cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fes
Douaroniezh
Meurvorel ha morkreizel eo an hin, levezonet-bras avat gant hogen hini ar menezioù ha dezerzh ar Sahara ; dre vras e vez tommoc'h an amzer eget war aodoù Maroko. Heoliet e vez a-hed ar bloaz. Klouar ha gleb e vez er goañv, sec'h ha tomm-gor en hañv ; da 21,7 °C e savas ar gwrezverk keitat e 2017.
Onychoprion
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar genad Onychoprion er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Fes
Savadurioù heverk
Kement ha "kêr" e talvez مدينة medina, da lavarout eo ar gêr istorel a voe diazezet e 789 war glann ar stêr (Fes al-Bali). Pelloc'h e voe graet medina ivez eus ar gêr nevez a voe savet uheloc'h en XIIIvet kantved (Fes al-Djedid), pa 'z eo liammet ouzh Fes al-Bali. Disrannet eo medina Fes, n'eus nemet 2,8 km² dezhi, diouzh ar Ville Nouvelle vras bet savet gant ar C'hallaoued en XXvet kantved ha brasaet a-galz betek 320 km² a-hed ar c'hantved betek hiziv. E Fes al-Bali emañ skol-veur al-Qarawiyyin ha zawiya Idris II ; dre zor ar c'hornôg (Bâb Bou Djeloud) ez eer tre e Fes al-Djedid m'emañ palez ar sultaned, a zo hiziv c'hoazh annez roue Maroko pa zeu da Fes. Pa guitaer Fes al Djedid dre zor ar su (Bâb Semmarine) ez eer tre er Mellah, ar c'harter yuzev.
Terravecchia
Terravecchia a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Fes
Savadurioù heverk
En arbenn da finborte an touristelezh e medina Fes ez eus bet estrenien o postañ arc'hant evit neveshaat tiez hengounel enni e-sell da ober eilannezioù anezho pe d'o reiñ e feurm d'an douristed.
En XIIIvet kantved, pa oa Fes kêr-benn relijiel ha politikel ar Stad dindan ren ar Venimerined, e klaskas ar sultan Abu Yaqub Yusuf an-Nasr (ren 1286-1307) plaenaat an tennderioù etre lenneien relijiel ar gêr gozh, an oulemaed, dre lakaat sevel skolioù hervez kelennadurezh glasel ar maliki. Ar c'hentañ madrasa bet savet gant ar sultan eo hini Al-Saffarin (1280), teir all a voe krouet e Fes al-Bali c'hoazh : alese e teu brud vras Fes e bed an islam. Meur a vadrasa all a zigoras e Maroko, hag e vab a gendalc'has betek ma voe ur skol vrudet e pep kêr vras ar sultanelezh. E 1349 e voe staget ul levraoueg ouzh Al-Qarawiyyin. E 1670 e voe savet Chiratin, brasañ skol Fes al-Bali, gant ar sultan alawit Al-Rachid (ren 1666-1672) ; honnezh hag Al-Qarawiyyin eo an div skol nemeto ha na voent ket diazezet da vare ar Venimerined. Kerkent ha diazez Fes en em stalias kivijerien enni, hag a-hed kantvedoù o deus padusaet doareoù hen o micher. Teir stal-labour zo e kêr, an hini vrasañ o vout Chouara adalek an XIvet kantved. Ar pezh heverk e kivijerezh Chouara eo he listri maen leun a livegennoù liesliv hag ar re ma 'z eus dourennoù gwenn (graet diwar troazh buoc'hed, kaoc'h dube raz-bev, holen ha dour) ma souber krec'hin buoc'hed, deñved, givri ha dremedaled e-pad daou zevezh pe dri evit o gweñvaat betek ma vefent mezelladus a-walc'h evit lonkañ al livadurioù. Goude-se e vezont lakaet da soubañ e dourennoù-livañ graet diwar plant evel an indigo (Indigofera tinctoria) da gaout glas, an henne (Lawsonia inermis) evit an orañjez pe ar roz-aer (Papaver rhoeas) da livañ e ruz. Goude al livadur e vez lakaet ar c'hrec'hin da sec'hañ e heol. Dreist eo perzh al lêr a farder en doare-se, gant an dorn, hep ardivink na mekanik ebet. Gronnet a vogerioù enno eizh dor e voe Fes al-Bali en IXvet kantved. En XIvet kantved, goude bout bodet Fes al-Bali hag Al-'Aliya, an Almoravided a savas dorioù meur ha tourioù-ged kranellet. An Almohaded a zistrujas an danframmoù-se hag o adsavas en un doare all er c'hantved war-lerc'h ; gant ar Venimerined e voent klokaet er c'hantvedoù XII betek XVI, a-stur gant diazez Fes al-Djedid a-vaez d'an eizh dor : mogerioù nevez teir dor all enno evel Bâb al-Amer a voe savet etre an div gêr. An Alawited a doullas dorioù all, Bâb Bou Djeloud en o zouez e 1913. Gwardet gant soudarded ha serret da noz e veze dorioù kêr. Pevarzek dor veur a c'heller gwelout e Fes hiziv.
Ouzhpenn mogerioù-difenn ha dorioù gwarded e voe savet meur a wikadell ( قَـصْـبَـة‎ qaṣbah) a-feur ma tremene an amzer. An Idrised o devoa savet tourioùigoù-ged, met da vare an Almoravided e voe Fes kêr warzinon ar Maghreb ha kreisteiz Europa diouzh tu an Norzh, ha betek ar stêr Senegal er Su. Divizet e voe neuze sevel tourioù all ha gwikadelloù da sparlañ ouzh aloubadegoù. Trizek qaṣbah a voe savet tro-dro d'ar gêr gozh a-hed ar c'hantvedoù, an hini vrasañ o vout Kasbah an-Nouar ("Gwikadell ar Bleunioù") bet savet gant an Almohaded e penn gwalarn Fes al-Bali ; Bâb Chorfa ha Bâb Mahrouk eo an dorioù kozh a ro tremen er c'hornôg d'ar pezh a zo hiziv ur c'harter annezet. Ur wikadell heverk all eo Kasbah Cherarda, a-vaez da Fes al-Bali, hag a voe savet en amzer ar Saadied er XVvet kantved ha lakaet da greñvlec'h gant ar sultan alawit Al-Rachid tro-dro d'ar bloaz 1670. Burdj ach-Chamal ("Tour an Norzh") zo ur c'hreñvlec'h hag a voe savet gant ar saadi Ahmed al-Mansour e 1582 diwar ur patrom portugalat. An Alawited eo a savas ar wikadell nevesañ, Kasbah Dar Debibagh, e 1729, a-vaez da gêr war hent Tanger. Div voskeenn istorel ha tregont zo er medina, lod anezho stag ouzh ur skol, ur zawiya pe ur wikadell. Unan eus ar re goshañ evel-just eo moskeen Al-Qarawiyyin (859), met ker kozh all eo hini muzulmaned Al-Andalus, مسجد الأندلسيين masdjid al-Andalusiyyin (860), gant he minared bet savet er bloaz 956. Goude-se e voe staliet moskeennoù Ali Boughaleb (1090), Bou Djeloud (1191-1214) ha hini Kasbah an-Nouar (c. 1200). Meur a voskeenn a voe savet da vare ar Venimerined, en o zouez moskeen-veur Fes al-Djedid (1279), hini Abou al-Hasan (1341), re Chraliyin (1342) hag al-Hamra (1350) ; war bevenn hanternozel Fes al-Bali emañ moskeenn Bâb Giza, a voe savet gant Abou al-Hasan ivez ha kemmet-digemmet e-kerzh ar c'hantvedoù. Ar voskeenn nevesañ eo hini al-Rasifou, bet savet pa oa ar sultan alawit Moulay Souleiman o ren (1792-1822). Er Mellah ez eus ur sinagogenn bet savet er XVIIvet kantved, hini Ibn Danan. E kreiz Fes a-Bali emañ zawiya Idris II savet war bez eil rener kêr, gant ur voskeen stag outi ; er gêr gozh ivez ez eus ur zawiya heverk all gant he moskeen, hini Sidi Ahmed al-Tijani, anezhañ diazezer an urzh soufi الطريقة التجانية al-Ṭarīqah al-Tijāniyyah "Hent Tijani" en XVIIIvet kantved. Bered-veur ar Venimerined zo e tu hanternozel ar gêr gozh. Tremen kant فندق foundouq, tavarnioù hengounel evit ar veajourien hag ar varc'hadourien, zo e Fes c'hoazh ; unan eus ar re heverkañ eo Foundouq al-Nadjariyyin ("Tavarn ar Gilvizien"), bet savet gant ar sultan alawit Amin Adiyil en XVIIIvet kantved evit pourchas bod, boued hag etrepaouez d'ar varc'hadourien niverus hag a rae finborte kêr ; unan all eo Foundouq Achich, bet savet er XVIvet kantved. Dar al-Makhzen ("Ti ar Stal"), anvet ivez Palais Royal, e oa palez ar sultaned war 80 hektar e Fes al-Djedid ; annez roue Maroko eo hiziv, ha n'eo ket digor d'an dud. Meur a balez all zo bet troet da sezioù servijoù melestradurel ; unan anezho, Dar Batha, bet savet gant ar sultan alawit Moulay Abdelaziz e 1897, zo ur mirdi abaoe 1915.
