cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Waltzing Matilda
Waltzing Matilda zo ur ganaouenn-bobl eus Aostralia, embannet e 1903, hag an hini vrudetañ eus ar vro, betek bezañ lesanvet eil kan broadel ar vro.
Istor
Skrivet eo bet e 1895 gant ar barzh broadelour Banjo Paterson. Embannet e voe gant ar sonerezh e 1903. Ur mirdi zo bet savet d'ar ganaouenn, ar Waltzing Matilda Centre, e Winton, e Queensland.
Kentañ ma voe sonenrollet a voe e 1926, kanet gant John Collinson ha Russell Callow[3].
Klevet e vez ar ganaouenn ingal a-hed ar film On the Beach (gant Stanley Kramer, miz Kerzu 1959), deuet da vezañ pennañ tem ar film skiant-faltazi-mañ.
Ar skrid
Un tamm kemm zo bet er skrid abaoe 1903, met hini ebet en istor.
Martin du Bellay
Martin du Bellay (1495–1559), Priñs Yvetot dre e eured, a oa un istorour gall a skrivas diwar-benn Brezelioù Italia en e amzer. Trede mab Louis du Bellay ha Marguerite de La Tour-Landry e oa, hag evel e zaou vreur all, Jean ha Guillaume du Bellay, e voe un diplomat ampart.
E 1525 e voe kaset gant dugez Alençon, c'hoar d'ar roue, davet Frañsez Iañ a oa prizoniet e Madrid, da-heul emgann Pavia (1525).
Eured ha bugale
Dimeziñ a reas da Élisabeth Chenu (1518-1589), ha div verc'h o doe :
Montemale di Cuneo
Montemale di Cuneo (Montomal e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Montelupo Albese
Montelupo Albese (Montluv e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Casamicciola Terme
Casamicciola Terme zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
Casola di Napoli
Casola di Napoli zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
Die zwei Brüder
Tennañ a ra An daou vreur d'ar gontadenn verroc'h Die Goldkinder ("Ar vugale aour", KHM 85).
Ar gontadenn
Ur gontadenn hir eo, meur a lodenn enni.
Un orfebour pinvidik hag un oberier skubellennoù a zo breudeur. Paotr ar skubellennoù en deus daou vab, gevelled anezho. Un deiz e welas ul labous aour er c'hoad, hag e tennas ur bluenn diwarnañ: he gwerzhañ ker a reas d'e vreur.
Brusciano
Brusciano zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
Marcel Alessandri
Marcel Jean Marie Alessandri, ganet d'an 23 a viz Gouhere 1895 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Kerzu 1968, a oa un ofisour gall. Servijet en doa e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, an Eil Brezel-bed ha Brezel Indez-Sina. E-pad an Eil Brezel-bed e oa en Indez-Sina C'hall, eno e oa bet penn al lu gall e Sina, ouzhpenn bezañ penn ar velestraduezh c'hall evit ar gouarnamant e Sina. E-pad e vuhez vilourel e voe enoret 12 wech gant ar Croix de Guerre ha lakaet e anv war-raok alies.
Bouvignies
Bouvignies a zo un anv-lec'h gallek.
Kar eo an anv da hini Bouvines, ur gumun c'hall nepell.
Scisciano
Scisciano  zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
Tyne
Tyne zo anv meur a stêr:
Jul II
Jul II (e latin: Iulius II, en italianeg: Giulio II), Giuliano della Rovere e anv-tiegezh, ganet d'ar ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Lesanvet e oa "il Papa guerriero" (ar pab brezelour) pe  "il Papa terribile" (ar pab spontus), hag unan eus eus pibien brusetañ an Azginivelezh.
Diazezañ a eure ar Musei Vaticani, mirdioù ar Vatikan. Teir merc'h en doa, hervez ar vrud, Felice della Rovere an hini vrudetañ anezhe, ha naplezek e oa.
The Grey Fairy Book
The Grey Fairy Book zo un dastumad kontadennoù saoznek gant Andrew Lang e 1900, unan eus rummad The Lang's Fairy Books.
Promenade (Maupassant)
Promenade zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.
Sant'Agnello
Sant'Agnello zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
Promenade (Maupassant)
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Gil Blas ar 27 Mae 1884, sinet Maufrigneuse. Adembannet e voe en dastumad Yvette e 1884.
Youenn Souffez-Despré
Youenn Souffez-Despré (1922-1997, e Gwipavaz) a oa ur soudard hag a gemeras perzh er Rezistañs. Goude an Eil Brezel-bed ez eas da vrezeliñ gant an arme c'hall da Indochina hag Aljeria.
Kuitaet gantañ an arme e voe kelenner e Brest hag e savas Oaled Sant Erwan e Brest e dibenn 1969.
Ezel e voe, oberiant-tre, en "Emglev An Tiegezhioù". Labourat a reas e stern "Iliz-ha Breizh" etre 1971 ha 1974 da reiñ lañs d'an oferennoù brezhonek da heul Sened-meur Vatikan II.
Emañ e vez e bered Sant Marzhin Brest, er garrezenn 19, renk 3 adalek ar biz, bez 21, nepell diouzh hini Roparz Hemon hag hini Per Mokaer.
Sant'Anastasia (Italia)
Sant'Anastasia zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
Monasterolo di Savigliano
Monasterolo di Savigliano (Monastireu e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Hervé Le Boterf
Hervé Le Boterf (29 a viz Ebrel 1921 - 13 a viz Mezheven 2000) a oa kazetenner ha skrivagner hag a skrive diwar-benn istor Breizh dreist-holl.
Buhez
Genidik e oa Hervé Lin Ernest Le Boterf eus Naoned. Goude studioù e lise Clemenceau, hag e skol-veur Roazhon e tapas div aotreegezh, unan war ar gwir hag unan all war al lizhiri.
E-pad an Eil Brezel Bed e voe ezel eus Strollad Broadel Breizh. Goude ar brezel e labouras evel kazetenner evit kelaouennoù sinema, Cinémonde etre 1946 ha 1980, Film vécu etre 1955 ha 1960, magazin hag almanak Radio-Luxembourg (RTL diwezhatoc'h).
Skrivet en deus meur a levr diwar-benn istor Breizh. La Bretagne dans la guerre eo e oberenn anavezetañ.
Poellata
Amkan ar poellataoù
Kas a reer poellataoù evit amkanioù disheñvel, a c'hell emgedaozañ :
Lavarout a reer ez efed an hinienn trereadurioù hag ez enver trevnad danzen an trereadurioù-mañ poellata.
Sant'Antimo (Italia)
Sant'Antimo zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
Limone Piemonte
Limone Piemonte (Limon en okitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
The True Story Book
The True Story Book zo un dastumad kontadennoù gant Andrew Lang.
Al levr
24 a istorioù gwir zo el levr.
Michelle Maylene
Michelle Maylene, ganet d'an 20 a viz Genver 1987, zo un aktourez, top model pornografek hag aktourez pornografek stadunanat. Maylene zo ganet en Edwards, e Kalifornia. Eurazian eo a orin. An tad zo gall hag ar vamm zo hawaian ha filipinat. C'hoariet he deus e n un nebeud filmoù B pe exploitation ha stiradoù skinwel
Bayreuth
Bayreuth (distaget [baɪˈʁɔʏt] en alamaneg) zo ur gêr e hanternoz Bavaria, war ribl ur vrec'h d'ar stêr Main. Enni ez eus 72 576 a dud o chom (2009).
Cauville
Cauville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Bayreuth
Brudet eo kêr Bayreuth dre m'eo bet ar sonaozour Richard Wagner o vevañ enni adalek 1872 ha betek e varv e 1883. Ti Wagner (Wahnfried) a voe savet gant harp ar roue Loeiz II Bavaria ha bremañ eo deuet da vezañ ur mirdi gouestlet da Wagner. Ur sonaozour all, Franz Liszt, a varvas e Bayreuth ivez.
