cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Embregerezh
An embregour
Un embregour a zo dreist-holl ur "Yann e vil vicher", e-tailh da wellekaat an ezhommoù kevala hag ar c'hoskor evit ren un obererezh reizhek ha spletus. Evit hen ober, e oueziadur gwiraouel a 'n em ziskouez priziusoc'h priziusañ en abeg d'an doare m'eo aozet ar marc'had ha ma ranker mont dezhañ.
Kavet vez c'hoazh ar seurt aozadur-se hiziv an deiz, da skouer e greanterezh an treuzdougen, ar servijoù (ijinouriezh, ...), lec'h ma kaver, e-kichen strolladoù bras, tud dizalc'h perc'henn war o ostilh labour (sammgar pe kobar) hag a gav o urzhierien dre hanterouriezh kouraterien.
Gant an dispac'h greantel e kemm an embregourien, aveet int gant o ardivinkoù dezho hag e viront ar memes micherourien pell amzer, diwar se e tisoc'h an embregerezhioù hengounel. En armerzh a-vremañ, ma lañs ar servijoù war ar greanterezh, keal an implijad a lañs eñ ivez war hini ar micherour.
Diazezet eo un embregerezh war un niver a gefridioù pouezus-meurbet a warant e mont en-dro.
Peurvuiañ e sav an embregerezhioù un urzhaz e-touez o implijidi : ar re a zo lec'hiet war ur bazenn izeloc'h (sk.: skipailherien, kenlabourerien, implijidi, ...) a sent ouzh ar re lec'hiet war ur bazenn uheloc'h (merourien, sternidi, pennoù raktres, ...).
Ar stummoù embregerezh
An embregiñ a zo - en holl vroioù - enframmet gant ur reoliadur. Mont a ra en-dro eta ar bras eus an embregerezhioù hervez ur framm raktermenet gant al lezenn. E kenarroud un armerzh kevalaour, e c'haller kaout un embregerezh war un anv personel (peurvuiañ un mikroembregerezh). Da skouer, e Frañs, 95% eus an 3 millon a embregerezhioù a gaver er vro a zo mikroembregerezhioù etre 0 ha 3 kenlabourer.
Gallout a reer ivez stummañ un dudelezh dindan stumm ur c'hevredad. Hemañ a c'hell bodañ meur a berzhiad en e gevala, ha barrek eo da seveniñ aktaoù merañ. Ar stummoù liesseurt a gevradoù a gemm hervez ar broioù.
Da neuze e ranker digemmañ perc'henniezh gwirion an embregerezh hag ar galloud da seveniñ aktaoù merañ en anv ar gevredigezh. Hervez ar stumm kevredadel e vo graet ur merour pe ur prezidant (eilet gant ur rener hag ur c'huzul-merañ diouzh tro) eus an hini e karg eus mont en-dro red an embregerezh. An hini titlet war ar c'hefridi-se a c'hell bezañ en e gerz lodennoù kevredadel pe gevrannoù pe c'hoazh bezañ gougemennet.
Frammañ un embregerezh diouzh stumm ur c'hevredad dre gevrannoù na empleg ket dre ret e vije feuriet an titloù-se en un eskemmdi (pe zoken na vije sellet outañ evel ma rafe galv foran d'an espern). M'eo an degouezh, prenadennoù en eskemmdi pe kinnigoù prenañ foran a c'hell lakaat kemm e muianiver kontroll an embregerezh, ha disoc'hiñ ivez e kemm e renerezh.
Didroc'hañ ar c'hefredioù e diabarzh ar framm
Ar c'hefridioù oberatael (sk.: produiñ, kontouriezh, kenwerzh, marketing, kontroll war ar merañ, ...) hag a zever eus amkanioù armerzhel an embregerezh a c'hall bezañ : N'eus ket a genere eeun hag emgefre etre kefridioù ha frammoù un embregerezh, ma c'hell e aozadur kemmañ kalz eus unan d'egile. Alies mat eo gwevn ar framm ha ec'h emdro aes a-walc'h. Kemm a ra diouzh ment, lec'hiadur, gennad labourerezh, patrom aferioù (business model) ha strategiezh an embregerezh.
Aktourien an embregerezh
An embregerezh a zo ur metoù aozet, a gaver ennañ savlec'hioù sokiologel liesaet :
Hervez ment an embregerezh e c'hell bezañ kemmesket an aktourien-se a-wezhioù : d'an eeunañ-toud, ur gereerezh a c'hell da skouer mont en-dro gant un den hepken, war un dro piaouer ar c'hevala, rener ha goprad dieil.
En embregerezhioù brasoc'h eo digemmet an aktourien-se.
Ar gevranneien
Ar gevranneien a zo en o c'herz kevala an embregerezh. Emañ en o c'hefridi degas ar fontoù kellidel evit diorren an embregerezh, dibab izili ar Renerezh ha gwiriekaat eo meret reizh an aferioù gant ar Renerezh.
Resev a reont korvoderioù war spletoù an embregerezh, a reer ranndal anezho.
Gwelet ivez : KEBAT, Kevredad dre gevrannoù (KDG), Kevranneg.
Ar Renerezh
Emañ ouzh e ober tud karget a verañ aferioù red an embregerezh ha lakaat e pleustr strategiezh an embregerezh evel m'eo bet degemeret gant ar kevranneien.
Ouzh e baeañ ez eus peurvuiañ ur gopr, hag ivez un doare deuriekadur, alies dindan stumm stock-optionoù pe bonuzoù kellidel menegeret war berzh an embregerezh.
Gwelet ivez : PRM, Merour.
Ar genlabourerien
Ouzh o ober ez eus peurvuiañ :
Resev a reont ur gopr en eskemm eus o labour sevenet e kreiz an embregrezh.
Gwelet ivez : gopridi, sternidi.
Aktourien o keveliñ pe aktourien o keveziñ ?
Gant selloù zo, techet da goazhiñ - pa n'int ket flemmus pe manikean - e vez lakaet kevezerezh dre ret etre 3 rummad aktourien an embregerezh prevez (kevranneien, renerezh, gopridi) ha kement ne vez ket grataet d'ar c'hopridi gant ar Renerezh a-fet arc'hant - da skouer en ur vuiaat ar goproù - a zo tonket "d'ar c'hevala" e kerz ar gevranneien.
An doare-enebiñ-se da welet - a c'hell diskouez e reizhidigezh e kenarroudoù armerzhel trubuilhet-kenañ pe a-ziwar-lerc'h (krach en eskemmdi, patrom cost-killer, ...) - a ranker arlivañ gant ur sell reizhiadel muioc'h reolet ha kenoberel etre an 3 rummad aktourien ... se pergen evit mad an embregerezh, mad ar c'hopridi ha mad ar gevranneien.
Finvez ar spletoù : paeañ ar riskl sammet gant ar c'hevranneg
Pa 'z eus anv a embregerezhioù a reer kevalaour anezho, ma fell d'ur postour (un den en deus arc'hant) e bostañ en un embregerezh kentoc'h eget e virout, ez eo dre ma venn e ampletfe muioc'h an arc'hant postet evel-se en embregerezh. Ma ne c'han ket un embregerezh a-walc'h a c'hounid dasparzhet dindan stumm ranndaloù, e vrud a goll lufr ha ne zedenn ket mui ar postourien. Da heul e vije lakaet diaez e varregezh da ziorren (a vevez peurvuiañ kellidoù evit - da skouer - digeriñ adstalioù en estrenvro pe loc'hañ programmoù nevezadenniñ) ma n'eo ket da chom bev zoken.
