cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istor an anv California
Pevare carta de relación Hernán Cortés
En e bevare carta de relación (ul lizher da Spagn ma konte darvoudoù an aloubadeg), datelined Mexico (meaning what is now Mexico City) 15 October, 1524, e skrivas Hernán Cortés da roue Spagn about certain information about a legendary island, information that had been brought to him by the captain who had achieved the conquest of Colima.
Anv California lakaet da dalvezout
Anv California is the fifth-oldest surviving European place-name in the US and was applied to what is now the southern tip of Baja California as the island of California by a Spanish expedition led by Diego de Becerra and Fortun Ximenez who landed there in 1533 at the bequest of Hernando Cortes.
Cortés, on his third journey of exploration (1535–36), tried unsuccessfully to establish a colony at La Paz near the southern tip of the recently discovered Baja California Peninsula under a royal charter granting him that land.
Hernando de Alarcón, sent by the viceroy Mendoza—an enemy of Cortés—on a 1540 expedition to verify Cortés's discoveries, referred to the inhospitable lands as California, after the imaginary island in Las Sergas, discussed above. There is no question about Hernando de Alarcón's use of the term, nor about his allusion to Las Sergas, but there is question as to whether this is the first use of the name to refer to those lands and whether he intended the name as mockery. Alarcón provides a clear link from the literary, imaginary California to the real place, but his usage cannot be proven to be the actual origin, in that the name might predate him, ,.
Bizkaia
Bizkaia zo anv unan eus 7 proviñs Euskal Herria, war aod ar Meurvor Atlantel, er c'huzh-heol da broviñs Gipuzkoa. Bilbo eo ar gêrbenn.
Istor an anv California
Anv California lakaet da dalvezout
-->
Kreuzberg
thumb|300px|Lec'hiadur en arondisamant thumb|Kreuzberg
1669
Diwar-benn bloavezh 1669 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kreuzberg
Sevenadur
A-viskoazh eo bet Kreuzberg lec’h emgav punked Berlin, ha dre vras hini kement strollad alternativel a zo bet er gêr-se. Ma’z eo a orin alaman pe turk lod brasañ annezidi ar c’harter ez eo ivez ur greizenn a-fet sevenadur hip-hop (graffiti, breakdance).
1669
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1669
Roll ar c'humunioù o deus votet ar garta Ya d'ar brezhoneg
D'an e konte Ofis publik ar brezhoneg (OPAB) 790 framm prevez, 231 gumun ha 15 framm etrekumunel o deus sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg.
Setu amañ roll an 231 kumun.
Gipuzkoa
200px|thumb|right| Gipuzkoa, e-kreiz Euskal Herria Gipuzkoa zo anv unan eus 7 proviñs Euskal Herria, war aod ar meurvor Atlantel, etre Bizkaia er c'hornôg, ha Lapurdi er biz, en tu all d'ar stêr Bidasoa, ha Nafarroa er reter. Donostia eo ar gêr-benn.
thumb|left|250px|Leugêr gozh en [[Hondarribia, porzh eus Gipuzkoa war lez kleiz ar stêr Bidasoa]]
Wallabi Parma
Wallabi Parma (Macropus parma) a zo ur bronneg godellek a-orin eus reter Aostralia.
Timothy Buckley
Timothy Buckley a oa ur c'haner hag ur saver kanaouennoù ag ar Stadoù-Unanet. Ganet eo bet e 1947 hag aet da anaon e 1975 da heul kemer drammoù.
E vugaleaj
Mab d'un Iwerzhonad, monet a reas da chom e meur a lec'h er Stadoù-Unanet (a bep tu d'ar vro, Los Angeles, Washington ...). Kroget e oa ged kaniñ ha seniñ er lise, diàr levezon Bob Dylan peurgetket. Digor e spered da sonerezhioù a bep seurt, kani Stockausen kement ha kani hengounel a vro India.
Zuberoa
Kantonioù
Rannet eo kumunioù ar broviñs etre daou ganton dreist-holl:
Timothy Buckley
Prantad folk
Redeg a ra ar brud, hag eñ da seniñ e-barzh tavarnioù ag ar choej. Engouestlet e voe get Elektra hag e bladenn gentañ a za er-maez a-benn nebeut (Tim Buckley didro !). Ur penn-oberennig eo dija, o kemenn ar penn-oberennoù meur a zay diwezhatoc'h.... Ur vouezh dibar ha kizidik da lakaat da leñvañ, ur sonerezh skañv met pinvidik ha rikamanet a-zoare avat, setu perzhioù dibar sonerezh ar paotr-se.
Zuberoa
Kantonioù
Kumunioù all zo ivez er-maez an daou ganton-se:
Timothy Buckley
Prantad folk
Ha eñ daet da vout ur mailh, kenderc'hel a ra da zigor bras e ziskouarn da bep seurt sonerezhioù, ha dreist-holl ar jazz (berzh a ra Miles Davies er mareoù-se, ha Thelonious Monk), hag an taboulinoù. Setu peadra da vagiñ e awen evit an amzer da zont. Tamm ha tamm e voe muioc'h a vejoñs e-barzh e sonerezh, a-drugarez d'an tredan ivez, hag a dap liv ar rock get benvigi a-zoare evit se (ograoù tredanel, gitar...). Setu dozvet getoñ ur bladenn arall : Goodbye and Hello, brav-meurbet ur wezh ouzhpenn.
Zuberoa
Arondisamant
Stag eo an daou ganton ouzh arondisamant Oloron-Sainte-Marie, a zo e Bearn. Ar 7 kumun a zo e kanton Donapaleu avat a zo stag ouzh arondisamant Baiona.
Timothy Buckley
Prantad jazz/fusion/free
Dre forzh furchal, arnodenniñ, diazeziñ levezonioù a bep tu, eh eas e sonerezh àr dachenn ar jazz free, get tonioù hir, hep lusk resis erbet enne, hep diskan, hag e vouezh d'ober he reuz bepred, àr un dro kreñv ha sklintin anezhi.
Zuberoa
Yezh
Perzhioù dibar zo da euskareg Zuberoa. Un dra a weler diouzhtu war ar panelloù-hent eo an "ü" ha n'emañ ket er yezh a-hend-all. Miret eo bet ivez distagadur ar gensonenn "h". Ouzhpenn-se ez eus dibarderioù all er yezhadur hag er c'heriaoueg.
Timothy Buckley
Prantad jazz/fusion/free
Diàr neuze e vez kaset e sonerezh get ur strollad dezhañ un arliv jazz.
Zuberoa
Sevenadur
Brudet eo dañsoù Zuberoa hag ar c'hoari rebot, ur c'hoari polotenn.
Timothy Buckley
Prantad Rythm'n'Blues/Funk
Kaset e voe dre e gantreadennoù da lakaat druzoni e-barzh e oberennoù, da dañviñ ar blues met ne zaas ket ken brav getoñ, neoazh e vez kavet perlezennoù e-barzh èlkent ! Ur maread dic'hoanag pa ne vez ket peurgomprenet e arz get tud 'zo, ha eñ da lonkiñ muioc'h-mui, ha drammoù kreñvoc'h-kreñvañ da heul, peadra d'er c'has d'an anaon e penn kentañ an hañv 1975... Ha eñ tapet e 28 vle hepken.
Zuberoa
Armerzh
Ar sevel deñved ha saout hag an aozañ keuz (boued) a zalc'h c'hoazh kalzik a dud war ar maez er menezioù. Brudet eo ar c'heuz deñved (Ardi gazne) a vez gwerzhet pe war al lec'h pe er stalioù dindan anvioù Ossau-Iraty pe Etorki.
