cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grenade-sur-l'Adour
Grenade pe Grenade-sur-l'Adour (Granada d'Ador en okitaneg) zo ur gumun c'hall en departamant Landes, war lez ar stêr Adour, entre Aire-sur-l'Adour ha Mont-de-Marsan.
Picus sharpei
Picus sharpei zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Gecinus sharpei (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant an evnoniour breizhveuriat Howard Saunders (1835-1907) : dougen a ra anv al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Europa, el Ledenez iberek hag er Pireneoù.
Onn
An onn eo ar gwez eus ar genad Fraxinus, e kerentiad an Oleaceae. Un tri-ugent spesad onn a zo, hag a gaver dre vras er c'hoadegoù kerreizh.
An onn zo gwez deliaouek hag a c'hell kreskiñ betek 30 m uhelder ha bevañ etre 150 ha 200 vloaz. Onneg a reer eus ur c'hoad onn.
An onn bleuñv zo gwez-liorzh bihan (etre 6 ha 10 m uhelder) hag o deus tañvouezennadoù frondus-kenañ.
Ar prenn onn zo kalet hag implijet e vez d'ober troadoù binvioù hag ivez gwaregoù, skioù, roeñvoù, palikedoù tennis, ... rak hebleg eo. Implijet e vez ar prenn-se ivez gant ar ebenourien, ar venuzerien hag evit oberiañ kantoù formaj-laezh.
An delioù a vez implijet da voueta ar chatel.
An delioù onn zo vitamin C enno, mont a reont d'ober tizanoù, en o zouez hini an "den kant-vloaz" evel ma lavarer.
O delioù hag o frouezh zo efedus a-enep an droug-kenvelloù hag ar c'hlenvedoù evel an urloù. Brudet e oa ar sev hag an delioù da argas an naeron ha da bareañ o flemmoù. O rusk zo mat a-enep an derzhienn.
St. James Parish (Louiziana)
637 km2 a zouar zo dindani, ha 30 km2 a zour.
Cozzo
Cozzo  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Costa de' Nobili
Costa de' Nobili zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Saint James (Barbados)
Saint James Parish, en enez Barbados, zo unan eus an 11 parrez a zo rannoù diazez an enez, hag ouzhpenn 20 000 a dud enni o chom. Muioc'h-mui e teu St. James da vezañ annezlec'h ar binvideien hag an douristed deuet da dommheoliañ.
Enez São Tomé
Enez São Tomé eo brasañ enezenn São Tomé ha Príncipe, e kreisteiz ar vro.
Roland (anv)
Roland zo un anv-badez frankek a gaver e meur a yezh evel ar galleg, ar saozneg hag an hungareg. Un anv-tiegezh eo ivez. Rolland ha Rowland zo doareoù-skrivañ all.
Grenade (Haute-Garonne)
Grenade, pe Grenade-sur-Garonne (Granada  en okitaneg) a-wechoù evit disheñvelout diouzh kêrioù all, zo ur gumun eus Bro-C'hall, en Okitania, en departamant Haute-Garonne. 25 km zo alese da gêr Toloza evel da Montauban, hanter-hent entre Albi hag Auch.
Ernée
Ernée zo ur gumun en departamant Mayenne hag er rannvro Broioù al Liger, e kornôg Bro-C'hall.
Lardirago
Lardirago  zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Giussago
Giussago  zo ur gumun en Italia, e  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Der Ring des Nibelungen
Der Ring des Nibelungen zo unan eus ar pevar c'helc'hiad krouet gant Richard Wagner. Ar sonaozadur, ar skrivadur hag al leurennadur zo bet graet gantañ. An detralogiezh a zo derc'helet e-touesk e Magnum Opus: Etre 1848 ha 1874 edo Wagner o labourat warni. War-dro C'hwezek euriad e pad en holl, gant meur a gant soner ha 34 solist neuze, an oberenn zo unan eus ar c'hoariganoù brasañ ha hirañ er bed. Aozet gant Wagner e-unan e oa bet graet an detralogiezh evit ar wezh kentañ e 1876 er c'hoarigandi Bayreuth Festspielhaus. Ar rener sonerezh e oa Hans Richter.
An detralogiezh zo kenaozet gant:
Linarolo
Linarolo  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Esteban Ocon
Esteban Ocon (bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1996) zo ur bleiner herrgirri norman. Bleinañ a ra gant Alpine e. Krog e oa da redek e 2017 gant Force India ha kendelc'her a reas da redek e a-raok bezañ erlec'hiet gant Lance Stroll pa voe prenet ar skipailh gant Lawrence Stroll. Blenier-miret Mercedes e oa e a-raok sinañ ur c'hevrat gant Renault da redek e. Chomet eo gant ar memes skipailh pa voe adanvet Alpine e, ar bloaz ma tapas e drec'h kentañ e Priz Bras Hungaria.
Keryann
Keryann zo un anv-lec'h brezhonek, deuet da vezañ un anv-tiegezh. Troet eo bet e Kerjean e galleg.
Redavalle
Redavalle  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg
Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg (Yves Joseph de Kerguelen de Trémarec e galleg), bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1734 e maner Tremareg e Landudal hag aet d'an Anaon d'an 3 a viz Meurzh 1797 e Pariz, a oa ur moraer breizhat hag en devoa roet e anv d'an Inizi Kergelenn.
Picus viridanus
Picus viridanus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Erwan Jozef a Gergelenn a Drevareg
Orinoù ha Familh
E dad, Gwilherm-Vari a Garpont a Drevareg, oa e penn ur wezenn warded-aod lec'hiet er Pouldu. Dimeziñ a reas d'e vamm Constance-Rose Morice a Veaubois e 1727. Pevar bugel oant ganet; Erwan-Jozef zo an hini kentañ, heuliet gant Catherine ha daou c'hoar all. Mervel a reas e mamm e 1746, hag e dad e 1750.
Derroù er Morlu
Degemeret e voe e skol Gwarded Merdeadurezh ar Roue e Brest e 1750. Kregiñ a reas a Brezel Seizh Vloaz e 1756 etre bro-Frañs ha bro-Saoz. Kergelenn zo anvet da asagn war an Emeraude, ur fourgadenn a 24 fezh-kanol.
Kemer a reas penn ur gompagnunezh korfoù frank e Dukark e 1757.
Pancarana
Pancarana  zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Fazan Edwards
Fazan Edwards (Lophura edwardsi) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Annez
Brosezat eo al labous e kreiz Viêt Nam.
Minamoto no Yoritomo
Minamoto no Yoritomo (源 頼朝, 9 a viz Mae 1147 – 9 a viz C'hwevrer 1199) e voe diazezer ar shōgunelezh Kamakura (鎌倉幕府 Kamakura bakufu) hag ar shōgun kentañ en Istor Japan, adalek 1192 betek e varv. Goude-se, e wreg Hōjō Masako (1156-1225) a voe rejantez (執権 shikken) Goude em lakaet e penn ar c'hlann Minamoto e stalias e gêr-benn e Kamakura hag e stourmas enep ar c'hlann Taira a-hed ar Brezel Genpei (1180-1185). Pa voe faezhet ar re Daira e stalias renkad vilourel ar samurai er galloud dreist an impalaer, hag ar shōgunelezh kentañ e Kamakura ; evel-henn e voulc'has marevezh ar Japan c'hladdalc'hel, a badas betek 1868.
Emgann ar Mincio (1814)
Emgann ar Mincio a c'hoarvezas d'an 8 a viz C'hwevrer 1814 etre un arme gall hag italian renet gant Eugène de Beauharnais, besroue Italia, hag un arme aostrian dindan urzhioù ar feld-marichal Heinrich Johann de Bellegarde, war lezioù ar stêr Mincio. Trec'h e voe an arme c'hall.
