cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wojciech Jaruzelski
thumb|Wojciech Jaruzelski Wojciech Witold Jaruzelski (distaget: ), ganet e Kurów d'an 6 a viz Gouere 1923 ha marvet e Varsovia d'ar 25 a viz Mae 2014, a oa ur politikour, den-Stad, milour ha jeneral polonat.
Virton
Virton a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg. Pennlec'h Arondisamant Virton eo.
Brezel-bed kentañ
Emgann a voe er gumun d'an 22 ha 23 a viz Eost 1914 e penn kentañ ar brezel etre Lu gall ar Jeneral Lanrezac ha Lu alaman ar Jeneral Von Bülow. Ar rejimantoù gall 25 Rujumant Troadegiezh, 117 Rujumant Troadegiezh, 124 Rujumant Troadegiezh ha130 Rujumant Troadegiezh a stourmas eno. Soudarded vreizhat a oa enne.
Plouenan
Plouenan a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Roll ar Pennoù Stad e 710
Pennoù Stad ar bloaz 709 - Darvoudoù ar bloaz 710 - Pennoù Stad ar bloaz 711 - Pennoù Stad dre vloaz -
Akordeoñs diatonek
An akordeoñs diatonek a zo ur benveg-seniñ dre c'hwezhañ, dezhañ un douchennaoueg a laka da grenañ lañchennoù dieub, lakaet da fromañ gant aer ur c'hwezherez a zo lakaet da vont en-dro gant ar soner. Disheñvel eo notenn un douchenn, peurliesañ, diouzh ma pouezer pe ma sacher war ar c'hwezherez.
Sonerien akordeoñs diatonek brudet e Breizh
Janick Martin
Alain Pennec
Yann-Fañch Perroches
Ronan Robert
Tangi Ar Gall-Carré
Fred Guichen
Frikorneg Java
Frikorneg Java (Rhinoceros sondaicus) a zo ur bronneg geotdebrer unkornek eus Azia. En arvar bras da vont da get emañ ar spesad-mañ, pa n'eus ket nemet ur strobadig anezho en un enezenn eus Indonezia gant un daou-ugent penn bennak hepken, ha hini ebet e zoo ebet.
Frikorneg India
Frikorneg India (Rhinoceros unicornis) a zo ur bronneg geotdebrer unkornek eus Azia.
Owain Strat Clut
Meur a roue eus Strat Clut, Cumbria, pe Alt Clut, zo bet anvet Owain Strat Clut, pe Owain of Strathclyde e saozneg, hag a-wechoù Owen, pe Eógan.
Kelc'h Arktika
Dre reol e vez market pemp led war ar planisferennoù, Kelc'h polel Arktika en o zouez. War al ledenn 66° 33′ 39″ (pe 66.56083°) emañ, da lavaret eo oc'h ober tro an Douar kenstur hag ar C'heheder ken ez eus ur skouer 66° 33′ 39″ etre al linennoù a ya eus pep hini eus al ledoù (kelc'hioù ha Keheder) betek kreizenn ar Voul-Douar. E-kreiz kalotenn ar sferenn emañ ar Pol Norzh.
Merkañ a ra Kelc'h Artika al ledred suañ ma c'hall bezañ noz a-hed an deiz. Kement-se a c'hoarvez da c'hoursav-heol ar Goañv.
Anvet eo an takad enklozet gant Kelc'h Arktika, Arktika, homañ goloet evit an darn-vuiañ gant Meurvor Arktika.
Riezoù treuzet gant Kelc'h Arktika
Norvegia, Sveden, Finland, Rusia, Stadoù-Unanet (Stad Alaska), Kanada, Danmark (Stad emren Greunland)
Roll ar Pennoù Stad e 773
Pennoù Stad ar bloaz 772 - Darvoudoù ar bloaz 773 - Pennoù Stad ar bloaz 774 - Pennoù Stad dre vloaz -
Veendam
Veendam (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Bareveld, Borgercompagnie, Kibbelgaarn, Korte Akkers, Numero Dertien, Ommelanderwijk, Tripscompagnie, Veendam, Wildervank, Wildervanksterdallen ha Zuidwending.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Veendam ez eus 21 dileuriad :
Anv-barzh
Komz a reer eus anv-barzh un den hag a zo war un dro barzh hag ezel da C'horsez Barzhed Breizh, peogwir e rank izili ar gevredigezh -se, bet brudetoc'h gwechall e-touez ar skrivagnerien vrezhonek, dibab un anv-barzh, evel ma tibab kloer zo o anv-pab.
A-hend-all e komzer eus anv-pluenn: n'eo ket anavezet Maodez Glanndour ha Roparz Hemon evel izili Gorsez Barzhed Breizh.
Huai'an
Huai'an (sinaeg: 淮安; pinyin: Huái'ān) a zo ur gêr a Sina.
Warneton (Bro-C'hall)
Warneton a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
11 Ebrel
Ganedigezhioù
thumb|150px|Lisa Stansfield
Gwinieg
Gwinieg a zo
Paleoarkean
Ar paleoarc'heeg a zo unan eus marevezhioù douarouriel an eon arc'heeg. En em astenn a ra eus 3 600 milion a vloavezhioù 'zo da 3 200 milion a vloavezhioù 'zo. Eus ar maread-se e teu ar fosiloù koshañ : bakteri kavet en Aostralia ar C'hornôg, 3 460 milion a vloavezhioù o oad.
Beleg
Ur beleg (beleien el liester) a zo un den karget da aozañ ha seveniñ al lidoù en ur relijion.
Lidoù ispisial evit lakaat unan bennak da vezañ beleg a vez sevenet gant ur beleg uheloc'h e live.
Beleien
E pep relijion e kaver anvioù dibar evit ar veleien :
Koulskoude pa c'haller implij ar ger en un doare hollek, evit ar ster beleg ar relijion katolik e vez implijet e skridoù brezhonek hag er Wikipedia end-eeun.
Beleg kristen
Kavet e vez beleien damheñvel o roll er relijionoù katolik ha reizhkredennour, nemet e vez difennet da veleien gatolik mont da zimeziñ. Roet e vez dezho ar gwir da lidañ ar seizh sakramant a zo bet tennet eus oberoù Jezuz-Krist kontet en Avieloù. Daoust ma 'z eus tud a Iliz gant ul live izeloc'h (diagoned, isdiagoned, akolited) eo ar beleg an den pouezusañ e framm an ilizoù kristen nann-protestant. Daou seurt a velein a zo : ar re a zo dindan beli eeun an eskibien hag ar re a zo dindan beli penn un urzh relijiel, hemañ dindan beli an eskob pe hini ar pab (ar Jezuisted).
Stummadur ar beleg kristen
Stummet e vez ar veleien er c'hloerdi (beleien o labourat er parrezioù peurvuiañ) pe en novistiez (beleien staget ouzh un urzh relijiel).
Sant-Gondran
Sant-Gondran (Saint-Gondran e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Hazhoù e departamant Il-ha-Gwilen.
Timbroù Nowanuggur
thumb|left|Timbr 1893
Emañ an Nowanuggur en India, e Stad Gujarat, war vord Mor Oman, bevennet gant bro Wadhwan er Reter ha gant priñselezh Suruth er Su.
Embannet ez eus bet un nebeud timbroù (8 en holl) gant melestradurezh ar Stad-priñselezh etre 1877 ha 1893. Ar rummad diwezhañ (1893) a ginnig ardamezioù ar vro. E 1895 int bet lakaet holl er-maez ar werzh.
Timbroù an India saoz a vez implijet eno adalek ar bloaz-se, timbroù Republik India bremañ.
The Bridges of Madison County
Pontoù kontelezh Madison (The Bridges of Madison County) zo ur film amerikan bet savet e 1995 gant Clint Eastwood. Diwar romant Robert James Waller eo bet savet.
