cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frañsez Laorañs
E-skeud an darvoudoù-se, e tennas an ti-kêr ar blakenn varmor e-lec’h ma oa skrivet anv holl re ar barrouz marvet e-kerzh ar brezel, adskrivet an holl anvioù-se war-eeun war ar monumant hervez urzh al lizherenneg, ha lakaet anv Frañsez Laorañs en o zouez.
Timbroù Armenia
Pa teu da vezañ ur “Republik Sokialour Kevredek Soviedel”, Armenia a embann un toullad rummadoù timbroù gant menegoù e yezh ar vro nemetken. Arouezioù ar falz hag ar morzhol, pe hini ar steredenn, zo splann war an holl dimbroù pe dost, ha dre lenn al lizherennoù ՌՈՒԲԼՒ e kompreno an dud ez eus kaoz eus Armenia.
Alhama
Alhama zo ur stêr e Spagn, adstêr d'an Ebro war he lez dehoù er Rioja. Pa dremen dre Corella hag Alfaro eo anvet Río Mayor.
Frañsez Laorañs
Ar ganaouenn
(kanaouenn komzoù hengounel, tapet diwar bladenn Gweltaz ar Fur)
Timbroù Armenia
Timbroù ar Republik Treuzkaokazek a vo implijet e 1923. Timbroù rusian pe armenian int, dreistmoulet gant ur steredenn, en he c’hreiz al lizherennoù З С Ф С Р a dalv kement ha “Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek” e rusianeg. Ur rummad gouestlet d’ar menez Ararat ha da puñsoù tir-eoul a vo embannet e 1923.
Frañsez Laorañs
Ar ganaouenn
* * *
Alhama
Red
Eieniñ a ra er Sierra de Almuerzo e Suellacabras, e Proviñs Soria, ha goude 84 km war-zu ar biz e tegouezh er Rioja, e treuz Proviñs Soria, e teu en-dro e-barzh ar Rioja dre Alfaro, ma en em vesk gant dour an Ebro.
Timbroù Armenia
Etre 1924 ha miz Du 1991 emañ Armenia unan eus Republikoù an Unaniezh Soviedel ha timbroù ar Stad-se a vez implijet. Timbroù zo gouestlet da savadurioù pe da dudennoù Armenia : ur strollad armenianed (e 1933, en ur rummad diwar-benn pobloù an Unvaniezh), ardamez Armenia (e 1947), 30vet deiz-ha-bloaz ar Republik (e 1950), deiz-ha-bloaz marv ar skrivagner K. Abovian (e 1956), al livour G. Bachindjaguiane (1957), Erevan (1958), gizioù Armenia (1961), 1600vet deiz-ha-bloaz ganedigezh ar skrivagner Mesrop Machtotzhag ar barzh Saïate Nova (1962), ar barzh Manouk Abjegian (1965), an dispac’hour S. Chaoumian (1968.
Alhama
Gerdarzh
Eus an arabeg e teu an anv Alhama, eus ar ger "Al Hamma" لحامة, a c'haller treiñ gant "kouronkva tomm", abalamour d'an doureier tomm a zo er stêr e meur a lec'h, ha dreist-holl el lec'h anvet "Los baños de Fitero".
Kêrioù treuzet
Adalek an eienenn:
Firth of Forth
Firth of Forth e saozneg, Linne Foirthe e gouezeleg Skos da lavarout eo firth (aber) ar stêr Forth (e saozneg) zo un aber e reter Bro-Skos, e Mor an Hanternoz etre Fìobha en hanternoz, ha West Lothian, kêr Dinedin, hag East Lothian er c'hreisteiz.
Douaroniezh
Ur fjord eo ar Firth of Forth, stummet gant skorneg ar stêr Forth da vare an diwezhañ skornadeg e Breizh-Veur. Sevel a ra ar mor betek Stirling, met peurvuiañ e lavarer e krog an aber adalek Kincardine Bridge, a zro dreist deroù.
Jules Vallès
Bugaleaj
E dad, Jean-Louis Vallez a oa mestr-studi e Skolaj Roueel Le Puy, hag e vamm, Julie Pascal a oa merc’h peizanted paour. Seizh bugel o deus bet, hogen pemp anezho a varvas en o c’hentañ bloavezh. Jules Vallès a oa trede bugel ar familh. Ur c’hoar en deus bet da c’houde, Marie-Louise, bet ganet e 1835 ha troet da sod e 1853. Eus 1837 da 1839 e vev ar familh Vallez en dienez. O chom emañ en ul lojeiz lous-teil. E 1839 ez a Jules da skolaj ar Puy; eno e c'houzañv dre ma oa mab d'ar mestr-studi. E-kerzh ar bloavezhioù diaes-se n'en doa ken plijadur nemet o vont war ar maez e tiez e eontred, labourerien-douar e Farreyrolles, Chaudeyrolles ha Vourzac. E 1840 e voe anvet e dad da gelenner e Skolaj Roueel Saint-Etienne : dilojañ a ra ar familh. Jules en deus barregezhioù er skol, en danvezioù klasel, hogen ret eo dezhañ gouzañv feulster e dud hag e gelennerien. E 1846 ez eo anvet Jean-Louis Vallez da gelenner e Naoned ha dilojañ a ra ar familh adarre. E 1848 ez eo entanet spered Julig gant an Emsav. Lakaat a ra e gamaladed yaouank da vouezhiañ mennadoù dispac’hel a-enep an Urzh hag ar Vachelouriezh. Kaset eo Vallès da Bariz d’an hevelep mare. Eno e heul kentelioù al lise Bonaparte. Studiañ a ra fall, hogen en em dommañ muioc’h-choazh ouzh ar politikerezh. E 1849 e tistro da Naoned ha c’hwitout a ra e vachelouriezh, c’hwitout a ra adarre ur bloaz diwezhatoc’h ; n’eo nemet e 1852 e tapo e Vachelouriezh.
Llandysul
Eno emañ sez Gwasg Gomer, unan eus pouezusañ tier-embann Kembre.
Jules Vallès
yaouankiz
E 1851 eo tenn-tre an aergelc’h etre e dud. Distreiñ a ra Vallès da Bariz. Daremprediñ a ra al levraouegoù e-leizh hag heuliañ a ra kentelioù Michelet, istorour meur troet war-du an Dispac’h. Mignon-tre e teu da vezañ gant Ranc, Arnoult, Castagnary ha Chassin. E miz Meurzh e aoz ur vanifestadeg a-enep serridigezh kentelioù Michelet.
Llandysul
E 2001 e oa 1 821 a dud, ha 70% anezho a gomze kembraeg. E 2011 e oa 1,527 a dud o chom er gumuniezh ha 1083 anezho a oa kembraegerien (70%).
Jules Vallès
yaouankiz
Pa ra Napoleon III e daol-stad, d’an 2 a viz Kerzu, ez eas Vallès hag e vignoned d’en em gannañ war ar bardelloù. Galvet eo en-dro d’an Naoned gant e dad ha bac’het e vez gantañ e ti ar re sod a-benn chom hep kaout kudennoù. Dieubet eo gant mignoned e miz Meurzh 1852, 4 miz e chomas eno. E 1853 e kemer perzh Vallès hag e vignoned e gwall-daol an Opéra-Comique, a-enep an Impalaer. Toullbac’het eo e Mazas e-pad ur miz. Emañ Vallès o studiañ war ar Gwir, hogen n’ez ae ket alies d’ar c’hentelioù ha c’hwitout a ra e arnodennoù. Kregiñ a ra neuze evitañ ur vuhez kantreer ha straner reuzeudik. Resevout a ra nebeut-tre a arc’hant eus perzh e dad. Bevañ a ra en ur gambrig. Gounnez a ra un tammig arc’hant o skrivañ e kazetennoù hag o klask skouerioù evit geriadurioù. Naon-du a voe gantañ d’ar mare-se. Rannañ a reas e gambr gant e vignon bras Poupart-Davyl, hogen jeu a teui etrezo betek mont d’en em gannañ d’ar bistolenn e 1856 : gloazet-bras e voe Poupart-Davyl gant Vallès.
kazetennerezh
E 1857 e embannas Jules Vallès L’Argent, hep e sinañ. Al levr-se a dag ar sistem kevalaour. Embann a reas ivez un nebeut pennadoù er gazetenn Le Présent. Adalek 1858 e kemeras perzh Vallès e La Chronique parisienne, kazetennn Rochefort hag er Figaro : sed aze penn-kentañ e labour kazetenner. Eus 1860 betek 1862 e labouro Vallès e ti-kêr Vaugirard, ha kenderc’hel a reas da embann pennadoù e Le Temps, Le Figaro ha Le Boulevard.
