cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ngoumbeg
Ur yezh gant tonennoù eo an ngoumbeg, hag evel an holl yezhoù bantouek e renk an anvioù-kadarn e klasoù. Nemet c'hwec'h klas-anv a-seurt-se van e ngoumbeg avat.
Habarcq
Habarcq a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1391
Diwar-benn bloavezh 1391 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Habarcq
korzenn-iliz gant krochedoù
Krochedoù a zo ouzh korzenn kloc'h-di an iliz katolik, evel ouzh kloc'h-diez eus lod ag an ilizoù-parrez e kumunioù tro-dro Habarcq:Béthonsart, Savy-Berlette, Écoivres(Mont-Saint-Éloi), Hermaville, Mingoval, Servins ha Camblain-l'Abbé.
1391
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1391
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1391
Pokerig-kraoñ
Ar pokerig-kraoñ pe pokerig-mañson, a zo un evn krimper, Sitta europaea an anv skiantel anezhañ.
Garlizenn
Ar c'harlizenn (Solea solea) (liester: garlized) zo ur pesk mor plat.
Pokerig-kraoñ
Annez
Bevañ a ra al labous en ekorannved palearktikel.
Gordon Brown
James Gordon Brown a zo bet ganet d'an 20 C'hwevrer 1951 e Giofnag (Siorrachd Rinn Friù an Ear), Skos. Skolveuriat, kazetenner ha politikour eo. Kentañ Ministr Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon eo bet etre miz Mezheven 2007 ha miz Mae 2010.
Red politikel
Etre 1983 ha 2005 e voe dilennet e Ti ar C'humunioù er Bastell Dilennel Reter Dunfermline e Fife hag hini Kirkcaldy ha Cowdenbeath adalek 2005.
E Gouarnamant Tony Blair e oa abaoe an 2 Mae 1997 Kañseller an Deñzorlez, eleze Ministr an Arc’hant.
Adalek ar 24 Mezheven 2007 e oa e penn Strollad Labour ha da heul e oa aet da Gentañ Ministr d'ar 27 a viz Mezheven 2007. Chomet eo er post-se betek an 11 a viz Mae 2010.
Comines-Warneton
Comines-Warneton (en izelvroeg : Komen-Waasten) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Rannoù ar gumun
Krouet eo bet ar gumun en ur lakaat kumunioù a-wechall ha div gêriadenn, Ten Brielen ha Le Bizet, enni:
Kêrioù, kêriadennoù, kumunioù ha ranngumunioù stok ouzh Comines-Warneton
thumb|450px|left|Comines-Warneton rann-gumunioù ha kumunioù
Adjeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an adjeg (aja) komzet gant tro-dro da 200 den e Soudan, e rannvro Bahr el Ghazal.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Live yezh
Al live yezh zo un doare da gomz ar yezh a implijer en un degouezh kevredigezhel resis, hervez ar yezhoniezh.
El lennegezh ivez e komzer eus live yezh un destenn: dre vras ez eus tri live: al liveoù kador, laosk, pemdez. Met gwelout a c'haller liveoù all etrezo.
Ur skrivagner dornet-mat a oar implij an holl liveoù yezh. Met er gevredigezh, hervez an degouezh, e ranker gouzout implij ouzhpenn unan.
Live kador
En ul live kador, e n'eus forzh peseurt yezh, n'implijer ket gerioù gros.
Menez Parnassos
Ar Parnassos, pe Menez Parnassos (Παρνασσός Parnassós e gregach) zo ur menez eus Hellaz e-kichen Delfi.
Mojenn
Hervez mojennoù Hellaz eo eno e veze an doue Apollon gant ar Muzezed, pe merc'hed an Awen, o chom. Dont a ra an anv eus hini Parnassos, mab an nimfenn Kleodora.
Kalz a feunteunioù zo ha brudet eo feunteun Kastalia er mojennoù.
Lennegezh
Diwar anv ar menez hag ar mojennoù en-dro dezhañ e komzer a-wechoù eus Parnassos, pe Parnas, evel arouez ar varzhoniezh pe an awen. Ul luskad lennegel gall zo bet anvet Parnasse e dibenn an XIXvet kantved.
Mabeg
Ar mabeg zo:
Karaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'haraeg (kara) komzet gant tro-dro da 200-2.000 den e Soudan.
Glazenn fri aour
Ar c'hlazenn fri aour (Sparus aurata) zo ur pesk mor.
Kanton Luzern
Kanton Luzern a zo ur c'hanton e Suis.
Jean Philippot
Jean Philippot, ganet d'an 29 a viz Ebrel 1901 e Tilly-sur-Meuse, e departamant ar Meuse, ha marvet d'ar 5 a viz Kerzu 1995 e Naoned (Liger-Atlantel), a zo bet maer Naoned etre 1945 ha 1947. Goude bet en SFIO ez eas gant ar PCF.
Yezhoù karenek
Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù karenek komzet e Myanmar ha Tailand.
Hot Fuzz
Hot Fuzz zo ur film saoz renet ha kenskrivet gant Edgar Wright ha deuet er maez e 2007.
Yezhoù karenek
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Hot Fuzz
Sinopsis
Ur poliser e kêr Londrez, Nicholas Angel (Simon Pegg) e anv, zo un dreist-poliser sorc'hennet gant e labour. Ken barrek hag aketus ez eo ma tirenk e genseurted. Diwar-se ez eo kaset gant penn ar brigadenn da gêriadenn didrabas Sandford, lec'h ma ne c'hoarvez kazimant netra. Gant e genseurt lec'hel nevez, Dany Butterman (Nick Frost), hag a hunvre eus fuzuilhadegoù ha redadegoù poursuiñ a bep seurt evel ar re a weler er filmoù birvilh, e reizh Nicholas un nebeud torroù-lezenn dister. Un nebeud marvioù iskis a lako anezhañ da furchal donoc'h e buhez annezidi ar gêriadenn...
Dalc'henn
Simon Pegg : Nicholas Angel
Nick Frost : Danny Butterman
Jim Broadbent : Frank Butterman
Bill Nighy : Chef Inspecteur Kenneth
Timothy Dalton : Simon Skinner
Martin Freeman : Met Sergent
Tim Barlow : Treacher
Bill Bailey : Den an ti-polis
Cate Blanchett : Jeannine
Anne Reid : Leslie Tiller
Steve Coogan :
Peter Jackson : An tad nedeleg
Fichenn teknikel
Titl : Hot Fuzz
Skriver senario : Simon Pegg hag Edgar Wright
Produer : Tim Bevan, Nira Parks, Eirc Fellner
Gouelan gris
Ar Gouelan gris (liester: Gouelini gris) a zo un evn-mor, Larus argentatus an anv skiantel anezhañ. Un evn brazik eo. Kavet e vez gouelaned gris o neizhiañ e Norzhamerika, en Europa hag en Azia. An hini stankañ eus ar spesadoù gouelini eo, en hor bro. Lod a chom er vro, lod all a ya pelloc'h war-zu ar c'hreisteiz e-pad ar goañv.
Sinyareg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar sinyareg (sinyar) komzet gant tro-dro da 5.000-10.000 den e Soudan.
Gouelan gris
Doareoù pennañ
Aes eo ar gouelan gris da anavezout pa vez deuet d’e vent : gris-sklaer eo e gein war-bouez begoù an divaskell a zo du ha gwenn, gwenn eo ar peurrest eus ar c’horf, un arliv roz a zo d’an treid, war e bigos melen ez eus un tarchig ruz. Pa vez yaouankoc'h avat e vez rous e bluñv ha diaes eo da zigemmañ diouzh ar spesadoù gouelini nes, evel ar gouelan kein du pe ar gouelan louet.
