cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Flammeg bihan
Anvet e voe Phoenicopterus minor (kentanv) da gentañ-penn (e 1798) gant al loenoniour gall Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844) ; ar spesad nemetañ eo er genad Phoeniconaias.
Boued
Bevañ a ra diwar Arthrospira, ur genad sianobakteri hag a gaver e bazennoù tomm ha damsall an dachenn etretrovanel.
Annez
Kavout a reer ar spesad a-dakadoù eus Afrika ha Madagaskar da walarn India.
Patrick Mareschal
right|thumb|200px Patrick Mareschal zo ur politikour breizhat, bet prezidant Kuzul departamant Liger-Atlantel etre 2004 ha 2011.
Stadegour en INSEE e oa.
Dilennet e oa bet da guzulier departamant kanton Naoned-11 e 1985 hag addilennet e 1992, 1998 ha 2004.
Unan eus eilmaered Alain Chénard, maer Naoned, eo bet etre 1977 ha 1983. Kentañ eilmaer Jean-Marc Ayrault eo bet eus 1989 betek 2001.
Resevet en deus kolier an Erminig d'an 19 a viz Gwengolo 2015 e Gwened.
Charles Dickens
Charles Dickens (7 a viz C'hwevrer 1812 - 9 a viz Even 1870) a oa ur skrivagner saoz ganet e Landport, kichen Portsmouth. E 1814 e heulias e familh da Londrez ha goude-se da Chatham. Ne studias ket en ur skol met kalz traoù a zeskas e straedoù, a zlefe c'hoari ur perzh bras en e romantoù.
Da 22 vloaz e krogas da labourat evel kazetenner er Morning Chronicle. E 1836 e euredas gant Catherine Hogart a roas dek bugel dezhañ. Dizimeziñ diganti a reas e 1858, avat. Skrivañ a reas Charles Dickens kalz romantoù ha danevelloù e kazetennoù. An hini kentañ a voe The Pickwick Papers embannet e miz Meurzh 1836. Heuliet e voe gant Oliver Twist (1837), Nicholas Nickelby (1839) ha The Old Curiosity Shop (1841).
Tremen a reas Charles Dickens un darn vras eus e vuhez en estrenvro ma skrivas un nebeud eus e romantoù pouezusañ evel David Copperfield (1850), A Tale of Two Cities (1860), Great Expectations (1861). Marvet eo e 1870 e Londrez.
Anaoudegezh a reas Charles Dickens gant skrivagnerien SUA pan eas d'o bro. Gant tud evel Washington Irving e klaskas ober eus ar skrivañ ur gwir vicher ha goulenn a reas ma vije lezennoù strishoc’h da wareziñ gwirioù ar skrivagnerien.
Lan Inizan
Lan Inizan, Allain-Marie Inisan er marilh, ganet e Gwinevez, e maner Lanzeon, d'an 23 a viz Du 1826 eus Yann-Bêr Inizan ha Jann an Hir, ginidik a Vodiliz , ha marvet eno ivez d'ar 5 a viz Eost 1891 , zo ur beleg hag ur skrivagner brezhonek brudet evel oberour ar c'hentañ romant brezhonek embannet.
E vuhez
D'an 23 a viz Du 1826 e voe ganet Alan-Vari Inisan e Lanzeon, e parrez Gwinevez-Lokrist, e Bro-Leon. Eno edo e diegezh o vevañ, a-wel da aod ar C'hernig, da nebeutañ abaoe ar c'hwezekvet kantved. Tud en o aez e rankent bezañ, " tud a renk " evel ma veze lavaret, ha tud a feiz kreñv e voent ivez a rumm da rumm. Mistri an ti a veze peurvuiañ izili eus kuzul fabrik ar barrez.
Lan a oa kaset da skolaj Kastell-Paol pa oa erru en oad. Eno e oa unan eus ar re varrekañ e-touez ar skolaerien all. Echu gantañ e amzer studi, ez eas da gloerdi bras Kemper, hag eno c’hoazh e tiskouezas pegen lemm e oa e spered ha pegen aketus. An aotrou Fave, person Gwikanou, hag a oa bet gantan er c’hloerdi bras, a lavare « ne c’haved ket, d’ar mare-se, er c’hloerdi, kaieroù gwelloc'h stummet, bravoc’h moullet o skritur anezho, eget kaieroù Lan Inisan ».
Alarc'h
An elerc'h eo an evned palvezek eus ar genad Cygnus.
Spesadoù
C'hwec'h spesad elerc'h zo :
Lan Inizan
E vuhez
E 1865 ez eas da Normandi da gelenner e skolaj an Neubourg (e departamant an Eure), renet gant an abaded Normand, ur vicher a reas 4 bloaz a-raok bezañ anvet da berson e Sant-Denez ar Menezioù, parrez eus eskopti Evreux, d'ar 1 a viz Here 1869. Diaes eo gouzout ma kendalc’has an abad Inisan d’ober skol en Neubourg e-pad ma oa person, rak war an "Ordo" eus eskopti Evreux emañ bepred war roll kelennerien an Neubourg er bloavezhioù 1868, 1869, 1870, ha 1871. Diwirheñvel eo avat koulskoude, rak ur flipad mat a hent zo etre an Neubourg ha Sant-Denez ar Menezioù. E 1871 e welas ar Brusianed o tegouezhout hag e tistroas da Vreizh. Evel ma konte diwezhatoc'h an abad Inisan, « ar Brusianed o deus lamet ouzhin va zi, hag e renkis dont en-dro da Lanzeon ». Chom a reas beleg dibarrez e Gwinevez-Lokrist e-pad 4 bloaz.
En e euriou vak e krogas gant ul labour nevez evitañ, rak, evit doare, er mare-se eo en em roas da skrivañ e brezoneg hag e lakeas war ar stern Toull al Lakez. Ar gontadenn-man, — ur soñjezon eus e yaouankiz, — a voe moullet da gentañ, er bloaz 1874, war ar gelaouenn Feiz ha Breiz, a-raok bezañ moullet diwezhatoc’h, er bloaz 1878, en ul levrig, e ti al levrierien Lefournier e Brest. En ur ober moullañ e gontadenn e Feiz ha Breiz, an abad Inisan ne sinas ket e labour eus e anv, met eus al lizerennoù D.L. hepken, da lavaret eo : Dom Lan. Marteze ivez, er bloavezhioù-se, e krogas gant Emgann Kergidu, met diaes eo da c’houzout, rak n’ouzer ket peur na penaos en em lakeas an abad Inisan da skrivañ al levr-man, a roas dezhañ, dre Vreizh-Izel a-bezh, brud eur skrivagner dispar e brezhoneg.
E miz Here 1874 e oa anvet da gelenner er skolaj Itron-Varia Wir-Sikour, e Gwengamp, renet neuze gant an aotrou chaloni Cotentin. Betek diwezh ar bloavezh-skol 1879 e teskas ar galleg, al latin, an istor hag an niveroniezh da vugale vihan ar 7 klas. E deroù ar bloaz 1877 e oa krog da voullañ Emgann Kergidu, hag er bloaz 1878 ec’h embannas Toull al Lakez. Reiñ a reas dilez eus e garg a gelenner gant ehan-skol ar bloaz 1879. Mont a reas neuze da berson da Winevez betek e varv. Taget e voe gant ar c’hrign-bev, paket gantañ en e gouzoug, hervez ma konter, diwar e gorn-butun. Nouennet e voe gant an Aotrou Guen, kure Gwinevez d’ar mare-ze, ha, d’ar 5 a viz eost, er bloaz 1891 e varvas hag e voe beziet e bered Gwinevez, e-kichen e dadoù kozh. Gant e bemp bloaz ha tri-ugent e oa eta pa yeas da anaon.
