cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sahoure
Istor ar ren
Evel evit e ziaraogerien n'eur ket sur eus an amzer a badas e ren. Koulskoude e klot gwelloc'h ar mammennoù hag ar martezeadennoù diwar e benn evit doare. Manethon a ra Secheres anezhañ hag e ro 13 bloavezh ren dezhañ. Hervez papiruzenn Turin, savet da vare an nevezimpalaeriezh en dije renet 12 vloaz. Maen Palermo, rolloù ha bloazdanevelloù eus an tierniezhioù savet da vare an Henimpalaeriezh, a veneg evel bloavezh ren diwezhañ enrollet er bloazdanevelloù, ar bloavezh 14, nav miz ha c'hwec'h devezh. Evit doare e seblant an enskrivadur-se menegiñ ar mare resis ma varvas ar faraon.
Aozañ a reas Sahoure ergerzhadennoù a-enep al libianed. Taolennet int en e dempl-kañv, gant ar faraon o ouestlañ ar brizonidi en doa degaset d'an doueed. Astenn a reas aotrouniezh Henegipt war Biblos ha kinkladennoù all eus e dempl-kañv dizoloet gant Ludwig Borchardt a ziskouez listri karget a sedrez eus Liban. Euredet en defe ur briñsez fenikian. Aozañ a reas ivez un ergerzhadenn etrezek Bro ar Pount zo danevellet en e dempl-kañv en Abousir.
Ar c'hizelladurioù a daolenn distro listri uhelvor an ergerzhadeg karget a vadoù prizius degaset a bellvro, en o mesk loened a-ziavaez-bro ha gwez mir, ur spesad na vounte ket en Egipt. War a hañval e oa dedennet-kenañ Sahoure gant ar gwez-se rak lakaet en deus taolenniñ anezhañ e-unan ouzh o gounit dirak e goskor, ha fougasiñ a rae e oa ar c'hentañ faraon en doa taolet ar c'hur-se da benn. Meneget eo an ergerzhadeg-se a-hend-all e bloazdanevelloù an dierniezh miret war Maen Palermo, ma lenner e oa kaset un truaj gant Bro ar Pount e-doug trizekvet bloavezh ar ren, anezhañ 80 000 muzuliad mir, elektrom ha produioù prizius all.
Un enskrivadur bras en Ouadi Maghara a zanevell e tremenas eno un ergerzhadeg aozet el ledenez. Reiñ a ra an enskrivadur titloù klok ar faraon ha lavaret e oa faezhet « holl Aziaiz eus holl ar broioù estren » gantañ, pezh zo lavaret amplik evel just met gellet a ra ober anv eus un ergerzhadeg da beoc'haat meuriadoù kantreat ar vro da suraat an hentoù koñvers etrezek ar sav-Heol ha mengleuzioù mein-turkez ar Sinai.
E-pad e ren e weler levezon kloer Heliopolis o vont war greñvaat. Hervez ar mammennoù e savas un templ eus an Heol anvet Sec'het-Rê, da lâret eo park Rê, n'eo ket bet adkavet betek-henn hag e rankfed klask anezhañ dindan traezh gouelec'h ar c'hornôg etre Abou Ghorab hag Abousir. Anv zo eus an templ-se er bloazdanevelloù roueel e-pad pempvet bloavezh ar ren, ha skrivet eo ivez e oa azeulet Rê ha Hathor eno, ar pezh a resisa roll ar santualoù tierniezhel all. Deskiñ a reer ivez a-drugarez d'ar vammenn-se e oa kehelet an doueez Hathor e templ piramidenn ar roue en Abousir. Enoret e veze doueed all gant profoù evel Nec'hbet, Ouadjit hag Navad Heliopolis.
Sahoure a choazas Abousir da sevel strollad savadurioù e biramidenn, hag adalek e ren e oa implijet ar memes patrom gant ar strolladoù savadurioù en-dro d'ar piramidennoù all.
Kargidi eus mare ar ren
Anavezout a rez meur a gargiad eus e ren hag a lakaas sevel o mastaba e Saqqarah pe Abousir :
Tiegezh Sahoure
Dimeziñ a reas Sahoure gant un intron eus al lez, Neferthanebti, ha daou vab en doe ganti d'an nebeutañ. Netjerirenrê,ar mab henañ, a varvas a-raok e dad hag ez eo an hini yaouankañ, Neferrê, a bignas war an tron gant an anv a Neferirkarê. Soñjal a ra an egiptologourien ivez e oa Chepseskarê, ur faraon a renas ur pennad goude Neferirkarê, ur mab yaouank da Sahourê bet ganet gant ur pried a eil renk.
Estrée-Wamin
Estrée-Wamin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Minic'hi-Poudour
Minic'hi-Poudour (e galleg: Le Minihic-sur-Rance) zo ur gumun lec'hiet e departamant Il-ha-Gwilen e Bro Sant-Maloù.
Trevadennoù
.
Lez (korf)
Al lez eo ar rann eus kostez korf an den etre ar vorzhed hag ar vandenn (an divlez en niver-daou).
Gdańsk
Gdańsk (distaget ['ɡdaɲsk], e poloneg; Gduńsk e kachoubeg; Danzig en alamaneg) zo ur gêr war ribl ar Mor Baltel ha kêr-benn rannvro (województwo) Pomerania e Polonia. War-dro 462 454 a dud zo o chom enni (e 2014).
Emañ Gdańsk e goueled Bae Gdańsk, en aber unan eus brec’hioù ar stêr Wisła, stêr vrasañ Polonia. Gant se emañ e darempred gant holl gêrioù diazad ar stêr-se, a c’holo 60% eus gorread ar vro. A-gevret gant ar c’hêrioù e-kichen, Sopot ha Gdynia, ez eo Gdańsk un tamm eus an tolpad kêrioù anvet Trójmiasto (teir c’hêr), zo ouzhpenn ur milion a dud o chom ennañ.
Istor
Gdańsk a gaver meneg anezhi ken abred ha 997. En amzer-hont e oa ur gêrig pesketaerien ha marc’hadourien.
Laosket e voe gant Prusia e 1793. Chom a reas er vro-se betek 1920, war-bouez ar mare ma voe aloubet gant soudarded Napoleon, etre 1807 ha 1813, pa voe e Dugelezh Varsovia.
E dibenn ar Brezel bed kentañ e voe graet ur gêr zieub eus Gdańsk ("Freie Stadt Danzig", Kêr dieub Danzig), gant Emglev Versailhez, dindan warez Kevre ar Broadoù (1920), daoust da youl an annezidi (tremen 90% a alamanegerien). E-pad an Eil brezel bed e voe staget "Danzig" ouzh Alamagn.
E dibenn ar brezel e voe distrujet kêr gant arme an Unvaniezh soviedel. Gant an emglevioù peoc’h e 1945 e voe roet da Bolonia, ha skarzhet e voe an Alamaned eus kêr. Adsavet e voe savadurioù kreiz kêr evel ma oant kent ar brezel.
Kêrioù gevellet
Gevelet eo Gdańsk gant: [en urzh kronologel]
Sindarin
Unan eus ar yezhoù komzet gant an elfed e-barzh oberenn Tolkien eo ar sindarin. Implijet e oa gant ar Sindar, an elfed o doa choazet da chom e Douar ar C'hreiz. Evel ar yezhoù elfek arall e teue eus an Telerin boutin met er c'hontrol d'ar c'hquenya, en deus kemmet kalz. Pa zistroas an Noldor da Zouar ar C'hreiz e tivizjont komz sindarin daoust ma kredent e oa kaeroc'h Quenya. Kalz gwrizioù boutin gant quenya en-doa sindarin ha damheñvel e oa an div yezh. Kemmusoc'h e oa sindarin, avat, ha bez e oa kalz rannyezhoù.
