cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fest-noz
thumb|Fest-noz en Oriant, e-pad [[Emvod ar Gelted 2010.]] Ar fest-noz zo ur fest poblek gant sonerien ha dañserien hengounel ha dalc'het diouzh an noz. Ar fest poblek a zo bet c'hoarvezet evit dudi ar gouerien a zo bet renevesaet ar bloavezhioù 1950 hag hiziv e vez dalc'het meur a fest-noz e Breizh hag e lec'hioù all evit lakaat sevenadur Breizh da vevañ. Un degouezh evit kanañ ha dañsal eo da gentañ holl ha n'eo ket da vezañ mesket gant ar beilhadegoù ma vez selaouet enno kontadennoù, danevelloù ha prantadoù kanañ nemetken.
Ar festoù-noz gwechall e Breizh
Gwechall e veze ar sonerien, ar ganerien hag ar gonterien darn ar gumuniezh lec'hel er c'hêriadennoù er-maez m'edont o reiñ dudi dezhi. P'eo ar bobl vrezhon brudet a-gozh evit bezañ entanet gant an dañs e veze-hi embreget a-zevri evel moiaen pennañ kaout plijadur a-stroll. Dre son ar benvegoù-seniñ e vez dañset, nemet e pastelloù-bro ma veze dañset nemet diouzh ar c'hanaouennoù. Diouzh ar sevenadur dre gomz poblek e veze tennet komzoù ar c'hontadennoù, met barzhoniezh ar c'hanaouennoù a veze aozet pe gant hiniennoù donezonet evit ar primsavadennoù pe gant skrivagnerien o doa desket ar werzadurezh.Ha pa vije kemmet tra pe dra er c'hanaouennoù, ne c'heller krediñ e vijent savet diouzh spered ar bobl e-unan evel m embanne ar romantelourien hag an dastumerien gentañ evel Teodor a Gervarker ha George Sand, houmañ ijinerez an dro-lavar lennegezh dre gomz. Dre vras e c'hoarveze ar festoù-noz e degouezhioù pennañ buhez ar gouerien : dibennoù mareoù ar prantadoù labour bras : an here, an eost, fardañ al leurioù dornañ nevez hag e-doug ar pardonioù a oa niverus ivez...
Diskar ar sevenadur dre gomz hag ar festoù hengounel e Breizh
Goude ar Brezel-bed kentañ e krogas ar gouerien vrezhon treiñ o evezh war-du gizioù ar c'hêrioù evel dañsal dañsoù embreget e kêrioù Bro-C'hall (vals, polka, cha-cha-cha, hag all...) dre son ar benvegoù-seniñ nevez-deuet er vro (akordeoñs, violoñs, treujenn-gaol). Salioù-dañs a voe digoret gant tavarnourien ha kenwerzherien nevez. Kouezhañ a reas boaz sevel festoù-noz er-maez dre ma veze gizioù ha kustumoù ar c'hêrioù oc'h astenn o levezon. Diorren ar skingomz e-touez ar re binvidikañ hag en ostalerioù a silas tonioù nevez e divskouarn tud ar bourc'hioù hag ar maez. War-dro ar bloavezhioù 1930 ez eas da get festoù ar prantadoù-labour.
Ar festoù-noz modern
Pa rae e reuz an Eil Brezel-bed e oe addalc'het ar festoù-noz e kornioù zo e Breizh, e Kreiz-Breizh dreist-holl. Dre-se e oe didorret chadenn treuzkas hengounioù poblek e-keñver ar sonerezh hag an dañs. Niverusoc'h e chome tud ar Menez Du ha re Menez Are a zalc'he koun eus ar pezh a vez graet a-raok ar Brezel-bed kentañ ha pa vijent chomet un ugentad bloavezhioù pe vuioc'h hep o embregañ. Goude ar brezel, dindan atiz un nebeud Poullaoueniz, Loeiz Roparz en o zouez, e kendalc'has annezidi ar gumun en em vodañ er vourc'h evit delc'her festoù-noz mod-nevez distag ouzh deiziadur labourioù ar gounezerezh. Savet e oe Kelc'h keltiek Poullaouen a veze darempredet koulz gant tud yaouank ha tud oadet a vourre dañsal e mod ar menezioù, an dañs dre son mouezhioù an holl dañserien o tispakañ ar c'han-ha-diskan.
Pa oa Loeiz Roparz, kelenner o chom e Kemper hag o seveniñ kargoù e kevredigezhioù a zalc'he da gendelc'her gant ar brezhoneg ha gizioù hengounel Breizh e roas lañs da embregadur dañsoù Breizh er-maez eus ar c'helc'hioù keltiek. D'an 26 a viz Kerzu 1957 e oe dalc'het ar fest-noz kentañ e kêr ha digor d'an holl e-barzh ar c'hoc'hu nevez savet e Kemper.
Perzh pennañ ar fest-noz modern eo al leurenn m'emañ staliet warni an embregourien (sonerien ha kanerien) ken ez eus blaz un arvest sonerezh, ur sonadeg, evit an dud ne gredont ket mont da zañsal. Ar perzh all eo n'eo ket mui ur gumuniezh lec'hel a glask e blijadur asambles, met kumuniezh ledan ar re o deus desket dañsal e lec'h pe lec'h hag hervez giz pe c'hiz. Ouzhpenn dañsoù ar menezioù (kavotenn, pachpi, da gentañ holl) e teuas tamm ha tamm ar boaz dañsal hervez gizioù broioù all Breizh (Bro-Wened (an-dro, hanter-dro, laride) ha pelloc'h).
Berzh ar fest-noz evel anadenn sokial
Pa grogas berzh Alan Stivell a renevezas sonerezh Breizh gant ritmoù ha benvegoù-seniñ modern e 1971 e oe roet ul lañs nevez d'ar festoù-noz. Aozet e oent gant meur a gevredigezh lec'hel e pep korn Breizh. Koulskoude e oent niverusoc'h-niverusañ e-korf ar mizioù-hañv pa vez Brezhoned deuet da vakañsiñ er vro ha touristed prest da gemer perzh en diduamantoù lec'hel.
Emdroad ar festoù-noz
Er bloavezioù 1960 ha 1970 e chome blaz ar spered emsavel e meur a fest-noz. Festoù-noz evit bezañ kengred gant stourmoù politikel ha sokial a veze aozet e-leizh. Harpet e oe kresk Diwan gant ar c'hreskad pae a veze goulennet evit ar mont-tre ("un franc pour Diwan" - "ul lur evit Diwan").
Valentina Visconti (1368-1408)
Valentina Visconti (ganet e Milano e 1371 - marvet e Bleaz e 1408) a oa ur briñsez italian, merc'h da Gian Galeazzo Visconti (1351-1402), dug Milano, ha da Izabel Valois (Dugez Milano) (1348-1372), kontez Vertus, merc'h da Yann II, roue Bro-C'hall, ha da Bonna Bohemia, henvamm ar rouaned c'hall Loeiz XII ha Frañsez Iañ]], (1348-1372). Mervel a eure he mamm pa oa bloaz, ha savet e voe gant he mamm-gozh Bianca di Savoia e Pavia.
