cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Forever (stirad skinwel)
A-zivout ar stirad
Urzhiet eo bet ur film-stur d'an 23 a viz Genver 2014, gant ABC ez ofisiel. Savet eo bet gant Matthew Miller.
Gassino Torinese
Gassino Torineze (Gasso e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Skoulerer Beaudouin
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skoulerered en urzhiad Falconiformes, Accipitriformes pe Ciconiiformes.
Santa María de las Hoyas
Santa María de las Hoyas  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Forever (stirad skinwel)
A-zivout ar stirad
D'an 8 a viz Mae 2014 e c'hourc'hemenn ABC ar stirad goude bezañ gwelet ar film-stur hag ur c'houlzad klok a 22 rann d'ar 7 a viz Du 2014.
Echuiñ a ra ez ofisiel ar stirad d'ar 7 a viz Mae 2015 peogwir ne rae ket berzh a-walc'h daoust d'an toullad tud bezañ savet enep ar freuzidigezh-se.
Janed Bro-Saoz (1165-1199)
He buhez
E 1176 e tegouezhas kannaded Gwilherm II Sikilia e lez Bro-Saoz da c'houlenn dorn Janed. Graet e voe an dimeziñ d'an 20 a viz Mae, ha d'ar 27 a viz Eost e lestras da vont da Sikilia dindan devezh John of Oxford, eskob Norwich, hag hec'h eontr, Hamelin de Warenne, kont Surrey. E Saint Gilles, e Bro-C'hall, e teuas uhelidi eus Rouantelezh Sikilia d'o c'haout : Alfano, Arc'heskob Capua, ha Richard Palmer, eskob Syracusa.
Danvez-tarzh
Stummadur
Evit abegoù surentez al labourerien ha stourm ouzh ar sponterezh e ranker bezañ stummet kent embreger danvezioù-tarzh, ha doujañ da reolennoù ar vro m'en greer : rekis eo bezañ testeniet hag aotreet evit prenañ, treuzdougen hag implijout danvezioù-tarzh.
Janed Bro-Saoz (1165-1199)
He buhez
Goude ur veaj diaes e tegouezhas Janed en he bro nevez, enez Sikilia, d'an 13 a viz C'hwevrer 1177, hag ec'h euredas da Gwilherm II Sikilia ha gwiskañ a reas kurunenn Sikilia en iliz-veur Palermo. Hervez Robert of Torigny, o devoe ur mab, Bohemond, ganet e 1181, met mervel a reas en bugel; however, as there is no indication of him ever existing in any other source of the time, Torigny's words are tainted by invention or misconception, not to mention that Joanna would have been 14 or 15 at this time and therefore too young for a legal conception. Goude marv William e 1189, e chomas prizoniadez etre daouarn Tancred of Sicily.
Danvez-tarzh
Stummadur
Berzet eo fardañ danvezioù-tarzh en Europa hag en darn vuiañ eus ar broioù all. Ne c'haller o frenañ nemet digant kenderc'herien aotreet na c'hallont lakaat e gwerzh nemet danvezioù a zo bet aotreet ez-ofisiel.
Dañjerusted
Diarvar pe dost eo an danvezioù-tarzh a vez lakaet e gwerzh, gant ma vo doujet da reolennoù ar surentez p'o zreuzdouger ha p'o implijer ; anez-se e c'hall lies doare gwallzarvoudoù c'hoarvezout. Setu amañ un nebeud anezho : Merkit e c'hall kement-se gloazañ pe lazhañ tud estreget an embregerien.
Janed Bro-Saoz (1165-1199)
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da Gwilherm II Sikilia (Guglielmo II en italianeg). Bugale o doe :
Danvez-tarzh
Reolennoù e Bro-C'hall
E Breizh ivez e talvez ar reolennoù bet embannet gant ar Stad c'hall.
• Décret n° 81-972 du 21 octobre 1981 relatif au marquage, à l'acquisition, à la livraison, à la détention, au transport et à l'emploi des produits explosifs Liamm oberiant 01/10/2012
Janed Bro-Saoz (1165-1199)
Dimeziñ ha bugale
Addimeziñ a reas da Raimond VI, kont Toloza, ha tri bugel he doe:
Kumunioù al Landes
Roll ar c'humunioù
(CAM) kumuniezh tolpad-kêrioù Marsan, krouet e 2002
(MACS) kumuniezh tolpad-kêrioù Maremne Adour Côte-Sud, krouet e 2003
Skoulerer louet
Ar skoulerer louet a zo ur spesad evned-preizh, Circaetus cinerascens an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Circaëtos [sic] cinerascens (kentanv) da gentañ-penn (e 1851) gant an ergerzher hag evnoniour alaman Johann Wilhelm von Müller (1824-1866).
Danvez-tarzh
Reolennoù e Bro-C'hall
• Loi n° 2004-204 du 9 mars 2004 portant adaptation de la justice aux évolutions de la criminalité Liamm oberiant 01/10/2012
Carnin
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Le Guérisseur
An danvez
Pierre Lachaux-Laurent, medisin diouzh e vicher kent, a zo aet da Vreizh da bareour. Eno e kouezh e karantez gant Isabelle Dancey hag eurediñ a reont. Siwazh dezhañ, kaset eo Lachaux-Laurent dirak ar justis gant e geneiled kozh ha, dre dreuzkompren, terriñ a ra Isabelle he darempredoù gantañ. Pa'n em gavont ez eo-hi skoet gant ur yoc'henn empenn ha Pierre dic'halloud rak ar c'hleñved kriz-mañ. Ambroug a raio Isabelle betek hec'h eur diwezhañ hep na c'houzañvo-hi poan ebet.
Danvez-tarzh
Notennoù yezh
<references group="Y" />
Trogon lagad gwenn
An trogon lagad gwenn a zo ur spesad evned, Trogon comptus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e koadeier gleb kornôg Kolombia ha gwalarn Ecuador.
La Florida
La Florida zo un anv-lec'h spagnolek.
Skoulerer louet
Boued
Bevañ a ra diwar naered dreist-holl ha divellkeineged bihan ivez.
Villar del Ala
Villar del Ala zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Skoulerer louet
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara en un takad hag a ya eus Senegal ha Gambia da gornôg Etiopia, Namibia ha Zimbabwe.
Colin Powell
Colin Luther Powell (Harlem, New York, 5 Ebrel 1937 – Bethesda, Maryland, 18 Here 2021) a oa ur jeneral hag ur politikour stadunanat. E penn Armeoù ar Stadoù-Unanet e voe etre 1989 ha 1993, ha sekretour-Stad (ministr an Aferioù Estren) etre 2001 ha 2005.
