cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diwanet
Krouidigezh
D'an 19 a viz Meurzh 2004 e oa en em vodet ur vandenn skolidi gozh Diwan a-benn krouiñ ur gevredigezh evit sevel ur rouedad skolidi gozh. En devezh-se, ne oa bet roet anv ebet c'hoazh d'ar gevredigezh. E-doug an eil emvod, d'an 28 a viz Mae 2004, ez eo bet choazet an anv Diwanet, padal un anv all e stumm ur c'hoari-gerioù a oa bet soñjet ennañ ivez : BED pa vez troet skolidi gozh Diwan war-zu ar bed a-bezh hag a zo Bet E Diwan ivez). An emvod-meur kentañ a oa bet aozet e Kerampuilh e Karaez d'an 18 a viz Gwengolo 2004 hag an 60 den bennak a oa deuet di o deus krouet ar gevredigezh Diwanet da vat.
Palioù ar gevredigezh
Daou bal a zo bet roet d'ar gevredigezh : lakaat skolidi gozh Diwan da gaout liammoù kenetrezo ha lakaat ar brezhoneg hag ar sevenadur breizhat da vont war-raok. Al liammoù krouet a c'hello servijout da bep ezel, da skouer evit kavout sikour er bed micherel. A-benn tizhout ar palioù-se ez eus bet savet ul lec'hienn Internet e-lec'h ma vez renablet, da skouer, poltriji ar skolidi pa oant er 6vet klas.
Ar gevredigezh a sikour ivez da aozañ ur fest, bep bloaz, e Karaez, anvet an Taol-Lañs.
Morgousket eo abaoe 2009.
Ozaraine-Erribareita
Ozaraine-Erribareita (Ossaranh-Arribarèita en okitaneg; Osserain-Rivareyte e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Donapaleu.
Gwagenn
Gwagenn zo ur ger brezhonek (savet diwar gwag)
Catherine
Catherine zo un anv-badez gallek a orin gresianek, a gaver ivez e saozneg, skrivet Katherine pe Katharine a-wechoù, ha diwarnañ eo deuet an anv-badez brezhonek Katell.
Yezhoù all
Gwelout ar pennad Katell.
Istor
thumb|[[Catherine Henriette de Balzac d'Entragues, ur serc'h d'ar roue gall Herri IV]]
ha kantved
thumb|An aktourez kembreat [[Catherine Zeta-Jones en Cannes, e 1999.]]
1790
Diwar-benn bloavezh 1790 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Lannyust
Lannyust (LFE: ; saozneg: St Just, KU: Lanust) zo ur gêr a gKernev-Veur e kornôg pellañ rannbarzh Pennwydh. E 2011 e oa 4 637 a dud o chom eno.
Ur Plen an Gwary (c'hoariva kerneveurek hengounel) eus ar grennamzer a zo bet miret e Lannyust. A-wechoù e vez aozet an Ordinalia eno.
Listenn kumunioù Brazil renket hervez urzh al lizherenneg
Setu amañ,listenn kêrioù Brazil, hervez urzh al lizherenneg.
Ul listenn all a zo ma vezont renket hervez ar stadoù. Gwelout Listenn kumunioù Brazil renket hervez ar stadoù.
Mutiloa
Mutiloa zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Egorvulzun
Egorvulzun ar Stadoù-Unanet
Ar pezh a vez anvet an egorvulzun stadunanat a zo ar Reizhiad treuzdougen en egor e anv ofisiel. Fardet ha kaset d'en egor e vezont gant an National Aeronautics and Space Administration (NASA - Melestradurezh Vroadel an Aerlestrerezh hag an Egorlestrerezh). Evit gwir, 7 orbiter a zo bet fardet, met daou a zo bet kollet dre wallzarvoud ha 7 den a zo bet lazhet bep gwech.
Palioù pennañ reizhiad an egorvulzun a zo izelaaat koust ar bannoù pa vez adimplijet al lodenn goustusañ eus ar reizhiad ha bezañ gouest da gas loarelloù koulz ha degadoù a dud d'an Egorlec'h etrebroadel (International Space Station) hag ober studioù hag arnodoù skiantel ivez.
Un darn eus an orbiter a zo aozet evel ur c'hombod bras evit treuzgougen loarelloù ha lodennoù an Egorlec'h etrebroadel. Ma ne'z a ket an egorvulzun uheloc'h eget gwiskadoù uhel an aergelc'h e vez kaset al loarelloù war orbitoù izel.
Rakjedet eo bet e c'hell pep a orbiter bezañ lañset 100 gwech pe e-pad 10 bloavezh. Ar c'harg da zegas a oa hini al loarelloù-spierien brasañ ma krede lañ al lu stadunanat.
M'eo kaset d'an nec'h an egorvulzun e doare ma ra ar fuzeennoù e teu da bradañ war an douar en ur ziskregiñ diouzh e orbit dre implijout fuzeennoù bihan ha, pelloc'h, p'emañ en aergelc'h stankoc'h, e teu da vezañ ur blaverez.
Implijet ez eus bet egorvulzunoù zo evit kargañ loarelloù da vezañ dreset ha danvezioù da vezañ skarzhet diouzh Porzhlec'h etrebroadel an egor.
Roll orbiterien an egorvulzunoù fardet gant an NASA
E 2004, an NASA en deus embannet ne vo ket mui lañset an egorvulzunoù goude 2010 hag un egorlestr nevez, Orion e anv, a vo savet evit kas tud d'al Loar endro. Gant fuzeennoù Ares I hag Ares V e vo poulzet an egorlestr Orion.
Elan
An elan a c'hell bezañ :
Idris Davies
Idris Davies, ganet d'ar 6 a viz Genver 1905 e Rhymni ha marvet d'ar 6 a viz Ebrel 1953 e Rhymni ivez, a oa ur barzh saoznek eus kreisteiz Kembre. Da gentañ e oa kroget da skrivañ e kembraeg, met goude ne skrivas nemet e saozneg, en un amzer ma'z ae ar c'hembraeg da goll buan e traoñiennoù kreisteiz ar vro.
Kanaouennoù
Brudet eo e varzhoneg "Bells of Rhymney", diwar-benn c'hwitadenn harz-labour bras 1926 hag an Enkadenn Veur e Breizh-Veur ha Kembre, war batrom ar rimadell saoznek "Oranges and Lemons", a voe kanet gant Pete Seeger e dibenn ar bloavezhioù 1950, hag anvet "The Bells of Rhymney".
E varzhoneg "When we walked to Merthyr Tydfil" a veze kanet gant Max Boyce.
Listenn kumunioù Amapá
N'eus nemet 16 kumun (município e portugaleg) e stad Amapá e Brazil.
Zerain
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Zerain e [[Gipuzkoa]]
Zerain zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Charlez X (Bro-C'hall)
thumb|right|260px|Poltred ar roue gall Charlez X en e zilhad kuruniñ d'an [[21 a viz Mae 1825 en Iliz-veur Reims]]
Charlez X, ganet d'an 9 a viz Here 1757 e kastell Versailhez (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 6 a viz Du 1836 e Gorizia (Impalaeriezh Aostria), a oa roue Bro-C'hall ha Navarra etre 1824 betek 1830 goude marv e vreur Loeiz XVIII.
War e lerc'h e voe lakaet Louis-Philippe Iañ da roue.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa en 1773 da Marie-Thérèse de Savoie, ha daou vab ha div verc'h o doe.
Eintracht Frankfurt
Ur c’hlub mell-droad bet krouet e 1899 eo Eintracht Frankfurt. Peter Fischer eo e brezidant ha Dino Toppmöller e c’hourdoner.
