cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jules Brunet
Pa vezo trec'het ar Shogun Tokugawa ha pa rento ar galloud d'an Impalaer e fin 1867, kefridi ar c'hallaoued a vezo kaset da get. En un doare ofisiel, Bro-c'hall na gemer perzh ebet ken er brezel diabarzh. Lod eus ar strollad kelennerien a choazas da chom gant o skolidi, evit reiñ harp da arme ar "bakugun", ar samouraied diwezhañ a oa feal d'ar Shogun. Talvezout a ra avat ez int dizertourien evit an arme c'hall. Brunet a skriv neuze d'an Impalaer gall Napoleon III evit displegañ e choaz : " Choaz da vervel pe da genderc'hel da reiñ harp d'an interestoù gall er vro-mañ". Ur gorventenn a drec'ho vit ul lodenn vras anezho, ar re leal d'an ez-shogun e fin 1868. Kaset ez eo d'ar strad bigi al lu. Brunet a dec'h e Hakodate, war enezenn Ezo, gant amiral ar vorlu brezel Takeaki Enomoto hag un nebeud Gallaoued. Eno, Enomoto a zo anvet da brezidant republik dieub Ezo. Na bado nemet 6 miz ar republik. Eneberezh ar Samouraied ouzh an Impalaer a zo trec'het er bloavezh 1869. Troadegiezh an Impalaer a zilestr e Hakodate. Bombezennet eo adal ar mor hag an douar. Faezhet eo enebourien an urzh nevez. Kuzhet en ul lec'h-kreñv savet e doare Vauban, an 800 Samourai diwezhañ a baouez ar stourm d'an 30 a viz even.
Brunet n'eo ket chomet da c'hortoz trec'h lu an Impalaer, tec'het eo gant ur vag c'hall. Ar gouarnamant nevez a c'houlenn e vije bac'het, met goude un toullad taolioù-dreist setu Brunet distro e bro c'hall. Barnet ha kondaonet ez eo evel dizertour met en un doare sioul. Kuitaat a ra al lu gall e fin 1869. Kemer a raio perzh en-dro e brezel 1870, prizoniet e vezo gant ar Brusianed e Metz. Kemer a ra perzh c'hoazh en emgannoù ar Gumun. Kuitaat a ra an arme c'hall evit ar wech diwezhañ gant an titl a jeneral.
Hervez Kristian Polak, ur gall o chom e Bro-Japan, Ar Japaniz a anavez Brunet c'hoazh. Gouzout a reont ez eus bet un nebeud Gallaoued e Hakodate, hag ez eus bet roet skoazell d'ar Shogun diwezhañ gant ar Frañs.
Yezh VSO
E yezhoniezh e vez implijet an termen yezh VSO evit komz eus ur yezh ganti da frammadur kevreadurezhel diazez an urzh verb ("V") - rener ("S") - renadenn ("O") peurliesañ. Anvet e vez ivez yezh VAO, da lâret eo verb - graer ("A") - renadenn.
Yezhoù VOS eo ar yezhoù semitek, en o zouez an arabeg hag an hebraeg, ar yezhoù keltiek, en o zouez ar brezhoneg hag an iwerzhoneg, ar yezhoù aostronezek, en o zouez an tagalogeg hag an hawaiieg.
Eilpennadur
Eilpennet e c'hell bezañ urzh diazez ar yezhoù nann-VSO, implijet gante an urzh VSO evit sevel frammadurioù arbennik, peurliesañ evit pouezañ war un elfenn bennak pe c'hoazh evit sevel goulennoù, da skouer:
RENADENN
Meroveed
Ar Veroveed zo un dinastiezh rouaned frank a ziskenne eus Merove, un hendad (mojennel marteze) da gKloviz.
Ren a rejont adalek ar kantved betek 751, pa voe skarzhet o roue diwezhañ Childerig III gant Pepin III.
Ar re vrudetañ anezho eo Hlodwig Iañ (pe Kloviz) ha Dagobert Iañ.
Abdülhamit II
Abdülhamit II, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1842, a voe 34vet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Abdülmecit I ha breur Murat V.
Ren
Ur vonreizh a voe lakaet e plas e penn kentañ e ren ha Turkia a zeuas da vezañ ur vonarkiezh bonreizhel e 1876. Padal ar galloud a chome da vat gant ar sultan.
Cirencester
Cirencester zo ur gêr eus Gloucestershire, e Bro-Saoz, 150 km er gwalarn-kornôg da Londrez. Emañ Cirencester war glannoù ar stêr Churn, un adstêr d'an Tavoez, hag ar gêr vrasañ e Distrig Cotswold. Eno emañ ar Royal Agricultural College, ar skol labour-douar koshañ er bed saoznek, bet savet e 1840. Anavezet eo mirdi kêr (Corinium Museum) evit e zastumad roman bras. Corinium e oa anv latin ar gêr. Soñjal a reer e teu an anv eus hini pobl vrezhon ar g-Cornovii, emañ o anv ivez en hini ar stêr Churn. Meneget e oa * ar gêr evit ar wezh kentañ gant Ptolemaios e 150.
Bangor
Meur a lec'h a zo anvet Bangor er broioù keltiek ha/pe saoznek.
Er broioù keltiek
Al lec'hanv-se a gaver e peder bro :
Abdülhamit II
Ren
E 1895 e voe asantet gant Abdülhamit II lakaat e plas reformoù goulennet groñs gant Europa evit an Armeniz. Diwar-se e voe emsavadegoù (dreist-holl e reter Anatolia) ha lazhadeget kalz Armeniz. Ar sultan ne enebas ket ouzh al lazhadeg hag en abeg da se e voe lesanvet ar sultan ruz.
Bangor
Bangor a zo anv teir c'hêr er vro :
Traoù
Ur  bangor zo un trouz ponner, ha bangorat ar verb savet diwarnañ.
Cirencester
Douaroniezh
War ar stêr Churn
Loch Shuaineart
Enezenn
Un enezenn zo el loc'h, anvet Orasaigh e gouezeleg, hag "Oronsay" e saozneg.
Roll ar Pennoù Stad e 2007 Kt J-K
Pennoù Stad ar bloaz 2008 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 1900 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 2006 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz -
Skoul gwenn
Ar skoul gwenn a zo un evn-preizh, Circus macrourus an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skoul gwenn en urzhiad Falconiformes, Ciconiiformes pe Accipitriformes.
Cirencester
Anv
Talvoudegezh : "This is unresolved"
- Eilert Ekwall : Korinion c 150 Ptolemy; Durocornio (abl) 4 I.A; Cirenceaster, 577 FF ASC; Cirrenceaster c 894 Asser; Cirecestre, DB.
- Asser. : "Cirrenceaster qui Britannice Cair Geri nominatur"
Istor
Pilet eo an Dobunni er bloaz 49 e Corinium / Cirencester gant Legio II Augusta, kaset gant Vespazian.
Abdülhamit II
Ren
Strolladoù enebet ouzh ar sultan a voe krouet : Bodañ a reas an daou strollad-se e 1907 dindan an anv Ittihat ve Terakki (Unaniezh ha Mont war-raok). Rediañ a rejont ar sultan da asantiñ ur bonreizh nevez e 1908.
Goude-se e voe renet ar vro ent-gwirionez gant tud Ittihat ve Terakki. Skarzhañ a rejont ar sultan d'ar 27 a viz Ebrel 1909 ha lakaat Mehmet V en e blas.