Redmicher soudard
Eus Jamaika e oa e dud. Bevet en deus e karter ar Bronx e-pad e vugaleaj. Studiet en deus e skolioù publik New York ha da c'houde en deus bet un diplom marc'hadourezh. Kregiñ a reas e redmicher soudard e 1958 evel isletanant. E 1962 e voe bet e-touez ar 16 000 soudard kaset gant ar prezidant Kennedy da su Viêt Nam. Resevet en deus div vedalenn soudard e-korf hevlene : ar Purple Heart hag ar Bronze Star. Distreiñ da Viêt Nam a reas e 1968-1969. E-doug ar veaj-se e voe gloazet en ur gwallzarvoud biñsaskell. Daoust da se eo deuet a-benn da dennañ e gamaraded eus ar viñsaskell entanet, ha resevet en deus ar vedalenn soudard. En holl en deus resevet 11 kinklerezh soudard, Urzh an Dellezegezh en o zouez.
Cinnyricinclus leucogaster
Cinnyricinclus leucogaster, a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae. Ar spesad nemetañ er genad Cinnyricinclus an hini eo.
Trogon kabell c'hlas
An trogon kabell c'hlas a zo un evn, Trogon curucui an anv skiantel anezhañ.
Cinnyricinclus leucogaster
Boued
Bevan a ra diwar frouezh dreist-holl hag amprevaned ivez.
Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Colin Powell
Politikour
Kuzulier er surentez vroadel eo bet etre 1987 ha 1989. E 1989 eo bet anvet e penn ar sturvod, ur post dalc'het gantañ betek 1993. D'ar 16 a viz Kerzu 2000 eo bet anvet sekretour-Stad gant George W. Bush. E 2003 e voe digoret Brezel Irak. D'ar 25 a viz Genver 2005, prestik goude ma voe addilennet ar prezidant Bush e 2004, e kuitaas C. Powell e bost sekretour-Stad, a voe kemeret gant Condoleezza Rice. A-goulzadoù en devoa kemennet e skoazell da Varack Obama da geñver an dilennadegoù prezidant e 2008 ha 2012.
Villar del Campo
'Villar del Campo zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Colin Powell
Goude e vuhez bolitikel
Votet en doa e 2016 evit an danvez prezidantez demokrat Hillary Clinton. E miz Here 2020 ec'h embannas Colin Powell e harpje an danvez prezidant demokrat Joe Biden en dilennadeg prezidant 2020.
Mervel a reas d'an 18 a viz Here 2021 er Walter Reed National Military Medical Center e Bethesda (Maryland), e bannlev Washington D.C., diwar rouestladoù degaset dezhañ gant ar c'hleñved COVID-19, peogwir e oa gwan e reizhiad immunekaat abalamour d'ur c'hign-bev gwadouriel en doa tapet.
Trogon kabell c'hlas
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Baldissero Torinese
Baldissero Torinese (Baudsé e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Tiaris
Tiaris a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Racine
Racine zo un anv gallek, anv-tiegezh hag anv-lec'h.
Tiaris
Seitek (17) isspesad en holl.
Phaenicophilus
Phaenicophilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Hispaniola, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Caselle Torinese
Caselle Torinese (Caseli e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Atahinerezh
Atahinañ hag atahinerezh a lavarer a-wechoù eus daou ober disheñvel:
Castiglione Torinese
Castiglione Torinese (Castion e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Coupesarte
Coupesarte a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant trizek kumun all d'ober ur gumun nevez: Mézidon-Vallée-d'Auge.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann-soudard e Coupesarte abalamour d'ar brezel, unan e miz Even, ar re all a voe lazhet d'an 18 a viz Eost gant ur vombezadeg.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Villar del Río
Villar del Río zo ur gumun e Spagn, e  Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Coassolo Torinese
Coassolo Torinese (Coasseul ëd Turin e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
À cheval
À cheval zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
À cheval a oa bet embannet e Le Gaulois ar 14 a viz Genver 1883. Er memes bloaz e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad Mademoiselle Fifi.
An danevell
Gribelin zo un den eus an noblañs hogen diarc'hant, prest da stourm evit e enor. Un deiz e tiskar ur vaouez gant e varc'h.
Deux amis (Maupassant)
Deux amis zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
Deux amis a oa bet embannet e Gil Blas ar 5 a viz C'hwevrer 1883, ha sinet Maufrigneuse. Er memes bloaz e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad Mademoiselle Fifi.
Villasayas
Villasayas zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Villaseca de Arciel
Villaseca de Arciel zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Cesana Torinese
Cesana Torinese (Cesana en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Fe
Fe zo un anv-badez spagnolek, diwar anv ar feiz.
Oberennoù
La Fe, anv meur a oberenn
Aplopelia larvata
Aplopelia larvata a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Columba Larvata da gentañ-penn (e 1809) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Rummatadur
Renket eo bet gant IOC World Bird List er genad Columba evel Columba larvata.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Moriondo Torinese
Moriondo Torinese (Moriond e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Trogon Massena
Annez
Bevañ a ra al labous e Kreizamerika ha kornôg Kolombia ivez.
Pino Torinese
Pino Torineze (Ël Pin e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Adil Giray
An Otomaned a lakaas anezhañ da genlabourat gant ar Gozaked.
Piobesi Torinese
Piobesi Torinese (Piobes e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Germain-François Poullain de Saint-Foix
Tabuter
Prim e oa Poullain de Saint-Foix da glask tabut, ha ken brudet e oa evel duveller ha ma oa evel saver komediennoù. Un deiz e oa er c'h-Café Procope, pa deuas ur gward-ar-roue da c'houlenn ur banne kafe dre laezh, hag un dorzhig vara. Ha Saint-Foix da estlammañ : « Voilà un fichu dîner ! » (Sed aze ur c'hozh tamm merenn!), hag evit bezañ sur da vout klevet mat ec'h adlavaras kement-se meur a wech, ma skuizhas ar gward, ma savas imor dezhañ, ha ma kinnigas un duvell. En em gannañ a rejont, gloazet e voe Saint-Foix, ma laoskas : « M’eussiez-vous tué, vous n’en auriez pas moins fait un mauvais dîner. » (Hag ho pije lazhet ac'hanon, ho pije graet ur verenn fall koulskoude.)
Troioù all a c'hoarvezas c'hoazh.
E 1764 e voe anvet da istorour Urzh ar Spered-Santel.
San Pedro Manrique
San Pedro Manrique zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Pored
Ur pored zo:
Fe del Valle
Fe del Valle Ramos (Remedios 1917 - 1961) zo ur vilisianez ha labourerez kuban lakaet da harozez goude bet lazhet e La Habana en ur gwalldaol en El Encanto, da vare darvoudoù Playa Girón.
Trogon melanurus
Trogon melanurus a zo ur spesad evned e-touez kerentiad an Trogonidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadeier gleb Amazonia, ha norzh Kolombia ivez.
Le Voleur (Maupassant)
Le Voleur zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Istor
Le Voleur a oa bet embannet e Gil Blas an 21 a viz Mezheven 1882, ha sinet Maufrigneuse. Er memes bloaz e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad Mademoiselle Fifi.
An danevell
Tri den yaouank mezv a gav ul laer en ti unan anezhe.
