cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanv du ar c'h-Columbus Noumea
D'an 30 a viz Gouere 1977 e oa aet ar Columbus Noumea, ul lestr alaman, war ar sec'h e-tal Eusa. Gant al lanv e teuas a-benn da vont kuit en-dro, met koll a reas ul lodenn eus an eoul-maen a oa ennañ, ma voe saotret aodoù Eusa.
La Paz
La Paz zo un anv spagnolek (Ar Peoc'h) ha dreist-holl anv meur a lec'h.
Saskatchewan
Saskatchewan (distagadur e saozneg Kanada: /səˈskætʃəwən/, e galleg Kanada: /saskatʃəwan/) zo unan eus proviñsoù Kanada. Regina eo anv ar gêr-benn.
La Paz
Hag ivez
Paz, anv-lec'h spagnolek all
Saskatchewan
Amezeien
Un damhirgarrezenn eo Saskatchewan. En-dro dezhi emañ:
Abertzaleen Batasuna
Abertzaleen Batasuna zo ur strollad politikel broadelour eus hanternoz Euskadi pe Iparralde. Klask a ra gounit ar frankiz evit Euskal Herria en he fezh (proviñsoù an hanternoz ha re ar c'hreisteiz, zo rannet hiziv an deiz etre Frañs ha Spagn), en Europa a vije diazezet war ar pobloù ha n'eo ket war ar stadoù evel m'emañ bremañ.
Abertzaleen Batasuna eo ar strollad broadelour pouezusañ en hanternoz Euskadi, e-keñver niver an izili hag an dilennidi. E-touez an tachennoù stourm pleustret gant ar strollad e kaver ar stourm evit gounit ur framm melestradurel evit hanternoz Euskadi, dre savidigezh un departamant distag diouzh ar peurrest eus ar Pireneoù-Atlantel.
Ur strollad eus an tu-kleiz eo ha deuet eo a-benn da gaout dilennidi e meur a di-kêr eus ar vro, war e anv pe a-wechoù dre emglev gant strolladoù politikel all : bremañ (e 2008) ez eus ur pemzek maer bennak hag ur c’huzulier kanton gantañ.
Un drederenn eus izili ar strollad a oa aet kuit e 2001 evit mont da sevel ur skourr eus Batasuna en hanternoz ar vro.
Evit an dilennadeg kannaded e Frañs, e miz Mezheven 2007, e oa bet AB oc'h ober emglev gant daou strollad euskarat all (Eusko Alkartasuna ha Batasuna), evit sevel un talbenn anvet "Euskal Herria Bai" (Ya da Euskal Herria), ha disoc’hoù mat a-walc'h a oa bet gant an danvez-kannaded kinniget ganto, war-dro 9% eus ar mouezhioù well-wazh.
Evit dilenn kuzulierien ganton e miz Meurzh 2008 e oa bet adskoulmet an emglev Euskal Herria Bai gant an tri strollad-se ha kinniget o doa tud e pep kanton. Daoust d'an disoc'hoù mat a-walc'h (15% eus ar mouezhioù), n'eus bet dilennet hini ebet anezho ha Jean-Michel Galand, a oa bet dilennet e 2001 en deus kollet e sez. Alain Iriart, eus AB ha maer e kumun Hiriburu, zo bet dilennet kuzulier kanton, met hep na vije war ar renk en anv e strollad.
Brelidi
Brelidi (distaget er vro) a zo ur gumun eus Treger e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Brelidi he deus ar Yeodi ouzh kornog (Trezelan ha Koadaskorn), hag an Teoulaz ouzh reter (Runan, Ploueg-Pontreñv)
Kumunioù amezek : Bear (Trezelan); Koadaskorn; Runan; Ploueg-Pontrev; Landebaeron; Sant-Laorañs
Jean-Philippe Rameau
thumb|Jean-Philippe Rameau [[Joseph Aved, c. 1728]] Jean-Philippe Rameau (Dijon, – Pariz, ) a oa ur sonaozour gall.
E vuhez
Mab e oa d'un ograouer ha skoliet e voe e skol ar Jezuited. Met goude 4 bloavezh studi, en em gouestlañ a ra d'ar sonerezh hepken. Donezonoù en deus evit 'pezh a sell ouzh ar sonerezh abaoe pell dija. Goude ur veajig e Italia, gwareziñ a ra ograoù Notre-Dame e Avignon, ha reoù iliz-veur Clermont-Ferrand da c'houde. Kantreal a reas etre Pariz, Lyon, Dijon, ha Clermont-Ferrand adarre. e 1723, en em staliañ a reas e Pariz lec'h m'eo bet embannet dija e levr kentañ e 1706, Pièces de clavecin, hag e Traité de l'harmonie e 1722. Brudet evel ograouer, krav-kerdiner ha kelennour, ha goude embannadur un eil levr Pièces de clavecin e 1724, e teu da vezañ Jean-Philippe Rameau kelenner sonerezh ar verer-veur Alexandre Le Riche de La Pouplinière. Pinvidik ha trivliad, La pouplinière a ro e laz-senniñ hag e c'hoariva dezhañ, aesoc'h e vo da Jean-philippe Rameau mont en Opera bremañ. Adalek ar mare-se ha betek e varv e skrivo oberennoù drama. Deuet eo da vezañ sonaozour sonerezh "Kambr ar roue" e 1745 ivez.
Da 50 vloaz e grog da labourat war pezhioù-c'hoari. Betekhen e oa brudet evit e zegasadennoù e-keñver ar sonerezh met ivez evit e anaoudegezhioù kelennour. Skriv a raio Traité de l'harmonie réduite à ses principes naturels e 1722, Nouveau système de musique théorique e 1726, Génération harmonique ou Traité de musique théorique e 1737, Démonstration du principe de l'harmonie e 1750 ha Les nouvelles reflexions sur la démonstration du principe de l'harmonie servant de base à tout l'art musical e 1752, D'Alembert a zivero hennez e-barzh Eléments de musique théorique et pratique suivant les principes de M. Rameau. An oberenn-se a ziskouez en un doare skiantel reolennoù ar c'henson a-vremañ. Adalek 1733 e skrivo kalzig a oberennoù lourennek: trajediennoù, patoraloù harozel, komediennoù, operaoù-koroll ha korolloù. Mervel a reas e Pariz e 1764 p'en doa 81 bloaz.
Ludwig von Siegen
Ludwig von Siegen, a-wechoù Ludwig von Sechten (e-tro Meurzh 1609 en Köln – e-tro 1680 e Wolfenbüttel) a oa un engraver amatour alaman. Roet e e vez dezhañ kavadenn an doare du, anvet mezzo-tinto ivez.
Letanant-koronal ha gward priñs Rupert, kont palatinat ha niz d'ar roue Charlez Iañ Bro-Saoz e oa Ludwig von Siegen. E 1642 e kasas ur poltred eus Amelie Elisabeth von Hessen, landgrafez ha lezrouanez Hessen-Kassel da Wilhelm VI Hessen, asambles gant ul lizher ma tisplege en doa ijinet un doare nevez da engraviñ ma c'helle an dud diskouez an hanter-livioù, anvet mezzo-tinto en italianeg, etre gwenn ha du.
