cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paradisaea raggiana
Dougen a ra anv Francesco Raggi (1807-1887), ur markiz eus Genova (Italia a-vremañ) sot gant an evned.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl hag artropoded ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Castropignano
Castropignano   zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Malé (Italia)
Malé zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Tavenna
Tavenna  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Almanach
Almanach zo ur bladenn c'hallek gant al laz Malicorne e 1976.
Savinien de Cyrano de Bergerac
Cyrano de Bergerac (1619-1655) zo ur skrivagner gallek eus ar.
Spinete
Spinete  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Paeañ an truaj (Tizian)
Paeañ an truaj, pe Cristo della moneta hervez an anv italianek, zo un eoullivadur diwar zorn Tizian e 1516, hag a zo bremañ er Gemäldegalerie Alte Meister e Dresden. Warnañ e lenner: "Ticianus F.[ecit]".
Gwelout a reer Jezuz o komz gant ur Farizian hag a ziskouez ur pezh arc'hant dezhañ, ma respont Jezuz: Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo.
Madruzzo
Madruzzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Sepino
Sepino  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Eiltristurieg
thumb|350 px|[[askorn an arzorn|Eskern an arzorn e liv; A:skafeg; B:loareg; C:trizueg; D:pizenneg; E:tristurieg; F:eiltristurieg; G:pennog; H:bac'heg]] thumb|An eiltristurieg
Koublet eo ouzh ar skafeg, eil askorn ar palv, an tristurieg hag ar pennog.
Duronia
Duronia  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Luserna
Luserna zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Pennog
thumb|350 px|[[askorn an arzorn|Eskern an arzorn e liv; A:skafeg; B:loareg; C:trizueg; D:pizenneg; E:tristurieg; F:eiltristurieg; G:pennog; H:bac'heg]] thumb|Ar pennog
Ar pennog eo an hini brasañ eus eskern an arzorn. E-kreiz an arzorn emañ.
Koublet eo ouzh al loareg, ar skafeg, eil, trede ha pevare askorn ar palv, an eiltristurieg hag ar bac'heg.
Remont
Remont zo un anv-badez brezhonek a orin germanek. Lidet e vez d'ar 7 a viz Genver.
konted Toloza:
Jacques Le Brigant
Ganet e oa e Pontrev, e Treger.
Goude studioù da vezañ alvokad en em lakaas da studiañ an istor.
E studioù war an hendraoù keltiek a gasas anezhañ da Straßburg ma labouras gant Oberlin, yezhadurour brudet.
E 1779 ec'h embannas ul levr anvet Élémens (sic) de la langue des Celtes Gomérites, ou Bretons : Introduction à cette langue et, par elle, à celles de tous les peuples connus.
Axel von Fersen
Axel von Fersen zo anv tri zen brudet en istor Sveden:
Jacques Le Brigant
Kendrec'het e oa e teue holl yezhoù ar bed, hebraeg, sañskriteg, iwerzhoneg pe patagoneg, diwar ar brezhoneg.
Aet eo da Anaon e Landreger.
Cercemaggiore
Cercemaggiore  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
François de Cuvilliés
François de Cuvilliés (1695, Soignies - 1768, München), pe François de Cuvilliés an Henañ, a oa un tisavour genidik eus Hainaut a labouras e lez dugelezh Bavaria.
Livo (Trentino-Alto Adige)
Livo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Pont ar Gard
Pont ar Gard a reer eus ur pont-dourbont roman e departamant ar Gard etre kêrioù Usès ha Nimes en Okitania. Pònt de Gard eo e anv okitanek.
Savet e voe etre ar bloavezhioù 40 ha 60 dreist ar stêr Gardon evit kas dour Usès da Nimes. Hervez disoc'hoù an enklaskoù diwezhañ ne voe mui implijet adalek deroù ar VIvet kantved.
Lona-Lases
Lona-Lases zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Pont ar Gard
Adal ar Grennamzer e voe savet un hent da dreuziñ ar stêr dre an trede estaj. E kreiz an XVIIIvet kantved e voe staget ur pont all, un hent warnañ, ouzh gwaregoù an estaj izelañ a anver "eil estaj'' abaoe.
Vanellus chilensis
Anvet e voe Parra chilensis da gentañ-penn (e 1782) gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).
Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged ha pesked bihan hag a dap el lec'hid, met ivez diwar artropoded ha blotviled-douar.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika :
Llangybi (Sir Fynwy)
Llangybi, anvet ivez Llangybi Fawr, zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ hanter-hent etre Casnewydd ha Brynbuga.
E 2011 e oa poblet Llangybi gant 890 a dud, hag 8,2% anezho a oa kembraegerien.
Bez' ez eo unan eus al lec'hioù diazezet gant Sant Cybi e Kembre, hag o deus miret e anv, evel Caergybi hag al lec'hioù all anvet Llangybi. Hervez a lenner e buhez ar sant-se e voe ganet e Kerne-Veur ha mont a reas da C'halia d'ober e studi, a-raok mont da Gembre da brezeg an aviel.
Rotello
Rotello  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Cercepiccola
Cercepiccola  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Kenvasturberezh
Ar c'henvasturbañ, pe ar c'henvoloiñ zo un ober reizhel graet gant daou zen, pe vuioc'h, o flourañ an eil egile evit tizhout ar blijadur reizhel.
Itron Varia an Erc'h
Itron Varia an Erc'h zo unan eus an anvadurioù a roer d'ar Werc'hez Vari, anavezet en Italia, Spagn, ha Portugal, en Europa, e Latinamerika ha kebek ivez. Dont a ra an anv eus ur burzhud c'hoarvezet e Roma er, pa voe diazezet bazilikenn Santa Maria ad Nives ("Santez Varia an Erc'h"), a voe adanvet Santa Maria Maggiore diwezhatoc'h.
Giovanni Sforza
Giovanni Sforza (1466 – 1510) a oa ur priñs eus an Tiegezh Sforza hag aotrou Pesaro war-dro dibenn ar.
Edda
An Eddaoù zo daou zornskrid eus an, disheñvel-kenañ an eil diouzh egile. E c'hall bezañ :
Giovanni Sforza
E vuhez
Mab bastard e oa da Costanzo Iañ, ha niz da Alessandro Sforza. Dimezet e oa da Maddalena Gonzaga ha pa intañvas ec'h addimezas, e 1493, da Lucrezia Borgia, merc'h d'ar pab Alesant VI, met freuzet e voe an eured-se a-benn pevar bloaz, rak o klask un emglev frouezhusoc'h gant un tiegezh all edo tad Lucrezia, ha hennezh, dre ma oa pab, en doa galloud da derriñ eured e verc'h.
Bac'heg (askorn)
thumb|350 px|[[askorn an arzorn|Eskern an arzorn e liv; A:skafeg; B:loareg; C:trizueg; D:pizenneg; E:tristurieg; F:eiltristurieg; G:pennog; H:bac'heg]] thumb|Ar bac'heg
Itron Varia an Erc'h
Etre Istor ha mojenn
Goloet e voe ar Menez Eskilin gant an erc'h d'ar 5 a viz Eost 358, e kreizig-kreiz an hañv eta, er bloaz-se. War-lerc'h an darvoud-se, gwelet evel ur brurzhud, e voe divizet gant ar pab lakaat eno ar santual gouestlet d'ar Werc'hez. Lidet e vez ar gouel-se d'ar 5 a viz Eost.
