cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kelenn (ti-embann)
Pladennoù
Pladennoù gant Gilles Servat, ar strollad Tri Yann.
Jurbise
Lens (e pikardeg: Djurbize, en izelvroeg: Jurbeke) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Éditions Calligrammes
Calligrammes zo un ti-embann, bet krouet gant Bernard Guillemot en Kemper.
Lod eus an testennoù embannet a zo barzhoniezh gant Xavier Grall, Yves Élléouët, Roger Judrin, Georges Perros pe c'hoazh Alexis Gloaguen.
Monoftongenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen monoftongenn (diwar ar henc'hresianeg: μονόφθογγος, "unsonenn" pe "untonenn"; (saoz.: monophthong) evit komz eus ur vogalenn "c'hlan", da lâret eo e tosta an teod ouzh ul lec'h resis e diabarzh ar genoù nemetken ket mont a lec'h da lec'h evit kregiñ pe achuiñ gant un hantervogalenn evel diftongenn.
E brezhoneg e kaver monoftongennoù hag a c'hell bezañ skrivet gant ul lizherenn nemetken ("a", "e", "i", "o", "u") pe c'hoazh gant un divc'hrafenn ("eu") hag ivez diftongennoù ("ao", "eü", "ya"...). E yezhoù all, evel ar saozneg da skouer, eo kalz stankoc'h an diftongennoù evit ar monoftongennoù hag e yezhoù all, da skouer ar japaneg hag an hungareg ne gaver nemet monoftongennoù ha pe deuont renk-ouzh-renk an eil war lerc'h ebet e vezont distaget gant un hiatus o vezañ m'az eus div vonoftongenn anezhe kentoc'h evit un diftongenn.
Alies pa vez skrivet ur vonftongenn gant un divc'hrafenn e vez peogwir eo aet ur yezh war gemmañ a-hed ar wezh, evel da skouer ar gresianeg: οι distaget [i] e gresianeg a-vremañ, met distaget [oi] gwezhall e henc'hresianeg.
Bergamo
Bergamo a zo ur gêr eus Italia, kêrbenn Proviñs Bergamo e rannvro Lombardia.
Kontelezh Dún na nGall
right|thumb|kontelezh Dún na nGall
Independentistes dels Països Catalans
Independentistes dels Països Catalans (IPC) ("Dishualderion ar Broioù Katalanek") a zo ur strollad broadelour disrannour katalanek krouet e 1979 p'en em deuzas ar PSAN-P gant an OSAN.
Kontelezh Dún na nGall
Kontelezh Dún na nGall (Contae Dhún na nGall en iwerzhoneg ha County Donegal e saozneg) zo ur gontelezh e gwalarn Iwerzhon. Leifear eo kêr-benn ar gontelezh ha Leitir Ceanainn ar gêr vrasañ enni. E proviñs Ulaidh emañ. 146 956 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Independentistes dels Països Catalans
Dont a raes da labourat eus diabarzh Luskad Difenn an Tir (Moviment de Defensa de la Terra) adalek 1987.
Yezh kalvezadel
Ur yezh kalvezadel pe yezh savet a-ratozh (saozneg : constructed language, conlang) zo ur yezh bet savet gant unan bennaket pe ur skipailh tud, da lavaret eo ez eo ar c'hontrol-mik diouzh ar yezhoù naturel a zo bet diorroet a-hed an amzer gant an dud.
Adstrat
Hervez ar yezhoniezh ez eo ur yezh adstrat ur yezh hag en devez ul levezon war ur yezh all hag e vez levezonet ganti hep ma'z afe da get nag an eil nag eben. Un doare levezoni etre yezhoù (saoz. linguistc interference) eo. (Gw. superstrat ha substrat).
Yezh kalvezadel
Lod eus ar yezhoù savet a-ratozh zo bet ijinet evit bezañ implijet gant an dud evel ma vefe yezhoù naturel anezhe (dreist-holl evel yezhoù etrebroadel ouzhpenn ar re naturel). Lod all avat zo bet krouet evit meur a bal all, da skouer evit reiñ un tamm buhez da skridoù faltazi evel re J. R. R. Tolkien, o klotaat neuze meur a wech gant bedoù savet a-ratozh ivez, evit gwirikaat damkanoù yezhoniel evel al lojbaneg, evit gallout daremprediñ gant tud dre guzh (da skouer : an awolang, bet krouet gant Daniel Carrasco "evit an dudi" ) pe c'hoazh evit dudi an dud a bled gante (da skouer : ar cinpzy ).
Adstrat
Da skouer eo bet levezonet ar galleg gant an alamaneg hag levezonet eo bet an alamaneg ivez d'e dro gant ar galleg met n'eo ket aet da get nag an alamaneg nag ar galleg :
Ret eo anzav memestra ez eo bet levezonet an alamaneg gant ar galleg kalz muioc'h evit n'eo bet levezonet ar galleg gant an alamaneg, da lavarout eo ez eo ledanoc'h adstrat ar galleg en alamaneg evit ar c'hontrol. Anat eo abegoù seurt liammoù levezoni pa seller ouzh istor politikel ar yezhoù: ar yezh uhel e oa ar galleg e meur a vro eus Europa, en o zouez an Alamagn kantvedoù'zo, met n'eo ket deuet biskoazh an alamaneg da vezañ unan eus yezhoù uhel Europa estreget e Kreizeuropa.
Yezh kalvezadel
Renkadur
Bez' e c'heller ober an diforc'h etre daou doare yezh savet a-ratozh hervez o framm.
Adstrat
Gwelet ivez:
Stratum (linguistics)
Yezh kalvezadel
Renkadur
Diouzh an tu all e c'hellont bezañ renket ivez hervez o fal.
Superstrat
Ar c'hontrol diouzh ar substrat eo ar superstrat. Pa zeu ur yezh da gemer plas unan all e reer superstrat eus an hini a ya ar maout ganti ha substrat eus an hini a ya da get. Da skouer, ur yezh substrat eo ar galianeg dre leuskel e blas d'ar galleg (da lavaret eo, ar galleg a zeu diwar al latin, ha tremenet dre ar romaneg met levezon en deus c'hoazh ar galianeg war ar yezh (geriaoueg, furmoù 'zo, evel quatre vingt e-skoaz "octante"), ar superstrat.
Yezh kalvezadel
Renkadur
Lod yezhoù zo bet savet a-ratozh kaer evit amprouiñ Damkan Sapir ha Whorf, da lavaret evit gouzout hag-eñ e vez levezonet an doare da soñjal gant frammoù ar yezhoù a gomz an dud ; da skouer : ur yezh evit ar maouezed eo al láAdan evit en em dizober eus techoù ar gevredigezh diazezet war berzhioù gourel ; ur yezh n'haller lavaret nemet traoù dudius ha positivel ganti eo an toki pona.
Superstrat
Gwelet ivez:
Stratum (linguistics)
Yezh kalvezadel
Renkadur
A-hed ar c'hantvedoù, rak hir eo istor ar yezhoù savet a-ratozh, un nebeud yezhoù a-seurt-se o deus tapet gante tud o deus o desket evel yezh kentañ. C'hoarvezout a ra kement-mañ dreist-holl gant ar yezhoù etrebroadel evel an esperanteg komzet gant etre 200 ha 2 000 a dud evel yezh kentañ, ha gant ar volapük en.
