cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Volkanegezh
Volkanegezh dre subduktadur
An degouezh-mañ eo a zegas an darn vrasañ eus ar menezioù-tan a weler dre ar bed, dreist-holl reoù Gwareg an tan er mor Habask. C’hoarvezout a ra ez afe ur blakenn d’en em sankañ dindan unan all. Neuze ez a gouelezennoù ur blakenn, hag a vez karget a zour alies, d'en em sankañ dindan ur blakenn gevandirel. Metamorfegezh kreñv a c'hoarvezo neuze alies zoken betek an deuzidigezh. Ar magma-se, granitek ha trenk, a glask adpignat dre ar frailhoù a zeu er blakenn us. Gallout a ra difoupañ war c'horre e stumm ur menez-tan pe un aridennad anezho. Menezioù-tan a seurt d'ar re-se a zo en Italia (rummad Vulcano hag an enezeg Eoliat, an Etna), en Andoù e Suamerika, e Norzhamerika (Menez Santez-Elena), en Indonezia (Merapi, Pinatubo, Krakatau...), enezegoù evel reoù an Antilhez, inizi Kouril, hag inizi Aleout hag all. Peurvuiañ e vezont tarzhus-kenañ hag e broioù poblet-tre siwazh evel en Indonezia. Pa darzhont ec'h eztaolont milionoù a donennadoù mein ha kalz a ludu en oabl. Goude tarzhadenn diwezhañ Menez Santez-Elena (Saint-Helen's) er Stadoù-Unanet e troas ar boultrenn-se e-pad meur a viz en atmosferenn en-dro d'hon planedenn.
Skritur tibetek
N'eo ket ar skritur tibetek ul lizherenneg, un abugida eo evel an holl zoareoù-skrivañ krouet diwar skouer doareoù-skrivañ yezhoù India gant Thonmi Sambhota e-kreiz ar hervez ar mojennoù.
Daou stil pennañ a vez implijet dre vras : ar skritur u-can (Dbu-can), skrivet pe moullet gant ul linenn a-us al lizherennoù evel en devanagari hag ar skritur u-mey (Dbu-med), "dibenn".
Luziet a-walc'h eo doare-skrivañ an tibeteg e-keñver distagadur ar yezh, rak er skritur e vez graet dave da kengerioù na vezont ket distaget. Abalamour da se e vez gwelet alies a-walc'h doareoù disheñvel evit skrivañ an tibeteg gant al lizherennoù latin : un treuzlizherennadur rik a diskwel pep lizherenn er skritur tibetek ha mut e vefe pe get, d.s. "dbu-med" ; hag un treuskrivadur a diskwel penaos e vez distaget pep ger hep ober van d'an doare ma vez skrivet hervez reolennoù ar skritur tibetek, d.s. "u-mey".
Dre ma'z eo ar skritur tibetek un abugida anezhañ e talvez pep lizherenn diazez d'ur silabenn enni ur gensonenn digemm hag ur vogalenn diazez ("a") a c'hell bezañ kemmet dre ouzhpennañ skrapoù a bep seurt anvet vogalennoù stag.
Ouzhpenn-se e vez lakaet ur pik (tseg) etre pep silabenn. Dre ma'z eo unsilabenneg darn vrasañ gerioù an tibeteg e talvez kement-mañ hogozig da lakaat ur pik etre pep ger.
= Ar c'hensonennoù =
Setu an 30 lizherenn kensonennel diazez:
Annick Lagadec
Annick Lagadec (ganet e 1950 e Blois) a oa ur gazetennerez vreizhat a laboure e Breizh-Info hag EGIN, hag ur stourmerez vreizhat.
Skritur tibetek
Kensonennoù ispisial
Implijet e vez un nebeud lizherennoù ispisial dre dreiñ lizherennoù all evit skrivañ kensonennoù tro-gil o tont eus ar sañskriteg:
Annick Lagadec
He buhez
Eus ur familh vreizhat divroet e oa. Annick Lagadec zo bet mouezh-aotreet ar Coordination des comités de soutien aux inculpés du droit d'asile, hag a zifenne gwirioù ar familhoù lakaet diskred warno dre soñjal o doa herberc'hiet repuidi euskarat.
Skritur tibetek
Kensonennoù ispisial
Troet e vez "ta", "tha", "da", "na", "sha" > ཊ ṭa (Ta), ཋ ṭha (Tha), ཌ ḍa (Da), ཎ ṇa (Na), and ཥ ṣa.
Kumuniezh flandrezek Belgia
Kumuniezh flandrezek Belgia pe nederlandegva Belgia a zo unan ag an tri yezhva (pe « kumuniezh » en yezh velestradurel) anzavet gant bonreizh Belgia. Bodet e vez enni an dud o chom er Rannvro Flandrez hag an izelvroegourion o chom er Rannvro Brusel-Kêrbenn.
Lailaps
Degouezhout a reas ar c'hi gant ar roue Minos, roue brudet Kreta. Ar roue-se a oa bet milliget gant e wreg: e sper a oa kruged ha kevnid a grigne gaol e serc'hed, pezh ne oa ket evit aesaat ar vuhez. Skoazell a c'houlennas digant Prokris, a oa en Aten. Ha hi d'e bareañ.
Skritur tibetek
Kensonennoù ispisial
= Ar vogalennoù = Setu penaos e vez implijet ar vogalennoù stag :
Annick Lagadec
He buhez
D'ar 16 a viz Mae 2001 e voe lakaet dindan evezh ha tapet e voe he dafar urzhiataerezh e-kerzh an enklask war afer Plevin. E miz Mae 2001 ivez e c'houlennas gant an Ao. Yann Bouëssel du Bourg tagañ ar Stad C'hall e dic'haou evit "mont en-dro direizh-bras servij publik ar justis", dre ma soñje dezhi bezañ bet lakaet en un doare direizh e darempred gant an afer-se.
Lailaps
En eskemm ouzh he skoazell e roas da Brokis ar c'hi Lailaps hag ur goaf hud ha ne c'hwite gwech ebet. E doareoù all eus ar vojenn he devoa bet Prokis ur ramz arem anvet Talos ouzhpenn.
Nova Iorque
thumb|right|250px|Nova Iorque, e stad [[Maranhão.]]
Logh
Logh (saozneg: Looe) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 5.280 a dud o chom eno.
Lailaps
Dimezet e oa Prokris hag he gwaz a fellas dezhañ mont da chaseal louarn Teumes, ul loen hud all, ha ne c'halled ket tapout.
Logh
Div gêr eo e gwirionez unanet gant ur pont war ar Stêr Logh: Logh (saozneg: East Looe) ha Porthbyghan (saozneg West Looe).
Lailaps
Diwar gement-se e savas ur paradoks: ur c'hi a dape e breizh atav hag ul louarn ha n'halle ket bout tapet. Kenderc'hel a reas o redadeg ken na'c'h eas skuizh Zeus gant an daou loen, ma troas anezho e mein o-daou.
Skritur tibetek
Gwelet ivez:
Abugida Tibeteg Devanagari
Nova Iorque
Nova Iorque zo ur gêr vihan e Brazil, e stad Maranhão, e Nordeste. Dont a ra an anv eus anv portugalek kêr New York, e SUA.
George Herbert (barzh)
thumb|Poltred gant Robert White e [[1674 (National Portrait Gallery)]]
Nova Iorque
Ur gorread 976,629 km² zo d'ar gumun. E 2004 e oa 4342 a dud enni. 4,4 a dud zo diouzh ar c'hilometrad karrezek.
George Herbert (barzh)
George Herbert (ganet d'an 3 a viz Ebrel 1593 ; marvet d'ar 1añ a viz Meurzh 1633) a oa ur barzh kembreat, ur beleg anglikan hag ur prezeger.