Bac'heg (askorn)
Ar bac'heg zo unan eus eskern an arzorn.
Itron Varia an Erc'h
Itron-Varia an Erc'h e Breizh
Soñjal a reer e c'hallje bezañ bet kemmesk e Breizh etre "an erc'h" hag "an nec'h" (an uhel).
Bac'heg (askorn)
Koublet eo ouzh al loareg, pevare ha pempvet askorn ar palv, an trizueg hag ar pennog.
Torr ar bac'heg a c'hoarvez alies gant ar c'hoarierien golf pe baseball.
Itron Varia an Erc'h
E meur a lec'h e vez enoret Nossa Senhora das Neves ha dreist-holl e kêr João Pessoa, kêr-benn Paraíba.
Giovanni Sforza
E vuhez
Galvet e voe Ascanio Sforza da ober ar jubenn etre e niz hag an tiegezh Borgia. Klask a reas lakaat Giovanni da blegañ d'an torr-eured. Met nac'h a reas Giovanni dre zaou abeg: da gentañ dre ma oa ret dezhañ daskoriñ argouroù bras Lucrezia, da lavarout eo paouraat, ha da eil dre ma oa goulennet digantañ sinañ ur baperenn ma anzave bezañ dic'houest, da lavarout eo sachañ mezh ha goap warnañ. Dimezet e oa bet Giovanni a-raok, ha hervez an dihelloù en devoa bet besterd a-raok dimeziñ da Lucrezia, diaes krediñ eta e oa dic'houest. Gourdrouz a reas an Tiegezh Sforza paouez da reiñ gwarez da Giovanni ma ne blege ket, ha setu penaos e c'hallas mirout an argouroù goude sinañ ar baberenn vezhus.
Bretteville-sur-Odon
Melestradurezh
Ar c'huzul-kêr a zo 27 ezel ennañ, ar maer ha 8 eilmaer en o zouez. Ar gumun a ya d'ober perzh er gumuniezh tolpad-kêrioù Caen abaoe ma oa bet krouet honnezh d'an. 18 kumun a oa d'ar mare-se en aozadur.
Giovanni Sforza
E vuhez
C'hwec'h miz goude e touas war baper e oa chomet Gwerc'hez Lucrezia. Nemet a-benn neuze e oa-hi dougerez eus an Infant Roman, ma lavare lod e oa he breur Cesare e oa an tad. Anat eo n'eo ket Sforza e oa an tad, met mont pelloc'h zo gwall ziasur.
Bretteville-sur-Odon
Emdroadur ar boblañs 1793-2011
(Mammennoù: ldh/EHESS/Cassini betek 1999 hag INSEE abaoe 2006 )
Giovanni Sforza
E vuhez
Sforza a damallas neuze da Lucrezia da vezañ graet gwallorgedoù gant he zad, da gentañ, gant he breudeur goude. Chomet eo ar c'houn eus an tamall-se betek hiriv, evel arouez eus torfedoù an tiegezh, goude ma n'haller prouiñ netra.
Kaset kuit e voe Giovanni eus Pesaro gant e vreur-kaer Cesare Borgia, ha n'hallas distreiñ nemet goude marv an dug.
Ledro
Ledro zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Giovanni Sforza
E vuhez
Klask e zial a reas ha betek diwar-goust al lenneg Pandolfo Collenuccio: savet e oa bet a-du gant Cesare Borgia, hag aet e oa da repuiñ da Ferrara e-ser Ercole Iañ d'Este, met sachet e voe da Pesaro gant ar promesa ha bac'het e voe, boureviet, ha lazhet hep prosez e 1504.
Addimeziñ a reas da Ginevra Tiepolo, hag ur mab o doe, Costanzo II (Giovanni Maria), a renas war e lerc'h e Pesaro ha Gradara.
Mervel a reas Sforza e Pesaro e 1510.
Salcito
Salcito   zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Morrone del Sannio
Morrone del Sannio  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Lavis
Lavis zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Bertrand Loyer
Bertrand Loyer (Senven 1882-Sant-Nikolaz-ar-Pelem 1948) zo ur beleg, ur barzh hag ur saver kantikoù brezhonek. Mestr-studi e voe en skolaj Itron-Varia Wengamp. Kure eo bet e Boulvriag (1920-1927). Person e oa e Gras-Gwengamp etre 1926 ha 1932.
Eskern ar palv
thumb|Eskern ar palv thumb|Eskern ar palv
Eskern ar palv eo ar pemp askorn a zo en dorn, etre eskern an arzorn ha oeñsoù ar bizied.
Teir lodenn a ya d'ober pep askorn : ar penn (koublet ouzh an oeñs nesañ), ar c'horf hag an diaz (koublet ouzh lod eus eskern an arzorn hag eskern ar palv all).
Un torr a c'hell c'hoarvezout e gouzoug eskern ar palv (al lodenn etre ar penn hag ar c'horf) pa vez skoet gant ar meilh-dorn ouzh un dra galet.
Christian Guyonvarc'h
Emezelañ a reas en UDB e 1983. Dizoloet en doa UDB pa oa studier e Naoned ha stourmer a-enep an apartheid e Suafrika. Goude daou vloaz servij broadel evel objektour er gevredigezh Ar Falz (ma ne zeskas ket brezhoneg) e teuas da vezañ skoazeller Max Simeoni, a oa kannad e Parlamant Europa (1989-1994).
Eskern ar palv
Loened all
En evned hag eskell-kroc'hen emañ an eskern-se en divaskell.
Christian Guyonvarc'h
E 1994 e teuas da vezañ mouezh aotreet UDB hag e reas e annez en Oriant. Kuzulier evit an embregerezhioù e oa deuet da vezañ. War listenn Jean-Yves Le Drian edo da-geñver dilennadegoù kuzulioù-kêr 1995. E 2001 e voe dilennet gant listenn Norbert Métairie, eilmaer e voe etre 2001 ha 2004. Dilezel a reas e garg a eilmaer pa voe dilennet da guzulier rannvro e 2004. Besprezidant karget eus an aferioù europat hag etrebroadel e voe betek 2010.
Dilennet e oa bet da guzulier rannvro en-dro e 2010 met abalamour d'an diouer a emglev etre listenn ar PS hag al listenn UDB-Re C'hlas ne oa ket ken er brasañ niver. Ur wech aet UDB er brasañ niver e 2012 eo bet anvet da zaneveller meur budjed ar rannvro. E dilennadegoù rannvro 2015 ne oa war listenn ebet. Dilennet e voe adarre er C'huzul-rannvro e 2021, en tu-enep. Ezel eo eus ar strollad-dilennidi Breizh a-gleiz - emrenerezh, ekologiezh, broioù.
