cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Beatles
Doareoù-sonerezh
Nevesaat an doare da seniñ hag enrollañ sonerezh en deus klasket ar strollad ober bepred, hag unan eus e berzhioù-dibar an hini eo. Hervez an istorour war ar sonerezh Martin Campbell ez eus e-barzh A Day in the Life tout arz ha barregezh ar Beatles, an ijin war ar son, un ton a-boz a zalc'h soñj ennañ, al liamm kreñv etre ar pozioù hag ar sonerezh. Mont a ra pelloc'h en ur lavaret eo ur ganaouenn en ur rummad nevez, kempennetoc'h eget ar pop ha nevesaus en ur mod dibar Dominic Pedler en deus diskouezet penaos e kroaz ar Beatles doareoù disheñvel, james en ur vont eus ur jañr d'ur jañr all an eil war-lerc'h egile, met o vestroniañ anezho bepred en ur mod kenstur Gant an amzer ez eus deuet war-wel blazoù disheñvel izili ar strollad. Un dislavar zo en ur mod gant golo glann an Albom gwenn hag an doareoù-sonerezh liesseurt a glever ennañ, da skouer Revolution 9 gant Lennon, ur c'hlask er sonerezh pleustrek levezonet gant Yoko Ono, Don't Pass Me By gant Starr, ur ganaouenn country, While My Guitar Gently Weeps, ur werz-rock gant Harrison hag Helter Skelter, ur garm proto-metal. .
Labour George Martin
Labour a-dost George Martin en e berzh a broduer a laka anezhañ da vezañ war ar renk evit perzh ar "pempvet Beatle" Stummet e oa gant ar sonerezh klasel hag implijet en deus ar pezh a oueze e meur a zoare, ouzhpenn treuzkas tammoù eus teorienn ar sonerezh da izili ar strollad, da lakaat gerioù war ar pezh a santent ha da harpañ anezho en ur vont war-raok gant ar skrivañ-kanaouennoù Martin an hini eo en doa kinniget da vMcCartney ur pevarad-kerdin evit Yesterday, o lakaat ar Beatles d'ober anaoudegezh d'ur bed leun a livioù klasel n'anavezent ket. O diorren war ar c'hrouiñ a oa bet harpet gant youl Martin da glask traoù nevez ivez, ha da gompren o c'hinnig, da skouer pa veze goulennet lakaat un dra bennak "barok" d'ur sonenn bennak. Estreget sonaozañ a rae Martin, seniñ a rae meur a venveg, evel ar piano, an orglez peotramant binvioù kouevr. .
Labourat gant Lennon ha McCartney en doa rediet Martin d'ober gant daou stil skrivañ kanaouennoù. Eeunoc'h e oa labourat gant McCartney, a laboure en ur mod klasel a-walc'h, met kaset e veze gant Lennon, a labour dre e anien, da sevel aozennoù dreist-ordinal, ar skouer gwellañ a vije Being for the Benefit of Mr. Kite!. Sada ar pezh a lavare diwar-benn doareoù-skrivañ Lennon ha McCartney hag e levezon stabilaat :
Savet e oa a-du Harrison gant ar soñj-se diwar-benn e levezon stabilaat : "Me 'gred 'oamp kresket ar bloavezhioù-se asambles, hemañ evel an den reizh ha ni evel ar re ziskiant; met bepred e oa amañ da reiñ ster d'hon follentez – kustum 'oamp da vezañ un tammig avant-garde devezhioù zo eus ar sizhun, hag evel un eor e vije, da gas an dra-se dre an ijinourien ha dre ar vandenn-enrollañ."
Er studio
Gant o sonerezh ijinus hag o implij eus an teknologiezh o doa goulennet ar Beatles kalz a daolioù-arnod digant George Martin hag ijinourien ar studioioù. Kement tra a veze mat da lakaat er sonerezh : distro ur gitar en uhelgomzer, dason ur voutailh, ur vandenn kaset d'an tu-kontrol. O c'hoant da grouiñ trouzioù nevez e kement añrejistramant kenaozet gant barregezh Martin da aozañ sonerezh ha barregezhioù ijinourien EMI evel Norman Smith, Ken Townsend ha Geoff Emerick zo bet klevet adalek Rubber Soul, met dreist-holl gant Revolver hag an albomoù da c'houde. .
Estreget an teknikoù nevez ijinet er studio (plas ar mikro, bouklennoù-enrollañ, cheñch tizh an enrolladenn...) e oa bet degaset gant ar Beatles binvioù-sonerezh ne gleved ket alies e kanaouennoù-rock, en o zouez lazioù-kerdin ha kouevr peotramant binvioù indian (evel ar sitar hag ar swarmanda) Binvioù elektronek o doa implijet ivez, evel ar Mellotron en doa roet ar son-fleüt sonet gant McCartney e deroù Strawberry Fields Forever.
Izili
Izili pennañ
Izili e penn-kentañ
Singloù embannet e Rouantelezh-Unanet
Kinniget eo pep single diouzh an urzh "Tu A / Tu B". Ar re skrivet « 2ƒA » en o c'hichen zo singloù "tu A doubl". An asterisk zo evit ur ganaouenn embannet war un albom peotramant un EP hag an aourez ≈ zo evit ur stumm disheñvel eus ur ganaouenn embannet war un 33 zro.
Filmoù
Teulfilmoù ha sonadegoù filmet
Karkareg-Youreg
Ur yezh digenvez eo ar c'harkareg-youreg (karkar-yuri) komzet gant 1 142 zen bennak (1994) e Papoua-Ginea Nevez.
Arzhon-Rewiz
Arzhon a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
Louarn gris
Al louarn gris (Urocyon cinereoargenteus) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Amerika.
Touchennaoueg
Ar ger touchennaoueg a c'hell kaout meur a dalvoudegezh:
Matoreg
Un yezh ouralek eus isskourr yezhoù samoyedek ar su eo ar matoreg (mator), komzet gwechall e Menezioù Sayan e Rusia Azia (Siberia).
Teir rannyezh a oa:
1964
Diwar-benn bloavezh 1964 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1964
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1964
Rester
Rester (Retiers e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Rester e oa betek 2015.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En gul plezhek en erminoù
Ardamezioù familh de Coësmes, aotrounez la Chenaudière (siell 1270)
Nyctereutes
Nyctereutes a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini ar rakoungi.
Roll Rouaned Kommagene
Rouantelezh Kommagene a oa ur rouantelezh armenian vihan, gresianekaet, e kreisteiz Anatolia, nepell diouzh Antioc'heia (Antakya hiriv), a voe ganet evel ur stad dindan an Impalaeriezh Seleucid hag a zeuas da vout dishual a-raok bezañ aloubet gant an Impalaeriezh Roman e 72.
Vosges (departamant)
Ar Vosges (distaget: ) zo, abaoe 1790, un departamant, e reter Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Épinal eo ar penn-kêr anezhañ, hag an niverenn 88 a zo roet dezhañ. Savet eo evit un darn vras eus Loren hag un toullad parrezioù eus ar Champagn hag ar Gontelezh-Frank, darnoù eus Dugelezh Bar, hag ivez gant Priñselezh Salm-Salm destaget e 1793.
Istor
Krouet e voe evel ar braz eus an departamantoù gall, e 1790, hag anvet diwar-lerc'h ar menezioù Vosges, met ar re-mañ ne vezont kavet nemet e reter an departamant, hag an torosad a ya kalz pelloc'h eget bevennoù an departamant.
