cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Republic P-47 Thunderbolt
Ar Republic P-47 Thunderbolt (“tarzh-kurun”) a oa un nijerez emgann amerikan en Eil brezel-bed. Bras eo bet e berzh, hag ar c'harr-nij graet ar muiañ ez eo gant en tu-hont da 15 000 skouerenn anezhañ. Bras ha solut e oa ken na oa ma veze graet Juggernaut (ar walenn) anezhañ — berraet e “Jug”. Ma oa ur c'harr-nij emgannata en aer da gentañ e voe lakaet buan da vezañ un nijerez tagañ gorre an douar, ul labour hag a gase da benn eus ar c'hentañ, pa oa deuet er-maez un nijerez amerikan gouestoc'h evit an emgannoù-nij, ar P-51 Mustang.
Iain
Iain ([ˈɪʲən]), zo un anv-badez gouezelek eus Bro-Skos, ha Ian (/ˈiː.ən/) zo ur stumm saoznekaet anezhañ. Stank eo e Bro-Skos, hag er broioù saoznek dre vras, ha klotañ a ra gant Yann e brezhoneg.
Arondisamant Metz-Kêr
Arondisamant Metz-Kêr a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Lorraine. Diskaret eo bet d'ar 1 a viz Genver 2015.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet e oa arondisamant Metz-Kêr e 4 c'hanton hag e 1 kumun (Metz) :
Sancho III Kastilha
Sancho III Kastilha (1134-1158) a oa roue Kastilha.
Mab e oa da Alfonso VII el Emperador, roue Kastilha ha León, ha d'e bried Berenguela Barcelona (1116 - 1149), merc'h da Ramon Berenguer III, kont Barcelona, ha d'e bried Dulce Provañs; breur e oa da Fernando II León.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Blanca Garcés Pamplona, merc'h da García Ramírez, roue Pamplona, daou vab o doe:
Koulskoude, hervez dihelloù zo, n'en doe Sancho III nemet ur mab, an infant Alfonso, a varvas e vamm Blanca Garcés Navarra ouzh e c'henel, hag a renas war lerc'h e dad.
E varv
Mervel a eure en 1214 ha beziet e voe e Manati an Huelgas de Burgos, a oa bet diazezet gantañ.
Rudiano
Rudiano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Loch Lìobhann (Ceann Rois)
Loch Lìobhann (Loch Leven e saozneg) a zo ul loc'h dour dous e Peairt ha Ceann Rois, e kreiz Bro-Skos.
El Cid
Rodrigo Díaz de Vivar, lesanvet El Cid (Vivar del Cid, Burgos?, war-dro 1048 - Valencia, 1099), a oa ur marc'heg kristen eus Kastilha hag a vrezelekaas ouzh ar vuzulmaned. Kemer a eure kêr València ha sevel enni un aotrouniezh e 1094, a chomas en he sav betek e varv ma c'hallas he legadiñ d'e bried Jimena Díaz, ha hi he dalc'has neuze betek 1102, pa voe adkemeret gant ar vuzulmaned.
Ar Cid zo anezhañ ur brezelour hag a gemeras perzh er Reconquista, ha war un dro un haroz mojennel en deus awenet ar pouezusañ meurgan spagnolek, Cantar de mio Cid. Anavezet eo evel "el Campeador" (Campidoctor e latin), da lavarout eo an den a ouie en em gannañ war ar maez, hag "el Cid" (eus ar ger arabek rannyezhel سيد sīdi, "aotrou"). En e vev e oa anavezet evel Campeador, evel a lenner en ur skrid eus 1098, sinet gantañ e-unan, pa skriv « ego Rudericus Campidoctor ». En dihelloù arabek eus an XIvet kantved hag eus deroù an XIIvet kanted, ez eo anvet الكنبيطور alkanbīṭūr pe القنبيطور alqanbīṭūr, pe Rudriq, Ludriq al-Kanbiyatur, al-Qanbiyatur ("Rodrigo el Campeador").
Lesanvet e voe Cid (un anv roet da bennoù-brezel kristen all) goude ma kreded e c'halle bezañ anvet evel-se abaoe ar skoazell roet da roue taifa Zaragoza etre 1081 ha 1086, adalek ma kemeras kêr Valencia e 1094, met an anv a lenner dija (evel Meo Çidi) er Poema de Almería savet etre 1147 ha 1149.
Buhez
Ganet e oa Rodrigo Díaz war-dro kreiz an, e 1041 hervez Ramon Menéndez Pidal ha 1057 gouez da Ubieto Arteta, met hiriv e kred an darn vrasañ e oa entre 1045 ha 1050 ; hervez Martínez Diez e vefe e 1048.
Ganet e vefe en Vivar del Cid, 10 km eus Burgos, hervez a gonted, met diouer a skridoù zo, ha kentañ roud a gaver eus un darempred etre Vivar hag el Cid a oa war-dro 1200, er varzhoneg Cantar de mio Cid  ha kentañ meneg splann eus ganedigezh el Cid en Vivar a zo eus ar, e Mocedades de Rodrigo.
Yaouankiz
Rodrigo Díaz a grogas da servij ar yaouer Sancho, ma kreder e c'halle bezañ bet armígero regio, pe spatharius regis, da lavarout eo skoedour el lidoù ma ranke dougen kleze ha skoed e aotrou. En dihelloù eus amzer Alfonso VI, e 1103, e oa meneget evel arma gerens post regem ("an hini a zoug an armoù a-drek ar roue").
Rovato
Rovato zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
El Cid
Lennegezh
Awenet en deus meur a oberenn lennegel e meur a vro.
Ian
Ian zo un anv-badez gouezelek saoznekaet, kar da Yann.
Zirkoniom
Un elfenn gimiek eo ar zirkoniom ; Zr eo e arouez kimiek, 40 e niver atomek ha 91,224 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo ar zirkoniom.
Ur metal lufrus liv an arc'hant eo ar zirkoniom, a gaver e kailhoù evel ar zirkon ma vez kevret gant an hafniom 72Hf, e amezeg er strollad 4. Da arvelen e tro pa vez lakaet en aer. War-dro 1 410 tonennad a zirkoniom a voe kenderc'het er bed e 2011, 720 anezho gant Aostralia ha 380 anezho e Suafrika ; da heul e voe Sina (100 t), Indonezia (50 t), Mozambik (40 t), India (38 t), Ukraina (35 t), Brazil (18 t) ha gant ar broioù all e voe kenderc'het an 32 donennad all.
