cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sikhegezh
Kredenn bennañ ar Sikhegezh a zo feiz en un Doue hepken Vāhigurū hag a vez arouezet gant an ēk ōaṅkār. Kavout a ra d'ar Sikhed e tleer klask ar salud dre brederiañ a-zivout anv ha kemennad Doue. Dezho eo ret heuliañ kelennadur an dek Guru Sikh hag o levr santel - ar Gurū Granth Sāhib - hag a zo ennañ oberennoù meur a skrivagner diwar-benn danvezioù liesek. Divizet e voe gant an dekvet guru, Gobind Singh e vo guru diwezhañ ar Khalsa Panth.
E kreizenn sevenadur ar Panjab emañ ar Sikhegezh.
Bez' ez eus 23 milion a sikhed er bed met an darn vrasañ anezho a vev e stad Panjab, en India.
Kredennoù
En hengoun relijiel eus India ar kreiznoz emañ gwrizioù ar Sikhegezh. Pouezus-tre e oa hengoun ar Sant Mat e kelennadurezh diazezer ar Sikhegezh, Nanak. Levezonet e oa hemañ gant doktrin Kabir, gant ar Vaichnaviegezh (ar Bhakti dreist-holl) ha gant ar Soufiegezh. Disheñvel eo ar Sikhegezh diouzh ar Vaichnaviegezh dre ma nac'h an idoloù avat, doktrin an avatared hag ar pouez a ro d'an deoliezh diabarzh. Embreg ar sikhegezh a vefe diaesoc'h eget hini ar Bhakti.
Gant klaskourien e oa bet livet ar Sikhegezh evel ur feiz zizalc'h pe ur relijion sunc'hretek a gengejfe elfennoù eus an Hindouegezh hag an Islam. Ar Sikhed a gred e voe roet o relijion dezho gant Doue hag ar bennozh a vefe ar sikhegezh ur relijion sunc'hretek herveti a vez kavet kunujennus gant lod anezho.
Doue
Er Sikhegezh eo Doue - anvet Vāhigurū - distumm, peurbad ha nann-sellet. Livañ a reas Vāhigurū evel ur c'houer, nemetañ, personel ha trehont. Da gavout ar salud e tle ar c'hreder perc'hennañ ur feiz hag un darempred don gantañ.
Hollvezañt ha difin eo Doue ha livet eo gant an dermenn ēk ōaṅkār. Kent krouidigezh ar bed na oa nemet Doue hag e youl difin (hukam. Pan hen c'hoantas e voe ar bed a-bezh krouet. Adalek-se e vagas Doue karantez an dud evit ar maya.
Tra ma ne c'hell ket an dud kompren Doue penn-da-benn en-doa skrivet Nanak e c'helle kaout un anaoudegezh darnel anezhañ. Bezañt eo Doue e-barzh E holl grouidigezh ha gwellus eo evit ar re zihunet. Hevez Nanak e tle bezañ gwelet gant al "lagad diabarzh" per ar "galon". Dleout a ra ar grederien prederiañ da vont war-raok war hent ar sklêrijenn. Ur pouez bras a roe d'ar brederiadenn rak aotren a ra an dud da gaout darempred gant Doue. Reizh ebet en-deus Doue ha, hervez, Nanak, en-deus krouet ar vuhez war meur a ved.
Kavoud ar salud
Kelennadur Nanak n'eo ket diazezet war ar vennozh a baradoz pe a infern. E bal a zo un unvaniezh bersonel gant Doue hag a vlen d'ar salud. An diarbennoù pennañ war hent ar salud-mañ a zo an diemglevioù hag ar garantez evit traoù ar bed. An traoù-se a vac'h an dud e-barzh un heuliad difin ag adc'hanidigezhioù. ar karma eo anvet ar meiziad-mañ.
Nynorsk
Unan eus daou zoare-yezh ofisiel Norvegia eo an Nynorsk (da lavarout eo "norvegeg nevez") ouzhpenn ar Bokmål. Implijet e vez an nynork gant 10-15% eus an norvegegerion, ar re-mañ o chom war ar maez dreist-holl. N'eo ket an nynorsk ken tost ouzh an daneg hag ar bokmål.
Sikhegezh
Kavoud ar salud
Ar maya - touell pe iwirionez - a zo unan eus an diarbennoù pennañ ouzh ar salud. Distroet ez eo an dud eus an deoliezh gant dudioù bedel na roont nemet plijadurioù touellek. Evit Nanak, avat, e oa diwirionez ar bed nebeutoc'h pouezus eget hini e dalvoudegezhioù. Levezon an ego, ar c'hounnar, ar gwallc'hoant, ar c'hoantegezh ha karantez evit an traoù bedel - anvet ar pemp droug - a zo noazus pergen. Tonkad an dud c'hloazus d'ar pemp droug a zo an disrannidigezh digant Doue hag un deoliezh kreñv eo ar remed nemetañ. Hervez Nanak eo didalvez an deoliezh divaez (emgastizerezh, pirc'hirindedoù, lidoù). Eus ar galon hag ar spered e tle an deoliezh wir dont.
Nynorsk
Savet e oa bet ar yezh unvan gant Ivar Aasen dre dastum elfennoù rannyezhel a-dreuz Norvegia o klask sevel ur gwir yezh norvegek c'hlan hep na vije levezonet betek re gant an daneg.
Sikhegezh
Kavoud ar salud
Al lid pennañ eo ar Nām Japō, ur brederiadenn a adlavarer difin anv Doue en he fad. Ur c'hustum boutin a zo en India d'adlavarout anv Doue pe ur silabenn sakr met ar relijion sikh a bouez war zoare personel al lid. Ma'z eo graet mat e tizh ar Nām Japō d'an unvaniezh gant Doue, ar Sach Khand.
Nynorsk
Setu keñver-ouzh-keñver Mellad kentañ Disklêriadur Hollvedel Gwirioù mab-den e nynorsk hag e bokmål :
Nynorsk:
Sikhegezh
An dek Guru hag an aotrouniezh relijiel
Eus ur ger sañskritek a dalvez "kelenner" pe bleinier e teu an dermenn guru. Gant dek guru e voe diazezet ar sikhiegezh etre 1469 ha 1708. Ledanaat ha kreñvaat a reas pep guru ar c'hemennad lezet gant e ziagentourien. Guru Nanak Dev a oa ar guru kentañ tra ma voe Gobind Singh an hini diwezhañ. Kent e varv e tekredas e vefe ar Gurū Granth Sāhib guru-dibenn ar sikhed.
Nynorsk
Bokmål:
Sikhegezh
An dek Guru hag an aotrouniezh relijiel
Goude marv Nanak e teuas lankad pouezusañ krouidigezh ar relijion sikh. Diskibien en-doa Nanak met aozadur ebet en-doa savet. Ur gumuniezh wir a grogas Guru Angad da sevel dre grouiñ lidoù ispisial evit ar ganidigezhioù, an euredoù hag an obidoù. Un urzhaz a veleien (manj).
Erlec'hier Guru Angad, Guru Amar Das a ziazezas Amritsar ma'z eo lec'hiet an Harimandir Sahib. E vab yaouankañ, Guru Arjun a yeas da c'huru goudezañ. Eñv eo a gendastumas ar skriturioù sikh. Bac'het ha lakaet d'ar mav e voe gant an impalaeriez Voghol a stourme ouzh ar relijion nevez. E varv a vroudas e erlec'hierien da sevel un aozadur milourel ha politikel barrek da zifenn ar c'humuniezhioù sikh.
