cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xenornis setifrons
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt hag artropoded all.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreiz (e reter Panamá) ha Suamerika (gwalarn Kolombia).
Ambleside
Ambleside zo ur gêr eus Cumbria, e gwalarn Bro-Saoz. Gwechall e oa e kontelezh kozh Westmorland. War lez lenn Windermere emañ, e park natur Lake District.
Istor
Er c'hreisteiz da Ambleside emañ dismantroù ar c'hreñvlec'h roman kozh anvet Galava.
Rochementru
Rochementru zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun ar Bineg.
Eugène Béjot
thumb|right|200px|"Ur straed e Pariz", 1898, [[Dallas Museum of Art]]
Eugène Béjot, bet ganet e Pariz d'ar 31 a viz Eost 1867 hag aet d'an Anaon er memes kêr d'an 28 a viz C'hwevrer 1931, a oa un engravour hag ul livour gall.
Studiañ a reas en Académie Julian e Pariz.
Alfoñs
Alfoñs zo un anv-badez brezhonek a orin germanek. Un anv rouez eo, hag unan eus ar re dibaot a gaver al lizherenn ñ enno (e-touez an nebeudig re all : Frañsez, Gwioñvarc'h...).
Eugène Béjot
Mignon e oa d'an engravour Félix Buhot ha d'ar skrivagner Georges Bataille.
Alfoñs
Orin
Dont a ra eus an anv germanek Adelfuns, eus adel (uhel, nobl, a gaver ivez en Adelheid) ha funs (prest), ha talvezout a ra kement ha "den uhel prest (d'en em gannañ)". Dre an anv gallek Alphonse eo deuet e brezhoneg.
Adstumm
Alphons e Buhez ar Sent, 1912.
Amazonia
Amazonia (portugaleg : Amazônia ; spagnoleg : Amazonía pe Amazonia) a zo ur rannvro naturel e Suamerika dindan un darn vat eus Diazad ar Stêr-Amazon. Ur goadeg trovanel c'hleb eo. War-dro seizh milion a gilometradoù-karrez a zo dindan ar rannvro-se, en o zouez war-dro 5,5 milion a gilometradoù-karrez a goadeg c'hleb. En tu-hont d'an hanter eus koadegi trovanel gleb ar bed a ya d'ober koadeg Amazonia, hag an hini binvidikañ evit a sell al liested naturel, met en arvar emañ pa vez korvoet kalz hag ez a an digoadañ war-raok d'un tizh bras.
Villarta-Quintana
Villarta-Quintana zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Supermarine Spitfire
Ar Supermarine Spitfire (e saozneg: tufer tan) a oa unan eus an nijerezioù emgann unplas implijet ar muiañ gant ar RAF hag ar Gevredidi e-kerzh an Eil Brezel-bed. Ouzhpenn 20 300 skouerenn eus ar c'harr-nij a zo bet savet.
Río Eo
Ar Stêr Eo, pe Río Eo, zo ur stêr eus Galiza, e biz ar vro, etre Galiza hag Asturiez. Aberiñ a ra er Ría de Ribadeo ma kengej gant stêrioù arall, evel ar río Grande.
Smiley Lewis
Smiley Lewis (1913-1966) a oa ur c'haner blues stadunanat eus Orleañs Nevez. Fats Domino (1928-) a gane er memes doare eveltañ, hogen un tamm diwezhatoc'h, a reas kalz muioc'h a verzh egetañ.
Villarroya (La Rioja)
Villarroya zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Adolfo Suárez
Adolfo Suárez González (25 a viz Gwengolo 1932 – 23 a viz Meurzh 2014) a oa ur politikour spagnol. Kentañ Ministr Spagn e voe etre 1976 ha 1981.
Studioù a reas e skol-veur Salamanca. Mont a reas e-barzh ar Movimiento Nacional, ul luskad politikel krouet gant aduidi Francisco Franco, ha tapout a reas er strollad-se a garg a sekretour meur. Ren a reas skinwel ar stad ivez, dindan ren Franco.
Villavelayo
Villavelayo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Trevelin
Trevelin (Trevelín a vez skrivet a-wechoù gant spagnolegerien, Trefelin e vije e kembraeg) zo ur gêr e gwalarn Proviñs Chubut, en Arc'hantina er Wladfa, tost d'an harzoù gant Chile, e departamant Futaleufú, war lez ar stêr río Percey. 516 km zo alese da Rawson, er reter, kêr-benn Chubut.
Adolfo Suárez
Pa'z eas Juan Carlos Iañ da roue Spagn, goude marv Franco, e anvas Adolfo Suárez da gentañ ministr d'ar 4 a viz Gouere 1976. Gant Adolfo Suárez e voe degaset kemmoù en aozadur ar stad, tamm-ha-tamm, da lakaat anezhi da vezañ demokrateloc'h. Klask a reas chom hep displijout d'an arme a oa feal d'an urzh kozh ha klevet war un dro galv ar c'hostezennoù a c'houlenne un adreizh a-vras da aozadur ar stad.
Trevelin
Poblañs
4 856 a dud a oa o chom enni en 2001 (26,9 % a gresk abaoe an 3828 a dud a oa e 1991). 8vet kêr ar broviñs eo.
Pape‘ete
Pape‘ete (distaget: [papeˈʔete]; skrivet alies Papeete e galleg) eo kêr-benn Polinezia Frañs. Kêr vrasañ Enez-Tahiti ha Polinezia c'hall eo. E tolead kêr e oa 178 173 a dud e 2007.
Trevelin
Douaroniezh
E lodenn c'hleb Patagonia emañ.
Adolfo Suárez
Sevel a reas ur strollad politikel eus ar c'hreiz, an Unión de Centro Democrático da harpañ e bolitikerezh. Trec'h e voe ar strollad-se er votadeg kentañ a voe aozet d'ar 15 a viz Mezheven 1977 hag adanvet e voe Adolfo Suárez da gentañ ministr, en un doare demokratel ar wech-mañ. Goude votadeg 1979 e chomas Suárez e penn ar gouarnamant.
E zilez a roas avat e miz Genver 1981. Kuitaat a reas ar strollad UCD e 1982, evit mont da sevel ur strollad all, ar Centro Democrático y Social, met ar strollad-se ne reas ket berzh e dilennadeg 1982. Paouez a reas Suárez da vat gant ar politikerezh e 1991.
Trevelin
Gerdarzh
Un anv kembraek eo anv Trevelín, savet diwar ar gerioù tref (kêr)ha melin (milin), abalamour d'ar vilin gentañ, anvet "Los Andes", savet eno gant ar C'hembread John Daniel Evans e 1889.
Istor
Kreizon Kembreiz Cwm Hyfryd e oa Trevelin, an draonienn anvet Valle 16 de Octubre e spagnoleg peogwir e voe krouet an drevadenn d'ar 16 a viz Here 1888.
E 1902, pa oa bec'h etre Arc'hantina ha Chile diwar-benn gouzout da be vro e oa an tolead, e voe mouezhiet gant tud Kembre, ar brasañ niver d'ar poent, a-du gant Arc'hantina.
Mirdi
Er Museo Histórico Regional, diazezet e milin gozh John Evans, hag er Museo Cartref Taid e c'haller gwelout un toullad arrebeuri a oa d'ar miliner. Nepell emañ bez marc'h John Evans, Malacara (Dremm fall), a gollas e vuhez o lammat eus ur vri serzh e-kerzh un arsailh gant an Indianed.