Fest-noz
Emdroad ar festoù-noz
Er bloavezhioù 1990 e weljod ur c'hresk bras e darempredoù festoù-noz zo e-pad an hañv (3 000 den ha muioc'h). Er memes mare e teuas war wel strolladoù kanerien ha sonerien yaouank a degasas ar sonerezh elektronek er sonioù kozh ("Ar Re Yaouank", da skouer).
Valentina Visconti (1368-1408)
He bugale
Dimeziñ a eure d'ar priñs gall Loeiz Iañ Orleañs (1372 † 1407), mab d'ar roue gall Charlez V, e 1389.
Fest-noz
Emdroad ar festoù-noz
Er festoù-noz bras e selaouer meur a stil sonerezh war al leurenn : bagadoù sonerezh gant binioù-bras, sonerezh elektronek, koubladoù bombard ha binioù-kozh, kanerien (kan-ha-diskan ha kanerien mod Bro-Wened peurvuiañ). Chom a ra ar festoù-noz un obererezh embreget e pep lec'h e Breizh, ur perzh dibar dezhi ha d'ar Vrezhoned e peseurt bro ma chomont ennañ.
Valentina Visconti (1368-1408)
He bugale
Dek bugel o doe :
Fest-noz
Ar cyberfestoù-noz o lakaat dañsou Breizh da vezañ hollvedel
D'an 21 a viz C'hwevrer 1999 e voe savet e Kemper ar cyberfest-noz kentañ, anezhi ar "fest vrasañ er bed" hervez an embregerezh aozer, An Tour-Tan. Gant harp kalvezel France-Télécom eo bet kaset war an Internet skeudennoù ha sonerezhioù ar fest-noz a oe dalc'het er "Pavilhon", sal-arvestoù brasañ kêr. 3 000 den a zeuas da zañsal hag 20 000 lugadur a voe kontet. Kreskiñ a reas niver al lugadurioù er bloavezhioù war-lerc'h koulz hag e lec'hioù ar bed ma voe aozet festoù-noz enno (Beijing, Bourdel, Danmark, Kaledonia-Nevez, Lyon, Kêr-Vec'hiko, Nevez-York, Ar Reünion, h.a.). E 2006 e oe skignet skeudennoù e perzh ar skinwel da war-dro 145 000 den kenluget. E miz Here 2007 e oe kaset ar cyber fest-noz da Bariz da goulz skorad bruderezh Rannvro Breizh, anvet ar "Breizh Touch".
Valentina Visconti (1368-1408)
Darvoudoù
Abalamour d'ar c'habaloù e lez ar roue gall Charlez VI ha da gasoni ar rouanez Isabeau de Bavière, e rankas Valentina kuitaat Pariz ha monet da Saint-Pol. Kaozioù zo bet diwar he fenn, ha lavaret ez eus bet e oa orgedet he fried Louis ouzh ar rouanez Isabeau.
Bloaz goude e varvas Valentina, ha hi 40 vloaz, e kastell Bleaz.
Dour (kumun)
Dour (e pikardeg hag e walloneg : Doû) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost ouzh an harzoù gant Bro-C'hall.
Sant-Kristol-ar-C'hoad
Sant-Kristol-ar-C'hoad (Saint-Christophe-des-Bois e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
Silaeg (sinek-tibetek)
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar silaeg (sila) komzet gant tro-dro da 19.600 den en holl e Laos (19.000 den e 1993) hag e Viêt Nam (600 den e 1993).
Malimbus
Malimbus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1805 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Anv-pluenn
Pa vez implijet un anv-pluenn gant ur barzh eus Goursez Vreizh e lavarer a-wechoù e ra gant e anv-barzh. Met n'eo ket an holl skrivagnerien a zo barzhed, nag an holl varzhed ne lakaont ket o anv er C'hoursez.
Malimbus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Anv-pluenn
Stank eo bet implijet an anvioù-pluenn gant ar skrivagnerien vrezhonek en, ober diouzh skouer o diagentidi ne ra ken tud ar wikipedia vrezhonek.
Malimbus
O c'havout a reer holl en Afrika, nav (9) isspesad dezhe en holl.
Anv-pluenn
Arabat droukveskañ anv-pluenn ha lesanv : gant un den e vez dibabet un anv-pluenn, hogen gant tud all e vez roet ul lesanv d'an den.
Kalz maouezed o deus dibabet anv ur gwaz da anv-pluenn evit ma vefe embannet o oberennoù, evel ar skrivagnerez skosat Isabella Fyvie Mayo (1843-1914), a sine Edward Garrett.
Sansoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar sansoueg (sansu) komzet e Myanmar.
George Sand
George Sand (1804-1876) a zo ur skrivagnerez c'hallek. Brudet eo he buhez ivez hag he c'harantezioù ouzh Alfred de Musset ha Frédéric Chopin.
Rajasthan
Rajasthan pe Rājasthān (राजस्थान en hindi) zo unan eus stadoù India. Ar stad ec'honañ eo (342 239 km²). met n'eo ket an hini bobletañ, rak dezerzh Thar a c'holo ul lodenn vat anezhi, er c'hornôg (56,47 milion a dud e 2001).
En-dro dezhi emañ Gujarat er c'hreisteiz, Pakistan er reter, Madhya Pradesh er gevred, Uttar Pradesh ha Haryana er biz, ha Panjab en hanternoz. Jaipur, Jodhpur, Ajmer, Kota, Bikaner, Udaipur eo ar c'hêrioù brasañ. Kêr-benn ar stad eo Jaipur.
Savet e voe stad Rajasthan e miz Meurzh 1949, pa voe unanet stadoù priñsed zo, evel Rajputana, Jaipur, Jodhpur... E 1956 voe astennet un tamm.
Tost da 90% eus annezidi ar stad a gaoze hindi, pe kentoc'h ur rannyezh anezhañ, ar rajasthani. E-mesk ar re all e kaver dreist-holl tud a gomz bhili (5,0 %) hag urdu (2,2 %).
War dachenn ar relijion, 88,8% eus annezidi Rajasthan a bleustr an hindouegezh, 8,5% an islam, 1,4% ar sikhegezh ha 1,2% ar jainegezh.
Liammoù diavaez
രാജസ്ഥാന്‍
Poliocephalus
Poliocephalus a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae. Bevañ a ra ar plomered-se en Okeania.
Spesadoù
Daou spesad plomered a zo er genad-mañ:
Megrid
Megrid a zo ur gumun eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kloastr-Pleiben
Kloastr-Pleiben pe ar C'hloastr-Pleiben, pe ar C'hlo(a)str e brezhoneg ar vro, a zo ur gumun eus Bro-Gerne e Kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Bidar.
Honeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar honeg (honi, woni, ouni, ho pe haoni) komzet gant tro-dro da 100 000 den (1990) e Yunnan e Sina ha marteze ivez e Viêt Nam.