Fatoumata Diawara
Fatoumata Diawara (ganet e 1982 e Madina Kouroulamini, 23 km eus Bougouni e rannvro Sikasso e Mali) zo ur ganerez, gitarourez ha sonaozourez valiat. Bevañ a ra gwech e Bamako, gwech e Milano (Italia).
Montsoreau
Montsoreau zo ur gumun c'hall, en departamant Maine-et-Loire hag er rannvro Broioù al Liger. E e oa 0 a annezidi enni.
Adar Llwch Gwin
Adar Llwch Gwin zo evned speredek ha ledan keñveriet alies ouzh ar gripi e gwengelouriezh Preden,
Montsoreau
Emdroadur ar boblañs
Emdroadur ar boblañs 1793-2015 (Montsoreau), ,
Adar Llwch Gwin
Gwengel
An Adar Llwch Gwin a voe roet d'ur brezelour anvet Drudwas ap Tryffin gant e wreg. An anv a zo tennet eus ar gerioù kembraek adar ("evn"), llwch ("poultr", "uloc'h"), ha gwin ("gwin"). An evned-se a veize yezh an dud hag asantiñ a raent d'ar pezh a veze goulennet gant o mistri. Pa oa Drudwas o vrezeliñ ouzh Arzhur e c'hourc'hemennas d'an evned lazhañ an den kentañ a zegouezhfe en aerva. Arzhur a oa dale gantañ hag an evned a dagas Drudwas pa deuas war an aerva, an hani kentañ, ha drailhet e voe ganto. Diwezhatoc'h e voe arveret an anv Adar Llwch Gwin el lennegezh kembraek evit taolennañ an evned-preizh evel an erered, ar falc'huned, ar sparfelled, hag ar wizion kadarn.
Frederick Breizh-Veur
Frederick, pe Frederick William (1750 - 1765), a oa ur priñs saoz.
E vuhez
Mab-bihan e oa d'ar roue George II ha d'e bried Caroline von Brandenburg-Ansbach. Breur e oa d'ar roue George III. Mervel a reas e miz Kerzu 1765, e Leicester House, da 15 vloaz.
Edouarzh VII
Edouarzh VII (Edward VII e saozneg) a oa roue Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, Dominionoù Breizh-Veur hag Impalaer Indez etre miz Genver 1901 ha miz Mae 1910. E vab George V a voe roue war e lerc'h.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Alexandra Danmark.
Serc'hed
Brudet eo da vezañ bet serc'hed niverus a-hed e vuhez. Kontet ez eus bet pemp ha hanter-kant, en o zouez aktourezed ha kanerezed, gisti ha priñsezed : Cora Pearl, Lillie Langtry; Lady Randolph Churchill (ganet Jennie Jerome, mamm da Winston Churchill); Daisy Greville, Kontez Warwick; Sarah Bernhardt; Lady Susan Vane-Tempest; Hortense Schneider, La Goulue, hag Yvette Guilbert, kanerezed gall; Giulia Beneni, ur c'hast anavezetoc'h evel "La Barucci"; Caroline Otero, ar vondianez Agnes Keyser; Alice Keppel.
Thomas Cook Group
Thomas Cook Group plc a oa un embregerezh beajiñ a-stroll saoz. Savet e oa bet d'an 19 a viz Even 2007 dre gendeuziñ Thomas Cook AG (kendalc'her Thomas Cook & Son) ha MyTravel Group. An embregerezh a oa rannet e div lodenn: an eil oc'h aozañ beajoù a-stroll hag eben evit an dezougen dre garr-nij. Freuz-stal a zo bet graet gant Thomas Cook d'an 23 a viz Gwengolo 2019.
John Pope Cook
John Pope Cook, ganet d'an 12 a viz Even 1825 ha marvet d'an 13 a viz Here 1910, a oa ur politikour stadunanat eus Illinois hag ur jeneral en Union Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ofiser e oa war Talbenn kornôg ar brezel ha bez' e voe ur roll diazez gantañ e-pad Emgann Fort Donelson, o sikour lakaat an difennerien da godianañ.
E 1864 e voe tizhet gantañ ar renk a jeneral-brigadenn.
Torano Castello
Torano Castello  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Friederike von Preußen (1796-1850)
Friederike Luise Wilhelmine Amalie von Preußen (30 a viz Here 1796 en Berlin - 1 a viz Genver 1850 en Dessau) a oa ur briñsez eus Rouantelezh Prusia, deuet da vout dugez Anhalt-Dessau.
Nanahuatzin
Nanahuatzin, anvet ivez Nanahuatl, a oa doue an uvelded, hag a zeuas da vezañ ar pempvet heol e Mitologiezh an Azteked. Goude e dreuzfurmadur e reer Ollintonatiuh anezhañ ("Heol a lusk"). Hervez ar c'hodex Borgia e veze diskouezet evel un den o tont er-maez eus flammoù.
Etimologiezh
Dont a ra anv an doue Nanahuatzin eus an nahouatleg ha savet eo gant an elfennoù nanahuatl « gwerbl, yoc'henn, burbuenn », ha -tzin ul lost-ger enorus hag a ziskouez an doujañs.
Gwengel
Choazet e oa war un dro gant Tecciztecatl evit dont da vezañ ar pempvet heol, en em daol e tan an aberzh da gentañ hag en em dro en heol.
Hervez ar vojenn en em brientas an daou zanvez-heol e-pad pevar deiz ouzh en em c'hlanaat hag oc'h ober profoù. Kement a brofe Tecciztecatl a oa prizius. Kinnig a rae pluñv Ketzal, polotennoù neud aour ha drein koural e-skoaz Nanahuatzin a brofe polotennoù foenn, raoskl ha drein maguey goloet gant e wad. An nozvezh kent an aberzh, Tecciztecatl, a oa bet choazet da lammat en tan a gemeras aon. Abalamour da se eo Nanahuatzin a lammas en tan da gentañ. Estlammet gant kalonegezh an doue all, Tecciztecatl a lammas d'e dro, met kastizet e voe evit e laoskentez gant an doueed all a daolas ur c'honifl ouzh e zremm. Leuskel a reas un tarch war e zremm a viras outañ a skediñ kement hag an heol, hag abalamour da se e teuas da vezañ al Loar na c'haller gwelet nemet e-pad an noz
Emilia van Nassau
Emilia van Nassau (1569 – 1629) a oa ur gontez izelvroat, dimezet en 1597 da Manuel, Priñs Portugal (1568-1638).
