cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lotaringia
La Lotharingie, entre France et Germanie
En 869 à la mort du roi Lothaire II, ses possessions sont occupées par son oncle Charles le Chauve. Mais cette acquisition est contestée par Louis le Germanique, son autre oncle, et Louis II le Jeune, frère et héritier de Lothaire II. Ce dernier, occupé au sud de l'Italie à combattre les Sarrazins, ne peut faire valoir ses droits, et les deux oncles s'entendent en août 870 par le traité de Meerssen pour partager la Lotharingie : En 876 à la mort de Louis le Germanique, ses possessions sont partagées entre ses trois fils : Louis le Jeune hérite alors de la partie orientale de la Lotharingie avec la Saxe, Franconie, Thuringe et la Frise
En 877, à la mort de Charles le Chauve, la partie occidentale de la Lotharingie, passe à son fils Louis le Bègue, puis en 879 à ses fils Louis III (†882) et Carloman (†884)
En 880, par traité de Ribemont ces derniers cèdent à Louis le Jeune leur part de la Lotharingie en échange de la neutralité de ce dernier. La Lotharingie réunifiée est ainsi rattachée à la Germanie.
En 882, à la mort de Louis le Jeune, son frère, l'empereur Charles le Gros, recueille sa succession. En 885, il reçoit le serment d'allégeance des grands vassaux du royaume franc au palais de Ponthion. L'empire de Charlemagne est reconstitué à l'exception de la Provence et de la Bourgogne transjurane. Mais Charles le Gros est déposé en 887 à la diète de Tribur (Mayence).
En 894, Arnoul de Carinthie intrônise son fils bâtard Zwentibold comme roi de Lotharingie.
En 903, Louis IV l'Enfant confie le gouvernement du pays au comte Gebhard de Wetterau (mort le 22 juin 910). Les Conradin de Franconie aident Louis l'Enfant à brise l'arrogance des Matfrid. Ils s'implantèrent dans le pays et ils reparaissaient plus tard dans le Meinvelt, dans l'Arlonais et dans la plupart des comtés ripuaires.
En 911, à la mort du roi Louis l'Enfant, la Lotharingie se donne à Charles le Simple, sous l'impulsion des puissants princes territoriaux Régnier au Long Col (†915), comte de Hainaut et margrave de Lotharingie, et Wigéric, comte palatin de Lotharingie. Après la mort de Régnier en 915, la puissance territoriale semble passer complètement au comte palatin Wigeric (mort entre 919 et 922), puis à Gislebert, fils de Régnier au Long Col, qui se révolte contre Charles le Simple en 918. Gislebert change souvent d'alliance entre le roi de France et le roi de Germanie. Cette période voit l'introduction en Lotharingie de quelques hommes nouveaux, tels Erbaut dans le Castricius, la Charpeigne et le Saulnois, Bérenger qui, outre le comté de Lomme, dû à son union avec une fille de Régnier I, reçut momentanément le Meinvelt.
En 925, Gislebert se rallie définitivement à Henri I l'Oiseleur. Sous la dynastie de Saxe, la région de la Meuse, aux alentours de Givet, de Mézières, de Mouzon, d'Ivois, sera envahie plus d'une fois par des vassaux français et demeura litigieuse jusque vers la fin du. Henri I crée le duché de Lotharingie en 928 et le donne à Gislebert. Son intention est de s'appuyer sur les grands indigènes, spécialement sur les Régnier. Mais Gislebert se révolte encore en 939, et les rois de Germanie confient la Lotharingie à divers seigneurs, qui se révoltent tellement souvent que le dernier duc, Brunon de Cologne, frère du roi Otton I, décide de prendre une mesure radicale.
En 959, en accord avec le roi son frère, Brunon divise la Lotharingie en deux pour former :
Sur la frontière occidentale, Otton crée les marches de Gand, d'Ename et de Valenciennes, auxquelles Henri II ajoute celle d'Anvers.
Les Régnier, obstinément rebelles, furent durement châtiés, et dans leurs possessions du Hainaut, du Brabant, de la Hesbaye, le roi transporta des des comtes de dévotion plus sûre. De cette époque date la haute fortune des descendants de Wigéric. Au Bidgau, qui paraît avoir été le primitif apanage du fondateur de cette maison, ils joignirent l'Ardenne méridionale, la plus grande partie de la Woëvre (Methingowe, Ivois, Verdun), le Barrois, le Chaumontois, sans compter la direction momentanée du Brabant occidental et du Hainaut proprement dit. Enfin, les deux duchés de Lotharingie leur seront confiés.
La Frise, avec les Thierry, issu de la lignée du roi Radbod, est de fidélité plus incertaine, et ici l'énergie des vieux écumeurs de mer réservera aux armées royales plus d'une défaite.
Entre l'Ardenne et la Moselle, une dynastie féconde grandit peu à peu ; dès la fin du, Sigefroid (probablement un fils de Wigéric) et ses enfants, cantonnés d'abord dans le Saargau et le Rizzigowe, puis de là gagnant du terrain et entamant successivement les contrées voisines de l'Ardenne, du Methingowe, du Bidgau, constitueront à leurs dépens une principauté nouvelle, le vaste Luxembourg. L'union de Cunégonde avec Henri II donne à leurs ambitions de nouvelles espérances ; en opposition ouverte avec les autres descendants de Wigéric, ducs de Haute-Lotharingie, ils tenteront de s'implanter à Trèves et à Metz, et leurs alliances répétées avec la maison des comtes alsaciens du Nordgau aidera à l'expansion de ces derniers et contribuera à assurer dans la seconde moitié du leur accession à l'autorité ducale.
Trois grands événements qui se dressent à une hauteur tragique ont contribué à morceler les comtés ; c'est la condamnation de Baldéric de Tubalgo, celle du palatin Henri et la rébellion de Godefroid le Barbu.
La disgrâce de l'aventurier qui par son mariage avec la fille de Wichmann de Hamalant, par d'heureuses dévolutions et par des entreprises audacieuses et criminelles, avait concentré en ses mains toute la région de la basse Meuse et du bas Rhin, depuis l'aval de Cologne jusqu'au voisinage d'Utrecht, et de plus une partie de la Frise du Nord, ouvrit la voie à des créations nouvelles dont les plus importantes allaient devenir le comté de Zutphen, le comté de Clèves et le comté de Gueldre.
L'anéantissement de la puissance de la première maison palatine permit aux archevêques colonais de se débarrasser de rivaux fâcheux. Désormais, toute la zone ripuaire entre la Meuse et le Rhin ne verra plus reparaître de formation territoriale compacte et agressive, et forts de la suzeraineté sous laquelle ils réduisent les nombreux petits seigneurs, les prélats se hausseront jusqu'au titre ducal.
Enfin, la lutte que Godefroid le Barbu soutint pendant plusieurs années contre Henri III, et qui se termina à son désavantage, eut pour conséquence l'amoindrissement, la dislocation du duché de Basse-Lotharingie. Si le nom n'a pas disparu, en fait au le pouvoir ducal n'existe plus. Les soixante ou soixante-dix comtés du ont cédé la place à un petit nombre de grandes principautés ; ce sont, en dehors des États ecclésiastiques : le Hainaut, le Brabant, Namur, Looz, le Limbourg, le Luxembourg, la Gueldre, Clèves, la Hollande ; dans la Haute-Lotharingie, l'héritage agrandi de la famille de Bar et celui de la nouvelle maison de Lorraine. À côté de ces facteurs principaux, se placent, dans un désordre extrême, les comtés secondaires et les seigneuries vastes ou minuscules.
