cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spont bras
Istor
An eil mare a grog pa vez lazhadeget kannaded al luskad girondins gant devezhioù emsav an 31 a viz Mae hag an 2 a viz Even 1793, echuet e vez pa voe lazhet ar re a-du gant Robespiere etre an 9 hag an 12 thermidor (Miz ar wrez) bloavezh II (27-30 a viz Gouhere 1794). Ur wech kroget da implij lezenn an 22 prairial (Miz ar pradoù) pe 10 a viz Even 1794 e vez kaoz eus ar Spont meur.
En anv d'ar « salud publik » e vez kroget gant ur bolitikerezh flastrañ an holl re gwelet evel a-enep ar Reveulzi. E-penn an traoù emañ ar Gouarnamant reveulzier, bountet warnañ gant stad truezus diazezoù ar Reveulzi. Lakaet e vez da dalvezout gant un doare garv ar pezh a oa lesanvet sévérités nécessaires, kaoz a vez eus sponterezh ouzhpenn d'ar justis lezennel. Dre-se eo krog ur spont a na oa ket bet tu gwelet abaoe Lazhadegoù Gwengolo 1792, ur bloavezh a-raok.
Vasto
Vasto zo ur gumun eus Proviñs Chieti e rannvro Abruzzo.
Arielli
Arielli zo ur gêriadenn, hag ur gumun, e Proviñs Chieti e rannvro Abruzzo, e reter-kreiz Italia. Savet eo ar gêriadenn a-us da naoz ar stêr heñvelanvet.
Istor
Edo Arielli war al Linenn Gustav e-pad an Eil brezel-bed.
Tud
Enni e oa ganet Nunziato Di Mecola, brigant bet brudet er vro er bloavezhioù 1860.
Santa Margarida
Santa Margarida zo un anv-lec'h katalanek ha portugalek, savet diwar an anv Margarida.
Kanton Faches-Thumesnil
Kanton Faches-Thumesnil a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Faches-Thumesnil a ya 12 kumun d'ober anezhañ:
Santa Margalida
Santa Margalida zo un anv-lec'h katalanek.
Bleiz ar reter
Bleiz ar reter (Canis lycaon pe Canis lupus lycaon) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e reter Kanada.
Kanadisk ulv
Đỗ Hữu Vị
Đỗ Hữu Vị (Chợ Lớn, 17 C'hwevrer 1883 – Dompierre, 9 Gouhere 1916) a oa un ofiser gall bet ganet e Trevadenn Kochinsina (e Viêt Nam hiziv).
Brudet eo abalamour ma voe an nijer annamat kentañ ha ma tiskouezas ez eo an nijerezioù un doare dispar da anavezadenniñ un dachenn.
Buhez
Pempvet mab ur mandarin pinvidik, eilmaer Chợ Lớn (e kêr Ho-Chi-Minh hiziv) e oa Đỗ Hữu Vị. Goude bezañ bet skoliataet e doare Bro-C'hall evel e vreudeur e voe kaset da Bariz da genderc'hel gant e studioù el lise Janson-de-Sailly kent prientiñ ar skol-veur el lise Louis-le-Grand. Goude-se ez eas Đỗ Hữu Vị da Skol vilourel Saint-Cyr-l'École d'ar 1añ a viz Here 1904.
Isletanant e oa e renk pa'z eas e 1 Rejimant al Legion estren, a voe kaset da vrezeliñ en Afrika an Norzh. Er prantad 1907-1908 e voe anvet e Maroko (Oujda, Casablanca) kent stourm war an harzoù etre Maroko hag Aljeria. Pa voe anvet da letanant hag e penn e unvez e klevas a-zivout kurioù Louis Blériot hag e teskas leviañ un nijerez. E 1911 e tapas e vreved, an niverenn 649, digant an Aéro-club de France.
E deroù 1912 e tistroas da Varoko, ma voe levier milourel e-pad bloaz. Eno e prouas talvoudegezh an nijerezioù evit dastum ditouroù hag o skignañ buan ; Đỗ Hữu Vị a voe an den kentañ o leviañ a Gasablanca da Varrakech. E penn-kentañ 1914 e tistroas da Gochinsina, ma reas arnodennoù gant un dournijerez war ar Mekong evit diazezañ u nijerezh milourel en trevadennoù gall.
D'an 28 a viz Gouhere 1914 e tarzhas ar Brezel-bed kentañ, ha d'an 3 a viz Here e c'houlennas Đỗ Hữu Vị an aotre da vont da Vro-C'hall evit stourm. Kalz nijadennoù anavezadiñ a reas eno. E miz Ebrel 1915, p'edo o tistreiñ d'e von, e voe freuzet e nijerez gant ur fourrad avel. Kaset e voe da ospital an armeoù e Pariz, ma chomas er c'homa e-pad nav devezh. Dre ma oa torret e vrec'h, e javed hag e glopenn e voe berzet outañ leviañ a-nevez, met aotreet e voe da nijal e bombezerioù evel arseller.
Dizale e c'houlennas an ez-levier distreiñ d'an droadegiezh, ma voe anvet da gabiten 7 kompagnunezh al Legion estren.
D'an 9 a viz Gouhere 1916, p'edo o ren e unvez en Emgann ar Somme, e voe lazhet gant an enebour.
Beziet e voe ar c'habiten Đỗ Hữu Vị nepell diouzh Dompierre. E 1921, e vreur ar c'horonal Đỗ Hữu Chấn a zegasas e gorf da Chợ Lớn evit ma tiskuizhje e-kichen e hendadoù.
Tam o'shanter
Un tam o'shanter zo ur boned skosat graet e gloan, gwisket gant gwazed, hag ur vechenn warnañ, ledanoc'h eget penn an den. Da gentañ e oant glas, dre ma oa diouer a livajoù, met bremañ e kaver re a bep liv, pe a bep tartan.
An anv
Anvet diwar anv Tam o' Shanter en ur varzhoneg skrivet gant Robert Burns.
Viorica Dăncilă
Vasilica Viorica Dăncilă (ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1963) zo ur bolitikerez eus Roumania. Bet eo e penn ar Strollad Sokialdemokrat ha kentañ ministr ar vro etre an 29 a viz Genver 2018 hag ar 4 a viz Du 2019. Ar vaouez kentañ eo bet er garg-se en istor Roumania. Etre 2009 ha 2018 e oa kannadez e Parlamant Europa.
A-raok mont war an dachenn bolitikel e oa bet kelennerez en ur skol uhel ijinouriezh, hag ijinourez e Petrom SA.
Antilopenn rouan
An antilopenn rouan (Hippotragus equinus) a zo un antilopenn hag a vev en Afrika issahara.
Villa Santa Maria
Villa  Santa Maria  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Villalfonsina
Villalfonsina zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Marsilio Ficino
Marsilio Ficino (en latin Marsilius Ficinus), ganet e 1433 e Figline Valdarno, en Toskana, ha marvet e Careggi e-tal Firenze e 1499, a oa ur barzh ha prederour italian. Edo e penn an Akademiezh Firenze krouet gant Cosimo de Medici en 1459, ha kenlabourat a rae gant Giovanni Pico della Mirandola, Angelo Poliziano ha Girolamo Benivieni.
Treiñ a reas oberennoù Platon ha Plotin, lennet en devoa oberenn Aristoteles.
E vuhez
Mab e oa da Diotifeci d'Agnolo, ha da Alessandra di Nanoccio. E dad a oa medisin personel Cosimo il Vecchio. Studiañ a reas e Firenze dindan Luca de Bernardi ha Comando Comandi, ha kregiñ da zeskiñ gregach gant Francesco da Castiglione,.
