cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Embann brezhoneg
Embann al levrioù
Darn eus an embannerien vrezhoneg zo skoazellet gant yalc'hadoù hag a ro tu da c'hoprañ un den pe meur a hini. Gallout a ra ar skoazelloù pe yalc'hadoù dont eus kumunioù, pe departamantoù, pe ar rannvroioù (rannvro Breizh-4 peurvuiañ), pe ar stad c'hall.
Kelaouennoù
Skoazellet e vez un toullad kelaouennoù ha darn a implij tud:
Skouer Kembre
N'eus netra par da Cyngor Llyfrau Cymraeg e Breizh. An aozadur ofisiel brezhonek nemetañ, Ofis ar Brezhoneg, dindan ar rannvro, ne ra ket war-dro an embann.
Ornavasso
Ornavasso zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Fayetteville (Arkansas)
Fayetteville zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Arkansas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 73 580 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Fayetteville en ur mod ofisiel e 1836.
Dolça
Dolça zo un anv-badez katalanek roet d'ar merc'hed.
André Hardy
André Hardy, ganet d’ar 16 a viz Genver 1887 e Flers (Orne) hag aet d’an Anaon e Clécy e 1986, a oa ul livour hag ur c’hizellour gall. Mestr skol ha kelenner war an tresañ teknikel hag ar matematik e voe ivez. Meur a oberenn en deus livet, diwar-benn Normandi dreist-holl, ha Breizh un tamm, pa rae ur weladenn d’un eontr dezhañ hag a oa o chom e Bourc'h-Baz.
Diskouezadegoù
Ne ziskoueze ket na ne lakae e oberennoù e gwerzh evit al lodenn vrasañ anezho.
Mirdi
War-dro kant oberenn a zo e Mirdy Hardy e Clécy (Calvados) e-lec’h ma oa o chom e fin e vuhez.
Nostra Senyora del Coral
Nostra Senyora del Coral zo un iliz e Katalonia an Norzh, e kumun Prats de Molló, er Vallespir, en departamant gall ar Pyrénées-Orientales.
Ar Pemp
Ar Pemp, anvet ivez ar Strolladig Galloudus (могучая кучка Mogoutchaya Koutchkya), a oa ur strollad sonerien eus Rusia a oa en em vodet e Sankt Peterbourg e dibenn an. O fal a oa ober sonerezh levezonet gant an hengoun rusian ha distag diouzh levezon sonerezh Europa ar C'hornaoueg. E-barzh ar strollad-se e oa:
Oggebbio
Oggebbio zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Shenzhen
Shenzhen (深圳市 e sinaeg Shēnzhèn shì e pinyin, ) a zo ur gêr isproviñsel e proviñs Guangdong e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 10 470 000 a dud e 2011, ouzhpenn 13 milion e 2019. Unan eus kêr vras pinvidikañ Sina eo.
War vevenn Hong Kong emañ. Er bloavezhioù 1980 e teu da vezañ takad ekonomikel arbennik kentañ ar vro. Kreskiñ a ra ar postadurioù estren. Emastenn a ra ar gêr, lammgreskiñ a ra he foblañs hag he ekonomiezh. En ur ober tregont bloaz e tremen Shenzhen eus ur gêriadenn pesketourien da kêr ar c'hrouiñ hag an nevezadenniñ.
Gevelliñ
E 2015 e oa bet skoulmet liammoù gant 25 kêr er bed :
Gevellet eo ivez porzh Shenzhen gant porzh Santa Cruz de Tenerife abaoe miz Even 2013.
Nonio
Nonio zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Nikolay Rimskiy-Korsakov
Nikolay Andreyevitch Rimskiy-Korsakov (rusianeg: Николай Андреевич Римский-Корсаков, distaget, ganet d'an 18 a viz Meurzh 1844 e Tic'hvin ha marvet d'an 21 a viz Mezheven 1908 e Luga, a oa ur sonaozour rusian ezel eus «ar Pemp».
Sant-Yann-Brevele Kumuniezh
Sant-Yann-Brevele Kumuniezh  a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Sant-Yann-Brevele Kumuniezh a yae d’ober 8 kumun d’ober anezhi :
Mario Minniti
Mario Minniti, bet ganet d'an 8 a viz Kerzu 1577 e Siracusa hag aet da Anaon e miz Du 1640 er memes kêr, a oa ul livour italian eus Sikilia. Erruout a reas e Roma en 1593 ma labouras gant Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610).
E vuhez
Ranket en dije kuitaat Sikilia abalamour d'ur muntr evit mont da Valta. Alese ez eas da Roma en 1593. Labourat a reas e ti Lorenzo Carli, ha dont da vezañ mignon da g-Caravaggio.
Livañ a reas Mario Minitti ur Madonna del Soccorso evit iliz San Giovanni Battista e Vizzini.
Dont a reas da vout arzour brudet en e vro, ma laboure e doare Caravaggio. Labourat a reas e Messina dreist-holl.
Notennoù ha daveennoù
deathsPeople from Syracuse, SicilyItalian Baroque painters16th-century Italian painters
Bianca Cappello
Bianca Cappello a oa un itron eus Firenze er XVIvet kantved. Serc'h e oa da Francesco Iañ de' Medici 1574-1587, eil dug-meur Toskana. Hennezh a oa dimezet, ha pemp bugel dezhañ. Goude marv e wreg e 1578 ec'h addimezas an dug-meur da Bianca Capello.
He buhez
Merc'h e oa da Pellegrina Morosini ha Bartolomeo Cappello, un denjentil pinvidik-mor eus Venezia. Brudet e oa he c'hened hag he deskadurezh.
Da 15 vloaz ec'h orgedas ouzh Pietro Bonaventuri, ur paotr yaouank eus kêr Firenze, hag a laboure e Bank ar Salviati e Venezia. E miz Du 1563 e tec'has an daou yaouank da Firenze, gant bravigoù ar plac'h. E 1564 e voe lidet an eured. Ur verc'h o doe, anvet Virginia.
Gouarnamant Venezia a reas e seizh gwellañ da adtapout ar plac'h hag ar braverioù, met gwarezet e oa an daou yaouank gant an dug-meur Cosimo Iañ de' Medici. A-benn ar fin e voent laosket sioul.
Fall e troe an traoù gant tud he fried, labourerien baourtroet gant hec'h arc'hant. Ouzhpenn-se e oa krog mab an dug-meur Francisco da ober war-dro Bianca, goude ma oa dimezet da Janed Aostria, pe Janed Habsbourg, nizez d'an Impalaer Karl V, ha da ginnig bravigoù hag arc'hant d'ar Venezianez koant. Evit sioulaat ar gwaz e voe roet labour dezhañ el lez ha lakaet merc'hed all war e dro. Un deiz, e 1572, e voe lazhet Pietro e straedoù Firenze.
Cosimo Iañ de' Medici a varvas en 1574 ha Francisco a renas war e lerc'h. Staliañ a reas Bianca en ur palez eus ar re gaerañ, tostik d'e hini, diseblant ouzh an dichekadenn a rae d'e bried war un dro: hennezh eo ar Palazzo di Bianca Cappello, savet gant an tisavour Bernardo Buontalenti. Mervel a reas Janed en 1578 ha dimeziñ a reas Francisco didrouz gant Bianca e Mezheven 1579. Diwezhatoc'h e voe graet ar banvez eured.
