cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rakverb
E sinaeg
E sinaeg (mandarineg) hag e meur a yezh sinaek all e vez implijet an termen rakverb evit komz eus ur rummad gerioù resis, dezhe sterioù kevatal da hini an araogennoù e yezhoù evel ar brezhoneg daoust dezhe em zerc'hel evel verboù hervez kevreadurezh ar sinaeg. Staget e vezont dirak an anv e reont dave outañ. A-hend-all ez implijer aliesoc'h an termen "kenverboù]]" evit komz eus an elfennoù yezhadurel-mañ.
Emdroadur ar ger
Dindan ar stummoù rag-verb ha rhagverv e kaver ar ger e Geriadur Gregor Rostren e 1732 ha dindan ar stummoù rhak-verv ha rhak-verb e 1738, savet moarvat diwar skouer ar ger kembraek rhagferf. Hogen ar ster « adverb » en doa ar ger-se a zo aet da gozh. Implijet eo bet rakverb evel troidigezh ar ger gallek préverbe e 1984 ha testeniekaet eo gant ar ster-se c'hoazh e 2012.
Garnizon Lannuon
Garnizon Lannuon a zo ur ganaouenn da zañsal. A-wechoù e vez klevet «Garnizon Laluron» evel gant ar C'hoarezed Goadeg.
Kazh marbret
Ar c'hazh marbret (Pardofelis marmorata) a zo ur c'hazh gouez kavet e su Azia. An hevelep ment hag ur c'hazh-ti en-deus met gant ul lost hiroc'h, ar pezh a zamveneg e vez o vevañ er gwez dreist holl. E vlevad a zo roudennet ha saotret evel hini al loupard koumoulek. Liv he c'hreoñ a gemm hervez ar pennoù. Galloud a reer bezañ melenn pe gell-gris. Ar c'hof a vez sklaeroc'h ar peurliesañ. En desped d'e vent bihan eo ar c'hazh marbret un izel eus an iskerentad Pantherinae.
Annez ar c'hazh marbret en astenn eus Assam betek biz India gant un ispesad Pardofelis marmoratus charltoni e Nepal. Egavout a reer ivez e gevred Azia hag Indonesia hag a oa liammmet ouzh ar c'hevandir e-pad ar pleistosen. Er c'hoadegoù glaviek e vev ha hemolc'h a ra skrignerien vihan er gwez. Nebeut a draou a anavezer diwarbenn e zoare-bevañ met war zigresk eo annez ha kavet eo gloazus gant an IUCN.
Liammoù diavaez
Ar c'hazh marbret war Lioncrusher.com
Beta (lizherenn)
left|100px Eil lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo beta βήτα (Β, β hag ivez ϐ e-kreiz ur ger hervez ar mod-skrivañ implijet e Frañs) hag a dalvez 2 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e veze LFE [b] e gresianeg klasel ha [v] e gresianeg a-vremañ. E gresianeg a-vremañ e vez skrivet μπ evit ober diouzh ar son [b].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek bet 20px. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin B ([b]) ha kirillek B ([v]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Boechout
Boechout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Ifigeneia
thumb|300px|Ifigeneia (e kreiz) kaset d’an aberzh dirak an diouganer [[Kalc'has (en dorn dehoù) hag Agamemnon he zad (en dorn kleiz) a c’holo e benn da ziskouez e c’hlac’har. Artemis a weler en oabl, ganti un heizez a gemero lec’h ar plac’h. Hirlivadur war blastr, war-lerc’h 62 goude JK. Dont a ra eus porrastell Ti ar Barzh (VI, 8, 3.5) e Pompei. Miret e Mirdi Broadel Hendraouriezh Napoli.]] Ifigeneia  (Ἰφιγένεια / Iphigéneia e gregach), Ifianassa (Ἰφιάνασσα / Iphianassa) gant Homeros, a oa merc'h da Agamemnon ha Klytaimnestra, c'hoar da Orestes, Elektra ha C'hrysothemis. Evel diskennadez da Atreüs e oa mallozh an doueed warni evel war holl dud he ziegezh, an Atrided.
Mojenn
Gant he zad, war ali an diouganer Kalc'has, e oa bet divizet e vije aberzhet d'an doueez Artemis, a oa o terc'hel listri ar C'hresianed en Aolis, hag a vire outo da skeiñ war-du Troia.
Alpha (lizherenn)
left|100px Lizherenn gentañ al lizherenneg c’hresianek eo alpha άλφα (Α, α) hag a dalvez 1 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [a] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek aleph 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin ha kirillek A diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Implijoù all
Implijet e vez alies, dreist-holl gant ar gristeniezh evit ober dave d’ar penn-kentañ, o keñveriañ gant omega hag a ra dave d’an diwezh.
Youenn Olier
Youenn Olier, hag a oa Yves Ollivier e anv kefridiel, a voe ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1923 e Gwaien, hag aet d'an Anaon d'ar Merc'her 15 a viz Kerzu 2004 en ospital Gwened. War e vez e bered Kistreberzh ez eo skrivet : "Prederour kristen, skrivagner". Bet eo skrivagner a faltazi, romantour, danevellour, kazetenner ha prederour. Dre an oberennoù niverus a skrivas ez eo unan eus skrivagnerion bouezusañ diwezh an ugentvet kantved.
Chomet eo stag e anv hag e vrud ouzh e gelaouenn Imbourc'h, an trede Emsav ma oa lodek ennañ hag ar stourm lennegel ha katolik e Breizh, en hanterenn diwezhañ an ugentvet kantved. Meur a zek levr a skrivas e meur a di-embann.
=Buhez=
Bugaleaj ha oad-krenn
E Gwaien eo e voe ganet en ur familh a vrezhonegerion, hogen ne chomas ket pell er gêr-se pa 'z eas kuit e dad da c'hounit bara e Cambrai evel skluzer ; ar vicher-se a oa miret d'an dud a oa bet soudarded. Chomet e oa tad Youenn Olier c'hwezek vloaz e lu Bro-C'hall. Desavet e voe e Pikardi neuze, ha daoust d'e gerent da vout brezhonegerion o-daou e voe-eñ desavet e galleg. Hogen, dezhañ da zistreiñ a-vareadoù da Waien, da vare ar vakañsoù dreist-holl. Eno e oa chomet bev unan eus e dadoù-kozh ha ne zeue nemet brezhoneg gantañ.
Gant e familh e tistroas da Vreizh en-dro. E 1937 emedont o chom e Roazhon hag e teuas e dad da vout skluzer e Sant-Jermen-an-Il eus 1937 da 1942. Youenn Olier a reas e studi e lise Sant-Varzhin Roazhon, kent mont war ar studioù lennegel klasel. Hervez e levr Eñvorennoù e oa Youenn Olier tomm ouzh al lennegezh c'hallek ha lenn a rae ingal romantoù Bourget, Mauriac, Maurois ha skrivagnerion gatolik arall dreist-holl. E-ser bout studier war al lizhiri klasel e Skol-Veur Roazhon e heulie kentelioù brezhoneg ha kembraeg kaset da benn gant Pêr ar Rouz. Er bloavezh 1944 e voe trec'h war an aotreegezh war ar galleg, al latin hag an hen-gresianeg, goude bout bet e ziplom war ar c'heltieg adal 1943.
