cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zagreb
Zagreb (distaget [ˈzaːgrɛb] e kroateg), Agram en alamaneg, Zágráb en hungareg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Kroatia. E 2008 e oa annezet gant 786 200 a dud (war-dro 1,2 milion en tolpad-kêrioù). Emañ war ribl ar stêr Sava, 122 m a-us live ar mor.
Emañ Zagreb e mervent plaenenn Pannonia hag e kroashent an hentoù etre Kreiz Europa ha Mor Adria. Ar gêr vrasañ eo e Kroatia hag ur greizenn armerzhel ha sevenadurel a bouez eo evit ar vro.
Distrigoù
17 distrig (kroateg : gradska) a zo e Zagreb: ,
326
1079 Ab Urbe Condita = 326 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Berrobi
Berrobi zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Boudoumeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù boudoumek eo ar boudoumeg (buduma, yidena pe yedima) komzet gant tro-dro da 58.800 den en holl e kornôg Tchad (51.600 den e 1993), e Kameroun (200 den) hag e Nigeria (3.000 den). Gwechall e evze komzet e Niger ivez.
Div rannyezh ez eus, tost-tre an eil d'eben:
Gavere
Gavere a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Maurice Ravel
thumb|right|180px|Maurice Ravel Maurice Ravel (Ziburu (Lapurdi), 7 a viz Meurzh 1875 — Pariz, 28 a viz Kerzu 1937) a zo ur sonaozour gall.
Pluto (Disney)
Pluto zo ur c'hi eus bed Mickey Mouse, krouet gant ar Walt Disney Company e 1930. N'eo ket denheñvel evel tudennoù all Disney : ne oar ket komz ha mont a ra war e grabanoù.
Djineg (tchadek)
Pemp rannyezh ez eus:
Konikl Annam
Konikl Annam (Nesolagus timminsi) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Laos ha Vietnam.
Arondisamant Naoned
Arondisamant Naoned zo ur rann velestradurel c'hall, e departamant Liger-Atlantel e rannvro Broioù-al-Liger.
Betek 2014
Rannet e oa arondisamant Naoned e 29 c'hanton betek 2014:
E 2017
Krouet e oa bet kumunioù nevez en arondisamant e-pad bloavezhioù 2016 ha 2017.
Krouet e oa bet arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz d'ar 1 a viz Genver 2017 ; 4 c'humun eus arondisamant Naoned oa bet lakaet ennañ.
D'an 31 a viz Kerzu 2017, ez eus 76 kumun en arondisamant.
Cesare Baronio
thumb|right|Poltred Cesare Baronio. Cesare Baronio pe Caesar Baronius hervez ar stumm latinekaet, ganet d'an 31 a viz Here 1538 e Sora, e proviñs Frosinone, e Lazio, en Italia, ha marvet d'an 30 a viz Mezheven 1607 e Roma, a oa ur c'hardinal hag istorour italian.
Domitianus (impalaer galian)
Domitianus (latin : Imperator Caesar Domitianvs Pivs Felix Avgvstvs) a oa ur jeneral roman hag en em embannas impalaer an Impalaeriezh c'halian war-dro ar bloaz 271. Hogozik netra a anavezer diwar e benn, hag e "ren" ne badas nemet un nebeud deizvezhioù.
Cesare Baronio
E vuhez
Savet en deus Bloazlevrioù an Iliz (1588-1593) diwar-benn istor ar gatoligiezh adalek an amzerioù kentañ betek 1198. Kendalc'het eo bet al labour gant Girolamo Rainaldi, Giacomo Laderchi hag August Theiner. Adembannet eo bet an oberenn en he hed e Lucca en 38 levrenn (1738-1757).
Domitianus (impalaer galian)
Nemet daou bezh moneiz hon eus anezhañ. Unan a voe bet kavet en un teñzor e Bro-Saoz, ar pezh a brou n'eo ket un drevezerezh. Warnañ e c'heller lenn CONCORDIA MILITUM, un arnodenn gant Domitianus da lakaas da grediñ e harpe al lu anezhañ.
Cesare Baronio
E vuhez
Gantañ eo bet aozet an droienn « oadvezh an deñvalijenn » da gomz eus ar Grennamzer Uhel (550-750).
Nesolagus
Nesolagus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
Daou spesad konikled a zo ennañ:
Madjereg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù djinek eo ar madjereg (majera, midah, mida'a pe da'a) komzet gant tro-dro da 5.000 den en holl e norzh Kameroun dreist-holl ha gant un nebeud tud all e Tchad.
Teir rannyezh ez eus:
Gilieg
Gilieg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Dider
Un anv-badez brezhonek eo Dider. Anv ur sant breizhat eo ivez.
Gilieg
Istor
Gilieg e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù
Dider
Gerdarzh
Dont a ra eus al latin "Didius".
Ar sant breizhat
Ganet e oa Dider e Roazhon er VIIvet kantved, hag eno e voe beleget. Anvet e voe da eskob gant ar gristenien. Mont a reas da birc'hirinañ da Roma. Distreiñ a reas dre Alamagn. Muntret e voe p'edo o treuziñ ar Vojoù, a-gevret gant pirc'hirined all. Kement-se a c'hoarvezas, a-hervez, d'un 18 a viz Gwengolo, hag en deiz-se e vez goueliet ar sant.
E yezhoù all
Kavet e vez ivez e yezhoù all dindan meur a stumm all :
327
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Afadeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo an afadeg (afade, kotoko pe mogari) komzet gant tro-dro da 25.000 den en holl e Borno Nigeria dreist-holl (25.000 den e 1998) hag gant un nebeud tud e Kameroun.
Impalaeriezh trevadennel Portugal
Impalaeriezh trevadennel Portugal a reer eus hollad an douaroù tramor renet gant Portugal etre 1415 ha 1999. E-touez galloudoù trevadenner Europa eo bet Portugal an hini zo kroget an abretañ da drevadenniñ ha padet ar pellañ. Goude ar Reconquista gristen echuet e 1272, Portugal a gendalc’has da astenn e c’halloud pelloc’h, war-zu ar c’hreisteiz, a-hed aodoù Afrika da gentañ. Goude beajoù ergerzherien evel Bartolomeu Dias ha Vasco da Gama e voe kavet hent Indez, tra ma laboure moraerien all evel Fernan Magalhaes pe Torres evit Impalaeriezh trevadennel Spagn, er Meurvor Habask.
Impalaeriezh trevadennel Portugal a voe lakaet dezhi un dibenn da vat pa voe roet Macau da Sina e 1999.
Deroù an impalaeriezh (1415-1580)
E broioù al ledenez iberek (Spagn ha Portugal bremañ), e-pad ul lodenn vat eus ar Grennamzer, e voe brezelioù etre ar Gristenien hag ar Vuzulmaned. Eus ar brezelioù-se e reer ar Reconquista (pe adaloubadeg e brezhoneg). Rouantelezhioù kristen an hanternoz en em ganne a-enep rouantelezhioù muzulman ar c’hreisteiz.
Evit Portugal e voe echuet ar Reconquista e 1272, pa voe aloubet Algarve gant ar roue Afonso III. Neuze en doa tizhet Portugal an harzoù zo gantañ bremañ el ledenez iberek. Goude-se e stagas rouantelezh Portugal d’en em astenn pelloc’h c’hoazh, eus tu ar mor.
Gant soudarded eus Portugal e voe aloubet kêr Ceuta (war arvor Norzhafrika) e 1415.