Mervel a reas Abdülhamit II d'an 10 a viz C'hwevrer 1918.
Caerhun
Caerhun zo ur gumuniezh, bet parrez, war lez kleiz ar Stêr Conwy, er c'hreisteiz da Henryd hag en hanternoz da Dolgarrog, e bwrdeisdref Conwy, en hanternoz Kembre.
Istor
En-dro d'an iliz-parrez, eus ar kantved, emañ an aspadennoù eus kreñvlec'h roman Canovium. Goude ma voe kuitaet Enez Vreizh gant ar Romaned, e 410, e oa ar c'hreñvlec'h-se etre daouarn ar roue Rhun Hir eus Rouantelezh Gwynedd, a roas e anv kembraek d'al lec'h, Caer Rhun.
An anv Canuvium a gaver meneget e meur a lec'h : Deuet e vefe an anv-se eus *cano = ruz
Ibiz moal ar c'hreisteiz
Ibiz moal ar c'hreisteiz a zo ur spesad evned hirc'harek, Geronticus calvus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Lesotho, Suafrika ha Eswatini.
Yağlı güreş
250px|right|Tournamant Yağlı güreş e [[Istanbul e 2006]]
Ar Yağlı güreş (distaget jɑːlɯ ˈɟyrεʃ) (Gouren gant eoul) zo ur sport hengounel e Turkia.
Ur seurt gouren eo : eouliet e vez korf ar c'hourenerien, ar pezh a lak ar c'hrogoù da vezañ diaesoc'h.
Bep bloaz emañ an tournamant broadel en Edirne e-korf sizhunvezh diwezhañ miz Even.
Bulgareg
Ar bulgareg zo ur yezh slavek, ha yezh ofisiel republik Bulgaria. Gant al lizherenneg kirillek e vez skrivet.
Transliteration:
Orasaigh (Loch Shuaineart)
Orasaigh zo un enezenn didud, roc'hellek e Loch Shuaineart. En enez emañ Loch na Droma Buidhe (pe Loch Drumbuie e saozneg) ma vez savet pesked.
Kanton Thurgau
Kanton Thurgau zo ur c'hanton a Suis, e biz ar vro, war lez lenn Konstanz, treuzet gant ar stêr Thur.
924
Diwar-benn bloavezh 924 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 924
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 924
Geronticus
Spesadoù
Daou spesad ibized moal a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika.
Noal-ar-Bruz
Noal-ar-Bruz (Noyal-sur-Brutz e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Strollad Komunour Bhoutan (Marksour-Leninour-Maoour)
Vikalpa eo anv (pe lesanv) ar Sekretour-Meur.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzul Kenoazañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia (KKSAMSA).
Stourm a ra ar Strollad kas da-benn un dispac'h evit diskar an Tiegezh Wangchuck ha sevel en he flas un demokratelezh nevez, awenet gant brezel ar bobl renet strolladoù maoour e Nepal.
Er follennoù bet dispartiet gant ar strollad e kampoù repuidi ar Broadoù unanet e kaver ar roll 10 poent-mañ, renablet ennañ ar pezh a c'houlenn groñs e anv "ar Vreudeur hag ar C'hoarezed Paizanted":
Tour-tan ar Maen
Ar Maen (Ar-Men hervez ar velestradurezh) zo un tour-tan kroget d'e sevel e 1867 hag a voe echuet e 1881 en enezeg Sun, e kornôg pellañ Breizh. War unan eus ar c'harregoù a ya d'ober "Chaoser Enez-Sun" emañ.
Brudet eo p'eo bet ken diaes sevel anezhañ war ur garreg a veze goloet gant al lanv. Meur a wech e oa bet distrujet al labourioù gant ar mor en deroù.
A-raok an emgefren e oa dañjerus-tre kas an daou evezhier di dre lestr.
Lesanvet eo ifern an ifernioù, da lavarout eo, an dañjerusañ ha displijusañ eus an tourioù-tan.
Loch na Droma Buidhe
Loch na Droma Buidhe (Loch Drumbuie e saozneg) zo ul loc'h en enez Orasaigh, un enezenn a zo e-barzh Loch Sunart. Savet ha maget e vez pesked enni.
Ar Forest-Fouenant
Ar Forest-Fouenant a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Brezhoneg
D'an 20 a viz Kerzu 2020 e oa bet votet emezelañ d'ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kuzul-kêr ar gumun.
Anvioù Jeruzalem
Dindan meur a anv eo bet anavezet Jeruzalem a-hed an amzer ha kemmañ a ra an doare ma vez graet eus ar gêr-mañ hervez a lec'h da lec'h, a yezh da yezh hag a sevenedur da sevenadur, pe c'hoazh a relijion da relijion hag anavezet e vez dindan 70 anv disheñvel zoken gant ar yuzevion/ezed nemetken.
Anvioù er Bibl
Gant ar yuzevien hag ar gristenien ez eus bet implijet anvioù a gaver er Bibl.
Salem
(Kevatal eo Ur(u) da Ir ("kêr unan bennak") en hebraeg ha n'eus netra da welet gant ar silabennoù Jeru- en anv Jeruzalem.)
S(h)alem e oa anv ar gêr meneget e Levr kentañ an Testamant Kozh, Geneliezh da vare Abraham ma oa bet renet warni gant ar Melchizedek. Ur stumm diverret diwar Jeruzalem e c'hellfe bezañ.
Jeruzalem
Jeruzalem eo an anv implijet an aliesañ er Bibl ha dindan ar stumm-mañ e vez anvet peurlisañ gant ar yuvezion. Anv brudetañ kêr an hini eo er C'hornôg a-bezh ivez dre vras. Implijet e vez ar stumm arabek heñvelstumm Ūršalīm gant Gouarnamant Stad Israel hag implijet e vez ivez ar stumm arabek-mañ e kenarroudoù biblek pe istorel resis. Meneget eo bet evit ar wezh kentañ an anv-mañ e lizhiri Amarna hag implijet evit ar wezh kentañ en hebraeg e Khirbet Beit Lei.
E gresianeg e oa bet kredet e teue rann gentañ an anv Hierousalēm eus ar memes orin hag ar ger gresianek hieros ("sakr") hag e hennorseg eo bet lakaet ar silabenn diwezhañ da glotaat gant ar ger -sala ("sal" pe "sal un azeuldi")
Moriah
E Levr ar C'heneliezh e kaver an anv Moriah oc'h envel Menez an Templ d'ar mare na veve den ebet eno.
Jebus
Jebus a oa anv Menez an Templ hag an trowardroioù da vare ar Roue David meneget en Testamant Kozh ha goude bezañ trec'h war Jebus e savas David kêr Jeruzalem eno da gêrbenn Israeliz.
Sion
Sion eo anv hengounel menez an Templ hag ar gêr tro-war-dro.
Ariel
Ariel zo un anv barzhoniel evit Jeruzalem, s.o. Izaia 29:1-2, 7. Implijet e vez kentoc'h bremañ an anv-se pa vez anv eus kêr Ariel nepell eus Jeruzalem.
Kêr David
Diwar anv ar Roue David bet diazezet kêr gantañ.