Ar c'hwec'hvet guru, Guru Hargobind, a grouas un ensavadur ispisial da gemer divizioù e-pad un enkadenn, an Akal Takht, a zo e sez a-dal an Harimandir Sahib. Ar Sarbat Ḵẖālsā en em vod en Akal Takht e-pad gouellioù 'zo evel ar Vaisakhi pe an Diwali ha pan eus divizioù da gemer. Ur gurmatā a zo un diviz kemeret gant ar Sarbat Ḵẖālsā dirak ar Gurū Granth Sāhib. Dleout a ra ur gurmatā sellout ouzh pennaennoù diazezel ar relijion sikh ha d'an holl siked eo ret da sentiñ outañ.
Istor
Guru Nanak Dev, diazezer ar Sikhegezh, a oa bet ganet e Rāi Bhōi dī Talvaṇḍī, ur geriadenn anvet Nankana Sahib hiziv ha lec'hiet e-kichen Lahore, er pezh a zo Pakistan hiziv. Ur patwari e oa e dad Mehta Kalu. E vamm a oa Tripta Devi. Ur c'hoar en-doa, Bibi Nanaki. E gerent a oa C'hatried eus ar c'hlan Bedi. Teoget gant ar relijion e oa Nanak pa oa ur paotr yaouank hag e c'hoant a anaoudigezh a zegasas anezhañ da vont kuit eus e gêr. E-pad ar maread-se, war a lavarer, e kejas Nanak gant Kabir (1440–1518), un den santel azaouezet gant tud a veur a feiz.
Hervez an hengoun ez eas Nanak diwar wel pa oa 30 vloaz. E-pad un nebeud a zevezioù e kreded e oa beuzet en ur stêr lec'hiel, Kali Bein hec'h anv. Distreiñ a reas tri devez goude-se ha respontiñ a reas d'ar goulennoù "nā kō hindū nā kō musalmān" - n'eus hindou ha muzulman ebet. Adalek an ampoent-se eo e krogas Nanak da kelenn ar pezh a furmo diaz ar sikhegezh. Daoust ma'z eus tabud diwar-benn an hent en-doa heuliet e kreder en-deus graet pevar beaj vras. An hini gentañ a vleinia anezhañ en Assam ha Bengal, an eil e Sri-Lanka, an trede e Kachmir, Ladac'h ha Tibet hag an hini bevare en Arabia.
Gant Sulakhni, merc'h ur marc'hadour riz eus Batala, e oa dimezet ha daou vab en-doa. An hini koshañ, Sri Chand, a oa un emgastizer hag a ziazezas sektenn an Udasied. An hini yaouankañ, Lakshmi Das, a choazas ar vuhez vedel. Evit Nanak, a grede en rāj maiṁ jōg (diseblanted er vuhez vedel), ne oant ket barrek da vont da c'hurued.
Kresk ar gumuniezh
E 1571 e choazas Nanak Lahiṇā, unan eus e ziskibl, evel e erlec'hier. En em adenel a reas Guru Angad ha d'an eil guru eus ar sikhed ez eas. Daoust ma ne oa Sri Chand un den sklouf e c'hoanage an Udasied ez efe da c'huru goude e dad. Nac'hañ a reas da zegemer diviz Nanak. Oc'h heuliañ alioù Nanak ez eas kuit Guru Angad eus Kartarpur, lec'h ma veze o chom gant Nanak ha da Khadur, lec'h ma veve e wreg, ez eas. Aze e chomas betek ma voe barrek da adunvaniñ ar gumuniezh. Kenderc'hel a reas Angad labour Nanak ha reizhañ a reas ar Skritur gurmukhi.
D'an trede guru ez eas Guru Amar Das e 1552. D'ur greizenn relijiel bouezus e lakaas Goindval ha prezegiñ a reas e-keñver kevatalder ar reizhoù. Difenn a reas ar sati hag ar purdah ha broudañ al langar. Goulenn a reas ouzh an holl a zeue d'e welout da gemer perzh ennañ. Stummañ a reas 146 abostol, hag a oa 52 maouez en o zouez. E lezvad Jēṭhā e anvas da vleiniañ ar gumuniezh war e lerc'h.
Da C'huru Ram Das ez eas Jēṭhā. Eñ eo a ziazezas Ramdaspur hag a yafe diwezhatoc'h da Amritsar. E 1581 ez eas e vab yaouankañ d'ar pempvet Guru dindan anv Guru Arjun. Eñ a savas ar Harimandir Sahib (anvet ivez an azeuldi alaouret) ha kregiñ a reas da brientiñ an Ādi Granth dre zastumañ skridoù ar c'hurued diraog. Boureviet ha lazhet e voe gant an impalaer Moghol Jahangir e 1606 peogwir en-doa harpet ur skraper ha nac'het da gemm an Ādi Granth.
Krouidigezh ur gummuniezh bolitikel
Da c'hwec'vet guru ez eas Guru Hargobind. Daou gleze a zouge, unan evit ar galloud speredel hag unan arall evit ar galloud amzeriat (anvet mīrī ha pīrī er sikhegezh). D'ur gumuniezh zizalc'h gant ul lu barrek d'o difenn ez eas ar sikhed. E 1644 ez eas Guru Har Rai da c'huru, war-e-lerc'h e teuas Guru Har Rai. Ar gwerzioù kenaozet ganto na oant ket bet lakaet el levr santel eus ar sikhed.
Da c'huru ez eas Guru Tegh Bahadur e 1665 ha ren a reas ar sikhed betek ma voe lakaet d'ar marv gant Aurangzeb peogwir en-doa gwarezet Hindoued ha nac'het da vont da vuzulman. E vab, Gobind Rai, a ren war-e-lerc'h. Gobind Rai, na oa nemet nav bloavezh pa'z eas da c'huru dindan anv Gobind Singh a vilourekaas muioc'h c'hoazh ar siked. Badezet e voe gant ar Pañj Piārē ha krouiñ a reas ar Khalsa e 1699. An dizemglev gant an impalaeriezh Voghol a gendalc'has ha goude ma en-doa lazhet Aurangzeb pevar eus e vibien e kasas Gobind Singh ar Zafarnāmā dezhañ.
Un tammig kent e varv e tivizas Gobind Singh e vefe ar Gurū Granth Sāhib guru nemetañ ar sikhed. An aotrouniezh vedel a roas d'ar Khalsa. Banda Bahadur, un emgastizer a gargas da gastizañ ar re o-doa heskinnet ar sikhed. Goude e varv e teuas Gobind Singh da vezañ da benn al lu sikh. Lakaet d'ar marv e voe gant Jahandar Shah goude m'en-doa nac'het da vont d'ur muzulman.
Goude diskarr an impalaeriezh Voghol ez eas ar sikhed d'un nerzh galloudus en India. Ur riez sikh a ziazezas Maharaja Ranjit Singh er Penjab. Lahore e voe e hêrbenn hag en em astenn a rae betek tremenlec'h Kaiber. Goude e varv e tiskaras, avat, ha gant ar Saozon e voe staget goude ar brezelioù saoz-sikh.
Harpañ a reas ar sikhed ar C'hendalc'h Broadel Indian met krouiñ a rejont ivez daou aozadur da wareziñ o interestoù : ar Shiromani Gurdwara Prabandhak Committee hag ar Shiromani Akali Dal. E-pad disrannadur India e 1947 e voe lazhet miliadoù a sikhed ha ret e voe da vilionoù arall da dec'hout o mammvro. Daoust ma'z eo aet Penjab d'ar stad pinvidikañ en India goude an Dispac'h Glaz e krogas ur strollad eus sikhed bleiniet gant Jarnail Singh Bhindranwale da stourm evit ur stad sikh dizalc'h, ar Khalistan.
Levrioù Santel
Daou levr santel o-deus ar sikhed : ar Gurū Granth Sāhib hag an Dasam Granth.
