cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Impalaeriezh toukouleur
E Segou e kendalc’has Ahmadou Tall da ren, met sevel a reas bec’h etre e vreudeur hag eñ. E 1890 e teuas ar Frañsizien a-benn da aloubiñ Segou dre gevrediñ gant ar Vambaraed. Ret e voe da Ahmadou tec’hel da Sokoto, e norzh Nigeria. Evel-se ez echuas an impalaeriezh.
Audresselles
Audresselles a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Zemst
Zemst a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Bagoas (vizir)
Bagoas  (Bagoi en henberseg, Βαγώας / Bagôas e gregach) a oa un tizhog, egiptat a orin, ha mignon da roue Pers Artaxerxes III.
Istor
En em glevet e oa gant ar pennbrezelour Mentor, eus Rodos, evit sujañ Egipt a-nevez ouzh Impalaeriezh Pers (war-dro 342 moarvat). Kement a c'halloud en doe neuze ma voe gwir vestr ar vro.
Kavout a reas un doare da binvidikaat buan. Skrapañ a reas levrioù sakr temploù Egipt ha goulenn a reas arc'hant bras evit o daskor d'ar veleien.
Pa oa bet lazhet Johannes e Templ Jeruzalem gant e vreur, ar Beleg Meur, e lakaas Bagoas (a oa a-du gant Johannes) un tailh nevez war ar Yuzevien, hag ez eas e-unan e-barzh an Templ (pezh a oa berzet gant ar veleien yuzev), o lavarout e oa-eñ glanoc'h eget ar vuntrerien.
Katamit
Ur c'hatamit a oa ur c'hrennard hag a oa mignon yaouank sentus ur gwaz, e serc'heg, en ur zarempred a bederastiezh etre daou baotr en Henamzer, ha dreist-holl e Roma.
Bagoas (vizir)
Istor
En 338 e reas lazhañ ar roue hag e holl vibien, nemet Arses a voe lakaet gantañ war an tron. Hervez ur vojenn kontet gant Élien e vije bet lazhet ar roue Artaxerxes III gant Bagoas, peogwir en devoa roet urzh da lazhañ an tarv sakr Apis, hag e roaskorf ar roue da zebriñ d'e gizhier.
Katamit
Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv latin catamitus, deuet eus ar ger etruskek catmite, deuet ivez eus anv gregach Ganymedes, ur c'hrennard karet gant Zeus.
Moualc'h-Amerika
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged ha frouezh.
Bagoas (vizir)
Istor
Dre ma ne gave ket Arses sentus a-walc'h outañ e roas urzh d'e gontammañ en -336. En e lec'h e lakaas ur priñs all, Darius III Codoman. Siwazh dezhañ ne oa ket sentusoc'h ar roue nevez eget Arsès. Met furoc'h e oa Darius, ha komprenet en doa petra a oa en em gavet gant arrouaned all, hag ober a reas da Vagoas evañ ar c'hontamm en doa aozet evit ar roue.
Kaikeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr Yezhoù kanaourek eo ar c'haieg (kaike pe talari kham) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1997) e Nepal.
Moualc'h-Amerika
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ e Norzhamerika ha Mec'hiko :
Elst
right|thumb|200px|Skoed Элиста Elst (kalmoukeg: Элст; ruseg: Elista Элиста́) eo kêr-benn Republik Kalmoukia, ur republik emren e Kevread Rusia. 103 749 a dud a oa o vevañ enni e 2010.
Niqqud
An Niqqud (pe Nikkud) a zo anv ur sistem implijet gant al lizherenneg hebraek evit diskwel dre skraboù ha pikoù penaos e vez distaget ar vogalennoù. Meur a sistem a oa bet ijinet er Grennamzer, met ar sistem a vez implijet c'hoazh hiziv eo an hini bet ijinet gant ar vasoreted a Diberia hag a vez graet tiberek outañ.
Sinoù bihanoc'h evit ar c'hensonennoù eo an niqqud ha skrivet e vezont a-is ha tro-dro dezho evit chom hep kemm stumm ar gerioù skrivet gant lizherennoù a ra dave d'ar c'hensonennoù nemetken.
right|thumb|Skwerioù
Kemm-digemm eo an doare da distagañ pep vogalenn hervez pep hengoun yezhel. Roet e vez amañ an distagadur hervez an hebraeg a-vremañ evel ma vez komzet ez ofisiel en Israel.
{| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !Sin !Hebraeg tiberek !Hebraeg a-vremañ
---
Gwelet ivez
Hebräisches Alphabet
Kambateg
Ur yezh kouchitek ar reter eus isskourr ar yezhoù an Uheldiroù eo ar c'hambateg (kambaata, kambatta, kambara pe donga) komzet gant 606 241 den evel yezh kentañ ha gant 83 750 den all evel eil yezh e mervent Gurage, Kambaata ha Hadiyya en Etiopia (1998).
Tost a-walc'h eo d'an alabeg.
Teir rannyezh a zo:
Porthmadog
Porthmadog zo ur gêr hag ur gumuniezh eus kontelezh Gwynedd en aber an Afon Glaslyn. 65% eus an dud a ra gant ar c'hembraeg.
Kêr hiziv
Deuet eo da vout ur gêr touristed. Graet e vez "Mynedfa i Eryri" (mont e-barzh Eryri) anezhi. Eno e c'haller mont gant Rheilffordd Ffestiniog, un hent-houarn touristel a gas an dud da Flaenau Ffestiniog.
Eisteddfod Genedlaethol
An Eisteddfod Genedlaethol zo bet eno e 1987. Gwelout :
Traoù arall
Kêr italian Portmeirion tost alese a zo bet graet enni filmoù skinwel (ar Prizoniad). Rener an ti, Robin Llywelyn, a oar brezhoneg mat.
GJ 832
GJ 832 (Gl 832 pe GJ 832) a zo ur gorrez ruz lec'hiet e steredeg an Indian, 16.1 bloavezh-goulou diouzh an Heol.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Heavy metal
An Heavy metal (alies berraet dre an anv metal) zo un doare rock en deus emdroet e dibenn ar bloavezhioù 1960 ha derou ar bloavezioù 1970, e Bro-Saoz hag er Stadoù-Unanet pergen. Gwriziennet er blues-rock er rock bredanadel, ar strolladoù a grouas an heavy metal a ziorroas ur son pounner ha tev, a naoue dre distortion amplaet kenan, soloioù gitar padusoc'h, taboulinoù lakaet en araok, ar pezh a roe un hollad trouzus-bras. Pozioù hag abadennoù an Heavy metal a zo dre-vras kenstaget gant ar gourelezh hag an tourc'heta.
Arouezenn
An Heavy Metal a zo peurvuiañ arouezet gant sonioù gitar disgwiet, a gant ritmoù youlek, sonioù gitar boud ha batri, hag ur c'han nerzhus. Is-doaroù ar metal a pouezh muioc'h pe nebeutoc'h war ar poentoù-se. Ar strolladoù "skouer" a zo savet gant ur soner tamboulinoù, ur soner gitar boud, ur soner gitar, hag ur c'haner, a zo bet get ur benveger. An touchennaouegoù a zo a-wechoù implijet evit kreñvat leuniadur ar son.
Curitiba
Curitiba zo unan eus brasañ kêrioù Brazil gant 1 746 896 a dud o vevañ enni e 2010, ha kêr-benn Paraná.
Izotop
E fizik nukleel e vez graet izotopoù eus div furm eus un elfenn gimiek a zo dezho ar memes niver atomek, perzhioù kimiek tost heñvel, met ur mas atomek disheñvel.