Felc'h
Ar felc'h zo un organ limfoidel a gaver e korf an holl vellkeineged. Ur wagrenn enborc'hañ bresk ha don eo, a zo lec'hiet a-geñver d'an dekvet kostezenn en den.
Embregerezh
Finvez ar spletoù : paeañ ar riskl sammet gant ar c'hevranneg
Evit pep gennad obererezh ez eus ul live gounidoù « boas » gortozet. Evel-henn da skouer er gennad apotikerezh ar bloavezhioù 2000, live keitat ar gounidoù gortozet a oa 15% / bloaz eus ar c'hevala postet (a zo kalz !). Ma c'han un embregerezh nebeutoc'h a c'hounid, ar gevranneien o deus postet ennan o arboelloù (en un doare eeun pe aliesoc'h dieeun, dre ur bank pe ur c'hef leveoù) a zo dipitet, a goll fiziañs e fin ar gont er postadur asantet hag a werzh o c'hevrannoù : digreskiñ a ra neuze priz an embregerezh (ne vern e vije feuriet en eskemmdi pe get) hag ar bostourien a chom a zo war goll.
Felc'h
Un oglenn evit an eritrokit eo ar felc'h. Enni ez erru ar c'helligoù ruz marv, hag enni e vez boniet ar c'helligoù ruz nevez.
N'eo ket un organ gwall bouezus evit arc'hwelerezh ar c'horf, pa c'hall un den difelc'h chom yac'h. Gallout a reer difelc'hiañ loened a rumm da rumm hep na vije kemm pe gemm en o diorroadur pe e stad o yec'hed.
Embregerezh
Finvez ar spletoù : paeañ ar riskl sammet gant ar c'hevranneg
Un embregerezh kevalaour a vije re wan ar gounidoù anezhañ re bell amzer n'en deus ket a reizhabeg armerzhel : ar peurvuiañ e vez serret pe adprenet. Pa 'z eus anv a embregerezh eus an armerzh sokial, e treistpado ma tegas un dalvoudegezh sokial d'ar gevredigezh (sk.: embregerezh kenemprañ) ha ma kav ur c'hellidvastour e-tailh da gellidañ ar c'holloù a c'hall c'hoarvezout (sk.: strollegezh tiriadel). Erfin, an embregerezhioù familh - war un dro prevez ha nann feuriet - a c'hall kavout o c'hempouez etre gounidoù uhel ha talvoudegezh sokial hag ober berzh war hir dermen, pergen dre o ment a-skeul gant an dud ha nested ar merañ e-keñver ar gopridi.
Penaos e vez ganet spletoù ?
Digejañ a reer korvoderioù boas ha korvoderioù divoas :
Ar marz, jedet evel diforc'h etre priz gwerzhañ ha koust produiñ ar marc'hadourezh entoueziet er produ gwerzhet, a dalvez kement ha lodenn bennañ splet an embregerezh.
Evit muiaat ar marz-se, n'eus ken nemet daou loc'h :
An araezioù ober evit leiaat ar c'houstoù a zo liesseurt kenañ, pergen :
Koust al labour vs. koust ar c'hevala
En ul lodenn eus Europa, evel e-barzh broioù diorroet all (dre vras ar broioù kornôgat enno koustoù tud labour uhel), ez eo hiziv askorusoc'h evit ar produadurioù emgefrenadus ha dezho ur gwerzh ouzhpennet izel da implijout un ardivink kentoc'h eget ur goprad (koust al labour nebeut perzhek o vezañ uheloc'h eget koust ar c'hevala). Setu perak kalz a embregerezhioù a dreuzlec'hia produadurioù zo war-du broioù m'eo izel enno koust an dud labour ... zokenoc'h e implijont ur wezh an amzer pourchasoù etreadegerezh, pa ne geidont ket o c'hoskor en ur zifredañ.
Nevezadenniñ evit dreistbevañ, nevezadenniñ evit aloubiñ
Evit talañ ouzh kudenn dilec'hiadur bedel ar produiñ gant ur gwerzh ouzhpennet izel e ranker lakaat e pleustr an nevezadenniñ, krouiñ obererezhioù dezho ur gwerzh ouzhpennet uhel (sk.: Airbus A380, TTB, karbedoù poellek, mikrokewerieroù, danvezioù nevez, meziantoù hefil, bevdeknologiezhioù, armerezh, kreizennoù derc'hanel, robotoù skoazeller evit an dud kozh, gwiadoù poellek, gwrierezh uhel, ...) a c'houlenn tud labour ijinek ha perzhek uhel ha war un dro diorren ar servijoù nested.
Kement ha lavaret, ar servijoù a dalvez hiviziken 70% eus obererezh armerzhel (PDK) ar bed kornôgat, pezh a gadarna emdroadur ar broioù diorroet war-du an armerzh goude greantel.
Evit diverrañ
Evit diverrañ :
kement-se a-benn :
Rummata an embregerezhioù
Rummataet e c'hall bezañ an embregerezhioù hervez meur a zezverk :
Kevezerezh
Hervez gwir ar c'hevezerezh, stumm gwirel (tudelezh a wir prevez pe a wir publik, kevredad, kevredigezh) hag pal (kenwerzhel pe get) an embregerezh ne reont forzh. Gant se, gouez d'ar gwir kumuniezhel, « keal an embregerezh a gompren kement ensavadur dezhañ un obererezh armerzhel, forzh pe zezvad gwirel ha doare arc'hantañ a vije gant an ensavadur-se » (Lez Justis Kumuniezhioù Europa (LJKE), diferad Höfner, 1991).
Neoazh, nep aozadur a seven ur c'hefridi sokial hepken (LJKE, Poucet 1993) pe an hini a embreg brientoù a c'halloud publik (LJKE, Eurocontrole, 1994) na embreg ket un obererezh armerzhel ha n'eo ket kennebeut un embregerezh a suj da wir ar c'hevezañ.
Gwelet ivez
Da vezañ klokaet
주식회사 Uzņēmums
Tog tric'hornek
thumb|300px|[[Friedrich II, roue Prus gant e dog tric'hornek.]] Un tog tric'hornek pe un tog tric'horn zo un tog dezhañ tri fleg e danvez an erien zo damheñvel ouzh kerniel hag a zo bet diouzh ar c'hiz en Europa an XVIIIvet kantved, betek bezañ arouez ar c'hantved.
Istor
War-dro 1690 e oa kroget soudarded war varc'h an Dispac'h saoz da zougen togoù tric'hornek. Togoù gant erienoù ledan o doa, hag a gouezhe pa vezent gleb, ma ne welent netra, pezh a veze dañjerus. Neuze o doa savet erien o zog ha staget anezhañ ouzh an tog kement ha ken bihan ma roe an neuz d'an tog da gaout tri c'horn.
Ne oant ket ar re gentañ o sevel erien o zog. Kemend-all a veze graet gant mouskederien armeoù Europa a save un tu eus an erien a-raok dibenn an XVIIIvet kantved, pe an tu a-raok, pe un tu war ar c'hostez.
Ar soudarded eta a reas brud an tog tric'hornek. met ne voe ket graet un degemer kaer dezhañ en holl vroioù.
Spagn
E Spagn, e 1766, e fellas d'ar ministr Leopoldo de Gregorio, markiz Esquilache, rediañ ar wazed da wiskañ pep a dog tric'hornek evit ma vije dilezet ar sombrero redondo hag ar gapenn vras a roe tu da guzhat an dremm. Emsavadeg a voe a-enep dezhañ ma rankas ar roue kas e vinistr kuit ha tennañ e lezenn.