Er bloavezh-skol [1862]-1863 ez eas Vallès da labourat evel kasour en ur skolaj e Caen. Kuitaet en doa Pariz kement a zleoù en doa. Distreiñ a reas da Bariz ur bloaz da c’houde hag adkregiñ gant e labour e ti-kêr Vaugirard. Kenderc’hel a ra ivez da skrivañ pennadoù ha danevelloù e meur a gazetenn. Ur brezegenn a reas diwar-benn Balzac hag a reas kalz berzh, met tennet e voe e labour en ti-kêr digantañ en abeg d’e brezegenn. Embann a reas Vallès ul levr all : Les Réfractaires hag a reas berzh. E 1867 e teu Vallès da vezañ pennskrivagner ar gazetenn La Rue. E 1868 e skriv ur pennad anvet « Cochons vendus ». Kastizet e vo perc’henn ar gazetenn ha difennet eo embann anezhi. Un nebeut pennadoù e Le Globe a gaso anezhañ dirak ar barner : disoc’h, ur miz toull-bac’h e Sainte-Pélagie.
E-pad an amzer-se e skriv Journal de Sainte-Pélagie. Goude e dieubidigezh e sav ar gazetenn Le Peuple hag a bado ur miz hepken, Le Réfractaire ne bado nemet teir niverenn. Goude-se e skriv Vallès e Le Corsaire, kazetenn Richardet. Kas a ra Le testament d’un blagueur, – stumm kentañ buhez Jacques Vingtras hag a zeuio da vezañ L’enfant da c’houde – da gazetenn André Gill.
D’ar 4 a viz Gouere e voe kondaonet Vallès d’ar marv dre zesfailh. E fin ar bloaz ez eas da Vro-Suis e-lec’h ma skrivas ur pezh-c’hoari anvet La Commune de Paris. E 1873 en em stalias e Londrez. E 1874 « La Société des gens de lettres » a denn Vallès diouzh o listenn. Feuket-kenañ e voe gant an darvoud-se. E 1875 en deus Vallès ur verc’h gant ur skolaerez eus Londrez. Mervel a reas e verc’h er memes bloavezh : trist-meurbed eo Vallès. Skrivañ a reas kalz d’e vignon Hector Malot. En ul lizher e lavar dezhañ : « Je me sens vieillir sans une clarté dans l’hiver de ma vie». Bevañ a raio Vallès buhez trist un harluad, e blijadur nemeti o vezañ lenn er British Museum. Skrivañ a reas pennadoù er gazetenn L’Evénement, e Le Réveil, e La Marseillaise hag e Le Voltaire. Eus ar 25 a viz Even d’an 3 a viz Eost 1878 e asant Le Siècle embann Jacques Vingtras e bennadoù. Difenn a ra Zola hag a oa taget gant skrivagnerien all. E 1879 e embann Vallès Mémoires d’un révolté dindan anv pluenn Jean La Rue, e kelaouenn solkialour Sigismond Lacroix, La Révolution française. Ar romant-kazetenn-se a zeuio da vezañ Le bachelier. Embann a raio da c’houde Le Candidant des pauvres, heuliad Mémoires d’un révolté, er gelaouenn Le Journal à un sou. Embannet eo e levr Les enfants du peuple, dastummad pennadoù bet embannet etre 1867 ha 1870. Embann a reas ivez L’enfant, sinet dindan anv pluenn Jean La Rue, hag a zo kentañ levrenn e drilogiezh buhez. E 1880 e tistro da Vro-C’hall, goude an Distaoliadeg bet mouezhiet d’a 10 a viz Gouere. Kenlabourat a ra gant ar c’hazetennoù Le Voltaire ha La Vie moderne hag embannet eo Les blouses e La Justice, kelaouenn Clemenceau. E Brussel e kej Vallès gant Sévérine hag a vo e sekretourez. Kenlabour a reas c’hoazh gant kalz kelaouennoù disheñvel ha distreiñ a reas da lec’hioù e vugaleaj en Alvern hag en Naoned.
Kuzulierien-departamant Penn-ar-Bed
Kuzulierion-departamant Penn-ar-Bed
Kostezennoù :
Ki gouez Afrika
Ki gouez Afrika, pe likaon, (Lycaon pictus) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Afrika issahara.
Ar spesad nemetañ eo er genad Lycaon.
Lycaon
Lycaon a c'hell bezañ :
Inizi Salomon
Inizi Salomon (Solomon Islands e saozneg) zo ur stad er Meurvor Habask, er gwalarn da Vanuatu, anezhi meur a enezeg. Honiara eo ar gêr-benn.
An anv
Ar Spagnol Álvaro de Mendaña a voe an European kentañ o weladenniñ an inizi adalek ar 7 a viz C'hwevrer 1568. Eñ hag e vartoloded a gave dezho o doa kavet bro Ofir, bro orin aour ar roue Salomon er Bibl, hag anvet e voent ganto Islas Salomón.
Stumm saoznek
Ar stumm ofisiel gant gouarnamant ar vro eo Solomon Islands hep ger-mell e pep degouezh. Graet e veze gant ar ger-mell da vare an trevadennerezh.
Ar proviñsoù
9 froviñs zo, melestret gant pep a guzul proviñsel, 10 ma konter kêr Honiara ouzhpenn, melestret gant ur c'huzul-kêr.
Nieuwerkerken (Limbourg)
Nieuwerkerken (e limbourgeg: Noërekirke) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Calabria
right|thumb|Lec'hiadur Kalabria Calabria (Calàbbria e kalabrezeg, Calabria en italianeg) a zo ur rannvro eus kreisteiz Italia, dirak Sikilia, ha Catanzaro eo he c’hêr-benn.
Proviñsoù
left|thumb|Proviñsoù Kalabria
Kriseg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar c'hriseg (krisa) komzet gant tro-dro da 400 den (1993) e Papoua-Ginea Nevez.
Llandeilo
Llandeilo a zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz kontelezh Caerfyrddin. Gevellet eo gant Konk-Leon,e Breizh.
E 2011 e oa 1,795 a dud o chom e kumuniezh Llandeilo ha 851 anezho a oa kembraegerien (48,7%).
Pontardawe
250px|thumb|Ur gwel eus Pontardawe, war-zu an hanternoz. Pontardawe zo ur gêr eus su Kembre, nepell diouzh Abertawe, e kornôg kontelezh istorel Sir Forgannwg.
Tud
Eus Pontardawe eo genidik:
Sailly-au-Bois
Sailly-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Jan Theuninck
Jan Theuninck zo ul livour hag ur barzh belgiat, ganet d'an 7 a viz Mezheven 1954 e Zonnebeke.
Barzhoneg
Mauthausen 186
Maen ha maen
e rejomp ur bazenn
pazenn ha pazenn
ez ejomp d'an neñv.
Pwarieg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar pwareg (puari) komzet gant tro-dro da 371 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Emmanuel Sapira
Emmanuel Sapira a zo bet ganet e 1900 e Roumania ha marvet e 1943.
