cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amzer-dremenet (yezhadur)
Arvezioù hag amzerioù
Ouzhpenn-se ez eus amzerioù-tremenet all diazezet war an daou arvez-verb-mañ : ar pad hag ar boaz.
Ar pad
Pemp amzer-verb a verk ar pad :
Duy Tân
Duy Tân, anvet priñs Nguyễn Phúc Vĩnh San pa voe ganet, a voe unnekvet impalaer Vietnam eus tiegezh Nguyễn. Ren a reas e-pad 9 bloaz etre 1907 ha 1916.
Mab d'an Impalaer Thành Thái e oa. Ganet eo bet d'ar 14 a viz Eost 1899. Aet e oa da Anaon d'ar 25 a viz Kerzu 1945.
Cynwyl Elfed
Cynwyl Elfed zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Gaerfyrddin, Kembre, 95.7 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 1 004 a dud, ha 528 anezho (52.6%) a oa kembraegerien.
Istor
Kêr-benn kombod Elfed e oa er Grennamzer.
Llanddeiniolen
Llanddeiniolen zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en Arfon, e kontelezh Gwynedd. Emañ etre Caernarfon ha Bangor.
Da sant Deiniolen eo gouestlet an iliz.
E 2011 e oa 5,072 a dud o chom e kumuniezh Llanddeiniolen ha 3,712 anezho a oa kembraegerien (76,2%).
Scytalopus
Scytalopus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged ha daou-ugent a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, naontek (19) isspesad dezhe en holl.
Enez Stewart (Chile)
An Enez Stewart zo un enezennig e beg su Chile, er su d'an Tierra del Fuego. E penn kornôg Kanol Beagle emañ, e-tal arvor an inizi Isla Grande de Tierra del Fuego hag Enez O'Brien, Enez Gordon hag Enez Londonderry, e proviñs an Antártica Chilena, er Rannvro Magallanes.
Reizh
Ar reizh, ar rev a reer eus an hollad organoù a laka kemm etre ar bared hag ar parezed hag a servij evit ar revelezh.
En un doare skiantel e c'heller komz eus an doareennoù reizhel a renk kentañ a servij d'an embarañ hag a vez gwelet splann an aliesañ adalek devezh ar c'hanedigezh. Komzet e vez eus ur barez pa vez an organoù reizhel parez gant ar boud bev, pe eus ur par pa vez an organoù par gantañ. A-wezhioù n'eo ket ken splann-se ha par pe barez eo ar boud nevez-c'hanet.
An doareennoù reizhel a eil renk eo an hollad diforc'hioù etre ar bared hag ar parezed na servijont ket evit ar gouennañ hag a c'hoarvez da vare ar c'hrennoad evit mab-den, pe na vez gwelet nemet gant hiniennoù gour. En o zouez emañ bronnoù ar merc'hed pe mouezh boud ar baotred evit a sell ouzh spesad Mab-den, livioù disheñvel etre pared ha parezed evit kalz spesadoù laboused, hag all.
Taeniotriccus andrei
Taeniotriccus andrei a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe gant an daou evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915) hag Ernst Hartert (1859-1933) da enoriñ an dastumer hag evnoniour gall Eugène André (1861-1922). Ar spesad nemetañ er genad Taeniotriccus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag artropoded bihan all moarvat.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Suamerika :
Deiziadur sinaat
An deiziadur sinaat zo un deiziadur loarel-ha-heolel (e sinaeg yīn-yáng lì 陰陽曆, en arouezennoù eeunaet 阴阳历); ar mizioù zo mizioù graet diouzh al Loar, da lâret eo e krog kentañ devezh bep miz gant al loar nevez hag e klot ar 15vet devezh gant al loargann. Abalamour ma'z eus 12 miz loarel hag ouzhpenn 10 devezh en ur bloavezh muzuliet diouzh an Heol, e lakaer seizh miz etrelakaet (闰月 rùnyuè) e korf naontek vloaz, a-benn ma chomo ar bloavezh dre vras ur bloavezh heolel.
Da vare an Henamzer e veze eveshaet fiñvoù al Loar, an Heol ha re Yaou, hirder ar skeudoù, padelezh an deizioù hag an nozvezhioù keñveriet an eil re ouzh ar re all, ha kement zo) evit disoc'h dindan an Haned d'un deiziadur tost-kenañ d'an hini a vez implijet hiziv.
Hervez an hengoun e oa krouet ar c'hentañ reizhiad deiziadur (kelc'hiad tri-ugent vloaz) gant an Impalaer melen e 2637 kent J.K. ha lakaet e pleustr adalek bloavezh e c'hanedigezh -2697 pe eus e grouañs -2698.
Implijet e oa an deiziadur gregorian en un doare ofisiel gant Republik Sina adalek 1912, met, dre ma talc'he ar bobl d'ober gant an deiziadur hengounel ha ma oa an norzh dindan Aotrounez ar brezel, e voe ret gortoz ar 1 a viz Genver 1929 evit ma talvezje er vro a-bezh. An eur ofisiel a oa choazet a oa hini ar c'hentañ porzhioù digoret da Gornôgiz war aod ar reter (120° hedred reter), ha neket hini Pekin evel diaraok.
Meur a anv zo gant an deiziadur sinaek. Ar re implijet ar stankañ eo « Deiziadur ar Xia » xìalì (夏曆), « Deiziadur al labour-douar » nónglì (農曆), pe er yezh pemdez « Deiziadur loarel » (e sinaeg Yīnlì) zo ur stumm eunaet diwar « deiziadur loarel-ha-heolel ».
Graet e vez « Deiziadur kumun » (公曆 gōnglì) eus an deiziadur ofisiel, pe « Deiziadur ar C'hornôg » (西曆 xīlì), pe er yezh pemdez « Deiziadur heolel » (e sinaeg Yánglì).
Ar pobladoù n'int ket Han o doa peurliesañ pep a zeiziadur, a vez implijjet c'hoazh gant ar minorelezhioù broadel e Republik Pobl Sina evit o deizioù gouel.
<!--
Évolution
L’association luni-solaire est ancienne, puisqu’on a retrouvé sur des écrits divinatoires de la dynastie Shang l’année de 12 mois lunaires avec 1 ou 2 mois intercalaires.
C’est à partir de 841 av. J.-C. (Zhou occidentaux) que l’on a des indications calendaires précises. Le premier mois du calendrier Zhou commence toujours aux alentours du solstice d’hiver ; il n’y a pas de règle astronomique précise pour la place du mois intercalaire. Le calendrier royal n'est pas en vigueur partout car les vassaux en promulguent parfois un autre de leur choix dans leur fief, particulièrement à partir des Royaumes combattants, lorsque le pouvoir central ne fait plus le poids devant la montée des hégémons. C'est vers cette période, en 484 av. J.-C., qu'apparaît un système comparable au cycle métonique qui prévoit sept années bissextiles (contenant chacune un mois supplémentaire) réparties sur un cycle de 19 ans.