Philip Pullman
Philip Pullman a zo ur skrivagner saoz, bet ganet d'an 19 a viz Here 1946 e Norwich (Rouantelezh-Unanet). E vugaleaj a gasas e Zimbabwe hag en Aostralia. Un diplom a dapas kaout e skol-veur Oxford. Eno eo bet kelenner ivez. Hiziv an deiz emañ c'hoazh o chom er gêr-se, asambles gant e wreg hag e vugale. Al lodenn vrasañ eus e levrioù a zo skrivet evit ar re yaouank. Azasaet en deus ivez pezhioù-c'hoari a-benn o c'hinnig d'ar re yaouank. 14 milion a skouerennoù eus e levrioù zo bet gwerzhet er bed a-bezh, en o zouez His Dark Materials (E Zanvezioù Teñval). Abaoe miz Mae 2008 e skriv senario bannoù-treset (John Blake, tresadennoù gant John Aggs) hag a vez embannet er gelaouenn The Guardian eus Breizh-Veur.
Yezh kalvezadel
Renkadur
Klasket e oa bet kelenn ar yezh klingon ijinet evit Star Trek evel yezh kentañ d'e vab gant d'Armond Speers, met ne zeuas ket a-benn abalamour d'an diouer a c'heriaoueg er yezh-se, da dkouer gerioù boutin evel '"kador" pe "taol".
Yezhoù etrebroadel
Lod yezhoù zo bet krouet evit ar bed a-bezh, evel ar volapük e 1880, an esperanteg (Lingvo Internacia, 1887) pe an ido (Linguo internaciona de la Delegitaro, 1907 ).
Yezhoù all zo bet krouet evit broadoù hag o deus ur yezh kar. Ar slovio (1999) hag an interslavic (2006) zo bet krouet evit kehentiñ etre ar broadoù slavek.
Yezhoù all c'hoazh zo bet krouet evit un tiriad. Meur a yezh azo bet krouet evit aesaat ar c'hehentiñ en Europa, da skouer. An eurolang (1990) zo aet da get, evel an europanto (1996, ha ne oa ket bet kinniget evel ur raktres sirius. Re all a hañval bezañ diorroet dalc'hmat : an uropi (1986 , an eubabel (2013) , an europeo (2018) hag an nove latina (2020).
Ukroniezh
Lod yezhoù zo bet krouet evel pa vije emdroet o yezh orin en hevelep doare hag ar yezhoù hengounel. O emdroadur eo hini o yezh orin mar bije en em astennet war un tiriad all. Evit o sevel ez eo bet argemmet geriaoueg o yezh orin hervez al lezennoù fonetek a gaver er yezh o dije erlec'hiet. Ar brithenig (1996), emdroadur al latin m'en dije hemañ diwezhañ kemeret lec'h ar predeneg e Breizh-Veur, eo ar yezh kentañ bet krouet evel-se. Ur yoc'h yezhoù all ar seurt-se zo bet ijinet d’e heul.
Tu da lakaat ar yezhoù-se e-touez ar yezhoù hengounel e renkadur ar yezhoù. E-touez ar yezhoù romanek, da skouer, e vije ur skourr nevez, ar yezhoù « keltiek-ha-romanek », a gaver ennañ ar brithenig hag ar breathanach (1998), un emdroadur eus al latin ivez, m'en dije troadet hemañ ziwezhañ en Iwerzhon diwar-goust an heniwerzhoneg.
Bufonidae
Bufonidae zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi.
Tiriad
thumb|center|upright=1.8|Tiriad ar spesadoù e Bufonidae
Harlech
right|250px|thumb|Skolaj Harlech hag ar c'hastell Harlech (distaget: ) zo ur gêr istorel e Gwynedd, e hanternoz Kembre, brudet abalamour d'he c'hastell. Emañ e korn-bro Ardudwy, war aod Bae Tremadog. A-dreñv d'ar gêr emañ ar menezioù Rhinogydd. Gwechall e oa pennlec'h Sir Feirionnydd. Kalzik a douristed a vez e Harlech e-pad an hañv.
E 2011 e oa 1,447 a dud o vevañ e Harlech ha 726 anezho a oa kembraegerien (51,2%)
Podiceps
Podiceps a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' ez eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae.
Spesadoù
9 spesad plomered a zo er genad-mañ:
Garan dek
Ar c'haran dek (Grus virgo) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad ar Gruidae..
Rummatadur
Betek 2010 e oa anvet Anthropoides virgo.
Timor ar Reter
Timor ar Reter, pe Timor-Leste (diwar hec'h anv e portugaleg) (Timór Loros'ae e tetoumeg), ent-ofisiel Republik demakratel Timor ar Reter, a zo ur vro eus Azia. Ouzh hec'h ober emañ lodenn reter enez Timor, inizi Atauro ha Jaco hag Oecusse, un enklozadenn lec'hiet e lodenn gornaouek an enez hag a zo rieget gant Indonezia.
Dili eo he c'hêr-benn.
Un drevadenn e dalc'h Portugal e oa, bet staget dilezenn gant Indonezia e 1976 goude bezañ bet aloubet gant armeadoù homañ e miz Kerzu 1975. Ne oa ket bet degemeret an dra-se gant ABU. Deuet eo da vezañ dizalc'h e 2002 goude ma oa bet aozet ur referendom gant ar Broadoù-Unanet e 1999.
Anura
Anura a zo un urzhiad e rummatadur an divelfenneged.
Ennañ emañ an divelfenneged besk, evel ar gleskered pe an tousegi.
Otiz bras
An otiz bras a zo un evn hirc'harek. Otis tarda eo e anv skiantel hag ar spesad nemetañ eo er genad Otis.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Eurazia.
Murat IV
Murat IV, ganet d'ar 27 a viz Gouere 1612, a voe seitekvet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Ahmet I ha da gKösem Sultan. Ren a reas eus 1623 betek 1640.
Yaouankiz
Sultan e voe Murat IV da unnek vloaz hepken hag e-pad bloavezhioù kentañ e ren e voe gouarnet ar vro gant e vamm, Kösen Sultan, ha kerent all dezhañ.
Ur prantad dizurzh e voe ar prantad-se : an Iraniz a dennas splet outañ evit tapout krog en Irak, emsavadegoù a voe en hanternoz Anatolia hag ar Yeniçeried a lazhas ar vizir bras ha kargidi uhel e 1631.
Murat IV, prenet skiant gantañ diouzh pezh a c'hoarvezas d'e hanter-vreur Osman II, a lakaas mererezh ar vro penn-da-benn en e c'halloud dezhañ e-unan adalek e 21 bloaz.
Bloavezhioù ar ren diharz
An traoù kentañ a reas Murat IV a voe paouez gant ren an arc'hant evit prenañ kargoù. Paouez a reas ivez gant an dispignoù hag ar sammadoù uhel foeltret dindan renerezh e vamm.
Berzet e voe gantañ an alkol, ar butun hag ar c'hafe en Istanbul ha kastizet d'ar marv ar re na sentent ket ouzh al lezennoù.
Trec'hioù brezel
Kas a reas ar brezelioù Otoman-Safevi etre 1623 ha 1639. E-kerz ar brezelioù-se e voe gounezet Azerbaidjan, Yerevan, Tebriz hag Hamedan gant an Otomaned. Bagdad a voe adstaget ouzh an impalaeriezh otoman e 1638.
Gant feur-emglev Kasr-ı Şirin sinet e miz Mae 1639 e tremenas Mezopotamia dindan dalc'h an Otomaned (hag e chomas evel-se betek ar brezel bed kentañ).
Marv
An Ankoù a lakaas un harz d'e raktresoù politikel koulz hag armerzhel d'an 8 a viz C'hwevrer 1640, pa oa Murat IV nemet 27 vloaz.
A-raok mervel e roas an urzh da lazhañ e vreur Ibrahim dre ma oa foll ha gant aon na vefe distrujet frouezh e strivoù dindan ren un den divarrek. Ne voe ket sentet outañ avat hag Ibrahim a renas war e lerc'h.
Matseseg
Ur yezh banoek komzet e Perou ha Brazil eo ar Matseseg. Komzet eo gant un nebeud a viliadoù a dud e bann Yaquerana hag e stad Amazonas
Liamm diavaez
[https://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=config&morpho=0&basename=\data\typol\typology&first=1&text_language=matses&method_language=substring&text_alternaten=&method_alternaten=substring&text_dialect=&method_dialect=substring&text_location=&method_location=substring&text_population=&method_population=substring&text_classifica=&method_classifica=substring&text_dictionary=&method_dictionary=substring&text_grammar=&method_grammar=substring&text_textbooks=&method_textbooks=substring&text_othersourc=&method_othersourc=substring&text_consonants=&method_consonants=substring&text_stops=&method_stops=substring&text_affricates=&method_affricates=substring&text_fricatives=&method_fricatives=substring&text_nasals=&method_nasals=substring&text_laterals=&method_laterals=substring&text_vibrants=&method_vibrants=substring&text_clicks=&method_clicks=substring&text_modifiedco=&method_modifiedco=substring&text_glides=&method_glides=substring&text_vowels=&method_vowels=substring&text_frontvowel=&method_frontvowel=substring&text_centralvow=&method_centralvow=substring&text_backvowels=&method_backvowels=substring&text_longvowels=&method_longvowels=substring&text_nasalvowel=&method_nasalvowel=substring&text_modifiedvo=&method_modifiedvo=substring&text_diphthongs=&method_diphthongs=substring&text_syllable=&method_syllable=substring&text_tones=&method_tones=substring&text_stress=&method_stress=substring&text_nounnumber=&method_nounnumber=substring&text_nounclasse=&method_nounclasse=substring&text_gender=&method_gender=substring&text_demonstrat=&method_demonstrat=substring&text_articles=&method_articles=substring&text_pronouns=&method_pronouns=substring&text_syntax=&method_syntax=substring&text_ergative=&method_ergative=substring&text_nounincorp=&method_nounincorp=substring&text_preppost=&method_preppost=substring&text_comments=&method_comments=substring&text_any=&method_any=substring&sort=number Ar matseseg en A Global Linguistic Database].
André Chouraqui
Ganet e oa bet André Chouraqui d'an 11 a viz Eost 1917 en Aïn Temouchent (Aljeria) ha marvet d'an 9 a viz Gouere 2007 e Jeruzalem (Israel).
Troet en deus e galleg ar Bibl hebraek, an Testamant Nevez hag ar C'horan pa gomze hebraeg, galleg hag arabeg.
E 1950 e reas e annez e Jeruzalem hag eno e voe kuzulier David Ben Gourion hag eilmaer.
Omfale
Omfale (Ὀμφάλη e henc'hresianeg) a oa rouanez Lydia en Azia Vihanañ. Merc'h e oa d'ar stêr Iardanos, ha gwreg Tmolos, roue Lydia. Pa voe lazhet he gwaz gant un tarv e chomas intañvez ar rouanez. Diodoros an hini a ra kentañ meneg anezhi el lennegezh, met anavezet e oa ivez gant Aisc'hyllos. Brudet eo dre ma kemeras Herakles da sklav en he falez.
Herakles hag Omfale
Orakl Apollon an hini a alias Herakles da vont da sklav gant Omfale, rouanez Lydia, evit en em walc'hiñ eus muntr e vignon Ifitos. Ganti e chomas an haroz e-pad bloaz. Goap a veze graet eus Herakles, ret dezhañ ober labour ur gogez, dougen dilhad plac'h, derc'hel paner ar gloan e-keit ma veze Omfale hag he dimezelled o nezañ.
Mibien Herakles e Lydia
Hervez doareoù zo eus ar vojenn e timezas Omfale d'an haroz goude e zieubiñ. Diodoros (4.31.8) hag Ovidius en e Heroides (9.54) a ra anv eus ur mab anvet Lamos. Met Apollodoros (2.7.8) an hini a ro an anv Agelaos. Lavarout a rae rouaned Lydia ha Kroisos, diskenn anezhañ.
Honnelles
Honnelles (e pikardeg: Onele) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Charles d'Orléans (dug ha barzh)
thumb|270px|An dug Charles d'Orléans
Charlez Orleañs, pe Charles d'Orléans hervez e anv gallek, (1394-1465) a oa ur priñs gall hag ur barzh gallek er Grennamzer. Pell amzer e voe prizoniad e Bro-Saoz ha neuze eo e skrivas e oberenn. Tad ar roue Loeiz XII, e oa.
John Szarkowski
Ganet e oa bet John Szarkowski d'an 18 a viz Kerzu 1925 en Ashland (Wisconsin) ha marv e Pittsfield (Massachusetts) d'ar 7 a viz Gouere 2007.
Substrat
Pa gemer ur yezh plas ur yezh all e vez graet substrat eus ar yezh a ya da get, ha superstrat eus an hini a vann. Un doare levezoni etre yezhoù eo (Gw. ivez superstrat ha adstrat).
John Szarkowski
E 1962 ez eas da virdiour ar Mirdi arz modern (Museum of Modern Art) e New York. Ar garg-se a chomas gantañ e-pad 30 vloaz. Deuet eo a-benn da lakaat al luc'hskeudennerezh da vezañ anavezet evel un arz drezañ e-unan.
Dyffryn
Dyffryn zo ur ger kembraek a dalv kement ha traoñienn pe saonenn hag a zo stank e lec'hanvadurezh Kembre, ar pezh a gomprener aes pa weler pegen meneziek eo torosennadur ar vro.
Substrat
Ar galianeg a deuas da vezañ ur yezh substrat pa gemeras ar galleg e blas. Daoust ha ma'z eo aet da get ar galianeg penn-da-benn e leuskas roudoù er yezhoù bet tapet e blas gante evel ar galleg.
Dyffryn
Lec'hioù
Setu un nebeud lec'hanvioù brudet:
Substrat
Teoriennoù dic'hortoz a zo ivez o tennañ da levezon ar substratoù war yezhoù a zo komzet hiziv an deiz. Evel-se e kred lod ez eo ar japaneg ur yezh ganti ur superstrat altaek savet war diazez ur substrat a orin aostronezek pe sinaek, pe c'hoazh e vefe anezhañ ur superstrat koreanek savet diwar ur substrat lec'hel a orin digenvez.
Bombinatoridae
Bombinatoridae zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi.
Podiceps occipitalis
Podiceps occipitalis a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : Podiceps occipitalis juninensis ha Podiceps occipitalis occipitalis.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Podiceps occipitalis en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Cymru Ymlaen
Cymru Ymlaen / Forward Wales ("Kembre War-raok") a oa ur strollad sokialour kembreat.
Kemmañ a reas anv ar strollad o tont da vezañ "Forward Wales-Cymru Ymlaen" d'an 8 a viz Du 2003, ennañ tud o tont eus Plaid Cymru ha Cymru Goch.
Difenn a ra ar strollad ur politikerezh sokialour evit Kembre, rak hervezañ ne vez ket difennet ar sokialouriezh wirion ken gant Strollad al Labour.
E mouezhiadegoù Parlamant Europa e 2004 e oa bet tapet gant ar strollad 1,9% eus ar votoù e Kembre (17.280 vot en holl).
Kangourou-razh musk
Bevañ a ra er c'hoadeier gleb, en takadoù stank ar struzh enno, tro-dro d'ar froudoù ha d'al lennoù.
Doareoù pennañ
Etre 20 cm ha 40 cm eo e gorf, gant ul lost 10 cm. Gell-gris eo e vlevenn, sklaeroc'h e gof eget e gein. Noazh eo e zivskouarn hag e lost. Kazi a-vent eo e bavioù a-raok gant e bavioù a-dreñv ha dilec'hiañ a ra en ur redek gant e bevar ezel kentoc'h eget lammat evel ar c'hangouroued.
Ar gouennañ a c'hoarvez e koulz ar glaveier, etre miz C'hwevrer ha miz Gouere. Daou golen a vez ganet an aliesañ ha chom a reont 21 sizhun e godell o mamm.
En em vagañ a ra dreist-holl diwar amprevaned, met ivez diwar buzhug, gwrizioù pe hugennoù.
Michael Adams
thumb|Michael Adams, 2023 Michael Adams a zo bet ganet d'ar 17 a viz Here 1971 e Truru (Kernev-Veur).
Mestrc'hoarier echedoù kerneveurat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
40 c'hoarier er bed eo war roll ar FIDE, gant ur renk Elo a 2698 e miz Genver 2022.
Trec'h e voe e Tournamant Gibraltar e miz C'hwevrer 2010, dirak Francisco Vallejo Pons .
Kensonenn silabennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn silabennek (saoz.: syllabic consonant) evit komz eus ur gensonenn a c'hall talvezout da silabenn drezi hec'h-unan fenn pe c'hoazh da graoñiell ur silabenn.
Hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez implijet ar sin diakritek ispisial < ̩> skrivet dindan ur gensonenn evit diswel eo silabennek.
E brezhoneg unvan ne gaver kensonenn silabennek ebet nemet ma vefe evit onomatopia, da skouer:
Setu e nebeud skouerioù diwar yezhoù ar bed ma vez implijet kensonennoù silabennek gante en un doare boaz:
E yezhoù all, en o zouez en tacheliteg ar yezhoù salichek hag ar yezhoù wakachek e kaver ivez kensonenn dre serriñ (saoz. obstruent) hag a c'hell bezañ dielfennet evel kensonennoù silabennek, da skouer e bellakouleg ([pʰtʰkʰtsʰ]):
E sinaeg manadrinek unvan e kaver elfennoù deskrivet peurliesañ evel "vogalennoù dre daravat" (saoz. fricative vowels) hag a c'hell bezañ dielfennet a-hend-all evel kensonennoù dre daravat (saoz. fricative consonant), da skouer:
Konkerel
Konkerel (Conquereuil e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Naoned, tostik da Derwal, e reter ar vro.
Silabenn
Ar silabenn a zo anezhi un unded yezhoniel o tennañ d'ar yezh komzet. Pep silabenn he devez dre ret ur graoñell (peurliesañ ur vogalenn) ha sonennoù all a c'hell bezañ ouzhpennet outi. A-bouez e c'hell bezañ silabennoù ur yezh evit gouzout e pelec'h emañ an taol-mouezh e pep ger ha neuze evit ar metroù implijet evit sevel barzhonegoù hag all.
Struktur ar silabenn
Setu struktur diazez ar silabenn:
Ar c'hraoñell eo an elfenn ret nemeti.
Dre vras e vez kavet sonennoù mouezhiet e kraoñell ar silabenn, peurliesañ ur vogalenn pe veur a vogalenn. A-wechoù avat ez eus ur gensonenn silabennek e kraoñell ar silabenn, da skouer |[l]| pe |[r]|.
Ret eo da bep silabenn kaout ur graoñell dre vras. Ar silabenn a c'hell kaout ul lost pe get. Pa vez ul lost ouzh ar silabenn e vez gret silabenn serr anezhi ha silabenn digor a vez graet eus ar re n'o deus lost ebet. Da skouer ("C" = kensonenn; "V" = vogalenn):
Tost holl yezhoù ar bed a ra gant silabennoù digor, met n'eo ket an holl a ra gant silabennoù serr ivez.
Fonologiezh ar silabenn
Ar reolennoù fonotaktikel a dalvez da c'houzout peseurt sonioù a c'hell implijout ur yezh bennaket ha penaos e c'hellont bezañ implijet ganti. Da skouer e c'heller e brezhoneg kregiñ ur ger gant an div gensonenn s + k asambles ("skol") met e portugaleg e ranker ouzhpennañ un e ("escola"). Struktur ar silabennoù a cheñch ivez a yezh da yezh hervez reolennoù fonotaktikel resis.
Evel-se e ra yezhoù evel ar japaneg, daoust ha ma vez implijet silabennoù digor gant kazi holl yezhoù ar bed, gant silabennoù serr gant "-n" nemetken. Yezhoù evel ar sinaeg a rank ober gant silabennoù digor hag en o fenn ur gensonenn d'ar muiañ. Yezhoù all evel an arabeg a rank kregiñ pep silabenn gant ur gensonenn.
Ar silabennoù hag an taol-mouezh
Alies a-walc'h ez eus ul liamm strizh etre lusk ar gerioù (an taol-mouezh) ha struktur ar silabennoù a zo enne. E latin e ouzer da skouer e pelec'h emañ taol-mouezh pep ger dre zielfennañ struktur ar silabennoù.
Yezhoù hep silabennoù
N'eo ket sklaer ha bez' ez eus ur perzh hollek eus ar silabenn rak un nebeud yezhoù ral pe raloc'h evel an nuxálk (pe bella coola) a ra gant gerioù enne kensonennoù hepken, da skouer :
Teleg beg moan
An teleg beg moan a zo un evn, Phalaropus lobatus an anv skiantel anezhañ.
Listenn departamantoù gall Katalonia
Goude an Dispac'h Gall e 1789 ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790 ez eas armeoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia.
Pevar departamant a voe krouet e Spagn e 1812, el lodenn eus Katalonia a zo er c'hreisteiz d'ar Pireneoù eta, rak un departamant gall all a oa e Katalonia an Hanternoz abaoe 1791, anvet Pyrénées-Orientales.
Departamantoù 1813
D'ar 7 a viz Meurzh 1813 e voe lakaet ar pevar departamant d'ober daou :
Hiriv
Abaoe 1814 ne chom nemet un departamant gall ken e Katalonia, ar Pyrénées-Orientales, gant Perpinyà da gêr-benn.
Nagaland
Ur Stad e biz India eo Nagaland (hindeg: नागालैंड). Furmet e oa bet war dachenn Stad Assam e 1963. Kohima eo e gêrbenn met Dimapur eo ar gêr vrasañ.
Gant nebeutoc'h eget 2 vilion a dud hag ur gorread a 16 579 km² hepken ez eo unan eus ar Stadoù bihanañ en India. An hini nemeti a zo kristen an darn vrasañ eus he foblañs eo.
Naig
Naig zo ur berranv brezhonek
Cwmbrân
Ur gêr e kreisteiz bwrdeistref sirol Torfaen eo Cwmbrân, e gevred Kembre. Gwechall e oa e Sir Fynwy.
1610
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1610
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1610
Hiviz-noz
Un hiviz-noz a zo ur pezh dilhad-noz a vez gwisket gant ar merc'hed en o gwele. Ur sae eo, hir pe verr, gwisket laosk, hep netra dindani peurvuiañ. A-wechoù e vez ur bragoù-noz da-heul an hiviz. Alies e tap betek an daoulin. Graet e vez an hivizoù-noz en un danvez skañv, kotoñs pe seiz, satin pe niloñs. Dantelezh a vez outo alies. Warne e c'haller dougen ur sae-gambr.
Terminator 3: Rise of the Machines
Terminator 3: Rise of the Machines berraet e Terminator 3 pe T-3 a zo ur film skiant-faltazi amerikan bet sevenet gant Jonathan Mostow ha deuet er-maez e 2003.
Synopsis
2003. Goude bezañ deuet a-benn da virout ouzh ar brezel a-enep ar roboted da gregiñ, e vez John Connor o kuzhat, peogwir ne fell ket dezhañ bezañ lazhet gant ar roboted bet kaset war an douar gant Skynet. Ouzhpenn John Connor eo bet raktreset lazhañ Kate Brewster. Un T-X a zo bet kaset war an douar a-benn kas ar c'hefridi-se da benn. Un Terminator nevez (T-850) a zo kaset war an douar ivez, a-benn gwareziñ anezho ha klask paouez an Judgment Day a-roak ma grogfe.
Hiviz-noz
Roched-noz
Nightgown
Ayette
Ayette a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Listenn departamantoù gall Italia
thumb|right|300px| An departamantoù gall en Italia dindan Napoleon, e 1811
Goude krouidigezh departamantoù e voe krouet 14 departamant gall all etre 1802 ha 1809, dre ma veze staget douaroù nevez eus Italia ouzh an Impalaeriezh c'hall kentañ. Setu int:
Sameieg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù lisoueg eo ar sameieg (samei) komzet gant un nebeud tud e Yunnan e Sina.
Listenn departamantoù gall Italia
Departamantoù Rouantelezh Italia
Diwar stagañ an div republik sispadan ha transpadan e voe savet ur Republik Sizalpin, anvet Republik Italia war-lerc'h, ha Rouantelezh Italia diwezhatoc'h. Distabil e oa an harzoù, ha meur a gemm a voe, met e 1812, p'edo en he brasañ, e oa 24 departamant enni:
Gitar
Ar gitar zo ur benveg-seniñ gant kerdin a vez sonet dre biñsañ. Seniñ gitar a c'haller pe gant ar bizied en-eeun, pe gant ur skraberig. Ma'z eo stag anv ar gitar eus Spagn (ar vro ma teuas anezhi) ez eo ur benveg a orin eus ar broioù arab. War gresk ez eo aet brud vat ar gitar en kantved asambles gant skignañ ar sonerezh saoznek (jazz, country, blues, sonerezh pop, rock). Ar gitar zo unan eus ar benvegoù a vez implijet da seniñ Bossa Nova, sonerezh klasel ha country. Implijet e vez ivez da seniñ sonerezhioù zo eus Suamerika ha sonerezh keltiek. Gant ar piano hag ar violoñs ez eo unan eus ar binvioù anavezetañ er bed. Gitaroù liesseurt a zo : gitar klev, gitar tredan, gitar klev ha tredan. An holl anezho a zo diazezet war ar gitar klasel.
Listenn departamantoù gall Italia
Ul listenn all
Ret eo menegiñ ouzhpenn douaroù italian a oa bet aloubet, roet dezho anvioù departamantoù gant ar C'hallaoued, hag a oa chomet gall daou anezho (re Gorsika), hag ar re a oa distro da Italia goude faezhidigezh Napoleon e 1814, hag a voe roet gant Rouantelezh Italia da Vro-C'hall e 1860. Er rumm kentañ: En eil rumm:
Gitar
Gant ur gitar e c'haller seniñ an ton hag ar c'hlotadoù war un dro. Sonerezh gitar a zo bet savet gant John Dowland pe Henry Purcell. Hiziv an deiz ez eo unan eus ar binvioù implijet ar muiañ pa soner sonerezh folk (Bob Dylan, Leonard Cohen) pe sonerezh rock ha pop (The Beatles, Jimi Hendrix).
Istor
Soñjal a reer e teu ar gitar eus a lud arab (al ' ûd en arabeg). Gitaroù a veze e Spagn ken abred hag en kantved. Azalek ar kantved en em strewas en Europa a-bezh ha d'ar mare-se en doa peder pe pemp kordenn zoubl. Ar c'hwec'h kordenn simpl a voe tapet gantañ en kantved. Hag e-kreiz an kantved e voe roet d'e voest-dasson ar stumm en deus hiziz an deiz.
Ruisscheure
Ruisscheure  en izelvroeg (anv ofisiel e galleg:Renescure) a zo ur gumun eus ar Westhoek e Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Gitar
Ar benveg
Rann bouezusañ ar gitar eo an daol-heson : daou blankenn koad peget riblenn-ha-riblenn, pe koad lavrennek. Reutaet e vez an daol-se en diabarzh gant barrennoù-kreñvaat hag a zo a-bouez evit kalite ar son. Sklisennoù eo anvet ar c'hostezioù, div vandenn goad bet tommet ha stummet en ur stern. Un troad en deus ivez ar gitar. Ouzh an troad e peger ur blakenn goad anvet touchenn, ma lakaer e vizied warni. Ouzh an daol eo peget ar pontig, a stager ar c'herdin outañ. C'hwec'h kordenn a zo, nilon pe dir.
Peurliesañ e vez kendoniet ar c'herdin evel-henn (eus ar son boud d'ar son skiltr) :
Barbourula
Barbourula zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi eus Filipinez ha Borneo en arvar bras pe vrasoc'h da vont da get.
Lipoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lisoueg eo al lipoeg (lipo, lisoueg ar reter, taku (lisu), he lisu pe lisoueg du) komzet gant tro-dro da 60.068 den (1993) e reter Yunann e Sina.
Toullgorferezh war-c'horre
right|thumb An toullgorferezh war-c'horre zo unan eus an daou doare toullgorferezh pennañ.
Peurliesañ e toullañ a du da du a-dreuz d'ur groc'henenn, da skouer flip ar skouarn pe fronell ar fri, pe c'hoazh d'ul lodenn geinek eus ar c'horf, da skouer beg ar vron. Gant an toullgorfadurezh war-c'horre avat e touller a-blaen da c'horre ar c'horf kentoc'h evit a-dreuz dezhañ ha staliet e vez ar bravig war-eeun dindan ar c'hroc'hen a-dreuz dezhañ.
Diaesoc'h eo maread pareañ an toulladurioù war-c'horre dre vras hag alies a-walc'h e vezont distaolet gant ar c'horf tamm-ha-tamm.
Skouerioù
right|thumb|Toullet ar meilh-dorn war-c'horre E-touez an toullgorfadurioù pennañ emañ:
Auguste Comte
Isidore Marie Auguste François Xavier Comte, bet ganet d'an 19 a viz Genver 1798 e Montpellier ha marvet d'ar 5 a viz Gwengolo 1857 e Pariz (Bro-C'hall) a oa ur prederour gall.
Listenn departamantoù gall Alamagn
thumb|right|500px|An departamantoù gall en Alamagn hag en Izelvroioù e 1811 Goude an Dispac'h Gall e 1789, ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790, ez eas ameoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, en Hellaz, e Suis, ha war-lerc'h gant Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia.
Al listenn
Mont a reas douaroù Alamagn d'ober 13 departamant gall, a-wechoù gant douaroù ar broioù amezek.
Auguste Comte
Bras eo bet e levezon war an emsavioù politikel en Europa ((Bro-Saoz, Portugal, Rusia), en Amerika ( Brazil, Mec'hiko, Chile, Stadoù-Unanet ), hag ivez e Turki.
Kensonenn diweuz dre entarzhañ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn diweuz dre entarzhañ mouezhiet treuzskrivet [ɓ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 160.
Hogan
thumb|right|280px|Hogin
An hogan (hogin el liester) eo frouezhenn ar spern-gwenn. Un hugenn ruz zo anezhi, un askorn en he c'hreiz.Kaotigell a vez graet gant an hogin en Elzas.
Gaelic Storm
Gaelic Storm a zo ur strollad sonerien stadunanat a ra sonerezh keltiek. Seniñ a reont sonerezh hengounel diwar tonioù eus Iwerzhon ha Skos ha krouiñ a reont a-wechoù tonioù diazezet war ar sonerezh keltiek ha keltiek rock dreist-holl.
Istor
Krouet eo bet Gaelic Storm a drugarez d'un abadenn bet graet e 1996 en ur pub anvet an O'Brien's Irish Pub e Santa Monica, Kalifornia dalc'het gant Patrick Murphy. Eñ eo a sono gant Steve Wehmeyer, Steve Twigger hag ar c'hoarier uillean pipe Brian Walsh. Bras a-walc'h eo bet an niver a abadennoù e-pad ar bloavezh war-lec'h. E 1997, eo bet tu gwelet Gaelic Storm e-barzh ar film Titanic, ar strollad o seniñ evit an trede renkad el lestr e oant. Setu kroget an troiadoù abadennoù neuze ha diwar-se ur berzh vras ha brud-vat. Sonet o deus e Stadoù-Unanet Amerika, Kanada, Rouantelezh-Unanet, Bro-C'hall ha Japan.
Abaoe an deiziad-mañ o deus c'hoariet Gaelic Storm muioc'h a 125 abadenn bep bloaz. Savet o deus seizh album abaoe m'eo bet krouet ar strollad, o kontañ ar bladenn kompilation anvet Special Reserve. Tu 'zo merzout ez eo ar strollad-mañ leun a startijenn p'emañ o c'hoari sonerezhioù hengounel iwerzhonat ha skosat dre-se eo bet o fladennoù meur a wech e penn ar Billboard world music charts.
Ar bladenn Bring Yer Wellies a zo deuet er maez d'ar 25 a viz Gouhere 2006, a vo buhan-ha-buhan e eil plas eus ar Billboard World Chart, 16vet en Internet Sales Chart ha 31vet en Independent Album Chart. Ar pempved bladenn, How Are We Getting Home?, a zo deut er-maez e miz Eost 2004 gantañ an trede plas er Billboard World Music Charts, 10vet er Billboard Heatseekers Chart ha deuet en-dro e miz Gwengolo er World Albums Chart en trede plas. Ar bladenn da c'houde a zo deuet er maez d'an 8 a viz Gouhere e anv "What's the Rumpus?" dindan o label savet ganto al Lost Again Records. Ar bladenn-mañ a zo bet kentañ er Billboard World Chart.
Graet eo bet eus ar ganaouenn Scalliwag (o tont eus ar bladenn Bring Yer Wellies) un doare Sims evit sonerezh expansion pack ar c'hoari video The Sims 2: Bon Voyage, evit ar c'hoari video brudet The Sims 2 . Er strollad Gaelic Storm e kaver hiziv an deiz: Ryan Lacey evit an taboulinoù (bet el Los Angeles Music Academy), Pete Purvis o tont eus Merrickville, Ontario a sen uilleann pipes, tin whistle, deger pipes hag highland pipes hag an ezel yaouankañ Jessie Burns a son violoñs (o tont eus Suffolk emañ (Breizh-Veur), o chom emañ bremañ er C'holorado).
Pladenn galet
Ur beriferell, pe adstramm, eus ar reoù bouezusañ en ur c'hompoder eo ar b- pladenn galet. Posupl eo gwelet ar bladenn galet evel ur vagazenn a c'heller klenkañ madoù enni evit kerc'hat anezhe diouzh an ezhommoù.
An data eo ar madoù klenket en ur bladenn galet. Lavaret a reer ec'h eo ar bladenn galet un unvezh klenkañ data.
Graet eo ur bladenn galet gant pladennoù magnetek, a zo o roll miret an data enskrivet, gant pennoù lenn/skriv, gant ur wikefre plasañ ar pennoù ha gant ur sistem elektronikel a zo e labour tretiñ an data o tont eus ar c'hompoder, dre heuliañ protokoloù ren ha treuzdougen data evel ATA ha SCSI.
Bihanoc'h eget 1 milimetr eo tevder pladennoù ur bladenn galet. Graet int gant ur c'hendeuzad metal skañv ha goloet eo o gorreoù gant ur gwiskad tanav a bartikulennoù magnetizet a c'hell bezañ cheñchet o reteradur evit kodiñ an talvoudoù binarel 0 ha 1.
Kontrollet eo brec'h plasañ ar pennoù lenn/skriv gant ur c'heflusker pe motor pazenn-ha-pazenn. Dre un dilec’hiadur anklel e tremen ar vrec'h eus un eil roudenn enskrivañ d'eben. Gant un eil motor e-kreiz ar stramm e vez lakaet ar pladennoù da droial gant tizhoù etre 5400 tr.mun-1 evit ar reoù ar muiañ ordinal ha 15000 tr.mun-1 evit ar reoù varrekañ.
Dre un efed koldre-aer produet gant tizh troial uhel ar pladennoù e vez dalc'het distok ar pennoù diouzh gorre a-us ha gorre dindan ar pladennoù.
Rezañ a reont ar gorreoù a dostoc'h eget 1 mikron. Evel-se e c'hellont lenn pe skrivañ, dre intent pe dre cheñch reteradur ar partikulennoù.
Ur penn lenn/skriv zo da bep fas ur bladenn. Kensolut war ar memes brec'h eo an holl bennoù ha, dre se, e tiraezont d'ar memes koulz ar memes roudennoù war ar pladennoù. Formiñ ur silentr a ra ar memes roudennoù-se, dezhe ar memes niverenn urzh. Hag, abalamour da se ez eus kement a silentroù hag a roudennoù war bep fas da pep pladenn.
Neuze bez' e c'hell kement dataenn enskrivet war ur bladenn galet bezañ diraezet dre he chomlec'h fizikel termenet evel-mañ : pladenn, fas, roudenn, sektor.
Podiceps gallardoi
Podiceps gallardoi a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Suamerika (Arc'hantina ha Chile).
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Podiceps gallardoi en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Bombina
Bombina zo ur genad e rummatadur an divelfenneged, ennañ tousegi eus Eurazia.
Hensies
Hensies (e pikardeg: Inzî) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut, tost ouzh an harzoù gant Bro-C'hall. .
Riwal
Riwal (pe a-wechoù Riwall, ar pezh n'eo ket kenkoulz hervez an distagadur hag an etimologiezh ), a zo
Lannarstêr
Lannarstêr a zo ur gumun eus Breizh e kanton Lannarstêr e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Pennlec'h ha kumun nemeti Kanton Lannarstêr eo.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (Ar C'harrbont, e kreiz-kêr)
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e miz Kerzu 1940, e-pad an Eil Brezel Bed: pevar anezhe d'an 20, an tri arall d'an 28, pa yeas o c'harr-nij d'ar strad .
Liard
thumb|Liard [[Charlez VIII, Rouen]] thumb|Liard [[Charlez IX. ]] thumb|Liard [[Loeiz XVI, Aix-en-Provence, 1782]] thumb|2 liard [[Maria Theresia, Brusel, 1777]] Al liard a zo anv ur pezh moneiz. Liardoù pe liarded a vez lavaret el liester.
Gwechall
Al liard zo bet implijet e teir stad. Peurvuiañ e veze graet e kouevr.
Er Rouantelezh c'hall
Anv ur pezh kozh e oa en amzer ar Rouantelezh c'hall (hag e Breizh) ha goude.
En Izelvroioù aostrian
Anv ur rann eus kronenthaler an Izelvroioù aostrian (Belgia hon amzer) e oa. 254 liard a oa en ur c'h-kronenthaler. Pa voe aloubet ar vro gant an armeoù gall e 1794 e voe lakaet al lur gall gante e-lec'h ar c'h-kronenthaler. Krouet e oa bet gant Karl V, en arc'hant, talvezout a rae neuze kement hag un hanter patard, daouzek mito, seizh real arc'hant, pe daou-ugent skoed arc'hant
Proviñs Pastaza
Proviñs Pastaza a zo ur broviñs eus reter Ecuador. 83 933 a dud a oa o vevañ enni e 2010. Puyo eo he c'hêr-benn.
Liard
Hiziv
Bez' ez eo an anv brezhonek zo implijet ha kelennet gant kelennerien zo e KEAV, Sav-Heol, hag e kentelioù skol-veur Roazhon, abaoe krouidigezh an euro e 2002, evit ur gantvedenn eus un euro. Dibabet eo bet ar ger Servij a ra dre skrid da leuniañ ur chekenn vrezhonek bep an amzer.
Lisoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù lisoueg eo al lisoueg (li(su), lesuo, yao yen, lisoueg ar su, chung, hedi, lip'a pe khae) komzet gant tro-dro da 657 000 den en holl e kornôg Yunnan e Sina (515 000 den e 1990), en India, Myanmar (126 000 den e 1987) ha Tailand (16 000 den e 1993).
thumb|right|220px|Un destenn e lisoueg skrivet gant al lizherenneg Fraser
Peurliesañ e vez skrivet gant ul lizherenneg ispisial bet diorroet a-ratozh-kaer anvet lizherenneg fraser.
Fonio
Fonio eo an anv a roer d'un doare ed eus kerentiad digitaria gounezet e kornôg Afrika. Ur spesad heñvel a-walc'h a vez gounezet en India.
Tachybaptus
Tachybaptus a zo ur genad e rummatadur an evned. Bez' eo unan eus ar 6 genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae.
Spesadoù
5 spesad plomered a zo er genad-mañ:
Izelvroioù
An Izelvroioù, anvet ivez Nederland, a zo unan eus stadoù Europa hag ur rouantelezh etre Belgia hag Alamagn. E-barzh ar rouantelezh-se emañ ivez an Antilhez Nederlandat hag Aruba. Abaoe an deroù emañ ivez an Izelvroioù en Unaniezh Europa, en AFNA, hag unan eus teir elfenn ar Beneluks eo ivez.
An anv
E-kichen an anv ofisiel Koninkrijk der Nederlanden (« Rouantelezh an Izelvroioù »), e reer ivez er vro gant ur stumm berroc’h, Nederland. Graet e vez ivez, e broioù all, gant un anv all, Holland, a vez, pe a veze, implijet e meur a yezh all hag a zo bet implijet e brezhoneg. Bezañ ez eo Holland avat anv unan eus broioù istorel an Izelvroioù (rannet hiziv an deiz e div broviñs), hag ober gant Holland e-lec’h Izelvroioù (Nederland) ne blij ket kaer da dud ar proviñsoù all, evel Limburg pe Friz (o deus ur yezh disheñvel-krenn).
E skridoù brezhonek gwechall e c’heller kavout Holland hag ivez Hollandizien evit an dud, ha hollandeg evit ar yezh.
Istor
An douaroù en em led bremañ en Izelvroioù zo bet distank o foblañs e-pad pell, dre ma oant douaroù izel a veze beuzet gant ar mor ur wech ar mare. Goude an Henamzer e teuas war wel broioù bihan a oa e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman ha German. An dugelezhioù hag ar c’hontelezhioù-se en em gavas en hêrezh familh an Habsbourged, pa voent impalaerien an Impalaeriezh Santel Roman. Ganto e voe bodet ar broioù-se evel ur rann a-gostez eus an Impalaeriezh.
Curaray
Ar C'huraray a zo ur stêr e reter Ecuador. Un darn eus diaz an Amazon eo.
Izelvroioù
Istor
Goude marv an impalaer Karl V e voe rannet e hêrezh hag en em gavout a reas ar Broioù Izel e dalc’h Fulup II, roue Spagn. Goude emgannoù relijiel ha politikel e tisklêrias an Izelvroioù e oant dizalc’h. Echuiñ a reas ar Brezel pevar-ugent vloaz gant Spagn e 1648. Seizh proviñs a voe unanet dre Unaniezh Utrecht, e 1579, da vont d’ober Republik ar Seizh Izelvro-Unanet (anvet ivez ar "Proviñsoù-Unanet"). Proviñsoù ar c’hreisteiz a chomas e dalc’h an Habsbourged avat. Kantved Aour an Izelvroioù a reer eus, rak en he bleuñv e voe neuze ar Republik nevez, deuet da vezañ ur vro c’halloudus war dachenn ar c’henwerzh hag ar sevenadur. Ur perzh bras a voe kemeret gant tierned ar familh Oranje-Nassau, diskennidi bleiner an emsavadeg a-enep Spagn, ar priñs Wilhelm I. D’ar mare-se ivez e krogas an Izelvroioù da gaout trevadennoù dre ar bed a-bezh.
Aloubet e voe an Izelvroioù gant ar C’hallaoued e dibenn an. Goude drouziwezh Napoleon, e 1815, e voe savet Rouantelezh Unanet an Izelvroioù, a advode holl Broioù Izel an Impalaeriezh Santel Roman. Emsavadeg a voe e broioù ar c’hreisteiz e 1830, ha Belgia en em zistagas diouzh an Izelvroioù. Ne voe anavezet dizalc’hidigezh Belgia gant roue an Izelvroioù, Wilhelm Iañ an Izelvroioù, nemet e 1839. Ur broviñs e gevred Belgia, Luksembourg, a chome stag ouzh an Izelvroioù dre ma oa roue an Izelvroioù e penn ar vro-se, gant an titl arc’hdug. E 1890 avat e voe torret al liamm-se, pa varvas ar roue Wilhelm III an Izelvroioù : kemeret e voe e blas war dron an Izelvroioù gant e verc’h Wilhelmina met ne c’hellas ket houmañ bezañ anvet e penn Luksembourg abalamour da lezennoù an hêrezh a vire ouzh ar merc’hed a vezañ e penn ar vro-se. Distag-krenn e voe Luksembourg hag an Izelvroioù hiviziken.
En e kreskas impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù, gant Indez Nederlandat ar Reter hag Indez Nederlandat ar C'hornôg.
Neptu e chomas an Izelvroioù e-pad ar Brezel bed kentañ. En Eil brezel bed avat ne c’hellas ket ober heñvel pa voe aloubet gant arme Alamagn e miz Mae 1940. Dieubet e voe e 1945. Goude-se n'eus ket fellet d'an Izelvroioù bezañ neptu ha kenlabouret o deus a-zevri en aozadurioù etrebroadel : gant Belgia ha Luksembourg e voe savet un unaniezh anvet Beneluks ; mont a reas an Izelvroioù e-barzh an aozadur milourel etrebroadel anvet AFNA ; adalek 1957 e voe ezel eus Kumuniezh Europa (zo deuet da vezañ Unaniezh Europa). Degemer a reas an euro da voneiz e 2001, da gemer lec’h moneiz ar vro, ar florin.
En e klaskas an Izelvroioù, en deroù, mirout ouzh Indez Nederlandat ar Reter a zont da vezañ dizalc’h, met en aner, ha dont a reas Indonezia da vezañ dieub e 1949. Plaenoc’h e voe an traoù e lodennoù all eus an impalaeriezh trevadennel, evel e Surinam, a zeuas da vezañ emren da gentañ, e 1954, ha dizalc’h da vat e 1975.
Melestradur
Hervez ar vonreizh eo Amsterdam ar gêr-benn met en Haag (Den Haag pe s-Gravenhage e nederlandeg) emañ sez ar gouarnamant, palez ar rouanez hag un darn vat eus ar c'hannatioù. Rannet eo an Izelvroioù e 12 proviñs.
==> Gwelout : Proviñsoù an Izelvroioù‎
Un nebeud kêrioù bras
A-hend-all eo rannet ar vro e 380 a gumunioù (2018).
==> Gwelout : Listennad kumunioù an Izelvroioù
Yezhoù
Div yezh zo ofisiel en Izelvroioù : an nederlandeg, komzet gant an darn vrasañ eus an annezidi ; hag ar frizeg ar c'hornôg, a gaozeer e proviñs Friz (Fryslân) hag a zo kenofisiel eno e-kichen an nederlandeg.
Ouzhpenn se emañ al limbourgeg hag ar rannyezhoù izelalamanek (Nedersaksisch e nederlandeg, ger-ha-ger « izelsaksek »), a vez komzet er reter hag en hanternoz, hag a zo anavezet evel « yezhoù rannvroel » gant an Izelvroioù, abaoe sinadur Karta Europa evit ar yezhoù rannvroel pe vinorel.
E bed an deskadurezh hag e bed an embregerezhioù e vez graet un implij stank a-walc’h eus ar saozneg : en eil kelc’hiad ar skolioù-meur (Master) e vez roet an darn vrasañ eus ar c’hentelioù e saozneg ha n’eo ket e nederlandeg, ha war-dro 85% eus holl annezidi ar vro a oar saozneg (ha 55–60% alamaneg).
Notennoù
<br style="clear:both" />
Moviment de Defensa de la Terra
Ar Moviment de Defensa de la Terra ("Luskad Difenn an Tir") a zo ur aozadur broadelour disrannour katalanek krouet p'en em deuzas ar PSAN gant an Disrannourion ar Broioù Katalanek (savet d'o zro diwar ar PSAN-P).
Bloaz war-lerc'h, e miz Genver 1984, da geñver eil Emvod-meur Terra Lliure, e oa bet divizet da vat kas war-raok ar raktres ha krouiñ ul luskad disrannour unvan eus an tu-kleiz.
D'an 11 a viz Meurzh 1984 avat, pa oa bet klasket sevel an MDT da vat, e oa c'hwitet war an taol p'ac'h eas kuit eus ar sal an daou strollad, fuloret an eil re gant ar re all.
A-benn ar fin, en hañv 1984 e oa bet krouet Moviment de Defensa de la Terra da geñver an VII Trobada Independentista dalc'het en Alforja hag en em stagañ a reas outañ nebeudig da c'houde Terra Lliure.
Dindan bloaz, e 1985, e oa deuet an MDT da vezañ an aozadur unvan pennañ ma veze bodet ennañ an meur a disrannour er-maez eus ar Parlamant.
War un dro ec'h ae politikerezh Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) muioc'h-mui davet ar c'hreiz keit ma'c'h ae war izelaat ken-ha-ken an niver a votoù tapet gant aozadurioù disrannour all evel Bloc'had an Tu-kleiz evit an Dishualded Broadel (BEAN, Bloc d'Esquerres d'Alliberament Nacional) hag Broadelourion an Tu-kleiz (NE, Nacionalistes d'Esquerra).
E 1987 avat e save tabut adarre etre an izili o tont eus an IPC hag ar re o tont eus ar PSAN hag en en disrannas a reas an MDT e daou strolladig: ar Moviment de Defensa de la Terra-PSAN (MDT-PSAN) diouzh un tu - deuet da implijout an anv PSAN adarre da c'houde - hag ar Moviment de Defensa de la Terra-IPC (MDT-IPC) diouzh an tu all, bet krouet gantañ da c'houde Bodad evit an Unvaniezh Poblel (AUP, Assemblea d'Unitat Popular) gant tud eus La Crida ("Ar Galv").
Buneville
Buneville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yonne (stêr)
Ar Yonne zo ur stêr e Bro-C'hall, 293 km dezhi. Emañ hec'h eienenn er menezioù Morvan, nepell diouzh Château-Chinon. Hec'h anv zo bet roet d'an departamant gall Yonne.
Podilymbus
Podilymbus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849). Bez' ez eo unan eus ar c'hwec'h genad plomered a ya d'ober ar c'herentiad Podicipedidae.
Yonne (stêr)
Adstêrioù
Adsterioù pennañ (> 30km) eus an eienenn d'ar c'hember.
Podilymbus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ne chom nemet ur spesad er genad-mañ hiziv an deiz : dre ma oa aet da get ar Podilymbus gigas.
O c'havout a ra/raed en Amerika.
Athlétic Club Arles-Avignon
An Athlétic Club Arles-Avignon a zo ur c'hlub mell-droad a Vro-C'hall bet krouet e 2009 ha staliet en Arles. C'hoari a reont o c'hrogadoù er Stad Coubertin e Avignon. C'hoariet o deus e kampionad mell-droad Frañs Ligue 1 evit ar bloavezh 2010-2011, goude bezañ bet bloaz hepken e kampionad Ligue 2 ha bloaz hepken ivez e kampionad National, met addiskennet ez int kerkent e L2.
Cutty-sark (gwrac'h)
"Cutty sark" zo un anv skotek a veze graet en eus un hiviz verr.
Diwar-se eo "Cutty-sark" al lesanv graet ouzh Nannie, ur vaouez krouet gant Robert Burns en e varzhoneg Tam o' Shanter, abalamour d'he dilhad. Goude se e voe roet an anv-se d'al lestr Cutty Sark.