Meurc'hoarier echedoù roumanian-belgiat eo.
Opglabbeek
Opglabbeek (e limbourgeg: Glabbek) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Enger
Implijet e vez ar verb saoznek graduate ("achuiñ ar studioù"). Evit sevel ar stumm ober e reer er yezh-se gant an enger -um- ouzhpennet goude silabenn gentañ ar wrizienn, ha diwar-se e teu stummoù evel grumaduate ("achuiñ a ris ma studioù").
En arabeg e kaver engerioù ivez a-wezhoù, dreist-holl a-drugarez d'an doare ma vez c'hoariet er yezhoù semitek-se gant patromoù gwiriziennoù teirlizherennek ar verboù, da skouer
A-wezhoù e vez komzet eus engerioù, da skouer er yezhoù bantouek pa dennont e gwirionez padal da rakgerioù pe lostgerioù renk-ouzh-renk, da skouer ul lostger eo eg er ger kevrennek-mañ daosut ha ma teu etre ar wrizienn hag ur vorfemenn all:
Listenn al lanvioù du pennañ
En urzh an amzer, abaoe 1967
! Deiziad !! Lestr !! Pavilhon !! Lec'h !! Tonnennad / Gaou Aegean Captain ? || en donvor da Trinidad ha Tobago Evoikos Kiprenez
Liammoù
Kartenn gant al lanvioù du pennañ
Kogenneg-Thekla
Ar c'hogenneg-Thekla (liester : kogennegi-Thekla) a zo ur golvaneg, Galerida theklae an anv skiantel anezhañ.
Annez
Gouennañ a ra al labous annezek-se el Ledenez iberek, ha Reter ha Norzhafrika.
Louarn rous
Al louarn rous (Vulpes vulpes) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev peuzholl en hantervoul norzh a bezh. Rummet eo ar spesad en IUCN (skeul semplded ar spesiadoù) evel "dinec'hus". Degaset eo bet en Aostralia gant staliadur an europad, lec'h mard int noazus e-keñver an en-dro gouez lec'hel.
Al louarn rous a zisken ag ur spesiad bihanoc'h e veve e kevandir Eurazia e-pad ar pleistosen a-raok aloubiñ amerika an norzh goude ar skornadur diwezhañ. Barrek eo al louarn ruz azasaat diouzh e en-dro buan a-walc'h. Ha daoust ma vez graet "louarn rous" anezhoñ e c'hall bout gwenn pe du e vlev. Pemp-ha-daou-ugent gouenn a zo anavezet.
Al louarn rous a gantre e kouplad pe e strolladoù bihan (familhoù) e lec'h ma vez posubl kavout ur par evit meur a barez hag o diskennidi. Debriñ a reont krignerion bihan, hogen loened brasoc'h a c'hall bout hemolc'het ganto evel konifled, gwiñvered, evned, stlejvil pe bronneged yaouank arall. A wezhioù e c'hall kemer plantennoù ivez. Ha preizherien a c'hall bout war e lec'h evel ar bleizi, ar c'hoiot hag an aourgi pe evned-preizh evel an erer meur hag an toud meur.
Warapoueg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar warapoueg (warapu pe baroupou/barupu) komzet gant tro-dro da 1 602 den (1983) e Papoua-Ginea Nevez.
Louarn rous
Un istor a bouez a zo etre an dud hag ar spesad. Hennezh a zo bet hemolc'het kalz evit e feur ha dre ma vez debret loened ti-feurmoù gantañ. E kêrioù zo e c'hall bout kavet louarned hag a denn splet ouzh ar boued skarzhet gant an dud. Hag e broioù zo (e Rusia dreistholl) eo bet doñvaet lod anezho da veviñ en tier.
Ki gouez Azia
Ki gouez Azia, pe dhol, (Cuon alpinus) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia.
Ar spesad bev nemetañ eo er genad Cuon.
thumb|left|250px|Tiriad ki gouez Azia (e ruz), martezeüs (e gwer), istorel (e roz)
Proviñs Kreiz (Inizi Salomon)
Proviñs Kreiz zo unan eus 9 froviñs Inizi Salomon, er Meurvor Habask, anezhi meur a enezenn hag a enezeg.
Tulagi eo ar gêr-benn.
E 1999 e oa 21,577 den o chom er broviñs, dezhi ur gorread a 615 km².
Caribert Iañ
Caribert Iañ, pe Karibert, pe Charibert (distaget evel "c'h" moarvat) (520 - 567), a oa ur priñs frank, mab da Hlotar Iañ, roue ar Franked, ha d'e wreg kentañ Ingonde. Roue Pariz e voe betek 567.
E vuhez
Bec'h a-walc'h en devoa bet Hlotar Iañ oc'h adunvaniñ ar rouantelezhioù frank evel en amzer Clovis Iañ, ha ne oa ket fellet dezhañ rannañ e rouantelezh a-raok e varv.
Rawoeg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar rawoeg (rawo) komzet gant tro-dro da 506 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Caribert Iañ
Bec'h gant an hêrezh : brezel ouzh Chramn
En 558 e voe kaset Caribert ha Gontran gant Hlotar da gemer Limousin digant o breur Chramn, hag en devoa taolet ee grabanoù war ar vro-se. Tal ouzh tal edo an armeoù, goulennet e voe digant Chramn daskor an douaroù laeret, nac'h a reas, emgann a vije bet panevet d'ur gorventenn. Un dro-gamm areas Chramn d'e vreudeur: kas a reas ur c'hefridiour dezho da gemenn marv o zad a oa o stourm ouzh ar Saksoned. Ha kuit Caribert ha Gontran da Vurgondia.
Merelieg
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Merelieg.
814
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 814
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 814
Skoueg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar skoueg (skou pe tumawo) komzet gant tro-dro da 700 den (1999) e Papoua ar C'hornaoueg.
Kensonenn weuz
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn weuz pe gweuzenn (saoz.: labial consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an diweuz pe ar gweuz traoñ hag an dent krec'h da lec'h distagañ pennañ, da skouer:
Isrannet e vez al lec'h distagañ-mañ e daou islec'h distagañ resisoc'h:
Troger
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troger (saoz: circumfix) evit komz eus ur vorfemenn stag daou damm anezhi implijet evel kenger lakaet a bep tu d'ur vorfemenn bennañ, anvet ar wrizienn, da skouer an anvioù-gwan-verb rezih en alamaneg:
Ral-tre eo an trogerioù e yezhoù Europa met stank pe stankoc'h e vezont implijet en un doare ingal gant yezhoù all ar bed, en o zouez arn indonezeg da skouer.
Tomi Ungerer
E vuhez
Ganet e oa e Straßburg d'an 28 a viz Du e 1931. Protestanted e oa e dud, Théodore Ungerer hag Alice Essler. E dad, evel e dad-kozh hag e dad-kuñv, a oa horolajer, hag a rae war-dro orolaj astronomek iliz-veur Stassburg. Labouret en deus en Evrog Nevez. Marvet eo d'an 8 a viz C'hwevrer 2019 e Korkig en Iwerzhon.
Mirdi Tomi Ungerer
Ur Mirdi Tomi Ungerer zo er Villa Greiner, bali ar Marseillaise, e Strasbourg.
Cuon
Cuon a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ne chom nemet ur spesad bev ennañ hiziv an deiz, hini ki gouez Azia.
Trede Reich
Trede Reich (alamaneg : Deutsches Reich "Impalaeriezh alaman", ha Großdeutsches Reich "Impalaeriezh veur alaman" diwezhatoc'h) a reer eus ar Stad alaman renet gant Adolf Hitler pan erruas er galloud ha pan aozas e c'halloud hollveliek. Daouzek vloaz e padas : adalek dilennadeg Hitler evel kañseller d'an 30 a viz Genver 1933 betek diskar ar Reich d'an 8 a viz Mae 1945 ha betek ma voe harzet penn diwezhañ ar gouarnamant alaman, Karl Dönitz. Hervez ar propaganda nazi, an IIIe Reich a oa da badout « mil bloaz ».
