cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ethnologue
Notennoù ha daveennoù
SIL International
Viktor Kortchnoy
Viktor Kortchnoy (Виктор Львович Корчной) a zo bet ganet d'an 23 a viz Meurzh 1931 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù soviedat ha suis.
Gober a reas e studi war an istor e Leningrad ha tapout a reas e ziplom e 1954.
Kelennet e voe an echedoù dezhañ gant e dad pa oa seizh vloaz. E 1943 e emezelas e klub echedoù palez ar pionerioù e Leningrad. Kampion "junior" Unaniezh Soviedel e voe e 1947 ha 1948. Dont a reas da vout mestr e 1951. Dibabet e voe e 1952 evit kemer perzh e kampionad Unaniezh Soviedel. Mestr etrebroadel e teuas da vout e 1954, da lavaret eo unan eus gwellañ c'hoarerion er bed.
Pemp gwezh e voe kampion Unaniezh Soviedel, e 1960 e Leningrad da skouer. E 1976, e-pad un tournamant etrebroadel en Izelvroioù en Amsterdam e tivizas divroañ. Chomet oa e wreg hag e vab en Unaniezh Soviedel. Ar FIDE a skoazellas anezhe da gaout an aotre da zivroañ. En Izelvroioù e reas e annez da gentañ a-raok mont da Suis: e anv ar vro-mañ e kemer perzh en tournamantoù etrebroadel.
Goude e zivroañ, Kevre Soviedel an Echedoù a c'hourc'hemennas d'ar vistri soviedat nac'h kemer perzh en tournamantoù pa vefe pedet Korchnoi. Padout a reas betek 1984: asantiñ a reas dilezel en ur bartienn bet gounezet gantañ a-enep da Garry Kasparov, en eskemm da vout pedet en tournamantoù da zont gant mistri soviedat. Asantet e voe d'ar marc'had. Koll a reas Korchnoi a-enep da Garry Kasparov: 4/7.
Ilifav
Ilifav a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Medrigneg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Hanternoz Breizh.
580
Diwar-benn ar bloavezh 580 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Saint Martîn
Saint Martîn eo anv jerzenezek unan eus 12 parrez Jerzenez, anvet Saint Martin e saozneg ha Saint-Martin e galleg, enni 3,763 den o chom (2011), hag ur gorread 352,2 km².
580
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 580
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 580
Saint Martîn
Pemp vîngtaine a zo er barrez-mañ:
Seizh
<HR noShade>
Seizh (Sixt-sur-Aff e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Plesiosaor
Ar Plesiosaored a oa melloù stlejviled kigdebrer hag a veve er mor. En o barr e oant eus 245 milion a vloavezhioù 'zo da 65 milion a vloavezhioù 'zo, eus kreiz an Triaseg betek ar C'hretase uhel.
Iolaos
Iolaos a oa mab da Ifikles, e mojennoù kozh Hellaz. thumb|280px|[[Herakles (en tu dehoù) ha Iolaos, gant Eros, troad ar ciste Ficoroni (arc'h eured etrusk en arem kinklet),, Mirdi ar Villa Giulia (Roma)]]
Iolaos, Iolaüs pe Iolas (e gregach Ίόλαος / Iólaos), a oa mab da Ifikles, breur gevell Herakles, ha da Aotomedousa, a zo un haroz eus Thebai, en Hellaz kozh.
Kompagnun feal eo d'e eontr Herakles, ha bleniañ a ra karr an haroz dre Hellaz.
Mojenn
Skoazellañ a reas e eontr
Hervez Paosanias ez eas ar maout gantañ e redadeg kirri ar C'hoarioù Olimpek kentañ aozet gant Herakles (V, 8, 3), hag e c'hoarioù kañv Pelias.
Dimeziñ a reas gant Megara, pa deurvezas Herakles he leuskel gantañ, hag en doe ur verc'h diganti, Leipefilene. Kaset e voe gant an haroz da Sardinia, urzh dezhañ da sevel un drevadenn gant ar vibien en devoa bet digant merc'hed eus Thespios, an Thespiadezed.
Mervel a reas e Sardinia.
Met diwezhatoc'h e voe laosket da zont e-maez an ifernioù da gemer perzh er brezel a rene an Heraklided ouzh Eurystheüs. Hervez Pausanias (I, 44, 10) eo eñ a lazhas Eurystheüs, hervez Diodoros eo Hyllos. Distreiñ a reas neuze d'an Ifernioù.
Hervez lod all e voe beziet nepell diouzh ar monumant da Amfitrion, unan eus e c'hourdadoù.
Liderezh
thumb|left|300px|[[Herakles ha Iolaos, marelladur ur feunteun roman, ]]
Bez Iolaos e Tebai a zo testeniekaet:
Hervez Diodoros Sikilia e veze rentet ul lid harozel da Iolaos e Sikilia, ha gant Herakles e oa bet lakaet ur c'hoad en e anv. Ouzhpenn, emezañ, e oa enoret e kêr Agyre : « Ar re a zo o chom e kêr Agyre a ouestl o blev da Iolaüs hag o dalc'h e ratre evit gallout o c'hinnig d'an doue-se gant lidoù bras. »
Kaletadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kaletadur (saoz.: fortition, diwar al latin "fortis") war tachennoù ar fonologiezh hag ar vorfologiezh evit komz eus un doare kemmadur kensonennel kavet e meur a yezh dre ar bed, en o zouez ar yezhoù keltiek, ma vez "kaletaet" pe "kreñvaet" ur gensonenn, da lâret eo e teu ur gensonenn lenis (blot) da vezañ ur gensonenn fortis (kalet):
Disheñvel eo ivez ar c'haletadur neuze, kalz ledanoc'h e ster, diouzh ar c'hemmadur dre galetaat implijet gant ar brezhoneg.
Enebiet e vez ar c'haletadur ouzh ar blotadur, met kalz raloc'h eo ar c'haletadur evit ar blotadur e yezhoù ar bed, e meur a rannyezh spagnolek da skouer e vez distaget [ʝ] an hantervogalenn [j].
Kanton Sant-Meven
Kanton Sant-Meven a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Yves Cochet
thumb|right|250px|Yves Cochet, 2007 Yves Cochet, politikour a orin Breizhad, a zo ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1946 e Roazhon.
Dilennet eo kannad Glaz d'ar 16 a viz Even 2002, evit an marevezh-lezenniñ (2002-2007), e 11 pastell-vro Pariz (lodenn eus ar 14 arondisamant).
Buhezskrid
Goude studioù war ar matematik, e teu da vezañ kelenner-enklasker e Skol-Uhel Broadel ar Skiantoù Pleustrek (INSA) e Roazhon e 1969. E miz Even 1971, e tifenn e zezenn war ar matematik. E pad ma oa studier e oa prezidant an Unef e Skol-Veur ar skiantoù Roazhon.
Er bloavezhioù 1970 e kemer perzh er stourmoù enep-nukleel e Breizh hag e teu da vezañ ezel eus an SEPNB hag eus Dour ha Stêrioù Breizh.
E 1973, e teu da vezañ ezel ivez eus Mignoned an Douar (Friends of the Earth), hag e krou strollad lec'hel Roazhon e 1977.
E 2001, e kemer plas Dominique Voynet evel ministr an endro hag aozañ an tiriad, betek ma vije kollet an dilennadegoù gant Lionel Jospin, an 21 a viz Ebrel 2002.
Iliz (savadur)
Er relijion kristen eo an iliz ar savadur relijiel pennañ er barrez, rak ar savadurioù heñvel eus eil renk a vez anvet chapelioù.