Ur rannyezh a zo:
Caterina Sforza
Caterina Sforza (1462/3-1509), a oa ur briñsez italian eus dibenn ar, merc'h vastard da zug Milano, ha kontez Forlì hag Imola, hag unan eus brudetañ maouezed hec’h amzer abalamour d’he nerzh-spered ha d’he nerzh-kalon, par da gwazed ha condottieri he ziegezh. Brezeliñ a reas evit derc'hel he domanioù ha difenn he stadoù e-kreiz ar reuz hag an iriennoù a veze o ren en Italia e dibenn ar.
Lavaret e veze anezhi e oa un "diaoulez enkorfet" hag ur "virago cruelísima" (virago zo ur ger italianek a dalv "stourmerez evel ur gwaz"). E dibenn he buhez e lavaras d'ur manac'h: Ma skrivjen istor ma buhez e spontjen ar bed.
He buhez
Merc’h bastardez Galeazzo Maria Sforza (1444-1476), dug Milano, hag ar gontez Lucrezia Landriani (1440-?) e oa. He mamm a oa dimezet da Gian Piero Landriani, ur mignon d'an dug. Savet e voe e lez Milano, unan eus re skedusañ Europa er. Goude hec'h eured da Girolamo Riario e voe itron Imola ha kontez Forlì. Rejantez e voe evit he mab kentañ, Ottaviano.
Troet e oa Caterina gant an alkimiezh, ar chase hag an dañsoù.
Bisoueg
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Plomer penn-kozh
Plomer penn-kozh a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Caterina Sforza
Bugaleaj
Ganet e oa e Milano. Krediñ a reer e oa o chom e ti tud he mamm pa oa bihanik. Tost an eil ouzh eben e voe mamm ha merc'h a-hed o buhez.
Plomer penn-kozh
Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia.
Caterina Sforza
Bugaleaj
Pa voe anvet Galeazzo Maria Sforza da Dug Milano e 1466, goude marv e dad Francesco, e lakaas degas ar vugale en doa bet gant e serc'h Lucrezia Landriani, d'al lez. Pevar a oa: Ar pevar bugel-se a voe roet d'o mamm-gozh a-berzh tad, Bianca Maria Visconti, da sevel. Diwezhatoc'h e voent advabet gant eil pried an dug, Bona di Savoia. Daoust da se ne voe ket troc'het an darempred etre mamm ha merc'h, ha Lucrezia a veze dalc'hmat tost d'he merc'h pa veze bec'h warni, ha betek e dibenn he buhez e Firenze.
Plomer penn-kozh
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Poliocephalus poliocephalus en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Caterina Sforza
Kentañ pried
In 1473 e voe dimezet Caterina da Girolamo Riario (1443-1488), breur da Pietro Riario, arc’heskob Firenze, ha niz d’ar pab Sikstus IV (hervez ar gwalldeodoù e oa mab d’ar pab). En-ofisiel e oa mab da Paolo Riario ha Bianca della Rovere, c'hoar d'ar pab Sikstus IV.
Caterina he devoa kemeret lec'h he c'heniterv, Costanza Fogliani, unnek vloaz, evel plac'h nevez. Hervez istorourien zo e nac'has mamm Costanza dimeziñ he merc'h a-raok an oad hervez al lezenn, da lavarout eo pevarzek vloaz en amzer-se. Caterina a oa dek vloaz, lidet e voe an eured d'ar 17 a viz Genver 1473, met ne voe kaset da benn nemet pevar bloaz goude (1477) pa voe tapet he fevarzek vloaz gant Caterina.
E miz Meurzh 1478 e c'hanas Caterina ur verc'h a voe anvet Bianca, diwar-lerc'h mamm Girolamo, Bianca della Rovere, ha mamm-gozh Caterina a-berzh-tad, Bianca Maria Visconti. Goude-se e voe pemp bugel all a-hed an nav bloaz goude.
E lez ar Vatikan
Roma ne oa ket ur gêr grennamzerel ken, e dibenn ar XVvet kantved, met ne oa ket c'hoazh ar greizenn arzel a-bouez a deuio da vezañ a-benn un 40 vloaz bennak gant an Azginivelezh.
Un anal a c'halloud hag a itrik a oa e kêr, ha n'eo ket armadoù speredel a gonte ar muiañ. Caterina a oa difennet outi gant he fried emellout er politikerezh, met perzh a gemeras e kevredigezh tud uhel Roma, ha seul aesoc'h a se ma oa ur vaouez plijus he doare. Unan eus kaerañ ha kranañ maouezed Roma e oa Caterina, a zesker e lizhiri an amzer-se. Degemeret mat e veze e pep lec'h, brav e veze graet dezhi, meuleudi a veze kanet dezhi gant an holl ha gant ar pab zoken. Eus krennardez ma oa e teuas da vout ur vaouez a c'halloud, kannadez etre lez Roma ha lezioù all en Italia, hini Milano dreist-holl.
Girolamo a voe roet dezhañ ul lec'h a bouez e politikerezh ar pab Sixtus IV goude marv dic'hortoz e niz muiañ karet, ar c'hardinal Pietro Riario. A zeizda zeiz e kreske e c'halloud, ha buan e tiskouezas bout didruez ouzh e enebourien. E 1480 e roas ar Pab da Girolamo aotrouniezh Forlì, chomet diaotrou goude ma oa bet tennet digant an tiegezh Ordelaffi, c'hoant da Sixtus aozañ un domani bras e Romagna.
Klask a reas an aotrou nevez plijout d'ar bobl o sevel tier foran hag ilizoù kaer, hag o lemel tailhoù kuit.
Gwall gemmañ a reas buhez Caterina ha Girolamo gant marv ar pab Sixtus IV avat, d'an 12 a viz Eost 1484.
Kastell Sant'Angelo
Pa voe embannet ar c'heloù eus marv ar pab e stagas a holl o devoa gouzañvet dindanañ da breizhata kêr Roma, ha da ober freuz ha reuz. Annez Girolamo, ar Palez Orsini e Campo de' Fiori, a voe arsailhet, skarzhet traoñ ha krec'h, hogozik distrujet. Caterina a oa seizh miz dougerez, ha treuziñ kêr a reas war varc'h da vont da zerc'hel ar rocca (kreñvlec'h) Castel Sant'Angelo en anv he fried. Alese, gant he soudarded hag he c'hanolioù, e c'halle Caterina pouezañ war ar Vatikan hag e lakaat da blegañ hervez he c'hoant. Gwashaat a reas ar reuz e kêr.
Ur milis a ambrougas ar gardinaled pa errujont. Ar re-se ne fellas ket dezho mont da obidoù ar pab Sixtus IV hag a nac'has en em vodañ gant aon rak tennadeg kanolioù Caterina. Bec'h a oa war an holl rak ne oa nemet dilenn ur pab nevez a c'hallefje lakaat din d'ar reuz e kêr Roma.
