cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen friadur (saoz.: nasalisation) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ar fed ma vez leusket lod eus an aer o tont eus ar skevent da vont kuit dre ar fri dre izelaat an drekstaon (pe velum), da lâret eo dre e evel ma vije kendistaget ur sonenn vogalennek pe kensonennel en ur distagañ ar sonenn [n] war un dro.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel, e vez implijet e vez an dildenn skrivet a-us d'un arouezenn all evit diskwel e vez friet ur sonenn bennak, da skouer[ã] ha [ṽ]. Gwezhall e veze implijet ur sin diaktritek anvet "ogonek" skrivet dindan un atrouezenn all, da skouer [ą], hag implijet e vez hiziv c'hoazh pa vez implijet sinoù all skrivet a-us d'an arouezenn bennañ, da skouer evit merkañ tonennoù, d.s. [ą̂] e lec'h [ã̂] dre m'eo aesoc'h da lenn.
Vogalennoù fri
Stankoc'h a-bell eo ar vogalennoù fri evit ar c'hesnonennoù fri pe friet, da skouer:
En face (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen en face evit deskrivañ unan eus an tuioù épaulement p'en em gav an dañserez war al leur dres e-tal an arvesterion/ezed.
Friadur
Vogalennoù fri
A-wezhoù e reer an diforc'h etre vogalennoù fri ma talvez ar friadur da elfenn fonemek enebiet ouzh vogalennoù genoù diouzh un tu ha vogalennoù friet dindan levezon sonennoù fri all tro-dro pe tost oute hag a dalvezont da alofonennoù vogalennoù genoù, da skouer e brezhoneg unvan:
Kensonennoù friet
Daosut ha ma'z int kalz raloc'h evit vogalennoù fri e vez kavet ivez e yezhoù 'zo kensonennoù friet enebiet ouzh kensonennoù genoù pe plaen, da skouer e darn eus yezhoù arabek ar su e vez implijet ur gensonenn dre daravat friet [z̃].
E houpaeg e vez distaget ar gensonenn dre fri drekstaon /ŋ/ alies evel ur gensonenn dre dostaat friet [ɰ̃] kevatal ouzh an hantervogalenn friet [j̃] kavet e yezhoù atabaskek all.
E boundoueg (pe "umbundu") e kaver ar fonem [ṽ] hag an alofonenn [w̃].
E gwirionez war al live fonologel e c'hellfed deskrivañ ar c'hensonennoù dre fri evel kensonennoù friet, dielfennet da skouer /b̃/, or  kentoc'h evit,  or. Treuzskrivet e vezont peurliesañ gant bep o arouezenn avat dre ma vez kavet stank ar c'hesnonennoù-se e yezhoù ar bed keit ha m'eo ral-tre kensonennoù dre dravat friet, d.s. [ṽ].
Kensonennoù fri
Estreget ar c'hensonennoù friet, da lâret eo kendistaget dre friadur, e kaver ivez kensonennoù dre daravat fri gwirion (saoz. nareal) produet a-wezhoù gant tud siek o distagadur ma vez lakaet an aer da daravat pa red dre ar fri kentoc'h evit dre ar genoù. Merket e vez hervez reolennoù treuzksrivañ ledanaet al lizherenneg fonetikel etrebroadel gant daou boent skrivet a-us d'an arouezenn gensonennel pennañ, d.s [n͋] ha [v͋].
N'anavezer yezh ebet dre ar bed ma vefe implijet ganti kensonennoù a-seurt-se.
Sigered Essex
Roue diwezhañ Essex a voe Sigered Essex. Ren a reas eus 798 da 825 pe 829. Mab e oa da Sigeric Essex ha roue e voe goude dilez e dad. E 812 e kollas e ditl roueel ha staget e voe e rouantelezh ouzh hini Mercia. Kenderc'hel a reas da ren ar vro evel dug avat.
Pas de ciseaux
E barrez klasel ec'h implijer an termen pas de ciseaux evit deskrivañ ur pas ma vez digoret an divc'har evel ur sizailh digor, betk un eil emstumm digor-bras.
Bez' e c'hell bezañ kaset da-benn en ur lammat pe get.
Spalacidae
Spalacidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien evel ar spalaksed.
Kontadennoù ar Bobl
Kontadennoù ar Bobl eo anv an dastumad kontadennoù (kant seizh warn-ugent en holl), serret gant Fañch an Uhel, adalek 1847 betek 1892, e Bro-Dreger evit an darn vrasañ anezho, hag embannet gant Al Liamm adalek 1984. Dre ma oa e peurunvan embannadur Al Liamm, prientet an embannadur gant Martial Menard (evit ar pezh a sell ouzh ar peder levrenn gentañ), ha skoazellet gant Skol-Uhel ar Vro ha Renerezh al Levr, e voe barnet kriz gant Françoise Morvan, he deus bet implijet ar peurunvan en hec'h embannadennoù brezhonek goude.
Kenlabouret o devoa Yann-Erwan Abalan, Iwan Gadored ha Makoto Noguchi da ober al labour adkempenn ivez.
An danevelloù
War-lerc'h pep pennad (nemet er pempvet levrenn) e kaver ur bajenn NOTENNOU savet gant Martial Menard o tisplegañ an dibaboù doare-skrivañ graet gant an embanner e-skoaz an dornskrid orin.
1372
Diwar-benn bloavezh 1372 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kontadennoù ar Bobl
An danevelloù
Gant Willy Degryse e oa bet skeudennaouet golo al levrioù.
Argobeg
Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù amharek-argobek eo an argobeg (argoba) komzet gant tro-dro da 10.860 den evel yezh kentañ mui 3.236 den evel eil yezh e Traoñienn Rift en Etiopia (1999).
Kontadennoù ar Bobl
Levrenn gentañ
Daou c'hant naontek pajenn ha pevar-ugent ennañ e oa deuet er-maez al levrenn-mañ e penn-kentañ miz Meurzh 1984. Kregiñ a ra gant ur rakskrid hag ur rann EVEZHIADENNOU savet gant Ronan Huon.
1372
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1372
Argobeg
Div rannyezh ez eus:
Tost a-walc'h eo d'an amhareg e-keñver geriadur.
Kontadennoù ar Bobl
Levrenn gentañ
Perzh eo an holl anezho eus ur c'haierad dornskrivet gant Fañch an Uhel ma oa Levraoueg Kemper perc'hennez warnañ.
Eil levrenn
Daou c'hant pemp pajenn ha hanter-kant ennañ e oa deuet er-maez al levrenn-mañ e miz Eost 1985. Kavet a reer un ERRATA AL LEVRENN GENTAN er penn kentañ anezhi.
Teirvet levrenn
Daou c'hant div bajenn warn-ugent zo el levr deuet er-maez e 1988.
Pedervet levrenn
Kant daouzek pajenn ennañ e oa deuet er-maez al levrenn-mañ e miz Meurzh 1989. Al levrenn-mañ ne oa ket bet raktreset hec'h embann dre m'en devoa skrivet Ronan Huon e rakskrid al levrenn I "Teir levrenn a vo [...]" da gentañ-penn.
Pempvet levrenn
Kant pemp pajenn ha pevar-ugent zo el lev, deuet er-maez e miz Gouere 1994. Kregiñ a ra gant ur rakskrid savet gant Pêr Denez. E kemm gant al levrennoù bet embannet kent ez eo skrivet an holl gontadennoù er yezh unvan, bet kempennet gant Divi Kervella ivez.
