzer
Liamm diavaez
Lec'hienn internet An Amzer Poésies
TV Breizh
Aozadur :
Ne vez ket mui enrollet abadennoù nevez, met skingaset e vez atav ar programmoù asambles gant chadennoù skinwel all ar strollad TF1 adalek penn-ahel An Oriant
Kenlodeien
Hollad kenlodennoù ar chadenn TV Breizh a zo gant strollad TF1 abaoe ar bloavezh 2007.
Mediaset, strollad Silvio Berlusconi, en deus gwerzhet e lodenn (14% eus an arc'hant-sol) eus TV Breizh d’ar produour gall ha tunizian Tarak Ben Ammar. Hervez titouroù eus ar bankoù e vefe bet an eskemm gant un dalvoudegezh a 5 milion a euroioù.
Manawyddan, mab Llŷr
250px|thumb|Manawydan, an eskob hag al logodenn - skeudenn eus an engravadur e "Mabinogion" [[Charlotte Guest (1877)]] Manawyddan, mab Llŷr, pe Manawyddan fab Llŷr hervez an anv kembraek orin, eo anv an danevell a zo trede skourr ar Mabinogi. A-wechoù e skriver Manawydan, hervez doare ar c'hrenngembraek. Mab eo d'ar roue Llŷr ha breur da Vendigeidfran ha Branwen. Klotañ a ra e anv gant hini Manannán mac Lir, unan eus doueed ar mor e mojennoù Iwerzhon, unan eus an Tuatha Dé Danann (Tud an Doueez Dana).
Kaoz zo anezhañ dreist-holl en Eil ha Trede Skourr ar Mabinogi, hag ivez en Triadoù Enez Vreizh.
Eil Skourr
Un den a bouez eo Manawydan en Eil Skourr ar Mabinogi, anvet Brânwen, merc'h Llŷr.
Kuzulier ar roue Bendigeidfran, e vreur, eo Manawyddan. Pa zimez o c'hoar Branwen da Vatholwch, roue Iwerzhon, emañ ouzh taol er banvez-eured e-kichen Bran. Pa ya o hantervreur Efnisien da vuturniañ kezeg Matholwch eo eñ a zo kaset gant Bran da ginnig un dazpren. Pa glever en Enez Vreizh e vez gwallgaset Branwen gant he gwaz Matholwch e ro e skoazell da Vran da gas an dial da Iwerzhon. Brezel zo, ha Manawyddan zo unan eus ar seizh den chomet bev. Bran zo gloazet d'ar marv hag a c'houlenn digant Manawyddan hag e c'hwec'h kamarad all troc'hañ e benn dioutañ hag e gas da Enez Vreizh; e-pad ar veaj e talc'ho da gomz gant ar gamaraded.
An istor
Manawyddan, mab ar roue Llŷr, a zo dimezet da Rhiannon, goude marv he fried kentañ, Pwyll. Un deiz e oant o pourmen gant Pryderi, mab Rhiannon, hag e wreg Kigva, pa voent tapet dindan an arnev. Goude an arnev e sav ul latarenn vurzhudus war ur vro distrujet ha didud.
E skridoù all
Anv Manawyddan zo meneget er varzhoneg Pa Gwr yw y Porthawr, ha lakaet eo da vezañ unan eus brezelourien ar Roue Arzhur. Meuleudi dezhañ zo er varzhoneg.
Pangea
lang=br|right|250px|thumb|Kartenn Pangaea thumb|250px|Krouidigezh ar c'hevandirioù Pangea, pe Pangaea (eus ar gregach: πᾶν pân “holl” ha Γαῖα Gaîa “an Douar”; e latin: Pangaea, da lavaret eo: “an holl zouaroù”), eo an anv a roer d'an dreistkevandir a vode koulz lavaret an holl gevandirioù da vare diwezh hoalad ar paleozoik ha deroù ar mezozoik.
Babilon
Emañ etre an Tigris hag an Eufratez, etre menezioù Azia-Vihanañ hag Iran, etre dezerzh Arabia ha dezerzh Siria. D’ar mare-se e oa un douar frouezhus, pinvidik, ha n'eo ket ul lec'h sec'h evel hiziv. Eus -2000 da -1600 e voe savet an Impalaeriezh kentañ. Diskaret e oa bet gant an alouberien eus ar c’hornôg hag eus ar reter. Kalz amzer war-lerc'h ec'h adkavas Babiloniz o lañs. Diorren a reas eil impalaeriezh Babilon eus -612 da -539.