En abeg d'ar c'hemm a zo etre kenaozioù nukleüsoù an atomoù e sav kemmoù fizikel etre izotopoù ur memes elfenn : digemm e chom atav an niver a brotonoù a glot gant e niver atomek Z; an niver a neutronoù N eo a zo disheñvel eus an eil izotop d'egile.
Notadur
Notet e vez an izotopoù gant o arouez kimiek, klokaet gant o niver mas A (kevatal da niver a nukleonoù an atom) lakaet en nec'h hag a-gleiz d'an arouez.
Da skouer: izotop ar c'harbon, 14 e niver mas, a vez notet 14C.
Peurvuiañ e klokaer ar skrivad-se gant an niver atomek, lakaet en traoñ hag a-gleiz d'an arouez, evit deskrivañ un dazgwered kimiek a zo lodek un izotop enni.
Evel-se e vez notet ar c'harbon 14.
Perzhioù an izotopoù
Peurheñvel eo perzhioù kimiek izotopoù ur memes elfenn peogwir emañ ar memes niver ag elektronoù ganto.
Dre ma n'emañ ket ar memes niver a neutronoù en nukleüs eo disheñvel mas an atomoù avat. A-drugarez d'ar c'hemm mas atomek e c'heller dispartiañ izotopoù ur memes elfenn dre skalfadouriezh pe dre dronizherezh, ha difediñ anezho evel-se. Ouzhpenn-se e c'hall an atom dont da vezañ distabil en abeg da genfeur an neutronoù en nukleüs: setu perak ez eus izotopoù a zo skinoberiek.
Stabilder an izotopoù
Bez' ez eus 92 elfenn gimiek disheñvel en natur, eus an hidrogen 1H betek ar plutoniom 94Pu. En o zouez, n'o deus an teknetiom 43Tc hag ar prometiom 61Pm nag izotop stabil, nag izotop skinoberiek dezhañ un hanter-vuhez hirbad a-walc'h. Evit ar c'hantadoù a izotopoù naturel-se e seblant o niveroù ketep a brotonoù hag a neutronoù doujañ da reolennoù 'zo :
Implij an izotopoù
Gant ar c'harbon ez eus ur c'houblad izotopoù anavezet mat : ar pep brasañ eus ar c'harbon a vez kavet dindan stumm e izotop 12 e vas atomek (ar « c'harbon 12 »); a-hend-all e c'heller kavout kementadoù bihan-bihan eus an izotop 14 e vas atomek (ar « c'harbon 14 ») a zo peurheñvel a-fet kimiezh ouzh ar c'harbon 12 met skinoberiek eo avat, rak en abeg d'an neutronoù ouzhpenn en nukleüs e teu an atom da vezañ distabil. Digevanañ a ra en ur reiñ nitrogen hag en ur embann ur skinoberegeh β beta.
Argemmañ a ra kenfeur an izotop stabil e-keñver an izotop distabil tra ma tro an amzer. War an argemmadur-se eo diazezet an hentennoù deiziadur skinoberiek dre goubladoù izotopoù (an hini vrudetañ anezho eo hentenn an deiziadur dre ar c'harbon 14). Sur a-walc'h ez eo an implij pouezusañ a c'heller ober eus an izotopoù. Gant an dreserien izotopek ez eus un implij all anezho.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger izotop eus ar gresianeg isos, "kevatal" ha topos, "lec'h", setu e talvez kement hag er memes lec'h, peogwir emañ holl izotopoù an elfennoù er memes lec'h war an daolenn beriodek.
Libidoeg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù an Uheldiroù eo al libidoeg (libido, maraqo pe marako) komzet gant 36 612 den evel yezh kentañ ha gant 9 208 den all evel eil yezh e Hadiyya, Kambaata ha Gurage en Etiopia (1998). Tost a-walc'h eo d'ar hadiyeg, e-keñver ar c'heriaoueg dreist-holl.
Llanberis
Llanberis zo ur bourk bihan e-kreiz Eryri e Gwynedd e biz Kembre.
Emañ war ribl su al lenn anvet Llyn Padarn hag ouzh troad menez uhelañ Kembre, ar Ouezva.
Da 2 023 a dud e save poblañs Llanberis hervez niveradeg ar boblañs er Rouantelezh Unanet e 2011. Hervez ar renabl a oa bet graet e 2001 e oa 81% eus tud kêr o komz kembraeg, en o zouez an holl yaouankizoù oadet 10-15 vloaz.
666
Diwar-benn ar bloavezh 666 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 666
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 666
Sant-Varzhin-an-Oud
Sant-Varzhin-an-Oud  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
En glazur, e Sant Marzhin en gwirion war e varc'h, gwisket gant ur vantell en gul hag emañ o rannañ gant un den paour gwisket en geot; e gab en erminoù"
Degemeret gant ar Gumun er bloaz 1983
Aozerien ː A. Renaud, Morice, ha Bossis
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Haplincourt
kantved
Brezel-bed kentañ: .
394
1148 Ab Urbe Condita = 394 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
860
Diwar-benn bloavezh 860 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 860
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 860
Moualc'h-Sibiria
Ar voualc'h-Sibiria (liester : mouilc'hi-Sibiria) a zo ur spesad golvaneged, Geokichla sibirica (Zoothera sibirica kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Turdus sibiricus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Boued
Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar amprevaned, buzhug ha hugennoù dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad  anezhañ :
Niver atomek
Graet e vez niver atomek (Z) e kimiezh hag e fizik eus an niver a brotonennoù a zo e-barzh nukleüs un atomenn. En un atomenn neptu (na + na –) he c'harg tredanel) eo kevatal an niver a elektronennoù d'an niver atomek.
Da skouer, an izotop Uraniom-238 zo notennet, 92 o vezañ an niver atomek ; A = 238 (92 protonenn + 146 neutronenn). Plas an elfenn gimiek en daolenn beriodek a vez roet gant an niver-se.
Melined
Melined (Moulins e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Pleg-mor Mec'hiko
200px|right|thumb|Pleg-mor Mec'hiko
Pleg-mor Mec'hiko (Gulf of Mexico e saozneg, Golfo de México e spagnoleg) zo ur pleg-mor bras eus ar Meurvor Atlantel e Norzhamerika.
En-dro dezhañ emañ Mec'hiko (stadoù Yucatán, Campeche, Veracruz, Tamaulipas), Stadoù Unanet Amerika (stadoù Florida, Alabama, Louisiana, Mississippi, Texas) ha Kuba. Dre ur strizh-mor anvet Kanol Yucatán e tigor war ar Mor Karib, ha dre strizh-mor Florida e tigor war ar peurrest eus ar Mor Atlantel.
E-touez ar stêrioù bras en em daol e Pleg-mor Mec'hiko e c'haller menegiñ ar Mississippi, ar Río Bravo hag ar Río Grijalva. Porzhioù-mor bras a gaver war ribloù ar pleg-mor : Tampa, New Orleans, Houston, Tampico, Veracruz ha La Habana.
Raktresoù-lezenn
E Frañs e vez graet raktresoù-lezenn eus an danvez-lezennoù kinniget gant ar gouarnamant. Graet e vez kinnigoù lezenn eus an danvez-lezennoù kinniget gant izili ar Parlamant.
Argerzh
E diabarzh ur Ministrerezh eo savet ar raktresoù-lezenn.
Da c'houde e vezont kaset d'ar C'huzul-Stad a ro un ali.