Anvioù ar ren
E-keñver ar Gwir ne oa ket bet roet lamm da Republik Weimar, an anv ofisiel neuze a oa Deutsches Reich. Adal 1943 e teuas war-wel an anv nevez Großdeutsches Reich. An anv "Trede Reich" adkemeret gant an nazied a zo tennet deus ar romant Das Dritte Reich embannet e 1923 gant Arthur Moeller van den Bruck.
Frizeg an norzh
Frizeg an norzh zo ur yezh c’hermanek eus skourr ar yezhoù frizek, komzet gant war-dro 10 000 den e hanternoz Alamagn. Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma ne vez ket komzet gant kalz bugale ken.
Trede Reich
Anvioù ar ren
En Alamagn hiziv-an-deiz e reer gant Zeit des Nationalsozialismus ("mare broadel-sokialour"), Nationalsozialistische Gewaltherrschaft ("tirantiezh broadel-sokialour") pe simploc'h gant Dritte Reich ("Trede Impalaeriezh").
Frizeg an norzh
Daou strollad rannyezhoù zo, disheñvel-mat, rannyezhoù an inizi ha re an douar-bras. N’eus ket a yezh unvan.
Trede Reich
Ideologiezh
Dindan ren Hitler, strollad nemetañ an III Reich a oa ar Strollad broadel sokialour al labourerien alaman (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei / NSDAP). Ar ger nazi (Nationalsozialismus) a zo savet o kemer div silabenn gentañ ar ger alamanek national. Un arouez eus ar c'helennadurezh lakaet e plas gant Hitler eo dreist-holl.
Frizeg an norzh
Gwelit ivez
Yezhoù frizek
Trede Reich
Ideologiezh
An nazional-sozialismus ("sokialouriezh vroadel") e oa ideologiezh ar renad.
Hilde Coppi
Hilde Coppi (ganet Rake, 30 a viz Mae 1909 e Berlin – drouklazhet d'ar 5 a viz Eost 1943 e Berlin-Plötzensee) a oa ur stourmerez enepnazi alaman da vare an Trede Reich. Asambles gant he gwaz Hans Coppi e kemeras perzh er Rote Kapelle.
He buhez
Hilde Rake a gasas he bugaleaj e Mitte e Berlin. Goude he skoliata e labouras evel skorerez war ar c'helenn yezhoù e-pad al lod brasañ eus ar bloavezhioù 1930. Pa oa o labourat evit Kef kretadur implijidi Berlin e kejas ouzh Hans Coppi, hag a oa o paouez mont kuit eus an toull-bac'h. Ken abred hag e 1933 e oa aet-hi e darempred gant izili KPD.
Dimeziñ a rejont d'ar 14 a viz Even 1941 hag e sikourjont tud a veze heskinet gant an Nazied. E-pad ar brezel e kemerjont perzh er Rote Kapelle. D'an 12 a viz Gwengolo 1942 e voe harzet Hilde Coppi, he mamm, Hans Coppi, e dud hag e vreur. D'ar mare-se e oa dougerez Hilde hag he mab Hans Coppi a voe ganet e toull-bac'h maouezed Berlin d'ar 27 a viz Du 1942. Lazhet e voe Hans Coppi d'an 22 a viz Kerzu 1942, ha Hilde a voe kondaonet d'ar marv d'an 20 a viz Genver 1943. Aozet e voe ur sinadeg evit ma ne vije ket lazhet met Hitler a nac'has. Daleet e voe al lazhadenn bete miz Eost evit ma c'hallfe ober war-dro he mab, ha dibennet e voe d'ar 5 a viz Eost 1943 e toull-bac'h Plötzensee.
Trede Reich
Ideologiezh
Pa raer anv eus ar bomm "Alamagn nazi", diveret eus national-sozialismus, o vezañ ur berradur eus nazi-smus = nazismus, ez eo direizh a-fed ster peogwir ne glot ket gant deiziadoù istorel ar strollad. En Alamaneg n'eo ket ur ger a vez implijet evit termeniñ ar prantad-se.
Meizad al Lebensraum ("egor bevañ ") e oa diazez an IIIe Reich alaman. Met muioc'h c'hoazh, an emled tiriadel kaset da benn gant Hitler a oa sturiet dre mennozh al Lebebsraum-se hag ar mennozh-se oa harpet gant reoù glannded ar ouenn arian, an enepyuzevegezh, ar c'hoant digoll goude efedoù feur-emglev Versailhez, an enepkomunouriezh ha lazhadegoù ha gouennlazhioù e-leizh kaset en-dro gant ar renad nazi.
Vanimoeg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar vanimoeg (vanimo, manimo pe duso) komzet gant tro-dro da 2 200 den (1990) e Papoua-Ginea Nevez.
Frizeg an norzh
Liammoù diavaez
frr:Nordfriisk
Kontelezh Doire
Kontelezh Doire (Contae Dhoire en iwerzhoneg ha County Derry pe County Londonderry e saozneg) zo ur gontelezh e hanternoz Iwerzhon. Cúil Raithin (Coleraine) eo kêr-benn ar gontelezh ha Doire ar gêr vrasañ enni. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Bengaluru
Bengaluru (stumm ofisiel abaoe 2014 pe Bangalore (hervez ar stumm saoznekaet) (kannadeg: ಬೆಂಗಳೂರು /'beŋgaɭuːru/) eo kêr-benn Karnataka, unan eus stadoù Republik India. Lec'hiet eo war bladenn Mysore. Savet eo bet tamm-ha-tamm en-dro d'ur c'hastell pri lakaet en e sav e 1537. Ur sez melestradurel eo ar gêr evit ar Saozon adalek 1831. E-pad ar British Raj - marevezh beli an Impalaeriezh saoz - e teu Tamilidi, Telougouidi ha tud eus hanternoz ledenez Indez di a-benn labourat ha diorren evel-se aozadurioù ar soudarded saoz. E 1881 eo dilezet kêr gant ar re-mañ da Vaharaja Mysore.
Klouaroc'h eo an hin eno evit m'eo er c'hêrioù all eus India, ar pezh en deus sachet kalzik a dud da vont da chom di. Tolpad kêrioù Bengaluru a vod 6,1 milion a dud ennañ hiriv an deiz, a-hervez. Dre-se eo unan eus pobletañ lec'h India : en trede plas emañ evit pezh a sell ouzh ar c'hêrioù, er pempvet evit an tolpadoù-kêrioù.
Berzh an embregerezhioù o labourat war dachenn an teknologiezhioù blein, goude ma oa bet frankaet an ekonomiezh er vro, en deus lakaet teknologiezh ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ da ziorren a-grenn. Anavezet eo Bengaluru evit bezañ ur seurt Silicon Valley mod India. Kavout a reer skolioù-meur ha skolioù-uhel lufrus e Bengaluru. A-fed live deskadurezh eo ar gêr-se en eil renk en India. Daoust da-se o deus hec'h annezidi da stourm ouzh kudennoù a gaver e penngêrioù ar "broioù o tiorren", en o zouesk ar saotradur, an hentoù stanket, an torfedoù niverus.
