cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teodorig Veur
Istor
En Emgann Vouillé, e 507, e voe trec'het ar Vizigoted gant ar Franked. Aloubet e voe Akitania gant ar re-se hag en em astenn a reas o domani war-du ar c'hreisteiz, betek Toloza. Dont a reas Teodorig, da wareziñ douaroù all ar Vizigoted, evel lezroue e-lec'h roue ar Vizigoted, a oa e vab-bihan Alamarig. Septimania (Lengadok bremañ) hag ul lodenn vat eus Ledenez Iberia a dremenas dindan e c'halloud, e 511. Keit ha ma vevas Teodorig e voe unanet an holl C'hoted dindan e ren.
Dimezioù ha bugale
thumb|Bravigoù vizigot Ur serc'h en doe, anavezet evel N. Moesia, ganet en 463, marteze ur verc'h-vihan da Attila :
Pan intañvas ec'h addimezas Teodorig da Audofleda (469-535), merc'h da Childerig Iañ, c'hoar da Hlodwig Iañ war-dro 493. Bugale o doe :
Gant e serc'h all Theodora, en doe ur verc'h :
Bataraz
Ur vataraz zo ur vazh koad da skeiñ.
Gallout a ra bezañ e stumm ur baliked ha talvezout da gannañ an dilhad : ur c'holvazh eo neuze.
Gallout a ra bezañ ur penn-bazh, gant ur penn tev, da skeiñ gant tud pe loened.
Les Sœurs Rondoli
Istor
Embannet e oa bet da gentañ e Le Figaro ar 5 a viz Genver 1884, hag adkemeret er memes bloaz en dastumad Les Sœurs Rondoli.
An danevell
En tren
Columbia (disheñvelout)
Columbia, anv savet diwar ar pennger Columb, tennet eus doare latin anv-bras Kristol Goulm (Columbus) mui an dibenn -ia, a c'hall bezañ meur a dra. Kavet e vez en Amerika an Norzh:
Armel Le Sec'h
Armel Le Sec'h, bet ganet e Kerzu 1941, zo ul livourez vreizhat.
He buhez
He zad, hag a oa e Rezistañs an hent-houarn er mare-se, a zeske dezhi brezhoneg bemdez. Mont a rae da Ger-Vreizh, e–kreiz Montparnasse, ur c'harter eus Pariz, evit heuilhañ ur gentel vrezhoneg bep yaou. Er mare-se, 1946, e vode he zad Pêrig Keraod hag he mamm Lizig tud yaouank da grouiñ « Urzh Skouted Bleimor ». Armel hag he c’hoar Gwen, 17 miz yaouankoc’h, a yae da heul e pep lec’h : emvodoù, oferennoù e brezhoneg, dibennoù-sizhun, kampoù, hag all. Armel he deus bet kentañ priz dibunadur barzhoniezh e brezhoneg e Bleun Brug Lokournan e 1949, ha kentañ priz skrivadenn Sant Erwan e Pariz e 1953. Desket he deus brezhoneg dre Skol Vrezhoneg Kêr Vreizh e Pariz, Skol dre lizher Marc’harid Gourlaouen ha Kamp Etrekeltiek ar Vrezhonegerien.
Desket he deus seniñ an delenn geltiek e Telenn Bleimor e-pad dek vloaz. Kroget e ao da zeskiñ telennañ e 1953, d'ar memes mare ha gant ar memes kelennerez, Denise Mégevand, hag Alan Stivell. Krouet e voe Telenn Bleimor e 1954, hag Armel a zo bet "Penn Telenn" e-pad 10 vloaz.
Bet he deus un aotreegezh war ar saozneg hag ar yezhoù keltiek er Sorbonne gant an aotrou kelenner Bachellerie. E 1962 e voe jubennourez saozneg-brezhoneg e Kendalc’h Keltiek Landreger.
Livourez
Besprezidantez Kevrenn Arz ha Ti-Saverezh Skol Uhel ar Vro eo bet Armel Le Sec'h eus 2001 betek 2008, ha kadoriadez a enor Poellgor Divyezhek Arzoù Breizh « Poellgor an Tarv », bet krouet ganti hag un nebeud mignoned e 1997 ; ezel eus Kuzul Sevenadurel Breizh eo ar Poellgor, hag Armel zo aet da Roazhon e-pad bloavezhioù d'ar C'huzul Sevenadurel Breizh da zifenn an arzourien.
Priñsezig an dour
Priñsezig an dour, Prinsesje Sterremuur hec'h anv orin, zo ur gontadenn skrivet ha treset gant an Izelvroad Gerrit Theodoor Rotman (1893-1944) , , hag a voe troet e brezhoneg gant Youenn Drezen ha Roparz Hemon, hag embannet gant Gwalarn e 1927.
Un embannadur gwenedek a voe, bloaz goude, e 1928, anvet Priñsezig en deur, en dastumad Levreu er Vugale Gwalarn, hag ar skrid a voe kempennet gant Loeiz Herrieu (1879-1953), a gaver e anv el levr e-kichen re an daou droer.
XXIañ kantved
Adkemeret e voe ar skrid gant Goulc'han Kervella, ha deuet eo da vezañ ur pezh-c'hoari, anvet Lizig, priñsezig an dour, embannet gant TES e 2008 en ul levr hag ur bladenn CD d'e heul.
E galleg
E 1931 e voe embannet al levr e galleg e Saumur, en Anjev (Bro-C'hall), dindan an anv La petite princesse de l'eau gant l'École émancipée, en dastumad Éditions de la Jeunesse, an droidigezh sinet gant F. Combot.
Rogeno
Rogeno zo ur gumun en Italia e Proviñs Lecco, e rannvro Lombardia.
Vytautas Landsbergis
Vytautas Landsbergis (ganet d'an 18 a viz Here 1932 e Kaunas) zo ur politiker mirour eus Lituania en deus kemeret ur perzh bras e dizalc'hidigezh Lituania diouzh an Unvaniezh Soviedel.
Le avventure di Pinocchio
'Le avventure di Pinocchio. Storia di un burattino ' ("Troioù-kaer Pinocchio – Istor ur vargodenn") zo ur romant evit ar vugale skrivet etre 1881 ha 1883 gant ar c'hazetenner ha skrivagner italian Carlo Lorenzini (Firenze, 1826-1890), Carlo Collodi e anv-pluenn.
An hanter kentañ eus ar romant a voe embannet tamm-ha-tamm e stumm ur feilheton e Prescia (Toskana), dindan an talbenn La storia di un burattino ("Istor ur vargodenn") ; e miz C'hwevrer 1883 e voe embannet e stumm ul levr, ma lenner diwar-benn troioù-kaer ar vargodenn goad hag he "zad", ur munuzer paour ha divugel anvet Gepetto. E diwezh an istor, goude meur a dro-kaer eus ar re varzhusañ, e tro ar vargodenn da baotrig kig hag eskern.
