cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Proviñs Britannia
Troiad ar bloaz 54
En e eil ergerzhadenn e tegasas Julius Caesar nerzhioù kalz brasoc’h gantañ, ha kregiñ a reas da bediñ pe da c’hourdrouz ar meuriadoù, evit ober dezho paeañ un truaj ha reiñ gouestlidi, ma felle dezho chom e peoc’h. Lakaet e voe Mandubracius, ur roue a-du gant ar Romaned,e penn an d/Trinovantes hag e gevezer Casivellaunus a voe rediet da sujañ dezhañ. Kaset e voe gouestlidi gant an arme, met daoust ha paeet e voe an truaj ur wezh ar Romaned kuit, n’emañ ket a-du an istorourien etrezo war ar c’hraf-se.
A-drugarez d’an div zilestradenn-se eta e oa sujet ar meuriadoù amezek ha lakaet rouanez a-du en o fenn. Ne oa dañjer ebet ken evit proviñs Galia. Kalz roueed a oa degemeret e Roma gant Augustus hag e warlerc’hidi. E hon oadvezh, marc’hadourien roman en em strewas er vro gant asant ar meuriadoù brezhon. Digor e oa an hent d’ar c’hoantadennoù roman.
E 39, bodet soudarded gant Caligula e Portus Itius (Boulogne-sur-Mer), e voe roet urzh gantañ da sevel un tour-tan divent e-giz p’en dije bet c’hoant da aloubiñ an enezenn, met da c’houde e tilezas e vennozh hep gouzout da zen petra oa kaoz.
Aloubadenn 43
E 43 eus hon oadvezh, e fellas d'an impalaer Claudius terriñ levezon an drouized. Soñjal a rae gantañ e c'hallent unaniñ an eneberezh ouzh Roma e Galia adalek an enezenn e-lec’h ma vezent stummet ivez e santualoù bras evel hini Mona. Levezonet e oa kalz ivez, evel boaz, gant c’hoant ar varc’hadourien roman o doa gellet gwelet pinvidigezh ar vro a-dost.
War-zigarez e oa bet diskaret ar roue Verika gant ar Gatuvellauni, e kasas pevar lejion en tu all d’ar mor : an IIvet Augusta, an IXvet Hispana, ar XIVvet Gemina, hag an XXvet Valeria Victrix, renet gant Aulus Plautius, bet gouarnour Pannonia, Flavius Vespasianus, a voe impalaer diwezhatoc'h, hag Osidius Geta. Soñjal a ra an istorourien e oa war-dro 40 000 soudard en arme a gemeras kreisteiz an enezenn, etre 43 ha 47. Dont a reas an impalaer Claudius e-unan betek Britannia, evit gallout lidañ e drec’h e Roma ha kemer an titl meur a v-« Britannicus », a roas d’e vab ivez.
Gant Vespasianus ez eas pelloc'h an aloubadeg.
An aloubadenn o kenderc’hel
Dindan an impalaer Vespasianus e krogas an aloubadeg en-dro. Biskoazh ne zeuas ar Romaned a-benn da aloubiñ an enezenn penn-da-benn ha n'ae ket ar broviñs larkoc’h evit moger Hadrian en norzh. Disuj e chomas ar Bikted e Kaledonia. Ar strivoù a vije bet ret evit aloubiñ ar vro-se a oa brasoc’h evit ar gounid a oa da gaout. Re baour e oa Kaledonia ha re vellus e oa ar meuriadoù eno. Ne oa abeg ebet da gas ur brezel hir ha koustus da benn. Dizalc’h e chomas Iwerzhon (Hibernia) ivez.
Atoll Bikini
Kavout Bikini
Emañ Bikini e norzh-gwalarn Inizi Marshall.
Proviñs Britannia
An aloubadenn o kenderc’hel
Abalamour ma ranked argas tagadennoù ar Bikted hag evezhiañ ar meuriadoù sujet a-nevez e oa ret d’ar Romaned derc’hel tri lejion (da lâret eo etre 20 000 ha 30 000 den) er broviñs. Dont a reas eta da vezañ ur broviñs impalaerel, renet diouzh Camulodunum (Colchester), Eburacum (York) pe marteze dija diouzh Londinium (Londrez), gant ur legad bet koñsul dija abalamour d’an armeoù a oa da ren.
An takadoù merañ
Tra ma’z eo chomet un tamm emrenerezh gant ar rouantelezhioù-pratikoù e voe aozet ar peurrest eus ar vro hervez an urzh roman.
Ar c'hêrioù
Da-heul an aloubadenn e voe savet keodedoù roman nevez war dachenn ar meuriadoù evel re an Atrebates, an d/Trinovantes, an Iceni, ar g/Coritani, an Ordovices, an Demetae hag ar v/Brigantes. A-wezhioù e oa ur gêr dija ha diorroiñ a rae ar gêr roman-ha-brezhon e-kichen (evel e Calleva, Verulamium, Camulodunum...). A-wezhioù, e veze krouet ur gêr nevez hag e veze dilec’hiet ar boblañs (evel e Noviomagus, Durovernum, Corinium...). N’ouzer ket da vat e pe lec’h emañ kêrbenn ar broviñs d’ar mare-se. Lod a soñj ez eo Londinium (Londrez), fontet e-kerzh ar c’hentañ kantved – lod all a soñj e oa Camulodunum pe Eburacum.
Kêrioù eus proviñs Britannia (anvioù latin) :
Goloet e oa ar vro gant un niver a hentoù ha meret e veze gant un niver a dud dindan ar stad. E darempred e oa ar broviñs gant Naoned ha Bourdel dre porzhioù Domnonea (Kerneveur) ha gant Portus Itius (Boulogne-sur-Mer) war an douar-bras dre porzh Douvres.
Bras e oa obererezh ar mengleuzioù. Ezporzhiet e veze aour, plom arc’hantus, staen hag houarn ha glaou memes.
Ar romanekadur
Yezh ar galloud hag ar vistri e oa al latin. Bras-kenañ e oa levezon sevenadurel an impalaeriezh. Kalz Romaned pe tud eus an impalaeriezh a oa o chom e Britannia ivez. E latin ez aent an eil d'egile evel-just. Abalamour da se ez eo en em ledet implij ar yezh-se.
Koulskoude ne voe ket ken don al latinekadur hag e Galia en tu all da gornad Londrez. Chom a reas bev ar sevenadur keltiek e-maez ar c’hêrioù bras ha dreist-holl e bro an Ordovices hag en hini ar Silures (Kembre hiziv) e lec’h ma ne oa ket ken kreñv levezon ar Romaned. Kenderc’hel a reas ar Vrezhoned da gomz o yezh, ar brezhoneg, ( a vez lavaret predeneg a-wechoù) daoust ma voe latinekaet ar renkadoù uhel.
"E gwirionez, ne voe ket heñvelekaet pobladoù ar vro ouzh an alouberien. Ur yezh estren e chomas al latin, a oa ret evit an darempredoù gant ar Romaned. Latinekadur ar c’hêrioù a voe brasoc’h, met ne voe ket a-walc’h evit cheñch yezh an annezidi". Tacitus, Buhez Agricola
Kalz gerioù latin a dremenas koulskoude e yezh ar Vrezhoned evel ma c’hoarvez atav pa vez kalz tud divyezhek. Abalamour da se moarvat eo heñvel deizioù ar sizhun er yezhoù predenek.
