cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabriel Morvan
Gabriel Morvan, pe Biel Morvan, ganet e Plabenneg d'an 3 a viz Eost 1829 ha marvet e Kemper d'ar 17 a viz Mae 1886, a voe beleg, skrivagner brezhonek, ha rener Feiz ha Breiz war-lerc'h Goulven Morvan. Rener Lizeri Breuriez ar Feiz e voe ivez. Bet e voe kure ha person e meur a barrez Leon hag e Kerne, anvet e voe da chaloni goude, ha troer lizhiri-kemenn eskob Kemper e voe ivez.
Gundemar
thumb|Delwenn e [[Madrid]]
Guyana
Guyana (da vezañ distaget [gaɪˈaːnə] pe [gaɪˈæːnə] e saozneg hervez an IPA), pe Gwiana, ent-ofisiel Republik Kevelourel Gwiana (e saozneg Co-operative Republic of Guyana), a zo ur riez eus Amerika ar Su, an hini nemeti a zo saoznek a yezh. Sko emañ ouzh ar Meurvor Atlantel ha harzoù he deus gant Surinam er reter, gant Brazil er su hag er mervent, ha gant Venezuela er c'hornaoueg. En trovanoù emañ, e norzh ar C'heheder. Georgetown eo ar gêr-benn.
Douaroniezh
Gwiana a dalv kement ha "bro dourus" e yezh an Arawaked. Kalz stêrioù, oufoù ha lammoù-dour zo. Stêrioù Essequibo, Berbice ha Demerara a zo e-touez ar re vrasañ. War an aod emañ o chom ouzhpenn 90% eus ar boblañs. E diabarzh ar vro e kaver menezhioù pe uhelgompezennoù goloet gant koadeier pe savanenn.
Istor
Amerindianed a reas o annez er vro marteze 35000 bloaz zo, en o zouez an Arawaked hag ar Kalinaed. Adalek an XVIIvet kantved en em stalias teir zrevadenn izelvroat eno. Goude-se e voe mestroniet ar vro gant ar Vreizhveuriz. "Gwiana Breizh-Veur" (British Guiana) e teuas da vezañ he anv eta, betek he dizalc'hiezh e 1966. Ezel eo eus ar C'hommonwealth diwar neuze.
Skoñs an Andoù
Skoñs an Andoù (Conepatus chinga) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Chile, Arc'hantina, Uruguay, Brazil, Paraguay, Bolivia ha Perou).
Doareoù pennañ
Etre 2.5 ha 5 kg eo e bouez hag etre 45 ha 90 cm e hirder.
Du eo skoñs an Andoù, gant div roudenn wenn a bep tu d'e gein. Gwenn eo an darn vrasañ eus e lost.
Gouennañ
Mare ar gouennañ a c'hoarvez e fin miz C'hwevrer ha penn kentañ miz Meurzh.
An dougen a bad war-dro 2 viz ha ganet e vez etre 2 ha 5 kolen e miz Mae. Tizhet e vez e oad gour gant ar skoñs bihan d'an oad a 10 pe 12 miz.
Emzalc'h
Un hollzebrer eo hag en em vagañ a ra diwar amprevaned ha kevnid dreist-holl. Debriñ a ra ivez bronneged bihan, vioù, evned nevez digloret ha frouezh.
Implijout a ra e fri hag e skilfoù evit diskoachañ e voued en douar.
Evel an holl skoñsed e c'hell ezteurel ur c'hwezh kreñv p'en em gav e dañjer.
Lolodeg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar c'himkieg (loloda pe loda) komzet gant tro-dro da 15 000 den (1991) e Maluku (Indonezia).
Tost-tre eo d'ar galeleg ha d'al labeg.
Samzun, haroz Israel
Samzun, pe Samson, pe Shimshon hervez an hebreeg ( שמשון, Šimšon pe Šimšôn, da lavarout eo " eus an heol " pe Shamshoun شمشون hervez an arabeg, a oa trede barner Israel hervez ar Bibl. Kontet eo e vuhez e Levr ar Varnerien (13.1 - 16.31), meneget eo en Tanakh hag en Talmud. Kreñv e oa evel dek marc'h. Hervez ar vojenn e teue e nerzh eus e bennad blev hir. Stourm a reas ouzh ar Filistined. Orgediñ a reas ouzh Dalila.
Ar vojenn
En amzer-se e oa bet sujet darn eus meuriadoù Israel gant ar Filistined. E meuriad Dan e oa ganet Samzun.
E c'hanedigezh
Gaonac'h e oa gwreg Manoah, a oa o chom e kêr Zorah. Digant un ael kaset gant Doue avat e klevas he dije ur mab hag a zieubje Israel diouzh gwask ar Filistined. Gouestlet e vije ar bugel kerkent ha ganet evel « Nazir». Hervez reol an nazir ne vo ket troc'het e vlev biken ha n'evo ket boeson gwech ebet. Hag an ael da zont adarre da lavarout d'an daou bried e ranko ar bugel heuliañ reol an nazir. Hag eñ kuit e-kreiz ar flammennoù hag int da anavezout e oa un ael a-berzh Doue. Ha setu ganet Samzun.
Bec'h gant ar Filistined
E deroù ar pennad 14 eus Levr ar Varnerien e c'houlenn Samzun digant e dud an aotre da gemer gwreg e-touez ar Filistinezed yaouank. Hag int dezhañ: « Ha n'eus ket merc'hed a-walc'h e-touez hon fobl ma rankezmont da glask e-touez ar Filistined didrodroc'h? » Met ar plac'h a blij da Samzun, hag eñ gant e dud da vont da c'houlenn anezhi. War an hent e lazh ul leon gant e zaouarn. Pa zeu en-dro da zimeziñ e wel gwenan oc'h ober o mel e korf al loen.
Da zeiz an eured, awenet gant gweledigezh an tarvhed e korf al leon, e lak 30 gwiskamant e klaoustre evit an 30 kouviad: daoust ha kavout a c'hallont e zivinadenn: « Eus an hini a zebr e teu pezh a zebrer hageus an hini kreñv e teu an hini dous. » Hag ar gouviidi da zerc'hel war ar plac'h nevez evit ma sacho ar respont digantañ, dezhi d'e ziskuliañ dezho hep gouzout d'he fried. A-benn seizh devezh o terriñ penn he gwaz e klev ar respont hag e hast buan mont d'e lavarout d'an 30 kouviad. Hag an 30 kouviad neuze da reiñ ar respont reizh hervez a oa bet lavaret dezho gant ar wreg nevez: « Petra dousoc'h eget ar mel ha kreñvoc'h eget al leon ? »
Savet urc'horfad droug e Samzun, ma lazh 30 den eus Ashkelon evit o diwiskañ, ha mont a ra en-dro d'ar gêr dachom gant tadig ha mammig. Goude ur pennad eteu en-dro da gerc'hat e wreg, chometwar e lerc'h, met roet eo bet d'ur gwaz all. Ha droug ennañ adarre, ma c'hwezh an tan e parkadoù ar Filistined. Hag ar re-se da zeviñ ar wreg yaouank. Ha Samzun da bilat anezho.
Neuze e kas ar Filistined 1000 soudard da gerc'hat Samzun.
Arz
Meur a livadur zo diwar-benn istor Samzun ha Delilah.
Ketchaneg
Ur yezh hokanek eus skourr yezhoù youmanek ar stêr eo ar c'hetchaneg (quechan, kechan, yuma pe quecl) komzet gant tro-dro da 150 den (diwar 3.000 den en holl) e gevred Kalifornia er Stadoù-Unanet (1994).
