cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hirder gwagenn
Hirder gwagenn Broglie
Dizoloet en deus Louis de Broglie o doa an holl rannigoù fizik, dezho ur momed kinetek, un hirder gwagenn, anvet hirder gwagenn Broglie (Gwelet ar pennad Mekanik ar gwagennoù). Evit ur rannig relativat e vez jedet hirder gwagenn Broglie gant :
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz-kornôg
Un is-skourr eus yezhoù kouchitek ar c'hreiz eo yezhoù kouchitek ar c'hreiz-kornôg, ennañ 1 yezh komzet en Etiopia:
Maria Swanenburg
thumb|right|200px| Maria Catherina Swanenburg Maria Catherina Swanenburg (9 a viz Gwengolo 1839 e Leiden - 11 a viz Ebrel 1915 e Gorinchem) a oa ul lazherez a steudad izelvroat.
Swanenburg a oa merc'h Clemens Swanenburg ha Johanna Dingjan. He div verc'h kentañ a varvas pa oant babiged hag e timezas gant Johannes van der Linden d'an 13 a viz Mae 1868. Pemp mab ha div verc'h a voe ganet. Echuet e voe an dimeziñ d'an 29 a viz Genver 1886. Graet e veze Goeie Mie anezhi peogwir e rae war-dro bugale ha tud klañv karter paour Leiden ma oa o chom.
Etre 1880 ha 1883 e kontammas 27 den gant arsenik. Ouzhpenn e klaskas lazhañ 50 den all da nebeutañ, met ne zeuas ket a-benn. Gant an enklaskerien e voe kontet betek 90 muntr. E-touez an dud a dreuzvevas e voe 45 anezho a c'houzañvas kudennoù yec'hed reoliek abalamour d'an arsenik. Swanenburg a lazhe evit kaout argant an dud, dre o asurañs pe dre o hêrezh. He mamm hag he zad eo a voe an daou zen kentañ lazhet ganti e 1880. Tapet e voe pa oa o klask kontammiñ ar familh Groothuizen e miz Kerzu 1883. D'an 23 a viz Ebrel 1885 e krogas he frosez ma voe kondaonet d'an toull-bac'h hed he buhez, hag en toull-bac'h e varvas e 1915.
Kobianeg
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù nounek eo ar c'hobianeg (kobiana).
Tigran Petrosian
Tigran Vartanovitch Petrosian (armenieg: Տիգրան Վարդանի Պետրոսյան, stumm rusek:Тигран Вартанович Петросян), armeniat diouzh orinoù e familh, bet ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1929 e Tbilisi, Jorjia, Unaniezh Soviedel, marvet d'an 13 a viz Eost 1984 e Moskov.
Mestrc'hoarier echedoù armeniat. E zisoc'hoù en tournamantoù bep tri bloaz evit gouzout piv a c'hoario a-enep da gampion ar bed a ziskouezas e rae araokadennoù buan:
Petrosian a zifennas hag a viras e didl e 1966 a-enep da Voris Spassky : 12,5/11,5. E 1969 avat e kollas e didl a-enep da Voris Spassky: 12,5/10,5.
1. d4 Mf6
2. c4 g6
3. Mc3 Bg7
4. e4 d6
5. Mf3 O-O
6. Be2 e5
7. d5
2. c4 e6
3. Mf3 b6
4. a3.
Naloueg
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù mbouloungek-nalouek eo ar naloueg (nalu).
Daouboent
An daouboent a zo ur sin diakritek eus al lizherenneg latin hag a ziskouez evel daou boent war ur vogalenn. f̈ ÿ
galleg
Ar galleg a implij anezhañ da verkañ ur vogalenn da vout distaget distag diouzh unan all en he raok : naïve, Noël, ambiguïté, aiguë, Pierre Louÿs.
kembraeg
Ar c'hembraeg a ra heñvel : copïo.
portugaleg
Skrivet e vez ivez cinqüenta hervez reolennoù reizhskrivañ portugaleg Brazil.
spagnoleg
Ar spagnoleg a ra gantañ evit dispartïañ an digramm gu araog e pe i : vergüenza, lingüística.
yezhoù all
Yezhoù all a ra gant an ë evit merkañ ar « schwa », pe evit merkañ emañ mut ar vogalenn (galleg « de Staël » /stal/).
Daouboent hag Umlaut
Dishañval eo an daouboent diouzh an Umlaut.
Da ziwall
Arabat kemmeskañ an daouboent gant an daoubik a zo un arouezenn boentaouiñ.
Taw
Eil lizherenn warn-ugent meur a abjad semitek eo taw, en o zouez al lizherennegoù fenisek, aramaek, hebraek (ת), siriek () hag arabek (ﺕ).
Ur groaz pe ur steredennig eeun a oa he stumm orin.
Distaget e vez (LFE) [t].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek tau T, estruskek 14px|Z, latin T ha  kirillek T.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da bevar c'hant.
Mbouloungeg
Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eus isskourr ar yezhoù mbouloungek-nalouek eo ar mbouloungeg (mbulungish) komzet e Ginea.
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz-reter
Un is-skourr eus yezhoù kouchitek ar c'hreiz eo yezhoù kouchitek ar c'hreiz-reter, ennañ 1 yezh komzet en Etiopia:
Baga mboteneg
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù mbouloungek-nalouek eo ar baga mboteneg (baga mboteni).
Yezhoù tireniek
Kinniget a oa bet ar familh-yezhoù tireniek gant ar yezhoniour Helmut Rix (1998) da zisplegañ an heñvelderioù etre etruskeg, lemneg ha reteg. Hervezañ, ar yezhoù-se a vije deuet kemm etrezo war-dro 1000 kent Jezuz-Krist.
Aet da get e oa ar familh-yezhoù da get war-dro an 3e kantvet kent Jezuz-Krist e-barzh inizi mor Egaios ha war-dro ar 1añ kantved (goude Jezuz-Krist) en Italia.
Shin
Kentañ lizherenn warn-ugent meur a abjad semitek eo shin (dant), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (ש), siriek () hag arabek (ﺵ). Renket e vez en 12vet plas hervez an urzh a-vremañ en arabeg.
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm ouzh daou zant.
Distaget e vez (LFE) [ʃ].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek sigma Σ, estruskek 14px|Z, latin S ha kirillek Ш.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 300.
Tired kognek
E brezhoneg e vez graet gant an tired kognek (^) — lesanvet tog (gwelout tog e Geriadur an Here) pe togig a-wechoù — en un nebeudig gerioù evel arouez diforc'hañ a lakaer war ar vogalennoù a, e, o, u,.
1 A-wechoù e verk an distagadur ha netra ken, da ober ar c'hemm etre daou c'her skrivet damhañval ha distaget dishañval, evel Kavet e vez dreist-holl war al lizherenn e, ha talvoudegezh un e digor a vez bepred gant an e-se.
2 A-wechoù e verk steuziadur ur vogalenn pe ur gensonenn :
Lemneg
Al lemneg a zo yezh un enskrivadur kavet war un maen-sonn eus ar en enez Lemnos (Gres). Skrivet e oa en un eilstumm eus skritur gresianeg ar c'hornôg, met seblantout a ra bezañ tost ouzh an etruskeg hag an eteokiprenezeg
Tired kognek
3 A-wechoù, evit digemmañ gerioù a zo heñvel o neuz dre verkañ lec'h an taolmouezhiañ : troad (ezel), ha trôad (diwar tro)...
