cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
José Ramón Machado Ventura
Yaouankiz
Goude-se, dindan urzhioù eeun Ernesto "Che" Guevara hag a-eil Fidel Castro, bez e oa bet unan eus ar reveulzierien gentañ o stourm er guerrilla er Sierra Maestra. E 1958, e oa bet lakaet da renk a gapiten, kaset e oa bet da broviñs an Oriente dindan urzhioù Raúl Castro pa oa an emsaverien o klask digeriñ un eil talbenn. Eno e voe lakaet e-karg skourr medisinerezh ar guerrilla, sevel a reas neuze ur rouedad ospitalioù ha tiez-diskuizh efedus. Lakaet e voe da renk uhel "comandante" (ar renk uhelañ e lu emsaver Castro).
Hifikepunye Pohamba
thumb Hifikepunye Lucas Pohamba (ganet d'an 18 a viz Eost 1935) zo ur politikour namibian ha prezidant ar vro etre miz Meurzh 2005 ha miz Meurzh 2015.
Kemeret en deus perzh e krouidigezh ar SWAPO (South-West African People's Organisation). Pa deuas Namibia da vezañ dizalc'h d'an 21 a viz Meurzh 1990 e voe lakaet Pohamba da vinistr an Diabarzh e gouarnamant ar prezidant kentañ, Sam Nujoma. Dilennet e oa bet da brezidant Namibia e miz Du 2004 ha kemeret e garg d'an 21 a viz Meurzh 2005. Addilennet e oa bet e 2009 gant 75,3% eus ar mouezhioù.
Girma Wolde-Giorgis
Girma Wolde-Giorgis (en amhareg: ግርማ ወልደ ጊዮርጊስ) zo ur politikour etiopian ha prezidant ar vro abaoe 2001.
Ganet eo Girma Wolde-Giorgis e 1924 en Addis Abeba. Dilennet eo bet gant ar Parlamant e miz Here 2001 hag e miz Here 2007. Dister eo galloud ar prezidant en Etiopia; an darn vrasañ eus ar galloud zo gant ar c'hentañ ministr.
Zair
Zair (da vezañ distaget gant div silabenn [zaˑir], eus ar galleg Zaïre [za.iʁ]), eo an anv a oa gant Republik Demokratel Kongo, etre ar 27 a viz Here 1971 hag ar 17 a viz Mae 1997, dindan ren Mobutu Sese Seko. Dont a ra an anv-se eus ar portugaleg Zaire, diwar ar c'hongoeg nzere pe nzadi (ar stêr a lonk an holl stêrioù), un anv d'ar stêr Kongo.
Chen Danqing
Chen Danqing (sinaeg: 陈丹青; pinyin: Chén Dānqīng), ganet e Shanghai d’an 11 a viz Eost 1953, zo ur livour sinaat.
13 vloaz oa pa voe roet lañs d'an Dispac'h Sevenadurel. Kuitaat a reas ar skol evit labourat douar. Pa echuas an Dispac'h sevenadurel ec'h emezelas Chen zo o chom e Tibet e 1976 e krogas da vont da glasoù liverezh. E 1980 e c'hounezas ur vestroniezh war al eoulliverezh e Skol-uhel an arzoù, e Beijing. Reuz a oa bet e Saloñs Beijing pa oa bet diskouezet an daolenn Tibet-Serie, e 1980. Emañ Chen o chom e Stadoù-Unanet Amerika abaoe 1982.
Ul levezon vras o devoe skridoù Chen war buhez arz Sina ; gwelet e vez evel unan eus pouezusañ arzourien Sina en.
Treoger
Treoger pe an Treoger (anvet Triagoz war ar c'hartennoù gallek) a zo un enezeg vihan er-maez da aodoù Bro-Dreger, er c’hornaoueg d'ar Jentilez. Kerreg ez int kentoc'h eget inizi, met pa vez izelvor ez eo ec'hon-mat an dachenn goloet ganto, ha mont d'ober ur pladur. Un tour-tan zo bet savet war an enezennig vrasañ, Gwenn Bras.
Bréville-les-Monts
Bréville-les-Monts a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Bréville Communal Cemetery
Mervel a rejont d'an 12 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Pierre Nkurunziza
E 1995 ec'h a en FDD (Forces pour la Défense de la Démocratie) goude ma voe bet taget e skol-veur gant soudarded tutsi ha lazhet un 200 studier bennak. Dilennet eo bet da brezidant e 2005 hag addilennet e 2010 ha 2015.
Eochaill
Eochaill (en iwerzhoneg ; Youghal e saozneg) zo ur gêr hag ur porzh eus Iwerzhon, e kontelezh Corcaigh. Emañ en aber An Abhainn Mhór, unan eus stêrioù bras Iwerzhon.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Eochaill gant :
Minla
Minla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad bremañ :
E gavout a reer en un takad hag a ya eus aradennad-venezioù Himalaya da greisteiz Laos, pevar (4) isspesad dezho en holl.
Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet an daou spesad cyanouroptera ha strigula er genad Actinodura.
Großgermanisches Reich
Ar Reich meur Alaman (Alamaneg: Großgermanisches Reich), an anv klok a oa Reich German Bras ar Vroad Alaman (Alamaneg: Großgermanisches Reich Deutscher Nation) a oa anv stad ofisiel an aozadur politikel a voe klasket sevel gant an Alamagn Nazi adal dilennadeg Adolf Hitler e 1933 hag e-pad an Eil Brezel-bed. Albert Speer a zisklerias en e skrid-buhez e oa anvet ivez an aozadur-se gant Hitler evel Reich teutonek an nasion German. Hitler a embannas raloc'h e vefe ur Stad da zont Alaman a vefe Stad German an nasion Alaman (alamaneg: Germanischer Staat Deutscher Nation) evel en e levr Mein Kampf.
Bavent
Bavent a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Bavent Churchyard
Mervel a reas d'ar 6 a viz Even 1944 e-pad Dilestradeg Normandi e-pad an Eil brezel-bed .
Petiville (Calvados)
Petiville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Lazhadegoù Vynnytsia (1937-1938)
Goude ma oa bet aloubet douaroù an Unvaniezh Soviedel gant lu an Trede Reich, e-pad an oberiadur brezel Barbarossa, e voe daskoret gant sikour tud eus an tiriadoù meur a lec'h-beziañ kuzh. El lec'hioù-se e oa bezioù kuzh gouzañverien spurjoù meur 1937-1938. Tri lec'h zo brudet dreist ar re all:
Evit ober propaganda e-touez Poloniz e voe graet enklaskoù buan e Katyn e-lec'h ma oa bet beziet darn eus ar miliadoù a ofiserien eus lu Polonia hag a oa bet lazhadeget war urzh Stalin. E Vinnytsia e voe adkavet ar memes doare d'ober met ar wech-mañ evit tizhout poblañs Ukraina rak Ukrainiz dreist-holl eo a voe lazhadeget eno. Setu perak e chom brudet mat al lec'h-se en Ukraina hag un arouez splann eo eus gwask ar Soviediz war o bro.
