cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mobutu Sese Seko
Goude bezañ bet en arme e voe kazetenner hag emezelañ a reas d'an MNC (Mouvement National Congolais), strollad Patrice Lumumba. Goude dizalc'hiezh ar vro d'an 30 a viz Even 1960 e voe anvet e penn arme Kongo pa oa Joseph Kasa-Vubu prezidant ha Lumumba ministr kentañ. Buan e tarzhas un enkadenn vras er vro hag enebiezh etre Kasa-Vubu ha Lumumba. D'ar 14 a viz Gwengolo ec'h aozas Mobutu un taol-nerzh, sikouret gant ar CIA, ha herzel Lumumba. Pemp bloaz goude, d'ar 25 a viz Du 1965, e tistroadas ar prezidant Kasa-Vubu ha mont da eil prezidant Kongo.
E 1967 e krouas an MPR (Mouvement Populaire de la Révolution), strollad politikel nemetañ aotreet, ha rediañ holl annezidi ar vro da emezelañ ennañ. E 1971 e cheñchas anv ar vro da Zair, reiñ urzh d'an annezidi dilezel o anv european evit anvioù afrikan ha rediañ ar wazed da wiskañ an abacost. E 1972 e kemeras an anv Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga, berraet e Mobutu Sese Seko.
Kas a reas soudarded da skoazellañ an FLNA a-enep an MPLA komunour en Angola e 1975. E 1977 ha 1978 eo Agostinho Neto an hini hag a skoazellas emsavidi katangat a-benn gwanaat renad Mobutu.
Pa echuas ar Brezel Yen e 1990 e paouezas ar sikour roet d'e renad gant SUA ha kreskiñ an enebiezh outañ e diabarzh ar vro. Aotren a reas neuze ar strolladoù politikel all.
Brezel kentañ Kongo a grogas e miz Du 1996 ha d'ar 16 a viz Mae 1997 e voe aloubet Kinshasa gant soudarded Laurent-Désiré Kabila. Mobutu, klañv gant ur c'hrign-bev, a rankas tec'hel kuit ha kavout repu e Togo ha Maroko ma varvas d'ar 7 a viz Gwengolo 1997.
Taifa Almería
Taifa Almería zo ur rouantelezh vuzulman dizalc'h savet en al-Ándalus en 1012, pan eas da get kalifiezh Córdoba a oa o kouezhañ en he foull abaoe 1008. Peurziskaret e voe en 1091 pa voe kemeret gant an almoravided. Bez' ez eo un taifa eus marevezh ar c'hentañ taifaoù.
La Chouffe
Bier La Chouffe zo ur bier eus Belgia, breset gant ar breserdi Brasserie d'Achouffe en Achouffe.
Balbinus
Balbinus, pe Decimus Caelius Calvinus Balbinus Pius Augustus a voe impalaer roman etre Ebrel ha Gouhere 238, war un dro gant Pupienus.
Eus buhez Balbin a-raok e anvidigezh evel impalaer n'ouzer netra. Krediñ a reer e oa mab-bihan da Publius Coelius Balbinus Vibullius Pius, konsul eus 136 betek 137. Mar deo gwir e vefe kar Balbinus da Q. Pompeius Falco – a ziskenne eus Pompeius Falco en amzer Antoninus – a voe un arc'hantour a-bouez da uhelidi ar Sened en IIIde kantved, kar da Julius Frontinus, ha diskennad eus ur c'henderv d'an impalaer Trajan. Ganet e vije Balbinus entre 165 ha 178, ha n'haller ket bout resisoc'h. Sur eo e oa eus un tiegezh patrikianed, e oa mab – pe naturel pe advabet – da Caelius Calvinus, legad Cappadocia en 184.
Beleg e voe e-touez ar Salii, beleien an doue Meurzh abaoe ar roue Numa Pompilius.
La Cordelière
La Cordelière - pe Marie-Cordelière - zo ul lestr-brezel a oa bet savet e porzh an Dourdu (Plouezoc'h) en 1498 ha paramantet gant Anna Vreizh, en amzer Dugelezh Breizh eta. Bravañ lestr morlu Breizh e oa. 200 kanol a oa war ar bourzh ha 1200 martolod.
Dont a rae an anv eus an urzh varc'hegiezh anvet Ordre de la Cordelière. Met da gentañ e oa bet roet dezhañ un anv all : La Nef de Morlaix, La Mareschalle, La Nef de la Royn. Gant Anna Vreizh avat eo e voe divadezet.
Istor
Etre 1501 ha 1504 edo al lestr er Mor Kreizdouar. Perzh a gemeras en droiad-brezel da Lesbos. Er c'heid amzer-se edo ar morlu saoz o rodal a-hed aodoù Breizh ha pa ziskenne bagadoù anezho e lakaent freuz ha reuz. Kement-se a c'hoarvezas adarre e miz Mezheven 1512 pa ziskennas an amiral Howards e Konk-Leon, nepell diouzh Brest, ha pa c'hwezhas an tan e maner Herve Porzhmoger. D'an 10 a viz Eost 1512, deiz gouel sant Laorañs, e oa ul lid war al lestr Marie-Cordelière, tra ma oa ar Saozon o vont da zilestrañ e Beg Lokmazhe, e penn lenn-vor Brest. Pa glevas Herve Porzhmoger, kabiten ar Marie-Cordelière, e savas an eor da vont en arbenn d'an enebourien, hag ar gouviidi bepred war bourzh.
Melanopareiidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2010 gant an nevezevnoniour svedat Per G.P. Ericson (1956-) hag e genlabourerion.
Maner Keroulaz (Brelez)
Maner Keroulaz zo ur maner eus ar, e kumun Brelez, e kornaoueg Bro-Leon.
Er porzh, dirak ar maner, ez eus ur puñs kozh. Liorzhoù war-zinaou zo, betek an Aber Ildud, ha dismantroù ur vilin gozh. Ur chapel zo ivez.
Annezet e voe ar maner gant an tiegezh Keroulaz adalek 1640, d'an nebeutañ. Familhoù all a voe o chom ennañ goude. Bremañ eo perc'hennet gant ar familh de Lorgeril, goude bezañ bet etre daouarn ar familh Borgn.
Er maner-se e oa o chom ur plac'h yaouank a zo kontet he flanedenn er werz Pennhêrez Keroulaz, a gaver e Barzhaz Breizh Kervarker. Mari Keroulaz a vije bet rediet da zimeziñ da Frañsez ar C'hastell, hag a vije marvet gant ar glac'har e 1582.
Taifa Mallorca
Taifa Mallorca pe Taifa ar Balearez , eo anv ar rouantelezh vuzulman, pe taifa, a voe savet er Grennamzer, en XIvet kantved, e kêr Palma de Mallorca (Madina Mayurqa) hag a astennas he galloud en enez Mallorca ha war an Inizi Balearez.
En XIvet kantved e voe savet taifaoù en Ledenez Iberia pan eas e tammoù Kalifiezh Córdoba. Taifa Mallorca ne voe ket savet e marevezh kentañ rannadur ar Galifiezh. En amzer-se edo an enezeg dindan beli Taifa Denia, ha graet e veze outañ Taifa Denia-Baleares zoken.