San Tomaso Agordino
San Tomaso Agordino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Set Ma'at her imenty Ouaset
Set Ma'at her imenty Ouaset (anv arabek a-vremañ: Deir-el-Medineh) a oa ur gêriadenn ma veve ar gilvizien a oa karget da sevel temploù ha mein-bez faraoned Traoñienn ar Rouaned e-pad ar rouantelezh nevez.
Lec'hiet eo war ribl kleiz (ribl ar c'hornôg) an Nil a-dal da Ouaset (Louksor a-vremañ).
Villoslada de Cameros
Villoslada de Cameros zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Caius Marius
Caius Marius (-153 / -86) a oa ur ur jeneral hag un den a Stad roman bet ganet e Cereatae, e-kichen Arpinium, e -157 hag aet da anaon d'an 13 a viz Genver 86 a-raok J.-K. Trec'h war ar Gimbred hag e brezelioù Jugurtha, derc'hel a reas an ofis a gonsul seizh gwezh e-pad e esped, ar pezh ne oa ket bet gwelet biskoazh. Adreizhadennoù a-bouez en deus graet en armeoù roman. Sevel a reas un arme a vicher a gemeras lec'h ar galvadegoù keodediz a veze implijet betek kreiz ar Republik roman. Gwellat a reas ivez ar pilum, un dared, hag e reas cheñchamañtoù bras e framm lojistig an arme roman.
Buhez
- Anv zo anezhañ e-kerzh seiziz Numancia (-134)
- tribun (-119)
- pretor (-116)
Rivamonte Agordino
Rivamonte Agordino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Caius Marius
Buhez
- aet gant Metellus da Afrika a-enep Jugurtha
- koñsul e -107, da heul Lucius Cassius
- trec'h war Jugurtha (-106)
- koñsul pemp bloaz : -104, da heul Caius Flavius; -103, da heul Lucius Aurelius; -102, da heul Quintus Lutatius; -101, da heul Marcus Aquillius; -100, da heul Lucius Valerius
Brétigny-sur-Orge
Brétigny-sur-Orge zo ur gumun eus Bro-C'hall, war-lez ar stêr Orge, en departamant Essonne.
Caius Marius
Buhez
- trec'h war an Deutoned, e-kichen Aix, (-101)
Brétigny-sur-Orge
Gerdarzh
Dont a rafe eus ar ger latin « britiniacum », pezh a ziskouezfe e oa perc'hennet an douar (dre aotre ar roue frank moarvat) gant ur Brezhon, da vare divroadeg brezhoned Enez Vreizh, er V-vet VIvet kantved. E domani ar rouaned frank edo Brétigny etre ar Vvet hag an VIIIvet kantved. Iskis koulskoude e vefe ken pell eus an aod.
Caius Marius
Buhez
- trec'h war ar Gimbred, e Verceil
Brétigny-sur-Orge
Gerdarzh
Pa voe krouet ar gumun e veze skrivet Bretigny, hogen Brétigny adalek 1801. Anv ar stêr ne voe staget nemet en 1898.
Caius Marius
Buhez
- trec'h war an Italianed kevreded (-90 / -88)
Taibon Agordino
Taibon Agordino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Julie Adams
Julie Adams, Betty May Adams hervez he gwir anv, ganet e 1926, zo un aktourez stadunanat.
Brudet eo evel kouronkerez er film Creature from the Black Lagoon.
Caius Marius
Buhez
- aet da Anaon e Roma, e -86, hervez ar pezh e vez lavaret, goude bezhañ lonket gantañ re a win (hervez re all : evit en em zistruj).
Viniegra de Abajo
Viniegra de Abajo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Parlez-moi d'amour (kanaouenn)
Parlez-moi d'amour a zo ur ganaouenn c'hallek savet e 1924 gant Jean Lenoir (1891-1976).
Kanet e voe gant ur bern arzourien all : Vicki Brown, Patrick Bruel, Gigliola Cinquetti, Dalida, Sacha Distel, Carlos Gardel, Juliette Gréco, Dayna Kurtz, Marie Laforêt, Bruno Laplante, Les Stentors, Catherine McKinnon, Mireille Mathieu, Milva, Akihiro Miwa, Nana Mouskouri, Linda Ronstadt, Demis Roussos, Lucienne Vernay, Wallace Collection en o zouez...
Sirolo
Sirolo zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Courtonne-la-Meurdrac
Courtonne-la-Meurdrac a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados.
kantved
Eil brezel-bed, Even 1944: abalamour d'ar brezel e varvas un den nann-soudard e Courtonne d'an 12, e-pad Emgann Normandi; lazhet e voe gant ur vombezadeg.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz
Koad
Ar c'hoad (pe ar c'hoed) a zo unan eus danvezioù, kalet ha neudennus d'ar peurviuañ, hag a ya d'ober ar gwez. E kef ar gwez e kaver ar muiañ a goad.
Benjamin Biolay
Benjamin Biolay, bet ganet d'an 20 a viz Genver 1973 e Villefranche-sur-Saône (Bro-C'hall, departamant Rhône) a zo ur c'haner, ur soner, ur sonaozer hag un aktour gall.
Savet en deus Benjamin Biolay kanaouennoù evit un toullad kanerien : Henri Salvador, Juliette Gréco, Françoise Hardy, Isabelle Boulay, ha kenlabouret en deus gant Jeanne Cherhal, Keren Ann, Carla Bruni, Elodie Frégé, Vanessa Paradis, h.a. Graet en deus war-dro pladenn e c'hoar Coralie Clément. Savet en doa ivez ur strollad anvet Home, gant e wreg, an aktourez Chiara Mastroianni.
E bladennoù e-unan
2001 : Rose Kennedy 2003 : Négatif 2005 : A l'origine 2007 : Trash yéyé 2009 : La Superbe 2012 : Vengeance 2017 : Palermo Hollywood.
Cognac
Cognac zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Charente, er rannvro Akitania-Nevez. Emañ war lez ar stêr Charente. Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Cognaçais anezho e galleg.
Anavezet eo Cognac abalamour d'an died anvet diwarnañ hag a reer en tolead, ar c'hognak.
Phycodurus eques
Phycodurus eques a zo ur spesad pesked-mor, kar d'ar c'hezeg-mor. Ar spesad nemetañ an hini eo er genad Phycodurus.
Annez
Kavet e vez en doureier er-maez da aodoù kreisteiz ha mervent Aostralia.
Peter May
Peter May a zo ur romantour skosat hag ur senarioour evit ar skinwel, ganet e Glasc'ho d'an 20 a viz Kerzu 1951.
Kanton Baiona-Reter
Kanton Baiona-Reter zo ur c'hanton eus Iparralde, en Euskal Herria, e departamant ar Pireneoù-Atlantel, savet diwar proviñs kozh Lapurdi.
Un darn eus kêr Baiona zo ennañ.
Peter May
Deuet eo da vezañ brudet e Bro-C'hall gant an trilogie écossaise dreist-holl, tri romant diwar-benn enklaskoù polis Fin McLeod, hag a c'hoarvez en Enez Leòdhas, e gwalarn Bro-Skos.
Elisabeth von Württemberg (1767–1790)
thumb|left|An arc'hdug [[Franz Iañ Aostria|Franz Aostria.]]
Elisabeth von Württemberg (1767–1790), a oa ur briñsez alaman Württemberg, hag a voe Arc'hdugez Aostria hag Impalaerez Santel dre he dimeziñ d'an Arc'hdug Franz Aostria.
