cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brahmagupta
Div oberenn veur a zo bet savet gantañ : ar Brāhmasphuṭasiddhānta (sañskriteg : ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त, brezhoneg : Ouzhpennadur d'an tennad Brahma) e 628 hag ar c'hKhandakhādyaka e 665. An hini gentañ a zo un oberenn gant teoriennoù, an eil o vezañ danvezioù pleustrek enni.
France Culture
Etre 1975 ha 1984 e voe renet gant ar Roazhonad Yves Jaigu.
Françoise Morvan e France Culture
Un toullad abadennoù he deus graet Françoise Morvan e france Culture: https://www.franceculture.fr/personne/francoise-morvan
Brahmagupta
Matematik
Brahmagupta a zo bet an hini kentañ o reiñ ar reolennoù evit gellout jediñ gant ar sifr "Zero",.
Steredoniezh
Brahmagupta eo ar matematikour kentañ a zo bet oc'h implij an aljebr e bed ar steredoniezh. Gant ar sell-se e klaskas termeniñ pad ar bloavezh. Kinnig a rae : 365 devezh, 6 eurvezh, 5 munutenn ha 19 segondenn. En e eil oberenn ar c'hKhandakhādyaka, skrivet e 665, e voe kinniget 365 devezh, 6 eurvezh, 12 munutenn ha 36 segondenn gantañ.
Ar pad resis a zo 365 devezh ha 6 eurvezh.
Douaroniezh
Brahmagupta en deus jedet e oa ar voull-douar ur sferenn, gant un dro-gelc'h a 36000 km.
An hed gwir a zo 40075 km.
Oberennoù Brahmagupta
Doare skrivañ oberennoù Brahmagupta a zo implij pennadoù pe gwerzioù dre verrdro ar pezh a oa boas gant matematikourien Indez d'ar mare-se. Taolet e vez ur blaz barzhoniezhel war an oberennoù en doare-se.
Llannerch-y-môr
Llannerch-y-môr, pe Llannerch-y-Môr, zo ur gêriadenn vihan e Sir y Fflint, e biz Kembre.
Emañ war ribl aber ar stêr Dyfrdwy (Glannau Dyfrdwy), er gevred da v-Mostyn hag en hanternoz da Dreffynnon. Ul linenn hent-houarn a dremen dre ar gêriadenn met n'eus gar ebet.
Lucy Aarden
Lucy Aarden, lesanvet Lucy Southall, zo un aktourez saoz ganet e Londrez, Herefordshire,. Brudet eo bet dreist-holl gant he roll a Carley er film Death Race: beyond anarchy, ar pevare hini en heuliad filmoù Death Race adsavet.
Annia Faustina
Annia Faustina, pe Annia Aurelia Faustina, ganet war-dro 201 ha arvet goude 221, a oa ur briñsez roman eus Anatolia, diskennadez d'an impalaer roman Marcus Aurelius, ha trede pried an impalaer Elagabalus.
Merc'h e oa da Tiberius Claudius Severus Proculus, senedour roman, ha da Annia Faustina, merc'h da Ummidia Cornificia Faustina. Ganet ha maget e voe e douaroù he mamm, e Pisidia. E 218 e oa marvet he zud, ha perc'hennez pinvidik e oa.
Dimezioù
Etre 216 ha 218 e timezas Annia Aurelia Faustina d'ar politikour roman Pomponius Bassus ha bevañ a raent en o domani e Pisidia. Daou vugel o doe da nebeutañ:
Brudet e oa he c'hened, ma voe sachet evezh an impalaer Elagabalus warni. A-raok Mezheven 221 e fellas d'an impalaer dimeziñ dezhi. Evit se e ranke kaout an dizober eus he fried. Urzh a roas da lakaat ar gwaz d'ar marv, ha distlabez an dachenn. Goude e tifennas outi dougen kañv d'he fried.
Dimeziñ a reas an impalaer ganti e miz Gouhere 221, e drede pried e oa, goude ar vestalenn Julia Aquilia Severa. Ha setu hi impalaerez. Anvet e voe da Elagabalus gave her the title of Augusta. Hervez ar pezhioù moneiz e oa Annia Faustina Augusta, ha lakaet e voe Julia ouzhpenn.
C'hoant en doa an impalaer da gaout ur mab diganti, rak ne felle ket dezhañ gwelout e genderv Alexander Severus o kemer war e lerc'h, met divugel e chome ar wreg nevez. Neuze e kasas anezhi kuit a-benn un nebeud mizioù a-raok dibenn 221. Elagabalus a zistroas etre divvrec'h Julia Aquilia Severa haga zimezas dezhi adarre, ma voe e eil hag e bevare bried. Distreiñ a reas Annia Aurelia Faustina da Bisidia gant he bugale. He merc'h Pomponia Ummidia a zeuas da vout perc'hennez an domani.
Babigoù ganet dizorn pe divrec'h
Babigoù Gwidel ganet dizorn pe divrec'h zo bet kaoz anezho adal Here 2018. Ouzhpenn babigoù Gwidel ez eus bet ganet re all e Breizh, en Mouzel, e Bro-Naoned, hag e reter Bro-C'hall. Ganedigezhioù bugale divrec'h pe dizorn a zo ral, 2 diwar 10 000 en Europa.
Er Stad C'hall ez eus ur greizenn enklask (registre des malformations pe Remera) er rannvro Rhône-Alpes, hag he deus kavet, en departamant nemetañ m'he deus klasket, 11 bugel dizorn entre 2009 ha 2014, en un dachennad a 17 km² en Ain ,.
E Breizh e oa bet kavet 4 bugel e Gwidel entre 2011 et 2013. Seizh abeg posubl a vefe d'ar gwallc'hanedigezhioù-se.
Bodadeg
D'ar Meurzh 7 a viz Du e oa bet bodadeg tiegezhioù e Gwidel. Ha pennadoù da-heul er c'hazetennoù gallek Darn eus an dud a glemme peogwir ne oant ket bet na kontet nag aterset gant servijoù ar yec'hed,. ha kavet e voe ur bugel all e Kalann. Da zidamall al labourerien-douar, a rebecher dezho implij louzoù da lazhañ amprevaded, e veneg lod e c'hallfe kreizenn nukleel Bugey bezañ kaoz d'an anomalienn gorfel en Ain.
2019
Hervez Herve Gillet e vefe c'hoarvezet kement-se dindan efed meur a zourenn gimiek ,
Petra zo kaoz
N'eus ket kalz enklaskoù gwirion diwar-benn abegoù ar gwallc'hanedigezhioù-se. Unan avat a oa bet en 2007 gant Dorothy Kim Waller he deus studiet 10 249 maouez o doa gwilioudet entre 1997 et 2002 e SUA. C'hwec'h abeg a zo bet kavet :
Marie Déa
thumb|Marie Déa, luc'hskeudennet e miz Mezheven [[1946.]] Marie Déa, bet ganet Odette Alice Marie Deupès d'ar 17 a viz Mae 1912 e Nanterre (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Meurzh 1992 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
He buhez
Dimezet e voe gant an aktour gall Lucien Nat.
He fezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Tai-bach
Tai-bach zo ur ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref Castell-nedd Port Talbot. Er c'hreisteiz da gêr Port Talbot emañ.
Ostellato
Ostellato zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.
Tai-bach
An aktor Richard Burton en deus tremenet e vugaleaj e Tai-bach.
Diwar ar 4 799 a dud a oa o chom e kumuniezh Tai-bach e 2011 e oa 354 (7,6%) o komz kembraeg.
Koef
Ur c'hoef zo ur pennwisk a veze gant ar merc'hed e Breizh hag e meur a vro all, betek kreiz an. Dont a ra moarvat eus ar boned a zo bet kaeraet gant an amzer.