E gelenner prederouriezh e oa Niccolò Tignosi, ar medisin aristotelisian a skrivas De anima ha De ideis.
En 1459 e teuas Marsilio da vout skoliad da Giovanni Argiropulo a gelenne gregach ha lennegezh Hellaz.
Kanton Brest-4
Kanton Brest-4 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
Antilopenn c'hlas
An antilopenn c'hlas (Hippotragus leucophaeus), liester: antiloped glas, a oa un antilopenn hag a veve e Suafrika. Aet eo da get e-kerzh an.
Arthur de Dieuleveult
Arthur Paul Marie de Dieuleveult (Dirinonn, 12 Meurzh 1884 - Dirinonn, 3 Gouere 1974) a oa un denjentil hag a voe maer Dirinonn e-pad ugent vloaz (1924-1944). Tomm e oa ouzh Breizh hag ar brezhoneg.
Mont a reas e-barzh Kevredigezh Vroadel Breizh (Union Régionaliste Bretonne) a-raok ar C'hentañ brezel bed. E-pad ar brezel e kasas keleier eus an talbenn da Frañsez Vallée da embann e-barzh Kroaz ar Vretoned. E 1926 ez eas e-barzh Goursez ar Varzhed hag er bloaz war-lerc'h, e Goursez Lokmaria-Kaer, e voe anvet da varzh. War-dro 1930 e krouas ur strollad komedianezed da c'hoari pezhioù brezhonek. Mont a raent da c'hoari aliezik da vourkoù bihan Leon ha Kerne. E 1935 e voe goulennet outañ gant an aotrou Yann-Vari Perrot kemer penn ar Bleun-Brug. Neuze e tigoras e strollad c'hoariva d'ar baotred ivez ha d'ar strollad-se e roas an anv Strollad c'hoarierien ar Bleun Brug. Berzh a rae o fezhioù-c'hoari el lec'hioù ma vezent displeget, e Bro-Leon hag e hanternoz Kerne. Met e 1938 e tilezas e garg rener ar Bleun Brug.
Implijet en deus an anvioù-pluenn Ar Soudard Koz (evit ar pennadoù embannet gantañ da vare ar brezel kentañ) hag Arzur Breiz (e anv barzh er Goursez).
Torrebruna
Torrebruna zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Stellaland
Stellaland a oa ur stad izelvroek e Suafrika, er gornaoueg da Republik Transvaal, adal 1882 betek 1883. Unanet e voe gant stad Goshen ha dont da vezañ Stadoù Unanet Stellaland (nederlandeg: Verenigde Staten van Stellaland) adal 1883 betek 1885.
Tomáš Masaryk
Tomáš Garrigue Masaryk (7 a viz Meurzh 1850 - 14 a viz Gwengolo 1937) a voe unan eus diazezerien Republik Tchekoslovakia.
En em lakaat a reas Tomáš Masaryk, ez-yaouank, da labourat evel kelenner-ti evit bugale familhoù pinvidik. Etre ar bloavezhioù 1872 ha 1876 e voe o studiañ prederouriezh e Skol-veur Vienna. Ur wech tapet un doktorelezh gantañ e tremenas daou vloaz e Skol-veur Leipzig. Eno e reas anaoudegezh gant ur plac'h yaouank eus ar Stadoù Unanet, Charlotte Garrigue, ha dimeziñ a reas ganti e 1878 e New York. Diwar neuze e stagas an anv Garrigue ouzh e hini.
Dilennet e voe Tomáš Masaryk da brezidant stad nevez Tchekoslovakia, gant ar Vodadenn Vroadel nevez-savet, d’ar 14 a viz Du 1918. En harlu e oa bet e-pad ar Brezel-bed Kentañ, e Bro-C'hall, e Rusia hag er Stadoù Unanet. Distreiñ a reas da Braha d’an 21 a viz Kerzu 1918. Addilennet e voe teir gwech, e 1920, 1927 ha 1934. E miz Kerzu 1935 e roas e zilez eus e garg, abalamour ma oa e yec’hed o fallaat, ha mervel a reas d’ar 14 a viz Here 1937.
Lic'has
Lic'has (Λίχας e gregach) a oa mevel Herakles, hag an hini a roas dezhañ da wiskañ ar roched kontammet, a-berzh e bried Deianeira, a oa savet gwarizi dezhi abalamour d'ar goantenn Iole, hag a lazhas he fried evel-se.
Herakles a soñjas e oa bet kontammet gant ar paotr, hag en e gonnar e krogas er paotr war-bouez e dreid hag e skoas anezhañ er mor. Troet e voe en karreg, pe hervez ur vojenn all, e stinkas tammoù eus e gorf d'ober inizi ar Mor Egea.
Lennegezh
Kontet eo an istor en div oberenn-mañ:
Lec'h
Kab Lic'hada eo al lec'h, hervez ar vojenn, ma voe taolet Lic'has er mor gant e vestr Herakles.
Torrevecchia Teatina
Torrevecchia Teatina  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Antilopenn zu
An antilopenn zu (Hippotragus niger) a zo un antilopenn hag a vev e gevred Afrika.
Rémi Gaillard
Rémi Gaillard, ganet ar 7 a viz Genver 1975 e Montpellier (Hérault), a zo ur farser gall.
Anavezet eo bet en ur lakaat e videoioù war internet. Awenet eo gant Buster Keaton ha Charles Chaplin, arbenikaet eo en touellerezh hag ar videoioù farsus.
Gwalennoù a c'halloud
Ar Gwalennoù a c'halloud (anavet ivez evel ar Gwalennoù meur ) zo traezoù hud eus skridoù J. R. R. Tolkien diwar-benn Douar-ar-C'hreiz, en e oberennoù anvet An Hobbit ha The Lord of the Rings peurgetket. Anv zo eus ar Walenn Nemeti da gentañ evel ur walenn hud en ul levr skrivet gant Tolkien evit ar vugale : An Hobbit. Diwezhatoc'h e roas Tolkien un istor ha kalz muioc'h a c'halloud dezhi, peogwir e c'hall kontrollañ 19 gwalenn all, en o zouez teir gwalenn an Elfed, seizh gwalenn ar Gorred, ha nav gwalenn an Dud. Un elfen mill bouezus eus The Lord of the Rings eo ar Walenn Nemeti, goveliet e kuzh gant Saoron, ha servijerien ar Walenn, an Nazgûl, harperien varvusañ Saoron.
Kinniget ez eus bet meur a vammenn o defe awenet ijinadenn ar Gwalennoù a C'halloud eus ar mojennoù germanek gant ar walenn Andvaranaut ha Gwalenn an Nibelungen gant Wagner, da vojennoù evel hini Gwennerc'h, enni ur walenn hud ha seizh korr. Un elfenn all a c'hall bezañ levezonet an oberour dreist pep tra. En e vicher e studias Tolkien un enskrivadur e latin en un templ gouestlet da Nodons. Hemañ a oa un doue-haroz liammet ouzh an haroz Nouada e zorn arc'hant eus Iwerzhon, ha "dorn arc'hant", a droer "Celebrimbor" e sindarin. Anv an elf gov a c'hovelias lod eus ar gwalennoù a c'halloud eo. An enskrivadur graet war ur walenn a oa enni ur mallozh ha lec'h an templ a oa anvet Dwarfhill (Roz ar C'horr).