Bisklavred
Bisklavred pe Bisclavret zo anv un den deuet da vout un den-bleiz, er varzhoneg Le Lai de Bisclavret, gant Marie de France, skrivagnerez c'hallek eus Bro-Saoz, war-dro dibenn an XIIvet kantved, e lez ar roue saoz Herri II.
Minamoto no Yoritomo
Yaouankiz
En Atsuta e voe ganet Minamoto no Yoritomo, trede mab Minamoto no Yoshitomo hag e wreg Yura Gozen (? – 1159) (ma talv 御前 gozen kement ha samurai evit ur vaouez) eus ar c'hlann galloudus Fujiwara. Penn ar c'hlann Minamoto e oa e dad-kozh Minamoto no Tameyoshi (1096-1156). Un diskennad eus an impalaer Seiwa (850-881, ren 858-876) e oa neuze.
Er bloaz 1156 e tarzhas an Emsavadeg Hōgen e Heian-kyō, kêr-benn an Impalaeriezh, a-c'houde dizemglevioù el Lez. An impalaer kloastret Toba (1103-1156, ren 1107-1123) hag e vab an impalaer Go-Shirakawa (1127-1192, ren 1155-1158) a savas a-du gant Fujiwara no Tadamichi, mab ar rejant Fujiwara no Tadazane, ha gant hêr ar c'hlann Taira, Taira no Kiyomori tra man eas an impalaer kloastret all, Sutoku (1119-1164, ren 1123-1142), a-du gant mab all ar rejant, Fujiwara no Yorinaga. Rannet e oa ar c'hlann Minamoto neuze, pan eas e benn Tameyoshi gant Sutoku daoust d'e vab Yoshitomo stourm evit Toba, Go-Shirakawa ha Taira no Kiyomori. Gant aduidi Go-Sirakawa ez eas an trec'h e dibenn ar brezel diabarzh, ma voe lazhet Fujiwara no Yorinaga ; didruez e voe an impalaer kozh : bac'het e voe Sutoku, lazhet e voe Minamoto no Tameyoshi. Minamoto no Yoshitomo a voe e penn e glann, gant Yoritomo da hêr. Daoust da re Vinamoto bout eus lignez an impalaer e krogas Taira no Kiyomori da sevel enep ar c'hlann Minamoto el Lez a oa distroet da Heian-kyō.
Pevar bloaz diwezhatoc'h, e deroù 1160, e voe un eil emsavadeg anvet Heiji hag a badas pemzektez. P'edo ar c'hlann Fujiwara er galloud e savas Taira no Kiyomori a-du gant Fujiwara no Michinori tra man eas Minamoto no Yoshitomo gant Fujiwara no Nobuyori. Devet e voe salioù an impalaer kozh Go-Shirakawa, paket ha dibennet e voe Michinori gant ar re Vinamoto. Daoust da gement-se ne oant ket darev da gemer ar galloud, ar pezh a voe graet gant ar re Daira er gêr-benn. Kemer an tec'h a reas Yoshitomo, met trubardet gant ur mevel e voe, ha dibennet d'e dro.
Gwallgaset e voe ar c'hlann Minamoto hag e aduidi diwezhatoc'h. Ne voe nemet tri mab yaouank da Yoshitomo a gement a chomas bev, en doare ma voe Kiyomori hag ar c'hlann Taira mistri war Japan a-bezh.
Minamoto no Yoritomo, 13 vloaz d'ar mare, a voe desavet en harlu kent dimeziñ gant Masako, merc'h Hōjō Tokimasa a oa e penn ar c'hlann Hōjō en deveze ar garg a shikken a-hêrezh.
Brezel Genpei
Er bloaz 1180, ar priñs Mochihito (1151-1180), trede mab an impalaer Go-Shirakawa, a c'halvas ar c'hlann Minamoto e Japan a-bezh d'an armoù enep ar c'hlann Taira. Ur c'hwitadenn e voe, pa varvas Mochihito ha Minamoto no Yorimaa (1106-1180) er gad kentañ. Minamoto no Yoritomo neuze en em lakaas da benn ar c'hlann, a stalias e gêr-benn e Kamakura er Reter. Lod izili eus ar c'hlann a itrikas enep dezhañ avat.
Stroñs war ar goulenn
Ar stroñs war ar goulenn zo ur variadur dic'hortoz eus ar goulenn hollek, da lâret eo sammad ar bevezadur dibenn, ar postadurioù, an dispignoù publik hag an ezporhiañ. Ar stroñs goulenn zo positivel ma vez kresket ar goulenn, met negativel ma tigresk.
Krouet e vez ar stroñs war ar goulenn diwar fluktuadurioù ekonomikel. Gall' a ra krouiñ un astennadur pe un enkadenn war an ekonomiezh.
Bez e c'hell ar stroñs goulenn kaout orinoù liesseurt : Efed ur stroñs war ar goulenn positivel : Efed ur stroñs war ar goulenn negativel :
Kendalc'h Hollvedel an Esperanteg
Kendalc'h Hollvedel an Esperanteg (Universala Kongreso de Esperanto en esperanteg) zo ur vodadeg vras a vez graet ur wech ar bloaz gant esperantegerien eus ar bed a-bezh, abaoe 1905.
465
Britannia romania
Trec'h eo Hengist hag Aesc war ar Vretoned ha Romaned en ul lec'h anvet Wippefesfleot. Daouzek penn breton a zo lazhet. Ur Jut a renk uhel, Wipped, a zo lazhet ivez en emgann se. (al lec'h Wippefesfleot en eus kemeret e anv)
Kendalc'h Hollvedel an Esperanteg
Bep bloaz e vez graet, pe dost, pa ne oa bet kendalc'h ebet e-pad ar C'hentañ hag an Eil Brezel-bed. Bep taol e vez aozet en ur gêr eus ur vro disheñvel. En em gavout a ra er c'hendalc'h, hervez ar bloavezhioù, etre 1000 ha 4000 a dud eus etre 50 ha 70 bro. E 1905 e oa bet aozet ar c'hendalc'h kentañ e Boulogne-sur-Mer, e Bro-C'hall hag e 2015 e vo ar c'hantvet hini. E 2012 eo bet degemeret ar gendalc'hidi e Hanoi, e Vietnam.
Aozet e vez ar c'hendalc'h war al lec'h gant tud eus ar vro, e kenlabour gant an Universala Esperanto-Asocio (UEA) (Kevread Hollvedel an Esperanteg). Dalc'het e vez ar C'hendalc'h Hollvedel-se e dibenn miz Gouere pe e deroù miz Eost ha padout a ra ur sizhun.
Evit pep kendalc'h e vez dibabet un danvez da lakaat ar gaoz warnañ e-pad ar sizhunvezh-se. Prezegennoù diwar-benn ar vro a vez ivez hag abadennoù sevenadurel (kan, sonerezh, c'hoariva) a bep seurt a vez ivez.
Emgann ar Mincio
Daou emgann zo anvet Emgann ar Mincio en hanternoz Italia, war lez ar stêr Mincio, etre an arme c'hall hag an arme aostrian o-daou, ha Heinrich Graf von Bellegarde e penn an arme aostrian bep tro.
Ieoh Ming Pei
Ieoh Ming Pei, FAIA, RIBA, ganet d'ar 26 a viz Ebrel 1917 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 2019, a oa un tisavour sinaat-stadunanat. Ganet e oa bet e Guangzhou ha desavet en Hong Kong ha Shanghai. Pei a zo bet awenet pa oa yaouank gant liorzhoù Suzhou.
465
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 465
Rea (Lombardia)
Rea  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Parona
Parona  zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Maria Klementine Aostria (1798–1881)
Maria Klementine Aostria (1798–1881) a oa un arc'hdugez aostrian.
Merc'h e oa d'an impalaer Franz II an Impalaeriezh Santel ha d'e bried italian Maria Teresa di Borbone-Napoli (1772-1807).