Gwrac'hig gouzoug du
Ar wrac'hig gouzoug du (liester : gwrac'higed gouzoug du) a zo ur golvaneg amprevanetaer, Prunella atrogularis an anv skiantel anezhañ.
Modoleg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar modoleg (modole) komzet gant tro-dro da 2 000 den (1983) e Maluku (Indonezia).
Gwrac'hig gouzoug du
Annez
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Prunella atrogularis atrogularis ha Prunella atrogularis huttoni — en Oural ha menezioù-hanternoz an Himalaya.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar wrac'hig gouzoug du er c'herentiad Passeridae pe Prunellidae.
Modoleg
Div rannyezh a zo: hini an norzh hag hini ar su.
La Tortue
La Tortue (Latòti  e kreoleg Haiti) zo un enezenn ern gwalarn da aod Haiti, dezhi war-dro 37 km led ha 7 km hed, 180 km². Brudet e oa evel repu ar vorlaeron er XVIIvet kantved.
Istor
Anvet e oa Isla de la Tortuga gant ar Spagnoled, abalamour d'he stumm. Kentañ douar Hispaniola a voe trevadennet gant ar C'hallaoued e oa. Ar Spagnoled a oa diazezet mat en Hispaniola ne oant ket niverus e La Tortue.
Daou varevezh illur a zo en istor an drevadenn: ar XVIIvet hag an XVIIIvet kantved.
Er XVIIvet kantved, marevezh aour ar vorlaeron, e oa kêrbenn ar flibusterien. En XVIIIvet e weñvo he brud, rak gall e teuy Haiti da vout gant feuremglev Ryswick en 1697. Yac'h e kaved an hin, yac'hoc'h eget hini an enez vras, ha suroc'h evel repu pa veze freuz ha reuz en Haiti: eno e varvas ar jeneral Leclerc en 1802.
En amzer ar flibusterien e oa enni ur gevredigezh Europeiz gant Saozon, Gallaoued, ha Hollandiz. Sevel a rejont ur vreudeuriezh, ur seurt republik.
Adalek fin ar XVIIvet kantved ez eas ar flibusterien d'en em ziazezañ e Jamaika ma vo etre daouarn ar Saozon evel Henry Morgan.
Koiot
Ar c'hoiot (Canis Latrans) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar c'hieged.
Emañ o vevañ e hanternoz Amerika, eus Panama betek Alaska. An ergerzhourien european o deus kejet gant an aneval-se evit ar wech kentañ e mervent Amerika an Norzh.
Ar c'hoioted a c'hell bevañ etre 6 ha 10 bloavezh ha daoust ma c'hellont furmiñ bagadoù bihan a-wechoù e vezont o hemolc'hin o-unanig ar peurliesañ. Ar ger koiot a zeu eus ar spagnoleg en deus e amprestet digant an Nahouatleg.
Daoust dezhañ bezañ hemolc'het kalz eo ar c'hoiot unan eus an anevaled ral, krenn o ment, a zo aet o lec'h-annez war ledanaat abaoe donedigezh an Europiz. E kornôg Stadoù-Unanet Amerika e oa o vevañ gwechall hag en em astenn a ra e annez bremañ betek Florida ha Bro-Saoz Nevez.
Perzhioù fizikel
Ar c'hoioted a c'hell tizhout 60 cm ha pouezañ etre 6 ha 22 kg. Liv o blevenn a gemm hervez ar rannvedoù, met gwenn pe gell e vez ar peurliesañ. E zisheñveliñ a reer diouzh ar bleiz dre e vent ha dre e lost a zo brasoc'h ha blevekoc'h.
Heverk eo dalc'h ar c'hoioted a gerzh gant o lost tost ouzh an douar.
Ur c'horf moan en deus ha kastiz e c'hell seblantout hag eñ yac'h. Gant ar bleiz ruz e c'hell parañ ha krediñ a reer ez eo hironed 50% eus koioted ar Biz ha Kap Cod. Gouennañ gant ar bleiz gris e c'hell ober ivez, met daoust d'o menned bezañ frouezhus e vez ral an dra-se en natur. Re zisheñvel eo emzalc'hioù an daou spesad.
Emzalc'h
Anevaled-deiz e veze ar c'hoioted gwechall, met da anevaled-noz int aet abalamour da gwask an Den. Aes en em reont ouzh un endro nevez hag o c'havout a reer e meur a annez. Gallout a ra o emzalc'h kemm kalz hervez al lec'h ma vevont met ar peurliesañ e hemolc'hont o-unanig pe e koubladoù. Bronneged bihan evel konikled, logod, lern, gwiñvered, enezed-ouez hag a-wechoù amprevaned, deñved ha pesked. Beuzel-karv a zebr e-pad ar goañv er rannvedoù yen. Un hollzebrer eo ar c'hoiot. Gallout a ra zoken en em vagañ diwar geot pe frouezh pa vez ezhomm. E Yellowstone, kent ma voe lezet da vont bleizi en-dro, o deus kroget ar c'hoioted da zerc'hel o loch ekologel ha da hemolc'hiñ anevaled bras. Adalek distro ar bleizi, avat, eo aet war zigresk poblañs ar c'hoioted ha distroet int d'o doare-bevañ kozh.
Parañ a reont e miz C'hwevrer hag etre pevar ha c'hwec'h a venned a vez ganet e fin miz Ebrel pe e deroù miz Mae. Ar c'herent (ha, gwechoù 'zo, menned ganet er bloaz a-raok) a ra war-dro ar re yaouank.
Boutinoc'h eo klevout ur c'hoiot eget e welout. Skiltr eo o c'hri a zeskriver evel ur yudadenn pe un harzhadenn. Gallout a ra bezañ hir hag heñvel a-walc'h ouzh hini ur bleiz pe aozet ag ur rummad a grioù berr. Ar c'hoioted a glever e-pad an noz pe war-dro ar serr-noz dreist-holl. Paotoc'h e vez o c'hrioù e-pad an nevez-amzer pe e-pad an diskar-amzer, pa guita ar menned o c'herent.
Niverus e vez ar c'hoioted e bannlevioù ar c'hêrioù ha zoken e kreiz un nebeud anezho. Hervez ur studiadenn savet gant ekologourien Skol-Veur Ohio o defe ar c'hoioted en em graet mat tre ouzh endro ar c'hêrioù. E-barzh an holl garterioù e kavfed koioted. Kuzhat a rafent diouzh an dud hag en em vagfent gant krignerien hag anevaled-ti. War-dro 2000 a goioted a vevfe e bro-Chikago ha moarvat o deus ar c'hêrioù bras amerikan arall poblañsoù damheñvel. E miz Meurzh 2006 e oa bet tapet ur c'hoiot, Hal e anv, e Central Park e kreiz New York.
Xie Jun
Xie eo an anv-familh. Xie Jun (e sinaeg: 谢军/謝軍; e pinyin: Xiè Jūn) a zo bet ganet d'an 30 a viz Here 1970 e Beijing (Sina).
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat.
thumb|left|Xie Jun ouzh un timbr
Kampionez e kampionad bedel ar maouezi adalek 1991 betek 1996 hag adalek 1999 betek 2002.
Dimezet eo gant ar mestrc'hoarier Wu Shaobin.
George Fox
thumb|right|George Fox George Fox (1624-1691) a ziazezas emsav ar Grenourien (Quakers) e Bro-Saoz.