Timothy Buckley
Pladennoù
ha pladennoù arall, daet er-maez àr-lerc'h marv Tim :
Zuberoa
Armerzh
Anavezet eo ivez ar botoù anvet spadrilhoù, graet e kêr Maule.
Timothy Buckley
Pladennoù
hag un nebeud re arall a zo c'hoazh, dastumadegoù pe enrolladennoù chomet diembann d'ar mare-se anezhe.
Mammeg
Mammeg, pe mamm-gaer a vez graet gant ur pried eus mamm ar pried all. Daou seurt mammeged (pe mammoù-kaer) zo enta: mamm ar gwaz ha mamm ar wreg.
An daou seurt mammoù-kaer a vez goapaet didruez er sevenadur gall: ur gwall samm e vije ar vamm-gaer peurvuiañ. Kalz nebeutoc'h e weler se betek-hen e sevenadur Breizh avat, troet da c'hoapaat aes koulskoude: ret e vez plijout d'an danvez mamm-gaer da gaout ar verc'h, evel ma weler er c'hrennlavar: Dreist moue ar gazeg kozh e vez tapet an ebeulez.
Droukvesk
Abalamour d'ar ger gallek e vez droukvesket mamm-gaer ha lezvamm a-wechoù: lezvamm Luduennig, er gontadenn, n'eo ket mamm-gaer dezhi evel-just.
Roma
Hervez Ploutarc'hos, ne c'halle ket ur vamm-gaer, e Roma, degemer prof ebet digant he mab-kaer. Juvenal a skriv: Peoc'h ebet n'hall bezañ e ti daou bried keit m'emañ ar vamm-gaer en he yec'hed.
Mammeged gall
Savet eo bet brud fall ar mammoù-kaer gant ar c'homediennoù, ma weler enne mammoù-kaer droch ha ne gavont ket mat a-walc'h o deuñv evit o merc'h.
En un doare all, goude Brezel Aljeria ha donedigezh Yuzevien Maghreb da Bariz a-leizh, ez eus bet brudet, dre skinwel ha filmoù gall, ur patrom nevez: hini ar vamm yuzev, a dro aes da vamm-gaer, ha na gav plac'h ebet da zereout ouzh he mab.
E Brazil
E Brazil ivez e vez graet goap eus ar mammoù-kaer. Gant ar skrivagner Andrey do Amaral eo bet embannet al levr Como Enlouquecer Sua Sogra (Penaos lakaat ar vamm-gaer da bennsodiñ) ha berzh en deus graet.
E Bro-C'hall
Poan a zo oc'h aozañ ur Gouel ar vamm-gaer er vro-se, hag o kavout an deiz a zere: uhttp://www.lavoixdunord.fr/Locales/Avesnes_sur_Helpe/Bonjour/2011/03/30/article_la-fete-des-belles-meres.shtml
Roperzh Iañ (roue ar Franked)
Roperzh Iañ, ganet war-dro 865 ha marvet e 923, a voe roue ar Franked etre 922 ha 923.
Mab e oa da Roperzh ar C'hreñv ha breur Odo Iañ.
Goude marv e vreur (898) ec'h anavezas Charlez III evel roue ar Franked hag e teuas da vezañ kont ar Franked.
E 921 e savas a-enep d'ar roue, asambles gant uhelidi all ar rouantelezh. Ret e voe da Charlez III tec'hel kuit ha Roperzh a voe kurunennet e 922. Ur bloaz goude, e miz Even 923, e voe lazhet e-pad emgann Soissons ma stourme e arme ouzh hini partizaned Charlez III.
Tad Huon Veur ha tad-kozh Huon Capet eo.
Dimeziñ ha bugale
Div wech e timezas:
Reichstag
Ar Reichstag a zo ur savadur lec'hiet e Berlin. Ennañ e veze bodet ar Reichstag eus 1894 betek tan-gwall ar 27 a viz C’hwevrer 1933. Abaoe 1999 e vez bodet ar Bundestag ennañ. E miz Kerzu 1894 e voe echu ar savidigezh anezhañ, diwar steuñv Paul Wallot. A-fet arzoù ha savouriezh ez eo ur savadur doare an Azginivelezh italian uhel. E-kerzh ar brezel bed kentañ eo bet ouzhpennet an dro-lavar: « Dem Deutschen Volke » (d’ar bobl alaman). D’an 9 a viz Du 1918 en em stalias ar politikour sokial-demokrat Philipp Scheidemann ouzh unan eus prenistri ar Reichstag, hag ec’h embannas e oa echu monarkiezh Hohenzollern hag e oa war un dro penn-kentañ ar Republik.
Tan-gwall
E-pad an noz etre ar 27 hag an 28 a viz C’hwevrer 1933 e voe c'hwezhet an tan er Reichstag gant an Izelvroad Marinus Van der Lubbe hervez ar gouarnamant nazi. Ne voe ket kalz a zistruj. Profitañ a reas an nazied evit kinnig an darvoud evel un irienn aozet gant ar gomunisted, ha neuze e waskjont o enebourien bolitikel, ar gomunisted en o zouez. D’ar mare-se en em vode neuze ar parlamant er c'hoarigandi Kroll (Krolloper en alamaneg).
Ar Reichstag nevesaet
Nevesaet eo bet ar Reichstag, nemet ar volz-toenn, etre 1961 ha 1973. Goude unvanidigezh ar vro (d’an 3 a viz Here 1990) e tivizas ar parlamant (Bundestag) d’an 20 a viz Even 1991 e vefe kuitaet Bonn ha staliet ar parlamant hag ar gouarnamant kevreadel e Berlin, hag er Reichstag. An tisavour Sir Norman Foster a c’hounezas ar genstrivadeg evit nevesaat ar savadur. E-kerzh al labourioù e voe goloet gant Christo ha Jeanne-Claude. Deuet e ar volz-toenn da vezañ arouez ar savadur.
Da vare al lid-digor e savas trouz abalamour d’un oberenn-plant. Pedet e voe ar gannaded da zegas douar eus o fastell-vro hag ivez un hadenn. Ar pal a oa lakaat plant da greskiñ tro-dro d’ar dro-lavar «Der Bevölkerung» (d’ar boblañs), skrivet er porzh diabarzh, hag a genglot gant «Dem Deutschen Volke» (d’ar bobl alaman, skrivet ouzh tal ar savadur) hag a oa gwelet evel ul lugan broadelour. Kemend-se a dalvez e fell d’ar gannaded labourat evit ar gevredigezh, Alamaned a-orin hag estrañjourien enni. Reuz a savas pa brofitas ur gannadez eus ar Re C’hlas evit plantañ greun kanab. Hiziv an deiz ez eo damguzhet an dro-lavar, aes e vez gwelout anezhañ koulskoude diouzh an noz, pa vez sklêrijennet ar savadur.
1279
Diwar-benn bloavezh 1279 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1279
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1279
Ffrwd Fawr
Ar stêr Twymyn a ra ul lamm a 40 m eno.
Martina Franca
Martina Franca a zo ur gumun hag ur gêr eus Kreisteiz Italia e pleg-mor Taranto, gant 49 635 annezad.