Kripteg
Ar c'hripteg eo marevezh kentañ istor an Douar. Deraouiñ a reas 4 567.17 milion a vloavezhioù 'zo hag echuiñ a reas 4 150 milion a vloavezhioù 'zo. Kriptek (eus ar gregach kryptos, kuzhet) eo anvet peogwir ne chomas hogozik roudenn ebet eus ar marevezh-se. Distrujet e voent e-pad reuziad ar vombezadeg vras.
Republik Transpadania
thumb|Banniel ar Republik Transpadana a oa an [[triliv italian.]] Republik Transpadania  (Repubblica Transpadana en italianeg; République transpadane) a oa ur stad krouet en hanternoz Italia e 1796 hag a badas betek an 9 a viz Gouhere 1797. Savet e oa war zouar Lombardia, ha staget e voe ouzh ar Republik Sispadania d'ober ar Republik Sizalpin. Ur “Republik c'hoar” da Vro-C'hall e oa.
Kripteg
E-pad ar c'hripteg e touezias an Douar. E ziabarzh a zisheñvelaas hag e grestenenn a vaenaas. Ar stokad-ramz en defe ganet al Loar a c'hoarvezas e-pad ar maread-hont ivez.
Eus ar c'hripteg e teu ar reier koshañ anavezet war an Douar.
N'eo ket anavezet ar c'hripteg gant ar Gomision Etrebroadel a-zivout ar Stratigrafiezh
Valide Sultan
Valide Sultan a oa an titl roet da vamm ar sultan en Impalaeriezh Otoman.
An eil den pouezusañ en impalaeriezh e oa, war-lerc'h ar sultan e-unan. Dre ma oa mamm ar sultan he devoa levezon bras war renerezh an aferioù politikel, hervez ar sturienn vuzulmat "Gwir ur vamm eo gwir Doue". Kement-se a voe gwir er XVIIvet kantved dreist-holl, pa voe un toullad sultaned gwall zivarrek, pe bugale anezho: neuze e kreskas levezon ar valide sultan.
An hini vrudetañ eus ar maouezed-se e oa Hürrem Sultan, anavezet en Europa evel Roxelana.
Genova
Genova (e ligureg: Zena) a zo ur gumun, ur gêr, hag ur porzh bras eus hanternoz Italia, en arvor Liguria, war aod ar Mor Kreizdouarel.
Saint-Palais
Saint-Palais zo un anv-lec'h gallek savet diwar anv ur sant, Palladius (Palais e galleg), a oa eskob Saintes e Galia er.
Genova
Istor
Ur republik a voe e Genova er Grennamzer, hag Andrea Doria a voe an den illurañ anezhi.
Panda ruz
Ar panda ruz (Ailurus fulgens) a zo ur bronneg a-vent gant ur c'hazh hag a vev en Azia. Daoust dezhañ bezañ renket en urzhiad Carnivora (kigdebrerien) en em vag ar panda ruz diwar bambouz dreist-holl.
Genova
Istor
left|275px| right|350px|
Gevelliñ
Gevellet eo Genova gant ar c'hêrioù-mañ : Feur-emglevioù "kenlabour ha mignoniezh" ha "kenlabour touristel" zo bet sinet gant Genova ha kêrioù italian all, koulz ha gant ar c'hêrioù estren-mañ :
Panda ruz
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eus ar genad Ailurus eo. Daou isspesad zo: Ailurus f. fulgens hag Ailurus f. styani.
A-wechoù e vez renket ar panda ruz er c'herentiad Procyonidae, asambles gant ar rakoun.
Bully-les-Mines
Bully-les-Mines a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall ar Pas-de-Calais e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Bully-les-Mines eo.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Roll kêrioù Turkia
Sed amañ-dindan roll kêrioù Turkia, enno ouzhpenn 100.000 annezad hervez niveradeg 2008.
Zaldibia
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Zaldibia e [[Gipuzkoa]]
Roll kêrioù Turkia
Mammenn
Ul lodenn eus pennad ar Wikipedia saoznek eo ar pennad-mañ.
Liamm diabarzh
Proviñsoù Turkia
Donapaleu
Donapaleu (Saint-Palais e galleg) zo ur gêr eus Iparralde Euskal Herria, e proviñs Nafarroa Beherea. Evit ar velestradurezh c'hall emañ e departamant gall ar Pyrénées-Atlantiques, ha pennlec'h kanton Donapaleu eo.
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Betek 2015
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a yae 42 kumun d'ober anezhañ.
Gouel-meur
Ur gouel eo ar gouel-meur pe festival, e-lec'h ma vez strollet meur a abadenn sonerezh, kanerezh, c'hoari-pezh hag all... war un devezh pe meur a zevezh.
Donapaleu
An anv
Goude ma'z eo Saint-Palais an anv gallek ne deufe ket eus an anv gallek Palais, met eus San Palay, pe Pelayo, ur c'hrennard kristen merzheriet e Córdoba e 926.
Andoù
Un aradennad venezioù eus ar re vrasañ eo an Andoù, o tibunañ un sistem uhelennoù a-hed kornôg kevandir Suamerika a-bezh. E Venezuela, Kolombia, Ecuador, Perou, Bolivia, Brazil, Chile hag Arc'hantina en em astennont. Gant an uhel m'eo o menezioù kreiz ez eo an Andoù ur skoilh bras da dreuziñ. Strishoc'h int etre Chile hag Arc'hantina hag eno e sav an aradennad evel un harz naturel. Er c'hontrol eo ledanoc'h an Andoù e Perou hag e Bolivia. Er broioù-se ez eus un uhelgompezenn uhel-mat a vez graet anezhi an Altiplano e spagnoleg. Soñjal a reer e teu anv an Andoù eus ur ger kechuaek Anti, a c'hallfe talvezout kement ha "kribenn uhel".
Dre m'eo uhel-mat an Andoù, ha dre m'en em astenn an aradennad venezioù etre daou benn ar c'hevandir, e vez diseurt-kenañ an hin hag ar plant eus an eil rannvro d'eben. E-touez al loened a gaver en Andoù ha na gaver ket e lec'h all e c'haller menegiñ ar c'hondor, ar puma, al lama.
E lodenn greiz an Andou e oa diazezet an Impalaeriezh Inka er, pa erruas ar gonkistadored spagnol. Gwelout a reer c'hoazh kalz a savadurioù eus an amzer-se hag a roudoù eus o sevenadur. An Amerindianed, annezidi gentañ Amerika, o deus dalc'het o c'hrog war o bro kalz muioc'h en Andoù eget e lec'h er c'hevandir. E Perou da skouer ez eo Amerindianed ar braz eus an annezidi. Ouzhpenn ar spagnoleg e vez komzet yezhoù indianek, quechua hag aymara dreist-holl. Gounezet e vez butun, kafe, koton … hag an avaloù-douar, kavet en Andoù gant tud Europa, a vez debret kalz gant an dud.
War an harzoù etre Chile hag Arc'hantina emañ kernioù uhelañ an Andoù, hag en aradennad anvet Cordillera Blanca e Perou. An Aconcagua, en Arc'hantina, eo ar menez uhelañ-holl e kevandir Amerika, pa sav betek 6 959 metr a-us live ar mor.
Menezioù-tan all zo c'hoazh en Andoù, evel :
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise
Abaoe 2015
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise a ya bremañ 88 kumun d'ober anezhañ:
Ataun
Ataun zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Kanton Saint-Pol-sur-Ternoise
Abaoe 2015
0 annezed a chom er c'hanton e.
