cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galianeg
Ar galianeg a oa ur yezh keltiek kozh a veze komzet en ul lodenn eus kevandir Europa, adal ar VI kantved kent JK betek ar, gant annezidi Galia (hiziv : Bro-C'hall, Luksembourg, Belgia, ar pep brasañ eus Suis, Italia an Norzh, un darn eus an Izelvroioù ha Germania war ribl kleiz ar stêr Roen. Er ster ledanoc'h e c'hallfe enklozañ yezhoù keltiek all a veze implijet e Kreizeuropa (norikeg, yezh an Noriked), er Balkanioù hag en Anatolia (galateg).
Asambles gant al leponteg hag ar c'heltibereg komzet el Ledenez iberek e vez tolpet ar yezhoù-se en ur strollad douaroniel anvet « yezhoù keltiek kevandirel ». Arvar ha breud zo diwar-benn an darempredoù resis kenetrezo ha gant ar yezhoù keltiek a-vremañ,rak dister eo o roudoù peurliesañ.
Galianeg a gaver war un 800 enskrivadur bennak (a-zarn peurvuiañ) a enkloz deizhiadurioù, priajoù, mein kañv, pezhioù ha testennoù all. Da gentañ e veze skrivet ar galianeg dre al lizherenneg c'hresianek e Bro-c'hall ar Su, ha tamm-ha-tamm e voe implijet al lizherenneg latin pa voe aloubet Galia gant ar Romaned.
Tro-dro ar V kantved e voe distroadet ar galianeg en Europa ar C'hornôg gant al latin poblek ha yezhoù germanek liesseurt. E-kerzh ar VI kantved ez eo aet ar galianeg da get war a soñjer.
Morfologiezh
Peuzheñvelderioù a oa etre ar galianeg hag al latin en o yezhadur. Hervez an istorour gall Ferdinand Lot e voe abeg degemer al latin plaen ha brav er C'halia Roman.
Troadoù yezhadurel
Galianeg a zo seizh troad gantañ: an tro-envel, an tro-c'hervel, an tro-damall, an tro-c'henel, an tro-reiñ, an tro-vinviaouel hag an tro-lec'hiad.
Verboù
Verboù galianek o deus: - 4 amzer: amzer-vremañ, amzer-dazont, amzer-vremañ-kevrennek ha amzer-amdremenet - 4 doare: doare-disklêriañ, doare-sujañ, doare-hetiñ ha doare-gourc'hemenn - 2 du: Tu-gra ha Tu-gouzañv.
Hiort
Hiort (an anv gouezelek; Saint Kilda, e saozneg, met n'eus sant anavezet ebet gant an anv-se ha n'ouzer ket a belec'h e teu, ha diwar treuzkompren eo moarvat), a zo un enezeg didud, e gwalarn Inizi Gall, e kornôg Bro-Skos. Emañ er gwalarn da Uibhist a Tuath er Meurvor Atlantel, hag inizi kornôkañ Bro-Skos int Hirta eo an enezenn vrasañ, gant an torraodoù uhelañ a c'haller kavout er Rouantelezh-Unanet. Melestret eo an inizi gant Comhairle nan Eilean Siar. . Didud eo abaoe 1930, pa oa bet skarzhet an enezourien, nemet dalc'het eo hiziv gant an arme saoz. Kent se e oa bet tud en inizi abaoe 2 000 bloaz. Moarvat n'int ket bet ouzhpenn 180 en holl war un dro, ha sur eo ne oant ket ouzhpenn 100 goude 1851.
Roud a zo eus savadurioù ragistorel, met ar skrid koshañ a ra anv eus an inizi a zo eus dibenn ar Grennamzer. Kêriadenn grennamzerel Hirta a voe adsavet en kantved, met levezon ar gred relijiel, kleñvedoù deuet gant diavaezourien ha touristed dreist-holl, ouzhpenn efed ar Brezel-bed kentañ, a voe kaoz ma voe dilezet an enezenn e 1930 Awenet ez eus bet arzourien gant istor Hiort, betek ur c'hoarigan e 2007. . Perc'hennet eo an enezeg gant an National Trust for Scotland. Deut eo da vout unan eus peder lec'hienn ar Glad bedel e Bro-Skos, abaoe 1986.
Orin an anvioù
Sant ebet n'anavezer en anv Kilda, ha meur a vartezeadenn zo bet steuñvet diwar-benn orin an anv, a deu eus ar. Haswell-Smith (2004) a skriv ne gaver ket roud eus an anv St Kilda a-raok 1666, war ur gartenn izelvroat, hag e c'hallfe dont eus ar gerioù norsek sunt kelda ("dour-feunteun c'hwek") pe eus ur fazi a-berzh saver izelvroat ar gartenn en dije fallgomprenet anv ar feunteun Tobar Childa o krediñ e oa gouestlet d'ur sant. Tobar Childa zo un adlavar, savet gant un anv gouezelek hag un anv norsek, a dalv kement ha feunteun o-daou.
Martin Martin, a zeuas di e 1697, a grede e oa an anv hini unan eus an enezourien a oa bet roet e anv d'ar feunteun vras Toubir-Kilda,.
Orin Hirta, kalz koshoc'h eget an anv Saint Kilda, a zo ivez dizemglev diwarnañ.
Doareoù bevañ
Tud Hiort a baee feurmoù o zier, pe un darn bepred, oc'h evneta. Gant kerdin staget ouzh postoù e tiskennent betek an neizhioù. Unan eus ar postoù-se a weler war ar skeudenn.
Dunoting
Dunoting a oa ur rouantelezh vrezhon er vro a zo bremañ Dent ha Craven. Krouet e voe war-dro 525 pa rannas Pabo Post Prydain e rouantelezhioù etre e vibien. D'e vab Dynod Bwr (pe Dynod Fawr) e roas ur rouantelezh vihan a voe anvet diwar e anv.
Roue
Dynod Bwr e voe he roue nemetañ eta. Brezel a voe etrezañ ha roue ar vro amezek, rouantelezh angl-ha-saoz Bernikia. Faezhet ha lazhet e voe Dynod Bwr e 595. Da get ez eas e rouantelezh war e lerc’h, staget an douaroù anezhi ouzh Bernikia ha Rheged.
Tok pisin
Ur yezh kreolek eus isskourr ar kreolegoù saoznek eo an Tok Pisin komzet gant 3 - 4 milion a dud e Papoua-Ginea Nevez, lec'h ma'z eo kenofisiel gant ar saozneg hag an Hiri Motu. Kar eo d'ar Bislama ha da gKreoleg Torres Strait.
Karn Barnenez
Karn Barnenez a zo ur savadur meurvein e gourenez Kernehelen, e Plouezoc'h, e Bro-Dreger, e departamant Penn-ar-Bed. Div lodenn hag unnek kambr a yae d'ober anezhañ. Lodenn goshañ ar grugell mein sec'h a vije bet savet etre 4850 ha 4450 k.J-K, en neolitik gant dolerit, hag an eil etre 4450 ha 4000 k. J-K gant greunvaen. Ar savadur meurvein-se eo an hini koshañ anavezet war an douar-bras. Koshoc'h e vefe evit ar piramidennoù kentañ.
Tok pisin
Vogalennoù
Pemp vogalenn a zo e Tok Pisin: /a/, /e/, /i/, /o/hag /u/.
Kolougo Filipinez
Kolougo Filipinez (Cynocephalus volans) a zo ur bronneg hag a c'hall plavañ a wezenn da wezenn.