Deskrivet eo bet ar gwalennoù a c'halloud evel un arouez eus ar stourm etre ar galloud hag an emzalc'h buhezegezhel. Tolkien a ziskouez an doare m'en em zalc'h tud disheñvel pa vezont e darempred gant ar Walenn Nemeti, eus al liorzhour uvel Sam Gamgee betek an Elf galloudus Galadriel, ar brezelour Boromir hag an euzhvil Gollum.
Istor
Goveliet e oa ar gwalennoù a c'halloud gant goved an Noldor en Eregion. Renet e oa ar c'hoved gant Celebrimbor, mab-bihan Fëanor, brasañ artizan an Noldor, a laboure gant korred eus Khazad-dûm (Moria) renet gant e vignon Narvi. Saoron, galloudus hag uhelek met mezhekaet gant diskar e vestr Morgoth e diwezh an Oadvezh kentañ, n'en doa ket sentet ouzh urzh ar Valar da godianañ ha da zont da vezañ barnet. Choaz a reas chom e Douar-ar-C'hreiz ha klask mestrañ e bobloù. En Eil oadvezh e tegouezhas, dic'hizet evel ur c'hannad eus ar Valar e anv Annatar, Aotrou ar profoù, da ginnig an anaoudegezh da dreuzfurmiñ Douar ar C'hreiz gant sklêrijenn Valinor, bro ar Valar. Pennoù an Elfed, Gil-galad hag Elrond e Lindon a zisfizias dioutañ, met dont a reas a-benn da c'hounit an Noldor eus Eregion. Gant skoazell Saoron e teskjont goveliañ gwalennoù a c'halloud, hag e oa krouet gante ar Seizh hag an Nav. E-keit ha ma save Celebrimbor rumm an Teir en e-unan ez eas Saoron da Vordor hag e c'hovelias ar Walenn Nemeti, ur walenn da gontrollañ holl ar re all, e tan Menez an Tonkad.
War-dro fin an Eil oadvezh e teuas a-benn an Númenóreaned da dapout Saoron. Hemañ a zeuas koulskoude a-benn da vreinañ tud Númenor, a pezh a zegasas diskar o sevenadur. An Númenóreaned harluet a chome, renet gant Elendil hag e vibien Isildur hag Anárion, a ziazezas rouantelezhioù Arnor ha Gondor. Sevel a rejont ur c'hevredad diwezhañ gant Elfed Lindon a-enep Saoron, ha trec'h e voent. Isildur a droc'has ar Walenn Nemeti diwar dorn Saoron hag a viras anezhi. Nac'hañ a reas he distrujañ avat evel m'er goulenne an Elfed. Lazhet e oa war hent an distro en un taol-spi, ha kollet e oa ar Walenn e-pad kantvedoù. E-doug an amzer-se e c'hellas an Elfed ober gant an Teir gwalenn, e-skoaz an Nav hag a oa bet savet gant skoazell Saoron ha roet da bennoù an dud a vreine o dougerien hag a droe anezhe en Nazgûl. Ne dizhas ket ar Seizh profet d'ar Gorred lakaat o douger dindan youl Saoron, met atizañ a rejont enne ur pizhoni bras. Saoron a glaskas lakaaat an dorn en-dro war ar gwalennoù, ar Walenn Nemeti peurgetket, met ne zeuas a-benn da dapout nemet an Nav ha tri eus ar Seizh hepken. E-pad an Trede oadvezh e oa dizoloet adarre ar Walenn Nemeti gant Bilbo Sac'heg (e The Hobbit) ha bloavezhioù goude-se e oa savet kompagnunezh ar Walenn da zistrujañ anezhi, gant skoazell Frodo, hêr Bilbo. Da-heul distruj ar Walenn Nemeti ha diskar Saoron ez eas galloud ar gwalennnoù da get tamm-ha-tamm. Distrujet e oa bet an Nav ha koll a reas an Teir o galloud tamm-ha-tamm. Kuitaat a reas o douger Douar ar C'hreiz evit Valinor e fin an Trede oadvezh.
Deskrivadenn
Evel m'en lavar Saruman, pep gwalenn a c'halloud a oa kinklet gant ur maen prizius, war-bouez ar Walenn Nemeti, n'he doa kinkladur ebet.
Teir gwalenn an Elfed
Badezet dre anv teir elfenn an tan, an dour hag an aer, an Teir a oa bet ar re ziwezhañ da vezañ krouet. Daoust ma oant bet goveliet gant Celebrimbor e-unan en Eregion e oant bet savet gant sikour arzoù Saoron ha liammet e oant ouzh ar Walenn Nemeti. N'eo nemet goude koll Saoron, pa oa troc'het ar Walenn Nemeti diouzh e viz e diwezh an Eil oadvezh, e krogas an Elfed d'ober ganto da ampellaat an digouezh degaset gant red an amzer. Emañ :
Ar Walenn Nemeti
Er c'hontrol eus ar gwalennoù all ar Walenn Nemeti a oa anezhi ur walenn aour diginkl ha levn da welet, hep si ebet. Netra ne rofe tu da lakaat kemm gant ur walenn all. Ne vez gwelet an enskrivadurioù warni, orezon Saoron, skrivet er yezh du, nemet pa vez tommet ar walenn, en tan, evel ma ra Gandalf e Ti Frodo, pe e dorn Saoron.
Pa vez lakaet war e viz gant unan bennak e teu an douger da vezañ diwelus. Dont a ra a-benn ivez da welet traoù eus bed ar speredoù zo diwelus d'ar re all. Ouzhpenn-se e teu gouest douger ar Walenn da gompren yezhoù loened liammet ouzh an deñvalijenn, evel p'emañ Bilbo e Mirkwood, ha ma kompren ar c'hevnid a hañval komz en e yezh e-lec'h leuskel trouzioù.
Ur youl dezhañ e-unan he deus ar Walenn ha gallout a ra levezoniñ e berc'henn. Gouest eo da vroudañ e c'hoant kement ha ken bihan ma ne fell ket d'an douger en em zizober anezhañ pe ma ne c'hall ket en ober ken. Smeagol (Gollum), da skouer, devient obnubilé par lui, ha Bilbo ne zilez anezhañ nemet gant poan vras ha gant skoazell Gandalf. E diwezh Aotrou ar Gwalennoù e tiviz Frodo mirout anezhañ evitañ. Barrek eo ivez ar Walenn da gavout un doare da guitaat e zouger ma kav mat. Evel se e tilaosk Gollum er Moria da "lezel" Bilbo da zizoleiñ anezhañ ha da guitaat ar c'hrozh ma oa chomet e-pad kantvedoù. Evit doare eo gouest ivez da cheñch ment evit kouezhañ diouzh dorn unan bennak pe evit klotañ gant biz un Hobbit. Kreskiñ a ra nerzh/galloud ar Walenn seul dostoc'h ez aer da Venez an Tonkad, al lec'h ma oa goveliet gant Saoron. Ur pouez bras e teu da vezañ war spered Frodo a-vuzul ma ya tre e Mordor.
Evel ar gwalennoù a c'halloud arall e hira ar Walenn Nemeti buhez e zouger. Hemañ avat a zeu da vezañ faezh-oc'h-faezh gant red an amzer. Pa implij re alies e c'halloud diwelusted e tianad tamm-ha-tamm e bed ar skeudoù, evel an Nazgûl, hag e teu da vezañ unan eus teuzed ar Walenn. Santet e vez ar walenn gant an Nazgûl ha desachet e vezont ganti. Sachañ a ra evezh Saoron ivez.