Zaldibia
Zaldibia (stumm euskareg ofisiel; Zaldivia e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Vorgium
Kentañ roudoù tud eno a zo eus ar IVe kantved kt JK. Meneget eo e Taolenn Peutinger. Edo e-kreiz ur rouedad hentoù, galian da gentañ, roman goude, e stumm ur steredenn. Da skouer e kase an hentoù-se d'ar Pouldu dre Lannejenn ha Kemperle ha da v-Blabia (Porzh-Loeiz bremañ) dre Henbont, da Rieg dre Skaer ha Banaleg ha da zDarioritum (Gwened bremañ).
Istor
Meur a relegenn eus mare ar Romaned a zo bet kavet eno ha dedennet kalz e oa bet Théophile-Malo Corret de La Tour d'Auvergne gante. Enklaskoù a-nevez o deus diskouezet e oa Vorgium ur gêr kalz brasoc'h eget na vije kredet. En e vleuñvenn, e penn-kentañ an trede kantved e oa Vorgium ar gêr vrasañ eus al ledenez gant he 130 ha. D'ar mare-se ne oa nemet 90 ha gant Condate Riedonum (Roazhon) ha 50 ha gant Fanum Martis (Kersaout). Chom a rae koulskoude ur gêr etre peogwir e veze kavet kêrioù galian gant ouzhpenn 200 ha. Un dourbont hir hag a zeu eus lec'hienn Bressilien e Paoul a lak da soñjal e oa Vorgium ar "Carolaise" a vez kavet e mojenn roue Arzur, Bressilien bezañ tost da vBrekelien. An arkeologiezh a zegas traoù a bouez d'an dezenn-se.
Emañ a-du an istorourien evit lâret e oa Karaez kêr-benn an Osimied da vare ar Romaned hag a-raok marteze. Meneget eo en eil kantved e Douaroniezh Ptoleme dindan an anv Vorganium hag e Taolenn Peutinger ivez. Al liamm etre Vorgium ha Karaez a oa bet kinniget e 1874 gant Robert Mowat pa oa bet kavet ur maen-bonn e-kichen Mêl-Karaez. Kadarnaet eo bet an dezenn-se gant Louis Pape. Jean-Yves Eveillard en deus merzet e oa an hed etre Darioritum (Gwened) ha Karaez heñvel ouzh hini Taolenn Peutiger, da lavaret eo 44 lev roman. Div zeveradurezh a vez kinniget evit Vorgium : pe ur wrizienn c'halianek hag a dalv evit ur savadur mogeriet pe ar ger galianek worra (haleg) evit ar re a verz n'eo bet kavet savadur mogeret ebet a-ziwar-dro.
Vorgium kêr-benn ur geoded (civitas)
Setu ez eo bet savet ar gêr galian-roman ex nihilo gant melestradurezh ar Romaned abalamour ma oa lec'hiet e kreiz tiriad keoded an Osimied ha war un uhelenn e-lec'h ma oa aes sevel ur gêr. Koulskoude ne ouezer ket pegoulz e oa bet krouet Vorgium. Kroget e oa bet furchadegoù henoniel en ha war un doare reizhek adalek 1995. Kalz a savadurioù zo deuet war wel. Ment ar gêr zo bet kadarnaet gant rouedad an hentoù roman a gase di ha gant hed an dourbont ivez (27 km). Kavet ez eus bet kalz a lodennoù anezhi. Ar furchadegoù war lec'hienn an ospital o deus diskouezet e oa bet savet ar savadurioù hervez patromoù roman (Forum, kibelldi, temploù) met azasaet diouzh ment ar gêr. Evit bremañ n'eo ket bet kavet ar forum. Louis Pape a gav dezhañ e vefe straed Brizeux ar cardo ha straed Lambert an decumanus.
An dourbont
Kavet ez eus bet ur fanum e Kerdaniel hag ur skalier mentel war ar foarlec'h e 2004 hag a c'hell bezañ hini ar c'hibelldi. Met pouezusañ roud eus amzer-tremenet ar Romaned eo an dourbontoù. An dourbont kentañ a oa bet savet en eil hanter eus ar c'hantved kentañ. Degas a rae dour ur wazh-dour lec'hiet 11 km diouzh kêr. C'hoari a rae tro-dro d'ar runioù evit kaout ur pouez-traoñ ingal. Ret e oa bet sevel ur pont, 1,4 km hed ha 14 metr uhelder dezhañ evit ma erruje an dour er c'hastell-dour en uhelañ karter ar gêr. Savet e oa gant sanioù koad liammet gant plakennoù houarn ha mañsonet evit darn. An eil dourbont a zo eus mare fin an eil kantved. Heuliañ a rae un hent kammdro a-hed 27 km adalek Groñvel gant 0,27 m pouezh-traoñ evit pep km. Kavet e vez oberoù dispar, en o zouez, ur riboul (e Kervoagel er Vouster) 0,9 km hed dezhañ hag ur pont (0,9 km) gant 13 m uhelder dezhañ e-kichen Kerampest.
An dourbont-se zo bet studiet-mat gant Alain Provost ha Laurent Aubry. Adsavet o deus e dresad war e hed. "Ur ganol mañsonet a oa eus ar riboulenn. Enduet e oa gant pri-raz liv roz hag ouzhpennet e oa dezhañ tammoù bihan teolioù pilet evit ma vije didreuzus. Goloet e oa an aliesañ gant maen-glas ha war c'horre e veze lakaet ur gwiskad douar. Er mod-se e veze aes mont betek ar riboulenn evit renkañ anezhi."
Dilezet eo bet an dourbont er pevare kantved.
Noal-Muzilheg
Noal-Muzilheg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
"benet; ouzh 1, en gul e leonparzh-leonek en erminoù; ouzh 2, en argant e deir dreustell en sabel".
Diwar familhoù de Muzillac ha le Closne.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed . Brezelioù didrevadenniñ .
Oiapoque (kêr)
Oiapoque zo anv ur gumun (município) hag ur gêr e stad Amapá e Brazil, war lez dehou ar stêr Oiapoque, a ra an harzoù gant Gwiana.
Brudet eo kêr gant an divroerien evel unan eus dorioù Frañs hag Europa.
C dans l'air
thumb|200px|Logo an abadenn C dans l'air C dans l'air a zo un abadenn pemdeziek gall eus ar skinwel e lec'h ma weler divizoù skignet war-eeun bep abardaez eus al Lun d'ar Gwener war-dro 5e 45 war La Cinquième deuet da vezañ France 5 abaoe ar 17 a viz Gwengolo 2001.
Produet eo gant Jérôme Bellay, ha kinniget e vez an abadenn gant Yves Calvi pe (abaoe 2006) gant Thierry Guerrier en e lec'h a-wechoù.
Pennreolenn an abadenn
Dindan 65 minutenn e vez komzet eus sujedoù ar c'heleier hag an nevezenti dre ar bed (politikerezh, sokial, ekonomiezh...), war al leurenn skinwel e vez eus tri betek c'hwec'h den arbennik war ar sujed hag a zo pedet, an dud pedet a vez gant alioù disheñvel evit ma c'hellfe chom neptu an tabut. Tri gelaouadenn a vez e-pad an abadenn evit skeudennaouiñ sujed ha tabut an deiz.
Oiapoque
Oiapoque a zo un anv "amerindian" a c'hall bezañ
C dans l'air
Pennreolenn an abadenn
Pedet e vez ar pellarvesterien da gas goulennoù dre internet pe dre SMS e-pad an abadenn. Goude pep gelaouadenn e vez kemeret ur goulenn kaset gant an arvesterien. Ar pemzek munutenn ziwezhañ a vez gouestlet evit respont d'ar goulennoù dibabet er re kaset gant an dud.
En un doare digoust e vez adskignet an abadenn war lec'hienn internet France 5 e-pad ur sizhunvezh goude ar skignadur orin. Aotreet e vez ivez an dud da adimplij an abadenn er skolioù.