Marv
Mervel a eurejont o daou d'an 19 a viz Here 1587, ha pell amzer e voe kredet e oa marteze gant ar malaria, goude ma oa diskred e c'halle bezañ goude lonkañ kontamm. Lavaret ez eus bet e oa Ferdinando Iañ de' Medici (1587-1609), breur d'he fried an dug-meur Francesco ha dug-meur war e lerc'h, an hini a oa kiriek da se: en e di o devoa koaniet ha kasoni a vage ouzh Bianca.
E miz Kerzu 2006 e oa kaoz e kazetennoù Italia eus dielfennadur avuoù an daou bried ha kavet roud eus arsenik. E 2007 eo bet kadarnaet ar c'hontammadur, gant ur studienn embannet er British Medical Journal. Ar muntr avat n'eo ket prouet.
C'hoariva
Gant buhez Bianca Cappello eo bet awenet Thomas Middleton da skrivañ Women Beware Women.
José Clementino de Azevedo Neto
José Clementino de Azevedo Neto (Rio Grande do Norte, 27 a viz Eost 1960) zo ur c'haner ha sonaozer brazilan.
Hauts-de-France
Hauts-de-France (Krec'hioù-Frañs e brezhoneg ) zo unan eus rannvroioù melestradurel Bro-C'hall, e hanternoz ar vro.
Springdale (Arkansas)
Springdale zo ur gêr lec'hiet e gwalarn stad Arkansas e Stadoù-Unanet Amerika. Er bloavezh 2010 e oa 69 797 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Springdale en ur mod ofisiel e 1838.
Hauts-de-France
Kemeret he deus lec'h div rannvro all a oa diagent — Nord-Pas-de-Calais ha Pikardi — d'ar 1 a viz Genver 2016, da-heul ar c'hempenn a zo bet graet d'ar rannvroioù gant ar gouarnamant gall e 2015, "Nord-Pas-de-Calais-Picardie" zo un anv da c'hortoz evit ar rannvro nevez, savet diwar strollañ anvioù ar rannvroioù a oa diagent, en urzh al lizherenneg. Un anv a vo dibabet da vat gant ar c'huzul-rannvro nevez, a-benn ar 1 a viz Gouere 2016, hag a ranko bezañ degemeret gant ar C'huzul Stad a-raok ar 1 a viz Here 2016. .
Lille eo kêr-benn velestradurel ar rannvro.
Ouc'ha
Ouc'ha (уха e ruseg, treuzskrivet ukha e yezhoù zo) zo ur soubenn-besked e Rusia. Lakaet e vez legumaj e-barzh, pour, patatez, lore, anet, stragon ha perisilh glas. Temzet e vez gant pebr du, safran, kraoñ muskad, ha greun fanouilh.
Chongqing
Chongqing (重庆 e sinaeg eeunaet, Chóngqìng e pinyin) a zo ur gêr vras e Republik Pobl Sina, e kreiz ar vro. Poblet e oa gant ouzhpenn 30 milion a dud e 2010.
Mergozzo
Mergozzo zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Montescheno
Montescheno zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Les Sabots
Les Sabots zo anv meur a oberenn c'hallek.
Sráid an Mhuilinn
Sráid an Mhuilinn (da lavaret "straed ar vilin"; Millstreet e saozneg) a zo ur gêrig e Kontelezh Corcaigh en Iwerzhon.
Bran zu
Ar vran zu, ar vran du (liester : brini du) zo ur spesad golvaneged, Corvus corone an anv skiantel anezhañ.
Perig Herbert
Perig Herbert (pe Pêrig Herbert) a oa ur sonaozour breizhat hag ur yezhoniour, bet ganet d'an 11 a viz Gouere 1935 e Néré (Charente-Izelañ d'an ampoent, Bro-C'hall), en ur familh a-orin eus korn-bro Sant-Maloù ha Dinan, hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Meurzh 2001 e Roazhon (Il-ha-Gwilun).
Bran zu
Boued
Evitañ da gavout mat ar gagnoù e kemer amprevaned, bronneged bihan, buzhug, divelfenneged, greun, had ha vioù ivez.
Massiola
Massiola zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Uropelia campestris
Uropelia campestris a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Carmine
Carmine zo un anv-badez italianek.
Uropelia campestris
Anvet e voe Columbina campestris da gentañ-penn (e 1825) gant al loenoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826) : ar spesad nemetañ er genad Uropelia an hini eo.
Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg-kreiz Brazil (Mato Grosso) ha Bolivia dost.
Chengdu
Chengdu (成都) zo ur gêr vras e proviñs Sichuan e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 14 048 000 a dud (e 2010).
Afonso Henrique de Bragança
Afonso Henrique de Bragança pe, hervez e anv klok, Afonso Henrique Maria Luís Pedro de Alcântara Carlos Humberto Amadeu Fernando António Miguel Rafael Gabriel Gonzaga Xavier Francisco de Assis João Augusto Júlio Valfando Inácio de Saxe-Coburgo-Gota e Bragança, ( Ajuda - Lisboa, 31 a viz Gouhere 1865 — Naplez, 21 a viz C'hwevrer 1920) a voe Dug Porto, Konestabl Portugal (penn an armeoù) ha diwezhañ gouarnour an Indez Portugalat.
E vuhez
Eil mab ar roue Luís Iañ Portugal hag ar rouanez Maria Pia Savoia, priñsez a Sardinia, e oa Afonso, ha breur d'ar roue Carlos Iañ Portugal.
Meur a wech e voe dileuriad e vreur roue el lezioù estren.
Jeneral rannarme e oa en arme Portugal, hag enseller-meur ar ganolierezh. Abalamour da se moarvat e voe kaset e 1895 d'an Indez, da gêr Goa, anvet da vesroue an Indez, da geñver un droiad-vrezel a reas en trevadennoù-hont. Berzh a reas eno hag anvet e voe Konestabl ar rouantelezh.
Butte
Butte zo un anv-lec'h saoznek, hag a dalv kement ha tuchenn e brezhoneg, hag a gaver e SUA.
Afonso Henrique de Bragança
Palez
O chom e oa e Palez Ajuda gant e vamm, goude marv e dad, ar roue Luis. E vreur, ar roue Carlos, ha war e lerc'h e niz, Manuel II, a oa o chom e Palez an Necessidades. Un den didro e oa, dizrouk, met paotr ar plijadurioù evel en arme, bambocher ha merc'hetaer un tamm.
Pomper
Plijout a rae dezhañ reiñ skoazell da bomperien Ajuda, e-kichen e balez. Komandant a enor e oa e-touez pomperien Ajuda zoken.
Muntroù
Klevout a reas e oa buhez ar roue Carlos Iañ, e vreur, en arvar bras gant iriennoù ar republikaned. Kustum e oa da zougen ur revolver, noz-deiz, da vezañ prest d'en em zifenn. Derc'hel a reas war e niz, Luís Filipe, d'ober kemend-all
E 1908 e voe muntret ar roue Carlos Iañ, war un dro gant e vab Luís Filipe, gant daou Republikan. Eil mab Carlos, Manuel II, a voe anvet da roue neuze, haga renas daou vloaz.
Dimeziñ
E deroù 1890 e oa da zimeziñ d'an arc'hdugez Marie Valerie Aostria met a-benn ar fin e nac'has-hi dimeziñ, abalamour da enebiezh he moereb, an arc'hdugez Maria Theresia Aostria, eus an Tiegezh Braganza, displijet gant brud troioù ar soudard. Dimeziñ a reas e Madrid e 1917, seizh vloazh goude diskar ar rouantelezh, d'ar geodedourez stadunanat Nevada Stoody Hayes, ugent vloaz yaouankoc'h egetañ (met koshoc'h e ranke bezañ eget he oad ofisiel), bet dimezet teir gwech hag intañvezet div wech a-raok. Bugel ebet n'o doe.