Labour, micher ha retred
E 1945 e reas e goñje e kêr Sant-Brieg. Ober a reas anaoudegezh gant an aotrounez Marsel Blanchard ha Youenn Kraff e-kerzh ar mizvezhioù-se. O buhez-pad e chomjont e darempred evit labourat a-gevret en Emsav katolik.
Da gentañ e labouras evel kelenner galleg e skolioù publik 'zo betek 1950, hag e skolioù katolik da-c'houde. Kement-se a reas e Gwened, Ploermael ha Plouarzhel. En abeg d'e obererezh politikel ne dizhas morse dont-tre er skol-veur hag e kollas e labour dindan an Deskadurezh-Stad. Diwar-neuze e rankas divroañ evit gallout labourat ha pourchas da ezhommoù e diegezh. Setu ma voe o chom e Kembre, ur mare zo bet.
E-tro derou ar bloavezhioù tri-ugent en em gavas klañv-bras. Da Rosko ez eas da ziskuizhañ e-pad meur a viz, pezh en deus bet ur pouez bras-tre en e vuhez : darbet e oa bet dezhañ mervel ha dinerzh en em gave, dic'houest da ober an dra-mañ-tra evit e vro. Abalamour d'e yec'hed fall e voe harzet a vont da labourat gant ar c'heltiegour Weisgerber e Bro-Alamagn hag e chomas da labourat evel diellour e skol-uhel al labour-douar e Roazhon e-pad ugent vloaz e-ser bout kelenner-ti un nebeud bugale eus an noblañs. Mont a reas war e leve er bloavezh 1983.
Gant Kristenion Breizh, d'an hañv e-pad ouzhpenn dek vloaz ez ae da weladenniñ ar broioù keltiek tramor, e lec'h e labouras a-zevri da gevreañ kristenion hon emsavioù. Bep bloaz ez embanne studiadennoù hir graet diwar ar beajoù-se. Ar pab Paol VI e oa aet da welout e Kêrdiz gant Marsel Klerg.
Mont a reas war e leve e Kistreberzh gant e wreg, Annette Couée he anv-plac'h, ha labourat a reas evit gwellaat e gelaouenn Imbourc'h hag evit embann levrioù a bep seurt. Diwezhatoc'h en doa bet ur gwallzarvoud karr-tan a nammas e c'har dehou : kamm e voe a-benn neuze.
Mervel a reas er bloavezh 2004 e Kistreberzh.
Familh Youenn Olier
Da heul e zimeziñ gant Annette Couée, eus Kelc'h Keltiek Roazhon, e voe savet ganto un tiegezh brezhonek niverus mat ar vugale ennañ. Eizh a voe : Mari-Annaïg, Erwan, Herve, Rozenn, Mikael, Ronan, Tangi, Steven. Un navet a zo marvet bugelig : Gwenael. Kalz diwezhatoc'h e Kistreberzh e roas bod da bevar bugel bihan dezhañ.
Dimezet e oa e c'hoar Nouela gant Alan Louarn hag e voe niverus ar vugale en o zi ivez, war leurgêr al Lisoù e Roazhon. Darempredoù stank a zo bet etre an daou diegezh ; pezh a voe un dra bouezus evit desevel ar vugale er yezh, d'ur mare ma ne veze ken savet ar vugale e brezhoneg. Ha neuze familhoù Youenn Olier hag Alan Louarn a voe diazez ur rummad emsaverion liammet ouzh Emglev an Tiegezhioù.
Talapoin ar su
Talapoin ar su a zo ur marmouz bihan, Miopithecus talapoin an anv skiantel anezhañ.
Youenn Olier
Familh Youenn Olier
=Oberennoù= A bep seurt danvezioù a ya da ober e oberenn lennegel : skridvarnerezh, politikerezh, kontadennoù berr, romantoù, pergen daou a skiant-faltazi awenet anat diwar e breder a stourmer vrezhon kristen, barzhonegoù, c'hoariva, troidigezhioù hag e oberenn veur, e zeizlevr, a leugnfe war-dro 50 levrenn ma vijent embannet holl. Hogen n'int ket : an hanter en deus graet, betek 1966.
Talapoin ar su
Unan eus an daou spesad, a-gevret gant talapoin an norzh, a ya d'ober ar genad Miopithecus eo.
Annez
Bevañ a ra en Afrika (Angola ha Republik Demokratel Kongo), e tachennoù lec'hiet a-hed ar stêrioù.
Youenn Olier
Oberennoù kentañ
Da gentañ ne embannas ket Youenn Olier oberennoù klok hogen pennadoù evit kelaouennoù 'zo.
An destenn gentañ en doa skrivet e brezhoneg a oa ur brezegenn graet gantañ war radio-Roazhon, embannet er gelaouenn Arvor d'ar 7 a viz Mae 1944. Titl an destenn-se a oa "Gwaien"
Adalek miz Gwengolo 1945, kerkent ha ma oa bet argaset an Alamaned, e krouas ur gelaouenn gant Yann ar Gall hag e vreur Yann Olier, An Avel an anv anezhi, e venne kendelc'her al labour kaset da benn gant Skol Gwalarn en Emsav. Da gentañ e tlee bout embannet bep pemzektez hogen dont a reas buan a-walc'h ar mare d'hen embann a vareadoù diresis. Un dousennad niverennoù eus ar gelaouenn a zeuas er-maez. E-pad e goñje eo e voe diazezet An Avel hag arverañ a rae paper an arme evit moullañ ar gazetenn.
Goude disparti Yann ar Gall e teuas pennadoù Youenn Olier da vout politikeloc'h-politikelañ hag e kemmas anv ar gelaouenn e Avel An Trec'h. Diaesterioù he doa bet ar gelaouenn hag a viz Here 1947 betek miz Meurzh 1948 e voe difennet he moulañ gant ar velestradurezh c'hall. Dont a reas Avel An Trec'h da vout kelaouenn ar strollad politikel Emsav Pobl Vreizh war-lerc'h. Hogen mont a reas da get e miz Kerzu 1948.
Setu da-heul, pezh a skrive Abeozen a-zivout oberennoù kentañ Youenn Olier "E oberenn bennañ, d'hor meno, a zo 'Prederiadennoù e sigur un nebeud skrivagnerion vrezhonek' [...] Evit ar wech kentañ e oa roet dimp un arnodskrid skridvarnerezh, hir e alan ha poellek..." Ar prederiadennoù-se a voe embannet er gelaouenn Al Liamm.
An oberennoù a faltazi
thumb|right|Embannadur Enez ar Vertuz, gant Imbourc'h e 2005 Daoust d'un oberenn diaes da renabliñ o vezañ ken fonnus ha liesseurt-kenañ, e oa bresk a-walc'h yec'hed Youenn Olier. Kement-se ivez e vroudas anezhañ da zilezel a-grenn an obererezh politikel da sevel un oberenn lennegel a zoare. Kenskrivañ kalz a rae gant kalzik a dud, en o zouez Roparz Hemon, Guy Étienne, hogen ivez gant Pêr Denez ha Ronan Huon, gantañ pennañ adsaverion ha difennourion ar skritur unvan e rummad yaouank diwezh ar bloavezhioù daou-ugent ha deroù ar bloavezhioù hanter-kant.