Gerdarzh
Anv ar gêr a zeu marteze eus ar raksumereg Babulu, bet displeget e etimologiezh gant Akkadiz dre bab-ili(m), « Dor an Doue », ha deuet goude da vezañ bab-ilāni « Dor an doueed ». Troet eo bet ar ger-se e sumereg e KA.DINGIR.RA. Ar C'hresianed o deus graet Babylon eus anv ar gêr-se en Akkadeg, hag adimplijet eo bet gant Europiz da c'houde.
Prantadoù istor Babilon
Babilon a oa meneget evit ar wezh kentañ en kent J.-K., gant an anv Babil, en ur skrid e skritur gennheñvel, da vare ren Char-kali-Charri, roue impalaeriezh Akkad a rene war ar gêr. Ar c'hoshañ roudoù annez el lec'h-mañ zo bloaziadet eus an Neolitik, ha liveoù eus koulz Obeid hag eus Uruk zo bet anavezet.
Ur greizenn velestradurel a eil renk eus impalaeriezh Ur III e oa. N'he deus ket ar gêr kement a lufr hag he amezegezed er Su, evel Nippur. Ne zeuas da vezañ ur greizenn bolitikel a-bouez nemet goude diazezidigezh un dierniezh amorrit e deroù an milved.
Babilon dindan tierniezh an Amorrited
Diazezet e oa tiegezh amorrit Babilon war-dro 1894 kent J.-K. gant Sumu-abum (1894–1881 kent J.-K.). E warlec'hiad Sumu-la-El (1880–1845 kent J.-K.) eo diazezer gwirion rouantelezh Babilon, a zeuas da vezañ brasoc'h e-pad e ren. Brasaet e oa e rouantelezh gant e warlerc'hidi c'hoazh, ha dindan Sîn-Muballit (1812–1793 kent J.-K.) e teuas Babilon da gaout nerzh a-walc'h da gevezañ ouzh ar rouantelezhioù bras amorrit amezek evel Larsa, Eshnounna, Isin hag Uruk. E vab Hammurabi (1793 – 1750 kent J.-K.) a ouias c'hoari e roll gant finesa e darempredoù etrebroadel e amzer hag ar c'hentañ tierniezh babilonat-se ne zeuas da vezañ galloudusoc'h nemet adalek e ren. Goude ur c'hentañ lodenn ren na oa ket bet gwall frouezhus e teuas a-benn da drec'hiñ ar rouantelezhioù amezek : Larsa, Eshnunna, ha goude se Mari. Achap a ra ivez da aotrouniezh Bro-Elam. Babilon a zeuas neuze da vezañ an nerzh politikel brasañ e Mezopotamia. D'ar c'houlz-se e teuas ar gêr da vezañ ur greizenn relijius ha sevenadurel a-bouez bras.
War-lec’h diskar tierniezh Sargon, keodedoù Mezopotamia a oa ar re binvidikañ a yeas d’an traoñ. Ar baourentez hag an dizurzh a rene. En kantved kent J.-K. e unanas Hammourabi, ur semit, ar c'heodedoù en un impalaeriezh. Dibab a reas Babilon e-giz kêr-benn. Unan eus an impalaeriezhioù galloudusañ eus an Henamzer eo bet... Ar roue a savas leun a savadurioù (ar Ziggourat kentañ) hag a zegasas pinvidigezhioù e Babilon. E oberenn bennañ a zo bet sevel ur c’hod a 282 mellad evit sklaeraat al lezennoù, ar reolennoù kenwerzh hag ar reolennoù sokial evit e sujidi. Er c’hod e oa ivez lezenn strizh an talion.
Naboukadnesar eo ar roue brudetañ ha pouezusañ eus an eil impalaeriezh, adsavet en deus an impalaeriezh kozh.
Ren Naboukadnesar (605 - 562 kent J.-K.)
Nabopolassar a oa gouarnour kêr Babilon. E-tro ar bloavezh 612 kent Jezus-Krist e savas ar gouarnour e vouezh a-enep d’an Assirianed ha d’o arme, distabilaet e voe an enebourien gant an taol-se hag e teuas Nabopolassar da vezañ roue war Babilon goude bezañ adsavet ar rouantelezh. Pa varvas e 605 kent J.-K. e lezas d’e vab Naboukadnesar rouantelezh Babilon.
