cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Azerbaidjan
Orin an anv
Bez ez eus meur a vartezeadenn diwar-benn orin anv Azerbaidjan. An hini voutinañ a zo e teu eus Atropates, ur satrap persat a savas ur rouantelezh dizalc'h, Atropaten hec'h anv, e gwalarn Iran. Atropates a dalvezfe "gwarezet gant an tan".
Posupl eo ivez e oa Azerbaidjan un eilstumm turkekaet eus Azarbaijan, diskrivadur arabek eus ar perseg Âzarâbâdagân "bro an tan", pe "bro an tan peurbad", ar pezh a dalvezfe da azeuldioù zoroastrek.
Hervez istorourien azerbaijanek 'zo e talvezfe Azerbaidjan "Bro ar Bobl Az Gadarn".
Istor
Annezidi gentañ ar pezh a zo hiziv Azerbaidjan e oa albaniz ar C'haokaz, ur bobl kaokazek he yezh. Goude e voe aloubet ar vro gant pobloù niverus, ar bersed, ar romaned, an armeniz, an arabed, an durked, ar rused en-o-zouez. En kantved kent Jezuz-Krist e voe dalc'het ar vro gant rouantelezh Mannae a badas betek e stagidigezh gant an impalaeriezh vedat e 616 kt J-K. E 549 kt J-K ez eas d'un darn eus an impalaeriezh ac'hemenidek. Ar satrapelezhioù Atropaten ha Albania ar C'haokaz a voe savet er. Enderc'hel a raent ar pezh a zo Azerbaidjan ha Dagestan hiziv.
Islam en em skignas buan tre goude an aloudibigezh arab er VIIvet kantved hag en. Pa ziskaras ar C'halifad Abasid en em furmas un nebeud rouantelezhioù emren, Shirvanshah en o zouez. En e voe aloubet ar rannvro gant an Durked Seljouk a lakajont o yezh hag o sevenadur war ar vro. En XIIIvet kantved hag er e voe gwasket Azerbaidjan gant ar Vongoled.
D'un darn eus an impalaeriezh Savafidek ez eas ar vro er. Dindan kontrol Persia e chomas betek an kantved. E-pad eil hanterenn an ha deroù an  e savas pennoù lec'hel rouantelezhioù emren, dindan aotrouniezh zamkaniel an dierniezh bersiat Qajar. Ne badjont ket hir, avat. Goude he zrec'h e brezelioù 1804 - 1813 ha 1826 - 1828 e stagas an impalaeriezh rusat ar vro dre feur-skridoù Gulistan e 1813 ha Turkmenchay e 1828.
Goude freuzadur an impalaeriezh rusat e 1918 ez eas Azerbaidjan, asambles gant Jorjia hag Armenia d'un darn eus Republik Demokratel Gevredel Treuzgaokazia. Homañ en em zielfennas buan, avat, hag en em embann dizalc'h a reas Azerbaidjan e Mae 1918. Republik Demokratel Azerbaidjan a vo ar republik vuzulman gentañ er bed met ne badas nemet daou vloavezh. E 1920 e aloubas ar vro al Lu Ruz ha d'un darn eus republik soviedel Treuzgaokazia ez eas e miz Meurzh 1922. Republik Treuzgaokazia a voe disrannet e 1936 etre republikoù soviedel Armenia, Jorjia hag Azerbaidjan.
Goude ar brezel e arnodas prezidant Heydar Aliyev da welaat armerzh ar vro dre implijout he feadraoù eoul-maenek. War zigresk eo aet an dilabour met kudennoù politikel bras a zo c'hoazh gant ar vro. Goude marv Heydar Aliyev, e 2003, e voe dilennet e vab Ilham Aliyev prezidant. Abeget eo an dilennadeg-se gant an enebouriezh.
Politikerezh
Ur republik brezidantel eo Azerbaidjan. Ar prezidant a zo dilennet evit pemp bloavezh hag envel a ra an holl izili eus kuzul ar vinistred. Al lezennoù a vez votet gant ur parlamant a 50 ezel dilennet gant ar bobl. E 18 vloaz eo oad-gour.
Dilennadeg 2003
Hervez ar C'huzul Kreiz Dilennel e tegemeras Isa Gambar, penn strollad pennañ an enebouriezh, 14% ar mouezhioù tra oa gant Lala Şövkat, penn an Emsav evit an Unvaniezh Vroadel 3,6% hepken. Hervez an OSCE, Kuzul Europa hag Human Right Watch e voe bet faozekaet an disoc'hoù.
Meur a aozadur etrevroadel dizalc'h hag a eveshae an dilennadeg o deus disklaeriet en-doa gounezet Isa Gambar. Hervez reoù arall e tlefed aozañ un eil tro.
E 2005 he deus Azerbaidjan aozet dilennadegoù lezennel. Un ezel eus Kuzul ar Gwirioù Denel nevez betek an 19 a viz Even 2006.
Liñs
Al liñsed a zo ur strollad a bevar gouenn (Liñs Kanada, Liñs Iberia, Liñs Eurazia hag ar Liñs rous) e-touez ar c'hazheged gouez. An anv lynx a za ag ar gresianeg λύγξ hag a ziskenn ag an indezeuropeg leuk- ('lou', 'gouloù', 'skedus') rak sked e zaoulagad.
Doare
Al liñs a zo berr e lost, ledan e bavioù hag hir e vourrenn. War e ziskouarn eh eus ur guchenn du. Ur c'houzougenn du a vez gwelet dindan ar c'houg hag a c'hall bout keñveriet gant ur skoulm papilhorig.
Azerbaidjan
Melestradurezh
Rannet eo Azerbaidjan e 59 raion (rayonlar; unan. - rayon), 11 kêr (şəhərlər; unan. - şəhər) hag ur republik emren (muxtar respublika) Nac'hitchevan, hag a zo rannet e 7 raion hag ur gêr. Bakou eo kêr-benn Azerbaidjan.
Liñs
Doare
O livioù a c'hall kemm etre ur feur aour, gell pe ha louet, ha brizhiet gant merkoù du, dreistholl war an izili. Atav eo gwenn feur o bruched. Hirded ha liv e feur, kement a ledanded e bavioù a gemm hervez hin o annez. O favioù a c'hall bout ledanoc'h eget an dorn pe an troad denel.
Azerbaidjan
Douarouriezh
Enderc'hel a ra Azerbaidjan 9 eus 11 kelc'hiad hinel ar bed. Sec'h eo gant hañvioù tomm ha goañvioù klouar. Hervez an amzer hag al lec'h e kemm an temperadur. E izeldirioù ar gevred ez eo 6 °C e-pad ar goañv ha 26° e-pad ar goañv hag e c'hell tizhout 32 °C e-pad an deizioù tommañ. Er menezioù ez eo an temperadur war-dro 12 °C e-pad an hañv ha -6 °C e-pad ar goañv.
Glav a ra etre 200 ha 400 mm bep bloaz. Ar biz eo ar rannvro sec'hañ tra ma'z eo kalz glepoc'h ar gevred el lec'h ma kouezh 1300 mm. An nevezamzer hag an diskaramzer eo ar prantadoù glepañ.
Liñs
Doare
Al Liñs rous hag al Liñs Kanada eo ar rummoù bihanañ, tra ma eo brasoc'h al Liñs Iberia hag Eurazia.
Azerbaidjan
Armerzh
War ar greanterezh eo diazezet armerzh Azerbaidjan. Oberiañ ardivinkoù, an eoul-maen hag e burerezh, greanterezh ar gwiadoù hag ar greanterezh kimiek a ya d'ober anezhañ. Un trede eus ar PGB a brodu al labour-douar. Darn vrasañ ar feurmoù a zo douret. En izeldirioù e c'hounezer frouezhioù, edoù, koton, te ha butun. Preñv-seiz a vager ivez evit greanterezh ar gwiadoù. En uheldirioù e vager saout, deñved ha givri. Kaviar a broduer er Mor Kaspia.
