cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jordaan
Sevel ar c'harter a grogas e 1612, ha diazezet e voe at steuñv anezhañ (straedoù ha kanolioù) war hentoù kozh. C'hwec'h kanol a voe stanket en kantved, en o zouez Rozengracht, hag a zo hiziv an deiz straed pennañ ar c'harter. Enni e tremen al liennnoù tramway 13, 14, ha 17.
Ez-hengounel ez eo ur c'harter eus an tu kleiz.The neighbourhood was traditionally a leftwing stronghold, with a stormy history. Emsavadegoù a voe e 1835, 1886, 1917 hag e 1934. Harz-labour miz C'hwevrer 1941 a grogas p'en em vodas an dud tro-dro da Noordermarkt.
Buhezek e voe ar c'harter a-fet sonerezh en kantved, ha delwennoù da veur a soner a gaver er c'harter, evel an hini da Johnny Jordaan, e-korn Prinsengracht ha Elandsgracht. Jordaanfestival, hag a zo diazezet war hengoun sonerezh ar c'harter, a vez aozet pep bloaz.
E Jordaan e kaver kalz hofjes (porzhioù diabarzh), hag a zo bet savet gant tud pinvidik a-benn reiñ anezho da vaouezed kozh, un doare trugarez e oa. Lod brasañ anezho, evel ar peurrest eus ar c'harter, a oa en ur stad fall er bloavezhioù 1970. Abaoez eo bet kempennet al lod brasañ anezho, hag hiziv an deiz e kaver dreist-holl arzourien, studierien ha tud kozh enno. E-pad an hañv e vez digoret ul lodenn anezho da Sul, pa vez aozet sonadegoù digoust anvet hofjesconcerten.
Ouzh talbenn lod brasañ tiez Jordaan e weler arouezioù kizellet er maen, da ziskouez micher pe orin familh an annezidi. Da aroueziñ ur c'higer e vo gwelet neuze ur pemoc'h, pe ur re sizailhoù da aroueziñ ur c'hemener. An arouezioù kentañ a voe kizellet er 16 kantved, pa voe gourc'hemennet d'an annezidi implijout maen e-lec'h talgenoù koad bras, hag a lakae staedoù strizh ar c'harter da vezañ teñval.
Valentin Paniagua
Prezidant Perou eo bet Valentin Paniagua, ganet d'an 23 Gwengolo 1936 e Cusco ha marvet d'ar 16 Here 2006 e Lima.
Ezel eus ar strollad demokrat-kristen eo bet da gentañ a-raok pellaat pa gave dezhañ e oa aet ar strollad re dost da Junta Juan Velasco (1968-1975). Gant strollad Ober ar Bobl ez eas, dindan Fernando Belaunde, bet Prezidant dre ziv wezh e 1963-1968 hag 1980-1985).
E 1963 ez eas da gannad hag e 1965 e voe Ministr ar Justis. E 1980 ez eas da Vinistr an Deskadurezh.
E 2006 ec'h asantas mont war ar renk evit an dilennadegoù prezidant daoust ma ne oa ket gwall entanet. E penn Talbenn ar c'hreiz e voe, met n'ez eas nemet 7% eus ar mouezhioù gantañ.
Galiza Nova
Galiza Nova eo anv un aozadur bet krouet e Galiza e 1988, gantañ da bal bodañ ennañ an holl re yaouank broadelour.
Daoust ha ma oa anezhañ un aozaduur emren hervez e statudoù er penn-kentañ e krogas buan-tre da vont en-dro evel rann yaouankizoù ar Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") ha da geñver Eil Emvod-meur ar BNG dalc'het e Sant Jakez a Gompostela e 1990 e oa bet divizet enbarzhiañ Galiza Nova er Bloc'had-se ez-ofisiel.
Etre palioù resis Galiza Nova emañ an dieubidigezh vroadel evit sevel ur vro hep gwalldiforc'hoù evit abegoù broadel, reizhel ha klasel.
E penn an aozadur emañ ar Sekretourez-Veur, Iria Aboi.
Roll ar sekretourion-veur betek-hen:
821
Diwar-benn bloavezh 821 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 821
Tr (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Tr, tr implijet gant ar vietnameg evit skrivañ ar son kensonennel [ʈ].
Irulegi
Gwin
Diwar anv ar barrez eo bet anvet gwin ar c'hanton, gwin Irulegi.
Nikola Tesla
Nikola Tesla a oa un ijinour hag ur fizikour amerikan, a orin serb, bet ganet d'an 10 a viz Gouere 1856 e Smiljan, en Impalaeriezh Aostria-Hungaria (e Kroatia hiriv) hag aet da anaon d'ar 7 a viz Genver 1943 e New York.
E 1884 e tivroas d'ar Stadoù-Unanet. Brudet eo e labour war teknologiezh an tredan ha dreist-holl ijinadenn an tredan kas-degas.
Eus 1892 da 1894 e voe besprezidant an American Institute of Electrical Engineers met er baourentez e varvas.
ㅃ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄈ, romanekaet pp'' ha distaget [p'] hervez al LFE.
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㅂ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk
Totoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù dimalek eo an totoeg (toto) komzet gant tro-dro da 20 000 den (1994) en India.
Proviñs Ancona
Proviñs Ancona zo ur broviñs eus rannvro Marche, en Italia, ha 47 kumun zo enni..
140
893 Ab Urbe Condita = 140 goude J.-K.
Karg elfennel
E fizik e klot ar garg elfennel (notet e) gant ar garg elektrek bihanañ a zo. Diazezet eo war garg an elektron:
Digemmenn Faraday a vez graet eus liesad ar garg elfennel dre niver Avogadro.
Carga eléctrica
Peniarth
250px|thumb|right|Atant Peniarth hiziv Un atant e Llanegryn, Meirionnydd, e kreisteiz Gwynedd eo Peniarth, ha ti an tiegezh Wynne.
Ul lec'h a bouez en istor al lennegezh kembraek eo abalamour ma voe dastumet eno dornskridoù krennamzerel gant Robert Vaughan (1592 - 1667) eus Hengwrt, Meirionnydd. Gwerzhet e voe an dastumad gant William Wynne VII da John Williams e 1898.
An dastumad pouezusañ a zornskridoù kembraek eo, anavezet hiziv evel Dornskridoù Peniarth. Diskouezet int e Levraoueg Vroadel Kembre en Aberystwyth.
Mes Souliers Sont Rouges
Mes souliers sont rouges (alies diverret MSSR) a oa ur strollad sonerezh c'hall. E 2006 o devoa dibabet an izili paouez gant ar strollad.
Io (loarenn)
Io (gresianeg Ῑώ) eo al loarenn c'halilean dostañ eus Yaou. Dont a ra hec'h anv eus Io, unan eus serc'hed Zeus.
Gant Simon Marius e oa bet anvet Io un tammig goude he dizoloadur met ne reas ket kalz gant an anv-se. Er skridoù steredoniezh e raed Yaou I anezhi dreist-holl betek ar kantved.
Dizoloadenn
Krediñ a reer e voe dizoloet Io hag al loarennoù galilean arall gant Galileo d'an 9 a viz Genver 1610. En e Mundus Jovialis, embannet e 1614 e lavaras Simon Marius eo gantañ-eñ eo e oa bet dizoloet Io ha loarennoù arall Yaou e 1609, ur sizhunvezh a-raok Galileo. Hemañ a nac'ho e grediñ.