Sevel a reas ar roue nevez ur roll-labour evit heñchañ e ren, ar pal kentañ a oa adsevel impalaeriezh kozh Babilon e-keñver an dachenn hag ar galloud. Adaozañ hag adframmañ a reas an arme, ha kregiñ a reas buan da aloubiñ tachennoù an amezeien. Tal-ouzh-tal e voe gant an Egiptiz, e enebourien gozh, ha goude un nebeud mizioù en doa kemeret Siria a-bezh. War-lec’h an trec’h bras-se e tibabas aloubañ rouantelezh Juda e Palestina. E 597 kent J-K e penn un arme bras e tagas Judea. Sezizañ a rejont Jeruzalem ha toullbac’hañ a rejont ar roue Joachim. Kaset e voe ar roue, ar priñsed, ar brezelourien hag an holl dud gouest da labourat en harlu e Babilon. Kevrediñ a reas an Hebreed gant an Egiptiz evit gounit o frankiz en-dro, met a-raok m'o dije bet amzer da aozañ ar stourm e oa aloubet Jeruzalem gant Naboukadnesar ha distrujet en doa pep tra, an Templ, ti ar roue, hag an holl savadurioù. Kaset e voe an Hebreed e sklaverezh da Vabilon e 587 kent J-K. Kenderc’hel a reas gant e aloubadegoù, e Fenisia hag ul lodenn vras eus Arabia. War-lec’h tregont vloaz a vrezelioù e teuas a-benn d’e bal. Goude dek kantved a ziskar e oa adsavet Impalaeriezh gozh Babilon, d’ar mare-se e oa Naboukadnesar galloudusañ roue ar sav-heol.
Ur wech tizhet e bal e tibabas kenderc’hel e oberoù dre ar peoc’h, ar pezh a gendalc’has da ledañ e vrud. Pinvidigezhioù e-leizh a vodas e Babilon a oa ar gêr binvidikañ eus ar sav-heol. Temploù meurdezus a savas, savadurioù ramzel hag ur palez mojennel, delwennoù aour a oa evit kinklañ ar savadurioù-se. Holl vrudet eo bet kêr Babilon dre ar bed a drugarez d’e liorzhoù meurdezus, gant palmezennoù ha plant ral.
Labourat a reas da wellaat difenn kêr Babilon. Sevel a reas ur voger vras e kompezenn an Eufratez. A-raok ma vefe roue Naboukadnesar e oa dija div voger tro-dro da Vabilon. Ouzhpenn adaozañ an difennoù e savas un trede moger en dro d’ar gêr. Dre ma oa ar gêr etre div stêr e oa diaesoc’h da dagañ.
Ar skiantoù e Babilon
Pobl Babilon a oa tud, dezhe ur spered troet war-zu an efedusted, Ijinet o deus unanennoù da vuzuliañ hirderoù ar parkeier, pouez an traoù, ar prizioù. Implij a raent ur reizhiad niveriñ dre 60. Jediñ a raent gant « ur mekanik da jediñ » ha skrivet e veze gant ar skritur gennheñvel. Hir e oa o sistem jediñ-se.
Gouest e oant da jediñ gorread ar parkeier hag al lunioù diblaen. Padal e oa dister o anaoudegezh eus ar c'heometriezh. Evit jediñ gorread ar c’helc’hioù dreist-holl, ne oant ket deuet a-benn da vezañ resis a-walc’h. E plas implij an talvoud “pi π” a-vremañ, e implijent an talvoud “3” (doare dre vras).
C'hoant o doa da ijinañ un doare da ziouganañ an amzer da zont dre sellet ouzh an oabl, ar stered, al laboused o nijal, stumm un dresadenn graet gant un dakad laezh... Rannet eo bet an ekliptik (hent an heol en oabl an Douar) e 12 steredeg ha treset o doa kartennoù eus ar stered en oabl. Dre ma gredent e oa speredoù fall e pep lec'h, e lavarent e oa bet aloubet an dud klañv gant ar re-se.
Ar Vabiloniz o doa treset ur gartenn eus an Douar ha krediñ a raent e oa plad hag e stumm ur c’helc’h. An eeunennoù a ziskoueze ar sterioù, ar c’hrommennoù ar menezioù. Lec’hiet o doa Babilon e-kreiz ar gartenn. Ar rontoù bihan tro-war-dro a vefe ar broioù all tost d’ar Mezopotamia. En tu all d'ar mor o doa lakaet inizi evit pobladoù na anavezent ket mat.
Gant an holl c'houiziegezioù-se int deuet a-benn da sevel un deiziadur resis a-walc’h 30 kantved araozomp. Rannet o doa ar bloavezh e 360 devezh. Implijet e veze mizioù ouzhpenn, ur wech an amzer, evit adtapout an dale tapet e-keñver koulz ar bloaz.