Liñs
Spesadoù
4 spesad liñsed zo :
Azerbaidjan
Armerzh
A-drugarez d'an eoul-maen, hag a zo fonnus a-walc'h er Mor Kaspia, e kresk a 11% pep bloaz armerzh Azerbaidjan.
Demografiezh
War-dro 9 milion a dud zo en Azerbaidjan. 95% anezho a zo Azeriz. An Azeriz eo ivez minorelezh vrasañ Iran. Ar vinorelezh niverusañ eo ar Rused (1,8%). Niverusoc'h e oant kent an dieubidigezh met kalz anezho a zo divroet. Pobloù "dagestanek" bihan a vev a-hed an harzoù gant Rusia. Ar re bennañ eo al Lezgiz, an Avariz, hag an Dsakured. Kavout a reer ivez pobloù bihanoc'h evel ar Buduc'hed, an Udined, ar Gryted hag ar c'hinaluged.
1431
Diwar-benn bloavezh 1431 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1431
Azerbaidjan
Demografiezh
93,4% eus annezidi Azerbaidjan a zo muzulmiz. 85% anezho a berc'henn d'ar chiyiezh daouzekek. Muzulmaned Sunniek a gaver ivez, hag un nebeud a gristenien, ortodoksed armeniat dreist holl. An Dated e Quba hag un nebeud achkenazed zo yuzev.
1431
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1431
Azerbaidjan
Sevenadur
An azeri eo yezh ofisiel Azerbaidjan. E familh ar yezhoù turkek emañ ha gant 95% eus poblañs Azerbaidjan ha 25% eus poblañs Iran e vez komzet. Ar yezhoù tostañ d'an azeri eo an turkeg hag an Turkmeneg. Un darn vras eus poblañs ar c'herioù a gomz rusianeg ivez.
Daniel Contin
Daniel Contin a zo bet ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1962 en Arc'hantina.
Mestrc’hoarier echedoù italian-arc'hantinat, c'hoarier echedoù a-vicher.
2327 eo e renk Elo.
Mestr Etrebroadel eo.
Republik Sokialour Viêt Nam
Republik Sokialour Viêt Nam, pe berroc'h Viêt Nam, pe Vietnam, zo ur vro eus Gevred Azia, en ul lodenn eus ledenez Indez-Sina, un tiriad levezonet koulz gant sevenadur Bro-Sina hag hini India. Ezel an ASEAN hag an ABU eo. Embannet e oa bet Republik Sokialour Viêt Nam (vietnameg: Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam) e 1976 goude brezelioù hir a-enep an alouber japanat e 1940, an trevadenner gall e 1946 hag ar Stadoù-Unanet e 1954.
Hanoi eo kêr-benn ar vro. En-dro dezhi emañ Republik Pobl Sina, Laos, Kambodja ha pleg-mor Tonkin.
Lu bro Vietnam a vez graet "Lu Pobl Vietnam" anezhañ.
Sorabeg
Ur yezh slavek ar c'hornôg eo ar sorabeg (anvet ivez wendeg pe lusatieg), komzet e Lusatia (sorabeg uhel: Łužica; sorabeg izel: Łužyca, alamaneg: Lausitz) e reter Alamagn.
Div yezh unvan lennegel ez eus, implijet o-div dre skrid: ar sorabeg uhel (hornjoserbsce), komzet gant tro-dro da 55.000 den e Saks, ar sorabeg izel (dolnoserbski) komzet gant tro-dro da 14.000 den e Brandenburg. Ur yezh en arvar da vont da get a zo eus ar sorabeg izel.
Komzet e vez ar yezh ivez gant un nebeudig annezidi a-orin Sorabed o chom e Lee County (Texas, bet levezonet eno kalz kement gant an alamaneg hag gant ar saozneg.
Ur yezh divro eo ar sorabeg, en em gav dreist-holl e bro vBrandenburg, e gevred an RDA gozh, war harzoù Polonia ha Tchekia. 30.000 ez eus anezho oc'h ober ganti bemdez hepken, strewet dre al "Land" penn-da-benn, en deus lakaet o yezh war an hevelep live hag an alamaneg hervez al lezenn, hogen er pleustr, evel-just, ez eo beuzet-mik ar sorabegerien e meurvor an alamanegerien hag e reont o-unan gant an alamaneg peurvuiañ en o darempredoù sokial er-maez eus an tiegezh hag eus ar relijion..
Skolioù sorabek
Evel e Breizh ha Breizh Izel peurgent ez eus un nebeud skolioù sorabek a-berzh stad ... met poan a zo evit derc'hel ar skolioù-se en o sav hag e weler stourmerien o sevel o c'hein, met re nebeut, dres evel e Breizh. Kerent 'zo eta a grog en o barroù-livañ da... adlivañ o skol bublik dre ma n'eus ket arc'hant a-walc'h a-berzh ar Stad evit ar sorabeg.
Vonn Ströpp
Vonn Ströpp pe Vonn Stropp (ganet e 1962 e Stanwell) a zo unan eus an 123 anv-pluenn implijet gant un arzour saoz a sav oberennoù renket en Arz garv. Lavaret e vez ez eo e oberennoù "ur seurt psikedeliezh rakraffaelian".
Sorabeg
Perzh bras ar relijion gatolik er Su
Katoliked gredus ez eo ar sorabegerien-uhel betek vremañ. Marteze dre m'o deus gouzañvet yev ar gomunisted n'int ket bet levezonet c'hoazh da vat o buhezioù gant an danvezelouriezh pragmatek ? Bugale niverus ez eus peurvuiañ en o familhoù, ha se a zo daou dra liammet o laka mat a-ziforc'h diouzh an alamanegerien. Ur pardon bras e sorabeg o devez bep bloaz ma kemer perzh ennañ ur pemp mil bennak a dud.
Clermont Foot Auvergne 63
Ar Clermont Foot Auvergne 63, anv nevez ar c'hClermont Foot Auvergne, a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1990, o kemer plas ar c'hClermont Foot Club.
Sorabeg
Slaved ha n'eo ket Alamaned
Evit gwir, e-touez an 60.000-se n'eus ket 5000 a gement a vefe emskiantek ha darev da stourm evit chom pezh ez int, met ar re a stourm ne stourmont ket evit un "divyezhegezh" ; ne lavaront ket "o deus ar gwir", Nann. Lavarout a reont hepken ez int pezh ez int hag ez eo mat evito bezañ evel-se : katoliged gredus, niverus o bugale, diforc'h mat o doareoù-bevañ diouzh hini an alamanegerien. En o bleud en em gavont ha ne c'houlennont nemet chom pezh ez int en ur vro n'eo ket dezho rak Slaved ez eus anezho ha n'eo ket Alamaned.
Lennegezh
Sellit ouzh Jurij Brězan.
Vonn Ströpp
Mab d'un tad iwerzehonat tapet gant ar skizofreniezh eo, ha lavarout a reas e voe trist e vugaleaj. E-unan e teskas livañ hag hervezañ en doe gweledigezhioù azalek an oad a 11 vloaz. Goude bezañ dilezet ar skol e reas meur a vicher paeet fall, ha neuze e stagas gant a livañ, ha diehan e livas. E Hounslow e vez o chom hiziv an deiz, hag e lavar ez eo livañ un dra boanius evitañ, damheñvel ouzh ur c'hroazstagadur. Eoullivadurioù a denn da oberennoù Salvador Dali a vez savet gantañ ha peurliesañ e liv gweledvaoù enno elfennoù a denn d'an Diskuliadur.