Cluain Tarbh
Cluain Tarbh (Clontarf e saozneg) zo ur fabourzh e norzh Dulenn en Iwerzhon. Brudet eo en abeg da Emgann Cluain Tarbh e 1014 ma voe trec'h Brian Boru war an alouberien viking. Sellet e vez ouzh Emgann Cluain Tarbh evel an hini lakaas penn d'ar brezelioù etre Iwerzhon hag ar Vikinged.
Ganet e voe Bram Stoker, krouer Dracula, e Cluain Tarbh e 1847.
Bannieloù tiriadoù emren ar bed
An tiriadoù-mañ a zo broioù emren pe emrenoc’h, distag dre vras diouzh o mammvro evit a sell an douaroniezh, hep na vefe riezoù anezhe. Daoust da se o devez ur varregezh etrebroadel : evit ar sport da skouer, pe evit ar post. Anavezet int evel tiriad gant an aozadurioù etrebroadel, ABU da skouer. Ofisiel eo o banniel peurliesañ, koulz ha hini o mammvro ; gwirioù-renk dishañval a c'hall bezañ etreze.
Kuzulioù evit Skoazell ar Harzerezh - evit ar Gomunouriezh
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh en 8vet Kuzuliadeg).
Embannet e vez gant ar Strollad ar c'helaouennoù Resistenza ha Rapporti Sociali.
Tongvaeg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù takek eo an tongvaeg (diwar ar bobl tongva, anavezet a-raok evel gabrieleño) komzet gwechall e tro-dro da Los Angeles e Kalifornia (Stadoù-Unanet).
Ur yezh varv an hini eo.
Manga
Manga a zo ur ger a gaver e meur a yezh, hag e lec'hanvadurezh meur a vro.
Lec'hanvadurezh
hag ivez
Félix Lope de Vega
Mignon e oa da Quevedo ha da Juan Ruiz de Alarcón, enebour da Góngora, tra ma vage Miguel de Cervantes gwarizi outañ. Ken souezhus ha ken souezhus e voe e oberenn hag e vuhez.
Yaouankiz
E Madrid e voe ganet Lope de Vega, en un tiegezh tudjentil deuet eus Valle de Carriedo e Cantabria (e kumun Villafufre hiziv), ha mestr broder e oa e dad Félix de Vega Carpio ; ne ouzer netra diwar-benn e vamm, Francisca Fernández Flórez. Gouzout a reer avat e oa bet e dad o chom e Valladolid ur pennadig a-raok dont da Vadrid e 1561, sachet ma oa bet gant al Lez roueel nevez-staliet eno. Lope de Vega a lavaras diwezhatoc'h e oa deuet e dad da Vadrid dre garantez ouzh ur vaouez hag e oa bet tennet he skilfoù gant an hini a oa deuet da vezañ e vamm. Engehentet e vije bet Lope evel frouezhenn an emgav-se, ha ganet e vije diwar ar warizi a zo kaoz anezhi kement en e c'hoariva.
Evn-naer Aostralia
Evn-naer Aostralia a zo ur spesad evned peskdebrer eus kerentiad an Anhingidae.
Annez
Bevañ a ra al labous eus Aostralia d'an Inizi bihan ar Sounda, Molukez ha Ginea Nevez,.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Anhinga novaehollandiae en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
Félix Lope de Vega
Yaouankiz
Deskiñ buan a rae ez vihan, lenn a rae latin koulz ha kastilhaneg pa ne oa nemet pemp bloaz, ha krog e oa dija da sevel gwerzennoù. D'e zaouzek vloaz, emezañ, e skrive komediennoù : Yo las componía de once y doce años, de a cuatro actos y de a cuatro pliegos porque cada acto un pliego contenía ("O savet em eus pa oan unnek pe zaouzek vloaz, e pevar arvest ha peder follenn, rak un arvest a oa war bep follenn"). E gomedienn gentañ, a zo bet kollet, a vije bet anvet El verdadero amante "Ar c'harantez gwirion".
Daremprediñ a rae skol ar barzh ha soner Vicente Espinel (1550-1624) e Madrid, hag anaoudegezh en devoe outañ a-hed e vuhez, evel m'en diskouez er sonedenn Al maestro Vincenter Espinel.
Adalek 1577 betek 1581 e voe skoliet e Skol-veur Alcalá de Henares e Madrid, met ne voe ket loreet. Abalamour d'e vuhez diroll ha d'e emzalc'h merc'hetaer ne oa ket graet evit ar velegiezh ; neuze e paouezas e vadoberourien da arc'hantañ e studioù. Peogwir ne dapas ket e vachelouriezh e rankas gounit e vara ha labourat evel sekretour gant noblañsed pe skrivañ pezhioù-c'hoari diouzh an degouezh. E 1583 ez eas da vartolod er morlu ha stourm a reas en Emgann Enez Terceira dindan urzhioù un den hag a droas da vignon bras dezhañ, Álvaro de Bazán, markiz Santa Cruz de Mudela e proviñs Ciudad Real. Ur pennad goude e voe dediet ur pezh-c'hoari gantañ da vab ar markiz.
Harlu
Yezhadur ha jedoniezh a studias en Academia Real ("Akademiezh Roueel") ha sekretour markiz an Navas e voe, met netra ne oa an holl drevelloù-se e-skoaz e zarempredoù gant ar merc'hed. Elena Osorio e oa e garantez vras kentañ, ar Filis a gaver en e werzennoù, dispartiet ma oa diouzh he fried, an aktour Cristóbal Calderón ; Lope de Vega he faee gant pezhioù-c'hoari evit kompagnunezh he zad, an deamaour Jerónimo Velázquez.
E 1587 ec'h asantas Elena dimeziñ gant un den a renk uhel, Francisco Perrenot Granvela, a oa niz d'ar c'hardinal galloudus Antonio Perrenot de Granvela. Ha Lope de Vega dipitet ha lakaat skignañ un toullad flemmskridoù enep dezhi ha d'he ziegezh. Kement-se zo dispaket gantañ en e bezh-c'hoari Belardo, el furioso (1586-1595) hag en un toullad sonedennoù ha barzhonegoù a voe kaoz dezhañ da vezañ kaset d'ar vac'h. Peogwir e adc'hreas kemend-all e voe ur prosez all hag e voe harluet eus al Lez e-pad eizh bloavezh, ha daou eus Rouantelezh Kastilha, gant gourdrouz da vezañ lakaet d'ar marv ma ne sente ket ouzh urzh-harlu ar varnerien.
D'an 29 a viz Mae e 1588 end-eeun e klaskas adskoulmañ gant ar vicher soudard, ha mont a reas da vartolod war ur galion anvet San-Juan er Grande y Felicísima Armada. Da-geñver an distro-se d'e vicher gozh e skrivas ur meurgan e doare ar barzh italian Ludovico Ariosto, La hermosura de Angélica (1602), chomet divrud.
