cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Norbert Elias
Ur sokiologour alaman e oa ha gwelet evel aparchant d'ar luskad prederouriezh anvet Skol Frankfurt.
Poentoù pennañ e labour :
War argerzh ar sevenadur er C'hornôg, da lavaret eo penaos eo deuet stuzegezh hag emzalc'h tud ar C'hornôg da vezañ sevenoc'h eo brudet Norbert Elias dreist-holl.
Timbroù Enez ar Reunion
Emañ Enez ar Reunion (« La Réunion » e galleg) er Meurvor Indian, 700 km e reter Madagaskar. Emañ dindan dalc’h ar Stad-C’hall abaoe an XVIIIvet Kantved, o vezañ un drevadenn betek 1946, ar bloaz m’eo fizet enni statud un departamant-tramor.
right|150px|An timbr kentañ
Abred tre ez eus bet embannet timbroù a-ratozh evit postoù an enezenn. Daou dimbr 15 gwenneg ha 30 gwenneg egile zo moulet e 1852. Rouez-kenañ ha kêr-ruz int hiriv, anat eo.
Adalek 1885 e vez implijet timbroù boutin an trevadennoù gall, soulgarget gant al lizherenn R pe ar ger REUNION a-dreuz (1891). Ur vojenn REUNION a vo embannet war dimbroù ar rummad « Commerce et Navigation » e 1892.
left|270px|thumb|Timbr 1907
Liesseurtoc’h eo danvez an timbroù embannet goude 1907 : kartenn an enezenn, lec’hiennoù brav (pleg-mor, menezioù, skuilh-dour…) hag ar rummadoù boutin embannet evit kement tiriad an impalaeriezh c’hall (ar rummad « Pierre ha Marie Curie », deiz-ha-bloaz an Dispac’h, diskouezadeg New York…).
Un timbr istorel zo moulet e 1943 koulskoude evit derc’hel koun eus stagadenn an enezenn ouzh Bro-C’hall, tri-c’hant bloaz kent. Embannet ez eus unan all evit ar postoù dre garr-nij.
E 1947 e vez lakaet er-maez ar rummad timbroù diwezhañ o skeudenniñ ar Reunion. Etre 1948 ha 1974 e vo implijet timbroù gall soulgarget anezho gant al lizherennoù CFA.
Timbroù gall a vez implijet gant an inizidi bremañ.
Repuidi-brezel e Breizh (1937-1945)
Ur bern repuidi-brezel a zeuas da Vreizh adalek 1937, da gentañ abalamour da Brezel Spagn hag abalamour d'an Eil Brezel-bed (1939-1940) war-lerc'h. Ur yoc'h annezidi eus aodoù Breizh a rankas kuitaat o c'humun ivez, da skouer re bro An Oriant dre ma veze bombezadegoù alies gant ar Re Gevredet. E 1944-1945 e rankas ivez ar re a oa o chom e godelloù an Oriant ha Sant-Nazer mont kuit, en abeg d'an diouer a voued ha d'an emgannoù dreist-holl.
== Repuidi deut eus Spagn ==
== Repuidi 1939-1940, ==
Holland (disheñvelout)
Holanda
Bloavezhioù 2010
|  |
../.. | Bloavezhioù 1990 | Bloavezhioù 2000 | Bloavezhioù 2010 | Bloavezhioù 2020 | Bloavezhioù 2030 | ../..
2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019
Gaztelu
Gaztelu zo ur ger euskarek hag a dalv kement ha kastell, hag a gaver stank e lec'hanvadurezh euskarek.
Football Club des Girondins de Bordeaux
Ar Football Club Girondins de Bordeaux (FCGB) a zo ur c'hlub liessportoù gall krouet e 1881. Ar rann mell-droad a zo bet krouet e 1919.
Nicolas Escudé
Ur c'hoarier tennis a-vicher eo Nicolas Escudé.
D'an 3 Ebrel 1976 eo ganet, e Chartres.
Ezel eus skpialh Frañs kib Davis eo.
Kalao Decken
Kalao Decken zo un evn a vev e reter Afrika. Tockus deckeni eo e anv skiantel.
Boued
thumb|left|250px|Tiriad kalao Decken
Daniel Ortega
thumb|Daniel Ortega e 2008
José Daniel Ortega Saavedra, ganet d'an 11 a viz Du 1945, a zo ur politikour eus Nicaragua, Prezidant ar vro etre 1985 ha 1990, hag adarre abaoe 2006, hag addilennet e 2011.
E penn Frente Sandinista de Liberación Nacional pe FSLN eo bet.
Etre 1985 ha 1990 e oa bet e penn ar vro c'hoazh. Divizoù sokial en doa tapet hag enebet e oa bet ouzh SUA. Violeta Barrios de Chamorro a voe bet trec'h warnañ e dilennadegoù 1990. E 1996 ha 2001 en doa kollet ivez. War-zu ar gatoliked eo en em droet abaoe.
Arc'hant
Forzh petra zo degemeret evit paeañ madoù, servijoù pe zleoù eo an arc'hant (pe argant). Ur benveg da eskemm an hini eo, pe da virout an dalvoudegezh, pe c'hoazh da jediñ an dalvoudegezh.
E-kreiz lod brasañ obererezhioù an den emañ. Studiet-kenañ eo bet gant an armerzhourien hag ar sokiologourien eta.
Rolloù armerzhel an arc'hant
Gant Aristoteles dija e oa bet deskrivet tri roll an arc'hant.
Seurtoù arc'hant
Ar stumm arc'hant muiañ anavezet gant an dud eo ar pezhioù, e metal, hag ar bilhedoù, e paper. Kalz stummoù arc'hant all a zo bet anezho avat (gwelet Stummoù moneizoù en istor). An arc'hant a c'hall bezañ elektronek hiziv an deiz (ar c'hartennoù-bank, an douger ar'chant electronek...).
Alt Clut
Kêr-benn rouantelezh vrezhon Strat Clut (pe Rouantelezh Strathclyde) er Grennamzer e oa Alt Clut, anv kozh brezhonek (pe predenek, mar karer) kêr Dumbarton, e Bro-Skos, war lez hanternoz ar stêr Clyde. E Strat Clut e oa Sant Kentigern o chom er, hag eus Alt Clut e oa Sant Gweltaz, ar paotr yaouank a eas da Gembre da vanati Llanilltud Fawr, hag ac'hano da Vreizh goude.
Istor
Adalek Oadvezh an Houarn, met a-raok c'hoazh moarvat, e oa ul lec'h a bouez. Tud ar c'hornad a rae kenwerzh gant an Impalaeriezh Roman. Kentañ roud skrivet eus annezerien ar vro avat a zo en ul lizher gant Sant Padrig d'ar roue Ceretic Alt Clut, e dibenn ar.
Adal ar betek an  e oa kreiz rouantelezh dizalc'h Strat Clut. Anaout a reer ar roue brezhon Riderch Hael eus Alt Clut er, ha kaoz zo anezhañ e mojennoù norsek. Marzhin ar strobineller a chomas ur pennad en e lez, hervezo.
E 756 e voe arsailhet ha kemeret Alt Clut gant Pikted hag arme roue Northumbria unanet. Un toullad deizioù goude e voe adkemeret o c'hêr-benn gant Brezhoned Strat Clut.