Orin an anv
thumb|250px|Un delwenn da [[Kempe Gowda Iañ|Gempe Gowda I, diazezer Bengaluru]] Ar gêr a zo bet anavezet dre ar bed gant hec'h anv saoznekaet Bangalore. Koulskoude eo un anv kannadek (ಬೆಂಗಳೂರು /'beŋgaɭuːru/). ''An inscription, dating back to 890 CE, shows Bangalore is over 1,000 years old. But it stands neglected at the Parvathi Nageshwara Temple in Begur near the city...(w)ritten in hale Kannada (old Kannada) of the 9th Century, the epigraph refers to a Bengaluru war in 890 CE in which Buttanachetty, a servant of Nagatta, died. Though this has been recorded by historian R. Narasimhachar in his Epigraphia of Carnatica (Vol. 10 supplementary), no efforts have been made to preserve it. (Inscription reveals Bangalore is over 1,000 years old". The Hindu'', 2006, The Hindu Group, d'an 20 a viz Eost 2004)
Kogenneg lost berr
Ar c'hogenneg lost berr (liester : kogennegi lost berr) a zo ur spesad golvaneged, Spizocorys fremantlii (Pseudalaemon fremantlii kent) an anv skiantel anezhañ.
Bengaluru
Istor
thumb|250px|Kartenn [[Rouantelezh Mysore e 1898 m'eo livet lec'hiad Bengaluru e ruz warni]] thumb|250px|Dibunadeg ar su hag hent MG Road a zo takadoù sokial ha sevenadurel a-bouez er Bangalore Cantonment
Kogenneg lost berr
Anvet e voe Calendula fremantlii (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an naturour breizhveuriat Ethelbert Lort Phillips (1857-1943) da zougen bri d'ar major breizhveuriat Guy Fremantle (1867-?) a voe un dastumer e Somaliland.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Bengaluru
Douaroniezh
thumb|250px|Kartenn Bengaluru, ma weler karterioù ar soudarded -Bangalore Cantonment- livet e glas warni, sanket er c’harterioù-annez thumb|250px|Menezioù [[Nandi, lec'hiet e norzh, 60 km ac'hann da Bengaluru, a zo war-dro 1500 metrad a uhelder anezho]]
Melestradurezh
thumb|left|250px|Ar [[Vidhana Soudha, e-lec'h m'emañ sez Bodadeg-lezenniñ Karnataka]]
Ekonomiezh
thumb|250px|Ur greizenn ekonomikel a-bouez eo Savadur an Aveiñ Foran, lec'hiet Hent [[Mohandas Karamchand Gandhi|MG]]
Lanv du an Tanio
An eoullestr Tanio a yeas d'ar strad d'ar 7 a viz Meurzh 1980 a-dal da Enez-Vaz. 6.000 tonenn eoul-maen a ya da saotrañ aodoù Penn-ar-Bed hag Aodoù-an-Arvor.
Liammoù diavaez
Lanv du an Tanio war lec'hienn ar CEDRE (e galleg)
Goueloù
Goueloù, pe Goelo, pe Bro-Oueloù, zo ur gontelezh kozh eus Breizh, e kornôg Bro-Sant-Brieg, dre vras adalek kêr Sant-Brieg betek genoù an Trev.
Degouezhout a ra gant douar ar vro roman gozh « velaviensis pagus ». A-wechoù e soñj da lod brezhonegerien emañ Gouelo e Breizh-Izel penn-da-benn, met n'eo ket gwir. Enni emañ
A-wechoù e kred lod emañ (pe e oa, rak pell zo eo echu mare Goueloù istorel) kanton Pontrev e Treger, a-wechoù e Goelo. E gwirionez eo kalz koshoc'h Goueloù eget ar c'hanton (1790), ha Pontrev a oa al lec'h tremen etre Treger ha Goueloù : e Goueloù emañ (pe e oa) ar parrezioù war lez dehoù an Treñv.
Konted Goueloù
E-touez konted Goueloù e c'haller menegiñ Alan Iañ Pentevr (ganet e-tro 1151 - † 29 a viz Kerzu 1212), mab da Herri Pentevr, a lakaas sevel abati Boporzh, e-kichen Pempoull.
Solway Firth
Ar Solway Firth (gouezeleg Skos : Tràchd Romhra) zo ur firth, pe aber e mervent Bro-Skos, a verk ul lodenn eus an harzoù etre Bro-Skos ha Bro-Saoz, etre Dumfries and Galloway en hanternoz ha Cumbria, er c'hreisteiz.
En em astenn a ra eus beg-douar St Bees, er c'hreisteiz da Whitehaven e Cumbria, betek ar Mull of Galloway, e kornôg pellañ Dumfries and Galloway. Enez Manav zo tost ivez.
Woutoungeg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù skoek eo ar wountoungeg (wutung pe udung) komzet gant tro-dro da 410 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Skipailhoù bet e Strollad A Kib vell-droad ar bed 2006. C'hoarierien a zo aet ar maout ganto hag aet gant an eil tro, re  war o heul  ha re  a zo bet skarzhet.
Proviñs Kreiz
Proviñs Kreiz  zo un anv a gaver e meur a vro
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Ar c’hrogadoù berr-ha-berr
Diouzh eur ar vro (UTC+2)
Canu'r Bwlch
Canu'r Bwlch eo an anv a reer eus ar varzhoniezh kembraek er marevezh war-lerc'h diwezh an Hengerdd ha deroù marevezh Beirdd y Tywysogion, pe Barzhed ar Briñsed, dre vras eta etre ar hag an.
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Alamagn ouzh Costa Rica
Gwener, Mezheven 9, 2006
Canu'r Bwlch
Alberz
Disheñvel diouzh barzhed an Hengerdd, n'eo ket gwall anavezet anvioù an darn vrasañ eus ar varzhed a gane en amzer a anver Canu'r Bwlch.
E-touez an nebeud anvioù anavezet ganimp emañ re Afan Ferddig, Arofan, Meigan ha Dygynnelw, aet o labour da goll. Diwar-benn an hini lakaet war gont Llywarch Hen ha Heledd n'eur ket asur.
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Alamagn ouzh Costa Rica
18:00 - FIFA World Cup Stadium Munich, Munich - Tud: 64,950
Polonia ouzh Ecuador
Gwener, Mezheven 9, 2006
Canu'r Bwlch
Alberz
N'eus nemet an oberenn lakaet war gont Taliesin e Levr Taliesin a zo da limmañ ouzh an dudenn istorel, met diskouezet ez eus bet gant Ifor Williams int gwerzioù deuet diwezhatoc'h (ac eithrio rhyw ddwsin o destunau dilys gan y Taliesin go iawn) hag int bet savet war-dro an. Perthyn i draddodiad yn hytrach na bardd hanesyddol y mae'r cerddi a briodolir i Fyrddin yn Llyfr Du Caerfyrddin yn ogystal.
Ceir hefyd nifer o gerddi eraill, gan gynnwys y darogan cynnar Armes Prydain, canu natur, cerddi crefyddol, englynion am arwyr (Englynion y Beddau) a cherddi sy'n ymwneud â gwirioneddau amlwg (gwirebau). Ni wyddom ddim am awduron y testunau hyn.
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Alamagn ouzh Polonia
21:00 - FIFA World Cup Stadium Dortmund, Dortmund
Ecuador ouzh Costa Rica
Yaou, Mezheven 15, 2006
Canu'r Bwlch
Alberz
Goude ma'z eo nevesoc'h an dastumadoù barzhonegoù berr anavezet evel Trioedd Ynys Prydain ez eo sklaer emañ o orin en amzerioù-hont ivez.
Kib vell-droad ar bed 2006 : Strollad A
Ecuador ouzh Costa Rica
15:00 - FIFA World Cup Stadium Hamburg, Hamburg
Ecuador ouzh Alamagn
Tuesday, Mezheven 20, 2006
16:00 - Olympic Stadium, Berlin - Tud: 72,000
Costa Rica ouzh Polonia
Tuesday, Mezheven 20, 2006
16:00 - FIFA World Cup Stadium Hanover, Hanover
Liammoù diavaez
Lec’hienn ofisiel
Arondisamant Tongeren
Arondisamant Tongeren a zo unan eus an tri arondisamant a zo e proviñs Limbourg e Belgia. E reter Flandrez emañ.