E miz Kerzu 1588 e tistroas goude faezhidigezh an Armada, ha mont a eure da València en ur dremen dre Doledo daoust d'ar gondaonidigezh. Gant Isabel e vevas e València hag e labouras war arz ar c'hoariva, ec'h arvestas ouzh abadennoù gant tud evel ar chaloni Francisco Agustín Tárrega, Gaspar de Aguilar, a oa sekretour Dug Gandía, Guillén de Castro, Carlos Boil ha Ricardo de Turia. Deskiñ a reas tremen hep reolenn an unander a zarvoud o kontañ daou istor war un dro er memes oberenn e-lec'h unan hepken hervez ar reolenn, pezh a anver an imbroglio pe al "luziadenn italian".
Echu gantañ e zaou vloaz harlu e-maez ar rouantelezh e 1590 ec'h eas Lope de Vega da Doledo hag eno e labouras evit Don Francisco de Ribera Barroso, a voe eil markiz Malpica, hag ur pennad goude gant pempet dug Alba, Don Antonio de Toledo y Beamonte. Evit se e oa denjentil a gambr e lez an dug en Alba de Tormes, ma vevas etre 1592 ha 1595. Eno e lennas c'hoariva Juan del Encina. En diskaramzer 1594 e varvas Isabel de Urbina diwar-lerc'h genel. Da heul an darvoud-se e skrivas Lope de Vega ur romant bugulek, La Arcadia (1598), ma lakaas un toullad mat a varzhonegoù.
Distro da Gastilha
Echu gantañ e eizh bloavezh harlu e miz Kerzu 1595 e tistroas da Vadrid. Bloaz goude e voe graet prosez dezhañ abalamour ma veve gant Antonia Trillo, un aktourez intañvez. E 1598 e timezas da Juana de Guardo, merc'h d'ur c'higer pinvidik a bourchase kig d'al Lez, peadra da vagañ ivez ar flemmadennoù taolet gant Luis de Góngora da skouer. Diouzh gwelout e oa Juana de Guardo ur vaouez gros hag an holl a soñje e oa dimezet Lope evit an arc'hant, rak n'eo ket karantez a vanke dezhañ. Ur mab en doe ganti koulskoude, Carlos Félix, ha teir merc'h.
Distreiñ a reas da labourat evel sekretour personel Pedro Fernández de Castro y Andrade, a oa markiz Sarria d'an ampoent, hag a voe kont Lemos diwezhatoc'h, ha skrivañ a reas dezhañ en ul lizher : Yo, que tantas veces a sus pies, cual perro fiel, he dormido ("Me, am eus kousket ken alies ouzh ho treid evel ur c'hi feal"), ha gantañ e chomas betek 1603, p'en em gavas e Sevilla.
Adalek 1608 avat e koller roud eus Micaela de Luján, hag eus o disparti n'eus meneg ebet en oberenn ar skrivagner.
E-pad meur a vloaz e vevas Lope etre an div oaled hag un toullad mat a serc'hed, aktourezed peurvuiañ, evel ma tiskouez splann ar prosez a voe graet dezhañ e 1596 gant Antonia Trillo ; anaout a reer ivez anv ur serc'h all dezhañ, Marina de Aragón. Evit bevañ madik ha magañ kemend-all a vugale, bastarded pe nann, e rankas poaniañ ha labourat evel ur c'hi o skrivañ dizehan barzhoniezh ha komediennoù, a veze embannet alies hep e aotre ha hep bezañ reizhet.
Pa voe en e 38 vloaz avat e c'hallas reizhañ hag embann un darn eus e oberennoù hep fazioù ar re all. Evel kentañ skrivagner spagnolek a vicher el lennegezh e prosezas evit e wirioù oberour ouzh ar re a voulle e gomediennoù hep kaout e aotre. Da vihanañ e teuas a-benn da gaout gwir da reizhañ e oberennoù e-unan.
E 1605 ec'h eas da servij Luis Fernández de Córdoba y de Aragón, dug Sessa. Bec'h en doe bloavezhioù diwezhatoc'h abalamour d'an darempred-se pan eas da veleg, rak an dug a zalc'he da implij anezhañ evel sekretour, ha betek e gofesour a nac'has reiñ an absolvenn dezhañ.
E 1609 ec'h embannas an Arte nuevo de hacer comedias, un oberenn a bouez bras diwar-benn ar c'hoariva, enebet ouzh ar reolennoù nevezaristotelek], hag ezelañ a reas e Cofradía de Esclavos del Santísimo Sacramento en Oratorio Caballero de Gracia, un iliz e Madrid ma kaved hogos an holl skrivagnerien a vrud e kêr ; en o zouez e oa [[Francisco de Quevedo, ur mignon personel da Lope de Vega, ha Miguel de Cervantes.
Bloavezhioù diwezhañ
En e vloavezhioù diwezhañ ec'h orgedas Lope de Vega ouzh Marta de Nevares, un disakridigezh dre ma oa bet beleget ; ur gaer a vaouez e oa, glas-gwer he lagad evel a lavar Lope de Vega er barzhonegoù a savas dezhi ha ma reas "Amarilis" anezhi en e varzhonegoù ha "Marcia Leonarda" en e romantoù. En amzerioù-se eus e vuhez e skrivas barzhoniezh fentus ha flemmus dreist-holl, liv ar brederouriezh warni.
Gwalleürus e voe bloavezhioù diwezhañ Lope de Vega war-bouez an enorioù roet dezhañ gant ar roue Felipe IV hag ar pab Urban VIII. Glac'har en doe pa welas Marta o vont da zallez e 1626, hag o vervel follez e 1628. Lope Félix, ar mab en doa bet digant Micaela de Luján hag a oa debron-barzhonegañ gantañ, a voe beuzet o perlesa e 1634 en Enez Margarita (Venezuela). E verc'h vuiañ-karet Antonia Clara a voe skrapet gant un hidalgo, he danvez-pried, un denjentil anvet Tenorio. Feliciana, e verc'h nemeti hervez lezenn diouzh a ouzer, he devoa bet daou vugel : ur verc'h hag ac'h eas da leanez, hag ur mab hag a oa ar c'habiten Luis Antonio de Usategui y Vega, a varvas e Milano o servij ar roue. N'eus nemet ur verc'h vastardez, al leanez Marcela, a chome bev pa varvas Lopede Vega d'ar 27 a viz Eost 1635 e Madrid.
Keuz bras a voe dezhañ gant an holl Spagnoliz, a lavarer. Daou c'hant skrivagner a skrivas da ganañ meuleudi dezhañ, hag ar skridoù-se a voe embannet e Madrid hag e Venezia.
Oberennoù
(N'hall ket ar roll bout klok, kement a zo bet skrivet gant ar skrivagner).
Porpant-kalet
thumb|260px|Ur porpant-kalet.
Ur porpant-kalet zo ur seurt porpant a vez lakaet da glañvourien zo pa vezont dañjerus ouzh ar re all pe outo o-unan. Skoulmet e vez ar milginoù, pe war ar c'hof, pe ouzh ar c'hein, evit mirout outo a c'hloazañ den.
Emboltred. Ar reuzeudien
'''Emboltred. Ar reuzeudien, pe Autoportrait (Les Misérables) e galleg, pe Emboltred gant poltred Bernard''', zo un daolenn gant Paul Gauguin a zo hiziv er Mirdi Van Gogh, en Amsterdam. Un emboltred eo, ma weler ivez un daolenn a zo poltred Émile Bernard.
Milgin
Ar vilgin eo al lodenn eus an dilhad a wisk ar vrec'h. Milginoù hir ha berr a zo. Dilhad zo a vez milginoù hir outo: mantelloù, dilhad-glav, dilhad-erc'h. Dilhad zo a vez milginoù berr outo: rochedoù, hivizoù. Dilhad divilgin zo ivez.