Istor
Gwall eeun e hañval bezañ planedenn Francesca Johnson. Un deiz avat, en hañv 1965, en em gav gant al luc'hskeudenner Robert Kincaid, hag hemañ kollet e hent gantañ. En ur foar en Iowa emañ he gwaz hag he bugale... Heñchañ a raio anezhañ etrezek pontoù kontelezh Madison en deus da luc'hskeudenniñ evit an National Geographic. Karantez o buhez a ziwano diwar se...
Frañsez Zavier
Francisco de Javier pe Francés de Jasso e spagnoleg, Frañsez Zavier e brezhoneg (katalaneg : Francesc Xavier ; euskareg: Frantzisko Xabierkoa ; portugaleg : Francisco Xavier ; mandarineg : 方濟各沙勿略 Fāng jì gè shā wù lüè) a oa ur beleg katolik euskarat eus kompagnunezh Jezuz.
Ganet e oa e 1506 e kastell Xabier, e Nafarroa. Bez' e voe unan eus kumpagnuned kentañ ar beleg euskarat all Ignacio de Loyola e Pariz. Prezegiñ a reas en Indez e-pad dek vloaz. Goude-se ez eas da Selan ha da Japan.
Mervel a reas en Enez Shangchuan (Sanchón) e 1552 war e hent da Sina.
Lakaet e voe an abostol-mañ da batron ar misionoù katolik. En Indez, e Goa, a oa da Bortugal betek 1960, emañ e vez.
Erpe-Mere
Erpe-Mere a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Frikorneg gwenn
Doareoù pennañ
Emañ ar frikorneg gwenn e-touez al loened brasañ a vev war an douar. Etre 1,5 ha 4 zonenn a bouez eo. War-dro 3 - 4 m eo hirder e gorf, gant ul lost 50-70 cm. Etre 1,50 m ha 1,90 m ouzh an draen eo. Brasoc'h eo ar par eget ar barez.
Gris-sklaer pe arvelen eo e liv. Blev skars zo amañ-ahont war e gorf, war beg e lost hag e zivskouarn hir.
Daou gorn zo war e fas [ar c'horn a-raok eo an hini hirañ (betek 1,50 m)] hag ur bos a c'hell bezañ war e gilpenn.
Gouennañ
Ar gouennañ a c'hoarvez dreist-holl e-kerzh an hañv hag an diskar-amzer. D'ar mare-se e chom ar par gant ur barez e-pad div pe deir sizhun. An dougen a bad 16 miz ha ganet e vez ar menn nemetañ, 50 kg a bouez, a chom gant e vamm e-pad 2 pe 3 bloaz.
Ar barez a dizh hec'h oad gour da 6 vloaz hag ar par da 10 - 12 vloaz.
Emzalc'h
Merkañ a ra e diriad gant kaoc'h ha troazh hag en ur zistrujañ plant gant e gerniel. Dre vras n'eo ket feuls ar frikorneg gwenn ha n'a ket da dagañ spesadoù all.
Kouronkañ a ra er fank evit distanañ ha skarzhañ arvevaded.
Isspesadoù
Daou isspesad zo :
Sofonias
Sefania, pe Sofoni pe Sofonias (Sophonias pe Zephania e latin, צְפַנְיָה en hebraeg) , a oa unan eus 12 profed bihan ar Bibl. Gellout a ra e anv talvezout "Kuzhet en deus Doue", "a hini bet kuzhet gant Doue" pe "Emañ Doue o c'hortoz". Skrivet en deus Levr Sefania, unan eus levrioù an Tanakh pe Testamant Kozh. E dibenn ar VIvet kantved a-raok hon amzer, e veve ar profed Sefania, dindan ren Josias.
Evit enebiñ ouzh gwall-levezon an Asirianed war rouantelezh Yehouda, e tiouganas "Devezh bras barn an Aotrou" ( Se 1:,14-18)., un drouziwezh hollvedel a verkje dibenn ur marevezh a bec'hed hag adsavidigezh Pobl Doue diwar ur "Restad" bihan, chomet feal dezhañ (Se 3 ).
Laminaria digitata
Ur spesad bezhin gell eo al Laminaria digitata, anvet tali moan pe jelmestr e brezhoneg.
Anvioù brezhonek
Meur a anv a vez implijet.
E Kernev-Izel e kaver : bol, baol, paol (b).
E Bro-Leon e reer anezhe : bezhin bleuñv, bezhin sklej, bezhin stonn, bezhin warle, cholgorn, foetoù-traezh, gwaskle, goazle, gwrac’hle, warle, grac'hle, (Bro-Bagan, Gorre-Leon) ; kaol (–enn) (Kerlouan, Gorre-Leon) ; korle, melkern, salkorn, tali du (Goueled-Leon) ; tali gwrac'hle, tali warle, tali laezh, tali moan (Goueled-Leon) ; tali moan Ebrel.
E Bro-Dreger e vezont anvet felest(r) ha jelmestr (treid moan).
Notennoù taksonomek
Hervez renabl Rosko e kaver anezhañ e meur a lec’h disheñvel. E lec’hioù maenek goudoret pe gant nebeut a gas. Gwelet e vez en daere pa ziskenn kalz ar mor da goulz an nevez-bras.
Gouennadur : Padus. Frouezhus int a-hed ar bloaz.
Dastumet e vez kalz ar bezhin-mañ gant bezhinaerien Bro-Leon. Gwelet e vez an dalienn a-wechoù klañvet gant Laminariocolax tomentosoides isspesad deformans (gwechall Streblonema deformans).
Broioù al Liger
Broioù al Liger pe Pays de la Loire (hervez an anv ofisiel) zo unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955, war-lerc'h ur rannvro velestradurel krouet e 1941. Pemp departamant zo bodet enni : Maine-et-Loire, Sarthe, Mayenne, Vande ha Liger-Atlantel. Da lavarout eo emañ e-barzh ar memes rannvro:
Orin ar rannvro
E-pad an Dispac'h Gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790 e voe rannet Breizh e pemp departamant : Morbihan, Finistère, Côtes-du-Nord, Ille-et-Vilaine ha Loire-Inférieure.
Er bloavezhioù 1960 ha 1970 e teu da vezañ ur rannvro velestradurel hep goulenn meno ar geodederien nag hini an dilennidi.
Brudañ ar rannvro
100px|kleiz|thumbnail|Skoed ardamez Broioù al Liger Broioù al Liger a vije ar rannvro c'hall hag a zispign ar muiañ evit en em vrudañ. Ur skoed ardamez zo bet krouet, met n'en deus reizhegezh istorel ebet. N'eus ket pell ez eus bet ijinet ul logo nevez ivez.
Kalz burutelladennoù zo diwar he c'hont. Ar gevredigezh, Breizh Adunvan, a stourm evit adunvaniezh Breizh abaoe ar bloavezhioù 1970.
Klask gwrizioù Broioù al Liger en Istor
Hervez darn e oa dija eus Broioù al Liger en amzer ar C'halianed:
Broioù al Liger war ar c'hirri-tan
Abaoe m'eo kemmet ar plakennoù kirri-tan e vez lakaet arouez rannvro Broioù al Liger war girri Bretoned Bro-Naoned, met ingalet ez eus bet ivez gant emsaverien pegsunioù war skouer reoù rannvro Breizh da begañ war-c'horre.
Peder
Peder zo un niver gwregel brezhonek, furm wregel pevar. Pedair eo ar ger e kembraeg.
Cyfeiliog
Kreizenn ar c'hombod a oa e Tafolwern, ma oa lez ha kastell. Meneziek e oa ar vro, ha ne oa ket mat an douar evit gounit edeier.