E 1419 en em gavas daou eus kabitened ar Priñs Herri ar Merdeer war enez Madeira, kaset betek eno gant ar gwallamzer. E 1427 en em gavas unan all en enezeg an Azorez. Inizi didud e oant. Gant ar Priñs Herri ar Merdeer, e deroù ar kantved, e voe kaset an ergerzh war-raok. Klask madoù ha pinvidigezhioù e oa ar pal, evel-just, kement ha dizoleiñ douaroù dianav. Tamm-ha-tamm ez eas Portugaliz pelloc’h-pellañ a-hed aodoù Afrika, o kartennaouiñ ar vro hag oc’h ober kenwerzh gant an henvroidi. E 1434 e voe degaset ar sklaved kentañ eus Afrika da Bortugal. Gant an drafikerien sklaved e krogas ur c’henwerzh nevez ha gounidus.
A-benn ar fin e voe tizhet Indez, ur rannved binvidik anezhi, gant ar voraerien eus Portugal. Gant an Durked e oa bet troc’het al liammoù kenwerzhel dre zouar a oa gwechall etre Indez hag Europa. Kavout un hent dre vor da vont da India hag Azia a roe da Bortugal an tu d’ober kenwerzh ar spisoù a oa kement a glask warno. E 1499 e tistroas Vasco da Gama eus e veaj kentañ betek Indez, gant ur vagad pebr.
E-keit-se e oa bet staliet tud war inizi didud Madeira, an Azorez hag ar C’hab Glas. Kregiñ a rejont da labourat an douar eno. Diouzh un tu all e oa kroget mat ar c’henwerzh gant pobladoù aodoù Afrika. Eus Portugal ez ae listri karget a vrizhvarc’hadourezh war-zu rouantelezhioù pleg-mor Ginea. Eno e veze eskemmet ar varc’hadourezh-se evit sklaved pe aour. Kontouerioù a veze savet war an aod, evel en Elmina (e Ghana hiziv), savet e 1482. Fellout a rae da Bortugaliz ober o renkoù dre eno ha ne lezent ket tud eus broioù all Europa da zont d’ober kenwerzh war an aodoù-se.
Sevel an impalaeriezh
E-pad ar kantved e teuas Portugaliz da vezañ mistri war Meurvor Indez. Ober a rejont o stal d’ar stadoù muzulman bihan ha sevel a rejont kreñvlec’hioù a-hed an aodoù, eus Mozambik d’ar Molukez en ur dremen dre Aod Malabar. War-raok ez ejont bepred, c’hoantek d’ober kenwerzh ar spisoù (pebr, tachoù-jenofl, kraoñ-muskadez, kanell). E 1506 e voe tizhet Selan ganto ; e 1507 enez Maoris. Goude emgannoù e Diu e 1509 ha 1538 e voe kadarnaet galloud Portugal en India. Ren a raent war ar c’henwerzh e Meurvor Indez, n’eo ket hepken war ar c’henwerzh etre Indez hag Europa met ivez war ar c’henwerzh etre broioù Azia.
E Brazil e voe savet an trevadennoù kentañ er bloavezhioù 1530 (krouidigezh São Paulo e 1530 da skouer). Rio de Janeiro a voe savet e 1567. Ur wech savet kêrioù war an arvor e teuas Portugaliz d’ober o annez eno, c’hoant ganto da c’hounit arc’hant diwar ar c’horz-sukr, ar c’hafe pe an aour. Evit gounit korz-sukr e voe ezhomm tud da labourat er parkeier ha kroget e voe da zegas sklaved d’ar vro. Tamm-ha-tamm ez eas tud an arvor war-zu diabarzh an douaroù. Kreskiñ a reas poblañs ar vro ha tamm-ha-tamm e teuas da vezañ brasoc’h eget hini Bortugal.
Diskar an impalaeriezh
Tonket e oa impalaeriezh trevadennel Portugal da vont da get, gant an digempouez a oa etre ar vro-benn, dezhi ur milion a annezidi hepken, hag an trevadennoù a-strew dre ar bed. Etre 1580 ha 1640 e voe stag Portugal ouzh Spagn. E-keit-se e voe aloubet meur a drevadenn bortugalat gant ur galloud nevez-savet, an Izelvroioù (Kab ar Spi Mat, Selan). Goude brezelioù Napoleon e teuas Brazil d’en em zistagañ diouzh Portugal. Adalek 1822 ne oa ket Brazil un drevadenn ken. Diouzh an tu all e kreske ment trevadennoù Portugal en Afrika (Angola, Mozambik, Ginea-Bissau), evel ma kreske an trevadennoù europat all war ar c’hevandir-se e-pad an. Er bloavezhioù 1960 e klaskas an diktatour Salazar mirout ar broioù-se daoust d’ar brezelioù dieubidigezh a oa oc’h ober o reuz eno. Echuiñ a reas ar brezelioù-se e 1975, goude Dispac'h ar Jenofl (Revolução dos cravos e portugaleg). E-touez broioù Europa e voe Portugal an hini ziwezhañ o tilezel he zrevadennoù. Macau e voe an hini ziwezhañ ha roet e voe da Sina e 1999.
Trevadennoù kozh Portugal aet bremañ d’ober stadoù dizalc’h a zo bodet en un unaniezh anvet Kumuniezh ar Broioù Portugalek (e portugaleg Comunidade dos Países de Língua Portuguesa pe CPLP).
Trevadennoù kozh Portugal
E penn un impalaeriezh trevadennel vras eo bet Portugal. Enni e oa ar broioù-mañ :
Linnuin
Ur rouantelezh vrezhon e oa Linnuin, er vro a zo bremañ Lincolnshire, etre ar stêrioù Wash ha Humber.
Elgeta
Elgeta  zo ur gumun e kornôg Gipuzkoa, stok ouzh Bizkaia, en Euskal Herria. 1000 a dud zo o chom enni.
Linnuin
Ne ouzer netra diwar-benn hec'h istor pe he rouaned. Distrujet e voe war-dro 480 gant an Angled a grouas rouantelezh Lindsey en he lec'h.
Le Portel
Le Portel a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Eibar
thumb|right|250px|Eibar thumb|left|250px|Setu pelec'h emañ Eibar, e [[Gipuzkoa]]
Eibar  zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Byakkotai
Byakkotai (japaneg : 白虎隊, byak kotai "Unvezh an Tigr Gwenn") a oa ur strollad 305 soudard yaouank leal d'ar shōgun o devoa stourmet e Brezel ar Boshin. Brudet int chomet en istor dre o zonkad skrijus.
Istor
E 1868, e fin brezel ar Boshin, an holl broviñsoù japanat a oa bet kollet gant ar shōgun e tal al lu Impalaeriel. Ar soudarded diwezhañ a oa leal d'ar shōgun a oa aet da gastell Aizu-Wakamatsu e prefedelezh Fukushima. Eno e voe krouet pevar strollad soudarded awenet gant pevar avel ar steredouriezh sinaat. : Leon Gwenn (Byakko-Tai), Aerouant Gwer (Seiryu-Tai), Golvan Ruz (Suzaku-Tai) ha Baot Du (Gembu-Tai).
Deukalion (mab Prometheüs)
Deukalion zo mab da Brometheüs ha Pronoia e mojennoù Henc'hres.
Byakkotai
Istor
Strollad al Leon Gwenn a oa bet krouet adal tri strollad bihanoc'h, mibien soudarded oadet etre 15 ha 17 vloaz o vont d'ober anezho. Ar re-se a oa bet roet dezho un desavadur soudardel gall, evel lu ar shōgun en e bezh. Aet da guzh war menez Iimori, krediñ a refont gwelet moged o sevel adal kastell Aizu, pezh a dalveze e oa bet kemeret. An 20 soudard yaouank diwezhañ a choazas seveniñ seppuku, an emlazh lidel, e-lec'h bezañ prizoniet gant o enebourien ; unan hepken anezho a c'hwitas war e daol.