Adonai-jireh
"An Aotroù a wel", hervez ar Vulgate e latin Dominus videt. En hebraeg a orin e kaver ar stumm "a welo" en amzer dazont mui an tetragrammaton e lec'h Adonai ("aotrou"). Abalamour d'ar reolenn hag a denn d'ar fed ma'z eo arabat distagañ anv Doue e vez distaget ez-hengounel an anv-mañ "Adonai-yir'eh" gant ar Yuvezion.
Neveh Tzedek
נווה צדק "Glasvezeg ar Reizhder", d.s. e Levr Jeremiaz 31:22.
Ir Ha-Kodesh
Hebraeg עיר של המקום הקדוש "Kêr al Lec'h Santel/ar Santelezh".
Ir Ha-Kedoshah
Hebraeg העיר הקדושה "Ar Gêr Santel".
Quiriguá
Quiriguá a zo ul lec'hienn henoniel vaya e departamant Izabal e gevred Guatemala.
Anvioù Jeruzalem
Al-Quds
Hiziv ec'h eo Al-Quds anv implijetañ ar gêr en arabeg hag ivez, dindan stummoù kemmet pe get, an hini implijetañ dre ar bed bet levezonet gant an islam dre vras. Ne oa ket bet implijet a-raok marevezh Buyid-Fatimid avat, ouzhpenn 300 vloaz goude ma oa bet trec'h an Arabed war Jeruzalem evit ar wezh kentañ. Kavout a reer ivez ar stumm hiroc'h al-Quds aš-Šarīf, bet implijet gant an Otomaned dreist-holl.
Bayt al-Maqdis
Implijet e vez nebeutoc'h-nebeutañ en arabeg hiziv ar stummoù Bayt al-Maqdis pe Bayt al-Muqaddas, meneget e Hadith Sahih Muslim 234, 251.
Oronsay
Oronsay zo un anv-lec'h saoznek e Bro-Skos, ha hini meur a enezenn er vro. Peurvuiañ e lavarer Orasaigh anezho e gouezeleg, un anv a deu eus an anv norsek Örfirirsey, a dalv kement hag enezenn an tre.
Anvioù Jeruzalem
Masjid al-Aqsa
Meneget er C'horan Rannbennad 17 (Al-Isra), surat 1.
Aelia Capitolina
Aelia Capitolina eo an anv bet roet da Jeruzalem gant ar Romaned goude ma oa bet skarzhet ar yuzevion. Dave a ra an anv eus Aelius hag an azeuldi e enor an doue Yaou bet savet war dismantroù Templ Jeruzalem. Implijet e oa bet ur stumm arabekaet ʼĪlyāʼ a-wezhioùigoù er Grennamzer ha meneget e vez ivez ar stumm-se en ur re Hadith.
Moncheaux-lès-Frévent
Moncheaux-lès-Frévent a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Flémalle
Flémalle ( e walloneg : Flémåle) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Niña
Niña zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha plac'hig, hag a zo bet roet da veur a dra.
Radio Kerne
thumb|right|200px|Studio Radio Kerne e 2009 ([[Ploneiz)]] Ur Skingomz brezhonek eus Bro-Gerne eo Radio Kerne. Savet e oa e 1998.
Radio Kerne zo ur radio kevredigezhel brezhonek. E Ploneiz emañ, tre e-kichenn Kemper. Skignet en doa evit ar wech kentañ e 1998 ha bremañ gant e dri frekañs ez a da skignañ war ul lodenn vat eus departamant Penn ar Bed. 5 den a zo implijet gant ar gevredigezh. Krouet eo bet Radio Kerne da heul kinnigoù Kuzul Sevenadurel Breizh a-fed ar radio. E bal, ouzhpenn skignañ war Kerne a oa, hag a chom atav, reiñ da glevet d'ar re a faot dezho abadennoù brezhoneg pa garont e Kerne hag e lec'h all. Ar pal-se a zo stag eus ar soñj labourat asambles gant ar radioioù brezhoneg all. Kinnig a reont 60 eurvezh abadennoù e brezhoneg bep sizhun, evit ar re vras hag ar re vihan. Ur program liesseurt, gant keleier, reportajoù, kronikoù hag abadennoù farsus. Ul lodenn vras eus an abadennoù-se a vez eskemmet pe kenbroduet gant ar radioioù brezhonek all (Arvorig FM, Radio Kreiz Breizh, Radio Bro Gwened). Brudet eo e brogram sonerezh a lak war-wel arzourien eus ar vro hag a chom digor war ar bed a-bezh war an dro.
Istor
E 1994 e tibab un nebeud tud en em vodañ dre ma 'z int aet skuizh gant an diouer a vrezhoneg er servij publik. Sevel a reont raktres ur skingomz kevredigezhel e brezhoneg penn-da-benn. Loc'het e vo gant radio Kerne e 1998, gant ar frekañs 90.2 hepken. Staliet e oa ar skipailh tud a youl vat en ur burev e ti-kêr Ploneiz er pennkentañ. E 2007 ez eus meur a cheñchamant evit ar radio. Un trede frekañs a dapont (97.5) ha prestet e vez dezho ur savadur nevez, gant ur gwir studio labour, gant ti-kêr Ploneiz
Hiziv an deiz ez eus pemp implijad e Radio Kerne, 4 anezho a ra al lodenn komzet hag egile a ra war-dro an teknik hag ar sonerezh. Ha gallout a reer selaou ar radio war-eeun adalek o lec'hienn internet.
Aozadur
Emañ ar skinpeul e Ploneiz.
Chomlec'h : Radio Kerne, Ti an Dourigoù, 57 straed laeneg 29710 Ploneiz
Frekañsoù
Teir frekañs a zo gant Radio Kerne :
Sant-Divi
Sant-Divi (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Hywel
Un anv-badez kembraek eo Hywel, kar da Hoel e brezhoneg.
Hag ivez:
Anv-tiegezh
Diwar Hywel e teu an anvioù Powell (ap Hywel) hag Hywels.
Boidae
Boidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered divinim.
Arz ha saverezh meroveat
Cheñch a reas an arz hag ar saverezh pa veze tierniezh frank ar Veroveed o ren.
Padout a reas eus ar 5 kantved d'an 8 kantved keit e Gallia hag e Germania.
Chom a ra skwerioù ur saverezh levezonet gant ar Reter gras da deir chapel-vadeziñ war ur patrom eizh kogn ha toet gant ur volz-to war bileroù, en Aix-en-Provence, Riez ha Fréjus.
Kalz a gevioù-iliz romanek a voe abalamour d'ar c'hehel evit ar Sent. Chom a ra kev-iliz Saint-Seurin e Bourdel, hini Sant-Laurent Grenoble ha hini abati Jouarre (7 kantved).
Kensonenn gweuz-staon dre dostaat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-staon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɥ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 171.
Tlvezout a ra [ɥ] da hantervogalenn o klotaat gant ar vogalenn serr a-raok ront ([y]) dres ma klota [w] gant [u] ha [j] gant [i].
Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti daou lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an staon.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1906
E 1906 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder gall René Pottier.
Sir Conwy
thumb|200px|Logo ar C'huzul Sir Conwy, pe kontelezh Conwy, e Kembre, eo an anv a reer eus ar gontelezh krouet e 1996 en-dro da gêr Conwy en hanternoz Kembre. Savet e voe neuze gant un darn eus kontelezh Gwynedd kozh (a oa bet Sir Gaernarfon a-raok) hag a oa er c'huzh-heol da stêr Conwy, hag un darn eus kontelezh Clwyd kozh (a oa Sir Ddinbych a-raok) hag a oa er sav-heol d'ar stêr.