Danevelloù
Moullet eo bet e zanevelloù kentañ er gelaouenn Al Liamm adal diwezh ar bloavezhioù daou-ugent. lod anezho a yeas d'ober danvez ul levr, Ar fest-Noz. Lod eus e zanevelloù a gaver el levr An Deiz-Ha-Bloaz (1964) ivez.
Evel ma skrive Abeozen ez eo bet awenet doare e zanevelloù muioc'h gant Kembreiz —Saunders Lewis, Ambrose Bebb, Kate Roberts dreist-holl — eget gant ar skrivagnerion kristen e oa boas da lenn evel Georges Bernanos, François Mauriac, Stendhal pe Edouard Bourdet. Iwerzhoniz 'zo a levezonas e skridoù ivez.
Romantoù
E 1963 ez empennas e romant Poanioù Spered an Tad Gwazdoue a skrivas en Ospital Rosko. Ar romant-se a oa un doare romant fentus a-zivout buhez ar veleion e skeud Sened-Veur Vatikan II, un doare romant brederouriel hag a ziskoueze meur a zoare da intent ha buheziñ ar relijion er velegiezh.
E 1964 e voullas ar romant E penn an hent. Hervez Yann-Ber Piriou o vurutellat ar romant-se "Stourm un ene eo. Ur paotr hedro o klask ur ster d'e vuhez hag ar frankiz war un dro. A bep eil e koll ar Feiz e Doue, er stourm evit ar vro hag er garantez...Erfin an darvoudoù a zo en dispac'h e Breizh ha reveulzi ar gouerien hag ar vicherourien. Stourm a ra ar vrogarourien ouzh an arme C'hall tra ma ren ar spont e-touez ar vourc'hizien."
E romant pennañ Enez ar Vertuz a voe moullet gantañ e-unan e teir levrenn, e 1965 ha 1966. Ar romant-se zo unan eus ar romantoù skiant-faltazi nemeto a gaver el lennegezh vrezhonek ha levezonet bras eo bet gant romant Langleiz Enez ar Rod koulz ha gant romant Yec'hann Marion Enez Ar Vertuz (XVIIIvet kantved). Hogen, hervez arbennigourion 'zo e tenn ar romant diwezhañ-se eus ur romant du gant tudennoù livet dindan alc'hwez ar vroadelouriezh emsavel ha kristen-rik a venne difenn Youenn Olier.
E 1982 e voullas Porzh an Ifern hag a voe ur meni heuliad d'e romant Enez Ar Vertuz.
Kelaouennoù
Gevred hag Imbourc'h a voe savet gantañ adalek 1965. Prenet en doa moullerezhioù a voe staliet en e gav, straed Burloud e Roazhon. O vezañ ma ne gave den da embann e skridoù brezhonek, abalamour d'ar priz dreist-holl, ha d'an nebeud a werzh a vez kavet e sammas warnañ ar vicher mouller. Ur c'henlabourer puilh a-walc'h eo bet gant kelaouennoù 'zo : Al Liamm dreist-holl,  Barr-Heol war Feiz ha Breizh ivez ha Preder a-raok ma voe savet Imbourc'h gantañ. Bez' e c'heller lavarout en deus skrivet an hanter eus pennadoù ar gelaouenn e-pad 35 bloaz, da lavarout eo well-wazh un 10.000 pajennad bennak.
Oberennoù lennegel arall
Barzhonegoù a embannas Youenn Olier : Barzhonegoù (1969), Kelc'h an amzer (1971), Tre ha lanv (1974). Roet eo bet da Youenn Olier ar priz Langleiz evit e varzhoniezh e 1991.
Pezhioù-c'hoari a skrivas ivez : O gopr o deus bet (1960), An diskoulm diwezhel (1976).
Oberennoù a brederouriezh
right|thumb|Lexique complémentaire Imbourc'h gant Youenn Olier, Marc'h-Kleur ha Jil Ewan, 2000Youen Olier a labouras kalz war imbourc'hioù a-fet yezhadurezh hag a-fet Breizh.
Ar yezh arnevez
Stag ouzh ar yezh arnevez e oa Youenn Olier : levezon SADED a gaver en e c'heriaoueg. Gouest e oa da ijinañ gerioù war an tomm, da glokaat ur c'heriaoueg pinvidik-kenañ.
Sevel a reas un nebeud geriaouegoù gant Marc'h-Kleur ha Jil Ewan. Embannet en doa meur a levrenn eus ur Geriadur arnevez adembannet ha kresket lies gwezh abaoe 1973.
Breizh hag an Iliz
E skridoù politikel, skrivet buan alies, diwar-benn meizadoù diaes da intent zoken e galleg ne c'heller ket o c'heñveriañ ouzh e oberennoù lennegel rik a zo bet c'hwennet mat. Anv a c'haller ober eus ul lizher a-berzh Goulven Pennaod bet embannet e Notennoù Al Liamm. Pell-bras e oa mennozhioù an daou zen, unan a oa pagan hag egile katolik, pezh a ro muioc'h c'hoazh a bouez da ziskleriadenn Pennaod diwar-benn Youenn Olier. El lizher-se e tisklêrie Goulven Pennaod e oa Youenn Olier ar skrivagner brezhonek nemetañ en defe ur "preder klok". Pep tra a zedenne e evezh hag e vezed sur da gaout un ali speredek digantañ. Kavout a reer lod eus skridoù politikel Youenn Olier en dsatumad Teskad skridoù politikel (niverennoù 37-38 Preder).
Obererezh evel emsaver
thumb|right|Youenn Olier, er bloavezh 1975Gant Yann Kerlann e voe savet Emglev An Tiegezhioù (EAT) e 1947, gant ar pal pennañ bodañ an nebeut-tre a familhoù brezhonek a oa d'ar mare-se.
Diazezer skol Plistin a voe sikouret mat gant Alan al Louarn, a c'helle bepred kontañ war e vreur-kaer Youenn evit reiñ buhez d'ar gevredigezh-se, a zo deuet da vezañ Imbourc'h (kelaouenn), a-benn ar fin, goude pevar bloaz, ti-embann anezhi. Ger-stur EAT eo lavarenn Yann-Vari Perrot "En hor yaouankiz en deus Doue fiziet amzer da zont ar vro".
E 1954 e kemeras Youenn Olier perzh e savidigezh Kuzul ar Brezhoneg gant an aotrou Klerg, person Bulien da gadoriad, en-dro dezhañ Pêr Denez ha Ronan Huon e-touez ar re yaouankañ er strollad, hogen ivez Maodez Glanndour, Ivona Martin ha Pêr Le Moine.
Abeozen a skrivas e 1957 : "Daoust d'ar vuhez tenn n'en deus ket diskroget Youenn Olier eus e labour breizhek". Hag eñ dilabour hag o spiañ bezañ gopret gant ar Bleun-Brug, o vezañ ma oa kristen da gentañ penn, ne voe ket asantet d'e c'houlenn gant Visant Seite.
E 1962 e voe unan eus diazezerien SADED (Strollad An Deskadurezh Eil Derez). Unan eus e labourioù heverkañ er framm-se a voe moarvat e gentelioù war al lennegezh. Goude-se, e 1966, e kemeras perzh er gelaouenn Emsav (Rener kentañ ar gelaouenn bolitikel-se e voe).