Ensavadur Árni Magnússon
An Ensavadur Árni Magnússon (Stofnun Árna Magnússonar en islandeg) zo un aozadur e Reykjavík, kêrbenn Enez ar Skorn, ma vez gwarezet an dornskridoù islandek kozh, hag en o zouez al Landnámabók (Levr an Trevadennañ en Enez ar Skorn), an Heimskringla hag ar meurzanevelloù anvet saga.
Istor
Pa voe roet hec'h emrenerezh da Enez ar Skorn en 1904 gant Danmark e voe goulennet gant Breujoù an enezenn, (Alþing) digant Danmark daskor dezho an dornskridoù dastumet gant al lenneg Árni Magnússon. En 1927, 23 bloaz goude e voe daskoret un toulladig, ha bodet en un ensavadur anvet « Handritastofnun Íslands », Ensavadur Dornskridoù Island.
En 1972, daskoret an holl zornskridoù, e voe kemmet an anv e « Stofnun Árni Magnússonar á Íslandi », 'Ensavadur Árni Magnússon en Island, anavezet ivez evel « Árnastofnun ». Distag eo diouzh skol-veur Island met kenlabourat a ra ganti.
Men emañ
Annezet eo er savadur Árnagarður, war dachenn skol-veur Island e Reykjavík.
Dornskridoù
Sed o anvioù
561
Diwar-benn ar bloavezh 561 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 561
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 561
100
853 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0100 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Treveur (sant)
thumb|250px|right|Sant Treveur Treveur a oa ur priñs, hervez ar vojenn, a oa mab da santez Trifin (pe Trifina), merc’h kont Gwened, ha da Gonveur ( pe Conomor), kont Domnonea, er. Hemañ, war zigarez oa bet diouganet dezhañ e vije bet lazhet gant e vab, a lazhas e wreg hag a glaskas lazhañ e vab ivez. Gant sant Gweltaz e vije bet saveteet Treveur, a voe badezet gant ar sant ha desavet gantañ en e vanati e Rewiz. Un devezh en em gavas e dad gant ar bugel ha troc’hañ a reas dezhañ e benn. Abalamour da se eo bet lakaet da verzher ha diskouezet e vez alies e stumm ur paotr yaouank o tougen e benn. Enoret e vez sant Treveur e meur a lec’h e Breizh : ilizoù zo war e anv e Karaez, e Kerglof hag e Kamlez, ha chapelioù e meur a gumun all, evel ar Gelveneg, Kledenn-ar-C'hab, Plougastell, Gwerliskin, Sant-Trifin, Bubri, Langedig, ar Sent.
Anv-badez
D’an 8 a viz Du emañ gouel sant Treveur. Pedet e vez ouzh ar boan benn. Dont a rafe e anv eus trec'h ha meur. Ar stumm Tremeur a gaver alies er skridoù gallek.
Tigrigneg
Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù etiopek an norzh eo an tigrigneg (ትግርኛ təgrəña) komzet e Tigray en Eritrea dreist-holl met ivez en Etiopia hag en Israel.
Daoust ha m'ez eo unan eus yezhoù pennañ Eritrea n'eo ket ur yezh ofisiel eno rak n'he deus ar vro-se yezh ofisiel ebet. Ur yezh ofisiel eo neoazh e ranndir Tigray en Etiopia. Komzet e vez ivez gant yuzevion (Beta Israel) eus an takadoù-yezh-se aet da chom da Israel.
Evel an darn vrasañ eus ar yezhoù etiopek e vez kavet en tigrigneg ar c'hensonennoù strakal. Diouzh an tu all, avat, e ra c'hoazh an tigrigneg gant an div gensonenn farinjek distaget er c'hourlañchenn a veze kaver sañset er geuzeg met kollet gant an darn vrasañ eus ar yezhoù etiopek all nemet an tigreeg ha neuze e c'heller ober an diforc'h diouzhtu dre gomz etre ar yezhoù-mañ ha yezhoù kar all evel an amhareg.
Skrivet e vez an tigrigneg gant ar skritur etiopek bet diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar geuzeg.
Kanton Benac'h
Kanton Benac'h a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Sant-Pêr
Sant-Pêr zo un anv-lec'h brezhonek, diwar anv Sant Pêr. Diwar levezon ar galleg ez eus bet dibabet skrivañ an anv gant ur varrennig-stagañ.
Kanton Benac'h
Kumunioù
Kanton Benac'h a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
Sergei Ivanov
E 1953, e Leningrad, e oa bet ganet Sergei Borisovitch Ivanov(ruseg: Сергей Борисович Иванов).
E skol-veur uhel ar KGB eo bet, e Minsk.
E 1976 e reas anaoudegezh gant Vladimir Poutin, e renerezh ar C'hGB.
E 1981 ez eas tre e servij an titouroù diavaez.
Dmitriy Medvyedyev
E 1965, e Leningrad, e oa ganet Dmitriy Anatolyevitch Medvyedev (ruseg: Дмитрий Анатольевич Медведев) (distagadur: treuzlizherennadur Dmitrij Anatol′jevič Medvedev; IPA /dmʲitrʲɪj ɐnɐˈtolʲjɪvʲɪtɕ mʲɪˈdvʲedʲɪf/).
Sergei Ivanov
E 1985 e voe skarzhet eus Breizh-Veur abalamour ma oa disfiz warnañ e vefe ur spier.
Dmitriy Medvyedyev
E respet er politikerezh hag en aferioù
Etre 1991 ha 1996 e oa bet priziaour war ar gwir evit Vladimir Poutin. E 1999 e oa besmestr melestradur ar Prezidant. E 2000 e oa prezidant kuzul-merañ Gazprom. E 2002 e oa e penn melestradur ar Prezidant.
Sergei Ivanov
E 2001 e voe anvet evel Ministr an Difenn.
Dmitriy Medvyedyev
E respet er politikerezh hag en aferioù
E 2005 e oa kentañ beskentañ Ministr Rusia ha prezidant kuzul merañ Gazprom evit an eil gwech.
Sergei Ivanov
E 2005 ez eas da vez-kentañ-Ministr Rusia.
Abaoe 2006 emañ e penn OAK.
Dmitriy Medvyedyev
Prezidant Rusia ha Kentañ Ministr en-dro
D'ar 7 a viz Mae 2008 e teu da vezañ 3de prezidant Rusia. War-dro 70% eus ar mouezhioù a yeas gantañ d'an dilennadegoù aozet d'an 2 a viz Mae. Harpet e oa gant Vladimir Poutin, ha n'halle ket en em ginnig en-dro evit un trede respet, ha meur a strollad politikel a-du gant hemañ. Goude ur respet m'en doa Vladimir Poutin da gentañ ministr, e lez e blas da hemañ evit ar votadegoù prezidant war-lerc'h. Dilennet Poutin setu Medvyedyev da Gentañ Ministr d'e dro (2012). Mic'hail Michoustin en deus graet e lec'h d'ar 16 a viz Genver 2020.