Istor
Er Bibl ez eus meneg eus ar zirkon, hogen kuzh e chomas an elfenn "zikoniom" betek 1789 pa voe kavet gant ar c'himiour alaman Martin Heinrich Klaproth en ur roc'hell a zeue eus Enez Sri Lanka. Zirkonerde e voe anv an elfenn nevez. E 1808 e klaskas ar c'himiour kerneveurat Humphrey Davy hiniennekaat an elfenn, en aner avat. E 1824 e voe kavet ar metal zirkoniom gant ar c'himiour svedat Jöns Jacob Berzelius. E 1794 e voe anvet zirkoniom diwar ar c'hailh zirkon, eus an alamaneg Zirkon "louzaouenn-ar-goukoug", < arabeg zarqun "ruz-flamm" < perseg zargun "liv an aour". Adalek 1925 e voe kenderc'het zirkoniom en un doare greantel.
Perzhioù
Ur metal orjalennus eo ar zirkoniom, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe ; govelius eo ivez, pa c'haller e bladañ a-daolioù mailh. Da galet ha bruzunek e tro pa vez dampur.
Kimiek
Aes e peg an tan er zirkoniom poultrennek. Ne c'hall ket ar zirkoniom bezañ oksidet gant dour sall, trenkennoù pe vazennoù. Gallout a reer e zileizhañ en drenkenn gloridrek HCl hag en drenkenn sulfurek H2SO4, dreist-holl gant harp ar fluor 9F. E 1 855 °C e teuz ar zirkoniom, hag e 4 409 °C e verv. Pa vez kendeuzet gant zink (ZrZn2) ha lakaet yenoc'h eget - 238,15 ° C (35 ° K) e teu ar zirkoniom da vezañ gwarellek ha dreistreüs war un dro — ar pezh ne c'hoarvez nemet gant UGe2 ivez betek-gouzout.
Izotopoù
90Zr a gaver an aliesañ (51,45 %) a-douez pemp izotop naturel ha stabil ar zirkoniom, ar re all o vezañ 91Zr, 92Zr, 94Zr ha 96Zr, a zo an hini dibaotañ (2,80 %). Eus 78Zr betek 110Zr eo skalfad an izotopoù a zo bet kevanaozet.
Arver
Er prierezh hag en teuzerezh ez implijer zirkoniom, da fardañ danvezioù-toupekaat ha danvezioù tanspirus. Zirkoniom zo e danvezioù-raskennañ, e kendeuzadoù metalek, e kenderc'hadoù kimiek ha war bizhier-soudañ. Ar greanterezh nukleel ha hini ar gimiezh eo a ra ar muiañ gant zirkoniom.
Marmentino
Marmentino zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Loch Linnidh
Loch Linnidh (Loch Linnhe e saozneg) a zo ul loc'h-vor e kornaoueg Bro-Skos. Graet e vez an Linne Dhubh ("al lenn du") eus al lodenn en argrec'h da borzhig An Corran, hag an Linne Sheilech ("al lenn sall") eus an ardraoñ. Emañ kêr An Gearasdan e penn krec'h biz al loc'h.
Jan Arnošt Smoler
Jan Arnošt Smoler (ganet e kêriadenn Merzdorf e Saks d'an 3 a viz Meurzh 1816 ha marv e Bautzen d'an 13 a viz Mezheven 1884) a oa ur skrivagner hag ur yezhoniour sorabek. Ur perzh bras en deus kemeret en emsav evit ar sorabeg en.
E 1846 e voe savet gantañ, asambles gant tud all evel ar skrivagner Handrij Zejler, ar gevredigezh sevenadurel Maćica Serbska (ar Ruskenn Sorabek), a zeuas da vezañ anvet e 1848 Towarstwo Macicy Serbske (Kevredigezh ar Ruskenn Sorabek), hag enni kevrennoù a blede gant ar yezhoniezh, an istor hag an henoniezh, al lennegezh hag ar skiantoù. Diwar labour ar gevredigezh-se e voe aotreet da gelenn sorabeg e skolioù zo e 1850, gant gouarnour Saks.
Gant Jan Arnošt Smoler e veze difennet mennozh an hollslavegezh ivez ha kas a rae war-raok an darempredoù sevenadurel etre ar Sorabed hag ar slavegerien all.
Roncadelle
Roncadelle zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Kornigell Abisinia
Ar gornigell Abisinia (pe kernigell Abisinia) a zo un evn, Vanellus melanocephalus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Etiopia.
Arondisamant Sarrebourg
Arondisamant Sarrebourg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Lorraine. Diskaret eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet e oa arondisamant Sarrebourg e 5 kanton hag e 102 gumun :
Almenar de Soria
Almenar de Soria zo ur gumun e proviñs Soria, e Spagn.
Brudet eo ar c'hastell.
Periporphyrus erythromelas
Periporphyrus erythromelas (Caryothraustes erythromelas kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cardinalidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Periporphyrus.
Anvet e voe Loxia erythromelas (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded hag amprevaned all koulz ha diwar c'hreun ha had.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e hanternoz Amazonia.
Ar Menez (Aodoù-an-Arvor)
Ar Menez (Le Mené e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Gorre, Koedlinez, Langourlae, Plesala, Sant-Gouenoù, Sant-Jili-ar-Menez ha Sant-Yagu-ar-Menez.
Loch Lìobhann
Loch Lìobhann zo anv meur a loc'h e Bro-Skos:
Coed-y-mynach
Coed-y-mynach (Monkswood e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da v-Brynbuga, e gwalarn ar gontelezh, war lez ar stêr Wysg.
Enrique Kastilha
Enrique Kastilha, pe Herri Kastilha , pe Enrique de Castilla e spagnoleg, zo bet anv meur a roue pe a briñs eus Kastilha.
Josef Hader
Josef Hader (ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1962 e Waldhausen im Strudengau, Aostria-Uhel, Aostria) zo un aktour sinema aostrian.
Saint-Marcouf (Calvados)
Saint-Marcouf, pe Saint-Marcouf-du-Rochy, a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Otto Heinrich Warburg
Otto Heinrich Warburg, bet ganet d'an 8 a viz Here 1883 e Freiburg im Breisgau (Impalaeriezh alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Eost 1970 e Berlin (Alamagn ar C'hornôg d'an ampoent), a oa ur mezeg, fiziologour ha bevgimiour alaman.
Red e vicher
Paket e oa bet Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh gantañ e 1931 o c'hoprañ e gavadennoù war natur ha mod oberiañ an enzim analañ. O labourat war gelligoù kankrek en devoa kavet ur bec'h ouzhpenn uhel a ion laktat hag a roe da grediñ e oa c'hoarvezet ur goadur. Ar pezh a reas dezhañ goulakaat, e 1924, n'o deveze ket ezhomm ar c'helligoù-se da gaout oksigen da greskiñ dre ma raent gant ar glukoz dre ur goadur anaerat. Mont en-dro amreizh ar mitokondri a vije pennkaoz da zegouezh ar c'hrign-bev neuze.
Hans Adolf Krebs, ur mezeg alaman ken brudet all, a voe e-touez e studierien : deroet e voe Priz Nobel ar Fiziologiezh pe ar Medisinerezh dezhañ e 1953.