Faidra
thumb|right|300px|[[Hippolytos (mab Theseüs)|Hippolytos ha Faidra, laour, war-dro 290]] Faidra (Φαίδρα / Phaídra e gregach) a oa merc'h d'ar roue Minos, roue Kreta, ha d'e bried Pasifae. C'hoar e oa da Ariadne, Deukalion ha Glaokos. Dimeziñ a reas da Dheseüs, roue Aten, en devoa dilezet he c'hoar Ariadne.
Neuze ec'h orgedas ouzh he lezvab, Hippolytos, a oa mab da Dheseüs ha da Antiope, rouanez an Amazonezed. Ur gabestrenn he doe digantañ avat, ma klaskas ober un dro lous dezhañ. Tamall a reas anezhañ da vezañ klasket he gwallañ.
Ha Theseüs, savet kounnar ennañ, a c'houlennas digant Poseidon, a dlee tri gouestl dezhañ, teurel e vallozh war e vab. Neuze, p'edo ar paotr yaouank gant e garr hag e gezeg, e tirollas an anevaled, hag e voe flastret ar paotr gant e garr. En em lazhañ a reas Faidra gant ar glac'har hag ar morc'hed.
Lennegezh
Kontet eo bet an istor gant Euripides, en un doare un tamm disheñvel en e bezh Hippolytos a zoug ar gurunenn. Awenet eo bet ivez Seneca hag ar Gall Jean Racine gant ar vojenn, ha betek an e veze desket dre an eñvor gwerzennoù gallek Phèdre e skolajoù Breizh.
Vogalenn damzigor a-dreñv plaen
Implijet e vez ez-hengounel evit treuzksrivañ ar vogalenn beuzdigor greiz [ɐ] e rannyezhoù saoznek 'zo, ha dreist-holl saonzeg unvan ar Rouantelezh Unanet, daoust ha ma vez distaget [ɐ] abaoe diwezh an Eil Brezel Bed d'an nebeutañ.
Wallarou ar reter
Wallarou ar reter (Macropus robustus) a zo ur bronneg godellek hag a vev en Aostralia.
Wallarou du
Ar wallarou du (Macropus bernardus) a zo ur bronneg godellek hag a vev en ur rannvro veneziek vihan eus norzh Aostralia, e Bro Arnhem. Ar wallarou bihanañ eo.
Yan' Dargent
Jean-Édouard Dargent (Sant-Servez-Landivizio, 15 a viz Here 1824-Pariz, 19 a viz Du 1899), brudet dindan an anv Yan' Dargent, zo ul livour hag ur skeudennaouer breizhat hag en deus livet e vro c'henidik.
Buhez
Mab e oa da d'ur c'hivijer lorenat, Claude Dargent, a oa dimezet gant Marguerite Perrine Clémentine Robée, merc'h an ostiz ha moarer kozh Pierre Robée, a voe maer Sant-Servez-Landivizio.
Daou vloaz hepken e oa Jean-Édouard pa varvas e vamm ha pan eas e dad da labourat war e vicher e Landerne. Addimeziñ a reas an tad e Kastell-Paol, hag en e dud-kozh e voe fiziet ar bugel. Gant e dad-kozh Pierre Robée e voe kaset da Blouared ma voe skoliataet gant un eontr-kozh a oa mestr-skol eno. Unan eus e genskolidi e voe ar barzh Fañch an Uhel, a chomas e vignon a-hed e vuhez.
Goude ar skol ez eas Jean-Édouard d'ar skolaj e Landerne, kent mont e 1836 da skolaj Kastell-Paol. Goude-se e tistroas da Landerne da vevañ gant e dad en-dro.
Fellout a rae da Bierre Robée ober ur moraer diouzh e vab-bihan, hogen hennezh a gave gwelloc'h an tresañ hag ar jedoniezh.
Da 16 vloaz, e 1840, e voe Jean-Édouard treser er gompagnunezh labourioù foran Deniel e Brest kent mont e melestradur ar Pontoù hag an Hentoù ; diwezhatoc'h e voe gopret gant Kompagnunezh ar C'hornôg (Compagnie de l’Ouest) evit ober savleoù glennadurel a-benn sevel un darn eus al linenn-houarn Brest-Roazhon etre Montroulez ha Brest.
E 1846, hag eñ 22 vloaz, e oa enseller al labourioù evit an hent-houarn e Montereau e-kichen Orléans. Eno e kejas ouzh Jules-Nicolas Schiltz, a oa kelenner war an tresañ e likez Troyes ; gant hennezh e voe broudet da labourat war an arzoù. Un emzeskad e voe Jean-Édouard Dargent adal neuze, ha biskozah n'eo bet ezel eus skol pe skol, ar pezh a lakaas un harz d'e resped hep mar.
E 1849 en devoe ur mab, Ernest, gant e serc'h Aimée Louise Eulalie Crignou ; ne anzavas e vab nemet pa varvas Aimée e 1861.
Sumereg
Ur yezh digenvez e oa ar sumereg. Komzet e oa e Sumer e su Mezopotamia betek deroù an eil milved kent Jezuz-Krist met implijet e voe dre skrid gant tud desket betek ar c'hantved kentañ. Disoñjet e voe neuze betek an.
Yan' Dargent
Buhez
E 1850, pa voe goulennet digantañ mont da Spagn da labourat war chanter ul linenn-houarn, e kavas gwelloc'h treiñ war-du al livañ, diwar levezon Charles-Paul Furne, mab d'an embanner parizian Charles Furne (1764-1859). Reiñ e zilez a reas, ha mont d'em staliañ e Paris.
Vaulx (Pas-de-Calais)
Vaulx a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sumereg
Kronologiezh
Disrannet e vez istor ar Sumered e pemp marevezh
Eilstummoù zo ar gronologiezh a laka asambles ar sumereg diwezhat hag ar sumereg a-c'houde: Daveiñ a ra ar ger "Sumereg a-c'houde" ouzh an amzer ma oa marv dija ar yezh ha na oa mui implijet nemet evel ur yezh relijiel gant Babiloniz hag Asirianed. Krediñ a reer ez eo aet da get ar yezh pa ziskaras Trede Tierniezh Ur, ar riez sumerat diwezhañ e su Mezopotamia, met un nebeud klaskourien a gred e treuzvevas betek 1700 kent J-K war-dro Nipur.
Yan' Dargent
Buhez
Da neuze e tibabas Jean-Édouard Dargent sinañ an anv Yan' Dargent.
Caer
Caer zo ur ger brezhonek ha kembraek.
Yan' Dargent
Buhez
Dek bloavezh-pad e livas taolennoù a voe war ziskouez e Saloñs Paris bep bloaz, hep ober berzh avat.
Caer
E kembraeg
Ur ger kembraek eo, deuet eus ar ger brezhonek kozh (pe predenek, da lod) *kagro-, evel ar ger cae (park, douar gant kleuzioù tro-dro).
Alies e vez implijet ar ger caer evit komz eus kreñvlec'hioù roman, met gallout a ra bezañ implijet evit kastell ivez hepmui.
Yan' Dargent
Buhez
E 1861 e kinnigas peder zaolenn : Les Lavandières de la nuit, Souvenir de collège,  Les pilleurs de mer à Guissény ha Pâtres des plaines de Kerlouan. Gounezet brud gantañ a-benn an diwezh, hep gallout bevañ diwarni avat.
Dre skeudenniñ levrioù, un daou c'hant bennak anezho, e kavas Yan' Dargent an tu da c'hounez arc'hant en un doare reoliek. Skeudennoù a-vil-vern evit kazetennoù evel La France illustrée, La vie à la campagne, Magasin pittoresque, Musée des Familles a reas ivez. Lakaat sevel ti a reas e Krec'h-an-Drev nes da Gastell-Paol.