E dilennadegoù ti-kêr 2014 e kemeras perzh el listenn "Gwipavaz Kengred" (Guipavas Solidaire e galleg) az eas ar maout ganti a-enep an tu-dehou hag ar Strollad sokialour. Anvet e voe da eilmaer Gwipavaz e karg eus an arc'hant ha dont a reas a-benn da saveteiñ budjed ar gumun, a oa en arvar da gouezhañ dindan beli ar prefeti ken fall ma oa bet meret gant ar skipailh kent. E 2016 e tilezas e garg abalamour d'e zizemglevioù gant ar maer Gurvan Moal, evel ar braz eus dilennidi Gwipavaz Kengred, a damalle d'ar maer bezañ tremenet hep doujañ ouzh reolennoù karta al listenn.
Lavarone
Lavarone zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Polyplectron bicalcaratum
Polyplectron bicalcaratum a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae. Evn broadel Myanmar eo.
Anvet e voe Pavo bicalcaratus da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Hollzebrer eo ar spesad.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Sikkim da greiz Viêt Nam.
Romántica Milonguera
Romántica Milonguera zo ul laz tango eus Buenos Aires.
Isera
Isera zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Eskern ar c'hreiztroad
Eskern ar c'hreiztroad eo ar pemp askorn a zo en troad, etre eskern ar chouk-troad ha oeñsoù ar bizied-treid.
Teir lodenn a ya d'ober pep askorn : ar penn (koublet ouzh an oeñs nesañ), ar c'horf hag an diaz (koublet ouzh lod eus eskern ar chouk-troad hag eskern ar c'hreiztroad all).
Boutin eo torr eskern ar c'hreiztroad gant ar c'hoarierien mell-droad.
Koubloù
Koublet eo (ouzhpenn d'ar c'houbl ouzh an oeñs nesañ) :
Dexter Horton
Dexter Horton, ganet e d'ar 15 a viz Du 1825 e Seneca Lake, New York hag aet da Anaon d'an 28 a viz Gouhere 1904, a oa krouer ar c'hentañ ti-bank e kêr Seattle. A-raok ma voe savet ar bank Dexter Horton e 1870 e veze sevenet an eskemmoù arc'hant gant marc'hadourien. Graet e vez eus Dexter Horton unan eus founding fathers kêr Seattle.
Dexter Horton a oa ganet e 1825 e Seneca Lake, e stad New York. Desavet e oa bet en un atant e stad Illinois. Pa oa paotr yaouank e oa bet o vevañ en Oregon. Distroet e oa goude-se eus Oregon da Seattle. Goude bezañ bet o labourat evel micherour evit Henry Yesler e tigoras ur ispiserezh. Brav e oa deuet an aferioù evitañ.
Ul lodenn eus aferioù ar stal e oa an amprestoù ha diwall an arc'hant fiziet gant ar pratikoù. E 1870 Dexter Horton a zigore ar c'hentañ stal a zeuas da vezañ kentañ ti-bank Seattle. Un hendad eo neuze d'ar Seattle First National Bank, a zeuas da vezañ ar Bank of America.
Hervez an hengoun e Seattle, degadoù a vloavezhioù goude Emgann Seattle, Gardner Kellogg, penn da zont pomperien Seattle, a oa o toullañ tro-dro e di ha kavet e oa bet gantañ un obuz didarzh eus an USS Decatur. En lakaat a reas a-enep ur souch hag a oa bet o klask deviñ hag aet da zebriñ. Dexter Horton a oa o tremen da eno a baouezas hag azezañ war ar souch evit en em dommañ. An obuz a oa tarzhet ha lazhet e oa bet an den war an taol.
Polyplectron napoleonis
Polyplectron napoleonis (pe Polyplectron emphanum) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Monal Himalaya
Ar monal Himalaya (Lophophorus impejanus) zo ur spesad evned e-touez kerentiad ar Phasianidae.
Polyplectron napoleonis
Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadegi gleb Palawan (mervent Filipinez).
Monal Himalaya
Evn broadel Nepal eo (ma vez anvet danphe).
Annez
Bevañ a ra al labous en Himalaya, eus Afganistan da su Tibet, hag e mervent Sina ha biz Myanmar.
Ferrazzano
Ferrazzano  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Milonga
Milonga zo ur ger spagnolek stag ouzh an tango.
Ouzhpenn eo ur ger luc'haj evit ober anv eus touellerezh, evel en droienn (arc'hantinat) « la vida es una milonga » (touell eo ar vuhez...).
Er (Bibl)
Er zo anv tri den er Bibl :
Macchia Valfortore
Macchia Valfortore  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise. Unan eus kumunioù Fortore Molisano eo ivez, war lez al lenn Occhito etre  Molise ha  Puglia. Ur 490 a dud zo enni o chom.
Imer
Imer zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Chênedollé
Chênedollé a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas eizh den nann soudard e Chênedollé abalamour d'ar brezel, c'hwec'h anezhe e miz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi, pemp eus ar re-mañ a voe lazhet d'an Alamaned, daou all a varvas pa darzhas ur c'hreunadenn e miz Ebrel 1945 ; d'ar 5 a viz Eost e voe distrujoù bras er vourc'h abalamour d'an tennoù kanol; d'an 13 a viz Eost e voe dieubet Chênedollé gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet goude emgannoù start ouzh an Alamaned.
Eil brezel-bed
Nijour e oa er 576 Skwadrenn eus ar Royal Air Force. Mervel a reas d'ar 7 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed pa gouezhas e nijerez Lancaster,.
Fossalto
Fossalto zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Litus Saxonicum
Litus Saxonicum (="Aod ar Saksoned") a reer eus un hollad kreñvlec'hioù savet a bep tu da Vor Breizh e dibenn an Impalaeriezh Roman. Savet e voe e dibenn an ha renet e oa gant Comes litoris Saxonici (="kont Aod ar Saksoned"). Er ne rene mui nemet war kreñvlec'hioù Enez Vreizh ("Comes litoris Saxonici per Britanniam"), tra ma oa renerien all e penn ar c'hreñvlec'hioù a oa e Galia. Chom a ra aspadennoù eus meur a greñvlec'h war aod kreisteiz Bro-Saoz.
Anv
Talvoudegezh ː tabut ez eus etre ar re hag a wel ː an aod evit en emzifenn diouzh (morvleizi) saozon, hag ar re hag a wel ː an aod difennet gant kevridi saozon.
Lec'hiadur
E Breizh-Veur : Setu amañ an nav c'hreñvlec'h a zo meneget en Notitia Dignitatum, en Enez Vreizh, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz :
E Galia :
Grigno
Grigno zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Olimpia Fulvia Morata
Olimpia Fulvia Morata, ganet e 1526 e kêr Ferrara, en Italia, ha marvet d'ar 26 a viz Here 1555, a oa ur vaouez a zeskamant, kelennerez ha skrivagnerez italian er XVIvet kantved.
