cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Adorazione dei Magi (Sandro Botticelli, 1475)
Meur a daolenn en deus graet Sandro Botticelli diwar-benn an azeuladeg, ha pa varvas e 1510 e laoskas unan diechu.
Valbrenta
Valbrenta zo ur gumun italian e proviñs Vicenza e  Veneto, ha  4 975 a dud zo enni o chom.
Istor
Krouet e voe e 2019, diwar gendeuziñ kumunioù Campolongo sul Brenta, Cismon del Grappa, San Nazario ha Valstagna, ha comune sparso eo, p'emañ ar sez anezhi e frazione Carpanè.
Pseudopodoces humilis
Pseudopodoces humilis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paridae. Ar spesad nemetañ er genad Pseudopodoces an hini eo.
Anvet e voe Podoces humilis (kentanv) da gentañ-penn (e 1871) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Tibet.
Jenna Jameson
Jenna Jameson, pe Jenna Marie Massoli hervez he gwir anv, a oa ganet d'an 9 a viz Ebrel 1974), zo un aktourez pornografek stadunanat, bet brudet evel ar gwellañ aktourez pornografek er bed , , , ma vez graet rouanez ar filmoù pornografek anezhi. Krog e oa gant ar filmoù-se e 1993, goude bezañ bet emziwiskerez ha patrom-luc'hskeudenner. Meur a briz he deus bet e-touez ar re a vez ingalet gant greanterezh ar filmoù pornografek e SUA. Savet he deus he c'hompagnunezh ClubJenna e 2000 gant an den a zo deuet da vout he fried, Jay Grdina, a-raok terriñ o eured. Da gentañ e oa krog gant he lec'hienn dezhi er genrouedad, goude he devoa graet war-dro lec'hiennoù aktourezed all, ha neuze sevel filmoù pornografek e 2001, hag an hini kentañ e oa Briana Loves Jenna (gant an aktourez pornografek Briana Banks), a reas berzh (a-hervez) e 2002. E 2005 e oa bet gounezet gant he c'hompagnunezh, Club Jenna, kement ha 15 milion a zolaroù. Bruderezh evit he lec'hienn hag he filmoù zo bet, gant he foltred, e Times Square, e New York City. Un abadenn a ra e Playboy TV, Jenna's American Sex Star, ma vez aozet ur genstrivadeg evit danvez-aktourezed pornografek a c'hounezo ur c'hontrad gant he Club Jenna. . Goude-se e oa krog da c'hoari tammoù e filmoù boutin, evel film Howard Stern film Private Parts' e 1997, pe e filmoù skinwel, evel e 2003, evit NBC e daou eus an heuliad Mister Sterling.
E 2004 e voe embannet he buhez How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale, bet c'hwec'h sizhun e roll ar levrioù muiañ gwerzhet gant an New York Times. Krouet he deus un istor treset, anvet Jenna Jameson's Shadow Hunter, embannet gant Virgin Comics e 2008. C'hoariet he deus er film spont ha fent Zombie Strippers, e 2008 ivez.
He buhez
Jenna Marie Massoli, ganet e Las Vegas, Nevada, zo merc'h da Lawrence Massoli ha Judith Brooke Hunt. He zad zo a orin italian hag ofiser polis, ha rener programoù ar skinwel KVBC-TV. He mamm a oa dañserez e Las Vegas er Tropicana Resort & Casino. , . Marvet e oa he mamm gant ur melanoma e 1976, pa ne oa ket 2 vloaz c'hoazh. . Gant priz al louzeier e oa aet buan ar stal da stalig, hag ar stalig da nebeud a dra, ha ret e voe mont da lec'h all: e Nevada, Arizona, Montana, chom en ur garavanenn, gant he mamm-gozh. He zad a laboure e polis Las Vegas, ha kamaradez tost e oa d'he breur henañ Tony. . A-hed he bugaleaj eo bet enskrivet e kentelioù koroll ha sachet e-barzh kentstrivadegoù koantiz. . E DVD ar film Zombie Strippers e lavar he deus embreget an dañs e-pad 15 vloaz. En he buhezskrid e kont penaos, e miz Here 1990, pa oa an tiegezh o chom war ar maez en un domani sevel chatal, e Fromberg, Montana, e oa bet meinataet ha gwallet gant pevar faotr goude ur c'hoariadeg mell-droad amerikan el lise Fromberg High School. . Kement-se a c'hoarvezas pa oa o c'hoari biz-meud da vont d'ar gêr, goude ma oa savet er c'harr gant ar pevar faotr
En deroù
Klask a reas ober evel he mamm ha dañsal e Las Vegas evel "showgirl", met ne voe ket kemeret peogwir ne oa ket mentek a-walc'h, ne oa ket 173 cm.. Fret a gavas e Disneyland Resort, met kuitaat a reas al labour a-benn daou viz He c'hentañ anv dañserez e oa "Jennasis", a vo anv he ur gompagnunezh ("Jennasis Killing Co."). . Goude he deus kemeret an anv "Jenna Jameson" pa oa dougerez-dilhad goude sellout el levr-pellgomz da glask un anv-tiegezh aglotfe brav gant hec'h anv-badez hadibabet he deus Jameson abalamour d'ar whiskey-se a blij dezhi evañ. Pa oa er skol (high school) e oa krog da gemer drammoù, kokain, LSD, ha metamfetamin e kompagnunezh he breur a oa aet war an heroin ) hag he zad zoken. War washaat e oa aet he sujedigezh d'an drammoù evel-just e-pad ar pevar bloaz a dremenas gant he mignon. Paouezet e oa da zebriñ (unan eus efedoù an heroin) ken e veze kavet re boan d'ober poltredoù. Kuitaet e voe gant ar paotr e 1994 pa ne boueze nemet 34 c'hilo ken. Ur c'hamarad a lakaas anezhi en ur gador rodek da gas d'he zad en-dro.
He filmoù pornografek
Jenna a lavar e oa krog gant ar filmoù pornografek abalamour da gas an dorzh d'ar gêr d'he dousig Jack ha ne veze ket gwall fur. Kentañ film erotek a reas a voe graet e 1993,
He buhezskrid
Berzh ken ha ken en deus graet he levr How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale kenkent ha deuet er-maez e miz Eost 2004, kenskrivet gant Neil Strauss, a a genlabour gant an The New York Times ha Rolling Stone, embannet gant ReganBooks, ur rann eus HarperCollins. C'hwec'h sizhun-pad e voe war listennad gwellañ gwerzhioù an New York Times. Troet eo bet en alamaneg (Pornostar. Die Autobiographie) e 2005 hag e spagnoleg (Como Hacer El Amor Igual Que Una Estrella Del Porno e 2006.
Filmoù all
Gwelet eo bet Jenna Jameson e 2001 en ur video evit ar ganaouenn "Without Me gant Eminem
Politikerezh
N'eo ket brudet evel un emsaverez politikel met aet eo a-enep an doareoù drouk ouzh al loened, ha graet ur video a-enep doareoù ar gompagnunezh kig-yar Kentucky Fried Chicken
Loreoù
<!--* 1995 The X-Rated Critics Organization XRCO Award for Starlet of the Year (presented in 1996)
Buhez prevez
<!-- While Jameson has stated in the past that she is bisexual, and that she has slept with 100 women and 30 men off-screen in her life, she has also stated she is "totally hetero." She has stated the best relationship she ever had was her lesbian relationship with porn actress Nikki Tyler, which she documents in her autobiography. They lived together at the start of her porn career and again before her second marriage. Famous male boyfriends discussed in her autobiography include Marilyn Manson and Tommy Lee.