222
975 Ab Urbe Condita = 222 goude J.-K.
Hot Fuzz
Fichenn teknikel
Saver : Chris Dickens
Gouelan gris
Annez
A-stroll e vev ar gouelini gris, en arvor hag a-hed ar stêrioù hag al lennoù. Neizhiañ a reont, a-vagadoù eta, war reier, inizi, met ivez war savadurioù er c’hêrioù. O neizh a savont war ar reier pe war an douar en inizi pe en tevennoù. Tri vi a vez ganto peurvuiañ ha difennet-mat e vezont gant an tad hag ar vamm, gant o figosoù tev. Liesseurt ha trouzus eo o mouezh : c'hoarzhadennoù, galvadennoù…
Hot Fuzz
Fichenn teknikel
Darbarer : Studio canal, Rogue Pictures
Aet e maez e Bro-c'hall d'ar : 18 Gouhere 2007
Gouelan gris
Boued
Boued a bep seurt a ya ganto, evel gant ar spesadoù gouelini all : pesked bihan, kranked, kregin, vioù laboused all ha dilerc'hioù boued an dud. Stank e vezont kavet er c'hêrioù bremañ hag eno en em vagont diwar al lastez.
Hot Fuzz
Fichenn teknikel
Bro orin : Rouantelezh-Unanet Bro-C'hall
Doare: komedienn, polis, birvilh Padelezh : 2 eur
Gouelan gris
Traoù all
Evned stank int en hor bro hag er c'hêrioù m'int deuet da vezañ ur gwir walenn e klasker lakaat o niver da zigreskiñ.
1191
Diwar-benn bloavezh 1191 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Hot Fuzz
Fichenn teknikel
Stumm ar son : EX
Kongoeg
Ur yezh vantouek eo ar c'hongoeg (kongoeg: kikongo) komzet gant tro-dro da 9 milion a dud (2 vilion anezhe evel eil yezh) e Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo hag Angola.
Gwechall e veze implijet evel ul lingua franca e kalz eus kornôg Afrika. Yezh meur a sklav bet gwerzhet e Amerika an hini e oa hag abalamour da se e vez kavet c'hoazh un nebeud tud a ra ganti e San Salvador ha Kuba ha diazez ar goullaheg (gullah) ez eo ivez.
Hot Fuzz
Fichenn teknikel
Stumm ar bannadur : 2,35: 1 Cinémascope
Stumm produiñ : 35mm
Marvailh
Pa vez gwelet e penn kentañ ar film ar mare ma vez ar sell en amzer dremenet war vuhez Angel, e weler un den dic'hizet e Tad-kozh an Nedeleg o goustilhañ e zorn. Ar filmaozer Peter Jackson an hini eo.
Mignonez Nicholas Angel e penn kentañ ar film zo bet c'hoariet gant an aktorez Cate Blanchett. Ar filmañ zo bet graet e kêr Wells, kêr c'henidik Edgar Writht.
Da vare ar senenn gentañ er gourmarc'had, pa adlak Danny DVD Supercop er bailh evit heuliañ Nicholas war e poursu, e c'hellet gwelet un DVD gant ur jaketenn heñvel-mik ouzh hini Shaun of the Dead war-bouez e titl aet da Zombies Party.
Ar pub ma plij da Nicholas ha Danny en em gavout zo ar memes tavarn eget an hini er film Shaun of the Dead, ar Winchester.
Meurzh (miz)
Miz Meurzh eo trede miz ar bloaz hervez an deiziadur gregorian. An eil eus ar seizh miz a zo 31 deiz enne eo. Er bloavezhioù bizeost e krog Meurzh er memes deiz ha miz Du, hag er bloavezhioù ordinal er memes deiz ha C'hwevrer.
War-dro an 20 e vez ar gedez, a zo deiz kentañ an nevezamzer ofisiel en hantervoul norzh.
Gerdarzh
Dont a ra eus anv ar miz latin Martius, savet diwar anv Mars, anv an doue Meurzh e relijion Henroma.
1191
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1191
Meurzh (miz)
Istor
Miz Meurzh e oa anv ar miz kentañ en Henroma, miz an nevezamzer ha hini ar brezelioù : echu ar goañv, dousoc'h an amzer, izeloc'h an dour er stêrioù, gallout a rae an armeoù mont dre ar maezioù adarre.
Genver a zeuas da vout kentañ miz ar bloaz en amzer ar roue Numa Pompilius (war-dro 713 kent JK), pe dindan an Decemvires war-dro 450 kent JK : disheñvelder zo e testenioù ar skrivagnerien roman.
Meur a sevenadur ha relijion a laka ar bloaz da gregiñ e miz Meurzh. Kregiñ a rae ar bloaz d'ar 1 a viz Meurzh e Rusia betek dibenn ar. Betek 1752 e kroge d'ar 25 a viz Meurzh e Breizh-Veur hag he zrevadennoù; gant an deiziadur gregorian e voe graet goude.
Kraboterig
Ar c'hraboterig pe kraperig-liorzh, a zo un evn krimper, Certhia brachydactyla an anv skiantel anezhañ.
Florennes
Florennes (e walloneg: Florene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur. Dont a ra hec'h anv eus ar gêr latin flor, bokedenn.
Krecheg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'hrecheg (kresh) e Soudan ar Su.
Florennes
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|250px|Ar c'hastell, -
Krecheg
Setu ar rannyezhoù pennañ:
Yezhoù pwoek
Un is-skourr eus ar yezhoù karenek eo ar yezhoù pwoek (pwo) komzet e Myanmar hag e Tailand, ennañ peder yezh:
Yezhoù paoek
Un isskourr eus ar yezhoù karenek eo ar yezhoù paoek (pa'o) komzet e Myanmar hag e Tailand, ennañ ur yezh nemetken:
Plzeň
Plzeň (Pilsen en alamaneg) eo kêr-benn Rannvro Plzeň er Republik Tchek. Emañ e kornôg Bohemia, e kember ar sterioù Mže, Radbuza, Úhlava hag Úslava. War-dro 170 000 a annezidi zo e Plzeň. Brudet eo kêr abalamour d'he breserezh bier, Plzeňský Prazdroj e tchekeg, Pilsner Urquell en alamaneg, an hini anavezetañ eus merkoù bier ar vro, ha da veur a hini all heñvel lesanvet "Pils" ivez, ha d'al labouradeg kirri-tan Škoda.
Abertawe
Eil brasañ kêr Kembre eo Abertawe (Swansea e saozneg) e kreisteiz ar vro, ha pennlec'h Sir Abertawe, ar gontelezh savet en-dro dezhi e 1996. A-raok se e oa ar gêr vras e kornôg pellañ arvor kontelezh istorel Sir Forgannwg, pa oa Kerdiz hini ar reter.
Yezhoù amtek-mousek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù amtek-mousek, enni div yezh komzet e Proviñs Sandaon e Papoua-Ginea Nevez, an amteg hag ar mouseg.
Boukousoueg
Ur yezh vantouek eo ar boukousoueg (boukousoueg: lubukusu) komzet e kornôg Kenya. Ur yezh luhyek an hini eo, met tostoc'h eo neoazh d'ar gisoueg (bagisu) masabeg (bamasaaba) komzet e reter Ouganda.
Teir rannyezh pennañ ez eus:
Yezhoù amtek-mousek
N'eus liamm ebet etre ar familh-yezhoù-mañ hag ar yezhoù all komzet tro-war-dro.
Glizig
Ar glizig (Sprattus sprattus) a zo ur pesk mor bihan kar d'an harink.
Kanton Nidwalden
Kanton Nidwalden a zo ur c'hanton eus Suis.