Evit pediñ ha ober lidoù e vez bodet ar feizidi. Eno e lid ar beleg katolik pe reizhkredennour an oferenn hag ar pastor protestant ar c'hult.
Renkadur an ilizoù
Hervez o brasted pe o implij e c'hell bezañ an ilizoù :
Tórshavn
Parlamant ar vro, al Løgting, zo e karter Tinganes.
Anv ar gêr a dalvez Porzh Thor e faeroeg, diwar anv doue kozh ar Vikinged, Thor.
579
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 579
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 579
Dagbaneg
Ur yezh nijerek-kongoek eus skourr ar yezhoù gourek eo ar dagbaneg (dagbane) komzet gant tro-dro da 800.000 den e biz Ghana war-dro Tamale.
Subotica
Subotica (Serbeg: Subotica (Суботица), Hungareg: Szabadka, Kroateg: Subotica, Alamaneg: Maria-Theresiopel pe Theresiopel, Slovakeg: Subotica, Rusyneg: Суботица, Roumaneg: Subotica pe Subotiţa) a zo ur gêr eus hanternoz Serbia er broviñs emren Voivodina. Lec'hiet eo 10 km diouzh an harzoù gant Hungaria. An eil kêr vrasañ e Voivodina goude Novi Sad eo gant ur boblañs a 99,981 annezad. Kêrbenn bann Norzh-Bačka eo.
Ernst Scholz (RDA)
Ernst Scholz (19 a viz Gouere 1913 e Berlin - 12 a viz Even 1986 e Berlin) a oa un emsaver komunour alaman, ezel eus Strollad Komunour Alamagn (Kommunistische Partei Deutschlands), hag un den-stad eus Republik Demokratel Alamagn.
Gober e reas e studi war an tisaverezh er Bauhaus (Bauwirtschaft an der Technischen Hochschule Berlin) e Berlin hag en École Spéciale d'Architecture e Pariz. Tisavour war e gont e voe e Berlin da c'houde. E 1934 e emezelas er strollad komunour (berzet) hag er Rote Hilfe Deutschlands (Skoazell Ruz Alamagn), berzet ivez.
Kemer a reas perzh e Brezel Spagn hag er Rezistañs e Bro-C'hall e-pad an Eil Brezel-bed. Maodiern eo bet e Republik Demokratel Alamagn.
Yezhoù benouek-kongoek
Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù benouek-kongoek komzet gant tro-dro da 550 milion a dud en holl.
Skourr brasañ ar familh-yezhoù-mañ an hini eo, ennañ 938 yezh disheñvel.
Setu penaos e vez isrenket skourr-mañ gant ar yezhoù pennañ:
Baen-Ballon
Baen-Ballon (Bains-sur-Oust e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
en gul e beul en erminoù hebiaet gant daou c'hadvouc'hal en aour kein ouzh kein; e gab gwriet en glazur karget gant teir steredenn en aour
Veilhoteg
Ar veilhoteg (veilhoteg: vegliot) zo ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù dalmatek. Komzet e veze war enez Veglia (kroateg: Krk) betek 1898 pa varvas e yezher diwezhañ, Tuone Udaina.
Auschwitz (disheñvelout)
Auschwitz a c'hall bezañ evit :
Louis Paulsen
Louis Paulsen a zo bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1833 e Blomberg (Lippe) (Alamagn) ha marvet d'an 18 a viz Eost 1891 e Nassengrund (Alamagn). Mestrc'hoarier echedoù alaman.
Asturias, patria querida
Asturias, patria querida, ("Asturiez, mammvro vuiañ-karet"), kan broadel Asturiez, zo bet savet gant Ignacio Piñeiro, soner kuban, en enor d'e dad, un Asturian anezhañ, a oa distroet da Asturiez da vervel.
Hervez tud zo e vije heñvelik an ton ouzh hini ur ganaouenn kanet gant mengleuzerien bolonat pa'z aent d'o devezh, e mengleuzioù Cuencas Mineras e Caudal hag e Mieres e deroù an
Siouxsie and the Banshees
Siouxsie and the Banshees a oa ur strollad punk rock ha post-punk breizhveuriat bet savet e Londrez e 1976.
A-bouez eo bet e bed ar sonerezh eus dibenn ar bloavezhioù 1970 da benn-kentañ ar bloavezhioù 1990, ha meur a strollad all, evel Joy Division, The Smiths, Depeche Mode, U2, The Cure, PJ Harvey, Jeff Buckley, Radiohead,, Tricky, LCD Soundsystem, Massive Attack,
Istor ar strollad
Buan e voe brudet ar strollad er Rouantelezh-Unanet, met bec'h a savas etre ar sonerien e penn-kentañ an droiad aozet da heul embann Join Hands (miz Gwengolo 1979), neuze ez eas kuit McKay ha Morris. Robert Smith (The Cure) a gemeras plas ar gitarour. E 1980 e voe degemeret daou soner nevez: ar gitarour John McGeoch (bet e Magazine) hag an tabouliner Budgie (bet ezel eus The Slits). Kregiñ a reas ar strollad da enrollañ tonioù nevez, heñveloc'h ouzh sonerezh pop, evel "Happy house" ha "Christine", ha re all disheñvel, evel 'Red light'. An holl donioù-se a gaver war Kaleidoscope, ur bladenn liesseurt, hag a dapas 5vet plas an hit-parade e Breizh-Veur. E 1981 e voe krouet The Creatures gant Siouxsie ha Budgie, gant ar pal sevel tonioù diazezet war ar binvioù-sko. Er memes bloavezh e teuas er-maez ur bladenn nevez gant The Banshees, Juju he zitl. Hervez Morrissey ez eo pladenn wellañ ar strollad.
E 1982 e voe meulet ar strollad gant ar vurutellerien eus Breizh-Veur pa zeuas er-maez A Kiss in the Dreamhouse, ur bladenn nevez he son, gant bivioù-kerdin ha sonioù dic'hortoz, tost ouzh ar sonerezh-arnodiñ. Riñset e oa bet John Mc Geoch gant an enrollañ, ha kuitaat a reas ar strollad goude-se. Ur wech ouzhpenn e voe degemeret Robert Smith, ha gitarour ar strollad e voe etre 1982 ha 1984. Kemer a reas perzh en enrollañ Hyaena e 1984.
Gant ar bladenn single anvet "Cities In dust", e tiskouezas Siouxsie e oa bepred gouest d'ober sonerezh evel m'he doa graet e dibenn ar bloavezhioù 1970. E 1986 e teuas er-maez ar bladenn Tinderbox, diazezet war doare seniñ gitar John Carruthers. E 1987 e teuas er-maez Through the Looking-Glass : ur bladenn warni tonioù bet ijinet gant strolladoù all, ha sonet en-dro gant Siouxsie and the Banshees.
Yezhoù defoek
Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù defoek (defoid), ennañ 16 yezh komzet gant tro-dro da 30 milion a dud e Nijeria, Benin ha Togo dresit-holl.
Sullogismos
Ur sullogismos pe tribarr zo ur boellatadenn diazezet war ziv ginnigadenn a gas d'ur gentel, a zo bet geriet gant Aristoteles da gentañ.
Siouxsie and the Banshees
Istor ar strollad
E 1988 e reas berzh ar strollad er Stadoù-Unanet a-drugarez d'an albom anvet Peepshow. Goude an droiad a voe aozet da heul embannadur ar bladenn e voe enrollet ur bladenn nevez gant The Creatures, Boomerang he zitl. Ur bladenn sonerezh bihanañ eo.