Etre 1871 ha 1918 e oa un departamant stok ouzh Alamagn.
Kanton Kemper-2
Kanton Kemper-2, da lâret eil kanton Kemper, eo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Abaoe 2015
Kanton Kemper-2 a ya nemet ul lodenn eus kumun Kemper d'ober anezhañ.
Bouseg
Ur yezh papouek digenvez eo ar bouseg (busa), pe odiayeg (odiai, uriai), komzet gant tro-dro da 307 den (1994) e proviñs Saundaun e Papoua-Ginea Nevez.
Jan Deloof
Jan Deloof zo ur Flandrezad a oar brezhoneg hag en deus embannet meur a droidigezh diwar hor yezh e nederlandeg. Ganet eo bet Jan Deloof e Zwevegem d'ar 7 a viz Mae 1930. War e amzer vak en deus kenlabouret gant kelaouennoù sevenadurel eus Flandrez evel Ons Erfdeel, Septentrion, Kruispunt. Desket en deus brezhoneg ivez ha tapet en deus ar Priz Roparz Hemon e 2007, evit e droidigezhioù diwar hor yezh en e hini :
Geriadur
E 2004 e oa bet embannet gant Yoran Embanner ur geriadurig brezhoneg-nederlandeg, diwar e zorn. Ouzhpenn se en deus savet ur geriadur brezhoneg-nederlandeg brasoc'h, zo bet lakaet enlinenn war Internet :
619
Diwar-benn ar bloavezh 619 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 619
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 619
Bourmesoeg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Strollad Bro-Saoz Dieub
Ur strollad broadelour o stourm evit dilac'hidigezh Bro-Saoz ha freuz ar Rouantelezh-Unanet eo Strollad Bro-Saoz Dieub (e saozneg : Free England Party).
Savet e voe e C'hwevrer 2008.
Stourm a ra ivez evit mont er-maez eus Unaniezh Europa.
Load kefridiel Strollad Bro-Saoz Dieub
Yezhoù finnek (baltek-finnek)
Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù finnek-mañ, ennañ 1 yezh komzet e Finland:
Rafael Leónidas Trujillo
Rafael Leónidas Trujillo Molina ( – ) a zo bet diktatour ar Republik Dominikan etre 1930 ha 1961.
Unan eus diktatouriezhoù gwadekañ eo bet en Amerikaoù. Roet en doa dezhañ e-unan al lesanv "El Benefactor", da lavaret eo Ar Madoberour. Drouklazhet e voe d'an 30 a viz Mae 1961 gant iriennerien skoazellet gant ar Central Intelligence Agency stadunanat.
Selkoupeg
Un yezh ouralek eus is-skourr yezhoù samoyedek ar su eo ar selkoupeg pe samoyeded ostyakek (selkoupeg: шӧльӄумыт әты šöľqumyt әty, "yezh tud ar c'hoadeg"; ruseg: cелькупский язык sel'kupskij jazyk), komzet gant tro-dro da 1.570 den (diwar 3.600 den en holl) e Tom Oblast, Rannbarzh Emren Yamalo-Nenets, Krasnoyarski krai ha Tomskaya oblast e Rusia (Europa) (1994).
Meur a nav disheñvel a vez roet d'ar yezh-mañ e pep rannyezh:
Teir rannyezh ez eus, diaezet da gompren kenetreze a-wechoù:
Gingelom
Gingelom (e limbourgeg: Gingelom ivez) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Azginivelezh arzel
Komz a reer eus Azginivelezh en arzoù, pe eus Azginivelezh arzel, pa reer anv eus labour an arzourien e-pad marvezh an Azginivelezh.
Ur prantad a virvilh-spered eo bet an Azginivelezh, ken e-keñver al lennegezh, an arzoù ken e-keñver ar skiantoù. Dre Europa a-bezh e voe skignet mennozhioù nevez e metoù al lenneien.
E-touez an traoù pouezusañ bet degaset gant ar prantad a reer an Azginivelezh anezhañ eo an adneveziñ eus an temoù hag eus an arz en Europa goude ar Grennamzer. Lec'hiañ al luskad arzel-mañ ent-resis en amzer a zo diaes d'ober. Degemeret e vez koulskoude e krogas en Italia er XVvet kantved, hag en em ledañ a reas war-lerc'h war ar peurrest eus ar c'hevandir, kreñv pe greñvoc'h e levezon hervez al lec'hioù. Er XVIvet kantved e pad an Azginivelezh hag en he barr emañ e meur a vroioù neuze. A-drugarez d'an araokadennoù teknikel, d'ar c'henarroud politikel, sokial ha skiantel o cheñch e c'hell an arzourien mont davet hentoù nevez. Evit ar wech kentañ n'eo ket ken an arz tra ar galloud relijiel pe sekulier nemetken, met mont a ra e-barzh ti ar vourc'hizien ivez.
Kanoù Homeros
Kanoù Homeros zo anezho un dastumad pevar-ha-tregont a varzhonegoù (pe daou ha tregont, hervez an doare ma konter), pezhioù berr ha meurganek, a veze lakaet war-gont Homeros en Henamzer. Hiziv e soñjer eo ken kozh hag amzer Hesiodos an hini koshañ, ar c'han da z-Demeter. Kinniget eo pep kan d'un doue, ha kanet e veze gant ur barzh evel raklavar (pe "proem", diwar ar gregach προοίμιον / prooímion), a-raok dibun ur barzhoneg kalz hiroc'h.
Kanton Kemper-3
Kanton Kemper-3, da lâret eo trede kanton Kemper, a oa ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Kemper-3 a yae kumunioù Ploveilh ha Pluguen en o fezh hag ul lodenn eus kumun Kemper d'ober anezhañ.
Manitou
Manitou a c'hall bezañ :
Xerxes Armenia
Xerxes (armenianeg: Շավարշ, Šavarš; gregach: Ξέρξης, Xérxēs), mab da Arsames II, marvet a oa roue Sofene en kantved kent JK.
Trec'het e voe gant ar roue Antiochos III e 212 kent Jezuz-Krist. Hennezh a roas dorn e c'hoar dezhañ. Dimeziñ a reas Xerxes da Antiochis III, c'hoar ar roue eta. Muntret e voe gant e wreg pa ouias homañ e oa o vont da drubardiñ he breur.
Meac'heg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù East Bird's Head eo ar meac'heg (meyah) komzet gant tro-dro da 15 000-20 000 den (1995) e Papoua ar C'hornaoueg (Indonezia).
Sant
Ur sant (latin sanctus -i; gregaj αγίος (hagios), hebraeg qâdosh) zo un den, gwaz pe maouez, brudet en hengoun relijionoù zo abalamour d'an darempred ispisial en defe gant Doue, pe an doueed, hervez ar feizidi. Doujet eo abalamour d'e berzhioù mat, perzhioù speredel peurgetket, d'e zeoliezh, hag, a-wezhioù, d'ar galloudoù dreist-ordinal a resev da-heul an darempred-se.
Levezon ur sant a c'hall tremen dreist bevennoù e relijion pa vez anavezet perzhioù hollvedel d'e vuhezegezh gant ar re all : da skouer, Tereza Kalkuta, Frañsez a Asiz, ur sant katolik bras, pe Gandhi, ur rener speredel eus an Indez. Ar pep brasañ eus relijionoù India zo douget d'ar sinkretegezh. An teir relijion undoueek eus ar c'hornôg (kristeniezh, islam ha yuzeviezh), avat, n'int ket hag o sent zo kehelet e diabarzh o c'humuniezh hepken.