Adi Granth
War a greder e voe skrivet an Adi Granth gant Bhai Gurdas dindan goursell Guru Arjun etre 1603 ha 1604. Er Skritur gurmukhi e vez skrivet. Homañ a voe krouet da wareziñ kelennadurezh ar c'hurued Sikh. D'an amzer ma voe skrivet an Adi Granth e oa kinniget galloud Arjun gant dalc'hidi Prithi Chand, e vreur ha keveler.
Dornskrid orin an Adi Granth a vez anvet kartārpur bī ha perc'hennet e gant ar familh Sodhi eus Kartarpur.
Guru Granth Sahib
Eilstumm diwezhañ ar Guru Granth Sahib a voe dastumet gant Gobind Singh. Kenaozet eus an Adi Granth hag eus melganoù Guru Tegh Bahadur. Gant Guru Granth Sahib e voe dekretet e vo ar Guru Granth Sahib guru peurbad ha bev ar sikhed. Enderc'hel a ra skridoù eus ar pemp guru kentañ, eus Guru Tegh Bahadur hag ur werzenn nemeti gant Gobind Singh. Kelenadurezh ar sent evel Kabir, Namdev, Ravidas ha Sheikh Farid a endalc'h ivez.
Rannet eo an destenn e ragaoù hag a zo isrannet hervez o hirded pe o aozour. 31 raga ez eus er Guru Granth Sahib. Skrivet eo e Sant Bhāṣā, ur yezh kar d'an hindieg ha d'ar penjabeg hag a veze kalz implijet e norzh India e-pad ar c'hrennamzer gant ar prezegerien boblek. Ar Guru Granth Sahib a endalc'h 5000 shabad pe meulganoù.
Ki-dour mor
Ar c'hi-dour mor (Enhydra lutris) zo ur c'hi-dour bras eus norzh ar Meurvor Habask. E gavout a reer eus Japan betek Kalifornia. Ar c'hi-dour brasañ eo hag ar spesad nemetañ er genad Enhydra.
Doareoù pennañ
Gant e gorf hir hag e vlevenn stank-tre a warez anezhañ diouzh ar yenijenn, eo azas korf ar c'hi-dour mor evit ar vuhez er mor.E vlevenn a vir an aer ivez, ar pezh a grou un harz etre an dour ha korf an aneval. Pouezus tre eo rak n'eus gwiskad lard ebet dindan e groc'hen.
Dindan pep hini eus e bavioù ez eus ur c'hodell a implij evit mirout ar boued a zastum e goueled ar mor. Skilfoù zo ouzh ar pavioù a-raok ha palvezek eo ar pavioù a-dreñv. Ul lost berr ha tev en deus. Ar pared a c'hell pouezañ 45 kg ha muzuliañ 150 cm. Bihanoc'h eo ar parezed.
Annez
Ar c'hon-dour mor a chom e-kichen an aod hag en dourioù n'a ket o donder en tu all da 55 m. O c'havout a reer alies lec'h ma vez kelp, ur seurt bezhin. War ar c'herreg-tarzh hag en tachadoù etrelañvek emaint o chom ivez. Ur spesad-alc'hwez int rak debriñ a reont an divellkeineged a strujfe betek re mod all.
An teureuged hag an ourmel eo o freizhoù pennañ. Ober a reont gant mein evit terriñ ar c'hregin. Ezhomm o deus ar c'hon-dour mor da zebriñ 20 - 25% eus o fouez bemdez, ar pezh na vir ket outo da vezañ figus.
Digant o mammoù e teskont petra a c'hellont debriñ ha bez' ez eus lignezoù a gon-dour mor a hemolc'h gouelini pe kranked. Ar c'hon-dour mor a zebr alies en ur neuñviñ war o c'hein.
Hemolc'het e vez ar c'hon-dour mor gant an dud, ar rinkined hag ar skoazoged.
Emzalc'h ha gouennadur
Bevañ a ra ar c'hon-dour mor en o-unan pe e strolladoù. Tec'hout a ra ar parezed dirak ar pared en diavaez eus ar c'houlz-gouennañ. Kemm a ra o zachenn hervez ma 'z eus boued pe get hag ouzhpenn 5 km² e c'hell bezañ. An anevaled a c'hell ergerzhout 1 - 2 km bemdez.
Un aneval-deiz eo ar c'hi-dour mor. Tremen a ra an darn vrasañ eus e amzer o kerc'hat boued war goueled ar mor. Ne chom ket pell dindan an dour (an aliesañ pas muioc'h eget 90 eilenn). Unan eus an anevaled gouest da implijout binvioù eo ar c'hi-dour mor.
N'eus ket a amzer-gouennañ resis met e-pad an hañv e c'hoarvez ar peurliesañ. Lieswreg eo ar c'hon-dour. E-pad an estrus, hag a bad tri devezh, en em baront. E-pad ar maread berr-se e tifenn ar pared un dachenn. Ral eo e stourmfe ar pared an eil ouzh egile hag an darn vrasañ eus an dizemglevioù a vez diskoulmet dre abafiñ ar c'heneil. Boaz eo ar pared da zerc'hel penn ar parezed etre o javedoù, ar pezh a zo abeg d'ar c'hleizhennoù a c'heller spurmantiñ war lod anezho.
An hemolc'h bras
Er ha  kantved e tiorroas kalz kenwerzh ar c'hreoñ. A-benn kontrolliñ ar c'henwerzh-se ha kavout poblañsoù arall en em astennas Rusia war-du ar reter. Goude stagidigezh Kamchatka e ergerzhas ar Rused norzh ar meurvor habask. Vitus Bering hag Alexi I. Chirikov a voe karget da ergerzhout ar rannvroioù arktek ha da gavout un hent betek Amerika. Dont a rejont a-benn da zistreiñ da gKamchatka met peñseañ a reas Bering. Mervel a reas war Enez Bering met e geneiled a dreuzvevas. Dont a rejont en-dro e 1742 gant 900 tamm kroc'hen a restaolas frejoù an ergerzhadeg.
Deroù an hemolc'h bras e voe. Ur c'hantved e padas. Kas a reas ar Rused ergerzhadegoù arall a zistrujas an holl boblañsoù eus Inizi ar C'homandant. Pa ne chomas ki-dour mor ebet enno ec'h ejont d'an Inizi Aleoutiek lec'h ma redijont an annezidi da hemolc'h evito.
E 1776 e tizhas moraerien Cook Guangzhou e Sina lec'h ma tizoljont kenwerzh kreoñ kon-dour mor hag ar frouezhus ma c'helle bezañ. D'an ampoent-se e krogas broioù arall Europa da hemolc'h ar c'hon-dour mor.
Hogozik diouennet e oa kon-dour mor Alaska e 1867, ar pezh a lakaas ar Rused da werzhañ ar rannvro-se d'ar Stadoù-Unanet. Gant an Amerikaned e voe lazhet kon-dour mor goude-se hag e 1911 hepken e voe sinet ur feur-skrid a verze an hemolc'h. D'ar mare-se ne chome nemet etre 1000 ha 2000 hinienn en natur hag an darn vrasañ eus ar skiantourien a grede ec'h afent da get. E 1938 e kavjod ur strollad bihan e-kichen Carmel, Kalifornia. Mont a reas d'ober unan eus ar mammennoù a adsavas ar poblañsoù.
Gant bigrierien japanat e voent hemolc'het betek an eil brezel bed, ha n'eo nemet goude savidigezh diazezlec'hioù milourel en inizi Aleoutiek ma paouezas al lazhadeg.
Mezoplodon Sowerby
Mezoplodon Sowerby (Mesoplodon bidens) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Sowerby. thumb|left|200px|Mezoplodon Sowerby ha den keñver-ha-keñver.