Un darvoud politikel a bouez e oa an eured-se d'ar Bortugaliz a-du gant ar roue hag a oa en esper da welout Tiegezh Bragança oc'h adkemer ar gurunenn. E 1917 edo Manuel II o chom e Bro-Saoz gant e wreg, ar briñsez Auguste Viktoria von Hohenzollern, hag int divugel ivez abaoe pevar bloaz. Tud kostezenn ar roue a c'hortoze ur mab, ha nec'het e oant dre ma ne deue ket, ha nec'hetoc'h c'hoazh e voent pa glevjont edo Afonso Henriques, eontr d'ar roue, o vont da zimeziñ d'ur vaouez ha ne oa ket a renk, hag a oa brudet fall ouzhpenn.
Masera
Masera zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Afonso Henrique de Bragança
Dimeziñ
En Portugal ne oa ket anavezet an dimezioù morganatek. Ne vern pe vugel da Afonso ha Nevada eta a c'halle bezañ an hêr d'ar gurunenn hervez ar gwir portugalat. Met ken buan e c'halle Manuel hag Afonso chom divugel. Neuze ez aje ar gurunenn gant un diskennad eus Miguel Iañ, ar roue hollveliour a reas brezel an daou vreur e 1834 hag a gollas anezhañ.
Pevare pried Afonso e oa Nevada Stoody Hayes. N'hallent ket dimeziñ en iliz en Italia, rak eno ne fellas ket d'ar roue Vittorio Emmanuele III, evel ar pab, anavezout talvoudegezh ur prosez e Roma. Hi avat a zalc'has war Afonso ken na zimezjont en ul leti eus kêr Madrid, ma teuas un ofiser konsulel eus Republik Portugal da lidañ an eured, hep mignon na kar da dest.
Siracusa
Siracusa (Sarausa e sikilianeg), brezhonekaet e Sirakuza, zo ur gêr hag ur gumun eus enezenn ha rannvro Sikilia, en Italia, ha kêr-benn Proviñs Sirakuza.
121 000 a annezidi a vev enni.
Afonso Henrique de Bragança
E varv
Mervel a eure e 1920 e Naplez, ha kaset e voe e gorf e 1921 da b-Panteão dos Braganças, e-kichen Iliz São Vicente de Fora, e Lisboa.
Siracusa
Henamzer
Ganet eo kêr war enezenn Ortigia, en -734, krouet gant Hellaziz eus Korintos, e-kichen ur feunteun. Alese e voe savet trevadennoù arall : Akrai en -664, Kasmenai-Casmene en -643, Camarina en -589 … Meur a wech ec'h enebas ouzh galloud Aten. brezelioù a voe gant an Etrusked.
Tapir ar menezioù
Tapir ar menezioù (Tapirus pinchaque) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Kolombia, Ecuador ha Perou).
Doareoù pennañ
Tapir ar menezioù eo an hini bihanañ eus ar pevar spesad tapired a zo, war-dro 1.80 m e gorf ha 90 cm ouzh an draen. Etre 130 ha 180 kg a bouez a zo ennañ.
Tanav eo e groc'hen met stank e vlevenn c'hell pe zu hag a sikour anezhañ da dalañ ouzh ar yenijenn. Gwenn eo e lapennoù ha beg e zivskouarn.
Ur c'hwesha eus ar gwellañ a zo dezhañ a-drugarez d'e drompilh gizidik.
Gouennañ
A-raok ar gouennañ en em gann ar pared evit ur barez. C'hoarvezout a ra un tamm a-raok koulz-amzer ar glaveier.
An dougen a bad war-dro 13 miz hag an tapir bihan nevez-c'hanet a vez 4 kg a bouez ennañ. Dizonet e vez d'an oad a 6 miz ha chom gant e vamm ur bloavezh-pad. Tizhout a ra e oad gour etre 3 ha 4 bloaz.
Borbone di Parma
An tiegezh Borbone di Parma, pe Borbone-Parma, (Casa di Borbone di Parma en italianeg), zo ur skourr italian eus an tiegezh gall Bourbon. Renet en deus e dugelezhioù Parma, Piacenza, Guastalla, ha Lucca, ha war rouantelezh Etruria. C'hoarvezout a reas eus dimeziñ Felipe V, roue Spagn, gant Elisabetta Farnese, merc'h da dug Parma.
Hangzhou
Hangzhou (杭州) zo ur gêr vras e proviñs Zhejiang e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 8 700 000 a dud (e 2010).
Tapir ar menezioù
Emzalc'h
P'en em gav daou dapir an eil gant egile e tispakont o dent ha stouiñ o divskouarn evit diskouez taeroni. Ma n'eo ket trawalc'h evit lakaat unan anezho da skarzhañ kuit en em gannont o klask dantañ pavioù a-dreñv egile. Dre m'eo lemm-mat rakdent an tapir e c'hell bezañ gwall c'hloazet gant emgannoù a-seurt se.
Viggiù
Viggiù zo ur gumun eus Italia e proviñs Varese e Lombardia.
Tapir ar menezioù
Boued
thumb|right|250px
Pierre Bertin
Pierre Bertin, bet ganet d'ar 24 a viz Here 1891 e Lille (Norzh, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Mae 1984 e Pariz (Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), ul leurenner ha leurennaozer gall.
Tapir ar menezioù
Boued
En em vagañ a ra diouzh an noz diwar delioù ha brousgwez.
Pierre Bertin
Euredet e voe d'ar bianoourez c'hall Marcelle Meyer (1897-1958). O mab, Roland Bertin (1930-), a zo ur c'homedian ivez.
Tapir ar menezioù
Annez
Bevañ a ra e koadegoù hanternoz an Andoù, en tu all da 2000 m a-us live ar mor.
thumb|left|200px|Tiriad tapir ar menezioù
Liammoù diavaez
war animal diversity, e saozneg
pennadig war stad arvarus m'emañ tapir ar menezioù, IUCN, e saozneg
Merc'her al Ludu
Merc'her al Ludu a zo ur gouel kristen hag a zegouezh da zeiz war-lerc'h Meurlarjez. Merkañ a ra deroù ar C'horaiz. Ur gouel mont-dont eo, hag a c'hall degouezhout etre ar 4 a viz C'hwevrer hag an 10 a viz Meurzh.
Malesco
Malesco zo ur gumun eus Italia e proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
In God We Trust
thumb|right|"In God We Trust" In God We Trust (E Doue e fiziomp) a zo ur frazenn saoznek ha sturienn ofisiel Stadoù-Unanet Amerika, hag ivez hini Florida ha hini Nicaragua, ur vro spagnolek koulskoude.
Ar frazenn-se eo a lenner war ar bilhedoù moneiz stadunanat, hag a zo bet danvez meur a flemmadenn diwar-benn an darempred etre Doue hag an dollar, pe an doue-dollar.
Lieucamp
Lieucamp a oa ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er Stad C'hall.
Frygia
Frygia (henc'hresianeg : Φρυγία Frygía) a oa ur vro en Azia-Vihanañ an Henamzer, etre Lydia war aodoù ar Mor Egea er c'hornôg ha Kappadokia er reter, e tachenn proviñsoù turk Afyon, Eskişehir hag Ankara hiziv.
Hervez Herodotos e teue pobl Frygia eus Makedonia hag eus Albania ; neuze e vijent bet unan eus pobloù ar mor.