En hanternoz ar gêr emañ ar Festspielhaus, ur c'hoariva savet a-ratozh evit leurennañ oberennoù Wagner. Bep bloaz e vez aozet eno Festival Bayreuth zo gouestlet da c'hoariganoù ar sonaozour alaman-se.
Anavezet eo Bayreuth ivez abalamour d'he skol-veur (Universität Bayreuth), zo arbennikaet er studioù war an armerzh hag an endro.
Toulon
Toulon (distagadur: ['tu:lõn]) pe Toullon (['tulõn]), en okitaneg Tolon, e galleg Toulon (distagadur: [tu.lɔ̃]), a zo ur gêr eus gevred Okitania, e Provañs. Pennlec'h departamant ar Var eo, unan eus departamantoù ar Stad c'hall. War vord ar Mor Kreizdouar emañ, hag ur porzh-brezel bras eo. Ar porzh kentañ eo ivez evit an darempredoù etre Korsika hag an douar-bras. 166 733 a dud a oa o chom enni e 2008 ha 559 421 en unvez kêrel (an navet pobletañ hini eus ar Frañs).
Anavezet e oa Toulon gant ar Vretoned yaouank a rae o amzer-soudard er verdeadurezh c'hall, ha darn zo chomet da vevañ eno.
Ardamezioù
en glazur e groaz en aour
Istor
Disanvet e oa al lec'h gant Plinus an Henañ ha gant Ptolemaios.
Anvet e oa Telo Martius evel ur portus gant ''It. Maritimae.''
E 441, e-kerzh sened-iliz Orange (Arausio), Telo a zo anvet evel ul locus
Un eskob Toulon, Augustalis, a zo anvet eus 441 da 450.
San Gennaro Vesuviano
San Gennaro Vesuviano zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli.
Pêr Mokaer
Pêr Mokaer, bet ganet e Pariz d'ar 14 a viz Mae 1887, ha marvet e Brest d'ar 4 a viz C'hwevrer 1961, a oa ur politikour, ur skrivagner, ur c'hazetenner, hag ur stourmer breizhat ha bet rezistant e-pad an Eil Brezel-bed. E dud a oa genidik eus Penn-ar-Bed.
Savet en oa un hentenn da zeskiñ brezhoneg gant dornlevrioù ha pladennoù, skriddaozet e skritur ar skolveurieg (da wiriañ).
E penn Kendalc'h e oa er bloavezhioù 1950.
Emañ e vez e bered Sant-Varzhin Brest, er garrezenn 19, 6 renk adalek ar biz, 17 bez.
Warden (Northumberland)
Warden zo ur gêriadenn e Northumberland, e Bro-Saoz, 3 km er c'hornôg da Hexham. Enni e kej doureier an North Tyne hag ar South Tyne.
Fazan Elliot
Ar fazan Elliot a zo un evn, Syrmaticus ellioti an anv skiantel anezhañ.
Deskrivet e voe, evit ar wech kentañ, gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877) e 1872, bet roet an anv skiantel Phasianus ellioti d'al labous d'an ampoent.
Annez
Bevañ a ra e koadegi bambouz meneziek e gevred Sina.
Jean-Michel Jarre
Jean-Michel André Jarre, bet ganet d'ar 24 a viz Eost 1948 e Lyon, zo ur sonaozer sonerezh elektronek gall. Gwerzhet en deus tremen 80 milion a bladennoù. Mab eo d'ar penn laz-seniñ ha sonaozer Maurice Jarre (1924-2009).
Mannheim
Mannheim zo ur gêr e stad Baden-Württemberg en Alamagn. Poblet eo gant 311 969 a dud (Kerzu 2009), hag hi eo an eil kêr vrasañ e Baden-Württemberg goude Stuttgart. Emañ Mannheim e kember ar stêrioù Neckar ha Roen. En tu all d'ar Roen emañ kêr Ludwigshafen, ur gêr vras all.
Meneget eo ar gêr evit ar wech kentañ e 766 e-barzh ar Codex Laureshamensis, gant an anv "Mannenheim". Distrujet e voe kêr e 1622 e-pad ar Brezel Tregont Vloaz, hag adarre e 1689 e-pad Brezel an Nav Bloaz, gant ar soudarded c'hall. En e roas bod da sonaozourien glasel bodet er pezh a anver "Skol Mannheim". E Mannheim e voe ijinet e geflusker kentañ gant Carl Benz, e 1886. Distrujet e voe ul lodenn vat eus kêr gant bombezadegoù an Eil Brezel Bed.
Ivan Bella
An egoraer klasker slovak kentañ eo Ivan Bella, ganet e Brezno (Slovakia) d'ar 25 a viz Mae 1964.
Buhez
Dimezet ha daou vugel gantañ. Choazet eo bet e-giz egoraer d'an 23 a viz Meurzh 1998.
Nij
Nijet en deus war Soyouz TM-29 evel egoraer klasker etre an 20 hag an 28 a viz C'hwevrer 1999.
Raimundo Madrazo
Raimundo de Madrazo y Garreta (Roma 1841-1920 Versailhez) a oa ul livour spagnol.
Fazan mikado
Ar fazan mikado (Syrmaticus mikado) a zo un evn a-orin eus Taiwan.
Emgann Algeciras
Meur a Emgann Algeciras zo bet :
Steven (Bro-Saoz)
Steven, Steven Bleaz, pe Stephen of Blois e saozneg (pe  Estienne de Blois e galleg), ganet etre 1092 ha 1096, marvet e 1154, a voe dug Normandi entre 1135 et 1144, kont Boulogne (a-berzh e wreg) entre 1125 ha 1146, ha roue Bro-Saoz eus 1135 betek e varv.
Ganet e oa e kontelezh Bleaz. E dad Étienne-Henri a varvas, hag eñ yaouank c'hoazh, ma voe savet gant e vamm Adela Normandi, merc'h da Gwilherm an Alouber. Kaset e voe gant e vamm da lez e eontr, Herri Iañ Bro-Saoz. Plijout a reas an niz d'ar roue, a roas dezhañ douaroù bras. Dimeziñ a reas da Matilda Boulogne, pennhêrez douaroù bras ivez, e Kent hag e Boulogne, ma oant ar priedoù pinvidikañ e Bro-Saoz.
Hogos e voe da Steven bezañ beuzet war un dro gant mab Henri Iañ, William Adelin, pan eas ar Blanche-Nef d'ar goueled en 1120. Goude marv William e oa diasur piv a yaje da roue. Neuze, pa varvas Henri en 1135, e teredas Steven a-dizh, eus Normandi, ha gant skoazell e vreur Henri, eskob Winchester hag abad Glastonbury, e voe anvet da roue Bro-Saoz ha kurunennet, o lavarout e tremene derc'hel d'an urzh vat a-raok e le da harpañ merc'h ar roue Henri Iañ, an Impalaerez Matilda.
Ne voe ket ur roue gwall ampart. Gwan e oa, ha ne gomze ket rust a-walc'h. E-kerzh e ren e voe brezel diabarzh gant e geniterv, an Impalaerez Matilda. War e lerc'h e renas Herri II, mab da Vatilda, ha kentañ roue anjevat ar vro.
Brudet fall eo Steven abalamour ma voe ur roue meur en e raok, Herri Iañ, hag unan all war e lerc'h, Herri II, hag ar re-se a blijas muioc'h egetañ d'an istorourien, eme e zifennerien.
Kannadig Imbourc'h
Kannadig Imbourc'h a oa kelaouenn ar gevredigezh Emglev An Tiegezhioù.
Warlerc'hiad ar gelaouenn Imbourc'h e oa ha deuet e oa er-maez etre ar bloaz 2001 ha 2018.