Istor
Arondisamant Tongeren a oa bet savet pa voe lodennet proviñs Limbourg an Izelvroioù etre div broviñs anvet Limbourg, Limbourg Belgia ha Limbourg an Izelvroioù e 1839.
Ælle Sussex
Ælle Sussex (anvet ivez Aelle pe Ella) a vefe bet roue kentañ Sussex, hiriv e Bro-Saoz, etre 477 betek war-dro 514, hervez andonioù kozh. Ken nebeut a dra a ouzer diwar e benn ma ne c'heller ket lavarout sur e oa bet anezhañ.
Istor pe mojenn
Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e vefe dilestret Ælle hag e dri mab e-kichen ur beg-douar (anvet Selsey Bill hiziv - dindan ar mor emañ al lec'h resis moarvat, ur reuzeulenn-draezh zo Owers hec'h anv - ha stourmet en defe ouzh ar Vrezhoned . En un emgann e Pevensey e 491 o defe ar Saozon lazhet un niver bras a enebourien ha lakaet ar re all da dec'hout kuit . Daoust ma ne c'heller ket gwiriekaat munudoù an hengounoù-se e tiskouez anvioù-lec'h Sussex e oa bet poblet stank ar vro gant ar Saozon hag abred-tre, ar pezh a zamveneg e oa e-touez ar broioù kentañ da vezañ aloubet ganto.
Aleksandr Morozevitch
Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat.
Ælle Sussex
Istor pe mojenn
Ælle eo ar roue kentañ meneget gant ar c'hronikour Beda en, hag anvet e vije bet aotrou war an holl rouantelezhioù angl-ha-saoz. En e ro ar C'hronik angl-ha-saoz an titl a "vBretwalda" dezhañ daoust ma n'eus prouenn ebet e tougas anezhañ e-pad e vuhez. N'ouzer ket pegoulz e varvas Ælle ha dianav eo anv e warlerc'hiad e penn Saozon ar su.
Yezhoù boraiek-hattamek
Un is-skourr eus ar Yezhoù papouek eo ar yezhoù boraiek-hattamek, ennañ div yezh
Aleksandr Morozevitch
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Ælle Sussex
Kenarroud istorel
Goude an darvoud-se e teu ar mammennoù da vezañ ral-tre met hervez ar manac'h brezhon Gweltaz o defe goulennet ar Vrezhoned ur skoazell digant ar c'honsul roman Aetius, e fin ar bloavezhioù 440 moarvat, ha nac'h reiñ skoazell a reas. Hag ar penn brezhon Vortigern neuze da gouviañ goprsoudarded eus ar c'hevandir da zont da stourm ouzh ar Bikted a oa oc'h aloubiñ e vro. E penn ar re-se edo Hengist ha Horsa, hag en em savet e vijent a-enep Vortigern goude, ma voe brezel e-pad un hir a amzer.
Aleksandr Morozevitch
2755 edo e renk Elo e miz Here 2007, da lâret eo an 6vet c’hoarier ag ar bed ; 2762 eo bet e renk Elo gwellañ, e miz Imbril 2007.
Ælle Sussex
Kenarroud istorel
Deuet eo vefe an alouberien - Saozon, Angled ha Juted - a-benn da gontroliñ un darn eus Preden met un emgann bras o defe kollet en Emgann Badon (ne ouzer ket e pelec'h d'ar just). Hervez klaskourien zo e vefe bet Ælle e penn al lu saoz faezhet tra ma argas reoù arall ar mennozh-se
Un distag o defe gounezet ar Vrezhoned evel-se hag e padas ar peoc'h betek an ampoent ma oa Gweltaz o skrivañ, da lâret eo eus fin ar betek kreiz ar ,. Un tammig goude amzer Gweltaz e krogas ar Saozon gant o argadennoù adarre hag e fin ar e oa aet tout ar su eus Preden dindan gontrol an alouberien.
Andonioù
Daou andon a veneg anv Ælle. An hini koshañ a zo Historia ecclesiastica gentis Anglorum, un istor an iliz saoz skrivet e 731 gant ur manac'h saoz, Beda e anv. Beda a liv Ælle evel unan eus ar rouanez angl-ha-saoz o doa ar pezh a anve an Imperium war an holl broviñsoù war-du su ar stêr Humber. Gant aotrouniezh e vez troet Imperium peurliesañ. Ul listenn a rouaned bet roet dezho an Imperium a ro Beda hag an hini kentañ eo Ælle. Menegiñ a ra ivez ne oa ket kristen ar roue-se rak livañ a ra ur roue diwezhatoc'h evel an hini kentañ o vont e-barzh rouantelezh an neñv.
An eil andon a zo ar C'hronik angl-ha-saoz, un dastumad a vloazdanevelloù strollet asambles e rouantelezh Wessex war-dro 890 dindan ren Alfred Veur. Teir arroudenn he deus ar c'hronik diwar-benn Ælle etre 477 ha 491.
Kenaozet e voe ar c'hronik 400 bloaz goude an darvoudoù met gwirheñvel eo e implijas ar c'hroniker testennoù koshoc'h hag andonioù hengounel evel sagaoù. N'eo ket posupl da lârout avat eus pelec'h e teu al linennoù-se Dleout a reer notenniñ o-doa ar memes stêr krembreiz ha brezhoned d'ar mare-hont.
Menegiñ a ra ar c'hronik Ælle ur wech arall er pennad a zanevell ar bloaz 827. Eno emañ lakaet e-touez an eizh "bretwaldaed", pe "Renerien Preden". Strollañ a ra ar c'hronik ar seizh re bet meneget gant Beda gant Egbert Wessex. Bez e eus kalz tabutoù e-touez ar glaskourien diwar-benn ar pezh a dalvez ar ger-se ha diwar-benn lec'hed beli Ælle e su Bro-Saoz, Merzout a reer ivez ez eus un toull bras etre Ælle hag an eil roue war listenn Beda. Ceawlin Wessex a grogas da ren e fin ar, ar pezh a c'hellfe diskouez un arsav en aotrouniezh angl-ha-saoz.
Bez ez eus skrivagnerien arall a c'hell o skridoù sklêrijennañ mare Ælle, ha ne venegont ket anezhañ pe e rouantelezh. An taolennadur a ra Gweltaz eus stad Preden e deroù ar a zo talvoudus evit a re a fell dezho kompren istor an aloudabegoù angl-ha-saoz. Procopius, un istorour eus Bizantion a skrive nebeut amzer goude marv Gweltaz en doa enklozet ur pennad diwar-benn Preden en e oberenn. Enni e lâr e oa ken niverus pobloù Preden - Brezhoned, Saozon ha Friziz - e tivrojont da rouantelezh ar Franked e niver bras pep bloaz
Anvioù-lec'h e Sussex
Gwiriekaet eo an amzeriadoù roet gant ar C'hronik angl-ha-saoz gant un dielfennadur eus anvioù-lec'h ar vro. Eus an anvioù-lec'h e -ing o fenn, evel Worthing pe Angmering e teu an titouroù pouezusañ. Eus ur stumm koshoc'h e -ingas e teuont. Hastings, evit skouer, e teu eus Hæstingas, ar pezh a dalvez ar re oc'h heuliañ unden Hæsta e anv.
Eus kornôg Selsey Bill da reter Pevensey e c'heller kavout ar stankder brasañ eus an hevelep seurt anvioù e Preden. Bez ez eus 45 anvioù-lec'h eus an doare-se e Sussex hag an anvioù-den e teuont anezho a oa paouezet da vezañ implijet kent ar peurliesañ, pa zeu an teulioù skrivet war wel adarre. Krediñ a reer neuze eo an anvioù-se sinoù eus bezañs kummuniezhoù saoz stabil er rannvro adalek ar pe ar. . Ouzhpenn-se ez eus nebeut-kenañ a anvioù-lec'h predenek e Sussex. Ne dalvez ket o deus ar Saozon lazhet pe kaset kuit an holl boblañs orin, daoust d'ar pezh zo lâret e pennad 91 ar C'hronik angl-ha-saoz. Damvenegiñ a ra, avat, e oa niverus tre an embroidi ha ne lezjont ket kalz lec'h d'ar Vrezhoned.