Opmeer
thumb|right|200px|Lec'hiadur Opmeer thumb|right|150px|Banniel Opmeer thumb|right|100px|Ardamez Opmeer thumb|right|180px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Opmeer (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e rannvro West-Friesland, e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 41,98 km² eo gorread Opmeer (douar : 41,63 km², dour : 0,35 km²) ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 11 305 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Opmeer : Aartswoud, De Weere, Gouwe, Hoogwoud, Opmeer, Spanbroek, Wadway, Zandwerven.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Opmeer ez eus 15 dileuriad :
Babilon
Liorzhoù ar Rouanez
Nepell eus palez ar Roue, e oa dor sakr Ishtar, un nor bras-kenañ e oa gant tourioù tro-dro. An aozadur-se a oa livet e glas gant tresadennoù tirvi hag erevent melen ha gwenn, flamminus en heol. Pa dremene lidkerzh an Doue Mardouk dindan an nor (E-pad al lidkerzh veze douget delwenn an doue Mardouk hag hi kelc’hiet gant beleien ha war he lerc'h ar roue), ec’h errue e-barzh liorzhoù ar Rouanez, unan eus Seizh Marzh ar Bed : liorzhoù a-istribilh Babilon. Savennoù-douar a oa douget gant kolonennoù pri, ha tro-dro dezho e kreske plantoù ha gwez eus broioù all. War pep hini eus ar savennoù-douar e oa gwez-frouezh, louzeier ha bleunioù frondus. War an hini uhelañ a oa staliet ur reizhiad evit dourañ ar liorzhoù gant kanouc'helloù a dremene eus an eil d’egile. Hervez ar vojenn, en defe savet ar Roue ar liorzhoù-se evit e wreg kuit m'he defe keuz d'he bro.
Ar Ziggourat
Goude bezañ tremenet e kreiskêr ha dirak palezioù pinvidik mor, e tremened dirak templ Ninmak hag Ishtar ha war-lec’h ar marc’had, e errued en un templ, e lec’h ma veze losket an delwenn, hag e-kichen, un tour bras-kenañ, ar Ziggourat (Tour Babel e vefe deut da vezañ er Bibl). Tro-dro dezhi, e oa tier savet evit ar birc’hirined hag ar veleien, e stumm ur pevarzueg. An tour a lak da soñjal en ur biramidenn vras gant derezioù bras, dezhi 100 metr diaz hag uhelder. Ezhomm ez eus bet a 85 milion a vrikennoù (merket gant siell Babilon war o gorre) evit sevel anezhañ. E-lein ar Ziggourat edo santual Mardouk, alaouret ha glas, a c’helled gwelet a-bell. An daou skalier bras a-gostez a oa miret d’an dud feal, hag an hini pennañ (e-kreiz) evit ar beleg bras. Staliet e oa un triclinium gant un daol aour evit an Doue. Herodotos, istorour an Henamzer, en doa gweladennet al lec’h pa oa c’hoazh santel ha sakr. « Lâret e vez e teu an Doue da weladenniñ e dempl hag e kousk amañ, met ar fedoù-se a seblant digredus din », a skrivas-eñ.
Gikouyoueg
Ur yezh vantouek eo gikouyoueg (pe gĩkũyũ) komzet gant tro-dro da 6 milion a dud (22% eus ar boblañs) e Kenya etre Nyeri ha Nairobi.
Ar gikouyoueg a zo unan eus ar pemp yezh e skourr ar yezhoù tagitchouek (pe thagichu) komzet eus Kenya betek Tanzania.
Teir rannyezh gikouyouek pennañ ez eus: an ndieg e Kirinyaga, ar gitchougoueg (pe gichugu) e Muranga hag ar matireg (pe mathira) e Nyeri.
Yezh Abstand
Ur yezh Abstand (alamaneg : Abstandsprache ), "yezh pellek") zo ur seurtad yezhel ken disheñvel diouzh an holl yezhoù all ma ne c'hallfed ket lavaret ez eo-hi ur rannyezh eus nikun anezho. Ne dalv ket kement-mañ n'he deus liamm ebet gant yezh all ebet, met kentoc'h n'eus yezh all ebet a c'hallfed ober ganti, pe dre gomz pe dre skrid, evit bezañ komprenet gant an dud a ra gant ar yezh-se.
Savelet eo bet ar meizad gant Heinz Kloss e 1967. Diazezet en deus hemañ daou hollad distag ha dizalc’h a-walc’h a zezverkoù hag a arguzennoù evit deskrivañ ur seurtad evel ur yezh dizalc’h kentoc’h eget ur rannyezh : unan yezhoniel, evit ar yezhoù pellek, hag unan kevredadourel, evit ar yezhoù diwar danzen. En enep d’ar yezhoù diwar danzen, hag a zo liammet gant ar politikerezh pe ar sevenadur, ne vez kemmet amañ ar yezhoù diouzh ar re all nemet diwar o ferzhioù frammadel.