Sullogismos
Skouer
Setu ur sullogismos brudet : An div ginnigadenn lakaet da wir a zo diazez ar gentel a rank bout gwir pa'z eo diazezet war ar wirionez.
Blomberg
Blomberg zo un anv-lec'h alamanek, hag un anv-tiegezh.
Siouxsie and the Banshees
Istor ar strollad
E 1994 e kanas Siouxsie asambles gant Morrissey war ar bladenn single Interlude, un ton leun a vinvioù-kerdin. E 1995 e teuas er-maez pladenn diwezhañ ar strollad, The Rapture he zitl. Ur bladenn heñvel ouzh "A kiss in the dreamhouse" eo. Nepell goude e voe divodet ar strollad.
Sullogismos
Skouer
Pledet ez eus bet gant ar sullogismoi gant Gottfried Leibniz hag Immanuel Kant.
Siouxsie and the Banshees
Istor ar strollad
Siouxsie ha Budgie a gendalc'has gant an anv The Creatures. Lakaat a rejont embann ar bladenn anvet Anima Animus e 1999. Hervez PJ Harvey ez eo unan eus an dek pladenn a blijas ar muiañ dezhi e 1999.
Advodet e voe The Banshees e-pad ur pennadig e 2002. Siouxsie a ganas ivez war "Kish Kash" (Basement Jaxx) ha war Hai!, pladenn diwezhañ The Creatures.
right|thumb|200px|Siouxsie e Madrid e 2008
Sullogismos
Fent
Da skouer : Evel-just, ar seurt sillojism-mañ nad eo na reizh e-keñver ar furm na gwir e-keñver ar materi a vez graet un dromplezon anezhañ (fallâcia e latin). Implijed e vez kalz ar fals sillojismoù gant tud dizonest evit klask "dallañ" ar re all o deus fiziañs enno.
Yezhoù edoek
Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù edoek (edoid), ennañ 27 yezh, en o zouez an edoeg.
Loeiz an Deol
Loeiz Iañ lesanvet an Deol (778-840), a oa mab da Garl Veur, hag a voe Impalaer war e lerc'h. Ganet e oa en hañvezh 778, e Chasseneuil-du-Poitou (Vienne), e Bro-C'hall, ha marvet d'an 20 a viz Mezheven 840 war un enezenn en Ingelheim-Am-Rhein, e-kichen Mainz en Alamagn. Beziet eo bet e-kichen e vamm en abati Saint-Arnoul e Metz.
E vuhez
Ganet e oa en hañvezh 778, pa oa e dad o vont da Spagn da vrezeliñ, eus Hildegard Vintzgau, er genkiz villa Cassino­gilum. Ur breur gevell en doa, Lotar, a varvas nebeud goude.
Da dri bloaz e voe anvet da roue Akitania (781-814). Impalaer ar C'hornôg e teuas da vezañ da varv e dad Karl Veur e 814.
Ne voe ket sioul e ren pa rankas difenn unvaniezh an impalaeriezh. Taget e veze aodoù ar vro gant ar Vikinged en un tu, bec'h a veze gant ar Vrezhoned en tu all. Hag ouzhpenn-se e klaskas e vibien hag e gonted sevel a-enep d' e veli. Meur a vrezel a rankas ober evit talañ outo holl.
Istor
Evel ma oa mab diwezhañ bev Karl Veur eo dezhañ e tegouezhas an titl a Impalaer ar C'hornôg d'an 11 a viz Gwengolo 813 en Aachen.
Bourlon
Bourlon a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Monumantoù ha traoù heverk
Krouet e voe ar vered e miz Here 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ. Tremen 10 milour douaret enni a zo chomet dianv. Tri Sinaat a voe douaret enni e 1919 .
Loeiz an Deol
Istor
E Reims e voe kurunennet Loeiz gant ar Pab Stefan IV e miz Here 816.
Impalaer
Digant e wreg Irmingard Hespengau en doe tri mab : Lotar, Loeiz Germania ha Pepin. E 817 e tivizas Loeiz rannañ an impalaeriezh etre e dri mab Kement-se a voe lakaet dre skrid e miz Gouhere 817 en Ordinatio Imperii. Diwar-se e savas kounnar e spered e niz Bernard, mab-bihan da g-Karl Veur evel mibien Loeiz, ha roue Italia. Kastizet-garv e voe an niz gant Loeiz, pa voe bac'het ha toullet e zaoulagad outañ e 818. A-benn ar fin e pardonas dezhañ met mervel a reas daou zevezh goude. Keuz en doe Loeiz an Deol war-lerc'h e daol kriz, ha morc'hediñ a reas pa eas da c'houzañv ur binijenn foran da Attigny (Aisne) e 822. Kement-se avat ne zegasas ket brud vat dezhañ. Goude marv Irmingard e 819, e timezas Loeiz da Judit Bavaria a roas ur mab all dezhañ, Karl, ganet e 823, hag a vo lesanvet ar Moal. Pa glaskas Judit lakaat he mab da impalaer, e-lec'h Lotar (mab henañ Loeiz) ha hep rannañ an impalaeriezh (diwar-goust ar vibien all), e voe graet trouz ha reuz gant ar vibien ha n'oant ket plijet o welout lakaat en arvar ar rannadur divizet en-araok.
E 829 e voe lakaet kemm gant Loeiz en doare da rannañ an impalaeriezh.
Met e vab henañ Loeiz ar German a vodas ur bochad aotrouien da c'houlenn ma chomje unanet an impalaeriezh. E 830 e voe rediet Loeiz gant e dri mab da gas Judit d'ar gouent ha da zispenn an impalaeriezh e peder rouantelezh.
E 833 e voe kaset Loeiz, Judit hag o mab Charlez d'an toull-bac'h gant an tri mab henañ. Rediet e voe Loeiz d'ober pinijenn e Soissons ha lamet e voe e ditl a impalaer digantañ. Met dizemglev a savas neuze etre ar vreudeur emsavet. Adkavout a reas Loeiz e ditl a impalaer en-dro e 835. Embann a reas reiñ ur rouantelezh vras da Garl, e vab diwezhañ. Gant-se ne oa ket digresket gwarizi ar vreudeur.
Goude marv Loeiz e 840 e adkrogas an tabutoù etre ar vibien.
E briedoù hag e vugale
Teir gwreg en doe:
E vugale
Digant e wreg Irmingard Hespengau en doe tri mab :
merched ivez:
E 817 e tivizas Loeiz rannañ an impalaeriezh etre e dri mab
Digant Judit Bavaria en doe
Digant ur serc'h dianav hec'h anv:
Wirral
Wirral zo un anv-lec'h saoznek, hini ul ledenez etre ar stêrioù Dyfrdwy ha Mersey, e Bro-Saoz. Cilgwri eo an anv kembraek.
Jean Meschinot
Jean Meschinot (1420-1491), ganet e Meliner nepell diouzh Klison, a oa ur barzh gallek e lez duged Breizh Frañsez II hag e verc'h Anna e Naoned.
Yezhoù idomek
Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù idomek (idomoid), ennañ 9 yezh, en o zouez an idomeg
Rannfrazenn adstagennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rannfrazenn adstagennek pe sintagm adstagennek (saoz: adpositional phrase) evit komz eus ur rannfrazenn ganti da benn un adstagenn (saoz. adposition), da lâret eo un araogenn pe ul lerc'henn, en ur c'hoût ez eo an diforc'h nemetañ etre un araogenn hag ul lerc'henn eo o lerc'h resis er rannfrazenn e-keñver an elfenn ma reont dave outi. Implijet e vez an eil pe egile hervez renadur ar penn er yezh-mañ'r-yezh, o klotaat peurliesañ araogennoù gant yezhoù evel ar brezhoneg hag a laka ar penn en deroù keit ha ma ra kentoc'h gant lerc'hennoù yezhoù evel ar japaneg hag a laka er penn en diwezh.