Togoù tric'hornek a vez c'hoazh gant ar Guardia Civil.
Denez (pab)
Diuzet da bab (259-265) goude heskinadeg impalaer roman Valerian ma oa bet lakaet d'ar marv kalz kloer roman, e rankas adframmañ aozadur an Iliz kristen. E 262 e kouvias an eskibien evit bodañ ur sened e Roma evit lakaat ar fae ouzh an isurzhiatouriezh. Eskemm a reas lizhiri gant ilizoù ar Reter, dreist-holl gant Iliz Aleksandria. N'ouzer ket hag-eñ eo bet merzheriet.
Tog tric'hornek
Spagn
thumb|right|Soudard eus Sachsen
Denez (pab)
Gouel : 26 a viz Kerzu
Brest Meurgêr
Brest Meurgêr a zo anezhi ur veurgêr eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet e vez ar gumuniezh kêr e 1973. E anv kentañ a oa « Kumuniezh-kêr Brest » (Communauté Urbaine de Brest - CUB). Cheñchet e oa bet e anv da « vBrest Meurgêr ar Mor » e 2004. Treuzfurmet e oa bet en ur veurgêr d'ar 1 a viz Genver 2015. Un darn eus Bro Brest eo.
Kumunioù
Brest Meurgêr a ya 8 kumun d'ober anezhi:
Kef-Kef Band
E-giz buzhug eo deuet er maez eus an douar kanerien Kef Kef Band da reiñ aer fresk d'ar sonerezh ha d'ar c'hoariva brezhonek. E fin ar bloavezh 2006 o deus kroget da zifoupañ un nebeud komzoù e penn teñvalañ o speredoù, un nebeud tonioù eus penn pellañ o eñvorennoù, tremenet ha da zont. Hag abaoe e kendalc'hont, ken fristailh ha ken dichipot atav, leun a fent, a garantez, hag a ijin. Un abadenn 'zo en em gavet war an tamm douar patatez-mañ, gant ur briñsez, ur c'hañval, ur garotezenn, pemp dragibus hag ur vuzhugenn evel-just, etre daou samourai. Kantreal a reont, etre Kan ar Bobl a-zehou, Taol Kurun a-gleiz, hag e kendalc'hont da vont 'tav, e-giz Moumou, o c'hañval muiañ karet e gouelec'h ar sonerezh hag al levenez...
Piv ?
6 studier, bet e Diwan betek ar vachelouriezh, kroget enno c'hoant kanañ. 5 int war al leurenn, da lezel vakañsoù d'ar 6vet !
Petra ?
Un abadenn un hanter eurvezh, gant kanaouennoù ha c'hoariva. Fent ha plijadur war ha dirak al leurenn.
Geriadur Garnier
Geriadur Garnier zo ur geriadur brezhonek embannet e 1986 e falc'huneg gant an ti-embann gall Garnier. Renet e oa an embannadur gant Per-Jakez Heliaz, ha kalz skouerioù a oa tapet eus levrioù Jules Gros.
Adembannet eo bet gant un anv all, Ar Geriadur, war anv Andreo ar Merser, gant Emgleo Breiz e 2009, gant nebeut-kaer a cheñchamantoù, hep meneg eus anvioù Per Jakez Helias na Jules Gros, na kennebeut all eus ar re all a oa war roll ar genskriverien.
Geriadur Garnier ha Geriadur Andreo ar Merser
Daoust ma kaver rik-ha-rik koulz lavaret kement a zo e-barzh embannadur Garnier e-barzh hini Emgleo Breiz ha nebeut a draoù ouzhpenn, e lavar Andreo ar Merser: ''«Sikouret em boa da sevel ar Garnier ha tud all o devoa graet ivez. Neuze em boa dalc'het soñj eus traoù zo. Met james n'hon eus klasket kopiañ anezhañ. Disheñvel eo Ar geriadur war veur a boent. Da gentañ eo kalz tevoc'h, kalz muioc'h a c'herioù hag a skouerioù a zo e-barzh. E-keñver spered, e c'helljen lavaret marteze eo heñvel tamm-pe-damm. Met e-keñver labour, n'en deus netra da welet.»''
Kef kef
Ur ger brezhonek arnevez eo.
Termenadur
anv-gwan
"Kef kef" a c'hell bezañ implijet kerkoulz ha dreist, dispar, ha gant un taol mouezh dereat ez a pelloc'h c'hoazh !
Etimologiezh
Eus al litotenn vrezhonek "n'eo ket fall", berraet : (n'eo) ke(t) f(all), hag adlavaret, da bouezañ.
Implij
Da gentañ implijet gant troiennoù er stumm nac'h (n'eo ket fall ar c'hig-ha-fars), berraet hag eilgeriet evit kavout e stumm a-vremañ e deroù ar c'hentañ kantved warn-ugent, e vez bremañ implijet er stumm kadarnaat yael : kef kef eo ar c'hig-ha-fars !
liammoù
fristailh
OSI
Ur patrom dave evit digoradur ar rouedadoù eo OSI (Open System Interconnection), bet savet e 1984, 10 vloaz war-lec'h ar c'homenad diazez evit rouedadoù an Internet, an TCP/IP (Transfert Control Protocol/Internet Protocol). Patrom ERD (Etrekennaskañ Reizhiadoù Digor) eo an anv brezhonek an OSI model.
Perak skoueriakaat
Elfennoù alvezel ha mezoniel a ya da sevel ur rouedad. Rankout a ra ar stlennoù a vez o redek dre funioù ar rouedad dindan stumm iriennoù degouezhout gant ar resever mat ha bezañ deveizet gantañ. Evit kevaraezañ ur c'horvoiñ reizh gant ur rouedad e oe bet ijinet an ERD gant an aozadur ISO.
Petra eo an ERD
Despizañ a ra ar reolad ERD ur patrom 7 gwiskad dezhañ da skoueriekaat an eskemmoù etre ardivinkoù war ur rouedad. Ar patrom-se e vez despizet gantañ an arc'hwelioù staget gant pep gwiskad, a zo evel ur gougorer gwazadurioù evit al live a-us.
Evit treuzkas stlennoù pe arc'hadoù da live kevatal ur resever e rank un ardivink war ar rouedad sevel un irienn (ur bloc'h roadennoù enni) ha lakaat anezhi da dreuziñ al liveoù a-is pep hini anezhe oc'h ouzhpennañ ur reollin spesadel. Gant an ardivink resever e vez ezvoneget an irienn ha deveizet ar stlennoù pe an arc'hadoù. Implijout a ra al live n al live n — 1 ha pourvez gwazadurioù d'al live n + 1.
Ar bolc'hennañ
Pa vez ul live rouedad o vont da gehentiñ gant e live kevatal e laka ar stlennoù da ziskenn gant al liveoù a-is oc'h ouzhpennañ erlevioù evit live ar resever. Neuze e vo ar roadennoù hag ar reollin eus ul live n o tont da vezañ roadennoù al live n — 1. Ur reollin erlevioù vo savet gant al live diwezhañ-mañ. Ar reollin-se hag ar roadennoù a vo roadennoù al live n — 2.
« Bolc'hennañ » a reer eus ar mont-en-dro-se – un tammig evel ar matriochki, merc'hodennoù Rusia !
Elan (evn)
An elaned, eo an evned-preizh a ya d'ober ar genad Elanus, krouet e 1809 gant al loenoniour gall Jules-César Savigny (1777-1851).
Pemp (5) isspesad en holl.