C'hoar e oa da Marie-Louise Aostria, impalaerez ar C'hallaoued, ha da Maria Leopoldine Aostria, impalaerez Brazil.
Dimezet e voe d'hec'h eontr, Leopoldo di Borbone-Napoli (1790-1851), priñs Salerno, breur d'he mamm, ha bugale o doe.
Bugale
Pevar bugel o doe Maria Clementina ha Leopoldo :
Poellgor Olimpek Etrebroadel
thumb|right|300px|Al logo olimpek hag ar sturienn : Citius, Altius, Fortius Ar Poellgor Olimpek Etrebroadel zo un aozadur bet krouet gant Pierre de Coubertin e 1894, evit adsevel ar C'hoarioù olimpek kozh hag ober d'an darvoud-sport-mañ c'hoarvezout bep pevar bloaz. Abaoe 1981 ez eo deuet da vezañ un « aozadur etrebroadel e-maez-gouarnamant, hep pal kenwerzhel, ur gevredigezh gant un tudelezh gwirel e statud, ar sez anezhañ e Lausanne (Suis) ».
Mont en-dro
Ar c'hant pemzek ezel (hiniennoù an holl anezhe) a ya d'ober ar Poellgor Olimpek Etrebroadel en em vod ur wech ar bloaz d'an nebeutañ. Gante e vez dilennet ur prezidant, eizh bloavezh e gefridi dezhañ. En o zouez e kaver atletourien gozh pe er vuhez sportel c'hoazh, prezidanted pe bennoù-bras kevreadoù etrebroadel sport pe aozadurioù etrebroadel anavezet gant ar Poellgor. Emañ sez ar Poellgor Olimpek Etrebroadel e Lausanne (Suis).
An arc'hant a zeu eus gwirioù an adkasadennoù skinwel ha kevelerezhioù gant embregerezhioù liesvroadel. E-kerzh prezidantelezh Juan Antonio Samaranch (etre 1980 ha 2001) e oa bet tizhet liveoù uhel-spontus gant ar gwirioù-se. E miz Kerzu 1988 e oa bet diskoachet ar voualc'h war he neizh gant droukskouer Salt Lake City : gwalc'het e oa bet o daouarn da izili 'zo evit ma vije roet C'hoarioù olimpek goañv 2002 d'ar gêr amerikan-mañ.
Pennadurezh veur an Emsav olimpek eo ar Poellgor Olimpek Etrebroadel. Da geñver he dalc'hioù e vez dibabet ar c'hêrioù a zegemero ar C'hoarioù olimpek goañv ha hañv. Dilennet e vez ar gêr ostiz dre muianiver dreistel ar mouezhioù (a chom kuzh).
Sturienn olimpek
Perc'hennet e oa bet gant Coubertin goude klevet an Tad dominigat Henri Didon oc'h ober ganti pa gomze eus troioù-kaer-sport e studierien. Rener skolaj Albert-le-Grand Arcueil (Val-de-Marne) e oa hag engravet ar sturienn latin-mañ er maen a-us dor-dal ar skolaj.
Himn olimpek
thumb|right|150px|Kentañ pajenn himn Spýros Samáras Skrivet e oa bet ar pozioù gant ar barzh gresian Kostís Palamás ha sonaozet gant Spýros Samáras : sonet e oa bet evit ar wech kentañ da geñver digoradur 1añ C'hoarioù olimpek modern d'ar 25 a viz Meurzh 1896 en Aten.
Dilezet e oa bet a-raok bezañ dibabet ez-ofisiel da vat gant 55 dalc'h ar Poellgor etrebroadel olimpek e Tokyo e Mae 1958. Adsonet e oa bet e Roma e 1960 eta.
Roll prezidanted ar Poellgor Olimpek
thumb|150px|Thomas Bach, prezidant a-vremañ
Gottfried von Strassburg
Gottfried von Straßburg, marvet war-dro 1215, a oa ur barzh alamanek eus ar Grennamzer, ken brudet evel Hartmann von Aue, Wolfram von Eschenbach ha Walther von der Vogelweide.
Skrivet en deus Tristan und Isold war-dro 1210.
Bob Hawke
Robert James Lee Hawke, AC, GCL, ganet d'an 9 a viz Kerzu 1929 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 2019, a oa ur politikour aostralian. Bet e oa 23vet kentañ-ministr Aostralia ha penn al Labor Party etre 1983 ha 1991. Hawke a oa bet ezel eus ar parlamant evit Wills etre 1980 ha 1992. Brudet eo evit bezañ bet ar c'hentañ-ministr a badas ar muiañ eus kostezenn al Labor.
Fazan lost melen
Ar fazan lost melen (Lophura erythrophthalma) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Annez
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e koadeier izel eus :
Portalbera
Portalbera  zo ur gumun eus Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia. War lez dehoù ar Po emañ e-kichen ar c'hember gant ar froud Versa. 1 445 a dud zo enni o chom.
Loeiz II
Loeiz II a c'hall bezañ:
Montù Beccaria
Montù Beccaria  zo ur gumun eus  Proviñs Pavia  e rannvro Lombardia.
Loeiz II
Liste von Herrschern namens Ludwig
São Tomé (Rio Grande do Norte)
São Tomé zo ur gumun eus biz Brazil, e stad Rio Grande do Norte, e rannvroig Borborema Potiguar.
E 2000 e oa 10 827 a dud o chom en hec'h 863 km².
Fazan Viêt Nam
Fazan Viêt Nam (Lophura hatinhensis) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Annez
Brosezat eo al labous e Viêt Nam.
São Tomé (Paraná)
São Tomé zo ur gumun eus kreisteiz Brazil, e stad Paraná. Stok outi emañ Japurá ha São Carlos do Ivaí en hanternoz, Jussara ha São Jorge do Ivaí er reter, Indianópolis er c'huzh-heol, ha Cianorte er c'hreisteiz. 530 km² zo dindani. E 2010 e oa 5.349 den o chom enni.
Christina Aguilera
Christina Aguilera (Christina María Aguilera) zo ur sonaozourez-kanerez, ganet d'ar 18 a viz Kerzu 1980 e Staten Island (New York).
Imitation ar Verc’hes Vari
Imitation ar Verc’hes Vari zo ul levr brezhonek embannet e 1836, anezhañ un droidigezh diwar skrid gallek Alexandre-Joseph de Rouville, anvet ivez Abbé d'Hérouville, graet gant G*** L*** (Guillaume Le Lez).
Santo Tomé
Santo Tomé zo un anv-lec'h spagnolek.
Kengevread ar Roen
Kengevread ar Roen a oa ur c'hengevread stadoù en Alamagn etre 1806 ha 1813.
Heilbronn
Heilbronn (distaget zo ur gêr eus Alamagn, e hanternoz stad Baden-Württemberg. Gant war-dro 123,000 a annezidi ez eo ar c'hwec'hvet kêr vrasañ er stad.
Emañ war lez an Neckar. Gwechall e oa ur gêr zieub ("Freie Reichsstadt") eus an Impalaeriezh Santel Roman ; hiziv ez eo kêr-benn Landkreis Heilbronn (distrig Heilbronn), e rannvro Heilbronn-Franken.
Anavezet eo Heilbronn abalamour da vrud ar gwin eus ar c'hornad ha lesanvet e vez Käthchenstadt, diwar anv pezh-c'hoari Heinrich von Kleist Das Käthchen von Heilbronn ("Katellig Heilbronn").
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Heilbronn gant ar c'hêrioù-mañ :
Barddas
Barddas ( Barzhaz ) zo un oberenn e div levrenn gant Iolo Morganwg, e 1862 ha 1874.
Rouantelezh Kongo
Rouantelezh Kongo (e kongoeg: Kongo dya Ntotila pe Wene wa Kongo ; e portugaleg: Reino do Congo) a oa ur rouantelezh e kornaoueg kreiz Afrika, el lec'h m'emañ bremañ norzh Angola, kornaoueg Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo ha su Gabon.