Fenrir
Fenrir (en norseg : annezad ar geunioù) zo ur bleiz ramzel e mojennoù Skandinavia.
Milgin
Pa vez komzet eus ur bragoù e vez graet anv eus garennoù, ha n'eo ket milginoù.
Vogalenn greiz
Er yezhoniezh e vez implijet an termen vogalenn greiz (saoz.: Central vowel) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur vogalenn ma vez lec'hiet an teod e-kreiz ar genoù dre e hed, da lâret eo hanter-hent etre ar penn-raoak (an dent) hag ar penn a-dreñv (ar staon).
Fenrir
Mab eo da Loki ha tad ar bleizi Hati Hróðvitnisson ha Sköll. Lonket en deus an doue Odin a-raok bezañ lazhet gant Víðarr, mab Odin.
Vogalenn greiz
Setu ar vogalennoù digor gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Milgin
Porpant kalet
Pa vez lakaet ur porpant-kalet da ur c'hlañvour e vez skoulmet ar milginoù, pe war ar c'hof, pe ouzh ar c'hein, evit mirout outañ a en em c'hloazañ.
Steven Spielberg
Steven Allan Spielberg, bet ganet d'an 18 a viz Kerzu 1946 e Cincinnati (Ohio, Stadoù Unanet Amerika) a zo ur filmaozer ha produer stadunanat.
Savet en deus lod eus ar filmoù o deus graet ar muiañ a berzh er bloavezhioù diwezhañ. En o zouez e kaver E.T (1982) ha Jurassic Park (1993). Filmoù avantur ha skiant-faltazi a zo bet savet gantañ da gentañ, evel Jaws, E.T pe heuliad Indiana Jones. Diwezhatoc'h e tremenas da abegoù diaesoc'h evel al Loskaberzh gant Listenn Schindler pe an Eil Brezel Bed gant Saving Private Ryan (O saveteiñ ar soudard Ryan).
E labour filmaozer en deus boulc'het evit ar skinwel, gant ar rummad Columbo, da skouer. Unan eus e filmoù hir kentañ, Duel (1971), savet e senario gant Richard Matheson, a oa bet produet evit an tele stadunanat. Daou vloaz war-lerc'h e oa bet bannet war skrammoù sinema broioù zo eus Europa, da heul roidigezh Priz Meur Festival 1973 Avoriaz.
E 1975 e tarzhas da vat brud Steven Spielberg gant ar film Jaws, savet diwar ur romant gant Peter Benchley. Er bed a-bezh e reas berzh istor ar morvleiz debrer-tud, ha tri Academy Awards e oa bet rastellet gant Jaws (e rannoù ar Frammañ, ar Sonerezh hag ar Son).
Spielberg en deus kensavet Amblin Entertainment ha DreamWorks Studios, dre an embregerezhioù-se e voe ivez produer filmoù o devoa graet berzh bras, evel Back to the Future, Men in Black, hag an heuliad Transformers. Spielberg a zo aet goude-se war hent produiñ c'hoarioù video.
Buhez
Spielberg a zo ganet d'an 18 a viz Kerzu 1946 e Cincinnati, Ohio. Ar vamm, Leah (ganet Posner, deuet da vezañ Adler; 2 a viz Genver 1920 – 21 a viz C'hwevrer 2017), a oa renerezh un ti debriñ ha c'hoarierezh piano. An tad, Arnold Spielberg (ganet e 1917), a oa un ijinour war an tredan a gemeras perzh e dioroadur an urzhiataerezhioù.
Familh Steven Spielberg a oa yuzevien orthodoks. Tud-kozh Spielberg a-berzh an tad a oa yuzevien eus Ukraina staliet e Cincinnati er bloavezhioù 1900; ar vamm-gozh a oa o tont eus Sudylkiv, padal an tad-kozh a oa eus Kamianets-Podilskyi. E 1950, e familh en devoa dilojet en Haddon Township, New Jersey, pa oa bet kavet ul labour gant an tad en RCA. Tri bloaz war-lerc'h, ar familh a fiñve e Phoenix, Arizona. Spielberg a oa bet skoliataet en ur skol hebreek etre 1953 betek 1957, e klasadoù ar Rabbi Albert L. Lewis.
Pa oa bugel e oa diaes da Spielberg selloù ar re all dre ma oa yuzev orhodoks. "It isn't something I enjoy admitting," a zisklerias eñ un deiz, "but when I was seven, eight, nine years old, God forgive me, I was embarrassed because we were Orthodox Jews. I was embarrassed by the outward perception of my parents' Jewish practices. I was never really ashamed to be Jewish, but I was uneasy at times."
Spielberg en devoa diskleriet ivez e oa bet taget dre enep-yuzevegezh hag Harellerezh skol: "In high school, I got smacked and kicked around. Two bloody noses. It was horrible." D'an oad a 12 vloaz, e voe savet gantañ e c'hentañ film er gêr: distruj un tren dre implij e c'hoarioù ha dreist-holl an trenioù Lionel. E-pad e yaouankiz hag ur wech tizhet ar skol-veur en devoa kendalc'het da filmañ filmoù avantur war 8 mm.
E 1958, e teu da vezañ skout ha tapout a ra un ardamez enor evit ar poltrijañ gant ur filmig 9 munutenn e 8 mm anvet "The Last Gunfight".
Buhez personel
Spielberg en doa kejet evit ar wech kentañ gant an aktourez Amy Irving e 1976 goude ma vefe bet kinniget gant ar rener filmoù Brian De Palma, an hini-mañ a ouie e oa Spielberg o klask un aktourez evit c'hoari er film Close Encounters. Ur wech gwelet anezhi, Spielberg a embanne d'e genbroduer Julia Phillips, "I met a real heartbreaker last night." En desped da-se an aktourez a oa re yaouank evit c'hoari ar roll. Kroget o devoa d'en em welet er-maez eus ar bed micherel, betek ma vefe hi o vont da vevañ e ti Spielberg. Bevañ a refont asambles e-pad pevar vloaz, siwazh ar stress hag ar redioù labour a blantas reuz en o istor.. Irving he devoa c'hoant bezañ anzavet evel aktourez dre he labour nemetken: "Ne m'eus ket c'hoant bezañ brudet evel kamaladez Steven". Dre-se e chomas hep c'hoari e film ebet e amourous e-pad mare o vuhez asambles. Hervez ar gelaouenn Forbes, pinvidigezh personel Spielberg a zo 3,7 bilion$. Spielberg a voaz a zo un harp d'ar Strollad Demokratel. Roet en devoa 800 000$ d'ar strollad. Kamalad bras eo bet d'ar prezidant demokrat Bill Clinton. Spielberg a baouezas da vezañ ezel eus ar skouted stadunanat er bloavezh 2001 dre ma ne oa ket a-du gant ar selloù enep-heñvelreizhidi difennet ha brudet gant an aozadur. E 2007 e oa galvet d'ur boycott eus filmoù Spielberg gant Kevre ar Stadoù Arab goude ma vefe bet roet gantañ 1 milion$ evit harpañ Israel e-pad Brezel Liban 2006. D'an 20 a viz C'hwevrer 2007, Spielberg, Jeffrey Katzenberg, ha David Geffen a galve an demokrated da rastellañ arc'hant evit harpañ Barack Obama.