Chrysothlypis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Orchesticus abeillei
Orchesticus abeillei a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Pyrrhula Abeillei (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849) da zougen bri d'ar c'houblad dastumourien ha naturourien c'hall Abeillé. Ar spesad nemetañ er genad Orchesticus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha frouezh gwech ha gwech all.
Annez
Brosezat eo ar spesad e gevred Brazil.
Hermione von Preuschen
Hermione von Preuschen (1854 en Darmstadt - 1918 en Lichtenrade e-tal Berlin), pe Hermine von Preuschen, a oa ul livourez, skrivagnerez ha barzhez alaman.
Mehmed IV Giray
Lamet e voe e garg digantañ e 1644 ha kaset en harlu da enez Rodos.
E-pad e eil ren e kendalc'has gant politikerezh diavaez e diagentad, İslam III Giray, ha stourm asambles gant roue Pologn ha Lituania a-enep Rusia ha he c'hevredidi.
Lamet e voe e garg digantañ adarre e 1666.
La Fenêtre (Maupassant)
Istor
Embannet e oa bet La Fenêtre e Gil Blas an 10 a viz Gouhere 1883, sinet gant an anv-pluenn Maufrigneuse.
En 1888 e oa bet embannet en dastumad Le Rosier de Madame Husson, ha danevell diwezhañ al levr e oa.
An danevell
Emañ an aotrou de Brives o kontañ penaos en deus goulennet he dorn digant un intañvez koant, an itron de Jadelle.
Santa Cruz de Yanguas
Santa Cruz de Yanguas zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Poultr-tarzh
Ur meskaj 75 % holen-moger (KNO3), 15 % karbon (C) ha 10 % soufr (S) eo ar poultr du a vez fardet an aliesañ.
Istor
Adal kreiz ar Iañ kantved e voe mesket holen-moger (nitrat a botasiom) ha soufr a-benn fardañ louzeier evit ar yec'hed, alese anv sinaek ar poultr-tarzh : 火藥 (pinyin huǒ yào), "tan dramm".
War-dro ar bloavezh 808 e teskrivas an alkimiour Qing Xuzi ur meskaj a zo tost d'ar poultr-tarzh. E kreiz an IXvet kantved e kaver meneg eus perzhioù entanus ar meskaj-se en ur skrid daoat, ; ne voe ket pell Sinaiz o tennañ splet eus an dizoloadenn-se : kenderc'hiñ poultr-tarzh a rejont a-hed kantvedoù evit armoù evel bannerioù-flammennoù, bombezennoù, fuc'helloù ha minennoù kent fardañ ar fuzuilhoù kentañ a voe en Istor ar bed.
D'an hevelep mare ez erruas ar rekipe en Europa, dre alouberien o tont eus Mongolia war a hañval. Ar meneg kentañ eus poultr-tarzh a gaver dindan pluenn ar prederour saoz Roger Bacon (war-dro 1214–1294), en e skrid Opus Majus. Adal neuze e voe gwellaet ar rekipe tamm-ha-tamm, dizoloet e voe an tanioù-arvest (a oa anezho e Sina abaoe pell dija), hag e 1774 e stalias ar roue gall Loeiz XIV Melestradurezh Roueel ar Poultroù ma labouras ar skiantour Antoine Lavoisier (1743-1794).
Hiziv an deiz e vez fardet poultr-gwenn diwar nitrokeluloz pe nitrokeluloz ha nitroglikerin. Divoged eo ar poultr-tarzh nevez-se, nebeut a zilerc'hioùa chom goude an darzhadenn en armoù, ha dre ma 'z eo ungeneshoc'h eget ar poultr du e vez resisoc'h an tennoù.
Christian Danmark (1603-1647)
Christian Danmark ha Norge (1603 en Kopenhagen - 1647 en Gorbitz e-tal Dresden), a oa mab d'ar roue Christian IV Danmark ha d'e bried Anna Katharina von Brandenburg. Pennhêr rouantelezh Danmark ha Norge e oa.
E 1625 e krogas Danmark da gemer perzh er Brezel Tregont Vloaz. Ar roue Christian IV a veze o vrezeliñ, e vab Christian a veze e penn ar gouarnamant. Kement-se a badas daou vloaz. Daoust da se en em gannas ivez Christian. Gloazet e voe e miz Du 1626. E 1627 e voe kaset da Holstein tost d'an harzoù, ha perzh a gemeras e seziz Segeberg. Kilañ a reas e arme pa voe aloubet kreisteiz Denmark ha Jutland, ha terriñ a reas e c'har. E 1626 e tarempredas Anne Lykke, ha bec'h a savas etre an tad hag ar mab. Klask a reas ar roue tamall dezhi bout sorserez, abalamour d'he levezon war e vab. Poent oa dimeziñ ar priñs.
Dimeziñ
Dimezet e voe da Magdalena Sibylle von Sachsen, met bugel ebet n'o doe.
Fin e vuhez
Brud en doa Christian da vezañ lezirek ha lonker. Ur bern dle en doa. Amprestañ a rankas da vont da veajiñ. E miz Mae 1647 e oa e Dresden ha pa guitaas kêr en doe ur barr-kleñved. Kaset e voe da gastell Gorbitz e-tal Dresden,hag eno e varvas en deiz war-lerc'h.
E varv
Beziet e voe e miz Du 1647 en iliz-veur Copenhagen. En 1655 e voe kaset e relegoù da Iliz-veur Roskilde.
Addimeziñ a reas e intañvez.
Lenn Laach
Lenn Laach (alamaneg : Laacher See, ) zo ul lenn en Alamagn hag a leugn ur galdeira a zo e krater ur menez-tan e torosennad an Eifel, e Rheinland-Pfalz, 275 metr a-us live ar mor. Emañ war-dro 24 km er gwalarn da Goblenz, 27 km er su da Vonn hag 8 km er c'hornôg da Andernach, e rann reterel ar Vulkaneifel, an Eifel volkanek.
Goude un darzhadenn blinian (e doare re ar Vesuvio) a c'hoarvezas e-tro 13 000 vloaz zo e voe stummet al lenn. War he ribl kreisteizel e c'heller gwelet gazoù volkanek a ziskouez n'eo ket marv ar menez-tan.
Deskrivadur
Hirgelc'hiek eo stumm Lenn Laach, 2 km he ledander brasañ, 3,33 km² he gorread ha 51 metr en he donañ ; uhel eo he ribl.
Ur vengleuz a oa bet aozet evit dastum lava a yae da ober mein-malañ, adalek mare ar Romaned betek ma voe ijinet rolloù houarn evit drailhañ greun.
N'eus difourk naturel ebet d'al lenn, met ur riboul-dizourañ a voe kleuzet kent ar bloaz 1170 diwar atiz an abad Fulbert, a renas an abati adalek 1152 betek 1177 ; meur a wech ez eo bet kempennet abaoe.