A-benn 870 e oa dastumet en Alt Clut un toullad Brezhoned a oa en o c'hreñvlec'h hag o c'hêr-benn. Pevar miz e voe ar Vikinged o lakaat seziz war Dumbarton ha trec'h e voent pa c'halljont troc'hañ an dour. Distreiñ a reas ar roue Olaf da gêr Dulenn e 871, gant daou c'hant lestrad sklaved ha teñzorioù. Emglev a reas Olaf gant Constantine I, roue ar Skoted, hag Artgal Alt Clut.
E Bro-Skos ar Grennamzer e teuas Dumbarton da vout ur c'hastell a bouez. Eno e oa annez ar roue David II, mab da Robert the Bruce. Gantañ e oa e wreg yaouank Joan of The Tower, goude ma voe trec'het Skosiz en emgann Halidon Hill e-kichen Berwick-upon-Tweed e 1333.
Stad ar c'hastell hiziv
Hiziv ne chom netra eus kêr-benn Alt Clut, ha nemet gwall nebeut a dra eus ar c'hastell krennamzerel. Gwelout a c'haller mogerioù eus ar ha, a ziskouez pegement a boan zo bet kemeret da glask aozañ difennoù en ul lec'h ha ne glot ket gant ezhomm hon amzer.
Dennis Lehane
Dennis Lehane zo ur skrivagner amerikan ganet er Massachusetts e 1965.
Skrivet en deus un heuliad romantoù polis, enno feulster ha fent mesk-ha-mesk, gant an tudennoù Patrick Kenzie hag Angela Gennaro, evel A drink before the war (Ur banne kent ar brezel).
Romantoù du en deus skrivet ivez evel Shutter Island (lakaet da film gant Martin Scorsese) pe Mystic River hag a zo bet savet ur film diwarnañ gant Clint Eastwood e 2003.
Oberoù
Gant Kenzie ha Gennaro :
Romantoù all :
Caspar David Friedrich
Caspar David Friedrich (Greifswald, Pomerania svedat, 5 a viz Gwengolo 1774 - Dresden, 7 a viz Mae 1840), a zo unan eus arzourien romantel bennañ Alamagn en.
E vuhez
Ganet e voe Caspar David Friedrich d'ar 5 a viz Gwengolo 1774 e Greifswald. Merket e voe e spered gant marv kerent-tost etre 1781 ha 1791 : da seizh vloaz, e 1781, e kollas e vamm hag e c'hoar Elisabeth ; e 1787 en em veuzas e vreur Johann Christoffer er Mor Baltek hag e 1791 e varvas e c'hoar Maria. Kement-se a levezonas e arz ma weler div zodenn : ar marv hag an natur. Adal 1794 e krogas da dresañ hag e-pad pevar bloaz e studias en Akademiezh Roueel arzoù-kaer Danmark e Kopenhagen dindan kelennerezh al livourien Jens Juel (1745-1802) ha Nicolai Abildgaard (1743-1809).
Trelez
Trelez a zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh ː Treb - lis, les (kastell) = keriadenn ar c'hastell
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa. Mervel a reas e-pad an Eil Brezel-bed, pa gouezhas e garr-nij (Spitfire marilhet X4350) e pleg-mor Goulc'hen. Douaret e voe da gentañ e tevennoù Keremma.
Geek
Geek (ger deuet eus saozneg SUA distaget peurvuiañ,  a-wechoù) zo un anv roet d'un den hag a zo sot gant ul labour bennak, pe un dachenn studi, gant ar stlenneg peurvuiañ.
Orin an anv
Hervez an Oxford American Dictionnary e vefe ret klask orin ar ger en uhelalamaneg-krenn, en anv geck, a dalv kement ha "den sot", hag er ger flandrezek gek a dalv kement ha "tra iskis, mezhus".
Bro-C'hall an Norzh hag ar Reter e kaver an anv-tiegezh Gicque a ziskouez un den sot gant ar meurlarjez. En Elzas, e-pad dibunadeg meurlarjez, e vez gwisket arShellekapp, ar Gickeleshut, boned ar Gicque, gant kleierigoù. E-pad bal meurlarjez Dukark e tañser kelc'hiad ar Gicques.
Er, en Aostria-Hungaria, ar sirkoù a ginnige dija ar 'Gecken'', euzhviled-foar, tud gant ur c'horf tort, maouezed barvek, hag all.
E dibenn an er foarioù e Norzhamerika e vezed krog da ginnig geeks er side-shows, an diskouezadegoù a zo stag ar sirkoù. Kinniget e veze aliez freaks, da lavaret eo euzhviled-foar.
Er bed-se e veze ur geek un den nammet e vred (trizomiezh 21) pe un arzour sirk ha ne c'halle ket seveniñ e abadenn. En noazh e veze peurliesañ, e-barzh ur gaoued, goloet gant fank, gwisket gant kroc'hen loened, ha roc'hal a rae evit spontañ an arvesterien o doa paeet evit e welout. Diskouezet e veze evel "ar mell diank", evel an "den gouez" kavet e-barzh ar c'hoad. A-wechoù e veze lakaet da zic'houzougañ yer pe d'o dispennañ gant e zent, hag ar geek a ranke ober van da evañ he gwad.
En trifezh The Deptford Trilogy (1970-75), ar skrivagner Robertson Davies a ziskriv e gejadenn ouzh un arzour sirk a vez rediet da c'hoari ar geek.
E Stadoù-Unanet Amerika e vez implijet ar ger geek diwar-benn tud iskis n'en em lakaont ket er gevredigezh. Er bloavezhioù 1920, skrivagnerien evel Meyer Levin, Upton Sinclair ha Truman Capote a implije ar ger evit an dud digenvez hag un tamm foll kribet fall o blev a c'heller gwelout o tistreiñ d'o zi, kollet en o soñjoù.
Lavaret e vez ivez e vefe un orin milourel d'ar ger, a dalvezfe General Electric Engineering Knowledge ("Gouiziegezh hollek en ijinouriezh an tredan").
Ar geeks hiziv an deiz
N'eo nemet er bloavezhioù 1960, gant diorroadur ar jederezioùgoù hag an urzhiataerioù, ma krogas ar ger da vezañ implijet evit komz deus an dud "barrek war ar matematik" hag ar skiantoù pe an teknologiezh ha ne oant ket dedennet gant ar sport hag ar gouelioù aozet gant o kamaladed eel liseoù hag er skolioù-meur.
« Er penn-kentañ, ar gêr a zeu eus an amerikaneg freak, "euzhvil-foar" », a zispleg David Peyron, oc'h ober un dezenn e sokiologiezh a-zivout ar geek. « El liseoù, e oa ar geek ur c'hefredour, un "intelektual" soubet er skiantoù hag an teknologiezhioù nevez. Evel ma vezent lakaet en o unan e troent war-du bedoù faltaziek ».
Hiziv an deiz, ar ger geek a c'hell merkañ un den a zo mennet war un dachenn, ar stlenneg pe ar skiant-faltazi peurliesañ. Dedennet-bras e vez gant an hollvedoù-se, ha gouiziek e vez war an dodennoù-se.
Ar geeks a bouez mat war an diforc'h a zo etre int hag an dud a vez lavaret nolife (no life, "buhez ebet") diwar o fennoù. Un nolife zo un den hag a gas holl e amzer en un doare drammus, hag alies e tilez an tachennoù all evel ar vuhez sokial, padal ur geek zo mennet en e zodenn en un doare yac'h, en ur chom e darempred gant ar bed a zo tro-dro dezhañ.