Evel ma oa bet krouet ar gwalennoù all dindan levezon Saoron e tepante o galloud eus hini ar Walenn Nemeti. Da grouiñ ar Walenn Nemeti, Saoron en doa lakaet enni hogos holl e c'halloud. Pa zouge anezhi e kreske e c'halloud ; pa n'he douge ket e chome ar walenn liammet outañ, nemet un den all ouzh he c'hemer hag he reoliñ. Un douger all a c'hallfe, gant ma vefe kreñv a-walc'h, didronañ Saoron ha kemer e lec'h met dont a rafe ker drouk all. Pa oa bet savet e tan Menez an Tonkad, ne c'halle bezañ distrujet ar Walenn nemet eno. Saoron, fall evel ma oa, ne soñjas biskoazh e fellfe da unan bennak klask distrujañ ar Walenn Nemeti pa grede e vefe breinet forzh petore douger anezhi gant ar c'hoant evit ar galloud.
Camanachd
Ar c'h-camanachd, pe iomain, pe shinty e anv ofisiel, a zo ur c'hoari eus Bro-Skos hag ur sport a-stroll, a denn da hurling Iwerzhon hag a zo kar dezhañ. Diwarnañ e vefe deuet ar c'hoari hockey.
Katie Price
Katrina Amy Alexandria Alexis Infield Price lesanvet Jordan, ganet d'an 22 a viz Mae 1978 a zo ur ganerez, aktourez, skrivagnerez hag ur manikin saoz.
Kroget eo da vezañ brudet goude bezañ bet poltrijet topless evit pajenne 3 ar gelaouenn tabloid The Sun. Adal embann ar gazetenn e voe roet an tu dezhi da vont gant hent ar skinwel, skrivañ levrioù, manikin hag ar sonerezh.
Yaouankiz
Ganet e 1978 e Brighton, East Sussex, su Bro-Saoz, Katie Price a oa bugel nemetañ Amy (ganet Charlier) ha Ray Infield. An tad en devoa kuitaet ar familh pa oa oadet a 4 vloaz hag e 1988 he mamm a zimezas gant ar saver tiez Paul Price. Dre an dimeziñ-se a voe roet dezhi al lesanv Price. Dre daou dimeziñ all he vamm, he deus ur breur koshoc'h hag ur c'hoar yaouankoc'h anvet Sophie. He mamm-gozh a-berzh mamm a zo a orin yuzev, met hi n'eo ket relijiel tamm ebet.
Casacanditella
Casacanditella zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
André Berthomieu
André Émile Jean Berthomieu, bet ganet e Rouan (Seine-Izelañ d'ar mare-se) d'ar 17 a viz C'hwevrer 1903 hag aet da Anaon e Vineuil-Saint-Firmin (Oise, Bro-C'hall) d'an 10 a viz Ebrel 1960, a oa ur filmaozer ha saver senario gall.
Palma
Palma zo ur ger e meur a yezh latin, kar d'ar gerioù palv ha palmez e brezhoneg, hag anv meur a lec'h. Un anv-tiegezh eo ivez.
Binioù skos
thumb|Soner binioù skos gant e [[boned plu|voned plu.]] Ar binioù skos, pe binioù Skos, pe pib-veur (diwar an anv gouezelek pìob mhór), eo ar binioù a vez sonet e Bro-Skos.
Great Highland bagpipes ("binioù meur an Uheldirioù") ha warpipes ("piboù brezel") a reer anezho e saozneg.
En hanterenn gentañ an kantved e voent degaset e Breizh, hag eno e vez graet binioù bras anezho.
Margalida
Margalida zo un anv-badez katalanek.
Marie-Louise de Lamoignon
Marie-Louise-Élisabeth de Lamoignon, deuet da vezañ an itron kontez Molé de Champlâtreux da heul he dimeziñ (graet e veze an Itron Molé anezhi), ha goude, deuet da vezañ ar Vamm Sant-Loeiz (Mère Saint-Louis) pa oa en urzhioù (ganet d'an 3 a viz Here 1763 e Pariz-marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1825 e Gwened), a zo ur wenvidigez katolik, savet ganti "kongregasion ar Garitez Sant-Loeiz" ("Seurezed Sant-Loeiz").
Buhez
Eus an noblañs uhel (he zad a oa ministr ar Justis e 1787) e oa ha tregont vloaz e oa-hi pa voe dibennet he gwaz da Sul Fask 1794 e-pad « Spont Bras » an Dispac'h Gall e Pariz. Glac’haret bras e voe gant se ha sevel a reas enni ar c’hoant da vont en Urzhioù, met ne reas ket evit sentiñ ouzh he c’hofesour. Hemañ he galvas pa voe anvet eskob e Gwened. Neuze e savas « an Itron Molé » – evel ma veze graet anezhi – ur skol gentañ e Gwened, ha d'ar poent-hont eo a reas he leoù kentañ, ha kalz a verc’hed paour a fellas dezho mont en urzh nevez-savet ganti e 1803.
Gwenvidikadur
D’ar 26 a viz Mae 2012 (deiz Sul ar Pantekost 2012) eo bet lakaet war roll ar Winvidion e Gwened. Hervez ar c'helaouennoù e vefe ar gwenvidikadur kentañ graet e Breizh,.
Lee
Lee zo un anv saoznek a gaver evel anv-tiegezh, anv-badez hag anv-lec'h. An 22 anv-tiegezh stankañ er Stadoù-Unanet eo.
Saoznekadur anvioù-tiegezh all e c'hall bezañ ivez :
Anv-badez saoznek
Roet e voe kalz e Su ar Stadoù-Unanet goude ar Brezel diabarzh abalamour d'ar jeneral Robert E. Lee. Gallout a ra bezañ roet d'ar baotred kenkoulz ha d'ar merc'hed. Stadunaniz vrudet :
Roched Nessos
Toneg Nessos pe roched Nessos eo toneg pe roched kontammet an den-marc'h Nessos a lazhas an haroz Herakles. Dial Nessos e voe goude ma oa bet taolet dezhañ saezh ar marv gant Herakles.
Tregaron
thumb|250px|right|Kreiz kêr Tregaron Tregaron zo ur gêr vihan e Ceredigion, e-kreiz Kembre, war lez ar stêr Brenig, un adstêr d'an Teifi. Hervez niveradeg 2001, e oa annezet Tregaron gant 1.183 a dud. En niveradeg-se e weler ivez e vez komzet kembraeg gant 68,8% eus an dud.
Roched Nessos
Metaforenn
Implijet e vez an droienn evel metaforenn da ober anv eus un dra a zegas distruj, pe un dra bennak fall a zo diaes en em zizober anezhañ.
Tregaron
Gevellet eo Tregaron gant Plouvien, e Bro-Leon.
Kanton Fourmies
Kumunioù
Kanton Fourmies a ya 46 kumun d'ober anezhañ:
Kastell Bronllys
Kastell Bronllys zo ur voudenn-gastell e kumuniezh Bronllys, e Powys e reter Kembre. Emañ ar c'hastell er c'hreisteiz da gêriadenn Bronllys.
Soñjal a reer e voe savet ar c'hastell kentañ e dibenn an XI vet  pe e deroù an. Adkempennet e voe er, goude emsavadeg Owain Glyndŵr. Eus an eo an tour bras a weler bremañ.
Gant an aozadur Cadw e vez graet war-dro an aspadennoù. Digor e vez d'an dud etre miz Ebrel ha miz Here.
Attis
Attis pe Atys (e gregach : Ἄττις pe Ἄτυς) zo un doue eus Frigia, mab ha serc'heg d'an doueez Kybele.
Casalanguida
Casalanguida  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Merville
Merville zo un anv-lec'h gallek hag anv meur a lec'h.