Lemneg
Testennoù
Anavezout a reomp dreist-holl al lemneg dre un enskrivadur kavet e Kaminia e 1885 hag a oa bet talvoudekaet da sevel moger un iliz. Ne c'hell ket bezañ nevezoc'h eget ar kantved p'eo bet aloubet an enezenn gant Temistokl e 510 kent Jezuz-Krist. Warnañ e weler hantergorf un den hag un destenn skivet en ur skrid tost a-walc'h ouzh hini an etrusked.
Anne Frank
Annelies Marie Frank (12 Mezheven 1929 - 12 Meurzh 1945) a oa ganet e Frankfurt am Main (kêr vrasañ land Hessen en Alamagn) ha mervel a eure e kamp-bac’h Bergen-Belsen.
Tired kognek
Servijout a ra dreist-holl evit digemmañ gerioù a vefe hañval o neuz a-hend-all: kêr (e-skoaz ker) (diwar “kaer” gwechall), hêr (e-skoaz her) (diwar “hezr” gwechall)... Adkavet e vez ivez en deveradurioù: kêriadenn, hêrezh...
Anne Frank
Ur grennardez yuzev a oa anezhi, ha skrivañ a reas, en Amsterdam, e-kerzh aloubidigezh an Izelvroioù gant an Alamaned, un deizlevr e nederlandeg hag a voe troet goude ar brezel e tri-ugent yezh ha gwerzhet pemp milion warn-ugent a skouerennoù anezhañ dre ar bed.
He bugaleaj
Merc’h yaouañ Otto Heinrich Frank (1889-1980) hag e wreg Edith Hollander (1900-1945) e oa Anne Frank. Pa zegouezhas [Adolf [Hitler]] e penn Alamagn e 1933 e kuitajont Frankfurt da vont da Amsterdam evit tec’hout rak heskinerezh an nazied. en ur ranni e karter Merwedeplein e vevas Anne Frank hag he familh etre 1934 ha 1942 E 1940 koulskoude e voe aloubet an Izelvroioù gant an nazied, ha kerkent e voe klasket war-lerc'h ar Yuzevien. Trizek vloaz e oa Anne Frank d'ar 6 a viz Gouhere 1942 pan eas an tiegezh da guzhat el labouradeg "Opekta" a oa da Otto Frank hag a oa e karter Prinsengracht e kreiz-ker Amsterdam.
Ar vuhez e kuzh
Rannet e oa ar savadur e div lodenn, an hini diaraok hag an hini diadreñv: en diaraog e oa an embregerezh hag ar stal, burevioù a-us dezho. Evit ar stal a yae betek ar sanailh dindan an adti, an Achterhuis. En estaj an ti en diadreñv eo e oa eizh den o kuzhat: Otto hag Edith Frank, tud Anne; Anne hag he c'hoar vras Margot; an aotrou Dussel, un dentour yuzev (Fritz Pfeffer e wir anv); an aotrou hag an itron Van Daan hag o mab Peter (Van Pels o gwir anv). Kuzhet e oa an nor da vont e-barzh an adti a-drek ul levraoueg savet a-benn-kaer. Degaset e veze boued d'an eizh den-se gant pevar den: Jo Kleiman, Viktor Kugler, Miep Gies hag Elly Vossen. E-kerzh ar bloavezhioù-se e kontas Anne en he deizlevr pegement a aon he devoa o vevañ e kuzh, penaos e kroge da vezañ douget da Beter, penaos e savas bec'h etre he zud ha hi, ha pegen bras e oa he c'hoant da vout skrivagnerez. Tremen a rejont daou vloavezh e kuzh evel-se.
Flatret ha tapet gant ar polis alaman
D'ar 4 a viz Eost 1944 ez eas unan bennak da bellgomz d'ar Gestapo, a gasas ar Grüne Polizei d'o dastum. Kaset e voent neuze da gamp Westerbork da gentañ, ha d'an 21 a viz Gwengolo e voent lakaet en tren diwezhañ war-du Auschwitz. Eno e tegouezhjont tri devezh war-lerc'h. Jo Kleiman ha Victor Kugler a voe bac'het. Miep Gies ha Bep Voskuijl, a oa bet ouzh o gwareziñ, ne voe ket klasket afer outo. E-keit-se e voe kavet deizlevr Anne gant Miep Gies hag Elly Vossen, div eus o gwarezerien. Bez e oa anezhañ meur a gaier a 300 pajennad dornskrivet en holl. Kuzhet e voe ar gavadenn gant Miep Gies en he burev.
Ur miz e tremenas Margot hag Anne e kamp Auschwitz-Birkenau a-raok bout kaset da v-Bergen-Belsen, ma varvjont gant ar vrec'h-du e miz Meurzh 1945, daou viz a-boan a-raok dieubidigezh an Izelvroioù. 16 vloaz e oa Anne. Edith Frank, mamm Anne a voe skoet klañv hag a varvas gant ar skuishentez en Auschwitz-Birkenau. Hermann van Pels a voe kaset d'ar gambr-gas e miz Gwengolo 1944 en Auschwitz-Birkenau
Fritz Pfeffer a voe skoet klañv hag a varvas gant ar skuishentez d'an 20 a viz Kerzu 1944 e Neuengamme. Augusta van Pels a varvas e miz Ebrel 1945 e Theresienstadt. Peter van Pels a varvas d'ar 5 a viz Mae 1945 e kamp Mathausen. Ne chomas nemet Otto Frank, tad Anne, a zeuas e-maez kamp-diouennañ Auschwitz. Mervel a eure e Basel (Suis) e 1981 d'an oad a 91 bloaz.
War-lerc'h ar brezel, pa voe asur e oa marvet Anne, ez eas Miep Gies da gas deizlevr e verc'h dezhañ. Neuze en lakaas embann dindan an anv Deizlevr Anne Frank.
Nagennouriezh
Er bloavezhioù tremen ez eus deuet a zindan wask un embannadur eus skrid orin Anne Frank hag eus an hini bet graet gant he zad. Tud zo evel an nagennour gall Robert Faurisson, a nac'h e vije gwir ar pep brasañ eus danevell ar grennardezenn. Meur a skiantour a zo bet o plediñ gant ar skridoù ha dizarbennet eo bet tezennoù Faurisson.
Filmoù
Abaoe 1960 e c'haller gweladenniñ an ti ma voe Anne hag he ziegezh o kuzhat. Unan eus ar mirdioù a vez gweladennet ar muiañ en Amsterdam eo. Er bloavezh 1959, e voe savet ur film diwar he levr gant George Stevens. Meur a film skinwel zo bet graet ivez, hag ur film tresadennoù- bev japanat zo bet graet ivez, Anne no nikki e 1995.
Resh
Ugentved lizherenn meur a abjad semitek eo resh (penn), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (ר) , siriek  () hag arabek  (ﺭ).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm orin ouzh hini ur penn.
Distaget e vez (LFE) [r] pe [ɾ] hag en hebraeg ivez [ʁ] pe [ʀ].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek rho P, estruskek 14px|Z, latin R ha  kirillek P.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 200.
Istor
Studiañ, liammañ ha kompren an darvoudoù a zo c'hoarvezet hag an traoù a zo bet graet gant Mab-Den eo an Istor (gant ur bennlizherenn).