Forlì
Pa errujont e Forlì, ma oa deuet Ludovico il Moro da zerc'hel an urzh, e klevas ar priedoù Riario e oa bet dilennet Giovanni Battista Cybo da bab. Hennezh, anvet Inosant VIII neuze, enebour kozh ha d'ar pab kozh, a gadarnaas Girolamo en e aotrouniezhioù en Imola ha Forlì hag a anvas Girolamo da Bennkabiten arme ar Pab.
Riario en doa graet meur a dorfed evit pinvidikaat, pezh a zisplije d’ar gontez. Pa varvas ar pab Sixtus e miz Eost 1484, ha pa c'halle e vadoù bezañ tennet digant Girolamo gant ar pab nevez, e kasas Caterina da Roma, ha hi dougerez, da aloubiñ kastell Sant Angelo, a voe difennet ganti ivez betek ar 25 a viz Here, pa en daskoras d’ar C’holaj Sakr war urzh he fried.
Hag int en-dro en o douaroù, Imola ha Forlì, ma klaskent plijout d’ar bobl o sevel ilizoù ha savadurioù kaer, hag o lemel tailhoù. Nemet pa veze berr an arc’hant e veze ret adlakaat tailhoù, ha se ne blije ket nemeur. Enebourien ar c’hont a oa oc’h iriennañ a-benn lakaat Franceschetto Cybo, niz d’ar pab Inosant VIII, evel kont Imola ha Forlì en e lec’h. Ha Riario neuze da heskinañ an holl re a grede dezhañ a gemere perzh en trubarderezh.
Marv Girolamo
Meur a irienn a oa bet a-enep da Girolamo, met hini ebet na deuas da benn-vat. E 1488 e voe emsavadegoù e Forlì ha lazhet e voe ar c’hont d'ar 14 a viz Ebrel gant tri irienner, lakaet ar palez en arigrap, ha prizoniet ar gontez hag he bugale. E penn an emsavadeg e oa an tiegezh Orsi, noblañsed eus Forlì.
Gwikadell Ravaldino avat, ur c'hreñvlec'h a bouez, a zalc’he penn ouzh an emsavadeg e Forlì. Ha Caterina neuze da lavarout d’an iriennerien e oa prest da vont da reiñ urzh d’ar gouarnour, Tommaso Feo, da baouez gant ar stourm. Pennoù an Tiegezh Orsi a gredas he c'homzoù rak leuskel a reas he bugale etre daouarn an emsavidi da vont d’ar wikadell. Erruet eno avat e taolas gourdrouzoù hag e touas kaout dial eus an dreitourien. Pa voe kemennet gante e oant o vont da lazhañ he bugale e savas ar gontez war ar voger, hervez ar vojenn (met ne dle ket bezañ gwir) da ziskouez he gaol ha da embann : Ho con me lo stampo per farne degli altri! (Ganin ez eus peadra d'ober re all!). Gant skoazell Lodovico Sforza (Lodovico il Moro) e teuas a-benn da drec’hiñ war hec’h enebourien ha da adkemer he madoù. Met n’ankounac’haas ket kas an dorzh d’ar gêr d'hec'h enebourien pa adkemeras ar galloud e Forlì.
Itron Imola and Forlì
D'an 30 a viz Ebrel 1488 e stagas Caterina da c'houarn he c'hontelezh evit he mab henañ Ottaviano, anavezet gant ar pennoù bras evel Aotroù Forlì, petra bennak ma oa re yaouank evit seveniñ e garg.
Kentañ a reas Caterina evel Renerez Forlì a voe kas an dorzh d'ar gêr da vuntrerien he fried, hervez giz an amzer. Urzh a roas da vac'hañ an holl re o devoa kemerzh perzh en un doare bennak en irienn Orsi, hag en o zouez gouarnour ar pab, Monsignor Savelli, jeneraled ar pab, castellan kreñvlec'h Forlimpopoli, en abeg d'o zrubarderezh, hag ivez an holl vaouezed eus an Tiegezh Orsini ha tiegezhioù all kar d'an iriennerien. Klask a voe war-lerc'h kement hini en doa kemerez perzh en irienn. Tier an dud karc'haret a voe distrujet betek rez an douar hag o madoù ha bravigoù skignet e-touez an dud paour.
D'an 30 a viz Gouhere e tegouezhas keloù e oa bet roet ar stad d'he mab Ottaviano Riario gant ar pab Inosant VIII "ken na vo echu e lignez". Etre keit-se e teuas ar c'hardinal Raffaele Riario da Forlì d'ober ur weladenn ofisiel, da wareziñ emzivaded e genderv Girolamo Riario, met e gwirionez da ensellout gouarnamant Caterina evit ar pab.
Eil pried
E 1489 e timezas da Giacomo Feo (1468-1495), a oa sekretour he gwaz kentañ. Un den kriz ha lorc’hus e oa, ha muntret e voe dirazi e miz Eost 1495. An holl iriennerien, o gwragez ha bugale, a voe lakaet d’ar marv.
Darempredoù mat he doa gant Firenze, ha gant ar pab Alesant VI, evit diwall diouzh Venezia a glaske aloubiñ he douaroù.
Trede pried
E 1496 e teuas kannad Republik Firenze, Giovanni de' Medici, d'ober ur gweled da Caterina. Hennezh a oa eil mab Pierfrancesco di Lorenzo de' Medici, eus skourr yaouañ an Tiegezh Medici. War un dro gant e vreur henañ Lorenzo e oa bet kaset d'an harlu dre ma oa savet a-enep e genderv Piero, a oa o ren e Firenze goude marv e dad Lorenzo il Magnifico.
En 1494, pa voe aloubet Italia gant Charlez VIII, Roue Bro-C'hall, e rankas Piero sinañ un emglev hag a roa tu d'a arme c'hall da vont ha dont evel a gare e Rouantelezh Naplez. Dieubet e voe pobl Firenze, distroadet Piero hag embannet ar Republik. Neuze e c'hallas Giovanni hag e vreur distreiñ d'o bro c'henidik. Dilezel a rejont o anv-tiegezh Medici da gemer hini ar Popolano en e lec'h.
E 1497 e timezas Caterina da Giovanni de' Medici, lesanvet il Popolano (1467-1498), eus an tiegezh Medici, kannad Firenze e Forlì.
Ur mab he doe e 1498, hennezh eo a vo brudet evel condottiero, Giovanni dalle Bande Nere. Er bloaz-se en-eeun e varvas he gwaz.
Cesare Borgia
Er bloaz goude, e 1499, e teuas Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, gant un arme, da lakaat seziz war Forlì, ha gantañ Leonardo da Vinci oc'h ober war-dro ar melloù kanolioù nevez. Gwaregerien ar gontez intañvez a denne saezhioù a gase lizhiri o kemenn e roje Caterina 10 000 pezh aour da neb a roje Cesare Borgia dezhi. Ha Cesare a brometas 100 000 neuze d'an hini a roje anezhi dezhañ. A-benn ar fin e voe trubardet ar gontez, kemeret kêr gant ar Valentino, ha kaset Caterina d’ar vac’h da Roma.