Kregiñ a reas al luskad-se e-kreiz ar kantved e Bro-Saoz, pa fellas d'ur strollad ennañ muioc'h evit 50 prezeger baleer anavezet evel an "tri-ugent kadarn" (en o zouez James Naylor, George Fox, Margaret Fell ha Francis Howgill) adsevel un azeulerezh diazezet war ar pezh a gredent e oa doareoù ober an Iliz kristen en he deroù, o lakaat ar pouez war anaoudegezh hiniennel ar C'hrist gant an hiniennoù ordinal. A-du eo an istorourien da welet e George Fox ar saver pe ar rener pennañ e deroù al luskad.
Che
Che zo anv meur a dra ha meur a zen.
Place de la Liberté
Place de la Liberté zo un anv-lec'h gallek a gaver da skouer :
Marikopeg
Ur yezh hokanek eus skourr yezhoù youmanek ar stêr eo ar marikopeg (maricopa pe cocomaricopa) komzet gant tro-dro da 181 den (diwar 400 den en holl) en Arizona er Stadoù-Unanet (1990).
Assenede (kumun)
Assenede a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Estlammadell
Un estlammadell zo ur ger a verk an estlamm. An estlammadelloù zo ur rummad gerioù hag a dalv da huchal, da c’hervel, da reiñ un urzh (da dud pe loened), da ziskouez ur santimant kreñv (levenez, konnar, souezh, tristidigezh, poan, hag all) hag a-daol-trumm, da gemenn enebiezh pe aduadur, urzh pe salud, en ur ger pe en-berr, pe c'hoazh da ziskouez dre vras un drouz bennak (garm ul loen, tarzhadenn, taolioù).
Estlammadell hag ereadurezh
A-wechoù e c'hall bezañ ur frazenn, hag anvet eo gant yezhadurourien zo ger-frazenn penegwir e talv kement hag ur frazenn. Distag eo pep estlammadell diouzh kement ger a c'hallfe bezañ pe a-raok dezhi pe war he lerc'h, hadizalc'h diouzh ar c'houblad rener-verb. Ma lavar lod emañ e-maez an ereadurezh.
Estlammadell ha trouz
Estlammadelloù a zo da zreveziñ an trouz:
Da gomz ouzh al loened
Gwelout ar pennad: urzhioù d'al loened
CBIL
Orin
Ar c'henurzh-mañ a zo bet savet evit liammiñ ar stourm anarkour hag ar stourm evit an dieubidigezh politikel ha sevenadurel e Breizh. Dre ur gazetenn, Le Huchoèr, ha dre gabalerezhioù afichiñ a bep seurt, é kemer pezh er stourm sokial (enep ar lezennoù Sarkozy, pe ar G8, h.a.), é aoziñ sonadegoù ha divizoù pe dre ar stourm yezhoniel.
Klask a ra ar CBIL sevel ur gevredigezh e-menn e vehe an demokratelezh eeun, an emveradur, ingaladur reizh an traoù, gwir ar pobloù kaout en o c'herzh o yezhoù hag o sevenadurioù... Stourm a ra ivez enep an toull-bac'h dre vras, hag evit dieubidigezh ar brizonidi bolitikel.
Gwelit ivez
Lec'hienn ar CBIL
Nedeleg (anv-tud)
Nedeleg (Nédélec ha Le Nédellec e-touez an doareoù gallek), zo un anv-tiegezh brezhonek e Breizh, stankoc'h e Bro-Leon eget e lec'hioù all.
Plasenn Breujoù Breizh
Plasenn Breujoù Breizh zo ul leurgêr e kreiz-kêr Roazhon dirak Ti Breujoù Breizh, nepell diouzh ti-kêr Roazhon.
Pierre Talmont
Pierre Talmont a zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'an 2 a viz Ebrel 1977 e Gwened. C'hoari a ra evel difenner er Gwened OK ha dibabet eo bet peder gwech gant skipailh Breizh abaoe 2008.
Foz Irunberri
250px|thumb|right|Foz Irunberri, gwelet eus ar menez. thumb|Guped gell
Foz Irunberri ( Foz de Lumbier e spagnoleg) zo ur ganienn, ur seurt cañon, e reter Nafarroa, treuzet gant ar stêr Irati, un tammig goude kemberiñ gant ar Stêr Zaraitzu, etre ar Sierra de Izko hag ar Sierra de Leyre.
E-kichenik Irunberri emañ, etre Irunberri ha Zangoza, tost d'an harzoù gant Aragon.
Ur mirva naturel eo, 35 km eus Iruña, ar gêr-benn.
Beira
Beira zo un anv lec'h a gaver dre ar bed portugalek. Bez e c'hall bezañ:
Ur broviñs kozh, a vez graet Beira anezhi a-wechoù, rannet etre meur a broviñs all:
Kerlaz
Kerlaz a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Geluveld
thumb|left|Kêriadenn Geluveld thumb|left|An iliz katolik Sint-Margareta
Frise
Frise a c'hall bezañ:
Geluveld
Geluveld en izelvroeg, Gilleveld e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Zonnebeke.
Beira
Un toullad parrezioù eus ar c'hornad emañ Beira en o anv:
Mousterfil
Mousterfil a zo ur gumun eus Breizh e kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Suamerika
Suamerika, pe Amerika ar Su (ivez Kreisteizamerika, Amerika ar C'hreisteiz, Amerika an Traoñ, anvadurioù fazius e-keñver douaroniezh, pe geokreizennet war doare gwelet tud eus norzh ar voul-Douar), a zo pe ur c'hevandir, pe un iskevandir (a-gevret gant Norzhamerika) ha rann neuze eus Amerika, hervez ar savboentoù. Er c'hornaoueg dezhi emañ ar Meurvor Habask hag er reter ar Meurvor Atlantel.
Gamkonoreg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar gamkonoreg (gamkonora) komzet gant tro-dro da 1 500 den (1987) e Maluku (Indonezia).
Suamerika
17 840 000 km² eo gorread Amerika ar Su, tost da vat 3,5% eus gorread an Douar. Er bloaz 2005 e oa en Amerika ar Su war-dro 371 000 000 a dud o vevañ, ar pezh a ra war-dro ur bempvedenn eus poblañs ar bed.
Mephitis
Mephitis a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad skoñsed eus Kreiz ha Norzhamerika a zo er genad-mañ:
François Nedelec
Abaoe 1988 en deus aozet un 40 c'hoari, stategiezh, pe video, ha kaset meur a CD Rom da benn: ESS Mega, Marco Polo (skeudennaouet gant Florence Magnin), les Guignols de l'Info... le jeu ! gant J.N. Portugal, Tarot d'Ambre (Jeux Descartes).
Pagoueg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar pagoueg (pagu pe pagoe) komzet gant tro-dro da 2 000-3 000 den (1983) e Maluku (Indonezia).
Skoñs kabellek
Ar skoñs kabellek (Mephitis macroura) a zo ur bronneg hag a vev e Kreiz ha Norzhamerika (Guatemala, Honduras, Salvador, Nicaragua, Mec'hiko, Stadoù-Unanet).
Iboueg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo an iboueg (ibu) komzet gant un nebeud tud nemetken (1987) e Maluku (Indonezia).
42
795 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0042 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Iboueg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
42
Levroniezh
40er
Pitgam
Pitgam a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Sahoueg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar sahoueg (sahu) komzet gant tro-dro da 7 500 den (1987) e Maluku (Indonezia).
Div rannyezh a zo:
Skoñs Amazonia
Skoñs Amazonia (Conepatus semistriatus) a zo ur bronneg hag a vev e Kreiz ha Suamerika (eus su Mec'hiko betek reter Brazil ha norzh Perou).
Doareoù pennañ
War-dro 1.5 kg eo e bouez ha 60 cm e hirder.