Don Giovanni de' Medici
Don Giovanni de' Medici (Firenze, 1567 – Murano, 1621) a oa diplomat, condottiero ha tisavour italian.
Jenna Jameson
Buhez prevez
On December 20, 1996, Jameson married porn star/Wicked Pictures director Brad Armstrong (real name Rodney Hopkins). The marriage lasted just 10 weeks. Although they informally separated in March 1997, she remained contractually obligated to work on Wicked Pictures projects involving both of them. They legally separated and divorced in March 2001, after Brad discovered her sexual affair with Jorge Araya Montoya (whom she met in a visit to Costa Rica).
Don Giovanni de' Medici
Mab bastard e oa da g-Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana ha d'e serc'h Eleonora degli Albizi, hag anavezet e oa bet gant e dad.
Jenna Jameson
Buhez prevez
In the summer of 1998, Jameson met former pornographic studio owner Jay Grdina (born John G. Grdina), scion of a wealthy cattle-ranching family, who had entered pornographic film production after college. Since 1998, he has been Jameson's only on-screen male sex partner, acting under the name Justin Sterling. They were engaged in December 2000 – well before her divorce from Armstrong/Hopkins – and married June 22, 2003. They unsuccessfully tried to have children from mid-2004 onwards, as Jameson had planned to permanently retire from porn performing upon becoming a mother. The couple resided in Scottsdale, Arizona, in a 6700 sqft Spanish-style mansion, bought for $2 million in 2002.
Don Giovanni de' Medici
Ganet e oa pemp bloaz goude marv e vreur Giovanni, ha roet e voe dezhañ e anv. Mont a reas da vevañ da Spagn hag eno e krogas da zeskiñ micher an armoù.
Jenna Jameson
Buhez prevez
In November 2004, Jameson was diagnosed with skin cancer. Though surgery successfully removed it, she miscarried shortly after the diagnosis. She was unable to get pregnant again, even with in vitro fertilization. Jameson said the in vitro process "wasn't a good thing for me"; she gained weight and did not get pregnant. According to Jameson, the stresses of the cancer plus infertility led to her marriage's collapse.
In August 2006, Star magazine and TMZ.com confirmed with Jameson's publicist that she and Grdina had separated, and that Jameson was dating musician Dave Navarro. ,
In October 2006, it was reported that Jameson began dating mixed martial artist and former UFC champion Tito Ortiz, whom she met on Myspace. Ortiz cancelled a November 12, 2006 appearance as the guest of honor at the United States Marine Corps birthday ball at the Marine Corps Air Station Miramar in San Diego, when the Corps refused to let him bring Jameson as his guest. , --> E miz Du 2006 e lavaras Ortiz en The Howard Stern Show, e kare Jenna Jameson, ha ne rae ket filmoù pornografek ken hag o devoa un darempred sirius. E 2006 e c'houlennas Jenna Jameson dizimeziñ digant Grdina. Kinnig a reas Ortiz ha komz eus o c'harantez en abadenn an 2008 AVN Adult Movie Awards pa oa o kinnig ur priz. Gwelet eo bet ivez e div abadenn eus The Celebrity Apprentice o sikour Ortiz en e drevelloù.
In March 2007 at the AVN Awards, Jameson blamed her appearance on the divorce proceedings.
Don Giovanni de' Medici
Dimezet e oa da Livia del Vernazza, ha daou vab o doe: Livour ha tisavour e oa Giovanni ivez, ha kenlabourat a reas gant Matteo Nigetti da sevel chapel an tiegezh Medici en iliz San Lorenzo e Firenze.
Jenna Jameson
Buhez prevez
Jenna Jameson he doa embannet e 2008 e oa dougerez hag o c'hortoz gevelled a zo ganet e miz Ebrel 2009,.
Don Giovanni de' Medici
Paeron an arzoù
Don Giovanni a oa un tisavour anezhañ hag a zaremprede an arzourien. Eñ an hini a dresas Chapel ar Briñsed (Cappella dei Principi) en Iliz San Lorenzo, e Firenze. Daremrediñ a rae ivez tud commedia dell'arte, kenskrivañ a reas, etre 1612 ha 1621, gant ar gompagnunezh Confidenti, dreist-holl gant ar gomediañcherien Flaminio Scala ha Nicolò Barbieri, Beltrame e anv-micher.,
Bocca Baciata
Bocca Baciata zo un eoulivadur diwar zorn al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1859, hag ur c'horn-tro en e hent micherel rak kentañ tro e oa dezhañ poltrediñ ur vaouez en hec'h-unan.
Diwar neuze e reas poltredoù niverus en hevelep doare. En oberenn-mañ e oa e serc'h Fanny Cornforth a dalvezas dezhañ da batrom.
An anv
An anv Bocca Baciata, da lavarout eo genoù poket dezhañ, zo tennet eus ur c'hrennlavar italianek hag a zo skrivet ouzh kein al livadur: <blockquote style="background-color:#e6e6e6; padding:5px;"> Bocca baciata non perde ventura, anzi rinnova come fa la luna.
Meur a wech e voe awenet Rossetti gant al lennegezh krennamzerel, ha hini bro c'henidik e dad zoken, gant oberennoù evel Beata Beatrix, Dante's Dream, Monna Rosa.
Gallout a rafe an oberenn-mañ bezañ bet levezonet ivez gant ar poltred a reas Millaiseus eus e c'hoar-gaer Sophie Gray, hag echuet daou vloaz kent.
Menezioù Aoures
Ar menezioù Aoures a zo un aradennad-venezioù 200 km hirder ha 90 km ledander e reter Aljeria e-lec'h e vev ar bobl Chaoui, Berbered anezhe. Ar rannvro-se a oa dija anavezet en Henamzer, anvet e oa neuze Aurasius Mons e berbereg latinekaet, ar pezh a dalv Menezioù Melen-du. Ar menezioù Aoures a zo lodenn reter ar menezioù Atlas. Ar menez brasañ eus aradennad an Aoures a zo Chelia a zo 2329 metrad uhelder. E rannvro Aoures ez eus un aradennad-venezioù met ivez plaenennoù. Bez’ ez eus eno ur ganol biz e-lec'h emañ ar rinier anvet Oued Abiod. Yen-tre e vez ar goañv er menezioù-se, an temperatur a ya betek -18 °C. Met eno e vez tomm-tre en hañv, gallout a ra mont betek 50 °C en disheol. Bras-tre eo an treuzkemmoù temperadur er rannvro-se. Temperadur an hañv a zo etre 30 °C hag 38 °C.
Saozneg Bro-Skos
Saozneg Bro-Skos (Scottish English) eo an doare saozneg a reer gantañ e Bro-Skos. Ar yezh voas eo eno er skridoù hag er mediaoù. Arabat kemmeskañ anezhañ gant ar skoteg, pe scots, a zo ur yezh distag, disheñvel diouzh ar saozneg. Levezonet eo bet ar saozneg komzet e Bro-Skos avat gant ar yezh all-se, ken evit an distagadur, ken evit ar c'heriaoueg. Diforc'hioù zo hervez ar rannvroioù ivez : disheñvel eo saozneg an Uheldirioù diouzh hini an Izeldirioù rak levezonet eo bet saozneg an Uheldirioù gant ar gouezeleg un tamm.
Ouzhpenn an diforc'hioù distagadur, yezhadur ha geriaoueg a zo etre saozneg Bro-Skos ha saozneg Bro-Saoz, ez eus ivez termenoù dibar da ensavadurioù Bro-Skos, war dachenn ar relijion, ar gwir pe ar velestradurezh. E-touez ar gerioù dibar eus ar vuhez pemdeziek hag a zo anavezet-mat e c'haller menegiñ outwith ("er-maez"), pinkie ("biz bihan", anavezet ivez er Stadoù Unanet ha skrivet "pinky" eno), wee ("bihan", anavezet ivez e Hanternoz Iwerzhon), bairn ("bugel")...