E 1657 e kejas ar priñs Rupert ouzh e genderv Wilhelm VI. Da-heul ar gejadenn e stagjont gant un eskemm dre lizher, ma komzjont eus an teknik nevez-se. Al livour hag engraver flamank Wallerant Vaillant a stagas gant peurlipat an teknik, ha meur a engravadur a savas. E 1660 ez eas ar priñs Rupert da Vro-Saoz da ziskouez kavadenn L. von Siegen d'ar skrivagner John Evelyn. Gant Evelyn e voe embannet al levr kentañ ma weler ur skeudenn doare mezzo-tinto e 1662. Daoust ma ne voe ket displeget an teknik dre ar munud e voe skignet ar mezzo-tinto e-touez holl engraverien ar rouantelezh ha brudet-tre e teuas da vezañ en dindan an anv « engraviñ en doare saoz ».
N'anavezer ket kalz engravadurioù diwar dorn Ludwig von Siegen. En o zouez ez eus ur poltred eus Willem II van Orange hag unan eus Elizabeth Stuart. Goude ma vije aet kuit ar priñs Rupert da Vro-Saoz e labouras evit priñs-dilenner Mainz, ha goude-se evit dug Wolfenbüttel.
Wallerant Vaillant
right|thumb|Paotr yaouank o lenn, gant un delwenn da [[Kupidon|Gupidon : engravadur (doare du) gant Wallerant Vaillant]] Wallerant Vaillant (1623 e Lille - 1677 en Amsterdam) a oa ul livour hag un engraver flamank.
Brudet e teuas da vezañ en Izelvroioù, dre ma oa barrek-tre pa implije teknik ar mezzo-tinto (pe doare du), en doa desket gant ar priñs Rupert. En Antwerpen hag en Amsterdam edo o chom, ha pevar bloaz a gasas e Bro-C'hall.
Poltredoù Vaillant a zo un testeni a-bouez eus buhez an dud da vare ar c'hantved aour en Izelvroioù : bourc'hvistri, paramantourien, lezrouaned, gwerzherien, mezeien, gwerzherien levrioù, pastored, livourezed hag izili ar c'huzul-kêr a c'houlennas gantañ sevel o foltred.
Pevar breur en doe, an holl anezho a zeskas ar vicher digantañ.
Rodolf II Bourgogn
Rodolf II, pe Rudolf, (880– 11 a viz Gouhere 937), mab da Rodolf Iañ ha d'e wreg Guilla Provañs, a voe roue Bourgogn eus 912 betek 937. Roue Italia e voe ivez e-pad meur a vloaz.
E vuhez
Pa zeuas da roue Bourgogn e 912 e teuas uhelidi eus Italia da lavarout dezhañ dont d'o skoazellañ da enebiñ ouzh Berengar e 922. Pa erruas en Italia e voe kurunennet evel roue al Lombarded e Pavia. E 923 e voe faezhet Berengar gantañ e Piacenza. Drouklazhet e voe Berengar er bloaz war-lerc'h, marteze war c'houlenn Rudolf.
Ren a reas Rudolf war e ziv vro, gwech o chom e Bourgogn, gwech all en Italia. . E 926 avat e c'houlennas uhelidi Italia bezañ dindan Huon Arle, a oa o ren e Provañs, e-lec'h dindan Rudolf. Ha Rudolf distreiñ da Vourgogn, o lezel Huon da vout kurunennet en e lec'h.
Met treiñ a reas an Italianed a-enep Huon, ha goulenn digant Rudolf dont en-dro. Un emglev a voe sinet etre Huon ha Rudolf e 933: ren a raje Rudolf war rouantelezh Provañs ha lezel Huon da ren en Italia. Dimezet e voe merc'h Rudolf, Adelaid, da vab Huon, Lotar Arle. Unanet e voe Bourgogn ha Provañs dindan Rudolf betek e varv e 937. E vab Konrad III a gemeras war e lerc'h.
Dimeziñ ha bugale
En 922, hag eñ 42 vloaz, e timezas d'ur briñsez a 15 vloaz bennak, Bertha Swabia, merc'h Burchard II. Daou vugel o devo :
Pa varvas e 937 e rankas e intañvez Bertha addimeziñ e dibenn ar bloaz, d'an 12 a viz Kerzu, da Huon Arle.
Ngokeg-sobateg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an ngokeg-sobateg (ngok-sobat) komzet e Soudan.
Sainte-Agnès
Sainte-Agnès zo un anv-lec'h gallek, diwar an anv-badez Agnès.
Anv teir c'humun c'hall:
Gweuz
An diweuz, pe muzelloù, pe c'hoazh lapennoù en un doare kaozeek, eo lodennoù kigennek diavaez ar genoù a c'holo dent an dud en nec'h hag en traoñ.
Distokañ o muzelloù a ra an dud pa gomzont ha pa vousc'hoarzhont, ha muioc'h c'hoazh pa zebront, pa c'hoarzhont, ha pa huchont.
Gant an diweuz ivez eo ez ezteuler lod soñjoù neuze : mousklenniñ pa vezer displijet, kammañ ar genoù pa vezer er boan.
Pokat
Pokat a vez graet gant ar muzelloù. Daou seurt pokoù zo dre vras: ar re gant muzelloù stardet hag ar re gant muzelloù digor.
Debriñ
Goude debriñ un dra saourus e plij d'an dud lipat o diweuz.
Toullañ
Tud zo a laka toullañ o muzelloù da blantañ traezhoù metalek enne, gwalennoù serr pe zigor, pe c'hoazh tachoù pe spilhennoù.
Gweuzeien
Alies e vez ar vorianed gweuzekoc'h, pe muzellekoc'h, eget an dud all. Lod merc'hed en Afrika a astenn o gweuz izelañ a-nebeudoù gant pladennoù-gweuz.
Merc'hed zo a glask tevaat o divweuz evit bout hoalusoc'h d'ar baotred ; evit-se e rankont goulenn harp ar surjianerezh a strinko kollagen pe toksinoù botulek en o muzelloù.
Muzellad
Pa vez koeñvet ar muzelloù e komzer eus ur vuzellad. Kement-se a c'hall c'hoarvezout goude ur flemmadenn gant un amprevan bennak, ur wespedenn pe ur wenanenn da skouer, pe un taol dorn.
Eror
Ur c'hleñved viruzel eo an eror ; unan eus e stummoù eo koeñvadur ur vuzell kent ma teufe porbolennoù debronus warni.
Cadell Ddyrnllwg
Cadell ap Cadeyrn (430? - ?) pe Catullus en saozneg evel en latin, lesanvet Cadell Ddyrnllwg (lugernus e zorn) a oa roue Powys, e reter Kembre a vremañ, war-dro kreiz ar.
Mab e oa d'ar roue Katigern, lesanvet Katigern Venniget, met ne renas ket diouzhtu goude marv e dad, a voe lazhet en 447 e-kerzh emsavadeg ar Saozon renet gant e vreur Vortimer. Reuz a oa dre greisteiz Enez Vreizh hag e Powys ivez. Arsailhet e voe rouantelezh Powys gant preizherien eus Iwerzhon, ma rankas Cadell mont da vevel ur pennad gant Benlli, ur pennkadour iwerzhonat.
Hervez ar vojenn e voe saveteet gant sant Jermen da goulz e eil beaj da Enez Vreizh war-dro 450. Deuet e oa ar sant galian da gêr-benn Powys da avielañ paganed Iwerzhon. Degemeret e voe gant Cadell, a oa bet benniget e dad gant Jermen e-kerzh e gentañ beaj en 429.
Mojenn
War a seblant e oa bet savet ar vojenn da gadarnaat galloud an Iliz, met un diaz istorel bennak a c'hallfe bezañ dezhi.