Pezh a c'heller lakaat diarvar avat diwar-benn ar prantad-se eus e vuhez eo ar pezh a zisklerias : o sevel SADED hag ESB e kave dezhañ e c'helle chom feal d'e feiz kristen don, dre ma kave dezhañ e oa kristenion wirion an darn vrasañ eus e geneiled er stourmadenn-se. Gwall hejet e oa bet gant e zipitadenn ha gant e gleñved ivez. En em reiñ a reas neuze, da vat ha muioc'h-mui d'e c'halvadenn a skrivagner hag a brederour.
E 1969 e savas Emsav ar Bobl Vrezhon hag Imbourc'h (kelaouenn), kelaouenn bolitikel ar strollad-se.
Neuze e kemmas trumm doare Imbourc'h goude un em-zezrann a lakaas anezhañ da stadañ ne c'helle ket lakaat pelloc'h a gostez e breder kristen war zigarez bezañ deuet mat d'an holl. Kement-se, evel-just, a zo stag ouzh darvoudoù miz Mae 1968 e Pariz, anat eo. Adalek neuze eta e stagas Imbourc'h ouzh Kristenion Breizh hag e vihanaas stumm e gelaouenn (A5). E-pad 20 vloaz e kemeras perzh bras neuze e bodadegoù miziek Kristenion Breizh e presbitalioù Breizh. E-kerzh ar bodadegoù-se e vroude an izili (Paol Kalvez, Marsel Blanchard, Gwilherm Dubourg, Ivona Martin, Youenn Souffez-Despré, Maoris Ar C'hollo, Youenn Troal a yae d'ober an izili pennañ) da skrivañ en e gelaouenn.
= Levrlennadur =
Oberenn skridvarnouriezh
RR Ra lennor ar pezh a skriv Abeozen diwar e benn ken abred ha 1957 (Istor al lennegezh vrezhonek en Amzer-vremañ, e ti AL LIAMM, p. 208-210).
Roll levrennoù e zeizlevr
Kregiñ a ra e ti Gevret e 1959 ha chomet eo diembann etre 1967 ha 2005. Setu aze an embannadurioù e ti Imbourc'h :
Levrioù all
*E ti Gevred *E ti Al Liamm : *e ti Imbourc'h : *E ti Preder : Troidigezhioù graet gantañ : Oberennoù all :
Pennadoù all, niverus, a zo bet embannet gant kelaouennoù an Emsav : Al Liamm, Barr-Heol, Emsav, Preder, hag all.
=Studiadennoù a-zivout Youenn Olier=
=Ereoù diabarzh=
=Notennoù=
Santiago de Cuba
thumb|300px Santiago de Cuba eo eil kêr vrasañ Enez-Kuba, anezhi ur porzh-mor e-harz ar Sierra Maestra, e reter pellañ an enezenn.
Olifant-mor
An olifanted-mor eo ar bronneged mor a ya d'ober ar genad Mirounga. Dont a ra o anv diwar fri ar pared a denn d'un drompilh.
Santiago de Cuba
Krouet e voe e 1515 gant ar c'honkistador spagnol Diego Velázquez de Cuéllar. Hernán Cortés a voe ar maer kentañ hag ac'haleno eo ez eas da aloubiñ Mec'hiko.
Olifant-mor
Spesadoù
2 spesad olifanted-mor a zo :
Juted
Ar Juted pe Iuti, pe Iutae a oa ur bobl c'hermanek hag a oa, hervez Beda, unan eus teir fobl pouezusañ e Preden. Krediñ a reer e teuent eus Jutland (anvet Iutum e Latin) e Danmark, Schleswig hag eus darn eus Frizia.
Tra ma lec'hi Beda ar Juted en tu-arall D4an Angled e-keñver ar Saksoned, e oant marteze ar memes pobl hag an Eucii, pe Saxones Eucii, a oa liammet en un doare anat gant ar Saksoned ha sujet d'ar Franked e 536. Hervez Tacitus e oa ur bobl, Eudoses o anv o vevañ e norzh Jutland hag a c'hellfe bezañ ar Juted. Marteze ivez avat e oant bet an Eotenas (ēotenas) o-doa kemeret perzh en ur brezel etre ar Frizianed hag an Daniz meneget e Beowulf (linennoù 1068–1159. ēotenas a c'hellfe bezañ an hevelep ger hag jotuns (ramzed) pe ur kenning evit enebour. Posupl eo ivez e oant ur meuriad, Euthiones e anv, meneget un ur varzhoniezh gant Venantius Fortunatus (583). Sujet da Chilperic I e vefent bet d'ar mare-se.
Asser, en e Buhez Akfred a lar e oa mamm Alfred Meur, Osburga, un diskennad eus Juted Enez Wight, a vefe, hervezañ an hevelep pobl hag ar goted. N'eo ket gwirheñvel tre, avat. Hervez ur vartezeadenn a-vremañ, avat e vefe ar Juted ar C'heated, ur bobl a veve gwechall e su Sved. En andonioù kozh e oant galvet Eotas, Iótas, Iútan, pe Geátas. Sklaer eo e Widsith and Beowulf e oa disheñvel an Eotenas eus ar Geátas. Posupl eo e oant bet kmmesket an daou anv evel ma'z eo posupl e oa ar Juted ur bobl liammet ouzh ar C'heated. En 'Gutasaga'' eo meneget e oa aet kuit d'ar c'hevandir un darn eus tud Gotland.
Asambles gant an Angled, ar Saksoned hag un nebeud Frizianed e oa ar Juted e touez ar meuriadoù a oa treuzet Mer an Norzh da breiziañ ha aloubiñ Preden goude ar. Hervez Beda o-defe en em staliet e Kent (ma voent galvet ar Cantuarii), Hampshire (e Wessex) hag en Enez Wight (ma voent anvet Uictuarii). Bez ez eus un nebeud ag anvioù-lec'h a ziskouez e vev Juted er rannvro, evel Ytene, a vefe bet anvioù kozh New Forest hervez Florence Worcester.
Tra ma'z eo aes da welout o levezon e Kent ez eo aet da get ar Juted er rannvroioù arall. Goude ma oa bet staget Rouantelezh Ket ouzh Wessex e oan bet beuziet gant ar meuriadoù arall da furmiñ ar bobl saoz. Hervez un nebeud a glaskourien, avat, e vefe bet lazhet tout ar Juted Hampshire goude aloudabeg ar rannvro gant Wessex. N'eo ket sur, avat, ha posupl eo an noblañs hepken a oa distrujet, ma oa boutin er mare-se, tra ma oa heñvelekaet ar werin.
Andrew Lincoln
Andrew Lincoln, hag eñ ganet d'an 5 a viz Meurzh 1952 e Finchley (Breizh-Veur) a zo ur c'helenner skol-veur war ar saozneg e Brest. Bet eo bet prezidant Diwan.
Buhez
Goude bezañ bet desavet e Breizh-Veur, ha graet eno e studioù, eo deuet da Vreizh da zimeziñ gant Soazig Daniellou, ur broduerez ha sevenerez filmoù sinema ha skinwel brezhonek.