Loeiz XII, roue Bro-C’hall, a reas dezhañ he divac’hañ.
Bac'het e Castel Sant'Angelo
Evel digarez da vac'hañ Caterina e lavaras ar pab Alesant VI he devoa klasket e lazhañ e miz Du 1499 gant lizhiri leun a gontamm, evel dial goude builh ar pab a denne he douaroù diganti. Hiriv zoken n'ouzer ket ha peadra a oa d'he zamall e gwirionez. Machiavelli a grede he devoa klasket Caterina kontammiñ ar pab, e-kichen da se ez eus istorourien, evel Jacob Burckhardt ha Ferdinand Gregorovius ha lavar n'eus netra sur. Barnet e voe Caterina bepred, ne voe ket kaset ar prosez da benn, met chom a reas er vac'h betek an 30 a viz Mezheven 1501. Divac'het e voe gant Yves d'Allègre,a oa erruet e Roma gant arme c'hall ar roue Loeiz XII, a oa war he hent da Rouantelezh Naplez.
Embann a reas ar pab Alesant VI e oa bet sinet paperoù gant Caterina da zilezel hec'h holl zouaroù hag e vab Cesare, en devoa kemeret Pesaro, Rimini ha Faenza,a voe anvet da zug Romagna. Ur pennadig e chomas Caterina e ti ar C'hardinal Raffaele Riario, a-raok lestrañ da vont eus Livorno da Firenze, ma oa gortozet gant he bugale.
Firenze
E Firenze ez eas Caterina da chom er c'henkizoù a oa bet d'he zrede pried, Giovanni de' Medici. Alies e veze er Villa di Castello. Buan a-walc'h e klemmas abalamour ma veze lakaet diaes gant ar berr ma oa an arc'hant. Bec'h he devoe e-pad meur a vloaz ouzh he hantervreur Lorenzo de' Medici abalamour d'he mab Giovanni a oa bet fiziet ennañ pa oa-hi bac'het. E 1504 e tistroas he mab dezhi, rak ar barner a gavas dezhañ ne oa ket un heñvel bout prizoniet abalamour d'ar brezel hag abalamour d'un torfed.
He bugale
Kalz a vugale he doe, ha brudet dreist ar re all eo Giovanni dalle Bande Nere, kabiten kalonek ha dispont evel e vamm.
Gant hec'h eil pried Giacomo Feo, he doe ur mab :
Gant he zrede pried Giovanni de' Medici, anavezet evel Giovanni il Popolano, he doe ur mab :
Goude he marv
E Mezheven 1537, 28 bloaz goude marv Caterina, e voe anvet he mab-bihan Cosimo Iañ de' Medici da zug Firenze, hag e 1569 da zug-meur Toskana. Hennezh a oa mab d'he mab Giovanni,
He fersonelezh
Dre he zemz-spered nerzhus hag he c’hoant da chom dizalc’h eo bet lakaet da arouez merc’hed an Azginivelezh, da skeudenn ar “virago”, poz italianek, a sav enep pep diaezamant hag a drec’h war an dud widreüs. Bet eo ivez ur vestrez war al louzoù, a studie hag a implije, evit ar yec’hed kenkoulz hag evit ar gened. Ul levr he deus skrivet gant hec’h anaoudegezh: Liber de experimentiis Catherinae Sfortiae.
Poltredoù
thumb|280px|An [[Teir Fulenn en daolenn La Primavera gant Sandro Botticelli: Caterina Sforza e vije ar vaouez en tu dehoù.]] He foltred, bet livet gant Lorenzo di Credi, a weler e mirdi Forlì. Anavezet eo evel La dama dei gelsomini (Itron ar jelsami). Poltredet e vije ivez e taolenn Sandro Botticelli, La Primavera.
Rouantelezhioù Ankouaet
Aet eo kalz war-raok gant embannadur diwezhañ ar c'hoari (Kevioù hag Erevent, pevare embannadur, 2008).
Colfontaine
Colfontaine (e pikardeg: Colfontinne) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost ouzh an harzoù gant Bro-C'hall. .
Quelea
Quelea a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Afrika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
1613
Diwar-benn bloavezh 1613 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Europa
Kregiñ a ra tiernac'h ar Romanov e Bro-Rusia.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1613
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1613
Bucquoy
Bucquoy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Brabant Flandrez
Proviñs Brabant-Flandrez a zo unan eus proviñsoù Belgia, e kreisteiz Flandrez.
Kumunioù proviñs Brabant Flandrez
1. Aarschot (kêr)
2. Affligem
3. Asse
4. Beersel
5. Begijnendijk
6. Bekkevoort
7. Bertem
8. Bever
9. Bierbeek
10. Boortmeerbeek
13. Dilbeek
14. Drogenbos
15. Galmaarden
16. Geetbets
17. Glabbeek
18. Gooik
19. Grimbergen
20. Haacht
21. Halle (kêr)
22. Herent
23. Herne
24. Hoegaarden
25. Hoeilaart
26. Holsbeek
27. Huldenberg
28. Kampenhout
29. Kapelle-op-den-Bos
30. Keerbergen
31. Kortenaken
32. Kortenberg
François Mitterrand
François Mitterrand a zo ur politkour gall ganet d'an 26 a viz Here 1916 e Jarnac, e departamant ar Charente (Bro-C'hall) ha tremenet d'an 8 a viz Genver 1996 e Pariz. Anvet eo bet div wech da brezidant ar republik e Bro-C'hall (etre 1981 ha 1988 hag etre 1988 ha 1995).
Brabant Flandrez
Kumunioù proviñs Brabant Flandrez
33. Kraainem
François Mitterrand
Kannad eo etre 1946 ha 1958, senedour etre 1959 ha 1962 ha kannad adarre etre 1962 ha 1981. Ministr eo unnek gwech er IVe Republik c'hall.
Brabant Flandrez
Kumunioù proviñs Brabant Flandrez
34. Landen (kêr)
35. Lennik
36. Leuven (kêr)
37. Liedekerke
38. Linkebeek
39. Linter
40. Londerzeel
41. Lubbeek
42. Machelen
43. Meise
44. Merchtem
45. Opwijk
47. Overijse
48. Pepingen
49. Roosdaal
50. Rotselaar
51. Scherpenheuvel-Zichem (kêr)
52. Sint-Genesius-Rode
53. Sint-Pieters-Leeuw
54. Steenokkerzeel
55. Ternat
56. Tervuren
57. Tielt-Winge
59. Tremelo
61. Wemmel
62. Wezembeek-Oppem
63. Zaventem
64. Zemst
65. Zoutleeuw (kêr)
Haneg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù hanek eo ar haneg (hàn(h)ì, haw, uni, xáuní) komzet gant tro-dro da 722 500 den en holl e su Yunnan e Sina (500 000 den e 1990) hag e Laos (30 000 den e 1994), Myanmar 180 000 den e 1994) ha Viêt Nam (12 489 den e 1995).
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Teir rannyezh pennañ a zo.