E-pad ar kantved e c'halled soñjal a-drugarez d'ar selladennoù (dispis e gwirionez) e oa ruz ar poloù met ne c'helljod ket sellout pizh ouzh al loarenn a-dost kent bezañ tostaet gant ar sontennoù Pioneer. Nebeut a dra a zeskas Pioneer 10 dimp met Pioneer 11 a ziskouezas e oa melenruz ar poloù tra ma oa gwennoc'h ar c'heheder.
Pa gasas Voyager I e skeudennoù kentañ eus Io e krede d'ar glaskourien e vije bet gwelet kraterioù niverus met ne oa netra a seurt-se. En o lec'h e kavjont ur gorread yaouank krouet gant un obererezh volkanek kreñv. Ouzh nav menez-tan bev a voe arsellet pizh gant Voyager I ha Voyager II a luc'heskeudennas eizh anezho.
Ar sontenn Galileo a dremenas a-us da Io e 1999 ha luc'hskeudenniñ a reas menezioù-tan o tisflukañ. Diskouez a reas ivez he doa Io ur greizenn houarn evel planedennoù diabarzh Koskoriad an Heol.
Menezioù-tan
Evit he menezioù-tan eo heverk Io dreist-holl. Ar c'horf gant an oberererzh volkanek brasañ e koskoriad an heol eo. War Io e c'hoarvezas an dislonkadenn vrasañ anavezet e miz C'hwevrer 2001. Evel menezioù-tan an Douar e skign re Io soufr ha dioksid soufr. Tra ma kreded e oa o maen-teuz a endalc'he sustañsoù soufrek dreist-holl e soñjer bremañ eo kenaozet an darn vrasañ anezhañ gant silikatoù, evel war an Douar ha, war a greder, Gwener.
An energiezh ret evit an oberiantiz a zeu moarvat eus efedoù-lanv krouet gant Yaou hag div loarenn vras arall : Europa ha Ganymede (loarenn). E kelc'htroioù-dasson emañ an teir loarenn. Div wech e tro Io war-dro Yaou pa dro Europa ur wech nemeti ha Europa end-eeun a dro div wech evit pep kelc'htro Ganymede. Ouzhpenn-se e tiskouez Io atav an hevelep tu da Yaou. An darempredoù gravadel etre Europa, Ganymede ha Yaou he laka da zistummañ, ar pezh a c'han gwrezder en he c'hreizenn.
Mouioc'h eget 300 km e vuzul plumachenn menezioù-tan'zo eus Io ha buan tre e gemm an dislonkadennoù. E-pad an teir miz etre gournijadur Voyager I hag hini Voyager II, un nebeud dislonkadennoù a baouezas tra ma teraoue reoù arall. Chañchet en-deus endro ar menezioù-tan ivez.
Un andon arall ag energiezh a furm maez magnetik Yaou. Pa ya Io ag-e-dreuz e c'han un goulou, muioc'h eget 1.000 gigawat e greñvder. Skrapañ a ra ivez materi ionekaet diouzh Io. Abalamour da tizh orbitel buan Yaou e stumm ar materi-se un torus a skinn a skingas ul luc'h mouk-tre. Ul levezon vras en-deus lec'hiadur Io war skingasioù Yaou a resever war an Douar. War gresk-ment e vezont pa vez Io diwar wel.
Hervez fedoù dastumet gant Galileo e c'hellfe Io kaout he maez magnetik dezhi hec'h unan.
Perzhioù
Pa gemeras Voyager I luc'hskeudennoù kentañ Io e espere ar glaskourien kavout kraterioù a ziskouzfe o stankder oad al loarenn. Souezhet e voent, avat, da welout na oa unan ebet abalamour d'ar menezioù-tan a adstummont dalc'hmat he gorre. Homañ a zo yaouank, evel hini an Douar. Ouzhpenn ar menezioù-tan e kaver menezioù, kalderaoù don a veur a gilometrad, lennoù a soufr teuzet ha stêrioù a vaen pe soufr teuzet. Meur a liv a c'hell kaout kevennegoù ar soufr, ar pezh a zispleg feson al loarenn.
Dielfennadur al luc'hskeudennoù graet gant Voyager I a lakaas ar glaskourien da grediñ e oa berradennoù a vaen teuzet e welent war Io a oa kenaozet gant soufr. Luc'hskeudennoù dre infraruz a ziskouezas e oant re domm da vezañsoufr liñvek. E lec'hioù'zo e c'hell ar grwrezder tizhout 2000 K. Krediñ a reer e'z eo ar berradennoù kenaozet eus silikadoù teuziet zoken ma damveneg luc'hskeudennoù graet gant ar pellseller Huble ez int pinvidik e Sodiom.
Un atmosferenn voan a zioksid soufr he-deus Io. Etre 0.2 ha 0.35 nbar eo ar gwask war-dro ar c'hehider. Er c'ontrol d'al loarennoù galilean arall n'he-deus ket Io dour war he gorre. Re domm e oa Yaoù e maread he furmidigezh ha kaset kuit e voe an elfennoù skañv ganti.
ㅉ
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㅈ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk
Dimaleg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù dimalek eo an dimaleg (dhimal) komzet gant tro-dro da 15.014 den (1991) e Nepal.
Div rannyezh ez eus: hini ar reter hag hini ar c'hornôg.
Lasse
Lasse zo
Ll (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Ll, ll implijet evit skrivañ meur a son kensonennel disheñvel hervez ar yezh:
Ff (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Ff, ff implijet gant ar c'hembraeg evit skrivañ ar son kensonennel [f], dre ma vez implijet al lizherenn f evit ober diouzh ar son [v].
Coulomb
Ar c'houlomb (simbol : C) eo an unanenn karg elektrek er sistem unanennoù etrebroadel (SI). Un unanenn deveret eo.
Dont a ra e anv diwar ar fizikour gall Charles de Coulomb.
Bez' eo ar c'hementad elektregezh a dreuz un troc'h eus ur c'honduer a red ennañ un red elektrek, 1 amper e fonnder, e-pad 1 segondenn (1 A.s).
Karg elfennel
Talvezout a ra ar garg elfennel e: -e e talv karg an elektron, ha +e hini ar proton.
Unanennoù karg all
Kemeret en deus plas an unanenn franklin (notet Fr), diwar anv ar fizikour amerikan Benjamin Franklin. Graet e veze implij eus an unanenn-se er sistem CGS.
En elektrokimiezh e vez implijet c'hoazh ar faraday (notet F) diwar anv ar fizikour saoz Michael Faraday. Liesad ar garg elfennel dre niver Avogadro eo.
Renkoù braster
Hervez lezenn Coulomb e vez embreget un nerzh 9 × 109 N an eil war eben gant div garg poentheñvel pep a ur c'houlomb dezho ha war-hed ur metr an eil diouzh eben, da lavaret eo war-dro pouez nav c'hant mil (900 000) donenn. Un unanenn kalz re vras eo neuze ar c'houlomb evit ezteurel kementadoù kargoù statikel ha setu e vez graet gant e ranngementadoù e-giz ar mikrocoulomb (µC) pe an nanocoulomb (nC).