Er bloavezh 2018, Spielberg gant e wreg Kate Capshaw o devoa profet 500 000$ evit harpañ ar valeadeg studierien March for Our Lives evit goulenn ma vefe strisaet al lezennoù a-fed perc'henniñ armoù er Stadoù-Unanet.
1632
Diwar-benn bloavezh 1632 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1632
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1632
Brezel kourserezh
Implijet eo bet alies ar brezel kourserezh, e-pad ar brezelioù, gant unan eus an enebourien abalamour da greskiñ e nerzh war vor a-enep un enebour a vestronie ar morioù mui-pe-vui. Ur c'hourser a oa ur vag prevez aotreet gant ur stad da dagañ bigi ar broioù enebour dre lizhiri kourserezh. Graet e vez kourserien eus ar voraerien a rene ar brezel-se.
Istor
Droukvesket alies gant al Laeron-vor, ar gourserion zo un doare gopridi. Implijout a raent listri bihan, prim hag eskuit peurliesañ evit abourzhañ listri all war vor, kentoc'h dre souezh evit dre nerzh. Pa veze ar voull gante e oant gouest da gemer bigi kalz brasoc'h evit o re (da skouer kemeridigezh ar C'h/Kent gant flutenn Surcouf la Confiance d'an 31 a viz Eost 1800).
E-pad ul lodenn vat eus an XVIIIvet kanved, hag e-doug an Dispac'h gall hag an Impalaeriezh c'hall kentañ, e oa bet implijet ar strategiezh-se gant ar C'hallaoued a-enep ar Saozon. E-pad an daou vrezel bed ivez e paramantas ar morlu alaman listri kenwerzh evit brezeliñ ouzh listri kenwerzh ar gevredidi e lec'hioù ma ne oa ket bras a-walc'h an dañjer evit ma vefe aozet steudadoù-listri gante (Meurvor Indian, Meurvor Habask, su ar Meurvor Atlantel). Avanturio ar Gourserien a vez birvidik alies met ne veze ket ken bras o fouez war red ar brezel.
Preizhoù
Pa zistro ur c'hourser d'ar porzh gant ul lestr en doa tapet, Hemañ a veze gwerzhet d'an inkant peurliesañ. Disoc'h ar gwerzh a veze neuze rannet etre ar re o doa kenlabouret evit kemer al lestr enebour en urzh da-heul :
Sudd
thumb|300px|Geunioù ar Sudd gwelet eus an egor, Mae 1993. Tapet e oa bet al luc'hskeudenn-mañ e-pad mare sec'hañ ar bloaz — padout a ra ar glaveier hañv etre Gouere ha Gwengolo peurliesañ. thumb|300px|Lec'hiadur ar Sudd e su Soudan Ar Sudd (en Arabeg Sadd, "skoilh") a vez graet eus geunioù divent stummet gant an Nil e Soudan ar Su. Kemm-digemm eo ar vent anezho met, e-pad ar marevezh gleb, e c'hall gorread ar baludeg en em ledañ war ouzhpenn 130 000 km².
Er Sudd e red ar stêr dre ul luziadeg kanolioù diniver a cheñch ar patrom anezho bep bloaz. Kreskiñ a ra ar papiruz eno e bodoù stank e-touez an dour-chag. Darempredet eo al lec'h gant krokodiled ha dourvarc'hed. A-wechoù e vez stummet un enez gant rouestl ar struj met disc'hraet e vez da c'houde.
Tri hent dour pennañ zo evit treuziñ ar c'heun; Ar Bahr-al-Zaraf ("stêr ar jirafenned"), ar Bahr al-Ghazal ("stêr ar gazeled"), hag ar Bahr al-Jabal ("stêr ar Menez"), homañ ziwezhañ eo an hent pennañ a gas d'an Nil Gwenn. Ur skoilh bras-kenañ eo bet ar Sudd evit an holl ergerzherien aet war-glask eien an Nil. Lod a lakaas mizioù a-raok gellout treuziñ.
En e levr The White Nile (an Nil Gwenn) e lavar Alan Moorehead diwar-benn ar Sudd, "N'eus ket e neblec'h all war ar blanedenn ur c'heun ken meurdezuz".
Strollad Komunour Bulgaria (1996)
Strollad Komunour Paraguay (e bulgareg: Комунистическа Партия на България; Komounistitcheska Partiya na Balgariya) a zo anv ur strollad komunour bet krouet e Bulgaria e 1996, gantañ en e benn Aleksander Paunov.
Ezel eo eus ar C'hengevredad evit Bulgaria, ur genunaniezh gantai en he fenn Strollad Sokialour Bulgaria, bet tapet gantañ 48 dileuriad diwar 240 en holl da geñver an dilennadegoù evit ar Parlamant bet dalc'het e 2001, aet gantañ d'ar c'houlz-se 17,1% eus ar mouezhioù. Kreskiñ kalz a reas an niver a vouezhioù bet tapet gant ar C'hengevredad e 2005, gantañ 34,2% ha 82 dileuriad.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Работническии Вестник (Rabotnicheski Vestnik; "Kelaouenn al Labourerion")
The Pirate Bay
200px|right|thumb| Logo The Pirate Bay The Pirate Bay berraet e TPB a zo ul lec'hienn ma c'haller eskemm restroù torrent. Diazezet eo e Sveden, ha krouerien al lec'hienn a embann ez eo «servijour torrent brasañ ar rouedad». Ouzhpenn ur milion a weladennerien a vefe bemdez. tracker Bittorent brasañ ar bed eo ivez.
E miz Mae hag e miz Even 2006 e voe meneget alies anv The Pirate Bay er c'hazetennoù, rak un arouez eus ar stourm a-enep da oberoù an tiez-embann bras (anvet major) hag a-enep da gemmoù ar gwirioù oberour eo.
E miz Ebrel 2009, krouerien al lec'hienn Peter Sunde, Fredrik Neij ha Gottfrid Svartholm a oa bet barnet kablus e-pad prosez Pirate Bay e Sveden evit bezañ sikouret da dremen e-bioù al lezennoù perc'henniñ. Kondaonet e oant bet d'ur bloaz toullbac'h ha d'un tailh-kastiz. E lod broioù eo bet rediet dre lezenn da stoufañ an hent etrezek al lec'hienn internet The Pirate Bay. Dre tremen dre ur Proxy e vez tu tizhout al lec'hienn memestra.
Taolennadur
thumb|250px|Manifestadeg e Stockholm pa voe kemeret ar servijourien, d'an 3 a viz Even 2006 The Pirate Bay a zo unan eus al lec'hiennoù brasañ enno restroù BitTorrent. Kement-se a zo difennet e meur a vro, rak eilennoù diavaez lezenn eo ar restroù-se.
Istor
Ur chadenn skinwel a skignas dielloù enno peadra da brouiñ o doa tud MPA pouezet war gouarnamant Sveden hag o doa graet anv eus kastizoù argant a-enep da Sveden. Kement-se a zo kontrol da vonreizh Sveden (disparti ar galloudoù), peogwir ne c'hall ket ar gouarnamant aozañ prosezoù. War a dachenn bolitikel e voe lakaet an afer, pa c'houlennas izili Centerpartiet ma vefe aozet ur bodad enklask kaset gant kannaded diwar-benn izili minsitrerezh ar justis o doa lakaet prennañ al lec'hienn.
