cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gwenan
Ar gwenan zo amprevaned bihan hag a zo renket en urzhad Hymenoptera, gant ar gwesped, ar merien hag al laou-koad.
Ar gwenan a-varr a gaver en Europa hag en Afrika a zeu evit al lod brasañ eus isspesadoù Apis mellifera. An hedoù-gwenan desavet gant mab-den e ruskennoù a vez graet doñv anezho, hag ar re a vev o-unan en natur a vez graet gouez anezho ; koulskoude n'eus tamm diforc'h fiziologel kenetrezo.
Desevel
Anavezet eo an desevel gwenan abaoe miliadoù a vloavezhioù. Taolennet ez eus un dastumadeg mel en ur vougev livet etre 8000 hag 6000 KJK. (Cuevas de la Araña, kostez València) e Spagn. Testeniet eo an desevel e lezennoù hitit skrivet e Kappadokia war-dro 1500 KJK.
Etre 30 000 ha 70 000 gwenanenn a c'hell en em gavet asambles en ur barr-gwenan (e-tro 6 000 e-pad ar goañv). En ur golonienn e kaver ur vamm, micherourezed (parezed), pared ha vioù. Gellet a ra ur vamm bevañ betek pemp bloaz, met ur vicherourez a vev etre 5 ha 6 sizhun (e-pad an hañv) pe etre 5 ha 6 miz (e-pad ar goañv). Ar pared ne vezont ket maget ken ur wech speriet ar vamm. A-hed he buhez e c'hell ur wenanenn kaout meur a vicher, er memes urzh atav : kempenn ar ruskenn, magañ ar vioù, produiñ koar, mont da vleuniaoua, gwardiñ ha difenn ar ruskennad.
Gant ar gwenan e vez dastumet pe produet mel, koar, propoliz, pollen ha chouchenn.
Kleñvedoù ha preizherien
En Europa e vez taget ar gwenan gant bakteri anvet Paenibacillus larvae ha gant arvevidi anvet Varroa destructor. Gant c'hwiliorezed aziat (Vespa velutina nigrithorax) e vezont debret ivez. Erruet eo al loened-se e Okitania e-tro ar bloaz 2004, o tont eus eus Sina moarvat. E Breizh eo bet gwelet evit ar wech kentañ e 2010, e (Liger-Atlantel) hag e 2011 en Aodoù-an-Arvor).
Azoniad Diskar ar C'holoniennoù Gwenan (A.D.K.G.)
Anavezet eo ivez diouzh e anv saoznek, ar C.C.D. (Colony Collapse Disaster). Abaoe 2006 ez a war zigresk an niver a goloniennoù gwenan doñv e Stadoù-Unanet Amerika. Alies e vez kavet ruskennadoù marv e dibenn ar goañv, pa vez digoret ar ruskennoù evit ar wech kentañ ar bloaz. Drastus eo ar c'holloù er vro-se : -29% a goloniennoù e 2009, -34% e 2010.
E 2019 ne zigresk ket an niver a wenan a vez prederiet gant gwenanerien, kreskiñ a ra zoken petra bennak ma varv lod ruskennadoù en un doare naturel. Ar pezh a zo chalus eo niver ar gwenan gouez hag an holl bollenered all. Nebeutoc'h-nebeutañ a annezioù ha danvezioù zo evito. Meur a wech ez eus bet distrujet girzhier, gwez, drez ha bleuñv gouez evit sevel parkeier brasoc'h, evel er Beauce. An diouer a lec'hioù gouez zo fall-tre evit ar gwenan.
An diastuzerioù zo un dra fall evit an holl amprevaned, kerkoulz ha darn eus an arvedidi. En ur wenaneg e varv war-dro 20% eus ar gwenan bep bloaz : 12% abalamour d'an arvevidi anvet Varroa destructor hag 8% gant ar gozhni hag abegoù all evel ar pennmarc'hed, an diastuzerioù, hag all. An diastuzerioù n'int ket ar poent pouezusañ e marv ar gwenan, met ur poent e-touez kalz poentoù all.
Mar steuz an holl wenan kuit, moarvat e steuzio an holl bollened ivez en abeg m'emañ ar gwenan gwarezet gant ar wenanerien. Mar steuz an holl bollenered kuit ne chomo nemet an avel evit pollenañ, ar pezh a lonk kalz amzer. Kemmesket e vo ar spesadoù, ar c'herez da skouer : mard eus kemmesk er spesadoù kerez ne vint mui mat da zebriñ. Heñvel eo evit an holl frouezh, al legumaj hag all. Ar frouezh a servij da ouennañ ar plant, ha mard eus kemmesk ne c'hallint mui gouennañ en un daore mat. Mar kendalc'h an traoù evel-se, an holl blantennoù bleuniek a vo steuziet kuit. An holl loened na c'hallint ket azasaat a vo aet diwar wel.
E Breizh
E 2010 e oa e Breizh 2 093 gwenaner ha 48 630 ruskennad. Ur geidenn a 16,4 kg mel a veze tennet eus pep ruskennad bep bloaz (keidenn evit Rannvro Breizh hepken).
En Enez-Eusa eo diazezet Kevredigezh gwenan du Breizh. Deuet eo an enez da vezañ al lec'h nemetañ hep Varroa destructor en Europa. Eno ne vez ket implijet louzeier kimiek kennebeut. Produet e vez taolioù-gwenan ha mammoù yac'h a vez gwerzhet er bed a-bezh goude.
Beatrixkanaal
thumb|right|200px|Lec'hiadur ar ganol en [[Izelvroioù]]
Beatrixkanaal a zo ur ganol e Noord-Brabant en Izelvroioù.
Gwelout Listenn kanolioù an Izelvroioù.
Beerkanaal
Beerkanaal  a zo ur ganol e porzh Rotterdam (Zuid-Holland) en Izelvroioù.
Gwelout Listenn kanolioù an Izelvroioù.
130
883 Ab Urbe Condita = 0130 goude ganedigezh J.-K.
Rozenn Milin
Rozenn Milin (*Lanniliz, 30 a viz Ebrel 1960) zo ur vicheregez er c'hleweled bet o labourat war-dro abadennoù brezhonek er skingomz TV Breizh hag er skinwel. Gopret e vooe gant Diazez Jacques Chirac evit merañ ar program Sorosoro. Aet e voe da brezidantez Kuzul Sevenadurel Breizh e Genver 2023.
Buhez
E Plougin e voe desavet en ur familh gounezerien ha brezhoneg a veze ganto. Studiet he deus Istor e Skol-veur Brest. O klask ledanaat he feadra, hag hi yalc'hadourez, e tegemeras kinnigadenn Fañch Broudig mont da vezañ kazetennerez vrezhonek e Radio Frañs Arvorig/Frañs 3. Kenderc'hel a reas gant ar vicher-se e Frañs 3 betek 2000, betek ma 'z eas da renerez TV Breizh. Goude ma voe arsavet TV Breizh e 2003 ez eas da chom e meur a lec'h er bed, New-York ha Beijing en o zouez. Distroet eus Sina e 2006 e tiviz Rozenn Milin sevel ur program evit ma vevo yezhoù ar bed en ur pouezañ war o zalvoudegezh hag o klask enrollañ ar re wellañ eus o c'homzerien. Degemeret e voe an obererezh-se, anvet Sorosoro, gant Diazez Jacques hag embannet war an ton meur e 2008. E 2017 e reas un droiad enrolladurioù brezhonegerien ampart a-drugarez d'un yalc'had digant Kef al Labour-douar Penn ar Bed.