Sant-Pêr
A-wechoù e klot gant an anv  Saint-Pierre  e galleg, ha kement-se zo gwir evit ar re-mañ :
A-wechoù ne ra ket, ha kement-se zo gwir evit :
Ilizoù ha chapelioù
Meur a iliz hag a chapel zo anvet "Sant-Pêr". Meur a chapel zo anvet "Chapel Pêr" ivez.
Meur a iliz ha chapel zo anvet "Sant-Pêr ha Sant-Paol". Meur a chapel zo anvet "Chapel Pêr-ha-Paol" ivez.
Treveur (kumun)
Treveur a zo ur gumun eus kanton Bronn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Reizhiad pentatonek
Pa gomzer eus ur reizhiad pentatonek (eus ar gregach "penta", pemp), e tachenn ar sonerezh, e komzer eus ur skeulenn enni pemp derez tonioù disheñvel.
Ar ger a vez implijet evit komz eus ur skeulenn bentatonek dreist-holl, an hini a zo lâret anhemotonek (= hep hanter-ton) gant an etnomuzikourien.
Skeul touchennoù du ar piano a zo pentatonek. Pe c'hoazh (skouer ar pennad-mañ) : re - mi - sol - la - si - re - mi - sol
Ar reizhiad pentatonek en etnomuzikouriezh
E gwirionez e vez implijet ar skeul-se gant ur bern muzikoù er bed. Met, herwez Constantin Brăiloiu, pezh zo arouezius eus ar muzikoù-se n'eo ket ar skeulenn hepken (un heuliad notennoù) met an doare da implijout anezhi : ur reizhiad pentatonek.
Ar piknon
Hennezh zo ar piknon (ger o tonet eus ar gregach). Mat e vefe neuze niverenniñ an derezioù, o komañs gant ar piknon : sol - la - si - re - mi - sol - la - si - ... 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - I - II - III - ... ha lâret emañ ur velodienn e-barzh ar mod 1 (pe 2, 3...) pa vez 1 (pe 2, 3...) he notenn boutañ (izelañ)...
Ar « pienoù »
E-barzh an daou hed etre ar piknon hag ar peurrest (mi-sol ha si-re) e vez lakaet a-wezhioù notennoù a eil renk, distabil : ar pienoù (ger a zeu eus ar sinaeg) RE - MI- fa -SOL - LA - SI - do Ar pienoù-se a zo notennoù a eil renk rak : Setu ez int kentoc'h notennoù da dremen, pe notennoù estrañjour.
Ar c’hemm, neuze, etre ar reizhiad diatonek do-re-mi-fa-sol-la-si-do hag ar reizhiad pentatonek do-RE-MI-fa-SOL-LA-SI-do a zo ne’z a ket do, na fa, d’ober ul lodenn eus framm dieub ar velodienn bentatonek.
Reolenn an ingalded arc'hwelel
Un dra all a vefe arouezius eus ur reizhiad pentatonek, hervez Kustantin Brăiloiu diantav : Reolenn an ingalded arc'hwelel  : ne gaver ket enni na notenn donek na notenn diasez.
Setu e vo melodiennoù dezhe ouzhpenn 5 notenn ha pentatonek memestra... Ha melodiennoù all o do 5 notenn hepken, hep bout pentatonek, dre ma ne zoujont ket reolenn an ingalded arc'hwelel.
Dibaoe Kustantin Brăiloiu ez eus bet kavet e reolennoù e-barzh a-beb-seurt sevenadurioù all er bed. Ne haller ket lâret, memes-tra, ez eus ur « sevenadur pentatonek » nag un « doare-spered pentatonek ». Ur reizhiad teorikel e chom, netra ken.
Elektra: Assassin
Krouerien
En heuliad ec'h implijas Sienkiewicz doareoù skeudenniñ ne oant ket bet implijet betek-henn : dourlivañ ha pegadennoù da skouer.
Renkadur
Ne glote ket senario Miller gant reolennoù "comic book code". Setu perak ne voe ket embannet gant Marvel Comics, met gant Epic Comics, un ti-embann hag a lakae embann levrioù ne zerent ket ouzh ar vugale. Ne voe ket gwerzhet Elektra:Assassin er stalioù kazetennoù, met e stalioù bannoù-treset nemetken.
Senario
Kregiñ a ra an traoù e Suamerika, eno emañ Elektra en un ti evit ar re sot hag e klask kavout he memor en-dro. Diaes eo al levrenn gentañ da lenn, dre ma'z eo ken mesk-divesk an istor ha memor Elektra. Soñjal a re edarvoudoù kozh evel marv he mamm, an taolioù a bakas gant he zad (ne ouezer ket ha gwir eo pe get) hjag e re nevesoc'h, evel muntroù he deus kaset da benn. Dizoloiñ a reer ivez ez eus eus The Beast, hag a redi an dud da zoujañ d'e urzhioù dre lakaat anezho da evañ e laezh. Er penn-kentañ ne ouezer ket re pe bal en deus The Beast, ha goude-se e komprener ez eo mennet da aozañ ur brezel nukleel. Goude bezañ c'hwitet e ra war-dro kabal-prezidant Ken Wind. Ur wech dilennet e klask hemañ aozañ ur brezel nukleel a-enep da Rusia. Dont a ra a-benn Elektra da guitaat ti ar re sot dre douellañ Garrett, hag a labour evit S.H.I.E.L.D.. Neuze e krog Garrett da glask we he lerc'h met ne zeu ket a-benn da bakout anezhi. Elektra a laka ur savadur, ennañ Garrett, da darzhañ, ha distrujet eo Garrett. Skiantourien eus rann eus S.H.I.E.L.D. a adsav Garrett dindan stumm ur robot, ha stagañ a reont e benn gwir ouzh ar robot. Kenderc'hel a ra da glask war-lerc'h Elektra, met merzout a ra e vo dibosupl dezhañ tapout anezhi.
Kerbêr (Brest)
<HR noShade> Kerbêr-Kilbignon (hag ivez Sant-Pêr-Kilbignon dre skrid a-wechoù ) a oa ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed. Ur c'harter eus Brest eo hiziv.
Liammoù diavaez
*Mémoires de Saint-Pierre
Badi
Badi (burmeg: ပုတီး ba-da）eo an anv e vez roet d'ar malaoù (pe chapeled) implijet gant ar voudisted Theravada e Myanmar.
Peurliesañ e vezont graet gant koad gantañ ur c'hwezh vat ha gant tammoù sifelenn liesliv e penn ar voullennoù.
Houad beg-golvazh
An houad beg-golvazh (liester : houidi beg-golvazh) a zo ur spesad evned palvezek, Spatula clypeata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Anas clypeata (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged-dour bihan peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Eurazia ha Norzhamerika.
Rummatadur
Renket e veze er genad Anas kent.
Krag-goañv
Ar c'hrag-goañv a zo un evn palvezek, Anas crecca an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavet e vez al labous en Europa, e Norzhamerika hag en Azia ivez.
Isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ : Anas crecca crecca hag Anas crecca nimia.
Juzu
thumb|Juzu
Juzu (diwar ar sinaeg: 数珠 shu zhu）eo an anv e vez roet d'ar chapeledoù implijet gant ar voudisted e Japan.
E Sina e vez graet oute fo zhu 佛珠 ("boulennoù Bouddha") pe nian zhu 念珠 ("boulennoù evit pediñ").
Berroc'h e vezont peurliesañ evit ar malaoù implijet gant ar voudisted e Tibet pe c'hoazh gant an Hindoued en India (gante 108 boullenn).