Medousa
thumb|300px|Penn Medousa, gant [[Peter Paul Rubens.]] Medousa(Μέδουσα /Médousa e gregach, diwar μέδω médô, « reiñ urzhioù, ren »), anvet ivez Gorgo, a oa unan eus ar Gorgoned e gwengelouriezh Hellaz, an hini nemeti a c'halled lazhañ. Un euzhvil ktonek e oa, merc'h da Forkos ha Keto. Ar skrivagner Hyginus, (Fabulae, 151) a laka ur remzi ouzhpenn hag a ro da Vedousa tud ktonek all. Sellet war-eeun ouzh he daoulagad a dro ar sellerien e maen. Dibennet e oa erziwezh gant Perseüs, a implijas e benn evel arm da c'houde a-raok er reiñ d'an doueez Athena a lakaas anezhañ war he skoed. En Henamzer glasel e veze implijet skeudenn penn Medousa e skeudennoù da argas an dichañs anvet Gorgoneion.
Mojenn Medousa
Taolennet e veze ar Gorgoned evel merc'hed yaouank, alies gant eskell ha dent hir, ha naeron bev e-lec'h blev. Hervez Ovidius (Metamorfozoù), ne oa an hevelep blev nemet gant Medousa. Poz dezhañ, Poseidon, dedennet gant liv alaouret blev ar c'horgon-se, en doa c'hoariet ar bouteg ganti e templ Athena hag homañ he doa roet an neuz-se d'ar plac'h abalamour d'he c'hastizañ rak an taol disakr.
Goulenn a reas Polidektes gant Perseüs dibennañ anezhi. Perseüs a implijas diabarzh e skoed evel melezour kuit da vezañ troet e maen gant daoulagad Medousa, hag armet gant ur c'hleze profet gant Hermes, a droc'has penn an euzhvil. Eus ar gwad a strinkas eus he gouzoug e tiflukas C'hrysaor ha Pegasos, engehentet o-daou gant Poseidon. Perseüs a brofas penn ar C'horgon, ar "Gorgoneion" da Athena. Kinklañ a reas he skoed, an aigis, gantañ ha mirout a reas e c'halloud spontus.
Ikonografiezh
Kavet eo bet ar c'hentañ skeudennoù eus mojenn Medousa war daou b-pithos eus Boiotia (Louvre CA 795 ha CA 937) ha war un añforenn c'houzougek rakattikek (mirdi Eleusis), savet o-zri en eil kart eus ar. War ar re gentañ ez eo taolennet Medousa evel un den-marc'h parez, war-nes bezañ dibennet gant Perseüs a dro e benn kuit da vezañ troet e maen. War añforenn Eleusis emañ Medousa en he gourvez, dibennet e-mesk ar bokedoù ; he c'hoarezed, dezhe stumm tud gant pennoù euzhviled, a fell dezhe lammat gant an haroz, met harzet int gant Athena.
Cúige Uladh
Cúige Uladh, pe Ulaidh, en iwerzhoneg, hag Ulad pe Bro-Ulad e brezhoneg (Ulster e saozneg), zo unan eus peder froviñs Iwerzhon, hag un darn anezhi dindan ar Rouantelezh-Unanet (Norzhiwerzhon).
Medousa
Ikonografiezh
E diwezh ar kantved e cheñch skeudenn maskl Medousa (pe gorgoneion) livet gant liverien Korinthos, dindan levezon ar pennoù leon apotropaek (talvezout a reont da virout ouzh ur gwall blanedenn da skeiñ o ferc'henn) : un dremm ront he deus, dezhi pikoloù daoulagad dispourbellet, ur fri togn hag ur barv ; tennañ ha ra alies he zeod. Ar skouer vrudetañ zo un asiedenn eus Attika savet gant Lydos ha miret er Staatliche Antikensammlungen e München (Inv. 8760). Taolennet e vez alies ar gorgoneion war ar skoedoù el livadennoù a weler war prierezh Attika. Er penn kentañ e c'halle kinklañ skoed forzh peseurt brezelour. Adalek kreiz ar e vez kavet aliesoc'h war podoù-pri hag an delwennoù evel kinkladur aigis Athena. Ouzhpenn-se e koll penn Medousa he neuz spouronus. Diwar neuze ez eo penn ur dekenn yaouank. Ne chom eus an euzhvil nemet an naeron en he fennad blev.
Cúige Uladh
Kontelezhioù Ulaidh
Nav c'hontelezh a ya d'ober Ulaidh. C'hwec'h anezho a zo e Norzhiwerzhon ha teir er Republik.
Medousa
Ikonografiezh
E-touez an taolennadurioù nevesañ emañ hini ar skoed livet gant Caravaggio, miret e Mirdi an Ofisoù, peotramant delwenn Bernin miret e Mirdi ar C'hapitol.
Luca Giordano
thumb|right|200px|Emboltred thumb|right|200px|Krouidigezh Mab-Den (1684-1686) murlivadur er Palazzo Medici-Riccardi e[[Firenze]] thumb|Murlivadur er Palazzo Medici-Riccardi, gant [[C'haron, Morfeüs, ha tudennoù all eus mojennoù Hellaz kozh, 1684-1686.]] thumb|Trec'hlid ar Medici e koumoul ar Menez [[Olimp, murlivadur er Palazzo Medici-Riccardi, 1684-1686.]] thumb|[[Vertumnus ha Pomona, dastumadeg prevez]]
Luca Giordano (Naplez, 1632 - Naplez, 12 Genver 1705) zo ul livour italian eus ar.
E vuhez
Deskiñ ar pep kentañ eus ar vicher a reas gant e dad Antonio, pa oa 8 vloaz. Gant e dad e oa bet lesanvet Luca Fà-presto (Luca A-Ra-Prim). Dont a reas a-benn da livañ un avrelod war unan eus tresadennoù e dad. Diwar se e voe kaset da zeskiñ gant José de Ribera.
Diwezhatoc'h e reas anaoudegezh gant oberennoù Michelangelo, Raffaello, Carracci ha Caravaggio e Roma, hag e adtresas lod anezho, ha goude e Parma gant re Correggio ha Paolo Veronese
Oberennoù
-E Napoli, Basilica di Santa Maria della Sanità
Bloavezhioù foll
Anvet eo bet ar Bloavezhioù foll ar prantad etre diwezh ar Brezel bed kentañ hag Enkadenn vras 1929 e Bro-Chall. Lodenn gentañ an Etre-daou-vrezel eo a-raok an diaestêrioù armerzhel ha an stad tennadur krouet gant ar gouarnamant nazi e Alamagn goude 1933.
E-pad ar brezel e oa Pariz ul lec'h evit an diduiñ ken e veze souezhet meur a soudard a zeue eus an talbenn en-dro. Chañchamantoù brasoc'h a oe gwellet pa oa bet kaset an dañjer da bell.
Kondu sokial
Dieupoc'h e oe kondu ar maouezed eus ar gevredigezh uhel : blev berroc'h, sigaretennoù, un nebeud o c'honduiñ ur c'harr-tan, dilhad a bep seurt.
Araokadennoù kalvezel
Pa oa bet red fardañ mekanikoù a bep seurt evit ar brezel e kreskas ar mekanikat. Muioc'h muiañ a c'hrri-tan ha marc'hadmatoc'h a gasas treuzfurmadurioù er c'hêrioù. Azazaet e veze ar straedoù d'an treizhidell. An treuzdougen a-stroll a oa diorreet koulz kostez an hentoù-houarn hag hini ar c'hirri-boutin.
Yann-Varc'h Thorel
Pennad da askridaozañ evit bezañ neptuekoc'h ha dibersoneloc'h
Yann-Varc'h Thorel, ganet e 1968, zo ur skrivagner hag un troour brezhonek, skolaer e Skol Diwan Sant-Brieg. Troet en deus skridoù barzhed eus broioù ar Reter-pellañ, Sina, Rusia, India...Embann a ra barzhonegoù er c'helaouennoù Aber ha Nidiad.