En 256 av. J.-C., le royaume de Qin fixe le 11 mois au solstice d'hiver. Comme Qin fondera l’empire, ce principe sera repris par les Han pour le calendrier Taichu ou calendrier du “Grand commencement” instauré en 104 av. J.-C. par l’empereur Wudi. Bien qu'il subsiste d'autres calendriers spécialisés (astrologiques, astronomiques etc.), le calendrier Taichu devient la référence principale jusqu'au.
Le solstice d’hiver y tombe toujours au 11 mois. Est considéré comme intercalaire le mois pendant lequel le Soleil n'entre pas dans un nouveau signe. En raison des difficultés de calcul astronomique, les mouvements du Soleil et de la Lune sont tout d'abord des moyennes, et non les mouvements réels. C'est seulement en 619, sous les Tang, que la Lune réelle remplace la lune moyenne. L'utilisation du Soleil réel devient possible à partir de 1645 (dynastie Qing) grâce au calcul par sinusoïdes introduit par le Jésuite Adam Schall.
Dans les calendriers officiels les mois sont indiqués par leur numéro d'ordre (1 à 12), mais la tradition populaire leur donnait souvent des noms. Celui du premier mois, zhēngyuè, « mois rectifié », est encore utilisé (il correspond aussi au nom du premier mois non intercalaire du calendrier lunaire, puisque le premier mois solaire contient presque entièrement et souvent entièrement le premier mois lunaire) ; dōngyuè « mois d'hiver » et làyuè , nom d’un sacrifice, désignaient respectivement les 11 et 12 mois dans le Nord de la Chine. Seuls le premier mois zhēngyuè et le dernier mois làyuè sont encore utilisés, et les autres mois sont numérotés du 2 au 11. Dans les régions aux productions agricoles abondantes, chaque mois portait le nom d'un fruit.
Principes du calendrier luni-solaire (Taichu)
Les règles de base étaient déjà fixées par le calendrier Taichu des Han, mais la précision accrue des calculs de la position du Soleil à partir de 1645 a compliqué les règles concernant la détermination des mois intercalaires.
Le calendrier solaire agricole et les Jieqi
La course du soleil le long de l’écliptique fait depuis longtemps l’objet de l’attention des paysans. Elle constitue la base du calendrier agricole qui divise l’année en 12 mois solaires (distincts des mois lunaires présentés plus haut) divisés chacun en 2 périodes appelées alternativement jie « nœud » et qi « souffle ». Les 24 périodes sont nommées globalement jieqi. Ce système entièrement solaire ne nécessite aucun mois intercalaire et présente donc une correspondance assez régulière avec le calendrier grégorien. Les périodes portent des noms évoquant les changements de la nature ou les activités agricoles du moment.
Bien que le calendrier agricole ne prenne pas en compte les mouvements de la Lune, la vie des paysans était également rythmée par les fêtes traditionnelles, dont la date dépend, elle, du calendrier luni-solaire. Il était important de savoir déterminer la date du Nouvel An chinois dans le calendrier solaire. C'est en principe le jour de la nouvelle Lune qui tombe durant la période dite lichun ou en est le plus proche.
Tableau des Jieqi
Les dates ci-dessus sont approximatives et peuvent varier légèrement d'une année à l'autre. La nouvelle année chinoise est le plus souvent le jour de la nouvelle lune le plus près de Lìchūn.
Chanson des Jiéqì
Elle est utilisée pour simplifier la mémorisation des Jiéqì.
Numérotation des années
Il existe différents systèmes pour nommer les années. Le plus ancien, le cycle sexagésimal, combine deux séries de signes : 10 tiges célestes et 12 branches terrestres. Chaque année est nommée par une paire tige-branche. Le cycle formé par la combinaison des deux signes dure 60 ans, 60 étant le plus petit commun multiple de 10 et 12. On le nomme en chinois jiǎzǐ, du nom de la première année. Jiǎzǐ est une métaphore pour signifier une vie complète ; au Japon où le système avait cours autrefois, l'anniversaire des 60 ans s'appelle kanreki, « complétion du calendrier ». Selon la tradition, ce système fut inventé par le mythique Empereur Jaune (Houang-Ti ou Huangdi), considéré comme le père de la civilisation chinoise, en -2637, l’année de ses 60 ans (61 ans en âge chinois, l'année précédant la naissance étant comptée). On considère que le départ en est -2697, l'année de sa naissance, ou -2698, l'année de sa procréation.
En fait, ce système inventé vraisemblablement sous les Shang, antérieur au XII siècle av. J.-C., ne fut longtemps utilisé que pour la numérotation des jours. C'est seulement au milieu de la dynastie Han (~ début de l'ère chrétienne) qu'il commence à numéroter les années. Par ailleurs, depuis 841 av. J.-C., existait la datation en années de règne du souverain local, qui fait suivre son nom (souvent un nom posthume) du numéro de l'année de règne. À partir du milieu des Han, les deux systèmes se combinent, le numéro de l'année étant exprimé dans le système Jiazi. De plus, vers la même période, les empereurs prennent l'habitude de diviser leur règne en ères ; la date est alors exprimée en année (sous forme sexagésimale) de telle ère de tel empereur. Il n'y a guère de risque de répétition, mais il y eut pourtant deux années 康熙壬寅 kangxi rényín (1662 et 1722), cet empereur n'ayant pas divisé son règne en ères et étant resté sur le trône particulièrement longtemps.
En 1911, à la chute de l'empire, la datation impériale fut abandonnée. Certains étaient partisans d'adopter l' ère de l'Empereur Jaune (Huángdì), la faisant débuter en -2697 ; cette datation fut employée sur des documents émis par l'armée révolutionnaire du Hubei. Néanmoins, ce fut l' ère républicaine, commençant en 1912 (année 1 de la République de Chine), qui fut choisie. Selon ce système, 2010 est Minguo (république) 99. Abandonnée par la République populaire de Chine au profit de l' ère commune (selon la terminologie anglo-saxonne Common Era), similaire à la grégorienne, cette datation est encore en vigueur à Taïwan où l'ère commune est également d'usage courant. Selon la datation de Huángdì qui garde ses partisans, 2010 serait 4708 (2698 + 2010) et nous serions dans la 27 année du 79 cycle sexagésimal.
Les mois, jours et heures peuvent aussi être indiqués à l'aide des tiges célestes et des branches terrestres, mais ce n'est de nos jours guère utilisé que pour l'astrologie. Les tiges et les branches de l'heure, du jour, du mois et de l'année de naissance forment les « huit caractères » qui influencent le destin. Pour l'horoscope, les tiges célestes de l'année de naissance peuvent de plus être associées au Yin et au Yáng (une tige yin et une tige Yáng en alternance), ainsi qu'aux cinq éléments. Les douze branches peuvent être associées chacune à un animal-signe.