Landrethun-lès-Ardres
Landrethun-lès-Ardres a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Regensburg
Kanol european Roen-Main-Danav
Porzh brasañ Bavaria eo hini Regensburg. Ur porzh stêrioù eo, lec'hiet war ar ganol european Roen-Main-Danav. E 2003 e voe treuzksavet 6 681 000 tonenn drezañ. Ur porzh implijet da dreuzkas madoù etre Mor an Hanternoz ha reter Europa eo.
Hentoù evit ar marc'hoù-houarn
E-kreiz meur a hent evit ar marc'hoù-houarn emañ Regensburg : hini an Danav, hini Waldnaabtal/Naabtal (a gas eus Bärnau da Regensburg) hini ar Regental (eus Regensburg da Eisenstein), hent al Limes (eus Bad Hönningen da Regensburg) ha hini Falkenstein-Festpiel-Chambtal (eus Regensburg da Furth im Wald).
700px|center|Regensburg
Tatou nav roudenn
An tatou nav roudenn (Dasypus novemcinctus) a zo ur bronneg hag a vev e Norzh, Kreiz ha Suamerika.
Doareoù pennañ
Etre 35 ha 55 cm eo hirder e gorf hag etre 25 ha 45 cm hini e lost.
En em vagañ a ra diwar merien, evned ha frouezh. Toullañ a ra garidennoù hir.
Latveg
Yezh ofisiel Latvia eo al latveg. Dindan an anvioù latvieg ha letoneg ez eo anavezet ar yezh ivez. War-dro 1,4 milion a dud a gomz latveg e Latvia, ha 150 000 e broioù all. Komzet e vez latveg gant kalz tud evel yezh estren, ur perzh dibar evit ur yezh vihanniver. Abalamour da bolitikerezh yezh Latvia e vez komzet latveg gant tro-dro da 30 % eus ar vinorelezh kenelel (924 000 den enni). O kreskiñ emañ implij al latveg er vuhez pemdeziek.
Ur yezh valtek eo al latveg, kar d'al lituaneg, daoust ma ne c'hall ket komzerien an eil yezh hag eben en em gompren.
Embannet e voe un destenn e latveg evit ar wezh kentañ er Gwalarn e kreiz ar 16vet kantved, gant eiladur ar Pater noster e latveg e-barzh Cosmographia Universalis Sebastian Münster, e lizherennoù latin.
Dezverkadur
En em gavout a ra al latveg e rumm baltek familh ar yezhoù indezeuropek. Unan eus an div yezh valtek bev gant ur statud ofisiel eo (an hini all o vezañ al lituaneg). Dalc'het o deus al latveg hag al lituaneg kalz perzhioù eus morfologiezh anvioù ar rakyezh, daoust dezho kaout perzhioù nevez a-fed fonologiezh ha morfologiezh ar verb, al latveg o kaout perzhioù nevesoc'h evit al lituaneg.
Rannyezhoù
Teir rannyezh latvek a zo: ar rannyezh livonek, ar rannyezh latgalek ha rannyezh ar c'hreiz. Rannet eo rannyezh Livonia etre rannyezh ar Vidzeme ha rannyezh ar c'hKurland (anvet ivez tāmnieku pe ventiņu). Rannyezh ar c'hreiz, diazez al latveg a-vremañ a zo rannet etre rannyezh ar Vidzeme, ar rannyezh kuronek ha an hini semigallek. Arabat eo droukveskañ ar rannyezhoù latvek gant al livoneg, ar c'huroneg, ar semigalleg hag ar seloneg, a zo yezhoù all.
Rannyezh Livonia
Levezonet e voe rannyezh Livonia muioc'h evit al latveg e rannvroioù all Latvia gant gwiskad-dindan al livoneg. Daou bouez-mouezh a ro e rannyezh Livonia. E Kurland ez a ar vogalennoù berr e fin ar gerioù da get, pa'z a ar vogalennoù hir war verraat. E pep gour hag e pep niverenn ne vez implijet nemet ur stumm eus ar verb. An anvioù tud en daou c'hour a vez deveret gant an dibennoù - els, -ans. Er rakgerioù ez a i. e. da e. Abalamour d'an treuzannezañ ha da implij ur yezh standard eo aet ar rannyezh-se war wanaat. Ganet e voe diwar Livoniz a grogas da gomz latveg hag a deuzas yezhadur al livoneg el latveg.
Rannyezh ar c'hreiz
Rannyezhoù ar Vidzeme ha Semigallia a zo tostoc'h an eil ouzh eben eget ouzh ar rannyezh guronek, a implij doareoù koshoc'h. Tri bouez-mouezh a zo e rannyezh ar c'hreiz. E rannyezh Semigallia e vez implijet ŗ c'hoazh.
Latvegerien arallyezh
Abalamour da istor al latveg e vez komzet gant kalz tud o deus ur yezh-vamm all, e-keñver al latvegerien a-vihanik. 900 000 a dud estren pe minorelaet a zo e Latvia: Rusianed, Belarused, Ukrainiz, Poloniz, hag all. Mont a reas an darn vrasañ anezho da Latvia pa oa eus ar vro ur republik soviedel, etre 1940 ha 1991, ouzhpenn ar minorelezhioù a oa en tiriad a-raok. Hervez ur sontadeg nevez e lavar 60 % eus minorelezhioù Latvia e komzont latveg flour. Komzet e vez al latveg flouroc'h gant rummadoù yaouankañ ar minorelezhioù.
Ranket o deus ar minorelezhioù e Latvia ober gant al latveg dre ma oa ay yezh ofisiel nemeti er riez, ma teue er penn-kentañ en deskadurezh, ma oa ar yezh nemeti implijet er velestradurezh ha ma voe cheñchet sell ar gevredigezh war ar rusianeg goude fin an Unaniezh Soviedel. Da skouer e resevas skolioù-meur goulennaouegoù eus studierien da zont o doa bet un deskadurezh divyezhek e skolioù evit ar minorelezhioù, e 2007 evit ar wezh kentañ. Ret eo bezañ flour e latveg e kalz micherioù.
Dasparzh geografel ar yezh
Yezh-vamm 1,4 milion a dud e Latvia eo al latveg, e-lec'h ma'z eo yezh ofisiel, ha tost 500,000 a dud en estrenvro.
Yezhadur
Pouezhmouezhiet e vez, war-bouez un nebeud ezreolderioù, war ar silabenn gentañ. N'eus ger-mell ebet e latveg. Urzh diazez ar gerioù eo Rener Verb Renadenn; koulskoude eo frank a-walc'h urzh ar gerioù.
Anvioù-kadarn
Dibenn an anvioù gourel a zo, war-bouez un nebeud ezreolderioù, -s, -is pe -us, dibenn an anvioù gwregel a vez -a pe -e. Un nebeud gerioù gwregel o deus un dibenn gant -s, da skouer govs "buoc'h" pe pils "kastell". Dre-se ez eus kalz ezreolderioù e yezhadur al latveg.
Evit an anvioù gourel ez eus peder dro-anvioù, evit ar re wregel ez eus tri. Kavout a reer an Nominativ (Nominatīvs), ar Genitiv (Ģenitīvs), an Dativ (Datīvs) an Akuzativ (Akuzatīvs) al Lokativ (Lokatīvs) an Instrumentel (Instrumentālis) hag ar Vokativ (Vokatīvs). An div dro diwezhañ ne vezont ket kavet alies dre ma c'heller erlec'hiañ an Instrumentel gant an doare ar + Akkusativ, hag ar Vokativ a saver en ur lemel ar -s en anvioù gourel pe ar -š pe -a evit ar stumm bihanaat.