Histoire d'un nom
Le royaume dont hérita Lothaire II en 855 s'étendait sur les terres comprises entre la Meuse et le Rhin, de la Mer du Nord à Besançon. Alors que d'autres pays étaient désignés par le nom des peuples qui les habitaient (Alémanie, Lombardie...), l'héritage de Lothaire n'avait pas de nom car il était fait de peuples divers. On le nommait par rapport au roi défunt. Ainsi un document daté de 868 parle des Lotharienses, c'est-à-dire des gens de Lothaire, pour les distinguer des Karlenses, les sujets de Charles le Chauve. De même le pays est nommé par rapport au souverain : Regnum Lothariense ou Regnum Lotharicum, le royaume de Lothaire
Plus tard en 912, les annales d'une abbaye d'Alsace parlent de Hlutaringi ou encore de Hlodarii pour désigner les sujets de Lothaire et de ses successeurs. Bien que le suffixe -ingi soit normalement réservé aux membres d'une dynastie (la famille du roi comme dans Carolingiens), il s'appliquait ici à tous les habitants. À la fin du Lotharingi (les Lotharingiens) finit par l'emporter sur les autres désignations et donna naissance à Lotharingia (Lotharingie).
Il fallut ainsi un siècle pour que s'impose un nom qui désignât le royaume et les peuples de Lothaire et de ses successeurs. Dans l'esprit des chroniqueurs, ce royaume et ce peuple existaient bien en tant que tels puisqu'ils avaient inventé des mots pour les nommer. Ils leur prêtaient d'ailleurs un caractère, comme en témoigne le Saxon Widukind lorsqu'il évoque la ruse dont avait dû user Henri 1 l'Oiseleur pour venir à bout des Lotharingiens "...parce que c'est un peuple changeant, habitué aux ruses, prompt à la guerre et prêt à s'adapter aux nouveautés". Un autre historien du mentionne l'existence à la frontière occidentale du royaume de Lothaire "d'une barbarie indomptée, jalouse du bonheur d'autrui et de son propre salut, méprisant les admonestations paternelles du Duc et craignant à peine l'autorité".
Après le partage de l'ancien royaume de Lothaire II en deux duchés, le nom "Lorraine" s'appliqua progressivement au seul duché méridional, c'est-à-dire l'équivalent de trois des quatre départements lorrains actuels (le département de la Meuse étant partagé entre le comté puis duché de Bar et l'Evêché de Verdun).
Articles connexes
-->
Notennoù ha daveennoù
Lotharii Regnum
Stalinouriezh
Kentoc'h evit un ideologiezh politikel ez eo ar stalinouriezh an doare da lakaat e pleustr ar varksouriezh-leninouriezh bet diorroet gant Stalin d'ar mare ma oa e penn an Unaniezh Soviedel.
Abalamour da se e c'heller kompren neuze ez eo un termen a vez implijet dreist-holl gant ar re (komunourion pe get) n'emaint ket a-du gant ar varksouriezh-leninouriezh evit deskrivañ ar re a gred ne reas Stalin nemet chom feal d'al linenn bolitikel bet ijinet ha diorroet gant Marx ha Lenin. Un diforc'h a zo avat etre ar varksourion-leninourion a savas a-du gant politikerezh Mao Zedong diouzh un tu hag ar re a savas a-du gant hini Enver Hoxha goude an disparti politikel etre Republik Poblek Sina hag Albania hag a-wechoù e vez implijet an termen stalinourien evit ober dave d'an eil re.
Hervez ar stalinourion e oa Stalin gwir hêr Lenin hag e chomas feal d'al linenn bolitikel bet diorroet gantañ. Gant an drotskourion avat, a sav a-enep groñs d'ar stalinouriezh, e oa Trotski a hini a ranke degouezhout e penn ar Strollad Komunour goude marv Stalin. Enebiezh vras ez eus bet - hag ez eus c'hoazh - etre ar stalinourion hag an drotskourion diouzh un tu ha war-lerc'h etre ar stalinourion e-keñver an eurogomunouriezh hag an adwelouriezh.
E tezennoù pennañ ar stalinouriezh e kaver:
Kenderc'hel war al labour bet boulc'het gantañ gant Lenin a reas Stalin o ledanaat ha kreñvaat ar bolitikerezh kreizenniñ en Unaniezh Soviedel er bloavezhioù 1920 ha 1930. Lakaat a reas ivez e pleustr daou steuñv pempbloaziek ha a-drugarez dezhe ez eas armerzh ar vro war gresk un un doare buan-tre, dreist-holl evit ar pezh a sell ouzh an houarn hag ar glaou.
Dindan beli Stalin e ranker anzav e voe tapet ul live armerzhel ha skiantel kevatal da hini broioù diorroet Europa gant an Unaniezh Soviedel dindan 30 vloaz, o c'hoût e oa anezhi ur vro gladdalc'het penn-da-benn da vare an Dispac'h.
Da heul berzh an Dispac'h e Rusia, a-hed an meur a hini dre ar bed a sellas war-du ar pezh a veze graet en Unaniezh Soviedel evit gwelet penaos e c'hellfe bezañ lakaat e pleustr ur sistem politikel hag armerzhel heñvel en o bro-i. Evel-se e oa bet savet muioc'h-mui a renad sokialour dre ar bed-holl diazezet war al leninouriezh da gentañ ha war ar stalinouriezh war-lerc'h.
Dre ar bed a-bezh, neuze, an darn vrasañ eus ar strolladoù komunour bet feal da bolitikerezh Stalin a chomas feal ivez d'an Unaniezh Soviedel dindan beli C'hrouchtchov o vont war hent an eurogomunouriezh hag o leuskel war lerc'h diazezennoù ar varksouriezh-leninouriezh.
Republik Poblek Sina avat a savas a-nep da bolitikerezh adwelour o kenderc'hel da zifenn ar varksouriezh-leninouriezh hervez an doare ma oa bet diorroet ha lakaet e pleustr gant Stalin. Pa voe lakaet ar vaoouriezh da ideologiezh ofisiel Sina e lec'h ar varksouriezh-leninouriezh-rik e savas Enver Hoxha a-enep dezhañ. Ur renad stalinour-rik e oa hini Albania neuze.
1684
Diwar-benn bloavezh 1684 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ralf
Ralf zo un anv-badez germanek ha frankek, a veze roet stank e-metoù baroned ar Grennamzer, e tiegezhioù norman, hag ivez e tiegezhioù breizhat kar dezho. Hiriv eo un anv-badez alamanek, svedek, ha saoznek ivez.
1684
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1684
Ralf
Gerdarzh
Kar eo d'an anv Raoul, a zo ur stumm all. Alies e veze implijet an daou stumm evit ar memes den.
Watameg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù otielek eo ar watameg (watam) komzet gant tro-dro da 376 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Meakambouteg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù arafoundiek eo ar meakambouteg (meakambut) komzet e Papoua-Ginea Nevez.
