cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Earthsea
Anim
War mitologiezh Douarvor eo diazezet film nevez Studio Ghibli : Gedo Senki — Tales from Earthsea. Renet e oa bet gant Gorō Miyazaki, mab Hayao Miyazaki. Nac'het he doa Ursula K. Le Guin e savfe Hayao Miyazaki ur film gant he levrioù met ar gwirioù he deus roet da Studio Ghibli peogwir e plije kalz o filmoù dezhi. War an trede levr eo diazezet ar film dreist-holl.
Gwelet ivez
Inizi Douarvor
Sint-Jacobskapelle
Sint-Jacobskapelle a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Driekapellen kumunioù Sint-Jacobskapelle, Nieuwkapelle hag Oudekapelle. Lakaet eo bet kumun Driekapellen e kumun Diksmuide gant lezenn 1977. thumb|left|Kêriadenn Sint-Jacobskapelle
Strollad Marksour-Leninour Aostria
Strollad Marksour-Leninour Aostria (en alamaneg: Marxistisch-Leninistische Partei Österreichs, MLPÖ) a 'zo anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet en Aostria, e 1967 gant izili eus Marskourion-Leninourion Aostria.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Rote Fahne ("Banniel Ruz"), krouet e 1963 gant Franz Strobl, deuet da vezañ Kadoriad ar Strollad da c'houde.
La Louvière
La Louvière (e walloneg: El Louvire) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Kandocheg
Ur yezh digenvez eo ar c'handocheg. Komzet eo gant 3.000 a dud war riblennoù ar stêrioù Morona, Pastaza, Huitoyacu ha Chapuli e Perou.
Gwelet ivez
Yezhoù Perou
Silly (Belgia)
Silly e galleg, Opzullik en izelvroeg, Ch'li e walloneg zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Marelladur
Ar marelladur a zo
Delfin Commerson
Delfin Commerson (Cephalorhynchus commersonii) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad delfin Commerson. thumb|left|200px|Delfin Commerson ha den keñver-ha-keñver.
Plomerig rous
Graet e vez Tignouz rous anezhañ ivez.
Plufur
Plufur a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Anv
* Benjamin Jollivet (1859) : "Plufur est pour ple ou plou Fur, paroisse du Sage".
Maouritania
Maouritania (en arabeg, al-Muritaniyah; e galleg, Mauritanie), ent-ofisiel Republik islamek Maouritania, zo ur vro e gwalarn Afrika.
Plufur
Anv
* Régis de Saint-Jouan : "Ploefur, 1426; Pluffur, Plufur, XVII et XVIII".
Maouritania
Douaroniezh
Harzoù he deus gant Senegal er mervent, gant Mali er reter hag er gevred, gant Aljeria er biz, ha gant Sahara ar C'hornôg, aloubet gant Maroko, er gwalarn. Er c'hornôg e sko war ar Meurvor Atlantel.
Plufur
Anv
* Bernard Tanguy (1992) : "Eccl. de Plefor, war dro 1330; Ploefur, fin XIV; 1426, 1444, 1461, 1596; Pluffur, 1657".
Marteze diwar al latin Florus.
Maouritania
Douaroniezh
Nouakchott eo ar gêr-benn ha kêr vrasañ ar vro, war an aod. Dont a ra anv ar vro eus hini rouantelezh kozh Mauretania.
Plufur
Anv
* Hervé Abalain (2000) : "Plefor, Ploefur e 1426; parrez *Flur / Flour(an)".
Ardamezioù
"en gul, e deir pempdiliaouenn en argant, e veven koñchek ivez en argant"
Maouritania
Politikerezh
Mohamed Ould Abdel Aziz a oa prezidant etre 2009 ha 2019, a-raok Mohamed Ould Ghazouani.
Bais (Mayenne)
Bais a zo ur gumun eus departamant ar Mayenne, e Bro-C'hall. Penn kanton e oa betek 2015. Enni emañ ar skolaj Jean-Louis Bernard.
Yezhoù abangek
Un is-skourr eus ar yezhoù mabanek eo ar yezhoù abangek.
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Kartoù
thumb|300px|Kartoù da c'hoari, doare saoz dezho.
Gant kartoù, da lavaret eo rummadoù kartennoù ispisial, e vez graet meur a c'hoari, hervez ar seurt kartoù. Dre vras e kaver e Breizh:
Ar c'hartoù tarot
Er c'hartoù tarot ez eus
Pouez ar c'hoarioù
Gwechall e veze c'hoariet 'r c'hartoù kenañ en ostalerioù. Hiriv ez eus kalz nebeutoc'h a ostalerioù hag e vez c'hoariet gant traoù a bep seurt a zegas arc'hant : bilhard, c'hoarioù tredan, pe redadegoù kezeg.
Poker a vez c'hoariet muioc'h-mui a-drugarez d'ar skinwel ha d'ar c'hazinoioù a zo en em glevet da vrudañ ar c'hoari-se, da sachañ pratikoù d'an tier-c'hoari. War an Internet e c'haller c'hoari ivez, a-benn gounez arc'hant.
Hini
Hini zo ur ger brezhonek, raganv, a gaver e meur a droienn
Simplon
Simplon zo un anv-lec'h gallek e Suis, hag anv meur a dra:
A-hend-all eo ivez anv ur vag war al lenn Leman hag un arsav-metro e Pariz.
Calvados (died)
Calvados, pe "Kalvados", pe "kalva" zo un evaj kreñv, graet diwar strilhañ chistr, a vez aozet, a lavarer, en departamant Calvados, hag a vez graet e gwirionez e pevar c'horn Normandi, hag en daou du d'ar stêr Seine.
Boazioù
Un anv boutin eo deuet da vezañ, hag en ostalerioù e vez goulennet banneoù calva a-wechoù.
E Treger, en XXvet kantved, e veze graet calva eus an  hini kreñv  graet er gêr a-wechoù.
Kanitchaneg
Ur yezh digenvez eus Bolivia eo ar c'hanitchaneg. E 2000 ne oa mui komzet nemet gant tri damgomzer n'anaveze ken nemet un nebeud gerioù ha frazennoù.
Corrèze (departamant)
Corrèze (galleg), Corresa (okitaneg, distaget Courézo pe Courèjo), zo anv un departamant, e kreiz-traoñ ar Frañs, abaoe 1790, er rannvro Akitania-Nevez. Dont a ra an anv anezhañ, hervez giz ar braz eus an departamantoù gall, eus anv ar stêr vrasañ a ya a-dreuz dezhañ, ar stêr Corrèze. An 19 eo an niverenn a zo roet dezhañ. Tula (Tulle e galleg) eo ar pennlec'h anezhañ. Emañ an departamant penn-da-benn en Okitania.
Istor
Brudet e oa an departamant abalamour ma oa bet Jacques Chirac kannad eus an departamant pa oa e wreg Bernadette kuzulierez kanton, hag ur c'hastell dezho e Bity. François Hollande, deuet da vezañ prezidant ar republik ivez, a oa prezidant kuzul-departamant betek 2012.
Sain
Sain eo anv ar gompagnunezh embann pladennoù savet e 1969 e Kerdiz, e Kembre, gant Huw Jones ha Dafydd Iwan.