Renet e oa gant Yann Mikael. Tepod Gwilhmod, Ewan Delanoy, Youenn Troal, Paol Kalvez ha Yann Talbot a skrive enni ingal. Bep tri miz e teue er-maez. Fañch Kerrain en deus skrivet pennadoù e-barzh ivez.
Embannet ez eus bet 107 niverenn eus Kannadig Imbourc'h e-kerzh 17 bloavezh. Adkavout a c'heller an niverennoù kozh ha roll an holl bennadoù bet embannet war Kannadig Imbourc'h war lec'hienn Emglev An Tiegezhioù. Diwar gouezhadenn ar gelaouenn-se ez eo bet savet ar gelaouenn nevez Ar Gouloù Gwenn gant Tepod Mab Kerlevenez ha Yann Mikael.
The Strange Story Book
The Strange Story Book zo un dastumad kontadennoù saoznek gant Andrew Lang e 1913. Embannet e voe goude e varv e 1912, ha lakaet ur raklavar dezhañ gant e intañvez Leonora Blanche Alleyne.
Ar c'hontadennoù
34 c'hontadenn a bep seurt a lenner ennañ, anezho istorioù tasmantoù, mojennoù amerindian, hag un toullad kontadennoù diwar zorn ar skrivagner stadunanat Washington Irving.
The Lilac Fairy Book
The Lilac Fairy Book zo un dastumad kontadennoù saoznek gant Andrew Lang e 1910, er rummad The Lang's Fairy Books.
Fazan Soemmerring
Ar fazan Soemmerring a zo ur spesad evned, Syrmaticus soemmerringii an anv skiantel anezhañ.
The Lilac Fairy Book
Ar c'hontadennoù
The Lilac Fairy Book zo ennañ istorioù eus Portugal, hag eus ar broioù keltiek (Iwerzhon, Skos, Kembre, ha Breizh).
Fazan Soemmerring
Annez
Emañ brosezat ar speasd e Japan.
Somain
Somain a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Priz Bras kirri Abou Dabi
Priz Bras Abou Dabi (en arabeg سباق جائزة أبوظبي الكبرى) zo ur redadeg Formulenn 1. Dalc'het e oa bet an darvoud kentañ e 2009 war Troiad Yas Marina bet treset gant Herman Tilke ha dalc'het eo bet bep bloaz abaoe, alies mat evel redadeg ziwezhañ ar gevezadeg.
Ur redadeg deiz-noz eo, loc'het da 5e goude merenn (amzer lec'hel), gant gouleier war elum adalek penn-kentañ ar redadeg da vezañ sur n'eus tamm diaester ebet pa dremener eus an deiz d'an noz.
Loch Súilí
Loch Súilí, pe Loc’h Súilí (saoznekaet e Lough Swilly), zo un doare fjord bras e hanternoz Iwerzhon, etre gourenez Fánaid, er gornaoueg, ha gourenez Inis Eoghain, er reter, e kontelezh Dún na nGall.
E digor al loc’h ez eus ur beg-douar a bep tu : Cionn Fhánada, gant un tour-tan brudet, er gornaoueg, ha beg Dún Damh er reter. War lez al loc’h e kaver meur a gêr grenn : Bun Cranncha er reter, Ráth Mealtain er gornaoueg ; e goueled al loc’h, er c’hreisteiz, emañ Leitir Ceanainn.
Neophema
Neophema a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1891 gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Aostralia.
Hellraiser
Hellraiser zo ur film spont ha moliac'h saoz embannet e 1987. Skrivet ha renet eo bet gant Clive Barker, ha produet gant Christopher Figg. Diazezet eo ar film war al levr The Hellbound Heart gant Barker. Gant ar film-se eo ar wech kentañ ma weler Barker o seveniñ filmoù. An istor a gont dasorc'h Frank (Sean Chapman), a oa deuet a-benn da zigeriñ un nor etrezek ur bed all lec'h ma oa bet jahinet gant euzhviled anvet Cenobites. Bloavezhioù war-lerc'h, breur Frank anvet Larry (Andrew Robinson) a ya da vevañ gant e wreg nevez Julia (Clare Higgins) e ti e vamm aet da Anaon. Ur gwallzarvoud a laka gwad Larry da gouezhañ war al leur, ar pezh a zihun Frank ha da gregiñ e zasorc'h. Evit dont a-benn da zistreiñ da vat, ezhomm en deus kalz muioc'h a wad ha Julia a glask sikour anezhañ. Kirsty Cotton (Ashley Laurence), merc'h Larry, a gav boest miltamm Frank, ar pezh a laka ar Cenobites da zont en hor bed. E penn ar vandenn euzhviled emañ "Pinhead" (Doug Bradley). Hellraiser zo bet filmet e fin ar bloavezh 1986. Barker en doa c'hoant da gaout ar strollad sonerezh elektronek Coil da sevel sonerezh ar film. A-benn ar fin dre bouez ar broduerien e voe adsavet ar sonerezh gant Christopher Young. Temoù gant Coil a voe kemmet nebeut gant Young ha dalc'het er film. Hellraiser zo bet skignet evit ar wech kentañ er sinema Prince Charles d'an 10 a viz Gwengolo 1987.
Abaoe e embann ez eo rannet mat ar burutelladennoù met dre-vras eo bet degemeret mat: Melody Maker a ra eus ar film ar "greatest horror film made in Britain", met evit Roger Ebert ez eo ur "bankruptcy of imagination". 9 film da heul zo bet savet betek-henn, ha seizh anezho gant Bradley oc'h adkemer e roll evel Pinhead.
Yvette (danevell)
Yvette zo un danevell gant Guy de Maupassant e 1884.
Istor
Adskrivañ a reas an oberour an danevell Yveline Samoris, embannet daou vloaz a-raok, e 1882, hag a c'hoarveze ivez e metoù ar c'hourtizanezed. E 1884 e voe embannet en dastumad Yvette.
Decapoda
Decapoda zo un urzhiad e rummatadur ar c'hresteneged, ennañ kranked, grilhed pe chevr. 10 pav zo d'al loened-se, alese anv skiantel an urzhiad (deca dek; poda troad/treid).
Isurzhiadoù
2 isurzhiad a ya d'ober anezhañ:
Inger Støjberg
Inger Støjberg, ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1973 e Hjerk, (Sallingsund, goude 2006 e kumun Skive), e Danmark, zo ministrez danat an enbroañ, ar c'hendeuziñ hag al lojañ abaoe miz Even 2015. Bez e oa bet kannadez er parlamant abaoe dilennadeg 2001 evit ar strollad Venstre, Danmarks Liberale Parti. Bez e oa bet ivez ministrez al labour.
Brudet eo evit bezañ mennet, evel ministrez an enbroañ, da ziskenn ar muiañ ar gwellañ an niver a enbroidi o tont er vro, peogwir e fell dezhi « derc'hel ar c'henstag ekonomikel, sokial ha sevenadurel e Danmark ».
Buhez
Kroget eo da labourat evel pennskridaozerez ar gazetenn Viborg Bladet, goude-se e voe kazetennerez dizalc'h e 2001 ha goude-se e voe e-penn an embregerezh Støjberg Kommunikation.
Fazan Hume
Ar fazan Hume a zo ur spesad evned, Syrmaticus humiae an anv skiantel anezhañ.
Inger Støjberg
Personelezh
Plijet eo Inger Støjberg gant bezañ atahinus dreist-holl da geñver politikerezh Danmark war an enbroidi. N'eo ket chalet tamm ebet gant al ludresadennoù pe tagadennoù a vez graet outi.
Fazan Hume
Anvet e voe Calophasis humiae (kentanv) da gentañ-penn (e 1881) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'e wreg, Mary Ann Grindall Hume.