Paper timbr
Paper timbr a vez graet eus unan eus an daou zoare timbroù-tailh. An hini all eo an timbr da begañ. Ar paper timbr a zo anvet ivez an timbr-tailh ideet.
Er Frañs da vare ar Renad kozh, ar paper timbr a oa ur paper bet ouzhpennet ur siell warnañ a-enep d'ur paeamant. Implijet e veze ar paperioù-se evit enrollañ aktoù gwirion evel ar re sevenet gant un noter pe c'hoazh reoù marilhoù ar parrezioù evit ar badeziantoù, an dimezioù pe ar beziadurioù.
Emsavadeg ar paper timbr
Ar paper timbr a vezo kaoz d'un emsavadeg e 1675, anvet Emsavadeg ar paper timbr pe Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Uheldirioù Bro-Skos
Uheldirioù Bro-Skos (Highlands, Scottish Highlands e saozneg, A' Ghàidhealtachd e gouezeleg, distaget: ) zo ur rannvro sevenadurel ha douaroniel eus Bro-Skos. Ur vro veneziek eo an Uheldirioù hag en em astenn a ra en hanternoz hag er c’hornôg d’al lodenn all eus Bro-Skos a reer anezhi Izeldirioù. Harzoù an Uheldirioù n’int ket resis er reter. Gant an anv gouezelek Gàidhealtachd e reer dave d’ar yezh ha d’ar sevenadur (« bro ar Ouezeled », « bro ar gouezeleg » eo A' Ghàidhealtachd), tra ma pouezer en anvadur saoznek war an douaroniezh (« douaroù uhel » eo ster an termen Highlands).
En ur ster strishoc’h e tenn an anv Uheldirioù d’ar rannvro zo melestret gant Kuzul an Uheldirioù, a c'holo war-dro 40% eus an hollad. En Inbhir Nis (Inverness) emañ sez ar c'huzul-se. Rannet eo ar peurrest eus Uheldirioù Bro-Skos, e-keñver melestradur, etre kuzulioù an Inizi Gall Pellañ, Aberdeenshire, Angus, Argyll ha Bute, Moray, Perth ha Kinross, ha Stirling. Enez Arran, daoust ma vez meret evel un darn eus kontelezh North Ayrshire, a seller outi peurvuiañ evel un tamm eus an Uheldirioù.
Sevenadur
Etre ar hag an  e oa ur c'hemm bras etre an Uheldirioù hag an Izeldirioù, evit ar yezh hag ar sevenadur. En Uheldirioù e veze kaozeet gouezeleg, alese an anv Gàidhealtachd. Hogen war-gil eo aet bevenn reter ar gouezeleg, kalzik, abaoe ar. Gant « linenn an Uheldirioù » e veze merket bevenn reter ar gouezeleg, a c'holoe un dachenn vras eus Bro-Skos, war-bouez an Izeldirioù ha douaroù an hanternoz, enezeg Shetland, Inizi Orc'h ha beg Gallaibh. Stag ouzh ar yezh-se e oa ivez ur sevenadur disheñvel-naet diouzh hini an Izeldirioù ha sellet e veze alies ouzh annezidi an Uheldirioù evel tud ouez gant tud kêrioù bras Bro-Skos. Paour e oant alies ha nebeut a zarempred o deveze gant an Izeldirioù a oa o cheñch buan, da vare ar Sklêrijenn e Bro-Skos hag abalamour d'an Dispac'h Greantel. Ur plas bras a oa gant ar relijion e buhez tud an Uheldirioù, met ur relijion hengounel e oa, ur gristeniezh a c'hiz kozh levezonet gant kredennoù dambagan.
Douaroniezh
N'eo ket stank an annezidi er rannvro-se rak n'eus ket kalz a zouaroù strujus hag e-leizh a venezioù uhel-mat zo enni, en o zouez kern uhelañ Breizh-Veur, Beinn Nibheis (pe Ben Nevis, 1,344 metr) ha meur a venez all ouzhpenn 1,000 metr uhelder dezho. Rannet int gant un ganienn vras anvet Gleann Mòr (Great Glen e saozneg) hag enni emañ al lenn gwall vrudet Loch Nis. Goloet eo ar menezioù-se gant lanneier, enno brug ha raden, ha gant taouarc'hegi. Kalz lennoù anvet « loc'hoù » zo er menezioù ha dastroc'het eo an aod gant fjordoù anvet « loc'hoù » ivez.
En e oa poblet stankoc’h ar vro eget bremañ, hogen meur a dra o doa lakaet ar boblañs da zigreskiñ : goude Emsavadeg ar Jakobidi (emsavadeg aduidi diskennidi Jakez II), e 1745, e voe berzet doare-bevañ annezidi an Uheldirioù hag embannet lezennoù kriz a-enep dezho ; skarzhet e voe e-leizh a verourien eus o atantoù gant ar berc’henned vras en  evit gallout desevel deñved ha saout war o douaroù (Skarzhadegoù en Uheldirioù) ; ha divroañ a reas kalz annezidi da vont d'ar c'hêrioù bras da vare an Dispac'h Greantel. Abalamour d'an holl draoù-se ez eo koazhet poblañs an Uheldirioù, ken ez eo bremañ unan eus ar rannvroioù distankañ o foblañs en Europa.
Gwilherm Habsburg
Gwilherm Habsburg zo un anv alamanek ha hini meur a zen:
Kreon
Kreon zo anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh :
Calvi dell'Umbria
Calvi dell'Umbria zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Faou-put
Ar faou-put (Carpinus betulus) a zo gwez a vez kavet e broioù klouar Eurazia, betek 600 m uhelder.
Erg
Un erg (diwar an arabeg عِرْق `irq) a zo un dezerzh tevennoù, pe, resisoc'h, un dachenn tevennoù na fiñvont ket. Ne vez ken nemet an traezh a zo war c'horre a vez adstummet dibaouez gant an avel. Ma'z eo bet dibabet ar ger "erg" evit komz en un doare geologel etrevroadel, ez eus gerioù all ivez: er Sahara, an Douareged a implij ar ger "edeyen". Al Libianed a lavar kentoc'h "Ramla"; en Arabia hag en kreiz, e lavar tud ar vro ar ger "nefoud" pe "koum". 20% eus gorread ar Sahara a zo dindan stumm ergoù, kroget o deus d'en em ober e-pad prantad ar pleistosen. An darn vrasañ eus a re-se en em stumm e-barzh plegoù pe doulloù dre em zastum diwar zispennadurioù treuzkaset gant ar ouedoù. Pa vez glav e c'hellont daspugn dour, ar pezh a lak anezho d'ober peurvanoù. E-barzh an ergoù en Aljeria eo "Erg Meur ar C’hornôg", "Erg Meur ar Reter", "Erg Igidi" pe c’hoazh "Erg Chech" ar re vrasañ, hag en Niger eo Erg an Tenere an hini brudetañ.
Isola Vicentina
Isola Vicentina zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Pierre de Châlons
Pierre de Châlons, ganet d’an 31 a viz Mae 1641 e Saint-Nizier, a zo bremañ ur c’harter eus kêr Lyon, e Bro-C'hall, ha marvet e 1718, a oa ur beleg gall hag ur geriadurour brezhonek.