He buhez
Merc'h e oa da Fulvio Pellegrino Morato – ha hi graet Morata anezhi – ha da Lucrezia Gozzi. Skoliet e voe gant he zad, ul lenneg kelenner yezhadur da briñsed yaouank an Tiegezh Este, a oa e darempred gant desketañ tud Italia. Dizemglev a savas etre he zad hag an dug Alfonso Iañ d'Este e 1532, ma'z eas Fulvio Morato hag e diegezh da Vicenza da chom ha ma kelennas da yaouankizoù a ouenn uhel, evel Alessandro Trissino ha Giulio Thiene, ma tarempredas lenneion evel Celio Secondo Curione ha Celio Calcagnini ha ma kreder e savas ur gellig kalvinegourion.
Ferrara
Pa zegouezhas Ercole II d'Este da zug e tistroas da Ferrara e 1539 da vezañ kelennerez Alfonso hag Alfonsino, besterd an dug nevez varvet, tra ma voe degemeret e verc'h Olympia gant pried an dug, Renata, dugez Ferrara, dezhi da genderc'hel gant he studi a-gevret gant Anna, merc'h an duged, ganet e 1531, ha pemp bloaz yaouankoc'h egeti. Renet e vezent en o studi gant tad Olympia evel-just, hag ivez gant al lenneien alaman Kilian Senf, lesanvet Sinapius, ha Johannes Senf, medisin Renata ha breur da g-Kilian.
Gant spered digor ha brokus an dugez Renata e c'halle holl yaouankizoù al lez kavout levrioù, adal ar Bibl italianek Antonio Brucioli betek oberennoù Homeros e gregach ha latin, adal Salterio Martin Butzer betek oberennoù Herodotos, Aristoteles, Cicero hag Ovidius. Da zaouzek vloaz e ouie Olimpia kaozeal e gregach koulz hag e latin ha brudet e oa he gouiziegezh ha meulet he c'harantez ouzh ar sevenadur klasel. Troet e oa gant ar brotestantiezh, levezonet ma oa gant he zad, ha gant doug an dugez d'ar galvinegezh.
Johannes Senf a oa e darempred gant Erasmus hag e ziskibien eus kelc'h Bologna, Fileno Lunardi ha Giovanni Angelo Odoni, gant Martin Butzer ha gant Jean Calvin, a oa deuet e 1536 incognito da lez Ferrara, ha Senf a c'houlennas digantañ goulenn evitañ dorn Françoise de Boussiron, dimezell gant Renata ha mignonez d'ar Reformour.
Met al lenneg a voe e darempred gant Olimpia dreist-holl eo Curione, an hini en devoa bountet he zad da studiañ ar Skriturioù ha, goude an dec'hadenn eus Ferrara e miz Eost 1542, en devoa kaset dezhañ, e 1544, e oberenn Pasquillus extaticus, ur flemmskrid eus liderezh ar relijion katolik. Kuit da Alamagn ez eas Sinapius e 1545, ma chomas Olimpia hep kelenner eno.
En 1546, ha hi 20 vloaz, e kuitaas al lez d'ober war-dro he zad, ha goude e varv, war-dro he breudeur ha c'hoarezed. Tad Olimpia a oa troet ouzh ar brotestantiezh a-raok mervel, ha mont a reas Olimpia a-du gant kelennadurezhioù Luther ha Calvin. Distreiñ a reas d'al lez, met dimeziñ a reas he mignonez Anna d'Este d'ar priñs gall Frañsez Guise, ma en em gavas digenvesoc'h eget biskoazh. Tremen a rae hec'h amzer o studiañ prederouriezh hag o kenskrivañ gant Gasparo Sardi, a zedias dezhi e oberenn De Triplici Philosophia.
Alamagn
War-dro dibenn 1550 e timezas d'ur studier alaman yaouank war ar medisinerezh hag ar brederouriezh, Andreas Grundler, hag a oa eus Schweinfurt, en Bavaria.
En 1554 ec'h eas gantañ d'e vro c'henidik, ma oa bet anvet da vedisin gant ar soudarded spagnol eno. E 1553 e tegouezhas ar margrav Albrecht von Brandenburg gant e arme da breizhata hag e kemeras Schweinfurt, ma teuas un arme brotestant da lakaat seziz warnañ. A-benn ar fin ec'h eas Albert hag e soudarded kuit, ma c'hallas Olympia hag he fried tec'hel ac'haleno.
Degouezhout a rejont e Heidelberg en 1554, ma oa bet kinniget ur garg kelenner medisinerezh d'he fried, dre levezon an tiegezh Erbach en doa roet bod ha skoazell dezho e-pad o zec'hadenn. Eno e varvas Olympia e 1555, da 29 bloaz.
Tri bloaz goude he marv, e 1558, e voe embannet en Basel un dastumad eus he lizhiri e gregach hag he divizoù e latin.
Alopochelidon fucata
Alopochelidon fucata a zo ur spesad gwennilied eus ar c'herentiad Hirundinidae. Ar spesad nemetañ er genad Alopochelidon an hini eo.
Anvet e voe Hirundo fucata (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled, kelien ha Hymenoptera.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus Bolivia da greisteiz-kreiz Brazil ha hanternoz Arc'hantina.
Bertrand-François Mahé de la Bourdonnais
D'an oad a zek vloaz e voe ezel eus kouch ul lestr o vont war-du morioù ar Su. Deskiñ a reas matematikoù gant aluzener ar bourzh. E 1718 e teuas da vezañ letanant war listri Kompagnunezh an Indez. E 1724 e voe anvet da gabiten.
Dont a reas a-benn da gemer staliadur kenwerzh Mahe war aodoù Malabar goude bezañ lakaet soudarded da zilestrañ gant radelloù ha kemeret ar c'hreñvlec'hioùigoù.
E 1734 e voe Gouarnour Meur Inizi Frañs ha Bourbon, deuet da vezañ Mauritius ha La Réunion. Diorren a reas o ekonomiezh.
E 1740 e voe kabiten-fourgadenn war listri ar roue ha kaset da sikour Joseph François Dupleix a oa en arvar e Puducherry. Dizemglev a savas etre an daou zen. Harpet e oa Dupleix gant pennoù Kompagnunezh an Indez. Tamallet e voe Mahé de la Bourdonnais da vezañ klasket en em glevout gant ar Saozon. Ur wech distro da Vro-C'hall e voe toullbac'het er Bastille d'an 2 a viz Meurzh 1748. Kemeret e voe e vadoù digantañ. Kavet e voe digablus, didamallet e voe ha lezet en e frankiz, met mervel a reas nebeud amzer goude.
Ur poltred anezhañ a gaver e mirdi Sant-Maloù. Unan eus salioù emvod Kuzul-rannvro Breizh en Otel ar Pastor Mat e Roazhon a zoug e anv.
Menegoù
Unan eus tudennoù ar romant istorel bannoù-treset Rani (istor gant Jean Van Hamme hag Alcante, tresañ gant Francis Vallès, embanner Le Lombard, eo Bertrand de La Bourdonnais. Meneget e vez el levrenn 3 (Esclave) bet embannet e miz Ebrel 2012 (ISBN 978-2-8036-2973-2), el levrenn 4 (Maîtresse), bet embannet e miz Eost 2013 (ISBN 978-2-8036-3197-1) hag el levrenn 5 (Sauvage), bet embannet e miz Mae 2015 (ISBN 978-2-8036-3198-8).
