cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Liorzh-iliz
Kalvar
Ur c'halvar zo skeudennadur pasion Jezuz-Krist, e stumm ur groaz-vaen kizellet, gant meur a dudenn en-dro d'ar groaz.
Sapayoidae
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad.
Liorzh-iliz
Karnel
Ur garnel zo ur savadur evit mirout relegoù ar re varv. Pa ne oa ket plas mui en iliz pe er vered (alies bihan-tre), e veze laket an eskern e-barzh ar garnel. Ur savadur bihan harpet ouzh an iliz oa ar garnel.
Kanton Maubeuge
Kanton Maubeuge a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Liorzh-iliz
Karnel
En ur savadur brasoc'h oa gwarezet ar c'hlopennoù. Ar savadur-se oa harpet ivez ouzh an iliz pe, muioc'h-mui, distaget diouzh an iliz. A-wechoù ar garnel oa kizellet-tre gant prenestroù.
Kanton Maubeuge
Kumunioù
Kanton Maubeuge a ya 14 kumun d'ober anezhañ:
Ar Mogn
Mogn hag ar Mogn zo un anv-tiegezh brezhonek hag a ra dave d'un den mogn. Troet eo bet e Moigne, Le Moigne, Le Moign, Le Moing, Le Mogne gant marilh ar boblañs gall.
Vieux-Bourg
Vieux-Bourg a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Maysa
Maysa Figueira Monjardim, anavezetoc'h evel Maysa Matarazzo pe Maysa hepmui (Rio de Janeiro, 6 a viz Mezheven 1936 — Niterói, 22 a viz genver 1977), a oa ur ganerez vrazilian.
Comodoro Rivadavia
Comodoro Rivadavia eo kêr vrasañ Proviñs Chubut, en Arc'hantina, e kreisteiz ar broviñs, 125 000 a dud enni.
Enez Magdalena
Enez Magdalena, pe Isla Magdalena e spagnoleg zo anv meur a enezenn.
Rinaldo d'Este
Rinaldo d'Este zo anv daou zen anavet:
Managua
Managua, ent-hir Santiago de Managua, eo kêr-benn Nicaragua. Kêr bobletañ ar vro eo ivez. War-dro 2 200 000 a dud a oa o chom enni e 2010.
Caullery (Norzh)
Caullery a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
.
Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun:Caullery Communal Cemetery
Mervel a reas en Emgann Le Cateau-Cambrésis e dibenn miz Eost 1914 e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Flouradenn
Ur flouradenn pe allazig zo touchadur karantezus pe friant un den pe ul loen. Graet e vez gant an dorn peurviañ, a-wechoù ar muzelloù. Diskouez a ra ar garantegezh pe ar garantez. Gallout a ra ar flouradenn bezañ erotek ivez.
Kanton Saint-Amand-les-Eaux
Kanton Saint-Amand-les-Eaux a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Maen Roc'h
Maen Roc'h (Maen Roch  e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Sant-Brizh-Gougleiz ha Sant-Stefan-Gougleiz.
Pseudozonaria nigropunctata
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Pseudozonaria nigropunctata o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Fürst
Fürst eo an anv alamanek roet d'ur priñs o ren en ur briñselezh.
Pseudozonaria nigropunctata
Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an Pseudozonaria nigropunctata. Kavet e vezont etre an aod ha nebeut metroù donder dindan reier e-touesk bezhin en dour fankek.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 22 mm ha 32 mm hirder, met gallout a reer kavout hiniennoù korrik betek 17 mm gour pe ramz, betek 42 mm.
Paulito FG
Paulito FG (pe Pablo Alfonso Fernández Gallo) zo ur c'haner timba kuban.
Emsav (kelaouenn)
Emsav oa ur gelaouenn vrezhonek, embannet etre 1967 ha 1979.
Pseudozonaria nigropunctata
Gwelout ivez
Pseudozonaria robertsi, Pseudozonaria arabicula, Pseudozonaria annettae spesadoù all ar genad, Neobernaya spadicea spesad tost e lec'h bevañ ha damhenvel e stumme hag e vegoù.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Meurvor Habask ar reter war aodoù Su-Amerika etre Ecuador hag Inizi Galápagos.
Maria Magdalena Aostria
Maria Magdalena Aostria, pe  Maria Magdalena von Österreich  en alamaneg, zo anv div briñsez anavezet en istor Aostria:
Amboise
Amboise zo ur gêr hag ur gumun c'hall eus Bro-Douren, e departamant Indre-et-Loire, diazezet war ribl ar stêr Liger etre Teurgn hag Anjev. O valirañ a-us d'ar gêr emañ ar mell kreñvlec'h savet a-ramp d'an tornaod er su d'ar stêr. Er c'hastell-se e plije da Anna Vreizh ha d'he gwaz, ar roue Charlez VIII, bevañ gant al lez. Niver an annezidi a sav da.
Ardamezioù
Peuliet etre aour ha gul a c'hwec'h pezh; e gab en glazur karget gant teir flourdilizenn en aour
Bellaing
Bellaing a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Bastet
Un doueez henegiptat e oa Bastet, merc'h Rê hag Isis ha pried Ptah. Skeudennet e oa gant penn ur gazhez. Azeulet e veze evel diwallerez Goueled Egipt, gwarezerez ar faraon ha gwarezerez red an Heol ; diwezhatoc'h en Istor e voe lakaet da zoueez ar vammelezh (an dougerezh hag ar gwilioudiñ).
Dulle Griet
Dulle Griet zo un anv izelvroek, pe Godig ar Follez e brezhoneg (brudet evel Dull Gret pe Mad Meg e saozneg), deuet diwar anv ur goueriadez eus mojennoù Flandrez hag a oa aet d'ober freuz ha reuz gant un armead maouzed d'an ifern.
Familh Kelenn
Kavell ar familh Kelenn, skourr ar Poc'hêr, a oa e Lokarn, un drev eus Duaod.
Péronne-en-Mélantois
thumb|250px|right|Lec'hiadur Péronne-en-Mélantois e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Péronne-en-Mélantois  a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Norman
Norman zo un anv-gwan hag a ra dave da Normandi ha d'an Normaned, ur ger evit komz eus an dud eus ar vro-se pe Skandinavia.
Ar memes ger eo e saozneg, gant ar memes ster doubl. Deuet eo da vezañ un anv-badez hag un anv-tiegezh er yezh-se, oc'h ober dave d'un den eus Normandi pe Lec'hlenn eta.
Anv-tiegezh
Gallout a ra bezañ un anv saoznek, gallek (adstumm an anv Normand), nederlandek, svedek, achkenaz.
Traoù all
Normand eo e gevatal e galleg. Un anv-tiegezh eo e Bro-C'hall, met un anv-badez roet e Kebek eo ivez.
Sacramento (Kalifornia)
Sacramento (distaget /ˌsækɹəˈmɛntoʊ/ e saozneg, ur ger spagnolek hag a dalv sakramant) eo kêr-benn stad Kalifornia e Stadoù-Unanet Amerika. Diazezet e voe e 1848 e-pad ar fardadeg war an aour. Bez' e oa 470 956 a annezidi e 2010, hag ouzhpenn 2 400 000 en tolpad, ar pempvet brasañ er Stad. Penn-lec'h kontelezh Sacramento eo ivez.
Periparus rubidiventris
Periparus rubidiventris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paridae.
Anvet e voe Parus rubidiventris (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
Pseudozonaria robertsi
Pseudozonaria robertsi a zo unan eus ar pevar spesad a vez renket er genad Pseudozonaria e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin a vev e meurvor Habask ar reter etre an aod ha nebeut metroù donder etre Mec'hiko hag Ecuador.