Lybius torquatus
Lybius torquatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Bucco torquatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1805) gant an evnoniour gall Charles Henri Frédéric Dumont de Sainte-Croix (1758-1830).
Dont a ra e anv eus ar ger latin "torquātus" a dalv kement hag "en deus/he deus ur c'holier".
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha plant peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Afrika :
Aototrofiezh
E diazez pep ekosistem emañ an aototrofed : Treiñ a reont energiezh o endro (hag a zo e stumm gouloù pe sustañs kimiek) e molekulennoù organek ha luziet evel ar glusid, molekulennoù hag a c'hell bezañ berniet enno pe implijet evit produiñ o energiezh. Produadur a-gentañ-renk eo dre reaktadurioù evel ar fotosintezenn. E kontrol eus an aototrofed emañ an heterotrofed hag a rank tennañ o mammenn-energiezh eus glusid boudoù all.
Steredeg ar C'hi
Steredeg ar C'hi a c'hall ober dave da:
Haakon Magnusson Toresfostre
Mab-bihan e oa d'ar roue Harald Hardrada, mab d'ar roue Magnus II, ha niz d'ar roue Olaf Kyrre. Dre ma varvas e dad war-dro koulz e c'hanedigezh e voe advabet gant Thorir, pe Tore på Steig, eus Gudbrandsdalen, e mereuri Steig in Fron, alese e lesanv Toresfostre (norseg : Þórisfóstra ; "advabet gant Tore"). En 1090 ec'h aozas ur verdeadenn viking da Bjarmaland, a zo tolead Arkhangelsk e hanternoz Rusia hiriv.
Goude marv e eontr Olaf III, pe Olav Kyrre, e 1093, e voe rannet ar vro etre daou roue : Haakon Magnusson a voe anvet roue Noge e Trondheim, hag e genderv, Magnus III e Viken. Brezel a oa da vezañ etre an daou genderv.
E 1095 edo Magnus Berrføtt o sevel un arme a-enep Haakon, met souezhet e voe o welet e oa kreñv diazezoù e genderv. Pa glevas Haakon e oa deuet Magnus betek Trondheim, e treuzas menezioù Dovrefjell. Met mervel trumm a reas Haakon e miz C'hwevrer 1095, e-pad e gerzhadeg e menezioù Dovrefjell. Magnus a chomas roue nemetañ ar vro. Tapout a reas Tore på Steig hag e lakaat d'ar marv ouzh ar groug.
Aogust Bôcher
Aogust Bôcher (François Louis Auguste Bôcher pe Bocher, pe Boscher pe Bôscher er skridoù ofisiel), Ar Yeodet e anv-barzh, a oa skrivagner brezhonek, barzh, kazetenner hag ezel eus Goursez Breizh.
Ganet e oa bet e Duaod d'ar 7 a viz Kerzu 1878 ha marvet e oa e Sant-Servez-Kallag d'an 22 a viz Ebrel 1944. Tremen a reas e vugaleaj e Ploulec'h, ha diwar anv ur gêriadenn vrudet eno, ar Yeoded, e tapas e anv-pluenn.
Degemeret e voe da ezel er C'hoursez e 1905. Kenlabourat a reas gant Erwan ar Moal, da gentañ war-dro ar gelaouenn Kroaz ar Vretoned ha diwezhatoc'h war-dro Breiz. E-pad ar Brezel-bed Kentañ, pa oa war an talbenn, e skrivas bemdez e Notennou brezel hag a veze embannet bep sizhun gant Kroaz ar Vretoned. A-hed e vuhez e labouras evit ar brezhoneg ha kenlabourat a reas gant meur a gelaouenn vrezhonek : barzhonegoù savet gantañ a gaver e-barzh meur a hini anezho, Ar Vro, kelaouenn Taldir, Kloc'hdi Breiz, Feiz ha Breiz, Dihunamb, Arvor... koulz hag e-barzh kelaouennoù gallek a embanne tammoù skridoù e brezhoneg, evel Le Pays Breton.
Mervel a reas e Sant-Servez, e kanton Kallag lazhadeget gant paotred eus ar Rezistañs pa oa c'hwec'h vloaz ha tri-ugent.
Congavata
Congavata  pe Concavata pe Coggabata a oa ur c'hreñvlec'h roman war Moger Hadrian. Edo el lec'h m'emañ Drumburgh bremañ, etre Aballava (Burgh by Sands) er reter ha Maia (Bowness on Solway) er gornaoueg. Savet e voe war un dorgenn dreist douaroù izeloc'h er reter hag er gornaoueg, ha tost da aod Solway Firth ha da c'henoù ar stêr Ituna (Eden). Graet e oa evit diwall an dachenn er c'hreisteiz da zaou roudour a-dreuz ar Solway Firth.
En Notitia Dignitatum e kaver ar stumm Congavata, met e lec'h all e kaver ar stummoù Coggabata ha Concavata.
Springdale
Springdale zo un anv-lec'h saoznek e meur a vro.
Stactolaema anchietae
Stactolaema anchietae a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Buccanodon anchietae (kentanv) da gentañ-penn (e 1869) gant al loenoniour portugalat José Vicente Barbosa du Bocage (1823-1907) da zougen bri d'e genvroad, an ergerzher ha naturour José Alberto de Oliveira Anchieta (1832-1897).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Stactolaema leucotis
Stactolaema leucotis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Megalaema leucotis (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Harbin
Harbin (哈爾濱) a zo ur gêr vras e proviñs Heilongjiang e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 10 636 000 a dud (e 2010).
Sirius
Sirius, anvet Steredenn ar C'hi e brezhoneg, eo ar steredenn skedusañ eus Steredeg ar C'hi Bras, ha skedusañ steredenn an oabl noz war un dro.
Lec'hiañ
Ar steredeg anvet Monoceros (Mon), "an Unkorneg" e brezhoneg, zo etre Steredenn ar C'hi Bras ha Steredeg ar C'hi Bihan. Er Su da Brocyon, steredenn skedusañ ar C'hi Bihan, emañ α Mon, hag er Gevred da α Mon emañ Sirius en oabl boull ar goañv.
Arabat droukveskañ
Arabat eo droukveskañ ar C'hi Bras (Canis Major/CMa) gant Steredeg ar C'hi Bihan (Canis Minor/CMi) ; Procyon eo anv etrebroadel α CMi, ha "Kian" eo hec'h anv brezhonek.
Calliano
Calliano zo anv dig gumun eus Italia:
Aldeasoña
{databox}}Aldeasoña zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Meda (Lombardia)
Meda zo ur gumun eus Italia, e proviñs Monza e Brianza e Lombardia.
Die Gedanken sind frei
Die Gedanken sind frei (Ar soñjoù a zo dizalc'h), zo ur ganaouenn alamanek eus an ha n'ouzer ket gant piv eo bet savet.
Adalek 1780 e voe skignet dre vrudfollennoù, a-raok ma voe moulet an ton hag ar pozioù anezhi en antologiezh Lieder der Brienzer Mädchen ("Kanaouennoù merc'hed Brienz"), embannet e Bern, e Suis, etre 1810 ha 1820.
Aus Neukirch bei Schönau, Eus Neukirch da Schönau, eo an doare anavezetañ, dianav ivez an oberour anezhañ, embannet gant Hoffmann von Fallersleben en e zastumad Schlesische Volkslieder mit Melodien ("Kanaouennoù folklorel Silezia gant an tonioù") er bloaz 1842.