E vuhez
Daoust d'e dad bezañ a orin yuzev ne oa ket bet atahinet Warburg gant an Nazied p'o devoa kemeret ar galloud en Alamagn e 1933 : gwir eo ne voe ket aotreet da gelenn ken, met ne voe ket kaset da louediñ e-barzh unan eus ar c'hampoù-bac'h a groge da vezañ savet er vro a-bezh kennebeut. Un ofiser eus an dibab e oa bet en ur rejimant marc'hegerezh eus an arme brusian e-pad ar Brezel-bed kentañ ha tapet an Eisernes Kreuz (Kroaz Houarn) gantañ en abeg d'e galonegezh en emgann. N'eo ket a-walc'h da zisplegañ abalamour da betra e oa bet espernet. E 1935 e oa bet oberataet Adolf Hitler ha lamet ur polip diwar e gerdin-mouezh : betek-gouzout na grogfe ar c'hrign-bev ennañ, ha kendrec'het-mat e ouife Otto Warburg kavout an tu d'e bareañ, en devoa graet e veno ar c'hañseller nazi da wareziñ ar gouizieg.
Volana
Ar Volana zo un adstêr d'an Ardèche (22,5 km).
Prevalle
Prevalle zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Seizh (niver)
Gant ar ger seizh (niver) e tegouezher amañ, evit ar sterioù all, gwelit ar pennad Seizh (disheñvelout).''
Seizh zo un niver ampar hag anterin, etre c'hwec'h hag eizh, hag a skriver gant ar sifr 7 (sifroù arabek) pe VII (sifroù roman).
War douar-bras Europa hag en Amerika Latin e tornskriver dre-vras ar sifr 7 gant ur varrenn e-kreiz, kement-se evit disheñvelout gwelloc'h diouzh ar sifr 1 (unan). E lod broioù, evel e Rusia, e redier ar skolidi da skrivañ evel-se.
Dover
Dover zo un anv-lec'h saoznek, hag anv meur a lec'h dre ar bed.
Maurice Utrillo
Maurice Utrillo, Maurice Valadon e anv kentañ, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1883 e Pariz, hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Du 1955 en Dax, a oa ul livour gall, mab d'al livourez Suzanne Valadon.
Prestine
Prestine zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Montichiari
Montichiari zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Kornigell an Andoù
Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù eus mervent Kolombia da walarn Arc'hantina.
San Esteban de Gormaz
San Esteban de Gormaz  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
San Leonardo de Yagüe
San Leonardo de Yagüe zo ur gumun e Spagn, e proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Ampelioides tschudii
Ampelioides tschudii a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.
Anvet e voe C[otinga]. Tschudii (kentanv) da gentañ-penn (e 1846) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) da zougen bri d'an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889). Ar spesad nemetañ er genad Ampelioides an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus kornôg Venezuela da vBolivia.
Wilhelm von Baden
Wilhelm von Baden zo anv meur a briñs eus Baden, en Alamagn.
Kampionad kiprian an echedoù
Kampionad kiprian an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù e Kiprenez. E 1961 e voe aozet ar c’hampionad kentañ. Aozet e vez ar ar c’hampionad gant Κυπριακή Σκακιστική Ομοσπονδία Kypriakí Skakistikí Omospondía, "Kevre kiprian an echedoù". Abaoe 1961 eo ar C’hevre kiprian ezel eus ar FIDE.
Arondisamant Sarreguemines
Arondisamant Sarreguemines a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Grand Est.
Kantonioù ha kumunioù
A-roak 2015 e oa rannet arondisamant Sarreguemines e 6 kanton.
Albrecht Ludwig Berblinger
Albrecht Ludwig Berblinger (24 a viz Mezheven 1770, Ulm – 28 a viz Genver 1829, Ulm), lesanvet "Der Schneider von Ulm" (Kemener Ulm), zo anavezet evel an den kentañ en deus savet ur mekanik da nijal.
E vuhez
Ar seizhvet bugel e oa Albrecht en ur familh baour. Pa oa 13 vloaz e varvas e dad ha kaset e voe da labourat evel kemener. Ur mailh e teuas da vezañ war e vicher, met dedennet e oa kentoc'h gant ar mekanikoù. War e amzer vak e klaske ijinañ ardivinkoù.
Nijal
An hini anavezetañ eus ijinadennoù Berblinger zo unan da nijal, e stumm divaskell. Labourat a reas warni e-pad meur a vloaz, ha klask gwellaat anezhi en ur sellet ouzh nij al laboused. Goap a veze graet outañ gant an dud en-dro dezhañ ha darbet e voe dezhañ bezañ skarzhet eus gild ar gemenerien. Daoust da se e talc'has da labourat war e ijinenn. Dont a reas ar roue Friedrich von Württemberg da vezañ atapiet gant labourioù Berblinger ha reiñ a reas arc'hant dezhañ evito.
Klask a reas Berblinger diskouez e ijinadenn d'an dud d'an 30 a viz Mae 1811, dirak ar roue, e vibien ha priñs Bavaria. Gortoz a reas an holl dud-se, met ampellet e voe e nijadenn gant Berblinger. Un taol-esae all a reas an deiz war-lerc'h met neuze ne oa ket ar roue eno ken. Ne ouzer ket mat petra a c'hoarvezas rak meur a dra zo bet kontet war an darvoud, met un dra zo sur : pa glaskas Berblinger plavañ gant an eskell savet gantañ e kouezhas er stêr Danav. Saveteet e voe gant pesketaerien hag hiviziken e kollas e vrud. Mervel a reas d'an oad a 58 vloaz.
N'eo nemet e dibenn an e voe klasket nijal en-dro, gant Otto Lilienthal, gant berzh mat ar wech-mañ.
Douvres
Douvres zo un anv-lec'h gallek.
Gerdarzh
Dont a rafe eus ur ger galianek dubra, "an dourioù". Kar eo marteze d'ar stêranvioù Dora ha Doire, stêrioù en Alpoù.
Teir c'humun
Larvivora akahige
Larvivora akahige (Erithacus akahige kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Sylvia akahige da gentañ-penn (e 1835) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Torquemada (Palencia)
Torquemada zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Rezzato
Rezzato zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
P. G. Wodehouse
Sir Pelham Grenville Wodehouse (Guilford,Surrey, 15 a viz Here 1881 – Southampton, New York, 14 a viz C'hwevrer 1975) a oa ur skrivagner saoznek brudet-bras a-hed an dre e zanevelloù fentus ha tudennoù evel Bertie Wooster hag e vevel Jeeves, Psmith, Lord Emsworth, Mr Mulliner, Ukridge, a-douez reoù all. Tremen 70 levr, 40 pezh-c'hoari, 200 istor berr a skrivas etre 1902 ha 1974 ; evit ar sinema e skrivas ivez.