Deukalion (mab Prometheüs)
Dimeziñ reas d'e geniterv Pyrra, merc'h Epimetheüs ha Pandora, ha ganti e vevas daoust d'al Liñvadeg Veur. Tad eo da Hellen, Amfiktyon, Protogeneia, Pandora ha Thyia.
Tennañ a ra mojenn Deukalion da hini Noe er Bibl eta.
Byakkotai
Istor
Al lealded o devoa bet d'ar shōgun betek ar fin a chomas sanket don e spered ar vro impalaeriel nevez. Ur maen-sonn zo bet savet war al lec'h, ma lenner ur varzhoneg gant ar samurai Matsudaira Katamori (1836-1893) :
Liutprand Cremona
Liutprand Cremona (pe Liudprand, pe Luitprand) a oa ganet war-dro 920-922 e Pavia, ha marvet e 972, a oa un istorour lombard hag eskob Cremona, en Italia.
Victorinus
Marcus Piav(v)onius Victorinus a oa un impalaer eus an Impalaeriezh c'halian etre 268 ha 270 pe 271 goude ren berr Marcus Aurelius Marius.
Liutprand Cremona
E vuhez
Ganet e oa en un tiegezh Lombarded a ouenn uhel. E 931 ez eas da floc'h da Bavia, da lez ar roue frank Huon Arle, a oa roue Italia hag a oa dimezet da v-Marozia, ur gontez c'halloudus eus Roma.
Victorinus
Eus ur familh pinvidik e teue ha soudard e oa e-pad ren Postumus. An titl a d-"tribunus praetorianorum" a oa gantañ e 266/267 ha konsul e voe asambles gant Postumus e 268 pe 267. Goude marv Marcus e voe anvet Victorinus da impalaer gant e soudarded en Augusta Trevorum ( a zo hiriv Trier en Alamagn). Anavezet e voe da impalaer gant proviñsoù Galia hag Enez Vreizh, met  gant re Spagn ne voe ket hag ar re-se a chomas en Impalaeriezh roman.
Liutprand Cremona
E vuhez
Pa varvas Huon e 947, laosket gantañ e vab Lotar evel roue Italia, ez eas Liutprand da sekretour gant gwir rener ar vro, Berengar II, markiz Ivrea, ha da jubennour, dre ma ouie gresianeg. Evel se eo e teuas da vout kansellour hag e 949 e voe kaset da gannad da Vizantion da lez Koustantin VII Porfirogenitus.
Dre ma oa bet kaset tad ha leztad Liutprand di en e raok, ha dre ma ouie ar yezh en doa desket a-raok mont di (un dra ral e Kornogeuropa en Xvet kantved) ne oa ket tu da gavout gwell egetañ evit ar gefridi.
Koulskoude, abalamour ma oa un den rust, gros, ha diseven, dizanaoudek dezhañ an doareoù a sevended hag a naetadurezh, e voe ur pevar miz poanius dezhañ. Kement-se zo kontet gantañ en e Antapodosis, un danevell enepgresian, ma tispak an holl vojennoù a c'halled da gontañ diwar-benn Romaned ha Hellaziz, a lavare e oant dinerzh, gaouiat, divrezelgar, evel merc'hed, ha traoù all a ziskouez en doa ur sell "barbar " ouzh ar sevenadur.
Victorinus
E 270 pe 271 e voe muntret Victorinus gant Attitianus, un ofiser en defe debochet e wreg. Mamm Victorinus, Victoria, a zalc'has ar galloud un tammig goude e varv hag urzh a roas evit ma vije lakaet da zoueez. Hi a baeas al lu evit ma vefe choazet Tetricus de vont war-lerc'h e vab.
Unan eus an Tregont Mac'homer e ra anezhañ an Historia Augusta. Hervez ar skrid-se en doa ur mab, Victorinus ar Yaouankañ, a voe lakaet da impalaer war e lerc'h met hennezh a voe muntret hogozik diouzhtu.
Liutprand Cremona
E vuhez
Diwar-benn an Impalaeriezh roman ha Romaned Hellaz e skrivas:
Pa zistroas e vroc'has ouzh Berengar, ha kuitaat a reas e lez war-dro 955. Neuze e troas ouzh e enebour, an impalaer Otto Iañ, hag en devoa aloubet un darn eus Italia (Roma ha Ravenna), hag a zeuas da vout roue Italia pa varvas Lotar e 950. Distreiñ a reas gant Otto da Italia e 961, hag anvet e voe da eskob Pavia er bloavezh-se, ha da eskob Cremona e 962. E 963 e voe kaset da Roma da gannad d'ar pab Yann XII e penn-kentañ an tabut etre ar pab hag an impalaer santel. Perzh a gemeras e Kuzul-eskibien Roma e 963, ma voe distroadet Yann XII. Gantañ e voe skrivet danevell nemeti an darvoudoù.
E lez Otton ec'h en em gavas gant Recemund, kannad eus Córdoba, a lavaras dezhañ e ranke skrivañ istor e amzer (skrivet en Antapodosis diwezhañ, dediet da Recemund).
Dirk Bouts
thumb|right|Hent ar Baradoz, pe pignidigezh ar re zilennet, Palez an Arzoù-kaer, Lille Dirk Bouts (pe Dieric Bouts hag ivez Dirk Bouts gozh (tro 1415 e Leuven, - 1475 e Leuven) a oa ul livour izelvroat. E oberennoù a vez renket el luskad kentidi Flandrez.
Liutprand Cremona
E vuhez
E 968 e tistroas Liutprand evel kannad da Gergustentin da c'houlenn dorn Porphyrogénète, merc'h Nicéphore II Phocas, evit Otton II, mab Otton Iañ. Ur gabestr en doe, siwazh da Otton Iañ, a c'hoantae tizhout ar peoc'h gant an impalaeriezh vizantat dre an eured-se ha bezañ anavezet ganti a-benn ar fin: digant Liutprand e tesker e veze graet « Rex » eus Otton e lez Bizantion, ha neket « Basileus » N'ouzer ket hag ober a reas Liutprand e drede kannadiezh da Gergustentin e 971, da aozañ dimeziñ Otton II hag ar briñsez Teofano, merc'h an impalaer bizantat, a voe kurunet impalaerez santel roman war un dro gant he gwaz.
Mervel a reas war-dro 972, rak un eskob nevez a voe anvet e Cremona e 973.
Dirk Bouts
E vuhez
Ne ouezer ket kalz tra diwar e benn. Carel van Mander a savas e vuhezskrid e 1604, met anzav a reas e oa diglok. Hervez van Mander e vije bet ganet e Haarlem. Ne ouezer ket digant piv e teskas e vicher, merzet e vez memes tra levezon Rogier Van der Weyden ha hini Petrus Christus en e oberennoù kentañ. thumb|250px|left|Ar goan-sakr diwezhañ, unan eus panelloù Ster-aoter ar sakramant santel. Gwelet e vez barregezh Bouts da labourat an diarsell E dibenn ar bloavezhioù 1450 e timezas gant ur plac'h anvet Katharina van der Brugghen, ha hi o tont eus renkad bourc'hizien Louvain. Pevar bugel a voe ganet, hg an daou vab, Dirk II hag Albrecht Bouts a zeuas da vezañ livourien ivez.
Daisy Duck
Daisy Duck zo un houad denheñvel, tudenn bed Disney. Krouet eo bet gant ar Walt Disney Company e 1937 dindan an anv Donna Duck.
Dirk Bouts
E vuhez
E 1468 e voe anvet da livour ofisiel kêr Leuven. E 1473 e timezas gant Elisabeth Van Voshem.