Ronan Huon
Buhez
Ganet e oa en un tiegezh brezhonegerion divroet en hanternoz Bro-C'hall e-pad ur pennad abalamour ma oa bet e dad el lu gall, ha gellout a rejont distreiñ d'o bro c'henidik, Lannuon e Bro-Dreger, goude ar Brezel-bed kentañ. Deskiñ a reas komz brezhoneg gant e dud ha gant kouerien an atant ma veze kaset da vakañsiñ bep hañv e-kichen Plougonven. Chom a reas skoachet e Lannuon e-pad an Eil Brezel-bed evit chom hep bezañ kaset da Alamagn, met heuliañ a reas kentelioù saozneg dre lizher gant Skol-Veur Añje ha Skol-Veur Roazhon. Mont a reas da gelenner e skol Blistin ivez. Echu ar brezel e studias e Roazhon hag eno e kejas gant brogarourien. Gant Pol ar Gouriereg e savas ken abred ha miz C'hwevrer 1945 ar gelaouenn vrezhonek Tír na nÓg ha houmañ a reas berzh buan a-walc'h. Ronan Huon a rae war-dro al lodenn vrezhonek.
Dimeziñ a reas gant Elen ar Meliner, eus Langedig. Pevar mab o deus bet : Gwenael, Tudual, Riwal ha Herve. E 1947 e voe anvet da gelenner war ar saozneg e Gwengamp ha dre ma yae da seniñ ar vombard e kelc'h keltiek kêr en em gavas gant Claudine Mazeas, Polig Montjarret, Dorig Le Voyer ha Jef Le Penven. Goude ur bloavezh en ur skol en Abertawe (Kembre) ez eas da gelenner e Landerne, Kemper ha Brest. E Brest e kelennas e lise an Harteloire ha da c'houde e lise Kerichen betek mont war e leve.
Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion
Ronan Huon a voe e-touez ar re a savas Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion (KEAV). En deiz a hiziv, pa reer ur sell war-dreñv hag e weler na pet ha pet all a zo tremenet dre ar c'hampoù hañv-se, e veizer pegen pouezus e voe evit dazont ar brezhoneg. Dre ar c'hampoù-mañ, goude an diskar e fin ar brezel, e chomas bev ar spi en hor yezh.
An embanner
thumb|left|upright=1.8|Bodadeg gant burev Al Liamm : Loeiz Bihannig, Yann-Bêr d'Haese, Andrev Latimier, Ronan Huon, d'ar 17 a viz Eost 1983 Evel embanner en ur yezh vinorelaet ez eo bet eus ar re bouezusañ al labour a reas Ronan Huon evit broudañ an danvez-skrivagnerien vrezhonek, ha pa veze digalonekaet gant an diouer a skridvarnerien ken izel m'eo an niver a lennerien prest da ezteurel o flijadur pe o displijadur. Ur seurt bazhvalan eo bet Ronan Huon, hervez Malo Bouëssel du Bourg, pa alie an oberourien ha pa reizhe o skridoù diouzh ret gant o asant evit ar fazioù yezh. Hervez kont e oa dezhañ ul labour divankañ diehan ha ne veze ket tu d'e glokaat, ken drailhet e oa yezh lod skrivagnerien e-keñver an doare-srivañ, an ereadur hag ar steuñv d'an aliesañ. Soñjal a ra da Filip Oillo (arroudennet gant M. Bouessel du Bourg) en deus aberzhet Ronan Huon al levrioù en dije gallet skrivañ. Klask a rae Ronan Huon skridoù savet en ur yezh yac'h, met ar reishañ ma c'helle kinnig ken ne fellas ket dezhañ adembann levrioù hag a chome traoù da c'hwennat enno c'hoazh.
E-pad pell e chomas al labour embann ha skignañ kaset da benn gant tud ha ne oant ket tud a vicher gopret evit se, betek ma krogas Yann Goasdoue, ha Coop Breizh diwezhatoc'h, d'ober war-dro ar gwerzhañ hag ar skignañ er stalioù. E kav an ti e veze renket an holl levrioù ha niverennoù ar gelaouenn Al Liamm. E pakadoù-post e vezent lakaet gant e wreg pa veze tu d'o urzhiañ war-eeun hep tremen dre un ti-skignañ, kaset e vezent d'ar post ha skignet er bed a-bezh. Ne oant ket o-unan ha tud evel Janed Queillé da skouer, o deus roet harp dezho.
Oberennoù
Dalc'het gant melestradur ar gelaouenn Al Liamm hag an embannadurioù stag ne voe ket Ronan Huon evit sevel un oberenn lennegel fonnus.
Enorioù
E 1992 e voe roet Kolier an Erminig dezhañ en abeg d'e labour evit ar brezhoneg.
Karl Voal
Impalaer ar C'hornôg e 875 ha roue Bro-C'hall (Francia occidentalis) e oa Karl II, pe Karl ar Moal, pe Charlez ar Moal , pe Karl Voal , ganet e 823 e Frankfurt am Main ha marvet e 877 en Avrieux. Mab e oa d'an impalaer Loeiz an Deol ha da Judit Bavaria, trede pried Loeiz. Met tri breur henañ en doa, bugale Irmingard Hespengau, hag ar re-se ne oant evit gouzañv e vije rannet an impalaeriezh e peder lodenn. A-benn ar fin, goude emgannañ enep dezho a-hed ar bloavezhioù e c'hounezas Karl an uhelgarg e diwezh e vuhez. E Breizh e voe trec'het gant ar Vrezhoned renet gant Nevenoe e 845 ha gant Erispoe e Jengland.
Buhez
Pa oa bihan e klaskas e vreudeur lakaat o c'hrabanoù warnañ ha war e vamm, Judit. Da gentañ e voent kounnaret o welout e oa bet roet an titl a roue Alamagn (Alemenia e latin) dezhañ pa ne oa nemet 4 bloaz. Goude-se pa voe roet hini roue Akwitania dezhañ e 838 pa oa 15 vloaz. Goude marv o zad e voe gwashoc'h an tabut etre ar vreudeur. Met pa glaske Lotar Iañ, ar breur henañ, skarzhañ ar re all eus an uhelgarg e savas Karl un emglev gant Loeiz a Alamagn hag e oe trec'h an daou asamblez e Fontenoy-en-Puisaye (841). Diwar feur-emglev Verdun sinet e 843 e asantas an tri breur e vije rannet an impalaeriezh e teir rouantelezh :
Ouzh e rouantelezh e stagas Provañs ha (dre aloubiñ pe dre hêrezh), met reiñ a rankas ul lodenn eus Lotaringia da Loeiz dre feur-emglev Mersen.
Etre 856 ha 861 e c'houzañvas e rouantelezh meur a aloubadenn diwar an Normanned ken e kavas gwelloc'h kas anezho da vont pelloc'h dre profoù arc'hant eget bountañ anezho kuit. Diwar an abeg-mann e zigargas Charlez bodadeg e wazhourien eus e uhelgarg e 856, met e adkemeras ar garg gant harp an eskibien.
E 865 pa varvas Loter II, mab Loter e oe rannet Bro-Loter etre Bro-C'hall hag Alamagn adarre.
P'e doa kemeret dre laeroñsi an Akitania d'e eontr, Pepin II Akitania, e tleas ober ar brezel dezhañ meur a wech.
E 877 ec'h embannas e Quierzy ma vije legadet ar c'hontelezhioù dre hêrezh ha dre-se e krogas amzer ar c'hladdalc'helezh. Goude-se ez eas da Italia da zifenn ar Pab Yann II taget gant an Arabed, met kevout a reas e klaske Karloman, mab da Loeiz a Alamagn, aloubiñ Bro-C'hall. Mervel a reas d'ar 6 a viz Here 877 pa oa o treuziñ an Alpoù e kêriadenn Brios (Avrieux hiziv). A-hervez e vije bet lazhet an impalaer gant un ampoezon roet dezhañ gant e vezeg.
