cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ankoù
Mojennoù
Ainsi l'Ankou est un être mouvant, un relais que se passent chaque année les derniers défunts de décembre. Graphiquement il est représenté comme un être sans âge, d'aspect non distinct puisque couvert par une cape, souvent noire (ou d'un linceul). Contrairement aux représentations squelettiques de la Mort, l'Ankou est la plupart du temps représenté comme un être de chair, puisqu'il a été homme un jour. Cependant, les figurations sculptées de l'Ankou de certaines églises (La Martyre) le présentent en squelette aux orbites creuses, armé d'une flèche ou d'une faux.
Arabeg yuzev-tripolek
Tost eo un tamm d'an arabeg yuzev-tuniziek ha d'an arabeg yuzev-marokek. Ne vez ket komprenet avat gant tud a gomz arabeg yuzev-irakek.
Ankoù
L'Ankou et la nuit de Noël
Les bretons nomment la nuit de Noël la "nuit des Merveilles". Au cours de cette nuit, durant la messe de minuit, l'Ankou a l'habitude de frôler de sa cape tous ceux qui ne passeront pas l'année.
Arabeg yuzev-tripolek
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.
Ankoù
L'Ankou et la nuit de Noël
-->
Arz breizhek
Kizellet eo bet an Ankoù en ilizoù Breizh-Izel, evel e Bulad. Div zelwenn zo ivez eus an Ankoù, o-div eus ar kantved:
Strollad Komunour Kirgizstan
Strollad Komunour Kirgizstan (en ruseg: Коммунистическая Партия Кыргызстана; Kommunisticheskaya Partiya Kyrgyzstana) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Kirgizstan, krouet e 1999 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunourion Kirgizstan.
Ne gemeras ket perzh en dilennadegoù broadel bet dalc'het e 2000.
Embannet e vez gant ar Strollad Kommunisty Kyrgyzstana ("Komunourion Kirgizstan").
Stag emañ ar Strollad ouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel gant Olyeg Chenin en e benn.
Ràdio Arrels
Ràdio Arrels zo ur skingomz katalanek, eus Hanternoz Katalonia, krouet e 1981 e Perpinyà. Da gentañ ne oa nemet tud a-youl-vat oc'h ober war he zro, hiziv eo tud a vicher. Hogen chomet eo feal d'an talvoudoù diazez: tost d'an dud, gwriziennet er vro, katalaneg hepken, yezh, digor d'ar broioù katalanek all ha da bobloù all ar bed, sonerezh a bep seurt
Katalanek
C'hwec'h den a labour e ti Ràdio Arrels hag un tregont den all dic'hopr a genlabour.
Liesdoare
Abadennoù a bep seurt a vez, kaoz a vez eus rugbi, e-barzh “Entre els pals semalers” bep lun da noz, evel eus barzhoniezh pe istor. Klevet e vez rock katalan kenkoulz ha “nova canço catalana” gant Lluís Llach, Raimon, Maria del Mar Bonet pe Jordi Barre.
Erifyle
Erifyle (Ἐριφύλη /Eriphúlê e gregach) a oa merc'h da dTalaos, c'hoar Adrasto. Dimeziñ a reas da Anfiaraos eus Argos. Profet e voe dezhi tro-c'houzoug an doueez Harmonia gant Polynikes evit ma lakfe he gwaz d'ober brezel ar Seizh a-enep Thebai. Lavarout a reas neuze da Amfiaraos kemer perzh en aloubadenn a grog ganti mojenn ar Seizh a-enep Thebai, petra bennak ma ouie-hi e varvje er brezel. Brezel a reas he gwaz, ha mervel eno. Kent mervel e c'houlennas Amfiaraos ouzh e vibien Alkmaion hag Amfiloc'hos tennañ dial eus e varv. Gant he mab Alkmaion e voe lakaet Eurifyle d'ar marv.
Lammoù-dour ar bed
Sed amañ ur roll eus al lammoù-dour brasañ zo er bed
Lech Kaczyński
thumb|right|Lech Kaczyński
Lech Aleksander Kaczyński a zo bet ganet d'an 18 a viz Mezheven 1949 e Varsovia hag aet eo da Brezidant Polonia d'an 9 a viz Here 2005, ha bet lazhet en ur gwallzarvoud karr-nij d'an 10 a viz Ebrel 2010 e Smolensk (Rusia).
Er bloavezhioù 1970 e oa bet gant ar strolladoù enepkomunour hag e 1980 e oa kuzulier Lech Wałęsa. E miz Kerzu 1981 e oa bet kaset d'an toull-bac'h avat pa oa bet disklêriet ar "stad a vrezel".
Koulskoude e krogas da zistagañ diouzh Walesa pa oa a-enep d’an daol-grenn 1989 a glaske kaout marc'had gant ar re bet e-karg eus ar reizhad komunour. E enebiezh ouzh ar gomunourien zo kaoz en deus kement a zisfiz diouzh ar reizhad kevalaour pa oa ul lodenn vat eus ar re bet er strollad komunour oc'h ober o hent eno dre brenañ an embregerezhioù bras.
13 Gwengolo
Lidoù
Sant an deiz : Sant Dagan
Rinkin-balum
Ar rinkin-balum (Rhincodon typus) a zo ur pesk migornek. Ar spesad nemetañ eo er genad Rhincodon.
Ar pesk brasañ eo er bed en deiz a hiziv.
Arabeg yuzev-tuniziek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-tuniziek komzet gant tro-dro da 45 500 den en holl en Israel (45 000 den e 1995) ha Tunizia (500 den e 1994). Komzet e vez ivez e Frañs, Italia, Spagn, hag er Stadoù-Unanet.
En ur c'heriaoueg 5 000 ger bet savet e 1950 e oa 79% eus ar gerioù a orin arabek, 15% a orin romanek gant 4,4% o tont eus an hebraeg.
Skrivet e evz gant al lizherenneg hebraek.
Brec'han
Brec'han (Brychan e kembraeg, Brocanus e latin, Brecon e saozneg) a oa kentañ roue Brycheiniog, unan eus broioù Enez Vreizh kozh, er Vvet kantved.
E vuhez
Hervez ar buhezioù sent kozh e oa ganet Brec'han en Iwerzhon, hag e oa Anlach anv e dad, mab da Coronac, ha Marchel hini e vamm, a oa merc'h d'ar roue Tewdrig, en ur rouantelezh vihan e-kreiz Kembre, anvet Garthmadrun. Dre berzh e vamm pennhêrez eo e teuas e dad da vout roue eno. Ur beleg, Drichan a oa e guzulier. Kaset e voe, hag eñ yaouank c'hoazh, evel den-gouestl, da lez roue Powys, a oa Banadl (banal) e anv, a-benn gwarediñ rouantelezh e dad. Ne gavas netra gwell eget gwallañ Banhadlwedd, merc'h ar roue, ha diwar se e voe ganet sant Cynog (Koneg, e brezhoneg).
Pa varvas e dad e tistroas da rouantelezh Garthmadrun, hag e voe ur roue kristen. E anv a roas d'ar rouantelezh a vo anvet Brycheiniog diwar neuze.
Div listennad
Meur a listennad zo, met div a zo dreist-holl: hini Kembre, ha hini Kernev-Veur.
An darn vrasañ eus ar vugale-se a seblant bezañ bet kristenien vat, ha bezañ aet eus Brycheiniog da avielañ Domnonea an hanternoz, da lavarout eo Kernev-Veur ha Devon a-hiziv.
