cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berango
Berango zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Mongoleg
Ar mizioù
Miz Meurzh Гурвдугаар сар
Aaron Nimzowitsch
Kentañ e voe e tournamantoù Kopenhagen e 1928, e Karlovy Vary e 1929, 1933 hag e 1934; kemer a reas an eil plas goude Aleksandr Alekhin e Remo e 1930.
Mongoleg
Ar mizioù
Miz Ebrel Дѳрѳвдүгээр сар
Aaron Nimzowitsch
Roet e voe e anv d'un digoradur, an Difenn Nimzat-Indian:
Mongoleg
Ar mizioù
Miz Mae Тавдугаар сар
Aaron Nimzowitsch
1.d4 Mf6
Mongoleg
Ar mizioù
Miz Gouere Долдугаар сар
Aaron Nimzowitsch
3.Mc3 Fb4.
Landegon
Landegon (Langon  e galleg hag e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen.
Monumantoù ha traoù heverk
Ur chapel zo, e bourk Langon, da Santez Agata, hag a oa dediet d'ar sant Venier (ecclesia sancti veneris) en IXvet kantved, a c'hallfe bezañ Gwigner enoret e Pluigner, pe un doare da guzhat e oa bet savet en enor d'an doueez Gwener.
Mongoleg
Ar mizioù
Miz Eost Наймдугаар сар
Miz Gwengolo Есдүгээр сар
Miz Here Аравдугаар сар
Miz Du Арваннэгдүгээр сар
Miz Kerzu Арванхоёрдугаар сар
An niveroù
Unan Нэг
Daou Хоёр
Tri Гурав
Pevar Дѳрѳв
Pemp Тав
C'hwec'h Зургаа
Seizh Долоо
Eizh Найм
Nav Ес
Dek Арав
Unnek Арван нэг
Daouzek Арван хоёр
Trizek Арван гурав
Pevarzek Арван дѳрѳв
Pempzek Арван тав
Tric'hwec'h Арван найм
Naontek Арван ес
Ugent Хорь
Unan-warn'n-ugent Хорин нэг
Tregont Гуч
Daou-ha-tregont Гучин хоёр
Daou-ugent Дѳч
Tri-ha-daou-ugent Дѳчин гурав
Hanterkant Тавь (Тавин gant niveroù kevrennek)
Dek-ha-tri-ugent Дад (Дадан)
Pevar-ugent Ная (Наян)
Dek-ha-pevar-ugent Ер (Ерэн)
Kant Зуу (Зуун)
Mil Мянга (Мянган)
Kentañ Нэгдэх
Eil Хоёрдахь
Trede Гуравдахь
Pevare Дѳрѳвдэх
Bara (louzoù)
Bara a vez lavaret ivez eus meur a louzaouenn, gwelet evel boued da loened zo, evel
Thomas Clarke
right|200px|thumb|Thomas Clarke
Thomas James Clarke (Tomás Ó Cléirigh en iwerzhoneg), bet ganet d'an 11 a viz Meurzh 1857 ha marvet d'an 3 a viz Mae 1916 a oa un emsaver broadelour iwerzhonat, penn-stourmer hag an hini en deus bet ar perzh brasañ moarvat en Emsavadeg Pask e 1916.
Buhez
E dad, James Clarke, bet ganet en Enez Wight, a oa ofiser en arme saoz. Ar familh a ziannezas buan e Dún Geanainn, e-barzh Kontelezh Tír Eoghain en Iwerzhon. Pa oa 18 vloz e teuas Clarke da vezañ ezel eus an Irish Republican Brotherhood hag e 1883 e oa kaset da Londrez evit lakaat Pont Londrez da darzhañ. Ar gefridi-se a oa ul lodenn eus ur c'houlzad gwalldaolioù a oa bet gourc'hemenet gant Jeremiah O'Donovan Rossa, unan eus pennoù an IRB a oa o vevañ en harlu er Stadoù-Unanet. Paket e voe Clarke ha kaset da doull-bac'h Pentonville el lec'h ma chomas 15 vloaz.
Goude e amzer er prizon-se e timezas gant Kathleen Daly, 21 bloaz yaouankoc'h, a oa nizez da unan eus e gamaraded prizon. Asambles ez ejont da vevañ d'ar Stadoù-Unanet e lec'h ma labouras Clarke evit Clan na Gael (ur gevredigezh c'hoar d'an IRB, o tont eus ar strolladoù fenian) gant John Devoy en he fenn. E 1907 e tistroas da Iwerzhon e lec'h ma tigoras ur stal-vutun e Dulenn, ha labourat a reas da zihuniñ an IRB, chomet difiñv abaoe bloavezhioù, gant sikour tud evel Bulmer Hobson ha Denis McCullough. Clarke a zeuas da vezañ ur mignon bras da Hobson ha dreist-holl da Seán Mac Diarmada.
Pa oa bet krouet an Irish Volunteers e 1913, Thomas Clarke a oa bet dedennet-kenañ met ne gemeras ket perzh enni. Gouzout a rae mat Clarke e oa anavezet evel trubard ha broadelour hag evel un den prest d'en em sevel a-enep ar galloud saoz. Ar fed da gaout un den evel Clarke e-barzh strollad an Irish Volounteers en dije lakaet diskred warno. Evelkent, gant Mac Diarmada, Hobson hag izili all eus an IRB o devoa ur roll a-bouez er Volunteers. Sklaer hag anat e oa he defe an IRB en defe ul levezon bras war an Irish Volounteers ma n'eo ket o renerezh (Dreist-holl goude degemer Padraig Pearse, a oa dija unan eus izili pennañ ar Volunteers, e-barzh an IRB e diwezh 1913). Tamm-ha-tamm e kreÆvaas al levezon-se. Met John Redmond, rener eus an Irish Parliamantary Party a c'houlennas rannañ o mestroni war ar volounteers. Asantet e voe daoust da enebiezh ar re virvidikañ, a-drugarez d'ar sikour roet gant Blumer Hobson dreist-holl. Biskoazh Clarke ne zistaolas james Hubson evit ar pezh a oa un drubarderezh evitañ. Goude an disrann etre Hubson ha Thomas Clarke, Mac Diarmada ha Clarke a zeuas da vezañ gwall dost an eil d'egile. O-daou, hag int sekretour ha teñzorer ar strollad, a renas tamm pe damm an IRB, daoust ma oant c'hoazh dindan pennoù evel James Deakin ha diwezhatoc'h Denis McCullough ent ofisiel. E 1915 Clarke ha Mac Diarmada a stalias kuzul milourel an IRB evit ragaozañ an emsav a zeuio da vezañ an Easter-Rising. Er c'huzul-mañ e oa Padraig Pearse, Eamonn Ceannt, Joseph Plunkett ha diwezhatoc'h Clarke ha Mac Diarmada. Pa varvas Jeremiah O'Donovan Rossa e 1915, Clark a implijas e interamant (e lec'h ma reas Pearse ur brezegenn-gañv) evit bodañ ha imorañ ar Volunteers ha diskleriañ dezho e vefe aozet un emsavadeg an abretañ ar gwellañ. Goude un emglev e miz Genver 1916 gant an Irish Citizen Army, James Connolly a zeuas da vezañ ezel eus ar c'huzul milourel gant Thomas MacDonagh e miz Ebrel. Ar seizh den-mañ (Thomas Clarke, Seán Mac Diarmada, Padraig Pearse, James Connolly, Thomas MacDonagh, Eamonn Ceannt ha Joseph Plunkett) o deus sinet ha lakaet o anv e traoñ diskleriadur republik Bro-Iwerzhon. Normalamant e vefe bet da Glarke da reseviñ an titl prezidant ha komandant e penn met nac'h a reas reseviñ titloù pe enorioù. Roet eo bet se da Bearse, a oa brudet hag anavezet muioc'h en endro hag er bed broadelour.