Servijourien The Pirate Bay a voe digoret en-dro en Izelvroioù d'an 2 a viz Even 2006. 600 den a vanifestas e Stockholm hag e Göteborg a-benn diskouez o c'henskoazell. D'ar 14 a viz Even 2006 ec'h embannas unan eus merourien al lec'hienn e oa bet kaset en-dro ar servijourien da Sveden. Ne voe tamm displegadenn ebet, met soñjal a reer e oa bet pouezet warno gant ministrerezh justis an Izelvroioù ha gant hini ar Stadoù-Unanet.
E miz Genver 2007 e reas krouerien The Pirate Bay ur galv a-benn kaout peadra da brenañ enezenn Sealand a-benn sevel ur vroadig. Met ne voe ket eus ar werzh, rak Priñs Michael Bates a nac'has ma vefe implijet e enezenn a-enep da lezennoù etrebroadel. Neuze e lavaras Tobias Andersson e chomfe The Pirate Bay e Sveden.
E miz Even 2007 e kinnigas merourien The Pirate Bay ur servij skeudennoù hep tamm kontrollerezh ebet, anvet Bayimg.
D'an 21 a viz Even 2007 ec'h embannas merourien The Pirate Bay e felle dezho kas meur a embregerezh dirak al lez-varn, goude ma vefe bet embannet kemennadennoù MediaDefender. Er c'hemennadennoù-se, hag a voe skignet war internet, ez eo splann e labouras MediaDefender evit an embregerezhioù-se dre glask distruj trackerien The Pirate Bay. Sed roll an embregerezhioù tamallet gant The Pirate Bay :
D'an 31 a viz Genver 2008 e tivizas ur prokulor svedat kas pevar merour al lec'hienn dirak al lez-varn. Ar prosez a grogas d'ar 16 a viz C'hwevrer 2008, hag ar c'hastiz a c'hallje bezañ 123 000 euro hag ur bloavezh toull-bac'h. Rebechet e vez ouzh Hans Fredrik Neij, Per Svartholm Warg, Peter Kolmisoppi ha Carl Lundström bezañ aotreet eilañ un ugent bennak a bladennoù, a filmoù hag a c'hoarioù video.
D'an 12 a viz Eost 2008 e c'houlennas Giancarlo Mancusi, ur prokulor italian, ma vefe stanket an anv domani hag ar chomlec'hioù IP implijet gant The Pirate Bay. Merourien The Pirate Bay a gemmas diouzhtu o chomlec'hioù IP.
Daveoù
<References/>
Fundoshi
Ar fundoshi ( 褌) zo ur pezh dilhad-dindan istorel evit ar baotred e Japan, anezhañ un tamm lien hir pevarc'hornek.
Atheneum
Athenaeum, pe Athenæum pe Atheneum, zo un anv latin a vez roet hiziv da ensavadurioù pe kelaouennoù a denn ken d'ar skiant, ken d'an arz, ken d'al lennegezh, ken da aozadurioù kelenn.
Orin
Dont a ra an anv eus hini Athena, doueez ar furnez en Hellaz kozh, gant un dibenn -um a gaver ivez er ger museum, ti ar Muzezed. An anv Atheneum-se a voe roet gant an impalaer roman Hadrian, war-dro ar bloaz 135, d'ar c'hentañ ensavadur kelenn e Roma, ma c'halle retorikourien (yezhadurourien) ha barzhed ober o displegaduurioù, kelennerien gopraet ober prezegennoù e kement tachennad deskadurezh a oa neuze, prederouriezh, ha retorik, yezhadur ha gwir.
Hiziv e talv alies kement ha skol, skol-veur, akademiezh, ensavadur. Roet e vez an anv da c'hoarivaoù, mirdioù, hag ivez da letioù, ostalerioù dre ar bed a-bezh.
An Ateneo libertario
E Spagn e veze aozet e pep kêr un Ateneo gant an anarkourien er bloavezhioù 1930. Levraouegoù emveret e oant, kevredigezhioù sevenadurel ha skolioù war un dro.
Pennad kar a bell pe a dost
Athenæum Athenäum Ateneum Athénée (homonymie) Ateneo Атеней
Mastektomiezh
E medisinerezh e vez graet mastektomiezh eus lamidigezh ur vronn pe ziv, a-zarn pe a-bezh. Evit stourm ouzh krign-bev ar vronn e vez graet peurvuiañ. E degouezhioù zo, war vaouezed a greder ez int e riskl bras da gaout krign-bev ar vronn e vez sevenet an oberatadenn-se ent-profilaktek, eleze evit diarbenn ar c'hrign-bev kentoc'h eget louzaouiñ anezhañ. Gant lamidigezh ur yoc'henn vronn, en eneb, e vez lamet ur yoc'hennad gwiad kentoc'h eget ar vronn a-bezh.
Diouzh boaz e veze lamet ar vronn a-bezh mar beze tizhet gant ar c'hrign-bev. Alies e veze sevenet ar vastektomiezh e-kerzh ar memes oberatadenn ma veze kemeret ar viopsienn a gadarnae an anaoud. En deiz a hiziv e vez diazezet an diviz seveniñ ar vastektomiezh war ur viopsienn graet abretoc'h. Setu e vezer tuet da brederiañ krign-bev ar vronn hep lemel ar vronn ken alies ha gwezhall. Cheñchet eo an doareoù ober en abeg da zaou dra : eus un tu ez eus bet degaset gwellaennoù er radioterapiezh hag el louzaouadur gant skoazeller (d.s. kimioterapiezh ha terapiezh gant hormon) ha diwar se ne vez ket gwir ken ar reolenn "seul ledanoc'h an ezskejadenn, seul nebeutoc'h a chañs da welet ar c'hleñved o tont an-dro", hag eus un tu all e ouezer bremañ e vez graet metastazennoù abred gant krign-bev ar vronn. N'eo ket un ezskejadenn krenn-ha-krenn a viro ouzh eil yoc'hennoù da zont war wel pelloc'h diwar vikro-metastazennoù a oa bezant kent an dizoloadenn, an anaoud hag an oberatadenn. N'eus nemet ur bihan-niver a grignoù-bev a vez louzaouet gant ur vastektomiezh c'hoazh er broioù diorroet.
Gerdarzh
Ger skiantel goveliet diwar ar gregaj μαστός "bronn" hag ἐκτομή "skejadenn".
Reizhiad etrebroadel unanennoù ar fizik
Reizhiad etrebroadel unanennoù ar fizik (S.I.), anvet ivez Reizhiad Giorgi, a zo diazezet war nav unanenn diazez : ar metr evit an hirder, ar c'hilogram evit ar mas, ar segondenn evit an amzer, an amper evit fonnder an tredan, ar c'helvin evit an temperadur termodinamikel, ar gandela evit ar c'hreñvder gouloù, ar mol evit ar c'hementad materi, ar radian evit an ankl hag ar steradian evit an ankl solut.
An unanennoù all zo unanennoù derivet diwar an unanennoù diazez-mañ.
Taolenn unanennoù SI diazez ar fizik
Taolenn an unanennoù SI derivet
Gwelet ivez
Rakgerioù ar sistem unanennoù etrebroadel
Eufronios
Euphronios (war-dro 535 - war-lerc'h 470 kent JK) a oa ur poder ha liver en Aten etre dibenn ar VIvet kantved ha deroù ar Vvet kantved kent JK.
Manhuajia
Manhuajia (漫畫家/漫画家; pinyin : mànhuàjiā) a reer eus un tresour manhua, ar bannoù-treset sinat.
E japaneg e vez graet mangaka anezhañ.