Jónas Hallgrímsson
Jónas Hallgrímsson ( en Öxnadalur – e Kopenhagen) a oa ur skrivagner hag un naturelour eus Island. Ur barzh brudet e lennegezh islandek an e oa hag unan eus ar re a savas ar gelaouenn islandek Fjölnir, savet e Kopenhagen e 1835. Ouzhpenn sevel barzhonegoù e skrivas ivez kontadennoù ha treiñ a reas oberennoù diwar yezhoù all, evel an alamaneg. Mervel a reas e 1845, goude kouezhañ diwar ur skeul.
Pseudozonaria robertsi
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Hidalgo e 1906 dindan an anv genad Cypraea.
Jónas Hallgrímsson
Abaoe 1996 e vez lidet deiz e c'hanedigezh, ar 16 a viz Du, evel "deiz an islandeg" (Dagur íslenskrar tungu). D'an deiz-se e roer bep bloaz ur priz, ar Priz Jónas Hallgrímsson, d'un den en deus labouret evit an islandeg.
Pseudozonaria robertsi
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Pseudozonaria robertsi o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin brav ha boutin eo an Pseudozonaria robertsi. Kavet e vezont etre an aod ha nebeut metroù donder dindan reier.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 21 mm ha 27 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 13 mm gour pe ramz, betek 33 mm.
Maurice Diot
Maurice Diot a oa ur marc'hhouarner gall. E 1950 e oa bet an eil e Paris-Roubaix war-lerc'h Fausto Coppi.
Pseudozonaria robertsi
Gwelout ivez
Pseudozonaria nigropunctata, Pseudozonaria arabicula, Pseudozonaria annettae spesadoù all ar genad, Zonaria zonaria spesad eus Afrika tost e livioù.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Meurvor Habask ar reter war aodoù Norzh-Amerika etre Mec'hiko hag Ecuador evel Pseudozonaria arabicula.
Breud
Ar spesad-mañ a zo ul liamm etre spesadoù meurvor Atlantel Zonaria (genad) e-keñver stumm an dent hag ar stumm ha gant spesadoù ar Meurvor Indez Erronea vredenburgi hag Erronea pallida e-keñver an dresadenn hag al livioù.
Aubry-du-Hainaut
Aubry-du-Hainaut a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Janisar
Strizh e oa reol-buhez ar janisared:
Mina Witkojc
Mina Witkojc, bet ganet e Burg en Impalaeriezh alaman d'an 28 a viz Mae 1893 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Du 1975 e Gołkojce (Kolkwitz) e Republik Demokratel Alamagn, a oa ur varzhez sorabek.
Mafalda Veiga
Mafalda Veiga (Ana Mafalda da Veiga Marques dos Santos), ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1965 e Lisboa, zo ur ganerez portugalat.
Sten Charbonneau
Sten Charbonneau, ganet d'an 30 a viz Mae 1957, zo jubennour, troour, saver hag embanner c'hoarioù brezhonek.
Animatour skingomz brezhonek
E miz Ebrel 1986 e oa bet savet ur staj radio gant Bernez Rouz, kazetenner e RBO-RBI, ha pedet Marie Madeg, Muriel ar Morvan, Soaz an Eostig, Tepod Gwilhamod, François Louis ha Sten Charbonneau da zeskiñ ar vicher radio. E miz Even e oa bet galvet Sten Charbonneau da erlec'hiañ Bernez Grall, kazetenner, evit ur pennad amzer. E miz Eost en doa graet war-dro abadenn Remi Derrien Bonjour Village gant e geneil François Louis. Goude meur a erlec'hiadenn er skipailh kazetennerien, en doa tapet an abadenn-noz a veze kaset da benn gant Loeiz Gwilhamod betek neuze. Savet Ar Seizh Amzer, a badas betek miz Mae 1995. En INA e kaver dielloù e enrolladennoù, ha fiziet int bet e Dastum evit ma vefent niverellet.
Jubennour, troour
Jubennour abaoe 1998, pedet e vez da dreiñ diwar ar Brezhoneg prezegennoù e-doug emvodoù Kuzul Sevenadurel Breizh, Prizioù Frañs 3, Saloñs Levrioù Karaez ha Gwenrann, Stumdi, Ofis ar Brezhoneg, Mervent, Divskouarn, Babigoù Breizh, Gouel Etrekeltiek an Oriant, Kendalc’h Keltiek Etrevroadel, Celtic Students Conference ...
Abaoe 2022 e vez aotreet izili Kuzul Rannvro Breizh kaozeal e yezhoù Breizh da geñver an estezioù meur, a-drugarez da daou jubennour, unan evit ar Gallaoueg, Vincent Geoffroy, jubennet ar Brezhoneg gant Sten Charbonneau.
https://www.letelegramme.fr/bretagne/au-conseil-regional-le-breton-desormais-traduit-en-simultane-video-07-04-2022-12977391.php
https://www.20minutes.fr/societe/3266811-20220407-bretagne-breton-gallo-enfin-place-conseil-regional
https://www.societetraduction.fr/pour-tout-savoir-sur-la-traduction-du-breton/
Levrioù troet e brezhoneg
Saver, embanner, animatour c'hoarioù brezhonek
E 2011 e oa bet kinniget dezhañ kuitaat ar c'helenn evit mont da heul ur raktres micherel nevez : sevel un ti-embann c'hoarioù pedagogel. Aplud. Gant labour Kristin Marichal eo bet embannet 4 c'hoari, 2 e 2014, Klask ar Ger ha Din an Dorn, c'hoarioù evit ar familhoù, pe an deskarded war ar yezh. Kinniget eo bet "Klask ar Ger" war Radio Kreiz-Breizh, war atiz Marie-Laure Groix. E 2016 e oa bet embannet N'out ket Barzh, hag e 2018 Lamha Sios, doare "Din an Dorn" e gouezeleg Iwerzhon, gant troidigezh hag azasaat Ruth Lysaght.
Sevel a ra div bajennad c'hoarioù er gelaouenn #brezhoneg, kelaouenn evit an deskarded embannet gant Skol an Emsav.
Kinniget en deus c'hoarioù yezh (Silañ ar Ger, N'out ket Barzh, Klask ar Ger) war ar chadenn Brezhoweb https://www.brezhoweb.bzh/Hoariou-yezh-sten_294.html, hag an heuliadenn "C'hoari ha Deskiñ"
Gant izili nevez ar gevredigezh Bemdez (Yann Gourvil, Simone Alves, Ifig Jiquel) ez eus bet embannet c'hoarioù nevez : Diwar-Dizh https://aplud.bzh/br/choariou/diwar-dizh/ ha Dousigoù https://aplud.bzh/br/choariou/dousigou/.
Abaoe miz Gwengolo eo paeron stajidi Stumdi evit ar bloaz 2022-2023 https://stumdi.bzh/bzh/keleier/sten-charbonneau-paeron-nevez-stumdi/
Kenlabour gant Astrakan Project
Abaoe 2014 emañ e darempred gant Astakan Project, Simone Alves ha Yann Gourvil, evit treiñ pe sevel pozioù sonioù sonet ganto. E 2018 e oa deuet er-maez "Inês",ul levr-CD diwar-benn istor karantez, buhez ha marv Inês de Castro, rouanez Portugal.