Yezh-to
Ur yezh-to (e alamaneg : Dachsprache ), diwar ur meizad bet savelet gant Heinz Kloss e 1967, a zo ur seurtad yezhel a dalvez da yezh skoueriek evit meur a rannyezh.
Yezhoù karenek direnk
Er bloc'had yezhoù-mañ e vez renket an holl yezhoù karenek ha n'eus ket tu d'o renkañ e hini ebet all eus isskourroù ar skourr-se, ennañ ur yezh nemetken komzet e Myanmar :
Kernitron-al-Lann
Kernitron-al-Lann a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Ur raktres aerborzh etrebroadel a zo war dachenn ar barrez abaoe dekvloazhioù hag a zegas enebiezh.
Douaroniezh
thumb|right|300px|Kernitron-al-Lann e departamant Liger-Atlantel
Trioedd Ynys Prydein
Trioedd Ynys Prydein (hervez ar stumm koshañ) pe Trioedd Ynys Prydain (hervez ar c'hembraeg a vremañ), pe Triadoù Enez Preden hervez ar brezhoneg, a zo ur skrid krenngembraek, anezhañ un heuliad triadoù, 96 en holl, e-barzh dornskridoù, e doare tammoù barzhonegoù, diwar-benn harozed, istor, kredennoù ha sevenadur Brezhoned ar Grennamzer goshañ en Enez Vreizh, evel ma weler mat en anv, ha n'eo ket e Kembre hepken evel ma vez lavaret a-wechoù.
Mab-kaer
Ar mab-kaer, pe mabeg, pe deuñv, eo gwaz ar verc'h.
Trioedd Ynys Prydein
Ar skrid
Kaoz zo eus er skrid eus tud anavezet er mojennoù evel ar Roue Arzhur ha Bendigeidfran, met ivez eus tud anavezet en Istor, evel Caswallawn (Cassivellaunus) ha Caradoc (Caratacus), hag ivez eus Alan Fyrgan, a zo Alan Fergant, da lavarout eo Alan IV, dug Breizh.
Mab-kaer
Hervez a vez lavaret e vez diaes atav an darempredoù etre deuñv ha mamm-gaer.
Trioedd Ynys Prydein
Ar skrid
Darn eus an triadoù ne reont nemet menegiñ strolladoù tri den gant un dra bennak boutin etrezo, evel an tri barzh skoemp eus Enez Vreizh, met e darn all e kaver un tamm displeg a-wechoù. Krediñ a reer e oa bet ijinet ar stumm-se gant ar varzhed vrezhon (Kembreiz a lavar int Kembreiz evel-just) evel un doare da zerc'hel soñj pa oant o sevel o barzhonegoù ha danevelloù, betek dont da vezañ un doare displegañ el lennegezh kembraek. En danevell Culhwch ac Olwen da skouer, ez eus triadoù e korf an istor.
Dastumad
Kavet eo bet ar c'hoshañ dastumad triadoù en dornskrid kembraek Peniarth 16 a zo bremañ e Levraoueg Vroadel Kembre, a vije bet skrivet war-dro kreiz an XIIIvet kantved, hag ennañ 46 eus ar 86 a driadoù embannet gant Rachel Bromwich.
Ar re all eo
Liammoù diavaez
An holl liammoù-mañ e saozneg:
Drechterland
thumb|right|200px|Lec'hiadur Drechterland thumb|right|150px|Banniel Drechterland thumb|right|100px|Ardamez Drechterland thumb|right|100px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Drechterland (distagañ : ) a zo ur gumun e rannvro West-Friesland, e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. 80,72 km² eo gorread Drechterland (douar :	59,16 km², dour : 	21,56 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 19 113 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Drechterland : Hem, Hoogkarspel, Oosterblokker, Oosterleek, Schellinkhout, Venhuizen, Westwoud, Wijdenes.
Istor
thumb|right|200px|Ur veilh e Schellinkhout Savet e voe ar gumun e 1979, pa voe kendeuzet div gumun all : Hoogkarspel ha Westwoud. Anvet e oa Bangert, ha dont a reas da vezañ "Drechterland" e 1980. Kumun Venhuizen a voe ouzhpennet da Drechterland e 2006.
223
976 Ab Urbe Condita = 223 goude J.-K.
Drechterland
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Drechterland ez eus 17 dileuriad :
Yezh-to
Da skouer, an alamaneg unvan a dalvez da yezh-to evit an holl rannyezhoù alamanek a gaver e Suis.
Un doare yezh-to eo ar brezhoneg lennegel a-vremañ dre ma'z eus anezhañ ur yezh unvan diliamm diouzh ur rannyezh lec'hel resis hag a c'hell bezañ implijet gant an holl vrezhonegerion/ezed dre skrid pe dre gomz tra ma c'hell bezañ implijet gante ivez doareoù yezh disheñvel a-walc'h an eil re diouzh ar re all dre gomz.
Evit Heinz Kloss e pourchas ur yezh diwar danzen un "doenn" (e alamaneg : Dach) d’ar seurtadoù en he dalc’h, ha "rannyezhoù didoenn" eo ar seurtadoù nann-skoueriek hep skouer. Implijet en deus an termen "yezhoù c’hoar rannyezhekaet tost" evit ar seurtadoù toet gant ur seurtad skoueriek ez int liammet a-dost gante hep ma c’hellfe o yezherien en em gompren kenetreze, evel an alamaneg izel e-keñver an alamaneg skoueriek, okitaneg ha kreoleg Haiti e-keñver ar galleg skoueriek, hag ar sardeg e-keñver an italianeg skoueriek.
Muljačić en deus degaset an termen yezh-to (alamaneg : Dachsprache) evit ur seurtad a dalvez da yezh skoueriek evit rannyezhoù disheñvel. War ur didorrenn yezhel e vefe ar rannyezhoù-se peurvuiañ, met ken disheñvel e c'hellfe bezañ ar rannyezhoù-se an eil diouzh eben ma ne c'hell ket an dud o c'homz en em gompren kenetreze.
Couvin
Couvin a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Yezhoù sgawek-bgaiek
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-mañ:
Lombieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo al lombieg (lombi) komzet gant tro-dro da 12,000 den e Republik Demokratel Kongo.
Gussignies
Gussignies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Enez Krenn
An Enez Krenn zo un enezennig, 400 metr a-vaez da Veg an Arvor, e Morlenn Brest, e kumun Plougastell. An Enez Ront a vez lavaret ivez. 24 metr uhelder zo en he lec'h uhelañ. Eus ar strizhig-mor etre Beg an Arvor hag an Enez Krenn e reer "Pont an Enez", hogen n'eus pont ebet eno. Gwechall e talveze an enezenn-se da vengleuz evit tud ar c'hornad. Graet e veze raz gant reier an enezenn ha dont a rae an dud da droc'hañ ar geot a greske war-lein. Evit doare e oa ivez ur savenn douar a glokae difennoù ar c'heñvlec'h a gaver e Beg an Arvor.
600 metr er reter d'an enezenn ez eus daou vloc'had simant savet gant an Alamaned e-doug an Eil Brezel-bed. Prientet e oant bet da zegemer al lestr-hobrejonet Bismarck eus ar C'hriegsmarine en ul lec'h ma oa 16 metr donder. Goueledet e voe al lestr gant ar Royal Navy avat a-raok tizhout morlenn Brest.
War a seblant ne voe ket implijet stank ar bloc'hadoù-se da eoriañ. Dre ma'z eo tost ar ganol etre an Enez Krenn ha Beg an Arvor e vez redoù mare kreñv a-walc'h hag a ziaesa ar maneurioù eno.
Hiziv an deiz ne vez ket implijet ken an daou vloc'had ha deuet zo loened a bep seurt da vevañ eno evel skraviged boutin, abaoe ma oa tennet ar skeulioù a roe tu da bignat warno.