Huronieg
Ar prantad-skorn huroniek a zeraouas e-pad ar siderieg, 2.400 bloaz'zo ha echuiñ a reas 2.100 milion bloaz'zo e-pad ar Rhyaseg. Posupl eo e voe ken kreñv e voe goloet an Douar a-bezh gant ar skornenn. Degaset e voe, war ar seblant, gant kresk kenfeur an oksijen en atmosferenn hag en-defe teuzet tout ar metan (ur gaz gant un efed-ti-gwer) en aer. Evel ma oa gwanoc'h an heol d'an amzer-hont eget hiziv ez eas war zigresk an temperatur.
Soazig Daniellou
Soazig Daniellou, hag hi ganet d'an 12 a viz Kerzu 1954 e Sant-Brieg, a zo ur broduerez ha sevenerez teulfilmoù a labour e brezhoneg dindan ar c'hevredad Kalanna Productions. An darn vuiañ eus he filmoù a zo bet savet diwar urzhiadennoù ar skinwel rannvroel publik Frañs 3 Kornôg (ar merk Frañs 3 Breizh enni) a gas ar skignerezh dre an abadennoù brezhonek.
Buhez
Graet he deus studioù war ar sokiologiezh. Skrivet he deus pennadoù brezhoneg er gelaouenn Bremañ. Dimezet eo gant Andrew Lincoln, bet prezidant Diwan.
Aloubadeg
Un obererezh vilourel eo an aloubadeg, houmañ kaset da benn gant un strollad tud armet diwar abegoù douarpolitikel ken e tapont ar veli war un tiriad pe e kemmont stumm e renerezh. Un obererezh brezel eo ha deroù ur brezel e c'hell bezañ, met a-wechoù diwezh ur brezel evel lodenn diwezhañ ur strategiezh. Koulskoude e c'hell bezañ gwelet un aloubadeg evel ur gwaskerezh gant lod eus an dud aloubet hag evel un dieubidigezh gant ul lodenn all.
Dre-vras e rank un aloubadeg degas un toullad bras a dud armet ken e teu o nerzhioù da vezañ kreñvoc'h ha stankoc'h evit ma chomo an tiriad dindan o dalc'h. Ober a reer anv eus un aloubadeg pa vez an nerzhioù milourel dindan renerezh tud estren ha n'haller ket ober gant an termen pa vez brezelioù diabarzh, emsavadegoù, taolioù-Stad, krougadegoù ha lazhadegoù diouzh an druilh.
Gitar-boud
Ur benveg-seniñ eo ar gitar-boud. Disheñvel eo eus ar gitar boas p'en deus kerdin tevoc'h ha ur son izeloc'h. Ur benveg seniñ eus ar re bouezusañ eo bet evit diorroadur ar sonerezh rock. Ur gitar gant peder c'hordenn ha bout ar son anezho, eo ar gitar-boud.
selou gitarourien-boud a-bouez
Aston Francis Barrett
Rex Brown
Jack Bruce
Alain Caron
Stanley Clarke
James Jamerson
Alphonso Johnson
Mark King
Abraham Laboriel
Paul McCartney
Marcus Miller
Jaco Pastorius
Robbie Shakespeare
Victor Wooten
Listenn gitarourien-boud er sonerezh breizhek
ബേസ് ഗിറ്റാര്‍
Epsilon (lizherenn)
left|100px Pempvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo epsilon (εψιλόν; Ε, ε pe ϵ) hag a dalvez 5 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [ε] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek he 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin E ha kirillek Э ([e]), E ([je]) hag Ë ([jo]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Delta (lizherenn)
left|100px Pevare lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo delta δέλτα (Δ, δ) hag a dalvez 4 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [d] e gresianeg klasel ha [ð] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek dalet 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin D ha kirillek Д ([d]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Implijoù all
An anv delta a roer ivez da aberioù stêrioù zo. Gwelout Delta (stêr).
Pudask
Ar pudask (Mustela putorius pe Mustela putorius putorius) zo ur c'higdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged.
Gell-du eo blevenn e gorf (kein ha kostezioù) ha melen e gof. Kelc'hiet du eo e zaoulagad ha gwenn ar peurrest eus e fas. Evel an izili arall eus e gerentiad en deus ur c'horf moan ha pavioù berr. Un tamm brasoc'h eo eget ar gaerell. Ar parezed a bouez 0,7 kg hag ar pared 1,7 kg.
En darn vrasañ eus broioù Europa e vev ar pudasked. Anevaled-noz ez int ha kavet e vezont er c'hoadegoù, pradennoù ha geunioù. O douarennoù a reont e ribl an avonoù pe dindan ur skosenn. Raned ha minoc'hed a zebront dreist-holl met hemolc'hiñ a reont krignerien ha bronneged bihan arall ivez.
Gwelet ivez
Fured : ar pudask doñvaet.
Liammoù diavaez
Ar pudask war Animal Diversity Web
السفشة Turón ქრცვინი
Siderieg
Ar siderieg (eus ar gresianeg σιδερος, houarn) zo ar maread douaroniel kentañ eus ar paleoproterozoeg. En em astenn a reas eus 2.500 milion a vloavezhioù 'zo da 2.300 milion a vloavezhioù 'zo. Gant ar gronologiezh kentoc'h eget gant ar stratigrafiezh eo termenet.
Fonnus-tre ez eo ar bandennoù houarnek e karregoù ar maread-se. Furmet e voent pa genaozas an oksijen krouet gant ar bezhin kentañ gant houarn ar meurvorioù. An dra-se a dennas kuit an houarn eus ar meurvorioù a yeas da c'hlaz. Kas a reas ivez da verniadeg an oksijen en atmosferenn.
Ar maread-skorn huronieg a zeraouas e-pad ar siderieg, 2.400 milion a vloavezhioù 'zo hag echuiñ a reas e-pad ar rhyaseg, 2.300 milion a vloavezhioù 'zo.
Gwelet ivez
Reuziad an oksijen
Sheaf
Ar stêr Sheaf a zo ur stêr e Sheffield, e Yorkshire ar Su e Bro-Saoz. Furmet eo dre gejadenn an Totley Brook hag an Old Hay Brook e Totley, e bannlev Sheffield hiziv. War-du an norzh e red a-dreuz un draoñienn, Abbeydale hec'h anv, ha war-du an hanternoz e Heeley. Dre ur ganol dindandouar e tremen hag en em deurel a ra er stêr Don.
Merkañ a rae gwechall un darn eus an harz etre Mercia ha Northumbria.
1421
Diwar-benn bloavezh 1421 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1421
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1421
Henry Ford
Henry Ford (30 a viz Gouere 1863 - 7 a viz Ebrel 1947) a oa un embreger stadunanat ha diazezer ar Ford Motor Company. Ijinour kenderc'h a-vern hag ar Ford T eo. Ford ne oa ket ijinour ar c'harr-tan hag al linennoù produiñ, met deuet e oa a-benn da sevel ar c'hentañ kirri-tan a oa tu prenañ gant ar c'hlasadoù etre er Stadoù-Unanet Amerika. Dre ar fed-se, Ford en devoa kemmet ar c'hirri-tan eus un objed ker ha souezus etrezek un objed pleustrek hag a gemmo kalz endroadur an. Dre krouidigezh ar c'harr-tan Ford T en devoa reveulziet an dezougen hag ar greanterezh stadunanat. Dre bezañ perc'henn ar Ford Motor Company, e oa deuet da vezañ unan eus pinvidikañ ha brudetañ tud ar bed holl.