Skouerioù:
Verboù
Dibenn ar verboù a zo -ēt, -āt, -īt, -ot pe -t. En trede gour eo hevelep atav an dibennoù an niver unan hag an niver lies. Tri rummadoù displegadur a zo.
Skouer: ur verb eus an eil rummad, gribēt ‘mennout’
Araogennoù
Gallout a reer merzout a vez heuliet dre ret pep araogenn en niver unan gant un dro-anv resis (goude pie "da, e-kichen..." da skouer e kaver atav ar Genitiv), er c'hontrol e vez heuliet pep araogenn gant an Dativ. Er skouer-mañ e lavarer „e-ti ar mignon“ pie drauga, met „e-ti ar vignoned“ pie draugiem.
Tatou bras blevek
An tatou bras blevek (Chaetophractus villosus) zo ur bronneg a vev e Suamerika (Bolivia, Chile, Paraguay hag Arc'hantina).
Latveg
Reizhskrivadur
Skrivet e oa bet al latveg e reizhskrivadur ar Gwalarn, da gentañ gant ur sistem diazezet war pennaennoù ar fonetik alamanek, pa veze rannyezh Latgalia skrivet gant harp pennaennoù ar reizhskrivadur polonek. E deroù an 20vet kantved e voe erlec'hiet ar sistem-se gant ur sistem azasoc'h e-keñver ar fonetik, en ur implij al lizherenneg latin kemmañ un disterañ.
Reizhskrivadur standard
Bremañ ez eus 33 lizherenn e lizherenneg al latveg:
Implijout a ra al lizherenneg latvek arnevez 22 lizherenn digemm eus al lizherenneg latin (an holl estreget Q, W, X ha Y). Ouzhpennet e vez c'hoazh unnek lizherenn dre gemmoù. Gallout a ra al lizherennoù vogalennoù A, E, I ha U kaout ur makron da ziskouez an hirder, ar lizherennoù digemm o vezañ berr. Gallout a ra al lizherennoù C, S ha Z, a zistager en o furm digemm, ha  kaout ur c'haron. Distagañ a reer al lizherennoù merket, Č, Š ha Ž, ha. Skrivañ a reer al lizherennoù Ģ, Ķ, Ļ ha Ņ gant ul lostig a-zindan (pe a-us al lizherenn vunut g). Stummoù kemmet (staoniekaet) eus G, K, L ha N int ha skeudenniñ a reont ar soniadoù, , ha. Ouzhpenn a reer lizherennoù d'al lizherenneg standard-mañ e rannyezhoù latvek.
Kenglotañ a ra hogozik peurvat ar grafemoù hag ar fonemoù latvek. Pep fonem en deus e lizherenn, neuze n'eo ket ret d'al lenner deskiñ penaos e tistager ur ger, n'en deus nemet distagañ anezhañ. Tri zireizhder a zo nemetken, a c'hellfe lakaat unan bennak da zistagañ a-dreuz. An hini kentañ a zo al lizherenn E hag he furm hir Ē, a implijer evit skrivañ div soniad evit furm berr pe hir eus pe. Al lizherenn O a verk an berr pe hir, hag ivez an diftongenn. Skrivañ a reer an teir soniad-mañ O, Ō ha Uo e latgaleg, hag Latviiz zo a stourm evit ma vefe graet kement-se e latveg standard. Koulskoude e vez arguzet gant an darn vrasañ eus ar yezhourien latvek ne gaver o ha ō nemet e gerioù amprestet diwar yezhoù all, Uo o vezañ ar fonem latvek a-orin nemetañ. Tennet e voe an divlizherenn Uo e 1914, hag al lizherenn Ō n'eo ket bet implijet el lizherenn latvek ofisiel goude 1946. Tennet e voe al lizherennoù Ŗ ha Ch e 1957, daoust ma vezont implijet c'hoazh e rannyezhoù zo, ha gant kalz Latviiz a zo o chom er-maez Latvia. Ne implijer al lizherenn Y nemet e latgaleg, evit merkañ ur fonem all ha ne gaver ket e rannyezhoù latvek all. Aotreañ a ra ar reizhskrivadur latvek nav divlizherenn, a skriver Ai, Au, Ei, Ie, Iu, Ui, Oi, Dz ha Dž.
Reizhskrivadur kozh
Diazezet e oa ar reizhskrivadur kozh war hini an alamaneg, ha ne genglote ket gant fonemoù al latveg. Da gentañ e voe implijet da skrivañ testennoù relijiel evit ar veleien alaman, evito da c'hallout labourat gant al Latviiz. Dizurzh e oa ar skridoù latvek kentañ: daouzek doare da skrivañ Š a oa. E 1631 e klaskas ar beleg alaman Georgs (Juris) Mancelis reizhiata ar skritur. Skrivañ a reas ar vogalennoù hir hervez o flas er ger — ur vogalenn verr heuliet gant h er wrizienn, ur vogalenn verr el lostger hag ur vogalenn gant un arouezenn-diforc'h en dibenn o verkañ daou bouez-mouezh. Skrivet e veze ar c'hensonennoù diwar skouer an alamaneg gant meur a lizherenn. Implijet e voe ar reizhskrivadur kozh betek an 20vet kantved ha neuze e teuas tamm-ha-tamm ar reizhskrivadur arnevez en e lec'h.
Hebraeg ar Samaritaned
Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù kananek eo hebraeg ar Samaritaned implijet evel yezh relijiel gant en-dro da 650 Samaritan e Palestina hag e Israel.
Latveg
Latveg en urzhiataerioù
Dre ma ne vez ket an arouezennoù-diforc'h kemeret e kont gant ar meziantoù eo deuet war-wel ur reizhskrivadur diofisiel, a vez anvet translit, pa n'eo ket an implijer evit ober gant arouezennoù-diforc'h, abalamour d'ar mediaoù a-vremañ (postelioù, foromoù, SMS h. a.). Implijet e vez neuze al lizherenneg latin nemetken, ha disoñjet e vez al lizherennoù na vezont ket implijet er reizhskrivadur standard. Evel-se e vez digrafoù erlec'hiet ouzh an arouezennoù-diforc'h - un divlizherenn o verkañ ur vogalenn hir (evel e finneg hag en estoneg); ur j da heul ur gensonenn a verk ar staoniekadur, d. l. e., ul lostig; hag ar c'hensonennoù dre daravat Š, Č ha Ž a vez skrivet gant h e-lec'h ar c'haron, evel e saozneg. A-wezhioù e vez lakaet e-lec'h an eil lizherenn, a zo bet lakaet e-lec'h an arouezenn-diforc'h, unan eus an div arouezenn-diforc'h (da skouer e vez skrivet š evel ss pe sj, ha n'eo ket sh), ha peogwir o deus kalz o dud poan oc'h implijout an doareoù divoutin-mañ, e skrivont hep merkañ an arouezenn-diforc'h, pe ez implijont an digrafoù pa vez ur ster disheñvel abalamour d'an arouezenn-diforc'h nemetken.
Hebraeg ar Samaritaned
Diorroet e oa bet ar yezh-mañ diwar hebraeg ar bibl herevz distagadur ha doare-skrivañ ar Samaritaned.
Latveg
Latveg en urzhiataerioù
A-wezhioù e vez lakaet ur galvad a-raok pe goude al lizherenn a oa da gaout un arouezenn-diforc'h. Alies e vez an digrafoù implijet ha kemmesket zoken gant lizherennoù ar reizhskrivadur standard. Daoust ma'z eus meziantoù bremañ a ra gant an arouezennoù-diforc'h e vez c'hoazh graet alies hepto, evit abegoù sokial hag abalamour d'an arc'hant.