Mab da varc’hadourien e oa Pierre Châlons hag ouzhpennañ a reas ur rannig noblañs d’e anv pa zeuas da Vreizh. Vikel vras eskob Gwened e voe ha chaloni goude-se, a-raok mont da berson e Sarzhav, en eskopti Gwened. Eno e savas daou c’heriadur, an eil brezhoneg-galleg hag egile galleg-brezhoneg, gant skoazell beleien eus an eskopti, evel Claude Cillart de Kerampoul.
Diembann eo chomet e c’heriadur galleg-brezhoneg, met goude e varv e voe embannet e c’heriadur brezhoneg- galleg, e 1723. Ar c’hentañ geriadur gwenedeg eo, pa voe embannet an eil, gant Cillart de Kerampoul e 1744.
Caridad Mercader
Eustacia María Caridad del Río Hernández, ganet e Santiago de Cuba, 29 a viz Meurzh 1892 ha marvet e Pariz e 1975, anavezetoc'h evel Caridad del Río, Caridad Mercader pe Caritat Mercader — diwar anv he fried—, a oa ur gomunourez katalan a genlaboure gant an NKVD sovietek. Brudet eo evel mamm Ramón Mercader, a zrouklazhas Lev Trotsky, nemet perzh a gemeras ivez er gwallober. He zud o doa dastumet madoù e Kuba, hag aet e oant da chom da Varcelona ma tarempredent ar binvideien e deroù an XXvet kantved. Yaouankik e oa pa zimezas da Bablo Mercader, mab d'ur penn-embregerezh, ha pemp bugel o devoe. Fall e troas an darempredoù etre an daou bried, treiñ kein a reas Caridad ouzh ar vourc'hizien, mont a reas da chom da Vro-C'hall gant he bugale, ha daremprediñ an anarkourien da gentañ, ar sokialourien goude, hag ar gomunourien goude c'hoazh. Kemer a reas an armoù a-enep emsavadeg ar soudarded en Barcelona, en em gannañ a reas e talbenn Aragon, ma voe gloazet, ha neuze e rankas distreiñ da Varcelona.
Brud a dapas er PSUC, ma oa ar «Pasionaria catalana». Perzh a gemeras en un droiad propaganda en Mec'hiko ha goude e labouras evit an NKVD en Spagn. He mab Ramón, ezel ivez eus ar PSUC hag ofiser en arme republikan, a voe sachet war-du ar spierezh sovietek e-pad ar brezel — bountet moarvat gant e vamm— ha gourdonet gant e vistri da lazhañ Lev Trotsky, a veve en harlu en Mec'hiko. Caridad, aet da chom da Bariz en 1937, a gemeras perzh en aozadur al lazhadenn, met pa voe tapet he mab Ramon ha bac'het goude dezhañ lazhañ Trotsky, e tizhas-hi tec'hel eus Mec'hiko da vont d'an Unaniezh Sovietek ma voe degemeret gant ar brasañ enorioù. Perzh a gemeras neuze en tabutoù etre ar gomunourien spagnol harluet.
En 1944 e voe aotreet da vont e-maez he bro nevez da glask dieubiñ he mab, met mont a reas enep an divizoù ha beajiñ a reas da Vec'hiko ma klaskas sikour he mab da dec'hel eus ar vac'h. A-benn ar fin ne reas skoazell Caridad Mercader nemet gwashaat buhez Ramon en toull, ma ehanas ar renerien sovietek gant o arnod. Caridad neuze ac'h eas da chom da Bariz, gant ul leve sovietek. A vareadoù ez ae d'an URSS da welout he mibien Luis ha Ramon, pa voe divac'het en Mec'hiko. Mervel a eure Caridad Mercader e Pariz en 1975.
Yaouankiz
Ganet e oa Caridad Mercader en Santiago de Cuba en 1892. He zad, Ramón del Río, a oa genidik eus proviñs Santander, e Spagn. Pa fellas d'an tiegezh distreiñ da Spagn, un nebeud bloavezhioù a-raok Brezel 1898, ez ejont da gêr Barcelona da chom, hag eno e tarempredent an dud uhelañ. Daou vreur da vihanañ he doe Caridad. Diwezhatoc'h e lavaras e oa bet he zad gouarnour Santiago hag ar c'hentañ trevadenner e Kuba da zieubiñ e sklaved, hogen n'eus prouenn ebet a gement-se, nag eus doug he mamm da emsaverien Kuba.
Studiañ a reas e skol gatolik Ar Galon Sakr, e Sarriá (kumun staget ouzh Barcelona e 1921), ha mont da dremen lajadoù, bep an amzer, er skolioù dalc'het gant an urzh relijiel en París ha Londrez. Setu penaos e teskas abred komz galleg ha saozneg. War a seblant e vije bet troet gant ar relijion ur pennad, ma vije bet darbet dezhi mont da leanez.
Seitek vloaz a-boan e oa, d'an 13 a viz Mezheven 1908, pa voe embannet e kazetennoù Barcelona e oa promesa da zimeziñ entre bugale tud uhel pinvidik, Caridad del Río ha Pablo Mercader Marina, seizh vloaz koshoc'h egeti, mab d'ur marc'hadour danvez pinvidik. Danvez he zad-kaer, Narciso Mercader Sacanella, a oa bet krog gant ur wiaderezh e Badalona, ha digoret goude un nebeud re all ouzhpenn en Barcelona. An daou zanvez-pried a oa kustum da varc'hegañ, ha Caridad hec'h-unan a lavaras e oa kroget ar big en he skouarn o welout pegen ampart marc'heger e oa Pablo Mercader.
Gwreg ha mamm
D'ar 7 a viz Genver 1911, ec'h euredas Caridad da Pablo Mercader, ha pemp bugel o doe. Den hegarat e oa Mercader, eus an tu dehoù, ha broadelour katalan. Hervez e vab Luis e voe ezel eus Estat Catalá. Caridad del Río avat n'ouzer ket pe vennozhioù he devoa pa zimezas.
Caridad «a oa ur grennardez kenedek, kelc'hiek he dremm, plijus he doareoù, kuñv he selloù [...] gwer-glas he lagad hag a oa merk hewelañ he c'horfadurezh». Mont a reas an daou bried da chom d'ar straed Illas i Vidal, en karter tud uhel Sant Gervasi de Cassoles. Kemer a reas ar wreg anv he fried ha diwar neuze e voe anvet Caridad, pe Caritat, Mercader. Pemp bugel o doe: Jorge (ganet e 1911), Ramon (ganet e 1913), Montserrat (ganet e 1914), Pablo (ganet e 1915) ha Luis (ganet e 1923). Un tamm goude ganedigezh Pablo e vanas Jorge klañv gant ar poliomielitis ma voe seizet e zivhar.
Ne droas ket o friedelezh da vat, ha goude ar bloavezhioù kentañ ez eas ken fall an traoù ma pellaas Caridad diouzh he fried ha diouzh metoù ar vourc'hizien a-grenn.
Pablo Mercader, hag a oa un tad mat d'e vugale, a oa douget, hervez e wreg bepred, da oberoù reizhel divoas. Gouez da Luis, er film Asaltar los cielos, e vije bet kontet dezhañ gant Caridad e veze kaset gant he gwaz da fouzhlec'hioù da ziskouez dezhi penaos arnodiñ doareoù nevez da c'hoari daou. Rediet e veze ar wreg gant he fried da arvestiñ, dre lagadennoù kuzh e speurennoù ar c'hambreier, ouzh an emgavioù etre gisti ha fouzherien. Diwar gement-se e oa kroget Caridad da vagañ dispriz ouzh he gwaz ha betek ouzh e renkad kevredigezhel.