Du eo skoñs Amazonia, gant un takad gwenn war e chouk a ya d'ober div roudenn a bep tu d'e gein. Gwenn eo beg e lost ivez, gant blev berroc'h eget re spesadoù all er genad Conepatus.
Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz.
En em vagañ a ra diwar amprevaned (merien-gwenn dreist-holl), glazarded hag evned. Studiadennoù e fank o deus lakaet war-wel roudoù greun, oposomed, tatoued ha krignerien bihan.
Evel an holl skoñsed e c'hell ezteurel ur c'hwezh kreñv p'en em gav e dañjer.
Fra Diavolo
Fra Diavolo a oa lesanv Michele Pezza, ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1771 en Itri, ha marvet d'an 11 a viz Du 1806, a oa ur brigant italian a stourmas a-enep armeoù gall Napoleone Buonaparte o devoa aloubet ar vro, hag a voe krouget gant ar C'hallaoued e 1806 e Naplez.
Un haroz poblek italian eo deuet da vezañ.
Istor
E penn ur vandennad laeron e oa e kreisteiz Lazio ha hanternoz Campania. Kement a reuz ha freuz a veze gantañ ma veze kinniget bernioù arc'hant da neb a rofe tu d'e dapout.
Koulskoude, en 1799, e kavas mat d'ar c'hardinal Fabrizio Ruffo e envel da goronal evit kaout e skoazell da vrezeliñ a-enep an alouberien c'hall. Kemer a reas penn un arme ha mont ganti da zieubiñ kêr Naplez.
Francine Vasse
Francine Vasse (1881-1966) a oa ur gomedianez poblek eus a-raok an Eil brezel-bed e Naoned.
Arondisamant Ath
Arondisamant Ath a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
Francine Vasse
Ganet e Rouen, Francine Vasse a foetas bro gant meur a strollad c'hoariva, en o zouez C'hoariva Broadel Montreal. E-pad un droiad eo e kejas gant he gwaz Camille Duc. C'hoari a reas er C'hoariva Graslin e Naoned e-pad tri bloaz. Rener ar gazetenn Le Phare, Maurice Schwob, a vountas anezhi da zont da vezañ renerez ar C'hoariva Colbert. C'hoariet e voe anvioù bras an oberourien c'hall : Molière, Racine, Corneille, Regnard, Alfred de Musset, Victor Hugo, Alexandre Dumas ha zoken Maurice Barrès. Ren a reas ar sal-mañ betek 1958, gant berzh bras e-touez an Naonediz.
Fra Diavolo
Istor
Pa voe lakaet Giuseppe Buonaparte da roue Naplez gant e vreur, impalaer gall, e aozas meur a emsavadeg. Tapet e voe gant e enebourien e Baronissi, war-lerc'h un emgann taer, kondaonet e voe d'ar marv ha kaset d'ar groug en 1806.
827
Diwar-benn bloavezh 827 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 827
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 827
Zhu Chen
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat ha katarat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
P'edo 25 bloaz e voe trec'h war Aleksandra Kostenyouk a Rusia dre 5-3 en un Tournamant "Knock Out" evit kampionad bedel ar maouezi 2001/2002; dont a reas da vout an unnekvet kampionadez.
Kampionez e kampionad bedel ar maouezi adalek 2002 betek 2004.
Dimezet eo gant ar Mestr Meur Mohammed Al-Modiahki eus Katar. C'hoari a ra bremañ e skipailhoù he bro nevez.
Spilogale
Spilogale a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ ar skoñsed brizh.
Bevañ a reont e Kreiz ha Norzhamerika.
Spesadoù
4 spesad skoñsed brizh a zo er genad-mañ:
Maputo
thumbnail|dehou|350px|Maputo ([[2006)]] thumbnail|dehou|250px|Lec'hiadur Maputo Maputo eo kêr-benn ha kêr vrasañ Mozambik.
Douaroniezh
E kreisteiz ar vro emañ, war aod Meurvor Indez.
istor
Savet e voe e 1782 gant trevadennerien eus Portugal, hag anvet Lourenço Marques. Da vare dizalc'hiezh Mozambik e 1975 e oa bet kemmet an anv-se ouzh Maputo. Tremen ur milion a dud zo o chom enni.
Yann-Vari Nedeleg
Yann-Vari Nedeleg, ganet e Plougouloum d'an 9 a viz Ebrel 1840, marvet e Tregaranteg d'an 2 a viz Mae 1880, a oa ur beleg leonat, bet rener Feiz ha Breiz eus 1877 da 1878, war-lerc'h Gabriel Morvan.
Waiolieg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo ar waiolieg (waioli) komzet gant tro-dro da 3 000 den (1987) e Maluku (Indonezia).
Tost-tre eo d'ar gamkonoreg.
Skoñs brizh ar c'hornôg
Skoñs brizh ar c'hornôg (Spilogale gracilis) a zo ur bronneg hag a vev e hanternoz Mec'hiko ha kornôg ar Stadoù-Unanet.
Leurgêr ar Roue
thumb|300px|[[Delwenn savet d'ar stêr Liger e feunteun al Leurgêr Real e Naoned]]
Al Leurgêr Real, pe Leurgêr ar Roue, zo anv ul leurgêr e kreiz-kêr Naoned, treset en 1788 gant an Naonedad Mathurin Crucy. Ur feunteun gaer zo enni.
Delta
Delta a c'hell bezañ meur a dra :
Gwrac'hig-venez
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, greun bihan, kevnid ha preñved.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar wrac'hig-venez er c'herentiad Passeridae pe Prunellidae.
Pim Fortuyn
thumb|Pim Fortuyn (2002) Wilhelmus Simon Petrus Fortuijn (19 a viz C'hwevrer 1948 e Velsen – 6 a viz Mae 2002 e Hilversum), brudetoc'h dindan an anv Pim Fortuyn a oa ur politikour izelvroat. Drouklazhet e voe gant un ekologour radikal a felle dezhañ, evel ma lavaras e-pad e brosez e 2003, «gwareziñ ar vuzulmiz.», , ,
Pim Fortuyn a studias ar sokiologiezh e skol-veur Amsterdam ha goude-se e teuas da vezañ mestr-skorer war ar sokiologiezh e skol-veur Groningen hag e skol-veur Erasmus e Rotterdam.
Politikerezh
Ezel e voe Fortuyn eus ar strollad sokialour izelvroat (nederlandeg : Socialistische Partij). Klask a reas ivez bezañ ezel eus ar strollad komunour, met ne voe ket degemeret ennañ. E dibenn e vuhez e savas ur strollad poblelour anvet Politieke Vereniging "Lijst Pim Fortuyn". Hervez lod e oa ur strollad eus an tu-dehou pellañ, met ne save ket a-du Fortuyn gant ar varnadenn-se.
E dibenn e vuhez ec'h embannas splann e oa a-enep d'an islam ha d'an enbroiñ diavaez Europa en Izelvroioù. E vennozhioù a oa diazezet war ar fed e oa re zisheñvel an envroidi a-fet sevenadur ha ne felle ket dezho bezañ heñvelekaet. Gwech ebet ne ziazezas e vennozhioù war implij ar ger gouenn.
Meur a wech ec'h embannas ne oa netra boutiñ etrezañ ha strolladoù a vez renket en tu-dehou pellañ evel FPÖ Aostria, Front National Frañs pe c'hoazh Vlaams Blok (hiziv an deiz Vlaams Belang) Flandrez. Asantiñ a rae memes tra e oa broadelour. Ouzhpenn da se ec'h embanne splann e oa heñvelreviad, ar pezh a lakae anezhañ da vezañ gwelet fall gant pennoù strolladoù politikel o mennozhioù diazezet peurliesañ war difenn talvoudegezhioù evel ar familh da skouer.