Ganet e oa bet en un tiegezh pinvidik ha dedennet gant an arzoù, e kêr Trefaldwyn, e Powys. E zeskadurezh vat a roas an tu dezhañ da gaout kargoù uhel e skol-veur Cambridge hag er Parlamant
Antreal a reas en urzhioù anglikan e 1629. Lezet en deus un nebeud barzhonegoù dindan an anv The temple. Troet eo bet an hini diwezhañ bet savet gantañ gant Maodez Glanndour.
Lot, roue Lothian
Lot pe Loth roue Lothian, Orkney, hag a-wechoù Norvegia hervez mojenn Arzhur, a oa breur-kaer d'ar Roue Arzhur, hag enebour dezhañ. Moarvat e teu eus un dudenn istorel bennak. Meneget eo e anv en Historia Regum Britanniae, oberenn Jafrez Menoe, ha danvez zo bet steuet diwar e benn e mojennoù an Daol Grenn.
Gixune
Gixune (en euskareg), Guiche e galleg, Guishe en okitaneg, zo ur gumun waskonek eus Lapurdi en Iparralde Euskal Herria, e kanton Bidaxune.
Lot, roue Lothian
Mojenn
Goude da Uther Pendragon dimeziñ da Ygern e timezas Lot d'he merc'h henañ Morgause (anvet Anna ivez). Un toullad mibien zo bet, Gowen, Agraven, Gwerehez, Gaheriet, hag ivez Mordred hervez ar romantoù koshañ.
Gixune
Kontelezh
Ur gontelezh e oa gwechall, kontelezh Gixune.
Lot, roue Lothian
Mojenn
E deroù ren Arzhur e sav Lot gant rouaned all a-enep Arzhur, en desped d'e vibien. Goude un toullad emgannoù e voe trec'het an emsavidi gant Arzhur ha kemeret o douaroù.
Annick Lagadec
He buhez
D'an 22 a viz Genver 2008 e asantas lez-varn-galv Roazhon e oa bet "ur mont en-dro direizh-bras er justis", ha kondaonet e voe ar Stad da reiñ dezhi un digoll a 2 500 €, rak en abeg ma oa bet selaouet evel test, ne c'helle ket bezañ lakaet dindan evezh pelloc'h eget ne oa ezhomm evit sevel ar goulennoù outi.
Adalek 2004 eo bet Annick Lagadec ezel eus kuzul-merañ Skoazell Vreizh.
Listenn kumunioù Espírito Santo
right|350px right|350px right|350px Setu amañ listenn kumunioù stad Espírito Santo, e Brazil. 78 kumun (município en portugaleg) a zo e-barzh ar stad.
Lot, roue Lothian
E Kembre
E Kembre ec'h anavezer Lot dindan meur a anv disheñvel. A-wechoù e vez graet Lot Luwddoc (Lot an Arme) anezhañ, a-wechoù Llew ap Cynfarch. Hervez Jafrez Menoe e oa breur da Urien Rheged hag Auguselus Bro-Skos. Dont a ra e anv eus e rouantelezh, Lothian, evel Corin eus Kernev-Veur pe tud all c'hoazh hervez Jafrez Menoe.
Mojennoù all
Gourvab e vije Lot da Caractacus, penn ar bobl Catuvellauni en amzerioù kentañ Britannia.
Hervez tud zo e vije enkorfadur an doue-haroz brezhon Lludd Llaw Eraint, met n'eus ket perzhioù heñvel dezhe.
Hervez mojennoù Skos e oa Lot (Leudonus) o ren e Gododdin, hag e lez e Traprain Law. Hervez buhez Sant Kentigern, saver Glasc'ho, e oa tad-kozh d'ar sant, ha tad d'e vamm Theneva.
Morzigell
Ar morzigelled a zo krignerien bihan eus ar genad Apodemus.
Spesadoù
War-dro 20 spesad morzigelled a zo:
Guarapari
Guarapari zo ur gêr en arvor stad Espírito Santo e Brazil.
Kontañ a raed 98 120 a dud enni en 2006. Ar gumun zo un dachenn a 592 km² dindani.
Totonakeg Papantla
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Papantla (totonaca Papantla pe totonakeg an izeldiroù) komzet gant tro-dro da 80.000 den e Veracruz e Mec'hiko (1982).
Camelus
Camelus a zo ur genad e kerentiad ar Camelidae. Kañvaled ha dremedaled eo an daou spesad a ya d'ober ar genad Camelus.
Rheidol
Ar stêr Rheidol zo ur stêr eus Kembre a gej gant ar stêr Ystwyth en Aberystwyth war aod bae Ceredigion e kreiz Kembre.
Sphenodontia
Sphenodontia, pe Rhynchocephalia, a zo unan eus ar pevar urzhiad a ya d'ober ar stlejviled, ennañ an tuataraed.
Kerentiadoù
3 c'herentiad a zo ennañ:
Walter Scott
Sir Walter Scott, 1 Baronet <abbr title="Fellowship of the Royal Society of Edingurh">FRSE <abbr title="Society of Antiquaries of Scotland">FSAScot (Dinedin, 15 a viz Eost 1771 – Galashiels, 21 a viz Gwengolo 1832), a oa ur skrivagner, ur barzh, un dramaour hag un istorour skosat.
Morzigell roudennek
Ar vorzigell roudennek (Apodemus agrarius) a zo ur c'hrigner bihan eus Eurazia.
Drogon (dug Breizh)
Drogon (950? - 958), kont Naoned, ha dug Breizh eus 952 da 958 a varvas en bugel.
Walter Scott
Un darn vras eus e oberennoù zo chomet klasel e lennegezh Europa hag e hini Bro-Skos, en o zouez ar romantoù Ivanhoe, Rob Roy, Waverley, Old Mortality, The Heart of Mid-Lothian ha The Bride of Lammermoor, hag ar barzhonegoù-danevellañ The Lady of the Lake ha Marmion. Bras e voe e levezon war lennegezh Europa ha hini Stadoù-Unanet Amerika.
Drogon (dug Breizh)
Mab e oa da Alan II a Vreizh, anavezet ivez evel Alan al Louarn. E vamm, Roscille Bleaz, a oa c'hoar d'ar c'hont Tepot Iañ Bleaz.
Walter Scott
Un alvokad, ur barner hag un ofiser-a-justis e oa dre vicher ; e-kichen e labour e oa grefier ha barner-baleer Selkirkshire. Unan eus izili pennañ an tuad politikel Tory e oa, hag un ezel eus ar Royal Highland and Agricultural Society of Scotland ; beskadoriad ar Society of Antiquaries of Scotland e voe adalek 1827 betek 1829, ha kadoriad ar Royal Society of Edinburgh adalek 1820 betek 1832
Drogon (dug Breizh)
Ne oa nemet 2 vloaz pa varvas e dad digantañ. E eontr Tepot, a oa kulator dezhañ, a hastas dimeziñ e c'hoar intañvez da'r c'hont Foulk II. Rannet e voe Breizh etre an daou vreur-kaer: da Foulk kontelezh Naoned hag an dug yaouank da ziwall, da d-Tepot hanternoz ar vro. Nemet re bell e oa Breizh diouzh bro an eontr, ha neuze e fizias al labour ren e daou zen:
Walter Scott
Dre e c'houiziegezh a-fet Istor hag e zonezon evit skrivañ e voe diazezer ar romant istorel evel ur rann eus ar romantelouriezh en Europa.
D'an 22 a viz Ebrel 1820 e voe deroet dezhañ an titl a varonet ("baronig") Abbotsford e Roxburghshire, Bro-Skos ; da get ez eas an titl goude marv e vab e 1847.