Lazhadegoù ar spurjoù meur 1937-1938 e Ukraina
Derc'hel tiriadoù Ukraina dindan sujidigezh ar soviediz a oa bet un dalc'h diazez d'ar ren soviedel. Goude mare spouronus ar brezel diabarzh hag un naonegezh, Ukraina a voe lakaet dindan lusk ur bolitikerezh enep koulak ha strollerezh feuls milionoù a dud eus ar vro a varvas gant an naon, deportet pe lazhadeget (gwelet Holodomor).
Dre ma oa tost ouzh Alamagn Hitler, obererezhioù Jozef Stalin a oa dezho ur pal douarbolitikel hag a veze renet gant ar c'hoant da zerc'hel mat ar vro dindan e grabanoù. Chaseoù « enebourien ar bobl » ha re an « treitourien » a voe mammenn d'ur feulster spontus a-enep ar c'henelioù bihanniver en Ukraina, dreist-holl Poloniz, met ivez Ukrainiz ne vern o renkad kevredigezhel. Gant Spurjoù meur 1937-1938 e teuas da vezañ spouronus. An NKVD a fuzuilhas dekmiliadoù a dud dre ar vro a-bezh.
An dud harzet, dre vras adal listennoù, a oa boureviet garv a-benn kaout anvioù all tud da harzañ. An harzadennoù a oa graet evit an darn diouzh noz hag ar familhioù a chome hep kaout keloù eus ar re harzet difin. Ar re harzet ur wech jahinet a veze lazhadeget e kuzh dre strolladoù diouzh noz. Ur wech degaset el lec'hioù muntrañ e veze staget o daouarn a-dreñv o c'hein, goude-se e veze tennet warno ur wech pe muioc'h, gant bolodoù kalibr 22 er penn. Ar c'horfoù a veze bannet goude-se e fozioù, al lec'h a veze kuzhet eus an diavaez gant mogerioù koad uhel. Al lec'hioù lazhadegañ a oa lec'hioù didud evel koadoù tost diouzh ar greizennoù NKVD. Pa veze leuniet ur foz ha ma oa tu en ober e oa plantet gwez evit kuzhañ al lec'h. A-wechoù all c'hoazh e oa savet parkoù otoioù pe savadurioù a-us d'al lec'h.
Dizoloadenn al lec'h lazhañ
Pa oa erruet an Alamaned e kêr Vinnytsia, ar pennoù kêr e miz Mae 1943 a gasas anezho etrezek al fozioù lazhañ e straed Lytinska. Testoù eus al lazhadegoù a ziskouezas resis e pelec'h e oa bet sebeliet ar c'horfoù: ur gwerjez, ur park hag ur vered. An nazied a sevenas kerkent enklaskoù e stumm un abadenn propaganda veur. Kroget e oa bet e miz Even 1943. 91 foz a voe kavet ha digoret; en holl e oa 9 432 gorf gant 149 maouez ; 5 644 c'horf a oa er gwerjez. Ne voe ket klasket er park a-bezh.
Implij er propaganda
Degemeret e voe dileuriadoù lies evit lakaat anezho da weladenniñ al lec'hioù lazhañ e 1943. Politikourien ha pennoù uhel eus Bulgaria, Bro-C'hres, Finland, Danmark ha Sveden. Poltriji, filmoù keleier ha dezrevelloù a voe embannet e meur a vro. Ar propaganda Nazi a voe implijet kalz hag a embanne dizehan e oa un torfed komunour ha Stalinour met ivez yuzev, evel-se e oa roet digarez da lazhadegoù foran ar c'humuniezhoù yuzev en Ukraina gan an Einsatzgruppen, al lazhadegoù anavezet hiziv evel Shoah dre bolodoù.
Ar c'horfoù a voe tennet eus ar fozioù ha beziet en-dro gant ul lid relijiel, gant Vissarion Odessa ha kalz beleien orthodoks e penn al lid.
Sallenelles
Sallenelles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Jean Meslier
right|thumb|220px Jean Meslier, bet ganet d'ar 15 a viz Even 1664 e Mazerny en Ardennes (Bro-C'hall) ha marvet e penn-kentañ an hañv 1729 en Étrépigny en Ardennes, a oa ur beleg katolik ha prederour gall.
Ernest Bai Koroma
Ernest Bai Koroma (ganet d'an 2 a viz Here 1952) zo ur politikour ha pevare prezidant Sierra Leone. Ezel eo eus an APC (All People's Congress) abaoe 1970. Korbellet e voe e dilennadegoù 2002 gounezet gant Ahmad Tejan Kabbah. Dilennet eo bet da brezidant Sierra Leone d'ar 17 a viz Gwengolo 2007.
James Michel
James Alix Michel (ganet d'ar 16 a viz Eost 1944) zo ur politikour ha prezidant Sechelez.
Goude bezañ bet skolaer eo aet Michel da labourat en touristerezh, un dachenn a ziorroas kalz en enezeg er bloavezhioù 1970. Emezelañ a reas e strollad politikel France-Albert René un tammig a-raok dizalc'hiezh ar vro e 1976. Ministr e voe e gouarnamant René ha kemer a reas e blas a brezidant Sechelez d'ar 14 a viz Ebrel 2004. Aet eo ar maout gantañ en dilennadegoù aozet e miz Gouere 2006 hag e miz Mae 2011.
Amadou Toumani Touré
thumb Amadou Toumani Touré (ganet d'ar 4 a viz Du 1948 e Mopti) zo ur soudard hag ur politikour malian, bet prezidant ar vro etre 2002 ha 2012.
Kemer a reas perzh en taol-Stad ouzh Moussa Traoré e Meurzh 1991 hag e penn ar Stad e voe betek dilennadegoù 1992 gounezet gant Alpha Oumar Konaré. Dre ma roas ar galloud digudenn d'ar prezidant nevez e voe lesanvet Soudard an Demokratelezh. Kuitaet en deus an arme e Gwengolo 2001 ha lakaet e anv e dilennadegoù 2002. Deuet eo da vezañ prezidant Mali d'an 8 a viz Even 2002. Addilennet eo bet e 2007.
Diouzh noz an 21-22 a viz Meurzh 2012 e voe kaset un taol-Stad gant soudarded, ar c'habiten Amadou Haya Sanogo en o fenn, abalamour, hervezo, d'an doare ma veze meret an emsavadeg touareg e norzh ar vro. D'an 8 a viz Ebrel 2012 e ro e zilez evit ma vo kendalc'het gant an "urzh vonreizhel" ha d'an 21 ec'h a en harlu da Senegal.
Varaville
Varaville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Ilha do Medo (Maranhão)
An Ilha do Medo zo un enezennig er gwalarn da gêr São Luís do Maranhão, e stad Maranhão e Brazil. E-kreiz ar Golfão Maranhense emañ.
Varaville
kantved
left|thumb|Peulvanig o tegas soñj eus Emgann Varaville, 1057
Gabriel Calloet-Kerbrat
Gabriel Calloet-Kerbrat, bet ganet etre 1616 ha 1620 e Kerbrat, e parrez Servel, e-kichen Lannuon, e Treger, hag aet d'an Anaon goude 1688, a oa ur gounezoniour ha skrivagner katolik breizhat. Eñ eo an hini en deus degaset e Frañs ar mennozh gwellaat ar gouennoù dre ar berlañchadur. C'hoariet en deus ivez un roll dibar evit sevel an ospitalioù hollek.
