cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Summer '68
Kempennet e voe al lodenn eus ar sonenn gant ar binvioù kouevr gant ar sonaozer skosat Ron Geesin (1943-) oc'h ober gant un toullad sonerien a veze graet "Abbey Road Session Pops Orchestra" anezhañ.
Kanet gant Wright e-unan e taolenn Summer '68 emgav an aozer gant ur groupie.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1934
Tro C'hall war varc'h-houarn 1934 a zo bet gounezet gant an Okitan Antonin Magne.
Villons-les-Buissons
Villons-les-Buissons a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Ameyugo
Ameyugo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Tad Tanguy
Julien François Tanguy pe an tad Tanguy (le père Tanguy), bet ganet d’an 28 a viz Even 1825 e Pledran hag aet d’an Anaon d’ar 6 a viz C'hwevrer 1894 e Pariz, a oa ur c'humunard, ur marc’hadour livioù ha taolennoù hag ur mesen, mignon da galz livourien baour pe dianav pe disprizet.
Taolennoù gant Paul Cézanne, Paul Gauguin, Georges Seurat ha Van Gogh a voe lakaet war ziskouez en e stal e 14 ru Clauzel e Pariz.
Lipomo
Lipomo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Inizi Loyauté
Inizi Loyauté (galleg: Îles Loyauté) pe Inizi al Lealded, a zo un enezeg stag ent-politikel ouzh Kaledonia-Nevez. Unan eus tri froviñs Kaledonia-Nevez eo ivez.
Teir enezenn bennañ a zo, hag a ya d'ober teir c'humun:
Conidae
Conidae a zo ur c'herentiad blotviled hag a vez graet "Koned" anezho abalamour d'o stumm. E yezhoù all e vez graet anezho d'un doare heñvel Conidi (it), Cones (fr), Cónidos (kastilhaneg), Kegelschnecken (al), Kegelslakken (flandreg) pe zoken Cones snails (en).
Anguix
Anguix zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Conidae
Taksonomiezh
Savet eo bet anv ar c'herentiad diwar anv ar genad tip Conus mui dibenn ar c'herentiadoù -idae. Diskrivet eo bet e 1822 gant Fleming.
Bevoniezh
Blotviled gant ur grogenn e stumm ur c'hon bihan pe bras a-walc'h hag a bep seurt livioù ha tresadennoù eo ar c'honed. Al loened bev a c'holo ul lodenn pe ar grogenn a-bezh gant un danvez peristracum. Kigdebrerien ha lazherien loened int a-drugarez d'o radula treuzfurmet en ur harpon organ da chaseal. Debriñ a reont gastropoded dreist-holl, evel hoc'higed-mor, met spesadoù-zo a ya da chaseal pesked kentoc'h pe Annelided. Binin produet gant ar spesadoù bihan a c'hell ober kement a boan hag hini ur wenanenn pa c'hell lazhañ un den dindan nebeut eurvezhioù binin ar spesadoù brasañ ha danjerusañ.
Bevañ a reont en holl vorioù tomm pe klouar etre live an izel-vor ha donderioù bras (300-400 m).
Dastumadegoù ha danjer
Ar c'hregin a c'hell bezañ gwerzhet ha prennet er broioù ma vezont dastumet, er stalioù produioù evit an douristed met ivez e stalioù arbenikaet a werzh evit lod war ar rouedad internet. Prizioù ar c'hregin a vez savet hervez ment (a-wechoù) met dreist-holl hervez ar spesadoù ma z'eo ral pe get ar c'hregin (pezh a c'hell cheñch hervez ar mareoù), hag hervez ma z'eo brav, disi ar c'hregin pe gant ur si pe muioc'h. Ar prizioù a c'hell mont neuze eus nebeut santimoù euro betek miliadoù a euroioù evit kregin ral (n'eo ket anavezet o lec'h bevañ pe e vevont en ul lec'h bihan (un enezenn, un aod nemetken) ha don. Lod eus ar spesadoù n'int ket anavezet bev ha n'int dastumet nemet er morioù don gant rouedoù pe ravanelloù. Lod eus an dastumaderien a glask zoken kregin gant sioù ispisial freak,, bras Giant, korr Dwarf pe stummoù ispisial ral-tre.
Genadoù
Hervez ar skiantourien e vez renket holl spesadoù ar c'herentiad dindan kalz genadoù pe ur genad conus hag isgenadoù.
Hervez Word Register of Marines species WORMS ez eus ar 114 genad dindan er c'herentiad, lod o strollañ meur a spesad ha lod all nemet unan :
Kalz genadoù zo bet nevez diskrivet, e 1991 gant labourioù Da Motta, e 2003 gant labourioù Petuch hag e 2013 gant labourioù Tucker ha Tenorio dreist-holl. Ar genad diskrivet ar c'hentañ o vezañ Conus bet gant Linnaeus adalek 1758.
Heinrich Heine
Christian Johann Heinrich Heine (ganet d’an 13 a viz Kerzu 1797 e Düsseldorf, marv d’ar 17 a viz C'hwevrer 1856 e Pariz) a oa ur barzh ha kazetenner alamanek.
E vuhez
Deiziad ganedigezh Heine n’eo ket sur. Mab e oa d’ur marc’hadour mezher yuzev, Samson Heine. Dilezel a reas Heine relijion e dud, ar yuveziezh ha treiñ da gristen avielour e 1825. Goude e studioù e veajas kalzik, da Vro-Saoz ha da Italia. E 1831 e kuitaas Alamagn ha mont da chom da Vro-C’hall, da-heul Dispac’h miz Gouere. Sevel a rae a-du gant mennozhioù monarkiezh vonreizhel Bro-C'hall, gant ar frankiz a oa er vro-se gant ar skrivagnerien hag ar gazetennerien, ha gant mennozhioù nevez Henri de Saint-Simon. Labourat a reas evel kenskriver ur gazetenn alamanek eus Augsburg, an Allgemeine Zeitung, e Pariz. Eno e tarempredas tud brudet, evel Gérard de Nerval pe Hector Berlioz, met chom a reas atav un tamm e diavaez ar metoù-se. Ne oa ket troet kement-se gant al lennegezh c'hallek ha ne skrive nemet en alamaneg. E 1833 e voe berzet e skridoù e Prusia hag e 1835 e stadoù all ar C'hengevread alaman.
Sorser
Ur sorser, pe hudour, zo un den gouiziek war ar sorserezh, pe ar boazioù hud, a zo en e c'halloud treiñ an dud hag an traoù e pezh a gar, dre lavarout orezonoù pe reiñ drammoù da skouer.
Heinrich Heine
E vuhez
Pa voe emsavadegoù dre Europa, e 1848, ne savas ket a-du gant Dispac'h miz C'hwevrer e Bro-C'hall met sevel a reas a-du, en deroù d'an nebeutañ, gant an dispac'h er stadoù alaman, evit goulenn ur stad demokratel hag unvan. E 1841 e timezas d'ur C'hallez, Mathilde Mirat. Adalek 1845 e c'houzañvas diwar ur c'hleñved nervel hag adalek 1848 e rankas chom war e wele. Pa ne c'helle ket skrivañ ken e c'houlenne ouzh ur sekretour skrivañ e werzennoù evitañ. D’ar 17 a viz C'hwevrer 1856 e varvas e Pariz ha douaret e voe e bered Montmartre.
Kristina Danmark
200px|thumb| [[Kristina Danmark (Dugez Loren), dugez Milano]] Kristina Danmark zo anv meur a briñsez danat.