War-dro 1076 e voe kemeret Denia gant Taifa Zaragoza
Picoides arcticus
Picoides arcticus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Mojenn Kêr-Is er bannoù-treset
E-touez ar bannoù-treset awenet gant mojenn Kêr-Is e kaver :
Picoides arcticus
Anvet e voe Picus (Apternus) arcticus (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Mojenn Kêr-Is er bannoù-treset
Bran Ruz
Gant Alain Deschamps ha Claude Auclair ; dastumad "les romans (A Suivre)" e ti Casterman ; 1981. A-zivout Kêr Is, Gralon, Gwennole, Kaourintin kenstok ar c'hredennoù kozh hag ar gristeniezh...
Picoides arcticus
Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi hanternozel Norzhamerika.
Panyptila
Panyptila a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika.
Hobbited
An Hobbited zo ur ouenn ijinet e romantoù J. R. R. Tolkien. War-dro hanter uhelder un den zo enne. Tolkien a zeskrive an Hobbited e-giz ur seurt tud, pe kerent tost dezhe. Anvet e vezont Periannath gant an Elfed ivez hag a-wezhioù halflings e skridoù saoznek Tolkien. Bevañ a reont diarc'hen hag o annez a reont e tier dindandouar kled gant prenistri, rak savet e vezont ouzh tor ar rozioù. Seulioù lêrek kalet naturel o deus (dre se n'o deus ket ezhomm botoù) ha pep a bennad blev rodellek.
Anv zo eus an Hobbited evit ar wezh kentañ er romant evit ar vugale anvet The Hobbit, embannet e 1937. Bilbo Baggins, an Hobbit meneget en titl, en em gav kaset, en desped dezhañ da gentañ, en un avantur dic'hortoz da laerezh un aerouant. En heuliad, The Lord of the Rings, an Hobbited Frodo Baggins, Sam Gamgee, Pippin Took ha Merry Brandybuck zo harozed o deus pep a roll a-bouez bras er stourm da saveteiñ o bed ("Douar ar c'hreiz"). E The Hobbit e vev an Hobbited asambles en ur gêr vihan anvet Hobbiton, a zo deskrivet e The Lord of the Rings evel ul lodenn eus ur vro vrasoc'h anvet ar Gontelezh, mammvro an Hobbited e gwalarn Douar ar C'hreiz. Lod anezhe a ra ivez o annez en ur gêriadenn e reter ar Gontelezh, anvet Bree, ma vevomp asambles gant tud eveldomp. Disklêriañ a ra Tolkien ez eus lec'hioù all annezet gant Hobbited, met ne weler ket anezhe e-doug an avantur.
Klasket eo bet orin an Hobbited hag hini o anv. Anv a reer eus Babbitt, romant Sinclair Lewis embannet e 1922, hag eus The Marvellous Land of Snergs, embannet gant Edward Wyke Smith e 1927. Ul liamm zo gant anvioù kozh evit krouadurioù mojennel. Daoust d'ar pezh a lavare skrivagnerien zo, Tolkien en deus argaset kement liamm gant al lapined (rabbits e saozneg), ha pouezet en deus war denelezh an Hobbited.
Ur ouenn anvet Halflings zo e Dungeons & Dragons, met klasket zo bet chom hep ober gant an anv orin evit abegoù gwirioù. Skrivagnerien evel Terry Brooks, Jack Vance ha Clifford D. Simak o deus implijet boudoù anvet Hobbited en o skridoù.
Neuz
An Hobbited zo etre 60 cm hag 1,20 m uhelder enne hervez Tolkien, met ar pep muiañ anezhe zo war-dro 110 cm enne. Gwisket e vezont gant livioù flamm, ha plijout a ra dezhe al livioù melen ha glas-beler dreist-holl. Hervez Tolkien e vezont gouher, met bras e c'hall bezañ o c'halonegezh ha gouest int da seveniñ kurioù diouzh ma stumm an traoù. Barrek-kenañ int pa vez anv a deurel mein. Peurvuiañ n'eus ket a varv outo, war-bouez un nebeud re eus gouenn Stoor. Goloet eo o zreid gant blevennoù rodellet (gell da gustum, evel o fennad blev) ha lerek eo seul o zroad, hag abalamour da se e vez diarc'hen an Hobbited hogos dalc'hmat.
<!-- Hobbits are not quite as stocky as the similarly sized dwarves, but still tend to be stout, with slightly pointed ears. Tolkien clarified their appearance in a 1938 letter to his American publisher: "I picture a fairly human figure, not a kind of 'fairy' rabbit as some of my British reviewers seem to fancy: fattish in the stomach, shortish in the leg. A round, jovial face; ears only slightly pointed and 'elvish'; hair short and curling (brown). The feet from the ankles down, covered with brown hairy fur. Clothing: green velvet breeches; red or yellow waistcoat; brown or green jacket; gold (or brass) buttons; [and specifically for Bilbo, in The Hobbit] a dark green hood and cloak (belonging to a dwarf)."
Tolkien presented hobbits as relatives of the human race, or a "variety" or separate "branch" of humanity. In Tolkien's fictional world, hobbits and other races are aware of the similarities between humans and hobbits (hence the colloquial terms for each other of "Big People" and "Little People"); nevertheless, the hobbits consider themselves a separate people.
The race's average life expectancy is 100 years, but some of Tolkien's main hobbit characters live much longer: Bilbo Baggins and the Old Took are described as living to the age of 130 or beyond, though Bilbo's long lifespan owes much to his possession of the One Ring. Hobbits are considered to "come of age" on their 33rd birthday, so a 50-year-old hobbit would be regarded as entering middle-age. -->
Istor
En o mojennoù koshañ e weler e oa an Hobbited o chom e traoñienn an Anduin, etre Mirkwood hag ar Menezioù Latarek. Hervez Aotrou ar Gwalennoù o doa disoñjet munudoù o c'herentiezh gant an Dud vras. Koulskoude e tisklêr Tolkien fraezh e "Concerning Hobbits" n'int ket ur ouenn disheñvel diouzh hini an Dud, en doare m'eo disheñvel an Elfed hag ar Gorred, met en em zispartiet e oant diouzh an Dud all pell zo en amzer dremenet. Kalz amzer goude, met abred e-barzh an Trede oadvezh c'hoazh, e oa an Hobbited kozh o vevañ e traoñienn an Anduin, e-kichen an Éothéod, hendadoù ar Rohirrim. Darempredoù a oa etrezo ha da-heul kalz gerioù hag anvioù e "hobbiteg" a zeu eus gerioù e Rohirric ("Troet" gant Tolkien en e destenn o kinnig anezhañ evel hensaozneg).
Bevañ a rae an Harfooted war diribinoù izelañ ar Menezioù Latarek e toulloù hobbited kleuzet e krap ar rozioù. Bihanoc'h ha speredekoc'h e oant, met divarv ha diarc'hen ivez. Ar Stoored a rae o annez e douaroù geuniek ar Pradeier Elestr el lec'h ma skoe stêr an elestr en Anduin, ha ledanoc'h ha pounneroc'h e oant. Gwelloc'h e oa d'ar Fallohideed bevañ er c'hoadoù dindan ar Menezioù Latarek. Deskrivet int evel Hobbited a oa sklaeroc'h o c'hroc'hen hag o blev. Brasoc'h ha moanoc'h e vezent evit peurrest an Hobbited.
VLC media player
VLC media player (brudet dre an anv VLC) zo ur meziant frank evit lenn media, hag a voe krouet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 2001. Brudet eo ar meziant dre ma c'hell lenn forzh peseurt doareoù video pe son. Zoken pa vez kaoz eus restroù torr e klask renkañ anezho evit bezañ lennet.