E deroù ar bloavezhioù 1920, e krogas Caridad, a veve bete neuze hervez doareoù he metoù kevredigezhel, da en em zerc'hel en un doare ha ne glote tamm ebet gant re ar vourc'hizien. Hervez ar c'hazetenner ha skrivagner Gregorio Luri — a gontas pezh en devoa klevet digant Isaac Don Levine — e stagas Caridad da gemer kentelioù liverezh gant al livour valansat Vicente Borrás y Abella, hag en e studio e tarempredas intelektualed ha bohemed. Kregiñ a reas Caridad da gaout doareoù-soñjal disheñvel, ha tamm ha tamm en em gavas e lec'hioù ma veze kemeret morfin — hervez he mab Ramón e voe Caridad dindan yev an opiom e-pad pell amzer, e kuzh ouzh an holl —.
Koulz ar pistolerismo a oa en Barcelona, ha Caridad a zaremprede kelc'hiadoù anarkourien a grogas da ditouriñ an emsaverien diwar-benn embregerezhioù an tiegezh Mercader, ha d'ar poent-se ivez ez eas o stalioù war fallaat.
En 1921 e varvas an ozhac'h meur Mercader, hag ar pennhêr Juan, he breur-kaer, a gemeras ar stur. War washaat ez eas ar stal, ken e tec'has Juan da Arc'hantina. Ar re all eus an tiegezh a oa krog da vevañ-bevaik, ma rankas Pau ha Caridad, hag o bugale da-heul, mont da chom er Barrio Gótico, e karter iliz-veur ar Merced.
Un darempred he doe Caridad gant an aerloman gall Louis Delrieu. En 1919 edo Caridad o tremen ur pennad amzer en un domani d'an tiegezh tost da Alicante, ha Delrieu, a nije war al linenn Latécoère (anvet Aéropostale goude) etre Toloza ha Casablanca, a rankas leuriañ diwar dizh nepell — kement-se a voe lakaet war wel en 2013 gant Gregorio Luri. Karantez a savas etre Louis ha Caridad, serc'heg ha serc'h e voent, goude ma n'ouzer ket resis pegoulz. Da-heul kement-se e fellas d'an tiegezhioù Del Río ha Mercader kemer diarbennoù rust. Un nozvezh, e 1923, e teuas klañvdiourien eus Manicomio de la Nueva Belén, e Sant Gervasi, gant breudeur Caridad, e ti ar wreg amfeal, hag int d'he gwiskañ en ur porpant-kalet, ha d'he c'has ganto. Gwelloc'h e kave an ozhac'h hag he breudeur-hi e vije kavet follez eget he gwelout kaset d'ar vac'h. Tri miz e chomas-hi eno, en digenvez, lakaet da lonkañ louzoù kreñv, strinkadennoù dour yezh ha stroñsoù tredan. Kement-se ne fellas ket dezhi pardoniñ d'he ziegezh, ha diwar neuze e kavas dezhi e oa dizle a-grenn en e geñver. Pa deuas er-maez eus ar c'hlañvdi e reas he soñj kemmañ he buhez ha bevañ distag diouzh an holl liammoù a c'halle kaout gant he ziegezh hag he renkad kevredigezhel.
E Toloza
Un deiz eus 1924 pe 1925 (n'oar ket peursur) e kemeras Caridad he femp bugel da vont da chom da Vro-C'hall gant Delrieu ha da vevañ e kêr Dacs, en Okitania. Eno e vevjont evurus betek 1928, pa fellas da Louis lakaat fin d'o darempred. Neuze ez eas Caridad da Doloza da chom ; ur preti a zalc'has eno. Eno ivez e klaskas en em lazhañ. Pa glevas ar c'heloù e teuas he fried Pau Mercader di da gerc'hat an tri bugel bihanañ, Montserrat, Pablo ha Luis, d'o c'has gantañ da Varcelona ma voent skoliet e skolioù-lojañ relijiel, rak bihan e oa erru an arc'hant gant o zad. Jordi ha Ramon avat a chomas en Toloza, ha lakaet en ur skol-ostizañ, Jordi da vezañ keginer, Ramon da vout mestr-servijer.
E Pariz
Pa voe gwellaet dezhi ez eas Caridad da chom da Bariz, hag eno e teuas da vout ezel eus an SFIO, e kevrenn ar XVvet arondisamant. Honnezh a oa ur gevrenn un tamm muioc'h a-gleiz eget ar strollad, ha renet e oa gant Marceau Pivert. En 1935 e savas Pivert ur rann (courant e luc'haj politikel ar strollad politikel gall) Gauche révolutionnaire e-barzh an SFIO hag a reas un disrann diwezhatoc'h hag a droas war-du an drotskiouriezh. En ur skeudenn eus 1928 (Gregorio Luri an hini a ginnig ar bloavezh-se) ma weler Caridad Mercader o pourmen war ar maez gant tud all eus an SFIO, hag en o zouez ar paotr Pivert hag e verc'h Jacqueline.
Hervez Gorkin eo e 1928 ez eas Caridad en darempred gant ar spierezh sovietek — hervez testeni «un den bet kuzulier sevenadurel er c'hanati sovietek e Pariz. Marteze eo en amzer-se ivez e reas-hi anaoudegezh gant Leonid Eitingon, ofiser eus ar servij-spierezh sovietek, a fretaas anezhi diwezhatoc'h. Gouzout a reer e oa bet Eitingon e Sina, Bro-C'hall, hag Alamagn, entre 1927 ha 1936,o labourat e-kuzh evit an NKVD (anvet OGPU betek 1934) a-raok bezañ kaset da Spagn. Kement-se a lenner e danevell an oberiadur a gaso da lazhidigezh Trotski, a voe skrivet en 1997 gant Lev Voroviev (pe Vorobiov), ur spier rus hag en devoa gallet sellout, er bloavezhioù 1990, ouzh dihelloù Servij Kevredadel ar Surentez (FSB, deuet war-lerc'h da vout KGB). Eitingon a oa bet en Sina, Bro-C'hall hag Alamagn a-raok bout kaset da Spagn
Evit Pável Sudoplátov ne veneg, en e levr embannet er bloavezhioù 1990 diwar-benn e oberoù en NKVD, Special Tasks, nemet distro Eitingon eus Sina, e deroù ar bloavezhioù 1930, ha lavarout a ra e voe kaset d'ar SUA, ha pa zistroas d'an Unvaniezh Sovietek en devoe ur garg a rener en NKVD. Ne vern penaos, e deroù ar bloavezhioù 1930, e oa tostaet d'ar PCF. Hervez Levine e servije Caridad da voest-lizheroù d'an Trede Etrevroadel ha marteze ivez d'an NKVD. Skrivañ a ra ivez e plije da Garidad kontañ d'he c'hamaraded tostañ penaos en em zalc'he Maurice Thorez —pennsekretour ar PCF—, Jacques Duclos ha renerien all ar strollad, er gwele ganti. War-dro ar mare-se, marteze en 1930, e tec'has he merc'h Montserrat eus he skol-lojañ en Barcelona da vont da Vro-C'hall da chom gant he mamm. Emezelañ a reas Caridad er PCF hag anaoudegezh a reas gant André Marty : sekretourez e voe gantañ goude, e-pad Brezel Spagn.