Bendigeidfran
Bendigeidfran fab Llŷr ("Bran Benniget mab Llŷr") eo anv roue Enez Vreizh, ha breur Branwen, en danevell Branwen ferch Llŷr, anezhi an eil eus Pedair Cainc y Mabinogi. Ur ramz eo Bendigeidfran, ha n'eus ti bras a-walc'h evitañ, na bag kreñv a-walc'h d'e zougen. Mab eo da Llŷr ha Penarddun, ha breur da Vranwen, Manawydan, Nisien hag Efnysien.
Un haroz meur eo Bendigeidfran, e doare Cúchulainn. Hervez mojennoù all ez eo un doue er Bed Arall, soner, brezelour, diouganer. Krediñ a reer eo gant ar gristeniezh eo e voe lakaet ar ger benniget e deroù e anv.
Er Mabinogi
E deroù an danevell emañ ar roue Bendigeidfran war ur roc'h e Harlech o sellout ouzh ar mor, ha gantañ e vreur Manawyddan, ha daou hantervreur dezho, Nisien hag Efnysien, mibion d'o mamm Penarddun, merc'h da Veli, bet dimezet a-raok. Listri zo o tostaat. Deuet eo Matholwch, roue Iwerzhon, da c'houlenn Branwen da zimeziñ. Graet e vo an eured, emglev zo, ha banvez, ha traoù war an daol. Ha setu Efnysien, hantervreur Branwen, o tegouezhout a-greiz ar fest. Konnar a sav ennañ pa glev ar c'heloù. Mont a ra da droc'hañ muzelloù, divskouarn ha lostoù kezeg Matholwch. Hag an Iwerzhonad da fuloriñ ivez. Evit sioulaat dezhañ e rank Bendigeidfran reiñ kezeg nevez dezhañ, hag ur gaoter vurzhudus.
Hag an dud nevez da Iwerzhon. Eno e tremen mat an traoù da gentañ. Tri bloaz goude e teu un dred eus Iwerzhon da gas keloù da Vendigeidfran : vil a vez graet eus e c'hoar Branwen gant he fried. Hag eñ mont gant un arme da Iwerzhon. E-keit m'emañ e listri o treizhañ ez a-eñ war droad a-dreuz ar mor.
Brezel zo, ha lazhet kalz tud. Trec'h eo ar Vrezhoned met ne chom nemet seizh anezho. Gloazet-fall eo Bran ha goulenn a ra bezañ dibennet ha kas e benn da Londrez. E-pad seizh vloaz ha pevar-ugent e chom ar seizh den da riboulat ha penn Bran gante o kaozeal.
Gouves
Gouves a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gwrac'h-koad
Ar wrac'h-koad pe pesk-koad (Polyprion americanus) a zo ur pesk mor. Kavet e vez er peñseoù pe dindan koad peñse, ha diwar-se e teu e anv.
Te ruz
An anv te ruz a vez graet alies eus ar rooibos (distaget [rɔɪbɔs]), a dalv kement ha bodenn ruz en afrikaneg, a zo un died graet dre c'hlec'hiañ deil ar blantenn anvet heñvel, Aspalathus linearis hec'h anv skiantel. Ul legumaj eo e gwirionez.
Er c'hontrol d'an te pe d'ar mate n'eus tamm kafein ebet ennañ, ha se eo a blij d'un darn vras eus an everien.
Gounezerezh an te ruz
Ne vez gounezet rooibos nemet en ur c'hornig-bro e rannvro Cederberg e proviñs ar C'hab. Peurvuiañ e vez glebiet an delioù ha lezet da c'hoiñ, da ober al liv rouzik. Graet e vez rooibos glas ivez, ha ne vez ket lakaet da c'hoiñ.
224
977 Ab Urbe Condita = 224 goude J.-K.
Mangbetoueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar mangbetoueg (mangbetu) komzet gant tro-dro da 620,000 den e Republik Demokratel Kongo.
Yezhoù youmek-kotchimek
thumb|200px|Takad ar yezhoù youmek-kotchimek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù youmek-kotchimek (Yuman-Cochimí) enni 11 yezh komzet Kalifornia-Izel, e hanternoz Sonora e Mec'hiko, e kreisteiz Kalifornia hag e mervent Arizona er Stadoù Unanet.
I. Yezhoù kotchimek
II. Yezhoù youmek
Kanton Zürich
Kanton Zürich (Kanton Zürich en alamaneg) a zo ur c'hanton alamanek eus Suis. Kêr-Zürich eo ar pennlec'h.
Nakaeg
Ur rannyezh krechek eus is-skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an nakaeg (naka) komzet e Soudan ar Su.
Lezverc'h
Merc'h ur wreg addimezet, bet e-kerzh un dimeziñ kent, a zo lezverc'h d'he gwaz nevez, ha merc'h ur gwaz addimezet, bet e-kerzh un dimeziñ kent, a zo lezverc'h d'e wreg nevez.
Kontelezh Maigh Eo
right|thumb|kontelezh Maigh Eo
1392
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1392
Pondi
Pondi zo ur gumun hag ur gêr e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
1392
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1392
Pondi
Hervez ar richenn e oa bet krouet Pondivi gant ar manac'h sant Ivi er.
Trubuilhoù a voe e kêr d'an 21 ha d'an 22 a viz Gouere 1675 ; taget e voe ti ur bourc'hiz hag evet ar gwin a oa eno. Aloubet e oa bet kêr Bondivi d'an 21 « gant 2000 peizant a lonk pe skuilh 400 muid eus feurm an deverioù » ; dieubet eo bet gant « e vourc'hizien » d'an 21 a viz Even. Digolloù a voe paeet gant parrezioù Noal-Pondivi (8 000 lur), Malgeneg (1 500 lur), Stival (500 lur) ha Bizhui-an-Dour (400 lur) d'an aotrou de la Pierre ha da tud all eus Pondivi goude an distrujoù bet graet e kêr e-pad an emsavadeg.
Dispac'h Gall
Krouet e voe ar gumun e 1790 e departamant ar Mor-Bihan. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet Pondivi da bennlec'h ur c'hanton, hini Pondivi, gant kumun Pondivi ennañ hepken, ha da benn ur bann, seizh kanton ennañ : Baod, ar Gemene, Klegereg, Logunec'h, Noal-Pondivi, Pluniav ha hini Pondivi. E 1795 e voe dilamet ar bann. E 1800 e voe lakaet Pondivi da bennlec'h arondisamant Pondivi bet krouet gant al lezenn eus ar 17 a viz C'hwevrer 1800. Brasaet e voe kanton Pondivi dindan anv Kanton Pondivi ivez gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix, ,.
Napoléonville
Adalek an 9 a viz Du 1804 betek ar 14 a viz Ebrel 1814 e oa anvet Pondivi "Napoléonville" war urzh an diktatour ha danvez-impalaer Napoleone Buonaparte. Evel La Roche-sur-Yon, Napoléonville e Vendée, e oa bet soñjet gant Napoleon e vefe ur gêr pouezus evit derc'hel kornôg Frañs ha Breizh. C'hoant en devoa da sevel adal ar gêr 3 000 annezad enni « er peoc'h, ur greizenn-genwerzh veur, hag er brezel, ur greizenn vilourel bouezus ».
Napoleon a soñje gantañ e oa Pondivi ur gêr a c'hellje bezañ pouezus-tre ma vije kleuzet kanolioù evit al listri-brezel a c'hellfe treuziñ Breizh pell diouzh re ar Saozon a oa mistri war ar mor : kanol ar Blavezh ha kanol Naoned-Brest. Krouet e oa bet diouzhtu ur c'harter nevez gant ur blasenn-armoù, un isprefeti, ur c'hazarn hag ul lise.