N'eus ket anezhañ ur skiant-rik e doare ar jedoniezh pe ar vevoniezh da skouer, rak ken bras eo perzh an istorour evel den hag e berzh evel skiantour pa vez o studiañ an Istor.
Gerdarzh
Diwar Ἱστορίαι e teuas ar ger gallek histoire, a zo testeniekaet e 1360.
Pevar stumm brezhonek a zeuas dre ar galleg : Eus ar gerioù-se e voe deveret hystorier e deroù ar gant ar ster "saver istorioù" ; historian e 1632 evit istorour ; istorel hag istorour e 1927 ; istorvez (evit istorwezh), ragistor ha ragistoroure 1931 ; ragistorel hag istorelezh e 1992.
Labour an istorourien eo sevel Istor ar ger Istor goude bezañ e studiet.
Redioù an istorourien
Petra zo talvoudus da vezañ studiet en Istor ? Penaos e studiañ ? Dre peseurt doare embann ar studiadennoù ? Setu amañ un nebeud goulennoù a zo ret sevel da bep istorour gantañ e-unan a-raok kregiñ gant ar studiañ.
Pa glask an den bezañ ur skiantour war an Istor ez eo ret dezhañ chom hep derc'hel soñj eus piv eo-eñ, eus peseurt doare soñjal eo ar reol en e vro, eus e gredennoù, hag all. Adal ma c'hall en ober emañ war an hent da vezañ un istorour.
Goude kement-mañ ez eo ret dezhañ derc'hel soñj ez eus gwir romantourien eus an istorourien : evit displegañ ur brezel e chomo darvoudoù dianav d'an istorour a zo o studiañ hiziv an deiz, ret eo dezhañ neuze klask petra a vije ar gwirañ evit stankañ an toulloù en e "gontadenn".
Studiañ an Istor
Meur a zoare zo da sevel Istor Mab-Den, ken kemplezhek m'eo e oberoù – rak kontadenn heuliadoù oberoù Mab-Den eo e Istor, goude pep tra.
Tachennoù ledan pe ledanoc'h zo bet termenet neuze, pep unan anezho o wiskañ war ar re all.
Dre an amzer
Unan eus an doareoù da gontañ Istor Mab-Den eo kemer skor war an amzer a dremenas adalek ma voe eus an dud betek hiziv an deiz. Dre gendiviz ez eo bet merket deroù Istor Mab-Den adalek an testenioù skrivet kentañ ; ar ragistor eo neuze ar pezh a zo c'hoarvezet en amzerioù kent. Evel m'eo bet rannet Istor an Douar gant an douaroniourien e ranner Istor Mab-Den dre amzervezhioù a vez bonnet gant darvoudoù meur, an Henamzer, ar Grennamzer, an Azginivelezh o vezañ lod anezho en Istor Europa, pe Marevezh an Nevezamzerioù ha Diskar-amzerioù ha Marevezh ar Stadoù Brezelour en hini Sina.
Dre al lec'hioù
Petra bennak ma'z eus ur spesad hepken eus Mab-Den e c'heller rannañ Istor an dud etre al lec'hioù o deus annezet war an Douar a-feur ma'z ae an horolaj war-raok. P'emaoc'h o lenn kement-mañ ez eus un den a zo sklêrijennet e zremm gant skleur skramm un urzhiataer pa'z eus, en hevelep koulz, un den all sklêrijennet gant an tantadig en deus graet en ur janglenn evel ma rae e hendadoù en Nevezoadvezh ar Maen.
Dre an darvoudoù
Lod istorourien o deus dibabet ensellout darvoudoù an Istor evit e sevel. Ar brezelioù hag o heuliadoù. Darvoudoù naturel, evel ar c'henoù-douar pe menezioù-tan o tarzhañ o deus degaset kemmo bras en Istor lod pobladoù.
Dre geñverioù all
Istor an dilhad, an armoù, an tiez hag all a c'haller sevel, hag evel-just e vezont levezonet gant denesadurioù all.
Christina Ricci
Christina Ricci (ganet d'an 12 C'hwevrer 1980) a zo un aktorez amerikan. Anavezet ha meulet e voe Christina Ricci da gentañ abalamour d'he ferzhioù evel bugel er film The Addams Family (1991) hag an heuliad anezhañ Addams Family Values (1993), ma c'hoarias perzh Wednesday Addams, hag er film Casper (1995). Tremen a reas Ricci da berzhioù gouroc'h e-barzh ar filmoù The Ice Storm  (1997), ha The Opposite of Sex (1998), ma voe anvet evit ar Golden Globe evel aktorez wellañ. Kenderc'hel a reas d'ober berzh gant perzhioù deuet mat gant an dud e-barzh Sleepy Hollow  (1999) ha Monster (2003).
Gwelet e voe Ricci er filmoù Black Snake Moan (2007), Penelope, Speed Racer (2008), New York, I Love You (2009), ha After.Life (2009) e-tal Liam Neeson.
Klas
Orin ar ger er ster hollek
E Roma e veze renket e classis-où ar geodederien hervez an tailhoù a veze paeet ganto. Alese ar sterioù sokial e galleg hag e brezhoneg.
Orin ar ger en deskadurezh
Er skolajoù gall ar kantved eo bet implijet klas evit ar rannoù a veze graet e-touezh ar skolajidi. Er mare-se e veze graet hervez al liveoù anaoudegezhioù pa ne c'helle ket an holl diskibled kregiñ abred gant studi al latin, hemañ diazez an deskadurezh.
Klas en deus meur a ster dindan levezon ar galleg classe (eus ar ger latin : classis) :
Stagell (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen stagell (saoz: conjunction) evit komz eus ur rummenn yezhadurel hag a dalvez da stagañ daou c'her, div frazenn pe div islavarenn an eil re ouzh ar re all.
Stagelloù a c'hell bezañ gerioù eeun ("met", "ha"...) pe troiennoù liesrann ("abalamour da", "gant ma"...).
Rummataet e vez ar stagelloù hervez o c'harg resis er frazenn:
Laure Manaudou
250px|right|thumb|Poltred tennet d'ar 5 a viz Even 2005 er Champs-Élysées e Pariz, da-geñver ur vanifestadeg da vrudañ emginnig ar gêrbenn evit [[c'hoarioù olimpek 2012.]] Laure Manaudou zo bet ganet e Villeurbanne, d'an 9 a viz Here 1986. Lesanvet eo « la reine des bassins ». 1 metr 80 eo ha pouezañ a ra 63 kg. Hec'h arouez zodiak eo « balañs ». Resevet he deus an titl a varc'heg eus al lejion a enor e 2004. Gounezet he deus ur vedalenn aour er c'hoarioù olimpek evit ar 400 metr neuñv libr (e 4'5"34), e 2004, en Aten. Tapet he deus rekord ar bed an 200 m neuñv libr (e 1'55"52) e 2007, e Melbourne.
Neuial a ra etre 15km ha 20km bemdez.
Kroget e oa da gemer perzh e kenstrivadegoù da 8 vloaz. E 2000, da 13 vloaz, he deus kemeret perzh e kampionnad Frãns. Da 14 bloaz e oa aet da chom e rannvro Pariz gant Philippe Lucas, he gourdoner. He fal da zont eo C'hoarioù Olimpek Beijing e 2008.
Aleksandr Wojtkiewicz
thumb|right|Aleksandr Wojtkiewicz
Aleksandr Wojtkiewicz a zo bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1963 e Riga, kêr-benn Latvia (Unaniezh Soviedel) ha marvet d'ar 14 a viz Gouere 2006 e Baltimore (SUA).