Eured ha bugale
D'ar 14 a viz Kerzu 842 ec'h  euredas  Karl e Quierzy da Ermentrude Orleañs, eus tiegezh an  Agilolfinged, ha nav bugel o doe :
Goude ec'h addimezas Karl da Richild, eus tiegezh ar Bosonided, hag ur verc'h o doe : Bugale all o dije bet, marvet yaouank, en o zouez Peppin ha Dreux, anezho gevelled marteze, beziet en abati Saint-Amand.
Aod Euskal Herria
Aod Euskal Herria, pe Euskal Kostaldea en euskareg, eo an aod etre Angelu en Iparralde (Bro-C'hall) ha Muskiz er c'hornôg da Vilbo, e Bizkaia, a-hed ar Mor Kantabrek.
Irmgard Teurgn
Irmgard Teurgn  pe Irmingarde, a oa ganet e 804 en Elzas, hag a varvas d'an 20 a viz Meurzh 851, a oa ur briñsez frank hag impalaerez er Grennamzer.
He buhez
Merc'h e oa d'ar c'hont Huon III Teurgn (765-837) a oa ivez kont Elzas Uhel, hag a ziskenne eus Adalrich, tad santez Odilia hag Ava Morvois.
Dimeziñ
D'ar 15 a viz Here 821 e timezas e Diedenhoffen (Thionville hiriv) d'an impalaer Lotar Iañ, mab da Loeiz an Deol, ha mab-bihan da Garl Veur. Gant an dimeziñ-se e voe liammet an tiegezh Etichon-Adalric eus Elzas gant an dierniezh impalaerel.
Bugale
Nav bugel he doe :
Ennio Arlandi
Kampion Italia e 2002 e Saint-Vincent.
E 65vet kampionad echedoù Italia (Du - Kerzu 2005) e Cremona (Italia) e tapas an eilvet plas gant 8,5 poent diwar 11 warlerc'h Michele Godena. Seizh gwezh e voe Kampion Italia dre Skipailh (1982, 1998, 1999, 2005, 2006 ha 2009).
2438 eo e renk Elo.
Rannvro Breizh
Rannvro Breizh zo ur rannvro eus ar Republik c'hall, ha n'eus ken nemet pevar departamant enni: Aodoù-an-Arvor, Penn-ar-Bed, Mor-Bihan hag Il-ha-Gwilen. Ne glot ket gant Breizh eta, a zo bet rannet etre pemp departamant, Liger-Atlantel ouzhpenn ar pevar meneget a-raok, e 1790, pa voe krouet an departamantoù gall.
Stag eo Liger-Atlantel ouzh ar rannvro c'hall Broioù al Liger abaoe krouidigezh ar rannvroioù.
Politikerezh Breizh
Abaoe dilennadegoù rannvro 2010 ez eo ar c'hengevreadur PS ha kleiz diseurt (40) -PCF (6) - "Ekologiezh Breizh" (6) a zo e penn Kuzul Rannvro Breizh. An UDB (4) hag ar Re C'hlas/EE (7) n'emaint ket eus tu ar Prezidant.
Liñs Eurazia
Al liñs boutin, pe Liñs Eurazia, (Lynx lynx) zo ur c'hazh krenn e vent eus koadegoù Europa ha Siberia ma'z eo unan eus ar preizherien pennañ.
Perzhioù
Hanter vrasoc'h eo eget liñs Kanada. E vlevenn zo melen sklaer gant marelloù ha roudennoù du. Ur gelc'hienn a vlev hir en deus tro-dro d'e c'houzoug ha dindan e c'hroñj.
Loeiz III an Dall
Loeiz an Dall, ganet en Autun (Saône-et-Loire hiriv) war-dro 880 pe 883, ha marvet d'an 28 a viz Mezheven 928 e Vienne (Isère hiriv), a voe roue Provañs adalek 887, roue Italia adalek 900, hag Impalaer Santel evel Loeiz III, etre 901 ha 905.
E vuhez
Mab e oa da Boson V, roue Provañs (marvet en 887), ha da Ermengard, ur verc'h da Loeiz II, Impalaer ar C'hornôg.
Liñs Eurazia
Perzhioù
Betek 38 kg e c'hell pouezañ ar pared brasañ, met ar pouez keidat zo 20 kg evit ar pared ha 17 kg evit ar parezed. Etre 80 cm ha 130 cm e vuzul gant ul lost 11-24 cm.
Annez hag emzalc'h
Er c'hoadegoù stank emañ al liñsed dreist holl met gallout a reont bevañ en endroioù arall. Hemolc'h a ra gedon, krignerien bihan, lern ha, gwechoù 'zo, yourc'hed.
Loeiz III an Dall
Roue Provañs hag Impalaer ar C'hornôg
War-lerc'h marv e dad Boson, e miz Genver 887, e voe anvet da roue Provañs (eus 887 betek 928), met bihanik e oa, hag e vamm an hini eo a renas da c'hortoz, gant skoazell Richarzh II Bourgogne, lesanvet Richarzh ar Justisour, breur d'he fried Voson. En miz Mae 887 e kasas Ermengard he mab da gaout an impalaer Karl III, ha n'en doa bugel ebet, abalamour dezhañ da advabañ Loeiz. En miz Mae 889 ez eas-hi da gaout Arnulf Karintia, dug Karintia a oa bet anvet da roue Germania, d'ober he le dezhañ. En 890, e Valence, e voe dilennet Loeiz, gant kuzul an eskibien ha priñsed, da roue Arle, roue Provañs, ha roue Bourgogn. En 894 ez eas ar roue Loeiz da ober e le a feladed d'ar roue Arnulf Germania. En 896 e stourmas ouzh ar Sarazined a oa oc'h ober freuz ha reuz e Provañs.
Liñs Eurazia
Annez hag emzalc'h
Boutin e oa gwechall en Europa a-bezh met aet eo da get e broioù kornôg ha kreiz ar c'hevandir. Variant eo e statud hervez ar broioù.
Federico Manca
Mestr Meur eo.
Roll al louzaouennoù-pareañ e Breizh
Sellet ivez ouzh ar pennad louzaouenn-bareañ
Klaoda
Klaoda, pe Glaoda, pe Klaod, a zo un anv-badez brezhonek. Dont a ra eus brezhonekadur an anv gallek Claude, a deu eus al latin Claudius. Evel an anv gallek e vez roet koulz da baotred evel da verc'hed.
Anaout a reer stummoù gwregel, Klaodina, Glaodina, diwar ar stumm gallek Claudine.
N'eo ket bet roet an anv brezhonek-se war-eeun, en ur mod ofisiel.
Tud
thumb|200px|Klaoda Bro-C'hall gant he feder merc'h, [[Loeiza ha Charlotte en diaraog, Marc'harid ha Madalen en adreñv, Eleonor Habsbourg adreñvoc'h.
Poltred graet tregont vloaz war-lerc'h he marv e Levr eurioù ar rouanez Caterina de' Medici.]]
Proviñs Messina
Proviñs Messina (Provincia di Messina en italianeg; Pruvincia di Missina e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia ha Messina e oa he c'hêr-benn.
Klaoda
Tud
-e Breizh
Proviñs Messina
Abaoe 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Messina.
Stag outi emañ an Inizi Eolian.
Klaoda
Tud
-er broioù all:
Aidan ap Mor
Mab Mor ap Rhwfon ha roue Rhufoniog e oa Aidan ap Mor. Ne ouzer netra a-zivout e vuhez
Assemblé (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen assemblé, anvet a-wezhoù ivez pas assemblé evit deskrivañ un fiñvadenn, kaset da-benn ur battement glissé/degagé gant an troad kentañ. Neuze e lamm an dañser(ez) keit ha ma sav an eil troad dindan egile. En em gavout a ra stok-ha-stok an treid en aer ha stekiñ a reont o-daou war al leur war un dro da c'houde pa deu an dañser(ez) d'an traoñ adarre en trede emstumm pe er pempvet emstumm.
Michele Godena
Mestrc’hoarier echedoù italian, c'hoarier echedoù a-vicher.
