cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skritur gennheñvel
Diffusion et adoption de l’écriture cunéiforme et des pratiques des scribes : le cas des Hittites
À la fin du siècle, les premiers souverains hittites (Hattushili Ier, Mursili Ier) ont sans doute recruté ou plus probablement déporté des scribes de Syrie, parce que les scribes du royaume hittite écrivent d’une manière qui semble issue de celle qui était courante dans les royaumes syriens de la période amorrite. Les scribes écrivent en akkadien, la "lingua franca" de l’époque, mais adaptent aussi l’écriture au hittite dès cette période. En plus d’emprunter au cunéiforme akkadien les signes phonétiques et les idéogrammes sumériens, et les scribes hittites y ajoutent quelques signes transcrivant de l’akkadien ayant une valeur idéographique.
Dans ce cas là, l’étude paléographique confirme ce que l’étude des événements pouvait laisser supposer. Mais dans d’autres elle tendrait plutôt à l’infirmer. Ainsi, l’étude du style d’écriture des scribes écrivant en cunéiforme à la cour égyptienne de la seconde moitié du millénaire semble indiquer qu’ils emploient un style issu du monde hittite, et non de celui du Levant comme il aurait été plus logique. Les Hittites auraient donc joué à leur tour le rôle de « passeurs » de l’écriture cunéiforme.
Écriture et pouvoir
On a pu voir que l’écriture cunéiforme est fortement liée au pouvoir politique. Partout où elle apparaît dans un nouveau lieu et dans un contexte identifiable, c’est dans un contexte institutionnel, le plus souvent celui du pouvoir royal. L’écriture reste par la suite l’apanage du palais, et également du temple, deux institutions très liées l’une à l’autre. Les lots d’archives « privés » (le sens et la portée de ce mot pour le contexte du Proche-Orient ancien étant d’ailleurs débattus) n’apparaissent en grand nombre que plus tardivement, au début du millénaire.
C’est en effet avant tout le pouvoir qui a besoin de l’écriture. Avant tout pour des besoins de fonctionnement : le palais et le temple sont ce que l’on appelle parfois les « grands organismes », leur gestion est lourde, et nécessite plus le secours de l’écriture et d’une armée de scribe que la gestion de patrimoines individuels forcément plus limités. D’ailleurs les archives privées sont le fait des plus riches, donc de ceux qui sont liés au pouvoir.
L’écriture a également pour fonction la glorification des dieux et du roi. On a pu mettre en parallèle l’apparition de l’écriture et celle dans l’art des représentations royales de plus en plus affirmées. Les deux participaient d’un même phénomène : l’affirmation de l’autorité étatique.
Les meilleurs scribes sont de tout temps utilisés dans le cadre du palais ou du temple, l’usage de l’écriture pour la vie courante étant plus limité, donc confié à des scribes moins bien formés.
Déchiffrement
Après sa disparition, le système d'écriture cunéiforme fut oublié, seuls quelques voyageurs visitant la Mésopotamie et la Perse ramenant parfois des pierres inscrites, dont ils ignoraient presque tout. Cela dura jusqu'au début du siècle, notamment jusqu'en 1835, année où fut découverte l'inscription de Behistun.
Le déchiffrement fut ardu, car on ne savait pas même dans quel sens se lisaient les cunéiformes. La piste utilisée fut une hypothèse que la forme rituelle des inscriptions tombales s'était à peu près conservée malgré les changements de langue : "Ci-gît Y..., roi, grand roi, fils de X..., roi, grand roi", etc. Ces structures furent en effet observées, et on commença à pouvoir déchiffrer les cunéiformes.
Temploù Henegipt
N'eus ket bern sevenadurezhioù er bed o dije lakaet sevel kement a vonumantoù evit enoriñ o doueeoù ha hini Henamzer Egipt. Savet da gentañ evel klozadurioù kinklet gant totemoù sakr da vare an Henvarevezh, ne baouezo ket stumm an temploù da emdreiñ a-hed an istor faraonek. Dreist-holl eo an tremen eus ar brikennoù kriz da "zanvez ar beurbadelezh, ar maen, eo zo o vont da cheñch penn-da-benn doare ar savouriezh relijiel pa vo tu gantañ da sevel savadurioù monumantel. Gwir en doa ivez faraon, doue bev anezhañ, da gaout e dempl ivez : "kastell ar milionoù a vloavezhioù" a-benn lakaat e "bâ" (ene) da drebadout en tu all d'ar marv.
Krediñ a rae da Egiptiz an Henamzer e skuilhe an Doueed o bennozh warno e-keit ha ma choment war an Douar. Evit mirout anezho tost dezho ha bezañ sur eus o madelezh e klaskent plijout dezho e kement doare a oa. Evit-se eo ma'z eus bet savet santualioù ma veze enoret an Doueed bemdez gant beleien e-lec'h faraon, an hanterour nemetañ etre an doueed hag an dud. Ouzhpenn bezañ lec'hioù pediñ e oa an temploù lec'h annez douarel gwir an doueed ivez. Dibabet o doa an doueed dont da chom enno e stumm delwennoù sakr a veze graet war zro gant ar veleien dre roadoù hag al liderezh.
En temploù e veze graet o deskoni gant ar veleien yaouank ivez, enno e veze desket soutilderioù an deologiezh ha furnez ar re gozh. Kreizennoù studi steredoniel e oant ivez ha, dre ar Per-Ankh, kreizennoù studi klok ma veze adskrivet ha deskrivet an testennoù sakr gant ar skriverien.
Implijout a rae an temploù brasañ, evel hini Amon e Karnak, ur c'hoskor melestradurel bras a veze meret gantañ madoù ar gloer, an "domani sakr".
Kalz muioc'h eget lec'hioù devot e oa an temploù neuze : bez' e oant ivez ti an doueed hag un ensavadur, ur savadur sevenadurel ha relijiel.
E-touez an temploù, ez eus lod brudet-kaer (en o zouez ez eus lod zo aet d'an traoñ)
Geriaoueg a denn d'an temploù :
Sant-Lezer-ar-Gwiniegi
Sant-Lezer-ar-Gwiniegi zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Mur (stêr)
Ar Mur (Mura e sloveneg, kroateg ha hungareg, Müra, Möra e sloveneg Prekmurje) a zo ur stêr o tiskenn a-hed 465 km eus rannvro Lungau e Salzburg (Aostria) betek e gember gant an Danav e-kichen Legrad (Kroatia).
Goueled Egipt
Frammet eo douaroniezh Egipt gant ar stêr Nil. Goueled Egipt, pe Egipt Izel, a reer eus al lodenn eus ar vro en traoñ e-keñver red ar stêr (eus ar su, uheloc'h, norshoc'h) hag ivez e-keñver hec'h uhelder. Plaen a-walc'h eo torosennadur Gouled Egipt.
Tu norshañ Egipt eo, adal ar mor Kreizdouar, gant delta an Nil, betek bro Fayoum gant kêr Kaero.
Istor
Lec'hiennoù arkeologel :
Lodennoù all Egipt
Rannvroioù Egipt eus an norzh d'ar su, en ur bignat gant an Nil :
Pennadoù kar
Geografia dell'antico Egitto
Mur
Mur a c'hell bezañ :
Gouzoug
Ar gouzoug eo al lodenn eus ar c'horf a zo etre ar penn e nec'h, ha kein ha bruched an den izeloc'h.