Savet e vez ur rannfrazenn adstagennek gant un adstagenn da benn anezhi, peurliesañ mui ur renadenn evel ur rannfrazenn anv. Peurliesañ e talvez rannfrazennoù adstagennek da renadennoù d'o zro evit rannfrazennoù anv pe rannfrazennoù verb, da skouer :
Daou doare rannfrazenn adstagennek ez eus neuze: rannfrazennoù araogennek ha rannfrazennoù lerc'hennek.
Da skouer, dielfenner a reer ar rannfrazenn araogennek-mañ e brezhoneg evel-hen:
(Implijet e vez an diverradurioù saoznek-mañ: S = Frazenn (sentence); NP = Rannfrazenn anv (noun phrase); N = Anv-kadarn (noun); VP = Rannfrazenn verb (verb phrase); PP = Rannfrazenn araogennek (prepositional phrase); P = Araogenn (preposition); Det = Doareer (determiner) :
S /  \ NP   VP N     V  \ Pêr 'zo /  \ /   \        P     NP         |    /  \ war Det  N            |    | ar gador
Evel ma c'heller gwelet emañ an araogenn e penn ar rannfrazenn adstagennek-mañ ha talvezout a ra ar rannfrazenn anv da rener dezhi.
Implijet e vez lerc'hennoù ha rannfrazennoù lerc'hennek savet diwarne gant meur a yezh dre ar bed, en o zouez an euskareg, an estoneg, ar finneg, ar japaneg hag an tamileg.
Peuzheñvel eo arc'hwel ul lec'henn ouzh hini un araogenn, seul wezh ma vez staget ul lerc'henn ouzh diwezh ar rennadenn ma ra dave outi kentoc'h evit ouzh he fenn, da skouer e japaneg :
E finneg eo deuet al lerc'hennoù orin da dalvezout da verzkoù an troadoù, da skouer :
Diverkadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen diverkadur  (saoz.: deletion) war tachennoù ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma vez diverket ur fonenn bennak.
Bez' e c'hell tennañ da diorroadur ar yezh a-hed an amzer pe da stad ar yezh a-vremañ, da skouer pa gomzer buan pe buanoc'h evel e portugaleg ma vez diverket an holl vogalennoù hep an taol-mouezh warne pe e rannyezhoù 'zo evel e brezhoneg.
Gwelit ivez
Deletion (phonology)
Yezhoù noupeek
Ur skourr eus ar yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù noupeek (nupoid), ennañ 12 yezh, en o zouez an noupeeg.
Yezhoù igboek
Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek hag ar re-mañ renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù igboek (igboid), ennañ 7 yezh komzet e mervent Nigeria, en o zouez an igboeg.
Yezhoù platek
Ur skourr eus ar Yezhoù benouek-kongoek, renket d'o zro e-touez ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù platek (platoid), ennañ 46 yezh, en o zouez ar beromeg.
Erispoe
Erispoe zo bet roue (pe ri) ar Vretoned etre 851 ha 857. Hervez ar pezh a ouzomp eo ar roue kentañ bet anzavet gant ar Franked.
Nevenoe e oa e dad ha Marmoheg e oa e bried. Daou vugel en deus bet da vihanañ, ur verc’h ha n’ouzomp ket hec’h anv, hag ur mab anvet Konan.
Brezel
Anavezet eo dreist-holl abalamour d'ar brezel a renas a-enep Karl Voal. E penn armeoù ar Vretoned e oa Erispoe pa voe faezhet an Impalaer frank ur wech c’hoazh e-kerzh Emgann Jengland, war ribl kleiz ar Gwilun, d’an 22 a viz Eost 851.
Tri devezh e oa padet an emgann. Kontet e oa bet gant Reginon eus Prüm. Evit an eil gwech e oa bet roet lamm d’ar roue frank. Un teknik dibar he doa an arme vrezhon : argadoù trumm gant armoù-bann kent ober van da souzañ en dizurzh.
Ar peoc’h a oa bet klozet dre Feur-emglev Anjev e 851, ma oa bet anzavet ar rouantelezh vreton gant ar roue frank. Erispoe en doa ar memes galloudegezh hag e dad war Breizh. Homañ a oa bet ledanaet gant Bro-Roazhon, Bro-Naoned ha Bro-Raez.
Espar e oa un tamm. Ul lodenn emren d’an impalaeriezh a oa er c'huzh-heol.
Meur a wech voe bet aloubet Breizh gant ar Vikinged e-pad ren Erispoe. E 853 e oa bet gwastet Naoned ganto.
Drouklazhet e voe gant e genderv Salaun, etre an 2 a viz Du hag an 12 a viz Du 857, en iliz Talenseg.
Levrlennadur
=Gwelet ivez=
Yezhoù dalmatek
right|thumb|300px|Takad istorel an dalmateg
Un is-skourr eus ar yezhoù indezeuropek eo ar yezhoù dalmatek pe ilirek-romanek komzet gwechall e Dalmatia, Kroatia. Kar ez int d'ar roumaneg:
Hervez ar yezhour kroatek Žarko Muljačić e oa teir yezh pennañ:
Pa 'z eas da get ar yezhoù dalmatek el lodenn vrasañ eus o zakad istorel er grennamzer, ne chomas nemet div rannyezh, hini kêr Ragusa (kroateg: Dubrovnik) hag hini enez Veglia (kroateg: Krk).
Ar ragusaeg a chome en implij betek fin ar, hag ar veilhoteg betek an.
Joseph Mary Plunkett
Buhez
Ganet eo bet e Dulenn met tremen a reas ul lodenn vras eus e yaouankiz o veajiñ war ar Mor Kreizdouar hag en Afrika an norzh a benn kavout un hin a zeree d’e yec’hed gwan (gant ar c'hleñved sec'h e oa). Studiañ a reas e skolaj ar jezuisted, e skolaj Belvederre, skolaj Stonyhurst hag e Lancashire e-lec'h ma teskas un nebeud traoù diwar-benn arz ar brezel er strolladoù pleustriñ evit an ofiserien.
Abred-kenañ eo sachet Plunkett gant an hêrezh iwerzhonat, an iwerzhoneg, ha studiañ a reas an esperanto. Dont a reas da vezañ ezel eus Conradh na Gaeilge, e-lec'h ma kejas gant Thomas MacDonagh. Mignoned vras e teuint da vezañ o-daou, dedennet ma oant gant ar memes danvezioù : ar varzhoniezh, ar c'hoariva, ha diwezhatoc'h e teuint da vezañ izili eus an Irish Volunteers, e-lec'h ma oant er c'huzulioù ren. E spered broadelour zo bet levezhonet dreist-holl gant e familh. E dad a brestas e zouaroù e Su ar vro evit krouiñ kampoù pleustriñ evit ar milisoù pe an dud o doa kuitaet o familh evit nompas mont d'ar brezel. Stummet e vezent eno da vrezeliñ evit dizalc'hidigezh Iwerzhon.