1335
Diwar-benn bloavezh 1335 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1335
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1335
Al-Thawra
Al-Thawra ("An dispac'h" en arabeg) a zo ur strollad Taqwacore eus Chicago. Sonerezh ar strollad a zo doom-crust. Kemeret en deus ar strollad perzh en Taqwatour dre ar Stadoù-Unanet en diskar-amzer 2007.
Buffalo (New York)
Kêr Buffalo, e SUA, eo an eil tudetañ kêr e Stad New York, war-lerc'h kêr New York, war lez al Lenn Erie, en aber ar stêr Niagara, rak-tal da Fort Erie, en Ontario, e Kanada.
Michael Muhammad Knight
Michael Muhammad Knight (ganet e 1977) a zo ur romantour amerikan. E oberenn gentañ The Taqwacores a zeskriv buhez ur gumuniezh punked vuzulman yaouank e kêr Buffalo er Stadoù-Unanet. Awenet en deus al luskad sonerezhel taqwacore.
Karelieg Olonets
Ur yezh finnek-ougrek eo karelieg Olonets pe livvieg (livvi pe aunus) isrenket e skourr ar yezhoù kareliek komzet tro-dro d'ar Stêr Olonka e Rusia.
Strollad Komunour Japan (Rann an Tu-Kleiz)
Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania.
Kemer perzh en deus graet er Devezhioù-studi Komunour Etrebroadel (International Communist Seminar) aozet bep bloaz gant Strollad Labour Belgia.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Jinmin no Hoshi.
Lizherenneg arabek
Talvezout a ra al lizherenneg arabek da skrivañ an arabeg da gentañ-penn. Kentoc’h eget ul lizherenneg ez eo ar reizhiad arveret evit skrivañ an arabeg un "Abjad". Abjadoù a vez implijet evit skrivañ yezhoù all ivez (yezhoù semitek da gentañ-holl). Abjad a vez graet eus ur reizhiad skrivañ na notenn nemet kensonennoù ur yezh, war-bouez nebeut.
Dre m'eo an arabeg yezh ar C’horan, levr sakr ar Vuzulmiz, eo en em ledet al lizherenneg-se bep ma'z ae an Islam war-raok. Ha setu penaos eo bet implijet (hag ez eo c’hoazh) evit skrivañ yezhoù ha n'int ket kar tamm ebet d'an arabeg. Ar perseg (pe farsi), an turkeg a-raok 1928 (pa c’hourc’hemennas Mustafa Kemal Atatürk ober gant un treuzskrivadur latin), ar c’hashmireg, ar sindheg pe c’hoazh an ourdou hag ar c’hurdeg a ra pe o deus bet graet gant al lizherenneg-se. Betek ar c'hastilhaneg a oa bet skrivet gant lizherennoù arabek pa'z edo Muzulmiz o ren war darn eus Ledenez Iberia. An holl yezhoù-se, war-bouez an turkeg, zo yezhoù indezeuropek. Yezhoù afrikan zo, evel an haoussa o deus bet graet gant al lizherenneg arabek a-raok tremen d'un treuzskrivadur lizherennegel latin. Alies-kaer ez eus bet ranket ouzhpennañ pe kemmañ lizherennoù zo d'al lizherenneg evit azasaat anezhi ouzh reizhiad soniadurel ar yezhoù-se (sellet ouzh Azasadurioù al lizherenneg arabek e yezhoù all)
Ne bled ket ar pennad-mañ gant distagadur al lizherenneg arabek.
Digoradur
Un abjad eo al lizherenneg arabek. Se a dalvez e rank al lenner, gouzout eus framm ar yezh evit adkavout ar vogalennoù. Evit se eo sikouret gant dasparzh peuzreoliek ar vogalennoù e diabarzh ar gwrizioù kensonennek zo diouzh yezhadur ar yezh. Sellet ouzh ar pennad a denn d'an arabeg war-eeun evit kaout muioc’h a ditouroù. Implijet e vez un notadur vogalennet resis pe resisoc’h en testennoù didaktek pe en embannadurioù ar C’horan avat. Graet e vez gant arouezennoù diforc'hiñ a raer diforc'helloù anezho. Ouzhpenn e vez graet ivez en testennoù-se gant un heuliad diforc'helloù silabenniñ a zo ar re voazetañ anezho ar sukūn (pe soukoûn), a verk an ezvezañs a vogalenn, hag ar šadda (pe chadda), a verk hirder ar c'hensonennoù.
Lakaat a reer al lizherenneg-mañ da sevel betek al lizherenneg arameek en hec’h adstumm nabateek pe siriek a ziskenne eus al lizherenneg fenikek. Homañ eo zo bet mamm d'al lizherennegoù hebraek, c’hresianek ha, da-heul, d'al lizherennegoù kirillek, latin, hag all. E 512 eo testeniekaet an destenn gentañ skrivet gant al lizherenneg arabek. N'eo ket nemet er m'eo bet ouzhpennet ar pikoù a-us pe a-is da lizherennoù zo evit o disheñvelaat. Nebeutoc’h a soniadoù eget an arabeg a oa gant ar patrom arameek. E penn-kentañ e oa bet ranket ober gant ul lizherenn hepken evit skrivañ meur a soniad eta. Pa oa degaset ar c'hemmoù e oa kemmet urzh al lizherennnoù, setu perak ne heuilh ket mui al lizherenneg arabek urzh hengounel lizherennegoù ar yezhoù semitek all (anvet urzh ar sav-heol, bet dalc’het gant an hebraeg betek hiziv.
Evit gouzout hiroc’h, sellit ouzh ar pennad istor al lizherenneg arabek.
Treuzskrivadur ha treuzlizherennadur
Meur a zoare zo da dreuzlizherennañ ha da dreuzskrivañ al lizherenneg arabek. En teul-mañ e vo graet kentoc’h gant an treuzlizherennañ DIN-31635. Gallout a ra an arabeg bezañ kodet gant lies reizhoù arouezennoù, en o zouez ISO-8859-6 hag Unicode, a-drugarez d'ar bloc’had arabeg zo etre U+0600 ha U+06FF. N'eo ket merket en daou rikoù-se ar stumm a rank ul lizherenn gwiskañ hervez ar gendestenn avat. D'ar c’heflusker diskwel eo diuzañ al lagad mat. E ken kaz az piije c’hoant kodañ stumm dibarek un arouezenn e kaver memes tra ar bloc’hadoù « Stummoù kinnig evit an arabeg A » (U+FB50 da U+FDFF) ha « Stummoù kinnig evit an arabeg B » (U+FE70 da U+FEFF). Enno emañ an darn vrasañ eus adstummoù an arouezennoù en o c’hendestenn hag ivez arouezennoù astennet evit yezhoù all. Erfin, poellek eo ar c’hodañ evit an arabeg, da lavaret eo e skriver an arouezennoù hep prederiañ pelloc’h war tu ar skrivañ (eilpennet evit ur c’hornôgad). D'ar c’heflusker diskwel eo embann an arouezennoù en tu mat. Er-c’heñver-se, ma welit ar gerioù arabek skrivet en tu kontroll war ar bajenn-mañ, eo peogwir eo re gozh ar stumm zo ganeoc’h eus keflusker diskwel Unicode. Evit gouzout hiroc’h diwar-benn ar pezh a denn d'ar c’hodañ an arabeg, sellit ouzh sturlevr Unicode a c’haller da gaout war Hapax (e galleg).