Introduction à la vie dévote
Introduction à la vie dévote zo anv ul levr gallek skrivet e 1609 gant an eskob gall ha skrivagner relijiel gallek Frañsez a Sal (1567–1622).
Troet eo bet e kalzik a yezhoù, ha meur a wech e brezhoneg.
Pastelloù Dilennel Europat er Rouantelezh-Unanet
Rannet eo ar Rouantelezh-Unanet e 12 Pastell Dilennel Europat a zilenn Kannidi europat hervez an Derouezhadur kenfeuriek
Pep hini eus ar broioù pe rannbarzhioù keltiek zo war un dro ur Pastell Dilennel :
E Bro-Saoz ez eo ar Rannbarzhioù a ya d'ober ar Pastelloù Dilennel, gant an hevelep bevennoù estreget hini Pastell Dilennel Mervent Bro-Saoz :
Hem (Norzh)
thumb|250px|right|Lec'hiadur Hem e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Hem a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Listenn kastilli Breizh
Sed amañ ul listenn kastilli eus Breizh.
ㅏ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅏ, romanikaet a'' ha distaget [a] hervez al LFE.
Ablain-Saint-Nazaire
Ablain-Saint-Nazaire a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Brezel-bed kentañ:
Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz
Amparet eo Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz gant Rannbarzh Mervent Bro-Saoz ha Gibraltar
Akis
Akis zo ur maesaer yaouank ha koantik eus Sikilia, mab d'an doue Pan ha d'an nimfenn Symaithis, hag a voe karet gant an Nereidenn Galateia.
Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz
Dilennet e vez gantañ 7 Kannad europat
Akis
Lazhet e voe gant ar C'hiklop Polyfemos, a oa gwarizi ennañ ken e oa, ken e frikas ar paotr dindan ur mell roc'h. Gwad a strinke eus e gorf, met troet e voe en ur stêr hag a red bremañ e-harz ar menez Etna.
ㅆ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ᄊ, romanekaet ss'' ha distaget [s'] hervez al LFE.
Savet e oa bet al lizherenn-mañ diwar al lizherenn ㅅ skrivet bihanoc'h div wech renk-ouzh-renk
Dahomey
Dahomey (anvioù all : Danxomé, Danhomé, Abomey) a oa anezhi ur rouantelezh en Afrika hag en em astenne war tiriad ar riez a vez anvet Benin bremañ. Savet eo bet hec’h anv diwar ar ger dan a dalvez "naer" e Foneg ; un dave eo da azeulerezh an naered-piton, un azeulerezh boutin war aodoù Benin, e rannvro Ouidah peurgetket.
Krouet e oa bet ar rouantelezh-se, hervez ar vojenn, gant merc’h ar roue Tado. Honnezh, ur Yoruba anezhi, a oa deuet d’ar c’hoad da glask dour ha kejañ a reas gant ar spered loupard. Agasu, tad an holl Foned, a zeuas da vugel dezho. Krouet e oa bet ar gêr santel gant diskennidi Agasu. War-dro 1600 e oa bet tri mab dezhañ o tabutal evit mont da roue. Trec’h e oa bet ar mab henañ war e daou vreur, a yeas kuit da sevel o rouantelezhioù dezho o-unan, unan war aod Ajase-Ipo, Porto Novo hiziv an deiz, hag egile, en Abomey en norzh ma c’haller gweladenniñ palez ar roue c’hoazh.
Mont a reas rouantelezh Abomey buan a-walc’h da vezañ ur vro c’halloudus, gant moneiz hag all. Pinvidikaat a reas gant ur c’henwerzh a-bouez, hini ar sklaved dreist-holl. Dont a rae un arme efedus hag aozet-mat da breizhañ danvez sklaved er meuriadoù. Da-c’houde e veze kaset ar re-se betek aod ar meurvor Atlantel, ma vezent eskemmet ouzh marc’hadourezhioù a bep seurt, kanolioù hag armoù peurgetket, gant kenwerzhourien Europa.
Ur rejimant eus ar vegenn a rae war-dro difenn hag eveshaat ar roue. Ne oa nemet maouezed er rejimant-se hag « amazonezed » e vezent anvet gant kenwerzhourien Europa.
E 1724 e voe aloubet Allada gant ar Foned. Gounid a reas ar re-se goude douaroù betek aod ar meurvor Atlantel hag aloubet e oa bet ganto Dahomey penn-da-benn en doare-se. An doueed Yoruba, anavezet dija gant ar Foned, a veze azeulet evel speredoù lec’hel Ewe ha Fon eus ar relijion vodou, anezhi relijion ofisiel ha diazez ar rouantelezh.
Rouantelezh Dahomey a oa bet anezhi betek dibenn an. Brezel a oa bet, evit gwir, etre annezidi ar rouantelezh hag an drevannederien hag e dibenn ar brezel-se e oa bet tapet ar roue Behanzin hag argaset e oa bet eus ar rouantelezh, a oa bet staget ouzh Frañs.
Da-heul alouberezh ar vro gant an drevadennerien c’hall e teuas Kontouerioù ar Benin, a oa stag ouzh trevadenn Senegal abaoe miz Gouere 1886, da vezañ un drevadenn emren e 1893, a-raok bezañ anvet « Trevadenn Dahomey ha dalc’hioù » gant un dekred eus an 22 a viz Mezheven 1894. An anv Dahomey, na dalveze nemet evit envel rouantelezh Dahomey er penn kentañ, a voe graet gantañ goude evit envel an drevadenn en he fezh. Youl a oa bet d’ar mare-se evit reizhabegiñ hag evit kemer lorc’h diwar un alouberezh diaes a-walc’h, o teuler evezh ne vije ket kemmesket an tiriad-se gant tiriad Benin vreizhveuriat, (Nigeria hiziv an deiz). Ne gollas an drevadenn nevez hec’h emrenerezh nemet e 1904, pa oa bet entoueziet gant Afrika c'hall ar C’hornôg (AGK).
Dahomey, ur vro dizalc’h abaoe ar 1añ a viz Eost 1960, a oa bet roet an anv Benin dezhi d’an 30 a viz Du 1975.
Landen van Overmaas
Landen van Overmaas, da lavarout eo Broioù en tu all d'ar stêr Maas, a veze graet eus broioù er reter d'ar stêr Maas a-raok an Dispac'h gall. E Dugelezh Brabant e oa an douaroù-se, er Reter da Priñselezh Liège, war lez dehoù ar stêr.
An douaroù-se a oa anezhe dreist-holl:
Al lodenn a oa er Pays de la Généralité adalek 1648 a zo anavezet evel Limbourg ar Stadoù (Staats-Limburg) pe  Stadoù en tu all d'ar Maas (Staats-Overmaas).
Robert Phillipson
Robert PHILLIPSON (ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1942 e Bro-Saoz) zo ur yezhoniour saoz o chom en Danmark. E skol-veur Amsterdam en deus bet e zoktorelezh hag e-touez e dachennoù labour emañ pedagogiezh ar yezhoù, ar politikerezhioù yezh hag an impalaerouriezh yezhel peurgetket, roll ar saozneg er bed ha gwirioù yezhel mab-den.