E vuhez
E Guilford, Surrey, e voe ganet Pelham Grenville d'ar 15 a viz Here 1881, trede mab Henry Ernest Wodehouse (1845–1929), anezhañ ur reizhaouer e trevadenn vreizhveuriat Hong Kong, hag e wreg Eleanor Deane (1861–1941), a oa dekvet bugel diwar trizek ar pastor ha skrivagner John Bathurst Deane. Echuet gantañ e studioù e Dulwich College e Londrez e voe gopret P. G. Wodehouse gant un ti-bank ; peogwir ne veze ket plijet gant al labour-se e skrive pennadoù evit kelaouennoù e-pad e amzer vak. E 1902 e voe embannet e romant kentañ, The Pothunters, a c'hoarveze en ur skol faltazius a anvas St. Austin's ; gant an hevelep hent e chomas pa skrivas e istorioù berr kentañ. An hevelep skol a voe leurenn e zastumadoù istorioù berr, an hini kentañ o vezañ Tales of St. Austin's bet embannet e 1903.
A-hed e respet hir ez ijinas P. G. Wodehouse tudennoù fentus a gejer outo a istor da istor, hag a veze anavezet mat gant e lennerien. Liesdoare e oa dodennoù an istorioù, eus ar golf da Iliz Bro-Saoz.
E romant A Gentleman of Leisure (1910 a azasaas evit ar c'hoariva e 1911 hag evit ar sinema (1915 ha 1923). War-dro sonerezh ar filmoù a reas ivez er bloavezhioù 1930. E 1930 end-eeun e labouras evit an embregezh media Metro-Goldwyn-Mayer kent bezañ tutet gant RKO Pictures e 1937.
Eil brezel-bed
E norzh Bro-C'hall edo P. G. Wodehouse o chom pa darzhas an Eil Brezel-bed ; paket e voe gant an Alamaned ha bac'het e-pad tremen ur bloavezh a-raok bezañ rediet da skignañ dre ar skingomz alaman pemp abadenn fentus hag anpolitikel war-du Stadoù-Unanet Amerika. Enebadur garv a savas e Breizh-Veur, ha biken ne zistroas ar skrivagner d'e vro, petra bennak ma oa bet didamallet gant Servij ar Surentez (MI5).
Difennet e voe gant George Orwell, a skrivas  In defence of P.G. Wodehouse e 1946, ha gant Evelyn Vaugh.
E 1947 en em stalias en SUA, ma voe lakaet da geodedad stadunanat e 1955.
Betek e varv d'ar 14 a viz C'hwevrer 1975 e kendalc'has P. G. Wodehouse da skrivañ.
Seziz Sevastopol (1854-1855)
Ar re Kevredet (Bro-C'hall, Impalaeriezh otoman, ha Bro-Saoz) a oa douaret en Eupatoria d'ar 14 a viz Gwengolo 1854, ar soñj a oa ganto mont etrezek un hent aes betek tizhout Sevastopol, kêrbenn Krimea. Kement-se a vefe graet gant 50 000 soudard en holl. Ar 56-kilometr a oa etre an daou boent a voe graet e-koulz ur bloavezh stourm a-enep nerzhioù Rusia. Emgannoù bras a voe war an hent evel hini Alma (Gwengolo 1854), Balaklava (Here 1854), Inkerman (Du 1854), Tchernaya (Eost 1855), Redan (Gwengolo 1855), hag hini Sevastopol (Gwengolo 1855). E-pad ar sez hir e voe bombezet c'hwec'h gwech ar gêr gant morluioù ar re Kevredet d'ar 17 a viz Here 1854; d'an 9 a viz Ebrel, 6 a viz Even, 17 a viz Even, 17 a viz Eost, ha 5 a viz Gwengolo 1855.
Roccafranca
Roccafranca zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
After You've Gone
After You've Gone zo ur ganaouenn saoznek savet e 1918 gant Turner Layton (1894–1978), evit an ton, ha Henry Creamer evit ar son. Kemeret eo bet ivez da anv ur stirad skinwel er BBC, After You've Gone (skinwel).
Komzoù
Doareoù disheñvel a-walc'h zo d'ar c'homzoù hervez ar ganerien, da skouer etre doare Bessie Smith ha hini Ella Fitzgerald
Servon (Manche)
Servon zo ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche.
Arondisamant Thionville-Kornôg
Arondisamant Thionville-Kornôg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Lorraine. Diskaret eo bet d'ar 1 a viz Genver 2015.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet e oa arondisamant Thionville-Kornôg e 6 kanton hag e 30 kumun :
Kanton Noal-Pondi (1790)
Krouet e voe Kanton Noal-Pondi e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Pondi e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
International Quidditch Association
International Quidditch Association (IQA) zo ur gevredigezh hag a gemer an divizoù a sell ouzh ar c'hoari Quidditch, c'hoariet gant Mougouled. Krouet e oa bet d'an 11 a viz Du 2007 evel Intercollegiate Quidditch Association da-heul ar c'hrogad kentañ savet etre skolioù-meur 'zo er Stadoù Unanet. N'eo nemet e 2010 ma oa bet kemeret hec'h anv a-vremañ. Kroget e Norzhamerika da gentañ-penn ez a ouzhpenn mil skipailh (en ouzhpenn trizek bro) d'hec'h ober bremañ.
Diazezet e oa bet war tachenn skol-veur Middlebury, Vermont ha bodañ a ra daou c'hant c'hwec'h skol warn-ugent evit c'hoazh. Pa oa bet aozet Kib kiditch ar bed e 2006 e oa bet embannet ur pennad diwar he fenn war bajenn gentañ ar Wall Street Journal ken souezhet ma oa ar gazetenn gant an anadenn nevez. An hevelep tra a c'hoarvezas e-barzh Usa Today d'ar 27 a viz Du 2007 da-geñver Kib ar bed 2007. D'an 28 a viz Meurzh 2008 e voe diskouezet war-eeun ur prantad eus ar c'hrogad etre skipailhoù Middlebury hag Amherst, Massachusetts gant CBS. Evit ar wech kentañ, e 2008, e teuas ur skipailh estren — McGill University (Kanada) — da gemer perzh e Kib ar bed.
Remedello
Remedello zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Kanton Regini (1790)
Krouet e voe Kanton Regini e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Alban Verulamium
Sant Alban, pe Alban Verulamium, a oa ur merzher kristen, a orin roman moarvat, en Enez Vreizh, en pe. Dibennet e vije bet, war un dro gant ar sent all "Amphibalus", Julius, hag Aaron, e kêr roman Verulamium, a zo hiriv St. Alban's Cathedral, e kreisteiz Hertfordshire, 31 km en hanternoz da greiz-kêr Londrez, hag eno e vez enoret abaoe.