Hobbited
Istor
En Trede oadvezh e tivroas an Hobbited ha treuziñ a rejont ar Menezioù Latarek. Ar prantad-se zo an hini kentañ o doa dalc'het soñj anezhañ hag e raent ar "Wandering Days" anezhañ. N'ouzer ket perak o doa cheñchet bro. Moarvat en doa un dra bennak da welet gant galloud Saoron e Greenwood, a oa advadezet Mirkwood da-heul ar skeud a gouezhas warnañ. Kemer a reas an Hobbited hentoù disheñvel e-kerzh o beaj trema ar c'hornôg, met dont a rejont da chom er memes lec'h e bro Bree, e Dunland, hag er c'horn etre ar stêrioù Mitheithel ha Bruinen. Eno e krogas an disheñvelderioù etrezo da vont da get.
VLC media player
Er bloavezh 2012, VLC a OA unan eus al lennerien media implijetañ dre ar bed : etre 100 ha 150 milion a dud a implijfe ar meziant. Troet eo bet e brezhoneg gant An Drouizig.
Hobbited
Istor
Er bloaz 1601 eus an Trede oadvezh (bloaz kentañ en istor ar Gontelezh) e resevas daou vreur Fallohide, o anv Marcho ha Blanco, ar gwir a-berzh Roue Arnor e Fornost da dreuziñ ar stêr Brandywine ha da vevañ en tu all. Heuliet e oant gant kalz Hobbited, ha dilezet e oa ar pep brasañ eus an dachenn o doa trevadennet betek-henn en Trede oadvezh. Ne chomas Hobbited nemet e Bree hag en un nebeud kêriadennoù tro-war-dro betek diwezh an Trede oadvezh. Badezet e oa ar vro nevez o doa savet war glann kornôg ar Brandywine ar Gontelezh.
Er penn kentañ e toue Hobbited ar gontelezh fealded da rouizien ziwezhañ Arnor, a c'houlenne hepken e vefe anavezet o beli, roet skoazell d'o c'hannaded, ha dalc'het ar pontoù hag an hentoù e ratre. E-pad ar stourm diwezhañ a-enep Angmar e vije bet kaset ur gompagnunezh gwaregerien gant an Hobbited en emgann Fornost, hervez a lavaront, met n'eus chomet roud ebet eus an darvoud-se e lec'h all. Goude an emgann e oa distrujet rouantelezh Arnor, ha dre ma ne oa roue ebet ken e tilennas an Hobbited un Thain evit ar Gontelezh e-touez pennoù o fobl.
Bucca eus ar Marish e oa ar c'hentañ thain eus ar Gontelezh, ha diazezañ a reas an tiegezh Oldbuck. Koulskoude e treuzas re Oldbuck ar stêr Brandywine diwezhatoc'h da grouiñ Bro Vouc'h ha dont a reas o anv familh da vezañ "Brandybuck". Dont a reas o ozhac'h da vezañ mestr Bro Vouc'h. Goude dilec'h re Oldbuck/Brandybuck, e oa choazet un tiegezh nevez da envel an Thained : an tiegezh Took an hini (mab e oa Pippin Took d'an Thain ha dont a rafe da vezañ Thain e-unan diwezhatoc'h). E karg e oa an Thain eus bodadeg ar gontelezh, hag eus an Hobbitry-dindan-an-armoù, met evel ma veve Hobbited ar Gontelezh ur vuhez peoc'hus ha sioul, deuet e oa ofis an thain da vezañ gwelet un tamm evel un dra rekiz gant ar boaz hepken.
Galeria Valeria
Galeria Valeria (marvet e 315) a oa merc'h d'an impalaer roman Diocletianus ha d'e bried Prisca. Dimezet e voe gant he zad, e 293, d'e genimpalaer Galerius, a voe Caesar betek 305 hag Augustus goude betek 311.
Fables for the Frivolous
Fables for the Frivolous zo fablennoù saoznek savet gant ar skrivagner stadunanat Guy Wetmore Carryl (1873-1904) hag embannet e 1898. Adaozet int diwar re Jean de La Fontaine ha skrivet e gwerzennoù fentus. Ar re vrudetañ eo The Persevering Tortoise and the Pretentious Hare, The Arrogant Frog and the Superior Bull, ha The Sycophantic Fox and the Gullible Raven.
Yves
Yves zo un anv-badez gallek.
Brud
E Breizh eo un anv brudet peogwir eo anv gallek Sant Erwan Landreger, pe Yves Hélory de Kermartin, Ivo e anv latin, sant brudetañ Breizh.
Stummoù kemmesket
Jean-Yves, Pierre-Yves, Yves-Marie, Jacques-Yves
Hydrochous gigas
Annez
Kavout a reer ar spesad e Malezia hag en Inizi Bras Sunda.
Leiopicus mahrattensis
Anvet e voe Picus Mahrattensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1801) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos kent.
Devezh-arat
Un devezh-arat, pe ur c'heñver, zo ur muzul da vuzuliañ an douar hag a glot gant gorread un dachennad-douar hag a c'halle un den arat gant ur marc'h e-kerzh un devezh labour, da lavarout eo war-dro un hanter hektar, pe resisoc'h, 48 ar.
Klotañ a ra gant ar ger latin jugerum, pe Joch en alamaneg, hag a ra dave d'an dachennad aret gant un ejen dindan ar yev. Ur jugerum avat a dalvez kement hag un hanter-zevezh-arat hepken.
Notennoù
<References/>
Bingo (kanaouenn)
Bingo, pe Bingo Was His Name-O, pe There Was a Farmer Who Had a Dog, zo ur ganaouenn saoznek evit ar vugale, amsklaer an orin anezhi.
En doareoù a-vremañ e kaner lizherennoù anv ar c'hi. Tamm ha tamm e vez tennet ul lizherenn eus an anv, ken na chom hini ebet ken, tra ma stlaker an daouarn e-lec'h pep lizherenn lamet.
Er Roud Folk Song Index he deus bet an niverenn 589.
Komzoù
There was a farmer had a dog, and Bingo was his name-o. (clap)-I-N-G-O (clap)-I-N-G-O (clap)-I-N-G-O And Bingo was his name-o.
There was a farmer had a dog, and Bingo was his name-o. (clap)-(clap)-(clap)-G-O (clap)-(clap)-(clap)-G-O (clap)-(clap)-(clap)-G-O And Bingo was his name-o.
There was a farmer had a dog, and Bingo was his name-o. (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-O (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-O (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-O And Bingo was his name-o.
There was a farmer had a dog, and Bingo was his name-o. (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-(clap) (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-(clap) (clap)-(clap)-(clap)-(clap)-(clap) And Bingo was his name-o. And Bingo was his name-o.
Istor
The farmer loved a cup of good ale, he called it rare good stingo, the farmer loved a cup of good ale, he called it rare good stingo. S—T with an I — I with an N, N with a G — G with an O; He called it rare good stingo: S—T—I—N—G—O! He called it rare good stingo
And is this not a sweet little song? I think it is —— by jingo. And is this not a sweet little song? I think it is —— by jingo. J with an I — I with an N, N with a G — G with an O; I think it is —— by jingo: J—I—N—G—O! I think it is —— by jingo.
Doare brezhonek
Un doare brezhonek zo bet savet evit kanañ gant bugale:
Edwin Northumbria
Edwin Northumbria (hensaozneg Ēadwine; c. 586 – 12 Here 632/633), pe Eadwine pe Æduinus, a oa roue Deira ha Bernicia – div rouantelezh a voe bodet d'ober Northumbria goude – adal 616 betek e varv e 633. Dont a reas da vout kristen ha badezet e voe en 627. Goude e varv en emgann Hatfield Chase, e voe anvet da sant.