Guidobaldo II Della Rovere
Guidobaldo II della Rovere (Urbino 1514-1574 Pesaro) a oa dug Urbino. Mab e oa da Francesco Maria Iañ della Rovere ha d'e bried Eleonora Gonzaga della Rovere, ha ren a reas war-lerc'h e dad.
Sten Charbonneau
Mouezh levrioù ha filmoù
Enrollet ez eus bet gantañ un toullad eus levrioù bet embannet gant Keit Vimp Bev.
Guidobaldo II Della Rovere
E vuhez
En 1532 e kemeras perzh e kêr Venezia e dibunadeg ofiserien ar Republik, pa oa e dad e penn an arme. Da ugent vloaz, e vagas Guidobaldo karantez ouzh ur verc'h da Giordano Orsini met e dad a reas dezhañ dimeziñ da Giulia Varano, merc'h da aotrou Camerino.
Sten Charbonneau
Mouezh levrioù ha filmoù
https://www.youtube.com/watch?v=PWegC2TQvq0&list=PLSVwJlXhn4FMwjp35dIotqgKQ5GMLbqmh
Danevelloù ha kontadennoù zo bet enrollet evit Radio Kerne ha Radio Rivages.
Guidobaldo II Della Rovere
E vuhez
En 1546, e koun ar servijoù rentet gant e dad d'ar Republik, e voe roet dezhañ ar garg a rener armeoù Venezia hag an titl a c'houarnour.
Mervel a reas e bried Giulia Varano d'an 18 a viz C'hwevrer 1547 da dri bloaz warn-ugent ; bloaz goude e timezas da Vittoria Farnese (1521-1602) d'ar 26 a viz Genver 1548.
Dimezioù ha bugale
Vittoria a zesavas ivez he nizez Clelia Farnese, merc'h d'he breur kardinal, Alessandro Farnese, ouzhpenn he merc'hed Isabella ha Lavinia.
Arz
Eñ an hini a c'houlennas digant al livour Tizian livañ Gwener Urbino en 1538.
Mouchin
thumb|250px|right|Lec'hiadur Mouchin e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Mouchin  a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Karoline
Karoline zo un anv-badez alamanek, bet diouzh ar c'hiz en XVIIIvet ha XIXvet kantved e lezioù Alamagn.
El lezioù
thumb|left|250px|[[Karoline von Fuchs-Mollard (1681-1754), poltredet gant Martin van Meytens. Kelennerez an impalaerez aostrian Maria Theresia e oa.]] thumb|[[Karoline Henriette Christiane (1721–1774)]] thumb|[[Karoline von Manderscheid-Blankenheim (1768-1831), livet evel Iris gant Élisabeth Vigée-Lebrun]] thumb|left|[[Karoline Friederike Wilhelmine von Baden |Karoline von Baden, rouanez Bavaria]]
E-maez al lezioù
thumb|left| [[Karoline Kaulla (1739–1809) ]] thumb|left|Emboltred, gant [[Karoline Wittmann (1913 -1978), livourez alaman.]] thumb| [[Karoline von Günderrode, e  1800, gant ur poltredour dizanv. Mirdi Istorel Frankfurt Main]] thumb|left|Vaile, anv-micher ar ganerez alaman [[Karolin Vaile Fuchs (1980-). E Dreden e 2008.]]
Dulle Griet (taolenn)
Dulle Griet (Gaid ar follez) zo un daolenn gant al livour flandrezat Pieter Brueghel gozh, bet livet gantañ e-tro 1562. War ziskouez emañ e Mirdi Mayer van den Bergh en Antwerpen.
Ur vaouez eus mojennoù Flandrez eo, ur goueriadez a vije aet gant un armead merc'hed da ober freuz ha reuz d'an Ifern.
Knut II Danmark
Mab e oa da Sweyn Forkbeard, roue Danmark, dre se e oa  Knut Sweynsson, pe Sveinsson, anv e vab. Mamm Knut a oa merc'h da gentañ dug ar Polans, Mieszko Iañ, ha marteze e oa Świętosława hec'h anv (hervez Sigrid Storråda).
Priñs eus Danmark e oa pa dapas kurunenn Bro-Saoz e 1016. E 1018 e tegouezhas kurunenn Danmark gantañ hag unaniñ a reas an div gurunenn. E 1028 e c'houlennas kurunenn Norge e Trondheim. Kêr Sigtuna e Sveden a oa dalc'het gantañ ivez, diouzh ar pezhioù moneiz ma en diskouezer gant an anv a roue.
In 1031 e plegas Malcolm II, roue Bro-Saoz, dezhañ ivez.
Wróbel
Wrobel pe Wróbel (hag a dalvez kement ha golvan ) zo un anv-tiegezh polonek.
Magda
thumb|200px| [[Magda Femme, kanerez polonat]] thumb|250px| [[Magda Janssens, aktorez nederlandek]]
Magda zo ur berranv deuet eus an anv-badez Magdalena, anavezet e Pologn hag er broioù germanek.
Traoù
Magda
Carminho
Carminho eo anv-micher ar ganerez portugalat Maria do Carmo Carvalho Rebelo de Andrade, ganet e 1984 e Lisboa (Portugal). Kanañ a ra fado koulz ha jazz.
Zezé Di Camargo
Mirosmar José de Camargo, anavezetoc'h evel Zezé Di Camargo, ganet e Pirenópolis (stad Goiás) d'ar 17 a viz Eost 1962, zo ur c'haner brazilian hag a gan en daouad Zezé di Camargo & Luciano. Ouzhpenn kanañ gant e gomper Luciano e sav sonioù en doare sertaneja evit tud all evel Leandro & Leonardo ha re all.
Tri bugel en deus, hag unan anezho, Wanessa, zo kanerez.
Sabotaj
Ar sabotaj pe tarverezh a zo un ober graet a-fetepañs-kaer evit distruj, gwanaat pe disteraat ur benveg evit ma chomfe sac'het pe na vefe ket ken efedus ken. Graet e vez kalz gant ar ger da vare brezelioù (brezelioù etre broioù, pe brezelioù ekonomikel, pe eneberezh kevredigezhel) evit ober anv eus an oberoù kaset war-raok evit lakaat rouestl ha mesk e-touez an enebourien, pe ar gevezerien, da skouer en ur zistruj kefluskerioù, hentoù-houarn, linennoù tredan... ha kement tra a c'hall lakaat dizurzh en o zouez. Implijet eo bet ivez an doare ober-se e bed al labour gant micherourien ’zo evit terriñ mekanikoù, da skouer pa ne veze ket aotre da ziskregiñ diouzh e labour evit gounit gwirioù pe kresk paeamant, pe pa veze re ziaes al labour.
Dishañval diouzh ar sponterezh eo ar sabotaj, pa ne glask ket lazhañ tud, na lakaat ar spont da ren. Disheñvel eo ivez diouzh manifestagoù ma vez distrujet traoù en un doare arouezel a-wechoù. Dre vras e chom kuzh ar saboterien ha ne glaskont ket displegañ na brudañ ar pezh a reont. Ober gaou eo ar pal.
Ar ger
Gant ar ster-se eo tremenet ar ger sabotaj en holl yezhoù ar bed. Moarvat e teu eus ar galleg sabotage (sabot = botez-koad), pe marteze eus an nederlandeg. Diasur eo orin ar ger avat, daoust ma'z eus bet kinniget a bep seurt displegadurioù. E penn kentañ ne dalveze nemet evit disoc'h ul labour graet foeltr forzh, buan ha n'eus forzh penaos. Kevatal e oa neuze da c'herioù brezhonek evel tarvañ, batrouzañ, mordokiñ, kilbouc'hat, porc'hellat...