Ar vojenn
A-raok an amzer ma teuas ar relijion gristen da relijion ofisiel an impalaeriezh roman e veze heskinet ar gristeneien gant ar galloud. Alban en doa roet bod d'ur beleg kristen a oa klask warnañ, Amphibalus, ha levezonet gantañ e troas ouzh ar feiz kristen. Pa erruas ar soudarded e ti Alban da gregiñ er beleg e wiskas Alban mantell ar beleg hag e voe harzet en e lec'h. Dirak ar barner e anzavas Alban e relijion nevez ha kondaonet e voe abalamour da se. Dibennet e voe, a-hervez, el lec'h ma voe savet an iliz-veur anvet diwar e lerc'h, war un dorgenn serzh, ma ruilhas e benn war-draoñ, hag e lec'h ma chomas a-sav e tiflukas ur feunteun.
Meneses de Campos
Meneses de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Autillo de Campos
Autillo de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Arondisamant Thionville-Reter
Arondisamant Thionville-Reter a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Lorraine. Diskaret eo bet d'ar 1 a viz Genver 2015.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet e oa arondisamant Thionville-Reter e 6 kanton hag e 75 kumun :
Kanton Langoned (1790)
Krouet e voe Kanton Langoned e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Gustav Sveden
Gustav Sveden zo bet anv meur a briñs eus Sveden.
Salem (Oregon)
Salem (distaget [ˈseɪləm] e saozneg) eo kêr-benn stad Oregon e Stadoù Unanet Amerika. Emañ war ribl ar stêr Willamette, un adstêr d'ar stêr Columbia. Diazezet e voe Salem e 1842, ha dont a reas da vezañ kêr-benn tiriad Oregon e 1851.
Gourizad asteroidennoù
Ar Gourizad asteroidennoù a zo un dachenn e Koskoriad an Heol etre kelc'htro Meurzh ha hini Yaou. Ur bern asteroidennoù a gaver dre eno hag ivez ur blanedenn gorr, Ceres. Vesta eo ar vrasañ eus an asteroidennoù-se.
Quetteville
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Quetteville Communal Cemetery
Nijourion e oant. Mervel a rejont d'ar 24 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-doug an Eil brezel-bed.
Chaak
Chaak e oa doue toltek ha maya ar glav.
André Siméon
André Victor Siméon, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1893 e Cauvigny (Oise, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 8 a viz Meurzh 1970 e Los Angeles (Kalifornia) (SUA), a oa un aktour sinema gall.
Dreist Aotre ar FIA
Dreist Aotre ar FIA (FIA Super Licence e saozneg) a zo un dokumant a aotre ur blenier da gevezañ e Formulenn 1. Roet e vez da bep hini en deus graet berzh e formulennoù evit ar re yaouank hag en deus graet muioc'h eget 300 km war ur c'harr F1.
Evit bezañ kadarnaet gant un FIA Racing Super Licence, e ranker tizhout meur a bal hervez lezenn Kod an FIA. Ar pezh a ranker kaout pe ober a zo:
Mendeleviom
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo ar mendeleviom ; Md eo e arouez kimiek, 101 e niver atomek ha 258,098 e dolz atomek. An trizekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
Istor
E 1955 e voe kevanaozet 17 atom eus izotop 256 an elfenn 101 gant skipailh Stanley G. Thompson, ennañ Gregory R. Choppin, Albert Ghiorso, Bernard G. Harvey ha Glenn T. Seaborg e Berkeley, Kalifornia, dre skinata einsteiniom-253 gant rannoùigoù a en ur c'hiklotron 1,50 m e dreuzkiz. War-dro 78 munutenn e oa hanter-vuhez an elfenn. E koun Dmitriy Mendeleyev e voe roet an anv mendelevium d'an elfenn 101.
Perzhioù
Dianav int, peogwir n'eus bet kenderc'het nemet louc'hoù eus an elfenn.
Izotopoù
C'hwezek izotop eus ar mendeleviom zo anavezet, eus 245Md betek 260Md.
Arver
Hini ebet.
Nuvolera
Nuvolera zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Villarmentero de Campos
Villarmentero de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Georges Clemenceau
Georges Clemenceau, bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1841 e Mouilleron-en-Pareds (Vendée) hag aet da anaon d'ar 24 a viz Du 1929 e Pariz, zo un den Stad gall, radikal-sokialour, prezidant ar c'huzul eus 1906 da 1909, ha goude eus 1917 da 1920.
Deuet eus ur familh republikan e voe dilennet da vaer an 18 Arondisamant ha goude-se e voe aet da Brezidant Kuzul kêr Pariz e deroù an Trede Republik, ha kannad ar Vodadeg Broadel e 1871.
Ops
Ops, pe Opis, e oa doueez ar builhded e Roma gozh, ha hi a orin sabin. Hervez ar gaoz e Roma e voe savet kehel da Opis gant ar roue Titus Tatius, ur roue sabin.
Lidet e veze da goulz an Opalia, d'an 19 a viz Kerzu, hag an Opiconsivia, d'ar 25 a viz Eost.
Larvivora komadori
Larvivora komadori (Erithacus komadori kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Sylvia komadori da gentañ-penn (e 1835) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Acqueville
Acqueville zo anv gallek div gumun c'hall e Normandi:
Ayahuasca
An Ayahuasca (anvet ivez yagé) zo ur braoued hag a vez aozet gant beleien koadeg trovanel gleb Amazonia e Perou, hag implijet evit e vertuzioù yac'haat.
Kanton Landevant (1790)
Krouet e voe Kanton Landevant e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann an Alre e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
A' Mhanachainn
Beauly (/ˈbjuːliː/ diwar an anv gallek beau lieu), pe  A' Mhanachainn e gouezeleg, zo ur gêr eus Highland Bro-Skos, en Inverness-shire, war lez ar stêr Beauly, er c'hornôg da gêr Inverness.
Mayaed
Ar Vayaed a oa ur bobl amerindian eus Kreizamerika hag a voe en hec'h uhelañ etre ar bloavezhioù 250 ha 900.
Offlaga
Offlaga zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Nuvolento
Nuvolento zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Villamartín de Campos
Villamartín de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Cwmcarfan
Cwmcarfan (skrivet Cwmcarvan e saozneg) zo ur gêriadenn eus kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er mervent da gêr Trefynwy e hanternoz ar gontelezh. E parrez Llanfihangel Troddi emañ.
Emgann Craig-y-dorth a c'hoarvezas e-kichenik Cwmcarfan e 1404 ha trec'h e voe Kembreiz, renet gant Owain Glyndŵr, war ar Saozon.
San Cebrián de Campos
San Cebrián de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Orzivecchi
Orzivecchi zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Olmeked
An Olmeked a oa ur bobl amerindian eus Kreizamerika hag a oa o sevenadur en e uhelañ etre 1200 ha 400 kent Jezuz Krist.
Indila
Indila, bet ganet Adila Sedraïa d'ar 26 a viz Mezheven 1984 e Pariz, a zo ur ganerez-sonaozerez c'hall. "Capitol" eo he label.
A capite ad calcem
A capite ad calcem zo ul lavar latin hag a dalv Adalek ar penn betek ar seul. A vez lavaret ivez: a pedibus usque ad caput (Adalek an treid betek ar penn).