Mab e oa da Ælle, roue Deira. E c'hoar Acha a zimezas da Æthelfrith Northumbria, roue Bernicia, ar rouantelezh angl en norzh d'e hini. Ur breur pe ur c'hoar dezhañ a oa tad pe mamm da Hereric, hag a oa tad da Santez Hilda ha d'he c'hoar Hereswith, a zimezas d'ar roue Æthelric, breur d'ar roue Anna East Anglia.
Tec'hel a rankas Edwin pa voe aloubet Deira gant Æthelfrith, roue Bernikia. mont a reas da glask repu da lez Rædwald East Anglia. Hennezh a reas brezel da Vernikia, hag a voe trec'h war Æthelfrith en 616. Ha setu Edwin lakaet da roue Bernikia ha Deira.
Chloropicus xantholophus
Chloropicus xantholophus (Dendropicos xantholophus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Edwin Northumbria
Pa varvas Rædwald, war-dro 624, e teuas Edwin da vout galloududañ roue Enez Vreizh. Laket gant Bede war roll ar rouaned a oa a-us d'ar rouaned angl-ha-saoz all. Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e oa bretwalda, da lavarout eo « pennroue Breizh ».
Cypsiurus
Cypsiurus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1843 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849)
Mauretania Caesariensis
Mauretania Caesariensis a oa ur broviñs roman krouet er  pa zivizas an Impalaer roman Glaoda Iañ (10-54) rannañ Mauretania e div lodenn, etre Mauretania Caesariensis ha Mauretania Tingitana a-hed linenn ar stêr Moulouya e-tro 60 km er c'hornôg da gêr Oran hiziv.
Robert Southey
thumb|right|250px| Robert Southey Robert Southey (12 Eost 1774 e Bristol – 21 Meurzh 1843 e Londrez) zo ur barzh saoz eus an. Anvet e voe da Varzh Ofisiel ar Rouantelezh (Poet Laureate of the United Kingdom, e saozneg).
Cypsiurus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Robert Southey
Ouzhpenn barzhoniezh avat en deus skrivet: buhezskridoù, ul levr diwar-benn istor Brazil, kontadennoù evel hini An Tri Arzh, ha troidigezhioù diwar ar portugaleg hag ar spagnoleg.
Cypsiurus
O c'havout a reer e takadoù 'zo en Afrika (C. parvus) hag en Azia (C. balasiensis), daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Robert Southey
Meur a hini eus he skridoù a gasas Charlotte Brontë dezhañ, hag eñ a alias anezhi da zilezel al lennegezh abalamour, emezañ, ma oa kontrol dre natur da zonezonoù ha dleadoù ar maouezed.
Erskine Childers
thumb|right|Erskine Childers e 1920.
Robert Southey
Oberennoù
War gont Southey eo lakaet ivez ar rimadell What Are Little Boys Made Of?, savet war-dro 1820.
Erskine Childers
Erskine Childers (25 Mezheven 1870, Gleann Dá Loch – 24 Du 1922, Dulenn) a oa ur skrivagner iwerzhonat a orin saoz. Kemeret en deus perzh en emsav evit dieubiñ Iwerzhon. Abalamour d'an dra-se e voe harzet, kondaonet ha fuzuilhet e miz Du 1922. Tad eo da Erskine Hamilton Childers, pevare prezidant republik Iwerzhon.
Chloropicus xantholophus
Anvet e voe Dendropicus [sic] xantholophus (kentanv) da gentañ-penn (e 1883) gant an evnoniour skosat Edward Hargitt (1835-1895).
Rummatadur
Renket e veze er genad Thripias kent.
Melanopareia
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Suamerika, seizh (7) isspesad dezho en holl.
Dendropicos elachus
Dendropicos elachus a zo ur spesad evned bihan eus ar c'herentiad Picidae.
Dont a ra e anv eus ar ger henc'hresianek "ἐλαχύς" a dalv kement ha "bihan".
Dendropicos abyssinicus
Dendropicos abyssinicus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Abyssinicus (kentanv) da gentañ-penn (e 1814) gant an naturour saoz Edward Smith-Stanley (1775-1851).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Korn Afrika, e douaroù uhel ha savanennoù Eritrea hag Etiopia.
Vairé
Vairé a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Sophene
Sophene (armenianeg : Ծոփք pe Չորրորդ Հայք Tsopkh ; henc'hresianeg : Σωφηνή Sōphēnē) a oa ur broviñs eus rouantelezh Armenia hag eus an Impalaeriezh roman, e mervent ar rouantelezh. Hiziv emañ e gevred Turkia.
Rummadoù bannoù-treset stag ouzh ar Vojenn Arzhuriek
Kavout a reer el levrioù-mañ ur meskaj istor, mojennoù ha mitologiezh. Rummadoù Soleil a laka alies ouzhpenn un tamm "heroic fantasy" gant hudouriezh ha boudoù fantastek.
Sophene
Orin
Douar Sophene a voe staget ouzh rouantelezh Urartu en gant ar roue Argishti Iañ.
Rummadoù bannoù-treset stag ouzh ar Vojenn Arzhuriek
"Les Ecluses du Ciel
Ar rummad a zo bet savet gant Rodolphe evit an istor ha Michel Rouge evit an tresañ evit an teir levrenn gentañ. Goude e voe sgraet an tresadennoù gant François Allot. Bet eo bet embannet da gentañ e c'hwec'h levrenn. E 2009 ha 2010 ec'h adembannas Glénat ar rummad e div levrenn a stumm bihanoc'h en dastumad [LES INTEGRALES]. Awenet eo an istor gant mojennoù a-zivout Kêr-Is ha prantad kentañ istor Breizh vihan. N'eus netra istorel pe dost... leun a faltazi hag a hudouriezh.
Rummad "La Quête du Graal"
4 levrenn bet embannet
Rummad "Arawn"
5 Levrenn bet embannet.
Rummad "Chroniques d'Arawn"
2 Levrenn bet embannet
Yev
Ur yev zo ur plankenn staget ouzh penn pe chouk ul loen, un ejen peurvuiañ, ur vulez a-wechoù, evit ma vefe staget ur c'harr pe un arar outañ.
Rummadoù bannoù-treset stag ouzh ar Vojenn Arzhuriek
Arthur, une épopée celtique
Savet eo bet na istor gant David Chauvel, treset eo bet gant Jérôme Lereculey;livioù zo gant Jean-Luc Simon. En dastumad "Conquistador".
Yev
A-wechoù e vez lakaet ur yev vras da stagañ pennoù daou ejen an eil ouzh egile.
Yev an dud
E meur a vro e vez implijet ar yev gant tud da zougenn kelorniadoù dour pe laezh.
Ar yev e-giz skeudenn
Heñvel eo er yezhoù deveret eus al latin.
Barnadenn Paris
Barn Paris zo danvez ur vojenn e gwengelouriezh Henc'hres ma'z eus kaoz eus Paris o varn kened an doueezed, hag o reiñ ar priz, un aval, da Afrodite, ma savas fulor en doueezed arall.
Ar vojenn
Ar vojenn vrudetañ diwar-benn Afrodite eo homañ, a ziskleir an abeg a voe da vrezel Troia.
Pa voe lidet eured ar roue Peleüs hag an nimfenn Thetis war Venez Olympos e oa bet pedet an holl zoueed d'ar banvez evel-just – war-bouez unan : Eris, doueez an dizemglev, ar c'hwezherez-tan anezhi, a oa bet lezet a-gostez. Ha peogwir ne gave ket honnezh he c'hont, hag e oa droug enni, he devoa graet he soñj kaout plijadur ivez diwar-goust ar re all. Ha hi dont hep bout pedet, ha ganti un aval eus Liorzh an Hesperidezed, ha teurel un aval-aour war taol ar banvez, ha war ar frouezhenn e oa skrivet Ἡ καλὴ λαϐέτω hê kalê labetô "D'an hini gaerañ" ; hennezh e voe « aval an dizemglev ».
Teir doueez a felle dezho kaout an aval : Athena, Hera hag Afrodite. Dre ma oa savet chao etre an teir, dre ma ne felle ket da Zeus dibab, e voe kaset Hermes da c'houlenn digant Paris, roue Troia, tennañ tud an eured eus ar gwall blegenn ma oant bet lakaet gant Eris an drougoberourez. War ar menez edo Paris o tiwall e zeñved, ha dezhañ e voe da varn an tabut.
Ha pep hini eus an teir doueez, d'he zro, da glask levezoniñ ar paotr yaouank gant o fromesaoù, ha da glask e c'hennañ. Ha Hera da brometiñ galloud kement hag ur roue, hag Athena furnez, nerzh-kalon, ha klod er brezel, hag Afrodite a ginnigas karantez digant kaerañ plac'h a oa er bed. Ha Paris da zibab Afrodite ha goulenn Helene evel priz, goude ma oa pried ar roue hellazat Menelaos. Hag evel-se eo e voe kaset e diegezh hag e vro da get. Skrapadenn Helene Sparta gant Paris an hini a voe kaoz da Vrezel Troia. E-kerzh ar brezel-se eo e voe gloazet an doueez Afrodite gant Diomedes.
Meneget eo barn Paris gant ar barzh Homeros en Ilias :
Ha Paris da zistreiñ da Droia da-geñver ur genstrivadeg aozet gant Priamos etre priñsed kêr. Un ejen eus Menez Ida e oa ar priz. Met da Baris e oa al loen, lamet e oa bet digantañ, ha fellout a reas dezhañ kemer perzh er genstrivadeg evit e adkemer. Trec'h e voe Paris e pep kenstrivadeg. En hini diwezhañ e rankas c'hoari ouzh e vreur Hektor. Da gentañ e seblantas bezañ an hini kreñvañ. Met fuloriñ a reas Hektor o welout un estren, a gave dezhañ, o terc'hel penn outañ, ha setu darbet dezhañ lazhañ Paris. Evit saveteiñ e vuhez e rankas Paris pignat war aoter Zeus. Neuze, Kasandra, a gave un tamm tres heñvel dezhañ, da c'houlennata ar gwaz yaouank, ma komprenas e oa eñ an hini e oa ar bugel dilezet. Hag ar roue Priamos, bouzar ouzh rakkemennoù an tonkadur, da zegemer ar priñs en e diegezh.
Pallars
Pallars zo ur rannvro istorel e Katalonia. Rannet eo etre komarkoù Pallars Sobirà ha Pallars Jussà.
Ba Gua Zhang
Ar Ba Gua Zhang (Peotramant Bāguà zhăng pe Pa Kua (Chang)) zo un arz-emgannañ a Sina. Evel an Tai Chi hag an Xingyi ez eo ar Ba Gua Zhang un arz-emgannañ "diabarzh" (enebet ouzh an arzoù-emgannañ "diavaez" evel an Hung Gar pe ar Wing Chun). Luskoù kelc'hiek niverus a ranker pleustriñ pa reer Ba Gua Zhang hag e meur a geñver e tenn d'an aikido japanat.
Barzh Ofisiel ar Rouantelezh
Barzh Ofisiel ar Rouantelezh (Poet Laureate of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland e saozneg, pe British Poet Laureate) zo ur garg ofisiel e Rouantelezh Unanet Breizh-Veur.
Istor
Da gentañ e oa an anv ofisiel a Varzh Rouantelezh Bro-Saoz, betek 1707, goude hini Rouantelezh Breizh-Veur (1707-1801), ha goude hini Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon (1801-1922); hag abaoe 1922 hini Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon.
Ur garg a-hed-buhez e oa gwechall, war-bouez John Dryden, a voe lamet e garg digantañ e 1688 peogwir e nac'has ober e le d'ar roue nevez Gwilherm III. Abaoe Andrew Motion e 1999 avat eo ur garg 10 vloaz.
Ur gopr zo, "a butt of sack", a ya bremañ da 477 litrad gwin jerez (107 gallon). Ouzhpenn-se e vez un tamm gwerzh-butun: £5,750, da lavarout eo war-dro 5500 €.
E miz Mae 2009, echu amzer Andrew Motion, e voe roet ar garg da Carol Ann Duffy, ar vaouez kentañ a viskoazh. E 2019 e vo anvet unan all en he lec'h.
Dendropicos lugubris
Dendropicos lugubris a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Sierra Leone da c'hevred Ghana, kreisteiz Nigeria ha mervent Kameroun.
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — Dendropicos gabonensis lugubris — da zDendropicos gabonensis gwechall.
Glaouer siminal
Ar glaouer siminal, (liester : glaouered siminal) a zo ur spesad evned, Chaetura pelagica an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevan a ra diwar amprevaned paket gantañ diwar nij.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika : e kreisteiz-kreiz ha gevred Kanada, kreiz ha reter Stadoù-Unanet Amerika.
Gabriele Falloppio
Gabriele Falloppio pe Falloppia (Modena, war-dro 1523 - Padova, 9 a viz Here 1562), anavezet ivez evel Fallopius e latin, a oa ur surjian italian.
Maximinus Thrax
Maximinus Iañ
Gabriele Falloppio
E vuhez
En em zeskiñ e-unan a reas, petra bennak ma heulias kentelioù Realdo Colombo e Skol-veur Padova ha ma voe diskibl da Giovanni Battista Monte e Ferrara.
E 1547 e teuas da vout kelenner e skol louzawouriezh Ferrara, hag e 1548 ec'h asantas kemer kador ar gorfadurezh en Università di Pisa. E 1551 e voe anvet da gelenner korfadurezh ha louzawouriezh e Skol-Veur Padova, ma chomas betek e varv.
E 1561 ec'h embannas e Observationes anatomicae. Skridoù all a voe embannet goude e varv en Opera omnia.
Anchieta
Anchieta zo un anv-tiegezh portugalek, deuet eus an anv euskarek Antxeta)
Gabriele Falloppio
Oberennoù
Diglok eo ar roll-mañ.
Dendropicos poecilolaemus
Dendropicos poecilolaemus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Boued
Bevañ a ra diwar larved c'hwiled, biskoul ha merien peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Kameroun da Ouganda, kornôg Kenya ha Rwanda.
Sant-Solen
Sant-Solen a oa ur barrez eus eskopti Dol gwechall, enklozet en eskopti Sant-Maloù. Da vare an Dispac'h gall e teuas da vezañ ur gumun, e distrig Dinan, en Aodoù-an-Hanternoz.
Carol Ann Duffy
thumb|right|Carol Ann Duffy Carol Ann Duffy (gant d'an 23 a viz Kerzu 1955) zo ur varzhez saoznek, anvet da  Varzh Ofisiel ar Rouantelezh  (Poet Laureate of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland e saozneg), e Rouantelezh Unanet Breizh-Veur e 2009.
