cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marc-Joseph Marion du Fresne
Marc Joseph "Macé" Marion du Fresne, lesanvet Marion-Dufresne a oa ur moraer breizhat, bet ganet e Sant-Maloù d'an 22 a viz Mae 1724 ha marvet d'an 12 a viz Mezheven 1772 en Zeland-Nevez.
Dục Đức
Anvet e voe neuze e eontr Hiệp Hòa (34 bloaz) da impalaer. E-pad e renadur berr e klaskas Hiệp Hòa mestroniañ levezon al lezroueed hep dont a-benn. Buan e voe digarget ha kondaonet d'ar marv d'e dro.
Lysardh
Gourenez al Lysardh (An Lysardh e kerneveg, The Lizard e saozneg) zo ur c'hourenez e kreisteiz Kernev-Veur. Eno emañ ar beg-douar suañ eus douar-bras Breizh-Veur.
Marc'harid Iañ Danmark
Marc'harid Iañ Danmark pe Margrete Valdemarsdotter (e daneg), pe Margareta (e svedeg), ganet e 1353 ha marvet e 1412, lesanvet Semiramis an Hanternoz, a oa rouanez Danmark, Sveden, ha  Norge. Rejantez Danmark e oa adal 1375 evit he mab Olaf Norge, ha rouanez Sveden adal 1387. Ganti e voe lakaet war sav Unvaniezh Kalmar en 1397.
Marc-Joseph Marion du Fresne
E 1772 e voe dizoloet meur a enezenn gantañ : Enez Marion, Enez ar Priñs Edouarzh hag inizi Crozet.
Marc'harid Iañ Danmark
He buhez
Marc'harid Danmark a oa merc'h da Valdemar Atterdag, roue Danmark, ha d'e bried Hedwig von Schleswig. Dimezet e oa da Håkon VI, roue Norge.
Dục Đức
An istorourien vietnamat a-vremañ a sell ouzh an impalaerien eus Dục Đức da Vảo Ðại evel margodennoù ar C'hallaoued.
Marc-Joseph Marion du Fresne
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù loened, Dendrocopos macei en o zouez.
Lysardh
An hevelep anv, Lysardh, a roer d'ar beg-douar ha d'ur gêriadenn hag a zo e-kichen, e parrez Lanndewynnek.
Santena
Santena zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Dục Đức
Goude un toullad bloavezhioù a reuz e voe anvet mab Dục Đức, Thành Thái, da impalaer e 1889. Lakaat a reas sevel un ti-kañv evit e dad e Huế (anavezet evel Bez Dục Đức, e vietnameg 安陵, Lăng Dục Đức) a zeuas da vezañ ti-kañv izili all eus tiegezh Nguyễn.
Lysardh
Goleiñ a ra ar c'hourenez, well-wazh, ur garrezenn 23 km x 23 km. Emañ er mervent da Aberfal hag er reter da Bennsans.
Dañjerus eo an adremez evit al listri ha meur a hini zo bet oc'h ober peñse dre eno, ken e veze graet "the Graveyard of Ships" (bered al listri) eus an tolead gant ar voraerien saoz. Un tour-tan a voe savet e 1752 war ar beg-douar hag ur savlec'h bigi saveteiñ zo ivez.
L'Homme du large
Fichenn deknikel
Claude Autant-Lara, Dimitri Dragomir ha Raymond Payelle a oa bet dibabet da skoazellerien seveniñ er film-mañ.
An danvez
Nolff, Den an donvor e lesanv dezhañ, a zo ur pesketaer rust ha ne vev nemet evit e vab Michel : fellout a rafe dezhañ ez afe da besketaer ivez. Hemañ avat a zo dedennet kentoc'h gant ar gêr hag an diduamantoù a gaver enni avat. Pa varv e vamm emañ Michel oc'h en em gannañ en un davarn fallzarempredet. Setu ma tiviz an tad fiziout planedenn e vab er mor-bras ouzh e eren en ur vagig. Kavout a ra e zaspren ha distreiñ d'ar vro.
Broust
Meur a seurt broustoù zo:
Olimpia Football Club
Olimpia Football Club (lesanvet Alas Rojas ivez) a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'an 13 a viz Meurzh 1922 e Montevideo (Uruguay). Mont a reas Lorenzo Batlle Berre, unan eus an diazezerien, da gentañ prezidant.
Abaoe an 11 a viz Mae 1932 n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Club Atlético River Plate a-gevret gant Capurro.
Pevar c'houlzad en devoa tremenet Olimpia e Primera División de Uruguay eus 1927 da 1931. Ernesto Mascheroni, unan eus difennerien skipailh broadel Uruguay a oa aet ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930, a oa c'hoarier en Olimpia d'an ampoent.
C'hoari a rae e grogadoù en Olimpia Park e Prado (unan eus karterioù Montevideo).
Giuliano di Lorenzo de' Medici
E vreur henañ Piero di Lorenzo de' Medici ne renas nemet daou vloaz e Firenze goude marv o zad rak distroadet e voe e 1494 ha savet e voe ar Repubblica fiorentina. Giuliano ac'h eas da Venezia neuze.
Ren
Adsavet e voe galloud ar Medici pa deuas a-benn armeoù ar C'hevre Santel hag ar Spagnoled da skarzhañ eus Italia ar C'hallaoued a oa o skoazellañ ar Repubblica fiorentina. Giuliano a renas neuze e Firenze eus 1512 da 1516.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1515 da Filiberta Savoia (1498–1524). 35 bloaz e oa an den nevez, 18 vloaz ar plac'h nevez, a oa merc'h da Fulup II dug Savoia. E lez Bro-C'hall e voe graet an eured, un dimeziñ aozet dre hanterouriezh e vreur Giovanni, deuet da vout ar pab Leon X. Er bloaz-se e-eeun e voe anvet Frañsez Iañ, niz da Filiberta, da roue Bro-C'hall.
Bugel ebet n'o doe.
Ur mab bastard en doe Giuliano avat, Ippolito de' Medici, a voe kardinal, hag a c'houarnas Firenze adalek 1524 gant Alessandro de' Medici.
Antigone (merc'h Oidipoüs)
Antigone (Ἀντιγόνη / Antigónê e gregach), a oa ur briñsez eus Thebai, e mojennoù Hellaz kozh. Brudet eo bet gant trajedienn Sofokles (-497 - -406) hag ar re niverus all zo bet war he lerc'h.
Baile Uí Thaidhg
Baile Uí Thaidhg (saozneg: Ballyheigue) zo ur gêriadenn war aodoù kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. War-dro 18 km zo etre Baile Uí Thaidhg ha Trá Lí, kêr-benn ar gontelezh.
Julie von Voß
Julie von Voß, pe  Julie Amalie Elisabeth von Voss (1766 -1789), a oa un dimezell a enor alaman, serc'h d'ar roue Friedrich Wilhelm II Prusia (1744-1797), 22 vloaz koshoc'h egeti, ha pried dezhañ dre un dimeziñ morganatek divwregel.
Baile Uí Thaidhg
2 035 den zo o vevañ eno.
Julie von Voß
Mervel a reas da 23 bloaz gant an droug-skevent.