Kanet eo bet gant Pete Seeger, Leonard Cohen ha Freddy Quinn.
Komzoù
Pevar foz hepken a oa war follennoù-nij 1780 ; unan nevez a voe ouzhpennet diwezhatoc'h.
Hiriv e kemm an urzh anezho, hervez ar ganerien. Unan eus an doareoù, ''Lied des Verfolgten im Thurm. Nach Schweizerliedern ("Kan an den heskinet en tour. Hervez kanaouennoù suis"), zo un diviz etre ur prizoniad hag e zousig ; emañ e trede levrenn dastumad Achim von Arnim ha Clemens Brentano, Des Knaben Wunderhorn'' ("Korn marzhus ar baotredigoù"), bet embannet war-dro 1805.
E 1898 e voe kempennet an ton gant Gustav Mahler evit seniñ ha kanañ Des Knaben Wunderhorn.
Istor
Ur ganaouenn enebiñ eo bet buan Die Gedanken sind frei abaoe amzer Klemens Wenzel von Metternich (1773-1859), ha dreist-holl e-touez izili ar Burschenschaften, ar c'hevredigezhioù studierien alaman. Berzet e voe ar ganaouenn goude dispac'h 1848 en Alamagn.
E 1935 e voe gourc'hemennet gant gwarded kamp-bac'h Lichtenburg ouzh ar brizonidi bolitikel aozañ un abadenn da lidañ 46vet deiz-ha-bloaz Adolf Hitler ; an alvokad yuzev Hans Litten a zistagas komzoù ar ganaouenn Die Gedanken sind frei.
E 1942 e veze sonet gant fleüt Sophie Scholl, plac'h yaouank ar Rozenn Wenn, dirak mogerioù toull-bac'h kêr Ulm ma oa bet lakaet he zad Robert goude m'en devoa lavaret e oa Adolf Hitler "skourjez Doue".
Emgann Papeete
Emgann Papeete e Tahiti a grogas pa dostaas daou lestr alaman d'an 22 a viz Gwengolo 1914 war-dro 7 eur beure. Dont a reas an daou vorreder hobregonet Scharnhorst ha Gneisenau e porzh Papeete. Kas a rejont d'ar strad ar vag-kanoliañ gozh La Zélée, distruj a rejont un darn eus difennoù ha savadurioù ar gêr. Pezh a voe fall evit hec'h ekonomiezh. Kaset e voe al lestr-karg Walkure en antre ar porzh evit mirout ouzh al listri alaman da zont ennañ. Devet e voe ar mirlec'had glaou a c'helle dedennañ an Alamaned. Pezh a warezas ar gêr diouzh un dagadenn dre zouar marteze. Respont a reas strolladoù-kanolioù an aod met ne rejont droug ebet d'an daou lestr a guitaas dic'hloaz dre aon rak ur pej a c'heller krediñ.
45 soudard gall a oa e Papeete d'ar c'houlz-se dindan urzhioù ar c'habiten Maxime Destremau. Ne oa arm difenn pounner ebet en diavaez eus ar strolladoù-kanolioù kozh,ne oa post skingomz ebet zoken. Pa oa bet kelaouet edo listri alaman er-maez an Inizi Samoa en doa klasket kreñvaat an difennoù o tivontañ dek kanol La Zélée (daou a 100, pevar a 65 ha pevar a 37) evit staliañ anezho war aodoù.
Disoc'h pouezusañ an emgann-se a zo bet diskouez da Vorlu Breizh-veur pelec'h oa al listri alaman ha degas emgann war vor Coronel ma voe trec'het ur strollad-listri breizhveuriat gant strollad-listri ar Reter-pellañ. Ar Scharnhorst hag Gneisenau a voe kaset d'ar strad e miz Kerzu 1914 e-kerzh emgann an Inizi Maloù (Falklands).
Daou levr bannoù-treset a gont un istor a dremen e Papeete da vare an darvoud : div levrenn Papeete 1914 (Rouge Tahiti, embannet e 2011 ha Bleu Horizon, embannet e 2012) gant Didier Quellat-Guyot (istor) ha Sébastien Morice (tresañ), Emmanuel Proust éditions embanner.
Taiyuan
Taiyuan (太原) a zo ur gêr vras e proviñs Shanxi e Republik Pobl Sina. Poblet eo gant 4 202 000 a dud (e 2010).
Suzhou
Suzhou (苏州) zo ur gêr vras e Gevred proviñs Jiangsu e Republik Pobl Sina. War ribl delta ar ster Yangtze emañ, en argrec'h da Shanghai. Poblet eo gant 4 074 000 a dud (e 2010). Eil brasañ kêr ar proviñs eo goude ar gêr-benn Nanjing. .
Fort Smith
Fort Smith zo un anv-lec'h saoznek en Amerika.
Aldeanueva del Codonal
Aldeanueva del Codonal zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Bonlòc (Garona-Uhel)
Bonlòc zo ur gumun en Okitania en departamant Garona-Uhel.
Listenn darvoudennoù internet
Amañ e vo kavet ul listenn eus an darvoudennoù sokial ha sevenadurel a vez kavet war an Internet. Gellout a reont bezañ arroudennoù filmoù, kevezadennoù, skeudennoù, filmoùigoù rannet e-leizh pe farsadennoù. Pa zeu war-wel unan eus an darvoudennoù en em led buan dre ar bed ha dre ar broioù, buanoc'h evit na vefe dre ar genoù nemeteken.
Kevezadennoù
Kevezadennoù lies a vez adkavet war an Internet. A-vras e vez tud oc'h en em filmañ o klask seveniñ un obererezh farsus pe zañjerus. Ar video a vez eskemmet dre ar rouedadoù sokial, tud all a glask adober an obererezh.
Kunming
Kunming (昆明) a zo ur gêr vras e proviñs Yunnan e Republik Pobl Sina, ha pennlec'h ar proviñs-se. Poblet eo gant 4 000 000 a dud (e 2010).
La Rempailleuse
La Rempailleuse zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1882.
Istor
La Rempailleuse  a oa bet embannet e Le Gaulois ar 17 a viz Gwengolo 1882.
Goude-se e voe adembannet e 1883 en dastumad Contes de la bécasse ha lakaet da navet, war-lerc'h an danevell Les Sabots.
An danevell
Ur medisin kozh a gont un istor karantez etre ur baourez hag apotiker ar gêriadenn.
Fuentepelayo
{databox}} Fuentepelayo zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Fernando Alonso
Fernando Alonso Díaz pe Fernando Alonso (ganet d'an 29 a viz Gouere 1981 en Oviedo, en Asturiez) zo ur blenier kirri-redadeg asturiat en doa redet e Formulenn 1, en Andur, en IndyCar hag er Ralli Dakar.
E 2001 en doa komañset Alonso er F1 en Aostralia gant Minardi, met n'en doa gounezet e drec'h kentañ nemet e 2003, e Priz Bras Hungaria gant Renault, o tont da vezañ ar blenier yaouankañ o c'hounit e F1 betek 2008 ha trec'h kentañ Sebastian Vettel.
Gant Renault e oa bet ar c'hampion spagnolat kentañ e Formulenn 1 e 2005, hag an hini yaouankañ d'ar mare-se, ha gounezet en doa un titl all e 2006. Goude ur bloavezh diaes gant McLaren-Mercedes e oa distroet gant Renault e 2008 ha 2009. E 2010 e oa degemeret Alonso gant Scuderia Ferrari e-kichen Felipe Massa ha redet en doa evit ar Scuderia betek 2014 e-lec'h ma reas burzhudoù gant otoioù ne oant ket kevezus kenañ a-raok distreiñ gant McLaren evit un difi diwezhañ, c'hwitet avat.