Evit echuiñ ganti e vezont kinniget da Guzul ar Vinistred a dap an diviz kas anezho pelloc'h.
Ar Ministr e-karg a laka an destenn war burev unan eus an div vodadeg a ya d'ober ar Parlamant : ar Vodadenn Vroadel pe ar Sened.
Louis Hector Berlioz
Louis Hector Berlioz (7 a viz c'hwevrer 1803 - 8 a viz meurzh 1869) a oa ur sonaozour gall eus ar skol romantek.
Raktresoù-lezenn
Argerzh
Tost 90% eus al lezennoù a zo raktresoù-lezenn.
Moualc'h an taiga
Moualc'h an taiga (liester : mouilc'hi an taiga) a zo ur spesad golvaneged, Turdus obscurus an anv skiantel anezhañ.
Sidamoeg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù an Uheldiroù eo ar sidamoeg (sidámo 'afó pe sidaminya) komzet gant 1.876.329 a dud evel yezh kentañ ha gant 101.340 den all evel eil yezh e Sidamo Awraja e su-kreiz Etiopia (1992).
Tost a-walc'h eo d'ar alabeg.
Liane de Pougy
Liane de Pougy (ganet d'an 2 a viz Gouere 1869 - marvet d'ar 26 a viz Kerzu 1950), a oa dañserez brudet er Folies Bergères hag unan eus koantañ plac'hed Pariz en hec'h amzer.
He buhez
Ganet e oa Anne Marie Chassaigne e La Flèche, Sarthe, France, merc'h e oa da Pierre Blaise Eugène Chassaigne ha d'e wreg Aimée Lopez, ha savet e voe en ur gouent. Pa voe 16 vloaz e skampas kuit Anne-Marie gant Armand Pourpe, ofiser er verdeadurezh. Brazezet e voe neuze, ha dimeziñ a rejont.
N'eo ket un dimeziñ evurus a voe graet. Anne-Marie a skivas en hec'h eñvorennoù e voe gwallet gant he fried da noz hec'h eured, ma vanas merket en he c'horf hag en he spered. Pan eas Armand Pourpe da Marseille abalamour d'e vicher ofiser a vor e kavas Anne-Marie ur serc'heg, (Markiz Charles de MacMahon), met kavet e voent er gwele gant ar gwaz ha tennañ a reas ar paotr war he fried. Ha hi d'ar red da Bariz en-dro, laosket ganti he mabig (a vo sturier kirri-nij Marc Pourpe) gant e dad. Hag Armand da gas ar bugel d'e dud, da Suez.
Goude-se e krogas Anne-Marie gant micher ar c'hoariva hag ar gasterezh.
E Pariz
Goude erruout e Pariz e kavas brud gant he labour er Folies Bergères, ma teuas da vout kourtizanez, kevezerez da "La Belle Otero". Kemer a reas anv unan eus e serc'hed, ur c'hont pe beskont de Pougy.
An aktourez Sarah Bernhardt, a oa bet karget da gelenn dezhi penaos c'hoari, a alias anezhi da chom prenn he beg koant p'edo war ul leurenn. He darempred lesbian gant ar skrivagnerez Natalie Clifford Barney a zo meneget en he romant Idylle Saphique, embannet war-dro 1901. E 1899, goude gwelout Liane de Pougy en un ti-dañsoù e Pariz, ez eas Barney da emginnig da di Liane, gwisket evel ur floc'h hag e kontas e oa-hi "floc'h ar garantez" kaset gant Sappho. Petra bennak ma veze un toullad mat a wazed pinvidik hag a renk uhel dalc'hmat war-lerc'h Liane da neuze e voe hoalet an dañserez gant Barney. Kontet int da vezañ maget karantez tener an eil ouzh eben a-hed o buhez.
Eil dimeziñ
E 1920 e timezas d'ar priñs Georges Ghika, ma teuas da vout Priñsez Ghika. Ur mab he doe Liane. En em zispartiañ a reas an daou bried, hep dizimeziñ avat. Lazhet e voe he mab, aerloman er brezel-bed kentañ, ma troas Liane ouzh ar relijion. Mervel a reas e Lausanne, e Suis. thumb|left|200px|Skritell da vrudañ abadennoù Liane de Pougy er Folies Bergères.
Broadelouriezh alamanek
Broadelouriezh alamanek (Deutschnationalismus en alamaneg) a vez graet eus un ideologiezh politikel bet savet gant politikourien alamanek en Aostria-Hungaria hag Impalaeriezh Alamagn en. Enebiñ a rae an ideologiezh-mañ ouzh stad liesyezhek ha liessevenadurel an Habsbourged hag ouzh ar Slaved o chom eno. Soñjal a rae ar vroadelourien alaman e oant Alamaned ha n'eo ket Aostrianed, ha goulenn a raent e vefe staget rannvroioù alamanek Aostria-Hungaria ouzh Alamagn. Alies a-walc'h e veze mesket ar pal-se gant santimantoù enepyuzev, enepkloer ha gouennelour. Kendeuziñ a reas ar strolladoù broadelour alaman-se gant an nazied er bloavezhioù 1930.
Hiziv an deiz eo damvarv an ideologiezh-mañ nemet e rannvroioù zo evel Karintia ma'z eus tabutoù diwar-benn ar yezhoù enne.
Maezon-ar-Gwini
Maezon-ar-Gwini a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
1888
Diwar-benn bloavezh 1888 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Produerezh
Ar produerezh a zo an oberiantiz armerzhel aozet ez-sokial a gas gwerzh ouzhpennet diwar ar grouidigezh pe ar pourchas madoù ha servijoù. Ar meizad-se a c'holo gwirvoudoù disheñvel ha kemplezhek. Ur meizad diazez eo en armerzh, e sokiologiezh hag e prederouriezh, dreist-holl evit ar varksouriezh.
1888
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1888
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1888
Produerezh
En armerzh
Studiet e vez ar produerezh hervez an doareoù, al lec'hioù hag ar marc'hadoù. Keñveriet e vez an doareoù aozadurioù disheñvel da broduiñ un hevelep produ. Jedet e vez ar c'hementad produerezh dre vro ha dre varevezh. Dispartiet e vez an dielfennadur dre c'hennad armerzhel. Diforc'hiet e vez ar produerezh kenwerzhel diouzh ar produrerezh ankenwerzhel.
Produerezh dre c'hennad
Ar produerezh greantel er broioù diorret a dalvez etre 20 ha 30% eus ar produerezh broadel, muzuliet gant ar PDK (sammad ar gwerzhioù ouzhpennet e diabarzh ar vro). Er broioù-se e vez ur pouez pennañ gant ar produerezh servijoù abaoe un nebeud dekadoù.
Produerezh kenwerzhel hag ankenwerzhel
Diforc'hiet e vez ar produerezh kenwerzhel diouzh ar produerezh ankenwerzhel. An hini gentañ a zo gwerzhet war ur marc'had a-benn genel ur buzad. Gant an embregerezhioù e vez sevenet ar braz eus ar produerezh kenwerzhel. Ar c'horvoder tennet eus ar gwerzh a aotren goprañ implijidi ha paeañ an degaserien fontoù dre ar c'hampi pe ar splet. Egile a dalvez evit ar pourchas produoù digoust pe d'ur priz hag a walc'h nebeutoc'h eget an hanter eus ar c'houstoù produiñ. Ar produerezh ankenwerzhel a zo sevenet dreist-holl gant ar melestradurezhioù foran hag ar c'hevredigezhioù hep pal kenwerzhel ganto ur perzh sokial.