Heuliañ a ra ar pennad-mañ an treuzskrivañ hag an treuzlizherennañ a gaver er reolad DIN-31635, dreist-holl ; merket eo an adstummoù stag ouzh reoladoù all gant ur varrenn veskellek (s.o. Treuzskrivañ ar yezhoù semitek). notennit e c’haller erlec'hiañ un tired kognek ouzh ar makron a skiver a-us d'ar vogalennoù. Evit treuzlizherennañ an arabeg e ranker merkañ sklaer an arouezennoù na vezont ket distaget pe a vez distaget evel arouezennoù all, kuit a nep amjestregezh ; koulskoude ne ra an treuzlizherennañ nemet heñchañ an distagadur. Sellet traoñoc’h evit gouzout hiroc’h. Heuliañ a ra an treuzskrivadur soniadurel (eeunet un disterañ amañ) reolennoù al Lizherenneg Soniadurel Etrebroadel (API) : mar fell deoc’h mont donoc’h war distagadur an arabeg, sellit ouzh ar pennad soniadurezh an arabeg. Nemet e vije resisaet un dra bennak all e vo treuzskrivet an arabeg er pennad-mañ ha neket treuzlizherennet eo. Vogalennet eo an holl dermenoù skrivet en arabeg ha merket eo an holl diakritegoù (war-bouez ur sukūn bennak). war ar pemdez eo ral-kenañ seurt notadur klok na vez kavet nemet en oberennoù didaktek, evel ar pennad-mañ.
Lizherennoù diazez
Al lizherennoù hep stummoù diabarzh na deroù ger ne vezont ket stag morse ouzh lizherenn all ebet, ha pa vefe e diabarzh ur ger. N'eus nemet un doare da skrivañ an ﺀ hamza rak ne vez ket stag gwech ebet ouzh al lizherenn zo en he raok pe war he lerc’h. Un diakriteg e c’hall an hamza bezañ, a-benn neuze e rank kaout un harpell (lizherenn harp). Ne grog ger ebet er geriadur gant un ʾalif, setu m'eo an hamza al lizherenn gentañ ha pa vefe bet lakaet al lec’h-se d'an ʾalif gant an hengoun hag an istor.
Tāʾ marbūṭa
En un distagadur ledan e lakaer da glevet un [h] e-lec’h an [t] pa vez un ehan. Ur ral eo ma vefe treuzskrivet an tāʾ marbūṭa pa vez mut ; n'eus nemet gant an treuzlizherennañ ma vez merket (sellet a-is ouzh ar rannbennad Treuzlizherennañ) peurliesañ, met kemmañ a ra an doare aliesik. Er c’helc’hgeriadur-mañ e vo notennet an tāʾ marbūṭa gant ʰ. Sellet ivez traoñoc’h ouzh Doareoù lenn evit titouroù all.
ʾAlif maqṣūra
Ne vez implijet al lizherenn ى ʾalif maqṣūra nemet e lost ar gerioù ; ul lizherenn hiraat evit ar soniad /a/ eo. E anv a verk ar son roet da glevet, « ʾalif hiraat », ha neket e stumm peogwir e tenn al lizherenn d'ur ي yāʾ. Deskrivet eo e implij er rannbennad « Vogalennoù hir ha lizherennoù hiraat ».
Ere lām ʾalif
Pa vez un ا ʾalif goude ul ل lām, e ranker erlec’hiañ an div lizherenn gant an ere لا ;gwechall e oa ereoù all a seurt-se na reer ket ganto ken nemet er skridoù kribet-pizh han en un nebeud degouezhadennoù sonnet. Kavet e vezont c’hoazh er testennoù kozh. Lod anezho zo deskrivet er pennad a denn d'an ereoù.
ʾAlif mut
E gerioù zo, ha dreist-holl pa vez troadennet ar verb, e c’haller skrivañ un ʾalif mut na ra nemet harpañ un arouezenn diforc'hiñ. Kavet e vez dreist-holl er ger مِائَة miʾa, « kant » (a vefe reishoc’h e skrivañ مِئَة). E displegadenn ar berb ez ouzhpenner un ʾalif mut goude ur wāw و e lost ar gerioù ; evel-henn :
Diforc'helloù
War ar pemdez ne ra an arabeg skrivet gant arouezenn diforc'hiñ ebet koulz lavaret, paneve ar pik usskrivet pe isskrivet evit digejañ lizherennoù amjestr (sellet ouzh Istor al lizherenneg arabek da gaout muioc’h a ditouroù). En ur framm kenteliourel pe relijiel avat e lakaer adarouezennoù niverus da aesaat al lenn. Dre ma ne vez ket notennet gant an arabeg nag ar vogalennoù, da skouer, nag hirder ar c'hensonennoù pe c’hoazh an hevelebekadurioù, n'hall ket un danvez lenner lenn un destenn a vouezh uhel hep bezañ skoazellet gant an arouezennoù-se pe hep gouzout ar yezh ervat.
Deskrivet eo an arouezennoù diforc'hiñ dre ar munud er pennad Diforc'helloù al lizherenneg arabek. aliet oc’h da lenn ar pennad-se a-raok kenderc’hel da lenn ar pennad-mañ pelloc’h. Evit gwir, ar gerioùarabek merket amañ a ra gant an diforc'helloù-se hag anavezout anezho zo ret-holl evit kompren krafoù zo.
Vogalennoù berr
Ne vezont notennet nemet dre stumm diforc'helloù hag hepken evit lemel kuit un amjestregezh (ral a wezh) pe enoberennoù kenteliouriezh pe relijion.
Vogalennoù hir ha lizherennoù hiraat
Peder lizherenn, anvet « hiraat », a implijer evit merkañ bezañs ur vogalenn hir — na vezont ket skrivet peurliesañ —, ا ʾalif, ى ʾalif maqṣūra (e lost ar gerioù hepken), ي yāʾ, ha و wāw. An div ziwezhañ zo ivez ar c’hensonennoù leun y ha w. Setu an degouezhioù amjestr a gaver en un destenn divogalennet (da lavaret tost dalc’hmat) :
Divvogalennoù
Implijout a reer div (pe zivvogalenn) dreist-holl, ay hag aw ; evel ne skriver ket a diouzh boaz, ne verker nemet an eil elfenn, y pe w gant ar gensonenn a zere, ي yāʾ pe و wāw, ar pezh a zegas un amjestregezh ouzhpenn rak gallout a ra ي yāʾ ha و wāw bezañ lennet evel :
Skrivañ an hamza
E penn-kentañ e notenne al lizherenn ʾalif ur gensonenn darzh taolet gant an tarzh, pe « taol tarzh », treuzskrivet [ʔ], evel ma vez kadarnaet gant al lizherennegoù all deveret eus an hevelep orin fenikek. Ar pezh zo eo bet implijet da mater lectionis, evel yāʾ ha wāw, da lavaret eo he deus talvezet da arouezenn erlec’hiañ evit notenniñ ur vogalenn hir. kement-se zo c’hoarvezet ivez gant abjadoù all. A-feur ma tremene an amzer eo steuziet he zalvoudegezh soniadurel hag abaoe e talvez an ʾalif da erlec’hiañ soniadoù, da notenniñ hirder ar vogalenn /a/ pe da harp grafek evit arouezennoù zo.
Kemplezh eo an doareoù da skrivañ an hamza : gwell eo eta mont er munudoù en ur pennad distag : Lizherenneg arabek (skrivañ an hamza).