Implijet e vez an douchannaoueg standard QWERTY da skrivañ e latveg.
Hebraeg ar Samaritaned
Skrivet e vez gant al lizherenneg samaritanek, diazazet war-eeun war al lizherenneg kent-hebraeg.
Habay
Habay (e walloneg : Habâ) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Hebraeg ar Samaritaned
Hervez distagadur hebraeg ar Samaritaned ec'h eo deuet da vezañ mut al lizherennoù א alef, ע ayin, ה heh, ha ח ḥeth; al lizherennoù ב beth (samaritaneg: bît) ha ו waw (samaritaneg: ba) a c'hell bezañ distaget [b] o-div; al lizherenn ש sin a vez distaget atav šin; hag an taol-mouezh a vez peurliesañ war an eil silabenn diwezhañ kentoc'h evit war ar silabenn diwezhañ evel en hebraeg.
Latveg
Reizhskrivadur keñveriet
Lakaomp ar Pater Noster e latveg, skrivet e meur a stumm:
Kerzu 2006 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2006 e Breizh
Latveg
Kensonennoù
Ne gaver al lizherennoù h ha f nemet e gerioù estren.
Vogalennoù
Hir e tistager ar vogalennoù gant makron (da lavaret eo ā, ē, ī hag ū), pa'z eo berr ar vogalennoù all, tost diheglev e fin ar gerioù.
Ur fonem a zo eus hirder ar vogalennoù, a-bouez eo e roll er yezh. Da skouer e sinifi koka 'graet gant koad', kokā  'war ar wezenn'; pile  a sinifi 'ur berad', ha pīle  "un houad".
10 diftongenn a zo e latveg, daoust ma ne gaver reoù zo nemet en anvioù divoutin hag estlamadelloù.
Distagañ a reer an o e gerioù a orin latvek evel an diftongenn [], met e gerioù estren e tistager anezhañ [] pe []. Dre ma ne c'hell an diftongennoù bezañ hir na verr, n'eus o gant makron ebet er reizhskrivadur latvek.
Istor
Dedennus-kenañ eo ar yezhoù baltek evit ar yezhoniourien peogwir o deus dalc'het perzhioù kozh a gaved, war a greder, e mareoù kentañ ar c'hentindezeuropeg.
Sinoù zo a verk e oa eus ur familh-yezhoù baltek goude rann ar c'hentindezeuropeg. Rannet e voent goude ar yezhoù slavek ha baltek war-dro an 10vet kantved kent Jezuz Krist.
Koulskoude e abeg yezhoniourien zo, evel Meillet, Klimas, pe Zinkevičius ar sell-mañ, oc'h arguzenniñ ne oa familh baltek-slavek ebet, hag o tisplegañ an heñvelderioù gant an darempredoù stank o deus bet ar yezhoù-se. Gerioù baltek a zo heñvel ouzh ar sañskriteg pe al latin ha ne vezont ket kavet er yezhoù slavek. Latveg, albaneg, slaveg ha yezhoù indeziranek all a zo renket e-barzh ar yezhoù satem.
Daoust ma ne c'heller dinac'h o deus ar yezhoù baltek perzhioù kozh-kenañ, e chom disklaer penaos o deus diorroet diwar ar c'hentindezeuropeg.
Hervez lod e tispartias yezhoù baltek ar reter diouzh re ar gwalarn (pe marteze diouzh ur yezh gentbaltek) etre 400 ha 600. Krog e voe al lituaneg hag al latveg da vezañ disheñvel an eil diouzh egile goude 800, an div yezh o vezañ bet rannyezhoù eus an hevelep yezh e-pad ur prantad hir. Rannyezhoù ardreuzat a oa bet d'an nebeutañ betek ar 14vet pe 15vet kantved, marteze betek ar 17vet kantved.
Dont a reas al latveg da vezañ ur yezh diforc'h er 16vet kantved, diorroet diwar al latgaleg ha kendeuzet ganti ar c'huroneg, ar semigaleg hag ar seloneg. Er familh-yezh valtek eo an holl yezhoù-se.
Ar skouerioù koshañ eus skridoù latvek a zo tennet eus un droigidezh eus ur sonenn bet graet e 1530 gant Nikolaus Ramm, ur beleg alaman e Riga.
Betek an 19vet kantved e oa al latveg levezonet kalz gant an alamaneg, peogwir e oa kendere uhelañ ar gevredigezh Alamaned baltek. E kreiz an 19vet kantved e voe krog gant dihun broadel Latvia, renet gant "Latviiz Yaouank" a vrudas implij al latveg. Izili al luskad-se a ziazezas al latveg standard hag a vrudas latvekaat ar gerioù estren. Koulskoude, er bloavezhioù 1880, pa teuas tsar Aleksandr III e galloud, e voe krog gant ar rusianekaat. E-pad ar prantad-se e kinnigas studierien latvek zo implijout al lizherenneg kirillek evit al latveg. Goude marv an tsar, etre fin an 19vet kantved ha deroù an 20vet kantved, e voe adsavet an emsav broadelour.
E 1908, e savas ar yezhoniourien latvek Kārlis Mīlenbahs ha Jānis Endzelīns al lizherenneg latvek arnevez, a voe erlec'hiet tamm-ha-tamm ouzh ar reizhskrivadur kozh bet implijet betek-henn. Ur perzh all eus ar yezh a voe diorroet er mare-se, hag e lituaneg ivez: cheñch anvioù ar broioù hag ar yezhoù all, pegen dianav bennak e vijent, hervez sistem fonetik al latveg. Implijet e oa bet an doare, zoken pa implij ar yezh all al lizherenneg latin. Ouzhpenn-se e vez cheñchet an anvioù evito da gaout dibennoù ret evit an troadur. Da skouer e c'hell anv ul lec'h evel Lecropt (ur barrez skoz) dont da vezañ Lekropta; ar gêriadenn skoz Tillicoultry a zeu da vezañ Tilikutrija. Ur skouer vat evit purelezh yezh eo er yezh gozh-se.
E-pad bloavezhioù an dalc'hidigezh rusian (1940–41 ha 1945–91), e voe levezonet kalz al latveg abalamour d'ar politikerezh rusianekaat. Kalz enbroidi a zeuas eus republikoù soviet Rusia, Ukraina, Belarus hag all, da heul steuñv Stalin evit kendeuziñ Latvia hag ar republikoù baltek all e-barzh an Unaniezh Soviet, dre an trevannederezh rusian. Da-heul e tigreskas feur al Latviiz "gouennel" e-barzh ar boblañs a-bezh eus 80 % e 1935 da 52 % e 1989. El Latvia soviet, ne zeskas ket an darn vrasañ eus an enbroidi al latveg. Hiziv eo al latveg yezh-vamm muioc'h eus 60 % eus poblañs ar vro.
Digor eo hentennoù divyezhek skoazellet gant ar gouarnamant e kentañ derez evit ar minorelezhioù. En o zouez skolioù rusianek, hebraek, polonek, lituanek, ukrainek, belarusek, estonek ha romaek. Kelennet e vez al latveg evel eil yezh adalek ar bloavezhioù kentañ, evit broudañ ar varregezh war ar yezh, diwall ouzh an droukziforc'h diouzh al latvegerien, hag evit gwellaat an disoc'hoù akademiek ha micherel. Abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990 e c'hell ar gouarnamant paeañ ur yalc'had d'ur studier er skolioù-meur publik, ma vez kelennet e latveg. Abaoe 2004 e vez brudet al latveg gant ar stad evit an deskadurezh e skolioù publik an eil derez evit 60 % eus ur rummad d'an nebeutañ (a-raok e oa ur sistem bras deskadurezh rusianek).
