cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alberto Giustolisi
Partiennoù
23.Fg2 d5
24.f4 Fe8
25.cxd5 cxd5
26.f5 Df7
27.Dc2 Tad8
28.a4 De7
29.Fxe4 dxe4
30.Txd7 Txd7
31.Txd7 Dxd7
32.Fd4 h5
33.Dxe4 hxg4
34.Dxg4 De7
35.h4 Db4
36.h5 De1+
37.Rg2 Ff7
38.Df3 Dh4
39.Dxb7 Dg4+
40.Rf2 Dxf5+
41.Df3 Dxf3+
42.Rxf3 Fb3
43.b6 Fxa4
44.Re4 Fc6+
45.Rd3 Rh7 1/2-1/2
1. c4 Mf6
2. Mc3 c5
3. Mf3 g6
4. d4 Fg7
5. e4 0-0
7. 0-0 Ma6
8. h3 cxd4
11. Dc2 a6
12. Tad1 Db8
13. f4 Tc8
15. Md5 Td8
16. Mxe7+ Rh8
17. Mf3 Me6
18. f5! gxf5
20. Mg5 1-0
Katalonia an Norzh
Katalonia an Norzh (e katalaneg Catalunya del Nord, pe Catalunya Nord), eo al lodenn eus ar Stad c'hall a zo katalanat hervez an istor, ha katalanek a yezh. Disrannet eo bet diouzh ar peurrest eus Katalonia dre feur-emglev ar Pireneoù (7 a viz Du 1659).
Rosselló, Conflent, Vallespir, Capcir ha hanternoz Cerdanya (Alta Cerdanya) eo ar rannvroioù istorel anezhi.
War-bouez korn-bro Fenolhedés hag zo okitanek e klot Katalonia an Norzh gant departamant Pireneoù ar Sav-Heol, hag zo lodek er rannvro anvet Languedoc-Roussillon.
Bislama
Ur yezh kreolek eus is-skourr ar kreolegoù saoznek eo ar bislama komzet gant 134 200 den e Vanuatu ha Kaledonia Nevez. Kar eo d'an Tok Pisin ha da gKreoleg Torres Strait.
Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)
Kambr izel ar Rouantelezh-Unanet ez eo Ti ar C'humunioù, e saozneg House of Commons. Gant ar rouanez (pe ar roue) ha Ti al Lorded e ya d'ober ar Parlamant.
Amparet eo gant kannaded -anvet MPs (Members of Parliamant)- dilennet d'ar muiañ bep 5 bloaz hervez ar mouezhiañ hollek eeun. Bep kannad a zo dilennet hervez ar mouezhiañ unanv muianiverel un dro.
Atebek eo ar gouarnamant dirak Ti ar C'humunioù.
E 2010 e voe dilennet 650 kannad dasparzhet evel-henn :
Liammoù diabarzh
Ti al Lorded, ar gambr uhel.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Ti ar C'humunioù
Eilean Arainn
Eilean Arainn (Arran, pe Isle of Arran e saozneg) a zo brasañ enezenn Firth of Clyde, e Bro-Skos, e North Ayrshire. Da goulz niveradeg 2001 e oa 5 058 a dud o chom enni. Seizhvet brasañ enezenn Skos eo, an navet eus Breizh-Veur (ne gonter ket Iwerzhon). Alies e vez meneget gant an Inizi Gall, met hanternosoc'h eo an inizi-se, er c'hornôg da g-Cinn Tìre emañ an hini dostañ.
Eus Enez Arainn e teu Jack McConnell, a zo bet kentañ ministr Bro-Skos.
Douaroniezh ha douarouriezh
Emañ an enezenn er Firth of Clyde etre Ayr ha Cinn Tìre. Brodick (anv deuet eus an norseg, bae ledan) eo argêriadenn vrasañ, ha porzh al lestr-treizh eus an douar-bras. Kastell Brodick a zo e dalc'h Dug Hamilton.
Un toullad menezioù zo en hanternoz, hag an uhelañ eo Goat Fell, 874 metr dezhañ.
Inizi tro-dro
Teir enezenn vihanoc'h zo en-dro da Arainn : Inizi all ar Firth of Clyde eo Eilean Bhòid (Bute), Great Cumbrae hag Inchmarnock.
Istor
Peulvanoù ha krommlec'hioù eus Oadvezh ar maen a zo, evel re Machrie Moor pe Giant's Graves (Bezioù ar Ramzed) uc'h Whiting Bay.
Breserezh Arran
The Arran Brewery zo ur vreserezh vihanik krouet e miz Meurzh 2000 e Cladach, e-kichen Brodick. Tri seurt bier a vez graet, e barrikennoù hag e boutailhoù.
Yezh
Marvet eo gouezeleg Arainn gant marv Donald Craig e 1970. Un ti-ar-gouezeleg zo avat, e Brodick, savet e dibenn ar bloavezhioù 1990.
Kestell
Kastell Brodick a weler war bilhedoù £20 ar Royal Bank of Scotland ha Kastell Lochranza eo a zo bet kemeret da batrom en Enez Du, levr troioù-kaer Tintin.
Kazetenn
The Arran Banner, krouet e 1974, a zo lennet stank.
Llanarmon
Llanarmon zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar lan hag an anv Garmon, ur sant galian. Pevar lec'h zo anvet evel-se:
William Cranch Bond
thumb|William Cranch Bond William Cranch Bond a oa ur steredoniour amerikan bet ganet d'an 9 a viz Gwenholon 1789, ha marvet d'an 29 a viz Genver 1859 e Cambridge , Stad Massachusetts en SUA.
Gantañ e voe dizoloet Hyperion, eizhvet loarenn Sadorn ha tennet al luc'hskeudenn gentañ ag ur steredenn
Bugaleaj
E Portland, Stad Maine en SUA eo bet ganet William Cranch Bond. E dad o-doa en em staliet aze evel un horlajer goude bezañ c'hwitet en aferoù. Pleustret gantañ, ha skoazelet gant e zonzeon evit an ijinerezh e savas William Cranch Bond e horolaj gentañ pa oa pempzek bloaz hepken. Pa voe tizhet an oad-gour gantañ e adkemeras afer e dad.
Beaj en Europa
E 1815 e veajas en Europa. Kaset e oa bet gant Skol-veur Harvard da studian ar gweledvaoù europeat. D'ar 18 a viz 1819, e Kingsbridge e Devon e eurediñ e geniterv Selina Cranch en doe pevar mab ha div verc'h ganti. Goude he marv e 1831 e timezas gant he c'hoar Mary Roope Cranch.
Gweledva Harvard
E 1839 e voe aotret da lakaat e draoù steredourel dezhañ e unan e Harvard ha da servij aze evel "Astronomical Observer to the University.". Gopr ebet e tegermere evit-se avat. E 1843 e savas tremennadenn ur steredenn lostek interest a-walc'h evit ma voe barrek da zastum 25,730 $ da sevel ur gweledva gwir. Gant Bond e voe graet raktresoù ar savadur hag ar gador-sell. Ur pell-seller alaman a brenas ar skol-veur hag a voe implijet evit ar wech gentañ d'ar 24 a viz Even 1847.
Renk (stêr)
Ur stêr e Biz Breizh eo ar Renk, hag a red dre vras eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, da vont da aberiñ e Mor Breizh.
Emañ hec'h andon e bro ar Menez, e kumun Gorre (e Bro-Sant-Brieg, etre Loudieg ha Lambal) hag e tiruilh war 104 c'hilometrad. N'eus nemet stërioù bihan o vont enni : en o zouez, al Linon hag ar Gwenfroud (Guinefort).