Spezzano Albanese
Spezzano Albanese a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Spezzano della Sila
Spezzano della Sila a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Ève
Ève zo un anv-badez gallek, kar da Eva e brezhoneg.
The Dubliners
The Dubliners ("Dulenniz") a oa ur strollad sonerien iwerzhonat, savet e 1962, hag a gane kanaouennoù saoznek Iwerzhon, er marevezh folk. Darn a oa kanaouennoù istorel, dispac'hel pe vroadel, darn a oa kanaouennoù martoloded, pe da evañ. Brudet e oant er bed a-bezh, ha bet e oant meur a wech o kanañ e deroù Gouelioù Etrekeltiek an Oriant. Gant The Chieftains e oant sonerien vrudetañ Iwerzhon er bed, a-raok marevezh U2.
Inchy
Inchy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
;.
Tortora
Tortora a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Mecklenburg-Strelitz
Mecklenburg-Strelitz a oa un dugelezh en hanternoz Alamagn, a-stok ouzh Mecklenburg-Schwerin.
Savet e oa bet e 1701 hag aet da get en 1918.
Brudet eo tiegezh an duged ha dugezed, ha dreist-holl Charlotte von Mecklenburg-Strelitz (1744-1818), a oa pried da George III (1738–1820), roue Bro-Saoz, hag he doe 15 bugel.
Saipan
Enezenn Saipan e-pad an Eil Brezel-bed
Ul lec'h stourm e-pad Brezel ar Meurvor Habask e vezo an enezenn anvet dindan an anv Emgann Saipan adal ar 15 a viz Even 1944 betek an 9 a viz Gouere.
Emgann Fort Donelson
Emgann Fort Donelson a voe stourmet etre an 11 hag ar 16 a viz C'hwevrer 1862, war talbenn kornôg Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. An Union Army a oa deuet a-benn da aloubiñ ar c'hreñvlec'h nepell diouzh harzoù Tennessee–Kentucky, ar pezh a zigore dezho hent ar C'humberland River hag a oa un hent aes da implijout evit aloubiñ su ar vro. Un trec'h eus Lu an Unaniezh e oa bet ivez ha roet en doa lañs d'ar jeneral-brigadenn Ulysses S. Grant a oa tremenet eus un ofiser dizanv d'ar renk a major-jeneral, hag a dapas al lesanv "Unconditional Surrender" Grant.
Un trec'h peurglok e oa bet evit an Unaniezh war ar C'hengevread. Ar c'holloù a oa bet 2 691 diwar un hollad 24 531 (507 lazhet, 1976 gloazet ha 208 prizoniet pe steuziet) evit an Union Army. Evit Lu Stadoù Kengevreet Amerika e oa bet 13 846 koll diwar un hollad 16 171 (327 lazhet, 1127 gloazet ha 12392 prizoniet pe steuziet).
Ewa
Ewa zo un anv-badez polonek, kar da Eva e brezhoneg.
Tud
thumb|280px| Ewa Tylecka, Miss Pologn 1995 thumb|280px| Ewa Sonnet Sed un toullad anvioù Polonadezed:
Sternula
Sternula a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ skraved, krouet e 1822 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Nav (9) isspesad en holl.
Ignaz Goldziher
Buhez
Ganet e voe Ignaz Golziher d'an e Székesfehérvár, en un tiegezh yuzev deol. Heuliañ a reas red klasel ar studioù yuzev : adalek e bempvet bloaz e studias ar Bibl, hag an Talmud (levr al lezennoù relijiel yuzev) adalek e eizhvet bloaz. D'an oad a 12 vloaz e teskas alamaneg en ur studiañ e skolaj ar Sistersianed kent mont da Vudapest da genderc'hel gant e stummadur el lise protestant. Kent tapet e vachelouriezh gantañ ez eas da Skol-veur Budapest a-benn studiañ ar persaneg hag an turkeg ; evit mont donoc'h er yezhoù-se ez eas da Skol-veur Berlin, ma teskas an hebraeg hag an arabeg ivez. Goude-se ez eas da Skol-veur Leipzig, ma tapas un doktorelezh e 1870 d'an oad a 20 vloaz. E 1872 e voe fiziet ennañ gant maodiern ar Sevenadur an titl anvet privatdozent en alamaneg, da lavarout eo kelenner dic'hopr er skolioù-meur. E-sell da gaout ur gador-gelenn c'hopret ez eas da Wien ha da Leiden evit studiañ o dastumadoù dornskridoù arabek.
Bloaz goude, e 1873, gant ur yalc'had digant ar Stad, e veajas da Balestina, da Siria ha da Gaero en Egipt. Pa zistroas da Vudapest en nevezamzer 1874 e kavas war gador-gelenn ar studioù semitek ur beleg katolik bet anvet gant an eskopti. E 1876, dre ma oa ret dezhañ kavout ur gopr ez asantas Ignaz Goldziher ar garg a sekretour meur kumuniezh ar yuzevien e Pest, a viras betek 1906 ; nac'h a reas meur a gador-gelenn veur, daoust dezhañ bout gounezet brud er bed a-bezh a-drugarez d'e labourioù. E 1883 e kemeras perzh e Kendalc'h ar reteroniourien e Leiden, e 1886 en hini Wien hag e 1889 en hini Stockholm ma voe deroet ar Vedalenn veur dezhañ gant ar roue Oscar II Sveden ha Norvegia.
E 1894, ugent vloaz goude e zistro eus ar Reter-Nesañ hag eñ oadet 44 bloaz dija, e voe deroet dezhañ kador-gelenn ar studioù semitek e Skol-veur Budapest ; ar yuzev kentañ e voe o vout anvet er post uhel-se. Kannad gouarnamant Hungaria hag Akademiezh hungariat ar Skiantoù e voe e meur a gendalc'h etrebroadel. Doktor war ar Lizhiri e voe e Skol-veur Cambridge, Bro-Saoz, e 1904 ha Legum Doctor ("kelenner war al lezennoù" e latin) e hini Obar Dheathain e Bro-Skos.
D'an e varvas e Budapest d'an oad a 71 vloaz.
Oberoù
Dre e anaoudegezh eus an arabeg hag ar persaneg, e studioù war an dornskridoù hag e veajoù er Reter-Nesañ — ha petra bennak ma chomas ur yuzev deol a-hed e vuhez — e tommas ouzh spered an islam. En e zeizlevr Tagebuch bet embannet en alamaneg e lenner kement-mañ :
P'edo e Kaero e pedas evel ur muzulman : « ''E-touez ar miliadoù a zevoded e frotis ma zal ouzh leur ar voskeenn. Biskoazh em buhez ne voen deoloc'h, deoloc'h a-wir-galon, eget en deiz bervidant-se. » Soñjezonoù Ignaz Goldziher a-zivout an islam a droas da bimpatrom ur spered nevez er yuzevegezh e dibenn an.
Digempred e voe al lenneg en Europa e amzer, pa savas ur pont etre ar yuzevien hag ar vuzulmaned en ur nac'hañ erlec'hiañ ar feiz katolik ouzh e yuzevegezh en eskemm ouzh ur gador-gelenn en ur skol-veur vrudet.