Daisy Duck
Mignonez Donald Duck eo, met c'hoari a ra gant ar c'hevaezerezh etre eñ hag e genderv chañsus Gladstone Gander.
Dirk Bouts
E oberenn
Brudet eo Bouts a-drugaez d'e oberennoù relijiel. Peurliesañ e live gant eoullivaj war goad. Barrek e oa ivez evit a sell ouzh implij an diarsell. Chañsoù zo e vije bet levezonet Hieronymus Bosch gant e daolenn "An Ifern" (tro 1450, Mirdi Arzoù-kaer Lille). Dameñvel eo an doare m'eo aozet an div daolenn.
Childebert
Childebert ( da zistagañ evel C'hildbert), pe Hildebert, a zo un anv-badez germanek, bet douget gant meur a roue frank. Savet eo an anv diwar hild pe hilde, a gaver en anv Hilda ha Matilda, ha bert, a gaver e Berthold ha Robert.
Calonne-Ricouart
kantved
Brezel-bed kentañ: .
328
1081 Ab Urbe Condita = 328 goude J.-K.
Bloavez biseost, o kregiñ gant ul Lun hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh.
Mirdi Júlio de Castilhos
Ar Mirdi Júlio de Castilhos zo ur mirdi e kreiz-kêr Porto Alegre, kêr-benn Rio Grande do Sul, e Brazil, ha koshañ mirdi ar stad. Digor e vez eus kreisteiz da 6 eur goude merenn ha digoust eo ar mont e-barzh.
Kalz a draoù a weler diwar-benn ar Brezel ar Farrapos en XIXvet kantved
Identelezh
Ar stad a sevenadur hag a yezh hag a zo perc'henniezh un den pe ur gevredigezh eo an identelezh. Komzet e vez eus identelezh vreizhat, da skouer, pe ar pezh a ya d'ober sevenadur ur Breizhad.
Identitet (beteendevetenskap)
Alvise Zichichi
Alvise Zichichi a zo bet ganet d’ar 4 a viz Gouere 1938 e Milano (Italia) ha marvet e miz Even 2003 e Roma (Italia).
Mestrc’hoarier echedoù italian eo.
Kampion Italia e voe e 1985.
Lagwaneg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù kotokoek eo al lagwaneg (lagwan(e) pe (kotoko-)logone) komzet gant tro-dro da 38 000 den en holl e norzh Kameroun dreist-holl, e proviñs an norzh pellañ hag ivez e Tchad, e Rannvro ar C'hornôg ha marteze e Nigeria.
Alvise Zichichi
Kadoriad ar Federazione Scacchistica Italiana (Kevre Italian an Echedoù) adalek 1996 betek 2002.
Lagwaneg
Div rannyezh a zo:
Sparfell-vor vras
Ar Sparfell-vor vras (liester: Sparfelled-mor bras), pe Morbean bras (liester: Morbeaned bras), a zo un evn-mor, Stercorarius skua e anv skiantel.
Sapporo
Anv Sapporo n'eo ket ur ger japaneg met ur ger deuet eus an ainoueg, evel kalz anvioù-lec’h all eus Enez-Hokkaido. E-pad ar goañv e vez yen an amzer hag erc’h a ra bep bloaz. Setu perak e voe aozet C'hoarioù Olimpek 1972 e Sapporo. A-drugarez d’ar yenijenn e vez lidet eno ivez fest an erc'h a zo brudet-tre e Bro-Japan. Kizelladurioù erc’h pe skorn a vez savet a-ratozh evit ar fest-mañ. Brudetoc’h c’hoazh eo bier melen Sapporo a vez ezporzhiet er bed a-bezh.
Istor
A-raok diazezadur Sapporo e oa poblet ar vro gant Ainoued o chom e meur a gamp. N'eo nemet e diwezh ar Marevezh Edo e 1866 e erruas ar c'hentañ trevadennerien. E 1866 e krogas ar Stad da sevel ur ganol a-dreuz ar vro, ar pezh a vroudas kalz tud d'en em ziazezañ en enezenn ha da sevel ur gêriadenn anvet Sapporo. Anv ar ger a zeu eus an ainoueg hag a dalvez « stêr vras a red a-dreuz ar gompezenn ».
Berengar II
Anaout a reer daou roue frank anvet Berengar II
Sapporo
Istor
Er bloavezhioù 1870-1871, Kiyotaka Kuroda, besprezidant ar bodad evit diorren Hokkaidō (kaitakushi), a yeas e darempred gant ar gouarnamant amerikan. Gant skoazell Horace Capron, sekretour e karg eus al labour-douar dindan prezidant amerikan Ulysses S. Grant, hag a zeuas da vezañ Oyatoi gaikokujin, emañ o vont da ziorren Sapporo en-dro d'al Liorzh Ōdōri war patrom ar steuñv hippodamek, un dra divoaz-kenañ e Japan, memes hiziv.
Atizet gant ar c'haitakushi, e teuas kalz trevadennerien eus Honshū da ziorroen al labour-douar (gwinizh, avaloù-douar, maiz, asperjez) ar sevel chatal (deñved ha moc'h) met ivez produadur danvezioù krai (koad, glaou) ha breserezhioù.
E-pad an e kendalc'has kêr d'en em ziorren kalz dindan levezon tud a afer ha tud o klask goproù uheloc'h, kement ha ken bihan ma tremenas  Sapporo en tu all d'ur milion a annezidi e  1970.
E-pad an Eil Brezel-bed e voe meneget alies Sapporo e-giz un trede pal evit ur vombezadenn atomek, betek-gouzout n'en dije ket kodianet Bro-Japan.
Arondisamantoù
Rannet eo Sapporo e dek arondisamant :
Brasília
Brasília eo kêr-benn Brazil, ur gêr diazezet e kreiz ar vro, en Distrito Federal (Distrig Kevreadel). Kemer a reas lec'h Rio de Janeiro evit kaout ur gêr-benn kreizennet gwelloc'h. E 2021 e oa 3 094 325 a dud o vevañ enni, ha pevare kêr pobletañ Brazil an hini eo.
Savet e voe diwar youl ar prezidant Juscelino Kubitschek a embannas he digoridigezh e 1960.
Sierra Parima
Ar Sierra Parima zo menezioù eus Venezuela, e Kompezenn ar Gwianaoù, etre 500 ha 1500 metr.
Eno emañ eien ar stêr Orinoko.
Msereg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar msereg (mser, (kotoko-)kuseri pe mandage) komzet gant tro-dro da 2.100 den en holl (1982) e norzh Kameroun hag e Tchad.
Pemp rannyezh ez eus:
Helean
Helean a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Konikl ar menezioù-tan
Konikl ar menezioù-tan (Romerolagus diazi) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Mec'hiko. Ar spesad nemetañ eo er genad Romerolagus.
Kosovo
Kosovo (albanianeg: Kosovë, Kosova; Serbeg: Косово) a oa ur rannvro eus Serbia er Balkanioù, kavell istorel Serbia hervez homañ, hag embannet eo bet he dizalc'hidigezh gant parlamant ar rannvro, leviet gant ar muiañ-niver albanian, d’ar 17 a viz C'hwevrer 2008.
Anavezet eo bet ez-kefridiel gant meur a riez all, met reoù all o deus nac'het e ober pa seblant dezho ar fed bezañ kontrol d'ar gwir etrebroadel.
Bet eo bet Kosovo ur proviñs e su Yougoslavia (ha Serbia dizalc'h da-c'houde) melestret gant Aozadur ar Broadoù Unanet abaoe 1999. Tra ma veze anavezet beli Serbia war ar vro gant ar gumuniezh etrebroadel ne rene ket anezhi. Renet eo bet Kosovo gant Kefridi ar Broadoù Unanet e Kosovo hag an Aozadur da C'hortoz ag Emc'houarnamant. Gant ar c'hKFOR eo gwarantet ar surentez.