Mayo (Mec'hiko)
Ar stêr Mayo a red dre stad Sonora e Mec'hiko. Ur stankell vras zo a-dreuz dezhi, anvet Adolfo Ruiz Cortines diwar anv ar prezidant eus ar vro, 30 km er reter da gêr Navojoa, evit reiñ tredan ha dour d'al labour-douar.
Raoeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù annabergek eo ar raoeg (rao) komzet gant tro-dro da 6 000 den (1992) e Papoua-Ginea Nevez.
Isques
Isques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bouches-de-l'Yssel
Bouches-de-l'Yssel zo anv un departamant gall savet en Izelvroioù d'ar 24 a viz Ebrel 1810, pa voe staget an Izelvroioù ouzh Bro-C'hall. Kêr Zwolle a oa ar pennlec'h anezhañ.
An anv
Monden van de IJssel e oa an anv e nederlandeg. Dont a ra an anv eus hini ar stêr IJssel, a zo Yssel e galleg.
Douaroù an departamant zo bremañ e proviñs Overijssel
Arondisamantoù ha kantonioù
War-lerc'h faezhidigezh an impalaer Napoleone Buonaparte e 1814 e voe ebarzhet an departamant en Izelvroioù.
Kaianeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù otielek eo ar c'haianeg (kaian pe kayan) komzet gant tro-dro da 322 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Belén
Belén zo un anv-lec'h spagnolek a orin hebreek, deuet da vezañ un anv-badez roet d'ar merc'hed. Belém eo ar stumm portugalek.
Anv-badez
Evel anv-badez e ra dave da lec'h ganedigezh Jezuz. Lidet e vez gouel ar merc'hed anvet Belén d'ar 25 a viz Kerzu, deiz Nedeleg, eta.
Timbroù Abou Dhabi
Bet eo bet Abou Dhabi gwechall ar brasañ eus ar seizh rouantelezh – pe cheic'helezh – o doa krouet Stadoù an Arsav-brezel (e saozneg: “Trucial States”) e reter Arabia, war Aod ar Vorlaeron, etre Oman ha Katar. Gorread Abou Dhabi a sav da 67 000 km², pa oa 83 000 km² gorread Stadoù an Arsav-brezel. Abou Dhabi, krouet e 1761, eo anv kêr-benn ar Stad.
Bev e vo ar feur-emglev betek ar 31 a viz Kerzu 1966. D’an 18 a viz Gouere 1971 e tiviz rouantelezhioù bihan Abou Dhabi, Ajman, Charjah, Dubai, Fujairah, Ras-el-C’haïmah ha Umm al-Qaywayn strollañ o nerzhioù ha sevel an Emirelezhioù Arab Unanet (EAU), pezh a yelo da wir d’ar 1añ a viz Eost 1972. D’ar 1 a viz Genver 1973 hepken e vo lakaet timbroù en E.A.U. e gwerzh.
Servijoù Post
E Miz Kerzu 1960 e vez pourvezet labourerien Enez Das gant timbroù Arabia ar Reter gant melestradurezh postoù Breizh-Veur (« British Postal Agencies ») diazezet e Bahrain. Siell Bahrain a weler ivez war ar goloennoù-lizher kaset diouzh an enezenn.
D’an 30 Meurzh 1963 e tigor un ajañs postel saoz en Abou Dhabi. Embann a ra timbroù en anv ar Rouantelezh, goude m’eo nac’het gant ar Sheikh e vefe graet gant re Stadoù an Arsav-brezel. Emañ dalc’hmat postoù Enez Das dindan dalc’h melestradurezh Bahrain, nemet e vez moulet siell « Abu Dhabi Trucial States » war al lizhiri.
Ar rummad timbroù kentañ bet embannet gant Abou Dhabi a vez lakaet e gwerzh d’an 30 a viz Meurzh 1964. Gwelet e vez warno penn ar Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahayan.
Implijet e vez sistem moneizel India, da lavaret eo 100 naye paise = 1 roupi. Talvoudegezh-werzh an timbroù a sav eus 5 np da 10 roupi. Daoust d’an timbroù nevez-se bet lakaet e gwerzh e c’helle an dud ober gant re ar velestradurezh saoz en Abou Dhabi hag Enez Das betek dibenn 1966.
Ur burev-post zo digoret war Enez Das d’ar 6 a viz Genver 1966 pezh a ro un dermen d’al liammoù gant servijoù Bahrain. Emañ melestradurezh postoù an enezenn etre daouarn Abou Dhabi diwar-vremañ. E fin ar bloaz 1966 e vez embannet ur moneiz nevez en Abou Dhabi: 1000 fils = 1 dinar. Dreist-moulet eo timbroù kent gant un dalvoudegezh a zoare, ha moulet penn ar Sheikh nevez, Khalifa bin Zayed Al Nahayan e anv. Moulet e vo timbroù betek ar c’houlz ma vo gwerzhet timbroù an E.A.U. e 1973.
95 timbr zo bet embannet gant Abou Dhabi etre 1964 ha 1972, ar rummad diwezhañ o vezañ gouestlet da Volzenn ar Roc’h e Jeruzalem.
Awareg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù otielek eo an awareg (awar pe nubia) komzet gant tro-dro da 572 den (1975) e Papoua-Ginea Nevez.
Hutia Kuba
Hutia Kuba (Capromys pilorides) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kuba hag en inizi tro-dro. Ar spesad nemetañ eo er genad Capromys.
Pentelloù
Pentelloù (Le Pellerin  e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, war lez kreisteiz ar stêr Liger, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Pentelloù edo betek 2015.
Tud
Ar stang a zo e-barzh ar poull pri-gwenn zo anvet c'hoazh hiriv "stang Judic".
Feur-emglev
Ur feur-emglev a zo ur skrid savet evit bezañ test d'un emglev etre div gostezenn, stadoù riek anezho peurvuiañ pe aozadurioù etrebroadel. Ober a reer ivez gant ar gerioù feur, emglev pe feur-skrid, peoc'h zoken m'eo pal kentañ an emglev, hag ar memes talvoudegezh o deus an holl draoù-se e-keñver ar gwir etrebroadel.
Kevratoù emglev etre div gostezenn eo ar feurioù-emglev-se. Drezo e tiskleir pep kostezenn emañ o vont da zoujañ d'ar pezh a zo bet lakaet dre skrid etrezo. Hag an hini eus an div gostezenn na zoujfe ket d'hec'h engouestloù a vefe tamallet an dra-se dezhi gant kumuniezh etrebroadel ar stadoù. Mammenn d'ar gwir etrebroadel eo ar feurioù-emglev pa vez enskrivet enno an dleadoù a zo gant pep perzhiad e-keñver ar re all. Dre ar feurioù-emglev etrebroadel e c'hell bezañ krouet sujedoù gwir etrebroadel nevez.
Feur-emglev Vienna war gwir ar feurioù-emglev
Pa vezont ar feurioù-emglev war ur bazenn izeloc'h eget hini ar C'hustum etebroadel, ne vezont ket reolennet gantañ hag eo bet termenet gwir ar feurioù a-drugarez d'ar C'hengor an ABU evit reolata ar gwir etrebroadel en deus labouret war ar poent-se goude 1969. Daou feur-emglev a voe sinaet e Vienna e 1978 ha 1986.