Drogon (dug Breizh)
Goude marvet Drogon e oa droug e Naonediz dre ma ne rae netra Foulk evit herzel ouzh ar Vikinged da zont el Liger, pa gavent aesoc'h ober freuz ha reuz e Breizh war-lerc'h marv Alan II. Neuze ez ejont da c'houlenn digant Hoel Iañ ha Gwereg, daou vab bastard da Alan II, ober war-dro o c'hontelezh.
Mammenn
Anavet eo buhez Drogon un tamm bennak gant Kronikenn Naoned en XIvet kantved.
Walter Scott
Yaouankiz
D'ar 15 a viz Eost 1771 e kêr gozh Din-Edin e voe ganet Walter Scott, navet bugel Walter Scott (1729–1799), un ezel eus Klann Scott hag ur gwiraour er Society of Writers to Her Majesty's Signet, hag e bried Anne Rutherford, ur c'hoar d'ar mezeg ha kimiour Daniel Rutherford hag un diskennadez eus Klann Swinton.
Goude ur barrad poliomyelitis e 1773, pa oa daou vloaz, e chomas kamm, ur stad hag a levezonas e vuhez hag e oberennoù. Evit gwellaat e yec'hed e voe kaset da vevañ en atant e dud-kozh a-berzh tad er Scottish Borders Eno e teskas lenn dre e voereb Jenny Scott, ha diganti e teskas ar yezh hag ar mojennoù niverus a gaver er braz eus e oberennoù.
E miz Genver 1775, oadet pevar bloaz, e tistroas da Zin-Edin ; en hañv en devoe ur gurvezh gant e aunt Jenny e Bath e Somerset, e su Bro-Saoz. Er goañv 1776 e tistroas da di e dud-kozh, kent ur gurvezh all en hañvezh 1777 e Prestonpans nepell diouzh Din-Edin.
1901
Diwar-benn bloavezh 1901 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Walter Scott
Yaouankiz
Bloaz goude, e 1778, Walter Scott, 7 vloaz, a zistroas da Zin-Edin da chom gant e dud en o annez nevez, m'en devoe kentelioù kent bezañ skoliataet. E miz Here 1779 e voe er Royal High School e kêr. Dre ma oa gouest da vale gwelloc'h ez ae da weladenniñ kêr hag ar maezioù tro-war-dro. Kalz e lenne ivez : romantoù marc'hegelezh, barzhonegoù, levrioù diwar-benn an Istor hag ar beajoù. Ouzhpenn ar skol en devoe kentelioù prevez war ar jedoniezh hag ar skrivañ, ha digant e gelenner e teskas Istor Iliz Bro-Skos.
1901
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1901
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1901
Kavell (gwele)
Ur c'havell (liester : kevell) a zo ur gwele bihan ma vez lakaet da gousket ar babigoù hag ar vugale vihan, dindan 2 pe 3. Fardet e vez e meur a stumm ha meur a danvez (koad, kerdin, metal), met ur perzh a zo dezhañ : emañ tro-war-dro d'al lec'h ma vez lakaet ar bugel en e c'hourvez warnañ un diardro a-blom ken ne c'hell ket ar c'hrouadur na kouezhañ dre zegouezh na diloc'hañ hervez e youl. Alies e vez fardet an arrebeuri-mañ ken e c'heller luskellaat anezhañ ha lakaat buanoc'h ar bugel da c'housket. Luskellennoù (-babigoù) a vez graet eus ar gevell a-istribilh da vezañ roet ul lusk dezho.
Pa veze gweleoù-kloz e Breizh gwechall e veze lakaet ar babigoù e c'hevell-stign a-istribilh. Tud all o doa kevell e koad a lakae anezho war ar c'houfr a veze a-wechoù a-raok ar gwele-kloz ha lodenn anezhañ peurvuiañ. Ar bank-tossell a veze graet eus ar bank ha koufr-se.
Gerdarzh
Kav+ell. Kav a vez graet eus un dra a zo dezhañ un donder. Al lostger -ell a zo ouzhpennet d'ar perzh pennañ a zo d'un draezenn. Sell ouzh brañsigell, gwarell, kammell, stlakell...
Dre skeudennadur
Pa'z eo er c'havell e krog spered an Den da zihuniñ e vez graet kavell eus ul lec'h m'eo diwanet ur meiz pe un teknik. Kavell an demokratelezh eo bet Bro-C'hres, da skouer.
1792
Diwar-benn bloavezh 1792 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Alternativenn diveliour
Alternativenn diveliour zo ur strollad politikel.
Walter Scott
Studier
E miz Du an hevelep bloaz e voulc'has Walter Scott gant e studi klasel e Skol-veur Din-Edin. E miz Meurzh 1786, oadet 14 vloaz, e voe deskard e burev e dad evit bezañ gwiraour er Society of Writers to Her Majesty's Signet d'e dro. Er skol hag er skol-veur en devoa kejet ouzh Adam Ferguson, Jr., mab d'ar prederour hag istorour Adam Ferguson hag a zalc'he saloñsoù lennegel. Drezo e kejas Walter yaouank ouzh ar barzh dall Thomas Blacklock (1721-1791) hag e vroudas da lenn dastumad barzhonegoù Ossian embannet gant James Macpherson. E-kerzh ar goañvezh 1786-87, Walter Scott, 15 vloaz, a gejas ouzh ar barzh Robert Burns (1759-1796) en unan eus saloñsoù Adam Ferguson. ]] E 1789 e tistroas d'ar skol-veur evit studiañ ar gwir. Er bloaz-se end-eeun e voe eno unan eus diazezerien al Literary Society ha degemeret e voe er Speculative Society, ur gevredigezh tuet war ar c'homz dirak selaouerien ha war an aozañ oberennoù lennegel ; levraoueger e voe da-heul, ha sekretour-teñzorer bloaz goude
Goude echuet e studi war ar gwir, Walter Scott a voe alvokad e Din-Edin, ma voe degemeret er gevredigezh alvokaded dizalc'h Faculty of Advocates e 1792. Bloaz warn-ugent e oa an alvokad yaouank.
E 1797, brud a-zivout un aloubadeg an Bro-C'hall a vroudas Walter ha meur a vignon dezhañ d'en em rollañ er Royal Edinburgh Volunteer Light Dragoons, ma sevijas betek deroù ar bloavezhioù 1800 ; en abeg d'e gammadur ne c'helle ket stourm war droad evel e vignoned, setu e voe anvet da gartermaster ha sekretour.
Kammedoù kentañ el lennegezh
Er bloavezhioù 1790 e oa bet entanet Walter Scott gant al lennegezh c'hermanek ; er bloaz 1796 ez embannas e droidigezh saoznek eus div varzhoneg alamanek gant Gottfried August Bürger (1747-1796), Der wilde Jäger (tr. The Chase) ha Lenore (tr. William and Helen). N'eo ket dre zegouezh e reas : d'ar mare-se e oa dedennet-bras an Alamaned gant o fivelezh, gant sevenadur o fobl ha gant o lennegezh krennamzerel, dres p'edo W. Scott o studiañ hengoun e vro. Unan eus e levrioù muiañ-karet abaoe e vugaleaj e oa Reliques of Ancient English Poetry gant an eskob Thomas Percy (1729-1811). A-hed ar bloavezhioù 1790 e oa bet o furchal dastumadoù dornskridoù hag o redek ar Borders da selaou kanaouennoù hengounel. Gant skoazell an indezour skosat John Leyden (1775-1811) ez embannas div levrenn Minstrelsy of the Scottish Border e 1802, enno 48 kanaouenn, 26 anezho o vout embannet evit ar wech kentañ ; un eil embannadur, kresket hag e teir levrenn, a voe bloaz goude. Meur a gentel eus ur ganaouenn a veze kendeuzet en ur skrid kempoellekoc'h, ar pezh a lakaas keuz da sevel e W. Scott diwezhatoc'h Berzh bras a reas an dastumadeg kerkent hag embannet ; meur a wech e voe adembannet ha kresket betek an embannadur diwezhañ e 1830, daou vloaz a-raok tremenvan Walter Scott.