Maroko spagnol
Rann Maroko dindan gwarez spagnol ( حماية إسبانيا في المغرب en arabeg) a oa al lodenn eus Maroko trevadennet gant Spagn. Savet e oa bet e 1912 gant Feur-emglev Fes ha padout a reas betek 1956, pa voe anavezet dizalc'hted Maroko gant Gall ha Spagn.
Ferenn c'hravitadurel
Ar ferennoù gravitadurel a zistumm ar skeudenn a resever eus un dra evel ur c'halaksienn.
Orin an distummadur
Un astr tolzennek, evel ur steredenn, un toull du pe ur c'halaksienn, a gamm ar gouloù.
Buiksloot
Buiksloot a oa ur gumun eus Noord-Holland, eus tu norzh ar stêr IJ, e-tal kreiz-kêr kozh Amsterdam.
Ferenn c'hravitadurel
Orin an distummadur
Pa eveshaer galaksiennoù pe kouazaroù zo e weler efedoù optik iskis a-wezhioù : dizoublet e vez o skeudenn, teir pe pemp gwezh zoken a-wezhioù, etrezo un nebeud eilennoù gwarenn hed peotramant e kemeront stumm krommennoù en-dro d'un ahel kreiz. Hervez ar relativelezh hollek, un astr tolzennek, da skouer an Heol, a ziheñch ar bannoù gouloù a dremen en e gichen. Kadarnaat a ra bezañs un dolzenn deñval a zistumm ar gouloù un tu bennak e-kreiz ar skeudennoù, etre an draez hag an Douar.
Buiksloot
D'ar 1añ a viz Genver 1921 e voe staget meur a gumun ouzh Amsterdam : Buiksloot, Nieuwendam ha Ransdorp, e norzh ar stêr IJ, Sloten er mervent ha Watergraafsmeer er reter. Hiziv an deiz ez eo Buiksloot ur gêriadenn en arondisamant Amsterdam-Noord. Tro-dro d'ar gêriadenn ez eus tiez bet savet er bloavezhioù 1980. Merzout a c'haller memestra ez eo Buiksloot ha Buiksloterdijk kêriadennoù kozh. A-hed kanol Noord-Holland e kaver ur veilh kleiz anvet meilh Admiraal, ar veilh kleiz nemeti hag a zo chomet en ur stad vat eo.
Ferenn c'hravitadurel
Orin an distummadur
Ijinomp da skouer e vefe ur c'halaksienn tost hag ur c'houazar pell a-steud war ur memes linenn bizañ, da lâret eo diouzh ar memes tu rik en oabl. Ar gouloù a zeufe betek ennomp eus ar c'houazar a vefe diheñchet bras neuze pa dremenfe hebiou d'ar c'halaksienn. Er skouer se, ar bannoù gouloù a dremen un disterañ a-us d'ar c'halaksienn zo diheñchet etrezek an traoñ hag a grou ur skeudenn eus ar c'houazar dilec'hiet trema an nec'h. War ar c'hontrol, ar bannoù gouloù a dremen dindan ar c'halaksienn zo diheñchet etrezek an nec'h hag a grou ur skeudenn eus ar c'houazar zo dilec'hiet war-zu an diaz. Evel se, pa vez trubuilhet skignadur gouloù ar c'houazar gant ar c'halaksienn tost e krou meur a skeudenn eus ar c'houazar-se. Depantout a ra niver ar skeudennoù diouzh stumm ar c'halaksienn ha diouzh pervezhded al linennadur. A-wezhioù, pa vez div draez war ar memes linenn en un doare disi, e c'hall skeudenn an draez pellañ bezañ kemmet kement ha ken bihan ma kemer stumm ur walenn gouloù a gelc'h skeudenn an draez tostañ.
Ouzhpenn krouiñ meur a skeudenn eus ar c'houazar, emañ ar c'halaksienn o vont da greizenniñ ar gouloù anezhañ ha da broduiñ eta skeudennoù kalz skedusoc'h. Talvoudus e c'hall bezañ an efed-se pa seller ouzh korfoù a daol nebeut a c'houloù.
Istor
Fritz Zwicky en doa rakwelet e 1937 e c'hallfe ar galaksiennoù degas efedoù gravitadurel war gouloù ar mammennoù a oa a-dreñv dezhe. Kement-se a-drugarez da lezennoù ar relativelezh hollek diazezet gant Einstein. Ret e voe gortoz 1979, koulskoude, evit evit kavout ar skouer kentañ
<!--
L'astronome britannique Dennis Walsh et ses collaborateurs du Kitt Peak caressaient le désir obscur d'identifier optiquement des radiosources. Le 29 mars ils observèrent deux images d'un quasar baptisé Q0957+561A-B. Les deux objets séparés de 6" étaient de magnitude 17,5 et présentaient rigoureusement le même spectre, avec un décalage vers le rouge de 1,407. Walsh supposa qu'il s'agissait de l'image dédoublée d'un quasar unique. Des observations ultérieures le confirmèrent et montrèrent que la lentille gravitationnelle était dans ce cas constituée par une galaxie elliptique géante quatre fois plus proche de nous que le quasar. Depuis cette époque, des dizaines d'images multiples de quasars ont été découvertes, avec deux, trois ou quatre composantes.
En 1988, les radioastronomes du VLA ont découvert une lentille gravitationnelle en forme d'anneau, MG 1131+0456, conforme à la théorie. Cet objet fut baptisé « l'Anneau d'Einstein » en sa mémoire. Il s'agit probablement de l'image d'un quasar déformée par une galaxie naine invisible située à l'avant-plan. Dans le cas contraire, les physiciens devront expliquer la réalité de sa forme.
En 1995, par exemple, le télescope spatial Hubble révéla l'exemple très impressionnant de l'amas de galaxies Abel 2218 qui produit des images multiples de toute une population de galaxies lointaines et donne naissance à plus de 120 arcs lumineux.
Constante de Hubble
L'étude des lentilles gravitationnelles permet aux astrophysiciens relativistes d'évaluer la distribution de matière dans l'univers et de calculer sa masse. Si de tels observations se répètent, il sera possible de déterminer la courbure de l'univers et de fixer avec précision la constante de Hubble.
Les rayons lumineux qui contournent la lentille par différents côtés suivent des trajectoires qui ne sont pas identiques et n'ont généralement pas la même longueur. Ainsi, le temps mis par la lumière pour nous atteindre diffère selon l'image que nous observons. Pour cette raison, si le quasar subit une brusque variation de luminosité, ses différentes images ne répercutent pas le changement de façon simultanée, mais à des moments bien distincts dans le temps.
C'est la mesure de ce type de décalage qui peut nous conduire à la constante de Hubble. L'analyse du phénomène montre en effet que le délai entre le changement de luminosité des différentes images est inversement proportionnel à H0 et dépend très peu des autres paramètres cosmologiques. S'il était possible de mesurer un tel délai, nous pourrions donc remonter à H0 et obtenir une évaluation indépendante de cette constante.
D'ores et déjà C. Vanderriest a fixé une limite supérieure, H < 175 km/s/Mpc. L'avenir permettra certainement de réduire cette incertitude
Mirage gravitationnel
Si la déformation (courbure) est suffisamment forte, plusieurs images du même objet peuvent alors se former, c'est ce que l'on nomme un « mirage gravitationnel ». On peut aussi assister à un effet de lentille, qui peut augmenter la luminosité apparente de l'objet, déformer son image, etc.