E kentañ lodenn ar feur-emglev e vez termenet dibunadennoù hêrezhioù ar riezoù. En eil lodenn ar feur-emglev ez eus anv eus an emglevioù etre ar riezoù hag an aozadurioù etrebroadel.
XIVvet kantved-XVvet kantved
Daou feur-emglev a oa bet sinet e Gwenrann, e Breizh, er XIVvet kantved:
Egza
Degemeret e voe e 1991.
Dont a ra eus ar gresianeg ἕξ "'c'hwec'h", peogwir eo kevatal da 10006.
Diktatour
Un diktatour zo un den e penn ur Stad, o ren anezhi en e unan pe hogozik, en ur mod aotrouniek. Torgammet e vez gwirioù mab-den gantañ. An diktatouriezh a vez graet eus seurt renad politikel.
Ar ger dictator - « an hini hag a gomz » hervez ar gerdarzh - a veze implijet e Henroma pa veze ur reizhaouriezh dreist-ordinal, ma veze roet ar galloud a-bezh d'un den e-unan e-pad ur prantad.
Evit ar renerien-bro eus ar maread a-vremañ (adalek marevezh ar gouloù betek bremañ) e vez implijet ar ger-se evit ober anv eus ar pezh vefe bet un tirant gwechall e-pad amzer ar roueed hag an impalaerien (Loeiz XIV a Vro-C'hall da skouer).
Dre vras e vez lavaret eo rener ur vro un diktatour pa vez gantañ ar galloud a-bezh, implijet en ur mod aotrouniek-tre. Kalz diktatourien a gemer penn o bro goude ur poutch (en Amerika Latin da skouer) pe goude ur brezel diabarzh (Francisco Franco e Bro-Spagn da skouer). Lod all memestra a zo bet dilennet en-demokratel, hag en em lakaet diktatourien goude (Adolf Hitler da skouer).
E-penn rejimoù hollveliour an kantved (Alamagn nazi, URSS...) zo bet diktatourien a-leizh.
Lesanvioù
Plijout a ra d'an diktatourien reiñ ul lesanv sklokus dezho o-unan, evel impalaer, roue, komandour, tad, levier pe c'hoazh "ar rener meur". Lesanvet Fürher e oa Hitler, il duce Mussolini, "al levier meur" Mao Zedong, el caudillo Franco ha diktatourien spagnolek all. Tri lesanv a oa gant Jozef Djougachvili : "tad bihan ar pobloù", "ar sturier" hag "ar gwaz dir" (Stalin e rusianeg).
Fourgadenn
thumb|left|250px|Grand Turk, ur fourgadenn saoz, eoriet en [[Oostende, Belgia.]] thumb|right|250px|Ar Surcouf, ur fourgadenn c'hall, war vor. Ur fourgadenn zo ul lestr-brezel. Gwechall e oa ul lestr dre lien, hiriv eo ul lestr dre eoul-maen.
Peta
Peta (aroueziet P) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 1015, dalavarout eo ur milion a vilvilionoù.
Dour ha Stêrioù Breizh
Dour ha stêrioù Breizh (Eau et rivières de Bretagne) a zo unan eus ar c'hevredigezhioù ekologel pennañ a zo e Breizh.
Peta
En urzhiataerezh e talv ar Pe pe petaeizhad (e saozneg Pb, a-wezhioù PB evit petabyte; e galleg Po evit petaoctet) ent direizh 10245 eizhad ha n'eo ket ur milion a viliardoù. Sellit ouzh ar pennad rakgerioù binarel.
Dour ha Stêrioù Breizh
Krouet eo bet d'ar 16 a viz Du 1969 e Karaez gant an anv "Association pour la Production et la Protection du Saumon en Bretagne et Basse-Normandie" (APPSB) gant Pierre Phélipot ha Jean-Claude Pierre. An eil a vo e penn ar gevredigezh e-pad bloavezhioù war-lerc'h. E 1983 e cheñcho anv ar gevredigezh, evit kemer hini o c'hazetenn : Dour ha stêrioù Breizh.
Krouet gant pesketaerien evit diorren an dluzhed hag an eoged e stêrioù Breizh, ec'h emdro buan ar gevredigezh war-zu difenn ar stêrioù hag an dour dre vras. Kemer a ra eta buan e blas e bed difenn an endro. Aozañ a ra chanterioù bras evit naetaat ar stêrioù da skouer.
Sepeneg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù misegiek eo ar sepeneg (sepen) komzet gant tro-dro da 428 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Arembergergracht
Arembergergracht a zo ur ganol e proviñs Overijssel en Izelvroioù.
Raoul
Raoul zo un anv-badez hag un anv-tiegezh brezhonek ha gallek a orin germanek.
Gerdarzh
Kar eo d'an anvioù Ralf, Rodolf, Rudolph.
Tri c'hont eus Felger zo bet anvet Raoul: Hag ivez: Raoul Gael, aotrou.
Elisabeth Cuypers
Elisabeth Cuypers a zo ur vestrc'hoarierez echedoù belgiat.
C'hoari a rae er C'hleub echedoù "SK Antwerpen".
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 1941, 1943 (5 poent) ha 1945 (6/7).
1826
Diwar-benn bloavezh 1826 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1826
Lokmaria-Kaer
Lokmaria-Kaer a zo ur gumun eus Breizh e Kanton an Alre e departamant ar Mor-Bihan.
1826
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1826
Lokmaria-Kaer
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Jafrez Iañ (dug Breizh)
Jafrez I (? - 1008), pe Jafrez Berengar, mab da Konan I, kont Roazhon a-raok bezañ dug Breizh, a oa kont Roazhon, ha dug Breizh evel e dad. Anvet e voe Jafrez diwar anv e dad-kozh a-berzh e vamm, Jafrez I (kont Anjev), ha Berengar diwar anv e dad-kozh a-berzh e dad, Yezekael Berengar.
Yssel-Supérieur
An Yssel-Supérieur zo anv un departamant gall savet en Izelvroioù d'ar 24 a viz Ebrel 1810, pa voe staget an Izelvroioù ouzh Bro-C'hall. Kêr Arnhem a oa ar pennlec'h anezhañ.
Jafrez Iañ (dug Breizh)
Trec'hiñ a eure Yezekael Naoned, mab-bihan Alan al Louarn, ma voe echu hanterkant vloaz a vrezel vroadel e Breizh.
Yssel-Supérieur
Hiziv emañ an douaroù-se e proviñs Gerderland.
Jafrez Iañ (dug Breizh)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure war-dro 996 da Hawiz Normandi, merc'h da Richarzh I (dug Normandi). Bugale o doe:
Yssel-Supérieur
An anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr IJssel, a zo Yssel e galleg.
Jafrez Iañ (dug Breizh)
E varv
Mervel a reas e 1008, e-kerzh ur pirc'hirinaj da Roma.
Yssel-Supérieur
Arondisamantoù ha kantonioù
Tri arondisamant a oa anezhañ, hag enne:
War-lerc'h faezhidigezh Napoleon Iañ e 1814 e voe ebarzhet an departamant en Izelvroioù.