Aozadur ar produerezh
Aozadurioù disheñvel a aotren produiñ madoù ha servijoù. Frammoù 'zo a zo anezho ec'honderioù e-lec'h ma vez tolpet an doareoù produiñ hag ar c'hoskor a-benn produiñ kementadoù bras gant lodennoù labour da adober meur a wezh ha rannet-kenañ. Frammoù all a zo tarzhetoc'h hag helusk evel an embregerezh en rouedad, lakaet e pleustr e stern an armerzh goudegreantel. Tri doare aozadur produiñ a c'hell bezañ pledet outo : an aozadurioù a « heuliad unanek », an industriezhioù a argerzh hag ar produerezh oberiet.
Ur vent sokial
Ar sokiologiezh a lak ar produerezh da oberiantiz krouiñ, kejañ, eskemm ha rannañ elfennoù disheñvel evel an amzer, an ec'honder, ar madoù, ar c'healioù, an trivliadoù.
E prederouriezh : ar produerezh gwerzh
Meur a sell prederouriezhel a zo bet war ar c'heal produerezh abaoe an kantved. Hini ar fiziokrated a voe unan eus ar re gentañ. Hervez o freder e oa ar gounezerezh an oberiantiz produus nemeti, dre ma tegase muioc'h a zanvez (boued) eget ma oa implijet en argerzh produiñ (hadoù), ha pa ne rae an oberiantizoù all nemet treuzfurmiñ danvezioù naturel. Sell David Ricardo, eztaolet er c'hantved da heul, a zo klokoc'h ha liammet strizh gant ar c'hementad labour.
Ar varksouriezh hag ar gevalaouriezh a zo e-touez ar selloù anavezetañ hiziv-an-deiz diwar-benn ar produerezh. Disheñvel int, dreist-holl diwar-benn damkaniezh ar produerezh gwerzh. Karl Marx en deus eztaolet e breder war an dachenn-se e stern e zamkaniezh an doareoù produiñ.
Apollodoros Artemita
Apollodoros Artemita a oa ur skrivagner hellazat eus ar Iañ kantved kent JK.
Skrivañ a eure un istor eus Impalaeriezh ar Barted (Parthika) e peder levrenn, da vihanañ. Meneget eo e skridoù gant Strabon hag Athenaeus. Hervez Strabo e c'halled kaout kred ennañ. Hañvalout a ra Apollodoros bezañ studiet dihelloù Artemita ha Seleucia an Tigris evit e labour.
23 Kerzu
Marvioù
thumb|right|150px|Anthony Fokker e 1912
Lidoù
E Breizh :
393
1146 Ab Urbe Condita = 393 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Little Big Adventure
Little Big Adventure (pe Twinsen's Adventure ha Relentless) a zo ur c'hoari-video troienn-fiñv savet gant Adeline Software International e 1994 a yae en-dro d'ar mare-se war DOS nemetken. Ennañ e kinniger troioù kaer Twinsen war ar blanedenn Twinsun. Little Big Adventure 2, heuliadenn troioù-kaer Twinsen a voe savet un nebeud bloavezhioù goude.
Ar bed faltaziek
Twinsun (e saozneg : heol gevellek) a zo ur blanedenn stabilaet etre daou heol. War tout ar c'heheder hag oc'h ober tro klok ar blanedenn, ez eus ur chadennad menezioù uhel anvet Hamalayi, gant erc'h ken stank ken eo diaes treuziñ anezhañ. Pep hanter douar a zo evel-se, bepred sklerijennet gant un heol (n'eus noz ebet).
Ar blanedenn a zo renet gant an doktor Funfrock. Dre e enklaskoù war ar c'hemmoù genetel, ar c'hlonañ robotoù hag ar pellgas, en deus diskleriet ur renad kriz d'ar bobl. Ar polis (klonoù pe get) a zo ouestlet penn-da-benn, hag a-drugarez d'ur rouedad telepod e c'hell buan-tre paouez ar re a stourm a-enep ar renad. An doktor en deus dilerc'hiet ar pobladur en hanterzouar norzh, o lavarout e oa ur c'hemm amzer hag euzhviled o spurmantiñ.
Peder gouenn disheñvel deuet eus ar "fank orin" a gej etrezo :
Gameplay(Doare da c'hoari)
An enrolladennoù meret ez otomatek gant ar c'hoari a c'hell bezañ lakaet evel un dra fall. Alies, lec'hiadur an enrolladennoù a o lakaet fall ha ne gemer ket e kont ez eus bet gwelet ur video dija, pe eo ret adkregiñ pennadoù hir a c'hoari.
Aergelc'h ar c'hoari a zo "cartoon"-tre evel c'hoarioù doare The Legend of Zelda: A Link to the Past (evit an dibaboù) ha Landstalker (evit an izometriezh), met tremen a ra en ur bed modernoc'h.
Treal
Treal a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
en gul, e greskenn goudreustellet etre argant ha glazur, e vevenn goñchek en argant
Arondisamant Dinant
Arondisamant Dinant a zo unan eus an tri arondisamant eus Proviñs Namur.
Treal
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Arondisamant Dinant
Istor
Arondisamant Dinant a oa ul lodenn eus departamant gall Sambre-et-Meuse a oa bet savet e Belgia e 1795, ha pevar arondisamant ennañ.
Demm Persia
Demm Persia (Dama mesopotamica pe Dama dama mesopotamica) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Iran.
Arondisamant Dinant
Istor
Pa voe krouet e voe pemp kanton ennañ: Beauraing, Ciney, Dinant, Florennes ha Walcourt.
Yezhoù muskogeek ar c'hornôg
Unan eus daou skourr ar yezhoù muskogeek eo yezhoù muskogeek ar c'hornôg enni 2 yezh komzet e gevred ar Stadoù Unanet:
Mario Bava
Evel skoazellour e krogas Mario Bava get ar fiñvskeudennerezh. Labourat a reas evit Ricardo Freda pe Maurice Tourneur. Daet e oa dezhoñ achiv I Vampiri (renet get Ricardo Freda ha eñ dilezet ar film pa ne oa ket evit en em glevet get ar sevenour anezhoñ) rak brudet e veze a-drugarez d'e dro-spered habask ha d'e ijin a lakae d'ar sevenourion armezhiñ argant rak ma ouie-eñ get an doazh ma oa doc'h ar sklerijenniñ krouiñ efedoù hag a oa marc'hadmat ur braouac'h. Un nebeud filmoù a achivas evel-se : Kaltiki il mostro immortale (Ricardo Freda), La battaglia di Maratona (Jacques Tourneur). Evit en trugarekaat da vout achivet ar filmoù-se e oa bet roet an tu dezhoñ da aoziñ e film dezhoñ e-unan. La maschera del démonio e oa hennezh. Daet e oa da vout brudet get ar film-se a chom e istoar ar filmoù spont unan ag ar filmoù ne feher ket tremen hepte.
da vout heuliet
667
Diwar-benn ar bloavezh 667 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 667
Binoter-Amerika
Ar binoter-Amerika a zo ur golvaneg, Psaltriparus minimus an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Psaltriparus.