Buhez
thumb|right|400 px|Yann-Varc'h Thorel e 2005 Pa oa er 6vet ha 5vet klas e oa troet e spered gant yezh ha sevenadur Sina dija. Gant ar soñj-se eo bet renet e vuhez, e studioù hag e zarempredoù abaoe. Deuet eo dezhañ ar c'hoant da zeskiñ brezhoneg asambles gant ar c'hoant da zeskiñ sinaeg. Goude-se en deus tapet teir zestenn-studi disheñvel : an aotreegezh war ar sinaeg, an aotreegezh war ar brezhoneg, hag evit echuiñ un testeni kelenner-skolioù. Hiziv ez eo dedennet gant ar yezhoù, ar varzhoniezh dre-vras, ha dreist-holl gant yezh ha sevenadur Sina. Goude un nebeud bloavezhioù troc'h en deus divizet adskoulmañ gant ar studioù-se. E c'hoant ? Toullañ e hent dezhañ e-unan, ha klask gwelout da belec'h vo kaset gantañ... Diagonet ez eo bet da ouel Maria-Veurzh gant un eskob reizhvriek.
Mennozhioù
Diaes eo dezhañ deskrivañ e vennozhioù rak n'en deus graet nemet skrivañ, choaz ar yezh, pe ober troidigezhioù. N'eus nemet A zehoù d'ar c'hounabr, embannet e ti-embann An Treizher, e lec'h m'en deus gallet taolenniñ e vennozhioù, hogen ne vez ket dalc'hmat ar re wir. Ne gav ket dezhañ ez eo kefridi un aozer dispakañ e vennozhioù en e oberenn. Un arz eo al lennegezh ha kefridi bennañ un arzour zo plediñ gant e bluenn evit dont a-benn da zisplegañ eus ar gwellañ e galonadoù, e verzadoù, e boulzadoù (ar pezh a zo disheñvel a-walc'h diouzh e vennozhioù !). Anat eo e vez displeget mennozhioù er romantoù, arabat eo e vefent re an aozer avat met dreist-holl re e dudennoù.
« Daou skrivagner eus an, Émile Zola ha Gustave Flaubert a blij da Yann-Varc'h Thorel : Zola zo ur skrivagner a laka e e bluenn e servij ur gefridi gevridigezhel ha politikel, unan a skriv hag a embann e vennozhioù da dud e brantad istor. Flaubert a skriv evit an arz, n'en deus da bal ken gwellaat arz e bluenn, goveliañ frazennoù ha frammañ istorioù gwellañ ma c'hall, ha, gwashañ 'zo, pa zispleg mennozhioù ned int ket e re : kas a vage ouzh e dudennoù peurvuiañ. » Da Yann-Varc'h ned eo ket oberenn Zola (evitañ ez a live romantoù Zola war izelaat bep ma tibab e gostezenn gevredigezhel-politikel) a zo ur skouer met kentoc'h hini Flaubert (na ro ket da c'houzout e vennozhioù en e romantoù).
Beajour
Hervez an embanner An Alarc'h : Bez' ez eo bet Yann-Varc'h Thorel ivez o redek war gein ur c'hañval e Mongolia, ha klasket en deus ivez harpañ un tren e Xi'an, e-kreiz Sina. Diwezhatoc'h e vanas sac'het e Howrah, porzh-houarn Kolkata, e Bengal ...
Lev (muzul)
Un unanenn hed kozh eo al lev (reizh benel, liester levioù, eus al latin leuca deuet eus ar galianeg). Implijet e veze e meur a vro en Europa ha Suamerika. Talvezout a rae al lev-bost etre tri ha c'hwec'h kilometr. Met hedoù liesseurt a veze kavet hervez ar broioù hag ar ranvroioù. En 18vet kantved e veze implijet al lev evel un unanderenn gorread, lev pe lev garrez. E Breizh e talveze al lev kement ha 4 800 metr, evel al lev saoz douarel. Ober a reas ar Saozon gant al lev-vor, houmañ teir gwech ur mil-mor (5,516 m).
E 1791 e tivizas Bodadeg Vonreizhañ Bro-C'hall e vefe graet gant reizhiad ar metr hiviziken hag e vefe implijet ar c'hilometr evit muzuliañ an hedoù douaroniel.
E Breizh e vez kavet anvioù-lec'h gant lev enno. Div draezhenn hir kenañ a zo anvet al Lev-Draezh : unan e foñs Bae Douarnenez e kumunioù Ploudiern ha Sant-Vig hag an eil e kornôg Bro-Dreger e kumunioù Plistin, Treduder ha Lokmikael-an-Traezh.
Penn-ahel Republikan
Penn-ahel Republikan (Pôle républicain e galleg) a oa anv an aozadur a vode kengorioù-harp da Jean-Pierre Chevenement evit dilennadeg ar Prezidant e 2002. D'an 26 a viz genver, e kendalc'h-diazez al Luskad Republikan ha Keodedour en em dreuzfurmas en ur c'hengevredad a oa ennañ al Luskad Republikan ha Keodedour hag aozadurioù tost. Paouezet en deus da vezañ ar Penn-ahel Republikan e 2004.
Ar Penn-ahel Republikan goude 2002
Penn-ahel Republikan a oa anv un aozadur berr e vuhez a strolle al Luskad Republikan ha Keodedour hag un niver a aozadurioù tost, en o touez.
Pouezet eo ar Penn-ahel Republikan da vezañ oberiant adalek 2004
Adstagenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen adstagenn (saoz: adposition) evit komz eus ur rummad gerioù kloz implijet a-gevret gant elfennoù kevreadurezhel all evit diskwel penaos e ranker kompren ar rannfrazenn ma vez emplijet enni hervez ar c'henarroud tro-war-dro.
Un termen ledan a-walc'h e ster eo "adstagadenn" ha dave a ra peurliesañ da elfennoù peuzheñevel o arc'hwel kevreadurezhel daoust d'an doare ma vezont implijet e-keñver an elfennoù ma reont dave oute, da lâret eo araogennoù ha lerc'hennoù dreist-holl.
Diwar un adstagenn da benn ur rannfrazenn stag ouzh un elfenn all e c'heller sevel rannfrazennoù adstagennek, implijet diouzh o zro evel renadennoù evit rannfrazennoù all.
Rummataet hag isrannet e vez an adstagennoù e meur a doare hervez perzhioù hag an arc'hweloù resis o tennañ oute:
Savet e vez an adstagennoù diwar ur ger pe kentoc'h ur morfem nemetken keit ha ma vez savet an adstagennoù kevrennek diwar meur a c'her pe morfem gante un arc'hwel unvan, da skouer:
Isrannet e vez an adstagadennoù hervez o lerc'h stagañ e-keñver an elfenn ma reont dave oute:
Implijet e vez an araogennoù pe lerc'hennoù dreist-holl hervez renadur ar penn er yezh-mañ'r-yezh, o klotaat peurliesañ araogennoù gant yezhoù evel ar brezhoneg hag a laka ar penn en deroù keit ha ma ra kentoc'h gant lerc'hennoù yezhoù evel ar japaneg hag a laka er penn en diwezh.
Liesster eo an darn vrasañ eus an adstagennoù implijetañ hag -awezhoù zoken e c'hellont bezañ implijet hep ster resis ebet tra ma vez implijet adstagennoù resis zo gant verboù zo, da sjkouer:
Renket e c'hell bezañ ivez an adstagennoù hervez o ferzh resis er frazenn:
Chapel-Braen
Chapel-Braen  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Stumm kozh ebet roet
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Ledenez Wirral
right|thumb|300px|Aber ar stêr [[Dyfrdwy, ha Kembre en a-dreñv, gwelet eus Caldy Hill, e Ledenez Wirral.]]