E 1797 ivez, p'edo o veajiñ el Lake District, e kejas Walter Scott ouzh Charlotte Charpentier, ur verc'h da Jean Charpentier a-orin eus Lyon (Bro-C'hall) hag a oa ur minor da Lord Downshire e Cumberland ; goude teir sizhunvezh lez e kinnigas Walter dimeziñ ganti, hag euredet e voent da zerc'hent an Nedeleg e Carlisle E Din-Edin e 1799 e voe ganet Sophia, o merc'h henañ ; pevar a-douez o femp a vugale a vevas koshoc'h eget o zad. E vab henañ, Sir Walter Scott, 2 baronet, en devoe titl ha peadra e dad da hêrezh.
Er bloaz 1799 ivez e voe anvet Walter Scott da varner-baleer Selkirkshire. Da neuze e c'helle bevañ aes a-walc'h diwar e vicher, e garg a varner, korvoder e bried, gwerzh e skridoù hag e rann e madoù dister e dad.
E 1798, James Ballantyne en devoa embannet troidigezh W. Scott eus Erlkönig Goethe (1782) en e gazetenn The Kelso Mail ; e 1799 en he embannas a-gevret gant an troidigezhioù diwar G. A. Bürger en un dastumad prevez anvet Apology for Tales of Terror. E 1800 e voe broudet gant Walter Scott da staliañ e embregerezh e Din-Edin, ar pezh a voe graet e 1802 a-drugarez d'un amprest kavet gant ar skrivagner, goude embannadur kentañ ar Minstrelsy e Kelso. Adalek 1805 e voe W. Scott ur c'heveler en ti-moullañ, a voullas holl oberennoù ar skrivagner betek enkadenn 1825.
Barzh
Etre 1805 ha 1817, Walter Scott a skrivas pemp barzhoneg hir (c'hwec'h kan e pep unan), peder barzhoneg berroc'h a embannas e-unan, ha kalz barzhonegoùigoù. Brudetañ barzh e amzer e voe betek ma voe embannet daou gan kentañ Childe Harold's Pilgrimage Lord Byron e 1812.
The Lay of the Last Minstrel (1805) zo ur varzhoneg hir awenet gant marc'hegelezh ar Borders, skrivet gantañ gant ar soñj he lakaat en eil embannadur ar Minstrelsy.
E barr e vrud e voe Walter Scott evel barzh goude e drede oberenn, The Lady of the Lake (1810) ; 20 000 skouerenn a voe gwerzhet er bloaz kentañ.
Berzh mat a reas an div varzhoneg hir all, Rokeby (1813) ha The Lord of the Isles (1815), hogen ne dizhjont ket hini The Lady of the Lake.
Ur skridvarnour e voe Walter Scott ivez a-hed e vuhez. Pennadoù a savas evit ar gelaouenn lennegel virour Edinburgh Review etre 1803 and 1806, hogen digoumanantiñ a reas pa savas ar gelaouenn a-du gant sinañ ar peoc'h gant Napoleon I. Ken abred ha 1809 e krouas ur gelaouenn lennegel virour all, The Quarterly Review, ma savas pennadoù a-hed an nemorant eus e zevezhioù,.
Er bloaz 1813 e nac'has ar barzh bezañ Poet Laureate of the United Kingdom, war zigarez ma oa aet war ziskar perzhioù oberennoù an dalc'hidi gent.
Romantour
Levezonet e oa bet Walter Scott gant al lennegezh c'hotek : e 1801 en devoa kenlabouret gant Matthew Gregory Lewis war Tales of Wonder
Romantoù istorel hepken zo bet skrivet gant Walter Scott, war-bouez Saint Ronan's Well (an 18, 1824) ; The Antiquary (1816) a c'hoarvez e 1794, pa c'hoarvez Count Robert of Paris (1832) e-kerzh ar Groaziadeg kentañ (1096-1099) ; c'hwezek anezho a c'hoarvez e Bro-Skos, ar pemp kentañ en o zouez. E Bro-Saoz avat e c'hoarvez ar c'hwec'hvet, Ivanhoe (1820), er.
A-feur ma kreske an niver a romantoù e vezent adembannet e dastumadoù : Novels and Tales (1819), Historical Romances (1822), Novels and Romances (1824) ha daou stirad Tales and Romances (1827 ha 1833).
Ur romantour e voe Walter Scott adalek Waverley e 1814 hogen ur barzh e chomas ivez, pa sile barzhonegoù savet gantañ en e romantoù (The Heart of Mid-Lothian, pennad 41, ha The Bride of Lammermoor, pennad 3, da skouer) ; alies e lakae ur varzhonegig e gwerzennoù e deroù ur pennad, savet gantañ pe gant barzhed all.
Sir Walter Scott
Er bloaz 1817, diwar intrudu Walter Scott, ar priñs rejant (a voe roue Bro-Saoz e 1820 dindan an anv George IV) a gargas ofiserien, ar skrivagner en o zouez, da adkavout « Enorioù Bro-Skos », eleze Bravigoù ar Gurunenn : ar Gurunenn, an Heizh ha Kleze ar Stad a oa bet kuzhet e-kerzh gwarezveli Oliver Cromwell (1599-1658) ha brudet evel kollet pe gaset da Vro-Saoz ; e Kastell Din-Edin e oant, en ur voest na oa ket bet digoret abaoe an Union with England Act (1707). D'ar 4 a viz C'hwevrer 1818, Walter Scott hag un nebeud soudarded a zigoras ar voest hag a adlakaas an Enorioù er gouloù ; d'an 19 a viz Eost, a-drugarez da W. Scott, e vignon Adam Ferguson a voe anvet da Virour an Enorioù. E miz Ebrel 1820 e voe deroet an titl a varonig d'ar barzh e London, alese e anv « Sir Walter Scott, 1 Baronet ».
Goude tronidigezh George IV ha dre e urzh, Kuzul-kêr Din-Edin a bedas Walter Scott da aozañ chomadenn ar roue nevez e Bro-skos e 1822. Teir sizhunvezh hepken a voe roet da Walter Scott, hogen dont a reas a-benn da aozañ un abadenn istorel mennet da fromañ ar roue ha da adunvaniñ kevredigezh Bro-Skos. Ar roue a voe gwisket gant un tartan, ha degemeret mat gant ar bobl, niverus an tartan en engroez ivez ; goude-se e troas an tartan da arouez pivelezh Bro-Skos.
Kudennoù arc'hant ha tremenvan
Er bloaz 1825 e c'hoarvezas er Rouantelezh-Unanet a-bezh un enkadenn-vankoù hag a rivinas an ti-moullañ Ballantyne, ha Walter Scott war an dro pa sammas un dle a 130 000 lur sterling (war-dro 12 milion a lurioù sterling e 2022). Kentoc'h eget disklêriañ e vanktorr pe degemer skoazell digant e vignoned niverus, ar roue en o zouez, e fizias e di hag e vadoù en e gredourien hag e skrivas evit kas e zle da get. Ouzhpenn da se, e bried Charlotte a varvas e 1826.
Endleet edo Sir Walter Scott pa varvas, hogen gwerzhet c'hoazh e veze e oberennoù, ha nebeut goude e varv e voe diverket e zleoù.