N'eus ti ebet war ar ribl, nemet Abatia Lacensis er mervent, abati beneadat Maria Laach, a voe savet adalek 1093. Un dachenn-gampiñ zo war ribl an norzh. Koadeier zo tro-dro d'al ledennad dour.
An darzhadenn
A-hed milionoù a vloaziadoù ez eus bet volkanerezh en Alamagn, liammet ouzh stummadur rift Europa ar C'hornaoueg e-kerzh ar C'henozoeg (-66 M – bremañ) en abeg da dektonik ar plakennoù, pan eas plakenn Afrika ha plakenn Eurazia a-benn an eil en heben ; dre man ae ar skornegi gwech war-raok, gwech war-dreñv e voe berniet skorn gwasket, ar pezh a zegasas tarzhadennoù.
Pa grogas ar menez-tan da darzhañ e dibenn an nevezamzer pe e deroù an hañv e flastras gwez betek pevar c'hilometr tro-ha-tro dezhañ. Pignat betek gorre an Douar a eure ar magma kent tarzhañ e-pad un dek eurvezh bennak, ar moged o sevel betek 35 km en oabl. Oberiant e chomas ar menez-tan a-hed meur a sizhunvezh, a vizvezh marteze, en ur vannañ gazoù, ludu ha roc'helloù hag a leunias an traoñiennoù betek 10 km tro-dro d'ar menez-tan. Betek 50 metr uhelder e voe berniet ar gouzedoù tost d'an toull-diskarg, ha hiziv an deiz c'hoazh e tizhont un dek metr bennak pemp kilometr pell dioutañ. Hep mar ebet e voe peurzistrujet pep boud bev, loen pe blantenn, war un hed a 60 km er biz ha 40 km er gevred Jedet ez eus bet e voe diskarget war-dro 6 km³ a vagma, a stummas war-dro 16 km³ a c'houzedoù, par da darzhadenn ar C'hrakatau e 1883.
Stanket e voe ar Roen gant ar gouzadoù, ar pezh a stummas ul lenn 140 km² he gorread. Pa dorras ar stankell e voe skubet pep tra gant ar froud, a lezas gouzadoù betek ker pell ha Bonn, a zo 27 km er Su. Kavet ez eus bet roudoù eus an darzhadenn war ur gorread a 300 000 km², adalek kreiz Bro-C'hall betek norzh Italia hag adalek su Sveden betek Polonia, ar pezh a zo un dachenn-studi dibar evit keñveriañ ar gouzadoù a-fet mareadoù an henoniezh ha re ar vevoniezh.
Goude an darzhadenn
Meur a hañvezh yen a voe goude an darzhadenn, ha gwall drubuilhet e voe an endro en Alamagn e-pad un ugent vloaz bennak.
Gwall drubuilhet ivez e voe buhez poblad ar sevenadur Federmesser (-14 000 – -12 800) : kent an darzhadenn e vevent dre gutuilh ha chaseal, koulz gant goafioù, gwaregoù ha saezhoù. Hervez an henoniour Felix Riede e voe stlabezet ar boblad tra ma kreske ar boblañs e mervent Alamagn hag e mervent Bro-C'hall. Daou sevenadur nevez a voe ganet, ar sevenadur Bromme e su Skandinavia hag an hini Perstuniat e biz Europa Izeloc'h e oa ampartiz ar sevenadurioù-se a-fet aozañ binvioù ; evit doare, ne ouie mui tud ar sevenadur Bromme fardañ gwaregoù ha saezhoù. Un heuliad eus tarzhadenn menez-tan Lenn Laach e oa kement-se, da lavaret F. Riede.
Settimo Torinese
Settimo Torinese (Ël Seto e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Trogon-menez
An trogon menez (Trogon mexicanus) a zo ur spesad evned eus kerentiad an Trogonidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en uheldirioù ha koadegi gleb Kreizamerika.
Dragon Ball
Dragon Ball zo un heuliad manga japanat skrivet ha skeudennaouet gant Akira Toriyama.
Pessoa
Pessoa zo un anv-tiegezh portugalek:
Lizher d'ar Filipidi
Unan eus ar pevar lizher bet skrivet gant Paol Tars pa oa prizoniad eo al lizher d'ar Filipidi (Fil), a gaver e Testamant Nevez ar Bibl.
Orin al lizher
N'eus abeg ebet da soñjal ne vefe ket bet skrivet al lizher-mañ gant an abostol. Lod tud e soñj dezho ne vefe ket un destenn hepken, testennoù disheñvel bet strollet ne lavaront ket, met ur vartezeadenn eo kement-se, tra ken.
Prizoniad e oa Paol Tars pa skrivas e lizher d'ar Filipidi. E-pad pell e voe soñjet e oa e-kerzh e brantad kentañ e toulloù-bac'h Roma, met kalz traoù a laka da soñjal edo en Azia pa skrivas al lizher, e Kaezariea-an-Arvor pe en Efezoz, petra bennak ma n'ouzer ket hag-eñ e voe toull-bac'het er gêr-se. Er bloavezhioù 55-57 pe 56-57.
Pal al lizher
Anavezout mat a rae Paol Tras kristenien Filipoz, a oa e-touez e re vuiañ-karet. Chomet e oa er gêr-se eMakedonia e-kerzh e eil beaj er bloaz 50. Adtremenet e oa dre eno en diskaramzer 57, pa oa o vont da Gorintoz hag adarre war an distro da Bask 58.
Danvez al lizher
Setu ar pezh a skriv Maodez Glanndour a-zivout al lizher d'ar Filipidi : « N'eo ket unan dogmatek. Koulskoude ar c'hoant en deus Paol da bouezañ war an unvaniezh da virout, war an izelegezh, a zegas didan e bluenn ur meulgan kaer da Vab Doue en em c'hraet den, a zo marteze un destenn endesu amprestet digant liderezh kentañ an Iliz. » Skrivañ ar ra André Chouraqui a kaver dodenn al levenez a-hed al lizher, unan eus e zanvezioù fromusañ.
Ally McBeal (stirad skinwel)
Ally McBeal a zo ur stirad skinwel stadunanat a 5 koulzad, 112 rann a 44 munutenn pep hini, bet krouet gant David E. Kelley. Skignet eo bet da gentañ etre an 8 a viz Gwengolo 1997 hag an 20 a viz Mae 2002 gant ar rouedad FOX.
An danvez
Tremen a ra an traoù en un embregerezh breutaerien eus Boston. En ur metoù pinvidik. Trelatet eo an holl dudennoù o kregiñ gant an dudenn bennañ, un alvokadez a tregont vloaz leun a faltazi betek kaout gweledigezhioù, Ally McBeal.
Meur a senenn a-bouez en diavaez eus al lez-varn a dremen pe e privezioù paotred ha merc'hed an embregerezh pe er bar darempredet gant an alvokidi goude o devezhioù labour.
Kalz eus a rannoù a zo savet war un darempred etre an aferioù a dremen el lez-varn ha karantezioù un tamm diroll izili an embregezeh. Brudet eo ar stirad evit komzoù dibrenn an tudennoù, ur fent un tamm luziet tost eus an diskiantegezh a-wechoù ha dibrenn alies.