Treuziñ a ra Dinan hag hec'h aber a ya d'ober an harz etre Dinarzh ha Sant-Servan (bet teuzet gant kêr Sant-Maloù). Just a-raok dezhi tizhout ar mor bras eo bet staliet e 1967 stankell vordredan ar Renk evit produiñ tredan diwar monedone ar mor.
Bez' ez eus ur ganol a zo bet kleuziet evit liammañ traoñienn an Il gant hini ar Renk.
Tarzh anv ar stêr
E taolenn Peutinger e weler ur gêr Reginca hec'h anv hag e vije a-walc'h hini Kêr Aled e Sant-Servan hag hini ar stêr asambles. Tostaet eo bet Reginca eus ar wrizienn c'halianek, enni ster un trouz graet gant ar strap. Trouz an dourioù o tiruilh gant an tre e vije enklozet e anv ar Renk neuze. Gourel e oa an anv gallek gwechall.
Inizi ar Renk
Inizi all zo, evel enezig Chalibert hag enezig Bizeux.
Endro
Rummataet eo bet "lec'hienn natur" an hanter eus an aber.
Kumunioù douret gant ar Renk
Gorre, Koedlinez, Sant-Yagu-ar-Menez, Langourlae, Sant-Vran, Merelieg, Sant-Laoueneg, Erieg, Lanrelaz, Pluvaelgad,Sant-Yowan-an-Enez, Ar Chapel-Wenn, Kaon, Gwitei, Gwenroc'h, Plouan, Sant-Maden, Trefermael, Sant-Yuvad, Ar C'haeoù, Sant-Andrev-an-Dour, Evrann, Kerorgen, Maez-Geraod, Lanvalae, Sant-Karneg, Lehon, Dinan, Taden, Sant-Haelen, Kerveskont, Sant-Samzun ha Plouhern ; Kastell-Noez (daou bont bras), Kedilieg, Sant-Suliav, Minic'hi-Poudour, Pleurestud, Sant-Yowan-an-Havreg, Kerricharzh-an-Arvor, Dinarzh ha Sant-Maloù.
Stankell ha skluzioù
Stanket eo aber ar Renk gant ar stankell vordredan hag a brodu tredan dre an treoù hag al lanvioù kreñv a vez en he genoù.
Merket eo an harz etre ar stêr dour dous hag an aber dour damsall gant skluz ar Châtelier, etre Sant-Samzun ha Kerveskont.
Dre skluzioù all e c'haller mont d'ar ganol Il-ha-Renk.
Pontoù
Kalz pontoù a dreuz ar Renk, en o-zouez, etre Sant-Maloù ha Lehon :
Anvioù-badez brezhonek
An anvioù-badez brezhonek zo meur a seurt anezho.
Rummadoù anvioù
Kent an XXvet kantved ne oa ket nec'het ar bobl gant an traoù skrivet. Ar re ne ouient ket lenn ne ouient ket pe anv e oant lakaet en ti-kêr, ha ne gave ket dezhe o doa ezhomm da c'houzout.
Orin
An anvioù-badez brezhonek zo anvioù a orin liesseurt:
Tristão da Cunha
Tristão da Cunha (war-dro 1460 — war-dro 1540) a oa marc'heg e kuzul ar roue Manuel Iañ Portugal, ha merdeour portugalat. Anvet e voe, e 1505, da vesroue an Indez portugalat, met n'hallas ket kemer ar garg abalamour d'e yec'hed, dall e oa deuet da vezañ, ha kemeret e voe e lec'h gant Francisco de Almeida. Ezel e oa eus Kuzul Prevez ar roue.
E vuhez
Mab e oa da Nuno da Cunha ha d'e bried Catarina de Albuquerque, merc'h da Luís Álvares Pais ha d'e bried Teresa de Albuquerque; breur e oa Joana de Albuquerque, pried Lopo Soares de Albergaria, 3vet gouarnour India.
Anvioù-badez brezhonek
An anvioù a orin hebreek
Deut int dre ar Bibl, hag ar skridoù relijiel.
Tristão da Cunha
E vuhez
E dad a oa mab da João Pereira da Cunha Agostim, brudet evel unan eus an Doze de Inglaterra, ha d'e bried Isabel Fernandes de Moura.
Anvioù-badez brezhonek
An anvioù a orin germanek
Deut int dre ar galleg, diwar an hengoun frankek diazezet pe e Breizh Uhel, pe en Anjev, pe e Normandi.
Tristão da Cunha
Beaj 1506
E 1506 e voe anvet da gomandant ar morlu a 15 lestr, an eizhvet kaset da redek mor a-hed aod reter Afrika ha kornog Indez. Dindanañ e oa e genderv Afonso de Albuquerque, a oa e penn ur bagad a bemp lestr a voe dispartiet diouzh ar morlu diwezhatoc'h. O c'hefridi e oa aloubiñ Sokotra ha sevel ur c'hreñvlec'h enni
Goude dizoloiñ an inizi anvet hiriv diwar e anv, da lavarout eo enezeg Tristan da Cunha, e reas ur veaj da Madagaskar, da aod Mozambik, Barawa ha Sokotra, a voe aloubet gantañ. En India e roas skoazell d'ar besroue Francisco de Almeida.
Kannadiezh da Roma
E 1514 e voe kaset da gannad da Roma da-gichen ar pab Leon X. Gant e ambrougadeg pompadus e tremenas dre straedoù kêr Roma, ha gwelet e voe loened gouez ha pinvidigezhioù eus an Indez, en o zouez un olifant anvet Hannon, hag a oa da vezañ profet d'ar pab, daou loupard, ur banterenn, perokeded hag evned dibaot, ha kezeg indian. War gein an olifant e oa un tiig arc'hant, e stumm ur c'hastell, un arc'had a vein prizius hag a bezhioù aour. Degemeret e voent gant ar pab e Castel Sant'Angelo. Teir gwech e taoulinas an olifant dirak ar pab war urzh e vleiner indian, ur mahout a veze laret anezhañ. Sunañ a reas dour eus ur gibell gant e drompilh ha strinkañ an dour war ar bagadoù gardinaled.
En deiz-se ivez e oa ur frikorneg a voe treset gant al livour alaman Albrecht Dürer war ur c'hoadengravadur brudet bras. Ha daoust ma ne oa ket eno en deiz-se e teuas a-benn d'ober un dresadenn resis a-walc'h diwar ar c'homzoù a glevas.
E varv
Goude ma ne voe morse roet dezhañ ar garg a vesroue India, e voe anvet e vab Nuno da Cunha da 9vet gouarnour India en 1529.
Constantius
Constantius zo bet anv meur a zen.
Lucien
Lucien zo un anv-badez gallek hag a zeu eus an anv italianek Luciano. Lucienne eo ar stumm benel.
Anazark
An Anazark a zo un termen mezegel. Ur Gouliñv hollek er gwiad kelligaouek endan-groc'hen gant fennadoù er c'havennoù levrgennek eo.
Ekidne Barton
Ekidne Barton (Zaglossus bartoni) a zo ur bronneg eus an urzhiad Monotremata.
Bevañ a ra e Ginea-Nevez.
Santez Katell
thumb|right|200px|Santez Katell, koad liesliv XVIIIvet kantved thumb|right|[[Santez Katell (Caravaggio)|Santez Katell, gant Caravaggio, 1595-1596]] Santez Katell a vez graet e brezhoneg eus meur a santez.