Da skouer, yezhoù pellek eo ar brezhoneg, an euskareg, ar galleg, ar c’hastilhaneg hag ar c’hembraeg, rak ne c’hell ket yezherien ar yezhoù-se en em gompren kenetreze. Koulskoude ez eo kar ar brezhoneg hag ar c’hembraeg eus un tu, hag ar c’hastilhaneg hag ar galleg eus un tu all.
Basaeg
Ur yezh vantouek eo ar basaeg komzet gant 230.000 den e Kameroun e Proviñs ar C'hreiz ha Proviñs an Arvor.
John Boorman
thumb|John Boorman e miz Gwengolo 2006 John Boorman a zo ur filmaozer, produer, eilproduer, senarier ha c'hoarier breizhveuriat, ganet d'an 18 a viz Genve 1933 e banlev Londrez e Shepperton (Rouantelezh Unanet) er Middlesex.
Red-buhez
Ul lodenn eus e vugaleaj a dremen John Boorman e-touesk ar Jezuisted, met puket eo e yaouankiz dreist-holl gant ar bombezadegoù e-pad an eil brezel-bed, trubuilh a vo eñvoret diweshatoc'h en e film Hope and Glory (Goanag ha Gloar), an hini emvuhezañ e holl filmadurezh. Levezonet e voe kalz gant oberenn Carl Gustav Jung, e zamkanadenn war ar gwengeloù e-giz diazezoù bev ar gevredigezh hag ar psikologiezh hiniennel ha strollel peurgetket, mennozh a dreuzpar en Excalibur (kaledvoulc'h) da skouer. Ouzhpenn-se e laka oberenn John Boorman keñver-ha-keñver skeudenn ar gwengeloù gant ar gwirvoud, o klask a wechoù o disevel pe lakaat war wel o goulloder. Mojenn ar goueziad mat a zo bet gwall lakaet gant Deliverance (Dieubidigezh), da skouer, a ziskouez penaos e c'hell un dro-vale war ganoe he fal ekologel donet da vout un distro d'ar gouezder-orin e-kreiz un natur enebour.
An deroù
D'e driwec'h bloaz e teu da vezañ filmvarnour e kelaouennoù arbenniket hag e kemer perzh da abadennoù skingomz zo war an heñvelep danvez. E 1955 eo frammer evit ur chadenn skinwel prevez, goude e sav teulfilmoù evit ar Sourthern Television. Er BBC e sav un heuliad poltredoù diellek, Citizen 63 ha The Newcomers en o zouesk.
Savet en deus e film hir kentañ, Catch us if you can, (Tap ac'hanomp ma c'hellez), e 1965. Bec'h ar film-mañ a laka anezhañ da vont da labourat d'ar Stadoù-Unanet e-lec'h ma leurenn Point Blank ha Hell in the Pacific (Ifern er meurvor Habask) a laka anezhañ da zont da vout brudet er bed a-bezh. Distroet da Vreizh-Veur e seven Leo the last, ar film a dapas Priz al leurennañ gantañ e Cannes e 1970. War-lerc'h e sav Deliverance (Dieubidigezh), Zardoz ha Exorcist II : The Heretic (Ar Stolier 2 : an disivouder) a gadarna e vrud a filmaozer meur. O sevel filmoù leun a feulster hag hollwashaer an holl anezho e taolenn ur bed didoue e-lec'h m'emañ Mab-Den, kondaonet da gantren, o stourm a-enep d'an Droug.
Buhez prevez
Daou bugel en deus bet John Boorman : Charley Boorman, c'hoarier ha reder-bro, ha Telsche Boorman, senarierez ha c'hoarierez saoz ganet e 1957 e Londrez hag aet da anaon d'an 11 a viz C'hwevrer 1996.
Raktres
E miz Du 2008 e kas keloù e fell dezhañ sevel ur film bevaat awenet gant romant L. Frank Baum, Strobineller Oz.
Doische
Doische (e walloneg: Dweche) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Yezhoù saraek-bagirmek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù bongoek.
Setu roll ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
Dave Mustaine
Dave Mustaine zo ur c'haner hag ur soner gitar stadunanat bet ganet d'an 13 Gwengolo 1961 e La Mesa (Kalifornia, Stadoù Unanet Amerika).