En 1931, pa voe diskaret ar roue Alfonso XIII hag embannet an Eil Republik spagnol, e tistroas Ramon da Varcelona ma kavas labour el leti Ritz. En amzer-se dija e oa emsaver komunour abaoe meur a vloaz — evel a gontas d'e vreur Luis diwezhatoc'h, en 1935, pa zistroas o mamm da Spagn. Evit e vreur Jorge hag e c'hoar Montserrat a chomas e bro-C'hall gant o mamm, tra ma kontas ar breur all, Luis, pa oa er skol-lojañ en Barcelona, adal e bemp bloaz betek e unnek vloaz, ne welas e vamm Caridad nemet ur wech, ha hi gant Ramón; Jorge ne zistroas ket da Spagn, ha Luis ne adwelas e vamm nemet pa 'z eas da Vro-C'hall en 1937.
Bec'h he doe Caridad gant ar polis gall, a verzas outi chom en Pariz, ma'z eas neuze da chom da-gichen Bourdel. En 1935 e voe bac'het, ha hervez a gontas Luis, e voe bazhataet kement gant ar boliserien ma kollas ar gweled e-pad ur pemzektez. Goude e voe skarzhet eus ar vro. E Mezheven 1935 e voe bac'het Ramón e Spagn ivez evel emsaver komunour.
Distro da Varcelona : perzh e Brezel Spagn
Pa voe skarzhet Caridad eus Bro-C'hall ez eas da chom da Varcelona, ha lakaat a reas hec'hanv er PCC (Partido Comunista de Cataluña), ur skourr bihanik d'ar PCE ma oa he mab Ramon o stourm. Perzh a gemeras neuze en argerzh unvaniñ ar strolladoù micherourien gatalan a roas lec'h d'ar Partit Socialista Unificat de Catalunya (PSUC)
En amzer-se, eme Luis, a veve neuze gant e dad, ne wele e vamm Caridad nemet ral a wech.
NKVD
Da c'houzout piv a voe he c'huzulier-stummer er spierezh sovietek e kinniger peurvuiaén daou anv: Erno Gerö ha Leonid Eitingon. Gerö, lesanvet Pedro, a oa ur c'homunour hungarat hag a oa en Barcelona evel dileuriad Etrebroadel ar Gomunourien er PSUC — abaoe 1932 e oa bet er PCC— ha penn dileuridi an NKVD en Katalonia e oa. Hervez Luis, Gerö a oa tost d'e diegezh, que «pudo haber sido [...] eslabón entre los soviéticos y mi familia en esos años». Caridad le tenía «mucho aprecio».
Mec'hiko
En Meurzh 1939, Sudoplátov, rener rann an oberadiurioù arbennik, a voe roet urzh dezhañ gant Stalin da en em zizober da vat eus Trotsky. Edo Eitingon o paouez erruout e Moskou, ha dezhañ e voe, war urzh Sudoplátov, da aozañ an oberiadur Utka (Houad). Ne voe ket peuraozet ar raktres a-raok Gouhere ha ne voe ket aprouet gant Stalin a-raok deroù Eost. An oberiadur Pato a oa anezhañ un heuliad taolioù-esa kaset da benn gant komunourien spagnol ha mec'hikan enfredet e-pad brezel Spagn.
Unan eus an taolioù-se a voe aozet gant ar murlivour mec'hikan David Siqueiros, hag ar mennad e oa lazhañ ar politikour repuet. Un taol all a voe aozet gant Caridad ha Ramon Mercader.
Pariz
En miz Du 1945 e kuitaas Caridad Mec'hiko hag aotre he doe da vont da chom da Bariz gant he zremen-hent kuban hag ul leve eus ar gouarnamant soviedek betek he marv. Ur ranndi he doa tost d'ar Volz-Enor, en niverenn 25 er straed Rennquin.
En Pariz ivez e oa he bugale Jorge ha Montserrat, hag o daremprediñ a rae ingal (ur poltred zo eus Caridad o reiñ ar podig-chut da Jean, mab da Montserrat, en 1963.
Goude Dispac'h Kuba e voe anvet ar soner Harold Gramatges da gannad e Bro-C'hall hag implij a reas Caridad Mercader d'ober war-dro darempredoù diavaez kannati Cuba en Pariz. Eno e labouras entre 1960 ha 1967. Aozañ a rae abadennoù, degemer tud brudet, Gallaoued pe tud a vroioù all, evel ma kontas Gramatges e-unan en 1978.
Lenn a reer, el levr Vidas para leerlas, eñvorennoù ar skrivagner kuban Guillermo Cabrera Infante, a voe kaset en 1962 da Vrusel evel kuzulier sevenadurel e kanati Kuba, ur meneg anezhi : hervez an oberour e oa un tamm «kozhiadezh sec'h ha displijus » hag he devoa kemeret lec'h «ur gaer a vaouez eus La Habana » a oa ouzh an degemer en he raok. Hervez Cabrera Infante, e lavare Gramatges anezhi e oa «Cachita» — lesanv roet dadud eus Santiago de Cuba— ur vaouez hag a oa «brasoc'h stalinourez eget Stalin».
En amzerioù-se e kenlaboure Luis Goytisolo gant ar Revolución Cubana, hag anaoudegezh a reas gant Caridad Mercader e kanati Pariz a-raok beajiñ da Guba da vare enkadenn ar misiloù. Hervez Goytisolo eo Martha Frayde, dileuriadez Cuba en Unesco entre 1962 ha 1965, a ziskulias dezhañ piv e oa plac'h an degemer er c'hanati, hag e c'houlennas digantañ mont da gemenn kement-se da vinistr an Aferioù Diavaez, Raúl Roa. Ha Roa, pa glevas, eme Goytisolo, a reas da Caridad distreiñ da Guba.
Roll khaned Krimea
Sed amañ roll khaned Krimea, rieien khanat Krimea.
Jakez Ducamp
Jakez Ducamp (1922-1994) a oa ur beleg en eskopti Kemper ha Leon. Brogarour birvidik ezel eus Strollad Broadel Breizh ne voe beleget nemet war an diviz e lezfe a-gostez e obererezh vrezhon, pezh na reas ket e gwirionez met evel div vuhez en doa : hini ar beleg hag unan guzh pe dost, ar stourm vrezhon.
Toulllbac'het e voe da vare an FLB ha diazezañ a reas Skoazell Vreizh. Klask a rae tiegezhioù da herberc'hiañ bugale tiegezhioù paour Iwerzhon e-pad an hañv e Breizh, moullañ a rae ar gelaouenn Ar Bed Keltiek war moullerez skolaj Sant Pêr ar Releg-Kerhuon ma oa kelenner betek 1988. Skriverezañ a reas war stensiloù ar Brevial nevez e brezhoneg war-lerc'h Vatikan II ha moulañ anezho evit an nebeud beleion e Breizh a reas o soñj lavarout o brevial e brezhoneg, bout ma n'eus bet imprimatur ebet evit embann seurt oberenn. Emañ beziet e bered Kerbêr e Brest, e-tal ar groaz vras. War ur blakenn vaen ez eo bet garanet er yezh a gare :
Claude Cillart de Kerampoul
Claude-Vincent Cillart de Kerampoul, ganet e Sarzhav e 1686 ha marvet e Gregam e 1749, a oa ur beleg ha geriadurour brezhonek.
Senesal Rewiz hag aotrou maner Kerampoul, e Perwiz, e oa e dad. Mont a reas ar mab da veleg hag anvet e voe da berson, lerc’h-ouzh-lerc’h, en Aradon, e Noal-Pondi hag e Gregam. Embann a reas ur geriadur galleg-brezhoneg e rannyezh Gwened, e 1744, gant an anv-pluenn Monsieur de l'A*** (L'Armerye). Klask a reas lakaat da grediñ e oa bet embannet e c’heriadur e Leiden, en Izelvroioù, met moarvat e voe embannet al levr e Gwened, e ti-moullañ Galles.