Skignadur
Skignet e vez an abadenn eus al lun d'ar Gwener tro 5e45 war France 5 hag adskignet tro 10e30 hag ar mintin goude tro 6e. Posupl eo ivez mont da welet an abadenn war lec'hienn internet France 5 e-pad ur sizhunvezh.
War eeun e vez an abadenn ha padout a ra 65 minutenn.
Istor
E miz Gouere 2006 e vez Thierry Guerrier (eilrener France Info e oa d'ar mare-se) oc'h erlec'hiañ Yves Calvi evit kinnig C dans l'air.
E distro miz Gwengolo 2006 e kuita Thierry Guerrier France Info evit dont da vezañ joker Yves Calvi, ez ofisiel, pa ginnig emañ Mots croisés war France 2 (bep pemzektez d'al Lun) pe e-pad e vakañsoù.
D'ar 25 a viz Gwengolo 2006 e lidas an abadenn C dans l'air e 1 000 niverenn. D'an e vez skignet an abadenn niverenn 2,000, gant tem gwallzarvoud ar c'harr-nij prezidantel polonat e Smolensk ha Polonia.
Ar rekord deglev
Rekord deglev C dans l'air a voe d'an 3 a viz Mae 2007 gant un abadenn gouestlet d'an tabut etre daou dro an dilennadeg evit ar prezidant gall e 2007. 1,7 milion a dud o deus sellet ouzh an abadenn-se, da lavaret eo 16,8% eus al lodennoù marc'had (part de marché).
Guiche
Guiche a zo un anv a gaver el lec'hanvadurezh c'hallek.
C dans l'air
Ar rekord deglev
D'ar 14 a viz Here 2009 e voe un deglev mat-tre gant an abadenn anvet « Sarko & fils », diwar-benn an afer Jean Srkozy. Hervez Médiamétrie e oa 1,39 milion a dud o sellet an abadenn, da lavaret eo 13% eus an dud dirak o skinwel,.
An dodennoù
En abadenn e vez kaoz eus holl sujedoù pouezus er c'heleier gall hag etrevroadel, gant un ersavusted efedus. Ar sujedoù-se a zo liesseurt tre :
An dud pedet
En abadenn e vez tud o tont alies evit komz eus sujed mañ sujed. Setu ul listen eus ul lodenn eus an dud-se hervez an temoù :
Prizioù
E 2005 he deus resevet an abadenn ul Laurier de l'information roet gant al Lauriers de la radio et de la télévision hag a ro ur priz bep bloaz d'an abadennoù hag a gemer perzh e kresk ar sevennadur hiniennel.
Kondaonidigezh lezvarnel
Da heul abadenn an 11 a viz C'hwevrer 2005, gant an anv « Délinquance, la route des Roms », e voe tamallet C dans l'Air gant c'hevredigezhioù ar Romed, ar MRAP, al LICRA hag al Ligue française pour la défense des droits de l'homme et du citoyen, evit bezañ graet ur gourmesk etre ar Roms hag ar felliezh. Lavarout a raent e voe lavaret « Porajmos » (komzoù a-enep d'an tsiganed) gant an dud pedet ha ne oant ket laouen eus ar pezh en doa kinniget Yves Calvi, e vefe ar Roms un aozadur aozet a glaskerien vara.
1791
Diwar-benn bloavezh 1791 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Noam Chomsky
Avram Noam Chomsky, anavezet kentoc'h dindan an anv Noam Chomsky, a zo bet ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1928, e Philadelphia e Pennsylvania (SUA). Kelennour yezhoniezh e Massachusetts Institute of Technology, politikour ha skrivagnour eus SUA.
Charente-Maritime
An niverenn 17 zo bet lakaet dezhañ e roll ofisiel an departamantoù. Pa oa bet krouet ar rannvroioù gall e oa er er rannvro Poitou-Charentes; abaoe 2016 emañ en Akitania-Nevez.
Istor
Saintes a voe lakaet da bennlec'h pa voe krouet an departamant diwar proviñs kozh Aunis, ar Saintonge hag un tamm eus ar Poatev hag un nebeud parrezioù eus an Angoumois.
E 1810 e voe lakaet ar Roc'hell da bennlec'h gant un dekred ag an Impalaer gall Napoleon Iañ.
Charente-Inférieure a oa e anv-orin, cheñchet e oa gant al lezenn d'ar 4 a viz Gwengolo 1941. Adalek an 1añ a viz Genver 2016 emañ e-barzh ar rannvro nevez Akitania-Nevez, a-raok e oa e-barzh rannvro Poitou-Charentes.
Douaroniezh
Un talbenn mor en deus ar Charent-Maritime gant ar Meurvor Atlantel hag ar Gironda.
Peder enez en deus : - Enez Ré, - Enez Aix, - Enez Madame, an hini vihanañ, - Enez Oléron, an hini vrasañ gant ur gorread a 174 m². Ret eo menegiñ ivez Enez Nôle, un enezig.
Armerzh
Ar greanterezh n'eo ket diorreet, al labourerezh-douar, ar c'hreginerezh hag an touristerezh ne lavaran ket.
Misterioù ar Grennamzer
E-penn kentañ ar e veze anavezet stumm c'hoari ar misterioù tennet eus ar relijion gristen en Europa :
En iliz e veze an abadennoù en deroù. Peogwir e oa bet chalet lod e veze c'hoariet neuze war blasenn an iliz, hag en diwezh e parkeier tro-dro pe er straed.
E 1398 e veze tro da welet ur strollad c'hoarierien anvet "Kenvreudeur ar Basion" — abalamour ma veze aozet ganto ar Basion dreist-holl — o tiskouez o labour en ul lec'h toet pe goloet e Sant-Maur e-kichen Pariz. Difennet e oa bet dezho c'hoari abalamour da brepozioù hudur savet ganto. Koulskoude e oant bet aotreet gant ar roue Charlez VI da gemer plas war live degemer ospital an Drinded e straed Saint-Denis e 1402. Pirc'hirined ha beajourien a gave lojeiz eno pa oa bet serret dorioù kêr Bariz. Pouezus eo ar bloaziad-se peogwir e oa ar wech kentañ d'ur strollad da vezañ staliet en ul lec'h resis: rakstumm ar pezh a voe ar c'hoariva e Bro-C'hall diwezhatoc'h..
Kanton Bidaxune
260px|thumb|Kanton Bidaxune Kanton Bidaxune (canton de Bidache e galleg) zo ur c'hanton eus ar Pyrénées-Atlantiques, savet diwar proviñs kozh Nafarroa Beherea, ha div gumun eus Lapurdi.
Adana
Adana zo ur gêr e kreisteiz Turkia, kêrbenn proviñs Adana, savet war ribloù ar stêr Seyhan, 30 km diouzh ar Mor Kreizdouarel.
Kanton Bidaxune
Kumunioù
7 kumun zo er c'hanton:
Adana
Pempvet kêr vrasañ ar vro eo gant ouzhpenn 1.500.000 annezad enni.
Kanton Bidaxune
Kumunioù
An div gumun deuet eus Lapurdi eo Bardoze ha Gixune.
Istor
En 1790 ne oa er c'hanton nemet kumun Bidaxune, ha stag e oa ouzh distrig Uztaritze.
1911
Diwar-benn bloavezh 1911 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1911
Guadalajara (Spagn)
Guadalajara zo ur gêr eus Spagn, e Kastilha-La Mancha, ha kêrbenn proviñs Guadalajara.