Troioù Pinocchio eo al levr italianek muiañ gwerzhet en Italia en, etre 9 ha 10 milion a skouerennoù gwerzhet, war-lerc'h Divina Commedia Dante Alighieri (etre 11 ha 12 milion a skouerennoù). Troet eo bet e tremen 260 yezh. Ur bern levrioù zo bet graet diwar istor Collodi, ha pezhioù-c'hoari ha filmoù ha korollarvestoù ivez. Da-geñver 100 vloaz ganedigezh Pinocchio, e 1981, e skrivas Italo Calvino : « Naturel eo deomp soñjal ez eus bet eus Pinocchio a-viskoazh, rak n'eur ket evit empentiñ ur bed hep Pinocchio. »
Ignas Loyola
Ignacio de Loyola, pe  Íñigo López de Loiola, pe  Íñigo López de Recalde e spagnoleg, pe Eneko Oinaz Loiolako pe Ignazio Loiolakoa en euskareg, Sant Ignas Loyola e brezhoneg da gatoliked Breizh, pe Ignatius de Loyola en e skridoù latin, zo ur beleg euskarat ganet en Azpeitia, e Gipuzkoa, e 1491, ha marvet e Roma e 1556.
Ofiser en arme Spagn e oa bet a-raok treiñ war-du ar relijion. Sevel a reas Kompagnunezh Jezuz (SJ pe Societas Jesu e latin) da stourm ouzh ar rotestantiezh ha lakaet e voe da sant e 1622 gant ar pab Gregor XV. Gantañ eo e voe troet ar Gompagnunezh war-du avielaat an Indez ha Sina.
Sant-paeron Euskal Herria eo, ha hini ar soudarded. Enoret e vez d'an 31 a viz Gouhere.
Buhez
Eneko (Íñigo e kastilhaneg) a oa ganet e kastell Loyola e kumun Azpeitia, un 25 kilometr er mervent da gêr Zonostia]] e Gipuzkoa, en Euskal Herria. Dont a ra e anv "Iñigo" eus sant Enecus (Innicus), a oa abad Oña e Proviñs Burgos ; gant an anv Ignatius e reas pan eas da Roma da chom.
Íñigo López de Loyola e oa e anv hervez skridoù Kompagnunezh Jezuz, hogen a-wechoù e kaver ivez "Íñigo López de Recalde", a vije bet roet dre fazi gant un adskriver. Etre 1537 ha 1542 e kemmas e anv Íñigo en "Ignacio", evel ma lavare, « evit bout boutinoc'h d'ar broadoù arall » pe « evit bout hollvedeloc'h».
Ignatius de Loyola eo an anv a skrive e latin. Íñigo e voe e anv en darn vrasañ eus e vuhez ; eñ an hini a gemmas en Ignacio, a zo Ignatius e latin. Amsklaer eo avat eo pegoulz e troas Íñigo da Ignacio. Pa droas ouzh ar relijion e sine De bondad pobre, Íñigo. E 1537 e krogas da sinañ Ignatius. Diwar neuze e kavor an daou anv : Íñigoe spagnoleg, Ignacio e latín pe en italianeg. Adalek 1542 e oa echu gant Íñigo, ha ne voe implijet nemet ur wech ken, e 1546. Gant Ignacio hepken e reas a-hed pevarzek bloavezh diwezhañ e vuhez. Martezeet ez eus bet e oa dleet kemm e anv eus Íñigo da Ignacio abalamour da sant Ignas Antakya, met kement-se n'eo ket prouet.
Eus Ondarroa e oa e vamm, o chom en ti a zo anvet Torre Likona.
Bugaleaj
An diwezhañ eus eizh bugel e dud e oa. E dad e oa Bertrán (Beltran Ibañez Oinazko en euskareg), aotroù Ofiaz ha Loyola, eus un tiegezh a noblañs uhel en tolead, hag e vamm e oa Marina Sáenz de Licona y Balda (Marina Saenz Likonako en euskareg). Mervel a reas e vamm prestik goude e c'hanedigezh. Desavet e voe gant María de Garín, pried ar gov. Bevañ a rae e tolead Loyola eta, etre Azpeitia hag Azkoitia, gant e vreudeur ha c'hoarezed. N'ouzer netra eus e zeskadurezh, met soñjal a c'haller e voe desavet er relijion.
Splann e oa e blanedenn: micher an armoù, pe bezañ den a Iliz.
Yaouankiz
E 1507 e varvas e dad. Er bloaz-se en-eeun e c'houlennas Juan Velázquez de Cuéllar, Contador Mayor ("Teñzorer Meur") Kastilha, kas dezhañ ur mab da vezañ desavet en e di. Diviz a voe etre ar vreudeur ha kaset e voe an hini yaouankañ, Íñigo ; hag eñ da Arévalo, ma chomas betek 1517 da vihanañ.
Alies ez ae da Valladolid, ha tost e oa d'al lez, rak Kuzulier ar Roue (Consejero Real) e oa e warezour, ouzhpenn bezañ Contador Mayor rouanez Kastilha, Izabel.
Deskadurezh un denjentil a voe roet dezhañ, embreger an armoù dreist-holl a blije dezhañ. Pinvidik e oa levraoueg Arévalo, ha troet e oa gant al lenn, ha dizehan e labouras war ar skrivañ ivez.
E-pad dek vloaz e vevas el lez. Daremprediñ a reas ar briñsez Catalina, c'hoar da Carlos, kraouiet gant he mamm Janed Kastilha e Tordesillas.
E 1512 e voe aloubet Navarra gant armeoù Kastilha Fernando II, hag Iñigo a oa ofiser en armeoù-se. Neuze en em savas poblañs meur a gêr e Navarra, ha hini Pamplona ivez.
E 1516 e varvas Fernando II Aragon hag e vab-bihan Carlos a skrapas ar gurunenn digant e vamm Janed Kastilha, ha kaset kuit e voe Juan Velázquez de Cuéllar hag Iñigo war un dro er bloaz war-lerc'h, e 1517, ma varvas Juan. Kaset e voe Íñigo gant an intañvez, María de Velasco, da servij Antonio Manrique de Lara, dug Nájera, besroue Navarra. Hennezh a ziskouezas un tamm mat a furnezh hag a ampartiz o talañ ouzh emsavadeg Nájera e-kerzh Brezel kumuniezhioù Kastilha (1520–1522), hag e-pad tabutoù etre kêrioù Gipuzkoa.
E Pamplona e oa Iñigo e miz Mae 1521 pa deuas un armead c'hall ha navarrat eus Navarra Izel, renet gant Herri II Navarra ha skoazellet gant ar roue gall Frañsez Iañ, da glask skubañ an alouberien, hag enni e oa breudeur Francisco Javier. Stourm a reas e gwikadell Pamplona e penn e soudarded, pa oa ar C'hallaoued o lakaat seziz, ha pa seblante dibosubl derc'hel penn.
Gloazet e voe e-kerzh un arsailh, da Lun ar Pantekost an 20 a viz Mae 1521. Ur boled tennet gant ur c'hanol a dremenas etre e zivhar, unan a voe torret hag eben gloazet.
Kemeret e voe ar c'hastell d'an 23 pe d'ar 24. Neuze e voe graet war-dro e c'har ha kaset e voe da Loiola da bareañ. Hir e voe ar bareañs, poanius, rak adjuntet fall e oa an eskern. Adoberataet e voe ha troc'het e c'har. Gouzañv a reas ar boan evel ma oa dleet d'un denjentil eus e renk.
E-pad amzer e bareañs e lennas levrioù evel Buhez ar C'hrist Ludolf von Sachsen ha Flos Sanctorum Alonso de Villegas. Echu gantañ o lenn ec'h adwelas e vuhez hag e varnas e oberoù evel soudard. Dont a reas c'hoant dezhañ da vont da birc'hirinañ da Jeruzalem. Ur weledigezh en doe, ma welas ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz, ha diwar-se e troas ar soudard da lean. Fellout a reas dezhañ mont da avielañ an dud digristen a veve en Douar Santel.