2 526 eo e renk Elo d'ar 1 a viz Meurzh 2011.
Mestr Meur eo.
Kampion Italia e 1992, 1993, 1995, 2005 ha 2006.
1430
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1430
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1430
Niccolo Ronchetti
Niccolo Ronchetti a zo bet ganet d'an 10 a viz Genver 1989 e Bologna (Italia), zo ur mestrc’hoarier echedoù italian. 2417 eo e renk Elo.
Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn
Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet e voe e 1993.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Gorre ar Vro Vigoudenn a ya 10 kumun d'ober anezhi:
Elena Sedina
thumb|Elena Sedina Elena Sedina a zo bet ganet d’ar 1añ a viz Even 1968.
Mestrc’hoarierez echedoù italian eo.
2352 eo he renk Elo.
Mestr Meur eo.
Al Liamm
Ur gelaouenn lennegel vrezhonek eo Al Liamm-Tir na nÓg, staget dezhi un ti-embann a zo e anv "Embannadurioù Al Liamm". E brezhoneg peurunvan penn-da-benn e vez embannet ar mareadeg daouviziek-mañ hag al levrioù a bep seurt a zo deuet er-maez ingal. Er bloaz 2013 eo deuet er-maez an niverenn 400.
Istor
Meur a gelaouenn vrezhonek a oa difluket er bloavezhioù 1945-1946, en o zouez Tir na n-Óg savet gant Ronan Huon (ar chomlec'h a oa hini R. Huon e Lannuon) ha "Kened (kelaouenn)" e Roazhon, renet gant Per Denez hag Arzel Even, hag e Pariz "Al Liamm", diazezet gant Andrev Latimier ha Pêr ar Bihan, a reas gant ar skritur KLT er penn kentañ, met a zegemeras ar skritur peurunvan adal ar pevare niverenn, e 1947. Betek deroù ar bloaz 1950 e kendalc'has An Avel - Avel an Trec'h da zont er-maez gant Youenn Olier. War dachenn ar relijion gristen evit ar vrezhonegerien zesket e oa Kaieroù Kristen Maodez Glanndour. Bihan avat e chome kelc'hiad an holl gelaouennoù-se, dre ziouer a baper hag abalamour ma ne oa ket deuet-mat embann skridoù brezhonek, ha buan e voe santet e oa dav o unaniñ hag o c'hendeuziñ ma venned kaout ur gelaouenn vrezhonek a vije bet par da Walarn a-raok ar brezel da vihanañ.
Da gentañ e voe un emglev gant Kened hag e 1948 e voe kendeuzet Al Liamm ha Tír na nÓg.
Lec'h Al Liamm en Emsav
Setu ma teuas ur gelaouenn nevez er-maez e 1948 dre enteuziadur Al Liamm, Tir na nÓg ha Kened hag a voe roet "Al Liamm - Tír na nÓg" da dalbenn dezhi, renet gant Ronan Huon. E penn ar bloaz 1948 ec'h embannas ar gelaouenn skridoù Roparz Hemon aet da Iwerzhon. Moullet e veze Al Liamm gant ti-moullerezh "La Mouette" er Baol renet gant Florentin Goinard, chomet e penn ti-embann Skridou Breiz a oa bet hini Strollad Broadel Breiz, hemañ bet berzet e 1944. E-pad ugent vloaz bennak en em gavas ar gelaouenn "Al Liamm" e penn ar stourm broadelour sevenadurel, ezel brudetañ ar c'hevread "Kuzul ar Brezhoneg" enebet ouzh ar c'hevread "Emgleo Breiz" a embannas ar gelaouenn "Brud" (deuet da vezañ Brud Nevez), er skritur "skolveuriek" e-pad un toullad bloavezhioù da gevezañ ouzh "Al Liamm" end-eeun.
Johann Bauer
Johann Hermann Bauer a zo bet ganet d'an 30 a viz Even 1861 e Praha (Tchekia) ha marvet gant an droug-skevent d'ar 5 a viz Ebrel 1891 e Görz (en Aostria-Hungaria er c'houlz-se, en Italia bremañ).
Al Liamm
Lec'h Al Liamm en Emsav
Un emgann kalet e voe an emgann-se, rak berzet e oa ouzh "Al Liamm" pep bevez kefridiel diwar "Kest ar Brezhoneg" da skouer. D'ar mare-se 'ta e kemere "Al Liamm" lec'h "Gwalarn".
Merapi
Bez' emañ ar menez-tan-se war ar pezh a zo anvet ar "Gourizad-tan", e-lec’h ma kej plakenn India-Aostralia gant plakenn Eurazia.
Dañjerus eo dre ma'z eo gludennek ar maen-teuz a zeu er-maez anezhañ hag a gerzh buan-kenañ a-hed tor ar menez. Abalamour da se e vez tapet re verr tud an trowardroioù. N'hallont ket tec'hout kuit fonnus a-walc'h dirak ar beradennoù lava.
Un dra all a zo chalus-kenañ gant ar menez-tan-mañ eo ar gwiskadoù ludu bet rechetet gant ar menez-tan war e dor. Pa vez glaveier pe barradoù glav puilh, betek 50 milimetrad dour bep eur a-wechoù, e teu ar gwiskadoù-se da vezañ fank, hag e c'hellont diwar neuze en em lakaat da zeverañ diwar ar menez. Ar beradennoù ludu-se eo a vez anvet lahar pe mudflow, hag a c'hell diskenn gant herr ha skubañ kement savadur, ti pe graou, a gavont war o hent. Betek 50 kilometrad bep eur e c'hell an deveradennoù-se tizhout. Gellout a reer gouzout pegoulz e vo "laharoù" a-drugarez da labour spis ar seismologourien, rak gwelet e vez neuze ur grommenn frekañsoù uhel war ar seismogrammoù, ha kement-mañ a zo merk an deveradennoù lahar.
Abalamour d'e zañjerusted eo Menez Merapi unan eus ar menezioù-tan gwellañ evezhiet dre ar bed. Hag e-kreiz miz Ebrel 2006 ez eus bet merzet e-mod-se e oa stankoc'h an oberiantiz krendouarel ennañ. Abaoe e seblant bezañ birvidikoc'h-birvidikañ ar menez-tan : pignet eo ar mein-teuz ennañ, distummet eo e c'henou, moged ha ludu a zeu er-maez eus ar siminal, ha meur a goabrenn-loskus ivez… Evezherezh dre vinviji a vez graet ouzh tor ar menez abaoe 1924, d'an nebeutañ evit ar pezh a sell ouzh ar krenoù-douar, darn eus al lochoù evezherezh a zo eno c'hoazh abaoe ar penn-kentañ. 8 seismograf a vez o labourat noz-deiz a-benn kelaouiñ ar volkanologour-ien pa vez an disterañ krenadenn. Dre-se e c'hellont lavaret pelec'h ez-resis emañ ar menez-tan o labourat. Evel-se ez eur deuet a-benn da c'houzout ez eus ul lec'h sioul tost da vat 1.5 km dindan lein ar menez. Eno e vez lavaret ganto emañ ar poull magma (pe mirlec'h magma) a voueta dislonkadennoù ar menez-tan. Muzuliet e vez tintadur torioù ar menez, ar pezh a ro da c'houzout pegoulz e vezont goeñvet, rak goeñviñ a reont pa vez al lava tomm o pignat e kan-diskarg ar menez.
Heñvelstumm
Arabat droukveskañ ar menez-tan-mañ gant unan all heñvel e anv, pe skrivet a-wezhioù Marapi, a gaver ivez en Indonezia. War enez Sumatra emañ hennezh all.