Torreblacos
Torreblacos  zo ur gumun e Spagn, e  Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Santez Fides Schlettstadt
Santez Fides Schlettstadt, a zo Sànkt Fides Schlettstàdt en elzaseg (Sainte-Foy de Sélestat ent-ofisiel e galleg, St.-Fides-Kirche en alamaneg), zo un iliz roman, eus an e kreiz-kêr Schlettstàdt en Elzas.
Tost dezhi emañ an iliz c'hotek Sànkt Georg (Sant Georg) hag al levraoueg denelour.
Kev an iliz eo ar pezh nemetañ a chom eus ar santual en enor d'ar Bez Santel a voe savet er bloavezh 1087 diwar c'hourc'hemenn ar gontez Hildegard von Egisheim, anvet Hildegard von Schlettstàdt ivez ha marvet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1095 e Schlettstàdt.
E 1862 e voe lakaet Santez Fides Schlettstadt da vonumant istorel rummet.
R. Kelly
R. Kelly (e anv gwir Robert Sylvester Kelly), bet ganet d'an 8 a viz Here 1967 e Chicago (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika), a zo un aktour, ur c'haner ha produer stadunanat. An dud tost dezhañ e bed ar sonerezh eo Céline Dion, Justin Bieber, Ludacris ha Lady Gaga.
Los Villares de Soria
Los Villares de Soria   zo ur gumun e Spagn, e  Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Murat Giray
Murat Giray a oa khan Krimea er XVIIvet kantved.
Klask a reas disteraat levezon an Otomaned war Grimea. E 1683 e nac'has kemer perzh en emgannoù e-pad an ergerzhadenn ouzh Vienna ha rak-se e voe lamet e garg digantañ. Kaset e voe en harlu da Vulgaria.
Piobesi
Piobesi zo anv div gumun en Italia:
38 cm SK C/34
Ar c'hanol morlu 38 sm SK C/34, a oa ur c'hanol alaman savet e fin ar bloavezhioù 1930. Staliet e oa war ar bigi brezel klasad Bismarck ha sañset e oa da vezañ armamant diazez ar c'hlasad bigi brezel O-class, ar c'hlasad bigi brezel Scharnhorst adarmet. C'hwech kanol doubl a oa bet gwerzhet d'an URSS ha bez e oant da vezañ implijet war ar c'hlasad bigi brezel Kronshtadt. Biken ne voent kaset d'an URSS. Implijet e oant bet evel difennerezh Moger an Atlantel ur wech ma voe kollet ar galloud war vor gant an Trede Reich. E Danmark, Norvegia ha Bro-C'hall e oant bet staliet. Unan eus ar pezhioù kanol a c'haller gwelet hiziv-an-deiz c'hoazh e Mirdi kanolioù Kristiansand nepell diouzh Kristiansand.
Villares
Villares zo un anv-lec'h spagnolek, anezhañ liester an anv Villar, kalz stankoc'h.
Nicolas Mary
Nicolas Mary, lesanvet Desfontaines, ganet war-dro 1610 e Rouen ha marvet e 1652 en Angers, a oa un aktour ha skrivagner gall.
Oberennoù
Hag ivez:
Romantoù
Tri romant (les Heureuses Infortunes de Céliante et Marilinde):
Canavese
Canavese zo un anv-lec'h italianek.
Kumunioù
An holl gumunioù-mañ zo e proviñs Torino, e Piemonte.
Trogon masklet
An trogon masklet a zo un evn, Trogon personatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika.
Notre-Dame-de-Livaye
Notre-Dame-de-Livaye a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
André Bizette-Lindet
André Bizette-Lindet, bet ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1906 e Savenneg hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Kerzu 1998 e Sèvres a oa kizeller.
David Guetta
David Guetta, pe Pierre David Guetta e anv gwir (ganet d'ar 7 a viz Du 1967 e Pariz), zo un DJ ha produer sonerezh house ha pop gall. Resevet en deus kalz prizioù, evel da skouer « Gwellañ DJ House er bed » gant ar « DJ Mag » evit an trede bloavezh diouzh renk.
E 2009 eo bet an arzour gall en deus gwerzhet ar muiañ a albomoù er bed : ouzhpenn 7 milion a bladennoù, ur rekord evit un DJ.
Skrid Buhez
Ar wech kentañ ma weler anezhañ en tele eo war FR3 d'an 8 a viz Genver 1991 en abadenn La Classe. Meskañ a ra titl Nation Rap gant Sidney.
Gant e genlabourer Kien en deus anavezet er Broad e krou gouelioù Princess Of The World er voest-noz Central (aet da Queen hec'h anv diwezhatoc'h).
E 1994 e kenlabour Cathy Guetta ha Franck Maillot gant David ha Kien evit gouelioù ar Bataclan, ma treuzfurmont ar sal vrudet en un voest-noz cool.
A-drugarez d'ar Bataclan e vo brudet David ha Cathy Guetta. Adalek 1996 e krog da aozañ melloù gouelioù e Berlin. E 2002 e sav e ouelioù dezhañ « Fuck Me I'm Famous » (Fouzhit ac'hanon Brudet on) gant e wreg Cathy Guetta. Tennañ a ra splet eus e vrud evit stagañ gant beajiñ er bed a-bezh.
E album kentañ Just A Little More Love gant ar muzik Love Don't Let Me Go gant Chris Willis a werzh dre ar bed. An eilvet album Pop Life a vo ken brudet all gant an titl Love Is Gone.
Un trede album, One Love e anv, a grog da enrollañ e fin 2008. Sinañ a ra ar mailh a arzour er bed a-bezh. Kanaouennoù Sexy Bitch (gant Akon), Memories (gant Kid Cudi) ha When Love Takes Over (gant Kelly Rowland) a gas an album da renk kentañ ar gwerzhioù e 17 bro kerkent ha ma teu er-maez.
Juan Aragon
Juan Aragon, pe Juan de Aragón e spagnoleg, zo bet anv meur a zen.
Rouaned Aragon
Daou roue Aragon zo bet:
Trogon melen
An trogon melen a zo un evn, Trogon rufus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Kreiz ha Suamerika.
Villares del Saz
Villares del Saz  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cuenca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Iliz Itron Varia a Wir Sikour
Iliz Itron Varia a Wir Sikour eo anv iliz Gwengamp, diwar an anv roet d'ar Werc'hez enni.
Galápagos (Guadalajara)
Galápagos zo ur gumun eus Spagn en proviñs Guadalajara, en komark Campiña. 2,209 a dud a oa enni e 2013.
Aplonis
Aplonis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Daou isspesad ha hanter-kant (52) bev c'hoazh en holl.
Palma (Mallorca)
Palma (e katalaneg, met Palma de Mallorca e spagnoleg) eo kêr-benn enez Mallorca ha kêr-benn kumuniezh emren an Inizi Balearez.