D'ar 26 a viz Du 2001 e voe dilennet a-benn kas listennad ar strollad Leefbaar Nederland evit dilennadegoù ar gannaded a voe aozet e 2002.
D'an 9 a viz C'hwevrer 2002 e lavaras er gazetenn izelvroat De Volkskrant e oa trawalc'h gant 16 million a dud en Izelvroioù, hag e oa dav chom a-sav gant ur politikerezh a lakae da zegemer 40 000 den a c'houlenne bezañ degemeret bep bloaz. Lavarout a rae ivez e oa talvoudusoc'h dezhañ 7vet mellad ar Vonreizh ennañ enskrivet ar frankiz da gomz, e-lec'h ar mellad 1añ ennañ an enebiezh d'an diforc'hidigezh. Ouzhpennañ a reas e oa e vennozhioù disheñvel diouzh ar re bet embannet gant Centrumpartij er bloavezhioù 1980 : izili ar strollad-se a c'houlenne ma'z afe kuit an estrañjourien eus ar vro, padal e kave da Fortuyn e c'halle chom a re a oa bet heñvelekaet.
Skarzhet e voe eus Leefbaar Nederland goude ma vije bet embannet ar pennad-kaoz-se.
Neuze e voe krouet Lijst Pim Fortuyn gant Pim Fortuyn d'an 11 a viz C'hwevrer 2002, gant ar pal en em ginnig da zilennadegoù ar gannaded. Izili pe tud tost ouzh Leefbaar Nederland az eas en e strollad.
Kevrenn Rotterdam Leefbaar Nederland a aozas un disrann, hag en he fenn e chomas Pim Fortuyn. E miz Meurzh 2002 e tapas Fortuyn hag e listennad 36% eus ar mouezhioù e Rotterdam e-pad dilennadeg kuzul ar bastell-vro. Ar strollad politikel kentañ e Rotterdam e teuas da vezañ, hag evit ar wech kentañ e voe ar strollad sokial-demokrat gant ar bihanniver.
Ar muntr
thumb|200px|Monumant da enoriñ Pim Fortuyn e [[Rotterdam]] Reuz bras a voe da-heul ar muntr en Izelvroioù, zoken a rouanez Beatrix a embannas e oa mantret. Marteze e voe levezonet ar voterien gant ar muntr :   1 614 801 den a votas evit LPF, ha neuze e voe dilennet 26 kannad eus ar strollad e kambr izel (nederlandeg : Tweede Kamer der Staten-Generaal) ar parlamant (17% eus ar gannaded). LPF a zeuas neuze da vezañ eil strollad politikel ar vro.
daoust ma kemeras perzh e gouarnamant Jan Peter Balkenende ez eas buan a-walc'h strollad Fortuyn war ziskar. da vare dilennadegoù miz Genver 2003 ne dapas nemet 549 975 mouezh (5,7%), da lavaret eo e voe dilennet 8 kannad. da vare dilennadegoù miz Du 2006 ne voe dilenent den ebet eus ar strollad er gambr izel. E dibenn 2007 e voe divodet LPF.
E 2007 e voe embannet al levr Moord namens de 'Kroon', gant Ine Veen. El levr e lavar an den-se e vije bet un eil muntrer, kement-se en dije kavet en ur renta-kont savet gant ar polis. Hervez Veen ivez e vije bet kemeret perzh er muntr gant servijoù kuzh ar vro, hag hervezañ ez eo familh ar rouanez he dije goulennet ma vije lazhet Fortuyn.
Gwinieg ar Muskadig
Gwinieg ar Muskadig zo un hollad gwiniegi en em led e su Breizh (Bro-Naoned pe departamant al Liger-Atlantel) hag e Maine-et-Loire ha Vande ma produer gwinoù gwenn sec'h. Renket eo dindan un AOK (anvadur orin kontrollet) abaoe 1937 (kemmedurioù diwezhañ ar renkadur dre an disentez embannet d'an 19 a viz Gwengolo 2001). Ur gorread 8 300 hektar zo dindan winiegi ar Muskadig (e 2016).
Tabaroueg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo an tabaroueg (tabaru) komzet gant tro-dro da 15 000 den (1991) e Maluku (Indonezia).
Div rannyezh a zo:
Zelzate
Zelzate ( e zelandeg:Zelzaote, e flandrezeg reterel:Zelzaote) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Timbroù Aden
thumb|left|140px|Timbr hanter-anna 1937
Er Reter-kreiz emañ Aden, bevennet gant ar Mor Indian, stok ouzh an Arabia.
right|140px|thumb| timbr 1951 o tiskouez Steamer Point hag ur menez-tan
Timbroù India (saoz) zo bet implijet en Aden betek ma 'z eo deuet da vezañ trevadenn ar Rouantelezh Unanet d’ar 1añ a viz Ebrel 1937. N’eus bet merk ebet evit diforc’hañ anezho diouzh re India nemet an niverenn 124 er sielladur implijet er vro hepken.
Ur wech ma oa Aden un drevadenn ez eus bet moulet timbroù gant an titl “Aden” (betek 1964).
thumb|left|140px| Timbr Aden 1939
E 1963 ec’h emezel Aden da gKevredad Arabia ar Su. 29 timbr a vo embannet etre 1963 ha 1966 dindan an anv « Federation of South Arabia » (Kevredad Arabia ar Su).
E 1967 eo krouet Republik Demokratel ha Poblel Yemen ar Su (“People’s Democratic Republic of South Yemen”). Betek 1990 e vo embannet timbroù a-leizh, bras o ment, izel an dalvoudegezh alies, dindan an anv “Yemen PDR”.
(Gwelet Timbroù Yemen ar Su)
En e gichen emañ Rouantelezh ar Yemen (“The mutawakelite kingdom of Yemen”), dizalc’h abaoe 1929. E 1963 ez eus roet un dermen d’ar roue hag embannet eo Republik Yemen an Hanternoz (“Yemen Arab Republic”). Timbroù gant al lizhiri YAR a gavomp eta.
(Gwelet Timbroù Yemen an Hanternoz)
Unvanet eo bet div lodenn ar Yemen e 1990. Dibaoe e vez embannet timbroù gant an alc'hwez “Republic of Yemen”.
(Gwelet Timbroù ar Yemen)
Sultaned Hadramaout
E 1939 e teu er-maez timbroù nevez en o zouez poltred Jorj VI, Roue ar Rouantelezh Unanet, met sultaned Hadramaout – anezhi ur rannvro bet dindan gwarez Aden abaoe 1880 – a gavas peadra da glemm ha da abegiñ. Evit doujañ ouzh hevelepted ha kizidigezh pennoù bras ar vro ez eus bet embannet gant ar Saozon e 1942 rummadoù timbroù warno penn ar sultaned hag ar menegoù Kathiri State of Seiyun ha Qu'aiti State of Shihr and Mukalla. An holl dimbroù-se a veze mat koulz evit lizhiri kaset en Aden hag en “Aden Protectorate”. An div sultanelezh a yelo d’ober gant Aden Kevredad Arabia ar Su e 1963. Kendalc’het e vo an embann timbroù ganto avat, heuliet gant sultanelezh Mahra a sav e re e 1967-1968.
Hiriv e vez graet gant timbroù Republik ar Yemen.
thumb|right|140px|Timbr Kathiri state of Seiyun, 1942
Alc'hwez war an timbroù :
Liammoù
Aden Postal Stamps
Sine
Sine a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
Douaroniezh
War lez Mor Bihan Gwened emañ Sine, e reter da Wened hag e kornôg da Deiz.
