cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Braunschweig
Ar menegoù koshañ eus Braunschweig er skridoù zo eus an. Er Grennamzer e oa unan eus kêrioù bras an Hansa, kevre marc’hadourien hanternoz Europa. Gant ar stêrioù Oker, Aller ha Weser eo liammet ouzh Mor an Hanternoz. Ouzhpenn bezañ ur greizenn genwerzhel ha politikel, e voe ur greizenn sevenadurel a bouez ivez. Koll a reas eus he fouez tamm-ha-tamm, dre ma oa hanter-hent etre div gêr vrasoc’h, Hannover ha Berlin. En e oa kêr-benn Dugelezh Braunschweig, unan eus stadoù an Impalaeriezh Santel Roman hag Impalaeriezh Alamagn war he lerc’h. Goude ar Brezel-bed kentañ e teuas da vezañ kêr-benn Stad Dieub Braunschweig, unan eus stadoù Republik Weimar. Distrujet e voe kalz savadurioù eus kêr e dibenn an Eil Brezel-bed (miz Here 1944).
Anavezet eo Braunschweig hiziv evel kêr ar skiantoù hag an enklaskerezh.
Tempelhof-Schöneberg
Karterioù
E-barzh arondisamant Tempelhof-Schöneberg ez eus c'hwec'h karter (eus an norzh d'ar su) :
Politikerezh
Ekkehard Band (SPD) eo ar maer. E parlamant an arondisamant e kaver : (disoc'hoù dilennadegoù 2006)
La Quotidiana
Embannet e vez La Quotidiana abaoe miz Genver 1997. Kemer a reas plas neuze meur a gazetenn all : Fögl Ladin (1941-1996, ur gazetenn evit Engiadina ha Val Müstair), Gasetta Romontscha (1857-1996, ur gazetenn evit Surselva) ha Casa Paterna/La Punt (1920-1996, ur gazetenn eus Sutselva ha Surselva). Moullet e vez 5400 skouerenn anezhi (2008).
Krems
Krems pe Krems an der Donau, lec'hiet war ribl an Danav e penn rannvro Wachau er gwalarn da Vienna a zo unan eus kêrioù koshañ ha pouezusañ stad kevredet Aostria-Izel, Aostria. Etre 1938 ha 1945, dindan ar velestradurezh naziat, e oa kêr-benn Reichsgau Niederdonau. thumb|left|250px|Kreiz-kêr kozh arondisamant Stein / Krems
Gwreg
Gwreg ha maouez
Heñvelster e vez gwreg ha maouez a-wechoù:
Er ster-se e vez komzet eus
Gwreg ha pried
Peurvuiañ hiriv e talv gwreg kement ha maouez dimezet. Komzet e vez eus gwreg un den, hag enebet e vez ouzh ar ger gwaz neuze, pe ouzh ar ger ozhac'h. Komz a reer ivez eus an daou bried, pe eus ar priedoù.
Gouel an Erer Kozh
Gouel an Erer Kozh a zo ur gouel aozet e Karaez bep bloaz.
Degemeret e vez eno meur a arzour, disheñvel o doare da seniñ ha da welout ar sonerezh. Krouet e oa bet ar gouel-mañ e Breizh, e Landelo. E bal zo dizoloiñ tud disheñvel, gant sonerezhioù disheñvel.
Degemeret ez eus bet eno tud eus ar vro (Alan Stivell, Ar Re Yaouank, Miossec, Denez Prigent, Startijenn...), tud all brudet e Bro-C'hall evel -M-, Claude Nougaro, Charles Trenet, Renaud, Julien Clerc, Manu Chao, Johnny Hallyday…) ha tud anavezet er bed a-bezh (Joan Baez, R.E.M., Franz Ferdinand, James Brown, Iggy & The Stooges, Ben Harper, Texas, Pixies, The Cure...).
Gouel an Erer Kozh a zo deuet da vezañ brudet tamm-ha-tamm (170 000 den evit tri devezh ha 5000 den a youl-vat). Laouen eo an dud da zont da selaou ouzh sonerezh disheñvel ha bev, ur spered plijus a vez er gouel-mañ. Ar gounidoù graet gant ar gouel a vez roet d'ar c'hevredigezhioù tro-dro da Garaez (evit Lise Diwan ha Skol Diwan Karaez da skouer...). Teir leurenn a gaver war dachenn an Erer kozh : hini Glenmor, Kerouac Ha Xavier-Grall. Un tammig pelloc'h e vez gwelet un dachennig all, anvet ar Warenn, eno e vo kavet ar sonerezh hengounel ha breizhat.
right
1992
Ur vandennad mignoned, en o zouez Kristian Troadeg, en deus aozet ur gouel e Landelo, e anv Gouel an Erer Kozh, diwar anv ar gouel anvet "les vieux gréements" hag a vez gwelet kalz er mediaioù hag evit farsal.
1993
Digoret e vez ar gouel d'an holl. 1300 den zo bet eno.
1994
Pediñ a reer strolladoù eus ar vro evel les Satellites hag ar Raoul's j'te pousse, 3000 den a zo.
1995
Karaez a ginnig d'ar gevredigezh dilec'hiañ ar gouel d'ul lec'h brasoc'h. 10 000 den a gemero perzh e show ar Blues Brothers.
1996
N'eo ket ur gouel bihan ken, ar bloaz-mañ e peder : Miossec, Bernard Lavilliers, Zebda, Les Innocents, Maxime Le Forestier ha Frank Black eus ar Pixies. Tro 20 000 den zo er Gouel.
1997
40 000 den a gemer perzh er Gouel a zeu da vezan brasoc'h-brasañ. Pedet eo bet James Brown Jane Birkin, Claude Nougaro, Nada Surf, Simple Minds, Miossec ha Blankass.
1998
N'emañ ket ar gouel e kreiz-kêr Karaez ken. Re a dud a zo. Dilec'hiet eo bet e tachenn Kerampuilh, nepell diouzh al Lise Diwan. Pedet ez eus bet tud brudet: Iggy Pop, Charles Trenet, Louise Attaque, MC Solaar, Jean-Louis Aubert, Bernard Lavilliers, Johnny Clegg, The Wailers, Shane MacGowan (Pogues) ha Zebda.
1999
Tremen a ra ar Gouel da c'hwec'h devezh. Bez ez eus 150 000 den o kemer perzh. Tud brudet a vo klevet c'hoazh ar bloaz-mañ Pierre Perret, Ben Harper, Massive Attack, Hubert-Félix Thiéfaine, Jacques Higelin, Rachid Taha, Véronique Sanson, Eagle Eye Cherry, Denez Prigent, Cesaria Evora, Yann Tiersen ha Tryo evit ur Gouel elektrik.
2000
Dalc'het e vo 'benn ar fin stumm ur Gouel tri devezh. Aesoc'h da aozañ.-M- Joan Baez haJoe Cocker evit reiñ da ouel an Erer gozh ur stil Woodstock.
2001
Ur miz a-raok ma krogfe ar fest e oa leun ar gouel dija. Memes gant un amzer fall hag ar fed ne vije ket deuet PJ Harvey, Robert Charlebois hag ar Rita Mitsouko (erlec'hiet gantKat Onoma, Georges Moustaki ha Hooverphonic), muioc'h evit 200 000 den war tri devezh a zeuio da welet distro Manu Chao war al leurenn. Brudet e vo ivez an Têtes Raides, Ben Harper, Claude Nougaro, Denez Prigent ha Matmatah. Evit an dud en oad e vo klevet komz eus abadenn Henri Salvador. Placebo a chom dipitus met Java en em ziskouez brav war leurenn Glenmor.
2002
Diaes eo kavout tud da zont da ganañ, met erlec'hiet e vint. Ul leurenn elektro a vo lakaet war blas ouzhpenn d'an div all.