Liammoù
Kartenn an holl venezioù-tan bev en Indonezia
Al Liamm
Lec'h Al Liamm en Emsav
Kement-se a badas betek ar bloavezhioù dek-ha-tri-ugent. D'ar poent-hont e voe gwelet e oa trec'h kostezenn ar peurunvan renet gant Al Liamm, hogen ar remziad nevez war-lerc'h 1968 a bellaas diouzh ar spered "broadelour rik" a vije bet hini Gwalarn hervez lod. Gwelloc'h eo bet ganto heuilh kinnigoù Roparz Hemon en e bennad "Tri oadvezh ar brezhoneg" embannet e n° 26 Al Liamm (Mae-Mezheven 1951) : "N'eus netra kollet, ha kalz a zo bet gounezet. Rak war gef start ar Yezh C'hlan e c'heller imboudañ barroù ar Parlant. Kefridi ar stourmerien evit ar brezhoneg a zo bremañ, evel ma oa hini an Tad Maner, bezañ komprenet gant pobl ar vrezhonegerien.... An heug rak ar gerioù gallek (hag ar gerioù etrevroadel) a zo, pa seller mat, ur merk a wander kentoc'h eget ur merk a nerzh : un doare kompleks-izelder."
Chom a ra Notennoù e diwezh ar gelaouenn, o klask ober meneg eus kement tra a c'hoarvez war-dro ar brezhoneg daoust d'an traoù bezañ kemmet da vat gant ar binvioù kelaouiñ a-vremañ (internet...).
Setu ar pezh a skriv ar c'helenner skol-veur Francis Favereau e trede levrenn "Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kantved" e 2008 (p 22) : " Hiziv e talc'h AL LIAMM da bleustrañ hevelep roud "kreiz", bet lañsus dezhi peurliesañ, daoust da chañs-dichañs an Istor, un hanter kantved-pad, pezh a lakas anezhi da nevesaat gwech ha gwech all, hep dezhi morse diroudañ diwar linenn-stur he mennadoù kentañ, sed an amboaz da sevel e brezhoneg ul lennegezh "vodern", broadel he spered, pe broadelour zoken hervez ster ar ger-se en hon yezh, hini ar broadoù bihan "gwasket", digor war ar bed avat hag an hollved zokennoc'h, hag e vije hervez ur reol yezh strizh a-walc'h, danzeet gant dalc'herien an emsav (an trede emsav, an hini sevenadurel, diwar rivinoù an eil ha diorroet tamm-ha-tamm)".
Cheñch a ra ar bed, cheñch ar ra an teknikoù... Cheñch a ra Al Liamm. Klask a ra kendelc'her da ginnig skridoù lennegel ha sevenadurel "modern" da "bobl ar vrezhonegerien", da lavarout eo, traoù skrivet gant tud bet er skol-veur, evit tud bet er skol-veur.
Ar skrivagnerien bennañ hag ar re all
Evel ma skriv Francis Favereau e trede levrenn e Lennegezh ar brezhoneg en XXvet kantved (Skol Vreizh, 2002) : "Kaer eo gouzout ne ve ket tra-walc'h gant un dezenn skol-veur a-bezh da beurstudial hevelep pikol corpus, savet tamm-ha-tamm e-pad tost da dri-ugent vloaz prestik, gant nouspet kant a skrivagnerien pe a (gen)skriverien anezho, a-benn bezañ lennet gant meur a vil lenner e-pad keit-se."
Johann Bauer
Mestrc'hoarier echedoù aostrian.
Anavezet eo dreist-holl abalamour d'ur bartienn gollet a-enep da Emanuel Lasker; hemañ a aberzhas daou furlukin.
1429
Diwar-benn bloavezh 1429 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1429
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1429
Rivoù
Rivoù (Rimou e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Milou
Milou a zo ki gwenn Tintin. Heuliañ a rafe e vestr betek ar marv. Gallout a ra komz, met al lennerien hepken a c'hall gouzout petra a lavar. Kompren a ra ivez ar pezh a lavar an dud. Sot eo gant an eskern, gwrac'h eo gant ar c'hig ha n'eo ket a-enep lapañ alkol a-wechoù, wiski « Loch Lomond » dreist-holl.
En albom kentañ troet e brezhoneg Ar 7 Boullenn strink e oa anvet Moutig, met war-lerc'h eo bet anvet Milou evel en embannadur orin.
Menez Are
An Are, pe Menez Are, a zo unan eus an teir aradennad venezioù bennañ zo e  Breizh, etre Skrignag ha Sizun. Un darn eus torosad Arvorig eo, en em furmet e-pad ar paleozoeg. Er c'hontrol d'an Torosad Kreiz ne oa ket bet adsavet gant ar roufenn alpek hag al leinoù uhelañ anezhañ ne dizhont ket 400 metr, rak 385 m hepken eo ar gern uhelañ, hini ar Roc'h Ruz. Un diforc'h a vez etre al leinoù roc'hellek, dezho anv Roc'h a-wechoù (Roc'h Trevezel, Roc'h Tredudon) hag ar re ront anvet menez peurvuiañ. Lanneier ha koadegi bras a vez kavet eno hag ivez taouarc'hegi.
Warno emañ an harz etre Bro-Leon ha Bro-Gerne.
Kumuniezh kumunioù Su ar Vro Vigoudenn
Kumuniezh kumunioù Su ar Vro Vigoudenn a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet e voe e 1993.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Su ar Vro Vigoudenn a ya 12 kumun d'ober anezhi:
Klaoda Bro-C'hall
C'hoar e oa da Renée Bro-C'hall. Bez e oa ivez: kontez Soissons, Blois, Coucy, Étampes, Montfort-L'Amaury, ha dugez Milano.
Dugez Breizh
thumb|left|200px|Klaoda Bro-C'hall gant he feder merc'h, [[Loeiza ha Charlotte en diaraog, Marc'harid ha Madalen en adreñv, Eleonor Habsbourg adreñvoc'h.
Poltred graet tregont vloaz war-lerc'h he marv e Levr eurioù ar rouanez Caterina de' Medici ]] Dre ma oa ur plac'h, ne c'halle ket, hervez giz ar rouaned c'hall, bezañ rouanez war-lerc'h he zad, met peogwir n'he doa breur ebet e c'halle bezañ anvet da zugez Breizh.
Brud
Ret e oa dezhi plegañ d'ar roue a veze dalc'hmat gant Françoise de Foix.
Bugale
Seizh bugel o devoe Klaoda ha Frañsez Iañ :
Goude he marv
Mervel a reas e 1524. Addimeziñ a reas ar roue da Leonor Aostria (1498-1558)
Lur Westfalen
Lur Westfalen pe lur Westfalia a oa unan eus moneizoù Rouantelezh Westfalen etre 1808 ha 1813. Implijet e veze an thaler hag al lur gall kenkoulz all. Rannet e oa e 100 centimen.
Romanekadur an armenieg
Implijet e vez meur a sistem evit romanekaat al lizherenneg armeniek.
Setu un daolenn ma c'heller keñveriañ kevalterioù ar sistemoù pennañ:
Implijet e vez dreist-holl ar sistem Hübschmann-Meillet (1913) el levrioù ma vez kaoz eus an armenieg klasel.
ISO 9985 (1996): reolad etrebroadel evit treuzlizherenniñ an armenieg a-vremañ oc'h implijout al lizherenneg latin.
E saozneg, levezonet gant ar boazioù-se meur a yzh all d'o zro, e implijer ivez e SUA "ALA-LC (American Library Association-Library of Congress) Romanization" ha "BGN/PCGN (United States Board on Geographic Names / Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use) romanization" ma reont gant kalz nebeutoc'h a sinoù diakritek.
Jillian Evans
Jillian "Jill" Evans (ganet d'an 8 a viz Mae 1959 e Ystrad Rhondda, e traoñienn ar Rhondda, e kreisteiz Kembre) a zo ur bolitikourez kembreat. Ur gannadez europat eus Plaid Cymru ha prezidantez Campaign for Nuclear Disarmament evit Kembre eo.
Kadoriadez ar strollad e oa etre 1994 ha 1996 hag e 1999 ez eas da gannadez europat asambles gant Eurig Wyn. Mirout a reas he sez e 2004 hag adarre e 2009.