Nac'hañ a ra ar sunniegezh hag ar brotestantiezh ar meiziad a sant da lâret eo kehelerezh pe azeulerezh an dud. Daoust da se ez eus bet diorroet ur c'hehelerezh birvidik en-dro da vezioù ar sent gant skourroù direizhkredennek eus ar soufiegezh hag eus an islam chiit, e diavaez an islam ofisiel ha desket.
Katoligiezh
Ar sant a vet enoret goude e varv, er relijion gatolik, dre an abeg ma talv e vuhez da skouer d'ar gristenien all. Da zeiz e varv eo e vez goueliet en iliz katolik.
A-bouez eo bet ar sent en istor ar gatolikiezh, ha santelaet eo bet an ebestel gentañ, hag ar bibien gentañ.
Hervez ul lec'hienn gatolik roman e vefe "ouzhpenn 10 000 sant anavet ha tud santelezehet e-doug an istor, gant an Iliz katolik hag ar mammennoù reizhkredour, met n'eus kont resis ebet anezhe".
Embannet e oa Lives of the Saints e 1756, gant Alban Butler, ennañ 1486 sant. En embannadur diwezhañ an oberenn-mañ, embannet gant an abad Herbert Thurston, S.J., ha Donald Attwater, e kaver notennoù diwar-benn buhez 2565 sant. Hervez an aotroù Robert Sarno, eus breuriezh ar Vatikan diwar-benn ar sant, e vefe dic'hallus lâret an niver resis eus ar sent.
Boudaegezh
Er voudaegezh e vez doujet-kenañ an arhated, pe arahanted, evel ar voudaed hag ar vodhisattvaed.
N'eus ket eus ar ger « sant » er voudaegezh. Ar c'hiz nevez a-walc'h da ober "e santelezh" eus an Dalai-lama er voudaegezh tibetan a zeu eus boazioù ar c'hornôg. Un titl troet e doare ar c'hornôg eo. Seblantout a ra siriusoc'h moarvat evit an hini a « vanac'h », « bhikshu du Bouddha », a vez implijet peurliesañ gant Tenzin Gyatso en e skridoù.
809
Diwar-benn bloavezh 809 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Sant
Boudaegezh
ārya eo ar ger azas (e sañskriteg). Troet e vez alies gant ar ger « nobl » hag implijet e vez evit kement boudaad a heuilh an Hent. Pevar seurt boudoù nobl zo, hervez al live tizhet gante hag an niver a liammoù o deus torret gant ar bed : sotapanna, sakadagamin, anagamin hag arhat. Hemañ ziwezhañ eo an hini nemetañ a verk live an hini en deus tizhet an nirvana. Diouzh ar skeul-se, ar bodhisattva n'eo ket ur « boud nobl », rak n'en deus ket torret (a-youl) al liammoù, met perzh e zihun a c'hall lakaat anezhañ e renk an āryaed, hervez ar Mahāyāna.
809
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 809
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 809
Sant
Islam
Enebiñ a ra ar Sunniegezh ouzh pep azeulerezh estreget hini Doue. Ar re a azeul ivez idoloù danvez pe tud a reer "genstrollerien" pe azeulerien-idoloù anezhe. Ur pec'hed anvet Shirk eo. Difennet eo kehelerezh ar sent er Sunniegezh eta. Koulskoude e vez anavezet santelezh tud zo hag e roer dezhe an titl enorus a hazrat neuze, evit komz eus ar Brofeded peurgetket. N'eus urzhaz relijiel ebet er sunniegezh. N'eus ket titloù santelezh roet gant un aotrouniezh eus ar relijion eta met anavezet e vez santelezh un den gant ar feizidi kentoc'h,.
Neoazh e broioù zo eus Afrika, er Maghreb peurgetket, e vez ur « meni » kehelerezh eus ar sent a-wezhioù, hag anvet int marabouted eno. Skourroù direizhkredennek a-walc'h eus ar soufiegezh, a gaver o zariqa en holl ar c'humuniezhioù muzulman, a anavez ivez ar « wali » (arabeg ولي, liester Awliyā' أولياء), a vez troet gant ar ger sant el lennegezh saoznek ha gallek, daoust ma'z eo heñvelster ar ger « wali » alies gant « heñcher etrezek Doue » pe « mestr ».
An Antropologourien o deus diskouezet an heñveledigezhioù etre ar sell taolet ouzh an dud veur soufi er relijion vuzulman boblek ha meiziad kristen ar santelezh. E broioù muzulman zo ez eus santualoù e-kichen bez ar sent soufi, hag e vez lidet devezhioù gouel da vare deiz-ha-bloaz marv ar sent. Un hengoun zo ivez a denn d'ar burzhudoù a vez sevenet e-kichen ar bezioù-se. A-wezhioù e vez aozet al lidoù diouzh un deiziadur heolel, kentoc'h evit diouzh an deiziadur islamek loarel.
An Islam chiit a anavez ivez ar sent hag e vez pirc'hirinajoù e-kichen o bezioù. Er c'hontrol d'an diouganerien pe d'ar gannaded e c'hall an awliya bezañ gwazed pe maouezed. Unan eus ar santezed ar gwellañ anavet eo Rabi`a al-Adawiyya.
Sent Breizh
Sent Breizh avat, dre ma ne heulient ket ar boazioù roman, n'eo ket bet anavezet o santelezh gant pibien Roma. Met ne vire ket ouzh ar bobl d'o enoriñ.
Anavezet eo sent kozh Breizh dre ar Buhezioù (Uitae) savet gant o diskibien ha menec'h er Grennamzer. Skrivet eo bet Buhez ar Sent evit reiñ o skouer vat d'ar bobl.
Renkadur ar maenadoù/Silikatoù
J. Gerüstsilikate (Tektosilikate)
Distro da Renkadur ar maenadoù
Sant-Armael
Sant-Armael a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Gabriel Yacoub
Gabriel Yacoub zo ur c'haner hag ur soner gall, ganet e Pariz e d'ar 4 a viz C'hwevrer 1952. Anavezet-kaer evit bezañ kanet ha sonet e strollad Alan Stivell pa oa en e vog hag evit bezañ savet ar strollad Malicorne goude-se hag a badas betek 1982. Delc'her a ra da ganañ ha da seniñ dindan e anv e-unan. Brudet eo evit e vouezh "friet" hag e varregezh da seniñ meur a venveg, en o zouez ar gitar, an dulcimer hag ar banjo (eñ a glever o c'hoari banjo war Can y melinydd war ar bladenn Chemins de terre gant Alan Stivell).
Pladennoù
gant Alain Cochevelou, René Werneer ha Michel Santangeli (strollad Alan Stivell)
gant Malicorne.
War-lerc'h Malicorne :
Salomo
Salomo zo un adstumm d'an anv Salomon.
Renkadur ar maenadoù/Selenatoù
D. Selenat
Distro da Renkadur ar maenadoù
Alc'hweder arvelen
An alc'hweder arvelen (liester : alc'hwedered arvelen) a zo ur spesad golvaneged, Ammomanes deserti an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad warn-ugent anezhañ en un takad hag a ya eus Maroko da gornôg India :
Mantioneg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù East Bird's Head eo ar mantioneg (mantion, manikion pe sougb) komzet gant tro-dro da 12 000 den (1987) e Papoua ar C'hornaoueg.