E penn Kompagnunezh Jezuz
Dibabet e voe da vezañ kentañ rener e urzh relijiel. Kas a reas e gompagnuned da visionerien dre Europa da sevel skolioù, kloerdioù, skolioù-uhel. Juan de Vega, a oa kannad Karl V e Roma, en em gavas eno gantañ. Pa voe anvet J. de Vega da vesroue Sikilia e tegasas jezuited gantañ. Ur skol-uhel a voe savet e Messina.
E 1548 e voe embannet e levr Exercitia Spriritualia, ha kaset e voe dirak an Ofis santel roman abalamour da se, met lezet e voe da vont.
Taifa Algeciras
Taifa Algeciras a oa un taifa dizalc'h en-dro da gêr Algeciras etre 1013 ha 1055.
Columbus
Columbus zo un anv-lec'h saoznek deuet diwar anv latin Kristof Koulm.
Salalah
Salalah (صلالة en arabeg, Ṣalālah) zo ur gêr vras en Oman. Kêr-benn proviñs Dhofar eo. E 2009 e oa 197,169 a dud o chom enni.
An eil kêr vrasañ eo Salalah e sultanelezh Oman, goude ar gêr-benn Masqat, hag an hini vrasañ e proviñs Dhofar. Eus Salalah eo genidik ar sultan Qabus ibn Said a zo e penn ar vro bremañ.
Ademir Marques de Menezes
Ademir Marques de Menezes pe Ademir (lesanvet Queixada), bet ganet d'an 8 a viz Du 1922 e Recife (Brazil) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Mae 1996 e Rio de Janeiro, a oa ur melldroader etrebroadel hag ur gourdoner brazilian.
Salalah
E-pad an hañv e vez goloet an oabl, gant koumoul degaset gant ar monson, ha klouaroc'h an amzer, daoust ma ne vez ket kalz a c'hlav. Gant an hin-se e c'haller gounit legumaj ha frouezh er c'horn-bro.
Ademir Marques de Menezes
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc’h hepken : hini 1950 hag a c'hoarvezas e Brazil ; gant eizh pal e teuas da vezañ gwellañ paler ar genstrivadeg-mañ.
Lamprotornis unicolor
Lamprotornis unicolor (pe Cosmopsarus unicolor, pe Spreo unicolor) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.
Annez
Kavout a reer al labous e koadegi kasia Tanzania ha kreisteiz Kenya.
Rummatadur
Hervez an evnoniourien e c'hall bezañ renket Lamprotornis unicolor er genadoù Cosmopsarus pe Spreo.
Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel
Elisabeth Christine von Braunschweig-Wolfenbüttel (1691–1750) a oa ur briñsez alaman, brudet he c'hened, hag a zimezas d'an impalaer santel Karl VI. Mamm e oa da Maria Theresia, impalaerez Aostria.
Avast Software
Avast Software zo un embregerezh treuzvroadel arbennikaet war ar programoù cybersurentez. Diazezet eo e Praha, er Republik Tchek.
E-tro 400 milion a dud a implij produioù Avast dre ar bed. An embregerezh a zo e-touez ar re bouezusañ war marc'had ar meziantoù enep-malware dre ar bed. Ouzhpenn 1600 den a labour evit Avast en embregerezh penn e Praha hag er skourroù all en Europa, Norzhamerika hag Azia. Avast a oa bet krouet gant Pavel Baudiš hag Eduard Kučera e 1988 e stumm ur gevelouri ha n'eo nemet er bloavezh 2010 e voe kemmet e stumm un embregerezh prevez.
Avast eo an embregerezh pouezusañ war dachenn an enepvirus. 20.5% eus ar marc'had a zo perc'hennet gant an embregerezh e miz Even 2017. E miz Gouhere 2016, Avast en devoa prenet an embregerezh AVG Technologies evit 1,3 bilion $, d'ar mare-se ne oa nemet en trede plas war ar marc'had.
Brudet eo an embregerezh evit e veziant Avast Antivirus.
Lamprotornis mevesii
Lamprotornis mevesii a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Sturnidae.
Phlegopsis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Lamprotornis mevesii
Dougen a ra al labous anv an evnoniour alaman Friedrich Wilhelm Meves (1894-1891).
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
Phlegopsis
O c'havout a reer e Suamerika (Amazonia), c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Bez' e oa ar spesad borbae evel an hini nemetañ er genad Skutchia betek 2010.
Día de la Raza
thumb|275px| Dilestradeg koskor Cristóbal Colón en Amerika, gant [[Dióscoro Puebla]]
An Día de la Raza, "Deiz ar Ouenn", a vez lidet er broioù spagnolek d'an 12 a viz Here da gounaat kavadenn Amerika gant ar moraer Cristóbal Colón e 1492.
Istor
Faustino Rodríguez-San Pedro, bet ministr spagnol, ha neuze Prezidant an Unión Ibero-Americana a soñjas e 1913 aozañ ul lid da unaniñ Spagn ha Latinamerika ; an 12 a viz Here hag an anv Fiesta de la Raza a voe dibabet gantañ. D'an 12 a viz Here 1914 e voe dalc'het al lid kentañ. E 1915 e voe kemmet an anv e Día de la Raza.
E Spagn
N'eus nemet e Spagne e lider an Día de la Hispanidad, diwar ur ger a vije bet savet e dibenn an.
En 1918 koulskoude e oa bet lidet evel Día de la Raza gant ar roue Alfonso XIII.
Taifa Mértola
Taifa Mértola zo un taifa savet e Spagn en XIvet kantved.
La rencontre
La rencontre zo un daolenn anvet ivez Bonjour Monsieur Courbet, gant Gustave Courbet, en 1854. Enni e weler an arzour hag Alfred Bruyas, o tont a-benn-hent eus Montpellier, gant e vevel hag e gi.
Direct-to-video
Direct-to-video (berraet e DTV) pe straight-to-video a vez graet eus ur film embannet dre ar stumm video hep tremen er sinema pe er skinwel. Dre ma gaver alies filmoù doare sequel pe prequel eus filmoù brudet hag arc'hantaouet mat e-stumm an direct to video, e vez alies kavet selloù ha pismigoù fall war an doare filmoù-se. Ar stumm embann doare direct-to-video zo un doare ivez da welet filmaozerien dieub pe embregerezhioù bihan oc'h embann o labour ha rastellañ arc'hant.
La rencontre
Tamallet e voe d'al livour ar rogoni a ziskoueze en e emboltred.
Colombo (disheñvelout)
Colombo zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh italianek
Santa Maria Capua Vetere
Santa Maria Capua Vetere zo ur gumun e proviñs Caserta, e Campania, anv a vremañ Capua gozh.
Zodiak
Ar zodiak pe arouezkelc'h pe Kambroù an Heol a zo ul lodenn eus an oabl en-dro d'an ekliptik. Disheñvelik eo ster ar ger hervez ar steredoniezh (astronomiezh), pe ar steredouriezh (astrologiezh).