Ent
An Ented (anvet Onodrim pe Enyd e sindarin) zo boudoù ijinet eus bed Douar ar c'hreiz krouet gant ar skrivagner breizhveurat J. R. R. Tolkien. Speredoù ar c'hoad int, krouadurioù dezho neuz gwez liesseurt, damheñvel ouzh ar gwez a gomz a gaver er vitologiezh en un niver a vroioù. O annez a reont e Koad Fangorn hag emañ Fangorn en o fenn. E-touez pobloù koshañ Douar ar c'hreiz emaint moarvat. Dont a ra o anv eus an hensaozneg, ma vez implijet ar ger ent pe eoten da envel ur « ramz », ur ouenn gevrinus a veze lakaet war he c'hont savadurioù divent ha kozh.
An Ented a weler en Aotrou ar gwalennoù zo mesaerien gwez ha kevredidi pobloù dieub Douar ar C'hreiz e-pad Brezel ar Walenn. D'ar mare-se ne oa Ent yaouank ebet (Entings) rak dianket e oa an holl vaouezed abaoe pell-kenañ. Kar eo an Ented d'an Huorned, zo deskrivet gant Treebeard evel gwez a zo krog da fiñval o-unan peotramant er c'hontrol, e-giz Ented a zeu da vezañ heñveloc'h-heñvelañ ouzh gwez gant an amzer.
Awenet gant Tolkien hag hengounioù damheñvel, gwez animated pe denheñvel zo bet gwelet en un niver a oberennoù fantazi.
Etimologiezh
Amprestet eo bet ar ger "Ent" digant an hensaozneg ent pe eoten, a dalvez "ramz". Tolkien en deus implijet ar ger a gaver en ur frazenn eus ar barzhonegoù angl-ha-saoz The Ruin ha Maxims II : orþanc enta geweorc ("labour gwidreus ar ramzed"), hag a zeskriv dismantroù roman.
E Sindarin, unan eus ar yezhoù elfek ijinet gant Tolkien, Onod (plural Enyd) eo ar ger evit Ent. ar Sindarin Onodrim a ra dave d'an Ented evel gouenn.
Oadvezh kentañ
Fangorn a ra anv eus an amzer ma oa ar pep brasañ eus Eriador dindan gwez ha oa ul lodenn vras anezhe en e zamani, met gant an amzer ez eas ar c'hoadoù divent-se da hogos netra. Kadarnaet eo eñvor Fangorn gant Elrond: "Un amzer zo bet ma c'helle ur gwñiver mont a wezenn da wezenn eus ar pezh zo hiziv ar Gontelezh da Zunland er c'hornôg da Isengard". Eus ar c'hoad ec'hon-se, hervez Fangorn, Koad Fangorn ne oa nemet "lost ar reter".
Entezed
Fangorn a zisklêr e komañsas Maouezed an Ented, an Entezed, da bellat diouzh an Ented abalamour ma plije dezhe plantañ ha kontrollañ an traoù, e-skoaz an Ented a blije dezhe gwelloc'h ar c'hoadoù ha lezel an traoù da gemer o red naturel. Mont a reas an Entezed d'ar vro a zeufe diwezhatoc'h da vezañ an Douaroù gell en tu all d'ar stêr Anduin. Mont a rae an Ented davete gwezh an amzer. Er c'hontrol d'an Ented, an Entezed a zaremprede an dud hag a zeskas dezhe kalz a draoù diwar-benn al labour-douar. Bevañ a raent e peoc'h betek ar mare ma oa distrujet o liorzhoù gant Saoron, Da-c'houde ne oa anv ebet ken anezhe. An Ented o doa klasket anezhe hep kavout roud ebet anezhe biskoazh. Kanañ a rae an Elfed (Rak a-walc'h e oa d'an Ented "salmañ o anvioù kaer" ) e vefe adkavet an Entezed gant an Ented un deiz. E The Return of the King e asped Fangorn an Hobbited da zerc'hel soñj anezhe ha da gas ur ger dezhañ "pa glevfet an disterañ keleier" eus an Entezed "en ho pro".
E The Fellowship of the Ring, Samwise Gamgee a veneg en deus lavaret e genderv Hal en doa gwelet ur ramz heñvel ouzh ur wezenn, ha doare un oulm warnañ, n'eo ket e-keñver e vent hepken met ivez e-keñver e neuz, e norzh ar Gontelezh. Goude o c'hejadenn gant Fangorn, Merry ha Pippin a gomz dezhañ eus ar Gontelezh hag hemañ a respont dezhe e vije plijet ar vro-se d'an Entezed. Kement-se, war un dro gant danevell kenderv Sam meneget a-us, en deus lakaet lennerien d'en em c'houlenn hag eñ ne oa ket an Entezed o vevañ e-kichen ar Gontelezh. Tolkien e-unan a dremenas kalz amzer o prederiañ diwar-benn ar pezh a vefe c'hoarvezet da vaouezed an Ented e gwirionez (Ur wezh zoken e lavaras ne ouie ket), met a-benn ar fin e tisklêrias en e lizher Nnn 144: "Me 'soñj din ez eo aet an Entezed da get da vat, bet distrujet gant o liorzhoù e brezelioù ar C'hevredad Diwezhañ... Lod a c'hall bezañ tec'het etrezek ar reter pe bezañ deuet da vezañ sklavezed zoken ..." .
E fin an istor, Aragorn, deuet da vezañ roue, a bromet da Fangorn e c'hallo an Ented bleuñviñ adarre ha mont da vevañ da vroioù all zoken bremañ m'eo aet kuit gourdrouz ar Mordor, ha klak an Entezed. Koulskoude e respont Fangorn e c'hallfe ar c'hoadoù brasaat met ne rafe ket an Ented, ha diouganañ a ra e chomo an nebeud a Ented a van e Koad Fangorn betek ma tigresko o niver tamm-ha-tamm pe ma teuint da vezañ heñveloc'h-heñvel ouzh ar gwez. "Dont a ra an deñved da vezañ heñvel ouzh ar vaeserien, hag ar vaeserien ouzh o deñved, emezañ, met primoc'h ha klokoc'h eo ar c'hemm gant an Ented hag ar gwez".
Kerzhadeg diwezhañ an Ented
En Daou dour, eil levrenn Aotrou ar Gwalennoù, an Ented – habask-kenañ da gustum, hag a brederi kalz a-raok ober un dra bennak – a sav droug enne trumm ouzh Sarouman rak diskaret ez eus un niver bras eus o gwez gant e vevelien. Kerzhet a reont a-enep kreñvlec'h Sarouman, Isengard, evit Kerzhadeg diwezhañ an Ented. Renet gant Fangorn, an Ent koshañ, hag heuliet gant an hobbited Meriadoc Brandybuck ha Peregrin Took, war-dro 50 Ent, hag un arme Huorned ouzhpenn a zistruj Isengard hag a ziskar ar murioù en-dro dezhañ : "Pa vije savet ar mor bras e kounnar ha pa vije kouezhet war ar c'hrec'hioù, ne c'hallje ket bezañ graet brasoc'h freuz ". Kelc'hiet eo Sarouman e tour Orthanc.