Jean Choleau
Yann Choleau pe Jean Choleau, armerzhour breizhat, ganet e Gwitreg, aet da anaon e 1965 e Gwitreg ivez. Yann Choleau, bet gwiader, skrivagner tomm ouzh sevenadur Breizh, zo bet ivez mirour mirdi Gwitreg; labouret en deus kalz war dachenn an armerzh. Stourm a rae en URB (Union Régionaliste Bretonne), ha mont a reas er-maez... evit sevel an FRB (Fédération régionaliste de Bretagne) asambles gant Maurice Duhamel, Loeiz Herrieu, Camille Le Mercier d’Erm, Emil Masson, Jos Parker, Frañsez Vallée, ha Frañsez Jaffrennou.
Yezhadur ar brezhoneg
Meur a gevrenn zo e studi yezhadur ar brezhoneg :
Dibarderioù en ereadurezh ar brezhoneg
Setu int dre vras
Pinicola
Pinicola a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad beraned.
Kanton Kemperle
Betek 2015
Kanton Kemperle a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Kemperle a ya 11 kumun d'ober anezhañ :
Ar C'hab (Suafrika)
Eil kêr vrasañ Suafrika eo Ar C'hab (khoekhoeeg : ǁHuiǃgaeb ; saozneg : Cape Town ; afrikaneg ; nederlandeg : Kaapstad ; xhosaeg : iKapa) gant 3,5 milion annezad. Kêr-benn proviñs Kab ar C'hornaoueg eo. Kêr-benn-lezenniñ Suafrika eo ivez dre m'emañ sez Parlamant ar vro.
Brudet eo kêr evit he forzh hag he lec'hiennoù naturel (Menez an Daol, Cape Point).
Olympia (Pariz)
Ur sal sonerezh eo an Olympia. Homañ eo ar sal music-hall goshañ ma vez c'hoazh dalc'het abadennoù e Pariz (28, boulevard des Capucine). Digoret e voe ar sal e 1893 gant La Goulue, dañserez cancan. Kantoù a arouzourien zo bet gwelet war leurenn an Olympia abaoe. En o zouez Edith Piaf, Mistinguett, ar c'hoarezed Goadeg, Alan Stivell (teir gwezh), Gilbert Bécaud (tregont gwezh), Johnny Hallyday, Renaud, Madonna, etc. Plas zo evit tost da 2000 a dud enni.
Félix Guattari
Félix Guattari (30 a viz Ebrel 1930 e Villeneuve-les-Sablons (Oise) - 29 a viz Eost 1992 e klinikenn La Borde e Cour-Cheverny, Loir-et-Cher) a oa ur bredelfenner hag ur prederour gall. Brudet eo evit e genlabour gant Gilles Deleuze.
E vuhez
Holl e vuhez e labouras e klinikenn La Borde ha tost e voe ouzh Jean Oury hag ouzh e vreur Fernand. Prezegennoù Jacques Lacan a heulias ivez e-pad ur pennad. A-feur ma'z ae war-raok e genlabour gant Gilles Deleuze e pellaas diouzh Lacan. A-gleiz e oa Guattari da vat, ha sevel a reas a-du gant meur a stourm (Palestiniz e 1976, operaisted Italia e 1977, evit ma vefe demokratelezh en-dro er Brazil adalek 1979, hag all). Sikour a reas ivez a re a felle dezho krouiñ chadennoù radio dieub er bloavezhioù 1970 hag ezel e voe eus kuzul skoazell Coluche pa fellas da hemañ lakaat e anv evit dilennadeg ar prezidant e 1981.
Oberennoù Guattari
Embannet goude e varv
Julia Balbilla
Julia Balbilla (η Ιουλία Βαλβίλλα e gregach), ganet war-dro 72 e Roma, ha marvet goude 130, a oa ur varzhez roman a renk uhel etre ar hag an  kanved.
Félix Guattari
Oberennoù Guattari
Kenskrivet gant Gilles Deleuze
Julia Balbilla
Merc'h e oa d'ar priñs Gaius Julius Archelaus Antiochus Epiphanes. Harluet e oa bet he zud eus Rouantelezh Kommagene. He mamm a oa un Hellazadez eus Egipt, anvet Claudia Capitolina. C'hoar e oa d'ar c'hoñsul eus Aten anvet Gaius Julius Antiochus Epiphanes Philopappos.
Félix Guattari
Oberennoù Guattari
kenskrivet gant Toni Negri
Ham (Belgia)
Ham (e limbourgeg: Ham ivez) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Félix Guattari
Oberennoù Guattari
Gant Jean Oury ha François Tosquelles
Gant Suely Rolnik
Er c'hazetennoù
Enez Montserrat
Montserrat zo un tiriad tramor eus ar Rouantelezh-Unanet er gevred da bPuerto Rico, er Mor Karib.
Bez' ez eo unan eus an Inizi Dindanavel, a zo un darn eus an Antilhez Bihanañ, er mervent da Antigua hag er gwalarn da Wadeloup. Dont a ra an anv (evel hini Gwadeloup, ha Nevis) eus unan eus anvioù ar Werc'hez Vari, hag amañ hini Menez Montserrat tost da vBarcelona. Plymouth eo ar gêr-benn met distrujet eo bet e 1997 gant ar menez-tan Soufrière ha dilezet. Dilec'hiet eo bet ar gouarnamant hag an ensavadurioù, da c'hortoz, da gêr Brades.
Castro
Castro zo ur ger galizek, portugalek ha spagnolek deuet eus an anv latin castra, a veze graet eus ur c'hreñvlec'h (kevatal d'ar gerioù kêr e brezhoneg ha caer e kembraeg).
Eus anv-lec'h eo deuet da vout un anv-tiegezh.
Iowa
Iowa (distagadur IPA ) a zo ur Stad eus Midwest ar Stadoù-Unanet. An 29 Stad eo da vezañ emezelet ouzh an Unaniezh, d'an 28 a viz Kerzu 1846. "State of Iowa" (Stad Iowa) eo an anv ofisiel. Dont a ra hec'h anv eus meuriad an Iowaed, ur meuriad Amerindianed.
Isla La Tortuga
Isla La Tortuga zo un enezenn didud er-maez da Venezuela, unan eus inizi un aradennad a zo enni re all evel an Tortuguillas hag ar Palaquines. Eil brasañ enezenn Venezuela eo, 171 km2 dezhi, 25 km a gornôg da reter, 8 km a hanternoz da greisteiz, ha n'eus lec'h ebet enni uheloc'h eget 40 m.
Istor
Dizoloet e voe e 1499 gant Alonso de Ojeda. Pa reas e eil beaj, gant Amerigo Vespucci, e voe anvet La isla La Tortuga gant Amerigo Vespucci abalamour d'ar bern baoted a oa eno.
Er XVIIvet kantved e oa pleustret al lec'h gant morlaeron. Arabat eo koulskoude droukveskañ an enezenn-mañ gant un enezenn all anvet La Tortuga e spagnoleg ivez, ha La Tortue e galleg, e-kichen Haiti.
Amañ eo bet deuet ar morlaer kembreat Henry Morgan da brientiñ e walldaolioù en arvor Venezuela.
Da gentañ e oa poblet gant Izelvroiz a labouras war-dro an holen e poulloù sec'hañ war-dro 1550. Kaset e voent kuit e 1631 gant gouarnour Cumaná a zistrujas o binvioù-labour.
Paradoz en arvar
Abaoe n'eus ket bet tud o chom gwall bell eno, ha naet e vije al lec'h evit poent.