Votet e voe al lezenn diwar-benn ar yezh-stad d'an 9 a viz Kerzu 1999. Votet eo bet da c'houde meur a ziviz liammet gant al lezenn-mañ. Kreizenn stad ar yezh, ur servij eus ministrerezh ar Justis, a ziwall ma vez doujet ouzh al lezenn.
Evit enebiñ levezon ar rusianeg hag ar saozneg e klask aozadurioù ar gouarnamant (da lavaret eo Komision Terminologiezh Akademiezh Latvek ar Skiantoù, ha Kreizenn Stad ar Yezh) brudañ implij ar gerioù latvek hag ober ur politikerezh purelezh yezh. Merzout a reer seurt purelezh e krouiñ gerioù nevez, a vez disputet gant an dud (daoust d'ar buristed bezañ krouet gerioù eufonik e weler kalz gerioù nevez evel "estren" ha diret, pa c'hellfed implijout gerioù a zo dija). Da skouer e savas tabut pa kinnigas Komision an Terminologiezh e vije gwelloc'h implijout “eira”, gant an dibenn "latvekaet" evit an euro, e-lec'h ar ger implijet stank “eiro”. Gerioù nevez all a zo troidigezhioù ger-ha-ger pe gerioù-amprest nevez. Da skouer e kaver e latveg daou c'her evit "pellgomz" – "tālrunis" ha "telefons", an hini kentañ o vezañ un droidigezh war-eeun eus ar ger etrebroadel. E brezhoneg e kaver ivez "pellgomz" ha "telefon". Er gerioù koshoc'h e kaver muioc'h a gerioù-amprest eufonik eget a c'herioù latvek. Da skouer e c'heller lavaret evit "urzhiataer" "dators" pe "kompjūters". An daou o vezañ gerioù-amprest (ar ger latvek evit "urzhiataer" a zo "skaitļotājs"). Koulskoude e soñjer bremañ ez eo “dators” un droidigezh vat.
Meur a genstrivadeg a zo bep bloaz evit brudañ implij mat al latveg ., Evel-se e vez aozet gant Kreizenn Stad ar Yezh kenstrivadegoù evit ar fazioù er yezh, anvet "Gimalajiešu superlācis" diwar un droidigezh fall-put eus Arzh du Azia. Ar fazioù-mañ, alies farsus a-walc'h, a vez yezhadurel ha stilistikel war un dro. An aozerien a lavar e kaver kalz fazioù er rannvroioù enno kalz rusianegerien, koulz hag e gourmarc'hadoù e perc'henn Lituaniz. N'eo ket yezhadurel dre ret an troidigezhioù fall, met ivez stilistikel, ha fazioù gerioù, evel troidigezhioù war-eeun diwar ar saozneg.
Levezonet ez eus bet broioù european all (evel Slovakia) gant brudañ yezh ar stad dre strishaat implij ar yezhoù minorel.
An Tergant
An Tergant (Le Tiercent e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Kristin
thumb|200px| [[Kristin Halvorsen, politikourez norvegiat]]
thumb|200px| Kristin Davis
Kristin, zo un anv-badez roet stank e Lec'hlenn hag en Enez ar Skorn.
Orin
Dont a ra an anv Kristin eus ar ger Krist, unan eus an anvioù a veze graet eus Jezuz gant ar Gristenien. Brudet eo bet an anv gant meur a Santez Kristina, met dreist-holl gant Santez Kristina Tir, a vez enoret d'ar 24 a viz Gouere, pe Kristina Pers a vez lidet d'ar 24 a viz Meurzh, Kristina Ankara d'ar 6 a viz Du ha meur a hini all.
Tric'horn (kampoù bac'h)
Peurliesañ e vez implijet tric'hornioù tu-gin a bep seurt liv graet gant danvez ha gwriet war o dilhad evit merkañ an dud bac'het e Kampoù-bac'h an Nazied.
Ster ar merkoù
Peurliesañ e veze implijet un tric'horn diwar levezon patrom ar skritelloù-hent a dalvez da verkañ an arvar.
Ouzhpenn al livioù e veze implijet lizherennoù ivez evit ober dave da vro c'henidik pep hini:
Setu ar merkoù muiañ-implijet:
Gwennili
Ar wennili, pe gwennidell, eo anv an holl evned rummataet er c'herentiad Hirundinidae, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).
Tric'horn (kampoù bac'h)
Ster ar merkoù
Alies e veze merket pep prizioniad/ez gant daou verk d'an nebeutañ ha betek en tu-hont da c'hwec'h.
Gwennili
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a naontek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
727
Diwar-benn bloavezh 727 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 727
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 727
Felis IV
Felis IV (e latin: Felix IV), ganet e Samnium (Rouantelezh ostrogot) ha marvet e 530, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e 526.
Abati Ystrad Fflur
thumb|right|Porched kornôg an abati. Ystrad Fflur (Strata Florida e latin hag e saozneg) zo anv un abati gozh e Kembre e Pontrhydfendigaid, e-kichen Tregaron. N'eus nemet dismantroù anezhi. He gweladenniñ a c'haller hañv-c'hoañv.
Istor
Eno eo, a greder, e voe skrivet Brut y Tywysogion ha Levr Gwenn Rhydderch.
Meur a briñs eus Deheubarth zo bet beziet enni. Korf Dafydd ap Gwilym, ar barzh meur, a vije bet lakaet eno. Ur monumant bepred zo bet savet e koun dezhañ.
Maneg (dilhad)
thumb|right|Murlivadur e [[Knossos: paotred yaouank oc'h en em gannañ, manegoù ganto.]] right|200px|thumb|Manegoù gloan
Ur vaneg zo ur pezh dilhad da wiskañ an dorn. Lakaet e vez manegoù da dommañ an daouarn, pe da ziwall anezho pa reer labourioù zo. Manegoù a vez gwisket ivez e krogadoù emzornata.
Manegoù Total
Pa oa bet taolet loustoni al lestr Erika gant eoul Total e c'halle kumunioù an arvor prenañ manegoù da naetaerien an aodoù. Peurvuiañ e oant manegoù graet gant Total.
Yann Iañ (pab)
Yann I (e latin: Ioannes), ganet war-dro 470 e Toskana ha marvet d'an e Ravenna (Rouantelezh ostrogot), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e 523.
Turzhunell durk
An durzhunell durk a zo un evn eus rummad an turzhunelled.
War-raok Gwengamp
En Avant de Guingamp (War-raok Gwengamp eo an anv brezhonek nann-ofisiel) zo ur c'hleub mell-droad breizhat eus Gwengamp. E 2011-2012 eo adpignet en Eil Kevre-C'hoari gall goude ur bloavezh en Trede Kevre-C'hoari. E diwezh ar bloavezhiad 2012-2013 ec'h adpign e Lig 1. E 2014 e c'hounez kib Frañs 2-0 a-enep da Roazhon.
Turzhunell durk
Hollegezhioù
A-orin eus Europa ar su eo an durzhunell durk, Streptopelia decaocto diouzh hec'h anv skiantel. Erruet e oa e Bro-C'hall war-dro 1950. Kavet e oa bet e Bro-Saoz hag Iwerzhon e-pad ar bloavezhioù 1960 ha kaset da Amerika dre zegouezh er bloavezhioù 1980. Ar c'houblad kentañ bet gwelet e Breizh a zeuas e 1958 eno hag e vez kavet dre-holl bremañ.