Mestrc'hoarier ha kelennour echedoù latviat, soviedat ha poloniat, oberiant kenañ.
Mestr meur e oa deuet da vout p'edo 15 vloaz.
Nac'h a reas gober e goñje ha tremen a reas daou vloaz en toull-bac'h. Da Bolonia ez eas da vevañ p'edo 24 bloaz. Eno e stourmas evit difenn gwirioù mab-den. Broadet poloniat, div wezh e voe kampion Polonia. Mont a reas da chom da SUA.
C'hamtangeg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù kouchitek ar c'hreiz-reter eo ar c'hamtangeg (xamtanga, khamtanga, simt'anga, agawinya, xamta pe xamir) komzet gant 143.369 a dud evel yezh kentañ ha gant 11.026 den all evel eil yezh e norzh Amhara en Etiopia (1998).
Luciano Pavarotti
Kanet en deus an tonioù opera brasañ : re Verdi ha re Giacomo Puccini da skouer. Kenlabouret en deus gant arzourien a bep seurt evel U2 pe ar Spice Girls. Gwerzhet en deus war-dro 100 milion a bladennoù.
An tri denor
Gant an denored Plácido Domingo ha José Carreras e sav an tri denor. Kanañ a reont asambles e kiboù vell-droad ar bed e Roma (1990) hag e Los Angeles (1994).
"Pavarotti and Friends"
Anv sonadegoù denegour etre 1992 ha 2002 eo. Tro en deus bet Luciano Pavarotti kanañ tonioù sonerezh diduiñ gant kanerien vrudet : Elton John, Céline Dion, Joe Cocker, Sting... ha kanerien jazz, gospel, rap hag opera evel just.
Sutirol
Sutirol (Südtirol en alamaneg hag e ladineg, Sutirolo, pe Alto Adige en italianeg), pe proviñs Bolzano, pe Proviñs Bozen (en alamaneg ) zo unan eus teir lodenn rannvro europat Tirol. Ur broviñs emren eo en Italia.
Lec'hanvadur
Meur a anv zo d'ar vro, ha politikel hag istorel eo an abegoù.
Yezhoù
Teir yezh ofisiel a zo:
Kêr-benn ar broviñs eo Bozen (Bolzano en italianeg, Balsan e ladineg). Abaoe sin an eil statud emrenerezh evit Sutirol e 1972 ez eo bet gouarnet gant an SVP ("Strollad poblek Sutirol", mirourien).
Hiziv an deiz ez eo Sutirol proviñs pinvidikañ Italia: n'eus nemet 2.7% a dud dilabour eno.
Roald Dahl
Roald Dahl zo ur skrivagner breizhveurat a orin norvegat, ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1916 e Llandaf e Bro-Gembre ha marvet d'an 23 a viz Du 1990. Skrivet en deus ur bern levrioù evit ar vugale evel Charlie and the Chocolate Factory (1964), James and the Giant Peach, Matilda, The Witches, ha The BFG...
E vuhez
Ganet eo e Llandaf, e-kichenik Kerdiz e ti tud eus Norvegia.
Pa oa 17 vloaz ez eas Roald Dahl da labourat evit ur gompagnunezh eoul-maen hag ez eas e-giz-se da labourat da Danzania pa oa 20 vloaz. E-pad an Eil brezel bed e lakaas e anv evit bezañ levier kirri-nij- chase e Nairobi. Goude un nebeud eurvezhioù gourdonerezh e voe kaset d'ar skouadrennig 80. E-doug un tennad nij etrezek e skouadrennig e kouezhas e garr-nij hag e voe darbet dezhañ mervel. Goude ur pennad en ospital e tistroas da vrezeliñ gant e skouadrennig da Bro-C'hres.
Anaoudegezh a reas gant an Amerikan C.S Foster a lakaas anezhañ da skrivañ levrioù. Skrivet en deus e levr kentañ e 1942. Anvet e oa A piece of cake. Al levr-se a gont e wallzarvoud karr-nij. E 1943 e skrivas al levr The Gremlins. 40 bloaz goude, Joe Dante en deus savet ur film diwar The Gremlins 3.
Notennoù
<References/>
Brennidenn
Ar vrennidenn zo ur pezh dilhad a servij da c'holeiñ, da zerc'hel, ha da sevel divvronn ar merc'hed, hag ivez da gaeraat anezho.
Hiriv an deiz e vez gwerzhet alies war un dro gant pezhioù all, gant ur vragez-dindan peurvuiañ. Ouzhpenn-se ez eus meur a seurt brennidennoù, ha da vihanañ daou seurt: ar re a c'holo hag ar re na reont ket.
Servij a ra ar c'hiz da werzhañ brennidennoù a bep seurt hervez ar vent hag ar pezh a glasker ober ganto.
Istor
Stag eo istor dilhad ar merc'hed ouzh o statud er gevredigezh, hag istor ar c'hiz a zispleg penaos e vez gwelet o c'horf gant ar wazed.
En Hellaz kozh
Abaoe an Henamzer e vez douget dilhad pe doareoù a bep seurt gant ar merc'hed da zougen o bruched: strophium, mastodeton, senklennoù, korfkennoù, bandennoù. Dindan o sae hir, anvet c'hiton, e veze un doneg lin gant ar merc'hed, ha bandennoù da bakañ o bruched. Evit kuzhat stummoù o c'horf e oa an apodesmos, ur vandenn hir a rae evel ur gouriz dindan o bruched evit e zerc'hel hag a veze douget pe dindan ar c'hiton, stok ouzh o c'hroc'hen eta, pe war-benn. Evit kuzhat o divlez hag o c'hof e raent gant ur zona, ar vandenn a bake o c'hof. Gant ar merc'hed yaouank e veze ur mastodeton, ur seizenn voan a starde ar bruched evit mirout ouzh kresk an divvronn. Maouezed Hellaz a ranke tennañ d'ar wazed muiañ ma c'hallent. Medisined zo a ginnige louzoù da virout ouzh ar bronnoù da zont.
E Roma
Un doneg pe ur stola a veze gant merc'hed Roma. Dindan e oa evel gant merc'hed Hellaz. Ur zona a oa da guzhat stumm an divlez, paket e oa bruched ar merc'hed yaouank gant un taenia pe ur fascia, pimpatrom heñvel ouzh ar mastodeton. Ar bruchedoù tev a veze gwasket gant ur mamilliare en lêr. Met ar strophium an hini a veze douget ar muiañ, ur roll danvez heñvel ouzh apodesmos Hellaz.
Penaos e voe ijinet ar vrennidenn a vremañ
Dizemglev zo diwar-benn pegoulz ha gant piv e voe ijinet ar vrennidenn a anavezomp.
Piv eo an tad, piv eo ar vamm?
E lin e oa ar c'hentañ brennidennoù, hag adalek ar bloavezhioù 1920 e sidan, mouslin, batist. Er bloavezhioù 1930 e veze graet gant reyon. Tostoc'h e vint adal neuze ouzh pezh a anavezer hiziv, goude ma oant ker-ruz ha diazaz a-walc'h diouzh stummoù a bep ment ar c'horfoù maouezed.
Adonis
thumb|upright=1.2| Gwener hag Adonis, gant [[Peter Paul Rubens.]] thumb|left|Emañ an Adonis-mañ, a orin roman, e [[mirdi al Louvre bremañ.]]