Da dostaat eo ouzh al lavar brezhonek : Penn-kil-ha-troad.
Gustav Sveden (Wasa)
Gustav Sveden, pe Gustav von Holstein-Gottorp, Priñs Wasa (1799–1877), a oa ur priñs svedat hag ofiser aostrian, mab da Gustav IV Adolf, roue diroueet Sveden, ha da Friederike Dorothea von Baden.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas d'e geniterv Luise von Baden (1811–1854).
Ospitaletto
Ospitaletto zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Francisca de Bragança
He buhez
Addimeziñ a reas he zad en 1828 da Amélie von Leuchtenberg, merc'h da Eugène de Beauharnais. Dilezel a reas ar galloud da vont da Bortugal da sikour e verc'h henañ Maria II ha mervel a reas e 1834.
D'ar 1añ a viz Mae 1843, e Rio de Janeiro, e timezas Francisca da François d'Orléans, Priñs Joinville (1818-1900), priñs Joinville, mab da roue ar C'hallaoued Loeiz-Fulup.
Tolteked
An Dolteked a oa ur bobl amerindian eus Kreizamerika, hag a oa o sevenadur en e uhelañ etre 1200 ha 800 kent Jezuz Krist.
Francisca de Bragança
He bugale
Ur verc'h ha daou vab he doe :
Villerías de Campos
Villerías de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Amfreville
Amfreville zo un anv-lec'h gallek eus Normandi.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-den Ásfríðr »,anv norsek, hag a gaver ivez en anvioù Anfry, Anfray, Lanfry.
Perissocephalus tricolor
Perissocephalus tricolor a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Cotingidae.
Anvet e voe Corvus tricolor (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776). Ar spesad nemetañ er genad Perissocephalus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned bras ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e biz Amazonia.
Enez-Euz
Enez-Euz (e galleg: Île-d'Yeu) zo ur gumun c'hall eus departamant ar Vendée hag eus rannvro Broioù al Liger. Un enezenn eo ivez. An enezenn nemeti er Poatev istorel eo gant Enez-Nermouster.
Emañ ar gumun en enezenn a zo dezhi ar memes anv : Enez-Euz. Kêriadennoù pennañ an enez zo : Port-Joinville (Port-Breton gwezhall), Saint-Sauveur (anvet le bourg gwezhall) ha La Meule.
Enez-Euz
Enez-Euz e brezhoneg pe l'Île d'Yeu e galleg, gwezhall Augia hag Insula Oya er, ad Oiam insulam en.
Euz ha Yeu, evel Oye (Pas-de-Calais), a zeu eus ar germaneg auwja/augjo a dalve "pradenn c'hleb", "douar e-touez ar mor" hag "enez" war-lerc'h.
E-pad an Dispac'h e voe anvet Île-de-la-Réunion ha Rocher-de-la-sans-Culotterie.
Anvioù lec'h e "ker-"
En Enez-Euz ez eus 44 lec'hanv e "ker-", Ker Netra ha Ker-Babu en o zouez. Ne oa ket poblet an enez gant Bretoned avat rak daoust d'al lec'hioù-se bezañ reizhskrivet evel e brezhoneg, dont a ra ar rakger-mañ deus ar poateveg quéreù a dalv "porzh", "park" pe "liorzh" hervez ar blegenn. Ouzhpenn-se, an anvioù staget a zo anvioù poatevek o orin.
Matterhorn
Ar Matterhorn (alamaneg, met Horu pe Hore er vro), Cervino en italianeg, Cervin e galleg, Grand Bèca en arpitaneg (Gran Becca e Traoñienn Aosta), eo ar c'hwec'hvet menez uhelañ eus an Alpoù, brudet bras abalamour d'e neuz, hini ur biramidenn. Tapout a ra 4 478 m. Emañ war an harzoù etre Suis (Kanton Valais) hag Italia (Traoñienn Aosta).
Genver 2010 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2010 e Breizh
Henry Louis Le Chatelier
Henry Louis Le Chatelier, bet ganet d'an 8 a viz Here 1850 e Pariz (Seine (departamant) d'an ampoent, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Gwengolo 1936 e Miribel-les-Échelles (Isère, Bro-C'hall), a oa ur c'himiour gall.
Anavezet-mat eo evit ar reolennoù pouezus en devoa deskrivet e 1884 diwar-benn ar c'hempouezoù kimiek, deuet da vezañ Pennaenn Le Chatelier.
Roet e oa bet an Davy Medal dezhañ gant The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge e 1916 "On the ground of his eminence as a chemist".
Leptotila wellsi
Leptotila wellsi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Anvet e voe Engyptila wellsi (kentanv) da gentañ-penn (e 1884) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895) da zougen bri d'an evnoniour John Grant Wells a zastumas standilhoned evit Lawrence.
Evn broadel enez Grenada an hini eo.
Annez
Ar spesad zo brosezat e strouezh krin kreisteiz Grenada.
Ossimo
Ossimo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Émile Ronet
Émile Ronet, bet ganet Émile Ferdinand Robinet d'an 11 a viz Gouere 1884 e Pariz XI (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Ebrel 1959 e Pariz X), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Tad an aktour Maurice Ronet (1927-1983) e oa.
A bene placito
A bene placito zo ur bomm latin hag a dalv kement ha hervez (ho) plijadur vat, evel ma plijo deoc'h, pe c'hoazh evel a girit. Heñvelster gant ad libitum.
Requena de Campos
Requena de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
A bene placito
En italianeg ez eus un droienn dost, beneplacito, hag e spagnoleg ivez, beneplácito. E saozneg e lavarer "at will".
Bae Hạ Long
Bae Hạ Long, pe bae Ha Long (Vịnh Hạ Long e vietnameg), zo ur bae e goueled Pleg-mor Tonkin e hanternoz Vietnam, 170 km diouzh Hanoi. En em astenn a ra war ur gorread 1,500 km² hag a-hed 120 km a aodoù. Ennañ ez eus 1,969 enezennig razek goloet gant struzh hag enskrivet eo war roll lec'hiennoù kaerañ Glad ar bed, gant UNESCO abaoe 1994. Dont a ra touristed a-leizh da welet ar bae.
E kalz enezeier ez eus mougevioù. En div enezenn vrasañ a zo er bae, Tuần Châu ha Cát Bà, ez eus tud o chom ha degemeret e vez touristed enno. Gant studiadennoù istorourien ez eus bet diskouezet eo annezet ar c'hornad, meur a zek mil bloaz zo. Pesketaerien zo, a vev war o bigi a-wechoù hag a dap kalz spesadoù pesked ha kregin a bep seurt. War lod eus an enezennoù ez eus evned ha loened all o vevañ.
Lakaet e voe ar bae war roll lec'hiennoù Glad ar bed gant UNESCO e 1994 hag astennet e voe an dra-se e 2000.