Wim Maes
Wim Maes a zo bet ganet d’ar 1añ a viz Even 1972.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Mestr FIDE eo.
Adalek an 20 a viz Eost betek an 28 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e Brasschaat en Tournamant "Open"; eilvet e voe gant 8 poent diwar 9.
D’ ar 27 a viz Eost 2006 e voe trec’h e Brasschaat en Tournamant "Open".
2 294 edo e renk Elo e miz Here 2008.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 193 partienn, Maes en deus : 48 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Roll kumunioù Kerne
Sed amañ roll an 217 kumun, hag o c'hod-post, a ya da ober Kerne, renket dre zepartamantoù.
Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Kumunioù Penn-ar-Bed
Maodilon
Ardamezioù
En glazur e bont a henamzer a beder bolz en aour mogeriet en sabel; e gab ivez en aour karget gant pevar blokad greunwin geotet, skoret a deir delienn ivez geotet
Sporopipes
Sporopipes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika, pevar (4) issepsad dezhe en holl.
Talieg
Talieg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
362
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Meurzh
Football Club Istres Ouest Provence
Ar Football Club Istres Ouest Provence a zo ur c'hlub mell-droad a Vro-C'hall krouet e 1920. An eilvet klub eo e Bro-C'hall o vezañ bet "er Yalc'h", an hini kentañ o vezañ an Olympique lyonnais.
Kafe
Ar c'hafe zo ur blantenn, ur vrousgwezenn eus ar genad Coffea hag a ro greun, ha gant ar greun-se e vez graet un evaj hag a zo dezhañ efedoù bredoberiant.
Diorroet eo bet gounezerezh ar c'hafe er broioù trovanel ha krouet ez eus bet plantadegoù evit ezporzhiañ greun kafe d'ar bed a-bezh. E-touez ar gounezadoù pennañ emañ ar c'hafe hag ur vammenn arc'hant eus ar re bouezusañ eo evit ar pastelloù-bro e-lec'h ma vez produet.
Louzawouriezh
Gwrez ha disheol war un dro a blij d'ar c'hafe. Gwelloc'h eo an douaroù uhel ha tomm evit ar brousgwez-kafe ha gwelloc'h eo dezho ivez bezañ e skeud gwez uheloc'h egeto ha gant delioù padus. Meur a spesad a vez kavet e-barzh ar genad Coffea, met Coffea arabica eo an hini a vez priziet ar muiañ. Gounezet e vez ar spesadoù all war douaroù e-lec'h ma n'haller ket gounit an arabica. An eil spesad gounezet a zo Coffea robusta. An holl gwez-kafe a ro frouezh bouedek, roz pe limestra, hag enno div galonenn hag a vez graet greun kafe anezho ivez.
Istor ar c'hafe
Ur mollah, Chadelih e anv, a gejas gant ur mesaer bihan, Kaldi, en doa merzet e oa birvilh en e c'hivri pa zebrent delioù eus ur vrousgwezenn dibar. Ar mollah, p'en doa debret greun ar vrousgwezenn, a santas e spered lemmoc'h hag a gomprenas e vije mat tennañ gounid eus ar blantenn-se. Setu perak e vez gounezet kafe e-leizh en Etiopia hag e Yemen en tu all d'ar Mor ruz. Er broioù muzulman eo seul brizietoc'h ha diorroetoc'h an evaj ma vez difennet an alkool gant an Islam. En Europa, e-pad ar Grennamzer, ne oa anavezet ar c'hafe nemet evel ul louzoù. E Kergustentin, aloubet gant an Durked e 1453, e voe digoret an ostaliri-gafe gentañ. E 1669 eo e voe asantet gant ar roue gall Loeiz XIV evañ dour tomm diwar ar greun profet dezhañ gant ar Sultan Soliman Aga. Gant ar Sikiliad Procopio Cutelli e voe staliet kentañ kafedi Pariz, a zo war un dro ar c'hentañ hag an hini koshañ digoret e Bro-C'hall, pa 'z eo digor an ti dindan an anv Procope c'hoazh. En em ledañ a reas ar c'hiz en, ha "likor ar spered" a voe graet eus ar c'hafe gant ar prederour Denis Diderot er pennad diwar-benn ar c'hafe en Encyclopédie). Gant ar c'hafe ez eus bet harpet meur a lenneg da chom gouest da labourat deizioù ha nozvezhioù-pad. Hiziv eo deuet an evañ kafe da vezañ ul lid sokial e meur a lec'h hag e meur a embregerezh.
Penaos e vez fardet an evaj?
Tennet e vez ar greun kafe eus ar vouedenn ha sec'het war-lerc'h. Kaset e vezont neuze da grazañ, da lavarout eo da dommañ, d'ur stal a vez graet ur grazerez anezhi, a c'hall bezañ pe ul labouradeg pe ur stal-genwerzh vihan. Dre-se e teuont da vezañ mouk ha frond a sav diwarno. Goude-se e vezont malet.
Evit kaout evaj eo ret lakaat ar c'hafe malet da c'hlec'hiañ e-barzh dour tomm, met pevar doare pennañ all a vez kavet :
A-benn gallout evañ ar gwellañ kafe eo ret malañ anezhañ, tre a-raok ar glec'hiañ, met kavet e vez bremañ kafe malet da werzhañ, e sac'hadoù bihan graet ar goullo enne, aesoc'h da embreger.
Doareoù buanoc'h zo da aozañ un tasad kafe:
An anaoudeien, anezho tud troet gant evañ ar gwellañ kafe a c'heller da gaout, ne vezont ket plijet gant ar seurt doareoù : dezho o n'eus ket a wir kafe ma n'eo ket graet diwar greun nevez valet hag en ur pod-kafe.
Petra a vez lakaet gant lod en o c'hafe?
Gallout a reer lakaat meur a dra en un tasad kafe a-benn reiñ blaz dezhañ:
Anvioù
A bep seurt anvioù a vez graet eus ar c'hafe, hervez an dro:
Un evaj tomm eo ar c'hafe dreist-holl. Koulskoude e vez aozet muioc'h-mui a evajoù yen-tre gant kafe e-barzh.
N'eo ket an holl a gav mat blaz ar c'hafe natur, hep lakaat netra ennañ, un evaj ken kreñv ha ken c'hwerv evel ma'z eo.
Gwelet ivez
Te
Plomer Zeland-Nevez
Ar plomer Zeland-Nevez a zo un evn dour, Poliocephalus rufopectus an anv skiantel anezhañ.
Kafe
Gwelet ivez
Mate
Plomer Zeland-Nevez
Annez
Brosezat eo al labous e Zeland-Nevez : ne vez kavet nemet en Enez an Norzh hiziv an deiz.
Kafe
Gwelet ivez
Te ruz
Plomer Zeland-Nevez
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar plomer Zeland-Nevez en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Boussu
Boussu (e pikardeg hag e walloneg: Boussu-dlé-Mont) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost ouzh an harzoù gant Bro-C'hall. .