Romantoù
Peogwir ne sinas Walter Scott hini ebet eus e oberennoù kent 1827 e reer Waverley Novels ("Romantoù Waverley") eus ur stirad romantoù bet embannet etre 1814 ha 1832 ; adalek 1827 e veze skrivet « gant aozer Waverley » war an talbennoù.
Jean-Joseph Rabearivelo
Yann-Jozef Rabearivelo (Ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1901, en Antananarivo - Marvet d'an 22 a viz Even 1937, en Antananarivo), a oa ur barzh eus Madagaskar a skrive e malagasieg hag e galleg. Titloù e zastummadoù barzhonegoù zo An troc'h ludu (1924), Hogos heunvreoù (1934), ha Troet diwar an noz (1935). Alies e vez sellet outañ evel diaraoger al lennegezh valagasiek a vremañ.
Setu amañ roll klok e oberennoù :
Manaw Gododdin
Manaw Gododdin a oa ur rouantelezh vrezhon, en Hen Ogledd, e kornad Alloa, e-kichen ar Firth of Forth. Moarvat e oa un isrouantelezh e Gododdin. Kastell Din Eidyn e oa ar gêr-benn anezhi, hag enni e oa lez ar roue Mynyddawg Mwynfawr. Meneget eo anv Manaw Gododdin er varzhoneg 'Y Gododdin', skrivet gant Aneirin er kantved.
Meneget eo Manaw Gododdin ivez gant Nennius en e Historia Brittonum. Lavarout a ra e oa deuet Cunedda, saver Rouantelezh Gwynedd, « eus ar vro a reer Manau Guotodin (Manaw Gododdin) anezhi, 146 vloaz a-raok d'ar roue Maelgwn Gwynedd kregiñ da ren ».
Totonakeg Xicotepec de Juárez
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Xicotepec de Juárez (totonaca Xicotepec de Juárez pe totonaca Zihuateutla) komzet gant tro-dro da 10.000 den e biz Puebla, Xicotepec de Juárez ha Veracruz e Mec'hiko (1982).
Manaw Gododdin
An hevelep ger eo ar ger 'Manaw'-mañ hag an anv 'Manaw' en anv Enez-Vanav.
En hanternoz e veve ar Bikted. Anv zo eus emgann Cath Manand hag eus un emgann bras ouzh ar Bikted e Campo Manand (Caer Manaw) er mammennoù gouezelek."
Morzigell gorrik
Ar vorzigell gorrik (Apodemus uralensis) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev e kreiz ha hanternoz Europa, betek Sibiria.
Jack Rackham
thumb|200px|right| Jack Rackham
Totonakeg Sierra
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Sierra (totonaca Sierra pe totonakeg an uheldiroù) komzet gant tro-dro da 120.000 den e Zacatlán, Puebla ha Veracruz e Mec'hiko (1982).
Jack Rackham
Jack Rackham pe John Rackham, pe c’hoazh Calico Jack (?- 17 a viz Du 1720), a zo ur morlaer eus an XVIIIvet kantved. Diazezet eo e anv war e zoare d’en em wiskañ : leun a livioù e oa e zilhad, graet gant lien-kotoñs. Brudet eo ivez peogwir e oa div vaouez vrudet en e skipailh : Anne Bonny ha Mary Read.
E vuhez
Kregiñ a reas Rackham evel sturier war ar vag vrezel saoz anvet Neptune, renet gant ar c’habiten Vane. Pa nac’has Vane tagañ ur vag c’hall e voe heuget e skipailh, un taol-dispac’h a oazas hag e voe lakaet Rackham en e benn. Kerkent e lakaas Rackham ar vag d’ober hanter-dro, hag e voe taget ar vag c’hall. Trec’h e voe Rackham. Ken entanet e voe Rackham gant an taol (hag ar pinvidigezhioù kavet war ar vag) ken e kinnigas d’ar skipailh dont da vezañ morlaeron. Asantet e voe gant an holl, marteze peogwir o doa aon bezañ kondaonet d’ar marv abalamour d’o zaol-dispac’h).
Goude-se ec'h asantas Rackham bezañ pardonet e anv ar roue. Mont a reas da New Providence, er Bahamas. Eno e kejas ouzh Anne Bonny, hag a oa dimezet, hag e kouezhas e karantez ganti. Ken amourous e oa ken e tispignas ul lodenn eus e breizh eviti. Kejañ a reas ivez ouzh ar c'habiten Burgess, ur morlaer deuet da vezañ kourser hag a verdee er C’haraib a-benn preizhata bagoù spagnol.
Pa ouezas James Bonny (gwaz Anne) e oa un darempred etrezi ha Rackham e kelaouas Woodes Rogers, gouarnour New Providence. Gant ar gouarnour e voe kondaonet Anne da vezañ skourjezet. Neuze e tec’has-hi kuit asambles gant Rackham : ur skipailh a savjont hag e e laerjont ur sloop. Anne en em wiskas evel ur paotr evit bezañ degemeret war ar vag, kemmañ a reas anv ivez, hag e voe anvet Adam Bonny.
170px|thumb|right|[[Jolly Roger, banniel Jack Rackham]]
Goude meur a daol kaer kaset da benn gant Rackham hag e skipalih e tivizas gouarnour Bahamas kas ur vag armet da vat da dapout anezho. Rackham hag ul lodenn eus e skipailh a rankas tec’hout kiut. Neuze e voent paket gant skipailh ur vag spagnol, met dont a rejont a-benn da dec’hout kuit war-du aodoù Jamaika ur wech ouzhpenn. War un dro e laerjont meur a vag pesketa hag ur sloop. E miz Here 1720 e voe harzet Rackham hag e skipailh (ennañ Mary Read hag Anne Bonny) gant ar c’habiten Barnet. Hervez lod en defe klasket Rackham en em glevout en a-raok gant gouarnour Jamaika : chom a rafe a-sav gant e vicher ma ne vefe graet droug ebet da Anne Bonny ha Mary Read. Gwir pe gaou, an div anezho a zeuas a-benn da chom hep bezañ krouget peogwir e lavarjont o-div e oant dougerezed.
Laghouat
Laghouat (arabeg: الأغواط‎) a zo ur gêr ag Aljeria gant 328 000 annezad. Penn ur "wilaya" eo.
Totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Filomeno Mata-Coahuitlán (totonaca Filomeno Mata-Coahuitlán pe totonaca Santo domingo) komzet gant tro-dro da 10.000-12.000 den e uhedirioù Veracruz e Mec'hiko (1982).
Kanton Vitry-en-Artois
Kumunioù
Kanton Vitry-en-Artois a yae 28 kumun d'ober anezhañ.
Domalan
Domalan (e galleg: Domalain) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Argantred-ar-Genkiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Totonakeg Yecuatla
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Yecuatla (totonaca Yecuatla) komzet gant tro-dro da 500 den e Yecuatla (293 den diwar 11.541 a dud en holl) ha Misantla (126 den diwar 50.000 a dud en holl) e Veracruz e Mec'hiko (1994).
Baktria
Baktria (eus Βακτριανὴ / Baktrianê e gregach) a oa ur rannvro etre Afghanistan, Ouzbekistan ha Tadjikistan a hiriv, etre menezioù an Hindū-Kūsh hag ar stêr Amou-Daria.
Istor
Un amzer zo bet ma oa Baktria e-kreiz un Impalaeriezh c'halloudus ha tizhet ganti ul live uhel a sevenadur. Baktres e oa ar gêrbenn (Balkh hiriv).
Gwelet eo gant darn evel bro ar Veded, kavell impalaeriezh ar Bersed ha relijion Zoroastr. Gant Cyrus er VIvet kantved eo e voe staget ouzh impalaeriezh ar Bersed. Stag e oa ouzh Margiana ha honnezh e oa daouzekvet satrapiezh ar bersed eta.