D'an 3 a viz Gouhere 1867, d'an oad a 43 bloaz, e timezas gant Eugénie Antoinette Stéphanie Mathieu, ur sonerez a oa merc'h d'al livour Eugène Mathieu.
Adalek 1868 betek 1878 e voe karget da ginklañ ilizoù Sant-Servez-Landivizio, Landerne, Montroulez, Gwitalmeze ha chapelioù iliz-veur Kemper, a roas labour dezhañ seizh bloavezh-pad.
E 1877 e voe anvet da varc'heg al Lejion a enor. E 1885, pa varvas e wreg Eugénie Mathieu, en em stalias da vat e Krec'h-an-Drev.
E 1898, pa voe krouet Kevredigezh Vroadel Breizh e Montroulez, ez asantas bezañ e penn rann an Arzoù-kaer.
Pa voe skoet gant ar baourentez, e dibenn e vuhez, e voe degemeret gant e vab. E Paris e varvas d'an 19 a viz Du 1899, hag e Sant-Servez-Landivizio e voe beziet.
Bilbo
Bilbo (Bilbao e spagnoleg) eo anv kêr-benn Bizkaia, unan eus seizh proviñs Euskal Herria. Treuzet eo kêr gant ar stêr Nerbioi, a ya hec'h aber war ledanaat betek ar Meurvor Atlantel.
Yan' Dargent
Hêrezh
Kent e varv en devoa Yan' Dargent goulennet bezañ beziet e Sant-Servez-Landivizio ; goulennet en devoa ivez ma vije e glopenn lakaet e karnel ar barrez, a oa bet kinklet gantañ, e-kichen relegoù e vamm ha re e dud-kozh. D'an 8 a viz Here 1907 e voe graet, gant aotre an Iliz. Prosez a voe graet d'an abad ha da vab Yan' Dargent gant kerentiad e gwreg en abeg ma vije bet forzhet ar bez ; gounezet e voe ar prosez gant Ernest Dargent, a varvas pevar devezh diwezhatoc'h. Er garnel emañ klopenn al livour c'hoazh.
Ur mirdi zo gouestlet dezhañ e Sant-Servez-Landivizio.
Bilbo
Da 344 127 a dud e save ar boblañs e 2022.
Yan' Dargent
Hêrezh
Meur a straed Yan' Dargent zo e Breizh.
Holl oberennoù Yan' Dargent en iliz-veur Kemper a voe nevesaet e deroù ar bloavezhioù 2000.
Antiope (Amazonenn)
thumb|[[Yaou (doue)|Yaou hag Antiope, livet gant Hendrick Goltzius (1616).]] thumb|[[Theseüs hag Antiope]] Antiope a oa un Amazonenn, merc'h d'an doue Ares, e mojennoù Hellaz kozh.
C'hoar e oa da Melanippe ha da Hippolyte, rouanez an Amazonezed. Antiope e oa an Amazonenn nemeti a vije bet dimezet. Gwreg Theseüs e oa, met meur a vojenn zo diwar-benn penaos e tapas anezhi.
Ur vojenn
En un doare eus ar vojenn edo Theseüs gant Herakles pan eas da gerc'hat gouriz aour ar rouanez Hippolyte. Neuze eo e skrapas Antiope d'e gas gantañ da Aten (Diodoros iv. 16). Dimeziñ a rejont hag Antiope a c'hanas ur mab, Hippolytos, a zouge anv he c'hoar lazhet. Ur pennad goude e teuas an Amazonezed da lakaat seziz war Aten, da zieubiñ Antiope, ha da gemer gouriz o rouanez. Ne deujont ket a-benn. Ar brezel atikat a vez lavaret eus ar brezel-se. A-hervez he devije brezelet Antiope gant he c'hoarezed, ha gloazet e vije bet. n'halle ket en em zifenn ken diouzh Theseüs... Neuze e voe lazhet gant ur saezh (pe ur goaf, hervez ar mojennoù) eus an Amazonenn Molpadia, rag-aon a vout gwallet.
Un doare all eus ar vojenn zo gant Caius Julius Hyginus. Theseüs a felle dezhañ dimeziñ da Faidra, hag Antiope, a oa leun a warizi hag a gounnar. Lakaet he doa en he soñj dont d'ober freuz ha reuz da zeiz an eured, ha gourdrouzet lazhañ an holl. Hi an hini a bakas taol ar marv, hag a sevenas diougan an orakl, met un arme a voe ezhomm da zont a-benn anezhi, gant Theseüs ha Herakles ouzhpenn (Hyginus, Fab. 241).
Charlez III (roue ar Franked)
Charlez III, lesanvet Charlez Eeun, ganet e 879 ha marvet e 929, a voe roue ar Franked etre 898 ha 922. Mab dalif ar roue Loeiz II e oa.
Re yaouank e oa evit ren goude marv e hanter-vreur Karloman II e 884. Karl III, impalaer ar C'hornôg, a voe dilennet evit kas ar rejañs. Dre ma oa re yaouank c'hoazh Charlez pa voe skarzhet Karl III e 887 e voe dilennet Odo, kont Pariz, roue ar Franked.
D'an 28 a viz Genver 893 e voe sakret roue ar Franked gant arc'heskop Reims. Diwar-se e savas tabutoù etre partizaned diskennad ar Garolingidi hag Odo. Un emglev a voe kavet a-benn ar fin : Charlez a zeufe da vezañ roue goude marv Odo, pezh a c'hoarvezas d'an 1 a viz Genver 898.
Ret e voe dezhañ tec'hel kuit goude un emsavadeg renet gant Roperzh, breur Odo Iañ, e 922.
Daoust ma varvas Roperzh Iañ ar bloaz war-lerc'h, ne zeuas ket a-benn Charlez III da adwiskañ kurunenn roue ar Franked. Toullbac'het e voe gant Herbert Vermandois, mabeg Roperzh Iañ, ha mervel a reas er vac'h e 929.
Mor Tirrenia
Mor Tirrenia, pe Mor Tirren (Mar Tirreno en italianeg), zo ul lodenn eus ar Mor Kreizdouar war aodoù kornôg Italia. Bevennet eo gant Korsika ha Sardinia er C'hornôg, Liguria en Norzh, aodoù Italia er Reter, ha Sikilia er Su.
3 785 metrad donder zo el lec'h donañ ar mor-se.
Strelleg pastellek
Ar strelleg pastellek a zo un evn hirc'harek, Tringa ochropus an anv skiantel anezhañ.
Ida
Ida zo un anv-badez danek hag a gaver ivez e meur a vro, hag un anv-lec'h ouzhpenn.
Lec'hanvioù
Meur a lec'h zo anvet Ida :
Pademelon
Ar pademeloned eo ar bronneged godellek a ya d'ober ar genad Thylogale. Tennañ a reont da wallabied bihan.
Dont a ra o anv eus an dharukeg, ur yezh a veze komzet en Aostralia, er rannvro m'emañ Sydney bremañ.
Charles Allston Collins
Charles Allston Collins (25 a viz Genver 1828 – 9 a viz Ebrel 1873) a oa ul livour hag ur skrivagner breizhveuriat rakrafaelour.