Un darn eus Park ar Mor Bihan eo ar gumun.
Ardamezioù
"En glazur e sinago en sabel gant gouelioù en gul; dehouiadet gant un peul en geot, e hirc'hareg ouzh kleiz en argant, pigoset hag iziliet en sabel, skoret gant un dostal kommek en argant; e nein en argant karget gant pemp brizhenn erminig"
Degemeret gant ar Gumun ar 26 C'hwevrer 1993
Brezhoneg
thumb|left
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ .
Gwrac'hig-Sibiria
Ar wrac'hig-Sibiria zo un evn amprevanetaer, Prunella montanella an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Colorado
Colorado (distagadur IPA: []), a zo ur Stad eus kornaoueg ar Stadoù-Unanet, ha Denver he c'hêr-benn.
Makianeg ar c'hornôg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo makianeg ar c'hornôg (makian barat pe makian luar) komzet gant tro-dro da 12 000 den (1977) war inizi Makian ha Kayoa e Maluku (Indonezia).
Skoñs brizh ar reter
Skoñs brizh ar reter (Spilogale putorius) a zo ur bronneg hag a vev e biz Mec'hiko, reter ar Stadoù-Unanet ha reter Kanada.
Zuyderzée
200px|right Ar Zuyderzée pe Zuiderzée a oa anv un departamant gall en Izelvroioù da vare an Impalaeriezh c'hall kentañ. Amsterdam e oa ar pennlec'h. Krouet e voe an departamant d'ar 1 a viz Genver 1811, war-lerc'h stagidigezh Rouantelezh Holland ouzh Bro-C'hall d'an 9 a viz Gouhere 1810.
C'hwec'h arondisamant a oa :
Orin an anv
Dont a ra an anv eus distagadur ha skritur gallek ar ger nederlandek Zuiderzee, ur pleg-mor bras en Izelvroioù.
Hiziv
Hiziv emañ rannet douaroù an departamant kozh etre proviñsoù Noord-Holland hag Utrecht.
Sucre (disheñvelout)
Sucre a c'hall bezañ:
Stella de' Tolomei
Stella de' Tolomei (?), anavezet ivez evel Stella dell'Assassino, a oa merc'h da Giovanni de' Tolomei.
Pried-kleiz e oa da Niccolò III d'Este, markiz Ferrara ha pried Gigliola da Carrara eus 1397 betek marv e wreg e 1416. Tri mab he doe digantañ :
Petra bennak m'en doa prometet Niccolò dimeziñ ganti ne reas ket, ha gwell e kavas ober un dimeziñ politikel gant Parisina Malatesta, , merc'h da Andrea Malatesta, aotrou Cesena, ha nizez da Carlo Malatesta, aotrou Rimini.
He mab henañ Ugo a orgedas ouzh e lezvamm Parisina, hag an daou zen yaouank a voe kondaonet d'ar marv gant ar markiz dogan ha dibennet.
Anavezet e voe Leonello ha Borso evel mibien wirion gant ar pab Ujan IV, dont a rejont da vezañ markizien Ferrara pa varvas o zad, harluet ganto mibien reizh Niccolò, da lavarout eo Ercole ha Sigismondo ganet eus e bried Ricciarda di Saluzzo. E 1471 e voe anvet Borso da zug.
Beziet e voe Stella en iliz San Francesco.
Chapel Brancacci
Ar chapel Brancacci zo ur chapel en iliz Santa Maria del Carmine, e karter an Oltrarno, e kêr Firenze, en Italia. E 1386 e voe lakaet sevel gant ar marc'hadour Piero di Piuvichese Brancacci, da enoriñ Sant Pêr.
Persefone
thumb|220px|Persephona, 1873-1877, livadur gant [[Dante Gabriel Rossetti,Tate Gallery, Londrez.]] thumb|220px|Distro Persefone, gant [[Frederic Leighton (1891).]]
Chapel Brancacci
E 1424 eo e niz, Felice di Michele Brancacci a urzhias kinkladur ar chapel digant Masolino da Panicale.
Persefone
Persefone a oa un doueez en Henc'hres. Merc'h e oa da Zeus ha Demeter. Dimezet e oa da Hades ha gantañ e rene en Ifernioù.
War vezioù Sikilia edo o vevañ. He far a oa e sevenadur Roma, an doueez Proserpina hec'h anv.
Chapel Brancacci
An izelvosoù
thumb|Adam hag Eva kaset e-maez ar Baradoz  a-raok an adkempenn ha goude.
Kazh bay
Ar c'hazh bay (Catopuma badia), anvet ivez "kazh Borneo", pe "kazh ruz Borneo" pe c'hoazh "kazh bay Borneo", a zo ur c'hazh gouez na gaver nemet e Borneo. Unan eus ar c'hizhier anavezet an nebeutañ eo. Pa voe tapet ur barez e 1994 ne oa bet ket gwelet hini ebet abaoe 1928. An darn vrasañ eus ar glaskourien a renk anezhañ er genad Felis met reoù arall en laka er genadoù Catopuma pe Profelis.
Wirwignes
Wirwignes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sant-Pêran
Sant-Pêran a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Frise (departamant)
Ar Frise a oa un departamant gall en Izelvroioù eus 1811 da 1814, war-lerc'h ma voe staget rouantelezh Holland ouzh Bro-C'hall d'an 9 a viz Gouhere 1810.
Persefone
Gouez da oberourien zo avat ne vije ket merc'h da Zemeter, met hini ar Styks, pa'z eo bet a-viskoazh rouanez an ifernioù.
Gouez da dud all eo mamm Zagreüs, engehentet gant Zeus, ha troet e naer.
Ne gemer ket perzh er mojennoù nemeur, e-skoaz doueed zo, nemet en hini Adonis ha hini Peirithoos.
Hec'h anv
E gregach e oa Περσεφόνη / Persephónê hec'h anv. Gant Homeros e oa Περσεφόνεια / Persephóneia.
Kore « ar plac'h yaouank », pe « ar plac'h », a veze graet anezhi ivez, e-skoaz Demeter, « ar vamm » (ἡ Μητὴρ / hê mêtềr).
Skrapadenn Persefone
Ur plac'h a verc'h, ur plac'h yaouank brav-kenañ, e oa Kore, ken e voe skrapet gant hec'h eontr Haides, goude bet asant Zeus. Sede penaos e c'hoarvezas.
E kuzh e oa desavet, gant he mamm Demeter, e Sikilia, an enezenn a blije dezhi ar muiañ, e-lec'h ma oa e surentez.
Un deiz ma oa Persefone o kutuilh bleuñv gant nimfenned, e kompezenn Enna, war lez lenn Pergusa, e tostaas ouzh ul loa-zour, ha setu ma tigoras an douar dindan he zreid ha ma tianadas gant ur c'harmadenn skrijus.
En Ifernioù en em gavas neuze, e domani hec'h eontr Haides, a daolas evezh outi hag a c'hoantaas ober e rouanez anezhi ; he skrapañ a reas neuze. Ken kreñv e c'harmas Persefone ma voe klevet gant he mamm, a zeredas war al lec'h, hogen re ziwezhat.
Pa ne oa bet gwelet netra gant den setu ma voe graet ganti he soñj da vont war-lerc'h he merc'h nemeti e-pad nav deiz ha nav noz kent disklêriañ : « Naoneget e vo an douar keit ha ma ne gavin ket ma merc'h ! » Neuze e klaskas Demeter he merc'h e pep lec'h hag e paouezas da gas e gefridioù doueez da benn, ar pezh a zegasas un naonegezh spontus.