Dacs
Dacs (en okitaneg; Dax e galleg hag ent-ofisiel; Akize en euskareg) a zo ur gêr eus Gwaskogn en Okitania. Ent-ofisiel eo ur gumun eus departamant al Landes, er rannvro Akitania-Nevez, er Frañs. Un isprefeti eo. Ur gêr-dour brudet eo ivez. 0 a dud a oa o chom enni e, ha 60,326 en tolpad-kêrioù.
Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen
Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen (1763-1834) a oa dug Sachsen-Hildburghausen eus 1780 betek 1826, ha dug Sachsen-Altenburg adal 1826 betek e varv.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz ha daouzek bugel o doe:
Ribas de Campos
Ribas de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Vimont
Vimont zo un anv-lec'h gallek.
Maria Pavlovna Rusia
Maria Pavlovna Rusia zo un anv bet roet da deir briñsez:
Marie zu Mecklenburg
Marie zu Mecklenburg zo anv teir friñsez alaman:
Abarca de Campos
Abarca de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Cors Ddyga
Ur palud e kornôg Ynys Môn eo Cors Ddyga (Malltraeth Marsh e saozneg).
Torrebenn !
Torrebenn ! zo ur romant istorel gant ar Bigouter Yann Bijer.
An danvez
18 a viz Mae 1675 : emañ Laou ar Prad a-gevret gant e vamm (Mari-Gaourantina) en o ziig-soul e parrez Kombrid. 29 a viz Gwengolo 1675 : kuitaat a ra Laou hag e garedig Madalen enez Penfred (Inizi Glenan), hag int war bourzh un teirgwern hollandat, da glask repu e Kernev-Veur.
Etre an daou zeiziad-mañ ez eo pal an oberour, da-heul Laou ar pesketaer yaouank, reiñ da Yann Lenner da anavezout dre ar munud an darvoudoù kriz a zeuas da zrastañ tud ha parrezioù ar C'hab Kaval a-hed nevezamzer ha hañv 1675 (Emsavadeg ar Bonedoù ruz).
Graet e veze gant an droienn Torr e benn ! evel galv d'an emgann gant an emsaverien hag implijet e voe-hi ivez, d'an 2 a viz Gouere 1675 e chapel Itron-Varia Dreminou (Ploveur), evel sinadur da beurechuiñ krouidigezh ar C'hod Kouer gant dileuridi ar pevarzek parrez kenunanet en emsav.
Goproù
Tapet e voe un nebeud prizioù koulz gant an oberenn hag ar skrivagner e 2012 :
Penniliz San Vitale Ravenna
Penniliz Sant Vitale (italianeg: Basilica di San Vitale) a zo un iliz italian bet savet er, lec'hiet e Ravenna, en Emilia-Romagna. Bez eo unan eus ar monumantoù heverkañ da geñver arz an Impalaeriezh Vizantat]] en Europa ar C'hornôg. Brudet eo evit un hollad mozaikennoù eus ar.
Enskrivet eo bet gant monumantoù all eus ar gêr war listenn glad bedel an Unesco.
Pertica Bassa
Pertica Bassa zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Proviñs Tierra del Fuego
Proviñs Tierra del Fuego, pe Proviñs Douar an Tan, zo anv div broviñs e div vro eus Kreisteizamerika:
Karl Ludwig Friedrich von Baden
E vuhez
Mab e oa da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt. Mab-bihan e oa da Karl Ludwig von Baden, Dug-meur Baden. Pa varvas e dad e 1801 e teuas da vout priñs pennhêr.
Suzanna
Pennadoù kar
Suzanna
Karl Ludwig Friedrich von Baden
E vuhez
Prometet e oa da Augusta Bavaria hogen torret e voe ar promesa gant Napoleone bionaparte a felle dezhañ dimeziñ Augusta d'e advab Eugène de Beauharnais.
Acacia sieberiana
An Acacia sieberiana zo ur wezenn a-orin eus Afrika (betek 25 m a sav dezhi).
Karl Ludwig Friedrich von Baden
E vuhez
Breur-kaer da roue Sveden ha d'an Tsar, hogen daoust da se e roas harp da Napoleone Buonaparte ha n'en dilezas nemet war an diwezhadoù.
Goude marv e dad-kozh e 1811 e renas en dugelezh evel Karl II. Mervel a reas seizh vloaz goude, e 1818, d'an oad a 30 vloaz.
Krouiñ a reas Urzh Leon Zaeringen e 1812.
E vugale
Pemp bugel o doe:
Goude e varv
E eontr Ludwig Iañ von Baden (1763-1830) an hini a renas war e lerc'h
Ulm
Ulm zo ur gêr alaman e stad Baden-Württemberg, e-kichen Bavaria. Emañ war ribl ar stêr Danav, e-kichen kember ar stêr-se hag ar stêr Iller. E 2018 e oa 126 000 a dud o chom en Ulm.
Belmonte de Campos
Belmonte de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Ulm
Diazezet e voe ar gêr e 850. Anavezet eo dreist-holl abalamour d'hec'h iliz-veur, iliz-veur Ulm (Ulmer Münster), gant he c'hloc'hdi 161,5 metr uhelder, an tour-iliz uhelañ er bed evit doare.
Poblañsouriezh
E 2006 e oa 120 000 a dud o chom en Ulm.
Darempredoù etrebroadel
Ezel eo Ulm eus Eurotowns, ur rouedad kêrioù europat o ment etre.
Paisco Loveno
Paisco Loveno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Douar an Tan
Douar an Tan pe Tierra del Fuego e spagnoleg, zo anv meur a dra a denn holl da inizi a zo e beg suañ Suamerika :
Marie von Brandenburg-Kulmbach
Merc'h e oa d'ar Margrav Casimir von Brandenburg-Kulmbach (1481–1527) ha d'e bried Susanna Bavaria (1502–1543), merc'h d'an Dug Albert IV Bavaria. Goude marv he zad e voe savet Marie gant hec'h eontr Georg Friedrich er feiz luterian.
Cwm-iou
Cwm-iou (skrivet Cwmyoy e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gornaoueg da Y Pandy e gwalarn ar gontelezh, war an hent a gas da Y Gelli Gandryll, e Powys.
War lez an Afon Honddu emañ ar gêriadennig. Un tamm uheloc'h en draoñienn emañ Llanddewi Nant Hodni ma'z eus aspadennoù eus un abati kozh.
Pertica Alta
Pertica Alta zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Consolidated B-24 Liberator
Ar Consolidated B-24 Liberator (“dieubour”) a oa un nijerez-vombeziñ pounner amerikan eus an Eil Brezel-bed. Savet e oa bet gant an embregrezh Consolidated Aircraft eus Kalifornia. Ur bern a zo bet graet (18 400 en holl) ha bet en implij gant un darn vat eus aerluioù ar Re Gevredet. Implijet e veze e-skoaz ar B-17 Flying Fortress. Modernoc'h eget hemañ diwezhañ e oa, muioc'h a vombezennoù a c'halle kas gantañ, uheloc'h, pelloc'h ha buanoc'h e c'halle nijal met diaesoc'h e oa da leviañ, ha techet e oa an tan da gregiñ ennañ. Daoust da se eo bet talvoudus e berzh evit ar Re Gevredet.