Wole Soyinka
Skrivet en deus barzhonegoù, danevelloù, esaeoù ha pezhioù-c'hoari.
Gouzoug
Korfadurezh
Dre ar gouzoug e tremen
Wole Soyinka
Brud en deus gounezet ivez gant e stourm evit gwirioù mab-den.
Gouzoug
Gouzoug hir
"Marc'harid Gouzoug-hir" a vez graet eus ar gerc'heiz. Merc'hed zo o deus ur gouzoug hir er bobl kayan, lakaet da hiraat gant gwalennoù en o c'herc'henn.
Apus
Apus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1777 gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Wole Soyinka
An Afrikan kentañ eo a voe roet dezhañ priz Nobel al lennegezh e 1986.
Michel-Hervé Julien
Michel-Hervé Julien (1927-1966) a oa unan eus krouerien an SEPNB ha difennour an endro e Breizh. Deuet eo da zifenn an natur dre ma oa dedennet-tre gant al laboused. E 1953 e krouas Rouedadoù an douaronourien hag an naturalourien eus Penn-ar-Bed gant Marcel Gautier hag Albert Lucas, hag a vo orin an SEPNB (Société pour l'Etude et la Protection de la Nature en Bretagne ).
Apus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ugent spesad a ya d'ober ar genad :
Tri isspesad ha tregont (33) en holl.
Camilo José Cela
Da vare brezel diabarzh Spagn e savas a-du gant ar jeneral Franco.
Skrivañ a reas romantoù ha karnedoù beajoù. E romant kentañ, La familia de Pascual Duarte (Familh Pascual Duarte), a voe berzet e 1942.
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 1989. En 1995 en deus bet ar Priz Cervantes, illurañ priz al lennegezh spagnolek. Marvet eo e Madrid d'ar 17 a viz Genver 2002 da 85 bloaz. E ziwezhañ komzoù a voe: "¡Viva Iria Flavia!".
Gouzoug
Dic'houzougañ
Dic'houzougañ un den zo un doare asur d'e lakaat da vervel. Pa vez dibennet un den e vez troc'het e c'houzoug ivez.
Kruishoutem
Kruishoutem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Iosif Brodskiy
Iosif Brodskiy (e ruseg: Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский; Iosif Alyeksandrovitch Brodskiy) a oa ur barzh rusian ganet e Leningrad d'ar 24 a viz Mae 1940.
Harzet ha kondaonet e 1964 e voe dieubet e 1966 ha skarzhet diouzh e vro e 1972. Bod a gavas e Vienna ha, goude-se, er Stadoù-Unanet ma voe roet dezhañ ar vroadelezh stadunanat e 1977.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1987.
Marvet eo e New York e 1996.
Devedig kabell du
An devedig kabell du zo un evn bihan, Sylvia atricapilla an anv skiantel anezhañ.
Annez
Europa eo annez pennañ al labous.
Hollebeke
left|thumb|180px|An iliz katolik  Onze-Lieve-Vrouw Geboorte
Hollebeke en izelvroeg,  Ollebeke e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977.
Istor
• Brezel bed kentañ: distrujet razh eo bet ar gêriadenn. Savet e voe un iliz katolik nevez e 1925.
Saint-Remy-Chaussée
Saint-Remy-Chaussée a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Roazhon
Roazhon (distaget ['rwa:zõn] peurliesañ ) eo eil brasañ kêr Breizh goude Naoned, e kember ar Gwilen hag an Il e reter ar vro, e Breizh-Uhel. Ur rol melestradurel ha armerzhel pouezus he deus. Kêr-benn ha sez prefeti rannvro velestradurel Breizh eo, pennlec'h ha sez prefeti departamant Il-ha-Gwilen, sez ar Rannvro vilourel Kôrnog, Akademiezh Roazhon ha lez-varn galv Roazhon lec'hiet e savadur Breujoù Breizh. Lakaet eo da vezañ unan eus div gêr-benn Breizh gant Naoned. 216 815 annezad en deus ar gêr e 2017, 335 092 en tolpad kêrel, 447 429 en tolpad-kêr ha 727 357 en tolead kêr (e 2016).
E Roazhon emañ sez mediaoù rannvroel evel Ouest-France ha France 3 Ouest, embregerezhioù er greanterezh (labouradeg PSA La Janais, an TNKK) hag er genad tredeel. Ur pol imbourc'h eo ivez.
Douaroniezh
Diazez Kêr Roazhon en em gav ouzh kember ar stêrioù Ill ha Gwilen.
Gerdarzh
A-raok amzer an doare-skrivañ peurunvan e veze kavet meur a stumm skrivet : Roazon e Leon, Kerne ha Treger, dre vras, ha Roahon, , Roéhon , Roaon e Gwened.
Roazhoniz a vez lavaret eus tud Roazhon.
E galleg e skriver Rennes, distaget, hag e gallaoueg e skriver Resnn pe Renn.
Mojenn Maximus ha Konan Meriadeg
Un dra diaez da grediñ ma vez laret hag o devoa dilestret e Plougerne, pe dost da Sant-Maloù, pe c'hoaz e Naoned, hag abalamour da se kaset da vojenn.
Ur gammgemeradenn e oa, dre ma vez mesket ha luziet Aremorica an amzer se ha Breizh a-vremañ.
War un hent roman, aet da hent ar pesked war lec'h, etre Saint-Valery-sur-Somme (Leuconos), le Tréport, ha Pariz, emañ le Vieux-Rouen-sur-Bresle. An emgan etre Maximus ha Grasian e zigouezhas e-kichen Pariz. Grasian e oa laket war dec'h.
Armerzh
thumb|[[Roazhon Atalant]]
adalek dibenn ar betek dibenn an
.
Kêraozerezh
Abaoe meur a vloaz e vez distrujet tier ha tachennoù glas evit sevel savadurioù uhel da lojañ muioc'h a dud, evel e straed an Alma pe e straed Sant-Brieg.
Skolioù-meur
Div skol-veur zo e kêr : Skol-Veur Roazhon I ha Skol-Veur Roazhon II.
Sport
thumb|Stad Roazhon
Darvoudoù-sport a bep seurt
thumb|[[Bretagne-Séché Environnement]]
Gevelliñ
Gevellet eo gant 13 kêr :
Koñsuldioù
Div goñsuliezh hollek a zo e Roazhon : Maroko staliet boulouard Sevigneg hag ar Stadoù-Unanet kae Chateaubriand. Un Ensavadur gall-hag-amerikan a zo ivez abaoe fin an Eil brezel bed.
Fonologiezh
Evit kompren mat petra a dalv ar fonologiezh eo mat he c'heñveriañ gant ar fonetik : plediñ a ra ar fonetik gant studi ar sonioù a c'heller kavout er yezhoù ('fonennoù'), ar fonologiezh, avat, a denn d'ar perzh a c'hoari ar sonioù en ur yezh resis (d.l.e. ar 'fonemoù'). Da skouer eo fonologel an diforc'h e brezhoneg etre ar vogalennoù hir hag ar vogalennoù berr, rak daou c'her disheñvel eo kannañ ha kanañ pa n'eus kenetreze nemet an diforc'h fonetikel-se keit ha ma c'heller ober an hevelep sonioù berr hag hir e galleg hep cheñch ster d'ar gerioù dre-se : n'eo ket fonologel an diforc'h fonetikel-se e galleg, neuze.