Ne vez ket graet an anv Katell avat eus ar sentezed all-mañ
Bolz
Ur volz (pe ur volzenn - liester bolzioù pe bolzennoù) a zo un tamm mañsonerezh, hag ur pezh savouriezh, a gaver e savadurioù zo evel golo diabarzh peurvuiañ. Lakaet e vez o c'hostezioù war bileroù pe beulioù pe war ar mogerioù pe ar bolzennoù all.
Gant ar Romaned ez eus bet savet bolzioù ront e-leizh evit ar savadurioù bras hag evit ar c'hanioù-skarzh (ar Maxima Cloaca e Roma, da skouer). Kendalc'het eo bet implij ar bolzioù ront gant saverien hengristen hag e derou ar Grennamzer en Europa e mare ar savouriezh romanek.
Diwezhatoc'h ez eus bet savet bolzioù kromvegek e mare an arkitektouriezh c'hotek.
1486
Diwar-benn bloavezh 1486 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1486
Gourskrid
Seurtoù gourskrid hag an implij anezho
Gallout a ra an teulioù gourskrid bezañ statek (prientet hag enrollet en a-raok) pe dinamek (hag a cheñch dizehan diwar kasadennoù an implijer). Ar gourskrid statek a c'heller implijout evit sevel daveennoù kroaziet e-barzh teulioù, arloadoù, pe levrioù war CDoù. Ar reizhiadoù savet mat a c'hell degemer kenemglevioù implijer-etrefas all evel lañserioù ha linennoù urzhiañ. Gant ar gourskrid e c'heller sevel reizhiadoù liammañ ha daveañ kroaziet kemplezh-kenañ. Ar Gwiad Bed eo kefloueradur (emplementadur) brudetañ ar gourskrid, dispaket e 1992 evit ar wezh kentañ.
Turkeg gagaozek balkanek
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek rik eo an turkeg gagaozek balkanek pe turkeg balkanek, komzet gant tro-dro da 331.000 den en holl e Turkia (Europa) (327.000 den e 1993), Gres ha kornôg Makedonia.
Seizh rannyezh ez eus:
Aoyokawaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar Yezhoù tchadek ar c'hornôg B.1 eo an aoyokawaeg (auyokawa) komzet gwechall e Jigawa e Nigeria.
Ur yezh varv an hini eo.
Yezh SOV
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh SOV evit komz eus yezh ganti da frammadur kevreadurezhel diazez an urzh rener ("S") - renadenn ("O") - verb ("V"). Anvet e vez ivez yezh AOV, da lâret eo graer ("A") - renadenn - verb.
Ploueg-Pontrev
Ploueg-Pontrev (Ploueg-an-Trev evit an ti-kêr e brezhoneg) a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Yezh SOV
Yezhoù SOV dre ar bed
Homañ eo an urzh kavet an aliesañ e-touez yezhoù ar bed hag a-gevret gant an urzh SVO e vez implijet gant 75% eus holl yezhoù ar bed.
Implijet e vez an urzh SVO gant yezhoù eus meur a familh-yezh, en o zouez an ainoueg, an amhareg, an asameg, an armenieg, an aymareg, an euskareg, ar banglaeg, ar burmeg, ar bourouchaskeg, an hindeg an hopieg, an hungareg, ar japaneg, ar c'hannadeg, ar c'horeaneg, ar c'hurdeg, al latin, ar manchoueg, ar mongoleg, an navac'hoeg, an nepaleg, an nivc'heg, an nobineg, ar pachtoueg, ar perseg, ar pandjabeg, ar c'hetchwaeg, ar sañskriteg ar serieg, ar sinhaleg, ar somalieg hag an darn vrasañ eus ar yezhoù kouchitek all, an tamileg, an tibeteg, an telougoueg, ar yezhoù turkek, ar youkagireg hag an darn vrasañ eus ar yezhoù kaokazek.
Ploueg-Pontrev
Anv
* Régis de Saint-Jouan (1990) : '' ' Ploec, ... adalek 1266; Plouec, digor 1790; Plouëc, 31 Here 1877; Plouëc-du-Trieux, 10 Mae 1962". * Hervé Abalain (2000) : "paroisse de Hu(z)uc ou Hézec; hervez Bernard Tanguy''".
Yezh SOV
Perzhioù yezhadurel
Techet eo ar yezhoù SOV d'ober gant lerc'hennoù kentoc'h evit gant araogennoù.
Ploueg-Pontrev
Ardamezioù
Palefarzhet; ouzh 1 & 4, en gul, e c'hwec'h bempdiliaouen en aour, renket 3, 2, 1; ouzh 2 ha 3, en argant e lammell en gul, eilet gant peder kanochenn ivez en gul"
Yezh SOV
Perzhioù yezhadurel
Peurliesañ e vez lec'hiet ar verboù skoazell da heul ar verb pennañ.
Doareoù
Daoust ha ma n'eo ket gwall splann an diforc'h atav, oc'h implijout meur a yezh SOV ar merkadur doubl, e c'heller o isrannañ e daou doare pennañ:
Ekidne pigos hir
An ekidne pigos hir (Zaglossus bruijni) a zo ur bronneg eus an urzhiad Monotremata, brosezat e Ginea Nevez, hag a vev dreist-holl e koadeier menezioù an enez.
Yezh SOV
Japaneg
Ur yezh daspegel eo ar japaneg.
Ekidne pigos hir
Doareoù pennañ
Evel an holl loened en urzhiad Monotremata ez eus un toull-skarzh hepken d'an ekidne pigos hir evit e forzhioù genel, e venvegad troazhañ hag e venvegad koazhañ. Berr eo e lost hag e gorf a zo etre 45 ha 80 cm. Gell pe du eo e vlevenn ha drein zo war e gein. Heverk eo e voj : tuellenn-heñvel ha pleget war-zu an traoñ. Dizant eo an ekidne met kreskennoù heñvel ouzh dent zo war e deod bras. Skilfoù zo ouzh e bavioù, ar re a-raok a servij da duriañ an douar evit diskoachañ boued. Disheñvelaet e vez ar par diouzh ar barez gant ar seurt broud, pe kentr, a zo war pavioù a-dreñv ar par.
Extremadura
Extremadura hervez ar spagnoleg (yezh ofisiel nemeti), pe "Estremaura" en estremadureg pe fala, zo unan eus ar 17 kumuniezh emren bet krouet e Spagn, e mervent ar vro.
Ekidne pigos hir
Boued
Buzhug a ya d'ober al lodenn vrasañ eus e voued. Merien-gwenn ha larvennoù a zebr ivez.
Traoù all
En arvar emañ an ekidne pigos hir da vont da get, dreist-holl abalamour ma vez chaseet gant annezidi Ginea Nevez ha ma vez distrujet e endro.
Extremadura
Douaroniezh
Bevennet eo gant Portugal er c'hornôg, gant Kastilha ha León en norzh, Andalouzia er su hag Kastilha-La Mancha er reter.
Div stêr vras ar vro eo an Tajo hag ar Guadiana.
Proviñsoù
N'eus nemet div broviñs en Estremadura: hini Cáceres ha hini Badajoz.
Patrom
Patrom (eus ar ger gallek patron) a c'hell bezañ :
Douwaieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar Yezhoù douwaiek eo an douwaieg (duwai, evji pe badeg ar reter) komzet e Yobe e Nigeria.
Tost eo d'ar badeg.
Yezh SOV
Euskareg
Ur yezh ergativel-absolutivel eo an euskareg.