Sabotaj brezel
Seurt oberoù a c'hall bezañ kaset da benn pe gant nerzhioù ispisial al lu, pe harzerien pe neuze gant tud en em silet er vro, pe tud o labourat evit an estrendispis. Gant al lezioù-barn brezel e vez lakaet alies ar saboterien da spierien ha ne vezont ket degemer evel brezelourien (ne vezont ket lakaet da brizonidi brezel eta pa vezont paket).
Doareoù nevez
Gant bed ar stlenneg e vez komzet eus sabotaj ivez pa vez lakaet meziantoù "drouk" pe "brein" da vont e rouedadoù ’zo. Kaoz a zo bet evel-se eus un ober kaset da benn gant ar Stadoù-Unanet a-enep programm nukleel Iran.
Frederik van Oranje-Nassau
Willem Frederik Karel van Oranje-Nassau (1797-1881) a oa ur priñs izelvroat, titlet Priñs an Izelvroioù, Priñs Luksembourg, ha Priñs Oranje-Nassau.
Sabotaj
Bed an endro
Evit difenn ha gwareziñ an endro e vez klevet anv eus sabotaj ivez, ha savet ez eus bet ur ger ispisial evit se: ekotaj ur ger kemmesk gant "eko"+"sabotaj".
Frederik van Oranje-Nassau
Eil mab ar roue Willem Iañ hag ar rouanez Wilhelmine e oa. E dad a oa roue an Izelvroioù adal 1815 betek e varv e 1840, hag e vamm a oa un nizez-vihan da Friedrich II Prusia.
Eured ha bugale
Dimeziñ a eure da Luise von Preußen (1808-1870).
San Diego (Kalifornia)
San Diego zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Kalifornia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 1 301 617 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh San Diego eo ivez.
Tudoniour
Un den o studial sevenadur ar bobl (lavaret e vez ivez gwerinoniour).
Rinaldo d'Este (1618 -1672)
Rinaldo d'Este (1618 - 30 a viz Gwengolo 1672) a oa kardinal italian en Iliz Katolik.
Ganet e oa e 1618, ha mab e oa da Alfonso III d'Este, dug Modena, ha da Isabella Savoia. Breur e oa da Francesco Iañ d'Este, dug Modena war-lerc'h o zad. Da gentañ e oa kroget da studiañ e Modena evit mont da soudard, met troet e oa gant an Iliz. E Kerzu 1641 e voe anvet da gardinal, met n'ouzer ket pe renk en doa en Iliz a-raok. .
Mervel a eure e 1672 e Modena.
Breviñ ouzh ar rod
Breviñ ouzh ar rod, pe terriñ ouzh ar rod, a reer eus unan eus ar jahinoù graet war an dud kondaonet gwechall, pa veze brevet o izili goude o stagañ ouzh ur rod. Kement-se zo bet graet adalek an Henamzer betek dibenn an, e Bro-C'hall da vihanañ, betek an XIX vet en Alamagn.
Dulle Griet (bier)
Dulle Griet a zo ur bier belgiat-izelvroat. Krouet eo bet e 1999, gant 8,5% a alkool ennañ, hiziv an deiz ez eus 6,5% a alkool ennañ. Breset e vez gant breserezh Scheldebrouwerij e Meer, ur rann (deelgemeente e flanderezeg) eus Hoogstraten, e proviñs Antwerpen. Ober a reer belgiat-izelvroat anezhañ peogwir e oa staliet an embregerezh e Bergen op Zoom en Izelvroioù, met e 2007 e voe dilojet ar vreserezh da Velgia.
Breviñ ouzh ar rod
Ar verzherien vrudetañ eo Santez Katell Aleksandria (c. 294 – c. 312), a voe roet hec'h anv d'ar rod-jahinañ e Bro-Saoz (Catherine wheel), ha Sant Jord (c. 277 – 303).
Kondaonet e veze muntrerien ha laeron da vezañ staget war ur rod ma vezent lazhet a daolioù bazh dirak an dud, war ur chalfod alies. Ur rod ken bras hag un den e oa, ha staget e veze ar pevar ezel e doare ma veze aesoc'h o zerriñ. Goude e veze lazhet an den, pe laosket da vervel.
Henamzer
Implijet e veze ar rod en Henamzer e Gres, hervez a lenner e komediennoù Aristofanos : en Ploutos, skrivet e 338 kent JK, hag en Ar Peoc'h. Enno e weler e veze skourjezet an dud ouzh ar rod, met ne vezent ket brevet.
Impalaeriezh Santel
En Impalaeriezh Santel e veze staget ouzh ar rod gwazed hag a oa gwelet evel ar spontusañ muntrerien (muntroù graet en o ziegezh, en ul laerezh). Ar re washañ a veze dornet ha brevet o izili e-pad eurvezhioù. Ar re na gaved ket ken spontus a veze roet taol ar marv dezho a-raok o breviñ. Niver an taolioù a veze resisaet er varnadenn : e 1581, ar muntrer a-vras Peter Niers, 544 muntr gantañ, a voe jahinet e-pad daou zevezh, roet 42 daol dezhañ war ar rod, ha diframmet e izili en e vev.
Philydor
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika, seizh isspesad (7) dezhe en holl.
Breviñ ouzh ar rod
Impalaeriezh Santel
Laosket e veze ar c'horfoù d'al loened da zebriñ, hag alies e vezent dibennet ha lakaet o fenn e penn ur goaf.
XIXvet kantved
E Bavaria e voe paouezet gant ar boaz-se e 1813, e Hessen e 1836. E Prusia, diwezhañ ma voe lazhet un den war ar rod a voe e 1841.
Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h
Kanton Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
Virginia della Rovere
Virginia Della Rovere (Urbino, 1544 – Napoli, 1571) a oa ur briñsez italian, merc'h da Guidobaldo II Della Rovere, dug Urbino, ha d'e bried kentañ, Giulia Varano, merc'h pennhêrez Giovanni Maria, dug Camerino.
He buhez
E 1559, a-raok hec'h eured, e tedias Costanzo Porta dezhi ul levrad madrigaloù evit pemp mouezh, moulet gant Antonio Gardano, e Venezia. Sur a-walc'h edo Virginia della Rovere e-touez ar c'hanerezed ha marteze sonerez ivez, evel ma oa ar c'hiz en amzer-se.
Mervel a reas he fried Federico d'an 19 a viz Du 1562. Addimeziñ a reas an intañvez e 1564, d'ar priñs Ferdinando Orsini, dug Gravina.
Pa varvas Virginia ec'h addimezas Ferdinando gant Costanza, merc'h da Fabrizio II, priñs Venosa, kont Conza, hag aotrou Gesualdo.
Miko Mission
Miko Mission, ganet Pier Michele Bozzetti d'an 22 a viz Even 1945 en Alessandria, en Italia, zo ur c'haner italo disco.
Mafalda Portugal
Mafalda Portugal zo anv meur a infantez portugalat eus an tiegezh Borgonha
Dañsadeg Dukez Richmond
Dañsadeg Dugez Richmond a c'hoarvezas e Brusel d'ar 15 a viz Mezheven 1815, e derc'hent Emgann Quatre Bras, e ti Charlotte, Dugez Richmond. He fried, Charles Lennox, pevare Dug Richmond, a oa e penn ur rannarme e Brusel, karget da ziwall kêr diouzh arme Napoleone Buonaparte.