Karn Barnenez
Gerdarzh
Moarvat e teu anv al lec'h-hont eus barr (lein) hag an enez.
Kolougo Filipinez
thumb|left|250px|Tiriad Kolougo Filipinez (e gwer)
Karn Barnenez
Deskrivadur
Emañ ar monumant a-us Bae Montroulez, anezhañ ur gompezenn strujus eus an arvor d'ar mare ma oa savet moarvat. 72 metr hirder hag 20 pe 25 metr lec'hed eo ar monumant. 9 metr uhelder eo. Istimañ a reer e dolzennad hollek etre 6 500 ha 7 000 metr diñs hag e bouez etre 12 000 ha 14 000 tonenn. Kavout a reer un nebeud mogerioù diabarzh zo talbennoù kozh pe mogerioù hag a dalveze da stabilaat ar framm. Savet eo ar c'harn gant bloc'hadoù maen bihan a-walc'h ha n'eus ken ar c'hambroù zo savet e-giz meurvein gwirion.
Unnek taol-vaen ha kement a gambroù-bez a zo er c'harn. Dek anezho zo goloet penn-da-benn. Evit mont e-barzh ar c'hambroù-bez ez eer dre un trepas mein sec'h, etre 7 ha 12 metr a hirder dezhañ, goloet gant daroù a-led. Pep kambr he deus un trepas disheñvel hag holl an trepasoù zo durc'haet d'ar gevred.
Pep hini eus ar pezhioù en diabarzh zo kinklet gant arouezioù binviji, armoù ha loened. Kavout a reer ivez ur skeudenn e stumm al lizherenn U war ar speurennoù meur a wezh.
Tammoù priaj a zaou seurt a ziskouez e oa bet adimplijet al lec'h-mañ war-dro an IIIe milved kent J.K. Displegañ a rafe bezañs ur goustilhig e kouevr ha pennoù biroù dreinek.
Tefnac'ht
Tefnac'ht a zo krouer ar XXIV tierniezh, a orin libian. Sais, en Delta, a oa e ger-benn.
Yezhoù youatek-langamek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù youatek-langamek.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ e daou vloc'had evel-henn:
Arnulf Karintia
Arnulf Karintia, ganet war-dro 850 ha marvet e 899, a voe dug Karintia, hag impalaer ar C'hornôg adal 896 betek e varv tri bloaz goude.
E 887 e tiskaras e eontr Karl an Tev hag e teuas da vout impalaer Frankia ar reter en e lec'h. E 894 e voe anvet da roue Italia. Impalaer ar Romaned e voe e 896 a-raok mervel e Regensburg, e Bavaria.
953
Diwar-benn bloavezh 953 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 953
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 953
Sourouc'han rouzik
Ar sourouc'han rouzik a zo un evn hirc'harek, Tryngites subruficollis an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Tryngites.
Annez
Bevañ a ra al labous e kornadoù-hanternoz Norzhamerika ha nijal a ra kuit da greisteiz Suamerika da c'hoañviñ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han rouzik en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Agelasticus
Agelasticus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Republik Riograndense
Ar Republik Riograndense ( República Rio-Grandense e portugaleg) pe Republik ar Rio Grande (met unan all zo en anv-se), pe Republik Piratini (diwar anv kêr Piratini), a zo ur stad dizalc'h a zo bet e Rio Grande do Sul, e Brazil, e-pad 9 bloaz, en XIXvet kantved, etre 1836 ha 1845. Ne voe ket anavezet gant stad all ebet, met ur Vonreizh a voe votet e 1843.
Embannet e voe an dizalc'hted gant Antônio de Souza Netto, a lakeas envel Bento Gonçalves da Silva evel prezidant kentañ e-pad an emsavadeg a droas da Brezel ar Farrapos, kaset en-dro gant jeneraled estren o devoa brezeliet er brezel etre Arc'hantina ha Brazil hag a embanne e oa arabat ober emglev etre Impalaeriezh Brazil hag ar Republikaned. E 1839 e voe savet ur c'hengevredad gant Republik Piratini hag ar Republik Juliana (República Juliana e portugaleg), ur republik berrbad e Santa Catarina a embannas bout dizalc'h er bloavezh-se end-eeun. E miz Du 1839 avat e voe trec'het ar Republik Juliana.
Pemp kêrbenn a voe d'ar Republik en ur ober he nav bloaz buhez: Fin a voe lakaet d'ar brezel etre ar Republik hag Impalaeriezh Brazil gant Feuremglev Ponche Verde.
OE C'hakasiya
Krouet e oa bet Oblast Emren C'hakasiya, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, e 1934 evel ur rann eus Krai Krasnoyarsk.
Forlì
Forlì (Furlè e romagneg, Forum Livii e latin) zo ur gêr en Emilia-Romagna, en Italia, pennlec'h proviñs Forlì-Cesena, goude bezañ bet pennlec'h proviñs Forlì a-hed an  tost da vat. Dindan an anv-se edo ivez an douar a zo hiziv e proviñs Rimini.
Niver an annezidi a sav da.
Yezhoù youatek-marambek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù youatek-marambek.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
Fowydh
Ur gêr eus arvor kreisteiz Kernev-Veur eo Fowydh.
Eno emañ "maen Tristan", skrivet warnañ an enskrivadur latin Drustans hic iacet Cunomori filius, eleze "Emañ amañ en e c'hourvez Tristan mab Konomor", Konomor o vezañ anvet ivez "ar Roue Mark" (pe : Marc'h).
Eric'htonios
Erichtonios (Έριχθόνιος e gregach, Erichthonius e latin) a oa anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh:
Benead Norcia
Buhez
Diwar skrid sant Gregor e c'heller divinout e c'hellfe bezañ bet ganet Benead war-dro 480 e Norcia en ur familh noblañsed a oa hec'h annez ordinal e Roma. Ur c'hoar c'hevell a oa dezhañ hervez sant Beda, santez Skolastika hec'h anv. Dilezel a reas e studioù war-dro e c'hwezek pe driwec'h bloaz pa sante ne oa ket ar studi un hent evit mont d'ar santelezh, un hent evit kouezhañ en islonk a grede-eñ kentoc'h. Gant ar garantez e nefe santet evit ur vaouez e vije bet strafuilhet ivez.
War-dro 519 e kejas gant ur manac'h, Romanus,hag e oe kendrec'het gantañ kemer un dilhad burell ha mont da benitiour en ur c'hev e-lec'h e reseve un tammig boued ur wech an amzer degaset gant e vlenier. Pa voe strewet ar brud e oa ur burzhuder anezhañ e teuas menec'h Subiaco da broviñs Ombria, evit goulenn ma 'z afe da abad o manati. Siwazh e trenkas an traou etrezo ken e klaskas un nebeud leaned e lazhañ gant bara binimet.
200px|left|thumb|Abati Sacro Speco sant Benead e Subiaco
An abad brudet
Goude bezañ dilezet e venec'h direizh e kreskas e vrud diouzh ar burzhudoù niverus a veze roet keloù eus outo. evel a reas e traoñienn Subiaco (traoñienn ar stêr Aniene) trizeg aabati gant daouzeg manarc'h hag un abad enno. Evit kaout un aozadur efedusoc'h ha bleniañ ar venerc'h war hent servij Doue e skrivas ur reolenn. (gwelit pelloc'h). Mervel a reas en abati Monte Cassino e proviñs Frosinone e Su Ombria. En e voe savet e Subiaco un abati bras dediet da eñvor sant Benead, hini ar Sacro Speco.
Reolenn sant Benead evit kondu ar venec'h hag an abaded
Pa oa en abati Monte Cassino e savas sant Benead ur reolenn ("Regula") e latin gant 73 mellad enni evit termeniñ buhez relijiel ha nan-relijiel ar venec'h ha meradur an abatioù. Kemeret en doa un harp war reolennoù sant Yann Gasian ha sant Vazil. Muioc'h eget an hanter a bled gant kondu ar venec'h evit mont da skol Doue hag petra ober e-keñver ar venec'h direizh, ur c'hard a zo evit reolennoù an azeuliñ, un degved evit aozadur an abati hag penaos dibab ar pennoù hag un degved all evit termeniñ kondu reizh an abad. Dre vras e veze rannet deizioù ha nozioù asambles etre teir rann : hini an azeuliñ hag ar bedenn, hini al labour evit ar manati hag hini ar c'housket. Dre ma lakae ur pouez bras a-walc'h war al labour, sant Benead a ginnige un hent evit ur mont en dro ingal ken e c'helle an abati tennañ frouezh eus e c'hlad, douaroù peurvuiañ hep ankounac'hat ar produioù a c'hellfe bezañ fardet diwar ijinerezh ar venec'h evito hag evit bezañ gwerzhet.
Berzh an abatioù beneadad
Pa kinnige reolenn sant Benead ur c'hempouez etre ar gred hiniennel hag ar vuhez a-stroll koulz ar c'hempouez etre ar vuhez hervez ar relijion hag al labour. Plijout a reas ar reolenn da Hilberzh Iañ hag e reas-eñ an urzh da sevel abati Sant-Jerman-war-ar-prajoù e Pariz war-dro 540. Pelloc'h e oe savet an abatioù bras-mañ :
Sant Benead, patrom Europa
Anavezet eo sant Benead evel ur sant koulz gant an Iliz Katolik Roman hag an Ilz Reizhkredennour. Gwelet e vez gant lod ar gristenien evel patron Europa.
Kolougo Malaysia
Kolougo Malaysia (Galeopterus variegatus) a zo ur bronneg plaver hag a vev e gevred Azia.
Annez
thumb|left|250px|Tiriad Kolougo Malaysia (e ruz)
Teleg
An teleged eo evned dour ar genad Phalaropus.
Spesadoù
3 spesad teleged a zo:
Vyatcheslav Molotov
Ur politikour soviedat e oa Vyatcheslav Mic'hhailovitch Skryabin Molotov (Вячесла́в Миха́йлович Скря́бин Мо́лотов), bet ganet d'an 9 a viz Meurzh (25 a viz C'hwevrer, deiziadur julian) 1890, marvet d'an 8 a viz Du 1986.
Yezhoù mongolek-langamek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù mongolek-langamek, ennañ teir yezh:
Molekulenn
Ur volekulenn zo un hollad atomoù a anavezer e elfennoù gant ur formulenn gimiek.
Andrzej Lepper
Ur politikour polonat e oa Andrzej Zbigniew Lepper. E penn ar strollad populist Samoobrona (Emzifenn) emañ.
Molekulenn
Dont a ra ar ger molekulenn eus al latin molecula, ha graet e vez gantañ da envel un dolzennadig a zanvez, pe ur c'hreunenn a zanvez.
Da skouer :
Andrzej Lepper
Ganet e oa e 1954 e Stowięcino, e-kichen Słupsk (gwalarn Polonia). Mervel a reas d'ar 5 a viz Eost 2011.
Sindikalour evit al labourerien douar eo bet e-pad pell a-raok kregiñ gant ar politikerezh. Bokser eo bet ha rak se n'en deus ket aon da skeiñ ouzh ar re n'int ket a-du gantañ ha se zo kaoz eo bet lakaet en toull-bac'h meur a wezh dija.
Anavezet eo evit bezañ cheñch-dicheñch e vennozhioù p'en deus lavaret e oa a-gleiz e deroù 2005, da c'houde e-kreiz hag a-zehoù e diskar-amzer 2005.
Da vare an dilennadegoù prezidant e 2005 e oa aet da drede gant 15,11% eus ar mouezhioù, goude Donald Tusk (PO) ha Lech Kaczyński (PiS).
Yezhoù ataitek
Un is-skourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ataitek, ennañ peder yezh:
Gweltaz (kumun)
Gweltaz a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Sanctuary
Sanctuary a c'hall bezañ evit :
Gweltaz
Gweltaz zo
Henri Winants
Henri Winants a zo bet ganet e 1929.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.
Teleg beg ledan
An teleg beg ledan a zo un evn, Phalaropus fulicarius an anv skiantel anezhañ.
Henri Winants
E vab Luc Winants a zo ur mestrc'hoarier echedoù belgiat ivez.
Clovis
Un anv-badez gallek eo Clovis, anv gallek un nebeud rouaned frank.
Henri Winants
Kampion Echedoù Belgia e voe e Gent e 1975 a-gevred gant José Tonoli ha Johan Goormachtigh.
Teleg beg ledan
Annez
Bevañ a ra al labous el lec'hioù gleb.
Clovis
Gerdarzh
Deuet e vije eus gallekadur an anv C'hlodwig pe Hlodwig, troet da Ludwig en alamaneg, da Louis e galleg, da Loeiz e brezhoneg.
Enez-Frañs (rannvro)
<HR noShade> Enez-Frañs (galleg: Île-de-France) a zo unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet e 1955. Pariz hag he bannlev a ya d'ober ar rannvro-se. Dont a ra hec'h anv eus hini ar proviñs Enez-Frañs. Pariz eo kêr-benn ar rannvro.
Ledenez
thumb|dehou|250px|[[Ledenez Valdés en Arc'hantina]] Ul ledenez (liester ledenezi pe ledinizi) a dalvez daou dra e brezhoneg.
Prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Bep bloaz e vez garedonet ur c'hwec'h skrivagner bennak gant Unvaniezh skrivagnerien Vreizh hag ar prizioù lennegel-se, "Prizioù Breizh" o anv, a vez graet o lid-roidigezh bloaz e Breizh.
Ledenez
Ul ledeneziad (liester ledeneziz) a vez graet eus un annezad anezhi.
Prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Istor prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Abaoe 1979 e vez roet prizioù lennegel Breizh. Er bloaz kentañ, ne voe roet nemet ur "Priz bras" evit un oberenn varzhoniel c'hallek, met e 1980 e oe garedonet un oberenn varzhoniel ouzhpenn e brezhoneg.
Ledenez
Beg-douar d'an tre hag enez d'al lanv
Ul ledenez a zo un dachennad strizh eus an aod a sank er mor hag a chom stag ouzh an douar-bras gant ur strizh-douar hag a vez goloet gant ar mor pa vez uhel (lanv). Da skouer: Ledenez Molenez.
Enez-Frañs (rannvro)
Departamantoù
8 departamant a ya d'ober ar rannvro-se.
OE Mari
Krouet e oa bet Oblast Emren Mari, enbarzhet en Unaniezh Soviedel, d'ar 4 a viz Du 1920. Bremañ eo deuet da vezañ Republik Mariy El.
Prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Istor prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
E 1980 e voe kroget gant reiñ un nebeud prizioù eus pep rummad, pep hini anezho arc'hantaet gant un den pe ur strollegezh.
Ledenez
Gourenez vras-vras
Graet e vez ivez ledenez eus ur c'hourenez ec'hon, un tiriad bras gant mor war dri zu. Da skouer: ledenez Iberia, ledenez Arabia, Peloponnesos e Gres, ledenez Baja California e Bro-Vec'hiko, Florida, ledenez Kamtchatka e reter pellañ Rusia, ledenez Yucatán e Mec'hiko, Anatolia...
Dasypus
Dasypus a zo ur genad e rummatadur ar bronneg.
Prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Roll Prizioù Breizh
1979 1980 1981 1982 1983 1984
Henri Winants
E miz Here 2007 edo 2098 e renk Elo.
Prizioù Unvaniezh skrivagnerien Vreizh
Roll Prizioù Breizh
1987
1988 Priz meur - Dominique de Lafforest - Comme s’arrête la pluie d’été
1989
1990
1991 1992
1993
1994
1995 Priz meur Diazezadur Yves Rocher - Yves Rome - Où sont nos navires? - Emb. Alpha Bleu Priz Pêr Roy Diazezadur Coop Breizh - Yves Miossec - Tammou envorennou eus un amzer gris - Brud Nevez Priz Pierre Mocaër Coop Breizh - Georges Lombard - Mireille Mune - Emb. Alain Bargain Priz Kevredad Brezhoned Pariz - Francis Guillême - Deux bateaux pour un homme - Emb. Alain Bargain Priz Camille Le Mercier d’Erm - Yves Le Berre - La littérature bretonne de 1790 à 1918 - Emgleo Breiz 1996
1997 1998 Priz Diazezadur Paul Ricard - Jean Failler - Authentique histoire de Bélise - Emb. du Palémon 1999
2000 2001 2002 2003 2004 2005
2006
2007
2008
2009
Yezhoù tamolek
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù tamolek, ennañ seizh yezh:
Uibhist a Tuath
thumb|E-men emañ Uibhist a-Tuath en Inizi Gall Uibhist a Tuath (distaget [ˈɯ.ɪʃtʲ ə t̪ʰuə] e gouezeleg, anvet North Uist e saozneg, a vefe Uibhist an hanternoz e brezhoneg) zo unan eus an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos.
RESS Moldova
Kinniget e oa bet krouiñ Oblast Emren Moldavia, enbarzhiet en Ukraina ha neuze en Unaniezh Soviedel, d'ar 12 a viz Meurzh 1924. Biskoazh ne voe anezhi avat, na de jure na de facto, pa erbedas ar Politburo en hevelep devezh na hastañ un disentez da viken.
Optimist
An optimist a zo ur vag ijinet e 1947 gant Clark Mills e Clearwater (Florida). Klasket en doa Clark Mills sevel ur vag a vije gouest da zerc’hel penn gant ar c’hasad gant rodoù, c’hoari karetañ bugale kêr. Savet e penn-kentañ gant brenn-heskenn, ar vag-se a voe kaset en Europa gant Axel Damgaard.
Gant ur c’houc’h plat hag ur ouel nemetken eo an optimist ur vag skañv, stabil ha simpl-tre da vleniañ. Implijet e vez alies gant ar vugale evit kregiñ gant ar bageal. Ar ouel, stumm un drapezenn anezhi, a zo dalc’het gant ur piker.
E-kerzh an amzer, ar saverien optimist zo en em ispisializet e daou varc’had disheñvel :
Ar rummad pennañ e bageal eo an optimist. Neuze, ul live uhel-tre a zo.
Armel Le Cleac'h
Armel Le Cleac'h a zo ur merdeer breizhat ganet d'an e Kastell-Paol. O vevañ emañ hiriv an deiz e Fouenant (2007). Anavezet eo dre e drec'hoù war redadegoù brudet a live uhel, en o zouez redadeg digenvez ar Figaro. Hiriv ez eo Armel sturier ar vag 60 troatad Imoca Brit Air.
Loreadeg
Skipper an 60 troatad BRIT AIR
Skipper ar Figaro BRIT AIR
Skipper an Trimaran FONCIA
Vogalenn damserr greiz plaen
Klotaat a ra gant ar vogalenn damserr greiz ront [ɵ].
Yezhoù ramouek rik
Un isskourr eus ar yezhoù sepikek-ramouek eo ar yezhoù ramouek rik.
Vogalenn damserr greiz ront
Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn damserr greiz ront, treuzskrivet [ɵ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 323.
Yezhoù ramouek rik
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ e pemp bloc'had evel-henn:
Vogalenn damserr greiz ront
Klotaat a ra gant ar vogalenn damserr greiz plaen [ɘ].
Anv
Pa gomzer eus anvioù e komzer a-wechoù eus anvioù boutin pe divoutin :
OE Nagorno-Karabac'h
Krouet e oa bet Oblast Emren Nagorno-Karabac'h, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, e 1923 evel ur rann eus RSS Azerbaidjan.
Bïeroù Westhoek
Bervet e vez bïer er Westhoek:
OE Nagorno-Karabac'h
Goude ma'c'h eas an Unaniezh Soviedel da get e teuas da vezañ ur rann eus Republik Azerbaidjan nevez-krouet, met buan-tre e tisklêrias e dishualded diouti dindan an anv Republik Nagorno-Karabac'h, daoust ma van an disklêriadur-se hep bezañ anavezet ez-ofisiel gant bro all ebet.
Mart Nilgiri
Mart Nilgiri (Martes gwatkinsii) a zo ur bronneg hag a vev e su India (en torgennoù Nilgiri hag e Ghat ar c'hornôg).
Doareoù pennañ
Heñvel ouzh ar mart gouzoug melen eo mart Nilgiri, nemet eo brasoc'h ha disheñvel framm e glopenn. Muzuliañ a ra etre 55 ha 65 cm gant ul lost 40 - 45 cm ha pouezañ a ra war-dro 2.1 kg.
Emzalc'h
Nebeut a dra a anavezer a-zivout mart Nilgiri. Un aneval-deiz eo hag er gwez e vev dreist-holl. Debriñ a ra evned, bronneged bihan hag amprevaned.
Chaetophractus
Chaetophractus zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Tempelhof
Tempelhof zo ur c’harter eus Berlin. E-barzh arondisamant Tempelhof-Schöneberg emañ. A-raok adreizhadenn 2001 e oa ur bastell-vro, enni karterioù bihanoc’h : Mariendorf, Marienfelde, Lichtenrade ha Tempelhof. Da vare rann Berlin e oa ar bastell-vro-se eus tu Berlin-ar-C’hornôg. Da vare adreizhadenn 2001 eo bet teuzet gant pastell-vro Schöneberg.
Chaetophractus
Spesadoù
3 spesad tatoued zo ennañ :
Pyrddin
Ar stêr Pyrddin (Afon Pyrddin e kembraeg) zo ur stêr eus kreisteiz Kembre hag a ya d'ober an harz etre kontelezh Powys ha hini Castell-nedd Port Talbot.
Un harz eo ivez d'ar Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog (Brecon Beacons National Park, e saozneg). Ar stêr hag al lammoù-dour warni a sach gweladennerien da bark ar Fforest Fawr Geopark.
Yaoued
Yaoued (Joué-sur-Erdre e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Enorzh, el Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Pyrddin
Anv
Techet eur aes da welout ar gerioù pur (glan) ha dyn (den) e Pyrddin (gant ar c'hemmadur D/DD), an den pur o vezañ sant Dewi, sant meur Kembre, met distroadet eo an displegadenn-se gant ar stummoù Peurdin en XIIvet kantved ha Pewerdyn e 1428.
Yaoued
Anv
Erwan Vallerie ː de Joseio, 1186
29
782 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 29 goude ganedigezh J.-K.
Llyfr y Flwyddyn
Llyfr y Flwyddyn (Levr ar Bloaz) zo ur priz roet gant Llenyddiaeth Cymru, un aozadur brudañ al levrioù e Kembre (gant Academi Gymreig diagent). Roet e vez d'al levrioù gwellañ e kembraeg hag e saozneg.
29
Gwelet ivez
20er
Llyfr y Flwyddyn
= Ar priz kembraek =
Emglev ar skrivagnerien
Er bloaz 1907 e voe graet div vodadenn e Sant-Brieg gant skrivagnerien a genlaboure gant an div gelaouenn Feiz ha Breiz ha Kroaz ar Vretoned. Lakaat urzh en doare-skrivañ a felle dezho ober.
Llyfr y Flwyddyn
2021
Priz Barn y Bobl Golwg360
Pyrddin
Teir gwazh
Teir gwazh a ya d'ober ar stêr Pyrddin : gwazhioù Nant y Bryn, Nant y Fedwen ha Nant Hir a gej a-raok diskenn trema ar gevred d'en em gavout pemp km pelloc'h gant an Nedd Fechan.
Llyfr y Flwyddyn
2021
Faltazi
Emglev ar skrivagnerien
Palioù
O mennozh a voe displeget ganto evel-hen :
Pyrddin
Lammoù-dour
Brudet eo ar stêr Pyrddin abalamour da zaou lamm-dour dreist-holl :
Llyfr y Flwyddyn
2021
Barzhoniezh
Emglev ar skrivagnerien
Palioù
1) Pal da dizhout : unvaniñ ar brezhoneg skrivet, pezh a dlee, da vezañ poellek, bezañ graet hep mont re bell ha tamm-ha-tamm, hogen gant youl hag onestiz.
2) Doareoù : e-keñver an danvez, aberzhiñ dre ret pezh a zo re a-ziforc'h e pep rannyezh komzet, hag a ve didalvoud pe noazus ouzh berzh-mat an oberenn graet a-gevret ; e-keñver ar furm, kemer dreist-holl pezh a zo eeunañ, boutinañ, pe reishañ hervez istor ar yezh, diouzh ma vo kavet mat e pep pleg.
Tempelhof
Eus urzh an Demplourien e teu an anv Tempelhof.
Emglev ar skrivagnerien
Palioù
Ne lavarent ket peseurt diazez a gemerent, hogen, diouzh lenn o skrid-emglev, ez eo anat e soñjent e doare-skrivañ ar Gonideg.
955
Diwar-benn bloavezh 955 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 955
Emglev ar skrivagnerien
Palioù
E gwir, ne gemmjont doare-skrivañ ar Gonideg nemet war un nebeud poentoù :
1) resisaat implij 'gw' (e-kichen, implij "gou");
2) lakaat 'y' e-lec'h 'i' e derou gerioù 'zo (yac'h, yen, hag all) ;
3) adimplij 'gn' ;
4) Implij (i)lh ;
5) reizhañ implij ar c'hensonennoù mouezhiet ha divouezh e dibenn ar gerioù (da skouer, diforc'h etre an anv-kadarn "galleg" hag an anv-gwan "gallek").
Anvioù sinerien an Emglev
Sinet e voe an emglev gant Emil Ernod, Loeiz ar C'hlerg, Yann-Vari Perrot, Frañsez Vallée, Eujen Koroller pe Gweltaz, Erwan ar Moal (Dir-na-Dor e anv e Goursez Breizh), Aogust Bocher (Ar Yeodet e anv-barzh), Frañsez Korel, Glaoda ar Prad, Jos-Per ar Bras (Dirlemm e anv-pluenn e Kroaz ar Vretoned).
Evel pep emglev, ne rae nemet braslinennañ al labour ; ar munudoù a ranke bezañ spisaet. Se a voe kefridi Ernod, Vallée ha Breuriezh Veur ar Brezhoneg. Skouer ar yezh, a dlee bezañ anavezet dindan an anv Doare-skrivañ KLT, a voe roet dreist-holl el levrioù "Sketla Segobrani" hag an "Notennoù diwar-benn ar Gelted Kozh"; dont a reas da vezañ yezh ar gelc'hgelaouenn Gwalarn.
Pyrddin
Lammoù-dour
Da Sgŵd Gwladus ez eer eus Pontneddfechan.
Llyfr y Flwyddyn
2021
Fedoù
Bugale ha tud yaouank
2020
Priz Barn y Bobl Golwg360
Priz kentañ
Faltazi
Barzhoniezh
Fedoù
Bugale ha tud yaouank
2019
Priz Barn y Bobl Golwg360
Priz kentañ
Faltazi
Barzhoniezh
Fedoù
Champagne-Ardenne
Champagne-Ardenne a oa unan eus rannvroioù Bro-C'hall, krouet gant ar gouarnamant gall e 1955.
Llyfr y Flwyddyn
2018
Priz Barn y Bobl Golwg360
Champagne-Ardenne
Savet e oa bet diwar ul lodenn vras eus proviñs kozh Champagn, gant tammoù bihan eus rannvro an Ardenne. Châlons-en-Champagne a oa ar gêr-benn, tra ma oa Troyes kêr-benn istorel Champagn ha tra ma'z eo Reims ar gêr vrasañ er rannvro velestradurel hiziv.
Llyfr y Flwyddyn
2018
Priz kentañ
Faltazi
Barzhoniezh
Fedoù
2017
Priz Barn y Bobl Golwg360
Faltazi
Barzhoniezh
Fedoù
2016
Fedoù
2015
Faltazi Barzhoniezh
Fedoù
2014
Faltazi Barzhoniezh
Fedoù
2013
Priz kentañ
Faltazi
Barzhoniezh
2012
Faltazi
Barzhoniezh
Levr ar Bloaz 2007
Loread
Llyfr y Flwyddyn 2006
Loread
Llyfr y Flwyddyn 2004
Loread
Konted Tusculum
Konted Tusculum a oa un tiegezh uhel ha galloudek e Latium, e trowardroioù kêr Tusculum ha Roma, etre an Xvet hag an XIIvet kanved. Ren a rejont war ar bibien, eus 904 da 963 (marevezh ar bornokratiezh), gant tiegezhioù an dTeofilakted, un tiegezh a senedourien roman, hag ar Grescentii. Da get ez eas ar gonted pa voe laosket e vadoù gant Raino, marvet war-dro 1179, war-dro dibenn an XIIvet kantved. Ur pennadik goude, en 1191, e voe peurzistrujet Tusculum gant arme kêr Roma.
Tusculum
Julius du Mont
Julius du Mont a zo bet ganet d'ar 15 a viz Kerzu 1881 e Pariz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 7 a viz Imbril 1956 en Hastings (Bro-Saoz).
Pianoour, kelennour piano, mestrc'hoarier, kazetennour, penngazetennour ha skrivagner echedoù gall ha saoz.
Studiet e voe sonerezh gantañ en Alamagn, e Frankfurt hag en Heidelberg. Dont a reas da vout pianoour sonadegoù. P'edo yaouank c'hoazh e tivroas da Vro-Saoz, lec'h ma reas berzh evel kelennour piano.
Francisco de Aguirre
Daou Spagnol brudet zo bet anvet Francisco de Aguirre:
Ar Groez-Helean
Ar Groez-Helean a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Tatou bihan blevek
An tatou bihan blevek (Chaetophractus vellerosus) zo ur bronneg a vev e Suamerika (Bolivia, Chile, Paraguay hag Arc'hantina).
Baincthun
Baincthun a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sergius III
Sergius III (? –† 14 a viz Ebrel 911) a voe pab katolik eus 904 da 911.
Gant dilennidigezh Sergius, kont Tusculum, da bab, e tigor ur marevezh eus istor ar bibien anvet pornokratiezh, abalamour da levezon serc'hed ar bibien war eskibien Roma.
E-kerzh e babelezh eo e klaskas an impalaer Loeiz III, en 905, distreiñ eus e harlu, hag e voe prizoniet ha dallet gant roue Berengar Iañ, a zistroadas anezhañ hag a c'houlennas, en aner, digant ar pab, bezañ kurunennet gantañ evel impalaer nevez.
Aotren a reas pevarvet dimeziñ an impalaer Leon VI ar Fur gant e bried-kleiz Zoe Carbonopsina, a oa mamm e vab nemetañ (a vo impalaer war e lerc'h), ma voe reuz bras en Iliz.
Santiago del Estero (proviñs)
Santiago del Estero zo unan eus proviñsoù Arc'hantina, ha Santiago del Estero eo ar gêr-benn.
Sergius III
Mervel a reas Sergius III d'ar 14 a viz Ebrel 911.
Ì Chaluim Chille
<HR noShade> Ì Chaluim Chille (e gouezeleg, distaget [iː xalˠ̪əm ˈçiʎə]), Iona (e saozneg), zo un enezenn vihan a-douez an Inizi Gall e kornôg Bro-Skos, dezhi ul lec'h bras en istor ar gristeniezh e Bro-Skos evel e Breizh-Veur. Brudet eo kened ha natur ar vro.
Douaroniezh
War-hed un hanterlev emañ eus Enez Muile. Un hanterlev a ledander zo dezhi, hag ul lev hanter a hed, gant 177 a dud enni e 2013.
Pornokratiezh
Ar bornokratiezh eo an anv ijinet, hervez tud zo, gant ar c'hardinal italian Cesare Baronio er, hag a vez graet eus ur marevezh eus istor an Iliz katolik ma veze levezonet ar bibien, etre 904 ha 963, gant div vaouez eus tiegezh konted Tusculum : Teodora, gwreg ar senedour roman Teofilakt, hag o merc'h Marozia.
Teodora Iañ
Teodora Iañ  pe Teodora an Henañ  (war-dro 870 – 916)a oa un itron roman a ouenn uhel en IXvet kantved.
Pornokratiezh
Hervez tud all e teu ar ger eus un droidigezh eus an droienn alamanek « Römisches Hurenregiment », implijet gant istorourien an XVIIIvet kantved, hag a dalv kement ha « gouarnamant roman ar gisti ».
Kregiñ a reas ar marevezh-se, anavezet ivez evel "gouarnerezh roman ar c'hourtizanezed", e 904 gant anvidigezh ar pab Sergius III, hag echuiñ er bloaz 935 pa voe bac'het Yann XI, mab da v-Marozia, ha Marozia hec'h-unan, gant Alberico II, a oa mab ivez da Varozia ha d'he fried kentañ Alberico Iañ.
Sede anvioù ar bibien a voe war gador sant Pêr en amzer-hont:
Emgann Eylau
D'an 8 a viz C'hwevrer 1807 e oa bet emgann Eylau, etre arme an impalaer gall Napoleon diouzh un tu, hag armeoù Rusia ha Prusia en tu all, e-kichen al lec'h anvet gwechall Preußisch Eylau (bremañ: Bagrationovsk) e hanternoz Prusia ar Reter. Trec'h e voe lu Napoleon Bonaparte hogen bras e voe niver e soudarded lazhet ha gloazet.
Berliner Dom
thumbnail| Berliner Dom Berliner Dom eo anv iliz-veur istorel Berlin. War enezenn ar mirdioù emañ.
Pornokratiezh
Istorourien zo a astenn ar marevezh-hont betek ar bloaz 963, hag a laka anvioù pibien all el listennad: Nemet ne oa ket ar bibien-se dindan levezon kourtizanezed ken, met dindan hini mab Marozia, Alberig II.
Berliner Dom
Istor ar savadur
Fellout a reas d’an impalaer Wilhelm II Alamagn lakaat sevel un iliz-veur gouestelet d’al Luterianed. Lakaat a reas sevel an iliz-veur e-lec’h ma oa bet unan all en XVIIIvet kantved. Kaset e voe ar chanter gant ar savour Julius Raschdorff. Padout a reas ar chanter eus 1894 betek 1905. 114 metrad eo hirder an iliz-veur, 73 metrad hirder ha 85 metrad uhelder. Un ilzi-veur doare azginivelezh italian uhel eo.
A-us da lodenn greiz ar savadur ez eus ur goupolenn gouestelet d’ar prezegenniñ. Diouzh tu ar su emañ chapel ar badezant hag an euredoù, diouzh tu an norzh emañ ar chapel-gañv. Er c’hev-iliz ez eus war-dro 95 laour, enno izili rummad-roue Hohenzollern.
thumb|right|Diabarzh Berliner Dom thumb|right|kev-iliz thumb|right|Talbenn Er Berliner Dom ez eus ivez daou ograoù unan anezho o vezañ un ograoù a bevar c’hlaouier hag a 113 stumm-seniñ, bet savet e 1904.
Teodora Iañ
Ouzhpenn-se e oa serc'h d'ar pab Sergius III, ha mamm e oa da ziv verc'h:
Hervez Liutprand ne oa Teodora nemet "ur c'hast divezh ... a rene war geodedourion Roma evel ur gwaz". Liutprand a oa eskob Cremona, a vije bet, hervez ar c'h-Catholic Encyclopedia, kamm alies e ali diwar-benn e eneberien.
Dimeziñ ha bugale
Teodora Iañ dimezet da Teofilaktos Iañ │ └─Marozia (?-?). 1) pried da Alberico Iañ 2) pried da Sergius III 3) pried da Huon Arle'' (cf. Bosonides) 4) pried da Guido Toskana (cf. Carolingiens)'' Teodora II (?-?). Sergia (?-?). Bonifacio (?-?). Teofilaktos, konsul ha dux.
Sparfell-vor
Ar Sparfelled-mor eo an evned a ya d'ober ar genad Stercorarius. A-wechoù e vez graet Morbeaned eus ar spesadoù bras (Stercorarius skua ha Stercorarius maccormicki). N'eus nemet ur genad er c'herentiad Stercorariidae.
Spesadoù
7 spesad sparfelled-mor a zo:
Pleven (Oblast)
Proviñs Pleven pe bPlevenska Oblast (e bulgareg: Плевенска Област) a zo ur broviñs (oblast) e kreiz norzh Bulgaria, war vord ar Danav. Emañ e-kichen Romania ha proviñsoù bulgarian Vratsa, Veliko Tarnovo ha Lovech. He c'horread a zo 4,333.54 km² hag he foblañs a zo 310,449. Tennañ a ra he anv eus he c'hêr-benn Pleven.
Douaroniezh
Emañ ar broviñs e plaenenn an Danav. Treuziet eo gant ar stêrioù Iskar, Vit hag Osam (a kôrnog da reter). Ar flondrennoù a zo dispartet gant pladennoù mein-raz.