Hevelebekadurioù
Ne verk ket al lizherenneg arabek hevelebekadurioù ar c’hensonennoù stok-ha-stok :
Lizherennoù arveret evit skrivañ yezhoù all
Zoken en arabeg, el lizherenneg anvet « kornôgel », e veze skrivet al lizherenn fāʾ ڢ (e-lec’h ف al lizherenneg reterel), tra ma skrived qāf gant ڧ (kentoc’h eget gant ق). Hiziv an deiz e ra an embannadurioù maghrebek diouzh boazioù ar reter.
Evit ar yezhoù all ha n'int ket an arabeg sellet ouzh Azasadurioù al lizherenneg arabek.
Poentadur
Skrivet eo an arabeg a zehou da gleiz. Implijout a ra an embannadurioù modern sinoù poentaouiñ a zouj d'ar skritur-se, da lavaret eo :
Niveradur
Sellet ouzh ar pennad Niveradur arabek.
Kudennoù reizhskrivañ all
[Da vezañ klokaet]
Stiloù skrivañ
[Da vezañ klokaet]
Doareoù lenn
[Da vezañ klokaet]
A-zivout an treuzlizherennañ
Evel eo bet gwelet ganeomp, e c’hall lizherennoù zo gwiskañ talvoudegezhioù disheñvel, lod all zo mut ; diwar-se eo amjestr an treuzskrivañ alies :
Setu perak eo emsav a-wechoù implijout un treuzlizherennañ resis a heuilh pizh an destenn orin arabek, arouezenn hag arouezenn. Posupl eo en ober gant ar reolad ISO 233 (er skouerioù da-heul e vo lakaet an treuzlizherennadennoù etre briatadurioù) :
Buchenwald
Buchenwald a oa ur c'hamp-bac'h nazi nepell ag Ettersberg, e-kichen Weimar e Thüringen (Alamagn). Savet e oa bet e miz Gouere 1937.
Fristailh
Kavet e vez an termen fristailh e brezhoneg abaoe penn kentañ an unanvet kantved warn-ugent, krouet diwar ar ger saoznek freestyle, d.l.e eo "doare dishual" hag a dalv kement ha "pep hini a c'hell dibab e reolennoù pe e zoare d'ober".
Ouzhpenn ar ster orin, reolennoù dieub, e talvez bremañ ivez, dre forzh implij anezhañ, hep reolenn, pe c'hoazh "gwelet 'vo pa vo dav".
Memes familh
fristailhegezh(-ioù) (anv-kadarn boutin gwregel) : ar fed bezañ fristailh
fristailhenn (anv-kadarn boutin gwregel) : un dra fristailh
Benevento
Benevento (Benevient e beneventeg, ha Beneventum e latin) zo anv italianek :
Maranhão (stad)
Stad Maranhão a zo unan eus ar 27 unanenn gevreet a zo e Brazil, hag eus an 9 a zo e rannvro an Nordeste. São Luís eo ar gêr-benn, hag Açailândia, Imperatriz, Timon ha Caxias eo ar c'hêrioù a-bouez all. Er reter dezhi e kaver stad Piauí, Tocantins er mervent, Pará er c'hornaoueg hag ar Meurvor Atlantel en norzh.
An anv
Peurvuiañ e lavarer e teu an anv "Maranhão" eus an anv roet gant an henvroidi d'ar stêr Amazon a-raok donedigezh tud Europa. Darn a lavar ez eus darempred gant stêr Marañon e Perou.
Clannad
Izili ar strollad
Máire Ní Bhraonáin (Moya Brennan) Ciarán Ó Braonáin Pól Ó Braonáin Noel Ó Dúgáin Pádraig Ó Dúgáin
Hasselt (Belgia)
Hasselt a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Proviñs Limbourg. Pennlec'h Arondisamant Hasselt eo.
Voroeg
Ur yezh finnek-ougrek eo ar voroeg (võro kiil´), komzet gant tro-dro da 70 000 den e mervent Estonia en eizh parrez istorel Võromaa (Karula, Harglõ, Urvastõ, Rõugõ, Kanepi, Põlva, Räpinä ha Vahtsõliina). Kavet e vez meur a voroeger ivez e Tallinn, Tartu hag en Estonia a-bezh.
War-zigresk eo aet ar yezh dre vras goude ar bloavezhioù 1880, met ul lusk nevez a zo bet roet dezhi war-lerc'h er bloavezhioù 1980.
Bremañ avat, daoust ma vez kelennet er voroeg ur wech ar sizhun e 26 skol ha daoust d'ar gelaouenn voroek Uma Leht embannet div wech bep miz, emañ ar yezh en arvar dre ma nac'h gouarnamant Estonia he skoazhellañ hag he gwareziñ evel ma'z eo dleet.
Skrivet e vez ar voroeg gant al lizherenneg latin.
Ynys Weith
Ynys Weith a lavarer eus ur rouantelezh vrezhon vartezeus a vije bet en Isle of Wight.
Benevento (Italia)
Benevento zo ur gêr hag ur gumun en Italia, e rannvro Campania, ha kêr-benn proviñs Benevento.
Aozadur Bedel ar C'henwerzh
Krouet eo bet Aozadur Bedel ar C'henwerzh (ABK; saozneg: World Trade Organization, WTO; galleg: Organisation mondiale du commerce OMC; spagnoleg: Organización Mundial del Comercio, OMC) d'ar a viz Genver 1995.
Ar sez a zo e Geneva e bro Suis.
Ar yezhoù ofisiel eo ar saozneg, ar galleg hag ar c'hastilhaneg.
Ur budged a 180 milion a lurioù suis a oa e 2008 (163 milion USD).
153 stad a zo ezel eus an aozadur.
Ar rener meur a oa ar Gall Pascal Lamy etre 2005 ha 2013, ar Brazilian Roberto Azevêdo etre 2013 ha 2020 hag an Nigerianez Ngozi Okonjo-Iweala abaoe 2021.
Aozadur bedel ar c'henwerzh a zo un aozadur etrevroadel a zo e karg lakaat ar reolennoù evit ar c'henwerzh etrevroadel etre ar stadoù. E-kreiz an aozadur ez eus Emglevioù ABK, kevretaet ha sinet gant al lodenn vrasañ eus ar galloudoù kenwerzhel er bed. Ar pal a zo sikour ar broduerien marc'hadourezh ha servijoù, an ezporzhierien hag an emporzherien da gas o labour da benn, dre skarzhañ ar skoilhoù d'an eskemm-dieub.
Ar c'helc'hiad a vez kevraouet gant ABK abaoe 2001 eo Kelc'hiad Doha.
Zoken ma n'eo ket ABK ul lodenn eus ABU ez eus darempredoù strizh etrezo.
Teninoeg
Ur yezh penoutiek eus isskourr ar yezhoù sahaptinek eo an teninoeg (tenino pe sahaptineg Warm Springs), komzet gant tro-dro da 200 den (diwar 1.000 den en holl) e Warm Springs en Oregon er Stadoù-Unanet (1977).
Yakimeg
Div rannyezh ez eus:
Kostanoeg
Ur yezh penoutiek eus ar is-skourr yezhoù kostanoek eo an c'hostanoeg (costanoan pe ohlone), komzet gwechall e norzh-kreiz Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get er bloavezhioù 1950.
Daou vloc'had yezh pennañ ez eus:
Jules Arnous de Rivière
Mestrc'hoarier ha kazetennour echedoù breizhat, embanner ar gazetenn La Régence.
E 1858 e c'hoarias alies a-enep da Baul Charles Morphy. Trec'hiñ a reas ar Saoz Thomas Wilson Barnes, ar Gall Paul Journoud e 1860 hag an Hungarad Johann Jacob Löwenthal e 1867. E 1883 e koll a nebeud e Pariz (Bro-C'hall) a-enep da Vic'hail Tchigorin:+4 -5.