Latin
Ur yezh enteuzel eo al latin, implijet gantañ meur urzh disheñvel. SOV eo an urzh diazez avat.
Anaplaziezh
An anaplaziezh a zo un termen mezegel. Un argerzh hanweel ma koll drezañ ar c'helligoù un darn vras eus o doareoù piaouel hep gwiskañ neoazh un neuz rizhellel eo.
Kyoto
Kyōto (e japaneg: 京都 Kyōto) a zo ur gêr eus Japan. Pennlec'h Prefedva Kyōto eo.
Koutchaneg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek rik eo ar c'houtchaneg (quchani), anvet ivez turkeg c'horosanek, komzet gant tro-dro da 400.000 den e norzh Proviñs C'horosan (Khorosan) e biz Iran (1977).
Disheñvel eo diouzh ar rannyezh persek anvet c'horosaneg' (khorosani) komzet e C'horosan.
Constantius Lyon
Constantius Lyon (* war-dro 420-430; † 494) a oa ur beleg kristen e dibenn ar, en Aovergn, e Galia.
Skrivañ a reas ur vuhez-sant diwar-benn Jermen Auxerre, anvet De Vita sancti Germani.
Keneil e oa da Sidonius Apollinaris ha d'an eskob Loup Troyes, en doa anavezet mat Jermen Auxerre, pa oa bet o veajiñ gantañ da Enez Vreizh.
Ѹ (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Uk.png Ul lizherenn bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѹ, ѹ (ouk), distaget [u]. Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek, o vezañ ma vez implijet al lizherenn У en he flas.
Diorroet e oa bet diwar ul lizherenn O skrivet stag ouzh ul lizherenn У ([u]), levezonet gant ar fed ma veze skrivet ar son vogalennek [u] ου e gresianeg.
Urzhioù d'al loened
Estlammadelloù a zo e brezhoneg da c'hervel al loened pe da reiñ urzhioù dezho.
Skridoù
Listennoù anezho a gaver e div oberenn: Gerioù all a gaver er geriadurioù, evel Geriadurig Roparz Hemon.
Gervel
D'an holl loened e larer Met hervez al loened e reergant gerioù all c'hoazh.
Auvergne
Auvergne zo un anv-lec'h gallek, Auvèrnhe pe Auvèrnha en okitaneg, Aovergn a-wechoù e brezhoneg, hag a zo anv meur a dra.
Gerdarzh
Dont a ran anv eus ar bobl c'halian Arverni.
Ger hibrid
E-touesk ar gerioù internacional a implijer alïes, e kaver un nebeud deusoute : "futurolog", "homosexuel", "hiperaktiv", "kilometr", "monolingue", "socioloji", "televisïon"... hanter-latin hanter-gressianeg toud ar re-se. Da skouer, "homosexuel" tà deus ar prefix gregaj 'homo' ("memes" pe "heñvel"), ha deus ar wrizienn latin 'sex' ("seks").
Gourliamm
Ur gourliamm, pe ur liamm gourskrid, pe ul liamm traken a zo un daveenn en ur gourskrid a ro tro da dremen ent emgefreek eus an teul emeur o lenn d'un teul all liammet outañ. Implijet e vez ar gourliammoù er Gwiad Bed peurgetket evit reiñ tro da dremen eus an eil pajenn-wiad d'eben gant ur c'hlik hepken.
Ger hibrid
Hybridbildung
Gourliamm
Orin ha pal
Ar gouliammoù o deus un orin hag ur pal. Pa vez gweredekaet elfenn orin ur gourliamm e c'heller tremen ent emgefreek d'e bal.
Peurvuiañ ez eo orin ar gouliamm un elfenn (ger, frazenn, skeudenn) eus un teul gourskrid. Ar pal a c'hell bezañ un elfenn all eus ar memes teul, lavaret e vez neuze ez eo ur gourliamm diabarzh. Un teul all, pe un elfenn resis eus un teul all zoken e c'hell bezañ ar pal ivez. Ne vezer ket sur ez eus eus ar pal-se gant reizhiadoù gourskrid zo : neuze e c'heller heuliañ gourliammoù torret, dall pe marv.
Graet e vez gourliamm daoudu eus gourliammoù a vez peurheñvel o fal hag orin keveskemm ar memes liamm. A-hend-all e lavarer ez int untu ha ne vez diforc'h ebet etre un elfenn bal ha forzh peseurt elfenn all. Pal ar gourliammoù, n'int ket teulioù gourskrid dre ret, ha neuze e vo untu ar gourliamm evel-just.
Ѻ (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Round Omega.png Ul lizherenn bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѻ, ѻ (omega ront). Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek.
942
Diwar-benn bloavezh 942 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ѻ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ω (omega).
Gwelet ivez
Ѡ (omega kirillek)
942
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 942
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 942
Guillaume Depardieu
thumb|Guillaume Depardieu Ganet e oa bet Guillaume Depardieu (Guillaume Jean Maxime Antoine Depardieu) d’ar 17 a viz Ebrel 1971 er 14vet arondisamant eus Pariz ha marvet e oa d’an 13 a viz Here 2008, goude bezañ tapet un danijenn-skevent e Roumania, pa oa o c'hoari er film L'enfance d'Icare
Pa oa bugel e veze kaset gwech ha gwech all gant e dad war al leurennoù filmañ ha lakaet e oa bet de vezañ ledaktor en un nebeud filmoù : « Pa si méchant que ça », bet sevenet gant Claude Goretta e 1974, « Jean de Florette », bet sevenet gant Claude Berri e 1986 ha « Cyrano de Bergerac », bet sevenet gant Jean-Paul Rappeneau e 1990.
E 1988 e oa bet kondaonet Guillaume ha kaset d’an toull-bac’h, e karter ar vinored. Kondaonet e oa bet goude da dri bloaz toull-bac’h e Bois-d’Arcy abalamour ma veze bevezet, enporzhiet ha trafiket heroin gantañ. . Kondaonet e oa bet meur a wech goude evit dismegañsoù, taolioù-kilpennerezh ha torrodurioù-lezenn war an hentoù.
E 1991 en doa c'hoariet e roll bras kentañ er film-buhez «Tous les matins du monde » gant Alain Corneau ma c’hoarie roll ar soner biol Marin Marais yaouank, tra ma c'hoarie e dad roll an hevelep tudenn pa oa kosoc'h. Adsevel en doa graet ha c'hoariet en doa un tregont film bennak war-lerc'h. Berzh en doa graet.
E 1995 e kouezhas gant e varc’h-tan pa oa oa tremen dindan riboul Saint-Cloud abalamour d’ur valizenn kouezhet diwar ur c’harr. Kaset e oa bet d’an Ospital Raymond-Poincarré e Garches dre ma oa gloazet e c’hlin. Fall e oa bet an oberatadenn. Tapet en doa, evit gwir, daou stafilokok e askorn e c’hlin pa oa en ospital. D'ar mare-se e kendalc'has d'en em zrammañ dre strinkañ ha gant-se e oa muioc'h a riskloù dezhañ bezañ kontammet en ospital. 17 gwech e oa bet oberataet, mezeget e oa bet e c'har meur a wech ha chomet e oa 1 bloavezh en ospital met mont a rae e yec’hed war washaat abalamour d’e c'hlin bet gloazet ha poan en deveze.
E 1995 e veze gwelet ar film « Les Apprentis », bet sevenet gant Pierre Salvadori hag e 1996 e oa bet roet dezhañ César an diwanaer gwellañ,.