Merkoù a enor
Dilennet e voe da Bretonne de l'année gant Armor magazine e 2000. Bet he deus Kolier an Erminig e 2001.
Pakarana
Ar pakarana (Dinomys branickii) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad Dinomys hag er c'herentiad Dinomyidae.
Noordoostpolder
Noordoostpolder (distagañ ) a zo ur gumun e proviñs Flevoland en Izelvroioù. Savet eo bet ar gumun war ar polder en hevelep anv bet dizouret penn-da-benn d'an 9 a viz Gwengolo 1942. Betek 1986 e oa e proviñs Overijssel.
Ar gumun
Penn-lec'h ar gumun eo Emmeloord, hag e-kreiz ar polder emañ. Ar c'hêriadennoù all a zo lec'hiet war ur c'helc'h bras tro-dro da Emmeloord : Bant, Luttelgeest, Marknesse, Kraggenburg, Ens, Nagele, Tollebeek, Espel, Creil ha Rutten. Etre Ens ha Nagele emañ ar pezh a oa enezenn Schokland. E penn pellañ kornôg ar polder emañ ar pezh a oa enezenn Urk, met n'emañ ket war dachenn ar gumun.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Noordoostpolder ez eus 29 dileuriad :
thumb|left|500px|Skeudenn eus Noordoostpolder dre loarell
Goudoufeg-gavaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù glavdaek eo ar goudoufeg-gavaeg (guduf-gava, gupude pe afkabiye) komzet gant tro-dro da 22.500 den en holl e Borno e Nigeria (20.000 den e 1963) hag e Kameroun (2.500 den e 1982).
Klosterneuburg
thumb|left|250px|Manati Klosterneuburg thumb|left|upright|Iliz Klosterneuburg (a dalvez hec'h anv kement ha "Kastell ar manati nevez") a zo ur rakkêr da Vienna, lec'hiet war ribl an Danav en Aostria-Izel. Etre ar bloavezhioù 1133 ha 1298 e oa sez duged Aostria eus lignez Babenberg.
Goudoufeg-gavaeg
Tost-tre eo d'ar glavdaeg.
Teir rannyezh ez eus:
Klosterneuburg
Gevelliñ
Gevellet eo Wiener Neustadt gant Göppingen (Alamagn).
Calandkanaal
thumb|right|150px|Lec'hiadur ar ganol en [[Izelvroioù]]
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Glavdaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù glavdaek eo ar glavdaeg (g(a)lavda, gelebda, glanda pe galvaxdaxa) komzet gant tro-dro da 22.800 den en holl e Borno e Nigeria (20.000 den e 1963) hag e Kameroun (2.800 den e 1982).
MPB
thumb|upright=1.4|[[Falcão, unan eus kanerien wellañ Brazil]] Ar música popular brasileira ("sonerezh poblek braziliat"), berraet en MPB, zo un doare sonerezh ganet e Brazil e dibenn ar bloavezhioù 1960 war-lerc'h ar bossa nova. Poblek e oa dreist-holl e-touez ar renkadoù etre er c'hêrioù.
3 Gwengolo
Ganedigezhioù
thumb|150px|Fritz Pregl.
Glavdaeg
Tost-tre eo d'ar goudoufeg-gavaeg.
Teir rannyezh ez eus:
Doire (departamant)
An Doire a oa un departamant gall en hanternoz Italia, da vare an diktatour Napoleon Iañ.
Aarkanaal
thumb|right|150px|Lec'hiadur ar ganol en [[Izelvroioù]] thumb|right|150px|Aarkanaal e [[Tolhuissluis]]
MPB
Doare ar sonerezh
Meur a zoare sonerezh zo e Brazil, ken bras eo ar vro, ken liesseurt orin an dud : bossa nova, música toques para celular sertaneja (eus ar Sertão), forró, lambada, samba, ouzhpenn d'an doareoù etrebroadel ha bedhollek evel ar rap pe ar rock.
Doire (departamant)
Ivrea e oa ar pennlec'h (adanvet Ivrée e galleg). Isprefetioù a oa en Aosta (Aoste e galleg) ha Chivasso. Kontet e veze 224 127 a dud o chom ennañ. Dre ma komzent arpitaneg, yezh traonienn Aosta, e veze lavaret gant an alouberien c'hall e oant gallegerien.
Dora Baltea
An Dora Baltea (italianeg), pe Doire baltée (e galleg, stumm ofisiel e Traoñienn Aosta), Djouiye en arpitaneg Traoñienn Aosta, Deura Bàotia e piemonteg, zo anv ur stêr 160 km en hanternoz Italia. Adstêr eo d'ar Po war e lez kleiz, ha redek a ra dre Draoñienn Aosta hag e Piemonte.
Aarkanaal
Aarkanaal  a zo ur ganol e Zuid-Holland en Izelvroioù.
Doire (departamant)
Anv
Dont a ra an anv eus ar stêr anvet Doire Baltée e galleg, (Dora Báltea en italianeg) a dremen dre Aosta hag Ivrea, da zisheñvelout diouzh an Doire Ripaire, Dora Riparia, un adstêr all d'ar Po.
Aarkanaal
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Doire (departamant)
Istor
Savet e oa bet d'an 11 a viz Gwengolo 1802 (décret du 24 Fructidor, an X) pa voe staget Piemont ouzh Bro-C'hall. Da gentañ e oa bet en ur framm anvet Éridan, a oa ennañ departamant ar Pô.
E 1812 e oa rannet e 3 arondisamant : Ivrea, Aosta ha Chivasso.
Diskaret e voe evel an departamantoù gall all war-lerc'h faezhidigezh Napoleon Iañ e 1814, ha roet da Stadoù Savoia, hervez feur-emglev Fontainebleau an 11 a viz Ebrel[1814.
Hiziv
Emañ douaroù an departamant e proviñs Torino ha rannvro emren Traoñienn Aosta.
Dora Baltea
Gerdarzh
Eus anv latin ar stêr, Duria minor, en enep da Duria major (an Dora Baltea) e teu Dora. Un dourredenn eo dòira e piemonteg. Dreist al latin e teu dora eus ur wrizienn indezeuropek *dura / duria, a zo paot en Europa (gwelit anv ar stêr Douro e Portugal), er broioù keltiek dreist-holl. Tabut zo avat a-zivout orin keltiek ar ger.
MPB
Doare ar sonerezh
MPB a vez lavaret eus pezh na vez ket lakaet en rummadoù-se. Neuze e vez kaoz eus ur c'haner, pe ur ganerez a gan kanaouennoù nevez-krouet gant sonaozourien brudet peurvuiañ.
Nova Cançó
Tud zo a gav dezhe e c'haller keñveriañ ar MPBN gant nova cançó Katalonia peogwir e oant bet ganet dindan div ziktatorelezh.
Pouelcheg
Ur yezh digenvez eo ar pouelcheg. Komzet eo gant 5 pe 6 a dud er Bampa en Arc'hantina. Komzet e oa e Chili gwechall ivez met aet da get eo aze.
Gwelet ivez
Yezhoù Arc'hantina
Gvokoeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù glavdaek eo ar gvokoeg (g(e)voko, ghboko, kuvoko, ngossi, ngoshi pe ngoshe-ndhang) komzet gant tro-dro da 20.00 den en ehoo e Borno hag Adamawa e Nigeria dreist-holl (20.000 den e 1990) hag ivez e Kameroun.