Pa voe ar rouantelezh en he brasañ en em astenne eus ar Mor Atlantel er gornaoueg betek ar stêr Kwango er reter, hag eus ar stêr Kongo en norzh betek ar stêr Kwanza er su. Renet e oa gant ar Manikongo, pe Mwene Kongo ("aotrou rouantelezh Kongo"), ur roue hag en doa levezon ivez war rouantelezhioù bihanoc'h tro-dro, evel Ngoyo, Kakongo, Loango, Ndongo ha Matamba.
Etre war-dro 1390 ha 1857 e oa ur rouantelezh dizalc'h. Eus 1857 da 1914 ez eas en-dro evel ur Stad suj da rouantelezh Portugal E 1914, goude ma oa bet mouget un emsavadeg kongo gant nerzhioù Portugal, e voe lakaet fin d'ar rouantelezh. Mont a reas he douaroù d'ober trevadenn Angola ha bro warezet Kabinda. Ul luskad politikel ha relijiel, Bundu dia Kongo, zo bremañ hag a glask adsevel ur vro hag a vefe distag diouzh stadoù Angola, Republik Kongo, Republik Demokratel Kongo ha Gabon. .
Taifa Granada
Taifa Granada ( طائفة غرناطة, Ta'ifa Garnata, en arabeg), pe Rouantelezh zirí Granada, zo ur rouantelezh dizalc'h, berber ha muzulman, savet en al-Ándalus en 1013, goude kouezhet kalifiezh Córdoba en 1009. Da get ez eas pa voe kemeret gant an almoravided en 1090.
Rouantelezh Zawi ben Ziri (1013 -1019)
Zawi ben Ziri, eus tiegezh berber ar Banu Zirien, a gemeras Cora de Elvira e 1013, hag ar gêr-benn anezhi Medina Elvira, hag a savas taifa Granada. Dre ma oa diaes difenn kêr Elvira e fellas da Zawi ben Ziri kas e gêr-benn a Medina Garnata, a zo deuet da vout Granada. En 1019, Zawi a guitaas Granada evit mont da chom da Ifriquiya, e norzhafrika, Norteafricana, ha da gemer ar galloud peogwir edo ar roue o paouez mervel hag e oa bihanik e bennhêr. Evel-se e kollas kurunenn Granada a zegouezhas gant e niz Habús ben Maksan. Mervel a reas gant ar c'hontamm.
Franz Karl Aostria
Franz Karl Aostria (1802-1878) a oa arc'hdug Aostria, ha trede mab an impalaer Franz II hag e bried Maria Teresa Bourbon-Naplez. Tad e oa d'an impalaer Franz Joseph.
E vreur Ferdinand Iañ a oa o ren met n'en doa bet pennhêr ebet. Franz Karl eta a oa da ren war e lerc'h. Met a zilezas e vreur ar galloud, goude Dispac'h Aostria, e kavas gwell Franz Karl lezel e wirioù gant e vab henañ.
E vuhez
Dekvet bugel ha trede mab an impalaer Franz II an Impalaeriezh Santel e oa. Tri bloaz e oa e 1805 pa voe trec'h Napoleon war arme Aostria en emgann Austerlitz. En 1807, pa oa pemp bloaz, e varvas e vreur Joseph Franz, hag o mamm ivez.
Saint-Maurice-sur-Mortagne
Saint-Maurice-sur-Mortagne zo ur gumun c'hall, eus departamant ar Vosges, e rannvro Grand Est.
Ffwrnais
Ffwrnais (Furnace e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz kontelezh Ceredigion. Emañ war an hent a gas eus Machynlleth da Aberystwyth, e-kichen Eglwys Fach, nepell diouzh ar stêr Dyfi. Dont a ra anv ar gêriadenn eus ar ger ffwrnais, furnace e saozneg, ur ger kevatal d'ar gerioù brezhonek "fornez" pe "fournez", hag a dalvez "uhelforn".
Un uhelforn a voe savet eno en, o tennañ splet eus nerzh red ar stêr Einion, un adstêr d'an Dyfi. Degaset e veze kailh houarn gant bagoù a zeue eus Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz, dre ar mor ha dre ar stêr Dyfi. Keuneud ar c'hoadoù tro-dro a veze implijet d'ober tan. Ne voe implijet an uhelforn nemet betek 1810. Goude-se e talvezas al labouradeg da heskennerezh, kaset en-dro gant nerzh an dour atav.
Fazan Sumatra
Fazan Sumatra (Lophura hoogerwerfi) a zo un evn brosezat e Sumatra (Indonezia).
Produusted
En ekonomiezh, ar broduusted a zo muzuliañ derez skodenn ar faktorioù produiñ. Da lavaret eo ar faktorioù kevala ha labour. Liammet eo ar broduusted ouzh an askoridigezh, an efedusted hag an efedegezh.
Jord a Lydda
Jord a Lydda zo ur sant eus hag a zo paeron Bro-Saoz, Katalonia, Etiopia ha Jorjia.
Produusted
Faktorioù kevala a zo kevala digemm, hollad ar binviji produiñ a bad ouzhpenn ur bloavezh. Da skouer: mekanikoù, savadurioù met gallout a ra ivez bezañ ur merk pe meizantoù.
Picus vittatus
Picus vittatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Azia, eus reter Myanmar, kreisteiz Sina, Thailand hag Indez-Sina da Sumatera, Jawa ha Bali.
Produusted
Faktorioù labour: kevala denel, dorn labour, da lavaret eo al labourerien.
Kavout a reer stummoù produusted disheñvel:
Jord a Lydda
Diwall a ranker gant Jorjia e Kaokaz : ne zeufe ket hec'h anv eus an anv-badez a zo kaoz anezhañ amañ met eus ar perseg, deuet deomp dre an arabeg. Jorj a Lydda eo he sant paeron avat.
Francisco Javier Spagn
Mervel a reas da 14 vloaz gant ar vrec'h. Beziet e voe e Manati El Escorial.
John Dramani Mahama
thumb|Dramani Mahama e 2010 John Dramani Mahama (ganet d'an 29 a viz Du 1958) zo ur politikour eus Ghana, prezidant ar vro en etrekarg.
Pierre Gasly
Pierre Gasly (bet ganet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1996) zo ur blenier kirri-redadeg norman. Bleniañ a ra gant Scuderia AlphaTauri e 2020 hag harpet eo gant hentenn Red Bull. Bleniet en doa gant Red Bull Racing e-pad an hanter eus ar c'houlzad 2019 met kaset e oa bet d'ar skipailh-c'hoar dre ne oa ket mat a-walc'h e zisoc'hoù. Kampion 2016 eo e GP2 Series.
John Dramani Mahama
Pa varvas ar prezidant John Atta Mills d'ar 24 a viz Gouere 2012 e voe lakaet da brezidant Ghana en etrekarg dre ma oa besprezidant ar vro abaoe 2009.
Saint-Thomas
Saint-Thomas, gant ur varrennig-stagañ, zo un anv-lec'h gallek. (E saozneg e vez skrivet Saint Thomas pe St. Thomas (gwelet ar c'hentañ).)
Anv kumunioù:
The Stolen White Elephant
The Stolen White Elephant zo ur gontadenn saoznek gant Mark Twain e 1882.
Bartolomeo
Bartolomeo zo un anv-badez italianek
Dugelezh-veur Hessen
Dugelezh-veur Hessen zo ur stad alaman hag a badas eus 1806 betek 1918, dibenn ar Brezel-bed kentañ.
