cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roald Amundsen
Ergerzhadenn ar Belgica, 1897-1899
E miz Here 1897 ec'h eas ar Belgica gant e hent ha tizhout Douar Graham e miz Genver 1898. Eno ec'h aozjont ergerzhadennoù war skioù. E miz Meurzh e voe paket ar vag er vorskorneg ha chom stanket c'hwec'h miz-pad a-raok dont a-benn da vont kuit ha distreiñ da Velgia. Ar wech kentañ eo ma chomas tud a-hed ar goañv en Antarktika. E-pad ar veaj-se e tiwanas mignoniezh etre Amundsen ha Frederick Cook. Hervez Amundsen e chomas yac'h akipaj ar Belgica a-drugarez da gCook hag a lakaas anezhe da debriñ kig manked evit diwall diouzh ar skorbut.
Treizh ar Gwalarn, 1903-1906
Goude e zistro da Norvegia ha tapet gantañ e desteni kabiten ec'h aozas Amundsen e ergerzhadenn gentañ. Treizh ar Gwalarn (un treizh a liamm ar Meurvor Atlantel ouzh ar Meurvor Habask dre Norzh-meur Kanada betek strizh-mor Bering) a oa bet ergerzhet dre zouar e 1822 met ne oa ket bet treizhet gant ur vag betek-hen. Mont a reas kuit gant 6 den all war ur vag-pesketa, ar Gjøa, d'ar 16 a viz Even 1903 ha treuziñ bae Baffin, strizhoù-mor Lancaster, Peel, Ross ha Rae. Hedañ a reas aod reter enez King William ha d'an 9 a viz Gwengolo ec'h eorias war aod su an enezenn a-raok tremen daou c'hoañvezh en ur bae a anvas Gjoa Haven. Eno e teskas doareoù-ober an Inuited.
Goude an ehan-se e teuas a-benn da dreuziñ mor Beaufort, tizhout strizh-mor Bering ha dont da vezañ evel-se an den kentañ a dreuzas treizh ar Gwalarn. Kenderc'hel a reas e hent dre su enez Victoria ha kuitaat enezeg arktek Kanada d'ar 17 a viz Eost 1905. Chom a reas a-sav evit goañviñ a-raok distreiñ da Nome (Alaska). Dre ma oa ar pellskriver tostañ en Eagle City, 800 km ac'hane, e reas ar mont-ha-dont dre zouar evit kas ur gemennadenn o venegiñ e daol-kaer d'ar 5 a viz Kerzu 1905.
War-zu ar pol Su
Brasañ huñvre Amundsen e oa bezañ an den kentañ o tizhout ar pol Norzh. Evit-se e prestas Nansen ar Fram dezhañ. D'ar c'houlz-se e oa an ergerzhadegoù war-zu ar poloù en o bleuñv ha kevezerezh a rene koulz etre ar broadoù hag etre an dud. D'ar 1añ a viz Gwengolo 1909 e kemennas Frederick Cook bezañ tizhet pennahel an Norzh d'an 21 a viz Ebrel. Un nebeud devezhioù goude eo Peary hag a gemenne e oa bet tizhet gantañ d'ar 6 a viz Ebrel. O klevout se e tivizas Amundsen cheñch penn d'ar vazh ha mont etrezek pennahel ar Su, hep reiñ netra da c'houzout d'e skipailh. D'an 3 a viz Even 1910 e loc'has kuit diouzh Oslo ha n'eo nemet e Madeira ma roas keloù d'e akipaj eus pal gwirion o beaj.
D'ar 14 a viz Genver 1911 e stalias e gamp-diazez, Framheim, e bae ar balumed en Antarktika. Diouzh e du e stalias an ergerzher saoz Robert Falcon Scott e gamp e Kab Evans, 700 km e kornôg hini Amundsen. D'an 19 a viz Here e loc'has Amundsen asambles gant Olav Bjaaland, Helmer Hanssen, Sverre Hassel hag Oscar Wisting, gant peder zreinell ha 52 gi. D'ar 14 a viz Kerzu 1911 e tizhjont ar pol Su, pa oa c'hoazh Scott 572 km dioutañ. Leuskel a rejont un deltenn hag ul lizher o tezrevelliñ o zaol-kaer betegout e varvjent war an hent. Treuzvevañ a rejont avat ha d'ar 25 a viz Genver 1912 e oant distro e Framheim, goude ur veaj 2824 km.
Ergerzhadennoù diwezhañ
E 1918 e treuzas Treizh ar Biz war vourzh ar Maud ha dre-se e teuas da vezañ an den kentañ a dreuzas daou dreizh brudetañ Arktika.
E 1918 ivez e pakas e desteni loman nijerez hag e miz Mae 1925 e klaskas nijal a-us ar pol Norzh. Gant Lincoln Ellsworth, Hjalmar Riiser-Larsen ha tri den all e loc'has kuit diouzh enez Spitzberg e bourzh div dournijerez met ret e voe dezhe douarañ war ar skorn a-raok tizhout o fal. Goude bezañ labouret teir sizhun evit aozañ ur roudenn dibradañ e teujont a-benn da distreiñ yac'h ha dibistig.
Steuziadenn
Divizout a reas Amundsen mont war e leve goude e veaj war vourzh an Norge. Padal, d'an 18 a viz Even 1928 e pignas en un dournijerez a-benn mont da saveteiñ Nobile hag e akipaj a oa flastret o baloñs e hanternoz Spitzberg pa oant war o distro diouzh ar pol Norzh. Mont a reas diwar wel ha ne voe ket adkavet e gorf.
Liammoù diavaez
Ar mirdi Fram
Henryk Sienkiewicz
Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz a oa ur skrivagner polonat ganet d'ar 5 a viz Mae 1846 e Wola Okrzejska ha marvet d'ar 15 a viz Du 1916 e Vevey, Suis.
Quo vadis: Powieść z czasów Nerona ("Quo vadis : un istor en amzer Neron") eo e oberenn vrudetañ. Skrivet eo bet e Kastell Kostaerez e Ploumanac'h (Perroz-Gireg), e 1895-96.
E 1905 ez eas priz Nobel al lennegezh gantañ.
Noungeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù noungek eo an noungeg ((a)nung, anu, lu(tzu), kiutze, khanung, kwinp'ang, khupang, kwingsang pe fuch'ye) komzet e norzh Myanmar.
Erev beg hir
An Erev beg hir (liester: Ereved beg hir) a zo un evn-mor, Uria aalge an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra dreist-holl war aodoù gwalarn Eurazia ha hanternoz Meurvor Habask.
Shimon Peres
thumb|Shimon Peres Shimon Peres (hebraeg: שמעון פרס) zo ur politiker israelian bet kentañ ministr meur a wech, ha prezidant ar vro etre 2007 ha 2014.
Gwazh
Gwazh a c'hell bezañ :
Heñvelson eo gwazh d'ar ger gwaz e rannyezhoù KLT, dezhañ daou ster ivez, sell ouzh gwaz
Shimon Peres
Yaouankiz
E 1947 ez eas gant Haganah (a droas da Lu Israel da c'houde) hag anvet eo bet gant David Ben-Gurion evel den e-karg eus ar c'hoskor ha pourchas an armoù. E 1952 e voe anvet e renerezh Ministrerezh an Difenn hag e 1953 ez eas da rener-meur ar Ministrerezh. Pourchas armoù da Israel a oa ur stad gwall yaouank c'hoazh e oa e gefridi pennañ. Brav e teuas gantañ pa zeuas a-benn da gaout Mirage III Dassault hag ur reaktor nukleel.