Kenlabourat a reas Claude Cillart ivez da sevel geriadur Pierre de Châlons.
Masamune
Deskarded
Soñjal a reer e teskas Masamune ar vicher d'ur bern deskarded. 15 anezho a zo anavezet, ha 10 anezho a zo gwelet evel tud ampart :
Chogi
(備州長船住長義作 - Bishu Osafune Ju Chogi Saku) (備前國長船住長義 - Bizen Kuni Osafune Ju Chogi)
Kanemitsu
(備前國長船住兼光 - Bizen Kuni Osafune Ju Kanemitsu) (備州長船住兼光 - bishu osafune ju kanemitsu) (備前國長船住左衛門尉藤原兼光 - bizen kuni osafune ju saemonjo fujiwara kanemitsu)
Shizu Saburo Kaneuji
(Kaneuji - 兼氏)
Shizu Saburo Kaneuji a voe o chom e proviñs Yamato ha goude-se ezas da hini Mino ma teskas gant Masamune. Kement a gemmoù a voe en e zoare da labourat ken e c'hoarvez e vefe mesket e sabrennoù gant re e vestr.
Kunishige
(長谷部国重 - Hasebe Kunishige)
Kunitsugu
(来源国次 - Rai Minamoto Kunitsugu)
Saemonzaburo
(左 - Sa) (筑州左 - Chikushu Sa) (筑前國住左 - Chikuzen Kuni Ju Sa)
Saeki Norishige
(則重 - Norishige, 佐伯 - Saeki)
Go Yoshihiro
(郷(江) - Go, 義弘 - Yoshihiro)
Naotsuna
(石州出羽直綱作 - Sekishu Izuwa Naotsuna Saku) (直綱作 - Naotsuna Saku)
Lingones
Al Lingones (Λίγγονες en henc’hresianeg) pe Lingoned a oa ur bobl c’halian a oa o vevañ da gentañ e traoñiennoù ar stêrioù Marne, Saena ha Meuse. Ur bobl eus Gallia Belgica pe Gallia Celtica e oant, hervez skrivagnerien an Henamzer.
Lod eus al Lingoned a yeas dreist d’an Alpoù hag en em ziazezas e-kichen genoù ar stêr Po, e Gallia Cisalpina, war-dro 400 kent JK. Asambles ganto e voe pobloù galian all o vont eus Gallia Transalpina da hanternoz Italia, evel ar Voied pe ar Senoned. Moarvat e kemerjont perzh en arigrap Roma e 390 kent JK.
Lingoned Gallia Transalpina a godianas gant ar Romaned goude ma oa bet flastret an Helveted gant ar re-se -58, ha skoaz a rojont da Julius Caesar en e vrezel a-enep Germaned Ariovistus (-53). Daoust dezho bezañ romanekaet a-walc’h a-benn ar c’hentañ kantved goude JK, e savjont a-du gant emsavadeg ar Vataved e 69.
Andomatunum e oa o c’hêr-benn, anvet Lingones diwezhatoc’h ha Langres bremañ (e departamant Haute-Marne).
Marano Vicentino
Marano Vicentino  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Noventa Vicentina
Noventa Vicentina zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Ali Abdullah Salih
Ali Abdullah Salih pe Ali Abdullah Saleh ( علي عبدالله صالح en arabeg) (21 a viz Meurzh 1942 - 4 a viz Kerzu 2017) zo bet kentañ prezidant Republik Yemen. Etre 1978 ha 1990 e oa prezidant Republik Arab Yemen (Yemen an Norzh), ha goude-se e oa deuet da vezañ prezidant Republik Yemen (Yemen unanet), betek ar 27 a viz C'hwevrer 2012.
Eilean Donan
Eilean Donan, a zo Eilean Donnain e gouezeleg, zo un enezenn e Bro-Skos e kember teir loc'h, Loch Duich, Loch Long ha Loch Alsh, en Uheldirioù Skos, nepell diouzh kêriadenn Dornie.
Ali Abdullah Salih
E miz C’hwevrer 2011, da-heul manifestadegoù en e enep, en doa embannet e rofe e zilez eus e garg a-benn dibenn e respet, e 2013. D’an 23 a viz Ebrel 2011 en doa lavaret e oa prest da reiñ e zilez diouzhtu, gant ma na vefe ket tamallet na lakaet ar bec’h warnañ goude. D’an 18 a viz Mae 2011 en doa sinet un emglev gant e enebourien, da reiñ e c’her ez afe kuit a-raok miz alese, met dinac’h a reas e bromesa nepell war-lerc’h. D’ar 4 a viz Mezheven 2011 e oa bet gloazet-bras e-pad un argadenn a-enep e balez. Kaset eo bet da brederiañ da ospital Riyadh, en Arabia Saoudat.
Eilean Donan
Dont a ra an anv eus hini sant Donan (Donnán of Eigg), bet merzheriet e 617 en enez Eige. Savet en dije un iliz en enez, hogen n'eus bet kavet roud ebet anezhi.
Inis Píc
Inis Píc (Spike Island e saozneg) zo un enezenn en Iwerzhon, e Morlenn Corcaigh.
War an enezennig-se e oa bet ur manati er. En e oa bet savet ur c'hreñvlec'h gant ar Saozon. Alese e c'halled evezhiañ porzhioù Corcaigh hag An Cóbh. Betek 2004 e voe war an enezenn ur c'hreñvlec'h evit an arme hag un toull-bac'h ivez. Un nebeud tud a oa o chom warni ivez : ur skol vihan a oa, un iliz, ur vag-treizh da vont da g-Cóbh.
MC Solaar
MC Solaar (Claude M'Barali diouzh e anv-gwir), bet ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1969 e Dakar a zo ur raper gall a orin senegalat-tchadian. Brudet eo dre ma voe unan eus ar c'hentañ kanerien rap gallek ha dre ma sav pozioù difeulz a-walc'h ha brav. MC Solaar an hini eo en deus gwerzhet ar muiañ a bladennoù rap gallek.
E 1998 e tapas Medalenn veur ar chanson française digant an Académie Française.
Liammoù diavaez
Selaou MC Solaar war zDeezer
Monticello Conte Otto
Monticello Conte Otto zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Cogollo del Cengio
Cogollo del Cengio zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Catherine Deneuve
Catherine Deneuve, bet ganet Catherine Fabienne Dorléac d'an 22 a viz Here 1943 e Pariz XVII (Seine d'ar mare-se), zo un aktourez c'hall.
Deuet eo da vezañ brudet-kenañ gant Les Parapluies de Cherbourg, ur film bet savet gant Jacques Demy e 1964.
Poiana Maggiore
Poiana Maggiore zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Linton Kwesi Johnson
Linton Kwesi Johnson pe LKJ, bet ganet d'ar 24 a viz Eost 1952 e Chapelton (Jamaika), a zo ur barzh dub saoz ha soner reggae. Kwesi, an anv-bihan Ashanti roet d'ar baotred bet ganet d'ar Sul, a zo al lesanv a gemeras pa grogas gant e vicher a varzh. Skrivañ a ra e patwa.
Phylloscopus neglectus
Phylloscopus neglectus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Phylloscopidae.
Wesley E. Lanyon
Wesley Edwin "Bud" Lanyon, bet ganet d'an 10 a viz Mezheven 1926 e Norwalk (Connecticut) (Stadoù-Unanet Amerika (SUA)) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Mezheven 2017 e Chatham (Massachusetts) (SUA), a oa un evnoniour stadunanat.
Pikoù mab e dad
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr Pikoù mab e dad zo titl ul levr bet embannet gant Mouladurioù Hor Yezh e 1983.