An hanter gelc'henn zu war he c'hilpenn eo merk an durzhunell-mañ.
War-raok Gwengamp
Skipailh 2010-2011
Gourdoner:Josilin Gourvenneg
Turzhunell durk
Hollegezhioù
Muzuliañ a ra war-dro 27 cm gant ur pouez etre 125 ha 240 g.
Boued
Debriñ a ra had, kignez ha broñs
War-raok Gwengamp
Gwenn-ha-Du
Boas e vez an arvesterien da zegas bannieloù gwenn-ha-du gante. Koulskoude ne vezont ket degemeret mat atav.
Turzhunell durk
Annez
Ul labous eus ar c'hêrioù hag ar c'hêriadennoù kentoc'h eget eus an douaroù labour frank eo an durzhunell durk.
Neizhiañ a ra etre miz Ebrel ha miz Gwengolo. Alies e vag pevar pe bemp neizhiad en ur bloavezh, dozviñ a ra daou vi bep gwech.
Porajmos
Talvezout a ra ar ger-mañ kement ha "lonkañ" e romeg.
Hervez an istorourien ez eus bet drouklazhet etre 200 000 hag 800 .000 Rom e kampoù-diouennañ pe gant an Einsatzgruppen gwallvrudet.
Saint-Léger-en-Gaume
Saint-Léger-en-Gaume (e gaumeg : Sint-Ldjir) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Cei
Kae, Cei, Cai fab Cynyr, Cai Hir e kembraeg (Sir Kay e saozneg, Keu e galleg) zo unan eus an harozed en-dro d'ar roue Arzhur e mojennoù Kembre.
El lennegezh kembraek
Kaoz zo anezhañ e Culhwch ac Olwen, ma sikour Culhwch en amprouennoù roet dezhañ gant ar ramz Ysbaddaden Pencawr a-benn gallout dimeziñ da Olwen, merc'h ar ramz-se.
"Cai Hir" zo bras ha kreñv, feuls an tamm anezhañ. Eñ ha Bedwyr (Sir Bedivere) zo e-touez ar c'hwec'h marc'heg dibabet da ambroug Culhwch, un trede o vezañ Gwalchmei (Sir Gawain).
Cai an hini a ra an amprouenn gentañ, a zo mont da gerc'hat kleze Wrnach Wyddel. Eñ ivez, gant Bedwyr, a veaj war divskoaz Eog Llyn Llyw da glask penn da Vabon fab Modron.
E mojennoù all
En Historia Regum Britanniae Jafrez Menoe e weler Cei ha Bedwyr o sikour ar roue Arzhur da drec'hiñ war ramz Menez Mikael ar Mor. Da gont Anjev eo lakaet gant Jafrez.
Gant Chrétien de Troyes eo un den birvidik, feuls an tamm anezhañ, ha foeñvour diboell.
El lennegezh kembraek ez eus anv eus e varv, lazhet gant Gwyddawg, hag Arzhur o vont d'e zialañ. E skrid Jafrez Menoe hag en Alliterative Morte Arthure eo lazhet er brezel gant an impalaer roman Lucius.
Caer Gai zo bet anvet diwar e anv, ha meneget eo en oberennoù Beirdd yr Uchelwyr evel e lec'h-annez.
Palluel
Palluel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Pladennroll Korn
Pladennroll KoЯn.
Etrestagenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen etrestagenn (saoz: interposition) evit komz eus ur adstagenn (saoz. adposition) lec'hiet e-kreiz ar renadenn daoubleg ma ra dave outi, da skouer:
Pladennroll Korn
Singlioù
3 Currently active in charts
Etrestagenn
An diforc'h nemetañ etre an adstagennoù disheñvel eo ar resis ma vezont implijet e-keñver ar renadenn ma reont dave outi ha peuzheñvel eo o arc'hwel a-hend-all.
Pladennroll Korn
Cover songs
4 nann-sennet penn-da-benn;
Etrestagenn
Implijet e oa bet an nevezc'her-mañ e galleg dindan ar stumm "interposition" gant Ludo Melis e 2003 en e bennad embannet e De la grammaire des formes à la grammaire du sens (Tübingen: Niemeyer) gantañ da ditl: “La préposition en interposition”.
Pladennroll Korn
Cover songs
5 performed with switching instruments within the band, with Jonathan Davis on drums, Munky on lead guitar, Head on rhytm guitar, David on bass, and Fieldy on vocals;
7 performed on MTV Unplugged: Korn with guest appearance of The Cure in mash-up with "Make Me Bad";
8 un tamm nemetken sennet e-kreiz ar ganaouenn "Ball Tongue";
9 un tamm nemetken sennet da zigeriñ ar ganaouenn "My Gift to You";
10 sennet gant Chino Moreno hag Ice Cube;
Studio versions of covers not featured on any of Korn's albums:
13 Jonathan Davis solo performance
Remixes
Korn often likes to enlist other musicians to remix their singles and most popular songs. The following is a list of remixes of songs by Korn:
"A.D.I.D.A.S."
"All in the Family"
"Appears"
"Children of the Korn"
"Coming Undone"
"Did My Time"
"Falling Away from Me"
"Freak on a Leash"
"Good God"
"Got the Life"
"Here to Stay"
"Make Me Bad"
"Politics"
"Shoots & Ladders"
"Thoughtless"
"Twisted Transistor"
"Wicked"
"Word Up!"
Soundtrack contributions
Korn have also contributed to the soundtracks of a number of officially released films and videogames. This lists their complete OST back catalogue as of now.
Appearances on movie soundtracks
Appearances on video game soundtracks
Guest appearances
The band members of Korn have participated in a number of collaborations and appearances on different artist's recordings. The link above lists video and song guest appearances by the band's members up till this date.
Guest appearances in other artists' music videos
Guest appearances in other artists' songs
DVDs and VHS
2 VHS only
Music videos
Korn have covered a vast range of styles in their music videos, which have found acclaim at MTV and various awards. Some notable contributors have been Spawn creator, Todd McFarlane, famous hip-hop director Dave Meyers and Limp Bizkit frontman, Fred Durst. The list on this page is a rundown of Korn's complete videography (officially released videos only).
Jacques Demy
Jacques Demy (1931-1990) a zo ur filmaozer breizhat hag ur senarioer, saver-divizoù, produer hag aktour.
E vuhez
E-pad e yaouankiz e oa Jacques Demy o chom e Naoned, gant e dud.
Kanet e vez filmoù Jacques Demy peurliesañ, penn-da-benn gant daou anezho zoken : Les Parapluies de Cherbourg hag Une chambre en ville.
E Sinema
Tost e oa Jacques Demy d'an Nouvelle Vague (ar Wagenn Nevez), a zegasas ul lusk nevez d'ar sinema gallek, er bloavezhioù 60, gant filmaozourien evel Alain Resnais, François Truffaut pe Jean-Luc Godard.
Gruffudd ap Rhydderch
Gruffudd ap Rhydderch pe Gruffydd ap Rhydderch (marvet e 1055) a oa roue Gwent ha war un darn eus Morgannwg, e kreisteiz Kembre, en. Diwezhatoc'h e voe roue Deheubarth ivez.
Jacques Demy
E Sinema
E Naoned e oa bet filmet daou film Jacques Demy : Lola hag Une chambre en ville.
Gruffudd ap Rhydderch
Mab e oa Gruffudd da Rhydderch ab Iestyn a oa bet gouest da vout mestr war Deheubarth adalek 1023 betek 1033.