Buhez politikel
E 1959 e voe dilennet er C'hnesset, evel ezel eus ar Mapai, Strollad Al Labour. Etre 1959 ha 1965 e labouras dreist-holl e Ministrerezh an Difenn betek ma voe tapet gant an afer Lavon a-gevret gant Moshe Dayan. Mont a rejont o daou eus ar Mapai ha gant David Ben Gurion e voe savet ur strollad nevez ganto : ar Rafi. En em glevout a rejont adarre gant ar Mapai e 1968 (met hep Ben Gurion). E 1969 ez eas Peres da Vinistr an Envroerezh hag e 1970 da Vinistr an Dezougen hag ar C'hehentiñ. E 1974, goude bezañ bet Ministr ar C'helaouiñ e-pad ur frapadig, ez eas da Vinistr an Difenn e gouarnamant Yitzhak Rabin. Kevezerezh a voe etre Peres ha Rabin evit bezañ e penn o strollad. E 1977 ez eas e-lec'h Rabin evel Kentañ Ministr ha penn ar strollad pa oa bet dizoloet e oa bet miret gant Leah Rabin, e wreg, kontoù-bank en estren-vro, ar pezh a oa difennet en Israel. Trec'het evit ar wezh kentañ e voe Strollad al Labour gant Peres en e benn e dilennadegoù 1977 avat. E 1981 e c'hoarvezas ar memes tra. E 1984 e voe cheñchet penn d'ar vazh : ar strollad kentañ e voe al Labour ha Peres da vont da Gentañ Ministr e penn ur gouarnamant ennañ al Labour, al Likud ha strolladoù bihan. Diouzh an emglev bet savet d'ar c'houlz-se ez eas kuit evit bezañ Ministr an Aferioù Diavaez e 1986 ha Ministr an Arc'hant e 1988. E 1990 ez eas kuit eus ar gouarnamant (hag e strollad war e lerc'h) ha c'hwitaat a reas war e raktres sevel un emglev nevez gant strolladoù bihan eus an tu-kleiz ha strollad Haredi.
Etre 1990 ha 1992 e voe e penn an tu-enep er C'hnesset.
E deroù 1992 e voe trec'het e dilennadegoù diabarzh ar strollad hag Yitzhak Rabin da zistreiñ. Peres a voe e Vinistr eus an Aferioù Diavaez e 1992 hag ur roll a-bouez en devoe en emglevioù Oslo. Mont a reas war-lerc'h Rabin pa voe drouglazhet e 1995. Trec'het gant Benjamin Netanyahu e voe evit an dilennadegoù kentañ a-benn envel ur C'hentañ Ministr war-eeun e 1996. E 1997 n'ez eas ket war ar renk evit bezañ e penn al Labour hag Ehud Barak a yeas e penn ar strollad. E 1999 e voe lezet ur plas dister dezhañ er gouarnamant evel Ministr an Diorren Rannvroel. Goude trec'h Ariel Sharon war Varak e 2001, e tistroas adarre avat. E penn al Labour e voe en ur gouarnamant a Unvaniezh Broadel gant Sharon hag al Likud en e benn. Ministr an Aferioù Diavaez e voe Peres ur wezh all. Tu-kleiz ar strollad a glemmas met Peres a yeas kuit nemet pa savas al Labour a-du evit abretaat an dilennadegoù e 2003. Trec'het e voe al Labour kaset gant Amram Mitzna ha Peres da vont en e benn ur wezh diwezhañ. A-du e savas gant un emglev ouzh Sharon e dibenn 2004 pa voe lakaet sklaer ez aje lu Israel eus banndenn Gaza.
Trec'het e voe Peres d'an 9 a viz Du 2005 avat da vare dilennadegoù diabarzh al Labour ha d'an 29 a viz Du e reas e soñj kuitaat e strollad evit mont da harpañ Ariel Sharon hag e strollad nevez: Kadima (an distro).
E 2007 e voe dilennet da Brezidant ar vro.
Nevi'im
Nevi'im (hebraeg: נביאים, "profeded"), pe Levrioù ar Brofeded, a vez graet eus eil lodenn an Tanac'h, pe Bibl Hebraek, Bibl Yuzevien Palestina, bet skrivet en hebraeg pe en arameeg. .
Shimon Peres
Buhez politikel
thumb|275px|Shimon Peres gant Donald Rumsfeld
Nevi'im
Div pe deir lodenn a gaver enno :
Shimon Peres
Prizioù
Ar Priz Nobel evit ar Peoc'h a yeas gantañ e 1994 a-gevret gant Yasser Arafat and Yitzhak Rabin.
Nevi'im
Nevi'im richonim (נביאים ראשונים) - ar Brofeded kentañ:
Er Bibl katolik e renker al levrioù-mañ e-touez al Levrioù Istorek gant Levrioù eilkanonel evel Levrioù an Danevelloù (kentañ hag eil), Levr Nehemia, Levr Tobit, Levr Youdith, Levr Ester ha Levrioù ar Vakabeed (kentañ hag eil).
Ar Brofeded diwezhañ
Nevi'im ac'haronim (נביאים אחרונים) a reer anezho. En o zouez e tiforc'her :
Dante Alighieri
Dante Alighieri a zo ganet e Firenze e 1265 en un tiegezh eus an noblañs izel ha marvet d'ar 14 Gwengolo 1321 e Ravenna.
Brudet eo e varzhoneg an Divina Commedia evel unan eus pennoberennoù lennegezh ar bed.
E vuhez
E dud a oa a renk uhel e Firenze, a-du gant ar gostezenn gelf. E dad a oa Alighiero di Bellincione, a oa ur Gelf gwenn, met ne c'houzañvas ket dial ar Gibelined goude ma voent trec'h e Montaperti. E vamm a oa Bella degli Abati; Bella eo berranv Gabriella, talvout a ra ivez kement ha « kenedus ».
Pa oa 12 vloaz, e 1277, e voe graet marc'had da zimeziñ Dante gant Gemma, merc'h Messer Manetto Donati. Aozañ dimezioù ken abred a veze graet alies, lidoù bras a veze, hag aktaoù a veze savet dirak an noter.
Gant Gemma en doe meur a vugel, Jacopo, Pietro hag Antonia, e vugale nemeto hervez al lezenn.
E oberennoù
Skrivet en deus Dante ivez:
Miguel Ángel Asturias
Miguel Ángel Asturias zo ur skrivagner guatemalat ganet e 1899 ha marvet e Madrid e 1974.
Tremenet en deus e vuhez etre prantadoù harlu ha prantadoù kargad diplomatel evit e vro.
E-touez e oberennoù emañ El señor presidente (An Aotrou prezidant), levezonet bras gant diktatouriezh Cabrera ma tezrevell enni ar mac'hom hag ar spont implijet evit diskar ur bobl.
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1967.
Rhys ap Gruffudd
Rhys ap Gruffudd (1132 – 28 a viz Ebrel 1197) a oa ur priñs kembreat a renas e Deheubarth adal 1155 betek e varv, hag a stourmas a-enep an Normaned ha Herri II, roue Bro-Saoz.
E vuhez
Mab e oa da Gruffudd ap Rhys, ha mab-bihan da Rhys ap Tewdwr, roue Deheubarth, a oa bet lazhet en Aberhonddu e 1093 gant Bernard de Neufmarche. "Priñs Kembre" ha "Priñs ar Gembreiz" a zo bet graet anezhañ e dihelloù zo.
Goude marv Owain Gwynedd, roue Gwynedd e 1170, e oa ar galloudusañ priñs a oa e Kembre.
Goude e varv
Goude e varv e voe aloubet ar pep brasañ eus rouantelezh Deheubarth gant an Normaned. E dad, Gruffydd ap Rhys, a deuas a-benn da chom mestr war un darnig, douaroù all a voe adkemeret gant e vreudeur koshañ goude marv o zad Gruffydd.
Poc'han boutin
Ar Poc'han boutin (liester: Poc'haned boutin) a zo un evn-mor, Fratercula arctica an anv skiantel anezhañ.