En amzer an Arabed e oa «madīnat al-Faray», hervez ur skrid eus an Xvet kantved, gant Ahmad al-Razi, hogen n'eo ket sklaer ar ster, martreze «kêr Faray», rak diazezet e vefe bet kêr gant Faray, mab da Salim, diazezer Medinaceli (madīnat al-Sālim), diskennad eus Masmuda; lavaret ez eus bet ivez e oa ret kompren «faray» evel «mirador» pe «farallón», reier uhel ma weler da bell.
Marmouz Allen
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eo er genad Allenopithecus.
Lu Ruz
Krouidigezh
Gwengolo 1917, Vladimir Lenin : "N'eus nemet un doare da dalañ ouzh adsevidigezh ar polis, hag eo da grouiñ ur bezen pobl ha da gendeuziñ anezhi gant an arme."
Douvez Bokerley
Douvez Bokerley a zo un douflez kleuzet gant Brezhoned Caer Celemion da wareziñ o harzoù en hanternoz ouzh ar Saksoned, e-kichen Pentridge. War un nebeud kilometroù en em astenn ha troc'hañ a ra an hent roman kozh etre Hen Sarum ha kreñvlec'h Bradbury.
War-dro 367 e vefe bet kleuzet ha ganti e c'hallas ar Vrezhoned derc'hel ar vro betek fin ar kantved.
Andor Lilienthal
Andor Arnoldovitch Lilienthal a zo bet ganet d'ar 5 a viz Mae 1911 e Moskov (Rusia), ha marvet d'an 8 a viz Mae 2010 e Budapest (Hungaria).
Mestrc'hoarier echedoù hungarat-soviedat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Gabiria
thumb| Sede pelec'h emañ Gabiria
Gabiria zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Paol Aorelian
Paol Aorelian, pe Paulinus Aurelianus (e latin), Paol a Leon a wechoùigoù, zo ur sant brezhon eus ar VIvet kantved, deuet eus al lodenn eus Enez Vreizh a zo kreisteiz Kembre hiziv. Gantañ e voe savet eskopti Leon ha marteze Kastell-Paol (Bro-Leon) hervez an hengoun. Bez ez eo unan eus ar seizh eskob, pe Sent Breizh, o deus diazezet seizh eus nav eskopti kozh Breizh.
D'an 12 a viz Meurzh e vez lidet sant Paol Aorelian.
E anv
Paol eo e anv e brezhoneg, Paulinus e latin. Gant an anv Aorelian e c'haller soñjal e oa kar d'ar brezelour Ambrosius Aurelianus a oa e penn Brezhoned Enez Vreizh a-enep ar Saozon etre 470 ha 485. Kadarnaet eo gant se ar soñj e oa aozet an divroadeg da Arvorig gant priñsed ha beleien adalek ar VIvet kantved evit tec'hel rak lanv aloubadeg ar Saozon.
E vuhez, etre istor ha mojenn
Anavezet eo e vuhez dre ar buhezskrid latin savet gant ar manac'h brezhon Wrmonoc en abati Landevenneg en IXvet kantved. Met an dornskrid koshañ deuet betek ennomp zo eus an Xvet kantved.
E Kembre
Ganet e oa Paol e Bro-Gembre war-dro ar bloaz 480, e Penychen (a zo Boverton hiziv) en Morgannwg met marteze ez eus kemmesk gant ur roue Paul Penychen. E dad a oa ur marc'heg, anvet Porphino, pe Perphirius/Porphyrius ("gwisket e moug"), hag a felle dezhañ ez afe da vrezelour eveltañ. Nav breur ha teir c'hoar en devoa. Anaout a reer anv daou vreur, Podol ha Natol, ha hini ur c'hoar, Juthwara, Sidwell (Sitofolla) a voe abadez, ha Wulvela.
Peogwir e enebe ar mab ouzh e dad e voe lakaet, d'e nav bloaz, e manati ar manac'h Ildud, en enez Pyrus, a zo Caldey e saozneg.
Studiañ a reas asambles gant Gweltaz ha Samzun, ha Dewi, e skol sant Iltud e Llanilltud Fawr (Bro-Gembre). Goude-se ez eas da vanac'h war douaroù e dad. Dont a reas diskibien d'e gaout.
E Kerne-Veur
War-dro 520 (pe abretoc'h) ez eas da g-Kernev-Veur, da gaout ar roue Konomor (marteze ar roue Marc'h e mojenn Tristan hag Izold) hag a rene e Domnonea, da lavarout eo en daou du da Vor Breizh. E Kernev-Veur, e krouas parrez Pawl, hag alese ez eas da Arvorig.
E Breizh
Beziet e voe e Kastell-Paol met kaset e voe e relegoù diwezhatoc'h da Fleury e-kichen Orléans.
E ziskibien
Pevarzek e oant, hervez Wrmonoc, met ne ro ket anv an holl:
An Alternatived
An An Alternatived a zo krouet e 1998 dre unvaniezh an Alternatived Ruz ha Glaz (AREV) hag ur vinorelezh eus Vodadenn evit un Alternativenn A-raokour a-du gant an Arallvedelouriezh. E bevar feul ideologel a zo Kengred, Ekologiezh, Gwregelouriezh, Emveradur. Avatar diwezha ar PSU eo.
N'ez eus penn gwir ebet gant ar strollad. Kemeret e vez an divizioù gant kenurzh broadel ar c'homiteoù lec'hel. Un emren bras o-deus ar re-mañ, avat. Ar galloud-oberiant, hag a vez dilennet gant ar c'hendalc'h evit daou vloavezh, na ver nemet an aferioù bemdeziek.
Un unvaniezh eus tout ar strolladoù eus an tu-kleiz hag an ekologourien a zo pall an Alternatived. E-pad dilennadeg europeat 2004 o-deus harpet listenn kommunour Marie-George Buffet. Evit an dilennadeg prezidantel ez int a-du gant un emginnig unvanet eus "tu-kleiz an nann".
Un nebeud kuzulerien-kêr a zo ganto, e Douarnenez pe Landerne da skouer, met o disoc'hoù en dilennadegoù a zo gwan-tre ar peurliesañ.
Liammoù diavaez
(galleg) : lec'hienn ofisiel
Gaziantep
Gaziantep (Antep kent 1921, ha hiriv an deiz c'hoazh gant ar bobl) zo ur gêr e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Gaziantep.
C'hwec'hvet kêr vrasañ ar vro eo gant ouzhpenn 1.200.000 annezad enni.
Paol Aorelian
Skeudennoù
War skeudennoù sant Paol e weler un aerouant ouzh e dreid alies, rak skarzhet en defe Enez-Vaz eus an aerouant-se.
Tro Breizh
Tremen a ra Tro Breizh ar gatoliked dre Gastell-Paol.
Lisbon
Lisbon pe Lisboa (portugaleg, stumm implijet ivez e brezhoneg) eo kêr-benn Portugal. Emañ war an aod, e kreiz Portugal. Kreizenn genwerzhel, greantel ha politikel ar vro eo Lisbon. Eno emañ sez ar gouarnamant. Eno ivez ez eus meur a skol-veur. Porzh-mor brasañ Portugal eo Lisbon ivez. E 2001 e oa 564 477 a dud o chom e kêr, ha war-dro 2,8 milion a dud a oa o vevañ en tolpad-kêrioù.
War aber ar stêr Tejo (Tajo) eo bet savet Lisbon. Ar Pont Vasco da Gama a liamm kêr ouzh ribl su ar stêr. Unan eus pontoù hirañ ar bed eo, ha pont hirañ Europa : 17,2 km eo e hed.
Gevellerezh
Gevellet eo Lisbon gant:
Ezkio-Itsaso
Ezkio-Itsaso zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Janed Belleville
Jeanne Louise de Belleville & de Clisson, Dame de Montaigu, anavet evel Janed Belleville, "Leonez Breizh", "Leonez Klisun", "Al leonez wadek" "Tigrez Breizh", (Belleville-sur-Vie, 1298 – Henbont, 1359), a oa un uheliadez eus Vendée.