Dont a ra an anv eus ar ger gallek coiffe (1680 ; latin izel cofia ~550, eus ar ger germanek °kufia "tokarn"), hag a dalveze evit kement tra a vez lakaet war ar penn, un tamm evel ar boned eta. E saozneg e lavarer bonnet, a vez troet e brezhoneg gant boned alies. Goude d'ar gerioù bezañ hañval a orin eo disheñvel o ster.
Koefoù Breizh
Koefoù a veze gwelet c'hoazh gant ar re gozh en un nebeud kornioù, Bro-Vigoudenn ha Plougastell-Daoulaz dreist-holl, er bloavezhioù 1950. E miz Meurzh 2011 e oa poltred ar Vigoudenn goefet diwezhañ war golo ar gelaouenn Bretons Magazine niverenn 63. Hiziv e vezont douget dreist-holl gant merc'hed ar C'helc'hioù Keltiek ha kentoc'h en hañv pa vez dibunadegoù folklorel.
Treger
Koef Treger, an doukenn, a veze douget gant ar merc'hed kozh betek dibenn ar bloavezhioù 1960.
Riva del Po
Riva del Po   zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.
Bréxent-Énocq
Bréxent-Énocq a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bashâr Ibn Burd
Bashar Ibn Burd (714-784) a oa ur barzh arabek, da vare dibenn ar c'halifad Omeyad ha deroù ar C'halifa Abbasid. Eus Iran e oa e familh hag e dad-kozh a voe kaset da Irak evel sklav. Dall e oa Bashar. Lavaret a reer e voe levezonet-bras ar varzhed a zeuas war e lerc'h gant e skridoù.
Sant Anton Egipt
Sant Anton, pe Anton Veur, pe Anton Egipt, pe Anton an Dezerzh (c. 251 – c. 356) zo ur manac'h egiptat ha diazezer ar vanac'helezh kristen. Ganet e vije war-dro 251 ha marvet war-dro 356, d'an oad a 105 bloaz, etre div vrec'h e zaou ziskibl, Makarios an Henañ, pe Makarios Egipt, hag Amataz.
Anavezet eo e vuhez dre ar skrid savet gant Atanaz Aleksandria war-dro 360.
E vuhez
Ganet e vije en Herakleapolis Magna, war-dro 251
Mojenn
Ur porc'hell a oa loen kompagnunezh Sant Anton hervez ar vojenn.
Hilary Duff
Hilary Erhard Duff (ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1987) zo un aktorez, kanerez ha sonaozourez eus Stadoù Unanet Amerika. Pa oa bugel he doa labouret e c'hoarivaoù, ha deuet e oa da dapout brud pa c'hoarias en un heuliad evit ar skinwel anvet Lizzie McGuire. Abaoe he deus c'hoariet e meur a film evel Cheaper by the Dozen (2003), The Lizzie McGuire Movie (2003) hag A Cinderella Story (2004).
Terre del Reno
Masi Torello  zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna.
Raymond Chow
Raymond Chow Man-wai (sinaeg: 鄒文懷) ganet d'an 8 a viz Here 1927 ha marvet d'an 2 a viz Du 2018, a oa produer filmoù ha kinniger skinwel eus Hong Kong. Gantañ e voe brudet an arzoù emgannañ ha sinema Hong Kong war-zu ar peurrest eus ar bed. Evel krouer Golden Harvest, eo bet produer lod eus aktourien brudetañ ar filmoù emgannañ evel Bruce Lee, Jackie Chan pe Tsui Hark.
Priz Bras kirri Kanada
Priz Bras kirri Kanada a zo ur redadeg kirri redet e Kanada, hag e Montreal abaoe 1978. Krouet a oa bet ar Priz Bras e 1967 e Mosport.
Nivlennad an Ene
Nivlennad an Ene, anvet ivez Westerhout 5 pe IC 1848, a zo un nivlennad lec'hiet e steredeg Cassiopeia.
Diana di Cordona
Diana di Cordona (1499 - goude 1550) a oa un itron italian a ouenn uhel, dimezell a enor gant ar briñsez italian Bona Sforza pa zeuas da vout rouanez Pologn. Serc'h e oa da Sigismund II Augustus, roue Pologn, ha da Cesare Iañ Gonzaga goude. E 1550 e kuitaas Pologn da vont da Sikilia.
Vejle
Vejle (distaget [] e daneg) zo ur gêr eus Danmark, e kreisteiz gourenez Jutland, e goueled Fjord Vejle. E Vejle emañ melestradur rannvro Danmark ar Su. Poblañs kêr a sav da 60 231 a dud (e Genver 2022). E Kumun Vejle ez eus 119 007 a dud (e 2021).
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Vejle gant ar c'hêrioù-mañ :
Tresignana
Tresignana   zo ur gumun italian e proviñs Ferrara, en Emilia Romagna. 6 878 zo enni o chom.
Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2019 diwar gendeuziñ kumunioù Tresigallo ha Formignana.
Nijlu Morlu Soviedel
An Nijlu Morlu Soviedel (rusianeg :Авиация военно-морского флота, pe Aviatsiya voyenno-morskogo flota, "Nijlu Flodad ar Morlu") a oa skourr Nijlu ar Morlu Soviedel.
Beade (disheñvelout)
Beade zo anv meur a lec'h e Galiza:
Arleux
Arleux a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Arleux eo.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h zo ur rimadell vrezhonek, dezhi meur a stumm, evel ma c'hoarvez aliezik.
Roc'h Koad Pehen
Ur sell dispar a vez taolet ouzh an Elorn pa vezer war lein Roc'h Koad Pec'hen. Sevel a ra betek 35m a us d'ar stêr, nepell diouzh an Treizh, al lec'h ma veze treuzet ar stêr gant ar vag a rae an treizh etre Plougastell hag Ar Releg-Kerhuon a-raok ma vije savet ar Pont Albert Louppe etre 1926 ha 1930.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doareoù
Diouzh ar stummoù koshañ e c'haller krediñ e oa ur stumm berrik da gentañ, aet war hiraat goude.
Roc'h Koad Pehen
thumb|250px|right|Roc'h Koad Pec'hen
Enez Santo Antón (A Coruña)
thumb| Illa de Santo Antón (A Coruña) thumb| Kreñvlec'h Enez Santo Antón
Roc'h Koad Pehen
Gwalenn an Impalaerez
Pa oa deut an Impalaer Napoleon III da Vrest asambles gant e wreg e 1858 e oa aet an Impalaerez Eugenie da weladenniñ he c'hendervez a oa o chom e Maner Kererod. O welet Roc'h Koad Pec'hen e teuas c'hoant dezhi pignat d'an nec'h. Ur walenn a gouezhas diouzh he biz ha biskoazh ne voe kavet en dro. Abaoe ar mare-se e vez graet Roc'h an Impalaerez eus Roc'h Koad Pec'hen.
Chajka
Chajka (Czajka) (marvet goude ar 14 a viz Du 1781) a oa merc'h d'ar marc'hadour lituanat yuzev Abramek Lwowski, a serc'h da Stanisław August Poniatowski, roue Pologn.
71vet Rejimant Troadegiezh (lu gall)
An 71vet Rujumant Troadegiezh a oa ur rejumant eus an tirlu gall (lu gall).
Chajka
E Żwaniec edo o chom. E 1781 e voe poltredet gant Krzysztof Radzwiłłowski. Ur verc'h he doa, anvet Elia (Ella).
Parranda
Parranda zo ur ger spagnolek hag anv meur a dra.