1135
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1135
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1135
Nō (c'hoariva)
Nō No pe Nô (japaneg: 能, nō) a vez graet eus unan eus pennstummoù c’hoariva dramaek ha sonerezhel Japan a bleustrer warnañ abaoe ar. Evel ar c'h/Kyogen, ur c’hoariva fars m'eo liammet strizh outañ, e teu an Nō eus stummoù arzel war un dro pobl hag uhel. Menegiñ a c’haller ober en o zouez an Dengaku, ar Shirabyoshi hag ar Gagaku. E-pad marevezh Muromachi eo bet savet tres a-vremañ ar c’hoariva Nō gant Kan'ami hag e vab Zeami. Talvezout a reas da ziazez, diwezhatoc’h, evit stummoù arzoù dramaek all evel ar c'h/Kabuki. Daoust d'an Nō bezañ kollet e baeroniezh ofisiel e-doug marevezh Meiji eo bet anavezet da neuze, a-gevret gant ar c'hyogen, evel unan eus tri stumm ar c’hoariva broadel.
Yezhoù karangek
Un isskourr eus ar yezhoù mabanek eo ar yezhoù karangek.
Nō (c'hoariva)
Heverk eo an Nō dre e stumm gorrek, heneuz, spartaek ha dre ar maskloù liesseurt implijet ennañ.
Yezhoù karangek
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Nō (c'hoariva)
C'hoariva kanet eo an Nō ha se zo bet kaoz da dud zo ober opera Japan anezhañ. Ha padal, ober a ra an Nō gant ur skeul tonioù bevennet-mat, enni rannoù hirbad, adkanet alies, en ur skeul dinamek strizh. Sklaer eo n'emañ ket ar velodiezh e-kreiz ar c’han Nō. Koulskoude eo barzhoniel an testennoù anezhañ diazezet ma'z int war lusk japanek boas ar seizh-pemp, anavezet-mat gant ar re a oar eus ar wakaoù kentañ hag eus an haikouioù bet o tiorren diwezhatoc’h, krak an eztaoladur anezho ha puilh an damvenegoù enno.
C'hoariet e vez an Nō war ul leurenn zister graet gant koad Hinoki (siprez Japan). Diginkl eo al leurenn war-bouez ar c'h/"kagami-ita", anezhañ livadur ur wezenn-bin e foñs al leurenn. Meur a zisplegadur zo evit bezañs ar binenn, an hini boutinañ anezho a embann ez eo evit aroueziñ diskennidigezh an doueed war an douar diouzh al lidoù shinto. Ur merk dibar all eus a leurenn eo an Hashigakar, ar pont strizh war tu kleiz al leurenn implijet gant ar c’hoarierien pennañ evit mont tre warni. Diwezhatoc’h ez emdroio betek an Hanamichi er C'habuki.
Kontrol d'al leurenn diginkl ez eo flamm gwiskamantoù ar c’hoarierien. Kalz a c’hoarierien, dreist-holl ar re a c’hoari ar roll shite, zo gwisket gant seiz kaer ha gant brokard.
Renket e vez c’hoarierien an Nō e pevar pennrummad. Diouzh o zu e vez renket ar rolloù en eizh pennrummad :
Boas eo ar pezhioù Nō da badout e-tro 30-120 munud ha kavet e vo enno an holl rummadoù c'hoarierien. Etre an arvestoù e kav e blas ar fars kyogen a zegas un disamm fentus. Hiziv an deiz ez eus e-tro 250 pezh en holl, renket e c'hwec'h rummad disheñvel aozet dre an dodenn anezho dre vras.
Koñchenn Heike, anezhi ur gontadenn eus ar Grennamzer diwar-benn berzh ha diskar klan an dTairaed ha kanet e penn-kentañ gant menec'h dall a sone war lusk o biwa, a ya d'ober ur vammenn awen vras evit an Nō (ha stummoù dramaek all diwezhatoc'h), dreist-holl evit ar pezhioù brezelourien. Awenet eo bet an aozerien gant mammennoù klasel Japan (Nara ha Heian) ha Sina ivez. Renablet e vez tro-dro da 1500 c'hoarier Nō a-vicher e Japan hiziv ha derc'hel a ra an arz-mañ d'ober berzh. Setu pere eo pemp skol c'hoariva an Nō a ya en-dro c’hoazh : Kanze (観世), Hosho (宝生), Komparu (金春), Kita (喜多), ha Kongo (金剛). E penn pep skol ez eus un tiegezh a vez graet Soh-ke anezho, hag aotreet eo ozac'h pep familh da sevel pezhioù nevez pe da lakaat c’hoari kanaouennoù. Gladdalc'hel a-walc'h eo kumuniezh ar c’hoarierien Nō ha miret pizh eo bet ganto an hengoun bet legadet dezho gant o diagentidi.
Hervez Zeami, e tlefe an holl pezhioù Nō mont diouzh un uhelvennad kenedel anvet 'Yugen', ur ger a dalvez soutil ha don e spered. Da vat e kaver en Nō sevenadur japanat ar c’havout ar gened er soutilder hag er furmoù.
Pezhioù Nō brudet
(Diouzh rummatadur ar skol Kanze)
Maskloù ar pezhioù Nō
Bep a anv zo d'ar maskloù No (能面 nō-men pe　面 omote).
Peurliesañ ne vez gwisket ur maskl nemet gant ar Shite, ar pennc'hoarier. A-wechoù koulskoude e c’hall ivez an Tsure gwiskañ unan, dreist-holl evit c’hoari ur plac’h pe un anden (doue, diaoul pe loen). Maskloù Nō a gaver ivez evit ezteuler tud yaouank pe tud kozh. Diouzh an tu all, ar c’hoarierien divaskl a c’hoari rol ur paotr yaouank en e ugent, tregont pe daou-ugent vloaz. Divaskl eo an adc’hoarier waki eus e du ivez.
Pa vezont implijet gant ur c’hoarier ampart eo gouest ar maskloù nō da zeskrivañ tresoù from disheñvel hervez an doare da stouiñ ar penn hag ar mod d'o sklêrijennañ. Gallout a ra ur maskl anvev gwiskañ tres al laouenidigezh, an dristidigezh pe eztaoladurioù soutil. Lakaet eo bet war wel barregezh heverk ar maskloù-se gant studiadennoù Michael J. Lyons eus an ATR Intelligent Robotics and Communication Labs e Kyoto, Japan, ha Ruth Campbell, eus University College London; sellet ouzh maskloù Nō.
Gaza
Gaza (غزة, Ghazzah en arabeg ; עַזָּה, ʕazzā en hebraeg) eo ar gêr vrasañ e Bandenn Gaza hag e douaroù Aotrouniezh Vroadel Palestina, pa'z eus war-dro 410 000 den o chom e kêr. Dre ma vez implijet alies an anv "Gaza" evit "bandenn Gaza", pe "bann Gaza", e vez graet a-wechoù gant an anvadur "Kêr Gaza" (pe "Gaza City") pa vez c'hoant da resisaat e kaozeer diwar-benn kêr hepken.
Ur gêr gozh eo Gaza. Un arsav e oa war hent ar varc'hadourien a yae eus Ejipt da Siria en Henamzer. Goude bezañ bet e-pad pell e dalc'h rouantelezhioù Henegipt, e voe kemeret gant ar Filistined en 13vet kantved kent JK. Kemeret e voe ivez gant Aleksandr Veur e 332 kt JK, goude ur seziz a badas daou viz.
En XXvet kantved en em gavas Gaza en douaroù palestinat a oa dindan beli Breizh-Veur. E 1948, pa voe rannet an douaroù-se etre Arabed ha Yuzevien e voe lakaet Gaza el lodenn arab ha fiziet ar melestradur anezhi en Ejipt. E miz Mezheven 1967 e voe aloubet gant Israel e-pad ar Brezel c'hwec'h devezh ; d'an 18 a viz Meurzh 1994 e voe fiziet ar c'horn-bro en Aotrouniezh Vroadel Palestina daoust ma chomas ac'hubet gant arme Israel betek 2006.