En e vloavezhioù diwezhañ e Formulenn 1, skuizh gant otoioù ne oant ket kevezus, en doa bet c'hoant d'ober traoù all ha setu ma redas an Indianapolis 500 gant McLaren hag Andretti Autosport e 2017. E 2018 e voe ar blenier kentañ abaoe pell o redek e div gevezadeg bed e memes koulz dre ma redas en Andur gant Toyota Gazoo Racing e-lec'h ma tapas div wezh an trec'h er Mañs. E bal zo gounit ar Gurunenn Dripl, an hini kentañ abaoe Graham Hill ha setu ma raktres redek en Indianapolis 500 adarre er bloavezhioù a zeu.
Lesanvet eo Tarv an Asturiez gant e suporterien ha abaoe e drec'h kentañ e vez graet Alonsomania berzh ar Formulenn 1 e Bro-Spagn.
A-raok ar Formulenn 1
Daoust ma teu Alonso eus un tiegezh simpl e krog gant ar c'harting abred a-drugarez d'e dad, sot gant ar redadegoù kirri. Gounit a ra peder gwech kevezadeg Bro-Spagn e rummad junior e 1993, 1994, 1995 ha 1996, daoust ma oa nemet 12 vloaz evit e ditl kentañ. E 1996 e c'hounez Kib Bed junior ha mont a ra da Italia evit redek. Gounit a ra kevezadegoù Inter-A Bro-Spagn hag Italia e 1997 a-raok bezañ eil-gampion Europa Inter-A e karting e 1998.
E 1999 a ya Fernando Alonso da Formulenn Nissan e kirri un-plas e-barzh skipailh ez-blenier F1 Adrian Campos, a zo deuet da vezañ melestrer Alonso. Gounit a ra an titl evit e vloaz kentañ hag ober a ra un esae F1 gant Minardi. Daoust ma oa diaes an amzer a ra Alonso berzh o vleniañ aes-tre, o reiñ aon da Giancarlo Minardi peogwir ne oa ket sur e peseurt stad e vije bet ar c'harr dindan ar c'hlav gant ur blenier hep skiant-prenet.
E kevezadeg F3000 a ya Alonso e 2000, o redek gant Astromega. Mankout a ra Alonso skiant-prenet ha neuze n'hall ket redek evit an titl met goude un nebeud redadegoù e krog an asturianad diskouez e dalant. Gounit a ra redadeg Spa-Francorchamps ha heuliet eo gant Ferrari ha Flavio Briatore. Gant an hini diwezhañ e sin Alonso ur c'houmanant pell evit mont e Formulenn 1.
Bloavezh deskiñ gant Minardi ha testoù gant Renault (1999-2002)
Re yaouank e oa Alonso evit redek gant Benetton-Renault d'e vloavezh kentañ, ha neuze e choaz Flavio Briatore prestañ dezhañ da Vinardi e-pad ar bloavezh 2001. Ur bloavezh deskiñ a oa eta, gant un oto ne oa ket kevezus. Ober a reas berzh avat e lost ar polotennad, o redek asambles gant kirri Prost, ar pezh a oa un tamm uheloc'h eget live e Vinardi. Evit 2002 ne soñje ket Briatore e vefe stummet muioc'h o chom e foñs ar gael ha setu ma oa bet choazet Alonso evit bezañ trede blenier Renault.
Ober a reas Alonso esaeoù evit Renault a-hed ar bloavezh, o testañ traoù nevez en oto, ha dont a reas da vezañ istimet gant an ijinourien dre e zistreiñ teknikel. Aotreet e voe gant Renault ober un esae gant Jaguar e nevezamzer 2002 e-lec'h ma vlenias buanoc'h eget ar blenier kentañ Pedro de la Rosa. Abalamour d'e labour ha d'e zisoc'hoù e voe choazet gant Flavio Briatore ha Renault F1 Team evit erlec'hiañ Jenson Button hag evit redek e-kichen Jarno Trulli e 2003.
2003-2004
Adal penn-kentañ ar bloavezh e tiskouez Alonso evel unan eus ar vlenierien vuanañ e Formulenn 1, o tapout Podiomoù e Malaysia hag e Brazil, hag ar plas pol e Malaysia, o tont da vezañ an hini yaouankañ en doa tapet ur plas pol dirak Rubens Barrichello. Tapout a ra Eil blas Priz Bras Bro-Spagn o redek ouzh Michael Schumacher ha Rubens Barrichello. En Hungaria e c'hounez e drec'h kentañ, goude graet ar plas pol, o tont da vezañ ar blenier yaouankañ o c'hounit dirak Bruce McLaren, ur rekord trec'het gant Sebastian Vettel e 2008. Echuiñ a ra ar bloavezh gant 55 poent hag ar c'hwec'hvet plas, un 20 poent bennak dirak e genskipailher Jarno Trulli.
Gortozet eo Alonso evit 2004 abalamour d'e zisoc'hoù, met ne ya ket mat lodenn gentañ ar bloavezh, daoust ma z'eus gwelloc'h kirri Renault. Ober a ra Trulli disoc'hoù gwelloc'h eget re Alonso, ha trec'hiñ a ra e Monako pa zilezel Alonso ar redadeg en abeg d'ur gwallzarvoud. Diaesoc'h eo an traoù e-pad eil lodenn ar bloavezh, dre vank kevezusted ar Renaultoù, met gwelloc'h a ra Alonso, o verkañ poentoù pouezus hag o echuiñ 4 er gevezadeg pa z'eo erlec'hiet Trulli gant Jacques Villeneuve abalamour d'e zisoc'hoù fall.
Kampion yaouankañ ar Formulenn 1 (2005-2006)
Berzh a ra Renault hag Alonso e-pad an esaeoù-goañv, ha gwelet int war ar renk evit an titl e 2005. Tost peurvad eo lodenn gentañ ar bloavezh evit Alonso, o c'hounit e Malaysia, Bahrein, San Marino, Europa, Bro-C'hall hag e Alamagn, met rankout a ra Alonso ober gant disoc'hoù mat Kimi Räikkönen war McLaren. Siwazh evit an hini diwezhañ met evurus evit Alonso eo bresk tre ar McLaren ha dreist-holl ar c'heflusker Mercedes-Benz, ha koll a ra Räikkönen un nebeud redadegoù abalamour da se, pa n'eo ket kastizet gant 10 plas war ar gael en abeg d'ur cheñchamant keflusker e-pad dibenn-sizhun ur Priz Bras, ar pezh a zo ur reolenn nevez. Kontroliñ a ra Alonso eil lodenn ar bloavezh o echuiñ tost atav eus ar Podiom ha gounit a ra titl ar vlenierien e Brazil, o tont da vezañ kampion yaouankañ ar Formulenn 1, dirak Emerson Fittipaldi, peogwir n'eo nemet 24 bloazh. Sikour a ra Renault evit gounit titl ar saverien en un drec'hiñ e Sina.