Satrapiezh
Ar satrap Bessus, an hini a vuntras ar roue Darius III evit bout dizalc'h en e satrapiezh. Met aloubet e voe ar vro gant Alesant Veur, er IVre kantved kent JK. Gantañ e voe tapet Roxana, merc'h da satrap ar vro, a oa o stourm outañ. Dimeziñ dezhi a reas evit lakaat an tad a-du gantañ.
Furchadegoù
Furchadegoù e-leizh zo bet aozet en hanternoz Baktria (traonienn ar Surkhan-Daria) gant Gallaoued hag Ouzbeked, pe Japaniz hag Ouzbeked, dreist-holl war-dro keoded kozh Termez.
Kañvaled
Bout ec'h eus ur ouenn kañvaled anvet kañval Baktria, pe Camelus bactrianus.
Totonakeg Coyutla
Ur yezh totonakek eus skourr ar yezhoù totonakek rik eo totonakeg Coyutla (totonaca Coyutla) komzet gant tro-dro da 30.000-40.000 den e Puebla e Mec'hiko (1982).
Hadzaeg
Rummadur
Gwelet e vez alies an hazdaeg evel ur yezh goiek-sanek asambles gant e amezeg sandaweg peogwir en deus klikoù. Nebeut-tre a c'herioù boutin a zo etre an hazdaeg, ar sandaweg hag ar yezhoù koiek-sanek ha diasur eo e rummatadur.
Bizhui-an-Dour
Bizhui pe Bizhui-an-Dour, pe c'hoazh Bieuzhi(-an-Dour) (Bieuzy e galleg), a oa ur gumun eus Breizh, e kanton Pondi, e departamant ar Mor-Bihan.
Peoc'h
Ar peoc'h a vez implijet evit mennegiñ un aer-gelc'h sioul pe habask e lec'h ma ne vez ket a drubuilhoù, a difreterezh pe a dabutoù. Gwechoù 'zo e vez priziet ar peoc'h evel ur pal kevredigezhel ha politikel.
Bizhui-an-Dour
Douaroniezh
War lez ar Blavezh emañ Bizhui.
Peoc'h
Er mitologiezh gresian e oa Eirene un doueezh o skeudenniñ ar Peoc'h.
Bizhui-an-Dour
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Peoc'h
Termenadurioù
Evit ar sokiologiezh ez eo ar peoc'h un emglev kenseurtiezh etre an holl dud o vevañ er gevredigezh. Ne dalvez ket n'eus ket a zivizoù er gevredigezh, met bep tro e vezont diskoulmet er sioulder hag en ur prederiañ, dreist-holl dre an eskemm.
Bizhui-an-Dour
kantved
Bodet e oa gant Pluniav d'ar 1 a viz Genver 2019 evit ober ur gumun nevez : Pluniav-Bizhui.
Brezhoneg
D'ar 26 a viz Genver 2016 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Peoc'h
Termenadurioù
Ar peoc'h etre ar broadoù a zo pal un toullad tud hag aozadurioù, evel m'eo bet KAB pe hiziv c'hoazh ABU.
Ostilhoù hag aozañ doareoù evit ar peoc'h
E kerzh ar bloavezhioù ziwezhañ ez eus bet krouet un nebeud Skolioù-Veur a beoc'h, evel Skol-Veur evit ar peoc'h gant ABU, er Costa Rica (UPEACE), Skol-Veur ar peoc'h e Brasilia (UNIPAZ), pe Skol-Veur a beoc'h Namur, Kreizenn bedel evit ar peoc'h e Verdun.
Roet e vez kentelioù hag aozet e vez eskemmoù gouiziegezhioù pe chemet gant ar pal ledanaat obererezhioù hiniennel pe a-stroll war pe evit ar peoc'h. An aozadurioù-mañ a ra gant an ekologiezh hollek, kement hag an ekologiezh diabarzh, sokial hag evit an endro. Ganto e vez kaoz ivez eus leuskel an traoù da vont evit mont er-maez eus kelc'hiad didermen ar veñjañs pe vendetta Elles intègrent aussi la notion de résilience, pour sortir du cycle infernal de la vengeance ou vendetta.
Un toullad ANG anvet "denegour" a labour ivez evit ar c'henwerzh reizh, pe evit ma vefe muioc'h a justis, pe c'hoazh evit an adunvanidigezh etre ar bobloù ha neuze kempenn distrujoù ar gwallreuzoù naturel, ekonomikel, soudardel pe sokial. Evel Green cross, da skouer, bet krouet gant Mikhaïl Gorbatchev goude ar Glasnost ha fin URSS.
Ne c'hell bezañ tizhet ar peoc'h en ur bobl (pe e meur a hini) nemet gant un emzalc'h youlek a-berzh an holl. Ha dre-se eo ar peoc'h ur pal diaes-tre da dizhout. Ouzhpenn d'an holl aozadurioù-se ez eus paotred ha merc'hed gant ar spi e vo gweloc'h an dazont eget n'eo bet an amzer dremenet.
Peoc'h etrevroadel
Ar peoc'h etre holl broadoù ar bed eo pal ar Broadoù Unanet.
Trefesgob
Llangadwaladr Trefesgob, pe Trefesgob (Bishton pe Bishopston e saozneg, a vefe Treneskob e brezhoneg) zo ur gêriadenn er reter da Casnewydd, e kreisteiz Kembre.
Yezhoù toukanoek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù toukanek enni 25 yezh komzet gant pobloù-orin e Kolombia dreist holl.
Roue Marc'h
right|thumb|"Roue Marc'h Kernev-Veur", skeudenn gant Howard Pyle (1905). Ar roue Marc'h (Margh e kerneveureg, Marcus (Cunomorus) e latin),
Gallout a rafe anv ar roue kerneveurat dont eus hini ur roue brezelour a orin brezhon-roman, Marcus e anv, mesket gant mojennoù koshoc'h diwar-benn kezeg.
Augusto Pinochet
Augusto José Ramón Pinochet Ugarte [] a zo bet ganet d'an 25 a viz Du 1915 e Concon, nepell a Valparaíso (Chile) ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 2006 e Santiago de Chile (Chile).
Morzigell ar reier
Morzigell ar reier (Apodemus mystacinus) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev e gevred Europa, er Reter nesañ hag Arabia.
Augusto Pinochet
Milour, jeneral ha politikour chilean. Penn-Stad Chile adalek an 11 a viz Gwenholon 1973 betek 1988.
Eskişehir
Eskişehir (Kêr gozh e turkeg) zo ur gêr durk e kornôg Anatolia, kêrbenn proviñs Eskişehir.
War-dro 600.000 annezad zo enni.
Joel Lautier
right Joel Lautier a zo bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1973 e Scarborough (Kanada).
Mestr c'hoarier echedoù gall.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Kampion echedoù gall e 2004 ha 2005.
E renk Elo a oa 2678 e miz Genver 2005, pezh a lakae anezhañ 24vet c'hoarier ag ar bed, ha 2657 e miz Here 2007.
E wellañ renk Elo a voe 2687 e miz Genver 2002.
Bez-kadoriad Kevre gall an Echedoù.
Dimezet eo bet gant Almira Skripchenko adalek 1996 betek 2001.
Kreiz Breizh Elites
thumb|Logo ar Kreiz Breizh Elites Ar C'hreiz Breizh Elites a zo ur redadeg war varc'h-houarn a-dennadoù hag a zo aozet e Kreiz Breizh e miz Gouere. Krouet eo bet er bloavezh 2000. En UCI Europe Tour emañ abaoe 2008, er rummad 2.2. An aozer eo Alain Baniel. A-raok abadenn 2007 e oa anvet Kreiz Breizh Espoirs dre ma oa ur redadeg evit ar rederien hag a oa nebeutoc'h eget 23 bloaz.