Dimeriñ a eure Cadell d'ar briñsez Gwelfyl, merc'h d'ar roue Brychan, roue Brycheiniog. Un toullad bugale o doe, hag e vab Cyngen an hini a voe roue war e lerc'h.
N'ouzer ket e pe vloaz e varvas.
Aozadur ar Broioù a Ezporzh Petrol
Aozadur ar Broioù a Ezporzh Petrol pe ABEP (e saozneg, yezh ofisiel an aozadur: Organization of the Petroleum Exporting Countries, OPEC) a zo ur c'henemglev etre an daouzek bro hag a ezporzh eoul-maen, en o zouez Aljeria, Angola, Ecuador, Iran, Irak, Koweit, Libia, Nigeria, Katar, Arabia Saoudat, an Emirelezhioù Arab Unanet, ha Venezuela.
E Vienna emañ penngarter ABEP abaoe 1965, eno e vez aozet emvodoù gant ministred an eoul-maen ar stadoù izili. Aet eo Indonezia e-maez an aozadur e 2008, p'eo deuet da enporzhiañ al lodenn vrasañ eus he eoul-maen, met disklêriet he deus ar vro e teufe en-dro pa vo un ezporzhier rik er bed adarre.
Hervez statudoù ABEP eo e bal pennañ divizout an doareoù da warantiñ interestoù ar c'henemglev, evit an holl hag evit pep hini. Klask a ra stabilaat prizioù an eoul-maen er marc'hadoù etrebroadel, a-benn dilamat monedoneoù noazus ha diret; kemer e kont atav interestoù ar broioù a brodu eoul-maen hag ar redi da warantiñ gounidegezh reoliek dezho; pourchas eoul-maen en un doare efedus hag ingal d'ar broioù a bren anezhañ, ha gounidegezh reizh kevala ar re a bost arc'hant e greanterezh an eoul-mae.
Abeg o deus kavet tud zo e levezon ABEP war ar marc'had, abaoe m'eo erruet efedus evit strishaat ar produadur hag ar prizioù. Chalet e oa bet broioù ar C'hornôg gant emzalc'h izili arab ABEP, pa oa bet implijet ganto "arm an eoul-maen" e-pad brezel Kippour, en ur lakaat e pleustr berzioù war an eoul-maen ha reiñ lusk da enkadenn an eoul-maen e 1973. Daoust ma c'heller displegañ dibab ar mare ha kresk ar prizioù gant ar politikerezh, e oa deuet ar c'hemmoù-se, hervez ABEP, abalamour da gemmoù untu e bed an arc'hant, ha da heul, kresk ar monc'hwezh er bed a-bezh. Gant an displegadur-mañ e tisklêr ABEP ne oa broioù ABEP nemet "reizh" en ur gresk priz an eoul-maen.
Aet eo galloudegezh ABEP da reoliañ priz an eoul-maen war-ziskar abaoe, abalamour m'eo bet diorroet mirlec'hioù eoul-maen en Alaska, Mor an Hanternoz, Kanada, Pleg-mor Mec'hiko, ha Rusia, koulz hag abalamour da vodernizadur ar marc'hadoù. Gant broioù ABEP emañ c'hoazh an div drederenn eus eoul-maen ar bed, hag e miz Ebrel 2009, 33.3% eus produadur eoul-maen ar bed, ar pezh a ro dezho ul levezon vras war ar marc'had hollek. Ar rummad produerien a zeu war-lerc'h, izili Aozadur evit ar c'henober hag an diorren ekonomikel hag ar stadoù bet soviedel a brodue 23.8% ha 14.8% eus produadur eoul-maen ar bed nemetken. E 2003 e voe chalet tud zo e c'hellfe levezon ABEP war priz an eoul-maen bihanaat c'hoazh, dre ma ne c'hellfemp ket produiñ kalz muioc'h.
Izili
E 2015:
Genoù (korf)
Ar genoù eo anv an toull e penn an dud hag al loened hag a servij dezho da zebriñ ha da evañ, hag ivez d'ober trouz, (d'ober yezhoù a vez laret ivez), da varailhat. Dre o genoù ivez e komz an dud.
Er-maez
En-dro d'ar genoù emañ an diweuz, anvet ar muzelloù ivez.
Kleñvedoù
E-touez kleñvedoù ar genoù emañ :
Gerioù all
Gerioù all zo da ober kaoz eus ar genoù hep ober an anv-se anezhañ :
Tsunami
Ur tsunami a zo un heuliad gwagennoù krouet en dour gant ur stroñs hag a zilec'h an tevder dour a-serzh. C'hoarvezout a ra tsunamioù pe barroù-reverzhi da heul krenoù-douar, disac'hadennoù douar, tarzhadennoù volkanek, tarzhadennoù a bep seurt, en o zouez korfoù kosmek evel mein-kurun (oablvein), pe tarzhadennoù bombezennoù nukleel. Gellout a ra digas distrujoù bras tre.
Abialangeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an abialangeg (abiliang) komzet e Soudan.
Tsunami
Orin ar ger
An termen tsunami (kanji: 津波 ) a zo ur ger japanek savet gant tsu ( 津 ), ar porzh-mor, ha nami ( 波 ), ar wagenn; da lavaret eo « gwagenn borzh ». Eus yezh ar besketaerien e teu ar ger-se. Ar re-mañ a veze souezhet-bras o welet ar porzhioù distrujet tra ma n'o doa merzet mann ebet ispisial pa vezent war vor.
Lanv du an Gino
Ar Gino, un eoullestr liberian, a yeas d'ar strad d'ar 28 a viz Ebrel 1979 a-vaez da ledenez Kraozon. An eoul-maen a gase o vezañ pounneroc'h eget an dour, ned eas ket al lanv du betek an aodoù : en em ledañ a reas e strad ar mor.
Tsunami
Argerzh
Peurvuiañ e vez degaset gant ur c’hren-douar pe tarzhadenn ur menez-tan (er Meurvor Habask alies). C’hoarvezout a ra un nebeud kilometroù diouzh an aod. Ne vez ket merzet en donvor, d’ar poent-se eo bihan ha gwan, met, pa erru war an aod e teu da vezañ nerzhus-kenañ, hag e vez distrujet pep tra war e hent. Ur wagenn vras evel-se a c’hell mont betek 800 km/h a-raok distrujadenn an aod. Seul nebeutoc’h eo don an dour, seul vrasoc’h e vo ar wagenn. Ar besketaerien a vez souezhet bras pa zistroont hag e kavont distrujet an holl draoù. Ur tsunami, krouet en Alaska gant ur c’hren-douar, en deus treuzet ar mor Habask evit erruout betek su Antarktika. Amzer o deus bet an dud da skarzhañ pell a-walc’h eus an aod. Ha ne teu ket ar tsunami eus an avel e-gis ar gwagennoù. Arabat kemmeskañ un Tsunami hag ur wagenn « sélérate » dre ma n’o deus ket ar memes orin.
Gallout a reer gwelout e vo ur tsunami ma ‘z eus :
E 1992 e voe hejet un disterdra San Juan del Sur, e Nicaragua, gant ur seism bihan. Un nebeud munutennoù goude e oa sec'h ar porzh bihan evel ur gibell c’houllo. Neuze e oa aet an dud war an aod da welet ar pezh a c’hoarveze. Met, just er mare-se ec'h erruas ar tsunami da zistrujañ pep tra.