E 1536 e teuas Cyfeiliog da vout ur rann eus Sir Drefaldwyn. Hiziv emañ e kontelezh Powys.
Seraing
Seraing (e walloneg: Serè) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège. D'ar 1añ a viz Genver 2006 he-doa ur boblañs a 60,740 annezad hag ur gorread a is 35.34 km².
Γγ (lizherenn)
Γγ, γγ a zo un divc'hrafenn savet war al lizherenn c'hresianek Γ, γ (gamma) implijet gant ar gresianeg a-vremañ evit skrivañ ar son [ng] pe [g] dre difriadur, da skouer αγγλικά («saozneg»)
Africa (proviñs roman)
Krouet e oa ar broviñs-se o stagañ trevadennoù Africa Vetus hag Africa Nova, ha rannet e oa gant an impalaer Diocletianus e teir lodenn : Regio tripolitana, Africa byzacena hag Africa proconsularis, anvet ivez Africa zeugitana.
Istor
Ar vro a oa dindan proviñs Africa a oa kemeret gant ar Romaned digant Kartada. Keodedoù bras all a oa er vro evel Hadrumetum (Sousa, e Tunizia hiziv), kêr-benn Africa byzacena, Hippo Regius (Annaba, en Aljeria). Savet e oa ar broviñs gant Republik Roma e 146 kent J.-K., goude Trede brezel Kartada. Roma a savas e drevadenn gentañ en Afrika, Africa Proconsularis pe Africa Vetus (Afrika gozh), gouarnet gant ur prokonsul, e lodenn strujusañ eus ar pezh a oa tiriad Kartada gwezhall. Utica e oa kêr-benn e velestradurezh. An dachenn a chome a oa lezet da roue Numidia Masinisa, ur roue a oa gwaz da Roma. D'ar mare-se, politikerezh Roma en Africa a oa miret hepken na ziwanfe ur galloud bras all nepell eus Sikilia. E 118 kent J.-K. e klaskas ar priñs numidian Jugurtha unaniñ ar rouantelezhioù bihanoc'h. Koulskoude pa varvas e tremenas ar pep brasañ eus ar vro a zalc'he d'ur roue all eus Maoritania, Bocchus, ur gwaz da Roma. D'ar mare-se dija e oa romanekaet ar vro. E 27 kent J.-K. e oa savet an Impalaeriezh roman, hag Africa a chomas dindan dalc'herezh ar Romaned.
Meur a adreizhadenn a oa kaset da benn gant Augustus ha diwezhatoc'h gant Caligula, met Claudius an hini a savas bevennoù diwezhañ ar proviñsoù roman ofisiel dre vras. Afrika a oa ur broviñs senedourel. Goude adreizhadennoù melestradurel Diocletianus e oa rannet en Africa Zeugitana (anvet ivez Africa Proconsularis, rak gouarnet e oa gant ur prokonsul) en norzh hag Africa Byzacena er su, hag o-daou a oa lodennoù eus Dioecesis Africae. Chom a reas ar vro dindan an Impalaeriezh roman betek aloubadegoù germanat bras ar kantved. Treuzet e oa bet ar mor gant ar Vandaled a zeue eus Hispania e 429 ha kemeret e oa holl ar vro gante adal 439. Sevel a rejont o rouantelezh dezhe o-unan a zalc'he Sikilia, Korsika, Sardinia hag an Inizi Balearez. Atahinet e veze ar Gatoliked, rak ar Vandaled a oa Arianed.E 476, goude diskar an Impalaeriezh roman, e troas da lodenn eus Impalaeriezh roman ar C'hornôg. War-dro fin ar kantved e krogas Stad ar Vandaled da wanaat ha lezel a reas ar pep brasañ eus an tiriadoù e diabarzh an douaroù e dalc'h ar Maoured hag ar meuriadoù berbered all.
ISO 15919
ISO 15919 (2001) a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat an doareoù-skrivañ implijet evit skrivañ yezhoù India. Implijout a ra sinoù diakritek evit gallout treuzlizherenniñ (pe treuzskrivañ) gant lizherennoù latin an holl vogalennoù ha kensonennoù implijet gant ar skriturioù hag ar yezhoù indezek-se.
Africa (proviñs roman)
Istor
E 533, an impalaer Justinian, tennet gantañ un digarez diouzh stourmoù evit ar galloud e rouantelezh ar Vandaled, a gasas e arme renet gant ar jeneral Belisarius da gemer Africa en-dro. Faezhet e oa ar Vandaled e berr amzer. Antreal a reas Belisarius e Kartada ha stagañ a reas ar broviñs ouzh an Impalaeriezh en-dro. Dont a reas a-benn ar melestradur roman da argas argadennoù meuriadoù Amazigh ar gouelec'h, ha war-bouez sevel ur rouedad mogerioù difenn e teuas a-benn da gemer en-dro tiriadoù diabarzh an douaroù. Bodet e voe proviñsoù norzh Afrika, hag an douaroù dalc'het gant an Impalaeriezh e Spagn, en Eksarc'hiezh Africa gant an impalaer Mauricius. Stabil ha pinvidik e oa ar broviñs e deroù ar kantved kement ha ken bihan ma soñjas an impalaer Heraclius e-pad ur pennad kas e gêr-benn eus Kergustantin da Garthago. Adalek 640 e rankas an eksarc'hiezh talañ ouzh aloubadeg ar Vuzulmiz, ha daoust da golloù, ur wezh an amzer, e teuas a-benn da argas an tagadennoù betek 698. Er bloavezh-se, un arme vuzulman deuet eus Egipt a breizhas Kartada hag a aloubas an eksarc'hiezh. Echu e oa da vat gant an impalaeriezh roman e Norzh Afrika. Koll a rae an impalaeriezh roman an hini diwezhañ eus proviñsoù Impalaeriezh roman ar C'hornôg, 222 vloaz goude diskar Roma hag impalaer diwezhañ Impalaeriezh ar C'hornôg, Romulus Augustulus.
ISO 15919
Peuzheñvel eo ouzh al Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (IAST) evit a sell ouzh an doare da dreuzlizherenniñ al lizherenneg devanagari.
Keñveriadur gant IAST
Dre vras e klotae al Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (IAST) gant ISO 15919 daoust ha m'eo ledanoc'h tachenn implij reizhiad treuzskrivañ an ISO-se dre ma tenn da yezhoù indezek all ouzpenn ar sañskriteg. Disheñvel eo an daou reizhiad avat er pemp keñver resis-mañ:
F. H. Königs
Mestrc'hoarier ha saver kudennoù echedoù belgiat.
Embann a rae kudennoù er gazetenn La Revue d'Echecs, dindan an anv-pluenn Schaakspeler. E Mechelen edo o vevañ, met dont a rae ingal betek Brusel da c'hoari e Kelc'h Echedoù Brusel.
Trec'het e voe e Kampionadoù Belgia 1905 ha 1906 gant E. E. Middleton
Kampion Belgia diofisiel e voe e 1913.
Leopold II Belgia
Louis Philippe Marie Victor Leopold II a Velgia (9 a viz Ebrel 1835 – 17 a viz Kerzu 1909), a voe Roue Belgiz adalek an 10 a viz Kerzu 1865 betek e varv.
Bez' e oa ivez priñs Belgia, dug Saks, priñs Saks-Kobourg-Gotha, dug Brabant (1835-1865), impalaer personel Kongo (1884-1908), a zegouezhas da vout roue war-lerc'h e dad Leopold Kentañ e 1865. Louise a Orleañs e oa anv e vamm. Penegwir e varvas e vab en e raok eo e niz Alberzh Kentañ a voe roue war e lerc'h.