Jerome David Salinger
J. D. Salinger a oa ganet e New York ha savet en ur familh mat ar stal ganti e karter an Upper West Side. E 1942 e voe galvet d'ober e goñje ha kemeret perzh gantañ e dilestradeg ar 6 a viz Even 1944 en Utah Beach. Gwall fromet e voe neuze gant an emgannoù hag ar c'hampoù-bac'h.
E 1948 ec'h embannas e zanevell gentañ hag a zegasas brud dezhañ. E 1951 e voe embannet e romant The Catcher in the Rye ma tezrevell tri devezhiad kantreadenn ur c'hrennard e New York. Troet e voe e meur a yezh ha berzh a reas er bed a-bezh.
Goude bezañ embannet un nebeud danevelloù all betek kreiz ar bloavezhioù 1960 ec'h eas Salinger da ren e vuhez pell diouzh ar gazetennerien, e New Hampshire.
Fernão
Fernão zo un anv-badez portugalek, adstumm d'an anv-badez Fernando.
Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932
Tarzhadenn ar 7 a viz Eost 1932 a oa tarzhadenn ur vombezenn en deiz-se e Roazhon hag a vruzhunas un delwenn gant ar c'hizeller Jean Boucher hag a oa bet graet e 1911 da aroueziañ unvaniezh Breizh ouzh Bro-C'hall ha lakaet ouzh ti-kêr Roazhon. Mezhus e veze kavet gant tud an emsav politikel breizhek dre ma veze gwelet an Dugez Anna Breizh daoulinet dirak ar roue gall.
Istor
E 1932 e voe lidet 400vet bloaz stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall e kêr Gwened.
Aozet e voe an darzhadenn gant Gwenn ha Du. Ur vombezenn a voe graet gant Célestin Lainé, ha lakaet gant André Geffroy.
Arondisamant Versailhez
Arondisamant Versailhez a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Yvelines hag e rannvro Enez-Frañs.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Versailhez e 10 kanton (betek 2014) hag e 19 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù an Yvelines d'ar 1 a viz Genver 2017. 24 c'humun zo en arondisamant Versailhez bremañ.
Acquapendente
Acquapendente zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Maria Anna Josepha Aostria
Maria Anna Josepha Aostria (20 a viz Kerzu 1654 e Regensburg - 4 a viz Ebrel 1689 e Vienna) a oa arc'hdugez Aostria, priñsez roueel Hungaria ha Bohemia. Dre he dimeziñ e oa Dilennerez Pfalz-Neuburg.
He buhez
Merc'h e oa da Ferdinand III an Impalaeriezh Santel (1608-1657) ha d'e drede pried, Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers (1628-1686), hag o merc'h yaouankañ. O merc'h henañ, a oa marvet pa oa war-dro bloaz, hag an eil, Eleonora Aostria (1653-1697), a voe rouanez Pologn. War-lerc'h Maria Anna Josepha e voe ur mab, Ferdinand Joseph Alois (1657-1658), ganet er bloavezh ma varvas e dad, ha marvet er bloaz goude, pa ne oa ket bloaz zoken.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Maria Anna Josepha e 1678, pa oa 24 bloaz, da Johann Wilhelm von der Pfalz, Priñs-Dilenner Pfalz. Daou vab he doe, ganet-marv, an eil en 1683, egile en 1686.
He marv
Mervel a reas en 1689, gant ar glac'har d'he bugale a lavar darn, gant an droug-skevent a lavar re all, da 35 bloaz.
Matteo Renzi
Matteo Renzi (ganet d'an 11 Genver 1975) zo ur politikour italian. eus ar Partito Democratico (Strollad Demokratel Italia). Prezidant ar C'huzul (Kentañ Ministr) eo abaoe an 22 C'hwevrer 2014 D'al lun 5 a viz Meurzh 2018 e kuitae penn ar strollad Partito Democratico goude an dilennadegoù.
Joel Asaph Allen
Joel Asaph Allen, bet ganet d'an 19 a viz Gouere 1838 e Springfield (Massachusetts) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Eost 1921 e Cornwall-on-Hudson (New York (Stad), SUA), a oa ur bronnegour, un evnoniour hag ul loenoniour stadunanat.
Kanol Beagle
Kanol Beagle zo ur strizh-mor etre inizi Douar an Tan, an enezeg a zo e penn suañ Suamerika. Dispartiañ a ra Isla Grande de Tierra del Fuego diouzh an inizi Nueva, Picton, Lennox, Navarino, Hoste, Londonderry, Enez Stewart ha re all bihanoc'h c'hoazh er su. Al lodenn reter a ya d'ober ar vevenn etre Chile hag Arc'hantina, met al lodenn gornôk zo e Chile.
An anv
Anvet e voe ar ganol diwar anv al lestr Beagle a deuas d'ober un droiad studi e beg Suamerika etre 1826 ha 1830. E penn an droiad e oa Phillip Parker King, hag e penn ar Beagle e oa ar c'habiten Pringle Stokes a en em lazhas. En e lec'h e voe anvet Robert FitzRoy da gabiten. En eil beaj al lestr e oa ar c'habiten FitzRoy e penn ar Beagle, ha Charles Darwin a veajas war e vourzh. D'an 29 a viz Genver 1833 e tegouezhjont er Ganol Beagle.
Skoul brizh
Ar skoul brizh (Circus assimilis) a zo un evn-preizh.
Annez
Bevañ a ra al labous en inizi Sulawesi, Sumba, Timor ar Reter hag Aostralia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar skouled en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes pe Accipitriformes.
Olivier Bellin
Olivier Bellin, bet ganet d'an 8 a viz Eost 1971 e Kemper, a zo ur mestr-keginer breizhat. Roet ez eus bet div Steredenn d'e ostaleri, l'Auberge des Glazicks e Ploudiern, gant ar Guide Michelin.
Ur rekipe
Dizoloit ur rekipe
Komintern
Ar C'homintern (e ruseg Коммунистический интернационал, Kommounistitcheskiï internatsional), pe Teirvet Etrebroadelenn, a oa un aozadur hag a vode an holl strolladoù komunour. Krouet e voe d'an 2 a viz Meurzh 1919 ha divodet d'ar 5 a viz Mae 1943.
Sköldmö
Ur Sköldmö (e norseg: skjaldmær [ˈskjɑldˌmɛːz̠], "gwerc'hez-skoed") a oa ur vrezelourez a Lec'hlenn. E gwengelouriezh ar C'hermaned e c'haller he c'havout.
Delfina Potocka
Delfina Potocka, pe Delfina Komar (1807 -1877) a oa ur gontez polonat, muzenn ha mignonez d'an arzourien bolonat harluet e Gall, evel Frédéric Chopin ha Zygmunt Krasiński.
Sköldmö
Ar gwerc'hezed-skoed a vez meneget alies er sagaoù, da skwer en Hervarar saga ok Heiðreks hag er Gesta Danorum. O gwelet a c'haller el lennegezh meuriadoù german arall: ar C'hoted, ar Gimbred, hag ar Varcomanned. Ar valkirienned, boudoù gwregel gwengel brezelourezed anezhi, a c'hall bout tennet ag ar gwerc'hezed-se.
Molsheim
Molsheim zo ur gumun en departamant Roen-Izel hag er rannvro Elzas, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Molsheim eo.