Unan eus tsunamioù gwashañ ar c'hantvedoù diwezhañ a oa c'hoarvezet d'ar 26 a viz Kerzu 2004 er-maez da Sumatra. Ul lodenn vat eus aodoù Meurvor Indez a voe tizhet. 300 000 den, d’an nebeutañ, a oa bet lazhet gant Tsunami ar 26 a viz Kerzu 2004.
Bevañ gant riskl ur tsunami
E Hawai eo savet an tiez a zo e kichen ar mor war pilotis evit résister. El lec’hioù ma c’hell c’hoarvezout un Tsunami e vez desket d’an dud an traoù a bouezh d’ober evit skampañ kuit, evit en em gwareziñ… Lakaet e vez panelioù evit sikour an dud da gemer an hent mat da vont er goudor ma ‘z eus ur tsunami… Labourat a ra ar skiantourien, ar gouarnamantoù hag ar strolegezhioù lec’hel evit aozañ ur réseau da zetektiñ ur tsunami o erruout, a-benn kelaouiñ ar bobl.
Ma ‘z eus ur tsunami o erruout e rank an dud mont en uhelder evit éviter ar gwagenn (war toenn un ti, ur wezenn, ur colline…). An divezatañ tra d’ober eo en em stagañ ouzh un objed o flotiñ er mor.
80% eus ar tsunamioù a c’hoarvez er Meurvor Habask. N’ ez eus nemet Tsunami ar 24 a viz kerzu 2004 a n’eo ket erruet er Meurvor Habask.
Ur Megatsunami
Ur megatsunami a zo ur tsunami gant gwagennoù uheloc’h eget 100 metrad a uhelder. Ur megatsunami a c’hell goloiñ gant dour ur c’hevandir a bez. Ne c’hell ket ur seism krouiñ ur megatsunami, ne c’hellfe nemet ur meteorit bras kenañ o kouezañ er mor pe ur menez a bez o kouezañ er mor krouiñ ur megatsunami.
Devezh al labourerien
Gouel al Labour pe Devezh etrebroadel al Labourerien a reer eus un devezh gouel lidet d’ar 1 a viz Mae peurliesañ, en ur bern broioù eus ar bed. Un devezh stourm evit gwirioù al labourerien eo an devezh-se.
Lanv du ar Sea Valiant
Lanvig du e Bae Douarnenez d'ar 1 a viz Ebrel 1979.
Devezh al labourerien
Anv
Gouel al Labour a vez lavaret e brezhoneg peurliesañ, ar pezh a glot gant "Fête du Travail" e galleg ha "Labor Day" e saozneg. "May Day" zo un doare all da lavarout e saozneg peogwir e c'hall ar gouel bezañ Lun kentañ miz Mae ha ket ar a viz Mae.
Un anv ofisiel zo ivez, "Devezh etrebroadel al Labourerien", lidet bep a viz Mae pe bep Lun kentañ miz Mae e kalz broioù eus ar bed.
Orin
An "Deiz al Labour" kentañ (Labor Day e saozneg) a voe krouet d'ar 5 a viz Gwengolo 1882 pa zibunas 10 000 micherour e New York evit enoriñ al labourerien.
Klask a rae ar sindikadoù stadunanat rediañ an implijerien da lakaat e pleustr an devezh labour 8 eurvezh. E-pad o c'hendalc'h e 1884 e tivizjont sevel o oberoù d'ar a viz Mae, devezh ar moving day, an deiz ma echue bloavezh kontouriezh kalz embregerezhioù stadunanat ha ma echue ivez kalz kevratoù labour ar vicherourien.
Regina
Regina zo ur ger latin a dalv rouanez. Kavet e vez ivez
En ha  kantved
erez soul stadunanat
Banaleg
Banaleg a zo ur gumun eus Bro Gerne e Kanton Molan, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Devezh al labourerien
Orin
Liammet eo Gouel al Labour ouzh stourm micherourien eus kalz broioù evit kaout un devezh labour 8 eurvezh eta, adalek 1890 hag a-hed lodenn gentañ an.
Ar a viz Mae zo un deiz-gouel abaoe 1933. Goude an Eil Brezel Bed e chomas un deiz-gouel kenkoulz e Republik Kevreadel Alamagn hag e Republik Demokratel Alamagn.
Ar a viz Mae zo un deiz-gouel. Ma c'hoarvez d'ur sul e vez lidet e-pad un deiz labour boas.
Ar a viz Mae zo un deiz-gouel, ha kalz darvoudoù a vez aozet d'an deiz-se evit lidañ "Deiz al Labourerien".
Ar a viz Mae zo un deiz-gouel evit lidañ Gouel al Labour pe Devezh etrebroadel al Labourerien.
En Enez ar Skorn eo Gouel al Labour un deiz-gouel. Dibunadegoù ha prezegennoù a vez bep bloaz.
Lidet e vez "Gouel al Labour italian" (Festa del lavoro italiano) d'ar a viz Mae. Un deiz-gouel eo.
Al Lun kentañ a viz Mae zo un deiz-gouel e Republik Iwerzhon abaoe 1994 hag en Hanternoz Iwerzhon abaoe 1978. An dro eo "May Day" da sevel darvoudoù a bep seurt : dibunadegoù e Dulenn ha Belfast, sonadegoù hag all.
Ar a viz Mae zo un deiz-gouel broadel, ha soubenn fav a vez roet d'an dud da zebriñ evel meuz hengounel al labourerien.
Lidet e vez Dag vun der Aarbecht ("Deiz al Labour") evel deiz-gouel bep a viz Mae ha manifestadegoù a vez e kêr Luksembourg ha kêrioù all ar vro.
E 1920 e voe divizet lakaat ar a viz Mae da Ouel ofisiel al Labourerien.
Lun kentañ miz Gwengolo eo al Labor Day hag un deiz-gouel eo. Lidet eo ivez Devezh etrebroadel al Labourerien d'ar a viz Mae gant ar sindikadoù met n'eo ket un deiz-gouel.
E Suis eo un deiz-gouel e kantonioù pe distrigoù zo, er re all e vez savet dibunadegoù d'an abardaez gant ar sindikadoù, goude an devezh lavour pe ar mintinvezh.
E Sina demokratel e vez lidet ar a viz Mae evel un deiz-gouel, nemet gant ar gelennerien hag ar studierien ne vez ket.
Ken abred ha 1840 e voe gounezet un devezh-labour 8 eurvezh gant ur c'halvez anvet Samuel Parnell e Wellington. "Labour Day" a vez lidet bep pevare Lun miz Here.
Pawanyeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo ar pawanyeg (pawany) komzet e Soudan.
Panaroueg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo ar panaroueg  (pan aru) komzet e Soudan hag e Soudan ar Su.
Campeche (stad)
Campeche zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, e gevred ar vro, e ledenez Yucatán. San Francisco de Campeche eo ar gêrbenn.
Aloreg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an aloreg (alor) komzet e Soudan.
1993
Diwar-benn bloavezh 1993 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1993
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1993
Katalaneg
Ar c'hatalaneg (Català, Valencià) a zo anezhañ ur yezh romanek komprenet gant tost da 12 milion a dud e takadoù zo e Spagn, Frañs, Andorra hag Italia. An darn vrasañ eus an dud a ra gant ar c'hatalaneg a vez kavet e Spagn avat, dreist-holl e Kumuniezh Emren Katalonia.
Pelec'h e vez komzet?
An niver a dud a ra gant ar c'hatalaneg a zo etre 4 ha 12 milion. ,.