Marteze e oa kresket al listennadoù dre ma tremene an amzer, pendegwir e felle da dud zo (sent pe nann) bezañ diskennidi ur roue santel, bezañ izili eus Tiegezh Santel Breizh Veur.
Mibion hervez Kembreiz
Hervez Cognacio Brychan, De Situ Brecheniauc ha Jesus College MS20 en deus bet Brec'han digant e wragez Gwladys, Prawst, Rhybrawst hag Eurbrawst:
Hervez Kerneveuriz
Hervez 'buhez sant Nectan' en deus bet Brec'han, digant e wreg Gwladys: Hervez Robert Hunt, ar re amañ dindan a ziazezas e Kernev-Veur, a roas o anv d'un iliz, pe d'ur barrez:
Hervez Iwerzhoniz
Hervez Levr Leinster en deus bet Brec'han ar vugale-mañ digant Dína, merc'h roue ar Saozon: Mo-Goróc, Mo-Chonóc (Cynog, Koneg), Diraid, Dubán (Dyfnan), Cairinne (Caian), Cairpre, Iast, Ellóc (Dilic), Paan, Cáemán ha Mo-Beóc,
Hervez Breizhiz
Hervez dihelloù a Vreizh e vije bet dimezet Brec'han da Menedoc merc'h da Constantine, roue ar Skoted. Genel a rejont Nennocha (marteze Ninnog, pe Ninnogan).
Lennegezh
Tad e oa eta d'ur bern bugale, ha kement-se a gaver meur a wech el lennegezh-pobl, hep menegiñ ar Bibl pe diskennidi harozed Hellaz. Dont a reas an darn vuiañ anezho da vout sent, da sevel ilizoù. Meneg zo eus lignez Brec'han en Triadoù Enez Vreizh evel unan eus teir lignez sent Kembre (?), war un dro gant lignezoù Caw ha Cunedda.
Emgann Soissons (923)
En Emgann Soissons ec'h enebas er bloaz 923 Charlez III ouzh Roperzh Iañ hag a oa bet anvet da roue gant uhelidi emsavet. Lazhet e voe Roperzh met Charlez a gollas an emgann ha bac'het e voe gant Rodolf Dug Bourgogn. Da roue e voe kurunennet hemañ neuze.
Morvan Lebesque
Maurice Lebesque, lesanvet Morvan Lebesque, a oa bet ganet e Naoned e 1911 ha marvet e Brazil e 1970. Ur c'hazetenner e oa.
Kronikoù en deus skrivet evit Le Canard Enchaîné hag ur romant-brezel zo deuet gantañ ivez : Soldats sans espoir. Ur c'hronikour brudet e oa.
E levr « Comment peut-on être breton ? Essai sur la démocratie française », embannet e 1970, en deus degaset muioc'h a vrud c'hoazh da Vorvan Lebesque. El levr-mañ e kas war-raok ar preder a-zivout identelezh Breizh er Republik c'hall ha kement-se, kalz a-raok ma vo an dra-se diouzh ar c'hiz. Ul levr dave e chom e oberenn evit an holl Vretoned o deus dizoloet gantañ e oa Breizh ur vro a zo bet tennet hec'h Istor hag he yezh diganti.
E Rio de Janeiro e oa marvet e 1970 pa oa gant un droiad prezegennoù diwar-benn sevenadur Breizh.
Ur straed Morvan Lebesque ez eus e Naoned. Ajañs Sevenadurel Breizhek Liger-Atlantel, a zo ur seurt Ti ar Vro evit Bro Naoned, a zo bet anvet diouzh e anv ivez.
Kanton Boulogne-sur-Mer-Gwalarn
Kanton Boulogne-sur-Mer-Gwalarn a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Boulogne-sur-Mer-Gwalarn a ya 2 gumun d'ober anezhañ.
Krank-saoz
Ar c'hranked-saoz, pe kouskered, o anv spesad Cancer pagurus, a zo kresteneged hag a vez kavet er Meurvor Atlantel, er Mor Kreizdouar hag e Mor an Hanternoz. Ur grogenn ruz-gell hag hirgelc'hiek o deus, ha du eo penn o meudoù hag o favioù. Ur wezh erru en o oad gour e c'hall o c'hrogenn tizhout betek 25 cm hag e c'hallont pouezañ betek 3 kg. Gouest int da vevañ betek 20 vloaz met hiniennoù hepken a ya betek an oad-se abalamour d'ar peskerezh stank a vez graet anezhe.
Paot eo ar c'hranked-saoz e gevred ar Meurvor Atlantel betek Norvegia en hanternoz ha Norzhafrika er c'hreisteiz, war ar sont gant pezhioù maen gros, traezh ha lec'hid, eus glann ar mor betek 100 m pe war-dro. Kavet e vezont alies en toulloù hag er faoutoù er c'herreg met en toleadoù digor-frank ivez a-wezhioù. Kranked bihanoc'h a c'haller kavout dindan ar vein en aod.
Marc Elder
Marc Elder (Marcel Tendron war marilh ti-kêr) a zo ur skrivagner ganet d'an 31 a viz Here 1884 e Naoned ha marvet e 1933 e Sant-Fieg-ar-Mewan.
Ar Priz Goncourt a oa aet e 1913 gant Marc Elder evit e levr Le peuple de la mer. Gant buhez pesketaerien Enez Her e c’heller ober anaoudegezh el levr-se. N’eo ket gwall anavezet Marc Elder a zo bet mirour Kastell Duged Breizh koulskoude. E anv zo bet roet d’ar blasenn evit mont-tre er c’hastell.
Roet eo bet e anv ivez d'ur straed e Kerverner-Raez, e lec'h e veze o chom alies ar skrivagner pa oa ur bugel.
Ibiz sakr
An ibiz sakr (liester : ibized sakr), a zo ur spesad evned hirc'harek, Threskiornis aethiopicus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, bronneged bihan, evned bihanoc'h, pesked a bep seurt, raned ha stlejviled. Turiellat en douar a c'hall ivez, war-bouez e bigos hir, da dapout buzhug.
Arabeg yuzev-yemenek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-yemenek komzet gant tro-dro da 51.000 den en holl en Israel (50.000 den e 1995) ha Yemen (1.000 den e 1995).
Kresteneg
Ur c'hresteneg a zo ul loen graet e groc'hen gant un danvez kalet a-walc'h. Tennet eo bet an anv eus ar ger kembraek crestog.
Arabeg yuzev-yemenek
Disheñvel-tre eo ar yezh-mañ diouzh an arabeg yemenek komzet gant ar vuzulmaned.
Kresteneg
Ar c'hresteneged (Crustacea) zo un isskourrad eus an artropoded, ennañ war-dro 52 000 spesad deskrivet. En o zouez e kaver loened anavezet mat evel ar c'hranked, ar grilhed, ar chevr ha kement zo.... Ar pep brasañ anezhe a vev en dour, en dour dous pe en dour sall, met lod anezhe a vev war an douar evel kranked zo, ar moc'h-koad ha re all. Goloet e vez o c'horf gant un ezrelegenn peurliesañ hag analiñ a reont war-bouez brenkoù. Vic'hanerien int.
Ar pep brasañ zo gouest da fiñval o-unan met lod eus an taksaoù zo arvevat hag a vev staget ouzh ul loen all (evel ar bronnoù-kranked, al laou-pesked pe ar pavilhonoù), ha re all a vev evel ar garilied, stag ouzh ar c'herreg.