Da gentañ-penn e oa bet savet al levr-mañ e galleg gant Edouarzh Ollivro hag embannet gant an ti-embann Plon e 1954 (adembannet e oa bet e 1972), Picou fils de son père an titl anezhañ.
Lakaet e oa bet e brezhoneg gant Jakez Konan : taolennet e vez, gant mousfent ha berv Bro-Dreger, troioù-kaer ha kamm Erwan bPennc'hoad, Pikoù diouzh e lesanv, mab da dTa ha Ma Bennc'hoad, Louanegiz an holl anezhe ; ret eo d'ar c'hrennard mont d'ar skolaj da Lannuon e-lec'h ma kejo gant al Landregeriad ar Floc'h a yelo da vignon dezhañ ha da...bilgos war un dro.
Françoise Dorléac
Françoise Dorléac a oa un aktourez c'hall, bet ganet d'an 21 a viz Meurzh 1942 e Pariz (Bro-C'hall), ha marvet en ur gwallzarvoud war an hent d'ar 26 a viz Even 1967 e Villeneuve-Loubet, e-kichen Nisa.
C'hoar an aktourez Catherine Deneuve e oa Françoise Dorléac.
An Naer Produksion
An Naer Produksion pe An Naer a zo un ti-embann pladennoù bet savet e 1996 e Lezardrev.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Romant e gwerzennoù
Ar romant e gwerzennoù a oa unan eus doareoù al lennegezh er Grennamzer. Anaout a reer an oberennoù-mañ:
Trissino
Trissino  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Oaled Sant Erwan
Oaled Sant Erwan oa bet diazezet gant Youenn Souffes-Després e oa ur staliet nepell diouzh koc'hu sant Varzhin Brest, 28 straed Charles Berthelot. Div sal a oa, gant ur gwitrin vras a servije d'ober bruderezh evit ar brezhoneg hag ar feiz katolik. Ezel e oa Oaled Sant Erwan eus ar gevredigezh Emglev An Tiegezhioù. Diazezet e oa bet e 1969 hag e padas betek 1998. Kinnig a rae kentelioù brezhoneg dreist-holl hogen ivez beilhadegoù pe bodadegoù miziek. Ar brezhoneg a oa ar yezh nemeti.
Aozañ a rae ivez oferennoù met ret e oa bet gortoz 1985 a-benn kaout un oferenn vrezhonek bep sul e Brest. Diwar intrudu OSE eo ez eus bet aozet oferenn ar pemp sul er Folgoad e brezhoneg.
Ur c'helc'h katolik a studi a voe herberc'hiet e stal OSE : bodadegoù divareadek bet lusket gant an Tad Chapel s. j. hag goude gant ar beleg Maoris Ar C'hollo (izili : Youenn souffes, Ivona Martin, Ronan Huon hag e wreg, Ronan ar Glew, Tepod Gwilhmod, R. Provost (teñzorer). Katekiz a voe graet ivez e-tro ar bloavezhioù 1994-96 hag ul levraoueg gant dreist-holl Imbourc'h Al Liamm ha Gwalarn a veze kinniget da lenn. Bruderezh war ar straed a rae : reiñ traktoù, derc'hel standoù er pardonioù, er foarioù. Gant OSE eo e voe moulet pegsunioù "Pellgomz" da begañ war logelloù Pellgomz ar vro gant ar mennad da skignañ ar yezh a wel d'an holl ha diskouez ur ger "nevez" e brezhoneg.
E berr, Oaled Sant Erwan a zo bet unan eus ar c'hreizennoù hollvrezhonek o deus stourmet war an dachenn lec'hel. Ouzhpenn-se e oa chomet stag mat ouzh ar feiz katolik e-keit ha ma veze dilezet gant ar gevredigezh hag an Emsav e-unan da heul.
Dre ziouer a genlabourerien e voe serret ar stal-se ma rene un aergelc'h 'tiegezhel', koulz lavaret. Danevelloù obererezh OSE a gaver er gelaouenn Al Liamm.
Loch Long (Uheldirioù)
Loch Long zo ul loc'h en Uheldirioù Bro-Skos. Brudet eo kastell Eilean Donan nepell, e kember an teir loc'h : Loch Long, Loch Duich ha Loch Alsh.
François Cluzet
François Cluzet, bet ganet e Pariz d'an 21 a viz Gwengolo 1955, a zo un aktour gall.
Pixelnest Studio
Pixelnest Studio a zo un embregerezh produiñ c'hoarioù video krouet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2014 gant daou gamalad Breton Damien Mayance ha Matthieu Oger e Roazhon.
Ar studio a zo lec'hiet hiziv-an-deiz c'hoazh e Roazhon.
Istor Pixelsnet studio
Krog eo pep tra gant krouidigezh ur c'hoari doare shmup anvet The Great Paper Adventure gant ur strollad studierien, Damien Mayance ha Matthieu Oger a oa izili.
Ar soñj a zo savet en daou gañfard da grouiñ o studio e-serr labourat evit embregerezhioù all.
Steredenn
An embregerezh Pixelsnet studio a zo brudet dre ar c'hoari tenn egor Steredenn hag a vez brud mat gantañ. Ar c'hoari a zo bet troet e Brezhoneg dre c'hoant ar studio,.
Deuet eo a-benn ar studio da vezañ lakaet da werzhañ e c'hoari Steredenn war Steam ha war Humble store.
Masamune Shirow
Masamune Shirow 士郎・正宗 (anv gwir おおた・まさのり Ōta Masanori pe おだ・まさのり Ōda Masanori, ganet d'an 23 a viz Du 1961 e Kōbe) a zo un treser manga japanat brudet er bed a-bezh. E Hyōgo emañ o chom hiziv an deiz. « Masamune Shirow » a zo un anv-pluenn : Masamune a oa ur gov japanat brudet a vevas er kantved.
Montegalda
Montegalda a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Vallères
Vallères zo ur gumun c'hall eus Indre-et-Loire.
Masamune Shirow
Gantañ eo bet savet Appleseed ha Ghost in the Shell. Ar cyberpunk, ar sevel bedoù poellek (a seblant gwirheñvel a-fet politikerezh, sevenadur ha skiantoù) hag ar mecha eo an dodennoù pennañ a gaver en e oberennoù. Peurliesañ e lak maouezed da harozed e vannoù-treset. Leun a vunudoù eo e dresadennoù, ha luziet e c'hallont seblantout pa seller buan outo. En e istorioù e vesk pennadoù preder war ar politikerezh ha pennadoù brivilh enno. Lod brasañ e oberennoù a zo bet lakaet da filmoù bevaat.
Pozzoleone
Pozzoleone a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Montegaldella
Montegaldella a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Adoration of the Magi (Bosch, Evrog Nevez)
An daolenn The Adoration of the Magi zo un eoullivadur war goad graet gant an arzour izelvroat Hieronymus Bosch war-dro 1499. E welout a c'haller er Metropolitan Museum, en Evrog Nevez.
Tamanghasset
Tamanghasset, a-wechoù skrivet Tamanrasset dre fazi, anvet ivez Fort Laperrine e-pad trevadennerezh Bro-C'hall, a zo kêrbenn Wilaya Tamanghasset. Lec'hiet eo e su Aljeria en aradennad-venezioù Hoggar, 400 km eus Mali. Anv en arabeg: تمنراست / Anv e skritur touarek (tifinagh) : / distagadur e tamazight : Tamenghest Daoust m’emañ er Sahara, ez eo yenoc’h an hin eget ar rannvroioù all, dre m’emañ er menezioù. Mont a ra eus -8 betek 36 °C hepken.