E 1915 e teuas Joseph Plunkett da vezañ ezel eus an Irish Republican Brotherhood, hag ur prantadig amzer goude e oa bet kaset da Alamagn gant Roger Casement evit goulenn sikour evit o emsav. Klask a rejont kendrec'hiñ an Alamaned da reiñ armoù dezho. Casement a dremenas amzer er c'hampoù bac'h alaman da welet hag-eñ e vije prizonidi a-du da zistreiñ da Iwerzhon evit kemer perzh en un arme vroadel. Met nebeut-tre a asantas. Plunkett a zeuas a-benn da gaout digant ar gouarnamant alaman armoù a vije bet degaset en Iwerzhon da goulz an emsavadeg.
Plunkett a brientas raktres Emsavadeg Pask e-barzh kuzul milourel an IRB. Hag e raktres eo a zo bet degemeret ha heuliet gant izili all ar c'huzul. Neuze e c'heller lavaret en deus bet ur giriegezh vras e dizeur spontus an emsav da-geñver an emsavadeg-se. Met soñjal e c'heller ivez e vije bet ur c'hwitadenn ivez eus n'eus forzh peseurt raktres all a vije bet. Un tammig a-raok an emsavadeg e oa bet kaset Plunkett d'an ospital, abalamour ma'z ae e gleñved war fallaat. Oberataet e voe eus ar gouzoug un nebeud devezhioù kent an emsavadeg met c'hoant en doa bet memes tra da gemer perzh ennni. Sevel a reas gant poan ha mont a reas war an dachenn gant e lienennoù. Abalamour ma oa tost d'ar marv eo chomet gant pennoù an emsav en Ti-Post e-pad an emgannoù. Gantañ e oa Padraig Pearse ha Thomas Clarke. En e-gichen e oa e Michael Collins, e eil-a-gamp.
Goude fin an emgann e oa bet kaset da brizon Kilmainham Gaol. Kondaonet e voe eno gant ul lez-varn vilourel. Un nebeud eurvezhioù a-raok bezañ lazhet, d'an oad a 28 vloaz, e timezas gant Grace Gifford, ur brotestantez gounezet d'ar relijion gatolik. C'hoar Gifford a oa bet dimezet un nebeud bloavezhioù a-raok gant Thomas MacDonagh, e wellañ mignon, a vo lazhet ivez abalamour d'e berzh en emsavadeg Pask. Roet eo bet e anv da di-gar Waterford.
Lesbianiezh
Lesbianiezh, pe lesbianelezh a vez lavaret eus an heñvelrevelezh etre maouezed, da lâret eo maouezed a gar pe a glask kaout darempredoù reizhel gant maouezed all. "Lesbianed" a reer e brezhoneg eus seurt maouezed.
Orin
Dont a ra ar ger diwar anv enez Lesbos (gresianeg Λέσβος) e Gres ma oa genidik anezhi ar varzhez Sappho hag a skrive barzhonegoù-karantez da vaouezed all. Gwechall e veze implijet kentoc'h an termen "safegezh" diwar anv ar varzhez brudet-se, evit ober dave d'al lesbianiezh. Hervez ar skridoù kozh e veze kelennet merc'hed yaouank gant Sappho. N'eus ket deuet kalz barzhonegoù dimp anezhi, met er re a anavezomp ez eus kaoz eus buhez pemdez ar merc'hed, o darempredoù, o lidadurioù. Pouezañ a ra Sappho war kened ar merc'hed yaouank hag embann a ra he c'harantez outo.
A-raok dibenn an e veze lavaret « lesbian » eus kement tra a zeue eus Enez Lesbos, ar gwin lesbian dreist-holl.
Anv eus lesbianiezh a vez abaoe 1844 da vihanañ E 2008 o deus klasket tud an enez lakaat justis Gres da verzañ ober an anv « lesbian » eus tud an enez hepken, hogen tro-wenn a rejont. Dezho e oa « un dismegañs en o c'heñver dre ar bed ».
Berastegi
Berastegi  zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Zamudio
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Zamudio e [[Bizkaia.]] thumb|right|100px|Ardamezioù Zamudio. Zamudio zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Pádraig Pearse
thumb|Pádraig Mac Piarais thumb|Delwenn eus Pádraig Pearse e [[Tralee, Kontelezh Kerry]] Patrick Henry Pearse zo anvet Pádraig Pearse en emsav iwerzhonat (Pádraig Anraí Mac Piarais en iwerzhoneg). Ganet e oa bet e Dulenn d'an 10 a viz Du 1879 ha tremenet e oa d'an 3 a viz Mae 1916. Kelenner, alvokad, barzh, skrivagner, emsaver ha broadelour, bet e oa unan eus pennoù Emsavadeg Pask e 1916. Anvet e oa neuze "Prezidant eus ar gouarnamant da c'hortoz" eus Republik Iwerzhon en unan eus ar c'hemennadennoù savet gant pennoù an emsavadeg. Da-heul c'hwitadenn an emsavadeg ha kondaonidigezh d'ar marv roet da Bearse ha war un dro d'e vreur Liam Mac Piarais (Willie Pearse) ha da bevarzek penn all, e voe sellet ouzh Pearse evel enkorfadur an emsavadeg gant kalz tud.
Buhez
Mab e oa d'ur embreger mañsoner saoz, Séamas Mac Piarais (James Pearse), ha da Margaret Brady, e eil wreg. Deuet e oa Séamas Mac Piarais eus Birmingham da Zulenn evit kemer perzh e lañs ar sevel ilizoù e oa en Iwerzhon e diwezh an. En em goñvertisañ a reas d'ar relijion katolik e 1870 hag ez eas da vezañ a-du gant emrenerezh Iwerzhon. E vamm a oa iwerzhonegerez koulz hag e moereb-kozh ha diwar o levezon e vagas Padraig Pearse ur garantez greñv evit an iwerzhoneg. E 1896 ec'h emezelas gant Conradh na Gaeilge (Kevre an iwerzhoneg) hag e 1903 ez eas da penn ar gelaouenn An Claidheamh Soluis (Ar C'hleze lufrus).
Yezhlazh
Ar yezhlazh eo an ober a zo kaset en-dro pa lazher ur yezh. Klotañ a ra ar ger gant ar ger gallek linguicide a vez implijet gant ar yezhour Claude Hagège en e levr Halte à la mort des langues, 2001.
Kastell Susinioù
Emañ Kastell Susinioù e Gourenez Rewiz, e kumun Sarzhav, nepell diouzh ar mor bras. Savet e voe gant Duged Breizh etre an XIIIvet hag ar. E-kichen ar c'hastell, savet etre ar mor hag ar gwernioù, e c'heller gwelet ivez dismantroù ur chapel hag ur c'houldri.
Orin ar c'hastell : an Tiegezh Dreux
En deroù an kantved e oa Breizh e-barzh tachennad levezon ar Rouantelezh saoz betek e voe lazhet an dug Arzhur Iañ e 1203. O vezañ ma oa bet lakaet e c'hoar en toull-bac'h e Bro-Saoz e voe graet eus Alis Breizh pennhêrez kurunenn an dugelezh gant baroned ha preladed Breizh. En ur ober e vad eus an degouezh-se e soñje roue Bro-C'hall liammañ Breizh d'e c'halloud dre zimeziñ e genderv Pêr Dreux gant ar bennhêrez kerkent ha 1213, goude ma varvas Guy de Thouars. Setu penaos e teuas an dug yaouank da vezañ gwarnour an dugelezh ha setu pegoulz e voe savet ar maner kentañ, etre 1213 ha 1237 war a seblant. Evit gwir e voe meneget Susinioù evit ar wech gentañ en ul lizher skrivet gant Pêr Dreux e 1218, nemet ne oa ket resisaet natur al lec'h-annez. Bezañs ur raksavadur hepken, ha n'eo ket gwall anavezet hiriv an deiz c'hoazh, a c'hall bezañ aliet dre un nebeud arverkoù arkeologel, en o zouez e oa un nebeud diazezadurioù a berzhioù tenneris norzh an XIIIvet kantved. Galloud a reer soñjal e oa ar c 'hastell un ostaleri chaseal tost ouzh Gwened dre ma oa ur c'hoadeier a skoe outañ.