Adonis (Άδωνης pe Άδωνις e henc'hresianeg) a oa unan eus doueed Hellaz kozh, patrom ar par en engehentañ.
Orin
A orin fenikian e oa. Kemmoù a c'hoarvezas dezhañ avat en Egipt hag e Kiprenez kent dezhañ degouezhout en Hellaz.
Mojenn
Karet e oa gant Afrodite, doueez ar garantez, a fizias anezhañ e Persefone, doueez ar re varv, a garas anezhañ ivez, hag a fellas dezhi e virout eviti hec'h-unan. Ma'z eas Afrodite da glemm ouzh Zeus.
Setu pezh a zivizas mestr an doueed: e-pad pevar miz e vije gant an eil, e-pad pevar miz all gant eben, hag e-pad pevar miz all ez aje gant an hini a garje.
Mat e vije bet an traoù panevet da Ares (pe Apollon, pe Artemis, hervez ar mojennoù), a oa displijet o welout Afrodite ken sot gant Adonis.
Arouez ar vuhez
Arouez an natur hag ar vuhez e oa, arouez ar glazur o tiskenn e rouantelezh ar re varv er goañv hag o tistreiñ war an douar en hañv, arouez ar marv hag an dasorc'h, nevez bep bloaz.
Bagad
Ar bagad zo ur strollad sonerezh, gant teir familh binviji: ar vombard, ar biniawoù hag binvioù tos.
Istor
Savet eo bet ar bagadoù kentañ war-dro ar bloavezhioù 1950. Un doare Pipe-Band breizhat int.
Belém do Piauí
Belém do Piauí zo ur gumun e stad Piauí, e Republik KevredadelBrazil.
E 2004 e konted 2 473 annezad evit 220 933 km², da lavarout eo ouzhpennik 11 annezad dre gilometrad karrez
Bart De Wever
thumb|right|Bart de Wever e 2014
Bart Albert Liliane de Wever (ganet e Mortsel d'ar 21 a viz Kerzu 1970) a zo ur politikour a Flandrez hag abaoe 2004 eo kadoriad an N-VA, ur strollad hag a stourm evit Flandrez dizalc'h e-barzh Europa unanet. Kannad e Parlamant Flandrez eo ivez abaoe 2004. Pouezus e voe e levezon evit savidigezh gouarnamant Belgia e 2007, ha trec'h e voe e strollad e dilennadegoù kevredadel Belgia e 2010. E miz Here 2012 eo bet dilennet da vaer Antwerpen.
Yezhoù mboumek-dayek
Ur skourr eus ar yezhoù adamawek komzet e Nijeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù mboumek-dayek (mbum-day).
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Bagad
Istor
An darn vrasañ eus ar bagadoù a zo ezel eus ar gevredigezh BAS (Bodageg Ar Sonerion)
Bileneg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù kouchitek ar c'hreiz-norzh eo ar bileneg (bilen, bogo(s), bilayn, balen, belen(i), bileno pe agaweg an norzh) komzet gant tro-dro da 70.000 den e kreiz Eritrea (1995).
Aongieg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù kouchitek ar c'hreiz-su eo an awngieg (awngi, awi(ya), agaw, awawar, damot pe kwollantoch) komzet gant 356.980 a dud evel yezh kentañ ha gant 64.425 den all evel eil yezh en Amhara en Etiopia (1998).
4 Eost
Lidoù
Sant an deiz : Santez Aourgen
Petaurista
Petaurista zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered-nij.
Petaurillus
Petaurillus zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
ARCO
An ARCO, pe Atlantic Richfield Company, zo ur gompagnunezh eoul-maen stadunanat.
Ruisbroek (Sint-Pieters-Leeuw)
Ruisbroek a zo ul lodenn eus kumun Sint-Pieters-Leeuw abaoe 1977. E proviñs Brabant Flandrez a Flandrez Belgia emañ.
Petinomys
Petinomys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered-nij.
Kounfaleg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù kouchitek ar c'hreiz-su eo ar c'hounfaleg (kunfal, kunfel pe kumfel) komzet e reter Lenn Tana en Etiopia.
Tost a-walc'h eo d'ar awngieg.
50 Cent
50 Cent (distagadur saoznek: "Fifty Cent"), Curtis James Jackson III e wir anv (ganet d'ar 6 a viz Gouere 1975 e karter Queens e New York), zo ur soner rap stadunanat, brudet dreist-holl gant e albomoù Get Rich or Die Tryin'  ("Bez pinvidik pe marv o klask bezañ) ha The Massacre ("Al lazhadeg"). Gwerzhet en deus 30 milion anezho er bed a-bezh.
Buhez
D'ar 6 a viz Gouere 1975 e karter Southside Queens, e-keit m'edo an dud o stourm ouzh ur barrad tommder, edo Sabrina Jackson o reiñ buhez d'he mab Curtis James Jackson III. Sabrina he deus dalc'het he bugel daoust ma'z eo aet kuit an tad. En desped d'he oad a 15 vloaz, Sabrina a zo ur plac'h a benn. Daoust dezhi bezañ kalonek-tre, kompren a ra buan ne c'hell ket derc'hel he bugel ha kenderc'hel da werzhañ crack. Kavout a ra gwelloc'h dilojañ ha reiñ he babig d'he zud. Goude-se ez eo aet Curtis da zealer d'e dro. Kroget en deus gant ar rap p'en deus kejet ouzh Jam Master Jay. An daou zen-se o deus sinet ur gevrat evit ma c'hellfe Curtis dont da ganañ er studio p'en devoa c'hoant. Dibabet en deus al lezanv 50 cent e koun an torfedour Kevin "50 Cent" Martin hag a oa brudet e Brooklyn er bloavezhioù 1980. 50 cent a zo deuet brud dezhañ dre Eminem, hag en deus bet diouztu c'hoant da labourat gantañ p'en deus gwelet anezhañ war leurenn ar film 8 mile. Estreget mignoned en deus 50 cent e touez ar sonerien rap.
Hiziv an deiz ez eo deuet Curtis da vezañ ur gwir businessman gant e verk dilhad, montr, botoù hag all.
Gwenvael
Un anv-badez eo Gwenvael (]), pe Envel (un adsavadur diwar anv Lokenvel, a c'hoarvez eus "log" + "Gwenvael" met komprenet evel "lok" + "Envel" ), diwar anv ur sant brezhon kozh.
Orin
Er e oa Sant Wenvael o vevañ evel penitiour e Koad-an-Noz, e-kichen Benac'h, e Bro-Dreger. Breur e oa da santez Yuna.
Anv-lec'h
Ur barrez a zo dindan e warez, Lokenvel, e-kichen Benac'h.
Wolf Haas
Wolf Haas (ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1960 e Maria Alm am Steinernen Meer, stad Salzburg, Aostria) a zo ur skrivagner aostrian. Anavezet eo evit e romantoù-polis, o deus gounezet tri anezho Priz alaman ar romant-polis.
Hengoad
Hengoad a oa ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
Kleweled
An arzoù hag an teknikoù mesket enno re ar c'hleved ha re ar gweled eo ar c'hleweled. Krouet eo bet ar ger er bloavezioù 1990 diwar patrom ar galleg audiovisuel.