2003
Betek ar mare diwezahañ eo lakaet Gouel an erer gozh en arvar gant an intermittents du spectacle o vanifestiñ a-enep d'ar reformoù nevez. Met aozet e vo ar gouel 'benn ar fin.
2004
Deuet eo M en-dro ar bloavezh mañ, lavaret e vez eo boaziet dont d'ar gouel mañ. Laouen eo bet an dud da zont da selaou diouzh Muse, Patti Smith, Alain Bashung ha Rodolphe Burger). Lakaat a ra ivez e pleustr Gouel an erer gozh ur c'henlabour gant Gouel Les Tombées de la Nuit.
Lhasa, Thomas Fersen, IAM, Muse, Freestylers, Sonic Machine, Hugues Auffray, Ilene Barnes, Kings of Leon, Horace Andy, Clotaire K, Svinkels, Buck 65, La Rumeur
2005
Digresk a ra un tammig niver an dud eno, dre faot ar glav... (ne oa bet glav ebet dibaoe 2001). Deep Purple, New Order hag ar Stooges a zo amañ evit plijadur ar re gozhañ... ha yaouankañ evel-just! Evit ar wech kentañ e teu war blas Ministr karget d'ar Sevenadur d'ober un-dro da wellet unan eus ar gouelioù brasañ.
2006
Evit lidañ 15vet Gouel an Erer Gozh un abadenn ispisial evit digeriñ ar gouel: gant Johnny Hallyday. Evit neveziñ eo bet pedet ivez Jamel Debbouze, da gontañ koazioù leun a fent. Rock eo an traoù ar bloavezh mañ gantPixies, dEUS, Rhesus, Dionysos) ha muioc'h variet' gant (Raphael, Cali).
2007
Evit ar wech kentañ e vez adlakaet Les Vieilles Charrues Remettent le Son. Gant strolladoù disheñvel:
Marianne (skeudenn)
Marianne zo un anv-badez gallek, deuet diwar stagañ an anvioù gallek Marie hag Anne. Marie-Anne a gaver ivez alies. Ar re-se a oa daou anv boutin a-walc'h e-touesk ar merc'hed en kantved, daou anv katolik, hini ar Werc'hez Vari hag he mamm, ha daou anv roueel dre ma oant bet anvioù meur a rouanez er rouantelezh c'hall : Marie de Médicis hag Anne d'Autriche dreist-holl, Marie-Antoinette, ivez, hep kontañ ar ribitailh priñsezed.
Evit doare e oa stank ar merc'hed anvet Marianne e dibenn an kantved e-touez ar bobl vunut, ha dreist-holl war a seblant e-touez ar merc'hed diwar ar maez deuet da labourat e kêr evel mitizhien e ti ar vourc'hizien.
Gouel an Erer Kozh
2008
Eil abadenn eus Les Vieilles Charrues remettent le Son eus ar 1 d'an 8 a viz Meurzh e Karaez.
Chom a raio an abadenn hañv er memorioù dre ma 'z eus bet ur rekord a dud o tont, 215 000 a dud. Dalc'het 'vo soñj ivez eus sonadeg kimiadiñ ar strollad Matmatah, eus abadennoù Ben Harper, Motörhead, ZZ Top, Yael Naim ha Duffy. D'autres temps forts ont offert aux festivaliers des moments inoubliables d'intensité, à l'image du one man show de Gad Elmaleh.
Marianne (skeudenn)
Lavaret ez eus bet e oa deuet da vout un arouez republikan gant ar ganaouenn dispac'hel okitanek la Garisou de Marianno (Pareadenn Marianna) savet e 1792 gant ar barzh-kere Guillaume Lavabre, eus Puylaurens, en Tarn.
Flylân
thumb|right|Setu pelec'h emañ Flylân
Flylân (e frizeg) pe Vlieland (en izelvroeg) zo un enezenn hag ur gumun en Izelvroioù. Unan eus Inizi Friz eo, e Mor Wadden, en enezeg a dap, war-zu ar reter, betek Danmark.
Marianne (skeudenn)
Republik c'hall
Marianne (pe Marianna e brezhoneg nann-ofisiel) zo anv ur vaouez hag a zo bet ijinet, rak n'eus ket bet anezhi en istor, da vare an Dispac'h Gall, evit skeudenniñ ar Republik c'hall.
Dafne (nimfenn)
Daphne (Δάφνη e gregach, da lavarout eo "lore"), a oa merc'h an doue-stêr Peneios hag an naiadenn Kreousa, pe hini an doue-stêr Ladon, hervez doare arkadian ar vojenn.
Ar vojenn
Skuizh e oa aet Eros gant an doue Apollon a rae goap eus e ampartiz war ar gwaregata. Ouzhpenn-se, a-hervez, e kave torr-penn klevout Apollon o kanañ. Fellout a reas dezhañ ober noaz d'an doue. Tennañ a reas ur saezh warnañ ha setu an doue aet sot gant Dafne, pa ne oa-hi ket troet gantañ. Hag eñ da redek war he lerc'h dre ar vro. Ma'z eas ar paourkaezh plac'h da c'houlenn skoazell digant an doue-stêr Peneios, he zad hervez ar vojenn. Hag eñ treiñ anezhi e lore, arouez ar yaouankiz hollbadus. Diwar neuze e voe sakr al lore d'an doue.
Marianne (skeudenn)
Republik c'hall
Deuet eo ar c'hiz, tamm-ha-tamm, da lakaat he fenn e pep ti-kêr. Koulskoude, hervez Mellad 2 Bonreizh ar Pempvet Republik C'hall n'eus nemet un arouez ofisiel er vro, hag ar banniel triliv gall an hini eo.
Orin
Tud zo a wel enni un doare dreveziñ skeudenn gatolik ar Werc'hez Vari, hag a oa bet implijet gant an Iliz da gemer lec'h doueezed pagan kozh, an ti-kêr o vezañ un eil iliz-parrez, hag an daol a vez lakaet warni ur seurt aoter.
Sizhunieg
Ur sizhunieg gallek zo anvet Marianne (sizhunieg). Embann a ra filmoù berr ivez, ha Marianne (ar republik enkorfet en ur vaouez) eo ar benntudenn anezho.
E brezhoneg
E levr Yann-Ber Piriou Ar Mallozhioù Ruz ez eus ur varzhoneg, bet kanet gant Gilles Servat, ma trugareka ar barzh an itron Marianna eus ar pezh a ra evit tud Breizh: "Trugarez dit, Marianna dous".
Gouel an Erer Kozh
2009
Les Vieilles Charrues remettent le son, an 13 ha 14 a viz Meurzh :
Abadenn hañv :
2010
An annvioù gentañ bet roet d'an 2 a viz Meurzh a zo Muse, Revolver, Mr Oizo, Jacques Dutronc, Mika, Diam's, Vitalic, Indochine, Phoenix, Gojira, Gaëtan Roussel, Féfé, Alain Souchon ha Etienne de Crecy. Al lodenn vrasañ eus ar Passoù 4 Devezh a zo bet gwerzhet dindan un eurvezh.
Ar programmadur war sevel a zo :
Reichsgau Niederdonau
Niederdonau a veze graet eus Aostria-Izel da vare an nazied (1938 - 1945), rak difennet groñs e oa ober gant anv hengounel Aostria a zo Österreich en alamaneg. Lavarout Niederösterreich e-lec'h ar stumm ofisiel a veze gwelet evel ur merk a zisrannouriezh politikel. Krems e oa kêr-benn ar Reichsgau (=proviñs)-mañ.
Aozadur melestradurel
Aozadur melestradurel ar Gau dre zonennoù:
Migamaeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar migamaeg (miga(a)ma, (d)jingor pe djonkor abou telfane) komzet gant 23 000 den pe war-dro e kreiz Tchad (1991).
Peder rannyezh a zo:
Giorgio Porreca
right Giorgio Porreca a zo bet ganet d'an 30 a viz Eost 1927 e Napoli (Italia) ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1988.