Strollad Komunour Manv
Strollad Komunour Manv (e saozneg: Manx Communist Party) a oa anv ur strollad komunour oberiant en Enez Vanav er bloavezhioù 1960.
Dol
Dol a zo ur gumun, pennlec'h kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen. Gwechall e oa e penn unan eus nav eskopti Breizh, hag un arc'heskopti zoken ur poent 'zo bet.
Máirtín Ó Direáin
thumb|right|Máirtín Ó Direáin Máirtín Ó Direáin (distaget[ˈmɑːrʲtʲiːɲ oːdʲiˈrʲɑːɲ]) a oa ur barzh iwerzhonek genidik eus an inizi Árainn, e kornôg Iwerzhon. Ganet e oa bet e Fearann a' Choirce en Inis Mór e 1910, ha bevet en doa e Gaillimh hag e Dulenn. Mab da labourerien-douar e oa hag an iwerzhoneg e oa e yezh kentañ. Goude e studioù e voe kargiad etre 1928 ha 1975, e Gaillimh da gentañ hag e Dulenn da c’houde.
E levr barzhonegoù kentañ a zeuas er-maez e 1942, dindan an titl "Coinnle Geala" (Goulaouennoù skedus), ha goude-se e kendalc’has da skrivañ barzhoniezh a-hed e vuhez. Er bloavezhioù 1980, pa oa war e leve, e savas al levr danevelloù "Feamainn Bhealtaine" (Goumon Mae), zo bet studiet gant miliadoù a vugale er skolioù. Mervel a reas e Dulenn e 1988.
Houthem (Hainaut)
thumb|250px|left|An iliz katolik
Houthem a zo ur rann-gumun c'hallek eus Comines-Warneton en Hainaut e Belgia, gant aezamantoù yezhel evit an izelvroegourion. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Comines-Warneton.
Gour mann (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen gour mann, gour ambersonel pe displegadur amc'hour evit komz eus un doare da displegadur ambersonel tost-tre pe kevatal penn-da-benn e ster ouzh hini an tu-gouzañv.
Diforc'h gant an tu-gouzañv
Disheñvel eo diouzh an tu-gouzañv rik, avat, dre ma ne vez ket resisaet gant an displegadur ambersonel pehini eo ar graer yezhadurel er frazenn, da skouer:
Gwyn Griffiths
Gwyn Griffiths (11 Genver 1941 e Swyddffynnon, Ceredigion – 29 Ebrel 2018 e Pontypridd) a oa ur c'hazetenner kembraek, skrivagner ha troour. E studioù en deus graet en Ysgol Uwchradd Tregaron hag e skol-veur Caerdydd. Labouret en deus gant an Urdd Gobaith Cymru e Sir Benfro. Goude eo bet kazetenner er Western Telegraph, County Echo hag Y Cymro. Desket en deus brezhoneg (Mark Kerrain zo bet e-touez e gelennerien) ha troet tri fezh brezhonek gant Tangi Malmanche.
Gour mann (yezhoniezh)
Er yezhoù keltiek
Er yezhoù keltiek e c'heller displegañ ar verboù en un doare ambersonel pe dic'hour (anvet ivez "displegadur emren" pe "autonomous" e saozneg a-wezhoù ivez), da skouer e brezhoneg:
Gwyn Griffiths
Meur a levr en deus skrivet diwar-benn ar joniged.
Gour mann (yezhoniezh)
Er yezhoù keltiek
Daoust ha m'emañ tost ster stumm ambersonel ar verb er yezhoù keltiek ouzh an tu-gouzañv eo disheñvel o frammadur kevreadurel, rak n'heller ket resisaat graer an ober gant ar stumm ambersonel hag er yezhoù keltiek implijet gante troadoù e vez implijet an akuzativel evit merkañ gouzañver an ober kentoc'h evit an nominativel, da skouer en iwerzhoneg:
Gwyn Griffiths
Embannet en deus The Turn of the Ermine, antologiezh vrezhonek troet e saozneg gantañ ha gant Jacqueline Gibson, embannet e 2006.
Gour mann (yezhoniezh)
Er yezhoù baltek-finnek
Gant ar yezhoù baltek-finnek, en o zouez ar finneg hag an estonieg, e vez implijet un displegadur ambersonel anvet alies an "tu amstrizh" (e saozneg "indefinite voice"), da skouer:
En degouezh-mañ ec'h implijer an troad nominativel evit merkañ renadenn/gouzañver an ober. Implijet e vez an troad akuzativel avat pa lakaer un raganv-gour da renadenn/gouzañver ur frazenn ambersonel, da skouer:
Er yezhoù skandivanek
Daoust ha ma reer "tu-gouzañv" anezhañ peurliesañ, emañ tostoc'h an displegadur ambersonel merket gant al lostger "-es" er yezhoù skandinavek ouzh ar gour mann, da skouer e svedek:
Disheñvel eo diouzh an displegadur ambersonel er yezhoù keltiek ha finnek avat dre m'eo eo diamzeriek, da lâret eo n'haller ket lakaat an diforc'h etre an amzer dremenet, an amzer vremañ, an amzer da zont, hag evit resisaat an amzer e ranker implijout frammadurioù all diazezet war verboù-skoazell (bli: "dont da vezañ" pe är: "bezañ"), da skouer e svedeg:
Disheñvel eo ar frammadur skandivanek diouzh an displegadur ambersonel rik dreist-holl peogwir e c'heller resisaat pehini eo ar graer yezhadurel er frazenn, da skouer:
Yezhoù mimiek
Un is-skourr eus ar yezhoù mabanek eo ar yezhoù mimiek.
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Apaioa
thumb|280px| Apaioa zo ur c'harter eus Azpilkueta, ur gêriadenn eus kumun Baztan e Nafarroa.
Bwrdeistref sirol
Bwrdeistref sirol (pe county borough e saozneg), a vez graet eus kumunioù zo e Kembre (pe e Bro-Saoz), distag eus ar c'hontelezhioù kozh, ha dezho kement a c'halloud hag ur gontelezh en o zachenn.
E Kembre ne oa ket anezho a-raok kempenn melestradurel 1996.
Kayoubabeg
Ur yezh digenvez eus Bolivia eo ar C'hayoubabeg. Implijet e oa e Exaltación, er departamant Beni. E 2000 ne oa mui komzet nemet gant daou zamgomzer n'anaveze ken nemet un nebeud gerioù ha frazennoù.
Gwelet ivez
Yezhoù Bolivia
Stavele
Stavele en izelvroeg,  Stoavel e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. Lakaet e voe e kumun Beveren e 1971. Staget eo bet human ouzh kumun Alveringem e 1977.
Emdroadur ar boblañs
Dave NIS, www.westhoek.be ha kumun Alveringem (da resisaat)
Cisticolidae
Cisticolidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875), Cisticola ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 9.1 an IOC World Bird List ez a eizh genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad :
Arabeg nadjiek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg nadjiek () komzet gant tro-dro da 9,8 milion a dud en holl en Arabia Saoudat (8 milion) hag Irak (900.000 den), Jordania (50.000 den), Koweit ha Siria (500.000 den) hag ivez e Kanada hag er Stadoù-Unanet.
Tost a-walc'h eo da arabeg ar Pleg-mor ha da arabeg Mezopotamia evit ma teufe a-benn an dud d'en em glevet.
Valais
Kanton Valais (pe Wallis, hervez an alamaneg) zo ur c'hanton gallek hag alamanek e Suis, ha Sion eo ar pennlec'h anezhañ.