Kumuniezhioù
34 c'humuniezh zo er gontelezh :
Ar c'hoshañ maner eo Kastell Gwydir, e Dyffryn Conwy.
Kenrouedad
Ar Genrouedad, pe Internet, zo ur rouedad urzhiataerel bedel. Diazezet eo war daou gomenad kehentiñ, TCP (Transmission Control Protocol) hag IP (Internet Protocol) lakaet asambles dindan an anv TCP/IP. Implijet e vez evit dispakañ meur a servij war skramm evel al lizheroù elektronek ("posteloù" e brezhoneg) hag ar World Wide Web.
Evit ma vo luget an holl ardivinkoù a zo war ar rouedad ez eus bet savet ur reizhiad chomlec'hioù gant sifroù arabek, a anver "chomlec'h IP". Pep ardivink e vez roet dezhañ ur chomlec'h IP neuze, a zo un heuliad sifroù ; padus pe war ar prim e vez ar chomlec'hioù IP, hervez an doare ardivink. Posupl eo ivez reiñ ur chomlec'h da neb en deus ezhomm. Ar chomlec'hioù o deus daou stumm, unan sifraouet a vez komprenet gant an ardivinkoù o-unan, hag unan all e gerioù lizherennet ha komprenapl d'an holl : 192.168.1.1 pe br.wikipedia.org, da skouer.
Orin an termen
E miz Here 1972 e voe meneget an termen Internet gant Robert Elliot "Bob" Kahn (* 1938) e-kerzh ur c'hendiviz e Washington D.C.. Ar c'haoz oa war an internetting, da lavaret eo sevel liammoù etre ar rouedadoù (net = rouedad). D'ar mare-se, meur a anv a veze roet d'ar reizhiad nevez : Interconnected Networks, Internetworking, International Interconnected Networks hag all. Erfin, d'ar 1añ a viz Genver 1973 e voe bet roet ez-ofisiel an anv Internet d'an ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network, rouedad al lu amerikan) ha d'ar rouedadoù all kenluget gantañ, er skolioù-meur amerikan peurvuiañ.
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [w] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 170.
Kenrouedad
Istor
Gant Leonard Kleinrock (* 1934) eus an MIT e oa bet embannet an destenn deorikel gentañ diwar-benn ar c'hehentiñ dre bakadoù e 1961, hag e {{1964]] ez embannas al levr kentañ diwar-benn an dodenn-se.
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet
Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti dao u lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an drekstaon.
Kenrouedad
Istor
E 1965 ez arnodas L. G. Roberts ha Thomas Merril ar c'hentañ kevreadur stlennegel a-bell, etre Massachusetts ha Kalifornia. Diskouezet e oa bet neuze e c'halle an urzhiataerioù kenlabourat a-bell, met ne oa ket mat kehentiñ dre rouedad ar pellgomz. Degemeret e oa bet meizad ar c'hehentiñ dre bakadoù, a oa bet kaset war-raok gant Kleinrock.
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet
E brezhoneg e vez skrivet <w> pa deu diwar kemmadur dre vlotaat "gw", d.s. "gwerenn" < "ar werenn" had <ou> (hep taol-mouezh a-hendall, d.s "ouelañ".
E rannyezhoù saoznek 'zo, da skouer ar saozneg evel ma vez komzet e Skos e c'hoazh e meur a lec'h er Stadoù-Unanet e c'hell bezañ enebiet ez-fonemek ouzh ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh [ʍ], d.s. whine ("leñval") kv. wine ("gwin").
Kenrouedad
Istor
Etre 1962 ha 1965 e oa bet studiet an treuzkas dre bakadoù gant strollad ar RAND evit al lu amerikan. Ar pal a oa derc'hel ar c'hehentiñ e ken kaz ma vije taget ar vro (da skouer, gant bombezennoù nukleel), ar pezh a c'halled ober gant an treuzkas dre bakadoù en ur rouedad kreizennet. Un diorroadur dizalc'h eus an ARPANET e oa : daoust ma oa bet savet da zerc'hel ouzh un argadenn, ne oa ket bet empennet an ARPANET da aesaat ar c'hehentiñ etre enklaskerien. Ne oa ket bet lakaet danevell Paul Baran e pleustr ha buan-kenañ e oa bet ankounac'haet.
Er mare-se e oa kaset an traoù war-raok er ((British National Physical Laboratory gant skipailh Donald Davies : an NPL Network, ar rouedad mailhet kentañ diazezet war an treuzkas datagrammes'' (roadennoù a-bakadoù), a oa arc'hwelek. Met n'eo ket bet skrivet istor ar Genrouedad gant Europiz : an ARPANET e voe e zeroù ofisiel hiviziken.
E miz Eost 1968 e asantas an DARFA arc'hantaouiñ diorren dafar routa pakadoù an ARPANET. E miz Kerzu e voe fiziet an diorroadur-se en unan eus strolladoù an embregerezh Bolt, Beranek & Newman (BBN) eus Boston. Labourat a reas ar strollad-se gant Bob Kahn war adeiladezh ar rouedad. Roberts a wellae doareoù topologel hag armerzhel ar rouedad, Kleinrock a briente reizhiadoù muzuliañ ar rouedad.
E miz Gwengolo 1969 e stalias BBN an aveadur kentañ en UCLA ma laboure Kleinrock. Eil skoulm ar rouedad a voe staliet er Stanford Research Institute (SRI) ma laboure Douglas Engelbart (1925-2013) war ur raktres gourskrid. Daou skoulm ouzhpenn a oa bet ouzhpennet gant Skol-veur Santa Barbara ha Skol-veur Utah. E dibenn 1969 en doa an ARPANET pevar skoulm eta.
Gant an Network Working Group (NWG), renet gant Stephen D. "Steve" Crocker (* 1944), e voe echuet ar protokol kehentiñ a bost da bost anvet NCP (Network Control Program) e miz Kerzu 1970. Degemeret e voe ar protokol-se etre 1971 ha 1972 gant an daou lec'hiad kevreet ouzh an ARPANET. Evel-se o doa gallet implijerien ar rouedad diorren an arloadoù.
E 1971 e voe sevenet gant Raymond Samuel "Ray" Tomlinson (1941-2016) an arload pennañ kentañ : ar postelerezh ; gantañ e voe adimplijet an arouezenn saoznek « @ » (at, "da") evit diforc'hañ an degemerer diouzh ar c'haser. E miz Here 1972 ez aozas Kahn an abadenn diskouez vras kentañ war an APARNET en International Computer Communication Conference (ICCC). An abadenn diskouez foran kentañ e oa bet.
Diwar an ARPANET e oa bet krouet meizad Internet. Ar mennozh a oa reiñ tro da gevreañ rouedadoù a bep seurt an eil re ouzh ar re all : an ARPANET, kehentiñ gant loarelloù, kehentiñ dre skinoù. Deuet e oa ar mennozh-se gant Kahn e 1972, dindan an anv Internetting. Gant komenad NCP an ARPANET ne c'halled ket ennagañ ostizoù e-maez an ARPANET, na reizhañ fazioù treuzkas a c'hallfe degouezhout. Divizout a reas Kahn neuze diorren ur c'homenad nevez, a zeuas da vezañ TCP/IP a-benn ar fin.