Busigny
Busigny zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Bezioù ar C'hommonwealth en astenn bered ar gumun : Busigny Communal Cemetery Extension
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe un astenn da bered ar gumun e miz Here 1918 ; ar 48th, 37th ha 12th Casualty Clearing Stations (ospitalioù-tachenn) a zeuas tro-ha-tro d’ar gêriadenn ; implijet e voe ar vered gante betek miz C'hwevrer 1919. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù all eus beredoù tro-war-dro.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Oriks-semterenn
An oriks semterenn (Oryx dammah) a zo un antilopenn hag a vev e gwalarn Afrika. Aet e vefe da get en natur.
Santa Margarita
Santa Margarita zo un anv-lec'h spagnolek.
Colledimacine
Colledimacine zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Leopold Iañ von Baden
Leopold I von Baden (Karlsruhe 1790-1852 Karlsruhe) a voe dug-meur Baden adalek 1830.
Mab e oa da Karl Friedrich von Baden, margrav, dilennour, deuet da vout dug-meur Baden e 1806, ha d'e eil pried Louise-Caroline Geyer von Geyersberg, kontez Hochberg.
E 1817 e voe embannet gant an dug-meur Karl II, ha n'en doa nemet merc'hed, e renje Leopold. Mervel a reas prestik goude hag e eontr an hini a voe lakaet da roue, evel Ludwig Iañ von Baden.
Dimeziñ
E miz Gouhere 1819 e timezas Leopold da Sophie Wilhelmine von Schleswig-Holstein-Gottorf (1801-1865), gournizez dezhañ, merc'h da Gustav IV Adolf, roue Sveden diroueet ha troet foll, ha da Friederike Dorothea von Baden. E vamm-gaer hag e zanvez-pried a oa o vevañ-bevaik en harlu e Baden. Ne oa ket plijet ar vamm-gaer rouanez, pe bet rouanez, gant un dimeziñ ken paour, met ken fall e oa an traoù ganti ma ne oa ket bet evit nac'h.
Bugale o doe Leopold ha Sophie Wilhelmine
Eil Divizion Hobregonet SS Das Reich
An Eil Divizion Hobregonet (Panzerdivision) "Das Reich" a voe un divizion eus ar vegenn e Waffen-SS an Alamagn Nazi e-pad an Eil Brezel-bed, savet diwar ar rejimant SS-Verfügungstruppe. An divizion a gemeras perzh en aloubadeg bro-C'hall ha meur a emgann war talbenn ar Reter, evel Emgann Prokhorovka a-enep ar 5vet Arme Hobregonet eus ar Ward rusian en Emgann Kursk. E fin ar brezel e voe kaset d'ar c'hornôg da stourm e Normandi hag en Emgann Bulge, hag echuiñ en Hungaria hag en Aostria. Lazhadegoù Oradour-sur-Glane ha Tulle a voe kaset da benn gant lod eus o ofiserien.
Istor
E miz Eost 1939 e voe lakaet al Leibstandarte SS Adolf Hitler (LSSAH) hag an SS-Verfügungstruppe (SS-VT) dindan renerezh an Oberkommando des Heeres gant Adolf Hitler. Himmler a vroudas pennoù an NSDAP e vefe aotret an SS-VT da stourm dindan gourc'hemenn e urzhier o-unan, tra ma veze klasket gant an OKW kas an SS-VT da get penn-kil-ha-troad. Ne felle ket da Hitler asantiñ ouzh raktres Himmler nag hini an OKW, neuze e reas un trede dibab. Urzhiet e oa bet gantañ e c'hallfe an SS-VT stummiñ e zivizionoù e-unan, a-raok bout dindan gourc'hemenn an arme.
Aozadur
Framm ar rannarme e 1943:
Louis Giblat
Louis Giblat, pe Louis Giblat de Bronac, ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1879 e Paris, marvet d'an 20 a viz Gouere 1927, oa kazetenner, skrivagner ha dourlivour.
Dimezet e oa da Jeanne Le Goaziou, merc'h d'ar mouller breizhat brudet.
Fleetwood Mac
Fleetwood Mac zo ur laz sonerien saoz savet e 1967 e Londrez gant Mick Fleetwood ha John McVie, o deus roet o anvioù d'al laz, hag ar ganerez stadunanat Stevie Nicks, hag he fried Lindsey Buckingham. Ur ganerez all zo bet el laz ivez : er bloavezhioù 1970 e oa Christine McVie, bet dimezet d'ar gitarour John McVie. Ouzhpenn 100 milion a bladinier o deus gwerzhet en holl, ma'z int unan eus al lazoù o deus gwerzhet ar muiañ.
Daou varevezh zo bet el laz : e dibenn ar bloavezhioù 1960 pa oant renet gant ar gitarour Peter Green, e-kreiz bloavezhioù ar blues saoz, hag an titl brudet "Albatross"; etre 1975 ha 1987, en o bloavezhioù "pop", gant Christine McVie, Lindsey Buckingham ha Stevie Nicks.
Franz Xaver Winterhalter
Franz Xaver Winterhalter (1805–1873) a oa ul livour ha poltredour alaman diouzh ar c'hiz e metoù an tiegezhioù uhel hag e lezioù Europa an.
Colledimezzo
Colledimezzo  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Gwrac'h ar menez
Gwrac'h ar menez zo ur romant-polis brezhonek, troet gant Garmenig Ihuellou diwar ar romant gallek La bougresse, skrivet gant Jean Failler, hag a voe embannet e 2005 gant an Éditions du Palemon e Kemper.
Oriks beisa
An oriks beisa (Oryx beisa) a zo un antilopenn hag a vev en Afrika ar Reter.
Gwrac'h ar menez
Enklask nemetañ Mari ar Stêr eo, pa'z eo pell niverusoc'h re Marie Lester, a gaver e 60 levr.
Furci
Furci zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Fort Lauderdale
Fort Lauderdale zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Florida e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 165 521 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Broward eo ivez.
Oedistoma
Oedistoma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1876 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Ginea Nevez, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Pearl
Pearl zo un anv-badez saoznek diwar ar ger pearl, a zo kement ha perlezenn e brezhoneg.
Zähringen
Zähringen zo un anv-lec'h alamanek, deuet da vout anv-tiegezh.
Grete Weiskopf
200px|thumb|Alex Wedding (a-zehou), 1954
Grete Weiskopf (ganet Margarete Bernheim, anv-pluenn: Alex Wedding, 11 a viz Mae 1905 e Salzburg – 15 a viz Meurzh 1966 e Saalfeld/Saale) a oa ur skrivagnerez aostrian evit ar yaouankiz.
Brimeux
Brimeux a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Grete Weiskopf
He buhez
Diwar 1925 edo o chom hag o labourat eBerlin ma reas meur a vicher evel bizskriverez pe gwerzherez levrioù. E 1928 e timezas gant ar skrivagner tchekoslovak Franz Carl Weiskopf, hag eñ ezel eus ar strollad komunour hag eus kevredigezh ar skrivagnerien dispac'hourien-proletaerien. E 1931 e lakaas embann he levr kentañ evit ar vugale, Ede und Unku e ditl, gant an anv-pluenn Alex Wedding. E 1980 e voe lakaet da film gant an titl Als Unku Edes Freundin war. E 1933 ez ejont da Braha hag e 1939 ez ejont da Bariz ha goude-se da New York.