Rasmussen
Rasmussen zo un anv-tiegezh danek, hag a dalvez kement ha "mab Rasmus". Un anv stank eo e Danmark.
Graham Nash
Graham William Nash, bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1942 e Blackpool (Lancashire, Bro-Saoz), a zo ur c'haner-sonaozer ha soner (gitar ha klavier) saoz.
Anavezet-mat eo evit bezañ krouet ar strollad sonerien saoz The Hollies e 1963, a-gevret gant Allan Clarke (1942-), a-raok mont da gemer perzh er strollad Crosby, Stills & Nash e 1968.
Ecbertus Leodiensis
Ecbertus Leodiensis pe Egbert Liège, ganet war-dro 972, a oa diagon ha kelenner e skol eskopti Liège en XIvet kantved, dindan an eskob Notger. Labourat a rae e skol an iliz-veur.
Anavezet eo e zoare latin eus kontadenn Kabellig Ruz, De puella a lupellis servata, savet war-dro 1023, en dastumad Fecunda Ratis (al « lestr leuniet »), rannet e div lodenn, "Prora" (penn araog), enni krennlavaroù, ha "Puppis" (penn a-dreñv) gant arroudoù eus ar Bibl.
Mswati III
thumb|Mswati III Mswati III (ganet Makhosetive Dlamini d'an 19 a viz Ebrel 1968) eo roue Eswatini abaoe 1986.
Mab eo d'ar roue Sobhuza II ha da Ntombi Tfwala. Pa varvas e dad e 1982 e voe dibabet Makhosetive da vezañ roue gant ar C'huzul roueel (E Eswatini n'eo ket ar roue a zibab e hêr). E-pad pevar bloaz e voe kaset ar rejañs gant div wreg da Sobhuza II : Dzeliwe Shongwe ha Ntombi Tfwala. Kurunennet e voe d'ar 25 a viz Ebrel 1986.
E 2001 e c'hourc'hemennas Mswati III an umchwasho evit stourm ouzh ar SIDA. An umchwasho zo ur ritual hengounel e Eswatini a verz ouzh ar maouezed ha merc'hed ha n'int ket dimezet da gaout darempredoù rev. Adalek an 9 a viz Gwengolo 2001 betek an 19 a viz Eost 2005 e tlee padout an umchwasho met ehanet e voe ur bloaz abretoc'h.
Merville-Franceville-Plage
Merville-Franceville-Plage a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
left|thumb
; mervel a reas pemzek den nann-soudard e Merville e 1944-1945 abalamour d'ar brezel.
Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Unan a varvas e-pad ar Brezel-bed kentañ. Er Royal Army Medical Corps e oa. Chomet eo dianv. C'hwec'h nijour a zo douaret a-gevred er bez all, mervel a rejont pa gouezhas o nijerez Lancaster marilhet W4849 eus ar 156 Squadron eus ar Royal Air Force e miz Ebrel 1943, e-pad an Eil brezel-bed. Pemp anezhe a zo chomet dianv.
Ilha do Medo (Bahia)
An Ilha do Medo zo un enezenn a-douez ar 56 a zo e Baía de Todos os Santos, e stad Bahia, e Brazil. 12.000 m² zo dindani, ha n'eus den o chom enni. Stag eo ouzh kumun Itaparica, hag en hanternoz da Enez Itaparica emañ.
Løgting
Al Løgting eo parlamant an inizi Faero, ur gambr ennañ hepken. 33 ezel zo ennañ, anezho tud dilennet evit pevar bloaz. Emañ ar savadur m'en em vod al Løgting e Tórshavn, kêr-benn an enezeg.
Trochalopteron chrysopterum
Trochalopteron chrysopterum (Garrulax chrysopterus kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Anvet e voe Ianthocincla chrysoptera (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da dTrochalopteron erythrocephalum kent.
Minla strigula
Anvet e voe [Mesia] Siva Strigula (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
Rasmus Rasmussen
Rasmus Ramussen (13 a viz Eost 1871 – 5 a viz Here 1962) a oa ur c’helenner, skrivagner hag emsaver faeroat.
Daremprediñ a reas unan eus skolioù-uhel ar bobl e Danmark hag ober anaoudegezh enni e 1899 gant Símun av Skarði, aozer kan broadel an Inizi Faero. Kenlabourat a reas gant hennezh betek 1947 ha sevel a rejont asambles kentañ skol-uhel ar bobl en enezeg (Føroya Fólkaháskúli).
Gant Rasmussen e voe skrivet ar c’hentañ romant e faeroeg, anvet Bábelstornið ("Tour Babel").
Trochalopteron
Trochalopteron a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Rasmus Rasmussen
Kannad e voe e parlamant an enezeg, al Løgting, en anv ar Sjálvstýrisflokkurin, ar gostezenn evit an emrenerezh, eus 1914 da 1928.
Trochalopteron
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Eizh isspesad ha tregont (38) en holl.
Zosterops palpebrosus
Zosterops palpebrosus a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Zosteropidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer frouezh ha sun-bleuñv ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Azia drovanel :
Yoweri Museveni
Yoweri Kaguta Museveni zo ur politikour eus Ouganda ha prezidant ar vro abaoe 1986.
Graet en deus e studioù e Dar es Salaam (Tanzania) etre 1967 ha 1970. Stourmet en deus gant ar Frelimo er Mozambik ouzh ar Bortugiz ha desket evel-se teknikoù ar brezel. Tec'hel a reas kuit diouzh Ouganda e 1971 da heul taol-Stad Idi Amin Dada ha kavout repu e Tanzania. E 1980 e nac'has anzav disoc'h an dilennadegoù ha trec'h Milton Obote. Sevel a reas neuze e arme (ar Popular Resistance Army) ha stourm ouzh Obote betek an trec'h e 1986. D'ar 26 a viz Genver 1986 e voe roet ar garg a brezidant dezhañ. Trec'h e voe en dilennadegoù aozet e 1996 hag e 2001. E miz Gouere 2005 e cheñchas Bonreizh Ouganda evit gallout lakaat e anv en-dro en dilennadegoù. Gounit a reas anezhe e 2006 hag e 2011.
Addilennet eo da brezidant ar vro d'ar 16 a viz Genver 2021, met truch zo tamallet dezhañ gant e enebourien.
Gonneville-en-Auge
Gonneville-en-Auge a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
; lazhet e voe ur vaouez gant tennoù kanol d'an 26 a viz Gouere 1944.
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Yahya Jammeh
Yahya Abdul-Azziz Jemus Junkung Jammeh (ganet d'ar 25 a viz Mae 1965) zo ur soudard (koronal), ur politikour gambiat ha prezidant ar vro abaoe 1994-2017. Lakaet e voe e penn ar Stad da heul taol-Stad an 22 a viz Gouere 1994 a zistroadas Dawda Jawara. Goude-se e voe dilennet e 1996, e 2001, e 2006 hag e 2011. En em lesanvout a rae e-unan "His Excellency Sheikh Professor Alhaji Dr. Yahya A.J.J. Jammeh Babili Mansa"
Heñvelrezidi
Evel darn prezidanted Afrika Yahya Jammeh n'eo ket tomm tamm ebet gant an dud heñvelreizh. D'ar 15 a viz Mae 2008 e tisklêrias Jammeh e ranke an holl heñvelrevidi kuitaat Gambia. Prometet en devoa ivez e vefent krouget holl e Gambia.