Dimezet eo Phillipson da Tove Skutnabb-Kangas.
Tri budel o deus (Caspar, Thomas, Louise).
Embannadurioù (lod)
Embannadur kentañ 2003 Routledge, London / New York, troet en esperanteg gant István Ertl (Rotterdam : UEA, 2004)
Liammoù diavaez
lec'hienn Robert Phillipson
ㅓ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅓ, romanikaet eo pe ŏ'' ha distaget [ʌ] hervez al LFE.
Nerin
Nerin zo un anv-badez brezhonek, a gaver en anv-lec'h Plounerin, savet hervez ar vojenn, diwar anv ar barzh Aneirin a vije bet anvet da sant, nemet e vije anv un den all evel-just.
E Kembre
Roet e vez an anv Aneirin pe Aneurin e Kembre:
Pierre Désiré de Goësbriand
Pierre Désiré de Goësbriand (1784-1853) a oa saver gwerzioù brezhonek e penn-kentañ an ha maer Lannurvan, e barrez c'henidik.
E vuhez
Ganet e oa e Lannurvan d'ar 24 a viz Gouhere 1784, mab da Henri de Goësbriand, markiz, ha da Emilie de Kerjean. War-lerc'h diskar an diktatour Napoleone Buonaparte e voe anvet da vaer e Lannurvan e 1818, ha da varner a beoc'h e Daoulaz. Mervel a reas e Lannurvan d'ar 5 a viz Mezheven 1853.
Kar e oa da Louis de Goesbriand, ganet e Lannurvan ivez.
E skridoù
Ger gallek ebet ne gaver en e varzhonegoù, eme Lukian Raoul.
Brudet eo ar gwerzennoù-mañ diwar e zorn :
Upamanyu Chatterjee
thumb|right|Upamanyu Chatterjee Upamanyu Chatterjee (bet ganet e Patna, er Bihar, 1959) a zo ur skrivagner hag ur c’hargad indian. Brudet eo evit e romant English, August : An Indian story, ur romant diazezet war bed kargidi an Indian Administrative Service (Servij melestradur India).
E studioù en deus graet e St. Xavier's School hag e St. Stephen's College, e Delhi. Kroget eo da labourat en Indian Administrative Service e 1983. Goude ar berzh a reas e levr kentañ e tremenas ar bloavezh-skol (1990-91) evel skrivagner degemeret e skol-veur Kent. E 1998, eo bet anvet rener ar yezhoù e ministrerezh indian an diorren hag ar c’hoskor.
Ouzhpenn e romantoù en deus skrivet Chatterjee un nebeud danevelloù, "The Assassination of Indira Gandhi" ha "Watching Them" en o zouez. E romant brudetañ ha gwerzhet ar muiañ eo English, August : An Indian story. Embannet eo bet e 1988 (hag adembannet meur a wech dibaoe) ha lakaet da film, tapet gantañ priz Gilberto-Solares e Festival des 3 continents e Naoned e 1994. Er romant e kont buhez Agastya Sen, un indian desket a rank mont betek Madna, ur gêr kollet e India, a-benn seveniñ ur staj. Eno e kas al lod vrasañ eus e amzer o ruzañ botoù, o soñjal er merc’hed hag o vutuniñ kanab. Meuleudi a oa bet kanet gant ar vurutellerien pa oo deuet al levr er-maez.
E dibenn ar bloavezh 2000 e oa deuet er-maez The Mammaries of the Welfare State, un heuliad da English, August. E romant diwezhañ, anvet Weight Loss, a oa deuet er-maez e 2006. Gant ar vurutellerien eo bet keñveriet Chatterjee gant W.B. Yeats, Franz Kafka, Milan Kundera, Saul Bellow hag Albert Camus zoken, abalamour d'ar sell a daol ouzh ar gevredigezh.
Zuia
Gerdarzh
Dont a rafe an anv Zuia eus an anv kozh Zubiurrutia ("ar pont pell").
Kumunioù all
Trizek kumun a zo bodet enni: Div gêriadenn n'o deus kuzul ebet: Altube ha Ziorraga
875
Diwar-benn bloavezh 875 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 875
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 875
Kamseg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tibetek an norzh eo ar c'hamseg (khams, khams-yal, khamba pe kang) komzet gant tro-dro da 1.487.000 a dud(1994) e biz Tibet, Yunnan ha Sichuan e Sina.
C'hwec'h rannyezh ez eus:
Agurain
thumb|300px|Sede pelec'h emañ Agurain en [[Araba.]]
Amerikaoù
Amerikaoù (pe Amerikoù) a vez graet eus an hollad a zo Norzhamerika ha Suamerika anezhañ. Met Amerika hepmui a vez lavaret eus an hollad-se ivez.
Agurain
Rannoù
Savet eo bet ar gumun gant kumunioù all:
ㅜ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅜ, romanikaet u'' ha distaget [u] hervez al LFE.
Lagos
260px|right| Ar marc’had e Lagos Lagos eo kêr vrasañ Nigeria hag unan eus kêrioù brasañ Afrika, annezet m’eo gant 7 937 932 a dud (e 2006, e kêr hepken) (an eil kêr vrasañ war-lerc’h Kaero, en Ejipt). Kêr-benn Nigeria e oa betek 1991, pa oa bet lakaet Abuja da gêr-benn. Bez’ eo c’hoazh kêr-benn armerzhel ar vro avat.
War bord ar mor emañ hag en em astenn a ra war meur a enezenn. Ur gêriadenn vihan e oa da gentañ, anvet Eko, met kreskiñ a reas buan dre ma oa unan eus ar porzhioù mat war aod pleg-mor Ginea. Adalek ar e voe darempredet gant martoloded eus Europa, Portugaliz da gentañ penn. Int eo a roas an anv Lagos d’ar gêr en enor d’ur gêr eus kreisteiz Portugal. Kenwerzh ar sklaved hag an ivor a veze graet ganto dreist-holl. Ar Saozon a gemeras kêr e 1807 ha ganto e voe lakaet fin da genwerzh ar sklaved e 1861. Pa voe savet trevadenn Nigeria e 1914, e teuas Lagos da vezañ he c’hêr-benn. Derc'hel a reas da vezañ kêr-benn ar vro pa zeuas Nigeria da vezañ ur stad dizalc’h e 1960.
Tchoneg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tibetek an norzh eo an tchoneg (choni) komzet gant tro-dro da 22.710 den (1993) e Sina.
Kebek
Kebek (Québec e galleg, Quebec e saozneg) a zo ur broviñs, eus reter Kanada, an hini nemeti m’eo ar galleg ar yezh pennañ. Kêr Gebek eo kêr-benn ar broviñs, p'eo Montreal ar veurgêr armerzhel, kalz pobletoc'h.
War ribloù aber ar stêr Sant-Laorañs emaint o-daou, kêr Gebek war ar ribl norzh ha Montreal 400 km pelloc'h er c'hornôg war un enezenn vras.
A-hed an aber bras emañ an darn vuiañ eus oberezhioù an dud, hag e su ar broviñs a zo tostoc'h d'ar Stadoù-Unanet. An douaroù divent en em astenn betek Kelc'h Arktika n'int ket poblet stank, war-bouez e rannvro Saguenay—Lac-Saint-Jean.