Enez Santo Antón (A Coruña)
Illa de Santo Antón, pe Enez Sant Anton, zo un enezenn e Galiza, e porzh kozh kêr A Coruña, e proviñs A Coruña. N'eus nemet daou zevezh-arat dindani ha gronnet eo gant mogerioù kreñv. Ur pont zo bet savet e 1940 d'he stagañ ouzh an douar-bras.
Istor
War-dro dibenn ar grennamzer
Waylon Jennings
Waylon Jennings (1937-2002) a oa ur c'haner country stadunanat.
Promeropidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Beata
Beata zo un anv-badez italianek hag un anv-lec'h.
Anv-bihan
Beata zo un anv-badez italianek, polonek, ha spagnolek, roet d'ar merc'hed.
Roc'h Koad Pehen
Roc'h an Diaoul
Hervez ur vojenn gozh eo gant an Diaoul e vije bet taolet ar Roc'h-se, ur stumm iskis dezhi. O pourmen e oa Paolig e Plougastell gwisket evel ur c'hlasker-bara. Skarzhet e oa bet kuit gant Plougastelliz ha mont a reas da glask bod en tu all d'an Elorn. Ne oa ket bet gwall zegemerusoc'h al Leoniz koulskoude, nemet ur wrac'h kozh a oa o chom a-hed ar stêr Elorn. Asantiñ a reas reiñ bod ha boued d'an Diaoul evit an noz. An deiz war-lec'h vintin e c'houlennas da zigoll digant Paolig kas kuit ar mein bras a oa en he liorzh. Evit he zrugarekaat e voe taolet a-youl vat an holl vein en tu all d'an Elorn diouzh tu Kerne, ha sevel a reont uhel bremañ a-hed ar ribl Plougastell. Teodoù fall ar Releg Kerhuon a lavar e vije bet savet ar vojenn-mañ gant Kerneviz Plougastell a glaske reiñ da grediñ evel-se e oa Satanas dorn ha dorn gant o enebourien muiañ karet. Ma klasker mat avat e weler c'hoazh Arouez an Diaoul bet lezet gantañ e nec'h Roc'h Koad Pec'hen ur wech echu e labour gantañ.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doareoù
En holl zoareoù kinniget amañ e ranker distagañ kreñv ar c'hensonennoù, diaesañ tra da c'hallegerien, a-hervez.
Roc'h Koad Pehen
Mein eus mare an Devonian
Mein Krag eus mare an Devonian eo Roc'h Koad Pec'hen. Gwazhiennadoù marmor ha kwartzit a vez en o zouez. Gwasket kreñv e oa bet ar garregenn d'ar poent-se hag evel se eo deut da gaout ar gwiskadoù mein ur stumm tost a-blom troet diouzh ar gwalarn d'ar mervent. Ul lec'h dispar eo evit ar graperien reier, a zeu ingal war-zu Roc'h Koad Pec'hen da bleustriñ war o sport.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doare Dumoulin
E 1800 e voe embannet e Praha Grammatica latino-celtica ar beleg kernevat Alan Dumoulin (Lañveog, 1748-1811), ul levr yezhadur e latin. Er bajenn 2, e-kreiz ar skrid latin, e lenner ar frazenn :
Doareoù Jabadan hag Ar Berr
Daou stumm heñvel, war-bouez ar skritur, zo bet embannet e 1882 ha 1911.
Doare Jabadan
War Le Courrier du Finistère, 25 a viz Du 1882, p. 3-d : C'huec'h merc'h gwerc'h var c'huec'h sac'h kerc'h !, sinet Jabadan (ur vi-koukoug, e-lec'h Jabadao).
Doare Leon ar Berr
War Ar Bobl, 2 a viz Kerzu 1911, p. 2-c : C'houec'h merc'h gwerc'h war c'houec'h sac'h kerc'h
Doare Taldir
War Ar Bobl, 28 a viz Kerzu 1912, p. 2-d : C'houec'h merc'h gwerc'h war c'houec'h sac'h kerc'h war c'houec'h marc'h kalloc'h war an erc'h o vont d'ar marc'hallac'h., kentañ meneg eus ar ger kalloc'h.
Kartenn-bost
Hiroc'h eo ar stumm skrivet war ur gartenn-bost treset gant J. Pohier, e kentañ kard an, ma lenner : Anv ebet eus menec'h avat.
Doare Priel
Un doare all a gaver el levr Va Buhez e Rusia, e 1955, ha setu ar bourd-mañ da lavaras Jarl Priel : Diwar-gement-se e komprener e oa anavezet ar rimadell e Bro-Dreger, ha gwelet evel ur bourd. Ar c'hentañ meneg eus menec'h e oa.
Doare Heliaz
Ur stumm all zo bet kinniget gant Per-Jakez Heliaz e Marh al lorh, e 1986. Diwar-gement-se e komprener e oa anavezet ar rimadell er Vro-Vigoudenn. Met anavezet e oa skrid Priel gantañ ivez moarvat.
Kastell Hohenwerfen
Kastell Hohenwerfen zo ur c’hastell bras eus ar Grennamzer pintet war ur roc’h e menez Hochkönig, a-us kêr Werfen en Aostria. Eus an eo ar savadur.
Acrocephalidae
Acrocephalidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1882 gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a pemp genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Port of Spain
Istor
Kêr-benn Trinidad eo abaoe 1783. A-raok e oa San José de Oruña, bremañ St. Joseph.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doare Heliaz
Dre vras eo aet ar stumm skrivet war hiraat gant an amzer.
Kastell Hohenwerfen
Istor
Savet e voe ar c’hastell kentañ etre 1075 ha 1078 e-pad an Tabut etre ar bibien hag an impalaerien santel, war urzh an arc'heskob Gebhard von Salzburg. Gebhard a oa a-du gant ar pab Gregor VII. Tri c’hastell bras a oa evit difenn arc’heskopti Salzburg diouzh armeoù an impalaer Herri IV : hini Hohenwerfen, hini Hohensalzburg e Salzburg ha kastell Petersberg e Friesach.
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doareoù kelennet hiriv
Setu unan eus an doareoù all a zo kelennet hiriv, ha skignet e-touez kelennerien, adaozet diwar hini Heliaz, pa dennont dezhañ : Gant pedergwerzenn anezhañ eo aes a-walc'h da implij er skolioù.
Kastell Hohenwerfen
Istor
Skarzhet e voe an arc'heskob Gebhard e 1077 e ne c’hallas ket distreiñ da Salzburg a-raok 1086, ha mervel a reas e kastell Hohenwerfen daou vloaz diwezhatoc’h.
Filmoù
Meur a film zo bet troet e kastell Hohenwerfen. En o zouez emañ :
C'hwec'h Merc'h Gwerc'h
Doareoù kelennet hiriv
Un doare hiroc'h zo bet savet ivez :
Hag unan all, ar stumm hirañ betek-henn :
Berroc'h met diaesoc'h :
Doareoù all
Un nebeudig doareoù all zo bet savet diwar ar memes patrom.
Pladennoù
Enrollet eo bet doare Per-Jakez Heliaz (adkempennet un tammig) gant al laz naonedat Tri Bleiz Die ; n'eo ket aes kompren ar gerioù avat, ha distaget fall eo ar c'hensonennoù dibenn. .
Scott Dixon
Scott Dixon (bet ganet d'an e Brisbane, Aostralia) a zo ur blenier zelandnevezat a red en IndyCar e 2012 gant ar skipailh Chip Ganassi. Gounezet en deus ur wech an Indianapolis 500 hag ur wech titl an IndyCar e 2008.
Irving Berlin
Irving Berlin (1888 – 1989) zo ur c'hanaozer stadunanat, a orin rus yuzev, brudet da vezañ meurañ kanaozer istor SUA.