Antigone (merc'h Oidipoüs)
Merc'h e oa da Oidipoüs, roue Thebai, ha d'ar rouanez Iokaste. C'hoar e oa da Eteokles, Polyneikes hag Ismene. Enebet e oa ouzh hec'h eontr Kreon, breur d'he mamm Iokaste, ha tad d'he danvez-pried Haimon.
Baile Uí Thaidhg
Savet e oa bet ur c'hastell war al lec'h gant ar familh Crosbie e 1812. Hogen, devet e oa bet e-kerzh brezel diabarzh Iwerzhon gant an IRA. Deuet eo da vezañ un dachenn da c'hoari golf hiziv an deiz.
Antigone (merc'h Oidipoüs)
Istor
Kentañ meneg eus Antigone a gaver er Seizh a-enep Thebai gant Aisc'hylos.
Baile Uí Thaidhg
Tud
Ganet e oa bet an armezhour Richard Cantillon e Baile Uí Thaidhg war-dro 1680.
Juan Carlos Calvo
Juan Carlos Calvo, bet ganet d'ar 26 a viz Mezheven 1906 e Montevideo (Uruguay) hag aet da Anaon d'an 12 a viz Here 1977 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel uruguayat (argader e bost dezhañ war an dachenn).
Chomet e oa da c'hoari, a-hed e vicher, en Uruguay :
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
San Ponso
San Ponso zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Montevideo Wanderers Fútbol Club
Montevideo Wanderers Fútbol Club zo ur c'hleub mell-droad uruguayat bet krouet d'ar 15 a viz Eost 1902 e Montevideo (Uruguay).
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Bohemios, Vagabundos.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Alfredo Víctor Viera.
C'hoarierien vrudet
Daou c'hoarier eus Montevideo Wanderers — Zoilo Saldombide, Domingo Tejera — a oa perzh eus an dibab uruguayat pa'z eas ar maout gantañ da-geñver Kib vell-droad ar bed 1930.
Oliver
Oliver zo un anv-badez saoznek, deuet da vout anv-tiegezh. Un anv-lec'h eo ivez.
Champ-du-Boult
Champ-du-Boult a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Taliesin Ben Beirdd
Taliesin Ben Beirdd eo an anv a reer eus Taliesin, ar barzh mojennel ('Ffug-Daliesin' e kembraeg) ha krennamzerel, stag e anv ouzh Hanes Taliesin hag ouzh un toullad pezhioù barzhoniezh.
Ur vojenn zo bet savet diwar ar barzh istorel, ganet en Hen Ogledd e dibenn ar VIvet kantved. A-hed ar Grennamzer ez eus bet barzhonegoù savet gant un den anvet Taliesin Ben Beirdd. Da varzhed an amzer-hont ne oa an daou Daliesin-se nemet unan.
Manafon
Manafon zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ e tolead Sir Drefaldwyn gozh, er c'hreisteiz da Llanfair Caereinion hag er c'hornôg da Y Trallwng.
Emañ Manafon war ribl an Afon Rhiw, e-kreiz torgennoù izel. En Eskopti Llanelwy emañ ar barrez ha gouestlet eo an iliz da sant Mihangel (Mikael).
E 2011 e oa 301 a dud o chom e kumuniezh Manafon ha 54 anezho a oa kembraegerien (18,4%).
Alain Resnais
Alain Resnais, ganet e Gwened d'an 3 a viz Mezheven 1922, ha marvet e Pariz d'ar 1añ a viz Meurzh 2014 d'an oad a 91 vloaz, a zo ur sevenour filmoù breizhat gallek. Gant François Truffaut ha Jean-Luc Godard, ez eo unan eus tud pennañ an Nouvelle Vague (ar Wagenn Nevez) a zegasas ul lusk nevez d'ar sinema gallek. Unan eus e filmoù pennañ a zo Nuit et Brouillard (1955), ur c'helfilm diwar-benn ar c'hampoù-bac'h nazi. Brud en deus tapet gant filmoù evel Hiroshima mon amour (1959), L'année dernière à Marienbad (1961), ha diwezhatoc'h Providence (1978) dediet da H.P. Lovecraft.
Bethel (Mon)
Bethel zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Bodorgan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 209,2 km eus Kerdiz.
Elibouban
Libouban zo un anv-badez brezhonek, deuet da vout anv-tiegezh.
Sam Anderson
Sam Anderson, ganet e Wahpeton (Norzh Dakota) d'an, a zo un aktour stadunanat.
Liammoù diavaez
Sam Anderson war an Internet Movie Database
Acuto
Acuto zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Barbara Blomberg
Barbara Blomberg oa serc'h d'an impalaer santel Karl V ha mamm da Juan Aostria
Arondisamant Châtellerault
Arondisamant Châtellerault a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vienne hag e rannvro Akitania-Nevez.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Châtellerault e 12 kanton (betek 2014) hag e 96 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vienne d'ar 1 a viz Genver 2017. 92 kumun zo en arondisamant Châtellerault bremañ.
Maria Wilhelmina von Auersperg
Ar gontez Maria Wilhelmina von Neipperg (diwezhatoc'h Priñsez Auersperg) (1738 - 1775) a oa serc'h da Franz Iañ an Impalaeriezh Santel.
San Gillio
San Gillio zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
San Didero
San Didero zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Orlando furioso
Orlando furioso zo ur meurgan italianek gant Ludovico Ariosto a zo bet embannet e 1532.
Ur varzhoneg hir eo, 46 kan enni ha 38 736 gwerzenn eizhsilabennek en holl. Savet eo da gontañ troioù-kaer Orlando (Roland al lennegezh c'hallek krennamzerel), ha re un toullad tud all. Implij a ra an oberour Danvez Bro-C'hall hag un tamm bihan Danvez Breizh. Kinniget eo evel un heuliad da Orlando innamorato, gant Matteo Maria Boiardo (1483)).
Polioxolmis rufipennis
Polioxolmis rufipennis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Orlando furioso
Danvez an oberenn
Steuñvenn an istor eo ar brezel etre Karl Veur hag ar Sarazined, a zo o vont d'aloubiñ Europa gristen. Kaoz zo eus Orlando, a gar ar briñsez pagan Angelica. Kaoz zo ivez eus troioù Ruggiero ar Sarazin, sorset gant an hudourez Alcina, eus e vestrez kristen, ar vrezelourez Bradamante, daou zanvez-pried kinniget gant an oberour evel hendadoù e warezourien, dug Ferrara hag e vreur kardinal, Ippolito d'Este.
Pepirí Guazú
Ar stêr Pepirí Guazú (pe Pepirí-Guaçu en portugaleg) zo ur stêr hag a red entre proviñs Misiones, en Arc'hantina ha stad Santa Catarina e Brazil a-raok kemberiñ gant ar stêr Uruguay e-lec'h ma kej harzoù Arc'hantina ha re Santa Catarina ha Rio Grande do Sul.
Campoli Appennino
Campoli Appennino  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Arena
Arena zo ur ger latin implijet e meur a yezh evit komz eus un aren, ha dre astenn-stêr, dre levezon an amerikaneg ivez, eus ul leurenn c'holoet hag a c'hall degemer arvestoù, sonadegoù ha darvoudoù sport bras.