Ripabottoni
Ripabottoni  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Axel von Fersen an Henañ
Fredrik Axel von Fersen (1719-1794), anavezetoc'h hiziv evel  Axel von Fersen an Henañ, a oa ur c'hont svedat, brezelour ha diplomat.
Gildone
Gildone zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Axel von Fersen an Henañ
E vuhez
Mab e oa da Hans Reinhold von Fersen, letanant-jeneral, eus un tiegezh brudet eus Livonia.
Brezelour
E 1740 ez eas da soudard gant ar Warded Svedat hag etre 1743 ha 1748 edo e Bro-C'hall gant ar rejimant Royal Suédois, ma savas da vrigadier.
Perzh a gemeras e Brezel Seizh Vloaz, hag e 1759 edo war-dro Usedom ha Wollin o stourm ouzh ar Brusianed.
Politikour
Brudetoc'h eo evel politikour avat, ha teir gwech e voe anvet da brezidant noblañsed Sveden er parlamant. Enebour e oa da gostezenn al lez, ha d'ar roue Gustav III e-pad meur a vloaz.
E 1756 e reas kondaoniñ kont Brahé d'ar marv, ha gantañ aotrouien all a felle dezho ober un dispac'h evit kreskiñ galloud ar roue.
E 1789 e voe harzet ha perzh ebet ken ne gemeras er politikerezh.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa d'ar gontez Hedvig Catharina De la Gardie (1732–1800). Pevar bugel o doe, hag en o zouez :
Skrivañ a reas ul levr eñvorennoù, Historiska Skrifter, ha n'haller ket re fiziout enno evit kavout ar wirionez rik. Ezel e oa eus Akademiezh Sveden.
Kserses Iañ
Kserses I (Perseg: خشایارشا, Khšāyāršā, Henberseg: Xšayāršā), ganet war-dro -519, marvet e -465, , , mab Darius Iañ a oa « Roue meur » Impalaeriezh Persia. Ezel e oa eus tierniezh an Ac'haemenided a renas ivez en Henegipt e-doug ar tierniezh. Manethon a ra anezhañ Kserses Veur hag e kont 21 vloaz ren (Africanus, Eusebios). Trec'het e oa e armeoù pa glaskjont aloubiñ Henc'hres.
Giustino
Giustino zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Kserses Iañ
Yaouankiz
Diouzhtu goude bezañ deuet da vezañ roue e euredas Darius I (mab Histaspes) gant Atosa (Merc'h Kirus Veur). Diskenn a raent o-daou eus Ac'haemenes dre lignezioù disheñvel. Dimeziñ d'ur verc'h eus Kirus a greñvaas kurun Darius.
Kserses ne oa ket mab henañ Darius, hag hervez hengoun Iran gwezhall ne zlee ket kemer lec'h e dad ar roue. Kserses a oa koulskoude mab henañ Darius hag Atossa ha dre-se diskennad da Zarius dre an daou du. Ober a rae anezhañ ar roue da choaz evit Persia. Artobazan a oa bet ganet gant gwreg "Darius ar sujed", e-skoaz Kserses a oa ar mab henañ ganet goude kurunidigezh Darius, ha mamm Artobazan ne oa ket eus an noblañs e-skoaz hini Kserses a oa merc'h saver an impalaeriezh.
Kserses a oa kurunennet e miz Here-miz Kerzu 486 kent J.-K. hag e kemeras lec'h e dad war an tron Pa oa e-tro 36 vloaz. Tremen a reas ar galloud da Gserses en un doare aes abalamour da due aotrouniezh vras Atosa evit lod ha den ne enebas ouzh e gurunidigezh el lez pe en e familh.
Hogos diouzhtu e vougas un emsavadeg en Henegipt hag e Babilon a oa tarzhet er bloaz kent, hag envel e vreur Ac'haemenes gouarnour pe satrap (henberseg : khshathrapavan) Egipt. E 484 kent J.-K. e feukas Babiloniz o tiberc'hennañ anezhe dre heg eus delwenn aour Bel (Mardouk, Merodac'h) a lakaaas da deuziñ. An taol disakr-se a vountas Babiloniz d'en em sevel e 484 hag e 482 kent J.-K., kement ha ken bihan ma lenner e dielloù kempred Babilon e nac'has Kserses titl e dad, roue Babilon, hag e oa anvet kentoc'h roue Persia ha Media, Roue Veur, Roue ar rouaned (Shahanshah) ha Roue broadoù (da lâret eus ar bed).
Daoust ma'z eus savet un nebeud kudennoù diwar-benn e relijion abalamour da zanevell Herodotos en e Istorioù e soñj ar skolveuridi a vremañ e oa Zoroastrad
Aloubadeg an douar-bras e Bro-C'hres
Aet e oa Darius da anaon a-greiz ma oa o prientiñ un eil arme da aloubiñ Bro-C'hres. Lezet e oa ar c'hefridi d'e vab da gastizañ Ateniz, annezidi Naksos, ha keodediz Eretria evit ar perzh o doa kemeret en Emsavadeg Ionia, tangwall Sardeis hag o zrec'h war ar Bersed en Maraton. Adalek 483 kent J.-K. e prientas Kserses e ergerzhadeg : Kleuzet e voe ur ganol a-dreuz strizh-douar ledenez ar Menez Athos, pourvezioù a oa sanailhet e lec'hioù a-hed an hent a dremene a-dreuz Trakia, savet e oa daou bont dreist an Hellespontos. Bodañ a reas soudarded eus meur a vroad en e armeoù, en o zouez Asirianed, Fenikianed, Babiloniz, Egiptiz ha Yuzevien.
Hervez an istorour gresian Herodotos e c'hwitas kentañ esae Kserses da deuler ur pont war an Hellespontos abalamour ma oa distrujet ar pont papiruz gant ur barrad amzer. Kerses a ordrenas neuze e ve skourjezet an Hellespontos (ar strizh-mor e-unan) tri c'hant gwezh ha ma vefe taolet ereoù en dour. Berzh a reas eil esae Kserse da deurel ur pont dreist an Hellespontos. Sevel a reas ur c'hevredad gant Kartada, ar ezh a viras ouzh rieien c'halloudek Sirakusa hag Agrigentum da sikour Bro-C'hres. Kalz Stadoù gresian bihan en em renkas ouzhpenn a-du gant ar Bersed, Tessalia, Tebez hag Argos peurgetket. Loc'hañ a reas Roue ar rouaned en nevezamzer e 480 kent J.-K. diouzh Sardeis gant ur strollad listri hag un arme zo c'hwezet he niver gant Herodotos a gomz eus daou vilion soudarded ha d'an nebeutañ 10 000 brezelour eus ar vegenn anvet ar Re zivarvel. Nerzhioù gwirion ar Bersed a oa war-dro daou pe tri c'hant mill soudard. Trec'h e voe Kserses e-pad an emgannoù kentañ.