Clarke oa staliet en Ti-Post e-pad an emsavadeg gant pennoù all evel Pearse. An emsavidi el lec'h mañ a oa dreist-holl o tont eus an Irish Citizen Army. Goude kuitadenn an emgann, Clarke a zo bet kaset da doull-bac'h Kilmainham betek ma vefe lazhet d'an 3 a viz Mae. Clarke oa an eil lazhet goude Padraig Pearse.
Peurunvan
Istor
Gant emglev 1908 e oa bet unvanet doare-skrivañ ar brezhoneg e Treger, Leon ha Kerne. E Bro-Gwened e kendalc'hed d'ober gant un doare-skrivañ all. Met fellout a rae da skrivagnerien zo unaniñ an daou zoare-skrivañ-se, an doare-skrivañ KLT ha doare-skrivañ ar gwenedeg. E 1936 e oa bet bodet un toullad tud, Loeiz Herrieu, Roparz Hemon, Raymond Delaporte, Marc'harid Gourlaouen, Roparzh Audic, Youenn Drezen ha Langleiz hag un nebeud kinnigoù o doa graet : ober gant "zh" er gerioù a veze skrivet gant "z" e KLT ha gant "h" e gwenedeg, skrivañ "w" er gerioù ma veze kavet "v" pe "o" e KLT hag "ù" e gwenedeg.
Pouez hiziv
Doare-skrivañ pennañ ar brezhoneg eo hiziv. Implijet e vez gant an holl skolioù, degemeret gant an holl skolioù-meur, hag e ya da ober tost an holl levrioù embannet.
Sioù
N'eo ket disi an doare-skrivañ-mañ evel n'eo ket disi ar re all, nag e yezh ebet. Gant e enebourien ne vez gwelet nemet ar sioù, gant ar re a ra gantañ, ar re niverusañ a-bell, ne vez ket gwelet ar sioù atav, ken boas int, evel en holl yezhoù.
Tabut
Koulskoude ez eus bet tabut e-pad pell e Breizh diwar-benn an doare-skrivañ ha dreist-holl enebiezh ouzh ar peurunvan.
An enebourien
Andreo ar Merser, Armañs Keravel pe c'hoazh Visant Seite, daoust m'o doa asantet d'ar peurunvan e 1941, o doa e zilezet e 1945, hag aet a-du gant ar Skolveurieg e 1954, dreist-holl evit un abeg politikel eta, peogwir e fellas dezho ren ur bengadouriezh rannvroelour a-benn en em ziskouez evel patrioted vat gant ar spi da sachañ digant ar Stad C'hall un draig bennak evit ar brezhoneg, ur politikerezh a voe ur c'hwitadenn.
Implij an doare-skrivañ-se a oa bet degemeret er bloaz 1941 gant an holl skrivagnerien gwitibunan, war-bouez tri eus ar rummad kozh : Taldir, Vallée ha Meven Mordiern, na felle ket dezho lakaat kemm d'an doare-skrivañ evit reiñ digor d'ar gwenedeg a oa endeo war e dalaroù, emezo. Abalamour d'ar skrivagnerien wenedek eo en doa asantet Roparz Hemon d'ar peurunvan a-benn ar fin. O vezañ ma'z eo ar rannyezh-se diforc'h-mat diouzh an teir all ez eus bet termenet betek pegeit e vez degemeret stummoù gwenedek-rik er yezh lennek.
Sevel a reas Akademiezh Roazhon a-enep ar peurunvan e 1942, ha berzet e voe adalek diwezh 1942, diviz kadarnaet meur a wech e 1943 ha 1944, war a seblant war atiz ar chaloni Falc'hun hag Armand Keravel.
Peurunvan ofisiel
Ar peurunvan eo skritur ofisiel an darn vrasañ eus an embannerien, adalek TES betek Bannoù-Heol, ha hini ar c'helenn en holl skolioù, re ar Stad pe re Diwan, war-bouez unanik bennak.
Oskeg
Ur yezh indezeuropek e oa an oskeg. Ur yezh eus familh ar yezhoù italek e oa, ma kaver ivez al latin, an umbrieg hag ar sabineg. Komzet e veze e kreisteiz Italia, e Campania, Samnium, Lukania hag en Abruzzo.
Anavezout a reomp an oskeg dre un nebeud enskrivadurioù, an Tabula Bantina hag ar Cipus Abellanus ar re hirañ anezho. Skrivet e oa el lizherenneg latin, el gresianek, pe en un adstumm eus al lizherenneg etruskek.
Liñvadenn Veur
Al Liñvadenn Veur, pe al Liñvadenn hepmuiken, a reer eus un darvoud mitologel, e meur a sevenadur, ma voe beuzet, pell-pell zo, ur gorread bras a zouar ha ma’z eas e-leizh a voudoù bev da get.
Er Bibl
Ar vojenn anavezetañ eo an istor kontet er Bibl, en Testamant Kozh. E Levr ar C'heneliezh eo kinniget al Liñvadenn Veur evel ur binijenn a-berzh Doue, da gastizañ an dud abalamour d’o fec’hedoù. Hervez ar pennad 6-8 eus Levr ar C'heneliezh, e voe kemennet al liñvadenn d’an den devot Noe, a savas ur vag vras da chom bev, eñ hag e familh. E bourzh ar vag-se e voe lakaet ivez, war urzh Doue, "ur c’houblad par ha parez eus kement gouenn loened a oa war an Douar". Daou-ugent devezh e padas ar glaveier ha beuzet e voe an Douar a-bezh. Met saveteet e voe an dud hag al loened, gant arc’h Noe.
Liñvadennoù all
300px|thumb|right|Utnapishtim, pe [[Atrahasis, a gonter e istor e Meurgan Gilgamesh. Tec’hout a reas diouzh al liñvadenn war-bouez un arc’h, heñvel ouzh hini Noe.]]
Diskouezet o deus studiadennoù an arbennigourien eo deuet ar vojenn kontet er Bibl, an istor anavezetañ eus ul liñvadenn veur, eus un istor koshoc’h : digant tud Mezopotamia e vije bet amprestet gant Hebreiz, rak kontet ez eus un istor heñvel e Meurgan Gilgamesh. War tablezennoù kavet e Mezopotamia ha troet gant ar Saoz George Smith e 1872, hag a vije bet skrivet er XVIIIvet pe XVIIvet kantved a-raok J.K., e konter kurioù ar roue Gilgamesh, ur roue mojennel a vije bet o vevañ kêr Uruk, e Mezopotamia, er XXVIIvet kantved a-raok J-K. War an tablezennoù-se ez eus anv eus ul liñvadenn veur a vije bet beuzet ar bed a-bezh ganti.
Abaoe kavadenn Smith ez eus bet kavet tablezennoù all ha dismantroù henoniel a bep seurt a glot gant ar pezh a gonter e Meurgan Gilgamesh. Hag en o zouez roudoù lezet gant dourioù-beuz c’hoarvezet eno ouzhpenn 5000 bloaz zo hag o dije goloet Mezopotamia a-bezh. Hebreiz, pa oant en harlu e Babilon, a glevas anv eus an darvoud-se moarvat ha kemeret e voe ganto en o lennegezh.