D'an 30 a viz Kerzu 1999, goude bezañ bevet asambles gant an aktourez Clotilde Coureau ur pennadig, e timezas gant ar gomedianez Elise Ventre. Ganet e oa o merc'h, Louise, d’ar 16 a viz Genver 2001.
E 2001 en doa c’hoariet Guillaume roll ur mab na oa ket bet degemeret hag a skrap e dad, ur skrivagner brudet anezhañ, er film « Aime ton père », gant Jacob Berger.
E 2003, goude bezañ gouzañvet poanioù kriz na c’halle ket ken ar bevastalerioù hag ar morfin diboaniañ e tivizas lakaat da droc’hañ e c’har dehou evit tremen hep gouzañv ha lakaat ar vezeien da lakaat dezhañ ur brotezenn evit bale en-dro.
Pa oa bet ospitalaet e oa bet levezonet gant e c’hoar Julie, a veze entanet gant ar sonerezh klasel. Un opera a skrivas-eñ. Skrivet en doa kanouennoù dre zegoù evel « À force de » evit Barbara,.
Sevel a reas Guillaume an diazezadur Guillaume-Depardieu gant berzh e Bougival en Yvelines, ma oa o chom gant e vamm, evit strollañ testenioù hag evit dileuriañ an 800,000 den tapet ganto kleñvedoù kurdiat. 10 000 den en o zouez a ya da Anaon bep bloaz. Kas a ra ar Stad hag an ospital Raymond Poincaré (Garches) dirak ar justis c’hall abalamour d'ar vezeien a oa en em atahinet warnañ, hag evel gouzañvad tapet gantañ ur c’hontammadur kurdiat, dirak al lez-varn europat goude evit ma vije anavezet e gleñved ha kaout digolloù hag ivez evit ma vefe kavet diskoulmoù.
E 2004 en doa lakaet da embann ur levr pennad-kaoz “Tout donner" bet skrivet gantañ ha gant Marc-Olivier Fogiel,.
Marvet eo d’al Lun 13 a viz Here 2008 gant un danijenn-skevent en ospital Raymond-Poincaré, e Garches en e 37 vloaz. Tra ma oa o c’hoari en ur film gant Alysson Paradis e Roumania abaoe meur a sizhunvezh L'Enfance d'Icare, bet sevenet gant Alex Iordachescu. Tapet en doa tapet un danijenn-skevent ha rediet e oa bet ar vezeien da gas anezhañ en-dro da ospital Garches, ma oa marvet tri devezh goude bezañ tapet ar c’hleñved-se.
Techenaweg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù badek eo an techenaweg (techenawa) komzet gwechall e Jigawa e Nigeria.
Ur yezh varv an hini eo.
Illuyanka
E Mitologiezh an Hittited, Illuyanka a oa un aerouant e stumm un naer diskaret gant Tarhunt (dIM), stumm hittitat doue hurritat an oabl hag an arnev, Teshub. Anavezet eo a-drugarez d'an tablezennoù e skritur gennheñvel e hittiteg kavet e Çorum-Boğazköy, a oa anvet gwezhall Hattusha, kêrbenn an Hitited. The context is a ritual of the Hattian spring festival of Puruli.
Kavout a reer ar vojenn se e katalog an testennoù hittitek  321, a ro daou stumm anezhañ.
Anv
Illuyanka zo ur c'henstrollad anvioù moarvat, ennañ daou c'her a dalvez "naer", ar ger kentindezeuropek *illu- hag *ang(w)a-. Kavout a reer an div memes elfenn, lakaet war an tu gin, er ger latin anguilla "silienn". Kar eo ar ger *illu- d'ar saozneg eel (silienn), ar ger anka- d'ar sañskriteg ahi.
Mojenn
Er c'hentañ doare eus ar vojenn en em gann an daou zoue ha trec'h eo Illuyanka. Mont a ra neuze Teshub da welet an doueez Hattiat Inaras evit goulenn ganti he ali. Goude prometiñ he c'harantez d'un den marvel anvet Hupasiyas en eskemm eus e sikour e sav ur griped evit an aerouant. Degas a ra dezhañ boued hag evaj goet diouzh an druilh, hag atizañ anezhañ da evañ sof-kont. Ur wezh mezv ez eo staget an aerouant gant Hupasiyas war-bouez ur gordenn. Neuze e anad doue an oabl, Teshub, gant an doueed all hag e lazh an aerouant.
En eil doare eus ar vojenn, goude kann an daou zoue ha koll Teshub, Illuyanka a gemer daoulagad ha kalon an doue. A-benn en em veñjiñ diouzh an aerouant e timez doue an oabl, Teshub, gant an doueez Hebat, merc'h un den marvel anvet Arm. Ur mab o doa, Sarruma, a euredas merc'h an aerouant Illuyanka. Lavaret a reas an doue Teshub d'e vab goulenn e zaoulagad hag e galon evel donezon eured, hag hemañ a reas. Ur wezh m'en doe bet ez eas Teshub d'an aerouant Illuyanka adarre. D'ar mare m'emañ o vont da faezhañ an aerouant en em rent kont Sarruma eus an emgann ha kompren a ra eo bet implijet gant e dad. Goulenn a ra digant e dad kemer e vuhez digantañ war un dro gant hini Illuyanka, ha lazhañ a ra Teshub anezhe gant gant kurun, glav ha daredoù. Skeudennet eo ann doare-se eus ar vojenn war un izelvos eus Malatya (savet e 1050-850 kent J.-K.) a c'haller da welet e Mirdi sevenadurioù Anatolia en Ankara.
Displegadenn
Displeget e oa an testennoù hittitek e 1930 gant W. Porzig, a geñverias evit ar wezh kentañ emgann Teshub hag Illuyanka gant kann Zeus, doue an oabl, ha Tifon, an euzhvil heñvel ouzh un naer, danevellet e Bibliotheke ar Pseudo-Apollodoros (I.6.3). D'ar c'houlz-se, ar geñveriadenn etre mojennoù an Hittited hag ar C'hresianed ne oa ket degemeret gant kalz tud, rak ne oa ket bet digejet hag embannet c'hoazh, d'ar mare-se, ar vojenn hittitat a zanevell spazhadenn doue an neñv gant Kumarbi, tost d'ar vojenn c'hresian en un doare kalz sklaeroc'h.
Dornskridoù
Katalog an testennoù hittitek 321 zo ennañ an tablezennoù da-heul :
N'eus doare klok ebet eus ar vojenn. An hini glokañ eo an destenn A, enni 30 eus 36 rannbennad.
Strossburi
Kêr-benn Elzas eo Strossburi (alemaneg, distaget [ˈʃd̥rɔːsb̥uri]), Straßburg en alamaneg, distaget [ˈʃtʁaːsbʊʁk]) pe Strasbourg e galleg hag ent-ofisiel (distaget: [stʁazbuʁ], [stʁasbuʁ]). War c'hlann gleiz ar stêr Roen emañ, e-tal ar gêr alaman Kehl e Baden-Württemberg. Pennlec'h departamant ar Roen-Izel eo ivez, ha sez meur a ensavadur etrebroadel evel Parlamant Europa ha Kuzul Europa.
An anv
Argentoratum e oa an anv keltiek a-raok donedigezh ar Romaned. Meneget e voe an anv er bloaz 12 kent JK, pa voe savet ur c'hamp roman gant Nero Claudius Drusus.
Istor
Adal ar bloaz 90 e voe kamp diazez al  Lejion VIII Augusta.