Parallèlement à l'année soli-lunaire, période qui relie deux Nouvel An chinois consécutifs, appelée nián, il existe une année purement solaire suì utilisée par les astronomes et les astrologues, qui s'étend d'un début du printemps lichun au suivant (voir la section Jiéqì). Certains soutiennent que le changement de jiazi, donc d'animal-signe, doit se fait au début de l'année solaire et non au Nouvel An chinois comme le veut l'habitude.
<span id=ancre_1>Douze animaux
Ce sont, dans l'ordre, le rat, le bœuf, le tigre, le lapin, le dragon, le serpent, le cheval. la chèvre, le singe, le coq (sa prononciation, ji, est la même que «chance»), le chien et le cochon. Le chat remplace le lapin dans certaines cultures. Les animaux sont les symboles qui représentent certaines caractéristiques du tempérament et de la personnalité. La légende d'une course entre les animaux permet de mémoriser leur ordre, mais il n'y a en réalité aucune préséance entre les signes : Le premier Bouddha invita tous les animaux au réveillon du Nouvel An afin de leur communiquer ses observations. Douze animaux se rendirent à ce rendez-vous. Arrivèrent dans l'ordre : le rat (souris) chaleureux, le bœuf (buffle) déterminé, le tigre courageux, le lièvre (lapin /chat au Vietnam) casanier, le dragon (lézard) charismatique, le serpent frivole, le cheval libre, la chèvre (bouc /mouton) dépensière, le singe acrobate, le coq (phénix) franc, le chien justicier et enfin le cochon (sanglier /ours / porc) généreux (le nom des animaux peut varier car cette légende étant connue dans presque toute l'Asie, chaque pays l'adapte à sa faune).
La légende ajoute également que le rat mentit au chat en lui disant que le rassemblement serait plus tard. Le rat monta ensuite sur le boeuf pendant tout le trajet et souhaita la bonne année le premier à Bouddha, au moment où le boeuf allait le dire. Le chat partit trop tard et arriva en 13 position. Et c'est ainsi que depuis, le chat et le rat sont devenus des ennemis naturels.
Bouddha leur dit : « Pour vous remercier d'être venu à ce réveillon, à partir de cette année, chacun d'entre vous recevra des bénéfices lors de l'année qui lui est consacrée et lors des années consacrées aux animaux compatibles ». Ainsi, chacun des animaux a su quels autres animaux lui étaient compatibles, et qu'elles étaient leurs années favorables et défavorables selon l'élément de l'année. Les Douze animaux purent ainsi vivre une vie sereine. Voir d'autres versions
La tradition fixe la première année du rat à 2697 ou 2698 avant notre ère, respectivement années de naissance et de procréation de l'Empereur Jaune, souverain mythique considéré comme le père de la civilisation chinoise et l'inventeur du cycle sexagésimal.
Jours de fête
-->
Leintwardine
Leintwardine (distaget /ˈlɛntwərdaɪn/; Brewyn e kembraeg) zo ur gêriadenn e Bro-Saoz, en hanternoz kontelezh Herefordshire, tost da harzoù Shropshire, nepell diouzh Kembre.
E 2011 e oa bet kontet 830 a dud o chom enni.
Istor
En Henamzer e oa eno un annezadenn roman, anvet "Bravonium" e latin.
An anv
Talvoudegezh diasur :
pe *bran(n)o = bran + *gen- = ganedigezh, da lavarout : Mibien ar Vran
pe *bran(n)o = bran + *cen- (gwelout ar pezh e vez laret diwar Aregenua)
Eilert Ekwall : "Lenteurde, DB;'' Lenttuwurda, 1180 P. Wortp(ign) on River Lent" CF. Leinthall. Leonte may have been an alternative name of the lower Clun''".
A.D Mills : Lenteurde, 1086 DB,  'Enclosure on the River Lent' = kloz, garzh, e-kichen ar stêr Lent
Henamzer
Unan eus kêrioù pobl vrezhon an Ordovices e oa.
Rivet & Smith, p. 275 : "Ptolemy's attribution to the Ordovices may be an error" = Ur fazi e c'hallfe bezañ gant Ptolemaios pa laka Branogenium da vezañ d'an Ordovices.
Zarza-Capilla
Zarza-Capilla  zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn,.
Julia Domna
He zad a oa beleg meur an doue Elagabalus, e kêr Emesa, e Siria. Ur c'hoar henañ he doa, anvet Julia Maesa.
« Kaer, youl uhelaat enni, speredek, dieub war buhezegezh kement ha doare » a veze lavaret diwar he fenn.
Entre 185 ha 187, un diouganer a lavaras dezhi e timezje d'un den hag a vije impalaer. Kement-se a vroudas Septimius Severus, prokonsul Gallia Lugdunensis, ha jeneral al Legio IIII Scythica, d'he c'hemer da bried.
Eured
Septimius Severus, en doa bet div verc'h gant e wreg kentañ, Paccia Marcianna, a oa intañvet pa gemeras Julia Domna da eil gwreg e 187. Daou vab o doe : Septimius Bassianus (Caracalla) ha Publius Septimius Geta.
En 193, e voe anvet Septimius Severus da impalaer gant e soudarded e Panonia, ha Julia Domna a voe anvet da Augusta, ha skoet he dremm war pezhioù moneiz.
Savet e voe da Augusta, impalaerez, ha lesanvet Demeter Nevez, Hera Romania, Virgo Caelestis. Dre ma heulie he fried e kement lec'h ma yae hennezh e veze lesanvet Mater castrorum, da lavarout eo "Mamm ar c'hamp".
Intañvez
Goude marv he fried e 211 e savas a-enep rannañ an impalaeriezh etre he daou vab, Geta ha Caracalla, hag e renas ganto. Gwashaat a reas an darempredoù etre an daou vreur. Soudarded Caracalla a lazhas e vreur etre divvrec'h e vamm. Julia a gendalc'has da ren gant he mab Caracalla. Evel en amzer he fried Septime Sévère ez eas Julia Domna da-heul troioù-brezel he mab da Germania, Azia, egipt, Siria. Kaozioù a veze diwar-benn ar c'houblad, ha gant barzhed Alexandria e veze graet ur Jocaste anezhi, diwar batrom mamm Œdipos.
E 217 e voe muntret Caracalla gant Macrinus e Partia, hag harluet e voe Julia Domna da Emesa, he bro c'henidik. Eno e varvas diwar krign-bev ar vronn, glac'haret ha marnaoniet. Krediñ a reer en em lazhas pa glevas e oa bet drouklazhet Caracalla.
Goude he marv
He c'hoar henañ Julia Maesa a gemeras ar galloud bloaz goude he marv,. Korf Julia Domna a voe kaset da Roma ha lakaet er Sepulcrum C. et L. Caesaris (marteze ur pezh eus Mausoleon Augustus). Diwezhatoc'h avat e voe lakaet he relegoù, ha re he mab Geta, gant Julia Maesan, e Mausoleon Hadrian.