D'an 29 a viz Genver 1806 e voe staget kumun Stival ouzh kumun Pondivi.
Hedd Wyn (film)
Hedd Wyn zo ur film kembraek savet gant Paul Turner hag embannet e 1992 diwar-benn ar barzh Hedd Wyn a voe lazhet e 1917 er Brezel-bed kentañ.
Gant ar barzh Alan Llwyd e oa bet savet skrid ar film. Huw Garmon a zo o sterennañ ar barzh. Filmet ez eus bet un tamm mat eus ar film e kornad Trawsfynydd, e kreisteiz Gwynedd, ha betek e ti Hedd Wyn.
E 1994 e oa bet lakaet ar film war roll an danvez-loreidi an Oscarioù.
Pondi
1864: tizhet e voe Pondivi gant an hent-houarn.
Krouet e voe kumun Ar Sorn d'ar 1 a viz Meurzh 1869 diwar lodennoù eus tiriadoù kumunioù Bizhui, Gwern, Malgeneg, Pondivi ha Stival,.
Brezel 1870-1871 : pevar gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel.
316 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, da lavaret eo 3,35 % eus he foblañs e 1911. Tremen 3 000 repuad deuet eus hanternoz Bro-C'hall a oa e Pondivi e miz Even 1940. D'an 18 a viz Even 1940 e tegouezhas al lu alaman e Pondivi. E miz Here 1940 e voe harzet ar gantreidi er Mor-Bihan ; bac'het e voent e kamp Toulboubou e Pondivi, 18 tiegezh hag eizh den o-unan, da lavaret eo 32 waz, 28 maouez ha 56 bugel ; war urzh an Alamaned e voent kaset gant un tren betek kamp-bac'h Maezon-ar-Stêr e miz Du 1940. E miz Gouere 1944 e voe kemeret 150 000 lur en ti-post gant tud eus ar Rezistañs. D'ar 4 a viz Eost 1944 e voe dieubet Pondivi. D'an 23 a viz Mae 1945 e voe kavet korfoù marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell Porzh-Loeiz. Er Rezistañs e oant ; fuzuilhet e oant bet gant al lu alaman. Mervel a reas 96 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel.
Zayeineg
Ur yezh karenek direnk eo ar zayeineg (zayein, khaungtou pe gauntou) komzet gant tro-dro da 9.300 den (1983) e Myanmar hag e Tailand
Dongoeg
Ur rannyezh krechek eus is-skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an dongoeg (dongo) e Soudan ar Su.
Kontelezh Ciarraí
right|thumb|Kontelezh Ciarraí
Kontelezh Ciarraí (Contae Chiarraí en iwerzhoneg ha County Kerry e saozneg) zo ur gontelezh e mervent Iwerzhon. Trá Lí eo ar gêr bennañ er gontelezh. 139 616 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da.
S/2003 J 15
S/2003 J 15 a zo ul loarenn gilgradek direizh eus planedenn Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol-Veur Hawaii eo bet dizoloet e 2003. Emañ e strollad Ananke, ur strollad loarennoù hag a gelc'htro etre 19.3 milion a gilometradoù ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 150°.
Daraeg
Ur rannyezh krechek eus is-skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an daraeg (dara) e Soudan ar Su.
Kanton Uri
Kanton Uri (Kanton Uri en alamaneg) a zo ur c'hanton alamanek eus Suis.
Kanton Clary
Kanton Clary a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Clary a yae 15 kumun d'ober anezhañ:
Mate
Un died broudus graet dre c'hlec'hiañ deil yerba mate (Ilex paraguaiensis) eo ar mate. Pinvidik-tre e kafein eo ar mate. Evet e vez e Paraguay, Uruguay, Arc'hantina dreist-holl, hag e su Brazil, er vro "gaucho", e stad Rio Grande do Sul. Mate a ever ivez e Siria hag e Liban, dre ma'z eo bet degaset gant divroidi arab deuet en-dro eus Amerika ar Su.
Hervez ar c'hiz kozh e vez evet ar mate en ur goulourdrenn anvet mate pe guampa, nemet e Brazil ma vez graet cuia anezhi, ha gant ur blouzenn, bombilla pe bomba hec'h anv. Gallout a reer ivez kavout sac'hadoùigoù heñvel ouzh ar re a implijer evit aozañ te.
Gwelet ivez
Mate Mate Мате
Ɛ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ɛ, ɛ implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel ar eweeg.
Implijet e vez ivez al lizherenn vihan ɛ gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober treuzskrivañ son ur vogalenn a-raok diront hanter-digor distaget ê hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg.
Awenet e oa bet stumm al lizherenn-mañ gant al lizherenn c'hresian an epsilon (ε)
Georges Pompidou
thumb|upright=1.2|Georges Pompidou Georges Jean Raymond Pompidou (5 a viz Gouhere 1911 - 2 a viz Ebrel 1974) zo ur politikour gall. Kentañ Ministr ar jeneral De Gaulle e voe, ha war e lerc'h, eil prezidant ar Pempvet Republik C'hall (1969 - 1974).
Brezhoneg
Un tamm-kreiz a veze kanet er bloavezhioù 1960 ma kleved:
Lesanvet e oa Pomp-e-doull gant brezhonegerien zo.
1192
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1192
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1192
Yezhoù bgaiek
Un is-skourr eus ar yezhoù sgawek-bgaiek eo ar yezhoù bgaiek (bghai) komzet e Myanmar.
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-mañ:
1393
Diwar-benn bloavezh 1393 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1393
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1393
Fìobha
Fìobha (Fife e saozneg) zo ur c'h-county council en arvor reter Bro-Skos, ur seurt ledenez etre ar Firth of Forth ha Firth of Tay. A-stok emañ ouzh Perth and Kinross ha Clackmannanshire. Ur gontelezh e oa betek 1975, hag ur rannvro etre 1975 ha 1996, hag anvet Fifeshire er c'hartennoù saoz a-wechoùigoù.
Ur vro digor war ar mor hag ar pesketa eo bet a-viskoazh ha tuet d'ober kenwerzh gant tud an douar-bras eo ivez. Gleann Rathais eo ar pennlec'h.
Istor
Unan eus ar rouantelezhioù pikt, ha komzet e vez c'hoazh eus Rouantelezh It Fìobh e Bro-Skos. Mary Stuart zo bet bac'het e kastell Loch Leven.
A-raok an adreizhañ melestradurel e 1975 e oa Kinrosshire unan eus kontelezhioù bihanañ Bro-Skos.
Reizhskrivadur untonel
Ar reizhskrivadur untonel a zo anv doare-skrivañ ar gresianeg a-vremañ bet lakaet e pleustr evel doare-skrivañ ofisiel ar yezh e 1982 pa gemeras plas ar reizhskrivadur liestonel.
Kalz eeunoc'h hag aesoc'h da deskiñ ha da implijout eo ar sistem untonel evit an hini liestonel rak tostoc'h kalz eo diouzh doare-distagañ ar yezh a-vremañ ha dre ma vez implijet ur tired lemm nemetken evit diskouez lec'h an taol-mouezh kentoc'h evit an holl diakritikoù a veze implijet gwechall
Daoust na na veze ket implijet ar sistem liestonel e gresianeg klasel, ne voe ket degemeret mat ar sistem eeunoc'h nevez gant tud zo, ha dreist-holl gant Iliz Ortodoksel Gres, hag a gave dezhe difenn hengoun ar yezh dre chom hep implijour ar reizhskrivadur untonel.