Devezh an Timbroù
thumb|upright=0.85|Timbr alaman evit Devezh an Timbroù.
Levr Aneirin
250px|thumb|right|Levr Aneirin Levr Aneirin zo un dornskrid eus ar re goshañ e kembraeg a zo dalc'het e Levraoueg Kerdiz. Aozet e voe war-dro 1265. N'eus nemet Levr Du Caerfyrddin a zo koshoc'h e-touez an dornskridoù kembraek. Bez ez eus daou zornskrid kembreat e latin ivez azo koshoc'h egeto o daou c'hoazh.
Artemis
Artemis (Ἄρτεμις / Ártemis e gregach) e oa doueez an hemolc'h, pe ar chase, hag al loar en Hellaz kozh. Diana e oa gant ar Romaned.
Levr Aneirin
Ennañ ez eus barzhonegoù e hengembraeg hag e krenngembraeg hag a zo lakaet war gont Aneirin, ur barzh brezhon eus an Hanternoz Kozh er VIvet kantved. E-barzh emañ Y Gododdin barzhoneg veur Aneirin hag un toullad barzhonegoù all eus ar VIvet kantved moarvat, met dizemglev zo etre al lenneien war ar poent-se.
Devezh an Timbroù
E-barzh un nebeud broioù e vez embannet bep bloaz un timbr gant an alc’hwez « Devezh an timbroù » gant melestradurezh ar postoù, evit brudañ implij an timbroù-lidañ hag an dimbrouriezh. Un abeg evit kinnig un diskouezadeg ivez.
Artemis
An doueez
Merc'h eo d'an doue Zeus ha da Leto ha c'hoar eo da Apollon doue an heol.
Naiadezed
thumb|350px|Un Naiadenn, livet gant [[John William Waterhouse, 1893. Amañ e weler mojenn an Naiadenn Melite o tont davet Herakles o kousket.]]
Levr Aneirin
Un dornskrid leuegen 6¾ x 5 eo, 42 bajennad folio ... Daou zorn o deus skrivet, er memes amzerioù pe dost, ha teir fajenn da vihanañ a vank en dibenn. E lêr leue du eo bet graet ar golo diwezhatoc'h er Grennamzer.
Devezh an Timbroù
Abaoe un toullad bloavezhioù e klask Postoù Bro-C’hall broudañ ar re yaouank da doullañ un dastumadenn dre embann skeudenn harozed ar bandennoù-treset (Lucky Luke, Tintin…) da skouer.
Artemis
He bugaleaj
Pa oa tri bloaz, hervez ur varzhoneg gant Kallimac'hos, e c'houlennas Artemis digant he zad Zeus, p'edo-hi war e varlenn, reiñ tri c'hoant dezhi. Da gentañ e c'houlennas chom hep dimeziñ, kaout chas da vont d'he heul ha kirvi da sterniañ ouzh he c'harr, ha nimfezed da c'hoari ganto. Ha Zeus da reiñ dezhi he c'hoant, hag an "tri-ugent plac'hig, merc'hed Okeanos", a rankas chom gwerc'hezed hervez he flijadur.
Naiadezed
An Naiadezed (e henc'hresianeg Ναιάδες / Naiádes pe Ναίδες / Naídes pe Νάιτιδες / Náitides eus νάειν / náein, « berañ ») a oa nimfezed, pe doueezed a eil renk, hag a veve en dour, er feunteunioù hag er stêrioù, hervez mojennoù Hellaz kozh. Kehelet e vezent dre ma oant merc'hed da Zeus, pe d'an doueed-stêr, pe da Okeanos, hogen war ar maez hepken. Niverus e oant eta, hag anaout a reer anvioù un nebeud anezho.
Devezh an Timbroù
Bloavezh kentañ an embann hervez ar broioù :
Levr Aneirin
Barzhonegoù
Ouzhpenn Y Gododdin ez eus barzhonegoù all, hag eno zouez unan verr savet d'ur bugel anvet Dinogad, a c'haller tostaat ouzh Enogad, hag a gont penaos ez a e dad da chaseal ha da besketa.
Naiadezed
Kinniget e veze givri hag ein dezhe, laezh ha frouezh ha bleunioù a veze lakaet war o aoterioù. Livet e vezont evel merc'hed yaouank koant, diwisk a-walc'h, pe gant plant en o blev.
Artemis
An Doueez werc'h
Evel Athena hag Hestia eo ur werc'hez an doueez Artemis. Betek an e veze gwelet evel un doueez c'hlan ha diorged hepmui. Nac'h a ra kentoc'h an darempred gant ar baotred. Kastizañ a ra
Levraoueg Vroadel Kembre
250px|thumb|right|Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Levraoueg Vroadel Kembre En Aberystwyth emañ Levraoueg Vroadel Kembre, krouet e 1907. Karget eo da zastum ha moulañ kement dihell, skrid pe skeudenn, a denn da Gembre pe d'ar broioù keltiek.
Istor
En Eisteddfod Genedlaethol Yr Wyddgrug 1873 e krogas ar striv d'he sevel.
Levrioù
Enni emañ ar skouerenn nemeti eus ar c'hentañ levr moulet e kembraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546), skrivet gant John Price.
.
E Breizh
N'eus netra heñvel e Breizh. Levraouegoù skrivagnerien vrezhonek zo, evel Armañs ar C'halvez, a zo bet kaset di.
Ruzante
Angelo Beolco, lesanvet Ruzante pe Ruzzante, a oa ur skrivagner c'hoariva italianek eus ar XVIvet kantved, bet ganet (war-dro 1496) e Pernumia (pe e Padova) ha marvet (d'ar 17 a viz Meurzh 1542) e Padova, hag unan eus krouerien Commedia dell arte, rak c'hoari e oberennoù a rae ivez.
N'eo ket e yezh Firenze e skrivas avat, met en hini Venezia. En e bezhioù, komediennoù diwar-benn buhez an dud diwar ar maez, e vez ur c'houer anvet « Ruzzante ». En 1997, pa voe roet Priz Nobel al Lennegezh da zDario Fo, e komzas ar skrivagner eus Ruzzante, ar « brasañ mestr gant Molière » emezañ, evel eus brasañ skrivagner ar c'hoariva en amzer an Azginivelezh. « Un den a c'hoariva ha n'eus ket par dezhañ em bro, nebeut anavezet... en Italia zoken. Ar brasañ skrivagner evit ar c'hoariva en Europa a-raok donedigezh Shakespeare »
E vuhez
Ganet e oa bet e Padova, mab bastard e oa d'ar medisin Giovan Francesco Beolco, kelenner e skol-veur medisinerezh Padova. Mignon e oa da Alvise Cornaro, perc'henn pinvidik ha lenneg, kar a bell, savet gantañ skridoù diwar-bouez al labour-douar hag an tisaverezh.
<!-- Con l'intento di rappresentare alla corte dei cugini Marco e Franco, cardinali, la realtà del contado, commissionò a Ruzante le due orazioni. Quando conseguì il traguardo di amministratore del vescovato pavano, ridusse l'amico al ruolo di fattore, per poi tornare a rivalutarlo dopo che l'incarico gli era stato revocato.