Mansour al-Hallaj
Mansour al-Hallaj (arabeg : ابو المغيث الحسين بن منصور الحلاج Abū 'l-Muġīṭ Al-Ḥusayn bin Manṣūr al-Ḥallāğ ; persaneg : منصور حلاج Mansūr-e Ḥallāj), bet ganet c. 858 e Fars (Persia) ha marvet d'ar e Baghdad (Kalifelezh Abbasid), a oa ur barzh hag ur c'helenner war ar soufiegezh persian.
Brudet eo e bed an islam ar bomm bet distaget gantañ, أنا الحقيقة ana al-haqqiqat, "me eo ar Wirionez", a voe barnet gant lod tud evel diogeladur e zoueelezh tra ma komprenas lod all en devoa kaset e ego da get evit ma c'hellje an doue komz drezañ. Kalz diskibled en devoe a-drugarez e brezegennoù betek ma voe mesket e stourmoù evit ar galloud e lez an Abbasided, ar pezh a dalvezas dezhañ bout krouget abalamour da damalloù politikel ha relijiel. Ur c'hemm pouezus en istor kevrinelezh an islam e voe e lazhadenn.
Petra bennak ma voe diaotreet gant e genseurted soufi e troas Mansour al-Hallaj da unan eus tudennoù pennañ ar soufiegezh, a-drugarez studioù an islamoniour gall Louis Massignon (1883-1962).
Buhez
Ganet e voe Mansour al-Hallaj war-dro ar bloaz 858 e proviñs Fars e Persia, mab d'ur hallaj ( الحلاج ) (kribiner koton) e Tur al-Baida, "Tur an Hini Wenn", ur gêr arabekaet. Zoroastrour e oa e dad-kozh a-berzh tad.
Pa oa bugelig c'hoazh e tilojas an tiegezh da Waset war ribl ar stêr Digris evit bout tostoc'h da greizennoù gwiadel ar rannvro. E Waset e voe kelennet en doare hengounel ; d'an oad a 12 vloaz e ouie ar C'horan dre eñvor. Dre ma oa arabek-rik e studioù e kollas an tamm persaneg en devoa desket e Tur al-Baida.
Tro-dro d'e 16 bloaz e troas da ziskibl al lenneg soufi Sahl al-Toustari (c. 818-c. 896) kent kaout e sae soufi (qerqa) digant 'Amr bin Otoman Makki e Basra (en Iraq hiziv). Chom eno a reas, ha dimeziñ gant merc'h Abou Yakoub Aqta' ; tri bugel o devoe. Diskibled ar mestr soufi meur Junayd al-Baghdadi (830- 910) e oa 'Amr bin Otoman Makki hag Abou Yakoub Aqta' ; kejañ ouzh ar mestr a reas Mansour al-Hallaj ; pa veze brudet Junayd al-Baghdadi evit difenn ur soufiegezh "diginkl" e voe tamallet da Vansour bout "pistriet" pa oa o vont war-du un tu enep, evel ma skrivas an doueoniour Ali al-Houjwiri en en e bleustrad diwar-benn ar soufiegezh, Kachf al-Mahjoub, "Diskuliadur ar pezh a zo kuzh". P'edo Mansour al-Hallaj o chom e Basra e tarzhas Thaourat al-Zanj ( ثورة الزنج ) "Emsavadeg ar Vorianed", anavet evel Emsavadeg ar Zanjed (869-883) : tud eus ar rannvro, harpet gant sklaved vantouek bet degaset eus Afrika ar Reter, a stourmas ouzh kalifelezh an Abbasided ; moustret garv e voe ar rebellded, pa voe lazhet tremen dek mil a dud. Unan eus kaserien ar stourm e oa breur-kaer Mansour, ar pezh a zegasas dezhañ bout lakaet da estremour chiit.
Goude an emsavadeg, ar prezeger a guitaas Basra da seveniñ ar birc'hirinded vihan (oumra) da Vekka, kent ober un emdennañ e mogeriad lec'h nevetañ an islam, an Diñs, peogwir en devoa gouestlet ur bloavezhiad tav ha yun. Pa zistroas d'ar gêr e kontas e skiant-prenet hag e vennozhioù ; argaset e voe gant e dad-kaer Aqta' ha taget gant e vestr Makki. Kuitaat Basra a reas adarre, da vont da gêr Dostar da brezeg an dud vihan evit o broudañ da gavout an doue en o ene dezho, alese e lesanv Hallaj al-Asrar "Kribiner an eneoù kushañ". Dre ma ne wiske ket sae ar soufiegezh ha dre ma prezege e yezh eeun ar bobl e voe lakaet da visioner qamart, da lavarout eo da sektennour hag a veske an islam chiit hag ar zoroastregezh, ha neket da visioner soufi ; pa savas enebiezh outañ e Tostar en arbenn a gement-se ez eas kuit hag e tremenas pemp bloavezh o prezeg e proviñs Khorasan hag e Transoksiana ; brud a c'hounezas er bed islamek, ha pa guitaas Transoksania da seveniñ e eil birc'hirinded da Vekka e yeas kantadoù a ziskibled d'e heul. E Mekka avat e voe tamallet dezho gant e dad-kaer bout sorserien hag o devoa entuet gant al-djinn ( الجن‎ ), an drouksperedoù a oa anezho er bed arabek rakislamek hag a oa bet ebarzhet e gwengelouriezh an islam ivez. Heuget an tamm anezhañ gant an afer e kemeras Mansour al-Hallaj penn an hent da Durkestan hag India. Distroet eus e hir a veaj en em stalias ar prezeger soufi e Baghdad. Tro-dro d'ar bloaz 902 e sevenas un trede ha diwezhañ pirc'hirinded da Vekka. Hervez Louis Massignon e pedas a vouezh uhel eno evit ma raje an doue anezhañ un den kolletoc'h ha milligetoc'h eget un difidel — petra bennak ma 'z eo hevelep disklêriadur ur pimpatrom eus emzalc'h ar soufiegezh, ma klasker bout distag eus kement tra vedel a-benn mont da get en doue, en e zesterias L. Massignon evel c'hoant ar prezeger d'en em aberzhiñ a-benn dic'haouiñ en anv an holl vuzulmaned. En e di e Baghdad e savas Mansour al-Hallaj ul lunell eus an Diñs evit e azeul prevez, hag e kantreas dre ar straedoù da skignañ ar pezh en devoa lavaret e Mekka ; hervez an testenioù koshañ ez eo d'ar mare-se, e-touez skolidi ar mestr soufi Abu Bakr Chebli († 945), e lavaras Mansour « Me eo ar Wirionez », ar bomm a zo chomet stag outañ abaoe hag ar chath ( شطح‎ ) "disklêriadur goursavel" brudetañ en istor ar soufiegezh. Hervez dornskridoù all bet savet dekvloavezhiadoù diwezhatoc'h e voe distaget gant Junayd al-Baghdadi e gwirionez, hag ez-prevez. Bezet pe vezet, hengoun ar bobl en deus liammet ar chat-se ouzh krougadenn Mansour al-Hallaj, rak kement skrid a zo bet a-zivout an darvoudenn a laka Chebli pe Junayd da ziouganañ lazhadenn ar prezeger abalamour d'e zisklêriadur. Embannadennoù all evel « A vuzulmaned, salvit-me diouzh an doue ! » hag « An doue a lakaas ma gwad feal deoc'h, lazhit-me ! » a drubuilhas ar bobl hag a reas nec'h d'an dud desket. Kaset e voe dirak al lez-varn, en aner avat rak ur gwiraour a zisklêrias e oa an awen gevrinel dreist e varnerezh.