Ar strollad Megadeth zo bet krouet gantañ, goude bezaañ bet skarzhet eus Metallica (erlec'hiet e oa bet eno gant Kirk Hammett).
1390
Diwar-benn bloavezh 1390 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Yezhoù karaek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù karaek.
Setu rol ar yezhoù renket en is-skourr-mañ:
1390
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1390
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1390
Yezhoù bongoek-bagirmiek
Un is-skourr eus yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar yezhoù bongoek-bagirmiek.
Setu penaos e ve isrannet ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Aiacciu
Aiacciu (e korseg), Aiaccio (en italianeg), pe Ajaccio (e galleg ha italianeg), eo pennkêr Korsika-ar-Su, ha pennlec'h rannvro Korsika. Pennkêr departamant Korsika e oa a-raok ma voe rannet etre daou zepartamant nevez.
17 Gwengolo
Lidoù
Sant an deiz : Sant Urfol
Yezhoù oiratek-kalmoukek-darc'hatek
Un is-skourr eus ar yezhoù oiratek-c'halc'hek eo yezhoù oiratek-kalmoukek-darc'hatek, ennañ 2 yezh komzet e Mongolia ha Rusia (Europa):
Gwelet ivez
Oirat-Kalmyk-Darkhat languages
Yezhoù bouriatek
Un is-skourr eus ar yezhoù c'halc'hek-bouriatek eo yezhoù bouriateg, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Azia), Mongolia ha Sina.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Youroueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar youroueg (yuru).
Yezhoù c'halc'hek-bouryatek
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Gwelet ivez
Khalkha-Buryat languages
Akrolektenn
Ul live-yezh uhel eo un akrolektenn.
Er bloavezhioù 1970 e krouas Derek Bickerton an termennoù akrolektenn, mezolektenn ha bazilektenn a-benn deskrivañ ar c'hemm-digemm yezh ('code switching') a rae gantañ implijidi yezhoù kreolek hag a ouie komz madik a-walc'h ivez ar yezh unvan hag a savas ar yezh kreolek diwarni. War-lerc'h e voe ledanaet stêr an tremennoù-se, hag o implijout a reer hiziv evit deskrivañ ar c'hemm-digemm yezh etre n'eus forzh peseurt yezhoù, kreolek pe get.
Marc Le Fur
Marc Le Fur (Mark ar Fur e brezhoneg) zo ur politikour breizhat, ezel eus an UMP, ganet d'an 28 a viz Du 1956 e Dakar (Senegal). Kannad eo bet etre 1993 ha 1997, hag abaoe 2002; kuzulier rannvro etre 1998 ha 2002.
Kuzulier kanton Kintin eo ivez.
Yezh
Lakaet en deus votiñ un enkemmad, anvet enkemmad ar Fur, deuet da vout mellad 75-1 ar Vonreizh c'hall a embann ez eo glad ar vro ar "yezhoù rannvro" (hag ar brezhoneg da heul eta).
Bronn-vor
Ar bronnoù-mor, pe morvronn, eo an divellkeineged a ya d'ober an urzhiad Actiniaria. Er memes skourrad (Cnidaria) hag ar morgaoul emaint.
Stag int ouzh an traezh pe ouzh ar reier gant o zroad. Brec'hioù flemmus niverus zo tro-dro d'o genoù. Ganto e tapont krog e plankton, chevr pe pesked bihan en em vagont ganto.
Fletan
Ar fletan (Hippoglossus hippoglossus) a zo ur pesk mor plat, prizet-kaer ar c'hig anezhañ.
Feignies
Feignies zo ur gumun e departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Fiez-mor
Ar fiez-mor (Phakellia ventilabrum) a zo spoue arvelen hag a vev e meurvor Atlantel, e mor Breizh hag e mor an Hanternoz.
Stumm ur gib 4-8 cm uhelder zo dezho. Stag e vezont ouzh an traezh war-bouez un troad fin.
Dred
An dred (liester : dridi) a zo ur spesad golvaneged, Sturnus vulgaris an anv skiantel anezhañ.
Anv brezhonek Sturnus vulgaris
Den ne oar ha dred, liester dridi, pe tred, liester tridi eo anv brezhonek Sturnus vulgaris ; ha stummoù all zo e gwenedeg, hervez ar geriadurioù implijetañ :
El levrig EVNED Breizh gant Claude Péridy, embannet gant Hor Yezh e 1995, ez eus anv eus an dred boutin (pajennoù 124-125).