Boued
Bevañ a ra diwar blant peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Río Gallegos (disheñvelout)
Río Gallegos zo un anv spagnolek roet da stêrioù ha lec'hioù a bep seurt.
Tyne (Bro-Skos)
thumb|300px|An Tyne e Preston Hill An  Tyne zo ur stêr e Bro-Skos. Eieniñ a ra er Moorfoot Hills e Meadhan Lodainn, e-kichen Tynehead er c'hreisteiz da Zinedin, e kroashent ar B6458 hag ar B6367. Goude e talc'h da redek war-du ar biz a-hed un 50 km, ha mont a ra d'aberiñ e Mor an Hanternoz e-kichen Belhaven.
Fortunatus
Fortunatus zo un anv latin ha hini anv meur a zen.
Suzanne Malherbe
Suzanne Malherbe, lesanvet Marcel Moore, bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1892 e Naoned hag aet d'an Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1972 e Jerzenez, a oa un arzourez naonedat.
Mignonez e voe da Lucy Schwob (Claude Cahun).
Stêr Lauca
Ar Stêr Lauca (Río Lauca e spagnoleg) zo ur stêr e Chile. Eieniñ a ra e paludoù Cotacotani, er rannvro Arica ha Parinacota. Goude-se e treuz harzoù Bolivia, da vont en Departamant Oruro, ma ya da aberiñ el lenn Coipasa.
Tabut zo bet diwar-benn dour ar stêr etre stadoù Bolivia ha Chile.
Republik Artsac'h
Republik Artsac'h (armenieg : Արցախի Հանրապետություն Artsakhi Hanrapetut'yun), pe Republik Nagorno-Karabac'h zo ur stadig de facto e Kaokaz ar Su ha n’eo ket anavezet gant ar stadoù all, hag a sell ouzh ar vro-se evel ul lodenn eus Azerbaidjan. En em astenn a ra Republik Artsac'h war ar pezh a oa gwechall oblast emren Nagorno-Karabac'h koulz ha war douaroù a oa etre an oblast kozh-se hag Armenia er gornaoueg hag Iran er c’hreisteiz. Stepanakert eo kêr-benn Republik Artsac'h. Armeniegerien dreist-holl a oa o chom e Nagorno-Karabac'h pa oa bet embannet dizalc’hiezh Republik Demokratel Azerbaidjan hag Armenia e 1918, goude diskar Impalaeriezh Rusia, ha brezel a voe e-pad ur pennadig etre an div vro nevez da c’houzout gant pe hini ez afe ar rannvro. Fin a voe lakaet d’an tabut pa voe savet an Unvaniezh Soviedel ha savet Oblast emren Nagorno-Karabac'h e-barzh Republik Sokialour Soviedel Azerbaidjan e 1923. Pa’z eas an Unvaniezh Soviedel d’an traoñ e voe bec’h etre an div vro adarre. E 1991 e voe graet ur referendom en Oblast emren Nagorno-Karabac'h hag embannet dizalc'hiezh ar vroig. Brezel a savas da-heul etre Armenianed Nagorno-Karabac'h, skoazellet gant Armenia, ha Republik Azerbaidjan. Tri bloaz e padas ar brezel-se, ha pa voe graet harz-an-tan e miz Mae 1994 e oa astennet galloud republik nevez Artsac'h war ur vro kalz ledanoc'h eget an oblast kozh, peogwir e oa unanet outañ an holl zouaroù en em astenne etre Nagorno-Karabac'h hag Armenia. Eus ar c'hontreoù-se e tec'has an darn vrasañ eus an dud na oant ket Armenianed, da gaout repu er peurrest eus Azerbaidjan : 400 000 den, azeriegerien anezho peurliesañ, a oa aet kuit, ken ma kaver bremañ ouzhpenn 95% a armeniegerien e republik Artsac'h.
Ur vro veneziek eo Artsac'h, gant 1 100 metr a uhelder well-wazh.
Ur republik eo Artsac'h, gant ur prezidant hag ur parlamant ur gambr hepken ennañ. Liammet-strizh eo ouzh Armenia : ar memes moneiz o deus Artsac'h hag Armenia da skouer. Ha n’eus nemet dre Armenia e c'hell an dud eus an diavaez mont da Artsac'h.
Aude (stêr)
An Aude (stumm gallek, katalanek, okitanek) zo ur stêr eus kreisteiz Bro-C'hall. Tremen a ra dre Carcassonne.
Departamant
Diwar anv ar stêr e 1790, e voe anvet un departamant gall, an Aude. Carcassonne eo ar penn-kêr anezhañ.
Lewis Nkosi
Lewis Nkosi, ganet e KwaZulu-Natal d'ar 5 a viz Kerzu 1936 ha marvet e Johannesburg d'ar 5 a viz Gwengolo 2010, a oa ur skrivagner eus Suafrika.
Ganet e voe en ur familh zoulou e-kichen Durban, e KwaZulu-Natal. Studioù uhel en doa graet e Durban. Goude-se en doa labouret evel kazetenner e meur a gazetenn, evel Ilanga lase Natal pe Drum.
E bennadoù a-enep an apartheid a voe berzet meur a wech gant ar gouarnamant ha kuitaat a reas Suafrika e 1961. Neuze en devoe ur yalc'had da studiañ e skol-veur Harvard e Stadoù-Unanet Amerika. Chom a reas en harlu, o labourat evel kelenner war al lennegezh e meur a skol-veur, er Stadoù-Unanet dreist-holl hag ivez e Bro-Saoz, Polonia pe Zambia, ha n'eo nemet e 2001 ma tistroas da Suafrika.
Skridoù a bep seurt en deus savet : skridvarnerezh, barzhoniezh, c'hoariva, romantoù, danevelloù, arnodskridoù.
Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas
Unvaniezh 90/Ar Re C'hlas (Bündnis 90/Die Grünen en alamaneg) a zo ur strollad politikel ekologour alaman diazezet e 1980 en Alamagn ar C'hornôg dindan an anv Ar Re C'hlas. En em deuziñ a ra gant Unvaniezh 90 e 1993, ur strollad krouet en Alamagn ar Reter. Ar strollad en deus 118 dileuriad er Bundestag (14,8% eus ar gannaded).
Istor
Ar strollad politikel alaman Die Grünen a voe savet en Alamagn ar C'hornôg da vare ar stourmoù ekologel ha peoc'hgarour e dibenn ar bloavezhioù 1970. Peursavet e voe e 1982, gant tud evel Joschka Fischer hag Otto Schily. An dilennidi gentañ a voe er Bundestag e 1983, hag ur strollad ennañ e 1987. Koll a rejont anezhañ en dilennadegoù da-heul adunvaniezh Alamagn e 1990. Met ar strollad Bündnis 90 (Unvaniezh 90), a zeuas a-benn da gaout un nebeud dilennidi peogwir e oa bet miret plasoù evit ar strolladoù eus DDR. Ur strollad politikel dazeilat e oa. Kendeuzet e voe strollad Ar Re C'hlas hag Unvaniezh 90 e 1993.
Agnieszka Brustman
thumb|Agnieszka Brustman (2022) Agnieszka Brustman a zo bet ganet d'ar 31 a viz Gouere 1962 e Varsovia (Polonia).
Mestrc'hoarierez echedoù poloniat.
Mestr Meur (Maouezi) abaoe 1982 ha Mestr Etrebroadel (Maouezi) abaoe 1985 eo.
Bet eo bet kampionez "junior" (Maouezi) Europa e 1980 ha kampionez "junior" (Maouezi) ar bed e 1982.
Kampionez (Maouezi) Polonia e 1982, 1984, 1987 ha 1996.
Tredeog FIDE abaoe 2007 ha Tredeog Etrebroadel abaoe 2011 eo.
2 344 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Cannetella
Cannetella zo ur gontadenn napolitanek gant Giambattista Basile, embannet e 1634 en e levr Il Pentamerone.