Manhuajia brudet
Fang Cheng (方成), a zo dezhañ un doare tresañ a denn da hini Hergé.
Norman Brinker
Norman Eugene Brinker, ganet e 1931 ha marvet e 2009, a oa un embregour stadunanat, bet krouet gantañ an embregerezh Bennigan e 1976.
Ans
Ans (e walloneg : Anse) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Garreli
Ar garrelied, , eo ar spesad evned palvezek a ya d'ober ar genad Branta, krouet e 1769 gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Gwenred
Gwenred (Ginrë e gallaoueg ha Guenrouët e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Garreli
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Gwenred
Gerdarzh
"Gwenn" + "red" (roudour)
Ardamezioù
"En glazur e iliz en argant, skoret gans ur blaenenn geotet karget gant ur c'houdreustell kommek en argant, karget he-unan gant tri fesk en gul"
1100
Diwar-benn bloavezh 1100 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1100
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1100
Bernard Barker
Bernard Barker, ganet e 1917 ha marvet e 2009, a oa unan eus pennoù ar CIA ha perzh en doa kemeret en afer Bae ar Moc'h e Kuba e 1961.
Fleur Cowles
Fleur Cowles a zo ur skrivagnerez hag arzourez amerikan. E 1908 e oa bet ganet hag e 2009 e varvas. E penn ar gelaouenn Flair eo bet. Un arzourez e oa, bet gounezet ganti prizioù etrebroadel evit he livadurioù. Lesanvet e oa "American's Million Dollar Girl".
Chochoneg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù noumek ar c'hreiz eo ar chochoneg (shoshone) komzet gant tro-dro da 2.000 den e Wyoming, Utah, Nevada hag Idaho er Stadoù-Unanet.
Lianhuanhua
Lianhuanhua (连环画 pinyin : liánhuánhuà, ger-ha-ger : skeudennoù strollet) eo anv ar bannoù-treset e Sina.
Ne vezont ket anavezet kalz e-maez Sina met kement a skouerennoù a zo bet tennet eus oberoù He Youzhi hag eus re Uderzo, Charles Monroe Schulz pe Osamu Tezuka.
Ur furmad bihan ha tresoù "realist" a zo dezho.
Omar Bongo
Omar Bongo, e anv klok El Hadj Omar Bongo Ondimba, ganet gant an anv Albert-Bernard Bongo d'an 30 a viz Kerzu 1935 e Lewaï (adanvet Bongoville abaoe) ha marv ez ofisiel d'an 8 a viz Even 2009 e Barselona. Eil prezidant Republik Gabon eo bet eus an 2 a viz Kerzu 1967 betek e varv (2009).
Tadorn
An tadorned eo an evned palvezek eus ar genad Tadorna.
Spesadoù
7 spesad tadorned zo :
Givenchy-en-Gohelle
Givenchy-en-Gohelle a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
..
Monumantoù ha traoù heverk
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant lu Kanada e miz Meurzh 1917; implijet e voe betek miz Mae 1917.
Ramon Berenguer
Un toulladig tud zo bet anvet Ramon Berenguer e Katalonia ha Provañs er Grennamzer:
Fontaine (Duchamp)
right|thumb|200px|Fontaine, gant [[Marcel Duchamp. Musée national d'Art moderne. 3de adskeudenn, savet dindan renerezh Duchamp e 1964 evit diskouezva Schwarz. Feilhañs wenn goloet gant prierezh ha livaj. 63 x 48 x 35 cm.]]
Fontaine (pe Fountain e saozneg) a zo pe ur farsadenn pe un oberenn arzel savet gant Marcel Duchamp e 1917. Peurliesañ e vez anvet ar staotlec'h. Anvet eo bet ready-made gant Duchamp e-unan, dre ma implijas un dra a oa bet krouet a-raok. Ur staotlec'h feilhañs gwenn eo an oberenn, sinet eo « R. Mutt 1917». Ur c'hoari ger eo, dre ma'z eo Armut ur ger alamanek a dalvez paourentez. Displegadennoù all a zo bet roet : ar frazenn saoznek "art mute" marteze(Duchamp o tiskouez e oa o tegas kemm e bed an arzoù), pe c'hoazh R M U T T, da lavaret eo : ready-made eut été. Kinniget e voe an oberenn en un diskouezadeg abalamour da ober goap, ha kollet e voe prestik goude. Hiziv an deiz ez eo gwelet evel unan eus oberennoù arzel brudetañ an XXvet kantved. E meur a virdi arzoù ar bed (kreizenn Pompidou da skouer, pe mirdi skol-veur Indiana) e c'haller gwelout adskeudennoù testeniet gant Duchamp.
Istor
Er penn-kentañ e oa ur farsadenn nemetken, dre ma felle da Duchamp ober goap ouzh bed an arzoù e New York. Ober a reas e soñj lakaat degemer ur dra divalav en un diskouezadeg arzoù. Duchamp a ginnigas neuze e Fontaine da Society of Independent Artists. Nac'het e voe an oberenn, dre ma ne oa ket arzel ("not being art").
Timbicheg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù noumek eo an timbicheg (saozneg: Timbisha pe Panamint, timbicheg: nümünangkawih pe tümpisa) komzet gant nebeutoc'h evit 20 den e Kalifornia ha Nevada er Stadoù-Unanet.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Alagoas
Alagoas a zo ur stad vihan en arvor Brazil, er reter, etre Pernambuco ha Sergipe. Maceió eo ar gêr-benn anezhi. Er rannvro Nordeste emañ.
Sant-Ke
Sant-Ke zo un anv-lec'h brezhonek, diwar anv ur sant Ke.
David Carradine
John Arthur Carradine, brudet evel David Carradine, ganet d'an 8 a viz Kerzu 1937 ha marvet d'an 3 a viz Even 2009, a oa un aktor, soner, livour hag arzour emgannañ stadunanat. C'hoariet en deus en ouzhpenn 200 film. Brudet eo evit bezañ c'hoariet en heuliad Kung Fu. Adkavet eo bet mouget e sal-gibellañ e gambr en ul leti e Thailand. War e seblant e oa marvet en ur gwallzarvoud emerotegezh.
Tolente
Tolente a reer eus ur porzh-mor a-vije bet gwezhall e Bro-Leon, etre Landeda ha Plougerne.
E Bro-C'hall, e bae ar stêr Somme kostez Abbeville e vije bet kentoc'h, hervez lod enklaskerion.
Houad (evn)
An houidi a zo evned palvezek renket er c'herentiad Anatidae, asambles gant evned all evel an elerc'h pe ar gwazi.
Protezenn (medisinerezh)
Ur brotezenn zo ur benveg en ur metal bennak pe en un danvez all (keramik, danvez kevanaozet...) a lakaer e penn un ezel mac'hagnet, evit kemer lec'h an tamm mac'hagnet. Kaoz a vez ivez eus "protezennoù da glevet" evit ar skouarn.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, pe Tro-C'hall war varc'h-houarn, zo ur redadeg war varc'h-houarn a c'hoarvez bep bloaz e miz Gouhere.
Ar redadeg kentañ a voe graet e 1903. Etre 1914 ha 1918 ne voe ket, nag etre 1940 ha 1946.
An troioù abaoe 1903
1940-1946 Eil brezel-bed
Er XXIañ kantved
Bretoned
Breizhiz a vez o redek bep bloaz. Ha darn o deus gounezet:
Bretoned all o deus bet douget ar C'hrez melen :
Kantonioù Suis
26 kanton suis zo, gwir stadoù emren, en ur stad kevreadel a vez graet ar C'hengevread suis anezhi.