Hag eñ roue war un darn eus Morgannwg, ne voe ket plijet pa deuas Gruffudd ap Llywelyn, a oa roue Gwynedd, da aloubiñ ar vro amezek-se, e 1044, ha da zistroadañ ar roue Hywel ab Edwin.
Jacques Demy
Eñvor
Roet eo bet anv ar filmaozer d'al levraoueg e-kreiz kêr Naoned : ar mediaoueg Jacques Demy.
Gruffudd ap Rhydderch
Mont a reas Gruffudd ap Rhydderch da gas anezhañ kuit er bloaz goude, ha kemer a reas kurunenn Deheubarth e 1045. A-hervez e oa ur roue galloudus, talañ a reas ouzh argadegoù an Daned, pe re Gruffydd ap Llywelyn.
E 1049 e kerzhas gant e arme a-hed ar stêr Hafren, goude graet emglev gant penn ur bagas listri Vikinged eus Iwerzhon. . E 1055 avat e voe lazhet gant Gruffydd ap Llywelyn a aloubas Deheubarth adarre.
E vab Caradog ap Gruffydd a glaskas ober evel e dad hag e dad-kozh ha teurel e grabanoù war Deheubarth, met lazhet e voe en Emgann Mynydd Carn.
Kirus II
Kirus II, ganet e 576 pe 590 KJK — marvet eo e miz Eost, a oa impalaer Pers, a glote gant Iran a vremañ. Gantañ eo e voe krouet impalaeriezh an Akemenided a gemeras lec'h an impalariezh vedat. Diskenn a ra eus tierniezh an Akemenided
En henberseg e veze graet Kūruš anezhañ, hag e perseg a-vremañ: کوروش بزرگ, / Kurosh-e Bozorg).
En e amzer e voe aloubet broioù muioc'h eget biskoazh en e raok. Sujañ a reas ar Veded da gentañ, rouantelezh Lidia ha keodeded hellazek Ionia goude, ha neuze impalaeriezh Babilon, a oa enni Mezopotamia, Siria, keodedoù fenikia ha Judea.
Agaue
Agaue pe Agave (Ἀγαυή / Agauế e henc'hresianeg pe Agavi e gresianeg a-vremañ) a oa
Dimeziñ a reas da Ec'hion, ha genel a reas Pentheüs.
Pa oa bet lakaet Pentheüs da roue, edo an doue Dionysos o klask brudañ e lidoù e kêr Thebai, ha stourm outañ a rae ar roue.
Kastizet e voe Agaue gant Dionysos dre m’he devoa droukkomzet a-zivout Zeus, a oa dousig he c’hoar Semele.
Mont a reas foll, hag en he follentez e tibezhias he mab Pentheüs en-bev. An istor-se eo danvez pezh-c'hoari Euripides, Ar Bacchanted
Eus anv Agaue e teu hini an agave.
Istor Naoned
Orin
Ur bobl anvet Namneted eo an dud kentañ anavezet en aber ar stêr Liger. Kelted e oant, ha divizet o devoa sevel o c’hêr-benn eno. N’haller ket lec’hiañ an dachenn-se resis hiziv an deiz, ha ne ouezer ket ha staliet e oant rik er memes lec’h evel kêr Naoned. Gouzout a reer e oa bet aloubet ar gêriadenn gant Caius Julius Caesar e 56 kent JK hag anvet gantañ Portus Namnetus, "Porzh an Namneted". Krediñ a reer edo ar gêriadenn-se en dachenn m'emañ karter ar Bouffay e Naoned. Er memes bloavezh e oa bet sikouret Caius Julius Caesar gant Namneted a-benn trec’hiñ ar Weneted dre sevel bigi. En hag er  e voe kemmet an anv Condevicnum evit kemer anv ar bobl a oa o ren ar vro, evel ma c’hoarvezas gant meur a gêr vras da neuze. Kemm anv ar c’hêrioù a ziskouez pegen gwanet e oa galloud Impalaeriezh Roma. Merzet eo bet dre-se un distro d’ar gizioù kozh : an doueed kozh a oa bet dilezet a voe pedet en-dro, delwennoù relijiel a voe savet en-dro, hag enskrivadurioù gouestlet d’an doueed kozh ivez. Adkavet o fivelezh gant ar pobloù-se neuze.
En IIIe kantved e voe kristenaet Naoned, an iliz-veur o tont da vezañ sez an eskopti, an harzoù anezhañ o vezañ tamm-pe-damm ar memes re ha departamant al Liger-Atlantel, petra bennak ma oa Craon (Mayenne) ennañ d'ar mare-se. E fin an IIIe kantved e krogas ar vorlaeron da dagañ Naoned. Saksoned pe Friziz e oant, anvet bagoded gant annezidi ar vro. Dre ma oa dinerzh melestradurezh ha arme ar Romaned e voe ret da gêriz sevel mogerioù-difenn evit o gwareziñ pa veze enebourien o tont. Hewel eo ar mogerioù-se hiziv an deiz c’hoazh ; betek ar Grennamzer o deus bevennet kêr Naoned, a oa 78 hektar he gorread d’ar mare-se.
Aloubadeg ar Vretoned (841-851)
E-pad 50 bloavezh e oa bet renet marzoù Breizh gant ar Widonided, un tiegezh frank-hag-italian, Naoned o vezañ kêr-benn unan eus kontelezhioù ar marzoù. D'ar 25 a viz Even 841 en em gannas ar Widonid Lambert a-enep Ricuin a Naoned en Emgann Fontenoy-en-Puisaye (Yonne). Pa voe lazhet Ricuin e voe roet kontelezh Naoned da Renaud, kont Herbauges, gant Charlez ar Moal daoust ma c’houlenne groñs Lambert bezañ mestr war Naoned. Abalamour d'an nac'hadenn-se e troas kein da roue ar Franked evit mont war-du Nevenoe hag a enebe ouzh Charlez ar Moal.
D'an 23 a viz Mae 843 e voe trec’het ha lazhet Renaud a Naoned gant Lambert ha Nevenoe en Emgann Blaen. Met an Naonediz a nac’has beli Lambert, p'en devije sikouret ar Vikinged da breizhañ kêr ha lazhañ an eskob en iliz-veur.
Aet kuit e gevredidi skandinaviat e kemeras Lambert renerezh Naoned dindan an anv Lambert II a Naoned, kont Naoned. Gantañ e voe lazhet ar c’hont Bernard de Poitiers ha Hervé kont Herbauges, mab Renaud, en nevezamzer 844, er Su da Naoned. E fin miz Here pe e deroù miz Du 845 e voe dilezet Nevenoe gant Lambert II : e Teurgn, da vare Nedeleg, e tistagas e le a feizleunder da roue ar Franked hag a lezas dezhañ kontelezh Naoned. E miz Eost 846 avat e voe anvet Amaury da gont Naoned, Lambert II o vezañ lakaet e penn tiriad an abati Sainte-Colombe e Sens. E 849 e voe adlakaet Lambert II e penn bro Naoned gant ar roue, a fizias ennañ ivez bro Roazhon hag un tiriad e Su ar stêr Liger. Distreiñ diouzh ar roue frank a reas ar c'hont adarre avat, ha mont a-du gant Nevenoe a-nevez. Goude ar 15 a viz Eost 850 e voe aloubet Naoned ha Roazhon gant Nevenoe hag e gevreded, ha diskaret mogerioù-difenn an div gêr a-benn mirout ouzh luioù ar roue frank a zistreiñ. E 851, Lambert II a sikouras Nevenoe da dagañ Neustria. Goude marv Nevenoe e Vendôme d'ar 7 a viz Meurzh 851 en em lakaas Lambert II e penn luad ar Vretoned evit distreiñ da Vreizh ha beziañ Nevenoe e Redon. Gant Erispoe, mab Nevenoe ha dug nevez Breizh, e kemeras perzh en Emgann Jengland d'an 22 a viz Eost 851, ma voe faezhet ar Franked. E miz Gwengolo 851 e voe sinet "peoc'h Anjev" gant Erispoe ha Charlez ar Moal. Roue ar Franked a anzavas Erispoe evel roue ar Vretoned o ren war bro Naoned, bro Roazhon, bro Raezh ha marzoù kozh Breizh ; harzoù istorel Breizh ec'h eo an tiriad-se abaoe. Kollet pep spi gant Lambert II da ren war Naoned eta.