Kanton Gweltaz-Lambrizig
Kanton Gweltaz-Lambrizig a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Kumunioù Kanton Gweltaz-Lambrizig adalek 1801 betek 2015
Kanton Gweltaz-Lambrizig a yae pemp c'humun d'ober anezhañ :
Urrasun
Urrasun zo ur c'harter eus Azpilkueta, ur gêriadenn eus kumun Baztan e Nafarroa.
Strollad Komunour Malta
Victor Degiovanni eo anv Sekretour ar Strollad a-vremañ, bet dilennet e lec'h ar Sekretour kent, Anthony Vassallo, e 2004.
Kinnig a reas ar Strollad ul listenn kannaded evit ar wezh kentañ da geñver an dilennadegoù vroadel dalc'het e 1987, aet gantañ 0,1% eus ar mouezhioù ha dileuriad ebet. N'en deus ket ar Strollad kemeret perzh er mouezhiadegoù, na broadel, na lec'hel nag europek, abaoe.
7 Du
Darvoudoù
right|150px|Máire Mhic Róibín (2009)
Oudekapelle
thumb|left|Kêriadenn Oudekapelle
Oudekapelle e flandrezeg kornogel: Oedekapelle) a oa ur gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Driekapellen kumunioù Sint-Jacobskapelle, Nieuwkapelle hag Oudekapelle. Lakaet eo bet kumun Driekapellen e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Le Rœulx
Le Roeulx (e walloneg: El Rû) a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Tierniezh Xia
An Dierniezh Xia (sinaeg 夏朝) a zo an diernezh gentañ livet e testennoù istorel sinat evel Shiji pe danevelloù-bloaz bambou. Gant Yu Meur e vefe bet savet. Hervez ar gronologiezh hengounel savet diwar jedoù Liu Xin o defe renet ar Xia eus 2070 kent J-K betek 1600 kent J-K met hervez an hini diazezet war danevelloù-bloaz bambouz o-defe renet etre 2100 kt J-K ha 1600 kt J-K. Heuliañ a rafent An Tri Enorus hag ar Pemp Impalaer ha heuliet e oant bet gant an Dierniezh Shang.
Arribiltoa
Arribiltoa zo ur c'harter eus Azpilkueta, ur gêriadenn eus kumun Baztan e Nafarroa.
Rouantelezh kozh Henegipt
Ez hengounel ez a rouantelezh kozh Henegipt pe an henimpalaeriezh eus -2700 da -2200. Un heuliad peder zierniezh ez eo, etre an trede hag ar c'hwec'hvet tierniezh.
Rouantelezh kozh Henegipt a veze sellet outi gant Henegiptiz o-unan evel o oadvezh aour. Evit gwir e voe homañ ar prantad stabilded hirañ en istor Henegipt: 500 vloaz. Prantad ar piramidennoù meur e oa, evel reoù Gizah. Kreizennet e oa ar stad e Menfis. An doueed pennañ ea oa Ra ha Ptah.
Isar
An Isar a zo ur stêr e Bavaria, unan eus adsterioù an Danav eo.
Ael-mor
An ael-mor (Squatina squatina) (liester: aelez-mor pe aeled-mor) a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin.
Skoazeg a reer anezhañ e lec'hioù zo e Treger.
Strollad Maoour Rusia
Darempredoù mignoniezh en deus ar Strollad gant al Luskad Maoour Etrebroadelour.
Pesk
Ar pesked a zo loened dour mellkeinek, angelloù ouzh o c'horf, goloet o c'hroc'hen gant skant alies. Analat a reont gant brenkoù.
Yezh digenvez
Ur yezh digenvez a zo anezhi ur yezh naturel hep liammoù gant yezh ebet all. Da lâret eo ne c'hell ket bezañ renket en ur familh-yezhoù bennaket.
Pesk
Er c'hontrol diouzh ar peder c'hevrennad mellkeineged all (bronneged, evned, divelfenneged ha stlejviled) ned a ket ar pesked d'ober ur gevrennad drezi he-unan er rummatadur klasel.
Yezh digenvez
A-wechoù e teu ur yezh da vezañ digenvez goude ma'z eo aet da get an holl yezhoù all eus ur familh-yezhoù bennaket. Ar pirahaneg (pe yezh pirahã) komzet e Brazil, da skouer, eo ar yezh nemeti a van c'hoazh eus an holl yezhoù a veze renket gwechall e-touez ar yezhoù murek.
Pesk
Pesked ha denien
Dre ma vevont e-leizh en dourioù dous hag an dourioù sall e vezont preizet a-gozh gant an dud. Meur a deknik a zo bet implijet evit pesketa ha meur a ostilh lies e vent ken eo aet ar peskerezh eus un teknik hiniennel, hag ez eo c'hoazh, da live ar greanterezh pesketa gant bagoù-pesketa ramzel. Darn eus ar peskerezh a-yoc'h a ya da bourchas bleud pesked. Implijet e vez ar pesked evit boueta an dud, koulz ha loened zo, ha teknikoù keginerezh a zo bet diorroet a-hed an amzer. Lodennoù eus ar pesked a vez implijet evit fardañ traezennoù evel dilhad, peg pe draoù arzel.
Rummatadur
War-dro 28.000 spesad pesked a zo hag an darn vrasañ anezho a zo pesked askornek (27.000 spesad) :
Yezh digenvez
A-wechoù ivez n'eus ket titour a-walc'h diwar-benn ur yezh bennaket a-benn gallout he renkañ e-touez yezhoù all en ur familh-yezhoù resis. Gant seurt yezhoù e sav alies damkanoù hag a glask diskouez e rankfent bezañ renket er familh-mañ 'r-familh ha neuze e c'hellfer lâret ez eo yezhoù damdigenvez anezhe rak ne vezer ket sur penn-da-benn hag-eñ ez eus ul liamm familh etre ar yezhoù-se ha yezhoù all pe get.
Menn (loen)
Ar menn eo anv al loen bihan ganet eus ar bronneged ha da gentañ holl eus ur geotdebrer anavezet mat gant an dud. Pa stager anv al loen e c'heller reiñ un anv dibar da bep seurt :
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh brezhonek eo ivez : Ar Menn (galleg : Le Menn)
Salto Ángel
Salto Angel, pe Salto del Angel eo anv an uhelañ lamm-dour zo er bed, e Venezuela, 979 m dezhañ, war ar stêr Rio Carrao, e sterva an Orinoko, e stad Bolívar, e kornad La Gran Sabana, e lein un tepuy anvet Auyan Tepuy, ur menez serzh ken -ha-ken, ha plaen en nec'h, ha.
An anv
Ne deu ket an anv eus ael ebet, met eus anv ur sturier karr-nij stadunanat, Jimmie Angel.
Istor
Lavaret e vez e voe deskrivet al lec'h gant ar merdeer saoz Walter Raleigh er XVIvet kantved met kred n'eus ket nemeur en istor-se. Gwelet e voent e 1912 gant ar Venezuelad Ernesto Sanchez La Cruz, met ne vrudas ket e gavadenn. Anavezet e oa al lamm-dour gant un toullad broiz eta goude ma ne oa ket brudet.
Jimmie Angel
Dianav e oant d'ar bed-holl neuze a-raok tremen Jimmie Angel, , ur sturier karr-nij stadunanat a deuas gant ur c'harr-nij d'ar 16 a viz Du 1933 pa oa o klask ul lec'h da furchal evit kavout aour.