E mojennoù Henc'hres ivez e adkaver un istor heñvel, hini Deukalion, mab Prometeüs, saveteet diouzh al liñvadenn gant e dad Prometheüs, war-bouez un arc’h ivez. Gant an doue Zeus e oa bet degaset an dour-beuz evit kastizañ hendadoù ar C’hresianed ha lakaat fin evel-se d’an Oadvezh Aour. Gant ar C’hresianed kozh ivez e kaver ur vojenn all, hini Atlantis pe Atlantida, un enezenn a vije bet er Mor Atlantel, en tu all da strizh-mor Jibraltar, hag a vije bet beuzet « dindan un deiz hag un noz » hervez a lenner e skridoù Platon.
E mojennoù nouspet pobl all e kaver istorioù heñvel : gant an Azteked, ar Vayaed, an Inkaed, e Skandinavia, en Indez... ez eus anv eus liñvadennoù bras. Ur vojenn hollvedel eo, pa gaver kantadoù a istorioù peuzheñvel e meur a gorn eus ar bed. Ne oa ket gant an holl bobloù-se liammoù gant Mezopotamia, ken e ranker soñjal ez eus c’hoarvezet darvoudoù heñvel en o broioù. Hag int diazezet war dourioù-beuz gwirion moarvat, ez adkaver en holl istorioù-se mennozh al liñvadenn evel ur c’hastiz a-berzh an doueed.
Martezeadennoù skiantel
Gant douarourien zo ez eus bet skrivet studiadennoù a glask displegañ uheladur live an dour e morioù diabarzh evel er Mor Du war-dro 5600 kent J.K., pe er Mor Kreizdouar er XVIIvet kantved a-raok J.K. (a vije diazez istorel mojenn Deukalion).
Dic’hlann ar stêrioù Eufratez ha Tigris a c’hallfe displegañ mojenn al Liñvadenn Veur e Mezopotamia.
Hervez un deorienn all e vije bet krouet un tsunami bras e Meurvor Indez gant ur gometenn o kouezhañ e-barzh, war-dro 2800-3000 kent J.K.
Skol-veur Roazhon
Skol-Veur Roazhon a oa an anv a veze eus ar skol-veur savet er gêr-se a-raok ma voe rannet ha krouet Skol-Veur Breizh-Uhel, distaget diouzh Skol-Veur Roazhon 1.
Bermeo
Istor
Diazezet e voe kêr Bermeo en 1236
Skol-veur Roazhon
E 2022 ez eus kaoz kreñv da adunvaniñ an div skol-veur en-dro. https://www.ouest-france.fr/bretagne/la-grande-universite-de-rennes-sur-les-rails-mais-98c65088-791f-11ec-9d21-e721da20c99f
Mezoplodon Andrew
Mezoplodon Andrew (Mesoplodon bowdoini) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Andrew. thumb|left|200px|Mezoplodon Andrew ha den keñver-ha-keñver.
Testamant Kozh
An Testamant Kozh pe Testamant Kentañ (henc'hresianeg : Ή Παλαιὰ Διαθήκη / hê palaià diathếkê) eo al lodenn gentañ eus ar Bibl, pe gatolik pe brotestant, enni un teskad levrioù hebraek savet e-pad ar c'hantvedoù a-raok an hoalad kristen. Dispaket eo peurvuiañ a-raok an Testamant Nevez e-lec'h ma 'z eus kaoz eus Jezuz Krist, a zo diazezer ha profed ar relijionoù kristen.
Hervez an Tanac'h, Bibl ar Yuzevien (re Balestina), ez eus ennañ 39 levr skrivet en hebraeg gant lodennoù bihan en arameeg e Levr Ezra (Esdras) hag e Levr Daniel :
Bodet e vez an testennoù en un doare disheñvel diouzh hini ar Bibl katolik. Ne gaver nemet 24 levr eta evit an hevelep testennoù.
Al levrioù all (7) a zo erruet betek ennomp e gresianeg a-drugarez da droidigezh ar Seikont mui lodennoù zo eus levr Daniel hag eus levr Ester. Troidigezh ar Seikont a oa bet savet en Aleksandria en trede hag en eil kantved a-raok Jezuz Krist evit ar Yuzevien gresianeger.
E Sened-Meur Trento (1545–63) e voe degemeret ar seizh levr (Youdith, Tobit,ar vMakabeed 1 ha 2, ar Furnez, Furnez Sirac'h, Barouc'h gant lizher Yeremia) mui an tammoù eus Levr Ester ha Levr Daniel ha na gaver ket en destenn hebraek, evel kanonel. Met peogwir ez eus bet tabutoù e-pad kantvedoù war o divoud e vez graet "eilkanonel" anezho.
Ar Brotestanted a ra peurliesañ gant ar Bibl hebraek (hini Yuzevien Palestina). Pa lakaont an testennoù eilkanonel e tiforc'hont anezho diouzh ar re all. Un toullad testennoù orin en hebraek eus ar skridoù eilkanonel a zo bet adkavet.
Berriz
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Berriz e [[Bizkaia.]] thumb|right|100px|Ardamezioù Berriz. Berriz zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Yezhoù aramaek ar reter
Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù aramaek ar reter, ennañ 17 yezh:
S/2003 J 18
S/2003 J 18 a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 150°.
Mezoplodon Hubbs
Mezoplodon Hubbs (Mesoplodon carlhubbsi) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Hubbs. thumb|left|200px|Mezoplodon Hubbs ha den keñver-ha-keñver.
Taolenn doueed Hellaz ha Roma
Setu un daolenn eus an doueed gresian ha roman a glot kenetrezo, hag ivez un nebeud doueed kelt pe c'halian a glot mui pe vui.
<br style="clear:both" />
Yezhoù etiopek
Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar su eo ar yezhoù etiopek, ennañ 12 yezh komzet en Etiopia.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
Tatareg
Ur yezh turkek eo an tatareg  (Tatar tele, Tatarça, Татар теле, Татарча) komzet e lec'hioù zo eus Europa, Rusia, Siberia, Sina, Turkia, Polonia, Ukraina, Finland, Estonia ha Kreiz Azia.
Yezh ofisial Republik Tatarstan an hini eo. Talvezout a ra ivez da yezh-vamm evit 400 000 a Vachkired a meur a vil a Variad hag talvezout a ra ivez da yezh voutin etre Tatared, Bachkired, Tchouvashed, Kazac'hed, Maried, Mordvined hag Oudmourted.
Daoust ha n'emañ ket en arvar ken ar yezh ez eo anezhi ur yezh izel he statud e-keñver hini uhel ar rusianeg.
Teir rannyezh pennañ ez eus: hini ar c'hornôg (Mişär), hini ar c'hreiz hag hini ar reter (e Siberia). Rannyezh ar c'hreiz eo an hini a vez komzet ar muiañ ha warni emañ diazezet ar yezh lennegel.
Bez ez eus tro-dro da 5 300 000 a gomz tatareg e Rusia, met nemet 4 500 000 anezhe a zo Tatared, o vezañ ar peurrest Bachkired (520 000), Rusianed (130 000), Tchouvashed (70 000), Maried (42 000), Udmurted ha Mordvined.