E vuhez
Ganet e oa e Hampstead (Londrez). E dad William Collins, a oa ul livour brudet. E vreur henañ Wilkie Collins a oa skrivagner. Skoliet e voe e Stonyhurst College e Lancashire. Collins a gejas gant John Everett Millais ha levezonet e voe neuze gant pennaennoù al luskad rakrafaelour, evel ma weler en e livadur anvet Berengaria's Alarm (1850) a ziskouez gwreg Richarzh Kalon Leon o verzout ur marc'hadour-red o werzhañ gouriz he gwaz. Perzhioù al livadur a denn da re an oberennoù rakrafaelour. Millais a ginnigas ma vefe degemeret Collins er Vreuriezh, met Thomas Woolner ha William Michael Rossetti a nac'has, neuze ne voe ket degemeret Collins.
Collins a voe e karantez gant Maria Rossetti, met ne blije ket dezhi, neuze e teuas da vezañ un den emsell ha penedour, hag an emzalc'h-se a levezonas e labour, evel ma weler en e oberenn vrudetañ, Convent Thoughts he zitl, a ziskouez ur seurez e liorzh ur gouent. E dibenn ar bloavezhioù 1850 e tilezas al livañ hag e stagas gant ar skrivañ. An dastumad anvet The Eye Witness (1860) eo e skrid brudetañ.
Dimeziñ a reas da Kate Perugini, c'hoar yaouankañ Charles Dickens, e 1860. Diwezhatoc'h e savas golo The Mystery of Edwin Drood ur romant gant Dickens chomet diechu. Mervel a reas e 1873 ha douaret e voe e bered Brompton e Londrez.
Bartelame
Bartelame a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Massachusetts
Massachusetts (distagadur : ), ent-ofisiel Kenglad Massachusetts (Commonwealth of Massachusetts), a zo ur stad eus Bro-Saoz Nevez e biz Stadoù-Unanet Amerika, war aod reter ar vro. Boston eo ar gêrbenn.
Pluniav
Pluniav a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan. Abaoe 2019 eo aet d'ober kumun Pluniav-Bizhui.
Douaroniezh
War lez ar Blavezh emañ Pluniav.
Ardamezioù
En glazur e c'hleze ouzh kab en arc'hant, dornellek en aour, heuliet gant seizh rozenn en aour ouzh c'houremm
Sturienn ː Trema er Vuhe>
Aozer ː Loïc Ermoy (1979). Ar 7 rozenn a dalv evit ar 7 vloaz en deus renet Meliau, kent bezañ lazhet gant e vreur.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Brezelioù didrevadenniñ
Giotto di Bondone
Giotto, pe Giotto di Bondone pe Ambrogiotto di Bondone (° 1267 e Vespignano pe Romignano - † 8 a viz Genver 1337 e Firenze) a oa ul livour, ur c'hizeller hag un tisavour italian eus deroù ar XIVvet kantved. Gwelet e vez e oberenn evel deroù al lusk a gaso d'an Azginivelezh el liverezh er c'hantved goude.
Rouantelezh Essex
Rouantelezh Essex a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz krouet gant ar Saozon en reter Enez Vreizh,hag a glote he zachenn gant kontelezhioù Essex, Middlesex ha Hertfordshire.
Er c'hreisteiz dezhi edo Rouantelezh Kent dreist an Tavoez, hag en hanternoz dreist ar stêr Stour edo Northumbria. War-du ar c'hornôg e kaved un toullad rouantelezhioù bihan a veze anvet  Mid-Angled. Daoust ma treuzvevas betek an hag e talc'has Kent e-pad ur prantad berr ne voe biskoazh pouezus tre ha krennet e voe he levezon ouzh bro-Saoz ar gevred.
Savidigezh
Poblañsoù sakson o-doa en em staliet war vord an Tavoez adalek ar prantad roman, emichañs, met ne ya war-well rouantelezh Essex nemet er pa ya Sledda Essex da roue. N'anevezer hogozik netra diwar-ben istor ar rouantelezh hag an hengoun diwar-benn ur roue Aescwine Essex en-defe renet ar vro en amzer-hont a zo mojennel pe damvojennel moarvat.
E-pad ar en em astennas ar rouantelezh eus he c'halonenn orin da ebarzhiañ Middlesex ha Hertfordshire. Atav e chomas distag an tachennoù-se hag alies e voe savet isrouantelezhioù warno.
An
left|250px
E 604 emañ ar fed kentañ anavezet e istor ar rouantelezh pa voe gounezet d'ar feiz Saebert Essex dindan levezon e eontr Æthelbert Kent. An dra-mañ a zamveneg e oa sujet da Gent ar rouantelezh d'ar mare-mañ hag Æthelbert eo a savas iliz Sant-Paul. Goude marv hemañ, avat en em frankiz a reas Essex eus aotrouniezh dindan Sexred Essex ha Saeward Essex. Ar re-mañ a gasas kuit ar relijion gristien ha d'ar relijion bagan e tistrojont. Lazhet e voent, avat, en un emgann ouzh Wessex, war gontrol Surrey moarvat.
Sigeberht II Essex a zistroas d'ar relijion gristien e 653 dindan levezon Oswiu Northumbria a aoutronie ar rannvro hag a oa o stourm ouzh Penda Mercia. Muntret e voe Sigeberht gant daou uhelad er pezh a oa, hevez Beda un enebemsav pagan. Chom a reas ar relijion gristien, avat, tra ma yeas Essex dindan beli Mercia ha Kent. Tra ma aoutrounie Wulfhere Mercia an dachenn war-du an norzh eus an Tavoez e oa kreñvoc'h levezon Kent e Londrez hag e Surrey. E-pad ren berr Caedwalla Wessex e kouezhas Surrey dindan beli Wessex ha war a seblant ez eas rouantelezh Essex en-eeun da vezañ gwaz Saksoned ar C'hornôk. Goude e zisparti evit Roma e tistroas Essex dindan aotrouniezh Mercia met da Wessex e chomas Surrey, hag-eñv ne voe staget ouzh eskopti Winchester nemet e 703.
left|250 px
Goude 700 ez eas Essex da sujet da rouaned Mercia. Er c'hontroll da wazed vercian arall ne voe ket staget. Tra m'o-doa rouaned Mercia ul levezon kreñv e Middlesex ha Hertfordshire ma anaveze alies rouaned Essex aotrouniezh Mercia pa veze o reiñ douareier e chomjont ar vistri en Essex ha ganto o-unanig e veze sinet ar c'hartoù tu-se.
Istor a rouantelezh a yeas da zisklaer tre goude disparti Offa Essex met war a seblant e kreñvaas levezon Mercia war Essex hag e-pad ren Æthelbald Mercia e krogas rouaned Mercia da reiñ douareier e Middlesex ha Hertfordshire he daveiñ ouzh unpennoù Essex. Da vercian hepken ez eas Londrez e-pad ar prantad-se. Kenderc'hel a reas lignez ar rouaned en Essex-en-eeun, avat, ha daoust ma oa kreñv levezon Mercia warno e teujont da benn da virout o frankiz.
Fin ar rouantelezh
E 811 e kollas roue diwezhañ Sigered Essex e ditl war a seblant rak Dux hepken eo galvet war ar c'hartaoù sinet gant rouaned Mercia. Gant Wessex e voe peurzistrujet rouantelezh Essex avat ar benn ar fin. Goude emgann Ellendun e kasas kuit Egbert Wessex Sigered hag ar vro a stagas ouzh Wessex.