E 1937 e teuas Jimmy Angel en-dro hag e klaskas leuriañ e nijell war ar gompezenn. Sac'het e chomas an ardivink, hag eno e vanas e-pad 33 bloaz, e lein an tepuy. A-benn neuze e voe adkemeret, kempennet, ha bremañ emañ war ziskouez e mirdi kirri-nij Maracay.
11 deiz e voe Jimmy Angel o tistreiñ en-dro d'ar sevenadur. Un eiladur eus e garr-nij zo bet lakaet e lein an tepuy.
Anavet a bell zo e oa al lec'h gantan Indianed Pemoned, ha Kerekupai-merú a raent anezhañ.
Liamm diavaez
എയ്ഞ്ചല്‍ വെള്ളച്ചാട്ടം
Roll ar meziantoù gant un etrefas e brezhoneg
Setu roll ar meziantoù zo bet troet o etrefas e brezhoneg :
Merdeer
thumb|right|200px|Firefox e brezhoneg
Meziantoù internet
Troet e oa bet ar meziantoù-mañ gant tud an Drouizig ha gallout a reer o fellgargañ amañ
Lec'hiennoù internet
Meziantoù e brezhoneg war drouizig.org
1136
Diwar-benn bloavezh 1136 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1136
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1136
Karel Hromádka
Karel Hromádka a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1887 ha marvet d'an 16 a viz Gouere 1956.
Mestrc'hoarier echedoù tchek.
Div wezh e voe kampion Tchekoslovakia, e 1913 hag e 1921 (a-gevred gant unan arall).
An Difenn Indian Hromádka
1. d4 Mf6
2. Mf3 c5
3. d5 d6
4. c4 e5.
Kerc'heiz louet
Ar gerc'heiz louet, pe goukard kleiz a zo ur spesad evned hirc'harek, Ardea cinerea an anv skiantel anezhañ.
Yezh
Anavezet e vez ar spesad-mañ dindan meur a lesanv — Marc'harid aod, Marc'harid gouzoug hir ha Marc'harid skarzh en o zouez — hag a zo bet renablet el lec'hienn ICHTYONYMIE BRETONNE - Atlas linguistique de la faune marine de Bretagne.
Osdorp
thumb|120px|Oklahoma, ur savadur a zo en Osdorp, bet ijinet gant ar strollad arkitektourien izelvroat [[MVRDV]] Osdorp a zo ur c'harter eus Amsterdam, e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. E dibenn 2006 e oa 45 627 annezad. Al lec'h anvet Oud Osdorp a zo bremañ ul lodenn eus Sloten. Modernaet eo bet Osdorp abaoe 2001. En Osdorp e tremen div linenn tramway da gas an dud da Amsterdam.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Osdorp ez eus 25 dileuriad :
Tredraezh-Lokemo
Tredraezh-Lokemo zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Emañ Tredraezh-Lokemo war genoù al Leger, war Mor Breizh.
Kumunioù amezek : Plouilio ha Lomikael.
Anv
E. Vallerie : Traderz, Tresdretz, Tresdreyt, Treydretz, Tresdreiz, 1330; Trefdrez, Tredraez 1426; Tredrez, 1516; Tredrès, 1779
diouzh Tref + Traezh
Sevinieg
Sevinieg  (Sévignac e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
E argant, e deir kadvouc'hal en sabel
Ardamezioù familh Rouxelot (XIVvet kantved)
Hidalgo
Hidalgo, pe hijodalgo, zo ur ger spagnolek deuet eus ar gerioù "Hijo de algo", pe "Hijo d´algo". Fidalgo a veze lavaret e portugaleg.
Un anv eo a veze graet eus tud ha ne oant ket eus an noblañs war-eeun, met un nebeud dreistgwirioù o devoa, ha ne baeent ket tailhoù zo.
Uheloc'h eget an dud "a netra" e oant, ha lorc'h enne, dre ma ne labourent ket. Kalz anezho a oa paour-razh, er XVIvet ha XVIIvet kantved, met labourat a oa un dizenor.
An hidalgo brudetañ zo bet eo Don Quijote de la Mancha, met un dudenn eus al lennegezh n'eo ken.
Tud
Deuet eo an anv da vout un anv-tiegezh
Isaak Boleslavskiy
left|thumb|Isaak Boleslavskiy Isaak Yefremovitch Boleslavskiy (en ukraineg: Ісаак Єфремович Болеславський) a zo bet ganet d'an 9 a viz Even 1919 e Zolotonosha (Ukraina) ha marvet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1977 e Minsk (Belarus).
Mestr Meur Etrebroadel.
Sion
Sion zo anv meur a lec'h dre ar bed.
Bagar-Morvan
Bagar-Morvan  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Iliz katolik Sant-Pêr ha Sant-Paol
Strollad Komunour Tadjikistan
Strollad Komunour Tadjikistan (e tadjikeg: Ҳизби Коммунистӣи Тоҷикистон - Hizbi Kommunistīi Tojikston; e ruseg: Коммунистическая партия Таджикистана) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Tadjikistan.
Da geñver dilennadegoù broadel Tadjikistan bet dalc'het e 2005 ec'h eas gant ar Strollad 20,63%, tapet gante 4 dileuriad diwar 63.
Stag emañ ar Strollad ouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel gant Olyeg Chenin en e benn.
Paotr Treoure
Paotr Treoure a oa anv-pluenn Augustin Konk, beleg a Vro-Leon, brudet ivez evel An aotrou Konk.
Anv-pluenn
Dindan meur a stumm e kaver e anv-pluenn : Paotr Treoure, Paotr-Tréouré , Potr Treoure … Hervez katalog Levraoueg broadel Bro-C'hall ez eo Paotr Treoure ar stumm etrebroadel.
E vuhez
D'ar 16 a viz Here 1874 e voe ganet Augustin Konk e Treoure, e parrez Plougin. E skolaj Lesneven e reas e studi kent bezañ beleget e 1898. Kure e voe e Kastell-Paol, person e Lokenole goude-se ; e 1930 e voe person e Plouneour-Traezh, ma chomas betek e varv d'ar 26 a viz Kerzu 1952 e Kastell-Paol.
Er skolioù katolik e veze lakaet ar vugale da zeskiñ e vojennoù dre an eñvor, evel ma veze desket Fablennoù Jean de la Fontaine e galleg.
E 2021 ez eus bet embannet ur bladenn gant TES, enni darn eus e vojennoù, asambles gant re all, troet e brezhoneg diwar fablennoù La Fontaine gant meur a aozer ha lennet gant meur a vouezh (Mari Kermareg, Loeiza Beauvir, David ar Gall...).
Kanaouennoù
Un toullad kanaouennoù zo bet savet gantañ, war tonioù eus Bro-Skos, Kembre, Kernev-Veur, SUA ; re all kempennet hepken. En o zouez :
Soundgarden
Ur strollad rock-grunge oa Soundgarden, savet oa bet e 1984 hag echu e 1997.
Arabeg levantek an norzh
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg levantek an norzh pe arabeg siriek-libanek komzet gant tro-dro da 15 milion a dud en holl e Siria (8.8 milion 1991) ha Liban (3.9 milion e 1991, pe 93% eus ar boblañs). Komzet e vez ivez gant kumuniezhioù ezbroidi en Antigua ha Barbuda, Arc'hantina, Belize, Kiprenez, Republik Dominikan, Gwiana c'hall, Stad Israel, Jamaika, Mali, Puerto Rico, Surinam, Trinidad ha Tobago, ha Turkia (Azia).
Ur yezh unvan ez eus, diazezet war doare-komz Damask ha degemeret mat e vez ivez hini Beirout.
Levezonet eo bet rannyezh Aleppo gant arabeg Mezopotamia.
