cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Denílson
Istor
Danvez c'hoarier gwellañ ar bed a zo ennañ. Prenet gant Betis Sevilla e voe ar bloavezh war-lerc'h evit 30 milion a euroioù. En Andalouzia avat e vo dipitus-tre ken ma voe prestet da Flamengo (Brazil) pe ne c'hoarie nemet evitañ e-unan. Ret eo anzav ivez e oa bet gloazet e c'hlin.
Kluboù
68 dibab gant skipailh broadel Brazil abaoe 1996.
Marc'hvran
Ar varc'hvran (liester : marc'hvrini), pe marc'hvran veur (liester : marc'hvrini meur) , a zo ur spesad golvaneged bras a seurt gant ar brini, Corvus corax an anv skiantel anezhañ.
Peñse
thumb|275px|Peñse, livet gant [[Claude Joseph Vernet.]] Ar peñse eo an anv a roer d'ar gwalldarvoud a lak ul lestr pe un nijerez da vezañ kollet pa vez o verdeiñ war pe a-us an dour. Un degouezh ken boutin eo ma vez strewet listri a bep seurt e strad ar morioù hag ar stêrioù bras. "Peñse" a reer ivez eus ar pezh a chom diwar an traoù kollet er mor, bag, lestr, tammoù koad ha traoù a bep seurt. Da skouer, ar c'hoad peñse eo an tammoù koad dastumet er mor pe war an aod.
Ar peñseoù en istor
Al listri peñseet koshañ a zo bet jedet o c'hozhni keit ma oa maread an Neolitik. Kavet eo bet gant an arkeologourien-vor pirogennoù, da lavaret eo bagoù pilprennek graet en ur doullañ kefioù ar gwez. An darn-vuiañ a zo bet kavet pe er gwernioù pe el lec'hid e kreiz ar porzhioù kozh. Dre studiañ al listri-kenwerzh peñseet hag o c'hargoù e c'heller tennañ anaoudegezhioù diwar-benn an eskemmoù a veze e mare pe vare. Meur a lestr-samm gresian pe roman a zo bet kavet dismantret e strad ar Mor Kreizdouarel ha diouto e weler pegen pouezus e oa ar c'henwerzh dre vor en Henamzer. Dizoloadennoù listri ar Vikinged a zo bet graet er Skandinavia miret mat en douaroù gleb ha tretet a-zoare evit bezañ diskouezet er mirdioù. E Breizh eo bet kavet ar vag viking nemeti war ar c'hevandir, hini bez norman Enez Groe. An enklaskoù war listri an amzerioù modern o deus sachet evezh war listri bras ar Spagnoled aet d'ar strad gant kargoù aour hag arc'hant pounner-tre koulz ha listri uhel-bourzh e koad savet gant morluioù ar galloudoù europat.
Abegoù ar peñseoù
E-touez an abegoù diniver a zo d'ar peñseoù e c'heller menegiñ :
1163
Diwar-benn bloavezh 1163 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1163
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1163
Virginia Woolf
Virginia Woolf zo ur skrivagnerez saoz ganet e Londrez d'ar 25 a viz Genver 1882.
E-touez hec'h oberennoù emañ Mrs Dalloway pe Jacob's room (Kambr Jacob).
En em lazhañ a reas d'an 28 a viz Meurzh 1941.
Hec'h oberenn
thumb|200px|right|Golo To the Lighthouse gant Virginia Woolf thumb|200px|right|Golo The Waves gant Virginia Woolf
Binioù kozh
Ar biniou kozh a zo ur binioù, da lavarout eo ur benveg-seniñ dre aer gant ul lañchenn-zoubl ha gant ur sac'h karget a aer. Unan eus ar binvioù-seniñ brudetañ a zo e Breizh eo.
Etimologiezh poblek
Gant kalz a dud e vez implijet ar brezhoneg a-vremañ a-benn diskoulmañ orin ar ger-se, neuze e teuomp da sevel ur vartezeadenn : orin ar ger biniou a zeufe eus liester ar ger benveg, ar pezh a ro binvioù. Aze, e vez komzet eus n'eus forzh peseurt binvioù (morzhol, sizailhoù ...), rak ez eo graet ar biniou gant meur a damm, neuze meur a vinvioù. Goude un nebeud a vloavezhioù eo bet kollet ar « v » diabarzh ha bremañ e vez lâret biniou.
Etimologiezh all
Gant ar c'helenner Léon Fleuriot e vez liammet biniou gant an henvrezhoneg bann (a dalv « meulodi », « sonerezh »). Ar ger benny (tennet neuze eus bann), hag a zo 'barzh ar c'hCatholicon, kentañ geriadur brezhoneg-galleg, a zo troet evel « corne » ha « cornemuse » neuze e vefe tennet ar gêr biniou eus benny. A-hend-all e vez lâret ivez en un doare poblek sac'h-biniou, ar pezh a dalv, gant sikour ar pezh omp o paouez gwelet, « sac'h meulodi », evel er ger saoz bagpipe.
Ar sac'h
Graet eo ar sac'h gant lêr troet, dreist-holl gant kroc'hen ul leue marv d'e ganedigezh, met tu 'zo 'vel just implijout kroc'henoù all (pemoc'h, dañvad, buoc'h, kavr, ebeul...). N'eus forzh peseurt danvez a c'hall bezañ implijet dre ma vez stank, peogwir e vez c'hwezhet ha miret aer er sac'h. Ar sac'h a zo toullet hervez an niver a ibiloù koad a vo lakaet enni.
Ar c'hefioù
Ar c'hefioù a zo al liamm etre an ibiloù koad (sutell, levriad, korn-boud) hag ar sac'h gant ul lodenn er-maez eus ar sac'h hag ul lodenn e-barzh.
Ar sutell
Ar sutell a zo ur seurt tuellenn lec'h ma vez c'hwezhet evit degas an aer er sac'h. Lakaet 'vez ur glapedenn-lêr (doareoù all 'zo ivez, gant ur bilhenn...) war beg diabarzh ar sac'h evit ma chomfe an aer ennañ. Ar sutell a c'hall bezañ graet e meur a zanvez koad (gwez aval, beuz, eben...) peogwir n'en deus ket ezhomm da gaout un dalc'husted kreñv-tre a-enep ar glebor.
Al levriad
Al levriad a zo al lodenn gant 7 toull lec'h ma vo lakaet ar bizied a-benn ober sonerezh. Levriad ar binioù kozh a zo an hini bihanañ a gaver er bed (en Si♭ e vez tro-dro da 14,5 sm dre-holl, hag e do eo bihanoc'h c'hoazh...), setu perak e son ar biniou kozh un eizhvetez a-us ar bombard. Ul lañchenn zoubl e vo implijet evit lakaat al levriad da seniñ. Al levriad a vo graet gant un danvez koad hag a stourm mat-tre ouzh ar glebor evit ma ne vefe ket taget e gensoniezh (implijet e vez alies-tre eben ha beuz met tu 'zo implijout danvezioù all evel mopani, gaiak, koad melion...)
Ar c'horn-boud
Un duellenn vras graet dre-vras gant teir lodenn stagus ha fiñvus. Ar c'horn-boud a zegemero ul lañchenn simpl evit ober ur son boud padus. Ar biniou kozh en deus, en un doare hengounel, nemet ur c'horn-boud, met sonerien 'zo o deus ouzhpennet unan pe veur a hini a-benn kaout ur son bravoc'h. Evel al levriad e rank ar c'horn-boud da gaout un dalc'husted d'ar glebor.