He buhez
Ganet e oa e Treptow an der Rega. Merc'h e oa da Friedrich II, dug Württemberg ha d'e bried Dorothea von Brandenburg-Schwedt.
He c'hoar Sophie Dorothee von Württemberg a oa dimezet d'an tsarevitch Paol Iañ Rusia ha mamm e oa d'ur ribitailh bugale. An impalaer Joseph II, a felle dezhañ skoulmañ un emglev gant Rusia enep Prusia. Evit se eo e klaskas aozañ darempredoù klouaroc'h etre an div gurunenn dre zimeziñ ur c'hoar d'an tsarevna d'e niz, an arc'hdug Franz, a oa e bennhêr, hag a oa a da vout impalaer war e lerc'h.
Dimeziñ a reas en 1788. Heuliañ a reas kentelioù kan Salieri.
He marv ha goude
Neuze e voe dilennet he zad-kaer, hag a oa dug-meur Toskana bete neuze, da impalaer, evel Leopold II. Tostik kenkent, d'ar 15 aviz Eost, dre abegoù politikel, e voe addimezet an arc'hdug intañv d'ur geniterv, Marie-Thérèse de Bourbon-Naples (1772 – 1807), hag a oa merc'h da Ferdinando IV, roue Naplez, ha merc'h-vihan da Marie-Thérèse d'Autriche ha Marie-Caroline d'Autriche. Hag un toull mat a vugale o doe.
Serra de' Conti
Serra de' Conti  zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Arte
Arte pe Association relative à la télévision européenne (gwell e kav Ministrerezh ar Sevenadur (gall) Association de retransmission télévisuelle européenne) a zo ur chadenn skinwel c'hall-alaman hollek bet savet e 1986 evit skignañ abadennoù sevenadurel had desavadurel. Tost eo an anv ouzh ar ger gallek hag a sinifi arz ivez.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Zarratón
Zarratón zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Caltanissetta
Caltanissetta zo ur gêr hag ur porzh war aod kreisteiz Sikilia e proviñs Caltanissetta, en Italia. Ur stal purañ eoul-douar zo eno.
Gerdarzh
Un anv arabek eo, eus qal'at an-nisa, kastell ar gwragez.
Viniegra de Arriba
Viniegra de Arriba zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Klervi Ily
Klervi Ily zo un oberourez vrezhonek.
Skoliet eo bet e Diwan ha graet studioù brezhonek e Skol-veur Brest.
Da eil e Priz ar Yaouankiz e oa deuet he romantig Bed Alastaaïr e 2007,.
Rosenau
Rosenau zo un anv-lec'h alamanek.
Leiothrichidae
Leiothrichidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a c'hwezek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad bremañ :
Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet un nebeud spesadoù :
Ray Johnson
Raymond Edward "Ray" Johnson, bet ganet d’ar 16 a viz Here 1927 e Detroit hag aet d’an Anaon d’an 13 a viz Genver 1995 e New York, a oa un arzour stadunanat.
Zarzosa
Zarzosa zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Llanbeblig
Ur gêriadenn e-kichenik Caernarfon, e Gwynedd, eo Llanbeblig, war lez ar stêr Seiont. Er Grennamzer e oa e kombod Arfon Is Gwyrfai, evel Segontium.
Iliz Llanbeblig
Emañ iliz Llanbeblig e kichen ar gaer: savet e voe e dibenn ar marevezh roman. Savet e vije bet gant Peblig ( Publicius er latin), ur mab da Macsen Wledig hag Elen Luyddog, hervez ar vojenn grenngembraek Breuddwyd Macsen Wledig.
Llangynllo
Llangynllo zo anv meur a lec'h e Kembre :
Ponferrada
Ponferrada zo ur gumun e proviñs León, e Castilla y León, hag eil brasañ kêr ar broviñs.
Stéphane Foucart
Stéphane Foucart zo ur c'hazetenner gall hag a skriv e Le Monde.
Les Provinciales
Les Provinciales (pe  Lettres écrites par Louis de Montalte à un provincial de ses amis et aux RR. PP. Jésuites sur le sujet de la morale et de la politique de ces Pères ) zo ur bodad triwech lizher, e galleg, gant ar skrivagner gallek Blaise Pascal.Embannet entre Genver 1656 ha Meurzh 1657.
Monte Roberto
Monte Roberto zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Flavius Victor
Impalaer roman ar C'hornog, 387 / 388
Mab Magnus Clemens Maximus Augustus (ur Spagnol) impalaer roman eus 384 da 388, ha da Elen a Gaernarvon. (ur Vretonez)
Bet ganet e (Seguntium / Caernarvon) war dro 380 - 381.
Savet aogust = impalaer, e Trier, gant e dad, e 387.
Bet lazhet gant Arbogast, feal da dTheodoz, e fin 388, e oa bugel c'hoazh (7 vloaz) : Cujus filius Victor eodem anno ab Arbogast comite interfectus est in Gallia = Lazhet eo bet e vab Victor e Galia ar memes bloaz gant ar c'hont Arbogast.
Baseball
Ar baseball zo ur sport a-stroll doare bazh-hag-horell. Memes mammenn a vez dezhañ hag evit ar c'hriked. Ezhomm zo eus ur balisenn hag ur volotenn evit gellet c'hoari. Ar balisenn a servij da skeiñ war ur bolotenn bet lañset, manegoù a vez d'he adtapout. C'hoariet e vez war un dachenn geot ha traezh.
Astorga (Spagn)
Astorga zo ur gumun e proviñs León, e Castilla y León.
Loíza
Loíza zo ur gumun hag ur gêr e biz Puerto Rico, en hanternoz da Canóvanas.
Baseball
Ma n'eo ket sklaer c'hoazh orin ar c'hoari, ar pezh a vez anat atav ez eo a belec'h e teu ar reolennoù a implijer hiziv-an-deiz c'hoazh. Ar re gentañ a zo bet embannet e 1845 er Stadoù-Unanet Amerika, graet e vez « Knickerbocker Rules » anezho.
Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix
'''Unsere Liebe Frau im Walde-St. Felix' (Senale-San Felice'' en italianeg) zo ur gumun e Sutirol, en Italia.
Castel Colonna
Castel Colonna a oa ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche, hag ur 1000 a dud o chom enni.
Kendeuzet e oa bet gant Ripe ha Monterado d'ar 1 a viz Genver 2014 d'ober kumun nevez : Trecastelli.
Istor
Tomba di Senigallia e oa anv ar gumun betek 1921, pa voe anvet Castel Colonna.
Al-Ittihad
Al-Ittihad (الاتحاد en arabeg, |אל-אתיחאד en hebraeg, a dalvez An unvaniezh) a zo ur gazetenn arabek pemdeziek a vez embannet e Haifa en Israel. Bet eo bet media pouezusañ an Arabed en Israel, perc'hennet eo gant Maki (Strollad komunour Israel), hag hiziv an deiz eo renet gant Ahmad Sa'd, bet dileuriad Maki/Hadash er C'hnesset.
Istor
Krouet e voe e 1944 gant Emile Toma, Fu'ad Nassar ha Emile Habibi. Embannet e voe evit ar wech kentañ d'ar 14 Mae 1944. Habibi a reas war-dro betek 1989, Kelaouenn Kevre Dieubidigezh Vroadel Palestina e oa d'ar mare-se. Diwar miz Gwengolo 1945 e voe embannet en anv Kendalc'h al Labourerien Arab. Berzet e voe gant an aotrouniezh vreizhveuriat e miz C'hwevrer 1948, hag adembannet e voe d'an 18 a viz Here 1948. Al-Ittihad a voe ar gazetenn arabek nemeti krouet a-raok krouidigezh Israel hag a gendalc'has goude. .