Documenti storici sulla vita
Riguardo alla data di nascita sussistono ancora numerosi dubbi e non è stato ancora possibile rinvenire un documento in cui la data di nascita di Angelo Beolco sia indicata con certezza. È vero, tuttavia, che, nel corso degli ultimi trent'anni circa, le ricerche archivistiche (specialmente per merito di due studiosi veneti, Menegazzo e Sambin) hanno permesso di arretrare progressivamente la data di nascita di Angelo Beolco, che ora si ritiene possa essere nato intorno al 1496. Il Beolco, infatti, appare come teste in documenti notarili successivi di una ventina d'anni: per farlo doveva, secondo la legge, avere già raggiunto la maggiore età, che all'epoca era di venticinque anni. Se consideriamo che l'atto notarile di delega da parte del padre quale curatore degli affari famiglia risale al 1521, il conto è presto fatto.
È ignoto anche il luogo delle nascita, sebbene nella Prima Orazione si legga: de quigi, saìu, che se ciama dotore, perché, se gi è igi do-tore, a' ghe son mi tre de le tore (di quelli, sapete, che si chiamano dottori, perché, se hanno due-torri, ci sono io che ho tre torri); è al riguardo probabile che richiamasse lo stemma araldico di Pernumia, che reca, appunto, tre torri e che secondo questa interpretazione dovrebbe essere, appunto, il luogo di nascita.
Morì a Padova in casa del Cornaro il 17 marzo 1542. Alvise Cornaro, in un suo scritto, attribuì la morte del Ruzzante ai troppi "disordini" e alle "dissipatezze", accreditando così l'immagine di un commediografo sregolato, probabilmente non coincidente con il vero. Dal tono della dichiarazione, si intende che il Cornaro ambisse più ad elogiare sé stesso, che non a commiserare l'amico defunto, e che intendesse compiacere anche l'amico Sperone Speroni (il testo è contenuto appunto in una lettera rivolta a lui), che occupava un ruolo di rilievo nella Padova dell'epoca. Il Cornaro, d'altra parte, teorico della vita sobria, arrivò a disporre per sé di essere sepolto "con Ruzzante e messer Falconetto", anche per sottolineare il legame intercorso con i due.
La critica
Nella critica, l'immagine di Ruzzante è variata nel tempo. Creduto autore "tutto istinto", come lo definì Emilio Lovarini, tra i suoi primi studiosi, oggi Ruzzante è unanimemente considerato autore "colto". Tra le altre prove di questa sua cultura ci sono le citazioni o i riferimenti interni alle sue opere, che spaziano dalla cultura classica a echi della cultura luterana d'Oltralpe. Nel corso dei secoli la sua fortuna è stata alterna. Nei primi decenni successivi alla morte, e fin quasi alla fine del secolo, fu citatissimo, anche se, dalla natura di predette citazioni, dobbiamo pensare che derivino al più da tradizioni orali che dalla lettura dei suoi lavori, le cui pubblicazioni sono tutte postume.
Timbroù Heligoland
left|150px|Skoedig Heligoland
Ruzante
La critica
Autore di opere teatrali, trasse per sé stesso lo pseudonimo di Ruzzante, dal nome di un personaggio delle sue commedie, un contadino veneto che è stato differentemente caratterizzato di opera in opera. Le varianti del personaggio corrispondono alla diversa prospettiva da cui l'autore ha voluto analizzarlo, in uno scavo progressivo mai viziato da populistico fervore, e che, nel complesso delle opere, porta ad un ritratto "a tutto tondo" della realtà del contado pavano. Il nome "Ruzzante" era peraltro diffuso (e lo è anche oggi) in un'area geografica che il Beolco frequentava: a Pernumia e dintorni. Quello di Ruzzante era il ruolo che Beolco stesso interpretava nella messa in scena delle sue commedie. Unica eccezione costituisce il Secondo Parlamento de Ruzzante - Bilora in cui interpretò il ruolo dello zio Pitaro.
Fu un grande sperimentatore, mettendo a frutto proprio l'esperienza diretta di attore e regista. La sua frequentazione di diversi generi non fu mai arbitraria. Trovando un argomento, sceglieva, tra le strutture della tradazione, quella che riteneva più idonea a rappresentarlo, ed entrando in essa, la modificava dall'interno. Riuscì così a rinnovare il mariazzo, l'egloga, la commedia pastorale ecc. Insaziabile curioso, non mancò di polemizzare con i più illustri contemporanei, in particolare col Bembo, ampiamente schernito proprio nella Betia.
Gli studiosi hanno individuato, proprio intorno al 1530, un certo cambio di atteggiamento nel Beolco: il mondo dei poveri, degli sfruttati, dei contadini, è presentato con l'amarezza di chi conosce la vita squallida e segnata dalle ingiustizie delle classi subalterne.
Le alterne fortune critiche di Ruzzante si legano a due fattori. Il primo è costituito dalla difficoltà linguistica. Infatti il Pavano del suo parlato è di fatto scomparso da più di due secoli e risulta inintellegibile anche ai suoi conterranei. Le riduzioni in italiano perdono lo slancio linguistico, il senso più profondo del gioco legato ai richiami più attinenti alla struttura semiotica. Per questo risultano molto efficaci le riduzioni in altre parlate, tra cui meritano segnalazione quella del 1921, ad opera della Compagnia dello Stabile Lucano, quella del 1950 della Moscheta con la regia di Gianfranco De Bosio e di Ludovico Zorzi lo stesso che ha curato la traduzione più recente dell'opera ruzantiana per Einaudi e quella della Te.A.R., curata da Alberto Ticconi, che nel 1995 fu rappresentata al Convegno Mondiale di Studi Ruzzantiani in Padova nel vernacolo del sud pontino.
Il secondo fattore ha profonde radici storiche. Il definitivo avvento della borghesia ingenerò quella che è la malattia ineliminabile della cultura italiana: il disimpegno. Tre anni dopo la morte di Beolco fu stipulato il primo contratto della Commedia. Si trattava di un patto tra attori, e la Commedia dell'arte fu essenzialmente questo: un accordo tra professionisti in ottica del divertimento puro. Affermatasi a discapito delle classi subalterne, la borghesia non amava l'inquietante verismo ruzzantiano; i contadini, dopo quella fugace apparizione alla ribalta della scena, dovevano cadere nell'oblio. Per questo, dal seicento in poi, l'opera del Beolco finisce nel dimenticatoio, per riaffacciarsi solo agli inizi del XX secolo agli onori della scena. Le sue opere sono tornate ad essere rappresentate nella Loggia Cornaro, scena rinascimentale per eccellenza.
Il comico italiano Dario Fo, durante il discorso pubblico nel momento in cui veniva insignito del Premio Nobel per la Letteratura, così definiva Ruzzante: "Uno straordinario teatrante della mia terra, poco conosciuto ... anche in Italia. Ma che è senz'altro il più grande autore di teatro che l'Europa abbia avuto nel Rinascimento prima ancora dell'avvento di Shakespeare. Sto parlando di Ruzzante Beolco, il mio più grande maestro insieme a Molière: entrambi attori-autori, entrambi sbeffeggiati dai sommi letterati del loro tempo. Disprezzati soprattutto perché portavano in scena il quotidiano, la gioia disperazione della gente comune, l'ipocrisia e la spocchia dei potenti, la costante ingiustizia"
-->
Lec'h
E Riviera Tito Livio 45, e Padova, ez eus ur c'hoariva dediet d'ar "Ruzante".