Tsimbreg
Ur yezh c'hermanek eus is-skourr yezhoù aostriek-bavarek ar su eo an tsimbreg komzet gant 3 960 den e rannvroioù Trentino ha Veneto en Italia. Arc'haek-kenañ eo chomet an tsimbreg, betek ma ne vez ket komprenet gant yezherien ar rannyezhoù alamanek all. Al lodenn vrasañ eus an tsimbregerien a zo o chom er c'humunioù-mañ:
Aiseau-Presles
Aiseau-Presles (e walloneg : Åjhô-Préle) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Tsimbreg
E kumunioù all evel Schlège (Asiago en italianeg), Lafraun (Lavarone) ha Vielgereut (Folgaria) ez eo aet an tsimbreg da get da vare gouarnamant faskour Mussolini.
Isaac Newton
Sir Isaac Newton a oa ur prederour, ur matematikour, ur fizikour hag ur steredoniour saoz bet ganet d'ar 4 a viz Genver 1643 e maner Woolsthorpe e-kichen Grantham, ha marvet d'an 31 a viz Meurzh 1727 e Kensington.
Tsimbreg
Eus 20 000 den er XVIvet kantved ne chom nemet  2 200 e deroù ar  XXIañ kantved, petra bennak ma seblant kreskiñ un tamm bremañ.
Isaac Newton
Anavezet eo dreist-holl evit damkaniezh ar gravitadur ha krouidigezh, e kevez ouzh Leibniz, ar jederezh boc'hedel. E levr Philosophiæ Naturalis Principa Mathematica ("Pennaennoù Matematikel ar Brederouriezh Naturel") zo brudet evel unan eus oberennoù pouezusañ Istor ar skiantoù. En oberenn-se e kaver e zizoloadennoù diwar-benn an nerzh desach, teir lezenn ar fiñvoù hag ar mekanik klasel. Noblet eo bet e 1705 gant ar Rouantelezh.
Buhez
Ganet e voe Isaac Newton e Woolsthorpe-by-Colsterworth, el Lincolnshire (Bro-Saoz). Feurmerion binvidik e oa e dud. Mervel a reas e dad tri miz a-raok ma vije deuet Isaac Newton er gouloù hag e vamm a addimezas. Isaac vihan, a oa 2 vloaz, a voe fiziet en e vamm-gozh, dindan gwardoniezh e eontr. E vugaleaj ne seblant ket bezañ bet gwall eürus. Da 5 bloaz e tarempredas skol kentañ-derez Skillington ha goude hini Stokes.
Hou Yifan
thumb|right|200px|Hou Yifan Hou eo an anv-familh.
Hou Yifan (e sinaeg: 侯逸凡; e pinyin: Hóu Yìfán) a zo bet ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1994 e Jiangsu (Sina).
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat.
E miz Gouhere 2006, he renk Elo (FIDE) a oa 2488 (+ 190 poent en ur ober tri miz), 2513 e miz Ebrel 2007, 2502 e miz Here 2007 ha 2549 e miz Ebrel 2008.
Kampionez echedoù (Maouezi) Sina:
Eilvet e Kampionad bedel ar maouezi e Naltchik (Rusia) e 2008. Kampionez ar maouezi ag ar bed e Hatay (Turkia) d'ar 25 a viz Kerzu 2010.
El Hadj Oumar Tall
Un alouber hag ur roue toukouleur e oa El Hadj Oumar Tall. Ganet e oa bet en Halwar, e Fouta-Toro (Senegal bremañ) e 1797 ha marvet e Degembere (tost da vBandiagara (Mali bremañ) e 1864. Gantañ e oa bet diazezet an Impalaeriezh toukouleur.
Etre 1820 ha 1836 e reas Oumar Tall ur birc’hirinded da vMekka. Eno e voe titlet El Hadj ha Kalif an disivoud Tidjania evit Soudan. Da gentañ e tistroas d’e vro c’henidik, Fouta-Toro. Goude-se ez annezas e Dingire e 1848, e Fouta-Djalon (Ginea bremañ), ma prientas an djihad (brezel santel). Meur a gorn-bro malinke a voe taget gant e arme, armoù skañv eus Europa ganti.
Pa oa o stourm enep arme drevadennel Frañs, e lakaas sevel un tata (kreñvlec’h) e Koniakary (war-hed 77 km er c’hornôg da gKayes. E miz Ebrel 1857 e tisklêrias ar brezel da rouantelezh Khasso ha lakaat ar seziz war kreñvlec’h Medina a voe dieubet gant strolladoù soudarded Louis Faidherbe d’an 18 a viz Gouere 1857.
Gwrin Farfdrwch
Gwrin Farfdrwch a oa mab d'ar priñs Cadwaladr ap Meirchion ha roue Meirionydd. N'anavezer netra a-zivout e vuhez estreget e oa dimezet gant Marchell, merc'h da Brychan Brycheiniog. Ur gwaz da roue Gwynedd e oa moarvat.
El Hadj Oumar Tall
Un den mojennek eo El Hadj Oumar ivez, hag ijin ar bobl a grogas ennañ : meur a zanevell varzhus zo bet ha zo c’hoazh o redek-diredek diwar e benn. E Senegal e seller ouzh El Hadj Oumar Tall evel un harzer ; e Mali, hervez David Robinson, e vefe sellet outañ evel an argader a brientas aloubadeg Europa. Forzh penaos e chom bev an eñvor anezhañ e-touez an Haalpulared (norzh Senegal) ma vez lorc’h c’hoazh gant ar re a zoug an anv Tall, dreist-holl pa lavaront e tiskennont anezhañ.
Apollodoros Amfipolis
Apollodoros (henc'hresianeg : Ἀπολλόδωρος) eus Amfipolis a oa unan eus jeneraled e marc'hegezh Alexandr Veur, roue Makedonia er pevare kantved kent JK. Mestr e oa war an nerzhioù a oa bet lezet gant Aleksandr da harpañ ar satrap persian Mazaios (Μαζαῖος) hag a oa gouarnour Babilon. Er bloaz 331 kent JK ha kevret gant un ofiser all anvet Menes Pellaios (Μένης ο Πελλαίος) e voe fiziet ennañ melestradur Babilon hag an holl satrapelezhioù betek Kilikia. Ouzhpenn ar galloud-se, Alexandr a roas dezho 1 000 talant (6 000 000 drakm) evit goprañ kement a soudarded ha ma c'hellent.
Havrincourt
Havrincourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Yezhoù muskogeek ar reter
Unan eus daou skourr ar yezhoù muskogeek eo yezhoù muskogeek ar reter enni 4 yezh komzet e gevred ar Stadoù Unanet:
Walk the Line
Danvez ar film
Buhez ar c’haner "country" Johnny Cash eo a zo kontet e-barzh Walk the Line, adalek e yaouankiz en un ti-feurm en Arkansas betek e eured gant June Carter, ha kaoz zo eus ar mare pa oa e vrud en he barr, pa veze o kanañ dre ar vro gant Elvis Presley pe Carl Perkins.
Poudou
Ar poudoued eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Pudu.
Ar c'hirvi bihanañ int pa n'int ket brasoc'h eget gedon. Bevañ a reont e Suamerika.
Spesadoù
2 spesad poudoued a zo, an daou en arvar da vont da get:
Leptchaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù leptchaek eo al leptchaeg (lepcha, rong pe nünpa) komzet gant tro-dro da 31 000-32 000 den (1991) en India (38 000 den e 1997) dreist-holl e Sikkim ma vez implijet er skolioù, hag ivez e Bhoutan (2 000 den e 1993) ha Nepal (1 270 den e 1961).
Teir rannyezh a zo:
Enez Vaodez
Enez Vaodez a zo un enezenn er c'hornôg da Enezeg Briad, dispartiet diouti gant Kanol an Trev. Lodek eo an enez e kumun Lanvaodez, e Treger eta.