Soniou Breiz-Izel
Soniou Breiz-Izel zo un oberenn divyezhek, div levrenn oc'h ober anezhi, enno sonioù ha gwerzioù brezhonek (ha n'eo ket sonioù hepken, ma heulier termenadur ar rakskrid), dastumet gant Fañch an Uhel, gant an droidigezh c'hallek a-dal pep hini, hag un nebeud notennoù e galleg a-wechoù. Embannet e oa bet gant Maisonneuve & Larose e Pariz e 1890, hag adembannet er memes ti e 1971 gant Donatien Laurent.
Pezhioù
E dibenn an eil levrenn hepken ez eus un daolenn, enni anvioù ar sonioù ha gwerzioù, e galleg hepken avat.
Setu anvioù brezhonek an holl anezho : 82 el levrenn gentañ ha 25 en eil levrenn.
Kerlouan
Kerlouan zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh ː sur-awalc'h un anv den Llywan
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|right|an ti-gward thumb|right|un ti kozh e Meneham
Brezhoneg
D'ar 24 a viz C'hwevrer 2011 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Strelleg pavioù gwer
Ar strelleg pavioù gwer, , pe strelleg chilper , a zo un evn hirc'harek, Tringa nebularia an anv skiantel anezhañ.
Tennañ a ra ar griadenn a vez taolet gantañ da hini ul labous-ki o chilpat.
Boued
Kavout a ra e voued el lec'hid war-bouez e bigos hir ha moan.
Annez
Hañviñ a ra al labous en hanternoz Eurazia.
Goañviñ a ra war aodoù Europa ar C'hornaoueg hag ar Su, Afrika a-bezh war-bouez ar Sahara, aodoù Ledenez Arabia, Azia ar Su hag Azia ar Gevred, Aostralia hag inizi all eus Okeania.
Pademelon kof ruz
Ar pademelon kof ruz (Thylogale billardierii) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Tasmania.
Korrblanedenn
Korrplanedennoù, pe planedennoù-korr, a reer eus ur rummad korfoù-egor hag a gelc'htro en-dro d'an Heol.
Diazezet eo bet ar rummad-se e-kerzh emvod meur an Unvaniezh Astronomel Etrebroadel e Praha d'ar 24 a viz Eost 2006.
Humphrey Bogart
Humphrey DeForest Bogart a oa un aktour hag ur c'hoarier echedoù stadunanat bet ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1899 e New York (SUA) ha marvet d'ar 14 a viz Genver 1957 e Los Angeles (SUA).
« Bogey » (pe « Bogie ») a veze graet anezhañ gant e vignoned, ha deuet eo da vout unan eus mojennoù istor ar fiñvskeudennerezh. E 1951 e voe roet dezhañ loreenn ar gwellañ aktour abalamour da African Queen. En 1999, e oa bet lakaet da Greatest Male Star of All Time (Illurañ aktour a-viskoazh) gant American Film Institute. Ha Casablanca, ma c'hoari Humphrey Bogart ar benndudenn, a vez lakaet alies e-touez ar 5 film gwellañ a-viskoazh.
Korrblanedenn
An hini fetisañ eus ar c'horrplanedennoù-se eo Eris. Met Ploudon hag a zo ur gorrblanedenn ivez, a zo brasoc'hik un tamm; un divgorrblanedenn eo e gwirionez gant he loarenn C'haron.
Humphrey Bogart
Filmoù
Sed amañ ar filmoù ma weler Humphrey Bogart :
Bogey hag an echedoù
Er film Knock on Any Door (1949) e weler Humphrey Bogart o c'hoari an echedoù.
Div bartienn echedoù bet kollet gantañ er C'hongo belgiat
P'edo e Kongo Belgiat o kemer perzh e savidigezh ar film African Queen e c'hoarias Humphrey Bogart a-enep da George Koltanowski a oa bet Kampionad echedoù Belgia hag a-enep da Baul Limbos hag a zeuas da vout Kampionad echedoù Belgia un nebeud bloavezhioù goude.
1. Paul Limbos / Humphrey Bogart e Stanleyville, Kongo Belgiat, 1951 : 2. George Koltanowski / Humphrey Bogart e Kongo Belgiat, 1952 :
Korrblanedenn
Roll ar c'horrblanedennoù
N'eo ket diarvar c'hoazh roll ar c'horrblanedennoù.
Vladimir Chouchelov
thumb|Vladimir Chouchelov Vladimir Chouchelov a zo bet ganet d'an 28 a viz Gwenholon 1969.
1670
Diwar-benn bloavezh 1670 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1670
Vladimir Chouchelov
Mestr Meur eo.
1670
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1670
Vladimir Chouchelov
Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 2000.
Implijet e vez an Digoradur Saoz ( 1. d4 ) alies gantañ.
Barraigh
thumb|dehou| Barraigh, [[Bhatarsaigh ha trowardroioù, gwelet eus an oabl.]] Barraigh, pe Eilean Bharraigh (distagañ: [ˈparˠaj] ha [ˈelan ˈvarˠaj]), Barra e saozneg, zo un enezenn tostik da Bhatarsaigh, an enezenn greisteisañ tudet eus Inizi Gall e Bro-Skos. Gouezeleg a gomzer enni.
Douaroniezh
1 174 a dud a oa o chom enni hervez niveradeg 2001, katoliked evit an darn vrasañ. Ar gêriadenn vrasañ eo Bàgh a' Chaisteil (Castlebay e saozneg). Liammet eo Barraigh ouzh Eilean Bhatarsaigh (Vatersay e saozneg) gant ur chaoser.
Traezhegi gwenn a zo er c'hornôg, kerreg e-leizh er reter.
Pademelon Bruijn
Pademelon Bruijn (Thylogale brunii) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
Mirdi van Gogh
thumb|right|An Troioù-heol (1889) 250px|thumb|An Debrerien avaloù-douar (1885) thumb|right|Emboltred (1886)
Mirdi van Gogh a zo ur mirdi lec'hiet war Museumplein, en arondisamant Oud-Zuid, Amsterdam (Izelvroioù) ha gouestlet da oberenn al livour Vincent van Gogh. Ouzhpenn 200 livadur a gaver ennañ, hag ivez 500 tresadenn ha 700 lizher skrivet gant van Gogh. Ennañ e kaver ivez oberennoù livourien an kantved. El levraoueg ez eus ouzhpenn 24 000 levr diwar-benn van Gogh hag arzourien all eus an kantved.
An dastumad oberennoù
Dastumad brasañ oberennoù Vincent van Gogh eo. Renket e vez oberenn an arzour el luskad goude- trivliadelouriezh. Bras eo bet levezon van Gogh war veur a luskad all : eztaolouriezh, faovouriezh hag arz diheverz.
An oberennoù kinniget er mirdi a c'haller renkañ evel-henn :
Er mirdi e kaver an oberennoù da heul :
Lizheroù
Vincent van Gogh a skrivas kalz lizheroù, dreist-holl d'e vreur Théodore van Gogh. Al lod brasañ eus al lizheroù a zo er mirdi.
Livourien all
Ouzhpenn taolennoù Vincent van Gogh e kaver ivez oberennoù livourien al luskad trivliadelouriezh evel :
Hag ivez oberennoù gant Pablo Picasso.
