cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Loupard koumoulek
Perzhioù fizikel
Ur c'horf tagos en deus al loupard koumoulek hag an dent-lagad hirañ, e-keñver e vent, eus an holl gizhier. An dra-se a lakaas klaskourien 'zo da grediñ e chasee anevaled bras. Hiziv, daoust m'anavezer nebeut a draoù diwar-benn doare-buhez al loen-se, e kreder e hemolc'h anevaled-gwez dreist-holl (evel ar gibboned pe ar makaked) hag un nebeud bronneged bras pe vrasoc'h, kirvi en o zouez, hag evned.
Omega (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar daou omikron skrivet renk-ouzh-renk da gentañ hag an eil war-lerc'h egile da c'houde. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù kirillek a-gozh Ѡ ha ѡ).
Loupard koumoulek
Annez
Al loupard koumoulek a vev e su Sina, e reter Himalaya, e biz India, e gevred Azia hag en Indonezia. Krediñ a reer ez eo aet da get e Taiwan. Bevañ a ra er c'hoadegoù trovanel pe istrovanel betek 2,000 metr dreist-holl, met e gavout a c'heller er geunioù-mor hag er pradennoù.
3 isspesad a anavezer:
Omega (lizherenn)
Implijoù all
Implijet e vez alies, dreist-holl gant ar gristeniezh evit ober dave d’an diwezh, o keñveriañ gant alpha hag a ra dave d’ar penn-kentañ.
Hans Pleydenwurff
Hans Pleydenwurff (hag ivez Pleidenwurff) (e-tro 1420 marteze a-walc'h e Bamberg - 9 a viz Genver 1472 e Nürnberg) a oa ul livour alaman.
Loupard koumoulek
Emzalc'h
Mibin-tre eo al loupard koumoulek. Er mirvaoù e c'hell chom a-ispilh ouzh ur brank gant e bavioù a-dreñv en ur implijout e lost da virout e blom. Nebeut a draoù a anavezer a-zivout e emzalc'h en natur. Krediñ a reer e hemolc'h oc'h en em lezel da gouezhañ war e breizhoù.
Lêr
Lêr (ler ivez alies) a vez graet eus kroc'hen al loened a vez implijet, goude kivijañ, da ober botoù, seier, ha dilhadoù zo.
Hans Pleydenwurff
Kazi sur e oa Kunz Pleydenwurff e dad, hag eñ livour ha maer darn-amzer e Bamberg. Hans a voe o chom e Nürnberg azalek 1457, hag eno e tiazezas un doare nevez da livañ, dindan levezon Azginivelezh Norzheuropa. Soñjal a reer e kelennas da Vichael Wolgemut.
Loupard koumoulek
Emzalc'h
Un aneval-kuzh eo. Krediñ a ra d'ar glaskourien e vev e-unanik war-bouez mare amzer ar gouennadur. Daoust d'ar pezh a greder gwechall e hemolc'h e-pad an deiz ivez.
Lêr
Ur ster reizhel a zo ivez d'ar ger pa gomzer eus toullañ lêr gant ur minaoued da skouer.
Labourat al lêr a vez graet abaoe amzer sevenadurioù ar saverien chatal. E lêr an ejened-moueek e veze graet tipi an Amerindianed, o dilhad, o zaboulinoù.
Loupard koumoulek
Gouennadur
Er mirvaoù e c'hell al loupard koumoulek bevañ 17 bloavezh. Berroc'h eo e hoali en natur avat.
Diaes eo lakaat anezho da barañ er mirvaoù kar ar pared a lazh alies ar parezed n'int ket boazet outo.
Mirerezh
N'ouzer ket pegement a louparded goumoulek a chom en natur. Krediñ a reer ez eo aet o niver war zigresk en abeg da zistrujadur o annez ha d'an hemolc'h. War stagadenn I ar CITES emañ.
Hans Pleydenwurff
E vab, Wilhelm Pleydenwurff (1460-1494) e anv, a genlabouras gant Michael Wolgemut da sevel koadengravadurioù Kronikenn Nürnberg. Ur mab all dezhañ, Sebald e anv, en em stalias en Eisleben, ne ouezer ket pe vicher a rae.
Listennad anvioù krec'hin e brezhoneg
Gerioù all
Diwar an dibenn ken pe gen e reer gerioù all:
Ha gerioù all
Tostaat a c'haller ar gerioù a echu gant "kenn", evel beskenn, louskenn, a dleje bezañ skrivet lousken moarvat.
Eil milved
Kregiñ a ra an eil milved d'ar 1añ Genver 1001 hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 2000.
Sevenadur
En em ziorren a ra fonnus an arzoù en eil milved, en holl dachennoù : al livadur, ar savouriezh, ar gizelladur, al lennegezh, ar sonerezh, etc.
Relijionoù
En em strewiñ a ra ar relijionoù bras : ar gristeniezh, an islam, an hindouegezh, ar voudaegezh. E 1054 eo dispartiet ar gatoligiezh hag an ortodoksiezh gant Skism Kornôg-Reter. Krouet eo ar brotestantiezh er.
IIIe milved
../.. | |  milved | | ../.. | | | |
Nu (lizherenn)
Distaget e vez LFE [n] e gresianeg klasel ha [n] ha [$] dirak [i] pe [e] e gresianeg a-vremañ.
An Caolas Branndanach
thumb|400px|An Caolas Branndanach er c'hornôg, ha [[Linne Chluaidh (“Firth of Clyde”) er reter, a bep tu da Eilean Arainn, ha Sound of Bute en hanternoz.]]
An Caolas Branndanach (gouezeleg; Kilbrannan Sound e saozneg) zo ur sound, pe strizh-mor, etre Cinn Tìre (“Kintyre”), e douar-bras Bro-Skos er c'hornôg, hag Eilean Arainn (“Arran” e saozneg) er reter, er mervent da Enez Bòd, e penn pellañ ha kreisteisañ aber ar stêr Cluaidh (“Clyde”), anvet Linne Chluaidh “Firth of Clyde”.
Nu (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek nun 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin N ha kirillek H ([n]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
IIIe milved
| | | |
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù
Kroget en deus an  milved d'ar 1añ Genver 2001 hag echuiñ a raio d'an 31 Kerzu 3000, da lavaret eo eus an betek an.
George Koltanowski
George(s) Koltanowski a zo bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1903 en Antwerpen (Belgia), deuet da vout keodad eus SUA ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2000 e San Francisco (SUA).
Meurc'hoarier echedoù. Bet Kampion Belgia meur a wezh. Barrek-kenañ war ar c'hoari dall kempred:
C'hoari a reas a-enep da Humphrey Bogart er C'hongo Belgiat e 1952.
Avank-Spagn
An avank-Spagn (Myocastor coypus) zo ur c'hrigner bras a-orin eus Suamerika. Degaset eo bet d'ar c'hevandirioù all en XIXvet kantved ma voe desavet evit e feur.
Unan eus ar spesadoù loened noazusañ eo en Europa.
Rummatadur
A-wechoù e vez renket an avank-Spagn er c'herentiad Echimyidae. Mod all eo ar spesad nemetañ er genad Myocastor hag er c'herentiad Myocastoridae.
Himiltrude
Himiltrude (742?-780?) a oa pried kentañ Karl Veur, ha mamm Pepin an Tort.