Helios, doue an Heol, a ziskulias neuze da Zemeter e oa Haides an hini en devoa skrapet he merc'h. Monet a reas an doueez betek dor an Ifernioù d'he c'herc'hat, met nac'hañ daskor Persefone a eure Haides. Kaset e voe an tabut betek Zeus, a glaskas neuze un emglev etre Haides ha Demeter kent na vefe rivinet an Douar. Met ne voe ket gouest da ober e soñj, rak ne felle ket dezhañ chifañ na Demeter nag e vreur Hades.
Frise (departamant)
Savet e oa bet an departamant diwar broviñs Friesland. Leeuwarden (Ljouwerte frizeg) a oa ar pennlec'h.
Persefone
Skrapadenn Persefone
Hag eñ ha kas Hermes davet Haides. Asantiñ a reas hemañ lezel ar plac'h da vont kuit gant ma n'he dije ket tañvaet boued ar re varv c'hoazh. Evel ma oa chomet war yun abaoe he skrapadenn e oa bet ret da Haides moustrañ war e imor ha lezel anezhi da vont kuit. Paouez a reas Demeter a ouelañ neuze.
Frise (departamant)
Arondisamantoù ha kantonioù
Evel an holl zepartamantoù gall e oa rannet etre arondisamantoù ha kantonioù.
Persefone
Skrapadenn Persefone
Met evel ma oa o vont kuit da Eleusis, unan eus liorzherien Hades, anvet Askalafos, a lavaras dezhañ he doa kutuilhet ur greunaval ha debret seizh greunenn anezhañ (lod all a gont e oa bet Hermes e-unan o rediañ Persefone da zebriñ ur c'hreunenn). Ret e voe dezhi bevañ en Ifernioù hiviziken. Gourdrouz a reas Demeter paouez adarre da lakaat ar plant da greskiñ avat. Kinnig a reas Zeus e chomje he merc'h en Ifernioù e-pad c'hwec'h miz bep bloaz, war-dro he gwaz, he doa desket karout, hag ez afe davet he mamm e-doug peurrest ar bloavezh da sikour an hini gozh e-pad labourioù tenn an nevezamzer hag an hañv.
A-hed ar mizvezhioù yen eta e vez Persefone gant he gwaz en Ifernioù, ha trist he mamm, ken e vez sec'h an douar ha difrouezh. Seblantout a ra Persefone bezañ pleget da chom rouanez an Anaon, rak hervez ar mojennoù e vez a-du gant he gwaz atav. Ne roas bugel ebet dezhañ avat ; diskouez a ra bezañ kriz ha kalet a galon.
Persefone hag Adonis
Ur paotr yaouank, Adonis e anv, a oa ken koant ma oa sot Afrodite gantañ. Lazhet e voe Adonis, ha ret dezhañ diskenn d'an Ifernioù evel an holl dud varv. Eno e plijas meurbet da Bersefone. Afrodite avat ne oa ket evit gouzañv marv he muiañ-karet, dreist-holl pa wele eben gantañ en he lec'h. Ma'z eas da c'houlenn skoazell digant Zeus.
Persefone ha Zeus
A-hervez he doa ganet Persefone ur mab a oa bet engehentet gant Zeus. Sabazios, doue an heol, a reer anezhañ a-wezhioù, Zagreüs a reer ivez. Hennezh a voe atahinet, distrujet ha dasorc'het hervez kredennoù an Orfegezh.
Azeul
Mard eo doueez an Ifernioù eo Persefone, eo arabat ankouaat eo da gentañ, pe a-orin da vihanañ, doueez an edeier evel he mamm Demeter.
Gant tud Hellaz kozh e oa liammet frouezhusted an douar ouzh ar marv. En deñvalijenn e veze miret an had e-pad an hañvezh, a-raok an here. An distro d'ar vuhez goude an douaridigezh eo a zo aroueziet gant mojenn Persefone, skrapet ha daskoret, ar pezh a c'hanas lidoù kevrinoù Eleusis. Evit ar feizidi e oa distro an doueez war an douar ur bromesa wirion e-keñver o dasorc'h-i.
Lidet eo mojenn Persefone e kevrinoù Samothrake, hag hevelebekaet eo ouzh an doueez Aksiokersa.
Kazh bay
Perzhioù
Ur blevad gell-ruz en deus ar c'hazh bay ar peurliesañ. Gris e c'hell bezañ gwechoù 'zo, avat. Roudennoù gwenn en deus war e zremm ha ront ha gell-du ez eo e zivskouarn. Du eo lein e benn ha div linenn wenn a red a-dreuz e zivjod. Gwenn eo e c'hroñj ha, hervez Sunquist, ez eus ur merk heñvel ouzh ur M war gil e benn.
Foz Arbaiun
Foz Arbaiun zo ur ganienn 6 km hed, dezhi brioù 400 m uhelder, el Leireko mendilerroa, e reter Nafarroa, ma tremen ar Stêr Zaraitzu.
He gwelout a reer diwar an hent NA 178 a ya eus Nabaskoze, er biz, da Irunberri.
Kazh bay
Perzhioù
Muzuliañ a ra 50 cm gant ul lost 30 cm. Kar eo da gazh alaouret Azia hervez dielfennadurioù genetik nevez.
Foz Arbaiun
Loened
Kavet e vez evned-preizh (bultured, erered, falc'huned) ha moc'h-gouez, kaerelled.
Kerniliz
Kerniliz a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Marie Bouliard
Marie-Geneviève Bouliard, a oa ul livourez c'hall ganet e Pariz e 1763 (pe 1762, pe 1772) ha marvet e Vindecy, Saône-et-Loire, e 1825. Ur boltredourez e oa dreist-holl.
Kazh bay
Annez hag emzalc'h
Er c'hoadegoù glavek e vev ar c'hazh bay hag e roc'hellegoù. Hemolc'hiñ a ra evned ha krignerien dreist-holl. Chaseal marmouzed a c'hell ober ivez avat.
Marie Bouliard
Un oberenn ganti
He zaolenn Aspasia a voe diskouezet e 1795 e Pariz ha roet e voe dezhi ur Prix d'Encouragement. Ur c'hoant a ziskouez erotegezh zo gant al livourez moarvat, pa weler ar vronn diwisk ha pa ouzer e oa un hetaira eus Hellaz kozh e oa Aspasia.
Kazh bay
Mirerezh
N'anavezer ket pet kazh bay a zo en natur met en arvar bras emañ ar c'hoadegi ma vevont enno. En abeg d'a dra-se e voe bet lakaet ar c'hazh bay e stagadenn II ar CITES. Hervez an IUCN emañ en arvar. Ar boblañs a c'hellfe bezañ war-dro 2 000 penn.
Liammoù diavaez
ar c'hazh bay
Ar c'hazh bay war ar BBC
Marie Bouliard
Notennoù
<References />
Burgonded
Unan eus pobloù german ar reter e oa ar Vurgonded. Soñjal a reer e oant divroet eus douar-bras Skandinavia da enez Bornholm, er Mor Baltel, un enezenn a zeu hec’h anv eus an norseg Burgundarholmr, "Enez ar Vurgonded" ; alese ez ejont goude da zouar-bras Europa.
Ar menegoù kentañ eus ar Vurgonded gant ar Romaned o laka da vezañ unan eus pobladoù german ar reter. Diwar an enklaskoù henoniezh a zo bet graet en enez Bornholm e soñj d’an istorourien e oant aet kuit alese war-dro ar bloaz 300 goude J.K.