E-keit-se e oad o sevel ur raktres, awenet gant APARNET, dindan renerezh Louis Pouzin (* 1931) e Bro-c'hall : Kykládes e oa anv ar raktres-se ; perzhioù niverus TCP/IP zo bet diorroet abretoc'h evit Kykládes. Lavaret o deus Pouzin ha Kahn e oa bet awenet TCP/IP gant ar raktres Kykládes.
E 1973 e c'houlennas Kahn ouzh Vinton Gray "Vint" Cerf (* 1943) – a vez lesanvet "tad ar Genrouedad" a-wechoù – labourat gantañ rak Cerf a ouie ar munudoù da lakaat NCP war-sav. Gant Cerf e oa bet skrivet an teul kentañ o taveiñ da TCP, e 1973 end-eeun : A Partial Specification of an International Transmission Protocol, bet embannet gant an NWG. An TCP a oa bet spisaet evit ar wech kentañ e miz Kerzu 1974, an RFC (Request For Comments niv. 675 eo.
Gant doare kentañ TCP ne c'halled kehentiñ nemet dre savelañ un amred galloudel. Mont a rae mat en-dro evit treuzkas restroù pe evit labourat a-bell met ne oa ket azasaet ouzh lod arloadoù evel ar pellgomz dre ar Genrouedad. TCP a voe disrannet neuze diouzh an IP, hag an UDP (User Datagram Protocol) kinniget evit an treuzkasadennoù hep savelañ un amred.
Ibiz moal an hanternoz
Ibiz moal an hanternoz a zo ur spesad evned hirc'harek, Geronticus eremita an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad a-dachadoù e Siria ha menezioù kornôg Maroko.
Kenrouedad
Istor
E dibenn ar bloavezhioù 1980 e oa bet lakaet pemp kreizenn stlennelegezh dreistgalloudus gant an National Science Foundation (NSF), a oa dindan ar velestradurezh amerikan. Gallout a rae an implijerien kevreañ outo, ne vern pelec'h edont er Stadoù-Unanet : gallout a raed mont war an ARPANET a-vras. Berzh a reas ar reizhiad ha, goude ma oa bet lakaet an dafar hag al linennoù a-live e dibenn ar bloavezhioù 1980, e voe digoret d'an tremenerezh kemwerzhel e deroù ar bloavezhioù 1990.
E miz Genver 1992 e voe krouet an Internet Society (ISOC) gant ar pal brudañ ha kenurzhiañ an diorroadurioù war ar Genrouedad. Er bloavezh 1993 e voe krouet ar merdeer Web kentañ, a embrege ar skridoù hag ar skeudennoù : WorldWideWeb e oa e anv orin, kent bezañ adanvet Nexus evit abegoù anat. E-pad ar bloavezh-se e oa bet leuriet ur gompagnunezh gant an National Science Foundation (NSF) evit enrollañ an anvioù domani.
Hag ar maouezed ?
Atav e vez meneget gwazed en Istor ar Genrouedad, hogen pouezus-kenañ e voe perzh ar maouezed e ganedigezh ar stlenneg hag ar Genrouedad.
Gouarn
Hervez dielfennadur ar strollad labour diwar-benn gouarn ar Genrouedad, « Gouarn ar Genrouedad » a dalvez kement ha danzen hag arloañ pennaennoù, gant ar Stadoù, ar genad prevez hag ar gevredigezh keodedel da-geñver o rolloù a-getep, reolennoù, reoladoù, argerzhoù kemer divizoù ha programmoù boutin evit oberiañ an emdroadur hag an implij eus ar Genrouedad.
Pouezus eo ar marilhoù metaroadennoù evit sevel reolennoù an diraez d'ar danvezioù web a implij an Uniform Resource Identifiers (a c'hall bezañ an URL a ziskwel war barrenn verdeiñ an urzhiataer personel).
Un nebeud aozadurioù zo karget da verañ ar Genrouedad, gant gwirioù-dreist dibar. Kenlabourat a reont evit danzen ar skouerioù teknikel, reiñ anvioù domani, chomlec'hioù IP, h.a. : Gant ar pal derc'hel pe ledanaat neptuegezh ar rouedadoù, met ivez engouestlañ ar gengevratourien hollek a bep seurt da gendivizout diwar-benn ar gouarn, ar Broadoù Unanet o deus galvet : Merañ an danvezioù niverel zo ezhomm evit mont en-dro ar Genrouead, zo fiziet en Internet Assigned Numbers Authority (IANA), a zileuri dezverkañ ar bloc'hoù chomlec'hioù IP ha niverennoù Autonomous System da marilhoù rannvroel ar Genrouedad.
Gwir
Gwir ar Genrouedad a vod an holl reolennoù ar gwir a c'heller dedalvezout da ar Genrouedad.
N'eus ket a wir dibar d’ar Genrouedad met lakaet e vez ar gwir boutin da dalvezout kentoc'h. Lezennoù broadel zo, a vez lakaet da dalvezout gant ar broioù pa vez ezhomm da zerc'hel kont eus o dibardelezhioù - da skouer, e Bro-c'hall : al lezenn evit ar fiziañs en armerzh niverel (Loi pour la Confiance dans l'Économie Numérique, LCÉN) eus an 21 a viz Mezheven 2004).
Hervez Benjamin Bayart, difretour evit neptuegezh ar rouedadoù, ez eus bet kadarnaet gant ali ar C'huzul Bonreizhel, bet embannet d'an 10 a viz Mezheven 2009, "ez eo ar Genrouedad un dra ret evit arver ar frankiz ezteuler".
Diaes eo lakaat ar gwir da dalvezout war ar Genrouedad evit daou abeg da nebeutañ.
Ar Genrouedad a laka an dud da sevel goulennoù diwar-benn ar gwir a denn d'ar berc'henniezh kerfredel (gwir aozer, gwir merkoù, h.a.), da wir ar c'hazetennoù hag an embannadurioù (torroù-lezenn, kujunennoù, gwallvrudañ, h.a.), gwir ar skeudennoù, met ivez d'ar gwir brudañ, ar gwir kenwerzhel abaoe diorroadur ar gwir kenwerzhel.
Kevreadennoù evit an dud voutin
Evit monet war ar Genrouedad ez eus ezhomm da gaout un aveadur IP, hag ur c'hevreadur d'ur pourvezer monedoù. Evit an dra-se e vez implijet an dafaroù hag ar meziantoù amañ war-lerc'h :
Komenadoù
Ar Genrouedad a ya en-dro hervez ur patrom dre wiskad, damheñvel ouzh ar patrom OSI (Open System Interconnection). An elfennoù a aparchant d'an hevelep gwiskadoù a implij ur c'homenad kehentiñ evit eskemmañ titouroù.
Ur c'homenad zo un hollad reolennoù a dermen ur yezh evit lakaat meur a urzhiataer da gehentiñ an eil re gant ar re all. Termenet int gant reoladoù digor, an RFC (Request For Comments).
Pep komenad en deus kargoù dezhañ e-unan hag, a-gevret, pourchas a reont doareoù a bep seurt da vastañ d'an ezhommoù lies ha diseurt war ar Genrouedad.
Goude diviadur ar chomlec'hioù IPv4 e oa bet diorroet ar protokol IPv6. Hemañ en deus ur egorenn bras-divent a chomlec'hioù.
Daoust ma rank an treuzkas etre daou boent chom dizalc'h, ar routaerioù a rank gallout eskemmañ ditouroù routa. Un IGP (Interior Gateway Protocol) hag un EGP (Exterior Gateway Protocol) evel BGP (Border Gateway Protocol) a vast d'an ezhomm-se.