Eno eo e teuas sant Maodez da benitiañ. Gant Budog (pe Beuzeg) e savas un ti-pediñ, ha chom a ra un toullad dismantroù, en o zouez un dra a vez graet Forn Vaodez gant an dud.
Naered a-leizh a oa en enez evit doare, hag argaset e voent gant pedennoù ar sant hervez ar vojenn.
Hiziv eo bet prenet an enez gant ur mondian hag a chom kuzh e anv. Goude ma'z eo difennet groñs sevel tier eno, hervez al lezenn a warez an arvor, en deus graet, ha goloet al labour dindan lienoù bras. Hervez kazetennoù ar c'hornad ez eus bet savet meur a di ha poull-neuial. N'ouzer ket ha n'eo ket bet distrujet gantañ Forn Vaodez.
Gouezva
thumb|Ar Ouezva ha [[Llyn Llydaw]]
Mont warnañ a c'haller pe war droad, pe gant un tren bihan, adalek Llanberis. Pa vezer erru e beg ar menez e kaver bod en ur c'hafedi eno.
Diwar-benn ur c'hemmadur
Pa lavarer ar Ouezva e reer ar blotadur evel e kembraeg, met e brezhoneg eo gourel ar gerioù a echu gant an dibenn -va. Gwelout: Jener an dibennoù-gerioù e brezhoneg"
Kensonenn linkus
Er yezhoniezh e vez implijet an termen linkus (saoz.: liquid consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar c'hensonennoù dre dostaat na vezont ket renket e rummad an hantervogalennoù dre ma ne glotont gant vogalenn ebet, evel da skouer an doare ma klot an hantervogalenn [j] (skrivet <y> hervez reizhskrivadur ar brezhoneg gant ar vogalenn [i] pe [w] gant [u] (skrivet  e brezhoneg).
Isrannet e vez ar c'hensonennoù linkus e daou isrummad:
A-wezhoùigoù e vez renket ivez e-touez ar c'hensonennoù linkus ar c'hensonennoù dre serriñ a-gostez kavet dreist-holl e yezhoù Norzhamerika, d.s. ar gensonenn kevig dre daravat a-gostez divouezh ha mouezhiet [ɬ] ha [ɮ], hag ar c'hensonennoù kevig dre fic'hal a-gostez divouezh ha mouezhiet [tɬ] ha [dɮ] hag ivez ar gensonenn dre strakal [tɬ'] daoust ha ma n'eo ket ket uhel o live son evit hini ar c'hensonnenoù linkus rik all. Ouzhpenn-se n'haller ket bezañ implijet ar c'hensonennoù a-gostez dre serriñ evel ma implijer ar c'hensonneoù linkus rik, da skouer ne dalvezont morse da gensonennoù silabennek er yezhoù ma reer gante.
Ober a ra an darn vrasañ eus yezhoù ar bed gant div gensonenn linkus dre-vras evel fonemennnoù enebet an eil ouzh eben. Gant yezhoù all avat e reer gant unan nemetken, da skouer e japaneg, hag e meur a yezh all komzet dre ar bed e kaver muioc'h a gensonennoù linkus disheñvel-tre o doare hag o lec'h distagañ resis.
Moc'heg
Moc'heg (Moussé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Bu Xiangzhi
Bu Xiangzhi (e sinaeg: 卜祥志; e pinyin: Bǔ Xiángzhì) a zo bet ganet d'an 10 a viz Kerzu 1985.
Mestrc'hoarier echedoù sinaat.
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe miz Here 1999.
E miz Genver 2006, ar 64vet plas er bed hag an hini gentañ e Sina a oa gantañ. Pignet e oa d'ar 23vet plas er bed gant e renk Elo FIDE a 2 710 e miz Gouere 2008.
Poudou an hanternoz
Poudou an hanternoz (Pudu mephistophiles) a zo ur c'harv bihan hag a vev e Suamerika (Perou, Ekwador ha Kolombia).
Ź (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ź, ź implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʑ].
Ŧ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ŧ, ŧ, da lâret eo un t barrennet, implijet gant yezhoù samiek zo ha gant ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichekevit skrivañ ar son kensonennel [θ].
Skritur leptchaek
N'eo ket ar skritur leptchaek (pe róng) implijet e vez evit skrivañ ar leptchaeg ul lizherenneg met un abugida evel an holl doareoù-skrivañ diorroet war padrom an devanagari.
Sañset e oa bet krouet ar skritur-mañ diwar diazez ar skritur tibetek gant Thikúng Men Salóng e-kerzh ar XVIIvet kantved.
=Al lizherennoù=
Ar c'hensonennoù
Setu ar c'hensonennoù:
Ar vogalennoù
Setu stumm stag ar vogalennoù:
Britannia Inferior
Britannia Inferior a oa ur rann eus proviñs Britannia savet war-dro 214 gant an impalaer Caracalla, mab da Septimius Severus. Edo en hanternoz ar pezh zo bremañ Bro-Saoz, en-dro da gêr Eboracum (York bremañ), hag ul lejion a oa annezet er gêr-se, kêr-benn ar broviñs. Padout a reas ar broviñs-se, gant he harzoù, betek ma voe adaozet an impalaeriezh gant Diokletian e 296.
Talvezout a rae an anv Britannia Inferior da verkañ e oa pell diouzh Roma, e-skoaz Britannia Superior a oa e kreisteiz Bro-Saoz, en-dro da Londinium (Londrez), tostoc'h da gêr-benn an Impalaeriezh.
Plounevez-Kintin
Plounevez-Kintin a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Chapelle-lez-Herlaimont
Chapelle-lez-Herlaimont (e walloneg: El Tchapele) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Pañvrid-ar-Beskont
Pañvrid-ar-Beskont a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
War lez dehoù an Trev emañ Pañvrid.
Anv
Stummoù skrivet
Gerdarzh
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg
E miz Du 2001 e oa bet roet lañs da Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg diwar intrudu Produet e Breizh-Création Bretagne, Diorren, Le Club de Bretagne ha Bretagne Prospective. Goude barnadenn ar C'huzul-Stad a dorre an diviz da reiñ ur statud publik da Ziwan e felle da Andrev Lavanant, prezidant EBB, bodañ un 70 embregerezh bennak da skoazellañ ar brezhoneg (arc'hantaouiñ ur c'houlzad brudañ, sikour an dezougen da gas ar vugale d'ar skolioù divyezhek...).
Pañvrid-ar-Beskont
XVIvet kantved
Dre emglev 1522, beskontelezh Pañvrid, en tiegezh du Chastellier abaoe 1420 da nebeutañ, a dremenn e-barzh tiegezh du Chastel.
Dre zimeziñ an 20 Mae 1571, etre Klaoda du Chastel ha Charlez Gouyon de la Moussaye, tremen a ra ul lodenn eus ar veskontelezh e tiegezh Gouyon de la Moussaye.
An iliz katolik Itron-Varia
Adsavet goude 1914; an tour, eus 1704-1712, bet enrollet an 2 Kerzu 1926.
Tudi
Hervez a ouzomp e oa diskibl sant Maodez. Manac'h e voe en Enez Groe. Sevel a reas ur peniti en Enez-Tudi hag a zeuas da vezañ ur manati kaset da Loktudi.
Lec'hioù
E Breizh : Ur gêriadenn anvet St-Tudy zo e Kernev-Veur.
Pañvrid-ar-Beskont
Chapel ar Baradoz.