Kosovo he deus harzoù gant Montenegro, Albania ha Makedonia an Norzh ha Republik Serbia. Ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ eo Priština. Ur boblañs a 2,1 milion a dud he deus ar vro. Kenaozet eo gant Albanianed dreist-holl gant ur vinorelezh a Serbed, a Durked hag a Vosniaked.
Un tabut taer a zo bet etre ar gouarnamant serb (hini Yougoslavia a-raok 2006) hag ar boblañs albanat bloavezioù-pad.
Embann a ra al Lez-varn etrebroadel d'an 22 a viz Gouere 2010 eo disklêriadur dizalc'hidigezh Kosovo diouzh ar gwir etrebroadel.
D’an 10 a viz Gwengolo 2012 e tizh ar riegezh leun gant klozadur ar goursellerezh etrebroadel.
Douaroniezh
Gant ur gorread a 10,912km² hag ur boblañs a vuioc'h eget daou vilion a dud a-raok enkadenn 1999 he deus Kosovo harzoù gant Montenegro war-du ar gwalarn, gant kreiz Serbia war-du an norzh hag ar reter, gant Makedonia an Norzh war-du ar su ha gant Albania war-du ar mervent. Savet e oa bet hec'h harzioù a-vremañ e 1945.
Ar c'herioù brasañ a zo Pristina, ar gêr-benn gant 600,000 annezad, ha Prizren er mervent gant 120.000 annezad. Pemp kêr arall o-deus muioc'h eget 50.000 annezad. Kevandirel eo hiniad Kosovo, gant hañvioù tomm ha goañvioù yen.
Div gompezenn ez eus e Kosovo : Metohija/Rrafshi i Dukagjinit, lec'hiet e kornôg ar broviñs ha kompezenn Kosovo (Albaneg: Rrafshi i Kosovës, Serbeg: Kosovska Dolina) er c'hreiz.
Menezek eo darn vrasañ tachennad Kosovo. Lec'h uhelañ a zo Deravica/Gjeravica (2 656 m) lec'hiet er mervent, e-kichen an harzioù gant Montenegro hag Albania Menezioù Sar (Albaneg: Mali i Sharrit, Serbeg: Šar Planina) a zo lec'hiet er su hag er gevred, war an harzioù gant Makedonia. Unan eus ar rannvroioù touristelañ er vro eo.
Meur a stêrioù ha lennoù ez eus e Kosovo. Ar stêrioù brasañ eo an Drin(Albaneg: Drini i Bardhë, Serbeg: Beli Drin) a red war-du Mor Adria, ar Sitnica, ar Morava e rannvro Gollak hag an Ibar (Albaneg Ibër). Al lennoù pennañ eo Badovc er biz ha Gazivoda er gwalarn.
Henamzer
E-pad an amzerioù ragistorel e oa annezet Kosovo, war a seblant, gant daou sevenadur distag. E Metohija hepken e kavjod bezioù eus oadvezh an arem ha oadvezh an houarn. Goude donedigezh an Indezeuropiz ec'h annezas an Dhrased hag an Iliryaned er vro. Ar meuriadoù pennañ e oa an Dardani hag an Triballi. Aloubet e voe su Kosovo gant Aleksandr Veur ha staget ouzh Rouantelezh Makedonia. An norzh a chomas frank betek an aloubidigezh roman e 28 kt J-K. N'eo ket sklaer, avat, hag ebarzhet e voe e proviñs Moesia pe daouhanteret etre Moesia ha Dalmatia.
Diokletian a grouas proviñs Dardania war-dro 284 ha lakaat a reas he c'hêr-benn e Naissus (Niš hiziv). Pa voe disrannet an impalaeriezh roman e 395 ez eas ar rannvro d'un darn eus Impalaeriezh roman ar Reter.
An aloudabegoù bras
E-pad ar ec'h erruas ar Serbed en tachennadoù m'emañ Kosovo a-vremañ warno. Bleinet gant ur penn, - anvet "an arc'hont dianav" er mammennoù bizantat -, en em staliañ a rejont war-dro 630 daoust ma oa Slaved er rannvro dija adalek ar {{VIvet]] pe zoken ar {{Vvet kantved}}. Da gristen ez ejont etre ar {{VIIvet}} hag an {{IXvet kantved}}. Etre 867 ha 874 e voe ar re ziwezhañ gounezet d'ar feiz nevez. Gwalarn ar vro, Hvosno, a yeas d'un darn eus priñselezh Rascia, ur stad serb dindan beli Kergustentin hag a oa e gêr-benn Dostinik.
E fin an {{IXvet kantved}} e voe aloubet ar vro a-bezh gant an Impalaeriezh vulgarat Kentañ. Daoust ma'c'h adstagas Serbia Metohija e-pad an {{Xvet kantved}} e tistroas ar peurrest eus Kosovo da Vizantion pa'z eas da ziskar an Impelaeriezh vulgarat. E fin ar c'hantved ec'h aloubas Samuil Bulgaria ar vro a-bezh adarre. He c'hontroliñ a reas betek distrujadur e riez gant ar Vizantiz. E 1040-1041 en em savas ar Slaved a-enep Bizantion met, daoust ma talc'hjont ar vro e-pad ur prantad, e voent faezhet.
Stagidigezh ouzh Serbia
Staget e voe Kosovo ouzh Serbia dindan ren Tierniezh Voislav. E 1093 e aloubas ar priñs Vukan Lipljan. An impalaer bizantiat zeuas da Zvečan da varc'hata, met terriñ a reasVukan an arsav-brezel ha faezhiñ a reas niz an impalaer Yann Komnenos. Goude e drec'h e aloubas Kosovo a-bezh. E 1094 e arnodas an impalaer Alexios Iañ Komnenos da varc'hata adarre hag ur peoc'h a voe sinet ha prizonnidi a voe eskemmet. Vukan a argasas an impalaeriezh adarre e 1106 avat. Faezhiñ a reas al lu bizantiat, met mervel a reas kent bet peuraloubet ar vro.
E 1166 ez eas un uhelad eus Zeta, Stefan Nemanja da briñs-meur Rascia. Diazezout a reas tierniezh Nemanja hag aloubiñ a reas darn vrasañ Kosovo e-pad un emsavidigezh a-enep an impalaer Manuel Iañ Komnenos.. Faezhiñ a reas lu ar priñs veur diaraok, Thomir, e Pantino, e-kichen Pauni. Trec'het e voe Stefan gant ar Vizantiz, met goude marv Manuel Iañ Komnenos. e kevreas gant Hungaria hag e 1180 e aloubas Kosovo da vat.
Gant e vab Stefan II a Serbia e voe peurechuet an aloubidigezh e 1208 goude stagidiezh Prizren ha Lipljan
Rouantelezh Serbia
E 1217 e voe anavezet rouantelezh Serbia hag e 1219 e voe krouet un iliz ortodoks serbiat emren. Hvosno, Prizren ha Lipljan ha yeas d'hec'h eskoptioù. Peć a oa he sez met e-pad an kantved e voe diblaset da Žiča.
E-pad an kantve ez eas Kosovo da greizenn bolitikel, sevenadurel ha relijiel ar riez serbiat. Aloubet e voe e 1291 gant an datared met diarbennet e voent gant ar roue Stefan Milutin. Hemañ a renas betek 1331 pa voe diskaret gant e vab Stefan Dušan.