Gwelet ivez
Monotonic orthography
Yezhoù brekek
Un is-skourr eus ar yezhoù sgawek-bgaiek eo ar yezhoù brekek (brek) komzet e Myanmar, ennañ ur yezh nemetken:
Kontelezh Gaillimh
right|thumb|kontelezh Gaillimh
Kontelezh Gaillimh (County Galway e saozneg) zo ur gontelezh e kornôg Iwerzhon. Gaillimh (Galway) eo kêr-benn ar gontelezh. Sevel a ra niver an annezidi da.
Paoeg (karenek)
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù paoek eo ar paoeg  (pa'o, thaungthu an norzh pe kareneg du) komzet gant tro-dro da 560,000 den (1983) e Myanmar hag gant 600 den e Tailand (1975).
Brezhoneg eeun
Ar brezhoneg eeun a oa un dibab mil ger brezhonek, da zeskiñ d'ar vrezhonegerien lenn ha skrivañ o yezh da gentañ, hag aesaat deskiñ ar yezh d'ar re all. Ijinet e oa bet e 1935 gant Roparz Hemon.
Orin
Kemeret en doa da skouer ar Simple English, pe Basic English, krouet gant ar yezhoniour saoz Charles Kay Ogden (1889-1957), evit kelenn saozneg, ha kinniget el levr Basic English: A General Introduction with Rules and Grammar embannet e 1930.
Kemend-all a vo graet evit ar galleg ivez er bloavezhioù 1950 gant ar français fondamental savet evit kelenn galleg d'an estrenien ha da bobloù an impalaeriezh trevadennel c'hall a oa da vezañ gallekaet.
Petra eo ?
Un doare aes da lenn ha skrivañ brezhoneg eo ar brezhoneg eeun.
E saozneg e oa ar skouer pa oa bet krouet ar roll-gerioù ha savet e oa bet ur roll eus ar brezhoneg pemdez, mil ger ennañ, gant Roparz Hemon, evit ma vije aesoc'h al lenn d'ar re a gomañs da zeskiñ brezhoneg. Embannet e oa bet e 1935.
Levrioù skrivet e brezhoneg eeun
Gant Roparz Hemon
Embannadurioù An Here :
Hiziv
Ne gomzer ket nemeur eus brezhoneg eeun hiziv. Levrioù all e brezhoneg aes a zo, evit deskarded, met n'eus ket kaoz a vrezhoneg eeun gant an oberourien.
Reizhskrivadur liestonel
Ar reizhskrivadur liestonel a zo anv doare-skrivañ ar gresianeg a-vremañ bet lakaet e pleustr evel doare-skrivañ ofisiel ar yezh betek 1982, pa oa bet kemeret e blas gant ar reizhskrivadur untonel nebeut goude ma oa bet degemeret an dhimotiki da stumm ofisiel ar yezh.
Sjælland
Sjælland (distaget e daneg ; anvet Seeland en alamaneg ha Zealand e saozneg) zo un enezenn eus Danmark. Enezenn vrasañ ar vro eo, gant ur gorread a 7 031 km², hag enezenn vrasañ ar Mor Baltel eo ivez. E deroù 2010 e oa annezet gant 2 164 217 a dud.
Reizhskrivadur liestonel
Luzietoc'h ha diaesoc'h da zeskiñ ha da implijout evit ar sistem untonel e oa ar sistem liestonel dre ma veze implijet gantañ meur a dired disheñvel ha na denne ket ken da doare-distagañ ar yezh a-vremañ abaoe ar Iañ Kantved mui-pe-vui.
Sjælland
En enez Sjælland emañ kêr-benn Danmark, Kopenhagen, ha kêr-benn gozh ar vro, Roskilde. Stag eo ouzh ar peurrest eus Danmark war-bouez ur pont, hag abaoe 2000 ez eo liammet ivez ouzh Sveden gant Pont Öresund. Talvezout a ra anv an enezenn kement ha "lec'h ar reuniged" (Sæl-land).
Glasc'ho
War ribl ar stêr Clyde emañ Glasc'ho (Glaschu e gouezeleg, Glasgow e saozneg, Glesca/Glesga e skoteg), anezhi kêr vrasañ Bro-Skos. 1 750 000 a annezidi zo dezhi (2010) en tolpad-kêr, ha 2 300 000 en holl gant ar veurgêr, ar pezh a ra 41% eus poblañs Bro-Skos.
Sjælland
E-keñver melestradur eo rannet enez Sjælland etre div rannvro, rannvro Hovedstaden ha rannvro Sjælland.
Reizhskrivadur liestonel
Daoust ma na veze ket implijet ar sistem liestonel e gresianeg klasel, ne voe ket degemeret mat ar sistem eeunoc'h nevez gant tud zo, ha dreist-holl gant Iliz Ortodoksel Gres, hag a gave dezhe difenn hengoun ar yezh dre chom hep implijout ar reizhskrivadur untonel ha kenderc'hel d'ober gant ar reizhskrivadur liestonel. Ouzhpenn-se, betek ma oa bet krouet lizherennoù unicode e save alies kudennoù evit ober gant ar reizhskrivadur liestonel dre urzhiataerez.
Setu diakritikoù ar sistem liestonel skouerekaet gant al lizherenn alpha (α):
Glasc'ho
Dibabet e oa bet ar gêr evit degemer C'hoarioù ar C'hommonwealth e 2014.
Gevelliñ
Gevellet eo Glasc'ho gant ar c'hêrioù da heul :
Yezhoù kayahek
Un isskourr eus ar yezhoù sgawek-bgaiek eo ar yezhoù kayahek (kayah) komzet e Myanmar, ennañ pemp yezh:
Accra
Kêrbenn Ghana eo Accra. Un distummadur eus ar ger akanek Nkran eo hec'h anv, a dalvez kement ha "merien" en abeg d'ar merionegi niverus a oa eno kent savidigezh kêr.
Henry Orrion
Henri Orrion zo bet ganet d'ar 14 Gouere 1891 e Les Sables-d'Olonne, (Vande) ha marv eo d'an 22 Meurzh 1971 e Naoned, (Liger-Atlantel).
Accra
Gwiadoù graet er vro, koulz ha prenn a vez ezporzhiet eus Accra.
Henry Orrion
Anvet eo bet da vaer Naoned gant Philippe Pétain etre 1942 ha 1944. E 1947 e oa bet dilennet da vaer ha chomet er garg-se betek 1965. Kannad e oa bet ivez etre 1958 ha 1962.
Accra
Kresket eo kêr Accra en-dro d’ur c’hreñvlec’h savet gant Breizhveuriz, d’unan savet gant Daniz ha d’unan all savet gant Izelvroiz, er XVIvet ha. E 1877 e teuas Accra da vezañ pennlec’h an drevadenn vreizhveurek, e-lec’h Cape Coast. Pa voe savet un hent-houarn da vont en argoad e teuas Accra, tamm-ha-tamm, da vezañ kreizenn armerzhel Aod an Aour.
Pennduig
Ar pennduig pe pennduig kilpenn gwenn (liester : pennduiged kilpenn gwenn), a zo ur spesad golvaneged, Periparus ater an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus ater (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Gwy (stêr)
Eienañ a ra e Pumlumon. Tremen a ra dre Rhaeadr Gwy, Llanfair-ym-Muallt, hag Y Gelli Gandryll e Kembre, ha dre Hereford, Ross-on-Wye ha Symonds Yat e Bro-Saoz, ha distreiñ da Gembre ma treuz Trevenoe ha Tyndyrn, hag en em deurel en aber an Havren e-kichenik Cas-gwent (Chepstow e saozneg).
Ngbongoeg
Ur rannyezh krechek eus is-skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an ngbongoeg (ngbongo) e Soudan ar Su.