Eus penn kentañ ar XVIvet kantved; bet enrollet an 31 Here 1912.
Tudi
Lec'hioù
Skrivet eo bet e anv : Tudy, Tudi, Tudius, Tudinus, Tugdin. Lidet eo d'an 9 a viz Mae.
Niver mas
An niver mas (A), anvet ivez niver mas atomek, eo an niver a brotonoù hag a neutronoù zo e nukleüs an atomoù. Bez' ez eus un niver mas hepken evit pep izotop ha skrivet e vez goude anv an elfenn pe a-gleiz hag en nec'h da arouez an elfenn. Da skouer ez eus 6 proton ha 6 neutron er c'harbon 12 (12C). Evit skrivañ arouez klok an izotop e ranker lakaat an niver atomek (Z) a-gleiz hag en traoñ da arouez an elfenn, dres dindan an niver tolz : . Dre ma kenglot an niveroù atomek gant an elfennoù, n'eus ket ezhomm lavaret div wezh ar memes tra. Setu ne vez ket lakaet an niver atomek nemet pa fell deomp menegiñ an niver a brotonoù zo en nukleüs, d.s. en ur reaktadur nukleel.
Pañvrid-ar-Beskont
Chapel ar Baradoz.
Kalvar ar Baradoz, enrollet an 10 Du 1913
Kastell Restmeur
Gant chapel Itron-Varia-a-C'hras, XVIIIvet
Niver mas
Gant an diforc'h etre an niver mas hag an niver atomek (A-Z) e c'heller gouzout pet neutron ez eus e-barzh an nukleüs.
392
1145 Ab Urbe Condita = 392 goude J.-K.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Yaou hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener
Ronan Larvor
Ronan Larvor, ganet e 1958 e Douarnenez, a zo ur c'hazetenner en Télégramme.
Kip Thorne
thumb|right|Kip Thorne Kip Stephen Thorne, bet ganet d'ar 1 a viz Even 1940 e Logan (Utah, Stadoù-Unanet Amerika), zo ur fizikour damkaniour amerikan, anavezet evit e labour fonnus war dachenn ar gravitatur, ar fizik hag an astrofizik.
Muskogeeg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar reter eo ar muskogeeg (muskogeeg: mvskoke, ivez muskogee pe creek) komzet gant tro-dro da 4.300 den (diwar 52.000 den en holl) e kreiz Oklahoma, su Alabama ha Florida er Stadoù-Unanet (1997).
Kip Thorne
Emañ ar c'helenner Feynman eus fizik damkaniezhel a-vremañ e Caltech hag unan eus ar brasañ arbennigourien war an implijoù eus damkaniezh ar relativelezh hollek savet gant Einstein.
Badezet eo bet an toulloù du da-heul e labourioù diwar o fenn.
Perth (Aostralia ar C'hornôg)
Perth (distaget e saozneg) zo unan eus kêrioù brasañ Aostralia ha kêr-benn stad Aostralia ar C'hornôg, war aod Meurvor Indez. 1 554 769 a dud a oa o chom eno en 2007.
Mikasoukieg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar reter eo an mikasoukieg (mikasuki, miccosukee, hitchiti-mikasuki, mikasuki seminole) komzet gant tro-dro da 496 den (diwar 1.200 den en holl) e su Flotida er Stadoù-Unanet (1990).
Perth (Aostralia ar C'hornôg)
Liammoù etrebroadel
Liammoù he deus Perth gant ar c'hêrioù-mañ :
Ieuan Wyn Jones
150px|thumb|right|[[Rhodri Morgan ha Ieuan Wyn Jones.]] Ieuan Wyn Jones (ganet d'an 22 a viz Mae 1949) zo ur politikour eus Kembre.
Kadoriad ar strollad Plaid Cymru e voe etre 1980 ha 1982 hag etre 1990 ha 1992.
Kannad Sir Fôn e voe, en anv Plaid Cymru etre 1987 ha 2001. Dilennet e voe e Bodadenn Vroadel Kembre e miz Mae 1999. Dont a reas da vezañ prezidant Plaid Cymru war-lerc'h Dafydd Wigley. Goude votadeg 2003 e voe kemeret e lec'h gant Dafydd Iwan evel prezidant ar strollad ha dont a reas Ieuan Wyn Jones da vezañ rener kannaded Plaid Cymru er Vodadenn Vroadel. E 2007 e teuas da vezañ Eil Kentañ ministr Kembre er gouarnamant savet diwar un emglev etre Strollad al Labour ha Plaid Cymru.
E 2007 e voe anvet Ieuan Wyn Jones da "Bolitikour ar Bloavezh" gant BBC Kembre.
Lakeg
Al lakeg a zo anv div yezh:
Doueoniezh
An doueoniezh, pe doueoni pe teologiezh, a zo studi ar pezh a zo gwir hag a denn da Zoue. Savet eo bet ar ger "doueoniezh" da glotañ gant ar ger θεολογία, pe "theologia", deuet eus ar gregach.
Er relijionoù undoueek, diazezet war an undoueegezh, eo skiant an Diskuliadur, diazezet war ar skridoù relijiel, o c'hompren, a-benn sklêrijenniñ ar feizidi diwar-bouez an doare da ober pe d'en em zerc'hel, pe da grediñ hervez ar relijion.
Istor
Gant Platon, en e levr Ar Republik, eo bet implijet ar ger θεολογία da gentañ, diwar-benn ar wengelouriezh.
Adkemeret eo bet war e lerc'h gant Aristoteles, evit diveskañ ar brederourion diouzh an doueoniourion, a gont ar mojennoù pe gwengeloù en ur stumm barzhonius.
Ř (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ř, ř implijet gant an tchekeg evit skrivañ ar son kensonennel [ɼ].
Doueoniezh
Istor
Skrivagnerien c'hresian all a ra gant ar ger evit ober anv eus "kosmogoniezh". Gant ar stoikourien ez eus kaoz a "brederouriezh doueoniel" diwar-benn ar prederiañ a-zivout an doueegezh, a zo dezhe ur skourr eus ar brederouriezh.
Gant ar brederourion latin ne voe ket nemeur a gaoz a zoueoniezh, war-bouez un arroud brudet diwar zorn Varron : kemm a ra etre doueoniezh vojennel, doueoniezh fizikel, ha doueoniezh politikel.
Er c'hantvedoù kentañ e oa savet disfiz en oberourion gristen ouzh implij ar ger. En o spered e oa stag ar gerioù "doueoniezh" ha doueoniourion ouzh ar wengelouriezh pagan. Koulskoude e teu Klemañs Aleksandria da ober ar c'hemm etre « doueoniezh ar Verb peurbadel » ha « gwengelouriezh Dionysos ». Tamm-ha-tamm ez a da goll ar ster stag ouzh ar baganiezh. Nemet e kemm a-wechoù ar ster resis d'ar ger: a-wechoù e talv kement ha Skriturioù Sakr, pe kofezadur ar feiz kristen. Da veno doueoniourion arall e talveze an doueoniezh kement ha prezeg eus doueegezh dre vras, pe eus doueegezh Jezuz nemetken. Er c'hornog ne vez ket graet nemeur gant ar ger a-raok ar mare "skolastek": gwell e vez kavet komz gant troiennoù enne ar ger "sacer", evel "doctrina sacra", "sacra pagina" pe "sacra eruditio". A-benn ar fin neoazh e weljod an doueoniourion latin oc'h ober forzhik gant ar ger en o skridoù, ma teuas ar ger "doueoniezh" da dalvezout kement ha "studi ar gelennadurezh kristen", ar ster a zo chomet warnañ abaoe, e metoù ar gristenien da vihanañ.