Kampagn enep sorserezed
E miz Meurzh 2009 Amnesty International a lakas war-raok e vefe bet tro 1000 Gambiat skrapet gant tud sikouret ha kefridiet gant ar gouarnamant evel "chaseourien sorserezed". An dud-se kefridiet gant talañ ouzh ar sorserien dre ar vro a skrape tud, kase anezho en toullioù-bac'h hag a redie anezho da evañ ampoezon. D'an 21 a viz Mae 2009, an The New York Times a zisklêrias e oa ur c'hampagn enep sorserezed a oa bet lañset gant ar prezidant Yahya Jammeh, a oa kendrec'het don e oa marvet e dintin dre obererezhioù hud.
David Crosby
David Van Cortlandt Crosby, bet ganet d'ar 14 a viz Eost 1941 e Los Angeles (Kalifornia) (Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur c'haner-sonaozer ha soner (gitar ha klavier) stadunanat.
Anavezet-mat eo evit bezañ krouet ar strollad sonerien saoz The Byrds e 1964, a-gevret gant Gene Clark (1944-1991) ha Jim McGuinn (1942-), a-raok mont da gemer perzh er strollad Crosby, Stills & Nash e 1968.
Alassane Ouattara
thumb|Alassane Ouattara e 2017. Alassane Dramane Ouattara (ganet d'ar 1añ a viz Genver 1942) zo ur politikour eus Aod an Olifant ha prezidant ar vro.
Eus ar genel mandinka eo ha muzulman eo. Goude e studioù war an ekonomiezh en deus labouret er Font Moneizel Etrebroadel. Bez' e voe Kentañ Ministr Aod an Olifant etre 1990 ha 1993 e gouarnamant Félix Houphouët-Boigny. Lakaat a reas e anv e dilennadegoù 2010 ha disklêriet e voe trec'h war Laurent Gbagbo gant ar Bodad Dizalc'h evit an Dilennadegoù, gant 54% eus ar mouezhioù. Nac'het e voe an disoc'h-se gant Gbagbo hag ur brezel diabarzh a darzhas etre an daou strollad betek ma voe harzet Laurent Gbagbo e miz Ebrel 2011. Kregiñ a reas Alassane Ouattara gant e garg a brezidant e miz Mae 2011.
Addilennet e voe e 2015 gant 84% eus ar votoù en dro gentañ. Dilennadeg ar prezidant 2020a voe boikotet gant ar strolladoù all, ha trec'h e voe Ouattara gant 95% eus ar mouezhioù eta.
Kanton Creully
Kanton Creully a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar C'halvados hag er rannvro Normandi-Izel.
Kumunioù
Kanton Creully a yae 25 kumun d'ober anezhañ:
Hassanal Bolkiah
thumb Hassanal Bolkiah (ganet d'ar 15 a viz Gouere 1946) eo sultan Brunei. Mab henañ e oa d'ar sultan Omar Ali Saifuddien III. Kurunennet e voe d'ar 1añ a viz Eost 1968. Ouzhpenn d'e garg a sultan eo Hassanal Bolkiah Kentañ Ministr, ministr an arc'hant ha ministr an difenn Brunei.
Dili
Dili eo anv kêr-benn Timor ar Reter, en arvor hanternoz ar vro.
Denis Sassou Nguesso
thumb Denis Sassou Nguesso (ganet d'an 23 a viz Du 1943) zo ur soudard, ur politikour kongoat ha prezidant Republik Kongo adalek 1979 betek 1992 hag adarre abaoe 1997. Deuñv Omar Bongo eo.
E 1969 e kemeras perzh e krouidigezh ar PCT (Parti Congolais du Travail) hag e 1979 e voe anvet da brezidant Republik Poblel Kongo. Addilennet e voe da brezidant gant ar PCT e 1984 hag e 1989. E 1992 e kollas an dilennadegoù. Goude bezañ tremenet daou vloaz e Bro-C'hall e tistroas d'e vro e 1997. Ur brezel diabarzh a darzhas neuze etre un arme savet gantañ hag arme Pascal Lissouba, prezidant Kongo. War-dro 400 000 den a vefe bet lazhet etre miz Mae ha miz Here 1997. Trec'h e voe Sassou Nguesso a en em lakaas en-dro da brezidant ar vro d'ar 25 a viz Here dre un taol-stad. Aozañ a reas ur referendom e 2002 evit cheñch ar vonreizh war batrom Bonreizh ar Vvet Republik c'hall : renad prezidantel, respet a 7 bloaz, mouezhiañ hollek eeun, gouarnamant renet gant ar prezidant. Dilennet e voe e 2002, 2009 ha 2016 e-kerzh dilennadegoù amsklaer. Ur vonreizh nevez a voe degemeret e 2015 dre referendom.
Bilañs armerzhel
Bevañ a ra 70% eus ar boblañs gant dindan 1 dolar bemdez, daoust da binvidigezhioù ar porzhioù, ar mengleuzioù hag an tirreoul. Dle ar vro a oa brasañ ar bed dre annnezad er penn-kentañ, ha morse n'eo bet daskoret. Ingal eo bet ar c'hresk ekonomikel abaoe.
Tamalloù
E-touez an aferioù-barn eo bet taolet ar bec'h warnañ emañ lazhadeg ar Beach hag afer ar madoù akuizitet fall. 18 ti a-stroñs ha 112 kont-bank en defe e Bro-C'hall.
Laurent Gbagbo
Laurent Koudou Gbagbo (ganet d'an 31 a viz Mae 1945) zo ur politikour eus Aod an Olifant, bet prezidant ar vro etre 2000 ha 2011.
Er bloavezhioù 1970 e oa Laurent Gbagbo un eneber ouzh ar prezidant Félix Houphouët-Boigny ha bac'het e voe eus miz Meurzh 1971 da viz Genver 1973. Goude studioù uhel e Pariz (Bro-C'hall) ma tapas un doktorelezh e teuas da vezañ rener Ensavadur an istor, an arz hag an arkeologiezh afrikan e skol-veur Abidjan. E 1982 e kemeras perzh e krouidigezh an FPI (Front Populaire Ivoirien) ha mont da glask repu e Bro-C'hall. Goude e zistro d'e vro e 1988 e voe anvet pennsekretour an FPI. Gounit a reas an dilennadegoù e 2000 hag e teuas da vezañ trede prezidant Aod an Olifant d'ar 26 a viz Here 2000.
E 2005 e tlee bezañ termen e brezidantelezh met ampellat a reas an dilennadegoù a vloaz da vloaz betek miz Du 2010. D'an 2 a viz Kerzu 2010 e tisklêr Bodad Dizalc'h evit an Dilennadegoù eo aet an trec'h gant Alassane Ouattara (gant 54.1 % eus ar mouezhioù). Ar C'huzul bonreizhel (anvet e holl izili gant Laurent Gbagbo) a sav a-enep an disoc'hoù-se hag a lak Laurent Gbagbo trec'h en dilennadegoù. Goude ur brezel diabarzh etre arme Gbagbo ha hini Ouattara eo harzet Laurent Gbagbo d'an 11 a viz Ebrel 2011 en Abidjan.