Kontrollerezh a-berzh ar Stadoù
Amañ da heul e kavor 65 Stad renket hervez ar c'hontrollerezh a lakaont war ar Genrouedad en o riez, eus an hini strishañ betek an hini laoskañ.
Dek dodenn zo bet dielfennet ; ul liv zo bet roet da bep unan anezho, hervez an alc'hwez :
Gwiana
Pa gomzer eus Gwiana e c'hall bezañ anv eus :
Amsterdam
Amsterdam eo kêr-benn an Izelvroioù (daoust m'emañ sez ar gouarnamant e Den Haag). Emañ e kornôg ar vro, war ribl ar stêr Amstel, war-hed 20 km diouzh Mor an Hanternoz ha diouzh an Markermeer (Zuiderzee gwechall). Emañ e proviñs Noord-Holland (Hanternoz Holland).
Ar gêr vrasañ en Izelvroioù eo ha kêr-benn ar vuhez sevenadurel er vro. E 2005 e oa poblet gant 742.209 a annezidi, ha war-dro 1,5 milion a dud a oa o chom tro-dro. Stank eo ar c'hêriekadur en Amsterdam. 219,07 km2 eo gorread ar gêr, ar stantter o vezañ 4,477 annezad ha 2,275 oaled dre gm2 12% eus kêr Amsterdam a zo goloet gant parkoù ha gwarezvaoù natur. .
A-gevret gant Rotterdam, Utrecht, Den Haag ha kêrioù all c'hoazh ez a d'ober ar Randstad, un tolpad-kêrioù bras eus an Izelvroioù.
Kumun Amsterdam
Kumun Amsterdam a zo renet gant ar maer Eberhard van der Laan (ezel eus PvdA), hag enni ez eus 15 arondisamant (niver an annezidi e 2007) :
Meur a gêr a gaver enni ivez : Amsterdam (kêr), Amsterdam Zuidoost, Buiksloot, Driemond, Durgerdam, Holysloot, Nieuwendam, 't Nopeind, Oud Osdorp, Ransdorp, Ruigoord, Schellingwoude, Het Schouw, Sloten, Sloterdijk, Zunderdorp.
Gour (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen gour (saozneg: person) evit komz eus un doare deiktelezh pa reer dave da berzh un daveenn er przegad, da skouer an hini a zo o komz, an hini pe ar re m'emeur o kaozeal gante ha/pe an hini pe ar re m'emeur o koazeal diwar o fenn.
Amsterdam
Kumun Amsterdam
Er gumuniezh kumunioù anvet Stadsregio Amsterdam emañ Amsterdam ivez.
Gour (yezhoniezh)
Peuliesañ e tenn natur ha niver raganvioù raganvioù ur ur yezh bennak d'ar gourioù yezhadurel implijet ganti. Pa vez displeget ar verboù er yezh-mañ'r-yezh e reer ivez dre vras hervez ar gourioù yezhadurel.
Gant an holl yezhoù implijet gante gourioù yezhadurel e vez graet an diforc'hioù-mañ da heul atav:
An tri gour diazez (unander)
Amsterdam
Istor
Ur gêriadenn enni pesketaerien e oa Amsterdam er penn-kentañ. Ar gêr a voe savet en kantved. Dont a ra hec'h anv eus ar ger nederlandek dam hag a dalvez chaoser, rak ur chaoser a oa bet savet war ar stêr Amstel. Stag e oa ar chaoser ouzh ur pont, ha lemmet kuit voe an tailhoù a oa warnañ gant ar c'hont Florent V. lakaet e voe da gêr e 1300 pe e 1306 ha neuze e voe diorennet a-fet armerzh, a-drugarez d'ar c'henwerzh gant kêrioù an Hans. Er kantved e voe brezel a-enep da Spagn, ha dizalc'h e voe neuze an Izelvroioù. Da gentañ e savas tud Amsterdam a-du gant Spagn, ha kemmañ a rejont e 1578. Neuze e voe aotreet ar frankiz relijiel, padal e oa brezelioù relijion er peurrest eus Europa. Niverus e voe an dud neuze az eas d'an Izelvroioù, en o zouez yuzevien binvidik eus Portugal hag eus Spagn, koñversanted Antwerpen hag ivez hugunoded eus Frañs. E-touez ar repuidi e oa Comenius, René Descartes ha Spinoza. Ne save tamm kudenn ebet e-keit ma asante an dud paeañ tailhoù ha kemer perzh e buhez armerzhel ar gêr. E 1685 e oa peder gwech brasoc'h ar c'horvoder dre annezad evit ma oa e Pariz, ha war gresk ez eas an diforc'h-se pa zeuas an hugunoded.
Er kantved e voe oad aour Amsterdam. D'ar mare-se e voe diorennet ar c'henwerzh gant Indez, Brazil hag Afrika ; d'ar mare-se ivez e veve arzourien evel Rembrandt, ha kanolioù pennañ ar gêr a voe savet. Amsterdam a zeuas neuze da vezañ porzh pouezusañ ar bed, hag ul lec'h a-bouez a-fet armerzh.
Gour (yezhoniezh)
Kemmañ a c'hell an diforc'hioù gour alies ivez hervez an niver.
Amsterdam
Istor
Er hag en  kantved ez eas ar gêr war ziskar abalamour d'ar brezelioù a-enep da Frañs ha d'ar Rouantelezh-Unanet. Kemmañ a reas an traoù da vare dispac'h ar greanterezh e dibenn an kantved : meur a ganol nevez a voe savet, en o zouez unan hag a gase betek ar Roen. Aesoc'h e voe neuze an eskemmoù gant peurrest Europa hag ar bed zoken. Ne voe cheñchamant ebet pe dost da vare ar brezel bed kentañ, dre ma chomas neptu an Izelvroioù. Padal e voe harluet tro-dro 100,000 yuzev da vare an eil brezel bed, da lavaret eo e voe tost distrujet da vat kumuniezh yuzev Amsterdam.
Armerzh
A-fet pouez ekonomikel ez eo Amsterdam ar 5vet kreizenn aferioù en Europa, goude Londrez, Frankfurt, Pariz ha Brusel.
Lod brasañ bankoù hag embregerezhioù an Izelvroioù o deus o sez en Amsterdam. War sevel emañ ar c'harter aferioù nevez anvet e Zuidas.
Gour (yezhoniezh)
E brezhoneg hag e meur a yezh europek all ne vez diforc'het nemet an unander hag al liester. E yezhoù all, avat, e vez graet diforc'hioù niverel all, dreist-holl dre ober ivez gant an daouder, da skouer en arabeg:
Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour)
Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour) (e saozneg: Revolutionary Communist Centre of India (Maoist): RCCI(M)) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet er Pandjab en India e 1995 dindan an anv orin Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour) met em em zisrannañ a reas e div rann: Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour) diouzh un tu Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour-Maoour) diouzh an tu all.
Shamsher Singh Sheri a oa kentañ Sekretour-Meur Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour), bet dalc'het gantañ kendalc'hioù e 1996 hag e 2002.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag unan eus ar strolladoù bet savet gante Kuzul Kenoazañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia (KKSAMSA) an hini eo ouzhpenn bezañ bet ur c'hannad evit dont da vezañ un ezel eus al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (RIM)
E miz Genver 2003 e kendeuzas Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour) gant ar Greizenn Komunour Maoour, hag e teuas da vezañ Kreizenn Komunour Maoour India.