Emglev Gwener-ar-Groaz
Emglev Gwener-ar-Groaz, pe Good Friday Agreement e saozneg pe Comhaontú Aoine an Chéasta en iwerzhoneg, a oa bet un emglev hollbouezus da geñver argerzhioù ar peoc'h e Norzhiwerzhon er bloavezhioù 1990. Sinet e oa bet an emglev d'an 10 a viz Ebrel 1998 gant nerzhioù galloudusañ Norzhiwerzhon da zisklêriañ e oant holl a-du da reiñ lamm d'an tregont bloavezh brezel (eus 1969 betek 1998) gwadus a oa bet gant 3 480 den lazhet.
Cannetella
Doareoù saoznek
Troet eo bet e saozneg gant Andrew Lang hag embannet en dastumad The Grey Fairy Book. Adembannet eo bet goude e-barzh A Book of Wizards gant Ruth Manning-Sanders.
Emglev Gwener-ar-Groaz
Ar boblvouezhiadeg
Sinadur an emglav a zo bet harpet gant an darn vrasa♫ eus Iwerzhoniz e-pad ur boblvouezhiadeg :
La Rabatelière
La Rabatelière a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
* Chapel La Salette.
Río Gallegos Chico
Ar Río Gallegos Chico zo ur stêr eus Chile, en hanternoz da strizh-mor Magallanes, er rannvro Magallanes.
Redek a ra war-du an norzh, treuziñ an harzoù gant Arc'hantina e proviñs Santa Cruz, en Arc'hantina, ma ya da gemberiñ er Río Gallegos.
Emglev An Tiegezhioù
Emglev An Tiegezhioù a zo un aozadur savet e 1947 gant Alan Louarn ha Yann Kerlann e Yerres. Youenn Olier ha Paol Kalvez a zo bet izili oberiant diouzhtu. Sikour an tiegezhioù brezhonek da dreuzkas ar yezh eo pal an ensavadur-se. E-tro 1970 e oa bet diskleriet ar gevredigezh e prefeti an Naoned.
Adalek 1954 e voe kaset en-dro gant Youenn Souffez-Despré, hervez Youenn Olier (Imbourc'h niv. 340, p. 12) hag adalek 1998 e voe resisaet er statudoù identelezh katolik ar gevredigezh, daoust ma oa katolik a spered abaoe ar penn kentañ ; an holl ne oant ket katoliked, evel Kerlann, met un aergelc'h kristen a rene. Evit ar bodadegoù da skouer e veze bepred un Oferenn.
Abaoe, daoust ma'z embann "mennout bezañ un emsav" ez eo dreist-holl evit poent kevredigezh-merañ embannadurioù Imbourc'h, hag ez embann bep daou viz ur gelaouenn a c'heller lenn ivez en-linenn, Kannadig Imbourc'h, e-lec'h e klask hec'h aozerion "kas en-dro ur preder brezhon ha kristen e brezhoneg". E liamm emañ gant Breuriezh "Kristenion Breizh" pergen evit troidigezh "Liderezh an eurioù" hag "Ar Bibl Santel" hag e klask sikour ar gristenion vrezhonegerion da genlabourat "war bep tachenn" : da sevel o ziegezh, da ren o buhez kefredel hag ar stourmoù e brezhoneg.
Disklêriañ a ra ar gevredigezh vrezhonek-se bezañ "broadelour" ha "katolik", e linenn istorel "Gwalarn" Roparz Hemon diouzh un tu, ha "Feiz ha Breiz" Yann-Vari Perrot diouzh un tu all.
Prezidant ar gevredigezh-se zo Tepod Gwilhmod abaoe 2002. Skrivet e vez pennadoù ingal gant Yann Mikael, Youenn Troal ha Yann Talbot enni.
Stêr Camarones
Ar Stêr Camarones (Río Camarones pe Quebrada de Camarones e spagnoleg) zo ur stêr eus Chile, er rannvro Arica ha Parinacota, e norzh ar vro.
Ober a ra an disparti etre an div rannvro, Arica ha Parinacota ha rannvro Tarapacá.
Ur stêr all zo anvet quebrada de Camarones hag a ya da aberiñ en Tongoy, e Rannvro Coquimbo.
Zénaïde Fleuriot
thumb|Zénaïde Fleuriot Zénaïde Marie Anne Fleuriot (28 a viz Here 1829 e Sant-Brieg - 19 a viz Kerzu 1890 e Pariz) a oa ur skrivagnerez vreizhat.
Merc'h e oa da Jean-Marie Fleuriot, alvokad, ha da Marie Anne Lagadeg. Skrivet he deus 83 romant evit ar yaouankiz, en anv-pluenn Anna Edianez evit ar re gentañ.
Mildred Gillars
Mildred Elizabeth Gillars, ganet d'an 29 a viz Du 1900 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Even 1988, lesanvet "Axis Sally", a oa gant Rita Zucca, ur ginnigerez radio stadunanat o labourat evit an Alamagn Nazi. Embann a rae abadennoù propaganda e-pad an Eil Brezel-bed. Harzet e voe e Berlin goude ar brezel. Ar c'hentañ maouez e voe o vezañ kondaonet evit trubarderezh e Stadoù-Unanet Amerika. E miz Meurzh 1949 e oa bet kondaonet da 10 betek 30 vloaz toull-bac'h. Dieubet e voe e 1961.
Marvet e oa diwar krign-bev ar c'holon e 1988.
Emgann Algeciras (1801)
Mennet e oa Charles Linois, an eil amiral gall, da unaniñ ar morluioù gall ha spagnol en Cádiz en hañvezh 1801.
Stêr San José de Azapa
Quebrada de Azapa, pe Stêr San José de Azapa (Río San José de Azapa e spagnoleg) zo ur stêr vareadek e norzh Chile, e rannvro Arica ha Parinacota, hag a c'hoarvez eus kember ar Río Seco hag ar Río Tignamar, a zo anv Stêr San José de Azapa e tolead Livilcar. Goude-se e sko etrezek ar c'hornôg hag e treuz Ausipar hag El Molino. Tost da Arica, ur 5 km eus e aberse agrega e teu Quebrada de Acha, pe La Higuera, da gemberiñ en Azapa, ha hi dizour peuliesañ.
Ar Marvailler brezounek
Ar Marvailler brezounek zo un dastumad marvailhoù, pe kontadennoù gant Gabriel Milin e 1870.
Adembannadur
An holl gontadennoù-se zo bet adembannet e-barzh al levr Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all e 1950.
Río Gallegos (stêr)
C'hoarvezout a ra ar stêr eus kember ar stêrioù Rubens ha Penitentes. Adstêrioù he deus : ar stêrioù Turbio, Cóndor ha Zurdo.
Fortunatus (levr)
Fortunatus zo ur gontadenn diwar-benn buhez un haroz ha roue mojennel eus ar Grennamzer hag a voe brudet e droioù en Europa ar hag ar. Ar c'hentañ levr diwar e benn a voe embannet en Augsburg, en Impalaeriezh santel roman german, e 1509.
Mammennoù
Hervez Michael Haldane, troer al levr e saozneg, e oa embannet Fortunatus en Augsburg e 1509 ha moullet gant Johann Otmar. Gwerzhet e veze e kêr e ti an apotiker Johannes Heybler. Roud a gaver ennañ eus meur a skrid all :
Ar romant
Fortunatus zo ur paotr yaouank genidik eus Famagusta e Kiprenez hag en em gav un deiz gant an doueez Fortuna en ur c'hoad e Breizh. Ha hi da reiñ ur yalc'h dezhañ hag a vez adleuniet kenkent ha ma vez tennet un dra bennak anezhi. Neuze e veaj dre meur a vro, hag e Kaero e vev e ti ar sultan, a ziskouez dezhañ e deñzorioù. En o zouez ez eus ur c'hozh tog hag a c'hall kas an den dindanañ da gement lec'h a gar. Dont a ra a-benn da laerezh an tog ha distreiñ gantañ da Giprenez.