Samone (Piemonte)
Samone zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Villa Latina
Villa Latina  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Orlando furioso
Danvez an oberenn
E 1503 e oa bet kroget an oberour. E 1516 e oa bet graet an embannadur kentañ. Hiraet e voe e 1521 hag echuet e 1532. Da gentañ e oa savet e yezh lez Ferrara, goude e voe lakaet e toskaneg lennegel, a oa yezh Dante Alighieri.
Arena
Un anv-den hag un anv-lec'h eo ivez e meur a yezh, hag ober a ra dave d'an traezh pe d'ul lec'h traezhek neuze.
Anv-familh
Un anv-familh eo Arena, liammet gant eur a yezh latin. Tud brudet :
Polioxolmis rufipennis
Anvet e voe Muscisaxicola rufipennis (kentanv) da gentañ-penn (e 1874) gant an evnoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890). Ar spesad nemetañ er genad Polioxolmis an hini eo.
Orlando furioso
Orlando furioso el livouriezh
Un toullad livadurioù zo bet awenet gant oberenn Ariosto.
Polioxolmis rufipennis
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
San Giorio di Susa
San Giorio di Susa zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Acquafondata
Acquafondata zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
México Lindo y Querido
México Lindo y Querido zo ur ganaouenn hengounel spagnolek eus Mec'hiko, en doare ranchera ha mariachi. Savet eo bet gant Chucho Monge ha brudet gant ar c'haner Jorge Negrete, ken ma'z eo anavet dre an holl vroioù spagnolek hiziv.
Marie von Hessen-Kassel (1767-1852)
Marie Sophie von Hessen-Kassel (1767-1852) a oa Rouanez Danmark ha Norge, dimezet da Frederig VI Danmark, roue Danmark.
Orée-d'Anjou
Istor
Krouet eo bet d'an 15 a viz Kerzu 2015, o vodañ kumunioù Bouzillé, Champtoceaux, Drain, Landemont, Liré, Saint-Christophe-la-Couperie, Saint-Laurent-des-Autels, Saint-Sauveur-de-Landemont ha La Varenne.
John Clare
John Clare, ganet d'an 13 a viz Gouhere 1793 e Helpston (Northamptonshire, Bro-Saoz), a oa ur barzh saoz. Brudet eo Clare abalamour d'e garantez ouzh ar maezioù en devoa diskouezet dre e oberennoù.
Echuiñ a reas fall a-walc'h e vuhez dre ma voe lakaet e 1841 en ospital ar bred Northampton (Northampton General Lunatic Asylum) ma tremenas d'an 20 a viz Mae 1864.
Anthus nattereri
Anthus nattereri a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Motacillidae.
Dougen a ra anv an ergerzher ha naturour aostrian Johann Natterer (1787-1843).
Annez
Kavout a reer ar spesad e takadoù 'zo e gevred Brazil, gevred Paraguay ha biz Arc'hantina.
Thiệu Trị
Nguyễn Phúc Miên Tông a voe an trede impalaer vietnamat eus tiegezh Nguyễn gant Thiệu Trị evel anv. Mab henañ an impalaer Minh Mạng oa.
Ganet eo bet d'ar 6 a viz Mezheven 1807. Aet eo da Anaon d'ar 4 a viz Du 1847. Renet en deus eus ar 14 a viz C'hwevrer 1841 betek e varv.
Kendelc'her a reas Thiệu Trị gant politikerezh mirour e dad Minh Mạng : troc'hañ ar vro diouzh ar bed ha delc'her d'ur gonfusianegezh dibleg.thumb|dehou|100px| Lạng ([[Tael) aour Thiệu Trị]]
Stummet mat en hengoun konfusianat e oa dedennet un tamm gant ar bed kornôgat met magañ a rae un disfiz bras diouzh an diavaezourien ne oant ket Sinaiz, evel e dad.
Kevezerezh oa d'ar mare-se etre Frañs hag ar Rouantelezh-Unanet evit trevadenniñ broioù. Klask a rae ar C'hallaoued kaout liammoù stankoc'h gant Indez-Sina.
Dont a reas misionerien, gallaoued ha spagnoled dreist-holl, da Viêt Nam en desped da verz Minh Mạng eta.
Pa grogas Thiệu Trị da lakaat misionerien en toull e tegasas buan ur respont a-berzh Frañs. Kaset e voe ur c'horf brezelekaat gant Frañs e 1843. An urzh en do da zieubiñ ar visionerien hep krouiñ un darvoud etrebroadel.
N'helle ket klotañ youl Thiệu Trị da argas an holl visionerien gant darempredoù plaen gant Frañs.
E 1845 e voe tost un emgann etre Vietnam hag al lestr brezel amerikan USS Constitution a glaskas rediañ Thiệu Trị da lezel ar misioner Dominique Lefèbvre a zeue ingal enep lezenn da Vietnam, da vont.
Daleañ a reas mandarined an impalaer da reiñ ur respont ha kregiñ a reas an emgann. Lakaet en doa Thiệu Trị da sevel kreñvlec'hioù a-hed an aod met trec'het e voe aes Vietnamiz gant ar C'hallaoued abalamour da live izeloc'h dafar brezel. Distrujet e voe an holl greñvlec'hioù ha kaset teir jonkenn d'ar strad a-raok ma yeas kuit al listri gall.
Ober a reas Thiệu Trị spierien eus an holl visionerien ha goulenn a reas ma vefe lazhet an holl gristenien war ar plas. Ne voe ket sentet ouzh an urzh-se ha mevel a reas an impalaer nepell goude e 1849. Ne voe lazhet misioner ebet e-pad e renadur e gwirionez.
Audofledis
Audofleda pe Audofledis (war-dro 469 - 534) a oa ur briñsez frank pagan. Merc'h e oa da Childerig Iañ (marvet en 481), roue ar Franked, ha da Basina, eus Thuringen. He breur C'hlodwig Iañ a renas war-lerc'h o zad. Div c'hoar he doa ivez: Albofledis, ha Lantilde pe Lantechilde.
Teodorig Veur, roue an Ostrogoted, e Ravenna, en Italia, a gasas kannaded d'he breur da c'houlenn anezhi da bried digant C'hlodwig Iañ.
Hennezh a oa o klask siellañ un emglev politikel a-enep ar Vurgonded a oa war-nes aloubiñ e rouantelezh. Roet e voe da bried dezhañ e 493, met glac'haret e voe he breur pan eas Audofledis kuit da Ravenna. Badezet e voe Audofleda gant un eskob arian.
Merc'hed all Teodorig a voe dimezet da rouaned ar Vurgonded, ar Vandaled, hag ar Vizigoted. Gant se en doa graet emglev gant ar an holl rouaned varbar tro-dro.
Ur verc'h o doe, Amalasunta, a zimezas da Eutarig, hag a renas evel rejantez war an Ostrogoted, etre 526 ha 534.