Liammoù diavaez
lec'hienn ofisiel
Aloïse Corbaz
Aloïse Corbaz, ganet d'an 28 a viz Even 1886 e Lausanne (Suis), marvet d'ar 5 a viz Ebrel 1964 e Gimel, anavezet ivez dindan an anv Aloïse, a oa ul livourez suis. Hec'h oberennoù a vez renket en Arz garv.
He buhez
Kanourez a felle dezhi dont da vezañ pa oa bugel. Mervel a reas he mamm pa oa 11 vloaz. Goude bezañ bet en ur skol eil derez e studias ar gwriat en ur skol micherioù e Lausanne. E 1911 e voe kaset da Alamagn evel skolaerez prevez en ur familh uhel eus Leipzig. Goude-se ez eas da Botsdam, da di ar pastor Dryander, hag a oa chapalan an impalaer Gwilherm II Alamagn. Orgediñ a reas ouzh an impalaer, evel ma c'haller lenn e lizheroù skrivet ganti d'ar mare-se. Distreiñ a reas da di he zud e Suis abalamour d'ar Brezel-bed kentañ. E 1918 e voe kaset da vredospital Cery abalamour ma oa tapet gant ar skizofreniezh. Azalek 1920 e voe dalc'het da vat e bredospital La Rosière e Gimel. Ha diwar neuze e stagas gant ar skrivañ hag an tresañ. Distrujet e voe hec'h oberennoù er penn-kentañ, hag azalek 1941 e voent miret dre ma sachent evezh Hans Steck, rener ar bredospital, ha hini Jacqueline Porret-Forel.
Ul lodenn eus hec'h oberennoù a c'haller gwelout hiziv an deiz e Dastumad an Arz garv e Lausanne hag e Kunstmuseum Soleure.
Randstad
Randstad pe Randstad Holland, (da lavaret eo « daskêriad Holland » e nederlandeg) a zo un daskêriad enni ar c'hêrioù da-heul : Utrecht, Amsterdam, den Haag ha Rotterdam, en Izelvroioù. En holl ez eus enni 7,5 milion a annezidi, da lavaret eo 2/3 eus poblañs ar vro.
Peder froviñs a zo e-barzh Randstad : Ar c'hêrioù brasañ a gaver enni o vezañ : hag ivez:
Lur Aljeria
Al lur a voe moneiz ofisiel Aljeria etre 1848 ha 1964. An hevelep talvoudegezh hag al lur gall en-doa hag e 1960 e voe kemmet hemañ evel e bro-C'hall. Goude 1861 e voulas Bank Aljeria ha Bank Aljeria ha Tunisia bilhedoù ispisial evit Aljeria. Pezhioù aljeriat ispisial a 20, 50 ha 100 lur a voe kognet etre 1949 ha 1956 met ar peurliesañ e raed gant an hevelep pezhioù en Aljeria hag e bro-C'hall.
E 1964 e voe erlec'hiet gant an Dinar
Piotr Romanovski
right Peter Romanowski, bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1892 e Sant Petersbourg (Rusia) ha marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1964 e Moskov (URSS), a oa ur mestrc'hoarier ha kelennour echedoù soviedat.
Gantañ e voe stummet Lyoudmila Roudenko.
Yezhoù zaparoek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù zaparoek (zaparoan, Sáparoan, Záparo, Zaparoano, Zaparoana) enni 7 yezh en arvar da vont da get komzet e Perou hag Ecuador gant nebeutoc'h eget 700 den en holl:
Disrannadurioù
Eus seizh yezh eo kenaozet ar familh zaparoek :
Liammoù gant familhoù all
Digenvez eo ar yezhoù zaparoek. Un nebeud kkaskerien o deus kinniget liammoù gant familhoù all.
Daveoù
La famille linguistique Zaparo, H. Beuchat and P. Rivet - Journal de la société des américanistes - Année 1908 lien Volume 5 pp. 235–249
Paleoproterozoeg
Ar paleoproterozoeg a zo unan eus an teir rannad eus ar proterozoeg. Mont a ra eus 2.500 million a vloavezhioù 'zo da 1.600 miliona vloavezhioù 'zo. E-pad ar maread-se e stabilaas ar c'hevandirioù. Ar sianovakteri, un doare bakteri hag a c'hell ober gant ar fotosintez, a ziorroas. Er c'hontrol d'an organegoù hag a oa en o raok e produont oksigen hag a zo en em verniet en atmosferenn.
Kent kresk kenfeur an oksigen en atomseferenn e oa hogozik an holl organegoù douarel anaerobek. Un ampoezon e oa evito ha pa'z eas da fonnus e varvas an darn vrasañ anezho. Ar re nemeto a dreuzvevas eo ar re a c'helle ober gant an oksigen pe ar re a veve en endroioù ma tiouere.
Gwallreuz an oksigen a reer eus an darvoud-se.
Liñs Iberia
Liñs Iberia (liester : liñsed Iberia), pe liñs Pardel, (Lynx pardinus pe Felis pardina) a zo ur spesad eus ar genad Lynx.
Perzhioù
Heñvel a-walc'h ouzh liñs Eurazia eo liñs Iberia hag unan eus e isspesadoù a veze graet anezhañ n'eus ket pell 'zo. Bihanoc'h eo avat, ha marellet eo e vlevenn pa n'eus nemet roudennoù damsklaer war hini e genderv en hanternoz.
Pouezañ a ra war-dro 12-13 kg, un tammig nebeutoc'h evit ar parezed. Ar pared a vuzul 98 cm hag ar parezed 88 cm gant ul lost 12-13 cm. An aneval tostañ eus liñs Eurazia eo moarvat ha gantañ e kenvevas er pireneoù war a seblant. Debriñ a ra bronneged bihan dreist holl evel ar c'honikled pe ar gedon. Er c'hoadegoù ha strouezhegoù e vev dreist holl.
Ar parezed o deus etre unan ha pemp kolen e Meurzh pe Ebrel goude un dougen a zaou viz. Gouennañ a c'hellont goude ur bloaz.
Annez
Unan eus anevaled ralañ Europa eo al liñs pardel. Bevañ a rae gwechall el ledenez a-bezh ha ne dreuzvev hiziv nemet en un nebeud rannvroioù. Ne vefe mui nemet 150 anezho en natur hag e Coto Doñana hag Andújar hepken e vefe ar boblañs bras a-walc'h evit ma c'hellfent gouennañ. Al liñs pardel a zo gwarezet gant al lezenn met en arvar emañ c'hoazh en abeg d'ar bigrierezh, da zistrujadur e annez ha d'ar miksomatoz a zo bet dinodet e breizhoù gantañ.
E 2005 e voe ganet liñsoù Iberia en ur mirlec'h evit ar wech kentañ, ar pezh a laka da esperiñ saveteiñ ar spesad zoken ma ya da get en natur.
Clément Ader
Clément Agnès Ader, bet ganet e Muret d'an 2 Ebrel 1841, marvet e Toulouse d'an 3 Meurzh 1925, a oa un ijinour gall hag a labouras war ar c'hirri-nij kentañ.
Oscar Chajes
Oscar Chajes a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1873 e Brody (Galitsia - en Ukraina bremañ) ha marvet d'an 28 a viz C'hwevrer 1928 e New York (SUA).
Mestrc'hoarier echedoù galisian eus SUA.
Brisé (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen brisé , anvet a-wezhoù ivez pas assemblé evit deskrivañ ul lamm heñvel ouzh an assemblé. Kaset e vez buan-ha-buan ur c'har eus ar pempvet emstumm d'an eil emstumm keit ha ma deu da vezañ lakaet er c'hentañ emstumm e-doug ur batterie p'emañ en aer.