Hanes Taliesin
Hanes Taliesin (Istor Taliesin) zo ur skrid kembraek savet er XVIvet kantved gant Elis Gruffydd, ur soudard kembreat eus an arme saoz a oa o terc'hel kêr Calais, a oa d'ar Saozon d'an ampoent.
Fonologiezh
Penaos renabliñ fonemoù ur yezh
Pal ar fonologiezh a zo kavout an holl ziforc'hioù fonetik hag o deus ur perzh strukturel da c'hoari en ur yezh resis, da lavarout eo dizoleiñ peseurt sonioù a dalvez da fonemoù er yezh-se. Graet e vez kement-mañ dre glask parioù nebeutañ, da lavarout eo parioù gerioù hag a zo gerioù disheñvel en ur yezh dre cheñch perzh ur son nemetken.
Ret eo d'ar fonemoù en ur par nebeutañ kaout ur re berzhioù fonetik boutin, da skouer :
Hanes Taliesin
Doare all
Un doare damzisheñvel zo bet savet gant John Jones Gellilyfdy (c. 1607). Krediñ a ra d'an arbennigour meur Ifor Williams eo ret klask gwrizioù ar mojennoù-se betek en Xvet pe IXvet kantved.
Fonologiezh
posupl eo keñveriañ :
Hanes Taliesin
Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen
Tegid Foel  (Tegid Voal ) a zo o chom e Kembre, en amzer ar roue Arzhur, gant e wreg Keridwen, un hudourez eus ar re varrekañ. Ur mab zo dezho, vil evel ar seizh pec'hed, drouk evel ur bleiz: Morvran eo e anv, met Afancddu (Avankdu) a vez graet anezhañ abalamour d'e groc'hen teñval. Ur verc'h o deus ivez, Creirfyw hec'h anv, ha "kaer evel an heol".
Morvran ne vez maget nemet kasoni outañ gant an holl. Evit ma vo karet e fell d'e vamm reiñ dezhañ ur galloud hud : an diouganiñ. Evit se he deus ezhomm a louzoù dastumet d'ar c'houlz mat, ha goude e rank o lakaat en ur gaoteriad dour a ranko chom da virviñ e-pad ur bloaz hag un deiz. A-benn ar c'heid-amzer-se ez eus teir zakenn a ra un diouganer gant an hini a gouezhont warnañ. Ar peurrest eus an dourenn n'eo nemet pistri. Un dall kozh, Morda e anv, a zo e garg teurel evezh ouzh ar gaoteriad.
Fonologiezh
/p/ kensonenn dre serriñ gweuz-dent divouezh
Hanes Taliesin
Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen
Ur paotrig zo mevel gantañ, Gwion e anv hag eñ a ra war-dro an tan dindan ar gaoter, hag a vesk an dour. Keridwen a ziwall e chomfe dour e-barzh. An euzh a vab a zo lakaet e-tal ar gaoter, dezhañ da gaout an teir zakenn pa zeuy ar c'houlz. Manet ar vamm kousket, setu an takennoù o lammat hag o kouezhañ war viz-meud Gwion Bach (Gwion bihan), hag eñ kenkent da lakaat e viz en e c'henoù, ha da gaout furnez ha gouiziegezh e-lec'h Morvran.
Fonologiezh
ha
Hanes Taliesin
Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen
Tarzhañ a ra ar gaoter gant ar pistri zo ennañ, dihuniñ a ra Keridwen ha gouzout a ra Gwion Bach kenkent emañ-hi o vont da c'hoantaat e lazhañ. Hag eñ diflipet diouti er stumm d'ur c'had.
Fonologiezh
/b/ kensonenn dre serriñ gweuz-dent mouezhiet
Ain
Ain a c'hall bezañ meur a dra :
Hanes Taliesin
Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen
Klevout a ra konnar ar wrac'h ha trouz ar chaseadeg. Pa dro-eñ e gad e tro-hi e ki-hemolc'h. Pa dro-eñ e pesk hag e lamm er stêr e tro hi e ki-dour. Pa dro-eñ en evn e tro-hi e falc'hun. Hag eñ aet skuizh. Neuze e tro en ur c'hreunenn ed ha hi da dreiñ e yar ha d'en debriñ. Brazez e oa anezhi. Ha hi ober he soñj lazhañ ar bugel, o c'houzout e oa Gwion an hini e oa, met pa voe ganet e oa ken brav ma ne c'hallas, ha neuze en lakaas en ur baner lêr hag en taolas er mor.
Fonologiezh
met n'eo ket posupl keñveriañ:
Hanes Taliesin
Istor Gwion Bach ha kaoter Keridwen
Hervez ar vojenn e vije bet advabet ar bugel Taliesin gant Elffin ap Gwyddno, mab da Gwyddno Garanhir, ha diouganiñ a eure marv ar roue Maelgwn Gwynedd gant ar vosenn. En istorioù all e teuas da vout un haroz mojennel, kompagnun da Bendigeidfran, ha d'ar roue Arzhur
E vuhez vojennel a gaver e meur a skrid kalz koshoc'h, evel en hini Elis Gruffydd er XVIvet kantved.
Fonologiezh
/g/ kensonenn dre serriñ drekstaon divouezh
N'eo ket heñvel dre-ret, anat eo, fonemoù ur yezh resis ha re ur yezh all.
Alofoniezh (saoz. 'allophony')
Ouzhpenn ar fonemoù eo ret komz ivez eus an alofonennoù. An alofoniezh a zo anezhi an doareoù disheñvel a zo da zistagañ ur fonem hep cheñch ster ur ger. Da skouer e c'heller distagañ an /r/ e brezhoneg e meur a zoare disheñvel hervez al lec'h, met komprenet e vez ez eo un 'r' memestra. Alofonennoù int.
Un doare alofonenn ispisial anavet 'alofonenn lec'h' a gaver hervez al lec'h ma kaver ur fonem en ur ger. Da skouer e vez distaget e saozneg en un doare disheñvel ar fonem /p/ hervez ma vez kavet e penn ur ger, e lost ur ger pe etre vogalennoù - met ur /p/ a vann memestra.
Al liveadur (saoz. 'neutralisation')
Setu ur c'hoarvoud a gaver e brezhoneg. Pa'z a da get un diforc'h fonologel hervez reolennoù resis, da skouer hervez al lec'h ma kaver ur fonem ennañ, e vez graet 'liveadur' eus an darvoud-se. Da skouer ez eo fonemoù disheñvel /p/ ha /b/ e brezhoneg pa vezont kavet e lost ur ger e lec'h ma teu an daou da vezañ /p/ nemetken – da lavarout eo e vez liveet an diforc'h etre kensonennoù mouezhiet ~ divouezh e dibenn ur ger.
An heñveladur (saoz. 'assimilation')
Ret eo ober an diforc'h etre al liveadur diouzh un tu hag an heñveladur diouzh an tu all. Lavaret e vez eo bet "heñvelaet" ur fonem pa vez livet gant perzhioù ar fonemoù a deu war he lerc'h (heñveladur war-raok) pe en he raok (heñveladur da heul). E brezhoneg e vez kavet c'hoarvoudoù a seurt-se pa vez distaget mat eo /madeo/ rak mouezhiet e vez an /t/ e dibenn ar ger abalamour ma eo ar mouezhiañ ur perzh fonetikel eus ar vogalenn da heul.