Heinrich Heine
E oberenn
Barzhoniezh leun a velkoni a gaver e skridoù Heine, romantelezh mesket gant gwirionded an emsav Alamagn Yaouank (Junges Deutschland). Ur c'hazetenner modern e oa war un dro, ha skriver feilhetonoù. Lod eus e varzhonegoù a voe lakaet sonerezh warno gant sonaozourien evel Franz Schubert, Robert Schumann, Johannes Brahms, Felix Mendelssohn, Franz Liszt, Richard Wagner hag evel-se e voe brudetoc’h e oberenn c’hoazh. An hini vrudetañ eus e varzhonegoù, Die Lore-Ley, a voe lakaet sonerezh warni gant Friedrich Silcher.
Da vare an Trede Reich e voe berzet skridoù Heine, abalamour ma oa eus ur familh yuzevien, ha devet e voent e-kerzh un autodafe e miz Mae 1933.
Aranda de Duero
Aranda de Duero zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1930
Tro C'hall war varc'h-houarn 1930 a zo bet gounezet gant ar Gall André Leducq.
A Philosopher Lecturing on the Orrery
A Philosopher Lecturing on the Orrery zo ul livadur gant al livour saoz Joseph Wright of Derby, war ziskouez en Derby Museum and Art Gallery e kêr Derby.
Ross Sisters
Ar Ross Sisters a oa teir c'hoar eus Texas, SUA, kanerezed ha dañserezed, Aggie Ross, Elmira Ross, ha Maggie Ross, e gwirionez Veda Victoria (1927–2002), Dixie Jewel (1929–1963) ha Betsy Ann Ross (1926–1996),) hag a wee o c'horfoù en ur ganañ. Gwelet e voent er film Broadway Rhythm hag adarre en Entertainment! III e 1994.
Betsy Ann Ross (Aggie) a oa ganet e 1926, en Colorado City, Texas. Dimeziñ a reas da Robert "Bunny" Hightower, un dañser, e miz Genver 1947, hogen hennezh a oa lonker ha skizofrenour, ha dornañ anezhi a reas ma voe hogos dezhi bout lazhet. Ur mab o doe, Dana, ha meur a wech e voent gwelet e The Ed Sullivan Show. Robert Hightower a oa bet dimezet a-raok d'ar gorollerez Vera-Ellen, ur c'hoar da Rosemary Clooney er film White Christmas.
Veda Victoria (Vickie) Ross (Maggie) a oa ganet e 1927, e Roscoe, Texas. E 1950 e timezas en Paris da Robert Lamouret (1912-1959), un teurvouezhier gall a eas goude da SUA. Goude e varv ec'h addimezas da Bob Hender.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1929
Tro C'hall war varc'h-houarn 1929 a zo bet gounezet gant ar Belgiad Maurice de Waele.
San José del Valle
San José del Valle  zo ur gumun eus Proviñs Cádiz en Andalouzia. E 2018 e oa  4200 a dud enni o chom.
Eilginn
Eilginn (gouezeleg; Elgin e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Moireibh e Bro-Skos.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1931
Tro C'hall war varc'h-houarn 1931 a zo bet gounezet gant an Okitan Antonin Magne (Eitrac, 16 a viz C'hwevrer 1904 – Arcaishon, 8 a viz Gwengolo 1983). Ar Belgiad Jef Demuysere a voe da eil.
Penn Sardin
Graet e vez Penn Sardin eus un den eus Douarnenez, hag ivez eus unan hag a wiske koef Douarnenez.
E bro ar "Pennoù Sardin" emañ:
hag "enezennoù" e-lec'h all: hag e Gourenez Kraozon:
Arcos de la Llana
Arcos de la Llana zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1928
Tro C'hall war varc'h-houarn 1928 a zo bet gounezet gant al Luksembourgad Nicolas Frantz.
Istr ar Menezioù Roc'hellek
Rocky Mountain oysters ("Istr ar Menezioù Roc'hellek") a reer e Norzhamerika eus kelloù leueoù keginet. Kelloù moc'h pe zañvad e vezont a-wechoù.
Nils Kreuger
Nils Edvard Kreuger (11 Here 1858 e Kalmar - 11 Mae 1930 e Stockholm) a oa ul livour svedat.
Goude studioù en Akademiezh roueel arzoù Sveden ha gant Edvard Perséus ez eas Nils Kreuger da Bariz e 1881. Eno, dindan levezon stil al livourien c'hall, e savas taolennoù eus Pariz ha tro-war-dro, graet alies da darzh-an-deiz pe da serr-noz, dindan ar glav, an erc'h pe er vrumenn. E 1887 e tistroas da Sveden hag en em staliañ e Varberg. Eno e livas hag adalek 1893 e kenlabouras gant Richard Bergh ha Karl Nordström.
Baile Fharfair
Baile Fharfair (gouezeleg; Forfar e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Aonghas e Bro-Skos.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1927
Tro C'hall war varc'h-houarn 1927 a zo bet gounezet gant al Luksembourgad Nicolas Frantz.
Mank Moseley
Ar mank Moseley a zo un evn, Eudyptes moseleyi an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Annez
Bevañ a ra al labous en Enez Amsterdam (Meurvor Indez) ha Tristan da Cunha (Meurvor Atlantel) ha war-dro.
Como
Brudet eo evel ul lec'h a douristelezh etrebroadel, goude bet hini ar seiz.
E kreiz-kêr e weler mogerioù ha tourioù kozh.
Vaux-sur-Seulles
Vaux-sur-Seulles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Carimate
Carimate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Arlanzón
Arlanzón zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Tate Modern
An Tate Modern a zo ur mirdi arzoù a-vremañ e Londrez (Bro-Saoz), e karter Southwark. Digor eo abaoe ar bloaz 2000.
Arija
Arija zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Arenillas de Riopisuerga
Arenillas de Riopisuerga zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Reizh an aelez
Reizh an aelez zo un diviz hag en deus bet kalz a bouez er relijionoù kristen ha muzulman er Grennamzer, ha meneget eo er C'horan. D’an 29 a viz Mae 1453, p’edo an Durked o vont da gemer kêr Kergustentin, edo an impalaer ha tud e lez, a-hervez, o tabutal a-zivout reizh an aelez.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1925
Tro C'hall war varc'h-houarn 1925 a zo bet gounezet gant an Italian Ottavio Bottecchia.
Reizh an aelez
Hiziv e lavarer, diwar-benn un diviz aner, eo kement ha tabutal diwar-benn reizh an aelez.
Oberennoù
Diwar-benn reizh an aelez eo bet savet an oberennoù-mañ:
Carugo
Carugo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia. 6600 a dud zo enni o chom.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1926
Tro C'hall war varc'h-houarn 1926 a zo bet gounezet gant ar Belgiad Lucien Buysse.
Rovellasca
Rovellasca zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Cantù
Cantù zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Rènnas del Castèl
Rènnas del Castèl (Rennes-le-Château e galleg) a zo ur gêrig en Okitania, anezhi ur gumun eus departamant an Aude er rannvro Lengadok-Rousilhon. Brudet eo evit un teñzor hag a vije bet kavet eno e 1885 gant beleg ar barrez.
Ronago
Ronago zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Deuet eo an amzer
Deuet eo an amzer zo ur bomm brezhonek diwar ur brezegenn gant François Mitterrand e 1981 en Oriant.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924
Tro C'hall war varc'h-houarn 1924 a zo bet gounezet gant an Italian Ottavio Bottecchia.