Krouer ar "Fordelezh" eo ivez: produiñ druilh ha marc'had-mat gant goproù uhel evit al labourerien. Ford a oa entanet gant ar mennozh e oa ar guzumerezh an diazez evit kaout ar peoc'h er bed. Ar soñj kreñv da broduiñ izeloc'hizelañ a-fed priz en devoa degaset araokadennoù teknikel ha gwerzhañ nevez. Krouet en devoa ur rouedad frañchizoù evit Norzhamerika ha kêrioù pennañ ar c'hevandirioù. Ford en devoa lakaet e arc'hant da vezañ meret gant ar Ford Foundation ha lakaet da berc'henn dibad e familh war an embregerezh.
Ford a veo brudet evel peoc'hgarour e-pad bloavezhioù kentañ ar C'hentañ Brezel-bed, met ivez evit bezañ enep-yuzev. Brud en devoa graet war ar Protocols of the Elders of Zion, dre e gazetenn The Dearborn Independent hag al levr The International Jew, ar pezh a aweno evit lod an naziegezh hag Adolf Hitler.
Familh ha dimeziñ
Ford a voe dimezet gant Clara Jane Bryant (1866–1950) d'an 11 a viz Ebrel 1888. Ur vab o devoa: Edsel Ford (1893–1943) marvet gant ur c'hrign-bev eus ar stomog.
Iron Maiden
Ur strollad sonerezh brudet-kenañ eo Iron Maiden. Heavy metal a zo kaset gant ar strollad saoz-mañ ha kement-se abaoe 1975. Gant ar soner gitar-boud Steve Harris eo bet savet. Gant ar strolladoù Saxon, Judas Priest, Def Leppard, Tygers of Pantang int bet e-touez ar re gentañ eus al luskad NWOBHM (new wave of british heavy metal)... Black Sabbath ha Motörhead a oa skeudenn ur rummad koshoc'h. Ar strollad metal en deus graet ar muiañ a werzh eo Iron Maiden : muioc'h eget 100 milion a bladennoù zo bet gwerzhet ganto.
Roll pladennoù
* The Soundhouse Tapes, 1979 EP * Iron Maiden (1980) ; strollad : Paul Di'Anno o kanañ, Dennis Stratton ha Dave Murray ouzh ar gitar, Steve Harris ouzh ar gitar-bout, Clive Burr ouzh an taboulin o Running Free, 1980 Single o Sanctuary, 1980 Single o Women in uniform, 1980 Single * Killers (1981), Adrian Smith a gemer plas Denis Stratton o Twilight Zone, 1981 Single o Purgatory, 1981 Single * The Number Of The Beast (1982), Bruce Dickinson a gemer lec'h Paul Di'Anno. o Run To The Hills, 1982 Single o Children Of The Damned, 1982 Single * Piece Of Mind (1983), Nicko McBrain a dap plas Clive Burr o The Trooper, 1983 Single o Flight Of Icarus, 1983 Single o Where Eagles Dare, 1983 Single * Powerslave (1984) o Aces High, 1984 Single o 2 Minutes To Midnight, 1985 Single * Somewhere In Time (1986) o Heaven Can't Wait, 1986 Single o Wasted Years, 1986 Single o Stranger In A Strange Land, 1987 Single * Seventh Son Of A Seventh Son (1988) o Can I Play With Madness, 1988 Single o The Evil Thing That Men Do, 1988 Single * No Prayer For The Dying (1990), Janick Gers e-lec'h Adrian Smith (aet da sevel e strollad ASAP, Adrian Smith and Project) o Bring Your Daughter...To The Slaughter, 1990 Single o Tailgunner, 1990 Single o Holy Smoke, 1991 Single * Fear Of The Dark (1992) o Be Quick Or Be Dead, 1992 Single o Wasting Love, 1992 Single o Fear Of The Dark, 1993 Single o From Here To Eternity, 1993 Single o Chains Of Misery, 1994 Single * The X Factor (1995), Blaze Bayley (Wolfsbane) a gemer plas Bruce Dickinson au chant o Man On The Edge, 1995 Single o The Edge Of Darkness, 1995 Single o The Aftermath, 1996 Single o Fortunes Of War, 1996 Single o Lord Of The Flies, 1997 Single * Virtual XI (1998) o When Two Worlds Collide, 1998 Single o Futureal, 1998 Single o The Angel And Gambler, 1999 Single o Lightning Strikes Twice, 1999 Single * Brave New World (2000), distro Bruce Dickinson hag Adrian Smith (tri c'hitarour a vo diwar neuze) o Out Of The Silent Planet, 2000 Single o The Wicker Man, 2000 Single o Brave New World, 2001 Single * Dance of Death (2003) o Wildest Dreams, 2003 Single o Rainmaker, 2004 Single o No more lies 2004 * A Matter of Life and Death (2006) * The Final Frontier (2010) * The Book of Souls (2015) * Senjutsu (2021)
Tír na nÓg
Tír na nÓg (distaget [tʲiːɾˠ n̪ˠə ˈn̪ˠoːɡ]) a dalvez, en iwerzhoneg, « Douar ar re yaouank». Bez' ez eo « ur bed all », ur bed mojennel a zo anv anezhañ e gwengelouriezh Iwerzhon.
Un enezenn eo Tír na nÓg, pell er c'hornôg. Hir ha kalet eo ar veaj da vont di, pa ne vezer ket pedet gant ur bansidhe, kannadez an doueed. Tír na nÓg n'eo ket ul lec'h evit ar vrezelourien pe an harozed lazhet en emgann, met kentoc'h un doare paradoz war an douar, annezet gant boudoù dreistnatur, ha ma c'hoarvezas gant moraerien pe venec'h en em gavout eno dre eurvad e-pad o beajoù.
Er Grennamzer e konter ez eas di meur a vanac'h. Er « bed all »-se e chomer yaouank, kreñv ha brav, da viken, n'eus na marv na kleñved, ha ne dremen ket an amzer. Ne vez na naon na sec'hed gant an nen, ha laouen e vez an holl, o vevañ e-kreiz ar sonerezh hag ar plijadurioù all.
Meur a vanac'h a zegouezhas eno e kontadennoù an echtrae (avantur) pe an immram (an treizh), brudet er Grennamzer.
Kaoz a vez eus Tír na nÓg e meur a vojenn : eno e reas ar bobl anvet Tuatha Dé Danann hec'h annez, goude m'he doa ranket kuitaat Iwerzhon. Eno e vevas, ur pennad, an haroz Oisín a oa bet kaset di gant Niamh he Blev Aour. Goude ur pennad amzer e fellas da Oisín distreiñ d'ar gêr, met nouspet bloavezh warn-ugent a oa tremenet abaoe m'en doa kuitaet Iwerzhon. Ne c'halle ket kuitaat Tír na nÓg, anez mervel.
Gant Niamh e voe profet dezhañ ur marc'h hud. Gantañ e c'halle Oisín kuitaat ar « bed all », met rankout a rae chom war e varc'h atav : ma tiskennje diwar e varc'h e varvje. Oisín ne selaouas ket kuzul Niamh avat ha mont a reas e poultrenn kerkent ha diskennet diwar e varc'h war zouar Iwerzhon.