Brudet e voe ar roue-se abalamour m'en doa un drevadenn dezhañ e-unan, a oa anvet "Stad dizalc'h Kongo", ma renas warni eus 1884 da 1908. Rankout a reas tud Kongo mont da zastum kaoutchoug er goadeg, un danvez a oa ezhomm bras anezhañ evit bandennoù-rod ar c'hirri-tan a groged d'ober e labouradegoù Europa. Gant an domani prevez-se ne voe ket pell ar roue o pinvidikaat
Kalz a savadurioù hag a vonumantoù a voe savet e Brusel gant ar roue "saver-tiez" war-bouez an arc'hant tennet eus pinvidegezhioù naturel Kongo. Goude ur vrudadeg etrebroadel kaset gant Breizhveuriz, Edmund Dene Morel en o fenn, hag a ziskulie an torfedoù heugus a veze graet er vro gant an drevadennerien, goude danevellskrid Casement, e voe ret d'ar roue cheñch penn d'ar vazh. Reiñ e Gongo d'ar vroad velgiat a reas, hag ar gouarnamant belgiat d'hec'h envel "Kongo belgiat" neuze.
Ur serc'h en doa Leoplod II, Caroline Lacroix (1883–1948), ha bugale o doe.
Mandubracius
An istor hervez ar skrivagnerien latin
Mandubracius a oa mab d'ur roue eus meuriad an d-Trinovantes, anvet Imanuentius gant Julius Caesar e De Bello Gallico, a oa bet kaset kuit diwar e dron ha lazhet gant Cassivellaunus, nebeut amzer kent eil ergerzhadenn Caesar e Preden e 54 kent J.-K.. Tec'het a reas Mandubracius da C'halia da repuiñ e-kichen Caesar.
Cassivellaunus a renas an difenn a-enep ar Romaned, met disklêriet e voe lec'h e greñvlec'h d'ar Romaned gant an d-Trinovantes. Caesar a lakaas seziz warnañ. En em zaskoriñ a reas Cassivellaunus en diwezh. Lezel a reas an tron gant Mandubracius, ha touiñ a reas chom hep brezeliñ outañ.
Hengoun ar Grennamzer
Kavout a reer anv Mandubracius en-dro dindan bluenn Jafrez Menoe en e Historia Regum Britanniae (1136) dindan an anv Androgeus, mab henañ ar roue mojenn Lud. Gallout a reer heuliañ fazioù an adskriverien o deus cheñchet e anv abaoe seizh levr an Istor a-enep ar Baganed, savet gant Orosius. Homañ zo un danevell istor kristen eus ar Vvet kantved a oa bras he levezon e Breizh-Veur er Grennamzer. Skrivet eo e anv "Mandubragius" pe "Andragorius" e dornskridoù disheñvel. Beda, a heul Orosius tost ger-ha-ger evit a sell e zanevell eus ergerzhadennoù Caesar, a ra "Andragius" anezhañ (un anv implijet gant Jafrez evit unan eus kentañ rouaned Enez-Vreizh). Marteze eo bet levezonet Jafrez gant ar vitologiezh c'hresian hag anv ar priñs Androgeos e mojenn Theseüs.
E krenngembraeg, e dornskridoù zo eus Historia Jafrez Menoe, hag e Triadennoù Kembre ez eo anavet evel Afarwy. Anv a ra an Triadennoù anezhañ evel unan eus an "Tri den dizenoret eus Enez-Vreizh" abalamour m'en doa pedet Caesar da aloubiñ ar vro.
Paul Keres
220px|right
Paul Keres, bet ganet d'ar 7 a viz Genver 1916 e Narva (Estonia) ha marvet d'ar 5 a viz Even 1975 e Helsinki (Finlha), a oa ur meurc'hoarier echedoù estonian ha soviedat.
Da bemp bloaz en doa desket c'hoari an echedoù digant e dad hag e vreur henañ. Yaouank-tre e kemeras perzh e tournamantoù dre lizher. E 1938 e voe trec'h a-gevred gant Reuben Fine en tournamant "Avro". E 1935, d'an oad a 19 vloaz, e voe Kampion Estonia evit ar c'hentañ gwezh.
Studiañ a reas ar jedoniezh adal 1938 betek 1941. Tro dibenn ar bloavezhioù 1950 e oa ar c'hreñvañ c'hoarier hervez ar renk Elo. Ne zeuas ket a-benn d'en em zispartiañ diouzh Mikhail Tal ha Tigran Petrosian.
An digoradurioù
Ur mailh e oa war teorienn an digoradurioù. Tremen 8 000 tro ofisiel a zo bet c'hoariet gant Tagadenn Keres en Digoradur Sikilian :
Tournamantoù
! Bloaz !! Tournamant !! Renk !! class="unsortable" | Notennoù
Kevezadegoù
! Bloaz !! Eneber !! Disoc'h
Disoc'hoù a-enep d'ar Vistr Etrebroadel
Tournamantoù ha kevezadegoù ofisiel hepken
Ντ (lizherenn)
Ντ, ντ a zo un divc'hrafenn savet war an div lizherenn c'hresianek Ν, ν (nu) ha Τ, τ (tau) implijet gant ar gresianeg a-vremañ evit skrivañ ar son [d] e penn-kentañ ur ger, da skouer ντομάτα («tomatezenn»). E lec'h all e vez distaget [nd] pe [d] dre difriadur.
Karlstad
Karlstad a zo ur gêr eus kornôg Sveden, e kontelezh Värmland. Emañ war ribl al lenn Vänern, en hanternoz d'al lenn-se. Savet e voe ar gêr e 1584 gant ar roue Karl IX (mab Gustav Iañ Vasa), en deus roet e anv dezhi.
Ar Bed Keltiek
Ar Bed Keltiek a oa ur gelaouenn hollvrezhonek savet gant Roparz Hemon goude ar brezel, a veze renet gantañ eus Iwerzhon. Ivona Martin, he skoazellerez feal, a rae war-dro ar sekretouriezh e Breizh.
Istor
Savet e oa bet ar gelaouenn er bloaz 1959 ha padout a reas betek an niverenn 150 e Mezheven 1971. Enteuziet e voe ar gelaouenn, er fin, e-barzh Al Liamm ha ne voe mui embannet. Roparz Hemon, o vevañ e Dulenn, a oa ar skrivagner pennañ anezhi, met Alan Heussaff, o vevañ en Iwerzhon ivez, en doa skrivet kalz enni, koulz hag Anjela Duval. Hemon an hini eo en doa broudet anezhi da skrivañ.
Tizian
Tiziano Vecellio pe Tiziano Vecelli, anvet Tizian (Tiziano en italianeg), a oa bet ganet war-dro 1490 e Pieve di Cadore, e Frioul, hag a varvas d'an 28 a viz Eost 1576 e Venezia, zo ul livour italian, niverus-bras e oberennoù.
Bez' ez eo unan eus ar gwellañ poltredourion eus e amzer, pa lavarer e ouie diskouez temz-spered an dud en e livadurioù.
Yaouankiz
Pinvidik e oa e dud. E dad, Gregorio Vecellio, a oa meur a garg dezhañ, hini kabiten ar vezin, hag enseller ar mengleuzioù. Peseurt deskadurezh en deus bet n'ouzer ket, nemet ne ouie ket latin, ar pezh a oa ur skoilh bras, ha tud all a skrive evitañ al lizheroù en deus kaset.
Tizian a stagas da studiañ al livouriezh war un dro gant e vreur Francesco. O-daou e voent kaset da Venezia, pa oant 9 pe 10 vloaz, da studiañ an arz.