Ledenez Wirral (Wirral pe the Wirral e saozneg, Cilgwri e kembraeg) zo ul ledenez e Gwalarn Bro-Saoz, etre ar stêrioù Dyfrdwy, a ra an harzoù gant Kembre, ha Mersey, ha dezhi stumm un hirgarrez, 16 km hed hag 11 km ledander.
Div rann
Rannet eo al ledenez e div lodenn: A-raok ar 1añ a viz Ebrel 1974 e oa e Cheshire penn-da-benn.
Kêrioù
E reter al ledenez emañ kêrioù bras Wirral, Birkenhead (Penbedw e kembraeg) ha Wallasey. Er c'hreisteiz hag er c'hornôg ez eus maezioù dreist-holl. Div drederenn eus poblañs Cilgwri zo o chom en un drederenn eus an douaroù.
Lennegezh
E Culhwch ac Olwen ez eus anv eus “Mwyalch Gilgwri” (Moualc'h Cilgwri), unan eus ar c'hoshañ loened a zo er bed, ha goulennataet eo gant Cei, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd, Bedwyr hag Eidoel a zo o klask gouzout pelec'h emañ Mabon.
Er varzhoneg krennsaoznek Syr Gawayn and the Grene Knygt e weler Gawain, an haroz brezhon, war e hent da hanternoz Kembre, o tremen dre Gilgwri, hag anv zo eus the wyldernesse of Wyrale, hervez embannadur J.R.R. Tolkien (Sir Gawain and the Green Knight, Cambridge, eil embannadur, 1967).
Bakou
Bakou (azeri : Bakı, ruseg : Баку, turkeg : Bakü, perseg : باکو) eo kêr-benn Azerbaidjan, 2 262 600 annezad enni e deroù 2018.
Esperanteg
An esperanteg a zo anezhañ ur yezh savet a-ratozh. Dont a ra war wel evit ar wech kentañ en ul levrig embannet gant Ludwik Lejzer Zamenhof (Loeiz Lazar Zamenhof) e 1887. Internacia lingvo (yezh etrebroadel) eo anv kentañ an esperanteg. Diwar anv-pluenn Zamenhof el levrig-se, Doktoro Esperanto (Doktor a esper) e teu an anv a vez implijet bremañ. Esperout a rae e teufe ar yezh-se da vezañ ur yezh etrebroadel evit sikour an dud d'en em gompren dre ar bed. N'en doa ket da bal e teufe an esperanteg da vezañ ar yezh nemeti er bed, met un eil yezh boutin d'an holl.
Hiziv an deiz e vez implijet an esperanteg war meur a dachenn : beajiñ, kenskrivañ, eskemmoù sevenadurel, lennegezh ha kelennadurezh ar yezhoù peurgetket.
Istor
Dre ma 'z eus ur yezh savet eus an esperanteg ez eo berr hag anavezet mat e istor. Etre dibenn ar bloavezhioù 1870 ha penn kentañ ar bloavezhioù 1880 e voe savet an esperanteg gant Ludwik Lejzer (Loeiz Lazar) Zamenhof. Goude bezañ darevet e raktres e-pad un dek vloaz bennak, en ur dreiñ hag en ur sevel oberennoù pergen, e voe embannet yezhadur kentañ ar yezh etrebroadel e rusianeg gant an oberour yaouank e Gouere 1887, dindan stumm ul levrig moulet diwar e goust. Etre 1887 ha 1889 e voe embannet doareoù all e meur a yezh. E-pad an dekvedoù goude, ne reas ket 'met kreskiñ an niver a dud bet desket an esperanteg ganto, da gentañ en impalaeriezh rusian hag en Europa ar Reter dreist-holl, ha goude se en Europa ar C’hornôg hag en Amerika. Da geñver ar brezel etre Rusia ha Japan e 1904-05 e oa aet an esperanteg tre er Japan. E Sina e voe roet ar c’hentelioù kentañ e Shanghai e 1906 hag e Canton e 1908. E-pad an dekvedoù kentañ e chomas implijerien an esperanteg e darempred an eil re gant ar re all dre gelaouennoù ha dre lizher. E 1905 e voe dalc’het kentañ kendalc’h etrebroadel an esperanteg e Boulogne-sur-Mer (Frañs). Abaoe ez eus bet dalc’het kendalc’hioù etrebroadel bep bloaz nemet e-pad an daou vrezel-bed. Ouzhpenn ar c’hendalc’hioù bras-se e vez lusket bed an esperanteg gant dalc’hioù, stajoù, emvodoù, hag oberoù etrebroadel all a-stroll. Abaoe 1986, n’eus ket bet un devezh hep na vije bet an esperanteg yezh unan eus an emgavioù-se un tu bennak er bed (deiziadoù an emgavioù da zont).
N’eo an esperanteg yezh ofisiel bro ebet, met bez' ez eo yezh labour meur a gevredigezh diarc’hantus, kevredigezhioù esperantek dreist-holl. Aozadur Hollvedel an Esperanteg (UEA) eo kevredigezh vrasañ an esperanteg. Emañ e darempred ofisiel gant ar Broadoù Unanet hag UNESCO evit kuzuliañ.
Rummatadur
Dre m’eo an esperanteg ur yezh savet a-ratozh, n’eo ket kar da yezh all ebet. Koulskoude e c’hell bezañ tostaet ouzh ar yezhoù indezeuropek dre ar pep brasañ eus orin e c’heriaoueg. Ar rummad yezhoù-se eo bet an diazez en deus savet Zamenhof ar yezh diwarnañ.
Disheñvel a-walc’h eo framm an esperanteg diouzh hini ar yezhoù indezeuropek avat.
Fonetik
5 vogalenn ha 23 c’hensonenn, 2 hantervogalenn e o zouez, en deus an esperanteg. War an eil silabenn ziwezhañ e kouez an taol-mouezh atav, nemet er gerioù unsilabennek evel-just.
Digemm eo distagadur lizherennoù an esperanteg, setu e vez distaget an holl c’herioù evel ma vezont skrivet ha skrivet e vezont evel ma vezont distaget.
Heñvel eo lizherennoù an esperanteg ouzh re al Lizherenneg fonetik etrebroadel, nemet al lizherennoù c (brezhoneg : tso), ĉ (tcho), ĝ (djo), ĥ (c’ho kalet), ĵ (jo), ŝ (cho) ha ŭ (wo).
Lizherenneg
Gwelet ar pennad Lizherenneg an esperanteg
Louarnix
Louarnix a oa ur gelaouenn underground brezhonek. Fent ha goapaerezh awenet kalz gant ar seks, dreist-holl diwar-benn bed Emsav Breizh. Un niverenn 1 a zo deuet er-maez e miz Kerzu 2005 (16 pajenn). Bloaz war-lerc'h ne oa ket deuet an eil niverenn.
Esperanteg
Lizherenneg
Al lizherenneg latin an hini eo a vez implijet gant an esperanteg, kresket gant c’hwec’h lizherenn dezho un tired : ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ. Ne vez ket graet gant al lizherennoù q, w, x ha y nemet en eztaoladoù matematikel hag en anvioù divoutin n’int ket bet esperantekaet.
Kudennoù a sav gant al lizherennoù dezho un tog pa vezont bizskrivet pe moulet. Setu e vez graet gant div reizhiad evit kodañ anezho :
Ar reizhiad diwezhañ-mañ a voe implijet gant Roparz Hemon e niverennoù kentañ e gelaouenn esperantek Nord-Okcidento, adstaget da Walarn. Goude se e kavas an tu da ober gant al lizherennoù gwir.