Mafalda Portugal
Hag ivez
Dañsadeg Dukez Richmond
Elizabeth Longford a skrivas e oa "brudetañ dañsadeg an Istor" ; "un afer dispar e voe", ha "war-bouez tri jeneral, en em ziskouezas eno kement ofiser uhel a oa en arme Wellington", emezi.
Levezon sevenadurel
Awenet e voe meur a skrivagner pe arzour gant an dañsadeg-se en.
Meneget e voe gant Walter Scott e Paul's Letters to his Kinsfolk.
Deskrivet e voe gant William Makepeace Thackeray e Vanity Fair ha gant Lord Byron e Childe Harold's Pilgrimage. Byron a daolas gouloù war sked an dañsadeg hag euzh an emgann, hag a roas brud d'ar c'himiadoù enkrezet : ''Ah! then and there was hurrying to and fro,''
And gathering tears, and tremblings of distress,
And cheeks all pale, which but an hour ago
Blushed at the praise of their own loveliness;
And there were sudden partings, such as press
Milin-vor
Ur vilin-vor zo ur vilin-dour hag a ya en-dro gant an tre : implijout a ra nerzh an dour pa ya ar mor war-draoñ.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
The life from out young hearts, and choking sighs
Milin-vor
En aberioù e vezont kavet peurliesañ rak gwarezet int evel-se diouzh ar gwagennoù met tost a-walc'h e tleont bezañ d'ar mor bras evit kaout un heled bras a-walc'h. En Europa ez eus eus ar stumm milinoù-se abaoe ar Grennamzer, mare Roma gozh marteze.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
Which ne’er might be repeated; who could guess
Milin-vor
Mont en-dro
Ar milinoù-mor o deus ur fardell gant rañvelloù untu. Digenvezañ a ra ar fardell ur bae bihan pe ul lodenn eus un aber a-benn krouiñ ur stankad.
Leuniet e vez ar poull gant ar mor e-pad al lanv. Pa ya war-draoñ e kloz ar rañvelloù emgefreek evit mirout ouzh ar poull a zileuniañ. Pa vez bras a-walc'h an diforc'h etre live ar poull ha live ar mor e vez digoret ar rañvelloù : dour ar poull a ziskarg er mor en ur lakaat rodoù ar vilin da dreiñ.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
Since upon night so sweet such awful morn could rise!
Milin-vor
Mont en-dro
Gant an doare-se da vont en-dro ne c'hall ar milinoù-mor bezañ implijet nemet e-pad ul lodenn eus an devezh, pa vez izeloc'h live ar mor eget hini ar poull (6 eur bep 12 eur gant Milin ar Birlo da skouer). Seul vihanoc'h ar c'henefeder mare, seul verroc'h padelezh an implij.
Antanas Smetona
Antanas Smetona (Ukmergė, 10 Eost 1874 – Cleveland, 9 Genver 1944), a oa kazetenner hag a voe kentañ prezidant Lituania, hag unan eus ar bolitikerien a bouez er vro-se. Etre ar Brezel-bed Kentañ hag an Eil Brezel-bed e renas e vro. Uan eus ideologourien bouezusañ ar vroadelouriezh a voe e Lituania.
Milin-vor
Mont en-dro
En enep d'ar milinoù all n'emañ ket an energiezh produet gant ar milinoù-mor e dalc'h doare an amzer (avel, koempadoù). Met ezhomm o deus eus labourioù brasoc'h (sevel ur fardell).
Antanas Smetona
Yaouankiz
Goude bezañ bet er skol da gentañ en Ukmergė, ha war-lerc’h e Taujėnai, war an aod, ez eas d’ober e studioù en Academia Petrina e Jelgava (hiziv e Letonia), en ur skol brudet e proviñsoù rusian ar Mor Baltel. Evel studier lituanat ha katolik e savas a-enep ar reolennoù a redie ar studierien da lavaret o fedennoù e rusianeg ha da vont da ofisoù an ili ortodoks. Skarzhet e voe eus an Academia Petrina ha mont a reas neuze d’ur skolaj e Sant Petersbourg, e 1897. Eno e skigne, dre guzh, levrioù lituanek, asambles gant studierien all, hag e-pad ur pennadig e voe toullbac’het. E 1902 e echuas e studioù ha mont a reas da Vilnius, ma labouras en ur bank betek 1915.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
— Lord Byron, Childe Harold's Pilgrimage Thackeray a implijas an dañsadeg e Vanity Fair ma voe awenet, gant e bajennadoù, meur a film, evel hini 1935 gant RKO ha Becky Sharp (harozez e romant), kentañ film Technicolor The American WideScreen Museum, ken e c'haller lavarout eo dañsadeg Dugez Richmond eo an darvoud istorel kentañ a weler en ur film liv.
Antanas Smetona
Politikerezh
Unan eus izili gentañ Strollad Demokratel Lituania e voe Antanas Smetona, a-raok ar brezel. Dilennet e voe e kuzul-ren ar gostezenn-se. Skrivañ a rae ivez e meur a gelaouenn lituanek ; oberiant e oa e meur a gevredigezh sevenadurel ha kelenn a rae lituaneg ivez. En e skridoù e save a-du gant dizalc’hiezh Lituania.
Milin-vor
Lec'hiadur
Ouzh meur a dra e tleer sellout evit kavout ul lec'h a-feson evit sevel ur vilin-vor : bezañ tost ouzh ar mor ha gwarezet diouzh ar gwagennoù war un dro, gant plas a-walc'h evit sevel ur stankad dour.
Antanas Smetona
Politikerezh
E 1916, asambles gant emsaverien all eus Vilnius, e kasas d’an arme alaman a oa war dalbenn ar Reter ur skrid ma oa goulennet ar gwir evit Lituania da gaout ur stad dizalc’h.
Milin-vor
Istor
Ar vilin-vor savet war ribl ar Fleet e Londrez a vije an hini gentañ, sevel a raje da vare Roma gozh.
Antanas Smetona
Politikerezh
Etre an 18 hag an 22 a viz Gwengolo 1917 e kemeras perzh en ur vodadeg vras e Vilnius ha dilennet e voe e penn Kuzul Lituania (1917-1919). D’ar 16 a viz C’hwevrer 1918 e voe unan eus sinerien Disklêriadur Dizalc'hiezh Lituania.
Milin-vor
Istor
Met ar re kentañ, er Grennamzer bepred, a gaver war aod Iwerzhon : ur vilin a-zerc'h he rod eus ar e Killoteran e-kichen Port Láirge, ur vilin a-zremm he rod eus circa 630 e "Little Island" e-kichen Korkig, ur vilin all nepell alese. Eus 787 eo milin manati Nendrum war un enezenn e morlenn Loch Cuan e Norzhiwerzhon. E Bro-Saoz ez eus meneget ur vilin-vor e porzh Dover gant an Domesday Book eus 1086 (5624 milin-vor zo meneget, milin-avel ebet hag ur vilin-vor hepken). Eus 1170 eo milin-vor Woodbridge. Adsavet e voe e 1792 ha treiñ a ra c'hoazh hiziv an deiz. Ur vilin eus ar Grennamzer a ya en-dro c'hoazh ivez e Rupelmonde e-kichen Antwerpen (Flandrez).
Antanas Smetona
Politikerezh
E-pad un toullad mizioù e vevas Smetona en harlu en Alamagn hag e broioù Skandinavia, da glask harp d’an emsav lituanat.
Sassari
Sassari (Sassari en italianeg hag e sassaresu, Tàtari pe Tàthari e sardeg) zo ur gêr hag ur gumun eus Sardigna, kêr-benn proviñs Sassari.