Reimerswaal
Reimeserwaal (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Zeeland en Izelvroioù. 243,08 km² eo gorread Reimerswaal (douar : 101,97 km², dour : 141,11 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 21 354 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Reimerswaal : Bath, Hansweert, Krabbendijke, Kruiningen, Oostdijk, Rilland, Waarde ha Yerseke. Savet e voe kumun Reimerswaal e 1970, pa voe kendeuzet ar c'humunioù da-heul : Krabbendijke, Kruiningen, Rilland-Bath, Waarde ha Yerseke. Brudet eo marc'had Yerseke, ma werzher istr ha meskl.
Kêr Reimerswaal
thumb|right|230px|Kêr gozh Reimerswaal Dont a ra anv ar gumun eus hini kêr Reimerswaal hag a voe roet gwirioù-kêr dezhi e 1374. Meur a wech e voe distrujet gant an dourioù-beuz, hag an annezidi ziwezhañ a dec'has kuit e 1632. keñveriet gant kumun Reimerswaal e oa lec'hiet muioc'h en norhz, e penn reter Oosterschelde, en ul lec'h anvet "Verdronken Land van Reimerswaal" hiziv an deiz.
Lec'hanvadurezh
Al lec'hanvadurezh eo ar skiant a bled gant studi al lec'hanvioù (pe an anvioù-lec'h). Ober a ra war-dro dastum an anvioù-lec'h, klask o zalvoudegezh, o gerdarzh hag o zreuzfurmadurioù pe o emdroadur a-hed ar c'hantvedoù. Gant an dudanvadurezh (studi an anvioù-tud) ez a al lec'hanvadurezh d'ober an anvadurezh (studi an anvioù divoutin), zo ul lodenn eus ar yezhoniezh.
Ledan eo domani al lec'hanvadurezh pa ya da studiañ an anvioù-lec'h annezet, kêrioù, kêriadennoù, pennkêrioù hag ouzhpenn-se an anvioù liammet gant an torosennadur, gant ar stêrioù, gant an hentoù ha gant elfennoù dibar evel anvioù tiez, da skouer. Diazezet eo diorreadur ar diskiblezh war studi an anvioù istorel kavet er skridoù ha dastum penaos e vez anvet al lec'hioù hag an elfennoù douaroniel gant an dud.
Mor Ruz
Ar Mor Ruz zo ur mor etre Norzhafrika (er C'hornôg) ha Mervent Azia (er Reter). Hir ha strizh eo, 2 250 kilometr a hirder ha war-dro 335 kilometr a ledander d’ar muiañ. Stumm ur vrec'h-vor divent en deus, klozet en Norzh hag oc'h echuiñ gant div ganol-vor oc'h ober evel tres kerniel: brec'h-vor Suez ha brec'h-vor Aqaba. Digor eo er Su trema Meurvor Indez.
Hmong
Ar vHmonged zo ur bobl eus Azia a-orin eus an toleadoù meneziek a zo e norzh Viêt Nam, Laos ha kreistez Sina. Ober a reer "Miao"-ed anezho e Sinaeg (mandarineg : 苗, Miáo) hag a dalv kement ha « riz diboazh ». E-touez ar Hmonged e kaver gwelloc'h ober gant « pobl ar menezioù ».
Ar braz anezho zo o vevañ e Sina, Laos, Viet Nam, Tailand hag e Myanmar, met divroañ o deus graet un 30.000 anezho war-zu broioù pinvidikoc'h e-kerz an dekvloaziadoù diwezhañ.
Un daou vil anezho zo aet da Gwiana C'hall da sevel kêriadennoù bihan e toleadoù koadek ar vro.
Strollad sonerien
Ur strollad sonerien zo ur strollad hag a vod tud da seniñ binvioù disheñvel pep hini peurvuiañ. Pa vez muioc'h eget dek soner e vez lâret ul laz-seniñ, met n'eo ket ken strizh-se implij ar gerioù.
Ur c'haner a c'hall bezañ ivez ouzhpenn, pe meur a hini.
A-wechoù e vez lavaret e teu giz ar strolladoù sonerien eus ar jazz e penn kentañ an. Koulskoude e oa strolladoù bihan a sonerien glasel, pevaradoù pe bevarbenvegoù, a oa strolladoù sonerien ervat.
Pa seller eus ar sonerezh-pobl e weler ivez e oa strolladoù sonerien gant tri soner pe... nebeutoc'h.
E Breizh
E Breizh e oa sonerien binioù ha bombard hag a sone a-gevret hag a oa tud a vicher evel Matilin an Dall hag e gomper Yann ar Chapel en.
Joder
Joder zo
joder
Steudadur aostronezek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen steudadur aostronezek pe steudadur filipinezek evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel kemmesk, implijet gantañ war-un dro elfennoù o tennañ d'an daou doare steudadur pennañ: ar steudadur ergativel-absolutivel hag ar steudadur nominativel-akuzativel.
Kavet e vez ar steudadur-mañ er yezhoù aostonezek komzet er Filipinez, Borneo, Taiwan ha Madagaskar.
Alies e vez komzet en degouezh-mañ eus tuioù: an tu-gra hag an tu-gouzañv, met e gwirionez n'eo ket tuioù rak div arguzenn bennañ ez eus e pep degouezh a gwell e komz eus frammadurioù "distegnet gant ar graer" (AT: saoz. "agent trigger" pe "actor focus") evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur akuzativel diouzh un tu ha "distegnet gant ar gouzañver" (PT: saoz. "patient trigger" pe "undergoer focus" evit ar frammadurioù a denn d'ar steudadur ergativel diouzh an tu all. Ar PT eo an doare steudadur diazez er yezhoù-mañ peurliesañ.
Koulz er steudadur PT hag er steudadur AT ez eus div arguzenn bennañ, implijet an hevelep merkadur morfologel evit nominativel ar steudadur AT hag evit absolutivel ar steudadur PT.
Tri degouezh diazez ez eus neuze:
Notenn: E gwirionez ne glota ket penn-da-benn troadoù ar yezhoù filipinezek gant an troadoù er yezhoù all. Da skouer, daoust ha ma reer "nominativel" eus an troad anvet amañ "eeun" e klota kenkoulz all gant an troad "absolutivel".
Skouer: an tagalogeg
Setu ur skouer e tagalogeg, ur yezh implijet ganti ar steudadur aostronezek:
Strollad Komunour Nepal (Mashal)
Ar Strollad Komunour Nepal (Mashal) (e nepaleg: नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी nepāl kamyuniṣṭ pārṭī (masāl); मसाल् masāl = "torch" ) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour a stourm dre guzh e Nepal bet krouet e 1985, da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Nepal (Masal), lakaet Mohan Vaidya (lesanvet 'Kiran') da Sekretour-Meur ar Strollad nevez-krouet-se hag e 1986 e teuas Pushpa Kamal Dahal (Prachanda diouzh e lesanv stourmer) da vezañ ar Sekretour-Meur.
N'emañ ket gwall sklaer pe re a c'hellje bezañ an diforc'hioù ideologel a gas d'an disrann-se rak heñvel a-walc'h e seblantbezañ politikerezh an eil strollad ouzh hini egile met mont a c'hellje kuit izili eus ar Strollad Komunour Nepal (Masal) abalamour da doare ren re griz, herveze, penn ar Strollad, Singh.