Gouel titloù Alonso ha Renault a zo bet un tammig priennet peogwir e tisklêr Ron Dennis, rener McLaren, e miz Kerzu e vlenio Alonso en e skipailh e 2007. Dibab a ra ar Spagnolat mont kuit eus Renault peogwir ne oar ket ma chomo Renault pell e Formulenn 1 abalamour da rener nevez Carlos Ghosn ar saver-kirri, lesanvet cost killer ("lazher dispignoù" e saozneg), ha ne blij ket kalz ar redadegoù kirri dezhañ. Diskouez a ra ivez douetañs Alonso diwar barregezhioù Renault evit chom e penn ar jeu e Formulenn 1. Ron Dennis a lavaro goude-se a groge e zarempredoù gant Alonso goude Priz Bras Brazil, e lec'h m'en deus gounezet Alonso e ditl, abalamour da zisoc'h ar McLarenoù, o doa graet un zoubladenn.
Evit afer-se e kendalc'h an traoù evit ar bloavezh 2006. Kemer a ra Alonso penn ar gevezadeg diouzhtu dirak Michael Schumacher war Ferrari. Goude nav redadeg eo trec'h Alonso c'hwec'h gwech, graet en deus Podiomoù da bep redadeg ha 25 poent dirak Schumacher emañ. Diaesoc'h eo an traoù e-kreiz an hañv gant trec'hioù Schumacher ha Ferrari ha kudennoù mekanikel evit Alonso (dilezel a ra en Hungaria en abeg d'ur c'hrouilh stardet fall, hag en Italia en abeg d'ur c'heflusker torret). Kemer a ra Schumacher penn ar gevezadeg e Sina oc'h ober un trec'h daoust ma oa Alonso e plas pol. Adkemer a ra Alonso penn ar gevezadeg e Bro-Japan pa torr keflusker Schumacher e fin ar redadeg. Gant an trec'h-se a ya diaesoc'h an traoù evit an alaman. Echuiñ a ra Alonso ar redadeg diwezhañ eil ha gounit a ra e eil ditl, daoust redadeg mat-tre Schumacher.
McLaren (2007)
N'eo ket tre ar memes doare skipailh an hini az eas Alonso da redek gantañ e 2007. Ma oa McLaren-Mercedes e penn ar jeu e fin ar bloavezh 2005 e oa bet startoc'h ar bloavezh 2006, an hini nemetañ didrec'h abaoe 10 vloaz. Aet e oa Kimi Räikkönen da erlec'hiañ Michael Schumacher e Ferrari ha torret e oa bet gopr Juan Pablo Montoya e kreiz ar bloavezh 2006. Bleniet en doa Alonso e-kichen Lewis Hamilton, kampion GP2, a groge gant ar F1, neuze.
2007 a voe ur bloavezh taer, gant ur stourm kreñv etre Ferrari ha McLaren, hag etre Alonso, Hamilton ha Räikkönen. Komañs a reas mat a-walc'h ar bloaz gant Alonso a dapas an trec'h e Malaysia abred er bloaz ha da c'houde e Monako met buan e voe kevezus kenañ Lewis Hamilton ha dre ma oa saoz e voe aon gant Alonso hag an dud tro-dro dezhañ e vije tretet gwelloc'h Hamilton egetañ, ur santimant ne voe ket meret mat gant rener McLaren Ron Dennis. E-kreiz an hañv ez eas an c'hudennoù-se en o uhelañ pa voe stanket Hamilton er standoù gant Alonso a-ratozh goude un dizemglev war ar strategiezh. Ouzhpenn-se e voe gouezet e-kerzh ar bloavezh e oa bet degemeret gant McLaren dielloù diwar-benn karr Ferrari dre laer hag e voe implijet an dielloù-se. Ken fall e teuas an traoù da vezañ ma c'houlennas Alonso mont kuit eus McLaren daou vloaz abred e-keñver e gevrad, ar pezh a voe asantet gant Ron Dennis gant ma ne'z aje ket Alonso da redek evit ur skipailh re gevezus.
War an tu sportel avat e voe kevezus kenañ Alonso e-keñver Hamilton ha tapet a reas daou drec'h all, en Nürbürgring dindan ar glav hag e Monza. Trec'het e voe evel Hamilton war an diwezhat avat gant distro Kimi Räikkönen hag ur gwallzarvoud gant Alonso e Japan hag echuiñ a reas trede eus ar gevezadeg, ur poent a-dreñv Räikkönen ha rampo gant Hamilton a voe renket eil abalamour d'an niver a eil plas.
Tatarstan
Tatarstan, ent-ofisiel Republik Tatarstan (Татарстан Республикасы, Tatarstan Respublikası e tatareg; Респу́блика Татарста́н, Respublika Tatarstan, distaget e rusianeg), a zo unan eus Republikoù Kevread Rusia. Qazan eo ar gêr-benn. 4 000 084 a annezidi a oa hervez niveridigezh 2022.
Fernando Alonso
Distro gant Renault (2008-2009)
Klask a reas neuze lakaat Renault war an hent mat e 2008 ma redas asambles gant Nelson Piquet Jr. dindan renerezh Flavio Briatore adarre. Ne oa ket ken kevezus an oto avat eget ar pezh ma oa bet gwezhall ha urzhioù un tamm enep a voe gant renerezh Renault, o c'houlenn ma vije graet ar show kentoc'h eget gounit da vat. E penn-kentañ ar bloavezh e veze trec'het Renault gant Red Bull Racing alies, ur skipailh pourvezet gant kefluskerioù Renault. Ober a reas Alonso e vat d'an degouezh avat o kas ar skipailh war-raok hag echuiñ a reas kreñv ar bloaz o verkañ muioc'h a boentoù eget an holl vlenierien all e-pad ar pemp redadeg ziwezhañ, gant daou drec'h, unan anezho bezañ tapet dre ma oa bet truchet gant izili zo eus Renault.
Startoc'h e voe 2009 dre ma voe c'hwitet an oto penn-da-benn. Daoust d'an dra-se e talc'has Alonso da redek ar buanañ posupl ha d'ober e vad eus kement degouezh a oa evit merkañ poentoù. Hejet e voe fin ar bloaz avat pa voe diskuliet gant Nelson Piquet Jr., a oa bet erlec'hiet gant Romain Grosjean e-kreiz ar bloavezh, en doa graet ur gwallzarvoud a-ratozh evit lakaat Alonso da dapet an trec'h e 2008. Kondaonet e voe Renault, Falvio Briatore ha Pat Symonds evit bezañ graet an torfed-se tra ma voe disklêriet gwenn ar vlenierien, Piquet Jr. dre m'en doa diskuliet an afer ha dre m'en doa asantet ober ar gwalldra-se gant gwask Briatore ha Symonds, hag Alonso dre ma oa prouenn ebet e oueze evit an trucherezh, evel ar brasañ eus skipailh Renault.
Ferrari (2010-2014)
Komañs a reas kreñv-tre prantad Ferrari gant Alonso, asambles gant Felipe Massa, distro goude ur gwallzarvoud, e 2010. Tapet a reas ar maout e Priz Bras kentañ ar bloaz e Bahrein ha lakaat a reas gwask war e genskipailher evit gounid ar skipailh d'e du. Penn-kentañ ar bloaz a voe cheñch-dicheñch e-keñver kevezusted an oto met adalek an hañv e voe un distro gant Ferrari hag Alonso, teñvalaet gant un urzh-skipailh e Priz Bras Alamagn a nac'has e drec'h da Felipe Massa evit e reiñ da Alonso. Stourm a reas betek ar fin evit an titl, met trec'het e voe a-benn ar fin gant Sebastian Vettel ha Red Bull-Renault dre gudennoù strategiezh.
Re virour e voe an oto e 2011 evit bezañ kevezus met tennañ a reas kement-tra a c'hellas eus e oto evit kemer dek podiom hag un trec'h.