Le temps de parcours des trajets de lumière dans le cas d'images multiples peut être différent.
Anneau d'Einstein
En cas d’alignement parfait de la source observée (telle qu’une étoile), de l’objet stellaire, jouant le rôle de lentille gravitationnelle - appelé également déflecteur - (tel qu'un trou noir) et de l'observateur, on ne verra plus l’étoile comme telle mais plutôt comme un anneau nommé anneau d’Einstein. Il se note: \theta_E''
Jediñ gwalenn Einstein
La taille d'un anneau d'einstein est donnée par le rayon d'Einstein. Le voici en radians :
-->
Igor Stravinskiy
Igor Fyodorovitch Stravinskiy (Rusianeg: Игорь Фëдорович Стравинский, Igor' Fjodorovič Stravinskij) (Oranienbaum 17 a viz Even 1882 - New York 6 a viz Ebrel 1971) a oa ur sonaozour rusian (broadelaet Gall e 1934, hag Amerikan e 1945). Lakaet eo da vezañ unan eus ar sonaozourien ar muiañ levezonus eus an.
Givenchy-le-Noble
Givenchy-le-Noble a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
559
Diwar-benn ar bloavezh 559 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 559
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 559
Árni Magnússon
Árni Magnússon (13 a viz Du 1663–7 a viz Genver 1730) a oa ul lenneg islandat a zastumas dornskridoù kozh.
Distreiñ a reas da Enez ar Skorn, ha chom eno 10 vloaz a-raok distreiñ da København ma chomas betek fin e vuhez evel kelenner ha levraoueger.
E vuhez-pad e tastumas dornskridoù kozh, re Island dreist-holl, met re all Lec'hlenn kenkoulz all.
E boltred a oa war ar bilhedoù 100 Íslensk króna.
Félix Rolland
Ganet eo bet Félix-Benoît Rolland d’ar 1añ a viz Gouere 1825 e Kastell-Nevez-ar-Faou, en un tiegezh a renk kentoc’h uhel hag a oa dija a-bouez er vuhez foran lec’hel. E dad a oa René-Joseph Rolland. E 1849 e timez gant Laurence Berthieu e Kemper. Mervel a ra e 1916 d’e 92 vloaz.
An embreger frouezhus
Em en lakaat a ra da zeskiñ ar vicher harnezer gant e dad, e Kastell-Nevez-ar-Faou, a-barzh mont d’ober e gompagnunaj e Frañs a-bezh. E 1849 e tigor e harnezerezh en e gêr c’henidik. Buan a-walc’h e kresk e afer a deu da vezañ un atelier mekanikoù modern evit labourat an douar. Adal ar bloavezhioù 1860 eo loreet meur a wech evit e vekanikoù nevez ijinet. War gresk ez a bepred e embregerezh a c’haller lâret e teu da vezañ ul labouradeg neuze : etre 200 ha 300 mekanik a vez fardet bep bloaz (ogedoù, eler, troc’herezioù-gwrizioù...) ha bodet e vez enni mekanikerien arbennikaet war an dachenn-mañ-tachenn (juntrerien, alc’hwezerien, turnierien, goved). E 1863 eo aotreet da sevel ur mekanik-dre-dan evit diorren ha liesaat ar produiñ. Da geñver Diskouezadegoù hollvedel Pariz 1855 ha 1867 eo loreet ivez evit e broduioù. An uzin a zo en he barr etre 1880 ha 1900. Ouzhpenn ar mekanikoù a broduer enni evit al labour-douar e vez fardet ardinvinkoù evit mengleuzioù ar c’humunioù tro-war-dro. E 1903 eo feurmet ar stal d’un den all hag ez a war zigresk tamm-ha-tamm betek ar Brezel Bras. Goude e teuio da vezañ ur c’harrdi, ha tra ken.
Ar politiker republikan
Oc’h ober e droiad-kompagnunaj e vije bet e Pariz da vare Dispac’h 1848, hag ar pezh en dije gwelet eno neuze en dije skoet anezhañ da viken. E 1852 e teu da vezañ kuzulier-kêr e plas e vreur dilezet e garg gantañ. Anvet eo kentañ eil-maer e 1869, dindan ren Napoleon III eta, hag anvet maer e 1871 pa z’eo adstaliet ar Republik. Tennet eo e garg digantañ e 1874 dindan prezidantelezh Mac Mahon, da geñver an digargadeg hollek aozet a-enep d’an dilennidi ha kargidi kavet re republikan o menoioù. Adkavout a ra e bost da heul dilennadegoù 1876, met digarget eo adarre bloaz war-lerc’h gant Broglie. Adlakaet eo en e garg un tammig diwezatoc’h hag e chom, a-benn neuze, e penn an ti-kêr betek 1888. En holl eo bet kuzulier-kêr e-pad 40 vloaz ha maer e-pad 15 vloaz. Eus 1865 da 1870 eo bet letanant ar bomperien ivez hag e penn kef-kenskoazell ar re-mañ.
Ar stummer araokour pe ar "c’hapitalour-tadelour"
War e atiz, hag eñ maer d’ar mare-se, eo digoret ur atelier evit stummañ mekaninerien e Kastell-Nevez-ar-Faou e 1883. Stag ouzh skol bublik ar baotred ez a en-dro gant yalc’hadoù foran. Daoust da-se e tiviz Félix Rolland sevel ar batis diwar e goust dezhañ e-unan, a-eeun gant e labouradeg. E-mod-se e c’hell ar skolidi kaout kentelioù fetis, kuit da vont re bell. Mont a ra ar skol vicherel-se en-dro betek dibenn 1891, ar bloaz ma paouez ar Stad d’he arc’hantaouiñ. Hini Karaez ne oa ket padet ouzhpenn bloaz.
Daveenn
Christiane GRALL ha Louis GRALL, Félix-Benoît-Rolland, 1825-1916, kannadig-kêr, Hañv 2005, p. 14-18.
Kanton Bronn
Kanton Bronn zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 26 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Bronn a yae 9 c'humun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Bronn a ya 26 kumun d'ober anezhañ :
MSM (revelezh)
Implijet e vez an termen MSM (diwar ar saozneg men who have sex with men) pe paotred a ya da barañ gant paotred all evit komz eus paotred hag a glask darempredoù reizhel gant paotred all, hep der'chel kont eus o revelezh, da lâret eo ken paotred heñvelrevel ha paotred arallrevel o stad-den revel.
Talvez a ra da deskrivañ ur pratik pe un tuadur reizhel ez-resis kentoc'h evit ur stad-den ("identelezh") revel.
Kavet e vez alies seurt pratikoù e-touez ar raperion du er Stadoù-Unanet ma vez lâret down-low (pe DL) hag a dalvez "ober traoù dre guzh".
Viktor Tcherkesov
Viktor Vasilyevitch Tcherkesov (ruseg : Ви́ктор Васи́льевич Черке́сов), bet ganet e Leningrad d'an 13 a viz Gouere 1950, zo ur pennofiser e Surentez Rusia.
E 1975 e voe anvet er Poellgor evit Surentez ar Stad (Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti, KGB). Etre 1992 ha 1995 e voe e penn an FSB e Sant-Petersbourg. Etre 2000 ha 2003 e voe gourprefed rannvro ar C'hornôg. Abaoe 2003 emañ e penn ar servijoù stourm a-enep an drammoù.