Gambatesa
Gambatesa zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Kserses Iañ
An Termopiloù hag Aten
En emgann an Termopiloù e enebas ur bagad bihan a vrezelourien c'hresian renet gant ar roue Leonidas Sparta ouzh arme ar Bersed a oa kalz niverusoc'h, a-raok bezañ trec'het. Hervez Herodotos e oa torret falañs ar Spartaiz goude ma oant trubardet gant ur gresian anvet Efialtes a ziskulias d'ar Bersed un hent all da dremen dre ar menezioù. Goude an Termopiloù e oa kemeret Aten hag e oa kaset Ateniz ha brezelourien Sparta betek o linenn difenn diwezhañ e strizh-douar Korintos hag e pleg-mor saronik.
Dizemglev zo diwar-benn a c'hoarvezas da c'houde. Hervez Herodotos, pa en em gavas er geoded kuitaet gant hec'h annezidi, e roas Kserses an urzh da zeviñ anezhi. Keuz en defe bet hogos diouzhtu d'e urzh hag e ordrenas e ve adsavet antronoz. Kouskoude, lenneien eus Persia a eneb ouzh an danevell-se evel propaganda a-berzh ar C'hresianed. Sparta an hini, emeze, a oa enebour pennañ Kserses, ket Aten er brezel-se, ha Kserses n'en dije gounezet netra o tistrujañ ur greizenn kenwerzh evel Aten, ur wezh ma oa kemeret.
D'ar mare-se e oa kreñv ar gas ouzh ar Bersed e-touez ar C'hresianed, hag ar vrud e oa bet distrujet Aten gant Kserses a vije bet degemeret mat gant an holl, daoust ma'z eo gwirheñvel e krogas an tan dre zievezhted pa oa kuitaet ar geoded diwar dizh gant hec'h annezidi, pe e oa heuliet politikerezh an "douar devet" kuit ma vefe preizhet Aten gant arme Kserses.
En Artemisium e oa bet distrujet listri gresian gant ur barrad-amzer hag e paouezas an emgann pa glevas ar C'hresianed e oant bet faezhet en Termopiloù ha pa'n em dennjont kuit. Atizet e voe Kserses da dagañ listri ar C'hresianed (a-enep ali Artemisia Halikarnassos) gant ur ul lizher kaset gant Temistokles dezhañ, kentoc'h evit kas ul lodenn eus e listri en-dro d'ar Peloponnesos ha gortoz e teuzfe armeoù e enebourien. Gounezet e voe Emgann Salamis gant listri ar C'hresianed, d'an 29 a viz Gwengolo, e 480 kent J.-K.. Goude se e kilas Kserses da dremen ar goañv e Tessalia.
Abalamour da drubuilhoù e Babilonia e voe rediet Kserses da gas e arme gantañ da viret na vefe un emsavadeg. Lezel a reas un arme a-dreñv dezhañ, dindan urzhioù Mardonios, a oa faezhet bloaz goude en Plataea. Ar C'hresianed a dagas hag a zevas ivez al listri a chome d'ar Bersed e Mikale. Troc'het e oa hentoù pourveziñ arme ar Bersed ha ne chome tra dezhe d'ober met kilañ ha klask distreiñ d'o bro dre hent an douar. Faezhidigezh ar Bersed a vroudas keodedoù gresian Azia d'en em sevel neuze.
E varv
E 465 kent J.-K. e oa muntret Kserse gant Artabanos, e vizir pe komandant e ward roueel hag an den gallousañ e lez Persia.
Hervez Aristoteles (e Politikerezh 5.1311b), e lazhas Artabanos Darius da gentañ ha goude Kserses. Pa zizoloas Artakserses ar muntr e lazhas Artabanos hag e vibien.
Matharn
Matharn (Mathern e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er mervent da gêr Cas-gwent ha tost d'ar gourhent M48. E 2011 e oa poblet gant 1,056 a dud. 9,2% anezho a oa kembraegerien.
Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Tewdrig ha Merthyr Tewdrig e oa stumm kentañ anv ar gêriadenn. Hervez a lenner e Levr Llandaf, Tewdrig, pe Tewdrig ap Llydwarch, a oa roue Gwent ha Glywysing. War-dro ar bloavezh 620 pe 630 en em gannas a-enep ar Saozon e-kichen Tyndyrn, gant e vab Meurig ap Tewdrig. Trec'het e voe ar Saozon, met gloazet e voe Tewdrig en emgann ha douget e voe betek amañ, e-lec'h ma varvas. Kontañ a reer e voe roet an douaroù tro-dro gant Meurig da Eskob Llandaf, e koun e dad. E Matharn e voe ti Eskob Llandaf e-pad meur a gantved. Eus ar eo an iliz. Kavet e voe eskern, hag a lavarer e oant da sant Tewdrig, e-kichen an aoter, gant Francis Godwin, Eskob Llandaf etre 1601 ha 1617.
Eskern ar chouk-troad
Eskern ar chouk-troad zo seizh askorn etre ar skin hag ar spilhenn er c'har diouzh un tu hag eskern ar c'hreiztroad diouzh an tu all. An ufern eo al lec'h ma koubl eskern ar c'har ouzh eskern ar chouk-troad.
An askorn seul eo an hini brasañ anezhe.
Padrón
Padrón zo ur gumun eus proviñs A Coruña, war-lez ar Sar. E 2010 e oa 8.985 a dud (9.016 e 2006, 9.035 e 2005, 9.070 e 2004, 9.136 e 2003).
Eno e varvas ar varzhez c'halizek Rosalía de Castro.
Parrezioù
Pemp parrez zo er gumun:
Constance
Constance zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, met roet eo bet d'ar baotred ivez.
Buoc'han seizh pik
Ar Vuoc'han seizh pik (Coccinella septempunctata) a zo ur spesad buoc'higed-Doue a vez renket er genad Coccinella e kerentiad an Coccinellidae, hag a gaver stank en Europa.
Constance
Paotred
Gwelet Constantius
Simon Shelton
Simon Shelton Barnes, bet ganet e Shepherd's Bush (ur c'harter eus Londrez, Bro-Saoz) d'an 13 a viz Genver 1966 ha marvet d'an 18 a viz Genver 2018, a zo un aktour (sinema ha skinwel) saoz. Brudet e voe evit e berzh er stirad skinwel evit ar vugale Teletubbies.
La Morte (Maupassant)
Istor
Kentañ ma voe embannet a voe d'an 31 a viz Mae 1887 er pemdezieg Gil Blas.
E 1889 e voe adembannet en dastumad La Main gauche.
Cardinalis
Cardinalis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ golvaneged, krouet e 1838 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Norzh, Kreiz ha Suamerika, daou isspesad warn-ugent (22) dezhe en holl.
Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt
Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt (1652-1712) a oa dugez Württemberg, ha rejantez an dugelezh goude marv he fried, etre 1677 ha 1693. Brudet e oa ivez evel saverez kantikoù.
He buhez
Ganet e oa e Darmstadt. Merc'h e oa da Ludwig VI von Hessen-Darmstadt ha da Marie Elisabeth von Schleswig-Holstein-Gottorf (1634-1665)‎.