Yezhadur
Gwelet ar pennad Yezhadur an esperanteg
Ur yezh daspegel eo an esperanteg, evel an turkeg, ar japaneg pe ar c'horeaneg. Savet e vez ar gerioù dre ouzhpennañ ur morfem d’ur bennrann a chom digemm da vat :
Lakaet e vez merk al liester (-j) hag hini an akuzativ (-n) war-lerc’h lostger an anv-kadarn pe an anv-gwan
Evel e saozneg, n’o deus an anvioù-kadarn reizh ebet. Graet e vez gant ar lostger -in (diwar an alamaneg Freund - Freundin) evit sevel stumm benel an anvioù-kadarn : amiko ("mignon") - amik-in-o ("mignonez")
Geriaoueg
Gwelet ar pennad Geriaoueg an esperanteg
Eus meur a yezh e teu ar gwrizioù, zoken ma'z int an darn vrasañ anezho latin.
Bretagne Football Association
Brudañ ar vell-droad a-vicher breizhat eo pal Bretagne Football Association.
E 1997 e oa bet savet ar gevredigezh. War-dro obererezhioù Skipailh Breizh ar vell-droad a-vicher e ra. Aozañ dezhañ ur c’hrogad bep bloaz da nebeutañ eo he fal. D’an 21 a viz Mae 1998 e oa bet aozet ar c’hrogad kentañ e Roazhon, a-enep skipailh Kameroun (1-1), pa oa-eñ o prientiñ Kib vell-droad ar bed. Da c’houde ez eus savet kudennoù gant Kevre Frañs ar vell-droad.
Abaoe 2008 eo deuet BFA da benn da dolpañ ingal gwellañ c'hoarierien Breizh. E miz Mae 2008 eo aet ar maout gant an Diaouled Du (lesanv skipailh Breizh) a-enep skipailh Kongo Brazzaville. Evit reiñ lañs d'ar skipailh e kemeras perzh e Corsica Football Cup 2010. E 2001 hag e 2013 e voe aozet pep a vatch, an daou anezho e Bro-Naoned.
Kop Breizh zo bodet gantañ suporterien skipailh Breizh. Lod anezho a oa bet e Korsika da-geñver Corsica Football Cup, e miz Mae 2010.
Zlatoust
Zlatoust (rusianeg : Златоу́ст), zo ur gêr e Rusia, en Oblast Tchelyabinsk.
25 Eost
Marvioù
thumb|right|150px|Michael Faraday
Mezoplodon Blainville
Mezoplodon Blainville (Mesoplodon densirostris) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Blainville thumb|left|200px|Mezoplodon Blainville ha den keñver-ha-keñver
Aulesti
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Aulesti e [[Bizkaia.]] thumb|right|200px|Ardamezioù Aulesti. Aulesti zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Groombridge 34
Groombridge 34 a zo ur c'houpl a gorrezed ruz gant ur c'helc'htro hogozik kelc'hiek, war-dro 147 UA etrezo. Tarzhadegoù o-deus o-taoù hag evel steredennoù kemmus e vezont renket.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Remicourt (Liège)
Remicourt (e walloneg: Remicoû) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Chapi Chapo & les petites musiques de pluie
Chapi Chapo & les petites musiques de pluie a zo ur raktres sonerezh solo, a zo bet krouet e 2003 gant ar breizhat Patrice Elegoet. Ar raktres-se a zo diazezet war implij c'hoarielloù kozh evit ober muzik : kloc'hoù, pianoioù bihan, gitaroù, taboulinoù, heskenn-sonerez...
Kenlabouret en deus gant meur a arzour : G.W. Sok (kaner ar strollad The Ex), GaBLé, Ros Murray, Tazio & Boy, John Trap (solo), Carbonic, Arnaud Le Gouefflec...
Kavet e vez pemp soner war al leurenn oc'h implijout degadoù a c'hoarielloù a bep seurt.
Priz
"Ar mizioù du", albom "coup de coeur 2007" kenstrivadeg bras pladennoù Breizh aozet gant ar gazetenn Le Télégramme.
Mezoplodon Gervais
Mezoplodon Gervais (Mesoplodon europaeus) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Gervais. thumb|left|200px|Mezoplodon Gervais ha den keñver-ha-keñver.
Balmaseda
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Balmaseda e [[Bizkaia.]] thumb|right|200px|Ardamezioù Aulesti. Aulesti zo ur gumun eus kornôg Bizkaia en Euskal Herria.
Saint Saûveux
thumb| Saint Saûveux eo anv jerzenezek unan eus 12 parrez Jerzenez, anvet Saint Saviour e saozneg ha Saint-Sauveur e galleg, enni 13,580 den o chom (2011), hag ur gorread 9,3km².
C'hwec'h vîngtaine a zo er barrez-mañ:
Frankfurt (Oder)
Frankfurt (Oder) en alamaneg, Frankobrod e sorabeg, a zo ur gêr eus Brandenburg en Alamagn, war ribl ar stêr Oder.
Écourt-Saint-Quentin
Écourt-Saint-Quentin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Basauri
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Basauri e [[Bizkaia.]]
thumb|right|200px|Ardamezioù Basauri.
'Basauri zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Wolfgang Amadeus Mozart
Wolfgang Amadeus Mozart ( distagadur alamanek: ), Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart eus e anv badez, (27 a viz Genver 1756 e Salzbourg - 5 a viz Kerzu 1791 e Vienna), a oa ur muzikour hag ur sonaozour. Barnet e vez evel unan eus ar vuzikourien wellañ eus ar marevezh klasel. Marvet eo bet en oad a 35 vloaz. Laosket en deus un oberenn vras ha liesseurt. Ur soner dreist-ampart e oa er piano hag er violoñs.
Yaouankiz
Wolfgang Amadeus Mozart a voe ganet d'ar 27 a viz Genver 1756. An tad a oa Leopold Mozart (1719–1787) hag ar vamm Anna Maria, ganet Pertl (1720–1778), en 9 Getreidegasse e Salzbourg.
Kavadenn e Naoned
Kavet e oa bet e Naoned e 2006 ur bajennad sonerezh skrivet gant Mozart, a zo bet anavezet e 2007 gant un arbennigour aostrian. E 2008 e oa kroget kazetennoù ar vro, ha re Bariz, d'ober un tamm brud d'an afer.
Mezoplodon True
Mezoplodon True (Mesoplodon mirus) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon True. thumb|left|200px|Mezoplodon True ha den keñver-ha-keñver.
VIvet kantved
|  |
Geer (kumun)
Geer ( e walloneg: Djer) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
VIvet kantved
../.. | | |  kantved | | | ../..
Bloavezhioù 500 | Bloavezhioù 510 | Bloavezhioù 520 | Bloavezhioù 530 | Bloavezhioù 540
Mezoplodon Gray
Mezoplodon Gray (Mesoplodon grayi) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad mezoplodon Gray. thumb|left|200px|Mezoplodon Gray ha den keñver-ha-keñver.
VIvet kantved
D'ar 501 e krog ar  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 600.
Trinneté
thumb|right La Trinneté eo anv jerzenezek unan eus 12 parrez Jerzenez, anvet Trinity e saozneg ha La Trinité e galleg, enni 3,156 den o chom (2011), hag ur gorread 12,3km².
Pemp vîngtaine a zo er barrez-mañ:
Logodenn
Al logod a zo bronneged krigner renket er genad Mus. Droukvesket e vezont gant ar razhed a-wechoù.
Hollegezhioù
Anavezet eo mat-tre al logod a gaver en tiez, ar Mus musculus. En holl vroioù pe dost e vevont.
Implijet e vezont er vevoniezh evel patrom korfoù ar bronneged. Maget ha doñvaet e vezont gant lod tud ivez.