Skrivet eo bet an tatareg e meur a doare disheñvel a-hed ar wech, o kregiñ gant ar skritur orc'hon a-raok 920, a leuskas e blas d'al lizherenneg arabek war-lerc'h. En ez-Unaniezh Soviedel e veze skrivet ar yezh gant ul lizherenneg latin anvet janalif etre 1927-1938. Implijet e veze al lizherenneg kirillek e Tatarstan betek ma voe staliet al lizherenneg latin en he flas en-dro e 2000. Nevez 'zo avat e voe kroget en-dro da implijout al lizherenneg kirillek a-drugarez d'ul lezenn nevez e Kevredad Rusia o lakaat anezhi da lizherenneg ofisiel nemeti evit an holl yezhoù komzet ennañ.
Frazennoù talvoudus
Demat Исәнме (‘te’) / Исәнмесез (‘c’hwi’) pe Сәлам
Mont a ra? Эшләрең ничек?
Mar plij зинһар
Cotingidae
Cotingidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1849 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Tatareg
Frazennoù talvoudus
Ya Әйе
Yezhoù aramaek
An arameeg, pe aramaeg, zo ur yezh semitek, aet d'ober un is-skourr eus yezhoù semitek ar c'hreiz, hag ennañ 19 yezh.
Tatareg
Frazennoù talvoudus
Nann Юк
Cotingidae
Diouzh Doare 7.3 an IOC World Bird List ez a pemp genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad :
Yezhoù aramaek
Istor
Er VIvet kantved kent JK e oa yezh ar velestradurezh en Impalaeriezh Pers. Etre an IIIe kantved kent JK ha 650 goude JK e oa ar yezh skrivet pennañ er Reter Nesañ. Ul lizherenneg aramaek zo eta. Talvout a rae an arameeg da lingua franca pe kenyezh.
Tatareg
Goulennoù
Piv? кем?
Yezhoù aramaek
Istor
En arameeg e prezege Jezuz.
Tatareg
Goulennoù
Petra? нәрсә?
Pelec'h? кайда?
Pegoulz? Кайчан?
Raganvioù
Me мин
Te син
Eñ/Hi ул
Ni без
C’hwi Сез
Int Алар
Devezhioù ar sizhun
Dilun Дүшәмбә
Dimeurzh Сишәмбә
Dimerc'her Чәршәмбә
Diriaou Пәнҗәшәмбә
Digwener Җома
Disadorn Шимба
Disul Якшәмбә
Ar mizioù
Etre kromelloù skrivet anv pep miz herevez reolennoù reizhskrivañ al lizherenneg latin nevez.
Miz Genver Җинвар (Ğínwar)
Miz C'wevrer Фебрәл (Febräl)
Miz Meurzh Март (Mart)
Miz Ebrel Әприл (Äpril)
Miz Mae Май (May)
Miz Mezheven Йүн (Yün)
Miz Eost Август (August)
Miz Gwengolo Сентәбер (Sentäber)
Miz Here Өктәбер (Öktäber)
Miz Kerzu Декәбер (Dekäber)
An niveroù
Unan бер
Daou ике
Tri өч
Pevar дүрт
Pemp биш
C'hwec'h алты
Seizh җиде
Eizh сигез
Nav тугыз
Dek ун
Daouzek унике
Trizek унөч
Pevarzek ундүрт
Pempzek унбиш
C'hwezhek уналты
Seitek унҗиде
Tric'hwec'h унсигез
Naontek унтугыз
Ugent егерме
Judaz Iskariot
Judaz Iskariot (henc'hresianeg : Ιούδας Ioudas, diwar an anv hebreek יְהוּדָה Yehudah "tregont (diner)"), a oa un abostol da Jezuz hervez Aviel Mazhev. Trubardiñ Jezuz en devije graet en eskemm ouzh 30 diner kent mont d'en em grougañ. Lod devarnourien a lavar e vije bet gopret gant Jezuz evit en ober, ha dre vorc'hed e vije bet an emlazh.
Tatareg
An niveroù
Unan-warn'n-ugent егерме бер
Tregont утыз
Daou-ha-tregont утыз ике
Daou-ugent кырык
Tri-ha-daou-ugent кырык өч
Hanterkant илле
Tri-ugent алтмыш
Dek-ha-tri-ugent җитмеш
Pevar-ugent сиксән
Eil икенче
Pevare дүртенче
Pempvet бишенче
C'hwec'hvet алтынчы
Seizhvet җиденче
Eizhvet сигезенче
Naovet тугызынчы
Disklêriadur gwirioù mab-den
Mellad 1:
Барлык кешеләр дә азат һәм үз абруйлары һәм хокуклары ягыннан тиң бупып туапар. Аларга акыл һәм вөҗдан бирелгән һәм бәр-бәрсенә карата туганнарча мөнасәбәттә булырга тиешләр.
Mezoplodon Hector
Mezoplodon Hector (Mesoplodon hectori) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Hector. thumb|left|200px|Mezoplodon Hector ha den keñver-ha-keñver.
Vladas Gefenas
Vladas Gefenas a zo bet ganet d’an 31 a viz Here 1955 e Vilnius (Lituania).
Derio
Derio zo ur gumun e Bizkaia en Euskal Herria.
Kreskad (yezhoniezh)
War dachenn ar yezhoniezh e implijer an termen kreskad  (e gresianeg: αύξηση; e sañskriteg: आगम āgama) pe augment (diwar al latin augmentum) evit komz eus ur silabenn ouzpennet ouzh penn-kentañ ur ger e degouezhioù kevreadurezhel resis e yezhoù indezeuropek 'zo, en o zouez dreist-holl ar gresianeg (kozh ha modern), an armenieg hag ar yezhoù indez-aryek, da skouer ar sañskriteg.
Ledanaet eo bet implij an termen evit gallout kaozeal eus elfennoù damheñvel o mont-en-dro e yezhoù nann indez-europeg, en o zouez ar rakger ō- a dalvez da verk an amzer dremenet strizh e nahouatleg.
Implijet e vez an aliesañ ar c'hreskad gant ar yezhoù indez-europek evit sevel stummoù verbel peurachu diwar ur wrizienn diazez, da skouer:
Diwar ar wrizienn indezeuropek *bʰer-, 'dougen' e saver stummoù an amzer dremenet dre ouzhpennañ ouzh penn-kntañ ar wrizienn diazez ur c'hreskad vogalennek:
Mont-en-dro
Rannet e vez ar c'hreskad e daou rumm disheñvel hervez son kentañ ar ger (pe ar wrizienn) outañ:
Kreskad silabennek
Staget e vez ur silabenn ouzh ur ger pa grog hennezh gant ur gensonenn.
Da skouer, e gresianeg e saver an amzer dremenet amstrizh dre ouzhpennañ ar c'hreskad ἐ-:
Épinoy
Épinoy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kreskad (yezhoniezh)
Ar c'hreskad nann-silabennek
Nann-silabennek eo ar c'hreskad pa vez ouzhpennet ouzh ur ger gant ur vogalenneen e benn hag en degouezhioù-mañ e vez hiraet ar vogalenn gentañ-se. Graet e vez kreskad amzerel eus ar c'hreskadoù nann-vogalennek.
Épinoy
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Kreskad (yezhoniezh)
Ar c'hreskad nann-silabennek
Da skouer, e sañskriteg:
Lec'h ar c'hreskad
Pouezus eo ober an diforc'h etre ar wrizienn diouzh un tu hag ar c'helf bewezh mar bez ezhomm evit lec'hiañ ar c'hreskad, staget ouzh penn kentañ ar wrizienn atav. Neuze, pa implijer rakgerioù stag ouzh ar wrizienn e vez implijet ar c'hreskad un tammig evel un enger staget etre ar rakger ha penn-kentañ ar wrizienn dre ma vez staget ouzh penn-kentañ ar wrizienn atav kentoc'h evit ouzh penn-kentañ ar c'helf (en degouezh-mañ ar rakger mui ar gwrizienn).