A-c'houde lazhidigezh he fried Olier IV Klison war gourc'hemenn roue Bro-C'hall e stourmas ouzh ar gurunenn c'hall e Brezel hêrezh dugelezh Breizh (1341-1364) e-kerzh ar Brezel Kant Vloaz (1337-1453) ; gwell e voe dezhi brezeliñ war vor eget war zouar evit argas an armeoù gall er-maez eus tiriad Breizh, setu e troas da gourserezh : treuziñ Mor Breizh a eure, prenañ listri e Bro-Saoz ha tagañ listri gall ; alies e lazhe ar skipailh en ur lezel ur moarer bev hepken, dezhañ da gas keloù da roue Bro-C'hall.
Buhez
Ganet e oa bet e Belleville-sur-Vie e Vendée, merc'h da Létice de Parthenay (c. 1275 – ?) hag he fried Maurice IV de Belleville (c. 1260 – c. 1303), aotrou Montaigu, La Garnache, Châteaumur, Palluau ha Beauvoir-sur-Mer.
Ken abred hag ar bloaz 1312 e voe euredet d'an uhelad breizhat Jafrez VIII Kastell-Briant (1293-1326) ; daou vugel o devoe :
E 1328, daou vloaz goude marv he fried kentañ, ez adimezas Jeanne de Belleville gant un uhelad breizhat all, Gwion VII Pentevr (1287-1331), eil mab Arzhur II ha breur Yann III ; intañv e oa, pa oa marvet e wreg Jeanne d'Avaugour e 1327, hag ur bugel dezhañ : Janed Pentevr (1319-1384)), a voe dugez Breizh. Pevarzek ha daouzek vloaz e oa bugale Jeanne de Belleville, marteze he devoa asant d'an dimeziñ evit o gwareziñ. Ne badas ket an eured avat, rak izili tiegezh dug Breizh diouzh tu Charlez Bleaz a savas klemm dirak eskoptioù Naoned ha Roazhon evit gwareziñ o hêrezh ; d'an 10 a viz C'hwevrer 1330 e c'houlennas ar pab Yann XXII digant an daou eskopti ma vije enklasket an afer, ha nullet e voe an dimez . Tri bloaz goude e varvas Gwion VII Pentevr, oadet 44 bloaz.
Er bloaz 1340 e timezas Janed Belleville gant Olier IV Klison, ur Breizhad all, en devoa ur c'hastell e Klison, ur maner e Naoned ha douaroù e Blaen ; intañv e oa Olier a-c'houde marv e wreg Blanche de Bouville e 1329. Janed a oa mestrez war zouaroù e Vendée er su da vevennoù Breizh, adalek Beauvoir-sur-Mer er c'hornôg betek Châteaumur er gevred da Glison. Dre an eured e vije ar c'houblad o ren war marzh kreisteizat Breizh. Pemp bugel o devoe Janed hag Olier : Pa grogas Brezel hêrezh dugelezh Breizh e 1341, an tiegezh a Glison a savas a-du gant ar C'hallaoued evit ma vije lakaet Charlez Bleaz da zug Breizh ; ur rann eus an tiegezh avat, kaset gant Amaury a Glison, breur Olier IV, a ziuzas kostezenn Yann Moñforzh. E miz Genver 1341, ar gurunenn c'hall a gasas he letanant Robert VIII Bertrand de Bricquebec (1273-1348) d'en em staliañ e kastell Blaen evit skorañ Charlez Bleaz. E 1342, goude peder argadenn en aner, e teuas a-benn ar Saozon da gemer Gwened ha da bakañ Olier IV a-gevret gant Herve VII Leon. Kaset da Londrez e voe Herve, hogen en e frankiz e voe lakaet Olier, eskemmet ma voe ouzh ar c'hont Ralph Iañ Stafford a oa dalc'het gant ar C'hallaoued — dirak ken aes un diskoulm, Charlez Blez a damallas na vout difennet kêr Wened da Olier, a voe lakaet da drubard. D'an 19 a viz Genver 1343 e voe sinet Treverz Malastred gant ar rouaned Philippe VI hag Edward III, a oa da badout betek an 29 a viz Gwengolo ; e dibenn miz Gouere ez eas Olier IV da gemer perzh en un tournamant dalc'het e Pariz — eno e voe paket avat, ha dibennet hep prosez d'an 2 a viz Eost war gourc'hemenn ar roue gall ; c'hwec'h aotrou brezhon all ha pevar floc'h a voe lakaet d'ar marv d'an 29 a viz Du, an holl abalamour ma oant savet a-du gant Yann Moñforzh. Krouget e voe korf dibennet Olier IV ha kaset e benn da Naoned, ma voe lakaet war beg ur goaf ha staliet war Dor Sauvetout ramparzhioù kêr, da c'houzaviñ an holl. Droug a savas gant Janed Klison a-zivout ar muntr sevenet gant roue Bro-C'hall ha Charlez Bleiz ; ha hi ha mont gant he mibien Olier (7 vloaz) ha Gwilherm (5 vloaz) da Naoned, gounez eno ma voe roet penn he fried dezhi, ha kregiñ da aozañ kaout he dial. Goude gwerzhet glad Klison ha dastumet un armead 400 den e krogas da arsailhañ nerzhioù gall e Breizh : e kastell Touffou e-kichen Bignon e roas he anv, digoret e voe dezhi, ha lazhet e voe ar gwarnizon war bouez e benn, Guillaume le Galois de la Heuze ; gwarnizon Kastell-Tepaod a voe arsailhet ganti ivez. E miz Kerzu 1343 e voe forbannet Janed Klison eus rouantelezh Bro-C'hall ha diberc'hennet e voe diouzh ar peurrest eus he madoù.
Ne voe ket abafet he zaeroni : pa ne chome douar ebet ganti e tivizas stourm war vor. Gant harp aotrouien e Breizh hag Edward III e Bro-Saoz e sternias tri lestr, a lakaas livañ e du gant gouelioù ruz-gwad. He daou vab ganti bepred e krogas da dagañ listri gall e Pleg-mor Bizkaia gant he Black Fleet, he Lestraz Du, kent preizhañ war Mor Breizh dreist-holl. Dizehan e harellas listri gall ; skipailhoù gall a-bezh a voe lazhet, war-bouez un nebeud moraerien a dalveze da destoù dirak o fennadurezhioù. Dre-se e c'hounezas Janed Klison meur a lesanv kriz pe grisoc'h. E 1345 e voe kaset he fennlestr d'ar strad ; tec'hel en ur c'hanod gant he mibien a eure Janed, ha drivañ e-pad un nebeud devezhioù. Mervel a reas he mab Gwilherm, 7 vloaz, kent ma voe sikouret e vamm hag e vreur ha kuzhet e Montroulez gant aduidi Yann Moñforzh. Pelloc'h e kavas repu e Bro-Saoz, gant he mab Olier bepred. Eno, e 1349, e timezas gant Sir Walter Bentley, letanant da Edward III e Breizh ha kabiten an nerzhioù saoz a stourm a-du gant Yann Moñforzh enep Charlez Bleaz C'hoazh ur wezh ez emezellas ur pab e buhez Leonez Breizh : Klemañs VI, ur mignon bras d'ar C'hallaoued, a skrivas da Edward III diwar c'houlenn roue Bro-C'hall evit ma paouezje "Tigrez Breizh" da harellat al listri gall. Tost da 60 vloaz e oa Janed Klison pa zivizas paouez da redek mor. E 1356 e tistroas da Vreizh ; peogwir n'he devoa mui madoù dezhi e chomas en Henbont, e ti Yann Moñforzh. Er bloaz 1359 e varvas he fried, hag en hevelep bloaz ez eas "Leonez Breizh" da Anaon. Er bloaz-se end-eeun e teuas he mab Olier da vrezeliñ e-kichen Edward III ha Yann IV Moñforzh enep Bro-C'hall kent treiñ e borpant.