Al lañchennoù
Al lañchennoù doubl, graet dre-vras gant div laonennig raoskl liammet etreze war un duellenn gant un neudenn nilon, a vo lakaet war beg al levriad en diabarzh ar sac'h ha se a broduo son nerzhus, kreñv ha skiltr al levriad.
Al lañchennoù simpl a vo implijet evit lakaat er c'horn-boud. Graet int gant tuellennoù (peurliesañ gant raoskl) lec'h ma vo didroc'het ul laonenn hag a fraoñvo en ur ober ur son pa vo c'hwezhet e-barzh.
Orin ar c'houblad biniou-bombard
Kregiñ a ra ar c'houblad binioù-bombard a anavezomp (gant ar biniou en eizhvetez hag ur c'horn-boud) da zont war-wel er XVIIvet kantved. D'ar mare-se e veze heuliet ar c'houblad gant un daboulin (tu 'zo gwelet-se alies-tre war livadurioù ar mare pe e-barzh diskrivadennoù ar veajourien).
Pa vo kroget da gaout an tu da gemer fotoioù (adalek 1850), e vo dilaosket an daboulin gant ar biniou hag ar vombard, peogwir evit sonerien 'zo (Auguste Salaün eus Banaleg da skouer) e oa didalvoud bezañs an taboulinoù peogwir e veze graet al lusk gant ar sonerien en ur skeiñ gant an troad war ar barikennoù.
Ar c'houblad binioù-bombard a oa implijet kalzik er maezioù evit ambrougiñ ar festoù, dreist-holl an euredoù. Bez' eo oa memes sonerien a-vicher o doa kement a vrud ez aent da seniñ er maez eus o departamant.
Met goude ar c'hentañ brezel-bed eo bet gloazet kalz ar sevenadur vreizhat; difennet eo bet implij ar brezhoneg evit yezh da gelenn, aet eo da get an niver a biniaouerien hag a dalabarderien (sonerien bombard) dre ma 'z int bet eilerc'hiet gant an akordeoñs kromatek (hag an akordeoñs daoudonek diwezhatoc'h) hag a oa muioc'h eus ar c'hiz evit c'hoari tonioù deus ar c'hiz evel valsoù...etc.
Met, diwezhatoc'h e teu war wel ur c'hiz nevez e Kerne-Izel : ar Kerne-Izel: ar folklor, an dañsoù breizhat, ar sonerien,ar gwiskamantoù 'zo bremañ lakaet war wel en abadennoù publik; adalek ar mare-se e vo krouet ar c'helc'hioù-keltiek, se a roio ur chañs d'ar vombard ha d'ar binioù d'en em adsevel en ur seniñ tonioù hengounel. Un tamm a-raok an eil brezel-bed e erru e Breizh ar biniou skosat, adalek ar mare-se e vo kroget da ober "binioù-kozh" eus ar biniou (ket gant ur ster gwashaus) ha "biniou bras" eus ar biniou skosat evit ober an diforc'h etre an daou seurt binioù-se.
Roll riezoù ar Bed
• Sellit ouzh ar Rummad:Stadoù ar Bed ivez.
Binioù kozh
Orin ar c'houblad biniou-bombard
Tro-dro d'ar bloavezhioù 1950 ez eus muioc'h-muiañ a sonerien biniou ha bombard, bleinet gant kelenn ar re gozh. Krouidigezh ar festoù-noz hag ar festoù-deiz en deus roet ul lañs spontus d'ar sonerien hag a grog da zastum tonioù hengounel a bep seurt fichet en empenn ar re gozh hag e krog neuze an hengoun da zistreiñ.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
Ar roll-mañ a zo diazezet war roll Geriadur brezhoneg An Here (2001).
Binioù kozh
C'hoari ar C'houblad
A-viskoazh en deus c'hoariet ar binioù kozh asambles gant ar vombard rak dre e son skiltr a-walc'h eo diaez evitañ da c'hoari e-unan evel ar biniou bras pe ar gaita (biniou galizan), met gant ar vombard e zeu brav gantañ peogwir e son un eizhvetez a-us dezhi, un dimez brav a ra neuze : Choariet 'vez gant ar bombard hag ar binou un tamm er memes mod ha ma vez graet er c'han-ha-diskan nemet e c'hoari bepred ar binioù dre ma 'n eus ur sac'h hag a ro dezhañ an tu da c'hoari hep ehan en un doare meulodikel hep pe gant kemmoù, pe en doare luskel. Ar bombard ar ra ar frazenn gentañ (A) hag a laosk ar biniou d'ober e-unan diskan ar frazenn gentañ (A'), da c'houde e ra ar bombard an eil frazenn (B) hag a laosk ar biniou d'ober e-unan diskan an eil frazenn (B'). Sonerien 'zo (ma vez andur ganto) a ra A, A' ha B d'un taol (se 'zo ar stumm hengounelañ). Evit merkañ fin an dañs (pe an ton bale pe ar gwerz) a vez c'hoariet B' (pe diskan ar frazenn diwezhañ) gant ar vombard.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
A Afghanistan - Alamagn - Albania - Aljeria - Andorra - Angola - Antigua-ha-Barbuda - Arabia Saoudat - Arc'hantina - Armenia - Aod an Olifant - Aostralia - Aostria - Azerbaidjan
Binioù kozh
C'hoari ar C'houblad
Gwechall ne oa ket tu da lakaat daou vinioù da seniñ asambles peogwir veze graet en doareoù disheñvel (hervez ar vro, ar soner...), ar vombard hag ar biniou a oa graet hervez ar ganerien ha dre ma ne veze ket kanet er memes mod gant pep kaner e veze disheñvel al levriadoù hag ar bombardoù. Lâret e veze e oa ret tailhañ ar vombard hag ar biniou er memes koad evit ma vefent en ur parfed kensoniezh.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
B Bahamas - Bahrein - Bangladesh - Barbados - Belgia - Belize - Benin - Bhoutan - Belarus - Birmania - Bolivia - Bosnia-ha-Herzegovina - Botswana - Brazil - Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon - Brunei - Bulgaria - Burkina Faso - Burundi
Binioù kozh
Ar bizerezh
Evel ar vombard, gant ur bizerez digor e vez c'hoariet biniou kozh (n'eo ket evel e kenderv ar biniou bras, lec'h ma vez implijet ur bizerez hanter-digoret) da lâret eo e vez savet ur biz evit pep notenn uheloc'h.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
C - Chile - Costa Rica
Binioù kozh
Ar bizerezh
Dre ma ne vo ket tu, war ar binoù-kozh, distagañ an notennoù en ur reiñ taolioù teod evel ma vez graet war ar vombard (dre vezañs ar sac'h n'hon eus ket a zarempred gant lañchenn al levriad), e vo implijet ar bizied evit dispartiañ an notennoù. Pep soner 'zo libr da zistatagañ e notennoù gant ar bizied en deus c'hoant (ar biz-bras an dorn e krec'h a vez ar muiañ implijet war ar biniou-kozh). Evit dispartiañ div memes notenn ez eus tu ivez skeiñ anezho, da lâret eo reiñ un taol biz war an notenn dindan.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
D Danmark - Djibouti - Republik Dominikan - Dominika
Binioù kozh
Kendoniañ ar c'horn-boud
Evit kendoniañ ar c'horn-boud eo ret lakaat da risklañ e lodennoù betek kavout an notenn klasket. Seul hiraet e vo ar c'horn-boud, seul izeloc'h e vo ar son, seul verroc'h e vo anezhañ, seul uheloc'h e vo ar son. Ma n'eo ket hir pe verr a-walc'h o c'horn-boud, eo al lañchenn a vo ret cheñch.