Arc'hael Mikael
Sant Mikael zo un arc'hael meneget e anv er Bibl. Lidet e vez gant an iliz katolik d'an 29 a viz Gwengolo.
E anv eo a gaver el lec'hanvadurezh, hag e kement Menez Mikael a zo.
Papoua
Papoua a zo :
Kanton Koedlinez
Kanton Koedlinez a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Kanton Koedlinez a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Eskopti Gwened
Eskopti Gwened zo bet savet gant sant Padern, kentañ eskob Gwened
Liammoù diavaez
== Notennoù ha daveoù                                                                                                                                                                                                                   ==
Wellington
Wellington eo anv :
Reuben Fine
thumb|Reuben Fine (1961) Reuben Fine a zo bet ganet d'an 11 a viz Here 1914 e New York (SUA) ha marvet d'an 26 a viz Meurzh 1993 e New York (SUA).
Wellington
Lec'hanvadurezh
Un toullad mat a lec'hioù all zo anvet Wellington, en Aostralia, Bro-Saoz, Kanada hag e Stadoù-Unanet Amerika, en enor da drec'hour Waterloo.
Reuben Fine
Psikologour, skrivagnour ha mestrc'hoarier echedoù eus SUA. Unan eus gwellañ c'hoarierion ar bed e-doug ar bloavezhioù 1930. Skrivañ a reas meur a levr echedoù chomet brudet betek bremañ. Goude an Eil brezel bed e studias psikologouriezh: meur a levr a voe skrivet gantañ war an dachenn-mañ.
Kotteg
Ar c'hotteg a oa ur yezh yenisek komzet gwechall war vord ar ster Mana e kreiz Siberia. Da get ez eo aet war-dro 1850. Hervez yezhourien'zo ne vefe nemet ur rannyezh eus an Asaneg.
Gwelet ivez
[*[Yezhoù yenisek]]
Andreas Settele
Andreas Settele (ganet e 1961 e Marktoberdorf) a zo ur politikour allaman ha prezidant Strollad Bavaria. E garg en deus gounezet goude m'en do roet Jürgen Kalb e zilez. Dilennet en un doare ofisiel e voe d'an 15 a viz gwengolo 2002.
Praxidike (loarenn)
Praxidike (eus ar gresianeg Πραξιδίκη) pe Yaou XXVII a zo ul loarenn gilgradek direizh a dro en-dro da Yaou. Gant ur strollad steredoniourien eus Skol-Veur Hawaï e voe dizoloet e 2000. Emañ e-barzh strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion km ha 22.7 milion km gant ur stouadur a 150°. Tost eo, war a seblant, dre e genaozadur, ouzh ar planedennoùigoù a zoare C.
Betek 2005 e oa anvet S/2000 J 7. Dont a ra hec'h anv eus Praksidike, doueez ar c'hastiz hag unan eus serc'hed Zeus.
Mor Azov
thumb|upright=1.5|Mor Azov gwelet eus ul loarell, gant ledenez [[Krimea a-gleiz]] Mor Azov (Азовське море en ukraineg, Азовское море e ruseg, Azaq deñizi e tatareg Krimea), zo ur mor bihan damgloz, e reter Europa. Stag eo ouzh ar Mor Du, war-bouez strizh-mor Kertch. Dont a ra e anv eus hini kêr Azov, en aber ar stêr Don, er biz. En Henamzer e veze gwelet evel ul lenn, ha paludoù tro-dro, anvet Pălūs Meotis (« geun pe lenn Meotis »).
Douaroniezh
En-dro da Vor Azov emañ stadoù Ukraina, er c’hornôg hag en hanternoz, ha Rusia er reter. Gant ledenez Krimea ha ledenez Taman eo dispartiet Mor Azov diouzh ar Mor Du, ha liammet eo an daou vor dre strizh-mor Kertch. En em astenn a ra Mor Azov war ur gorread a 38 000 km², ha n’a ket e zonder en tu all da 15 m. N’eo ket gwall sall an dour. Ha bas-kenañ eo el lodenn gornôg, gant kalzik enezennoùigoù. Gant se e c’hall an dour bezañ tomm a-walc’h e-pad an hañv hag e c’hall skornañ aes a-walc’h e-pad ar goañv.
Ennañ en em daol ar stêrioù Don ha Kouban. Dre m’eo liammet ar stêr Don ouzh ar Volga war-bouez ur ganol, eo pouezus-bras Mor Azov evit armerzh Rusia. Dre an an Don hag ar Volga e c’hall listri tremen eus Mor Azov hag ar Mor Du da Vor Kaspia ha d’ar Mor Baltel.
Peskedus e oa an dourioù, met er bloavezhioù diwezhañ eo digresket ar c’hementad pesked a daper eno, abalamour d’ar re-besketa ha d’ar saotradur dreist-holl.
Friedrich Engels
Friedrich Engels, ganet d'an 28 a viz Du 1820 e Barmen (Alamagn) ha marvet e Londrez d'ar 5 a viz Eost 1895, a zo ur prederour hag un teorisian sokialour alaman. Brudet eo e vignoniezh gant Karl Marx.
Buhez
Ganet ez eo Friedrich Engels en ur familh amerzhourien. E dad en doa a oa deuet da binvidik dre kemer perzh e greanterezh ar gwiaderezh.
E 1838 e rankas Engels kuitaat lise Elberdfeld lec'h ma oa war e studi evit abegoù familh. Neuze e labour en ur gevredigezh armerzhel e Bremez. Hag e keit-se e krog da studiañ en un doare don ar brederouriezh. Tostaat a ra kalz eus prederouriezh Hegel, a skede war ar brederouriezh Alaman er mare-se.
E 1842 en em stalias Engels e Bro-Saoz, e Manchester. Eno e labour en ur gevredigezh c'hreantel en doa e dad lodennoù enni. Aze ez eo e embann e 1845 Stad ar c'hlasad labourus e Bro-Saoz.
E-kerzh ar memes bloavezh e kemer perzh er gazetenn stagdennoù bro-c'hall-alamagn, skriverezet hag embannet gant Karl Marx e Pariz. Kejañ a ra Engels gant Marx evit ar wech kentañ e 1844 ha dizoleiñ a reont o deus ar memes sell, ken e tivizont kenlabourat a dostoc'h. Goude ma vije bet skarzhet Marx eus Bro-C'hall, en em staliont e Belgia, lec'h m'eo ar c'hreñvañ ar frankiz diskouezh e soñjoù keñveriet gant broioù all Europa.
E miz gouere 1845 e tegas Engels Marx da vro Saoz. Eno e kej gant Marie Burns, ul labourerezh Iwezhonad. Tremen a raio dibenn e vuhez ganti. Ar maouezed-se eo o dije bountet er fiñv Chartrismek. Rak nebeut goude e kej gant unan eus pennoù ar fiñv : George Harney.
Distreiñ a ra Marx hag Engels da Vrusel e miz Genver 1846. Eno e savont ur greizenn kenskrivañ kommunour, gant ar pal unaniñ lodennoù disheñvel Europa. Awenet gant komzoù Marx hag Engels, lig-ar-re-just, aozadur sokialour, a gemm da lig kommunour.
Diwar goulenn al lig kommunour e krog Marx e 1847 da skrivañ a zivoud priñsipoù kommunour Engels. An oberenn-se a vo echuet e 6 sizhunvezh ha skrivet e doare da reiñ ar priñsipoù kommunour oberiabl d'an holl. Manifesto ar trollad kommunour ez eo. Embannet e vez dre guzh e miz c'hwevrer 1848.