An impalaeriezh serbiat hag an despotiezh
Dindan ren Stefan Dušan ez eas d'un impalaeriezh rouantelezh Serbia. Ne dreuzvevas ket d'he c'hrouer, avat. Goude 1355 e voe disrannet etre meur a briñselezh c'hladdac'hel a oa roue Stefan Uroš V divarrek da gontroliñ. Tierniezh Mrnjavčević a zalc'he Kosovo. Kinniget e oa, avat, gant Voislav Voinović a voe faezhet gant Vukašin Mrnjavčević e 1369. Goude Emgann Marica, d'ar 26 gwengolo 1371, ma voe lazhet ar breudeur Mrnjavčević gant an Otomaned, e voe aloubet gant Đurađ I Balšić, priñs Zeta a stagas Prizren ha Peć. Ar peurrest ar vro a yeas da zarn tachennad an dierniezh Lazarević.
An Otomaned a aloubas ar vro e 1389. O stourm a reas ur c'hevread kristen bleinet gant Lazar d'ar a viz Mezheven e-pad Emgann Kosovo e Gazi Mestan, e-kichen Pristina. Lazhet e voe Lazar ha distrujet e voe e lu. Miloš Obilić, ur brezelour serbiat, a zeuas a-benn da vuntrañ ar sultan Mourad Iañ ha ret e voe d'e warlerc'hiad Beyazid kilañ da startaat e c'halloud. Daoust ma chomas Serbia frank e voe gwanaet gant he faezhidigezh hag marv darn vrasañ he noblañs.
Er kantved e voe dalc'het Kosovo gant Tierniezh Branković a skoazellas an Otomaned a-enep Skanderbeg hag e gevreidi hungariat e 1448. D'ur gwaz eus an impalaeriezh otoman ez eas ar vro neuze betek stagidigezh Serbia e 1459.
Sujidigezh Otoman
An Islam a degasas an Otomaned ganto. Tra ma voe ar gristenien keodedourien ag an eil ren ne voent ket heskinet en un doare gwir. En o zouez e tute an impalaeriezh darn vrasañ e gardidi. An iliz serb a voe divodet e 1532, met gwirioù ispisial a viras ar gristenien ha adsavet e oe Patriarc'hat Peć e 1557. Un darn eus ar Serbed a voe gouneszet d'ar feiz nevez, met al lodenn vrasañ eus ar vuzulmaned a oa Albaniz a grogas d'en em staliañ er vro. E fin an kantved e oa an albanat ar bobl niverusañ er vro.
E-pad ar brezel 1683-1699 e voe aloubet Kosovo gant an Aostrianed gant skoazell ar penn-eskop Pjetër Bogdani (un albanat). Adaloubet e voe gant an impalaeriezh otoman e 1690 avat hag d'un niver bras a serbiz e voe ret tec'hout kuit eus ar vro.
Divodet e voe ar Patriarc'hat Peć e 1766. Da galz gwashoc'h eyeas pleg ar gristenien neuze.
Amzer a-vremañ
E 1871 e voe ur c'hendalc'h serbiat bras e Prizren. Ennañ e komzjod evit ar wech gentañ a-zivout adaloudabeg Kosovo. Goude-se e krogas priñselezh Serbia d'ober raktres evit adstagañ ar broviñs.
E fin brezel Turkia-Rusia 1877 - 1878 e voe roet Priština ha Kosovska Mitrovica da Serbia tra ma vire Turkia ar peurrest eus ar vro. Da wareziñ o gwirioù e furmas an Albaniz Kevread Prizren e Prizren. Kentrollañ a reas 300 penn-bras albanat eus Kosovo ha kornôg Makedonia. Harpet e oa ar c'hevread gant ar sultan abalamour d'e ideologiezh islamek ha peogwir ne oa ket e intent disrannañ Kosovo diouzh an impalaeriezh. Da enebiñ ar gristenien ez eas an emsav ha rediañ a reas Serbiz niverus da dec'hout kuit eus ar vro. Pouezañ a reas galloudoù ar c'hornôg war an impalaeriezh otoman evit ma gwasko an emsav, ar pezh a reas. Sevel a reas an Albaniz ur gouarnamant da c'hortoz neuze, met faezhet e voent goude tri bloavezh a vrezel. Un emsavidigezh nevez a c'hoarvezas e 1910. Da Gevread Prizren e fell unvanniñ ar peder rannvro albanat ha sevel ur riez albanat dizalc'h. D'n amzer-se e oa albanat 40% eus poblañs Kosovo hepken hag un darn vras anezhi a oa enebet ouzh an emsav.
E 1912, goude ar Brezeloù Balkanek e voe staget an darn vrasañ eus ar vro ouzh Rouantelezh Serbia tra ma stage rouantelezh Montenegro [[Metohija (Albaneg: Traonienn Dukagjini). Un darn vras eus ar boblañ albanat a dec'has kuit deus ar vro tra m'en em stalias kalz familhoù serb enni. Raktresoù a voe aozet gant ar gouarnamant serb evit adtrevadenniñ ar vro.
E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe Kosovo ar rannvro diwezhañ aloubet gant Aostria. An Albaniz a skoazellas an Aostriz a zalc'has ar vro betek 1918. Pa zeuas ar Serbed en-dro e 1918 e heskinjont anezho ha torfedoù niverus a rejont outo.
Rouantelezh Yougoslavia hag an Eil Brezel-Bed
Etre 1919 ha 1929 e kreskas adarre kenfeur ar Serbed er boblañs tra ma tigreske hini ar pobloù arall. Disrannet e voe ar vro e peder kontelezh. Teir anezho ( Zvečan, Kosovo ha Metohija ar Su) a oa darn eus Serbia tra ma oa Metohija an Norzh un darn eus Montenegro. E 1922 e tisrannas un adreizhadur anezhi e teir froviñs : Kosovo, Rascia ha Zeta. E 1921 en em glemmas an Albaniz ouzh Kevredigezh ar Broadoù ha goulenn a rejont unvaniezh ar broioù albanek met nac'het e voent. Aozañ a rejont un emsav armet, Kachak e anv, a oa e bal da adunvaniñ tout ar broioù albanek ouzh rouantelezh Albania.
Darn vrasañ Kosovo a yeas d'un darn eus Albania a oa d'an amzer-se dalc'het gant Italia. Ar peurrest a yeas da Vulgariaha da Serbia (dalc'het gant an alamaned). Diarbennet e voe kalz serbiz deus ar vro e-pad ar marevezh-se. Ur rann-arme SS albanat voe tutet er vro e 1944, ar rann-arme Skanderbeg. Enep emsaverien e voe implijet dreist holl hag he zalvoudegezh vilourel a oa gwan tre.
Goude konianidigezh Italia e 1943 e kemeras Alamagn kontrol ar vro. Goude meur a emsavidigezh e voe frankizaet ar vro gant emsaverien gommunour albanat ha serb e 1944. Ebarzhet e voe e Serbia a yeas d'un darn eus Republik Gevreel Yougoslavia.
Kosovo en eil Yougoslavia
Savet e voe Kosovo d'ur broviñs emren e-barzh Republik Poblek Serbia, un izel eus Republik Kevreel Poblek Yougoslavia. Nebeut a emrenidigezh wir a oa ganti, avat. Pa yeas ar vro da Republik Sokialour Kevreel Yougoslavia ha Serbia da Republik Sokialour Serbia e 1953, hepken, e c'hounezas Kosovo e emrenerezh diabarzh. Muioc'h a c'halloud a zegemeras e 1972 pa vez embannet ur vonreizh nevez. Da brezidant ez eas e benn hag dezhañ e voe roet ur sez er bennrenerezh gevreel. An hevelep galloudoù hag ur republik gevreet en-doa neuze hag en e chome, hervez al lezenn, un darn eus Serbia. An albaneg hag ar serbeg a oa e yezhoù-stad.
Er bloavezhioù 70 e kerc'has un emsav albanek da c'hounit ur statud a republik wir tra ma kroge un vinorelezh anezho da stourm evit ur stad dizalc'h. Gwasket e voent gant ar galloud komunour, avat. E-pad ar marevezh-se e kreskas kenfeur an Albaniz er boblañs. Tric'hementiñ a reas o niver tra ma chome stabil hini ar Serbiz. Efed ar fiñvadeg-se a voe e furme an Albaniz 80% ar boblañs e deroù ar bloavezhioù 80.
E 1981 e teraouas ar studierienn da vanifestiñ eit ma vo savet Kosovo d'ur republik wir e-barzh Yougoslavia. Da gabaduilhoù ez ejont buan ha daoust ma voent gwasket e voe trubuilhoù e-pad an holl zekvloaziad, ar pezh a vroudas ar Serbed a chome da zivroañ. E fin ar bloavezhioù 80 e krogas ar gouarnamant serb da c'houlenn ma vo adsavet aotrouniezh ar stad kevreel war ar broviñs.
Brezel Kosovo
Aozañ a reas an Albaniz un emsav disranner peoc'hek. An dilennadegoù a voikotjont ha skolioù kuzh a savjont. Ur gouarnamant kuzh a voe aozet ha d'an 2 a viz Gouere 1990 e embannas ur parlamant dilezennel Kosovo d'ur vor dizalc'h. Nag gant ar gouarnamant nag gant ar broioù arall e voe anavezet, avat. E miz Gwengolo an hevelep bloaz e voe votet ur vonreizh gant ar parlamant nann-ofisiel hag e 1992 e voe aozet ur referendum gantañ a oa eveshaet gant sellerien etrevroadel met na voe ket anavezet nag gant ar broioù arall na gant ar gouarnamant serb. 98% ar voterien a voe a-du gant dizalc'herezh ar vro.
Goude fin ar brezel e Kroatia hag e Bosnia e stalias ar gouarnamant serbat repuidi e Kosovo.
Goude an Emglev Dayton e aozas albaniz un emsav brezelig, an UÇK a stourmas ouzh ar polis serbat. Respontiñ a reas homañ ha kreskiñ a ra niver al lazhidi nann-milourel. Broioù ar c'hornôg a bouezas war Serbia hag he rediañ a reas da embann un arsav ha da lemel hec'h arme deus un darn eus ar vro. Ne badas ket, avat ha d'ar 16 a viz genver 1999 e kavjod krofoù 46 albanat lazhet gant an nerzhioù serbat e keriadenn Racak. Rediañ a reas broioù ar c'hornôg ar serbiz da varc'hata e Rambouillet met nac'hañ a rejont a re-mañ da sinañ an emglev peogwir e roe d'an AFNA gwir da gas soudarded e-barzh ar broviñs.
E-pad ar brezel e tec'has kuit ur milion ag Albaniz eus ar vro hag meur a viliad a voe lazhet. Un diemglev ez eus a-zivout niver hag orin an dud lazhet. Krediñ a reer e voe lazhet 10.000 - 12.000 ag Albaniz ha 3.000 a serbiz. 3.000 a dud a vank. 2.500 anezho a zo albanat hag ar re arall a zo rom pe serbat dreist holl. 47.5 eus an albaniz ha 59.5% eus ar Serbed a zo kuitaet ar vro e-pad ar brezel. Goude m'en doa en em staliet AFNA ez eas en dro an Albaniz.
Goude donedigezh AFNA e repuas 250,000 a serbiz e Serbia, tra ma chome 120.000 anezho er vro. N'int ket distroet ar repuidi-se rak aon o-deus da vezañ heskinet gant an Albaniz ha fiziañs ebet o-deus ouzh ANFA.
Politikerezh
Diviz 1244 Kuzul Surentez Aozadur ar Broadoù Unanet en-deus lakaet Kosovo dindan melestradurezh da c'hortoz ABU betek ma vo divizet petra e vo he statud fin. En deus roet galloudoù bras da UNMIK met aliet en-deus outi da aozañ ur gouarnamant emren. Da Serbia e ro perzh ebet e Kosovo hag adalek 1999 n'int ken talvoudek al lezennoù serbat e-barzh ar vro. Ur mandad distag en-deus AFNA da virout ar peoc'h e Kosovo.
E mae 2001 e embannas UNMIK ur vonreizh da c'hortoz a grouas an Aozadur da C'hortoz ag Emc'houarnamant. Abaoe 2001 en-deus roet UNMIK muioc'h a c'halloudoù a-nebeudigoù dezhañ met miret en-deus ar re a vez o perc'henn ouzh ar riezoù dizalc'h hepken evel an aferoù etrevroadel pe an difenn. Bez ez eus kuzulioù-kêr hag ur polis evezhiet gant UNMIK.
Hervez ar vonreizh da c'hortoz he-deus kosovo ur parlamant a 120 ezel. Enderc'hel a ra ugent sez miret evit ar serbiz ha dek evit ar minorelezhioù nann-serbat (Bosniat, rom...). Gant ar parlamant e vez dilennet ar prezidant hag ar ministr kentañ.
Ar strollad politikel brasañ er vro a zo Kevread Demokratel Kosovo. E orin en-deus en emsav nann-feuls a-enep Milosevic e-pad ar bloavezhioù 90. Gant Ibrahim Rugova e oa bleiniet betek e varv e 2006. An daou strollad bras arall o-deus o gwriz en UCK : Strollad Demokratel Kosovo bleiniet gant ar penn-brezel kozh Hashim Thaci ha Kevread evit Dazont Kosovo bleiniet gant Ramush Haradinaj. An embanner Veton Surroi en-deus krouet un strollad politikeel distag, "Ora." e an, e 2004. Ar serbiz a grouas al Listenn Serbat evit Kosovo ha Metohija met boikotiñ a reaont gouarnamant ar vro ha nac'hañ a reont da seziñ er parlamant.
Er miz du 2001 e c'hoarvezas an dilennadeg gentañ dindan eveshiadenn an OSCE. Goudezi e furmas an holl strolladoù ur gevread vras hag Ibrahim Rugova a zilenjont da brezidant ha Bajram Rexhepi da vinistr kentañ.
Goude dilennadegoù ar miz Here 2004 e furmas Kevread Demokratel Kosovo ha Kevread evit Dazont Kosovo ur gouarnamant asambles. Ramush Haradinaj a yeas da vinistr kentañ tra ma chome Ibrahim Rugova prezidant.
Ramush Haradinaj en deus dilezet e bost a vinistr kentañ pa voe tamallet da vezañ un torfedour-brezel gant al Lez-barn-kastizañ evit Yougoslavia e miz meurzh 2005. Bajram Kosumi (Kevread evit Dazont Kosovo) a gemeras e blas met dezhañ e voe bet ret emzigargañ goude marv Ibrahim Rugova e miz Genver 2006. Gant Agim Ceku e voe erlec'hiet. Ar parlamant a zilennas Fatmir Sejdiu (Kevread Demokratel Kosovo) da brezidant. Slaviša Petkovic, ministr ar C'humuniezhoù hag an Distro, eo an ezel serbiat nemetañ eus Kuzul ar vinistred.
329
1082 Ab Urbe Condita = 329 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
960
Diwar-benn bloavezh 960 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 960
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 960
Marquise
Marquise a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Marquise eo.
Maslameg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù kotokoek eo ar maslameg ((kotoko-)maslam) komzet gant tro-dro da 5.000 den en holl (1984) e norzh Kameroun dreist-holl hag ivez e Tchad.
Tost eo d'an afadeg.
Div rannyezh ez eus:
Stadoù-Unanet Amerika
Ur vro etre ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask en Amerika an Norzh eo Stadoù-Unanet Amerika (saozneg: United States of America, teskanv: SUA, saozneg: USA, stumm berr: (ar) Stadoù-Unanet, (the) United States). Aliezik e vez graet Amerika pe Bro-Amerika ivez dre verrdro. Amerikaned pe Stadunaniz a vez graet eus o annezidi. Abaoe deroù an eo ar riez c'halloudusañ er bed. 331 milion a annezidi a oa e 2020, trede poblañs vrasañ ar bed.
Roet eo bet an anv Amerika diwar hini an ergerzhour italian, Amerigo Vespucci. Ur rann hag un drevadenn eus ar Rouantelezh-Unanet e oa a-raok ma voe graet an Dispac'h amerikan a-enep d'ar Saozon. Ur republik kevreadel gant 50 stad eo ar vro bremañ. Washington D.C. eo he c'hêr-benn, war an aod Reter.
Ekonomiezh kentañ ar bed o deus ar Stadoù-Unanet, a-drugarez da gennadoù al labour-douar, ar greanterezh hag ar servijoù. An US dollar, ar moneiz stadunanat, eo arouez o galloud ekonomikel. E-touez ar re wellañ int ivez war dachenn an imbourc'h skiantel hag an neveziñ teknologel.
Stadoù ar Stadoù-Unanet
Evel ma tiskouez splann an anv ez eo Stadoù-Unanet Amerika un unaniezh stadoù disheñvel. Abaoe 1960 ez eus 50 anezho.
Ur republik bonreizhel hag ur stad kevreadel eo.
Douaroniezh
Trede brasañ bro ar bed eo ar Stadoù-Unanet war-lerc’h Rusia ha Kanada hag a-raok Republik Poblek Sina. An tiriad amerikan, en em led war 7 % eus douaroù divoret ar blanedenn, zo ken bras ha kevandir Europa. Gorread ar Stadoù-Unanet zo 17 gwech kement ha hini Frañs ar c’hevandir. Brasoc’h eget Frañs eo stad Alaska pe hini Texas. Ar bloc’had 48 stad, da lavaret eo an holl stadoù war-bouez Alaska ha Hawaii, a vez anvet « Mainland » a-wechoù, zo dezhañ ur stumm hag a denn d'ur pempkorneg, hag en em led war 4 gwerzhid-eur. 4 500 km hed zo etre ar Meurvor Atlantel (reter) hag ar Meurvor Habask (kornôg). 2 500 km, a-hend-all, zo etre harzoù Kanada hag harzoù Mec’hiko. Ar stêr Missouri hag ar stêr Mississippi a zo 6 000 km a hed ganto o-div ha redek a reont dre greiz ar mainland. Ken hir int o-div hag ar stêr Amazon a zo o redek e Suamerika.
Harzoù gant broioù all
12 034 km harzoù :
Douaroniezh fizik
Un nebeud lec'hioù dibar:
Torosennadur
Liesseurt eo torosennadur ar Stadoù-Unanet. En em led a ra a norzh da su dreist-holl. Er C'hornôg emañ ar Menezioù Roc'hellek (Rocky Mountains), al Lammoù-dour hag ar Sierra Nevada, 4 500 metr well-wazh a uhelder dezho. En o zouez emañ plateizioù ha diazadoù Colorado. Plaenennoù ha plateizioù bras-ec’hon kreiz ar Stadoù-Unanet zo hollad ar stêrioù Mississippi ha Missouri o redek enno. Eus an dibab eo an douaroù enno ivez. Er reter ez eus menezioù kozh, an Appalachoù o anv (Appalaches), dezho 2 300 metr a uhelder. Plaenennoù strizh zo e-touez ar menezioù-se hag ar Meurvor Atlantel.
Menezioù-tan
An darn vrasañ eus ar menezioù-tan bev zo er c’hornôg, en Alaska hag en enezeg Hawaii :
Hinoù
An holl zoareoù hinoù a ren war ar Stadoù-Unanet, eus ar yenañ (hinad pennahelel en Alaska) d'an tommañ (Traoñienn ar Marv), eus ar glepañ (Gwalarn, Stad Washington) d’ar sec’hañ (hinad krin ha gouelec’hioù er Mervent). Gant an hinoù hag an torosennadurioù a bep seurt zo bet er Stadoù-Unanet ez eus bet stummet maezioù ha rannvroioù liesseurt enno.
Lennoù
Gorread hollek al Lennoù Bras zo war-dro 250 000 km², bezet an hanter eus gorread Frañs ar c’hevandir.
Dasparzh an annezidi
An Amerikaned zo o chom dreist-holl war an aodoù ha tro-dro d’al Lennoù Bras. Eus ar c’hantved hedredenn, eus tu ar c'hornôg, betek ar Meurvor Habask hag en Alaska n'eo ket bras-tre an niver a annezidi, war-bouez en ur gêr zistro bennak hag ivez e Kalifornia. Kalifornia zo ar Stad stadunanat ma'z eus an niver brasañ a dud o chom enno ha kenderc'hel a ra ar Stad-se da zesachañ an dud eus diabarzh pe eus diavaez ar Stadoù-Unanet.
Kêrioù ha niver an dud enno
En tu all d’an tri c’hard eus an dud zo o chom e kêr er Stadoù-Unanet. megalopolenn BosWash zo e biz ar vro. Roll an tolpad-kêrioù pennañ eus ar Stadoù-Unanet, o stad kevreat hag an niver a dud zo o chom enno :
Istor berr SUA
An Indianed e oa bet an dud kentañ o chom er Stadoù-Unanet. Tri meuriad indian a oa ha meur a gant yezh ha sevenadurioù disheñvel o doa. N’ouzer ket kalz a draoù diwar o fenn, dreist-holl evit a sell ar pobloù kantreat.
Er kantved hag er  kantved e voe an Indianed o taremprediñ Europiz evit ar gwechoù kentañ. Diazezañ a reas dreist-holl ar Spagnoled er su, ar Saozon er reter hag ar Frañsizien en norzh hag en draoñienn ar Mississippi ha da-heul e voe enebet meur a sevenadur an eil ouzh egile.
E 1607 e tiazezas ar Saozon o c’hêriadenn gentañ, Jamestown hec’h anv. Da c’houde en em stalias trevadennoù niverus a-hed an aod er reter. En o zouez e oa Plymouth, Boston, Salem, Williamburg. D'ar mare-se e voe krog da harluañ ha da werzhañ tud du eus Afrika da sklaved. Gant ar morianeta e voe diorroet ar plantadegoù kotoñs er su dreist-holl ha diorroet e voe an danframmoù.
C’hwennet e voe an Indianed gant ar c’hleñvedoù-red (brec’h, ruzell) a oa bet degaset gant an difraosterien. Miliadoù a Indianed all a voe lazhet en ur vrezeliañ gant Europiz ivez. E-pad ar brezel brasañ ez aloubas ar Vreizhveuridi tiriadoù ar C’hallaoued hag e-se e oant deuet a-benn da zaougementiñ gorread an douaroù a oa dalc'het ganto betek ar mare-se.
Trizek trevadenn vreizhveuriat a c’hounezas o dizalc’hiezh diouzh Breizh-Veur d'ar 4 a viz Gouere 1776. Degemeret e voe ganto Bonreizh Stadoù-Unanet Amerika e 1787. Ar vonreizh kentañ bet degemeret e broioù ar c'hornôg. Diazezet eo bet an identelezh amerikan gant an daou skrid-se.