Río San Salvador (Chile)
Ar San Salvador (pe Río San Salvador e spagnoleg, zo ur stêr eus Chile, adstêr d'ar Río Loa. Treuziñ a ra ul lodenn eus dezerzh Atacama, er rannvro Antofagasta.
Giovanna II
Giovanna II Anjev-Durazzo, pe Giovanna II Naplez (Zara, Kroatia, 1371 – Naplez, 1435), a oa merc'h d'ar roue Carlo III Anjev-Durazzo ha d'e bried  Margherita  Durazzo, ha kemer a reas kurunenn  Naplez war-lerc'h he breur Ladislas Iañ, marvet dishêr. Ren a reas adal marv he breur e  1414, betek he marv-hi e 1435.
A-hend-all e kemere alies an titloù a rouanez Hungaria, Jeruszalem, Dalmatia, Kroatia,  Rama, Serbia,  Galizia, Lodomeria, Cumania, Bulgaria, ha kontez Provañs, Forcalquier ha  Piemonte.
Pa varvas ez eas da get an Tiegezh Anjev-Durazzo. War he lerc'h e renas Renato Valois-Anjev pe 'Renato Iañ, breur d'ar pennhêr anvet gant ar rouanez, Luigi III, a varvas araozi. Luigi III hag e vreur Renato a oa eus an Tiegezh Valois-Anjev, hag a c'houlenne kurunenn Naplez abaoe 1380.
Eured
E 1401, da 30 vloaz, e timezas e Vienna da Gwilherm Aostria, mab da Leopold III Habsburg, dug Stiria, ha da Viridis Visconti. Pemp bloaz goude e varvas Gwilherm, ha setu Giovanna intañvez divugel. Ha hi da gemer serc'heien. E 1414 e varvas he breur Ladislas Iañ, ha setu hi rouanez. Neuze e lakaas embann dre Europa e klaske ur pried.
A-benn ar fin e tibabas ur priñs gall, Jakez II Bourbon (1370 † 1438), evit kaout skoazell c'halloudus ar roue gall dirak tagadennoù enebourien a ziavaez, a Aragon pe Provañs. E 1415 e tegouezhas Jakez e Naplez. Dont a reas Jakez a-benn da bellaat serc'h e zanvez-pried,  Pandolfo Alopo, da zimeziñ e miz Eost, da lazhañ Pandolfo, da ren war al lez gant harp kargidi deuet eus Bro-C'hall, ha da lakaat ar gurunenn war e benn, en desped d'ar rouanez. Met ne badas ket an emglev etre an daou bried, hag iriennañ a rae baroned ar rouantelezh. Gwarizius e veze ar roue, ha dibennañ a reas un toullad serc'heien all, ha bac'hañ ar rouanez. Divac'het e voe gant ar bobl.
Bec'h gant ar pab
Neuze e krogas ur marevezh all eus he ren, hag ar stourm hir etre hec'h hêred advabet. Kement-se zo dleet d'an darempredoù fall etre ar rouanez hag ar pab papa Martino V. Sujet e oa Rouantelezh Naplez d'an Iliz ha meur a wech o devoa bountet ar bibien o fri en aferioù ar Rouantelezh.
Goulenn a reas Martino V  arc'hant digant Naplez evit adsevel e arme. Giovanna, iset gant Caracciolo, a nac'has reiñ gwenneien. Ma savas droug ennañ ha c'hoant kas an dorzh d'ar gêr. Ne voe ket diaes dezhañ kavout skoazell: kenkent en devoe sikour digant Luigi III Anjev, mab da gevezer Ladislao.
Fin he buhez
Sioul e voe bloavezhioù diwezhañ he ren. Edo Luigi o c'hortoz ar gurunenn en e zouaroù e Dugelezh Calabria, met mervel a eure e 1434. Giovanna, deuet kozh, a anvas Renato, breur Luigi, da bennhêr. Mervel a reas Giovanna e Naplez d'an 2 a viz C'hwevrer 1435, en oad a 63 bloaz. Beziet e voe aen iliz Santa Annunziata. Hag echu e voe gant Tiegezh Anjev-Sikilia.
Viola (bleunioù)
Viola zo ur rumm plantoù bleuniaouek.
Ar bleunioù zo anvet melion (Viola riviniana), pe bokedoù-an-Dreinded hervez neuz ar petalennoù.
Yehoyac'hin
Hervez an Testamant Kentañ e voe Yehoyac'hin (en hebraeg יהויכין - Yehôyakhîn) roue Yehouda un nebeud mizvezhioù e 598 KJK, war-lerc'h e dad, Yehoyakim.
Setu ar pezh a lenner diwar e benn en Eil Levr ar Rouaned (2R 24, 8-16) :
« Triwec'h vloaz en devoa Yehoyac'hin pa renas, tri miz e renas e Jeruzalem. Anv e vamm a oa Nehoushta, merc'h Elnatan, eus Jeruzalem. Hag e reas ar fall ouzh daoulagad an Aotroù, a-grenn evel m'en devoa graet e dad. Er mare-se, e pignas servijerion Navoudc'hadnesar, roue Bavel, da Jeruzalem hag e kouezhas ar gêr dindan seziz.[...]
Hag e voe harluet Jeruzalem a-bezh, an holl ofisourion, an holl soudarded : dek mil harluad, hag an holl c'hoved hag alc'houezourion ; ne vanas nemet paourañ tud ar vro. Hag e voe harluet Yehoyac'hin betek Bavel ;[...].
Hag evel roue e lakas roue Bavel Matania, e eontr, en e lec'h, hag e troas e anv e Sidkia. »
Mozoleon Halikarnassos
thumb|300px| Mozoleon Halikarnassos Engravadur gant [[Martin Heems Kerke (1498-1574) ]] Mozoleon Halikarnassos (Henc'hresianeg Μαυσωλεῖον τῆς Ἁλικαρνασσοῦ) a oa unan eus Seizh Marzh ar Bed. Savet e voe evit bezañ ti-kañv Mausolos, roue Karia, marvet e 353 kent JK en Halikarnassos (hiziv an deiz Bodrum e Turkia).
Chom a reas e stad vat betek an, kent kouezhañ en e boull. Er e voe implijet e zismantroù gant menec'h Urzh an Ospital evit sevel kastell sant-Pêr.
Diwar anv ar roue Mausolos e vez graet bremañ mozoleon eus tier-kañv meurdezus.
Bro Guened
Bro Guened a oa ur gelaouenn viziek katolik e brezhoneg hag e galleg, embannet etre 1950 ha 1958. Renet e oa gant an aotrou Joachim Le Palud, ur beleg oberiant e Bleun Brug Bro-Gwened. Keleier o tennañ da Vreizh ha d’an iliz katolik a veze embannet enni.
Invictus
Invictus zo ur ger latin hag a dalvez kement ha "didrec'het", hag anv meur a dra.
Taol-Stad ar 16 a viz Mae
Taol-Stad ar 16 a viz Mae (Hangul: 5.16 군사정변; Hanja: 五一六軍事政變; RR: O-illyuk gunsa-jeongbyeon) a oa bet un taol-stad milourel e Su Korea e 1961, aozet ha raksoñjet gant Park Chung-hee hag e harperien. Savet e voe ganto ar Poellgor Reveulzier Milourel, e-penn anezhañ penn uhel al lu Chang Do-yong.