Annez
Neizhiañ a reont en Island, en Inizi Faero, e Bro-Skos, e Skandinavia, en Douar-Nevez ha pelloc'h c'hoazh en hanternoz e Meurvor Arktika (Greunland, Svalbard). War douar-bras Europa e ouennont war aodoù hanternoz Breizh, evel en enez Eusa pe er Jentilez da skouer. Sevel a reont o neizh stok-ha-stok, e krec'h an tornaodoù. Neizhiañ a reont alies e garidennoù toullet ganto en douar pe e douarennoù konikled dilezet. Chom a ra ar par gant an hevelep parez a-hed e vuhez. En neizh e vez dozvet ur vi hepken hag a vez goret gant ar par hag ar barez a bep eil, e-pad pemp sizhunvezh.
Rummatadur
Isspesadoù a zo (met n'eo ket degemeret kement-se gant an holl evnoniourien) :
Marchin
Marchin (e walloneg:Mårcin) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Oberour
An oberour a zo an den a sav skridoù pe danvez skrid evit pep seurt rummad-lennegezh koulz hag evit ar c'hleweled. Ar saver (skridoù, pennadoù-skrid), levrioù, barzhonegoù, sonerezh, kanaouennoù hag all) a vez graet anezhañ ivez. Dre hengoun ha dre emglev boutin e vez lakaet evel oberour e-kreiz un oberenn liesstumm ha/pe liesvedia an hini a skriv testennoù skrivet. Lakaet e vez da oberour pennañ an hini a skriv komzoù ur ganaouenn pa n'eo ket ar sonaozer an hini a ra nemet aozañ ar sonerezh (ha koulskoude e skriv notennoù sonerezh ar sonaozer). E meur a zegouezh eo oberour kevatal da skrivagner, hemañ gwelet evel oberour lennegezh nemetken.
Alies e kaver aozer evit oberour, met ne c'hell ket gouzout bewech m'eo bet savet an holl skrid(où) pe lakaet da vezañ prest evit an embann (saozneg : editor, galleg : arrangé par X, collaborateur, préparé pour l'édition, hag all...).
Kreeg ar biz
Ur yezh aljek eus isskourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo kreeg ar biz (saozneg: Northern East Cree pe East Coastal Cree), komzet gant 5 308 den (1997) e kornôg-kreiz Kebek e Kanada.
Oberour
Gwirioù aozer
Ar gwirioù aozer a zo ar gwirioù tennañ frouezh (korvoiñ) pe evezhiañ en deus pep a den en deus degaset menozioù speredel evit sevel un oberenn : an oberour(ien) hag ar re-se a resev ar gwirioù brasañ peurvuiañ, an aozer(ien), ar skeudennaouer(ien), ar skridaozerien, ar sonaozerien, ar jubennourienn... Hervez al lezenn gall 1957, ne c'hell ket bezañ kollet ar gwirioù-se e-pad ar maread termenet (70 bloaz d'an nebeutañ). Ne c'hellont ket bezañ treuskaset da zen, nemet d'an hêred.
Kreeg ar biz
Ur rannyezh-y an hini eo.
A-wechoù e vez renket evel ur rannyezh montagnek. N'emañ ket ar yezh-mañ en en arvar da vont da get ha komzet e vez er c'humuniezhioù tostañ d'ar c'hêrioù bras. Kelennet e vez e skolioù an derez kentañ.
Oberour
Gwirioù aozer
Notenn : marteze e vo da sevel un bajenn digejañ
Kanoe-kaiak
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat ar yezh hag an danvez, mar plij ganeoc'h.
Ar c'hanoe kaiak a zo ur sport hag a vez pleustret gant ur c'haiak pe ur c'hanoe.
Ar c'hanoe hag ar c'haiak a zo daou lestr sportour peushañval met da ziforc'hiañ : disheñvel int dre ar roeñv (pe bagailh) hag ar savlec'h er bag. Gant ur pagailh simpl hag war ar glin eo ar c'hanoerien, hag gant ur pagailh doubl hag azezet eo ar c'hayakerien. Ar gêr kanoe-kayak a zo stummet gant hollad an daou c'hêr all, met n'eo nemet anv ar sport hag n'eo ket hini ul lestr. Ar c'hanoe-kaiak a zo pleustret en dour sioul, en dour red pe war ar mor.
Istor
Abaoe fin an kantved eo diorroet kalz ar pleustradegoù-se, gant implij teknikoù ha danvezioù nevez, da skouer ar c'hevlar pe ar c'harbon evit al lestroù, met ivez war ar pagailhoù hag reizhoù ar surentez. Abalamour da se, deuet eo ar c'hanoe-kaiak da vezañ ur sport, ha kenstrivadegoù a zo neuze deuet war wel. Al lestroù o deus kemeret perzhioù ar pleustroù nevez (freestyle, sterioù uhel), pe evit kaout un arvesterezh brasoc'h ( da skouer bigi a skarzh an dour o-unan). Bremañ, stumm ar c'hanoeoù hag ar c'haiakoù a zo muioc'h diouzh o fleustradeg eget eus o orin : aes tre eo meskañ ur c'haiak hag ur c'hanoe evit ar slalom kement e seblantont heñvel.
Ar genstrivadeg kentañ en dour plaen a zo bet e Bro-Saoz e 1865, e Bro C'hall e 1869, E Amerika an norzh e 1871 hag all. Krouet eo bet ar c'hengevredigezh etrevroadel e 1924, hag an hini se a aozo ar c'henstrivadegoù Europa kentañ e 1933, ar re bedel e 1938. Gwelet e vo ar c'haiak evit ar wech kentañ er c'hoarioù olimpek e 1936.
Ar c'hanoe-kaiak er C'hoarioù Olimpek:
E 1924 e oa ur sport diskouezadeg. E 1936 ez eo lakaet ar redadeg dre linenn (dour plaen). Ar slalom a zo bet ur sport Olimpek e 1972, kaset kuit e pad 20 bloaz hag adlakaet e 1992.
En dour sioul
Ar c'hanoe-kaiak en dour sioul a zo pleustret e kenstrivadeg pe e dudi, gant daou doare lestr hag a implij teknikoù disheñvel, memes ma chom ar meiziadoù heñvel-tre.
Kaiak : ar c'hayaker a zo azezet en e lestr gant e treid staliet war ur varenn metal anvet stank treid. Troc'het eo war an hirder evit lakaat da ziblaseal ar varenn-stur hag a zalc'h ar stur. Aze ez eus un diforc'h bras etre an daou lestr ha-se dre ma eo sturiet ar c'hanoe, penn da benn gant ar pagailh. Ar c'haiaker a zo azezet tost tre d'ar stank-treid, hag e divc'har a zo krommet evit aesaat ar boutañ. Ret eo kompren, n'eo ket ar c'haiak a araoka war an dour, met an dour a araoka dindan ar c'haiak. Ar jestroù a zo neuze aozet evit sachañ, ha n'eo ket evit boutañ.
Kanoe : Ar fiñv a zo disheñvel met ar mennozh a zo ar memes hini, ar fiñv a zo kroget gant al lez eus tu ar bal nemetañ hag a za ar muiañ en a-raok. Goude, ar c'hanoeer a laosk e bouez en dour, ha pa 'z eo penn da penn ar bal en dour e sav en dro. Ha neuze e sach war e c'hanoe gant sikour an harp-se. Pa grog ar fiñv-se, emañ dija o soñjal en hini a zeu en ur lakaat e lez en a-raok. An hentad a zo graet war e dro gant taolioù pagailh brasoc'h e fin an taol.
Diaester ar sport a deu eus distabilded al lestr. Ar jestroù na vefe ket diaes da arloañ ma vefe stabiloc'h ar bigi. Met pal ar sport a zo da vont ar buanañ posupl ha neuze eo ret kaout lestroù skelbet. Ar c'hayaker pe ar c'hanoeer a zo neuze o tiwall dibaouez, ha c'hoarvezout a ra ivez gant gwellañ gourdonerien ar bed, drezi holl gant ar skuizhder goude ur bern kampionadoù.