Ar fonologiezh dreistskizhel (saoz. 'suprasegmental phonology')
Penn
thumb|Studi a-zivout an [[lagad|daoulagad er penn gant Leonardo da Vinci]]
Fonologiezh
Studiet e vez ar c'hoarvoudoù deskrivet a-us gant ar fonologiezh elfennek (saoz. 'segmental phonology'). Gant ar fonologiezh uselfennek, avat, e vez studiet c'hoarvoudoù na dennont ket da sonennoù ar yezh o-unan evel taol-mouezh ar gerioù (saoz. stress), taol-mouezh ar frazennoù (saoz. intonation) hag an tonennoù evel ar re a gaver e yezhoù evel ar sinaeg gant ar fonologiezh.
Penn
Ar penn zo ul lodenn eus korf an den ha hini lod eus al loened. Gant al loened mellkeinek eo stag ouzh ar c'horf war-bouez ar gouzoug.
Roll ar Pennoù Stad e 734
Pennoù Stad ar bloaz 733 - Darvoudoù ar bloaz 734 - Pennoù Stad ar bloaz 735 - Pennoù Stad dre vloaz -
Michel Rolland
Michel Rolland a zo bet prezidant (2004-2006) ha sekretour meur ar Re C'hlas (2006-2008) e Breizh. Kuzulier kêr hag eilmaer eo bet en Henbont ivez, betek 2009. Pa oa yaouank e oa bet e-barzh ar Jeunesse Ouvrière Chrétienne (JOC), e Brest. E 1991 e oa aet e-barzh ar Re C'hlas.
Morwd ap Elaed
Morwd ap Elaed a oa mab bihan da Elaed ap Eldoc ap Pawl ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez nag e ren.
Jaroslav Seifert
Jaroslav Seifert zo ur barzh ha kazetenner tchek ganet e Žižkov e 1901 ha marvet e 1986.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1984.
Sarakabeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an sarakabeg (sara kaba) komzet gant tro-dro da 13.600 den (1996) e Republik Kreiz Afrika.
Gwyddgan ap Morwd
Gwyddgan ap Morwd a oa mab bihan da Morwd ap Elaed ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Ne anavezer netra diwar-benn e vuhez nag e ren.
Sez Santel
Ar Sez Santel (Sancta Sedes e latin, Santa Sede en italianeg), anvet "Kador sant Pêr" ivez a zo ur sujed a wir etrebroadel derc'hezouet gant ar pab hag ar guria roman (ar gouarnamant). Diazezet e voe er c'hantved kentañ gant sant Pêr ha sant Paol. Ur framm fetis en doe adalek an gant krouidigezh ar guria roman hag un diplomatiezh.
Darempredoù diplomatel en deus gant 172 Stad er bed, sinañ a ra feurioù-emglev ha konkordadoù hag emezelañ a ra en aozadurioù etrebroadel. An noñsed abostolek eo e gannadourien.
Arabat eo droukveskañ ar Sez Santel gant Keoded ar Vatikan hag a zo ar riez krouet e 1929 gant Emglevioù al Laterano. N'eo ket liammet ar Sez Santel gant un tiriad, gant ar pab ne lavarer ket. Staliet eo er Vatikan hiziv, al lec'h ma embreger e c'halloud war an Iliz katolik roman hag an 23 Iliz katolik ar Reter.
1580
Diwar-benn bloavezh 1580 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1580
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1580
Betafeg
Ur yezh direnk komzet gant 500 a dud war aod norzh Papoua ar C'hornaoueg eo ar betafeg. Ne oa ket bet studiet mat c'hoazh ar yezh ha direnk eo barnet c'hoazh
Saradundjoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar saradundjoeg (sara dunjo) komzet gant tro-dro da 4.000 den (1996) e Republik Kreiz Afrika.
Mirdi Orsay
Mirdi Orsay zo ur mirdi gall e Pariz, savet en un ti-hent-houarn kozh (gare d'Orsay) eus ar re vravañ, war lez ar Saena, e arondisamant kêr. Eno e weler livadurioù ha kizelladurioù graet en eil hanterenn an ha betek 1914, ha pennoberennoù evel Olympia gant Édouard Manet, Petite danseuse âgée de quatorze ans gant Edgar Degas, Orin ar Bed gant Gustave Courbet, un toullad livadurioù gant Paul Gauguin, hag un dastumad brudet eus oberennoù ar "santadurourion".
650px|thumb|center|Tal mirdi Orsay
Aráreg
Ur yezh direnk komzet e Mato Grosso e oa an aráreg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.
Rufina
Rufina a zo ur gumun eus Italia e Toskana gant 7 461 annezad (2010).
Aráreg
Gwelet ivez
Yezhoù direnk
Kluisbergen
Kluisbergen a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Judit Breizh
Judit pe Yudizh (982-1017) a oa merc'h da Konan Iañ, dug Breizh, ha c'hoar da Jafrez, kont Roazhon ha dug Breizh war-lerc'h e dad.
Andheg
Ur yezh direnk eo an andheg. Komzet eo gant 80 000 a dud e stad Madhya Pradesh.
Judit Breizh
Dont a reas-hi da vezañ dugez Normandi pa zimezas da Richarzh II, dug Normandi.
Andheg
Gwelet ivez
Yezhoù India
Judit Breizh
He bugale
Pemp bugel o doe:
Andheg
Gwelet ivez
Yezhoù direnk
Bauchi (stad)
Bauchi a zo ur stad norzh Nigeria. Bauchi eo e gêrbenn ha krouet e voe e 1976 pa voe disrannet stad ar biz. Enderc'hel a rae ar rannvro a furm stad Gombe hiziv.
Richarzh
Richarzh zo un anv-badez brezhonek, brezhonekadur un anv germanek, savet diwar Rik a dalv roue (ha kar d'ar ger henvrezhonek ri) ha hard a dalv kalet.
Oenanthe
Oenanthe zo :
thumb|left|Oenanthe lachenalii thumb|left|Oenanthe oenanthe
Richarzh
Roueed saoz
thumb|right|200px|[[Richarzh Iañ (Bro-Saoz)|Richarzh I]]
Teutates
Teutates zo un anv doue galian ha n'anavezer nemet dre ur meneg er varzhoneg Farsal, gant Lucanus skrivet diwar-benn ar brezel etre an daou jeneral roman Julius Caesar hag e gevezer Pompeius ; meneget eo gant Esus ha Taranis. Ur stumm all a zo dezhañ, Toutatis, nevesoc'h marteze.
Anavezet eo ivez gant an enskrivadurioù « Totatus » e santual Beauclair e bro an Arverned.
Gerdarzh
Krediñ a reer e teu eus teutã aet da touta ha totã, tost da "tud" e brezhoneg. « Tad an dud » (ar meuriad, ar vroad) eo, ha difenner ar boblad er brezel. Ur ger heñvelik a gaver en iwerzhoneg en anv Tuatha Dé Danann, tuath eo ar meuriad
Tud zo a gav gante eo kar-tost d'an Dagda iwerzhonat, ha d'ar Meurzh roman zoken, met diwar nebeud e varnont. Koulskoude, e proviñs Britannia ez eus bet kavet enskrivadurioù en enor da Mars Toutatis.