E 842 e voe touet Leoù Straßburg etre Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg ha Loeiz Germania, roue Frankia ar Reter, a-enep o breur Lotar I.
Ur perzh a-bouez a gemeras Strossburi en Disivoud protestant en.
Staget e voe ouzh Bro-C'hall e 1681, 1918 hag abaoe 1945 hervez ar brezelioù a oa etre Bro-C'hall ha Prusia pe Alamagn.
Douaroniezh
Treuzet eo Strossburi gant ar stêr Ill. E traoñienn ar Roen emañ, war ribl kleiz ar Roen, etre menezioù ar Vojoù un 20 km bennak d'ar c'hornôg hag ar C'hoad Du 25 km d'ar reter en tu all d'ar stêr bras, a-dal da kêr gKehl, e Baden-Württemberg. E kreiz ur c'hroashent bras europat emañ, e-lec'h eo fetis ar treizhid dre hent, dre hent-houarn ha dre stêr etre ar Su hag an Norzh.
Savadurioù ha glad
Brudet eo an iliz-veur gotek savet e krag hag he horolaj steredoniel, ha tiez o bannoù koad ar straedoù grennamzerel. Kalz savadurioù eus mareoù all a gaver avat : ilizoù e-leizh, savadurioù eus an Azginivelezh alaman (ar gambr kenwerzh ha greanterezh), palezioù eus ar barok gall (ar palez Roc'han), tiez an Arz Nevez (Palais des Fêtes), ha mell ensavadurioù evel ti Lez europat gwirioù mab-den.
Pontoù eus ar Grennamzer betek ar mare a-vremañ, parkoù liesseurt ha mirdioù zo ivez, evel Mirdi an arzoù-kaer, Mirdi an arzoù-kinklañ, Mirdi Tomi Ungerer, ar Mirdi elzasat, Mirdi an arkeologiezh, etc.
Ѫ
right right right right Lizherennoù bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѧ, ѧ (yous bihan) ha Ѫ, ѫ (yous bras). Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek. Kavet veze o-div gant iota ivez savet diwar ar fed ma vezent skrivet stag ouzh al lizherenn I (kirillek): Ѩ, ѩ ha Ѭ, ѭ.
Strossburi
Sportoù
Ar Racing Club de Strasbourg zo e-touez ar c'hluboù sport a-vicher brudetañ ar gêr, ur c'hlub mell-droad eo. Kluboù basket-ball ha hoke-war-skorn zo ivez.
Ѫ
Talvezout a raent evit skrivañ vogalennoù friet distaget (yous bihan) ha  (yous bras).
Kollet e oa bet friadur ar vogalennoù er ruseg ha savet e oa bet al lizherenn Я (ya) diwar stumm al lizherenn gozh-mañ er XVIIvet Kantved.
Ѥ
Skeudenn:Cyrillic letter Iotified E.png Ul lizherenn bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѥ, ѥ ( e gant iota), distaget [je]. Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn Є skrivet stag ouzh al lizherenn girillek I.
Rita Gramignani
Rita Gramignani a zo bet ganet d’ar 12 a viz Here 1943 e La Spezia (Italia).
Elektronika
Perzhioù
Ar ger elektronika a zo bet implijet evit ar wech kentañ e-barzh titl un dastumad arzourien sonerezh tekno eus Detroit. Hiziv an deiz ez eo aet war ledanaat e implij. Elektronika a dalvez evit kement oberenn sonerezh elektronek diazezet war an arnodiñ. Lakaat da zañsal n’eo ket pal kentañ ar sonerezh-se.
Damheñvel ouzh an IDM (intelligent dance music) eo. Lusk an elektronika a zo gorrekoc’h evit hini an tekno. Koulskoude ez eo diazezet al lusk war ar beat, ar pezh a ziforc’h an elektronika diouzh an ambient. Keñveriet gant ar sonerezh tekno bihanañ (minimal techno) ez eo an elektronika ur seurt sonerezh arnodiñ da vat. Sellet da skouer ouzh an diforc’h etre tonioù Autechre (elektronika) ha re Richie Hawtin (tekno bihanañ). Alies e vez implijet ar ger evit rummata stummoù sonerezh elektronek ne c’haller ket rummata mod all.
Rita Gramignani
Mestrc’hoarierez echedoù italian.
Vogalenn serr a-dreñv ront
Unan eus ar vogalennoù a gentañ renk eo ar vogalenn serr a-dreñv ront treuzskrivet [u] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 308. Skrivet e vez <ou> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.
Rita Gramignani
Nav gwezh e voe trec'h e Kampionad italian ar maouezi e 1973, 1975, 1976, 1980, 1983, 1987, 1989, 1991 ha 1992.
Paracheirodon
Paracheirodon zo ur genad a besked dour dous. Er c'herentiad Characidae hag en urzhiad Characiformes emañ. Ar spesad brudetañ er genad eo Paracheirodon innesi, anvet ivez neon, hag a zo unan eus ar pesked akwariom boutinañ. An holl spesadoù er genad a vez kavet er c'helc'hiad Neotropek, e meur a stêr eus Amerika ar Su.
Rita Gramignani
Eilvet eo goude Stefano Tatai e mesk an holl c'hoarierion ha c'hoerierezed italian evit an niver a drec'hoù lerc'h-diwar-lerc'h.
Paracheirodon
Tizhout a ra 3 cm ar paracheirodoned hag ul linenn c'hlas skedus war o c'horf o deus, zoken ma'z eo un tamm disheñvel o liv.
Rita Gramignani
Seizh gwezh e kemeras perzh en Olimpiadoù an Echedoù e skipailh Italia.
Paracheirodon
Plijout a ra an dour dous ha trenk dezho ma c'hellont kavout an amprevaned, ar c'hresteneged hag ar preñved en em vagont ganto.
Rita Gramignani
E 2000 e voe roet dezhi priz an AMIS (Associazione Maestri Italiani di Scacchi - Kevredigezh Mistri Italian Echedoù ) Gioacchino Greco - Una vita per gli scacchi.
Paracheirodon
An anv paracheirodon a zeu eus ar gresianeg χείρ (dorn), ha οδών (dant) gant ar rakger παρά (e-kichen) evit e ziferañ eus ar genad Cheirodon.
Rita Gramignani
Ur bartienn
2.Mc3 Mf6
3.g3 d6
4.Fg2 Fe7
5.d3 O-O
6.Mge2 c5
7.O-O Cc6
8.h3 Fd7
9.Fg5 Me8
10.Fxe7 Mxe7
11.Dc1 Mc7
12.f4 f5
13.exf5 Fxf5
14.g4 Fc8
15.De3 exf4
18.Mcd5 Me5
20.Fd5+ Rh8
21.Dg3 Fd7
Ngizimeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù badek eo an ngizimeg (ngizim, ngizmawa pe ngezzim) komzet gant tro-dro 80 000 den e Yobe e Nigeria (1993).
Rita Gramignani
Ur bartienn
22.Txe5 Txf4
23.Dxf4 1-0
Tregrom
Tregrom (distaget: ) a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Tregrom a zo bevennet er c'huzh heol hag e tu ar C'houerc'had gant al Leger.
Anv
Tregrom, 1261; '''par. de Tregrom, 1308; Tregroum, 1310; Tregrom''', v. 1330
Plouhern
Plouhern (Plouër-sur-Rance e galleg ) zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Toulouse Football Club
An Toulouse Football Club a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1970.
Christen-Democratisch en Vlaams
Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V) a zo ur strollad politikel a Flandrez Belgia.