Treuzdoug tiegezh roueel Portugal da Vrazil
Treuzdoug tiegezh roueel Portugal da Vrazil, a voe graet en 1807 goude aloubet Portugal gant armeoù gall Napoleone Buonaparte, dindan gwarez al listri saoz. Un darvoud a-bouez bras eo en istor Suamerika ha Portugal, peogwir e voe kroget gantañ an hent a gasas Brazil war-du an dizalc'hiezh un daouzek vloaz diwezhatoc'h.
Diagentadoù
E deroù an XIXvet kantved, p'edo galloud Napoleone Buonaparte o kreskiñ, e teuas ar mennozh en-dro d'ar speredoù, difennet gant markiz Alorna d'an 30 a viz Mae 1801, ha goude gant Rodrigo de Sousa Coutinho, d'ar 16 a viz Eost 1803. Un tu e oa dezho da adtermeniñ kempouez an nerzhioù e-touez broadoù Europa.
Istor
Emglev a oa etre Portugal ha Spagn e deroù brezelekadenn Rousilhon ha Katalonia. Torret e voe an emglev gant Spagn ac'h eas a-du gant an enebour gall - Bro-C'hall Napoleon. Ha Napoleon just a-walc'h a vroudas Spagn da lammat war Portugal en 1801: hennezh e voe brezel an Orañjez, ha nac'h a reas Bro-Saoz dont da skoazellañ he c'henemglevad. N'en doe ket amzer ar c'horf-arme gall da zegouezhout e Portugal, ma oa sinet feur-emglev Fontainebleau entre Bro-C'hall ha Spagn: hervezañ e vefe rannet ar vro e teir friñselezh. Met pezh a glaske Napoleon ober a-benn ar fin ne oa nemet lakaat tud eus e diegezh da ren e Portugal ha Spagn. Koll e oa Portugal e kement stumm a oa : ur Buonaparte a daolfe e graban war ar gurunenn, hag evel kastiz e vefe skrapet trevadennoù Portugal gant Bro-Saoz, Brazil hag all.
Darvoudoù 1807
Goude sinet feur-emglev Tilsit en miz Gouhere 1807, ur geur-emglev kuzh anezhañ, e voe kinniget mennadoù Napoleon gant dileuridi Bro-C'hall ha Spagn e Lisboa da Rejant Portugal, d'an 12 a viz Eost: ret e oa da Bortugal Respont a oa ret a-benn ar 1añ a viz Gwengolo.
Bodet e voe Kuzul ar stad d'an 18 a viz Eost. A-raok anavezout tro-widre Napoleon zoken e oa a-du an darn vrasañ gant ali ar ministr António de Araújo e Azevedo : perzh a gemero Portugal e blokus ar c'hevandir, serriñ ar perzhier ouzh al listri saoz. Un dra avat ne blije ket: digristen -rik e oa lemel o madoù digant ar Saozon ha bac'hañ anezho.
Gourc'hemenn a reas ar ministr Araújo ma vije lakaet ar mennadoù-se dre skrid. Evel-se e voe distaolet kinnig ar bihanañ niver, renet gant Rodrigo de Sousa Coutinho, a felle dezhañ ober brezel da Vro-C'hall ha da Spagn, o sevel un armead 70 000 den ha 40 milion a g-cruzados. Ur c'hinnig all en doa graet Coutinho er vodadeg-se : an diskoulm a oa bet meneget en 1803, bete-gouzout ne c'hallje ket arme Portugal enebiñ : kas an tiegezh roueel da Vrazil.
Div gostezenn eta a oa e Kuzul ar stad: ar « gostezenn c'hall » hag ar « gostezenn saoz », renet gant Rodrigo de Sousa Coutinho. E-touez ar saozkarourien e oa ivez João de Almeida a ginnige kenderc'hel gant an emglevioù etrebroadel sinet gant ar Saozon, ha prientiñ ar brezel da-vat. Ar « gostezenn c'hall » gant António de Araújo e Azevedo, a ginnige degemer goulennoù ar C'halloued en ur embann bezañ neptu, goude ma oa splann e oant a-du gant ar C'hallaoued.
An dreizhadeg
Goude savet an eor, setu ur barr-avel eus ar re greñvañ o kas al listri portugalat hag o c'hompagnuned saoz a bep tu. D'ar 5 a viz Kerzu, e teujont a-benn d'en em vodaén adarre a-raok kaeañ en enez Madeira, d'an 11 a viz Kerzu. Miz goude, d'an 18 a viz Genver 1808, setu al listri dirak aod Bahia, ha d'an 22 a viz Genver, e c'halle pobl Salvador damwelout al listri war ar mor. Da beder eur d'abardaez, d'an 22 a viz Du, goude teolet an eor, e savas Kont da Ponte, gouarnour kabitenerezh Bahia d'an ampoent, e bourzh al lestr Príncipe Real, hag en deiz war-lerc'h kuzul-kêr en e bezh.
E Rio de Janeiro
Hag al listri da guitaat Salvador da vont etrezek Rio de Janeiro, ma tilestras d'an 8 a viz Meurzh, el Largo do Paço, hiziv Place du Quinze Novembre.
Bod a gavas an tiegezh roueel e tri savadur e kreiz-kêr, unan anezho a oa palez ar besroue, Marcos de Noronha e Brito, kont dos Arcos, ha leandi ar C'harmelitezed. Ar peurrest eus al lez a oa un tamm e pep lec'h e kêr, e tier kemeret digant an dud, ha merket "P.R." ("Priñs Rejnt") warne, hag a veze laret anezho gant ar bobl « Ponha-se na Rua » (Kit er-maez), pe « Prédio Roubado » (Ti laeret). Ur pennadig goude e voe diskleriet ar brezel da vro-C'hall, hag aloubet Gwiana c'hall gant Portugal en 1809.
En miz Ebrel 1808 e voe diskaret lezenn 1785 a zifenne krouiñ industriezh e Brazil. Tri bloaz goude, en 1811, e voe savet div labouradeg houarn, an eil e São Paulo, eben e Minas Gerais. Met n'aio ket pelloc'h avel an araokaad. Kevezerezh a oa gant ar varc'hadourezh saoz, a dalvoudegezh hag e prizioù dereat, ma oa ur skoilh d'ar madoù aozet e Brazil. Pulluc'het e vo efedusted an diskar-lezenn-se gant emglevioù kenwerzhel 1810
Rio de Janeiro a voe lakaet da gêr-benn nevez an impalaeriezh trevadennel Portugal. Da get ez eas statud trevadennel Brazil, ha gallout a reas ober marc'had gant an holl vroioù. (Carta Regia).
Terry Gilliam
Terence Vance Gilliam, lesanvet Terry Gilliam, zo ur filmaozour hag aktour saoz, ganet d'an 22 a viz Du 1940 e Minneapolis. Unan eus izili ar strollad saoz Monty Python eo bet. Sevenet en deus 12 film, en o zouez Time Bandits, Brazil, The Adventures of Baron Munchausen, 12 Monkeys, ha The Imaginarium of Doctor Parnassus. Goude ma ne oa ket ganet e Breizh-Veur, e teuas da vezañ ur c'heodedour breizhveurat e 1968. E 2006 e tilezas ar geodedouriezh stadunanat.