Distabilded a veze e Baghad war tachenn ar politikerezh d'ar mare m'edo Mansour al-Hallaj o chom eno. A-c'houde emzalc'h ar prezeger e klaskas ar sunnaaded hengounelour adreizhañ ar Stad dre zigadoriañ ar c'halif kozh ; unan eus o dalc'hidi a lakajont war an tron e 908, met hennezh ne renas nemet e-pad un devezh. Bloaz goude en em savjont adarre, ha Mansour al-Hallaj a voe en o zouez. Kement a enebourien en devoa e kêr ma rankas ar mesker tec'hel kuit da Ahvaz e Khuzestan. Eno avat e voe harzet e 912 ha bac'het e Baghdad, war zigarez ma 'z embanne bout doueek ha ma prezege an enkorfadur. Ur wizir ( وزیر ) – unan eus kuzulierien ar c'halif – a zeuas a-benn da derriñ ar prosez, met tamallet e voe dezhañ bout a-du gant ar Gamarted ; ouzh post-ar-vezh e voe lakaet kent bout toullbac'het ivez.
Nav bloaz e chomas Mansour al-Hallaj e karc'har al lez, m'en devoa dalc'hidi hag enebourien. Eno ez aozas an darn vrasañ eus e skridoù, en o zouez lod hag a zegasas un eil prosez dezhañ abalamour ma yeas unan eus e enebourien d'o diskouez d'ar c'halif ; en unan anezho e c'houlenne ar prezeger ma vije savet adskeudennoù eus an Diñs nevet evit an dud na oant ket gouest da vont da Vekka da seveniñ an hadj. D'ar (24 devezh Doul Kada'  ( دل كاداه ), 11 miz ar bloaz 309 AH) e c'houzañvas Mansour al-Hallaj mil taol skourjez a-raok ma vije troc'het e zaouarn, ha krouget e voe war-lerc'h ar boureviadur.
Mennozhioù
Disoc'h dizanaouedegezh ar soufiegezh sunnit gant an dud vihan ha gant pennoù bras koulz relijiel ha politikel, pa ne voe frammet nemet adalek an, eo planedenn reuzus Mansour al-Hallaj.
Ouzhpenn bout bet brudet evel "kribiner an eneoù kushañ" a brezege ar werin en he yezh evit ma kavje an doue en he askre, meur a vurzhud a voe lakaet war e gont gant ar bobl : bout enaouet 400 kleuzeur gant e vizied en Iliz ar Bez Santel e Jeruzalem ha lazhet ur flammenn beurbadus zoroastrour gant un taol milgin zo daou anezho. Kement-se a ziskouez e klaskas Mansour al-Hallaj skignañ doare ar soufiegezh da zesteriañ ar feiz, pell diouzh reuter al lenneien hag ar pennadurezhioù muzulmat. Evitañ e oa an islam feiz an holl peogwir emañ « skrivet anv an doue e kalon pep muzulmat », ha kefridi pep muzulmat eo mont don en e askre d'e gavout. Lakaat sevel adskeudennoù eus ka'abah Mekka e pep lec'h a vije un doare da gas e vennozh da bennvat.
Teir c'hudenn e desteriadur e brezeg hag e skridoù o deus e gaset d'ar post-kroug en diwezh. « Me eo an doue » eo a voe komprenet gant an dud, peogwir ez eo al-Haqqiqat "ar Wirionez" unan eus nav anv an doue en islam. Gwerzennoù bet skrivet gantañ a voe peadra da deurel an dismeg warnañ ivez : Gwelout a ris ma Aotrou gant daoulagad ar galon / Goulenn a ris : « Piv oc'h-c'hwi ? » / Respont a reas : « Te. » Doare ar prezeger da intent ha da gelenn unan eus lavaredoù ar profed Mahomed e oa war a seblant : « Tron an Holldrugarezus eo kalon an den a feiz. », da lavarout eo emañ an doue e pep feizad. Kement-se avat a gaver tost da 300 vloaz diwezhatoc'h e skridoù ar mestr soufi Jalal ad-Din Roumi (1207-1273). Abalamour ma 'z embanne bout an doue, a-hervez, e voe tamallet da Vansour al-Hallaj ar širk ( شرك‎ ), ar pec'hed a liesdoueegezh peogwir e vije-eñ un doue ouzhpenn Allah hag a idolerezh peogwir ez azeulje e gorf e-lec'h Allah hepken. Sonnoc'h dalc'had d'an undoueegezh egetañ ne oa ket avat, pa 'z eas betek ober meuleudi da شيطان Shayṭān , Satan an diaoul en e levr Kitāb al-Tawāsīn : evel Satan en em lakae, rak un doueour gwirion eo an diaoul peogwir ne sent nemet d'an doue — nac'h a reas disentiñ pa voe gourc'hemennet dezhañ ober gant an doue end-eeun dirak Adam. A-du gant ar sell-se e savas lenneien soufi diwezhatoc'h. Koll pep bezañs douarel, mont war-du netraiñ ar bezoud — hag emskiant an netraiñ ar bezoud — eo unan eus mennozhioù ar soufiegezh. An doue ha spered an den en ur c'horf hepken ne dalvez ket ez eus div zoueelezh er c'horf-se : kendeuzet int en ur spered hepken, ha netraiñ bezoud an den a gas d'ur boud hepken, an doue. Kement-se a skrivas Mansour al-Hallaj, p'en em lakaas evel bodenn dan Moizez ; an hevelep skeudenn a gaver en henskridoù arabek ma weler balafenned noz o tarnijal tro-dro d'ur gleuzeur betek mont da get en abeg d'ar gor, ar pezh zo deuet da vout unan eus an arouezioù paotañ e barzhonegoù soufi Persia.
Un ezel direizh e metoù ar soufiegezh e voe Hallaj al-Asrar, pa soñje d'an darn vrasañ eus e gengredenneien e oa arabat mont war hent ar gevrinelezh pa vezed o prezeg dirak ar werin — ar pezh a reas koulskoude, hag a gelennas ivez, hag a skrivas zoken, betek koll e vuhez.
Labourioù
Petra bennak ma oa persan ne skrivas Mansour al-Hallaj nemet en arabeg ; ul levrlennadur klok zo bet savet gant Louis Massignon, op. cit.
Hêrezh
Nebeut a dud a savas ken niverus a vreutadegoù eget Mansour al-Hallaj e metoù addisplegerien an islam, forzh pe hini e vefe o redenn vennozhioù : hogosik an holl zoueoniourien ha lenneien hag a savas eneptañ o deus asantet d'e hêrezh pe d'e zigablusted ; an darn vrasañ eus kelennerienn gentañ ar soufiegezh a enebas outañ, met santelaet pe dost e voe gant ar rummadoù war-lerc'h.
Er c'hantved ha hanter goude marv Mansour al-Hallaj e voe aozet skridoù klasel ar soufiegezh. Un aspadenn eus ar rendaeloù diwar e benn eo n'emañ ket en daou zastumad buhezskridoù bet savet gant Abu No'aym Esfahani († 1038) hag ʿAbd-al-Karim Qochayri († 1072) : Esfahani a voulc'has e levr dre gondaoniñ an enkorfadur hep menegiñ al-Hallaj gwech ebet, padal e venegas Qochayri mennozhioù ar mesker e rann pleustrek e zastumad — a pezh a ziskouez e oa lakaet diaes gant an droug a c'hoarvezje mar lakaje al-Hallaj e-touez harozed ar soufiegezh, hep mont enep ar mennozhioù avat. Bez' emañ Mansour al-Hallaj er pleustrad koshañ bet savet e Persia diwar-benn ar soufiegezh, Kashf al-mahjub Ali Houjviri (c. 1009 – c. 1075) ; war an hir e kont buhez ar prezeger en ur zifenn e grog : boureviet e voe abalamour ma oa bet droukvesket gant un al-Hallaj all, pe skignet e oa bet kelennadurezhioù disivouder gant ur strollad anvet Ḥallājiān en devoa lakaet e zrougoberoù war anv ar prezeger dinamm. En e voe ur buhezskrid all gant Farid-al-Din († 1221) ma tisplegas ha ma tifennas chath  brudet al-Hallaj ; adalek ar skrid-se e kaver meneg eus mennozhioù ar prezeger er varzhoniezh persian hag e garskeudennoù an arzourien.