Choummaly Sayasone
Choummaly Sayasone (ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1936) zo ur soudard hag ur politikour eus Laos. Prezidant ar vro eo abaoe an 8 a viz Even 2006. Ministr an difenn e voe etre 1991 ha 2001.
Kyme
Kyme (en henc'hresianeg Κύμη, Kumê) a oa ur geoded c'hresian eus Ionia (Azia-Vihanañ), en aod Aiolis, 40 km e norzh Smirn, e-lec'h m'emañ kêr Nemrut e Turkia bremañ. Sellet e oa outi evel unan eus o 12 keoded vrasañ gant annezidi Aiolis.
Hervez an hengoun, Pelops a savas anezhi e-pad e zistro etrezek Peloponnesos. Dont a rafe anv ar geoded diouzh un Amazonenn, alese e lesanv Amazoneion. Skrivagner dianv ur Vuhez Homeros a ra anezhi al lec'h ma oa ganet ar barzh. Hervez Strabon e voe savet ar geoded gant Gresianed a orin eus bro an Termopiloù, pa oant o tistreiñ eus Brezel Troia.
Trevadennerien loc'het eus ar geoded-se a gemeras perzh e savidigezh Cuma en Italia.
Tremen a reas ar geoded dindan ar Bersed. Rediet e oa da reiñ listri da Zarius Iañ e -512, ha da Kserses Iañ e -480. Perzh a gemeras goude e Kevre Delos evit pemp talant, ur sammad bras. E-doug ar prantad hellenistek hag an Impalaeriezh roman e oa ur geoded didrouz ha divrud. Sez un eskobiezh e voe.
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1980) eo Druk Gyalpo (Roue Aerouant) Bhoutan.
Mab eo d'ar roue kent Jigme Singye Wangchuck. Dont a reas da vezañ roue d'ar 14 a viz Kerzu 2006 ha kurunennet e voe d'ar 1añ a viz Du 2008.
Abdoulaye Wade
thumb Abdoulaye Wade (ganet d'an 29 a viz Mae 1926) zo ur politikour eus Senegal ha prezidant ar vro etre 2000 ha 2012.
Graet en deus studioù war ar Gwir e Bro-C'hall. Goude bezañ bet korbellet e dilennadegoù 1978, 1983, 1988 ha 1993 e teuas a-benn da c'hounit dilennadegoù 2000 ha dont a reas da vezañ prezidant Senegal d'ar 1 a viz Ebrel. Addilennet eo bet e 2007. Er bloaz 2012 e klaskas bezañ dilennet ur wech c'hoazh daoust ma ne oa ket aotre hervez ar vonreizh, dre m'en doa graet daou respet c'hoazh. Koll a reas en eil tro a-enep Macky Sall.
Ilha do Bom Jesus dos Passos
An Ilha do Bom Jesus dos Passos zo un enezenn er Baía de Todos-os-Santos, e stad Bahia, e Brazil. Stag eo ouzh kumun Salvador, un 62 km alese. Un 3000 a dud zo o chom enni.
Istor
Kentañ anv anavezet e oa Pataíba Assú, hag eno e veve indianed tupinambá. Roet e voe an anv portugalek e 1776.
Gilles Gahinet
Gilles Gahinet a oa ur merdeer breizhat.
Tad eo da wGwenolé Gahinet, merdeer ivez.
Our House (kanaouenn, Graham Nash)
Our House (Hon zi) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer saoz Graham Nash (1942-).
Enrollet e voe d'ar 5 a viz Du 1969 hag embannet gant Atlantic Records d'an 11 a viz Meurzh 1970, a-gevret gant nav c'hanaouenn all, war Déjà Vu, albom kentañ ar strollad sonerien Crosby, Stills, Nash & Young. Kanet eo gant an aozer, eilet gant mouezhioù David Crosby (1941-) ha Stephen Stills (1945-). Seniñ ar piano a ra Nash ha pedet e voe ar sonerien gitar-boud Greg Reeves ha bateri Dallas Taylor (1948-2015) ivez.
Displeget en devoa Graham Nash e oa bet awenet gant darvoudoù munut c'hoarvezet d'ar mare ma oa o chom e ti an arzourez kanadian Joni Mitchell (1943-) e Laurel Canyon (Los Angeles (Kalifornia), Stadoù-Unanet Amerika). Bet e oant bet o leinañ e Los Angeles ha prenet he devoa Joni Mitchell ul lestr en ur stal e Ventura Boulevard (Traoñienn San Fernando, en norzh da Los Angeles). Distro en o zi e savas Nash ar sonenn en ur ober un eurvezh tra ma oa Mitchell o tastum bleuñv er jardin. Ken eeun ha tra...
Trochalopteron variegatum
Trochalopteron variegatum (Garrulax variegatus kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Anvet e voe Cinclosoma variegatum (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a zo brosezat an tri isspesad anezhañ e takadoù hanternoz Iskevandir India :
Gwénolé Gahinet
Gwenolé Gahinet zo ur merdeer breizhat. Mab eo da Gilles Gahinet, bageer ivez.
Ranville
Ranville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
left|thumb|Pegasus Bridge e miz Even 1944
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Ranville Churchyard
Marvet int d'ar 6 a viz Even 1944 e-doug an Dilestradeg pe un nebeud deizioù goude e-pad an Eil brezel-bed.
Bered ar C'hommonwealth: Ranville War Cemetery
Marvet e oant e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed,.
Turdoides
Turdoides a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1826 gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemp isspesad ha tregont (35) en holl.
Rummatadur
Pemzek (15) spesad (affinis, altirostris, aylmeri, caudata, cinereifrons, earlei, fulva, huttoni, longirostris, malcolmi, rubiginosa, rufescens, squamiceps, striata ha subrufa) a oa bet diblaset d'ober ar genad nevez Argya.
Rupiah Banda
thumb Rupiah Bwezani Banda (ganet d'an 13 a viz C'hwevrer 1937) zo ur politikour, bet prezidant Zambia. Kannadour Zambia e voe en Egipt hag er Stadoù-Unanet a-raok bezañ ministr an Aferioù estren e gouarnamant Kenneth Kaunda, prezidant kentañ Zambia. Pa voe paket ar prezidant Levy Mwanawasa e miz Even 2008 gant ur GGE e voe lakaet Banda da brezidant en etrekarg. Ar maout a yeas gantañ en dilennadeg aozet e miz Here ha pevare prezidant Zambia e teuas da vezañ d'an 2 a viz Du 2008, evit 3 bloaz, da lâret eo evit mont betek an termen lakaet da brezidantelezh Mwanawasa.
E dilennadeg miz Gwengolo 2011 e lakaas e anv en-dro, enebet dreist-holl ouzh Michael Sata. Barradoù feulster a voe e lec'hioù 'zo eus Zambia (Kitwe, Ndola...) abalamour d'an dale en embann an disoc'hoù ha d'an diskred e reizhder an dilennadeg. Koll a reas Banda gant 36% eus ar mouezhioù ha dilennet e voe Sata gant 43% anezhe.