Steyr
Steyr, lec'hiet e reter Aostria-Uhel war gember an Enns hag ar Steyr, a zo ur gêr pouezus hec'h istor. Diazezet e voe gant trevadennourien eus Bavaria er, ha chom a reas eil kêr binvidikañ Aostria (war-lerc'h Vienna) betek ar. Koll a reas he zalvoudegezh e-kerzh ar Brezel Tregont Vloaz (1618-1648) ma voe drastet meur a wezh. Abaoe an ez eo Steyr ur greizenn greanterezh (kirri, armoù).
1685
Diwar-benn bloavezh 1685 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1685
Sun Tzu
Sun Zi (sinaeg hengounel: 孫子; sinaeg eeun: 孙子; pinyin: Sūn Zǐ) treuzskrivet ivez a-wezhoù Sun Tzu pe c'hoazh Souen Tseu (a dalvez "Mestr Sun") a zo anezhañ ul lesanv a enor roet d'ar a oa ur Jeneral Sun Wu (孫武; Sūn Wǔ, a dalvez "soudard") eus ar Vvet kantved araok. J.-K. (544–496 a-raok J.-K.).
Arz ar brezel
Brudet ez eo Sun Tzu dreist-holl evit ul levr en deus skrivet, e benn-oberenn, a zivoud ar strategiezh soudardel : Arz ar brezel.
Stefan Babović
thumb|Stefan Babović Stefan Babović (e serbeg : Стефан Бабовић), bet ganet d'ar 7 a viz Genver 1987 e Berane (Montenegro a-vremañ), a zo ur melldroader etrebroadel serb.
Biografiezh
Kreizer kleiz eo ha kavout a ra gwelloc'h c'hoari kreizer kreiz. Kabiten Skipailh B Serbia, c'hoariet en deus ur wech gant Skipailh mell-droad Serbia (skipailh A) a-enep ar C'h/Kazakhstan d'ar 24 a viz Du 2007 (evit kemer perzh en Euro 2008).
D'ar 15 a viz Kerzu 2007 e sinas ur gevrat tri bloaz hanter gant an FK Naoned.
Marianne Stoffels
Marianne Stoffels a zo ur vestrc'hoarierez echedoù belgiat.
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 1938, 1939, 1940, 1942 ha 1944.
Tobar Mhoire
thumb|right|280px|Porzh Tobar Mhoire. Tobar Mhoire (Tobermory e saozneg) eo kêr-benn Muile en Inizi Gall (Bro-Skos).
Giuliana Fittante
Giuliana Fittante a zo bet ganet d'an 9 a viz Even 1951.
Mestrc'hoarierez echedoù italian.
Kampionez Italia e 1990 ha 2000.
1839 eo he renk Elo.
Roll ar buhezskridoù brezhonek
Renablet eo amañ ar buhezskridoù savet war-eeun e brezhoneg e n'eus forzh peseurt stumm ha renket diwar anvioù an dud vuhezskridet. Evit ar buhezskridoù troet diwar ur yezh all, sellet ouzh Roll ar buhezskridoù troet e brezhoneg. An darnvuiañ ar buhezskridoù brezhonek a zo pennadoù ha ral a-walc'h eo al levrioù buhezskrid brezhonek.
Buhezskridoù ar sent a zo da glask e-barzh Roll buhezskridoù brezhonek ar sent.
An emvuhezskridoù brezhonek a zo da glask e-barzh Roll an emvuhezskridoù brezhonek
Beg, Yann ar (1911-1986)
Remon Delaporte. Yann ar Beg (1911-1986). In : Al Liamm, nn 236-237, Mae 1986, p. p. 188-199.
Kemener, Yann-Erwan (-1987)
===Kerrien, Jakez (1900-1993)
Anv-verb danevelliñ
An anv-verb a vez implijet en danevelliñ en un nebeud yezhoù : latin, galleg, brezhoneg.
E latin
En latin e vez implijet a-wechoù, gant ur rener, e-lec'h un amzer-dremenet :
E galleg
War-lerc'h an araogenn "de" a-wechoù :
Ral eo aet e galleg, hogen kavet e vez c'hoazh gant kazetennerien zo.
E brezhoneg
Implijet e vez an anv-verb en danevelliñ e brezhoneg :
Talvoudegezh
Un droienn skañv eo, implijet e-lec'h ar frazenn ordinal, evit kontañ (pe danevelliñ) oberoù graet buan peurvuiañ.
Kalz nebeutoc'h e vez kavet gant tud all, evel Lan Inizan, a oar ober gant an droienn koulskoude.
Talvoudus eo evit degas lusk en ur skrid, gant ma vo implijet mat, ha graet e vez gant an doare-se er yezh komzet ken-ha-ken.
Penaos eo stummet
Peurvuiañ
War-lerc’h “da”
Peurvuiañ e vez rener hag anv-verb, met a-wechoù e vezont diezhomm :
War-lerc’h “o”
-En droienn Ha … o… :
-En droienn setu … o ….
Hep araogenn ebet dirak
A-wechoù e kaver ar rener gant an anv-verb hepmui:
Strollad Komunour Iwerzhon
thumb|right|Manifestadeg thumb|right Strollad Komunour Iwerzhon (en iwerzhoneg: Páirtí Cumannach na hÉireann; saozneg: Communist Party of Ireland) a zo ur strollad politikel iwerzhonat bet krouet e 1921.
Tierniezh ar Btolemeed
Tierniezh ar Btolemeed, (henc'hresianeg : Πτολεμαῖοι, anvet ivez a-wezhioù al Lagided, eus an henc'hresianeg : Λαγίδαι, diwar anv tad Ptolemaios, Lagus) a oa un dierniezh rouanez c'hresian , , , a rene war impalaeriezh Henegipt e-pad ar prantad hellenistek. 275 vloaz e padas o zierniezh, eus 305 kent JK da 30 kent JK. An 32vet ha diwezhañ tierniezh eus Henegipt e oa
Ptolemaios, unan eus ar seizh "somatofilakes" (gwarded-korf) a oa jeneraled ha kannaded Aleksandr veur, a oa anvet satrap Egipt goude marv Aleksandr e 323 kent JK. E 305 kent JK, e kurunas anezhañ e-unan Roue, dindan an anv a Btoleme, lesanvet diwezhatoc'h "Soter" (savetaer). Degemeret e oa buan ar Btolemeed evel warlerc'hidi ar faraoned. Ren a reas an dierniezh war Egipt betek aloubadeg ar Romaned e 30 kent JK.
Kemeret e oa an anv Ptolemaios gant renerien val an dierniezh. Ar rouanezed, a oa lod anezhe c'hoarezed o fried, diouzh giz Faraoned Henegipt, a veze anvet da gustum Kleopatra, Arsinoe pe Berenis. An hini vrudetañ eus an dierniezh eo an diwezhañ rouanez, Kleopatra VII, anavet evit he ferzh er brezel etre Julius Caesar ha Pompeius, ha diwezhatoc'h etre Octavius ha Marcus Antonius. En em lazhañ a reas pa oa aloubet he bro gant ar Romaned.