Arabeg yuzev-yemenek
Peder rannyezh ez eus:
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.
Teureug
An teureuged, pe kistin-mor, zo loened mor eus ar gevrennad Echinoidea, dezhe ur c'horf boulheñvel ha goloet a zrein lemm-pe-lemmoc'h. Bevañ a reont en holl vorioù ar bed. Pa vezont deuet d'o ment e vezont etre 3 ha 14 cm.
Divellkeineged mor int hag ezel int eus ar skourrad Echinodermata, anvet diwar ar gresianeg ekhinos, « draen » ha derma « kroc'hen ». Kar-tost int d'an anduilh-mor ha d'ar stered-mor.
Keureug
E levrioù Jules Gros e kaver ur ger tost-kar:
Mastaba
thumb|Framm ur mastaba
Ur mastaba zo ur savadur kañv hirgarrezek a dalveze da veziañ ar faraoned en Henegipt ha diwezhatoc'h an noblañs hag ar pennoù bras.
Taolenn ur mastaba klasel
War-c'horre an douar, ur mastaba zo ur savadur hirgarrezek gant mogerioù brikennoù crues pe mein-ben stouet un tamm etrezek an diabarzh evel sichenn ur biramidenn. Gallout a reer mont dre un nor en ur chapel kañv peurliesañ. Speurennoù ar pezh-se, a-stur gant mogeriù diavaez ar mastaba, a c'halle bezañ goloet a livadurioù a daolenne buhez pemdez an hini marv. Engravet e vez war ar voger a-dal d'an nor un nor faos a gas, en un doare aroueziek, da rouantelezh ar re varv. Aozet e veze an nor-se e doare da aesaat distro an hini marv e bed ar re vev. Gwelet e veze eno delwenn an hini marv ha degas a raed profoù ha boued dezhañ. Ur puñs, a zo e zigor e lein ar mastaba, a sank en douar (betek en tu all da 20 metrad donder hervez pouez an hini marv er gevredigezh) hag a zigor war ar gambr kañv e lec'h ma veze lakaet sarkofagenn an hini marv.
ment keitat ar mastabaoù :
Etimologiezh
Dont a rafe ar ger mastaba eus an arabeg مَصْطَبَة maṣṭabaʰ (a c'haller da dreuzlizherennañ maṣṭaba), a dalvez « skaon maen ». Hemañ eo an anv a oa roet d'ar seurt savadurioù gant micherourien egiptat Aogust Mariette. War a seblant e vije bet amprestet ar ger arabek digant an arameeg miṣṭubbā, a vije bet amprestet digant an henc'hresianeg στιϐάς stibás, « gwele geot », pe στύπος stúpos, « kef ».
Orin
thumb|Talbenn Mastaba Senedjemib Mec'hi Ar mastabaoù a zeu eus ar c'hrugelloù kañv (tumulus) a veze savet a-us d'ar poull ma veze lakaet kelan an hini marv hag e beadra e-pad ar prantad raktierniezh. Aroueziañ a ra ar grugell an duchenn gentañ ma teuzs an Heol er bed hervez mitologiezh Heliopolis, ha gronnet e veze moarvat gant ur gouriz mein.
Implijet e oa mastabaoù adalek deroù Henimpalaeriezh Henegipt. Graet e vezent gant brikennoù da gentañ, met tamm-ha-tamm e oa bet implijet maen, maen-raz peurgetket, en o lec'h. Da gentañ e vezent savet evit ar Faraoned hepken, met bep un tammig en em ledas o implij d'ar renkadoù uhelañ (ar re o doa peadra da lakaat o sevel) a vuzul ma kroge ar Faraoned da vezañ beziet e bezioù e stumm piramidennoù.
Talvezout a rae ar mastabaoù da vez evit familhoù a-bezh alies ha kavout a reer enne eta meur a buñs, ha a-wezhioù zoken meur a gev er memes puñs, kleuzet e donderioù disheñvel. Ur sin galloud ha pinvidigezh eo donder ar c'hev.
Ar mastabaoù a oa war un dro ur bez evit kelan an hini marv ha lec'h annez e ga. Abalamour da se e laka stumm ar mastabaoù da soñjal e palezioù a-wezhioù.
Eus ar mastabaoù d'ar piramidennoù
thumb|300px|Bered-veur [[Menfis, piramidenn dereziek Djoser]] Cheñveht o deus ar mastabaoù da vare an Henimpalaeriezh da zont da vezañ Piramidennoù dereziek zo ar c'hentañ savadurioù e stumm ur biramidenn. Abalamour ma venned tizhout uhelderioù brasoc'h-bras evit diskouez pouez ha galloud an hini marv (Faraoned d'ar c'houlz-se), e teuas ar mastabaoù, dezho ul live hepken, da vezañ mastabaoù gant daou live, ar pezh a roe tu d'ar saverien da sevel frammoù kañv ouzhpenn. An eil live ne veze ket ken ledan nag uhel hag an hini kentañ.
Sint-Gillis-Waas
Sint-Gillis-Waas a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Mastaba
Eus ar mastabaoù d'ar piramidennoù
gant deroù an IIIe tierniezh (war-dro -2700 à -2600) e teuas ar mastabaoù da vezañ piramidennoù dereziek, gant meur a live savet an eil a-us d'egile, dezho stumm un diri ramz o sevel etrezek an neñv. Ar gentañ hag an hini vrudetañ eus holl ar piramidennoù dereziek-se eo piramidenn Djoser e Saqqarah, savet gant an tisavour Imhotep. Imhotep a oa fellet dezhañ seel ur biramidenn dereziek hag a savfe evel ur viñs ramz, etrezek an neñv da aroueziañ beaj an hini marv eus ar « bed dindandouar » etrezek an « neñv ».
C'hwibon wenn
Ar c'hwibon wenn a zo un evn hirc'harek, Ciconia ciconia an anv skiantel anezhañ.
Mastaba
Eus ar mastabaoù d'ar piramidennoù
Ar prantad da-heul en emdroerezh ar piramidennoù dereziek a grogas pa oa savet ur piramidenn romboidek gant ar faraon Sneferou e Daschour. Ur stad etre e oa etre ar piramidennoù dereziek hag ar piramidennoù o c'hostezioù levn. Ar piramidenn romboidek zo ur piramidenn a ya he c'hostezioù levn d'ober un diribin gant tammoù zo disheñvel o stouadur. N'eo ket unvan an diribin hed-ha-hed kostezioù ar biramidenn, met romboidek, abalamour ma soñje d'aan disavourien a savas raktres ar biramidenn a soñje dezhe e vije re serzh diribinoù eeun ha ma vefe gwanaet ar savadur gante. Treuzfurmiñ a rejont anezhe evit ma vefe solutoc'h.
C'hwibon wenn
Liamm diavaez
Ciconia ciconia war al lec'hienn Avibase
Mastaba
Eus ar mastabaoù d'ar piramidennoù
Savet eoa piramidennoù levn adalek ar IVe tierniezh (war-dro -2573 betek -2454). E-mesk ar re vrudetañ e kaver Piramidenn C'houfou, piramidenn C'hefren, ha piramidenn Menkaoura, e Gizah e-kichen Kaero.
Graer (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen graer (galleg acteur, saozneg agent) evit komz eus an hini a zo kiriek d'ur stad pe d'un ober bennak, da lâret eo hemañ unan eus perzhioù tematek ur stad pe un ober.
Peurliesañ e vez graet dave d'ar stad pe d'an ober gant ur frazenn, ma talvez ar verb da elfenn bennañ evit resisaat perzhioù semantikel ar stad pe an ober-se, ha gant ur rannfrazenn anv evit sklaeraat gant piv pe gant petra e oa bet kaset da benn pe krouet ar stad pe an ober-se, da lâret eo ar graer.
Da skouer, er frazenn-mañ eo "Jakez" ar graer yezhadurel er frazenn:
Gant yezhoù 'zo, e vez merket graer yezhadurel ur frazenn, da skouer e japaneg gant al lostger pe rannig が ("ga") hag a dalvez da verk an tema.
An diforc'h etre ar graer hag ar rener
Daoust ha c'hellont klotaat an eil gant egile, ec'h eo disheñvel-krenn graer yezhadurel ur frazenn diouzh rener ur frazenn dre m'emañ liammet ar graer ouzh ar verb keit ha m'emañ liammet ar rener ouzh red an titour er frazenn, urzh ar gerioù hag pegen a-bouez eo er frazenn.
Ar graer hag an tu-gouzañv
Daoust ha ma c'hell klotaat rener ar frazenn gant graer ar frazenn en tu-gra e teu da vezañ sklaer ez eo disheñvel an eil diouzh egile pa saver frazennoù en tu-gouzañv. Da skouer
Rinkin penn-mailh bras
Ar rinkin penn-mailh bras (Sphyrna mokarran) a zo ur pesk migornek.
Haarlemmerliede en Spaarnwoude
thumb|right|180px|Lec'hiadur Haarlemmerliede en Spaarnwoude right|thumb|120px|Banniel Haarlemmerliede en Spaarnwoude thumb|right|100px|Ardamez Haarlemmerliede en Spaarnwoude
Haarlemmerliede en Spaarnwoude a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. E miz Genver 2007 e oa 5 441 annezad enni, ha 21, 08 km² eo gorread Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Ar c'hêrioù, kêriadenn ha distrigoù da-heul a ya d'ober Haarlemmerliede en Spaarnwoude : Haarlemmerliede, Halfweg, Penningsveer, Spaarndam (ul lodenn nemetken), Spaarnwoude, Vinkebrug. thumb|right|150px|Spaarnwoude
Istor
Savet e voe d'an 8 a viz Gwengolo 1857 pa voe kendeuzet Haarlemmerliede gant Spaarnwoude. D'an 22 a viz Gwengolo 1863 e voe ouzhpennet Houtrijk en Polanen ha Zuidschalkwijk. Goude-se e voe lakaet Zuidschalkwijk e-barzh tachenn Haarlem.
E-pad chanter Kanol Mor an Hanternoz (echuet e 1867) e voe chaoseriet lodennoù bras eus bae an IJ ha lakaet e voent da bolderioù, neuze e voe kresket a-galz gorread ar gêr. Met tachennoù bras all a voe lakaet e-barzh tachad Haarlem ha hini Amsterdam e 1927, 1963 hag e 1970.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Haarlemmerliede en Spaarnwoude ez eus 11 dileuriad :
Poellad frank
An dro-lavar poellad frank a zo evit treiñ an hini saoznek "free software". Amjestr an dro-lavar-se e saozneg pa "free" a dalvez evit "frank" hag evit "digoust" ivez. Kavet e vez ivez al lavarenn vrezhonek meziant frank.
Pa oa krouet al lavarenn-se gant Richard M. Stallman e oa kaoz eus ar frankiz evit an holl (arveridi pe diorroerien) seveniñ, eilañ, dasparzhañ, studiañ, kemmañ ha gwellaat ar seurt poellad-se. E gerioù resisoc'h ez eus kaoz eus peder frankiz roet da neb zo e kerz ar poellad ha displeget e-barzh an aotre-implij a zeu gantañ.
Gwrizioù
Ar frankizoù-se a oa ez-reolenn eus 1960 da 1980 e metoù an urzhiataerezh ha ne oant ket dibarderioù. Kod ar reizhiad oberiañ a oa roet d'ar brenidi kenkoulz hag ar gwir kemmañ tra pe dra lakaet splann war skrid.
Er mare-se, ne vije bet kavet un embregerezh, pa gouste un urzhiataer kement ha gopr ur sterniad ugent bloaz-pad, a vije prest kouezhañ dindan kazel-ge an oberiataer.
Ken kemmet e oa ar reizhiad oberiañ (un DOS bennak e anv) implijet gant urzhiataerioù-kreiz an embregerezh Total ma'z aent en-dro gant un reizhiad liesprogrammek ha ne oa ket bet savet ar perzh-mañ en derou. (orin : 01 Informatique, 1978).
Resisadennoù
Diwar pennaenn ar frankiz eo bet roet deoc'h ar rekipe dre nouspet moaien (kelaouenn, neb a lavar deoc'h hag all) ha n'eus rebech ebet da vezañ lavaret gant den pe zen... Droed ho peus reiñ anezhañ da zen pe zen hag ouzhpenn-se e c'hellit kemmañ tra pe dra hervez ho plijadur.
Dre astenn e vez graet gant endalc'h frank m'eo posupl braslenn hag eilañ endalc'h teuliadoù zo ha suroc'h c'hoazh m'eo posupl kemmañ an endalc'h da neb a fell dezhañ, da skouer gant endalc'hioù dindan an Aotre-implij hollek Teulierezh Frank GFDL, evel re ar Wikipedia. Koulskoude e vez lavaret gant lod n'eo ket ken frank ar GFDL (hervez tud o seveniñ ar raktres Debian).
Patrom ar poellad frank a zo aet war wel er bloavezhioù '90 ha gant Linux a zo gwelet bremañ evel ur mod-produiñ en e blom hag a ya da glokaat ar modoù all.
Un nebeud mentrezhoù roadennoù frank
N'eus bevenn ebet diouzh ur breou anavezet evit implij ar mentrezhoù-mañ
Istor
Gourdad ar poellad frank a oe Unix pa oa posupl, ijinañ un toullad bras a adstummoù evit ar reizhiad oberiañ-mañ. Mammennoù all eo bet mezarc'hioù (libraries e saozneg) krouet gant embregerezhioù zo. Da skouer, an ACM skrivet en Algol pe reoù krouet gant IBM evit e urzhiataerezioù kentañ pe reoù DEC evit ar PDP pe reoù Data General evit ar Nova.
Frankiz hag evezhiañs
Krouerien ar poellad frank o doa miret en o spered ar pezh eo erruet gant ar reizhiad Unix p'en deus aet da vezañ bruzunet en un niver bras a zoareoù ken dizurzh e oa bet an diorren. Linus Torvalds en deus pouezet bras, dre skouer, ma vo lakaet da genglotañ produioù evit endro Linux evel Gnome ha KDE. Klenglotañ a reont bremañ gant ur c'holl bihan er mont-endro.
Gwiana c'hall
Gwiana, pe a-wechoù Gwian, Gwiyan pe Lagwiyan pe La Gwiyan'n e kreoleg ((La) Guyane e galleg hag ent-ofisiel), a zo ur vro e biz Suamerika, a-hed ar Meurvor Atlantel.
E dalc'h Frañs emañ-hi. Un departamant tramor eo (DOM), hag evel holl DOMoù ar Republik c'hall eo ivez ur rannvro c'hall.
Unan eus seizh rannvro dreisttrobarzh Unaniezh Europa eo ivez.
An anv
Graet e vez alies Gwiana c'hall, pe Gwiana Frañs, anezhi evit he dishañvalout diouzh ar pezh a oa Gwiana Vreizh-Veur gwechall (bremañ Guyana), Gwiana an Izelvroioù (bremañ Surinam), ha Gwiana Venezuela, ur rannvro eus Venezuela anvet Guayana.
Kêrioù ar vro:
Arondisamantoù Gwiana
Rannet eo ar Gwiana e daou arondisamant :
Femme fatale
thumb|200px|Ar [[spierez Mata Hari, un doare femme fatale]] thumb|[[Lilith (1892), livet gant John Collier]] thumb|[[Sharon Stone he deus roet taol ar marv da veur a baotr er film Basic Instinct.]]
Ar femme fatale zo un anv gallek, adkemeret e kalz yezhoù all, a vez graet eus un dudenn el lennegezh (adkemeret goude er fiñvskeudennerezh), hag a zo ur vaouez a zegas ar marv d'an dud, hag a c'hallfe bezañ matezh an Ankou e brezhoneg neuze, pe da vihanañ droukchañs d'ar wazed hoalet ganti.
Kavet e vez e mojennoù an holl vroioù hag a-hed istor al lennegezh, gwech evel morganez, pe sunerez-gwad, diaoulez pe sorserez, gwech evel soudardez, spierez, ha micherioù all c'hoazh. Sachañ a ra gwazed dinerzh daveti, paket e rouedoù o c'hoant.
Unan eus penntudennoù al lennegezh hag an arz eo eta, abaoe hor mamm Eva. Galloudoù hud he deus, teogiñ a ra he freizh, ur gwaz (peurliesañ) eta, evel pa vije un diaoulez tec'het eus puñs an ifern, o c'hoari gant he c'hened, gant he hoal, ha gant ar c'hoant c'hwezhet er wazed, da gas he mennozh kuzh da benn-vat.
Met ouzhpenn gant he c'horf e oar c'hoari ha mont a ra betek livañ gevier ha mont dre nerzh. Gant kontell pe kontamm e oar ober ivez.
Adinfer
Adinfer a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Femme fatale
A-wechoù avat ne vez nemet ur paourkaezh plac'h paket e rouedoù an tonkadur, evel er film du The Lady from Shanghai e 1948.
1142
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1142
Femme fatale
Mojennoù hag istor
En amzerioù kozh ec'h anavezed:
1142
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1142
Femme fatale
E Breizh
E Breizh e kaver Dahud, Izold, Morgana, Mari Vorgan, ha korriganezed ha kannerezed-noz.
Anavezet eo ivez en Azia, hag e Sina ez eus bet tamallet priedoù-kleiz da vezañ bet kiriek da wanded pe mont da get tierniezh pe dierniezh.
Eus ar Grennamzer d'an XIXvet kantved
Eva an hini a enkorfe dañjerioù revelezh ar merc'hed hervez kredennoù ar Grennamzer. Fata Morgana a ranno an enor-se ganti adal ar mare-se.
En XIXvet kantved, e-kerzh ar Romantelezh, e vleunio ar femme fatale, e barzhonegoù evel re John Keats, La Belle Dame sans Merci dreist-holl, ha Lamia.
Oberennoù an XXvet kantved
Ar femme fatale zo bet poltredet evel ur sunerez-gwad ; gant he hoal e tenn o nerzh hag o frankiz digant he serc'heged. Rudyard Kipling zo bet awenet e 1897, gant ur sunerez-gwad livet gant Philip Burne-Jones, ur skeudenn aroueziek eus ar marevezh, da sevel e varzhoneg "The Vampire". Brudet e voe ar skrid ken e voe, hag an diskan "A fool there was...," a ra anv eus un den hoalet gant ar sunerez-gwad, a deuas da vezañ ur film hag a reas berzh e 1915, hag anvet A Fool There Was gant Theda Bara evel sunerez gwad an den kaezh.
Ar vaouez-se eo an dudenn greiz e filmoù evel Body Heat, gant Kathleen Turner, The Last Seduction, gant Linda Fiorentino, Fatal Attraction, gant Glenn Close, ha Basic Instinct, gant Sharon Stone.
Ar wazed, mevelien ar marv
E-touez ar wazed se e lakaor Don Juan, Heathcliff er Wuthering Heights, an darn vrasañ eus harozed ar barzh saoz Lord Byron (ar "Byronic hero"), Drakula, Harthouse en Hard Times gant Charles Dickens', Georges Querelle Querelle de Brest gant Jean Genet, James Bond en oberenn Ian Fleming ha Tom Ripley e romantoù Patricia Highsmith.
Liverezh
Oberennoù
Kanton Meregem
Kanton Meregem (canton de Merville e galleg) a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Meregem a yae 6 kumun d'ober anezhañ.
Trediarn
Trediarn  a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douar (planedenn)
Ur pennad Douar (disheñvelout) zo ivez.
An Douar (anvet Terra e latin) eo an trede planedenn dostañ d’an Heol e sistem an Heol. Furmet e vije bet ar blanedenn 4.57 miliard a vloavezhioù ’zo.
Stumm ur sferenn a zo dezhi paneve m'eo ar pennahelioù (polioù Norzh ha Su) un tammig plaenoc'h eget ma'z int war ur sferenn wir pe ur voul. Graet e vez alies a-walc'h ar voul-douar eus ar blanedenn koulz evit he deskrivañ hag evit chom hep meskañ an Douar, anezhañ ul lodenn eus pluskenn ar blanedenn hag ar blanedenn hec'h-unan.
Ar blanedenn douarek nemeti eo zo warni kementadoù bras a zour. Tro-war-dro dezhi ez eus un aergelc'h tev-tre graet gant oksigen ha nitrogen, ar re-se an aezhennoù pennañ.
Skeudennadur an Douar
P'eo ar blanedenn Douar ur voul vras e komzer eus ar voul-douar. Anavezet e oa he stumm gant ar skiantour, matematikour ha steredoniour Eratostenes, un Egiptad gresianeger, en deus jedet tro ur c'helc'h Douar gant ur resisted digredus pa weler teknikoù a c'helle implijout.
Kollet eo bet an anaoudegezhioù-se ken e krede Europiz ar Grennamzer e oa plat an Douar, e troe an Heol en-dro dezhañ eus ar Reter d'ar C'hornôg, hag e tremene dindani diouzh an noz. Koulskoude e voe adkavet testennoù Erastotenes, met hemañ en doa bet rediet kinnig martezeadennoù kemplezh evit displegañ kelc'htro al Loar pa ne gave diaes lavaret e oa an Heol oc'h ober tro ar blanedenn hervez e gerzhed seblantus.
E penn ar 17vet kantved e savas un nebeud skiantourien evit prouiñ ne c'helle ket an Heol hag ar stered treiñ en dro d'an Douar avat hag ouzhpenn-se e kerzhe ar stered hag ar planedennoù en egor. Dizoloet e voe mont en-dro koskoriad an Heol gant Kopernik. Disklêriañ a reas e oa an Douar an trede planedenn tostañ d'he steredenn hag e teskrivas ar reizhiad heolel ma tro ar planedennoù en-dro d'an Heol.
Kadarnaat a reas labourioù Kopernik Galileo Galilei hag e tegasas implij ar matematik er steredoniezh evit jediñ kerzhed ar planedennoù.
La Chaux-de-Fonds
La Chaux-de-Fonds a zo ur gumun hag ur gêr a Suis, e kanton Neuchâtel, e rannvro ar Jura.
Morc'hast
Annez
thumb|left|300px|Tiriad ar vorc'hast
Joseph Le Brix
Joseph Le Brix pe Jozeb-Mari ar Brizh a zo bet ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1899 e Baden (Mor-Bihan, Breizh) ha marvet d'an 12 a viz Gwengolo 1931 en Oufa e-kostez Oural (Rusia).
Nijour breizhat hag ofiser en aerlu gall e oa. Mervel a reas pa glaskas mont, en un nijadenn eeun, eus Pariz da dTokyo, ar pezh na oa ket bet graet c'hoazh.
Un destenn enorus gant Tin Gariou a oa bet embannet er gazetenn L'Heure Bretonne (niverenn 187, 27 a viz C'hwevrer 1944) dindan an titl Jozeb-Mari ar Brix.
right|thumb|200px|Bez Joseph Le Brix e bered Baden.
Andrea Bocelli
Andrea Bocelli zo ur arzour lourennek italian ganet d'ar 22 a viz Gwengolo 1958 e Pisa, pennlec'h proviñs Pisa, e rannvro Toskana, en hanternoz Italia.
Oufa (kêr)
Oufa (Өфө e bachkireg, Уфа e rusianeg, Ufa, Öfä e tatareg, Ěпхӳ e tchouvacheg) zo ur gêr e Rusia e kember ar stêrioù Bielaia hag Oufa. Kêr-benn Republik Bachkortostan eo.
Andrea Bocelli
Pladennoù ha filmoù
Gwerzhet en deus war-dro 70 milion a bladennoù.
Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat drekstaonekaet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig a-gostez dre dostaat drekstaonekaet mouezhiet treuzskrivet [ɫ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 209 hag anvet alies "l teñvel".
Ur gensonenn kendistaget an hini eo, ma vez drekstaonekaet peurliesañ pe c'hoazh gourlañchennekaet pe zoken hugedekaet, ur Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat ([l]).
Kavet e vez alies ar son-mañ e-touez ar yezhoù komzet en Europa, peurliesañ evel alofonenn ur Kensonenn kevig a-gostez dre dostaat [l] e lost ar silabenn evel e portugaleg hag e saozneg.
E yezhoù all, avat, en o zouez an albaneg hag ar ruseg e vez enebiet ur fonem a-gostez teñvel (drekstaonekaet: [ɫ]) ouzh ar fonem a-gostez sklaer (plaen, pe nann-drekstaonekaet: [l]) hag/pe ouzh ar fonem a-gostez [Staonekadur|staonekaet]] ([lʲ]).
Ral a wezh e vez implijet ar son-mañ gant ar yezhoù komzet er-maez eus Europa, estreget meur a yezh turkek.
An l stambouc'hus kavet en arabeg (er ger "Allah" nemetken) hag e yezhoù berberek 'zo a c'hell bezañ distaget evel un doare l teñvel gourlañchennekaet pe hugedekaet
Zeevang
thumb|right|180px|Lec'hiadur Zevang thumb|right|120px|Banniel Zeevang thumb|right|80px|Ardamez Zeevang thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Zeevang (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 6 319 annezad enni, ha 55, 23 km² eo gorread Zeevang (douar : 38,18 km², dour : 17,05 km²). Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Zeevang : Beets, Etersheim, Hobrede, Kwadijk, Middelie, Oosthuizen, Schardam, Warder.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Zeevang ez eus 13 dileuriad :
Edmond Koarer-Kalondan
Gant Edmond Koarer-Kalondan ez eus deuet meur a levr diwar-benn an drouiziezh ha Naoned. En o zouez emañ « Les aventures du roi Baco » a zo deskrivadur troioù-kaer un den bet loc’het eus Trentemoult d’ober arc’hant. Dav menegiñ ivez ur romant skeudennet gant ar Brestad Pêr Peron : « Youenn le chercheur de pain ».
Morc'hast c'hlas
Ar vorc'hast c'hlas (liester: morc'histi glas), Prionace glauca eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin. Ar spesad nemetañ eo er genad Prionace.
Menez-Dol
Menez-Dol (Mont-Dol e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Dol e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En glazur, e bellenn en aour
Armel de Wismes
Armel de Wismes a oa un istorour naonedat ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1922 ha marvet d'ar 27 a viz Gouhere 2009.
« Les grandes heures de Nantes » pe « Nantes et le pays nantais » zo bet skrivet gantañ : un den gouiziek hep e bar evit pezh a sell ouzh istor Naoned. (Embannadurioù Perrin). Savet en deus ur raksrid d'al levr diwar-benn Naoned savet gant Pierre-Emmanuel Marais hag embannet gant Yoran Embanner e 2006.
Urzh leaned
Un urzh leaned (pe urzh menec'h) a zo un aozadur relijiel m'o deus touet an izili heuliañ e reolenn. E meur a relijion e kaver tud a glask bevañ asamblez.
E relijion ar Bouda (adalek - 600) e weler roud ar venec'h pe leaned kentañ. Un doare evit kavout ul lec'h sioul, pell eus buhez birvilh ar gempredidi, mat evit ar brederiadenn. Un disfi ouzh c'hoant an pinvidigezh a vagont ar voñzed (anv ar venec'h boudaat) ken ez eont da gantreal ha da gestañ o voued e-pad ur prantad-buhez. Bevañ a reont e-kichen lec'hioù lidañ anvet pagodennoù ha staget e vezont d'ur gumuniezh, met ivez d'ur genvreuriezh.
Urzh leaned katolik
Urzhioù ha breuriezhoù a zo anvioù evit an aozadurioù leaned ha menec'h
C'hwibon zu
Ar c'hwibon zu (pe c'hwibon du ) a zo un evn hirc'harek, Ciconia nigra an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra e kreiz ha kreisteiz Eurazia hag Afrika ar Su.
Niwaki
Graet e vez Niwaki deus an doare japanad da grennañ ar plant en ur stumm Zen (gwezennoù e stumm koumoulennoù, ...)
Thomas Bernhard
Thomas Bernhard (ganet Nicolaas Thomas Bernhard, d'an 9 a viz C'hwevrer 1931 ha marvet d'an 12 a viz C'hwevrer 1989) a oa ur c'hoarivaour ha danevellour aostrian. Lakaet e vez gant darn da bouezusañ skrivagner alamanek goude an Eil Brezel-bed.
E vuhez
Ganet e voe Thomas Bernhard e 1931 e Heerlen, Izelvroioù evel laeradenn, mab da Herta Fabjan (1904-1950) ha d'ar charpantour Alois Zuckerstätter (1905-1940).
Tremen a reas Bernhard kalz amzer eus e vugaleaj gant e dud-kozh eus tu e vamm e Vienna hag e Seekirchen, e-kichen Salzburg. Goude addimeziñ e vamm e 1936 ez ejont da chom da Traunstein, Bavaria.
Bram Stoker
Buhez hag oberenn
Mab Abraham Stoker (1799-1876) hag ar wregelourez Charlotte Mathilda Blake Thornely (1818-1901) eo. Seizh bugel a voe en holl, an trede hini e oa Bram Stoker. Betek ma vefe seizh vloaz e voe klañvidik, hag e kasas e amzer diglañvadur o selaou mojennoù Iwerzhon kontet gant e vamm. Derc'hel soñj a reas anezho a-hed e vuhez. E 1863 ez eas da Drinity College, hag un diplom a dapas kaout e 1870. En 1876 e labouras evel kargad e Dulenn. Kregiñ a reas ivez da sevel pennadoù burutellañ pezhioù-c'hoari evit ar gazetenn Dublin Evening Mail. E miz Kerzu 1876 e savas ur pennad diwar-benn perzh Henry Irving e-barzh Hamlet e Theatre Royal Dulenn. Irving a lennas ar pennad hag e pedas Stoker da zebriñ koan e Shelbourne Hotel, rak eno e veze o chom. Mignoned e teujont da vezañ. Istorioù a skrivas ivez, hag e 1872 e voe embannet "The Crystal Cup" gant The London Society, ha goude-se "The Chain of Destiny" (peder lodenn) e-barzh The Shamrock.
Thomas Bernhard
E vuhez
Fellout a reas da dad-kozh Bernhard, ar skrivagner Johannes Freumbichler (de) e vije kelennet an arzoù d'ar bugel, en ur gontañ ar sonerezh. Mont a reas Bernhard d'ar skol kentañ derez e Seekirchen ha goude-se da veur a skol e Salzburg en ur gompren ar Johanneum a guitaas e 1947 evit labourat en un ispiserezh.
Bram Stoker
Lyceum Theatre ha goude
E 1878 e timezas Stoker gant Florence Balcombe, ur plac'h brudet a-drugarez d'he braventez, hag a oa bet karedig Oscar Wilde. Dilojañ a rejont da Londrez, hag eno e reas Stoker war-dro Lyceum Theatre e-pad 27 vloaz. D'an 31 a viz Kerzu 1879, e voe ganet o bugel nemetañ, Irving Noel Thornley Stoker e anv. A-bouez bras e voe ar c'henlabour etre Stoker hag Irving, rak a-drugarez da hemañ diwezhañ e voe degemeret Stoker e renkoù uhel Londrez, hag e kejas gant ur bern tud vrudet evel James Abbott McNeill Whistler ha Sir Arthur Conan Doyle. Dre labourat gant Irving, hag a oa aktour brudetañ ar mare-se, ha dre ober war-dro unan eus salioù c'hoariva brudetañ Londrez e oe brudet Stoker. E Londrez e kejas ivez gant Hall Caine hag a zeuas da vezañ unan eus e vignoned tostañ. Dezhañ e voe dediet Dracula. Dre heuliañ troioù Irving e veajas Stoker er bed a-bezh war-bouez Europa ar reter. Stoker a brizias dreist-holl e veajoù er Stadoù-Unanet, ha div wech e voe pedet en Ti Gwenn. Anavezout a reas William McKinley ha Theodore Roosevelt. Ken entanet e voe Stoker gant ar vro ken e tiazezas daou levr diwarni. Eno e kejas ivez gant unan eus ar skrivagnerien a blije ar muiañ dezhañ, Walt Whitman e anv. Ouzhpenn labourat e skrivas Stoker romantoù. An hini brudetañ anezho e Dracula, bet embannet e 1897. A-raok stagañ gant ar skrivañ e kasas meur a vloavezh o klask titouroù diwar-benn folklor Europa hag istorioù sunerien-wad. Ur romant dre lizher eo Dracula, ha diazezet eo war un dastumad pennadoù deizlevrioù, pellskridoù, ha lizheroù savet gant tudennoù an istor hag ivez tammoù pennadoù (ijinet) tennet eus kazetennoù Whitby ha Londrez. Ouzhpenn Whitby e c'haller menegiñ ivez levezon gweladennoù kastell Slains (Aberdeenshire), ha kev-iliz St. Michan's Church e Dulenn. Meur a wech e voe taget e empenn a-raok ma varvfe e 1912. Hervez skrivagnerien' zo hag o deus labouret war e vuhez e vije marv abalamour d'an naplez. Devet e voe e gorf, hag al ludu a voe lakaet e Golders Green Crematorium.
Thomas Bernhard
E vuhez
Lebensmensch (keneilez a-hed e vuhez) Bernhard, a reas war he zro e-unan pa oa o vervel, a voe Hedwig Stavianicek (1894 - 1984), ur vaouez ouzhpenn seizh vloaz ha tregont koshoc'h egetañ, a gejas ganti e 1950, ar bloaz ma varvas e vamm, ha bloaz goude marv e dad-kozh karet. Sikour anezhañ kalz a reas, ha heuliañ e vuhez evel skrivagner. Er mediaoù ne ziskoueze Thomas Bernhard e plije dezhañ nag ar wazed nag ar maouezed. Dre ma oa klañv gant ar skevent a-vihanig (torzhellegezh), e tremenas Bernhard ar bloavezhioù 1949 betek 1951 en ti-yec'hed e Grafenhof. Pleustriñ a reas evel aktour er Mozarteum e Salzburg (1955-1957) ha dedennet e voe a-viskoazh gant ar sonerezh: abalamour d'e gleñved ne c'hellas ket dont da vezañ kaner avat. War-lerc'h e oa krog da labourat e-pad ur prantadig evel kazetennr, ha goude evel skrivagner penn-da-benn.
Mervel a reas Bernhard e 1989 e Gmunden, Aostria-Izel. E di kaer e Ohlsdorf-Obernathal 2 ma'z eas da chom enni e 1965 a zo ur mirdi bremañ, hag ur greizenn-studi ha c'hoari evit oberennoù Bernhard. En e destamant, ma savas ur mell dabut pa voe embannet, e tifennas Bernhard ma vije c'hoariet e bezhioù-c'hoari hag embannet e oberennoù diembann en Aostria. Disklêriet e voe e varv goude e interamant nemetken.
Bram Stoker
Goude e varv
An dastumad danevelloù anvet Dracula's Guest and Other Weird Stories a voe embannet e 1914 gant Florence Stoker. Ar film kentañ diazezet war Dracula a voe anvet Nosferatu. Sevenet e voe gant Friedrich Wilhelm Murnau hag ennañ e c'hoarie Max Schreck perzh Kont Orlock. Nosferatu a voe produet e-keit ma oa bev Florence Stoker. Gant sikour The British Incorporated Society of Authors, e aozas ur prosez a-enep d'ar re o doa savet ar film, peogwir ne oa ket bet goulennet hec'h aotre ganti, ha n'he doa resevet gwenneg toull ebet. Meur a vloaz e padas an istor, Florence Stoker o c'houlenn ma vefe distrujet ar film orin ha kement eilad a oa bet graet. E miz Gouere 1925 e voe barnet an istor, ha hi a c'hounezas. Un nebeud skouerennoù eus ar film a voe miret memes tra, ha gwall vrudet e treuas da vezañ.
Zijpe
thumb|right|180px|Lec'hiadur Zijpe thumb|right|120px|Banniel Zijpe thumb|right|80px|Ardamez Zijpe thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Zijpe (distagañ : ) a zo ur gumun (nederlandeg : gemeente) e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 11 538 annezad a oa enni d'an 31 a viz Mae 2009, ha 113, 35 km² eo gorread Zijpe (douar : 95,04 km², dour : 18,31 km²). Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Zijpe : Burgerbrug, Burgervlotbrug, Callantsoog, Groote Keeten, Oudesluis, Petten, Schagerbrug, Sint Maartensbrug, Sint Maartensvlotbrug, 't Zand.
Troad partitivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad partitivel pe troad-rannañ (saoz.: partitive case) evit komz eus un droad yezhadurel pennañ a dalvez da verkañ ur fed pe un ober amdelosel. da lâret eo diglok, hep identelezh resis pe hep disoc'h resis.
Filostratos
Filostratos (Φιλόστρατος / Philóstratos e gregach, latinekaet e Philostratus), zo anv sofegourien en Hellaz kozh da vare an Impalaeriezh roman.
Kanton Hazebroek-Norzh
Kanton Hazebroek-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Hazebroek-Norzh a yae 10 kumun d'ober anezhañ.
Louarn Kozumel
Louarn Kozumel (Urocyon sp.), pe Louarn Cozumel a zo ur spesad dianv a lern a veve betek n'eus ket pell 'zo war an enezenn vec'hikan Cozumel.
N'eo ket bet deskrivet en un doare skiantel hag aet da get e c'hellfe bezañ. Tennañ a rafe da louarn an Inizi. Un tammig brasoc'h e vefe avat.
Portland
Portland zo anv meur a lec'h er broioù saoznek. Er Stadoù-Unanet eo e gaver ar stankañ.
Salto del Laja
Gwechall e veze gwelet al lammoù eus an hent, ar Ruta CH-5, diwar ar pont dreist ar río Laja. Hiziv eo perc'hennet an hent gant an embregerezh Autopista del Bosque S.A., hag e ranker paeañ. Savet ez eus letioù, stalioù, tier-debriñ, ha tachenn-gampiñ zo ivez.
Bremañ e ranker
Oikolektenn
An termen oikolektenn pe ekolektenn a zo un nevezc'her (diwar ar gresianeg οικος oikos, "tiegezh"), bet krouet evit ober dave d'ur yezh komzet gant un tiegezh nemetken.
Diorroet e vez seurt doareoù-se diwar elfennoù un emyezh degemeret er yezh implijet gant familh pe tud kar un den a ra gant an emyezh-se, dizimplij gant an dud all hag a ra gante ar memes yezh evite.
Koggenland
thumb|right|180px|Lec'hiadur Koggenland thumb|right|120px|Ardamez Koggenland thumb|right|160px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Koggenland a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland hag e rannvro West-Friesland en Izelvroioù. Ur gêr krouet e miz Genver 2007 eo, pa voe kendeuzet Obdam ha Wester-Koggenland. 21 840 annezad a oa enni e miz Mae 2009 ha 84, 15 km² eo gorread Koggenland.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Koggenland ez eus 19 dileuriad :
Agnez-lès-Duisans
Agnez-lès-Duisans a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Morc'hast c'hris
Ar vorc'hast c'hris (liester: morc'histi gris), Mustelus mustelus eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.
Annez
thumb|left|300px|Tiriad ar vorc'hast c'hris
Arabeg yuzev-marokek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo an arabeg yuzev-marokek komzet gant tro-dro da 254 000 den en holl en Israel (250 000 den e 1992) ha Maroko (4 000-6 000 den e 1997), an darn vrasañ dioute e Casablanca. Komzet e vez e Frañs ha Kanada ivez.
Tost a-walc'h eo d'an arabeg yuzev-tuniziek dreist-holl hag ivez, met nebeutoc'h, gant arabeg yuzev-tripolek. Ne vez ket komzprenet avat gant tud a gomz arabeg yuzev-irakek.
Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947
Ar c'hentañ goude an Eil brezel-bed e oa Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1947, ha gounezet e voe gant ar reder breizhat Jean Robic. En deiz diwezhañ e teuas an trec'h gantañ, ha gwech ebet n'en doa douget ar c'hrez melen e-kerzh ar redadeg.
Da 9 e oa Jean-Marie Goasmat, ur Breizhad all, hag ur brezhoneger anezhañ ivez.
Strollad Komunourion Kirgizstan
Strollad Komunour Kirgizstan (en ruseg: Партия Коммунистов Кыргызстана; Partiya Kommunistov Kyrgyzstana) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Kirgizstan, bet krouet e 1992.
Strollad politikel brasañ Kirgizstan an hini eo e-keñver an niver a vouezhioù en dilennadegoù broadel, daoust ha m'ac'h eas gantañ nemet 15 dileuriad diwar 60 er Parlamant.
Absamat Masaliyev, bet e penn ar Republik da geñver ar maread soviedel, a bet e penn ar Strollad betek ma'c'h eas da get e 2004.
Embannet e vez gant ar Strollad Pravda Kyrgyzstana ("Gwrionez Kirgizstan").
Kanton Neuchâtel
Kanton Neuchâtel a zo ur c'hanton eus Suis. Kêr Neuchâtel eo ar gêr-benn. Ur c'hanton gallek eo.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1948 a voe gounezet gant ar reder italian Gino Bartali.
Ivinieg
Ivinieg  a zo ur gumun eus Breizh e kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Hébert
Hébert zo un anv-tiegezh gallek, adstumm d'an anv Herbert a gaver e saozneg.
Ivinieg
Ardamezioù
En argant e ziv dreustell en sabel
Hébert
Bro-C'hall
Kumunioù gall e Normandi :
Ivinieg
Ardamezioù
Ardamezioù familh Ivinieg (siell 1381).
Spineg du
Ar spineg du (Centroscyllium fabricii) a zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1949 a voe gounezet gant ar reder italian Fausto Coppi.
Sir Faesyfed
Sir Faesyfed a oa unan eus an 13 kontelezh a oa e Kembre, e reter ar vro, a-raok 1974. Dont a ra an anv eus kêriadenn Maesyfed, a zo bet kêr-benn gentañ ar gontelezh. Radnorshire e oa an anv saoznek. Llandrindod e oa ar penn-lec'h. E kontelezh Powys emañ tiriad ar ar gontelezh kozh abaoe 1974.
Setu a skrived er diwar-benn paourentez ar vro :
Spineg
Ar spineg, pe ki-mor, pe touilh-spin, (Squalus acanthias) zo ur pesk migornek kar d'ar rinkin.
thumb|left|250px|Tiriad ar spineg
Bolívar
Bolívar (Bolivar er broioù nannspagnolek) zo anv meur a dra.
Tud
Anv Simón Bolívar eo da gentañ (deuet eus an anv-lec'h euskarek Bolibar), ar soudard ha politikour, haroz dizalc'hted Kreisteizamerika.
Diwarnañ eo bet anvet
🇸🇻:
Wantchoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù konyakek eo ar wantchoeg (wancho, banpara naga pe joboka) komzet gant tro-dro da 45 000 den (1997) en Assam hag e Nagaland en India.
Peder rannyezh a zo:
Splujer gouzoug ruz
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar splujer gouzoug ruz en urzhiad Gaviiformes pe Ciconiiformes.
Inizi Maloù
Inizi Maloù (Falkland Islands d'ar saoznegerien hag Islas Malvinas d'ar spagnolegerien) a zo unan eus Tiriadoù Tramor Breizh-Veur, dezhañ Tiriadoù tramor Inizi Falkland (Overseas Territory of the Falkland Islands) da anv ofisiel. Stanley eo ar gêr-benn. Dindan 12 000 km² strewet etre meur a enezenn bras ha bihan ez eus 3 000 annezad o chom pell a-walc'h eus daou gevandir : Suamerika 480 km er c'hornôg hag Antarktika e 900 km er Su.