E renk Elo gwellañ a oa 2563 tizhet e miz Eost 1883.
Krouet e voe gantañ ur c'hleub echedoù e Naoned, orin ar gevredigezh a-vremañ anvet "Cercle d’Echecs de Nantes". Gant ar c'helc'h-mañ e oa bet savet an tournamant "Open" partiennoù fonnapl "Arnous de Rivière" e miz Meurzh 2007.
1336
Diwar-benn bloavezh 1336 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1336
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1336
Crass
Crass a zo ur strollad sonerien saoz a ra sonerezh punk, bet krouet e 1977. Ledet en eus al luskad anarkour-punk, ha lakaet war wel al liammoù etre al luskad punk hag ar preder diveliour.
Pladennoù
Pladennoù bras (LP)
Timbroù Aitutaki
left|120px|thumb|Timbr 3 d dreistmoullet - 1903
right|120px|thumb|Timbr 3 d dreistmoullet - 1920
left|120px|thumb|Timbr 1 penny - 1920
Unan eus enezennoù an Enezeg Cook er Meurvor Habask eo Aitutaki. Dindan dalc’h ar Zeland-Nevez emañ.
Timbroù an Inizi Cook zo bet implijet en Aitutaki etre 1892 ha 1903. Ar bloaz-se e teu er-maez timbroù Zeland-Nevez dreistmoullet “AITUTAKI” ha koust pep hini anezho e yezh ar vro : Ava Pene = Hanter penny.
E 1920 ez eus lakaet e gwerzh ur rummad a 6 timbr evit pep hini eus an Inizi Cook, Aitutaki en o zouez. Diskouez a reont poltred ar C’habiten Cook, ur wezenn-balmez, porzh Avarua…
Ur eil rummad a dri dimbr gant skeudenn ar penn-meur Te Po a vo embannet e 1927.
Adalek ar 15 a viz Meurzh 1932 hag e-pad an 40 bloaz warlerc’h ez eo timbroù an Inizi Cook a zo implijet en Aitutaki. E 1972 avat eo krouet melestradurezh postel emren en-dro war an enezenn, gant timbroù an Inizi Cook dreistmoullet da gentañ, ha gant timbroù en hec’h anv goude-se. E ti-moulañ Heraclio Fournier e Spagn int savet, pezh a dalv ne vezont ket implijet a galz er vro nemet gwerzhet d’an dastumerien war-eeun. Kalzig timbroù zo gouestlet d'an arzoù-kaer (oberennoù Dürer, Rubens...) ha da familh ar Rouanez Elizabeth II.
Timbroù ar Somaliland saoz
Ur vro eus biz Afrika eo ar Somaliland. Trevadenn ar Rouantelezh Unanet e oa betek 1960.
E-pad an XIXvet kantved e veze implijet timbroù Egipt ha re India en diwezh. E 1903 ez eo soulgarget tregont timbr Impalaeriezh saoz an India gant “BRITISH SOMALILAND”.
Ret eo gortoz 1904 evit arvestiñ poltred ar Roue Edward VII dre dimbroù savet a-ratozh evit an drevadenn, warno ar meneg "SOMALILAND PROTECTORATE". Diwar an hevelep patrom e teuo er-maez poltred ar Roue George V goude-se.
Goude George VI bezañ aet da Roue ar Rouantelezh Unanet e tizoloer teir skeudenn zisheñvel war ur rummad a 12 timbr nevez : un dañvad pennduek, an antilopenn veur “Koudou” ha kartenn ar vro. E korn an timbroù emañ poltred ar Roue, troet a ¾ e rummad 1938, tra m’eo klok e zremm e rummad nevez 1942, embannet gant ar velestradurezh nann-soudard.
Tro 1950 e cheñch ar moneiz er vro : ne reer mui gant anna ha rupee met gant cent ha shilling ha soulgarget eo timbroù 1942 evit sentiñ ouzh an emdroadur. Ne vir ket ouzh ar vioù koukoug avat, rak an timbr embannet evit lidañ 75vet deiz-ha-bloaz Unvaniezh Postoù ar Bed, moullet gant prizioù e “cent”, zo lakaet e gwerzh d’an 10 a viz Here 1949, a-raok ar c’hemmadur eta. Ha ret eo o soulgargañ gant arouez ar moneiz kozh.
Poltred ar Rouanez Elizabeth II zo moullet war an timbroù er bloavezhioù 50. Kinnig a reont skeudenn loened ha buhez ar vro.
left|350px|thumb|Timbr gant ar Rouanez Elizabeth II
right|350px|thumb|Timbr gant ar Rouanez Elizabeth II
D’ar 21 a viz Mae 1957 ez eus soularget un darn anezho gant "OPENING / OF THE / LEGISLATIVE / COUNCIL / 1957", ha d’ar 5 a viz Ebrel gant "LEGISLATIVE / COUNCIL / UNOFFICIAL / MAJORITY, / 1960", evit merkañ eo digor an Dael broadel a gaso ar vro davet an dizalc’hidigezh.
D’ar 25 a viz Even 1960 ez eo tennet diouzh ar werzh an holl dimbroù « British Somaliland », da lavaret eo ur sizhunvezh a-raok ma vo kenteuzet gant Somalia italian a-benn sevel Stad Somalia.
E 1991 ez eo embannet disrann ar Somaliland diouzh Somalia gant stourmerien an hanternoz. N’eo ket anavezet ez-ofisiel ar Stad nevez gant ar gumuniezh etrebroadel avat, nag an timbroù a c’hellfe bezañ kavet e gwerzh gant an anv Republik Somaliland.
Pec'hed
Ar ger se a deufe eus al latin peccatum. Er penn kentañ, ar ger a deue eus an hebraeg, ha talvezout a ra diheñchadur, pellaat diouzh Doue. Ar meizad-se a zo liammet gant ar prederioù a denn d'an droug.
Pelagierezh (diazezet war preder ar manac'h Pelagius) eo an anv a vez roet da nac'hadur meizadoù ar pec'hed hag ar gras. Ur c'helennadurezh eretik eo.
Strollad Komunour Portugal (Adsavet)
Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania ha levezonet-don e oa ar Strollad gant Strollad Komunour Brazil.
691
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 691
Strollad Komunour Portugal (Adsavet)
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Bandeira Vermelha ("Banniel Ruz").
691
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 691
Montroulez Kumuniezh
Montroulez Kumuniezh a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet eo bet e 1995. Deuet eo da vezañ un tolpad-kêrioù e 2000. Anvet e oa Tolpad-kêrioù Bro Montroulez d'ar c'houlz-se. Deuet eo da vezañ "Montroulez Kumuniezh" e 2005.
Strollad Komunour Portugal (Adsavet)
Unvaniezh ar Yaouankiz Komunour Dispac'hel (União da Juventude Comunista Revolucionária) oa oa anv kevrenn yaouankizoù ar Strollad.
Montroulez Kumuniezh
Kumunioù
Montroulez Kumuniezh a ya 26 kumun d'ober anezhi:
Strollad Komunour Portugal (Adsavet)
E 1992 e oa bet adanvet Komunourion evit an Demokratelezh hag an Araokadur (Comunistas pela Democracia e Progresso).
1848
Diwar-benn bloavezh 1848 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Montroulez Kumuniezh
Liammoù diavaez
Lec'hienn Montroulez Kumuniezh
Noumipotrtokeneg
Ur yezh penoutiek eus ar is-skourr yezhoù sahaptinek eo an noumipotrtokeneg (nez percé), komzet gant tro-dro da 697 den (diwar 1.500 den en holl) e norzh Idaho er Stadoù-Unanet (1990).