He buhezegezh
Hervez Herodianus hag Aurelius Victor he devoa bet aferioù gant he mab Caracalla. En em ziskouez a reas noazh dirak Commodus, oc'h ober van. Hemañ da lavarout ː « Plijout a rafe din kemer, mar bijen aotreet da ober. »
Fleroviom
Un elfenn gimiek eo ar fleroviom ; Fl eo e arouez kimiek, 114 e niver atomek ha 289 e dolz atomek diouganet.
Ur metal paour eo hervez e niver atomek, evel 13Al, 31Ga, 49In, 50Sn, 81Tl, 82Pb, 83Bi ha 116Lv, hogen diwar an nebeud a ouzer a-zivout e berzhioù kimiek e c'halljed e lakaat e-touez ar gazoù nobl, a zo 2He, 10Ne, 18Ar, 36Kr, 54Xe ha 86Rn. Un elfenn genaozet gant mab-den eo, n'er c'haver ket en natur. Skinoberiek eo ar fleroviom.
Istor
E 1998, Ensavadur Unvanet an Enklaskoù Nukleel (ruseg : Объединённый институт ядерных исследований, ОИЯИ) e Dubna a vombezennas plutoniom-244 (244Pu) gant ionennoù kalkiom-48 (48Ca) ; gounezet e voe un atom hepken eus izotop 289 an elfenn 114 (289114), a c'hanas rannoùigoù α gant un hanter-vuhez a 30 eilenn. E miz Meurzh 1999, e Dubna adarre, e voe erlerc'hiet Pu-244 ouzh Pu-242 a-benn gounit izotopoù all ; daou atom eus an elfenn 114 a zeuas, hogen n'ouzer ket pe re ez-resis. E miz Even 1999 e voe adkaset an arnodenn, daou atom all eus an elfenn 114 a voe gounezet. E miz Kerzu 2003 e voe kadarnaet dizoloadenn 289114 gant EUEN Dubna. E miz Mae 2009 ez embannas an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) un danevell a-zivout dizoloadenn ar c'hopernikiom 112Cn-283. Dre an dizoloadenn-se e voe anzavet hini an elfenn 114 neuze, pa'z eo hemañ an dazgwered a oa bet kaset da benn : Kinnig a reas skipailh Dubna an anv flerovium en enor d'ar skiantour soviedel Georgyi Nikolayevitch Flerov (1913-1990) a oa bet unan eus dizoloerien ar skiriad emdarzhek ; asantet e voe gant an IUPAC.
Perzhioù
Dianav eo perzhioù fizikel ha kimiek ar fleroviom, en abeg d'e hanter-vuhez re verr. Er strollad 7 emañ 114Fl hervez e niver atomek, hogen arnodennoù bet kaset e Dubna hag e Suis e 2007 gant 287Fl war ur pal aour o deus diskouezet emzalc'hioù a vije re ur gaz nobl. Kement-se a c'halljer displegañ dre efedoù keñverel.
Izotopoù
E Dubna ez eus bet arsellet izotopoù eus 114Fl o vezañ ganet diwar skinoberiegezh al livermoriom 116Lv hervez an daolenn-mañ : Bez' ez anavezer 7 izotop eus Fl, skinoberiek an holl anezho.
Arver
Hini ebet.
Bubo nipalensis
Boued
Bevañ a ra diwar vronneged bihan, evned, pesked ha stlejviled.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Zalamea de la Serena
Zalamea de la Serena zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
Jakob Ammann
Jakob Ammann, bet ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1644 (?) e Erlenbach im Simmental e kanton Bern e Suis, aet da Anaon a-raok 1730 (?), kazi sur e Zellwiller en Elzas, oa unan eus levierien bennañ al luskad relijiel advadezour ha diazezer luskad an amished pa reas e annez e Sainte-Marie-aux-Mines e 1696. Deuet oa eus Suis ma oa bet gwallgaset war dro 1670 moarvat.
E vuhez
Sinañ a reas d'ar 27 a viz C'hwevrer ur skridgoulenn d'ar provost enep a redi graet d'an anvadezourien da vont d'an arme pe da gemer perzh er vuhez foran zoken,.
Dre o labour e oa deuet a-benn an advadezourien da brenañ domanioù bras en draonienn. Ren a raent produadur ar c'hoad ha perc'henn e oant war un toullad milinoù. Gwarizi a savas. Divizout a reas Loeiz XIV argas an Amished e 1712. Tec'hout a rejont en Elzas a-bezh, e Loren ha betek an Izelvroioù. Chom a reas Jakob Ammann en Elzas kazi sur met kollet eo bet ar roud anezhañ. N'ouzer ket resis pegoulz ez eas da Anaon.Kavout a reer en anv war ul listenn bet sinet gant ar vennonited e 1708 war c'houlenn pennadurezhioù Elzas. En un diell eus 1730 e kaver meneg eus badeziant e verc'h goude e varv. Marvet e vefe d'an diwezhatañ e 1730 eta. Kemener tlee bezañ evel e dad.
Daou skourr an advadezourien
Daou skourr a gaved e-touez an advadezourien.
Thomas Müntzer (war-dro 1489-1525), unan eus levierien Brezel ar Gouerien ha Jan Beukleszoon pe Johann Bockelson, lesanvet Yann a Leiden a voe izili eus ar skourr kentañ. N'o doa ket diegi implijout armoù evit difenn o mennozhioù.
Klask a reas Yann a Leiden staliañ un deokratiezh milvedour ha feulz e kêr Münster en Alamagn e 1534-1535. Ur wech bet tapet Münster d'ar 24 a viz Mezheven 1535 gant an arme renet gant Franz von Waldeck, Priñs-eskob a Vünster, Osnabrück ha Minden, ha lazhet pennoù an emsavadeg e steuzias mik ar skourr-se eus an advadezourien.
Higuera
Higuera (fiezenn, gwezenn-fiez) zo anv meur a gumun e Spagn.
Jakob Ammann
Daou skourr an advadezourien
Diazezet e voe an eil skourr gant Menno Simons, un Nederlandad bet beleg ha nac'he pep feulster hag a felle dezhañ diorren ur gristeniezh hervez an Aviel ha nann-feuls. Nac'h a reas diskibled Menno Simons (mennoidi) mont d'an arme e 1534 e-kerzh ar brezel e Westfalia ha Holland. Kantonioù Bern ha Zürich a c'hourc'hemennas d'an holl advadezourien kuitaat ar vro pe teiñ d'ar Galvinouriezh, iliz ofisiel an c'han tonioù-se. Kalz a guitaas. An darn vrasañ a gavas repu e Pfalz pe en Elzas war douaroù tiegezh Ribeaupierre un tamm a-raok Brezel Tregont Vloaz.