Gour (yezhoniezh)
An daouder
Brabant
Brabant a c'hell bezañ anv meur a dra.
Gour (yezhoniezh)
Stummoù liester
Brabant
hag
Hiziv eo rannet Brabant kozh etre div stad, an Izelvroioù en hanternoz, ha Belgia er c'hreisteiz :
Gour (yezhoniezh)
Yezhoù zo a ra un diforc'h ivez evit a sell ouzh ar c'hentañ gour liester ("ni") etre ur stumm endalc'hus, o kontañ an hini pe ar re m'emeur o komz outañ/i pe oute) hag ur stumm ezdalc'hus, hep kontañ an hini pe ar re m'emeur o komz outañ/i pe oute. Gwelit: Ni endalc'hus hag ezdalc'hus).
Alies a-walc'h e vez graet gant ar yezh-mañ 'r-yezh un diforc'h en eil gour, ken en unander ken el liester, etre stummoù seven pe sevenoc'h evit komz war-eeun gant unan bennak. Er yezhoù indezeuropek e vez kavet alies un diforc'h etre ur stumm izeloc'h pe stumm T, d.s. galleg tu, "te", hag ur stumm uheloc'h pe stumm V, d.s. galleg vous, "c'hwi" (Gwelit: Diforc'h T-V). Luzietoc'h kalz e c'hell bezañ an diforc'hioù-mañ e yezhoù evel ar malayeg pe ar japaneg ma reer gant meur a stumm enor.
Alies a-walc'h e vez graet en trede gour unander un diforc'h etre ur stumm gourel, ha zoken pa ne vez jener yezhadurel ebet en ur yezh resis evel er saozneg, hag ur stumm benel met alies a-walc'h ne vez ket tennet kont eus an hevelep diforc'h jener-mañ el liester, keñveriit da skouer:
Alies a-walc'h n'he deus ar yezh-mañ'r-yezh, al latin en o zouez, raganv-gour ebet evit an trede gour hag implijet e vez en o lec'h raganvioù diskouezañ, da skouer "hennezh", "homañ" h.a.
Ouzhpenn an tri gour diazez meneget a-us e kaver ivez gourioù yezhadurel all, anvet alies pevare gour, pemvet gour, h.a. N'eus talvoud hollek gant seurt termenoù ha kemmañ hag implijet e vezont e doareoù disheñvel a yezh da yezh.
Brudet-meur eo ar yezhoù algonkek a-drugarez d'ar fed ma vez isrannet gante an trede gour daou, o vezañ ma vez implijet gante ur gour, anvet "temek" (saoz. proximate) evit komz eus an tema pennañ, disheñvel diouzh un trede gour all, anvet "antemek" (saoz. obviative) evit trede gourioù all, graet alies pevare gour outañ.
Implijet e vez ivez a-wezhoù an termen "pevare gour" evit komz eus ur gour ampersonel, da skouer saozneg one, galleg on, alamaneg mann pe katalaneg tothom. E brezhoneg e vez graet alies gour mann eus ar gour-mañ dre ma n'eus Raganv-gour ebet a glota gantañ, d.s.
Amsterdam
Sevenadur ha savouriezh
Artis eo anv zoo Amsterdam, diwar anv kevredigezh zoologiezh ar Roue, "Natura Artis Magistra" ("Mestrez an arz eo an natur"). Unan eus re goshañ ar bed eo (e 1838 e voe savet ar savadur pennañ). E kreiz-kêr emañ, hag ennañ e kaver un akwariom (savet e 1882), mirdioù zoologiezh ha douarouriezh, ur planetariom hag ul levraoueg.
Lod brasañ kêr Amsterdam, hag ar c'hanolioù a gaver enni a zo dindan live ar mor, setu perak ez eo staliet an holl savadurioù, ar re gozh koulz hag ar re nevez, war bilochoù sanket en traezh.
A-fet kêraozañ ez eo Amsterdam ur skouer beurvat eus ar sevel tiez e Norzheuropa er hag en XVIII| kantved, dre m'eo bet miret an tiez kozh en ur stad vat.
War lec'hid ul lagenn eo bet savet kêr Amsterdam, ha lod brasañ ar gêr a voe savet da vare kantved aour an Izelvroioù, a-hed kanolioù kengreizek. Betek an kantved ez ae ar gêr betek ar porhz hag ar Zuiderzee, an disparti a c'hoarvezas pa voe savet an ti-gar kreiz, bet aozet war 26 000 piloch.
Diouzh stumm pignon an tiez e c'haller gouzout e pe vare int bet savet :
E penn uhelañ an tiez kozh e weler alies-tre krogoù : ken strizh e oa diri an tiez ken e ranke an dud implijout anezho a-benn diblasañ o arrebeuri pa zilojent.
E kreiz-kêr emañ an Dam (ar chaoser) ha Paleis op de Dam ( kantved) hag a zo bet lakaet da balez ar roue abaoe Louis Bonaparte (1806–1810). E kreiz-kêr e kaver ivez karter ar mirdioù : Rijksmuseum Amsterdam, Stedelijk Museum ha mirdi Van Gogh. Ur mirdi diwar-benn ar skiantoù, anvet NEMO a gaver ivez, ha ti Anne Frank.
Deskadurezh
Div skol-veur a gaver en Amsterdam : skol-veur Amsterdam (Universiteit van Amsterdam, UvA), un ensavadur lik krouet e 1632 eo, ha skol-veur dieub Amsterdam (Vrije Universiteit), bet aozet gant protestanted e 1880). Ensavdurioù deskadurezh uhel all a gaver, en o zouez ur skol-sonerezh hag akademiezh vroadel an arzoù. Akademiezh Gerrit Rietveld (GRA) a zo ur skol-arzoù brudet en estrenvro.
Sport
Ur skipailh mell-droad amerikan a gaver ivez, anvet eo Amsterdam Admirals. Skipailh mell-droad maerikan nemetañ an Izelvroioù eo.
Ur skipailh hockey (Amstel Tijgers Amsterdam) a zo ivez, hag ur skipailh mell-baner anvet Astronauts Amsterdam.
Diouzh noz
Buhezek eo kêr Amsterdam diouzh noz, ha stank eo an toulloù-noz a gaver enni : Melkweg, Paradiso, Hôtel Arena, Jimmy Woo, Club More, Club 11, Powerzone hag Escape a zo e-touez ar re vrudetañ. Touristed koulz ha tud ar vro a gaver enno. Brudet eo ivez Amsterdam a-drugarez d'ar c'harter ruz anvet De Wallen, hag ivez a-drugarez d'ar coffeeshopoù a gaver un tammig e pep lec'h e kreiz-kêr.
Enezeg Dampier
Enezeg Dampier zo inizi er-maez da gêr Dampier en Aostralia ar C'hornôg.
Dont a ra an anv eus hini William Dampier ur morlaer saoz a dremenas dre eno e 1699.