E Stadoù-Unanet Amerika e kaver logod o zreid gwenn (Peromyscus leucopus) ha logod-yourc'h (Peromyscus maniculatus) a c'hell ober o annez en tiez ivez. "Kengouvidi mab-den" a reer eus ar spesadoù-se.
Kemmesk
Alies e vez graet « logod » eus krignerien vihan all ha n'int ket eus ar genad Mus (muenned, morzigelled hag all). Kemmesk a c'hall c'hoarvezout ivez gant loened bihan ha n'int ket krignerien zoken, evel an tunig, ar minelled pe ar minoc'hed.
Lanyugon
Lanyugon a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Bodet e oa gant Doloù d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Lanyugon-Kumun-Nevez.
Henamzer
Kouerien a oa o chom eno kerkent hag an. Ar Goriolosited e oant, ur bobl a vrezelourien ha marc'hadourien hag a savas an hent etre Fanum Martis (Kersaout hiziv) ha Darioritum (Gwened). Traoù eus ar c'houlz-se a voe kavet e-pad furchadennoù henoniezh e 1960.
Krenn-amzer
Krog e voe savidigezh ar c'hastell er gant Eudes kont Pentevr moarvat. Krouet e voe ar prioldi er. Roet e voe dourioù d'ar menec'h gant Olier Dinan. Disec'het e voe ar geunioù, savet e voe milinoù gant ar gouerien.
Yezhoù aramaek ar c'hornôg
Un is-skourr eus ar yezhoù semitek ar c'hreiz eo yezhoù aramaek ar c'hornôg, ennañ 2 yezh komzet e Palestina ha Siria:
Lanyugon
Krenn-amzer
E Roazhon, Begerel, Brest ha Lanyugon e veze skoet o moneiz aour hag arc'hant gant Duged Breizh er.
Savet e voe ar « Chaoser vihan » hag hini ar « Chaoser vras » e 1230 war gourc'hemenn Dug Breizh Pêr evit krouiñ lennoù artifisiel (Lenn Lanyugon hag ar « stank vihan ») tro-dro d'ar c'hastel evit gwareziñ anezhañ, hag evit ar peskvagerezh, ar milinoù hag ar givijerezh. Lenn Lanyugon ha stankell ar Chaoser vras a zo ouzhpenn 800 bloaz eta. Disec'het e voe ar « stank vihan » e 1848.
Taget e voe ar c'hastel gant Beltram Gwesklin evit Charlez V (Bro-C'hall) e-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh.
E 1420 e voe urzhiet gant ar dug Yann V ar Fur distrujañ ar c'hreñvlec'h.
E 1616 e voe urzhiet gant Breujoù Breizh distrujañ da vat kastell Lanyugon. Gant mein eus ar c'hastel e voe savet Hôtel Sevoy gant Charles Lebecs evit ul lodenn da nebeutañ moarvat.
Eil Brezel-bed
D'an 18 a viz Du 1942 e kouezhas ur c'harr-nij Messerschmitt Bf 109 eus an aerlu alaman e Raleon e Lanyugon.
Mervel a reas seizh den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
Kavet e voe repu gant ar vreudeur Moryoussef, yuzevien anezho, e ti Anne-Marie Orveillon. Homañ voe anvet reizh a-douez ar broadoù gant Israel e 2009.
Monumantoù, danframmoù ha traoù heverk
Dont a ra ar gumun da vezañ kêr vihan neuziet-kaer e 1976, ha goude kêr c'hlas ha kêrig bokedet.
Douaroniezh
Al lenn zo 200 hektar dindani. Div stêr a dremen e Lanyugon : ar Rosette hag an Arguenon. Gwarezet eo ar gêr ouzh ar beuzioù gant daou stankell, hini ar « Chaoser vihan » hag hini ar « Chaoser vras ».
Sevenadur ha sport
Krouet e voe « La Jugonnaise » ar c'hlub mell-droad e 1936, al levraoueg e 1959 ha kelc'h keltiek « La Rozargue » e 1971.
Gevelliñ
(Baden-Württemberg)
Mongoleg
Ar mongoleg (Монгол) eo yezh vrudetañ ar yezhoù mongolek. Yezh ofisiel Mongolia ec'h eo ma vez komzet gant an darn vrasañ eus an dud. Komzet e vez ivez e lec'hioù zo eus Sina hag e Rusia, dreist-holl e republik Bouryatia.
C'halc'heg eo anv ar rannyezh uhelañ hag a dalvez da yezh unvan, melestradurel ha lennegel Mongolia. Komzet e vez ar rannyezh-se er gêrbenn Ulaanbaatar.
Implijet ez eus bet meur a doare-skrivañ evit skrivañ ar mongoleg a-hed an amzerioù. Krouet e oa bet ar skritur ofisiel, al lizherenneg vongolek en hag implijet e veze e Mongolia betek 1943 pa gemeras he flas al lizherenneg kirillek. Klasket e vez lakaat an dud da adimplijout ar skritur hengounel, dreist-holl dre e gelenn er skolioù. Daoust ha ma oa bet ur raktres da skrivañ ar yezh gant al lizherenneg kirillek d'ar c'houlz m'en em gleve mat c'hoazh Sina gant an Unaniezh Soviedel, implijet ez eo bet an doare skrivañ hengounel a-hed an amzer betek bremañ e Mongolia ar Su (pe Mongolia an Diabarzh) (e Sina).
Frazennoù talvoudus
Demat Сайн байна уу?
Mont a ra? Сайн байна уу?
Kenavo Баяртай
Ya Тийм
Nann Үгүй
Mat eo За
Trugarez Баярлалаа
Petra eo hoc'h anv? Таны нэр хэн бэ?
… eo ma anv Намай … гэдэг
Ar raganvioù
MeБ и
Te Чи
Eñ /Hi Тэр
Ni Биз
C'hwi Та
Int Тэд
Goulennoù
Piv? Хэн?
Petra? Юу?
Pelec'h? Ха?
Penaos? Яаж?
Pegoulz? Хэзэ?
Pegement? Хэд?
Pe(hini)? Аль?
Devezhioù ar sizhun
Dilun Даваа (гариг)
Dimeurzh Мягмар (гариг)
Traezh
Stummoù douarel krouet diwar an traezh
Tuchenn draezh a gaver paot a-hed aodoù 'zo. Krouet e vez diwar an avel-mor o kas an traezh pelloc'h ken eo goloet lodennoù an douar. A-wechoù e vez graet eus ar ger tevenn evit hec'h envel. (Sellet ouzh an Ardeven (diwar àr + tevenn): erinoù e-leizh a zo eno).
Mongoleg
Devezhioù ar sizhun
Dimerc'her Лхагва (гариг)
Traezh
Stummoù douarel krouet diwar an traezh
Er mor, en aberioù hag e stêrioù'zo e vez kavet reuzeulioù, da lavaret eo bernioù traezh. Dre ma vez lies donder gant an dourioù (koulz er mor hag er stêrioù) e vez alies ar reuzeulioù ur skoilh evit ar verdeadurezh pe ar bageerezh. Ur reizhiad merkoù a gaver evit menegiñ an dañjer.
Mongoleg
Devezhioù ar sizhun
Diriaou Пүрэв (гариг)
Digwener Баасан (гариг)
Disadorn Бямба (гариг)
Berango
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Berango e [[Bizkaia.]]
Mongoleg
Devezhioù ar sizhun
Disul Ням (гариг)
Aaron Nimzowitsch
thumb Aaron Nimzowitsch a zo bet ganet e Riga d'ar 7 a viz Du 1886 ha marvet e Kopenhagen d'an 16 a viz Meurzh 1935.
Berango
thumb|right|200px|Ardamezioù Berango.
Mongoleg
Ar mizioù
Miz C'wevrer Хоёрдугаар сар
Aaron Nimzowitsch
Mestrc'hoarier echedoù latviat ha danat.