Koulskoude, hervez ar skeudennoù, ne vez ket didud atav: pesketerien a vez, ha tud pinvidik o tont gant o bigi dre dan fonnus. Kaoz zo ivez da sevel letioù, aerborzh (bras a-walc'h eo), ha stalioù evit touristed er baradozig-se. Hir o dent gant rinkined an arc'hant bras.
Kongo
Kongo a c'hall bezañ :
Istor
Rouantelezh Kongo zo ur rouantelezh afrikan bet disrannet gant trevadennerien Europa :
Rhône-et-Loire
Rhône-et-Loire zo anv un departamant gall kozh, ha Lyon a oa ar pennlec'h anezhañ. Dont a ra an anv eus an div stêr Rhône (Ron e brezhoneg) ha Loire (Liger e brezhoneg).
Hennezh a oa unan eus an 83 departamant gall krouet da vare an Dispac'h gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790, hervez lezenn an 22 a viz Kerzu 1789, gant tammoù eus ar proviñsoù Lyonnais, Beaujolais ha Forez.
C'hwec'h pastellad a oa ennañ:
Berr e voe istor an departamant, rak e 1793, war-lerc'h emsavadeg Lyon enep ar Vodadenn Vroadel e voe rannet en daou zepartamant a anavezer hiriv, ar Rhône (Lyonnais ha Beaujolais) hag al Loire (Forez). Ofisielaet e voe ar rannidigezh gant mouezhiadeg er Vodadenn Vroadel d'an 19 a viz Du 1793 (29 brumaire an II).
Pô (departamant)
Pô (Po en italianeg) zo anv un departamant gall en Italia krouet gant armeoù gall Napoleone Buonaparte. Torino a oa ar pennlec'h anezhañ.
Istor
Krouet e voe pa voe aloubet Rouantelezh Sardigna gant ar jeneral Buonaparte e 1802. Klotañ a ra dre vras gant proviñs Torino hiriv.
Da gentañ e oa anvet Éridan, anv ar stêr Po e mojennoù Hellaz kozh, met d'an 20 a viz Gwengolo e voe advadezet dre un dekred sinet gant pennmelestrour Piemonte, ar jeneral Jean-Baptiste Jourdan, ha roet dezhañ anv italianek ar stêr.
Arondisamantoù
Tri arondisamant a oa: Torino, Susa ha Pinerolo. Mont a reas da get pa voe distrujet an Impalaeriezh C'hall e 1814.
Levieg
Levieg a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Ar gumun greisteisañ e Breizh eo.
Douaroniezh
War-hed 40 km er su da Naoned emañ, war an harzoù gant Vande.
13 Mezheven
Ganedigezhioù
right|thumb|150px|William Butler Yeats
Appingedam
Appingedam (distagañ ) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar chêrioù ha kêriadenn da-heul a ya d'ober ar gumun : Appingedam, Garreweer, Jukwerd, Laskwerd, Marsum, Oling, Opwierde, Solwerd, Tjamsweer.
Arthur Arnould
Mab e oa d’ur c’helenner frankizour. Kregiñ a reas da labourat er velestradurezh, met treiñ a reas buan war du ar c’hazetennerezh. Kejañ a reas gant Jules Vallès pa oant studierien, ha mignon bras dezhañ e oa. Stourmet o deus asambles a enep Taol-Stad Napoleon III e 1851. Kastizet e voe meur a wech evit e bennadoù a-enep d’an Impalaeriezh. Goude ma voe diskleriet ar Republik e 1870 e voe anvet da islevraoueger Kêr Bariz hag ismaer ar IVre karter. D’ar 26 a viz Meurzh 1871 e voe anvet ezel eus ar Gomun gant ar IVre hag ar VIIvet karter. Kemer a reas perzh e meur a Bodad Oberiant : aferioù diavaez, labour hag eskemm, ha deskadurezh. Skrivañ a reas gant Vermorel er « Journal Officiel ». Votañ a reas a-enep ar C’homite « de Salut Public», sinañ a reas ivez Manifesto ar vinorelezh. Goude ar sizhunvezh gwadek ez eas da repuiñ da Vro-Suis, eno e kejas ouzh Bakounin hag e vo mignon bras dezhañ. Kenderc’hel a reas evel just da genskrivañ gant e mignon Vallès. E 1878 e embannas e Brusel Histoire populaire et parlementaire de la Commune de Paris, hag a zo resis kenañ war ideologiezh ar Gumun. Goude an distaoladeg e tistroas da Bariz, hag eno e skrivas romantoù dindan anv pluenn A. Matthey.
Appingedam
Appingedam
Ne ouezer ket kalz tra diwar-benn orin Appingedam. Savet e voe tost ouzh kanol Delf (Damsterdiep hiziv an deiz) e-tro 1200. Dont a ra an anv eus ur stankell bet savet en Appe pe en Apt.
E 1327 e voe roet gwirioù-kêr da Appingedam gant Frized dizalc'h Upstalboom e-kichen Aurich, ur gêr e Friz ar Reter. Liammoù a oa dija etre Appingedam hag Aurich, an emglev-se a oa anvet Partnerschaft. E rannvro Fivelingo emañ Appingedam. Da vare ar Grennamzer e oa ar rannvro-se ul lodenn eus Friz. Da zibenn ar Grennamzer e oa Appingedam ur porzh a-bouez, ha kevezerezh kenwerzh a veze etrezañ ha hini Groningen. Pa voe roet ar stapelrecht da Groningen ez eas buan porzh Appingedam war ziskar.
thumb|left|250px|Keginoù a-istribilh a-us an Damsterdiep Hiziv an deiz ez eo brudet Appingedam peogwir e kaver enni kalz savadurioù eus ar Grennamzer, evel ar c'heginoù a-istribilh a-us an Damsterdiep.
En Appingedam e oa diazezet Appingedammer Bronsmotorenfabriek, un embregerezh ma veze savet kefluskerioù bagoù.
thumb|right|250px|Kumun Appingedam e 1866 (Atlas proviñs Groningen 1865-1870)
Var (departamant)
Ar Var zo un departamant gall e kreisteiz Bro-C'hall abaoe 1790. Draguinhan edo ar penn-kêr anezhañ betek ma voe lakaet Tolon da benn-kêr.
Istor
A-raok ma voe staget kontelezh Nisa ouzh Bro-C'hall e 1860 eo ar stêr Var a oa bevenn reter Bro-C'hall, hag a roe hec'h anv d'an departamant. Pa voe staget Nis e voe krouet un departamant all, hini an Alpes-Maritimes, ha tennet e voe un tamm eus departamant ar Var da greskiñ an departamant nevez. Abaoe n'emañ ket ar stêr e departamant ar Var ken, met e departamant an Alpes-Maritimes, war-bouez un droig en Alpes-de-Haute-Provence en Entrevaux.
Arthur Ranc
thumb|right|Arthur Ranc Ur politikour gall oa Arthur Ranc, ganet e Poitiers e 1831 ha marvet e 1908.
Troad eeun
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad eeun (saoz.: direct case) evit komz eus un droad implijet gant ar yezhoù indez-aryek, da skouer an hindeg-ourdoueg, evit merkañ teir arguzenn bennañ war un dro:
Arthur Ranc
E studioù eil derez a reas en e gêr c’henidik ha mont a reas da Bariz da studiañ ar gwir. E Pariz e teuas da vezañ mignon gant Jules Vallès hag Arnoult ; evelto en em ganas a enep war ar bardelloù d’an 2 a viz Kerzu 1851. Kenskrivañ a reas gant Blanqui ha Mazzini ; evit kement-se e voe toullbac’het ur bloaz e 1854. Goude bezañ kemeret perzh en ur gwall-daol e voe harluet e Lambessa en Aljeria. Tec’hout a reas en ur dremen dre Italia ha Suis. Enno e vevas betek distaoladeg 1859.