Skrivañ a reas Tolkien en ul lizher en doa krouet an Ented evel ur respont d'ar "c'herse c'hwerv ha d'an doñjer en doa santet pa oa er skol abalamour d'an implij truek graet e Macbeth gant Shakespeare eus donedigezh Koad bras Birnam da vre uhel Dunsinane. "Fellout a rae din ijinañ un istor ma c'hallfe ar gwez mont d'ar brezel da vat" . Ouzhpenn distrujañ Isengard, Fangorn a roas an trec'h d'ar Rohirrim en Emgann Helm's Deep, ma klaske Sarouman distrujañ Rouantelezh Rohan. Diouzh ar beure, goude un nozvezh hir a gann e wel an daou arme e oa leuniet an traoñienn gant ur c'hoad, anezhañ Ented hag Huorned fuloret, trapping arme Orked Sarouman. Tec'het a reas an Okrked er c'hoad hag eno e oant diouennet.
An Ented e lec'h all
E filmoù Peter Jackson, The Two Towers e 2002 ha The Return of the King e 2003, Fangorn zo ur meskaj patromoù animatronek hag krouidigezh CGI. John Rhys-Davies, hag a c'hoari Gimli ivez a brest e vouezh dezhañ. The Fall of Troy en deus ur son anvet "The Last March of the Ents" war o albom eus 2003. Aotreet e oa sevel un delwenn eus Fangorn graet gant Tim Tolkien, e-tal ti kozh e c'houreontr J. R. R. Tolkien e Moseley, e Birmingham
krouadurioù damheñvel ouzh an Ented
Ented zo en embannadur kentañ ar c'hoari roll Dungeons & Dragons er Voest wenn 1974, ma oant deskrivet evel boudoù damheñvel ouzh gwez, gouest da reiñ urzhioù d'ar re-se E 1975, Elan Merchandising, a oa perc'henn war ar gwirioù evit ar c'hoarioù evit oberenn Tolkien, a gasas un urzh a lakae berz war implij ar ger "ent", hag abalamour da se e oa badezet boudoù Dungeons & Dragons "treanted". Heroes of Might and Magic III ha V o deus Treanted kevredet gant an Elfed. Kouskoude e Heroes of Might and Magic V, abalamour da gudennoù copyright, e oa cheñchet o neuz etre ar beta hag ar stumm diwezhañ, ha graet e oa pevarzroadeien anezhe e-lec'h daoudroadeien El levr bannoù-treset Guardians of the Galaxy hag er film, Groot zo un alien eus ur spesad arallved anvet Flora Colossi, damheñvel ouzh Ented Tolkien, anezhe gwez emskiantek a c'hall lakat lodennoù eus o c'horf da boulzañ en-dro.
Banniel Frañs
Banniel Frañs pe Banniel Bro-C'hall pe c'hoazh ar Banniel gall, pe an Triliv (gall) (galleg: Le drapeau français pe le drapeau tricolore, pe c'hoazh le pavillon français, le pavillon tricolore war vor) eo banniel ofisiel ar Republik c'hall, evel m'eo termenet e mellad 2 he bonreizh. Rannet eo gant teir bandenn a-serzh ingal o ment: glas (ouzh ar gwint), gwenn, ruz. Savet e oa bet da vare Reveulzi 1789. Lavaret e vez alies e vije bet savet gant La Fayette en ur lakaat a-gevret livioù Kêr-Bariz, ar ruz hag ar glaz, gant livioù ar rouantelezh, ar gwenn.
E 2006, a-raok dilennadeg Prezidant ar Republik c'hall, edo Ségolène Royal o c'houlenn gant pep keodedour kaout ur banniel triliv e pep ti da lakaat a-ispilh ouzh ar prenestr da zeiz Gouel ar Republik.
Priz Bras kirri Sina
Priz Bas Sina (sinaeg 中国大奖赛 ; pinyin : Zhōngguó Dàjiǎngsài) zo ur redadeg Formulenn 1 a oa bet aozet etre ha  a-raok bezañ harzet gant ar bedreuziad COVID-19. Emañ da zistreiñ a-benn.
Salman Rushdie
Ahmed Salman Rushdie (सलमान रश्दी en hindi, سلمان رشدی en ourdoueg) (ganet d'an 19 a viz Mezheven 1947 e Mumbai) zp ur skrivagner saoznek genidik eus India. Dont a reas brud dezhañ gant e eil romant, Midnight's Children (1981), ha gantañ e c'hounezas ar Booker Prize.
Kavet e voe abeg en e bevare romant, The Satanic Verses (1988), gant muzulmaned eus an tu pellañ. Embannet e voe ur fatwa (kondaonidigezh) gant an Ayatollah Khomeini en Iran, o c'hervel ar "vuzulmiz vat" da lazhañ Salman Rushdie abalamour m'en dije kunujennet an islam en e levr, a-hervez. Ret e voe d'ar skrivagner mont kuit diouzh India ha bevañ damguzh en estrenvro. Abaoe un nebeud bloavezhioù en em ziskouez en-dro e lec'hioù foran avat.
Aet e oa da chom da Vro-Saoz pa oa 13 bloaz. Abaoe 2000 emañ o vevañ e New York.
D’an eo bet goustilhet e-kerzh ur brezegenn e Chautauqua, Stad New York, ha kaset d’un ospital e Pennsylvania.
Jiu-jitsu brazilian
Ar jiu-jitsu brazilian zo un arz-emgannañ hag ur sport emgannañ awenet gant ar judo hag ar jiu-jitsu japanat. Pouezañ a ra jiu-jitsu brazilian war an teknikoù emgannañ ur wezh m'en gav ar bleustrerien war al leur goude bezañ bet diskaret. Deuet ez eus brud vras d'an arz-emgannañ-mañ a-drugarez da izili ar familh Gracie.
Dendropicos stierlingi
Dougen a ra anv an dastumer alaman N. Stierling a veajas e Nyasaland (Malawi a-vremañ) ha Tanganyika (Tanzania a-vremañ).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag al larved anezhe.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, e kreisteiz Tanzania, kreisteiz Malawi ha gwalarn Mozambik.
Glaouer Madeira
Ar glaouer Madeira (liester : glaouered Madeira) a zo ur spesad evned, Apus unicolor an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevan a ra diwar amprevaned paket gantañ diwar nij.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Maroko, en Inizi Kanariez, e Madeira.
Gal Gadot
Gal Gadot-Varsano (hebraeg : גל גדות), ganet d'an 30 a viz Ebrel 1985, zo un aktourez ha top model israelian. E 2004 e oa bet dilennet evel Miss Israel.
Brudet eo evit bezañ bet adkemeret an dudenn Wonder Woman e 2016 betek bremañ.
Achouffe
Achouffe a zo ur gumun a-wechall eus Belgia e proviñs Luksembourg. E kumun Houffalize emañ bremañ. left|thumb
Armerzh
left|thumb|120px|Ur voutailhad bier La Chouffe
Jochen Rindt
Jochen Rindt (bet ganet d'an e Mainz, en Trede Reich d'an ampoent, marvet d'ar  e Monza, en Italia) a zo ur blenier kirri aostriat a rede e Formulenn 1 etre 1964 ha 1970. Gounezet en deus titl ar vlenierien e 1970 en doare dalif, ar pezh a zo ar wech nemetañ a oa bet roet an titl d'un den marvet.
Paul Panda Farnana
thumb|Paul Panda e 1921 Paul Panda Farnana (war-dro 1888 - 12 a viz Mae 1930) a oa ur c'hefredour eus Kongo.