Brunei
Brunei pe Brunei Darussalam a zo ur stad en Azia, war enezenn Borneo. Pinvidik eo a-drugarez d'an eoul-maen. Ur vro vuzulman eo.
Breudeur Wright
Ar Vreudeur Orville (bet ganet d'an 19 a viz Eost 1871 ha marvet d'an 30 a viz Genver 1948) ha Wilbur (bet ganet d'an 19 a viz Ebrel 1867 ha marvet d'an 30 a viz Mae 1912) Wright a zo karrnijourion, difraostourion karrnijouriezh ha savourion kirri-nij amerikan.
Timbroù Kreizafrika saoz
An anv « Gwarezva Kreizafrika saoz » (« British Central Africa Protectorate » e saozneg) zo bet roet e 1891 d’ur vro lec’hiet etre Tanzania, Mozambik ha Rhodesia an Norzh (Zambia). Badezet e vo Gwarezva an Nyassaland (« Nyasaland Protectorate » e saozneg) d’ar 6 a viz Gouere 1907. Dindan an anv Malawi e anavezomp anezhi bremañ.
Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Suafrika ("British South-African Company" pe BSAC) zo dreistmoullet « B.C.A. » ("British Central Africa" e saozneg) evit bezañ implijet er vro adal 1891. Un toullad tiez-postoù zo digor a-hed ar bloaz, da skouer e Blantyre, Zomba, Chiromo, Port Herald, Fort Mlange, Fort Johnston war vord suañ al lenn, ha Karonga e penn hanternoz al lenn. Ezhomm zo bet dreistmoullañ timbroù BSAC e 1892, 1893, ha 1895. E kreiz ar bloaz diwezhañ-se ez eo lakaet e gwerzh timbroù a-ratozh evit ar gwarezva. Kinnig a reont skoed-ardamez ar vro hag an alc’hwez BRITISH CENTRAL AFRICA. Ar rummad embannet e 1895 zo moulet gant De La Rue war baper hep ritenn, met adalek miz C’hwevrer 1896 e adkavomp ar ritennoù boaz : ur gurunenn hag al lizherennoù CC pe ar gurunenn hag al lizherennoù CA. E miz Eost 1897 e lakaer e gwerzh skeudennoù nevez, o kinnig ar skoed-ardamez c’hoazh, met aze eo goullo ar foñs pa oa linnenoù splann a-raok.
E 1898 e ra diouer an timbroù 1 penny. Timbroù 3-shilling zo dreistmoullet e penn kentañ, met d’an 11 Meurzh e tiviz ar gouarnamant embann timbroù soulgarget gant INTERNAL / POSTAGE. E 1903 ez eus embannet ur rummad mil anavezet e trevadennoù ar Rouantelezh-Unanet, o kinnig poltred ar Roue Edward VII, gant ar meneg BRITISH CENTRAL AFRICA / PROTECTORATE, dezho un dalvoudegezh-werzh a sav etre ur penny to dek lur saoz.
Adanvet e vo « Nyassaland » ar vro e miz Gouere 1907, timbroù dindan an anv-se a vo lakaet e gwerzh.
Louarn Teumes
Diwar Ec'hidna, mamm an holl euzhviled, e oa. Debriñ a rae ur paotr yaouank bep miz.
Kaset e oa bet da dud Thebai, a lavared, pe gant Hera pe gant Dionysos (hervez Paosanias), d'o c'hastizañ war-lerc'h un torfed bennak dianav.
Gant Kreon, roue Thebai, e oa bet goulennet ouzh Amfitrion distruj al loen. Un dra dibosubl e hañvale bezañ.
Tapet e oa Zeus, mestr ar bed, en e zislavar : ul louarn ha n'hall ket bezañ distrujet hag ur c'hi ha n'hall ket chom hep tapout e breizh. Ret e voe d'an Doue treiñ an daou loen e mein.
Taolet e voent er stered, ha troet Lailaps e Canis Major ha louarn Teumes e Canis Minor.
Itsasondo
Itsasondo (en euskareg, ha stumm ofisiel nemetañ) zo ur gumun eus tolead Goierri, e proviñs Gipuzkoa en Euskal Herria.
Mersin
Mersin zo ur gêr hag ur porzh-mor oberiant-tre e kreisteiz Turkia, kêrbenn proviñs Mersin.
Hadean
An Hadean eo an eon douaroniel hag a zo a-raok an Arkean. En em astenn a ra eus furmadur an Douar betek 3.800 milion a vloavezhioù zo, daoust ma c'hell kemm an amzeriadoù hervez an andonou. E anv a denn eus doue gresian an ifern : Hades. An douarour Preston Cloud eo a ijinas ar ger e 1972 da envel an amzer a-raok ar reier koshañ anavezet. An hevelep maread a anve W. B. Harland Priscoan. E skridoù douaroniel e reer gant Pre-Archaean, dreist-holl pe, e-pad un darn vras eus an hag an, gant "azoeg".
Mersin
War-dro 700.000 annezad zo enni.
Hadean
Reier Hadean
Bandennadoù houarnek a endalc'h gouelezennoù Groenland ha karbon organik a gavjod enno, war a seblant, ar pezh a zamveneg e oa buhez dija war an Douar d'an amzer-hont. Ar fosil koshañ a zo yaouankoc'h eus un nebeud milionoù a vloavezhioù. En Aostralia e voe bet kavet.
E-pad an Hadean e c'hoarvezas ar vombezadeg vras.
Darvoudoù pennañ
E-pad an Hadean eo e furmas an Douar.
Furmidigezh an Douar
Treuzfurmadur an nivlenn gentidik en ur c'hoskoriad klok a endalc'h ar maread-se
Sell ivez ouzh
Skeul amzervezhioù douarouriezhel
Afrodite Knidos
Afrodite Knidos (Κνίδια Αφροδίτη Πραξιτέλη e gregach) a oa unan eus brudetañ delwennoù ar c'hizeller attek Praksiteles er, hag a vije poltred an hetaira Fryne. Venus Pudica (Gwener eleveziek) a vez graet eus an delwenn hag eus an eildelwennoù diwarni, abalamour m'emañ o kuzhat he gaol gant he dorn dehou.
Doareoù all zo eus ur Venus Pudica zo c'hoazh, ma vez gwelet o kuzhat he brennid, ha bez' ez int:
Delwenn orin
Brudet e oa kened an delwenn, savet da vezañ gwelet pep korn anezhi a bep tu, ha kontet da vezañ kentañ skeudenn un doueez en he noazh. Gwelout a raed Afrodite oc'h en em brientiñ d'ober ur gibelladenn a roje he gwerc'hded dezhi en-dro, he dilhad en he dorn kleiz, he dorn dehoù dirak he moudenn.
Hervez Plinius an Henañ e oa bet urzhiet un delwenn da Afrodite gant tud Kos digant Praksiteles. Div zelwenn a voe graet gant ar c'hizeller, unan gwisket, hag unan noazh. Feuket e voe tud Kos gant an doueez en he noazh ha prenañ a rejont an hini gwisket. N'ouzer ket penaos e oa an hini gwisket, pa'z eo aet da get, n'eus ket bet kaoz anezhi er skridoù bepred.