Pemp rannyezh ez eus:
Simon Wiesenthal
Simon Wiesenthal a zo bet ganet d'an 31 a viz Kerzu 1908 e Lwów (Polonia d'ar c'houlz-se, Ukraina bremañ) ha marv d'an 20 a viz Gwengolo 2005 e Vienna (Aostria).
Anavezet eo dreist-holl evel "chaseour nazied".
Buhez
E 1940 e voe darbet dezhañ bezañ deportet da Siberia met arc'hant a roas d'ur c'homiser Soviedat.
D'ar 6 a viz Gouere 1941 avat e voe harzet pa oa bet divizet gant Hitler ober brezel d'an URSS.
Da gentañ e voe bac'het e kampoù-labour met da c'houde e voe bet kaset da Vuchenwald ha Mauthausen (Aostria). E 12 kamp nazi eo bet en holl. 3 gwezh e voe war-nes bezañ drouglazhet hag e 1945, da vare dieubidigezh ar c'hampoù e oa ken gwan ma semplas. 89 den eus e familh a zo marv e-pad ar brezel.
Pa oa distro ne oa nemet un dra war e spered : n'eo ket adkregiñ gant e labour a disavour ha kas ur vuhez normal met barnañ an nazied.
Mojennou ha Soniou
"Mojennou ha Soniou" zo anv un dastumad skridoù gant Potr Treoure, anv-pluenn Augustin Konk (Augustin Conq), moullet gant an Imprimerie Centrale de Bretagne e Roazhon goude an Eil Brezel-bed, hep bloavezh merket warnañ avat.
Simon Wiesenthal
Buhez
Brud a zeuas dezhañ e 1960 pa voe harzet Adolf Eichmann, steuñvekaer an Diskoulm diwezhañ. A-drugarez da Wiesenthal e voe bet diskoachet en Arc'hantina.
Un eil den a-bouez a voe adkavet dre e labour : Karl Silberbauer. Ur poliser aostrian e oa ha gantañ e oa bet harzet Anne Frank en Izelvroioù.
Lessines
Lessines (en izelvroeg Lessen, e pikardeg ha walloneg Lissene) a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Ouderkerk aan de Amstel
thumb|right|150px|Lec'hiadur Ouderkerk aan de Amstel en Izelvroioù thumb|right|150px|Lec'hiadur Ouderkerk aan de Amstel en Ouder-Amstel thumb|right|150px|Panell-hent Ouderkerk aan de Amstel a zo ur gêr e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. Ul lodenn eus kêr Ouder-Amstel, hag emañ 9c'hm ac'haleno da Amsterdam, war-du ar su. Ul lodennig eus Ouderkerk aan de Amstel a zo war dachenn kêr Amstelveen. E 2005 e oa 8228 annezad enni. thumb|right|150px|Meilh De Zwaan thumb|right|150px|Bered Beth Haim En Ouderkerk aan de Amstel emañ Beth Haim, ar vered yuzev koshañ a zo en Izelvroioù.
Nivc'heg
An nivc'heg (нивхгу - nivc'hgou) a zo ur yezh digenvez komzet e Manchouria Diavaez tro-dro d'ar stêr Amour hag e hanternoz Enez-Sac'halin. Gilyakeg e vez graet eus ar yezh e manthoueg. Daoust ma'z eo ur yezh digenvez e vez renket peurliesañ an nivc'heg e-touez ar yezhoù paleo-siberiek.
Rannyezhoù
Div rannyezh a zo:
Michael Connelly
Michael Connelly, bet ganet e 1957 a zo unan eus ar saverien romantoù-polis priziet-tre er bloavezhioù 1990 ha 2000.
Ur c'helaouenner donezonet eo bet en e gêr Los Angeles hag bet eo bet tost da resev ar Priz Pulitzer e 1987. Diwar e skiant-prenet dastumet o sevel danevelloù torfedoù diwar darempredoù gant ar polis e embann e 1992 ur romant-polis, The black echo. Ennañ hag e darn-vuiañ eus al levrioù all e weler ar c'habiten polis, Hieronymus Bosch, pe "Harry" Bosch, o labourat e kevrenn an denlazhioù al Los Angeles Police Department. Seveniñ a ra enklaskoù polis war tolpad-kêrioù Los Angeles a-bezh, met peurvuiañ e vez staget ouzh komiserdi Hollywood.
Unan eus e romantoù a zo bet lakaet da ziazez ur film, Bloodwork (2002) sevenet ha c'hoariet gant Clint Eastwood, a zo ur poliser, Terry McCaleb, bet er FBI.
Oberennoù
Harry Bosch
Terry Mc Caleb
Tudennoù pennañ all
An Hini Gozh
An Hini Gozh zo ur ganaouenn vrezhonek hag a oa brudet adalek kreiz an XIXvet kantved. Roudoù anezhi avat a gaver adalek ar XVIIvet kantved e Kerne.
Kozh ha yaouank
Ur ganaouenn skañv ha fentus eo. Daou zoare zo bet da gompren ar ganaouenn:
Robert McLiam Wilson
Robert McLiam Wilson (ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1964 e Béal Feirste, Iwerzhon) a zo ur skrivagner iwerzhonat. Hiziv an deiz emañ o chom e Pariz (Bro-C'hall).
An Hini Gozh
Kanerien
Kanet hag enrollet e voe gant Les Cadettes e 1961 :.
Robert McLiam Wilson
Studier eo bet e skol-veur Cambridge (Bro-Saoz), e studioù a zilezas hag e-pad ur pennad en em gavas hep ti nag aoz. Ar prantad diaes-se a levezonas e vuhez koulz hag e oberenn.
An Hini Gozh
Kanerien
Hiriv ne seblant ket plijout pa ne vez ket kanet ken.
Manuel Rivas
thumb|left|150px|Sinadur Manuel Rivas thumb|right|200px|Manuel Rivas o kinnig daou levr Manuel Rivas Barrós zo ur skrivagner, barzh, ha kazetenner galizat. E galizeg e skriv e oberennoù lennegel. Brudet eo en e vro, hag e Spagn penn-da-benn rak troet eo bet e oberennoù e spagnoleg, hag e kalz yezhoù all. Abaoe 2009 eo ezel eus ar RAG.
Buhez
Manolo Rivas a zo bet ganet d'ar 26 a viz Here 1957, e karter Montealto en A Coruña. Kregiñ a reas da labourat da 15 vloaz gant El Ideal Gallego. Mont a reas da studiañ da Vadrid.
Er bloavezhioù 70 e savas e bennadoù-skrid kentañ. Kenlabouret en deus gant meur a gazetenn, galizat pe spagnat: El País, El Ideal Gallego, La Voz de Galicia, ha bet eo eil-rener Diario de Galicia. Ouzhpenn-se en deus embannet skridoù e kelaouennoù evel Teima ha Man Común, bet o kas ur gronikenn er sizhunieg A Nosa Terra.
Stanisław Lem
Stanisław Herman Lem a oa bet ganet d’an 12 a viz Gwengolo 1921 e Lwów/Lviv (a oa neuze e Polonia), a zo marvet d’ar 27 a viz Meurzh 2006 e Kraków/Krakovia, a zo ur skrivagner skiant-faltazi. Leuskel a ra war e lerc’h un oberenn souezhus, troet e 40 yezh bennak, meret enni meur a zanvez skiantel, ha savet gant ur weledigezh flemmus eus emzalc’h Mab-Den, ha pa dennfe hennezh a-wechoù muioc’h d’ur robot pe d’ur mekanik da gannañ eget d’ul loen daoudroadek.