Doareoù pennañ
Bevañ a ra a-strolladoù bras peurvuiañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ :
Kabellig Ruz
Kabellig Ruz a zo ur gontadenn adskrivet gant Charles Perrault (Le petit Chaperon Rouge) e Bro-C'hall, ha gant Jacob ha Wilhelm Grimm (Rotkäppchen) en Alamagn. Ur gontadenn-bobl, meur a zoare dezhi, eo homañ. Da gentañ e oa un istor evit bugale, met kaoz ennañ memes tra eus reizh, lazhañ, debriñ tud. Enebet eo dañjer ar c'hoad ouzh surentez ar gêr hag ar gêriadenn, en ur stumm krennamzerel, goude ma n'eus stumm skrivet ebet eus ar Grennamzer.
E brezhoneg eo bet embannet gant Al Liamm, er rummad Levrioù ar vugale e 1957. E renkadur Aarne-Thompson emañ dindan an niverenn 333.
Doareoù poblek
Roud a gaver eus ar gontadenn e meur a vro eus Europa, ha meur a stumm dezhi, a-raok ar. Gouzout a reer e veze kontet gant ar gouerien c'hall adal an.
Un doare zo bet kontet gant Ecbertus Leodiensis, eus kêr Liège. Unan all zo bet kizellet e Palez Jacques-Cœur e kêr Bourges (Bro-C'hall) (XVvet kantved).
Doare Perrault
Ar c'hoshañ stumm skrivet anavezet eo hini Charles Perrault, embannet en Histoires ou contes du temps passé, avec des moralités : Les Contes de ma Mère l'Oye e 1698.
Un doare kentelius zo dezhi, muioc'h eget ar re a vo goude. Ur plac'hig savet mat, koantañ hini ar gêriadenn, a ya da goll dre ma ro d'ar bleiz ditour a-walc'h da gavout ti he mamm-gozh. Debret eo an hini gozh gant ar bleiz, a ziwall diouzh koadourien o labourat nepell. Dont a ra a-benn da zebriñ ar C'habellig Ruz ouzhpenn. Echu an istor, trec'h eo ar bleiz, sklaer eo kentel Perrault.
En amzer ma voe embannet ne oa ket ral d'ar bleizi lammat gant bugale, met an ali roet en dibenn eo diwall diouzh an dud dañjerus, skeudennet gant ar bleiz.
Doare ar vreudeur Grimm
En e voe dastumet daou zoare gant Jakob Grimm hag e vreur Wilhelm Grimm: hini Jeanette Hassenpflug (1791–1860) ha hini Marie Hassenpflug (1788–1856). Ar c'hentañ doare a deuas da vout an istor pennañ, hag an eil ne oa nemet un heuliad.
Istor Rotkäppchen ("Kabell Ruz") a voe embannet e kentañ embannadur an dastumad Kinder- und Hausmärchen e 1812. Ar vreudeur Grimm a gemmas an istor en embannadurioù da c'houde, betek an doare brudetañ en embannadur 1857.
Debret gantañ mamm-gozh ha merc'h-vihan, setu ar bleiz da gousket ha da roc'hal er gwele. Dont a ra ur chaseour, digeriñ a ra kof al loen, ha setu saveteet an div. Ne chom ken nemet lazhañ ar bleiz.
Doare italianek
La finta nonna zo un doare italianek eus ar gontadenn a zo bet adskrivet gant Italo Calvino en e zastumad Fiabe italiane. En doare-se e weler ar plac'hig o vont da-gaout he mamm-gozh hag en he lec'h e kav ur roñflez. Pa wel n'eo ket he mamm-gozh e klask lakaat ar roñflez da vont e-maez an ti ha da gouezhañ er stêr.
E Wikisource
Charles Perrault
Ar C'havr
<HR noShade>
Kabellig Ruz
E Wikisource
Ar vreudeur Grimm
Ar C'havr
Ar C'havr a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
An anv
Le Gâvre eo an anv implijet e galleg. E geriadurioù Roparz Hemon e kaver ar stumm "Gavr", hep ger-mell. "Ar C'havr", gant ur ger-mell, eo ar stumm roet gant Ofis Publik ar Brezhoneg, diwar al labour kinniget gant Teofil Jeused evit brezhonekaat anvioù-lec'h Breizh-Uhel.
Alc'hwez
En Afrika, Ginea Nevez, India, Iran ha Sina ez eus bet kavet alc'hwezioù ker kozh hag an milved kt JK. Gant div familh vuzulmat emañ alc'hwezioù iliz ar Bez Santel e Jeruzalem abaoe amzer Ṣalāḥ ad-Dīn, a renas adalek 1174 betek 1193.