Hengoad
Douaroniezh
War lez ar gwazh-dour Bizien emañ Hengoad
Kleweled
Implijet e vez evit daveiñ da grouidigezhioù ha da deknikoù savet evit eilañ skeudennoù fiñvus gant sonioù ha sonerezh. Dre vras e vez kaoz eus ar sinema, ar fotoioù eilet gant sonerezh hag ar video. P'en deus aet kazi an holl arzoù ha teknikoù-se da vezañ niverelet e c'heller soñjal eo bet dilamet meur a harz etrezo.
Hengoad
Douaroniezh
Kumunioù amezek :
Kleweled
Bezañ stummet da vicherioù ar c'hleweled
E touez ar micherioù a vez kelennet er stummadurioù-se emañ micherioù teknikel ar skeudenn hag ar son, ar micherioù arzel liammet (sound designer da skouer) hag ivez ur bern micherioù war dachenn ar merañ hag ar management evel produer kleweled.
Daveoù
Audiovisuel
Hengoad
Anv
'Par. de Hengoet', 1330
Hennegouet, 1371
Yezhoù kanginek
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Hengoad
Anv
Hengouet, 1380, 1450, 1486
Hengoat, 1505
Gwelet diwar : Hen = kozh + Koad. Talvoudegezh diasur.
Ardamezioù
En sabel, e erez dispaket en argant (ardamezioù ar familh Hengoad, 1427)
Kastell ar Roc'h-Morvan
Istor
Ar meneg kentañ a gaver anezhañ er skridoù zo e 1263. Moarvat e voe savet ar c’hastell kentañ en, gant ur beskont Morvan. En e tremenas ar c’hastell eus daouarn beskonted ar Faou da re beskonted Leon. Dre ma oa e-kreiz Bro-Leon e oa aes d’ar veskonted ren alese war o domani. Da-heul un dimeziñ e voe perc’hennet ar c’hastell gant tiegezh ar Roc'haned, er. Ganto e voe brasaet war-dro 1421. Met dismantret e voe gant ar C'hallaoued e 1490 ; e 1678 e oa deuet da vezañ un toull-bac’h. En ur skrid eus 1695 e lenner e oa o kouezhañ en e boull. En hag en  e voe implijet ar mein anezhañ da sevel tiez er c’hornad.
E 2002 e voe prenet ar rivinoù gant departamant Penn-ar-Bed hag abaoe ez eus bet graet furchadegoù war al lec’h. N’eus ket bet kavet traoù a dalvoudegezh vras gant an henoniourien, met gant o furchadegoù e ouzer gwelloc’h bremañ peseurt stumm a oa gant ar c’hastell d’ar mareoù disheñvel eus e istor.
Yezhoù balantek-gandjek
Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eo ar balantek-gandjek.
Mas
Ar mas, anvet tolz peurliesañ, , , , , , zo ur c'hementad fizikel dezverkus eus ar c'hementad danvez zo en ur c’horf. Ur perzh diazez eus an danvez eo ar mas hag anadiñ a ra dre ziemluskted ar c'horfoù hag o etreober gravitadurel. E sistem etrebroadel unanennoù ar fizik (S.I.) ez eo ar c’hilogram hag a dalvez da unanenn vas ha neket ar gram (g). Implijet e vez ivez an donenn zo par da 1000 kg hag an unanenn vas atomek.
Mas ha kementad danvez
Ne vez ket muzuliet ar c'hementad danvez gant ar mas !
Sistem etrebroadel an unanennoù a laka ur c'hemm diazez etre ar c'hementad danvez, muzuliet e moloù, hag ar mas, muzuliet e kilogram.
Setu amañ ur skouer. Tri mol heliom 4 zo enne an hevelep niver rik a brotonoù, a neutronoù hag a elektronoù, da lavarout eo ar memes kementad danvez rik hag ur mol karbon 12, eleze 6 mol protonoù, 6 mol neutronoù ha 6 mol elektronoù. Met mas ur mol karbon 12 a dalvez 12 gram dres (Dre dermenadur niver Avogadro) tra ma talvez mas an tri mol heliom 4 kement ha 3 x 4,0026 = 12,0078 gram. Kementadoù danvez heñvel-rik a c'hall eta kaout masoù disheñvel.
Er skouer uheloc'h e c'haller displegañ ar c'hemm er mas gant an diforc'h etre energiezhoù ereañ derc'hanel an heliom hag ar c'harbon.
Mas ha pouez
Arabat eo kemmeskañ ar mas hag ar pouez, gant hemañ ziwezhañ e vez muzuliet an etreober etre ar mas hag ar park gravitadur (Un nerzh eo ar pouez).
Dont a ra ar mesk a vez etre ar mas hag ar pouez eus ar fed ez eo bet implijet pell an hevelep ger "kilogram" evit envel unanennoù muzuliañ an daou gementad fizikel-se zo disheñvel-bras o natur. O c'hevatalennoù da bep hini, M ha ML/T², en diskouez splann. Sistem etrebroadel an unanennoù (SI) en deus reizhet ar meskaj-se peogwir e vez muzuliet an unanenn nerzh, hag an unanenn-pouez ivez eta, e newton (N).
<!--
Tolz diemlusk ha tolz grave
Er patromoù fizikel, tolz un draez intervient e div anatenn zisheñvel et a priori indépendants, régissant fiÆvoù an traezoù :
S'il n'y a aucune raison théorique connue pour que ces deux quantités soient dépendantes l'une de l'autre, tous les résultats expérimentaux indiquent qu'elles sont directement proportionnelles. Cette équivalence implique le principe de la chute des corps exposé par Galilée puis Evangelista Torricelli : la vitesse d'un corps en chute libre ne dépend pas de sa masse.
Examinons d'un peu plus près le mouvement d'un corps en chute libre dans le voisinage immédiat de la Terre. Pour les besoins du raisonnement, nous utiliserons des indices différents pour distinguer la masse inerte mi de la masse grave mg .
où F est la résultante de toutes les forces appliquées sur le corps et a son accélération.
Or la seule force appliquée sur un corps en chute libre est son poids, c'est-à-dire la force d'attraction exercée sur le corps par la Terre. Cette force, donnée par la loi de la gravitation universelle, dépend de la masse grave de chacun des corps en présence :
où G est une constante universelle, Mg la masse de la Terre et R son rayon.
Il découle des deux équations précédentes que
Isolons l'accélération :
Luigi Sprega
Luigi Sprega a zo bet ganet e 1829 e Roma (Italia) ha marvet d'an 2 a viz C'hwevrer 1887.
Mas
Tolz diemlusk ha tolz grave
En posant g = G Mg / R2, on obtient finalement où g représente l'intensité du champ de pesanteur au voisinage de la Terre.
Agaweg ar c'hornôg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù kouchitek ar c'hreiz-kornôg eo agaweg ar c'hornôg (saozneg: Western Agaw) komzet e gwalarn Amhara en Etiopia (1.650 a dud evel yezh kentañ mui 3.181 den evel eil yezh e 1998) hag en Eritrea.
Mas
Tolz diemlusk ha tolz grave
Puisque toutes les expériences semblent démontrer que l'accélération en chute libre est la même pour tous les corps, le rapport mg / mi (dont dépend en fait la valeur de G) doit être une constante. L'intuition que la masse inerte et la masse grave ne représentent en fait qu'une seule et même propriété de la matière conduit à poser mi = mg .
Luigi Sprega
Mestrc'hoarier, saver ha studier kudennoù echedoù italian.