Amor de mis amores
Amor de mis amores zo un titl spagnolek.
Ar ganaouenn
Ur valsenn berouat eo, un doare sonioù a oa diouzh ar c'hiz e Kreisteizamerika etre 1930 ha 1950. Div valsenn berouat brudet a voe savet neuze en Arc'hantina: Que nadie sepa mi sufrir, hag "Amarraditos".
Eus ar valsenn-se eo deuet ar ganaouenn c'hallek La Foule, adskrivet gant Michel Rivgauche evit Edith Piaf e 1957.
Frank Miller
Frank Miller (27 a viz Even 1957 en Olney, Maryland, Stadoù-Unanet) a zo un treser hag ur senarioour amerikan. Ul lodenn eus ar c'homics savet gantañ a zo bet lakaet da film.
E vuhez
Frank Miller a gasas e yaouankiz e Montpelier, er Vermont. Pa gogas da dresañ e teuas a-benn da lakaat embann e oberennoù gant embannerien vrudet evel Gold Key, DC Comics pe Marvel Comics. Merzet e voe da vat pa lakaas embann un istor e div lodenn e-barzh Spectacular Spider-Man. Neuze e voe lakaet da dresour Daredevil, ha goude-se e voe e karg eus ar senario ivez. Al lennerien koulz hag ar vurutellerien a voe plijet-bras gant e labour. Gantañ e voe krouet tudenn Elektra hag ul lodenn eus an elfennoù a grouas a gaver en-dro er film Daredevil (2003). Miller a savas 42 bennad eus Daredevil, hag ouzhpenn kemmañ an dudenn-se e lakaas holl ved ar c'homics da cheñch. E 1986 e labouras ivez war Elektra: Assassin gant Bill Sienkiewicz. Peurliesañ e vez lavaret e voe e barr e arz pa skrivas senario ar c'helc'hiad anvet Born Again (tresadennoù gant David Mazzucchelli) hag voe embannet e 1985.
Hiziv an deiz ez eo brudet dreist-holl a-drugarez d'e labour war Batman: The Dark Knight Returns hag an heuliad anvet Batman: The Dark Knight Strikes Again (DK2). Ennañ e kont istor Batman deuet da vezañ feuls, en un endro ken feuls all. Pellaet eo Miller diouzh skeudenn voas ar gourharoz a zegas ar justis.
Ouzhpenn labourat war dudennoù brudetañ an tiez-embann comics en deus Miller krouet meur a zudenn evel Ronin, Martha Washington, Big Guy And Rusty The Boy Robot, Hard Boiled, Sin City ha 300.
E 2005 e reas war-dro an heuliad anvet All-Star Batman and Robin The Boy Wonder, embannet gant All-Star (ur skour eus DC Comics eo), treset gant Jim Lee.
E 2007 e stagas gant ar film The Spirit, diazezet war an dudenn krouet gant Will Eisner. Dont a reas ar film er-maez e dibenn 2008 e Frañs.
Arz Frank Miller
Peurliesañ e lavarer e voe Daredevil Frank Miller evel ur c'hammed bras e bed ar c'homics, dreist-holl a-drugarez d'ar senario : nevesaet e voe ar c'homic-se dre ouzhpennañ tudennoù nevez, ha dre chom a-sav gant an istor karantez etre Daredevil ha The Black Widow hag a oa bet danvez pennañ istorioù Daredevil er bloavezhioù 1970.
Ouzhpenn da se e voe pouezus ivez doare tresañ Miller : buan e pellaas diouzh doare tresañ hengounel : finoc'h e voe e zoare da dresañ, ha kemmoù a zegasas a-fet aozañ ar pajennoù hag a-fet diskouez fiñvoù an tudennoù. Gwelout a reer e voe levezonet bras Miller gant ar manga. Meur a elfenn eus Japan a lakaas en e istorioù : ur sektenn ninja, armoù (sai) Elektra da skouer. Levezonet e voe Miller gant Lone Wolf and Cub gant Kazuo Koike ha Goseki Kojima, ha gwelet e vez alies e heuliad Ronin evel un doare da enoriñ an heuliad japanat-se. Pa voe embannet Lone Wolf & Cub er Stadoù-Unanet e voe treset ar goloioù gant Miller. Gant Sin City e tiskouezas ivez pegen barrek e oa a-fet mestroniañ an tresañ e gwenn ha du, hag ivez al livioù pennañ : melen, glaz ha ruz a voe implijet gantañ, pep liv o vezañ implijet en ul lodenn nemetken. Evit Sin City e resevas Miller pevar Will Eisner Award hag ivez priz an tresañ gwellañ/livañ gwellañ e 1993, hag ivez priz ar gwellañ tresour/senarioour.
Frank Miller hag ar politikerezh
Frank Miller en deus roet da c'houzout a-viskoazh e oa dedennet gant an armoù-tan, ar feulster hag ar surentez. Stank e voe al lennerien a gavas dezho e oa elefennoù gouennelour e-barzh 300, dre ma tiskouez Miller ar Bersed evel tud n'o deus tamm sevenadur ha tamm enor ebet. Ar memes evezhiadennoù a voe diwar-benn ar film.
D'an 9 a viz Meurzh 2006 ec'h embannas Frank Miller e save a-du gant politikerezh ar virourien mod nevez. Kement-se a zisklêrias e-pad un abadenn war ar chadenn skingomz amerikan NPR (National Public Radio). An atersadenn a c'haller klevout war al lec'hienn Little Green Football hag adskrivet eo bet war The Atlasphere .
Mesmeseg
Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù etiopek ar su eo an mesmeseg (mesmes) komzet gant e Gurage, Hadiyya ha Kambatta en Etiopia.
Djiminieg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù tagwanek-djiminiek eo an djiminieg (dyimini).
Karaboroeg ar c'hornôg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù karaboroek eo karaboroeg ar su (syer-tenyer).
Gwelet ivez
Lenga Karaboro oriental
Ramousies
Ramousies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Naer-wiber Europa
Naer-wiber Europa (Vipera berus), liester naered-gwiber Europa, a zo ur stlejvil hag a vev pergen Europa.
3 Du
Darvoudoù
thumb|right|200px|Engravadur gant [[Janed Malivel o skeudennaouiñ L'Histoire de notre Bretagne gant Jeanne Coroller-Danio e 1922.]]
Ganedigezhioù
thumb|[[Leopold III a Velgia hag e wreg, 1926]]
Amhareg
Ur yezh semitek eus is-skourr ar yezhoù amharek-argobek eo an amhareg (amhara pe amarinya) komzet gant ouzhpenn da 17.413.000 den en holl e norzh-kreiz, Ranndir Amhara hag Addis Abeba en Etiopia (17 372 913 a dud evel yezh kentañ mui 5 104 150 a dud evel eil yezh e 1998) hag en Israel (40.000 den e 1994).
Gwespetaer boutin
Ar gwespetaer boutin a zo un evn amprevanetaer liesliv, Merops apiaster an anv skiantel anezhañ.
Amhareg
Yezh vroadel Etiopia an hini eo. En Israel e vez komzet gant ar Yuzevion a orin etiopek (Beta Israel).
Skrivet e vez gant ar skritur etiopek.
Tagwaneg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù tagwanek-djiminiek eo an tagwaneg (tagwana).
Sant-Meleg
Sant-Meleg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Maloù-1 e departamant Il-ha-Gwilen.