E 1849 e rank Engels a Marx kuitaat ar vro ha mont da Londrez.
An dilennidi prusiad a lak gwask war r saozon da skarzhañ an daoù zen, met ar c'hentañ ministr Lord John Russell a ro dezho ur respont negativel. Gant degasadennoù arc'hantel Engels e vev familh Marx. Paour int da neuze. A-benn sikour arc'hantiñ Marx e kav Engels ul labor dindan kazel e dad e Manchester. Adloc'hañ a ra evit mont da Londrez e 1870. Dedennet ez eo gant ar benelouriezh. Gwelet a ra neuze fall an dimeziñ : evel ur mestroni eus ar paotr war ar plac'h
Azalek 1864 e stourm e touez ar c'hentañ etrevroadel beteg he zileizhadur e 1876.
Embann a ra da heul Sokialouriezh utopik ha sokialouriez skiantel  e 1880. Goude marv Marx e 1883 e stroll e vrouilhedoù a benn ma vefe asur embannadur al levrennoù II ha III eus an oberenn Ar c'hevala. Kemer a ra ivez e karg embannadur ha troidigezh testennoù all c'hoazh eus dorn Marx. Labour a ra ivez a unanadur ar strolladoù labourer Marxour disheñvel e touez an Eil etrevroadel.
Diwar e skridoù pouezus, e stourm kommunour, e labour embann testennoù pouezus Marx ez eo diskouezet Engels evel un dave meur eus ar gommunouriezh. Koulskoude, embannadur an dornskridoù a orin o deus diskouezet e oa bet kemmet skridoù Marx gant Engels a-raok ar moullañ, betek cheñch ster a-wechoù.
Sparks
Sparks 'zo ur strollad pop rock deus Los Angeles krouet gant Ron & Russell Mael en 1972. Anavezet int e Bro-C'hall evit o labour gant ar strollad Rita Mitsouko en 1988 war an albom Marc & Robert.
Stad-den revel
Ar stad-den revel pe identelezh revel a denn d'an doareoù (où) ma vez dibabet gant hini pe hini en em anaout pe en em deskrivañ hervez e/he revelezh. Peurliesañ e vez great an diforc'h etre teir revelezh pennañ diazezet gant rev an dud m'en en sant an neb sachet war e du:
Daoust ha ma hañval bezañ liammet stadoù-den revel-se ouzh an tuadur reizher, n'eo ket eeun al liamm-se dre ret atav, rak unan a c'hell bezañ arallrevour ha kaout darempredoù gant paotred all gwecha ha gwechall (s.o. SMS) pe c'hoazh heñvelrevour ha chom hep kaout darempredoù reizhel ebet.
Stadoù-den revel all ez eus, neoazh, ha n'o deus netra da welet gant an tuadur reizhel pe c'hoazh a savont a-enep d'an doare ma vez rannet ar revelezh gant ar gedredigezh hervez ar reizh hag ar darempredoù reizhel:
Gwelet ivez
Socia sekso Gender (sekse)
Sergei Tchemezov
E 1952, e-kichen Irkoutsk, e oa bet ganet Sergei Tchemezov.
Adalek 1983 e voe dileuriad Loutch e Dresden. Eno en em gavas gant Vladimir Poutin.
E 2004 e voe anvet evel rener-meur ajañs ezporzhiañ armoù Rosoborononexport.
Norcia
Norcia zo ur gêr vihan eus proviñs Perugia e rannvro Umbria, en Italia.
Hanter zistrujet eo bet Norcia da vare ur c'hren-douar en miz Du 2016. Ul lodenn vat eus ar glad er barrez a zo bet rivinet.
Ardivink-genel
An  ardivink-genel  eo hollad al lodennoù eus ar c'horf a gemer perzh en engehentañ. https://br.wikiquote.org/w/index.php?title=Wikiarroud:Poull-traezh&action=edit
William Shakespeare
Un dramaour hag ur barzh eo William Shakespeare, ar skrivagner brudetañ e bed al lennegezh saoznek. E Stratford-upon-Avon eo bet ganet e miz Ebrel 1564 ha badezet d'an 26 a viz Ebrel. Lidet e vez e zeiz-ha-bloaz d'an 23 p'emañ gouel sant Jord, paeron Bro-Saoz. Marvet eo bet d'an 23 a viz Ebrel 1616.Pa oa ar Rouanez Elesbed Iañ o ren e mare e obererezh lennegezh ec'h aparchant oberenn Shakespeare da vare al lennegezh elesbedat. Skrivañ a reas 1 600 sonedenn, met n'eus nemet un ugent pezh-c'hoari ma vezer sur eo Shakespeare an oberour anezho. Tabut a zo bet war peseurt lodenn labour a zo bet sevenet gantañ. Kinniget ez eus bet gant arbennigourien zo ma ne voe bet lakaet oberennoù savet gant tudjentiled dindan e anv. P'en deus asantet da embannadurioù 'zo, reoù all a zo bet savet hep e ali ha leun a fazioù int.
Buhez
N'eo ket gwall anavezet buhez William Shakespeare. Pa oa e vamm ganet en un tiegezh perc'henned douar e timezas ur pelleter a c'hounezas bezañ anvet da vaer Stratford. Ha William, trede bugel diwar eizh, a yeas da studiañ d'ur grammar school (ur skol eil derez) ar gêr hag a yeas marteze da Skol-Veur Oxford e-pad un nebeud mizioù. Koulskoude e timezas, yaouankik a-walc'h, pa oa 18, gant Ann Hathaway. Tri bugel a zeuas er familh dindan 3 bloaz ha ne ouzer ket pelec'h e oant o chom.
E 1592 e ouzer e oa o chom e Londrez hag anavezet dija evel komedian ha dramaour. Soutenet e oa gant kont Southampton hag e tedias dezhañ un darn eus e varzhonegoù hag ur pezh-c'hoari. Prenañ a reas Shakespeare ul lodenn e kompagnunezh c'hoariva perc'hennet gant an aotrou kambrelan (Lord Chamberlain e saozneg). War-dro bloavezhioù diwezhañ ar e oa Shakespeare unan eus pennoù C'hoariva ar Voul-Douar (Globe Theater) ha goude-se e teuas da vezañ lodenner C'hoariva ar Blackfriars. Ne seblant ket bezañ chomet komedian goude 1603.
War-dro 1610 e teuas da Stratford en-dro. Mervel a reas a-raok 6 vloaz goude.
Koskoriad an Heol
Koskoriad an Heol a vez graet eus hollad ar c’horfoù-egor a zo tro-dro d’an Heol, da lavaret eo ar planedennoù – hag o loarennoù, ar planedennoù-korr, ar c’horfoù bihan eus Koskoriad an Heol (asteroidennoù, stered-lostek, danvez etreplanedennel…), hag an Heol end-eeun.
Planedennoù koskoriad an Heol
Diwar talvoudoù mentoù an Douar (lakaet da ziazez ; Douar = 1, pe un deiz-Douar pe ur bloaz-Douar) e vez jedet talvoudoù mentoù pep planedenn.
Douarheñvel, un derc'henn hag ur bluskenn oc'h ober anezho, eo Merc’her, Gwener, Douar ha Meurzh.
Planedennoù ramzel ha gazel eo ar re all (Yaou, Sadorn, Ouran ha Neizhan).