Kregiñ a rejont e ti Sebastiano Zuccato, un arzour a rae marelladurioù. Goude pevar pe bemp bloaz ez eas Tizian da labourat gant al livour Gentile Bellini, ha diwezhatoc'h gant e vreur Giovanni Bellini, ha ne oa ket brudetoc'h livour e Venezia en amzer-se. Eno e reas anaoudegezh gant Giorgio da Castelfranco, anavezetoc'h evel Giorgione. Mignoned e teujont da vezañ ha labourat a rejont war an hanter. E 1508 e oant war-dro murlivadurioù diavaez ar Fondaco dei Tedeschi, ur sanailh ma veze klenket marc'hadourezh an Alamaned. Daou vloaz goude e varvas Giorgione gant ar vosenn, ha krediñ a reer e voe echuet gant Tizian meur a livadur a oa bet kroget gant e gile.
E 1511 ez eas Tizian da Badova da ober tri murlivadur evit ar Scuola di Sant'Antonio. E 1516, pa oa marvet Giovani Bellini, e voe anvet da livour ofisiel Republik Venezia war e lerc'h. Sevel a eure e stal-labour e San Samuele, war lez ar Ganol Vras. Meur a arzour eus e amzer a voe gwelet eno, Tintoretto hag El Greco en o zouez.
E 1520 e voe goulennet digantañ kinklañ Palez an Dojed, Emgann Cadore (ur mell murlivadur a voe distrujet gant un tangwall e 1577) ha tri livadur evit Alfonso d'Este. Karget e voe da ober poltred an holl zojed betek 1555, pa voe roet ar garg neuze d'an Tintoretto. Da c'hortoz, ne baoueze ket ar varc'hadourien vras nag an ilizoù da reiñ labour dezhañ.
thumb|250px| [[Gwener Urbino (1538) ]] thumb|250px| Gwreg yaouank oc'h en em gempenn (1512-1515)
Beajoù ha dimeziñ
Tri bloaz goude, pa veajas betek Ferrara, e reas anaoudegezh gant Frederig II Gonzaga, markiz Mantova. E boltred a reas, ha chom da labourat evitañ e-pad 10 vloaz. Ober a reas murlivadurioù e kastell Ferrara. E dibenn 1522, ez eas da Vantova, ma kavas an dug Federico Gonzaga a c'houlennas un daou-ugent taolenn digantañ. Eno e kavas ur mignon nevez, an Aretin.
E 1525, e timezas gant merc'h ur barver, Cecilia Soldano hec'h anv, en devoa bet daou vab diganti : Pomponio e 1523 hag Orazio, tre a-raok an eured. E 1530 e wilioudas e wreg adarre : ur verc'h e oa, Lavinia, nemet mervel a reas ar vamm mizvezhioù goude.
N'ouzer ket hag addimeziñ a reas Tizian, nemet er bloavezhioù 1530 e livas merc'hed moanoc'h evel La Bella (Firenze, Palez Pitti), Maria-Madalena (~ 1533) (Firenze, Palez Pitti) pe Gwener Urbino (Firenze, Mirdi an Ofisoù).
Livañ evit an impalaer hag ar pab
En 1548 ez eas da Augsburg ma veze dalc'het Dael an Impalaeriezh Santel, ha Karl V en he fenn. Tro en devoe neuze da livañ an impalaer hag un toullad tud eus e goskor. Goude-se e stagas gant ar rummad Barzhoniezh evit Felipe II, mab an impalaer. El livadurioù-se e weler gwragez noazh, tudennoù eus mojennoù Hellaz kozh, evel Danae hag ar glav alaouret, Gwener hag Adonis pe Diana hag Akteon. Graet int diouzh doare diwezhañ Tizian: tresañ nebeutoc'h a rae, ha livañ muioc'h, gwelloc'h e vez gwelet fiñv ar barr-livañ war an daolenn ; tud zo a lavar zoken e live gant e vizied war-dro fin e vuhez.
Gant Andrea Palladio ha Jacopo Tintoretto e voe dilennet en Akademiezh an Tresañ e Firenze e 1566. Ur Pietà e voe an daolenn diwezhañ graet gantañ, a oa da vezañ lakaet war e vez : diechu e oa, hag echuet e voe gant Palma il Giovane.
E varv
Mervel a eure d'an 27 a viz Eost 1576, marteze gant ar vosenn, ma n'eo ket gant ar gozhni. Beziet e voe en iliz Santa Maria dei Frari e Venezia.
Nac'het en doa ouzh ar roue Frañsez Iañ a Vro-C'hall kinklañ kastell Fontainebleau.
Frikorneg Sumatra
Frikorneg Sumatra (pe Frikorneg Sumatera) (Dicerorhinus sumatrensis) a zo ur bronneg geotdebrer eus Azia. Ur frikorneg daougornek eo, evel frikorneged Afrika.
Ar spesad bev nemetañ eo er genad Dicerorhinus.
Isabel Hund
Isabel Hund a zo bet ganet e 1962.
Mestrc'hoarierez echedoù alaman.
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 1985.
2062 edo he renk Elo diwezhañ.
Μπ (lizherenn)
Μπ, μπ a zo un divc'hrafenn savet war an div lizherenn c'hresianek Μ, μ (mu) ha Π, π (pi) implijet gant ar gresianeg a-vremañ evit skrivañ ar son [b] e penn-kentañ ur ger, da skouer μπίρα («bier»). E lec'h all e vez distaget [mb] pe [b] dre difriadur.
Sony Center
Sony-Center a zo unan eus ar c'harterioù nevez-savet e Berlin. E Potsdamer Platz emañ. Savet eo bet etre 1996 ha 2000, diwar ur steuñv gant ar savour alaman hag amerikan Helmut Jahn. Ur savadur treuzwelus, savet gant dir ha gwer eo. Eizh lodenn a zo ennañ. En holl en deus koustet 750 milion euroioù.
An eizh savadur a zo strollet tro-dro d'ur forom hirgelc'hiek (Sony Plaza) ma kaver tavarnioù, pretioù, stalioù ha salioù sinema. Ha goloet int gant un doenn wer nemetken, hag en em vesk mat gant ar peurrest eus toennoù ar c'harter : hini Kulturforum ha hini al Levraoueg Vroadel (Staatsbibliothek). Ur savadur stouet an hini eo, savet gant neud houarn ha barrennoù dir, hag a seblant flodañ a-us d'ar savadur. Ar framm gwer ha dir a zo 3500m2 e c'horread ha 100 tonenn lien. El lodenn a sko war Potsdamer Platz e kaver ur skraber-oabl gwer heñvel ouzh un hanter-gelc'h, 103 metrad uhelder 26 estaj dezhañ. Savadur uhelañ Potsdamer Platz eo. Er Sony Center e kaver ul lodenn annezus a 132 500 m2 (gorread al leur : 26 500 m2).
Wifi digoust a c'haller tapout er Sony Center.
Aleksandr Alec'hin
Aleksandr Alec'hin (ruseg : Александр Александрович Алехин, Aleksandr Aleksandrovitch Alyec'hin) zo bet ganet d'an 31 a viz Here 1892 e Moskov (Rusia), broadet Gall e 1927 ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1946 en Estoril (Portugal).
Mestrc'hoarier echedoù rus ha gall e oa.
Kuitaat a reas Rusia goude Dispac'h miz Here e 1917. Meurc'hoarier echedoù, mestr da 15 vloaz, mestr-meur da 20 vloaz. Kampion ar bed e teuas da vout goude bout trec'het José Raúl Capablanca e Buenos Aires adalek 1927 betek 1935 hag adalek 1937 betek 1946.
Ar C'haradenn Alec'hin
Garadenn Alec'hin, anvet "garadenn asantet an Damez" ivez, zo un doare klasel da voulc'hañ ur c'hrogad dre aberzhiñ ur soudard evit derc'hel kreiz an dachenn ha tagañ an tu gwenn.
Itsasu
Itsasu (Itxassou e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Ezpeleta, treuzet gant ar stêr Errobi. Tost emañ d'ar menezioù Artzamendi (926 m) hag Arranomendi (750 m).
Herve ar Gall
Herve ar Gall a zo ur stourmer polikel hag ur skrivagner vrezhonek. Ganet eo d’an 10 a viz Du 1952 e Loudieg.
Buhez
Pa oa c’hwec’h miz ez eo aet da-heul e dud da chom da Borzhig e-kichen Sant-Brieg. E vamm a gomze gallaoueg hag e dad a ouie brezhoneg. Desket en deus un tamm brezhoneg gant tud a oa tro-dro dezhañ. Da drizek vloaz ez eo kroget gant kentelioù Skol Ober. E 1978 ez eo kroget da vat gant ar brezhoneg o vont d’ar c’hentelioù noz a oa kinniget e Sant-Brieg pa oa 26 vloaz. Da c’houde ez eas Herve da Blounevez-Kintin a-benn peurzeskiñ brezhoneg. E Porzhig en doa tapet e santifikad hag e oa bet deskard tredaner ha tredaner da heul goude se. Er bloavezh 1975 en deus bet ur “BEP” elektroniour. E 1982 en deus lakaet e anv e Skol-Veur Roazhon, a-benn prientiñ an aotreegezh dre lizher war un dro gant ar vachelouriezh en doa prientet e-unan. Goude-se ez eo deuet da vezañ skolaer e Diwan, hag e miz Gwengolo 1989 e roe lañs da skol Diwan Kemperle. Labouret en deus enni betek ar bloavezh-skol 2004-2005. E-pad tri bloaz en deus labouret Herve ar Gall e skol Diwan Kemperle e-giz rener. Bremañ emañ e Karaez oc’h ober skol.
Itsasu
Anv
Dont a ra an anv eus "itsas", balan, ha talvout a ra balaneg.
Herve ar Gall
Stourmer politikel
Emañ Herve ar Gall e kevrenn UDB (Unvaniezh Demokratel Breizh) Kreiz-Breizh. Anvet eo bet da vouezh ar strollad.
Itsasu
Mojenn
Roland, niz da Karl Veur, a vije tremenet eno, pezh zo diwirheñvel, war lez ar stêr Errobi, ha troad e varc'h en dije torret ur mell roc'h en daou damm. Atekagaitz (tremen fall) eo anv al lec'h, anvet Pas de Roland e galleg. Touristed a-leizh a zeu gant o c'harr d'al lec'h strizh-se, pa vez aes dont war droad.
Herve ar Gall
Oberennoù
Sevel a ra ur bajennad vrezhonek bep miz e kelaouenn ar strollad UDB, "Le peuple Breton" (Pobl Vreizh) e anv.
Itsasu
Istor
E miz Meurzh 2012 e oa deuet Sarkozy da weladenniñ ur vereuri en Itsasu dindan gwarez un 20 karrad archerien armet.
Herve ar Gall
Un tamm diverradenn eus e romant Piv a glevo ?
"Piv a glevo?" a gont istor ur c’hrennard war vord ar mor e korn-bro Sant-Brieg da vare brezel Aljeria. Tammoù envorennoù yaouankiz zo ennañ. An den yaouank a zo en istor a sell ouzh an darvoudoù a c’hoarvez er vro. Troet eo da brederiañ, d’en em soñjal a-ziwar an darvoudoù-se. Met ren a ra e vuhez krennard ivez, e-mesk paotred fall ar vro...
Dikdik Kirk
An dikdik Kirk (Madoqua kirkii) a zo un antilopenn vihan hag a vev e reter ha mervent Afrika.
Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion
Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion (KEAV) zo ur gevredigezh hag a ra war-dro aozañ stajoù da zeskiñ ha da studial brezhoneg.
Istor
Boulc'het e oa bet KEAV d'an 3 a viz Eost 1948 e Kleder (Penn-ar-Bed) gant Ronan Huon, Vefa de Bellaing ha Zavier Langleiz. Paol Kalvez en devoa bet ur vras a levezon war r gevredigezh ivez. Da zigentañ e oa ur c'hamp evit familhoù an Emsav a felle dezhe tremen ur sizhunvezh vakañsoù e brezhoneg penn-da-benn. Lod kaer anezhe n'o deveze ket digarez da glevet kement-se a vrezhoneg a-hed ar bloaz, lod zoken pa ne oant ket o chom e Breizh. Sikour a reas KEAV ar familhoù-se da zerc'hel bev ar yezh a-hed d'ar bloaz.
Adalek ar penn-kentañ ez eus bet Kelted tramor (13 diwar 57 stajiad e 1948), Kembreiz peurvuiañ, o kemer perzh er c'hamp, diwar-se e raer "etrekeltiek" anezhañ. Hervez diazezourien KEAV, paneve sikour ar re-se ne vefent ket deuet a-benn da sevel tra pe dra diouzhtu goude an Eil Brezel-bed.
Un dra zo ha n'eo ket kemmet avat : ne reer nemet gant ar brezhoneg e KEAV.
E-pad pell amzer e veze klasket kemmañ lec'h bep bloaz, met gant an diaes ma oa deuet kavout unan a-feson (abalamour ma oad krog da zihan a lojañ ar vugale er skolioù) e voe dibabet azalek 1977 chom e skolaj Sant-Alan e Skaer. E 1990 ez eas KEAV da skol Joliot-Curie, e Skaer bepred, betek 2007.
E 2008 e rankas KEAV kuitaat Skaer pa ne c'halle ket ar skol eno e zegemer ken, ha dalc'het e voe an div sizhunvezh staj e skol labour-douar an Nivod, e parrez Lopereg. Abaoe 2009 e vez graet e Kastellin, e-kreiz miz Gouhere.
Ar stajoù
E-pad ar goañv, diouzh ar bloavezhioù, e vez aozet ur staj un devezh pe zaou evit ar gelennerien pe ar re a zo e-soñj da vont da gelenn.
A-youl-vat eo ar re a labour evit KEAV, na pa vefent kelennerien pe animatourien a bep sort.
Animatourien, kelennerien
Setu un toulladig eus an niver bras a dud o deus bet roet harp. Tud nevez a vez bep bloaz, ha dibosubl eo menegiñ an holl abaoe 1948.
Yann ar Floc'h
Yann ar Floc'h eo anv-pluenn ar skrivagner brezhonek Jean Le Page, ganet d'an 25 a viz C'hwevrer 1881 e Pleiben ha marvet eno d'an 2 a viz Gouere 1936.
Buhez
Mab e oa da Gaourintin ar Paj (Corentin Le Page) ha da Frañseza Suignard. Studiañ a reas er Folgoad hag e Ploermael evit mont da vestr-skol e-barzh ar skolioù kristen. D'ar Folgoad ha da Berwenan ez eas d'ober skol, ha roud a gaver en e skridoù eus yezh Treger, met e 1908 e kuitaas an deskadurezh dre ma oa tapet gant ar berranal. Mont a reas da Sant-Fregant da zerc'hel kontoù un heskennerezh.
E 1909 e tistroas da Bleiben da vezañ sakrist (pe gloc'her) ar barrez.
E 1910 e timezas gant Mari Janed Pennegez. Peder merc'h o doe. Digeriñ a reas ur stal ma werzhe priaj, gwer ha paper.
Mervel a reas e Pleiben d'an 2 a viz Gouhere 1936.
Obererezh politikel ha sindikadel
Kemer a reas meur a garg en e bastell-vro ha stourm a reas evit e vennozhioù kristen war dachenn ar politikerezh en ur enebiñ taer ouzh an tu kleiz. Ezel eus an oberoù levezonet gant ar gristeniezh sokial e voe, evel teñzorer ar C'hretadurioù Sindikad Labourerien-douar Landerne, rener kef lec'hel ar Gretadurezh kevredigezhel hag e bodadegoù skolidi gozh ar Frered.
Oberenn lennegel
E 1903 e krogas da sevel pennadoù evit Kroaz ar Vretoned, kazetenn gatolik Bro-Dreger, hag ar c'helaouennoù Ar Vro, Ar Bobl, Kloc'hdi Breiz, Le Courrier du Finistère hag all. Met ne embannas tra ebet e brezhoneg goude ar Brezel-bed kentañ. An disklêriadenn-mañ a ginnig Yeun ar Gow : « Bez' e oa traou hag a zisplije d'ezañ. Da genta doare-skriva Vallée ha da c'houde brezoneg "Gwalarn", kalz re-bell, war e veno, diouz brezoneg ar bobl. » Sevel a reas barzhonegoù ha pezhioù-c'hoari ivez. Implij a reas anvioù-pluenn all : Pintig, Pintik ha Yann ar Paj. Anavezet eo dreist-holl an dastumad kontadennoù en doa prientet evit ober ul levr. Ne voe embannet Koñchennou eus Bro ar Ster Aon nemet e 1950 a-drugarez d'e vignon, Yeun ar Gow, hag a oa genidik eus Pleiben ivez.
Notennoù
<References/>
Thomas Arne
thumb|200px|Thomas Augustine Arne Thomas Augustine Arne zo ur sonaozour breizhveurat ganet ha marvet e Londrez (miz meurzh 1710 - 5 a viz Meurzh 1778).
E oberenn
Sellout a reer ouzh e aozadur eus Rosamond, gant Joseph Addison evel e gentañ oberenn a-bouez Siwazh ez eus bet kollet ul lodenn vat eus an ton-se bremañ. Sonet e voe an aozadur-se evit ar wezh kentañ e 1733 : seniñ a ra c'hoar ar sonaozour al lodenn bennañ e-keit ha m'emañ e vreur o seniñ eben [hini ar "page-boy" e saozneg].
Rule Britannia, abadenn ziwezhañ an opera Alfred, en deus graet brud Arne hag e ra c'hoazh (er Rouantelezh Unanet, e lec'h ma vez kanet alies, da nebeutañ). Gouzout a reas, en e amzer, gounit brud a-walc'h kuit da vezañ disoñjet e-kichen sonaozourien all evel Georg Friedrich Händel pe sonaozourien bouezusoc'h.
Ơ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ơ, ơ implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son vogalennek [ɤ].
Helmut Fritz
E bladenn gentañ, En Observation, a zo deuet er-maez d'an 22 a viz Even 2009 er stalioù ha d'ar 15 a viz Even 2009 e stumm niverel.
Liorzh ar plijadurezhioù
Liorzh ar plijadurezhioù zo anv un deirzaolenn (teir zaolenn stok-ha-stok) livet e 1503 gant an Izelvroad Hieronymus Bosch, diwar anv an daolenn zo er c'hreiz. War ziskouez emañ an oberenn e Madrid, e Mirdi ar Prado. Graet eo gant eoul war danvez. Muzuliañ a ra 206 x 386 cm.
Helmut Fritz
Buhezskrid faos
Evit tostaat an anv-kaner d'ar ganaouenn Ça m'énerve eo bet ijinet an dudenn Helmut Fritz gant ur buhezskrid faos.
Ganet e vije e Reinbek (Alamagn), Helmut Günter von Fritz e vije mab nemetañ Rudy von Fritz hag Annegret Spiegeln.
Liorzh ar plijadurezhioù
En istor an arz n'anavezer ket he far. Kevrinus eo, pinvidik an danvez anezhi, diaes da gompren. Gouzout a reer e klaske an arzour kenteliañ e gempredidi, e oa aes da gompren dezho, hag e plijas kement d'ar roue spagnol Felipe II, ma prenas an daolenn.
Helmut Fritz
Buhezskrid faos
E dud a vije perc'henn Fritzhoff, un embregerezh bihan da sevel stammennoù, a-drugarez d'o embregerezh e c'hounezont un tamm arc'hant. Eürus e vevont memes tra.
E 1998 e vije marvet tad-kozh Helmut, ar baron Titten von Fritz, pavatet e vije bet gant ur pemoc'h-gouez pa oa o chaseal. Helmut eo pennhêr 300 milion a deutschemark. Pinvidik met pizh hag e pren ur vespa rankontr, reiñ a ra peadra d'e dud hag ez a kuit eus Alamagn.
Liorzh ar plijadurezhioù
Oberenn gent
= Kempennadur an deirzaolenn =
Rr (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Rr, rr implijet gant an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [r:].
Liorzh ar plijadurezhioù
Gweledigezh an div hanterzaolenn livet war ar stalafioù pa vezont serret
A-dreñv an taolennoù ez eus livet ur weledigezh eus ar bed evel ma c'hallfe bezañ gwelet gant ar c'hrouer anezhañ, a zamweler e krec'h o sellout ouzh e oberenn. Emañ ar bed en ur voull dreuzwelus, evel en ur vi prest da ziglorañ.
Helmut Fritz
Buhezskrid faos
E 2009 eo re evitañ, enoeet betek re eo. Re a nozvezhioù dibaouez, a festoù, a haute couture... Fuloret ruz eo ! C'hoant en deus komz gant unan bennak, ha setu e kej gant an DJ Laurent Konrad pa oa o c'hortoz dirak Virgin Galactic. An soner-mañ a ginnig dezhañ enrollañ e vuhez dindan stumm ur ganaouenn.
Singles
Ar single Ça m'énerve, ingalet gant Sony Music Entertainment a zo deuet er-maez e miz Meurzh 2009. Helmut Fritz a implij an name dropping, en ur venegiñ ar bar hôtel Costes, ar merkoù dilhad Zadig & Voltaire ha Billionaire Couture hag ar merk botoù Jimmy Choo.
Haaltert
Haaltert a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
San Francisco (Kalifornia)
San Francisco (IPA: [sæn fɹænsɪsko]) a zo ur gêr hag ur porzh-mor, e kreiz stad kevredet Kalifornia (SUA), war ribl ar Meurvor Habask. Unan eus ar c'hêrioù birvidikañ e-keñver ar stuzioù frankizour hag ar spered nevesaat. Diazezet eo bet e 1776 gant ar Spagnoled tro-war-dro d'ur c'heñlvec'h en Nor Aour (Golden Gate) ha d'ur gouent mision dediet da Sant Frañsez a Asiz war ur c'hourenez etre ar Meurvor Habask ha morlenn San Francisco. Gant 881 549 annezad e kontelezh San Francisco e 2019 eo ar pevare kêr pobletañ e Kalifornia. E bannlev gevred ar gêr, en tu all d'ar vorlenn, ez eus un takad obererezh brudet, ar Silicon Valley (Traoñienn ar silikiom) e anv. Eno e vez ijinet un darn vras eus an ijinadennoù a denn d'an elektronik ha d'an urzhiataerezh.
Istor
Pa oa krouet e 1776 e oa e-barzh besrouantelezh Spagn Nevez. Dindan beli Bro-Vec'hiko e voe goude, betek 1848 pa oa gounezet gant ar Stadoù-Unanet en ur brezel a-enep Mec'hiko. En em astenn a reas ar gêr e-pad ar fardadeg war an aour. Savet e voe lies pezh tiez gant michourerien deuet da vezañ pinvidik-mor. Distrujet e voe tri-c'hard eus ar gêr e 1906 gant ur c'hrenn-douar hag an tanioù-gwall da heul. Kavell ar jeans eo ha krouet e voe an embregerezh Levi Strauss & Co. eno. Diwan a reas ar Beat Generation er bloavezhioù 1950. Adalek an eil lodenn eus an kantved o deus diorrenet an teknologiezhoù nevez e Rannvro Bae San Francisco.
Koulman
Arabat e gemmeskañ gant sant Koulmkell a vevas en Iwerzhon hag e Breizh.
Gentieg
Gentieg (Janzé an anv ofisiel gallek) zo ur gumun e Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Gentieg eo.
Koulman
E vuhez
Koulman a zeufe e anv eus ar gerioù iwerzhonek Colm Bán, « koulm wenn ». Ganet e oa bet, a-hervez, en An Obair, e kontelezh An Mhí, e reter Iwerzhon. Mont a reas war e studi d'ur manati a oa war un enezenn eus Loch Éirne, ha goude-se da vanati Bangor, war aod biz Iwerzhon. Eno e teuas da vezañ manac'h. D'an oad a 40 vloaz e tivizas mont gant menec'h iwerzhonat all da brezeg an aviel d'an estrenvro. Mont a rejont da Vro-Skos, da gentañ, tremen dre Gernev-veur goude, hag alese da Vreizh a-benn ar fin, ma tilestrjont e Karnag. Ur wech en em gavet war douar-bras Europa, war-dro 585 moarvat, ez eas Koulman war-zu ar reter, betek lez roue Bourgogn. Eno e voe roet douaroù dezhañ gant ar roue Guntram, da sevel un abati e Luxeuil (Luxovium en amzer-se), e dibenn ar. Bloavezhioù diwezhatoc'h e voe skarzhet eus Bourgogn gant ar rouanez Brunehilde, e 610. Rankout a reas kuitaat Neustria dre ma tisplije reolennoù ar venec'h keltiek da gloer ar vro. Mont a reas da Aostrazia ma voe degemeret gwelloc'h, ha gallout a reas goude-se sevel manatioù all e Suis hag e Lombardia diwezhatoc'h.
Gentieg
Ardamezioù
En glazur e deir sourin en erminoù.
Koulman
E vuhez
Sevel a reas Reolenn sant Koulman evit e holl vanatioù. Ar reolenn-se a voe kemeret he lerc'h en gant Reolenn sant Benead. Mervel a reas e 615 e Bobbio (en Emilia-Romagna hiziv), er manati a oa bet savet gantañ eno.
Gentieg
Ardamezioù
Diwar ardamezioù baroned (1809), ha kontoù (1929) Gentieg (?).
Koulman
E Breizh
E Breizh e vez enoret e meur a lec'h (Karnag, Sant-Koulman, Sant-Kouloum ha nouspet lec'h all), dindan meur a anv : Koulman, Kloman (e Bro-Wened), Koulmer, Kouloum ivez a-wechoù. Lidet e vez d'an 23 a viz Du.
Timbr-lidañ
Graet e vez timbr-lidañ (e saozneg : « commemorative stamp ») eus an timbroù-post moulet evit enoriñ un darvoud, un den, ul lec’h heverk en istor ur vro koulz hag ar sevenadur hollvedel a-wechoù. Lakaet e vezont e gwerzh e-pad ur prantad amzer berroc’h alies evit an timbroù boutin. Unan eus perzhioù mat an timbroù-se eo e vez troet ar bratikoù da virout anezho en o zastumadenn, hep implij anezho eta. Degas a reont moneiz e kef ar velestradurezh hep na vefe ur servij diouzh he ferzh.
An timbroù-lidañ kentañ
left|140px|thumb|1 penny Kembre ar Su - 1888. An timbr 1d embannet e 1888 gant postoù Kembre ar Su zo hep mar an timbr-lidañ kentañ en Istor, savet evit derc’hel da soñj e kant vloaz ar Stad aostralian. Ur rummad c’hwec’h timbr zo moulet gant ar meneg "ONE HUNDRED YEARS" (kant vloaz). Heuliet e vo skouer Kembre ar Su gant Roumania ha Hong Kong e 1891. Da vare 400vet deiz-ha-bloaz dizoloadenn Amerika gant Kristol Goulm e teuy er-maez kalzig timbroù-lidañ e Stadoù ar c’hevandir.
E 1866 ez eo embannet gant ar Stadoù-Unanet un timbr a liv du 15 cent gant poltred ar Prezidant drouklazhet Abraham Lincoln, hogen n’eo ket ez-ofisiel un timbr-lidañ. An hevelep respont a roer a-zivout « timbr ar Jubile », embannet gant postoù ar Rouantelezh-Unanet da geñver 50vet bloaz donedigezh ar Rouanez Victoria. N’eus meneg ebet eus an deiz-ha-bloaz avat hag evit-se ez eo lakaet e rann an timbroù boutin.
Douetañs zo avat e-keñver un timbr 17 cent savet gant postoù ar Brunswick Nevez evit saludiñ donedigezh Priñs Kembre er vro.
Dastumadenn
right|140px|thumb|Timbr Alamagn evit an diskouezadeg Interposta Kentoc’h evit dastum ha renkañ an timbroù hervez o bro orin e plij da dimbrawourien zo sevel un dastumadenn hervez an danvez, un diazez puilh eo an timbroù-lidañ eta. Timbroù-lidañ zo bet embannet a-leizh gant an Unaniezh Soviedel, Republik India, Alamagn da skouer.
Klouar eo bet degemer an timbroù-lidañ gant an dimbrawourien e 1894 avat, direnket m’int bet gant ar soñj dispign muioc’h-muiañ a arc’hant c’hoazh evit prenañ an timbroù daonet-se ! Savet e vo ganto ar « Society for the Suppression of Speculative Stamps », ur gevredigezh a ginnig boikotiñ an timbroù na oant ket reoù gwir hervezo. Diefedus e vo ar gevredigezh avat, evit mad an holl…
Ploueskad
Ploueskad (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh en arvor Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed. E kanton Kastell-Paol emañ bremañ, goude bezañ bet penn kanton betek 2015.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
60 a dud eus ar C'hommonwealth a zo douaret e bered ar gumun. Unan anezhe, ur martolod eus ar verdeadurezh kenwerzh, a varvas e miz Even 1918, e-pad ar Brezel-bed Kentañ. An holl re all a varvas e-pad an Eil Brezel-bed, d'an 29 a viz Ebrel 1944, pa voe kaset o bag, an destroyer HMCS Athabaskan d'ar strad gant an tarzher alaman Elbing T-24 e-pad an Eil Brezel Bed, ,.
Dar es Salaam
Dar es Salaam (eus an arabeg دار السلام, « Ti ar Peoc’h ») eo brasañ kêr Tanzania, gant 4 364 541 a annezidi e 2012.
Kêr-benn Tanzania e oa a-raok 1973, ar bloaz ma oa bet lakaet Dodoma, ur gêr eus kreiz ar vro, da vezañ ar gêr-benn. Emañ Das es Salaam war ribl Meurvor Indez ha porzh brasañ Tanzania eo. Dre ar porzh-se e vez kaset kafe, koton ha sisal er-maez eus ar vro.
Sul al Lard
Sul al Lard eo an anv roet d'ar Sul a zegouezhe, hervez al liderezh katolik kozh, 70 deiz a-raok Pask. E gwirionez e tegouezhe nav sizhun a-raok, da lavarout eo 63 deiz.
Anvioù all
Anvioù all a veze roet d'ar Sul-se: Sul ar Seizh-Sizhun, Sul ar Puch, Kentañ Sul al Lard, Sul Tad-kozh al Lard, hag ivez Sul ar Peuzdibeuz.
Arouez
Abaoe Sened-Meur Vatikan II n'eus ket eus ar gouel-se ken, ha n'emañ ket ken el liderezh katolik.
Ư (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ư, ư implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son vogalennek [ɯ].