Komzet e vez katalaneg el lec'hioù-mañ da-heul (eus an Hanternoz d'ar C'hreistez:
Statud ar yezh
Yezh ofisiel Andorra eo ar c'hatalaneg. Kenofisiel eo ivez e Spagn e Ranndirioù resis zo, d.l.e. Katalonia, an Inizi Balear ha Valensia, hag ivez e kêr An Alguer e Sardigna en Italia. N'en deus statud ofisiel ebet el lec'hioù ma vez komzet en Aragon nag e lec'h ebet all ma ra an dud gantañ, da sk. e Frañs.
Rannyezhoù
E 1861, Manuel Milà i Fontanals a savas un doare d'ober an diforc'h etre rannyezhoù ar c'hatalaneg a c'heller rannañ e daou du pennañ: katalaneg ar reter ha katalaneg ar c'hornôg.
N'eus bevenn resis ebet etre an eil rannyezh hag eben abalamour d'an takadoù tremen a gaver kazi atav kenetreze (nemet, evel-just, evit ar pezh a denn da rannyezhoù an Inizi).
Ouzhpenn-se, ez eus meur a isrannyezh disheñvel e-barzh pep rannyezh pennañ hag a c'heller isrannañ evel-mañ:
Statud ar valensianeg
Hogos pep skol-veur a zo ha tost an holl yezhourion a bled gant ar yezhoù romanek a zo a-du evit lavaret ez eo ar c'hatalaneg hag ar valensianeg an hevelep yezh, daoust d'an diforc'hioù rannyezhel a gaver etre an takadoù, ha ne glot ket ho harzoù gant re ar C'humuniezhioù Emren eveljust.
Ur gudenn bolitikel kentoc'h evit yezhoniel eo neuze an diforc'h a vez graet etre an daou doare yezh-se, dreist-holl pa vezont lakaet da yezhoù disheñvel an eil diouzh eben. Trubuilhus a-walc'h eo evit gwir ar gudenn-mañ, avat, ha savet ez eus bet un doare-skrivañ ispisial evit ar valensianeg gant Akademiezh ar yezh-se a-benn brasaat an diforc'hioù etrezi hag ar c'hatalaneg a vez komzet e Katalonia dreist-holl.
Gwir eo e c'heller gouzout dre e gomz hag-eñ e teu unan bennaket eus Katalonia pe eus Valensia, met ken gwir all ez eo n'o devez kudenn ebet evit en em glevet an eil gant egile. E gwirionez eo tostoc'h an doare yezh-se evit an doareoù yezh katalaneg a gaver en Inizi Balearez hag a vez diaes a-walc'h da gompren a-wechoù, ha koulskoude eo ral a-wech e vez klevet ez eo doareoù yezh an Inizi-se yezhoù disheñvel diouzh ar c'hatalaneg.
Istor ar yezh
Ar c'hatalaneg a voe diorroet en diwar al latin poblek e pep tu eus ar Pinineoù e Rousilhon, Empuries, Besalú, Cerdagne, Urgell, Pallars ha Ribagorça).
Tost-tre e oa ar yezh-se ouzh an Okitaneg ha d'ar penn-kentañ e oa hogozik ur rannyezh okitanek hepmuiken.
Pa deuas mare ar Reconquista e voe ledanaet tachenn ar yezh, kaset pelloc'h-pell betek Barselona, Tarragona, Lleida ha Tortosa, Rouantelezh Valensia o tizhout an Inizi Balearez hag ar gêr anvet l'Alguer e Sardinia.
D'ar mare-se, an holl skrivagnerion a save skridoù (estreget barzhoniezh avat) a implije an anv 'katalaneg' evit ar yezh-se e pep korn ma veze graet gant doare komz katalanek, da sk. Ramon Muntaner e Katalonia ha Ramon Llull e Mailhorka.
Evit meur a abeg ez eas levezon Valensia war greskiñ ivez etre ar XVvet kantved hag ar ha neuze e krogas an dud d'ober 'valensianeg' evit ar wech kentañ eus ar yezh a veze implijet gante kentoc'h eget 'katalaneg'. E-kerzh an kantved e cheñchas yezh an darn vrasañ eus kargidi uhel Valensia en ur gomz ha dreist-holl en ur skrivañ kentoc'h e spagnoleg eget e katalaneg. Al labourerion hag ar peurrest eus ar bobl o chom pe war ar maez pe er c'hêrioù a gendalchas d'ober gant o yezh-i avat.
E penn-kentañ an e tegouezhas an emsav sevenadurel a reer Renaixença anezhañ. Gant-se e teuas meur a hini e-touez renkadoù uhel ar vro d'ober en-dro gant ar c'hatalaneg hag ar valensianeg. Santet e vez efedoù pozitivel an emsav-se hirie an deiz c'hoazh.
E-pad diktatouriezh Franco (1939-1975) e oa difennet ober gant ar c'hatalaneg pe gant n'eus forzh peseurt 'yezh rannvro' all, da lavaret eo an euskareg hag ar galizeg. Goude marv Franco avat e voe roet ur statud kenofisiel d'ar c'hatalaneg ha bremañ e vez implijet er vuhez politikel, er skolioù hag all. Bez' ez eus ivez meur a bemdezieg e katalaneg, da skouer Avui, "El Punt" hag El Periódico de Catalunya (embannet e spagnoleg hag e katalaneg). Chadennoù skinwel ha skingomz publik ha prevez a zo ivez e katalaneg: Televisió de Catalunya (TVC), TV3 ha Canal 33 hag ivez ur chadenn geleier 24/24 anvet 3/24. Meur a chadenn lec'hel a zo ivez.
1226
Diwar-benn bloavezh 1226 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1226
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1226
Philomenn
Philomenn zo anv ur bier graet e Bro-Dreger, er Vinic'hi, er vreserezh [[Touken, krouet e 2007. Tri seurt zo: hini melen, hini rous, hini du, pe e boutailhadoù bihan (33 cl), pe e boutailhadoù bras (75 cl). Ur bier all c'hoazh a vez graet er vreserezh, anvet "Spoum".
Gwerzhet e vezont holl e Treger, ha betek e Goueloù.
Roll ar Pennoù Stad e 742
Pennoù Stad ar bloaz 741 - Darvoudoù ar bloaz 742 - Pennoù Stad ar bloaz 743 Pennoù Stad dre vloaz -
Timbroù Chamba
120px|left|thumb|Timbr Chamba – Roue George VI thumb|Shimla Hills (1911) Emañ Stad Chamba e rannvro an Himachal Pradesh, e Hanternoz India.
Etre 1884 ha 1887 ez eus sinet un emglev etre melestradurezh kreiz India (dindan dalc’h ar Rouantelezh Unanet) ha Stadoù bihan Chamba, Faridkot, Gwalior, Jhind, Nabha ha Patiala hag a aotren servijoù-post ar priñselezhioù da soulgargañ gant o anv timbroù an India saoz.
Daoust da zisparti ar Saozon e vir Chamba ec’h emrenerezh postel betek ar 1añ a viz Genver 1951, pa’z eo diwiriekaet timbroù Chamba. Timbroù Republik India a oa implijet eno abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1950 dija.
Gwereg
Gwereg zo anv meur a zen en istor Breizh.
An anv
Skrivet eo bet Waroch, Waroc, Warok. Ar skrivadur Waroc'h zo ur stumm fazius eus an anv.
Waroc'h
N'hall ket ar stumm Waroc'h bezañ deuet war-wel a-raok ma voe ijinet ar c'h gant an Tad Juluan Maner. C'hoarvezet eo ar fazi dre ma n'ouied ket penaos distagañ ar stumm a oa skrivet Waroch a-raok.
Toull
Un toull zo ur c'hleuz, pe un digor, naturel pe artifisiel, a-dreuz ur gorre bennak.
Plomer bougennek
Ar Plomer bougennek (liester: Plomered bougennek) a zo un evn dour, Podiceps auritus an anv skiantel anezhañ.
Yezhoù boranek
Ur skourr eus ar yezhoù witotoek eo ar yezhoù boranek (saozneg: Boran), ennañ 2 yezh komzet e Su Amerika e Kolombia ha Perou:
Achod III Bagratuni
Achod III Bagratuni a oa priñs Armenia etre 732 ha 748.
Toull
Ober toulloù
Toulloù a vez graet
Plomer bougennek
Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.
Isspesadoù
Daou isspesad a zo dezhañ:
Toull
Ober toulloù
Komz a reer ivez eus meur a dra all:
Ngokeg-kordofaneg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an ngokeg-kordofaneg (ngok-kordofan) komzet e Soudan.
Boisdinghem
Boisdinghem e galleg, Bodingem e flandrezeg, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Aliapeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an aliapeg (aliap) komzet e Soudan.
Yezhoù okainek-witotoek rik
Ur skourr eus ar yezhoù witotoek eo ar yezhoù okainek-witotoek rik (saozneg: Witoto languages), ennañ 4 yezh komzet e Suamerika e Kolombia ha Perou.
Isrannet e vez ar yezhoù er familh-mañ evel-henn:
Gokeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an gokeg (gok) komzet e Soudan.
Siekeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an siekeg  (ciec) komzet e Soudan.
Yezhoù witotoek rik
Un is-skourr eus ar yezhoù witotoek eo ar yezhoù witotoek rik (saozneg: Witoto proper), ennañ 3 yezh komzet e Su Amerika e Kolombia ha Perou.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
1039
Diwar-benn bloavezh 1039 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Yezhoù okainek
Un isskourr eus ar yezhoù witotoek eo ar yezhoù okainek (saozneg: Ocaina), ennañ 1 yezh komzet e Suamerika e Perou:
1039
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1039
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1039
Eudromia
Eudromia a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
Krouet e oa bet e 1832 gant al loenoniour gall Isidore Geoffroy Saint-Hilaire (1805-1861).
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad tinamoued kuchennek zo er genad :
O c'havour a reer e Suamerika.
Agareg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an agareg (agar) komzet e Soudan.
Mell (korf)
Evit sterioù all, sellit ouzh Mell.
Pep loen hag en deus eskern a zo dezhañ melloù dindan e groc'hen evit lakaat asambles e holl gorf-eskern hep herzel outañ lakaat e gorf da c'hoari evit tapout traoù, mont pelloc'h pe en em zastum ma 'z eus ezhomm.
Morvran-guchenn
Ar vorvran-guchenn pe morvaout-kuch, a zo un evn-mor, Gulosus aristotelis an anv skiantel anezhañ.
Boued
Pesked hepken.
Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù Europa.
Anvioù
Anvioù disheñvel a vez graet d'ar Gulosus aristotelis hervez ar rannyezhoù :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar vorvran-guchenn en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
Daousistem
Lâret e vez ez eo daousistemek ur yezh bennak p'he deus daou pe muioc'h a yezh unvan. Unan eus skouerioù brudetañ ur yezh zaousistemek eo ar serbeg-kroateg hag a zeuas da vezañ div yezh heñvel-poch, pep hini gant he doare-skrivañ ha reolennoù yezhadur.
Marteze a-walc'h e c'hellfer lâret ez eo ar brezhoneg ur yezh daousistemek pe liessistemek dre implij skritur ha doareoù yezh disheñvel.
1040
Diwar-benn bloavezh 1040 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Touikeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an touikeg  (tuic) komzet e Soudan.
1040
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1040
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1040
1227
Diwar-benn bloavezh 1227 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Yezhoù nipodek
Un isskourr eus ar yezhoù witotoek rik eo ar yezhoù nipodek (saozneg: Nipode), ennañ 1 yezh komzet e Su Amerika e Perou:
1227
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1227
Peurunvanidigezh
Er fizik e vez klasket Peurunvanidigezh ar pevar nerzh a zo bet diskuliet betek-henn. An nerzhioù-mañ a zo abeg an etreoberioù a gaver e live ar molekulennoù, an atomoù hag ar rannigoù hag a zo enno (cf. Fizik ha Kimiezh).
Ar pevar nerzh diazez a zo :
Ma vije tizhet ar Peurunvanidigezh (hini teoriennoù ar fizik kwantek) e vije lakaet a-blom teorienn ar relativelezh hollek hag hini mekanikerezh ar c'hwanta. Emañ an hini gentañ war ur skeul vras hag an eil war ur skeul vihan. Klasket e vez unvaniñ anezho dre teorienn gravitadur ar c'hwanta.
Teoriennoù all evit unvaniñ an nerzhioù n'o deus kendrec'het an holl fizikerien, met n'eo ket echu an enklask.
Eudromia elegans
Eudromia elegans a zo ur spesad evned eus kerentiad an Tinamidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
Wijtschate
Wijtschate en izelvroeg, Wytschoate e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun eus Heuvelland e proviñs Kornôg-Flandrez e Belgia. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Heuvelland.
Bered ar C'hommonwealth : Croonaert Chapel Cemetery
left|thumb
Bered ar C'hommonwealth : Derry House Cemetery No. 2
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1917 e-mesk rivinoù un atant bet anvet Derry House gant soudarded ar Royal Irish Rifles. Krouet e voe gant ur c'hlañvdi-tachenn eus an 11th Division (32nd Brigade). Betek miz Kerzu 1917 e voe implijet da vered talbenn, hag adarre betek miz Here 1918 gant ar 2nd London Scottish ,.
Bered ar C'hommonwealth : Lone Tree Cemetery
left|thumb
Brengoloù
Brengoloù a zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Pleuloc'h, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Brengoloù a zo ur gumun vihan dindan 938 hektar e-lec'h ma'z eus e-tro 350 den o vevañ, lec'hiet e harz ar vro c'halloù abalamour m’eo disrannet diouzh Pleuloc'h gant ar stêr Leñv. Ur gumun eo e-lec'h m'eo brav bevañ pe tremen ur pennad amzer. Ur poull-dour a zo e-lec'h ma c'haller pesketa etre Mezheven ha Gwengolo.
Wijtschate
Bered ar C'hommonwealth : Lone Tree Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1917. 55 anezhe a oa er rejimant Royal Irish Rifles. An darn vrasañ eus ar vilourion douaret enni a varvas d'ar 7 a viz Even 1917, kalz anezhe a voe lazhet gant ur pikol minenn bet lakaet dindan an douar gant o c'henseurted,.
Brengoloù
Douaroniezh
War al Lev hag ar richer Kerham emañ Brengoloù
Wijtschate
Bered ar C'hommonwealth: Oosttaverne Wood Cemetery
thumb|left
Brengoloù
Istor
Brengoloù e oa un trev eus Goudilin, en eskopti Landreger. Distaget eo bet e-kerzh an Dispac'h gall.
Fokos
Fokos (Φώκος / Phokos e gregach) zo anv daou zen disheñvel e mojennoù Hellaz kozh:
Torfedourien
Ur mab da Aiakos ha Psamathe e oa. Korfet kaer ha kreñv e oa, ma savas gwarizi e kalon e zaou hantervreur, Peleüs ha Telamon. Lazhet e voe Fokos gant unan anezho ha kuzhet ar c'horf gant an daou vreur er c'hoadoù. Goude e teu daou zoare:
Daou vab gevell en doa Fokos, Panopeüs ha Krisos o anv.
Reunig
Ur mab d'an doue Poseidon e oa Fokos. Gantañ e voe diazezet kêr Fokis, lakaet en anv-se abalamour dezhañ. Ur pesketaer mat e oa, berzh a rae, ma savas gwarizi outañ. Klask a reas e genseurted e lazhañ un deiz. Bountet e voe en dour ganto er mor, pell diouzh an aod. E dad Poseidon avat a droas anezhañ en ur reunig.
Wijtschate
Bered ar C'hommonwealth: Oosttaverne Wood Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1917 gant an IX Corps Burial Officer hag implijet betek miz Gwengolo 1917. Goude dibenn ar brezel e voe degaset bezioù all eus an tachennoù emgann hag eus beredoù bihan, beredoù alaman peurliesañ, tro-war-dro. Implijet e voe en-dro gant ar Vreizhveuriz e miz Mae 1940 e-pad an Eil brezel-bed p'edont o kilañ war-zu Dukark. 783 milour bet lazhet e-pad ar Brezel bed kentañ ha pemp eus ar re lazhet e-pad an Eil brezel-bed a zo chomet dianav.
Bered ar C'hommonwealth : R.E. Farm Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe gant ar 1st Battalion, Dorset Regiment e miz Kerzu 1914 e tu-reter ti-feurm Les Douze Bonniers, adanvet R.E. Farm. An ti-feurm a chomas e dal'ch ar Re Gevredet betek miz Ebrel 1918. Implijet e voe ar vered gant unanadoù-stourm ha klañdioù-tachenn betek miz Ebrel 1946, hag a-wechoù e 1917. Un eil vered, R.E. Farm No.2 a voe digoret gant ar 1st Battalion, Dorset Regiment e tu kornôg an ti-feurm; homañ ve servijas ket kalz hag an 23 bez a oa enni a voe lakaet er vered Nn 1 goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du 1918,.
Bered ar C'hommonwealth : Spanbroekmolen British Cemetery
left|thumb
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1917. 42 eus ar vilourion douaret enni a varvas d'ar 7 a viz Even 1917, an tri all d'an 8. 42 anezhe a oa er rejimant Royal Irish Rifles. Distrujet e voe ar vered en emgannoù, adkavet e voe goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du 1918, met ne c'hellaed ket adkavet bezioù c'hwec'h soudard douaret enni,.
Bered ar C'hommonwealth : Torreken Farm Cemetery No. 1
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe Torreken Farm Cemetery No. 1 e miz Even 1917 gant ar 5th Battalion, Dorset Regiment hag implijet da vered talbenn betek miz Ebrel 1918 hag e miz Here 1918 en-dro. Bezioù ar vered Somer Farm Cemetery No.2 a voe lakaet e Wytschaete Military Cemetery,.
Bered ar C'hommonwealth : Wytschaete Military Cemetery
left|thumb
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Goude dibenn ar brezel e voe bodet enni bezioù eus an tachennoù emgann hag eus beredoù bihan,.
Bro-Ereg
Anavezet eo istor ar rouaned-se dre skridoù an eskob gall Gregor Teurgn, a ra anv eus ar brezelioù etre Franked ha Brezhoned.
Listenn rouaned Bro-Ereg
Konted a vez graet a-wechoù eus rouaned Bro-Ereg.
Basel
Basel (Basel en alamaneg, Bâle e galleg, Basilea e latinspagnoleg/italianeg/romañcheg) zo ur gêr eus Suis, an trede kêr vrasañ goude Zürich ha Geneva. War-dro 160,000 a annezidi zo, ha mont a ra Basel, asambles gant kêrioù Riehen ha Bettingen da ober ar c'hanton Basel-Stadt. Emañ Basel war ribl ar stêr Roen, tost da harzoù Frañs hag Alamagn.
Douaroniezh
E-kichen kember ar Birsig gant ar stêr Roen, tu ar c'hornôg, emañ Basel.
Bouvelinghem
Bouvelinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Basel
Istor
Un oppidum galian e oa e Basel kent aloubadeg roman.
Degouezhet pennlec'h ur geoded eus rannvro Maxima Sequanorum
Basel a zo bet staget ouzh bro Suis er bloaz 1501.
Daou feur-emglev a zo bet sinet e Basel
- e 1795, etre Republik Gall hag ar Prus
Niels Henrik Abel
Niels Henrik Abel, ganet d'ar 5 a viz eost 1802-marvet ar 6 a viz ebrel 1829, a oa ur matematikour a Norvegia. Ganet e oa e Nedstrand, 'kichen Finnøy ' lec'h ma oa rektor e dad. Anavezet eo evit e labourioù diwar benn hanter gengejusted niverel an heuliennoù niverel, an heuliennoù ha heuliadoù fonksionoù, arouezioù-varn kengejus an integralennoù hollekaet, ar menoz a integralenn ellipsek; e algebr war an dirouestlañ kevatalennoù.
Bugaleaj
Eil mab ur familh a seizh bugel, abel a dremenas e yaouankiz en ur vro dic'hasted gant an naonegezh abalamour d'ar c'haeladur (blocus) kevandirel, Napoleon o vezañ rediet rouantelezhioù Norvegia ha Danmark da vont d'e heul da stourm ouzh Bro Saoz. E zad, Sören Georg Abel, a zesavas e unan e zaou vab henañ betek 1815. War-lerc'h e kasas anezho da skolaj parrezel Oslo. Kelennet e oa el lise-mañ gresianeg, latin hag ar relijion doare giz kozh, gant pinijennoù ha kastizoù korfadurel. Kemm a reas un tammig an traoù e 1817 goude ma voe skarzhet ur c'helenner lazhet ur skoliad gantañ. Al lise a gemmeras ur c'helenner yaouank, Bernt Michæl Holmboë, digor war ar menozioù nevez ha gouiziek kenañ war ar matematik.
Studioù
Kelenn a rae Holmboë ar mekanikerezh neñvel e doare Newton ha Lalande. O tizoleiñ an interest a zouge Niels Henrik ouzh ar matematik, e tapas evitañ ur yalc'had dezhañ da studiañ er skol-veur(1820). Eno e studias Abel betek 1823. E dibenn ar mare-se, e tiskouezas ar paotr ne oa ket tu da zirouestlañ ur gevatalenn bennak eus ar pemvet derez dre ur genaozadenn gwrizioù eus o c'henefederioù. Trawalc'h e voe evit kendrec'hiñ pennoù bras ar skol veur da arc'hanta ur veaj dezhañ e Paris, ' lec'h ma c'hellfe kejañ, pe zoken kenlabourat gant Cauchy. E-kerzh ar bloavezh 1824 e studias neuze alamaneg ha galleg.
Annezadenn en Alamagn
E-kerzh hañvez ar bloavezh 1825 e loc'has da Gopenhagen hag e erruas e Altona, ' lec'h ma kejas ouzh Gauss hag ouzh ar steredoniour Heinrich Christian Schumacher. Er goañvezh da heul ez eas da Verlin, eno e reas anaoudegezh gant Crelle, a c'houlennas gantañ skoazell da sevel ur gazetenn nevez diwar benn ar matematik: Kazetenn Crelle. E doug pevar mizvezh e skrivas Abel c'hwec'h pennad (du 1825-c'hwevrer 1826):
E miz meurzh 1826, e kuita Abel Berlin ha dre Freiberg, Dresden, Vienna (Aostria) ha Venezia, a adpak Pariz, pal e veaj, e miz gouere.
Dipitet e Paris
Dianavez c'hoazh, ne deuas ket a-benn Abel da vont e darempred gant ar vatematikourien lennet gantañ o levrioù: Adrien-Marie Legendre, Simeon Denis Poisson et Augustin Loeiz Cauchy. Diwar benn Cauchy e skriv ez eo hennezh stultennus, dibosupl eo en em glevet gantañ, ha padal ez eo eñ an hini a oar ar gwellañ penaos ober gant ar matematik. Evit bezañ anavezet e kasas Abel e fin miz here ur memor anvet Enklask war perzhioù hollek ur rummad ledan fonksionoù trehontus. Disoc'hañ a ra al labour mañ gant ur formulenn evit sammañ div integralenn eliptek. Ar resever, Cauchy, souezhet gant hirder ha dañvez teknikel ar memo, n'hel lenn ket diouzhtu. O gortoz ur bedadenn ne erruo morse, Abel 'n 'oe amzer da lenn embannadur klokaet Legendre diwar Pleustrad ar fonksionoù elliptek, embannet e 1827 ha 1828. Skuizh ha rivinet, e kuitaas Abel Paris e 1826.
Enklaskoù diwezhañ
Distro da Christiana, e tapas Abel ur post stabil er skol veur, ha rediet voe asantiñ ul labour adlavarer en un akademiezh soudardel nevez savet. Un nebeud mizioù goude e zistro, e pakas an tuberculose. D'ar mare-se eo e embannas Jacobi e zisoc'hoù kentañ a zivout an integralennoù elliptek: da gentañ an teorem diwar treuzfurmadurioù rasional an integralennoù, hag ar formulenn amginañ. E doug miz mae 1828 e hollekaas Abel disoc'hoù Jacobi war an treuzfurmadurioù rasional. Hemañ a voe laouen kenañ hag a gomzas diwar e benn da Legendre.
E fin 1828 ez eas war washaat yec'hed Abel kement ma ne c'hellas ket mui skrivañ. Mervel a reas ar 6 a viz ebrel da heul.
Abel a zo e deroù ar menoz niver algebrek (disoc'h ur gevatalenn polinomel gant kenefederioù rasional). Laosket en deus ivez ur bern disoc'hoù diwar benn an heuliennoù hag ar fonksionoù elliptek. Resevout a reas ivez priz bras ar matematik ensavadur Bro C'hall e 1830 goude e varv. Roet voe e anv d'ar priz Abel.
Brueghel
Pemp livour flamank brudet zo Brueghel (distaget [ˈbrøːɣəl] e nederlandeg) o anv familh :
Muzelloù bihan
Ar  muzelloù bihan  pe  muzelloù diabarzh  zo ur rann eus ar c'hourzh, lodenn diabarzh ardivink-genel ar maouezed. E-barzh ar muzelloù bras emaint, dirak digor ar gouhin. En nec'h anezho emañ an ellig.
Toullañ ha troc'hañ
Pobloù zo a droc'h an ellig hag ar muzelloù bihan war un dro ; gouvenadur a reer eus an ober relijiel-se.
Yezhoù minikaek-mourouiek
Un isskourr eus ar yezhoù witotoek rik eo ar yezhoù minikaek-mourouiek (saozneg: Minica-Murui), ennañ 2 yezh komzet e Su Amerika e Kolombia ha Perou:
Merthyr Mawr
Merthyr Mawr zo ur gêriadenn war-dro 3 km eus kreiz-kêr Pen-y-bont ar Ogwr, e kontelezh Pen-y-bont ar Ogwr, e kreisteiz Kembre, war lez hanternoz ar stêr Ogwr, er c'hornôg da Gerdiz.
Un iliz parrez zo e-kreiz ar bourk. Tiez zo a zo goloet gant soul.
Brudet eo an erinoù ma voe filmet pennadoù eus Lawrence of Arabia.
Kestell
Daou gastell zo er c'hornad:
Kêriadennoù amezek
An dostañ eo Ewenni, ma weladenner Priordy Ewenni.
Ledenez Yucatán
Ledenez Yucatán zo ul ledenez e Norzhamerika, e Mec'hiko evit ar pep brasañ, er reter da strizhdouar Tehuantepec. Serriñ a ra Pleg-mor Mec'hiko er c'hreisteiz.
Rannet eo al ledenez etre teir stad e gwirionez :
Er c'hornôg d'al ledenez emañ ar stadoù mec'hikan Chiapas ha Tabasco.
An anv
Hervez ur vojenn e talvezfe an anv Yucatán kement ha "n'ouzon ket"" ; dont a rafe eus an istorour Francisco López de Gómara (1511–1566) ha ne dreuzas biskoazh ar Meurvor Atlantel, nemet skrivañ a reas Historia general de las Indias e 1554. Ar moraer Francisco Hernández de Córdoba, emezañ, a zegouezhas e Yucatán e 1517. Goulenn a reas digant broiz petra e oa anv ar gêr dostañ, ha respontet e voe Tectatan en ur yezh lec'hel, hag a deuas da vezañ Yucatán e genaouioù Spagnoled.
Hervez tud all e voe meneget an anv Yucatan gant Bartolomé Colón, breur da Gristol Goulm, klevet digant broiz e 1502.
Atokeg
Ur rannyezh dinkek eus skourr yezhoù nilotek eo an atokeg  (athoc) komzet e Soudan.
Gwalenn
Gwalenn zo un anv brezhonek a reer eus meur a dra.
Bez e c'hall bezañ:
Jerzenez
thumb|Soudarded alaman e Saint Hélyi Jerzenez a zo enezenn eus Mor Breizh. Graet e vez Jersey anezhi e saozneg hag e galleg, ha Jèrri e jerzenezeg. An enezenn vrasañ eus an Inizi Angl-ha-Normand eo, ha tost da 100 000 a dud a zo o chom enni. Beliezh Jerzenez, anezhi an enez hag un nebeud enezennoùigoù all ha kerreg, a zo un dalc'h eus Kurunenn Breizh-Veur hep bezañ lod er Rouantelezh-Unanet ha n'emañ ket en Unaniezh Europa kennebeut.
Enezeg
Inizi bihan zo tro-dro da Jerzenez: Les Dirouilles,Les Écréhous,Les Minquiers, Les Pierres de Lecq.
Yezhoù
Jerzenezeg (Jèrriais) eo ar yezh oil normanek a vez komzet e Jerzenez.
Er bloavezhioù 1960 e voe saoznekaet an deskadurezh kentañ a veze e galleg betek-hen. Gant donedigezh tud pinvidik bras eus Bro-Saoz ouzhpenn e krogas lanv ar saozneg. Stank eo ar panelloù divyezhek, gant anvioù-lec'hioù gallek kozh e-kichen anvioù nevezsaoznekaet.
Portugaleg a vez komzet ivez gant diskennidi Portugaliz deuet eus Madeira da labourat el letioù. Ul levraoueg portugaleg zo e Saint Hélyi.
Ar statud politikel
Renet eo gant ur beli hag ur parlamant (Breujoù Jerzenez gant 53 ezel).
Jerzenez a vez dileuriet e Caen, e Normandi douar-bras.
Chardin
Chardin zo un anv-tiegezh gallek a zo bet brudet gant meur a zen: