cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mereyeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar mereyeg (mere(y) pe mere) komzet gant tro-dro da 10.000 den e norzh Kameroun (1982).
Ur rannyezh ez eus:
Mofoueg an norzh
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo mofoueg an norzh (mofu-douvangar) komzet gant tro-dro da 27.500 den e norzh Kameroun (1982).
Ur rannyezh ez eus:
Fresnes-lès-Montauban
Fresnes-lès-Montauban a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Namieg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr yezhoù Yellow River eo an namieg (namie, edawapi pe lujere) komzet gant tro-dro da 4 944 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Awouneg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr yezhoù Yellow River eo an awouneg (awun) komzet gant tro-dro da 400 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Jacques Toubon
Jacques Toubon zo ur politikour gall parizian, kamarad d'ar prezidant Jacques Chirac, a zo bet ministr ar sevenadur ha ministr ar justis e Bro-C'hall.
Sevenadur
Evel ministr ar sevenadur (1993-95) en deus savet ul lezenn da wareziñ ar galleg (1994).
Justis
Evel ministr ar justis (1995-97) en deus klasket gwareziñ e vignoned politikel diouzh ar justis, ha kalz a labour en deus bet.
E bennoberenn a voe kas un askell-dro, e 1996, war-lein an Himalaya da glask war-lerc'h ur prokulor bras evit ma tiskennfe aleshont da reiñ urzh d'ur prokulor bihan dindan e urzhioù da baouez gant un enklask diwar-benn gwreg maer Paris, an itron Xavière Tibéri, a veze roet kalzik arc'hant dezhi gant he gwaz maer evit labourioù dister.
Prouiñ a reas, ur wech ouzhpenn, e oa distag ar justis eus pep galloud politikel.
Goude
Pa voe laosket er-maez en dilennadeg diwezhañ evel kuzulier-kêr ha kannad e voe sikouret gant e gamarad prezidant da vezañ anvet kannad europeat, ha kavet e voe un tamm fourmaj mad all dezhañ da grignat.
Sciuridae
Sciuridae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ ar gwiñvered pe ar moreganed.
Rosalía de Castro
Rosalía de Castro, pe María Rosalía Rita de Castro, ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1837 ha marvet d'ar 15 a viz Gouhere 1885 e Padrón, zo ur varzhez eus Galiza, a skrivas e galizeg ha spagnoleg.
E spagnoleg
Troidigezh e brezhoneg
Ar c´hleier (Las campanas), barzhoneg tennet diouzh "En las orillas del Sar", troet gant Gwenael Emelyanoff Al Liamm nn. 382, Gwengolo-here 2010
Goude he marv
En 1935 e voe savet Seis poemas galegos, c'hwec'h barzhoneg gant Federico García Lorca en galizeg; unan anezho a oa savet da Rosalía.
Galizeg
Ar galizeg, pe galisianeg , eo yezh istorel hag ofisiel Galiza. 4 milion a dud er bed a gomz ar yezh, ha 2.836.527 en Spagn e 2007.
Melokwoeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar melokwoeg (melokwo, molok(w)o pe molko) komzet gant tro-dro da 8.500 den e norzh Kameroun (1992).
Galizeg
Yezhadur
Ur yezh latin eo, kar-tost d'ar portugaleg dreist-holl, ha d'ar kastilhaneg.
Evel yezh latin e kaver
Molothrus
Molothrus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Amerika.
Timbroù ar Zoulouland
120px|thumb|Timbr ½ penny embannet e 1896 left|120px|thumb|Timbr 1 penny
Statud ur vro gwarezet gant ar Rouantelezh Unanet he deus bet Zoulouland etre 1888 ha 1894. Melestradurezh ar Post a grogas da vezañ oberiant d’ar 1añ a viz Mae 1888, pa emezelas Zoulouland ha Natal da Unvaniezh Postoù ar Bed (U.P.B.).
Lakaet e voe e gwerzh timbroù saoz dreistmoullet gant Natal Revenue Zululand pe Zululand hepken e 1888. Etre 1888 ha 1894 ez eus bet graet gant timbroù Natal dreistmoullet « Zululand ».
E-pad daou vloaz (1894-1896) ez eo deuet Zoulouland da vezañ un drevadenn saoz. Moulet ez bet eta timbroù ispisial gant poltred ar Rouanez Viktoria I, dindan an anv « Zululand ».
Hermippe
Hermippe (’Ερμιππη e gregach) a oa unan eus serc'hed niverus Zeus, mestr an doueed e mojennoù Hellaz kozh. Ur mab he doe digantañ, Orc'homenos e anv.
Loarenn
Roet eo bet an anv-se da unan eus loarioù ar blanedenn Yaou: Hermippe.
Joachim Patinir
thumb|right|300px|Treuziñ ar bed isdouarel (etre [[1515-1524), eoullivadur war goad, 103 x 64 (Mirdi ar Prado, Madrid)]] Joachim Patinir pe Patenier (1485 e Dinant- 5 a viz Here 1524 en Antwerpen), anavezet ivez dindan an anvioù de Patinier ha de Patiner a oa ul livour hag un tresour flamank eus an Azginivelezh uhel. Ezel e oa eus kouch Antwerpen. Soñjal a reer e oa eontr Henri Bles, hag a oa livour ivez.
Barrek e oa oa Patinir evit a sell ouzh livañ gweledvaoù levezonet gant oberennoù Hieronymus Bosch, enno elfennoù faltazi, koadeier, broioù ijinet, kêrioù ha stêrioù. Patinir a labouras ivez gant Quentin Matsijs ha soñjal a reer e voe livet lodenn eus taolennoù Matsijs gant Patinir. Pa varvas Patinir e reas Matsijs war-dro e vugale.
An arzvarnour Jacques Stiennon a soñj dezhañ e vije bet ganet Patinir e Wallonia, rak hervezañ ez eo arouezius ar reier a weler en daolenn Gweldva Sant Jerom eus rannvro Dinant.
Meneget eo Patinir e Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies gant Dominicus Lampsonius.
Dek Gourc'hemenn
An Dek Gourc'hemenn (hebraeg עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת, asereth ha-dibroth, "an Dek Komz") zo ul listennad urzhioù a zo e Testamant Kozh ar Bibl, levr nevet ar Yuzevien hag ar Gristenien.
Hervez an hengoun e vijent bet degemeret gant Moizez war Menez Sinai.
Gourc'hemennoù Doue a reer anezho ivez er skridoù brezhonek.
Er Bibl
Setu amañ ur berradur eus an dek gourc'hemenn evel m'emaint er Bibl (Ermaeziadeg XX,3-17 hag Adlezenn V,7-18),.
(Un droidigezh eeun diwar meur a yezh — war-bouez an henyezh orin — eo kement-mañ.)
El Levr a gelennadurez kristen
E brezhoneg e oa bet lakaet ar gourc'hemennoù-se e stumm divwerzennoù evit aesaat an deskiñ d'ar vugale a ranke gouzout anezho dre an eñvor evit gallout ober o fask kentañ.
El Levr a gelennadurez kristen (Kemper- Brest 1932), anezhañ ur c'hatekiz bihan, e kaver skrid ar gourc'hemennoù-se, pajenn 117.
Gourc'hemennoù an Iliz
Arabat eo droukveskañ gant Gourc'hemennoù an Iliz, a zo c'hwec'h anezho.
Aozadur Dispac’hel 17 a viz Du
An Aozadur Dispac’hel 17 a viz Du (e gresianeg Επαναστατική Οργάνωση 17 Νοέμβρη) a oa anezhañ ur strollad marksour a gasas da benn taolioù feuls e Gres. Gant gouarnamant ar Stadoù Unanet eo bet lakaet war o renabl sponterion.
Fellout a rae d’ar strollad skarzhañ arme ar Stadoù Unanet diouzh ar vro, lakaat fin da aloubidigezh milourel Kiprenez gant Turkia hag ivez troc’hañ al liammoù etre Gres hag Unvaniezh Europa hag ar Broadoù Unanet.
E 2000 e voe lazhet gant ar strollad un den a laboure evit Ministrerezh Difenn ar Rouantelezh Unanet, Stephen Saunders e anv.
E 2002 e teuas a-benn ar polis da dapout Savvas Xiros. Dre c’houlennata anezhañ e oa bet tu da dizoloiñ da di implijet evit kuzhet izili ar strollad hag ivez c’hwec’h den all sañset da vezañ izili an Aozadur. Un den 58 vloaz, Alexandros Giotopoulos, a voe anvet evel penn ar strollad hag harzet e voe war enezenn Lipsi. Nebeut amzer war-lerc’h e voe anvet Dimitris Koufodinas evel penn oberiadennoù ar strollad hag en em rentañ a reas. En holl e voe tamallet 19 den da vezañ kiriek da 2,500 torfed bet kaset da benn e anv an Aozadur Dispac’hel 17 a viz Du.
Kregiñ a reas proses an damallidi e Aten d’an 3 a viz Meurzh 2003. D’an 8 a viz Kerzu e oa bet kavet kablus 15 den dioute, en o zouez Giotopoulos ha Koufodinas. Didamallet e oa bet pevar den all dre diouer a brouennoù. Bac’het e oa bet Giotopoulous betek fin e vuhez 21 ha Koufodinas 13 gwech..
Komieg-zirieg
Ur yezh finnek-ougrek eo an c'homieg-zirieg (Коми Кыв - komi kyyv) komzet e Republik Komi hag e lec'hioù all eus Rusia gant tro-dro da 285.000 den.
Aozadur Dispac’hel 17 a viz Du
Gant alvokaded an damallidi hag ivez gant ur re stolladoù evit difenn gwirioù mab-denn e voe pouezet war ar fed ma oa bet kaset da benn ar proses un un doare direizh-kenañ en ul lêz-varn ispisial, serr he dorojoù ha difennet ma vefe enrollet ha skignet gant ar skinwel. Meur a hini e-touez an damallidi, en o zouez Alexandros Giotopoulos, a nac’has betek penn bezañ kemeret perzh en taolioù. Hervez Giotopoulos e oa anezhañ gouzañver un taol politikel evit diskwel e oa bet tapet penn ar strollad. Dimitris Koufondinas duiouzh e du, avat, a anzavas e oa kirikiek ez-politikel da holl oberiadennoù ar strollad. Gantañ e voe deskrivet un aozadur e-lec’h ma veze kemeret an divizoù dre daputal etreze an izili kentoc’h evit dre urzhioù ur rener bennaket.
Komieg-zirieg
Ken tost eo ar yezh-mañ d'ar c'homieg-permyakeg ma vez kaoz eus rannyezhoù.
Aozadur Dispac’hel 17 a viz Du
D’ar 17 a viz Gwengolo 2004 e voe kroget ur stourmad gant ar vac’hidi o nac’hañ debriñ a-benn lakaet da c’hoût pegen kriz eo o buhez en toull, didroc’het diouzh ar brizonidi all.
Komieg-zirieg
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ispisial evit skrivañ sonennoù n'eus ket dioute e rusianeg.
Steredenn Luyten
Steredenn Luyten a zo ur gorrez ruz lec'hiet 12.36 bloavezh-goulou diouzh an Heol. War-dro 1/4 eus mas an Heol e pouez met n'he-deus nemet 0.04% he sked. Anvet eo hervez Willem Jacob Luyten en-deu kavet he zizh.
Herman Melville
thumb|190px|right|Herman Melville
Llansawel
Llansawel zo un anv-lec'h kembraek, diwar anv ur sant brezhon Sawel, hag anv div barrez a gaver e kreisteiz Kembre :
Pseudoleistes
Pseudoleistes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Steredenn Luyten
Dielfennadurioù eus luc'hskeundennoù kemeret etre 1937 ha 1980 a zamveneg he-deus Steredenn Luyten ur c'heneil a zo e vas diresis (1.1 gwech hini Yaou d'ar vuiañ). Ne oa ket bet prouet, avat.
Herman Melville
Herman Melville (1añ a viz Eost 1819-28 a viz Gwengolo 1891 e New York) a zo bet ur romantour, saver arnodskridoù ha barzh amerikan, gwelet evel unan eus ar skrivagnerien amerikan pennañ. Brudet e oa e-doug kentañ lodenn e vuhez lennegel, met disoñjet e oa bet e anv en diwezh ha goude e varv. E bennoberenn, Moby Dick, a zo bet "addiskoachet" e penn kentañ an.
Steredenn Luyten
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Pseudoleistes
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Gourc'hemennoù an Iliz
Gourc'hemennoù an Iliz eo anv ar reolennoù a rank ur c'hristen eus an Iliz katolik roman heuliañ hervez ar pezh a veze desket er c'hatekiz brezhonek. Kaoz zo enne eus ar sakramantoù, kofes, komuniañ, ha mont d'an oferenn.
Herman Melville
Buhez
Ganet e oa bet Herman Melville e kêr New-York ha desavet e voe eno ivez. Ur beajour e oa e dad, ur c'henwerzher etrebroadel hag alies e klevas digantañ danevelloù e droiadoù leun a wagennoù divent, a venezioù uhel-tre, a wernioù krommet gant an avel, a vorioù rust hag a zeskrivadurioù porzhioù evel re an Havr-Nevez pe Liverpool.
Steredenn Luyten
Liammoù diavaez
Steredenn Luyten war Solstation.com
Gourc'hemennoù an Iliz
El Levr a gelennadurez kristen (Kemper- Brest 1932) e kaver skrid ar gourc'hemennoù-se, pajenn 209.
Herman Melville
Buhez
Pa oa 12 vloaz e varvas e dad goude graet freuz-stal gantañ hag e rankas ar familh (8 breur ha c'hoar en doa Herman Melville) mont da chom da gêriadenn Lansingburg, pelloc'h, war ribl ar stêr Hudson. Eno e rankas ar c'hrennard gounit e vara koulz ha mont da skol Albany, kêr-benn stad New York. Evel un Yannig e vil vicher e teuas da vezañ tro-ha-tro mevel war ar maez, implijad en un ti-bank, martolod war ul lestr-karg ha skolaer. E 1841 e oa degemeret evit bezañ martolod war al lestr-balumeta Acushnet. E 1842 e kuitaas al lestr en Inizi Marquesas hag goude ur prantad hir ez eas da Dahiti hag da inizi Hawaii. Eno en em ouestlas er morlu amerikan, met goude bezañ distroet d'ar Stadoù-Unanet e oe divartolodet (Here 1843). E 1847 e timezas Melville ha goude ur veaj en Europa en em stalias e kêr Pittsfield, Massachusetts, e skeud menezioù ar Bershires. Eno e kavas an awen evit kregiñ gant ur mell oberenn, Moby Dick, ur romant hag a zo kaoz ennañ eus ar balumeta p'en doa graet ar vicher-se 10 vloaz en a-raok. Siwazh ne reas ket berzh al levr, nag an eil, nag an trede kennebeut. Istimet gwelloc'h e voe e zanevelloù embannet a dammoù er c'helaouennoù. Implij a rae e skiant-prenet e bourzh al listri hag e tiskoueze en e skridoù listri o verdeiñ da vare Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet pe a-hed ar Mississippi, pe etrezek an Inizi Galápagos.
Gourc'hemennoù an Iliz
Ar gourc'hemennoù
6 zo anezho:
Herman Melville
Doare skrivañ
Herman Merville ha Mark Twain e voe ar skrivagnerien gentañ o skrivañ saozneg e mod "amerikanek".
19 Gwengolo
Lidoù
hervez an iliz katolik
Boris Johnson
Alexander Boris de Pfeffel Johnson, ganet d'an 19 Mezheven 1964 e New York (Stadoù-Unanet), zo ur politikour saoz, bet Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet etre miz Gouere 2019 ha miz Gwengolo 2022.
Kazetenner eo eus e vicher hag unan eus pennoù bras ar Strollad mirour. Dilennet e voe da gannad Henley (Oxfordshire) e 2001. Pa voe anvet David Cameron da vleiniad ar Strollad mirour e voe anvet da Vaodiern Tasmant an Deskadurezh Uhel. Da heul trec'h ar Strollad mirour e voe dilennet e Mae 2008 maer Londrez e-lec'h e ziaraoger Labour Ken Livingstone. E 2016 eo savet a-du gant ar Brexit (kuitaat Unaniezh Europa).
Skoargenn
Ur skoargenn (eus skoaz ha genn), pe skoarchenn, zo ur pezh dilhad a vez douget war ar skoaz.
Sae
A-wechoù e vez graet anv eus skoargenn evit skoazigell pa gomzer eus ur sae.
Gwion (eskob)
Gwion (Wido e latin), a oa eskob Bangor, e Kembre, war-dro dibenn an. Mervel a reas tu pe du da 1190.
Renkadur ar maenadoù
II. Sulfidennoù, Sulfoholenoù
Renkadur ar maenadoù/Sulfidennoù
Skoargenn
Soudarded
Gant soudarded, ofiserien dreist-holl, e vez douget skoargennoù.
Renkadur ar maenadoù
III. Halogenidoù
Renkadur ar maenadoù/Halogenidoù
Rabindranath Tagore
Rabindranath Tagore, bet ganet d'ar 7 a viz Mae 1861 e Kolkata ha marvet d'ar 7 a viz Eost 1941 en hevelep lec'h, a oa ur skrivagner banglaek. Priz Nobel al Lennegezh a voe deroet dezhañ e 1913.
Renkadur ar maenadoù
IV. Oksidennoù, Hidroksidennoù
Renkadur ar maenadoù/Oksidennoù
V. Karbonatoù, Nitratoù, Boratoù
Holenoù trenkenn nitrek, trenkenn garbonek ha trenkenn vorek.
Renkadur ar maenadoù/Nitratoù
Renkadur ar maenadoù/Karbonatoù
Renkadur ar maenadoù/Boratoù
VI. Sulfatoù, Selenatoù, Telluratoù, Kromatoù, Molibdatoù, Tungstenatoù
holennoù trenkenn sulfurek, trenkenn gromek, trenkenn volibdek ha trenkenn dungstenek. Ha selenatoù ha telluratoù gant liammoù tetraedrek daoubennek (da skouer [SO4]2-)
Renkadur ar maenadoù/Sulfatoù
C++
Un arwelladenn eus an areg C (pe lavar stlennegel C) eo an areg C++. Ergrafet e oa bet an areg-mañ gant Bjarne Stroustrup, un ijinour anezhañ, e oa bet ouzhpennet gantañ d'an areg C aroueziadurioù ar gouleviñ erduet ergorennoù. Evel-se e oa bet ijinet un areg nevez e difin ar bloavezhioù 80 anvet "C with classes". Da dennañ ouzh an ditour e C "++" arveret d'azvuiadañ ur werzhad e oa bet anvet diwar neuze an areg nevez C++ da lakaat da c'houzout eo an areg C++ un arwelladenn eus an areg C (areg C + 1).
aroueziadurioù an areg C++
Restr tarzh ur goulev e C++ e vez ouzhpennet un astenn .cpp dezhi hag ur restr destenn eo. Ur restr destenn nann mentrezhet e rank bezañ eleze ec'h endalc'h nemet nodoù ASCII diazez.
Renkadur ar maenadoù
VI. Sulfatoù, Selenatoù, Telluratoù, Kromatoù, Molibdatoù, Tungstenatoù
Renkadur ar maenadoù/Selenatoù
C++
aroueziadurioù an areg C++
Pa vez prest ur goulev e ranker kempunañ anezhañ gant ur c'hempuner d'e arnodiñ. Ar c'hempuner a dro an areg C++ en areg ijinenn evit ma vo en araez da vezañ keweriet gant ar c'hewerier (pe mikroprosesor).
Revoud a ra Amvaoù (endroioù) Danzen Kevanek (ADK) (Environnements de Développement Intégré - IDE - e galleg) a gevaraez danzen ar goulevioù e C++. Ar re bennañ a zo da skouer :
Castell-nedd
Castell-nedd zo ur gêr e kreisteiz Kembre, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, war lez kornôk an Afon Nedd. 45,898 a dud a oa e 2001.
C++
aroueziadurioù an areg C++
> Borland C++
Celia Cruz
Celia de la Caridad Cruz Alfonso, a zo brudetoc'h evel Celia Cruz (21 a viz Here 1925 – 16 a viz Gouhere 2003), a oa ur ganerez salsa eus Kuba, deuet da vout stadunanadez. E New Jersey e oa o chom ha beajiñ a rae kalz er broioù spagnolek.
Castell-nedd
Eisteddfod Genedlaethol
Eisteddfod Genedlaethol Cymru zo bet e Castell-nedd teir gwech: e 1918, 1934 ha 1994. Gwelout
Renkadur ar maenadoù
VI. Sulfatoù, Selenatoù, Telluratoù, Kromatoù, Molibdatoù, Tungstenatoù
Renkadur ar maenadoù/Telluratoù
Meziant
E-touez ar goulevioù a c'heller renkañ e-touez "ar meziantoù" e c'heller menegiñ :
Gres (disheñvelout)
Gres a c'hell bezañ:
C++
aroueziadurioù an areg C++
> Borland C++ Builder
Celia Cruz
He buhez
Dont a rae eus karter Santo Suarez, unan eus re baourañ kêr La Habana. Pa oa bugel e c'hounezas he rummad botoù kentañ dre ganañ dirak daou dourist.
Pa voe krennardez e voe kaset da ganañ d'an tavarnioù gant he moereb.
Label R.M.M
Kemeret he deus perzh e 1993 er Combinación Perfecta (duo gant Oscar D'Leon, El Son de Celia Y Oscar)
987
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 987
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 987
C++
aroueziadurioù an areg C++
> Microsoft Visual C++
Tennañ a ra ur goulev e C++ ouzh unan skrivet e C ma keñverier o neuz nemet ma vez kavet "rummoù" e-barzh hini e C++ (erduet ergorennoù).
Renkadur ar maenadoù
VI. Sulfatoù, Selenatoù, Telluratoù, Kromatoù, Molibdatoù, Tungstenatoù
Renkadur ar maenadoù/Kromatoù
Renkadur ar maenadoù/Molibdatoù Tungstenatoù
VII. Fosfatoù, Arsenatoù, Vanadatoù
Maenadoù gant ar gwriziad H3XO4 (X = Fosfor, Vanadiom, Arsenik)
Renkadur ar maenadoù/Fosfatoù
Renkadur ar maenadoù/Arsenat Vanadat
VIII. Silikatoù, Germanatoù
Renkadur ar maenadoù/Silikatoù
IX. Lieselfennoù organek
Holenoù Trenkenn organek, Hidrokarbonoù alifatek hag frondek, lieselfennoù azotek (trenkenn organek amidek pe heterokelc'hiad) ha rousinennoù.
Gwelout ivez
Roll ar maenadoù (Dre urzh al lizherennek)
Yann Sohier
Yann Sohier (Jean Lucien Léon Marie Sohier e marilh ar boblañs) a zo bet ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1901 e Loudieg (Breizh) ha marvet d'an 21 a viz Meurzh 1935 e Plourivoù (Bro-Oueloù, Breizh), a oa ur skolaer, stourmer yezhel, ha brogarour breizhat.
Mab e oa d'un archer aet da dailhanter, ha savet e voe e Breizh-Uhel. Degemeret e voe e skol vistri Sant-Brieg er bloaz 1919 hag eno e chomas betek 1921 d'ar poent ma reas e goñje e Gwengamp. Evitañ da vezañ a Vreizh-Uhel e reas e vennozh deskiñ brezhoneg evit bezañ gouest da gelenn ar yezh d'e skolidi.
Eureudiñ a reas e 1929 e Landreger gant Anne Françoise Corentine Le Den, ur vrezhonegerez eus Lanniliz a-du gant e vennozhioù. Goude un nebeud mizioù e skol Prad (Treger) e voent kaset da hini Plourivoù.
1873
Skiantoù ha politikerezh
• An tredan • Ar c'heflusker helosk diabarzh •
Yann Sohier
E miz Eost 1932, da-geñver pevarc'hantvet deiz-ha-bloaz unvaniezh Bro-C'hall ha Breizh e lammas war garr ar prezidant Herriot o c'harmiñ « Bevet Breizh dieub! ». E bennoberenn a voe krouiñ ar gelaouenn Ar Falz e 1932 evit lakaat ar skolaerien vreton a-du gant ar brezhoneg. Bras e voe e levezon war izili an deskadurezh a oa bet chomet a-enep d'ar rannyezh. Sevel ha reas al levr-skol "Me a lenno" met skrivet e voe e brezhoneg gant Fañch Elies.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa Yann Sohier, ha skolaerez e wreg, genidik eus Lanniliz. Ur verc'h o deus bet, Mona hec'h anv, anavezetoc'h evel Mona Ozouf.
Skridoù
Ouzhpenn e bennadoù er gelaouenn Ar Falz en deus bet embannet un dornad barzhonegoù.
Katell
Katell zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar brud anv ar santez Katell Aleksandria.
Troad intrativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad intrativel (saoz. intrative case) evit komz eus un droad o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "etre" e brezhoneg.
Katell
Gerdarzh
Dont a ra an anv Katell diwar an anv brezhonek Katelin, a deu eus an anv-badez gallek Catherine, a deu eus un anv gregach, Αικατερίνη, a dalvez kement ha glanded. Diwar an hevelep gwrizienn e teu ar ger saoznek Catharsis.
GRAPO
GRAPO a zo teskanv ar strollad "Grupos de Resistencia Antifascista Primero de Octubre" e spagnoleg, da lâret eo "Strolladoù Resistañs Enepfaskour 1añ a viz Here". Lodenn vilourel Strollad Komunour Spagn (adsavet) pe PCE (r) eo ar GRAPO.
Katell
Gerdarzh
Troet eo "r" da "l", evel ma c'hoarvez e yezhoù all (Catarina/Catalina) : anavezet eo an anv Katelin er skridoù brezhonek. Fatet ar silabenn ziwezhañ. Daou zistagadur zo: unan pouezmouezhiet war silabenn ziwezhañ Katell, eben war an eil ziwezhañ.
Troad intrativel
Implijet e vez e limboueg, merket gant an enger "-lum-, staget etre ar wrizienn hag al lostger lokativel -ʔō, da skouer:
Katell
Gerdarzh
Ar stumm Katarin zo anavezet ivez.
GRAPO
Krouet e oa bet e 1975 evit skarzhañ arme ar Stadoù Unanet diouzh Spagn hag evit lakaat ur renad marksour-leninour e plas ar renad faskour er vro.
Katell
Berranvioù
Katia ha Katja er broioù slavek ha germanek, Kate er broioù saoznek.
GRAPO
thumb|right|
Katell
Sentezed
Gwelout Santez Katell.
GRAPO
Ne oa ket gwall uhel an niver a dud a savas a-du gant ar strollad-mañ, kalz nebeutoc'h da skouer e-keñver ar souten a veze roet da ETA gant ul lodenn vras eus ar bobl euskarat er mare-se.
Katell
Gwelout ar pennad Katharina.
Troad intrativel
* anchi raganv evit ar c'hentañ gour daouder endalc'hus.
Maezon-ar-Stêr
Maezon-ar-Stêr (Moisdon-la-Rivière e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Maezon-ar-Stêr e oa betek 2015 ; stag eo bremañ ouzh kanton Kastell-Briant.
GRAPO
Gant ar GRAPO ez eo bet graet laeroñsi e tiez-bank, lazhet tud ha lakaet bombezennoù da darzhañ e savadurioù o tennañ d’ar gouarnamant ha da embregerezhioù meur. En holl ez eus bet lazhet 90 a dud gant an aozadur.
Mboukoeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar mboukoeg (mbuko pe mboku) komzet gant 6.700 den e norzh Kameroun (1982).
Mefeleg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar mefeleg (mefele pe bula(hai)) komzet gant ouzhpenn 10 000 den e norzh Kameroun (1992).
GRAPO
A-drugarez da strivoù ar polis e Spagn o kenlabourat a-wechoù ivez gant hini Frañs eur bet deuet a-benn da dapout ha da herzel meur a ezel eus ar strollad, en o zouez meur a rener ivez.
Maezon-ar-Stêr
Douaroniezh
War lez ar stêr Don ha Konn emañ Maezon.
Este
Este zo ur gumun eus Italia, e proviñs Padova hag e rannvro Veneto. Alese e teu an Tiegezh Este.
Gevelliñ
Gevellet eo Este gant
Kanton an Drinded-Porc'hoed
Kanton an Drinded-Porc'hoed a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Mor-Bihan hag e rannvro Breizh.
Kumunioù
Kanton an Drinded-Porc'hoed a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù ar Mor-Bihan | Kumunioù ar Mor-Bihan
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (1848 e Trévières, Bro-C'hall-1917) a zo ur skrivagner gall.
Rebreuve-Ranchicourt
Rebreuve-Ranchicourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Octave Mirbeau
Buhez
Eur c'horn-bro evid klask ar goudor, hag ivez tachenn eun istor a garantez diroll, poaniusoc'h-poaniusañ, setu petra eo bet Breizh evit Mirbeau.
E 1859, e vo kaset d'ar skolaj Saint-François Xavier, e Gwened. Da unnek vloaz, e zarempredoù gant tud un tammik noblañs, a lak da ziwanañ en e galon imor hag soñjou c'hwerv.
E 1883 e klask an disoñj e korn-bro Beg ar Raz ha Plougoñ, lec'hioù brav-kenañ da welet, war-lerc'h un istor a galon hag a strafuilhas-holl ar paotr.
E 1886, emañ o chom e Nermouster, da c'houde er Gerveur, gant e gamalad bras Claude Monet.
An eil goude egile, a-wechoù muioc'h, a-wechoù nebeutoc'h, e kaver en e skridoù e-giz Le Calvaire (1886), Sébastien Roch (1890), Le Journal d'une femme de chambre (1900), pe La 628-E8 (1907) pajennou diwar Breizh. A-wechoù e tiskouez anezhi gand he liv kaer-meurbet hag evel ouzh un daolenn impresionnist, a-wechoù all e-giz eur vro vrokus gant he mojennoù hag he brizhkredennoù.
Ratufa
Ratufa a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, an hini nemetañ en iskerentiad Ratufinae. Ennañ emañ ar gwiñvered meur a vev e su hag e gevred Azia.
Gwiñver meur Raffles
Gwiñver meur Raffles (Ratufa affinis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Thailand, Singapour, Malaysia, Indonezia ha Brunei.
Aikanaeg
Ur yezh arawakek eo an Aikanaeg. Komzet eo gant 90 a dud e Rondônia e-kichen ar gourhent Cuiabá-Porto Velho e Brazil.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Madaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo ar madaeg (mada) komzet gant tro-dro da 17.000 den e norzh Kameroun (1982).
Kentelioù an Noz
Kentelioù an Noz zo ur gengevredigezh eus Bro-Naoned hag a labour da gelenn brezhoneg pe da ober gant ar yezh dre abadennoù ha bodadoù liesseurt..
Istor ar gevredigezh
E 1985 e oa bet savet ar gevredigezh Kentelioù an Noz gant Gweltaz Adeux, Roland Mogn ha Gwenola Rossinyol.
E-pad pell ez eus bet graet skol vrezhoneg d'an dud deuet gant he c'helennerien e Naoned hepken.
E 2001 e oa aet an traoù kalzik war-raok pa oa bet krouet ur post a-vicher (implijad yaouank). Dre-se e oa bet ledanaet an dachenn kelenn d'al Liger-Atlantel a-bezh (eus Erbigneg betek Gored e-kichen Klison) ha divizet e oa bet diorren an obererezhioù tro-dro d'ar brezhoneg (sport, c'hoarioù-dudi, keginañ...).
D'an 29 Kerzu 2003 e oa bet roet ar gratadur Yaouankiz ha Sportoù dezhi.
E 2008 ez eus 17 kelenner oc'h ober skol vrezhoneg da noz pe war an deiz, ha dre se eo ar framm brasañ e Breizh e-keñver niver a gelennerien.
Ouzhpenn stajoù e Naoned hag er Poulgwenn e voe graet he staj kentañ ganti e Bro-Raez, e Kerverner-Raez, d'an 9 C'hwevrer 2009.
E 2010 e oa 250 ezel gant ar gevredigezh. Krouidigezh ur gevredigezh lec'hiel ouzhpenn Kentelioù an noz - Ar Groazig.
E miz Gouere 2013 eo bet dilennet Kevin Caillaud da brezidant, e penn ur c'huzul-merañ cheñchet penn da benn.
En diskar-amzer e voe digoret ur strollad e Ankiniz, brasañ kêr reter Bro-Naoned, evit ar wech kentañ.
Abaoe 2013 eo Naoned ar veurgêr gentañ e-keñver an niver a zeskarded dre gentelioù sizhuniek.
E miz Gouere 2014 e voe aozet pemp troad d'ar maout! gant Kentelioù an Noz. Ar wech kentañ e oa d'ur c'hamp vakañsoù evit ar vugale a oar brezhoneg bezañ aozet e Bro-Naoned, e Gweltaz-Lambrizig. E miz Gouere 2015 e voe aozet ar staj adarre: e kambr ar stered a voe graet anezhañ.
E miz Gwengolo 2015 e voe roet lañs da gentelioù brezhoneg e Santez-Lusenn, er reter da Naoned, a-drugarez d'ar gevredigezh lec'hel Kentelioù an Noz - Santez-Lusenn.
E 2016 e tivizas ar gevredigezh aozañ ur staj ur sizhunvezh evit an dud deuet hag a voe aozet e miz Gouere e Sant-Enion, war vord al Lenn-Veur. Paul-Henri Morin zo dilennet da brezidant.
Lec'hioù ar c'hentelioù (2015/2016)
E departamant al Liger-Atlantel : Ouzhpenn ar c'hentelioù sizhuniek ez eus aozet tri staj: e Sant-Ervlan (Bro Naoned) en diskar-amzer, e Pornizh (Bro-Raez) en nevezamzer, e Sant-Enion (Bro-Raez) en hañv.
Ahmed Adly
Mestrc'hoarier echedoù egiptat.
Kampion echedoù Afrika e Lusaka (Zambia) e miz Du 2005 gant 7 poent diwar 9.
Kampion (er rummad "mibion") bedel echedoù (hiniennel) 2007 eo.
Gwiñver meur du
Ar gwiñver meur du (Ratufa bicolor) a zo ur bronneg krigner hag a vev e gevred Azia.
Lumbres
Lumbres a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Penn-lec'h Kanton Lumbres eo.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Lumbres Communal Cemetery
Implijet e voe bered ar gumun da veziañ pemp soudard eus ar Rouantelezh-Unanet (daou anezhe a zo chomet dianv) e-pad ar Brezel-bed kentañ hag ur soudard all eus ar Rouantelezh-Unanet e-pad an Eil brezel-bed.
Timbroù ar Bechuanaland
left|110px|thumb| Timbr 1886
left|110px|thumb| Timbr 1 penny embannet e 1897
right|110px|thumb| Timbr 6 penny embannet e 1938
Un drevadenn e dalc'h ar Rouantelezh Unanet e kreizteiz an Afrika e oa ar Bechuanaland.
Rannet eo ar vro e div lodenn : an hini lec'hiet er Su zo staget ouzh Tiriad Kab ar Spi Mat d'ar 16 a viz Du 1895, proviñs Suafrika diwezhatoc'h, tra ma chomo ar peurrest eus ar vro un drevadenn saoz dindan an anv a vBechuanaland. Ur gouarnamant emren a vo lakaet da ren ar vro-se e 1965 keit ha ma vo embannet eo dizalc'h Bechuanaland dindan anv Botswana e 1966.
Gwelout Timbroù Botswana
Proviñs roman
thumb|400px| Kartenn an [[Impalaeriezh roman, gant he froviñsoù, goude 120]].
Ar broviñs ( provincia e latin, liester provinciae) a oa ur rann velestradurel en Henroma evit ar broioù aloubet. Kentañ tro ma voe meneg anezho e voe da vare ar brezelioù punek, pa greskas ar Republik roman betek mont e-maez ledenez Italia. Adalek neuze ne baouezas ket o niver da greskiñ. E fin ar Republik roman evel dindan an Impalaeriezh uhel e veze ar rannoù melestradurel brasañ er-maez eus Ledenez Italia (bet e-pad pell hep ar geodedelezh roman). Kreskiñ a reas o niver betek un daou-ugent bennak dindan ar Severed. Dioklesian, dindan an Detrarc'hiezh (e-tro 296), a gemmas naet rannoù melestradurel an Impalaeriezh, o lakaat niver ar proviñsoù da greskiñ hag o krouiñ un rann velestradurel brasoc'h evit ar proviñsoù, an eskobiezhioù.
Dre vras e veze meret ar proviñsoù gant politikourien, anezho Senedourien, alies bet konsul pe praetor a-raok. N'eus bet nemet un nemedenn, pa voe enframmet proviñs Egipt en impalaeriezh roman gant Aogust goude marv Kleopatra : meret e veze gant ur gouarnour eus renk ar varc'heien traken (ur renk izeloc'h); kuit d'ar Senedourien da gaout re a c'halloud o ren ar vro binvidik-se a bourveze Roma gant gwinizh.
Gerdarzh
En deroù e talveze an termen provincia da envel an tiriad ma oa aotreet ur "magistratus" (mestr) da lakaat e veli imperium da dalvezout gant ar Sened (pro-vincia : a dalvez "da vezañ trec'het", kevatal d'an dachenn vrezeliañ diavaez a-vremañ).
Dont a ra ar ger brezhonek "proviñs" eus an termen implijet gant ar Romaned.
Republik roman
E-pad ar mare ma padas ar Republik e veze anvet gouarnourien ar proviñsoù evit bloaz. E deroù pep bloaz e veze ingalet ar proviñsoù etre ar c'houarnourien da zont (dre tennañ plouzenn pe dre envel an dud war-eeun). Peurliesañ en em gave ar proviñsoù trubuilhet (pe ma oa trubuilh da gaout abalamour da aloubadegoù ar Varbared pe da emsavadegoù diabarzh) gant konsuled kozh, anezho tud doujet hag a skiant prenet. Evit kelo dasparzh al lejionoù e oant ivez diouzh ar gourdrouz pe diouzh an dañjer a oa e lec'h pe lec'h. E 14, da skouer, ne oa lejion ebet e proviñs Lusitania. E Germania Inferior avat, ma ne oa ket bet plaenaaet an traoù war harzoù ar Roen e oa ur gwarnizon a pevar lejion. Ar proviñsoù kudennek-se eo a veze c'hoantaet ar muiañ gant an danvez gouarnourien. Kudennoù a dalveze brezel ha brezel a zegase preizherezh, sklaved da werzhañ ha tuioù liesseurt da binvidikaat. Sikilia eo bet ar broviñs roman kentañ adal -241, aloubet ma voe tamm-ha-tamm gant ar Republik roman e-pad ar brezel punek kentañ (-264 - -241) Adal -227 e teu an termen provincia da dalvezout evit ur gomandelezh er-maez eus Italia ha, da c'houde, evit ur berc'henniezh eus Pobl Roma er-maez eus Italia. Aozet eo ar proviñsoù diouzh ul Lex provincialis, kinniget gant ar jeneral roman bet trec'h.
En deroù e veze fiziet ar gouarnamant en ur pretor dilennet gant Pobl Roma, evit bloaz. Goude-se e veze anvet da c'houarnourien Magistrated er-maez eus o c'harg ha krouet e voe evito ar promagistratelezhioù : propretored ha prokoñsuled. E 81 e tiviz Sulla mirout ar gouarnamantoù proviñsel evit ar bromagistraded hepken.
Ne vezed ket paeet evit ar garg met arc'hant a zegase memes tra. Gwalloberioù a voe sevenet ha prosezioù a voe, evel hini ar Sikilianed a-enep Verres, pe emsavadegoù evel en Azia.
Impalaeriezh roman
P'en em stummas ar principat, goude ar brezel diabarzh a gasas ar Republik d'an traoñ, gant Aogust d'ar 16 Genver -27 e voe lodennet ar proviñsoù etre an impalaer hag ar Sened. Chom a reas ar galloud da zibab ar c'houarnourien etre daouarn Aogust evit ar proviñsoù kontrollet war ur par milourel ha melestradurel gantañ pe gant e warlec'hidi. Setu penaos e teuas ar proviñsoù strategelañ, lec'hiet peurliesañ a-hed harzoù tabutet an impalaeriezh, da vezañ proviñsoù impalaerel (provinciæ Cæsaris). Evit a sell ouzh ar proviñsoù all, e chomjont proviñsoù senedel (provinciæ Senatus et populi) ma oa ar gwir gant ar Sened da envel gouarnourien enno. A-feur ma veze aloubet broioù nevez ha ma veze didroc'het proviñsoù e voe kendalc'het da ingalañ ar proviñsoù etre an div aotrouniezh-se. Dre vras e tape ar Sened ar proviñsoù peoc'helaet a-gozh. An impalaer anezhañ mestr ar galloud milourel (imperium majus) a zalc'he evitañ ar proviñsoù war harzoù an impalaeriezh ma oa staliet al lejionoù.
Emdroet eo niver ha ment ar proviñsoù da-heul politikerezh diabarzh ar Romaned. Da vare an impalaeriezh e voe rannet ar proviñsoù brasañ pe ar re ganto ar muiañ a warnizonoù (da skouer e voe rannet Pannonia ha Moesia) e proviñsoù bihanoc'h, kuit d'en em gavout en ur blegenn ma talc'he ur gouarnour hepken re a c'halloud etre e zaouarn, kement-se a-benn digalonekaat ar selloù c'hoantek war-du tron an impalaer e-unan.
Proviñsoù senedel
Ren a ra ar peoc'h enno ha n'eus ket a lejionoù staliet enno. Suraet eo o surentez gant gwarez ar proviñsoù impalaerel nevez. Gouarnet e vezont gant promagistrated anvet gant ar Sened evit bloaz. Peurliesañ ez eus propretrored eus ar vagistrated-se, nemet evit Afrika — anvet a-wechoù "Afrika prokoñsulel" — hag Azia. Evit kargidi ar proviñsoù-se e vezont tennet d'ar blouzenn er Sened. Skoazellet eo ar gouarnour gant al legatus pro praetore (legad propretor) eus renk ar Gestored.
Koulskoude eo gant an impalaer ma veze anvet ar brokulatored er proviñsoù-se ivez evit merañ e zomanioù personel, sevel tailhoù zo ha merañ ar mengleuzioù.
Korvoder tellus ar proviñsoù-se, pinvidik-kaer evit an darn vrasañ anezho, a yae da vagañ teñzor ar Sened, an 'ærarium Saturni; un doare e oa evit Aogust da vezañ deuet mat gant ar Sened.
Roll ar proviñsoù senedel e 27 kent JK : Roet e voe d'ar Sened : Africa, Asia, Sicilia, Hispania Baetica, Gallia Narbonensis, Macedonia, Achaea, Cyprus, Creta et Cyrenaica, Pontus ha Bithynia
Proviñsoù impalaerel
Damsujet nemetken, e oa gwarnizonoù staliet enno hag ober a rae ar c'houarnerien (al legaded propretored pe legati Augusti pro praetore) en anv an impalaer, hep tamm kefridi all ebet estreget an hini lakaet gant an impalaer.
Roll ar proviñsoù impalaerel e 27 kent JK : Miret e voe gant Aogust : Hispania Baleares, Hispania Lusitania, Hispania Tarraconensis, Syria, Britannia, Moesia, Dalmatia, Gallia Aquitania, Gallia Belgica, Gallia Lugdunensis, Cilicia, Corsica et Sardinia, Aegyptus
Terkañ an tiriadoù
Klokaet e voe rannadur melestradurel ar proviñsoù gant savidigezh ar rouedadoù kehentiñ ha treuzdougen rekis : treset e voe hentoù nevez, ha savet (dindan ren Aogust) ur rouedad post impalaerel (cursus publicus). Ouzhpenn e voe kempennet an tiriadoù dre grouiñ trevadennoù niverus.
Krouidigezh proviñsoù nevez
Dre aloubiñ pelloc'h :
Dre zibezhiañ proviñsoù :
Adal Septimus Severus, ne voe ket savet proviñsoù nevez dre nerzh an aloubiñ ken. Savet e voent dre rannañ proviñsoù a oa anezho c'hoazh. Da skouer e voe rannet Gallia Lugdunensis (e daou lankad) e peder froviñs (Lugdunensis I, II, ha goude III ha IV), ha Gallia Belgica e teir froviñs (I, II, III).
Gant an doare nevez-mañ e kreskas kalzik an niver a broviñsoù roman :
Adframmadur ar proviñsoù en IIIe kantved
Doare ar proviñsoù roman senedel hag impalaerel a yae d'ober ur framm melestradurel skañv a-walc'h, ma oa emren-mat ar c'heodedoù proviñsel. Bastañ a rae ar framm aozañ-mañ da vare ar pax romana. Kudennek e teuas da vezañ avat da vare enkadenn an IIIe kantved : ret e oa d'an tailhoù ha d'ar pourvezioù kreskiñ ha ne oa ket tomm-tomm dileuridi ar Sened, war-bouez unanik bennak, evit diskouez o youl hag ar varregezh vilourel gortozet adal d'ar Varbared.
Evel kalz a adreizhadennoù roman e voe pazennek ha pleustrek an adframmañ :
Ar Proviñsoù roman etre 300 ha 476
A-benn ar fin e tiviz Diokletian rannañ ar velestradurezh sivil, fiziet en ur praese, hag ar gomandantelezh vilourel, fiziet en un dux anezhañ un ofiser pignet tapet kargoù gantañ. An daou anezho dindan urzhioù an impalaer ha neket re ar Sened ken.
War an hevelep tro eo isrannet ar proviñsoù en unanennoù bihanoc'h. Daougementiñ a ra an niver a broviñsoù pe dost. Ouzhpenn 100 zo da neuze. Ouzhpennet e vez daou live melestradurel : an diosezoù, daouzek anezho a vod ar proviñsoù ha pevar frefeti a vod an diosezoù. Tostaat a rae ar velestradurezh impalaerel ouzh an dachenn met lakaat a reas an niver a gargidi en impalaeriezh da greskiñ spontus.
Gant Diokletian e voe degaset un adreizhadenn krenn all e framm an Impalaeriezh anvet tetrarkiezh (284-305); krouet e voe daou Aogust "impalaer kozh" (unan er C'hornôg hag egile er Reter), pep hini anezho skoazellet gant un "impalaer yaouank" (anavezet da zanvez impalaer) anvet Kaezar, ha pep hini eus ar pevar den-se o tifenn hag o verañ ur c'hard eus an impalaeriezh.
Titouroù dre ar munud war an emglevioù-se a vo kavet e Notitia Dignitatum (Marilh ar c'hargoù), un teul a sav da benn-kentañ ar. Eus ar vammenn impalaerel dave-mañ eo e teu ar pep brasañ eus hon anaoudegezhi war an dachenn-mañ p'eo skrivet enni anvioù an takadoù gouarnet ha titloù ar c'houarnerien. Tabut zo kouskoude war titouroù zo a gaver en Notitia pa seblant anat eo koshoc'h mammennoù zo eget re all.
Dedennus eo keñveriañ an dra-se gant roll an tiriadoù milourel dindan an Duces (Duged), e karg eus gwarnizonoù an harzoù anvet limites, hag ar renk uheloc'h Comites rei militaris, gant muioc'h a nerzhioù heloc'h ha, diwezhatoc'h, gant ur renk uheloc'h c'hoazh ar Magistri Militum.
Cheñchet e voe an isrannadur melestradurel-mañ diwezhatoc'h da vare an Impalaeriezh vizantat ha krouet e voe eksarkoù dreistordinal ha themaoù (milourel e penn-kentañ).
Diosez Galliae
Pakañ a rae war-dro an hanter eus proviñsoù Gallia an Impalaeriezh uhelañ :
Diosez Viennensis
Anvet diwar kêr Vienna (Vienne hiziv), ha bremañ e Bro-C'hall penn-da-benn, just e su al Liger; en deroù e-barzh proviñs nevez aloubet Gallia Transalpina Kaezar, met un diosez drezi hec'h-unan abaoe ar penn-kentañ.
Er e voe erlec'hiet Viennensis gant diosez Septem Provinciae (7 Proviñs) gant an hevelep bevennoù.
Diosez Hispaniae
Hispania a veze graet eus al ledenez iberek a-bezh. Tapout a rae Hispania ha proviñs kornôkañ Afrika roman :
Diosez Britanniae
Stumm lies adarre evit Britannia
Diosez Italia suburbicaria
Merkañ a ra an anv pegen nes e oa da Roma, 'an' Urbs (kêr-benn).
Diosez Italia annonaria
Dave a ra an anv-mañ d'ar stad a sujidigezh ma oa Roma e-keñver an takad-mañ evit he fourvezioù; e-barzh emañ an inizi na veze ket sellet outo evel ul lodenn eus Italia en Henamzer (setu perak e oant proviñsoù tra ma oa ur statud uheloc'h gant rannvroioù al ledenez) abalamour ma oant poblet gant pobloù all (evel Sikilia anvet diwar anv pobl ar Sikuled), hag abalamour d'o hengoun a vorlaerezh.
Prefeti Illyricum
Anvet e voe Prefeti Illyricum diwar anv proviñs kozh Illyricum.
E penn-kentañ ez ae div ziosez d'ober prefeti Illyricum : diosez Pannonia ha diosez Moesia. Diosez Moesia a voe daouhanteret diwezhatoc'h e div ziosez all : diosez Makedonia hag, er fin, gant an aloubadeg ziwezhañ diosez Dakia.
Diosez Pannonia
Homañ a oa unan eus an div ziosez e kardoù reter an detrarkiezh na oant ket e-barzh hanterenn sevenadurel gresian an impalaeriezh (Dakia a oa an hini all); lakaet e voe en impalaeriezh ar C'hornôg pa voe rannet an impalaeriezh da vat gant Teodosius I e 395.
Diosez Dakia
Bevañ a rae an Daked kostez Treuzsilvania a voe staget ouzh an impalaeriezh gant Trajan. Daoust da se, e voe peuzdilezet Dakia e-pad darvoudoù an. Adannezet e voe an dud a veve er broviñs dilezet war glann zehou an Danav hag anvet e voe o bro nevez Dakia ivez. Treuzkaset e voe an diosez-mañ da impalaeriezh ar C'hornôg e 384 gant Teodosius I, moarvat evel digoll darnek graet d'an impalaerez Justina evit bezañ anavezet da impalaer ar skraper Magnus Maximus e Britannia, Galia hag Hispania.
Diosez Makedonia
Treuzkaset e voe Diosez Makedonia da impalaeriezh ar c'hornôg e 384 gant Teodosius I evel hini Dakia.
Prefeti Oriens
Anezhi tiriad kreiz ha pinvidik impalaer ar reter e kendalc'has prefeti Oriens ("Reter") da vezañ kreizon an impalaeriezh vizantat pell war-lerc'h diskar Roma. E brefed pretorian a voe an hini a dreuzvevas ar pellañ met emdroet e oa bet e gargoù en ur seurt karg merañ diabarzh traken.
Diosez Thrakia
Korn reterañ ar Balkanoù (an tamm nemetañ er-maez eus prefeti Illyricum) ha tachennad diabarzh europat Kergustentin.
Diosez Asiana
En Henamzer e oa Asia (pe Asia Minor) evit Anatolia; aozet e oa an diosez-mañ (an anv a dalvez kement ha 're Azia') war proviñs roman kentañ Azia, ha ne c'holoe nemet lodenn gornôg binvidikañ al ledenez, dreist-holl an tu tost d'ar mor Aegea.
Diosez Pontus
Dont a ra e anv latin eus an anv gresianek Pontos : anv ur rouantelezh hellenek deveret eus Pontos (Euxinos), dle. ar Mor (Du), implijet gwechall da anv ur rouantelezh hellenek vras.
E gwirionez e oa enni dreist-holl lodennoù aodek eus Azia Vihan (gant ul lodenn veneziek kreiz) hag ivez norzh an harzoù kemm-digemm bet etre Roma hag hec'h enebour Parthia/Persia.
Diosez Oriens
Rannañ a ra an diosez reterañ-mañ hec'h anv douaroniel gant hini ar prefeti; ha pa voe kollet gant an diosez he lodenn binvidikañ, Egipt, a zeuas da vezañ un diosez diouzh he fenn hec'h-unan, e kendalc'has da zougen an hevelep anv strategel e oa he saviad war harzoù Persia ar Sasanided ha meuriadoù diveliek an dezerzh.
Mont a rae d'hec'h ober evit an darn vrasañ Machrak Arabek a-vremañ (Siria, Liban, Iraq, Palestina/-Israel ha Jordania war-bouez an dezerzh diabarzh :
Pelloc'h e oa enni aod su Azia Vihan hag enez tost Kiprenez.
Diosez Aegyptus
An diosez-mañ, e biz Afrika — Egipt dreist-holl, sanailh pinvidik ha domani personel boas an impalaerien —, a oa an diosez nemeti na oa ket dindan beli ur vikel met a oa ur Praefectus Augustalis en he fenn. Krouet e voe dre rannañ diosez Oriens.
War-bouez unan, e oa an holl c'houarnourien sivil eus renk izel ar Praeses provinciae.
Ouzhpenn Egipt a-vremañ e oa enni proviñs kozh Cyrenaica ivez, a ya d'ober tamm reterañ Libia (gwechall un anv evit ar c'hevandir afrikan a-bezh), rannet e div broviñs, pep hini anezho dindan ur praeses adarre:
Yezh varv
Lavaret e vez ec'h eo marv ur yezh pa ne ra ganti ken hini ebet evel yezh kentañ, peurliesañ pa gemer ur yezh all he flas, evel, da skouer, ar c'hopteg hag a varvas pa voe bet kemeret e blas gant an arabeg hag o vont da anaon an holl dud a rae gantañ.
Gwech ha gwechall e vez kavet yezhoù marv implijet c'hoazh evel yezhoù sakr evit lidoù relijiel evel ar geuzeg (ge'ez) hag an avesteg pe c'hoazh evit ar skiantoù, da skouer al latin er c'hrennamzer.
A-wechoù e roer ur vuhez nevez en-dro d'ur yezh varv ra ma teufe da vezañ ur yezh vev en-dro evel, da skouer, an hebraeg e Stad Israel pe c'hoazh ar c'herneveureg.
Gwelet ivez
Sprachtod 死語 死語
Gizigeg ar su
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.5 eo gizigeg ar su (giziga) komzet gant tro-dro da 60.000 den e norzh Kameroun (1991).
Teir rannyezh ez eus:
Martin Schongauer
Martin Schongauer (war-dro 1450 e Colmar – 1491 e Breisach am Rhein) a oa ul livour hag un engraver elzasat eus dibenn ar Grennamzer. Engraver (war goad ha war gouevr) brudetañ e amzer e oa, ha brudet e oa en Italia hag en Izelvroioù. Albrecht Dürer a felle dezhañ dont da vezañ e skoliad, met mervel a reas Schongauer re abred.
E vuhez
Mab e oa da Gaspard Schongauer, un orfebour lakaet da vourc'hiz e 1445. Mont a reas da studiañ da skol-veur Leipzig war-dro 1465 ha goude-se e heulias ur stummadur bale, met ne ouezer ket kalz a dra diwarnañ. Chañsoù zo e vije bet e Beaune, e dugelezh Bourgogn hag en dije kopiet eno Ar Varnadenn ziwezhañ gant Rogier van der Weyden e 1469. Nepell goude-se e tistroas da Colmar hag eno e savas Gwerc'hez gant ur bod roz (1473) hag e prenas un ti anvet ti an alarc'h e 1477. Soñjal a reer e teskas digant ul livour elzasat, marteze Gaspard Isenmann eus Colmar. Dre veajiñ e teskas Martin Schongauer kalz traoù diwar-benn arz flamank ar kantved, hag en e oberennoù e kaver ur meskaj eus an arz gotek etrevroadel hag eus arz Azginivelezh Norzheuropa. E 1489 e voe lakaet da vourc'hiz e kêr Breisach-am-Rhein.
E-touez oberennoù brudetañ Schongauer emañ sternioù-aoter Jean Orlier (Mirdi Unterlinden, Colmar) ha hini Gwerc'hez gant ur bod roz (iliz an Dominigiz, Colmar). An daolenn-se a vez gwelet evel ur bennoberenn peurliesañ abalamour d'an doare kenglotus ha spis m'eo bet savet. E mirdioù Berlin, Vienna ha München e c'haller gwelout oberennoù savet gantañ.
E iliz-veur Breisach-am-Rhein e c'haller gwelout ur murlivadur diwar e zorn, anvet Ar Varnadenn ziwezhañ. E oberenn ziwezhañ e voe (tro 1489-1491), ha chom a reas diechu.
Martin Schongauer a voe lesanvet Hübsch Martin - pe Hüpsch pe c'hoazh Hipsch, da lavaret eo Martin Vrav abalamour da berzhioù e oberennoù, hag ivez peogwir e veze berraet e anv da vezañ Martin Schön (schön = brav).
Al livour Hans Burgkmair voe e skoliad etre 1488 ha 1490.
Troad antesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad antesivel (saoz. antessive case) evit komz eus un droad o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "a-raok" e brezhoneg.
Implijet e vez e yezhoù dravidek 'zo. Implijet evez ivez gant an tchouvacheg un droad terminativel-antesivel, merket gant al lostger "-(ч)чен".
1874
Diwar-benn bloavezh 1874 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.