Kontadennoù all par d'ar vojenn a gaver dre ar bed, evel hini Urashima Tarō
El lennegezh vrezhonek
Sed amañ da-heul Tristan oc'h ober meneg eus Tír na nÓg, dindan bluenn Langleiz, e-barzh Tristan hag Izold (Al Liamm, 1972, pajennoù 74 ha 191) : « [...]... Bro eurus Ar-Re-Vev, sklerijennet gant un heol n'eo ket eus ar bed-mañ : Tir-Na-N-Og, douar ar yaouankiz peurbadus... »
— [...]. Tostaat a ra diwezh hon trubuilhoù ha n'hon eus mui pell-amzer da c'hortoz an droiad hir-se hon degaso a-gevret da Dir Na N'Og ; Tir Na N'og, Douar Ar Re Yaouank !...
Olifant-mor ar su
Olifant-mor ar su (Mirounga leonina) a zo ur bronneg mor bras eus ar c'herentiad Phocidae.
Disheñvel-mat eo ar pared diouzh ar parezed, a-fet pouez koulz hag a-fet ment. Etre 2 ha 4 zonenn ha war-dro 4 m eo ar pared pa n'eo ar parezed nemet war-dro 600 kg ha 3 m.
Bevañ a ra tost ouzh Antarktika hag aodoù su Afrika, Amerika hag Aostralia.
Kappa (lizherenn)
left|100px Dekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo kappa κάππα (Κ, κ pe ϰ) hag a dalvez 20 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [k] e gresianeg klasel ha [k] ha [c] dirak [i] pe [e] e gresianeg a-vremañ.
Football Club de Gueugnon
Ar Football Club de Gueugnon, pe  FC Gueugnon, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1940.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel ar c'hlub
S/2003 J 4
S/2003 J 4 eo anv da c'hortoz ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-veur Hawaii e voe dizoloet e 2003. Lodek eo-hi e strollad Pasiphae, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion ha 24.1 milion a gilometradoù gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Loeiz ar Chalotez
Louis-René de Caradeuc de la Chalotais (pe Loeiz ar Chalotez e brezhoneg), ganet e Roazhon d'ar 6 a viz Meurzh 1701 ha marvet eno ivez d'an 12 a viz Gouere 1785, a oa un den a lezenn a oa prokulor e Breujoù Breizh. Kemer a reas penn an eneberezh da benngomandant Breizh, an dug d'Aiguillon. P'en devoa nac'het plegañ dirak ar Roue e oa bet toullbac'het hag abalamour da se eo gwelet gant lod evel ar c'hentañ emsaver politikel brezhon.
E diegezh
Toullbac'het e oa bet ar Chalotez e Pariz, e Kastell an Tarv hag e Sant-Maloù hag e oa deuet ar Breudoù a-benn da lakaat ar gouarnamant gall d'e zivac'hañ (da vezañ kendalc'het) <!--
Biographie
La Chalotais fut nommé avocat général au Parlement de Bretagne en 1730 et procureur général en 1752.
Opposant farouche des Jésuites, il présenta au Parlement en 1761 un mémoire sur les constitutions de l'Ordre (Compte rendu des constitutions des Jésuites) qui contribua à sa suppression en France. En 1763, il publia un remarquable Essai d'éducation nationale, dans lequel il proposait un programme d'enseignements scientifiques destiné à se substituer à ceux des Jésuites.
La même année commença le conflit entre les états de Bretagne et le gouverneur de la province, le duc d'Aiguillon. Les états refusèrent de voter les impôts extraordinaires demandés par le gouverneur au nom du roi. La Chalotais était un ennemi personnel de d'Aiguillon. Lorsque le Parlement se rangea aux côtés des états, il prit la tête de l'opposition. Le Parlement interdit la levée d'impôts auxquels les états n'auraient pas consenti. Le Roi annula cet arrêt ce qui entraîna la démission de tous les membres du Parlement sauf douze (octobre 1764 à mai 1765).
Mengleuz
Ur vengleuz zo ul lec'h ma vez tennet danvezioù fetis eus an douar.
Loeiz ar Chalotez
Biographie
Le Secrétaire d'État à la Maison du Roi, chargé des affaires de la province, Louis Phélypeaux (1705-1777), comte de Saint-Florentin, reçut deux lettres anonymes dont La Chalotais fut suspecté d'être l'auteur, ce que confirmèrent trois experts en écriture. La Chalotais fut arrêté (11 novembre 1765), ainsi que son fils et quatre autres parlementaires. Cette arrestation fit sensation et l'on parla de despotisme. Voltaire forgea la légende du procureur général emprisonné à Saint-Malo et réduit, faute d'encre, à écrire sa défense avec un cure-dent trempé dans du vinaigre.
Mengleuz
Dindan an amzer emañ ar mengleuzioù evit eztennañ ar vein pe ar pri implijet er sevel tiez, ar mein-glas en o zouez. Ar pri-gwenn (kaolin e galleg) a vez eztennet diouzh mengleuzioù digor koulz ha dre gleuziañ ribouloù. Ret e vez kleuziañ ribouloù evit klask danvezioù priziusoc'h all evel ar metaloù (houarn, kouevr, aour, arc'hant, plom, staen, aour-gwenn, talk...). Graet e vez min ivez (diwar ar galleg mine) eus ar mengleuzioù-se. An holl vengleuzioù a zo renet dindan kod ar mengleuzioù e Bro-C'hall. Hervezañ ret eo goulenn digant ar velestradurezh un aotre evit eztennañ a-yoc'h traoù eus an douar.
Danvezioù pennañ eztennet eus douaroù Breizh
Sell ouzh Mengleuzerezh e Breizh
Loeiz ar Chalotez
Biographie
Le 16 novembre 1765, une commission spéciale fut nommée pour juger La Chalotais. Celui-ci plaida l'illégalité du procès, soutenant que comme procureur général, il avait le droit d'être jugé par le Parlement de Bretagne ou, à défaut, par celui de Bordeaux, conformément à la coutume de la province. Les juges n'osèrent pas le condamner sur la base d'expertises en écriture et, à la fin de l'année, les choses n'avaient pas progressé. Louis XV décida alors d'évoquer l'affaire devant le Conseil qui exila La Chalotais à Saintes (1767). Cette sentence augmenta la fermentation des esprits. Les Philosophes, les parlementaires, les Jansénistes soutenaient que La Chalotais était la victime de la vindicte du duc d'Aiguillon et des Jésuites. En définitive, le Roi accepta de rappeler les parlementaires bretons qui avaient démissionné. Le Parlement se réunit et réclama le retour de La Chalotais qui finit par être accordé en 1775 après que Louis XVI eut rappelé les anciens parlements, revenant ainsi sur la réforme du chancelier Maupeou. La Chalotais fut autorisé à transmettre son office à son fils. Il mourut à Rennes en 1785.
-->
Mengleuz
Danvezioù pennañ eztennet eus douaroù Breizh
P'eo ledenez Breizh ur rann eus an tolzennad karregadoù bras ha kozh-tre a ya d'ober an torosad Arvorig ez eus meur a vetal ha meur a seurt maen a c'hell bezañ eztennet. Sell ouzh douarouriezh Breizh.
Hiziv e vez eztennet un tammig houarn hag uraniom ha kalzik a garregadoù : greuvaen (50% eus produadur Bro-C'hall), pri-gwenn e Berrien, kerfalit e Groñvel.