Hervez ar c'heltiegour Joseph Vendryes e c'hallfe an anv Teutates bezañ un anv-gwan implijet evit chom hep menegiñ anv an doue, dre zoujañs ouzh un tabou, ha ne vije ket bet ar memes doue eus an eil meuriad d'egile. Met martezeadennoù n'int ken.
Astérix
Hervez al levrioù treset Astérix, gant René Goscinny hag Albert Uderzo e veze touet gant ar C'halianed "dre Doutatis", met n'int ket testenioù istorel a fiziañs.
Arabia Saoudat
Rouantelezh Arabia Saoudat (arabeg : لمملكة العربية السعودية) eo ar stad vrasañ el ledenez arab. Harzoù he deus gant Jordania er gwalarn, Irak en hanternoz, Koweit, Katar, Bahrein hag an Emirelezhioù Arab Unanet er reter, Oman er gevred ha Yemen er c'hreisteiz ha mervent. Riblet eo gant Pleg-mor Persia hag ar Mor Ruz. Bro an div voskeenn santel a vez graet anezhi peogwir emañ an div gêr santel eus an Islam, Mekka ha Medina, enni.
Istor
Kregiñ a reas ar stad saoudat e-kreiz Arabia war-dro 1750 pa gevredas un tiern lec'hiel Muhammad bin Saud gant un disivouder muzulman, Muhammad Abd Al-Wahhab da grouiñ ur riez nevez. E-pad ar c'hant ha hanter-kant vloaz war-lerc'h e stourmas ar familh Saoud ouzh Turkia, Egipt ha klanoù arab arall evit kontrolliñ al ledenez.
Dizoloadenn eoul-maen e 1938 he doa roet d'ar rouantelezh ur binvidigezh vras.
Politikerezh
Ur vonarkiezh eo Arabia Saoudat. Hervez ar bennlezenn eo ar rouantelezh reolet gant mibien ha mibien-vihan ar roue kentañ, Abdul Aziz Ibn Saud, hag eo ar C'horan he bonreizh. Renet e vez ar vro hervez al lezenn islamek, ar Charia.
Ar strolladoù politikel a zo difennet ha n'eus dilennadeg vroadel ebet, zoken ma'z eo meret ar c'humunioù gant kuzulioù dilennet abaoe 2005.
Ur gouarnamant meuriadel he doa ar rouantelezh e deroù hec'h istor. Abaoe 1953, avat, eo gant ar roue e vez anvet ur c'huzul ministred hag a c'hell-eñ kas kuit pa blij dezhañ. Ur ministr kentañ hag ugent ministr a vez ennañ. A-zivout renadur ar rouantelezh ec'h aliont anezhañ ha reoliañ a reont ar melestradur.
Gant kuzul ar vinistred hag ar roue a vez graet al lezennoù. Kenglotus gant ar charia e tleont bezañ. Hervez ar charia ivez e vez aozet ar justis. Ar varnerien a vez anvet gant ar roue aliet gant ur c'huzul daouzek gwiraour. Dieubidigezh ar varnerien a zo gwarezet gant al lezenn. Galloud distaol en deus ar roue ha pep hini a c'hell kaout un dalc'h gantañ pe gant uhelidi arall.
Gwirioù an dud en Arabia Saoudat
Graet e vez c'hoazh gant ar boan a varv en Arabia Saoudat ha pinijennoù korf a vez dougen ivez. Troc'het a vez o dorn d'al laeron hag al lonkerien a vez skourjezet. Dirak an holl e vez roet ar c'hastizoù. N'eo ket gourc'hemennet gant al lezenn an niver a daolioù met divizet e vezont gant ar barner. Galloud a reont argemmañ etre un daouzek bennak ha meur a viliad.
N'eus tamm frankiz relijiel ebet er rouantelezh ha difennet eo an diedoù alkoolek. Heskinet e vez an dud heñvelreizh. Kontrollet strizh eo ar mediaoù ha difennet eo ar strolladoù politikel. Ar re a gav abeg er gouarnamant a c'hell bezañ toullbac'het. Nebeutoc'h a wirioù o deus ar merc'hed eget ar baotred. Rediet int bet da c'hortoz miz Even 2018 evit kaout ar gwir da vleinañ kirri da skouer.
Douaroniezh
80% eus al ledenez arab a ya d'ober ar rouantelezh. Un darn vat eus an harzoù gant an Emirelezhioù Arab Unanet, Oman ha Yemen a zo tabut diwar-benn o zresad ha n'ouzer ket mat petra eo gorread resis ar rouantelezh. Hervez ar gouarnamant saoudat eo 2,217,949 km². Estimadurioù arall a zo a ro etre 2,149,690 km² ha 2,240,000km².
Gor ha sec'h e vez an hinad hag un dezerzh traezhek a ya d'ober an darn vrasañ eus ar vro, geot ha bod ar strudaj nemetañ ennañ. An anevaled boutinañ eo ar oriksed, ar c'hizhier gouez, ar babouzed, ar bleizi hag ar bleizi-broc'h. E-barzh an oazizoù e kaver evned bihan ivez. Pinvidik eo ar mor war aodoù ar Mor Ruz gant garveier-koural bras.
Glav a ra nebeutoc'h eget 100 mm en darn vrasañ eus ar vro ha n'eus stêr pe lenn hirbad ebet en Arabia Saoudat. Nebeutoc'h eget 2% eus he gorread a c'haller tiekaat. Er gêr-benn, Riyadh, e-kreiz ar vro, e vez ar gwrezverk etre 42 °C e miz Gouere ha 14 °C e miz Genver, tra ma vez etre 38° (miz Gouere) ha 23 °C (miz Genver) e Jeddah war aod ar c'hornôg.
Rannet eo ar vro e teir rannvro naturel:
Pont-sur-Sambre
Pont-sur-Sambre a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Arabia Saoudat
Deskadurezh
Pa oa bet diazezet ar rouantelezh ne oa nemet un dornad a dud hag a c'helle kaout un deskadurezh vat. E moskeennoù ar c'hêrioù bras hepken e oa skolioù ha kelenn a raent lezenn an islam dreist-holl. Er bloavezhioù 1930, avat, e krouas Abdul Aziz Ibn Saud un deskadurezh stad evit an holl vugale. Aesaet a voe an traoù gant dizoloidigezh eoul-maen hag e 1951 e oa 226 skol er vro gant 29,887 a skolidi enno. E 1954 e voe krouet Ministerezh an Deskadurezh, gant ar priñs Fahd bin Abdulaziz da vinistr. Ar skol-veur gentañ, anvet bremañ Skol-Veur ar Roue Saoud, a voe diazezet e Riyadh e 1957.
Devedig-liorzh
An devedig-liorzh a zo un evn amprevanetaer, Sylvia borin an anv skiantel anezhañ.
Arabia Saoudat
Deskadurezh
Eizh skol-veur ha 28.000 skol vihan a zo er rouantelezh bremañ. An deskadurezh a zo digor da gement annezad eus Arabia Saoudat ha 25% eus budjet ar stad a zo gouestlet dezhi.