Morzigell ar c'hoadeier
Morzigell ar c'hoadeier (Apodemus sylvaticus) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev en Europa hag e hanternoz Afrika.
Kelliwik
Kelliwik (saozneg : Callington) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 4 783 a dud o chom eno met war a seblant eo aet kalz war gresk er bloavezhioù diwezhañ betek tizhout ur 6 000 a dud.
Laz-kanañ
Ul laz-kanañ a zo ur strollad tud o kanañ a-gevret ha graet gant kement a dud ma c'heller bodañ. Peder mouezh pennañ a vez alies en ul laz-kanañ : mouezh sopran, mouezh alti, mouezh tenor ha mouezh boud. Pa vez ar pevar rumm asambles e vez anv eus ul laz-kanañ SATB.
1793
Diwar-benn bloavezh 1793 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Sphenodontidae
Sphenodontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ an tuataraed.
Chom a ra ur genad hepken gant spesadoù bev ennañ: Sphenodon.
Anatidae
Anatidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned hag a ya ar gwazi, an houidi hag an elerc'h d'ober anezhañ, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a ur genad (bev c'hoazh) ha hanter-kant d'ober ar c'herentiad :
James Joyce
James Augustine Aloysius Joyce (iwerzhoneg Séamus Seoighe; ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1882 ha marvet d'an 13 a viz Genver 1941) a oa ur romantour hag ur barzh iwerzhonat divroet a seller outañ evel unan eus ar skrivagnerien eus an o deus bet al levezon ar brasañ. Anavezet eo dreist-holl abalamour d'e romant Ulises. E oberennoù pennañ zo un dastumad danevelloù anvet Tud Dulenn (1914) ha romantoù : Dedalus (1916), Ulises (1922), ha Finnegans Wake (1939) hag ar romant Poltred eus an Arzour en e zen yaouank zo hogos ur buhezskrid (1916).
Daoust dezhañ da vezañ tremenet ar pep brasañ eus e vuhez e diavaez Bro-Iwerzhon ez eo gwriziennet start e ved faltaziek e kêr Dulenn hag a bourchas dezhañ al leurenn hag ar pep brasañ eus an danvez evit e skridoù faltazi. Adkavout a reer en e oberenoù eñvorennoù e vuhez : e diegezh, an darvoudoù, mignoned (hag enebourien) eus amzer ar skol hag eus hini ar skolaj.
Morzigell voc'h velen
Ar vorzigell voc'h velen (Apodemus flavicollis) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev en Europa.
Neolitik
Neolitik pe Nevezoadvezh ar Maen a vez graet eus mare diwezhañ ar Ragistor, a-raok penn-kentañ rik an Istor, a grog gant an Henamzer, pe Oadvezh an Arem.
Diaes eo lakaat harzoù resis d'ar prantad-mañ. Peurvuiañ e vez lavaret ez echu etre ar bloaz 8000 a-raok Jezuz-Krist hag ar bloaz 3000 a-raok Jezuz-Krist.
Ne vern al lec'hioù ar c'hemmoù a oa bet bliv ha don, setu perak e vez lod istorourien o komz eus ur « reveulzi neolitik ». Emled an neolitik a zo bet unan pazenn ha pazenn, gant deiziadoù disheñvel hervez al lec'hioù.
D'ar poent ma krogas an dud da zilezel ar c'hutuilh, ar pesketa hag ar chase evit labourat an douar eo ez eas buan ar c'hemmoù da-heul e dibenn Oadvezh ar Maen.
Lez (stêr)
Al Lez zo ur stêr e kornôg Bro-C'hall, a zo Loir e galleg. Tremen a ra dre Vendôme ha La Flèche. Adstêr eo d'ar Sarthe e-kichenik Anje.
Kumunioù treuzet
Daou zepartamant gall a denn o anv anezhañ : al Loir-et-Cher hag an Eure-et-Loir.
Bro Flondrenn al Lez
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor da Vro Flondrenn al Lez.
Mazingarbe
Mazingarbe a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Denizli
Denizli zo ur gêr e kornôg Turkia, kêrbenn proviñs Denizli.
War-dro 500.000 annezad zo enni.
Entrena
Entrena zo ur gumun e proviñs La Rioja en Spagn.
Diyarbakır
Diyarbakır (Amed e kurdeg) zo ur gêr vras e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Diyarbakır. D'ar Gurded eo kêrbenn Kurdistan Turki.
War-dro 600.000 annezad zo enni.
Stredell
Stredell (Étrelles e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Trevadennoù
.
Stêr Rhymni
300px|thumb|Ar stêr Rhymni ha Coed Craig Rupera en a-dreñv. Ar Stêr Rhymni zo ur stêr vihan e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref sirol Caerffili ha Caerdydd.
Redek a ra a-hed Cwm Rhymni da-vetek aber an Hafren nepell diouzh Caerdydd.
Darn eus red ar stêr a ra an harz etre kontelezhioù Caerffili ha kontelezh Casnewydd: gwechall e oa an harz etre Sir Forgannwg ha Sir Fynwy kozh.
Tremen a ra dre ar c'hêrioù-mañ, pe nepell diouto:
Bresse
Bresse zo ur vro gozh eus Bro-C'hall, stag outi abaoe 1601. A-raok e oa lod eus Bro-Savoia.
Anavezet eo dreist-holl:
Yezh ar vro eo ar frankoprovañseg (pe arpitaneg).
El lec'hanvadurezh
Kavout a reer an anv en anvioù kumunioù:
-en Ain (departamant): :
-e Jura (departamant):
-e Saône-et-Loire:
Dr (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Dr, dr implijet gant ar c'hanakeg evit skrivañ ar son kensonennel [d].
Henegipt
Henegipt zo anezhi ur sevenadurezh kozh e biz kevandir Afrika, bodet a-hed ar stêr Nil, en ur vro anvet Egipt hiriv. Eus ar bloazioù 3000 kent JK betek 332 kent JK e padas sevenadurezh Henegipt.
Sevenadurezh an Nil
Soliet e oa berzh ar sevenadurezh-mañ war ar stêr Nil, a zegase ul lec'hid strujus bep bloaz war barkeier he zraoñienn, a-drugarez d'an dourgreskoù.
Kevredigezh Henegipt
Daou brantad a gaver en istor Henegipt : hini an Rouantelezhioù (betek 2000 a-raok J.-K.) ha hini ar Faraoned (etre 2000 ha 332 a-raok J.-K.).
Hanter Den-Hanter Doue e oa ar Faraon. Abalamour da se eo e voe savet ar piramidennoù ken brudet. Abalamour da se ivez e oa diharz e c'halloud, ha kriz alies.
Dizingal-tre eo urzhaz ar Stad henegiptad : dindan ar faraon edo ar vizir, a oa ur seurt maodiern kentañ, ha dindanañ ur bern amaezhidi : ar skribed. Rannet eo an dud e tri rummad diforc'h mat :
Israelidi a oa un darn eus ar boblañs-se, a zivroas da ziazezañ Israel.
Sz (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Sz, sz implijet gant an hungareg evit skrivañ ar son kensonennel /s/, rak implijet e vez al lizherenn s hec'h-unan evit ober diouzh ar son /ʃ/ (kevatal da ch hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
Penntorr
Penntorr (saozneg: Torpoint) a zo ur gêr a Gernev-Veur e rannbarzh Karadon nepell diouzh Plymouth en tu all d'ar Stêr Tamer. E 2001 e oa 8.633 a dud o chom eno.
Gevellet eo Penntorr gant Benoded.