Niver karantezus
E matematik e vez graet niveroù karantezus eus daou niver anterin n hag m pa vez σ(n) = σ(m) = m + n, e lec'h m'eo (x --> σ(x)) ar fonksion a ro sammad rannerioù x, x e-unan en o zouez. An talvoud σ(n) - 2n a vez graet puilhentez n anezhañ. Bez e c'heller lavaret ivez e talv m kement ha sammad rannerioù n (estreget n) hag e talv n kement ha sammad rannerioù m (estreget m).
Eveljust ma vez puilh an eil niver karantezus e vo diouerus egile. Karantezus eo an niveroù peurvat ganto o-unan.
Setu amañ ar c'houbladoù niveroù karantezus, dezho nebeutoc'h eget c'hwec'h sifr :
An niveroù karantezus a zo liammet o istor gant an hudouriezh hag ar steredouriezh. Da skouer e soñj da zisplegerien ‘zo eus ar C’heneliezh en doa roet Jakob daou c’hant gavr hag ugent bouc’h, ha kement all a zañvadezed hag a veot d’e vreur henañ Esav pa grogas ennañ an aon da vezañ lazhet gant hemañ (Geneliezh 32:14) peogwir eo karantezus an niver 220. Skrivañ a ra ar prederour Iamblichus Chalcis (war-dro 250-330) eo anavezet an niveroù-se gant ar Bythagorisianed. Anvet e vezont karantezus ha staget e vez perzhioù sokial outo (e-giz 220 ha 284), ha komzet e vije bet gant Pythagoras eus ur mignon « a oa un eñ all » evel m'eo 220 ha 284.
Ret e voe gortoz kanvedoù a-raok ma vefe ganet an eil hag an trede koublad niveroù karantezus gant ar formulenn-se! Fermat a embannas ar c'houblad 17 296 - 18 416 (n=4) en ul lizher da Versenne e 1636. Descartes a skrivas da Versenne e 1638 evit reiñ dezhañ da c'houzout ar c'houblad 9 363 584 - 9 437 056 (n=7). Karantezus eo ar c'houblad (6232, 6368) met n'hell ket bezañ kavet gant ar formulenn-se. Gant Euler e voe ouzhpennet ur roll 64 niver karantezus nevez, met gant daou fazi a voe dizoloet e 1909 hag e 1914. E 1866 e voe dizoloet ar c'houblad 1184-1210, chomet dianav betek-henn, gant ur paotr yaouank a c'hwezek vloaz, Nicolo Paganini.
Gwelet ivez:
Niver puilh - Niver diouerus - Niver peurvat - Niver kentael - Niver kazi peurvat
Timbroù Heligoland
Emañ enezeg Heligoland (Helgoland en alamaneg) e gevred Mor an Hanternoz. Hervez ar bloavezhioù eo bet dindan aotrouniezh Danmark pe hini ar Rouantelezh-Unanet, ha gwerzhet ganti da Alamagn e 1890 (dre feur-emglev Heligoland-Zanzibar). Ur rann eus Land ar Schleswig-Holstein eo bremañ.
E-pad ar prantad-amzer ma oa Enez Heligoland dindan dalc’h ar Rouantelezh-Unanet ez eus bet embannet war-dro 20 timbr, etre 1867 ha 1890.
An holl dimbroù a ziskouez poltred ar Rouanez Victoria, dindan stumm ur skeudenn dorosennek, war-bouez ar pevar uhelañ o friz, warno skoedig an enezeg (livioù glas, ruz ha gwenn).
Timbraourien zo a soñj dezho e vefe bet advoulet 7 million a dimbroù pa ‘z eus bet savet 1½ million a dimbroù gwir, hag un hanterenn bet gwerzhet gant melestradurezh ar postoù, ar peurrest o vezañ marc’hataet gant marc’hadourien. An advouladurioù a oa bet graet etre 1875 ha 1895 e Berlin, Leipzig ha Hambourg.
right|170px|Timbr embannet e 1952
Etre 1947 ha 1952 eo bet implijet an inizi didud evel un dachenn vombeziñ gant al Lu saoz. Restaolet e vo an enezeg da Alamagn e miz Meurzh 1952.
Reter Bro-Saoz
right|200px Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo Reter Bro-Saoz (East of England e saozneg). Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn 7 Kannad Europat da Barlamant Europa.
Mirdi Picasso
Meur a v-Mirdi Picasso zo er bed:
Napeg
Ur yezh tibetek rik digenvez eo an napeg (naapa, nawa sherpa pe naapaa) komzet gant tro-dro da 500 den (1985) e Nepal.
ㅡ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅡ, romanikaet eu pe ŭ'' ha distaget [ɨ] hervez al LFE.
Toudam-boteg
Ur yezh tibetek rik digenvez eo an toudam-boteg (thudam bhote) komzet e Nepal.
ㅣ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅣ, romanikaet i'' ha distaget [i] hervez al LFE.
Kersoren
Kersoren (Les Sorinières e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Gwerzhav, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Amdoeg
Ur rannyezh tibetek eus is-skourr yezhoù tibetek an norzh eo an doumeg (amdo, anduo pe ngambo) komzet gant tro-dro da 809.500 den (1987) e Tibet hag e Sichuan e Sina.
Peder rannyezh ez eus:
Charlez ar Brizh
Charlez ar Brizh, ganet e Lanhouarne, etre 1660 ha 1665, ha marvet e Kemper a-raok 1737, a oa beleg ha skrivagner brezhonek e Bro-Leon e dibenn ar ha deroù an. Kure e voe e Gwikar, hag aluzener e Brest ha Kemper.
Liamm diavaez
Lanhouarneau d'autrefois - Charles Le Bris (1664-1736) -Lec'hienn ar gumun.
Andover
Andover a c'hell bezañ :
Antigua ha Barbuda
Antigua ha Barbuda (Antigua and Barbuda e saozneg) a zo ur stad dizalc'h er Mor Karib. Div enezenn bennañ a zo, Antigua ha Barbuda, hag un enezenn didud, Redonda. Saint John's eo ar gêr-benn, en enez Antigua.
Antigua
Ar vrasañ eo Antigua er c'hreisteiz.
Barbuda
Ar vihanañ eo Barbuda, en hanternoz.
Douaroù arall
Un enezenn didud, Redonda, zo stag outo.
Politikerezh
Trevadennoù saoz e oa an inizi. Hiziv eo renet ar vro gant ar C'hentañ Ministr (Baldwin Spencer e anv e 2008). Ur gouarnour zo, dileuriet gant Roue Bro-Saoz, Charles III.
Grafemenn
Un unanenn implijet gant n'eus forzh peseurt doare-skrivañ eo ur c'hrafemenn, da skouer:
Grafemennoù eo ivez ar poentadur hag ar sifroù pe arouezioù all implijet en un doare-skrivañ evel $ (dollar), pe % (dregantad) pe & (ha).