Kaja Kallas
Kaja Kallas (distaget [ˈkɑjɑ ˈkɑlːɑs] en estoneg ; ganet d'an 18 a viz Mezheven 1977) zo ur bolitikerez eus Estonia ha kentañ ministr he bro abaoe ar 26 a viz Genver 2021. E penn ar gostezenn Eesti Reformierakond eo bet adalek 2018, hag ezel eus parlamant Estonia, ar Riigikogu, etre 2011 ha 2014 hag adalek 2019. Kannadez e Parlamant Europa e oa etre 2014 ha 2018.
Ganet e voe e Tallinn, merc'h da Siim Kallas, hag a voe kentañ ministr Estonia ivez, ha d'e wreg Kristi. Studioù war ar gwir he deus graet e skol-veur Tartu. Dimezet eo ha tri bugel he deus.
Notre-Dame de Paris (Victor Hugo)
Notre-Dame de Paris zo ur romant gallek gant Victor Hugo e 1831 dindan an titl 'Notre-Dame de Paris. 1482'.
An istor
En 1482 emañ Pierre Gringoire, barzh diarc'hant, o chom e Paris. Dilennet eo bet Quasimodo, soner kleier an iliz-veur, o paouez bezañ dilennet da Bab ar Folled da geñver Fest ar Folled.
Maread ar c'hred
Maread ar c'hred a zo emled ha strizhadur ar c'hredoù skignet e ekonomiezh ur vro. Maread ar c'hred a zo unan eus an tri mekanik eus ar fluktuadurioù ekonomikel. An daou all a zo ar stroñs war ar c'hinnig hag ar stroñs war ar c'houlenn.
Anvet eo paradoks ar sioulder, efedoù kelc'hiadoù ar c'hred war ar fluktuadurioù. Da skouer, enkadenn ar Subprimes a zo aet en-dro get maread ar c'hred, met tremenet eo eus un aergelc'h gwellwelus, d'un aergelc'h gwallwelus.
Ar mont en-dro a zo an hini da heul : Kregiñ a ra get digresk ar feur kampi, degas a ra ur c'hresk eus goulenn ar c'hredoù, hag erruet 'vez en aergelc'h gwellwelus ha brokerezh. Neuze an tiez-bank a grog da arc'hantañ raktresoù ekonomikel risklet hag a zegas un emled. Muioc'h mui a obererien ekonomikel ne c'hallont ket restaolañ o dle, neuze e koll arc'hant an tiez bank ha techet int da vezañ eveziekoc'h. Ar feurioù kampi a gresk, ha start eo en em arc'hantañ, degas a ra un digresk beveziñ hag un digresk postañ, hag an efed fin a zo ar rezeadur hag an dilabour.
Birmingham (Alabama)
Birmingham eo kêr vrasañ stad Alabama e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 212 237 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Birmingham en ur mod ofisiel e 1871.
Rebecca
Rebecca, pe Rebekka, zo un anv-badez saoznek a orin hebreek.
Ascension
Enez Ascension (Ascension Island e saozneg) a zo un enezenn er Meurvor Atlantel ar Su, war-dro 1,600 km diouzh aodoù Afrika ha 2,250 km diouzh aodoù Amerika ar Su, hag ivez unan eus an teir lodenn, kevatal o galloud, hag a ya d'ober Tiriad tramor Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet.
Emañ Ascension 1,300 km er gwalarn da Saint Helena enezenn bennañ an tiriad. Georgetown eo anv ar gêr-benn, ha war-dro 880 den en holl a zo o vevañ war an enez a zo 88 km² dindani. Anvet eo Ascencion dre ma oa bet kavet deiz Yaou-Bask pe "Asañsion" e 1503 gant ar merdead portugalat Alfonso de Albuquerque.
Changüí
Ar changüí zo ur sonerezh eus enez Kuba. Unan eus an doareoù anezhañ eo an nengón. . Sonet e vez gant an tres (un doare gitar), ar marimbula, ar maracas, ar güiro. Ur pennkaner a vez hag ar sonerien o tiskanañ.
Mincio
Ar  Mincio zo ur stêr eus Italia, ha 73 km hed dezhi. Adstêr eo d'ar Po war e lez kleiz. Eieniñ a ra er menezioù ma'z eo anvet Sarca a-raok en em deurel e lenn Garda. Treuziñ a ra Park ar Mincio a-raok kemberiñ er Po.
Kumunioù treuzet
Peschiera del Garda, Ponti sul Mincio, Monzambano, Valeggio sul Mincio, Volta Mantovana, Goito, Marmirolo, Porto Mantovano, Rivalta sul Mincio, Curtatone, Mantova, Virgilio, Bagnolo San Vito ha Roncoferraro
Silves
Silves (distaget [] e portugaleg) zo ur gumun eus Portugal, e rannvro Algarve. E 2011 e oa 37,126 a dud o chom enni, gant war-dro 11,000 anezho o chom e kêr. Rannet eo e c'hwec'h parrez (freguesias). Emañ war ribl ar stêr Arade.
Kêr-benn gozh Algarve eo Silves hag ur gêr a bouez a-fet istor ar vro. Ur c'hastell zo, savet war un dorgenn, hag un iliz-veur, savet en e-lec'h ur voskeenn goshoc'h. En iliz-veur emañ bez ar roue João II.
Conchobar mac Nessa
thumb|200px|Conchobar mac Nessa livet gant Cormac McCann Conchobar mac Nessa, pe Konc'hobar mab Ness pe Konc'hobar eo roue Ulaid e-barzh Kelc'hiad Ulad (Rúraíocht) e gwengelouriezh Iwerzhon. Emañ e gêr-benn en Emain Macha (Navan fort, nepell eus Ard Mhacha). Kontet eo da vezañ mab da Fachtna Fáthach, Roue Uhel Iwerzhon (Ard rí Érenn). Hogen, a-wezhioù e vez lavaret eo mab d'an drouiz Cathbad. Alies e ouzhpenner e anv lignez, mac Nessa rak Ness, merc'h da Eochaid Sálbuide, roue Ulaid, eo anv e vamm.
Chapel Berc'hed (Benoded)
Chapel Perged zo ur chapel lec'hiet e kumun Benoded e departamant Penn-ar-Bed.