Emglev etre kontelezh Naoned hag Anjev (909-937)
Pa varvas Alan Iañ e kemeras Gourmaelon ar galloud. Kont Bro Gerne e oa, ha priñs Breizh ivez etre 908 ha 913. E 907 e krogas en-dro tagadennoù ar Vikinged war rouantelezh Breizh, setu perak ez aozas Roperzh Iañ, roue Bro-C'hall, hag a oa o enebiñ ouzh an Normaned e trezek tout Neustria, gant Foulk Iañ, kont Anjev, an difenn e harzoù kornôg Neustria. Foulk Iañ a resevas kontelezh Naoned. Karget e voe da zifenn ar vro a-enep an Normaned hag ar Vretoned.
Naoned etre daouarn tiegezhioù Añjev ha Bro-Saoz
« Naoned, kontelezh kozh ha riek, bet dalc'het war-lerc'h gant tiegezhioù Añjev ha Bro-Saoz, hag unanet gant douaroù an dugelezh (Breizh) e 1182. »
Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh pevar den eus Naoned, Michelle Roux (anvet La Veillone pe L'Eveillone ivez), La Lejeune, Lescuret ha Souvaget, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Limburg (Izelvroioù)
Limburg  zo unan eus proviñsoù an Izelvroioù, e kreisteiz ar vro, ha Maastricht eo ar gêrbenn.
Journy
Journy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Rouvroy (Belgia)
Rouvroy (e walloneg : Rovroe-e-Gåme) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
60
813 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0060 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Marvioù 60
60er
Barranca
Barranca zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha traonienn don, pe islonk, pe cañon ivez e spagnoleg, pe barranco ivez; Barrancas eo al liester.
Ürümqi
Ürümqi (ئۈرۈمچى e ouigoureg, distaget [yrymˈʧi] ; 乌鲁木齐 e sinaeg eeunaet, 烏魯木齊 e sinaeg hengounel, Wūlǔmùqí e pinyin) eo kêr-benn rannvro emren Xinjiang e Republik Pobl Sina. Enni ez eus ouzhpenn 2 vilion a annezidi. Dont a ra an anv eus gerioù a dalvez “peurvan gaer”.
Betek n'eus ket pell e oa poblet gant Ouigoured dreist-holl, met abaoe dibenn an e teu kalz a Sinaiz Han d'ober o annez e Xinjiang, ha dreist-holl en Ürümqi, ha bremañ e reont an darn-vuiañ eus annezidi kêr, e-kichen minorelezhioù ouigour, hui ha kazak, dreist-holl. Dre Ürümqi e tremene Hent ar seiz gwechall, ha bremañ c'hoazh ez eo ur greizenn genwerzhel a bouez evit Kreiz Azia.
Betek 1954 e veze graet Díhuà (迪化) eus ar gêr-se. En-dro da Ürümqi e kaver gwiskadoù tireoul, karbon hag arc'hant. E-touez greanterezhioù kêr e c'haller menegiñ purerezhioù tireoul ha labouradegoù ma reer simant, gwiadoù ha mekanikoù evit al labour-douar.
Douaroniezh
Un hin dezerzhel he deus, yen e vez ar goañv ha tomm an hañv.
Gevellerezh
Kêr Ourumtsi zo gevellet gant :
Brezel
Ar brezel a zo ur bec'h etre riezoù pe strolladoù bras a-walc'h o vent a ya da lakaat anezho da implij armoù ha an nerzh fizikel hag dispaket int dre sevel luioù soudarded kaset e tu all an harzoù a oa etre an div gostezenn a-raok. Pal ar vrezelerien a zo tapout pe virout tiriadoù'zo hag e c'hoarvez ma vez kollet hag adtapet an tiriadoù en-dro gant pep a du. Un aozadur hag ur raktres milourel a vez savet gant an emgannerien. Bez e c'hell ar brezel bezañ berr (dindan ur bloaz pe ur miz) pe badout meur a vloavezh gant meur a gampagn, da lavaret eo prantadoù tagadennoù e-kreiz ehannoù.
Meur a abeg a vez da vrezeliñ : gounid pe adc'hounid ar riegezh, un tiriad, pinvidigezhioù naturel, ledanaat levezon ur relijion pe un ideologiezh. Pa vez adtapet un tiriad a oa bet skrapet hag ac'hubet e vez kaoz eus ur brezel dieubiñ. Pa vez brezel etre kostezennoù e diabarzh ur riez e vez kaoz eus ur brezel diabarzh. Betek diwezh an Eil brezel bed e vezed kustum da embann un diskleriadur ar brezel ofisiel, spis e stumm.
Jean Cocteau
Jean Maurice Eugène Clément Cocteau (Maisons-Laffitte, 5 Gouere 1889 - Milly-la-Forêt, 11 Here 1963), skrivagner, livour sevener-fimoù gallek.
Brezel
Istor ar brezel
Gwelet Istor ar Brezel
Emglev ebet ez eus diwar-benn orin ar brezel. Hervez reoù'zo e oa bet atav brezelioù etre ar strolladoù denel tra ma pouez ar re arall war ar fed n'eus ket sin ebet a vrezel e-pad ar ragistor. Da gentañ e oa ar brezel un heuliad ag argadegoù bihen n'eo nemet gant ganedigezhioù ar riezoù kentañ, 5000 bloavezh 'zo e c'heller gwelout kampagnoù milourel bras.
Liammoù diavaez
— Saoznek eo an holl liammoù all.
574
Diwar-benn ar bloavezh 574 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 574
Privàs
Privàs (stumm okitanek), Privas (e galleg hag ent-ofisiel, distaget /pʀiva/), eo pennlec'h departamant gall Ardecha, er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Boulig ha Billig
Boulig ha Billig (Boule et Bill e galleg) zo un heuliad bannoù-treset belgiat fentus. An daou haroz eo Boulig ar paotrig ha Billig ar c'hocker. Krouet e oa e 1959 gant Jean Roba, ha kendalc'het gant Laurent Verron abaoe 2003.
Billig
Billig zo c'hocker saoz an tiegezh. N'hall ket komz d'an dud met dont a ra a-benn da vezañ komprenet ganto. Galllout a ra avat kaozeal gant al loened all, en o zouez e vignonez wellañ Caroline, ur vaot c'hlas.
Tud Boulig
An tad har ar vamm.
Albomoù
Embannet int bet e galleg da gentañ, gant an embannadurioù Dupuis, hag adalek 1988 gant an embannadurioù Dargaud.
Gwerzhet ez eus bet ouzhpenn 25 milion a levrennoù ha troet int bet en ur pemzek yezh bennak, ar brezhoneg en o zouez.
Levrennoù e brezhoneg
Embannet int bet gant Bannoù-Heol :