He buhez
N'ouzer ket nemeur a dra diwarni. Paulus Diaconus a skriv e oa ur plac'h eus an noblañs. Hec'h anv a gaver e levrioù manatioù alemann ; diwar gement-se e soñjer e oa eus noblañs Alemannia pe Elzas. Tud zo avat a soñj gante e oa merc'h d'ur c'hont burgond, hag ur verc'h-vihan da Grimbert Iañ, kont Pariz.
Anaoudegezh a reas gant Karl Veur pa oa e dad, Pepin Grenn, o ren. Pa gemeras Karl ar gurunenn e 768, ne voe ket graet anv anezhi er skridoù ofisiel, kontrol da bezh a c'hoarvezas gant Bertrada Laon, mamm Karl. Ur verc'h he doe, anvet Amaudru, a zimezas diwezhatoc'h d'ur c'hont eus Pariz. E dibenn 769 e c'hanas ur mab, Pepin an Tort.
Ur pennadig war-lerc'h ganedigezh Pepin e voe graet un emglev etre Karl ha Dider, roue al Lombarded : da siellañ an emglev e voe lavaret e timezje Karl da verc'h Dider, a zo anavezet evel Desiderata.
E 770 e voe kaset Himiltrude kuit neuze gant Karl, ha roud ebet anezhi ne gaver ken. En ur bez e manati Nivelles e voe kavet korf ur vaouez daou-ugent vloaz a c'hallfe bezañ Himiltrude. Mar deo gwir eo hi e varvas pell war-lerc'h 770, daoust ma n'haller ket bezañ sur en em dennas eno.
He mab Pepin an Tort, a voe dishêrezhet, da gentañ, ha lakaet Karloman, mab Hildegard, da bennhêr. Kraouiet e voe Pepin en abati Prüm e 792 goude bet oc'h en em sevel a-enep d'e dad impalaer e 791. Eno e vevas evel manac'h un 20 vloaz c'hoazh.
Serc'h pe gwreg
Dizemglev zo etre an istorourien diwar-benn petra e oa statud Himiltrude. Eginhard an hini a ra ur serc'h anezhi ha Paulus Diaconus a gomz eus ganedigezh Pepin "a-raok an dimeziñ hervez lezenn "; koulskoude ez eus ul lizher a-berzh ar pab Stefan III ma'z eus anv eus Karl hag eus e vreur henañ Karloman evel gwazed dimezet (da Himiltrude ha Gerberga), ha ma lavar dezho chom hep kas o gwragez kuit.
Balancé (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen balancé pe pas balancé evit deskrivañ ur bazenn tri-ha-tri evel ur waltz.
Izol
An Izol a zo ur stêr eus Breizh, e Kerne-Izel, 48 km dezhi, hag unan eus adstêrioù an Ele.
Eieniñ a ra er Menez Du, e 170 km uhelder, ur c'hilometr hanter en hanternoz da vourc'h Roudoualleg; neuze e red war-du ar c'hreisteiz, etre Roudoualeg ha Leuc'han. Neuze e tro etrezek ar gevred. Tremen a ra dre Gaskadeg, e Skaer.
E Kemperle e kember gant an Ele d'ober al Laeta.
IVe milved
<div style="margin:auto; width:300px; border:1px solid #b5b8bd; background-color:#eaecf0; border-radius:1em; padding:5px;"> ../.. | | milved | | ../..
Orosirieg
An orosirieg (gresianeg οροσιρια, aradennad venezioù) eo an trede marevezh douaroniel eus ar paleoproterozoeg. N'eo ket diazezet war ar stratigrafiezh met war ar gronologiezh ha padout a reas eus 2 050 milion a vloavezhioù zo betek 1 800 milion a vloavezhioù zo.
IVe milved
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù
Orosirieg
Merket e voe an eil hanterenn eus ar marevezh gant un orogeniezh kreñv war an holl gevandirioù. E-pad an orosirieg eo, war a seblant, ez eas da binvidik atmosferenn an Douar en oksigen a-drugarez da obererezh ar sianobakteri.
IVe milved
Kregiñ a raio ar  milved d'ar 1añ Genver 3001 hag echuiñ a raio d'an 31 Kerzu 4000.
Orosirieg
An daou stokad brasañ anavezet en istor an Douar a c'hoarvezas e-pad an orosirieg. E deroù ar marevezh, war-dro 2 023 milion a vloavezhioù ’zo, e voe toullet krater Vredefort gant ur maen-kurun bras. 1 850 milion a vloavezhioù ’zo e voe krouet diazad Sudbury gant ur maen-kurun ramz arall.
Liammoù diavaez
an orosirieg war GeoWhen
IVe milved
Er milved-se e vo 2365 fallaenn war an Heol.
Er bloaz 3344 e vo un 30 a viz C'hwevrer abalamour d'an 9 vunutenn ha 9,27 eilenn a vank bep bloaz.
Elen
Elen zo un anv-badez kembraek hag a gaver ivez el lec'hanvadurezh.
Belzeg
Belzeg (Beaucé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Oud (stêr)
Unan eus stêrioù pennañ Breizh eo an Oud (Oust e galleg). Eienañ a ra en torgennoù etre Korle ha Kintin. Redek a ra neuze war-du ar gevred, a-dreuz departamantoù Aodoù-an-Arvor, Mor-Bihan hag Il-ha-Gwilen a-raok en em deurel er Gwilen e Redon. Etre Roc'han ha Redon e c'hall dougen bigi. Mont a ra d'ober un darn eus Kanol Naoned-Brest.
Belzeg
Ardamezioù
En argant, e erez dispak en sabel, pigoset ha krabanet en gwad; e sourin en aour balirant.
Oud (stêr)
War ribl un adstêr d'an Oud, e Gwazh an Emgann, e c'hoarvezas Emgann Ballon.
Belzeg
Ardamezioù
Diforc'h ardamezioù familh de Beaucé (XIIIt Kvt), hag e devoa ur sourinan, e-lec'h ur sourin.
Oud (stêr)
Orin an anv
Eus *ult (Kartular Redon) e teufe (cf. Lot, ur stêr en Okitania anavezet gwechall dindan ar stummoù Ulta, Oltis, Oltus).
Pleg-mor Ginea
Pleg-mor Ginea zo ul lodenn eus ar Meurvor Atlantel, er c’hornôg da Afrika.
Eno en em groaz hedredenn Greenwich (an hedredenn 0) hag ar c’heheder (ledredenn 0). Bevennet eo ar pleg-mor, e tu an donvor, gant ul linenn a ya eus beg Palmas e Liberia da veg Lopez e Gabon, well-wazh. En-dro dezhañ e kaver Aod an Olifant, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Kameroun, Ginea ar C'heheder ha Gabon, hag en e greiz São Tomé ha Príncipe hag inizi Ginea ar C'heheder (Bioko hag Annobón).
E-touez ar stêrioù en em daol e pleg-mor Ginea e c’haller menegiñ an div vrasañ anezho : an Niger hag ar Volta. Daou vae bras zo : Bae Benin ha Bae Bonny (pe Pleg-mor Biafra), rannet gant delta ar stêr Niger.
Dont a ra anv ar pleg-mor eus an anv a veze roet gwechall, e yezhoù Europa, d’ar broioù zo a-hed an aod : Ginea Uhel a veze graet eus an douaroù en norzh d’ar pleg-mor ha Ginea Izel eus ar re er reter. Chom a ra roudoù eus kement-se en anvioù stadoù zo : Ginea, Ginea-Bissau ha Ginea ar C'heheder.