1848
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1848
Elan glas
An Elan glas (liester : Elaned glas) a zo ur spesad evned-preizh deiz bihan, Elanus caeruleus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco coeruleus (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour breizhat René Desfontaines (1750-1833).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bras, krignerien ha saorianed ; degouezhañ a ra dezhañ kemer laboused gloazet, raned ha stlejviled bihan ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Montenegro
Republik Montenegro (e serbeg: Crna Gora, Црна Гора, distaget Tsrna Gora, ['tsr̩naː 'ɡɔra]) a zo ur republik er Balkanioù a-hed Mor Adria.
Hervez he bonreizh eo Montenegro ur «Stad demokratel, gwaredour hag ekologel».
Crna Gora a dalvez kement ha menez du, dre ma seblante teñval d'ar verdeerien menezioù an Alpoù dinarek gwelet eus ar mor, kement a goadoù don a oa dre eno gwechall. Merdeerien Venezia eo o deus brudet an anv-se dre o yezh, hag en un bern yezhoù eus ar bed eo gant an anv Montenegro — a dalvez menez du ivez — eo anavezet ar vro.
Ur referendom war dizalc'hiezh ar vro a oa bet dalc'het d'an 21 a viz Mae 2006. 55,5% eus ar voterien a oa savet a-du gant an disrann hag evel-se adsevel an dizalc'hiezh a oa da Rouantelezh Montenegro betek 1918. Evit bezañ degemeret an disoc’h gant Unaniezh Europa e ranke ar “ya” tapout tremen 55%, ha 50% eus ar voterien a zlee eztaoliñ o mouezh (86,3% o deus graet).
Embannet e oa bet an dizalc'hiezh gant ar Parlamant d'an 3 a viz Mezheven 2006 ha degemeret e oa bet ar stad nevez en ABU d'an 21 a viz Mezheven 2006.
Ar c'henelioù
Setu dasparzh kenelioù ar vro hervez niveridigezh 2003:
1337
Diwar-benn bloavezh 1337 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Walaeg
Ur yezh penoutiek eus ar is-skourr yezhoù sahaptinek eo ar walaeg (walla walla pe sahaptineg ar biz), komzet gant tro-dro da 100 den (diwar 700 den en holl) e Umatilla en Oregon er Stadoù-Unanet (1977).
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Folquet de Marselha
Folquet de Marselha pe Folc de Tolosa (m. 1231) a oa trobador hag eskob. Mont a reas a-du gant ar brezel a-enep ar Gatared. Abalamour da se moarvat e voe lakaet da sant. Lidet e vez d'ar 25 a viz Kerzu.
Folco II d'Este
Folco II d'Este, a oa mab da Fresco d'Este, aotrou Ferrara, ha da Pellegrina Caccianemici.
Oumatilleg
Ur yezh penoutiek eus ar is-skourr yezhoù sahaptinek eo an oumatilleg (umatilla pe sahaptineg Stêr Kolombia), komzet gant tro-dro da 50 den (diwar 120 den en holl) e Umatilla en Oregon er Stadoù-Unanet (1977).
692
Diwar-benn ar bloavezh 692 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 692
Houthulst
Houthulst (e flandrezeg kornogel:Oetulst) a zo ur gumun a Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Benjamin Constant
thumb|200px|right|Benjamin Constant Benjamin Constant de Rebecque a oa bet ganet e Lausanne d'ar 25 a viz Here 1767 ha marvet e Pariz d'an 8 a viz Kerzu 1830.
Ur politikour hag ur skrivagnour gall-ha-suisat.
Buhez
En ur familh protestant e oa ganet, e Lausanne hag aet eo war ar studi e Skol-Veur Nuremberg, er Bavier, ha da c'houde e Bro-Skos e skol-veur Edimbourg. Al lodenn vrasañ eus e vuhez en deus tremenet e Frañs, Suis hag e Breizh-Veur.
Guperer
Ar guperer (liester : guperered) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Gypaetus barbatus an anv skiantel anezhañ.
Benjamin Constant
Buhez
Bet eo bet kannad Sarthe e 1819, Pariz e 1824 ha Strasbourg e 1827. E penn an tu-enep frankizour a-gleiz eo bet. Helavar-kenañ e oa e Bodadeg vroadel Frañs.
Guperer
Anvet e voe Vultur barbatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). Ar spesad nemetañ eo er genad Gypaetus.
Boued
Ne vev nemet diwar vellkeineged.
Benjamin Constant
Buhez
E 1817 e savas evit Wilfrid Regnault, bet kondaonet d'ar marv d'an 29 a viz Eost 1817. Da-heul e zaou lizher da Odilon Barrot e voe kondaonet hemañ da 20 vloaz toull-bac'h "nemetken".
Guperer
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Benjamin Constant
Mennozhioù
Ur frankizour e oa, awenet gant prederouriezh bro-Soaz muioc'h eget gant hini henRoma evit a sell ouzh e soñjoù war ar frankiz er c'hevredigezhioù kenwerzhel.
Un diforc'h a rae e gwirionez etre « Frankiz ar re gozh » hag hini « Ar re vodern ».
An hini gentañ a roe an tu da bep keodedour da levezoniñ ar politikerezh war-eeun, dre an divizoù hag ar votadegoù en ur vodadeg foran. Ur gwir vec'h e oa ar geodouriezh d'ar c'houlz-se hag un dle evit ar geodeourien rak dleout a reont kemer perzh da vat en divizoù politikel. Ur gevredigezh diazezet war ar sklaverezh a veze ret evit se rak disammet e oa ar geodedourien diouzh al labour gant ar sklaved a-benn kaout amzer a-walc'h da gemer perzh en divizoù. Ouzhpenn-se e oa ret kaout kevredigezhioù bihan ha tud heñvel a-walc'h rak mod all ne veze ket aes d'an dud en em vodañ er memes lec'h, ingal, evit divizout etrezo. « Frankiz ar re vodern » avat zo diazezet war ar frankizoù sivil, al lezennoù hag ar bevennoù da c'halloud ar Stad. N'eo ket dav d'ar geodedourien kemer perzh war-eeun er politikerezh, evit an darn vrasañ anezho atav. Ret eo rak kalz brasoc'h eo seurt kevredigezhioù. Ret eo ivez abalamour da c'hanedigezh ur gevredigezh kenwerzhel, hep sklaved ha neuze eo ret d'an dud gounit o bara dre o labour. E seurt kevredigezhioù e vez dilennet kannaded pe dileuridi, a ziviz en ur parlamant war anv ar geodedourien a zo disammet diouzh bec'h ar c'hendivizout.
Erfin e kave da Constant e oa talvoudusoc'h ar c'henwerzh eget ar brezel er bed modern. Rak se e oa a-enep Napoleon peogwir ne oa ket tu da sevel kevredigezhioù modern dre an nerzh er mod-se.
Dre frankiz ar re gozh e vefe kaset an dud d'ar brezel mod pe vod padal e vefent kasent d'ar peoc'h gant frankiz ar re vodern.
Agostino Carracci
thumb|right|Kommunion Sant Girolamo, Pinacoteca Nazionale, [[Bologna.]] Agostino Carracci, pe Caracci (hag Augustin Carrache gant ar C'hallaoued), a oa ganet e Bologna d'ar 16 a viz Eost 1557 ha marvet e Parma d'an 22 a viz Meurzh 1602, a zo ul livour eus an Azginivelezh italian.