Azrannoù melestradurel
Proviñs Pleven a zo rannet er c'humuniezhoù-mañ (община / obshtina) : Belene, Byala voda, Dekov, Kulina voda, Petokladentsi, Tatari Breste, Glava, Gornik, Deventsi, Koynare, Lepitsa, Radomirtsi, Rakita, Reselets, Ruptsi, Suhache, Telish, Cherven bryag, Chomakovtsi Brest, Gigen, Iskar, Gulyantsi, Dolni Vit, Dabovan, Zagrazhden, Kreta, Lenkovo, Milkovitsa, Somovit, Shiyakovo Barkach, Gorni Dabnik, Gradina, Dolni Dabnik, Krushovitsa, Petarnitsa, Sadovets Baykal, Bivolare, Bozhuritsa, Bregare, Gorna Mitropoliya, Gostilya, Dolna Mitropoliya, Komarevo, Krushovene, Orehovitsa, Pobeda, Podem, Riben, Slavovitsa, Stavertsi, Trastenik Dolni Lukovit, Iskar, Pisarovo, Staroseltsi Brenitsa, Enitsa, Knezha, Lazarovo Asenovtsi, Asparuhovo, Bozhurluk, Balgarene, Varana, Gradishte, Izgrev, Kozar Belene, Levski, Malchika, Obnova, Stezherovo, Tranchovitsa Asenovo, Batsova mahala, Vabel, Debovo, Dragash voyvoda, Evlogievo, Zhernov, Lozitsa, Lyubenovo, Muselievo, Nikopol, Novachene, Sanadinovo, Cherkovitsa Beglezh, Bohot, Brestovets, Brashlyanitsa, Bukovlak, Varbitsa, Gortalovo, Grivitsa, Disevitsa, Koilovtsi, Kartozhabene, Kashin, Laskar, Mechka, Nikolaevo, Opanets, Pelishat, Pleven (Bulgaria), Radishevo, Ralevo, Slavyanovo, Todorovo, Tuchenitsa, Tarnene, Yasen Borislav, Valchitran, Zgalevo, Kamenets, Kateritsa, Odarne, Pordim, Totleben
Demografiezh
311,985 annezer zo hervez niveradeg 2001. 280,475 a zo bulgar. 16,931 a zo turk (met an niver-se a zle kompren kalz Romed) ha 9,777 Rom.
275,112 en em zisklêr reizhkredennour, 15,681 a lavar int muzulmaned ha 7,065 a lavar int katoliked.
283,626 a gomz bulgareg evel o yezh-vamm, 14,947 a lavar e komzont turkeg er gêr tra ma eo ar romeg o yezh-vamm gant 8,861 den.
De Excidio Britanniæ
De excidio Britanniae (A-zivout Diskar Breizh ) a zo ur sarmon skrivet gant ar manac'h brezhon Gweltaz (war-dro 500 – 570) ma tamall ennañ o oberoù da dud uhel e amzer. Ennañ e kaver un istor berr eus Enez Vreizh goude disparti ar Romaned e 410.
Teir darn an oberenn
Teir darn zo en oberenn.
E livadur eus Breizh evel ur vro gwasket gant an aloudabegoù, ar breinadur hag ar brezel diabarzh, a voe degemeret gant an istourien e-pad un amzer hir peogwir e klote brav gant ar pezh a greded diwar-benn diskar an impalaeriezh roman ha peogwir e tisplege perak e komzed ur yezh saoznek e Bro-Saoz hiziv kentoc'h eget ur yezh romanek evel en darn vrasañ eus ar broioù deuet diwar-lerc'h an impalaeriezh roman en Europa ar c'hornôg.
An istourourien a-vremañ a vez evezhiekoc'h avat. Pal Gweltaz na oa ket ober ul levr istor met flatrañ emzalc'h an noblañs vrezhon. Gwirheñvel eo en deus lezet a-gostez kalz traoù ha ne gave ket talvoudus, ha daoust ma chom un oberenn eus ar re hollbouezus evit kompren darvoudoù deroù ar kantved e tleer he c'hemer gant evezh.
En De excidio Britanniae e lar Gweltaz ez eo ganet e bloaz Emgann Badon, lakaet gant an Annales Cambriae e 570. Annaloù Tigernach a laka e varv e 569, avat.
Goulenn
Anv zo eus Vortigern el levr, hini ebet eus ar roue Arzhur. Kement-se a laka lod da lavarout ne oa ket eus Arzhur.
Bannau Brycheiniog
''Diwar-benn an aradennad-venezioù eo ar pennad-mañ. Diwar-benn ar park e ranker mont da-gaout Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.''
250px|right|thumb|[[Pen y Fan, gwelet eus Cribyn.]] 250px|thumb|Ar gwel war-zu ar reter, diouzh beg menez Fan Hir er [[Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)|Mynydd Du.]]
Bannau Brycheiniog zo un aradennad-venezioù e kreisteiz Powys (anvet Brycheiniog gwechall), e Kembre. E-kreiz Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog emaint, anvet diwar o lerc'h.
Menezioù uhelañ Kembre eo ar Bannau er c'hreisteiz da Gadair Idris. Pen y Fan eo ar gern uhelañ gant 886 m.
En em astenn a ra Bannau Brycheiniog el lodenn hanternoz d'un tric'horn Y Fenni-Merthyr Tudful-Aberhonddu.
Youri Vetemaa
Youri Vetemaa a zo bet ganet d'an 23 a viz Eost 1956 ha marvet e 2003.
Mestrc'hoarier echedoù estonian ha belgiat eo.
Tatou c'hwec'h roudenn
An tatou c'hwec'h roudenn (Euphractus sexcinctus) zo ur bronneg a vev e Suamerika (Brazil, Uruguay, Arc'hantina, Paraguay, Bolivia ha Surinam). Ar spesad nemetañ eo er genad Euphractus.
Arondisamant Diksmuide
Arondisamant Diksmuide a zo unan eus an eizh arondisamant eus proviñs Kornôg-Flandrez e Belgia.
Youri Vetemaa
2288 edo e renk Elo diwezhañ.
Arondisamant Diksmuide
Istor
Savet e voe Arondisamant Diksmuide e 1823 en ur vodañ lodennoù eus arondisamantoù Veurne, Oostende hag Ieper, hag eus daou arondisamant aet da get, re Poperinge ha Torhout.
Festubert
Festubert a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Yann Elies
Yann Elies a zo ur merdeer breizhat ganet e Sant-Brieg d'an. Chomet eo da vevañ e Sant-Brieg, ha tad a zaou vugel eo. Levier an 60 troatad Imoca Generali eo-eñ, e baeron o vezañ ar c'hoarier mell-droad war e leve Zinedine Zidane.
Loreadeg
thumb|right|350px|Bag Yann Elies er [[ar Forest-Fouenant|Forest-Fouenant goude an transat B to B]]
Panezeg
Panezeg a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Enorzh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
HC 16
An HC 16 pe Hobbie Cat 16 zo ur vag redadeg.
Ploermael Kumuniezh
Ploermael Kumuniezh a zo anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Ploermael - Kalon Breizh eo.
Istor
Krouet eo bet ar gumuniezh e 1996 dindan anv Kumuniezh kumunioù Ploermael. Cheñchet e voe e anv e 2012.
D'ar 1añ a viz Genver 2017 eo bet ebarzhet Josilin Kumuniezh, kumuniezh kumunioù ar Porc'hoed ha kumuniezh kumunioù Maoron-Breselien.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Ploermael a ya 30 kumun d’ober anezhi:
Accipitridae
Accipitridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831). Ennañ e kaver evned-preizh evel ar skouled, ar bargeded pe an darn vrasañ eus an erered.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad evned-preizh ha tri-ugent (bev c'hoazh) d'ober ar c'herentiad :
Tolypeutes
Tolypeutes a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Corcyre
Corcyre a oa anv un departamant gall eus Gres da vare an Dispac'h gall hag Impalaeriezh c'hall kentañ, en enez a zo anavezet evel Korfou, hec'h anv hervez an italianeg, hag en inizi all tro-dro dezhi (Paxos, Antipaxos) hag ivez kreñvlec'h Parga.