Liammoù kreñv ha tost a oa etre duged Breizh ha roueed Bro-C'hall e deroù an XIIIvet kantved, hogen e z'eas war fallaat o darempredoù e-kerzh ren Loeiz VIII ha rejañs Blanca Kastilha. Dibab a reas Pêr Iañ da gemer perzh en dispac'hioù adalek 1227 betek 1234 a-enep ar roue gall Louis IX hag e stouas dirak ar roue saoz Henri III. Lakaet e voe an dug Pêr Iañ da gostez gant e varoned hag e voe lakaet e vab en e-lec'h, Yann Iañ e anv, abalamour d'e zibaboù politikel, d'e zarempredoù gant ar varoned veurañ ha d'ar gourdrouz gall. An dug nevez a gendalc'has al labourioù a oa bet kroget gant e dad e Kastell Susinioù. Menegoù kentañ eus Susinioù a ziskouez e oa ur  maner , dianav e steuñv. N'anavezer ket kalz a draoù diwar e benn, nemet e tlee bezañ bras a-walc'h evit lakaat en toull-bac'h an aotrou Lanvaoz e 1238 hag e oa bet '' kroget ha savet gant an dug-se nevez zo".
Bevañ a rae alies-mat an dug hag e familh er c'hastell etre 1240 ha 1250, war-lerc'h ne voe ket gwelet ar c'hoskor kement hag e veze a-raok. Koulskoude ne voe ket harzet ar raktresoù labourioù a-hed ar prantad-se. Diwar-se e soñjer e oa a-fed Yann Iañ e oa bet savet an tenneris norzh bras hag an tour kornôg pevarc'hornek. Difenn a rae al lec'h an domani e tu ar mor ha moned Gwened a zispleg perak eo bet staliet aze. Eus al lojeiz-norzh hag a oa ur rann eus hollad an XIIIvet kantved ne chom hiriv-an-deiz nemet prenestroù ar voger-greñv a skoe outañ hag an aspadennoù a zo bet dizoloet gant ar furchadegoù arkeologel.
Enoc'heg
An enoc'heg zo ur yezh c'hevrinourel pe aelek implijet gant John Dee hag e ziouganer Edward Kelley e fin ar. Hervezo e vefe bet diskouezet dezho gant aeled tra ma soñj hudourion a-vremañ ez eo ur yezh savet a-ratozh.
N'eus nemet un nebeudig skridoù en enoc'heg hag un darn anezho hepken a oa bet troet e saozneg. Yezhonourien, Donald Laycock en o zouez, o deus studiet ar yezh na vefe ket, hervezo, disheñve-bras diouzh yezhoù Europa
Kastell Susinioù
Brezel Hêrezh Breizh hag an Tiegezh Moñforzh
Labourioù pouezus a zo bet graet dindan ren Yann IV ha Yann V. Kreñvaat a rejont neuzioù difenn hag annez ar c'hastell en ul lakaat war-wel pinvidigezh ha galloud ar berc'henned. Ouzhpenn elfennoù an difenn e voe lakaet takadoù dudi pompadus. E-kreiz ar XVvet kantved e oa Susinioù ur savadur lies ha kenaozet gant "emdroadur galloud an noblañs" hag "ezhomm kresk eus aezamant (...), eus ton hag eus pompad". Dougen a rae ar c'hastell ur seblant tost ouzh an hini a c'hall bezañ arvestet hiriv an deiz.
Gouarnourien ha kabitened ar c'hastell
Mervel a reas Frañsez Iañ Breizh, mab da Yann V, e 1450. Dre ma oa eñ divugel evel e vreur hag e eontr e teuas Frañsez II da vezañ dug Breizh dre liammoù familh. Embreger a reas labourioù seveniñ bras e kastell Naoned, a gave gwelloc'h eget hini Susinioù. Kemeret e voe ar c'hastell e fin Brezel etre Breizh ha Bro-C'hall e 1491, e-pad ar pevare ergerzhadeg-vrezel gall ha n'e oa ket c'hoarvezet hep un nebeud distrujoù n'ez anavezer ket mat. Daoust ma oa bet dimezet Anna Breizh, merc'h Frañsez II anezhi, da Charlez VIII, war-lerc'h da Loeiz XII Bro-C'hall ha daoust da enebiezh kambr ar C'hontoù e voe roet kastell Susinioù da Yann IV Chalon-Arlay, Priñs Orañj anezhañ. Hennezh a daole pled ouzh domani Rewiz hag e teuas ennañ meur a wech. Goude marv ar Priñs e tivizas Anna Breizh da vezañ endro perc'hennez war an domani daoust ma oa tiegezh Châlon a-enep an dra-se. E 1505 ez arsavas rouanez Anna e Susinioù e-kerzh he Zro Breizh. Mamm-skridoù kontoù an domani a ziskouez deomp, en degouezh-se, e voe annezet ar c'hastell, dreset e voe ar prenestroù hag e voe prenet ivez peadra da vagañ ar rouanez hag he heuliad.
Goude bezañ aet Anna Breizh d'an anaon ez adtapas Kurunenn Bro-C'hall ar c'hastell a voe fiziet da ez-vestrez Frañsez Iañ Bro-C'hall e 1523 ha war-lerc'h da hini Herri II e 1543, anavezet dindan an anv a Ziane de Poitiers. En reiñ a reas buan d'he merc'h da-geñver he dimeziñ gant familh Brézé. Int a lakaas an domani da vezañ ur c'habitendi a rojont da Guillaume Montigny, a oa ur gwazour da Ziane de Poitiers. Ul levezon vras o do war ar c'hastell, hennezh hag e ziskennidi. Mirout a reas ar c'habitendi goude daspren Susinioù gant roue Bro-C'hall Charlez IX e 1562. An daspren-se a ziskouez pegen pouezus e oa ar c'hastell hervez ar roueed : zoken e teuas war al lec'h ar roue-se gant he mamm Catherine Medicis e miz Mae 1570.
Arouezet eo eil hanterenn ar XVIvet kantved e Susinioù gant gourdrouzoù brezel etre Bro-C'hall, Bro-Spagn ha Bro Saoz. Ouzhpenn-se e voe un enkadenn hêrezh goude marv ar roue Henri III e 1589, ur stourm relijiel ha politikel e oa war un dro rak ar pennhêr Herri Navar a oa protestant hag e rouantelezh da zont a oa katolik. Dont a reas gwarnour Breizh da vezañ penn an enebiezh gatolik, hag-eñ da vezañ soutenet gant familh Montigny a vere c'hoazh an domani. Gounezet a-nevez d'ar gatoligiezh e roas Herri IV an domani da unan eus e dud feal hag eñ en gwerzhas da gabiten Redon Frañsez Talhouët. Promesañ a reas d'ar re Vontigny e-kerzh kevraouadegoù e 1597 da virout evito kabitendi ar c'hastell, pezh a lakaas an div familh da stourmañ an eil ouzh eben e fin Brezel Breizh. Ar stourm-se a echuas gant disrann Domani Rewiz, roet da familh Talhouët hag ar c'hastell a voe miret gant ar re Vontigny.