Arondisamant Oudenaarde
Arondisamant Oudenaarde a zo unan eus an c'hwec'h arondisamant eus proviñs Reter Flandrez e Belgia.
Istor
Arondisamant Oudenaarde a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall (tri arondisamant ennañ) an Escaut (departement van de Schelde e nederlandeg) eus Belgia, bet savet e 1795.
Kumunioù ha rannoù Arondisamant Oudenaarde
Kumunioù
{|align="left"
Dora Riparia
An Dora Riparia (Dueira en okitaneg) zo anv ur stêr en hanternoz Italia, e Piemonte, adstêr d'ar Po war e lez kleiz, ha 125 km hed dezhi.
Arondisamant Oudenaarde
Kumunioù ha rannoù Arondisamant Oudenaarde
Rannoù
Dora Riparia
Gerdarzh
Eus anv latin ar stêr, Duria minor, en enep da Duria major (an Dora Baltea). Un dourredenn eo dòira e piemonteg. Dreist al latin e teu dora eus ur wrizienn indezeuropek *dura / duria, a zo paot en Europa (gwelit anv ar stêr Douro e Portugal), er broioù keltiek dreist-holl. Tabut zo avat a-zivout orin keltiek ar ger. Dont a ra eus anv ar froud Ripa, andon bennañ ar stêr Dora Riparia.
Damsterdiep
thumb|right|150px|Lec'hiadur ar ganol en [[Izelvroioù]]
Dampsterdiep a zo ur ganol e proviñs Groningen en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Belos (Egipt)
Belos (Βήλος e gregach) a oa mab d'an doue Poseidon ha d'ar briñsez Libya. Daou vreur en doa : Agenor ha Leleks. Roue Egipt e oa, ha dimeziñ a reas da Ac'hiroe, pe da Side, hag a roas hec'h anv da gêr Sidon.
Bugale
Daou vab o doe: Aigyptos ha Danaos.
Hervez Euripides en doe daou vugel all: Kefeüs ha Fineüs.
Hervez skridoù all e oa tad da Lamia.
Verlincthun
Verlincthun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre serriñ mouezhiet treuzskrivet [b] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 102.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar fonem divouezh [p] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat ha kaletaat hag ivez dre ar c'hemamdur dre c'hwezhañ ouzh ar fonem ruz [f] (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Hervez reolennoù fonotaktikel ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dre serriñ hag ivez ar c'hwibanennoù, e dibenn ur ger pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "Liveadur").
Dinomyidae
Dinomyidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev eus ar c'herentiad : ar pakarana.
Leet speak
Al Leet speak (e leet speak : 1337 5|*34|<), eus ar saozneg "elite speak" ("yezh ar re wellañ"), a zo ur skritur oc'h implij an arouezennoù alphanumerel ASCII en un doare digomprenus evit an dud n'int ket boaziet (a-wechoù anvet noob (pe n00b) ganto) evit kaout un doare eskemm spesius. Ar priñsip a zo implij arouezennoù a seblant tost d'al lizherennoù boaz, da skouer, 5 e plas S, 7 e plas T hag evit an tu pellañ |_| e plas U pe |< e plas K, hep klask doujañ d'ar reizhskrivañ pe d'ar pennlizherennoù.
Ar yezh-mañ a vez implijet dreist holl gant ar Geeked, an hackers pe ar c'hoarierien.
Orin
Al lizherenneg 1337 a zo ganet e fin ar bloavezhioù 1980 war ar BBS underground, gant ur meskaj a gerioù teknikel e pellgomzerezh hag e stlenneg.
Implijet eo bet er penn-kentañ gant an dud ampart (elite) evit mirout d'ar re all (lamer) da vont er fichennaouegoù kizidik diwar-benn ar morlaerezh pellgomz (phreaking) ha urzhiataerel (hacking, crack...)
Ouzhpenn da se ez zo diaesoc'h, e-pad ur gaozeadenn eus sujedoù kizidik, reperiñ ar gerioù : "Morlaer" a zeu da vezañ "|\/|0r143r" da skouer...
N'eus reolennoù reizhskrivañ resis ebet.
Fforest Fawr
Mougevioù brudet Dan yr Ogof a zo e mervent ar Fforest Fawr, e-kichenik kêriadenn Craig-y-nos. Daou hent a dreuz ar Fforest Fawr, an A4067 etre Ystradgynlais ha Pontsenni, hag an A470 etre Merthyr Tudful ha Aberhonddu.
Mac'haon
Mac'haon (Μαχάων e gregach), mab da Asklepios (doue ar medisinerezh) ha da Epione, breur da b-Podaleirios, a oa roue Trikke ha surjian, dimezet da Antikleia, ha meur a vugel en doa bet ganti: Aleksanor, Sfyros, Polemokrates, Nikomac'hos ha Gorgasos.
Brezel Troia
Gant 30 nev ez eas d'ober brezel da Droia. Ober a reas war-dro ar vrezelourien gloazet, Menelaos ha Filoktetes. Mont a reas e-barzh marc'h Troia. Gloazet e voe gant Paris.
Mervel a reas e-kerzh dekvet bloavezh brezel Troia: hervez Homeros e voe lazhet gant Eurypylos, mab da d-Telefos, hervez Apollodoros gant Penthesileia, rouanez an Amazonezed.
1842
Diwar-benn bloavezh 1842 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Mac'haon
Brezel Troia
Tiegezh Aristoteles a lavare diskenn eus Mac'haon.
1842
Oseania
5-8 maggio: gran parte del centro storico di Amburgo viene distrutto da un devastante incendio 8 maggio: grave disastro ferroviario in Francia nei pressi di Meudon. A seguito di un deragliamento, 55 dei 770 passeggeri perdono la vita. 14 agosto: finisce la seconda guerra Seminole, gli indiani Seminole vengono scacciati dalla Florida all'Oklahoma. 27 settembre: a Nysa viene fondata la congregazione delle Suore di Santa Elisabetta 9 ottobre: presso Capo di Ponte viene fondata la congregazione delle Suore di Santa Dorotea di Cemmo Adolphe Sax realizza a Parigi il primo esemplare di sassofono
Arzoù ha lizhiri
.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1842
Yezhoù kotonamek
Ur familh-yezhoù digenvez eo ar yezhoù kotonamek komzet gant pobloù-orin e biz Mec'hiko ha kreisteiz Teksas (Stadoù-Unanet).
ABP
ABP a c'hell talvezout :
Apeldoorns Kanaal
Apeldoorns Kanaal  a zo ur ganol e Gelderland en Izelvroioù.
Kamorzh
Kamorzh a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
Palefarzet : ouzh 1, en argant e deir moualc'henn en sabel, e gab en gul karget gant teir pempdiliaouenn en argant, hag a zo Lannuon; ouzh 2, en sabel e seizh mailhenn en argant, 3, 3, 1, ha a zo Aradon; ouzh 3, en gul e nav bezantenn en aour, 3, 3, 3, hag a zo Malastred; ouzh 4, en aour e deir treustell kommek en glazur, e gab en gul, hag a zo Langueouez; e greiz holl, goudreustellet etre argant ha glazur a zek pezh, teir gebrenn en gul (ar c'hentañ krennet), balirant, hag a zo la Rochefoucault.
Aozerien ː Ao. de Roche hag It. Méeus
Brezel-bed kentañ
Parkwaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù podokoek eo ar parkwaeg (parkwa, podoko, paduko, pawdawkwa, (gwadi) parekwa pe kudala) komzet gant tro-dro da 30.000 den e norzh Kameroun (1993).