Zillur Rahman
Zillur Rahman (ganet d'an 9 a viz Meurzh 1929 ha marvet d'an 20 a viz Meurzh 2013) a oa ur politikour eus Bangladesh ha prezidant ar vro adalek an 12 a viz C'hwevrer 2009 betek e varv.
Graet en deus studioù war an istor e skol-veur Dhaka. Kemer a reas perzh en Emsav ar Bengaleg e 1952. Er bloavezhioù 1970 e voe Zillur Rahman e gouarnamant en harlu e-pad brezel dieubidigezh Bangladesh. Ezel eus ar Parlamant ha ministr e voe a-raok dont da vezañ prezidant ar vro.
Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour
Diskleriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour 1789 (galleg:Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789) zo un destenn diazez eus ar Reveulzi C'hall hag a embann un hollad gwirioù naturel hiniennel hag ar stuzioù evit o implij. Embannet e oa bet ar pennadoù d'ar 26 a viz Eost 1789.
An Diskleriadur zo unan eus an teir zestenn hag a zo bet mammenn digoradur Bonreizh C'hall ar 4 a viz Here 1958. An dalvoudegezh vonreizhel a zo anzavet gant ar C'huzul bonreizhel Gall abaoe 1971. An diferadurioù embannet gant Diskleriadur Gwririoù Mab-Den hag ar C'heodedour 1789 a zo bet kemeret er Gwir c'hall, hag a vez kemeret evel pennaennoù uhelañ reoladoù e Bro-C'hall.
Darn eus an destenn a zo bet savet gant Markiz de Lafayette, met un darn eus fin an destenn a zo bet skrivet gant an Abad Sieyès.
Doue ha mem bro
Doue ha mem bro a oa ul lugan katolik hag enep reveulzier da vare ar Reveulzi C'hall ha Impalaeriezh Napoleon. Bez e voe implijet da gentañ gant chouanted Breizh evel youc'h brezel pe arouez gant Kalon Sakr Jezuz Krist, pa veze al lu roueelour a Vendée oc'h implijout "Dieu et mon roy" da lugan. Abaoe fin ar Chouanerezh e vez implijet gant roueelourien Breizh. Implijet e vez ivez gant katoliked zo hep ar meneg politikel a oa a-dreñv al lugan da gentañ.
Levr
"Doué ha mem bro" zo ivez titl un dastumad barzhonegoù gant ar beleg Yann-Vari ar Joubiouz, eus eskopti Gwened, embannet e 1844 e Gwened.
Kupeornis
Kupeornis a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1949 gant an evnoniour skosat William Serle (1912-1992).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
Diblaset e oant bet er genad Turdoides.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
Actinodura
Actinodura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seizh isspesad warn-ugent (27) en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae hag an daou spesad cyanouroptera ha strigula er genad Minla kent.
Salva Kiir Mayardit
thumb Salva Kiir Mayardit (ganet e 1951) zo ur soudard, ur politikour ha prezidant kentañ republik Soudan ar Su. Unan eus pennoù an emsavadeg e-pad eil brezel diabarzh Soudan e oa. Kas a reas Soudan ar Su war-zu an dizalc'hiezh.
Massa Marittima
Massa Marittima zo ur gumun eus Italia, e proviñs Grosseto, en Toskana. 8 500 bennak a dud zo o chom enni.
Salva Kiir Mayardit
D'an 11 a viz Eost 2005 e teuas da vezañ prezidant rannvro emren Soudan ar Su ha besprezidant republik Soudan goude marv John Garang en ur gwallzarvoud biñsaskell. Bez' e oa ivez e penn Luskad Pobl evit Dieubiñ Soudan (Sudan People's Liberation Army).
E miz Ebrel 2010 e voe dilennet da brezidant ar rannvro emren gant 93% eus ar mouezhioù. E miz Genver 2011 e voe aozet ur referendom a ziskouezas e oa 98,8% eus ar mouezhioù a-du gant an dizalc'hiezh. D'an 9 a viz Gouere 2011 e voe embannet ar republik nevez gant Salva Kiir e penn ar Stad.
Susilo Bambang Yudhoyono
thumb Susilo Bambang Yudhoyono (ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1949) zo ur soudard, ur politikour ha prezidant Indonezia abaoe an 20 a viz Here 2004. Addilennet eo bet e 2009.
Egbert Trier
Egbert Trier (war-dro 950 - 9 Kerzu 993) a oa arc'heskob Trier adal 977 betek e varv.
E vuhez
Mab e oa Egbert da Thierry II, kont Holland. Skoliet e voe en Egmond hag e lez Brunon Köln. Da ganselour e voe anvet gant Otto II en 976.
Bloaz goude e voe anvet da arc'heskob Trier. En 984 e kemeras perzh en irienn Herri II Bavaria a-enep Otto, met adarre e tistroas gant Otto II goude bloaz.
Brudet e oa Egbert evel mignon d'ar skiantoù ha d'an arzoù. Ober a reas sevel ar Registrum Gregorii. Dezhañ e oa dediet Codex Egberti, savet e Reichenau.
Babax
Babax a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1875 gant an evnoniour gall Armand David (1826-1900)
Spesadoù
Pevar spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
Diblaset e oant bet er genad Pterorhinus.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
José Ramos-Horta
thumb José Ramos-Horta (ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1949 e Dili) zo ur politikour ha prezidant Timor ar Reter etre 2007 ha miz Mae 2012.
Priz Nobel ar Peoc'h zo bet roet dezhañ e 1996 evit e labour a-benn kavout un diskoulm peoc'hus d'ar brezel a rene en e vro. Kentañ Ministr Timor ar Reter eo bet adalek an 10 a viz Gouere 2006 betek an 19 a viz Mae 2007 a-raok dont da vezañ prezidant d'an 20 a viz Mae. D'an 11 a viz C'hwevrer 2008 e voe tennet outañ gant soudarded kaset gant Alfredo Reinado. Chom a reas daou viz en ospital en Aostralia.
Gwiskva
Ar gwisklec'h, pe gwiskva, eo al lec'h, sal pe di, ma en em wisker. Er c'hoarivaoù pe salioù-dañs eo al lec'h ma tenner an dilhad, ha ma laosker mantilli, togoù, seier. Salioù-dour a vez stag outo er sportvaoù, ha brudet eo gwiskvaoù sportoù zo, re ar vell-droad dreist ar re all.
Nikolay Karamzin
Nikolay Mic'hailovitch Karamzin (Николай Михайлович Карамзин e rusianeg), ganet d’an 12 a viz Kerzu 1766 e proviñs Simbirsk ha marvet d’an 3 a viz Mezheven 1826 e Sant-Petersbourg, a oa ur skrivagner, barzh, troer hag istorour eus Rusia. E oberenn anavezetañ eo "Istor ar Stad Rusian", e daouzek levrenn.
Ofiser en arme an tsar e oa e dad ha Tatared eus Krimea e oa e hendadoù. Kaset e voe Nikolay d’ober e studi da Voskov, gant ur c’helenner alamanek eus Suis. Goude ez eas da Sant-Petersbourg. Eno en em lakaas da dreiñ e rusianeg oberennoù gant skrivagnerien estren. Goude distreiñ da Simbirsk ez eas da Voskov en-dro.