Mas
Tolz diemlusk ha tolz grave
C'est d'ailleurs cette intuition de l'équivalence entre masse inerte et masse grave qui a conduit Albert Einstein à supposer que la gravité résulte en fait de la déformation de l'espace-temps et lui a permis de formuler les lois de la relativité générale.
Luigi Sprega
C'hwechvet e voe en Tournamant Broadel Kentañ e Roma e 1875. Dont a reas ar maout gantañ en eil hini e Livorno e 1878, gant 14 poent diwar 16. C'hwec'hved e voe c'hoazh, a-gevred gant d'Aumiller, e en Tournamant Broadel 1881 e Milano.
Mas
Tolz diemlusk ha tolz grave
À notre échelle, cette équivalence semble évidente, et elle est démontrée expérimentalement à 10-12 près. Pourtant, certaines théories scientifiques comme la théorie des cordes prédisent qu'elle pourrait cesser d'être vérifiée à des échelles beaucoup plus fines.
Luigi Sprega
E-pad 10 vloaz e voe e penn rubrik an echedoù en "Nuova Rivista".
Mas
Tolz diemlusk ha tolz grave
Ur c’henefeder inertiezh eo.
Er mekanikerezh klasel an tolz zo ur gonstantenn additivel.
E mekanikerezh ar relativelezh ispisial e vez graet ar c’hemm etre an tolz prop pe tolz dilusk hag an tolz relativistel. Argemmañ a ra tolz relativistel ar c’horf gant e dizh evit dont da vezañ infinit pa vez an tizh kevatal gant hini ar gouloù.
An tolz zo unan eus kementadoù diazez ar fizik.
-->
Roger Federer
''
E deroù 2010 ez eo Federer gwellañ c'hoarier tennis ar bed. Emañ e penn uhelañ renkadur an ATP, renkadur bedel ar c'hoarierien tennis a-vicher. Bet eo ivez e penn anezhañ 237 sizhunvezh diouzh renk, etre an 2 a viz C'hwevrer 2004 hag ar 17 a viz Eost 2008, an deiz ma tap Rafael Nadal plas uhelañ ar renkadur. D'ar 6 a viz Gouere 2009 e adtap ar Suis e renk a c'hoarier kentañ. E c'hourdroner kentañ a oa Peter Lundgren. E guitaat a ra e 2003, goude e drec'h kentañ e Wimbledon ha c'hoari a ra hep gourdroner e-pad 2 vloaz. E 2005 e choaz Tony Roche da c'hourdroner hag a labour gantañ 2 vloavezh-pad. Kenlabourat a ra gant ur bern gourdronerien a frapadoù berr, hag e 2010 n'eus gourdroner ebet gantañ. Gant palikedoù ar merk Wilson e c'hoari ha gwisket eo gant ar merk Nike evit e votoù koulz hag e zilhad sport all.
E gammedoù kentañ
Kregiñ a ra Roger Federer da c'hoari tennis e 1989, da 8 vloaz er TC Old Boys, en e vro orin e lec'h ma teuio da vezañ kampion en holl rummadoú junior. E 1995 eo degemeret e « Centre National d'Ecublens ». Eno e c'hounezo 7 tournamant etre 1995 ha 1997
A-vicher da 16 vloaz
E 1998 e ra e gentañ krogad evel c'hoarier a-vicher. Trec'het eo gant an 88vet c'hoarier bedel. Daoust da se e echu e kentañ plas renkadur ar yaouankidi o kas d'ar gêr maout Wimbledon hep koll an disterañ SET. Betek fin ar bloaz 2001 e klask ober e doull e-touez c'hoarierien gwellañ ar bed hep gounit un tournamant. E 2002 e c'hounez e dournamant kentañ e Sydney met er memes bloavezh eo skarzhet eus Roland-Garros ha Wimbledon en dro gentañ. Diwezhatoc'h avat e teu a-benn Roger Federer da vezañ ar c'hoarier kentañ eus Suis o c'hounit Wimbledon. Gwellañ c'hoarier ar bed eo dija e soñj an dud daoust m'en en gav e 2003 en eil plas an ATP.
Renk kentañ en ATP
2004 zo ur bloavezh a-bouez evit Roger pa zeu a-benn da tapout ar pezh a zo anvet ar « chelem bihan » da lavaret eo ar maout e 3 zournamant (Open australia, Wimbledon hag an US Open) eus ar « chelem bras » hag a zo, gant Roland-Garros, ar pevar zournamant pouezusañ er bed, ha dre se ar re startañ da c'hounit. Goude kalz a boan hag a zalc'hegezh e krab e renk kentañ ar bed d'an 2 a viz c'hwevrer 2004. Mirout a raio e blas betek fin ar bloaz.
Gwellañ c'hoarier en Istor
E-pad 4 bloaz e chom Roger federer e penn an tennis bedel met e 2008 eo tapet e blas gant Rafael Nadal a c'hounez ar C'hoarioù Olimpek e Pekin. E-pad ur bloaz e chom Federer en eil plas hag adtapout a ra ar plas kentañ ar bloaz war-lerc'h pa 'z a maout Wimbledon hag hini Roland-Garros gantañ. Dont a ra da vezañ ar c'hoarier barrekañ en Istor an tennis a-vicher, an hini en deus gounezet ar pevar zournamant eus ar chelem bras, hag ar muiañ a brizioù anezhe war un dro.
Buhez diavaez
Dimezet eo Roger Federer da v/Miroslava Vavrinec (muioc'h anavezet dindan anv Mirka) ha bevañ a reont gant o div verc'h vihan Charlene Riva ha Myla Rose
Krouet en deus ivez kevredigezhioù da sikour ar vugale gant diaesterioù. Aozañ a ra krogadoù etre gwellañ c'hoarierien tennis ar bed, evit kas an arc'hant dastumet d'ar c'hevredigezhioù-se.
Loreadeg
E Roland Garros e oa erruet er gourfenn e 2006, 2007 ha 2008 a-enep d'unan eus e eneberien vrasañ, Rafael Nadal. Andy Roddick a zo ivez un eneber meur da Roger Federer.
Lec'hiennoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Roger Federer : http://www.rogerfederer.com/
Sint-Pieters-Leeuw
Sint-Pieters-Leeuw (e galleg:Leeuw-Saint-Pierre) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Yokoutseg
Ur yezh yokek-outiek eus is-skourr ar yezhoù yokoutsek eo ar yokoutseg (yokuts) komzet gant tro-dro da 78 den e 1990 e Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Teir rannyezh penn ha meur a isrannyezh ez eus:
Ur yezh en arvar an hini eo, ma n'eo ket aet da get dija.
Yezhoù mandjakouek-papelek
Un is-skourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù mandjakouek-papelek (manjaku-papel).
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ
Prantad raktierniezh Henegipt
Ar prantad raktierniezh e Henegipt eo ar prantad, nebeut anavezet c'hoazh, a zeuas a-raok unanidigezh ar vro ha kreizennadur ar galloud etre daouarn ar faraoned. Ar prantad a ya dre vras eus -5000 da -3000, hag isrannet eo e pevar maread:
Miwokeg ar bae
Ur yezh outiek eus is-skourr yezhoù miwokek ar reter eo miwokeg ar bae (saklan) komzet gwechall e norzh Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo.
Yezhoù semitek ar c'hreiz-su
Un isskourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù semitek ar c'hreiz-su, ennañ 28 yezh.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
Wang Hao (c'hoarier echedoù)
Wang eo an anv-familh.