Alies en degouezhioù-mañ e laker e plesutr argerzhioù morfofonetikel all, da skouer reolennoù sandhi.
Da skouer:
Mezoplodon Layard
Mezoplodon Layard (Mesoplodon layardii) a zo ur morvil dantek.
Berriatua
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Berriatuae [[Bizkaia.]] thumb|right|100px|Ardamezioù Berriatua. Berriatua zo ur gumun e reter Bizkaia en Euskal Herria.
Ranneg
Ranneg (Renac e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Ranhac e 832 ; Rannac e 846 ; Regnac e 1516.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
Busturia
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Busturia e [[Bizkaia.]]
thumb|right|200px|Ardamezioù Busturia.
Busturia zo ur gumun e Bizkaia en Euskal Herria.
Yezhoù kaindjiek
Ur skourr eus ar yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù kaindjiek (kainji), ennañ 57 yezh.
Bouryatia
Republik Bouryatia (bouryateg: Буряад Республика; rusianeg Республика Бурятия) a zo anezhi ur republik e Kevread Rusia war glannoù al Lenn Baykal. Bevennoù etrebroadel he deus ar Republik gant Mongolia. Ouzhpenn 80% eus ar vro zo menezioù anezhi.
Aour, tungsten, zink, uraniom hag all, a vez kavet e kondon Bouryatia. A-bouez-bras evit armerzh ar vro eo al labour-douar ivez pa vez gounezet gwinizh ha legumaj dreist-holl. A-hend-all e vez gounezet arc'hant dre chaseal ha pesketa.
Bez' ez eus tud eus 100 broad ha gouenn disheñvel o vevañ e Bouryatia, en o zouez Rusianed (69,9%), Bouryated (24%), Ukrainaned (2,2%), Tatared (1%), ha Belarused (0,5%).
Bouddhisted tibetek (lamaourion), chamanourion pe kristenion ortodoks eo an darn vrasañ eus ar Vouryated.
Strollad ar Justis hag an Diorren
Strollad ar Justis hag an Diorren (Adalet ve Kalkınma Partisi e turkeg) a zo ur strollad politikel krouet e Turkia e 2001. Trec'h e oa bet en dilennadegoù e 2002 dindan renerezh Recep Tayyip Erdoğan. Berraet e vez e anv dindan ar stumm, berroc'h, AKP. Gwelet e vez evel ur strollad politikel mirour muzulmat, damheñvel ouzh ar strolladoù politikel kristen a gaver e kornog Europa. E arouez a zo ur glogorenn dredan dispaket war ur foñs gwenn pa talvez Ak d'al liv-se.
Yezhoù etiopek an norzh
Un isskourr eus ar yezhoù etiopek eo yezhoù etiopek an norzh, ennañ 3 yezh komzet en Etiopia hag Eritrea:
Kammbronn
Ur gêr eus Kernev-Veur eo Kammbronn (LFE: [kam'brɔn:], Camborne e saozneg). 20 010 den a oa o chom eno e 2001, ha 45 000 en tolpad kêrioù a-bezh (gant Rysrudh).
Gevellet eo Kammbronn gant Santez-Anna-Wened.
Orin
Brudet eo bet Kammbronn er broioù saoznek abalamour d'ar mengleuzioù staen ha kouevr a oa er c'hornad.
Lennegezh
Brud he deus tapet Kammbronn gant embannadur romant Alan M. Kent Proper job, Charlie Curnow ! e 2005, a c'hoarvez e Trelawney Estate.
Zalla
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Zalla e [[Bizkaia.]] thumb|right|100px|Ardamezioù Zalla. Zalla zo ur gumun eus kornôg Bizkaia en Euskal Herria.
Strollad ar Justis hag an Diorren
Deroù gouarnamant an AKP
Goude trec'h an AKP, e 2002, pa oa gounezet ar muiañniver eus ar sezioù gant ar strollad-se, e voe nac'het da Erdoğan bezañ kentañ ministr dre ma oa tamallet dezhañ ur brezegenn er bloavezhioù a-raok. Dre hanterouriezh ur barzhoneg kozh en doa roet da intent e oa prest da zegas muioc'h a relijion e mont-en-dro ar republik turk. E geneil, Abdullah Gül a yeas da Gentañ Ministr, betek Mae 2003, pa voe didamallet Erdoğan.
Recep Tayyip Erdoğan, ur wech kadarnaet evel penn ar vro a glaskas silañ adreizhadurioù niverus evit gwellaat ekonomiezh Turkia ha dispenn modoù kozh e-keñver mont-en-dro ar gevredigezh ken e c'hell Turkia tostaat da reolennoù boutin Europa (ezel eo Turkia eus Kuzul Europa). An AK Parti en deus disklêriet e oa prest da gas ar vro war-raok betek ma vo doujet da reoladoù Unaniezh Europa, p'he doa goulennet Turkia mont enni e 1964.
Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz
Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz (titl orin e galleg: Femme nue dans un fauteuil rouge) zo un daolenn 130 cm x 97 livet e 1932 gant al livour spagnol Pablo Picasso.
Arz
Arz : (ger deveret eus al latin artum)
Strollad ar Justis hag an Diorren
Goulenn da verzañ an AKP
E nevez-amzer 2008 e tisklêrias Lez-varn vonreizhel Turkia e oa bet torret lezennoù diazez ar republik e-keñver al laikegezh gant ar gouarnamant, pa oa bet aotreet ar studierezed da lakaat ur ouel war o fenn, ma plije dezho. Kinniget o deus ar varnerien ma vo graet un enklask evit sevel an abegoù da verzañ ar strollad politikel. C'hoarvezet eo dija he deus graet ar Justis turk evel-se (e 1997, klozet e oa bet ar Refah Partisi, ha Recep Tayyip Erdoğan a oa unan eus e bennoù bras).
Arz
An istor berr-ha-berr
D'ar penn kentañ, ne oa an arz nemet evit tud desket-bras, tuapl anezhe da skeudenniñ kenkoulz ar bed en-dro dezhe, an traoù bevet gante, o santimantoù ha kement zo, ken ma vije levezonet ar re all gant o oberennoù. Met bremañ e vez disheñvelig an traoù, n’eus forzh piv a c'hell bezañ un arzour gant mo vo talant, mailhoni ha spered da grouiñ gantañ.
Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz
Emañ war-ziskouez en diskouezva Tate Modern e Londrez, dindan an anv Nude Woman in a Red Armchair.
Arz
An istor berr-ha-berr
Kevreet eo ar spas gant an arzoù plastik, hag an amzer gant ar muzik hag al lennegezh. Gant ar c'hoariva hag an dañs e teu an nen da vezañ danvez e arz. Gant ar film an hini eo ma vez ideet ar seurt seblant-mañ.
Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz
Ar vaouez a weler eo Marie-Thérèse Walter, unan eus dousoù ha karantezioù bras Picasso.
Lorgnez
Al lorgnez, pe lovrentez, pe lovrezh, pe lovrerezh, pe lovroni, (pe  kleñved Hansen) zo ur c'hleñved deuet digant Mycobacterium leprae, ur vakterienn kar da hini an drougskevent, anadet gant ar skiantour norvegat Gerhard Armauer Hansen e 1873, hag a dag an nervennoù izili, ar c'hroc'hen, ken e vez mac'hagnet ar glañvourien. Endemek eo e broioù trovanel zo.