E 1953 e voe embannet ur pennad dael diwarnañ diwar-benn Brezel Korea en Al-Ittihad hag er gazetenn hebraek heñvel anvet Kol HaAm. Israel Rokach, hag a oa ministr an diabarzh, a c'houlennas ma vefe berzet an div gelaouenn e-pad pemzektez. Kaset e voe an afer dirak Lez uhelañ Israel hag ar berzidigezh a voe nullet.
Tra ma kollet ar c'hazetennoù komunour all lodenn vrasañ o lenenrien goude brezel 1956 e teuas a-benn Al-Ittihad da zerc'hel hag e 1961 e voe tizhet en-dro an niver a lennerien a oa bet a-raok ar brezel. E-pad ur pennad e kreskas an niver a lennerien. Ur gazetenn sizhuniek e oa pa oa bet krouet, goude-s e voe embannet div wech ar sizhun, ha bemdez diwar 1983.
Abalamour da gudennoù argant e voe kaset burevioù ar gazetenn da di ar strollad politikel Hadash e Nazaret, ha goude-se e voent adkaset da Haifa. E 2006 e voe raktreset distreiñ da Al-Hariri Road, met distrujet e voe ar savadur gant ur fuc'hell e-pad brezel Liban.
Hervez a lenner en Haaretz ez eo aet kuit lod brasañ kazetennerien gozh ar gazetenn er bloavezhioù tremenet, peogwir e kave dezho ne oa ket mui liezegezh er gazetenn, met kentoc'h savboent Maki.
Wings
Wings, pe Paul McCartney and Wings, a oa ur strollad sonerien rock bet savet e 1971 gant Paul McCartney, e wreg Linda, an tabouliner Denny Seiwell hag ar gitarour Denny Laine (bet er strollad The Moody Blues).
Kanton Baiona-Kornôg
Kanton Baiona-Kornôg zo ur c'hanton eus Iparralde, en Euskal Herria, e departamant ar Pyrénées-Atlantiques, savet diwar proviñs kozh Lapurdi.
Un darn eus kêr Baiona zo ennañ.
Mitsubishi A6M
Ar Mitsubishi A6M “Zero” a oa ur chaseour bombezer skañv implijet gant Morlu impalaerel Bro-Japan e bourzh an ien nijerezed eus 1940 da 1945. Daoust ma oa Zeke e anv kod ofisiel e-touez ar Gevredidi e oa anavezet gwell dre e lesanv a Zero, deuet eus e anv er morlu impalaerel, chaseour bourzh a seurt 0, da lâret eo Rei shiki Kanjo sentoki (零式艦上戦闘機), berraet en un doare ofisiel e Rei-sen eus tu ar Japaned. Ar berradur a veze implijet ar muiañ avat e-touez an nijerien japanat eus ar mare-se (evel e-touez ar Japaned hiziv) a oa Zero-sen, rak ar gerioù saoznek zero ha gallek zéro a oa bet degaset e Bro-Japan e diwezh an gant an ijinourien saoz ha gall a veze degemeret evit sevel un industriezh hag un arme vodern. Anavet e oa an nijerez eta dindan an anv Zero e-touez ar Gevredidi ha Zero-sen e-touez ar Japaned.
Pa oa kroget d'ober gantañ abred en Eil Brezel-bed e veze sellet ouzh ar Zero evel an hini varrekañ er bed a-douez an nijerezioù emgann kaset gant un douger-nijerezioù, war un dro embregadus-kenañ ha gouest da vont pell-kenañ. En taolioù emgann kentañ e c'hounezas ar Zero ur vrud vojennel evel karr-nij emgann, gant 12 karr-nij diskaret evit pep zero distrujet, met e-kreiz 1942 ur meskaj taktikoù nevez hag an implij eus ur sterniadur gwelloc'h a roas an tu da nijerien ar Gevredidi d'en em gannañ gant ar Zeroioù en un doare kempouesoc'h. Implijet e veze ivez an nijerezed-se gant an IJNAS alies evel chaseourien diazezet war an douar. E 1943, gwanderioù a denne da zesign ar c'harr-nij hag an diouer a gefluskerioù galloudusoc'h a lakaas ar Zeroioù da goll muioc'h-mui a efedusted a-enep chaseourien nevez ar Gevredidi o doa un nerzh tennañ, un hobrejon, hag un tizh brasoc'h, hag a oa tost o embregadusted da hini ar Zeroioù. Daoust d'ar Mitsubishi A6M da vezañ erru dispred e 1944 ne voe ket kemeret e lec'h morse penn-da-benn gant seurtoù nijerezed japanat nevesoc'h. E-pad bloavezhioù diwezhañ brezel ar Meurvor-Habask e voe implijjet ar Zeroioù evel karr-nij kamikaze E-doug ar brezel e voe savet muioc'h a Zeroioù evit forzh peseurt karr-nij japanat all.
Éditions du Rouergue
An Éditions du Rouergue, anavezet evel  Le Rouergue ivez, zo un embanner gallek en Okitania. Savet e oa bet an ti-embann e Rodez, e Rouergue kozh, hiziv emañ en Arle, e Provañs. Kendeuzet eo, abaoe 2004, gant un ti-embann all, Actes Sud.
Hallelujah
Hallelujah a zo ur ganaouenn gant Leonard Cohen e 1984, en albom Various Positions.
Beg Penn ar Roz
Beg Penn ar Roz zo ur beg-douar e mervent gourenez Kraozon. Gantañ eo serret Bae Douarnenez e tu ar gwalarn. Brav eo an trowardroioù, met distreset eo gant ur monumant d'ar morlu gall. Ac'hano e c'haller gwelout aod ar C'hab Sizun ha Bae Douarnenez.
Rainer Aostria
Rainer Aostria pe Rainer von Österreich en alamaneg zo anv meur a zen:
San Adrián del Valle
San Adrián del Valle zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Monterosso Calabro
Monterosso Calabro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
El dos de mayo de 1808 en Madrid
El dos de mayo de 1808 en Madrid, anvet ivez  La carga de los mamelucos en la Puerta del Sol o La lucha con los mamelucos zo, a-gevret gant El tres de mayo, unan eus brudetañ taolennoù al livour spagnol Francisco de Goya, graet en 1814, ha war ziskouez en Mirdi ar Prado, en Madrid.
Macaca ochreata
Macaca ochreata a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Bez' emañ e-touez ar seizh spesad makaked brosezat en enezenn Sulawesi (Indonezia).
Vallecillo
Vallecillo zo anv spagnolek meur a lec'h.
When Harry Met Sally...
When Harry Met Sally... (P'en em gavas Harry gant Sally...) a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Rob Reiner (1947-) ha deut e-maez e miz Gouere 1989 e Norzhamerika.
Pierre Tchernia
Pierre Tcherniakowski, anavezet evel Pierre Tchernia, bet ganet d'an 29 a viz Genver 1928 e Pariz hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Here 2016 er memes kêr, a oa ur sevener hag ur c'hinniger evit ar skinwel gall.
E Nevez eo bet beziet.
Castelbellino
Castelbellino zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Monte San Vito
Monte San Vito zo ur gumun italian e proviñs Ancona, er Marche.