Yen (disheñvelout)
Moneizoù
Ar yen zo anezhañ ur moneiz. Dont a ra ar ger japanek-mañ eus ar ger sinaek yuan, ar moneiz sinaat. Ober a rae Japan gant ar ger-se evit e drevadennoù ivez, a-raok an Eil Brezel Bed.
Moneizoù kozh :
Cherdoukpeneg
Ur yezh tibetek rik digenvez eo ar cherdoukpeneg (sherdukpen pe ngnok) komzet gant tro-dro da 4.000 den (1999) en India.
Lonsdale
Lonsdale a zo ur merk dilhad krouet e Londrez e 1960. Er penn-kentañ e oa ur merk dilhad boks nemetken, hiziv an deiz ez eo ivez ur merk dilhad sport ha dilhad diouzh ar c’hiz. Abaoe 2007 ez eo ul lodenn eus an embregerezh Sports Direct.
Setu perak e tivizas pennoù Lonsdale arc’hantaouiñ frapadoù ha darvoudoù enep-gouennelour, hag e tivizjont ivez paouez da skignañ o dilhad e stalioù brudet evit o mennozhioù tost ouzh re an tu dehou pellañ. E 2003 e voe aozet ar frapad bruderezh anvet "Lonsdale Loves All Colours", lod brasañ an dud implijet evit hen ober ne oant ket gwenn, ar pezh a lakaas re an tu dehou pellañ da bellaat diouzh ar merk.
Ten Boer
Ten Boer (distagañ ) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. enni emañ ar c'hêrioù ha kêriadennoù-mañ : Garmerwolde, Lellens, Sint Annen, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum ha Woltersum. thumb|left|200px|Iliz Ten Boer
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Ten Boer ez eus 13 dileuriad :
ㅐ
Unan eus lizherennoù diazaez (jamo) ar skritur hangeul (한글, treuzskrivet ivez hankul hervez ar sistem Yale pe c'hoazh Han'gŭl hervez ar sistem McCune-Reischauer) implijet evit skrivañ ar c'horeaneg eo ㅐ, romanikaet ae'' ha distaget [æ] hervez al LFE.
Kristol Goulm
Kristol Goulm, (Cristóbal Colón e kastilhaneg hag en holl vroioù spagnolek Amerika) a oa ur moraer e servij Kastilha, bet ganet e Genova (Italia) war-dro 1451 ha marvet e Valladolid e 1506. E veajoù eo a lakaas tud Europa da anavezout Amerika. Ne c’heller ket ober anezhañ kavadenner Amerika koulskoude.
E anv
Meur a stumm zo d'e anv, hervez ar yezh. E brezhoneg e kaver ouzhpenn Kristol Goulm : Kristoc'h Koulm, Kristof Koulm pe Kolomb, e katalaneg Cristòfol Colom, e kastilhaneg Cristóbal Colón, e portugaleg Cristóvão Colombo, en italianeg Cristoforo Colombo, e saozneg Christopher Columbus, deuet eus ar stumm latin  Christophorus Columbus.
E dud
E dad, Domenico Colombo, a oa gwiader, en Genoa hag e Savona goude. E vamm a oa Susanna Fontanarossa. Tri breur en doa : Bartolomeo, Giovanni Pellegrino, ha Giacomo, hag ur c'hoar, Bianchinetta.
Orin
Evit gwir ne ouzer ket hag eus Genova e oa. Un nebeud traoù kevrinus en e vuhez a laka tud zo da soñjal e oa anezhañ un den en doa cheñchet anv goude bezañ graet peñse ha kemeret an anv Colombo, hag e vije bet e gwirionez ur Yuzev eus Portugal marteze, pe eus Katalonia. Ha gwir eo ne implij ket an italianeg en e skridoù, met atav un doare kastilhaneg souezhus, mesket gant gerioù portugaleg.
E 1470 e teuas familh Kristof Koulm da chom da Savona, ha Domenico a zalc'he tavarn eno.
E 1476 ez eas da chom da Lisbon. Eno, dre hanterouriezh familh e wreg, Felipa Moniz, e sinas ur respet gant kompagnunezhioù merdeiñ bras Portugal.
Raktres evit mont da Sina
Levezonet e voe gant mennozhioù skiantourien evel Paolo dal Pozzo Toscanelli pe Pierre d’Ailly war kelc’husted an Douar. Ha soñjal a reas e c’hellfe tizhout Indez ha broioù all ar reter (Sina ha Japan) en ur vont war-zu ar c’hornôg. Met jedet fall en doa ment an Douar, kalz bihanoc’h e oa an treuzkiz jedet gant Koulm eget ar wirionez. Hervez skiantiourien zo e oa Japan (anvet Cipangu gant Europiz ar Grennamzer) war-hed 20 150 km er c’hornôg d’an Inizi Kanariez, en tu all d’ar Mor atlantel, met evit Kristol Goulm ne oa nemet 6 275 km. Reizh a-walc’h e oa an hed jedet gant ar skiantourien, hini Koulm avat a oa gwall bell eus ar wirionez.
Pa oa bet nac’het e raktres gant ar roue João II eus Portugal, ez eas Kristol Goulm d’e ginnig d’ar Rouaned Katolik, Fernando de Aragón hag Isabel de Castilla, (e 1487). Dezho ivez e seblantas ar raktres-se, da gentañ, bezañ dreistdiraez ha ne voe degemeret ganto da vat nemet e 1492. Arc'hant a voe dastumet evit ar veaj digant meur a zen pinvidik en Italia hag e Spagn. Koulm, a oa ur moraer barrek, a voe graet amiral gant ar Rouaned ha prometet e voe dezhañ e vije lezroue an douaroù a vije kavet gantañ.
Ar veaj kentañ
D’an 3 a viz Eost e loc’has tri lestr eus porzh Palos de la Frontera, en Andalouzia, ar La Pinta, an La Niña hag ar Santa María. Mont a rejont da gentañ betek an Inizi Kanariez, a oa e dalc’h ar Spagnoled. D’ar 6 a viz Gwengolo e rejont un arsav eno. Goude 34 devezh war vor e voe tizhet ganto, d’an 12 a viz Here, un enezenn a voe badezet San Salvador (Salver Santel) gant Koulm hag a oa anvet Guanahaní gant an dud a oa o chom warni. P’en em gavas Kristol Goulm gant an dud-se, ur boblad Arawak, anezho henvroidi an inizi-se, e voent kavet peoc’hus-kenañ gantañ. Goude se ez eas betek div enezenn all : Kuba ma touaras d’an 28 a viz Here, hag unan all ma touaras d’ar 5 a viz Kerzu hag a voe badezet gantañ La Española (Hispaniola deuet da vezañ Haiti hag ar Republik Dominikan hiziv). Peñse a reas ar Santa María ha ranket e voe he lezel eno. Distreiñ a reas Kristol Goulm da Europa gant an div vag all. Erruout a reas e Portugal, ma touaras da gentañ, hag e Spagn goude e nevezamzer ar bloavezh 1493. Eno e voe graet dezhañ un degemer eus ar c’hentañ. Diskouez a reas e lez ar Rouaned katolik henvroidi bet sammet gantañ war an inizi, aour ha traoù a bep seurt bet kavet gantañ du-hont : butun, ananaz, yer-Indez.