cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hussard noir
Orin al lesanv
Lod tud a ya da glask orin al lesanv dre ar ger hungarek « huszár », a oa ur c'horfad marc'hegerien reut ha dibleg krouet er en Hungaria. Evit Christian Bouyer e oa bet implijet al lesanv-se gant « Péguy o keñveriañ, gant e spered bugel, al lifre-se (re an "normaliens") ouzh hini marc'hegerien Saumur ». Liv du lifreoù ar re-se a oa bet choazet e-pad ren ar roue Loeiz-Fulup I.
Yann Gent
Kont Richmond (1342-1372), Lancaster, Lincoln, Derby ha Leicester (1361-1399) e voe. E 1362 e voe anvez da zug Lancaster hag e 1390 da zug Akitania.
Buhez
Ganet e oa e Gent, en abati Sant Bavon e 1340. Mab e oa da Edward III (1312-1377), roue Bro-Saoz, ha da Philippa de Hainaut (1314-1369). Breur e oa da Edward of Woodstock, anavezet evel ar Priñs Du.
Dimeziñ a reas da Blanche of Lancaster, merc'h pennhêrez Henry de Grosmont, d'an 19 a viz Mae 1353 ; pa varvas e dad-kaer e kemeras e ditloù : dug Lancaster, kont Lancaster, Derby, Lincoln ha Leicester.
Mervel a reas Blanche e miz Gwengolo 1369 e kastell Bolingbroke.
D'an 30 a viz Genver 1372 e voe anavezet Yann hag e bried, gant e dad Edouarzh, evel rouaned Kurunenn Kastilha.
D'ar 25 a viz Gouhere 1386 e tilestras en A Coruña. Kurunennet e voe evel roue Galiza (1386-1387) e Santiago ha kerzhout a reas gant un arme war-du kreisteiz Galiza. E lez a ziazezas en Ourense da dremen ar goañv. Emglev a reas gant João Iañ, Roue Portugal a zimezas d'e verc'h Philippa of Lancaster.
Dimeziñ ha bugale
Teir gwech e timezas.
Diwezh
Beziet e voe en iliz-veur Sant-Paol e Londrez.
Bodil
Bodil zo un anv-badez danek ha norgeek, roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Ur stumm latinekaet eo diwar an anv norsek Bóthildr, eus bót "louzoù" + hildr "emgann".
Adstummoù
Stummoù kozh zo : Botill, Botild, Botilla, Botyld.
Lalla Fatma N'Soumer
Lalla Fatma N'Soumer (1830 - 1863), zo un harozez kabil a stourmas a-enep ar C'hallaoued en XIXvet kantved. Kemer a reas penn emsavadeg an Igawawen (anv istorel Kabiled an Djurdjura) pa glaskas Bro-C'hall aloubiñ Kabilia er bloavezhioù 1850.
Hec'h anv
He gwir anv kabilek eo Fadhma Sid Ahmed
An istorour gall Louis Massignon a rae « Janed Ark an Djurdjura » anezhi.
He stourm
En 1849 e krogas Fatma N’Soumer da stourm da-heul Si Mohammed El-Hachemi, ur marabouten devoa kemeret perzh en emsavadeg Cheikh Boumaza en Dahra en 1847. En 1850 e roas harp da emsavadeg Cherif Boubaghla deuet eus ar Babors.
Gant bodadeg Soumeur, Tajmaât, aotrouniezh politikel ar gêriadenn, e voe dileuriet Lalla Fatma hag he breur Sidi Tahar, marabouted, da ren an  Imseblen (soudarded ar marv) deuet eus kêriadennoù tolead an Djurdjura evel Aït Itsouregh, Illilten, Aït Iraten, Illoulen u Malou. ha Lalla Fatma n'Soumer e penn an arme dispac'hel (Philippoteaux, 1866).]]
Romulus Augustus
Romulus Augustus (w.d. 465 – g. 511 ?), lesanvet Augustulus dre c'hoap, a voe impalaer roman er c'hornôg, adalek an betek ar.
Lakaet e voe da impalaer gant e dad, ar magister militum Flavius Orestes, p'en doa skarzhet Julius Nepos (ren. 474-475), hag a oa bet anvet da impalaer ar C'hornôg gant impalaer roman ar reter. Tec'hel a rankas Nepos neuze, ha mont a reas da zDalmatia, ma lavaras bezañ impalaer bepred,  ken na varvas eno e 480. Morse ne voe anavezet Romulus gante geneil an impalaer Zenon.
Goude dek miz ren e c'houlennas soudarded foederati ar jeneral Odovacer douaroù d'en em staliañ en Italia, ar pezh a voe nac'het gant Orestes. Brezel a voe etrezo ha lazhet e voe Orestes gant Odovacer en un emgann. Hag Odovacer da Roma, da ziskar Romulus. Met e-lec'h lakaat unan bennak all da impalaer e kasas arouezioù an impalaeriezh da Gergustentin d'an impalaer Zenon ha goulenn a reas digantañ leuskel anezhañ da ren en Italia en e anv, evel roue Italia. Abalamour d'an dra-se e lavarer alies e oa Romulus impalaer roman diwezhañ ar c'hornôg, hag an impalaer roman diwezhañ zoken, ma ne zalc'her ket kont eus lodenn reter an Impalaeriezh.
Dibaot eo an dielloù eus ren Romulus : n'eus chomet politikerezh ebet, lezenn ebet, nag enskrivadenn ebet graet en e anv, ar pezh a laka an istorourien da soñjal e oa un impalaer-teuz, ur vargodenn etre daouarn e dad hepken. Al lesanv goapaüs 'Augustulus' (a dalvez 'Aogustig') a oa bet implijet abalamour d'e oad tener. Familh-nes Romulus, e dad, e vamm marteze, ha moarvat e dud-gozh, a oa genidik eus Pannonia, ur proviñs roman. Soudarded a oa stank en e familh.
Ne voe ket lazhet Romulus Augustus gant Odovaer. Hervez an dornskrid Anonymus Valesianus e vije bet harluet Romulus Augustulus, ha kaset da vevañ gant e gerentiezh d'ul lec'h anvet Castellum Lucullanum e Campagnia, a vije unan eus an daou zomani savet gant Lucullus (-118 - -57), pe Misène, pe 'Castrum Ovi, hiziv Castel dell'Ovo, pe ar genkiz savet en enez Nisida, e bae Naplez. Nebeut a ouezer diwar-benn e vuhez goude 476. Savet e voe ur manati e castellum Lucullanum e bloavezhioù 480 pe 490, diwar e intrudu marteze. Gallout a reer soñjal e oa bev c'hoazh e 507 pe 511 pa voe kaset ul lizher gant Teodorig Veur, roue an Ostrogoted en doa lazhet Odovacer ha kemeret e lec'h, d'unan bennak anvet "Romulus" diwar-benn ul leve. N'eo ket meneget e danevelloù aloubadeg Italia gant Romaned ar Reter er bloavezhioù 530.
Ar bloavezh ma voe diskaret Romulus a servij alies da verkañ an tremen eus an Henamzer d'ar Grennamzer.
Abacost
thumb|En tu kleiz, Mobutu gant un abacost Un abacost (diwar ar galleg A bas le costume) zo ur chupenn skañv gwisket e Republik Demokratel Kongo da vare diktatouriezh Mobutu Sese Seko.
Er bloavezhioù 1970 e faotas da Vobutu skarzhañ kuit diouzh ar vro kement tra a denne d'an drevadennerien. Cheñchet e voe neuze anvioù ar vro (deuet da vezañ Zair), ar moneiz, ar c'hêrioù... E-touez an divizoù tapet e voe berzet ouzh ar wazed gwiskañ roched ha kravatenn hag a oa arouezioù ar C'hornôg. An abacost a zeuas da vezañ dilhad arouezel an dud tost ouzh ar galloud. Pa voe aotreet al liesstrolladegezh er vro ne voe ket ur redi ken e wiskañ.
Edgar Leopold Layard
Edgar Leopold Layard, bet ganet d'an 23 a viz Gouere 1824 e Firenze (Dugelezh-veur Toskana d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Genver 1900 e Budleigh Salterton (Devon, Bro-Saoz), a oa un diplomat ha naturour breizhveuriat hag en devoa pleustret war an evnoniezh dreist-holl.
Cathartidae
Bultured Amerika pe kerentiad Cathartidae zo ur strollad evned-preizh eus an urzhad Accipitriformes, ennañ ar bultured a vev er Bed Nevez, da lavaret eo ar c'hondored, an urubued hag ar bultur roueel.
My Baby Just Cares for Me
My Baby Just Cares for Me a zo ur ganaouenn saoznek, doare jazz. Diwar gerioù orin ur varzhoneg gant ar pozier Gus Kahn (1886-1941) e voe savet an ton anezhi gant Walter Donaldson (1893-1947) evit ar film Whoopee!.
Doareoù all
Goude bezañ bet kanet gant an arzour stadunanat Eddie Cantor (1892-1964) e Whoopee! da gentañ-penn e voe enrollet gant un toullad mat a arzourien all. Delc'her a rae E. Cantor perzh "Henry Williams" er film ha, gant-se, e voe savet ar pozioù evit ma vije kanet gant ur paotr o kaozeal eus e garedig en ur venegiñ tud brudet ar mare : Gilbert ("My baby's no Gilbert fan,"), Ron Colman ("Ron Colman is not her man,"), Lawrence Tibbetts ("My baby don't care for Lawrence Tibbetts"), Bud Rogers ("Bud Rogers is not her style,") ha Chevalier ("And even Chevalier's smile").
Doare Nina Simone
E 1958 e voe enrollet gant Nina Simone en hec'h albom kentañ — Little Girl Blue pe Jazz as Played in an Exclusive Side Street Club c'hoazh — embannet d'ar 24 a viz Mezheven 1958. Kemmet e voe ar pozioù dre ma oa ur vaouez hag a gomze eus he c'haredig hag anv an dud brudet war un dro evel-just : Liz Taylor ("Liz Taylor is not his style"), Lana Turner ("And even Lana Turner's smile") ha Liberace ("And even Liberace's smile"). N'haller ket lavaret en devoa graet berzh bras doare Nina Simone a-raok bezañ implijet e 1987 gant an embregerezh Chanel dre ur bomm bruderezh e-keñver ar porfum Chanel No. 5. Ma voe adembannet ar sonenn gant an ti-embann pladennoù breizhveuriat Charly Records. Renket e voe e-touez an dek kanaouenn wellañ e meur a vro en Europa er bloavezhioù 1987-88 ha lakaet Nina Simone diouzh ar c'hiz adarre war un dro.
Kukuxumusu
Stalioù Kukuxumusu zo en Euskal Herria, Bilbo, Donostia ha Baiona, hag ivez e Madrid ha Barcelona.
Falconiformes
Falconiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned. Savet eo bet nevez 'zo, e-tro ar bloavezh 2008.
My Baby Just Cares for Me
Goude
He selaou a c'haller er film Everyone Says I Love You (1996, Woody Allen) ivez, kanet gant an arzour stadunanat Edward Norton (1969-) hag en albom Strangers in the Night (1966) gant Frank Sinatra.
Falconiformes
Kerentiadoù
N'eus nemet ur c'herentiad ennañ :
Simon Pagenaud
Simon Pagenaud (bet ganet d'an e Poitiers, Bro-C'hall) a zo ur blenier kirri gall a red en IndyCar e 2012.
Micrastur
Micrastur a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned kar d'ar falc'hun. Lesanvet e vezont a-wechoù "falc'huned koad". Kavet e vezont en Amerika.
Wisła
Wisła zo un anv-lec'h polonek:
Fritz Todt
Berr-ha-berr
Evel holl wazed e vloavezhiad e kemeras perzh er Brezel-bed kentañ ; goude bezañ bet gloazet en emgann e tapas an Eisernes Kreuz (Kroaz houarn). Gant ar peoc'h o tistreiñ en Europa e teuas a-benn eus e studi en devoa boulc'het en Technische Universität München (Skol-veur Deknikel München).
Kerkent hag ar 5 a viz Genver 1922 en devoa lakaet e anv e Strollad Broadel Sokialour al Labourerien Alaman a-raok mont da ofiser (Oberführer) er Sturmabteilung (Kevrenn Arsailh) e 1931. Gantañ an hini eo e voe savet an Aozadur Todt e 1938 a voe fiziet ijinerezh-kaer (milourel ha trevourel) an Trede Reich ennañ, bet kaset da benn Moger an Atlantel. gantañ peurgetket. Anvet e penn ar Reichsministerium für Bewaffnung und Munition (Ministrerezh ar Reich evit an Armerezh hag an Tennoù) d'ar 17 a viz Meurzh 1940 e teuas da vezañ unan e-touez pennoù-bras ar renad nazi.
Koll e vuhez a reas pa darzhas e garr-nij en oabl goude bezañ kuitaet penngarter Adolf Hitler. Lakaet e voe Albert Speer en e lec'h.
Phalcoboenus
Phalcoboenus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ karakaraed.
Nord (departamant gall)
Norzh (departamant)
Idjwi
thumb|Idjwi el lenn Kivu Idjwi zo un enezenn el lenn Kivu, e proviñs Sud-Kivu (Republik Demokratel Kongo).
An eil enez vrasañ e diabarzh Afrika eo, goude Ukewere. 285 km² eo he gorread ha 40 km he hirder. War-dro 200 000 den zo o chom enni, en o zouez ul lodenn vras eus repuidi Hutu deuet di goude gouennlazh Rwanda.
Boulogne
Boulogne zo un anv-lec'h gallek.
Gerdarzh
Eus ar ger latin Bononia, deveret eus ar geltieg bona, « diazezadur, kêr » (cf. Juliobona, Ratisbona, Vindobona...).
Zombie Strippers
Zombie Strippers a zo ur film euzh fentus deuet er-maez e 2008. Ar senario hag ar filmañ a zo bet graet gant Jay Lee, hag e-touez aktorien ar film emañ Robert Englund, Jenna Jameson ha Tito Ortiz. Skignet eo bet gant Sony Pictures Home Entertainment. Diazezet eo war ar pezh-c'hoari Rhinoceros gant Eugène Ionesco.
Senario
En dazont e c'hoarvez ar film. D'ar mare-se emañ George W. Bush o ren er Stadoù-Unanet evit ar pevare gwech. Divodet en deus kendalc'h ar Stadoù-Unanet, berzet en deus ivez an noazhder foran, ha brezel a zo etre ar Stadoù-Unanet ha meur a vro all : Frañs, Irak, Afghanistan, Iran, Syria, Venezuela, Kanada hag Alaska (hag a zo dispartiet diouzh SUA). Neuze ez eo splann ez eus kement a vrezelioù ken n'eo ket niverus a-walc'h ar soudarded a c'hallfe brezeliñ. En ul labourva kuzh renet gant ar mezeg Chushfeld (Brad Milne) e Sartre e tiorrener ur viruz da lakaat ar soudared marines marv da c'henel en-dro a-benn distreiñ da vrezeliñ. Met aet eo ar viruz er-maez eus al labourva, ha meur a zen a zo bet paket gantañ. Ur strollad soudared marines anvet skouadron Z a zo lakaet e-karg eus lazhañ ar zombied, met unan eus ar soudarded anvet Byrdflough (Zak Kilberg) a zo dantet gant zombied hag e teu a-benn da dec'hout kuit. En em gavout a ra e-kichen ur c'hlub strip-tease anvet Rhino. Mervel a ra ha pa c'han en-dro eo deuet da vezañ ur zombie hag ez a e-barzh ar c'hlub.
E penn Rhino emañ Ian Essko (Robert Englund). Ur stripper nevez, Jessy (Jennifer Holland) hec'h anv, a zo o paouez en em gavout er c'hlub, peogwir eo dav dezhi dastum argant da baeañ oberatadenn he mam-gozh. Kejañ a ra ouzh dañsourez vrudetañ ha speredekañ (gwelout a reer anezhi o lenn oberenn glok Friedrich Nietzsche) ar c'hlub anvet Kat (Jenna Jameson). E-keit ha m'emañ Kat o tañsal ez eo taget ha dantet gant Byrdflough. Daoust ma n'eo ket gwall laouen Essko e tiviz mirout anezhi peowgir eo dañsourez wellañ ar c'hlub. Berzh bras a ra an dañsourez zombie. An dañsourezed all a gompren neuze e c'hallfent koll o micher, neuze e tivizont dont da vezañ zombied ivez, hag e tantont holl arvesterien ar c'hlub. Essko a glask mirout an holl zombied en ur gaoued e kav ar c'hlub, met dont areont a-benn da dec'hout hag e krogont d'en em gannañ etrezo. An dud er c'hlub a glask treuzvevañ betek ma teufe soudared ar skouadron Z da zieubiñ anezho. Kompren a reont ez eo bet laosket ar zombied da dec'hout gant gouarnamant Bush a-benn lakaat an amerikaned da zisoñjal ar c'hudennoù a zo savet abalamour d'ar brezel ha da gudennoù armerzh.
Sell ar vurutellerien
Degemeret eo bet evel ur film etre gant ar vurutellerien. Lavaret eo bet e oa filmet ha produet fall, daoust da se eo bet anzavet e oa ennañ kenedouriezh camp. D'an 20 a viz Eost 2008 eo bet embannet gant al lec'hienn Rotten Tomatoes e oa 41% a bennadoù burutellañ pozitivel (diazezet war 51 pennad burutellañ) War Metacritic e lavarer ez eo 45 diwar 100 keidenn ar film (diazezet war 14 pennad burutellañ). .
Lenn Kivu
thumb|Al lenn Kivu gwelet eus an oabl, e du an harzoù etre Rwanda ha RDK thumb
Al lenn Kivu zo unan eus lennoù Meur Afrika, e-kreiz ar c'hevandir, etre Republik Demokratel Kongo ha Rwanda.
Goullonderiñ a ra dre ar stêr Ruzizi hag a ya betek al lenn Tanganyika er c'hreisteiz. 2 700 km² eo he gorread hag emañ 1 460 m a-us live ar mor. Enni emañ Idjwi, an eil enez vrasañ e diabarzh ar c'hevandir. War he ribloù emañ kêrioù Goma, Bukavu, Kabare e RDK ha Gisenyi, Kibuye, Cyangugu e Rwanda.
Gustav Adolf von Götzen a voe an European kentañ hag a dizhas al lenn e 1894. thumb|300px|left|Lenn Kivu
Polihierax
Polihierax a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned kar d'ar falc'hun.
Evn-mor
An evned-mor, pe laboused-mor, a zo evned hag a vev tost d'ar mor.
Niverus eo ar gouennoù anezho, ha disheñvel o doareoù-bevañ, met abalamour ma vevont e lec'hioù damheñvel eo tost a-walc'h o magadur, hag o neuz dre vras.
Gwelet ivez
Albatroz • Erev • Faeton • Gouelan • Karamell • Mank • Morskoul • Morvran • Nodi • Poc'han • Satanig • Skrav • Sparfell-vor • Stêrwennel • Tort
Hugh Edwin Strickland
Hugh Edwin Strickland, bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1811 e Reighton (Norzh Yorkshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Gwengolo 1853, a oa ur skiantour saoz, tapet barregezhioù war an douarouriezh, evnoniezh, ar rummataouriezh ha skiantoù an natur gantañ.
Microhierax
Microhierax a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned kar d'ar falc'hun.
Wanda
Wanda zo un anv-badez polonek roet d'ar merc'hed. Anavezet mat eo ivez en Alamagn. Un anv-lec'h e c'hall bezañ ivez, disheñvel-mik e orin.
Wanda (priñsez)
Wanda a oa ur briñsez polonat eus an, hervez ar vojenn. Merc'h e oa d'ar roue Krakus, diazezer kêr Kraków. Pa varvas he zad e voe anvet da rouanez. En em deurel a reas er stêr Vistula evit chom hep dimeziñ d'ar priñs alaman Rytygier.
Wanda
Orin
Dont a ra eus anv ar briñsez polonat mojennel Wanda (priñsez). Un darempred bennak zo gant pobl ar Wended.
Wanda (priñsez)
Istor
Kentañ meneg eus hec'h anv a gaver dindan pluenn ar c'hronikour polonat Vincent Kadlubek, en.
Wanda von Sacher-Masoch
Angelika Aurora Rümelin, pe Wanda von Sacher-Masoch, pe Wanda von Dunajew (un anv-pluenn), ganet e 1845 e Graz, ha marvet e 1933 (e Bro-C'hall pe e Suis), a oa ur skrivagnerez alamanek, ha pried da Leopold von Sacher-Masoch.
Wanda (priñsez)
Sevenadur
Un harozez vroadel eo Wanda, gant he nerzh-kalon dirak an alouberien. Meur a duchenn zo en-dro da gêr Krakow, hag unan anezho e Nowa Huta, anvet Tuchenn Wanda.
Wanda
Brud
Anavet eo e Pologn abaoe an. E 1947 e oa kontet da vezañ an eil anv-badez merc'hed implijetañ en istor ar vro.
Wanda von Sacher-Masoch
Goude eskemm meur a lizher e timezjont e 1873 hag e vevjont 26 vloaz asambles, e meur a gêr : Vienna, Bruck an der Mur, Budapest pe Leipzig.
Wanda
Brud
Anavezet eo bet er broioù saoznek adal 1883 dre ar romant Wanda, gant ar romantourez saoz Ouida. E SUA e oa ar 47vet anv-badez ar muiañ roet d'ar merc'hed e 1934.
Wanda von Sacher-Masoch
E 1906 ec'h embannas Meine Lebensbeichte e Berlin, sinet Wanda v. Dunajew. Bloaz goude ec'h embannas e galleg Confession de Ma Vie (1907), sinet Wanda von Sacher-Masoch ha moulet e Pariz gant Mercure de France.
Un embannadur saoznek eus ar skrid gallek zo bet embannet evel The Confessions of Wanda von Sacher-Masoch e 1991 gant RE/Search Publications.
Louise Élisabeth d'Orléans
Louise Élisabeth d'Orléans (1709-1742), anavezet e Spagn evel Luisa Isabel de Orleans, a oa ur briñsez c'hall dimezet da Luis Iañ, pe Loeiz Iañ Spagn (1707-1724), roue Spagn eus Genver da Eost 1724, e-pad 229 deiz.
He buhez
Merc'h e oa da Philippe d'Orléans (1674-1723), rejant Bro-C'hall. Kavet en doa an tad e oa politikerezh mat he dimeziñ da bennhêr Spagn evit skoulmañ un emglev nevez, goude kement a vrezelioù etre an div vro. Ne seblante ket yac'h a spered ar briñsez, hag en em zerc'hel a rae en un doare iskis: breugeudiñ ne vern pegoulz na pelec'h, pourmen en he noazh.
En 1721 e oa 11 vloaz Louise-Élisabeth pa voe kaset da lez Madrid. Degemeret fall e voe eno gant Elisabetta Farnese, eil pried ar roue, a zisplije dezhi gwelout he lezvab o vont da engehentiñ ur pennhêr bennak diwar-goust he bugale dezhi. D'an 20 a viz Genver 1722 e voe graet an eured. 12 vloaz e oa Louise-Élisabeth, 14 vloaz he fried.
Mervel a reas he fried Luis da 17 vloaz, pa ne oa Louise Élisabeth nemet 15 vloaz. Adkemer a reas he zad-kaer Felipe V ar gurunenn. Adkaset e voe an intañvez yaouank da Vro-C'hall, rak ne oa ket karet gant lez Madrid na gant ar rouanez Elisabetta Farnese.
Daou vloaz a dremenas neuze en ur gouent, ha mont goude da chom da Bariz, da Palez al Luxembourg.
E Pariz e voe beziet.
Picus squamatus
Picus squamatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Peroked
Ur peroked zo un evn eus kerentiad ar Psittacidae pe, en un doare ledan, eus an urzhiad Psittaciformes. Meur a spesad perokeded zo :
Luis Iañ Spagn
Luis I, pe Loeiz I Spagn (1707-1724), roue Spagn eus Genver da Eost 1724, da 17 vloaz, e-pad 229 deiz.
E vuhez
Ganet e oa e Palez ar Buen Retiro, e Madrid. Mab e oa da Felipe V, roue Spagn, ha da María Luisa Gabriela de Saboya, ur verc'h da roue Sardigna. Dre ma oa priñs pennhêr e voe anvet da priñs Asturiez hervez giz ar vro. Seizh vloaz ne oa ken pa varvas e vamm e miz C'hwevrer 1714. Dek miz goude, e miz Kerzu, ec'h addimezas e dad d'ar briñsez italian Elisabetta Farnese, eus dugelezh Parma.
E 1724 e voe dilezet ar galloud gant Felipe V da reiñ ar gurunenn d'e vab.
Dimeziñ
Dimezet da Louise Élisabeth d'Orléans (1709-1742), anavezet e Spagn evel Luisa Isabel de Orleans. Bugel ebet n'o doe.
Goma
Goude gouennlazh Rwanda ec'h erruas e miz Gouere 1994 etre 650 000 hag 1 milion a repuidi Hutu e Goma hag en trowardroioù. Miliadoù anezhe a varvas gant ar c'holera pe a voe lazhet gant soudarded Laurent-Désiré Kabila da vare brezel kentañ Kongo e 1996-1997.
Peroked (disheñvelout)
Ur peroked a c'hall bezañ:
Caracara
Caracara a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ karakaraed, krouet e 1826 gant ar bevoniour alaman Blasius Merrem (1761-1824).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
O c'havout a reer en Amerika.
José Iañ
José Iañ zo anv daou roue
Palast der Republik
Palast der Republik (Palez ar Republik en alamaneg) (Berlin - Alamagn) a oa ur savadur e kreiz-reter Berlin, da lavaret eo diouzh tu DDR. Digoret e voe e 1976, hag ennañ e oa sez ar Volkskammer (kambr ar bobl), da lavaret eo parlamant DDR. Ul lec'h a-bouez a-fets evenadur a oa ivez. E 2002 e votas dileuridi ar Bundestag evit ma vefe distrujet. Ar chanter a grogas d'ar 17 a viz C'hwevrer 2006, hag e chuet e voe d'an 2 a viz Kerzu 2008.
Orin
Goude an Eil Brezel-Bed e oa Kastell Berlin en ur stad fall-tre. Un arouez eus rouantelezh Prusia e oa, ha neuze e tivizas pennoù an tiriad soviedel distruj anezhañ e 1950. Goude-se e chomas goullo Schloßplatz e-pad ur pennad, implijet e veze pa zibune an arme. Met fellout a reas da c'houarnamant Walter Ulbricht ma vefe savet un arouez eus DDR, ha neuze voe divizet lakaat sevel Palez ar Republik. D'ar 26 a viz Ebrel 1976 e voe digoret ez-ofisiel, goude ur chanter a badas 32 viz. Kaset e voe gant ar pennarkitektour Heinz Graffunder, asambles gant Karl-Ernst Swora, Wolf R. Eisentraut, Günter Kunert, Manfred Prasser ha Heinz Aust.
Lec'hiadur ha ment
Palez ar Republik a oa e Plasenn ar C'hastell (Schloßplatz) — plasenn Marx-Engels (Marx-Engels-Platz) a-raok 1990 — e bali Unter den Linden, tamm-pe-damm e-tal Lustgarten ha Berliner Dom (iliz-veur Berlin), nepell diouzh Alexanderplatz, war ribl kanol ar stêr Spree. War ribl all ar stêr emañ an delwenn da Karl Marx ha Friedrich Engels (Forom Marx-Engels). Nepell emañ ivez savadur kuzul-stad DDR, deuet da vezañ 'European School of Management and Technology e miz Here 2005. Skouergornek e oa stumm ar savadur 180 metrad hirder, 85 metrad ledander ha 32 vetrad uhelder dezhañ. An uhelder a oa heñvel ouzh hini Marstalls (krevier kozh) hag ouzh hini savadur kuzul-stad DDR.
Implij
Diazezet e voe sevel ar palez diwar vennozh «tiez ar bobl», hag a oa bet embannet gant al luskad sokialour {{{{XIXvet}} kantved. Stank e teue an dud betek Palez ar Republik, peogwir ne oa lec'h all ebet evel-se e Berlin ar reter. Dre ma oa niverus-tre ar goueleier ennañ e voe lesanvet Erichs Lampenladen (stal gouleier Erich) gant tud chadnenoù skinwel BRD. Un dave da Erich Honecker e oa.
Ouzhpenn bezañ sez ar Volkskammer e oa ivez ul lec'h ma veze aozet darvoudoù sevenadurel. Ur sal vras aoa, ma veze aozet «devezh Sozialistische Einheitspartei Deutschlands» bep pemp bloaz. Er palez e veze aozet sonadegoù (Udo Lindenberg, Harry Belafonte, Carlos Santana). Ennañ e oa ivez ur c'hoariva (TiP), pretioù, un davarn ma veze gwerzhet dienn-skorn, un toull-noz, un ti-psot digor bemdez, ul lec'h da c'hoari bowling, ha diskouezadegoù livadurioù arzourien DDR (Willi Sitte, Walter Womacka, Wolfgang Mattheuer…).
Serret abalamour d'an amiant
E 1990 e voe serret ar palez peogwir e oa amiant ennañ. Pa oa bet savet ar palez e oueze dija an dud e oa ur mennozh fall implijout amiant. Anat e oa abaoe 1980 e oa bet kontammet tud zo, ha neuze ne voe ket implijet ar palez alies-tre. D'an 19 a viz Gwengolo 1990 e voe serret diwar urzh izili ar Volkskammer, peogwir e oa dav doujañ da lezennoù Alamagn ha da re Europa diwar-benn gwareziñ ar yezc'hed hag al labourerien.
Distruj hag adaozañ
thumb|Distruj ar savadur (miz Gwengolo 2007) Etre 1998 ha 2001 e voe tennet an amiant a oa er savadur, ar pezh a goustas ker-ruz. Ur genstrivadeg arkitektourien a voe aozet, ma ranke ar genstriverien liammañ o raktresoù ouzh istor al lec'h. E 2003 e voe divizet gant dileurid ar Bundestag ma vefe distrujet ar palez, ha ma chomfe un takad glas betek ma vefe digoret «Forom Humboldt», ma voe savet mirdi sevenadurioù diavaez Europa, ha ma vo ivez levraoueg-kêr ha hini Land Berlin hag ivez dastumad istor ha skiantoù skol-veur Humboldt. An talbenn a vo savet a rankfe bezañ heñvel ouzh hini kastell Berlin (bet distrujet e 1950), da lavaret eo e vo barok. E miz Du 2008 e voe dibabet an arkitektour italian Francesco Stella evit kas war-raok chanter Forom Humboldt. 590 million a euroioù eo budjed ar raktres, hag a rankfe bezañ echu a-benn 2013.
Implij berrbad
En 2004 e voe digoret ar palez en-dro e-pad ur pennadig. Palez ar bobl eo a voe lakaet da dem, hag un heuliad diskouezadegoù a voe aozet ennañ. E-pad hañvezh 2005 e voe aozet un diskouezadeg anvet «Der Berg» (ar menez), diwar-benn istor al lec'h. Ar pal a oa ivez kas war-raok ar preder a-zivout dazont ar savadur. E miz Here 2005 e voe aozet un diskouezadeg diwar-benn tem ar marv, anvet «Der tote Palast der Republik».
Klemmoù a-enep an distruj
Etre ar 26 a viz Genver hag an 10 a viz Mae 2005 ec'h aozas an arzour norvegiat Lars Ramberg ur staliadur diazezet war gouleier neon war doenn ar Palez. Ouzhpenn 6 metrad uhelder e oa d'ar staliadur, ma tiskoueze ar ger alamanek «ZWEIFEL» (douetañs). Logo ar raktres anvet «Palast des Zweifels», peogwir e felle da Ramberg kenderc'hel da gas ar gaoz war distruj ar palez hag an utopiennoù aet da netra.
Dommartin-sous-Hans
Dommartin-sous-Hans zo ur gumun eus Bro-C'hall, e departamant Marne.
Howard Saunders
Howard Saunders, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1835 e Londrez (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Here 1907, a oa un den a aferioù breizhveuriat.
Dont a reas da vezañ ur brudet a evnoniour, ma veze sellet outañ evel ur arbennigour war laboused ar c'herentiadoù Laridae ha Sternidae.
Scopitone
Festival Scopitone a zo ur festival arz niverel a vez aozet bep miz Gwengolo e Naoned. Loc'het e oa e 2002 gant an Olympic, ar sal vrudet. Lakaat a ra Scopitone ar sonerezh, ar skeudenn, an arvest bev hag an arzoù niverel da gejañ an eil gant egile. Diorren an arz war an takad foran ha war internet eo e bal. Gantañ e c'hall kejañ an arzourien gant ar greanterezhioù krouiñ.
Krouiñ
Krouet e oa festival Scopitone o soñjal e diorren an TKK (teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ). Ar re-mañ a zo bet degaset e-barzh bed an arz, ha doareoù nevez krouiñ hag ezteurel a zo deuet war-wel. Ar festival a lak anezho da ziwan ha da vezañ diskouezet d'an holl.
Meiziad
Arbennikaet en Arzoù Niverel - sonerezh, skeudennoù, arvestoù, staliadurioù, Festival Scopitone a ginnig bep bloaz doareoù nevezus, krouadurioù gouestlet ha difraeoù dic'hortoz e lec'hioù nevez. E bal : diskouez d'ar muiañ ha harpañ an hironadurioù etre an diskiblezhoù - arzoù neuziañ, sonerezh, design grafek, video, savouriezh, design...- en deus diwanet ablamour d'ar binvioù niverel, en ur souezhiñ an arvesterien gant arnodoù arzel nevez (etreoberiañ, soubidigezh, pleustroù...).
Setu perak eo bet dibabet an anv Scopitone, a zo ur seurt juke-box eus ar bloavezhioù 1960, a veze kavet en tavarnioù hag a skigne klipoù video sonerezh.
Abadennoù o tont
An dekvet abadenn a vo eus ar 12 d'ar 16 a viz Here. Un lec'h nevez e Naoned a vo : La Fabrique - arnodva arzel.
Liamm diavaez
http://www.scopitone.org
Skrid-embann Naoned
Skrid-embann Naoned zo un destenn embannet e miz Ebrel 1598 gant Herri IV, roue Bro-C'hall. Ar skrid-emglev-se a ro frankiz d'ar brotestanted e Bro-C'hall da lidañ o relijion, da gaout gwirioù keodedel ha politikel er vro. E lodennoù eus tiriad ar rouantelezh e vez krouet lec'hioù goudor (brevets) d'ar brotestanted ; ouzhpenn-se e vez roet dezho ur sammad arc'hant bloaziek tennet eus an teñzor roueel.
Ur wech embannet ar skrid e voe echuet gant Brezelioù ar Relijion e Bro-C'hall, a oa bet drastus d'ar rouantelezh abaoe 1562.
Kollet eo bet ar skrid orin sinet ha siellet e Naoned, ha n'eo anavezet nemetken dre un eilskrid a zo e Levraoueg Geneva(BGE). Deiziadet e miz Ebrel 1598 eo an eilskrid, met tost asur eo e voe skrivet diwezhatoc'h ; lakaet eo bet da dalvezout evel skrid gwirion ha lakaet da dremen dirak ar parlamantoù evit bezañ enrollet.
Terridigezh
Dre ur skrid-embann nevez anvet Skrid-embann Fontainebleau ha sinet gant ar roue Loeiz XIV e miz Here 1685 e voe lakaet didalvoud Skrid-embann Naoned, 87 vloaz goude bezañ bet lakaet da dalvezout.
Kenarroud
Sinet e voe Skrid-embann Naoned pa oa ur brezel diabarzh relijiel graet Brezelioù ar Relijion anezhañ o ren e Bro-C'hall. Pal ar skrid-emglev a oa echuiñ gant ar brezelioù drastus-se a oa o rivinañ ar vro. Ne voe ket ar c'hentañ skrid-embann bet embannet e Bro-C'hall o klask sioulaat an darempredoù gant ar relijion reizhet. Goude un daou-ugent vloaz bennak a vrezel, Charles IX en devoa sinet Skrid-embann Saint-Germain (pe skrid-embann Genver) d'ar 17 a viz Genver 1562. Ar memes spered a oa dija evit hini Naoned : reiñ muioc'h a frankiz d'al lid protestant er rouantelezh. Ar roue Herri IV en devoa ivez abegoù personel a zispleg e harp d'ar skrid-embann : a-raok dont da vezañ roue e 1589 e oa bet troet d'ar brotestantiezh, ha chomet e oa tost d'ar brotestanted abaoe petra bennak ma oa troet d'ar feiz katolik e 1593 dre redi evit ma vefe asuroc'h e ren. Lavaret e vez en dije disklêriet Paris vaut bien une messe, "Pariz a dalvez a-walc'h un oferenn" ; en gwirionez ne ouier ket daoust ha disklêriet e oa bet ar frazenn-se, na gant piv ; marteze e vefe bet gant Maksimilian, kamalad bras ha kuzulier ar roue.
Wended
Ar Wended (pe Wenden en alamaneg) zo un anv a veze roet gant ar C'hermaned d'ar Slaved a oa o vevañ en o c'hichen. Lavaret e veze eus meur a bobl hag a veve er reter d'ar stêr Elbe. Goude-se e voe lavaret, en un doare strishoc'h, eus ar Sorabed eus Luzas (pe Serbed wenn).
Ar peroked sorser
Ar peroked sorser zo ur gontadenn kontet gant Barba Tassel da Fañch an Uhel e 1868.
An istor
Un intañvez a sav he zri mab. Mont a reont eus ar gêr da glask o boued.
François Levaillant
François Levaillant (pe Le Vaillant), bet ganet d'ar 6 a viz Eost 1753 e Paramaribo (kêr-benn Gwiana an Izelvroioù ) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Du 1824 e La Noue (Marne, Bro-C'hall), a oa un ergerzher, dastumer hag evnoniour gall.
Un nebeud spesadoù laboused zo bet roet e anv dezho : Picus vaillantii ha Trachyphonus vaillantii en o zouez.
Ruzizi
thumb|Ar Ruzizi Ar Ruzizi, pe Rusizi, zo ur stêr e kreiz Afrika hag a ya eus lenn Kivu da lenn Tanganyika.
Bukavu
Bukavu zo ur gêr e reter Republik Demokratel Kongo, pennlec'h proviñs Sud-Kivu, war ribl mervent lenn Kivu.
Savet e voe e 1901 gant an drevadennerien velgiat hag anvet Costermansville etre 1927 ha 1953. E 1967 e c'hoarvezas un emgann etre soudarded katangat ha goprsoudarded european a-enep soudarded Mobutu. E Bukavu hag en trowardroioù e voe graet torfedoù brezel, gwalloù ha lazhadegoù etre 1996 ha 2004 da vare brezelioù Kongo.
Pluenn
Pluenn ( a-wechoù pluñvenn), unanderenn ar ger plu, zo ur ger hag a vez implijet e meur a zoare, hervez ma komzer
Azúcar Moreno
Azúcar Moreno (sukr rous) zo div ganerez spagnol, ar c'hoarezed Antonia (Toñi) hag Encarnación (Encarna) Salazar, ganet o-div en Extremadura.
En 1984 o devoa graet o fladenn gentañ, Con la miel en los labios. En 1990 o devoa kanet en Eurovision gant ar ganaouenn "Bandido" a voe lakaet da 5.
Stêr Wisła
Ar stêr Wisła e poloneg, Weichsel en alamaneg ha Vistula e latin, eo stêr vras Polonia.
Redek a ra a-hed 1 047 km adalek he mammenn e Barania Góra, 1 106 m uhel e Karpatoù ar C'hornôg kent treuziñ Krakow, Tarnobrzeg, Sandomierz, Warsaw, Płock, Włocławek, Toruń, Bydgoszcz, Grudziądz, Malbork ha Gdańsk hag aberiñ er Mor Baltel.
Adstêrioù
Kalz adstêrioù a ya da vagañ ar Wisła : 38 war he zu kleiz ha 43 war he zu dehou, 81 en holl.
Pod-berver
Ur pod-berver, pe ur gitell, zo ur pod da virviñ dour.
Saint-Léger-Dubosq
Saint-Léger-Dubosq a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Torres
Torres zo un anv-lec'h spagnolek, deuet da vout anv-tiegezh.
Gerdarzh
Diwar liester torre, "tour".
Belaruseg
Ar belaruseg (беларуская мова, byelaruskaya mova) zo ur yezh eus skourr yezhoù slavek ar reter. Er strollad-se emañ ivez ar rusianeg hag an ukraineg. Unan eus yezhoù ofisiel Belarus eo, gant ar rusianeg, ha komzet e vez ivez e Polonia (e Podlazia) (un 40 000 den bennak), en Ukraina m'eo anzavet (ur 55 000 yezher bennak), e Rusia (316 000 yezher) hag en un toullad broioù all gant Belarused divroet pe o diskennidi. Gwechall e veze kaoz eus "bielorusianeg", diwar e anv rusianek.
Skrivet e vez gant ul lizherenneg kirillek diazezet e penn-kentañ an.
Hervez gouarnamant Belarus (2009) ne vefe nemet 11,9% eus an dud oc'h ober gant ar yezh er gêr; 29,4% a ouife komz, lenn ha skrivañ, ha 52,5% a ouife komz ha lenn, ha 10% eus tud ar vro ne ouifent ket ar yezh. Dav eo gouzout evelkent n'eo tamm tomm ebet ar renad a zo bremañ e Belarus ouzh ar yezh, gwelet evel ur yezh warlerc'hiet ha diwar ar maez.
Rhiwledyn
Un dorgenn en arvor kêr Llandudno, e hanternoz Kembre eo Rhiwledyn. Sevel a ra betek 141 metr a-us d'ar mor. Anveteo ivez Trwyn y Fuwch (Fri ar vuoc'h), pe Trwyn y Gogarth pe Gogarth Fach (Gogarth vihan), abalamour d'an dorgenn uheloc'h, Pen y Gogarth, er c'hornôg, e penn al da Bae Llandudno.
Morskoul boutin
Ar morskoul boutin a zo un evn-mor bras, Morus bassanus an anv skiantel anezhañ ; anvet e voe Pelecanus Bassanus (kentanv) da gentañ-penn ha Sula bassana da-heul. Morskoul eo anv boas an evn e brezhoneg, da lavaret eo skoul-mor ; kavet e vez ivez a-wechoù Margav ha Margod.
Doareoù pennañ
Ul labous brav eo, gwenn-splann e bluñv, ha melen e benn hag e c’houzoug, da vare ar gouennañ. Glas-sklaer eo e zaoulagad, gant liv du tro-dro. Du eo e bavioù ha begoù e zivaskell. Etre 165 ha 180 cm eo e hed-eskell, hag etre 87 ha 100 cm hed e gorf pa vez echu e gresk gantañ. N’eus ket a gemm etre ar pared hag ar parezed. Teñval e vez ar re yaouank, er bloavezh kentañ ha sklaeraat a reont tamm ha tamm da c’houde. A-benn pemp bloaz e vezont gwenn-holl.
Boued
En em vagañ a reont diwar besked. Pesked bihan a vez paket ganto : brizhilli, harinked, talareged pe stioganed. Pa vezont o pesketa e nijont uhel en oabl ha splujañ trumm, eeun-tenn, e-kreiz ar bankadoù pesked. Barrek e vezont da nijal, gant o divaskell kreñv, ha da neuial dindan an dour, gant o favioù palvezek. Amparfal e vezont war an douar, avat.
Annez
War-gresk ez a an niver a vorskouled e Breizh adarre. Miliadoù anezho a vez o neizhiañ war enez Riouzig (Jentilez) bremañ, peogwir eo gwarezet o gouenn dre m'eo berzet mont war an enez, met en amzer dremenet e oa kalz nebeutoc’h anezho ha darbet e oa bet dezho mont diwar wel e Breizh.
Gogarth
Pen y Gogarth
Bourgeauville
Bourgeauville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Campephilus haematogaster
Campephilus haematogaster a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus haematogaster (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Alfred Hart Everett
Alfred Hart Everett, bet ganet d'an 11 a viz Here 1848 en Enez Norfolk (un takad stag ouzh Kenglad Aostralia) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Mezheven 1898 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur c'hargad (bet o labourat e Borneo) hag un naturour breizhveuriat.
Dougen a ra un nebeud spesadoù evned e anv : Arachnothera everetti, Dicaeum everetti, Dinopium everetti, Hypsipetes everetti, Otus everetti, Rhyticeros everetti, Symposiachrus everetti, Tesia everetti, an turniz Sumba (Turnix everetti), Zoothera everetti, Zosterops everetti, Yuhina everetti en o zouez.
Skaouted Bleimor
Ar rouedad kempred eus "Skaouted Europa" lesanvet "skaouted Bleimor"
N'eus mui a "Skaouted Bleimor" evit gwir, nag evel aozadur nag evel skaouted ur vroad anavezet gant Kevread Skaouted Europa. Chom a ra ar rouedad "Bleimor" e-diabarzh Skaouted Europa Breizh evelkent. An izili anezhañ a wri ar vandenn "Bleimor" war o unwisk. Rannbarzh Breizh Skaouted Europa a ginnig rouedad skaouted Bleimor war e lec'hienn.
E 2003 e voe embannet ur bladenn arc'hant "CD" gant skaouted "Bleimor" Europa war dodenn an Dro Vreizh,.
A vareadoù e vez anv da reiñ lañs en-dro da rouedad "Bleimor", a zo morgousket. Gant Tudjentil Breizh e oa bet klasket hen ober e 2007.
Kentañ stroll skaouted-mor Sant Tenenan en deus ul lec'hienn gant ur rann "Bleimor".
Campephilus pollens
Campephilus pollens a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
BMW Sauber
BMW Sauber a oa ur skipailh redadegoù kirri a rede e Formulenn 1 etre 2006 ha 2009. Krouet a oa bet pa oa bet adprenet Sauber gant BMW, a save kefluskerioù evit Wiliams a-raok, e 2005. E Hinwil, Suis, a oa o chom, e lec'h ma oa bet savet Sauber hag e München a oa savet ar c'hefluskerioù.
Campephilus pollens
Anvet e voe Picus pollens (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Pen y Gogarth
Y Gogarth, pe Pen y Gogarth (The Great Orme e saozneg) zo un dorgenn, 200 metr uhelder dezhi, war ul ledenez er c'hornôg da gêr Llandudno, e hanternoz Kembre, dirak Bae Llandudno.
Campephilus pollens
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Pen y Gogarth
Gallout a reer kerzhout betek al lein, hag un tram zo ivez da vont tost betek ar penn uhelañ.
Cyngreawdr Fynydd
An anv kozh e kembraeg e oa Cyngreadr pe Cyngreawdr Fynydd. Ar barzh krennamzerel Gwalchmai ap Meilyr a ra meneg anezhañ e Gorhoffedd Gwalchmai:
Tudjentil Breizh
Tudjentil Breizh a zo ur gevredigezh hervez lezenn 1901 bet diazezet e Roazhon e dibenn 2004 gant seizh den stag ouzh an noblañs a Vreizh, Jakez de Poulpiquet.
Daou bal a zo d'ar gevredigezh :
Ezel eo eus Kevre Breizh hag eus ar stroll Anna Vreizh 2014.
BMW Sauber
Kregiñ a ra mat ar skipailh e vuhez gant 2 podium hag echu eo gant ar bloavezh gant 5 plas kevezadeg ar saverien. Kenderc'hel a ra mat an traoù gant BMW Sauber peogwir eo echu 2 gevezadeg ar saverien gant Nick Heidfeld ha Robert Kubica, a c'hounez evit ar wech kentañ ar bloaz war-lec'h e Kanada.
D'an eo bet kemennet gant BMW e oa echu gant ar Formulenn 1 e fin ar gevezadeg 2009. Adprenet eo bet ar skipailh gant e ez-perc'henner Peter Sauber evit adsevel Sauber, mirout a ra avat ar skipailh e anv BMW Sauber evit ur bloaz ouzhpenn.
BMW in Formula One
Suzanne Bernard
Suzanne Bernard (Troyes, 1893 – Étampes, 10 a viz Meurzh 1912) a voe ul levierez c'hall.
D'an 2 a viz Gouere 1911 e voe he nijadenn gentañ, a-hed 64 km war bourzh an aervag Aube kaset gant al levier Darsonval. Adalek miz Here e heulias kentelioù leviañ.
D'an 10 a viz Meurzh 1912 e tremenas he breved levierez e nijva Étampes ; mat e oa bet an daou amprou kentañ met en trede, hini an uhelder, e c'hwitas war ur c'horn-tro hag an nijerez Farman III da droidellat kent flastrañ war an douar. War an taol e voe lazhet al levierez yaouank, oadet 19 vloaz hepken.
Mard he devije bet he breved en deiz-se e vije bet Suzanne Bernard unan eus an dek levierez kentañ brevedet gant an Aéro-Club de France.
E bered Troyes e voe beziet d'an 12 a viz Meurzh, ambrouget gant un niver bras a nijerien deuet eus Bro-C'hall hag eus broioù all.
Campephilus principalis
Campephilus principalis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus principalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaved an daou isspesad anezhañ :
Al-Yazira al-Jadra
Al-Yazira al-Jadra (arabeg : الجزيرة الخضراء al-ŷazīratu l-ḫaḍrāʔ "an Enez C'hlas") a oa ur gêr en al-Ándalus, e-kichen al lec'h m'emañ kêr Algeciras hiriv. E 711 e voe diazezet kêr Al-Yazira, ha distrujet e 1379. Diwar neuze ne chomas nemet dismantroù, nebeudik a dud o chom enne, betek 1704. Eus an annezidi e veze graet al-yazirí ("tud an Enez") pe al-jadrawí ("tud an Hini C'hlas"), anvioù a veze graet anezhe gant arzourien ar mare.
Tudno
Tudno zo ur sant brezhon.
Istor
Hervez ar vojenn e oa unan eus seizh mab Seithenyn, porzhier lez Gwyddno Garanhir. Mont a reas e vibien da venec'h da vBangor Is-Coed. Skoliet e voe Tudno gant sant Dunawd. Ac'haleno ez eas da Ben y Gogarth ma savas un iliz anvet Eglwys Tudno.
Lec'hioù all zo en e anv: 'Ffynnon Tudno'.
Listri
Daou lestr zo bet anvet war e lerc'h, USS Tudno ha St Tudno. St Tudno e oa al lestr-treizh e deroù ar bloavezhioù 1960 etre Llandudno hag Enez-Vanav.
Rom (disheñvelout)
Rom zo anv meur a dra :
Pennad kar
Rome
Lazhadeg Wormhoudt
Lazhadeg Wormhoudt, pe lazhadeg La Plaine au Bois, zo ul lazhadeg a c'hoarvezas e 1940, e-pad an Eil brezel bed, en Ekelsbeke, e Flandrez Frañs, kaset da benn gant ar Waffen-SS.
Istor
Goude emgannoù er c'horn-bro (Wormhout, Lestrem, Waten, Beugny hag all) evit daleañ an Alamaned ha gounit amzer evit ma c'hellfe ar soudarded eus Breizh-Veur hag eus Bro-C'hall kelc'hiet gant an armeoù alaman achap dre Zukark, lod eus an difennourion a voe tapet da brizonidi gant an Alamaned. 84 soudard eus Lu Breizh-Veur (Kembreiz ha Saozon) eus ar 2nd Bn the Royal Warwickshire Regiment, ar Cheshire Regiment hag ar Royal Artillery hag ur soudard gall a voe drouklazhet el lec’h anvet « La Plaine au Bois » goude bout en em rentet d'an 28 a viz Mae 1940, daou brizoniad a zeuas a-benn da achap. Ar re varv a voe douaret en ur bez hollek a-raok bout beziet en-dro e Wormhout. An dorfedourion a oa milourion eus an SS Leibstandarte Adolf Hitler,.
Maria de Montpelhièr
Maria de Montpelhièr (1182/83 - Roma, 18 a viz Ebrel 1213) a oa ur vaouez uhel, merc'h da Guilhèm VIII Montpelhièr hag Eudòxia Comnena, eus Constantinòble.
Dimeziñ a reas da Pedro II, roue Aragon.
Mamm e oa da Jaume Iañ Aragon.
Alfonso Aragon
Alfonso Aragon zo anv meur a zen.
Alberta (anv-badez)
Alberta zo un anv-badez saoznek, roet d'ar merc'hed.
Orin
Diwar an anv Albert, roet d'ar baotred.
Albert II
Albert II, pe Alberzh II, zo anv meur a zen:
Alberte
Alberte zo un anv-badez gallek, ral a-walc'h, Albertine zo un tamm paotoc'h.
Orin
Savet eo diwar Albert.
Chrysophlegma mentale
Chrysophlegma mentale a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus mentalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Ivona
Ivona zo un anv-badez brezhonek. Kavet e vez e tchekeg, slovakeg, ha sloveneg ivez.
Gerdarzh
Diwar Ivon, brezhonekadur Yvonne.
Eva Joly
Anavezet eo peogwir he deus renet imbourc'hadur un nebeud aferioù evel an afer Tapie hag an Afer Elf.
Abaoe m'eo aet war he leve eo aet da gannadez e Parlamant Europa en anv Europe Écologie evit Enez Frañs e 2009. Dibabet eo bet evel plac'h war ar renk evit Europa Ekologiezh-Ar Re C'hlas (Europe Écologie-Les Verts) evit dilennadeg Prezidant ar Republik e 2012. Tapet he deus 2,31% eus ar mouezhioù en dro gentañ.
Dendrocoptes auriceps
Dendrocoptes auriceps (Dendrocopos auriceps, Leiopicus auriceps kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus auriceps (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos kent.
Mezheven 2015 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2015 e Breizh
Ambositra
thumb|Marc'had en Ambositra Ambositra zo ur gêr eus Madagaskar, e kreiz ar vro.
Pennlec'h eo d'ar rannvro Amoron'i Mania ha brudet eo evit artizanerezh ar c'hizellañ koad.
Dendropicos elliotii
Dendropicos elliotii (Mesopicos elliotii kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Polipicus Elliotii (kentanv) da gentañ-penn (e 1863) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869) : dougen a ra anv an evnoniour stadunanat Daniel Giraud Elliot (1835-1915).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Rummatadur
Renket e veze er genad Mesopicos kent.
Dumbo
Dumbo a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat Ben Sharpsteen (1895-1980). Krouet e oa bet tudenn "Dumbo" gant ar skrivagnerez stadunanat Helen Aberson Mayer (1907-1999) da geñver he levr Dumbo. Embannet e 1939 e oa bet skeudennaouet an oberenn (evit ar vugale) gant Harold Pearl ma tiskoueze ennañ un olifant bihan e zivskouarn divent.
Somme-Suippe
Somme-Suippe zo ur gumun eus Bro-C'hall, e departamant Marne.
Dumbo
Pevarvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Fantasia (e miz Du 1940) hag a-raok Bambi (e miz Eost 1942).
Lenn Alaotra
thumb|Lenn Alaotra gwelet diouzh an oabl Lenn Alaotra eo brasañ lenn Madagaskar, 900 km² he gorread.
Ginkgo biloba
Ar Ginkgo biloba eo ar spesad gwez nemetañ eus ar c'herentiad Ginkgoaceae. Ar spesad gwez koshañ war an douar eo dre ma vefe deuet war wel 270 milion a vloavezhioù 'zo, da lâret eo war-dro 40 milion a vloavezhioù a-raok an dinosaored kentañ.
Ne chom koulz lâret Ginkgo biloba gouez ebet ken.
Biel Elies
Biel Elies (Gabriel Eliès e marilhoù an tiez-kêr), ganet d'an 2 Gwengolo 1910 e Porsal (kumun Gwitalmeze) ha marvet d'an 9 Ebrel 1978 e Brest, a oa ur beleg, un ofiser en arme c'hall hag ur skrivagner brezhonek.
Buhez
E 1954, aet faezh gant buhezig sioul ar c'hure ma oa e lakeas e anv da vont da aluzener en arme (en aerlu), sed diwar se eo dreist-holl en Afrika an Norzh e kasas e vuhez en-dro, ma oa bet paket d'ar fin e reuzioù Brezel Aljeria. War-lerc'h bezañ disoudardet (ofiser e oa e gwirionez, kabiten, ar pezh eo renk reizh an aluzenerien en arme c'hall) ez eas da Rom, 'pad daou vloaz, hag erfin da Angers ma rae dreist-holl war-dro kazetennig ur bodad kristenien e anv "cénacle Pi XII". Met diwar-se, frankiz a-leizh dezhañ, e teue aliesañ a gare da Vreizh, e lec'h e veze lojet e presbital ur mignon beleg en doa, e Laz, Plouarzhel ha Koz-Meal erfin. Eno evedo o vevañ pa varvas.
Ar Sonerien Du (mojenn)
thumb|right|200px|Maen-sonn Ar Sonerien Du e [[Pont-'n-Abad, bravigoù en e harz]]
Ar Sonerien Du a veze graet eus ur c'houblad sonerien, paour-razh anezhe ha dilhad du en-dro dezhe bepred, hag a gustume seniñ en euredoù ha pardonioù ar Vro-Vigoudenn a-bezh. Istor pe vojenn, eus anv an daou soner du eo deuet anv gant ar strollad sonerien vreizhat Sonerien Du, krouet e 1971.
Ar vojenn
Un noz, gant o hent distro eus un eured bennak, e oant chomet sac'het en un douflez war hent Kemper hag i mezv-dall evel just. Lakaet e oa bet harz warne gant gwarded a oa o kas daou laer d'ar groug da bPont-'n-Abad. Goude bezañ graet marc'had gant al laeron e oant bet laosket da vont ha krouget e oa bet an daou soner en o lec'h.
Laouen e oa bet holl vourc'hizien ha tud-iliz ar c'horn-bro dre ma vagent kasoni ouzh al lamponed-se, arouez daonet lezigerezh ha mezventi ar Vretoned. Ne voe ket ar memes oferenn gant tudigoù ar vro a savas from bras enno abalamour ma oa ar Sonerien Du mil vrudet ha karet eno, evite da vezañ gwir vezvierien. Douaret e voent e-barzh ur c'hleuz e kêriadenn Ar Justisoù e-lec'h ma oant bet boureviet ha laosket da zisec'hañ : dont a reas o bez da vezañ ul lec'h pirc'hirinaj d'an holl o devoa o anavezet ha tu zo da welet ar maen-baez c'hoazh a-dreñv... archerdi a-vremañ Pont-'n-Abad. Diwar neuze, pa veze torret asiedoù gant ar Bigoudenned o devoa tapet ar boas da vont da stlepel o fezhioù di dre ma veze sañset degas eurvad (hervez ar vrud e vije bet diwallet diouzh ar vosenn tud 'zo o devoa stoket e korf-marv an daou soner merzheriet). Graet e veze bravigoù eus an tammoù feilhans-se.