First Lady of the United States
First Lady of the United States (FLOTUS) pe First Lady, "Kentañ Itron", eo an titl a vez roet da wreg prezidant Stadoù-Unanet Amerika. Chom a ra an titl gant ar vaouez keit ha ma vez he gwaz e penn ar vro. Biskoazh n'eo bet embannet sklaer e oa ur roll ofisiel, ha n'eus ket eus ar statud-se e-keñver ar Gwir stadunanat. Chom a ra memestra ur roll pouezus evit politikerezh ha buhez kevredigezhel ar vro.
Ne voe ket implijet alies an titl-se gant ar gouarnamant a-raok nebeut amzer zo ; Martha Washington, gwreg George Washington, kentañ prezidant ar vro adalek 1789 betek 1797, a vez lakaet war-raok evel kentañ First Lady ar vro. E-pad he buhez en desped da vezañ gwreg ar prezidant e veze graet "Lady Washington" anezhi nemetken.
Ur skouer eo gwreg ar prezidant evit tud ar Stadoù-Unanet, sellet ha selaouet e vez.
Istor an titl
Implij an titl First Lady evit diskrivañ gwreg ar prezidant pe ar vaouez a vez en Ti-Gwenn. E-penn kentañ istor ar republik, ne oa ket eus un titl evit gwreg ar prezidant. Al lod brasañ eus gwragez ar prezidanted a blije gwell dezho bezañ anvet dre titloù evel "Lady", "Mrs. President", pe "Mrs. Presidentress"; Martha Washington a veze graet alies eus outi "Lady Washington." Unan eus an implijoù kentañ testeniakaet eus an titl "First Lady" a oa bet e 1838 en ur pennad kazetenn o komz eus Martha Washington, ar skrivagnerez, "Mrs. Sigourney", a lakae war-raok na penaos ne oa ket cheñchet ar vaouez, memes goude ma vefe bet dilennet George Washington da brezidant. Skrivet e oa bet er pennad: "The first lady of the nation still preserved the habits of early life. Indulging in no indolence, she left the pillow at dawn, and after breakfast, retired to her chamber for an hour for the study of the scriptures and devotion"
Dolley Madison a vefe bet graet anezhi "First Lady" e 1849 en ur brezegenn distaget en he obidoù gant ar prezidant Zachary Taylor. Met n'eus roud skrivet ebet eus an anvadur-se nag e dielloù ar skridoù-kañv hag a zo deuet betek ennomp, nag er pennadoù kazetenn eus an devezh-se.
Goude 1849 e oa bet kroget da implij an titl e Washington, D.C., e-touez an dud pinvidik pe tost d'an Ti-Gwenn. Unan eus an implijoù kentañ testeniekaet dre skrid a voe d'an 3 a viz Du 1863, en ur pennad gant ar c'hazetenner William Howard Russell, a gomze eus "the First Lady in the Land," evit diskrivañ Mary Todd Lincoln.
Kroget e oa an titl da vezañ brudet da vat dre ar Stadoù Unanet e 1877, pa voe skrivet gant ar gazetennerez Mary C. Ames ur pennad ma rae anv eus Lucy Webb Hayes evel "the First Lady of the Land" pa oa he o tezrevell kadoridigezh Rutherford B. Hayes.
Dezrevelloù niverus Lucy Hayes o devoa sikouret kalz da vrudañ an titl er-maez eus Washington. Ur pezh-c'hoari farsus brudet e 1911 war Dolley Madison gant ar skrivagner Charles Nirdlinger, titlet The First Lady in the Land, a roas brud bras d'an titl e-touez ar boblañs. Er bloavezhioù 1930, e oa implijet da vat gant darn eus an dud en SUA. Goude-se en em ledas goustadik an titl er-maez eus ar vro betek ar broioù all.
Faustus Cornelius Sulla
Faustus Cornelius Sulla (marvet en 46 kent JK) a oa mab d'an diktatour Sylla ha mab-kaer da Pompeius.
Kestor e voe en 54 kent JK, ha mignon e oa da g-Cicero. Faustus a droas a-du gant e dad-kaer, hag a-enep da Julius Caesar, e-pad an Eil brezel diabarzh ha lazhet e voe un tamm goude emgann Thapsus gant arme Caesar.
Morlu Soviedel
Ar Morlu Soviedel (rusianeg: Военно-морской флот СССР (ВМФ), romanekadur: Voyenno-morskoy flot SSSR (VMF), 'Flodad Morlu Milourel an URSS') a oa skourr morlu nerzhioù lu an URSS. Lesanvet ivez ar Flodad Ruz, ar Morlu Soviedel a oa unan eus diazezoù strategezieh an URSS evit talañ, ma vefe brezel, ouzh nerzhioù Stadoù-Unanet Amerika, nerzhioù an NATO (North Atlantic Treaty Organization), pe ma vefe ur stourm all liammet ouzh Pakt Varsovia e Reter Europa. Levezon ar Flodad Soviedel a oa bet bras e-pad ar Brezel Yen (1945-1991), dre ma oa liammet an darn vrasañ eus stourmoù ar mare-se ouzh ar morluoù.
Ar Morlu Soviedel a oa rannet e pevar flodad diazez: Flodad an Norzh, Flodad ar Meurvor Habask, Flodad ar Mor Baltel, Flodad ar Mor Du. Bazenn Morlu Leningrad a oa dizalc'h diouzh an aozadur-se. Flodad Mor Kaspia a oa ur flodad bihan o tiwall arvorioù Mor Kaspia. Bez e oa ivez er morlu soviedel skourroù evel an Nijlu Morlu, an droadegeiezh Morlu, ha kanolierezh arvorel.
Ur wech roet lamm d'an Unvaniezh Soviedel e 1991, Rusia a zalc'has darn eus aozadur ha dafar ar Morlu Soviedel hag a voe adstummet e Morlu Rusia, gant lodennoù o vont d'ober morluioù ar stadoù nevez-savet.
Jennifer Sullivan
Div wech he deus bet ar Gwobr Tir na n-Og gant ul levr saoznek.
Oberennoù
The Magic Apostrophe 'Trilogy'
The Gwydion 'Trilogy' (A c'hoarvez a-raok The Magic Apostrophe, kent da Gwydion en em gavout gant Tan'ith)
The Back End of Nowhere Series
E-maez a heuliad
Liammoù diavaez
Jennifer Sullivan
Alain Prost
Alain Prost (bet ganet e 1955) zo ur blenier Formulenn 1 gall a rede etre 1980 ha 1991 ha c'hoazh e 1993, gant 190 disparti. Lesanvet eo "Le Professeur" (Ar C'helenner e galleg) gant tud ar F1. Gounezet en deus 51 trec'h ha 4 titl e 1985, 1986, 1989 ha 1993. Anavezet eo evit e stourm ouzh Ayrton Senna, o faravi o lakaat anezho d'ober traoù breud warno.
Rallus
Rallus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ rakiged.
Bagno a Ripoli
Bagno a Ripoli a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana, ha 25 000 a dud enni o chom.
Cayo Santa María
Cayo Santa María zo un enezenn 13 km2 e hanternoz Kuba, en enezeg Jardines del Rey er Mor Karib, hag er c'hreisteiz d'ar Inizi Bahamas. E kumun Caibarién, e Proviñs Villa Clara.
Istor pe mojenn
Kredet e vez eo kuzhet enni teñzor ar vorlaeron Mazzarelli ha Tambasco, brudet en XVIIIvet kantved.
Heer
Heer a c'hall bezañ meur a dra :
Crex
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1803 gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).