Dre an taol-stad e voe roet lamm da gouarnamant dilennet Yun Bo-seon ha roet lamm d'an Eil republik Korean. Lakaet e voe e-plas goude an taol-stad ur C'huzul Uhel evit an Adsevel Broadel, unan milourel gant Park o vezañ ar pen gwirion d'an aozadur. Dont a reas da vezañ ar penn ofisiel goude ma voe harzet Chang Do-yong e miz Gouhere. A-dreñv an taol-stad e oa bet ur vegen tud eus an aferioù a vounte kreñv evit ma vefe modernaet ar vro dreist-holl da geñver greanterezh. Setu penaos e oa bet krouet ur greanterezh lies e-pad ren Park, en eskemm e oa bet lemet ar gwirioù demokratel, gwirioù diazez ar geodedourien hag ouzhpenn-se e oa spurjoù bep an amzer. Lesanvet "Reveulzi ar 16 a viz Mae" gant Park hag e harperien, ar sell reveulzier evit komz eus an taol-stad-se a zo burutellet kreñv hiziv-an-deiz c'hoazh.
Stadoù-Unanet Amerika hag an taol-stad
Stadoù-Unanet Amerika ne oant ket bet a-enep an taol-stad, d'an 20 a viz Mae e oa dija ar vro o reiñ harp da Park Chung-hee, ar prezidant John F. Kennedy a embanne mignoniezh etre an div vro.
Tinvaal
Ard-whaiyl Tinvaal e manaveg, High Court of Tynwald e saozneg, eo parlamant Enez Vanav. Div lodenn zo ennañ, hag a vez o sezañ pep hini diouzh he zu pe a-gevret a-wechoù : Kiare as Feed ("pevar warn-ugent", anvet House of Keys, "Ti an Alc’hwezioù" e saozneg), gant izili dilennet war-eeun, hag Yn Choonseil Slattyssagh (ar c’huzul lezenniñ, Legislative Council e saozneg). Kontet eo an Tinvaal da vezañ ar vodadenn lezenniñ goshañ er bed, dre ma vije bet savet tremen mil bloaz zo.
Sezañ a ra an div gambr asambles ur wech ar bloaz da zeiz an Tinvaal (Laa Tinvaal) e Balley Keeill Eoin (St John's), er-maez ; da-geñver degouezhioù all e vezont bodet asambles ivez, en ur savadur e Doolish (Douglas), kêr-benn ar vro, da blediñ gant politikerezhioù ar gouarnamant. A-hend-all e vezont o labourat disparti, gant Kiare as Feed o studiañ ar c’hinnigoù lezennoù hag ar C’huzul lezenniñ oc'h adwelet anezho.
An anv Tinvaal, evel ar ger islandek Þingvellir, a zeu eus ar ger norsek Þingvǫllr a dalvez kement ha "lec’h ar vodadenn", diwar vǫllr, park, ha thing (bodadenn).
Charles Taylor (Liberia)
Charles Taylor (ganet d'an 28 a viz Genver 1948) zo ur politikour eus Liberia. Prezidant Liberia e voe, adalek an 2 a viz Eost 1997 betek e zilez d'an 11 a viz Eost 2003.
God
Ur god zo:
Leros
thumb|200px|right|Porzh Panteli thumb|200px|right|Enez Leros, tostik da aod Turki thumb|200px|right|Enez Leros e Dodekanisa Leros a zo un enezenn hag ur gumun eus Gres er Mor Kreizdouarel.
May 18 (film)
May 18 (Hangul: 화려한 휴가; RR: Hwaryeohan hyuga; Brezhoneg. "Vakañsoù drant") zo ur film Su korean embannet e 2007.
Leros
Bered ar C'hommonwealth: Leros War Cemetery
Ur vered ag an Eil Brezel Bed eo. Marvet eo ar vilourion douaret enni e 1943 e-pad Emgann Leros (Eil Brezel Bed). Digoret e voe ar vered gant pennoù luioù ar C'hommonwealth. Enni e voe bodet korfoù deuet eus al lec'hioù-emgann hag eus beredoù sivil ar gumun. Distrujet eo bet dielloù ar re-mañ gant an Alamaned: setu perak n'ouzer ket pelec'h ez resis emañ bezioù eus ul lodenn (17 eus Tirlu ar Rouantelezh-Unanet, unan eus Tirlu Afrika ar Su ) ag ar vilourion beziet enni.
May 18 (film)
Istor
Istor ar film a zo bet diazezet war fedoù gwirion, Lazhadeg Gwangju d'an 18 a viz Mae 1980. Ar jeneral Chun Doo-hwan en devoa klasket reiñ lamm d'an nerzhioù demokratel er vro dre ur flastradenn milourel. War-dro 600 a dud a voe lazhet. E kêr Gwangju, 110 000 annezad enni, Min-woo a zo o vevañ ur vuhez seder gant e vreur yaouankoc'h Jin-woo betek an deiz ma erru 20 000 a soudarded evit flastrañ ar boblañs. An trevourien a glask sevel ur vezen evit difenn an dud dizarmet diouzh tennoù al lu.
Vingt mille lieues sous les mers
Vingt mille lieues sous les mers (Ugent mil lev dindan vor) zo ur romant gallek gant Jules Verne e 1869. Ar pempet levr muiañ troet er bed eo, p'en kaver e 174 a yezhoù.
Matania
Hervez an Tanac'h e oa Matania mab da Yoshia, roue Yehouda etre 640 KJK ha 609 KJK, ha breur da Yehoahaz, bet roue Yehouda e 609 KJK.
Lakaet e voe da roue gant Nevoudc'hadnesar, roue Babilon e-lec'h e niz Yehoyac'hin dindan an anv a Sidkia e 598 KJK.
Paulina
Paulina zo un anv a orin latin roet d'ar merc'hed e meur a vro.
Orin
Diwar an anv Paulinus, deuet eus Paulus.
Giovanna Cattanei
thumb|300px|Vanozza de’ Cattanei; Ausschnitt des Portraits von [[Innocenzo Francucci; Galleria Borghese, Roma.]] Giovanna dei Cattanei, anavezet evel Vannozza Cattanei (1442–1518), a oa serc'h ar c'hardinal Rodrigo Borgia e-pad 15 vloaz, hag eñ anvet da bab evel Alesant VI.
He buhez
Diwar-benn he ziegezh hag he bugaleaj n'ouzer tost mann ebet. Ganet e oa e Mantova en 1442. Goude ez eas da Roma ma talc'has ostaleri. Da gentañ hini del Leone pe hini dell'Angelo, er Borgo.
Met an hini vrudetañ e oa al Locanda della Vacca, e-kichenik Campo de' Fiori, ma teue tud a renk uhel da gemer o flijadur gant gisti evel Vannozza.
Borgia
Meur a serc'heg he doe, ha meur a gardinal en o zouez, evel Giuliano della Rovere, a voe pab (Jul II), ha dreist-holl, adalek 1470, Rodrigo Borgia a vo tad he bugale hag ar pab Alesant VI.
Daoust ma oa serc'h ofisiel ur c'hardinal galloudus e oa dereatoc'h dezhi bout dimezet. Evit se e oa ret kavout ur gwaz, hag ar c'hardinal Borgia a glaskas dezhi. E 1474 e reas dezhi dimeziñ da Domenico Gianozzo di Rignano (pe d'Arignano), ha goude, pa voe intañvezet, da Antonio da Brescia. Pa voe intañvezet adarre, an eil gwech en ur ober daou vloaz, e timezas da Giorgio della Croce, hag ur mab he doe gantañ, Ottaviano, ganet e 1482, met tad ha mab a varvas en 1486. Neuze e timezas Vannozza, ar pedervet gwech dezhi, da Carlo Canale, ul lenneg eus Mantova, a reas war-dro he bugale, hag a zeskas gregach ha latin da Lucrezia Borgia, ouzhpenn barzhoniañ ha karout an arzoù.