Distreiñ a reas neuze da Bariz; enno e kenlabouras da gelaouenn Delescluze « Le Réveil » hag e hini Vallès « La Rue ». Toull-bac’het e voe meur a wech evit e bennadoù. D’ar 4 a viz Gwengolo 1870 e voe anvet maer an IXvet karter ha da c’houde e voe kannad er Vodadeg Vroadel. Reiñ a reas e zilez d’an 2 a viz Meurzh. Ne oa ket e Pariz d’an 18 a viz Meurzh pa darzhas an emsavadeg hogen distreiñ a reas buan eno ha dilennet e voe e Kuzul ar Gomun en IXvet karter. Reiñ a reas e zilez, d’ar 6 a viz Ebrel evit diskouez e ziemglev e-keñver dekred an ostajoù. Goude-se e kemeras perzh el « Ligue d’union républicaine pour la défense des Droits de Paris » hag a glaske renabliñ ar peoc’h etre an daou du. N’en deus bet Ranc kudenn ebet e-pad ar Sizhunvezh wadek hogen, kazetennoù Versailhez en em zirollas a-enep dezhañ ha tec’hout a reas da Velgia. Kondaonet e voe d’ar marv dre zesfailh gant an trede kuzul brezel. Distreiñ a reas goude an Distaoladeg ha dilennet e voe kannad ar Sen e 1881 a-raok bezañ senatour e 1891.
Tandoor
Un tandoor a zo ur seurt forn graet gant pri poazh, stumm ur bezel dezhi, ha sanket en douar peurliesañ. Implijet e vez er rann eus keginerezh India anvet tandoori. Kavet e vez er Panjab dreist-holl. Bouetet e vez an tan e-pad meur a eurvezh betek ma teufe ar bordoù da vezañ tomm a-walc'h ha neuze e vez poazhet ar boued e-barzh.
Kig-yar tikka
thumb|right|200px|Kig-yar Tikka thumb|Kig-yar Tandoori
Kig-yar tandoori
Gwelout : kig-yar tandoori
Manuel Chrysoloras
thumb|right|Manuel Chrysoloras Manuel (pe Emmanuel) Chrysoloras (war-dro 1355 – 15 a viz Ebrel 1415), a oa ur skiantour gresian eus ar.
Kodioc'h gwenn
Anvet e voe Alauda raytal (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Manuel Chrysoloras
Kaset e voe da Europa gant impalaer Kergustentin, Yann II Palaiologos, da c'houlenn skoazell digant ar briñsed kristen da stourm a-enep an Durked.
Kelenn a eure e Firenze (1394), e Venezia, e Pavia hag e Roma. Eñ an hini a zo pennkaoz d'an doug d'al lizhiri klasel, ha d'ar gregach en Italia. Mervel a eure e Konstanz e miz Ebrel 1415, hag eñ 47 bloaz, pa zegouezhas eno tre e penn-kentañ ar sened-eskibien.
Kodioc'h gwenn
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Plijout a ra dezhañ daremprediñ an takadoù traezhek nepell diouzh ar stêrioù.
An Tilh
An Tilh  (Le Theil-de-Bretagne e galleg) a zo ur gumun eus Kumuniezh-kumunioù Bro Maen ar Boudiged e Bro Witreg – Digoroù Breizh e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Anv
Stummoù skrivet
Gerdarzh
« An Tilh » a teu eus al latin "tilia" (lec'h plantet tilh).
Anv an annezidi
Tilhiz ha Tilhadezed a vez graet eus tud An Tilh.
Lec'hioù ha savadurioù
Ar c'hoad-se zo e kreisteiz ar gumun war 400 ha. Gwelout a reer ar steudad maen iskis a c'hallfe bezañ eus an Neolitek. Lâret a reer diwar-benn ar peulvan « Pier Rumfort », lec'hiet er c'hornôg ar c'hoad eo un aspadenn skilt ruz a oa bet lezet gant ar Boudiged p'o doa savet Maen ar Boudiged. Dirak an ti-kêr emañ, an ti kozh se a oa bet terket dre ar gumun ha ivez ar four bara lec'hiañ war ar blasenn vihan.
Bannieloù Aozadur ar Broadoù Unanet hag e aozadurioù arbennik
Flag of the United Nations.svg|Aozadur ar Broadoù Unanet Flag of WHO.svg|Aozadur Bedel ar Yec'hed Flag of UNESCO.svg|Aozadur ar Broadoù Unanet evit an deskadurezh, ar skiant hag ar sevenadur (UNESCO) Flag of IAEA.svg|Ajañs Etrebroadel an Energiezh Atomek (IAEA) Flag of ITU.svg|ITU (Unvaniezh Etrebroadel ar Pellgehentiñ) Flag of the World Meteorological Organization.svg|WMO (Aozadur-bed ar Veteorologiezh) Flag of ICAO.svg|ICAO
Porzh-houarn King's Cross
Porzh-houarn King's Cross (e saozneg: King's Cross Railway Station) a zo anezhañ ur porzh-houarn lec'hiet e norzh-reter Londrez.
Erruout a reer eno gant ar metro, o vezañ ar savlec'h King's Cross St. Pancras an hini tostañ ouzh ar porzh-houarn.
King's Cross
Kings Cross a c'hell bezañ:
Ivez:
Jito
Ar jitō (地頭 e japaneg) oa ur c'hargad krennamzerel e Bro-Japan, dreist-holl e pad maread shogunerezhioù Kamakura ha Muromachi. Ar jitō a laboure evit ar shogun ha ret e oa dezhañ ober war-dro ha kempenn manerioù, savadurioù ha tachennoù stag ouzh renner ar ranvro (kokushi an aliesañ).
Ar ger "jitō" a grogas da vezañ implijet e dibenn ar maread Heian. Implijet e oa evel un anv-gwan e giz "lec'hel". Da skouer un den "jitō" (地頭人) a dalvez un dudenn lec'hel pouezus ha levezonus. Diwezhatoc'h e voe implijet ar ger-mañ evit termeniñ un den hag a ra war dro ur maner. Diaes eo sklaerat perzhioù koshoc'h ar jitō da vare Yoritomo evit an istorourien arnevez, ne anavezer ket awalc'h a-draoù diwar-benn ar maread-mañ.
Ar garg a jitō a zo bet lakaet ofisiel pa voe anvet Minamoto Yoritomo e-penn burev ar jitō gant lez an impalaeriezh e Kyoto. Ur bern jitō a voe anvet gantañ er vro a-bezh met dreist-holl e Kanto da gentañ. E-pad oadvezh Kamakura, ar jitō oa dibabet e-touez ar Gokenin (gwizion ar shogun), a rae war-dro an aferioù milourel. Ar jitō a oa e karg eus an tailhoù, melestradur ha mont en-dro ar manerioù hag eus an douaroù hag an atantoù stag ouzh ar maner.
Goude brezel Jokyu, ar shogunerezh a stalias kalz   jitō e kornog Japan, e lec'h ma oant lakaet e penn douaroù ar re drec'het. Er memes koulz, kalz a Gokenin, izili eus ar c'hlanioù Otomo ha Mori, a zilojas war-zu ar c'hornôg (1221).
Sistem ar jitō a zo bet dilezet ha diskaret e dibenn ar gant Toyotomi Hideyoshi.