Arz
An istor berr-ha-berr
War a seblant ne vez, gant an arz, pal raksoñjet ebet, hag er seurt frankiz-mañ emañ lec’hiet e wir dalvoudegezh. Uhelaet e vez an den a-us da chañs-dichañs madoù ar c’horf. Met kement-se ne sinifi ket eo an arz, ar pezh a vije graet arz evit arz, nemet evit arzourien pe esteted.
C'hwervizon
thumb|right|300px|Ur wespedenn war ur vleunienn c'hwervizon
Lorgnez
Kunujenn
Lorgnez a vez taolet ivez evel kunujenn.
Arz
An istor berr-ha-berr
Met gwir eo er memes tra eo dav a-walc’h d’an nen en em gustumañ eus an arz kent kompren anezhañ mat. Kent karout ha kompren an arz, eo gwell mat bezañ bet kelennet war an arz a-raok.
Liammed eo tamm-pe-damm talvoudegezh an arz gant an diduiñ, da lavaret eo ar fed da drec’hiñ war an ezhommoù diavaez. Kuit d'an arz chom hep bezañ talvoudus dre ret, e vez dalc'het an arzourien gant komanant urzh prenañ an dud. Implijet eo bet an arzourien evit propagandaoù relijiel pe politikel.
An oberenn, e fin ar gont, zo ur seurt emglev etre ar pezh emañ war-c'hlask an den o paeañ, pe an dud o profitañ eus an oberenn, hag ar pezh en deus c'hoant an arzour. Hag ar mod-se vo livourien relijiel an azginivelezh skignerion an Dengarouriezh, kement-se bet arc'hantaouet gant an Iliz.
Ul livour pe ur skrivagner n'eo ked un arzour ken pa suj d'un ideologiezh er-maez eus an arz. N'hall ket an arzour lavaret e soñj dezhañ e-unan diwar-benn tra-mañ-tra nemet pa vez en ur stumm pe un ober estetik ma c'hell an nen gwelet pe santout a-drugarez dezhe.
C'hwervizon
Al louzaouenn-staoter, pe c'hwervizon zo ul louzaouenn anavezet ivez evel taraxacum, a zo eus ur spesad louzoù bleunius eus ar seurt asteraceae.
Paotañ a reont e meteier kerreizh lodenn hanternozel an Douar, met bremañ ivez el lodenn greisteiz. Alies e vezont gwelet evel gwalllouzoù, goude ma vez debret seurtoù zo.
Umbrieg
Ur yezh varv komzet e Umbria eo an umbrieg. Ur skourr eus ar familh italek e oa ha tost a-walc'h e oa d'an {{oskeg]]. Anavezet eo dre dregont enskrivadur. An hini hirañ eo an Tabulae Iguvinae, seizh plakenn arem hag a skeudenn lidoù pagan.
Etrerannyezhel
Unan deus an doareoù skrivañ brezhoneg eo an etrerannyezhel.
Umbrieg
Skrivet int en un eilstumm eus ar skrid etruskek.
Skouer
Dei Grabouie orer ose persei ocre fisie pir orto est toteme Iouine arsmor dersecor subator sent pusei neip heritu.
Dei Grabouie persei tuer perscler uaseto est pesetomest peretomest frosetomest daetomest tuer perscler uirseto auirseto uas est. . .
Etrerannyezhel
Ijinet e oa bet an etrerannyezhel etre 1971 ha 1974 diwar labour ur gomission. Bodet e oa bet dougerion-komz ar skritur skolveureg ha dougerion-komz ar skritur peurunvan.
Mezoplodon Perrin
Mezoplodon Perrin (Mesoplodon perrini) a zo ur morvil dantek.
Dima
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Dima e [[Bizkaia.]] thumb|right|100px|Ardamezioù Dima. Dima zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Mezoplodon Perrin
thumb|left|200px|Tiriad mezoplodon Perrin.
Grandcourt
Grandcourt zo un anv-lec'h gallek:
Anv-badez
An anv-badez eo an anv a vez roet d'ur bugel gant e dud, hag a zeu a-raok e anv-familh. Un anv personel eo an anv-badez eta, e-skoaz an anv-familh, a zo hini ar familh, da lavarout eo hini ezhec'h ar familh a dad da vugel, hervez al lezennoù betek-henn.
Otto Iañ (impalaer santel)
thumb|290px|right|An Impalaer Otto Iañ o tegemer le gwazoniezh [[Berengar II.]] thumb|300px|An Impalaeriezh santel da goulz marv Otto. Mgft. = march/[[margrafelezh Hzt. = dugelezh Kgr. = rouantelezh ]]
Anv-badez
E galleg
E galleg avat e anavezer meur a hini evel Claude, Dominique, Camille. Marie hag Anne a veze roet ivez gwechall d'ar baotred a-wechoù.
Orin ar ger
An anv-badez a oa mennet da vezañ an anv a vez roet d'un den da goulz e vadeziant. Liammet eo an anv-badez ouzh ar relijion gristen en istor. Anvioù kristen eo an anvioù-badez eta da gentañ, da lavarout eo anvioù tud anavezet evel sent gant an Iliz. Pa vez danvez un tad hag ur vamm o klask un anv d'ar bugel da zont e sellont peurvuiañ da gentañ ouzh anvioù ar sent en un deiziadur, brezhonek pe gallek.
Gant ar Brotestanded, ha n'anavezont ket aotrouniezh an iliz katolik, e vez roet ivez anvioù ha n'int ket re ar sent : anvioù tennet eus ar Bibl e vezont alies.
Ne glot ket ar ger gant doareoù digristenaet a-vremañ pa seller ouzh e ster en un doare strizh, pa ne vez ket badezet an holl vugale evel betek ar bloavezhioù 1960. En abeg da se ez eus bet klasket ober gant gerioù "neptuoc'h", gouez da lod : kentanv, anv-bihan hag, a-wechoù, raganv. Ne glot ket ar ger anv-badez ivez gant doareoù ar relijionoù all e lec'h ma ne vez ket a vadeziant.
Perzhioù fall
Distaolet e vez ar ger anv-badez eta gant lod tud. Tud all a gav gwelloc'h derc'hel dezhañ, evel ma talc'her da droioù-lavar a orin relijiel, rakkistren pe kristen, biblek pe homerek. Distaolet e vez ar gerioù all ivez gant lod abalamour da berzhioù fall all:
Nevezted meizad an anv-badez
Betek fin ar Grennamzer, an anv hiniennel a oa anv pennañ pep den. Dont a rae d'e heul anvioù resisaat : anvioù roet hervez al lec'h orin, al lec'h annez, hervez anv an tad, anvioù kerentiezh, micher pe lesanvioù. E-pad kantvedoù diwezhañ ar grennamzer en Europa, ha diwezatoc'h e lec'h all (er broioù arabek da skouer) e teuas unan eus an anvioù resisaat-se da vezañ un anv-tiegezh hag e kemeras al lec'h pennañ en identelezh. An anv den n'eo ken un anv-badez. Ne dalvez ket ken da bennger er geriadurioù daoust dezhañ da zont dirak an anv-tiegezh en amzer (anv ar bugaleerezh eo), er skritur ha dre gomz.