Kanton Carvin
Kanton Carvin a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Etre 1962 ha 1982
Kanton Carvin a yae 4 c'humun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Carvin a ya bremañ 3 c'humun d'ober anezhañ:
Kasterlee
Kasterlee a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Naer-wiber Palestina
Naer-wiber Palestina (Vipera palaestinae pe Daboia palaestinae) zo ur stlejvil a vev e Siria, Israel, Liban, Palestina ha Jordania.
Postumus
thumb|360px|Moneiz Postumus.
Impalaer an Impalaeriezh c'halian e oa Marcus Cassianius Latinius Postumus etre 259 ha 268.
Yaouankiz
Nebeut a draoù a ouzer diwar-benn buhez Postumus kent e gurunidigezh e 259. Krediñ a reer e oa ur Galian a renk izel a-walc'h a oa deuet a-benn da vont da rener Germania Superior pe Germania inferior.
1373
Diwar-benn bloavezh 1373 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Postumus
Yaouankiz
Gallienus hag a oa o vrezeliñ e reter an impalaeriezh en doa roet melestradur Galia d'e vab Saloninus ha d'e jeneraled - Postumus en o zouez. Divarrek e oa Saloninus da zerc'hel penn ouzh aloubadegoù ar C’hermaned hag e 259 (pe 260 hervez klaskourien zo) e voe embannet an impalaer nevez gant e soudarded.
1373
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1373
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1373
Postumus
Yaouankiz
Sezizañ Köln a reas neuze Postumus, lec'h ma oa repuet Saloninus, ha Silvanus, prefed ar pretoridi a roas harp dezhañ. O lazhañ a reas goude kemeret kêr gantañ.
Senareg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù senarek eo ar Senareg (senari pe tiebaara).
Postumus
Renadur
Anavezet evel un impalaer e Galia, Germania, Spagn ha Preden. E Köln e lakaas kêrbenn e impalaeriezh ha krouiñ a reas ur melestradur peurglok eviti, gant ur sened, konsuled hag ur gward pretorian. Restorator Galiae a rae anezhañ e-unan war e bezhioù moneiz a oa gwelloc'h o ferzh eget ar re graet gant Gallienus.
Argadiñ Gallienus a reas Postumus e 263, met gloazet e voe Gallienus goude un nebeut trec'hadennoù ha ret e voe dezhañ mont en-dro da Roma. Goude-se ne glaskas an impalaer ober brezel da Bostumus ken. E harzoù an hanternoz a warezas. E Milano unan eus jeneraled Gallienus, Aureolus a anavezas Postumus evel e impalaer met hemañ ne skoazellas ket anezhañ. War a seblant ne oa gantañ dezv ebet da aloubiñ Roma.
Diskar
E 268, Laelianus, unan eus jeneraled Postumus a voe embannet impalaer gant soudarded al Legio XXII Primigenia e Mainz. Daoust ma voe barrek Postumus d'e drec'hiñ buan a-walc'h, ne c'hellas ket kontroliñ e soudarded dezhañ e-unan. E vuntrañ a reas peogwir en-doa difennet outo da beliañ ar gêr.
Unan eus an Tregont Mac'homer a vez graet anezhañ gant an Historia Augusta.
Yotaerezh
Implijet e vez an termen yotation evit ober dave d'ar fed ma vez distaget dre ar staon fonemennoù zo er yezhoù slavek.
Dont a ra an anv eus hini al lizherenn c'hresianek iota (distaget [jota]] pe yota hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
En darn vrasañ eus ar yezhoù slavek o-unan e vez graet kensonennoù "blot" pa vezont yotaet.
Skrivet e vez seurt kensonennoù yotatet pe "blot" e doareoù disheñvel gant al lizherenneg kirillek dre implijout lizherennoù ispisial hervez ar yezhoù resis, da skouer:
Skalier (frenom)
Un doare toullgorferezh eo skalier ar frenom, anvet ivez Skalier Jakob, ma vez toullet ul lodenn eus ardivink-genel ar baotred ma vez toullet frenom ar c'hlac'h meur a wezh renk-ouzh-renk didan ar c'halc'h eus ar penna anezhañ o vont war-du pe betek ar goursac'h.
Pareañ a ra buan a-walc'h, dindan 2-5 sizhunvezh.
A-wezhoù e vez kavet war un dro gant ur skalier hafadaoù pe c'hoazh gant ur skalier guichoù. Raloc'h eo ar skalier lorumoù.
Gwelit ivez:
Frenum ladder
Sebareg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù senarek eo ar sebareg (cebaara).
Falafel
Ar falafel (arabeg : فلافل, hebraeg : פלאפל), a zo ur meuz eus ar Reter-Nesañ, dezhañ stumm ur bouloudenn, hag aozet diwar piz-sisez (poazhet pe soubet nemetken) pe fav, ha fritet en eoul. An aozañ a c'hall cheñch diouzh ar vro : en Egipt e vez fardet diwar fav nemetken, padal e vez fardet diwar piz nemetken e broioù all. Debret e vez peurliesañ gant ul lipig diwar yaourt (tahini el Liban), hag ivez e stumm ur sandwich gant un tamm bara pita. Ar falafel a zo brudet-tre el Liban, e Siria, en Egipt (anvet e vez tamiya eno), e Turkia, e Jordania hag en Israel. Ne ouezer ket eus pelec'h e teu ar ger, met tud zo a soñj e teufe eus hini ur meuz eus India. En arabeg e talvez ivez "greun pebr".
Benveg-seniñ
Ur benveg-seniñ a zo ur benveg da seniñ, d'ober sonioù, pe sonerezh. Gallout a ra bezañ aozet evit se, pe gallout a reer implij ne vern petra evel pa vije ur benveg-seniñ: ul loa, ur werenn, ur morzhol, un heskenn. Da bennreolenn, kement tra a c'hell produiñ son hag a c'hell bezañ renet en un mod bennak gant ur soner, a c'heller sellet outañ evel ur benveg-seniñ ; neoazh e vez miret ar ger-se peurvuiañ d'ober eus an traezennoù gouestlet a-benn-kaer d'an arc'hwel-se. Nemedennoù a reer (pa n'eus ket traezennoù anezho) evit ar vouezh a seller outi evel ur benveg-seniñ, kement hag an daouarn ma stlaker anezho (las palmas - e spagnoleg - implijet an aliesañ gant seurtoù sonerezh evel ar flamenco, ar paso doble, hag ivez doareoù sonerezh kenel ...). Pep benveg-seniñ a c'hell bezañ anavezet dre e sonliv, a zezverk anezhañ.
Familhoù binvioù
Renket e vez ar binvioù-seniñ hervez an doare d'o lakaat da seniñ.
Binvioù seniñ : roll lizherennek
{| width="100%" cellspacing="2"
Gafateg
Ur yezh semitek eus isskourr yezhoù etiopek ar su eo ar gafateg (gafat) komzet gwechall er su d’an Nil Glas en Etiopia. Ur yezh varv an hini eo.
Laakdal
Laakdal a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Errenteria
Errenteria (Rentería e spagnoleg), pe Orereta, zo ur gumun en hanternoz Gipuzkoa, en Euskal Herria, hanter-hent etre Donostia, 7 km alese, ha Hendaia 10 km. 31 km² eo ar gorread.
Gourageg ar c'hornôg
Eizh rannyezh zo:
Errenteria
Kumunioù amezek
En hanternoz emañ Lezo, er c'hornôg emañ Hernani, Astigarraga ha karter Donostia anvet Hausse, er c'hreisteiz ha gevred eman kumunioù Nafarroa, Arano ha Goizueta, er reter emañ Oiartzun hag er gwalarn emañ Bae Pasaia.
E komark Donostialdea emañ Errenteria.
Anvioù Errenteria
Meur a anv he deus bet Errenteria a-hed an istor.
Diazezet eo bet kêr e 1320 hag anvet Villanueva d'Oiarso, en ul lec'h ma oa un toullad tud o chom, hag anvet neuze Orereta. Oiarso eo anv an draonienn ma oa bet savet. Troet eo an anv da vezañ Oiartzun e traonienn gozh Oiarso.
Piapiak
Ar piapiak (Ptilostomus afer) a zo un evn kar d'ar big ha d'ar gegin hag a vev en Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Ptilostomus.
Annez
Bevañ a ra al labous e savanennoù-palmez eus Afrika issahara,.
Saozon (disheñvelout)
Saozon, liester Saoz, zo un anv a gaver e brezhoneg da envel tud Bro-Saoz, ur bobl er Rouantelezh-Unanet.
Landau
Landau zo un anv-lec'h alamanek, ha hini meur a gêr en Alamagn ha lec'hioù arall er bed.
Halen
Halen zo ur gêr hag ur gumun e Belgia, e proviñs Limbourg.
Republik ar Rif
Republik ar Rif a voe embannet gant Abdelkrim e 1921 en hanternoz Maroko, e menezioù ar Rif, a badas betek 1926.
Istor
En 1921 e tolead Alhoceima, ec'h emsavas meuriad berber Ait Ouriaghel, renet gant Abdelkrim Al Khattabi, a-enep ar Spagnoled.
E penn an arme spagnol edo ar jeneral Manuel Fernández Silvestre, ha 18 000 soudard gantañ. D'an 21 a viz Gouhere 1921 e voe lazhet 17 000 anezhe en emgann Annual, ma en em lazhas ar jeneral.
Diskaret e voe ar republik d'ar 27 a viz Mae 1926 gant an armeoù spagnol ha gall goude dilestradeg wadek Alhucemas, ma voe implijet armoù kimiek gant ar Spagnoled a-enep ar bobl, hag evit se e voent skoazellet gant an armeoù alaman ha gall.
Palakeg
Ur yezh nijerek-kongoek eus skour ar yezhoù senoufoek eo ar palakeg (palaka pe kpalaga).
1106
Diwar-benn bloavezh 1106 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1106
Leon (loen)
Poblañs hag annez
Loened ar savanenn eo al leoned hiziv pa gavont aes en em goachañ er geot hir kent mont da chaseal ar geotdebrerien bras (antilopenned, gnoued, roudenneged...).
1106
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1106
Leon (loen)
Isspesadoù
Ouzhpenn an isspesadoù-se ez eus un nebeud isspesadoù ragistorel.
Moue
Ne oa moue ebet gant al leoned kentañ, hag un isspesad divoue a dreuzvevas en Europa (ha marteze Amerika) betek 10.000 bloaz 'zo. Etre 320.000 ha 190.000 bloaz 'zo e tinodas ar moue. Ar spesadoù moueek a dapas ar c'hreñv war ar spesadoù all buan a-walc'h. N'en deus ar moue talvoudegezh ebet ken avat, nemet da zesachañ ar parezed, ha kudennoù a c'hell sevel ma'z eo re vras. Diaes e laka reoliatadur gwrezder ar c'horf.
Diforc'hiñ a rae ar skiantourien isspesadoù, evel leon ar C'hap pe leon Barbari, diouzh ment o moue gwechall. Gouzout a reer e c'hell hemañ bezañ levezonet gant an endro. E zooioù broioù an Hanternoz e vez stankoc'h ar moueoù abalamour d'ar yenijenn.
Emzalc'h
Al leoned a vev e bagadoù a ya un nebeud parezed, o leonigoù hag ur par pe meur a hini (breudeur, ar peurliesañ) d'ober anezho. Krediñ a raed gwechall ne oa nemet ar parezed a-gement a chasee, gouzout a reer bremañ e kemer perzh ar pared er chase ivez.
N'eo ket ral d'ar pared en em gannañ evit dont da vezañ mestr war ur bagad. Pa erru ur par nevez e penn ur bagad e lazh an holl gelin evit lakaat ar parezed da zegemerus ha frouezhus adarre.
Tagadennoù ouzh mab-den
Tra ma c'hell ul leon, naon gantañ, tagañ un den o tremen en e gichen, eo ral seurt degouezh. Bez' ez eus un nebeud leoned a seblant bezañ plijet gant kig mab-den. Ar re vrudetañ a voe an debrer den eus Tsavo hag an debrer den eus Mfuwe.
Kanton Courrières
Kanton Courrières a oa ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Courrières a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
7
760 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 7 goude ganedigezh J.-K.
Levroniezh
Rummad:7
Emgann Barranco del Lobo
Emgann Barranco del Lobo (pe Desastre del Barranco del Lobo e spagnoleg) a vez graet eus un emgann gwadek a c'hoarvezas en un ode veneziek damdost da gêr Melilla, er Maroko spagnol d'ar 27 a viz Gouhere 1909 pa voe trec'het arme Spagn gant brezelourien ar Rif.
Hemañ hag emgann Annual en 1921 eo an daou washañ drouziwezh gouzañvet gant arme Spagn en Afrika.
Istor
thumb|250px|Ar jeneral spagnol Marina. Goude Brezel 1898 etre Spagn ha SUA ha kollet gant Spagn e klaskas ar gouarnamant spagnol reiñ lufr da vrud Spagn en-dro, ha krediñ a reas e c'halle ober en Afrika, e Maroko.
Kan
Gant emgann Barranco del Lobo e voe awenet ar son-mañ:
En el Barranco del Lobo
hay una fuente que mana
sangre de los españoles
que murieron por España. (en otras versiones "por la patria")
¡Pobrecitas madres,
cuánto llorarán,
al ver que sus hijos
a la guerra van!
Ni me lavo ni me peino
ni me pongo la mantilla,
hasta que venga mi novio
de la guerra de Melilla.
Melilla ya no es Melilla,
Melilla es un matadero
donde van los españoles
Écarté (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen écarté evit deskrivañ unan eus an tuioù épaulement p'en em gav an dañserez war al leurenn ma sell an dañserez ouzh unan kognoù dirak al leurenn ganti he gar oberiant (da lâret eo an hini o fiñval) en eil emstumm, war ar leur pe savet diwarnañ.
Mouna Campbell
E-pad pell e kredas d'al loenoniourien e oa Cercopithecus lowei un isspesad eus Cercopithecus campbelli.
Annez
thumb|left|250px|{{legend|#008B00|Tiriad Cercopithecus campbelli.}} Bevañ a ra al loen en Afrika ar C'hornôg (Aod an Olifant, Gambia, Ghana, Ginea, Ginea-Bissau, Liberia, Senegal ha Sierra Leone).
Écarté (barrez)
P'emañ ar c'har oberiant hag ar vrec'h en he sav war-du an arvesterion e reer écarté derrière eus an emstumm resis-mañ, keit ha ma reer écarté devant eus an emstumm kontrol.
Strollad Komunour Iran (Marksour-Leninour-Maoour)
Talvezout a ra ar strollad da gevrenn iranek Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (Revolutionary Internationalist Movement, RIM).
Diorroet e oa bet diwar al Luskad Sarbedaran hag Unvaniezh Komunourion Iran (Sarbedaran).
Ur vro damc'hladdalc'hel ha damdrevadennet a zo eus Iran ha klask a ra ar strollad reiñ lañs da "Vrezel ar Bobl" en Iran.
Embannet e vez gant ar Strollad kelaouennoù evel حقیقت (Haghighat; "Gwirionez") ha جهانی برای فتح (Jahani Baraye Fath; "Ur Bed da C'hounez"), troidigezh faziek kelaouenn RIM A world to win.
Loukoum
thumb|right|Ul loukoum thumb|Tammoù loukoum
Ul loukoum (turkeg: lokum pe rahat loghoom gwezhall, diwar an arabeg راحة الحلقم raḥat al-ḥulqum, d.l.e. "plijadur ar gorzailhenn") a zo ur seurt madig a gaver e Turkia, Bulgaria, Kiprenez, Gres, Bosnia, Serbia, Roumania, Aljeria, Maroko hag en Albania. Fardet e vez ul loukoum diwar ampez ha sukr. Ouzhpennet e vez dour roz ivez. Tammoù kraoñ, kraoñ-kelvez, alamandez pe pistachez a c'haller ouzhpennañ ivez. Unan eus ar meuzioù lipous koshañ er bed eo.
Istor
Hervez ur vojenn e vije bet ur sultan turk en dije bet c'hoant plijout d'e holl vestrezed ha neuze en dije goulennet gant e geginerien ijinañ ur meuz lipous nevez ha dibar. Evel-se e vije bet ijinet al loukoum.
Nyarafoloeg
Ur yezh senoufoek eus skourr ar yezhoù senarek eo an nyarafoloeg (nyarafolo).
Kameleon
Ar c'hameleoned (lesanvet a-wechoù glazarded hud pe hudc'hlazarded) eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Chamaeleonidae.
Anavezet int evit o barregezh da cheñch liv, o zeod hir hag o daoulagad vras a c'hell fiñval pep hini diouzh e du.
1374
Diwar-benn bloavezh 1374 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1374
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1374
Glaouer du
Ar glaouer du (liester : glaouered du) a zo ur spesad evned, Apus apus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Tremen a ra al labous e vuhez a-bezh en aer koulz lavaret ha bevañ a-strolladoù. Gouest eo Apus apus da chom war nij e-pad dek mizvezh e-maez e brantad gouennañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Karibeg an Inizi
Ur yezh amerindian komzet a-wezhioù gant annezerion gentañ an Antilhez e oa karibeg an Inizi. Ur yezh arawakek gant kalz gerioù karibek enni e oa.
Tonn
Un donn zo un dolzennad dour o fiñval, diwar levezon an avel, hag unan eus elfennoù fiñv gorre ar mor, pe dour ul lenn.
Anvioù
Meur a anv all zo e brezhoneg: gwagenn, houlenn; tarzh-mor a vez laret eus ar re a darzh war reier an aod. Kreñvaet e c'hell an tonnoù pe gwagennoù bezañ gant ar c'hasennoù. Kaoz a vez ivez eus bernioù-dour pe bernioù, hep mui.
Redele
Ar redele a vez lavaret eus ar wagenn greñvañ eus un heuliad gwagennoù.
Mnemere
Mnemere pe Mneme (henc'hresianeg : Μνήμηpe) a oa muzenn an Eñvor, unan eus an teir muzenn a orin eus Boiotia ha merc'hed Mnemosyne. C'hoar Aoide ha Melete e oa.
Sodoeg
Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù etiopek ar su eo ar sodoeg ((gurage) soddo, kistane pe gourageg an norzh) komzet gant 254.682 den evel yezh kentañ mui 60.538 den evel eil yezh e Gourage, Kambaata ha Hadiyyaen Etiopia (1998).
Mnemere
Muzenn ar c'hrouiñ arzel eo, klask a ra reiñ stumm d'ar soñjoù difetis. Da gentañ he devez soñj, war-lerc'h e sko war ar paper ar pezh a zo bet soñjet a-raok gant he c'hoar Melete. Reiñ a ra korf ha buhez d'ar mennozhioù deuet eus empenn Melete ha diwar he labour eo e labouro Aoide war-lerc'h.
Sodoeg
Div rannyezh ez eus:
Mnemere
Gant an arzourien e vez diskouezet evel ur plac'h o terc'hel ur goustilh-skrivañ.
Diwezhatoc'h e teuas an teir muzenn da vout pemp, pa voe lakaet div vuzenn all, Arche ha Thelxinoe en o zouez.
Diwezhatoc'h c'hoazh e voe graet anv eus Nav Muzenn an Olimp.
Kameleon Meller
Kameleon Meller (Chamaeleo melleri) a zo ur stlejvil hag a vev e reter Afrika.
Lille (Belgia)
Lille a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Urocissa
Urocissa a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis, ennañ spesadoù kar d'ar big.
Kameleon boutin
Ar spesad kameleon nemetañ eo a vev en Europa.
1375
Diwar-benn bloavezh 1375 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1375
Kameleon Jackson
Kameleon Jackson (Chamaeleo jacksonii) zo ur stlejvil a-orin eus Afrika.
Relijion
Ur relijion a vez graet eus ur reizhiad sevenadurel diazezet war boazioù, hengounioù, testennoù, lec'hioù sakr, diouganoù, selloù buhezegel, hag aozadurioù a liamm an denelezh ouzh an dreistordinal. En desped da-se n'eus ket eus un diazez skol anat eus petra a dalvez resis ur relijion.
Termenadur
Ar relijion a denn d'ar c'hredennoù en un Doue pe e lies doueoù pe e nerzhioù dreistnatur.
Ober a reer an diforc'h etre relijionoù (pe kravezioù) liesdoueek hag ar re undoueek.
Ar relijionoù undoueek eo ar re ledetañ en amzer hiziv : ar yuzevegezh, ar gristeniezh, ar vuzulmadegezh eo an teir pennañ (relijionoù al Levr).
Relijionoù ar bed
[[Restr:Prevailing_world_religions_map.png|thumb|upright 2.4|center|Ar relijion hervez an niver a gredourien dre broioù ar bed
An drouizelezh pe relijion ar Gelted
Kravez pe relijion an drouizien hag ar Gelted kozh.
Relijion ar C'hresianed
Kravez pe relijion ar C'hresianed kozh.
Ar voudaegezh
Ar voudaegezh a vez kemeret a-wechoù evel prederouriezh pe evel ur relijion.
Cawrdaf
Unan eus mibien Caradoc Freichfras, roue Gwent, e oa Cawrdaf. Goude marv e dad e voe roet dezhañ an darn eus e rouantelezh lec'hiet etre ar stêrioù Hafren ha Gwy. Ffereg e oa anvet e riez, daoust ma voe anavezet ivez diwezhatoc'h dindan anv Rhwng Gwy ag Hafren.
Hervez an hengoun e oa unan eus "tri ofiser Preden" hag unan eus alierien Arzhur. Netra ne anavezer diwar-benn e ren met un niver bras a ilizoù en doa savet ha meneget e vez gwechoù 'zo evel ur sant, a vefe e ouel d'ar 5 a viz Du.
Pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor
Ar pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor a zo ur bastell-vro votiñ en Aodoù-an-Arvor. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus e Kambr ar gannaded. Enderc'hel a ra kantonioù Bear, Benac'h, Boulvriag, Kallag,Gwareg, Gwengamp,Lannolon, Mêl-Karaez, Plistin, Plagad, Plouared, Rostronen ha Sant-Nikolaz-ar-Pelem
Kameleon-panterenn
Ar c'hameleon-panterenn (Furcifer pardalis pe Chamaeleo pardalis) zo ur stlejvil eus Madagaskar.
Pevare pastell-vro Aodoù-an-Arvor
Dilennadegoù lezennel 2007
Gounezet eñ-deus Marie-Renée Oget en eil dro.
Xvet milved kt JK
| | | |
| | |
| | | | |
| } | | | |
Roll ar milvedoù | Roll ar C'hantvedoù | Sifroù roman
1107
Diwar-benn bloavezh 1107 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Xvet milved kt JK
Padout a ra an  milved kent JK eus ar bloaz -10000 betek ar bloaz -9001 e-barzh. N'emañ ket an deiziadoù-se da vezañ kemeret en o ster strizh rak n'eus deiziad ebet eus ar mare-se a c'hallfe bezañ istimet pizh a-walc'h.
1107
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1107
Xvet milved kt JK
Lodek eo ivez an milved kent JK er paleolitek uhelañ zo ur marevezh eus ar ragistor a ya eus - 35 000 bloaz da - 7 500 bloaz kent JK gant steuzidigezh ar re ziwezhañ eus tud Cro-Magnon.
Troad illativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad illativel (saoz.: illative case, diwar al latin: illatus "degaset (eus an diavaez)") evit komz eus un droad-lec'hianñ a dalvez da verkañ ar fed ma kemm lec'h un den pe un dra bennak o vont eus an diavez d'an diabarzh, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "e(-barzh)" e brezhoneg
Er yezhoù finnek-ougrek
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, da skouer:
El lituaneg
Daoust ha ne vez ket implijet nemeur er yezh unvan dre skrid a-vremañ, e vez eimplijet ingal gwezhall hag implijet e vez c'hoazh an droad illativel dre gomz e rannyezhoù lituanek 'zo, kavet kalz aliesoc'h en unander evit el liester, da skouer:
Meerhout
Meerhout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Lemojez
Lemojez (Lemòtges en okitaneg klasel, Limòtges e rannyezh al lec'h, Limoges e galleg) zo ur gêr e-kreiz Bro-C'hall, pennlec'h departamant an Haute-Vienne ha kêr-benn Bro-Lemojez. Bez' e oa betek 2015 kêr-benn ar rannvro Limousin. Emañ bremañ er rannvro Akitania-Nevez.
Douaroniezh
War ar stêr Vienne emañ Lemojez
Istor
War a seblant, ne oa ket anezhi kent ar Romaned. Savet e vije bet gant ar Romaned da vare a Impalaer Oktav Aogust (-27 / 14).
Eskopti Lemojez zo meneget evit ar wech kentañ e 475, da vare Sidonius Apollinaris. Er bloaz-se, abalamour d'an "emglev mezhus" etre Julius Nepos hag Alarig Iañ], Lemojez zo bet staget ouzh rouantelezh [[Wizigoted Gallia Aquitania, Alarig o vezañ ar roue.
An eskob kentañ meneget e oa Ruricius, war dro 485
Ar pont roman kentañ a voe diskaret e 1182 hag adsavet war an diazezoù roman.
Arpitaneg
An arpitaneg pe frankoprovañseg zo ur yezh romanek hag a vez komzet e lodennoù a Frañs, Suis hag Italia. Savet e oa bet an anv francoprovençal evitañ e 1873 abalamour ma tiskoueze ar yezh kaout doareoù ar galleg en un tu ha reoù ar provañseg en tu all. Ar ger «arpitan» a zo ur ger nevez (savet e oa bet er bloavezhioù 1970) hag a zo deuet da vezañ brudet. E Bro-Suis e reer «romand» ivez eus ar yezh. thumb|An arpitaneg pe frankoprovañseg etre tachennoù ar galleg hag an okitaneg.
Bateia
Bateia (Βάτεια Báteia e henc'hresianeg) a oa rouanez Dardania.
Meneg anezhi zo bet graet gant ar Pseudo-Apollodoros, a skriv e oa merc'h Teukros, roue Troas, ha gwreg Dardanos, hag e oa mamm Eric'hthonios.
Diskenn a ra rouaned Troia eus Bateia eta. Hervez Apollodoros he doe ur mab all, Ilos.
Un dorgenn nepell diouzh Troia a oa en hec'h anv hervez Homeros.
Kanton Harnes
Kanton Harnes a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Etre 1991 ha 2015
Kanton Harnes a yae 3 c'humun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
0 annezed a chom er c'hanton e.
Libba Bray
thumb|Libba Bray Libba Bray (ganet Martha E. Bray d'an 11 a viz Meurzh 1964 en Alabama) a zo ur skrivagnerez romantoù evit ar re yaouank. Brudet eo he heuliad tri romant A Great and Terrible Beauty, Rebel Angels ha The Sweet Far Thing.
He buhez
Betek an oad a 26 vloaz e voe o chom e Texas. E 1988 e tapas kaout un diplom war ar c'hoariva e skol-veur Texas (en Austin). Goude-se ez eas da New York, hag eno e labouras e bed ar brudañ-levrioù. Eno emañ o chom hiziv c'hoazh, gant gwaz ha mab. Gant he gwaz e oa bet broudet da skrivañ he romant kentañ, A Great and Terrible Beauty, a voe lakaet war roll bestsellers ar gelaouenn New York Times.
Antonio Machín
thumb|Delwenn da Antonio Machín e [[Sevilla]] Antonio Machín (Sagua la Grande, Cuba, 11 a viz C'hwevrer 1903 - Madrid, 4 a viz Eost 1977) a oa ur c'haner bolero kuban ha sonioù romantel.
Mervel a reas e Madrid e 1977, ha beziet eo e Sevilla.
Kanaouennoù
Brudet eo El Manisero, Dos gardenias, Madrecita, Angelitos negros...
El Manisero, enrollet e 1930, eo ar ganaouenn guban gentañ a lakeas gwerzhañ ouzhpenn ur milion a bladennoù. An tango Un compromiso a glever er film "La Noche de los Girasoles".
Kameleon India
Kameleon India (Chamaeleo zeylanicus) zo ur stlejvil a-orin eus Azia ar Su.
Cunobelinos
thumb|400px|right|Pezhioù Cunobelinus thumb|Coin of Cunobelinus. Cunobelinos (Κυνοβελλίνος e gregach gant Cassius Dio) pe Cunobelinus e latin, pe Cunobelin, a oa roue meur Brezhoned bro lezioù an Tavoez, en Enez Vreizh, e fin ar c'hantved diwezhañ a-raok JK, a-raok an aloubadeg roman. Roue e oa war ar bobl Catuvellauni, a oa o c'hêr-benn e Verulamium, tra ma oa hini ar bobl Trinovantes e Camulodunum. Anavezet eo dre ma'z eo meneget gant an istorourien roman Suetonius, a lavar Britannorum rex (Roue ar vrezhoned) anezhañ, ha Cassius Dio. Kalzik a bezhioù moneiz gant e anv zo bet kavet.
Mezenn
Mezenn a zo anv
Cunobelinos
Gerdarzh
Deuet eo e anv da vezañ Konvelen e brezhoneg ha Cynfelyn e kembraeg. Eus an anv-se (met douget gant un den all evel-just) e teufe anvioù parrezioù Plougonvelen ha Plougouvelen. Dont a rafe e anv eus cuno- (ki) ha Belenos, anv un doue kelt.
Istor
Mab e oa da dTasciovanos, a oa roue war ar pobloù Catuvellauni ha Trinovantes (Suffolk hag Essex a-vremañ) war un dro. Pa varvas e dad e savas Cunobelinos war gador-roue ar Gatuvellauni hag ec'h embannas e-unan e oa roue-uhel Preden. E « Camulodunum » (hiriv Colchester) e oa e gêr-benn. Eus ar bloaz 10 betek 41 e strivas da astenn e c'halloud war ar bobl Catuvellauni. Brezeliñ a reas ouzh Andoco moarvat, met goude ar bloaz 20 e rene ivez war lez hanternoz ar stêr Tavoez hag e krogas da astenn e c'halloud war hanternoz, goude distroadet Verica war-dro 40.
Lennegezh
E anv a zo bet kemeret gant Shakespeare evit e drama : The Tragedy of Cymbeline, King of Britain, gant Shakespeare war-dro 1611.
Kafe turk
thumb|200px |Ur banne kafe turk Ar c'hafe turk (Türk kahvesi e turkeg) pe kafe doare Turkia (hag ivez kafe gresian, kafe armenian pe kafe ar Sav-Heol) a zo un evaj tomm aozet gant kafe bervet, hag a vez evet er Reter-Nesañ hag er broioù tro-dro d'ar Mor Kreizdouar.
Fardet e vez e-barzh ur gastelodenn vihan, e dir pe e kouevr, hag a zo anvet cezve e Turkia hag en Armenia, ha briki (μπρίκι) e Gres. Ar c'hafe malet munut hag ar sukr a daoler en dour yen, ha lakaet e vez pep tra da dommañ betek ma vefe tost da virviñ. Tennañ ar gastelodenn diwar an tan a ranker ober pa grog ar c'hafe da spoumañ, goude-se e vez lakaet war an tan en-dro. An dra-se a ranker ober meur a wech, an niver a wechoù a cheñch diouzh ar vro, pe diouzh boazioù an dud. Servijet e vez ar c'hafe turk pa vez tomm-tre. Ar gwellañ tra d'ober eo sunañ ar c'hafe, mod-all e lonker ur bern mal-kafe. Ouzhpennañ a c'haller ivez kardamon pe pistachez, pe dour orañjez.
Peurliesañ e lavarer ez eus tri doare disheñvel da fardañ kafe turk, diouzh ar c'hementad a sukr a lakaer ennañ :
thumb|Binvioù (Gres) evit fardañ kafe turk
8
761 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 8 goude ganedigezh J.-K.
Gwelet ivez
Rummad:8
Linz
Linz (diwar ar ger norikek (eus yezh an noriked) Lentos) eo kêr-benn stad kevredet Aostria-Uhel, Aostria. Lec'hiet eo war riblennoù an Danav, ha rannet e nav arondisamant. 188 118 den a oa o chom eno e 2005.
Anatolia
Anatolia (ανατολη e gregach, Anadolu e turkeg) eo anv ar c'hourenez zo e penn kornok Azia, etre ar Mor Du hag ar Mor Kreizdouar. Anavezet eo ar rannvro-se ivez dindan an anv Azia-Vihanañ.
Linz
Liammoù istorel gant Breizh
Goude bezañ bet harluet eus Bro-C'hall e voe Joseph Fouché o chom e Linz, Praha ha Trieste er bloavezhioù 1816-1820.
Anatolia
Hiziv an deiz ez eo al lodenn eus Turkia zo en Azia (96 % eus gorread Turkia zo en Azia, ha 4 % zo war kevandir Europa). Aνατολή (Αnatolḗ), en henc'hresianeg, a dalveze (bro ar) sav-heol.
Drôme (departamant)
An Droma (en okitaneg, distaget [ˈdru.mɔ]; Drôma en arpitaneg, distaget [ˈdʁoːma]; Drôme e galleg hag ent-ofisiel, distaget [dʁoːm]), zo un departamant eus kreisteiz Bro-C'hall, er rannvro Arvern Ron-Alpoù. Valença eo ar pennlec'h anezhañ, hag an niverenn 26 a zo roet dezhañ. Dont a ra e anv eus ar stêr Droma. En Daofinez emañ, hag ar pep brasañ eus an departamant a zo en Okitania, war-bouez ar penn norzh, en-dro da Albon, a zo en Arpitania.
Tolead kêr Sant-Nazer
Tolead kêr Sant-Nazer a zo un tolead kêr breizhat savet en-dro da gêr Sant-Nazer e Liger-Atlantel.
E 2011 e oa 211 675 annezad ennañ, war un tiriad a 1 045 km².
Perzhioù
E-touez an 29 c'humun-se ez eus 11 a zo lod en e bol kêrel (« pol bras »), unvez kêrel (tolpad-kêrioù) Sant-Nazer (147 535 annezad e 2011 war 306 km²).
An 18 kumun all a zo lod e « kurunenn ur pol bras ».
Kornôg an departamant adal Donez a zo goloet gant tolead kêr Sant-Nazer.
Bez' eo lod tolead kêr Sant-Nazer e takad kêrel Naoned-Sant-Nazer.
Eisteddfod
thumb|right|300px|Gorsedd Kembre en Eisteddfod
Tolead kêr Sant-Nazer
An tolead kêr e 1999
Tolead kêr Sant-Nazer a endalc'he 23 kumun, 172 379 a dud enno e 1999. 728,10 km² a c'holoe. 47 tolead kêr Frañs gant e boblañs eo hag an eil e Liger-Atlantel. Furmet e oa e greizenn gant 10 pol kêrel lec'hiet a-hed aber al Liger. 280,92 km² a c'holoent ha 136 886 a dud a veve enno.
Eisteddfod
Un eisteddfod (eisteddfodau el liester), pe eistezvod, zo ur vodadeg vras e Kembre ma vez aozet kenstrivadegoù lennegel, kan ha sonerezh, c'hoariva ha dibunañ barzhonegoù, a-unan pe a-vagadoù, e kembraeg.
Tolead kêr Sant-Nazer
An tolead kêr e 1999
War hanterenn gornôg an departamant en em astenn tolead kêr Sant-Nazer. Pelloc'h war-du ar reter emañ hini Naoned.
Eisteddfod
Dont a ra ar ger eus eistedd, a dalv kement hag "azezañ".
Istor
En XIIvet kantved e oa bet krouet an hini gentañ gant Rhys ap Gruffudd, roue Deheubarth, en e lez en Aberteifi en 1176.
Tolead kêr Sant-Nazer
An tolead kêr e 1999
Setu amañ roll kumunioù tolead kêr Sant-Nazer e 1999. Ar steredennig a ziskouez eo ar gumun ur pol kêrel
Eisteddfod
Istor
Anaout a reer ivez : Aet e oa an eisteddfodoù e-maez a c'hiz a-raok bezañ adsavet en XVIIIvet kantved.
Hiziv
Tri seurt eisteddfod a zo e Kembre hiziv.
An Eisteddfod Vroadel
An Eisteddfod Vroadel eo ar vrudetañ, ha bez ez eo ar brasañ gouel sonerezh ha barzhoniezh en Europa. Eizhtez e pad, e kembraeg penn-da-benn eo, e penn-kentañ miz Eost e vez atav, ur bloaz en hanternoz ar vro, ar bloaz war-lerc'h er c'hreisteiz. Un deltenn a vez gant kement kevredigezh pe strollad zo er vro hag a labour e kembraeg, ha brezhonegerien a vez en-dro da deltenn Cymru-LLydaw. Tremen 6000 a dud o doa kenstrivet en eisteddfod 2006, pa oa bet 150 000 a arvesterien.
Eisteddfod an Urdd
'Eisteddfod Yr Urdd', hini ar re yaouank, eo an eil vrasañ. Aozet eo gant Urdd Gobaith Cymru, adalek 7 vloaz betek 24,
Bezv
Anv ur wezenn eus ar genad betula e kerentiad ar Betulaceae eo bezv. Liammet tost eo ouzh kerentiadoù ar faou hag an derv.
Livadur
Gwez pe bod bihan a-walc'h e vez ar bezv ar peurliesañ. Er ranvedoù klouar e vezont kavet dreist holl.
Kigali
thumb|right|250px|Kreiz kêr Kigali Kigali eo kêr-benn Rwanda ha kreizenn armerzhel ha melestradurel ar vro. Unan eus pemp proviñs ar vro eo. Sez ar prezidantelezh hag al lodenn vrasañ eus ar ministrerezhioù eo. 1 500 m uhelder he deus, savet war torgennoù.
Savet e voe kêr Gigali e 1907, gant Richard Kandt, en amzer ma oa Rwanda un drevadenn alaman, met ne vo lakaet da gêr-benn nemet pa zeuas ar vro da vezañ dizalc’h e 1962. Goude gouennlazh 1994 e voe adsavet ar gêr ha kresket he deus kalz abaoe. War-dro 1 milion a dud zo o chom enni bremañ (851 000 e 2005). Sachañ a ra muioc'h-muiañ a welladennerien etrebroadel dre an touristelezh, ar c'hendalc'hioù hag an diskouezadegoù.
center|500px|thumb| Palez ar c'hendalc'hioù
Gevelliñ
Gevellet eo Kigali gant :
Saint-Aubin (Norzh)
Saint-Aubin a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
1376
Diwar-benn bloavezh 1376 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Merksplas
Merksplas a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
1376
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1376
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1376
Rouantelezh-Unanet
Rouantelezh-Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon, anvet ar Rouantelezh-Unanet peurliesañ, zo ur Stad europat dizalc’h bet krouet e 1801. Ar Stad-se a ya Breizh-Veur (enni Bro-Saoz, Bro-Skos, Kembre ha Norzhiwerzhon d’hec’h ober ; ur gontelezh e Bro-Saoz ez eo Kerne-Veur). An darn vrasañ eus he ziriad zo nepell diouzh aodoù gwalarn Europa ha tro-dro dezhi emañ Mor an Hanternoz, Mor Breizh hag ar Meurvor Atlantel.
Ensavadurioù
Daoust d’ar pezh a greder alies he deus ar Rouantelezh-Unanet ur Vonreizh. Hogen n’eo ket-hi e stumm un dastumad berr ha kempoell a velladoù, evel ma voe eskoret diwar skridoù prederourien c’hall an {{XVIIIvet kanved]] (Montesquieu pergen), hag evel m’emañ al lodenn vrasañ eus ar bonreizhoù hiziv an deiz er bed. C’hoarvezout a ra eus lies skridoù embannet a-hed an Istor (Karta Veur e 1215, Disklêriadur ar Gwirioù e 1689 hag all).
Ur rouantelezh parlamantel eo ar Rouantelezh-Unanet : ur roue pe ur rouanez eo Penn ar Stad. Hogen arouezius pe lidel eo e c’halloudoù. An Tevezeg, dezhañ da anv "Kentañ Ministr" (Prime Minister), eo e gwirionez rener ar galloud oberiañ. Emañ e penn ar Gouarnamant, ha bepred e vez anvet d'ar post-se, gant an Unpenn, an den a zo e penn ar strollad politikel aet gantañ an trec’h da vouezhiadeg ziwezhañ da Di ar C’humunioù (House of Commons).
Divgambrek eo an Dael vreizhvreurat : c’hoarvezout a ra eus Ti ar C’humunioù, dilennet d’ar mouezhiañ hollek evit 5 bloaz, ha Ti an Arlozed (House of Lords), a orin brientinek.
Teir reizhiad lezennoù diforc’h zo er Rouantelezh-Unanet : al Lezenn saoz (English Law), a vez lakaet da dalvezout e Bro-Saoz hag e Kembre, al Lezenn norzhiwerzhonat (Northern Ireland Law) evit Norzhiwerzhon, hag al Lezenn skosat, ur reizhiad hiron diazezet war pennaennoù ar c’hommon laws hag ar civil laws, evit Bro-Skos. Gwarantiñ a ra an Akta Unaniezh, bet sinet e 1707, reizhiad al lezennoù distag evit Bro-Skos.
Ti an Arlozed eo al lez uhelañ evit barn ar vuntrerien hag an dorfedourien e Bro-Saoz, Kembre ha Norzhiwerzhon, hag evit barn an dorfedourien hepken e Bro-Skos.
Strolladoù politikel
Daoustrolladek eo reizhiad daelel Breizh-Veur : daou strollad pennañ a zeu lerc’h-ouzh-lerc’h da embreger ar galloud :
Ouzhpenn an daou strollad-se ez eus c’hoazh — hep kontañ strolladoù arbennik Kernev-Veur, Kembre, Manav, Bro-Skos ha Norzhiwerzhon — strolladoù ha n’eo ket dister o levezon :
Lec'hiadur en darempredoù etrebroadel
Ezel eo ar Rouantelezh-Unanet eus Kuzul Europa, ar G8, ar G20, ABU, an AFNA, ar C’hommonwealth hag AESD. Ur riez gant ar galloud derc'hanel eo hag ivez ur galloud milourel kreñv p'eo bet gouest da zelc'her penn ouzh Alamagn nazi e 1940-45 ha da gas meur a rejimant da vrezelioù Irak e 1991 ha 2003.
Levezon vras he deus ar Rouantelezh-Unanet, bet an Impalaerezh vreizhveuriat bras-divent gwechall, er bed a-bezh dre ma vez komzet saozneg e meur a vro dreist-holl ha dre m’he deus darempredoù start gant Stadoù-Unanet Amerika.
Dardania (Anatolia)
Dardania zo anv ur geoded henhellazat, savet e Menez Ida gant Dardanos, ha hini ar vro en-dro dezhi. Eus an anv-se e teu an anv Dardanelloù.
Rouantelezh-Unanet
Adrannoù
Peder rann a ya d’ober ar Rouantelezh-Unanet. Alies e vez graet Home nations ("Broadoù orin") pe "Broioù bonreizhañ" anezho.
Dardania (Anatolia)
Pelec'h emañ
Edo war aod Azia an Hellespontos, ar strizh-mor etre Mor Egea ha Mor Marmara, er mervent da hengêr Abydos, e proviñs turk Çanakkale.
Rouantelezh-Unanet
Adrannoù
Rannet e vez pep broad gant ar gouarnamantoù lec’hel. Envel a ra an unpenn ul Letanant-Lord evit dileuriañ anezhi en takadoù diforc’h dibar a-dreuz ar Rouantelezh. En daolenn amañ dindan emañ deskrivet buan ar peder bro vonreizhañ.