Atapuerca
Atapuerca zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Alamhagh
Alamhagh pe Allmagh Mòr (gouezeleg; Alloa e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Chlach Mhannainn e Bro-Skos.
Arraya de Oca
Arraya de Oca zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Persepolis FC
Persepolis FC (Persepolis Futbol Club, Perseg: باشگاه فوتبال پرسپولیس) berraet e "Persepolis" hag er yezh pemdez e "Persepolis Tehran", a zo ur c'hleub mell-droad iraniat, diazezet e Tehran.
Nesso
Nesso zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Bongorz Schrenck
Ar bongorz Schrenck a zo un evn hirc'harek, Ixobrychus eurhythmus (pe Ardetta eurhythma) an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an naturour Leopold von Schrenck (1826-1894).
Annez
Neizhiañ a ra al labous en Azia ar Reter ha nijal da c'hevred Azia ha Filipinez da c'hoañviñ.
Abel
Abel zo un anv-badez a orin hebreek, hag a gaver ivez e meur a yezh, er broioù protestant dreist-holl.
Anv-tiegezh
Un anv tiegezh sonerien alaman e oa Hag ivez
Bongorz bihan Amerika
Ar bongorz bihan Amerika a zo un evn hirc'harek, Ixobrychus exilis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver ar evar isspesad anezhañ :
Kastell Versailhez
Kastell Versailhez zo ur ur c'hastell bras, pe gentoc'h ur palez, e Versailhez, un nebeud levioù er c'hornôg da gêr Pariz.
Loeiz XIII eo ar roue gall kentañ a zeuas dezhañ ar soñj da sevel ur palez roueel eno, el lec’h ma’z ae da chaseal. E 1627 e c’houlennas ouzh an tisavour Jacques Lemercier sevel ur raktres. Dindan Loeiz XIV avat an hini e voe kaset al labour da benn.
Abaoe ar e veze roueed Bro-C’hall o chom e palez al Louvre, e-kreiz Pariz. Fellout a rae da Loeiz XIV sevel ur palez nevez, unan bras da ziskouez pegen bras e oa e c’halloud, hag e diavaez Pariz, da bellaat diouzh reuz ha trubuilh kreiz kêr, rak aon en doa rak an emsavadegoù pobl abaoe mare ar Fronde p’en doa ranket tec’hout diouzh Pariz en e yaouankiz. Etre 1660 ha 1688 e voe savet ar palez. Mont a reas Loeiz XIV d’ober e annez ennañ e 1682. Adalek ar bloaziad-se ha betek Dispac'h gall 1789 e voe kastell Versailhez kreizenn galloud ar roueed c’hall. Dre se ez eo un arouez eus hollveliegezh ar roue.
Ar savadur
Savet e voe ar c’hastell war diazezoù un ti-chase bet implijet gant Loeiz XIII. Meur a disavour a renas al labourioù : Louis Le Vau da gentañ, ha Jules Hardouin-Mansart adalek 1678. En-dro d’ar c’hastell e voe treset ul liorzh kaer gant André Le Nôtre, anezhi pimpatron al liorzhoù klasel « e giz Bro-C’hall ».
Dùn Phrìs
Dùn Phrìs (gouezeleg; Dumfries e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh e Bro-Skos.
Kastell Versailhez
Ar savadur
Eil pazenn (1668-1678): fellout a rae da Loeiz XIV kas e lez en he fezh da Versailhez. Kempennet e voe al liorzh, kleuzet ur ganol vras enni. Brasaet e voe ar c’hastell gant ur savadur mein war tri live, e tu al liorzh, ha savet kambroù bras e-leizh ennañ da reiñ bod da holl dud familh ar roue.
Trede pazenn (1678-1688): goude sinadur feur-emglev Nijmegen a lakae fin d’ar brezel etre Bro-C’hall hag an Izelvroioù, e voe labourioù adarre, dindan renerezh Jules Hardouin-Mansart, a roas d’ar palez e neuz a vremañ. Gantañ e voe savet ar chapel roueel. D'ar mare-se ivez e voe labourioù bras el liorzhoù. E 1684 e voe savet mekanik Marly gant Rennequin Sualem, un ijinour eus priñselezh Liège, evit pourchas dour tennet eus ar stêr Saena d’an holl feunteunioù a oa enno.
Istor
Dindan ren Loeiz XIV eta e oa al lez a-bezh hag holl familh ar roue o chom e kastell Versailhez. Ganet e voe Loeiz XV ennañ d’ar 15 a viz C’hwevrer 1710. Met pa oa war an tron, ne gare ket Loeiz XV bezañ o chom e kastell Versailhez kement hag e dad. Da vare Loeiz XVI e voe implijet ar c’hastell nebeutoc’h c’hoazh. Ne blije ket kalz d’an dud a lez na da familh ar roue a gave gwelloc’h kestell bihanoc’h. Anat e teuas da vezañ e oa labourioù da ober evit kempenn ar c’hastell ha degas ennañ an aezamantoù (salioù-dour, tommerezh) a oa ezhomm e dibenn an. Met daleet e voe al labourioù-se rak re ger e oant.
Da vare an Dispac'h galle voe kollet kalz eus an traoù a oa er c’hastell, goude diskar ar rouantelezh. Taolennoù hag oberennoù arz a voe kaset da balez al Louvre e 1791 hag eno int bet gwarezet. Etre 1793 ha 1796 avat e voe gwerzhet kalz pezhioù arrebeuri. Ur poent zo bet, zoken, ma voe soñjet razañ penn-da-benn ar palez, deuet da vezañ goullo.
Adkempennet e voe ar savadurioù da vare Loeiz XVIII, met ne gredas ket hemañ ober e annez eno, rak ne felle ket dezhañ stagañ e anv ouzh eñvor Loeiz XIV. Gant Loeiz-Fulup Iañ e voe treuzfurmet ar c’hastell en ur mirdi gouestlet da istor Bro-C'hall. Digoret e voe ar mirdi ent-ofisiel d’an 10 a viz Mezheven 1837.
Gant Napoleon III e voe implijet ar c’hastell evit degemer pennoù stadoù, evel ar rouanez Victoria.
Goude ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia e voe embannet an Impalaeriezh alaman e kastell Versailhez, d’an 18 a viz Genver 1871, pa voe unanet gant ar c'hañseller Otto von Bismarck ar stadoù disheñvel a oa en Alamagn diagent. Miz war-lerc’h, d’ar 26 a viz C’hwevrer e voe sinet ar peoc’h etre Bismarck, en anv an impalaer Gwilherm I{añ}} hag Adolphe Thiers, en anv ar Republik c’hall.
Goude-se, er bloavezh 1871 ivez, e voe roet bod d’ar gouarnamant gall e Versailhez, abalamour da emsavadeg Kumun Pariz. Staliet e voe ar Vodadeg Vroadel er c’hastell. En em vodañ a rae ar gannaded en opera, er gazel norzh. Ar brizonidi graet e-touez paotred ar Gumun a voe bodet en Orañjezeg al liorzhoù.
E dibenn ar Brezel-bed Kentañ e fellas d’ar gouarnamant gall sinañ ar peoc’h e kastell Versailhez, da lakaat disoñjal an dismegañs a oa bet taolet war Bro-C'hall e 1871. D’an 28 a viz Mezheven 1919 e voe sinet Feur-emglev Versailhez gant Lloyd George, Georges Clemenceau, Woodrow Wilson ha gant dileuridi Alamagn. Evel-se e voe adtapet Elzas-Loren gant Bro-C’hall tre-ha-tre el lec’h ma oa bet kollet ganti e 1871.
Er bloavezhioù 1920 e voe degaset arc’hant gant ur mondian stadunanat, John Davison Rockefeller, evit adkempenn ar c’hastell. Sammadoù bras a zegasas ha kregiñ a reas ar gouarnamant gall neuze da reiñ arc’hant bep bloaz ivez evit labourioù da adkempenn ar c’hastell.
Lakaet e voe ur vombezenn da darzhañ e kastell Versailhez d’an noz etre ar 25 hag ar 26 a viz Mezheven 1978. Gant tud eus Talbenn Dieubidigezh Breizh e oa bet lakaet eno ha war-dro tri milion a lurioù a zistruj a oa bet graet ganti.
Ar c'hastell bremañ
Talvezout a ra Kastell Versailhez a-wechoù da zegemer pennoù stadoù estren degemeret gant ar Republik c’hall (John Kennedy e 1961, Elesbed II e 1957 ha 1972, Mikhail Gorbatchev e 1985 pe Boris Yeltsin e 1992 da skouer). Talvezout a ra ivez da vodañ ar gannaded hag ar senedourien c’hall, pa vezont bodet a-gevret e Kendalc'h ar Parlamant Gall. Da vare an Trede hag ar Pevare Republik e veze dilennet prezidant ar Republik gant ar C’hendalc’h-se. Abaoe m’eo bet diazezet ar Pempvet Republik e vez bodet evit degas kemmoù d’ar vonreizh.
Yves Hernot
Yves Hernot an Henañ (1820-1890)
Yves Hernot an Henañ, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1820 e Plouared hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz C'hwevrer 1890 e Lannuon, a oa mab ur mañsoner.
Kastell Versailhez
Ar c'hastell bremañ
Ur savadur eus ar hag an  eo kastell Versailhez. Lakaet e oa bet war roll ar monumantoù istorel e 1862, evit ar wech kentañ, hag adarre e 1906 ; astennet e oa bet gorread ar gwarez e 1964. Abaoe 1979 emañ an domani war roll ar glad bed, savet gant UNESCO. Ouzhpenn ar c’hastell e-unan eo gwarezet al liorzhoù, gant ar c’hanolioù hag ar poulloù-dour, hag ar savadurioù all zo en domani : ar Grand Trianon, ar Petit Trianon, an Hameau de la Reine
Yves Hernot
Yves Hernot an Henañ (1820-1890)
Labourat a reas gant e dad da gentañ, e 1838, a-raok digeriñ ur stal-gizellañ e Lannuon e 1844. 517 kalvar ha kalz bezioù a zo bet kizellet gant e stal e-pad e vuhez.
Priz Sveriges Riksbank war ar Skiantoù Ekonomikel en eñvor eus Alfred Nobel
Priz Sveriges Riksbank war ar Skiantoù Ekonomikel en eñvor eus Alfred Nobel (Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne e svedeg ha The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel e saozneg) eo an anv ofisiel a zo abaoe 2006 gant ar priz a vez graet anezhañ Priz Nobel an ekonomiezh (pe armerzh) dre vras, savet e 1968 ha deroet gant Sveriges Riksbank (Bank-kreiz Sveden).
Yves Hernot
Yves Hernot an Henañ (1820-1890)
Pa oa o labourat e savas meur a ganaouenn vrezhonek (relijiel pe bolitik a-wechoù) ivez, bet moullet war follennoù-nij.
Yves Hernot ar Yaouankañ (1861-1929)
Dindan renerezh Yves Hernot ar Yaouankañ, goude marv e dad, e vije bet kizellet ouzhpenn 440 kalvar gant ar stal.
Loxops
Loxops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Spesadoù
Pevar spesad golvaneged (bev c'hoazh) a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en enezeg Hawaii.
Paul Dukas
Paul Dukas, ganet d'an 1 a viz Gouere 1865 e Pariz ha marvet d'ar 17 a viz Mae 1935 e Pariz ivez, a oa ur sonaozour gall.
Bahabón de Esgueva
Bahabón de Esgueva zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Avellanosa de Muñó
Avellanosa de Muñó zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León.
Canzo
Canzo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Barrios de Colina
Barrios de Colina zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Burgos, e rannvro emren Kastilha ha León. 50 a dud a oa enni o chom en 2016.
Inbhir Àir
Inbhir Àir (gouezeleg; Ayr e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Àir a Deas e Bro-Skos.
Childebert IV
Childebert IV (683-711) a oa Roue ar Franked (695–711) war-lerc'h Hlodvig IV.
Isca
Isca zo anv meur a dra:
Jules Rimet
Jules Rimet, bet ganet e Theuley (Haute-Saône) d'ar 14 a viz Here 1873 hag aet da Anaon e Suresnes (Seine d'ar mare-se) d'ar 15 a viz Here 1956, a voe ur rener mell-droad meur.
E-touez diazezerien Red Star Football Club e voe, bet lakaet da brezidant ar c'hleub-mañ adalek 1897 betek 1910.
D'ar 7 a viz Ebrel 1919 e voe dilennet da gentañ prezidant Kevread mell-droad Bro-C'hall (betek 1949, gant un troc'h etre 1942 ha 1944).
Adolf Nassau
Adolf Nassau (Adolf van Nassau en izelvroeg) a c'hall bezañ :
San Mamés de Burgos
San Mamés de Burgos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Confédération générale du travail
Confédération générale du travail (Kengevread meur al labour pe Kengevread hollek al labour (KHL) ), berraet e CGT, a zo ur sindikad gall krouet e Lemojez (Haute-Vienne) d'an 23 a viz Gwengolo 1895.
Levrlennadur
Kris hag Étienne Davodeau, Un den zo marvet, Nadoz-Vor Embannadurioù, 2021.
Suner-gwad
Ur suner-gwad a zo un den marv-bev hag en em vag diwar gwad an dud vev. Kousket a ra e teñvalijenn e vez adal gouloù-deiz betek serr-noz peogwir e vefe lazhet gant sklerijenn an deiz. Spontet e vez pe gant un ivin-kignen pe ur skourrig roz-ki pe ur skourrig spern-gwenn pe ur groaz pe ur melezour.
Kalz istorioù sunerien-wad zo bet ijinet en oberennoù faltazi, Drakula o vezañ an dudenn vrudetañ an holl anezho.
Passerellidae
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Betek 2017 e veze renket an holl c'henadoù-mañ er c'herentiad Emberizidae a voe rannet evit krouiñ ar c'herentiad nevez Passerellidae ; bremañ ne chom nemet ar genad Emberiza en Emberizidae.
Mausolos
Mausolos roue Karia, marvet e 353 kent JK en Halikarnassos (hiziv an deiz Bodrum e Turkia) eo an hini a savas Mozoleon Halikarnassos (Henc'hresianeg Μαυσωλεῖον τῆς Ἁλικαρνασσοῦ) a oa unan eus Seizh Marzh ar Bed. thumb|300px| Mozoleon Halikarnassos Engravadur gant [[Martin Heems Kerke (1498-1574) ]]
Irbhinn
Irbhinn (gouezeleg; Irvine e saozneg) eo pennlec'h takad-kuzul Siorrachd Àir a Tuath e Bro-Skos.
Bongorz roudennek
Ar bongorz roudennek a zo un evn hirc'harek, Ixobrychus involucris an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika.
Babig
Ar ger babig (un anv e c'heller tostaat eus bébé e galleg, baby e saozneg pe c'hoazh babi e kembraeg) a ziskouez mab-den en oad izel. Er sevel babigoù e vez dispartiet kentoc'h ar re nevez-c'hanet (er miz kentañ), ar magadelled (eus ur miz betek daou vlez) ha da heul ar yaouankiz-yaouankañ a za betek penn-kentañ ar skoliata (kemmus hervez ar broioù).
Peogwir n'eo ket gouest ar babigoù d'en em vagañ e vez alies roet bronn dezho, met aliesoc'h-aliesañ e vez erlec'hiet laezh fardet a-ratozh-kaer ouzh laezh ar vamm. Mare an dizon eo ar mare ma paouezer da vagañ ar babigoù dre laezh hepken, pa dro ar magadelled da vugale.
Rouanezed Spagn
Amañ dindan e weler roll ar rouanezed a voe kenseurtezed rouaned Spagn ; ur roue kenseurt avat a gaver er roll ivez, Francisco de Asís de Borbón, pried da Isabel II.
Fresno Alhándiga
Fresno Alhándiga  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Xabier
Gerdarzh
Eus an euskareg etxeberri, "ti nevez", en deus roet an anvioù Jaberri, Xabi ha Xabier.
Rhodopechys
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Xabier
Yezhoù all
Stummoù all zo d'an anv e meur a yezh:
Chalon-sur-Saône
Chalon-sur-Saône zo ur gêr eus Saône-et-Loire e Bro-C'hall, er rannvro Bourgogne.
Rouedad sokial
Ul lec'hienn internet eo ur rouedad sokial a aotre d'an dud krouiñ ur bajenn bersonel evit eskemm keleier, skeudennoù gant ur gumuniezh mignoned pe tud a anavezont. Deuet eo ar ger-se gant John Arundel Barnes e 1954.
Al lavar "media sokial" a dalv an traoù disheñvel a lak an deknologiezh, an darempredoù sokial (etre daou zen pe etre strolladoù tud), ha krouadur danvez da bleustriñ. Termet int bet gant Andreas Kaplan ha Michael Haenlein evel "ur strollad aprokoù war ar rouedad diazezet war prederouriezh ha teknologiezh an net hag a aotre krouadur ha eskemm an danvez graet gant an implijerien".
Implijout a reont ar mediaoù sokial ar spered stroll o klask ur c'henlabour e linenn. Dre ar binvioù-se tud pe strolladoù tud a genlabour a grou asambles danvez ar rouedad, a renk e zanvez, a gemm anezhañ pe a ra evezhiadennoù, en ur gemmeskañ anezhañ gant o c'hrouadur personel. E-touesk teknikoù ar mediaoù sokial a zo ar RSS, ar blogoù, eskemm ar fotoioù, eskemm ar videvioù, ar podcastoù, ar mikroblogoù pe c'hoazh.
Taifa Albarracín
Taifa Albarracín, pe Sahla, a oa un taifa bihan, en-dro da gumun Albarracín (hiriv en Aragon, e proviñs Teruel), ha d'ar menezioù amezek, gant an tiegezh berber Banu Razín, eus ar meuriad Hawwara, erruet e Ledenez Iberia gant aloubadeg Tariq ibn Ziyad ha diazezet en Córdoba en VIIIvet kantved. Padout a reas eus 1012 betek 1104.
E 1167, pa oa brezel etre an Almoravided hag ar Galifiezh almohad, e laoskas ar roue Muhammad ibn Mardanis (lesanvet ar Roue Laer), Taifa Albarracín gant ur gwaz da Sancho VI Navarra, un den a ouenn uhel eus Lizarra anvet Pero Ruíz d'Azagra. Roet e voe an titl dezhañ abalamour d'e skoazell da gurunenn Navarra a-enep Alfonso VIII Kastilha hag Alfonso Iañ Aragon, lesanvet el Batallador.
L'Apprenti sorcier
L'Apprenti sorcier a zo ur scherzo sonaozet e 1897 gant Paul Dukas diwar ar barzhoneg alamanek Der Zauberlehrling gant Goethe.
Tem eo d'ar film berr "The Sorcerer's Apprentice" e-barzh Fantasia.
Fenegrò
Fenegrò zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Adolf Nassau (impalaer santel)
Adolf von Nassau (war-dro 1255 - 1298), a voe Impalaer santel roman german eus 1292 betek e varv e 1298.
Isabelle Adjani
Isabelle Adjani a zo un aktourez c'hall, bet ganet d'ar 27 a viz Even 1955 e Pariz.
Pemp gwech eo aet ar maout ganti pa oa bet dilennet da aktourez wellañ, en abadenn gouel ar "Césars".
Gant ar c'hoariva e krogas Adjani, d'an oad a 14 vloaz. Goude he deus choariet e meur a film. Er bloavezhioù 1970 eo deuet Adjani da vezañ unan eus an aktourezed brudetañ e Bro-C'hall.
Zinaida Portnova
Zinaida Portnova (1926 - 1944), partizanez ha harozez sovietek, a voe merzheriet gant an nazied da 18 vloaz.
Ron (stêr)
Ar Ron (Rhône e galleg, Ròse en okitaneg, Rôno en arpitaneg, Rhone en alamaneg, Rotten en alamaneg Suis, Rottu en alemaneg, Rodano en italianeg) a zo unan eus stêrioù brasañ Europa.
200px|left
Kêrioù treuzet gant ar Ron
thumb|300px|Delta ar Ron e Camarga
Istor
En Henamzer e oa diazezet al Ligured er reter d'ar Ron, hag ar C'halianed er c'hornôg.
Alcalá del Júcar
Alcalá del Júcar zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Albacete, war lez ar stêr Júcar.
Strouezheg Saverieg
E-pad an Eil Brezel-bed, strouezheg Saverieg a oa ur strouezheg eus Liger-Atlantel en tric'horn zo etre kumunioù Hierig, Enorzh ha Saverieg.
E miz Even 1944 e oa distrujet ar strouezheg-se gant unan eus an taolioù alaman diwezhañ. 350 rezistant yaouank, en o zouez François Macé yaouank a oa 16 vloaz neuze, hep kalz armoù, a zalc'h penn ouzh 2 500 Alaman a-raok tec'het. 27 rezistant serret gant an Alamaned a oa fuzuilhet d'an 29 a viz Even e Kastell la Bouvardière.
Bongorz du
Ar bongorz du a zo un evn hirc'harek, Dupetor flavicollis an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, divelfenneged ha pesked.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ en Azia ar Gevred, Azia ar Su, Ginea Nevez ha norzh Aostralia :
James Cameron
James Francis Cameron a zo ur filmaozer, senarioour ha produer kanadian, ganet d'ar 16 a viz Eost 1954 e Kapuskasing (Ontario, Kanada).
Sevenet eo bet gantañ an daou film o deus graet berzh brasañ ar "box-office" bedel, Avatar ha Titanic (1997).
Gwilherm Nassau
Gwilherm Nassau a oa anv meur a briñs eus tiegezh Nassau pe tiegezh Orange-Nassau.
Goude-se e tegouezhas priñselezh Orange gant priñsed Nassau, ma voent anvet Orange-Nassau, hag ar re-se a voe stathouder an Izelvroioù, met anavezet eo ivez evel Gwilherm Nassau  :
Darn eus Rouaned an Izelvroioù, evel ar re-maén, deuet eus tiegezh Orange-Nassau, a vez graet Gwilherm Nassau anezho a-wechoù :
Hag ivez :
Aubert Cambrai
Aubert Cambrai (ganet e Haucourt war-dro ar bloaz 600 - Cambrai, war-dro 669).
Aubert (e galleg), pe Aubertus, Autbertus a oa ur manac'h frank. Kar e oa e doare pe zoare d'ar roue frank Dagobert Iañ.
Meur a abati a savas e kontelezh Flandrez hag e Kontelezh Hainaut.
Lakaet eo bet da sant paeron ar varaerien, ha lidet e vez d'ar 15 a viz Kerzu.
Hesperiphona
Hesperiphona a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
O c'havout a reer e Mec'hiko, Norzh ha Kreizamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Alcalá de la Selva
Alcalá de la Selva zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Teruel.
Landelin
Istor
Distreiñ a reas d'ar feiz kristen avat, ha mont da heul e baeron. Kaset e voe gant Sant Aubert da lez roue ar Franked.
Heñvelanvet
Arabat kemmeskañ e anv ha hini Landelinus van Ettenheimmünster, ur manac'h iwerzhonat, eus ar ivez, ac'h eas da Elzas, a dreuzas ar Roen hag a vevas evel penedour e tolead Freiburg im Breisgau ma voe anvet da sant. Enoret eo hiriv en abati Ettenheim.
Bier
Ur bier Saint Landelin zo aozet e Douai er Brasserie de Gayant.
Caetano Veloso
thumb|right|Caetano Veloso Caetano Veloso (Caetano Emanuel Viana Teles Veloso diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 7 a viz Eost 1942 e Santo Amaro da Purificação, zo ur c'haner-sonaozer hag ur gitarour eus Brazil.
Breur eo d'ar ganerez Maria Bethânia ha meur a ganaouenn en deus bet skrivet eviti.
Tapatío
Tapatío zo ur ger eus spagnoleg Mec'hiko hag a vez roet d'un den pe d'un dra eus kêr Guadalajara, eil brasañ kêr Mec'hiko, e stad Jalisco.
Orin
Ur ger a orin Nahuatlek eo, deuet eus ar ger tapatiotl, anv ur moneiz rakkolombian e tolead Guadalajara.
Dañs
An anv a gaver en dañs Jarabe Tapatío, sonet gant sonerien mariachi, ar sonerezh deuet eus c'hornad ivez.
Istor Portugal
Istor Portugal, evel bro, a sav d’ar Grennamzer Izelañ. Goude e kreskas he douaroù, da vare an Ergerzhadegoù, betek sevel un impalaeriezh vras, ha dont da vezañ unan eus galloudoù bras ar bed etre ar XVvet kantved hag ar. Kroget e oa an diskar goude emgann Alcácer Quibir, pe emgann an Tri Roue, pa zeuas d’e heul dibenn an tiegezh Avis ha stagidigezh Portugal ouzh Spagn e-pad 60 vloaz. Gouzañv a reas adarre pa voe distrujet Lisbon gant ur c'hren-douar e 1755, pa voe aloubet ar vro gant armeoù Napoleon e deroù an ha pa zeuas Brazil da vezañ dizalc’h e 1822. Gant dispac’h 1910 e voe diskaret ar rouantelezh, met bec’h he devoe ar republik nevez da dalañ ouzh diaesterioù ar vro. E 1926 e voe un taol-stad ha mont a reas ar vro da vezañ un diktatouriezh, betek 1974. Er bloavezh-se e c’hoarvezas Dispac'h ar Jenoflez, kaset war-raok gant soudarded eus an tu-kleiz, ha savet e voe ur republik demokratel. Da-heul e teuas an trevadennoù portugalat en Afrika da vezañ dizalc’h. E 1986 e oa aet Portugal e-barzh Kumuniezh Armerzhel Europa, a zo aet bremañ d’ober Unaniezh Europa.
Ragistor
An aspadennoù koshañ eus tud o vevañ er perzh zo Portugal bremañ zo 500,000 vloaz kozh. Homo neanderthalensis a oa o vevañ eno etre 200,000 ha 28,000 bloaz zo, e rannvroioù Estremadura hag Alentejo hag en norzh d’an Douro. Adalek 40,000 bloaz kent J.K,, e voe kemeret e lec’h, tamm-ha-tamm, gant Homo sapiens. Dont a reas al labour-douar da vare an Neolitik, etre 4,000 ha 2,000 bloaz kent J.K, tra ma tiorroe ur sevenadur dibar e kornaoueg al ledenez iberek, er pezh a zo Portugal ha Galiza bremañ. Abalamour da labour an houarn e tiorroe ivez liammoù dre vor, etre arvor Portugal, Breizh-Veur ha broioù ar Mor Kreizdouar. Henc’hresianed, Fenikianed ha Kartadiz a grouas kontoueroù war aod kreisteiz al ledenez iberek. Gant Fenikianed ivez e voe degaset gounidigezh ar gwini hag an olivez. Hervez istorourien zo e vije bet krouet Lisbon ganto war-dro an. War-dro 1,200 kent J.K. e erruas pobloù indezeuropat er vro hag en em veskañ a rejont gant ar pobloù a oa enni dija. Neuze e oa div bobl pennañ, al Lusitaned (Lusitani) hag ar Gallaiked (Gallaeci). Bevañ a raent a vandennoù, e tiez ront savet e lec’hioù aes da zifenn, evel e krec’h ar menezioù.
Henamzer roman
Goude an Eil brezel punek (eus -218 betek -201) e voe skarzhet Kartada eus al Ledenez iberek gant ar Romaned. Hag aloubet e voe gant ar Romaned. Bec’h o devoe al lejionoù roman, stourm a reas al Lusitaned outo, betek marv o fenn bras Viriathus e -139. Met tamm-ha-tamm en em stalias sevenadur Roma er vro hag a-benn -133 e oa aloubet al ledenez iberek a-bezh. Gant trec’h ar sevenadur roman e voe dilezet ar c’hreñvlec’hioù kozh (castros) ha kroget da sevel kêrioù er plaenennoù. En amzer-hont e voe savet kêrioù Braga (Bracara Augusta), Chaves (Aquae Flavia) pe Beja (Pax Iulia), hag ur rouedad hentoù etrezo.
Ar Wizigoted
E 410 ez eas Impalaeriezh Roman ar C'hornôg d’an traoñ pa erruas pobloù german evel ar Sueved pe ar Vandaled el Ledenez iberek. Pevar bloaz diwezhatoc’h e erruas ar Wizigoted, dreist ar Pireneoù. Emgannoù a voe etre ar pobloù-se. Pa voe trec’h ar Wizigoted ez eas ar Sueved d’en em staliañ e kornaoueg al ledenez hag ar Vandaled a yeas da hanternoz Afrika e 429. A-benn 454 e oa al ledenez a-bezh etre daouarn ar Wizigoted, war-bouez Rouantelezh ar Sueved, er gwalarn, hag bro ar Vasked en hanternoz. Rouantelezh ar Wizigoted en em astenne war ur vro vras, eus kreisteiz al ledenez betek Akitania, gant Toloza da gêr-benn. E 507, koulskoude, e voe aloubet un darn vras eus Akitania gant Franked Hlodwig Iañ ha diwar neuze ne chome gant ar Wizigoted nemet al ledenez iberek ha Septimania (dre vras Languedoc a vremañ).
Aloubadeg ar Vuzulmaned
E kreisteiz al ledenez avat ne voe ket aes sevel ensavadurioù stabil. Emgannoù a voe etre meuriadoù an alouberien. Roet e voe lamm d’an an Omeyaded gant an Abbasided e 750. E 756, Abd-al-Rahman Iañ, unan eus an Omeyaded, a zeuas a-benn da adkemer ar galloud ha da sevel ur stad dizalc’h ha kreizennet a-walc’h en Al-Andalus.
Ur stad brav ar stal ganti e oa Al-Andalus. E 929 e teuas da vout ur galifiezh, Kalifiezh Córdoba, dindan ren Adb al-Rahman III. E kreisteiz al ledenez a-bezh e oa staliet muzulmaned hag a gomze arabeg. Stegn e chome an traoù er vro avat, etre Berbered hag Arabed, etre kristenien ha muzulmaned. A-benn ar fin e kouezhas ar galifiezh en he foull e 1031 ha rannet e voe etre meur a vro vihan, anvet taifaoù.
Ar Reconquista ha savidigezh Rouantelezh Portugal
Goude diskar Kalifiezh Córdoba e krogas ar rouantelezhioù kristen eus hanternoz al ledenez da aloubiñ douaroù ar c’hreisteiz. Rouantelezh León, hini Kastilha ha hini Aragon a renas an emgannoù pennañ. E 1212 e c’hoarvezas emgann Las Navas de Tolosa, etre an Almohaded en un tu ha rouantelezhioù Kastilha, Navarra hag Aragon en tu all. Da-heul e voe kemeret Córboda e 1236, Sevilla e 1248 ha Cádiz a-benn ar fin e 1263.
Diwar ar « Reconquista »-se e teuas Portugal war-wel ivez, adalek dibenn an. Da neuze e oa bet aotrouien o klask sevel ur galloud emren er pezh a zo e hanternoz Portugal bremañ, douaroù hag a oa e dalc’h rouantelezh León pe rouantelezh Galiza. Evit lakaat un termen d’ar c’hoantoù emrenerezh-se, Alfonso VI, roue León ha Kastilha, a fizias douaroù kornaoueg e rouantelezh er c’hont Raimundo de Borgonha. Goude faezhidigezh Raimundo gant ar vuzulmaned e tivizas Alfonso VI rannañ an douaroù-se, lezel al lodenn hanternosañ anezho (Galiza) gant Raimundo, ha reiñ al lodenn greisteisañ d’e genderv, Henrique de Borgonha, e 1096. Gant an douaroù er c’hreisteiz da C'haliza e voe savet kontelezh Portucale, da lavaret eo rannvro Porto. Dindan ren Henrique, e voe kresket ar gontelezh-se, diwar-goust ar vuzulmaned. Goude e varv, e voe kendalc’het ar Reconquista gant e vab Afonso Iañ.
E 1139 e voe anvet Afonso da roue Portugal, gant e soudarded, da-heul e drec’h en Emgann Ourique war an Almoravided. Anavezet e voe an titl-se gant Rouantelezh Kastilha pevar bloaz war-lerc’h, dre feur-emglev Zamora (1143). Afonso I a gendalc’has da stourm a-enep an Almoravided. D’ar 14 a viz Here 1147 e voe kemeret kêr Lisbon gant e soudarded. Kêrioù all a voe kemeret ganto, evel Beja e 1162 pe Évora e 1165. E dibenn ren Afonso I, ne chome nemet Algarve etre daouarn ar vuzulmaned. Goude e varv, e 1185, e voe un tamm paouez gant ar Reconquista ; e 1249 e voe peuraloubet Algarve. Neuze e oa tizhet gant Portugal an harzoù a zo gantañ bremañ, ha chom a rejont stabil, dre vras, er c’hantvedoù war-lerc’h.
Dizalc’hted ar rouantelezh nevez a voe lakaet en arvar meur a wech gant rouantelezh Kastilha. Evel da skouer, e dibenn ar, pa varvas ar roue Fernando Iañ Portugal, e 1383, hep mab ebet da zont war e lerc’h. Dre ma oa dimezet e verc’h Beatriz gant roue Kastilha, Juan I, e klaskas hemañ lakaat e grabanoù war Portugal. Gant bourc’hizien ha noblañsoù e voe lakaet João Aviz war an tron, dindan an anv João I. Brezel a voe ha trec’het e voe arme Kastilha en emgann Aljubarrota e 1385. Gant Feur-emglev Ayllón, sinet e 1411, e voe graet peoc’h da vat etre an div rouantelezh.
Ergerzhet ar bed
Goude ar brezelioù-se, Portugal a gendalc’has da astenn e c’halloud pelloc’h, war-zu ar c’hreisteiz, e Norzhafrika da gentañ. Aloubet e voe Ceuta e 1415 ; tizhet e voe ar C’hab Bojador (Boujdour) gant Portugaliz e 1434, ha kendalc’het e voe goude-se a-hed aodoù Afrika, betek ma voe Bartolomeu Dias, e 1488, o tremen hebiou beg su ar c’hevandir hag o tizhout Meurvor Indez. Nebeut amzer goude ma oa bet kavet douaroù Amerika gant ar Spagnoled, e voe kavet re v-Brazil gant Portugaliz, hag an hent da vont d’an Indez en ur c’hoari an dro da Afrika, dindan ren ar roue Manuel I. Evel-se e voe kroget da sevel Impalaeriezh trevadennel Portugal ; gant an amiral Afonso de Albuquerque e voe aloubet Goa, Malaka hag Ormuz, hag e-pad an hanterenn gentañ eus ar e voe kroget da drevadenniñ Brazil dindan ren João III.
Oadvezh aour Portugal e voe ar mare-se. En Emgann Alcácer Quibir avat, en hanternoz Maroko, e voe lazhet ar roue yaouank Sebastião I hag ul lodenn eus noblañs Portugal, e 1578. Dont a reas Henrique I war an tron, met mervel a reas daou vloaz goude, hep hêr ebet. Neuze e voe ur brezel hêrezh ma voe trec’h roue Spagn Felipe II ha dont a reas da vezañ roue Portugal ivez, gant an anv Filipe I, e 1581. Unanet e chomas an div gurunenn betek 1640. Neuze e savas noblañs Portugal a-enep yev Spagn ha lakaet e voe João Bragança, ur priñs yaouank, war an tron, gant an anv João IV.
Adsevel ar rouantelezh
Goude adsevel ur rouantelezh distag e Portugal, e kendalc’has ar brezel a-enep Spagn, betek 1668, pa voe sinet Feur-emglev Lisbon hag anavezet da vat dizalc’hted Portugal gant rouantelezh Spagn.
E dibenn ar hag e deroù an  e voe kroget da gorvoiñ danvezioù-kailh Brazil ha kavet eno mein prizius. Evel-se e teuas lez João V da vezañ unan eus ar re binvidikañ en Europa. Talvezout a rae ar pinvidigezhioù–se, alies, da baeañ ar varc’hadourezh prenet e broioù all, e Bro-Saoz dreist-holl. Diorren a reas ar c’henwerzh, gant an ezporzhiañ gwin. Meur a savadur a bouez a voe savet, evel levraoueg skol-veur Coimbra, ar Biblioteca Joanina pe Palez Queluz. Dindan ren ar roue José I e voe modernaet kalz ar vro, gant strivoù markiz Pombal, Sebastião José de Carvalho e Melo, a voe ministr etre 1750 ha 1777. D’ar mare-se ivez e c’hoarvezas ur grenadenn-douar a reas kalz a zistruj e Lisbon hag en Algarve, d’ar 1añ a viz Du 1755.
Abalamour ma ne felle ket dezho kemer perzh er Blokus kevandirel divizet gant Napoleon a-enep Breizh-Veur e voe aloubet Portugal gant an armeoù gall e 1807. Tec’hout da Vrazil a reas rouanez Portugal, Maria I, gant he lez, d’en em staliañ e Rio de Janeiro betek 1821. Da neuze e tistroas João VI da Lisbon, goude Dispac’h liberal 1820 ha degemer a reas ar vonreizh nevez. Er bloavezh war-lerc’h, e 1822, e voe anvet e vab Pedro da impalaer Brazil, a voe dizalc’h diwar neuze, met ren a reas ivez war Portugal, gant an anv Pedro IV, goude marv e dad, e 1826. Er peurrest eus an e voe turmudus buhez politikel ar vro. Bec’h a voe etre ar frankizourien a-du gant ar vonreizh hag ar re a-du gant hollveli ar roue, e-pad ur mare anavezet evel Brezel-diabarzh Portugal (1828-1834), pe emsavadegoù all c’hoazh. Gant Dispac'h Gwengolo 1852 e voe lakaet un termen d’an trubuilhoù-se, pa voe degaset kemmoù d’ar vonreizh hag adunanet ar « vonreizhourien » hag an « hollveliourien ». Gant ar stabilded politikel nevez e voe gwellaet ekonomiezh ar vro ivez. Labourioù bras a voe dindan gouarnamant Fontes Pereira de Melo ha diorroet e voe al labour-douar, an industriezh hag ar c’henwerzh.
E dibenn an e voe bec’h gant Breizh-Veur : ar youl kreskiñ o zrevadennoù a oa ken bras gant an eil ha gant egile. Rankout a reas Portugal lezel douaroù kreiz Afrika gant Impalaeriezh Breizh-Veur ha ne c’hallas ket unaniñ Angola gant Mozambik. Koll brud a reas ar rouantelezh ha muntret e voe ar roue Carlos I d’ar 1 a viz C'hwevrer 1908.
Republik, diktatouriezh ha demokratelezh
Mab Carlos I, Manuel II, ne renas nemet daou vloaz, hag embannet e voe ar Republik gant Dispac’h ar 5 a viz Here 1910. Goude un nebeud bloavezhioù distabilded politikel e voe kemeret ar galloud gant an arme, e 1926. Anvet e voe António de Oliveira Salazar da vinistr an Arc’hant. Nebeut goude e voe lakaet an den-se e penn kuzul ar vinistred, e 1932. Gant hennezh e voe savet e 1933 an Estado Novo, ur renad aotrouniek, diazezet war ur gostezenn hepken, sindikadoù renet gant ar galloud politikel ha korfuniadoù, heñvel a-walc’h ar faskouriezh. E 1968 e voe kemeret lec’h Salazar gant Marcelo Caetano.
E trevadennoù Afrika e krogas brezelioù evit dizalc’hted Angola (191), Ginea-Bissau (1963) ha Mozambik (1964). Goude ur pennad e voe kavet abeg er brezelioù-se gant ofiserien uhel hag a lavare ne c’hallfent ket bezañ gounezet gant Portugal. Unan eus an ofiserien-se, ar António de Spínola, a embannas ul levr anvet "Portugal e o Futuro" ("Portugal hag an amzer da zont"), ma tisplege ne c’halle ket souten ar brezel en trevadennoù tramor. Skarzhet e voe ; neuze e savas ofiserien an arme, bodet er Movimento das Forças Armadas, MFA a-enep ar gouarnamant ; ha kement-se a gasas da Zispac’h ar Jenoflez d’ar 25 a viz Ebrel 1974.
E miz Mae 1974 e voe anvet ur gouarnamant da c’hortoz, ennañ tud evel ar sokialour Mário Soares, ar c’homunour Alvaro Cunhal pe ar sokial-demokrat Francisco Sà Carneiro. Kerkent ha miz Gouere e voe anavet gwir an trevadennoù d’en em ren o-unan. D’an 10 a viz Kerzu 1974 e voe embannet dizalc’hiezh an hini gentañ anezho Ginea-Bissau.
Trede Republik
Da-heul Dispac’h ar Jenoflez, un taol-stad renet gant an arme, hep ma vefe lazhet ebet den ebet, e 1974, e voe savet an "Trede Republik". Dizalc’h e teuas an trevadennoù tramor da vezañ : d’an 10 a viz Kerzu 1974 e voe embannet dizalc’hiezh Ginea-Bissau, d’ar 25 a viz Mezheven 1975 hini Mozambik, d'ar 5 a viz Gouere 1975) hini ar C'hab Glas, d'an 12 a viz Gouere 1975 hini São Tomé ha Príncipe, ha d'an 11 a viz Du 1975 hini Angola. Kantadoù a viliadoù a dud a zeuas en-dro eus ar broioù-se da Bortugal (“retornados” a reer anezho e portugaleg). Goude dibenn ar brezelioù tramor hag adsavidigezh an demokratelezh ez eas Portugal e-barzh Kumuniezh Europa, war un dro gant Spagn e 1986. Mont a reas an Impalaeriezh trevadennel da get da vat, pa voe roet Macau da Republik Pobl Sina e 1999, ha pa voe embannet dizalc’hiezh Timor ar Reter e 2002.
Eus 1974 ha 2014 e voe 25 gouarnamant disheñvel e Portugal. Diaesterioù bras a voe gant ekonomiezh ar vro, meur a wech : goulenn sikour ar Font Moneizel Etrebroadel a reas Portugal e 1977-1978, e 1983 adarre, hag e 2011 digant an FME ha digant Unaniezh Europa.
Alcalá la Real
Alcalá la Real zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
Ar Marh dall
Ar Marh Dall, pe Ar Marc'h dall hiziv, hervez doare-skrivañ adembannadur 2022 zo ur ganadenn skrivet gant Job an Irien, ha sonaozet gant René Abjean, evit emvod ar Bleun-Brug e Plougastell-Daoulaz e 1979. Kanet e voe en-dro e Gouelioù Kerne e Kemper er bloaz-se. Gwelet eo evel un oberenn arouezel, modern ha kreñv, diwar-benn eztaoladur santadoù ar Vrezhoned dirak cheñchamantoù o emdroadur.
Testenn
An destenn varzhoniel, leun a nerzh hag a lusk, a embann kreñv pegen a-bouez eo derc’hel start da identelezh, yezh hag istor Breizh.
Sonerezh
Un oberenn savet evit al lazoù-kanañ eo p'eo ar sonaozour unan eus ar gwellañ arbennigourien war dachenn ar c'han brezhonek.
Mennad Job an Irien
Da-geñver adembannadur 2022 e voe aterset Job an Irien e brezhoneg gant Julien Meffre.
Ottavio Bottecchia
Ottavio Bottecchia a oa ur marc'hhouarner italian hag a voe trec'h e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924 hag e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1924.
Dyfnwal
Un anv kembraek eo Dyfnwal hag anv meur a zen en istor Enez Vreizh, e-touez rouaned Ystrad Clud, en Hanternoz Kozh, marteze kar d'an anv Donval e brezhoneg.
Houarn-marc'h
thumb|right|Hern kezeg Un houarn-marc'h zo un tamm houarn pleget, staget ouzh troad ur marc'h, da virout ouzh karnoù al loen da vont da fall. Evel ma vez staget pevar houarn e vez komzet eus hern-kezeg. Ijinet e oa bet an dra-se en.
Graet e vez an hern-se en ur c'hovel gant ur gov.