Ret eo kendoniañ ar c'horn-boud hervez an ton sonet, evit-se eo ret gouzout e peseurt tonegezh eo an ton, er sonerezh hengounel vreizhat (gant ar c'houplad binioù-bombard) e vez implijet muioc'h an tonegezhioù sib majeur, sib mineur ha do mineur. Ma vez sonet un ton e do mineur, da lâret eo (dre vras) un ton e-lec'h ma vez troet tro-dro d'an notenn do hag a echu gant an notenn-se, e vo ret lakaat ar c'horn-boud d'ober an notenn do. Ma vez sonet un ton e sib majeur pe mineur e vo ret lakaat ar c'horn-boud d'ober an notenn sib.
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
G Gabon - Gambia - Ghana - Gres - Grenada - Ginea - Ginea-Bissau - Ginea ar C'heheder - Guatemala - Guyana
Binioù kozh
Kendoniañ ar c'horn-boud
An tonalegezhioù-se a zo graet gant ul levriad en sib, al levriad ar muiañ implijet evit seniñ e kouplad (gwechall e veze sonet e si pe e do e Kerne-Izel, e sib e Kreiz-Breizh, hag e la e bro Wened. Met goude ma vefe erruet ar biniou bras e Breizh ha da vare krouidigezh ar bagadoù eo bet graet bombardoù e Si♭ evit gellout seniñ gant ar binioù bras hag a oant en Si♭, ret eo bet ober neuze binioù kozh en Si♭ evit ma vefe tu d'ur vombard seniñ gant ur binioù bras ha gant ur binioù kozh).
Roll riezoù ar Bed
192 riez (pe stad dizalc'h), anavezet o dizalc'hded peurvuiañ
H Haiti - Honduras - Hungaria
I India - Indonezia - Irak - Iran - Island - Israel -Italia - Iwerzhon - Izelvroioù
J Jamaika - Japan - Jordania - Jorjia
K Kab Glas - Kambodja - Kameroun - Kanada - Kazakstan - Katar - Kenya - Kiprenez - Kirgizstan - Kiribati - Kolombia - Komorez - Republik Kongo - Republik demokratel Kongo - Korea (Norzh) - Korea (Su) - Koweit - Republik Kreizafrika - Kroatia - Kuba
L Laos - Latvia - Lesotho - Liban - Liberia - Libia - Liechtenstein - Lituania - Luksembourg
M Makedonia - Madagaskar - Malaysia - Malawi - Maldivez - Mali - Malta - Maroko - Inizi Marshall - Moris - Maouritania - Mec'hiko - Mikronezia - Moldova - Monaco - Mongolia - Montenegro - Mozambik
N Namibia - Nauru - Nepal - Nicaragua - Niger - Nigeria - Norvegia
O Oman - Ouganda - Ouzbekistan
P Pakistan - Palau - Panama - Papoua-Ginea Nevez - Paraguay - Perou - Polonia - Portugal
R Roumania - Rusia - Rwanda
S Saint Kitts ha Nevis - Santez-Lusia - San Marino - ar Vatikan - Saint Vincent and the Grenadines - Inizi Salomon - Salvador - Samoa - São Tomé ha Príncipe - Senegal - Sechelez - Serbia - Sierra Leone - Sina - Singapour - Siria - Slovakia - Slovenia - Somalia - Soudan - Soudan ar Su – Spagn - Sri Lanka - Stadoù-Unanet Amerika - Suafrika - Suis - Surinam - Sveden
T Tadjikistan - Tanzania - Tchad - Republik Tchek - Thailand - Timor ar Reter - Togo - Tonga - Trinidad ha Tobago - Tunizia - Turkmenistan - Turkia - Tuvalu
U Ukraina - Uruguay
V Vanuatu - Venezuela - Viêt Nam
Z Zambia - Zeland-Nevez - Zimbabwe
C'hoariva brezhonek (levr)
thumb|right|150px|Pajenn gentañ golo al levr C'hoariva brezhonek zo anv ul levr embannet gant Skridoù Breizh e Brest e 1944, ennañ pemp pezh-c'hoari berr :
Moulet e oa bet al levr e Sant-Brieg gant Les Presses Bretonnes.
The House of Love
The House of Love a oa ur strollad rock a Vreizh-Veur hag a oa àr ar stern etre dibenn ar blezioù 1980 ha penn kentañ ar blezioù 1990. Àr-lerc'h e oa aet ar strollad da get met nevezik zo, e 2005, eo bet adsavet ar strollad hag ur bladenn nevez zo daet er-maez ("Days Run Away"). Guy Chadwick (mouezh, gitar), Terry Bickers (gitar), Andrea Heukamp (mouezh, gitar), Pete Evans (taboulinoù) ha Chris Groothuizen (gitar-boud) a oa izili a-orin ar strollad, met Bickers a yeas kuit e 1989 ha Simon Walker a gemeras e lec'h, hag àr-lerc'h, e 1992, e voe erlerc'hiet hemañ-diwezhañ get Simon Mawby. Heukamp a yeas kuit e 1987.
Savet e oa bet ar strollad en Islington e Bro-Saoz e 1986, hag un nebeud pladennoù bihan (single) da heul ha da c'houde o fladenn vras kentañ e 1988, dizanv anezhi (èl an albumoù arall betek 1991). Ha tapet brud gete a-drugarez d'an tonioù single "Destroy the Heart" ha "Blind" pe "Mr. Joe".
Daoust d'ar seurt enebiezh a oa etre Chadwick ha Bickers e voe adsavet ar strollad, souezhusat tra, e 2005, hag un droiad sonadegoù da heul (dre Vro-Saoz hag Iwerzhon) hag un albom nevez ivez : "Days Run Away" e añv.
Kalao kabell gwenn
Anvet e voe Buceros albo-cristatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1848) gant an naturour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar C'hornaoueg :
Brigitta Scherzenfeldt
Brigitta Christina Scherzenfeldt, pe Bernow, Lindström, Ziems, ha Renat, (Bäckaskog, Sveden, 1684 – Stockholm 1736), a oa ur skrivagnerez-eñvorennoù ha gwiaderez a voe prizoniet gant ar Rused e-pad Brezel Bras an Hanternoz, sklavezet neuze, ha kaset da rouantelezh Kalmouked Kreizazia. Pa voe laosket da vont e kontas hec'h eñvorennoù. Dre hec'h eñvorennoù e c'haller gouzout penaos e oa ar vuhez e bro ar Galmouked en amzer-hont.
He yaouankiz
Ganet e oa e maner Bäckaskog, e Skania, e Sveden. Merc'h e oa da Knut Scherzenfeldt, un den a ouenn uhel, letanant en arme Sveden, ha da Brigitta Tranander; Dimezet e voe d'ar soudard Mats Bernow e Livgardet en 1699, ha gantañ ez eas d'ar brezel e 1700. Bevañ a reas e Riga, ha pa varvas he fried en Thorn en 1703 ec'h addimezas d'an ofiser Johan Lindström.
Goude emgann Narva e 1704, e voe prizoniet an daou bried gant ar Rused, ha kaset da Voskou. Mervel a reas he gwaz e 1711. Addimeziñ a reas Birgitta en 1712, d'al letanant, Michael Ziems, ur prizoniad alaman a vrezel tapet gant ar Rused pa oa o servij en arme Sveden; neuze e voe kaset an daou bried da Siberia, da gêr Tobolsk.
Ziems, dre ma ne oa ket Svedat, ac'h eas da soudard en arme rus en 1715 da c'hounit o frankiz dezho o-daou. En 1716, Ziems
He distro
Gallout a reas Brigitta Scherzenfeldt dont en-dro d'he bro gant Kalmouked hag a voe badezet neuze. Mervel a eure e 1736. He gwiskamant kalmouk seiz ruz a zo war ziskouez er Livrustkammaren e Stockholm.
Brazzaville
Brazzaville eo kêr-benn ha kêr vrasañ Republik Kongo. 1 326 975 a annezidi a oa enni e 2006, kement hag un drederenn eus poblañs Republik Kongo. Emañ war lez dehou ar stêr Kongo, a-dal da gKinshasa, kêr-benn Republik Demokratel Kongo.
Krouet e voe kêr e-kichen Nkuna, e 1880, gant Pierre Savorgnan de Brazza, un Italian-ha-Gall bet ergerzhet ar c’hontre gantañ hag en deus lezet e anv gant ar gêr nevez. Dont a reas Brazzaville da vezañ kêr-benn Kongo c’hall ha, goude 1910, kêr-benn Afrika Gehederel C'hall. E 1960 e teuas da vezañ kêr-benn ar stad dizalc’h nevez anvet Republik Kongo.
Gevelliñ
Gevellet eo gant :
Zandvoort
thumb|right|180px|Lec'hiadur Zandvoort thumb|right|150px|Banniel Zandvoort thumb|right|150px|Ardamez Zandvoort thumb|right|190px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Zandvoort (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 44,34 km² eo gorread Zaandvvort (douar : 32,09 km², dour : 12,25 km²) ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 16 616 annezad enni. Brudet eo ivez peogwir eo ur gêr gouronkañ ma kaver traezhennoù bras ha tevinier. E Zanvoort emañ ivez redva-kirri brasañ an Izelvroioù, anvet Circuit Park Zandvoort. 2gm war-du ar su ez eus ivez traezhennoù ma c'hall an dud mont da rouzañ en o noazh ha ma kaver 6 tavarn ha preti. Div gumun a ya d'ober Zandvoort : Bentveld ha Zandvoort. Un ti-gar, anvet Station Zaandvort a zo, ma c'haller tapout an tren (bep 30 munutenn) da vont da Haarlem ha da Amsterdam.
Istor
thumb|right|200px|Raadhuis (ti-kêr) Zandvoort thumb|right|200px|An aod e Zandvoort thumb|right|250px|Zandvoort aan Zee
Anv a zo eus Zandvoort abaoe 1100, pa oa anvet Sandevoerde (diwar "sand" a dalvez traezh ha "voorde" a dalvez roudour). Betek 1722 e voe dindan dalc'h aotrouien Brederode. Stag e oa armerzh Zaandvoort ouzh ar pesketa betek an kantved, pa voe diorroet an douristelezh. E 1828 e voe savet ar savadurioù kentañ da zegemer touristed, ha meur a zen brudet a zeuas da Zandvoort, evel Elisabeth Bavaria e 1884 hag e 1885. E-kreiz an kantved e krogas ivez an dud da c'hounit avaloù-douar en tevinier.
Digoret e voe an ti-gar e 1881, hag ul linenn tramway da vont da Haarlem e 1899, neuze ez eas war grsk an niver a douristed. Unan eus ar filmoù kentañ aozet en Izelvroioù a voe filmet e Zaandvoort e 1905, De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort e ditl.
Kalz distruj a voe e Zandvoort e-pad an Eil Brezel-Bed. D'an 23 a viz Mae 1942 e voe berzhet d'an dud mont war an traezhennoù, hag un nebeud mizioù goude e oa koulz lavarout didud kêr Zaandvoort. Kement tra aozet war an aod a voe distrujet da sevel Moger ar Meurvor Atlantel. Kreskiñ a reas Zaandvoort goude ar brezel a-drugarez d'an douristelezh ha Circuit Zandvoort a voe savet e 1948.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Zandvoort ez eus 17 dileuriad :
Telenn skosat
Istor
Hervez ur vojenn dastumet en inizi Bro-Skos, , e oa deuet an delenn da Vro-Hebridez , , dre ar mor. Ur paotr yaouank en defe kavet anezhi, ha debochet gant ar sonerezh kerdin fraoñv gant an avel, en defe klasket c'hoari en aner. Ma n'he doa e vamm da werzhañ he eneñv, moarvat n'en defe ket bet James ar c'hentañ telennour...kantvedoù bennak a-raok Ossian, barzh bras amzer kentañ kristeniezh. Ne lâr ket ar mojenn deus pelec'h e oa an delenn. Gouzout a reer bro-Skos ha bro Iwerzhon o doa ur sevenadur tost tre. Gwelout a reer an dra-se gant ar sonerezh, hag an delenn. Dre vras ar blanedenn a voe memes er div vro. E-barzh an dousenn delenn gozh miret er bed keltiek: Lamont Harp (XV vet kantved) ha Queen Mary Harp (XV/XVIvet kantved) zo skosad, diskouezet er Museum of Scotland (Edimbourg). An heñvelder eus an eil a ziskouez gant an delenn anvet Brian Boru, miret e Dulenn, zo ken fromus en em c'houlennont ispisialisourion ma n'o defe ket deuet an div delenn eus ar memes ti-labour. Ar c'hoshoc'h benvioù eus bro-Skos a voe c'hoariet e Lowlands hag e Highlands e lec'h m'o doa noblañsoù telennerien ganto. E diskar, diouzh an eil lodenn XVIIIvet kantved a voe dilerc'h an diankedenn reizhad klanik, kildornad fortun hag ar saoznekadur ar renk aristokrat. An arzh Clarsach a zalc'has e-pad an XIX vet kantved, hag a voe adinterested gant ur c'honkour krouet e 1892 dre Archibald Campbell, duk Argyll. Unan eus gouniderezed a oa Emily MacDonald a gemennas he donedigezh da Vreizh e-pad an hañv 1898. Mankout a rae kenstriverien pa echuas ar c'honkour e 1909, hag a adteuas e 1920. Ar pennvad eus ar c'honkour-mañ a voe kaoz krouidigezh a gevredigezh Communn na Clàrsaich.
Boiry-Saint-Martin
Boiry-Saint-Martin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ:
Lance Armstrong
Lance Armstrong (1971-) zo ur marc'hhouarner stadunanat hag en deus gounezet Tro Bro-C'hall seizh gwech diouzh renk. Araokañ e oa bet gounezet 5 gwech hepken gant Miguel Indurain, Bernard Hinault, Eddy Merckx ha Jacques Anquetil.
E miz Eost 2012 en deus divizet USADA (Ajañs enepdopiñ ar Stadoù-Unanet) astaliñ Lance Armstrong evit e vuhez-pad ha dilemel digantañ an holl zisoc'hoù bet tapet gantañ abaoe ar 1añ a viz Eost 1998 dre ma'z eo bet lakaet da gablus evit bezañ aet hebioù kod bedel an enepdopiñ. Kadarnaet eo bet an dilemel gant UCI d'an 22 a viz Here 2012.
E miz Genver 2013 en deus anzavet en em zope evit gounit.
Tro Bro-C'hall
Trec'h e oa bet Erruet e oa da drede e Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2009. Rasket eo bet diouzh ar roll avat e miz Here 2012 evit e zoperezh.
Tregarvan
Tregarvan a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton hag e Gourenez Kraozon, a-hed plegoù arvor ar Stêr Aon, e kornôg Breizh.
Atlas Linguistique de la France
An Atlas Linguistique de la France zo un atlas yezhoniel, un dastumad kartennoù a ziskouez penaos e kemm ar parlantoù hag ar rannyezhoù romanek eus an eil lec'h d'egile, e Bro-C'hall, e Belgia hag e Suis
Richarzh Iañ (dug Normandi)
Richarzh Iañ, pe Richarzh Dizaon (Fécamp war-dro 930 - 996) a oa mab bastard da Gwilherm Hir e Gleze ha da Sprota, ha trede dug Normandi eus 942 da 996. Hervez istorourien zo e vije kentañ dug Normandi.
Atlas Linguistique de la France
Dastumet etre 1897 ha 1900 hag embannet etre 1902 ha 1910 gant Jules Gilliéron ha Edmond Edmont
Richarzh Iañ (dug Normandi)
E vuhez
Bugel e oa c'hoazh pa varvas e dad Gwilherm Hir e Gleze e 942. E vamm, Sprota, a oa ur serc'h vreizhat skrapet er brezel, hag a oa dimezet d'e dad hervez un dimeziñ More danico. Goude marv Gwilherm ec'h addimezas Sprota da Esperleng, ur miliner pinvidik; ur mab o doe, Rodulf Ivry, hantervreur da Richarzh.
Dimezioù ha bugale
E gentañ eured a voe en 960 da Emma, merc'h da Huon Bro-C'hall, ha Hedwig von Sachsen. Yaouankik e oant bet dimezet. Mervel a reas-hi goude an 19 a viz Meurzh 968, ha hi divugel.
Hervez Robert of Torigni, ur pennadig goude marv Emma, ez eas Richarzh da chaseal hag reas un ehan e ti ur c'hoadour. Orgediñ a reas ouzh gwreg ar c'hoadour, Seinfreda, met ur vaouez a vertuz e oa, ken e kinnigas d'an dug ober al lez d'he c'hoar, Gunnor. Gunnor a voe serc'h dezhañ, ha sevel a reas renk he ziegezh en dugelezh. He breur, Herefast de Crepon, a vefe bet kaoz d'ur prosez disivoud. Gunnor a oa, evel Richarzh, a wad viking ha danat. A-benn ar fin e voe lidet o eured evit divastardiñ o bugale :
Atlas Linguistique de la France
Dastumet e oa bet doareou komz ar yezhoù romanek evel ar galleg, an okitaneg, hag ar frankoprovañseg, e 639 lec'h enklask disheñvel. Lezet eo bet tachennoù ar brezhoneg, an euskareg, ar flandrezeg, Elzas, Moselle a-gostez.
E Bro-C'hall int bet o tastum razh se met ivez e Norzh Katalonia, Okitania, Su Belgia ha kornôg Bro-Suis.
Plistin
Plistin (distaget: ), ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Pennlec’h Kanton Plistin eo.
Douaroniezh
War lez ar stêr Yar emañ Plistin. Graet eo arvor Plistin gant tornaodoù ha traezhennoù. Unan eus baeoù brasañ Breizh eo, en em astenn a ra eus Sant-Eflamm da Lokmikael a-hed 3 km ha galloud a ra ar mor dichalañ betek 1,3 km eus an douar. Lec'h uhelañ arvor Plistin eo Hyrglas, Roc'h Hallaz (pe "Roc'h Karlez"), ur pezh mell roc'h vras, a sko war bae Sant-Eflamm, 84 m eo en hec'h uhelañ. Kinnig a ra al lec'h-mañ ur panorama 180° war ar bae, hag ul lec'h gwareziñ logod-dall a zo dindani. Kalz a laboused-mor a vev er vro, evel, da skouer, herlegoned, kerc'heized louet, ha spesadoù laboused aod all.
Anv
Stummoù skrivet
Gerdarzh
Ardamezioù
En aour, e gebrenn en gul, eilet gant teir steredenn kevliv.
Nac'het e voe an distaoliadeg roueel eus miz C'hwevrer 1676 ouzh daou zen eus Plistin, Jacques hag Yves Gariou, goude Emsavadeg ar Bonedoù ruz.
Kanton Anzin
Kanton Anzin a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 6 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Anzin a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Anzin a ya 6 kumun d'ober anezhañ.
Tarlask
An tarlask, pe tilh, teureug, porailh, boskard, eo al loened bihan divellkeinek a ya d'ober an urzhiad Ixodida. Ouzhpenn 800 spesad tarlask a zo.
Arvevat eo an tarlask hag en em vagañ a reont diwar gwad loened all, an aliesañ bronneged hag evned met ivez stlejviled ha divelfenneged.
Kleñvedoù a c'hellont treuzkas, evel kleñved Lyme.
Antoon van Dyck
Sir Anthony (Antoon) Van Dyck (22 a viz Meurzh 1599 en Antwerpen – 9 a viz Kerzu 1641 e Blackfriars ( Londrez)), a oa ul livour flandrezat eus al luskad barok. Brudet eo dreist-holl a-drugarez d'e boltredoù ha d'e engravadurioù. Bet eo ivez livour lez Bro-Saoz.
E vuhez
Lakaet e voe da varc'heg d'ar 5 a viz Gouere 1632, ha lakaet da « livour kentañ boutin e Veurdez » e 1633. Ul leve bras a-walc'h a veze resevet gantañ, ha dimeziñ a reas gant merc'h Lord Ruthven. Sir Anthony Van Dyck a grouas evit lez Bro-Saoz taolennoù hag a ziskoueze splann hollc'halloud ar roue. E 1634 e reas ur veaj vihan da Anvers, hag e 1641 ez eas da Frañs. Pa varvas e voe douaret Van Dyck e iliz-veur Sant Paol e Londrez.
Bras e voe levezon Van Dyck war ar boltredourien saoz hag alies e vez gwelet evel krouer skol saoz al livañ.
Un enlivad eoulliv a zo anvet gell van Dyck, hag ez eus ivez un doare-ober luc'hskeudennoù a zo anvet doare-ober Van Dyke.
Eur Zac'had Marvailhou
Un embannadur kresket eus Marvaillou Kerne, embannet e 1910, eo al levr. Fent e-leizh ha brezhoneg mat diouzh an druilh a gaver el levr, ur blijadur d'ar studier brezhonek. N'eo ket lennegezh uhel avat, met gant blaz ar yezh poblek yac'h n'eus ket gwelloc'h danvez studi.
Darn eus ar c'hontadennoù zo bet adembannet diwezhatoc'h.
Roll ar c'hontadennoù
Div lodenn zo en dastumad:
Pleuveur-Gaoter
Pleuveur-Gaoter zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor e Bro-Dreger.
Gerdarzh
Ne ouzer ket resis piv e oa a den Gau(l)tier se.
Komz a ra R. de Saint Jouan eus ur provost Pleuvian, en hanter diwezhañ an XIvet kantved.
Bernard Tanguy a gomz eus ur provost en abati Landreger, meneget e 1070 ha 1077, hag a gomz ivez eus lec'hioù Bois-Gautier ha Kerpunz-Gautier er c'hreisteiz d'ar bourk. Ne oa ket staget an anv Gautier ouzh Pleumeur kent 1034.
Ardamezioù
N'eus ket evit ar poent.
Istor
Pleumeur-Gaoter a oa ur barrez-vamm ledan, etre ar stêrioù Trev ha Yeodi.
R. Couffon a lak enni Lezardrev ha Tredarzeg.
Tu ez eus ivez, diwar an anv Pleuvihan, distaget war a seblant diouzh Pleuveur, da lakaat enni ivez ː Pleuvihan, Lanvaodez, Kerborzh, An Arvor-Pleuvihan.
Maloù
thumb|upright=0.9|Sant Malo thumb|upright=0.9|Sant Maloù gant Sant Brendan war vor Maloù zo ur manac'h brezhon deuet da vezañ ur sant meur, unan eus ar seizh sant diazezer enoret e Breizh. Anavezet eo evel saint Maclou e ranvroioù 'zo eus Bro-C'hall (Maclovius pe Machutus e latin, hervez an testennoù kozh ).
Dont a ra an anv eus an hengeltieg, mac'h + low, a dalvez evit gouestl lufrus. Lidet e vez gouel sant Maloù d'ar 15 a viz Du.
Ar vojenn
Ganet e oa Maloù e Gwent, Kembre e fin ar. Mont a reas d'ar skol da vanati Llancarfan. Echu e studi gantañ, e chomas ar paotr yaouank er manati evel manac'h. Kontañ a reer e vije bet badezet Maloù gant Sant Brendan hag e vije deuet da vezañ unan eus e ziskibled.
Anvet e voe da eskob, hervez ur vojenn hag e kuitaas e vro c'henidik. Bet e vije gant Sant Brendan e-pad e veaj kentañ da glask ar Baradoz. Treuziñ a reas ar mor un eil gwech gant kompagnuned hag e-pad an eil beaj-se e vije bet avielet inizi hanternoz Bro-Skos gantañ. Douarañ a reas en diwezh en enez vihan ar penitiour Aaron. Alese ez eas da gêr Aled, ma teuas da vezañ ar c'hentañ eskob anezhi. Eno en em lakaas da brezegenniñ, mes ar pezh a lavare ne blije ket d'an holl. En em dennañ e reas neuze e Bro-Saintonge. Eno e varvas d'ar 16 a viz Du eus ar bloaz 649. Ul lodenn eus e relegoù a zeuas en-dro da Aled, sez an eskopti kaset goude pelloc'h war ribl ar mor e-lec'h m'emañ kêr Sant-Maloù hiziv. Maloù a zo unan euzh ar seizh eskob diazezer a ya ar birc'hirined da welout o fennilizoù pa reont Tro Breizh.
An testennoù
Skrivet eo bet Vita S. Maclovii (buhez Sant Malou) war-dro 870. Embannet e voe e 1636 gant Alberzh Meur (Albert le Grand), manac'h dominikan eus Montroulez.
Disvleviñ
Disvleviñ (pe : divleviñ) zo tennañ blev diwar ul lodenn eus ar c'horf. Kement-se a vez graet koulz gant paotred evel merc'hed, dre abegoù a c'hall bezañ yec'hed pe kened, elevez pe vuhezegezh zoken.
En Egipt
En Egipt an Henamzer e veze divlevet ar c'horf evit en em c'hlanaat, ar blev o vezañ un arouez dic'hlan.
Tetegem
Tetegem (e galleg: Téteghem) a oa ur gumun eus Flandrez Frañs, nepell eus Mor an Hanternoz, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Bodet e oa gant Koudekerke-Dorp d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Tetegem-Koudekerke-Dorp.
Jean-Marie Gustave Le Clézio
thumb|right|Jean-Marie Gustave Le Clézio 2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio (peurliesañ J.M.G. Le Clézio) a zo ur skrivagner bet ganet e Nisa d'an 13 a viz Ebrel 1940. Berzh en deus graet gant e romant kentañ, Le Procès-verbal e ditl, bet embannet e 1963. Levezonet eo gant orinoù liesseurt e familh, e veajoù er bed a-bezh hag e anaoudegezh eus pobloù Amerika. En holl en deus skrivet war-dro daou-ugent levr : romantoù, danevelloù, kontadennoù, skridoù-arnod hag istorioù evit ar vugale. Priz Nobel al lennegezh en deus bet e 2008.
Disvleviñ
Binvioù
E penn kentañ an amzervezh kristen e veze implijet ar rousin hag ur seurt gevel, hervez Tertulian, diwar skouer tud Hellaz emezañ. Hiriv e vez disvlevet an dud abalamour d'o c'hoantaat, ar blev (blev zo da vihanañ, hervez o lec'h war ar c'horf) o vezañ arouez ar vilded, hervez an talvoudoù brudet gant ar varc'hadourien skeudennoù (skinwel, bruderezh, giz) hag ar c'hompagnunezhioù a werzh aozadoù-koantaat.
Sant-Barnev
Sant-Barnev (Saint-Barnabé, e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus kreiz Breizh, e kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Sant-Brewalaer
Sant-Brewalaer (Saint-Broladre e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, en arvor biz Breizh, tostik da Menez Mikael ar Mor. Enni emañ Chapel Santez-Anna, war ar chaoser. En-dro dezhi emañ kumunioù Roz-an-Arvor, Sant-Marc'han, Sent, Labouseg, Kerruer.
Gerdarzh
Eus anv sant Brewalaer (Brélade, Brolade, Broladre, e galleg), diskibl da Sant Samzun, eskob Dol.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Sant-Brewalaer gant :
Borgia
An tiegezh Borgia a voe un tiegezh bras e c'halloud en Italia er XVvet ha XVIvet kantved.
Un anv aragonek e oa, Borja, a orin eus kêr Borja, e kurunenn Aragon gwechall hag e proviñs Zaragoza hiziv ; ar stumm italianek eo Borgia.
Tud
Goude marv Alesant VI e 1503 ez eas pouez an tiegezh war zisteraat, ha kalz anezho a zistroas da Spagn.
Pablo Neruda
Pablo Neruda, anv-pluenn Neftalí Reyes Basoalto, a oa ur skrivagner chileat.
Pêr Padelleg
Pêr Padelleg zo ur stourmer breizhat hag ekologour ganet e miz Meurzh 1932 e Bubri ha marvet d'an 13 a viz Here 2018.
Buhez
War-lerc'h e servij soudard en doa dibabet mont da vezañ gweladenner mezegel evit chom da vevañ e Breizh. Dimeziñ a reas e 1967 gant Nicole Tanguy.
Bet en doa Kolier an Erminig e miz Gwengolo 2005 gant Skol-Uhel ar Vro.
Un emsaver breizhat
Dibaoe e yaouankiz eo bet o stourm evit e vro. N'he ankoua ket pa zigouezh e Pariz, e lec'h ma tarempred Ker-Vreizh hag ar Mission bretonne. Dastum a ra kanaouennoù ha kontadennoù pobl (o kregiñ gant ar re a ouie e vamm) o vont dre Breizh gant e son-enroller. A-hed e vuhez ez eo bet o stourm e meur a gevredigezh sevenadurel vreizhek. Prezidant Kan ar bobl eo dibaoe 1998. Krouet en deus ivez ar gelaouenn Mil Bouton du pays Pourlet. Ezel eo ivez eus Dastum Bro Ereg.
Ur stourmer politikel eo ivez. Ezel eo bet eus ar MOB, a-raok kemer perzh e krouidigezh an UDB.
Ur stourmer ekologour
Ur stourmer ekologour ez eo ivez. Bet eo prezidant Dour ha stêrioù Breizh e 1985-1986. Krouet en deus ivez ar Comité Uranium Information Bubry (CUIB) evit stourm a-enep da raktresoù ar Cogéma da zigeriñ maengleuzioù uraniom e Breizh. Ezel eo bet ivez eus an SEPNB, an UMIVEM, h.a.
Christian Wulff
Christian Wilhelm Walter Wulff (ganet d’an 19 a viz Mezheven 1959 en Osnabrück) zo ur politikour alaman eus ar strollad CDU. Alvokad eo eus e vicher. E penn gouarnamant Niedersachsen e oa etre 2003 ha 2010. Prezidant Alamagn e oa bet eus Mezheven 2010 betek C'hwevrer 2012. Gant Bettina Wulff eo dimezet.
Nadine Gordimer
Nadine Gordimer zo ur skrivagnerez suafrikan ganet e Springs d'an 20 a viz Du 1923, ha marvet e Johannesburg d'ar 14 a viz Gouhere 2014.
Christian Wulff
Dilez
D’an 30 a viz Mezheven 2010 e oa bet dilennet da brezidant republik Alamagn, en trede tro. E dibenn 2011 e voe liammet e anv ouzh hini Egon Geerkens, hag eñ den a afer eus Saks-Izel. E miz C'hwevrer 2010 e lavaras Wulff el Landtag n'en doa liamm ebet gant Geerkens. Koulskoude en doa bet ar c'houblad gwir da gaout un amprest a 500 000 euro digant Edith Geerkens, ha hi gwreg Egon. Nepell goude en doa lakaet Wulff an amprest prevez-se da vezañ un amprest bank boutin. E penn-kentañ 2012 e voe kaoz eus an afer en-dro. Gant kazetennerien Bild e voe embannet e oa bet Wulff e darempred gant Friede Springer (kenlodegez pennañ Axel Springer Verlag), hag ivez gant prezidant kuzul-ren an embregerezh hag ar pennskrivagner, evit ma chomfent hep embann titouroù nevez war an afer. Hervez tud Die Welt, perc'hennet gant Springer ivez, en dije goulennet gant unan eus kazetennerien Die Welt dont d'un emgav e kastell Bellevue.
Klemm a voe graet, ha neuze e voe boulc'het un enklask gant lez-varn Berlin. D'ar 16 a viz C'hwevrer 2012 e voe embannet gant lez-varn Hannover e oa bet dastumet elfennoù a-walc'h da embann e oa perzh Wulff en un afer fellerezh. Goulennet e voe neuze gant dilennidi ar Bundestag tennañ e zivec'h digant Wulff. En deiz war-lerc'h e roas Wulff e zilez.
Nadine Gordimer
Dre he skridoù e savas tamm-ha-tamm a-enep an Apartheid a rene er vro. Taolennet he deus ivez he bro ha diskouezet he c'harantez ouzh an natur en hec'h oberennoù. E-touez ar re-se emañ July's people (Familh July) pe Beethoven was one-sixteenth black (Ur c'hwezekvedenn du e oa Beethoven).
Hec'h oberennoù a voe, evit ul lodenn vat anezho, berzet da vare an Apartheid, met ivez goude-se, evel July's people da skouer.
Bertha von Putelendorf
Bertha von Putelendorf (marvet e 1190) a oa merc'h d'ar c'hont Palatin Friedrich von Putelendorf e Saks.
Dimeziñ a reas da Berthold Iañ, kont Henneberg (marvet e 1157), ha daou eus e vugale a chomas bev:
Kanton Bouchain
Kanton Bouchain a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Bouchain a yae 14 kumun d'ober anezhañ.
1164
Diwar-benn bloavezh 1164 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Lommel
Lommel a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
1164
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1164
Kanton Condé-sur-l'Escaut
Kanton Condé-sur-l'Escaut a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Condé-sur-l'Escaut a yae 10 kumun d'ober anezhañ:
Toullañ ar c'hilpenn
thumb|right Un doare toullgorferezh eo, ma vez staliet un bravig, peurliesañ ur varrennig, e kroc'hen ar c'hilpenn.
Un toullgorfadur war-c'horre an hini eo hag alies e vez distaolet gant ar c'horf, dreist-holl abalamour ma fiñv dibaouez al lodenn eus ar c'horf m'ennañ staliet ar bravig enni ha frotañ a ra alies ivez ouzh an dilhad.
Un doare toullkorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an toullkorfadurioù war-c'horre all.
Kontañ a reer alies e c'hell bezañ gloazet an nervennoù pe al livenn-gein abalamour d'an toullgorfadur-mañ met n'hall ket bezañ dre ma'z eus anezhañ un toulaldur war-c'horre hepmuiken ha n'a ket don a-walc'h evit o zizhout e doare ebet ma vez graet mat.
Diadoked
Talvezout a ra an termen Diadok (e gresianeg διάδοχος / diadokhos) kement ha "warlerc'hiad". Savet eo ar ger war διά / dia ("dre") ha δέχομαι / dekhomai ("degemer"), da lavaret eo ger evit ger, "an hini a dreuzkaser ar vazh-roue drezañ".
Savet eo bet ar ger gant an istorour alaman Johann Gustav Droysen.
מלחמות הדיאדוכים
Pozzuoli
Pozzuoli en italianeg, e neapolitaneg: Pezzulo, a zo ur gêr eus proviñs Napoli e Campania en Italia.
Mendabia
Mendabia  (Mendavia e spagnoleg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, war lez ar stêr Ebro. 3840 den a oa o chom eno e 2008.
Kalao Palawan
Kalao Palawan a zo un evn hag a vev e Filipinez. Brosezat eo en enezenn Palawan hag en un nebeud inizi tro-dro. Anthracoceros marchei eo e anv skiantel.
Alesant VI
Alesant VI (1431 - 1503) eo an anv a gemeras ar c'hardinal spagnol Rodrigo Lanzol Borja‎ pa voe anvet da bab e 1492.
E anv gwir e oa Roderic de Borja, met kemer a reas ivez ar stumm spagnolek Rodrigo de Borja hag italianek Borgia. Mab e oa da Jofré Gil Llançol i Escrivà, ha da Isabel de Borja i Llançol, c'hoar da Alfonso de Borja, eskob Valencia, a deuas da vout kardinal ha pab evel Kallistus III e 1455.
E vugale
Tri bugel en doe gant serc'hed ha n'ouzer ket o anvioù :
Pevar bugel all en doe Rodrigo Borgia gant Giovanna Cattanei, lesanvet Vannozza:
A-hend-all en doa ur serc'h ofisiel, Giulia Farnese (1474 - 1524), gwreg d'un Orsini.
Sant-Jord-Grehan
Sant-Jord-Grehan (Saint-Georges-de-Gréhaigne e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e departamant Il-ha-Gwilen.
Kalao du
Ar c'halao du a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae. Anthracoceros malayanus eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e Malezia, Sumatra ha Borneo.
Treglonoù
Treglonoù (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Heribert Laon
Heribert Laon, pe Caribert, ganet a-raok 696 ha marvet en Ebrel 747, a oa kont Laon.
Tad e oa d'ar rouanez frank Berta, pe Bertrada, anvet ivez Bertrada Laon, pe Bertrada an Droadegez, a zimezas da Pepin Grenn.
En 721, e sinas gant e vamm, Bertrada Prüm, akta diazezañ abati Prüm, ha ganti c'hoazh un donezon da abati Echternach.
E lignez
Dianav eo e dad. Soñjal a rae da lod e oa ur c'hont Martin,, breur da Pepin Herstal, met n'eus ket bet eus ar Martin-se biskoazh, krouet dre fallgompren ur skrid kozh. Pe e oa ur Robertad (unan eus konted Laon), pe un Hugobertiad. Dimezet e vije bet da Gisela Akitania.
En 744 e timezas e verc'h Bertrada Laon da Pepin ar Berr a voe anvet da roue ar Franked.
Seleukided
Un dierniezh krouet gant Seleukos (gresianeg: Σέλευκος Νικάτωρ) unan eus jeneraled Aleksandr Veur eo ar Seleukided. Goude marv Aleksandr ez eas an darn vrasañ eus e impalaeriezh gant Seleukos. En em ledañ a rae ar vro eus ar mor Kreizdouar d'an Indus. Padet eo ren ar Seleukided eus -305 betek -64.
Dre ziouer a hêr talvoudus (ur bugel da c'henel hag un hantervreur bresk e spered) e voe rannet impalaeriezh Aleksandr Veur (marvet d'an 23 a viz Mezheven -323) etre e bevar jeneral tostañ. Kemeret e voe ganto an titl a Diadoked, ar pezh a dalvez "hêr" e gresianeg.
Unan anezho, Seleukos I Nikator a dapas evitañ rann aziat impalaeriezh Aleksandr. Krouiñ a reas e gêr-benn da zont, Seleukia (a zeuio da vezañ Antiokeia diwezhatoc'h, ha pa chomfe amsklaer ar gronologiezh), war aod ar mor Kreizdouar. Mont a reas an dierniezh da get e -64, gant Antiokos XIII Asiaticus, digarget eus e ditl gant Pompeius bet sujet gantañ Siria, anezhañ tamm diwezhañ ar rouantelezh seleukid, a zeuas da vezañ ur broviñs roman.
Ar rouaned seleukid
Displegañ a reer ar prantadoù boutin dre ar skraperioù hag an tabutoù galloud.
Uksem
Uksem (e galleg: Uxem) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, nepell eus Mor an Hanternoz, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Charford (disheñvelout)
Charford a c'hell bezañ meur a geriadenn :
Franz von Bayros
Franz von Bayros (28 a viz Mae 1866 e Zagreb (Aostria-Hungaria, hiziv an deiz e Kroatia) - 3 a viz Ebrel 1924 e Vienna) a oa un treser, ur skeudennaouer hag ul liver aostrian anavezet ivez dindan an anv Markiz Bayros. Brudet eo dreist-holl a-drugarez d'e bortfolio Erzählungen am Toilettentische.
Alies e vez keñveriet e oberennoù gant re Aubrey Beardsley ha re Félicien Rops.
Azalek 1890 e kenlabouras gant ar poltreder Eugen Felix (1836-1906), hag al livour gweledvaoù Gottfried Seelos (1829-1900). Bayros a zarempredas ivez ar sonaozer Johann Strauss, hag e verc'h-vihan, anvet Alice, a zimezas gantañ e 1896.
E oberenn
right|thumb|200px|Tresadenn tennet eus Erzählungen am Toilettentische Skeudennoù :
Oberennoù all :
Kalao Sulu
Kalao Sulu a zo un evn hag a vev e Filipinez. Brosezat eo e 3 enezenn eus enezeg Sulu. Anthracoceros montani eo e anv skiantel.
Jan Timman
thumb|200px|Jan Timman, 2007 Jan Timman a zo bet ganet d'ar 14 a viz Kerzu 1951 en Amsterdam (Izelvroioù).
Mestrc'hoarier echedoù izelvroat eo.
Nav gwezh e voe kampion an Izelvroioù.
E mie Gouere 2002 edo niverenn 67 er bed er roll FIDE.
Calshot
Calshot a zo ur gêriadenn war arvor Hampshire. Klokan a rafe gant al lec'h anvet cerdicesora er C'hronik Angl-ha-Saozon. Hervezañ e vefe bet dilestret Cerdic Wessex tu-mañ e 495.
E 1539 e savas Henry VIII ur c'hastell er gêriadenn da zifenn Southampton.
Liammoù diavaez
Calshot war Google Maps
Roll al livourien e Breizh en XXvet kantved
Anv al livourien o deus labouret e Breizh en.
B
Henri Barnoin Jean Bazaine Adolphe-Marie Beaufrère Eugène Béjot Pierre de Belay Émile Bernard Edmond Bertreux Paul Bloas Bernard Buffet Camille Bryen
C
Renée Carpentier-Wintz Jean-Claude Carsuzan Henry Cheffer Marie-Renée Chevallier-Kervern Jean Chièze P E Clairin Michel Colle Ernest Corelleau
D
André Dauchez Fernand Daucho Jean Degottex Maurice Denis Louis-Marie Désiré-Lucas Jean Deyrolle Émile Dezaunay François Dilasser René Duvillier
E F
Caroline Espinet Yves Floc'h Lionel Floch Jean Frélaut Othon Friesz
G H
Germaine Gardey Georges Géo-Fourrier Ernest Guérin André Hardy Emma Herland
L
Yvette L'Héritier Élodie La Villette Jean Émile Laboureur Dan Lailler Charles Lapicque Jean Le Merdy Simone Le Moigne Maurice Le Scouézec Henri Le Sidaner Joseph-Marie Le Tournier Maurice Lederlé Henry Leray
M
Albert Marquet Henri Marret Maxime Maufra Hervé Méheust Mathurin Méheut M Ménardeau Robert Micheau-Vernez François Moal Paul Morchain
N
Michel Noury Norbert Nüssle
O P Q
Roderic O'Conor Ortiz de Zarate Michel Pagnoux Jules Paressant Pierre Péron Georgette Piccon Yves Picquet Yves Plusquellec Ferdinand du Puigaudeau René Quéré
R S T V W
Yvan Ropars Pierre Roy Joseph Alexandre Ruellan Paul Sérusier Jim Sevellec Tal-Coat Jean-Paul Thaéron Yves Tanguy Félix Valloton Édouard Vuillard Charles Wislin
Inconus
War-lerc’h emsavadeg ar Vretoned a-enep an Normaned er bloaz 931, ma voe lazhet o mestr Felecanus, e teuas Inconus pe Incon (un distummadur eus Hákon moarvat) da vezañ mestr Normaned Breizh. Gant harp Gwilherm Hir e Gleze e kasas da benn un enep-argad. Rankout a reas Alan Varvek mont da Vro-Saoz en harlu adarre. Freuzet e voe e c’halloud adal ar bloaz 936 gant distro Alan Varvek a adsavas da vat galloud ar Vretoned e Breizh e 939.