Britton
Britton zo un anv-tud saoznek, un anv-lec'h, hag anv ul levr krennamzerel.
Anv-badez
Implijet eo bet evel anv-badez e SUA ivez.
Istor
Britton (lezenn) zo ul levr gallek, anezhañ ar c'hoshañ dastumad eus lezennoù Bro-Saoz, a vije bet savet war c'houlenn ar roue Edward Iañ.
Vallecillo (León)
Vallecillo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Maria Teresa di Borbone-Napoli
Maria Teresa di Borbone-Napoli, pe  Maria Teresa Carolina Giuseppina di Napoli e Sicilia (1772 – 1807), a oa ur briñsez italian eus Rouantelezh an Div Sikilia, hag a voe diwezhañ Impalaerez Santel ha kentañ Impalaerez Aostria.
Dimeziñ a reas da Franz II an Impalaeriezh Santel, hec'h eil pried e oa.
Bugale
Daouzek bugel he doe.
Kersti Kaljulaid
Kersti Kaljulaid, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1969 e Tartu, zo ur bolitikourez eus Estonia. Dilennet e oa bet da bempvet prezidant Estonia d'an 3 a viz Here 2016, a-raok kemer he c'harg d'an 10 a viz Here da-heul.
Yaouankiz
E 1987 e oa bet tapet un diplom ganti el lise Mustamäe e Tallinn. E-pad he studioù e oa ezel eus ar gevredigezh skiantoù, studiañ a rae al laboused dre an evnoniezh. Ezel e oa bet eus ar gevredigezh Filiae Patriae abaoe 1990. Daou vloaz war-lec'h e oa bet tapet ganti ur master bevoniezh e skol-veur Tartu.
Nectan Hartland
Sant Nectan, a-wechoù Nectan Hartland, a oa ur sant brezhon e Stoke, Hartland, Devon er kantved. Dezhañ eo dediet iliz Hartland.
An anv
Ur stumm lennek eo «Nectan» deuet eus al latin Nectanus, da vezañ tostaet da Neithon predenek ha da "Neizhan" brezhonek.
E saozneg komzet e vez graet gant Neghton, Nighton, Neighton.
Marc'heger ar Gergoad
Embannet e voe e 1939 evit ar wech kentañ gant Breuriez ar brezoneg er skoliou dindan stumm ul levrig, c'hwec'h pajenn ha pevar-ugent dezhañ. Skeudennet e voe an oberenn war-bouez unnek tresadenn gant Eujen ar Gelleg. Rannet eo al levrig etre tri fennad :
Adembannet e oa bet e 2009 gant Hor Yezh.
Pladennoù Nat King Cole
Ar pennad-mañ zo anezhañ ur roll eus pladennoù Nat King Cole.
Fuenferrada
Fuenferrada zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Wenzel Aostria
Wenzel von Österreich (1561 – 1578), a oa ur priñs aostrian eus Tiegezh Habsburg a voe Priol Meur Urzh Malta adalek 1577 e Kastilha. Mab e oa da Masimilian II an Impalaeriezh Santel ha d'e bried Maria Spagn.
Saguinus niger
Saguinus niger a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae. Unan eus ar spesadoù Tamarined an hini eo.
Gwechall e veze sellet outañ evel un isspesad eus Saguinus midas.
Doareoù pennañ
Ul loen-deiz an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh dreist-holl, petra bennak na ra ket fae ivez ouzh ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.
Annez
Brosezat eo e hanternoz Brazil.
Fuentespalda
Fuentespalda zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Villahermosa del Campo
Villahermosa del Campo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel.
Llangynllo (Powys)
Llangynllo zo ur gêriadenn vihan, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ en hanternoz da gêr Llandrindod hag er c'hornôg da Dref-y-clawdd ha harzoù Bro-Saoz. Redek a ra an Afon Llugwy dre ar gêriadenn.
El Vallecillo
El Vallecillo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Teruel, en Aragon.
Llangynllo (Powys)
Hervez a gonter e voe savet an iliz gant Sant Cynllo. Meur a feunteun vurzhudus zo er barrez, en o zouez Ffynnon Lwli, Pistyll Cynwy ha Ffynnon Haearn.
Ur porzh-houarn zo e Llangynllo.
Saguinus mystax
Saguinus mystax a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.
Llangynllo (Powys)
E 2011 e oa 369 a dud o chom e kumuniezh Llangynllo hag 28 anezho a oa kembraegerien (7,7%).
Saguinus mystax
Doareoù pennañ
Ur pevarzroadeg-deiz an hini eo.
Annez
Kavet e vez e koadeier trovanel Brazil, Perou ha norzh Bolivia.
Rúraíocht
Ar Rúraíocht, pe Kelc'hiad Ulaid, pe Kelc'hiad ar Skourr Ruz zo anv ur strollad mojennoù ha sagaioù veurgan skrivet er Grennamzer en Iwerzhon gwengelouriezh Iwerzhon, unan eus ar pevar c'helc'hiad gouezelek. Kaoz zo ennañ eus mojennoù ha harozed Ulad, ha kontelezhioù Armagh, Down ha Louth.
Unan eus an istorioù brudetañ eo hini an Táin Bó Cúailnge ma tal Kouc'houlin e-unan, ar pep brasañ eus an amzer, ouzh arme Medb, rouanez Connachta.
Bretteville-du-Petit-Caux
Bretteville-du-Petit-Caux a oa ur gumun eus Normandi, e Seine-Maritime.
Istor
En 1823 e voe staget Bretteville ouzh Varneville-aux-Grès d'ober Varneville-Bretteville.
Dita Parlo
Dita Parlo, bet ganet Grethe Gerda Kornstädt d'ar 4 a viz Gwengolo 1908 e Stettin (Impalaeriezh alaman d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'an 12 a viz Kerzu 1971 e Courbevoie (Hauts-de-Seine a-vremañ, Bro-C'hall), a oa un aktourez sinema alaman.
He buhez
Dizoloet e voe Dita Parlo gant an den a sinema alaman Erich Pommer tra ma oa-hi o teskiñ e Skol arz ar c'hoariva an Universum Film AG (pe UFA c'hoazh). Dont a reas da vezañ un aktourez vrudet da vare Republik Weimar, anavezet-mat he fennad-blev melen.
Ne reas ket berzh en Hollywood pa glaskas kendelc'her gant he micher er Stadoù-Unanet Amerika ha, da c'houde, ret e voe dezhi klask repu e Bro-C'hall da dec'hel diouzh an Nazied. Eno e talc'has he ferzhioù brudetañ, e L'Atalante (Jean Vigo) ha La Grande Illusion (Jean Renoir) peurgetket.
Pa darzhas an Eil Brezel-bed e voe berzet outi ober he micher e Bro-C'hall en abeg d'he broadelezh alaman. Bac'het e voe ha diaes he buhez betek 1949 pa voe didamallet da vat eus hec'h obererezhioù e-pad ar brezel. E 1949 eo ivez ec'h euredas d'ar pastor Franck Gueutal he devoa kejet gantañ pa oa-hi bac'het.
Macaca nigrescens
Macaca nigrescens a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Annez hag isspesadoù
Brosezat eo al loen en enezenn Sulawesi.
Michel Preud'homme
Michel Preud'homme, bet ganet d'ar 24 a viz Genver 1959 en Ougrée (Belgia), a zo bet ur melldroader etrebroadel belgiat, deuet da vezañ gourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Kib vell-droad ar bed
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh e :
Einion Offeiriad
Einion Offeiriad (marvet e 1349) a oa ur barzh kembraek eus ar.