Manuel Rivas
Buhez
En 1977 e kenlabouras da sevel Loia, kelaouenn ur strollad barzhed.
Bet eo pennskridaozer ar sizhunieg berrbad El Globo, ha rener ar gelaouenn sevenadurel Luzes de Galiza. Bremañ e skriv ur pennad sizhuniek e-barzh El País, ar gazetenn spagnolek ma krogas da skrivañ evel kroniker en A Coruña.
Stanisław Lem
E vuhez
Pezh a blij kalz da Stanislas Lem eo skrivañ war an droukgkompren etre mab den hag ar sevenadurioù treoablour, ha war dazont teknologel mab-den. Gantañ e vez klasket gouzout petra a vefe ar gevredidezh ar gwellañ hag a dennfe d'an utopia. Klas a rae lakaat war-wel mont en-dro ur gevredigezh lec'h m'emañ ken pell an araokadennoù teknologel n'en deus ket ken an den da strivañ ken. Lem, troet war-zu sevenadur ar c'hornog en deus burutellet kalz ar strollerezh.
Manuel Rivas
Politikerezh
Unan eus kensaverien Greenpeace eo e Bro-Spagn, hag e-pad meur a vloaz eo bet e-touez ar renerien. Da vare peñse al lestr Prestige en 2003, en deus kenlabouret da sevel Nunca Máis. Evel kazetenner en deus skrivet kalz pennadoù a-enep gouarnamant galizat Manuel Fraga Iribarne, pennadoù dastumet en e levr Galicia, Galicia.
Stanisław Lem
E vuhez
Lem daoust dezhañ bezañ bet lakaet ezel eus ar Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) e 1973 na blije ket kalz dezhañ ar skiant faltazi amerikañ, hervezañ ul lennegezh izel e renk. Ar skrivagner amerikan nemetañ a blije dezhañ a oa Philip K. Dick. Skarzhet eo bet e 1976 eus ar (SFWA) ken displijet eo bet izili ar strollad gant pezh a embanne Lem diwar o fenn.
Manuel Rivas
Lennegezh
E galizeg eo skrivet e oberennoù lennegel, ha troet int bet e spagnoleg, hag e kalz yezhoù all. Danvez e zanevelloù berr pe hir, eo pobl Galiza, an douar hag ar sevenadur, ar mor hag an huñvre, an divroañ, an drailh graet er vro hag er speredoù gant ar brezel diabarzh ha diktatorelezh ur jeneral Franco a oa ganet e Galiza.
Stanisław Lem
E vuhez
Klañv e-pad un hir dermen, e varvas Stanislas Lem en ospital Krakovia abalamour d'un taol kalon d'ar 27 a viz Meurzh 2006
E oberoù
Lakaet an anvioù gallek, pa'z eo er yezh-se e vezont kavet gant ar vrezhonegerien en o bro, hag e poloneg bep tro ma c'haller.
Manuel Rivas
Lennegezh
Brudet eo en e vro, hag e Spagn penn-da-benn, ha meur a briz lennegel en deus bet.
En e zastumad ¿Que me queres, amor?, ez eus un danevell anvet "A lingua das bolboretas" ("La lengua de las mariposas" e kastilhaneg) a zo bet graet ur film anezhi en 1999 gant ar filmaozer spagnol José Luis Cuerda (embannet e galleg e miz Meurzh 2001). Skeudennet eo bet e proviñs Ourense, en Galiza. C'hoarvezout a ra en hañvezh 1936, e deroù ar brezel diabarzh. Un istor fromus eo diwar-benn an darempred etre ur skolaer hag ur skoliadig.
E galizeg eo skrivet e oberenn lennegel, ha kontet eo da vezañ bremañ ar skrivagner galizek brudetañ en estrenvro, pa'z eo bet troet e levrioù en un 20 yezh, adalek ar galleg betek ar c'hroateg.
E brezhoneg
Dindan anv 'Teod ar balafenned' ez eus bet embannet pemp eus e zanevelloù - Kentañ karantez, Bered La Habana, Teod ar balafenned, O'Mero ha Peroked ar Güaira - troet e brezhoneg diwar ar galizeg gant Mark Kerrain.
Filmoù
Daou film betek-hen zo bet graet diwar e oberenn:
Emañ o chom e Vimianzo. Dimezet eo da María Isabel López e Mariño, daou vugel o deus. E vab, Martiño Rivas, zo aktour.
Danevelliñ
thumb|right|230px|Emdroadur niver ar pennoù chatal e [[Castela e León, Galicia, Cataluña ha Portugal. Gant an niver e Galiza eo bet awenet an oberenn Un millón de vacas (ur milion a saout).]]
Pennadoù hag arnodskridoù
Dastumet en deus e bennadoù kazetennerezh e darn eus al levrioù-mañ
Buanegezh
thumb|180px|Arouez dremm ar gounnar. Ar vuanegezh zo ur seurt follentez berrbad, a laka an den da ober traoù spontus ha ne rafe ket a-hend-all. Komz a reer ivez eus fulor pe eus kounnar.
Aroueziet eo gant Satanaz.
Elaed ap Eldoc ap Pawl
Elaed ap Eldoc ap Pawl a oa mab bihan da Pawl ap Meurig ha roue Buellt. N'eo anavezet nemet gant ur meneg e lignezoù priñsed Kembre. Netra ne anavezer diwar-benn e vuhez nag e ren.
Fenneg
Ar fenneg, pe louarn-traezh, (Vulpes zerda) a zo ur bronneg, kar d'al louarn, hag a vev e Norzhafrika hag en Arabia.
Gwarizi
Ar warizi eo an aon da goll un dra bennak hag a yafe gant unan all (alies an den a garer). Ar wallc'hoantegezh eo ar boan gouzañvet gant an hini n'en deus ket un dra hag a wel gant ar re all.
1137
Diwar-benn bloavezh 1137 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1137
Beotukeg
thumb|200px|Tachenn ar beotukeg
Ur yezh digenvez eo ar beotukeg (Beothuk) bet komzet gwechall gant ar Veotuged, pobl-orin an Douar-Nevez.
Mervel a reas an holl Veotuked ha mervel a reas o yezh gante, ha daoust d'an nebeud roudoù dre skrid a vanas war o lerc'h n'eo ket anavezet mat ar yezh-se. Evit lod e tlefe bezañ renket e-touez ar yezhoù algonkek met e gwirionez ez eo diaes a-walc'h prouiñ al liamm-se abalamour d'an diouer a ditour.
DAO
Dao zo ur ger a gaver e brezhoneg, en Azia hag en Afrika.
Teskanvioù ha bonegoù
DAO a c'hall bezañ ivez :
Fankenn
Ar fankenn, pe lizenn du, (Platichthys flesus) zo ur pesk plat a vev war aodoù hanternoz Europa.
Pizhoni
Ar bizhoni, pe an dostoni, eo ar c'hoant da verniañ madoù evit ar blijadur ha hep o dispign. Unan eus ar seizh pec'hed kapital eo er relijion gatolik.
Kanton Sant-Juluan-Gouwent
Kanton Sant-Juluan-Gouwent a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Kumunioù (1790-1801)
Kanton Sant-Juluan-Gouwent a yae pemp kumun d'ober anezhañ :
Kumunioù betek 2015
Miret e voe ar memes kumunioù er c'hanton.
Y Bont-faen
Y Bont-faen (Cowbridge e saozneg) zo ur gêr e Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, 19 km eus kreiz-kêr Kerdiz, 11 eus ar rakkêrioù.
Anv
Dont a rafe eus anv an doue Bormio / Borvo.