Sköldmö
Ar gwerc'hezed-skoed a zo arvarus o bezoud mes hervez an enklaskoù diwezhañ eo bet diskleriet gant an henoniour Neil Price o deus bevet evit gwir. Hervez kelennourion arall evel Judith Jesch eh eus un diouer ag anadurioù evit ma c'hallfe bout strolladoù gourdonet a vrezelourezed.
Molsheim
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Molsheimois anezho e galleg.
Goulven Pennaod
Goulven Pennaod (Georges Pinault er marilhoù), ganet e Sant-Maloù e 1928 - marvet e Pariz e 2000) a voe ur stourmer broadelour kenel-werinelour, un danevellour hag ur yezhoniour arbennigour war ar yezhoù keltiek. Implijout a reas an anv-pluenn, Fañch Trimer.
Bugaleaj ha oad-krenn
Lod eus e hendadoù a oa chouaned ha daou eus e dadoù-kuñv a varvas e kamp Koñli Desavet e voe en ur familh a vourc'hizion a gêr Sant-Maloù hag e studioù a reas en ur skolaj katolik enni. E-pad e oad-krenn e teskas brezhoneg, latin ha saozneg gant ar chaloni Havard, aluzener ar Jeunesse maritime chrétienne ("Yaouankiz kristen a vor") e-ser dont da vout broadelour gantañ, goude ma lakaas ar beleg Goulven Pennaod da lenn Istor Breizh an tad Herri Poisson.
An Eil Brezel-bed
E-pad an Eil Brezel-bed e oa unan eus izili ar PNB (Parti National Breton, "Strollad Broadel Breizh"), met re yaouank e oa evit emezelañ ar Waffen-SS ha neuze e lakaas e anv er strollad Jeunes de l'Europe nouvelle ("Re yaouank an Europa Nevez"), ur meni strollad skouted krouet gant tud ar strollad Collaboration ("Kenlabourerezh") evit ar grennarded, e 1944.
Arestet e voe d'ar 4 a viz Gwengolo 1944 gant F.F.I. Sant-Maloù. E kamp Santez-Marc'harid Roazhon eo e voe toull-bac'het ennañ. Eno e teskas un tamm kembraeg gant Abeozen e-ser dont da vout pagan dre levezon Morvan Marchal ha Raffig Tullou.
Kondaonet e voe d'an divri broadel e-pad pemp bloavezh da goulz an Dieubidigezh. E-pad un nebeut amzer e labouras en un ti-bank a-raok mont da Bariz, — edo o chom e ti Morvan Marchal —, e 1950, goude ma lakaas Amerikaned tan e ti-ispisiri e vamm. Da Vro-Gembre ez eas kuit war-lerc'h.
thumb|right|Goulven Pennaod, brezelour
Soudard Bro-C'hall
E vignon Saint-Loup, romantour bet ezel eus ar Waffen-SS en kinnig evel henn :
Arlena di Castro
Arlena di Castro zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Anna Castillo
Anna Castillo, ganet e Barcelona d'an 9 a viz Here 1993, zo un aktourez katalan er sinema, er skinwel ha war al leurennoù. Brudet mat e voe ebel aktourez er film El olivo gant Icíar Bollaín, er bloavezh 2016.
Goulven Pennaod
Soudard Bro-C'hall
E 1951, e goñje a reas e Koblenz e Bro-Alamagn. E 1952, e lorc'has kuit da Vro-Indez-Sina hag is-letanant el Lejion estren gall e voe en emgann Diên Biên Phu :
E 1953 en em gannas e Bro-Varoko. Chom a reas eno betek 1958. Brezeliñ a reas e Republik Kreiz-Afrika met nac'hañ a reas kemer perzh e brezel Bro-Aljeria e 1960.
Chom a reas ur soudard gall, betek mont war e leve e 1962.
An enklasker war ar yezhoù keltiek ha war an drouizelezh
thumb|right|[[Deiziataer Coligny ma labouras Goulven Pennaod diwar e benn.]] Da gentañ e oa stag ouzh Ker-Vreizh e Pariz, ur greizenn sevenadurel breizhat vroadelour, adalek ar bloavezhioù 50 betek e varv ma teuas da vout drouiz enni hag e Gorsedd Breizh.
Kregiñ a reas da studiañ pizh hag uhel ar yezhoù keltiek aba ma reas e soñj hen ober e 1962, p'edo war e leve. Deraouiñ a reas gant "notennoù a genelyezhoniezh" er gelaouenn Al Liamm (abaoe an niverenn 95) ha dezhañ da labourat gant Guy Etienne hag an ti-embann Preder, koulz ha gant S.A.D.E.D. (Strollad An Deskadurezh Eil Derez). Kenlabourat a reas ganto evit sevel kentelioù Istor, krennvrezhoneg ha gramadeg er bloavezhioù dek-ha-tri-ugent.
Diplomet e voe en École pratique des hautes études ("Skol pleustrek ar studioù uhel") Pariz war ar rusianeg hag ar saozneg, e 1982. Labourat a reas evit ar CNRS (savadur uhelañ Bro-C'hall evit an enklaskoù skiantel a bep seurt) asambles gant an enklasker ha kelenner, Paul-Marie Duval, war un embann eus deiziadur galian Coligny, e 1986. E 1985 e voe e-touez an dud a lakjont an arigrap war gKêr-Vreizh evit he dreiñ d'ur greizenn broadelour rik ha nevezpagan.
IC 349
IC 349 zo un nivlennad lec'hiet e steredeg an Tarv.
Just Fontaine
Just Fontaine (lesanvet Justo), bet ganet d'an 18 a viz Eost 1933 e Marrakech (Maroko, d'ar mare ma oa ar vro-mañ dindan gwarezveli Bro-C'hall), ha marvet d’ar, a zo bet ur melldroader etrebroadel gall, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Goulven Pennaod
An enklasker war ar yezhoù keltiek ha war an drouizelezh
Goude ma 'z eas kuit eus skol-veur Lyon III e kendalc'has da skrivañ pennadoù e-barzh ar gelaouenn stag ouzh ar skol-veur-se Études indo-européennes ("Studioù Indez-europat") eus 1992 betek 1995.
Aman Andom
Aman Mikael Andom (1924 - 17 a viz Du 1974) a oa ur soudard hag ur politikour etiopian eus Eritrea, prezidant kentañ Etiopia goude ma voe roet lamm d'an impalaer Haile Selassie.
Bagnoregio
Bagnoregio zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Aman Andom
Lesanvet e voe Leon an dezerzh goude e drec'hioù war arme Somalia da vare ar brezel etre an div vro (1963-1964). Daoust da se e voe roet e sac'h dezhañ gant an impalaer abalamour m'en doa kaset tagadennoù war tiriad Somalia pa oa bet lâret dezhañ chom hep ober.
E 1974 e voe bac'het an impalaer, kemeret ar galloud gant an Derg ha lakaet Aman Andom da brezidant d'an 12 a viz Gwengolo. Dizemglev a savas buan etre Andom hag izili all an Derg ha lamet e voe e garg digantañ e miz Du 1974. D'ar 17 a viz Du e voe lazhet pa oa argadet e di gant soudarded.
Lokmaria-Pornizh
Lokmaria-Pornizh zo ur gumun gozh a Vreizh en arvor Bro-Naoned, stag bremañ ouzh Pornizh.
Gerygone
Gerygone a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Goulven Pennaod
An enklasker war ar yezhoù keltiek ha war an drouizelezh
E 1997 e oa enskrivet evel imbourc'her-kelenner e skol-veur Brest hep bezañ kelennet gwezh ebet enni.