Mestrc'hoarier echedoù italian, skrivagnour echedoù ha troour ag oberennoù rusianek ar vistri soviedat. Renour ag ar gazetenn echedoù miziek Scacco! e oa; kendeuzet e voe Scacco! e 2000 gant Torre e Cavallo.
Mestr Meur Kevre Bedel An Echedoù (FIDE) hag an ICCF (pell-echedoù).
Kampion Italia an echedoù e Sorrento e 1950 (dre un disparti kalvezel ouzh Engalicew) hag e Rovigo e 1956.
Teir gwezh e c'hoarias er skipailh ialian en Olimpiadoù echedoù: gant an disoc'h hollek: +17 =11 –15.
Trec'h e voe div wezh gant skipailh Genova er C'hampionad italian dre skipailhoù.
Kampion Italia ar pell-echedoù e voe seizh gwezh, e 1957 hag adalek 1966 betek 1973, an hini nemetañ o tapout seurt disoc'h.
Partiennoù
Setu div bartienn bet gounezet gant Giorgio Porreca, an hini gentañ ouzh Enrico Paoli, Mestr Etrebroadel ha dean ar c'hoari echedoù italian, an eil hini ouzh ar Mestr Meur Miroslav Filip a gemeras perzh meur a wezh en disparti evit mont war renk e Kampionad bedel an echedoù.
Enrico Paoli - Giorgio Porreca (Ferrara, 1952)
Difenn an daou varc'heg (C-58) 1.e4 e5 2.Mf3 Mc6 3.Fc4 Mf6 4.Mg5 d5 5.exd5 Ma5 6.Fb5+ c6 7.dxc6 bxc6 8.Df3 (kemm Polerio) Dc7 9.Fd3 Fe7 10.Mc3 h6 11.Mge4 Md5 12.Mg3 Mf4 13.Ff5 Fb7 14.d4 c5 15.d5 g6 16.Fe4 f5 17.Fxf5 gxf5 18.Fxf4 exf4 19.Dh5+ Rd8 20.0-0-0 fxg3 21.d6 Fg5+ 22.Rb1 Dd7 23.The1 Rc8 24.hxg3 Fc6 25.f4 Ff6 26.Dg6 Tf8 27.Md5 Fxd5 28.Txd5 Rb7 29.Txc5 Tae8 30.Th1 Mc6 31.a3 Ra8 32.Dxf5 Dxd6 33.Txh6 Tb8 34.c3 Dd1+ (0-1) - Sellet ouzh ar bartienn
Mawaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar mawaeg (ma(h)wa pe mahoua) komzet gant tro-dro da 3.000-5.000 den e kreiz Tchad (1997).
Tost a-walc'h eo d'an oubieg.
Melanotaenia corona
Melanotaenia corona a zo ur spesad pesked a gerentiad ar Melanotaeniidae hag a vev e norzh Papoua ar C'hornaoueg.
Daveoù
Allen, G. R. (1982), “Melanotaenia corona, a new species of rainbowfish from northern New Guinea (Pisces, Atheriniformes, Melanotaeniidae)”. Bulletin Zoölogisch Museum, Universiteit van Amsterdam 8(21): 173-176.
Eunuchus
Meur a steuenn zo en oberenn. Unan anezho eo ar garantez etre ur paotr yaouank eus Aten, Phaedria, hag un hetaira estren anvet Tais. Evit diskouez e garantez e fell dezhañ prenañ ur sklavez hag ur spazh da vestrez e galon.
Lennegezh
Tais, a vo meneget hec'h anv adarre en Inferno an Divina Commedia, gant Dante Alligieri, er XIVvet kantved.
Framm ar sinalunioù
thumb|right|200px|Ar sinalun evit "Tan" ([[Pinyin : huǒ, Japaneg : ka) zo unan eus al lunioù kentañ a vez desket e Sina. Pevar seurt tres a ya d'e ober. 190px.]] Heuliañ a ra lunioù ar skritur sinaek reolennoù grafek strizh a denn d'an doare da dresañ an elfennoù war ur follenn (pe war ur skramm) met ivez da natur an elfennoù a ya d'ober anezho. Ne vo ket pledet er pennad-mañ gant reolennoù dibar ar c'haerskrivañ ma vez distummet ar reolennoù alies.
Tennañ a ra ar pezh a vo displeget da-heul da dres grafek ar sinalunioù, evit an holl yezhoù a ra ganto, met amañ ne vo meneget nemet distagadurioù ha skritur sinalunioù ar mandarineg.
An tresañ
Evit tresañ pep lun e vez heuliet ar reolennoù-mañ.
Penntresoù
Da gentañ-penn n'haller implijout nemet un niver termenet a linennoù evit skrivañ ul lun (cheñch a ra an niver hervez an dielfennadurioù : 24 a seblant bezañ un niver a c'haller degemer). Gwechall e skrived gant ur barr-livañ, bremañ gant stiloioù. Rekis eo bezañ desket un nebeud reolennoù diazez evit meur a abeg : tresañ ur sinalun evit ma vo lennus ha, marteze a-walc'h ivez, brav da welet. Ouzhpenn-se, peurliesañ, eo ret kontañ an niver a linennoù a ya d'ober ul lun a-benn kavout anezhañ en ur geriadur. Padal n'eo ket naturel an disrannañ-se : a-wechoù e c'hallfed kontañ daou dres pa n'eus nemet unan, hag ar c'hontrol zo ken gwir all.
E-touez an tresoù pennañ emañ, da skouer :
Urzh an tresoù
75px|left|Lun 或 huò, "pe", treset en urzh.
Gwelet a reer splann n'eus tamm kromenn wirion ebet na tamm pik ront ebet kennebeut. Ouzhpenn, n'haller tresañ ul lun nemet ma vez doujet d'an urzh degas an tresoù pennañ hervez reolennoù kemplezh.
Bidiyoeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar bidiyoeg (bid(i)yo-(waana, bidio pe bidiya) komzet gant tro-dro da 14 000 den e su-kreiz Tchad (1981).
Pemp rannyezh a zo:
Framm ar sinalunioù
Reolennoù tresañ
Da skouer, e 本 běn, ez eus pemp tres a reer evel-mañ : 一 → 十 → 才 → 木 → 本.
An Ros Mhuileach
An Ros Mhuileach (Ross of Mull e saozneg) eo ledenez vrasañ Enez Muile, en Inizi Gall Bro-Skos. E mervent an enez emañ.
Framm ar sinalunioù
Reolennoù tresañ
A-us, al lun 20px huò, "pe", treset en urzh.
Ment skouer : ar garrezenn c'halloudel
Ouzhpenn e rank an holl lunioù, ne vern an niver a linennoù a ya d'ober anezho, bezañ klenket en ur garrezenn pe en ur c'helc'h galloudel (a vez treset a-wechoù er c'haieroù deskiñ skrivañ). Holl e rankont leuniañ an hevelep egorenn. Setu perak ez eo rekis a-wechoù stardañ pe distardañ elfennoù zo el lunioù a-benn ma yafent holl e-barzh an takad lakaet evito. Alies ne gemerer ket ar reolenn-mañ e kont evit ar c'haerskrivañ.
An Ros Mhuileach
Ul ledenez hir eo, 28 km bennak hed dezhi.
Framm ar sinalunioù
Ment skouer : ar garrezenn c'halloudel
Setu amañ un nebeud skouerioù evit skeudenniñ ar c'hraf diwezhañ-mañ : Merket eo, eus al laez d'an traoñ, al lun, e zistagadur hag an niver a dresoù. Talvezout a reont, en urzh, "unan", "tan", "kaoter" ha "kerzhet evel un aerouant".
Kavet e vez lunioù kemplesoc'h c'hoazh evel 龘 (un aerouant, 龍, war-c'horre daou all). N'hall ket lunioù zo bezañ kodet ent elektronek evel, da skouer, unan zo gant pevar aerouant an eil war egile ma ranker implijout 64 linenn evit e dresañ. Evel-just ez eo tremen rouez al lun-se.
Tu ar skrivañ
Erfin e vez treset al lunioù eus al laez d'an traoñ hag a-zehou da gleiz er broioù ma vez graet gant ar sinalunoiù hengounel (evel Taiwan) hag e Japan. E lec'h all e vez skrivet dre linennoù hag a-gleiz da zehou. Daoust da se e vez c'hoazh implijet ar skrivañ dre vannoù er c'haerskrivañ er broioù a skriv war linennoù : hennezh a oa, evit gwir, tu boas ar skrivañ gwechall. Gwir-tre eo c'hoazh, da skouer, evit barroù ar pretioù hengounel pe evit barroù ar stalioù. Skrivañ war linennoù pe dre vannoù ne cheñch ket netra evit ar c'hompren.
An Ros Mhuileach
Inizi tost
Un toullad inizi zo er c'huzh-heol dezhi, ha div zo da venegiñ dreist ar re ar re all:
Framm ar sinalunioù
An alc'hwez pe pennrann diazez pep lun
Hogozik an holl lunioù a ya d'o ober, da nebeutañ evit ur rann anezho, tammoù dibabet en ur roll 214 elfenn (istorel eo an niver a 214). A-wechoù e talvez ar rann-se da spisaat ar ster met hiziv e vez implijet dreist-holl evel merk grafek evit renkañ al lunioù er geriadurioù.
Arturo Reggio
Arturo Reggio a zo bet ganet d'an 9 a viz Genver 1862 e Gorizia (Italia) ha marvet d'ar 17 a viz Gouere 1917 e Milano (Italia).
Bourguébus
Bourguébus a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Bourguébus eo.
Virginia
Virginia (distagadur IPA: [vɜːˈdʒɪnjə]), ent-ofisiel: Kenglad Virginia (Commonwealth of Virginia), a zo unan eus an 50 Stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e reter ar vro. Unan eus an 13 Stad orin e oa.
Arturo Reggio
Mestrc'hoarier echedoù italian e oa.
Virginia
Richmond eo ar gêr-benn.
Arturo Reggio
Kampion Italia e voe e Roma e 1900, e Venezia e 1901, e Firenze e 1905, e Bologna e 1913 hag e Milano e 1916.
981
Diwar-benn bloavezh 981 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 981
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 981
Pivoena
Pivoena zo plant bulb. Graet e vez Bleuñv-Sant-Erwan anezho ivez. Eus ar genad Paeonia, a vez gounezet evit o bleunioù bras ha ruz, a-wechoù roz pe wenn. A zo anezhi a-baoe tremen pemp kant vloaz er vro.
Eus meur al lec'h en Europa, eus ar Reter-Pellañ hag eus Amerika e teuont.
Estrée-Cauchy
Estrée-Cauchy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lundein
Lundein eo an anv a reer eus ar rouantelezh a oa e reter Preden, war-dro Londrez.
N'ouzer hogozik netra diwar he fenn, met krediñ a c'haller e voe ur repu d'ar Vrezhoned a dec'he kuit eus Ceint. Hervez a zesker gant an arkeologiezh e oa ur greizenn-stourm vrezhon betek hanterenn gentañ ar.
Sparta (kêr)
Sparta (Doreg: Σπάρτα Spárta, Atteg: Σπάρτη Spártē) eo anv ur geoded e su Bro-C'hres. En Henamzer e oa ur geoded c'hresian e Lakonia a oa annezet gant Gresianed, a orin dorian a-hervez. Hiriv e kaver en he lec'h ur gêr vodern, enni 18184 annezad (2001). Emañ war glann ar stêr Eurotas, e kompezenn Lakonia, etre ar menez Taigetos hag ar menez Parnon. Kêrbenn Lakonia e oa hag unan eus ar c'heodedoù galloudusañ a oa e Henc'hres, gant Aten ha Thebai.
Istor Sparta
E-pad ar marevezh arkaek ez eo Sparta ar c'hentañ keoded c'hresian da ziwan. E deroù ar kantved kent J.-K. e teu da vezañ kampionez Bro-C'hres dirak ar Bersed e-pad ar Brezelioù medek. Dont a ra tamm-ha-tamm da vezañ kevezerez Aten hag e stourm pell outi e-kerzh Brezel ar Peloponnesos (-431--404). He zrec'h, e -404, a ro dezhi an hegemoniezh e Bro-C'hres. « Peoc'h ar Roue » e -387 a reas eus Sparta tredeog ar bed gresian. E -376 avat e kasas Aten he morlu d'ar strad hag a lakas un termen evel se d'he hegemoniezh war vor. E -371, Ateniz ha Lakedemoniz a anavezas o c'hengevredadoù kenetrezo, hag a savas a-gevred a-enep ar c'hengevredad beotian. Spartaiz, sur da vezañ didrec'hus, a zisklerias ar brezel da Dhebai. Met trec'het e oa arme Sparta en emgann Leuktres, e -371, e lec'h ma kollas 400 eus he 2000 homoioi. Biskoazh ne gavas Sparta he nerzh diagent penn-da-benn goude ar c'holl-se.
Adalek neuze e klaskas Sparta derc'hel ar Peloponnesos d'an nebeutañ met Thebai a ziskaras e vestroni war an hiloted. Dieubet e oa Messena ivez evit gwanaat anezhi. Emgann Mantinea, e -362, a roas he zu da sparta da sevel he c'hein o tistrujañ hegemoniezh thebai met ne badas ket pell. Kregiñ a reas Makedonia da gemer perzh e stourmoù ar c'heodedoù gresian d'ar c'houlz-se ha kaset e voe Sparta d'ar memes renk hag ar re all gant Fulup II a zeuas da vezañ o mestr dezho-holl.
En III kantved kent J.-K., an diaesterioù degaset gant e reizhiad sokio-politikel ha gant digresk e boblañs homoioi a zegasas adreizhadennoù zo en he bonreizh. Kevrediñ a ra gant Roma a-enep Kevre Etolia. Ret eo dezhi ivez stourm a-enep ar C'hevre akean. En diwezh ez eo lonket evel ar c'heodedoù all gant an Impalaeriezh roman e -146. Rivinet e voe Sparta da viken gant an aloubadegoù bras.
Rouanez Sparta
E-touez Rouaned Sparta e c'haller menegiñ Leonidas a harzas ar Bersed en Termopiloù.
Bremerhaven
150px|right Kêr e gwalarn Bro-Alamagn lec'hiet war vord ar mor e stad Bremen. En-dro da 100 000 annezad a zo e kêr ha 170 000 en tolpad-kêrioù.
De amicitia
De amicitia zo anv latin div oberenn diwar-benn ar vignoniezh:
Koukoug beg du
Annez
Bevañ a ra al labous e kreiz ha reter Norzhamerika.
Istor Mec'hiko
Ar maread rakspagnek
Dizoloet e vefe bet an dachennad gant strolladoù chaseourien-kutuilherien tost tregont mil bloaz zo. Diorroet e vefe al labour-douar e Mec’hiko war-dro 9000 kent JK. Koulskoude, ne voe mestroniet gounidegezh ar maiz, an hini bouezusañ e labour-douar Mezoamerika, nemet war-dro 5000 kent JK. Diskouez a ra prouennoù arkeologel e oa bet savet ar podoù kentañ war-dro 2500 kent JK, ar pezh a verk deroù ar sevenadurezh vezoamerikan rak gant se e vez aroueziet ar c’hevredigezhioù chomidik.
A-raok diorroadur al labour-douar askoridik (etre 1800 ha 1500 kent JK) e oa kevatalek ar c’hevredigezhioù mezoamerikan, da lavaret eo e oa anv eus strolladoù tud gant diforc’hioù sokial o tont war wel, diazezet war ar rev, an oad ha strolladoù kerent.
O vezañ ma’z eus ezhomm eus kalz tud evit sevel reizhiadoù dourañ, e c’haller soñjal eo c’hoarvezet er memes koulz diorroadur kevredigezhioù gant klasoù e Mezoamerika, daoust m’eo bet kreñvaet ar re-se er maread rakklasel diwezhat hag er maread klasel abred. War-dro 100 goude JK e teu kêr Deotihuacan da vezañ kentañ Stad kemplezh ar c’horn-bro ha d’en em lakaat gant Sina, Indez, Egipt ha Perou war roll Stadoù kentañ an denelezh.
E-pad tremen tri mil bloaz eo bet Mec’hiko kavell sevenadurezhioù araokaet evel an Olmeked, an Darasked, ar Vec’hikaed, hag ar Vayaed. Ouzhpenn se ez eus bet gwelet meur a Stad, evel Tlaxcala, Colima ha Tenochtitlan, o tiazezañ hag o tiorren e-kreiz hag e su tachennad ar vro bremañ etre 100 goude JK hag un tammig goude donedigezh ar Spagnoled en Amerika.
Gant annezidi gozh an dachennad vec’hikan e oa bet tizhet ul live uhel-kenañ evit ar mare er matematik, er steredoniezh, en disavouriezh, el louzawouriezh ha war dachennoù all eus an anaoudegezh. Mat ha ma oant da sevenadurioù disheñvel ha m’en em gave o diorroadur e liveoù disheñvel, e oa gant an Amerindianed a oa o chom en tachennadoù-se ur gosmogoniezh heñvel.
Ar sevenadurioù olmek, teotihuakek, toltek, maya ha mec’hikaek a astennas o levezon da doleadoù all, a greñvaas o galloud hag a levezonas an arz, ar c’henwerzh, ar politikerezh, an deknologiezh hag an doueoniezh. Ar Vec’hikaed e voe ar re gentañ er bed oc’h ober gant an deskadurezh ret evit an holl, hep lakaat kemm etre ar reizhoù hag ar c’hlasoù. Daou seurt skol a oa : an telpochcalli, evit ar studioù pleustrek ha milourel, hag ar c’hcalmecac, evit deskiñ ar skriverezh, ar steredoniezh, ar gouarnerezh, an doueoniezh ha diskiblezhioù all.
Ar maread trevadennel
E 1519 e oa erruet Hernán Cortés war Enez Cozumel hag adalek eno e krogas gant e ergerzhadeg en dachennad vec’hikan bremañ, a echuas gant drouziwezh an impalaeriezh Aztek a voe roet dezhañ ha d’e gevredidi e 1521. Eneberezh taer a voe a-berzh an Azteged avat, hag e-pad daou vloavezh o doa stourmet a-raok o drouklamm. Moktezuma II, Cuitláhuac ha Cuauhtémoc e voe an impalaerien aztek diwezhañ. Da neuze e voe diazezet un drevadenn vras eus an impalaeriezh spagnol a oa bet lakaet da Spagn Nevez a-raok bezañ astennet gant ergerzhadegoù hag aloubadegoù Hernán Cortés hag ergerzherien spagnol all, betek goleiñ un darn vras eus lodenn su tachennad bremañ ar Stadoù-Unanet.
Diwezhatoc’h ez erruas ar visionerien spagnol er vro a-benn avielañ an dud a oa chomet bev war-lerc’h an aloubadeg, dezho da ankouaat o relijion gozh ma veze aberzhet tud e-touez traoù all. E-mesk ar visionerien-se e oa difedet Toribio de Benavente "Motolinia" ha Bartolomé de las Casas dre an evezh a lakaent da wareziñ tud ar vro.
Yezhoù tchokoek
Ur familh-yezhoù vihan eo ar yezhoù tchokoek (Chocó) komzet gant pobloù-orin e Kolombia ha Panamá.
Istor Mec'hiko
Ar maread trevadennel
Kenglotañ a ra an tri c’hantved mestroni spagnol gant krouidigezh Mec’hiko evel ur vroad latin, spagnek, katolik ha hiron evel m’hec’h anavezomp hiziv an deiz. Daoust ma n’eus ket kalz a dra diwar-benn se el levrioù war istor Mec’hiko, ez eo bet pouezus prantad besrouantelezh Spagn-Nevez evit an arzoù, ar sevenadur ha doare bevañ ar Vec’hikaned bremañ. Lakaet en deus diazezoù doareoù Mec’hiko bremañ : ar spagnoleg, ar relijion gatolik, an hironadur, an disavouriezh, ar c’heginerezh (ur meskad dibar a vlazioù rakspagnek ha spagnek), ar gouelioù, framm ar familh, ar gwir ha kalz a zoareoù all.
Yezhoù tchokoek
Isrannet e vez ar yezhoù er familh-mañ evel-henn :
Istor Mec'hiko
An dizalc’hiezh
Pennad dre ar munud : Brezel dizalc’hiezh Mec’hiko Distignet e oa bet al luskad dizalc’hour pa oa bet aloubet Spagn, e penn kentañ an XIXvet kantved, gant armeoù Napoléon Bonaparte, met donedigezh ar mennozhioù frankizour e Spagn he doa c’hoariet ur roll ivez. E meur a dolead eus Amerika latin e tarzhas emsavadegoù dizalc’hour. Evel-se e voe e Mec’hiko ivez. An taolioù-esae kentañ evit dizalc’hiezh Spagn-Nevez a glot gant «irienn ar Profesa» (anvet evel-se diouzh an templ m’en em vode an iriennerien da evañ chokolad en emvodoù lennegel, sañset, evit kuzhat o gwir vennozhioù) e kêr Vec’hiko. Gallout a ra ar strollad-se kontañ war skoazell ar besroue Iturrigaray, hogen war evezh emañ al luskad enep-dizalc’hour ha lakaat a ra ar besroue da vezañ digarget. Dalc’hidi Spagn, kenwerzherien anezho dreist-holl, a laka envel ur besroue kabac’h e gopr ganto, Pedro de Garibay, hag a sin urzhioù herzel evit nep piv bennak zo diskred warnañ bezañ dizalc’hour.
Yezhoù tchokoek
Liammoù-familh a vefe marteze etre ar yezhoù tchokoek, ar yezhoù nasaek hag ar yezhoù barbakoek.
Istor Mec'hiko
An dizalc’hiezh
Ret eo gortoz ar 16 a viz Gwengolo 1810 evit ma lakafe Miguel Hidalgo pobl Mec’hiko d’en em sevel enep an aotrouniezh spagnol dre reiñ lañs d’e c’hGrito de Dolores. Heuliet eo gant an dud, ha kregiñ a ra da aloubiñ ar c’hêrioù gant berzh. D’an 30 a viz Here 1810, tra m’emañ Mec’hiko en amen dezhañ, dizifenn, e tilez an alouberezh anezhi hag e kemenn ur giladeg war-du Valladolid. Diwezhatoc’h e vo paket ha lazhet d’an 30 a viz Gouere 1811. Met lañset eo al luskad ha re all, evel José María Morelos, Vicente Guerrero, Guadalupe Victoria pe Agustín de Iturbide, a zeu war e lerc’h. Er stourm-se e kaver tud leal hag en em gann evit un uhelvennad, evel La Corregidora a vez meulet c’hoazh hiziv an deiz gant ar Vec’hikaned, ha tud all uhelek ha klask-o-avel evel Agustín de Iturbide. Dont a reont a-benn eus o zaol memes tra, ha d’an 28 a viz Gwengolo 1821 e sin besroue Spagn-Nevez, Juan O'Donojú, akta dizalc’hiezh Mec’hiko.
D’an 21 a viz Gouere 1822 eo tronet Agustín de Iturbide da impalaer bonreizhel Mec’hiko evel Augustin Iañ. Ur bloavezh hepken e pado e ren. Distroadet eo d’an 19 a viz Meurzh 1823.
D’ar 4 a viz Here 1824 e sav Mec’hiko ur vonreizh eviti hec’h-unan. Ganet eo ar Republik ha Guadalupe Victoria eo ar prezidant kentañ. Ren a ray ar vro e-pad 5 bloaz, met da c’houde e teu an eil taol-stad war-lerc’h egile fonnus-kenañ hag e vo tri frezidant e 1829. Ret eo gortoz Anastasio Bustamante e 1830 evit ma teufe un tamm sioulded en-dro. Ren a ray ar vro betek 1832. War-lerc’h ez adkrogo ar stourm evit ar galloud.
Koukoug beg melen
Ar goukoug beg melen (liester : koukouged beg melen) a zo ur spesad evned, Coccyzus americanus an anv skiantel anezhañ.
Istor Mec'hiko
An dizalc’hiezh
E diskar amzer ar bloaz 1835, en em sav Texas, ur Stad eus republik kevreadel Mec’hiko, enep diktatouriezh ar prezidant mec’hikan Antonio López de Santa Anna (seziz Fort-Alamo, d’ar 6 a viz Meurzh 1836). E miz Meurzh 1836 ez embann Republik dizalc’h Texas, tra ma tisrann Guatemala ha republik dibad Yucatán. Homañ a vo adlakaet dre heg e-barzh Mec’hiko goude daou daol-esae. <br style="clear:right;" />
Ar brezel Amerika-Mec’hiko
Pennad dre ar munud : Brezel Amerika-Mec’hiko
Koukoug beg melen
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl hep ober fae war hugennoù, vioù laboused all ha saorianed.
Istor Mec'hiko
Ar brezel Amerika-Mec’hiko
E 1836 ez embann Texas ez eo dizalc’h diouzh Mec’hiko, ha destaget e vo pemp bloaz diwezhatoc’h gant ar Stadoù-Unanet. E 1846 ez arc’h Mec’hiko an dachennad zo etre ar rio Bravo hag ar rio Nueces. Rak bevenn Texas e oa ar rio Nueces 300 km en norzh d’ar rio Bravo. Neuze e tarzh ar brezel etre Mec’hiko hag ar Stadoù-Unanet, ha padout a ray eus 1846 da 1848.
Koukoug beg melen
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus Kanada da vMec'hiko ha Bahamas-Jamaika-Kuba-Puerto Rico-Republik Dominikan-Republik Haiti tra ma nij kuit da hanternoz Arc'hantina da c'hoañviñ.
Istor Mec'hiko
Ar brezel Amerika-Mec’hiko
Aloubet eo ar vro gant an armeoù amerikan a chom eno eus 1847 da 1848. War-lerc’h emgann Chapultepec d’ar 14 a viz Gwengolo 1847, e sav an arme amerikan banniel Amerika war ar Palez Broadel : aloubet eo kêr Vec’hiko. Dindan kontroll Winfield Scott ez eus lazhet lies soudard eus ar batailhon Sant Padrig, dizertourien eus an US Army anezho, a genlaboure gant an harzerezh mec’hikan enep an alouber.
Echuiñ a ra ar brezel gant sinadur feur-emglev Guadeloupe Hidalgo ma anavez Mec’hiko ar rio Bravo da harzoù gant Texas. Ouzhpenn se e tilez Mec’hiko tremen 40 % eus he ziriad d’ar Stadoù-Unanet, da lavaret eo tost 2,000,000 km². Stadoù California, Mec'hiko-Nevez, Arizona, Nevada, Utah, an darn vrasañ eus Colorado ha mervent Wyoming eo an tiriadoù zo bet destaget gant ar Stadoù-Unanet da-heul ar brezel Amerika-Mec’hiko.
Gwarezveli Frañs
Pennad dre ar munud : Ergerzhadeg Mec’hiko E 1861 e tiviz gouarnamant mec’hikan Juárez paouez da baeañ e zle diavaez. Frañs, anezhi unan eus kredourien bennañ Mec’hiko, a ziviz kas hec’h arme di, gant skoazell Spagn ha Bro-Saoz, evit rediañ ar gouarnamant mec’hikan da baeañ e zle. Erruout a ra ar morlu europat e Veracruz e 1862. Dont a ra ar gournamant mec’hikan a-benn da lakaat ar Saozon hag ar Spagnoled d’en em dennañ, dre emzivizoù diplomatel. Setu e kendalc’h Frañs an ergerzhadeg hec’h-unan gant ar pal staliañ ur warezveli e Mec’hiko.
War-bouez emgann Puebla, gounezet gant an arme vec’hikan renet gant Ignacio Zaragoza, e ra berzh taol-brezel Frañs. Dirak armeoù Frañs o vont war-raok eo rediet gouarnamant mec’hikan Juárez da vont d’an harlu da San Luis Potosí d’an 31 a viz Mae 1863 ha neuze da bPaso del Norte tost d’an harzoù gant ar Stadoù-Unanet. E miz Mezheven 1963 e kouezh Mec’hiko dindan kontroll armeoù Napoléon III. D’an 10 a viz Gouere eo lakaet Masimilian Aostria da impalaer Mec’hiko gant Bodadeg ar Pennoù-bras.
Kerkent ha fin brezel an disrannidigezh e 1865 e kav Juárez skoazell gant ar Stadoù-Unanet enep Frañs. Gant ar skoazell diplomatel ha milourel nevez-se, ha gant ar gwan m’eo an Eil Impalaeriezh, eo rediet armeoù Frañs d’en em dennañ eus Mec’hiko.
Betek 1867 e pado an eil impalaeriezh vec’hikan. Lakaet eo an impalaer Maximilien d’ar marv e Santiago de Querétaro ha anavezout a ra ar virourien (kevredidi gozh ar Frañsizien) Juárez da brezidant Mec’hiko.
Diktatouriezh Porfirio Díaz : El Porfiriato
Chom a ra Juárez er galloud betek e varv d’an 18 a viz Gouere 1872. Meur a gavailh e-touez ar frankizourien o doa kavet abeg e bloavezhioù diwezhañ e ouarnamant. Pa voe marvet Juarez ez eas Sebastian Lerdo de Tejada da brezidant hag enskrivañ a reas er vonreizh an adreizhoù embannet e-pad ar prantad 1855-1856. Pa glaskas Sebastian Lerdo de Tejada bezañ dilennet en-dro, en em savas aduidi Porfirio Diaz, hag int ha kemer ar galloud tra ma tlefe bezañ bet anvet José Maria Iglesias hervez al lezenn brezidantel. Erruout a reas Porfirio Diaz da brezidant Mec’hiko e 1876, ha setu deroù ar renad anavezet e spagnoleg dindan an anv El Porfiriato, a oa da badout betek 1910.
Spanaet e voe diktatouriezh Diaz e-pad 4 bloavezh dindan gouarnamant Manuel Gonzalez, ur mignon eus an diktatour anezhañ, a oa dindan e aotrouniezh evel-just. E-doug ar prantad-se e talvezas al lezennoù adreizhañ (al lezenn Lerdo dreist-holl) da framm evit mont a-du gant tolpadur an douaroù etre daouarn ur bihanniver a berc’henned. Rediet e veze ar beizanted da labourat en haciendaoù. Strolladoù broidi zo en em savas taer, evel ar Yaquied pe ar Vayaed a voe lakaet da labourat betek ar marv e lec’hioù evel Valle Nacional, Traoñienn ar rio Yaqui pe Yucatan.
E-pad ar memes prantad e tigor Mec’hiko war an diavaez. Erru eo ar postadurioù amerikan hag europat. Skoulmañ a ra an diplomated vec’hikan darempredoù gant broioù eus Azia evel Sina, Japan hag Iran. E-kerzh ar Porfiriato e oa bet roet lañs d’ar postadurioù estren. José Yves Limantour, ur Mec’hikan a orin breizhat anezhañ, a voe lakaet e penn ar steuñv diorren armerzhel-se. A orin gall e oa an darn vrasañ eus ar postadurioù, war-lerc’h e teue ar Saozon, an Amerikaned, an Alamaned hag ar Spagnoled. Ar mengleuzioù, an tireoul, an hentoù-houarn, al lien, ar plantadegoù sukr : edo pep tra etre daouarn an estrenien. Berzh bras a reas ar vro e-pad ar prantad-se hogen skrapet e veze frouezh ar c’hresk-se gant ur bihanniver tra ma chome en dienez an darn vrasañ eus an dud. E-pad an emziviz brudet Diaz – Creelman ez istimas an diktatour e oa prest Mec’hiko evit an demokratelezh. Kredet e voe war e c’her gant e eneberien, hag int da lakaat o anv e dilennadegoù 1910. Francisco Madero a yeas ar maout gantañ en dilennadegoù-se. Ne voe ket anavezet disoc’h an dilennadegoù gant Diaz, ar pezh a verkas deroù an Dispac’h mec’hikan.
An Dispac’h
Renad hir hag aotrouniezhus Porfirio Díaz a gasas d’an Dispac’h mec’hikan e 1910, douget evit darn gant druilh ar beizanted paour a oa o labourat en haciendaoù : en norzh armeoù Pancho Villa, er su re Emiliano Zapata. Trec’het e voe a-benn ar fin armeoù Villa ha Zapata gant an arme reoliek, met adkemeret e oa bet lod eus o goulennoù (evel adreizhañ al lezenn diwar-benn an douaroù a-benn o rentañ d’ar beizanted ha dismantrañ an domanioù bras) gant ar Vonreizh nevez e 1917. Echuet e oa an dispac’h mec’hikan e 1917 ent ofisiel. Kendalc’het o doa an taolioù-stad hag ar freuz er galloud kreiz betek ar bloavezhioù 1930 avat. <br style="clear:left;" />
Mec’hiko arnevez
Merket e oa bet ar bloavezhioù 1930 gant renad Cárdenas ha gant ar broadeladurioù, evel krouidigezh Pemex (Petróleos Mexicanos e spagnoleg, Tireoulioù mec’hikan). Diazezet e oa bet ar Strollad Dispac’hel Ensavadurel (SDE) e fin an dispac’h ha renet en doa ar vro diastal betek 2000, ma voe trec’h Vicente Fox Quesada, emstriver ar SOB. (Sellet ouzh Roll prezidanted Mec’hiko.)
Strolladoù dispac’hel zo oberiant c’hoazh e Mec’hiko, gant EZLN peurgetket o tifoupañ e su Mec’hiko er Chiapas. Al luskad-se, renet gant an iskomandant Marcos, a c’houlenn daskemmoù er vonreizh evit ma vefe muioc’h a emrenerezh gant kêriadennoù an henvroidi, a-fet yec’hed ha deskadurezh dreist-holl. Ne glask ket ar strollad-se tapout ar galloud e Mec’hiko, met kentoc’h pouezañ war ar galloud zo e plas. Gant ar peoc’hgar m’eo ez eo deuet da vezañ brudet e-touez kumuniezhoù henvroidi Mec’hiko, hag ivez er metoù arallbedour el live etrebroadel.
E 2006 e oa bet nagennet gant an eneberezh disoc’hoù an dilennadegoù broadel. Reiñ a raent an trec’h d’ar muiañ-niver war-bouez un dregantad dister-kenañ a vouezhioù. An tu-enep a ziklêrias e oa bet kantadoù a zireizhderioù, tra ma oa bet soñjet gant an arsellerien etrebroadel e oant dilennadegoù "naet". A-benn div wech e oa diskennet ur milion a dud er straedoù evit diskouez e veze nagennet disoc’h ar vouezhiadeg gant ul lodenn eus an dud. D’an 9 a viz Eost e oa bet adkontet ar mouezhioù el lec’h ma oa bet prouet e oa bet direizhderioù, ha da-heul e voe kadarnaet ent-ofisiel an disoc’hoù gant Lez-varn Dilennel Galloud Lezvarnel ar C’hevread.
E miz Mae 2006 e oa bet distaget un emsavadeg pobl a-feson da-heul un harz-labour gant ar gelennerien en Oaxaca.
Medieval: Total War (c'hoari video)
Medieval: Total War a zo ur c'hoari war urzhiataer, e lec'h ma vez ret d'ar c'hoarier krouiñ e impalaerezh. E-pad ar Grennamzer e tremen an darvoudoù (adalek ar bloavezh 1087 betek ar bloavezh 1453). Brudet eo ar c'hoari en abeg d'ar gwirvoud istorel a vez ennañ.
Ul lodenn eo (an eil tamm) eus an heuliad c'hoarioù video Total War.
Melanotaenia duboulayi
Melanotaenia duboulayi a zo ur spesad pesk eus kerentiad ar melanotaenia a gaver e Sukembre Nevez.
Menandros
Menandros (Μένανδρος ), pe Menander hervez al latin, a oa ur skrivagner c'hoariva gresianek eus dibenn ar IVvet kantved kent JK.
E bezh kentañ e oa Orge (-321 ; Konnar). Ouzhpenn kant all a vo goude. Darn n'ouzer nemet o anvioù, pe pe n'anavezer nemet ur frazenn anezho, adskrivet gant oberourien all. Unan avat, Dyskolos, a voe kavet en e hed war babirus egiptat hag embannet e 1958.
Lavaroù
Skrivet en deus
Dangaleateg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo an dangaleateg (dangal(éat) pe dangla) komzet gant tro-dro da 45.000 den e kreiz Tchad (1999).
Arvicolinae
Arvicolinae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.
Dangaleateg
Teir rannyezh ez eus:
Arvicolinae
Genadoù
War-dro 30 genad a zo renket ennañ:
Dangaleateg
Diaezet e kav an dud a gomz rannyezh ar reter da gompren ar re a gomz hini ar c'hornôg met komprenet e vez mat rannyezh ar c'hreiz gant an holl.
Korneli
Korneli, pe Cornelius e latin, a voe pab e Roma, hag a varvas en harlu e Civittavecchia (Italia) e 253.
Enoret eo e Karnag hag er c'hornad evel sant ar chatal. Troet en dije e enebourien e peulvanoù hag a weler c'hoazh.
Bourmatagileg
Div rannyezh a zo:
Gata Kamski
thumb|Gata Kamski Gata Roustemovitch Kamski (e tatareg:Gataulla Kamski) a zo bet ganet e d'an 2 a viz Even 1974 e Novokouznetsk en Tatarstan, e Siberia, e Rusia (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù tatar soviedat hag eus SUA.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Breizh Vihan
Breizh Vihan, a reer a-wechoù, diwar al latin Britannia Minor, eus ar Vreizh er c'hreisteiz da Mor Breizh pa vez enebet ouzh Breizh-Veur, Britannia Major e latin.
Gata Kamski
2726 edo e renk Elo e penn-kentañ miz Ebrel 2008.
Breizh Vihan
Un anv all, Letavia, a vez graet ivez, kar d'an anv kembraek Llydaw.
Timbroù Lituania
E-kerzh an X vet  pe an, pe abretoc’h zoken, e krog istor ar postoù e Lituania ( « Lietuva » e lituaneg) gant ur sistem mesajerezh anvet krivūlė. Ur servij postoù a zo bet savet war droad e 1562, da liammañ kêr Vilnius ouzh Kraków ha Venezia.
E 1918 e Vilnius e voe embannet an timbroù kentañ, anavezet dindan an anv "baltukai".
E 1940 e voe staget ar vro ouzh an Unvaniezh Soviedel. Timbroù lituanian a voe dreistmoullet gant "LTSR" koulz ha re an Unvaniezh Soviedel e Vilnius ha Raseinai (1941).