Conchobar mac Nessa
Ganedigezh
Danevellet eo an doare ma oa engehentet Conchobar e doareoù disheñvel hervez an testennoù. En hini goshañ, Ness, merc'h Eochaid Sálbuide, Roue Ulaid d'ar mare-se, a c'houlennas gant an drouiz Cathbad da betra e oa mat ar mare. Cathbad a respontas, "da engehentañ ur roue en ur rouanez". Ne oa gwaz all war-dro, neuze e kasas Cathbad d'he gwele hag e engehentas ur mab. En ur stumm nevesoc'h e oa bet desavet Ness gant daouzeg lez-tad, ha un deiz ma oant holl o festañ, Cathbad, e penn ur fian, ur bagad brezelourien dizouar, a dagas an ti hag a lazhas an holl. Eochaid ne oa ket evit veñjañ anezhe rak ne ouied ket piv e oa kablus. Ness a savas neuze he fian dezhi hec'h-unan da adkavout Cathbad ha da lazhañ anezhañ. E-keit ha ma oa o kouronkañ en ur poull en hec'h-unan avat, en em gavas Cathbad a zeuas etre ar plac'h hag hec'h armoù, dic'houinet e gleze gantañ. Espernañ ar reas he buhez war an diviz e teufe da vezañ e wreg. E-kichen ur stêr anvet Conchobar o doa graet o annez, ha Ness a c'hanas ur mab dizale, met e gwirionez e dad a oa Roue Uhel Iwerzhonn, Fachtna Fáthach, pried kleiz Ness. E-keit ha m'edo Ness ha Cathbad war an hent da weladenniñ Fachtna, en em gavas Ness war wentloù. Disklêriañ a reas Cathbad dezhi neuze e vefe ur roue bras eus he mab, dezhañ ur vrud peurbadus, mar befe gouest da c'hortoz an deiz war-lerc'h d'e c'henel, rak ganet e vefe d'ar memes deiz ha Jezuz Krist. Ha Ness da azezañ war un dar war vord ar stêr Conchobar, hag antronoz vintin e c'hanas he bugel. Kouezhañ a reas ar c'hrouadur en dour met Cathbad a dennas anezhañ eus ar stêr, e vadezas Conchobar diwar anv an dourredenn, hag a zesavas anezhañ evel e vab
Conchobar a zeu da vezañ roue
Pa oa seizh vloaz, Fergus mac Róich a oa roue Ulaid hag a gouezhas e karantez gant Ness. Asantiñ a reas homañ da zont da vezañ e wreg, war an diviz e aotrefe Fergus e vefe roue he mab Conchobar evit bloaz. En doare-se e vefe graet mibien roue eus e vugale. Hervez lezenn Iwerzhon er grennamzer e tremene an hêrezh dre linenn ar baotred, ha ne c'halle den bezañ lakaet da roue nemet ar re o devoa ur roue e-touez hendadoù o zad. Noblañs Ulaid a zisklêrias da Fergus ne cheñchfe netra en o emzalc'h en e geñver dre ma ne vefe roue ar bugel nemet a anv, hag eñ ha asantiñ. Conchobar, avat, kuzuliet gant e vamm, a renas kenkoulz ma oa divizet gant an noblañsed e dibenn ar bloaz e tlefe chom roue. Kevrediñ a reas Fergus neuze gant ar roue uhel nevez, Eochu Feidlech, ha brezeliñ a rejont ouzh an Uladed. Goude un heuliad emgannoù gwadek, Conchobar a ginnigas ar peoc'h. Kinniget e oa da Fergus douaroù, lodenn ar c'hampion en Emain Macha, hag ar statud a hêr eus Conchobar. Goulenn a rae Conchobar groñs un digoll digant Eochu abalamour m'en doa lazhet e dad, Fachtna Fáthach, hag e reseve ivez douaroù, ha merc'h ar roue uhel da wreg.
Chapel Berc'hed (Benoded)
Istor
Ar chapel zo bet savet e-tro ar. Bez' ez eo unan eus an testenioù koshañ eus glad relijiel Breizh. Perged a zegasfe da soñj anv Berc'hed, ur santez iwerzhonat eus ar.
Conchobar mac Nessa
Euredoù ha tiegezh
Eurediñ a reas Conchobar gant un toullad merc'hed eus Eochu. Medb, a zeuas da vezañ rouanez Connacht diwezhatoc'h, e oa an hini kentañ. Genel a reas ur mab anvet Amalgad, hogen kuitat a reas anezhañ buan. He c'hoar Eithne a engehentas ur mab gantañ, met Medb a lakaas he beuziñ en ur wazh. He mab Furbaide a oa tennet eus he c'horf goude he marv. Mugain a roas dezhañ ur mab anvet Glaisne hag a chomas e wreg pennañ.
Chapel Berc'hed (Benoded)
An diavaez
Ur c'hloz-parrez klok eo, gant ur voger-dro, hag ur volz-enor. Ar c'hloc'hdi a voe ouzhpennet er. E stil gotek eo. E-tal ar c'halvar ez eus un delwenn eus sant Laorañs. Ar garnel deirgwareg a oa bet savet er XVIvet kantved.
Conchobar mac Nessa
Euredoù ha tiegezh
Mamm mab henañ Conchobar, Cormac Cond Longas, zo Clothru, merc'h Eochu, pe mamm Conchobar, Ness hec'h-unan. Cormac zo roet da Fergus mac Róich da vagañ.
E-touez mibien Conchobar emañ Cúscraid Mend Macha ha Folloman. Eurediñ a reas e verc'h Fedelm Noíchrothach gant Cairbre Nia Fer, Roue Tara, hag ur mab, Erc, hag ur verc'h, Achall, o deus.
Chapel Berc'hed (Benoded)
An talbenn
Prenestri an talbenn norzh a ziskouez doare dibar an arz roman. Adaozet e oa bet an talbenn su er XVIvet kantved.
São Nicolau (enezenn)
Monte Gordo ("Menez Bras", 1 312 metr) eo he lec'h uhelañ, ha 342 km² he gorread.
Chapel Berc'hed (Benoded)
An diabarzh
Togennoù kinklet a weadurioù mistr. War ar c'hostez su ez eus bet kizellet tudennouigoù dudius war ur golonennig. E 2000 e oa bet staliet gwerennoù-livet modern gant Kim En Joong.
Conchobar mac Nessa
Euredoù ha tiegezh
Div c'hoar en deus Conchobar, Findchóem ha Deichtine. Eurediñ a reas Findchóem gant ar barzh Amergin, ha Conall Cernach e oa o mab. Deichtine eo mamm Cú Chulainn, pe diwar he fried marvel, Sualtam, pe diwar an doue Lugh.
Chapel Berc'hed (Benoded)
Ar pardon
Lidet e vez ar pardon d'ar 14 a viz Eost.
Conchobar mac Nessa
Deirdre
P'edo Conchobar o weladenniñ Fedlimid mac Daill e c'hanas gwreg Fedlimid ur verc'h. Cathbad, deuet da vezañ penndrouiz Conchobar, a ziouganas e vefe ken kaer ma tisklêrfe rouaned ar brezel abalamour dezhi, ha ne zigasfe nemet glac'har. Anvet e voe Deirdre, ha diviz a reas Conchobar he desevel pell diouzh ar wazed, e soñj eurediñ ganti pa vefe erru en oad. Koulskoude e tec'has gant ur brezelour yaouank anvet Naoise. Gant daou vreur Naoise ez eas ar c'houblad da guzh ha rediet e voe goude-se da vont da repuiñ e Bro-Skos. Forzh pelec'h e klaskent annezañ avat e klaske roue ar vro lazhañ anezhe da gaout Deidre evitañ e-unan, ha ret e veze dezhe mont kuit. A-benn ar fin e voent dizoloet gant Conchobar en un enezenn zistro ha kas a reas Fergus davete da warantiñ war e enor e vefe dizañjer evite mont d'ar gêr. War an hent e teuas ar roue a-benn da zispartiañ Fergus diouzh ar re a wareze o lakaat unan da bediñ anezhañ d'ur fest (abalamour d'ur geis ne c'halle ket nac'hañ un hevelep pedadenn). En e lec'h e voent ambrouget betek Emain Macha gant mab Fergus, Fiachu. Nebeut amzer goude bezañ erruet eno e voe muntret Fiachu, Naoise hag e vreudeur war urzhioù Conchobar gant Éogan mac Durthacht, ha rediet e voe Deirdre da eurediñ Conchobar.
Fergus, fuloret gant marv e vab hag ar gaou graet ouzh e enor, a zisklêrias ar brezel da gConchobar, war un dro gant Cormac Cond Longas, a gemeras tu e dad-mager a-enep e dad, ha Dubthach Dóeltenga. Deviñ a rejont Emain ha peurlazhañ gwerc'hezed Ulaid, a-raok mont en harlu gant Medb hag he gwaz Ailill e Connacht.
Deirdre a vevas gant Conchobar evit bloaz, hag e-pad an amzer-se ne vousc'hoarzhas morse. Ne zebre ha ne gouske nemet dibaot a wezh, ha nac'hañ a rae bezañ frealzet. Erru skuizh ganti e c'houlennas Conchobar ganti piv a gasae ar muiañ, hag e respontas, "C'hwi, hag Éogan mac Durthacht." Conchobar a roas anezhi neuze da Éogan. Antronoz, pa oa e karr Éogan, en em lazhas o skeiñ he fenn en ur maen.