Mervel a reas he mamm pa oa bihan ha savet e voe e lez Sveden gant he moereb, Hedvig Eleonora av Holstein-Gottorp, rouanez Sveden, er relijion brotestant.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa d'an dug Wilhelm Ludwig (Württemberg) Pa intañvezas e voe rejantez evit he mab Eberhard Ludwig ( 1677-1733), a-gevret gant he breur-kaer Friedrich Karl von Württemberg-Winnental, marvet divab.
Nathalie de Volz Kerhoënt
Nathalie de Volz Kerhoënt, ganet e Baden d'ar 14 a viz Du 1871 ha marvet en Oriant d'ar 25 a viz Eost 1964, pe Gwenfrewi hervez hec'h anv-barzhez, zo oberourez un dastumad anvet ''Er Bleu Keltiek. Sorbienneu ha Guerzenneu''. Ur c'hentskrid zo d'al levr gant ar chaloni J. Buléon, hag eur Gir arok gant Taldir.
Giovo
Giovo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Langston Hughes
Langston Hughes (1añ a viz C'hwevrer 1902 — 22 a viz Mae 1967) zo ur barzh, daneveller ha c'hoarivaour eus Stadoù Unanet Amerika. Brudet eo evel unan eus ar skrivagnerien zu o deus kemeret perzh el luskad sevenadurel anvet Azginivelezh Harlem, e karter Harlem, e New York, er bloavezhioù 1920. E meur e yezh eo bet troet e oberennoù. Unan bennak eus e skridoù zo bet lakaet e brezhoneg.
Askorn seul
thumb|350 px|Eskern ar chouk-troad e liv (tu kleiz, gwelet eus dindan ; tu dehou, gwelet eus a-us); A:[[askorn seul; B:askorn fer; C:diñseg; D:bulzuneg; E, F, G:eskern gennheñvel]] thumb|an askorn seul gwelet eus a-us thumb|gwelet a-gostez
Spindalis portoricensis
Spindalis portoricensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Spindalidae. Ardamez ofisiel Puerto Rico an hini eo.
Askorn seul
An askorn seul eo askorn brasañ eskern ar chouk-troad. En den ec'h a d'ober ar seul. Stag eo stirenn ar seul, pe stirenn Akilles, outañ.
Spindalis portoricensis
Anvet e voe Tanagra portoricensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant an naturour stadunanat Henry Bryant (1820-1867).
Askorn seul
Koublet eo ouzh an diñseg hag ouzh an askorn fer.
Spindalis portoricensis
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh bihan ha broñsoù bleuñv dreist-holl.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Puerto Rico.
Montorio nei Frentani
Montorio nei Frentani zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Garniga Terme
Garniga Terme zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Guardialfiera
Guardialfiera zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Bazeleg-Hazhoù
Bazheleg-Hazhoù a zo ur gumun gozh eus an Il-ha-Gwilen a oa anezhi betek 1973, enteuzet e 2009 gant Hazhoù evit ober kumun Hazhoù-Bazeleg. Etre 1973 ha 2009 e oa unanet gant Hazhoù, koulz ha Sant-Sinforian, met homañ a zo distroet da wir gumun e 2008.
Frassilongo
Frassilongo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Emflourañ
'' An emflourañ, anvet ivez pitouchal, boloiñ , (eus boz), pe en em darlaskañ, masturberezh, onanegezh (diwar anv Onan), a zo un ober reizhel graet gant an den (paotr pe blac'h), gant e zaouarn pe gant c'hoarielloù reizhel, pa flour e-unan e organ embarañ, pe ur rann-gorf all, evit tizhout ar blijadur reizhel. Eus kenvasturberezh e komzer kentoc'h pa ra gant skoazell un den all, un doare neuze da virout a embarañ.
Kondaonidigezh
Kemm zo bet en emzalc'h ar c'hevredigezhioù diwar-benn an emerotegezh. Er sevenadurioù diazezet war ar Bibl pe ar C'horan eo ur pec'hed bras. Kondaonet eo bet an emflourañ gant an Iliz katolik, evel el levr L’Onanisme ou Discours philosophique et moral sur la luxure artificielle et sur tous les crimes relatifs, savet gant ar pastor Jean-Philippe Dutoit-Membrini hag embannet e Lausanne, e 1760.
Medisined zo o deus bet embannet e c'halle degas kleñvedoù, evel ar Suis Samuel Auguste Tissot, en e levr ''L’onanisme. Dissertation sur les maladies provoquées par la masturbation'', e 1785, ha korfkennoù a veze graet da virout ouzh ar baotred da c'hoari gant o c'horf.
Hiziv e vez embannet eo un ober reizhel ordinal ha par d'ar re all.
Onanegezh
Onan zo un den meneget er Bibl hag a nac'h speriañ intañvez e vreur Er, en eneb d'an henvoaz. Gwelloc'h e kavas teurel e sper d'an douar eget ober ur bugel. Evit
Doareoù-ober
Boutin d'an holl emflourerien eo gwaskañ pe rimiañ an organoù embarañ gant ar bizied pe ouzh traezoù evel ur goubenner pe torchenn. Darn a blij dezho lakaat bizied pe traezoù all en o fraez, dorloiñ kalc'h pe kourzh gant ur fraoñverez.
Loened
Un doare emflourañ a vez ivez gant ar marmouzien, hag ivez gant chas.
Constanza
Constanza zo un anv-badez spagnolek
Guardiaregia
Guardiaregia zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Fornace
Fornace zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Onan
Onan (אוֹנָן "kreñv", en hebreeg) a oa eil mab Juda, e Levr ar C'heneliezh. Diwar e anv eo savet ar ger onanegezh, kenster gant masturberezh pe emflourañ.
Bibl
Juda en deus tri mab: Er, Onan ha Chêla. Dimeziñ a ra Er d'ur vaouez anvet Tamar. mervel a ra Er, ha hervez al lezenn (Deuteronom 25,5), eo kemeret Tamar da bried gant Onan. Nemet nac'h a ra Onan reiñ bugale da d-Tamar, ha n'a ket betek penn an embarañ. Displijout a ra e emzalc'h da Zoue, ha mervel a ra Onan.
Septimius Severus
Septimius Severus (146-211), pe Lucius Septimius Severus Augustus e anv leun, a oa un impalaer roman hag a renas adal 193 betek e varv. Sevel a reas d'ar galloud goude marv an impalaer Pertinax e 193, e-pad Bloavezh ar Pemp Impalaer.
Onan
Onanegezh
Kavout a reer ar ger e Geriadur Ménard e 2012, da dreiñ ar ger onanisme, ur ger gallek deuet eus ar saozneg, hag a voe skrivet e 1712 el levr  Onania; or, The Heinous Sin of Self-Pollution, and all its Frightful Consequences in Both Sexes, ha dizanv an oberour, petra bennak ma kreder hiriv e voe savet gant ar surjian saoz John Marten (~1692–1737).