Laura Smet
Laura Smet, ganet d'ar 15 a viz Du 1983 e Neuilly-sur-Seine, zo un aktourez ha kanerez c'hallek, merc'h da Nathalie Baye ha Johnny Hallyday. Hanterc'hoar David Halliday, Jade Smet ha Joy Smet eo. Eddy Mitchell ha Dominique Besnehard eo he faeroned.
Le Véritable Saint Genest
Le Véritable Saint Genest zo un drajedienn c'hallek gant Jean de Rotrou e 1646, diwar-benn merzherinti Sant Genest.
Orin
Savet eo ar pezh diwar ar pezh spagnolek Lo fingido verdadero, gant Lope de Vega. Kontañ a ra marv un aktour roman yaouank, Genest, anavezet ivez e galleg evel Genis, hag en italianeg evel Genesio. Brudet e oa Genest evel sant ar c'hoariva.
Istor
Skrivet e oa ar pezh evit kompagnunezh an Hôtel de Bourgogne. E-keit-se edo ar gompagnunezh l'Illustre Théâtre, renet gant Molière, un drajedienn all, diwar-benn ar memes istor, anvet L’Illustre Comédien ou Le Martyre de Saint Genest, savet gant Nicolas Mary.
Le Vieux
Le Vieux zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.
Istor
Embannet e voe er gelaouenn Le Gaulois d'ar 6 a viz Genver 1884. Adembannet e voe en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Un danevell all gant ar skrivagner zo anvet Un vieux.
Patagioenas
Patagioenas a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Rannoù melestradurel Bro-Skos
Rannet eo Bro-Skos e 32 rann, anvet council areas e saozneg (“takadoù kuzul”), renet gant unitary authorities (aotrouniezhioù unvan) anvet councils ("kuzulioù"), war-bouez unan, Na h-Eileanan Siar hag a ra gant ar gouezeleg, ma'z eo anvet comhairle. Er fedoù e ra ivez kuzul Highland gant un anvadur divyezhek.
Mont a reont en-dro abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1996, hervez lezenn gouarnamant lec'hel Bro-Skos e 1994.
Etre 1975 ha 1996 e oa rannet Bro-Skos e rannvroioù (regions), hag ar rannvroioù-se a oa rannet e distrigoù (districts).
Etre 1889 ha 1975 e oa rannet ar vro e kontelezhioù, kontelezhioù kêrioù, e burghoù bras ha burghoù bihan.
Letanantiezhioù
Letanantiezhioù Bro-Skos eo an takadoù implijet evit al lorded-letanant lidek, dileuridi Rouaned ar Rouantelezh-Unanet. Damheñvel int ouzh ar c'hontelezhioù istorel hag ar c'hontelezhioù marilhadur, met n'int ket heñvel oute. Peder c'hêr Obar Dheathain, Dùn Dèagh, Dinedin, ha Glasc'ho da skouer a ya d'ober takadoù disparti diouzh ar vro tro-war-dro, gant Lord provost pep kêr oc'h ober ex officio evit lord-letanant.
Wangari Maathai
Wangari Muta Maathai (ganet d’ar 1añ a viz Ebrel 1940 e Nyeri, marvet d’ar 25 a viz Gwengolo 2011 e Nairobi) a oa ur stourmerez evit an ekologiezh e Kenya. E 2004 he doa resevet ar Priz Nobel evit ar Peoc’h, abalamour d’he stourm dizehan evit an endro, an demokratelezh hag ar peoc'h. Bez’ e voe unan eus ar c’hentañ maouezed du o kaout un doktorelezh en ur skol-veur eus Afrika.
A-hed he buheziad stourmerez e teuas a-benn da blantañ ha da lakaat plantañ 40 milion a wez e Reter Afrika, diouzh temz-amzer ha douar al lec’hioù ha diouzh ezhommoù an dud. Evit se e rae prezegennoù war an dachenn ha broudañ an dud, en o yezh, da blantañ gwez. Mirout gwez a bep seurt ha mirout yezhoù diseurt a oa daou dra a yae dorn-ha-dorn en he stourm. Betek 150 000 a vaouezed a voe lakaet da labourat da blantañ gwez ha paeet e vezent evit se gant an aozadur savet gant Wangari Maathai, ar Green Belt Movement.
E 2003 e voe savet ganti ur strollad politikel ekologour e Kenya, anvet Mazingira Green Party of Kenya.
Da c’haredonañ he labour e voe roet meur a briz dezhi hag an hini brudetañ anezho, ar Priz Nobel, a dapas e 2004.
Mervel a reas d’ar 25 a viz Gwengolo 2011 en ospital Nairobi, gant ar c’hrign-bev.
Hubert Reeves
Hubert Reeves, ganet d'an 13 a viz Gouere 1932 e Montreal, zo un astrofizikour, kehentaer skiantoù hag ekologour kanadian ha gall.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2022
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn, e 2022, a oa loc'het eus Kopenhagen, e Danmark, d'ar 1añ a viz Gouere hag echuet war ar Champs-Élysées, e Pariz, d'ar 24 a viz Gouere. Gant an Danad Jonas Vingegaard (eus ar skipailh Jumbo–Visma) e oa aet ar maout.
Montville
Montville zo un anv-lec'h gallek hag a gaver e meur a vro.
Kazh ha Logodenn
Prizet (50.000 lur nevez) e oa bet an oberenn-mañ e 1961 gant Emgleo Sevenadurel Pariz.
Arvest kentañ (e-barzh Al Liamm, Genver-C'hwevrer 1962)
Ar c'houlzad : un deiz bennak e-kerzh an hañv 1942, d'enderv. Al lec'h : ur burev bennak e kommandantur Oslo (kêr-benn Norvegia).
An danvez
War-lerc'h drouklazh un ofiser alaman e kêr Oslo ez eus bet fiziet er c'habiten Schellenberg ar gefridi da fuzuilhañ ugent prizoniad, hag int dalc'het e kevioù ar c'hommandantur gant al lu alaman.
Certhidea
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Kazh ha Logodenn
An danvez
Harzet e oa bet Olaf ha Karin Lindblad kent, koulz hag o mab Erik, dre ma oa diskred warne bezañ e darempred gant ar vrogarourien norvegiat. Deuet eo ar major von Wullfenn da c'houlennata ar gontez Oestermark a-benn klask kaout un nebeud titouroù diwar-benn Magnus Vras, unan eus pennoù-bras an harzerezh lec'hel.
Certhidea
Brosezat int en Inizi Galápagos (Suamerika), seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Kazh ha Logodenn
An danvez
Kompren a ra ar paourkaezh mamm ez eo Gunther von Wullfen an den yaouank a oa bet kaset kuit gant he zad e-maez kastell Oestermark pa oa deuet da c'houlenn he dorn digantañ a-raok ar brezel. Diskuliañ a ra von Wullfenn dezhi eo bet lakaet anv he fennhêr Erik, a-vec'h krog en e seitek vloaz, war listenn ar re a vo kaset d'ar marv a-benn nebeut. Sklaer ha splann eo ar marc'had bet kinniget da Garin Lindblad : saveteiñ he mab pe werzhañ he mignoned d'an ac'huberien. Debret gant ar vezh e pleg-hi da youl an ofiser goude m'en deus roet e c'her e vo arboellet buhez Erik...