Prenet e voe delwenn an doueez noazh gant keodedourien eus Knidos ha lakaet en un templ dindan an oabl, ma c'halled he gwelout a bep tu. Buan e voe unan eus brudetañ oberennoù Praksiteles en abeg d'an doare dibalamour ma oa kizellet, en he lorc'h hag en he noazh.
Hervez ar vrud e oa bet graet e zelwenn gant Praksiteles diwar batrom an hetaira Fryne, pezh a lakae ar gwalldeodoù da vont en-dro. Ken anavezet e teuas an delwenn da vezañ ma voe graet re all e-leizh hervezi, ken e veze kontet istor an doueez Afrodite erruet e Knidos da welout an delwenn, hag o c'houlenn ..."Pelec'h en deus Praksiteles ma gwelet em noazh?". Sachañ tud a rae an delwenn, goude ma oa ur skeudenn relijiel da gentañ-penn, ha diwallerez Knidos.
Kinnig a eure ar roue Nikomedes I Bithynia paeañ dle bras kêr Knidos ma vije roet an delwenn dezhañ, met nac'het e voe e ginnig gant tud kêr. Hervez ar vojenn, kadarnaet gant ur merk e marmor ur vorzhed en tu a-dreñv, e oa ken buhezheñvel an delwenn ma kuzhas ur gwaz un noz hag e klaskas c'hoari daou gant delwenn Afrodite. Meneget eo an darvoud (a c'haller tostaat ouzh mojenn Pygmalion) en diviz Erotes (rann 15) lakaet war gont Lukian Samosata.
Eildelwennoù
Kollet eo Afrodite Knidos, siwazh. Soñjal a c'haller e voe kaset da Gonstantinopolis (İstanbul) ha kollet e-kerzh an tan-gwall a voe da goulz emsavadeg Nikaia. Eildelwennoù a-leizh a voe graet diwarni en Henamzer, ma c'haller kaout un damsoñj eus penaos e oa, etre an deskrivadurioù skrivagnerien hag an eildelwennoù arzourien a zo deuet betek ennomp.
E-pad ur pennad, e 1969, e kredas an hendraourez Iris Love bezañ kavet an tammoù nemeto eus an delwenn orin, a zo dalc'het hiriv er British Museum. Hiriv e kav d'an arbennigourien e oa an tammoù-se diwar un delwenn all.
Diwar Afrodite Knidos ez eus bet savet delwennoù damheñvel, ha dreist-holl:
Oiapoque (stêr)
An Oiapoque (Oyapock, e galleg) eo anv ar stêr a ra an harzoù etre Brazil er reter ha Gwiana (Bro-C'hall) en hanternoz, e Suamerika.
Diwallet eo an harzoù gant an archerien hag al lejion c'hall.
Abaoe 1713 ha feur-emglev Utrecht eo an Oiapoque a ra an harzoù, ar pezh a zo bet kadarnaet e 1900 gant un dredeodegezh kaset da benn gant Bro-Suis, ar pezh a oa dinac'het gant Bro-C'hall.
Kañval Baktria
Kañvaled-samm, kañvaled-red,
Darn a gemer perzh e redadegoù, ha kañvaled-red a vez graet anezho.
Yezh
Lonkañ kañvaled n'eo ket debriñ kig, met krediñ n'eus forzh peseurt bidennoù gant ar re a blij dezho reiñ kañvaled da lonkañ d'an dud.
Springbok
Ar springbok (Antidorcas marsupialis) a zo ur c'hazelenn eus Afrika ar Su (Suafrika, Botswana, Namibia).
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eus ar genad Antidorcas eo.
Marthe Vassallo
Kanerez eo Marthe Vassallo. Ganet eo bet e 1974 e ..., ha savet eo bet e Tregastell, Bro-Dreger e-lec'h m'emañ he zud o chom.
Skoliataet eo bet e Lise Feliz an Danteg Lannuon. Adalek 1994 he deus graet studioù skol-veur war ar brezhoneg e Skol-Veur Roazhon II. Eno he doa desket tammoù iwerzhoneg ha bet eo goude se en Iwerzhon evit peurzeskiñ ar yezh-se. Eno eo ivez e reas anaoudegezh gant Françoise Morvan. Kemeret he deus perzh e skrivadur, troidigezh hag embannadur karnedoù dastum Fañch an Uhel asamblez gant Françoise Morvan e ti-embann ar PUR pe ar Presses Universitaires de Rennes.
Eus 1991 da 1996 he deus labouret e F3 o kinnig an abadennoù brezhoneg eno gant Annie Ebrel, a-raok kregiñ gant he micher kanerez.
C'hoari-pezh a ra abaoe 1991. Desket he deus kanañ opera pe g-kaniri lourennek ivez.
E-kerzh ar bloavezhioù '90 e oa kroget da ganañ er festoù-noz hag en nozvezhioù pe er beilhadegoù. Daou sell he deus war ar c'hanañ e brezhoneg, unan a zo heuilh ha doujañ ouzh doare kanañ kanerien pe ganerezed an hengoun, ha diouzh an tu all, klask doareoù nevez da ginnig anezho ha sevel danvez nevez.
Étienne Bacrot
thumb|Étienne Bacrot, Janvier 2006 Étienne Bacrot a zo bet ganet d'an 22 a viz Genver 1983 e Lille (Bro-C'hall).
Mestrc'hoarier echedoù gall.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
Pemp gwezh eo bet kampion echedoù Bro-C'hall.
2 722 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Genver 2009.
Volkanegezh
Ar volkanegezh a zo an holl fenomenoù liammet gant obererezh diabarzh ar voul-douar. Dont a ra war wel dreist-holl dre an toulloù ma ya tan, moged, ludu ha roc'helloù liñvel drezo. Gwelet e vez an toulloù-se, anvet krateroù, e menezioù a reer menezioù-tan pe volkanoù eus outo. A-bouez eo ar volkanegezh en Istor pa grou an dislonkadennoù ludu ha lavaoù (ar roc'helloù liñvel) douaroù mat-kenañ evit ar gounezerezh ken e teu poblañsoù bras da chom e skeud ar menezioù-tan. Diouzh-se e teu meur a wallzarvoud gant kolloù buhez niverus ha dic'hortoz. (Gwelet Pompei, Herculanum, Krakatau, Menez-tan Saint Helen's, Nevado del Ruiz, Santorin).
Volkanegezh dre ar geinenn-veurvorel
Pa dorr ur blakenn, pe e vefe plakenn veurvorel pe plakenn gevandirel, e chell ar magma sevel dre ar frailhoù nevez-krouet. Peurvuiañ e c’hoarvez kement-se e strad ar morioù evel e-kreiz ar meurvor atlantel e bro Island, met c’hoarvezout a ra ivez war an douar-bras, da skouer e-kreiz rift Afrika e-lec'h ma vo ur mor a-benn nebeut (diouzh ur skeul c'heologek evel-just). En-dro d'ar geinenn emañ ar blanedenn war-gresk ha bount a zo dre zindan. Pa c'hoarvez se e krouer div blakenn unan a bep tu d'ar geinenn ha fiñv a zo a-ziwar ar geinenn. An dra-mañ eo a lak ar c'hevandiroù da vont da heul. Er mor Atlantel e tilec'h plakenn Europa-Azia diouzh hini Amerika a 5 santimetr bep bloaz. Er meurvor Habask ez eus 12 santimetrad dilec'hiadur bep bloaz. Evit ar pezh a sell ouzh ar magma ez eo alkalinek ha kar da gimiezh ar bazalt pe ar gabbro. Pa vez volkanegezh a seurt-se en ur mor bennak e kaver merkoù eus se er vein, da skouer pa vez kavet "goubennerioù" pillow-lava evel ma'z eus e ledenez Kraozon e Breizh.