Aduarderdiep
thumb|right|150px|Lec'hiadur ar ganol en [[Izelvroioù]] thumb|right|150px| Aduarderdiep e Steentil, e kêr [[Zuidhorn.]] Aduarderdiep a zo ur ganol e proviñs Groningen en Izelvroioù.
Gwagenez
Gwagenez (Vue e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Bro-Raez, e Bro-Naoned, e Liger-Atlantel, er c'hreisteiz d'al Liger.
Joseph Kabila
thumb|200px|right|Joseph Kabila D'ar 4 a viz Mezheven 1971 eo bet ganet Joseph Kabila Kabange, e Hewa Bora, e bro Fizi (Su-Kivu), politikour eus Republik Demokratel Kongo. Prezidant eo deuet da vezañ war-lerc'h e dad Laurent-Désiré Kabila paz eo drouklazhet d'ar 16 Genver 2001 e-pad eil brezel Kongo. Gounit a ra an dilennadegoù demokratel kentañ aozet er vro d'ar 27 a viz Du 2006. E penn Strollad ar bobl evit an Adsevel hag an Demokratelezh emañ. Addilennet eo e 2011, daoust d'an dilennadeg bezañ bet amreizh hervez aozadurioù broadel koulz hag etrebroadel. Étienne Tshisekedi, e eneber en eil tro an dilennadeg, a nac'h anzav an disoc'h embannet ha goulenn digant ar bobl mont da vanifestiñ. E 2016 ne c'hall ket mont war ar renk evit an trede gwech ha goursezañ a ra ar votadeg sine die, o tevoudañ un enkadenn bolitikel. Dalc'het eo an dilennadegoù prezidant e 2018 ha tamallet eo ez eus bet floderezh yoc'hek. E 2019 e lez Joseph Kabila e sez prezidantel da Félix Tshisekedi (mab Étienne) ha dont a ra da vezañ senedour a-hed buhez. Kemer a ra ivez an titl a « brezidant a enor ».
Kensonenn diweuz dre serriñ divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre serriñ divouezh treuzskrivet [p] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 101.
Kavet e vez stank ar fonenn [p] evel fonem (pe evel alofonenn fonemoù all) e-touez yezhoù ar bed hag gant yezhoù 'zo, da skouer ar yezhoù indez-aryek komzet en India, e vez enebiet meur a doare [p] an eil ouzh ar re all ar al live fonologel.
Mankout a ra, avat, ar fonenn [p] e tro-dro da 10% eus holl yezhoù ar bed ma vez implijet gante ar gensonenn mouezhiet par [b], evel da skouer en darn vrasañ eus ar yezhoù komzet tro-dro d'ar Sahara, en o zouez an arabeg unvan. N'ouzer ket hag-eñ eo bet kollet ar fonenn-mañ gant ar yezhoù-se a-hed ar wezh. E familh-yezhoù all, da skouer ar c'hentkeltieg hag ar c'henteuskareg e vanke ar fonenn [p] daosut ha ma raent gant ar fonenn [b] ivez hervez an enklaskoù bet kaset da-benn war an dachenn-se.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [b] hag ouzh ar fonem ruz mouezhiet dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Hervez reolennoù fonotaktikel ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar c'hwibanennoù, e dibenn ur ger pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "Liveadur").
East Anglia
Skeudenn:Meurastumm.png Evit ar rouantelezh kozh anvet East Anglia, sellit ouzh ar pennad Rouantelezh East Anglia. East Anglia (a vefe Anglia ar Reter pe Reter Anglia e brezhoneg) zo ur rannvro e Bro-Saoz. Dont a ra an anv eus hini unan eus ar rouantelezhioù angl-ha-saoz, Rouantelezh East Anglia, anvet e-unan diwar pobl an Angled, deuet er eus douar-bras Europa da reter Enez Vreizh.
Gwagenez
Ardamezioù
Rannet : ouzh 1 en glazur e deir c'hregilhenn en aour ; ouzh 2 en sabel e annev loc'hañ ouzh kleiz ha difoupañ ouzh beg, billonoù o kouezhañ diwarni, heuliet gant ur morzhol orfebour sourinet, an holl en aour ; e gab en gul amgranellet en argant a beder fezh, mogeriet en sabel
East Anglia
E-pad pell eo bet diresis a-walc’h bevennoù ar rannvro-se. Hiziv ez eo ur rannvro implijet evit ar stadegoù hag a zo enni Norfolk, Suffolk, Essex, Hertfordshire, Bedfordshire, Cambridgeshire ha kêr Peterborough.
Troad vialis
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad vialis (saoz. vialis case) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma tremen un dra pe un den bennak a-hed ur c'horeenn pe un hent, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "gant", "dre" pe "oc'h implijout" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad vialis gant gant ar yezhoù eskimoek-aleutek, da skouer en inuktitut:
Ostrakism
thumb|Darbodoù implijet evit mouezhiañ an ostrakism. An anvioù skrivet zo [[Perikles, Kimon hag Aristides (eus ar c'hrec'h d'an traoñ)]]
An Ostrakism (henc'hresianeg ὀστρακισμός, ostrakismos ) a oa un ensavadur politikel eus an demokratiezh atenat eus ar Vvet kantved kent J.K. a gase ur c'heodedad en harlu e-doug dek vloaz, hep na gollfe e vadoù.
Mont en dro an Ostrakism
Hervez an hengoun e vije bet savet gant Kleistenes, met ar c'hentañ mouezhiadenn ostrakism ne c'hoarvezas ken e 488 kent J.K.. Bep bloaz e-pad ar c'hwec'hvet pritaneia e vouezhie an eklezia (Bodadenn ar geodediz) da c'houzout hag eñ e oa ret implijout an ostrakism. Mouezhiet e veze o sevel an dorn, ne oa tamm breud ebet ha ne veze meneget anv ebet. Pa veze mouezhiet a-du gant an ostrakism en em vode bodadenn ar geodediz en-dro e-doug ar pritaneia war-lerc'h, en ur vodadenn veur (katekklesia) a oa ret kavout enni 6000 mouezhier. Kement keodedad a felle dezhañ mouezhiañ a skrive anv an den en doa c'hoant da gas en harlu evit mad an holl war un darbod priaj pe ur grogen istr (alese ar ger ostracon a vez graet eus an darbodoù). Ur wezh ouzhpenn ne veze breudadenn ebet. Pa veze tizhet ar muiañ-niver gant un anv e-pad ar vouezhiadeg e veze ret d'an den kuitaat ar geoded dindan dek devezh hag evit dek vloaz. Alies koulskoude e veze galvet en-dro an dud ostrakizet a-raok diwezh an harlu.
Alies e voe implijet an ostrakism evel arm politikel er stourmoù etre an hetaireia (kostezennoù brientinien) e kard kentañ ar Vvet kantved kent J.-K.. Dielfennadur ar c'hantadoù a ostraka adkavet o furchal an agora en deus diskouezet e veze skrivet an anvioù war an darbodoù gant un dek dorn disheñvel hepken evit ur memes mouezhiadeg : ar brouenn eo e vezent prientet en a-raok hag ingalet goude gant pennoù ar c'hostezennoù d'an dud a oa dindane, hag e veze renet ar vouezhiadeg e-giz-se. Kadarnaet eo an disoc'h-se gant lennegezh an henamzer : Ploutarc'hos, e buhez Aristides (VII, 7–8), a zanevell e c'houlennas ur c'houer diskol digant Aristides skrivañ e anv evitañ war e zarbod. Er memes arroudenn e tispleg an aozer penaos e voe ostrakizet Hyperbolos e 417 a-drugarez d'un emglev etre Nikias ha Alkibiades a zlee bezañ dalc'het ur vouezhiadeg diwar o fenn er bloaz-se.