Septimius Severus
E vuhez
Ganet e voe e 146 e Leptis Magna, 100 km er gevred da gêr Kartada, e proviñs roman Africa, war aod ar Mor Kreizdouar, en un tiegezh a renk uhel. Mab e oa da Publius Septimius Geta, a orin fenikian ha berber, ha da Fulvia Pia a orin italian. Marc'heien ha senedourien a oa bet er familh, tad e dad a oa bet prefed Leptis a-raok bout kentañ duumvir pa deuas ar geoded da vout trevadenn roman en amzer an impalaer Trajan.
Hervez Dion Cassius e oa bihan a vent, treudik, birvidik, ha tavedek. Komz a re latin gant pouez-mouezh punek e vro, ha brizhkredennus e oa.
E 172 e voe anvet da senedour gant an impalaer Marcus Aurelius. Prokonsul Tarraconense e voe entre 178 ha 180. E 190 e voe anvet da gonsul.
Dimezet e oa da Paccia Marciana, hogen mervel a reas digantañ. E 187 ec'h addimezas da Julia Domna, arabez eus Siria, a oa bet diouganet dezhi e timezje d'ur roue. Domna a oa merc'h d'un den pinvidik, Julius Bassianus, beleg meur Templ an Heol en Emesa. Daou vab o doe : L. Septimius Bassianus "Caracalla" ha Publius Septimius Geta.
Pertinax
D'an 31 a viz kerzu 192 e voe drouklazhet an impalaer Commodus gant iriennerien a ginnigas d'ar prefed Pertinaxkemer ar galloud, goude kinnig anezhañ d'ar bretorianed ha d'ar Sened. Ha Helvius Pertinax da reiñ un donativum d'ar bretorianed, hag ar sened da reiñ ar galloud dezhañ. Buan avat e welas e oa goullo arc'h an impalaeriezh ha klask a reas pellaat ar bretorianed diouzh ar galloud hag o lakaat da sentiñ ouzh reolennoù ar genurzh. Tri d'an 28 a viz Meurzh 193 e voe drouklazhet gant ur bagad pretorianed emsavet.
Trec'h war Didius Julianus
Didius Julianus a glaskas kemer ar galloud ... .
Trec'h war Clodius Albinus
En Enez Vreizh Clodius Albinus,
E varv ha goude
Mervel a reas en Eboracum, e Britannia, e 211, goude bet o vrezeliñ ouzh ar Bikted. E zaou vab a renas war e lerc'h, dizemglev etrezo, ma voe lazhet Geta gant e vreur henañ Caracalla e miz Kerzu 211.
Crosby, Stills & Nash
Crosby, Stills & Nash (CSN) a zo ur strollad sonerien rock stadunanat bet krouet e 1968 gant :
Constanza Kastilha
Constanza Kastilha pe Constanza de Castilla e spagnoleg, zo anv meur a rouanez pe infantez.
Crosby, Stills & Nash
Diwezhatoc'hik e teuas ur pevarvet ezel — ar c'hanadian Neil Young — d'ober ar strollad anavazet-mat Crosby, Stills, Nash & Young.
Septimius Severus
En Istor Breizh
En Historia Regum Britanniae ar C'hembread Jafrez Menoe eo meneget e anv evel senedour.
Constance Normandi
Constance Normandi (1061/1065 - † 13 a viz Eost 1090), a oa ur briñsez norman, merc'h da Gwilherm an Alouber(† 1087) ha d'e bried Matilda Flandrez († 1083).
Bec'h a oa savet etre dug Breizh, Alan IV, ha dug Normandi, tad Constance e 1084. A-benn ar fin e voe graet ar peoc'h etrezo. Hag e 1085, e Caen, e voe graet eured Constance hag Alan IV, dug Breizh, ha kont Roazhon, mab da Hoel II.
Beziet e voe en iliz Saint-Melaine e Roazhon. Addimeziñ a reas Alan IV da Ermengard Anjev, merc'h da gont Anjev.
En 1672 e voe kavet bez Constance, digoret, hag e-barzh e voe kavet tammoù gloan a oa bet o pakañ he c'horf, ur groaz plom, gant ur skridig ma oa hec'h anv, hini he zad, hini he fried, ha deiz he marv.
Folgaria
Folgaria zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Constança Portugal
Constança Portugal, pe Constança de Portugal, e portugaleg zo anv meur a infantez portugalat.
Riccia
Riccia zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Guglionesi
Guglionesi  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Kastell Loevestein
Kastell Loevestein (Slot Loevestein e nederlandeg) zo ur c'hastell eus an Izelvroioù, bet savet er Grennamzer gant ar marc'heg Dirc Loef van Horne etre 1357 ha 1397. Betek an Eil Brezel-bed, Kastell Loevestein a oa un tamm eus an Nieuwe Hollandse Waterlinie, ul linen-difenn diazezet e kornôg an Izelvroioù, ma c’halle an douaroù izel bezañ beuzet diwar ziviz. Bremañ ez eo deuet ar c’hastell da vezañ ur mirdi istorel.
Istor
Savet e voe Kastell Loevestein e-kreiz an Izelvroioù, e kember kozh ar stêrioù Maas ha Waal (e kumun Zaltbommel, e Gelderland). Da gentañ ne oa nemet ur savadur brikennoù, ma veze lakaet ar bigi a dremene war ar stêrioù da baeañ gwirioù. Er, da vare Gwilherm an Tavedeg, e voe kresket ar savadur da vont d’ober ur c’hreñvlec’h difennet-mat. E-pad ar brezel etre Spagnoled hag Izelvroiz e kouezhas etre krabanoù ar Spagnoled dre ziv wech a-raok chom da vat gant Izelvroiz e 1572. Adalek 1619 e teuas ar c’hastell da vezañ un toull-bac'h evit prizonidi bolitikel. E-touez an dud a voe bac’het ennañ e c’haller menegiñ ar gwiraour hag ar politikour Hugo de Groot (Hugo Grotius), brudet en Izelvroioù evel "tad ar gwir etrebroadel modern". Dont a reas a-benn da dec’hout kuit e 1621, kuzhet en un arc’h levrioù.
Provvidenti
' Provvidenti  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Yann II Alençon
Daou zen zo bet anvet Yann II Alençon :
Jelsi
Jelsi zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Fierozzo
Fierozzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Cardinalis cardinalis
Cardinalis cardinalis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cardinalidae.
Anvet e voe Loxia cardinalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Doareoù pennañ
Dougen a ra ar par pluñv ruz heñvel o liv ouzh hini dilhad ar gardinaled katolik.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun dreist-holl ha diwar amprevaned ha frouezh ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an naontek isspesad anezhañ :
Le Lapin
Le Lapin zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1887.
Istor
Kentañ ma voe embannet a voe d'an 19 a viz Gouhere 1887 er pemdezieg Gil Blas.
E 1889 e voe adembannet en dastumad La Main gauche.
Fiavé
Fiavé zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.
Portocannone
Portocannone  zo ur gumun en Italia e proviñs Campobasso, e rannvro Molise.
Fai della Paganella
Fai della Paganella zo ur gumun en Italia, e proviñs Trento ha rannvro emren Trentino-Alto Adige.