Elisabeth Dmitrieff
thumb|right|Elisabeth Dmitrieff Elisabeth Dmitrieff (1851-1910) a oa unan eus emsaverezed ar Gumun. Genel a reas e rannvro Pskov e Bro-Rusia e 1851. Laeradenn un ofiser galloudus, resevout a reas un deskadurezh a-feson e Sant-Petersbourg e-lec’h ma kejas gant sokialourien. Dimeziñ a reas gant ar c’horonel Tomanovski evit gellout mont d’an estrenvro. Mont a reas da Vro-Suis e-lec’h ma krouas kevrenn rusian an Etrebroadel. Kejañ a reas gant Marx e Londrez ha dont da vezañ tost dezhañ. Kaset e voe war e urzh da Bariz e miz Meurzh 1871 evel kannadez Kuzul-meur an Etrebroadel. Oberiant-tre e voe e-pad ar Gumun, o vezañ unan eus pennoù-bras Unvaniezh ar Maouezed evit Difenn Pariz ha sikour an dud gloazet. Stourm a reas evit ingalded ar reizhoù, ingalded ar goproù ha c’hoant he doa krouiñ un Etrebroadel evit ar merc’hed a-benn tizhout ar palioù-se. Stourm a reas e-pad ar Sizhunvezh Gwadek evel n’eus forzh peseurt gwaz. Distreiñ a reas da Rusia o tremen dre Suis. Eno e timezas ur gwaz kondaonet d’an harlu e Siberia. Heuliañ a reas anezhañ. Du-se e teskas e oa bet kondaonet dre zesfailh e Bro-C’hall d’ar 26 a viz Here 1872 d’an harlu. Mervel a reas e-kichen he gwaz e Siberia e 1910.
1981
Diwar-benn bloavezh 1981 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Breizh
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1981
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1981
Kuzulierien-departamant Aodoù-an-Arvor
Kuzulierion jeneral Aodoù-an-Arvor betek 2015
Kostezennoù :
Kanton Rosporden
Kanton Rosporden a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Rosporden a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
Kig-yar tandoori
thumb|280px|Kig-yar tandoori gant riz, [[kari piz-sises, ha chatni]]
Finneg
Un yezh ouralek eus is-skourr ar yezhoù finnek eo ar finneg (suomi), komzet gant tro-dro da 6 milion a dud en holl (1999) e Finland (4,7 milion a dud e 1993, pe 93,5% eus ar boblañs), Karelia e Rusia (Europa), e Traoñienn Torne e Sveden, e Finnmark e Norvegia, hag ivez e Kanada hag er Stadoù-Unanet.
Kar eo ar finneg d'an estoneg hag a-dostoc'h ivez d'ar c'harelieg.
Skrivet e vez ar finneg gant al lizherenneg latin hep al lizherennoù c, q, w, x, y, (implijet evit gerioù o tont eus yezhoù all nemetken), ha gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn: ä, ö, ü.
Ur yezh daspegel eo ar finneg, evel an holl yezhoù finnek-ougrek, ha 15 troad a vez implijet ivez.
Evit ar fonologiezh e c'hell ar vogalennoù hag ar c'hensonennoù bezañ berr pe hir. Pa vezont hir e vezont skrivet div wech er skritur.
Olga Suc'hareva
Olga Mic'hailovna Suc'hareva  a zo bet ganet e 1984 e Rusia (Unaniezh Soviedel).
Meurc'hoarierez echedoù rusian eo.
Mestrez war an echedoù eo.
2112 edo he renk Elo (FIDE) e miz Here 2007.
Kampionez Bedel (Maouezi) an Echedoù dre lizher adalek 2002 betek 2006.
Alc'hweder an dezerzh
Alc'hweder an dezerzh (liester : alc'hwedered an dezerzh) a zo ur spesad golvaneged, Alaemon alaudipes an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Upupa alaudipes (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour breizhat René Desfontaines (1750-1833).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all, greun, had, glazarded bihan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
À l'Olympia (pladenn Alan Stivell)
À l'Olympia eo anv an trede pladenn ofisiel enrollet gant an arzour Alain Cochevelou hag e sonerien gant e anv arzour Alan Stivell. Un enrolladenn eus an abadenn a reas gant e strollad e miz C'hwevrer 1972 eo (skingaset e voe an abadenn war-eeun gant Europe 1 ivez). Berzh spontus a reas an abadenn hag ar bladenn da heul, homañ eo ar bladenn bet gwerzhet ar muiañ er bed ma klever kanañ e brezhoneg (en tu all da 1 500 000 kopienn gwerzhet).
Ur roll damistorel he deus bet an abadenn-mañ e Breizh, evit ar sonerezh da gentañ met evit ar yezh hag an emsav politikel ivez. Milieroù a dud zo bet sachet d'ar sonerezh breizhek ha d'ar brezhoneg war-lerc'h bezañ bet boemet gant sonerezh Alan Stivell.
Sonererien a gemeras perzh en abadenn
En-dro da Alan Stivell (kan, telenn, bombard, fleüt) e kaver:
Ar sonerezh
Daou zoare sonerezh a glever dre vras war ar bladenn: folk da gentañ (war an tu A) ha folk-rock neuze (war an tu B). Tonioù ha kanaouennoù hengounel kempennet liesseurt a roer da glevet (tonioù ha kanaouennoù eus Breizh-Izel, Iwerzhon, Bro-Skos ha Bro-Saoz) hag ur ganaouenn bennaket bet savet gant Alan Stivell. Klevet a reer kanañ e brezhoneg (pemp kanaouenn), e saozneg (teir c'hanaouenn) hag e gouezeleg Bro-Skos (ur ganaouenn).
Kanaouennoù ha tonioù a gaver war ar bladenn
Tu A (folk):
Tu B (folk-rock):
Paol Samosata
Paol Samosata, ganet war-dro 200 e Samosata ha marvet e 275, a oa eskob Antioc'heia eus 260 betek 268.
Boddw ap Serwyl
Unan eus mibien Serwyl ap Usai ha roue Ceredigion e oa Boddw ap Serwyl. N'eo anavezet nemet dre lignezoù ha ne ouzer netra diwar-benn e ren.
Lokentaz
Lokentaz a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan, e gourenez Rewiz.
Brezel-bed kentañ Maroko Eil Brezel-bed
Coventry
250px|thumb|right|Coventry e Bro-Saoz Un gêr ha distrig deuet da vezañ er pleustr un Velestradurezh unvan abaoe freuz Kuzul-Kontelezh Kornôg Midlands e 1986, eo Coventry.
kantved
Eil brezel-bed: al Luftwaffe (aerlu alaman) a vombezas Coventry (Bro-Saoz) d'ar 14 a viz Du 1940: war-dro 600 a dud nann-soudard a voe lazhet ha tro 4 000 annez a voe distrujet.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Kêr Coventry
Kanton Skaer
Kanton Skaer a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Skaer a yae 3 c'humun d'ober anezhañ:
Bagad Bleimor
Bagad Bleimor (pe ar bagad Bleimor) a oa ur bagad krouet gant skouted an aozadur, Skaouted Bleimor, renet gant Perig ha Lizig Keraod, hag a grogas da seniñ e deroù ar bloazioù 1950. E 1967, da heul dizemglevioù ideologiezh etre pennsonerien ar bagad ha pennoù Bleimor e teuas ar bagad Bleimor da vezañ ur gevredigezh distag. Gounezet ez eus bet meur a genstrivadeg gant ar bagad ha gwelet e voe o seniñ war leurennoù bras a-dreñv da Alan Stivell er bloazioù 1970. Lec'hiet eo bet e meur a lec'h (Pariz, an Oriant, Langoned). Er bloazioù 1990, d'ur mare ma ne oa ket gwall oberiant ar bagad ken, e voe kendeuzet e Kevrenn an Arvorig.