-44
710 Ab Urbe Condita = 44 kent J.-K.
Norzhiwerzhon
Norzhiwerzhon, pe Iwerzhon an Hanternoz pe Hanternoz Iwerzhon (Northern Ireland e saozneg, Tuaisceart Éireann en iwerzhoneg, Norlin Airlann e skoteg Ulaidh) a zo unan eus peder c'hevanenn Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon, a-gevret gant Bro-Saoz, Skos ha Kembre. Norzhiwerzhon eo al lodenn eus biz Iwerzhon a zo manet e dalc’h ar Rouantelezh-Unanet e 1920 da heul ar brezel dieubiñ. C'hwec'h eus nav c'hontelezh Ulaidh a ya d'hec'h ober, ha Béal Feirste eo he c'hêr-benn. 1 810 863 a dud a oa o chom enni er bloaz 2011 dindan (14 139 km²).
Keodelezh ha broadelezh
E niveradeg 2011 e oa goulennet broadelezh pep hini evel-henn : Gwelet a reer eta n'eo ket liammet strizh ar relijion gant ar vroadelezh disklêriet, pa'z eus tost da 14% eus ar gatoliked hag a lavar ez int Breizhveuriz, hag ez eus 4% eus ar brotestanted hag a lavar ez int Iwerzhoniz.
Bodadeg Norzhiwerzhon
D'ar 7 a viz Meurzh 2007 e oa bet dalc'het dilennadegoù evit klask kas war-raok ur galloud lec'hel da ren Norzhiwerzhon. Sed an disoc'hoù:
D'ar 5 a viz Mae 2011 e oa bet dalc'het dilennadegoù nevez. Sed an disoc'hoù:
Da heul ar votadeg-se e voe addilennet Peter Robinson da gentañ ministr Norzhiwerzhon, ha Martin McGuinness da veskentañ ministr. Er bloavezhioù war-lerc'h ez eus aet kuit 2 gannad eus UUP (unan a zo lakaet da zizalc'h hag egile er strolladig NI21), unan all a zo bet taolet er-maez eus UUP hag aet eo er strollad UKIP.
D'an 2 a viz Meurzh 2017 e oa bet un dilennadeg all, goude ma oa bet roet e zilez gant Martin McGuinness, ar beskentañ ministr d'an 9 a viz Genver. Setu amañ an disoc'hoù :
Kensonenn dre dostaat
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn dre dostaat (saoz.: approximant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ma vez tostaet un organ fonadur ouzh unan all hep ma vefe vez fichet pe taravet betek re red an aer o tont eus ar skevent, da lâret eo int digoroc'h evit ar c'hensonennoù dre daravat met seroc'h evit ar vogalennoù.
Er rummad kensonennoù-mañ e vez renket ivez ar c'hensonennoù dre dostaat a-gostez (d.s. [l]) hag an hantergensonennoù (d.s. [j, w]).
Ne vez ket diforc'het gant yezhoù ar bed parioù kensonennoù dre dostaat mouezhiet ha divouezh pelec'h war du foñs ar gnoù evit ar c'hevig, ma reont gant kensonennoù dre dostaat mouezhiet kentoc'h nemetken. Mar bez ezhomm e c'heller implijout ur sin diakritek ispisial stag ouzh arouezennoù all evit sonennoù hepte un arouezenn resis.
Setu roll ar c'hensonennoù dre dostaat gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Pempvet Republik c'hall
Ar Pempvet Republik eo ar renad republikan o ren e Bro-C'hall abaoe ar 5 a viz Here 1958, hervez Bonreizh 1958. Kemeret he deus lec’h ar Pevare Republik a oa bet savet e 1946.
= Istor =
Roll prezidanted ar republik
= Hiziv an deiz =
Boujedenn ar brezidantelezh
Da-heul an adreizhadennoù a sell ouzh boujedenn ar stad, lakaet eo bet paeañ gant boujedennn mont en-dro an Élysée kredoù na oant ket en e zamani a-raok. Ar memes pennaenn a ren hag evit boujedennoù ar strollegezhioù lec'hel gant an digreizennañ. Bez e oa eus an dispignoù a-raok met treuzkas a ra ar stad anezhe gant peadra da dalañ oute. Degouezhet eo ar c'hemoù meneget dindan prezidantelezh Jacques Chirac.
Strolladoù politikel
Sellet ivez ouzh ar rummad Strolladoù politikel Frañs
Bro-C'hall zo ur vro e lec'h ma'z eus meur a strollad aotreet. Ar re bennañ zo :
Tu-dehou pellañ
= Notennoù =
= Levrlennadur =
= Liammoù diavaez =
Bolyeriidae
Bolyeriidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ daou spesad naered.
Esneux
Esneux (e walloneg : Esneu) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
A. J. Cronin
Ur romantour skosat e oa Archibald Joseph Cronin, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1896 e Cardross ha marvet d'ar 6 a viz Genver 1981.
Dijle (stêr)
An Dijle (Dyle e galleg), zo ur stêr eus Belgia, 86 km dezhi.
thumb|300px|left|Monding van de Demer (links) in de Dijle (rechts) te Werchter, of is het andersom?
Geraint Thomas
Geraint Thomas a zo ur marc'hhouarner kembreat ganet d'ar 25 a viz Mae 1986 e Kerdiz (Kembre). Trec'h eo bet e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2018. = Skipailhoù = = Loreadeg = C'hoarioù Olimpek poursu dre skipailh 2008
Kampionad ar bed skratch junior 2004
Kampionad ar bed poursu dre skipailh 2007 ha 2008
Kampionad Breizh-Veur skratch 2005
Izelvroeg
An izelvroeg, pe nederlandeg (diwar an anv izelvroek nederlands) , pe hollandeg (diwar an anv galleg) eo yezh ofisiel an Izelvroioù ha hini un toulladig Stadoù bet en o dalc'h, evel Surinam, an Antilhez Nederlandat, Aruba. Ur yezh ofisiel eo ivez e Belgia, hag unan eus yezhoù ofisiel Unaniezh Europa.
Komzet e vez ivez e norzh Frañs, er vro anvet Flandrez an Arvor pe Westhoek.
Gerdarzh
Savet eo an anv izelvroeg diwar anv an Izelvroioù, ha nederlandeg diwar anv Nederland, a zo anv izelvroek an Izelvroioù. E brezhoneg e c’heller kavout ivez hollandeg, abalamour d'ar c'hemmesk graet e galleg etre ar vro a-bezh, an Izelvroioù, hag ur broviñs anezhi, proviñs Holland (gwelout Rouantelezh Holland, krouet gant Napoleon evit e vreur). Un anv all a gaver c’hoazh, e skridoù brezhonek gwechall, evit ar yezh-se a-wechoù : flamancqaich, flamankeg pe flamanteg pe flamantach ; war skouer ar pezh a veze lavaret e galleg gwechall (flamand).
Marmouz meur
An termen marmouz meur zo un termen ha n'emañ ket er rummatadur klasel.
Diouzh an embannadurioù eta e vo disheñvel al loened lakaet e-touez ar marmouzien meur.
An aliesañ emañ er marmouzien meur ar gibboned, an orangoutaned, ar gorilhed, ar chimpanzeed hag an den.
Dampier
Dampier a zo anv
Ibiz lost begek
An ibiz lost begek (Cercibis oxycerca) a zo ur spesad evned hirc'harek eus kerentiad an Threskiornithidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Cercibis.
Annez
Kavout a reer ar spesad eus Kolombia da Guyana.
925
Diwar-benn bloavezh 925 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 925
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 925
Kevandir
Pemp kevandir
D'o zro e c'hall ar c'hevandirioù bezañ rannet e iskevandirioù. Kaoz a vez dreist-holl eus iskevandir Indez.