Devedig-liorzh
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Arabia Saoudat
Deskadurezh
Kreñv eo lodenn ar studioù Islamek er skol-veur ha ret eo d'ar rouantelezh emporzhiañ an darn vrasañ eus hec'h ijinourien hag eus he mezeien.
Ngameg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an ngameg (ngam) komzet gant tro-dro da 43,743 den (1993) e Tchad.
Arabia Saoudat
Armerzh
War an eoul-maen eo diazezet armerzh Arabia Saoudat. Hervez ar gouarnamant ez eus 260 miliard a varilhadoù eoul-maen a bourvezioù. Douarourien evel Kennet S. Deffeyes pe ispisialourien eus marc'had an eoul-maen evel Matthew R. Simmons a gred e c'hellfent bezañ kalz disteroc'h. Dre artifis he dije kresket he fourvezioù ofisiel e-pad ar Brezel a C'hotaioù er bloavezhioù 1980. 75% eus ar budjet-stad, 40% eus ar PBK ha 90% eus an ezporzhiadurioù a zo liammet ouzh an eoul-maen. 35% eus ar PNB a zo krouet gant embregerezhioù prevez, eztennañ an eoul-maen a zo kontrollet gant ar stad dre an ARAMCO. Adalek 1999 he deus kroget ar rouantelezh da brevezañ un nebeud embregerezhioù-stad, dreist-holl e taread an tredan. Klask a ra ivez ar gouarnamant saoudat digreskiñ he sujidigezh d'an eoul-maen, met kresk ar boblañs hag an diouer a zour a laka diaes ar striv-mañ.
Mbayeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar mbayeg (mbay) komzet gant tro-dro da 100.000 den e Tchad.
Arabia Saoudat
Armerzh
E-pad ar bloavezhioù 1990 e tigreskas amplik gounidigezhioù ar rouantelezh abalamour da gresk he foblañs ha da zigresk prizioù an eoul-maen. Ar c'hounidigezh dre zen, a oa 23 000 $ e 1980 a yeas da 7 000 $ e 1999. Da greskiñ adarre e krogas e 2000 pa stagas prizioù ar petrol da vont war-raok adarre.
Adalek 2004 en deus paouezet kenderc'h an eoul-maen en Arabia Saoudat da greskiñ en despet da brizioù uheloc'h-uhelañ (a-us da 70 $ e 2006). Se a c'hellfe diskouez e klask Arabia Saoudat lakaat ar prizioù da vont war-grec'h p'he deus tizhet he fikern a genderc'h.
Ur gêr nevez, Kêr Armerzhel ar Roue Abdullah, a zo bet savet gant Arabia Saoudat war hec'h aod kornôg, e-kichen Jeddah. Enni e vo savet ar porzh brasañ er bed hag ivez greanterezhioù apotikerezh ha kimiek.
Demografiezh
25.7 milion a dud a oa o chom en Arabia Saoudat e 2010 (istimadur), 5.6 milion anezho a zo estrañjourien. Betek ar bloavezhioù 1960 e oa nomad pe damnomad an darn vrasañ eus ar boblañs. Abalamour da gresk ar c'hêrioù ez eo digantren 95% eus annezeien ar rouantelezh vremañ. Ar feur-genel a zo 29,56 dre vil tra ma sav ar feur mervel da 2,62 hepken, ar pezh a ra e kresk buan-tre eo ar boblañs.
E-barzh kêrioù hag oazizoù 'zo e kaver stankterioù en tu-hont da 1 000 a dud dre km².
Hervez ar gouarnamant n'eus nemet muzulmaned en Arabia Saoudat. Al lodenn vrasañ anezho a heuilh un doktrin strizh-kenañ, ar wahabiezh. Kavout ar reer chiited e proviñsoù ar reter. Kalz pouezusoc'h ez int eget ma lakafe o niver da grediñ rak bevañ a reont er rannvroioù eoulmaenek dreist-holl.
Sport
Ar vell-droad eo ar sport a reer ar muiañ en Arabia Saoudat. Kermeret perzh he deus ar rouantelezh e kevezadegoù niverus, evel ar c'hoarioù olimpek. He skipailh mell-droad en deus kemeret meur a wech e Kib vell-droad ar bed ha Kib Azia mell-droad. Div wech he deus gounezet homañ.
Sevenadur
War an islam eo diazezet sevenadur Arabia Saoudat. Daou eus tri lec'h santel an Islam a zo en Arabia Saoudat ha berzet eo an holl relijion all. Tud ar rouantelezh a vez galvet pemp gwech bemdez evit ar bedadeg. Levr santel an islam, ar C'horan, eo lezenn veur ar rouantelezh hag ar Charia diaz he frammadur gwirel.
Dilhad
An dilhad hengounel, graet diouzh ar vuhez en dezerzh, a zo boutin-tre c'hoazh. Gant ar baotred e vez gwisket ur roched hir kotoñs pe gloan anvet thawb gant ur shimagh (ur pezh gwiad karrezet lakaet war-dro ar penn ha dalc'het gant ur gordenn) pe ur ghutra (ur pezh gwiad gwenn lakaet war-dro ar penn ha dalc'het gant ur gordenn). Pa vez yen an amzer e tougont ur vantell gloan kañval anvet bisht. Dilhadoù ar maouezed a vez kinklet gant pezhioù moneiz, tresadennoù meuriadel, ha sekinoù. Dleout a reont dougen ur vantell hir (abaya) hag ur ouel pa'z eont er-maez.
Sinemaoù
N'eo ket aotreet ar sinemaoù en Arabia Saoudat, rak, hervez an doktrin Wahabbi ez int dijaoj gant an Islam. Reoù a c'heller kavout e karterioù prevez e Dhahran ha Ras Tanura. Raktresoù 'zo da sevel sinemaoù ma c'hellod gwelout filmoù islamat.
Dañs ha sonerezh
An ardha eo dañs broadel Arabia Saoudat. Un hengoun bedouinat eo an "dañs-ar-c'hleze"-se. Ennañ e c'hoari taboulin ur soner tra ma kan ur barzh ha dañsal skoaz-ha-skoaz a ra paotred gant klezeioù. Sonerezh pobl Hijaz, al-sihba e anv, en deus un orin eus Andalouzia. E Mekka, Medina ha Jeddah e soner an al-mizmar, un doare hirvombard.
Clarice Benini
Clarice Benini  a zo bet ganet d'an 8 a viz Genver 1905 e Firenze (Italia), marvet d'ar 6 a viz Gwengolo 1976 e Rufina (Italia).
Mestrc'hoarierez echedoù italian.
P'edo-hi 15 vloaz, he zad a varvas a daol-trumm e-ser c'hoari echedoù e Viareggio. E 1936 e tapas an eilvet plas, war-lerc’h ar c’hoarierez alaman Sonja Graf e tournamant ar maouezi e Semmering (Aostria), pezh a lakaas Kevredigezh Italian an Echedoù da anvout anezhi Mestr ag enor.
E 1937 e c’hoarias e Kampionad bedel ar maouezi e Stockholm. Tapout a reas an eilvet plas gant 10/14, dirak Milda Lauberte (Latvia) ha Sonja Graf. Un taol kaer e oa bet an disoc’h-mañ: he eil tournamant a-bouez e oa, hag an hini gentañ ag an tournamant a voe Vyera Mentchikova hag a echuas gant 14 diwar 14. Homañ a c'houneze ingal, hag a-bell, e Kampionadoù bedel ar maouezi c'hoariet adalek 1927 betek 1939: ne voe nemet he marv e 1944 a lakaas un dermen d'he ren.