Er bloaz 369 e voent galvet gant an impalaer roman Valentinian Iañ da vont d’e sikour en e vrezel enep ur bobl c’herman all, an Alemanned. D’ar c’houlz-se e oa ar Vurgonded o vevañ e traoñienn ar stêr Wisła moarvat.
Vvet kantved
E deroù ar, pa oa bet tennet soudarded eus harzoù an Impalaeriezh roman evit mont da vrezeliañ a-enep ar Wizigoted, e voe treuzet ar stêr Roen gant tud eus meur a bobl c’herman, Alaned, Vandaled ha Burgonded. En em staliañ a reas ar Vurgonded, da vat, e traoñienn ar Roen, ha sevel eno ur rouantelezh a oa he c’hêr-benn e Worms. Eno o doe da amezeien an Alemanned er c'hreisteiz, ar Franked en naternoz hag an Huned er reter. Implijet e voe ar Vurgonded gant ar galloud roman evit difenn harzoù an Impalaeriezh ha stourm ouzh pobloù german all.
Che (brezhonek)
Che pe chê zo un estlammadell vrezhonek, deuet marteze eus anv Jezuz, distaget Chezuz. Implijet e vez e penn-kentañ ur frazenn, da verkañ ar souezh, hag a-wechoù en troiennoù :
Burgonded
Vvet kantved
Eno e savjont ur rouantelezh anvet Burgondia, adalek 443, en-dro d’o c’hêr-benn Geneva. Klask a rejont brasaat o rouantelezh, war-du ar c'hreisteiz ha war-zu ar c’hornôg. Skoazell a zegasjont d’an Impalaeriezh roman, a-gevret gant pobloù german all evel ar Wizigoted, en he stourm a-enep Huned Attila.
Brezeliañ a rejont a-enep ar Franked e deroù ar. E 534 e voe aloubet o bro ganto ha staget ouzh rouantelezh frank bugale Hlodwig Iañ, ar Veroveed.
An eñvor eus rouantelezh ar Vurgonded a chomas bev e-pad pell avat, hag un emskiant kreñv a roas d’o diskennidi, a-hed meur a gantved, pa oa enebiezh etre rouaned Bro-C’hall ha duged Bourgogn.
Bourgogn bremañ a zalc’h anv ar rouantelezh-hont, daoust m’eo disheñvel o bevennoù.
Noaloù
Noaloù a oa ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan. Bodet e voe gant Teiz d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Teiz-Noaloù.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Ternateg
Ur yezh papouek eus isskourr ar yezhoù norzh halmahereg eo an ternateg (ternate) komzet gant tro-dro da 42 000 den da yezh kentañ ha gant 20 000 den ouzhpenn da eil yezh (1981) e Maluku (Indonezia).
Westvleteren
Westvleteren a c'helll bout:
Skoñs brizh korr
Ar skoñs brizh korr (Spilogale pygmaea) a zo ur bronneg hag a vev e kornôg Mec'hiko.
Pont Charlez
Pont Charlez (Karlův most e tchekeg) a liamm Staré Město ouzh karter Malá Strana. Savet eo bet er XIVvet kantved, ha betek 1741 e voe ar pont nemetañ a-us d’ar Vltava.
thumb|200px|right| Pont Charlez diouzh an noz
thumb|200px|right| Unan eus tourioù Pont Charlez Un arouez hollvrudet eus Praha eo ar pont, hag ul liamm etre Staré Město ha Malá Strana eo ivez. Diazezet eo e anv war hini ar roue Charlez IV hag a lakaas kalz nerzh da vravaat Praha. Savet eo bet ar pont e-lec’h ma oa unan all anvet Pont Judith, hag a voe distrujet pa voe dour bras ar stêr Vltava.
Istor
Hervez an hengoun e vefe bet savet ar pont gant ar savour Peter Parler. E 2007 eo bet dizoloet e vefe bet savet gant un den anvet Oto, met ne ouezer netra diwar e benn, war-bouez e siell. A-benn ar fin evefe bet peurechuet ar pont gant Peter Parler, evel m’en diskouez ur roud dindan zouar bet kavet ouzh unan eus ar mogerioù, pa voe aozet ur chanter arkeologiezh e 2007.
An tamm maen kentañ a voe staliet e 1357, hervez an danevellourien. N’anavezer ket an deiziad resis. Ar prederour ha steredoniour tchek Zdeněk Horský en deus kinniget deiziad an 9 a viz Even 1357 da 5 eur 31, diazezet eo e ginnig war ar steredoniezh. Re all a soñj e vefe bet e miz Gouere, pe d’ar 15 a viz Even (gouel sant Vít).
Pep penn eus ar pont a zo gwarezet gant un tour. Eus tu Staré Město, ez eo un tour gotek, bet savet er XIVvet kantved. Hervez an istorourien e oa hiroc’h ar pont pa voe savet, neuze ne oa ket an daou dour er pennoù pellañ.
Delwennoù
E-kerzh ar XVIvet hag ar XVIIvet kantved e voe ouzhpennet 75 delwenn war hirder ar pont gant ar gatoliked. Hiziv an deiz ez eo eiladoù a weler. An delwenn goshañ (savet e 1683) eo hini sant Yann Nepomusen. Savet ha staliet e voe diwar c’houlenn ar jezuisted. Gwenvidikaet eo bet Yann Nepomusen e 1721 lakaet da sant e 1729). Beleg e voe e Praha da vare ren Venceslas IV, ha diwar urzh ar roue e voe taolet er stêr e 1393. Rak gwarizius e oa ar roue, ha ne asante ket ne lavarfe ket Yann Nepomusen dezhañ ar pezh a gofese ar rouanez. Pa voe marv e vefe deuet ur sked war c’horre an dour. Hiziv an deiz ez eus ur c’helc’h alaouret a-us d’an delwenn, ha nepell ez eus ur groaz da ziskouez peelc’h e voe taolet en dour. Plijout a ra d’an douristed touchañ stumm ki familh ar roue a zo kizellet ouzh ar sichenn (un arouez a fealded eo), hag ivez stumm ar rouanez, ha a zo sañset degas eurvad d’an dud.
Etre 1683 ha 1714, e voe ouzhpennet un delwenn a denn da istor relijiel ar vro pe ar gêr ouzh kement piler a zo, diwar skouer pont Sant Ael Roma. Savet int bet gant kizelelrien varok anvet Jan Brokoff hag e vab Ferdinand Maximilian Brokoff, Matthias Bernhard Braun e-touez re all.
thumb|550px|Gwel-meur pont Charlez (er goañv)
Luc’hskeudennoù an delwennoù
E tu ar c'hreistez, eus Staré Město war-du Malá Strana.
Chapel
Ur chapel zo ur seurt iliz vihan, ouzhpenn an iliz-parrez, ma c'haller lavarout an oferenn. E Breizh e kaver kalz chapelioù war ar maez dre ma veze rannet ar parrezioù e trevioù alies. Darn eus ar chapelioù a gaver er skolioù, en ospitalioù. Gwechall e veze unan e pep kastell.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger latin capella, diwar cappa, "mantell". Kaoz a vefe, a-hervez, eus mantell Sant Varzhin (316 - 397).
War ar maez
Hiziv eo perc'hennet ar chapelioù gant ar c'humunioù dreist-holl, evel an ilizoù-parrez, en abeg da lezenn 1905 he deus tennet digant an Iliz katolik hec'h holl madoù, evel ar presbitalioù, ar skolioù, ha kement 'zo. A-wechoù ez int perc'hentiezh tud prevez (manerioù, kestell) pe an eskoptioù evit ar savadurioù bet savet goude 1905.