Chom a ra kalz roudoù eus roll a-bouez an anv-badez gwechall. P'o devez c'hoant ar Rused da vezañ seven ha doujus-kenañ ez eont d'an dud dre o anv-badez heuliet gant anv an tad, hep ober gant an anv tiegezh (Aleksandr Isaïevitch evit Aleksandr Soljenitsyne). Pa vez savet roll o skolidi gant ar vistri-skol arab e renkont anezhe dre o anvioù-badez lakaet en urzh al lizherenneg. Soñjal a ra dezhe n'eo ket ken pouezus an anv-tiegezh. Daoust ma oa o vevañ en XVIIvet kantved, n'eo anavezet al liver Rembrandt van Rijn nemet gant un anv den hep netra war-lerc'h. Er memes doare e vez anavezet ar bibien, ar rieien, hag an eskibien dre un anv-badez hag un niver urzh pe (hag) ul lesanv.
Otto Iañ (impalaer santel)
Otto I, impalaer santel, a oa ganet d'an 23 a viz Du 912 e Wallhausen, e-tal Lenn Konstanz, hag a varvas d'ar 7 a viz Mae 973. Mab e oa da Herri Iañ Germania ha da Matilda Ringelheim. Ren a reas eus 936 da 973.
E-kerzh un hir a ren e roas brud ha sked da rouantelezh Germania, ken gant e ampartiz politikel ken gant e drec'hioù er brezel. Adsevel a reas an titl a impalaer hag anvet e voe da Impalaer ar Romaned eus 962 da 973. Eñ eta an hini a voe saver an Impalaeriezh santel roman german, goude ma ne voe krouet an anv-se nemet er kantved.
Yezhoù etiopek ar su
Un is-skourr eus ar yezhoù etiopek eo yezhoù etiopek ar su, ennañ nav yezh komzet en Etiopia:
Elantxobe
Elantxobe zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Anv zo eus ar porzh abaoe 1524. Er XVIIvet kantved e oa ur porzh da zifenn aod Bizkaia, hiziv ur porzh-touristed. Betek 1858 e oa ur rann eus kumun Ibarrangelu.
Festoù
Festoù Sant Pêr a vez eno d'an 29 a viz Mezheven.
Dollar
An dollar (aroueziet gant ar sin "$") a zo anv unanenn voneiz meur a vro, dizalc’h pe get.
Mezoplodon Stejneger
Mezoplodon Stejneger (Mesoplodon stejnegeri) a zo ur morvil dantek.
Dollar
An dollar stadunanat eo an unanenn voneiz a vez implijet ar muiañ er bed.
Mezoplodon Stejneger
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Stejneger. thumb|left|200px|Mezoplodon Stejneger ha den keñver-ha-keñver.
Mezoplodon dent-ginkgo
thumb|left|300px|Tiriad ar mezoplodon dent-ginkgo. thumb|left|200px|Mezoplodon dent-ginkgo ha den keñver-ha-keñver.
C'hwibanusadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen c'hwibanusadur (saoz.: assibilation) war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel ma teu ur gensonenn dre serriñ, da skouer, da vezañ ur gensonenn dre daravat pe dre fic'hal c'hwibanus, da lavaret eo ur c'hwibanenn:
Mezoplodon Bahamonde
Mezoplodon Bahamonde (Mesoplodon traversii) a zo ur morvil dantek.
Yezhoù kananek
<HR noShade> Un isskourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz-su eo ar yezhoù kananek, ennañ 3 yezh komzet en Israel ha Palestina:
Vvet kantved
|  |
Istor an timbroù
An timbroù-post
An timbroù-post a zo anezho (alies) tammoù paper pegus a vez implijet gant an neb a fell dezhañ/dezhi kas ul lizher dre hanterouriezh servijoù ar Post, en ur begañ ur skouerenn pe muioc’h war ar golo-lizher. Tra ma kinnig diouzh un tu ur skeudennig (mui ar priz, istitl ar skeudenn, anv ar velestradurezh, ar vro...) ez eo gwenn ha pegus an tu all.
Zaldibar
thumb|200px|Sede pelec'h emañ Zaldibar e [[Bizkaia.]] thumb|right|150px|Ardamezioù Zaldibar.
Istor an timbroù
An timbroù-post
An neb a zastum timbroù zo un timbrawour(ez).
Cúige Chonnacht
Cúige Chonnacht pe, ent-berr, Connachta, distaget en iwerzhoneg (Connacht e saozneg, distaget  e saozneg Iwerzhon), a zo unan eus peder froviñs hengounel Iwerzhon. Emañ penn-da-benn e Republik Iwerzhon. Lec'hiet eo er c'hornaoueg a-hed ar Meurvor Atlantel.
Istor an timbroù
Istor an timbroù-post
A-raok 1840 e vez paeet un taos – kêr-ruz a-wechoù – gant an hini a reseve ul lizher. Abalamour da se e veze nac’het alies degemer al lizhiri. Klask a rae an dud ober gant servij embregerezhioù prevez, pezh a oa nec’hus evit ar Stad. Seurt prederiadennoù a oa e penn an Ao. Rowland Hill (3 a viz Kerzu 1795 Kidderminster – 27 a viz Eost e Hampstead, Bro-Saoz), hennezh « Postmaster general » er Rouantelezh-Unanet
Emgann Glein
An hini kentañ eus daouzek emgann Arzhur meneget gant Nennius en e Historia Brittonum eo Emgann Glein.
Zaldibar
Zaldibar zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Istor an timbroù
Istor an timbroù-post
Ur wech ma oa an Aotroù Rowland Hill e-barzh un davarn en em gavas e-kichen ur vatezh a oa war-nes resev ul lizher skrivet gant he muiañ-karet. Hogen nac’h a reas-hi paeañ paotr al lizhiri evit abegoù arc’hant hervezi. Rowland Hill a ginnigas astenn an arc’hant dezhi pa respontas e oa diezhomm : ijinet gant ar c’houblad ur sistem tresadennoù munut war ar golo-lizher evit eskemm kenetrezo e oa trawalc’h taolañ ur sell ouzh ar c’holoenn evit kompren petra a oa kaoz.
Vvet kantved
../.. | | |  kantved | | | ../..
Cúige Chonnacht
Ar c'hontelezhioù
Pemp kontelezh a ya d'ober ar broviñs:
Giacomo Puccini
Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini (22 a viz Kerzu 1858 - 29 a viz Du 1924) a oa ur sonaozour italian. Brudet eo e c'hoariganoù dreist holl, en o zouez La Boheme, Tosca ha Madama Butterfly pe c'hoazh Turandot (1924) a vez c'hoariet en un doare boutin c'hoazh.
Emgann Glein
N'ouzer na pegoulz na pelec'h e c'hoarvezas. Hervez Nennius en em gannas Arzhur e-kichen genoù ar stêr Glein. Div stêr heñvelanvet zo en Enez-Vreizh : unan el Lincolnshire hag unan e Northumberland. Ne dalvez ket an dra-se ne oa ket muioc'h anezho en amzer Arzhur avat. Un anv boutin e oa glein (glann) moarvat.
Mar c'hoarvezas an emgann e Northumberland e c'haller soñjal edo Arzhur o stourm ouzh Angled rouantelezh Bernicia ; mar c'hoarvezas e Lincolnshire ez eo gwirheñveloc'h e oant Angled eus East-Anglia.
Pipridae
Diouzh Doare 7.3 an IOC World Bird List ez a seitek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Ingaleg
Ur yezh nijerek-kongoek eus is-skourr ar yezhoù yoroubek eo an ingaleg (ingala pe igala) komzet gant tro-dro da 800.000 (1989) den Kogi hag e Edo e Nijeria.
Tiveg
Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù bantouek eo an tiveg (tiv) komzet gant tro-dro da 2 vilion a dud e Nigeria dreis-holl, met ivez gant un nebeud tud e Kameroun ivez.