Ar c'hastell dilezet tamm-ha-tamm
Disrannañ ar c'hastell diouzh Domani Rewiz a seblant bezañ gwallus a-zivout kempenn ar c'hreñvlec'h a oa chomet etre daouarn familh Montigny. Distrujet e voe an toennoù hag ar siminalioù gant ur barr-avel taer e 1599. Stad an distrujoù a zo bet truezet gant Herri IV a c'hourc'hemennas reneveziñ ar c'hastell, pezh a ro testeni eus talvoudegezh an domani evit ar galloud gall. Ur sammad arc'hant a oa miret pep bloaz e kontouriezh an domani evit e gempenn.
En eil hanterenn ar XVIIvet kved e voe kavet an termen a "c'houarnour enezennoù, porzhioù hag havrioù Rewiz hag ar c'hastell" gwelloc'h eget hini a gabiten Susinioù. Danvez ar mor a oa talvoudusoc'h-talvoudusañ pa selle ouzh al lec'h ar galloud kreiz. Raktreset e oa bet zoken gant Richelieu da staliañ ur gumpagnuniezh genwerzh e Susinioù. E 1641 e voe graet eus e genderv gouarnour Susinioù, Jérôme du Camboult e anv. Ur gwarnizon hag armoù e-leizh a oa c'hoazh er c'hastell 1644. Koulskoude, o vezañ ma ne oa ket meret mat an domani hag abalamour da baouridigezh annezidi ar c'hourenez, a zlee kemer perzh e kempenn ar c'hastell, ez eas ar c'hastell da vont war ziskar.
E penn-kentañ ar XVIIvet kved ec'h adtapas Priñsez Conti ar c'hastell dre brenañ ar gwirioù staget ouzh an domani kozh. Dont a reas a benn da gemer en-dro madoù ar c'hastell a oa etre daouarn ar gabitened hag ar c'houarnourien abaoe fin ar XVIvet kved. Mererezh a voe fiziet d'he gwazourien ha d'he c'houerien. Daoust ma ne seblant ket bezañ dilezet ar savadurioù ganti e kaver meur a zanevell skrivet e-pad ar c'hantved-se hag a ziskouez deomp pegen fall e oa stad ar c'hastell, e savadurioù implijet da verniañ an eostadoù hag evit buhez bemdeziek an annezidi. Perzh Susinioù a zeuas da vezañ lec'heloc'h hag ec'h emdroas statud e annezidi e-kerzh ar XVIIvet kved. Alato e talc'has bepred hengoun milourel peogwir e oa kreñv aon an dilestradegoù saoz e-doug an XVIIIvet kved. Daoust da gozhni ar c'hastell e voe kempennet dre-vras. War-nes an Dispac'h Gall ec'h aotree pennhêred ar briñsez da lakaat an eostadoù e rannoù ar c'hastell "ne gouezhont ket c'hoazh hag evit chom hep jabliñ ar peurrest", kement a draoù abalamour da goustoù ar renevezadennoù.
E-pad an Dispac'h Gall, e 1798, e voe gwerzhet ar c'hastell evel mad broadel d'ar marc'hadour Pascal Lange evit ur priz a 5000 lur. Holl zanvezioù a c'halle bezañ implijet c'hoazh a voe gwerzhet, evel koad ar frammoù hag ar mein-ben. Lakaat a reas stad ar c'hastell da vont war washaat. Prenet eo bet e 1852 gant ar beskont Jules de Francheville hag e familh da ober ar pep posuplañ evit saveteiñ ar pezh a chom. Chom a reas etre daouarn ar familh Francheville betek bezañ prenet gant Kuzul Departamant ar Morbihan e 1965, diwar atiz e brezidant Raymond Marcellin a oa kuzulier-departamant Sarzhav, hag embreget e voe e reneveziñ.
Gwareziñ ha reneveziñ ar glad
En ur dennañ splet eus e statud a bennenseller ar Monumantoù istorel e weladennas Prosper Mérimée an aspadennoù e 1835 ha dont a reas a-benn da rummañ ar c'hastell war gentañ listenn ar Monumantoù istorel. Pa zeuas Departamant ar Mor-Bihan da vezañ perc'henn war Susinioù e 1965 e oa tost da gouezhañ ur rann vras eus an uhelderioù, dre ma oa bet dilezet al lec'h pell oa. Adal e brenidigezh e krogas an Departamant an oberiadennoù reneveziñ kentañ war-lerc'h goulenn Kengor uhel ar Monumantoù istorel d'o ober.
Kreñvaet e voe an tenneris norzh hag e dour-kreiz e 1966 tra ma oa labourioù gant ar skalier a z'a da orator al lojeiz Reter. Daou vloaz war-lerc'h e oa bet kreñvaet an holl vogerioù, ar skalieroù aet diwar-wel a oa bet adsavet, an douvezioù a oa bet adtoullet hag e oa bet adkempennet ar begoù-moger, ar voger-greñv er su hag ar pont pennañ. Evit krouiñ salioù diskouezadeg e diabarzh ar c'hastell e teuas ur penntisaver eus ar monumantoù istorel nevez e 1977 da vezañ e karg en e reneveziñ. Staliet eo bet leinoù gant betoñs e pep estaj al lojeiz reter ha goude-se ez eo bet toennet al lojeiz evit e zigoriñ d'ar weladennerien. Toennet eo bet al lojeiz Kornôg er bloavezhioù 1990.
Sturiet e vez ur programm enklaskoù henonouriezh er c'hastell adalek 2013. Roet eo bet an tu gant an enklaskoù da ziskuliañ aozadur a-ziabarzh rez-an-douar ul lojeiz bras a skoe ouzh tenneris norzh, keginoù bras ur c'hradailh a oa ennañ. An henonourien a soñj hiriv e oa bet savet dindan ren an dug Yann II (1286-1305).
Lerc'henn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen lerc'henn (saozneg : postposition) evit komz eus ur adstagenn (saozneg : adposition) staget ouzh diwezh ar renadenn ma ra dave dezhi.
An diforc'h nemetañ etre un araogenndiouzh un tu hag ul lerc'henn diouzh un tu all eo ar fed ma vez staget an aroagennoù ouzh deroù ar renadenn ma ra dave dezhi keit ha ma vez staget ul lerc'henn ouzh he diwezh.
Implijet e vez an eil pe egile hervez renadur ar penn er yezh-mañ-yezh, o klotaat peurliesañ araogennoù gant yezhoù evel ar brezhoneg hag a laka ar penn en deroù keit ha ma ra kentoc'h gant lerc'hennoù yezhoù evel ar japaneg hag a laka er penn en diwezh, da skouer :
Tartu
Mard eo Tallinn kêr-benn ar vro, eo Tartu kêr ar sevenadur p'emañ enni koshañ skol-veur ar broioù balt, krouet e 1632.
Lerc'henn
Savet e vez rannfrazennoù lerc'hennek gant un adstagenn da benn anezhi, peurliesañ mui ur renadenn evel ur rannfrazenn anv. Dre vras e talvez rannfrazennoù adstagennek da renadennoù d'o zro evit rannfrazennoù anv pe rannfrazennoù verb.
Sainte Mathie
thumb| Saint Mathie eo anv jerzenezek unan eus 12 parrez Jerzenez, anvet Saint Mary e saozneg ha Sainte-Marie e galleg, enni 1,752 den o chom (2011), hag ur gorread a 6,5 km².