Olaberria
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Olaberria e [[Gipuzkoa]]
Sloveneg Karintia
thumb|100px|left|Banniel Slovened Karintia Ur yezh indezeuropek eus is-skourr yezhoù slavek ar c'hreisteiz eo Sloveneg Karintia (sloveneg: Koroško), yezh slovened Karintia (sloveneg: Koroški Slovenci). Komzet e vez e stad kevredet Karintia en Aostria hag e rannvro Karintia e Slovenia gant 80 000 bennak a dud.
Olaberria
Olaberria zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Corra Linn
thumb|right|300px| [[Corra Linn.]] Corra Linn zo ul linn (ger skotek) pe ul lamm-dour war ar stêr Clyde e Bro-Skos, hag an hini uhelañ eus ar e zo anvet  Lammoù-dour ar stêr Clyde.
Sloveneg Karintia
Teir rannyezh a zo:
Fables choisies de La Fontaine traduites en vers bretons
Fables choisies de La Fontaine traduites en vers bretons, zo ul levr embannet e Montroulez, e 1836, ha skrivet gant Pierre Désiré de Goësbriand, un noblañs a Vro-Leon, maer Lannurvan.
Adembannet eo bet gant La Découvrance e Saozon-Sevigneg, e-tal Roazhon, e 1997, adwelet ar yezh gant Yann Mikael. N'ouzer ket petra zo bet "adwelet" resis, ha chom a ra da welout a dost ha kemmet ez eus bet gerioù er skrid.
Plijout a raio da lod keñveriañ e skrid An Anevaled klañv gant ar Vosenn, gant skrid Eozen Kombod, Al Loened klañv gant ar Vosenn. Setu linennoù diwezhañ Goesbriand: Setu linennoù diwezhañ Kombod:
Baot
Ar baoted eo ar stlejviled a ya d'ober an urzhiad Testudines.
Kerentiadoù
Ar spesadoù bev hiriv an deiz zo renket e daou isurzhiad ha 14 kerentiad.
Kendalc'h Vienna
Kendalc'h Vienna zo ur c'hendiviz ma voe bodet diplomated eus broioù kreñvañ Europa etre miz Du 1814 ha Mezheven 1815 goude ma voe trec'het an impalaer Napoleone Buonaparte gant o armeoù. Fellout a rae dezho lakaat ar peoc'h hag adlakaat urzh, an urzh kozh, goude an dizurzh lakaet gant Napoleon en Europa gozh. Kaoz a voe eus harzoù ar stadoù, eus an eskemmoù dre vor, lakaat fin d'ar morianeta (hep paouez gant ar sklavelezh) hag eus neptuadur Suis ha hini Savoia.
Jacopo Tintoretto
thumbnail|right|200px|Emboltred Tintoretto. Tintoretto, pe Jacopo Tintoretto (1518-1594), zo ul livour italian, eus ar, unan eus re vrudetañ skol Venezia, hag an diwezhañ eus livourien veur an Azginivelezh italian.
E anv
Jacopo Comin e oa e wir anv. Kement-se ne oa ket anavezet ken e oa bet kavet gant Miguel Falomir, penn kevrenn al livouriezh italian e Mirdi ar Prado, e Madrid, hag embannet a-benn ar fin da-geñver diskouezadeg veur oberennoù Tintoretto e mirdi ar Prado.
En yaouank e veze graet Jacopo Robusti anezhañ, war-lerc'h e dad, abalamour ma oa un den kreñv a'r c'hreñvañ, hag en devoa difennet perzhier Padova a-enep soudarded an Impalaer santel. Dont a ra e lesanv Tintoretto eus micher e dad, Battista Robusti, a laboure en ul liverezh dilhad ("tintorìa" en italianeg).
E yaouankiz
Ganet e oa d'an 29 a viz Gwengolo e 1518 e Venezia, hag eno e varvas d'an 31 a viz Mae 1594.
Diskibl e oa d'al livour meur Tizian. Diouzh a lavarer e oa trec'h d'e vestr evit c'hoari gant al livioù hag ar skeudoù. Marteze eo se zo kaoz ma ne chomas nemet un toullad mizioù gant ar mestr. Troet e oa gant doareoù ar mannierismo toskan ha roman a veze skignet e Venezia gant tud evel Sansovino, Salviati ha Schiavone.
Il Furioso a veze graet anezhañ abalamour d'an nerzh a zispigne da livañ. E zoare da implij ar gouloù a rae anezhañ ur rakbarok en ur stumm. E-touez e oberennoù brudetañ emañ an aridennad livadurioù diwar-benn buhez Jezuz ha Mari e skol San Rocco.
Meur a oberenn zo bet skrivet gant Jean Paul Sartre diwar-benn Tintoretto. Bri a zouge da Michelangelo Buonarotti a levezonas e zoare da dresañ.
Oberennoù brudetañ Tintoretto eo al livadurioù en deus graet eus buhez Jezuz hag ar Werc'hez, er Scuola Grande di San Rocco, ma voe anvet da ginkler ofisiel anezhi en 1564.
Boukaner
thumb|right|Ur boukaner (titl : Buccaneer of the Caribbean) ijinet gant [[Howard Pyle, en e levr Howard Pyle's Book of Pirates]] Ur boukaner (eus boukan, grilh pe kloued koad, kig mogedet e rannyezh indianed an Inizi Karib) a zo da gentañ penn anv ur chaseour a chasee ejened gouez e koadoù Enez Hispaniola (Saint-Domingue gouez d'ar C'hallaoued) pe en ouf Campeche, war douar-bras Amerika, e ledenez Yucatán, hag a voukane (da lavaret eo sec'hiñ ha mogediñ) ar c’hig anezho. En enez La Tortue e werzhent o marc'hadourezh avat pa ne deue ket ar brenerien d'o bete.
Ledanaet e voe implij ar ger, hag e voe implijet evit taolenniñ an holl vorlaeron a voe kavet stank en Amerika. Al lod brasañ anezho a oa kantreidi c’hall pe norman hag en em stalias en enezenn e dibenn ar XVIvet kantved, padal e oa perc’hennet Saint-Domingue gant ar Spagnoled. Eno e prientent krec’hin an ejened hag e werzhent anezho en Europa. Daoust ma voe peurlazhet an holl ejened-se gant ar Spagnoled e chomas boukanerien en enezenn hag e krogjont da breizhata war vor. Ma c'hoarveze dezho kemer perzh en un ergerzhadeg bennak, ne oa ket o obererezh pennañ avat.
Ur gouarnour gall a voe kaset war al lec’h e 1665.
Ploueg-ar-Mor
Ploueg-ar-Mor a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, en departamant Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
En glazur e deirwern en aour goueliet ha flammet en argant, war ur mor geotet, e gab en erminoù
Lannales
Lannales (saozneg: St Germans, diwar anv iliz Sancti Germani) a zo ur gêr e reter Kernev-Veur e rannbarzh Karadon war lez aber ar stêr Tamer. Bevañ a rae tud ar gêr-mañ diwar ar pesketaerezh betek an ha kenderc'hel a rae ar porzh da zegemer marc'hadourezh evel keuneud ha glaou betek ar c'hantved diwezhañ.
Espírito Santo (stad)
<hr noShade />
1902
Diwar-benn bloavezh 1902 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Espírito Santo (stad)
Stad Espírito Santo (Estado do Espírito Santo e portugaleg) zo unan eus ar 27 unanenn gevreet a zo e Brazil. Er gevred emañ, en arvor ar Meurvor Atlantel. Vitória eo ar gêr-benn. Krouet e voe e 1889.
Lannales
E Lannales e oa lec'hiet sez Eskob Kernev-Veur betek ma oa bet enteuzet an eskopti gant hini Exeter e 1050.