Wang Hao a zo bet ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1989 e Harbin, Heilongjiang, (Sina).
Mestrc'hoarier echedoù sinaat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
E miz Here 2007 e oa 2643 e renk Elo, pezh a lak anezhañ er 75 plas er bed hag er 5 hini e Sina.
Tournamant « Open » Dubai (miz Ebrel 2005) a voe e dournamant meur kentañ. N'edo ket titlet pa gemeras perzh: souezhet bras e voe an den o welet anezhañ o kemer ar c'hentañ plas en un doare splann gant 7 poent diwar an 9 hini posupl, dirak 53 Mestr Meur ha 30 Mestr Meur Etrebroadel.
José Luis Rodríguez Zapatero
José Luis Rodríguez Zapatero eo prezidant gouarnamant Spagn.
E Valladolid eo bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1960.
Ur c'habiten republikan e oa e dad-kozh. Fuzuilhet e oa bet e miz Eost 1936 gant soudarded Franco e-pad ar brezel diabarzh.
Kithairon
Kithairon (henc'hresianeg : Κιθαιρών, Kithairōn, gresianeg a-vremañ : Κιθαιρώνας, Kitheronas) a zo ur menez e-kreiz Gres, etre Attika er c'hreisteiz, Boiotia en norzh, ha kêr Megara.
José Luis Rodríguez Zapatero
A-gleiz da vat e oa e familh ha José Luis Rodríguez Zapatero da vont gant ar gomunourien da gentañ a-benn enebiñ da vat ouzh reizhiad Francisco Franco. E 1976 ez eas gant e dad da emvod ofisiel ar Strollad Sokialour Micherourel Spagn (PSOE).
Kithairon
Brudet-tre eo e mojennoù Hellaz kozh en abeg d'ar Muzezed a lavared a oa o vevañ aze, hag en abeg da azeul Dionysos a yae di alies. E anv a voe roet d'ar menez diwar ur roue mojennel anvet Kithairon e Plataia.
José Luis Rodríguez Zapatero
Pa oa studier war ar gwir e oa bamet gant reizhadennoù al labour-douar bet kaset gant Mao Tse Tung.
Kithairon
C'hwezek kilometrad hirder zo d'an aradennad, ha pignat a ra betek 1 409 km en he barr. Meur a zarvoud a c'hoarvezhas eno hervez gwengelouriezh Hellaz. Skarzhet e voe Oidipoüs diwar ar menez ha troc'het Aktaion ha Pentheüs eno.
José Luis Rodríguez Zapatero
Goude an dilennadegoù d'an 22 a viz Mezheven 1986 eo aet da gannad war anv ar SSMS.
Kithairon
Istor
Er marevezh istorel e c'hoarvezas emgann Plataia e-harz ar menez er bloavezh 479 kent JK. Diwezhatoc'h e voe savet mogerioù-kreñv e Plataia hag Erythrai pa savas ar menez ur vevenn naturel en tabut a oa savet etre Aten ha Thebai.
José Luis Rodríguez Zapatero
D'an 23 a viz Gouere 2000 eo dilennet e penn ar strollad.
Kithairon
Istor
Personelaat a rae pobl Plataia ar menez evel ur roue.
Emañ Kithairon en Elatias a-vremañ.
José Luis Rodríguez Zapatero
Trec'h e voe war an tu-dehou d'ar 14 a viz Meurzh 2004 goude gwalldaolioù Madrid d'an 11 a viz Meurzh 2004.
Abaoe an trec'h-mañ ez eus bet divizet gant e c'houarnamant ober meur a droc'h diouzh oadvezh Aznar. Evit an traoù pennañ e c'heller menegiñ distro lu Spagn eus Iraq pe an eurediñ diouzh lezenn etre an dud heñvelreizhat.
Holstebro
Holstebro (distaget: ) a zo ur gêr eus Danmark. 34 711 annezad a oa e 2013.
Bomeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù boullomek eo ar bomeg (bom) komzet e Sierra Leone.
Tost-tre eo d'ar soeg.
Wasseiges
Wasseiges ( e walloneg: Wazedje) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Yezhoù semitek
Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù semitek (diwar anv Shem mab Noe), ennañ war-dro 74 yezh komzet gant 370 milion a dud er Reter-Kreiz, en Afrika an Norzh hag Afrika ar Reter.
Ar yezhoù afrez-aziatek nemete komzet en Azia eo ar yezhoù semitek.
Setu ar yezhoù semitek pennañ hervez an niver a dud a ra gante :
Isrannet e vez ar yezhoù semitek e daou vloc'had pennañ evel-hen:
Miwokeg ar plaenennoù
Ur yezh outiek eus is-skourr yezhoù miwokek ar reter eo miwokeg ar plaenennoù komzet gant 1 den nemetken e Kalifornia er Stadoù-Unanet (1977).
Ur yezh varv an hini eo.
Yezhoù semitek ar c'hreiz
Un is-skourr eus ar yezhoù semitek eo yezhoù semitek ar c'hreiz, ennañ 57 yezh:
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
Severinus (pab)
Severinus (e latin: Severinus), ganet e Roma (Impalaeriezh Bizañs) ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Amber
Amber zo un anv-badez saoznek, hag a dalv kement ha goularz, hag a vez roet d'ar merc'hed. Un anv-lec'h eo ivez.
Honorius Iañ
Honorius I (e latin: Honorius), ganet e Campania (Impalaeriezh Bizañs) ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Miwokeg al lenn
Ur yezh outiek eus is-skourr yezhoù miwokek ar c'hornôg eo miwokeg al lenn komzet gant tro-dro da 8 den nemetken e Kalifornia er Stadoù-Unanet (1977).
Roll an oberennoù brezhonek troet e yezhoù all
N'eus ket bet troet kalz oberennoù eus al lennegezh vrezhonek nag e kalz yezhoù, ha n'eo ket hir-tre roll an oberennoù brezhonek troet e yezhoù all. An darn-vuiañ a zo barzhonegoù ha danevelloù.
Eus ar galleg pe dre ar galleg ez eus bet troet lod. Barzaz Breiz  Kervarker ha Marh al lorh Per Jakez Helias a zo moarvat ar re vuiañ troet hag er muiañ a yezhoù.
Setu roll an oberennoù brezhonek troet-se; renket eo ar yezhoù hervez urzh al lizherenneg.
Alamaneg
Barzhonegoù gant Koulizh Kedez troet gant Raoul Schrott.
Galizeg
Barzhonegoù gant Anjela Duval troet (diwar ar galleg) gant Maria Lopo er gelaouenn Unión libre. Marh al lorh troet diwar ar stumm galleg.
Kembraeg
hag ivez:
Tchouvacheg
Barzhonegoù gant Koulizh Kedez (E koun Paol CELAN, aozer DIE NIEMANDSROSE), Alan Botrel, h.a., ha gwerzioù hengounel Nouel Berc'hed ha Mari-Madalen, troet gant Gennadi Aigi hervez Françoise Morvan er pennad "Aïgui en Bretagne" in kelaouenn lennegel La Rivière échapée niv. 4, pp. 13-14.
Cherbroeg
Ur yezh atlantel eus skourr ar yezhoù boullomek eo ar cherbroeg (sherbro) komzet gant tro-dro da 135.000 den e Sierra Leone.
Bonifas V
Bonifas V (e latin: Bonifacius V), ganet e Napoli (Impalaeriezh Bizañs) ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.