Da heul an disoc'h dreist bet tapet gant Clarice Benini e Stockholm, Kevredigezh Italian an Echedoù a aozas Kampionadoù ar maouezi daou vloaz diouzh renk, e 1938 hag e 1939: bewezh e teuas ar maout gant Clarice Benini dirak Nelli Lanza. Adsavet e voe ar C'hampionadoù e 1973 en-dro.
E 1950 e voe graet Kampionad bedel ar maouezi e Moskov, ar c'hentañ gwezh goude an Eil brezel bed. N'oa ket bet prientet mat gant Clarice Benini. Tapout a reas koulskoude un disoc'h uhel a-walc'h gant an 9 plas.
Kemer a rae perzh ivez e Kampionad (hollek) Italia, a-gevred gant maouezi arall, ha dont a rae brav ganti.
E 1950 e teuas Clarice Benini da vout Mestr Etrebroadel.
Derc'hel a reas da c'hoari er Circolo Scacchistico Fiorentino e Firenze e-pad meur a vloaz c'hoazh. Tro 1965 e rankas paouez abalamour d'ur c'hleñved daoulagad.
Drouklazhet e voe e maezioù Rufina gant un amezeg dezhi aet da sod.
Div bartienn
1.d4 d5
Audincthun
Audincthun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Clarice Benini
Div bartienn
2.Mf3 Mf6
3.c4 e6
5.Fg5 Fe7
6.e3 O-O
7.Tc1 a6
8.a3 c5
9.dxc5 Mxc5
10.cxd5 exd5
11.Fe2 Fe6
12.O-O Tc8
13.Md4 Mce4
14.Mxe4 Mxe4
15.Mxe6 Txc1
16.Mxd8 Txd1
17.Fxe7 Txf1+
18.Rxf1 Te8
19.f3 Txe7
20.fxe4 Td7
21.Mxb7 Txb7
22.b4 dxe4
23.Fxa6 Ta7
24.b5 Rf8
26.Re2 Rd6
27.Rd2 Rc7
28.Rc3 Txa6
29.bxa6 Rb6
30.g4 Rxa6
31.Rd4 Ra5
Perch (pesk)
Ar perch (Perca fluviatilis) a zo ur pesk dour dous.
Clarice Benini
Div bartienn
32.Rxe4 Rxa4
GDE
GDE a dalv evit
Clarice Benini
Div bartienn
33.Rd5 Rb4
34.g5 Rc3
Glossolepis maculosus
Glossolepis maculosus a zo ur spesad pesked eus kerentiad ar Melanotaeniidae. Ral eo ha ne vez kavet nemet e diaz ar stêrioù Markham ha Ramu e norzh Papoua ar C'hornaoueg.
Clarice Benini
Div bartienn
35.h4 Rd3
36.e4+ Re3
Glossolepis maculosus
Liammoù diavaez
Glossolepis Maculosus
Clarice Benini
Div bartienn
37.Re5 Rf3
38.Rf5 Rg3
39.h5 Rh4
40.h6 g6
41.Rf6 Rg4
2.c4 c6
4.Mc3 dxc4
5.a4 Ff5
6.e3 e6
7.Fxc4 Fb4
8.O-O O-O
9.Me2 h6
10.Mg3 Fh7
11.De2 Mbd7
13.Me5 Tad8
14.Mxd7 Txd7
15.e5 Md5
16.Mh5 Rh8
17.f4 Mb6
18.Fe3 Mxc4
19.Dxc4 Td5
20.Dc1 Tfd8
21.Tf3 Dh4
22.Th3 Dg4
23.f5 Fxf5
24.Mf4 Txd4
25.Fxd4 Txd4
27.Dc5 Fxf4
28.h3 Dxf3
30.gxf3 Td2
31.Db4 g5
32.Dxb7 Rg6
33.Te1 Fxh3 34.Db8 Rh5
35.Dg8 Rh4
36.Dxf7 Rg3
37.Dh5 Fe3+ 0-1
Nintendo Entertainment System
Ur goñsolenn c'hoarioù video eus an trede remziad eo an Nintendo Entertainment System pe NES produet gant Nintendo eus 1983 betek 2003. Ar goñsolenn ar muiañ gwerzhet er bloavezhioù 1980 ha 1990 an hini eo. E Japan, he bro orin, e oa bet gwerzhet ar goñsolenn dindan an anv Nintendo Family Computer pe Famicom. Lod eus ar c'hoarioù produet evit an NES e Japan ne oa ket lakaet e gwerzh nag en Europa nag er Stadoù Unanet.
Claude Simon
Claude Simon zo ur skrivagner gall, ganet en Antananarivo, Madagaskar d'an 10 a viz Here 1913 ha marvet e Pariz d'an 9 a viz Gouhere 2005.
Unan eus skrivagnerien vrudetañ ar romant nevez eo, asambles gant Alain Robbe-Grillet, Nathalie Sarraute pe Michel Butor.
E-touez e oberennoù emañ La route des Flandres ha Les Géorgiques.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1985.
William Golding
William Golding a oa ur skrivagner kerneveurat ganet e Tewynblustri d'an 19 a viz Gwengolo 1911 ha marvet d'an 19 a viz Even 1993.
En e romant kentañ ha brudetañ, Lord of the flies (Aotroù ar c'helien), e tezrevell anien feuls mab-den ha levezon ar sevenadur warno.
Aet eo priz Nobel al lennegezh gantañ e 1983.
Trakia
Hiriv e vez graet Trakia eus ar rannved a c'holo Su Bulgaria (= Trakia an Norzh), biz Bro-C'hres (= Trakia Kornôg) hag al lodenn europat eus Turkia (= Trakia ar Reter).
Riblet gant tri mor eo Trakia: ar Mor Du, Mor Egaios ha Mor Marmara. Graet e vez Roumelia eus Trakia e Turkia ivez. Trakia an Henamzer - an tiriad ma oa an Draked kozh o vevañ - en em astenne war Norzh Bulgaria, Biz Gres (Makedonia) ha lodennoù eus reter Serbia ha reter Makedonia an Norzh.
Ban Ki-moon
Ban Ki-moon (Hangeul: 반기문, Hanja: 潘基文, Pan Kimun) a oa bet ganet e Eumseong d'an 13 Mezheven 1944 e Sukorea.
Ministr an aferioù diavaez e oa en e vro ar 1añ Genver 2007. Neuze en doa kemeret plas Kofi Annan e penn Aozadur ar Broadoù Unanet.
E miz Here 2016 e voe kemeret e plas e-penn an Aozadur ar Broadoù Unanet gant António Guterres.
Zillebeke
Zillebeke a zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977.
Bered ar C'hommonwealth : Bedford House Cemetery
{|
Emgann Mearcredesburne
Emgann Mearcredes burne en dije enebet e 477 ar Saozon, bleiniet gant ar penn-brezel Ælle ouzh ur roue brezhon lec'hel, hini Rhegin moarvat. N'eo anavezet nemet dre un arroudenn er C'hronik Angl-ha-Saoz :
Gwelet ivez
Rouantelezh Sussex
Pont (lec'hanvadurezh)
E Breizh evel en ur bern broioù all ez eus un toullad mat a lec'hanvioù savet diwar ar ger pont. thumb|Ar Blavezh e [[Henbont.]]