Ar geek, er c'hontrol d'ar soñjoù poblek, en deus ur vuhez sokial dre ma vez e darempred gant geeks all : stummañ a reont neuze ur gumuniezh tud dedennet, a eskemm dre an internet peurvuiañ (foromoù, c'hoarioù en-linenn...) ha gellout a reont en em vodañ da-geñver oberennoù gwirion (c'hoarioù roll, wargames, gouelioù...).
Ar geeks a c'hell e mod-se bezañ lakaet da dud hag a dec'h diouzh ar vuhez wirion davit bedoù ijinet, faltaziek alies (skiant-faltazi, heroic fantasy, hag all). Ur geek a implij meur a venveg evit mont d'ar bedoù faltaziek-se evel ar romantoù, ar bannoù-treset, ar sinema pe ar stiradoù skinwel, ar c'hoarioù-video, e ijin (c'hoari perzh) pe zoken traoù all iskisoc'h (tudennoùigoù er wargames, ar c'hlevout evit ar Sagaioù MP3 evel Tourell Naheulbeuk).
Er vuhez wirion e vez dedennet gant kement tra a c'hell bezañ liammet ouzh ar bedoù faltaziek-se, evel an teknologiezhioù nevez (stlenneg ha c'hoarioù-video), al lennegezh (gwengelouriezh, mojennoù...), ar savidigezh gwiskamantoù (cosplay, ar skiantoù...
Hiziv an deiz e kaver ivez ar gerioù benel geekette ha geekez.
N'eus ket pell zo ez eo bet goveliet ar ger gok, evit merkañ tud a zo gotek ha geek war an dro.
Julien Escudé
Ur c'hoarier mell-droad gall eo Julien Escudé.
D'ar 17 a viz Eost 1979 eo ganet, e Cannes (Frañs).
Kiwix
350px|right|Skeudenn eus Kiwix e kastilhaneg
Julien Escudé
Breur Nicolas Escudé, c'hoarier tennis, eo.
Kiwix
Ar stumm 0.7 bêta a zo deuet er maez d'an 10 a viz Kerzu 2008, posupl eo e gavout evit Linux, Mac ha Windows gant prosesorioù x86. Ez teknikel ez eo diazezet war Xulrunner.
Dibab a c'haller ar yezh a garer, hag ivez al lodennoù (Wikimammenn, Wikeriadur, Wikiarroud pe Wikilevrioù).
Ar 730 000 pennad a oa war ar Wikipedia gallek e penn kentañ 2008 a gemer 1.4 Go a blas. Er meziant ez eus ul lusker enklask anvet Wikiwix.
Michael Crichton
John Michael Crichton (Chicago, 23 a viz Here 1942 – Los Angeles, 4 a viz Du 2008) a oa ur skrivagner hag ur filmaozer stadunanat.
Skrivet en deus romantoù skiant-faltazi, Jurassic Park en o zouez, ha produet ar film savet diwarnañ.
Krouet ha produet en deus ivez ar stirad skinwel ER (Emergency Room ; troet dre Urgences er stirad gallek).
Emgann Kergidu (romant)
thumb|Embannadur 1878 Emgann Kergidu ha traoù all c'hoarvezet e Breizh-Izel e-pad Dispac'h 1793 zo anv ur romant skrivet e brezhoneg gant Lan Inizan e dibenn an. Kontet eo da vezañ ar c'hentañ romant brezhonek.
Abaoe ma voe kavet ur romant koshoc'h diembann, Kastell Keryann Koadanskourr, e lavarer eo ar c'hentañ romant embannet e brezhoneg.
Embannadurioù
Kentañ gwech ma voe embannet Embannet e voe e ti Lefournier, e Brest, dre ziv lodenn, al lodenn gentañ e 1877 hag an eil e 1878.
Adembannet eo bet e peurunvan, dre ziv levrenn bepred, gant Al Liamm e 1977.
Nav fennad warn-ugent zo en holl : c'hwezek pennad a ya d'ober al levrenn gentañ, tra ma'z a trizek pennad hepken d'ober an eil levrenn.
Ar romant
Kontet eo ennañ troioù Yann Pennhorzh a gemeras perzh en emgann Kergidu, e Plougouloum, nepell diouzh Kastell-Paol, e 1793, a-enep soudarded ar Republik, renet gant ar jeneral Jean Baptiste Camille de Canclaux.
Prezegennoù hir diwar-benn ar relijion zo el levr, e brezhoneg yac'h avat, hag un oberenn a bouez eo evit studi ar yezh koulz ha hini an istor hag ar gevredigezh. E 2015 e oa c'hoazh da vezañ studiet e programm an testeni CAPES Brezhoneg, hogen ne oa mui Emgann Kergidu er programm e 2021.
Setu ur skouer ma c'heller gwelet liv anat ar relijion gant an oberenn met war ar mesmes tro liv ur brezhoneg a-zoare :
Mennozhioù an aozer
An oberenn Emgann Kergidu, ouzhpenn bezañ ul levr a gont ul lodenn eus Istor Breizh, zo dreist-holl un digarez evit Lan Inizan da brezegenniñ ha da glask kenteliañ hervez e soñj tud e amzer awenet dre un istor dammwir. Evit an aozer ez eo daouhanteret ar gevredigezh en amzer an Dispac'h gall e Breizh : en un tu an dud a vat a-enep ar Republik, a-du gant ar roue gall ha gant ar relijion, hag en tu all an dud a fall a sav a-du gant ar Republik laik. Pe gwenn pe du ez eo ar bed, ha n'eus ket tud a vez kavet en entremar pe diseblant dirak an darvoudoù.
Disi dre ret eo an tudennoù a zo a-du gant savboent an aozer : kalonek int, tost d'o familh, leal da Zoue hag eeun en o buhez, doujus e-keñver an noblañsoù hag ar binvidien, peogwir e vez difennet ha maget an dud vunut gant ar re-se. Tud an arvor ha tud war ar maez int dreist-holl, n'eus ket anv vourc'hizion.
An dud a-enep mennozhioù an Aozour a zo dre ret bernioù sioù anezho : trubarded, mezvierien, laeron, lezireien, feuls ha difeiz. Hervez an aozour ez int evel dislonket gant an Ifern ha gant an Diaoul.
Embannet e voe Emgann Kergidu evit ar wech kentañ d'ur mare a drubuilh da-geñver lec'h an Iliz er gevredigezh c'hall. Lan Inizan a implijas e zonezon a gonter evit klask broudañ pobl Breizh-Izel, ar gouerien dreist-holl, d'en em sevel enep ar Republik c'hall ha da zifenn Breizh hag an Iliz. Dre hanterouriezh an haroz Yann Pennhorzh e reas kement-se.
Adkavout a reer ivez buhez ar skrivagner hag e savboentoù personel e-maez ar politikerezh hag ar relijion dre meur a wech en oberenn, na pa gomz diabeg eus ar Brusianed en oberenn, pe pa sav ar gaoz war vicherourien kêr, a vefe mezvierien daonet ha lezireien ken daonet all.
Awenet gant Emgann Kergidu
Un abadenn skinwel zo bet e 2013 ; ur varzhoneg zo bet savet gant Bernez Tangi ha kanet gant Brieg Guervenno.
Blairville
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Burdinne
Burdinne (e walloneg:Beurdene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
495
Diwar-benn bloavezh 495 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 495
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 495
Bree (Belgia)
Bree (Brée e galleg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia, e proviñs Limbourg.