Bubri
Bubri a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan. Ur gumun ag ar Vro Pourlet (bro ar Gemene) eo Bubri.i
Istor
Bubri e oa ur barrez eus eskopti Gwened.
Brezel-bed kentañ: 253 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 5,93 % eus he foblañs e 1911.
Krennlavar
Sed ur c'hrennlavar diwar-benn merc'hed ar vro: Hervez lod e tiskouez e oa fur merc'hed Bubri. Hervez lod all e vije un dave d'an dilhad giz ar vro, gant ur c'hoari diwar-benn ar ster kuzh.
Levrlennadur
Pol Potier de Courcy : Nobiliaire et armorial de Bretagne. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014
Kleze
Ur c'hleze (pe : klezeñv) zo un arm-stok implijet da droc'hiñ, hennezh a zo hiroc'h evit ur gontell pe ur gougleze, ul lavnenn hir dezhañ, staget ouzh un dornell. Gallout a ra bout eeun pe krommet ha dornaet da droc'hiñ pe gwanañ.
A-zivout e orin, e voe krouet ar c'hlezeier kentañ e keit oadvezh an arem en ur emdreiñ diwar ar gougleze, war dro 1600 k.J.K.. Chom a reas berr a-walc'h e lavnenn hag hep kroaz ouzh ar wardenn betek ar grennamzer uhel.
A-hed an amzer e teuas da vout muioc'h mui begek al lavnenn da c'hallout bout dornaet aesoc'h ha gwanañ donoc'h an enebour.
Donet a ra ar ger Klezeñv eus ar c'hentgelteg kladiwos, kenaozet gant kladyeti a dalva "skeiñ", hag ar lostger wos.
363
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Acheville
Acheville a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Biyoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù hanek eo ar biyoeg (bi(y)o pe biyue) komzet gant tro-dro da gant mil den e Yunnan e Sina.
Melioneg
Melioneg a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Wened hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kerc'h
Ar c'herc'h a zo un ed eus kerentiad ar poaceae. Tra ma c'hell an dud e zebriñ e implijer da voueta al loened-feurm. Kenaozañ un darn vras eus boued ar c'hezeg.
Orin
Hendad avena sativa a zo ar gerc'henn ouez Avena sterilis. War a seblant e kreske hendadoù avena sterilis er C'hresk Frouezhus. Ar stumm-feurn na zeu war well nemet diwezhat a-walc'h, en Europa Oadvezh an Arem, avat. Evel ar segal e teu ar c'herc'h eus ur c'heotenn fall a greske asambles gant ar gwinizh, moarvat. Pa dizh al labour-douar rannvroioù ma veze gleboc'h an hin ez eas da zezenusoc'h an doareoù geot fall-se hag evito o-unan e voent gounezet
Antilophia
Antilophia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Kerc'h
Gounederezh
Gounezet e vez kerc'h e kement lec'h ma vez klouar an hin. Nebeutoc'h a dommder en devez ezhomm e-pad an hañv eget an edoù arall ha gwelloc'h e c'houzañvont ar glav. Pouezus eo neuze er rannvro ma vez gleb ha yen an hañvezhioù, evel e gwalarn Europa. Betek en Island e c'hounezer kerc'h. Hadet e vez e-pad an nevez-amzer pe e-pad an diskar-amzer
Antilophia
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Didier Squiban
Didier Squiban zo anezhañ ur sonaozer hag ur pianoour breizhat, awenet war un dro gant sonerezh giz-kozh Breizh, ar Jazz hag ar sonerezh sinfonek a vez graet sonerezh klasel anezhañ. Bet ganet e Gwitalmeze, aze e kav Didier an awen : ar mor. E oberenn a-bezh a zo ur seurt liammaj soutil etre sonerezh Breizh, jazz war ar prim ha romantelezh klasel. Gwir gannad barzhel Breizh eo ar paotr Squiban, pe e solo, gant e bevar-benveg pe ul laz-seniñ.
Strollad Komunour Angola
Strollad Komunour Angola (e portugaleg: Partido Comunista Angolano) a oa anv ur strollad komunour bet krouet en Angola e 1955, dindan levezon Strollad Komunour Portugal, gant ar vreudeur Mário Pinto de Andrade ha Joaquim Pinto de Andrade, ur beleg katolik anezhañ, en e benn.
Didier Squiban
E vuhez
Ganet eo bet Didier Squiban d'an 23 a viz Gwengolo 1959 e Gwitalmeze e Bro Leon. Da eizh vloaz e oa krog da seniñ gant ar piano. Da driwec'h vloaz e oa krog da vezañ levezonet gant Jazz Keith Jarrett hag ar pianoour Bill Evans.
Strollad Komunour Angola
Gant ar Strollad e oa bet savet skolioù ha levraouegoù dre guzh e Luanda, ha krouet e oa bet kevrennoù e Catete ha Malanje.
Biel/Bienne
Biel/Bienne (stumm ofisiel abaoe 2005 ; Biel en alamaneg, Bienne e galleg) a zo ur gêr a Suis, e kanton Bern, war lez ar Bielersee.
Strollad Komunour Angola
E 1956 e kendeuzas ar Strollad gant al Luskad Poblek evit Dieubidigezh Angola (MPLA).
Didier Squiban
E vuhez
Skolveuriet eo war ar sonouriezh, ha bet o kelenn en deskadurezh-stad c'hall a-raok he c'huitaat e 1991 evit bevañ diwar ar seniñ. Dre ma oa genidik e dud-kozh a Volenez ez eas di da enrollañ pladenn gentañ e sonerezh evit ar piano en iliz.
The Devil's Own
The Devil's Own a zo ur film aozet e 1997 gant Alan J. Pakula. E-touez an aktourien emañ Harrison Ford, Brad Pitt, Rubén Blades, Natascha McElhone ha Treat Williams.
Akaeg (sinek-tibetek)
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo an Akaeg (ak(h)a, (e)kaw, khako, ikor, aini pe yani) komzet gant tro-dro da 450.000 den en holl e Myanmar (200.000 den e 1991), Sina (130.000 den e 1990), Laos, Tailand (60.000 den e 1998) ha Viêt Nam (1.261 den e 1995).
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Div rannyezh ez eus:
The Devil's Own
Synopsis
Frankie McGuire (Brad Pitt) a zo genidik eus Belfast. 8 bloaz eo pa wel e dad o vezañ lazhet gant ul lez-soudard lealour. Deuet d'e oad e teu da vezañ ezel eus an IRA da c'hortoz. Goude un emgann gwadek e kêr a-enep soudarded vreizhveurat e tec'h d'ar Stadoù-Unanet. Un barner a-du gant an IRA a gav evitañ ur skoas e ti ur familh O'Meara a orin iwerzhonat. Koulskoude ne anavez ket an tiegezh-mañ, poliser an tad (Harrisson Ford), obererezhioù sponter Frankie McGuire en deus cheñchet e anv da Rory Devaney. Rory ha Tom O'Meara en em vignon zoken. Rory a zo o chom hag o labourat e New York City, met klask a ra ivez gwerzhañ fuc'helloù Stinger da zistreiñ da Hanternoz Iwerzhon...
Rolloù
Filmet e Greenport NY (Long Island).
Didier Squiban
E vuhez
Tapet brud gantañ, setu eñ o kenlabourat prestik gant Dan Ar Braz ha gant Yann-Fañch Kemener. Berzh a ra e bladennoù en Alamagn kenañ. Ober a ra troiadoù en estrenvro ha seniñ a ra e sinfoniennoù gant Laz-seniñ Breizh. Pedet e vez alies da ouelioù meur Breizh, evel hini an Oriant.
E bladennoù
Ouzhpenn sevel e bladennoù-eñ en deus kemeret perzh e pladennoù meur a soner all.
Gant al luc'hskeudenner Michel Thersiquel eo bet graet an darn vuiañ eus ar skeudennoù a weler war ar goloioù a vez lakaet war e bladennoù.
Kadoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù hanek eo ar c'hadoueg (kadou pe gazhuo) komzet gant tro-dro da 9.000-11.200 den en holl e Laos (5.000 den e 1981) hag e Sina (4.000-6.200 den e 1994).
Ur yezh gant eizh zonenn an hini eo.
Banniel ar Stadoù-Unanet
Banniel Stadoù-Unanet Amerika (The American Flag e saozneg), lesanvet Stars and Stripes “stered ha bandennoù”, Old Glory “gloar kozh”, ha The Star-Spangled Banner, ar “banniel steredennaouet") zo warnañ, er c'honk, 50 steredenn evit pep hini eus an 50 stad zo er vro, ha trizek bandenn a-led, ruz ha gwenn a bep eil, da zegas soñj eus an 13 stad a savas ar vro.
Istor
Kemmet e vez an niver a steredennoù er c'honk hervez an niver a stadoù ezel. Niver ar bandennoù a van digemm avat, evit degas da soñj eus an 13 stad kentañ en em unanas evit sevel ar vro nevez.
Er penn kentañ ne oa eta nemet 13 steredenn ha 13 bandenn. Ne oa urzh ebet merket evit an 13 steredenn hag a bep seurt tresadennoù a c'hallent ober (steredennoù lakaet a-gelc'h, da skouer).
Assemblea d'Unitat Popular
An Assemblea d'Unitat Popular (AUP) ("Bodad evit an Unvaniezh Poblel") a oa ul luskad disrannour katalanek krouet e 1993 gant al Luskad Difenn an Tir (MDT, Moviment de Defensa de la Terra) hag gant Disrannourioù ar broioù Katalanek (IPC, Independentistes dels Països Catalans).
En em vodañ a reas ar MDT hag an IPC gant izili eus La Crida ("Ar Galv") ha diwar an emgav-se e oa bet ganet AUP.
Pa dostaas an AUP da ERC e 1995 en em disrannas ha krouet e voe ur strolald all gant an dud aet kuit, anvet Kensavenn evit an Ober Unvan (PUA, Plataforma per la Unitat d'Acció).
E 1996 e oa bet disklêriet ec'h en em zivode ar strollad ha mont a reas an darn vrasañ eus an dud e-barzh ERC.
Adige
An Adige (alamaneg: Etsch, ladineg: Adesc) eo eil stêr hirañ Italia. Diskenn a ra a-hed 409 km eus Su Tirol betek Mor Adria.
612
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 612
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 612
Crida a la Solidaritat en Defensa de la Llengua, la Cultura i la Nació Catalanes
Crida a la Solidaritat en Defensa de la Llengua, la Cultura i la Nació Catalanes ("Galv a Gengred evit Difenn Yezh, Sevenadur ha Broad Katalonia") anvet ivez Crida a la Solidaritat ("Galv a Gengred") pe eeunoc'h c'hoazh la Crida ("Ar Galv") a oa ul luskad broadelour katalanek bet krouet e Skol-Veur Barcelona d'an 18 a viz Meurzh 1981 evit stourm a-enep da Vanifesto an 2.300 (Manifest dels 2.300) hag a disklêrias bezañ a-enep da lakaat ar c'hatalaneg da vezañ yezh boas ar vro.
D'ar 24 a viz Mezheven 1981 e oa bet aozet gant "Ar Galv" ur vanifestadeg veur er Camp Nou a-enep d'ar Manifesto, bodet enni 100.000 a dud.
A-hed ar blaovezhioù 1980 e voe aozet gant "Ar Galv" oberioù a bep seurt evit reiñ lusk d'ar c'hatalaneg o sevel o mouezh a-enep da embregerezhioù pe tud all ma veze gwalldiforc'het ar yezh gante herveze.
Yezhoù frizek
thumb|right|280px|Tachenn ar frizeg (gant fazioù : enez [[Skiermûntseach a zlefe bezañ melen, an Noordoostpolder a zlefe bezañ gris)]]
Ur skourr eus ar yezhoù germanek eo ar yezhoù frizek (Frysk pe friisk).
Komzet e vez rannyezhoù frizek a-hed aodoù Mor an Hanternoz, e proviñs Friz en Izelvroioù, e Saterland (Alamagn) hag e Schleswig-Holstein (Alamagn). En Izelvroioù emañ an darn vrasañ eus komzerien ar frizeg o vevañ (350 000 a dud).
Skouerioù
Brezhoneg : Ar paotr a floure ar plac’h tro-dro d’hec’h elgez ha pokat a rae dezhi war he divjod.
Nederlandeg : De jongen aaide het meisje langs haar kin en kuste haar op haar wangen.
Alamaneg : Der Junge streichelte das Mädchen ums Kinn und küsste sie auf die Wangen.
Saozneg : The boy caressed the girl round the chin and kissed her on the cheeks.
Frizeg an norzh (frasch) : Di dreng aide dåt foomen am dåt kan än mäket har aw da siike.
Bullecourt
Bullecourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezhoù frizek
Skouerioù
Frizeg ar reter (seeltersk) : Die Wänt strookede dät Wucht uum ju Keeuwe un oapede hier ap do Sooken.
Frizeg ar c’hornôg (frysk) : De jonge streake it famke om it kin en tute har op 'e wangen.
Alamaneg izel ar C'hornôg Friz ar Reter : De Jung straktde dat Wicht üm't Kinn to un tuutjede hör up de Wangen.
Friz ar C’hornôg (rannyezh) : De joôn streek ut moidje om de kin en smokte heur op de wange.
Groningeneg kozh : Der Jung strookde daet Wicht umme tsiin to unde tuude ier up Zeuken
Groningeneg nevez : t Jong fleerde t wicht om kinne tou en smokte heur op wangen
Biosferenn
Ar viosferenn a zo darn diabarzh ur blanedenn lec'h ma c'heller kavout buhez hag a c'hell ar vuhez kemm pe treuzfurmiñ. N'anavezer nemet ur blanedenn gant ur viosferenn, a Douar, hag en eo posupl ez eus kalz muioc'h anezho e koskoriad an Heol pe hini steredennoù arall.
אקולוגיה