Ar c'hentañ den ostrakizet a oa un den anvet Hipparkos war-dro 487, heuliet e 486 gant Megakles eus tiegezh an Alkmeonided. E-touez an dud anavezet zo bet ostrakizet e kaver Ksantippos, Aristides yaouankañ, Temistokles, Kimon ha Toukidides. Hyperbolos eo an den diwezhañ da vezañ ostrakizet da c'hoût dimp (war-dro 417).
An ostrakism e keodedoù all
Kavout a reer ensavadurioù damheñvel en un nebeud keodedoù all, dimp da choût : Efezos, Sirakuza, hag Argos.
Gouzout a reer a-drugarez da Aristoteles e veze implijet un doare ostrakism en Argos.
E Sirakusa, e veze skrivet an anvioù war delioù gwez-olivez (πέταλον, petalon). Padout a rae an harlu e-doug pemp bloaz. Diodoros Sikilia ne ro ket ar mare ma veze implijet an ensavadur-se. Resisaat a ra e oa bet impijet diwezhatoc'h evit kondaonidigezh Tindarides d'ar marv e -454, pa fellas dezhañ dont da vezañ tirant, hag e oa bet dilezet nebeut goude, rak ditreiñ a rae ar geodediz a dalvoudegezh diwar an aferioù foran. Harluet e voe Hermokrates e -411 ha Diokles e -408 diouzh Sirakuza met n'ouzer ket hag eñ e voe implijet an ensavadur-se.
Hermodoros, mignon Herakleitos a voe harluet gant Efeziz gant ar gerioù da-heul : « Ra ne vo den a vefe gwelloc'h evidomp ; ma'z eus unan ra'z aio da vevañ gant tud all. » . Ar meneg berr-se ne ro titour ebet war padelezh an ensavadur na diwar-benn he mont en-dro. N'haller ket e dostaat eta en un doare resis eus an ostrakism atenat en tu all d'e implij a-enep ar vrientinien.
Nélson Gonçalves
Nelson Gonçalves, pe Antônio Gonçalves Sobral hervez e wir anv, ganet d'an 21 a viz Mezheven 1919 e Santana do Livramento, e Rio Grande do Sul, ha marvet d'an 18 a viz Ebrel 1998, zo ur c'haner ha sonaozer eus Brazil, brudet-bras er bloavezhioù 1950.
E vuhez
Portugaliz divroet da Rio Grande do Sul e oa e dud, met goude ganet o mab ez ejont da chom da São Paulo ma tremenas e vugaleaj, e karter Brás. Gant e dad ez ae d'ar foarioù: an tad a c'hoarie an hini dall hag a sone biolin, ar mab a gane. Mekanikour e voe ivez, ha kampion boks e tolead São Paulo pa oa 16 vloaz. Dimeziñ a reas da Elvira Molla ha daou vugel o doe. Pa oa dilabour ez eas da servijer en ostaleri e vreur, en  avenida São João.
E 1939 ez eas da chom da Rio de Janeiro. E 1941 e reas ur bladenn 78 tro, a reas un tamm berzh. Brudet e voe dre ar skingomz er bloavezhioù 1940 ha 1950, diwar skouer Orlando Silva ha Francisco Alves.
Em 1952 e timezas da Lourdinha Bittencourt, a gemeras lec'h Dalva de Oliveira en Trio de Ouro. Dibriediñ a rejont e 1959.
Roberto Carlos
Roberto Carlos zo anv meur a zen brudet e broioù ha meteier disheñvel:
Nélson Gonçalves
E vuhez
Em 1965 ec'h addimezas da Maria Luiza da Silva Ramos, ha daou vugel o doe, Ricardo da Silva Ramos Gonçalves ha Maria das Graças da Silva Ramos Gonçalves. Sikouret e voe gant e bried da zilezel an dramm.
Wandalaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù mandarek eo ar wandalaeg (wandala, mandara pe ndara) komzet gant tro-dro da 42.800 den en holl e Kameroun (23.500 den e 1982) hag e Nigeria (20.000 den e 1993).
Nélson Gonçalves
E vuhez
Tonioù samba dreist-holl a savas, ha muiañ ma labouras a voe entre 1941 ha 1998. Kanañ a reas tango ivez Kenlabourat a rae dreist-holl gant Adelino Moreira. Goude ma oa mouezhiet-kaer e oa gag ivez. Breinet e voe e vuhez gant kokain.
Wandalaeg
Dek rannyezh ez eus:
Nélson Gonçalves
E vuhez
Mervel a reas d'e 79 bloaz. Beziet eo e bered São João Batista (Cemitério São João Batista) en Rio de Janeiro.
Berzh
Eil kaner ar vro eo evit a sell ar pladennoù gwerzhet (62 million), war-lerc'h Roberto Carlos (77 milion).
E 2001 e voe savet ur film diwar-benn e vuhez gant Elizeu Ewald.
Mervel a reas diwar un taol-kalon e ranndi e verc'h Margareth, e Rio de Janeiro.
Angelo Giusti
Angelo Giusti a zo bet ganet d'an 19 a viz Kerzu 1901 e Lucca (Italia) ha marvet e 1986.
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Mestr ASIGC (Associazione Scacchistica Italiana Giocatori per Corrispondenza - Kevredigezh C'hoarierion Pellechedoù Italia). Dont a reas ar maout gantañ e 1955 er 7 Kampionad Italian Pellechedoù. Eilvet e voe en 8 Kampionad hag en 9 Kampionad, daoust dezhañ bout tapet kement a boentoù hag ar re a voe trec'h, goude an dispartiañ teknikel.
Steglitz-Zehlendorf
thumb|300px|Lec'hiadur ar 6 arondisamant e [[Berlin]] thumb|100px|Ardamez an arondisamant
Steglitz-Zehlendorf a zo 6vet arondisamant (Bezirk) Berlin. Savet eo bet 2001 pa'z eus bet kendeuzet div bastell-vro : Steglitz ha Zehlendorf.
Ar c'harterioù
thumb|200px|Karterioù ar 6 arondisamant Abaoe adreizhadenn 2001, eo rannet Steglitz-Zehlendorf e 7 karter (Ortsteil):
Parti Socialiste (Frañs)
Ur strollad politikel gall eus an tu kleiz eo ar Strollad sokialour gall, e anv ofisiel Parti Socialiste krouet e 1905. Anvet e oa SFIO neuze, ha deuet eo da vezañ ar Strollad sokialour, pe PS e 1969.
E penn ar gouarnamant gall eo bet etre 1981 ha 1986, hag adarre etre 1988 ha 1993, hag adarre etre 1997 ha 2002.
War o lec'hienn ofisiel e vez embannet palioù ar strollad.
Ezel eus PSE Strollad Sokialour European an hini eo.
Filomela (mamm Patrokles)
Filomela a oa, hervez Gaius Julius Hyginus, gwreg Menoitios ha mamm Patrokles.
He fried a oa unan eus an Argonaoted, he mab unan eus ar vrezelourien akean e brezel Troia.
Koulskoude en deus kavet Apollodoros Aten teir gwreg arall da Venoitios hag e c'hallje pep hini anezho bezañ bet mamm Patrokles:
Divwerzenn
Un divwerzenn zo ur barzhoneg, pe un darn eus ur barzhoneg, enni div werzenn klok o ster hep gwerzennoù all.
Dedemsvaart (kanol)
Dedemsvaart  a zo ur ganol e proviñs Overijssel en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Divwerzenn
Er c'hatekiz e veze klasket deskiñ gourc'hemennoù Doue e stumm divwerzennoù :
Un doare da aesaat an deskiñ eo an divwerzennoù, evel an teirgwerzennoù hag ar pedergwerzennoù ivez.
Barzhoniezh vrezhonek
Gwerz Ker Is zo savet evel-se : Er ganaouenn Metig :
Ute Lemper
Ute Lemper (4 a viz Gouere 1963 e Münster) a zo ur ganerez hag un aktorez alaman brudet dreist-holl evit bezañ kanet tonioù savet gant Kurt Weill. En Upper West Side, Manhattan e New York emañ o chom. Hec'h emvuheskrid a voe embannet e Berlin e 1995. Livourez eo ivez, livadurioù nevezklasel eo a vez livet ganti.
He buhez
Ganet e voe e Münster en ur familh katolik. Pa oa 16 vloaz e kemeras perzh er strollad punk  Panama Drive Band. Goude-se ez eas da akademiezh dañs Köln ha da skol-c'hoariva Max Reinhardt e Vienna.
Kemeret he deus perzh e meur a gomedienn war gan evel Cats, Peter Pan, perzh Sally Bowles e Cabaret, ha hini Velma Kelly e Chicago. Reiñ a reas he mouezh da Ariel e stumm alamanek ar fiñvtresadenn The Little Mermaid.
Lakaet e voe da Crossover Artist of the Year for 1993/1994 gant ar magazin Billboard. Kemeret he deus perzh e meur a sonadeg evel da skouer The Wall e 1990. Evel kanerez hec'h-unan e teuas da vezañ brudet pa ganas tonioù Kurt Weill ha tonioù kabarett alaman all ar bloavezhioù 1930. E 1992 ec'h enrollas Illusions, da enoriñ Marlene Dietrich hag Édith Piaf. Sonerezh pop he deu graet ivez, kanet en alamaneg, galleg pe saozneg. En he fladenn Punishing Kiss e kaver tonioù savet a-ratozh eviti gant Scott Walker, Nick Cave, Tom Waits, Elvis Costello, Philip Glass ha Neil Hannon. Brudet eo he doare da ganañ evel en he fladenn City of Strangers, da enoriñ Sondheim, hag an doare dibar ma kan "The Ladies Who Lunch". E 1998 e teuas er-maez an dastumad All That Jazz: The Best of Ute Lemper.
Evel aktorez e c'haller gwelout anezhi evel Marie Antoinette e L'Autrichienne (1989), e Prorva, Bogus, Jean Galmot, aventurier, Prospero's Books, Appetite ha Prêt-à-Porter. Kemeret he deus perzh ivez e sonerezh meur a film evel Homo Faber, Kissing Jessica Stein hag Appetite.
Troad prolativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad prolativel (saoz. prolative case) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma tremen un dra pe un den bennak dre un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "dre" pe "a-dreuz" e brezhoneg, da skouer en morvdeg-erzyeg:
Alies eo bet astennet e ster, deuet da dalvezout "en ur ober gant" pe "oc'h implijout an doare-mañ'n-doare" evit kas un ober da-benn, evel e finneg (prolatiivi), kollet gantañ e ster-rik kentañ, da skouer:
An troad prolativel en euskareg
Tostoc'h eo an droad instrumentel en euskareg (merket gant al lostger -[e]z) ouzh ster astennet an troad prolativel (suffix -[e]z).
Kanaal Buinen-Schoonoord
Kanaal Buinen-Schoonoord  a zo ur ganol e Drenthe en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Charles Baudelaire
Charles Pierre Baudelaire, barzh gall, bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1821 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'an 31 a viz Eost 1867.
E oberenn vrudetañ Bleunioù an droug, a gaver un dibab barzhonegoù anezhi lakaet e brezhoneg gant Koulizh Kedez el levr Krefen Yuzaz gouestlet an darn vrasañ anezhañ da vBaudelaire. Un dibab eus Barzhonegoùigoù e komz-plaen hag eus Va c'halon lakaet en noazh a gaver da heul. (An Diaoul Dieub, 2012, p.8-96.)
"Barzhonegoù adsavet em yezh – outo c'hwezh ar bleud-soufr." eme an troer war bevare pajenn ar golo. "Hag ar frei Baudelaire – a zigoras douar ar varzhoniezh arnevez – a sin tost eus an trifarzh eus al levr."
Luciano Lilloni
Luciano Lilloni a zo bet ganet d'an 25 a viz Gwenholon 1929 e Milano (Italia) ha marvet d'an 28 a viz Ebrel 2000 e Luino (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian.
E 1952 e voe roet dezhañ an titl a Vestr gant Kevre Italian an Echedoù (FSI) goude e 9vet plas e Kampionad Italia.
E 1959 ha 1960 e teuas ar maout gantañ e Kampionad Italian an Echedoù dre Lizher aozet gant an ASIGC (Associazione Scacchistica Italiana Giocatori per Corrispondenza - Kevredigezh Italian ar C'hoarierion Echedoù dre Lizher). Tapout a reas e live kentañ a Vestr Etrebroadel (dre lizher) gant an ICCF (International Correspondence Chess Federation - Kevre Etrebroadel an Echedoù dre Lizher).
Delf
Delf a zo ur ganol gozh (sur a-walc'h savet a-raok ar bloavezh 1000) e proviñs Groningen en Izelvroioù.
Gododdin
thumb|300px|Ar Gododdin hag o amezeien thumb|right|250px|Yr [[Hen Ogledd pe "an Hanternoz kozh ". Kartenn eus hanternoz Enez Vreizh a-raok aloubidigezh ar Saozon]] right|thumb|350px|Enez Vreizh er bloaz 802. Lonket eo bet rouantelezh Gododdin gant [[Northumbria. ]]
Ar Gododdin a oa ur bobl vrezhon a veve e biz Enez Vreizh (e kreisteiz Skos hiriv) hag a savas ur rouantelezh vrezhon e bro pobl ar Votadini, en hanternoz da Moger Hadrian, goude ma voe aet kuit ar Romaned. Amezeien e oant d'ar Bikted en hanternoz, da Vrezhoned Strat Clut er reter, ha re Bryneich er c'hreisteiz. Met aloubet e voe honnezh gant an Angled, ha diwar neuze e komzer eus Bernikia kentoc'h.
Gododdin zo ur ger kembraek a vremañ, diwar Guotodin en hengembraeg, ha Votadini e predeneg moarvat, hag e latin.
Ar Rouantelezh
N'oar ket sur betek pelec'h en em lede ar rouantelezh ent resis, met dre vras edo etre Stirling ha Bernikia. Ar re a oa e kornad Clackmannanshire a oa anavezet evel ar Manaw Gododdin (Watson, 1926; Jackson, 1969). Hervez a gonter edo ar rouaned o chom e daou lec'h: Traprain Law ha Din Eidyn (Edinburgh, a zo Dùn Éideann e gouezeleg), ha moarvat ivez e Din Baer (Dunbar). Pa'z eas kuit ar Romaned, war-dro 410, e kreder e voe kemeret Eburacum (York), kêrbenn an hanternoz roman, gant  Coel Hen  (Old King Cole). Hennezh, hervez Morris, a vije bet an diwezhañ eus an Duces Brittanniarum (Duged ar Vrezhoned) dindan ar Romaned. Gant se e teuas da vout ur seurt roue meur en hanternoz Britannia, hini ar Vrezhoned (hep ar Bikted), marteze bro ar Votadini. Honnezh eo ar vro a vo anvet Hen Ogledd pe Hanternoz Kozh. Goude e varv e voe rannet ar vro moarvat. War-dro 470 e oa aet douaroù ar Votadini d'ober rouantelezh Gododdin, hag ar c'hreisteiz, etre ar stêrioù Tweed ha Tees a deuas da vout Bryneich, pe Bernikia, a voe aloubet diwezhatoc'h hag a yeas da ober un darn eus Rouantelezh Northumberland.
Rouaned Gododdin
Goude 470
Hervez David Nash Ford e oa heñvel rouaned Gododdin ha re Lothian, ha meneget int er 'Pedigree 16' eus Harleian MS 3859. Ar roue Lot pe Leudonus, an hini en deus roet e anv da Lothian, a zo meneget e anv e mojenn Sant Kentigern.
Cunedda, a savas Rouantelezh Gwynedd en hanternoz Kembre hervez ar vojenn, a vije bet ur pennkadour eus Manaw Gododdin hag ac'h eas war-du ar mervent.
Goude 500
Er kantved e voe aloubet Bryneich gant an Angled, ha diwar neuze e voe anavezet evel Bernicia. Klask a rae an Angled kreskiñ o rouantelezh war-du an hanternoz, diwar-goust ar Vrezhoned. War-dro 600 e kouezhas 300 brezelour eus Gododdin en emgann Catraeth (moarvat Catterick en North Yorkshire), hervez a gont ar barzh brezhon Aneirin en e glemmgan Y Gododdin.
E 638 e oa bec'h war gêr 'Din Eidyn', ha marteze e voe kemeret gant an Angled, rak seblantout a ra Gododdin bezañ bet dindan Bernicia diwar neuze. Petra a voe graet d'an dud, lazhañ pe sujañ, n'ouzer ket. Bernicia a deuas da vout ul lodenn eus Northumbria, hag e 954 e voe diskaret gant rouantelezh danat (viking) York. Goude-se ez eas d'ober ul lodenn eus Bro-Saoz unanet, met e 1018 e voe kemeret gant roue Bro-Skos Malcolm II betek ar stêr Tweed.
Doire
Doire zo un anv-lec'h a gaver e div yezh, iwerzhoneg ha galleg, hogen distaget disheñvel.
Men in Black II
Men in Black II a zo ur film stadunanat gant Barry Sonnenfeld deuet er-maez e 2002.
Synopsis
Serleena, un ezdouaradez dindan tres un top-model, a zo e penn ar raktres.
J a zibab labourat en dro gant e genlabourer kozh a n'en deus soñj ebet eus ar MiB hag a zo bremañ war e leve evel implijad eus an ti-post.
1844
Diwar-benn bloavezh 1844 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1844
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1844
Burkina Faso
Burkina Faso zo ur stad eus kornôg Afrika, e diazad ar stêr Volta. Emañ etre Mali er c’hornôg, Niger er reter, Benin er gevred, ha Togo, Ghana hag Aod an Olifant er c’hreisteiz. Ouagadougou eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ. Talvezout a ra anv ar vro kement ha "bro an dud onest".
A-gozh eo annezet ar vro, pa gaver roudoù eus mab-den enni ken abred ha 7000 kent J.K. Er e teuas da vezañ ul lodenn eus an Impalaeriezh Songhai, unan eus galloudoù bras ar rannved-se, daoust da enebiezh ar bobl Mosi a oa o chom eno. E dibenn an e tremenas rouantelezh Mosi Ouagadougou dindan beli Bro-C'hall.
Ezel eo Burkina Faso eus Unaniezh Afrika, Kumuniezh Armerzhel Stadoù Kornôg Afrika hag Aozadur ar C'hevelerezh Islamek.
Douaroniezh
Un hin drovanel he deus Burkina Faso. Daou goulz-bloaz a zo : hini ar glaveier, etre Mae/Mezheven ha Gwengolo, hag ar c'houlz-bloaz sec'h e-kerzh ma c'hwezh an harmattan, un avel tomm ha sec'h a zeu eus ar Sahara. Goloet eo al lodenn vrasañ eus ar vro gant an argompezenn, gant ul leur plad ha livet alies en okr gant al laterit a zo ennañ. Er Mervent ez eus un torosad kragek lec'h ma kaver beg uhelañ ar vro, an Tenakourou (749 m).
E-barzh tri diazad emañ stêrioù ar vro dreist-holl : hini ar Volta, hini ar g-Komoe hag hini an Niger.
Rannoù melestradurel
Abaoe 2001 eo rannet Burkina Faso e 13 rannvro : thumb|left|Rannvroioù Burkina Faso
Deskadurezh
An muiañ niver a dud zo analfabetek e Burkina Faso. An analfabetegezh a sko muioc'h ar merc'hed. Hervez al lezenn eo ret skoliata ar vugale etre 6 ha 13 bloaz.
Peder skol-veur foran a zo.
Tingry
Tingry a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Libya (merc'h Epafos)
Libya (henc'hresianeg : Λιβύα, Libya, pe Λιβύη, Libye) a oa merc'h Epafos. Gant an doue Poseidon he doe tri mab : Belos, Leleks hag Agenor.
El Fuerte
El Fuerte zo un anv-lec'h spagnolek a gaver e Mec'hiko, e Sinaloa:
Eürytos
Meur a Eürytos (henc'hresianeg : Εὔρυτος) zo e mojennoù Henc'hres.
D. H. Lawrence
David Herbert Lawrence, anavezetoc'h evel D.H. Lawrence (Eastwood, 11 a viz Gwengolo 1885 – Vence, 2 a viz Meurzh 1930) a oa ur skrivagner saoz.
Men in Black
Men in Black (troet e brezhoneg evel « paotred e du ») a zo liammet gant sujedoù disheñvel :
Léon Blum
Léon Blum a zo bet ganet d'an 9 a viz Ebrel 1872 e Pariz ha marvet d'an 30 a viz Meurzh 1950 e Jouy-en-Josas a oa ur Politikour sokialour ha den-Stad gall.
Blum a zo bet penn ar rann gall d'an Etrevroadel labourer (SFIO, strollad sokialour), ha prezidant kuzul ar ministred, pe penn ar gouarnamant gall adalek ar bloavezh 1936 betek 1937 ha goude-se adalek miz Meurzh betek miz Ebrel bloavezh 1938.
Penn gouarnamant ar Republik c'hall da c'hortoz adal miz Kerzu 1946 betek miz Genver 1947, e bodad a vezo e-karg reiñ lañs da ensavadurioù ar pevare Republik.
An adkempennoù a zegaso a vezo reoù araokour war an dachenn sokial (ar vakañsoù gopret, merc'hed er gouarnamant, reduiñ ar prantadoù labour...). Hiziv an deiz c'hoazh ez eo gwelet evel ur penn diaz d'ar sokialouriezh c'hall.
E vuhez
Ganet en ur familh marc'hadourien eus bourc'hizelezh israelat paris, Leon Blum en deus graet studioù a live uhel o deus kaset anezhañ davet ur vicher rannet etre oberezhioù politikel dreist-holl er C'huzul Stad hag oberezhioù lennegel.