Eil arvest (e-barzh Al Liamm, Meurzh-Ebrel 1962)
Ar c'houlzad : miz diwezhatoc'h, d'abardaez. Al lec'h : e ti Olaf Lindblad.
An danvez
Evit da anv he mab bezañ bet embannet war roll ar re fuzuilhet gant an Nazied e kred da Garin ez eo bev Erik c'hoazh, hag hi fizius er ger bet roet dezhi gant ar major von Wullfen. Unan all a zo bet tapet ha lazhet gant an Alamaned : Magnus Vras e-unan...
Goude m'eo aet kuit he zad hag Ingmar Halfoorson d'ur vodadeg aozet e kêr gant ar vrogarourien ez eo rediet Karin gant von Wullfen da ziskuliañ al lec'h ma vint kavet. Eno ne gavo diskoulm all ebet Halfoorson nemet en em lazhañ ; dont a ra a-benn Oestermark da dec'hel kuit ha distreiñ d'e di. Kregiñ a ra ar c'hont kozh da soñjal int bet gwerzhet gant unan bennak gwall dost oute...
O vezañ ma ra an doktor Lindblad war-dro Heimschlag, rener ar Gestapo lec'hel, ez eo kendrec'het ar c'hont kozh e werzh e vab-kaer e genvroidi d'an Alamaned. Se zo kaoz ez eo deuet an daou vreur Bengt d'ober e stal dezhañ da vat. Bet lañset ar gaoz gant Oestermark war an danvez e nac'h Olaf Lindblad bezañ kablus a-raok bezañ diskuliet gant e wreg ez eo-hi a roe ditour d'an ac'huberien. Mont e genoù al louarn a ra von Wullfen o tont da glask tennañ kaoz digant Karin Lindblad adarre : paket eo gant ar vrogarourien ha lazhet gant ar gontez.
L’Ivrogne (Maupassant)
L’Ivrogne zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.
Istor
Embannet e voe er gelaouenn Le Gaulois d'ar 6 a viz Genver 1884. Adembannet e voe en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Villares de la Reina
Villares de la Reina  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Veni, Sancte Spiritus
Veni, Sancte Spiritus zo ur varzhoneg hag ur c'hantik katolik latin, diwar-benn ar Spered Santel, a vefe bet savet er Grennamzer, pe gant ar pab Inosant III, pe gant arc'heskob Canterbury, Étienne Langton. Kanet e vez da Sul ar Pantekost en oferenn gatolik.
Tonioù zo bet lakaet war ar varzhoneg da goulz an Azginivelezh, gant Guillaume Dufay, Josquin des Prés, Adrien Willaert, Giovanni Pierluigi da Palestrina, John Dunstaple, Roland de Lassus, Tomás Luis de Victoria ha Byrd, ha diwezhatoc'h ivez gant Morten Lauridsen ha Frank La Rocca. Mesk a vez alies etre ar c'hantik-se hag unan all, damheñvel e anv, Veni Creator Spiritus.
Doare brezhonek
Un doare brezhonek a gaver el levr Kantigou Brezhonek, embannet e Sant-Brieg e 1934, savet marteze gant Frañsez Vallée, hag anvet Ar Veni, Sancte Spiritus. Sur eo n'eo ket bet kanet gwall alies: e latin e vez kanet ar c'hantik.
Spered Santel, Spered a sklerijen,
Plijet ganeoc'h ennomp breman diskenn :
A sklerijenn kargit hon sperejou
A garantez tommit hon c'halonnou
1.
A dan ho kras hoc'h eus gwechall nerzet;
Ho pet 'vidomp hevelep madelez
Ne deomp hepoc'h nemet sempladuez.
2.
Gwerc'hez Vari, esperans ar pec'her,
Pedit Jezuz ho Mab hag hon Salver;
Grit d'hon spered intent komzou Doue
Levrioù :
''Kantigou Brezhonek. Eskopti Sant-Brieg ha Landreger.'' Adreizet dre urz an Aotrou 'n Eskob F.-J.-M. Serrand. Sant-Brieg. Moulet e ti A. Prud'homme. Mouler an eskopti. 1934
Pellgomz
Ar pellgomz, a vez graet telefon anezhañ ivez, ger degemeret en ur bern yezhoù (eus ar gregaj τῆλε, tēle, "pell" ha φωνή, phōnē, "mouezh"), a zo un ijin pellgehentiñ hag a c'hall resev pe kas sonioù, mouezhioù tud peurgetket. Dre vras e servij da zaou zen da gomz an eil gant egile p’emaint pell pe belloc'h, miliadoù a gilometradoù a-wechoù. Hiziv an deiz eo unan eus ar binvioù a vez implijet ar muiañ er vuhez vodern.
Istor
Dre vras e vez lakaet ar pellgomz da vezañ bet ijinet er bloaz 1876 gant Alexander Graham Bell, anezhañ ur Skosad hag a oa o vevañ er Stadoù-Unanet. Un toullad bloavezhioù a-raok koulskoude, e 1857, e oa bet ijinet ur benveg damheñvel gant un Italian aet d'ar Stadoù-Unanet da chom, Antonio Meucci. Savet en doa an "teletrofono" evit gallout komz gant e wreg a veze klañv war he gwele evit gallout mont e darempred ganti pa veze-eñ o labourat. Bell eo bet an den kentañ o vrevetiñ e ijinadenn.
Barone Canavese
Barone Canavese (Baron e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Erbiom
Un elfenn gimiek eo an erbiom ; Er eo e arouez kimiek, 68 e niver atomek ha 167,259 e dolz atomek.
Istor
E 1843 e voe tennet div oksidenn vetalek eus un tamm kailh gadolinit gant ar c'himiour svedat Carl Gustaf Mosander e Stockholm : unan velen, a oa oksidenn terbiom Tb2O3, hag unan roz a oa oksidenn erbiom Er2O3.
Dispis eo ar gavadenn avat, rak lantanidoù all a oa hep mar er standilhon ; e 1878 e voe tennet iterbiom 70Yb eus un tamm erbiom gant ar c'himiour suis Jean-Charles de Galissac e Geneva, hag er bloavezh war-lerc'h e voe tennet skandiom 21Sc eus an iterbiom. Er2O3 glanoc'h a voe hiniennekaet e 1905 gant ar c'himiour gall Georges Urbain hag, en hevelep bloavezh, gant ar c'himiour saoz Charles James. E 1934 e voe kenderc'het ar metal glan gant ar gimiourien alaman Wilhelm Karl Klemm ha Heinrich Bommer. Evel anvioù an itriom, an terbiom hag an iterbiom e teu anv an erbiom eus Ytterby, ur gêriadenn e-kichen Stockholm ma tenner kailhoù puilh al lantanidoù enno.