Enez Santo Antón (Redondela)
thumb|350px|Ar pont etre Santo Antón ha San Simón.
Illa de San Antón, pe Enez Sant Anton, zo un enezenn e Galiza, e Redondela, e proviñs Pontevedra.
Stag eo ouzh Enez San Simón gant ur pont.
An hini vihanañ eus div enezenn enezeg San Simón eo. Unanet int gant ur pont. En holl d'an holl e vuzuliont 250 metr hed ha 84 led.
Nesillas
Nesillas a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Barberino di Mugello
Barberino di Mugello  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana, ha 10 000 a dud enni o chom.
Jenovefa Rustefan
Jenovefa Rustefan zo ur werz, dastumet e Barzaz Breiz Kervarker.
Savet eo diwar-benn ur plac'h eus Nizon a varv dre garantez ouzh ur paotr yaouank, Yann ar Flecher, aet da veleg.
Zaydanided
Ar Sadien (en arabeg : السعديون, as-Saʿdiyyūn ; en berbereg : ⵉⵙⵄⴷⵉⵢⵏ, Iseʿdiyen) pe Zaydanided (en arabeg : بنو زيدان, Banū Zaydān ; en berbereg : ⴰⵢⵜ ⵣⵉⴷⴰⵏ, Aït Zidān) zo unan eus ar 6 tierniezh (Idrissided, Almoravided, Almohaded, Merinided, Alaouited) a renas e Maroko etre 1554 ha 1636 hag a voe o c'hêr-benn e Fes hag e Marrakech adal 1603.
Agni Parthene
Agni Parthene (gresianeg modern: Αγνή Παρθένε, Gwerc'hez c'hlan) zo ur ganenn relijiel reizhkredennek.
Matholwch
Matholwch eo roue Iwerzhon en Eil Skourr ar Mabinogi. Dimeziñ a ra da Branwen, merch Llŷr.
My Wife Is a Gangster 3
My Wife is a Gangster 3 (Hangul: 조폭 마누라 3; romanekaet: Jopok manura 3) zo ur film korean eus 2006 sevenet gant Jo Jin-kyu. An trede hini eo eus an heuliad filmoù My Wife Is a Gangster.
Ar film-se, daoust ma'z eo an trede hini eus an heuliad, zo disheñvel-tre ha distag a-walc'h diouzh an daou all all en e raok.
Emgann an Tri Roue
Emgann an Tri Roue pe emgann Oued al-Makhazin, pe  Batalha de Alcácer-Quibir e portugaleg, a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Eost 1578 e Maroko. Gantañ e voe lakaet fin da vennad Sebastião Iañ, roue Portugal, a voe lazhet, da aloubiñ Maroko.
Beate
Beate zo un anv-badez alamanek, roet d'ar merc'hed.
Dic Penderyn
E vuhez
Ganet e oa bet en Aberafan ha labourat a rae en ur vengleuz glaou e Merthyr Tudful. E mizioù Mae ha Mezheven 1831 e oa krog mengleuzierien Merthyr da vanifestiñ a-enep o goproù izel, ha Richard Lewis a oa unan eus an dud a oa en o fenn. Ken kalet e oa ar manifestadegoù ma voe kaset an arme da Verthyr Tudful. E-pad ur sizhun, e deroù Mezheven, e voe emgannoù etre ar soudarded hag ar vicherourien, a oa armoù ganto ivez. A-benn ar 7 e oa an arme e penn an traoù en-dro, dre nerzh. C’hwec’h den warn-ugent a voe harzet dre m’o doa kemeret perzh en emsavadeg. En o zouez e oa ur mengleuzier 23 bloaz anvet Richard Lewis ha lesanvet Dic Penderyn, diwar anv ar geriadenn ma oa o chom.
Beate
Gerdarzh
Eus ar ger latin beatus, gwenvidik.
Dic Penderyn
E vuhez
Tamallet e voe dezhañ bezañ gloazet ur soudard skosat gant ur vaionetezenn. Daoust ma ne oa prouenn ebet a-enep dezhañ, daoust ma ne oa ket ar soudard gloazet evit lavaret gant piv e oa bet taget, ha daoust ma nac’he Dic Penderyn en dije graet kement-se, e voe kondaonet d’ar marv gant ul lez-varn e Kerdiz. Hiziv e soñjer e fellas d’ar gouarnamant reiñ ur gentel d’an emsaverien, en ur lazhañ unan anezho. Eñ e voe an hini nemetañ a voe kondaonet d'ar marv, pa oa bet harzet ouzhpenn 20 a dud. Krouget e voe Dic Penderyn d’an 13 a viz Eost 1831. Miliadoù a dud a gemeras perzh en e obidoù. Ha goude e varv e voe gwelet evel ur merzher gant tud ar vro, ha pelloc’h zoken.
Barberino Tavarnelle
Barberino Tavarnelle  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Hugo López-Gatell Ramírez
Hugo López-Gatell Ramírez (bet ganet e Mec'hiko, 22 a viz C'hwevrer 1969) zo un epidemiologour, ur c'hlasker, ur c'helenner hag ur c'hargad mec'hikan. Emañ e penn Is-sekretourva an Dizarbenn ha Harpañ ar Yec'hed e Ministrerezh ar Yec'hed e Mec'hiko.
Borgo San Lorenzo
Borgo San Lorenzo a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Antonia Major
Antonia Major (war-dro 39 kent JK - war-dro 25), a oa merc'h henañ Marcus Antonius hag Octavia (c'hoar Octavius, a vo an impalaer Augustus). Anvet eo ivez Antonia an Henañ abalamour d'he c'hoar yaouankañ Antonia ar Yaouankañ.
E 25 kent JK e timezas da Lucius Domitius Ahenobarbus, konsul e 16 kent JK.
Tri bugel he doe:
Dre berzh he mab, Gnaeus Domitius Ahenobarbus, e oa mamm-gozh d'an impalaer Neron.
En 41 e voe lakaet Antonia da zoueez ha da Augusta.
Enez Altura
Enez Altura pe Isla da Altura e galizeg, zo un enezenn eus Galiza.
Conall Cernach
Conall Cernach zo un haroz eus Ulaid e kelc'hiad Ulaid e gwengelouriezh Iwerzhon. An eil ger en e anv a dalvfe kement ha "trec'hus" pe "trec'hour". Stumm kentañ e anv "Conall", kavet en enskrivadennoù Ogham, a oa Cunavalas.
Neuz
E Togail Bruidne Dá Derga eo taolennet Conall Cernach evel-mañ: "'Gwelet 'm boa un den hag a oa brezelour skedusañ Iwerzhon. Unan ag e zivoc'h a oa gwenn evel an erc'h ha ruz evel ar brulu e oa an hini arall. Unan ag e zaoulagad a oa glas evel ar pour-bran, ha du evel kein ur c'hwil e oa an hini arall. Ur guchennad vrav a vlev melen a oa gantañ hag a gouezhe betek e zivlez. Ur c'hleze aour, ur goaf tev hag ur skoed ruz-gwad a oa gantañ.'"
Tryger
Tryger, pe Trigordh (pe Trigg e saozneg) zo unan eus kantrevoù Kerne-Veur, e biz ar vro. Krediñ a reer ez eus un darempred etre anv ar rannbarzh ha hini Bro-Dreger e Breizh.
Kentañ meneg eus Pagus Tricurius a oa er.
Sed a oa anvioù ar parrezioù e Tryger : Bosvenegh, Blisland, St Breward, Egloshayle, St Endellion, Helland, St Kew, Sen Mabon, St Minver, St Teath, Temple, St Tudy.