Ur bern seurt bigi a zo posupl implijout : ar c'hayakoù ha kanoeoù ur plas, met ivez daou blas pe tri. Anv al lestr a zo savet gant lizherenn kentañ e anv leun e galleg (K evit kaiak, C evit kanoe ), hag goude an niver a blasoù a zo ennañ. Da skouer : K1, K2, K4, C1, C2 ha C4. Ar c'hampionnad a zo heuliet gant ur vag keflusker hag en deus ar gwir da zivarrekaat ar	genstriverien.
Aozadur an oberiantiz
Ar c'hanoe-kaiak a strolla ar sport olimpek, met ivez dudi an douristelezh hag ar c'henwerzherez. E Bro-C'hall ez eo meret gant an FFCK http://www.ffck.org/, hag gant an ICF http://www.canoeicf.com/ en etrevroadel.
Kaiak war ar mor
An dikibliezh-se a zo un doare da weladenniñ ar c'hostoù, pe c'hoazh d'ober mereadennoù bihan, ha gwelout ar pezh a zo diposupl da welet a-dal an douar. Pleustret e vez gant bigi hir, a stumm hengounel, tost 5 metrad gant kombadoù didreuzus a-benn gwareziñ an dilhadoù hag an dafar evit en em lec'hiañ, pe c'hoazh kaiakou e polietilen, ledan ha stabil-tre evit an douristelezh. Gant ar c'haiak war vor eo posupl da besketañ ar pezh a zo difennet gant listri an neuñverien.
Ar gourdonadurioù
Ar gourdonadurioù a zo miret dreist-holl gant aozadur etrevroadel ar c'hanoe (FIC). Ar c'hanoe-kaiak a zo degemeret evel ur sport abaoe 1936 a drugarez d'ar redadeg fonnus (war 200m, 500m hag 1000metrad war un trepas). Ar slalom a zo nemet abaoe 1972 (paouezet eo bet goude ar bloavezh-se betek c'hoarioù olimpek Barselona e 1992). An diskibliezhioù nann-olimpek a zo an diskennidigezh-ster, ar freestyle, ar c'haiak polo hag an diskibliezhioù-se a zo graet war o-dro gant an FIC.
Bez ez eus daou stumm a c'hourdonezhioù : -Sprint :Tremen a ra e daou brantad, war ar memes rann ster. Pep hini a c'hell padout eus 30 eilenn da teir minutenn, alies e vez aozet er rannad ster froudañ. -Klasel :Eus 6 betek 30 minutenn e chell padout.N'ez eus nemet ur prantad.
Ar freestylerion na haketalont ket da dedreuziñ meur a gilometr a-benn kavout spotoù direbech, ar re pouezusañ e Bro-C'hall a zo Hawai war ar Rhon pe ar Rabiou... Pleustret e vez gant bigi hir-kenañ(war-dro 6 metrad 50), hag ar pal a zo echuiñ gant ar redadeg ar buanañ posupl en ur implijout an houl(gwagennoù ha na dorront ket, hag a zo kreiz ar mor) evit kemer tizh. http://micheray.files.wordpress.com/2009/04/yendell_090311_48074.jpg
Gwiskoù
An dilhad implijet a cheñch penn da benn eus un diskibl d'una all hervezh an ezhommoù. Da skouer, e Slalom, e mor pe e diskennadeg e vo implijet dilhad stankus, na laoslont ket an dour da dremen ha tomm rak ez vezomp atav gleb, en hañv evel er goañv. Implijout a reont ur verrsae, hag a vez lakaet tro-dro da doull ar vag (iloar), evit ma ne c'hellfe ket an dour mont el lestr. Er c'hontrol, er redadeg-fonnus ne vo implijet dilhad stankus ebet rak ne vezont morse gleb, ha neuze o defe kalz re domm. Ne vo lakaet nemet ul licra (seurt tee-shirt met tomm memes gleb) hag ur short ganto. Pa'z eo re fresk an aer pe pa vez re avel e vez lakaet un dizaveler ganto.
Ispisialamantoù bro Kanada
Ar C'hanada a zo ar vro nemeti er bed hag en deus en e listenn listri gourdonadenn ur c'hanoe eus 15 pagailher. Anvet eo Kanoe Brezel dont a ra eus indianed Amerika, an Haudenosaunee a implije ar bigi-se evit brezeliñ. O listri a oa fonnus-tre ha seblant tre d'ar C15 (anv ofisiel). Ar vag a zo ur c'hanoe gant 14 pagailher (7 dehouat, 7 kleizhat) hag un den o sturiañ an hentad, alies eo an hini-se ar gourdoner. Ur vag fonnus eo e-keñver e bouez. Ar redadegoù C15 a zo dedennus tre peogwir eo bras ar bigi hag e vezont strollet er memes trepas.
Rummadoù e Bro-C'hall
Ouzhpenn da-se ez eus ur rummad kayak-ampechet, evit an dud ampechet.
Ar merc'hed er c'hanoe-kaiak
Ar merc'hed a zo 25 % eus an dud aotreget er c'hanoe-kaiak. An aozadur en deus prometet da bediñ an holl frammoù sportour da gemer perzh er genstrivadeg vroadel « Merc'hed ha sport » aozet gant ministerezh ar yec'hed, ar yaouankiz hag ar sportoù evit lakaat en a-raok skeudenn ar plac'h er sport.
Norraeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù noungek eo an norraeg (norra pe noza) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1951) e Myanmar.
Tost-tre eo d'al lamaeg.
Teir rannyezh ez eus:
Planfili
Planfili a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Planfili e oa betek 2015.
Bourc'h-Kintin
Bourc'h-Kintin a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Mec'hiko
Mec'hiko (e spagnoleg Estados Unidos Mexicanos, « Stadoù-Unanet Mec'hikan », pe México) a zo ur riez eus Norzhamerika, er su da Stadoù-Unanet Amerika (dispartiet eo diouto gant ar Río Grande, Río Bravo evit ar Vec'hikaned) ha bevennet er su gant Guatemala ha Belize. Stadoù-Unanet Mec'hikan eo anv ofisiel ar vro. Gant ouzhpenn 100 milion a annezidi, hag 20 milion anezho er gêrbenn Mec'hiko, eo Mec'hiko an hini bobletañ eus an holl vroioù spagnoleger. An trede bro eus Amerika latin eo e-keñver ar vent, war-lerc'h Brazil hag Arc'hantina, hag an eil e-keñver ar boblañs. Abaoe 2002 emañ gant kentañ PDG Amerika latin dirak Brazil.
Anvadur
Un unvez politikel eo Mec'hiko, ganet e penn-kentañ an kantved. A-raok an dizalc'hded e veze graet America mexicana (Amerika vec'hikan) eus ar vro da zont. Da goulz Kendalc'h Chilpancingo (1813) e voe kinniget gant deputeed zo ober gant Anahuac evit henvel ar vro, Anahuac o vezañ ar ger a veze implijet gant ar Vec'hikaned evit ober anv eus an tachennadoù a oant mestr warno (Cem Anahuac Tenochca Tlalpan = ar Bed, douar Tenochca). A-benn ar fin e voe bet divizet e vefe México, Mec'hiko, anv ar vroad nevez.