E fin an 19vet kantved e krog da stourm evit an SFIO, dont a ra da vezañ ur buruteller anavezet ha labourat a ra gant ar gazetenn L'Humanité. Da heul disparti an tu kleiz e kendalc'h Tours e 1920 gant ar re a felle dezho heuliañ an trede Etrevroadel hag ar re n'o doa ket c'hoant, Léon Blum a zeu e-penn ar strollad sokialour e Kambr an deputeed. Met e-keñver ekonomiezh ha kevredigezh, leon Blum a zo marksour-kenañ. Fellout a ra dezhañ e vefe perc'hennet a-stroll an doareoù produiñ.
E 1936, an talbenn poblek, un emglev sinet etre argomunourien hag ar sokialisted, a c'hounez an dilennadegoù deputeed. Leon Blum a zo a-du da vezañ e penn ar gouarnamant a zeu diouzh drec'hadenn-se.
Eñ eo ar c'hentañ yuzev o vezañ prezidant ar C'huzul. Diwar an orin-se eo taget gant an tu dehou pellañ. Taget eo ivez gant ar gomunourien a rebech dezhañ chom hep sikour republikaned Spagn, met ivez peogwir eo bourc'hiz ha peogwir ne gendalc'h ket gant ar reformiñ evit aesaat buhez al labourerien.
Gantañ eo bet sinet emglev Matignon evit krekiñ eus 10% goproù al labourerien, evit lakaat e plas 2 sizhunvezh koñje gopret hag evit digreskiñ an eurvezhioù labour eus 48e da 40e.
Klasket en deus stourm ouzh Hitler met den n'eus selaouet anezhañ.
Depute adarre e 1940, n'eo ket a-du evit leuskel an holl c'haloudegezhioù da pétain. Barnet eo eta e Riom e 1942 ha kaset d'ur c'hamp kreizenniñ e Buchenwald hag e Dachau.
Dieubet e vo gant gant an amerikaniz. Distreiñ a ra e Frañs ha prezidañ a ra Kuzul an dieubiñ e-pad ur vloavezh met delezel a raio e berzh politikel.
Gwez (kumun)
Gwez a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ska-P
Istor
Ar ganaouenn "Como un rayo" gant hini Rayo Vallecano, ar strollad mell-droad, a zo deuet da vezañ arouez tud straed Vallecas e Madrid.300px|right Ar ganaouenn-se, evit darn anezho, a zo deuet da vezañ evel ur c'han broadel goude ma vefe bet skignet ken alies e tavarnioù Vallecas. Tamm-ha-tamm eo bet anavezet Ska-P evel ur strollad gant komzoù hag a lavare ar pezh a soñjent a ya fall er bed.
Trasimeno
Al lenn Trasimeno zo ul lenn en Italia, anvet ivez lenn Perugia, e Proviñs Perugia, en Umbria, dezhañ 128 km² a c'horread, un tammig bihanoc'h evit lenn Como.
Ska-P
1995-1996 : An Derou
Tony Escoba hag a oa ar c'hoarier gitar nemetañ er strollad az eas kuit. Goude bezañ bet klasket ur gitarour e-pad pell, e choazjont Joxemi eus Larraga (Navarra). Ar pezh a glaskent er strollad ne oa ket ur c'hoari dreist-ordinal met ar fed kavout unan hag a errufe da santout ar ganaouenn hag ar c'homzoù evel ma vefe e istor dezhañ. Goude-se ec'h erruas PiPi, hag a oa an hini hag en em dreuzwiske evit kanaouennoù zo, hag a sikoure da gargañ ha diskargañ ar binviji. Dont a reas o fladenn nevez er-maez El vals del obrero e-kerzh an 9º Festival Vallecas Rock. Kroget e vezer bet da gomz diwar o fenn evel ur strollad gant abadennoù souezhus ha plijus, kanaouennoù lusket mat, ha tud treuzwisket hag a zesach an holl.
1997-1999: "Eurosis", hag o c'hentañ abadennoù etrevroadel
Erruet enrolladur Eurosis, o zrede pladenn, ha setu c'hoazh abadennoù nevez dre Vro-Spagn a-bezh, ha kroget ganto d'en em ziskouez muioc'h-mui e Bro-C'hall. O c'hentañ troiad a grogas en Arc'hantina, hag e kendalc'hjont da vont war-zu Mec'hiko, hag en em ginnigjont evel ur strollad underground eus Bro-Mec'hiko. Da Vec'hiko e tistrojont goude un nebeud mizioù. Pako, toserezh ha krouer ar strollad Ska-P a laoskas ar strollad da gouezhañ pa deuas Luismi, c'hoarier nevez toserezh. Setu goude ur pennadig amzer e adkrogjont da c'hoari war-eeun. Mont a rejont da Italia hag e kemerjont perzh en un abadenn anavezet-tre du-se.
2000-2002: Ar mareoù gwellañ
Embann a rejont ur bladenn nevez anvet Planeta Eskoria, e-lec'h ma teuler pled e kaletaont o sonerezh, hag en em lakont da vezañ siriusoc'h. An troiadoù bras a voe muioc'h anezho e Bro-C'hall, Italia, Suis ha Bro-Spagn. Adalek ar mare-mañ e teujont da vezañ ur strollad etrevroadel. E 2002 ec'h embannjont o 5vet bladenn Que corra la voz, hag a zeuas da vezañ marteze ar bladenn glokañ eus ar strollad. Kavet e vez eus a bep seurt er bladenn-se : kalz a lusk, fent ha komzoù soñjet mat. Listennad ar broioù a anavez Ska-P a gresk, kement ken e krogjont gant un droiad european ha bedel, rak distreiñ a rejont ivez da Amerika Latin, Arc'hantina, Chile ha Mec'hiko.
2003-2004: Abadennoù "Incontrolable"
E 2004 e voe embannet o fladenn Incontrolable, e-lec'h ma 'z eus enrolladennoù war-eeun evit Europa a-bezh, hag un DVD gant 13 enrolladenn e Nyon, e Suis ha Pariz. Estreget-se, eo bet ouzhpennet holl videoklipoù ar strollad ha skeudennoù eus an abadennoù diwezhañ.
2005-2006: Un "ehan diresis"
Goude muioc'h eget 10 vloaz a obererezh, e C'hwevrer 2005 e tisklerjont e vefe graet ganto un ehan diresis. "Chom a reomp digor d'un distro bennak un dro bennak", eme ar strollad. Lavarout a rejont e vefe graet un droiad diwezhañ.
O abadenn diwezhañ a voe c'hoariet e Bro-Spagn d'ar 24 a viz Gwengolo 2005 e "la Cubierta de Leganés", hag o abadenn vras diwezhañ a voe en Arc'hantina e miz here 2005. Evit echuiñ troiad diwezhañ ar strollad e voe dibabet ganto ec'h echufe o istor e-lec'h ma oa kroget, en Arc'hantina. An arc'hant bet gounezet e-kerzh an abadenn-se a voe roet da gevredigezhioù disheñvel en Arc'hantina.
Sinaloa
Sinaloa zo un anv-lec'h eus Mec'hiko:
Ska-P
2005-2006: Un "ehan diresis"
E 2006, 6 miz goude e vefe bet paouezet gant ar strollad, e tisklerias ar c'haner Pulpul d'ar mediaoù, e kendalc'hfe da skrivañ kanaouennoù, ha spi en doa, e vefe ar c'homzoù-se komzoù ur bladenn nevez gant Ska-P.