Kanton Obwalden
Kanton Obwalden a zo ur c'hanton eus Suis.
RSS Turkmenistan
Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa Republik Sokialour Soviedel Turkmenistan (turkmeneg: Türkmienistan Soviet Socialistik Riespublikasy; ruseg: Түркменистан Совет Социалистик Республикасы) betek 1991 ma tisklêrias he dishualded ha dont da vezañ Turkmenistan.
Krouet e oa bet er penn-kentañ d'ar 7 a viz Eost 1921 evel Oblast Turkmenek RSSE Turkestan. D'an 13 a viz Mae 1925 e oa bet disklêriet RSS Turmenistan ha dont a reas da vezañ unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel. D'ar 27 a viz Here 1991 e tisklêrias he dishualded hag en em zisrannas diouzh USSR hag adanvet e oa bet Republik Turkmenistan.
Yezhoù sgawek
Un is-skourr eus ar yezhoù sgawek-bgaiek eo ar yezhoù sgawek (sgaw) komzet e Myanmar, ennañ teir yezh:
Kontelezh Sligeach
right|thumb|kontelezh Sligeach
Kontelezh Sligeach (Contae Shligigh en iwerzhoneg; County Sligo e saozneg) zo ur gontelezh e gwalarn Iwerzhon, e proviñs Connacht. Sligeach (Sligo) eo kêr-benn ar gontelezh. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Cathal Brugha
thumb|right|Cathal Brugha Cathal Brugha (e anv a orin Charles William St. John Burgess), ganet d'an 18 a viz Gouere 1874 ha marvet d'ar 7 a viz Gouere 1922, a oa un dispac'hour iwerzhonat, hag a gemeras perzh en emsavadeg Pask, e brezel dizalc'hidigezh Iwerzhon hag e brezel diabarzh Iwerzhon.
Ganet eo bet e Dulenn en ur familh hanter brotestant ha hanter gatolik. Brugha a zo bet desket er Jesuit Belvedere College, ha ket gant an Irish Christian Brothers evel ma oa kont ivez evit darn eus an emsavidi iwerzhonat. Met rankout a reas mont kuit pa oa c'hwezek vloaz abalamour ma oa rivinet e dad. Brugha a zeuas da vezañ implijad en un embregerezh ispisializet er binvioù relijiel evit al lidoù.
E 1899 e teuas Brugha da vezañ ezel eus ar Gaelic League hag e 1913 e voe lakaet letanant en Irish Volunteers. E-pad emsavadeg Pask e 1916 e oa eilkomandant e South Dublin Union, dindan aotrouniezh Éamonn Ceannt. E-pad an emsavadeg eo bet gloazet bras gant ur c'hreunadenn, gant tennoù ha boledoù a bep seurt, hag an dud a soñje ne c'hellfe ket chom bev gwall bell.
Saparmyrat Nyýazow
Saparmourat Atayevich Niyazov (Hervez reolennoù-skrivañ nevez an turkmeneg: Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow, distaget: [θɑːpɑːrmuːrɑːt niːjɑːðɒv]), bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1940 en Aşgabat, marvet d'an 21 a viz Kerzu 2006 en Aşgabat, a zo bet unan eus tud pennañ Turkmenistan abaoe 1985. Prezidant ar vro eo bet ivez abaoe ar 21 a viz Mezheven 1991, ha bet disklêriet Prezidant da viken d'an 29 a viz Kerzu 1999.
Cathal Brugha
E miz Here 1917 e voe lakaet e penn strollad ren an Irish Republican Army (IRA), hag e chomas gant ar memes karg betek miz Meurzh 1919. E 1918 e voe dilennet en Dáil Éireann (parlamant Iwerzhon) evel kannad evit Waterford, ha diwezhatoc'h e teuas da vezañ ministr an difenn. Abalamour ma oa ezvezant Éamon de Valera hag Arthur Griffith e renas Brugha emvod kentañ an Dáil Éireann d'an 21 a viz Genver 1919.
Mouezh c'harv
Er yezhoniezh e vez implijet an termen mouezh laosk (saoz.: harsh voice pe nevtricular voice pe hollow voice pe yawny voice) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare fonadur ma vez gwasket al larinks, peurliesañ kendistaget gant an ankoue.
Saparmyrat Nyýazow
Tamallet e vez gant broioù ar c'hornôg da vezañ un diktator kriz hag a vac'h war e bobl. Ouzhpenn-se e vez tamallet da gas war-raok ur politikerezh diazezet war e bersonelezh dre ma vez kavet dre ar vro a-bezh poltredoù ha delwennoù anezhañ, a-wechoù alaouret zoken, ha dre ma vez lakaet al levr Ruhnama ("Levr an Ene"), bet skrivet gantañ, da levr sakr.
Gant Turkmenbachi an hini e oa bet divizet chom a-sav da skrivañ an turkmeneg gant lizherennoù kirillek, d'ober kentoc'h gant al lizherenneg latin evel ma reer e turkeg, ur yezh kar.
Mouezh c'harv
Enebiet e vez ar vouezh c'harv ouzh ar vouezh kleuz ma vez astennet al larinks.
Cathal Brugha
D'ar 7 a viz Genver 1922 e vouezhias Brugha a-enep ar feur-skrid iwerzhon-ha-saoz. E-pad an divizoù e kavas abeg er fed ma oa bet lesanvet Michael Collins gant kazetennoù 'zo "The man who had won the war" (An den hag a c'hounezas ar brezel"), peogwir, hervez Brugha, n'en oa ket Collins ur renk gwall uhel en aozadur an emsav, ha ne oa ket eñ hag a oa penn-kaoz evit gwir eus an trec'h. An dra-se a ziskouez mat e vage Brugha ur warizi kreñv kenañ ouzh Collins. Reiñ a reas e zilez er parlamant, ha erlec'hiet eo bet er ministrerezh gant Richard Mulcahy. Pa darzhas ar brezel diabarzh d'an 28 a viz Even 1922 en em lakaas eus tu ar strolladoù a oa a-enep ar feur-skrid. Kemer a reas perzh e seziz savadurioù e O'Connell Street e Dulenn. Met adalek miz Even e oa deuet a-benn soudarded ar Free State da lakaat an emsavidi da gilañ.
Saparmyrat Nyýazow
E vuhez
Mervel a reas e dud pa oa eñ yaouank. Mervel a reas e dad o stourm en Eil Brezel Bed a-enep d'an Nazied ha mervel a reas ar peurrest eus e familh en ur c'hren-douar meur en Aşgabat e 1948. Desavet e oa bet adalek ar poent-se en un ti evit emzivaded kaset gant Soviediz ha neuze kaset da di ur c'har.
Mouezh c'harv
Anvet e vez an doare fonadur-mañ "mouezh gwasket" ivez dreist-holl pa gomzer eus an daore ma vez implijet e yezhoù gante rezioù tonennoù uhel.
Saparmyrat Nyýazow
E vuhez
E 1962 e teuas da vezañ ezel eus Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel ha dont a reas a-benn da vezañ penn Strollad Komunour RSS Turkmenistan (treuzfeurmet da c'houde e Strollad Demokratel Turkmenistan) e 1985 goude ma oa bet skarzhet diouzh e bost gant Mikhaïl Gorbatchev, Muhammad Gapusov.
Mouezh c'harv
Pa deu ar c'hendistagadur ankoue da vezañ dre froumal an ankoue e teu da vezañ ur "vogalenn skiltr".
Saparmyrat Nyýazow
E vuhez
Pa oa e penn RSS Turkmenia e savas a-du gant an taol a-enep da vMikhaïl Gorbatchev e 1991 ha gallout a reas menel e penn ar vro goude ma 'z eas da get an Unaniezh Soviedel, pa deuas da vezañ prezidant kentañ (ha nemetañ) Turkmenistan.