1962
Diwar-benn bloavezh 1962 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1962
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1962
12 Mezheven
Ganedigezhioù
thumb|upright=0.7|George H. W. Bush
Marvioù
thumb|upright=0.7|Gregory Peck
Gavr
Ar c'havr a zo ul loen, ur bronneg geotdebrer anezhañ. Ar c'havr-vor pe grilh-mor zo ivez.
Diwar al loen eo bet savet anvioù all :
Gavr a gaver e lec'hanvadurezh Breizh :
Mennegomp ivez kumun Gavrus (eus ar galianeg gavr), e departamant Calvados.
Louarn skouarnek
Al louarn skouarnek (Otocyon megalotis) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e su ha reter Afrika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Otocyon.
Kanton
Kanton a c'hall bezañ :
Canton
Samosata
Samosata (a dalvezfe « heol ») a oa ur gêr gozh, hag a weled ar rivinoù anezhi demdost da Samsat, e proviñs Adıyaman en Turki war lez an Eufrates, a-raok ma voe beuzet gant al Lenn Atatürk e 1989.
C'hwezigell (korfadurezh)
Ar c'hwezigell zo un organ kleuz a zo e korf an darn niverusañ eus al loened. E korf mab-den emañ ar c'hwezigell, e kavenn al lestr, m'en em zastum an troazh a zeu eus al lounezhi dre ar sanioù-troazh a-raok bezañ skarzhet dre ar c'han-troazh.
Samosata
Antioc'heia Kommagene (Αντιόχεια η Κομμαγηνή e gregach ) a veze graet anezhi ivez. Kêrbenn ur rouantelezh hellazat vihan, Kommagene, e voe, adalek an III kantved kent JK betek 72, ha goude e voe e-barzh proviñs roman Syria.
Estonia
Ur vro e biz Europa eo Estonia (Eesti en estoneg), Republik Estonia (Eesti Vabariik) diouzh hec'h anv leun, war ribl ar Mor Baltel. Ezel eo Republik Estonia eus Unaniezh Europa (UE).
Samosata
Samosata zo brudet evel kêr c'henidik Lukian Samosata en kanved ha hini Paol Samosata en III kanved.
Estonia
Tallinn eo he c’hêr-benn.
Istor
Poblet e voe Estonia gant ul lodenn eus ar pobloù finn-hag-ougriat, er ragistor. Kristenaet e voe pa voe aloubet gant ar varc’heien alaman anavezet dindan an anv "Fratres militiae Christi", pe "Breudeur ar C’hleze", ha gant Danmark e 1227. Tro-ha-tro e voe Estonia e dalc’h Danmark, Sveden, Polonia ha Rusia, en diwezh.
Aloubet e voe ar vro gant an Daned a ziazezas Tallinn e 1219. E 1343-1345 e voe un emsavadeg kouerien ha gwerzhet e voe Estonia gant roue Danmark da Urzh ar Varc'heien deutek. Graet e voe served eus ar gouerien ha d’an hevelep mare e tiorroe ar porzhioù kenwerzh gant kevre an Hansa.
Er e klaskas an impalaer rusian, Ivan Spontus, lakaat e grabanoù war arvor ar Mor Baltel ha kemeret e voe gantañ daou borzh, Narva ha Tartu, etre 1558 ha 1581. E 1561 e voe divodet Urzh ar Varc'heien deutek ha rannet e voe Estonia etre Danmark, Sveden ha Polonia. Alamanegerien e chomas an dud uhel e-pad meur a gantved c’hoazh. Er e kouezhas ar vro a-bezh e dalc'h Sveden ha degaset e voe al luteriegezh da Estonia. Goude Brezel an Norzh (1700-1721) e voe aloubet Estonia gant an impalaer rusian, Pêr ar Meur, ken ez asantas Sveden sinañ feur-emglev Nystad (Uusikaupunki) (1721) ha lezel ar vro a-bezh gant an trec'her.
Gant an impalaeriezh rusian e voe lakaet fin d’ar servelezh e deroù an. Met dindan an impalaer Aleksandr III (1881-1894) e voe renet en Estonia ur politikerezh rusianekaat kalet : e 1887 e voe lakaet ar rusianeg da vezañ yezh ar skolioù. Er c’hantved-se ivez e kroge un emsav sevenadurel evit difenn yezh ar vro, kaset war-raok gant noblañsoù alamanek alies. Gant Friedrich Reinhold Kreutzwald e voe embannet Kalevipoeg, un doare Barzhaz Estonia, e 1857-1861
Pa’z eas Impalaeriezh Rusia d’an traoñ, gant Dispac’h Here, e teuas Estonia da vezañ dizalc’h. Embannet e voe Republik Estonia d’ar 24 a viz C'hwevrer 1918. Diwezhatoc’h avat e voe lakaet dre nerzh en Unaniezh Soviedel, e miz Mezheven 1940. Adkavet he doa ar vro he dizalc’hiezh d’an 20 a viz Eost 1991 pa oa aet URSS d’an traoñ. Abaoe ez eo an 20 a viz Eost un devezh gouel en Estonia.
Aet e oa ar soudarded rusian diwezhañ diouzh Estonia d’an 31 a viz Eost 1994. Dieub e oa Estonia goude-se da gaout liammoù armerzhel ha politikel gant broioù kornôg Europa. Goude marc’hata eo deuet Estonia e-barzh Unaniezh Europa e miz Mae 2004, war un dro gant 9 stad all.
810
Diwar-benn bloavezh 810 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Estonia
Douaroniezh
En em astenn a ra Estonia war ribl reter ar Mor Baltel, er su da bleg-mor Finland. A-hed an aodoù e kaver ur 1 500 enezenn bennak : Saaremaa ha Hiiumaa eo an div vrasañ, dirak pleg-mor Riga.
810
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 810
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 810
Estonia
Douaroniezh
Ur vro gompez eo ha n’eo ket gwall uhel anezhi, pa sav betek 518 m en he lec’h uhelañ (Suur Munamägi). Goloet eo tost an hanter eus ar vro gant koadoù ha niverus eo ar geunioù hag al lennoù. Al lenn Peipsi (pe Peipus) eo an hini vrasañ (3 555 km²), ar pevare lenn vrasañ en Europa.
Un hinad kevandirel a ren en Estonia, gant goañvezhioù yen. Skornet e vez an dour mor er goañv alies hag e-pad meur a sizhun e c’heller mont gant kirri war ar skorn betek inizi Saaremaa ha Hiiumaa.
Politikerezh
Ur republik demokratel eo Estonia, gant ur prezidant dilennet gant ar parlamant. N’eus nemet ur gambr er parlamant (ar Riigikogu ), ha 101 c’hannad enni, dilennet evit pevar bloaz. Gant ar prezidant e vez anvet ar c’hentañ ministr a sav e c’houarnamant a rank bezañ asantet gant ar parlamant..
Votiñ dre Internet a zo bet graet en Estonia evit dilennadegoù lec’hel. Aotreet eo bet ivez evit an dilennadeg d’ar parlamant.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Estonia e 15 kontelezh (en estoneg maakond, liester maakonnad)