E 1949 e tistrojont da Braha. En diplomatiezh e labouras he gwaz, hag ez ejont da Washington, D.C. e 1949/50 ha da Stockholm. Etre 1950 ha 1952 edo ar c'houblad o chom e Republik Pobl Sina, ma labouras Alex Wedding evel troourez ha kazetennerez. Eus 1953 betek he marv edo o chom e Strausberger Platz e Berlin.
Priz
E 1968 e voe krouet ar priz lennegel Alex-Wedding-Preis.
Mario Pacchioli
Mario Pacchioli zo ur c'haner ha soner suis.
Atessa
Atessa zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Vacri
Vacri  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Fraine
Fraine zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Sophie von Knorring
Sophie (Sofia Margareta) Zelow (hervez hec'h anv plac'h yaouank), pe von Knorring, ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1797 e Gräfsnäs ha marvet d'an 13 a viz C'hwevrer 1848 e Skålltorp, a oa ur vaouez eus noblañs Sveden hag ur skrivagnerez romantoù svedek.
Dimezet e oa gant ar baron ha koronal Sebastian von Knorring. Unan eus krouerien ar romantoù gwirvoudel e Sveden e voe. Istorioù karantez eo an darn vrasañ eus he romantoù a c'hoarvez e metoù an noblañs. En he romant kentañ, Cousinerna, ez eus anv eus an enebiezh etre karantez ha dlead.
Asambles gant Carl Jonas Love Almqvist, August Blanche, Fredrika Bremer hag Emilie Flygare-Carlén e voe Sophie von Knorring unan eus skrivagnerien bennañ Sveden er bloavezhioù 1830 ha 1840.
Santez Marc'harid (Zurbarán)
Santez Marc'harid, pe Santez Varc'harid (e brezhoneg), pe Santa Margarita (e spagnoleg) a zo un eoullivadur gant al livour spagnol Francisco de Zurbarán en 1631, hag a zo war ziskouez en National Gallery e Londrez, prenet en 1903, ma'z eo anvet Saint Margaret of Antioch.
Santez Marc'harid
Santez Marc'harid a zo un anv a vez graet eus meur a santez anvet Marc'harid e brezhoneg.
Tud
Nav Santez Marc'harid zo anavezet:
Santa Margherita
Santa Margherita zo :
Aberarth
thumb|250px|Aberarth hag ar stêr Arth Aberarth zo ur gêr vihan e kornôg Kembre, war aod Bae Ceredigion, etre Aberystwyth hag Aberteifi.
Evel m'en diskouez hec'h anv, emañ Aberarth e genoù ar stêr Arth.
Anavezet eo abaoe mare aloubadegoù an Normaned. Gant ar re-se e voe savet ur c'hastell, Kastell Dineirth, pe Kastell Allt Craig Arth, e-kichen Aberarth. Er eo dre ar porzh-se e voe degaset mein eus Bristol da vont da sevel Abati Ystrad Fflur pe Strata Florida, war douaroù roet d'ar venec'h gant Rhys ap Gruffudd, aotrou Deheubarth.
Chanterioù sevel bigi a oa en Aberarth betek kreiz an, met aet eo an obererezh-se da get abaoe pell zo bremañ.
All You Need Is Love
thumb |John Lennon, an oberour nemetañ.
All You Need Is Love zo ur ganaouenn saoznek gant The Beatles savet e 1967 gant John Lennon, met lakaet war gont Lennon/McCartney evel ma oa ar c'henemglev etreze.
E yezhoù all
Un doare brezhonek eus ar ganaouenn zo. E romañcheg eo bet troet gant Mario Pacchioli ha Michael von der Heide.
Pensacola (Florida)
Pensacola zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Florida e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 51 923 a annezidi e 2010. Pennlec'h kontelezh Escambia eo ivez.
Poltred Markizez Santa Cruz
Poltred Markizez Santa Cruz zo un eoullivadur gant al livour spagnol Goya e 1805, anezhañ poltred Joaquina Téllez-Girón, ur varkizez yaouank 21 bloaz, hag a c'haller gwelout e mirdi ar Prado e Madrid, kêr-benn Spagn.
Istor
Joaquina Téllez-Girón a oa eil merc'h dug Osuna. Goya a oa mignon d'he zad, ha poltrediñ e verc'h a reas pa oa-hi 21 bloaz. Markizez Santa Cruz e teuas da vezañ pa zimezas da José Gabriel de Silva y Walstein, markiz Santa Cruz, kentañ rener Mirdi ar Prado.
Ur vaouez kaer e oa a-hervez, awenerez barzhed hag arzourien. Pa oa bihan e oa bet poltredet ar varkizez gant Goya er poltred Duged Osuna gant o bugale.
An daolenn
Gwisket e gwenn eo ar vaouez, en ur sae hir skañv, war ur gwele ruz, un delenn ganti en he dorn kleiz: Euterpe an hini eo, muzenn ar sonerezh hag ar varzhoniezh, un alegorienn anezhi. Bleunioù melen zo war he fenn. Ul lauburu zo war he zelenn.
Levezon nevezklasel an amzer a weler en daolenn, hini David pe hini Canova, hag ivez, hini arzourien koshoc'h Guercino pe Rembrandt. Ha damheñvelik eo ivez da boltredoù Venus graet gant Diego Velázquez ha Tizian. Ar bleunioù war he fenn a ra dave d'an doue Bacchus, hag al lirenn da Apollon.
Kenañ e tenn doare ar varkizez gourvezet da hini maouez ar Maja desnuda ha da hini ar Maja vestida.
Hippotragus
Hippotragus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ antilopenned eus Afrika.
Kanton Hazebrouck
Kanton Hazebrouck (kanton Hazebroek en izelvroeg) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Hazebrouck a ya 16 kumun d'ober anezhañ:
Toxorhamphus
Toxorhamphus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1914 gant al loenoniour alaman Erwin Stresemann (1889-1972).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Ginea Nevez, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Filetto
Filetto zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Charles Gwathmey
Charles Gwathmey, ganet e 1938 ha marvet e 2009, a oa un tisavour stadunanat.
Tufillo
Tufillo zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Buire-le-Sec
Buire-le-Sec a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Cardona (Katalonia)
Cardona zo ur gêr e Katalonia, e proviñs Barcelona, e komark Bages, un 90 km er gwalarn da gêr Varcelona, war un duchenn damc'hronnet gant ar stêr Cardener, ur skourr d'al Llobregat.
Kontelezh ha dugelezh zo bet enni.
Guy Lefranc (filmaozer)
Guy André Lefranc, bet ganet e Pariz (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 21 a viz Here 1919 hag aet da Anaon e Saint-Germain-en-Laye (Yvelines, Bro-C'hall) d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1994, a oa ur filmaozer ha saver senario gall.
Marc'harid Savoia
Marc'harid Savoia, pe Margherita di Savoia en italianeg, zo anv meur a briñsez pe rouanez.
Niver pementadel eilrenk
Orin
Ne dro ket un elektronenn tro-dro da graoñell un atomenn evel ma ra an Douar tro-dro d'an Heol, Ur gevreizhenn wagenn eo an amestez kentoc'h, a zo termenet gant pevar niver pementadel a zo liammet gant stadoù un elektronenn : an niver pennañ n (gremm ar wagenn), an niver eilrenk \ell (lankad fiñvad ar wagenn), an niver gwarellel m\ell (tuadur ar wagenn) hag an niver spin s (c'hwel an elektronenn).