Pleg-mor Ginea a gaver forzhik tireoul en e zonder, evel ma kaver ivez e delta ar stêr Kongo pelloc’h er su.
Lemming ar c'hoadeier
Lemming ar c'hoadeier (Myopus schisticolor) zo ur c'hrigner eus Eurazia (Norvegia, Sveden, Finland, Rusia, Sina ha Mongolia). Ar spesad nemetañ eo er genad Myopus.
Rummatadur
Lemming ar c'hoadeier a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad Muridae.
Phi (lizherenn)
left|100px Kentañ lizherenn warn-ugent al lizherenneg c’hresianek eo phi φί (Φ, φ) hag a dalvez 500 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [ph] e gresianeg klasel ha [f] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet war-lerc'h al lizherenn girillek Ф ([f]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Sound of Iona
Sound of Iona eo anv ar sound etre inizi Muile (Mull e saozneg) hag Ì Chaluim Chille (pe Iona e saozneg) en Inizi Gall, e Bro-Skos, er Meurvor Atlantel.
Luitgard, rouanez ar Franked
Merc'h e oa d'ar c'hont alemann (Elzas) Luitfrid II Sundgau (c. 745 – 802), ha da Hiltrud Wormsgau. . Eurediñ a reas war-dro 794 hag anvet e voe da rouanez ar Franked.
El lez eo enoret gant bugale an impalaer zoken. Bep bloaz ez ae gant he fried da hemolc'hiñ en Ardennes pe e menezioù ar Vosges. C'hoant dezhañ da badusaatar soñj eus e wreg e lakaas Karl Veur sevel abati Aniana en Okitania, en Erau hiziv, a fizias e sant Benead Aniana (c. 750 – 821).
Divugel e chomas Luitgard, a varvas d'ar 4 a viz Mezheven 800 en he 25 bloaz e manati Saint-Martin de Tours, c'hwezh miz a-raok kurunadur an impalaer da deiz an Nedeleg. Da zevezh marv e wreg e roas Karl Veur ma vije manati La Celle Saint-Paul e Cormery (en Indre-et-Loire hiziv), bet diazezet gant e gañseller Ithier, e dalc'h abati Teurgn ; dre hanterouriezh e vignon ha kuzulier Alcuin of York e c'houlenn digant Benead Aniana 22 vanac'h evit staliañ reolenn Benead Norcia e Comery.
Dindan Tour Karl Veur e Teurgn emañ bez Luitgard. Ne zimezas mui an impalaer goude marv e wreg yaouank, met div serc'h ha pevar bugel en devoe.
Iañ milved kt JK
../.. | |  milved kt JK | | ../.. | | | |
| | | |
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù
Kregiñ a ra ar  milved kent JK d'ar 1añ Genver 1000 kt JK hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1 kt JK
Djidieg
Ur yezh indez-europek eus skourr ar yezhoù iranek eo an djidieg (djidieg: dzhidi pe latorayi) pe yuzev-perseg komzet gant ar Yuzevion o chom en Iran ha bremañ ivez en Israel (tro-dro da 60.000 den en holl).
Football Club Libourne-Saint-Seurin
An FC Libourne-Saint-Seurin a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1998 goude unvaniezh an AS Libourne hag an AS Saint-Seurin/Isle.
Skipailh 2007/2008
Diwallerien
Difennerien
Kreizerien
Tagerien
Savielly Tartakower
Savielly (Xavier) Grigoryevitch Tartakower a zo bet ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1887 e Rostov-war-Don en un tiegezh aostrian-poloniat ha marvet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1956 e Pariz (Bro-C'hall).
E dud, yuzev, a voe drouklazhet dirazañ e-doug ur pogrom pa oa 12 vloaz.
Kemer a reas perzh er Brezel bed kentañ en armeoù aostro-hungariat. Dont a reas goude da Vro-C'hall. Dibab a reas neuze bout keodedour poloniat, daoust dezhañ bout divarrek war ar poloneg. E-pad an Eil Brezel Bed e kemeras perzh er Rezistañs dindan an anv-brezel Cartier. Goude an Eil Brezel Bed, ne faotas ket dezhañ distreiñ da Bolonia, deut da vout komunour. Broadet e voe Gall.
Meurc'hoarier echedoù gall-poloniat. Kelenn a reas da Miguel Najdorf. Kemer a reas perzh en ur bern tournamantoù etrebroadel gant disoc'hoù a-zoare, da skouer e Vienna (1923), e Londrez (1927) hag e Hastings (1946).
Skrivet e voe gantañ ur yoc'h pennadoù er c'hazetennoù arbennik ha kalz a levrioù ivez.
Un digoradur
Ijinet oa bet gantañ an digoradur-mañ, diwar an Digoradur Hollandat:
1.d4 f5
2.e4 fe
3.Mc3 Mf6
4.g4
Neithon ap Senyllt
Mab Senyllt, roue diwezhañ Galwyddel, a oa Neithon. E Manav e kavas repu, gant e dad, pa voe aloubet e rouantelezh gant brezelourien Rheged an Hanternoz. Anavezet eo evel roue kentañ Manav.
Kingston
Kingston zo un anv-lec'h saoznek (King's town) roet da veur a gêr dre ar bed saoznek.
Flias
Flias (henc'hresianeg : Φλιας, Phlias, latinekaet e Phliasus) zo mab da Ariadne ha da z-Dionysos, hervez Hyginus.
Hervez Pausanias (en e levr II, pa ra anv eus Fliasia), n'eo ket Ariadne met Araithyrea, merc'h Aras, diazezer ar vro, an hini eo mamm Fliasos. Kenderc'hel a ra evel-henn (II, 12, 6) : "N'on ket evit krediñ tamm ebet e vefe Flias, a roas un trede anv d'ar vro, mab Keisos, mab Temenos, evel ma lâr Argianed ; gouzout a ran avat e lavarer e oa mab da z-Dionysos, hag e lavarer ivez e voe eus ar re a veajas war al lestr Argo". Pausanias a ra dave da Apollonios Rodos (I, 115-117) a ra eus Flias mab Dionysos, a orin eus kêr Araithyreia.
Chom a ra daou dra da zisplegañ : a) perak e ra Hyginus mamm Flias eus Ariadne ? An eeunañ e vefe soñjal eo bet degaset anv Ariadne gant hini Dionysos en un doare naturel (s.o. § 19 e-lec'h ma c'hoari ar memes tra evit Eurymedon, mab Minos hag an nimfenn Paria, hervez Apollodoros, (III, 7). b) Petra eo orin an hengoun a ra un Tebad anezhañ e lec'h ur Pelopponesiad ? An eeunañ e vefe soñjal eo bet kemmesket kêr Airythrea hag ar stêr Asopos zo e Boiotia gant Araithyrea ha stêr Asopos a gaver er Fliasia. Ouzhpenn ez eo Dionysos zo muioc'h beotiaad evit peloponnesiad.
Kingstown
Kingstown zo anv meur a gêr dre ar bed saoznek:
Rouantelezh Friz
Rouantelezh Friz, anvet ivez Magna Frisia pe Frisia Magna, a oa ur rouantelezh er pezh a zo an Izelvroioù ha norzh Alamagn hiziv. Krouet e voe war-dro 600 ha distrujet goude Emgann ar Boarn e 734 ha staget e voe neuze ouzh Impalaeriezh ar Garolingidi.