Sent (kumun)
Sent (Sains e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
1162
Diwar-benn bloavezh 1162 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1162
Amfipolis
Amfipolis (Ἀμφίπολις Amphípolis e gregach) a oa ur geoded hellazat e reter Makedonia. Savet e oa en ur gompezenn war vord ar stêr Strimon, 4 km en hanternoz d'an aber e mor Egea. Krouet e voe en 437 kent J.-K., ha dilezet war-dro an kantved eus hon amzer.
Orin ar geoded
Goude c'hwitet ar c'hentañ taol-arnod da drevadenniñ ar vro e 497 kent J.-K. graet gant tirant Miletos, Histie, e voe savet o zrevadenn gentañ eno gant Ateniz en Ennéahodoï (Nav hent) e 465 kent J.-K., met lazhet e voe an dek mil trevadenner gant an Draked (Toukidides I, 100, 3). Graet e voe un eil arnod e 437 kent J.-K. er memes lec'h dindan renerezh Hagnon, mab Nikias, o kemer harp war porzh Eion, e genoù ar ster Strimon, ul lec'h a oa bet implijet gant ar Bersed dija, kemeret gant Kimon ha deuet da vezañ ur c'hontouer eus Aten.
Gerdarzh
Aliesoc'h e vez degaset da soñj un displegadur aesoc'h da grediñ, bet roet gant ar yezhadurour Julius Pollux (Onomasticon, 9.27.5) : tost e vije bet kêr ouzh ur strizh-douar, pe ur roudour.
Herve II Leon
Herve II pe Hoarvei (Harvey pe Hervey e saozneg) a oa kont Leon (comes Leoniæ) adalek 1103 betek e varv e 1168.
Stourm a reas da virout Bro-Leon dizalc'h de facto, war un dro diouzh Dug Breizh ha diouzh Roue Bro-Saoz.
Mab e oa da Wioñvarc'h III.
E deroù e ren e nac'has monet da lez Herri I, roue Bro-Saoz. Diwezhatoc'h avat ez eas da Vro-Saoz da reiñ e skoazell d'ar roue Stefan e-kerzh ar Brezel Diabarzh, met splann e lavaras ez ae dre gaer ha n'eo ket dre ret. Evit e drugarekaat e voe roet dezhañ gant Stefan, pa oa stabil e gurunenn war e benn, Kontelezh Wiltshire, Enor Eye (en Herefordshire) ha dorn Sybilla, ur verc'h dezhañ, war-dro ar bloaz 1139. E dielloù saoz an amzer-hont e veze graet Herve Brito (= ar Breton) anezhañ.
Ur pennadig e reas war-dro e aferioù e Bro-Saoz, ha klask a reas sevel prioldi Eye da abati, distag diouzh abati norman Bernay, met kazeg a reas.
E 1141 koulskoude ez eas an tu kreñv gant enebourien Stefan, an Impalaerez Matilda hag he skoazellerien, ha faezhet e voe Herve en un emgann, ha ret dezhañ dilezel e zomani saoz ha distreiñ da Vreizh, gant e wreg normanez moarvat.
Droug a viras Herve, abalamour d'e wreg moarvat, ouzh an tiegezh Plantagenêt, a renas war-lerc'h Stefan e Bro-Saoz. E 1167, pa oa deuet kozh, en em savas gant Odon Porc'hoed ha beskont Thouars, gant skoazell guzh a-berzh ar roue gall Loeiz VII.
Goude en em glevout gant Loeiz ez eas Herri II, ar roue saoz, da gas brezel da Leon e miz Eost 1167. Trec'het e voe Gwioñvarc'h IV, mab Herve, prizoniet, ha distrujet e gastilli. Mervel a eure Herve e 1168.
Tu-kenober
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tu-kenober (saoz.: "cooperative voice") evit komz eus un tu yezhadurel gantañ ar ster "ober ur verb a-gevret".
Da skouer e mongoleg, savet diwar an enger -лст(а)- (-lst(a)-):
Gwelit ivez:
Grammatical voice
Gary Benson
thumb Gary Benson a zo bet ganet e 1957 e Sydney (Aostralia).
C'hoarier poker a-vicher ha mestrc'hoarier echedoù aostralian.
Echedoù
13 vloaz edo pa grogas gant c'hoari an echedoù er Correspondence Chess League of Australia (CCLA) (Kevre Aostralian ar Pellechedoù) e 1970. Kampion Aostralia Pellechedoù e voe e 2003. Mestr Etrebroadel Pellechedoù abaoe 2004 ha Mestr Etrebroadel Kozh Pellechedoù abaoe 2005.
Istor ar Sinema
Ar sinema, lesanvet ar seizhvet arz diwar tro-lavar ar buruteller Riciotto Canudo, a zo un arz hag a denn d'ar gweled, deuet da vezañ gant ar bloavezhioù unan eus diduamantoù prizietañ ar bed. Ar gêr "sinema" a zo berradenn ar gêr galleg "cinématographe", an anv bet roet gant Léon Bouly d'al luc'hvanner ijinet gantañ e 1892. Dont a ra ar ger-se d'eus an anvioù gresian κίνημα / kínēma hag a dalv "fiñvadenn" ha γράφειν / gráphein hag a dalv "skrivañ".
Harper Lee
thumb|right|280px|Harper Lee medalennet gant [[George Bush e 2007, 47 vloaz goude embann he romant nemetañ]] Harper Lee zo ur skrivagnerez stadunanat ganet e Monroeville en Alabama e 1926, ha marvet er memes kêr e 2016.
Istor ar Sinema
Ragistor ar Sinema
Daou doare all da kontañ istorioù a zo deuet war-wel d'ar c'houde : ar rolerioù danevell hag ar c'hoariva dre skeud. Ur roler danevell a oa un dresadenn meur livet war baper pe war seiz hag a veze diruilhet ha diskouezet neuze d'an arvesterien. An dresadenn a veze alies ambrouget gant ur c'honter, pe a-wechoù gant sonerien. Gant ar rolerioù danevell e veze adkavet div elfenn pouezusañ ar fiñvskeudennerezh : ar gweled hag ar c'hleved. A-drugarez d'an div elfenn-se e veze kontet gant ar rolerioù danevell, an istorioù d'un doare gwirvoudel a-walc'h, ar pezh a blije kalz d'an dud. Unan eus an doareoù all da gontañ istorioù, a oa ar c'hoariva dre skeud. Ar c'hoariva dre skeud a zo un arz kozh-tre hag a oa implijet e holl vroioù ar bed. Margodennoù a veze fiñvet a-dreñv ur skramm treuzwelus, a-benn leurenniñ un istor. An arvesterien a wele neuze, skeudoù ar margodennoù o fiñval. E lec'hioù 'zo ar bed, e vez c'hoazh d'eus an arz-se hiziv an deiz.
Harper Lee
He romant nemetañ To kill a mocking bird (Lazhañ un evn goapaer), embannet e 1960, en deus degaset brud vras dezhi er broioù saoznek da gentañ hag er bed a-bezh da c'houde. En he romant e tanevell, gant selloù ur bugel, un nebeud sizhunioù eus buhez an alvokad Atticus Finch, lakaet da zifenn ur paotr du tamallet dezhañ bezañ gwallet ur vaouez wenn.
Istor ar Sinema
Diwanadur ar Seizhvet Arz
Ar sinema a zo ganet a-dammigoù e kreiz an XIXvet kantved, gant diorroadur al luc'hskeudennerezh. N'ez eus ket un deiziad resis da c'h/"ganedigezh ar sinema" dre ma z'eo kentoc'h ar seizhvet arz frouezh meur a vloavezh a arnoderezh, ha n'eo ket un "ijinadenn". N'ez eus ket tu kennebeut dereiñ "ijinadenn" ar sinema d'un den nemetken, met memestra, tu 'zo lavaret ez eo ar breudeur Lumière hag a zo bet "ijinadourien" pennañ an arz-se. krouet o deus, e 1895, ar fiñvskeudennaouer. Daoust da-se, a-raok 1895, tud all o deus bet ur perzh bras e "ijinadenn" ar sinema : Abaoe ar mare-se ar sinema a zo en em endroet kalz a-drugarez d'an araokadennoù teknologel, da guriusted arzel an dud ha dreist-holl d'ar c'hoant ganto da vont bepred war raok. Merzhet e vez memestra tri frantad bras o peuliata istor ar sinema : ar raksinema, prantad ar sinema mut ha donedigezh al liv.
Harper Lee
E 1999 e voe loreet he romant evel "Romant gwellañ ar c'hantved" gant al Library Journal.
Istor ar Sinema
Ar raksinema
An dermenn "raksinema" a zo bet ijinet gant an istorourien, evit anviñ stummoù kentañ ar sinema.
Louis Aimée Augustin Le Prince a zo hep douetañs, an den kentañ hag en deus krouet ur skeudenn fiñvus. Ijinet en deus ur c'hamera gant seizh ferenn, met ar c'hamera-se n'he deus ket graet kalz a berzh dre ma tape pep ferenn ar skeudenn gant un ankl disheñvel eget an hini diaraog. Met, un nebeud amzer goude e krouas ur c'hamera all, gant ar wech-mañ ur ferenn nemetken. Gant ar c'hamera-se e sevenas e 1888, Roundhay Garden Scene, film kentañ ar bed. Koulskoude, ez eas da get Louis Aimé Augustin Le Prince e 1890, hag istor ar sinema en em skrivas heptañ.
Evit digompoziñ ur fiñvadenn, war-lerc'h ur gaozeadenn war dizh ur marc'h o redek e ziwanas ur mennozh e penn Eadweard MuyBridge. E 1879, e lakaas e plas un taol-arnod : lakaat a reas daouzek luc'hskeudenner a-hed red-hent ar park Palto Alto. Pep luc'hskeudenner a tape dre ardivink ur skeudenn pa tremene ur marc'h. Gant an taol-arnod 'mañ eo deuet a-benn da gaout ur fiñvadenn digompozet e meur a skeudenn. Krouiñ a reas neuze ar zoopraksiskop hag a zo ur mekanik gouest da adkompoziñ ar fiñvadenn. Un nebeud a vloavezhioù war-lerc'h, e 1882, Étienne-Jules Marey a simplas sistem Edweard Muybridge en ur grouiñ ar fusul tennañ-poltriji, ha gwelaat a reas anezhañ c'hwec'h bloavezh war-lerc'h, dindan an anv kronofotograf.
Ar sinema a ro neuze ur bern a vennozhioù d'ar glaskourien. Merzhet e vez neuze, e 1891, ar c'hinetoskop krouet gant William K.L Dickson, hag a oa d'ar mare-se o labourat evit Thomas Edison. Gant ar c'hinetoskop ne veze ket luc'hvannet ar filmoù met ret e oa sellet enno. Ar sistem a implije follennoù seluloid hag a veze rodellet tro-dro d'ur ruilhenn, evit gwellaat kalite ar skeudenn. Ar filmoù veze sevenet gant ar c'hinetoskop a veze filmet er Black Maria gant Dickson. Komz a rae ar filmoù-se d'eus ar vuhez pemdeziek da skouer evel ar filmoù Fred Ott's Sneeze, Carmencita, ha Boxing Cats. Siwazh, ne bade ar filmoù-se un nebeud a eilennoù nemetken.
Da c'houde, d'an 12 a viz c'hwevrer 1892, Léon Bouly a zisammas ur breved anvet "luc'hskeudennaour Bouly". E 1892, MuyBridge a lakaas e plas meur a abadenn sinema paeüs, e Diskouezadeg Hollvedel Chicago. A-benn seveniñ an abadennoù-se, e implijas MuyBridge e zoopraksiskop. An abadenn 'mañ a zo bet ar c'hentañ abadenn paeüs e istor ar sinema. Ar memes bloavezh e kinnigas ivez Edison e ginetoskop e Diskouezadeg Hollvedel Chicago, met ivez e Europa e lec'h en deus graet ar c'hamera-se berzh bras. Met ur bern a glaskourien all a glaskas da wellaat kamera Edison, ha dre ma n'en deus Edison disammet breved ebet evit e c'hamera e deuio a-benn d'en ober Eugène Lauste gant e eidolosckop pe c'hoazh ar breudeur Lumière. Ne raio ket an daou vreur ar memes fazi ha Edison, disammañ a reont ur breved evit o fiñskeudennaouer d' an 13 a viz c'hwevrer 1895. Fiñvskeudennaouer an daou vreur a zo deuet neuze da vezañ ijinadenn pennañ istor ar sinema, dre ma en deus anavezet luc'hvanner ur pennvad spontus.
Ar fiñvskeudennaouer : pennvad ar sinema
Goude bezañ bet sevenet meur a filmoù e 1894, ha goude un nebeud a luc'hvannerezhioù prevez aozet e 1895, ar breudeur Lumière, Louis hag Auguste, a zivizas da aozañ d'an 28 a viz kerzu, e Saloñs Indian ar C'hafe Bras e Pariz, ul luc'hvannerezh boutin paeüs. Diskouez a reont neuze d'an dud ar filmoù : L'arroseur arrosé, Le Repas de bébé hag ar film La sortie de l'usine Lumière à Lyon. An devezh kentañ, ne vo sellet ar luc'hvannerezh-se gant seizh ha tregont den nemetken, deuet da priziañ filmoù-berr an daou vreur. Ar fiñskeudennaouer a deu da vezañ brudet, neuze Thomas Edison a zivizas da adprenañ ijinadenn Armat ha Jenkins, ar fañtoskop, hag a vo adanvet gantañ ar vitaskop. Ar vitaskop a zo ul luc'hvanner hag a c'helle luc'havannañ filmoù evit muioc'h a dud dre ma oa ar wech 'mañ tu da luc'hvanniñ ar filmoù; ar pezh na oa ket tu ober gant ar c'hinetoskop. Met siwazh evit Thomas Edison, ne anavezas ket ar vitaskop ar pennvad gortozet gantañ. Fiñvskeudennaouer ar breudeur Lumière a dibaseas an holl ijinadennoù all war marc'had ar luc'hvannerezh fiñvskeudennoù.
E Bro-C'hall eo neuze d' an 28 a viz kerzu 1895 a zo gwelet evel deiziad "ganedigezh ar sinema". Met e Amerika, eo memestra da Thomas Edison hag a zo gwelet evel "krouer ar sinema". Diskleriañ a reas neuze, n'en doa ket disammet ur breved etrevroadel evit e ginetoskop, ha lavaret a reas e oa bet ijinet gant ar breudeur Lumière ar fiñvskeudennaouer a-drugarez d'e ijinadenn dezhañ. Koulskoude, ar fiñskeudennaouer a zo brudet er bed a-bezh. Ar breudeur a gasas ur bern a dud er bed evel da skouer Gabriel Veyre, evit mont da filmañ ar broioù all evit gallout kinnig ur bern a filmoù disheñvel-tre. Komzet e vo neuze d'eus ar c'hentañ teufilmoù.
Dek bloaz war lerc'h donedigezh ar breudeur Lumière e bed ar sinema un den all a zo deuet da vezañ brudet e bed ar sinema : Charles Pathé. Divizout a reas da filmañ teulfilmoù e-giz reoù ar breudeur Lumière, met dre guzh. Deus e du, Georges Méliès a deu da vezañ an hini kentañ o lakaat efedoù ispisial er filmoù a-drugarez da deknikoù al luc'hskeudennerezh, da skouer, e -barzh ar film Le Voyage dans la Lune sevenet e 1902. Alies eo bet enebet neuze sinema ar breudeur Lumière da hini Méliès, dre ma oa sinema an daou vreur ur sinema gwirvoudel e-keñver hini méliès hag a oa kentoc'h faltaziek. E-keit-se, an hir-film kentañ, The Story of the Kelly Gang a zo sevenet e Aostralia, e 1906 gant Charles Tait.
Deus ar sinema mut d'ar sinema dassonus
A-raok bezañ dassonus ar sinema mut en deus anavezet un nebeud a vloavezhioù gloar dre ma oa ar sinema mut farsus, ar pezh a blije kalz d'an dud. Da skouer, evel filmoù Charlie Chaplin, an hini brudetañ hag an hini gwellañ hervez tud 'zoModern Times. En ur sellet ouzh filmoù farsus, e oa un doare evito da laouenaat o vuhez,
Taolioù-arnod filmoù dassonus a zo bet graet adalek 1889 gant Thomas Edison, met ar son hag ar skeudenn na oa ket asambles, ne oant ket kenamzeriet mat. E-mod all, Émile Reynaud a zo deuet a-benn da lakaat e pleustr ur sistem e lec'h ma oa kenamzeriet mat ar son hag ar skeudenn, e 1894. E 1900, eo bet aozet luc'hvannerezh boutin ur film dassonus, met n'he deus ket graet al luc'hvannerezh-se kalz a berzh. Klasket eo bet neuze da gavout diskoulmoù evit digareziñ mank ar son : ar filmoù a veze alies ambrouget gant sonerezh c'hoariet er sal, pe c'hoazh gant komedianed o c'hoari an eskemmoù pe c'hoazh o addisplegañ ar pezh a c'hoarveze er film.
Tamm-ha-tamm eo bet klasket da wellaat an teknikoù hag ar sistemoù implijet evit ma teufe da vezañ ar sinema dassonus, met ret eo bet memestra gortoz un nebeud a amzer evit ma vefe dassonus penn-da-benn. Met e 1923, e New-York eo bet luc'hvannet evit ar wech kentañ, ur film kentañ dassonus d'ar publik. Komzet e vez neuze d'eus "filmoù mouezhiek", pe c'hoazh eus "talkies"; un dro-lavar gwashaus amerikan evit diskouez e oa ar c'hentañ filmoù mouezhiek, amparfal ha rustenn. Met adalek 1932, e teu ar son da vezañ un teknik kendrec'hus e bed ar sinema. Ur sistem a c'hell neuze enrollañ ar son dispartiet eus ar skeudenn. Ha da c'houde veze kenamzeriet anezho. Ar film Don Juan, sevenet e 1926 gant Alan Crosland, a zo ar c'hentañ film dassonus brudet met daoust da-se, ar film Le Chanteur de jazz bet sevenet e 1927 gant Alan Crosland ivez a zo gwelet evel ar c'hentañ film mouezhiek. Ar sinema dassonus en deus digaset displetoù evit tud 'zo. Da skouer, an aktour John Gilbert en deus ranket paouez c'hoari dre ma ne oa ket brav e vouzeh, mannous e oa. Filmourien 'zo o deus nac'het implijout ar son. Kenvevañ a reas neuze ar sinema mut gant ar sinema dassonus e-pad un nebeud a amzer. Ar film Sous les toits de Paris sevenet gant René Clair e 1931 a zo ur skouer mat d'ar genvevadenn-se. Mut da dassonus e oa war ar memes tro. Arvestoù 'zo n'ez eus son ebet dre ma z'eo ret bell an aktourien pe a-dreñv ur prenestr hag arvestoù all a zo dassonus. Met memestra e kemeras ar sinema dassonus perzh e diskar ar sinema mut penn-da benn, hag a kemeras e blas buan a-walac'h.
Ar gudenn pennañ hag a savas er sinema dassonus ez eo liested ar yezhoù. Er Stadoù-Unanet e veze chalet an dud dre ma kredent ne vefe ket ken tu d'o film bezañ komprenet er broioù nann-saozneger. Met kavet eo bet diskoulmoù d'ar gudenn-se : adgraet e veze ar memes film meur a wech, e meur a yezh disheñvel ha gant aktourien disheñvel hervez ar yezh implijet. Merzhet e vez memestra un nebeud a disheñvelderioù evit filmoù'zo. Da skouer Laurel ha Hardy, a rae o unan o filmoù e meur a yezh disheñvel.
Donedigezh al liv, un trefu
Donedigezh al liv er sinema en deus bet un efed disheñvel diouzh ar son. Ar son en deus atahinet diskar ar sinema mut, met donedigezh al liv n'en deus ket diskaret ar filmoù e du ha gwenn. Ar c'hentañ hir-film e liv bet graet a zo Becky Sharp bet sevenet gant Rouben Mamoulian e 1935. An teknik bet implijet evit ober ar film-se a zo teknik an "Technicolor trichrome". Koulskoude, ret eo bet gortoz memestra betek 1960, evit ma teufe al liv boutin e bed ar sinema. Met filmoù memestra a vez c'hoazh sevenet e du ha gwenn evel Raging Bull bet sevenet gant Martin Scorsese e 1980 pe c'hoazhRusty James, ur film bet sevenet e 1983 gant Francis Ford Coppola. E-giz evit ar son, meur a diskoulm a oa bet kavet evit digareziñ mank al liv. A-raok ar bloavezhioù 1900, e-pad diwan ar sinema, Émile Reynaud en deus sevenet ar pezh a zo anvet " c'hoariva ar gweled". Gant e c'hoariva ar gweled e kinnigas dija adalek 1892 un dresadenn-bev e liv. Goude spurmant ar sistemoù fiñvskeudennaouiñ, George Méliès en deus lakaet da livachañ dre zorn e film Le Manoir du diable e 1897. D'ar mare-se bez e oa memestra meur a deknik livachañ.
Henri Fourel, o labourat en uzinoù livachañ Pathé, a zivizas da zisammañ ur breved d'an 22 a viz here 1906 evit ur mekanik livachañ bet ijinet gantañ. Gwellaat a ra neuze ar sistem, hag ur breved all a vez disammet gantañ d'an 19 a viz eost 1908. Met e 1911, ur sistem all a zo ijinet gant Charles Urban, ur saoz. E sistem livachañ a zo anvet ar "Kinémacolor". Met ijinadennoù all a deuas da heul ar "Kinémacolor" evel, ar "Chronochrome", an "Technicolor" pe c'hoazh an "Eastmancolor". Koulskoude, ret eo bet gortoz un nebeud a bloavezhioù memestra evit ma vefe implijet al liv gant an holl filmourien. E Bro-C'hall e sevenas Jacques Tati, ar film Jour de fête e 1949 hag a zo war ar memes tro ur film e du ha gwenn ha ur film e liv. Ar filmour n'en deus ket gallet seveniñ hollad e film e liv dre ma ne oa ket tu gant ar gevredigezh Thomson-Houston, da dennañ ur bern a gopiennoù liv. Ret e vo gortoz neuze ar bloavezhioù 1990 evit ma vefe luc'hvannet a-benn ar fin, ar film e liv penn-da-benn, a-drugarez da labour Sophie Tatischeff, merc'h ar filmour.
Ar sinema hiziv an deiz
Ar sinema a zo hiziv an deiz gwelet kentoc'h evel un dudi, eget evel un arz. Met memestra ret eo gouzout ez eo da gentañ ar sinema, un arz. Ar sinema a zo frouezh meur a vloavezh labour hag a enaouidigezh. Met, re eo anzav, ez eo deuet da vezañ gant ar bloavezhioù ar sinema unan eus diduamantoù prizietañ ar bed. Hiziv an deiz, e vez sellet kalz a filmoù gant an dud. Etre mont d'ar sinema, prenañ DVDoù, pe c'hoazh sellet filmoù war an urzhiataer e streaming, choaz 'zo. Met ar gudenn pennañ hag a vez kejet hiziz an deiz gant ar sinema, a zo ar pellgargañ. Abalamour d'ar pellgargañ e koll ar sinema ur bern a arc'hant, hag ar seizhvet arz a zo gwasket gant-se.
A-drugarez d'an araokadennoù teknologel, ez a bepred war-raok ar sinema e-keñver an teknikoù implijet. Da skouer, ur seurt sinema zo o ziwanañ, ar sinema e 3D. Daoust ma 'z eo ganet teknik an 3D war-dro ar bloavezhioù 1950, ar mare 'mañ e ra ar seurt sinema-se kalz a berzh. Ur seurt "sinema bevet" eo, peogwir pa vez sellet filmoù e 3D gant an arvesterien, eo e-giz ma "vevfent" ar filmoù. Ar filmoù e 3D a zo dreist-holl filmoù birvilh evit ar vugale. E 2009, ez eo aet 'maez ar film Avatar, ur film e 3D bet sevenet gant James Cameron. Ar film-se en deus graet kalz a berzh, dre ma z'eo teknik an 3D "nevez" e bed ar sinema.
Leffrinkhoeke
Leffrinkhoeke (e galleg: Leffrinckoucke) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Dilsen-Stokkem
Dilsen-Stokkem a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Jean-Paul Sartre
Jean-Paul Sartre a zo bet ganet d’ar 21añ a viz Even 1905 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d’ar 15 a viz Ebrel 1980 e Pariz (Bro-C'hall).
Anthisnes
Anthisnes (e walloneg : Antene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Madison (toullgorferezh)
thumb|right Un doare toullgorferezh eo ar Madison ma vez staliet un bravig, peurliesañ ur walennig er c'hroc'hen penn a-raok ar gouzoug.
Un toullkorfadur war-c'horre an hini eo hag ar bep aliesñ e vez distaolet gant ar c'horf. Hir e pad ar maread-pareañ, hag alies a-walc'h ne deu ket a-benn da bareañ morse da vat. Ouzhpenn, pa ne deu ket a-benn da beurbareañ ar gloazadur e c'hell leuskel war-lerc'h ur gleizenn c'hrevus pe c'hrevusoc'h ur wezh distaolet gant ar c'horf.
Un doare toullkorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an toullkorfadurioù war-c'horre all. Dont a ra anv an toullgorfadur-mañ diwar ar fed m oa deuet da vezañ brudet gant un aktourez pornografiezh, Madison Stone hec'h anv, bet gwisket an toullgorfadur-mañ ganti.
Anna Politkovskaya
thumb|230px|right|Anna Politkovskaia e 2005 Anna Stepanovna Politkovskaya (Анна Степановна Политковская) a oa bet ganet d'an 30 Eost 1958 e New York hag a oa bet drouklazhet d'ar 7 Here 2006 e Moskov e-barzh hall ar savadur ma oa o chom.
Ur gazetennerez eus Rusia e oa ha brudet eo bet abalamour d' he fennadoù diwar-benn brezel Tchetchenia hag he frankiz e-keñver galloud Vladimir Putin. Abaoe miz Mezheven 1999 e skrive er gazetenn Novaya Gazeta.
Argerzh ar justis
An enklask war muntr ar gazetennerez a zo echuet e miz Mezheven 2008 pa voe lakaet dindan ensell pevar den diskred warno, tri outo a orin eus Tchetchenia hag un ofiser eus ar FSB. N'eus bet adkavet oberer ebet ha n'eus bet kondaonet hini ebet. An oberer pennañ argredet a zo tec'het, an trede breur Makhmoudov e vefe D'an 19 a viz C'hwevrer 2009 eo bet akuitet ar breudeur (Djabrail hag Ibragim) Makhmoudov ha Sergey Khadjikourbanov. E fin miz Mezheven 2009 e oa nullet an akuitadur gant al Lez-veur. Ur prosez nevez a oa digoret d'ar 5 a viz Eost 2009. Kenderc'hel a ra familh Anna Politkovskaya hag he c'henlabourerien da lavaret ne zegaso netra ur prosez all ma ne vez ket adc'hraet an enklask.
Salome merc'h Herodiadez
Salome (Σαλώμη / Salōmē, e gregach), a-wechoù Salome II, ganet war-dro -14 ha marvet etre 62 ha 71), a oa ur briñsez yuzev eus ar Iañ kantved.
Merc'h e oa da Herodez Filipos Iañ ha da Herodiadez. Div wech e timezas.
Da gentañ d'hec'h eontr, Herodez Filipos II, a oa hantervreur d'he zad. Da eil da Aristobule de Chalcis, roue Armenia Minor.
Merc'h-kaer e oa da Herodez Antipas. Dañset brav he devoa dirak lez ar roue, he leztad Herodez Antipas, ken en doa prometet ar roue reiñ dezhi pezh a gare. Evit ober plijadur d'he mamm e c'houlennas ma voe degaset penn Yann ar Badezour war ur plad. Oscar Wilde an hini a ra "dans ar seizh gouel" eus an dañs-se.
En Aviel
Anavezet eo dre an Testamant Nevez, dre pennadoù eus Aviel Mark (6:17-29) hag Aviel Mazhev ( 14:3-11), met n'eo ket roet hec'h anv : n'eus meneg nemet eus « ur verc'h da Herodiadez». Yann ar Badezour a lavar droug diwar-benn adddimeziñ he mamm Herodiadez da Herodez Antipas.
Dont a raio ar bugel dinamm da vezañ un dare temterez awawenet an arzourien ganti, adal an XIXvet kantved dreist-holl.
En Antiquitates
Anavezet eo Salome avat dre oberenn Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae, ma kaver hec'h anv ha munudoù a-zivout he familh el levrenn XVIII. He mamm he devoa kuitaet he fried Herodez II, mab da Herodez, evit dimeziñ d'e vreur, Herodez Antipas, a oa tetrark Galilea. Flavius Josephus a skriv e oa kement-se a-enep al lezennoù broadel, rak, emezañ, « dispartiet e oa Herodiadez eus he fried hag a oa bev bepred.»
<!-- — habituellement identifiée par la tradition chrétienne à cette Salomé — est l'héroïne d'un épisode des évangiles selon Matthieu et selon Marc
qui est la reproduction d'un récit populaire profane dont l'aspect scandaleux le rend historiquement peu vraisemblable : la fille — ou la « fillette » — d'Hérodiade danse devant Hérode Antipas qui est peut-être son père. Charmé, celui-ci lui accorde ce qu'elle veut. Sur le conseil de sa mère, elle réclame alors la tête de Jean-Baptiste, qu'Hérode Antipas apporte sur un plateau.
Flavius Josèphe
Il précise la généalogie de Salomé en ces termes :
Le récit évangélique
Salomé n'est pas nommée dans les Évangiles, où apparaît un personnage — une fillette — identifié comme « la fille d'Hérodiade » (ou d'« Hérodias » selon les traductions).
L'Évangile selon Marc (vers 68-73 ), 6:17-28, indique :
L'Évangile selon Matthieu (vers 80-90 ), 14:3-11, indique :
Légendes
Selon un texte apocryphe, la Lettre d'Hérode à Pilate, Salomé mourut en passant sur un lac glacé : la glace se brisa et elle tomba jusqu'au cou dans l'eau. La glace se reforma autour de son cou, laissant apparaître sa tête comme posée sur un plateau d'argent. On situe généralement cette légende au lac de Barbazan (Haute-Garonne), près de Saint-Bertrand de Comminges. Selon Flavius Josèphe, Hérode aurait été exilé à Lugdunum près de l'Espagne, ce qui correspond à l'ancienne Lugdunum Convenarum. Hérodiade elle-même apparaît dans diverses légendes pyrénéennes comme un personnage maléfique.
Adaptations
Au, Gustave Moreau consacre lui aussi plusieurs tableaux et dessins à Salomé, entre autres Salomé dansant devant Hérode, 1876, (Los Angeles, The Armand Hammer Museum of Art & Collection), Salomé au Jardin, 1878-1885, aquarelle, (Le Caire, musée Mahmoud-Khalil), Salomé en prison et L'Apparition. De même, Aubrey Beardsley réalise plusieurs illustrations lors de la parution de la pièce d'Oscar Wilde, Salomé. Parmi les autres artistes inspirés par ce thème, on pourra citer Gustave Doré, Henri Regnault, James Tissot, Maurycy Gottlieb, Lovis Corinth, Georges Paul Leroux, Franz von Stuck ou Gustav-Adolf Mossa.
Littérature et musique
Si le personnage de Salomé reste une figure mineure du Nouveau Testament, sa postérité littéraire est importante. Au Moyen Âge, c'est essentiellement à des fins d'édification que la jeune fille apparaît dans les récits littéraires. Dans La légende dorée de Jacques de Voragine, par exemple, Salomé la pécheresse, qui a obtenu la tête de Jean Le Baptiste est sévèrement punie pour son acte indigne : elle meurt, soit engloutie par la terre, soit anéantie par le souffle de la bouche du saint qu'elle a fait tuer. Mais c'est essentiellement au XIXe siècle, sous l'influence allemande de Heinrich Heine, que Salomé va devenir véritablement un mythe littéraire, qui influence de nombreux auteurs. L'occurrence la plus fameuse se retrouve chez Flaubert, dans le troisième de ses contes, Hérodias. Mais la figure biblique fascina aussi Huysmans, qui évoque, au chapitre V de son romans À rebours, le célèbre tableau de Gustave Moreau, Apparition (1876). C'est donc plutôt en fin de siècle, associé à la littérature dite décadente, que le mythe prend de la force. Parmi les figures de Salomé célèbres en littérature, il faut compter avec celle de Mallarmé dans son poème inachevé Les Noces d’Hérodiade, celle de Théodore de Banville dans son poème Hérodiade, extrait du recueil Les Princesses (1874, celle, parodique, de Jules Laforgue, dans son ouvrage Moralités légendaires. Mais c'est sans doute l'anglais Oscar Wilde qui donne la figure la plus fameuse du mythe, dans sa pièce Salomé. Au XXe siècle, Apollinaire trouve dans le personnage évangélique un thème poétique majeur, tandis que Michel Leiris, dans son autobiographie L'Âge d'homme, rapproche la figure biblique de sa tante Lise, laquelle a interprété le rôle de Salomé dans l'opéra de Richard Strauss.
Articles connexes
-->
Liverezh
Er e voe awenet meur a livour gant Salome :
Notennoù
سالومة
Mary Cassatt
Mary Stevenson Cassatt, pe Mary Cassatt, a oa ul livourez amerikan, ganet d'an 22 a viz Mae 1844 en Allegheny City (a zo bremañ e Pittsburgh) e Pennsylvania ha marvet d'ar 14 a viz Mezheven 1926 e Mesnil-Theribus (Oise, Frañs), m'emañ he bez.
Mignonez e oa da Degas.
Livañ a rae bugale, merc'hed ha mammoù yaouank dreist-holl.
Ar bodez
Ar bodez (Le tub e galleg) zo ul livadur diwar zorn al livour gall Edgar Degas, graet gant pastez-livañ e 1886, dezhi 60 cm x 83. Miret eo e mirdi Orsay e Pariz.
Kalao Jackson
Ar c'halao Jackson a zo ur spesad evned, Tockus jacksoni an anv skiantel anezhañ.
Ar bodez
Gwelout a reer ur vaouez o walc'hiñ he c'hilpenn, en he stou en ur bodez. Meur a daolenn en deus graet Degas gant merc'hed en o noazh oc'h en em walc'hiñ.
Kalao Jackson
Anvet e voe Lophoceros jacksoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1891) gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924).
Ar bodez
Troc'het eo an daolenn e div lodenn, gant ar vaouez en tu kleiz, troet he c'hein ouzh an daol en tu dehoù. Bodet eo ar gened ha binvioù boutin ha displed an naetadurezh.
Kalao Jackson
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, e savanennoù krin biz Ouganda ha gwalarn Kenya.
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da dTockus deckeni kent.
Pluvaeg
Pluvaeg (Plumieux e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus kreiz Breizh, e kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Anv
Gerdarzh ː Ple-, hag anv ur sant "Maeoc, Meoc".
Yeti
200px|thumb|Ur yeti, hervez Philippe Semeria. 200px|thumb|Pennad blev ur yeti e manati Khumjung, e [[Nepal.]] Ul loen bras, denheñvel, hervez a gred tud zo, eo ar yeti. Bevañ a raje en Himalaya, e Tibet ha Nepal.
Robert Wiedemann Browning
E vuhez
thumb|Before a Mirror gant Pen Browning Goude marv e vamm e 1861 e voe kaset Browning da Vreizh-Veur ma studias er Christ's College. Goude-se e teskas livañ, kizellañ ha tresañ en Antwerpen gant Jean Arnould Heyermans a-douez tud all. Goude-se ez eas da Bariz, m'en em stalias gant e dad hag e voereb. E 1885 e kejas ouzh an Amerikanez Fanny Coddington, hag e timezjont e 1887.
Denílson
Ur c'hoarier mell-droad eo Denílson de Oliveira, lesanvet Denílson.
D'ar 24 Eost 1977 e São Paulo (Brazil) eo ganet.
Istor
Da vare Tournamant Frañs e nevezamzer 1997 e oa deuet brud warnañ. Gant skipailh Brazil e c'hoarie evel kreizer-tager. Ouzh skipailh Italia e lakaas bec'h war an dachenn dre zribloù dreistordinal.