Orin an anv Mec'hiko
Martezeadennoù a bep seurt a zo diwar-benn ster ar ger México. Un dra a zo sur : ur ger a orin nahouatlek eo, hag an Hen-Vec'hikaned a rae gantañ evit ober anv eus kêrbenn o Stad. Ar vartezeadenn a zegemerer peurliesañ a zispleg emañ orin anv ar vro er gerioù metztli = loar, xictli = begel pe kreiz, ha -co = lostger a verk al lec’h. Hervezi e talvezfe México kement ha lec’h kreiz al loar, pe ent resisoc’h, lenn al loar, unan eus an anvioù a vez implijet gant ar Vec'hikaned evit merkañ lenn Texcoco. Al lec'hanvadurezh nahouatlek a yae pelloc'h eget deskrivañ. Karget e oa a sterioù kevrinek, anavezet gant un nebeud diskibled hepken, evel ma skriv Bernardino de Sahagún en e Historia de las cosas de la Nueva España. Er ster rinek-se, e talvez an anv roet da Vec'hiko kement ha Kreiz ar Bed, hag e meur a zornskrid eo taolennet kêr Vec'hiko evel al lec’h ma grog an holl dourredennoù a dreuz an Anáhuac (ar bed, an douar gronnet gant an doureier). eg), un anv roet d’o doue gwarezer Huitzilopochtli, an evn-kelienenn kleiz. E se e vefe Mec'hiko al lec'h m'emañ Huitzilopochtli o chom. Huitzilopochtli, hervez mojennoù ar Vec'hikaned, en defe tennet ar meuriad-se eus Aztlán (ul lec’h mojennel anezhañ, lec'hiet gant darn e Nayarit pe e Mec'hiko-Nevez) evit e gas d'un douar grataet. Evit mont di en deus ranket ar meuriad beajiñ e-pad daou-c'hant vloaz. Ur wech degouezhet gant enezennig Mexihco war lenn Texcoco, e oa bet roet ur sin gant o doue hag o beleg meur, e anv Ténoch.
Aozerien zo (e Spagn dreist-holl) a skriv anv ar vro hag ar gêrbenn evel-henn : Méjico. Ha pa vefe lakaet an daou stumm da reizh gant Akademiezh roueel ar spagnoleg, ez ali an ensavadur-se ober gant ar stumm México hag implijout an x en holl c'herioù deveret. A-hed an istor eo bet implijet ar skrivad gant x gant an darn vrasañ eus ar spagnolegerien.
Politikerezh
Ur republik kevreadel eo Mec’hiko, enni 31 Stad hag un Distrig Kevreadel. Gwarantet eo disrannadur an tri galloud (erounit, lezennel ha lezvarnel) gant bonreizh 1917.
Ar galloud erounit
E penn ar galloud erounit emañ prezidant ar Republik. Dilennet e vez evit ur prantad 6 vloaz diouzh ar mouezhiañ hollek eeun gant un dro hepken hervez ar muiañ-niver keñverel. Ne c’hall ket bezañ dilennet en-dro. N’eus Kentañ ministr ebet. Envel ha dizornañ a ra ar vinistred, ar pennprokulor (ministr ar Justis), ar gannadourien hag ar bennkonsuled. Ma tilez e garg pe ma varv, e vez anvet ur prezidant da c’hortoz gant ar C’huntell. Gallout a ra ar prezidant kemer dekredoù war dachenn an armerzh hag an arc’hant gant ar galloudoù a vez dileuriet dezhañ gant ar C’huntell.
Abaoe ar 1 a viz Kerzu 2006 ez eo Felipe Calderón (PAN) zo prezidant Mec’hiko goude bezañ bet 35,88 % eus ar mouezhioù en dilennadegoù d’an 2 a viz Gouere 2006, pa oa 35,31 % evit Andrés Manuel López Obrador (PRD) ha 22,27 % evit Roberto Madrazo (PRI).
D’an 13 a viz Gouere e oa bet savet 359 amoug evit direizhderioù dirak LDGLK (Lez-varn Dilennel Galloud Lezvarnel ar C’hevread), 227 kinniget gant ar c'henemsav Evit Mad an Holl, 131 gant ar PAN hag 1 gant ar C’hevredad evit Mec’hiko.
D’ar 6 a viz Gwengolo e oa bet douget he barnedigezh gant LDGLK, ha kadarnaet trec’h Felipe Calderón zo aet en e garg ent ofisiel d’ar 1añ a viz Kerzu 2006.
Peogwir e kav skoazell e-barzh ar c’horf lezennel e vez muioc’h a c’halloudoù gant ar gouarnamant kevreadel eget gant e gevatal er Stadoù-Unanet. Gallout a ra dizornañ gouarnerien ar Stadoù dilennet diouzh ar mouezhiañ hollek en abeg d’ur fazi bras, d’ar goubrenerezh, h.a. A-hend-all e teu arc’hant an tailhoù d’ar gouarnamant kevreadel dreist-holl, hag ul lodenn vihan hepken a ro en-dro d’ar Stadoù.
Ar galloud lezennel
Rannet eo ar C’huntell e div gambr : ur parlamant hag ur sened. Abaoe 1997 e c’hoari ar C’huntell ur roll brasoc’h peogwir e oa bet tapet muioc’h a sezoù gant an eneberezh goude ma oa bet dilennet 200 depute dre ar mouezhiañ kenfeuriek.
Sarah Bernhardt
He mamm, c'hoant ganti da vezañ ur gourtizanez a-bouez eus an Eil Impalaeriezh c'hall, a gasas anezhi diwar he zro evit bezañ dieupoc'h. Kaset e voe neuze Sarah Bernhardt da Gemperle pa oa bugelig. Chom a reas pemp bloaz er vro hag ar brezhoneg e voe he yezh kentañ.
Mec'hiko
Stadoù kevreadel
Mec’hiko zo enni 31 stad hag un distrig kevreadel
Sarah Bernhardt
E 1858, d'an oad a 14 vloaz, e voe en ur skol c'hoariva, hag e 1862 e krogas gant ar vicher ; a-drugarez da berzhioù e Phèdre ha da La Dame aux Camélias e teuas buan da vezañ brudet. Daoust ma ne rae nemet gant ar galleg e oa brudet en darn vrasañ eus Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika. Abalamour d'he doare-bevañ gwallskouerius e voe kalz tabut avat.
Mec'hiko
Chiapas hag an EZLN
E fin an XXvet kantved e tiskulias tud dibourvez Chiapas an diouer a interest gant ar galloudoù foran evit o Stad, unan eus re baourañ Mec’hiko. Klemm a raent dre ma oa ret d’un niver bras a henvroidi paeañ taosoù da berc’henned douar na oant ket eno, daoust ma oa bet prometet abaoe ar bloavezhioù 1920 gant ar gouarnamant mec’hikan reiñ d’ar beizanted perc’henniezh an douaroù bet gounezet ganto abaoe meur a remziad. Mellad 27 ar vonreizh a warant d’an henvroidi ar gwir d’un ejido pe perc’henniezh stroll.
Sarah Bernhardt
E 1905 e c'hloazas he gar ha ret e voe he dic'hariñ. Daoust d'ar gwallzarvoud-se ne baouezas ket da c'hoari, met ret e veze da skoazellerien he dougen betek al leur-c'hoari peogwir ne c'helle ket bale ken. E 1922 e voe an dro diwezhañ d'he gwelet war ul leurenn. Marvet eo e 1923 e Pariz, diwar ur c'hleñved en he lounezhi.
Mec'hiko
Chiapas hag an EZLN
Echuet e oa bet adreizh an douaroù en darn vrasañ eus ar vro, nemet e Chiapas. Gant enkadenn 1982 e voe lakaet un termen da gontroll an armerzh gant ar Stad hag ar prevesadurioù a voe da-heul a roas ar plas brasañ d’an embregerezhioù prevez. A-benn neuze e paouezas adreizh an douaroù da vezañ er renk a-raok. E-pad respet ar prezidant Carlos Salinas de Gortari e voe lakaet digoradur ar vro d’ar c’henwerzh etrebroadel dreist an traoù all. Da-heul al lanvad adreizhoù frankizour e oa bet modernaet an armerzh a oa serret warnañ e-unan ha gwarezour, ha lakaet e-barzh kenwerzh ar bed. Astalet e voe gant ar gouarnamant ar gwir bonreizhel evit ar c’humuniezhioù war ar maez da vezañ perc’henn war ejidoioù. Emglev frankeskemm Norzh Amerika (EFNA) lakaet da dalvezout d’ar 1 a viz Genver 1994 a voe sellet outañ gant henvroidi Chiapas evel ur brouenn ouzhpenn e vezent lezet a-gostez gant ar gouarnamant kevreadel : kreiz ha norzh ar vro a ziorroe buan gant an tost ma oant da amezeg bras an norzh, tra ma chome ar su er baourentez hag en isdiorroadur.