Ne c'hell ket an traoù-se prouiñ eo gwir an amzeriadoù roet gant ar C'hronik pe e oa ur roue Ælle e anv, me damvenegiñ a reont un aloudabeg kozh ha diazezidigezh ur rouantelezh stabil adalek ar
Ren
Ma'z eo rik an amzeriadoù roet gant ar C'hronik Angl-ha-Saoz emañ ren Aelle e kreiz astennerezh angl-ha-saoz ha a-raok peuraloubadeg ar vro. Gwirheñvel eo ivez e c'hoarvezas emgannoù Aelle a-raok Emgann Badon. An dra-mañ a zisplegfe an arsav hir - 50 pe 60 bloavezh - e lignez ar "bretwaldas" : ma padas ar peoc'h gounezet gant ar Vrezhoned betek an eil hanterenn eus ar eo reizh na oa penn-brezel angl-ha-saoz ebet o aotrouniañ Bro-Saoz e-pad ar prantad-se. Martezeadenn un arsav e astennerezh e araokadenn an Angled-ha-Saozon a zo kreñvaet gant danevell Procopius a liv un divroerezh eus tud Preden davet rouantelezh ar Franked er Klokañ a ra Procopius gant ar pezh a anavezer diwar-benn trevadennerezh Breizh. War a seblant e teue un darn eus an drevadennerien eus Dumnonia hag anv Dumnonia ha Kernev a rojont d'ar rannvroioù kentañ a berc'hennjont. Un dra bennak a lakaas war sav fluz an Angled hag ar Saozon eus ar c'hevandir betek Preden d'ar mare-hont war a seblant.
Klokañ a ra amzeriadoù emgannoù Aelle gant ar pezh a anavezer diwar-benn an darvoudoù e rouantelezh ar Franked war-dro an amzer-hont. Unvaniñ ar Franked en-doa graet Hlodwig Iañ er bloavezhioù 480 ha posupl eo en-doa o c'hontrol war Mor Vreizh lakaet ar vorlaerien sakson da vont war-du Preden kentoc'h war du ar c'hevandir.
Posupl eo neuze e oa ur roue istorel Aelle e anv a vefe dilestret eus ar c'hevandir er hag en defe aloubet ar pezh a zo Sussex hiziv. Ur penn-brezel pouezus e oa marteze en defe aotrouniet ur gevredad Angled-ha-Saozon oc'h aloubiñ Preden. An dra-mañ a c'hell bezañ en orin ar brud a vroudas Beda d'e ouzhpennañ da listenn ar Bretwalda. Klokañ a ra ivez an emgannoù meneget er C'hronik angl-ha-saoz gant un aloudabeg eus Sussex eus ar c'hornôk war du ar reter ouzh un harz kaled a-walc'h da badout 14 bloaz Ar rannvro a gontrolle en em astenne betek Hampshire ha traonienn an Tavoez uhel marteze, met, er c'hontrol eus ar pezh a skrive Beda, ne endalc'he ket an holl dirioù e su an Humber.
N'eo meneget marv Aelle neblec'h ha ne anavezer netra diwar-benn e vibien pe istor Sussex betek 675 pa voe badezet roue Saozon ar su, Æthelwalh
Cú Chulainn
E gwengelouriezh Iwerzhon ez eo Kouc'houlin pe Cú Chulainn (distaget ['kuː'xulin]) haroz pennañ Táin Bó Cuailnge (Skrapadeg saout Cuailnge), ar veurgan bouezusañ eus Kelc'hiad Ulad. Mab e oa Kouc'houlin da Deic'htine, c'hoar ar roue Conchúr mac Neasa, ha d’an doue Lugh, pe da Deic'htine ha Sualtam, he fried.
Setanta e oa e anv pa oa bugel, ha dont a reas da vezañ anvet Cú Chulainn (ki Culann), d'an oad a bemp bloaz, pa voe lazhet gantañ ki ar gov Culann a oa o tiwall an ti. Kinnig a reas ar paotrig kemer plas ar c'hi lazhet da c'hortoz ma vije desavet ur c'hi-porzh all.
D'an oad a seitek vloaz e tifenn Bro-Ouladh e-unan a-enep armeoù Medb, rouanez Konnac'ht, er veurzanevell Táin Bó Cuailnge. Diouganiñ a reas an drouiz Cathbad en doa ar choaz etre gounit dre e gurioù ur vrud hag a badfe da viken, met kaout ur vuhez verr, hag a-hend-all bevañ ur vuhez hir ha diglod. Abalamour da se e vez keñveriet ouzh an haroz akean Akilles. Anavezet eo evit mont en arfleu en un doare spontus en emgann, ur stad anvet ar ríastrad en iwerzhoneg, a laka anezhañ da zont da vezañ un euzhvil dianavezadus na laka ket kemm ken etre mignoned hag enebourien. En em gannañ a ra diwar e garr, bleinet gant e doucher feal Laeg, ha stlejet gant e gezeg, Liath Macha ha Dub Sainglend.
Saint-Amand (Pas-de-Calais)
Saint-Amand a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezhoù norzh halmahereg
Un isskourr eus ar Yezhoù papouek eo ar yezhoù norzh halmahereg, ennañ pevarzek yezh:
Nordeste
Nordeste a zo ur ger portugalek ha spagnolek (biz e brezhoneg) hag an anv roet
Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had
Sant-Jili-ar-C'hozhvarc'had a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Mur en Aodoù-an-Arvor.
Indiana
Indiana (distagadur IPA: []) a zo ur Stad eus rannvro al Lennoù Meur e Stadoù-Unanet Amerika.
Trenkenn gromek
An drenkenn gromek zo un drenkenn wan zo uhel a-walc'h, koulskoude, he digemmenn trenkder.
Platon
Platon (e henc'hresianeg Πλάτων, Plátôn) a oa ur prederour gresian ganet en Aten, e 427 kent J.-K. ha tremenet e 348 kent J.-K.. Lesanvet eo bet « Platon doueel » ha sellet e vez outañ alies evel ouzh unan eus ar c'hentañ prederourien veur eus ar brederouriezh kornôgat. Hervez ur frazenn vrudet gant Alfred North Whitehead, « Ar surañ deskrivadenn hollek eus hengoun european ar brederouriezh zo lâret ez eus anezhi un heuliad notennoù da oberennoù Platon. ».
Pinvidik-kenañ eo prederouriezh Platon. Seblantout a ra n'eus kudenn pe goulenn ebet na vije bet studiet gantañ. Studiet en deus Platon koulz ar brederouriezh politikel, prederouriezh ar vuhezegezh, damkaniezh an anaoudegezh, ar gosmologiezh hag ar genedouriezh. Alies c'hoazh e vez breutaet diwar-benn e vennozhioù gant ar brederourien a vremañ. Karl Popper en deus kavet abeg e kreiz an e « komunouriezh Platon », da skouer, tra m'eo bet difennet ar blatonouriezh hiziv an deiz koulz gant Frege ha gant Russell.
Skrivet en devoa diwar-benn Sokrates, e vestr.
Buhez
N'eo ket anavezet-mat buhez Platon c'hoazh ; evel evit kalz prederourien all eus an henamzer e vez diaes alies lakat kemm etre ar pezh a denn d'an istor, d'ar vojenn pe d'ar fistilherezh.