Goude ober e goñje e Sant-Petersbourg en em lakaas da veajiñ dre Europa, e 1789-1790. Tremen a reas dre Alamagn, Bro-C'hall, Suis ha Bro-Saoz. Pa zistroas da Rusia e skrivas e "Lizheroù ur Beajour Rusian", embannet en ur gazetenn da gentañ hag e stumm ul levr goude. El levr-se e konte en doa graet anaoudegezh gant Immanuel Kant e Königsberg hag en doa gwelet an Dispac'h Gall e Pariz. Plijout a reas e oberenn d’an dud hag un tamm mat a vrud a c’hounezas. D’ar mare-se ivez e troe skridoù diwar ar galleg, ur yezh hag en doa desket ez-yaouank hag a oa ledet a-walc’h e-touez noblañsoù Rusia en amzer-hont. E-pad ar bloavezhioù 1790 e embannas oberennoù all ivez, troidigezhioù pe skridoù savet gantañ evel "Aglaia", ma oa, e-touez traoù all, ur gontadenn diwar-benn an haroz Ilya Muromets.
Anvet e voe Nikolay Karamzin da istorour ofisiel Impalaeriezh Rusia gant an tsar Aleksandr I, d’an 31 a viz Here 1803. E 1816 e voe embannet an eizh levrenn gentañ eus e labour. Dindan ur miz e voe gwerzhet an tri mil skouerenn. Goude e voe embannet teir levrenn all hag an daouzekvet levrenn ne zeuas er-maez nemet goude e varv, e 1826. En oberenn veur-se e konte istor Rusia abaoe an deroù betek penn-kentañ ar.
Dispredet eo an “Istor ar Stad Rusian”-se bremañ, met kendelc’her a reer da lenn meur a hini all eus oberennoù Karamzin hiziv. Ouzhpenn e skridoù komz-plaen ha barzhoniezh, e savas troidigezhioù diwar meur a yezh. Unan eus e droidigezhioù anavezetañ eo Shakuntala, tennet eus al lennegezh sañskritek klasel ha savet gant Kālidāsa.
Evel ezel eus akademiezh Sant-Petersbourg, adalek 1818, Karamzin a reas kalz evit degas kemmoù d’ar rusianeg ha pellaat diouzh ar slavoneg kozh. Gantañ e teuas nevezc’herioù war-wel, gerioù hag a zo tremenet er yezh pemdeziek abaoe. Gantañ ivez e voe ledet an implij eus al lizherenn "Ё|ë" hag a oad krog da implijout e rusianeg e dibenn an evit ar soniad [jo].
Div wech e voe dimezet Nikolay Karamzin : ar wech kentañ gant Protasova Elizaveta Ivanovna (marvet e 1802) hag an eil gwech gant Kolivanova Katerina Andreevna (1780-1851). Ur verc’h en doe gant e wreg kentañ ha pemp bugel gant e eil gwreg.
Gwall boaniet e voe Karamzin gant marv an tsar Aleksandr I e 1825. Darempred o doa bet e-pad ouzhpenn 20 vloaz hag e-pad pell e oa bet Karamzin o lojañ e palez an tsar. Mervel a reas Nikolay Karamzin d’an 3 a viz Mezheven 1826, gant un danijenn skevent en doa paket un nebeud mizioù a-raok e Sant-Petersbourg. Beziet e voe e Sant-Petersbourg, e Manati Aleksandr Nevskiy.
Cutia
Cutia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemp (5) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
Carlo Levi
Carlo Levi (Torino, 29 a viz Du 1902 - Roma, 4 a viz Genver 1975) a oa ur skrivagner italian, livour, kizellour, stourmer enepfaskour ha medisin.
Jacob Zuma
Jacob Gedleyihlekisa Zuma (Nkandla, 12 a viz Ebrel 1942) zo ur politikour suafrikan, bet prezidant Republik Suafrika eus 2009 betek 2018.
Carlo Levi
Diwar e bluenn e anavezer dreist-holl Cristo si è fermato a Eboli ("Chomet eo ar C'hrist a-sav en Eboli"), embannet e 1945, ma kont e vuhez en harlu e Lucania, goude ma oa bet toullbac'het en abeg d'e soñjoù enepfaskour. E 1979 e voe savet ur film diwar al levr-se, gant Francesco Rosi. Korn-bro Lucania (a zo Basilicata bremañ) a oa unan eus ar rannvroioù paourañ e Kreisteiz Italia en amzer-hont. En e levr e tiskouez Carlo Levi karantez ouzh tud Lucania ha diskrivañ a ra o buhez diaes. Al levr-se a voe unan eus an abegoù ma voe kaozeet kalzik eus "diaesterioù ar c'hreisteiz" gant ar bolitikerien goude an Eil Brezel-bed, ha ma voe graet strivoù evit klask lakaat ar rannvroioù-se da ziorren.
Liocichla
Liocichla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1877 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia, en un takad hag a ya eus India da Sina, pevar (4) isspesad dezho en holl.
Kanton Tilly-sur-Seulles
Kumunioù
Kanton Tilly-sur-Seulles a yae 22 gumun d'ober anezhañ:
Liocichla
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
Crocias
Crocias a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
Diblaset e oant bet er genad Laniellus.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Timaliidae kent.
Emgann Bro-C'hall
Emgann Bro C'hall pe Fall of France a vez graet eus aloubadeg an Izelvroioù, Belgia ha Luxembourg kement ha Bro-C'hall gant lu an Trede Reich e-penn kentañ an Eil brezel-bed. Kroget e oa an argadenn Alaman d'an 10 a viz Mae 1940, o lakaat un harz da koulzad amzer an « drôle de guerre », hag o welet an argadenn o chom tost dizehan ha didrec'h. Ur wech toullet an talbenn e Sedan o lakaat an nerzhioù lu Saoz, Gall ha Belgiat da gila en desped da emgannioù evel hini Dyle, emgann Gembloux, emgann Hannut, emgann la Lys hag hini Dukark e echuas Emgann ar Frañs d'an 22 a viz Even 1940 gant trec'h an Trede Reich ha sinadur un arsav-brezel gant gouarnamant ar Marichal Pétain.
An tiriadoù aloubet e peder bro a voe lakaet e dalc'h nerzhioù an Trede Reich met gant doareoù disheñvel: evit bro C'hall e voe rannet e tri tamm gant ur zonenn dindan dalc'h Alamagn en norzh ha kornôg, ur zonenn vihan evit an Itlaia faskour e gevred ar vro, hag ur zonen dieub "zone libre" dindan sujidigezh gouarnamant Vichy.
Er zonenn norzh aloubet eus ar Frañs e voe krouet ur « zonenn difennet » adal departamantoù an norzh adstaget ouzh gouarnamant milourel Belgia, dindan urzhioù hollveliek ar jeneral Alexander von Falkenhausen. Lodenn german a yezh Belgia e reter ar vro a zo staget ouzh Alamagn. Ar memestra a vezo evit an Elzas ha departamant ar Moselle ha dugelezh al Luxembourg. An Izelvroioù a voe lakaet dindan sujidigezh ur gouarnour o tont eus ar strollad Nazi (ur gauleiter), hag a vez hollevleik dre urzhioù Hitler. Hollad an tiriadoù-se ne vint dieubet eus dalc'hidigezh an Alamanted nemet dre argadennoù ar Gevredidi etre Even 1944 ha Mae 1945.