Villahermosa
Villahermosa zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.
Elisabeth Amalie Aostria
Elisabeth Amalie Aostria, pe Elisabeth Amalie Eugenia Maria Theresia Karoline Luise Josepha (1878 in Reichenau an der Rax - 1960 in Liechtenstein) a oa arc'hdugez Aostria.
Merc'h e oa da Karl Ludwig von Österreich ha Maria Theresa Portugal, ha nizez d'an impalaer Franz Joseph ha d'an impalaerez Elisabeth, e vaeronez Sissi.
En 1903, e timezas da Alois Liechtenstein (1869-1955).
Pietro de' Medici
Pietro de' Medici (1554-1604) a oa ur priñs eus Firenze, mab yaouankañ Cosimo Iañ de' Medici, dug-meur Toskana, hag Eleonora di Toledo, a grougas e bried kentañ ha keniterv Eleonora di Garzia di Toledo‎. Brud en doa da vezañ bambocher ha gastaouer, un den rok ha feuls, ha leun a fallagriezh.
E 1571, da seitek vloaz, ez eas da chom da Roma, goude dimeziñ d'e geniterv Eleonora di Garzia di Toledo‎, nizez d'e vamm. E nevezamzer 1575 ez eas da Venezia.
Pa glevas e taremprede e wreg un den anvet Bernardo Antinori e soñjas en devoa kavet an tu d'en em zizober eus an hini a vire outañ da ren ar gwallvuhez a blije dezhañ.
E miz Gouhere 1576 e krougas e bried gant roll ur c'hi, er Villa Medici Cafaggiolo. Tamall a reas Bernardino Antinori da vezañ irienner, bac'het e voe ar paotr yaouank ha lazhet er vac'h, tra ma oa gwarezet Pietro gant e vreur dug-meur.
Addimeziñ a reas daoust d'e vrud fall. En 1593 e timezas da Beatriz de Meneses, un itron bortugalat pinvidik, a oa da baeañ e vern dle. Met kenderc'hel a reas da redek an douilhez ha da c'hastaouiñ, ha meur a vugel en doe gant Antonia Caravajal.
Mervel a reas e Madrid, da 50 vloaz.
Britton (lezenn)
Ar Britton zo ul levr gallek, anezhañ ar c'hoshañ dastumad eus lezennoù Bro-Saoz, a vije bet savet war c'houlenn ar roue Edouarzh Iañ.
Lavaret ez eus bet e oa bet savet gant John le Breton, eskob Hereford, met hervez an istorourien n'hall ket an eskob-se bezañ savet al levr.
Embann
Embannet eo bet ar Britton e Londrez gant Robert Redman, hep deiziad, hogen moarvat war-dro 1530. Adembannet e voe e 1640, reizhet gant Edmund Wingate.
Un droidigezh saoznek zo bet embannet gant R. Kelham en 1762.
E 1865 e voe graet trede embannadur ar skrid orin gallek, gant un droidigezh saoznek, aozet gant F. M. Nichol, evit University Press, Oxford.
Nat King Cole
E anv
Dont a ra e anv King Cole eus ar rimadell anavezet gant ar saoznegerien diwar-benn ar roue brezhon King Cole, troidigezh saoznek an anv brezhonek Coel Hen. An anvioù King, Duke, Count, zo bet roet d'un toullad sonerien jazz en amzer-se (Duke Ellinton, Count Basie...)
Hent-houarn Naoned-Orléans Kastell-Briant
Al Linenn Hent-houarn Naoned-Orléans Kastell-Briant a zo ul linenn hent-houarn etre Naoned, e Bro-Naoned, ha Kastell-Briant, e Bro-Naoned ivez, hag e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh.
Saguinus tripartitus
Saguinus tripartitus a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.
Doareoù pennañ
Ul loen-deiz an hini eo hag a vev er gwez.
Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.
Annez
Kavet e vez e Suamerika : reter an Andoù en Ecuador ha biz Perou.
Siboney (pobl)
Ar bobl Siboney, diwar ur ger arawak hag a dalv kement hag « ar re a vev e kevioù », a zo Amerindianed karib hag a veve en inizi Hispaniola ha Kuba.
D'ar mare ma teuas ar Spagnoled d'an Inizi, adal 1492, edo ar bobl Taino o kas ar re siboney kuit.
Ur c'hantved goude ne chome hini ebet anezho ken.
Koad Lannoez
Koad Lannoez eo trede koad brasañ Breizh, war-lerc'h koad Pempont ha koad ar C'havr. Estreget kumun Lannoez, en em astenn ar c'hoad dreist-holl e kumun Ar Govelioù war 4 195,94 ha. E 2007, an darn vrasañ eus ar c'hoad zo bet prenet gant ur gompagnunezh etrebroadel c'hall.
Doulon
Doulon zo ur gumun gozh a Vreizh e Liger-Atlantel, stag bremañ ouzh kumun Naoned.
Koad Lannoez
Deskrivadur
Kozh-Noe eo ar c'hoad-mañ ha gwall drenk e zouar. Emañ 90% eus ar c'hoad e kumun Ar Govelioù hag ar peurrest zo e Lannoez, er C'hrav-Sant-Laorañs hag e Pluvaeg e Bro-Sant-Brieg.
Un daouarc'heg rummet evel un TNLELP eo lodenn gwalarn ar c'hoad abalamour ma vez kavet ar plant Myrica gale, Pinguicula lusitanica ha glizheolez-delioù-hir du-hont. Gwez-derv, faou ha kelenn a vez kavet a-hont ivez.
Tri-ugent bennak spesad laboused, o vont da get evit un darn, 'zo bet renablet ennañ.
Istor
Etre 1756 ha 1886 e voe korvoet ar c'hoad evit pourchas govelioù Lannoez.
Ur gorread a 3 800 hektar, da lavaret eo 90% eus ar c'hoad, zo bet prenet e 2007 gant kompagnunezh Louis-Dreyfus, homañ he deus gwerzhet an takad-mañ e 2015 d'ar gompagnunezh ganadian Boralex hag he deus kroget da zifraostañ ar c'hoad hep tamm aotre ebet war un 12 km² bennak evit plantañ ur park rodoù-avel a rankje distrujañ 331 ha (8,7 %, eus ar c'hoad). Dre ma n'he doa Boralex tamm aotre ebet da gregiñ gant an difraostañ e oa bet harzet ar chanter gant lez-varn Roazhon d'an 11 a viz Gouere 2017.
Ne oa ket fin ar raktres avat, adprenet eo bet ar c'hoad gant ur strollad all ha daneveller publik an Naoned a erbed kenderc'hel gant al labourioù, a-hed-all eo staliet sichennoù betoñs ar rodoù-avel ha ledanaet ha teret eo an hentoù dija. Ensellet eo ar raktres gant ar C'huzul-Stad e miz Here 2019.
Villalba de los Barros
Villalba de los Barros zo ur gumun e Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Energiezh nevezadus
Gremm adnevezadus pe energiezh nevezadus pe energiezh adnevesaus a reer eus gremm a zeu eus andonioù a vez aspourvezet gant an natur a-hed buhez mab-den, evel gouloù an Heol, an avel, ar glav, ar mareoù-mor, an tonnoù hag an douarwrez. Evit kenderc'hañ tredan, tommañ an tiez hag an dour, kas karbedoù a bep doare ha kenderc'hañ gremm e-maez ar rouedadoù ez implijer ar gremmoù adnevezadus.