Mynydd Parys
Mynydd Parys zo un dorgenn 147 m a uhelder, er c'hreisteiz da gêr Amlwch en Enez Mon, e hanternoz Kembre. Eno e oa ur vengleuz ma veze eztennet kouevr, abaoe amzer ar Romaned. En ha  e oa unan eus ar mengleuzioù kouevr brasañ en Europa. Serret eo abaoe deroù an, met anv zo d'he digeriñ en-dro.
Gwechall-gozh e oa Mynydd Trysglwyn anv an dorgenn-se. Cheñchet e voe an anv er pa voe perc'hennet an douar gant Robert Parys ar Yaouankañ, a oa dastumer tailhoù evit Owain Glyndŵr, hag hennezh o vezeliañ a-enep ar roue saoz Herri IV.
Enez Ansarón
Enez Ansarón pe Illa do Ansarón e galizeg, zo un enezenn eus Galiza, e kumun Xove, e proviñs Lugo.
Hulk
Hulk zo ur gourharoz e bannoù-treset Marvel Comics embannet er Stadoù Unanet. Savet eo bet an dudenn-se gant ar skrivagner Stan Lee hag an treser Jack Kirby, ha gwelet e voe evit ar wech kentañ e-barzh The Incredible Hulk (Mae 1962).
Cionn tSáile
Cionn tSáile (en iwerzhoneg), pe Kinsale (e saozneg), zo ur gêr hag ur porzh-mor e Kontelezh Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ war-hed 25 km diouzh kêr Corcaigh, nepell diouzh beg-douar An Seancheann. E 2015 e oa 2,257 a dud o chom e Cionn tSáile.
Dont a ra touristed e-leizh e-pad an hañv ha kalz muioc'h a annezidi a vez da neuze. Dont a reont di alies da vageal ha da besketa. Un dachenn golf zo ivez, ur skol-hañv da zeskiñ saozneg ha meur a balier arz.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Cionn tSáile gant ar c'hêrioù-mañ :
FK Nevėžis
Sportva
C'hoari a reont e sportva Kėdainių meisto stadionas, digoret e 1945, gant 3 000 plas.
Strizh-mor Florida
Strizh-mor Florida (e saozneg : Straits of Florida pe Florida Straits pe Florida Strait ; e spagnoleg : Estrecho de Florida) zo ur strizh-mor etre ledenez Florida, en hanternoz, hag enez Kuba, er c'hreisteiz. Drezañ eo liammet ar Meurvor Atlantel ouzh Pleg-mor Mec'hiko.
FK Nevėžis
Stadegoù (1995–...)
{|
Eleanor Roosevelt
Anna Eleanor Roosevelt, ganet d'an 11 a viz Here 1884 ha marvet d'ar 7 a viz Du 1962, a oa ur First Lady, diplomat ha stourmerez evit gwirioù Mab-Den e Stadoù Unanet Amerika. Bez e voe ar First Lady of the United States etre miz Meurzh 1933 ha miz Ebrel 1945 e-pad respet he gwaz, Franklin D. Roosevelt, evel prezidant ar vro. Betek-henn ez eo ar vaouez a zo bet ar muiañ amzer evel First Lady of the United States. Roosevelt a zo bet kannad Stadoù-Unanet Amerika evit bodad hollek Aozadur ar Broadoù Unanet etre 1945 ha 1952. Ar prezidant Harry S. Truman en devoa graet eus outi ar "First Lady of the World" evit enoriñ an araokadurioù a-fed gwirioù Mab-Den degaset ganti.
Wonder Woman
Wonder Woman zo ur c'hourharozez e bannoù-treset stadunanat embannet gant DC Comics. Gwelet a reer an dudenn-se evit ar wech kentañ e-barzh niverenn 8 All Star Comics e miz Here 1941.
Silvio Brito
Silvio Brito Medina (ganet e La Duda, Fonseca, La Guajira, Colombia, e 1953) zo ur c'haner-sonaozour vallenato e Colombia.
Kanaouennoù
E-touez e vrudetañ kanaouennoù emañ Carmentea y Ay Mi Llanura, Volvamos A Querernos, Volví A Enamorarme, El Olvidado No Soy Yo, Sobre Mi Vida Y La Tuya, Así Es Mejor, De Un Diamante A Un Rubí, Tú Eres El Amor, A Mis Hijos Por Qué, Mosaicos Costeños, Devuélveme La Vida.
Jardines del Rey
Jardines del Rey zo un enezeg eus Kuba, anezhi cayos eus reter enezeg Sabana-Camagüey, ar vrasañ eus enezegi Cuba.
Lec'hiadur
Emañ en hanternoz proviñsoù Villa Clara, Sancti Spíritus, Proviñs Ciego de Ávila ha Camagüey, hag enni an inizi-mañ:
Istor
Dizoloet e voe gant ar moraer spagnol Diego Velázquez de Cuéllar ha badezet er bloaz 1514; abalamour d'ar strujus ma oa ha d'ar c'haer ma oa an traezhegi, ha da enoriñ ar roue Fernando II.
Dont a rejont da vout repu morlaeron; Jacques de Sores a vije bet eno o chom a-raok kouezhañ war gêr Santiago de Cuba en 1554.
Porzana
Porzana a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ rakiged, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Esterka
Esterka a oa ur Bolonadez yuzev, merc'h d'ur c'hemener paour eus Opoczno, anvet Rafael, hag a voe serc'h da roue Pologn, Kazimir III (1310-1370).
Hervez skrivagnerien an amzer e oa un darempred gwirion etre ar roue hag Esterka, hervez an istorourien a vremañ avat ez eus arvar da gaout.
Kentañ meneg anezhi en ur skrid a voe graet gant Jan Dlugosz, nebeutoc'h evit kant vloaz goude marv ar roue. Goude-se e skrivas re all e c'hoarvezas o darempred pa oa dimezet Kazimir da Adelheid von Hessen ha da Krystyna Rokiczanka (peder gwreg en doe ar roue).
Pevar bugel o dije bet: daou baotr, Polka ha Niemira, ha div verc'h, met ar re-se n'ouzer ket o anvioù.
Ur vojenn zo diwar-benn ar c'hastell a oa bet savet gant ar roue e Bochotnica, en hanternoz da g-Krakow, a oa liammet ouzh kastell Wawel dre un hentig dindan zouar. Meur a lec'h a zo bet roet hec'h anv dezho e Pologn, leurgêrioù, straedoù, monumantoù, ha peurvuiañ evez kaoz anezhi hag eus ar roue war un dro. Unan eus al lec'hioù-se eo ar voger a chom eus ur c'hastell kozh savet gant Kasimir en Kalisz ma weler, hervez ur vojenn eus ar c'hornad, tasmant Esterka o tont da noz da c'hortoz he serc'heg. E skridoù zo eo kinniget Esterka evel ar genrouanez a veve gant ar roue e kastell Wawel, goude ma ne oant ket dimezet ha ne voe ket anvet da rouanez. Skrivet eo bet ivez eo Esterka a oa kaoz d'an dreistgwirioù roet d'ar yuzevien e pologn en amzer Casimir.
Piéral
Piéral, bet ganet Pierre Germain Bernard Aleyrangues d'an 22 a viz Du 1923 e Levallois-Perret (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Eost 2003 e Pariz XIII (Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall. Unan eus brudetañ aktourien bihan o ment e oa.
E bezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Karl IV an Impalaeriezh Santel
Karl IV (ganet d’ar 14 a viz Mae 1316 e Praha, marvet d’an 29 a viz Du 1378 e Praha ivez) a voe roue ar Romaned adalek 1346, roue Bohemia gant an anv Karel I adalek 1347, roue Italia adalek 1355 hag Impalaer Santel adalek 1355. Eus an Tiegezh Luksembourg e oa. Unan eus pouezusañ impalaerien an Impalaeriezh Santel e voe hag unan eus ar pennoù kurunennet pouezusañ en Europa en e amzer.
Mab e oa d’ar roue Yann Bohemia (Jan Lucemburský), eus an tiegezh Luksembourg, ha d’e wreg Eliška Přemyslovna, anavezet evel ar rouanez Elesbed Bohemia, eus an tiegezh Přemyslid. Václav e oa anv-badez ar paotrig, diwar anv e dad-kozh, met kemer a reas Charlez (Karl) da anv, pa oa krennard, en enor d’e eontr, ar roue gall Charlez IV. Resev a reas kontelezh Luksembourg en hêrezh, a-berzh e dad, ha dilennet e voe da roue Bohemia e 1347.
Charlez/Karl a reas eus Praha unan eus kêrioù pouezus Europa, a-fet sevenadur. Sevel a reas ur skol-veur, brasaat a reas kêr gant karterioù nevez liammet ouzh ar gêr gozh dre ur pont bras, Pont Charlez, dreist ar Vltava, nevesaat a reas joaiuzoù hag arouezioù rouaned Bohemia (kurunenn, bazh-roue, boull-douar) gant aour ha mein prizius ha gouestlet e voent gantañ da sant Václav (Venceslav) ha lakaet e kastell Karlštejn, savet e-kichen Praha. Eno ivez e tastumas livadurioù gant Mestr Theodorik. Dindan e ren e voe peoc’h e Bohemia e-pad meur a zek vloaz.
Kinnig a reas ur Builh Aour a voe degemeret gant Dael an Impalaeriezh bodet e Nürnberg hag e Metz, e 1355, da lakaat sklaer framm bonreizhel an Impalaeriezh Santel. Talvezout a reas an destenn-se e-pad ouzhpenn pevar c’hantved.
Betek hiziv e seller outañ e Tchekia evel "Tad ar Vro", ha pa ne oa tchek nemet a-berzh e vamm. Drezañ, ha dre eured e dud, e voe staget ar vroad tchek ouzh kornôg Europa. Meur a skrid zo bet savet diwar-benn e vuhez hag an hini kentañ anezho a voe savet gantañ e-unan : er skrid latin-se e felle dezhañ kelenn e ziskennidi war an doare gwellañ da ren ar rouantelezh.
Dimezioù ha bugale
E 1329 e timezas da Blanca Margarete von Valois, ha pevar bugel o doe :
Goude marvet e bried kentañ ec'h addimezas Karl IV e 1349 da Anna von der Pfalz, hag ur mab o doe :
Addimeziñ c'hoazh a reas Karl IV e 1353 da Anna von Schweidnitz ha pevar bugel o doe :
E 1363 e reas Karl IV e bevarvet dimeziñ da Elisabeth von Pommern, ha c'hwec'h bugel o doe:
Rhoscrowdder
Rhoscrowdder (saoznekaet e Rhoscrowther) zo ur gêriadenn hag ur barrez eus Sir Benfro e mervent Kembre. Emañ e kreisteiz ar gontelezh, er gornaoueg da gêr Penfro, war lez an Afon Cleddau. E kumuniezh Hundleton emañ.
Brezel Vendée
Brezel Vendée ( e galleg: La guerre de Vendée) eo an anv roet d'ar brezel diabarzh a oa bet etre ar roueelourien (ar re Wenn) hag ar Republikaned (ar re C'hlas) e kornôg Bro-C'hall etre bloavezh I ha bloavezh IV an Dispac'h gall (etre 1793 ha 1796).
Rhoscrowdder
Er Grennamzer e oa Rhoscrowdder unan eus kêrioù brasañ kantrev Penfro.
Brezel Vendée
Liammet don eo, ha kemmesket alies, gant ar chouanerezh. Hollad an daou stourmad-se a vez graet anezho a-wechoù « Guerres de l'Ouest » e galleg. Ar chouanerezh a oa bet war ribl dehoù al Liger, padal emsavadeg ar Vendée a oa war ar riblenn gleiz. Vendée militaire a vez graet eus an tiriad emsavet e su ar stêr.
Rhoscrowdder
Hiziv eo anavezet al lec'h abalamour ma'z eus ennañ ur burerezh tireoul, unan eus ar re vrasañ e Breizh-Veur.
Brezel Vendée
Evel e pep korn eus Bro-C'hall, ar Vendée a oa bet ul lec'h emsavadegoù peizanted etre 1789 ha 1792. An diforc'h bras a vo adal 1793 gant an emouestladenn veur ret evit al lu. An emsavadeg, anavezet ivez evel insurrection vendéenne, a oa kroget da vat. Da gentañ e oa anezhi un emsavadeg peizanted klasel met goude-se e oa deuet da vezañ un emsavadeg enepreveulziel.
Tamm-ha-tamm, a-hed an tri bloaz, e kemmas neuz ar brezel. Peoc'h a voe e-pad ur pennad, e nevez-amzer 1795. Hogen echuet e oa e penn-kentañ ar bloavezh 1796, e oa bet tro 200 000 den lazhet ha kalz distrujoù. Ur mare eo eus an Dispac'h gall a zegas tabut c'hoazh, dre an niver uhel a drevourien lazhet hag al lazhadegoù sevenet a-bep tu.
Brezel ar Vendée hiziv-an-deiz
Lod tud eus Vendée a c'houlenn e vefe anavezet ar brezel-mañ evel ur gouennlazh eus tud Vendée e-pad an Dispac'h gall, dreist-holl e-pad mare ar Spont bras. Betek-henn n'eo ket bet degemeret dre lezenn.
Namib
250px|right thumb|250px|Pelec’h emañ dezerzh an Namib
An Namib zo un dezerzh en em astenn en arvor Namibia, a-hed war-dro 1 600 km, ha war ur gorread 80 000 km². Talvezout a ra an anv Namib kement ha "bras-divent" er yezh nama.
Un dezerzh kozh-kozh eo an Namib, an hini koshañ er bed moarvat. Er su dezhañ, en tu all da gêr Lüderitz, en em astenn un tolead krin, un hanterzezerzh anvet Karoo, en em led war un tamm mat eus Suafrika.
Lakaet eo bet ergoù dezerzh Namib war roll glad bedel an natur, gant an Unesco, e 2013.
Volkssturm
thumb|200px|Brec'henn Volkssturm thumb|200px|Gradoù Volkssturm : Gruppenführer (1), Zugführer (2), Kompanieführer (3), Bataillonsführer (4) Volkssturm (diwar an alamaneg Volk (pobl) ha Sturm (barr-amzer, arnev pe argadenn) a oa ur sav poblel alaman e bal stourm dre ma ne oa ket niverus a-walc'h soudarded ar Wehrmacht e dibenn an Eil Brezel-bed. Izili Volkssturm a vrezelias e Berlin ha war dalbenn ar reter.
Daou bal a voe lakaet da Volkssturm :
Amor silvestre
Amor silvestre zo ur ganaouenn gant al laz kuban Los Compadres.
Kanet e vez ivez gant ar Septeto Santiaguero.
La Chapelle-Thémer
La Chapelle-Thémer a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Vita Merlini
Vita Merlini, Buhez Merlin, zo ur varzhoneg latin 1 529 linenn enni skrivet war-dro ar bloaz 1150 gant ar c'hloareg kembreat Sieffre o Fynwy. Savet eo diwar mojennoù hag a veze kontet en amzer-se diwar-benn an diouganer Merlin.
Merlin ar eo diazez Vita Merlini. Klask a reas an aozer diskouez e oa Myrddin Wyllt ("Merlin Gouez") ur pennkadour hag un hudour, disheñvel diouzh ar Merlin a guzulie Vortigern, Ambrosius Aurelianus hag Uther Pendragon. E meur a lodenn en e weler, kollet e spered gantañ, o vevañ evel ul loen gouez, evel Naboukadnesar II e Levr Daniel an Tanac'h. Meur a zen all zo meneget er varzhoneg : ar roue Gwenddoleu ap Ceidio, Taliesin, hag an hudourez Morgen evit ar wech kentañ en Istor al lennegezh.
Anv a ra an oberour eus ar roue Arzhur hag eus e varv evel en e oberennoù skrivet dek vloaz a-raok : Prophetiae Merlini, a vije un dastumad eus e ziouganoù, ha Historia Regum Britanniae, ar c'hentañ oberenn ma'z eo kenliammet Merlin hag Arzhur.
Anaforenn
Anaforenn a lavarer eus daou dra:
NGC 2422
NGC 2422 a zo un druilhad digor lec'hiet war-dro 1600 a vloavezhioù-gouloù e steredeg an Aros.
Henriette Rénard
Anna Katarzyna (Henrietta) Rénard (~ 1685 — Warszawie, 26 a viz Mae 1721), a oa ur C'hallez serc'h da Aogust ar C'hreñv, roue Polonia ha dilenner Saks.
Merc'h e oa da André Rénard, marc'hadour gwin eus Lyon. N'ouzer ket piv e oa he mamm, marteze ur c'hoar da Henri Duval, abalamour ma veze graet Henriette Rénard-Duval anezhi. Daou vreur he doa : Jean Baptiste ha Bénédicte.
E-pad 16 vloaz e vevas he merc'h Anna Karolina gant Henriette hep anaoudegezh na skoazell ebet digant he zad. E 1723 en em gavas gant he zad, hag anavezet e voe gant Aogust e miz Gwengolo 1724, ma voe anvet da gontez Orzelska. Ha Henriette, a greder, ne welas ket he merc'h goude ken. Ha n'ouzer ket petra e teuas da vezañ war-lerc'h.
Ons
Ons zo un anv-lec'h eus Galiza.
Gouarnourien ar Bastille
Ar Bastille anvet ivez Bastille Saint-Antoine a oa bet echuet sevel e 1383. E penn ar Bastille e oa ur gouarnour, anvet kabiten en amzer gent.
Istor
E 1367, ar roue Charlez V a roe urzh da sevel ur c'hreñvlec'h ha savet e voe ar bastide Saint Anthoine lez Paris, a zeuio da vezañ diwezhatoc'h ar Bastille nemetken. Ugent vloaz war-lerc'h e oa echuet al labourioù, e 1387, e-pad ren Charlez VI.
Morgane
Un anv-badez gallek eo, par da Vorgana.
Orin
Dont a ra eus an anv Morgane, e romantoù Chrétien de Troyes.
Aurora von Königsmarck
thumb|upright=1.3|Kastell Agathenburg, lec'h he bugaleaj
thumb|upright=1.3| Ar priñs [[Friedrich August Iañ von Sachsen (1670-1733), Dilenner Sachsen ha roue Pologn]]
Aurora von Königsmarck pe Marie Aurora von Königsmarck  (1662 - 1728) a oa ur gontez alaman ha svedat, brudet he spered hag he c'hened. Serc'h e oa da Friedrich August Iañ von Sachsen (1670-1733), anavezet ivez evel August der Starke (an hini kreñv), roue Pologn.
Bugaleaj
Ganet e oa e Stade, e dugelezh Bremen, war lez ar stêr Elbe. Merc'h e oa d'ar c'hont Kurt Christoph von Königsmarck (1634-1673) marvet e seziz Bonn, ha da Maria Christina von Wrangel (1628-1691), ha merc'h-vihan da Hans Christoph von Königsmarck (1600-1663). An eil bugel hag ar verc'h kentañ e oa. Daou vreur he doa: Philipp Christoph von Königsmarck ha Karl Johann von Königsmarck, hag ur c'hoar, Amalia Wilhelmina. Ouzhpenn-se e oa hanterc'hoar d'ar brezelour svedat Carl Gustav Wrangel, kont Salmis.
Yaouankiz
He yaouankiz a dremenas e kastell Agathenburg. Pa varvas o zad e 1673 eo o mamm a gemeras ar stur en tiegezh. Adalek 1677 e veajas da weladenniñ douaroù an tiegezh en Alamagn ha Sveden.
E Sveden edo gant he c'hoar Amalia e-touez an dud brudet a gemeras perzh e c'hoariva al lez, paeroniet gant ar rouanez Ulrika Eleonora av Danmark. E 1684 e c'hoarias Aurora e-barzh Iphigénie, pezh ar Gall Jean Racine, c'hoariet gant maouezed hepken; hi an hini a oa Agamemnon. Kentañ gwech e oa, diouzh a ouzer, da c'hoari ur pezh gant maouezed hepken er vro. Daremprediñ a rae saloñs ar varzhez Sophia Elisabet Brenner.
Serc'h
E 1691, pa varvas he mamm, e kuitaas Sveden, ha gant he c'hoar e tremenas meur a vloaz e Hamburg ma voe brudet he c'hened hag he donezonoù. E 1694 ez eas da Dresden, da glask roud eus he breur Philip Christoph von Königsmarck, nijet kuit eus Hanover ne ouie den penaos. Goulenn a reas skoazell digant an Dilenner Frederick Augustus Iañ da gavout Philip, ha ma vije marvet, skoazell da ziluziañ an aferioù susit. Ur pennadig goude e oa deuet da vout serc'h ofisiel an Dilenner. E miz Here 1696, e kêr Goslar, e c'hanas Aurora he mab Maurice, a zeuas da vout ur jeneral brudet.
Buan avat ez eas skuizh August gant Aurora, ha hi a glaskas bezañ anvet da abadez Abati Quedlinburg, a oa perc'hennet gant an Impalaeriezh santel, pezh a dalveze kement ha bezañ anavezet da briñsez, ha kaout en-dro douaroù kollet he ziegezh e Sveden. Ober a reas ivez war-dro desevel he bugale, a oa ivez bugale d'ar roue.
He mignonez Maria Aurora von Spiegel, bet sklavez e Turkia ha plac'h a gambr gant Aurora von Königsmarck, a gemeras he lec'h e gwele ar roue.
Goude
E miz Genver 1698 e voe anvet da abadez -kenrenerez, hag e 1700 da briolez, pe provostez (?) an abati, met o chom e oa e Berlin, pa ne veze ket e Dresden pe Hamburg. E 1702 e voe kaset a-berzh August da gannadez da Charlez XII, roue Sveden, d'e gamp goañv a oa betstaliet e Courland, met tro wenn a reas.
Mervel a reas e 1728, da 65 bloaz, e Quedlinburg.
Bugale
Daou vugel bastard he doe:
He deskadurezh
Aurora a oa desket bras, komz a rae meur a yezh, soniñ a rae lud ha viola da gamba. Skrivañ a rae, hag un toullad oberennoù he deus savet, ur ganaouenn, ur ganadenn. Ar barzh svedek Carl Snoilsky a ra anv anezhi en ur varzhoneg hir eus e zastumad Svenska bilder.
Guy
Guy zo un anv-badez gallek (distaget /gi/) ha saoznek (distaget /gaɪ/) deveret eus an anv italianek hag alamanek Guido, hag a zeu eus an anv germanek Wido. Kavet e vez Guy evel anv-tiegezh ivez. Meur a zen anvet Guy zo sent pe wenvidien en iliz katolik pe ortodoks.