Adal an 18 a viz Even 1940 e oa bet skignet ur galv gant ar Jeneral De Gaulle, Galv an 18 a viz Mezheven o c'hervel an holl geodedourien gall da genderc'hel gant ar stourm, penn kentañ ar Rezistañs eo. Sinadur an eil Arsav-brezel e Compiègne etre nerzhioù an Trede Reich hag ar marichal Pétain a voe penn-kentañ mare ar C'henlabourerezh er Frañs, war ar memestro e oa fin an Trede Republik.
Mohamed Nasheed
Krouet en deus Strollad Demokratel Maldivez hag eneber eo bet d'ar prezidant bet Maumoon Abdul Gayoom. Trec'hiñ a reas anezhañ e dilennadegoù Here 2008 hag e teuas da vezañ prezidant d'an 11 a viz Du 2008. Reiñ a reas e zilez d'ar 7 a viz C'hwevrer 2012 goude ur seurt taol nerzh.
Emgann Bro-C'hall
Kenarroud
Er bloavezh 1939, ar Rouantelezh Unanet ha Bro-C'hall a savas un emglev difenn gant Polonia kenkaz ma vije aloubet Polonia gant Alamagn. D'ar 1añ a viz Gwengolo 1939 e krogas aloubadeg Polonia gant nerzhioù lu an Trede Reich. Bro-C'hall hag ar Rouantelezh Unanet a zisklerias ar brezel d'an 3, goude un ultimatom d'an nerzhioù aloubiñ alaman o c'houlenn dezho mont war-gil. Ne voe ket respontet d'ar goulenn-se. Broioù all a heulias : Aostralia (3 a viz Gwengolo), Zeland-Nevez (3 a viz Gwengolo), Afrika Su (6 a viz Gwengolo) ha Kanada (10 a viz Gwengolo), a zisklerias ar brezel da Alamagn.
Implij er propaganda
Un implij bras a zo bet eus ar c'hampagn-se e propaganda an Trede Reich. Daou abeg: da gentañ e oa bet trec'het an enebour daonet diskleriet da vezañ trec'het e Mein Kampf, da eil primm e oa bet dre implij armoù modern ar pezh a oa arouezius eus nerzh didrec'h an Vroadel-sokialouriezh. Ar marichal Pétain hag a bledas kerkent ha sinet an arsav-brezel evit ur c'henlabourat gant an Trede Reich a sikouras dre-se propaganda an nazied war-zu ar C'hallaoued badaouet gant un trec'h ken bras warno ha fiziañs eno e trec'her Verdun.
An Siopa Dubh
An Siopa Dubh (saozneg: Castlecove) zo ur gêriadenn en Iwerzhon, e kontelezh Ciarraí, en Uíbh Ráthach. Treuzet eo gant an hent N70.
Cyornis concretus
Cyornis concretus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Anvet e voe Muscicapa concreta (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
N'eo ket peursklaer taksonomiezh ar spesad c'hoazh.
Pratibha Patil
Pratibha Devisingh Patil (ganet d'an 19 a viz Kerzu 1934) zo ur bolitikourez ha prezidantez India eus ar 25 a viz Gouere 2007 d'ar 25 a viz Gouere 2012. Ar wech kentañ e oa d'ur vaouez bezañ gant ar garg-se en India.
Omar al-Bashir
thumb|Omar al-Bashir, luc'hskeudennet en [[Addis Abeba e miz Genver 2009.]] Omar Hasan Ahmed al-Bashir (en arabeg : عمر حسن أحمد البشير‎) zo ur soudard hag ur politikour eus Soudan, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1944 e Hosh Bannaga. E penn ar Stad emañ abaoe 1989.
Soudard eo bet en arme Egipt da vare brezel Kippour ouzh Israel e 1973. Pa zistroas da Soudan e voe lakaet e karg da stourm ouzh arme dieubidigezh Soudan e su ar vro. Kas a reas an taol-Stad ouzh ar ministr Kentañ Sadeq al-Mahdi e 1989 ha kemer ar galloud. Dont a reas da vezañ prezidant Soudan d'ar 16 a viz Here 1993.
Urzhioù-bac'hañ anezhañ zo bet embannet gant al lez-varn gastizel etrebroadel e 2009 ha 2010 evit torfed-brezel, torfed a-enep Mab-Den ha gouennlazh e-kerzh brezel an Darfour.
Addilennet eo da brezidant e 2015 gant 94,5 % eus ar mouezhioù.
Hérouvillette
Hérouvillette a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered nevez ar gumun: Hérouvillette New Communal Cemetery
Marvet e oant e miz Even 1944 e-pad Dilestradeg Normandi pe en Emgann Normandi un nebeud deizioù war-lerc'h, e-pad an Eil brezel-bed. Implijet e voe ar vered gant The Parachute Regiment, A.A.C., ar Rejimant Oxford and Bucks Light Infantry hag ar Royal Army Service Corps .
Fontenay-le-Pesnel
Fontenay-le-Pesnel a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth: Fontenay-le-Pesnel War Cemetery
Marvet e oant e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. Digoret e voe ar vered e dibenn miz Mezheven 1944 hag implijet kalz e miz Gouere 1944 gant an unanadoù-stourm eus tirlu ar Rouantelezh-Unanet: South Staffordshire Regiment, East Lancashire Regiment, Royal Warwickshire Regiment, Durham Light Infantry hag unanadoù hobregonet. Un darn vras eus an Alamaned beziet enni a oa er 12 SS Panzer Division (Hitlerjugend) .
Mongo Beti
Mongo Beti e oa anv-pluenn Alexandre Biyidi Awala (30 Mezheven 1932 – 8 Here 2001), ur skrivagner kamerounat hag a skrive e galleg.
Leiothrix
Leiothrix a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Mongo Beti
E vuhez
Goude aet d'ober studioù lennegezh da skolioù-meur Aix-en-Provence hag ar Sorbonne (Pariz), e chomas Mongo Beti da labourat evel kelenner e Bro-C’hall. En em lakaat a reas, er bloavezhioù 1950, da sevel skridoù ma kont doareoù ar vuhez en e vro. E zanevelloù kentañ a embannas er gelaouenn Présence Africaine. E romant kentañ, Ville cruelle, a voe embannet e 1954, e-barzh Présence Africaine ivez, sinet gant an anv-pluenn Eza Boto.
Faure Gnassingbé
Faure Essozimna Gnassingbé (ganet d'ar 6 a viz Even 1966) zo ur politikour ha prezidant Togo abaoe 2005. Mab eo d'ar prezidant Gnassingbé Eyadéma. Graet en deus studioù e Bro-C'hall hag er Stadoù-Unanet. Bet eo kannad e Parlamant Togo ha ministr e gouarnamant ar c'hentañ ministr Koffi Sama.
Roza Otunbayeva
thumb|Roza Isakovna Otounbayeva e [[2011]] Roza Isakovna Otounbayeva (Роза Исаковна Отунбаева) (ganet d'an 23 a viz Eost 1950 en Och) zo ur bolitikourez eus Kirgizstan.
Leiothrix
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :