cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1113
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1113
Elizondo
thumb|250px|Elizondo. Elizondo zo ur gêr eus Nafarroa en Euskal Herria, e traoñienn ar stêr Baztan, anvet ivez ar stêr Bidasoa en he lodenn izelañ. 3 315a dud a oa o chom eno e 2010.
Mícheál Ó Coileáin
Gouarnamant da c'hortoz
Istor disrann Iwerzhon an norzh diouzh ar peurrest eus Iwerzhon ne oa ket ken breutaet ha se. Da gentañ peogwir e raktrese Collins, en un doare kuzh, aozañ ur guerrilla a-enep Norzhiwerzhon. E-pad mizoù diwezhañ 1922 e kasas a-hed an harzoù nevez bagadoù an IRA, ha degas a reas armoù hag arc'hant da vagadoù all dija staliet en tu all d'ar vevenn. Etre miz Mae ha miz Even 1922 e prientas Collins ha Liam Lynch, unan eus pennoù strollad ren an IRA, ur strategiezh war an argad strollet eus an nerzhioù enep-emglev ha pro-emglev war an Uladh. An armoù saoz, marc'hataet gant ar gouarnamant da c'hortoz, a oa bet eskemmet gant reoù an IRA, evit bezañ kaset d'an Norzh. An argad-se a oa bet (ez-ofisiel) nullet gant gwask ar gouarnamant saoz an 3 a viz Even. Goude-se ne voe aotreet bagad stourm ebet, pro-emglev pe enep-emglev, da aloubiñ tiriad an Uladh. Met argadoù bihan a-berzh an IRA a gendalc'he memestra tro-dro d'an harzoù. Met harzet e voe an darvoudoù-mañ gant loc'h ar brezel sivil en Iwerzhon ar Su (da lâret eo ar peurrest eus Iwerzhon). En desped da se e c'heller soñjal, ma vije chomet bev Michael Collins, en dije klasket, kousto pe gousto, ha memes hep asant e urzhaz, aozañ ur brezel gurilla pe ur gwir argad war Iwerzhon an Norzh. Hag abalamour da se e oa heuliet Collins gant kalz a soudarded ezel eus bagadoù IRA an Uladh, ha 524 diouto a zeuas war-zu ar Su a-benn e skoazellañ ha mont e-barzh ar Free State Army evit kemer perzh er brezel sivil.
E pad ar mizvezhioù goude penn kentañ ar brezel e miz Even 1922 e klaskas Collins adunvaniñ e-pad pell ar strolladoù broadelour da virout da gaout ur brezel diabarzh. De Valera, hag a chomas a-enep an emglev, a roas e zilez hag a guitas ar parlamant gant an dileuridi ali gantañ. Collins a brientas ur seurt emglev etre ar stolladoù pro hag enep feur-skrid, a-benn en em gavout gant ur genunaniezh evit an dilennadegoù.
Elizondo
En ur gumun kalz brasoc'h emañ Elizondo avat, kumun Baztan.
Poblañs
Pa oa kresket poblañs kêr Elizondo eo digresket hini ar c'hêriadennoù tost e kumun Baztan.
Kernev-Veur
Keginerezh
Brudet eo Kerne-Veur dreist-holl koulskoude evit e bpasties, ur meuz saourus fardet gant toaz. Graet e vez alies oggies eus ar pasties er vro. Hiziv e vez fardet ar pasties gant ur gwarnisadur kig bevin, ognon, patatez ha ruta gant holen ha pebr gwenn, met gwezhall e vezent fardet gant traoù all ivez. Turmut, 'tates and mate (dle. "ruta, patatez ha kig") a zeskriv ur gwarnisadur implijet stank gwezhall. Da skouer, pasties zo a veze gwarniset gant pour dreist-holl, hag ar pasty gant louzoù fin a oa ennañ beler, perisilh, ha chalotez. Gwezhall e veze graet ivez alies gant gwarnisadurioù sukret evel kaotigell, avaloù ha mouar, pruneoz pe kerez.
Mícheál Ó Coileáin
Brezel Sivil
E miz Ebrel 1922 e klaskas ur strollad a 200 soudard eus ar bagadoù enep-emglev ac'hubiñ lez-varn ar "Four Courts" e Dulenn, evit daeañ ar gouarnamant da c'hortoz. Collins, hag en oa c'hoant, kousto pe gousto, da dremen hebiou d'ar brezel diabarzh, na dagas ket ar "Four courts" a-raok miz Even 1922. Ober a reas abalamour d'ar wask a oa lakaet gant ar Saozon war ar gouarnamant iwerzhonat. D'an 22 a viz Even 1922 eo bet lazhet Sir Henry Wilson, ur jeneral saoz war e leve, gant daou ezel eus an IRA e Belgravia e Londrez. Er memes koulz e lâras Winston Churchill da Gollins ma ne gasje ket soudarded evit kemer ar "Four Courts", e vije d'an arme saoz d'e ober.
Kernev-Veur
Kehentiñ gant Breizh
Bez' ez eus meur a zoare da vont a Vreizh da Gernev-Veur :
Sen Stedhyans
thumb|200 px|Iliz Sen Stedhyans
Mícheál Ó Coileáin
Brezel Sivil
A-benn ar fin e ouezer e oa bet urzhiet drouklazh Wilson gant Collins. An dra-se oa un distro-gwall, abalamour d'ar giriegezh en doa bet ar jeneral Wilson en heskinadurioù ar gatoliked en Iwerzhon an Norzh. Joe Dolan — un ezel eus skouadron Collins, ar strolladoù drouklazhañ e-pad ar brezel dizalc'hidigezh hag ezel eus ar Free State Army e 1922 — a ziskulias an dra-se er bloavezhioù 1950. Collins a c'houlennas ivez digantañ mont da zieubiñ an daou eus an IRA a-raok na vijent lazhet gant ar Saozon. Met Collins a oa rediet atav da gas da benn un oberenn vilourel war-zu ar "Four Courts", ha dreist-holl pa oa bet skrapet ar jeneral J.J. O'Connell eus arme ar Free State. Goude un arnod a genvreutaerezh diwezhañ-holl e lakaas Collins ar pezhioù kanol roet gant ar Saozon da vombezenniñ ar "Four Courts" betek ma'n em zaskorjent.
Baztan (disheñvelout)
Baztan zo un douranv euskarek a zo roet:
Kernev-Veur
Mengleuzerezh ar staen
E-pad ur prantad eo bet Kerneveuriz ar gwellañ arbennigourien war ar mengleuziañ hag e voe savet ur skol mengleuziañ e Kerne-Veur e 1888. A-vuzul ma'z ae bourvezioù staen war vihanaat e tivroas kalz Kerneveuriz da vroioù all evel Amerika, Aostralia, Zeland-Nevez ha suafrika el lec'h ma oa klask war tud arroutet evelto. Hervez lavar ar bobl forzh pelec'h ez afec'h er bed, pa welit un toull en douar, e kavoc'h ur C'herneveurad en deun anezhañ. Meur a c'her kerneveurek a denn d'ar mengleuzioù a zo implijet e geriaoueg ar mengleuzioù e saozneg, evel costean, gunnies, ha vug.
Baztan (disheñvelout)
Hag ivez
Kavout a reer an anv e lec'hanvioù all er Pireneoù:
Sen Stedhyans
Sen Stedhyans (LFE: [sɛn 'stɛðjans], saozneg: Stithians pe St Stythians) a zo ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh kozh Kerrier. Eno e oa 2.004 a dud o chom e 2001.
1331
Diwar-benn bloavezh 1331 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Priedoù Herri VIII
C'hwec'h pried en doe ar roue saoz Herri VIII:
Aon (mab Poseidon)
Aon a oa ur mab da Boseidon e mojennoù Hellaz kozh. Azeulet e veze e Boiotia, anvet ivez Aonia.
Milko Bobotsov
Milko Bobotsov (bulgareg: Милко Бобоцов) a zo bet ganet d'an 30 Here 1931 e Plovdiv (Bulgaria) ha marvet d'an 3 a viz Ebrel 2000 e Sofia (Bulgaria).
Mestrc'hoarier echedoù bulgar.
1331
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1331
Milko Bobotsov
Kampion Bulgaria e 1958.
Mestr Meur Etrebroadel edo abaoe 1961, ar Bulgar kentañ o tapout an titl.
Kernev-Veur
Mengleuzerezh ar staen
Abaoe diskar ar mengleuzioù staen, al labour-douar, hag ar peskerezh eo deut ar vro da zepantout eus an touristerezh. Kerne-Veur zo unan eus al lodennoù paourañ eus Kornôg Europa.
Kanton Béthune-Kreisteiz
Kanton Béthune-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Béthune-Kreisteiz a yae 7 kumun d'ober anezhañ.
Roll ar yezhoù ar muiañ komzet er bed
Roll ar yezhoù ar muiañ komzet er bed, renket dre milionoù an dud a gomz ar yezh merket hag hi o yezh-vamm
Jedadurioù ar World Almanac (2005)
Ar World Almanac 2005 a ziskouez ar roll-mañ :
Jedadurioù ar CIA World Factbook (2000)
Ar CIA World Factbook a ziskouez tregantadoù diwar poblañs ar bed dasparzhet e pep yezh evel yezh-vamm evit ar bloaz 2000 ; jediñ e rae ar CIA e oa 6,081 miliard a dud e 2000. ).
Abd al-Malik
Abd al-Malik ibn Marwan (en arabeg: عبد الملك بن مروان) a zo bet ganet e 646 ha marvet e 705.
Kalif Umayyat eus Damask.
Roll ar yezhoù ar muiañ komzet er bed
Jedadurioù ar CIA World Factbook (2000)
Mammenn : CIA - The World Factbook -- World
Abd al-Malik
C'hoarier echedoù sirian.
Roll ar yezhoù ar muiañ komzet er bed
Jedadurioù war al lec'hienn Ethnologue (1999)
An daolenn a ziskouez roll 100 yezh hag a zo bet dispaket war al lec'hienn Ethnologue e 1999. Sellet ouzh :  Un toullad jedadurioù a oa evit bloavezhioù kent 1999. Bewech eo bet meneget ma'z eus un diforc'h etre an daolenn-mañ ha sifroù Ethnologue. Er roll orin e oa bet kontet komzerien ar serbeg-kroateg gant 21 milion a dud. N'eus ket mui a serbeg-kroateg sañset.
Mammenn:  Ethnologue
Notenn
<cite id="fn_1">Notenn 1: Ne wel ket Ethnologue an Arabeg standard (Fusha) evel ar yezh-vamm, met evel ur yezh gant komzerien a-vihanik, hag e wel pep seurt arabeg komzet evel ur yezh distag. Pa gensdastumer jedadurioù evit pep a seurt (arabegerien standart komzet a-vihanik ha seurtoù arabeg komzet) e kaver war-dro 215 milion. E-touez ar seurtoù arabeg eo an arabeg egiptat an hini komzet ar muiañ (42,5 milion) ha war-lerc'h e kaver an arabeg aljerian (22,4 milion).
<cite id="fn_2">Notenn 2: Ethnologue a ziskouez 59 milion a durkegerien.
Katherine Parr
Catherine Parr (war-dro 1512 – 5 a viz Gwengolo 1548), pe Katherine pe Katharine Parr(e) a oa c'hwec'hvet ha diwezhañ gwreg ar roue saoz Herri VIII (1491-1547).
1917
Diwar-benn bloavezh 1917 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Iliz Uhel
En anglikanegezh hag en Ilizoù protestant all ez eo Iliz Uhel (saozneg : High Church) anv un emsav mennet da ziorren al liderezh hag ar benngredenn en Ilizoù protestant evit o zostaat d'an Iliz katolik roman. Saoz-ha-Katolik a reer a-wechoù eus izili an emsav relijiel-se. Kreñv eo bet e levezon peurgetket en Emsav Oxford kaset en-dro gant Edward Bouverie Pusey, John Henry Newman ha John Keble en.
1917
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1917
Timbroù Zanzibar
thumb|right|320px
Un enezenn e Meurvor Indez eo Zanzibar. Bet eo bet dindan dalc’h sultanelezh Oman betek ar 6 a viz Ebrel 1861 pa tiviz aotrouniezh bezañ distag ar vro. Brasoc’h eo levezon ar Sultan evit aodoù an enezenn avat : aodoù Tanzania ha Kenya, su Somalia.
Hilliget eo eveljust ar Stadoù european trevadennour gant pinvidigezh an enezenn, ur groaz-hent etre Azia hag Afrika abaoe ar Grenn-Amzer, ha war greñvaat ez a levezon Alamagn, Frañs hag ar Rouantelezh Unanet er c'hornbro e dibenn an XIXvet kantved.
Timbroù an India saoz a reer gante e Zanzibar adalek 1875. Diwezhatoc’h e vo liammet postoù an enezenn gant servijoù Afrika ar Reter saoz.
thumb|left|140px|Timbr 2 ½ anna
Ur burev-post gall zo digor e miz Genver 1889. Timbroù ar Republik a vo implijet e Zanzibar betek 1894, ha timbroù a-ratozh betek ma vo lakaet serret gant ar velestradurezh (31 a viz Gouere 1904).
Gant an Alamaned ivez ez eo digoret ur burev hag a yelo endro etre ar 27 a viz Eost 1890 hag ar 31 a viz Gouere 1891. Timbroù Alamagn a vo implijet eno hep an disterrañ meneg pe soulgarg.
1917
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1917
Timbroù Zanzibar
E 1895 e laka ar Saozon war droad o velestradurezh fostel e Zanzibar. Timbroù India pe Afrika saoz ar Reter a vo implijet e-pad an daou vloavezh kentañ (1895-96), gant ar soulgarg « ZANZIBAR ». Timbroù a-ratozh evit ar vro a vo moullet etre 1896 ha 1965, warne an alc’hwez eeun « Zanzibar ». Kavet e vo a-hed an amzer alc’hwezioù disheñvel koulskoude : « INSUFFICIENTLY PREPAID POSTAGE DUE » (1931-1933), « JAMHURI ZANZIBAR TANZANIA » (1964-1967) ha « JAMHURI ZANZIBAR » (1964-1967).
D'an 10 a viz Gwengolo 1963 ez eo digabestr ez-ofisiel Zanzibar hag ezel Aozadur ar Broadoù Unanet (A.B.U.) buan awalc'h. Ar brezel diabarzh a darzh timat a zegas lazhadegoù, ar reuz hag an dienez er vro kement hag e kinnig Prezidant Tanganyika un diskoulm politikel da bennoù-bras Zanzibar. D’ar 26 a viz Ebrel 1964 ez eo degemeret Zanzibar e-barzh Stad Tanganyika. Tanzania a vo graet eus ar vro unvan hiviziken.
Sentidigezh
Ar sentidigezh a zo stad un den a sent, ne vern an abeg. Ar senterezh eo an ober.
Abegoù
Abegoù zo d'ar sentidigezh
Sentiñ en istor
Dre ar sentidigezh e vez displeget gant lod lazhadegoù evel hini ar Yuzevien (displegadur Adolf Eichmann e oa) pe hini My Lai e Viet Nam, pe ar jahinerezh en Aljeria.
Tourc'heg
Ardamezioù
Ar palefarzhet a zo familh Sévigné; al leon a zo familh Nétumières
N (lizherenn)
Pevarzekvet lizherenn al lizherenneg latin eo N, n, distaget [n].
Tourc'heg
Ardamezioù
Aozerː M. Masclet.
N (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek nu (ν).
Ul lizherenn all eo an ñ.
Alban
Alban zo un anv-badez brezhonek hag a gaver e meur a yezh all (galleg, saozneg, okitaneg), hag el lec'hanvadurezh. Deuet eo diwar an anv latin Albanus.
Roll ar yezhoù ar muiañ komzet er bed
Notenn
<cite id="fn_3">Notenn 3: Ethnologue a ziskouez 37 milion a italianegerien p'en deus lakaet dindan an italianeg nemet ar yezh standard hag evitañ eo yezhoù distag ar rannyezh venezianeg hag ar rannyezh sikilianeg.
Alban
Lec'hioù
An anv Alban a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro.
Sentidigezh
Urzhioù relijiel
Sentiñ zo unan eus reolennoù an urzhioù relijiel katolik.
O
O zo :
Sentidigezh
Nac'h sentiñ
Nac'h sentiñ a ra an arbennourien (pe objektourien). D'ar mare ma veze ret d'ar baotred monet d'an arme e voe nac'het sentiñ ouzh ar stad gant lod anezho. E Breizh e oa bet anavezet afer daou arbennour, Bernez Korbel ha Herve Kerrain, a nac'has plegañ d'an arme ha komz galleg dirak ar varnerien.
Gwenddolew ap Ceidio
Gwenddolew ap Ceidio (marvet war-dro 573), pe Gwenddolau, a oa ur roue brezhon eus deroù ar VIvet kanved, a rene en Arfderydd (hizivArthuret) e mervent Skos ha gwalarn Saoz a vremañ, e tolead Moger Hadrian ha Carlisle. E Carwinley, nepell diouzh Longtown, en hanternoz da gêr Carlisle, e vije bet e gêr-benn, Caer Wenddolau.
Mab e oa da g-Ceidio ap Einion, ha breur da Eliffer Gosgorddfawr.
Kar e vije da Coel Hen, a vije bet o ren en Hen Ogledd (kreisteiz Skos a hiziv), pa voe kuitaet Enez Vreizh gant ar Romaned. Marteze ne oa ket tre ar wirionez.
Caer Guendoleu ne oa ket degemeret gant e amezeien ar pezh a vroutas anezhañ da gevreañ gant roue Aedan mac Gabhran. Ar c'hevread-se, avat, a lakaas roue Riderch Hael Strathclyd da dostaat ouzh enebourien Caer Guendoleu, Peredur Paladr Hir ha Gwrgi Ebrauc.
E 573 un tabut a zivout Caer-Laverock a voe abeg ur brezel. Lu Caer Guendoleu a stourmas ouzh re Ebrauc ha Stratclud e Emgann Arfderydd. 2100 a dud (ul lu vras evit ar maread-se) en-doa Gwenddolew ap Ceidio met ne voe ket a-walc'h. Lazhet e voe ha distrujet e voe e rouantelezh.
E varzh, Lailoken a voe e diazez mojenn Marzhin
İzmit
İzmit zo ur gêr e gwalarn Turkia, kêrbenn proviñs Kocaeli.
War-dro 300.000 annezad zo enni.
Kaunas
Kaunas (Kowno e poloneg, Каунас e rusianeg) zo ur gêr a Lituania, an eil kêr vrasañ er vro goude ar gêr-benn Vilnius, gant 286 763 a annezidi (2018). Emañ e-kreiz ar vro.
690
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 690
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 690
Katelin Aragon
Katelin Aragon, pe Catherine of Aragon hervez ar saozneg, pe Catalina de Aragón y Castilla pe Catalina de Trastámara y Trastámara hervez hec'h anvioù spagnolek orin, a oa ur briñsez spagnol, ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1485, en Alcala de Henares, e Kastilha – ha marvet d'ar 7 a viz Genver 1536, e Kimbolton, e Bro-Saoz. He zad a oa Fernando II Aragon hag he mamm Izabel Kastilha. Pried kentañ ar roue saoz Herri VIII e oa, ha rouanez Bro-Saoz. Torret e voe an eured dre youl he fried roue, kement-se a voe kaoz d'an anglikanegezh.
He buhez
Merc'h e oa d'ar roue Ferdinant II Aragon ha d'ar rouanez Izabel Iañ Kastilha. Klasket e voe he dimeziñ da skoulmañ un emglev diplomatek etre rouantelezh Spagn, nevez-unanet, ha Bro-Saoz ma oa an Tiegezh Tudor nevez-erruet er galloud. Erruout a eure Catherine en Saoz en 1501 ma timezas da briñs Kembre Arthur Tudor (1486-1502), mab henañ ar roue Herri VII. D'ar 14 a viz Du 1501 e voe graet an eured. Mervel a reas he fried dindan 5 miz, d'an 2 a viz Ebrel 1502. Chom a reas an intañvez e Bro-Saoz, ha d'an 11 a viz Mezheven 1509 e timezas, gant aotre ar pab Jul II, d'ar roue Herri, breur he fried kentañ, ma teuas da vout rouanez Bro-Saoz.
C'hwec'h bugel he doe gant Herri VIII, ne vevas nemet Mary (1516-1558), a voe rouanez.
Drouklaouen e oa ar roue o welout n'en doa mab ebet, ha kas kuit a reas e wreg e 1532, en desped d'ar pab. Diwar-se e c'hoarvezas skism Bro-Saoz ha savidigezh an iliz anglikan.
He dimeziñ kentañ
Euredet e voe an daou yaouank en Iliz-veur Sant-Paol e Londrez d'ar 14 a viz Du 1501. Met e kastell Ludlow e vanjont klañv-fall. Arthur a varvas (peut-être de la suette) d'an 2 a viz Ebrel 1502, un toullad mizioù war-lerc'h an eured hepken, met e wreg a bareas. 15 vloaz ne oa ken an danvez roue, lavaret e voe ne voe ket kaset an dimeziñ da benn, hervez a gontas Catherine hec'h-unan.
Hec'h eil dimeziñ
Chom a reas an intañvez yaouank e Bro-Saoz. Perak e chomas? Abalamour d'ar politikerezh, ha d'an arc'hant: ne oa ket prest an tad-kaer Herri VII da zaskor pikol argouroù e verc'heg. Un eil dimeziñ a aozas neuze gant Herri, e eil mab. Hervez gwir an Iliz e oa difennet groñs addimeziñ d'ur breur-kaer. Evit mont e-biou d'ar berzh-se e oa ret prouiñ gwerc'hded ar wreg.
Goulennet e voe digant ar pab un aotre da dremen hep ar brouenn a werc'hded. Hagar pab Jul II da embann e miz Kerzu 1503 e oa distaget Herri ha Catalina diouzh al « liamm a nesañded». Graet e voe an eured d'an 11 a viz Mezheven 1509, war-lerc'h marv Herri VII (hervez e c'houlenn). Ha setu Catherine dimezet d'ar roue nevez Herri VIII ha rouanez ipso facto. C'hwec'h bugel a voe ganet ganti, ha ne vevas nemet unan, Mari (1516-1558), a vo rouanez war-lerc'h he zad. Evurus e oa an daou bried, met adalek 1514 e oa brud eus skarzhidigezh gwreg ar roue. En 1519, e c'hanas ar bried-kleiz Elizabeth Blount ur mab hag a voe anvet Henry Fitzroy, hag en 1525 e voe anvet da zug Richmond gant e dad. War-dro 1525 pe 1526 ec'h orgedas Herri VIII ouzh un dimezell d'ar rouanez, anvet Anne Boleyn. Met kaer en doa ar roue ober e voe fin a-walc'h ar plac'h da ziwall he vertuz dioutañ.
25 Gwengolo
Marvioù
thumb|right|150px|Viviane Romance (1952).
Clemmys
Clemmys zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ ur spesad baoted : ar vaot vrizhellek (Clemmys guttata).
Tri spesad all zo bet rummataet er genad Clemmys kent bezañ lakaet e genadoù all :
Clemmys
1114
Diwar-benn bloavezh 1114 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1114
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1114
Stêr Taf
thumb|240px|Pont dreist an Taf e Kerdiz
Ar stêr Taf (Taff e saozneg) a dremen dre Merthyr Tudful ha Kerdiz, kêr-benn Kembre a-raok aberiñ er Mor Havren.
Kanton Bruay-la-Buissière
Kanton Bruay-la-Buissière a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Baot-koad
Ar vaot-koad (Glyptemys insculpta, bet Clemmys insculpta) a zo ur stlejvil hag a vev e Norzhamerika.
Kanton Bruay-la-Buissière
Etre 1991 ha 2015
Kanton Bruay-la-Buissière a yae ur rann eus ur gumun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Bruay-la-Buissière a ya bremañ 12 kumun d'ober anezhañ:
Marc'harid Breizh
Marc'harid Breizh (1443-1469), a voe dugez Breizh.
He buhez
Merc'h henañ an dug Frañsez ar C'hentañ (marvet e 1450), hag Izabel Stuart e oa.
E miz Du 1455 e timezas e Gwened d'he c'henderv, ur priñs breizhat aet da chom da Vro-C'hall, Frañsez, kont Etampes. E 1458 e teuas Frañsez da vout dug Breizh. Ur mab o doe, a vevas tri miz, eus an 29 a viz Mezheven d'ar 25 a viz Eost 1463.
Mervel a eure Marc'harid e Naoned d'ar 25 a viz Gwengolo 1469, d'he 26 vloaz. Beziet eo bet en Iliz-veur Naoned e-kichen he fried hag e eil pried, Marc'harid Foix.
Gwerial
Gwerial (Vergéal e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Argantred-ar-Genkiz e departamant Il-ha-Gwilen.
William Wallace
thumb|200px|Sir William Wallace thumb|Delwenn William Wallace e kastell [[Dinedin]] Sir William Wallace, ganet e-tro 1270 en Ach na Feàrna (Bro-Skos), ha lakaet d'ar marv d'an 22 a viz Eost 1305, e Smithfield, e Londrez (Bro-Saoz) a oa ur marc'heg ha brogarour skosat hag a stourmas da zifenn e vro a-enep da Vro-Saoz.
Gant Andrew Moray e oa Wallace en emgann Pont Sruighlea, d'an 11 a viz Gwengolo 1297, ma voe faezhet an arme saoz gante.
Lakaet e voe e penn an armeoù skos betek emgann an Eaglais Bhreac e Gouhere 1298. E miz Eost 1305 e voe prizoniet Wallace e Baile Rob Ruaidh e-tal Glasc'ho ha deroet d'ar roue saoz Edward Iañ. Neuze e voe krouget, ruzet e gorf, dibezhiet (Hanged, drawn and quartered), dre ma oa bet treitour ha torfedour hervez ar roue saoz.
Reter
thumb|250px|right|Rod an Avelioù
Unan eus ar pevar avel eo ar reter pe sav-heol. En tu enep d'ar C'hornôg emañ hag a-skouer d'an norzh ha d'ar su. An anv sav-heol a glot gant tu enep ar c'huzh-heol.
Dre reolenn, kostez dehou ur gartenn o skeudenniñ lod pe lod eus an Douar a zo hini ar Reter. Er c'hontrol, kostez kleiz ur gartenn steredennoù (kartenn an neñv) a zo hini ar Reter.
Pa implijer un nadoz-vor evit ar verdeadurezh, e vez ret kemer un azimuth a 090°. Sevel a ra an heol kostez ar Reter e poent ar gedez ha diouzh an dra-se e c'heller kompren ma tro an Douar war e ahel en ur vont war-zu ar Reter. Setu an abeg evit lañs listri egorel war-zu ar Reter ha dre-se e vez espernet an energiezh (nebeut a delta-v).
"Ar Reter" a vez implijet evit broioù ar Reter, da lavarout eo Europa ar Reter, met ivez evit ar broioù a zo e Reter Europa, da lavarout eo Azia a-bezh. A-wechoù ne dalvez nemet evit ar Reter-nesañ (sell ouzh ar ger Orient koulz e galleg hag e saozneg).
Aonia
Aonia (gresianeg : Αονία) a oa ur rann eus Boiotia, en Hellaz kozh. Enni e oa menez Helikon ha menez Kithairon, hag ur vro sakr e oa da Verc'hed an Awen, a veze graet "Aonian maids" (plac'hed Aonia) anezho gant ar barzh saoz Alexander Pope.
Marteze ivez e oa un anv kozh evit Boiotia. Meneg a zo, gant Paosanias ar Beajour, eus faezhidigezh an Aoned, ur meuriad boiotian, gant Kadmos (9.5.1ff).
Emsavadeg
Un emsavadeg a zo ar stourm gant armoù en o zorn a glask ren strolladoù pe strolladigoù tud evit didroadañ un aotrouniezh war un tiriad. Emsavadegerien a vez graet eus ar seurt stourmerien-se.
Aonia
El lennegezh latin e talveze "Aonia" kement ha Boiotia e yezh ar varzhoniezh, ha dreist-holl kement ha Menez Helikon, bro Merc'hed an Awen ha hini kavell Hesiodos. Hag an anv-gwan "aonian" a dalveze kement hag "helikonian" hag a rae dave d'ar Muzezed.
Emsavadeg
E-doug an Istor, meur a emsavadeg en deus c'hwitaet, pa veze muioc'h a nerzhioù milourel e kerzh an aotrouniezh, met aliesik a-walc'h eo bet diazezet riezoù nevez diwar drec'h un emsavadeg. Pa vez un aloubidigezh ha pa vefe staliet ur seurt aotrouniezh gant an alouber, ne vez kaoz eus un emsavadeg, met eus un harzherezh.
Baot Muhlenberg
Baot Muhlenberg (Glyptemys muhlenbergii, bet Clemmys muhlenbergii) a zo ur stlejvil hag a vev e reter ar Stadoù-Unanet.
1332
Diwar-benn bloavezh 1332 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1332
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1332
Antoinette de Maignelais
Antoinette de Maignelais (ganet war-dro 1420, marvet e 1474), a oa ur plac'h a benn eus an noblañs c'hall hag eus ar re goantañ. Keniterv e oa da Agnès Sorel, pried-kleiz ar roue Charlez VII a Vro-C'hall, ha magerez o zeir merc'h e oa.
Aozañ a reas ur bagadig merc'hed evit diverrañ amzer ar roue kaezh, hag en o zouez e oa he c'hoarezed-kaer Marguerite de Monteil hag Antoinette de Vauvert anavezet evel "Toinine".
En 1460 e prenas kastell Cholet.
A Vro-C'hall da Vreizh
Pa varvas ar roue e 1461 avat e voe kaset kuit eus lez Bro-C'hall gant e vab Loeiz XI. Neuze ez eas da Cholet, hag alesont da glask repu da Vreizh, a oa nepell.
Eno e vevas gant an dug Frañsez an Eil e kastell Naoned, o zri bugel (François d'Avaugour, Antoine hag Antoinette) o c'hoari diwezhatoc'h gant Anna hag Isabeau, bugale an dugez Marc'harid Foix.
A-hervez e veze paeet he servijoù gant ar roue gall evit spiañ dug Breizh.
Gwienna
thumb|250px|Guyenne a vez lavaret eus an dugelezh stag ouzh Bro-Saoz goude [[feur-emglev Brétigny e 1360.]] Gwienna (brezhoneg ), Guiana (/ɡ(j)iˈanɔ/ en okitaneg, Guyenne (/ɡɥijɛn/ e galleg), Guyenne pe Guienne (e saozneg), zo ur rannvro istorel dispis a-walc'h e mervent Bro-C'hall, tre e kornôg ar broioù okitanek. Alies e vez kaoz eus Proviñs Guyenne ha Gwaskogn.
Orin
Kentañ gwech a gaver roud eus dugelezh Guyenne a oa e feur-emglev Pariz e 1229 a lakaas fin d'ar Groaziadeg albizat, met marteze e voe krouet gant ar feur-emglev en-eeun, ha Bourdel e oa ar gêr-benn anezhi.
E 1561 e teuas Guyenne da vezañ ur broviñs, hag enni Bordelais, Bazadais, Limousin, Périgord, Quercy, Rouergue, Agenais, Saintonge hag Angoumois. Diskaret e voe evel an holl broviñsoù gant an Dispac'h gall pa voe krouet an departamantoù e 1790.
Guyenne en istor
Istor kozh Guyenne eo hini rouantelezh ha dugelezh Akitania.
Plogoneg
Plogoneg a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Nac'het e voe an distaoliadeg roueel e miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Plogoneg, Pierre Le Grand ha Le Roy, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Kanton
E kanton Douarnenez e oa betek ... Hiziv eo stag ouzh kanton Kemper1
Brezhoneg
D’ar 15 a viz Kerzu 2017 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Gevelliñ
Gevellet eo Plogoneg gant Llandysul ur barrez vihan eus bro Gembre e-lec'h e vez kavet ul lodenn vat a gembraegerien (70% eus an dud) dibaoe 1988-1989 (sinadur lodenn gentañ karta gevelliñ e miz Gouere 1988 e Llandysul hag an eil e Plogoneg e miz Eost 1989).
Ur gevredigezeh a ra war-dro an eskemmoù etre an div barrez: "Kuzul gevelliñ Plogoneg Llandysul". Aozañ a ra ar gevredigezeh-se ur fest-noz bep bloaz, beajoù eskemm etre an div barrez hag oberennoù all (pezh-c'hoari Istor Sant Telo da skouer) dizingaloc'h.
Timbroù Soruth
right|150px|thumb|Timbr Soruth
Edo Stad-briñselezh Soruth e rannvro Bombay, e su an Nowanuggur. Ur rann eus Stad indian ar Gujurat eo bremañ.
Gwarezva ar Rouantelezh Unanet e oa abaoe an XIXvet kantved.
Tro 35 timbr (mui 13 timbr-servij) zo bet embannet gant melestradurezh ar postoù etre 1864 ha 1949, gant an alc’hwez « SAURASHTRA POSTAGE ». Soulgarget ez eus bet un darn anezho gant ar ger SARKARI a dalvez « Servij ».
An darn vrasañ eus an timbroù a ginnig poltred ar penn-bras Khanji Rasulkhan, nemet ur rummad tresadennoù loened (leon, marc’h) hag ur menez warne.
Timbroù India a vez graet gante e Soruth adal ar 1añ a viz Ebrel 1950
Tre ha lanv
An tre eo ar mare ma vez ar mor o vont war-draoñ, hag al lanv eo pa vez o tont war-grec'h.
Mare
Kresk-digresk ar mor a zo anvet ar mareoù, un anadenn a weler war aodoù an holl vorioù bras pa deu ul luskelladur etre live uhel ha live izel e-doug un devezh hepken. An uhelvor a zo pa vez ar mor en e uhelañ hag an daere pe izelvor pa vez en e izelañ. Amprestet eo bet ar ger mare digant ar galleg marée. Ledanaet eo bet e ster evit ar prantad amzer hir pe verr. Morad a vez lavaret ivez. Implijet e vez ivez evit ar prantad amzer ma ya ar bagoù-pesketa er mor.
Lanv
Al lanv eo lusk live ar mor pa deu war-grec'h bemdez, pe div wech en deiz. Goude dezhañ degouezhout en e uhelañ e ya live ar mor war-draoñ en dro, en ul lusk hag a vez anvet an tre a-hed ar prantad-se.
Gant al lanv hag an tre e vez kaoz eus anadenn ar mareoù, hemañ kaset dindan levezon al Loar hag an Heol. P'emañ live ar mor etre hini al lanv hag hini an tre e vez kaoz eus ar gourlen.
Tre
An tre eo al lusk a ya div wech an deiz (met unan hepken er Meurvor Habask) gant ar morioù hag ar meurvorioù pa tiskenn o liveoù war-draoñ. Dindan levezon al Loar e c'hoarvez an anadenn-se hag a zeu e digresk c'hwezhadur tolzennadoù an dourioù goude m'eo tremenet ar blanedenn vihan. An daou lusk kontrol, al lanv hag an tre, a zo anadenn ar mareoù. Ur ger all a zo evit an tre : an dichal (kontrol : chal).
P'eo deuet ar mor en e live izelañ emañ an daere pe an izelvor. Pa teu an tre ez eus kasennoù a c'hell bezañ kreñv e lec'hioù strishaet evel an aberioù hag etre an inizi hag ar c'harregoù. Un dañjer bras eo evit an neuñvierien, bigi bihan ha listri hep nerzh poulzerezh.
An nerzh desach
En hor c'hoskoriad an heol, an holl blenedennoù a zo desachet gant an heol hag a tro tro-dro dezhañ. Al lezenn-se prouet gant Newton az a en-dro evit pep blanedenn eus koskoriad an heol. Neuze, 2 astr bennak a zesach egile d'un doare kenfeurel gant mas an astroù ha gant karrez ar bellder a zo etrezo. Da lavaret eo, seul tostoc'h eo an astr diouzh egile ha seul brasoc'h eo, seul kreñvoc'h e vo an nerzh dedenn. An nerzh-se a vo evezhiet war danvezioù distummadus (ar morioù).
An Heol a brodu ur sacherezh bras war an Douar dre ma'z eo ur mas pounner-tre daoust ma'z eo pell-tre ivez eus an Douar (150 million km), al Loar ivez peogwir n'emañ ket pell eus ar blanedenn c'hlas (384400 km). An astroù o deus ul levezon dister war al lanvioù dre ma'z int re bell diouzh ar mor da-geñver o vas.
Nerzh desach an astr a zo un nerzh war-zastum a glask desachaañ pep danvez a c'hell en em zistummañ evel morioù.
An nerzh war-skuilh a zo dleet d'ar fed e tro an astroù tro-dro d'egile. A-enep d'ar sacherezh emañ hag a gempoueze doare ma chom pep astr war e c'helc'hdro. He nerzh a zo dalc'hus e pep poent eus an Douar. An nerzh war-zastumm hag an nerzh a gravitatur war-kuilh a zo kempouezet penn-da-benn e-kreiz an Douar e doare ma n'eus distummadur ebet er poent-mañ hag e doare ma chom an Douar hag al Loar war o gelc'htro. War c'horre an Douar, resultant an nerzh war-skuilh hag an hini war-skamp n'eo ket nul. Ar resultant-se a zo diskouezhet gant un nerzh a zistumme gorre ar meurvorioù: an nerzh produerez al lanvioù eo
Lanvioù disheñvel
4 doare lanv anavezet a zo, disheñvaladus hervez:
DIOUZH-DEIZ
Aroueziet eo gant un dare hag ur gourlen dre devezh (pleg-mor Mec'hiko ha Mor Baltek). An traezh bev a zo ar vrasañ pa dremen al Loar tost d'an Trovanoù, al lanv trovanel eo. Izel-tre eo an traezh bev pa dremen al Loar tost da gouiz ar bed. 24e a zo ar vareadegezh.
DAMDIOUZH-DEIZ
Troiñ an Douar tro-dro d'un ahel e 24e a lak ur poent war he c'horre da en em gavout diouzh renk eus ar c'hostez neinel lec'h m'emañ an nerzh a grou al lanvioù ar c'hreñvañ. 6e dac'houde emañ ar poent-se eus ar c'hostez lec'h m'emañ an nerzh an disterañ, 6e goude c'hoazh emañ ar poent eus tu an nadir lec'h m'emañ ivez al lanvioù ar c'hreñvañ (reverzh) ha 6e c'hoazh war-lerc'h emañ ar poent eus an tu lec'h m'emañ an dedenn an disterañ (marvor).
Neuze ar poent en do gwelet 2 marvor ha 2 reverzhi e 24e, pe 2 lanv kevatal pe dost. An doare lanv-se a vez kavet dreist-holl er meuvor Atlantel hag er mor Breizh.
Mareadegezh an doare dmdiouzh-deiz a zo tost eus an hanter-devezh (12e 25) neuze pep gourlen a zo daleet eus 25 munut
Theneva
Theneva (pe Denw, Thanea, pe Thaney, pe Enoch) a oa ur briñsez vrezhon eus rouantelezh Gododdin er VIvet kantved, e kornad Dinedin. Merc'h e oa da Lot, roue Lothian. Mamm e oa da Sant Mungo, an anv a vez graet e Bro-Skos eus Sant Kentigern. Anavezet eo dre ar buhezskrid savet da vMungo.
Tre ha lanv
DAMDIOUZH-DEIZ (dizingalded diouzh-deiz)
Evezhiet e vez 2 darlen ha 2 gourlen dre zevezh met uhelder ar chourlen hag an daere a c'hell bezañ disheñvel mik (meurvor Indian).
Theneva
Istor pe mojenn
Hervez mojenn Sant Kentigern (pe Mungo) e oa bet lorbet Denew gant Owain mab Urien, mab roue Rheged, ha brazezet. Savet konnar en he zad Lot, ha taolet ar verc'h e-maez e gêr-benn, Traprain Law. Ha hi er c'hoadoù, treuziñ ar stêr Forth ha mont betek Culross. Eno e kavas repu e kumuniezh Sant Serf, hag e vagas he mab Mungo.
Tre ha lanv
KEMMESK
Bez ez eus gwech 2 daere ha 2 gourlen dre zevezh gwech 1 daere hepken ha 1 c'hourlen (meurvor Habask). 2 droienn a en em gav: pe al Loar a zo e c'heheder (2 c'hourlen, 2 daere) pe emañ troadur al Loar ar vrasañ (1daere, 1 c'hourlen).
Theneva
Lid
Lidet e vez d'an 18 a viz Gouhere, ha santez veur Glasc'ho eo, gant he mab Kentigern, a voe an eskob kentañ.
Theneva el lennegezh
Theneva (Thanea) zo anv anezhi er romant Druid Sacrifice gant ar romantour skosat Nigel Tranter.
Tre ha lanv
Gwagenn lanv
Ar morioù ne goloont ket tout gorre an Douar ha levezon al Loar hag an Heol a zo brasoc'h war an donderioù morel bras (meurvorioù Atlantel, Habsk) eget ar mor e-kichen ar bord. Neuze al lanv a grog e-kreiz ar meurvorioù hag a en em led davet ar c'hevandirioù evel ar gwagennoù savet pa vez lakoc'h ur maen da gouezhañ en dour. An dra-se a zispleg perak e zale al lanv war al Loar ha perak n'emañ ket ar c'hourlen d'ar memes eur en ul lec'h hag en ul lec'h all. Emled al lanv hag e amplet a zo diouzh ma ' z eo don pe get ar mor ma'z eo plaen al leur morel hervez e stumm, daoust hag ur c'hleuziad kevandirel a zo, geografiazh an aodoù (bae, kap,...) An efedoù meteo a c'hell levezoniñ al lanv ivez. Un avel lec'hel a c'hell kreñvaat al lanv pe ober ar c'hontrol, gwiroc'h eo war ar plateizoù dizon...
Efed foulin
P'en em strishañ an aodoù evel ur foulin, da skouer e bae ar Menez Mikaël bez eus ampladenn uhlder al lanvioù hag a c'hell dibaseal 14 metrad etre ar daere hag ar c'hourlen.
Marvor ha Reverzhi
Bep miz ez eus 2 reverzhi ha 2 marvor. E-pad ar reverzhioù ar c'hourlen a zo uhel-kenañ hag an daere izel-tre. E-pad ar marvorioù ar c'hemm etre uhelder ar marvor hag hini ar c'hourlen a zo moan ha na zistaol ket eus ul live krenn anvet ar marvor etre.
Bep sizhun, al lanv a bepeilh etre feur uhel ha feur izel. An efed-mañ a zo dleet da koublañ al lanvioù Loarel ha re an Heol.
Efed an Heol a zo tonata efed al Loar: Feurioù al lanvioù a zo kreñvoc'h e-pad ar c'hehidezioù ha moanoc'h e-pad an deizioù gouel (solstis). Bez ez eus ur c'helc'hiad 18 bloazhiek anvet saros, a-benn ma'z eo heñvel pe tost al lanvioù.
Kenefeder al lanv
Eztaolet e vez e kantvedennoù adalek 20 betek 120. Diskouez a ra nerzh al lanv.
Arsellerezh ar mareoù
War ribloù ar morioù hag an aberioù e vez gwelet live ar mor mont d'ul live uhel hag goude ur prantad amzer berr mont d'ul live izel. Er Meurvor Atlantel e weler ar c'hresk o erruout e-pad un c'hwec'h eurvezh ha memestra evit an digresk. E morioù all e vez kelc'hiadoù hiroc'h. Er Meurvor Habask ez eus mareoù war daouzek eurvezh.
An diforc'hioù etre al liveoù a c'hall bezañ bras : un dek metr bennak e aberioù zo hag ugent kantimetr er morioù kloz pe beuzkloz evel ar Mor Kreizdouarel pe Pleg-mor Mec'hiko.
Dre vras eo strishoc'h an diforc'h war an aodoù sonn hag ar c'hontrol evit an aodoù plat.
War daou boent emañ kelc'hiad ar mareoù, met luskelladurioù kempleshañ a zo pa ne ya ket ar mor er memes live bemdez. Pa 'z eus diforc'hioù bras e lavarer eo mare ar reverzhi.
E Bae Fundy e Kanada e kreder emañ ar mareoù uhelañ e-keñver an daere (al live izelañ), 16 metr er reverzhioù brasañ.
Krennlavar
E c'hall pep hini skrivañ e anv''.
Victor Palciauskas
Victor (Vytautas) Palciauskas a zo bet ganet d’an 3 a viz Here 1941 e Kaunas (Lituania). Mestrc’hoarier echedoù ha fizikour lituanian, keodedour eus SUA.
Mestr meur pell-echedoù ha Kampion Bedel Pell-Echedoù adalek 1978 betek 1984.
Fenikianeg
Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù kananek eo ar fenikianeg (fenikianeg: dabarīm Pōnnīm/Kana'nīm, "komzoù fenikianek/kananek") komzet gwechall e Liban, Tunizia, Spagn, Malta, Sikilia ha meur a vro all. Ur yezh varv an hini eo, aet da get er. Skrivet e veze gant al lizherenneg fenikianek er c'hantvedoù kentañ ha gant al lizherenneg latin da c'houde dismantr Kartada e 146 kent JK.
Ne anavezer ar fenikianeg nemet dre enskrivadurioù evel re arched Ahiram, re bez Kilamuwa, pe hini Yehawmilk e Biblos, ha dre un nebeud spisc'herioù a zo bet kavet a-wezhioù e levrioù skrivet e yezhoù all. Skrivagnerien roman evel Sallustus a veneg levrioù skrivet e fenikianeg, met n'eus deuet hini ebet betek ennomp nemet dindan stumm un droidigezh e vefe (skridoù Mago, da skouer) pe dindan stumm bommoù e pezhioù-c'hoari Plautus.
Ned Thomas
Ur c'helenner skol-veur hag ur skrivagner eus Kembre eo Ned Thomas (Edward Morley Thomas ent leun). Ganet eo bet e 1936 e Little Lever, e Lancashire, e Bro-Saoz). Dont a reas da Gembre da chom e 1968 hag un den anavezet eo war dachenn ar stourm evit ar c'hembraeg ha gwirioù broadel Kembre.
Baztan
250px|thumb|Lec'hiañ Baztan e Nafarroa.
Ned Thomas
E vuhez hag e labour
Kembreiz ha kembraegerien e oa tud Ned Thomas. Tremen a reas e yaouankiz e meur a lec'h e Bro-Saoz, war douar-bras Europa hag e kreiz Kembre. Goude studioù e Oxford, e labouras evit ar gazetenn The Times e Londrez hag evel skridaozer kelaouenn rusianek kannati Breizh-Veur e Moskov. Kelenn a reas ivez e skolioù-meur Moskov ha Salamanca, e Spagn.
Fenikianeg
Skrivet e veze ar fenikianeg gant al lizherenneg fenikianek. Implijet ha kopiet eo bet gant pobladoù all ha diwanet eo e-giz-se al lizherenneg c'hresianek hag al lizherenneg arameek.
Baztan
Baztan zo ur gumun eus Nafarroa, en Euskal Herria, a en em astenn a-hed traoñienn ar stêr Baztan, anv ar stêr Bidasoa er Pireneoù. Bras-mat eo, 376,8 km² dezhi, kumun vrasañ Nafarroa eo. 8035 a dud a oa o vevañ enni e 2012.
Elizondo eo ar gêr-benn, 3 543 a dud o chom enni (2010).
Virginia Aleman Arraztio e oa ar vaerez eus 2007 da 2011, ezel anezhi eus ar strollad Eusko Alkartasuna. Abaoe 2011 eo Garbiñe Elizegi Narbarte eus ar strollad Bildu.
Terrapene
Terrapene a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ baoted eus Norzhamerika.
Ned Thomas
E vuhez hag e labour
Ur post kelenner saoznek a dapas e skol-veur Aberystwyth e 1969. E skridoù, d'ar mare-se, a levezonas kalz ar stourm evit ar c'hembraeg er bloavezhioù 1970. The Welsh Extremist eo titl al levr saoznek a zeuas er-maez gantañ e 1971. El levr-se e veze deskrivet ha dielfennet stad ar yezh e kevredigezh Kembre hag ar stourm eviti hag evit ar vro. Ul levr a bouez e voe evit displegañ d'ar saoznegerien eus Kembre ha d'ar Saozon petra eo talvoudegezh ar c'hembraeg evit ar gembraegerien, ha kement-se d'ur mare ma rae berzh ar stourmoù yezhel ha politikel kaset war-raok gant ar vrogarourien e Kembre ha d'ur mare ivez ma veze graet goap anezho er c'hazetennoù saoznek. Skridoù Ned Thomas o deus bet ul levezon vras war an emsav kembraek e fin an ha war kresk ar mennozhioù eus an tu kleiz en emsav-se.
Savet e voe ar gelaouenn saoznek Planet (the Welsh internationalist) gant Ned Thomas ivez. E deroù ar XXI kantved e voe-eñ kadoriad Cwmni Dyddiol Cyf., ar gompagnunezh savet evit embann ur gazetenn gembraek pemdeziek anvet Y Byd.
Tractus Armoricanus et Nervicanus
An Tractus Armoricanus et Nervicanus a oa un aozadur ofisiel roman savet da zifenn aod Arvorig, krouet en 370, en amzer an impalaer Valentinian Iañ.
Unan eus teir rann al litus Saxonicum e oa.
Ar morlu a oa Classis armoricana hec'h anv, ha karget e oa da zifenn aodoù Mor Breizh diouzh ar vorlaeron.
Robert Jordan
thumb|right|Robert Jordan e [[San Diego]] Robert Jordan eo anv-pluenn ar skrivagner faltazi amerikan, e anv gwirion James Oliver Rigney, Jr.. Ganet e oa bet e 1948 e Charleston e Karolina ar Su (Stadoù-Unanet) hag aet da anaon d'ar 16 a viz Gwengolo 2007.
Buhez
Ganet e oa bet Robert Jordan e Charleston e Karolina ar Su. Bet eo soudard e-pad daou vloaz da vare brezel ar Vietnam (eus 1968 da 1970) en arme amerikan, e lec'h ma tapas meur a vedalenn. Kanolier e oa en ur viñsaskell. Goude e zistro eus ar Vietnam, ez eas war studi ar fizik en ur skol eus an arme. Ur wezh tapet gantañ e skrid-testeni e labouras evit ar morlu amerikan evel ijinour arbennikaet war an energiezh nukleel. Stagañ a reas da skrivañ e 1977.
Mercia
Mercia a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz er vro a reer ar Midlands anezhi hiziv. Krouet e voe er kantved gant Angled war a seblant hag ar rouantelezh pouezusañ e voe er vro betek Emgann Ellendun. Gouest e voe da virout he frankiz betek an aloubadeg viking er. Gant Danelaw ez eas neuze reter he zachenn har ar peurrest a yeas goustadig gant ur gwaz eus Wessex. Ouzh ar vro-se e voe staget goude marv he rouanez diwezhañ Ethelfleda e 918.
Robert Jordan
Buhez
Pitilh e oa gant an Istor. Plijout a rae dezhañ ivez chaseal, pesketa, bageal, c'hoari poker pe an echedoù, ha dastum kornioù-butun. Deskrivañ a rae anezhañ e-unan evel un ezel eus an Iliz eskobel hag eus an "Iliz Uhel" ha sakramantiñ a rae meur a wezh bep sizhun. Edo o vevañ en un ti savet e 1797 gant e wreg Harriet McDougal, zo o labourat evel embannerez levrioù (evit Tor Books hiziv an deiz ; Embannerez Jordan e oa ivez).
Mercia
Orin
N'eo ket sklaer penaos e voe krouet rouantelezh Mercia. Enklaskoù hendraourien a ziskouez e oa annezet poblañsoù angl-ha-saoz en hanternoz d'an Tavoez e-pad ar. An anv Mercia a zeu eus ur ger hensaozneg a dalvez harz, hag an darn vrasañ eus ar glaskourien a gred e voe krouet ar rouantelezh gant tud a veve war an harzoù etre ar Vrezhoned hag an alouberien angl-ha-saoz. Hervez Peter Hunter Blair avat, e c'hellfe an anv-se talvezout ivez e vevent war an harzoù etre Northumbria ha tud traonienn an Trent.
Sened
Ar Sened zo un aozadur politikel en ur renad politikel gant div gambr. E meur a vro e komzer eus sened, hag e pep hoalad. Senedourien ha senedourezed a vez graet eus an izili. Dont a ra an anv eus ar Sened roman, a oa da gentañ bodad an dud kozh ha fur (diwar ar wrizienn sen, kar da hen e brezhoneg).
Mercia
Orin
Kentañ roue Maercia a zo anavezet e vuhez a oa Creoda e anv. Gourvab Icel e vije bet. Kroget e vije de ren e 585 ha savet en dije ur c'hreñvlec'h e Tamworth. Deuet e vefe da vezañ kêr-benn ar rouantelezh nevez-c'hanet. E c'houde e renas Pybba ha Cearl. Dister a-walc'h e chomas ar rouantelezh betek ren Penda Mercia, unan eus mibien Pybba.
Sened
Senedoù ar bed
Senedoù zo er 27 bro listennet amañ.
Mercia
Ren Penda
Da roue Mercia ez eas Penda e 626 pe 633 hervez ar mammennoù. E 628 e trec'has Wessex e Cirencester ha digantañ e kemeras douaroù e traonienn an Hafren ma vefe savet rouantelezh ar Hwicce. E deroù ar bloavezhioù 630 e kevreas gant Cadwallon ap Cadfan, roue Gwynedd a oa o vrezeliñ ouzh Edwin, roue Northumbria ha bretwalda rouantelezhioù ar su. Asambles e trec'hjont Northumbria en Emgann Hatfield Chase e 633. Lazhet e voe Edwin ha kouezhañ a reas e rouantelezh en he foull e-pad berr amzer. Daoust ma voe barrek Oswiald Northumbria da drec'hiñ Cadwallon ha da adsevel e vro e chomas rouantelezh Penda ur Stad pouezus, gouest da ampech Northumbria da vrasaat war-du ar su. E 641 e faezhas Penda Oswiald Northumbria en Emgann Maserfield asambles gant Kembreiz moarvat.
Robert Jordan
Buhez
Hervezañ ne zeue ket e anv-pluenn, Robert Jordan, eus haroz pennañ levr Ernest Hemingway, For Whom the Bell Tolls, met eus ur roll savet gantañ diwar lizherennoù e anv.
Hortensio Félix Paravicino
Hortensio Félix Paravicino y Arteaga (12 a viz Here 1580 – 12 a viz Kerzu 1633), a oa ur prezegour spagnol hag ur barzh, ganet e Madrid. Fellout a rae dezhañ distruj al livadurioù tud noazh.
Robert Jordan
Buhez
Gant anvioù-pluenn all en deus skrivet romantoù istorel (sinet Reagan O'Neal) ha westernoù (sinet Jackson O'Reilly).
Mercia
Ren Penda
E 655, avat, e aloubas Penda Northumbria gant un arme vras asambles gant tud Gwynedd hag East-Anglia met faezhet e voe gant Oswiu Northumbria en Emgann Winwaed. Lazhet e voe Penda ha tremen a reas norzh e rouantelezh dindan damani Oswiu tra ma chome frank ar su dindan Peada Mercia.
Ren Wulfhere ha deroù an kantved
E 658 e voe lazhet Peada ha staget e voe e Stad ouzh Northumbria. Adsavet e voe ar rouantelezh war he zachenn gozh gant Wullfhere Mercia goude un emsavadeg a-enep an aotrouniezh Northumbriat e 658 avat. Dindan e ren e voe gounezet tud Mercia d'ar feiz gristen. Gouest e voe da adsevel galloud Mercia ha da veveniñ levezon Oswiu e rouantelezhioù ar su. E fin e ren e voe faezhet gant mab Oswiu, Ecgfrith Northumbria en doa argaset. Daoust ma chomas Wulfhere bev e voe gwanaet hag e kollas e aotrouniezh war Wessex.
Anavezet eo ar rouaned a zeuas da c'houde gant o obererezh relijius dreist-holl, daoust ma voent barrek da virout o frankiz ha da aloubiñ bro Wroxeter, lesanvet "Baradoz ar Powys", a oa dindan ar Vrezhoned betek-hen. Da vare ren Æthelbald Mercia hepken e teuas Mercia da vezañ ur galloud bras adarre. Da gentañ e voe ret dezhi stourm ouzh Wihtred Kent hag Ine Wessex. Reiñ e zilez a reas Ine e 726 ha mervel a reas Wihtred, ar pezh a lezas Æthelbald frank da astenn e aotrouniezh war hent ar su eus Bro-Saoz. Gant Beda e oa bet anvet Bretwalda ha trec'het e oa gant Cuthred Wessex e 752.
Forth
thumbnail|dehou|450px|Ar stêr Forth
Ar stêr Forth zo ur stêr eus reter Bro-Skos hag a aber er Firth of Forth.
An anv
Bodotria e vefe an anv kozh, hervez : Dielfennadur, hervez Rivet & Smith, p. 269-271 : "It seems that Forth may well derive from *Voritia (*vo- 'somewhat' plus a root as in Irish rith 'act of running', that is 'slow running one', this *Voritia being later name or by-name ...", da lavaret eo ur stêr difonn he red.
Hervez A.D Mills : "The Celtic river name probably means 'the slow flowing one", "an hini a red difonn".
Kanton Cambrin
Kanton Cambrin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumun
Kanton Cambrin a yae 8 kumun d'ober anezhañ.
Mercia
Ren Offa ha kresk Wessex
Goude muntr Æthelbald gant unan eus e warded e 757 e tarzhas ur brezel-diabarzh. Gant Offa e voe gounezet. Ret e voe dezhañ adsevel aotrouniezh Mercia war rouantelezhioù ar Su met an dra-se a reas gant muioc'h a verzh eget tout ar rouaned arall eus Mercia e c'houde. Er c'hontrol eus e ziagentourien a rene an tachennoù er-maez Mercia wir dre hanterouriezh rouaned lec'hel, e stagas rouantelezhioù Kent, East-Anglia ha Sussex ouzh e stad o kas kuit o rouaned pe o rediañ anezho da zilezel o zitl. Dindan e ren e voe kognet ar pezhioù aour kentañ e Preden abaoe fin ar marevezh roman ha sevel a reas ur voger - Moger Offa pe Offa's Dyke e saozneg - war ar vevenn etre Mercia ha Powys.
Esaeañ a reas Offa lakaat e vab Ecgfrith Mercia war an tron met ne chomas ket hemañ bev nemet un nebeud mizioù goude marv e dad e 796 ha tremen a reas ar rouantelezh da Goenwulf Mercia. Kemeret e oa e lec'h, e 821, gant e vreur Ceolwulf Mercia a zistrujas kreñvlec'h Deganwy e Powys. War greskiñ ez ae galloud Wessex avat hag e 825 e voe faezhet Beornwulf Mercia gant Egbert Wessex en Emgann Ellendun.
Goude Ellendun e kollas Mercia kalz eus he galloud ; Beornwulf hag e warlec'hiad Ludeca a voe lazhet oc'h esaeañ talañ ouzh un emsavadeg en East-Anglia. Ne renas ar roue da heul - Wiglaf Mercia nemet daou vloavezh kent bezañ kaset kuit eus e vro gant Egbert. E 830 e c'hounezas Wiglaf frankiz e vro adarre met d'ar mare-se e oa sklaer e oa aet an tu kreñv gant Northumbria a oa ar galloud pennañ e Bro-Saoz. Heuliet e oa Wiglaf war an tron gant Beorhtwulf.
Aloudabeg viking e fin ar rouantelezh
An Daned a lakaas ur roue sujet, Ceolwulf II Mercia, war an tron hag e 877 e kemerjont reter ar rouantelezh hag e teuas da vezañ ul loden eus Danelaw. Lazhet e vije bet Ceowulf en un emgann a-enep Anarawd ap Rhodri war-dro 881. Aethelred Mercia a gemeras penn Kornôk Mercia. Dizalc'h a-walc'h e oa Aethelred met kollet e oa bet gantañ e ditl a roue, ne oa ken Earl, ha sujet e oa da Alfred Meur, Roue Wessex. Pa varvas e 911 ez eas e wreg Æthelflæd Mercia da Lady of the Mercians. Ren a reas ganti hec'h unan betek e 918. Staget e voe neuze Mercia ouzh Wessex gant e vreur Edward Hen.