N'emañ ket Ploudon war roll ar planedennoù ken abaoe ar 24 a viz Eost 2006.
Mentoù
N'eo ket gwall vras ar c'hornad m'emaomp o vevañ e-keñver e ardremez. Evit meizañ gwelloc'h ar mentoù ez eo mat kaout soñj eus ar c'hementadoù-mañ :
Rouantelezh Morgannwg
Rouantelezh Morgannwg a oa unan eus rouantelezhioù brezhon kozh Kembre. Dont a ra an anv eus unan eus ar rouaned brezhon-se, Morgan Mwynfawr, war-dro 730. Un anv all dezhi e oa "Gwlad Morgan", a droas da Glamorgan.
Koskoriad an Heol
Mentoù
Emañ koskoriad an Heol en unan eus an 200 × 109 (200 miliard) a c'halaksiennoù a zo en hollved a c'hall mab-den arvestiñ outo.
Rouantelezh Morgannwg
Da get ez eas ar rouantelezh pa voe distroadet ar roue diwezhañ, Iestyn ap Gwrgant, gant an Norman Robert Fitz Hammo e 1093.
Koskoriad an Heol
Mentoù
Hent sant-Jakez eo hor galaksienn, anezhi unan droellennek varrennet (doare Hubble SB neuze) war-dro 100 000 a vloavezhioù-gouloù he zreuzkiz, da lavaret eo 946 × 1015 km (946 073 a vilionmiliardoù a gilometroù), ha war-dro 200 miliard a stered enni – n'eo an Heol nemet unan dister a-walc'h anezho.
Emañ an Heol en ur vrec'h diavaez anvet Orion-Alarc'h, war-dro 3 500 a vloavezhioù-gouloù (33 112 556 × 1012 km) he zreuz ha war-dro 10 000 a vloavezhioù-gouloù he hirder (1/10 hepken eus treuzkiz ar c'halaksienn neuze).
Rouantelezh Morgannwg
Kantrevoù ha kombodoù
N'eo ket bet stabil an harzoù atav, sede perak e roer amaén an anvioù da vare an Normaned (adalek XIvet kantved).
Koskoriad an Heol
Mentoù
En-dro d'ar steredennig a anvomp Heol e tro eizh planedenn : Merc'her, Gwener, an Douar, Meurzh, Yaou, Sadorn, Ouran, Neizhan (ha Ploudon, ur blanedenn-gorr, a vo lezet a-gostez er rannbennad-mañ, hag un toullad korfoù-egor all ha n'int ket planedennoù). Koskoriad an Heol eo hollad ar c'horfoù-egor-se, war-dro 444 346 991 655,567 km e dreuzkiz krenn, da lavaret eo 0,000 000 004 7 % eus hirder ar vrec'h ha 0,000 000 013 % eus he zreuzkiz.
Setu amañ dindan ur sell eus koskoriad an Heol. Diouzh ar skeul emañ an hedoù. Mentoù ar planedennoù avat n'int ket.
Mar fell deoc'h lakaat mentoù ar planedennoù diouzh ar skeul war ho skramm, kemerit ar blanedenn vihanañ, Merc'her, da ziazez : ur piksel (1 px) e vo treuzkiz Merc'her neuze. Setu amañ, e pikseloù, treuzkizoù planedennoù koskoriad an Heol hag an hedoù etre pep planedenn hag an Heol.
Kanton Kallag
Kanton Kallag zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 28 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Kallag a yae 11 kumun d'ober anezhañ :
Marc & Robert
Marc & Robert eo anv trede pladenn ar strollad Rita Mitsouko. Embannet eo bet 1988. Produet eo bet gant Tony Visconti, hag e-barzh teir c'hanaouenn e klever ar strollad amerikan Sparks.
Roll ar c'hanaouennoù
Hip kit 4:57 Smog 3:05 Mandolino city 2:12 Le petit train 5:47 Perfect eyes 3:35 Tongue dance 4:44 Singing in the shower 4:23 Petite fille princesse 3:25 Harpie & Harpo 2:54 Ailleurs 3:50 Live in Las Vegas 4:19
Video Hip Kit gant ar Sparks. []
Aphelocoma
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko hag e Stadoù-Unanet Amerika, pemp isspesad warn-ugent (25) dezhe en holl.
Niveroniezh
An niveroniezh, pe « skiant an niveroù », zo ur skourr a 'r jedoniezh. Ental a ra lodenn damkaniezh an niveroù, hag a arver hentennoù ar ventoniezh aljebrek ha damkaniezh ar strolloù.
Setu ar pevar jedadur boas (anvet niñvadurioù niveroniel en ur ster resisoc'h) a zo en niveroniezh:
Gwechall ne blede an niveroniezh nemet gant studi perzhioù ar c'hevanion naturel, ar c'hevanion daveel hag an niveroù feurek (dindan stumm rannoù), hag perzhioù an niñvadurioù war an niveroù-mañ.
An danvez-mañ a voe ledet da-heul dre c'hannadur studi niveroù all evel an niveroù gwerc'hel (dindan stumm un dispakadur dekredel anvevenn) pe c'hoazh meizadoù diorroetoc'h, evel an argemmvac'hañ pe an daouvonad.
Niveroniezh elfennel
An droienn niveroniezh elfennel a ziskouez gwezhave furm eeunañ ar jedoniezh, desket d'ar skol elfennel. Bez' emañ anezhi, evit ar pep retañ, eus studi an niveroù hag eus ar jedadurioù elfennel (sammadur, lamadur, liesadur, rannadur).
An termen-mañ a ziskouez ivez diazezoù kalvezerezh an niveroniezh. An ostilhoù arveret zo ar rannadur euklidel, skorlakadenn Euklid, delakadenn Bachet-Bézout pe c'hoazh delakadenn ziazez an niveroniezh. Kevaraezañ a ra da zienaat delakadennoù e-giz hini Wilson pe c'hoazh delakadenn vihan Fermat.
Giberville
Giberville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Wulveringem
left|thumb|220px| An iliz katolik  Onze-Lieve-Vrouwe Wulveringem  en izelvroeg,  Wulveriengem  e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. Staget eo bet ouzh kumun nevez Beauvoorde e 1970. Staget eo bet homañ ouzh kumun Veurne gant lezenn 1977.
Emdroadur ar boblañs
Dave:NIS, www.westhoek.be ha kêr Veurne
Vandaleg
Ur yezh c'hermanek e oa ar vandaleg, tost-tre moarvat ouzh ar goteg. Komzet e veze gant ar Vandaled, ur meuriad german hag a veve e kreisteiz bro-Spagn e deroù ar ha neuze a aloubas goude-se Afrika an hanternoz ma voe krouet ganto ur rouantelezh a voe distrujet gant Justinianus I er seizhvet kantved. Mont a reas da get moarvat un tammig goude-se.
N'anavezer ar vandaleg nemet dre un nebeud anvioù tud hag ur varzhoneg latin eus ar pevarvet kantved:
Ar vandaleg a zo aes da gompren hag a zo kevatal d'ar goteg ''hails! skapjam matjan jah drigkan!' ("Salud ! hor bezet boued hag evaj")
Gwelet ivez
Vandaled
Goteg
Yezhoù germanek
Rachid Nourgaliev
E 1956, e Kazakstan, e oa bet ganet Rachid Goumarovitch Nourgaliev (ruseg: Рашид Гумарович Нургалиев). Jeneral ha politikour rusian eo.