Lec'hioù all
hag ivez
Meur a lec'h zo anvet Pen-y-Bont Hag ivez
En Italia, Korsika, Portugal, Galiza
Gwelout ar pennad ponte.
Er broioù saoznek
An anv bridge eo a gaver el lec'hanvadurezh:
Er broioù spagnolek
An anv puente eo a gaver el lec'hanvadurezh:
Er broioù alamanek
Bruck e bavarieg, Brücken en almaneg:
Devedig-spern
An devedig-spern (pe yaouterig) a zo un evn bihan, Curruca communis pe "Sylvia communis" an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.
Rannvro Valparaíso
Rannvro Valparaíso eo pempvet rannvro Chile (Quinta Región de Valparaíso hervez hec'h anv ofisiel spagnolek) er c'hornôg d'ar Región Metropolitana de Santiago. Valparaíso eo he c'hêr-benn, sez ar parlamant chileat hag ur porzh kenwerzhel pouezus. Enni emañ kêr-vakañsiñ pennañ ar vro: Viña del Mar. Staget eo outi Enez Pask, an Inizi Juan Fernández hag an Inizi Desventuradas.
War al labour-douar hag ar mengleuzioù-kouevr eo diazezet armerzh ar rannvro ha brudet eo he gwin. Enni e kaver ar burerezh vrasañ eus ar vro. Lec'hiet emañ e Con-Con, e-kichen genoù ar stêr Aconcagua.
Melestradur
Rannet eo Rannvro Valparaíso e 8 proviñs hag 38 kumun. Klotañ a ra ouzh ar ha  pastell-vro ha strollañ a ra ar bannoù 10, 11, 12, 13, 14 ha 15.
Gant ur gouarner anvet gant prezidant ar republik eo rannet ar rannvro. Gant ur gouarner proviñsel, anvet gant ar prezidant ivez, eo renet pep hini eus ar 8 proviñs a ya d'hec'h ober.
Melestret eo ar rannvro gant ur c'huzul rannvroel a 28 ezel dilennet gant kuzulioù proviñsel (3 evit Quillota; 2 evit Los Andes; 8 evit Valparaíso; 3 evit San Felipe de Aconcagua); 2 evit Petorca; 3 evit San Antonio; 4 evit Marga Marga; ha 2 evit Enez Pask).
Creirwy
Creirwy, pe Creirfyw, merc'h da g-Ceridwen ha Tegid Foel, a oa ur plac'h kaer ha kenedus, o chom gant he zud e Penllyn. Ur breur he devoa, Morfran e anv, ha hennezh a oa ken divalav ma oa bet lesanvet 'Afangddu' rak euzhus ha du e oa.
Korventenn
Pa vez direizhet an aergelc'h lec'hel gant ur barrad-amzer fall-tre e vez kaoz eus ur gorventenn. C'hwezhañ a ra un avel kreñv o droidellat hag a-wechoù glav puilh, kurun ha luc'hed hag ivez erc'h, ken e vez kaoz eus ur gorventenn-erc'h pe eus ur blizzard.
Pa vez degaset danvezioù gant an avel e vez kaoz ivez eus ur gorventenn-boultr, ur gorventenn-draezh, ur gorventenn-grizilh (pe gorventenn-gazarc'h). Ur gorventenn-skorn a zo pa vez skornet ar glav war ar prim dre ma kouezh war an traoù kalet (savadurioù, orjaloù, roudennoù-houarn...).
Creirwy
Lennegezh
Kaoz zo anezhi en Hanes Taliesin (Istor Taliesin), skrivet gant Elis Gruffydd ma'z eo kontet istor ar barzh Taliesin. Pimpatrom ar gened e oa er Grennamzer a-hervez, evel Arianrhod ferch Dôn, ha Gwen ferch Cywryd, ha bez e oa unan eus 'Tair Gwenriain Ynys Prydain':
Meneg zo anezhi en oberennoù Beirdd yr Uchelwyr, evel Madog Benfras ha Tudur Aled.
Korventenn
Savet e vez ar c'horventennoù diwar ar fed ma 'z eus ur greizenn gant un aerwask izel hag ur sistem gant aerwask uhel en dro dezhi. Diouzh an nerzhioù enebet e teu kasennoù avelioù kreñv-tre hag a-wechoù koumoul, koumoul du o tegas glaveier peurvuiañ.
Creirwy
Lennegezh
E skrid Elis Gruffydd ez eo "tecaf forwyn o'r byd", koantañ gwerc'hez ar bed.
Ur vojenn all zo bet diwarni ma'z eo dousig an haroz Garwy Hir, en ur varzhoneg gant Hywel ab Einion d'e zousig-eñ, Myfanwy eus Castell Dinas Brân.
Kaoz zo ivez eus ur plac'h koant anvet Chreirbia e buhez latin Sant Wenole, eus Kerne, gant Wrdisten. Gallout a rafe Chreirbia bezañ un doare all d'an anv kembraek Creirwy. Hervez an oberour, ur manac'h breizhat anezhañ, e oa-hi puella pulcherrima, ur plac'h yaouank kaer-meurbet.
Krediñ a ra lod e c'hall Creirwy hag he mamm bezañ bet doueezed brezhon.
Korventenn
Termenet e vez ar c'horventennoù gant an hinourien gant sifroù resis ha na glotont ket gant ar pezh a vez anvet ur gorventenn gant an dud : Uheloc'h nerzh an avel eget 10 war skeul Beaufort (89 kilometr dre eur). Padout a reont etre 1 ha 200 eur. Aliesoc'h e weler korventennoù o tont eus gwalarn e Breizh, met eus ar Biz hag ar Reter e teu ivez.
Freuz bras a ra ar c'horventennoù pa vez diwriziennet ar gwez, dispennet ar savadurioù, diskroget an orjaloù-tredan hag an orjaloù-pellgomz, lakaet ar stêrioù da veuziñ an hentoù hag ar straedoù. Gwashoc'h c'hoazh e vez gloazet pe kollet e vuhez gant meur a zen diwar diskar ar savadurioù pe tagadennoù ar mor war ar bagoù hag an aodoù.
Korventenn e Breizh (1987)
D'ar 15vet a viz Here 1987 e krogas war-dro 22 eur ur gorventenn vras war darn eus Breizh. War ul ledander 100 km e voe skubellet ar vro eus Gwalarn da Gevred.
Ar gorventenn el lennegezh
E meur a romant pe buhezskrid e kaver deskrivadur ur gorventenn, war vor d'an aliesañ :
Georges Jouin
Georges L. Jouin, ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1956 e Pariz ha marvet d'ar 24 a viz Gwengolo 1996 e Montroulez, zo bet ur c'haner rock brezhoneg. Ur c'h-crooner e oa ivez, a denne e zoare tamm pe damm da hini Eddy Mitchell, awenet gant ar rock a oa diouzh ar c'hiz e Pariz en e yaouankiz, hini Eddy Mitchell pa oant yaouank o-daou.
En toull-bac'h e oa bet ivez war-lerc'h bezañ kemeret perzh en FLB.