Torfedouriezh
An dorfedouriezh eo studi skiantel an torfedoù, o abegoù, an doareoù anezho, hag an dorfedourien er gevredigezh.
Mansour al-Hallaj
Hêrezh
Brudet-bras e voe Mansour al-Hallaj neuze, lakaet e voe da verzher pennañ ar soufiegezh, hag a-feur ma tremene ar c'hantvedoù e voe meneget e-touez evel barzhed ha skrivagnerien veur Azia ar C'hreiz, Anatolia hag India.
Castiglione Cosentino
Castiglione Cosentino  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Altilia
Altilia a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Kari Hotakainen
Kari Hotakainen (9 a viz Genver 1957 e Pori, Finland) a zo ur skrivagner finlandat. Da gentañ e voe kazetenner e Pori hag e 1986 ez eas da Helsinki. Abaoe 1996 e kas holl e amzer o skrivañ Daou vugel en deus, ha dimezet eo gant Tarja Laaksonen. Labouret en deus bet ivez evit ar gazetenn Helsingin Sanomat. Un diplom skol-veur war an arzoù en deus.
Hotakainen a stagas gant ar skrivañ er bloavezhioù 1980. E zastumad barzhonegoù kentañ, titlet Harmittavat takaiskut, a voe embannet e 1982. Goude-se e skrivas levrioù evit ar yaouankiz, ha goude-se c'hoazh romantoù. Brudet e teuas da vezañ e 1997 pa voe anvet evti Priz Finlandia gant Klassikko. E 2002 e resevas ar Priz Finlandia gantJuoksuhaudantie hag e 2004 e resevas Priz lennegezh Kuzul an Norzh gant ar memes levr. Lakaet e voe ivez da film. E 2006 e resevas Priz C'hoariva an Norzh gant he bezh-c'hoari Punahukka.
Raoul Villain
Raoul Villain, ganet e Reims d'an 19 a viz Gwengolo 1885 ha drouklazhet en Ibiza d'ar 16 a viz Gwengolo 1936, a oa ur studier broadelour gall, brudet evit bezañ bet drouklazhet Jean Jaurès, d'an 31 a viz Gouhere 1914, dres a-raok ma krogfe ar C'hentañ Brezel-bed. Sklaer eo bet e oa kablus eus ar muntr, eñ e-unan en devoa anzavet an torfed, met en desped da-se e oa bet lakaet digablus e-pad e prosez e 1919 dre ma oa un aergelc'h broadelour ha brezelour dirollet er vro e-pad ar brezel.
Accipiter trinotatus
Accipiter trinotatus a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.
Raoul Villain
Marv
Tennet e oa bet warnañ en Ibiza gant izili ur vezen anarkourien d'an 13 a viz Gwengolo 1936 ha marvet e oa tri devezh war-lerc'h. Un nebeud devezhioù a-raok e oa bet lazhet 144 den war an enezenn.
Accipiter trinotatus
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Indonezia (inizi Buton, Muna, Sulawesi ha Taliseiand).
Augusta Sophia ar Rouantelezh-Unanet
Augusta Sophia ar Rouantelezh-Unanet (1768-1840) a oa ur briñsez saoz. Merc'h e oa d'ar roue foll George III ha d'e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz. Dizimez ha divugel e chomas.
Lawrence O'Bryan Branch
Lawrence O'Bryan Branch ganet d'an 28 a viz Du 1820 hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Gwengolo 1862 a oa ur c'hannad eus North Carolina en U.S. Congress hag un ofisour e Lu Stadoù Kengevreet Amerika gant ar rank a vrigadier jeneral e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Mervel a reas e-pad Emgann Antietam.
Saint-Augustin
Saint-Augustin zo anv meur a lec'h ha meur a iliz e broioù ma komzer galleg.
Amantea
Amantea  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Elisha Cuthbert
Elisha Ann Cuthbert ganet d'an 30 Du 1982 a zo un aktourez kanadian. Gwelet eo evel ur sex-symbol ha lakaet eo bet war-wel alies evit bezañ unan eus maouezed "flaouchañ" ha "bravañ" ar bed.
Elisha Cuthbert a zo ganet e Calgary, Alberta, Kanada, merc'h Patricia, ur vaouez menach, ha Kevin, ijinour war ar sevel motorioù. Desavet eo bet Elisha Cuthbert e Greenfield Park e Kebek. Adal he 7 vloaz e ya da vanikin evit an treid (saozneg: foot model) hag evit dilhad bugale. Klask a ra mont war ar renk goude Alyssa Milano en heulienn Charmed, goude ma voe savet cheu etrezi hag ar produiñ. Siwazh a-benn ar fin e chomo he er stirad hag Elisha a vezo rediet da gregiñ gant ar vicher aktourez dre roloù bihan. Ur breur hag ur c'hoar he deus, yaouankoc'h eviti.
Amorotze-Zokotze
Amorotze-Zokotze (Amoròs-Sucòs en okitaneg; Amorots-Succos e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donapaleu, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
Istor
E 1841 e voe bodet div gêriadennig Amorotze ha Zokotze, pep a iliz dezho.
San Lucido
San Lucido  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Lambert Cadoc
Lambert Cadoc (?-1231) a oa ur gwareger kembreat, e penn ur gompagnunezh veur e servij ar roue gall Philippe Auguste (1165-1223). Anvet e voe da aotrou Gaillon.
E-pad ugent vloaz e kemeras perzh en darn vrasañ eus brezelioù roue Bro-C'hall. Tapet en doa brud e-pad aloubadeg Normandi, dre vezañ unan eus an dud pennañ e-pad sez Château Gaillard e 1204.
Ar roue en enoras gant dalc'hoù (hini Gaillon da skouer) hag el lakaas da veli Pont-Audemer.
E 1220 e voe lakaet a-gostez gant ar roue a oa bet displijet gantañ. Koll a reas e ditloù hag ar c'hargoù liammet betek bezañ toullbac'het. E 1227 e voe dieubet gant Blanche de Castille.
Anv an den
Meur a zoare a oa bet adkavet eus anv Lambert Cadoc hervez an testennoù:
Orinoù
Orinoù familh Cadoc a zo dianav. Gouzout a reer e oa un archer a zoare a orin eus Bro-Gembre. Gopret e oa bet gant ar roue saoz Richarzh evit brezeliañ a-enep Roue Bro-C'hall. Cheñch a reas tu e-pad ar brezel.
San Sosti
San Sosti  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Ar Person touer
Ar Person touer a zo ur "c'hoari trubuilhus e tri devez hag e gwerzennou" gant Yeun ar Gow, embannet gantañ e penn kentañ ar bloavezh 1961 (bet sinet "d'an 18 a viz gouere 1960"). Moullet e oa bet e ti "Ar Skreo" er Baol, gant ur c'holoenn treset gant Joël Sevellec. Skrivet eo an destenn diouzh an doare KLT.