Gwezenn simplaet ar familh Ptoleme
center|
Stêr Fuerte
Ar stêr Fuerte zo ur stêr a red dre Chihuahua (Sierra Tarahumara) ha gwalarn stad Sinaloa (Valle del Fuerte) e Mec'hiko.
C'hoarvezout a ra eus kember ar stêrioù Verde hag Urique. Tremen a ra dre El Fuerte, hag ur stankell a zo dreisti eno, ha tost da gêr Los Mochis. Dour ar stêr a vez implijet sof-kont evit al labour-douar en hanternoz Sinaloa, ha kreisteiz Sonora. Plantadegoù bras zo a bep tu d'ar stêr, ha gounezet e vez mangez ha frouezh all kaset da SUA.
IJssel
right|200px
Ar stêr IJssel (distaget []) zo ur stêr eus Alamagn hag an Izelvroioù. Bez ez eo ur vrec'h d'ar Roen, 120 km dezhi, a dreuz douaroù Gelderland ha Overijssel. Goude tremen dre gêr Arnhem ez a da deurel he dour en IJsselmeer, pe "Lenn IJssel".
An anv
Issel eo ar stumm alamanek, Yssel an hini gallek, IJssel an hini nederlandek. En amzer ar Romaned e oa anavezet ar stêr-se dindan an anv Isala. Graet e vez ivez an anv Gelderse IJssel anezhi, (da lavarout eo IJsel Gelderland), abalamour d'ober ar c'hemm gant an Hollandse IJssel a red dre greisteiz Holland. Oude IJssel ("IJssel kozh") a vez graet gant tud an Izelvroioù eus lodenn alaman ar stêr, hag IJssel eus al lodenn zo en o bro.
Beilervaart
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Bienvillers-au-Bois
Bienvillers-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Lanv du an Torrey Canyon
An Torrey Canyon a zo anv al lestr a voe kiriek eus kentañ lanv du meur an istor. Mont a reas d'ar strad d'an 18 a viz Meurzh 1967 etre Kernev-Veur hag inizi Sillan (Scilly Islands) hag eñ oc'h enderc'hel 100.000 tonenn eoul-maen. Goude bezañ bet duet aodoù Kernev-Veur ha Devon e tizhas al lanv du aodoù Breizh (e departamant Aodoù-an-Arvor da gentañ ha goude e departamant Penn-ar-Bed) d'an 11 a viz Ebrel 1967.
Ur gwir gwallhuñvre e voe al lanv du-se evit ar Vretoned pa weljont ne oa nemet un doare da naetaat an aodoù : palioù ha sailhoù. Ar penn-kentañ e voe evit kalz a dud eus un emskiant ekologel. Pa ne oa bet prientet netra gant ar Stad-C'hall, e voe aozet an naetaat gant an LPO e Aodoù-an-Arvor ha gant an SEPNB e Penn-ar-Bed.
Glenmor en deus gouestlet unan eus e ganaouennoù bravañ d'ar gwalldaol-se : Ils se meurent nos oiseaux.
Caviidae
Caviidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Krignerien eus Suamerika a zo renket ennañ.
Genadoù
6 genad zo er c'herentiad-mañ :
Carina
Carina zo un anv-badez danek, italianek ha portugalek ivez.
Gerdarzh
Lod a gred e teu eus an italianeg, eus ar ger cara, ker, gant un dibenn-ger bihanaat -ina. Gwir eo ez eus meneg eus ar stumm Carino evit ar baotred, hag eus an anv latin Carinus.
Marteze avat n'eo nemet un adstumm eus Karin, gant un dibenn -a, hag ur c'hemm etre al lizherennoù C ha K, evel ma c'hoarvez gant anvioù-badez all, Carolina /Karolina, Carla/Karla, ha re all. Ha gouzout a reer e teu Carin, Karin, ha Karina, eus an anv Katharina.
E gwirionez e c'hall daou anv, e broioù disheñvel, ha disheñvel o orin, bezañ heñvelson ha dont da vout kemmesket e spered an dud.
Tud
right|thumb|250px|Carina Beduschi e 2006.
Ginea ar C'heheder
Ginea ar C'heheder zo ur stad eus Afrika, war ribl ar Meurvor Atlantel. Unan eus broioù bihanañ Afrika eo.
Div lodenn a ya d’ober Ginea ar C’heheder, an eil war an douar-bras, anvet Mbini (gwechall Río Muni) gant un nebeud inizi bihan tost d’an aod, hag eben en donvor, enez Bioko (anvet gwechall Fernando Poo) hag enez Annobón. Emañ ar gêr-benn, Malabo (anvet gwechall Santa Isabel), war enez Bioko. Ur 150.000 den bennak zo o chom er gêr-benn. En-dro da C’hinea ar C’heheder emañ Kameroun en norzh, Gabon er su hag er reter, hag ar mor, gant Pleg-mor Ginea er c’hornôg. Evel m’en diskouez an anv emañ e-kichen ar C’heheder.
Bosmaneg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù otielek eo ar bosmaneg (bosman pe bosnogun) komzet gant tro-dro da 717 den (1975) e Papoua-Ginea Nevez.
Ginea ar C'heheder
Unan eus trevadennoù Spagn e oa Ginea ar C'heheder gwechall. Gant se ez eo unan eus al lec’hioù en Afrika m’eo ofisiel ar spagnoleg, ouzhpenn kêrioù Ceuta ha Melilla, ha Sahara ar C'hornôg.
Istor
Enez Bioko a voe kavet e 1471 gant ar moraer portugalat Fernão do Pó, anavezet ivez e spagnoleg evel Fernando Poo, pa oa o klask un hent da vont war-zu Indez. Badeziñ a reas an enezenn Flor Formosa (ar vleunienn gaer), met goude-se e voe lakaet dezhi anv an ergerzher deuet eus Portugal. Trevadennet e voe inizi Fernando Poo hag Annobón gant Portugaliz adalek 1474. Chom a reas an div enezenn en o dalc’h betek 1778, ha neuze e voent roet da Vro-Spagn, a-gevret gant ar gwir d’ober kenwerzh war douaroù all eus ar c’hevandir, en eskemm ouzh douaroù eus Suamerika. Etre 1827 ha 1843 e oa bet Saozon war an enez, implijet ganto en o stourm ouzh kenwerzh ar sklaved. Al lodenn a oa war an douar-bras, Río Muni, a zeuas da vezañ ur vro-warezet e 1885 hag un drevadenn spagnol e 1900.
Rannoù melestradurel
Div rannvro, rannet e 7 proviñs, a ya d'ober Ginea ar C'heheder :
Ploegsteert
Ploegsteert en izelvroeg, Plostèr pe Prustèr e pikardeg, a zo ur rann-gumun e Hainaut e Belgia. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Komen-Waasten.
Bieroù
E Ploegsteert, bervet e vez ar bïeroù "Queue de charrue", gant ar breserdi Vanuxeem .
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Implijet e voe bered ar gumun gant Lu Breizh-Veur adalek miz Here 1914 betek miz C'hwevrer 1915.
Bered ar C'hommonwealth: Berks Cemetery Extension
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e 1916. Brasaet eo bet e 1930: degaset e voe enni bezioù div vered arall, tost-kenañ : ar Rosenberg Chateau Military Cemetery hag ar Rosenberg Chateau Military Cemetery Extension.