Tolypeutes
Spesadoù
2 spesad tatoued a zo ennañ:
Corcyre
An anv
Dont a ra an anv gallek Corcyre eus stumm latin anv enez Korfou, Κέρκυρα (Kérkyra), e gresianeg a-vremañ, bet anvet ivez Κόρκυρα (Kórkyra) e gregach.
420 (bag)
thumb|300px|420 war an douar skipailh Vrest da gampionad Bro C'hall Ar 420 a zo ur driver doubl (daou vourzhiad enni) treset e 1958 gant Christian Maury, un ijinour Gall. Savet e voe ar vag goude diouzh goulenn gant skol vageal Socoa (e-kichen St Yann a Luz).
Corcyre
Istor
Krouet e oa bet an departamant e 1797, pa voe staget an Inizi Ionian, a oa da Republik Venezia betek-hen, ouzh Bro-C'hall. Kollet e voe e 1799, pa zilestras ar Rused, met ne voe dilamet en-ofisiel nemet e 1802.
420 (bag)
Da gentañ penn e voe ijinet evit an deskoni. Savet e voe e polyester, e penn kentañ gant chanter Bourdel Lucien Lanaverre, ha da heul gant ur bern chanterioù etrevroadel all (Snapir -Israel, Poliglas, Roga ha Lenam -Bro Spagn, Nautivela -Italia, Vanguard -SUA, Ziegelmayer -Alamagn). Pa 'z eo bet roet ar statud a glasad etrevroadel gant an IYRU (hiriv an ISAF), ez eo bet ar 420 gant un nebeud bagoù all ar vag he deus aroueziet dioroadur a bageal. He ferzhioù mat hag he friz marc'had mat a zo pennabegoù he berzh hag he emled a dreuz ar bed.
Buan a-walc'h ez eo bet implijet ar 420 da redadegiñ, implijet eo dreist holl gant skipailhoù skañv (etre 110 ha 130 kg).
Adalek ar bloavezhioù 80, abalamour da bouez ar redadegoù, da berzh ar c'hatamaran ha d'ar plankennoù dre lien, ez eo bet gwerzhet nebeutoc'h a unanennoù d'ar skolioù vageal. Hogen, chom a ra prizhiet e bed ar redadegerien hag evit sturerien an dibenn sizhun hag a zres unanennoù d'ur priz marc'had mat.
Hiriv an deiz ez a muioc'h mui ar redadegerien war zu an 29er, nevesoc'h ha primoc'h.
Ar Mañs
Ar Mañs (Le Mans e galleg, distaget ) zo ur gumun e kornôg Bro-C'hall. He froviñs hengounel eo ar Maine hag he rannvro velestradurel eo Broioù-al-Liger. Sez prefeti departamant ar Sarthe eo ivez. Treuzet eo gant ar stêr Sarthe.
Istor
Meneget ez eus bet gant Ptoleme ur gêr eus an Impalaeriezh roman anvet Vindinium, kêr-benn an Aulerci, ur rann-veuriad eus an Aedui. Anvet eo ivez evel Civitas Cenomanorum (Kêr ar Cenomani).
Gregor a Deurgn a veneg ur rann-roue frank Rigomer, lazhet gant Lodwig.
Anavezet eo ar Mañs evel aplud an Impalaerezh Plantagenet. Taliñ ar Saozon diouzh ar C'hallaoued e-pad ar Grennamzer.
30
783 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0030 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Ar Mañs
kantved
Dieubet e oa ar gêr gant 5vet rann-arme Stadoù Unanet Amerika e-pad an Eil Brezel Bed, d'an 8 Eost 1944.
30
Gwelet ivez
30er
Ar Mañs
Monumantoù ha traoù heverk
Ar gêr gloz, anvet c'hoazh n'eus ket pell Le Vieux Mans, a zo bet adanvet La Cité Plantagenêt gant an ti-kêr.
Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Poblañsouriezh
293 159 annezad zo er veurgêr hervez niveridigezh 1999, gant 144 500 den er gêr hec'h-unan e 2006. dave : http://www.insee.fr/fr/ffc/docs_ffc/psdc.htm
Boued
Rilhetez (pe kig rous) eo meuz dibar tolead Ar Mañs.
Rouantelezh Bleaz
Ur rouantelezh vrezhon e oa rouantelezh Bleaz, e Galia, en-dro da gêr Blois, da lavarout eo tostik kement ha tachennad an departamant Loir-et-Cher hiriv, ha padout a reas tostik d'ur c'hantved, adal 410 betek 491. N'ouzer ket nemeur a dra anezhi, met savet e voe diwar obererezh Riothamus e gwalarn Galia.
Hervez Kronik Anjev e voe aloubet kêr gant un tiern brezhon, Iuomadus e anv, er bloaz 410, ha trec'h e voe war Boso a oa "konsul" Chartrez. Un anv germanek eo Boso, ma c'haller krediñ e oa ur pennbrezel pe un ofiser roman a orin german.
Krediñ a rae Léon Fleuriot e c'hellje soudarded vrezhon Iomadus bezañ bet degaset eus Breizh-Veur e 407 gant Kustentin evit gounid an impalaeriezh.
E Blois (hag en un darn eus traoñienn al Liger war a seblant) e chomas ar Vrezhoned betek 491, pa voe kemeret kêr gant Hlodwig.
470 (bag)
Ar 470 zo ur vag redadeg.
Itron-Varia an Avelioù
Itron-Varia an Avelioù eo iliz Port-aux-Français en Inizi Kergelenn.
Naplez
Ma klaskit
Itron-Varia an Avelioù
Ijinet ha savet eo bet dindan ren embreger Marc Péchenard eus Konk-Kerne hag an tad Beaugé. Savet eo bet en un doare diginkl. Kaoz zo eo bet savet diouzh an niver aour.
Kalz ex-votoioù a zalc'h soñj eus ar gwallzarvoudoù niverus c'hoarvezet abaoe un hanter kantved.
Teleg-Wilson
An teleg-Wilson (liester : teleged-Wilson) a zo ur spesad evned, Phalaropus tricolor an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Steganopus tricolor (kentanv) da gentañ-penn (e 1819) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika : e kornôg ha kreiz Kanada, hanternoz Stadoù-Unanet Amerika. Nijal a ra kuit da gornôg ha kreisteiz Suamerika da c'hoañviñ.
Rickshaw
Ur rickshaw zo ur marc'h-houarn da zougen tud pe pakadoù a weler en Azia.
Ar Govelioù
Ar Govelioù a oa ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan. E-kreiz rik Breizh emañ, er par douaroniel.
Eil Brezel-bed
.
Tatou teir roudenn ar su
Tatou teir roudenn ar su (Tolypeutes matacus) a zo ur bronneg hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Bolivia, Paraguay ha Brazil).
Frank
Daou c'her brezhonek zo, Frank ha frank. Liammet ez int gant ar frankiz, a-dost pe a-bell, o-daou.
Anv-kadarn
Frank, Franked, anv ur bobl germanek a aloubas ul lodenn eus Galia, hag a savas meur a rouantelezh enni da gentañ, hag un impalaeriezh goude e kreiz Europa an IXvet kantved.