Ѿ (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Ot.png Ul lizherenn bet implijet gwechall gant al lizherenneg hengririllek eo Ѿ, ѿ (ot), distaget [ot]. Ne vez ket implijet ken evit skrivañ ar yezhoù slavek.
A-wechoù e veze implijet evel diverradur an araogenn henslavek отъ “eus”. Diorroet e oa bet diwar patrom ul lizherenn T vihan skrivet a-us d'un Ѡ (omega kirillek).
Frañsez Vallée
Un den a studi anezhañ e kemeras perzh e luskadoù rannvroelour e amzer, Kevredigez Broadel Breiz hag Unvaniez Arvor. Unan eus an tri drouiz kentañ a roas lañs d'an nevezdrouizelezh e Breizh e voe.
Graet e veze "Tad ar Brezhoneg" ha "Tad ar Yezh" anezhañ gant doujañs ouzh al labour ramzel en deus graet evit sevel levrioù skiantel da studiañ ar yezh hag evit unvaniñ he skritur, ha "Tata Vallée" diwar fent (tata = "tad" e yezh ar vugale). Ne seblant ket en devije bet ur vuhez sokial er-maez eus ar brezhoneg, eus e studioù hag eus uhelvennadoù ar varzhed ; dizimez ha divugel e chomas.
Buhez
Ganet e voe e Lokmaria, ur gêriadenn e Plounevez-Moedeg e kanton Benac'h, ma oa e dad Victor Adolphe Vallée e penn ur vilin-baper. E vamm, Laure Rose Marie Trévédy, a oa merc'h da noter Kastellaodren, met he zud a oa eus ar Gemene. Unnek bugel o deus bet tud François Vallée da vagañ.
E dad hag e dud-kozh a ouie mat brezhoneg, ha brezhoneg a gomze ivez labourerien ar vilin-baper deuet eus Montroulez gant an tad. Met hervez e envorennoù e komprener ne voe ket desavet e brezhoneg, na veze komzet na gant e vamm na gant an div vatezh a rae war-dro ar bihannig.
Clermont
Clermont zo un anv-lec'h gallek a gaver e meur a vro hiziv:
Frañsez Vallée
Buhez
Pa voe seizh pe eizh vloaz e tiskoachas F. Vallée ur skouerenn eus Barzaz Breiz hag e teskas ar c'hanaouennoù a zo ennañ dre 'n eñvor.
Abalamour d'e yec'hed fall-difall ne voe ket kaset d'ar skol, met kelennet e veze pa oa 14 ha 15 vloaz gant ur beleg, Yves-Marie Durand (1849-1921), a skrivas e-barzh Kroaz ar Vretoned da c'houde.
Goude-se ec'h eas da Skolaj Sant-Charlez Sant-Brieg ma voe kelennet ha levezonet gant Emil Ernod. Latin ha henc'hresianeg a zeskas gant aked bras, koulz ha saozneg hag alamaneg. Dale a oa warnañ pa dapas ar vachelouriezh e 1884, pa oa 24 bloaz, dre ma veze klañv-diglañv dalc'hmat. Mont a reas da Skol-Veur Roazhon da studiañ ar brederouriezh a-benn 1885. Eno e heulias kentelioù soniadurezh keltiek Joseph Loth, a oa kelenner war ar yezhoù keltiek, hag e teskas kembraeg digantañ.
Klask a reas mont da gelenner hag e roas un nebeud kentelioù prederouriezh e Skolaj Sant-Visant Roazhon, met ur barrad terzhienn-empenn a viras outañ da labourat hag e tistroas da di e dud a oa pinvidik a-walc'h evit reiñ bod dezhañ. Foetañ korn-bro Benac'h a reas ha dastum lavarennoù brezhonek ha geriaouegoù, ha bet eo bet an den kentañ oc'h enrollañ kanaouennoù brezhonek war ur sonskriverez-dre-rolloù : enrollañ a reas mouezh Marc'harid Fulup, unan eus kanerezed Fañch an Uhel. Diouzh e enrolladennoù e tennas Maurice Duhamel e levr kanaouennoù brezhonek, gant tonioù na oant ket bet dastumet c'hoazh. E kreiz-kêr Sant-Brieg ec'h eas da chom (straed Sant-Benead) e 1890, ma vanas betek 1946. Klask a reas ober sportoù a glotfe gant e yec'hed hag a c'helle pleustriñ en e liorzh pe en-dro da di Meven Mordiern. Ul levrig brezhonek a savas war bep ar sportou-se e 1947 ha 1948. Pa oa yaouank e kemeras perzh e kentañ redadegoù marc'hoù-houarn (gant ur Bi bras) er c'horn-bro gant e vreudeur hag e gendirvi (L. Raoul).
E 1896 e voe fiziet ennañ kentelioù brezhonek da reiñ e Skolaj Sant-Charlez Sant-Brieg da nep lisead a gare. Frañsez Jaffrennoù a voe e wellañ diskibl hag a gemeras kentelioù kembraeg digantañ ouzhpenn.
E 1898 e voe F. Vallée e-touez diazezerien Kevredigez Broadel Breiz hag e stourmas evit kaout ur gevrenn gouestlet d'al lennegezh vrezhonek enni. Bloaz war-lerc'h ec'h eas da Gerdiz pa oa bet kouviet gant Goursez Kembre ha degemeret gant un ugentad Brezhoned all da varzh a enor gant an anv barzh "Abherve". Ur bloavezh pelloc'h e voe anvet da zrouiz breizhat asambles gant Yann ar Fusteg hag Erwan Vertou pa voe krouet Goursez Vreizh e Gwengamp.
Dre forzh studiañ e-unan ha kenskrivañ gant ar c'houiezien hag ar pennadurezhioù e teuas da vezañ an den fur ha lennek a veze deuet-mat gant ar re a rae war-dro adsavidigezh ar yezh hag an danvezioù sevenadurel e Breizh. Dre ma oa nes d'ar veleien a skore ar brezhoneg e kavas harpoù kostez an Iliz katolik. Krouiñ a reas al levrioù kentañ evit deskiñ brezhoneg a zo bet aes da gaout.
Ur c'hemm bras en e vuhez e voe marv e vamm e 1922 ha staiadur, un nebeud mizioù a-raok, Meven Mordiern (René Le Roux) e-kichen Porzhig, un nebeud kilometradoù en norzh da Sant-Brieg. Kavet en doa ur seurt breur manac'h, paotr-kozh ha klasker ar "brezhoneg glan" eveltañ. E 1911 o doa boulc'het ar c'henlabour hag a echuas pa voe tizhet F. Vallée gant ar gozhni. Prantad e vuhez kent a oa bet hini ar gelaouenn vrezhonek sizhuniek e oa atebek dirak eskob Sant-Brieg, Kroaz ar Vretoned he zitl, etre 1906 ha 1920. E oberenn veur all a oa sevel ur geriadur bras galleg-brezhoneg, a voe embannet e 1931 pa oa F. Vallée oadet a 61 bloaz.
E 1920 e voe rediet gant an eskob da zilezel e garg a rener Kroaz ar Vretoned, evit abegoù politikel.