Ionia
thumb|280px|Kartenn Ionia
Mec'hiko
Chiapas hag an EZLN
En endro-se e oa bet ganet an Ejercito Zapatista de Libéracion Nacional (EZLN, = Arme zapatour a zieubidigezh vroadel). Ul luskad peoc'hgar eo ar zapatourien ha "broudet" e voent da implijout an armoù evit gwarantiñ ar gwir d’an ejidoioù d’an henvroidi. An Iskomandant Marcos, anezhañ levier al luskad zapatour, a zeuas a-benn da sachañ evezh ar gumuniezh etrebroadel war stourm pobloù Chiapas war-bouez teknologiezhioù nevez ar c’helaouiñ (internet peurgetket).
E miz Eost 2003 e tisklêrias an EZLN e oa emren an holl dachennad zapatour e-keñver Mec'hiko. Abaoe he deus labouret an EZLN gant ar gouarnamant evit diorren ar yec’hed hag an deskadurezh e kumuniezhoù tud dibourvez Chiapas.
Tremen poblañsouriezhel
E-pad an a-bezh n’he deus graet poblañs Mec’hiko nemet doublañ. Kenderc’hel a ray an tuadur-se e-pad 20 vloaz kentañ an XXvet kantved. E 1920 e weler ur c’holl 2 vilion a annezidi zoken. Se a c’haller displegañ gant an Dispac’h mec’hikan etre 1910 ha 1920.
Ionia
Ionia a oa ur rannvro gozh e kornôg Anatolia, etre Fokaia ha Miletos. Hiziv emañ e Turkia, ha klotañ a ra gant ar vro en-dro da Izmir.
Orin
Poblet e voe gant eil barrad aloubiñ an Ac'heaned en, hag en em veskañ a rejont gant Dorianed ha pobloù rakhellenek.
Mec'hiko
Tremen poblañsouriezhel
Tremen a reas an hoali eus 36 vloaz e 1895 da 75 vloaz e 2005. Setu ez istimer emañ Mec’hiko o paouez kregiñ gant prantad diwezhañ an tremen poblañsouriezhel. Evit gwir, ar feur gouennañ n’eo ken nemet 2,45 bugel dre vaouez, ha feur mervel ar vugale zo 20,91 marv evit 1000 ganedigezh.
Rak evit ar wech e vez negativel ar ventel enbroañ-divroañ, ha sevel a ra da ouzhpenn 450,000 Mec’hikan ar bloaz. Ar Stadoù-Unanet a chom an termen kentañ.
Ha pa vefe yaouank poblañs Mec’hiko hiziv an deiz (n’eus nemet 5,6% eus ar boblañs en tu-hont da 65 bloaz) ez eo krog ar boblañs da goshaat ha buanaat a ray an dra-se er bloavezhioù a zeu.
Gourenez
right|thumbnail|260px|[[Gourenez Kiberen, e Breizh]] Ur c'hourenez (liester: gourinizi pe gourenezi) a zo ur beg-douar ledan er mor, ur seurt enezenn hogen e chom stag ouzh an douar-bras dre ur strizh-douar, ha na zeu ket ar mor penn-da-benn en-dro dezhi, zoken pa vez reverzhi.
Ionia
Orin
Spletus e oa aodoù Ionia: gwasked naturel, aes sevel porzhioù evit ar c'henwerzh, un hin blijus, traoñiennoù dereat evit al labour-douar, gounit ed ha sevel kezeg, uhelennoù evit lakaat deñved da beuriñ, torgennoù evit lakaat gwez-frouezh hag -olivez. Ur rannyezh o doa, un neved sakr, ar Panionion e Priene.
Gourenez
Gourenez Gwenrann, Gourenez Kraozon e Breizh, gourenez Monte Argentario en Italia ha Gourenez ar C'hab Glas e Senegal, zo skouerioù gourinizi.
Ledenez ha ragenez
Graet e vez ledenez eus ur c'hourenez bras-kenañ, eus tiriadoù douar bras gant mor tro-dro war dri zu ; da skouer : Ledenez Breizh, Ledenez Iberia, Ledenez Arabia.
Pa vez tost-tre un enezenn d'an aod e vez graet ur ragenez anezhi.
Arrested Development
Arrested Development zo ur strollad hip hop dazeilat stadunanat.
Mec'hiko
Divaeziañ ha kêriekaat
Ar Stadoù zo ennañ al lodenn vrasañ eus poblañs Mec’hiko eo an distrig kevreadel ha Stadoù Mec’hiko, Jalisco, Nuevo León, Puebla ha Veracruz. Er c’hontrol, ar re enno an nebeutañ a dud eo Campeche, Baja California Sur ha Quintana Roo. En div Stad diwezhañ-mañ avat emañ ar feurioù kreskiñ e-touez re uhelañ ar vro abalamour da ziorroadur an touristerezh e kêrioù evel Cancún, zo enni 50% eus poblañs Quintana Roo, pe Los Cabos ha La Paz, zo deuet da vezañ un eldorado evit an Amerikaned.
Arrested Development
Diazezet eo e fin ar bloavezhioù 1980 e Atlanta gant ar raperien Speech ha DJ Headliner. En o albom c'hentañ e kaver ar c'hananouennoù "Tennessee", "People Everyday" ha "Mr. Wendal" a reont berzh bras. Gounit a ra ar strollad ur Grammy Award evel "gwelañ arzour nevez", ha anvet eo strollad ar bloazh gant ar gelaouenn Rolling Stone.
Louergad
Louergad a zo ur gumun eus Breizh, e Treger, hag e kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Arrested Development
N'eo ket douget ar strollad da gangsta rap deroù-mañ ar bloavezhioù 1990 met kentoc'h d'o identelezh afrikan. D'ar mare-se eo a c'houlen ganto ar filmaozer Spike Lee aozañ un ganaouenn evit Malcolm X, e film diwar-benn buhez ar lider afroamerikan. Enrollañ a reont "Revolution" eta.
Ionia
Orin
En Henamzer e oa 12 polis en Ionia, en douar-bras evel en inizi: C'hios, Efesos, Erythrai, Fokaia, Klazomenai, Kolofon, Lebedos, Miletos, Myous, Priene, Samos ha Teos. Goude e teuas Halikarnassos d'en em unaniñ ganto.
Louergad
Douaroniezh
Bras-mat eo takad kumun Louergad, eus Sant-Eler en norzh betek Koad an Noz ha Koad an Hae er su. Er reter e kaver Menez Bre, uhelenn vrudet Bro-Dreger hag eno, ivez, emañ mammenn ar Gindi, hag a ra an harz etre Pederneg ha Louergad.
Arrested Development
Zingalamaduni zo embannet e 1994 met ne werzh ket kalz. Distrollañ a reont e 1996 met strollañ a reont en-dro e 2000 (hep Headliner).
Louergad
Douaroniezh
Kumunioù amezek :
Mec'hiko
Divaeziañ ha kêriekaat
E kêr Vec’hiko ez eus tolpet 18,396,677 a dud (sifroù 2000), ar pezh a ra anezhi brasañ kêr ar bed. Guadalajara ha Monterrey eo 2l ha 3e brasañ kêr ar vro a-getep, dezho ouzhpenn 3 milion a annezidi.
Ionia
Orin
Un oaled a sevenadur hellenek uhel e oa er ha. E gwirionez ne oa nemet un darn eus un hollad, pe ur vro, a reer Hellaz Azia, pe Hellaz ar Reter anezhi.
Louergad
Douaroniezh
Plûned; Bear; Pederneg; Treglañviz; Gurunuhel; Benac'h; Tregrom
Ionia
Sevenadurezh
E kêrioù Ionia eo e vleunias ar brederouriezh hag an arz da gentañ. Brudet eo an disavouriezh hag an urzh ionian.
Louergad
Anv
Stummoù kozh :
Lavaret ez eus e oa savet an anv diwar ur sant Ergad, met n'eus bet kavet roud ebet anezhañ er barrez.