An dastumad
Pa oa bev van Gogh e teuas a-benn da werzhañ un daolenn nemetken : Ar gwini ruz. An dastumad a oa perc'hennet gant Théo van Gogh. Pa varvas e voe dalc'het an dastumad gant e intañvez, Johanna Bonger. Un nebeud oberennoù a werzhas, met al lod brasañ a viras. Pa varvas e 1925 e oa perc'hennet an oberennoù gant he mab, Vincent Willem van Gogh. E 1960 e krouas Ensavadur Vincent van Gogh. Ezel e oa anezhañ, asambles gant e wreg, tri bugel dezho, hag ur c'hannad eus gouarnamant an Izelvroioù. D'an 21 a viz Gouere 1962 e voe sinet un emglev etre an ensavadur ha Stad an Izelvroioù. Holl an dastumad (200 taolenn gant van Gogh ha Gauguin, 400 tresadenn hag holl lizheroù van Gogh) a voe gwerzhet d'ar Stad gant ar familh, evit 15 milion a c'huldenoù.
Ar savadur
Div lodenn a ya da ober mirdi van Gogh : ar savadur pennañ a voe digoret e 1973 hag un astenn a voe digoret e 1999.
Ar savadur pennañ
thumb|Ar savadur pennañ (1973), hag an astenn e gwer aozet e 1999 Gant Stad an Izelvroioù e voe kaset ar raktres. Ar savadur pennañ voe savet e 1963-1964, diwar steuñv ar savour nederlandat Gerrit Rietveld. Pa varvas Rietveld e 1964 e kendalc'has e vignoned Joan van Dillen ha J. van Tricht d'ober war-dro ar raktres. Kemmoù a zegasjont d'ar steuñv orin, dreist-holl evit a sell ouzh an talbenn. Divizout a rejont implijout drevezadurioù betoñs-boueta. Al labourioù-se a grogas e 1969.
Digoret e voe ar mirdi d'an 2 a viz Even 1973, padal e oa digoret al levraoueg abaoe 1969. Er savadur e kaver an dastumad-pad hag an diskouezadegoù berrbad. A-hed an amzer e voe degaset kemmoù d'ar savadur. Kemmoù a voe degaset ivez d'ar savadur pennañ pa voe savet an astenn, e 1998-1999, diwar ur steuñv gant Martien van Goor. Abaoe m'eo bet savet an astenn e vez kinniget an diskouezadeg-pad nemetken er savadur pennañ.
Slèite
Slèite, pe Sléibhte (Sleat e saozneg) zo ul ledenez en Enez An t-Eilean Sgitheanach (Skye e saozneg), en Inizi Gall Bro-Skos, e rannvro (council area) an Uheldirioù. Lesanvet eo "the garden of Skye" (''jardin Skye). ''
Mirdi van Gogh
An astenn
thumb|Museumplein, an astenn a weler a-gleiz Steuñv an astenn a voe treset gant Kisho Kurokawa. Enni e vez aozet an diskouezadegoù berrbad. Arc'hantaouet eo bet gant The Japan Foundation, hag a zo stag ouzh ar stal-asurañs Yasuda (Tokyo). Stumm un elipsenn eo ar savadur, ha savet eo bet gant betoñs warnañ mein ha titan. An diskouezadeg kentañ a voe gouestlet da dThéo van Gogh.
Vogalenn damserr a-dreñv plaen
Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn damserr a-dreñv plaen, treuzskrivet [ɤ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 315. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [o].
Slèite
Klan
Enni emañ gwrizioù ar c'hlan "MacDonald of Sleat".
Yezh
<!--
The name comes from its Scottish Gaelic form
Sléibhte (or Slèite), which in turn comes from Old Norse sléttr (smooth, even), which well describes Sleat when considered in the surrounding context of the mainland, Skye and Rum mountains that dominate the horizon all about Sleat.
Sleat is quite a Scottish Gaelic speaking area, with over 40% of the population able to speak the language according to the 2001 census. There was a row in 2006 over whether to change Sleat Primary School into a Gaelic-only school rather than an English Medium School with a Gaelic Medium Unit, but in the end the council opted for a compromise solution of designating the school as an All-Gaelic School - as Bun-sgoil Shlèite - but with an English Medium Unit.
Sleat is a traditional parish that has several communities, two major landowners (the Clan Donald Lands Trust and Eilean Iarmain Estate), and Scotland's Gaelic College, Sabhal Mór Ostaig. Sleat Community Trust (Gaelic: Urras Coimhearsnachd Shlèite), the local development trust, has purchased the ‘Skye Ferry Filling Station’ at Armadale and in common with many communities is investigating the options for renewable energy production. It also owns Sleat Renewables Ltd., a timber production company, In October 2007 the Trust hosted the Highlands and Islands Community Energy Company annual conference. .
Recently the final section of a new double-track road through Sleat to Broadford was finished. Most teenage children in Sleat go to Portree High School, where there is a hostel for those who live particularly far away.
-->
Enez-Tudi
Enez-Tudi a zo un enezenn hag ur gumun eus ar Vro Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Varsenare
left|thumb|220px|An ti-gar kozh, linenn SNCB Bugge-Oostende
Varsenare en izelvroeg ha Vassenoare e flandrezeg kornôgel, a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur rann eus kumun Jabbeke eo bremañ.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|160px|An iliz katolik Sint-Mauritius
Vogalenn damserr a-dreñv plaen
Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [ɣ] hiroc'h he lost, implijet evit treuzskrivañ ar gensonenn drekstaon dre daravat mouezhiet.
Vogalenn etre a-dreñv plaen
E meur a yezh e kaver ur vogalenn etre a-dreñv disheñvel-mik koulz diouzh ar vogalenn damserr a-raok plaen [ɤ] hag diouzh ar vogalenn damzigor a-dreñv plaen [ʌ]. Neoazh, dre ma n'anavezer yezh ebet ma vez enebiet ganti an teir vogalenn-se war un dro n'eus arouezenn ispisial ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn etre-se ha peurliesañ e reer gant an arouezenn [ɤ] hepmuiken pe c'hoazh mar bez ezhomm gant ar sin diakritek ispisial a dalvez da verkañ ar fed m'emañ produet ur vogalenn izeloc'h evit boaz, da skouer [ɤ̞].
Skouerioù
Amañ eo bet graet war-eeun gant an arouezenn [ɤ] kentoc'h evit [ɤ̞] evit eeunaat an treuzskrivadurioù:
Gwelit ivez:
Hinterzungenvokal
Mirdi van Gogh
Laeroñsi
Div daolenn a voe laeret d'ar 7 a viz Kerzu 2002 : Ermaeziadenn Iliz Disivoud Nuenen (1884) hag An aod e-kichen Scheveningen (1882).
Bidasoa
thumb|260px|[[Bae Txingudi, aber ar Bidasoa]]
Ur stêr eus Euskal Herria eo ar Bidasoa, anvet ivez Baztan en he lodenn uhelañ. Diskenn a ra eus Pireneoù Nafarroa war-zu ar c'hreisteiz da gentañ, ha treiñ a zehoù war-du ar gwalarn a-hed ar menezioù, hag en em deurel er Meurvor Atlantel etre Hondarribia, e Gipuzkoa, ha Hendaia, e Lapurdi.
Moel y Gaer
Moel y Gaer zo un anv-lec'h kembraek roet da veur a venez ma oa ur c'hreñvlec'h kozh, pe bryngaer.
Minnesota
Minnesota a zo ur Stad eus ar Stadoù-Unanet, er “Midwest”.
Liammoù diavaez
thumb|300px|right|Panell degemer e Minnesota.
Pademelon Brown
Pademelon Brown (Thylogale browni) a zo ur bronneg godellek hag a denn d'ur wallabi bihan hag a vev e Ginea-Nevez hag en inizi nes evel Preden-Nevez.