Theseüs
Theseus (Θησεύς e henc'hresianeg) a voe ur roue eus Aten hag unan eus an harozed vrudetañ gwengelouriezh Hellaz. Ren a reas war-dro 1250 kent JK, hervez Kronikennoù Paros. Theseus zo taolennet evel mab Aigeüs, pe mab doue Poseidon. Desavet e voe gant e vamm Aethra, ha kuit ez eas da Aten pa glevas e oa mab da Aegeüs. Ahont e kavas e oa dimezet Aegus gant Medea, bet gwreg Iason.
Ar vojenn vrasañ a-zivout Theseus eo e emgann ouzh ar Minotaoros (un den dezhañ penn un tarv), gant skoazell Ariadne, merc'h ar roue Minos. Ezhomm e oa dezhañ unvaniañ holl an Attika gant Aten, synoikismos (annezañ a-gevret) e voe graet ag an darvoud-se. Theseus a c'hourlakaas azeul Afrodite Pandemos ("Afrodite an holl tud") e su Akropolis.
Buhez Theseus skrivet gant Ploutarc'hos a zastumas meur a istor diwar marv ar Minotaoros, fuadur Theseus, penaos e oa kouezhet Ariadne e karantez gantañ hag an drubarderezh anezhañ outi. Ploutarc'hos a anzavas ar pal a voe sav buhez an haroz e kenstur gant Buhez Romulus an diazezer eus Rome. Mamennoù an oberer a vez puñset e Ferec'hydes Leros, Demon Philoc'horos, ha Kleidemos dreistholl.
Mojenn
Aigeüs, roue kêr Aten, n'en doa bet bugel ebet gant hini ebet eus e wragez, ha c'hoantaat a rae ur mab. Petra a reas neuze, nemet ober evel hervez ar c'hiz, ha mont da z-Delfi da welout ar velegez evit gouzout penaos ober. Hag ar Pythia ha lavarout dezhañ : « Arabat dit, da briz ebet, distardañ gouzoug da sac'had gwin a-raok bezañ erruet war bazenn uhelañ kêr Aten. »
Kampionadoù echedoù bedel (skipailh)
Kampionadoù echedoù bedel (skipailh) a vez aozet bep pevar bloaz. Ne vez pedet nemet un nebeud skipailhoù hepken.
1. Rusia
2. Sina
3. Armenia
4. Ukraina
5. SUA
6. Israel
7. Jorjia
8. Kuba
9. Maouezi Sina
The Velvet Underground
The Velvet Underground (meur a wezh 'vez graet "Velvet" berr-ha-berr pe "VU" ag ar strollad-mañ) a oa ur strollad sonerezh rock (hag a vez graet "rock underground" sañset get darn, pe "psikedelik" get tud arall, pezh n'eo ket sur) hag a oa àr ar charre e dibenn ar bleadoù tri-ugent ha penn kentañ ar bleadoù dek ha tri-ugent. Ne reas ket kement a verzh d'ar mare-se 'vat, evit pezh a sell doc'h an argant rastellet getoñ, neoazh en deus levezonet ur bochad strolladoù àr e lerc'h, betek bremañ. Sed amañ poz Brian Eno àr o diwoud : "gwerzhet e oa bet un nebeud kantadoù pladennoù hepken gete, met ur strollad a oa bet savet get peb prenour 'vat". El-rezon eh a un tammig re bell geti met setu un doare da skeudenniñ levezon dreist-ordinal ar strollad-se. Graet "strollad kult" ag ur seurt strollad, ur strollad lidet get e garourion, dreist-holl pa gendalc'h ar lid-se e-pad bleadoù àr-lerc'h buhez ar strollad e-unan (hag a oa bet berr a-walc'h, ur pemp ble bennaket moarvat).
Prantadoù kentañ ar strollad
E dibenn 1964 e voe hadet diwan ar Velvet Underground, da heul un nebeud strolladoù "garage" berrbad get Lou Reed (ganet e 1942), e New-York. Ha setu degouezhet er strollad John Cale (ganet e 1939), ur c'hembread anezhañ, harluet d'ar Stadoù Unanet a-benn studiañ sonerezh klasel. Kenlabouret en doa hemañ get John Cage ha LaMonte Young, met ne oa ket diforzh doc'h ar sonerezh rock. Setu Reed ha Cale é soniñ a-stroll, degaset gete levezonioù ha meizadennoù disheñvel, e-barzh pezh a zay da vout ar Velvet Underground (The Primitives a voe un anv berrbad arall e penn kentañ). Da c'houde e voe dibabet Sterling Morrison da gemer perzh er strollad get e c'hitar, hag Angus MacLise get e daboulinoù (The Primitives a yeas da The Warlocks, ha da c'houde ar Falling Spikes a voe un anv arall d'ar strollad). A-zoc'h ur levr skrivet get Michael Leigh a-ziwoud Sado-Mazocherezh (!!) e oa bet kavet un anv da vat, da viken, the Velvet Underground. Un anv hag a glota mat get ur sonenn savet get Lou Reed d'ar mare-se, "Venus in Furs", diwanet e-barzh e spered diàr ur levr skrivet get Leopold Sacher-Masoch. Sioul a-walc'h e oa sonerezh ar Velvet e penn kentañ ar strollad, pa oa Mac Lise ennañ c'hoazh, met trubuilhet ha luziet e tay da vout a-benn nebeud... E-kreiz an hañv 1965 e voe graet un enrolladenn standilhon get Reed, Cale ha Morrison, ha kaset un eil enrolladenn da vro Saoz get Cale, roet da vMariann Faithful, get ar spi ma vo diskouezhet da vMick Jagger, met grik erbed diàr-benn an dra-se goude (e 1995 e voe klevet e-barzh un abadenn get Peel).
Levezonioù "avant-garde", sonioù krai, trouzus ha peurgarg, larsenoù, en tu 'rall d'ar sonerezh "pop", setu arouezennoù sonerezh ar Velvet Underground, a-du 'rall, e herezh a vo e-barzh sonerezh ur yoc'h strolladoù (punk dreistholl hag alternativ ivez) bleadoù àr-lerc'h achuamant e vuhegezh. Degaset e voe ur live barzhoniezh nevez hag uheloc'h get pozioù peurlipet ha peurgempennet Lou Reed. Un hent nevez d'ar rock a voe digoret get ar Velvet, un dispac'h e-keñver pezh veze graet e-raok a vo lâret get darn, un taol arnod hag a gemmas liv ar rock penn da benn. Get ar Velvet e oa achu da vat get spered plaenig, eeun hag hegredik ar rock pop...
Pa voe kinniget argant (75 dollars) dezhe evit ur sonadeg hag asantet gete eh eas kuit Mac Lise, war zigarez e oa an dra-mañ kas o arz e-barzh reizhiad ar c'hoñvers, pezh oa a-enep krenn d'e dro-spered. Ur vignonez da vMorrison, Maureen "Mo" Tucker, a gemeras lec'h Mac Lise er strollad. Ur c'hemm a voe e taboulinerezh ar strollad (gober a rae get mailhoù kentoc'h evit get bazhigoù, ne rae ket kalz get ar simbalennoù, ne oa ket ken kinklet he doare da skeiñ, met eeunoc'h ha didro), pezh a zeuas da vout un arouezenn arall da sonerezh ar strollad.
Rouantelezh Manav
Un darn eus rouantelezh Galwyddel e oa Manav betek 550. En amzer-se e voe aloubet Galwyddel gant un enebour. N'eo ket sklaer pehini met Rheged an hanternoz a c'hellfe bezañ. Ret e voe d'he roue, Senyllt, repuiñ e Manav, el lec'h ma chomas e diernelezh en e sav betek an.
The Velvet Underground
Prantadoù kentañ ar strollad
Adalek neuze e voe gopret ar Velvet evit seniñ àr ar leurenn a-vareadoù ingal, kreskiñ a reas brud vat ar strollad, danvez ur strollad a-bouez anezhañ.
Tra ma rae berzh an hippied en tu enep d'ar vro gevandir (get o sonerezh psikedelik, ar "Summer of Love" ken brudet arall), eh ergerzhe sonerezh ar Velvet tachadoù disheñvel bras, en tu enep d'ar pezh veze graet àr aodoù ar Meurvor Habask : krisoc'h danvez ar sonerezh, duoc'h get lakaat àr wel gwall berzhioù an dud, o zechoù (fall alies anezhe !), o emzalc'hioù a fed seks pe drammoù (bout edan dalc'h an heroin da skouer...). Sonioù peurgarget a yae d'ober o sonadegoù, get feedback ha trouzioù amplaet (ur skouerenn vat er sonenn "Sister Ray" e-barzh eil albom ar strollad).
Rouantelezh Manav
E 629 ec'h aloubas Edwin Northumbria an enez. Ar roue Anllech a voe diarbennet gantañ hag an enez a implijas da argadiñ Gwynedd. Gant Cadwallon Gwynedd e voe faezhet hemañ, avat, ha war-dro 632 ec'h adkavas ar rouantelezh he frankiz.
The Velvet Underground
Andy Warhol ba'r jeu
Erlerc'hiet e voe Lou Reed get MacLise e-pad ur prantad amzer e 1966, un nebeud sizhunvezhioù pa oa chomet klañv pennsoner ar strollad, tapet un hepatit getoñ ha ne oa ket evit seniñ àr ar leurenn ken. Ar c'han a voe kaset get John Cale neuze ha Maureen Tucker a grogas er gitar boud da geñver ar sonadegoù-se.
The Velvet Underground ha Nico (1967)
Pouezet e voe get Warhol evit ma vehe degemeret Nico er strollad, ha "The Velvet Underground and Nico" a voe o album kentañ, unan hag a oa bet enrollet edan 2 zeiz ha daet er-maez e miz Meurzh 1967 (MGM Records).
Brudet eo golo ar bladenn : ur vananezenn lufrus graet get Andy Warhol e stumm e dresadennoù ken brudet arall. Hag edan kenenn ar frouezhenn pa veze dilamet en em zispake ar vouedenn e stumm kalc'h ruz-gwenn un den. Unnek sonenn a ya d'ober an album-se, re gisidik ("Femme fatale", "I'll be your mirror") ha re get muioc'h a vejoñs e-barzh pe taeroc'h anezhe. Ur gwir penn-oberenn mard eus unan ! Un album "avant-garde" get perlezennoù e-leizh. Ennañ emañ ar sonennoù ken brudet arall "Heroin", hag "I'm waiting for the man" (ar re-mañ awenet get Hubert Selby Jr), "I'll be your mirror" (kanet get Nico), "Sunday Morning", "Venus in Furs". Kaset ar sonerezh get mouezh kreñv, distrafuilh ha sin Lou Reed, son e c'hitar, fraoñverezh mouezh John Cale pe sonioù skiltr e violoñs, son gitar Morrison blaz ar rythm'n blues pe ar c'hountry music ennañ ha taboulinerezh saouzanus ha dambounner Maureen Tucker. Gwerzhet mat e oa bet an album-se e penn kentañ met kudennoù gwirioù skeudennoù ar golo a savas hag MGM Records a lamas ar pladennoù e gwerzh betek ma vehe un diskoulm d'ar gudenn, hag ankounac'haet e voe tamm ha tamm ar pennoberenn-se... e-pad pell. Lazhet eo bet diantegezh sonerezh ar bleadoù 60 get ar bladenn-se, eme lod...
Pedet Warhol da sutal brulu er menezioù Apalach, skarzhet kuit Nico na oa ket sirius a-walc'h ha ne c'hellent ket fiziout enni. Enrollet e voe e miz Gwengolo 1967 pezh a zay da vout o eil albom, " White Light/White Heat" (Daet er-maez e miz Genver 1968).
White Light/White Heat (1968)
Alies e veze The Velvet Underground àr ar leurenn, sonadegoù na oant ket evit tud o divskouarn bresk, ha tonioù dibunet èl ma tae e tae, àr an toemm, troadet a-zoc'h o imor, sonerezh feuls meur a wezh àr-bouez gitaroù peurgarget. Blaz ar sonerezh-se a zo e-barzh ar bladenn a yeas er-maez da heul ar prantad-se evel-just, anvet "White Light/White Heat" (tizhet geti 199vet renk e Billboard top 200 e-pad ur suniad hepken ha mat pell 'zo !). E-barzh eh eus sonennoù a ray berzh : "White light/white heat", "Sister Ray", "the gift" pe "I heard her call my name". Setu ur bladenn en deus levezonet ur bochad strolladoù (Joy Division, Nirvana, Galaxie 500), ha tonioù anezhi a zo bet sonet get sonerion brudet àr o lerc'h (Joy Division, Bowie, ...). D'ar mare-se 'vat e oa daet da vout start an darempredoù etre izili ar strollad, etre Reed ha Cale peurgetket... tra ma veze an daoù-mañ é klask kas sonerezh ar strollad àr hentoù dishañval a-walc'h.
The fourth album (chomet diembann d'ar mare-se)
Ur bochad enrolladennoù arall zo bet graet get the Velvet Underground, n'int ket daet er-maez d'ar mare-se pa ne oa ket savet tabut get o zi-embann pladennoù. Met ur pemzek vle diwezhatoc'h e vo tu da glevet tammoù gwellañ an enrolladennoù-se e-barzh dastumadeg "VU" hag a ya he sonerezh d'ober un tremenadur etre "The Velvet Underground" (sioul a-walc'h) ha "Loaded" (pop-rock). John Cale a voe gete en-dro en un nebeud ag an enrolladennoù-mañ. Un dastumadeg arall a vo embannet ("Another View"), un tammig disteroc'h anezhi, hag e-barzh emañ ar peurrest eus an enrolladennoù-se.
Loaded (1970)
E 1969 e oa bet savet da vMike Curb (rener MGM Records) ar c'hoant da skarzhañ rac'h an arzourion a vehe bet liammet tamm pe damm get an hippies hag ivez get an drammoù pe drogajoù a bep seurt, ha The Velvet Underground a voe skarzhet kuit, àr un dro get Frank Zappa's Mothers of Invention !
Setu the Velvet Underground e ti-embann pladennoù Atlantic Records hag a c'houlennas digete sevel un album get tonioù aesoc'h anezhe, digor d'an oll dud, ur bladenn a vehe gwerzhet puilh el-rezon ! Karget a donioù "hit" pa vo lavaret mat, ha just aset "Karget" a voe dilennet da anv gete, da lavaret eo "Loaded" e saozneg ! Marteze ne reas ket ar bladenn-mañ kement a berzh met gwir eo emañ ar sonennoù digoroc'h d'an oll enni, tonioù brudet a-walc'h èl "Sweet Jane" pe "Rock and Roll".
Ne oa ket a-du Reed get stumm tonioù zo ar bladenn daet er-maez e penn kentañ pa ne voe ket doujet get e di-embann pladennoù doc'h pezh en doa bet c'hoant Reed da embann (tonioù berraet ...).
Moned a reas kuit Reed e miz Eost 1970 pa ne oa ket a-du get melestrer ar strollad (Sesnick) ha Doug Yule a chomas e penn ar strollad. Evit pezh a sell doc'h Maureen Tucker, daoust ma voe meneget hec'h anv e-barzh an album, àr ar c'hostez e oa e-pad prantad brasañ an enrolladennoù peogwir e oa dougerez d'ar mare-se, kemeret he lec'h a-dreñv an taboulinoù get meur a zen, Doug Yule hag e vreur Billy, pe an ijinour Adrian Barber, pe ar soner studio Tommy Castanaro...
Bleadoù 1970 :
"Who loves the Sun", ar sonenn "single" tennet a "Loaded" ne reas ket kement a verzh met un drec'hadenn a voe an albom avat, ha pa vehe un drec'hadenn guzh pe didrous anezhi zoken. Evit gwir e voe skinet ur c'halzig a-walc'h a sonennoù zo èl "Sweet Jane" ha "Rock and Roll" get ar skingomz er Stadoù Unanet ha, da heul, kaset e voe ar strollad da droiadiñ ur wezh arall dre Reter ar vro (ha betek Europa àr ar marc'had !), get Walter Powers III (gitar boud) ha Doug Yule e penn ar c'han hag ar gitar. D'ar mare-se en doa tapet Sterling Morrison e ziplom bachelor (BA) e saozneg hag eñ kuit da gelenn er skol-veur e Austin (Texas). Erlerc'hiet e voe get Willie Alexander (kaner ha soner touchennaoueg anezhañ). Sonet o deus e bro Saoz, e Kembre pe er Broioù Izel, hag un nebeud enrolladennoù ag an droiad sonadegoù-mañ a c'heller selaou e-barzh "Final V.U.", un dastumadenn daet er-maez e 1981.
Pa voe divizet get ar label Atlantic sevel ur bladenn "àr ar leurenn" ("live" e brezhoneg jaojapl !), "Live at Max's Kansas City" e 1970, e-lec'h leuskel ar strollad da enrolliñ un albom nevez, ec'h eas kuit izili veur ar strollad, ne chome ket 'met Yule hag ar melestrer Steven Sesnick. Kefridi Sesnick a oa kas da benn enrolladenn ur bladenn evit Polydor, Doug Yule a voe àr ar stern ha "Squeeze" a voe frouezh e labour ! Ha miret an anv ar Velvet Underground ! Tabouliner Deep Purple Ian Paice hag un nebeud sonerion dianavez a sikouras getoñ. Daoust ma n'eo ket un albom kabidan (e-keñver liv sonerezh ar strollad a-orin), dereat eo "Squeeze" ur sort, ha furoc'h, n'eus ket ennañ peadra da vonet e breskenn avat, met n'eo ket fall kennebeud. A-benn ar fin e c'heller anzaviñ eo daet ar Velvet Underground ur strollad arall na vehe ket danvez ar pennad-mañ.
Izili ar Velvet Underground a son a-stroll ur wezhig an amzer
E 1990 e voe savet "Songs for Drella" get Reed ha Cale, àr zigarez meuliñ Warhol, aet d'an anaon nebeud e-raok. Evit pezh a sell doc'h Morrison ha Tucker, labouret o doa pe get Reed doc'h un tu, pe get Cale doc'h an tu 'rall, met an album "Songs for Drella" a oa bet an dro gentañ ma oa Reed ha Cale é labourat a-stroll a-c'houde bleadoù ha bleadoù, da lavaret eo a-c'houde diskaridigezh ar Velvet Underground. Setu eh eus bet tud é soñjal e vehe adsavet ar strollad e-raok pell.
Ha just aset, evit un droiad sonadegoù get U2 (hag ur bladenn da heul : "Live MCMXCIII") e voe bodet izili gentañ ar strollad àr un dro, get John Cale é kaniñ tonioù bet enrollet get Nico get ar strollad er bleioù 60.
Ne badas ket pell avat, e-raok monet d'ar Stadoù Unanet evit un droiad arall hag enrolliñ un album "Unplugged" evit MTV, setu torret adarre an emglev bresk etre an daou leader, hag achu get ar strollad. Sur a-walc'h e oa an dro diwezhañ ma oa ar strollad-se àr ar leurenn. Ha marv Sterling Morrison get ar c'hrign-bev e 1995 a gadarnaas ar fed ne vehe ket mui ag ar strollad-se.
Pladennoù :
Pladennoù bihan (singles) :
Albomoù :
A bep seurt :
Piv zo bet er strollad ?
Izili bennañ :
Izili arall :
Petra eo daet tud ar Velvet da voud àr-lerc'h ar strollad ?
Kendalc'het en deus Lou Reed e-unan penn, berzh a reas meur a wezh ("Transformer" get "Walk on the wild side", "Perfect day", an oberenn veur "Berlin" ha traoù arall betek bremañ, meur a wezh un tamm brasoniaj enne).
Da heul ar Velvet e oa bet John Cale e-barzh ur strollad, ha da c'houde e -unan penn ivez, savet en deus sonerezh evit filmoù, graet en deus àr-dro sonerezh strolladoù arall ha kempenn (the Stooges get Iggy Pop).
A bep seurt traoù he doa graet Nico, kaniñ, c'hoariouez e-barzh filmoù. Ur mab he deus bet (get Alain Delon). Muioc'h mui a drogaj zo aet geti ha tremenet eo e 1998, da heul kouezhañ a-ziàr he marc'h-houarn.
Marvet eo Sterling Morrisson e 1995.
Adsavet e oa bet ar strollad (hep Nico) e 1993, da geñver digoradur ur sonadeg e-pad troiad sonadegoù U2 en Europa. Ur bladenn a voe enrollet àr ar leurenn : "Live MCMXCIII". Ma ne vize ket marv Sterling Morrison e 1995 e vize bet adsavet ar strollad marse, daoust ma veze sach-blev alies etre Cale ha Reed.
Lambda
left|100px Unnekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo λάμβδα lambda (Λ, λ) hag a dalvez 30 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [l] e gresianeg klasel ha [l] ha [λ ] dirak [e] pe [i] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek lamed 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin L ha kirillek Л ([l]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Damião de Odemira
Damião de Odemira, anavezet ivez dindan ar stumm italianek Damiano, a zo bet ganet en Odemira (Portugal) er kantved ha marvet er  kantved.
Apotikaer portugalat, c'hoarier ha skrivagner echedoù. E studiadenn bet skrivet en italianeg hag e spagnoleg (Tratado de Xadrez e portugaleg; "Questo libro e da imparare giocare a scachi: Et de belitissimi Partiti"), embannet e Roma e 1512, a roas e vrud dezhañ. Ret oa bet dezhañ tec'hout kuit du-hont pa voe skarzhet ar yuzevion eus Portugal dindan ren Manuel Iañ.
Ar C'haradenn Damiano
Anvet eo bet ar c'haradenn-mañ diwar Damiano, daoust dezhañ bout lâret splann ne vez ket un dra vat c'hoari "f 6".
1. e4 e5
2. Mf3 f6
3. Mxe5
Liamm diavaez
Div bartienn e Chessgames
Statherieg
Ar statherieg (gregaj στατερός, stabil) a zo marevezh diwezhañ ar paleoproterozoeg. En em astenn a ra eus 1.800 milion vloaz'zo betek 1.600 vloaz'zo. Evel marevezhioù arall ar proterozoeg n'eo ket diazezet war ar stratigrafiezh met war ar gronologiezh.
E-pad ar marevezh-se ez eas war-wel an eukarioted kentañ. Merket e voe ivez gant krouidigezh uhelgompezennoù kevandirel hag ar c'hratonoù diwezhañ. E-pad ar statherieg en em furmas an dreistkevandir Kolumbia.
Liammoù diavaez
ar statherieg war GeoWhen
Mu (lizherenn)
left|100px Daouzekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo mu μύ (Μ, μ) hag a dalvez 40 hervez ar reizhiad niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [m] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ. Implijet e vez ivez e gresianeg a-vremañ gant π evit ar son μπ b dre ma vez distaget bremañ β [v].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek mem. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin ha kirillek M diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Iañ milved
Eil milved kt JK | |  milved |  | ../..
| |  |  |
Nepal
Nepal (e nepaleg), pe Republik Demokratel Kevreadel Nepal hervez anv ofisiel ar vro, a zo ur riez en Himalaya, gronnet gant broioù arall. Harzoù he deus gant Tibet (Republik Pobl Sina) e-tu an norzh ha gant India e-tu ar su, ar reter hag ar c'hornôg. An Himalaya a red a-dreuz norzh ha kornôg ar vro hag eizh eus ar menezioù uhelañ er bed a zo er vro end-eeun.
Iañ milved
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù Kregiñ a ra ar  milved d'ar 1añ a viz Genver 1 hag echuiñ a ra d'an 31 a viz Kerzu 1000. Deroù an amzervezh anvet Istor eo. Ne gresk ket poblañs ar bed ken buan hag ar milved kent, tremen a ra eus tro-dro 200 milion a dud er bloaz 1 da tro-dro 300 milion er bloaz 1000. Ur milved treuzkemm eo en Azia hag Europa, ha kresk fonnus e Mesoamerika.
Nepal
Krouet e voe ar stad a-vremañ gant Prithvi Narayan Shah e 1768. Kent 2006 e oa Nepal ur vonarkiezh hag ar vro nemeti a oa an hindouegezh he relijion ofisiel. Ur republik lik eo hiziv.
Iañ milved
En Europa
Lakaat a ra an istorourien da gregiñ an Impalaeriezh Roman er bloaz 27 kent JK, araok bezañ dispartiet e daou e 395. C'hoarvezhout a ra diskar Impalaeriezh Roman ar C'hornôg e 476. Kenderc'hel a ra Impalaeriezh Roman ar Reter, anvet ivez an Impalaeriezh Bizantion, betek 1453.
Nepal
Yezhoù
123 yezh a vez komzet er vro. Yezhoù broadel ez int holl. An nepaleg eo ar yezh ofisiel. Khaskura e oa anvet da gentañ met da vezañ galvet Nepaleg e krogas er. An holl yezhoù komzet er vro a c'hell bezañ implijet er melestradur.
Iañ milved
En Europa
Taget eo Kornôg Europa gant ar Vikinged e kantvedoù diwezhañ ar milved.
Nepal
Relijion
An hindouegezh eo ar relijion pennañ e Nepal. Evel patron ar vro e vez gwelet Chiva hag e Nepal emañ an azeuldi chivaek brasañ er bed, an azeuldi Pashupatinath
Melestradur
Abaoe Gwengolo 2015 eo rannet Nepal e 7 proviñs ha 75 distrig (जिल्ला, jillā, treuzskrivet gant jilla).
Iañ milved
Arvorig ha Breizh
Mont a ra Brezhoned eus Enez Vreizh d'an Arvorig etre an Vvet kantved hag an, oc'h en em veskañ gant ar boblañs galian-roman.
Plougonvelen
Plougonvelen a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Iañ milved
Arvorig ha Breizh
Diazezet eo ar vroad vreizhat gant Nevenoe o trec'hiñ arme frank Karl Voal en Emgann Ballon e 845.
Plougonvelen
Eil Brezel-bed:
Iañ milved
En Azia
E Sina e kemer an Tierniezh Jin (265 - 420) plas an Tierniezh Han, araok ma vefe graet kement all gant an tierniezh Tang.
Plougonvelen
Tud
1918 : Frañsez-Mari ar C'hozh, troour brezhonek.
Iañ milved
En Azia
Rannet eo Iskevandir Indez e kalz rouantelezhioù. En em staliañ a ra an Impalaeriezh Gupta etre 320 ha 550.
E Mezoamerika
An "amzervezh klasel" a ra an istorourien eus ar mare etre 200 ha 900. Teotihuacan a zeu da vezañ ur gêr vras ha mestr war Kreizamerika.
Plougonvelen
Gevelliñ
Gevellet eo Plougonvelen gant:
Iañ milved
En Afrika
Treuzet e vez ar Sahara gant marc'hadourien sklaved a ya betek aodoù Maghreb ha Reter Afrika d'ober koñvers.
Relijionoù
Ijinet eo div relijion vras : ar gristeniezh a grog e bloavezhioù kentañ ar milved hag eo skignet en Europa dreist-holl, hag an islam er hag en em skuilh eus Arabia betek India ha Kornôg Azia, ha betek Maghreb hag al Ledenez iberek.
En em strewiñ a ra ar voudaegezh e Reter Azia.
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
E Sina eo kodifikaet an arz da fardañ paper (anavezet abaoe an eil kantved kt JK).
Ijinet eo ar gartennouriezh gant Ptolemaios en eil kantved.
Ijinet eo an tan-arvest gant ar Sinaiz en.
Degaset eo ar balañser, an horolaj hag an abakenn gant Jelvestr II.
Frieg
Ur frieg zo
Yuzev-berbereg
Ur yezh verberek eo ar yuzev-berbereg komzet gant ar yuzevion a orin berber komzet gwechall e Maroko met bremañ e vez komzet gant tro-dro da 2.000 den en Israel dreist-holl.
Talvezout a ra an tacheliteg da yezh diazez, levezonet war-lerc'h gant gerioù a orin hebraek.
Zeta (lizherenn)
left|100px C’hwec’hvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo ‘’’zeta’’’ ζήτα (Ζ, ζ) hag a dalvez 7 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Ne glot ket an niver ma ra dave outañ al lizherenn-mañ gant he renk el lizherenneg peogwir e vez lakaet er c'hwec'hvet renk el lizherenneg bremañ p'eo manet dizimplij digamma.
Ne oa ket bet diorroet al lizherenn-mañ diwar stumm ul lizherenn fenisek, hag anvet e oa bet o heuliañ skouer al lizherennoù eta ha theta.
Distaget e vez LFE [zd] pe [dz] e gresianeg klasel ha [z] e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek zayin 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin Z ha kirillek З ([z]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Richárd Réti
thumb Richárd Réti a zo bet ganet d'ar 28 a viz Mae 1889 e Pezinok (e Slovakia bremañ, en Hungaria, ul lodenn eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria pa oa ganet) ha marvet d'ar 6 a viz Even 1928 e Praha (Tchekoslovakia).
Mestr-meur echedoù tchekoslovak, marvet abred.
Aozer studiadennoù. Dont a reas ar maout gantañ e meur a dournamant goude ar Brezel bed kentañ: Košice, Budapest, Gothembourg, Teplitz-Schönau.
Div bartienn
1. e4 c6
2. d4 d5
3. Mc3 dxe4
4. Mxe4 Mf6
5. Dd3 e5
6. dxe5 Da5+
7. Fd2 Dxe5
8. O-O-O Mxe4??
9. Dd8+ Rxd8
11. Fd8 mat
1. d4 Mf6
2. Mf3 b6
3. c4 Fb7
4. Mc3 e6
6. e4 cxd4
7. Mxd4 d6
8. Fe2 Ae7
9. O-O O-O
10. Fe3 Mbd7
12. f3 Tc8
13. Dd2 Me5
15.Ma4 Mfd7
16. Tac1 Mc5
17. Mb2 Tfd8
18. De1 Ff6
20. Mxc6 Fxc6
21.Md3 Db7
Yorkshire
thumb|200px|Kontelezh istorel Yorkshire Yorkshire (/ˈjɔːrkʃər/ pe /ˈjɔːrkʃɪər/; skrivet ivez Yorks) zo ur gontelezh istorel eus Bro-Saoz e Breizh-Veur, e biz ar vro, ha hini vrasañ ar Rouantelezh-Unanet. York eo ar gêr vrasañ. Abalamour d'ar vent vras eo bet rannet meur a wech.
Richárd Réti
Div bartienn
22. Mf4 Fb2
Yorkshire
Ur rozenn wenn eo arouez Yorkshire abalamour da Tiegezh York, e-pad Brezel an Div Rozenn. D'ar 1añ a viz Eost emañ ar "Yorkshire Day", devezh ar vro.
Richárd Réti
Div bartienn
23. Tc2 Fa3
Mary Jane Lamond
Mary Jane Lamond zo ur ganerez kanadian ganet e 1960 e Kingston en Ontario. Kanañ a ra kanaouennoù kozh eus Enez ar C'hab Breton e gouezeleg Bro-Skos.
Richárd Réti
Div bartienn
24. Fc1 Fxc1
Yorkshire
Kelted
Div boblad Kelted a oa:
Mary Jane Lamond
Tapet he deus un diplom studioù keltiek eus Skol Veur Saint François-Xavier en Antigonish.
Richárd Réti
Div bartienn
26. Dg3 De7
Mary Jane Lamond
Hi eo a gane Sleepy Maggie war bladenn Ashley MacIsaac, en 1995.
Kalvez
Ar c'halvez a ra war-dro framm an doenn. Ar c'halvez-mor a ra war-dro framm ar bigi.
Mary Jane Lamond
Brudet eo bet ar ganaouenn Horo Ghoid thu Nighean war he fladennig kentañ, tennet eus he fladenn Suas e!.
Richárd Réti
Div bartienn
28. Fxc4 Fb5
Kalvez
Alies e vez gwelet kalvez pe munuzer, n'eo ket ar memes tra : ar munuzer a sav arrebeuri evit an ti pe evit ur chanter bennak.
Mary Jane Lamond
Skrivañ a ra kanaouennoù evit ar sinema hag ar c’hoariva. Labourat a ra evit ar yezh a gelenn hag a gan enni e-barzh Kuzul Gouezelek Nova Scotia.
Richárd Réti
Div bartienn
29. Fxb5 axb5
Kalvez
Pennad kar
Kalvez (anv-tiegezh)
Mary Jane Lamond
E 2005 he deus kemeret perzh er bladenn Voyces United for UNHCR (evit Uhel Gomiseriezh ar Broadoù Unanet evit ar Repuidi), gant ar ganaouenn Mo Mhaeli Bheag Og.
Richárd Réti
Div bartienn
30. Tcd1 Ta8
31. h3 Mb7
33. Md3 Tdc8
34. e5 De7
36. Mh5 Df8
37. Td4 Txa2
38. Tg4 g6
39. Mf6+ Rg7
40.Th4 h6
42. Th7+ 1-0
Vladislav Tkachiev
thumb|Vladislav Tkachiev Vladislav Tkachiev [Владислав Ткачев] a zo bet ganet d'an 9 a viz Du 1973 e Moskov.
Mestrc'hoarier echedoù rusian broadet gall e 2006. Kampion echedoù Bro-C'hall e 2006.
Yezhoù yuzev
Estreget an hebraeg, yezh sakr ar yuzevion ez eus meur a yezh all renket evel yezh yuzevek dre ma vezont implijet evel yezh voutin ha disakr ar yuzevion.
Cissa Sussex
Cissa a zo anv ur roue mojennel pe damvojennel Sussex. Hervezañ e vefe bet anvet Chichester.
Yezhoù yuzev
N'eo ket e gwirionez neuze ar yezhoù yuzevek ur familh-yezhoù en un doare resis dre ma c'hellont bezañ renket e meur a familh-yezh disheñvel hervez ar yezh diazez.
Vladislav Tkachiev
2652 eo e renk Elo.
An tInbhear Mór
An tInbhear Mór ("an Aber Meur"; saozneg: Arklow) zo ur gêr vihan eus aodoù reter Iwerzhon, e Kontelezh Cill Mhantáin.
Gevellet eo gant Châteaudun.
Yezhoù yuzev
Diazezet emañ pep yezh yuzevek war ur yezh all komzet gant an dud er vro m'emañ o chom enni ur gumuniezh yuzevion. Levezonet e vez ar yezh diazez-se war-lerc'h gant an hebraeg dresit-holl evit ar pezh a sell ouzh ar c'heriaoueg. Peruliesañ e veve didroc'het ar c'humuniezhioù yuzev diouzh an dud all pa savas an darn vrasañ eus ar yezhoù yuzevek ha neuze pa'z eas ar yezhoù diazez war dioreen e chomas war-sav ar yezhoù yuzevek pe ez ejont war diorreen en un doare disheñvel, levezonet gant yezhoù all.
Cissa Sussex
Er Kronik Angl-ha-Saoz eo livet Cissa evel unan eus mibien Ælle Sussex, a vefe erruet e Preden e 477 gant e tri mab, e tri lestr kent stourm e tri emgann. Ne gred ket ar glaskourien a-vremañ e istor-se, avat. Darn vrasañ anezho a gred e oa skrivet ar c'hronik e 891, kantvedoù goude an darvoudù a liv. Morris a gave anezhi istorel ne grede ket e oa gwir. E kornôk Sussex e oa savet ar bezioù saoz kentañ muioc'h ur c'hantved goude amzer Ælle ha diouer a vezioù pagan er rannvro-se a zamvenneg e chomas e dornioù ar vrezhoned betek fin ar
Kenarroud istorel
En oberenn ebet eo meneget Cissa kent Henry Huntingdon a skrive etre 1130 ha 1134 hag anat eo en-doa implijet e faltazi da leuniañ an toulloù en e zielleadur. Roger Wendover a ro deomp un amzeriad evit marv Cissa, 590, met evel ma vefe bet erruet da Sussex gant e dad e 477 e talveze en-defe muioc'h eget 123 bloazh e poent e varv, ar pezh n'eo ket gwirheñvel tre