Istor
Hervez René Couffon, ar plou diazez Plouserf e oa enni : Louergat, Tregrom, Gurunuhel, Sant-Elar, Benac'h, Pont-Melvez.
Menez Bre
302 m a uhelder, war zouar ar barrez evit an hanter.
Peulvan Pergad
10,30 m a uhelder ha 12,40 m a dro (?) e rez an douar, unan eus ar re vrasañ en Europa, hirie an eil e bro C'hall hag e Breizh.<re>Fernand Niel : Dolmens et Menhirs. Que sais-je ? n 764. PUF. 1966
Mec'hiko
Torfedoù, dramm ha paourentez
Hervez ar Bank Bed eo pignet Mec’hiko en 12 plas war skeul galloudoù armerzhel ar bed. E 2005 e oa bet roet un FDD a 0,814 da Vec’hiko gant Programm ar Broadoù Unanet evit an Diorren (PBUD). Gant se emañ en 53e renk er bed, hag e rummad ar broioù ma’z eo uhel an diorren denel (FDD > 0,8).
Padal ez eus diforc’hioù gounidoù bras etre ar re binvidik hag ar re baour. Kalz e ra ar blegenn-mañ evit feur uhel an torfedoù e kêr Vec’hiko. Gant ar goubrenerezh e meur a live er polis hag er melestradur n’en deus ket gallet ar stourm enep an torfedoù ober berzh. Disheñvel-bras eo ar jeu er peurrest eus ar vro avat. Brudet eo ar Vec’hikaned evit bezañ tud onest ha servijus.
Goubrenerezh ar polis hag ar soudarded zo unan eus kudennoù pennañ Mec’hiko. Arc’hantet e vez ar c’harteloù mec’hikan gant marc’had gounidus an dramm hag an divroañ e-maez lezenn war-du ar Stadoù-Unanet. Ganto e vez pourchaset ouzhpenn an hanter eus ar metamfetamin a vez prenet er Stadoù-Unanet. Roet ez eus bet lañs d’ur stourmad bras gant ar gouarnamant kevreadel evit gwellaat ar surentez ha stourm ouzh an torfedoù frammet dre ober gant an teknologiezhioù nevez. Enfredet eo bet maer kozh New-York zoken, Rudolph Giuliani, brudet an tamm anezhañ evit e daolioù-kaer enep an torfedoù e kêr-benn armerzhel ar Stadoù-Unanet, evit adober e gur e kêr Vec’hiko. Dre vras e c’haller lavaret n’eo ket gwall c’houbrenet ar polis kevreadel (kevatal d’an archeriezh). Kresket kalz eo bet goproù ar bolised hag uheloc’h eo o live deskadurezh eget er polisoù all.
Louergad
Iliz katolik Itron-Varia an Erc'h
Tour eus ar ;
Mec'hiko
Torfedoù, dramm ha paourentez
Ur gêr zibar e chom kêr Vec’hiko. Eno e vez etre 2000 ha 3000 torfed ar bloaz. 600 eus an torfedoù-se hepken a vez diskuliet d’ar polis. Daoust da se n’eo ket ken uhel niver ar muntroù hag a vije lezet da grediñ gant sifroù an torfedoù. Well-wazh e vez e kêr Vec’hiko 2,5 muntr bemdez, ar pezh n’eo ket kalz e-skoaz an niver a annezidi (war-dro 20 milion). E Washington, da skouer, eo 5 gwech uheloc’h ar feur torfedoù dre annezad.
Arrested Development
O albom diwezhañ Since The Last Time zo embannet war an dachenn etrevroadel e miz Gwengolo 2006 (met ket er SUA).
Mec'hiko
Henvroidi ha divroerezh
Mec’hiko he deus un tammig muioc’h eget 106 milion a annezidi. Ar vro spagnoleger pobletañ eo dirak Spagn, hag an 3e bro pobletañ e kevandir Amerika war-lerc’h ar Stadoù-Unanet ha Brazil. Unnekvet bro pobletañ ar bed eo war-lerc’h Sina, India, ar Stadoù-Unanet, Indonezia, Brazil, Pakistan, Bangladesh, Rusia, Nigeria ha Japan.
Tremenet e oa dregantad an dud a gomz yezhoù hengounel (an dezverk nemetañ gant INEGI evit merkañ an henvroidi) eus 17% e 1895 da 7% hepken e 2000. E-keñver an niver anezho avat, e oa bet ur c’hresk eus 1 milion e 1895 da 7 milion e 2000. A-unan emañ an arbennigourien evit lavaret ez eus kentoc’h 12,7 milion a henvroidi e Mec’hiko, ganto ur yezh hengounel pe get. Betek 1980 e tivroe an henvroidi war-du ar c’hêrioù bras tost d’al lec’h ma oant bet ganet, met adalek ar bloavezhioù 1990 ez aent a-zruilh war-du ar Stadoù-Unanet.
Louergad
Iliz katolik Itron-Varia an Erc'h
Lennet e vez iliz Louergad a zo dindan anv : "Notre Dame des Neiges", deut diouzh "Itron Varia an Erc'h".
Arrested Development
Ober a reont ur droiad en Aostralia e miz Meurzh 2007, asambles gant Simple Minds ha INXS.
Mec'hiko
Henvroidi ha divroerezh
Ar Stadoù-Unanet eo ar vro ma vev ar muiañ a Vec’hikaned war-lerc’h Mec’hiko. Lavaret a reer eo Los Angeles, brasañ kêr Kalifornia anezhi, an eil kêr vec’hikan e-keñver ar boblañs rak an niver a enbroidi hag a ziskennidi eus Mec’hikaned eno zo en tu-hont d’ar 4 milion a dud zo o chom e Guadalajara, eil kêr Mec’hiko. Mec’hikaned zo bet en tu all d’ar Río Grande kerkent ha destaget tachennadoù mec’hikan bras-divent gant ar Stadoù-Unanet. Evel-se e oa en em gavet un toullad Mec’hikaned war an tiriad amerikan, ha dalc’het o doa d’o boazioù ha d’o yezh. Stad Mec'hiko Nevez a ziskouez mat an dra-se. D’an dud-se e ranker ouzhpennañ niver bras ar braceros aet da vevañ d’ar Stadoù-Unanet, evit ur mare hepken a-wechoù, da-heul un emglev labour etre gouarnamantoù Washington ha Mec'hiko. Aet eo enkadennoù armerzhel diwezhañ Mec’hiko a-du gant an divroañ war-du an norzh hag istimañ a reer e oa tost 38 milion a Vec’hikaned pe a ziskennidi eus Mec’hikaned o vevañ er Stadoù-Unanet e penn kentañ an XXvet kantved. E Kalifornia, e Texas pe e Mec’hiko-Nevez emañ an darn vrasañ eus ar re-se. En Europa ez eus ivez kumuniezhoù bras a Vec’hikaned, e Spagn, en Alamagn, e Frañs hag er Rouantelezh Unanet peurgetket.
Arrested Development
Since The Last Time zo embannet er Stadoù-Unanet e miz Here 2007 war label Speech, Vagabond Record & Tapes.
Mec'hiko
Deskadurezh
Araokadennoù bras zo bet graet gant Mec’hiko war dachenn an deskadurezh e-pad an ugent bloavezhioù diwezhañ. E 2004 e ouie 92,2% eus an dud lenn ha skrivañ, ha 96% e oa ar feur evit ar re yaouank 15-24 bloaz. Digoust ha ret eo an deskadurezh kentañ hag eil derez (9 bloaz). Abaoe ar bloavezhioù 1960 ez eus meur a brogramm deskadurezh divyezhek evit ar c’humuniezhoù henvroidi met lañs zo bet roet dezho dreist-holl abaoe an adreizh bonreizhel e fin ar bloavezhioù 1990 gant levrioù skol skrivet en un daouzek yezh henvroat bennak. Hiziv an deiz eo divyezhek an darn vrasañ eus an henvroidi.