Div vîngtaine a zo er barrez-mañ:
Bokmål
Disheñvel un tamm eo ar riksmål diouzh ar bokmål, rak heñvel-poch eo reizhskrivadur ar riksmål ouzh hini an daneg.
Setu keñver-ouzh-keñver Mellad kentañ Disklêriadur Hollvededel Gwirioù mab-den e bokmål hag e Nynorsk:
Bokmål:
Nynorsk:
Barrika
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Barrika e [[Bizkaia.]]
thumb|right|200px|Ardamezioù Barrika.
Barrika zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Zebu
Ar zebu (Bos primigenius indicus pe Bos taurus indicus) a zo ur bronneg daskirier doñv a-orin Azia ar Su.
Rekipe
Ur rekipe zo un tamm testenn a zispleg an doare da fardañ ur meuz. En destenn-se e kaver ur roll danvezennoù boued hag ur roll oberoù da gas da benn evit fardañ ar meuz-se. Displeget e vez enni petra ar c’hementadoù boued zo da gaout diouzh an niver a brederien, an amzer fardañ, an amzer hag an doare da boazhañ...
Ar rekipeoù a vez desket a rumm da rumm peurvuiañ. Ul lodenn e vezont, neuze, eus hêrezh sevenadurel pep pobl. Alies-mat e vez lakaet ar rekipeoù-se dre skrid evit ma vo aesoc’h d’an dud o deskiñ. En ur vodañ meur a destenn e c’haller sevel levrioù keginañ, enno rekipeoù e-leizh.
Istor
Ar rekipeoù koshañ a anavezer a voe "embannet" da vare Babilonia : teir zablezenn, eus war-dro 1600 vloaz a-raok J.K., miret hiziv e skol-veur Yale er Stadoù-Unanet. Ul levr keginañ kozh all eo an Apicius, skrivet gant Romaned er IVe pe er Vvet kantved goude J.K.
Narva
Narva zo ur gêr eus biz Estonia war an harzoù gant Rusia ha war lez ar stêr Narva. Gant 60 000 a dud eo trede kêr ar vro. 95% a rusegerien zo o chom enni, deuet eus broioù an URSS kozh. Kalz a zistruj a voe enni e-pad an eil brezel-bed. Pa oad ouzh hec'h adsevel e voe berzet ouzh tud Estonia dont en-dro.
Kontelezh Cill Chainnigh
right|thumb|kontelezh Cill Chainnigh
Kontelezh Cill Chainnigh (Contae Chill Chainnigh en iwerzhoneg ha County Kilkenny e saozneg) zo ur gontelezh e gevred Iwerzhon. Cill Chainnigh (Kilkenny) eo ar gêr-benn ha kêr vrasañ ar gontelezh. 87 394 a annezidi a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Christian Ménard
Christian Menard a zo ur politikour breizhat ganet d'ar 7 a viz ebrel 1946 e Kemper. Da gannad e oa bet dilennet e 2002 er C'hwec'hvet pastell-vro Penn-ar-Bed en anv ar strollad UMP. Françoise Louarn a oa evel eilerez gantañ.
Kemper Kerfeunteun Football Klub
Ur c'hlub mell-droad bet krouet e 1905 eo Stad Kemper. E DH Kevre Breizh ar vell-droad e oa e 2005.
Ur skipailh maouezed a zo ivez a zo gant eil rummad kampionnad Frañs. Abaoe 2011 eo deuet da vezañ ar Kemper Kerfeunteun Football Klub, goude bezañ kendeuzet gant Steredenn Sportel Kerfeunteun.
Gae
right|thumb|250px|Implijet e veze e [[kampoù-bac'h an Nazied an tric'horn roz evit merkañ heñvelrevourion/ezed. Implijet e vez hiziv evel un arouez gae]] right|thumb|250px|
Dont a ra an termen gae diwar ar saozneg gay ("laouen,; bliv") hag implijet e vez evit ober dave d'un den heñvelrevel.
Daoust ha ma c'hell bezañ implijet ar ger-mañ en un doare ledan d'ober dave d'un den heñvelrevel bennak, pe paotr pe plac'h e vefe, peurliesañ e vez implijet evit komz eus paotred nemetken hag implijet e vez termenoù all, evel lesbian-ha-gae pe LGBT evit ledanaat ar ster.
Hiziv e vez implijet muioc'h-mui an termen gae kentoc'h evit heñvelreizhour/ez, dreist-holl gant an dud LGBT o-unan, rak negativel e c'hell bezañ ar ger-se, krouet er penn-kentañ evit deskrivañ ur c'hleñved spered. Ouzhpenn-se, gant an termen heñvelreizhour/ez e vez pouezet war an darempredoù reizhel kentoc'h evit ar c'heflusk hag ar stad-den revel (pe identelezh revel).
Kalc'has
Kalc'has (Κάλχας / Kálkhas e henc'hresianeg), mab da d-Thestor, a oa un diouganer, bet gantañ e c'halloud a-berzh Apollon hervez mojennoù Hellaz kozh. Eñ eo a alias Agamemnon da aberzhiñ e verc'h Ifigeneia d'an doueed da gaout avel vat digante da vont da vrezeliñ da Droia.
Mojenn
Kent da arme tud Hellaz lestrañ etrezek Troia e tiouganas e vije ezhomm eus ar brezelour meur Ac'hilleüs hag e padje dek vloaz ar brezel. E-pad an dreizhadeg e tispleg da Agamemnon perak he deus Artemis dalc'het listri an Hellened en Aulis, ha penaos he digounnariñ oc'h aberzhiñ e verc'h Ifigeneia.
Goude kemeret Troia, echu ar brezel. Hag eñ d'ar gêr war e dreid gant Leonteüs ha Polypoites, rak Kalc'has, a gave gwelloc'h an hent hir dre an douar eget ar veaj verr war vor, abalamour da gounnar an doueez Athena. Hag int-i erruet e Kolofon. Eno e varvas Kalc'has gant ar vezh dre ma voe trec'het gant an diouganer Mopsos, mab da Apollon, en ur seurt kenstrivadeg diouganiñ. Hervez un doare all e varvas diwar tagañ gant ar re c'hoarzhin. Beziet e voe gant e zaou gompagnun.
Disheñveladur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen disheñveladur  (saoz.: dissimilation) war tachennoù ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fed ma kemm perzhioù ur fonem diwar levezon ur fonenn all evit ma teufent da vezañ disheñveloc'h an eil diouzh egile, da skouer:
Enebet e vez neuze ouzh an heñveladur ma teu da vezañ heñveloc'h ur fonem ouzh ur fonenn all. Kalz raloc'h eo an diseñveladur evit an heñveladur avat ha keit ha ma tenn alies an heñveladur da lezennoù, da lâret eo e displeg meur a gemm fontikel en ur yezh resis dre m'eo bet o tiorren a-hed an amzer, an disheñvaladur a gaver kentoc'h e gerioù resis kemmet dre degouezh e istor ar yezh.
Sikhegezh
Ar sikhegezh (pandjabeg: ਸਿੱਖੀ sikkhī) a zo ur relijion a zeraouas e-pad ar e gwalarn India gant kelenn Guru Nanak Dev hag an nav guru denel a zeuas war e lerc'h. Gant hec'h izili e vez anvet ar relijion Sikh Gurmat (kelenn ar c'houroued) pe Sikh Dharma. Sikhegezh a zeu eus ar ger sikh a zeu eus ar sañskriteg śiṣya - studier, diskibl. Ar sikhed a ya d'ober ar pempvet kumuniezh relijiel vrasañ er bed.