Boada de Campos
Boada de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Niobiom
Un elfenn gimiek eo an niobiom, a zo bet anvet kolombiom ivez ; Nb eo e arouez kimiek, 41 e niver atomek ha 92,906 e dolz atomek. Ur metal ardreuzat eo an niobiom.
Ur metal blot arwenn eo an niobiom, a gaver e kailhoù evel ar piroklor (Na,Ca)2Nb2O6(OH,F) pe ar ferrokolombit (Fe,Mn)(Nb,Ta)2O6. Da arc'hlas e tro pa vez lakaet en aer. Brazil a voe ar c'henderc'her pennañ e 2011, gant 58 000 tonennad. Kanada a roas 4 400 t, ha 600 t a zeuas eus broioù all. Tri milion a donennadoù niobiom a chom da dennañ eus kailh piroklor, ar pezh a zo trawalc'h da vastañ da ezhommoù ar bed. Daoust d'ar 150 000 tonennad a niobium a zo e douaroù Stadoù-Unanet Amerika ne voe ket kenderc'het eno e 2011 abalamour ma oa re ger en ober.
Istor
E 1801, ar c'himiour saoz Charles Hatchett a zizoloas un elfenn nevez en un tamm kailh a zeue eus ar Stadoù-Unanet ; kolombiom e voe an anv a roas dezhi, hervez anv barzhel Amerika. Ne ouie ket avat e oa an elfenn nevez mesket gant tantalom (mesket eo Nb ha Ta er ferrokolombit, evel meneget amañ a-uc'h), ar pezh a lakaas reuz e bed ar gimiezh. Droukvesket e voe niobiom ha tantalom ; neuze e voe kredet e oa pemp elfenn disheñvel, a voe anvet niobiom (< Niobe), tantalom (< Tantalos), dianiom (< Diana), pelopiom (< Pelops) hag ilmeniom (< Menez Ilmen en Oural), pa ne oa eus an teir elfenn diwezhañ nemet niobiom pe ur meskaj niobiom-tantalom. Etre 1864 ha 1866 e voe diskouezet splann ne oa nemet div elfenn aze, an niobiom hag an tantalom. Adalek 1866 e teuas ar c'himiour suis Jean Charles Galissard de Marignac a-benn da genderc'hañ niobiom didantaliom, na voe ket arveret kent 1920 (da fardañ lampoù dre gannder). Buan e voe an niobiom erlerc'hiet gant ar wolfram evit an arver-se.
Perzhioù
Ur metal orjalennus eo an niobiom, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe — kaletoc'h e teu pa vez dambur avat. Kewarellek eo, da lavaret eo e vez desachet hepken gant ur gwarellvaez hep bezañ argaset gantañ. Dreistreüs e teu da vezañ pa vez lakaet yenoc'h eget -150 ° C.
Kimiek
E 2 468 °C e teuz an niobiom. Diaes-tre eo e oksidañ, ha pa zeuer a-benn e c'han gwiskadoù kaeelloù. Peuzheñvel ouzh re an tantalom eo perzhioù kimikel an niobiom, ha dre m'eo marc'hadmatoc'h ha paotoc'h e vez alies arveret Nb e-lec'h Ta.
Izotopoù
93Nb eo an izotop stabil nemetañ a zo en natur. Tremen 32 izotop all zo bet kevanaozet, eus 81Nb betek 113Nb, 92Nb o vezañ an hini stabilañ (hanter-vuhez : 34,7 milion a vloavezhioù).
Erlec'hiadoù
Molibden ha vanadiom a c'hall erlec'hiañ an niobiom en dir, evel tantalom ha titaniom ; prierezhioù, wolfram, tantalom ha molibden a vez lakaet e-lec'h niobiom en ardivinkoù a rank labourat e gwrezverkoù uhel. Alies avat ne vez ket an erlec'hiadoù par d'an niobiom er greantelezh, evit abegoù efedusted pe goust.
Paitone
Paitone zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Mihangel
Mihangel zo un anv-badez kembraek hag a glot gant Mikael, e brezhoneg. N'eo ket brudet kaer e Kembre avat.
Pozzolengo
Pozzolengo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Charlotte von Preußen (1831-1855)
Charlotte von Preußen pe Friederike Luise Wilhelmine Marianne Charlotte von Preußen (21 a viz Even 1831 – 30 a viz Meurzh 1855), a oa ur briñsez alaman, eus an tiegezh Hohenzollern, deuet da vout, dre hec'h eured, dugez Sachsen-Meiningen.
He buhez
Ganet e oa e kastell Schönhausen, e-tal Berlin, ha hi merc'h henañ ar priñs Albrecht von Preußen (1809-1872) ha d'e bried izelvroat Marianne van Oranje-Nassau (1810-1883).
En 1850, un toullad mizioù goude torret dimeziñ he zud, ec'h euredas Charlotte, e Charlottenburg, d'ar priñs Georg, mab da zug Sachsen-Meiningen. Un eured a garantez e oa,
Gant he mamm e voe profet dezhi ur genkiz war lez lenn Como, anvet  villa Carlotta en enor dezhi. E-pad pemp bloaz e vevas an dud yaouank e Berlin ha Potsdam, ha goude e Meiningen.
Sevel a reas a-du gant addimezién morganatek he zad da Rosalie von Rauch. Sonerez donezonet e oa, ha kenteliet e veze gant Julius Stern. Sevel a reas-hi ton-bale rejimant ar warded, Geschwindmarsch Niverenn 55 hag un ton bale turk anvet  Defilemarsch für türkische Musik Niverenn 62.
Eured ha bugale
Pevar bugel he doe:
He marv
Mervel a reas er gwilioud da 24 bloaz e Meiningen, tri miz goude marv he mab Georg Albrecht. Beziet e voe e Meiningen. Tri bloaz goude ec'h addimezas an intañv d'he c'heniverv Theodora von Hohenlohe-Langenburg (1839-1872), abalamour, evit-doare, da reiñ ur vamm d'e vugale.
Becerril de Campos
Becerril de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Bárcena de Campos
Bárcena de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Sierra Madre del Sur
Ar Sierra Madre del Sur (Sierra Madre ar su) a zo un aradennad venezioù e mervent Mec'hiko. War-hed ur 1 000 km bennak ez a eus su stad Michoacán da reter Oaxaca.
Teresa Bandettini
Teresa Bandettini a oa ur varzhez italian, ganet e Lucca, d'an 11 a viz Eost 1763, ha marvet eno ivez d'ar 6 a viz Ebrel 1837).