Gerygone
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Triwec'h spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Goulven Pennaod
An enklasker war ar yezhoù keltiek ha war an drouizelezh
Mervel a reas d'an 29 a viz Du 2000, d'an oad a 71 vloaz.
Gerygone
Rummatadur
Gwechall e veze renket ar genad en iskerentiad Acanthizinae eus ar c'herentiad Pardalotidae.
Segusiavi
Ar Segusiavi (Σεγοσιανοί pe Σεγουσιανοί en henc’hresianeg, Segusiavi e latin) a oa ur bobl c'halian diazezet er c’hornôg da Lugdunum (Lyon bremañ), war un dachenn a zo aet d’ober departamantoù Loire ha Rhône.
Just Fontaine
Kib vell-droad ar bed
Argader e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken :
Lokmaria-Pornizh
Bezioù ar C'hommonwealth e bered kumun Lokmaria: Ste. Marie Communal Cemetery
Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An darn vrasañ eus ar vilourion douaret er vered a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet dirak Sant-Nazer.
Taifa Arcos
Taifa Arcos a oa ur rouantelezh dizalc'h savet en al-Ándalus en 1012, pa oa kalifiezh Córdoba war an diskar abaoe 1009, a-raok kouezhañ en he foull en 1069 ha bezañ kemeret gant Taifa Sevilla.
Segusiavi
Julius Caesar, e-barzh De Bello Gallico, a ra anv eus ar Segusiavi evel ar bobl gentañ a oa bet kavet gantañ p’en doa kuitaet bro an Allobroged.
Lokmaria-Pornizh
Emdroadur ar boblañs adalek 1793 betek 1968
.
Goulven Pennaod
An enklasker war ar yezhoù keltiek ha war an drouizelezh
Ar greizenn sevenadurel vroadelour nevezpagan KêrVreizh (anv nevez Ker-Vreiz) a rentas klod dezhañ evit dekvet deiz-ha-bloaz e varv.
Labour a ouiziegezh
E 1959 ez embannas e oberenn gentañ e brezhoneg :Ur gudenn a vannouriezh : an tennañ ouzh an aerloc'hennou. E diwezh ar bloavezhioù tri-ugent e kemeras perzh er gelaouenn enep-yuzev c'hall Europe-Action ("Europa-Obererezh") a-gevret gant Alain de Benoist ha Pierre Vial, kealonourion an tu-dehou nevez pagan gall.
Segusiavi
E 52 a-raok J.K. e voent galvet gant Verkingetorix da sevel un arme, asambles gant an Aedui, da dagañ an Allobroges hag a oa savet a-du gant ar Romaned. Goude se e voent galvet ivez da gas soudarded da sikour Verkingetorix e seziz Alesia. Met e-keit-se e c’halle Julius Caesar treuziñ o bro gant e armeoù hep diaester ebet. War a seblant n’o devoe ket darempred fall gant ar Romaned : goude an aloubadeg ne voe mui emgann ebet, na gant an eil tu na gant egile.
Goulven Pennaod
Labour a ouiziegezh
Gant e oberenn Dornlevr krennvrezhoneg (1979) e cheñchas penn d'ar vazh e studi ar gramadeg peogwir ez erlec'hias ar yezhadur klasel graet a-ziwar patrom hini ar galleg gant unan brezhonek penn-da-benn dre implij hag arver an orioù a-benn kompren identitelezh ar yezh-se. Splet a dennas an ti-embann Preder gant e labour pa savas e levr Gramadeg ar verb.
Bazh
150px|thumb|l[[Makila, bazh ar vesaerien en Euskal Herria: kizellet e vez ar bizhier-se.]]
Goulven Pennaod
Barzh nann-gristen
Levezonet eo bet e oberennoù lennegel gant Kerverzhioù ha mennozhioù pagan ar barzh-se. Skrivañ a reas barzhonegoù a-zivout ar brezel evel Lâm Ngôc Sy pe Diskenn a eure d'an ifern. Un nebeut danevelloù a skrivas ivez ma kaver e zoare da vurutellat taer ar gristeniezh evel Ar c'hloareg a zanevell muntr ur c'homunour gant un danvez-beleg (1970).
Daoust ma'z eo treut a-walc'h e oberenn lennegel-rik e levezonas kalz skrivagnerion an tu-dehoù pagan, koulz e galleg hag e brezhoneg (evel oberennoù Jon Mirande, Saint-Loup pe Yann-Ber Tillenon).
Bazh
Arm
Ur sport e oa ar bazhata gwechall a-hervez, ma veze ar vazh evel ur c'hleze d'an dud diwar ar maez.
Galloud
Arouez ar galloud e vez ar vazh a-wechoù, pa gomzer eus bazh-roue, bazh-eskob.
Goulven Pennaod
Barzh nann-gristen
thumb|right|Goulven Pennaod
Broadelouriezh ha Kenel-Werinelouriezh
Goulven Pennaod a voe kealonour pennañ ar genel-werinelouriezh vrezhonek goude ar brezel. E penn div gelaouenn emedo e-korf ar bloavezhioù tri-ugent, Ar stourmer hag An nerzh an anv anezho, awenet gant ar vroadelouriezh vreizhat, ar ouennelouriezh hag ar genel-werinelouriezh ma tiskouezhas enno e ideologiezh. Mignon bras e oa d'ar barzh faskour euskarat Jon Mirande hag a skrivas pennadoù 'zo e brezhoneg evitañ hag e ziv gelaouenn. Dont a reas da vout mignon da Remont Jestin a skrivas er c'helaouennoù-se evit displegañ hiroc'h an ideologiezh nevez-bagan.
Da skouer e skrivas Goulven Pennaod kement-se :
Gael Billien
Gael Billien a zo kaner brezhonek ar strollad Deskomp, eus Pariz.
Goulven Pennaod
Broadelouriezh ha Kenel-Werinelouriezh
En eil niverenn e gelaouenn Ar Stourmer e skrive ne oa-eñ ket ur faskour hogen ur c'henel-werinelour.
Ar ouennelouriezh hag an naziegezh a levezone e soñjezonoù. Da skouer e skrivas e 1973 : « Kasoni hor bez ouzh ar Frañs ez-feulz ha da vat, ar c'hañseller Hitler a oa den meur an ugentvet kantved, ar gristeniezh hag ar yuzevachoù arall a zlee bezañ distrujet, an enor hag ar vertuzioù gourel sevenet, ar merc'hed fouzhet, al loustoni skarzhet hag a-benn ar fin e vo trec'h an SS ».
Levrlennadur
thumb|right|Dornlevr Krennvrezhoneg, Goulven Pennaod, [[Preder, eil embannadur, 1977]]
Skoul du
Ar skoul du (liester : skouled du) a zo ur spesad evned-preizh, Circus maurus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Falco maurus (kentanv) da gentañ-penn (e 1828) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar grignerien ha laboused, ha tapout stlejviled bep ar mare ivez.
Tilly-la-Campagne
Tilly-la-Campagne a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Levraoueg Gwalarn
Levraoueg Gwalarn a oa anv un dastumad levrioù embannet gant Gwalarn.
Skoul du
Annez
Kavout a reer ar spesad e geotegi krin kreisteiz Namibia, mervent Botswana ha Suafrika.