Ur fiñvadenn kemm-digemm an hini eo, da lâret eo vez graet un assemblé da gentañ ha neuze, en ur gas da benn ur batterie e kemm ar pemvet emstumm ket ha m'emañ o vont war-raok en aer.
Tagalogeg
Ur yezh malayek-polinezek eo an tagalogeg komzet gant 22 milion a dud evel yezh kentañ ha gant 50 milion all evel eil yezh er Filipinez.
Goude meur a sizhunvezh o tabutal penaos ober e voe divizet e gant Savadur Broadel ar Yezh lakaat an tagaloeg da yezh ofisiel ar Filipinez, disklêriet gant ar Prezidant Manuel Quezon d'an 30 a viz Kerzu 1937. Dont a reas da vezañ yezh ofisiel ar vro oc'h en em distagañ diouzh ar Stadoù Unanet hag o tont da vezañ emren e 1946.
Etre 1961 ha 1987 e veze graet pilipino (filipineg) ouzh ar yezh-se hag e 1987 e voe anvet ez-ofisiel filipino. Dre vras e vez implijet an termen filipino d'ober dave da yezh ofisiel ar Filipinez pa implijer an termen tagalog evit komz eus yezh hengounel ar meuriad tagalogek.
Adalrich
Adalrich – pe Adalrig, pe  Etic'hon – a oa ur priñs frank, ganet war-dro 635 er pagus Attoariensis e korn-bro Dijon, en hanternoz Bourgogn, ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 690 e kastell Hohenburg. Un den a bouez e oa en Aostrazia e dibenn ar.
Tagalogeg
Kelennet eo bet an tagalogeg pe filininezeg e skolioù ar Filipinez abaoe 1940 kostez-ha-kostez gant 160 yezh filipinek all.
Adalrich
Anvet e voe da zug Elzas eus 662 betek 689. Eñ eo tad lignez an Etic'honed. Tad Santez Odil eo, santez Elzas, ha moarvat hendad an Habsburged : ganto e kavor madoù an Etic'honed un toullad kantvedoù diwezhatoc'h.
Tagalogeg
Peder rannyezh pennañ ez eus, tost a-walc'h dre vras an eil ouzh eben:
Adalrich
E-kreiz ar VIIvet kantved e krogjont da vezañ ar brasañ diazezerien abatioù er vro dindan an dug Amalgar hag e wreg Aquilina.
Ur gouent a voe savet ganto e Brégille hag un abati evit menec'h e Bèze, ha bugale dezho a voe lakaet en daou lec'h. War o lerc'h e renas o zrede bugel Adalrich
Tagalogeg
Alies a-walc'h e kaver ar c'hemm-digemm yezh er Filinpinez, dreist-holl etre an tagalogeg hag ar saozneg.
Gwechall e veze skrivet an tagalogeg gant un abugida anvet ar skritur babayinek. Tamm-ha-tamm goude ma tegouezhas Spagnoled eno en XVIvet kantved avat e voe kroget d'ober mui-ouzh-mui gant al lizherenneg latin ha honezh eo an doare-skrivañ a vez implijet evit ober gant an tagaloeg dre skrid hiziv. Unvaet eo bet ar reizhskrivadur, bet adwelet evit ar wech diwezhañ e 1987.
Adalrich
Brezel-diabarzh 675-679
Kentañ gwech ma weler anv Adalrich en Istor eo evel unan eus kostezenn ar briñsed a bedas Childeric II da gemer rouantelezh Neustria ha Bourgogn e 673 goude marv Chlothar III. Dimeziñ a reas da Berswinda, a oa kar da Leodegar, eskob Autun, hag a-du gant an eskob ez eas pa grogas ar brezel-diabarzh goude muntridigezh Childeric daou vloaz diwezhatoc'h, e 675.
Dug e voe Adalrich a-benn miz Meurzh 675.
Sant
War-dro fin e vuhez ec'h adskoulmas ganti, hag e lakaas anezhi e penn hec'h abati, evel pa vije bet dezhañ. A-drugarez d'e verc'h e troas Adalrich ouzh Doue, hag a-benn an e voe enoret evel ur sant er vro.
Rwanda
Ezel eo eus an ABU, eus Unaniezh Afrika, eus Kumuniezh Afrika ar Reter, eus Aozadur Etrebroadel ar Frankofoniezh hag eus Kenglad ar Broadoù.
Gwallvrudet eo bet Rwanda abalamour d’ar boblazhadeg a oa bet eno e 1994.
Martha Grünenwaldt
Soner-red e oa he zad, ha gantañ e teskas seniñ violoñs. Mont a rae he zad da senién da-geñver gouelioù er c'hêriadennoù tro-war-dro, hag hi a yae d'e heul. Neuze ne zeas ket alies d'ar skol kentañ derez.
D'an oad a 23 bloaz e timezas gant ur soner. Er memes mare e labouras en ul labouradeg, betek ma vefe ganet he merc'h, Josine hec'h anv. Dispartiañ a reas diouzh he gwaz e 1937 hag azalek ar mare-se e teuas da vezañ kantreerez : asamble sgant he merc'h ez ae da seniñ violoñs dirak an tavarnioù. E dibenn 1940 e voe adtapet he merc'h gant he gwaz. Dont a reas-hi da vezañ matezh en ur c'hastell, hag e no e voe difennet outi seniñ violoñs. E 1968 e voe degemeret e ti he merc'h, e Mouscron.
E 1981 e stagas gant an tresañ. 71 vloaz e oa. Tresañ a rae war tu-gin skritelloù pe paper-moger dastumet ganti. Implijout a rae gouach, boulbluennoù ha kreionoù-liv. Maouezed a denn da vleunioù, da laboused pe da loened a vez treset ganti.
1428
Diwar-benn bloavezh 1428 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1428
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1428
Caradog
Caradog e kembraeg a vremañ, skrivet Caradoc ha Caradawg, Cradawgivez, zo un anv-badez kembraek a zo Karadeg e brezhoneg, Caratacus e latin hag anv meur a zen.
Oran
Oran (وهران, Wahrān en arabeg; ⵡⴻⵀⵔⴰⵏ e berbereg) eo eil brasañ kêr Aljeria, hag unan eus ar re bouezusañ eus ar Maghreb. Lec'hiet eo e gwalarn Aljeria, 432 km eus Aljer, ar gêr-benn. E 2008 e oa er gumun-se 609,940 annezad, met e gwirionez, e oa tro-dro 1,000,000 a annezidi e kêr.
Geografiezh
Oran a zo staliet war vord ribl su ar Mor Kreizdouarel. Oran, an Aïdour, ar porzh.
Amzer
En Oran ez eus un hin kreizdouarel boutin merket gant ur mare sec'hor hañvek, hag ur goañv dous.
Hidrografiezh
Sebkha Oran.
En Oran ez eus c'hoazh kudenn an dour, n'eus ket trawalc'h a zour eno, hag alies-tre e vez holen e-barzh. Ar mank a gelaouadurioù hag a studioù war an dour isdouarel el lenn o deus bountet «Ministrerezh an Danvez Dour» da c’hourc’hemenn e 2002 ur studi hollek war se.
Transportoù
Oran n'eus ket kalz a drañsportoù setu perak an embregerezh ETO (Entreprise du Transport Oranais) o deus gounidet kirri-boutin nevez met nemet 70% eus ar pezh o doa goulennet eo. Neuze n'eo ket trawalc'h evit ar studierien a zo enno. Mont a raio gwelloc'h ar wask-mañ pa vo staliet «tramway Oran». Normalamant echuet e 2009 met daleet eo bet betek 2014.
b) Broadel hag etrevroadel
An daou zoare treuzdougen a-bouez evit mont da Oran a zo ar c'harr-nij hag ar vag. Aerborzh Etrebroadel Ahmed Ben Bella a zo 12 km eus kreiz-kêr Oran, hag bez’ ez eus treizherien evit mont eus Oran betek Marseille, Sète, Alicante pe Almeria.