Milin-vor
Istor
En em strewiñ a ra ar milinoù-mor er Grennamzer en holl lec'hioù dereat en Europa : e Bro-Skos, e Bro-Gembre, e Bro-Saoz, en Izelvroioù, e Breizh (aber ar Renk da skouer), e Bro-Spagn hag e Portugal. En e oa 76 milin-vor e Londrez, en o zouez div war pont Londrez. D'ur mare bennak e oa 750 milin-vor o treiñ war aodoù ar Meurvor Atlantel, en o zouez war-dro 300 er Stadoù-Unanet, 200 er Rouantelezh-Unanet ha 100 e Frañs (e Breizh dreist-holl e gwirionez).
En e ya implij ar milinoù-mor war ziskar fonnus. E 1938 e lenned en ur studiadenn e chome 23 milin-vor e Bro-Saoz, 10 anezho o vont en-dro o-unan. Dastroet pe distrujet eo an darn vrasañ anezho.
E Breizh
Milinoù-mor zo er vro abaoe ar Grennamzer. Setu un nebeud anezho a c'haller gwelet c'hoazh war hon aodoù :
Kalz re all a zo.
En Europa
Un nebeud skouerioù :
Mordredanva
Implijet eo pennaenn ar milinoù-mor gant ar mordredanvaoù, da skouer stankell vordredan ar Renk, savet e 1967, hag a brodu 500 GWh a dredan bep bloaz. Met un diforc'h a zo gant ar milinoù-mor : gallout a ra mont en-dro gant an tre hag ivez al lanv. Energiezh nevezadus eo a vez produet gant ar mordredanvaoù, ne vezont ket savet ken er bed avat. Daou dra a c'hall displegañ kement-se. Da gentañ, n'eus ket kalz a lec'hioù ma c'haller sevel kemplezhioù ken bras-se. Ha da eil, n'eo ket gwall domm ar c'hevredigezhioù kornôgel da gaout seurt savadurioù hiziv abalamour d'o youl da wareziñ al lec'hiennoù naturel war an aod.
Antanas Smetona
Prezidant Lituania
D’ar 4 a viz Ebrel 1919 e voe dilennet prezidant kentañ Republik Lituania gant Kuzul Stad Lituania. D’an 19 a viz Ebrel 1920 avat e lezas ar garg-se gant Aleksandras Stulginskis, nevez-dilennet da brezidant gant ar parlamant, ar Seimas. E penn ar Strollad Broadel e voe Smetona adalek 1924, e-keit ha ma laboure evel kazetenner hag, adalek 1923, evel kelenner e Skol-veur Vytautas Magnus e Kaunas.
Pa voe staget Tiriad Memel (Klaipėda) ouzh Lituania, e Genver 1923, e voe anvet Smetona da gomiser eno ur pennad. Met e zilez a roas ha distreiñ a reas d'ar skol-veur da gelenn.
D’ar 17 a viz Kerzu 1926 e kemeras perzh en un taol-stad a-enep ar gouarnamant. D’an 19 a viz Kerzu e voe lakaet da brezidant. Envel a reas Augustinas Voldemaras da gentañ ministr. D’ar 15 a viz Mae 1928 e voe divodet ar parlamant gant Smetona hag embannet ur vonreizh nevez. E 1929 e voe skarzhet Voldemaras eus e garg ha dont a reas Smetona da vezañ ar rener nemetañ er vro, gantañ an holl c’halloudoù. Dindan renad Smetona, diktatour ha broadelour, e voe serret ar skolioù polonek a oa e kreisteiz ar vro. Harzet ha toullbac’het e voe meur a wech izili eus Strollad Komunour Lituania, a oa berzet.
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Elisabetta Gonzaga ( Mantova, 1471-1526 Ferrara) a oa ur briñsez italian eus deroù ar XVIvet kantved.
Antanas Smetona
Eil Brezel-bed
Goude an Emglev Molotov-Ribbentrop, etre Alamagn hag an Unvaniezh Soviedel, e voe aloubet Lituania gant an arme soviedel e Mezheven 1940. Gouarnamant Jozef Stalin a embannas un ultimatum, o c’houlenn e vefe lezet soudarded an Unvaniezh Soviedel da vont e Lituania a-raok ar 14 a viz Mezheven, da hanternoz. Smetona a ginnigas stourm ouzh an alouberien met ne savas ket e c’houarnamant nag an arme a-du gantañ, pa gave dezho ne vijent ket evit talañ ouzh un enebour kalz kreñvoc’h egeto. Neuze e fizias Smetona renerezh ar vro er c’hentañ ministr Antanas Merkys, d’ar 15 a viz Mezheven, ha tec’hout a reas, da Alamagn da gentañ ha da Suis da c’houde.
Er Stadoù Unanet
Kuitaat a reas Suis e miz Genver 1941 hag erruout er Stadoù-Unanet e miz Meurzh er bloavezh-se, goude tremen dre Bortugal ha Brazil. Eno e reas e annez. Krog e oa da skrivañ ul levr war istor Litunaia met ne c’hellas ket e echuiñ, rak mervel a reas e ti e vab d’an 9 a viz Genver 1944, abalamour ma c’hoarvezas un tan-gwall eno. Moarvat e oa ur gwallzarvoud, met lod a gontas e oa bet c’hwezhet an tan en ti gant spierien rusian eus an NKGB.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
E taolenn drovezhiek an elfennoù, ur bloc'h zo ur bodad elfennoù kimiek ez eo heñvel o gwiskad amsav, eleze an amestez pellañ eus kraoñell an atomenn ma tro an elektronennoù a gemer perzh el liammoù kimiek. En atomennoù diazez, ar gwiskadoù amsav o deus an hevelep niver pementadel eilrenk \ell ("ell") a zeskriv o amestez pellañ (a zo ur gevreizhenn wagenn e gwirionez, n'eo ket un amestez evel hini an Douar tro-dro d'an Heol).
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Merc'h e oa da Federico Iañ Gonzaga, markiz Mantova, ha da Marc'harid Bavaria. C'hoar e oa da Francesco II Gonzaga.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
Hervez talvoudegezh \ell eo an niver brasañ a elektronennoù a zo war un amestez, ha pep talvoudegezh he deus un anv saoznek, evel diskouezhet en daolenn-mañ :
Gerard (kont Aovergn)
Gerard I, pe Geraud I († 25 Mezheven 841) a oa kont Aovergn war-dro kreiz an.
Guillaume Dufay
Guillaume Dufay (1397–1474), pe Du Fay, Du Fayt (distaget [fa(j)i]), a oa ur sonaozour bourgognat.
Gerard (kont Aovergn)
En e raok e oa Guérin II a oa kont c'hoazh e 834. Krediñ a c'haller e oa bet anvet gant Pepin Iañ, roue Akitania (814-838), mab d'an impalaer Loeiz an Deol, tad-kaer Gerard.
Euredoù
Div wech e timezas Gerard:
References
https://www.geni.com/people/Mathilde-of-Aquitaine/6000000001578856844?through=6000000003827181172
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Eured
E C'hwevrer 1488 e timezas da Guidobaldo Iañ da Montefeltro, dug Urbino. Bugel ebet n'o doe.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
Arzourien a voe awenet ivez, evel John Everett Millais, a livas The Black Brunswicker e 1860, Henry Nelson O'Neil a reas Before Waterloo e 1868, ha Robert Hillingford a livas The Duchess of Richmond's Ball.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
Da heul an daolenn-se ez eo bet anvet bloc'hoù an daolenn drovezhiek ; pevar bloc'h zo neuze, a zo anvet s, p, d ha f.