D'ar 25 a viz Du 2002 e oa bet klasket lazhañ anezhañ evit abegoù politikel.
Libia
Libia, (arabeg ليبيا Lībiyā, tamazigteg: ⵍⵉⴱⵢⴰ), Stad Libia ent-ofisiel, a zo ur Stad arab hag Afrikan, war vord ar Mor Kreizdouar. Tripoli eo ar gêr-benn. E-pad 42 vloaz e oa bet Mouammar Kadhafi e penn ar vro a-raok bezañ distroadet da heul un emsavadeg kaset war-raok gant ar C'huzul Broadel Dibad e 2011.
Stok eo ouzh Aljeria ha Tunizia er c'hornôg, gant Niger ha Tchad er su ha Soudan hag Egipt er reter. 1 759 540 kilometr karrez zo dindani, ar pezh a ra anezhi ar pevare bro vrasañ eus Afrika hag ar 17 er bed. Istimañ a reer he foblañs etre 6 hag 8 milion annezad. Stank eo en arvor dreist-holl, rak ur gouelec'h eo diabarzh ar vro. Ar gêr-benn, Tripoli, zo ivez ar gêr vrasañ gant 1 682 000 annezad, dirak Benghazi (1 180 000 annezad) ha Misrata (400 000 annezad).
Libiz o deus ur sevenadur arab peurvuiañ hag an islam sunnit eo relijion vrasañ ar vro. PDG Libia zo unan eus ar re uhelañ en Afrika. Diazezet eo hec'h armerzh war ezporzhierezh an eoul-maen evit al lodenn vrasañ. Libia he deus an dekvet pourvezioù eoul-maen brasañ prouet er bed hag ar 17 produadur brasañ trelosk. Ezel eo eus ar C'hevre arab, eus Unvaniezh ar Maghreb arab hag eus an OPEP.
Dont a ra hec'h anv eus ur meuriad berbered a oa anvet Libou, tremenet e henc'hresianeg da Libyè. Lakaat a reer kemm etre rannvroioù an Tripolitan, kirene hag ar Fezzan. Poblet gant Berbered en deroù e oa trevadennet en Henamzer gant ar Fenikianed, ha goude gant ar C'hresianed, a-raok bezañ aloubet gant an Impalaeriezh roman. Er kantved e oa aloubed gant an armeoù arab, a gasas o sevenadur hag o relijon gante. Goude bezañ bet dalc'het gant meur a rouantelezh e-pad ar Grennamzer e tremenas dindan dalc'h an Impalaeriezh otoman er kantved. Dont a reas Rejañs Tripoli da vezañ ur Stad wirion a-raok dont en-dro dindan renerezh eeun an impalaeriezh otoman e 1835.
An dachenn ziwezhañ e oa bet perc'hennet gant an Impalaeriezh otoman en Afrika. Aloubet e oa ha trevadennet gant Rouantelezh Italia e 1912, goude ar brezel gant an impalaeriezh otoman. E-pad an Eil Brezel-bed e oa aloubet ha dalc'het Libia gant ar Gevredidi. E 1951 e embannas e oa dizalc'h dindan stumm ur vonarkiezh renet gant Idris I. Didronet e oa hemañ gant un taol-Stad eus an arme e 1969. E-doug hogos 42 vloaz e oa renet Libia gant Mouammar Kadhafi a cheñchas hec'h anv e Jamahiriya arab libian bras.
E 2011 e tarzhas un emsavadeg e Libia da-heul ul luskad enebadur savet er broioù arab. Treiñ a reas buan an emsavadeg en ur brezel diabarzh gwirion. Ne derme ket ar c'hostezennoù a-enep pe a-du gant Kadhafi da implijout armoù pounner forzh pegement, tankoù ha nijerezed emgann. Ar 27 a viz C'hwevrer 2011 e oa savet ur C'huzul Broadel dibad a embanne bezañ dileuriad nemetañ Republik Libia. D'an 19 a viz Meurzh 2011 e kasas meur a vro eus ar C'hornôg ha broioù arab, renet gant Bro-C'hall, ar Rouantelezh-Unanet hag ar Stadoù-Unanet, kirri-nij en oabl Libia gant aotre an ABU, en anv gwarez ar boblañs sivil. E miz Gwengolo 2011 e oa ar pep brasañ eus ar vro dindan an aotrouniezh tremen, mes kêrioù zo evel Bani Walid pe Sirt ne oant ket c'hoazh en o dalc'h. Anavezet eo bet ar C'huzul Broadel Tremen gant pevar-ugent Stad disheñvel a-benn neuze. Pa voe tapet al lec'hioù diwezhañ ha lazhet Kadhafi e voe embannet “dieubidigezh ar vro" gant ar C'huzul d'an 23 a viz Here 2011.
Armerzh
Pa voe disklêriet dizalc'hidigezh Libia e 1951 e oa paour-raz. War al labour-douar e oa diazezet he armerzh dreist-holl. Dizoloet e voe eoul-maen adalek 1958 avat ha cheñch a reas buhez al Libianed.
Mouezh c'harv
N'eus arouezenn resis ebet evit merkañ an daoreoù fonadur a-seurt-mañ hervez reolennoù reizhskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel hag implijet e vez peurliesañ un dildenn skrivet dindan an arouezenn bennañ evit merkañ ar vouezh wigourus, div dildenn eveit merkañ ur vogalenn skiltr hag ul linenning vigan dindan an arouezenn bennañ evit merkañ ar vouezh c'harv. Hervez reolennoù al LFE ledanaet e ranker implijout an arouezenn ! evit merkañ ar vouezh c'harv, d.s. [a!], daoust ha ma vez implijet an hevelep arouezenn evit treuzskrivañ ar c'hlik kevig.
E baieg komzet e Su Sina e vez implijet rezioù ma talvez ar skiltrded da alofonenn ar vouezh c'harv.
Gant rannyezh borek an dinkaeg e vez enebiet vogalennoù distaget gant ar vouezh plaen, ar vouezh sourrus, ar vouezh kleuz, hag ar vouezh c'harv ouzhpenn teir zonenn, da skouer:
Treuzskrivadurioù ad hoc: mouezh kleuz;  mouezh c'harv
Gwelit ivez:
Faucalized voice
Cathal Brugha
Darn eus ar soudarded enep-feur-skrid hag en em ganne ouzh aotroniezh Oscar Traynor a zeuas a-benn da dec'hout kuit eus O'Connel Street pa begas ur gwall-tan er savadur, en ur leuskel Brugha e-penn ur stollad soudarded. D'ar 5 a viz Gouere ec'h urzhias d'e dud dilezel an emgann. Mont a reas war-zu arme ar Free State en ur zispakañ ur revolver. Tizhet e voe gant ur boled en e c'har, hag an tenn a yeas betek ur wazhienn-gas, o tegas ar marv dezhañ. Mervel a reas d'ar 7 a viz Gouere 1922, 11 devezh goude e 48vet deiz-ha-bloaz. Emañ e vez e bered Glasnevin.
226
979 Ab Urbe Condita = 226 goude J.-K.
Karl Martel
Karl Herstal, pe Karl Martel, pe Carolus Martellus e latin (Herstal, war-dro 688 - Quierzy-sur-Oise, 21 pe 22 a viz Here 741 ), a voe dug Aostrazia, ha maer ar palez (roue ebet er pennad amzer-se ] eus 737 da 741. De facto e oa o ren rouantelezh ar Franked, pa oa dux et princeps Francorum, dug ha priñs ar Franked.
Strollad
Ur strollad a zo un hollad traoù pe bevien.