Perzhioù
Ur metal govelius eo an erbiom, da lavaret eo e c'haller e bladañ a-daolioù morzhol ; aes eo da stummañ. Ferromagnetek eo an erbiom e gwrezverkoù yenoc'h eget -254,15 °C : treiñ a ra da warell. Gourzhferromagnetek eo etre -254,15 ha -193,15 °C : n'eus gwarellegezh ken gantañ. E gwrezverkoù tommoc'h eget -193,15 °C e tro da gewarellek, da lavaret eo e vez desachet gant ur warellvaez diavaez.
Montzéville
Montzéville zo un anv-lec'h gallek.
Mary Carey
Mary Carey a c'hall bezañ :
La Petite Roque
La Petite Roque zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1885.
Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch
Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch, bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1850 e Witzenhausen (Kengevread alaman d'ar c'houlz) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz C'hwevrer 1915 e Göttingen (Impalaeriezh alaman d'ar c'houlz), a oa un evnoniour alaman.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Aglaiocercus berlepschi, Anthocephala berlepschi, Asthenes berlepschi, Berlepschia rikeri, Chaetocercus berlepschi, Crypturellus berlepschi (tinamou Berlepsch), Dacnis berlepschi, Hylopezus berlepschi, Myrmeciza berlepschi, Parotia berlepschi, Rhegmatorhina berlepschi ha Thripophaga berlepschi — da zougen bri dezhañ.
Neil Diamond
Neil Diamond, bet ganet Neil Leslie Diamond d'ar 24 a viz Genver 1941 e Brooklyn (e Kêr New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo ur c'haner-sonaozer stadunanat hag en deus kroget gant e vicher e 1962.
Anavezet eo evit bezañ savet sonerezh Jonathan Livingston Seagull, ar film sevenet gant Hall Bartlett a deuas e-maez e miz Here 1973.
Urocynchramidae
Urocynchramidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1918 gant an evnoniour polonat Janusz Domaniewski (1891-1954).
Diouzh Doare 7.2 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Villares de Yeltes
Villares de Yeltes  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Joseph Karl Stieler
Joseph Karl Stieler (1781–1858) a oa ul livour e lez Bavaria en.
Gantañ e voe graet an darn vrasañ eus poltredoù ar Schönheitengalerie (Poltredaoueg ar gened).
Jean Boucher (kizeller)
Jean Marie Théodore Joseph Boucher pe Jean Boucher, ganet d'an 20 a viz Du 1870 e Saozon-Sevigneg hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Even 1939 e Pariz, a oa ur c'hizeller breizhat.
Lakaet eo bet en douar e bered ar Reter e Roazhon.
Liammoù diavaez
Mirdi galloudel Jean Boucher
Candia Canavese
Candia Canavese (Cangia e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Juluan II
Flavius Claudius Iulianus (henc'hresianeg : Ἰουλιανός), Julian ar Renavi, pe c'hoazh Julian II (abalamour d'an impalaer Didius Julianus a renas en e raok) (331 – 26 a viz Mezheven 363) a oa un impalaer roman etre 361 to 363, koulz ag ur prederour ha skrivagner henc'hresianek.
Un niz da Constantinus Iañ e oa, ha dreistbevet en deus lazhadeg an tiegezh impalaerel aozet gant Constantius II e genderv. Julian a venas emzivad goude lazhadenn e dad e 337, hag e kreskas dindan evezh dizehan gant Constantius. Hogen aotreet e voe gant an impalaer da gas Julian da Hellaz ha deskiñ ar brederouriezh klasel. Dre-se e teuas Julian da vout un den desket-bras, muioc'h eget e gempredidi. Constantius II a c'halvas Julian e 355 d'e harpañ evit ren Galia. Daoust ma ne oa ket skiant-prenet getoñ, e teuas a-benn da dizhout an amkan : adkas ar C'hermaned da tu arall ar Roen. E 360 e voe dilennet da impalaer gant e soudarded e Lutetia (Pariz), o loc'hañ ur brezel keodedel gant Constantius. Hogen pervel a reas Constantius a-raok ma c'halljont krogiñ un emgann etreze, ha Julian a zeuas da vout impalaer d'e heul.
Julian a oa un tiern milourel, koulz ag un theosofour, ur c'hempennour sokial, hag ul lenneg meur. Ar rener digristen diwezhañ ag an impalaerezh e oa, ha splann e oa evitañ e oa dav adstaliañ talvoudigezhioù kozh ar Republik Roman evit e saveteiñ ag an diskar. Skarzhañ a reas ul lodenn vras eus izili ar melestradur uhel a-raok klask adlakaat hengounoù relijiel Henroma evit gwanaat ar gristeniezh. Raktreset en devoa sevel an trede azeuldi e Jerusalem evit kreñvaat galloud ar yuzevien diwar-goust ar gristenien. Berzet e oa d'ar gristenien kelenn ha deskiñ al lennegezh klasel pa oa Julian o ren.
Buhez prevez
Ganet eo bet e Kêrgustentin e miz Du pe e miz Kerzu 331, en ur familh eus Moesia. E dad, Julius Constancius, a oa mab da Caius Flavius Julius Constantius (Constance Chlore).E vamm, Basilina, a oa eil gwreg Julius Constancius ; aet eo da Anaon nebeut goude bet he bugel.
Trogon jave glas
An trogon jave glas a zo un evn, Trogon surrucura an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika (Arc'hantina, Brazil ha Paraguay).
Juluan II
Buhez prevez
E miz Du 355 e timezas Juluan gant Helena, merc'h an impalaer Constantius II. Difrouezh e chomas ar c'houblad. N'ouzer ket hag ur gwir goublad a oa anezho.
Buhez politikel
Anvet e voe da Gaesar e Galia, adalek 355 betek 361, gant Constantius II, ha da impalaer roman goude adalek miz C'hwevrer 361 betek e varv e-kerzh noz ar 26/27 a viz Mezheven 363. Nemet ugent miz ne renas, met brudet e voe e oberoù, milliget aliesoc'h eget benniget. Adsevel al liesdouegezh en e impalaeriezh a fellas dezhañ, pa oa bet savet er relijion gristen, pe en arianegezh, dindan an eskibien Eusebios Nikomedia (a vadezas an impalaer Kustentin Veur), ha Georgios Kappadokia.
Skridoù a savas a-enep ar gristeniezh.
Los Villares
Los Villares zo anv meur a lec'h e Spagn.
Cossano Canavese
Cossano Canavese (Cossan e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
San Martino Canavese
San Martino Canavese (San Martin Canavèis pe San Martin hepmuiken e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Tangwystl Goch
Tangwystl Goch a oa pried-kleiz Llywelyn Fawr, roue Gwynedd e dibenn an. Mervel a reas er gwentloù.