Komprenet eo bet an anv keltiek kozh evel evel Bou (= "saout"), hag aet goude-se, e saozneg, da cow. Saoznekaet eo bet an anv e "Cowbridge" (= Pont ar Saout). Stummoù kozh : Coubrugge 1263. Hensaozneg cu (saout) + brycg (pont)
Bontvaen c. 1500.
Gevelliñ
Gevellet eo Y Bont-faen gant :
Iuomadus
Iuomadus a oa ur penn-brezel brezhon a aloubas Bleaz war-dro 410. Derc'hel a reas e ziskennidi ar gêr betek 491, pa voe peuraloubet gant ar Franked.
Gwelet ivez
Rouantelezh Bleaz
Philip K. Dick
Philip Kindred Dick, a zo anevezetoc’h evel Philip K. Dick, a oa ganet d’ar 16 a viz Kerzu 1928 e Chicago ha marvet d’an 2 a viz Meurzh 1982 e Santa Ana, 56 km er c’hreisteiz da Los Angeles, e Kalifornia.
Ur skrivagner stadunanat a bouez eo e bed ar skiant-faltazi, abalamour da niver e levrioù met dreist-holl d’an danvez meret gantañ en e skridoù ha d’e bersonelezh hep he far.
Buhez
Daou vugel eo a voe ganet gant an itron Dick d'ar 16 a viz Kerzu 1928 e Chicago, Philip Kindred ha Jane Charlotte, hag o-daou n'houlent ket denañ laezh o mamm, ken e varvas ar verc'hig d’ar 26 a viz Genver 1929, pa ne oant ken ’met 6 sizhun. A-hed e vuhez eo bet sammet spered Philip gant ar c’hañv a zouge d’e c’hoar c’hevel. Betek fin e vuhez e santas Philip an diouer d’e hanter gofad, hag ac’haleno e teufe an doare daouduek a gaver en e holl oberoù meur, evel en e romant "Dr Bloodmoney", ma weler ur breurig « diabarzh » marvet en ur vezañ, liammet dre ar spered gant e c’hevel e barr e nerzh.
Hag eñ yaouankik e c’hoaveze dezhañ semplañ aliezik ha diwezhatoc’h e voe kavet e oa tapet gant ar skizofrenia, met diwezhatoc’h e voe prouet ne oa ket gwir. Hogen spontet e oa ar paotr gant ar pezh a soñje dezhañ a oa o tougen en e spered. Neuze eo e krogas da lenn skiant-faltazi er gelaouenn Stirring Science Stories a oa dezhañ an doare nemetañ da ziankeniañ e soñjoù.
Da bevar bloaz e welas dimeziñ e dud o terriñ ha chom a reas e-unan gant e vamm e Berkeley. Goude d’ar bredelfenner priedoù diskleriañ ne vije ket skoet ar bugel gant an disparti-se ne baouezas ket Dick da glemm en abeg da se a-hed e vuhez. Chom a reas an tad hep daremprediñ mamm ha bugel war-lerc’h an dizimeziñ.
Aet war studi ar brederouriezh da Skol-Veur Kalifornia n’eas ket betek penn abalamour d’ar reuz savet gant ar senedour MacCarthy ha da heskinadur ar gomunourien ( a oa Dick tomm outo) e voe taolet er-maez. Neuze e krogas da labourat war-dro ar sonerezh, sot ma oa gantañ. Labourat a rae war hanter evel programmer en ur chadenn-skingomz ha gwerzher pladennoù er stal Universal Music e Berkeley. Kavet e vo abadennoù eus an amzer-se en e romant "Radio Free Albemuth", un oberenn beuzparanoiek deuet e-maez ar wask war-lerc’h e varv, a weler enni buhez yaouankizoù Berkeley er bloavezhioù a-raok lanv an « hippied » a ziruilhas war bed ar bloavezhioù 60.
Gouez da lod vrasañ e vuhezskiverien eo er pulps amerikan (Galaxy, Fantasy and Science-fiction, Astounding Stories, ha na pet all) e tizoloas al lennegezh skiant-faltazi.
Krog e oa da skrivañ tammoù, barzhoniezh koulz ha skiant-faltazi, pa oa c’hoazh er skol-veur, hag embannet e voe darn er Berkeley Gazette, ar skrid kentañ o vezañ The Devil, merket warnañ deiz an 23 a viz Genver 1942.
E miz Mae 1948 e timezas gant Jeanette Marlin. Torret e voe an dimeziñ 6 miz goude, anat dezho ne oant ket troet gant ar memes traoù. E miz Mezheven 1950 e timezas gant Kleo Apostolides, eus ur familh Gresianed, kleizourez divrud marteze met anavet gant an FBI, ha tamallet dezhi bout komunourez. Gwelout a reas Dick daou boliser « federal » o tont d’e gaout hag o c’houlenn digantañ evezhiañ e wreg evito. Nac’h a reas ar skrivagner, hogen mignon e teuas da vout gant unan anezho, George Scruggs, a oa evel dindan gazel-gae pa gleve Dick o komz eus e vicher gevrinus. Kavout a reer meneg eus ar wreg he mennozhioù a-gleiz-kenañ hag eus ar boliserien er "Radio Free Albemuth".
Skrivagner
Bountet e oa bet gant e wreg da stagañ gant ar vicher skrivañ, hag kregiñ a reas da vat ganti e 1952. Un tamm mat a fae a veze graet warnañ e bedig skiant-faltazi an amzer dre ma veze kavet gwall dreut e ouiziegezh skiantel ha gwall amparfal e zoare da skrivañ.
Sevel a reas neuze kalzig a zanevelloù, evel Beyond Lies the Wub, Mr Spaceship, The Gun, The Variable Man, The Builder, Second Variety, e-touez ar re vrudetañ, hag ober e soñj da gregiñ gant romantoù, a veze paeet gwelloc’h. Pliv ar politikerezh a oa da-vat war e romant kentañ, ''Solar Lottary », embannet e 1955.
En e vuhez pried ez ae an traoù da fall. Dre ma skrive Dick diouzh an noz dreist-holl ne oa ket evit padout ken o welout e wreg gant ur vuhez untamm mat birvidikoc’h egetañ, hag e amezeien o sellout outañ o landreantiñ dindan an disheolienn. Krog e oa da gavout diaesoc’h-diaesañ sell an diavaez. Evit gallout derc’hel da labourat buan e oa douget da lonkañ louzoù a bep seurt, ha dreist-holl amfetaminoù, hag a roe dezhañ barradoù enkrez spontus.
A zeiz da zeiz ec’h ae e baranoia war washaat : ma ne deu ket a-benn, a soñj dezhañ, ec’h eo dre ma vez tud o stegnañ iriennoù en-dro, hag enep dezhañ. War a seblant ne oa ket evit kompren ne oa ket diouzh ar c’hiz ken ar skiant-faltazi, da vihanañ en doare ma veze dispaket er c’helaouennoù pulps. Kement-se evel-just ne oa ket evit gwellaat spered klañvidik ar skrivagner, nag evit leuniañ e yalc’h peuzc’houllo.
E 1958 e tizimezas adarre, hag e reas anaoudegezh gant Anne Williams Rubinstein, a oa nevez varvet he gwaz diganti. Ober a rae al lez dezhi, en em glevout mat a raent. Mat an traoù ivez etrez an den tev ha barvek-se ha teir merc’h Anne, ma timezas ar skrivagner gant o mamm d’ar 1añ a viz Ebrel 1959, ha ma voe ganet ur verc’h dezho, Laura Archer, d’ar 25 a viz C’hwevrer 1960