Ec'hon eo an tachennoù ma c'haller tapout gremmoù adnevezadus, ar pezh n'eo ket gwir pa gomzer eus an treloskoù kondon, na gaver nemet en un nebeud broioù. Dre ziorren arver ar gremmoù adnevezadus e teuer asur da gaout trawalc'h a c'hremm bepred, da vihanaat tommadur ar blanedenn ha da zigreskiñ ar c'houstoù.
Istor
Goude bout mestroniet an tan e teskas mab-den mestroniañ an avel evit kas bigi war an dour : testeniekaet eo bet bezañs bigi dre lien war ar stêr Nil pemp mil a vloavezhioù zo. Tostoc'h dimp e voe labour an dud, nerzh al loened, hini an avel ha hini an dour ar gremmoù adnevezadus implijetañ, kevret gant ar bevdolz e stumm ar c'heuneud.
Gremm aerluzel
Dre dreuzfurmiñ nerzh fiñvel an avel a-drugarez da aerluzelloù e c'haller fardañ tredan. Diouzh diñs tizh an avel (v^3) eo ar gremm a vez ganet, setu e kresk buan galloud un aerluzell betek he bog. Abalamour da gement-se e vez staliet aerluzelloù e lec'hioù ma vez kreñv ha kendalc'hel an avel, war ar menezioù hag er mor en diavaez d'an aodoù.
Eus 600 kW betek 5 MW eo skalfad ar galloud a vez kenderc'het, 1,5-3 MW o vout ar galloud boutinañ a vez staliet. Etre 20% ha 40% eus o galloud a vez kenderc'het gant an aerluzelloù peurvuiañ, tostoc'h da 40% el lec'hioù gwellañ.
War an hirdermen e c'hallfe ar gremm aerluzel bout kevatal da bemp gwech an tredan a vez kenderc'het hiziv, ha bastañ da 40 gwech an ezhommoù a hiziv, gant ma vo kavet un diskoulm da bep kudenn galvezel : staliañ kalz aerluzelloù war tachennoù ec'hon ma c'hwezh avelioù kreñv ha stabil a-hed an amzer, e diavaez an aodoù peurliesañ, er bed a-bezh, gant asant ar poblañsoù hag an aozadurioù etrebroadel.
War-dro 20% eo kresk ar gremm aerluzel bep bloaz ; 238 000 MW e oa ar galloud a oa staliet e 2011, en Azia, en Europa hag e Stadoù-Unanet Amerika. En hevelep bloavezh e oa 83 Stad o werzhañ tredan bet kenderc'het dre nerzh an avel.
Gremm dourrenel
Ar gremm dourrenel eo ar gremm a daper diwar dour o kouezhañ pe o redek. War-dro 1,225 kg/m3 eo douester an aer da live ar mor, pa 'z eo 1 000 kg/m3 hini an dour, da lavaret eo tremen 800 gwech muioc'h : kalz gremm zo da dapout diwar forzh pe red-dour neuze, pe diwar donnoù ar mor. Meur a zoare zo da dreiñ nerzh an dour e gremm a c'haller implijout :
Hiziv an deiz ez eo er c'henderc'hañ tredan dre stankelloù ster pennañ ar bomm "gremm dourrenel". Tu zo da jediñ ar c'hementad a dredan a vo kenderc'het gant un droellrod bet staliet e traoñ ur stankell :
m'emañ
Macha hag an Arzh
Macha hag an Arzh (en ruseg: Маша и Медведь / Masha i Medved) zo ur gontadenn-bobl rus, brudet en ur bern yezhoù. Div benntudenn zo enni evel-just, Macha, un hinkin a blac'hig, hag an arzh.
Energiezh nevezadus
Gremm dourrenel
Mard eo 85% efedusted an droellrod, 80 m3/s red an dour ha 145 m an uhelder e c'hall an droellrod genel
Gremm heolel fotovoltaek
Dre banelloù fotovoltaek e troer gouloù an Heol e tredan a-drugarez d'an efed fotovoltaek a voe arsellet gant ar fizikour gall Edmond Becquerel (1820-1891) e 1839 : pa sko gouloù an Heol pe forzh pe c'houloù arall war ur gorread danvezel e vez lonket ar gremm gant an elektron a zo e bann amsav an danvez ; argridet e vezont hag e lammont e bann readur an danvez kent bout en o frankiz. Lod eus an elektronennoù-se a vez c'hwimmet betek un danvez arall gant barr diabarzh an danvez-se (barr Galvani), ar pezh a c'han tredan.
Bras eo bet kresk marc'had ar panelloù fotovoltaek abaoe 2003, ha darev eo da vout unan eus andonioù pennañ ar fardañ tredan er bed a-bezh. Goude bout kresket kalz e 2011 ez eo stabilaet, pa 'z eus bet un tammig muioc'h hepken a varregezh e 2012 eget e dibenn 2011. Tost da 24 000 MW (24 GW) e oa barregezh ar panelloù fotovoltaek er bed e dibenn ar bloavezh 2009 ; 40,7 GW e oa e dibenn 2010 (+69,6%), ha 71,1 GW e dibenn 2011 (+74,7%). Tremen 100 GW a oa staliet er bed e dibenn 2012, ar pezh a c'hall kenderc'hañ 110 000 MW (100 TW) a dredan bep bloaz – peadra da vastañ da ezhommoù un 30 milion a diegezhioù en Europa, a zo e penn ar marc'had gant tremen 70 GW staliet e 2012.
Abigail (pried David)
Abigail ( pe אֲבִיגַיִל|אֲבִיגָיִל|Avigáyil||ʾĂḇîḡáyil|ʾĂḇîḡāyil en hebreeg, a vefe e brezhoneg "levenez he zad" pe "feunteun a levenez", a oa ur vaouez eus Moab, hervez levrioù Samuel, en Testamant Kozh. Pried e oa da Nabal, ur marc'hadour pinvidik, ha goude e varv, e teuas da vout trede pried ar roue David, hag e roas ur mab dezhañ.
Energiezh nevezadus
Bevdolz
"Bevdolz" a reer eus danvez bevoniel a zeu eus bevedegoù bev pe marv nevez zo, plant an darn vrasañ anezho. Evel andon gremm e c'hall ar bevdolz bout arveret end-eeun dre loskadur da c'henel gwrez, evel ar c'heuneud, pe en un doare ameeun goude bout bet troet da vevdrelosk dre argerzhioù kimiek, gwrezel pe vevgimiek.
Ar c'hoad eo ar bevdolz paotañ : gwez marv, skourroù, penngosoù, dilerc'hioù benadur, skolpennoù, lastez an tiez ha teil kêr. Bevdolz ivez eo ar plant hag al loened a c'hall bout troet da wiennoù pe da zanvezioù kimiek evel ar bevdreloskoù. Meur a spesad plant a vez arveret gant greanterezh ar bevdolz : bambouz, kanab, korz-sukr, elv, eukaliptuz, gouezvell, haleg, maiz, miscanthus, palmez eoul sorghum, troioù-heol eo ar re implijetañ.
E parkadoù a-ratozh e vez gounezet ar plant a dalvezo da drelosk en abeg da live uhel o askor dre hektar e-keñver ar c'hementad a c'hremm a vez arveret evit o gounit. Ar gwinizh, da skouer, a ro war-dro 7,5 t a c'hreun dre hektar ha 4 t a blouz dre hektar ; gant ar greun e c'haller fardañ bevdrelosk evit ar c'harbedoù, ha devet e vez ar plouz a-benn kenderc'hañ gwrez pe dredan. Gant harp ar gimiezh e c'haller treiñ keluloz ar bevdolz da c'hlukoz a-benn ober sukr a servijo da vevdrelosk.
Tu zo ivez da arverañ ar bevdolz a-benn kenderc'hañ treloskoù evel ar metan CH4, an etanol C2H6O hag ar bevdiesel. Metan, a anver "bevaezhenn" ivez, a c'haller dastum diwar lastez o vreinañ, dilerc'hioù ar gounezerezh hag an dud. Etanol a farder diwar maiz ha korz-sukr goude bout o lakaet da c'hoiñ. Ar bevdiesel a genderc'her diwar dilerchioù boued evel al legumaj ha druzoni al loened.
Emeur oc'h ober enklaskoù a-benn arverañ bezhin, abalamour ma ne vez ket debret an darn vrasañ anezho ha ma c'haller gounez betek dek gwezh muioc'h anezho eget a blant war an douar. Dre o lakaat da c'hoiñ e c'haller kenderc'hañ bevdiesel, etanol, hidrogen ha metan.
Abaoe ar bloavezhioù 1970 e vez kenderc'het etanol gant Brazil, a zo deuet da vout an ezporzher pennañ er bed hag an eil kenderc'her goude Stadoù-Unanet Amerika. Diwar korz-sukr e vez fardet an etanol-se, ha n'eus karbed ebet ken e Brazil hag a ya en-dro gant trelosk kondon hep etanol. Gwrez ha tredan a vez kenderc'het diwar dilerc'hioù ar fardañ etanol. En S. U. A. e vez 10% etanol er strilheoul, "E10" eo anv ar meskaj-se, ha fardet e vez kirri a c'hall mont en-dro gant muioc'h ag etanol c'hoazh.
E 2010 e teue 3% eus trelosk karbedoù ar bed eus ar bevdolz ; 31 Stad a lakae bevdrelosk en o zreloskoù kondon. Hervez an IEA e c'hallfe ar bevdreloskoù bastañ da dremen 25% eus ezhommoù ar bed er bloavezhioù 2050.
Gremm douarwrezel
En Douar emañ ar gremm gwrezel a vez anvet "douarwrez" ; diwar ar gremm-se e teu gwrezverk danvez an Douar. Daou orin zo d'ar gremm douarwrezel : stummadur ar blanedenn (20%) ha digevanidigezh elfennoù ar mein (80%). Tremen 5 000 °C eo gwrezverk kalon an Douar, ur 6 400 km dindan e c'horre. Dre ar wrez hag ar gwask a ren eno e teuz lod reier da stummañ magma skañvoc'h eget ar reier sonnel ; pignat war-c'horre a ra ar magma neuze, ha tommañ reier ha dour krestenenn ar blanedenn betek war-dro 370 °C. Ar gremm-se eo a anver gremm douarwrezel.
En Henoadvezh ar maen dija e kouronke an dud e dourioù an eien havel ; ar Romaned a implije an dourioù-se evit tommañ o annezioù. Hiziv an deiz avat ez eo ar c'henderc'hañ tredan arver pennañ ar gremm douarwrezel.
Marc'hadmat, solius, padus ha naet eo ar gremm douarwrezel. Betek-henn ne veze arveret nemet e-kichen bevennoù ar plakennoù tektonek, hogen dre araokadennoù kalvezel ez eo bet ec'honaet an tachennoù ma kaver mammennoù gremm douarwrezel bras ha solius evit tommañ an annezioù. Dre ar puñsoù erlemel e pign aezhennoù gwered brouti a oa paket e diabarzh ar blanedenn, met kalz nebeutoc'h a vez bannet en aergelc'h eget gant an treloskoù kondon ; digesket e vije tommadur ar blanedenn neuze mar bije diorroet arver ar gremm douarwrezel e-lec'h hini an treloskoù kondon.
E 2013 e oa ur varregezh dreist 1 780 MW gant ar c'hreizennoù douarwrezel a oa war sevel e 12 Stad.
Redioù
Hervez ar metoù eo natur ha kementad ar gremmoù adnevezadus : nebeud ha vevdolz ha kalz heol zo e gouelec'h ar Sahara, kalz gremm douarwrezel zo en Island pa'z eus nebeut a heol eno. An natur hec'h-unan neuze a levezon ar c'hementad a c'hremm adnevezadus a c'haller arverañ. Un diskoulm d'ar gudenn-se eo boniañ ar gremm, an tredan e daspugnerioù, an dour en oglennoù da skouer.
A-benn bastañ da ezhommoù ar bed a-bezh e ranker etrekennaskañ ar rouedadoù tredan, evit kas tredan heolel ar Su d'an Norzh pe tredan arluzel ar C'hornôg d'ar Reter, kement-se evit reoliañ an diforc'hioù a bourvezadur hag a c'houlenn a c'hoarvez hervez an amzer hag ar rannvloazioù.
Jedet ez eus bet e c'hallfer bastañ da ezhommoù gremmel ar bed a-bezh a-benn ugent pe daou-ugent vloaz gant ardivinkoù da arverañ gremmoù adnevezadus bet staliet war 0,4% eus gorread an Douar. Kevatal da hini an treloskoù kondon hag ar gremm derc'hanel e vefe ar c'houst, met ret e vefe degas kemmoù bras er rouedadoù kenderc'hañ, boniañ ha dasparzhañ ar gremm, ar pezh a zo hervez youl ar c'hevredigezhioù hag ar bolitikourion.
Villahermosa del Río
Villahermosa del Río zo ur gumun eus proviñs Castelló e kumuniezh Valencia.
Pteruthius intermedius
Pteruthius intermedius a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Vireonidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da bPteruthius aenobarbus kent.
Lev Yachin
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, an hini a voe lesanvet Ar gevnidenn du a zo manet evel ur c'hoarier mojennel en abeg d'ar perzhioù hep o far en devoa diskouezet a-hed e vicher (1950-1970).
Priz Lev Yachin
Krouet eo bet ar Priz Lev Yachin a c'hopr gwellañ diwaller-pal Kib vell-droad ar bed:
Le Chaland qui passe
Le Chaland qui passe (Ar Gobar o tremen e brezhoneg) zo ur ganaouenn c'hallek bet savet ar gerioù anezhi gant André de Badet, hag int-i disheñvel-mik diouzh reoù an oberenn orin — Parlami d'amore Mariù — krouet gant Cesare Andrea Bixio hag Ennio Neri e 1932.
Enrollet e voe gant ar ganourez c'hall Lys Gauty e 1933 ha berzh bras a reas. Ken ma reas o mennozh produourien L'Atalante (1934) kemm titl ar film e Le Chaland qui passe e-pad un nebeud mizvezhioù ! N'eus ket a c'hounid bihan...
Kanerien all
Kenkent ha 1934 e voe kanet Le Chaland qui passe gant Tino Rossi a-raok un toullad mat a ganerien all, en o zouez : Vicky Autier, Odette Barancey, Reda Caire, Suzy Delair, Jacqueline Dulac, Juliette Gréco, René Lestelly, Patachou, Renata, Lily Vincent, hag all...
Villafranca de los Barros
Villafranca de los Barros zo ur gumun e Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Amazon tal glas
An amazon tal glas a zo ur spesad perokeded, Amazona aestiva an anv skiantel anezhañ.