Preizhadeg saout Cooley
Sevel a reas Medb un arme deuet eus pevar eus pemp proviñs hengounel Iwerzhon hag aloubiñ a reas Ulaid da laerezh an tarv Donn Cúailnge (Cúailnge zo Cuaille hiziv) evel m'en danevell Táin Bó Cúailnge. Conchobar, evel holl an Uladiz war-bouez Cú Chulainn, ne oa ket gouest d'en em gannañ, abalamour da vallozh Macha a lakae anezhe da chom er gwentloù e-pad ur frapad bep bloaz. Cú Chulainn en em gannas neuze e-unan en un niver a emgannoù, dreist-holl emgannoù-daou a-enep kampioned Connacht, en esper reiñ d'ar Uladed amzer a-walc'h da zont e-barzh ha da gemer an armoù.
A-benn ar fin, tad Cú Chulainn, Sualtam, a yeas davet Conchobar en Emain Macha da reiñ da c'hoût dezhañ emedo arme Connacht hag an teir frovins all o tizalbadiñ ar vro ha da c'houlenn groñs gantañ e savfe an arme a-raok ma vefe re ziwezhat. Conchobar hag e zrouized a zisklêrias neuze e tlefe bezañ lakaet Sualtam d'ar marv abalamour m'en doa torret boazioù al lez : den ebet n'en deus urzh da gomz a-raok Conchobar nemet e zrouized e vefe. Sualtam a redas er-maez met kouezhañ a reas war vevenn e skoed hag eñ ha troc'hañ e benn dezhañ e-unan. Degaset war-c'horre e skoed e kendalc'he e benn troc'het da youc'hal e gemennadenn. Conchobar a sav e arme hag he c'has d'an emgann. E-doug ar stourm edo Fergus war-nes lazhañ anezhañ, Cormac Cond Longas avat a viras outañ a lazhañ e dad, ha Fergus a zibennas kribenn tri menez gant e daol. A-benn ar fin e oa rediet Medb d'en em dennañ d'he bro gant Cú Chulainn, met deuet e oa a-benn da gas an tarv a glaske kavout e Connacht. Eno e stourmas ouzh tarv he fried Ailill, Finnbhennach, e lazhas anezhañ, hag e varvas gant an divi ma oa.
Emgann Ros na Ríg
Goude an Táin, en em gav Conchobar klañv ha ne zebr na ne gousk takenn. Goulenn a ra an Uladed gant Cathbad dizoleiñ petra a ya a-dreuz gant o roue. Conchobar a lavar da Gathbad ez eo klañv abalamour m'o deus brezeliet ar peder froviñs all outañ hag ez int deut a-benn d'en em dennañ hogos dibistig. Daoust m'en doa trec'het Ailill ha Medb, ne oa bet lazhet hini anezhe en emgann, hag en doa kollet e darv ouzhpenn. Fellout a ra dezhañ brezeliñ ouzh Connacht, met goañv zo anezhi, ha Cathbad a ali anezhañ da c'hortoz betek an hañv pa vo e vrezelourien hag e gezeg fresk ha leun a startijenn, hag etretant, da c'houlenn digant e gevredidi kas soudarded da skoazellañ anezhañ. Kas a ra neuze ur ger da gConall Cernach, a zo o sevel an truaj en inizi Bro-skos, hag hennezh a sav ur flodad bras gant kevredidi an Uladed e Lec'hlenn hag en inizi Faero hag o ren betek Ulaid.
O welet kement-se e krog ar proviñsoù all da zaspun o brezelourien. Eochu mac Luchta, roue Cúige Mumhan, a gendrec'h Ailill ha Medb da ginnig un digoll da Gonc'hobar. Conchobar a argas ar c'hinnig avat hag a zisklêr ne vo ket laouen kent na c'hallo sevel e deltenn forzh pelec'h en Iwerzhon. Pa c'houlenner gantañ e pelec'h e fell dezhañ sevel e deltenn evit noz e choaz Ros na Ríg (Rosnaree) war-vord stêr an Bhóinn. Digeriñ a ra un emgann e Ros na Ríg etre an Uladed diouzh un tu, ha diouzh an tu all rouantelezh Mide, renet gant mab-kaer Conchobar, Cairpre Nia Fer, Roue Tara, hag Gailióin Laighin, renet gant o roue, Find mac Rossa. Treiñ a ra fall evit an Uladed kent na zeu Conall Cernach d'en em gannañ rak an Uladed digalonekaet o deus re a aon dirazañ da guitaat an dachenn emgann. Lazhañ a ra Conall mil den en emgann. Cairpre Nia Fer a ziskar 800 den a-raok bezañ lazhet gant Cú Chulainn gant un dared taolet a-bell. Kilañ a ra ar Gailióin neuze ha kemeret eo Tara gant an Uladed. Erc, mab Cairpre ha mab-bihan Conchobar a zeu da vezañ roue nevez Tara. Touiñ a ra fealded da Gonc'hobar ha eurediñ merc'h Cú Chulainn, Fínscoth.
Marv
Mervel a ra Conchobar abalamour d'ar gloaz en deus bet digant ur brezelour eus Connacht, Cet mac Mágach. Cet en doa laeret unan eus eñvorennoù trecʼh an Uladed, empenn maenekaet Mesgegra, roue Laighin, ha taolet en doa anezhi gant e valtam kement ha ken bihan ma oa sanket e penn Conchobar. A-hervez e vefe c'hoarvezet e Baile Ath in Urchair, (Ardnurcher). Ne oa ket mezeien Konc'hobar evit tennañ anezhi. Serriñ a rejont ar gloaz a lavaret d'ar roue e chomfe bev gant ma chomfe sioul ha ma ne'n em skuizhfe ket re. Seizh vloaz sioul a-walch diwezhatoc'h a-hervez e voe danevellet marv ar C'hrist da Gonc'hobar a savas kement a zroug ennañ abalamour da se ma strinkas an empenn er-maez eus e benn ha ma tremenas war an taol. Badezet e vije bet gant gwad ar gloaz hag aet e vije e ene d'ar baradoz. Daoust ma'z eo bet kristenekaet danevell e varv, houmañ a denn kalz d'ar vojenn diwar-benn emgann Thor ha Hrungnir, e mitologiezh Lec'hlenn. Kement-se a ro da soñjal o deus an div vojenn un hevelep orin pe eo bet amprestet unan anezhe e-pad prantad aloubadegoù ar Vikinged en Iwerzhon.
Goulenn a reas an Uladed digant e vab, Cormac Cond Longas, atav en harlu e Connacht, da zont da vezañ roue war e lerc'h met war an hent da Emain Macha e oa bet ret da Cormac terriñ unan eus e c'heasa pe tabouioù ha lazhet e oa en un emgann nebeut goude. Hervez ali Conall Cernach e oa roet ar gurunenn da vab all Conchobar, Cúscraid Mend Macha.
Montgomery (Alabama)
Montgomery eo kêr-benn stad Alabama e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 205 764 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Montgomery en ur mod ofisiel e 1819.
Sord
Sord Cholmcille, pe Sord hepmuiken (Swords e saozneg), zo ur gêr e reter Iwerzhon, e-kichen Dulenn. E kontelezh Fine Gall emañ, tre e-kichen aerborzh Dulenn. Ar gêr vrasañ eo e kontelezh Fine Gall abaoe ma oa bet krouet ar gontelezh-se e 1994, diwar rannañ kontelezh Dulenn.
Kontañ a reer e voe savet ar gêr gant Sant Colmcille war-dro 560. Kresket buan eo poblañs kêr er bloavezhioù diwezhañ ; e 2011 e oa 42,738 a annezidi. Dont a ra touristed di da welet ar c'hastell, savet war-dro 1200, ha feunteun sakr Colmcille, e-kichen an iliz.
Concerning the American Language
Concerning the American Language ("Diwar-benn an amerikaneg") zo ur pennad eus al levr A Tramp Abroad, gant Mark Twain e 1882.