Deskrivadur
Diouzh ar potailh e vez stumm ha ment an alc'hwezioù boutin. Lod eo ront o skej ha lod zo plat. Mekanikel e vez ar potailhoù peurliesañ, met lod zo elektronek : ar re-se a zigorer dre un alc'hwez boutin hag en doare boas, pe dre ur gartenn elektronek a dostaer d'un amred elektronek a zigor un nor.
N'eus paleton ebet d'an alc'hwezioù a-skin : a-hed o gwalenn ez eus kleuzioù don pe zonoc'h ; diaesoc'h e vez o eiladiñ eget un alc'hwez boutin e baleton dantet. E lod alc'hwezioù-surentez e stalier mein-touch a dalvez daembreger ar potailhoù gwarellek.
Peurliesañ e vez un alc'hwez evit ur potailh resis — ne c'heller ket digeriñ an nor a-dreñv gant alc'hwez an nor-dal — met lod alc'hwezioù a c'hall embreger an holl botaihoù a zo bet savet hervez an hevelep patrom ; potennoù a vez graet eus an doare alc'hwezioù-se. En ur savadur bras evel ul labouradeg pe ur c'hlañvdi e c'heller kaout ur botenn dre rann hag ur botenn hollek evit an holl rannoù.
Donatello
Donatello (Donato di Niccolò di Betto Bardi) (e-tro 1386 - 13 a viz Kerzu 1466) a oa ur c'hizeller hag un arzour italian eus Firenze, en amzer an Azginivelezh kentañ.
Errol Flynn
Errol Leslie Thomson Flynn a oa un aktour hag ur skriver-senario aostralian-ha-stadunanat.
Ganet eo bet d'an 20 a viz Mezheven 1909 en Hobart (Aostralia). Aet eo d'an anaon d'ar 14 a viz Here 1959) e Vancouver (Kanada).
Kanton Jura
Kanton Jura, pe Republik ha kanton Jura ent-ofisiel, a zo ur c'hanton eus Suis.
Metallica
Ur strollad thrash eo Metallica, bet krouet d'an 28 Here 1981.
En-tu all da 100 milion a bladennoù zo bet gwerzhet ganto
Metallica zo unan eus ar Big four, lesanv ar 4 strollad meur bet kaset an thrash war-raok ganto (a-gevret gant Megadeth/Dave Mustaine, Slayer hag Anthrax).
221
974 Ab Urbe Condita = 221 goude J.-K.
Yezh Ausbau
Ur yezh diwar danzen pe ur yezh Ausbau (e alamaneg : Ausbausprache ) a zo ur seurtad yezhel a zo bet lakaet d’ober ur yezh dizalc’h evit abegoù kevredadel pe bolitik.
Savelet eo bet ar meizad gant Heinz Kloss e 1967. Diazezet en deus hemañ daou hollad distag ha dizalc’h a-walc’h a zezverkoù hag a arguzennoù evit deskrivañ ur seurtad evel ur yezh dizalc’h kentoc’h eget ur rannyezh : unan kevredadourel, evit ar yezhoù diwar danzen, hag unan yezhoniel, evit ar yezhoù diwar pellder. En enep d’ar yezhoù diwar danzen, hag a zo liammet gant o ferzhioù strukturel, e vez kemmet amañ ar yezhoù diouzh ar re all diwar o arc’hwelioù kevredadel pe bolitik.
Kanton Graubünden
Ar yezhoù
Teir yezh ofisiel a zo:
Yezh Ausbau
Ur yezh diwar danzen a zo ganti un doare-skrivañ hag ur yezhadur reizhennet hag ur c'heriaoueg ledan ha resis a-walc'h, pan eo bet « stummet pe adstummet, doareet pe addoareet – ne vern peseurt degouezh e ve – evit dont da vezañ ur benveg skoueriekaet evit an ezteuler lennegezh ». Daou seurtad yezh hag a c'heller ober gante en un doare komprenus kenetreze a c'hell bezañ sellet e-giz div yezh disheñvel ma'z eo pep hini ur yezh diwar danzen, da skouer : ar serbeg hag ar c'hroateg, an daneg hag an norvegeg, an izelvroeg hag an afrikaans, ar finneg hag an estoneg pe c'hoazh, met nebeutoc'h, an hindeg hag an ourdoueg.
Evit Heinz Kloss e pourchas ar yezh diwar danzen un "doenn" (e alamaneg : Dach) d’ar seurtadoù en he dalc’h. Ur yezh-to eo neuze.
Sogaeg
Ur yezh vantouek eo ar sogaeg (sogaeg: lusoga) komzet gant tro-dro da 1.500.000 den e Bousoga (Ouganda).