Ar stumm
"Tri devez" eta, rannet e "divizou" diouzh donemonea ar c'hoariourion war al leurenn. E fin ar gont, ouzhpenn daou vil gwerzenn (2064) : muioc'h eget un drajedienn glasel ! Gant Roparz Hemon ivez e oa bet embannet e 1958 ur pezh-c'hoari e gwerzennoù, etre marvailh ha farsadenn, An dornad plouz ; kalz berroc'h koulskoude : 552 gwerzenn.
E-giz ma falveze d'ar skrivagner, ar yezh a zo pinvidik, ouesk ha plijus d'ar skouarn.
Steuenn ar c'hoari
E diazez an drama, un darvoud kavet gant an noter e paperioù kozh : "maro an David, person touer parrez Goezeg, bet diskaret e miz even eus ar bloaz 1795". Ar peurrest, emezañ, a zo diouzh e faltazi.
Devezh kentañ : e Gouezeg e 1791. En ti-kêr, emañ an aotrou Maer, Pêr an Hir, o c'hortoz an daou veleg eus ar barrez, galvet "en ano an Nasion" da douiñ fealded d'an urzhiadur nevez war-sujed ar c'hloer hag an Iliz. Asantiñ a ra ar person kozh. Ar c'hure yaouank a zinac'h, daoust ma oar mat e vo tonket d'ur vuhez kuzh ha kriz ; ar Maer a ginnig reiñ bod dezhañ ("Pêr an Hir 'n hini 'gomz ha n'eo ket ar mêr…", gw. 392).
"Eur varzoneg strafuilhus"
N'eo ket hepken peogwir e vez gwelet marv daou zen war al leurenn - maer ha person - eo "strafuilhus" an oberenn. Trubuilh ur spered en arvar, hini ar person, sed aze an drama lakaet war wel gant Yeun ar Gow.
Dindan al linennoù da wir, e vez klevet kel ouzh librentez ar c'houstiañsoù. Da lavarout eo ur Stad ha n'emellfe ket eus ar c'hreañsoù nag an talvoudoù ; ha, war un dro, un Iliz na glaskfe ket kaout an tu war ar gouarnamantoù. Pa vez mesket relijion ha politikerezh, ar feiz gant reizh ar Roue, privilajoù an noblañsoù pe veli ar Pab, e tarzh ar brezelioù diabarzh, al lazhadegoù hep barn ha dre laer (gw. 1754-1755 : Ha ret eo kondaonedigez/A-barz laza lôned noazus ?).
Ha pa vez kaoz ouzh ar Pab, arabat ankouaat e falvez da Babed ar mare-se kaout ur gwir c'halloud politikel, ha na vo spurjet an afer-se nemet e 1929 gant emglev al Latrano. Peadra da brizañ ar bomm a laka Yeun ar Gow war ziweuz e berson : "…kiriek ar gredenn drist/Diwar-benn beli Vikel Krist" (gw. 600-601). Gwir eo, emeur e 1961, e kreiz-krenn prientiñ ar sened-meur Vatikan II.
Kistion an darempredoù etre ar Stad hag an Iliz a zo liammet en oberenn gant ur sujed larkoc'h : penaos e cheñch menoioù ha stuz an dud. Aner klask cheñch anezhe dre heg, pe e vefe dre nerzh al lezenn hag ar c'hastiz ofisiel, pe dre wask ar spont enebet d'al lezenn. E grad an nen emañ an dalc'h… betek ur poent. "Ma skiant-vat a ziskouez din/Petra da ober hag her grin" (gw.247-248), a embann ar person. Padal, en e-unan en em gav, distok diouzh ur bobl sonnet alies gant dall gredenn (Pêr an Hir) pe voazamant diforzh (ar garabasenn). Disfizius e chom Yeun ar Gow e tro-spered ar gwardoù-araok, diefed tra ma ra fae war c'hizioù o gwriziennoù don.
En tu-hont d'an teatr-patronaj
Se 'zo kaoz, hep mar, ez eus bet roet pouez dalc'hmat gant Yeun ar Gow d'al labour sevenadurel war-dro ar brezhoneg, dre ar c'helenn er skolioù e-lec'h ma oa posupl pe dre sevel kontadennoù. Ar Person touer eo ar pezh-c'hoari nemetañ bet embannet gantañ : un oberenn start dre he ment, he stumm, he danvez, a ya pelloc'h eget an dudi evit ur sulvezh goude ar gousperoù.
Marteze eo ur seurt testamant speredel. Soñjal a ra ar skrivagner, kerkoulz hag e prantad an Dispac'h bras, e enkadennoù koustiañs bet treuzet a-hed an ugentvet kantved gant an dud a Iliz, gant tud an Emsav hag, a-benn ar fin, gant pep "sitoyan".
Bloaz war-lerc'h, un astenn a gavo ar brederiadenn en ur mod disheñvel gant Ar Gêr Villiget : un distro istorel a bemzek kantved, talvoudus ur wech c'hoazh da lemmañ hor sell ouzh ar bed a vremañ.
Harry
Harry zo un anv-badez saoznek, hag a glot gant Herri e brezhoneg.
Bragoù kof-gar
Ur bragoù kof-gar (abalamour ma ne c'holo ket ar c'hof-gar), pe bragoù damhir, pe bragoù-troadikellat zo ur bragoù, berroc'h ha skañvoc'h eget ur bragoù ordinal, hag a dap betek ar c'hof-gar. Hiroc'h eo eget ur bragoù berr.
Plijus e vez da zougen adalek ma krog an amzer da vezañ tomm-gor. Bragoù-troadikellat a vez laret anezhañ a-wechoù peogwir eo aesoc'h mont war ur marc'h-houarn gantañ, pa n'eus riskl ebet da frotañ gantañ ouzh ar chadenn.
Mecklenburg-Schwerin
Mecklenburg-Schwerin, pe Großherzogtum Mecklenburg-Schwerin en alamaneg, a oa ur stad hag un dugelezh-veur en hanternoz Alamagn etre 1815 ha 1918, war aod ar Mor Baltek.
Savet e voe diwar Dugelezh Mecklenburg (1352 -1815), renet gant an Tiegezh Nikloting. Goude dibenn an Impalaeriezh alaman e 1918 e teuas da vout Der Freistaat Mecklenburg-Schwerin e Republik Weimar.
Obersturmbannführer
Obersturmbannführer ("Rener Uhel an Unvez-Argad"; distaget ; stumm berr: Ostubaf) a oa ur renk damsoudardel er strollad (NSDAP) hag a veze arveret gant an SA (Sturmabteilung) hag an SS (Schutzstaffel). Ar renk Obersturmbannführer a oa dindan ar renk Standartenführer. En Arme alaman e veze graet Oberstleutnant (letanant koronal) eus ar renk kendalvoudek.
Tra ma veze an SA o kreskiñ e oa bet krouet ar renk Ostubaf e Mae 1933 da reiñ ur renk a-us an Sturmbannführer ha chomet eo e-touez renkoù an SS. Arouezennoù an Obersturmbannführer a veze douget gant pevar splus argant hag ur vandenn du war ur drekleur argant, ha staget int ouzh an tu kleiz eus gouzougen toneg an unwisk eus un SS pe un SA. Douget e veze an aroueziennoù war stolikennoù an Oberstleutnant ivez, hag arouezienn an SS a veze douget en tu dehoù d'ar c'houzougenn.
Scala Coeli
Scala Coeli  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Yaou-Bask
Yaou Bask a zo unan eus misterioù glorius prederiet gant ar chapeled hag unan eus ar gouelioù-berz en Iliz Katolik.