Perzhioù dre vras
Elfennoù eus ar "strollad pennañ" a reer peurliesañ eus elfennoù ar bloc'hoù s ha p ; metaloù ardreuzat a vez graet eus ar bloc'h d, hag er bloc'h f e lakaer hogozik an holl lantanidoù (adalek 57La betek 70Yb hag an aktinidoù (adalek 89Ac betek 102No).
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Tec'het eus Urbino
D'an 21 a viz Mezheven 1502 e voe kemeret Urbino gant Cesare Borgia ma rankas an dug Guidobaldo tec'hel kuit. Elisabetta a oa e Mantova d'ar poent, hag eno e chomas ken na eas ar Borgia da vrezeliñ da lec'h all. E 1503 avat e oa distro da Urbino.
Dañsadeg Dukez Richmond
Levezon sevenadurel
Ur rann e voe an dañsadeg eus trede arvest ur reuzc'hoari anvet In the Days of the Duke skrivet gant Charles Haddon Chambers ha J. Comyns Carr.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
Perzhioù dre vras
Dizemglev zo avat a-zivout an elfenn-mañ-elfenn ; da skouer, an teir elfenn 30Zn, 48Cd ha 80Hg, a zo er strollad 12 hag er bloc'h d a vez alies lakaet er bloc'h p a zo er "strollad pennañ", abalamour ma vezont tostoc'h dre o aozadur fizikel hag o ferzhioù kimiek ouzh elfennoù ar bloc'h p eget an elfennoù all eus ar bloc'h d. A-wechoù e vez sellet ouzh elfennoù ar strollad 3 (er bloc'h d) evel re ar "strollad pennañ" rak damheñvel ouzh elfennoù ar bloc'h s e vezont kavet gant lod skiantourien.
Guillaume Dufay
Ganet e oa Guillaume Dufay en 1397, pe e Cambrai pe e Fay, e-tal Cambrai, met kentoc'h e Beersel — nepell diouzh Brusel, pe e Chimay — nepell diouzh Charleroi.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
Bloc'h s
Holl elfennoù ar strolladoù 1 ha 2 zo er bloc'h s dre ma'z eo 0 talvoudegezh o niver pementadel eilrenk \ell ; eil elfenn an drovezh 1, an heliom, zo ivez er bloc'h s, evel a zo bet displeget amañ a-us. Metaloù eo holl elfennoù all ar bloc'h : metaloù alkaliek (strollad 1) ha prialkaliek (strollad 2). Blot eo an holl vetaloù-se, hag izel eo o zeuzverk (ar wrezverk ma teuzont, ma troont d'ul liñvenn) hag o bervverk (ar wrezverk ma troont d'ur gaz). An darn vuiañ anezho a laka liv en ur flammenn. An holl anezho war-bouez an heliom zo kediekik-kenañ, da lavarout eo e tazgweredont aes gant elfennoù all.
Mittelbau-Dora
Mittelbau-Dora pe Dora-Mittelbau a oa ur c'hamp-bac'h krouet e miz Eost 1943 en Alamagn e-pad an Eil Brezel-bed.
Bloc'h (taolenn drovezhiek)
Bloc'h p
Holl elfennoù ar strolladoù 13 betek 18 (war-bouez an Heliom) zo er bloc'h-se dre o niver pementadel eilrenk \ell = 1 : 6 strollad zo er bloc'h abalamour ma c'hall an amestez p derc'hel 6 elektronenn d'ar muiañ ; 1 elekronenn zo en amestez p er strollad 13, 2 elektronenn er strollad 2, hag evel-se betel 6 elektronenn war amestez p elfennoù ar strollad 18. Tri doare elfennoù zo er bloc'h p : metaloù, metaloidoù ha nann-metaloù, ha teir stad fizikel : kaledoù, gazoù, hag ul liñvenn (35Br).
Bloc'h d
E kreiz an daolenn drovezhiek emañ ar bloc'h-se (strolladoù 3-12). Metaloù eo an holl elfennoù-se ; metaloù ardreuzat eo an holl anezho, daoust ma'z eo re ar strolladoù 4-11 hepken hervez lod skiantourien. Gant an drovezh 4 e krog ar boc'h d. Da ardreuzat e vezont lakaet abalamour ma'z int etre ar metaloù tredanvuiek kreñv (strolladoù 1 ha 2) a ro aes-tre elektronennoù da stummañ ionoù muiel hag ar re dredanvuiek gwan (strolladoù 13-16). An darn vuiañ eus an elfennoù-se o deus da nebeutañ 1 elektron oberiant en o gwiskad d (\ell = 2).
Bloc'h f
Petra bennak ma vez diskouezt ar bloc'h f en un doare distag diouzh an elfennoù all e taolenn drovezhiek an elfennoù emañ da vezañ renket etre ar bloc'hoù s ha p, etre ar strolladoù 2 ha 3. Abalamour ma n'emaint en hini ebet eus ar strolladoù 1-18 e vezont diskouezet a-zisrann. En trovezhioù 6 (lantanidoù) ha 7 (aktinidoù) emañ elfennoù ar bloc'h f. Metaloù int, a vez lakaet da ardreuzat etre re ar strolladoù 3 ha 4 ; tost da re elfennoù ar strollad 3 eo perzhioù kimiek al lantanidoù, douaroù rouez a reer a-wechoù eus an elfennoù lantanidoù + strollad 3. O niver pementadel eilrenk \ell = 3 eo perzh boutin elfennoù ar bloc'h f. Koulskoude, teir elfenn eus ar bloc'h-se n'o deus elektronenn ebet er gwiskad f : 57La, 89Ac ha 90Th ; dre o ferzhioù kimiek kentoc'h eget dre o ferzhioù fizikel int bet renket er bloc'h f.
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Tec'het eus Urbino
E 1508 e varvas he fried diganti hogen chom a reas da vevañ e lez Urbino, evel Dugez mamm. He nizez Eleonora Gonzaga a oa dimezet d'an dug nevez, Francesco Maria Iañ della Rovere, a gare e voereb, hag a oa bet advabet ganti hag he fried, Guidobaldo da Montefeltro.
Jakez Mari Gwilhoù
Jakez Mari Gwilhoù, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1851 e Gwimilio, marvet d'an 21 a viz Gouere 1904, oa beleg ha skrivagner brezhonek.
Elisabetta Gonzaga (1471-1526)
Tec'het eus Urbino
E mezheven 1516e rankas kuitaat Urbino, skarzhet gant ar pab Leon X a felle dezhañ reiñ an dugelezh d'e niz Lorenzo II de' Medici. Neuze ez eas Elisabetta Gonzaga gant he nizez, an Dugez Eleonora Gonzaga hag he c'hoar-gaer, ar gontez Emilia Pia da Montefeltro, da glask repu da Ferrara.
Louvil
thumb|250px|right|Lec'hiadur Louvil e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Louvil  a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Mafalda Arnauth
Mafalda Arnauth, ganet d'ar 4 a viz Here 1974, zo ur ganerez fado portugalat.
Sport Club Rio Grande
Ar Sport Club Rio Grande, pe Rio Grande hepmuiken, zo ur c'hleub mell-droad braziliat eus kêr Rio Grande, en Rio Grande do Sul. Kemer a ra perzh er Campeonato Gaúcho.
Talacre
Talacre zo ur gêriadenn e biz Kembre, e penn hanternosañ Sir y Fflint.