E 2012 e oa graet gant Ferrai unan eus e otoioù washañ abaoe pell, evelato e stourmas Alonso evit an titl betek ar redadeg ziwezhañ. Disoc'hoù fall a-walc'h a voe e penn-kentañ ar bloaz, war-bouez un trec'h dic'hortoz e Priz Bras Malaysia. Seblantout a reas Alonso tennañ muioc'h a draoù eus e oto eget ar pezh a vije posupl ha, sikouret gant disoc'hoù cheñch-dicheñch ar vlenierien all (8 trec'hour disheñvel en 8 redadeg). Gwelloc'h-gwellañ e teuas an oto da vezañ ivez ha daou drec'h ouzhpenn a c'hounezas Alonso e-kerzh an hañv. Startoc'h e voe ar jeu ur wezh ma voe kavet gant Red Bull ha Sebastian Vettel un tizh ouzhpenn met o fazioù a sikouras Alonso da vezañ er redadeg evit an titl e Priz Bras diwezhañ ar bloaz e Brazil. Daoust ma reas Alonso ar pezh a oa dleet evit bezañ titlet ne viras ket ouzh Vettel erruet uhel a-walc'h (6) evitañ d'a c'hounid e drede titl.
Gortoz a reas Alonso ur c'harr gwelloc'h evit 2013 ha seblantout a reas kevezusoc'h ar F138 e penn-kentañ ar bloaz, gant daou drec'h e Sina ha dreist-holl e Spagn. Met trec'h diwezhañ Alonso e voe ha Red Bull a dapas tizh forzh pegement a-hed ar bloaz, dreist-holl pa voe cheñchet doare sevel ar bandennoù-rod gant Pirelli. Dibasianted e teuas Alonso e-keñver kevezusted ar Scuderia ha brasoc'h e c'hortozoù a-benn 2014 gant ar reolennoù nevez e-keñver ar c'heflusker.
C'hwitet penn da benn e voe ar c'heñchamantoù reolenn gant Ferrari, a savas ur c'heflusker re vihan hag un oto kamm e-keñver an aerodinamik. Goude ur bloaz start, pell-tre eus kevezusted ar Mercedes e tivizas Alonso ha Ferrari en em zispartiañ ha sinañ a reas Alonso gant McLaren a oa o vont da redek asambles gant Honda adarre.
Dae McLaren (2015-2018)
Pevar bloaz start a dremenas Alonso gant McLaren, dreist-holl abalamour d'ar c'heflusker Honda. Klasket e oa bet labourat war ur c'heflusker bihan-kenañ evit gounit kalz e-keñver tremen an aer tro-dro d'an oto, met degas a reas ur c'heflusker bresk-kenañ ha ne oa ket nerzhus a-walc'h.
Merket e voe penn-kentañ 2015 gant ur gwallzarvoud e-liamm ouzh sistemoù an oto, dre ma pakas Alonso un taol-tredan p'edo o vleniañ an MP4-30 e Barcelona evit an esaeoù rak-bloaz. Rankout a reas mankout Priz Bras Aostralia neuze. Start e voe ar bloaz, pa'z ae an oto en-dro e veze leusket e foñs ar geal ha nebeut a boentoù a voe merket gant Alonso a erruas a-dreñv e genvlenier (Jenson Button) er gevezadeg, ar wezh kentañ dezhañ.
Un tammig gwelloc'h e voe 2016, daoust d'ur gwallzarvoud c'hoarvezet dezhañ e redadeg Aostralia a lakaas anezhañ da vankañ redadeg Bahrein. Muioc'h a boentoù a verkas dre ur c'heflusker Honda un tamm gwelloc'h, met douetañs e voe diwar-benn live an oto. Evelato e voe lakaet muioc'h-mui a wask war ijinourien Honda hag e fin ar bloaz e voe erlec'hiet Ron Dennis, rener istorel McLaren, gant Zack Brown. Penn Alonso a gomañsas ivez da soñjal e-barzh traoù all.
Gant ul lifre nevez (orañjez) ha trede bloaz an emglev gant Honda, e voe lakaet kalzig a spioù er bloaz 2017, met buan e komprenjed ne oa ket kevezus a-walc'h ar McLaren-Honda. Mont a reas neuze Alonso betek penn ur raktres evit redek an Indianapolis 500 gant sikour McLaren, o vankout Priz Bras Monako neuze. Skuizh gant kevezusted e oto e klaskas Alonso tennañ ar gwellañ posupl anezhi, met muioc'h-mui e soñje e-barzh raktresoù all.
Daou nevezinti a voe e 2018. Da gentañ-penn e voe choazet gant McLaren redek gant kefluskerioù Renault adalek ar bloaz-se. Da eil e voe aotreet Alonso da redek gant Toyota e kevezadeg bed an Andur ha dreist-holl e 24 eurvezh ar Mañs, gant ar spi mont war-zu ar gurunenn-dribl. E F1 avat, daoust da zreist-oberoù Alonso (e redadeg Azerbaidjan da skouer) e voe ur bloavezh dipitus c'hoazh. Chom a reas a-sav Alonso da redek e Formulenn 1 e fin ar bloaz neuze, daoust ma chomas liammet ouzh McLaren evel kannad ha blenier-erlec'hier.
Redadegoù en IndyCar (2017-2020)
A-raok deroù ar bloaz 2017 e voe lavaret gant Zack Brown, rener McLaren, e vije un dra vat lakaat anv Alonso en Indianapolis 500, un doare evitañ da zelc'her Alonso laouen a-raok ur bloaz a vije start a-walc'h. Alonso a gredas edo o farsal met intereset e oa gant ar soñj-se, dre ma oa bet gounezet ar redadeg gant McLaren gwezhall hag e vije, hervezañ "ur soñj vat evit an holl : un dra da c'hounit, da c'hounit evidon, evit ar F1, evit an harperien". Mont a reas Zack Brown e darempred gant renerien an IndyCar Series hag ar skipailh Andretti Autosport evit lakaat Alonso da redek kerkent ha 2017. Tutaet e voe Gil de Ferran, a oa aet ar maout gantañ en Indianapolis 500 evit reiñ alioù da Alonso tra ma voe lakaet Michael Andretti, perc'henner ar skipailh, da strategour Alonso, en ur skipailh savet a-gevred etre McLaren Honda Andretti gant an niverenn 29.
Kevezus e voe Alonso diouzhtu : 5 eus an abadenn ditliñ e voe ha peder gwezh e renas ar redadeg (27 tro en holl), met rankout a reas dilezel ar redadeg abalamour d'ur gudenn geflusker 21 dro a-raok ar fin. Renket e voe 24 eus ar redadeg.
Da c'houde leve Alonso e F1 e voe soñjet gant McLaren kemer perzh e kevezadeg IndyCar e 2019, met ne voe ket graet abalamour ma ne felle ket da Alonso kemer perzh en ur gevezadeg a-bezh hag abalamour ma oa prederiet ar skipailh gant e vloaz Formulenn 1 kentoc'h. Memestra e tivizas kemer perzh adarre en Indianapolis 500, met hep mont a-gevred ar wezh-mañ. Lakaet e voe anv McLaren hag Alonso asambles gant ur c'heflusker Chevrolet gant an niverenn 66 ha stummet e voe sez Alonso en Dallara IR18 e miz Meurzh. Start-tre e voe an abadenn dre gudennoù aozadur ar skipailh ha dre ziouer a brientiñ. Ne zeuas ket a-benn Alonso d'en em ditlañ ha nac'hañ a reas prenañ e blas e-touez an 33 blenier o doa gallet titlañ.