Keteg
Ar c'heteg (anavazet gwechall ostyakeg Yenisei), a zo ur yezh komzet gant 2.000 den a-hed oglenn Yenisei e Siberia.
Ingaleg
Setu ar rannyezhoù pennañ:
Etrerannyezhel
Implijet e vez a-wezhioù gant an ti-embann Skol Vreizh hag e-barzh al levr-deskiñ Le breton sans peine skrivet gant Fañch Morvannou hag embannet gwezharall gant an Assimil.
Maouez noazh en ur gador-vrec'h ruz
Ur c'helc'h peurvat eo he dremm, rannet e div lodenn avat, ma soñjer e daou selled, a dal hag a gostez, hag ivez en ur penn all, a zehou, stouet da bokat d'ar vaouez.
Boc'hruz
Ar boc'hruz, anvet boc'h-ruz ha boc'hig-ruz ivez, Erithacus rubecula an anv skiantel anezhañ, zo un evn golvaneg, ruz pe liv orañjez e grubuilh, ha boutin-tre en Europa.
Anv
Anavezet eo ivez dindan an anvioù rujodenn, boc'hig, boc'hruzig, kofig-ruz hag Alanig kof-ruz.
Yezhoù kananek
Kar d'an hebraeg e oa ar fenikeg hag a zo aet da get en.
Urduña
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Orduña e [[Bizkaia.]]
Etrerannyezhel
Gant ar skritur-se oa bet klasket lakat a-du tout an dud war ar memes skritur : sistem an etrerannyezhel zo etre ar skolveurieg hag ar peurunvan. N’eus ket tamm liv politik ebet warnañ, ha klasket ‘vez bezañ tostoc’h deus an doare-distagañ ha deus an etimoloji war-un-dro. Matrec’he eo ar skritur lojikañ ha gwellañ evit ar re a zo é teskiñ, met siwazh n’eus ket kalz a dud hag a implij anehañ hiriv, kar kazimant tout tud an Emsav (le mouvement breton) a zo deus tu ar peurunvan.
Boc'hruz
Anv
E geriadur Martial Menard e kaver un toullad brav a anvioù disheñvel : boc'hruzig, bran-buzhug (liester : brini-buzhug), evnig-ruz, goûgig-ruz, labousig-ar-c'halvar, labousig-hor-Salver, polu, richodell, ruchodenn kement ha lesanv al labousig : Olierig.
Urduña
thumb|right|200px|Ardamezioù Urduña.
Edoeg
Ur yezh nigerek-kongoek eus skourr ar yezhoù edoek eo an edoeg (edo pe bini) komzet gant tro-dro d'ur milion a dud e rannvro Edo e Nigeria.
Giacomo Puccini
Buhez
Puccini a zo ganet evel Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini e Lucca, Italia e 1858. Bez e oa unan eus 9 bugel Michele Puccini hag Albina Magi. Ar familh Puccini a oa o vevañ e Lucca hag anavezet e oa evel familh sonerien. Un hendad da Puccini anvet Giacomo (1712–1781) a oa bet brudet mat en e vare dija. An hini-mañ a oa maestro di cappella en iliz-veur Cattedrale di San Martino e Lucca. E vab Antonio Puccini en devoa kemeret e blas goude-se, ha c'hoazh goude Antonio e oa bet e vab Domenico, goude-se mab Domenico anvet Michele (tad Giacomo Puccini).
Urduña
Urduña zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Istor an timbroù
Istor an timbroù-post
Tri bloaz a voe ret gortoz a-raok na vefe bet laaket war ar marc’had an timbroù-post kentañ un tamm paper poltred ar rouanez Viktoria warnañ (« Black penny »). Poan he doa ar velestradurezh degemer ur sistem nevez gant an aon rak koll arc’hant bras.
Boc'hruz
Doareoù pennañ
Ar par hag ar barez a zo heñvel-tre. Gallout a reont bevañ war-dro trizek vloaz.
Pipridae
Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika hag en ul lodenn eus Suamerika.
Istor an timbroù
Istor an timbroù-post
Berzh a reas an timbroù er Rouantelezh Unanet ken-ha-ken, ha heuliet ar skouer e broioù all timat : kantonioù Bro-Suis Zürich ha Jeneva, Bro Vrazil (1843), ar Stadoù-Unanet hag Enez Maoris (1847), Bro-C'hall ha Beljia (1849), Kab ar Spi Mat, Chile ha Portugal (1853).
Vvet kantved
Bloavezhioù 400 | Bloavezhioù 410 | Bloavezhioù 420 | Bloavezhioù 430 | Bloavezhioù 440
Graincourt-lès-Havrincourt
Graincourt-lès-Havrincourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Friedrich Sämisch
Friedrich (Fritz) Sämisch a zo bet ganet d'an 20 a viz Gwenholon 1896 e Berlin-Charlottenburg (Alamagn) ha marvet d'an 16 a viz Eost 1975 e Berlin-Wannsee (Alamagn).
Kemer a reas an deirvet plas e tournamant Baden-Baden (1925), goude Aleksandr Alekhin hag Akiba Rubinstein, met dirak Efim Bogoljubov, Frank Marshall, Savielly Tartakower, Abram Rabinovitch, Ernst Grünfeld hag Aaron Nimzowitsch. Kentañ e voe e Vienna (1921), Dortmund ha Brno (1928), a-gevred gant Richárd Réti ar wezh-mañ. Eilvet e voe e Berlin (1927) hag adarre e Berlin e 1928, a-gevred gant Efim Bogoljubov hag Aaron Nimzowitsch.
Etrerannyezhel
Avantajoù all an etrerannyezhel:
Vvet kantved
Bloavezhioù 450 | Bloavezhioù 460 | Bloavezhioù 470 | Bloavezhioù 480 | Bloavezhioù 490
Istor an timbroù
Stadoù, Broioù ha kêrioù-Stad
Embannet e vez timbroù gant melestradurezh ur Stad peurliesañ ha lakaet e gwerzh ganti en tiez-post pe dre harp ur rouedad burevioù prevez (stalioù-butun pe stalioù all). Unan eus perzhioù ur Stad eo ar moulañ ha gwerzhañ timbroù-post (hag un degas moneiz ivez !), hogen embannet ez eus bet dibaoe 167 bloaz kalzig timbroù-post e broioù nann-dizalc’h.
Etrerannyezhel
Rebechet e vez dehañ:
Istor an timbroù
Stadoù, Broioù ha kêrioù-Stad
Skouerioù : Macau (Portugal), Basoutoland (R.U.), Rio Muni (Spagn), Martinik (Bro-C’hall), Curaçao (Izelvroioù), Inizi Marianez (Alamagn), Ruanda-Urundi (Beljia),
Da skouer e Bro-Elzas ha Loren (1940), Memel e Lithuania (gant arme Bro C’hall), Ukraina (gant arme Alamagn), Roumania (gant arme Bulgaria)
Giacomo Puccini
Buhez
Pep hini eus an dud-se a oa bet o studiañ ar sonerezh e Bologna. Lod anezho o devoa kemeret kentelioù sonerezh e lec'hioù all ouzhpenn-se. Domenico Puccini en devoa studiet gant Giovanni Paisiello. Pep hini en devoa savet sonerezh evit an iliz. Domenico en doa savte ivez meur a operaioù, ha Michele unan. Tad Puccini, Michele, a oa brudet en norzh Italia, un toullad tud a oa bet evit e obidoù. Bet e oa bet ar saver tonioù brudet er mare-se Giovanni Pacini e penn ar Requiem.