E kumuniezh Llanasa emañ, war aod kornôg Glannau Dyfrdwy, e-kichen beg-douar Y Parlwr Du. Emañ hanter-hent etre Prestatyn er c'hornôg ha Ffynnongroyw er reter. Brudet eo an aod-traezh eno ha dont a ra kalz a douristed di e-pad an hañv.
A-dreñv d'ar gêriadenn emañ torgennoù kentañ Bryniau Clwyd, hag a verk bevenn reter Dyffryn Clwyd. Un tour-tan zo en hanternoz d'ar gêriadenn, e-kichen Y Parlwr Du.
Stef (embregerezh)
STEF, bet STEF-TFE, zo un embregerezh dezougen yen, arbennikaet war dezougen ha pourvezerezh ar produioù gounezvouederezh ha risklus a-fed temperadur (fresk, skornet).
Travaux d'Investigation et de Recherche
Travaux d'Investigation et de Recherche (TIR) zo un ti-embann savet e rann ar brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2, krouet d'ar 7 Kerzu 2007 ha renet gant Herve Bihan, hag a embann levrioù diwar-benn ar yezhoù, al lennegezh, ar sevenadur..., e galleg dreist-holl hag ivez e brezhoneg (troet e galleg alies) hag e saozneg.
Stef (embregerezh)
STEF zo un embregerezh treuzvroadel gant 18 000 implijad en 8 bro europat ha gant ur sifr aferioù a 3 255 M€ e 2018. Kavout a reer an embregerezh en ti-eskemm gant ar c'hoad STF. Sez an embregerezh zo e Pariz.
Boned
thumb|Ur boned. thumb|Plac'h he boned gwenn. thumb|right|An doue [[Attis gant ur boned frigian.]] thumb|right|Ar varkizez de Pezé hag ar varkizez de Rouget gant he daou vugel, poltredet gant [[Elisabeth Vigée-LeBrun e 1787. Emañ an eil markizez gant ur boned, eben gant un tulban.]] Ur boned zo ur pennwisk dierien ha hep tamm stumm kalet ebet ennañ. E gloan e vez graet alies, e danvez kevanaozet a-wechoù. Meur a seurt bonedoù zo, hervez an implij a reer anezho.
Yezh
E 1499 ez eo testeniekaet ar ger "boned", diwar ar galleg kozh bonet "danvez da fardañ pennwiskoù" (1160), diwar latin ar Grennamzer abonnis, a zo germanek e orin. Evit a sell ouzh ar pennwiskoù e klot ar ger boned gant ar ger saoznek bonnet, a dalvez evit pennwisk ur vaouez (hag ivez evit hini ur vaouez pe ur gwaz e Bro-Skos hepken). Diwar ar galleg e teu ar ger saoznek, a zo testeniekaet abaoe 1375-1425.
Doareoù bonedoù
Ret eo disheñvelout ar bonedoù da wiskañ er-maez hag ar re da chom en ti, ar re da ziwall diouzh an avel hag ar re da zerc'hel blev ar merc'hed er gêr, ha re ar baourien ha re ar vondianed.
Makabeed
Hervez ar Bibl (Kentañ Levr ar Vakabeed hag Eil Levr ar Vakabeed ) e oa ar Vakabeed un tiegezh a gemeras penn ar stourm enep ar rouaned hellenadek (Seleukided) e Rouantelezh Yehouda war-dro 165 kent JK.
Boned
Bonedoù relijiel
E-touez kumuniezhioù relijiel a zo e vez gwisket bonedoù gant ar merc'hed, hiziv evel er. Kement-se a veze graet gant ar Vignoned (Quakers) betek an, hag a vez graet c'hoazh gant an Old Order Mennonites hag an Amished.
Makabeed
Daoust ma ne oa nemet Youdas o vezañ en-strizh lesanvet Makabai (Ar morzhol) e vez implijet an anv Makabeed pa gomzer eus Matathias ar beleg eus lignez Asmon (a vije bet tad-you-gozh Matathias), a renas an emsavadeg da gentañ hag eus e vibien Youdas, Yonathan ha Simon.
E Kentañ Levr ar Vakabeed (1M) e veneger Matathias, Youdas, Yonathan ha Simon. Ne gaver nemet Youdas en Eil Levr ar Vakabeed.
Matathias a voe e penn ar Yuzevien e 168-167 kent JK, Youdas etre 167 ha 152 kent JK, Yonathan etre 152 ha 142 ha Simon etre 142 ha 134 kent JK.
Goude marv Simon e chomas izili eus al lignez e-penn Yehouda. Graet e vez rouaned Asmonat anezho. Renet o deus en un doare damemren war Yehouda betek 37 kent JK.
Deuddwr (Rhwng Gwy a Hafren)
Kombod Deuddwr a oa ur c'hombod e tolead Rhwng Gwy a Hafren, e Kembre, er Grennamzer. Ur c'hombod "dizalc'h" e oa, pa ne oa e-barzh kantrev ebet.
En em astenn a rae Deuddwr e-kreiz Kembre, etre Powys Wenwynwyn en hanternoz ha Ceredigion er gornaoueg. En-dro dezhañ e oa kombod Arwystli Uwch Coed (e kantrev Arwystli) e Powys, kombodoù Gwerthrynion ha Buellt er reter hag er c'hreisteiz e tolead Rhwng Gwy a Hafren, ha kombodoù Mefenydd ha Penardd (e kantrev Uwch Aeron) e Ceredigion.
Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn istor Deuddwr. Helebini a voe etre rouantelezh Deheubarth hag an aotrouien norman eus Marz Kembre evit tapout ar galloud eno, adalek dibenn an XIvet kantved. Diwezhatoc'h e voe ur rann eus Sir Faesyfed ha goude-se eus kontelezh Powys.
Curgies
Curgies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Brosezadezh
E bevoniezh e vez graet brosezat, eus ur blantenn, ul loen ha na vez kavet nemet en ur vro, un enezenn, ur stêr... Da skouer, Foeon Glenan (Narcissus triandrus capax) zo plant ha ne vezont kavet nemet en Inizi Glenan ha neblec'h all ebet en un doare naturel.
De dulle griet
De dulle griet a zo titl unan eus albomoù bannoù-treset izelvroek Suske en Wiske (hag a zo Bob et Bobette e galleg), diwar dorn Willy Vandersteen. Embannet e voe er c'hazetennoù De Standaard ha Het Nieuwsblad etre an 22 a viz C'hwevrer hag ar 1añ a viz Gouere 1966. Er memes bloaz e voe embannet an albom. Suske ha Wiske eo an tudennoù pennañ, hag e-touez al lec'hioù ma tremen an istor emañ Mirdi Mayer van den Bergh. Adembannet eo bet e Belgia etre an 23 a viz Here hag an 22 a viz Genver 2003 er sizhunieg Suske en Wiske weekblad.
Dulle Griet (kanol)
Dulle Griet (diwar anv ar goueriadez flandrezat Dulle Griet) a zo ur c'hanol houarn bras a zo e Gent, e Belgia. 4,98 m eo hirder ar c'hanol, ha 16,4 tonenn e bouez. En hanterenn gentañ ar 15 kantved e voe savet E 1452 e voe implijet pa voe taget Oudenaarde gant arme tud Gent. Pa yae kuit tud Gent e voe tapet gant difennerien Oudenaarde, hag e 1578 e voe adkaset da C'hent .Hiziv an deiz emañ war ziskouez e plasenn Marc'had ar Gwener e kêr gozh Gent. Abaoe 1943 ez eo bet lakaet da vunomant gwarezet.