An advadezourien en Elzas
Goude Brezel Tregont Vloaz,hag an heskinerezh en o-c'heñver divizet gant gouarnamant kanton Bern peurgetket, un teuas ur rummad all a repuidi advadezour d'ober o annez en Elzas e 1670, Jakob Ammann e o-zouez. Ober a reas advadezourien o annez e 16 parrez eus Eskopti Straßburg ( Artolsheim, Baldenheim,Mussig, Heidolsheim, Bœsenbiesen, Ohnenheim, Mackenheim, Elsenheim, Grussenheim, Jebsheim, Kunheim, Wihr-au-Val, Ostheim, Dinsheim-sur-Bruche, Illhaeusern, Sainte-Marie-aux-Mines ). War-dro 62 diegezh oa e 1685. En em vodañ a raent e Baldenheim, Ohnenheim, Jebsheim pe Sainte-Marie-aux-Mines.
Dalc'het e voe ur vodadeg gant advadezourien Elzas d'ar 4 a viz C'hwevrer 1660 en Ohnenheim evit divizout a-zivout o diskleriadur a feiz. E-kerzh an emvod-se e savjont a-du gant diskleriadur a feiz alamanek bet graet e Dordrecht e Holland d'an 23 aviz Ebrel 1623 ha gant an hini gallek bet graet en Amsterdam e 1630. Tri ministr eus an iliz advadezour a oa neuze e Mussig hag e Heidolsheim.
Bet e vije bet un toullad advadezourien all e Neuf-Brisach hag e Climont ma weler bepred ur vered dilezet gant o bezioù e-kichen re un tamm nevesoc'h.
Diazezet eo an titouroù-mañ war labour Philippe-André Grandidier (1752-1787) un istorour Elzasat a-feson daoust dezhañ bezañ tuet. Beleg katolik oa.
Degemeret oa bet gant tiegezh Ribeaupierre kalz Advadezourien goude fin Brezel Tregont Vloaz. Graet o doa o annez er c'hêriadennoù dindan o aotrouniezh en Elzas, en Heidolsheim pe Jensheim peurgetket. Lec'hiet eo Ohneheim e-kichen Ohnensheim nepell diouzh Selestat. Lec'h annez ouzhpenn hanter an advadezourein e voe. N'eo nemet adalek 1693 e teuas repuidi kanton Bern d'en em staliañ niverus e traonienn Sainte-Marie-aux-Mines en tie-feurm un tamm distro. Amy, lezanv ar gêr, a veze an anv implijet ar muiañ gant ar gumuniezh amish.
Etre 1694 ha 1696 e teuas un tri-ugent tiegezh nevez bennak d'en em staliañ e traonienn de Sainte Marie-aux-Mines. Dont a rejont da vezañ ur c'hart eus a boblañs. Re Ribeaupierre o doa dibabet, war a seblant, staliañ anezho aze. Kemmet e voe ar c'hempouez etre kumuniezhioù relojeil pa oa ar C'hallaoued o klask skoazellañ ar Gatoligiezh a oa relijion ar stad d'ar mare-se. An darn vrasañ eus advadezourien Sainte Marie-aux-Mines ea zeue eus Steffisburg pe an trowardroioù.
A-raok dont da Elzas e oa bet Jakob Amman ministr e Steffisburg pe e-kichenn kazi sur.
An hent heuliet gant Ammann, ar skism
Dont a reas a-benn da gendrec'hiñ ar re a veve en-dro dezhañ. Goude e staliadur er Val de Lièpvre. (ur vilajenn eus traonienn Sainte Marie-aux-Mines ) ma chomas betek 1712, e voe sklaer ar skism bet krouet gant ar "Patriark".
Kuitaat a reas diskibled Ammann kumuniezhanan advadezourien neuze. Kemer a rejont ul luskad nevez anvet Amished. Rannet e voe al luskad advadezour e daou skourr : ar mennoidi digor muioc'h d'ar vuhez modern ha mesket gwelloc'h gant an dud all hag an Amished, stag muioc'h ouzh an hengoun (da skouer chomont a reont feal da walc'hidigezh an treid e-kerzh lid ar Goan bet diazezet gant mennonidi an Izelvroioù ha dilezet gant re Suis, lidañ a rejont ar Goan div wech ar bloaz pa lide re Suis ur wech).
Heuliet e voe Ammann gant an darn vrasañ eus advadezourien Elzas.
Diwezhatoc'h en doe keuz. Klask a reas adskoulmañ darempred gant mennoidi Suis, en aner.
Argas an advadezourien diouzh Elzas
E 1712 an Ao. de la Houssaye, merour Elzas, a resevas an urzh a-berzh Loeiz d'argas an holl advadezourien. Ne voe ket sentet strizh ouzh an urzh-se.
Respont a reas ar ministr Nicolas Prosper Bauyn d'Angervilliers d'ar 7 a viz Mezheven 1728 o lavarout e asante ar roue e chomfe amished en Elzas gant ma vefe stabil o niver. Ret oa d'a gerent kas e diavaez ar rouantelezh o bugale tizhet ganto an oad a furnez anez da vezañ argaset d'o zro.
Chom a reas un toullad advadezourien en Elzas ha goulenn a rejont digant ar ministr dug a Choiseul ne vefe ket Elzasis rediet da douiñ le dirak al lezioù-barn zoken. Nac'het e voe en ul lizher kaset d'ar 6 a viz Ebrel 1766 war zigarez ne oa netra diwar-benn ar c'hraf-se e Feur-emglev Westfalen (24 a viz Here 1648) a stage Elzas ouzh Frañs. D'an 9 a viz Gwengolo 1766 e kinnige ar roue argas an advadezourien ma raent c'hoazh goulennoù e-giz-se.
Kondaonet e voe un advadezour eus Durrenentzen, Jacques Frey, hag argaset evit bezañ nac'het touiñ le. Aprouet e voe an diviz gant Choiseul dre ul lizher kaset d'an 10 a viz Meurzh 1770.
Ouzhpenn e veze rediet anadvasezourien da baeañ d'ar veleien an telloù a baee ar gatoliked. Rediet e oant ivez da baeañ gopr ar mestr-skol daoust dezho chom hep kas o bugale d'ar skol (barnadenn ar 27 a viz Gwengolo 1747).
An darn vrasañ eus an Amished o doa klasket repu e Priñselezh Montbéliard.
Betek penn kentañ an XIXvet kantved
An darn vrasañ eus an Amished elzasat a chomas en Europa betek penn kentañ an XIXvet kantved pa oa aet an holl vennoidi d'en em staliañ en Amerika endeo.
Aet int da Amerika e penn kentañ an XIX vet kantved ha ne chomas ket kalz e Frañs. 3000 a oa e 1900, aet int holl davet ar c'humuniezhioù mennoat.
Cynwyl Gaeo
E kombod Caeo e oa gwechall, en Y Cantref Mawr, ur rann eus Ystrad Tywi.
109,3 km zo alese da Gerdiz. E 2011 e oa poblet gant 911 a dud, ha 420 anezho (46,1%) a oa kembraegerien.
Kêriadennoù
Enni emañ:
Roche Braziliano
Roche Braziliano (skrivet ivez Rock, Roch, Roc, Roque, Brazilliano, pe Brasiliano) (war-dro 1630 – kollet ar gwel anezhañ 1671), a oa ur morlaer izelvroat ganet e Groningen. Kregiñ a reas gant e vicher e 1654 betek 1671 pa voe gwelet da ziwezhañ. Meneget eo e 1678 e levr ar surjian gall Alexandre Exquemelin ha ne ouie ket anv gwir Braziliano. Kavet ez eus abaoe e oa anvet Gerrit Gerritszoon hag e oa aet gant e dud da chom da Vrazil, er c'hornad e dalc'h Izelvroiz. Se zo kaoz e tapas al lesanv-se.
Higuera de Llerena
Higuera de Llerena zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Xenerpestes
Xenerpestes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1886 gant an evnoniour alaman Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch (1850-1915).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Deiziadur etiopek
An Deiziadur etiopek (Amhareg: የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር yä'Ityoṗṗya zämän aḳoṭaṭär), anvet ivez Deiziadur Ge'ez etiopek, eo deiziadur pennañ Etiopia hag implijet e vez ivez evel deiziadur liderezh gant kristenien Eritrea zo izili eus an Iliz reizhkredour eritreaek, eus Iliz katolik ar reter pe eus Iliz Luterat avielek Eritrea. Diazezet eo war an Deiziadur koptek pe aleksandrian koshoc'h, a zeu o-unan eus an Deiziadur henegiptek, met evel an Deiziadur juluan, e laka un devezh bep pevar bloaz hep nemedenn, ha kregiñ a ra ar bloavezh d'an 29 pe d'an 30 a viz Eost eus Deiziadur Juluan. Ur c'hemm seizh pe eizh vloaz etre an Deiziadur etiopek hag an Deiziadur gregorian a zeu eus doareoù disheñvel da jediñ deiziad an Anoñsiasion.
The current year according to the Ethiopian calendar is 2003, which began on September 11, 2010 AD of the Gregorian calendar. It has six epagonemal days and so the following year (2004) will begin on September 12, 2011.
New Year's Day
Enkutatash is the word for the Ethiopian new year in Amharic, the official language of Ethiopia, while it is called Ri'se Awde Amet (Head Anniversary) in Ge'ez, the term preferred by the Ethiopian Orthodox Church. It occurs on September 11 in the Gregorian calendar, except for leap years, when it occurs on September 12. The Ethiopian calendar year 1998 'Amätä Məhrät ("Year of Mercy") began on September 11, 2005. However, the Ethiopian years 1996 and 1992 AM began on September 12, 2003 and 1999, respectively.
This date correspondence applies from the Gregorian years 1900 to 2099. Generally, because every fourth Ethiopian year is a leap year without exception, while Gregorian years divisible by 100 are not leap years, a set of corresponding dates will thus apply only for one century. However, because the Gregorian year 2000 is a leap year, then in this case the correspondences continue for two centuries.
Eras
To indicate the year, Ethiopians and followers of the Eritrean churches today use the Incarnation Era, which dates from the Annunciation or Incarnation of Jesus on March 25 of 9 AD (Julian), as calculated by Annianus of Alexandria c. 400; thus its first civil year began seven months earlier on August 29, 8 AD. Meanwhile, Europeans eventually adopted the calculations made by Dionysius Exiguus in 525 AD instead, which placed the Annunciation exactly eight years earlier than had Annianus. This causes the Ethiopian year number to be eight years less than the Gregorian year number from January 1 until September 10 or 11, then seven years less for the remainder of the Gregorian year.
In the past, a number of other eras for numbering years were also widely used in Ethiopia and the Axumite Kingdom:
Era of Martyrs
The most important era – once widely used by the Eastern Churches, and still used by the Coptic Church - was the Era of Martyrs, also known as the Diocletian Era, whose first year began on August 29, 284.
Respectively to the Gregorian and Julian New Year's Days about three months later, the difference between the Era of Martyrs and the Anni Domini is 285 (= 15x19) years. This is because in AD 525, Dionysius Exiguus decided to add 15 Metonic cycles to the existing 13 Metonic cycles of the Diocletian Era (15x19 + 13x19 = 532) to obtain an entire 532-year medieval Easter cycle, whose first cycle ended with the year Era of Martyrs 247 (= 13x19) equal to year DXXXI. It is also because 532 is the product of the Metonic cycle of 19 years and the Solar cycle of 28 years.
Anno Mundi according to Panodoros
Around AD 400, an Alexandrine monk called Panodoros fixed the Alexandrian Era (Anno Mundi = in the year of the world), the date of creation, on 29 August 5493 BC. After the 6th century AD, the era was used by Egyptian and Ethiopian chronologists. The twelfth 532-year-cycle of this era began on 29 August 360 AD, and so 4x19 years after the Era of Martyrs.
Anno Mundi according to Anianos
Bishop Anianos preferred the Annunciation style as New Year's Day, the 25 March (see above). Thus he shifted the Panodoros era by about six months, to begin on 25 March 5492 BC.
Leap year cycle
The four year leap-year cycle is associated with the four Evangelists: the first year after an Ethiopian leap year is named in honour of John, followed by the Matthew-year and then the Mark-year. The year with the sixth epagomenal day is traditionally designated as the Luke-year.
There are no exceptions to the four year leap-year cycle, unlike the Gregorian calendar.
Months
Note that these dates are valid only from March 1900 to February 2100.
External links
-->
Higuera de Vargas
Higuera de Vargas zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Enez Deceit
Enez Deceit eo ar reterañ eus an Inizi Hermite, e su Chile en Enezeg Douar an Tan.
Higuera de la Serena
Higuera de la Serena zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Enez Deceit
Arc'hantina a lavare bout mestr d'an enez da vare Tabut ar Beagle.
War-sav
War-sav a zo ur strollad sonerezh festoù-noz krouet e 2011. Sonerien ha kanerien ar pempad-se a zo anezho Kaourintin Davaï (Kan), Thibault Guillou (Bombard), Quentin Guillou (Akordeoñs), Camille Bossard (Gitar) hag Elouan Ar c'h-Koulz (Violoñs).
Istor
Savet eo bet War-sav e 2011.
Ceann Iorrais
Ceann Iorrais (Erris Head e saozneg ) zo ur beg-douar e penn norshañ gourenez An Muirthead, e gwalarn kontelezh Maigh Eo, en Iwerzhon. Ur beg-douar anavezet eo gant ar voraerien. Ul lec'h kaer eo, gant tornaodoù serzh hag ur gweled ledan war ar Meurvor Atlantel. Gwarezet eo an tolead, a-hed 15 km a dornaodoù.
Emilio
Emilio zo un anv-badez italianek ha spagnolek.
Xbox One
An Xbox One zo ur goñsolenn c'hoarioù video evit an ti savet gant Microsoft. Bez eo warlerc'hiad an Xbox 360, an trede koñsolenn eo d'an heuliad koñsolennoù Xbox. An Xbox One a oa bet o keveziñ gant hini Sony ar PlayStation 4, an Nintendo Wii U ha Nintendo Switch, da geñver koñsolennoù Eizhvet remziad. Embannet eo ebt e 2013 dre ar ebd hag en Europa e 2014. An Xbox One doare ziwezhañ anvet an Xbox One X, a zo bet diskouezet e miz Even 2017 hag embannet e miz Du; gwellaet e oa bet a-fed teknikel, ha tu zo c'hoari e 4K d'ar c'hoarioù video.
Estrées-la-Campagne
Estrées-la-Campagne a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Madonna Colonna
Ar Madonna Colonna zo un eoullivadur war goad gant Raffaello Sanzio war-dro 1507 ha miret e Gemäldegalerie Berlin.
Campillo de Llerena
Campillo de Llerena zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
Enezeg Reina Adelaida
Istor
E-pad 6.000 vloaz e oa bet redet mor etre aodoù su Patagonia gant ar bobl kawésqar, henvroiz bageerien. Div vartezeadenn zo bet savet diwar o fenn: E 1520 e voe dizoloet strizh-mor Magalhaes gant Europeiz.
Battlefield Companion
Battlefield Companion zo ul lec'hienn internet hag ur meziant implijet gant ar c'hoari Battlefield 1. Kemer a ra plas ar Battlelog, evel ul lodenn eus al lec'hienn diazez Battlefield.com. Ur wech enskrivet war al lec'hienn diazez e c'heller mont war Battlefield Companion evit heuliañ trec'hioù, gwelladennoù e soudard pe kaout keloù eus ar c'hoari, an tu a zo da gemmañ armoù e soudard ivez,.
Casas de Don Pedro
Casas de Don Pedro zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
Battlefield Companion
Gallout a reer gwelet ivez ar memes traoù evit e soudard evit ar c'hoari Battlefield 4.
Francesco Colonna
Francesco Colonna (1433 pe 1434-1527) a oa ur manac'h dominikan italian ha skrivagner latin, oberour "Hypnerotomachia Poliphili", e anv evel akrostichenn er skrid.
Fairwater
Fairwater zo ur gumuniezh e kontelezh Torfaen, Kembre, 20,2 km eus Kerdiz; a-raok 1996 e oa e Gwent. E 211 e oa poblet gant 11,196 a dud, ha 1,139 anezho (10,2 %) a oa kembraegerien.
Benoît
Benoît zo un anv-badez gallek, deuet da vezañ anv-tiegezh ivez. Benoit zo un doare-skrivañ all implijet evit an anv-tiegezh.
Leyanis López
Leyanis López Luque, ganet e 1971 e Guantánamo, e reter Kuba, zo ur ganerez kuban.
Tabut ar Beagle
Tabut ar Beagle zo un tabut savet entre Arc'hantina ha Chile diwar an inizi Lennox, Nueva ha Picton, ken e voe darbet dezho ober brezel en 1978.
Gary
Gary zo anv meur a dra
Dimidium
Dimidium (anvadur skiantel: 51 Pegasi b), a zo un ezplanedenn dizoloet d'ar 6 a viz Here 1995 gant Michael Mayor ha Didier Queloz. Treiñ a ra tost-kenañ ouzh he steredenn, Helvetios, hag he gwrezverk a zo uhel-tre, moarvat a-us da 1 000 derez. An hanter eus hini Yaou eo he zolzenn.
Emañ war-dro 50 bloavezh-gouloù diouzh steredeg Pegasos. 51 Pegasi b e oa ar c'hentañ ezplanedenn a oa dizoloet e kelc'htro en-dro d'ur steredenn heñvel ouzh an Heol (51 Pegasi). Patrom ur rummad planedennoù anvet yaouioù tomm eo.
An anv
Belerofon e oa bet anvet da gentañ, en un doare diofisiel. Er bloaz 2015 e voe anvet Dimidium en un doare ofisiel gant an Unvaniezh Astronomiezh Etrebroadel.
Casas de Reina
Casas de Reina  zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura.
Llanyrafon
Llanyrafon zo ur gumuniezh e kontelezh Torfaen, Kembre, 21,8 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 3 156 a dud, ha 321 anezho (10,2 %) a oa kembraegerien.
Valle de la Serena
Valle de la Serena zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
Valle de Matamoros
Valle de Matamoros zo ur gumun e proviñs Badajoz en Extremadura, e Spagn.
Gorron
Gorron a zo ur gumun eus departamant ar Mayenne, e Bro-C'hall. Pennlec'h kanton Gorron eo.
Remont IV
Remont IV zo anv meur a briñs, pe a gont.
Llanfihangel Llantarnam
Llanfihangel Llantarnam, a-wechoù hag e saozneg Llantarnam, zo ur gumuniezh e kontelezh Torfaen, Kembre, 20,7 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 3,972 a dud, ha 331 anezho (8,3 %) a oa kembraegerien.
New Inn (Torfaen)
New Inn zo ur gumuniezh e kontelezh Torfaen, Kembre, 26,1 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 5 831 a dud, ha 500 anezho (8,6 %) a oa kembraegerien.
Remont IV Toloza
Remont IV (pe VI) lesanvet  Raymond de Saint-Gilles (war-dro 1042 - 1105) a oa kont Saint-Gilles (1060-1105), dug Narbonna, markiz Gothia, kont Roergue (1065-1105), markiz Provañs (v. 1085 - 1105), kont Toloza (1094-1105) ha kont Tripoli (etre 1102 ha 1105, evel Remont Iañ).
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas:
Castro de Filabres
Castro de Filabres a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
Cuevas del Almanzora
Castro del Almanzora a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
Ar Maezioù Frank
Les Champs Libres (anv ofisiel gallek) pe ar Maezioù Frank (anv brezhonek ofisiel) zo anv ur savadur e Roazhon ma'z eus bodet ennañ daou ensavadur : levraoueg meurgêr Roazhon ha Mirdi Breizh ha div gevredigezh: Egorenn ar skiantoù (gant ur planetariom) hag ur c’hantin niverel.
Micronisus gabar
Micronisus gabar a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.
Anvet e voe Falco gabar da gentañ-penn (e 1800) gant al loenoniour gall François Marie Daudin (1776-1803).
Ar spesad nemetañ an hini eo er genad Micronisus.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika issahara :
Enez Londonderry
Enez Londonderry zo un enezenn eus su Chile, er rannvro Magallanes, e penn kornôk Kanol Beagle ha kanol Darwin.
An anv
Dont a ra eus anv Robert Stewart, 1añ Markiz Londonderry (1739-1821), politikour iwerzhonat ha hendad da Robert FitzRoy (1805-1865), kabiten al lestr saoz Beagle, a deuas da weladenniñ ar rannved en, gant Charles Darwin, e 1833.
Medina de las Torres
Medina de las Torres zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Badajoz, en Extremadura.
Lupe Vélez
Lupe Vélez, bet ganet María Guadalupe Villalobos Vélez (1908-1944), a oa un aktourez ha korollerez vec'hikan.
Bet eo bet unan eus kentañ aktourezed Mec'hiko oc'h ober berzh e Hollywood. Ar re all e oa Dolores del Río, Katy Jurado ha, diwezhatoc'h, Salma Hayek.
Un toullad mat a serc'heged he doe, Gary Cooper o vezañ an hini pennañ. Pa voe kuitaet gantañ e timezas da Johnny Weismuller, brudet evel Tarzan e filmoù Hollywood. Torret e voe o eured goude pemp bloaz.
Dougerez en em gavas ur pennad goude oberoù un aktour all ; ne fellas ket d'an tad ober war-dro ar bugel hag en em lazhañ a reas Lupe Vélez.
Jason Statham
Jason Statham, ganet d'ar 26 a viz Gouhere 1967, zo un aktour, produer filmoù ha top model a orin saoz. E rolloù diazez zo re un "enep-haroz", gant tudennoù en entremar etre ar mad hag ar fall. Brudet eo evit seveniñ e-unan darn eus an obererezhioù oberiant pe emgannañ e-unan.
Buhez
Ganet eo e Shirebrook, e Derbyshire, e Bro-Saoz. Kroget en doa da zeskiñ kung fu, kickboxing ha karate evel dudi pa oa o labourat en ur marc'had lec'hel. Dedennet bras eo gant ar vell-droad hag ar splujañ, degemeret e voe e skipailh broadel splujañ Bro-Saoz evit c'hoarioù ar C'hommonwealth e 1990. Nebeut amzer goude-se e voe goulennet outañ dont da vezañ un top model evit French Connection, Tommy Hilfiger, ha Levis e meur a vruderezh. Yaouankiz Jason Statham evel labourer war ar marc'hadoù en deus bet roet awen da Guy Ritchie evit ar filmoù Lock, Stock and Two Smoking Barrels (1998) ha Snatch (2000).
Bảo Đại
Bảo Đại, anvet Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy pa voe ganet, a voe trizekvet impalaer Vietnam eus Tierniezh Nguyễn, an tiegezh diwezhañ o ren war Vietnam.
Bet eo bet ez ofisiel roue Annam eus 1926 betek 1945 (e ditl a voe Impalaer Vietnam e 1945 dindan renerezh Japaniz). Bez e oa Annam dindan gwarez Frañs e diabarzh Indosina gall gant an div drederenn eus gorread Vietnam a-vremañ. Ne bignas e gwirionez war an tron nemet e 1932.
Reiñ a reas e zilez e 1945 goude fin an eil brezel bed o reiñ ar galloud d'ar Việt Minh. E 1949 e c'houlennas ar C'hallaoued digantañ distreiñ evel "penn ar Stad "ha n'eo ket impalaer el lodenn dindan o gwarez. Mirout a reas ar garg betek ar 26 a viz Here 1955 daoust dezhañ bezañ alies e Frañs.
Ganet oa bet d'an 22 a viz Here 1913. Aet e oa da Anaon e Pariz d'an 30 a viz Gouere 1997.
Fierville-Bray
Fierville-Bray a oa ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant peder c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Valambray.
Lucainena de las Torres
Lucainena de las Torres a zo ur gumun e proviñs Almería en Andalouzia, e Spagn.
Pontnewydd
Pontnewydd zo ur gumuniezh e kontelezh Torfaen, Kembre, 22,9 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 4 780 a dud, ha 540 anezho (11,3 %) a oa kembraegerien.
An Alre Kiberen Douar Atlantel
An Alre Kiberen Douar Atlantel a zo un etrekumuniezh hag a gemer lec'h, abaoe ar 1 a viz Genver 2014, an Alre Kumuniezh, Kumuniezh kumunioù Stêr an Intel, Kumuniezh kumunioù an Teir Stêr, Kumuniezh kumunioù Aod ar Meurvein hag un nebeud kumunioù na oant en etrekumuniezh ebet evel Kiberen, Houad hag Edig. 24 c'humun a zo en holl enni.
Melierax metabates
Melierax metabates a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ : en Afrika issahara.
Naüja
Naüja zo ur gumun eus departamant Pireneoù-ar-Reter, e bro Cerdanya, e Katalonia an Norzh.
Enez Hoste
Enez Hoste zo un enez e su Chile. An enez vrasañ eo er su d'an Isla Grande de Tierra del Fuego, en tu all da Ganol Beagle. Er su dezhi emañ an Inizi Hermite, er reter an Enez Navarino.
Kab
Penn pellañ an enez er su eo ar c'h-Cabo de Hornos faos, en ledenez Hardy.
Melierax canorus
Melierax canorus a zo ur spesad evned-preizh eus kerentiad an Accipitridae.
Arabia Felix
Arabia Felix a oa, en Henamzer kreisteiz ledenez Arabia (hiriv Yemen), un tamm gleborek gant ar menezioù ha kreiz sevenadur Rouantelezh Saba.
Melierax canorus
Anvet e voe Falco canorus da gentañ-penn (e 1799) gant an naturour svedat Carl Peter Thunberg (1743-1828).
Boued
Bevañ a ra diwar vellkeineged, saorianed dreist-holl met amprevaned bras, bronneged bihan ha laboused ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
Anvadur dre zaou anv
E taksinomiezh (Louzawouriezh, Bevoniezh, ha kement zo ...), an anvadur dre zaou anv, zo ur reizhiad a dalvez da reiñ un anv d'ar spesadoù. Diazezet eo war daou anv a dalvez da envel un takson (an takson zo anezhañ ar renk izeloc'h evit ar genad). Savet e vez an anvioù-se hervez reolennoù yezhadur ha stummadur al latin, daoust ma c'hell dont o gwrizienn eus yezhoù all. Graet e vez anv skiantel eus un hevelep anv (kentoc'h eget "anv latin", pa ne zegouezh nemet ral a wech gant an anvadurioù latin klasel).
Kentañ lodenn an daouad a ro anv ar genad m'emañ ar spesad ennañ, an eil a ro anv dibar ar spesad e-barzh ar genad. Da skouer: emañ an dud er genad Homo hag e-barzh ar genad-se ez int izili eus ar spesad Homo sapiens.
Skignet e oa implij an anvadur-se gant Linné en kantved, abaoe e oberenn Species Plantarum embannet e 1753.