E servij ur soudard belgiat e oa pa oa bugel ha kaset e voe gantañ da Velgia. Eno e voe skoliataet betek tapout un diplom ijinour en agronomiezh. E-pad ar Brezel-bed kentañ ec'h emezelas e strollad ar C'hongoiz ha stourm ouzh an Alamaned en Namur. Prizoniet e voe hag en Alamagn e voe diskouezet en ur park loened, pezh a skoas don e spered. Goude ar brezel e tistroas da Vrusel ma krouas an Union Congolaise. Skoazellet gant sokialourien velgiat e savas ur skol evit Kongoiz e Charleroi.
C'hoant en doa Farnana da ziskouez e c'helle Kongoiz kenlabourat gant an dud wenn ha tapout kargoù uhel e mererezh o bro, gant ma vijent skoliataet. Skrivañ a reas pennadoù diwar-benn e vro, hec'h istor hag he sevenadur. E stourm a zisplijas kalz d'an drevadennerien ha mervel a reas e 1930 e degouezhioù amsklaer. Goude e varv e voe kemeret un diviz gant gouarnour-meur Kongo : hiviziken e veze berzet ouzh gwazourien velgiat e Kongo kas tud du gante da Velgia.
Daveenn
Teulfilm Black Heart, White Men, 2011
Denny Hulme
Dennis Clive Hulme, pe Denny Hulme (bet ganet d'an e Nelson (Zeland-Nevez), marvet d'ar  e-pad ar Bathurst 1000 gant arsav ar galon) a oa ur blenier kirri zelandneveziat a rede e Formulenn 1 etre 1965 ha 1974. Gounezet en deus ur wech titl ar vlenierien gant Brabham-Repco.
Vallès
Vallès zo ur rannvro istorel e Katalonia etre ar stêrioù Llobregat ha Tordera. Rannet eo etre komarkoù Vallès Occidental ha Vallès Oriental,
Oktoberfest
Oktoberfest a zo ur fest 16 devezh-pad a vez aozet e München hag en Hannover en Alamagn. Hini München eo an hini vrudetañ. Oktoberfestoù a vez aozet ivez e Kitchener (Ontario, Kanada), Blumenau (Brazil) hag e Cincinnati (Ohio, SUA). Abaoe 1872 e vez aozet e miz Gwengolo hag ec'h echu e-pad dibenn-sizhun kentañ miz Here. Abaoe m'eo bet krouet e 1810 eo bet nullet 24 gwech abalamour d'a gleñvedoù-red pe d'ar brezelioù. Aozet e vez war un dachenn anvet Theresienwiese, anvet ivez die Wiese, pe c'hoazh die Wiesn en alamaneg Bavaria, ar pezh a dalvez an dachenn. Da Vünchen e teu 6 milion a dud, da lavaret eo ez eo fest vrasañ ar bed. Bepred e krog gant un dibunadeg ma wisk ar baotred hag ar merc'hed dilhad hengounel Bavaria : Lederhosen gwisket gant ar baotred, ha Dirndl gwisket gant ar merc'hed.
Istor
An Oktoberfest kentañ a voe aozet d'an 12 a viz Here 1810, pa zivizas ar roue Loeiz Iañ Bavaria hag e wreg Therese Sachsen-Hildburghausen aozañ ur redadeg kezeg. Diwar hec'h anv e teu anv an dachenn. Berzh bras a voe graet gant ar fest, ha divizet e voe neuze kenderc'hel d'hec'h aozañ. Diskouezadegoù labour-douar a voe aozet ivez, bep 3 bloaz. E 1850 e voe savet an delwenn anvet Bavaria war an dachenn gant Ludwig Michael Schwanthaler ha Leo von Klenze. E 1901 e voe staliet tredan war an dachenn. E 1903 e voe staliet teltennoù bras e-lec'h ar standoù a veze implijet betek-henn. E 1950 e voe kroget gant hengoun an daouzek tenn kanol. Maer München a rank neuze evañ ar banne bier kentañ servijet war an dachenn, ha lavarout : « O' zapft is! », (da lavaret eo servijet eo ar banne bier) ha neuze ez eo aotreet gwerzhañ bier war an dachenn. E 1960 e voe paouezet gant ar redadeg kezeg. E 1980 e voe lazhet 13 den ha gloazet 200 den abalamour d'ur gwalldaol.
An teltennoù pennañ
14 teltenn bennañ a zo en Oktoberfest.
Veniliornis chocoensis
Dont a ra e anv eus hini Chocó, unan eus departamantoù Kolombia, e gwalarn ar vro.
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadeier gleb Suamerika, eus gwalarn Kolombia da walarn Ecuador.
Inis Airc
Inis Airc (Inishark  e saozneg) zo un enezenn eus kornaoueg Iwerzhon, e-kichen Inis Bó Finne, e kontelezh Gaillimh.
E-pad meur a gantved e voe tud o vevañ war an enezenn hag aspadennoù zo eus kement-se e stumm savadurioù ha bezioù eus Oadvezh an Arem. E 1960 avat e tivizas gouarnamant Republik Iwerzhon kas an enezourien d'an douar-bras da vevañ, abalamour d'an diaez ma oa ar vuhez war an enez, troc'het alies diouzh an douar-bras gant an amzer fall. D'an 20 a viz Here 1960 e voe kuitaet Inis Airc gant ar 24 den a oa o vevañ enni, war bigi o c'hasas da zouar-bras Conamara.
James Hunt
James Hunt (bet ganet d'an e Belmont, Bro-Saoz, marvet e Wimbledon (Londrez) d'ar ) a oa ur blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1973 ha 1979, o c'hounit un titl gant McLaren-Ford e 1976. War-lec'h aet war e leve sportel e tisplege ar redadegoù Formulenn 1 war ar BBC betek e varv.
Jean-Marie Valhubert
Jean-Marie Mellon Roger, brudet evel Jean-Marie Valhubert (skrivet ivez Walhubert), ganet d'an 22 a viz Here 1764 en Avranches (Manche) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Kerzu 1805 e Brünn (Moravia), a oa ur jeneral gall eus an Dispac'h Gall. Gloazet don e voe e-pad Emgann Austerlitz, ha mervel a reas eo goude bout dic'haret gant ur bolod kanol.
Emgann Austerlitz
Tizhet e oa bet gant un tamm bolod er garr. Kouezhet, ne c'helle ket adsevel e-unan. Soudarded o doa bet c'hoant kas anezhañ betek ar c'hlañvdi met nac'het en devoa. Chomet e oa e penn e soudarded betek fin an emgann. Marvet e oa deiz war-lerc'h gant ar gloazadenn. Savet e voe ul lec'h-koun gant e gamaraded.
Enez an Trocadero
Enez an Trocadero zo un enezenn e goueled Bae Cádiz, en proviñs Cádiz, e Spagn. Stag ouzh an douar-bras eo bremañ. Ur c'hreñvlec'h a oa en enezenn, kreñvlec'h San Luis, hag a zo kouezhet en e boull hiziv.
Walter Edmond Clyde Todd
Walter Edmond Clyde Todd, bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1874 e Smithfield (Ohio, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Mezheven 1969, a oa un evnoniour stadunanat.
Enez an Trocadero
Istor
Kemeret e voe ar c'hreñvlec'h gant ar C'hallaoued e-kerzh Emgann an Trocadero, d'an 30 a viz Eost 1823, er brezel a rejont da Vro-Spagn da adlakaat ar gurunenn war benn ar Roue Treitour Fernando VII. Goude-se e voe roet an anv e Pariz d'ur monumant e koun d'an trec'h-se.
Yvette
Yvette zo un anv-badez gallek, anavezet ivez en alamaneg saozneg, spagnoleg.