Adalek ar XVI-vet kantved e teu ar ger da gaout ur ster ledanoc'h. Kaoz a vo neuze eus "doueoniezh naturel", a dalv kement hag anavezout Doue en un doare a vefe "naturel". Diwar neuze e vez implijet evit ober anv eus relijionoù estrevit ar gristeniezh, e-barzh studi ar relijionoù da skouer. Dont a ra ar ger doueoniezh da dalvezout kement ha skeudenn doue hag an doueegezh er relijionoù a bep seurt, hag o c'helennadurezhioù zoken.
Ret eo derc'hel soñj e veze termenet ar brederouriezh klasel, adalek an amzerioù a-raok Sokrates betek mare diskibien Leibniz, evel skiant Doue, pe skiant ar peurvoud, e-berr evel doueoniezh. Usvedoniezh, pe "prederouriezh kentañ" a veze graet anezhi ivez, dre ma veze gwelet evel gwrizienn, andon, sichenn an holl skiantoù.
Ż (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ż, ż implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʒ] hag ivez gant ar malteg evit skrivañ ar son [z] dre ma vez implijet al lizherenn z hepmuiken evit ober diouzh ar son [ts]/[dz].
Silabenneg inuktitut
Implijet e vez ar silabenneg inuktitut (titirausiq nutaaqevit) evit skrivañ ar yezh komzet gant an Inuit e Nunavut hag e norzh Kebek. Diorroet e voe diwar silabenneg ar c'hreeg bet ijinet er bloavezhioù 1870 gant Edmund Peck, ur misioner anglikan.
Kregiñ a c'hell ur silabenn gant ar sonennoù g, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, ng, ɫ, pe hini ebet hag ar vogalennoù a c'hell bezañ a, i, u pe hini ebet.
Divizet e oa bet nevez 'zo gant an Inuit Tapiriit Kanatami (aozadur ofisiel an inuit e Kanada) resteurel ar silabennoù enne an diftongenn "ai" e lec'h implijout "a" + ᐃ rak aezetoc'h eo hiziv implijout meur a lizherenn a-drugarez d'an urzhiataerezioù.
Ne vez ket implijet ar silabenneg-mañ evit skrivañ ar yezh inuktitut e pep lec'h ma vez komzet, rak daoust ha m'emañ kenofisiel e Nunavut hag e Kebek e lec'h ma vez implijet aliesoc'h-aliesañ, e vez implijet al lizherenneg latinek e Kalaallit Nunaat (Groenland), Alaska, Labrador, h.a.
Koasatieg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar reter eo ar c'hoasatieg (koasati pe coushatta) komzet gant tro-dro da 200 den (diwar 600 den en holl) e Louisiana ha Texas (100 den nemetken) er Stadoù-Unanet (2000). Gwezhall e veze komzet ivez en Oregon hag en Oklahoma.
Strollad Breizh
Strollad Breizh a zo ur strollad politikel broadelour breizhat, e c’hoant bezañ krouiñ ur “Republik Breizhat”, ezel eus Unvaniezh Europa.
Programm
Krouet eo bet ar strollad politikel-mañ e 2000. C’hoant en deus reiñ da Vreizh (hini ar 5 departamant) an ensavadurioù evit he diorroidigezh armerzhel, sokial, sevenadurel, politikel hag e-keñver an endro. E bal a zo kaout ensavadurioù heñvel ouzh re broadoù all e Europa, da skouer Bro-Skos, Bro-Iwerzhon pe Katalonia.
Dre welout Breizh evel ur vroad (gant gwirioù en Europa eta) e c'houlenn Strollad Breizh krouiñ ur Stad breizhat ezel eus Unvaniezh Europa. Hec'h ensavadurioù a vo anavezet en Europa hag er bed a-bezh d’ar mare-se. Ouzhpenn ar bennaenn (ur broad en deus gwirioù), Breizh en deus pep tra da c’hounit gant an dishualded e-keñver an armerzh hag ar sokial, ar sevenadur pe an en-dro.
Mennozhioù
Lugan Strollad Breizh a zo : « Evit Breizh digabestr, embregus, ekologel ha kengred ». En ur studiañ abegoù « sac’hadur al luskadoù politikel breizhat », ar strollad a asur kaout c’hoant « gwelet ar Vretoned evel m'emaint ha n'eo ket evel m’hon eus c’hoant e vefent ». E-keñver an tuioù a-gleiz pe a-zehoù emañ Strollad Breizh etre ar demokratelezh sokial hag an demokratelezh sokial-ha-frankizour, pa'z eo ar pal pennañ krouiñ ensavadurioù. An unvaniezh eo eo lakaet war-wel, gant ar youl strollañ tud kizidigezhioù a bep seurt ganto. Gant 600 ezel, en o zouez tud hag a stourm evit ur strollad politikel evit ar wech kentañ, Strollad Breizh en deus bet en e vurev izili eus ar c’hreizh-kleiz evel Jean-Paul Moisan, kelenner hag embregerer e Naoned, Olivier Berthelot, Franck Darcel, Iffig Remond, bet maer Sant-Hern, Jacky Flippot, eil-maer Blaen, pe kreiz-dehoù evel Gérard Olliéric, Yves Pelle, bet eil-maer Erge-ar-Mor ha kuzulier-kêr Roazhon, Emile Granville, eil-maer Redon, pe c'hoazh Caroline Ollivro.
Engouestloù a bep seurt
- Karta "Ya d’ar brezhoneg" : e miz Ebrel 2009 eo bet sinet ar Garta Ya d’ar brezhoneg etre SB hag Ofis ar Brezhoneg evit kas ar brezhoneg war-raok en e vuhez diabarz hag e gehentiñ diavaez. An eil strollad politikel eo a sin ar garta-mañ goude ar Re C'hlas.
Ŗ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ŗ, ŗ implijet gwechall gant ar latveg evit skrivañ ar son kensonennel [rj]. Skarzhet e oa bet diouzh al lizherenneg da vare an Unaniezh Soviedel met restaolet e oa bet war-lerc'h goude ma oa bet adtapet he frankiz gant ar vro.
Strollad Breizh
Engouestloù a bep seurt
- Koulzad etrebroadel "Don't nuke the Climate" : e miz Gouere 2009 eo divizet gant SB harpañ anezhañ. Kenurzhiet eo gant ar rouedad "Mont er-maez eus an nukleel", evit Kuzuliadeg ar Broadoù Unanet war Kemmadur an Hin e Kopenhagen.
Aozadur
An aozadur a zo kevreadel. Bez ez eus evit ar poent ur c’hevread evit pep departamant e Breizh, hag ur c'hevread evit an diavaez, diazezet e Londrez, ar sekretour o vezañ Alexandre Delin. Ur gevrenn vras a zo e Pariz. Pep kevread a zilenn e sekretour, hag hervez ar c’hoantoù un eil-sekretour hag un teñzorour. Labour ar sekretour a zo aozañ an emvodoù, bezañ a-berzh ar c’hevread en diavaez pe e diabarzh ar Strollad. Ar sekretourien kevreadel a zo tud a-bouez. N’int ket mistri met tud a-berzh. Izili evel ar re all int. Boaz eo izili ar c'hevread da reiñ o ali diwar-benn sujedoù resis ha lec’hel. Ar sekretour kevreadel a sin ar c'hemmennadennoù e anv ar Strollad pe ar c’hevread.