Ar fizikour Erwin Schrödinger a ziluzias ar gevreizhenn wagenn dre deir c'hevatalenn a gasas d'an tri niver kentañ, a zo kenliammet neuze. An niver pementadel eilrenk \ell a zeuas war wel e rann vleinel ar gevreizhenn, diazezet war ar c'henurzhiennoù pellennek. Setu amañ penaos e vez liammet lankad fiñvad L un elektronenn gant he niver pementadel eilrenk \ell : m'eo niñvader al lankad fiñvad, \hbar arstalenn Planck krennet, ha \Psi kevreizhenn wagenn an elektronenn.
Tiegezh Oranje-Nassau
An Tiegezh Oranje-Nassau (hervez an anv orin izelvroek) pe Orange-Nassau (hervez ar stumm saoznek ha gallek) zo un tiegezh istorel eus an Izelvroioù. Gant priñs Oranje-Nassau e oa dalc'het priñselezh Orange, ur briñselezh dizalc'h betek an deiz ma voe kemeret ar gêr-benn, kêr Orange (pe Aurenja, en okitaneg), gant an arme c'hall e 1713.
Niver pementadel eilrenk
Orin
Aesoc'h eo deskrivañ amestez un elektronenn dre \ell hepken.
Margit
Margit zo un anv-badez hungarek, hag ivez alamanek, danek, norvegek, svedek, roet d'ar merc'hed.
Saint-Just
Saint-Just zo un anv-lec'h gallek hag un anv-tud.
Bobby Robson
Bobby Robson, ganet e 1933 ha marvet e 2009, a oa ur gourdoner melldroad saoz.
Da lord e oa bet anvet gant ar rouanez Elizabeth II e 2002.
E 1999 en doa kaset skipailh Bro-Saoz betek hanterc'hourfenn kib ar bed.
Key West (Florida)
thumb|Key West right|250px|border Key West zo ur gêr lec'hiet e su stad Florida e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 25 478 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Escambia eo ivez.
Louis Antoine Léon de Saint-Just
Louis Antoine Léon de Saint-Just, ganet d'ar 25 a viz Eost 1767 e Decize (Nivernais, hiriv Nièvre) ha dibennet d'an 28 a viz Gouhere 1794 (10 thermidor an II hervez an deiziadur republikan gall) a oa ur politikour gall, harp feal da Robespierre.
Orquesta Aragón
An Orquesta Aragón, savet e miz Gwengolo 1939, gant Orestes Aragón Cantero e Cienfuegos, Kuba, zo unan eus lazoù-seniñ brudetañ Enez Kuba.
Da gentañ e oa bet anvet Ritmica 39, goude Ritmica Aragón, ha goude Orquesta Aragón, an anv a zo chomet. N'eo ket gante e voe krouet ar cha-cha-cha, met ar gwellañ charanga e Kuba e oant er bloavezhioù 1950 ha 1960.
Kemmet eo ar sonerien abaoe an deroù evel-just. Met derc'hel a reont da seniñ ha d'ober pladennoù, ha beajiñ a reont dre ar bed.
Ouzhpenn Orestes Aragón (rener betek 1948), e oa ar c'haner Rafael Lay, ar pianoour José Palma, José Beltran, ar violonourien Celso Valdès ha Dagoberto Gonzalez, Tomas Valdès, ar ganerien José Antonio "Pepe" Olmo ha Rafael Bacallao, ar fleouter Eduardo Martinez "Richard Egües", an timbalero Orestes Varona, paotr ar güiro Francisco Arbolaez ha Guido Sarrià, paotr an tumbadoras.
E 1948 ez eas Orestes Aragón war e leve, tapet ma oa gant un droug-skevent, ha Rafael Lay (20 vloaz) a gemeras e lec'h.
Ernst Neubach
Ernst Neubach, bet ganet e Vienna (Aostria-Hungaria d'ar mare-se) d'an 3 a viz Genver 1900 hag aet da Anaon e München (Alamagn ar C'hornôg d'ar mare-se) d'ar 21 a viz Mae 1968, a oa ur filmaozer, produour, saver senario ha sonaozer aostrian-hungarat. Labourat en devoa e Bro-C'hall dindan an anv Ernest Neuville er bloavezhioù 1930-40, goude bezañ tec'het diouzh an Nazied.
Oostershuis
Oostershuis (nederlandeg a dalvez Ti ar reter) a oa ur c'hontor en Antwerpen hag unan eus savadurioù pennañ Kevre Hansa. Gant Cornelis Floris de Vriendt e voe treset steuñv ar savadur, hag a voe savet war-dro 1560 ha distrujet abalamour d'un tan-gwall e 1893.
Kleizard
Ur c'hleizard pe ur c'hleiziad zo un den hag a zalc'h ar binvioù en e zorn kleiz. Un dehouard (pe dehouiad) a zalc'h anezhe en e zorn dehou.
Melldroaderien a sko er volotenn gant an troad kleiz, re all gant an troad dehou. Darn a c'hall skeiñ gant o daou droad. Gwechall, er skolioù, e veze rediet ar gleizarded da skrivañ gant an dorn dehoù, hiziv e vezont lezet d'ober hervez o doug.
Binvioù zo a vez graet evit kleizarded: sizailhoù, kontilli.
Toruń
Toruń (Thorn en alamaneg, Torń e kachoubeg) zo ur gêr eus Polonia, e hanternoz ar vro, war ribl ar stêr Wisła (Vistula). Annezet eo gant 203 158 a dud (2014). E Toruń e oa bet ganet ar steredoniour Nicolaus Copernicus; war roll lec’hioù glad bedel an UNESCO emañ kreiz kêr abaoe 1997 ha brudet eo he savadurioù arzel, ouzhpenn 300 anezho. Savet e voe kêr e 1230-1231, gant marc’heien an Urzh Teutonek. E-pad ar Grennamzer e oa unan eus kêrioù an Hansa. Ur gêr alamanek e voe e-pad kantvedoù, betek 1920, pa rankas an Impalaeriezh alaman he lezel gant Polonia, goude ar Brezel-bed Kentañ.
Kontor
Kontor (liester kontore) a veze graet eus lec'hioù implijet gant Kevre Hansa en estrenvro. Dont a ra ar ger kontor eus ar galleg comptoir. Kontor a dalvez burev e norvegeg hag e yezhoù all eus Norzheuropa. Ouzhpenn ar c'hontore pennañ a oa e Londrez (Steelyard), Ipswich, Brugge, Bergen (Bryggen), ha Novgorod (Peterhof), e oa sanailhoù ha kenwerzherien e porzhioù all. Diwar an holl gontore a zo bet ne chom nemet unan anezho hiziv an deiz, hini Bryggen eo. Betek 1754 e voe implijet. Hiziv an deiz emañ ar savadur-se e roll glad ar bed (UNESCO).
800px|thumb|center| Bryggen
Bae Baffin
Annezet eo trowardroioù Bae Baffin abaoe war-dro 500 kent J.K., gant Inuited. Anavezet eo gant tud Europa abaoe 1585 hag ergerzhet e voe da vat e 1616 gant ar moraer saoz William Baffin. En enor dezhañ eo bet anvet Mor Baffin hag Enez Baffin.
Izturitze
Izturitze (Isturits en okitaneg, e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e kanton Bastida, e proviñs Nafarroa Beherea (pe : Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
Leo Africanus
Al-Hasan ibn Mohammed al-Wazzan al-Fasi, arabeg : حسن ابن محمد الوزان الفاسي‎, lesanvet Joannes Leo Africanus e latin (Granada c. 1494, Tuniz, c. 1554) a oa un diplomat, un douaroniour hag ur skrivagner berber eus Al-Andalus. Anavezet eo evit e levr douaroniezh Descrittione dell'Africa ("Deskrivadur eus Afrika"), bet embannet e Venezia e 1550, diwar-benn ar Maghreb ha traoñienn an Nil dreist-holl. Un dave divrall e chomas labour Leo Africanus e metoù douaroniourien Europa betek ma voe ergerzhet Afrika gant Europiz en.