Treuzdoug tiegezh roueel Portugal da Vrazil
E Rio de Janeiro
Ouzhpenn an tiegezh roueel e oa bet treuzdouget melestradurezh PortugaL, kargidi hag all, da Vrasil. Tost da 14000 den o devoa divroet. En amzerioù-se eo e voe savet kentañ aozadurioù sevenadurel a bouez Brazil.
Terry Gilliam
Bed Terry Gilliam
Gwazhwelour ha kriz e vez bed filmoù Terry Gilliam alies, diskouez a reont perzhioù divalavañ hor c'hevredigezh en un doare flemmus. Un doare dreistgwirvoudel a vez gant e filmoù ivez, abalamour d'ur stil dibar. Pledet e vez enno gant ar gevredigezh bevezañ, an deknologiezh. En holl filmoù e kaver un dave d'an tec'h war-zu ur bed gwelloc'h, unan huñvreet, pe e vefe gant an ijin (The Adventures of Baron Munchausen, The Brothers Grimm), dre an deknologiezh (Twelve Monkeys, The Zero Theorem) pe an drammoù (Fear and Loathing in Las Vegas, Tideland).
Lathrotriccus
Lathrotriccus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1986 gant an evnoniour stadunanat Wesley E. Lanyon (1926-2017) hag e vab Scott (1956-).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Goneri
Goneri pe Koneri zo un anv-badez brezhonek.
Arondisamant Montmorillon
Arondisamant Montmorillon a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vienne hag e rannvro Akitania-Nevez.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Montmorillon e 11 kanton (betek 2014) hag e 98 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vienne d'ar 1 a viz Genver 2017. 95 kumun zo en arondisamant Montmorillon bremañ.
Sofía
Sofía zo un anv-badez spagnolek.
Ippolito de' Medici
Ippolito de' Medici (1511 – 1535), ganet en Urbino, a oa ur c'hardinal eus an tiegezh Medici e Firenze ar XVIvet kantved.
Salza di Pinerolo
Salza di Pinerolo zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Ippolito de' Medici
E vuhez
Mab bastard e oa da Giuliano di Lorenzo de' Medici (1479-1516) ha Pacifica Brandano. Mervel a reas an tad pa oa 5 bloaz ar paotrig. Savet e voe neuze gant tud a iliz: da gentañ gant e eontr kardinal Giovanni di Lorenzo de' Medici, a eas da bab, hag e genderv Giulio di Giuliano de' Medici a eas da bab ivez diwezhatoc'h.
E 1524 e voe kaset da c'houarn Firenze evit Giulio, pan eas e eontr da bab da Roma, anvet Klemañs VII neuze, war un dro gant e genderv Alessandro de' Medici (1510-1537), a vage kasoni bras outañ, ha dindan evezh ar c'hardinal Silvio Passerini. Eno e chomas betek 1527, pa voe harluet an daou genderv gant Republik Firenze.
Adalek seziz Firenze (1529–1530) koulskoude e voe graet bravoc'h gant ar pab da Alessandro, a vije bet ur mab bastard dezhañ: lakaet e voe da zug, ha pellaet Ippolito eus Firenze.
Anvet e voe Ippolito da arc'heskob Avignon ha da gardinal en 1529, pa ne oa nemet 18 vloaz. Kannad ar pab e voe e Peruggia, e Genoa, ma tegemeras an impalaer Karl V a ambrougas davet ar pab Klemañs VII da gêr Bologna, hag ivez e Hungaria ma vrezelias ouzh an Durked.
E 1534 e kemeras perzh er sened kardinaled a anvas ar pab Paol III.
E 1535 e voe kaset evel kannad Firenze davet an impalaer santel Karl V da ziskuliañ torfedoù e genderv Alessandro de' Medici.
Bugale
Krediñ a reer e voe serc'heg da Giulia Gonzaga, kontez Fondi, ha hi e vije mamm e vab bastard Asdrubale de' Medici a varvas e Malta, e 1565.
E varv
Mervel a reas gant ar malaria e 1535 en Itri, e kreisteiz Lazio, neuze e rouantelezh Naplez: ne oa nemet 24 bloaz.
Lavaret e voe e oa bet kontammet gant Alesant abalamour ma tamalle e vuhez fall dezhañ. Beziet e voe en iliz San Lorenzo in Damaso e Roma.
Poltred
Poltredet eo bet gant Tizian. E Galleria palatina ar Palazzo Pitti e Firenze emañ oberenn.
Oberenn
Ippolito a oa barzh ivez, treiñ a reas an Aeneis en italianeg, gwareziñ a reas skrivagnerien hag arzourien.
Salbertrand
Salbertrand zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Villa Santa Lucia
Villa  Santa Lucia  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Steuñv Vigipirate
Steuñv Vigipirate (galleg: Plan Vigipirate) a zo ur steuñv savet e bro C'hall a-benn talañ ouzh ar sponterezh. Ar steuñv a zo unan peurbad e bro C'hall hag en estren-vro war pep tachenn eus ar vuhez foran (Dezougen tud, yec'hed, ar boued, Hentoù an energiezh, surentez ar rouedadoù kelaouiñ…).
Salassa
Salassa zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Steuñv Vigipirate
Ar pal a zo lakaat asambles holl izili an nasion da labourat en ur evezhiañ, sikour da zifenn ar vro a-enep ar sponterien: ar Stad, ar geodedourien.
D'an 8 a viz Genver 2015, ar steuñv Vigipirate a oa bet lakaet el live « diwall gwalldaol » e Pariz, dre urzhioù ar pennmaodiern gall Manuel Valls. Abaoe Genver 2015, ez eus bet ouzhpennet un oberiadur difennerezh d'ar Steuñv Vigipirate gant ar soudarded. Graet e vez Opération Sentinelle anezhi.
Stad a reuziad : d'an 19 a viz Du 2015 e oa bet votet astenn ar stad a reuziad bet embannet gant ur C'huzul maodierned dreistordinal e-pad an nozvezh eus an 13 d'ar 14 a viz Du da heul gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz.
Enebadurioù
Enebadurioù a zo savet a-enep ar steuñv vigipirate div mammenn a zo.
Enebadurioù a-berzh an nerzhioù engouestlet
Dre ma z'eo d'an uhelañ live ar steuñv vigipirate ha war un dermenn difin ez a war skuishaat an nerzhioù engouestlet .:
Brezel ar Peloponnesos
Brezel ar Peloponnesos eo an anv a roer d'ar brezelioù a badas eus -431 da -404 (gant un nebeud ehanoù, Peoc'h Nikias peurgetket e 421), hag a enebas Aten, he doa graet eus Kevre Delos (savet er penn kentañ da stourm ouzh ar Bersed) un impalaeriezh sujet dezhi, ha Sparta, galloud oligarkiek ha mirour, a oa hec'h arme hoplited an nerzh kreñvañ e Bro-C'hres d'ar mare-se, hag a rene Kevre ar Peloponnesos ha Boiotia. Echuiñ a reas Brezel ar Peloponnesos gant trec'h Spartaiz ha drouziwezh Ateniz. Sellet a reer ouzh ar brezel-se evel ar vevenn a verk diwezh oadvezh klasel Bro-C'hres. Dalc'het e vo prosez Sokrates nebeut amzer goude.
Villa Santo Stefano
Villa Santo Stefano   zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Bodewryd
Bodewryd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Mechell, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 228,2 km eus Kerdiz.
Geriaoueg Brezel Vietnam
Geriaoueg brezel Vietnam a zo ledan dre ma padas hir amzer (1965-1975) ha dre an niver a strolladoù pe tuioù a gemeras perzh.
Rueglio
Rueglio zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Sophie Dorothee von Württemberg
Sophie Dorothee Auguste Luise von Württemberg (1759–1828) a oa ur briñsez alaman a zeuas da vout impalaerez Rusia dre he dimeziñ d'an tsar Paol Iañ. Mamm e oa d'an dsared Aleksandr Iañ ha Nikolaz Iañ.
Ganet e oa e 1759 e Stettin. Merc'h e oa da Friedrich Eugen von Württemberg ha da Friederike Dorothea Sophia von Brandenburg-Schwedt.E 1769 e tegouezhas priñselezh Montbéliard etre daouarn he zad, ha setu an tiegezh o vont da chom da Montbéliard. Desket mat e oa Sophie-Dorothée : ouzhpenn alamaneg e komze galleg, italianeg, ha latin.
E Gwengolo 1776, da 17 vloaz, e timezas e Sant-Petersbourg d'an tsarevitch Paol Petrovitch, mab da Katelin II ha da Pêr III Rusia. Dek bugel o doe.
Ar Gougleiz Kumuniezh
Ar Gougleiz Kumuniezh, a-raok Kumuniezh-kumunioù ar Gougleiz, a zo anezhi ur gumuniezh kumunioù, e Bro Felger, departamant Il-ha-Gwilen e Breizh. Krouet e voe e 1992. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kumuniezh-kumunioù Kouenon Marzoù Breizh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù kanton Entraven hag ur gumun eus Kumuniezh kumunioù bro Elvinieg.
Rubiana
Rubiana zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Nantmel
Nantmel zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e-kreiz Powys. Emañ ar gêriadenn un tammig er gevred da gêr Rhaeadr Gwy. Ouzhpenn kêriadenn Nantmel he-unan, ez eus kêriadennoù all er gumuniezh : Nant Glas hag Argoed.
Ar Gougleiz Kumuniezh
Edo he sez e Sant-Stefan-Gougleiz. He frezidant diwezhañ a oa Jean Malapert, maer Montourz.
Nantmel
James Watt, an ijinour skosat a ijinas ar mekanik dre vurezh, a voe o chom e Doldowlod en tolead, pa voe war e leve, hag emañ e ziskennidi o chom eno c'hoazh.
E 2011 e oa 637 a dud o chom e kumuniezh Nantmel ha 73 anezho a oa kembraegerien (11,8%).
Ar Gougleiz Kumuniezh
Kumunioù
Ar Gougleiz Kumuniezh a yae 11 kumun d'ober anezhi:
Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach
Sophie Magdalene von Brandenburg-Kulmbach  (28 a viz Du 1700 e Schönberg - 27 a viz Mae 1770 e kastell Christiansborg e Kopenhagen) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark (1730-1746), ha Norge. Dimezet e oa e 1721 da Christian VI.
Sonja Haraldsen
Sonja Haraldsen (ganet d'ar 4 a viz Gouere 1937) eo rouanez kenseurt Norge abaoe ar 17 a viz Genver 1991. Pried ar roue Harald V eo.
Merc'h Karl August Haraldsen (1889–1959) ha Dagny Ulrichsen (1898–1994) eo. Desavet eo bet en Oslo, e karter Vinderen.
Penegoes
Penegoes zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gwalarn Powys, e Sir Drefaldwyn gozh.
Emañ war an hent a gas eus Mallwyd da Vachynlleth, war lez ar stêr Dyfi. Emañ e kumuniezh Cadfarch, anvet evel-se diwar anv sant Cadfarch, un diskibl da sant Ildud, enoret en iliz Penegoes.
Al livour Richard Wilson (1714-1782) a voe ganet e kêriadenn Penegoes.
Viticuso
Viticuso  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Silvicultrix
Silvicultrix a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1986 gant an evnoniour stadunanat Wesley E. Lanyon (1926-2017).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged, a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, unnek (11) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e vezent er genad Ochthoeca kent.
Bodrida
Bodrida zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Rhosyr, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 204,2 km eus Kerdiz.
Anna Sophie Reventlow
.  Anne Sophie von Reventlow  (16 a viz Ebrel 1693 – 7 a viz Genver 1743) a oa rouanez Danmark, ha Norge dre hec'h eured gant Frederik IV, roue Danmark.
Roure
Roure zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Solopaca
Solopaca zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Casalduni
Casalduni zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ
Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ zo ur frazenn a oa ur reolenn emzalc'h e plegennoù ma oa ar vuhez en arvar ha ma oa ret saveteiñ Ar merc'hed hag ar vugale da gentañ, e peñseoù dreist-holl. Diouzh a ouzer e voe distaget ar gerioù se, e saozneg, “women and children first”, e-kerzh Peñse ar Birkenhead, e Suafrika, e 1852. Met kentañ roud skrivet anezho zo er romant A Story of True Love gant John Harrington e 1860.
Brudet eo bet gant peñse an Titanic e 1912.
E gwirionez n'eo ket ur reolenn, met ur boaz, ha ne vez ket lakaet da dalvezout gant kabitened an holl listri, evel da vare peñse al lestr Costa Concordia en Italia e Genver 2012.
Campolattaro
Campolattaro zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Frederig Danmark (1753-1805)
Ar priñs Frederig Danmark (ganet d'an 11 a viz Here 1753 e Kopenhagen, marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1805 e Kopenhagen ivez) a oa mab d'ar roue Frederig V Danmark ha d'e eil pried Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel.
Eñ e oa ar mab nemetañ a chomas bev eus unaniezh Frederig V gant e eil pried. Nammet e oa.
Pa varvas ar roue Frederig V Danmark en 1766 e voe anvet e vab Christian VII, breur henañ Frederig, da roue. Met barradoù follentez en deveze ar roue yaouank. E gwirionez edo ar galloud adalek 1770 entre daouarn ar rouanez nevez Caroline Mathilde von Hannover hag he fried-kleiz Johann Friedrich Struensee, medisin ar roue. Levezonet e oa o folitikerezh gant mennozhioù ar frankizouriezh, ma savas an noblañsed en o enep.
Taol-stad
Ar rouanez Juliana Maria a gemeras perzh en 1772 en taol-Stad a ziskaras Struensee hag a harluas Carolina Matilda. Neuze e lakaas envel he mab, ar priñs Frederig, da rejant, hogen etre daouarn e vamm e chomas ar galloud. Ur gouarnamant a-du gant ar gwashañ mirourien e voe hini ar rejantez hag he ministr Ove Høegh-Guldberg.
An niz o vont da roue
Hogen ur Frederig all a oa o c'hortoz e dro. Frederig ivez e oa anv mab ar roue foll, ha hennezh a dennas ar galloud digant e vamm hag e eontr pa gemeras ar rejañs en 1784, da 16 vloaz.
Ren a reas ar vro neuze e-lec'h e dad Christian VII, hag anvet e voe da roue goude marv e dad.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1774 da Sophie Friederike von Mecklenburg (1758-1794). Meur a vugel o devoe, en o zouez :
E varv
Goude tan-gwall palez Christiansborg Palace e 1794 ez eas ar priñs Frederig da chom e palez Amalienborg gant e diegezh. Sophie Frederike a varvas er bloaz-se en-eeun, ur pennadig war-lerc'h o dilojadenn. Frederig a vevas 11 vloaz c'hoazh, ken na varvas en Amalienborg d'ar 7 a viz Kerzu 1805.
Rosta
Rosta zo ur gumun italian, e meurgêr Torino ha rannvro Piemonte.
Sassinoro
Sassinoro zo ur gumun en Italia, e proviñs Benevento, e rannvro Campania.
Cwmaman
Cwmaman zo un anv-lec'h kembraek. Dont a ra an anv eus ar gerioù cwm, (saonenn), hag Aman, anv ar stêr a red enni.
Daou lec'h zo anvet Cwmaman, diwar anv div stêr anvet Aman e kembraeg.
Magda von Dolcke
Magda von Dolcke, bet ganet d'an 28 a viz C'hwevrer 1838 en Åbenrå (Danmark) hag aet da Anaon e 1926, a oa un aktourez danat hag a laboure e Sveden. Serc'h e voe d'ar roue Oscar II.
August Strindberg a brize he doare-c'hoari naturel, Fritz von Dardel avat ne rae ket : kenedek ha diampart, a lavare diwar he fenn, roet lec'h dezhi er c'hoariva abalamour d'he darempred gant ar roue ha netra ken. Adalek 1874 e reas troiadoù er vro gant he c'hompagnunezh dezhi, ma krogas Albert Ranft da c'hoari.
Kuitaat a reas al leurinier goude dimeziñ d'ur rener embregerezh, John Bosse, en Kopenhagen.
San Giuliano del Sannio
San Giuliano del Sannio zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel
Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel a oa reoù damsoudardel evit ar renkoù er Schutzstaffel. Implijet e voent gant an SS etre 1925 ha 1945, evit krouiñ un diforc'h anat etre an aozadur-se hag ar peurrest eus al luioù alaman, nerzhioù ar Stad Alaman, hag ar Strollad Nazi.
Arondisamant Poitiers
Arondisamant Poitiers a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Vienne hag e rannvro Akitania-Nevez.
Tribunaux rustiques
Tribunaux rustiques zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant e 1884.
Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel
Unwiskoù, design ha talvoudegezh
Bez e oa bet unwiskoù gant doareoù lies implijet gant an SS hervez ar mare. An hini du-pod a zo chomet an hini brudetañ. Implij al livioù du-gwenn-ruz a oa diazez e-pad mare an Impalaeriezh alaman, adkemeret e oant bet gant ar strollad Nazi. Al liv du a oa unan implijet mat gant ar strolladoù faskour: ar roched zu a oa implijet gant al luskad faskour italian a-raok ma vefe implijet ar memes liv en Alamagn ha krouet an SS. Implij al liv du a oa ivez unan hengounel. Soudarded emzifenn ar varc'hegiezh (Leibhusaren) o tiwall roueed Prusia hag impalaerien Alamagn a implije unwiskoù du gant an ardamez klopenn hag eskern kroaziet, ar memes tra a ranke bezañ evit strollad emzifenn ar Führer.
Arondisamant Poitiers
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Vienne d'ar 1 a viz Genver 2017. 87 kumun zo en arondisamant Poitiers bremañ.
Tribunaux rustiques
Istor
Kentañ ma voe embannet a voe e Gil Blas d'ar 25 a viz Du 1884. Goude e voe adembannet en dastumad Monsieur Parent en 1885 e ti an embanner Paul Ollendorff. E 1979 e voe adembannet en eil levrenn Contes et Nouvelles, e Bibliothèque de la Pléiade an ti-embann Gallimard. E 1988 e voe adembannet gant Folio classique, e ti Gallimard.
Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel
Unwiskoù, design ha talvoudegezh
Savet e oa bet spis an unwiskoù-se evit degas aon ha diskouez urzh. Evel ma tisklêrie Himmler, penn uhelañ an aozadur : "Gouzout a ran e vez kalz tud klañv pa welont an unwiskoù du-se; kompren a reomp mat ha ne c'hortozomp ket e vefe karet gant kalz tud."
E-pad ar brezel, an embregerezh sevel dilhad brudet dre ar bed hiziv-an-deiz Hugo Boss, en devoa produet milieroù a unwiskoù evit an SS hag evit nerzhioù lu Alamagn dre vras; resisoc'h, an unwiskoù du SS a oa bet treset gant Karl Diebitsch ha Walter Heck.
Ur wech kroget an Eil Brezel-bed e oa ral gwelet an unwiskoù du. Unvezioù stourm an SS-Verfügungstruppe (SS-VT) ha goude-se re ar Waffen-SS a implije reoù diazezet war ar griz-gell (feldgrau) implijet gant ar Wehrmacht met gant ardamezioù SS. Darn eus izili an SS a zouge unwiskoù diazezet war re ar Waffen-SS. Ar skourrioù er Reich a oa sañset implij dilhad trevourien (evel re ar Gestapo ha Kripo) a voe dafaret gant unwiskoù SS feldgrau en tiriadoù aloubet evit chom hep bezañ kemmesket gant an trevourien.
A-fed ardamezioù, unwiskoù an SS o devoa bet e-leizh anezho. Ar re tro-dro d'ar gouzoug a oa bet ar re implijetañ evit diskouez ar renk, re an divskoaz evit ar renk hag al lec'hiadur en aozadurn. Ouzhpenn-se e oa implijet ivez ardamezioù evit ar mañchennoù ha patcoù mañchennoù diamant evit diskouez dre un doare enorus renkoù pe skourrioù eus an SS.
Kentañ unwiskoù SS (1925–1928)
An aozadur SS a oa bet awenet ha gwriziennet e meur a aozadur all evel re ar Freikorps ha skourrioù ar strollad Nazi. E-touezh an holl re-se e voe dreist-holl ar vrigadenn morlu Erhardt, ar Stahlhelm, hag ar Sturmabteilung (SA). E-penn kentañ e oa suj an SS d'an aozadur SA. Ar c'hentañ unwiskoù hag ardamezioù a voe douget gant an SA a oa reoù dammsoudardel savet gant na nazied kentañ o kemmesket gant re ar C'hentañ Brezel-bed. Evel re ar Freikorp e veze kavet neuze gant ar re SA botoù soudarded uhel, kontili, ha tokoù kepi. An eizh a dud Stabswache (unvez gward), a oa difennerien personel Hitler, adanvet buan Stosstrupp (unvez stok), a implijad adal Mae 1923 ar glopenn hag an delienn gwezenn derv evel ardamez. Ar re-se a oa implijet dija alies gant unvezioù soudardel Europa en o a-raok. E 1924, pa oa bet difennet ar Strollad Nazi dre lezenn goude Putsch Munchen, penn ar Frontbann (SA kuzh) Gerhard Roßbach en devo kavet ur mirva unwiskoù rochedoù gell eus ar Brezel-bras en Aostria. Ar re-se a oa unwiskoù evit ar vroioù tomm. Pa voe adsavet an SA (gant diazez an SS) e 1925, pa oa bet dieubet Hitler diouzh an toull-bac'h, ar rochedoù gell-se a oa deuet da vezañ an unwisk diazez d'an SA hag SS.
Anthus correndera
Anthus correndera a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Motacillidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Pentref Dolau Honddu
Pentref Dolau Honddu zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Powys, e Sir Frycheiniog kozh.
Emañ ouzh tor Mynydd Epynt, nepell diouzh eien an Afon Honddu, unan eus adstêrioù ar Wysg. Anvet eo ar gêriadenn ("pentref") diwar ar pradoù ("dolau") a zo war ribl ar stêr Honddu.
Jezuz Krist, skouer ar Gristenien
Jezuz Krist, skouer ar Gristenien zo ul levr brezhonek embannet e 1862 e Brest, anezhañ un droidigezh eus al levr L'Imitation de Jésus-Christ, savet gant Amable-Emmanuel Troude ha Gab Milin.
Ul levr 612 pajennad eo, embannet e ti J.-B hag A. Lefournier e Brest.
San Giuliano di Puglia
San Giuliano di Puglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Jezuz Krist, skouer ar Gristenien
Levrioù
Rannet eo al levr e meur a rann, anvet levrioù, ennañ pennadoù berr:
Trede Levr
Hennezh a ya d'ober al lodenn fonnusañ, gant 58 rann enni.
Pevare levr
578
Juliane von Braunschweig-Wolfenbüttel
Juliane Marie von Braunschweig-Wolfenbüttel (1729-1796) a oa ur briñsez alaman deuet da vout rouanez Danmark ha Norge entre 1752 ha 1766. Eil pried ar roue Frederig V Danmark e oa, mamm ar rejant Frederig, priñs pennhêr Danmark, ha rejantez de facto etre 1772 ha 1784.
He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand Albert II, dug Braunschweig-Wolfenbüttel ha da Antoinette von Braunschweig-Wolfenbüttel. En 1752, da 23 bloaz, e timezas d'ar roue Frederig V Danmark (1723–1766), intañv abaoe bloaz goude marv e bried Louise Breizh-Veur (1724-1751). Ur mab he doe Juliane Marie, Frederig Danmark (1753-1805). Mervel a reas ar roue en 1766, hag anvet e vab henañ Christian VII, mab da Louise Breizh-Veur, da roue. Met barradoù follentez en deveze ar roue yaouank. E gwirionez edo ar galloud adalek 1770 entre daouarn ar rouanez nevez Caroline Mathilde von Hannover hag he fried-kleiz Johann Friedrich Struensee, medisin ar roue. Levezonet e oa o folitikerezh gant mennozhioù ar frankizouriezh, ma savas an noblañsed en o enep. Juliane Marie en em gavas e-kreiz an enebourien, ha perzh a gemeras en 1772 en taol-stad a ziskaras Struensee hag a harluas Caroline Mathilde.
Mab Juliane Marie, ar priñs Frederig, a voe anvet da rejant, hogen etre daouarn e vamm e chomas ar galloud. Ur gouarnamant a-du gant ar gwashañ mirourien e voe hini ar rejantez hag he ministr Ove Høegh-Guldberg.
Ur mab en doa Christian VII avat, ar priñs pennhêr Frederig, ha hennezh a dennas ar galloud diganto pa gemeras ar rejañs en 1784, hag eñ 16 vloaz. Ur politikerezh nevez a voulc'has neuze.
The Lay of Aotrou and Itroun
The Lay of Aotrou and Itroun zo ur varzhoneg saoznek, 506 eizhsilabenneg enni, bet aozet gant John Ronald Reuel Tolkien e 1930 hag embannet e miz Kerzu 1945. Souezhiñ a c'heller o lenn ar gerioù brezhonek « Aotrou » hag « Itroun », met savet eo an oberenn diwar skouer stumm al « lai breton », anavezet e krennsaozneg. Kaoz zo enni eus ar bec'h a sav etre talvoudoù harozel ar varc'hegiezh ha re ar gristeniezh, diwar-bouez ar briedelezh paneveken.
Ar skrid
D'an 23 a viz Gwengolo 1930 ez echuas J. R. R. Tolkien skrivañ kentel gentañ The Lay of Aotrou and Itroun. War-dro dibenn ar bloavezh 1941 e labouras ar varzhoneg adarre, hag e miz Even 1945, pa oa o seveniñ ur gefridi ag enseller e Skol-veur Aberystwyth (Kembre) e kinnigas an doare nevez d'e vignon Gwyn Jones, en embannas e The Welsh Review, levrenn IV, niv. 4, pp. 254–266, miz Kerzu 1945.
Tri doare eus ar varzhoneg zo, hogen skrid orin klok ebet. Mat ha diglok eo an hini kentañ, un dornskrid hag a voe dispredet buan gant an eil – dornskrivet ivez hep nemeur a gemmadennoù avat – ha deiziadet 23 a viz Gwengolo 1930. Bizskrivet eo an trede skrid, ennañ un nebeud kemmadennoù ; adwelet e voe diwezhatoc'h gant ar barzh, ha kemmet pe adaozet tremen ur c'hard eus ar gwerzennoù hep distresañ an istor. Diforc'hioùigoù zo etre skrid diwezhañ The Lay of Aotrou and Itroun hag an doare a zo bet moullet e The Welsh Review, poentadur hag esaouioù an darn vuiañ anezho.
Civita
Civita zo anv meur a dra.
The Lay of Aotrou and Itroun
Ar skrid
Hiroc'h eget kement-se eo istor ar skrid avat, pa 'z eus anezhañ e gwirionez un astenn eus ur varzhoneg e daou damm anvet The Corrigan bet skrivet a-raok al Lay. War brouilhed kentañ The Corrigan e skrivas an aozer e oa « suggested by "Ar bugel laec'hiet", a lay of Cornuaille » hag a zo e Barzhaz Breizh Hervez an aozer bepred, eil rann ar varzhoneg zo deuet dezhañ a-c'houde "Aotrou Nann hag ar Gorrigan", a zo bet dastumet hag embannet gant Théodore Hersart de La Villemarqué ivez.
Petra bennak ma 'z eo brezhonek awen ar varzhoneg n'eo ket skrivet gant klotennoù diabarzh e doare hengounel Kembre pe Vreizh ; kensonerezh zo e lod pozioù avat, evel er gwerzennoù 37-39 : <blockquote style="margin-left:30%; font-family:Palatino; font-size:1.3em; font-style:italic;">
Danvez
Diwar patrom laeoù Breizh eo savet, ar pezh n'eo ket souzhus a-berzh J. R. R. Tolkien pa veze ar stumm-se erru mat e lennegezh krennsaoznek an XIIvet kantved. Kalon an oberenn eo ar c'henniñv etre talvoudegezhioù ar varc'hegiezh ha re ar gristeniezh, gwelet dre o doare da sellet ouzh an eured er gevredigezh.