Gant an arme alaman e voe embannet, evit ar vro aloubet, timbroù gant penn Hitler, warno an dreistmoulladenn "Postgebiet Ob. Ost".
Etre 1945 ha 1990 e veze implijet timbroù an Unvaniezh Soviedel.
E 1990 ez adkavas ar vro he frankiz, ha moullet timbroù diouzhtu (ar rummad "Angelas").
Yann
Yann zo un anv-badez brezhonek a zo deuet eus ar Bibl, hag a vez roet d'ar baotred alies ha d'ar merc'hed a-wechoù.
Gerdarzh
Dont a ra eus an hebreeg יוֹחָנָן (Jōħānān) a dalv kement ha "Doue a zo madelezhus"), deuet da vezañ Ἰωάννης (Iōánnēs) e gregach, ha Johannes e latin.
Un anv boutin
Un anv roet stank e oa e Breizh, hag en holl vroioù kristen, dre ma'z eo anv daou sant, Yann ar Badezour ha Yann an Avielour, eus penn kentañ istor ar gristeniezh.
E yezhoù all
Kavout a reer an anv Yann, pe e gevatal, en holl yezhoù Europa ha dre ar bed, abalamour da emled ar relijion gristen.
Tud
E-touez an dud anvet Yann
Sent all
Sent all zo bet avat:
Merc'hed : e Bro-C'hall e vez badizet Yann ha Yannick ar merc'hed a-wechoù. Paotred : Anv-tiegezh : Jean Yanne, aktour
Gouel Yann
Degouezhout a ra Gouel Yann d'ar 24 a viz Mezheven, tost ouzh Goursav-heol an hañv.
Yanned
E brezhoneg e vez implijet Yann evel anv n'eus forzh piv (Fañch a-wechoù), pe n'eus forzh pe baotr (Soaz alies evit ar merc'hed, Marijan a-wechoù):
Yannig
Ur Yannig n'eo ket un den fin, evel ma weler e div ganaouenn:
Franz Schubert
Franz Schubert, ganet d'an 31 a viz Genver 1797 e Vienna ha marvet eno ivez d'an 19 a viz Du 1828, a oa ur sonaozour aostrian,
Buhezskrid
Ganet eo bet Franz-Peter Schubert e Vienna — e Lichtental pa lavarin mat — e 1797. Gant e dad Franz-Theodor, skolaer, en deus e gentelioù biolin kentañ, e-keit ha ma c'helenn dezhañ ar piano e vreur Ignaz. Etre 1808 ha 1813, ez eus anezhañ ur c'haner e kor chapel impalaerel Vienna hag ur studier er C'h-Konvikt (skol stummañ kanerien chapel al lez). E giz-se en em gav skoliad Antonio Salieri, rener ar sonerezh el Lez.
E-doug ar maread stummañ-se, e krog da genaozañ, daoust da zamlavaroù e dad hag a zifenn zoken outañ distreiñ er gêr e-keit ha m'emañ e vamm e par ar marv (1811-1813). Evit ar piano e skriv da gentañ Schubert (ken abred ha 1810), da c'houde kement hag eizh pevarad-kerdin, un nebeud digorennoù ha lieder. E 1812, setu eñ skoliad Salieri a zalc'ho istim evitañ e vuhez-pad. E 1813, diwar levezon kreñv Haydn, ha muioc'h c'hoazh Mozart, e kenaoz e simfonienn gentañ ; daou vloaz diwezhatoc'h e teu e opera kentañ, e oferenn gentañ hag e bennoberenn gentañ war dachenn al lied : Marc'harid er rod-nezañ (Gretchen am Spinnrade) (19 a viz Here 1814), tra ma vev un darempred karantez malevurus gant soprano solo e oferenn gentañ, Therese Grob.
Un nebeud bloavezhioù diwezhatoc'h, e 1818, e ya da tigelenner bugale ar c'hont Esterhazy, e Zséliz en Hungaria. Distreiñ a ray eno e 1824 ha en em dommañ ouzh ar verc'h eil-henañ, Caroline.
Panevet un nebeud beajoù en Aostria, pergen e Graz, Linz, Steyer, Gmünden, Salzburg, e tremeno Schubert ar bras eus e vuhez e Vienna. Dilezet gantañ ar vicher a skolaer ha skoazell e dad, bevañ a ray darn vrasañ an amzer e ti mignoned ha gouestlañ e vuhez a-bezh d'ar sonerezh, da genaozañ, ha d'ur seurt emvodoù sonerezhel a raed « schubertiade » anezho, emgavioù mignoned e-lec'h ma krog e lieder d'ober berzh. Krediñ a ra da lod (Maynard Solomon) e oa un heñvelrevour anezhañ, met aes a-walc'h eo bet diskaret an dezenn-mañ gant an imbourc'h parfet (Rita Steblin). Seul nebeutoc'h ne vern m'en deus gouzañvet Schubert evit gwir reizhiad Metternich hag en doa bannet e 1815 ul lezenn war an asant a rae an dimez tra dibosubl dezhañ, evel da viliadoù a dud all. E 1822-23 e voe skoet klañv Schubert gant an naplez, ha diwar neuze ne ehanas ket e yec'hed da vont war fallaat. Tennañ a reas diwar e reuz ur sonerezh donoc'h-donañ ha fromusoc'h-fromusañ, an tostañ ma c'heller eus ar boan hag eus ar marv zo ouzh e c'hedal (Ar plac'h yaouank hag ar marv,  Beaj goañv). Mervel a reas Franz Schubert, d'an 19 a viz Du 1828, bloaz hanter goude Beethoven en deus bet e vuhez-pad, doujañs ha bam diharz evitañ. Diouzh e c'houlenn eo bet sebeliet Franz Schubert tost kenañ outañ.
GS. Arabat disoñjal ez eo alies heñvelkasour an "imbourc'h parfet" ha ne fazi morse dezhañ an arguzennoù evit nac'h an heñvelrevelezh keit ha ma kreder ober anv anezhi.
E oberenn
Gantañ doareoù baleant n'en deus bet Franz Schubert nemeur a arc'hant e-doug e vuhez berr, met ne voe ket gwall chalet gant se, dreist-holl p'edo e vignoned prest d'e sikour atav, evel m'edo eñ evito memes mod. Ha pa varvas gant an derzhienn difoidel d'an oad a 31 bloaz hepken, amzer en doa bet da genaozañ kreñv da 1000 oberenn kontet enno ur 600 lied bennak, pezhioù e-touez ar re bouezusañ eus e oberenn, kenaozet war testennoù eus brasañ barzhed a yezh alamanek (Klopstock, Goethe, Schiller, Rückert, Heine), eus e vignoned (Mayrhofer, Körner, Spaun, Schober, Senn, Collin, Schwind) pe eus barzhed a zo manet anavezet a-drugarez d'e lieder (Müller). An usvoud Johann Michael Vogl, brudet-kenañ d'ar mare-se, deuet da vezañ mignon ha bamad Schubert, a zo bet bras e lod evit reiñ da anavezout al lieder, evel ar baron Carl von Schönstein hag ar ganourez Anna Milder. Lod eus al lieder a raio berzh spontus zoken. Evit an holl stummoù sonerezhel en deus skrivet Schubert, nemet ar c'hengerzad. Levezonet gant Haydn ha Mozart ez eo disheñvel mat e arz avat. E genaozadurioù evel primaozet, kerzennek-kenañ ha barzhoniel a zo bras an ijin enno, naturel o c'hened, hogen ken buan all e c'hellont bezañ loariek, huñvreus, alies tarzhkalonus, pergen goude d'ar sonaozour bezañ bet taget gant e gleñved dibare. Ur sonerezh fromus, implijet ken reizh gant ar sinema, goude ma n'eo ket bet anavezet ar pouezus ma oa hag eñ bev (oberennoù niverus n'int bet sonet evit ar wezh kentañ ken nemet goude e varv).