Buhez
Nebeud goude e c'hanedigezh e Granada ez eas e diegezh da chom da Fes, e Maroko, en abeg da vrezelioù ar Reconquista spagnol. Eno e studias Al-Hasan e skol-veur Al-Qarawiyyin.
War-dro ar bloaz 1510, hag eñ oadet war-dro 16 vloaz, ez ambrougas e eontr da geñver ur gefridi ziplomatel o c'hasas ker pell ha Timbuktu en Impalaeriezh Songhai. Seizh vloaz goude, e 1517, p'edo war an distro eus ur gefridi ziplomatel all e Kergustentin en Impalaeriezh roman ar Reter (Istanbul e Turkia hiziv) a-berzh sultan Fes, en em gavas Al-Hasan e porzh Rachid e-kichen Aleksandria e delta ar stêr Nil e-kerzh aloubadeg Egipt gant an Impalaeriezh otoman. Pa ne c'hallas ket kenderc'hel gant e veaj war-du ar Maghreb e troas war-du ar Su a-hed an Nil. Goude gweladenniñ Kaero e tiskennas betek Aswan ; eno a treuzas ar Mor Ruz war-du Medina en Arabia ha hep mar e sevenas ar birc'hirinded da Vekka.
P'edo Al-Hasan o tistreiñ da Varoko dre vor e 1518 e voe paket gant kourserien spagnol a-vaez da Greta ha bac'het en Enez Rodos dindan evezh ar Varc'heien Herberc'hour hag a oa o stourm ouzh ar vuzulmaded. E-lec'h avat bout lakaet da sklav roeñver war ar galeoù kristen evel ma veze ar boaz e voe merzet e zere, ha kaset e voe da gastell Sant'Angelo e Roma kent bout kinniget d'ar pab Leon X. Hennezh a zamante aloubadeg Sikilia ha Su Italia gant an Durked : un diplomat arroutet a vije ur c'huzulier prizius evit a selle ouzh aferioù Afrika an Norzh, setu en e lakaas en e frankiz hag e kinnigas ur gopr dezhañ evit ma chomje en e servij. Asantiñ a reas an diplomat, ha badezet e voe e 1520 e Penniliz Sant-Pêr dindan an anv latin Johannes Leo de Medicis – diwar Medici, anv-familh ar pab Leon X ; anvet e voe Giovanni Leone en italianeg, hogen gwell e voe dezhañ treiñ e anv nevez en arabeg dre Yuhanna al-Asad al-Gharnati ("Yann al Leon eus Granada"). Goude e vadeziant ez eas an douaroniour da veajiñ dre Italia e-pad tri pe bevar bloaz. Pa varvas Leon X e 1521, e warlerc'hiad Adrian VI a vagas diskred war ur Maour en e lez : gwell e voe da Leo Africanus kuitaat Roma neuze da vont da vevañ e Bologna. Eno, e 1524, e skrivas ur geriadur arabeg-hebraeg-latin a-zivout ar vezegiezh evit ar mezeg yuzev Jakob Mantino ben Shemuel († 1549) ; war-dro an arabeg hepken e reas Leo Africanus, a sinas Yuhanna al-Asad al-Gharnati ; e Bologna ivez ez aozas ur yezhadur arabek na anaver nemet un tamm anezhañ, eizh pajenn ennañ. Goude marv Adrian VI e 1523 e pignas Klemañs VII war kador sant Pêr ; hennezh a vennas gwareziñ Johannes Leo de Medicis, a zistroas d'al lez e 1526. En hevelep bloavezh ez echuas e zornskrid a-zivout douaroniezh Afrika.
Meur a gentel zo a-zivout dibenn buhez Leo Africanus, diasur an holl anezho.
Deskrivadur Afrika
Saludet e voe al levr en abeg d'e spisted, d'ur mare ma ne ouie Europiz tost da netra diwar-benn douaroniezh Afrika ha ma oa an Iliz katolik roman o vrezeliñ ouzh an Impalaeriezh otoman koulz e diazad ar Mor Kreizdouar hag en Europa ar Reter.
Goude bout ensellet dornskrid Leo Africanus e skrivas Pietro Bembo en ul lizher deiziadet 2 a viz Ebrel 1545 : « Ne c'hallan ket kompren penaos e c'hellfe un den kaout kement a ditouroù dre ar munud a-zivout an traoù-se. » . Meur a istorour zo savet a-du gant raksantad lenneg ar.
Diwirheñvel un tamm eo en devije gallet Leo Africanus ensellout an holl lec'hioù a zeskriv, abalamour da ec'honder an dachenn ha da aozioù ar beajiñ d'e vare ; diarvar eo en enep e rankas fiziout e beajourien all, kenwerzhourien an darn vuiañ anezho. Diasur pergen eo en devije gweladennet na Bro-Haoussa e Niger ar Gevred ha Nigeria an Norzh, na rouantelezh Bornu e Tchad ha Nigeria ar Biz, ker pell m'emaint diouzh ar Maghreb ha diouzh bevenn Su ar Sahara.
Marteze ne voe ket treuzet ar Sahara gant an douaroniour, zoken : trawalc'h e vije bet dezhañ atersiñ beajourien e Maroko. Hervez an istorour Pekka Masonen e voe faziet meur a lenneg pa gredjont e oa levr Leo Africanus deskrivadur un hent hepken, e-lec'h ur c'hendastumad beajoù graet evit gwir ha titouroù deuet diwar mammennoù all.
Oberennoù
Descrittione dell'Africa evel-just eo pennoberenn Leo Africanus.
Kollet eo bet dornskrid ar c'heriaoueg evit ar vezegiezh bet meneget amañ a-us dija, war-bouez un nebeud follennoù. Biskoazh n'eo bet moullet war a hañval. Kollet ivez eo bet e Yezhadur arabek.
Ul labour all diwar dorn an diplomat gounezet d'ar gristeniezh eo e zroidigezh arabek eus lizheroù Paol Tars, deiziadet e miz Genver 1521 ; e Biblioteca Estense Modena emañ an dornskrid hiziv.
Un dornskrid all zo deuet betek ennomp : un dastumad buhezskridoù holloueziadurel diwar-benn 25 lenneg muzulman ha 5 lenneg yuzev, bet echuet e Roma kent arigrap 1527. Ret e voe gortoz 1664 evit ma vije embannet e latin gant al lizheregour ha doueoniour suis Johann Heinrich Hottinger (1620-1667). A-boan ma voe merzet ar pezh labour-se en Europa. Meur a fazi zo bet kavet ennañ ; hervez al lenneien ez eo c'hoarvezet kement-se abalamour ma ne c'helle ket an aozer tizhout titouroù er bed muzulman p'edo e Roma, ha ret e oa dezhañ fiziout en e eñvor hepken neuze.
En Descrittione e ra Leo Africanus meneg eus labourioù war ar stern, evel deskrivadurioù eus lec'hioù er Reter-Nesañ ha deskrivadurioù eus reoù all en Europa. Raktresoù all e oa ul levr da zisplegañ an islam, hag unan all a-zivout istor Afrika an Norzh. Hini ebet eus al labourioù-se zo deuet betek ennomp, ha den ne oar hag-eñ e oant bet boulc'het ha kaset da benn. Marteze e oa bet ret d'al lenneg dilezel e raktresoù pa oa distroet d'ar Maghreb.