Louergad
Iliz katolik Itron-Varia an Erc'h
Anilis fabulae ! Komzoù se a zeu diwar ur stumm fall da lenn A n N ec'h (cnech) = ar run, an dossenn = da lavarout, ken eeun ha tra, m'emañ Louergad e traoñ ar Menez-Bre.
Mec'hiko
Deskadurezh
E 1970 e oa bet Mec’hiko ar vro gentañ o tiazezañ ur reizhiad pellgelennerezh. Graet e vez telesecundarias eus ar skolioù a implij ar reizhiad-se. Skignet eo bet ar reizhiad-se e lod broioù eus kreiz Amerika, e Kolombia hag e stadoù zo e su ar Stadoù-Unanet zoken.
Louergad
Maner ar C'hleuziou
, a c'haller gweladenniñ e-pad an hañv (war c'houlenn)
Mec'hiko
Yezhoù broadel
Lezenn ar Gwirioù Yezhel e 2001 he doa roet ar statud a yezhoù broadel d’ar spagnoleg ha da dremen 60 yezh henvroat komzet gant 7% eus ar boblañs. Daoust ma n’eus diklêriadur ebet er vonreizh a gement a rafe eus ar spagnoleg ar yezh ofisiel ez eo honnezh a vez implijet en holl deulioù ofisiel ha komzet gant an holl Vec’hikaned pe dost. Komzet e vez ar yezhoù henvroat gant tremen 6 milion a dud a vev e gevred Mec’hiko betek Honduras. Sevel a ra an orin anezho da ouzhpenn pemp milved. Eus ar marevezh klasel (300-800 goude JK) d’an aloubadeg spagnol e oa bet skrivet darn eus ar yezhoù-se (maya klasel ar reter hag an nahuatl peurgetket) war savadurioù, podoù ha dornskridoù gant ur reizhiad skrivadur hieroglifek.
Louergad
Monumant ar Re Varv
--
Mec'hiko
Yezhoù broadel
An div yezh henvroat komzetañ eo :
Louergad
Emdroadur ar boblañs
Etre 1968-1990 e oa digresket ar boblañs eus 9%. Abaoe e kresk ar boblañs en-dro. Emdroadur poblañs Louergad abaoe 1793
Mec'hiko
Yezhoù broadel
Pouezus e oa bet ar yezhoù henvroat a-hed istor ha sevenadurezh Mec’hiko. Da skouer, emañ orin anv ar vro er yezh nahuatl gant metztli (loar) ha xictli (begel). O-daou e talvezont kement ha « begel al loar ». An henvroidi a zistage mechiko (gant ur c’hwezhenn staon-kildent) ha skrivet e voe México gant ar Spagnoled, son al lizherenn x o vezañ emdroet war-lerc’h e spagnoleg. Gerioù spagnolek e-leizh zo a orin amerindian, da skouer : Hep kontañ produioù niverus an eskemm kolombian.
Relijion
En em astenn a ra ar virvidigezh relijius-se e broioù all eus Amerika latin, er S-U hag e Frañs zoken. D’an 12 a viz Kerzu (deiz he gouel) e kan ar mariachioù en iliz-veur Pariz ma’z eus bet profet un eiladur eus delwenn ar Werc’hez.
Sport
Degemeret e oa bet ar C’hoarioù olimpek gant Mec’hiko dija, e 1968, ha div wech kib vell-droad ar bed, e 1970 hag e 1986.
Ar sport broadel hengounel zo ur sport war varc’h e anv charrería, met an hini poblekañ eo ar vell-droad, diaraoget gant ar baseball en aod atlantel. Ar skipailhoù mell-droad pennañ eo Las águilas del América, Las Chivas rayadas de Guadalajara, Los Cementeros del Cruz Azul ha Los Pumas de la UNAM .
Gastronomiezh
Pinvidik ha liesseurt-kaer eo ar c’heginerezh mec’hikan, hag ur bern spisoù a gaver ennañ. En amzer an alouberezh spagnol emañ e orin, daoust m’eo bet levezonet gant an henvroidi. Diouzh un tu e kaver ar maiz, ar pimant, ar fav ruz, ar c’houlourdrennoù, an avoukez, ar patatez dous, an tomatez, ar c’hakao, ar vanilha, ar yer-Indez hag ur bern frouezh ha spisoù eus ar bed nevez a vefe re hir renabliñ amañ. Heñvel dra, lod tunioù keginañ implijet c’hoazh hiziv an deiz a gav o orin gant ar pobloù rakspagnek, evel nikstamalañ ar miz pe ar malañ war molcajete (ur mortez hengounel). Diouzh an tu all, ar Spagnoled a zegasas kig al loened doñvaet er bed kozh evel ar moc’h, ar bevin hag ar c’hig-yar, met ivez ar pebr, ar sukr, al laezh hag e zeveradoù, an ed, hag ar riz, an aouravaloù ha lies aozenn a ya d’ober hiziv an deiz ul lodenn vat eus boued ar Vec’hikaned.
Diwar teuzidigezh daou hengoun koshoc’h eget mil bloaz e teuas war wel ar pozole, ar mole hag an tamaloù evel m’emaint bremañ, ar chokolad, lies seurt bara, an tacos hag un dibab bras a voued-polikan mec’hikan (antojitos).Hag ivez evajoù evel an atole, ar champurrado, ar chokolad dre laezh hag an evajoù distan saouret gant frouezh. Dibennoù-pred ivez evel an asitron hag un dibab klok a vadigoù strinkennet, ar rompope, ar c’hajeta, ar jericaya hag un toullad traoù lipous fardet er c’houentoù e pep lec’h er vro.
Sonerezh
Ar ger mariachi a verk war un dro ur seurt strollad seniñ a orin eus Mec’hiko, ar stil sonerezh c’hoariet gantañ, hag ur sevenadur muzikel. Ur strollad mariachi a ya d’e ober div violin da nebeutañ, div drompilh, ur gitar, ur vihuela hag ur gitarron. E strolladoù zo ez eus meur a zek soner. Eus Stad Jalisco e teu ar mariachioù.
Strolladoù pe sonerien amerikan e-leizh zo bet levezonet gant ar sonerezh mec’hikan : Flaco Jimenez, Los Lobos…
E-touez ar stiloù sonerezh hag an dañsoù poblek e c’haller menegiñ ar banda (en norzh) hag ar salsa (er peurrest eus ar vro).
Deizioù gouel
Pennad dre ar munud : Gouelioù Mec’hiko
Touristerezh
Lec’hiennoù rummet e glad bedel UNESCO
Iolo Morganwg
thumb|right|200px|Iolo Morganwg Iolo Morganwg a oa anv-barzh Edward Williams, ganet e Pennon, e parrez Llancarfan, e Morgannwg, e kreisteiz Kembre, 1747-1826). (Iolo eo berradur Iorwerth - doare kembraek Edouarzh).
Goude ur pennad war-dro ar frañmasonerezh en em ouestlas Iolo Morganwg da sevel liderezh ha prederouriezh an drouizelezh vodern. Gantañ e voe bodet kentañ Gorsedd, Gorsedd Beirdd Ynys Prydain e 1792 war dorgenn Primrose e Londrez. Embann a rae e oa chomet bev an hengoun drouizel goude an aloubadeg roman, ar c'hristenekaat hag an heskinerezh graet gant ar rouanez saoz Elizabeth Iañ.
An drouizouriezh nevez savet gant Iolo a zo anezhi ur meskaj etre elfennoù eus ar gristeniezh, mojenn Arzhur, rakromantelezh e doare William Blake hag elfennoù eus ar mojennoù keltek.
Skrivet en deus un « Druid's Prayer » (pedenn an Drouiz), unan eus pezhioù pouezusañ liderezh ar Gorsedd. Diwarnañ eo savet liderezh Gorsedd Breizh krouet en tu-mañ da Vor Breizh, war-lerc'h eisteddfod Cardiff en 1899. Kent-se e oa bet Théodore Hersart de la Villemarqué e Gorsedd Abergawenny e 1838.