Staget gant ar c'hlask war ar gerioù nevez a vanke d'ar brezhoneg e oa ar c'henlabour gant Meven Mordiern hag Emil Ernod. Hennezh a zegase skridoù gallek maget gant e anaoudegezhioù war an Hengelted ha F. Vallée a droe anezho dindan sklêrijennoù hemañ diwezhañ war ar yezhoù keltiek. Daou seurt oberennoù e embannjont : levrennoù skiantel ha ur romant e meur a lodenn diwar-benn Hengelted faltaziet. Ul labour war hir dermen a rene p'en doa skrivet miliadoù a fichennoù diboullet eus e droiadoù er maezioù hag eus lennadennoù puilh. Ur pikol geriadur galleg-brezhoneg e embannas e 1932, a droas d'ur sichenn ledan evit al Lizhiri hag ar Skiantoù brezhonek. Daou heuliad eñvorennoù a voe embannet e 1941.
E 1937 e oa aet F. Vallée da beuzdall, setu ec'h eas kuit da glañvdi al leanezed e Sant-Laorañs, e Roazhon, ma oa unan eus e nizezed. Eno e kendalc'has gant e labour studi tamm-pe-damm, met e stad a yeas war wanaat hag e varvas pa voe nes da 89 bloaz.
Ar yezh da vezañ kelennet
Ober a reas obererezhioù liesseurt evit ma vefe kelennet ar brezhoneg, hag eñ an hini kentañ a voe kefridiet da reiñ kentelioù brezhonek en ul lise, a-drugarez d'ur goulenn graet gant ur Comité de préservation de la langue bretonne en doa kinniget F. Vallée d'an Association bretonne sevel. Goude bezañ goulennet e ali d'an eskob e voe digoret ar c'hentelioù gant 9 skolajiad, met daouhanteret e voe ar c'hentelioù da c'houde. Bet e oa bet Fransez Jaffrennou an diskibl a vroudas ar re all evit goulenn hag e teuas da vezañ e wellañ studier ken e teskas kembraeG gantañ hag e troas Hen Wlad fy Nhadau gant e harp emichañs. Kenlabourat a reas an daou varzh, drouiz ha danvez drouiz, a-hed un hanter-kant vloaz bennak, evit diorren ar brezhoneg hag e lakjont da embann Gwerzioù gant Abherve ha Taldir, un teskad barzhoniezh kembraek ha brezhonek, e 1899.
Diouzh-se e komprenas F. Vallée e oa ezhomm sevel levrioù da vezañ implijet gant an deraouidi : ur yezhadur, Leçons élémentaires de grammaire bretonne (1902) hag un dornlevr kelennadurezh, La langue bretonne en 40 leçons (1909). Kompren a reas ivez pegen start e veze kendelc'her gant ar yezh ma ne veze ket krouet ar gerioù rekis pa oa kement a draezoù nevez oc'h erruout e buhez pemdez ar Vrezhoned. Pa 'z eas da Gembre e 1898 e welas al luskad yezhel ha sevenadurel kembraek o kreskiñ, ha kadarnaet e voe e dech evit ar yezh keniterv ken e savas un dornlevr evit deskiñ kembraeg dre ar brezhoneg.
Ar yezh da vezañ reizhet ha kresket
Evit ledanaat tachennoù ar yezh e talc'has da sevel gant sikour Meven Mordiern hag Emil Ernod un geriadur bras ar brezhoneg, galleg-brezhoneg, evit reiñ ur benveg efedus d'ar re a felle dezho implij ur brezhoneg arnevez. Ma 'z eus bet rebechet da lod gerioù bezañ goveliet e reas berzh an oberenn veur-se embannet e 1931. Ur stagadenn, titlet Supplément au grand dictionnaire français-breton, a zeuas er-maez e 1948, met gant Aogust Bocher ha Gwilherm Berthou-Kerverzhiou e oa bet savet. Embannet eo bet gant Skridoù Breizh, a oa bet ti-embann Strollad Broadel Breizh. Diouzh al labour-se e teuas brud F. Vallée, ken e voe graet "Tad ar brezhoneg" anezhañ gant an holl.
Ar yezh da vezañ sturiet
Gant Emil Ernod e tiazezas F. Vallée ar pezh a zo anvet ar sturyezhouriezh, da lavaret eo mont pelloc'h eget ar yezhoniour a glask deskrivañ ar yezh, dre sevel reoladoù etrerannyezhel evit unaniñ an eztaoladur, lakaat ar yezh da vezañ gwevnoc'h hag aesoc'h da azasaat ouzh an amzer a-vremañ. Disklêriañ a reas mat bezañ ur gouizieg ur spered a reizhadur gantañ, e raklavar Vocabulaire français-breton ar Gonideg a adembannas hag a greskaas e 1919.
E 1911 e kejas ouzh Meven Mordiern, un den a studi hag ul leveour eveltañ ha ne oa ket brezhoneger a-vihanik, hogen techet da reolata ar brezhoneg dre ma studie pizh e istor hag e furmoù.
An daou zen-se, harpet gant Emil Ernod, a savas Notennoù diwar-benn ar Gelted koz, 12 levrig embannet etre 1911 ha 1923. Embannet e voe tri levr all, e doare ur romant, Sketla Segobrani e ditl (1923), a gont buhez ur familh Kelted en amzerioù kozh. Evel anv-oberour e voe lakaet X3 war ar bajenn-ditl hag evit kelo e voe tri den o labourat evit ar sevel. Pal al levrioùigoù-se a oa diskouez e c'helled sevel oberennoù skiantel ha "levrioù leda deskamant" evel ma skrivent ("levrioù ledañ skiant" a skrivfed hiziv).
Ur seurt trikon gant tri den gouiziek war ar yezhoù keltiek a yeas war wel e Sant-Brieg ma oa F. Vallée o chom, ha ma teue Emil Ernod di, pa oa eñ genidik eus ar gêr-se ha pa zeuas da chom tost-tre. M. Mordiern, hag a oa yaouankoc'h, a zeue da di F. Vallée teir gwezh ar sizhun (da Lun goude an oferenn, da Verc'her ha da Wener) evit abadennoù studi. Laouen e voe F. Vallée ha M. Mordiern pa weljont al luskad lennegel Gwalarn o tont, rak e 1941 e skrive F. Vallée diwar-benn ar Breur Konstansius : M'hen dije bevet, e vije bet unan eus ar re genta o heulia skouer vat Gwalarn.
Ur yezh da vezañ implijet gant kristenien an Iliz katolik
Klask a reas F. Vallée sevel liammoù gant ar veleien a-du gant ar brezhoneg evit diorren ar yezh, ha kenskrivañ a reas gant Kenvreuriez ar Brezoneg, a oa staliet e kloerdi bras Kemper. Ur mignon bras da Yann-Vari Perrot e teuas da vezañ. Pa oa ur c'hristen katolik gredus anezhañ e taremprede eskob Sant-Brieg ha tud pennañ an Iliz katolik lec'hel.
Kinnig a reas da rener ar pemdezieg La Croix ur bajenn hollvrezhonek, 'Kroaz ar Vretoned he zitl''. ''F. Vallée en deus disklêriet penaos e teuas d'an obererezh-se :
Goude abadennoù trenk gant an eskob e voe rediet F. Vallée da zilezel ar renerezh e 1916 : kemeret e voe ar stur gant Aogust Bocher hag Erwan ar Moal, a oa kavet gwevnoc'h, hag erziwezh e paouezas an embann e 1920.
Mennozhioù politikel
Darempredoù strizh en doe F. Vallée gant Skolaj ar Varzhed (ar Goursez), ha bet lakaet da zrouiz e deiz kentañ ; ar Skolaj a brezegenne evit galloudoù lec'hel hep ma vefe kemmet enbezhiadezh Breizh e Bro-C'hall, met F. Vallée ne bledas ket ingal gant an aferioù politikel estreget ar re a selle ouzh ar yezhoù keltiek.