Thomas Müller
Thomas Müller, bet ganet d'an 13 a viz Gwengolo 1989 e Weilheim in Oberbayern (Alamagn ar C'hornôg d'ar mare-se), zo ur melldroader etrebroadel alaman.
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en deus perzh e daou zalc'h :
Emgann kejer
Emgann kejer zo un daolenn gant al livour gall Jean-Léon Gérôme en 1846. War ziskouez emañ e mirdi Orsay abaoe 1986.
Istor
Gérôme a oa studier gant Paul Delaroche pa reas an daolenn. Diskouezet e voe e Pariz e saloñs 1847, ma voe roet ar vedalenn aour d'an oberenn.
Bassano Romano
Bassano Romano zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Jean Beausejour
Jean André Emanuel Beausejour Coliqueo, bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1984 e Santiago de Chile, zo ur melldroader etrebroadel chileat.
Barbarano Romano
Barbarano Romano zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Ganedigezh Gwener (Gérôme)
Ganedigezh Gwener, pe  La Naissance de Vénus, pe  L’Étoile, pe  Vénus sortant des eaux, zo un daolenn gant al livour gall Jean-Léon Gérôme e 1890.
Turdus libonyana
Turdus libonyana a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Bassano in Teverina
Bassano in Teverina zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Turdus libonyana
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged dreist-holl, amprevaned a bep seurt peurgetket.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e savanennoù sec'h Afrika ar C'hreiz hag ar Su :
Fernando
Fernando zo un anv-badez portugalek ha spagnolek.
C'hoarioù Tarod
Arabat droukveskañ gant tarod, implijet e kartomañs. <HR noShade> An tarot, pe tarot gall, zo ur c'hoari 'r c'hartoù gall, a zo bet diouzh ar c'hiz e-touez yaouankizoù al liseoù hag an arme c'hall adalek ar bloavezhioù 1970 betek dibenn an XXvet kantved. C'hoariet e vez gant pevar c'hoarier dreist-holl, met ivez gant tri pe gant pemp.
Stumm ha ment
Hiroc'h eo stumm ar c'hartoù tarot eget hini ar c'hartoù ordinal da c'hoari. Soñjal a reer eo abalamour d'an niver a gartoù (18 da bep hini pa vezer 4 o c'hoari) a zo diaes da zerc'hel en dorn hag a vije diaesoc'h c'hoazh ma vijent evel ar re all. Setu o ment:61 × 112 mm.
Niver ha talvoudegezh
Er c'hartoù tarot ez eus 78 kartenn:
Implijoù all
Estreget c'hoari tarot ne vez ket graet kalz tra gant ar c'hartoù-se, panevet c'hoari:
Ar c'hoari
Peurvuiañ e vez 4 den o c'hoari. Gallout a reer bezañ 3 pe 5, met da neuze e ranker kemm ar reolennoù un disterig. C'hoari personel, pe hiniennel mar karer, ha c'hoari a-skipailh war un dro, eo ar c'hoari tarot: en un tu, setu un den, an disklerier, a c'hoari a-enep an 3 all, an difennourien; d'e enebourien d'en em glevout kenetrezo evit lakaat anezhañ da goll ha da c'hoari evel ur skipailh.
Digoradur
Goude ingalet ar c'hartoù etre ar 4 c'hoarier e krog ar marc'hata: pep hini a sell ouzh e gartoù, hep o urzhiañ avat, hag a lavar hag-eñ emañ en soñj da vezañ disklerier ha da gemer ar votez. An disklerier eo an hini a lavar ar priz uhelañ. Dezhañ bremañ da ober ar muiañ a boentoù ma c'hallo gant e gartoù a-enep an 3 all.
Kemm a ra niver ar poentoù a rank ober hervez ar c'hartoù en e zorn, pe gentoc'h, hervez niver ar begoù:
Se zo kaoz eo a bouez bras an tri beg-se. Seul vui a vegoù en dorn, seul nebeutoc'h a boentoù d'ober. Met diwall a ranker: n'eo ket heñvel ar begoù
Reiñ ar c'hartoù
Pa groger, a-raok reiñ kartenn ebet, e vez ledet ar c'hartoù war an daol, hep gwelout nemet o c'hein, da bep c'hoarier da gemer ur gartenn. D'ar vihanañ da reiñ. Pa vez rampo etre daou c'hoarier e reer hervez urzh ar rummadoù, atou, pikez, keur, karo, treflez,, pikez an uhelañ ha treflez an izelañ: an unan a dreflez eo an dreflezenn hag ar gartenn izelañ eta. An hini a gemer ar farouell a rank kemer ur gartenn all.
Mesket e vez ar c'hoari gant an den a zo rak-tal d'an ingaler. Goude e ro ar pakad d'an den a zehou dezhañ, hag a-gleiz d'an ingaler, ha hennezh a rank troc'hañ ar c'hoari en ur ziwall ne vije ket nebeutoc'h eget teir c'hartenn er bern bihanañ. neuze e vez d'an ingaler da reiñ ar c'hartoù (pe kartennoù), teir ha teir, a-zehoù dezhañ, hervez an tu kontrol da vonet ar bizied ouzh dremm un horolaj. E-kerzh an ingalañ e vez lakaet a gostez, unan hag unan, c'hwec'h kartenn, a ya d'ober ar votez, pe « ar c'hi » hervez ar ger gallek.
Fazioù en ingalañ
Arabat e vez lakaat er votez nag ar gentañ nag an diwezhañ kartenn eus ar pakad. Pa vez fazi en ingalañ e rank an ingaler reiñ adarre, met n'hallo ket kemer ar votez en taol-mañ. Ma tro ha ma tiskouez ur gartenn, ma vez kartenn gwisket pe atouenn, e vez freuzet an dorn, e rank an ingaler reién adarre, ha met n'hall ket kemer ar votez ivez. Seul wech ma vez diskouezet ur gartenn gant un difenner e-pad an ingaladenn e rank an ingaler reiñ adarre. En ur genstrivadeg e c'hall an tredeog reiñ poentoù-kastiz d'an hini a gemer e gartoù a-raok dibenn an ingalañ.
Hervez ar reolennoù a vremañ n'hall ar c'hoarierien sellout ouzh ar c'hartoù roet dezho nemet pa vez echu ar roadenn gant an ingaler; evel-se, pa vez faziet gant an ingaler, ne vez ket keuz nag imor fall.
Treiñ a ra ar c'hoari hag an ingalerien ha bepred war ar memes tu, an tu dehoù: an ingaler goude e vo an hini a zo en tu dehoù d'an ingaler zo bremañ.
C'hoari 5
Pa vezer 5 e vez 2 zen o c'hoari a-enep an 3 all: an den a gemer ar votez a c'houlenn sikour digant unan all ha ne oar ket piv eo da gentañ.
Taolioù-sav
Pa vez bet roet ar c'hartoù e sell pep c'hoarier ouzh e gartoù. Hervez ar reolennoù (pe reolennoù zo) e vez difennet ouzh an dud urzhiañ ar c'hartoù a-raok deroù, pe dibenn (hervez an dud!) an abadenn marc'hata. Koulskoude, da unan zo o teskiñ eo gwelloc'h urzhiañ evit gwelout sklaer, ha n'hall ket gwelout mat hep urzh: pa vo kustum e oaro priziout e gartoù en ur sell prim.