Gwechall e veze mengleuzioù staen (korvoet en Henamzer hag e dibenn ar XXvet kantved), plom hag arc'hant (mengleuzioù An Uhelgoad, Pont-Pagan, Henwig-ar-C'houenon), maen-glas (pe sklent) kavet e-leizh e Menez Are, met serret diwar kevezerezh mengleuzioù Anjev ha Spagn.
Luitgard
Luitgard pe Liutgard, zo un anv-badez alamanek, bet roet da veur a briñsez frank.
Gerdarzh
Eus an henalamaneg uhel e teu an anv-se, hag e talvez : « gwarez ar bobl ». Dont a ra eus ar stumm kozh-bras Liutgard, eus liut a dalvez « tud », « izili ur bobl », hag eus gard a dalvez « gwarez » (gwelout ar ger alamanek Garten : liorzh).
Stummoù all
An anv-se a zo ivez diazez an anvioù-familh Luckhardt, Lauckhardt, Lauckhard ha Laukart.
Matheolus Perusinus
Matheolus Perusinus (Mattheolus de Perusio, Mattiolo Mattioli, Matthiolus de Matthiolis, Matthiolus de Matthiolis) (marvet e 1480 e Padova) a oa kelenner war ar brederouriezh ha mezeg. E Perugia e voe ganet (sed orin e anv).
Kulator Hartmann Schedel e voe, ha sevel a reas un oberenn diwar-benn ar vemor (Tractatus Artis Mememorativæ).
Zwijndrecht (Belgia)
Zwijndrecht a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Olifant-mor an norzh
Olifant-mor an norzh (Mirounga angustirostris) a zo ur bronneg mor bras eus ar c'herentiad Phocidae.
McClelland's Single Malt
Ar wiski anvet McClelland's Single Malt zo ur rummad wiskioù Single Malt Scotch a deu eus peder rannvro veur ar wiski e Bro-Skos: Highlands, Islay, Speyside ha Lowlands.
Olifant-mor an norzh
thumb|left|250px|Tiriad olifant-mor an norzh
McClelland's Single Malt
Pak ar wiski McClelland's zo bet graet e 2007 gant Nevis Design, eus Edinburgh, evit brudañ an anv dre ar bed.
Boutailhadoù
Sede ar wiskioù single malt kinniget:
Port Charlotte
Port Charlotte zo un anv-lec'h saoznek, diwar anv ar rouanez Charlotte, pried ar roue saoz George III.
Lacaille 9352
Lacaille 9352 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 3.52 parsek pe 11.47 bloavezh-goulou diouzh an Douar. Ar pevare tizh brasañ he-deus (6.9" dre vloaz). EZ Aquari, lec'hiet 1.29 parsek pe 4.21 bloavezh-goulou diouti, eo hec'h amezeg tostañ. Divarrek e oa bet ar pelseller Hubble da gavout ur blanedenn war he zro.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Liammoù diavaez
Lacaille 9352 war Solstation.com
Myron
Myron (e henc'hresianeg: Μύρων, Múrôn), a oa ur c'hizeller eus Eleuterae, ur gêr eus Attika, en Hellaz, e kentañ lodenn ar Vvet kantved kent JK.
Diskibl e vije bet da Ageladas, evel Feidias ha Polikleitos, ha sevel a reas ur bern oberennoù, hogozik holl en arem, en o zouez, hervez Plinius an Henañ :
Myron a savas ivez delwennoù loened. Komz a reer eus ur C'hi ha dreist-holl ur Vuoc'h deuet da vezañ brudet, a oa, en amzer Cicero, e-kreiz brasañ plasenn Aten, hag a c'halled gwelet e Roma goude betek 550.
Rouantelezh Bourgogn
Rouantelezh Bourgogn (Regnum Burgundiae e latin) zo ur rouantelezh frank, diazezet e douaroù Burgondia, ha Sapaodia, a voe aloubet gant Hlodwig Iañ, roue ar Franked, ha diframmet digant ar Vurgonded er VIvet kantved. Neuze e voe rannet ar vro etre e ziskennidi betek amzervezh ar C'hladdalc'helezh ha Dugelezh Bourgogn en IXvet kantved.
Eus Rouantelezh ar Vurgonded da Rouantelezh an div Vourgogn
Gant mibien Hlodwig e voe echuet aloubidigezh rouantelezh ar Vurgonded e 534, ha rannet etrezo neuze.
Narwal
An narwal (Monodon monoceros) a zo ur morvil dantek. Ar spesad nemetañ eo er genad Monodon. Heverk eo ar pared gant ur stilhon hir a gresk diouzh o c'harvan grec'h.
Rouantelezh Bourgogn
Eus Rouantelezh ar Vurgonded da Rouantelezh an div Vourgogn
Pa varvas Klotar Iañ en 561 e teuas Bourgogn da vout ur rouantelezh ... Gant Aostrazia ha Neustria e oa unan eus eus an teir rouantelezh frank.
Gant diskennidi Pepin, a voe maered ar palez en Aostrazia, hag e Neustria goude, hag e Bourgogn goude c'hoazh adal 687, e voe unanet an teir rouantelezh.
En Impalaeriezh frank Karl Veur e oa ur Vourgogn Veur hag anezhi
Gant emglev Verdun e 843 e voe rannet ar Vourgogn-se:
Pa varvas Karl en 863 ez eas rouantelezh Provañs gant Louis, ha pa varvas Louis en 875, eo Karl Voal an hini a gemeras div rouantelezh Italia ha Provañs.
Boson Provañs, breur-kaer Karl Voal, a voe dilennet da roue Provañs ha Bourgogn d'ar 15 a viz Here 879 — ma teuas evel-se da vezañ kentañ roue e rouantelezhioù ar franked na oa ket eus tiegezh Karl Veur.
En 888 e voe dilennet Rodolf Iañ Bourgogn da roue Bourgogn uhel (pe Bourgogne transjurane).
Huon Arle, a oa e penn rouantelezh Provañs, le concède en 934 à Rodolf II Bourgogn, roue Bourgogn transjurane. Le nouvel ensemble est le deuxième royaume de Bourgogne-Provence aussi appelé rouantelezh Arle. Padout a reas betek 1032.
Kontelezh Bourgogn a voe enteuzet en Impalaeriezh santel roman german betek 1678, pa voe staget gant Loeiz XIV ouzh ar Rouantelezh c'hall.
Klasket e voe adsevel Lotaringia gant Duged Bourgogn er XVvet kantved, met mervel a eure Charlez an Herr divab ha dishêr c'hwec'h vloaz goude diskleriet gantañ e oa dizalc'h e vro, ha da get e eas e hunvre.
Zoersel
Zoersel a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Robert Crépeaux
Graet gantañ e studi en École polytechnique e labour evel ijinour en SNCF. Meurc'haorier echedoù, bet kampion Bro-C'hall e 1924, 1925 ha 1941. . Kemer a ra perzh en Olimpiadoù.
Khi (lizherenn)
Distaget e vez LFE [kh] e gresianek klasel ha [χ] pe [ç] dirak [e] pe [i] e gresianeg a-vremañ.
Gwechall e veze implijet a-wezhioù e rannyezhoù gresianek zo evit skrivañ ar son [ks] e-lec’h ξ ha diwar an implij-se e savas al lizherenn latin X. Diorroet e oa bet ivez al lizherenn girillek X ([χ] ) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ.