cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lizherenneg etruskek
Al lizherenneg etruskek a zo ul lizherenneg hiziv chomet dizuz bet implijet en Henamzer evit skrivañ an etruskeg bet diorroet diwar skouer lizherenneg c'hresianek ar c'hornôg. Levezonet e oa bet al lizherenneg latin gant al lizherenneg etruskek. An daolenn Marsiliana a zo anezhi an destenn-skrid kentañ bet kavet oc’h implijout al lizherenneg etruskek (tro-dro da 700 a-raok ar marevezh voutin). Warnañ e vez kavet c’hoazh al lizherenn bremañ diamzeret san ha qoppa met n'eo a ket bet diorroet c’hoazh al lizherenn omega. Menel digemm a reas al lizherenneg etruskek betek 600 a-raok ar varevezh voutin ha skrivet e veze ken alies a gleiz da dehoù hag er c’hontrol. Adalek ar poent-se avat e krogas da gemmañ o heuliañ kemmoù fonologek an etruskeg.. Daou c’hant vloaz war-lerc’h e veze skrivet kaze atav a gleiz da dehoù oc’h implijout an 20 lizherenn-mañ: Krouet e oa bet ul lizherenn nevez, evit ober diouzh ar son [f] e lec’h FH. Ne veze ket implijet ken na B na D oc’h ober kentoc’h gant P ha T nemetken, hag ober a raed gant G pe C e lec’h K ha U e lec’h O. Silabennek e oa deuet da vezañ e gwirionez al lizherennoù C, K ha Q d’ar mare-se dre ma vezent lennet CE, KA ha QU. Implijet e oa bet al lizherenneg klasel-se betek an Eil Kantved a-raok ar varevezh voutin, m'ac'h eas an etruskeg da get.
Liammoù diavaez
Lingua etrusca
1542
Diwar-benn bloavezh 1542 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Claudia Quinta
Claudia Quinta a oa ur vestalenn roman, tamallet e gaou da vezañ kollet he gwerc'hded hag a voe prouet he vertuz dre vurzhud, hervez Aurelius Victor en e levr De viris illustribus. Hervez un doare all d'ar vojenn e oa ur wreg roman.
Istor
Klotañ a ra an istor gant donedigezh kehelerezh Kibele (pe Magna Mater) eus Pessinus, en Anatolia, da Roma, da vare an eil brezel punek pa oa koñsuled Scipio Maior (a vo Scipio Africanus diwezhatoc'h) ha Publius Sempronius, er bloavezh 205 kent JK.
Kaset e oa bet kannaded da Bessinus da gerc'hat delwenn an Doueez veur, a oa graet en ur maen du, kontet da vezaén kouezhet eus an neñv. Gant armeoù Hannibal en Italia e oa mat kaout gwarez un doueez all, brudet da ziwall ar bobl e-kreiz ar brezel. E-touez ar gannaded e oa Scipio Nasica, kenderv d'ar c'honsul Scipio Maior. Degouezhout a reas o lestr gant maen an doueez e porzh Ostia, war ar stêr Tevere. Sac'het e chomas al lestr. Diskoulmet e voe ar gudenn gant Claudia Quinta. War a seblant e oa maouezed gantañ, ha hi a oa en o zouez, ha brud fall he devoa.
An darvoudoù hervez Titus Livius
Setu a skriv an istorour Titus Livius (Ab Urbe condita, LIV/XXIX1-22)
Evel a weler n'eus ket kaoz eus vestalenn ebet amañ.
Aison
Aison (henc'hresianeg : Αἴσων), latinekaet en Aeson, a oa mab da Gretheüs ha Tyro a oa roue Iolkos e Thessalia. Tad an haroz Iason hag e vreur Promac'hos e oa.
Claudia Quinta
An darvoudoù hervez barzhoneg Ovidius
''Degouezhet e oa al lestr gant delwenn Magna Mater ... en Ostia ma tivrann an Tevere da vont etrezek an donvor ha ma red ledanoc'h: an holl warc'hegeien, senedourien parfet ha tud ordinal a oa deuet en arbenn dezhañ en aber ar stêr ... Ganto e kerzhe mammoù, merc'hed, ha plac'hed nevez, hag an holl werc'hezed-se a zalc'h an oaledoù sakr. Skuizhañ o divvrec'h a reas ar wazed o sachañ kreñv war ar c'herdin: (…) Al lestr koulskoude a chome difiñv, evel un enezenn plantet e-kreiz ar mor. Ha souezhet rak kement-se e chome ar wazed da grenañ. Claudia Quinta a ziskenne eus an nobl Clausus hag he c'hened ne oa ket disteroc'h eget he noblañs: glan e oa, met diskred a oa warni: gant ur vrud fall e oa bet gloazet. Falstamalloù a oa bet taolet dezhi: he dalc'h farv, he blev kempennet disheñvel, he zeod prim ouzh kozhidi rust, o doa lakaet tud enep dezhi. Sur eus he vertuz e c'hoarzhe ouzh gevier ar vrud met prest e vezomp atav da grediñ e pec'hedoù ar re all. Pa gerzhas war-raok a-douez linenn ar merc'hed glan e kemeras dour glan ar stêr en he daouarn, e c'hlebias he fenn, dre deir gwech, dre deir gwech e savas palvoù he daouarn troet war-zu an neñv (an holl dud a selle a soñje e oa aet he skiant diganti). Neuze, daoulinet, he selloù o parañ war delwenn an doueez, fuilhet ganti he blev, e lavaras: “ Mamm an Doueed madelezhus ha frouezhus, degemer pedenn un aspederez, war an diviz-mañ hepken:  lavarout a reont on dic'hlan: ra vin kablus ma vezan kondaonet ganit: prouet ma zorfed gant un doueez e paein gant ma buhez. met ma'z on digablus ... Komz a eure, ha neuze sachañ un tamm war ar gordenn ...''
Kariakou
Ar c'hariakou (Odocoileus virginianus) a zo ur c'harv eus Amerika.
Roll rouaned Italia
Rouaned Italia a zo bet e-pad daou vare disheñvel : hini ar Garolingidi hag an tiernelezhioù nes hag hini an XIXvet kantved hag hanter an XXvet kantved. Er Grennamzer ne dalveze titl roue Italia nemet evit norzh ar vro d'an aliesañ. En amzerioù etre e oa rannet Italia e meur a riez : rouantelezhioù, priñselezhioù, republikoù a-wechoù, hag ouzhpenn-se e c'hoarveze ma oa lakaet an arigrap war dammoù broioù zo gant ar riezoù nes, Bro-C'hall, Aostria hag Spagn peurvuiañ. Disklêriet eo bet e 1946 gant diazezerien Republik Italia ne vo ket mui a rouaned e Italia.
Aison
Ur breur en doa, Feres, ha daou hantervreur, Pelias ha Neleüs.
Claudia Quinta
An darvoudoù hervez barzhoneg Ovidius
Pa erruas ar maen sakr Kibeles (Phrygie) da Roma (205-204 kent JK ), e sankas al lestr e lec'hidenn ar stêr. Klask a eure ar wazed stlejañ anezhañ gant ur gordenn met ne fiñvas ket.
Aison
Aison ha Pelias
Pelias a oa sot gant ar galloud ha c'hoant en doa da ren e Thessalia. Evit kas e vennad da benn e harluas Neleüs ha Feres, hag e kraouias Aison e tourioù kastell Iolkos.
Claudia Quinta
An darvoudoù hervez barzhoneg Ovidius
Pa voe sellet eus a levrioù sakr e voe lennet enne ne oa nemet ur plac'h werc'h ha fur a c'hallje e fiñval. Pediñ an doueez a reas Claudia Quinta da zont war he lerc'h ma oa gwerc'h, ha. Ha pa sachas evel-se ez eas al lestr war he lerc'h. Evel-se e voe prouet gwerc'hded Claudia.
Aison
Aison ha Pelias
E-kerzh e chomadenn eno e timezas Aison da Alkimede, hag en doe meur a vugel diganti, hag unan anezho a oa anvet Iason.
Claudia Quinta
Ar vojenn hervez Aurelius Victor (IVvet kantved)
Troet diwar an droidigezh graet e galleg eus skrid Aurelius Victor:
Wasoueg
Ur yezh direnk komzet en Alagoas e oa ar Wasoueg. Erlec'hiet eo bet gant ar portugaleg.
Seismograf
Ur seismograf pe seismomenter (en gresianeg seismos = krenañ-douar ha metero = muzuliañ) a vez implijet gant ar seismologour-ien da vuzuliañ ha da skrivañ gwagennoù seismek. Dre studiañ ar gwagennoù seismek e teu a-benn ar c'heologourien da gartennaouiñ diabarzh an Douar, da vuzuliañ ha da lec'hiañ krenañioù-douar ha fiñvoù all a bep seurt. Ar ger seismograf a dalvez tost da vat ar memes tra ha seismomenter, met evelkent e vez implijet muioc'h ar ger diwezhañ-mañ.
Wasoueg
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Seismograf
Ijinet eo bet ar seismomenter kentañ gant ur Sinaad anvet Zhang Heng er bloavezh 132 GK.Ijinet e voe ar seismomenter gant ur momeder a-blaen gant John Milne en Imperial College of Engineering e Japan en 1880. Diwar neuze eo e c'heller lavaret ez eur kroget e gwirionez gant ar seismologiezh a-vremañ.
Pas (barrez)
E barrez klasel ec'h implijer an termen pas evit deskrivañ un heuliad pazoù ma vez savet un dañs warnañ. Tra ma vez implijet ar ger gallek-mañ e Frañs, Europa ha Rusia, dre vras ec'h implijer ivez ar ger saoznek combination ("kenaozadenn") er broioù saoznek.
Aison
E vab Iason
Kas a reas e vab Iason davet C'heiron da vezañ desket gantañ, tra ma oa moan e revr gant Pelias, o soñjal e c'halle bout diskaret, spontet dre ma oa bet lavaret dezhañ gant un orakl e ranke diwall diouzh un den ha ne vije nemet ur sandalenn gantañ.
Wasoueg
Gwelet ivez
Yezhoù direnk
Aison
E vab Iason
Meur a vloaz diwezhatoc'h, p'edo Pelias oc'h aozañ c'hoariadegoù en enor da Boseidon, e tegouezhas Iason en Iolkos, goude kollet gantañ ur sandalenn en ur stêr a-greiz ma oa o sikour unan bennak da dreuziñ.
Embannet e voe donedigezh un den hanter diarc'hen. Spontet evel ma oa Pelias e c'houlennas ouzh e niz petra a raje ma vije dirak an hini a vennje e ziskar. Kas anezhañ da gerc'hat ar maoutken aour din, eme Iason. Ne voe ket lezet ar gomz-se da gouezhañ war an douar gant Pelias, ha kas a reas e niz Iason da grec'hina da bellvro.
Ardahan (proviñs)
Proviñs Ardahan zo ur proviñs e biz Turkia, war harzoù Jorjia.
Aison
E vab Iason
Hervez un doare all e oa bev c'hoazh Aison pa zistroas e vab Iason gant e wreg nevez Medeia da Iolkos. Dic'houzouget e voe Aison gant Medeia, ha lakaet e gorf en ur bailh. Alese e tennas Aison, bev-pesk ha yaouank-flamm. Ha hi kontañ da verc'hed Pelias e c'halle ober kemend-all evit o zad. Ha merc'hed ar roue da zic'houzougañ o zad. Ha Medeia da nac'h reiñ buhez dezhañ en-dro.
Claudia Quinta
Darvoudoù all
Hervez Tacitus e voe darbet da zelwenn Claudia Quinta deviñ dre ziv wech ha gouestlet e voe d'an doueez Kibele en he zempl.
Lennegezh
Meneg zo anezhi gant meur a skrivagner, ha disheñvel e c'hall bezañ ar vojenn hervez ar skridoù:
Ardahan (proviñs)
Douaroniezh
5.500 km² eo e c'horread.
Arondisamantoù
6 arondisamant a ya d'ober ar proviñs :
Pas (barrez)
Implijout a reer an termen ivez en un doare ledanoc'h evit komz eus un heuliad ("suite") dañsoù resis, da skouer pas de deux, grand pas d'action hag all.
Şırnak (proviñs)
Proviñs Şırnak zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Irak ha Siria.
Pas (barrez)
Evit doareoù dañs all, da skouer jazz, hip-hop, tap hag all, ec'h implijer kentoc'h ar ger saoznek routine.
Şırnak (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 400.000 annezad a oa e Şırnak e 2007.
7.000 km² eo e c'horread.
thumb|center|350px|Arondisamantoù Şırnak
Prezegad
Er yezhoniezh e vez implijet an termen prezegad (saoz: predicate) hervez ar yezhadur hengounel evit komz eus unan eus div lodenn bennañ ur frazenn ha talvezout a ra da dezverkañ al lodenn bennañ all, da lâret eo ar rener.
Disheñvel un tamm eo ster ar ger 'prezegad war dachenn ar steroniezh.
Yezhadur
Hervez ar yezhadur hengounel e rank ar prezegad bezañ ur verb ennañ ouzhpenn elfennoù all mar bez ezhomm ur verb, hag a dalvez da renadennoù dezhañ, da skouer :
Kavout a reer ivez avat anvioù (anv-gwan, anv-kadarn pe raganv) evel doareenn ar frazenn, ma reer « anvioù doareenn » anezhe. Ret eo e vefent staget ouzh ar rener dre ur verb-stagañ, da skouer :
Steroniezh
Gant ar steroniezh e vez implijet an hevelep termen prezegad gant ur ster un tammig disheñvel evit ober dave d'ar pezh a zo kadarnaet a-zivout ar rener ; da skouer : ar prezegadoù "zo ur veleganez" pe "a gav mat ar c'haol" a c'heller kadarnaat a-zivout ar rener "Anna".
Tost-tre eo an implij-mañ da ster an termen prezegad evel m'emañ implijet gant ar boelloniezh furmel, petra bennak m'eo ledanoc'h an implijoù-se dre ma c'hellont tennañ da anvioù hag anvioù-gwan a zo ivez.
Hervez ar studioù bet kaset da-benn gant ar semiologour Greg N. Carlson e c'heller rummata ar prezegadoù hervez o liamm gant ar rener ma reont dave outañ evel-henn :
Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh ar rener en un doare berrbad, da skouer : Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh ar rener en un doare peurbad, da skouer:
Implijet evit deskrivañ perzhioù hag a zo gwir evit a sell ouzh un hollad en e bezh met n'eo ket gwir evit pep ezel eus ar strollad-se a-unanoù, da skouer :
Isrannet e vez ivez ar prezegadoù hervez ma c'hallont bezañ implijet gant ur rener en unander pe c'hoazh ma rankont bezañ implijet gant ur rener el liester pe ur strollger, da skouer :
Curt von Bardeleben
right Curt Carl Alfred von Bardeleben a zo bet ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1861 e Berlin ha marvet d'an 31 a viz Genver 1924 e Berlin.
Mestrc'hoarier echedoù alaman.
Wardujieg
Ar wardujieg zo ur yezh direnk e biz Afganistan, e rannvro ar ster Werdoge. Posupl eo e vefe ur rannyezh persek pe ur yezh pamirek.
Waxianghuaeg
Ur yezh direnk komzet e menezioù Wuling e kornôg proviñs Hunan eo ar waxianghuaeg. En he zachennad emañ kontelezhioù Yuanling, Chunxi, Jishou, Guzhang, ha Dayong.
Disheñvel eo ar waxianghuaeg diouzh ar rannyezhoù sinaek komzet tro-dro dezhañ met n'eo ket sklaer hag-eñ eo ur rannyezh sinaek pe ur yezh distag. Ne vez ket komprenet gant komzerien ar yezhoù arall implijet er vro. N'o deus ket ar waxianghuaegerien un identelezh distag hag en em lakaat a reont da Haned.
Gwelet ivez
Yezhoù Sina
Yezhoù direnk
Ohey
Ohey a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Iğdır (proviñs)
Proviñs Iğdır zo ur proviñs e biz Turkia, war harzoù Armenia hag Iran.
Douaroniezh
War-dro 180.000 annezad a oa e Iğdır e 2007.
3.600 km² eo e c'horread.
Pas de chat (barrez)
Er varrez klasel ec'h implijer an termen pas de chat evit deskrivañ ur pas ma lamm an dañserez a-gostez hag e-keit ha m'emañ en aer e pleg he divc'har betek ma stok he zreid ouzh he feskennoù, dispeget an eil glin diouzh egile.
E Danse des petits cygnes ("Dañs an elerc'h bihan") eus ar pezh-barrez Lac des cygnes ("Lenn an elerc'h") ez eus ennañ c'hwezhek pas de chat kaset da-benn gant pevar dañserez dorn-ha-dorn h kenweet o divrec'h.
Rio Grande do Sul
Rio Grande do Sul (distaget [ʁiw ˈɡɾɐ̃dʒ du ˈsuw] e portugaleg ar vro) eo ar stad eus Brazil a zo ar muiañ er su, stok ouzh Arc'hantina er c'hornaoueg hag Uruguay er su. En norzh dezhi emañ stad Santa Catarina, hag er reter emañ ar Meurvor Atlantel. Emañ er rannvro Sul. Porto Alegre eo ar gêr-benn.
Istor
Anavezet eo Brezel ar Farrapos hag ar Republik Riograndense en.
Sevenadur
Brudet eo an divroadeg alaman, a zo bet levezonet ganti ar sevel-tier ha gounidegezh ar gwini, en ur vro a zo ivez hini gauchos Brazil. thumb|180px|kleiz|Tier en doare alaman e [[Nova Petrópolis.]]
Arco (Trentino)
Arco a zo ur gumun ag Italia e proviñs Trento, e rannvro Trentino-Alto Adige.
Yalova (proviñs)
Proviñs Yalova zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara.
Douaroniezh
War-dro 180.000 annezad a oa e Yalova e 2007.
600 km² eo e c'horread.
Gong Qianyun
Gong eo an anv-tiegezh.
1543
Diwar-benn bloavezh 1543 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gong Qianyun
Gong Qianyun (e sinaeg: 龚倩云 ) a zo bet ganet d'an 11 a viz Meurzh 1985 e Lechang, Shaoguan, Guangdong (Sina).
1543
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1543
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1543
Gong Qianyun
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat.
Mestr Meur (Maouezi) eo.
E miz Here 1997, pedervet e voe e Kampionad Echedoù Sina. C’hoari a reas ouzh an tablez 4 e skipailh Sina, maouezi hepken ennañ, Sina e Beersheba (Israel) e 2005, , ,. 11 gwezh e voe trec'h e Kampionad singapourat ar maouezi. 2 265 edo he Renk Elo e miz Mae 2009, 2 374 eo bet he Renk Elo uhelañ, bet tapet e miz Here 2005.
Lituania
Lituania (Lietuva e lituaneg) a zo ur vro eus biz Europa. Riblet eo gant ar Mor Baltel er gwalarn, Latvia en norzh, Polonia er mervent, Rusia (ezklozadur Kaliningrad) er c'hornôg, ha Belarus er su hag er reter. Unan eus an teir bro balt eo.
Melestradur
Tri live a velestradur he deus Lituania abaoe 2000. Disrannet eo ar vro e 10 kontelezh, 60 keoded ha muioc'h eget 500 seniūnijaoù.
Melestret ez eo ar c'hontelezhioù gant gouarnerien-kontelezh anvet gant ar gouarnamant kreizel.
Demografiezh
Lituania he-deus 3.3662 milion ag annezidi. 84.6% anezho a zo Lituaniz, a gomz lituaneg, yezh ofisiel ar vro. Bez' ez eus meur a vinorelezh, avat : Poloniz (6.3%), Rused, (5.1%) ha Belarused, (1.1%)
Ar Boloniz a ya d'ober ar vinorelezh vrasañ. Kavet e vezont e gevred ar vro dreist-holl.
Karabük (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Karabük
Proviñs Karabük zo ur proviñs e hanternoz Turkia.
Douaroniezh
War-dro 220.000 annezad a oa e Karabük e 2007.
3.000 km² eo e c'horread.
thumb|center|350px|Ti hengounel e Safranbolu
Sant-Albin-an-Hiliber
Sant-Albin-an-Hiliber (Saint-Aubin-du-Cormier e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, etre Roazhon ha Felger. Pennlec'h Kanton Sant-Albin-an-Hiliber e oa betek 2015 ; stag eo bremañ ouzh kanton Felger-1.
Ardamezioù
Gwezboellek etre aour ha glazur; e c'hrennbalefarzh en erminoù.
Kilis (proviñs)
Proviñs Kilis zo ur proviñs e kreisteiz Turkia, war harzoù Siria.
Douaroniezh
War-dro 120.000 annezad a oa e Kilis e 2007.
1.300 km² eo e c'horread.
Piroklastek
Talvezout a ra ar ger piroklastek kement ha "dispennet gant an tan" e gresianeg. Implijet e vez ar ger-mañ evit komz eus maen-poeñs, ludu, mein a bep seurt a vez tufet gant ur menez-tan. Komzet e vez eus "danvez piroklastek" pe "lastez piroklastek" pe c'hoazh eus "atredoù piroklastek". Gallout a ra an danvezioù piroklastek deverañ pe disac'hañ diwar ur menez-tan pa vez kalz a c'hlav pe a erc'h ouzh e dor. Deveradennoù piroklastek a lavarer, pe c'hoazh pa vez ur fankigell anezhe, e reer lahar anezhe. Aezhennoù tomm a vez eztaolet diouzh toull-diskarg ar menezioù-tan ivez ha c'hell disac'hañ ouzh torioù ar menezioù mesk-ha mesk gant ludu berv en ur c'h-koabrenn loskus pe nuée ardente. Gallout a ra an deveradennoù-se mont betek 160 km/eur hag an temperadur tapout 500 °C. Menezioù-tan anvet pikern-ludu pe kemmesk a vez savet gant danvezioù piroklastek.
Cremona
Cremona zo ur gêr en Italia ha kêr-benn proviñs Cremona e Lombardia, e traoñienn ar Po.
Newareg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr Yezhoù newarek eo an newareg (newari pe nepal bhasa) komzet gant ouzhpenn da 1.000.000 den en holl e traonienn Kathmandu e Nepal dreist-holl (3,73% eus ar boblañs ez-ofisiel e 199) dreist-holl hag ivez en India.
Piroklastek
Gwelout Merapi, da skouer.
Newareg
Seizh rannyezh ez eus:
Talvezout a ra rannyezh Kathmandu da yezh lennegel implijet dre skrid.
Stumm douarel
Ur stumm douarel zo un dra unvan e stumm a weler war an douar diwar oberezh an elfennoù naturel. Ar meurvorioù hag ar c'hevandirioù a zo e renk uhelañ a c'heller kavout.
Newareg
Ouzhpenn-se e kaver diforc'hioù etre ar gerioù implijet gant ar Voudisted hag an Hindoued ha dileusket e vez ar yezh muioc'h gant an eil re evit gant ar re all.
Cremona
Kumunioù stok
Bonemerse, Castelverde, Castelvetro Piacentino (PC), Gadesco-Pieve Delmona, Gerre de' Caprioli, Malagnino, Monticelli d'Ongina (PC), Persico Dosimo, Sesto ed Uniti, Spinadesco, Stagno Lombardo
Stumm douarel
Ne seblant ket ar stumm douarel (saozneg : landform) bezañ kevatal d'ar ger brezhonek torosennadur ha d'ar ger gallek.
Failli (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen failli evit deskrivañ un doare lammadenn ma lamm an dañser(ez) en aer, o disteriñ war al leurenn war ar c'har dirak, savet diwar al leur ar c'har a-dreñv. Neuze e vez risklet war-raok an troad a-dreñv. Keit ha m'emañ o lammat en aer e vez troet un tammig ar c'horf en dedans, da lâret eo war-du an troad dirak, keit ha ma vez troet penn an dañserez d'an tu all, da lâret eo en dehors.
Stumm douarel
Roll ar stummoù douarel
Argompezenn • Kevandir • Kompezenn • Lapiez • Pladenn • Uhelgompezenn Aradennad • Cuesta • Derez • Ev • Menez • Tarros • Torgenn • Tornaod • Traoñienn
Aber • Abisoù • Aod • Aradennad danvor • Atoll • Bae • Delta (stêr) • Enez • Enezeg • Fjord • Foz danvorel • Kab • Kanol-vor • Karregenn goural • Keinenn veurvorel • Lagon • Ledenez • Ouf • Lenn-vor • Meurvor • Mor • Plateiz kevandirel • Pleg-mor • Ravent • Ria • Stankenn • Tevenn • Tombolo • Tornaod • Traezhenn Aber • Delta • Diazad • Dour-sav • Foz • Froud • Geun • Kanienn • Kember • Kev • Kildroenn • Lamm-dour • Lenn • Palud• Plaenenn dic'hlannus • Stank • Stêr Atredoù skornel • Faout • Komb • Kon an atredoù • Menez • Menez-tan • sirk • Skorneg • Traoñienn a-istribilh • Traoñienn skorneglec'h Bolz lava • Caldera • Froud lava • Geyser • Kon tanveneziek
Max Euwe
thumb|right|Max Euwe Machgielis (Max) Euwe a zo bet ganet d'an 20 a viz Mae 1901 en Amsterdam (Izelvroioù) ha marvet d'ar 26 a viz Du 1981 en Amsterdam.
Kelennour jedoniezh ha mestr meur echedoù izelvroat.
Ouzbekeg
An ouzbekeg (O'zbek tili pe Ўзбек) a zo ur is a yezh turkek komzet gant an Ouzbeked kement e Ouzbekistan hag e lec'hioù all eus Kreiz Azia. Tost a-walc'h eo yezhadur ha geriaoueg an ouzbekeg ouzh re an Uigoureg. Levezonet-don eo bet ar yezh ivez gant ar perseg hag ar rusianeg. Meur a c'her a-orin arabek a vez kavet en ouzbekeg ivez, deuet ennañ dre ar perseg.
Yezh ofisiel Ouzbekistan eo an ouzbekeg ha tro-dro da 18,5 milion a dud a ra gantañ evel yezh-vamm.
Doare-skrivañ ha distagadur
Betek 1928 e veze implijet al lizherenneg arabek (anvet yana imla) evit skrivañ an ouzbekeg. Etre 1928 ha 1940 e oa bet kaset da-benn ur program evit ledanaat deskadurezh an Ouzbeked, hag e framm ar program-se e oa bet lakaet e pleustr al lizherenneg latin (anvet Yanalif;. E 1940 e oa bet lakaet da ofisiel al lizherenneg kirillek ha kenderc’hel a raed da skrivañ an ouzbekeg gant al lizherenneg-se betek 1992 ma oa bet adlakaet da ofisiel adarre al lizherenneg latin ma teuas Ouzbekistan da vezañ distag diouzh an Unvaniezh Soviedel. Hiziv c’hoazh, avat, e kaver an ouzbekeg skrivet gant al lizherennek kirillek. Diouzh an tu all, e Proviñs Xinjiang (Sina) n’eus doare-skrivañ ofisiel ebet avit an ouzbekeg, skrivet gant al lizherenneg kirillek pe c’hoazh gant lizhereneg arabek an ouigoureg.
Perzhioù hollek
Evel en holl yezhoù turkek:
Hesonerezh vogalennek
Disheñvel eo an ouzbekeg diouzh an darn vrasañ eus ar yezhoù turkek all rak kollet eo bet gantañ an hesonerezh vogalennek dre vras ha ne vez ket merket gwezh ebet dre skrid er yezh unvan, daoust ha ma kaver roudoù outi er yezh komzet a-wezhoù.
An troadoù
C’hwezh troad ec’h implijer en ouzbekeg:
Al liester
Evel e brezhoneg ec’h implijet an unander da heul un niverenn, da skouer:
Anv-verb
Al lostger –moq eo merk an anv-verb, da skouer:
Ar raganvioù
Me Men
Te Sen
Eñ /Hi U
Ni Biz
Forn
Istor
thumb|right|200px|Ur forn vara giz gwechall, war ar maez en [[Okitania.]] Ar fornioù koshañ zo bet kavet war an Douar zo e traoñienn an Indus, en Azia. Eno e veze ur forn, graet gant pri, da boazhañ boued e pep ti war-dro ar bloavezh 3200 kent J.K,.
Ouzbekeg
Ar raganvioù
C'hwi Siz
Forn
Istor
Anv zo er skridoù gregach eus ar fornioù ma veze poazhet bara gant ar C’hresianed en Henamzer. Graet e vezent gant pri ivez. Ganto e veze graet bara gant ur bern stummoù disheñvel : torzhioù, mouchennoù, choanennoù, baraennoù. Dont a reas ar poazhañ bara da vezañ ur gwir vicher, dre ma veze graet muioc’h-mui gant labourerien arbennikaet a werzhe o bara d’an dud dre vras. Moarvat ez eo micher ar baraer (pe ar « pober ») unan eus ar micherioù koshañ zo en-dro d’ar boued.
Ouzhpenn bara e veze graet pastez ha gwastilli gant ar C’hresianed kozh ivez. Debret e veze ar meuzioù-se alies da-geñver lidoù ispisial pe devezhioù gouel. War-dro ar bloavezh 300 e oa un 70 seurt bara disheñvel e Gres.
Ouzbekeg
Ar raganvioù
Int Ular
Forn
Keginañ
thumb|left|Ur forn vodern Hiziv an deiz e kaver fornioù e pep kegin, graet e metal peurvuiañ, hag implijet e vezont da boazhañ hor meuzioù : kig, legumaj, tourtennoù a bep seurt, gwastilli, ha bara ivez a-wechoù.
Ouzbekeg
Amzer-vremañ pad
Al lostger –yap eo merk an amzer/arvez-mañ, da skouer:
Forn
Keginañ
Gwechall e veze goret ar fornioù gant keuneud pe glaou. Bremañ e vez graet peurliesañ gant gaz pe tredan. Alies ez eo ar forn ul lodenn eus un dra vrasoc’h, un ardivink-ti a reer fornigell anezhañ. thumb|right|Ur forn graet gant pri, e [[Maroko.]]
Ouzbekeg
Amzer-vremañ/Amzer-da-zont
Al lostger –a eo merk an amzer-mañ, da skouer:
Forn
Keginañ
Er fornioù modern e c’haller reoliañ an tommder, war-bouez ur gwrezreoler. Gallout a reer ivez reoliañ ar pad a-wechoù, da c’houzout pegeit amzer e chom ar boued er forn : evel-se e c’hell ar poazhañ chom a-sav e-unan. Un doare fornioù modern bihan, ar skinfornioù, a vez tommet pe poazhet buan ar boued enno dre berzh gwagennoù tredan-warellek berr.
Implijoù all
Estreget evit poazhañ boued e vez implijet fornioù : brikennoù, teol pe priajoù a vez poazhet ha sec’het e fornioù tomm-gor.
Ouzbekeg
Amzer-dremenet
Al lostger –(y)di eo merk an amzer-mañ, da skouer:
Disheñvel eo an dibennoù personel evita n amzer-mañ:
Da skouer:
Frazennoù talvoudus
Demat Assalom / Xayrli kun
Mont a ra?Ahvollar qalay?
Noz vat Xayrli tun
Kenavo
Ya Ha
Mat eo Albatta
Trugarez Rahmat / Tashakkur
Petra eo hoc'h anv? Ismingiz nima?
… eo ma anv Ismim…
Goulennoù
Piv? Kim?
Petra? Nima?
Pelec'h? Qayerga? / Qayerda?
Pegoulz? Qachon?
Pegement? Qancha? / Necha?
Arzh
Perzhioù hollek
E-touez perzhioù an arzhed e kaver ur vent vras, ur c'horf tev, ur moj hir, divskouarn ront, izili nerzhek gant pavioù ledan, ur grevenn fetis, ul lost berr, skilfoù ha n'int ket pak-dispak. Barrek-mat int evit ar c'hwesha hag ar selaou. Implij a reont o dent bras evel ostilhoù hag o skilfoù hag a c'hell drailhañ, toullañ ha pakañ.
Osmaniye (proviñs)
Proviñs Osmaniye zo ur proviñs e kreisteiz Turkia.
Ouzbekeg
Goulennoù
Pe(hini)? Qaysi? / Nechanchi?
Bro-Saoz
Bro-Saoz (saozneg: England ) eo ar vrasañ eus ar peder broad a zo er Rouantelezh Unanet.
Osmaniye (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 450.000 annezad a oa e Osmaniye e 2007.
3.700 km² eo e c'horread.
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Dilun Dushanba
Bro-Saoz
War-dro 50 763 000 annezad a oa o vevañ eno e 2006. Londrez eo ar gêr-benn. Un harz he deus gant Bro-Skos en norzh, Kembre er c'hôrnog ha Kerne-Veur er mervent. A-hent-all eo kelc'hiet gant morioù : Mor an Hanternoz, Mor Iwerzhon, ar Mor Keltiek, Kanol Bristol ha Mor Breizh.
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Dimerc'her Chorshanba
Jan Rooze
Jan Rooze a zo bet ganet e 1947.
Bro-Saoz
Tennañ a ra hec'h anv saoznek (England) eus ur bobl eus Germania graet an Angled anezho, hag a stalias en Enez Vreizh er ha, an anv brezhonek a zeu eus anv ur bobl all, hini ar Saksoned.
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Diriaou Payshanba
Bro-Saoz
Dezvad er Rouantelezh-Unanet ha politikerezh
Pa voe krouet Parlamant Skos, Bodadenn Kembre ha Bodadenn Iwerzhon an Norzh gant Gouarnamant Tony Blair erru er galloud e 1997 e voe "digreizennet" ar galloud e Bro-Saoz etre nav Bodadenn rannvroel. Kement-se a loc'has ur stourmadeg evit krouidigezh ur Parlamant saoz ha zoken, evit broadelourion saoz zo, dizalc'hidigezh Bro-Saoz ha freuz ar Rouantelezh-Unanet.
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Digwener Juma
Bro-Saoz
Dezvad er Rouantelezh-Unanet ha politikerezh
Tuetoc'h eo Bro-Saoz eget ar peurrest eus ar Rouantelezh-Unanet gant ar Strollad mirour, a zo dreistpouezus e levezon amañ. Ar Strollad frankizour-demokrat zo kreñv dreist-holl er Mervent (Kuzulioù-Kontelezh Kernev-Veur, Devon ha Somerset zo bleniet gantañ), pa 'z eo kreñvlec'hioù ar Strollad Labour lec'hiet dreist-holl e Norzh ar Vro.
Jan Rooze
Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.
Arzh
Perzhioù hollek
Pa'z int gouest da gerzhout war o zreid e seblantont bale evel an dud.
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Disadorn Shanba
Bro-Saoz
Amaezerezh diabarzh
Rannet eo Bro-Saoz e nav Rannbarzh, rannet o-unan e kontelezhioù.
Jan Rooze
Mestr FIDE eo.
Arzh
Spesadoù
E-touez ar spesadoù arzhed emañ :
Jan Rooze
Ezel eo eus "Chess Club Deurne".
Ouzbekeg
Devezhioù ar sizhun
Disul Yakshanba
Jan Rooze
C'hoari a reas e skipailh broadel Belgia en Olimpiadoù Echedoù e 1968 ouzh an tablez 3 (7,5/15) hag e 1976 ouzh an tablez 1 (6/11).
Ouzbekeg
Ar mizioù
Miz Genver Yanvar Miz C'wevrer Fevral Miz Meurzh Mart Miz Ebrel Aprel Miz Mae May Miz Mezheven Iyun Miz Gouere Iyul Mizt Eost Avgust Miz Gwengolo Sentabr Miz Here Oktabr Miz Du Noyabr Miz Kerzu Dekabr
An niveroù
Unan Bir
Daou Ikki
Tri Uch
Pevar To’rt
Pemp Besh
Eizh Sakkiz
Nav To’qqiz
Dek O’n
Unnek O’n bir
Daouzek O’n ikki
Trizek O’n uch
Pevarzek O’n to’rt
Pempzek O’n besh
Jan Rooze
Kampion Belgia en Oostende e 1967 (8/11).
2 298 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.
Jaques Lebaudy
Mab e oa da Jules Lebaudy, ur rener embregerezh gall. A-drugarez d'e binvidigezh vras e teuas a-benn, en un doare, da gaout e c'hoant pe e sorc'henn : dont da vezañ impalaer. E 1903, goude un tabut gant e borzhier, a daolas dezhañ ur c'helorniad dour Javel, e tiviz sevel ur stad en ur c'horn digenvez eus ar Sahara kuit da vezañ rediet d'ober gant an dud vunut. Antronoz e loc'has diouzh Fécamp gant e oueletenn, la Frasquita. Chom a reas a-sav en Inizi Kanari evit staliañ kanolioù war e lestr ha tuta un arme eizh den kent mont betek aodoù Maoritania. Dilestrañ a reas d'ar 25 a viz Mae 1903 en ur pleg-mor digenvez (28°40' Nord), anvet Bay of Justice. Sevel a reas eno Impalaeriezh ar Sahara gant lid. Daou zevezh diwezhatoc'h ec'h embannas bezañ impalaer ar riezh nevez ha goulenn a reas digant e dud ober aotrou anezhañ. Distreiñ a reas neuze d'an inizi Kanaria evit tuta implijidi all hag e tistroas d'e "impalaeriezh" d'an 10 a viz Even evit fontañ e gêr-benn, "Troja", enni pemp den hag un deltenn. Mont a reas da c'houde etrezek ar c'hreisteiz betek Bay of Liberty (27°20' N) e lec'h ma savas "Polis", porzh kenwerzh pennañ e impalaeriezh nevez. Koulskoude, daoust d'e strivoù, ne asante hini eus e implijidi chom eno da drevadenniñ ar vro. War-dro ar 14 a viz Even en em gavas gant ur meuriad a ginnigas gwerzhañ sklaved dezhañ. Nac'hañ a reas.
Düzce (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 320.000 annezad a oa e Düzce e 2007.
1.000 km² eo e c'horread.
1544
Diwar-benn bloavezh 1544 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Jaques Lebaudy
Hag eñ ha mont d'an inizi Kanaria adarre evit kavout tud kontant da drevadenniñ e vro.
1544
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1544
Pas de bourrée (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen pas de bourrée evit deskrivañ ur pas ennañ tri faz kaset da-benn buan-ha-buan. Pa vez kaset da-benn à la seconde e kemm lec'hiadur an treid peurliesañ, da lâret eo a-dehoù, a-gleiz hag a-dehoù.
Kameroun
Kameroun (Cameroun e galleg, Cameroon e saozneg, Kamerun en alamaneg) zo ur stad eus kreiz Afrika. En-dro dezhi emañ Nigeria er gwalarn, al lenn Tchad en norzh pellañ, Bro-Tchad er biz, ar Republik Kreizafrikan er reter, Republik Kongo er gevred, Gabon ha Ginea ar C'heheder er su. Digor eo war Pleg-mor Ginea er c’hornôg. Yaoundé eo ar gêr-benn, met Douala eo ar gêr vrasañ ; o-div zo enno tremen ur milion a annezidi.
Ouzbekeg
An niveroù
C'hwezhek O’n olti
Unaniezh Etrevroadel ar Gimiezh Pur hag Arveret
An Unaniezh Etrevroadel ar Gimiezh Pur hag Arveret (IUPAC, diwar an anv saoznek : International Union of Pure and Applied Chemistry) a zo anezhi un aozadur nann-gouarnamantel a pled gant araokadennoù ar gimiezh. Kevredigezhioù broadel war ar gimiezh a ya d'ober hec'h izili. Hi eo ar pennadurezh anavezet evit diorrenn reolennoù da envel an elfennoù kimiek nevez hag o deveradoù dre he Foellgor Etrevroadel war an Anvadurezh hag ar Simboloù (Anvadurezh IUPAC). Ezel eo eus ar C'huzul Etrevroadel evit ar Skiant (ICSU, diwar an anv saoznek International Council for Science).
Ouzbekeg
An niveroù
Seitek O’n yetti
Tric'hwec'h O’n sakkiz
Ugent Yigirma
Unan-warn'n-ugent Yigirma bir
Tregont O’ttiz
Daou-ha-tregont O’ttiz ikki
Kameroun
An anv
Ar moraer portugalat Fernão do Pó erruet en aber ar stêr Wouri e 1472 a anvas anezhi "rio dos Camarões", stêr ar chevr'', abalamour d'ar bernioù bras a Lepidophthalmus turneranus.
Ouzbekeg
An niveroù
Daou-ugent Qirq
Kameroun
Douaroniezh
Kalzik a venezioù zo er vro. Ar menez uhelañ eo ar menez Kameroun (4 070 m), ur menez-tan nepell diouzh aod Pleg-mor Ginea. Ribl kreisteiz al lenn Tchad zo e Kameroun hag eno eo kalz sec’hoc’h an amzer. Diseurt eo dremmoù ar vro, ken eo bet lesanvet e galleg "l’Afrique en miniature".
Ouzbekeg
An niveroù
Tri-ha-daou-ugent Qirq uch
Kameroun
Istor
Trevadennet e oa bet Kameroun gant an Alamaned en.
Teodoald
Teodoald, pe Theudoald, pe Thibaud (war-dro 708 – († ? 741), mab bastard da c'h-Grimoald II, maer palez rouantelezhioù Neustria ha Bourgogn, a voe maer ar palez war-lerc'h e dad. Hervez istorourien zo e vije bet mab da c'h-Grimoald II ha d'e bried Théodolinde Fris, merc'h d'ar roue Redbald Frise
Ouzbekeg
An niveroù
Tri-ugent Oltmish
Teodoald
N'eus forzh penaos e oa mab-bihan da b-Pepin Herstal
Kameroun
Istor
Goude ar Brezel-bed kentañ e voe fiziet an darn vrasañ eus an drevadenn alaman e Bro-C'hall hag ul lodenn vihanoc’h, er gwalarn, er Rouantelezh Unanet.
Ouzbekeg
An niveroù
Dek-ha-tri-ugent Etmish
Kameroun
Istor
E 1961 e voe embannet dizalc’hiezh Kameroun, ganet diwar unvaniezh Kameroun c’hall hag al lodenn su eus Kameroun saoz. Republik Kevreadel Kameroun krouet evel-se a voe treuzfurmet en ur Republik Unvan e 1972. Abaoe 1984 ez eo Republik Kameroun, hepmuiken, anv ar stad (République du Cameroun e galleg ha Republic of Cameroon e saozneg), ha div yezh ofisiel zo ganti, ar galleg hag ar saozneg, yezhoù an drevadennerien gent.
Ouzbekeg
An niveroù
Pevar-ugent Sakson
Teodoald
Ur eontr en doa, Karl, a vo Karl Martel, mab bastard da Pepin Herstal, a glaske an tu da vout maer palez Aostrazia. Bac'het e voe gant Plektrudis a rae he seizh gwellañ da zifenn askorn he mab-bihan.
Ouzbekeg
An niveroù
Dek-ha-pevar-ugent To’qson
Teodoald
Teodoald a anvas Ragenfred da vaer Neustria. Hag eñ kerkent da aloubiñ Aostrazia en 715, da gregiñ gant ur brezel-diabarzh, ken na faezhas armead Plektrudis e miz Mezheven 715, e koadeg Cuise (e-tal Compiègne). Ha kuit Teodoald hag e vamm-gozh etrezek Köln da glask repu.
Ar roue war-lerc'h Dagobert, Chilpéric II e anv, a viras Ragenfred evel maer ar palez. Ha brezel adarre e 716. Emglev a voe graet gant Redbold,roue Fris, ha lakaet seziz war kêr Köln. Trec'h e voent war Garl, a oa tec'het eus ar vac'h, hag a oa bet dilennet da vaer palez Aostrazia gant an uhelidi, hag a glaske dieubiñ Köln a oa seziz warni.
Ouzbekeg
An niveroù
Mil Ming
Teodoald
Plektrudis, atav en anv Théodbald, a anavezas Chilpéric evel roue ha Ragenfried evel maer ar palez, hag a lezas gant Chilpéric un darn eus Aostrazia ha Bourgogn.
Ouzbekeg
An niveroù
Kentañ Birinchi
En croix (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen en croix evit deskrivañ pleustradennoù ouzh ar barre dreist-holl, da skouer ar battement tendu hag ar battement fondu, pa vezont kaset da-benn e stumm ur groaz, da lâret eo en avant ("dirak"), à la seconde ("a-gostez"), en arrière ("a-dreñv") ha neuze an avant adarre evit achuiñ
Ouzbekeg
An niveroù
Eil Ikkinchi
Teodoald
Krediñ a reer e voe muntret e 741 gant e gendirvi, Karloman ha Pepin, goude marv o zad Karl Martel.
Ouzbekeg
An niveroù
Trede Uchinchi
W (lizherenn)
Istor
An W a gav e orinoù er grenn-amzer (VIIvet kantved moarvat) pa grogas skriberien zo da liammañ daou V pe daou U.
Ouzbekeg
An niveroù
Pevare To’rtinchi
Pempvet Beshinchi
Seizhvet Ettinchi
Naovet To’qqizinchi
Dekvet O’ninchi
Disklêriadur gwirioù mab-den
Mellad 1: Barcha odamlar erkin, qadr-qimmat va huquqlarda teng bo'lib tug'iladilar. Ular aql va vijdon sohibidirlar va bir-birlari ila birodarlarcha muomala qilishlari zarur.
Glissade (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen glissade evit deskrivañ ur pas kaset da-bnn en ur fiñval. Kregiñ a ra an dañserez er pempvet emstumm e demi-plié ha neuze e kas he gar dirak war-raok, reutaat a ra an divc'har pa gemm pouez ar c'horf war an troad astennet ha neuze riskl an troad all evit en em gavout gant egile. Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn en avant, en arrière, dessous pe dessus.
Guy Ropartz
Gi Roparzh e brezhoneg, Guy Ropartz e galleg, Joseph-Guy-Marie Ropartz en ti-kêr, ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1864 e Gwengamp ha marvet d'an 22 a viz Du 1955 e Sant-Loup, a zo ur sonaozour klasel breizhat.
E vuhez
Mab e oa da Sigismond Jean Pélage Ropartz, alvokad e Gwengamp, ha da Élise Marie Danion. Studiet en deus ar gwir da gentañ e Roazhon. Goude se en deus studiet ar sonerezh e skol-sonerezh broadel Paris e klas Théodore Dubois ha da-c'houde gant Jules Massenet. Goude ez eas gant klas César Franck da zeskiñ seniñ orglez.
Rener skol-sonerezh broadel Nancy en deus bet eus 1894 betek 1919 e-lec'h e krouas klasoù arvoud e 1894, trompilh e 1895, telenn hag orglez e 1897 hag trombon e 1900. An hini eo a grouas amzervezhioù kengerzoù sinfoniek gant Laz-seniñ skol-sonerezh Nancy. Ezel Kevredigezh Broadel Breizh e oa ivez.
Goude marv e vignon Albéric Magnard e 1914 hag koll e skrid-muzik e-pad un tan-gwall, adskrivet en deus Ropartz dre-eñvor klaviazadur e Opera Guercœur. Rener skol-sonerezh Strasbourg eus 1919 betek 1929 en deus bet ivez. Levezonus e voe ouzh e studierien evel Charles Munch da skouer. Dilennet e voe ezel Skol-uhel an Arzoù-kaer.
En e leve a ya e 1929 ha mont a ra kuit d'e maner e Sant-Loup.
E sonerezh
Sonaozet en deus Ropartz ur c'hantad pezh-sonerezh en holl e-pad e vuhez.
Frants Cornelis
Frants Cornelis a zo bet ganet e 1942.
Guy Ropartz
Sonerezh sinfoniek
Pemp simfonienn en deus sonaozet etre 1894 da 1945. E simfonienn kentañ a gemer e awen digant ur c'hantik eus Breizh. Pezhioù sonerezh-klav all:
Frants Cornelis
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Groñvel
Groñvel a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Frants Cornelis
Mestr FIDE eo.
Guy Ropartz
Lennegezh
Ur barzhoneger a-feson e voe Ropartz ivez. Levezonet e voe gant skol ar Symbolisme. Embann a reas gant Louis Tiercelin Le Parnasse breton contemporain (Parnas Breizh a-vremañ), un dastumad barzhonegoù eus Breizh. Skrivañ a reas ivez er gazetenn L'Hermine.
Frants Cornelis
2 305 edo e renk Elo diwezhañ.
Lang Lang
Lang Lang (郎朗 e sinaeg, Láng Lǎng e pinyin) zo ur pianoour sinaat ganet d'ar 14 a viz Mezheven 1982 e Shenyang, (Sina). Emañ o chom e SUA.
Kregiñ a reas da zeskiñ piano d'e 3 bloaz, gant Zhu-Ya-Fen e Shenyang. Buan e voe brudet evel bugel donezonet-dreist ha da 5 bloaz e c'hounezas Kentañ Priz Kenstrivadeg Shenyang hag e reas e sonadeg foran kentañ. Goude-se e c'hounezas kenstrivadegoù Xing Hai Cup e Beijing, Young Pianists en Alamagn ha Tchaikovski e 1995 au Japan. Etre 1997 ha 2002 e labouras gant Gary Graffman e Curtis Institute Philadelphia. E 2001 e sonas evit ar wech kentañ e Carnegie Hall e New York, ma voulc'has e remzad etrebroadel. Adal neuze e sonas gant al lazoù stadunanat hag europat pennañ. E 2003 e sinas e enrolladennoù kentañ.
J. Kornreich
J. Kornreich a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Belgia e Brusel e 1932 (5/8) eo bet.
Chapel-Sant-Alverzh
Chapel-Sant-Alverzh (La Chapelle-Saint-Aubert e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Felger-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Gerdarzh
Anv savet diwar treiñ an anv-badez gallek Aubert gant Alverzh.
1545
Diwar-benn bloavezh 1545 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1545
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1545
Yannick Pelletier (c'hoarier echedoù)
Yannick Pelletier a zo bet ganet d'an 22 a viz Gwenholon 1976 e Biel (Suis). Mestrc'hoarier echedoù suis.
Mestr Meur (FIDE) eo abaoe 2000.
Kampion echedoù Suis e 1995, e 2000 hag e 2002.
Thailand
Rouantelezh Thailand a zo ur vro eus gevred Azia. Harzoù he deus gant Laos ha Kambodja war-du ar reter, Malaysia war-du ar su ha Myanmar war-du ar c'hornôg. Riblet eo gant pleg-mor Thailand war-du ar su ha gant Mor Andaman war-du ar c'hornôg. Siam (Thai: สยาม; IPA: [saˈjaːm]) e oa anv ar vro betek an 11 a viz Mae 1949. Ar ger thai (ไทย) a dalvez frankiz e yezh ar vro hag anv pobl bennañ ar vro eo ivez.
Yannick Pelletier (c'hoarier echedoù)
C'hoari a ra ingal e skipailh broadel Suis en Olimpiadoù.
C'hoari a ra ingal ivez dindan banniel Suis e "Biel Chess Festival", lec'h ma oa bet trec'h war Rouslan Ponomariov ha Viktor Kortchnoy.
E wellañ renk Elo a oa bet 2 624, bet tapet e miz Genver 2003.
2 569 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.
Satir
Ur satir (σάτυρος sátyros e henc'hresianeg, satyrus e latin) zo ur boud dreistnatur eus mojennoù Henc'hres, arouez nerzh an Natur. Diskouezet e vezont gant kerniel ha treid givri, hag ul lost hir dezho.
Mojennoù
Gwazed yaouank int, dremmoù ha korfoù tud dezho, ha divskouarn kezeg. A-wechoù e vez faziet gant lod hag a vesk satired ha faoned, hag a liv satired gant korfoù hanter-tud hanter-bouc'hed, gant divskouarn a-bik, kerniel ouzh o fenn, blev hir ken-ha-ken, ur fri togn, ul lost gavr, hag un ibil sonn dalc'hmat.
Gant ar menadezed e vezont e lidambroug an doue Dionysos, hag a-wechoù gant an doue Pan. Krec'hin loened a vez dindane alies, ha dreist-holl hini ar banterenn, loen arouez Dionysos.
Alies e vezont gwelet o tañsal gant nimfezed, ur gibad gante en un dorn dezho.
Ar satired kozh a vez graet silened anezho, hervez Seilenos, kelenner Dionysos, ha brudet int da vezañ vil da spontañ.
Yezhoù Etiopia
Komzet e vez 84 yezh disheñvel gant an henvroidi en Etiopia. Setu amañ da-heul roll ar yezhoù pennañ a gaver er vro :
Ar yezh estren ar muiañ implijet en Etiopia eo ar saozneg hag e vez implijet evel yezh deskadurezh e skolioù an eil derez. An Amhareg a oa yezh ar skolioù kentañ derez, met kemeret eo bet e lec’h e meur a vro gant yezhoù lec’hel evel an Oromoeg hag an Tigrigneg. Ul lizherenneg hag ur c’halander ispisial a gaver en Etiopia.
Sellet ivez ouzh Yezhoù etiopek
Lizherenneg fenikek
Savet e oa bet al lizherenneg fenikek  diwar patrom al lizherenneg kentkenaanek tro-dro da 1050 a-raok ar marevezh boutin. Implijet e veze evit skrivañ ar fenikianeg, ur yezh semitek. Un abjad an hini e oa e gwirionez, kentoc’h evit ul lizherenneg rik ha peurliesañ e veze skrivet a zehou da gleiz hag a-wechoù ivez e boustrofedon. Skridoù fenikek zo bet kavet e kêrioù annezet gant Fenikianed gwechall, tro-dro d’ar Mor Kreizdouar, evel Biblos (e Liban hiziv) ha Kartada e Norzhafrika (Tunizia hiziv ). Diwar al lizherenneg fenikek e oa bet diorroet da heul al lizherenneg arabek, al lizherenneg c’hresianek, al lizherenneg latin (dre al lizherenneg etruskek), al lizherenneg kirillek (dre al lizherenneg c’hresianek) hag al lizherenneg hebraek (dre al lizherenneg aramaek).
Poseidon
thumb|200px|Delwenn Poseidon e porzh [[Kopenhagen.]]
Poseidon (Ποσειδῶν / Poseidỗn en henc'hresianeg) a voe unan ag an daouzek Olympad e gwengelouriezh Hellaz, a ren war ar morioù hag ar c'hezeg, hag a zegas ar c'hrenoù-douar hag ar barroù-avel. E-pad oadvezh an arem, e veze anavezet evel un doue-tiern e Pylos ha Thebai. Graet e vez "difretour an douar" anezhañ. Er gwengeloù Arkadiat eo ereet gant Demeter ha Persefone, ha skeudennaouet e veze evel ur marc'h, daoust ma seblante bout un doue ag ar morioù e penn-kentañ. Kevatal eo Neptunus dezhañ e mitologiezh ar Romaned.
Poseidon a oa gward ar voraerien ha meur a gêr hellazat. Homeros hag Hesiodos a venegjont e teuas Poseidon da vout tiern ar morioù goude marv e dad kronos, ha rannadur ar bed e teir lodenn: an oabl a voe roet da Zeus, an isdouaroù da Hades, hag ar morioù da Poseidon. En Ilias e oa Poseidon e tu an ac'haiz pa oant o aloubiñ Troia. Hag a-enep Odysseüs hag e zistro davet Ithake e oa en Odysseia, peogwir e voe tarzhet lagad mab Poseidon: ar c'hyklop Polyfemos. Poseidon a zialas en ur zegas ur mell barr-avel dezhañ, o tistruj bag Odysseüs ha kas d'an Anaon holl e gileed. Kavout a reer Poseidon e Kanoù Homeros. En Timaeus ha er Critias skrivet gant Platon e veze gwardet an enezenn Atlantis gant Poseidon.
Un emgann a voe etre an doueez Athena ha Poseidon evit keoded Athen. An tiern ag ar morioù a voe trec'het, hogen, degas a reas ul liñvadenn war an Atheniz d'o c'hastizañ evit bout dibabet Athena en e raok.
Karantezioù
Dimezet eo gant Amfitrite, met meur a zoueez all en deus karet, evel Demeter, pe euzhviled evel Medousa.
Ar vojenn
thumb|250px|[[Doue Artemision, delwenn arem eus an henamzer a ziskouez Poseidon marteze,, Mirdi broadel arkeologiezh Aten.]]
An doue Kronos e oa e dad hag an doueez Rea e vamm. Breur eo da Zeus ha Haides.
Pa voe ganet e voe debret gant e dad Kronos, evel gant e vreudeur hag e c'hoarezed, met ganet e voe en-dro dre un dro-widre ijinet gant e vreur Zeus. Hervez un hengoun all danevellet gant Diodoros Sikilia e vije deuet a-benn Rea da guzhat e c'hanedigezh da Gronos hag he dije fiziet anezhañ e kuzh d'an Okeanidenn Kafeira, merc'h Okeanos, ha da Delc'hined Enez Rodos, a reas war e dro e-doug e vugaleaj. Goude bezañ roet an dorn da Zeus e-pad e emgann a-enep an Ditaned e resevas, da-geñver rannidigezh ar bed, rouantelezh bed an dour mor, war-bouez domani kozh e eontr Okeanos, avat, a roas dezhañ e verc'h pe e verc'h-vihan Amfitrite da wreg.
Da gustum e vez diskouezet gant e dridant pe e garr, a dalvez dezhañ da nijal war-c'horre an dourioù, ambrouget gant euzhviled mor. Er mor e vez o chom, met mont a ra betek an Olympos a-wezhioù, evit bodadeg an doueed.
Dimezet eo da Amfitrite ha tri bugel en deus bet diganti : Triton, Benthesikyme, Rode (e lod eus an hengounioù danevellet gant Diodoros Sikilia ez eo homañ ziwezhañ ar verc'h en deus bet digant Halia, c'hoar an Delc'hined).
E vugale
thumb|200px|[[Andrea Doria, amiral Republik Genova, eo Poseidon amañ en un daolenn livet gant Agnelo Broncino.]]
Tad sperius e oa, hag un toullad mat a vugale a engehentas:
Kontet eo da vezañ tad meur a euzhvil mor, evel Glaokos, gant an nimfenn Nais pe ar Bleiadenn Alkyone, Proteüs, gant an Nereidenn Fenike, ha kement zo ... Hesiodos a ra anezhañ ivez tad an nimfenn Kymopoleia a zo dimezet hervezañ gant an Hekatonc'hir Briareos evit trugarekaat anezhañ da vezañ stourmet gant an doueed e-pad an Ditanomakiezh, met ne veneg ket anv mamm honnezh neblec'h.
Skrapat a ra ivez Pelops, ur paotr yaouank, a gas betek Olympos, evel m'en doa graet Zeus kentoc'h gant Ganymedes.
Darvoudoù
Kemer a ra perzh en darvoudoù e meur a vojenn :
Mas atomek
Mas atomek an izotopoù
Mas atomek un izotop bennak eo mas relativel un atom eus an izotop-se e-keñver ar c'harbon 12 a zo 12 e vas atomek dre dermenadur. Un niver hep ment eo. Tost a-walc'h eo ar mas atomek ouzh an niver a nukleonoù a zo e nukleüs an atom. N'eus nemet ar c'harbon-12 a zo kevatal e vas atomek d'e niver mas.
Mas atomek an elfennoù
Mas atomek un elfenn gimiek bennak eo mas atomek keidennek holl izotopoù an elfenn-se. Pouezet e vez ar geidenn-se gant frekañsoù an izotopoù a vez kavet en un endro bennak. Peurvuiañ e vez roet ar masoù atomek en daolenn beriodek diouzh kreunenn hag aergelc'h an Douar. Evit an elfennoù artifisiel e vez roet niver mas an izotop stabilañ etre krochedoù.
Anllech
E vab Cynin a renas war-e-lerc'h.
Liammoù diavaez
Anllech, King of Ynys Manaw
Maurice Challe
Maurice Challe oa un nijer hag ur jeneral gall ganet e Pontet (er Vaucluse) d'ar 5 a viz Gwengolo 1905 ha marvet an 18 a viz Genver 1979. Unan eus pevar aozer putsch ar jeneraled en Alger e voe e 1961.
E 1923 ez eas Challe da skol milourel Saint-Cyr ha dont a reas da vezañ isletenant e 1925. Diouzhtu goude kuitaat ar skol ez eas en aer-lu e lec'h ma voe stummet da vezañ nijer. E 1932 e voe uhelaet d'ar renk a gapiten. E 1937 ez eas da uhelskol an aer-lu hag e miz Gouere 1939 e beurechuas e stummadur a ofiser eus strollad pennoù-bras an arme.