Ganet e oa bet dindan arc'honterezh Aminias, un 21 a viz Mae, en Aten, e demos Kollitos e 428/427 ha tremen a reas e 348 en ur friko eured. Dont a rae eus ur familh brientinien : e dad, Ariston, a embanne diskenn eus diwezhañ roue Aten (Kodros), hag e vamm, Periktione, a ziskenne eus un Dropides bennak, tost da Solon. Kenitervez Kritias, unan eus an tregont tirant, e oa ivez.
Sokrates ha Platon
Kejadenn Sokrates ha Platon zo bet pouezus-tre evit emdroadur e breder. E preder Sokrates an hini eo en deus kavet Platon kellid un niver eus e gelennadurezhioù ha pa vefe war dachenn ar vuhezegezh, hini ar brederouriezh politikel pe evit pezh a sell kelennadurezh ar mennozhioù.
Ken bras e oa bet levezon Sokrates war Blaton m'eo bet skrivet oberenn hemañ ziwezhañ en eñvor Sokrates e vestr, evit ul lodenn vras, evel m'en diskouez dreist-holl ar Fedon, ar Banvez hag Apologiezh Sokrates.
An ere-se ken start a liamm preder Platon zo kaoz ma vez diaes alies lakaat kemm etre Sokrates gwirion an istor ha Sokrates Platon, seul vui ma'z eo skridoù Platon an testenioù pinvidikañ hon eus diwar-benn Sokrates, hag a bell.
Oberennoù
Mont a ra 35 diviz, lizhiri, ul levr termenadurioù ha c'hwec'h diviz apokrif d'ober hollad oberenn Platon.
Studiadennoù
Gwelet ivez : Levrlennadur platonouriezh 1992-1994 gant Luc Brisson.
Yezhoù mpourek
Un isskourr eus ar Yezhoù papouek eo ar yezhoù mpourek pe kebarek, ennañ ur yezh nemetken:
Kurdistan Turkia
En em astenn a ra war ur gorread etre 190 000 km² ha 230 000 km², da lavaret eo tost d’un drederenn eus gorread Turkia. Ur 17 proviñs bennak eus Turkia zo e Kurdistan Turkia, met diaes eo lavaret petra eo bevenn ar rannvro er c’hornôg. N’eus unander ebet gant ar rannvro-se war dachenn ar velestradurezh hag enebet eo stad Turkia ouzh implij ar ger Kurdistan evit envel anezhi.
Diyarbakır (Amed e kurdeg) eo ar gêr vrasañ er rannvro. Kurded Turkia a vefe etre 15 ha 25 milion anezho, met kalzik anezho o deus kuitaet maezioù Kurdistan evit mont da gêrioù bras kornôg Turkia, evel Ankara pe Istanbul. thumb|right|300px|Mogerioù Diyarbakır (Amed)
Istor
Abaoe an amzer-se e vez atav stourmoù kalet evit ma vefe anavezet gwirioù ar Gurded eno hag evit ma vefe disrannet Kurdistan diouzh Turkia. Etre 1925 ha 1965 e oa Kurdistan Turkia un dachenn miret evit an arme ha berzet ouzh an estrenien. E-pad an ugent vloaz diwezhañ ez eus bet renet ur stourm armet gant ar strollad PKK ; war-dro 35 000 den a vije marvet er stourm-se.
Runan
Runan (distaget: ]) a zo ur gumun eus Breizh, hag ur bourk bihanik, e kanton Bear, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Runan eo ar run uhelañ war ar gribenn etre ar Yeodi hag an Treñv, uheloc'h an douaroù tro-war-dro.
Ar Yeodi a ra an disparti gant Prad.
Emañ bourk Runan tostik d'an hent bras a gas eus Gwengamp da Landreger, etre Ploueg ha Peurid.
En Henamzer, e oa Runan ur c'hroazhent meur. An hent roman o tont eus Gwengamp en em zaouhantere : etrezek Pleuvian, war ar reter (dre ar Manati, etre Hengoad ha Planiel), hag etrezek Plougouskant, war ar C'hornôg (dre Bontrod, e Peurid-ar-Roc'h). E Leidour, e Peurid, an Hent Bras Koz en em zaouhanter adarre, evit mont, dre Gersaliou, da Penn ar Pont, er Roc'h-Derrien, hag alese da Lannuon.
Kumunioù amezek
Fra Angelico
Guido di Pietro a oa ur manac'h italian anvet Fra Giovanni, hag ivez Beato Angelico, pe Fra Angelico, hag a oa livour meur e penn-kentañ ar XVvet kantved. Lakaet eo bet da Wenvidig gant ar pab Yann-Baol II e 1984
Runan
Anv
Talvoudegezh
Iliz katolik Itron Varia
Ar chapel Itron-Varia, iliz ar barrez hiziv, zo ur savadur brav eus fin ar.
An iliz (dibenn ar, deroù ar ) zo bet rummet d'an 19 a viz Kerzu 1907. Ar c'halvar (dibenn ar ) zo bet rummet d'ar 4 a viz Kerzu 1951. Moger ar vered zo bet rummet d'ar 6 a viz Meurzh 1925.
Fra Angelico
Ganet e oa bet e Vicchio di Mugello e 1387 ha marvet e Roma d'an 18 a viz C'hwevrer 1455)
Klasket en deus ober gant doareoù-livañ an Azginivelezh italian en ur chom feal da dalvoudoù an arz krennamzerel a venne kenteliañ hag ober un implij relijiel eus ar sklerijenn.
Runan
Chapel Sant-Visant
Bet diskaret. Ar vein zo aet da adfichañ maner Kergoniou, e Prad.
Kastell Leztrezeg
Dibenn ar, deroù ar. Rummet d'ar 7 a viz Genver 1944.
Plasenn ar bourk
Bet rummet d'ar 14 a viz Genver 1944;
Melestradurezh
Maered Runan, adalek 1790 : Le Roux ; F. Pasquiou ; Le Berre ; L. Pasquiou ; P. Le Berre ; Le Borgne ; Coualan ; Y. Pasquiou ; G. Le Gac ; J. Le Gac ; Coz, (~1860).
Plötzensee (toull-bac'h)
thumb|right|Toull-bac'h Plötzensee hiziv an deiz Toull-bac'h Plötzensee (alamaneg : Strafgefängnis Plötzensee) a oa un toull-bac'h savet detre 1869 ha 1879 e-kichen lenn Plötzensee, e karter Charlottenburg e Berlin. E-pad an Trede Reich (1933-1945) e voe lazhet 2 891 den ennañ. En o zouez izili Rote Kapelle, re Kelc'h Kreisau, enepnazied eus Tchekoslovakia ha tud a all a veze laaket da "enebourien ar Stad" gant lez-varn ar bobl (alamaneg : Volksgerichtshof).
Istor
Da vare an Impalaeriezh alaman ha Republik Weimar (1890-1932) e voe dibennet 36 den en toull-bac'h. An holl anezho a oa muntrerien. Da vare an Nazied e voe lazhet 2 891 den en toull-bac'h. An hanter anezho a oa Alamaned, bet bac'het ha kondaonet d'ar marv peogwir e oant enepnazi. Bez e voe ivez 677 prizoniad eus Tchekoslovakia, 253 eus Polonia ha 245 eus Bro-C'hall. An dud-se a oa stourmerien enepnazi pe tud bet kaset da Alamagn da labourat dre ret.
thumb|right|Monumant koun D'ar 14 a viz Gwengolo 1952 e voe savet ur monumant da enoriñ an dud bet lazhet (krouget pe dibennet e veze ar brizonidi) e toull-bac'h Plötzensee.
Goude an Eil Brezel-bed ha betek 1987 e voe implijet toull-bac'h Plötzensee da vac'hañ tud yaouank etre 14 hag 20 vloaz. Ur wech kaset an dud yaouank-se d'un toull-bac'h all (Jugendstrafanstalt Berlin e Friedrich-Olbricht-Damm)e teuas da vezañ un toull-bac'h ma oa tu da vac'hañ betek 577 den.