Bered ar C'hommonwealth: Hyde Park Corner (Royal Berks)
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Ebrel 1915 gant ar 1añ hag ar 4re Royal Berkshire Regiments. E-touez ar soudarded douaret enni ez eus un Iwerzhonat bet fuzuilhet e 1916 evit bout bet dizertet. Implijet eo bet ar vered betek miz Du 1917.
Bered ar C'hommonwealth: Ploegsteert Wood Military Cemetery
Krouet e voe ar vered e miz Kerzu 1914. Implijet e voe betek 1917. Adalek miz Ebrel 1918 betek dibenn miz Gwengolo 1918 edo e dalc'h Lu Alamagn.
Zeta
Zeta (aroueziet Z) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 1021.
Degemeret e voe e 1991.
Nebeut a gementadoù a ra gant ar rakger-mañ. Ar zeta-rannigoù evelkent a vez muzuliet o energiezh e ZeV (zeta-elektron-volt).
Ab
Ab a zo
Valleikanaal
thumb|Valleikanaal e-kichen kêr [[Veenendaal]] thumb|Velleikanaal, Scherpenzeel
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Heinersdorf
thumb|right|200px|Iliz Heinersdorf thumb|right|200px|Lec'hiadur Heinersdorf e Pankow
Heinersdorf a zo ur c'harter en arondisamant Pankow e Berlin. Tost ouzh kreiz Pankow emañ. 3,95 km² eo gorread ar c'harter, d'an 30 a viz Even 2009 e oa 6 580 annead ennañ (stankter : 1 666 annezad/km²).
Istor
Meneget e voe anvet Heinersdorf evit ar wech kentañ en en diell eus 1319, pa voe gwerzhet gant Waldemar (margrav Brandenburg) da Urzh hospitalourien ar spered santel. Goude-se e cheñchas perc'henn meur a wech. E 1920 e voe kendeuzet e Berlin hag e voe ul lodenn eus Pankow betek 1985 pa voe kendeuzet gant Karow, Blankenburg ha Weißensee. Adlakaet e voe an holl garterioù-se e Pankow pa vo kemmet an traoù en-dro e 2001. thumb|right|150px|Moskeenn Khadija Mosque Diazezoù an iliz a voe savet e-tro 1300. Enni ez eus prinistri gwer livet gant Charles Crodel (1946). Brudet eo ivez kastell dour Heinersdorf, hag a voe savet e 1910. Sañset e oa da vezañ lodenn un ti-kêr ne voe biskoazh savet, implijet e voe evel tour Flak ha tour da selaou gant an Arme Ruz. Abaoe 1991 eo dilezet.
Alies e vez kaoz eus Heinersdorf er media peogwir ez eus savet divizoù pa'z eo bet savet ar voskeenn Khadija gaht izili ar gumuniezh vuzulmat Ahmadiyya.
Treuzdougen
Linennoù S-Bahn S2 hag S8 e ti-gar Pankow-Heinersdorf ha linenn tramway M2.
Leo Fender
thumb|right|Breved ar gitar Stratocaster savet gant Leo Fender Clarence Leonidas Fender (10 a viz Eost 1909 e Fullerton (California) - 21 a viz Meurzh 1991) a oa krouer an embregrezh luderezh Fender, un embregerezh a brodu gitaroù tredan, gitaroù boud tredan ha songreskerien. Lod brasañ ar binvioù Fender a zo bet krouet er bloavezhioù 1950, kalz brud o deus c'hoazh hiziv an deiz. Embregerzhioù all, evel Marshall da skouer, 0 deus implijet binvioù krouet gant Fender a-benn arnodiñ o re. Leo Fender ha Les Paul a zo gwelet evel an daou zen o deus garet ar muiañ evit a sell ouzh diorren ar binvioù sonerezh tredan en XXvet kantved. E-touez binvioù brudetañ Fender emañ ar gitaroù Telecaster ha Stratocaster, hag an daou c'hitar boud Precision Bass ha Fender Jazz Bass.
Blankenfelde
thumb|right|150px|Iliz Blankenfelde thumb|right|150px|Lec'hiadur Blankenfelde e Pankow Blankenfelde a zo ur c'harter (Ortsteil) en arondisamant Pankow e Berlin. 13,4 km² eo gorread ar c'harter, e miz Even 2008 e oa 1 917 annezad ennañ (143 annezad/km²).
Istor
Krouet eo bet e-tro 1375 ha teuzet e Berlin e 1920. Etre 1949-1990 e voe ul lodenn eus Berlin ar Reter. During the period 1961-1989. Moger Berlin a dreuze harzoù kornôg Blankenfelde.
Rannoù
Rannet eo Blankenfelde e 2 dachenn (Ortslagen):
Treuzdougen
Linenn S-Bahn S8, karr-boutin linenn 107, ha tren ebet. Raktreset e oa bet kempenn an ti-gar kozh (linenn Heidekrautbahn) met n'eo ket bet kaset ar raktres da benn.
Notennoù
Blankenfelde
Pará
Pará zo un anv-lec'h e Brazil.
Tud
Meur a zen eus Brazil zo brudet gant al lesanv Pará :
Westfália
thumb|right|300px|Westfália, ur gumun vihanik e [[stadoù Brazil|stad Rio Grande do Sul, e Brazil, e ruz war ar gartenn. ]] Westfália zo ur gêr e Brazil e stad Rio Grande do Sul, en ur c'hornad-bro bet poblet gant Alamaned. En em zisrannañ a reas diouzh kumunioù Teutônia hag Imigrante.
Hydrochaeridae
Hydrochaeridae, pe Hydrochoeridae, zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged evit ar c'hapibara hag al loened karrekaet kar dezhañ.
Abaoe 2005 eo lakaet evel diamzeret gant an darn vrasañ eus ar skiantourien goude ma voe dizoloet liammoù filogenetek tost etre ar c'hapibara hag ar genad Kerodon. Bremañ e vez rummataet evel un iskerentiad eus Caviidae.
Leggi razziali
Leggi razziali pe "lezennoù ar gouennoù" e brezhoneg, a vez graet en italianeg eus al lezennoù savet gant gouarnamant faskour Mussolini a-enep ar Yuzevien dreist-holl.
Gameieg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù otielek eo ar gameieg (gamei) komzet e Papoua-Ginea Nevez.
Kalkedon
Ar c'halkedon a zo ur maenad ur stumm kriptokristalinek eus ar silis. Kouarz ha moganit mesk-ha-mesk a ya d'e ober.
An anv « Kalkedon » a zo diwar anv kêr gKhalkedon, eus an henc'hresianeg Χαλκεδον pe Χαλκηδών khalkédôn).
Lec'hioù
thumb|left|250px
D. J. Williams
David John Williams (Pen-rhiw, e parrez Llansawel, – Rhydcymerau, ) a oas ur krivagner kembraek brogarour kembreat.
Kemer a reas perzh e krouidigezh Plaid Cymru. Asambles gant Saunders Lewis ha Lewis Valentine ez eas, d'an, da c'hwezhañ an tan e skol vombezañ Penyberth, e gwalarn Kembre, ha prizoniet e voe da-heul.