Sord
E Sord e voe graet obidoù Brian Boru war-lerc'h Emgann Cluain Tarbh (Clontarf), hag er gêr-se ivez e voe savet Gruffudd ap Cynan, a zeuas da vezañ roue Gwynedd adalek 1081.
Ar Braz
Ar Braz zo un anv-tiegezh brezhonek troet da Le Bras gant marilh ar boblañs gall. A-wechoù eo Braz an anv hepken.
Concerning the American Language
Er pennad-se e kont an oberour ur gaoz gant ur Saoz a ro gourc'hemmennoù dezhañ dre ma komz saozneg mat, hag eñ da respont ne gomz ket saozneg, met amerikaneg (American).
The Hunger Games (film)
The Hunger Games a zo ur film skiant-faltazi stadunanat sevenet gant Gary Ross, an hini kentañ eus tetralogiezh The Hunger Games. E 2012 eo deuet er-maez. Diazezet eo war ar romant The Hunger Games skrivet gant Suzanne Collins.
Senario
Katniss Everdeen, ur grennardez 16 vloaz anezhi, a zo o chom e SUA an dazont, deuet da vezañ Panem. Goude ur pennad bec'h ha distruj ez eus bet savet ur gouarnamant Capitol e anv. Gwask a zo lakaet war 12 distrig Panem gant ar gouarnamant-se. Goude emsav tud an 13vet distrig hag a zo bet distrujet penn-da-benn ez eus bet krouet c'hoarioù skinwel, Hunger Games o anv. E pep distrig e tibaber ur paotr hag ur plac'h hag a gemero perzh er c'hoari. Ar 24 c'hrennard dibabet a rank en em gannañ, hag er fin ne chom nemet unan anezho. Da-geñver ar 74vet Hunger Games ez eo Primrose (12 vloaz), ha hi c'hoar vihan Katniss, hag a zo dibabet en 12vet distrig. Katniss a gemer he flas evit ma chomfe bev he c'hoar vihan.
Sonerezh
Ur bladenn he zitl Songs from District 12 & Beyond a zo, hag ivez sonerezh savet gant T. Bone Burnett ha James Newton Howard hag a glever er film. An ton Rue's Lullaby a zo kanet gant Jennifer Lawrence.
Degemer
Dre vras eo bet degemeret mat The Hunger Games gant ar vurutellerien. Er broioù saoznek eo bet dielfennet an traoù gant skipailh Rotten Tomatoes gant an disoc'h 86% a alioù mat, diwar 214 evezhiadenn hag ur geidenn a 7.3/10. Gant al lec'hienn Metacritic ez eo 68/100 an disoc'h, diwar 43 evezhiadenn. Degemeret mat eo bet ivez er C'hwec'hkorn : gant Allociné e kaver an notenn 3.6/5 diwar 16 evezhiadenn. 3.9/5 eo an notenn roet gant an arvesterien.
Box-office
Berzh en deus graet ar film : $ 384 339 165 er bed a-bezh ($ 269 339 165 e SUA hag e Kanada).
E SUA e voe dastumet $ 152,5 milion a c'hounid goude dibenn-sizhun kentañ ar skignañ. Evel-se e teuas da vezañ an trede film a voe graet ar muiañ a c'hounid gantañ e SUA. Dindan 10 devezh e oa bet dastumet $ 250 milion a c'hounid, ,.
Heuliad
En holl ez eus pevar film anezhañ. Deuet eo er-maez The Hunger Games: Catching Fire, an eil film, e miz Du 2013. The Hunger Games: Mockingjay – Part 1 e 2014 ha The Hunger Games: Mockingjay – Part 2 e 2015 a echu an heuliad. Gant ur filmaozer all anvet Francis Lawrence eo sevenet an tri diwezhañ.
Fazan Salvadori
Fazan Salvadori (Lophura inornata) a zo un evn brosezat e Sumatra (Indonezia).
Bourg-et-Comin
Bourg-et-Comin a zo ur gumun e departamant an Aisne, e rannvro Hauts-de-France e Frañs.
Urzh
Ar ger urzh a c'hall kaout meur a ster, hervez an dachenn.
Renkadur ha rummatadur
Merkañ a ra an heuliañ, ar renkañ
Aozadur sokial
Strollad urzhiet gant reolennnoù politikel, relijiel :
Gourc'hemenn
Roet e vez urzhioù gant un aotrouniezh pe un den e-karg pe diwar ur mekanik programet ken e c'heller krediñ e vo graet.
Santa Luzia
Santa Luzia zo un anv-lec'h portugalek.
Orin
Dont a ra eus anv ar santez katolik santez Lusia.
Yves Péron
Yves Péron (Plounerin, 2 Eost 1914 - Bourdel, 6 Mezheven 1977) a oa ur rezistant hag ur politiker gall, , ,.
São Nicolau
São Nicolau zo un anv-lec'h portugalek.
Mobile (Alabama)
Mobile zo ur gêr lec'hiet e su stad Alabama e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 195 111 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Mobile en ur mod ofisiel e 1702.
Barbados Defence Force Sports Program
Ar Barbados Defence Force Sports Program, pe BDFSP zo ur c'hleub sport krouet gant Barbados Defence Force. E pemp rummad emañ ar sportourien : mell-droad, cricket, tennis taol, atleterezh ha boks.
Mell-droad
Ar Barbados Defence Force Sports Club, pe BDFSP, zo ur c'hleub mell-droad eus Barbados, diazezet e Christ Church. Krouet e oa bet e 1990.
Poggio a Caiano
Poggio a Caiano zo ur gumun eus Italia e rannvro Toskana, e proviñs Prato.
Lando Norris
Lando Norris (bet ganet d'an 13 a viz Du 1999) zo ur blenier kirri-redadeg saoz ha belgiat. Bleniañ a ra abaoe 2019 gant McLaren Racing, goude bezañ bet ezel eus McLaren Young Driver Programme.
Feur-emglev Granada
Feur-emglev Granada a oa bet sinet d'ar 25 a viz Du 1491 etre Boabdil, sultan Granada, hag ar Rouaned katolik, Fernando II Aragon hag e bried Izabel Kastilha. Gantañ e voe echuet brezel Granada, boulc'het e 1482, ha seziz Granada kroget e nevezamzer 1491.
Hervez an emglev e oa un arsav-brezel da gentãn ha goude, e Genver 1492, deroidigezh ar galloud en Emiriezh Granada (savet pemp kant vloaz a-raok) d'ar rouaned katolik. Ar Vaoured (los Moros) a chome gante ar gwir da virout o relijion.
Koulskoude, goude an emsavadeg a c'hoarvezas e 1500 e tivizas Spagn e oa torret an emglev, ha lamet e voe o gwirioù digant ar vuzulmaned.
Heuliadoù
Evel meneget e divizoù ar feur-emglev e chomas Isabel ha Fernando mistri Granada, ha kuit ez eas ar roue Boabdil en deiz en-eeun ma tegouezhas an arme gristen. Evel-se ec'h echuas ar Reconquista, ur maread istorel boulc'het en 722 gant rouaned kristen al ledenez a oa o paouez skarzhañ ar galloud muzulman er-maez anezhi.
Clara Morgane
Emmanuelle Aurélie Munos, pe Clara Morgane hervez hec'h anv-micher, ganet d'ar 25 a viz Genver 1981 e Marseille, zo un aktourez pornografek gall.
Inizi Barlavento
An Inizi Barlavento zo un enezeg eus Cabo Verde, enni an inizi-mañ (a gornôg da reter): Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia (didud), São Nicolau, Sal ha Boa Vista.
The Bard is a Very Singular Character
The Bard is a Very Singular Character: Iolo Morganwg, Marginalia and Print Culture zo un dastumad skridoù saoznek diwar-benn oberenn ar barzh kembraek Iolo Morganwg, gant Ffion Mair Jones e 2010.