He bugale
Pevar bugel o doe Rodrigo Borgia ha Vanozza
Eil serc'h ar c'hardinal
Koazhañ a reas karantez Rodrigo outi a-raok bout anvet da bab pa en em gavas, war-dro 1488, gant Giulia Farnese, gwreg un Orsini, un tamm mat yaouankoc'h eget Vannozza. Serc'h ofisiel ar c'hardinal e teuas Giulia da vezañ neuze. Neuze en em dennas Vannozza war ar maez, met derc'hel a reas Alesant VI da vagañ karantez outi hag ouzh o bugale.
He marv
Ur vuhez deol hag a bened a renas Vannozza en he bloavezhioù diwezhañ. Mervel a eure e miz Du 1518, da 76 vloaz, ha legadiñ a ray he madoù d'an Iliz: darn anezho a oa madoù-Iliz bet roet dezhi gant ar pab Alesant VI. Ne voe ket doujet d'he youl da vezañ beziet en iliz Santa Maria delle Terme, rak beziet e voe en iliz Santa Maria del Popolo, ma oa bez he mab Giovanni.
Yann Guillamot
Yann Guillamot (Yann Gwilhamod), bet ganet e 1949 e Ploveilh, zo ur c'honter brezhonek hag un arbennigour war al lennegezh dre gomz.
Río Turbio (Jorquera)
Ar stêr Turbio (río Turbio) zo ur stêr er Rannvro Atacama e Chile.
Yann Guillamot
Buhez
Ganet en ur familh kouerien, Yann Gwilhamod a voe desavet e brezhoneg. Mont a reas da vezañ munuzer betek ma voe paouezet ober goude ur gwallzarvoud, hag eñ en e oad gour. Pa oa o klask gouzout petra ober e tivizas adstagañ gant e studioù war ar brezhoneg, p'en doe tapet un testeni war ar studioù keltiek e Skol-veur Roazhon er mare ma plije dezhañ mont da enrollañ traoù a bep seurt a veze kontet dezhañ gant tud e gumun. Renket en doa ar c'hontadennoù dastumet e-pad un tregont vloaz bennak ha diwar an dafar-se en doe soutenet ur c'hounskrid ken e tapas ur vestroniezh pa voe tri-ugent vloaz.
Kelennet en deus da c'houde evit Kelenn (Diwan), Merwent (Kelenn) ha Roudour.
Villaines
Villaines zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun c'hall:
Castle On The Hill
Castle On The Hill a zo ur single gant ar c'haner-sonaozer saoz Ed Sheeran deuet er bloavezh 2017.
Claude Sérillon
Claude Sérillon, bet ganet d'an 20 a viz Here 1950 e Naoned, a zo ur c'hazetenner. Kregiñ a ra evel kazetenner dizalc'h evit Presse-Océan. E 1973 e ya da labourat en ORTF e Enez-Frañs hag e 1975 e Antenne 2. Kinnig a ra keleier 8 eur noz war France 2 etre 1998 ha 2001.
Keneil d'ar gazetennerez Catherine Ceylac eo abaoe 1984.
Barvouskenn ar roue Fortunatus
Barvouskenn ar roue Fortunatus zo ur gontadenn gant Gab Milin. E renkadur Aarne-Thompson eo klenket dindan an niverenn 531. Levezonet e seblant bezañ gant ar gontadenn c'hallek La Belle au cheveux d'or, gant Madame d'Aulnoy.
E 1870 e oa bet embannet en dastumad Ar Marvailler brezounek
En alamaneg
Tennañ a ra da Ferenand getrü und Ferenand ungetrü, kontadenn niverenn 126 e Kinder- und Hausmärchen ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm.
Doare saoznek
E saozneg eo anvet King Fortunatus's Golden Wig.
Gouel an Anaon
Gouel an Anaon zo ur gouel kristen, katolik dreist-holl, hag a vez lidet, abaoe an, d'an 2 a viz Du, ma vez enoret an Anaon.
Kembre
E Kembre e vez laret Gŵyl yr Holl Eneidiau, Gŵyl y Meirw pe Dygwyl y Meirw
Gizioù
E broioù katolik zo e reer meuzioù en deiz-se:
Río Grande (Limarí)
Ar Río Grande zo ur stêr er Rannvro Coquimbo e Chile, adstêr d'ar Río Limarí.
Grues (Vande)
Grues a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Manmohan Singh
Manmohan Singh (ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ en hindeg) (ganet d’ar 26 a viz Gwengolo 1932) zo ur politikour eus India. Kentañ Ministr e vro eo bet, ar 14vet hini en istor an Unaniezh, etre 2004 ha 2014. Ezel eo eus an Indian National Congress, hag eñ eo ar Sik kentañ aet da Gentañ Ministr India. A-raok bezañ anvet da Gentañ Ministr e oa bet Ministr an Arc’hant er bloavezhioù 1990 e gouarnamant Narasimha Rao. Gantañ e oa bet kaset da benn adreizh armerzh ar vro da neuze.
Río Turbio (Elqui)
Ar stêr Turbio (río Turbio)  zo ur stêr eienet e menezioù Rannvro Coquimbo e Chile. Goude kemberiñ gant ar Río Claro e teu diwarni ar río Elqui hag a ya da aberiñ er Meurvor Habask.
Shahnameh
Shahnamah pe Shâh Nâmeh pe Chah nameh (perseg : شاهنامه, Levr ar rouaned) a zo ur barzhoneg marzhus ma konter istor Iran abaoe krouidigezh ar bed betek degouezh an islam er vro. Ouzhpenn 60 000 divwerzenn a zo en holl. E-tro ar bloaz 1000 e voe skrivet gant Ferdowsi.
Wolf (Galápagos)
Enez Wolf zo un enezenn vihan didud er Meurvor Habask hag unan eus an Inizi Galápagos, en Ecuador.
Anvet eo diwar anv ar skiantour alaman Theodor Wolf (1841-1924).
Río Turbio (Grande)
Ar stêr Turbio (río Turbio) zo ur stêr berr a-walc'h er Rannvro Atacama e Chile, adstêr d'ar Río Grande (Limarí).
Invictus (barzhoneg)
Invictus zo ur varzhoneg brudet bet savet er bloaz 1875 gant ar skrivagner saoz William Ernest Henley (1849–1903).
Ne oa bet lakaet titl ebet dezhi gant he oberour. Anvet e vo Invictus, ur ger latin hag a dalvez kement ha "na c’heller ket trec’hiñ", gant ar skrivagner kerneveurat Arthur Quiller-Couch (1863-1944) e 1900.
Gant Nelson Mandela e voe skrivet hag engravet he gwerzennoù war mogerioù e gell e toull-bac’h enez Robben Island ma oa bet digenvezet. Er gwerzennoù-se, a veze ouzh o lenn bemdez-c’houloù, e kavas nerzh ha kredenn divrall hed-ha-hed an triwec’h vloaz bac’h eno.
Nissan
Nissan Motor Co., Ltd. (japaneg: 日産自動車株式会社 ; romanekadur Hepburn: Nissan Jidōsha Kabushiki-gaisha), berraet e Nissan, zo un embregerezh treuzvroadel japanat. Savet e vez kirri-tan ha pezhioù otoioù ganto. Al lec'h penn a zo en Nishi-ku, Yokohama. An embregerezh a werzh otoioù gant an anv merkoù Nissan, Infiniti, ha Datsun. Evit ar pezh a sell ar pezhioù otoioù tuning e vezont gwerzhet gant ar merk Nismo. Anv an embregerezh a zo deuet a-ziwar Nissan zaibatsu, adanvet Nissan Group abaoe. Adalek 1999, Nissan a zo deuet da vezañ ul lodenn eus an emglev kenwerzhel Renault–Nissan–Mitsubishi. Un emglev eo etre Nissan eus Japan, Mitsubishi Motors eus Japan ivez, ha Renault eus Bro-C'hall.