Aleksandr Dgebouadze
thumb|Aleksandr Dgebouadze Aleksandr Dgebouadze a zo bet ganet d'ar 21 a viz Mae 1971 e Jorjia.
Mestrc'hoarier echedoù jorjian, soviedat ha belgiat.
Mestr Meur eo.
Kampion Echedoù Belgia e voe e Borgerhout e 2002, e Westerlo e 2004 (a-gevred gant Bart Michiels), en Aalst e 2005 hag e Namur e 2007.
E miz Here 2007 edo 2505 e renk Elo.
1280
Diwar-benn bloavezh 1280 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1280
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1280
Ar Straed vihan
Ar Straed vihan (nederlandeg : Het Straatje) a zo ul livadur savet gant al livour nederlandat Johannes Vermeer e-tro 1657-1658. An daolenn a c'haller gwelout er Rijksmuseum en Amsterdam. En traoñ (a-gleiz), dindan ar prenestr, ez eo sinet "I V MEER".
Un ti a weler, padal eo bet aozet an daolenn dre implijout stummoù daou di disheñvel. Un ti eus Delft eo a zo livet, hag en daolenn e weler ur pennad eus buhez pemdez Nederlandiz ar mare-se. Gwelout a reer ur vaouez o wriat ha daou vugel o c'hoari. Meur a enklask a zo bet aozet a-benn gouzout peseurt ti a oa bet livet gant Vermeer. Hiziv an deiz e soñjer e c'hellje bezañ livet ar pezh a welas e Nieuwe Langendijk 22-26, met n'eo ket sur da vat. Ma'z eo diaes gouzout pegen ledan eo ar straedig, e seblant an arzour bezañ bet staliet en tu all d'ar straedig, uheloc'h evit an ti a livas, ha tost a-walc'h ivez. Pa seller a-dost e seblant an ti bezañ ur seurt meskaj eus meur a savadur, neuze e soñjer e veskas Vermeer elfennoù gwirion (an tudennoù, ar gwez, ar gwer, ar mogerioù) ha re all ijinet gantañ. Gwelout a reer ivez n'emañ ket an nor e-kreiz an talbenn, met lakaet eo bet a-gleiz. Marteze e felle d'an arzour kempouezañ ar stalaj ruz a zo a-gleiz. Merzout a reer ivez e vefe dibosupl pe dost digeriñ ar stalafioù gwer a zo a-zehou, hep mirout ouzh an dud a implijout an nor. Merzout a c'haller ivez e seblant gwall vresk tu kleiz ar savadur : tost-tre ouzh bord ar voger emañ ar prenestr, ha n'eo ket sur e vije bet solut a-walc'h da zougen ar volz brikez a zo a-us d'ar prenestr.
Livourien all evel Pieter de Hooch ha Jan Steen a livas taolennoù enno mogerioù brik, met hini ebet anezho a livas anezho evel ma reas Vermeer. Barrekoc'h eo eñ a-fet mestroniañ ar gouloù da skouer, ha diskouez a ra eo gouest da ginnig d'an arvesterien un daolenn sioul leun a nesded.
Pa voe tremenet an daolenn dindan skinoù-X e voe merzet en doa soñjet Vermeer ouzhpennañ ur vaouez war he sav eus tu dehou ar straedig digor, met he diverkañ a reas a-benn mirout kempouez ha sioulder an daolenn.
Emgann Stalingrad
En-dro da gêr Stalingrad (Volgograd bremañ), e c'hoarvezas an emgann-se, unan eus ar re lazhusañ en Istor (tost d'ur milion a dud lazhet, 750  000 soudard, ha 250 000 trevour). Cheñch a reas mik doare ar brezel war Talbenn ar Reter, pa voe ar c'holl bras kentañ eus an arme alaman. Gronnet da heul enebargad ar Soviediz e rankas an Alamaned en em zaskoriñ. Un trec'h psikologel bras e voe ivez.
Pal an emgann a oa da zigentañ da dapout buan petrol ar C'haokaz met pa voe talet nerzhioù an Trede Reich e kêr Stalingrad e teuas da vezañ ur stourm evit ar gêr.
An emgann berr-ha-berr
D'an 28 a viz Even 1942, an Trede Reich a ro lañs d'an eil argadenn veur en URSS, graet e voe oberiadur brezel Fall Blau eus kement-mañ. Ar pal a oa da dapout petrol a C'haokaz.
A-benn difenn kostezenn norzh an dagadenn, an talbenn a ranke bezañ diazezet war daou stêr-veur: an Don hag ar Volga. Stalingrad a zo lec'hiet lec'h ma vez an nebeutañ a hent etre an daou stêr-veur. Ouzhpenn da-se ez eo ur greizenn sevel armoù hag un neud kehentiñ ha dezougen evit an trenioù hag ar bigi.
Ma vefe tapet ar gêr e vefe troc'het naet an hentoù dezougen brasañ norzh-su eus an URSS (dreist-holl a-fed ul lod eus ar sikourioù amerikan a dremene dre ar Volga ).
O welet an nerzhioù tagañ o vont bliv, an Alamanted a choaz da vont fonnusoc'h gant an dagadennn war-zu ar C'haokaz dre ar su evit reiñ harp d'an dagadenn war-zu ar Volga er reter. Ar pouez o vezañ lakaet war pourvezi soudarded ar C'hoakaz, an argadenn war-zu Stalingrad a zo gwanaet. Dre-se e voe amzer a-walc'h gant ar Soviediz da adsevel o linennoù difenn ha da zegas nerzhioù harpañ d'an talbenn.
Argadenn alaman an hañv 1942
Dre ma oa bet riset an nerzhioù alaman, ne oa ket tu ken da gas un argadenn hollek. An Oberkommando der Wehrmacht (Pennoù meur al lu alaman) a zivizas neuze da gas un argadenn war un dachenn bihanoc'h ha war un dachenn dic'hortoz d'an enebour, setu perak ne voe ket taget Moskov.
Ar steuñv divizet a voe neuze ar plan glas pe oberiadur brezel Fall Blau: un dagadenn dre su an URSS gant ar pal pennañ da dapout petrol ar C'haokaz.
Ar steuñv diazez
Ar steuñv diazez a oa anvet dindan an anv « Urzh 41 » gant an deiziad d'ar 5 a viz Ebrel 1942 a choaz un dagadenn veur rannet e 4 pazenn o tegas an talbenn eus an Donetz etrezek an Don (200 km war-zu ar reter) hag o vont gant un hent rannet eus an norzh etrezek ar su.
An trede pazenn a wele nerzhioù tag ar gevrent hag a oa o vont gant hed ar ster Don adalek Voronej gant an nerzhioù tag ar reter o tagañ adalek Taganrog war aodou ar mor zu. Lakaet e oa bet anat ar pal da « dizhout kêr Stalingrad, pe d'an nebeutañ da lakaet ar gêr war hed-taol hor armoù ponner, efin ma vefe distrujet mik evel kreizenn sevel armoù ha neud kehentiñ. »
Un dachenn emgann dianav
Endroadur an argadenn, a gas an Alamaned dres dirak kêr Stalingrad. Rediet int evit ar wech kentañ da dagañ ur gêr veur a-dal, ar gudenn a zo ar Soviediz o deus difennet mat an dachenn. An talbenn a vez ledet war 50 kilometrad eus an norzh betek ar su met ne ra nemet etre 3 ha 5 kilometrad eus ar reter d'ar c'hornôg.