Scalea
Scalea  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
San Fili
San Fili a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Tecciztecatl
E Mitologiezh an Azteked e oa Tecciztecatl doue al lorc'h, deuet da vezañ un doue eus al Loar, an "den el loar". Tēcciztēcatl, distaget, a dalvez e yezh an Azteked kement ha "den eus Tēcciztlān", un anv lec'h hag a dalvez "Plasenn ar grogenn vras", eus tēcciztli pe "krogenn-vras" ; anvet ivez Tecuciztecatl, pe Teucciztecatl, eus ar stumm tēucciztli. Mab e oa da Dlaloc, doue ar glav, ha da Chalchiuhtlicue, doueez ar stêrioù hag al lennoù. En Tonalpohualli, deiziadur an Azteked, e tiwall ar c'hwec'hvet rummad triwec'h devezh anvet Miquiztli « marv ».
Krediñ a rae an Azteked e oant o vevañ en ur bed a oa en e benn rummadoù doueed eus an Heol. Ar pempvet e oa an hini diwezhañ, anvet Tonatiuh. Marvet e oa an tri c'hentañ abalamour da varradoù-amzer, jagoared pe glav-pil. Beuzet e oa ar pevare gant un dic'hlann pa droas an dud e pesked hag a lammas er mor. Goude marv ar pevare heol, an Azteked a grede e oa en em dolpet an doueed da zivizout peseurt doue a vefe an heol kentañ. Savet e oa un tantad gante da aberzhiñ an hini en em ginnigfe. Daou zoue – Nanahuatzin ha Tecciztecatl – o doa c'hoant da gaout an enor-se. Nanahuatzin, un doue paour, a oa choazet rak forzh penaos e c'halled tremen heptañ. Tecciztecatl lorc'hus an tamm anezhañ a c'houlennas groñs kaout an enor-se, met d'ar ar mare diwezhañ e chomas da dortal. Nanahuatzin a ziskouezas muioc'h a galon hag a lampas en tan. Tecciztecatl, kavet kalonegezh d'e dro, a heulias Nanahuatzin, ha daou heol disheñvel a lugernas er memes mare en oabl. Droug a savas en doueed rak Tecciztecatl, pinvidik ha leun a lorc'h, en doa heuliet Nanahuatzin, un doue uvel, ha teurel a rejont ur c'honifl ouzh penn Tecciztecatl da gastizañ anezhañ en abeg d'e laoskentez. Chom a reas roud ar c'honifl war e zremm, ar pezh a lakaas sked Tecciztecatl da zigreskiñ kement ha ken bihan ne c'halled e weled nemet da noz, deuet e oa da vezan al Loar.
E skeudennoù zo e touge Tecciztecatl ur pikol krogenn wenn gantañ war e gein, tēucciztli e Nahouatleg, a aroueze al Loar hec'h-unan. E skeudennoù all en doa eskell ur valafenn.
F1 Legends
F1 Legends zo un albom sonerezh synthwave eus 2018 gant Powder Slut, diwar-benn blenierion F1 eus ar bloavezhioù 1970 ha 1980.
Einar Már Guðmundsson
Einar Már Guðmundsson (18 a viz Gwengolo 1954 e Reykjavík) a zo ur skrivagner romantoù, danevelloù ha barzhonegoù islandek. E levrioù a zo bet troet e meur a yezh. E Reykjavík emañ o chom.
Frederick, Dug York hag Albany
Frederick Augustus, , ganet d'ar 16 a viz Eost 1763 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1827, a oa ur priñs saoz, Dug York hag Albany, kont Ulaid, mab d'ar roue foll George III ha d'e bried Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, evel e vreur henañ George IV.
Lakaet e voe e penn an arme où saoz en 1793, en Belgia, hogen pilet e voe, marankas adlestrañ.
E 1803 e voe chaok diwar-benn e serc'h Mary Anne Clarke.
Cottbus
Annezet eo al lec'h abaoe an, abaoe ar mare ma voe savet ur c'hastell gant Sorabed war un enezennig e-kreiz ar stêr Spree. En XIIIvet kantved e erruas alamanegerien en tolead d'ober o annez. E 1462 e voe staget ouzh Margraviezh Brandenburg hag e 1701 ouzh Rouantelezh Prusia. Ar vro tro-dro, a oa e Rouantelezh Saks betek neuze, a voe lezet gant Prusia ivez e 1815.
Unan eus kêrioù-penn ar Sorabed eo Cottbus, gant Bautzen. Ur skol eil derez e sorabeg zo hag e-leizh a banelloù sorabek a weler e kêr, daoust ma ne glever ket kalz tud o komz ar yezh.
Leptasthenura
Leptasthenura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Saracena
Saracena  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Leptasthenura
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Roll renerien Tenochtitlan
Amañ da-heul e vo kavet roll renerien pe tlatoanied an Azteked a oa o zachenn orin e traoñienn Mec'hiko.
Kanol-vor Anguilla
Kanol-vor Anguilla (saozneg : Anguilla Channel) zo ur strizh-mor er Mor Karib etre inizi Anguilla en hanternoz dezhi ha Sant-Martin er c'hreisteiz.
Rummad : Antilhez Bihanañ
Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù
Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù (Saint-Brieuc Armor Agglomération e galleg) a zo anezhi ur gumuniezh tolpad-kêrioù savet d'ar 1 a viz Genver 2017 etre kumunioù eus Frañs, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh.
Istor
Krouet e voe ar gumuniezh diwar vod Sant-Brieg Tolpad-kêrioù, Kumuniezh kumunioù Kreiz Aodoù-an-Arvor Galloud 4, Kintin Kumuniezh, Kumuniezh kumunioù Su Goueloù hag ur gumun eus Kumuniezh kumunioù Bro Monkontour.
Edward Augustus, Dug Kent ha Strathearn
Edward Augustus, ganet d'an 2 a viz Du 1767 ha marvet d'an 23 a viz Genver 1820, a oa ur priñs saoz, Dug Kent ha Strathearn, Kont Dulenn.
Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù
Kumunioù
D'ar 1añ a viz Genver 2017 ez ae 32 gumun d'ober kumuniezh tolpad-kêrioù Sant-Brieg, roet an anv Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù dezhi:
Edward Augustus, Dug Kent ha Strathearn
Dimezet e oa en 1818 d'ar briñsez alaman Victoria von Sachsen-Coburg-Saalfeld. Bugale o doe, hag unan anezho e oa ar rouanez Victoria.
Sant-Brieg Arvor Tolpad-kêrioù
Brezhoneg
E distro-skol 2022 e oa enskrivet er c'hlasoù divyezhek 351 skoliad (2,5 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
Scigliano
Scigliano a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.
Menez Rundle
Menez Rundle zo ur menez e Kanada, e proviñs Alberta, nepell diouzh Banff. Sevel a ra betek 2,949 metr a uhelder. Emañ e-barzh Park Broadel Banff, er Menezioù Roc'hellek.
Graet e veze Waskahigan Watchi anezhañ e krieg, yezh ar bobl amerindian a oa o vevañ er vro, a-raok ma voe anvet "Menez Rundle", e 1858, en enor da Robert Rundle, ur pastor metodist a oa misioner e kornôg Kanada er bloavezhioù 1840.
Lakako erreka
Al Laka pe Lakako erreka zo ur stêr en Iparralde Euskal Herria, 20 km hed dezhi, adstêr d'an Errobi, e plaenenn Ortzaize.
Skrav beg bras
Ar Skrav beg bras (liester: Skraved beg bras) a zo un evn-mor, Phaetusa simplex an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Phaetusa.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika ar Su.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Skrav Kaspia er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Santa Sofia d'Epiro
Santa Sofia d'Epiro  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e rannvro Calabria.