Ralf Iañ Gwadel
Ralf Iañ Gael pe Ralph Gael pe Guader ( Wader e saozneg) (a-raok 1042–war-dro 1096), a voe aotrou Monforzh ha Gwazel, gwaz dindan dug Breizh, ha kont Norfolk ha Suffolk.
Perzh a gemeras en Emsavadeg ar Gonted a-enep Gwilherm ar Bastard.
Buhez
Ralf Gael a oa saoz ha breizhat. Ganet un tamm a-raok 1040 e Hereford.
Mab e oa da « Ralph Stalre » pe « Ralph l'Écuyer » (en saozneg : Ralph the Staller, pe Ralph the Englishman) († 1069), aotrou Gael. "Ralph stalre" a oa Radulfus Anglicus en aktoù duged Breizh en hanterenn gentañ an XIvet kantved, ha dreist-holl diazezadur Abati Sant Jorj e Roazhon : Radulphus Anglicus en un donezon graet gant an dug Alan III Radulphi Angli en 1032. Anvet e voe da gont Norfolk en 1067, goude Aloubadeg Bro-Saoz.
E dad a oa bet kuzulier gant ar roue saoz Edward ar C'hofesour, hag a eas a-du gant Gwilherm an Alouber. Dimezet e oa da Agatha, c'hoar d'ur perc'henn bras e Norfolk.
Hêrezh
Degouezhout a reas dezhañ baroniezh Gael, er gwalarn da Roazhon hag er c'hreisteiz da Zol, hag enni, en amzer-se, Montfort ha Montauban, un daou-ugent parrez en holl.
Edgar Allan Poe
Troet e brezhoneg
C'hwec'h danevell zo en dastumad : : "Ar c'hazh du" (The Black Cat, 1843), "Ar Varrikennad Amontillado" (The Cask of Amontillado, 1846), "Morella" (1835), "Ar galon a flatras" (The Tell-Tale Heart, 1843), "Skeud… parabolenn" (Shadow - A Parable, 1835), "Berenice" (1835). Teir barzhoneg zo da heul : "Ar Vran" (The Raven, 1845), "Annabella" (Annabel Lee, 1849) hag "Ar C'hleier" (The Bells, 1849), troet houmañ gant Per Bourdellez.
Ralf Iañ Gwadel
A-raok 1075
En 1065, edo gant Konan II pa lakaas seziz war Riwallon Dol, aotrou Dol, en e gastell e Combourg. Perzh a gemeras en aloubadeg Bro-Saoz e 1066 gant Gwilherm Normandi, war un dro gant aotrouien all a Vreizh,
En 1069 e voe trec'h war ar Vikinged a oa deuet da ober freuz ha reuz e Norfolk ha kemeret Norwich.
En 1070 e voe anvet da gont Norfolk, Suffolk ha Cambridge gant ar roue Gwilherm.
Dimeziñ hag emsavadeg
Dimeziñ a reas da Emma Hereford, merc'h da Guillaume FitzOsbern, 1añ kont Hereford.
Nac'h a eure ar roue asantiñ d'an eured hag en em sevel a eure Ralf en 1075, gant e vreur-kaer Roger de Breteuil, 2vet kont Hereford, ha Waltheof, kont Huntingdon, da ziskar ar roue. Fall avat e troas an traoù ganto : tennet e voe digantaén e zouaroù ha kestell e bro-Saoz, tec'hel a rankas da Vro-Danmark ma c'houlennas skoazell digant Knut, mab d'ar roue Sven II Danmark. Distreiñ a reas da Vro-Saoz gant 200 lestr, met echu e oa an emsavadeg, ma rankas distreiñ da Vreizh.
Ar gontas a chomas e kastell Norwich e-pad tri miz, ken na voe aotreet da vont kuit dic'hloaz gant he soudarded. Roet e voe dezho 40 deiz evit kuitaat ar rouantelezh. Mont a reas ar gontez da vreizh da c'hortoz he fried.
Boterdiep
Boterdiep (Botterdaip e rannyezh Groningen) a zo ur ganol e proviñs Groningen en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Yota
Yota (aroueziet Y) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 1024.
Dont a ra eus ar gresianeg όχτώ "eizh", peogwir eo kevatal da 10008.
Yezhoù otielek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù misegiek, ennañ pemp yezh:
1686
Diwar-benn bloavezh 1686 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1686
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1686
Kominimoungeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo ar c'hominimoungeg (kominimung) komzet gant tro-dro da 320 e (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Efyrnwy
Ar stêr Efyrnwy zo ur stêr 63,9 km eus hanternoz Powys e Kembre. Eienenniñ a ra e Lenn Efyrnwy, ha redek war-du ar reter, e-maez Kembre, da gejañ gant ar stêr Hafren e Swydd Amwythig e-kichen kêriadenn Melverley.
Aogust (impalaer)
Aogust, pe Augustus e latin, pe CAIVS•OCTAVIVS•THVRINVS e anv pa oa ganet, hag IMPERATOR•CAESAR•DIVI•FILIVS•AVGVSTVS pa varvas, a veze graet Oktav anezhañ, hag ivez Oktavian, a oa ganet e 63 kent JK e Roma ha marvet er bloavezh 14 goude JK, e Nola (e Campania – Bro-Naplez), a oa ar c'hentañ impalaer roman.
Evel hêr da Julius Caesar e kemeras ar galloud e diwezh ar Republik roman, e-kreiz ar brezelioù diabarzh diehan. Gourniz e oa d'ar jeneral en doa lakaet ar Sened roman da blegañ, hag advabet e oa bet gantañ e 45 kent JK. Se zo kaoz e kemeras evel anv Caius Julius Caesar Octavianus. Diazezer an impalaeriezh roman eo bet.
Buhez
Mab a oa da Gaius Octavius ha da Atia, nizez Julius Caesar. Octavius a oa bet ganet abred er beure 23 a viz Gwengolo er bloavezh 63 kent JK, er c'harter 'Pennoù Ejen', war ar Menez Palatin. Gourniz Julius Caesar e oa, hag advabet e voe gantañ.
Marvet eo e e Nola, e Campania, war dro 13e30, d'an 19 a viz Eost er bloavezh 14 (goude JK).
Kevezerezh gant Marcus Antonius
Pa varvas Kaezar e -44 e c'houlennas Aogust (ha ne veze graet nemet Oktavian anezhañ c'hoazh) ma vije roet ar galloud dezhañ diwar e hêrezh hag e c'hounezas an titl diwar ar Sened, nemet e tleas stourm ouzh Marcus Antonius a oa mestr al lu hag ar gêr-benn. Trec'hiñ a reas Aogust warnañ e kichen kêr-vModena e -43. Koulskoude e tivizas Aogust sevel ur triumvirelezh gant Marcus Antonius ha gant Marcus Aemilius Lepidus (Lepid). Ne badas an triumvirat nemet 7 miz, e -43, met evit kaout an dizober eus o enebourien republikan e rejont gant muntroù, ha savet e voe rolloù an dud argaset (da dizhout.
Evel-se e asantas Aogust ma vo rediet Kikero d'en em lazhañ diwar intrudu Mark Anton. E -42 e trec'has asamblez an tri den war vBrutus ha Cassius, pennoù ar Republikaned en emgann Philippoi e Trakia.