D'ar c'hoarier a-zehoù d'an ingaler da lavarout e damm. Ma lavar: « Tremen a ran» e vez d'e amezeg dehoù da gomz. Ha kenderc'hel evel-se betek ma teu tro an ingaler da ziwezhañ. Ma tremen ar pevar c'hoarier e teu tro an den a zo a zehoù d'an ingaler da ingaliñ a nevez. Met ma kav d'ur c'hoarier e c'hall c'hoari a-enep an tri all e lavar « Ez an da gemer », da ziskouez emañ o vont da gemer 6 kartenn ar votez. Pe e lavar « Unan vihan », « Unan grenn », pe « Unan vras », pe « Unan vras hep ar votez», pe « Unan vras a-enep ar votez», hervez an urzh er skeul. Gallout a ra ar c'hoarierien sevel war-benn ar c'hinnig-se, ha kinnig uheloc'h. met n'haller komz nemet ur wech, pep hini d'e dro.
Penaos kargañ ar votez
Pa vez kemeret ar votez, goude echu ar marc'hata, e vez diskouezet ar 6 kartenn-se d'an holl a-raok d'an disklerier lakaat anezho e-touez e re all. Goude e rank tennañ 6 kartenn all a-douez e gartoù, a zo dezhañ, met c'hoari hepto a ray. Un ober a bouez eo, rak Nemet n'eus ket aotre da dennañ na roue na beg ebet.
Brud
An tarot zo bet diouzh ar c'hiz e-touez yaouankizoù al liseoù e dibenn an, met kouezhet e vrud abaoe giz ar c'hoarioù video. Hiziv e vez c'hoariet gant tud kozh muioc'h. Koulskoude eo ar c'hoari'r c'hartoù gall brudetañ war-lerc'h ar Belote. Reolennoù zo bet embannet gant ar Fédération Française de Tarot.
C'hoariet e vez e Kebek ivez, hag e Montreal e vez ur Festival International de Tarot de Montréal a zo International French Tarot Festival of Montreal.
Dour/Le Pottier Quartet
Dour/Le Pottier Quartet a zo anv saoznek ur pevarad kerdin ha taboulinoù hag ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 2011.
Penn-da-benn
Penn-da-benn zo un droienn vrezhonek hag anv meur a dra e Breizh
Hawker Hurricane
An Hawker Hurricane a oa un nijerez emgann unplas eus ar Royal Air Force e-kerzh an Eil Brezel-bed. Dreist-holl e oa bet brudet gant Emgann Bro-Saoz e 1940. Implijet e veze kalz e-pad an emgannoù gant ar Gevredidi.
Volkswagen Käfer
Ar Volkswagen Käfer (da lavaret eo: c'hwil, diwar e stumm) a zo ur c'harr-tan produet gant an embregerezh alaman Volkswagen etre 1938 ha 2003. Ar c'harr-tan gwerzhet ar muiañ er bed eo, gant 21,5 milion a skouerennoù.
Katelin Foix
Katelin Foix zo anv div briñsez.
Sinagogenn Besançon
Sinagogenn Besançon zo ur sinagogenn lec'hiet e kreiz kêr Besançon, e straed-dall Straßburg. Savet e oa bet e 1870.
Vitorchiano
Vitorchiano zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio, e-harz ar Monti Cimini.
Villa San Giovanni in Tuscia
Villa San Giovanni in Tuscia zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Emgann Gallipoli
Emgann Gallipoli a c'hall bezañ meur a emgann e Gallipoli:
David Woodard
David Woodard, ganet d'ar 6 a viz Ebrel 1964 e Santa Barbara, Kalifornia, zo ur penn orkestra hag ur skrivagner stadunanat, , ,.
Nikotin
An nikotin a zo un dramm (un alkaloidenn), a gaver er butun, hag a vez enalet pe diabarzhet er c'horf gant ar sigaretennoù, ar segalennoù, ar c'herniel-butun pe c'hoazh ar chik-butun. Ul louzoù-broudañ estoueiat a zo anezhañ hag a laka ar galon da dalmiñ buanoc'h hag a laka ar pouez-gwad da uhelaat. Gallout a ra ivez lakaat an den ha chom hep santout an naon ha lakaat ar vetabolegezh da vont primoc'h. Fall eo kement-se evit ar yec'hed. Ur bern tud taget gant an nikotin a blijfe dezho bezañ dizonet eus ar gwall dech-se met diaes e vez evito alies-mat.
Sophie von Mecklenburg
Sophie von Mecklenburg zo anv meur a briñsez:
Nikotin
Kavet e vez an nikotin e-barzh plant kerentiad ar Solanaceae, da gentañ penn eus ar plant-butun (Nicotiana tabacum). Kavet e vez nikotin, nebeut avat, e plant all 'zo evel an tomatez, ar patatez, ar berjinez, hag ar skilbebr glas. Kavet e vez nikotin ivez er plant koka. Pa vez graet a-gementadoù bras gantañ e c'hall bezañ un ampoezon efedus-tre. Efediñ a ra war an nervennoù. Pa vez graet gantañ a-gementadoù bihan e c'hall bezañ broudus. Setu unan eus an abegoù ma c'hall an den bezañ estoueet ouzh ar butunat.
Dont a ra an anv nikotin diwar ar blantenn Nicotiana, hag anv homañ diwar anv un den Jean Nicot, a oa kannad Frañs e Portugal, en doa kaset butun da Bariz da vezañ studiet.
Gant pep sigaretenn e vez, dre vras, enalet 1 mg a nikotin. E meur a vro e vez klasket talañ ouzh reuzioù ar butun, met taolet ez eus pled, dre ar studiadennoù, e vez lakaet kementad an nikotin er butun da greskiñ eus 1.6% bep bloaz well-wazh.
San Salvador de Jujuy
San Salvador de Jujuy zo ur gêr e gwalarn Bro-Arc'hantina, ha kêr-benn proviñs Jujuy, e su ar broviñs, e kember ar stêrioù Río Grande ha Xibi Xibi (Río Chico). 265.249 annezad a oa e 2010. Lesanvet eo « La Tacita de Plata ».
Polyboroides
Polyboroides zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-preizh a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika issahara (typus) ha Madagaskar (radiatus), daou (2) isspesad dezhe en holl.
Taifa Jerez
Taifa Jerez zo un taifa, rouantelezh dizalc'h, savet en al-Ándalus en 1145, gouarnet gant Abu al-Gamar, eus pobl ar Banu Ganiya, hag a voe distrujet gant aloubadeg an Almohaded. Un taifaoù eus eil prantad an taifaoù eo.
Turdus cardis
Turdus cardis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Turdidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh kouezhet war an douar ; kemer a ra buzhug ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Japan ha kreiz Sina.
Blera
Blera zo ur gumun e proviñs Viterbo, e Lazio.
Hamilton
Hamilton zo un anv-lec'h er broioù saoznek, hag un anv-tiegezh.
Orin
Lavaret e vez e teu eus ar gêriadenn Hamilton, e Leicestershire, e Bro-Saoz. Tud en anv-se a ziazezas en e Lanarkshire, e Bro-Skos. Diwar o anv e voe anvet kêr Hamilton, e South Lanarkshire a-raok 1445. An dud anvet Hamilton hiziv a ziskennfe neuze pe eus an tiegezh a wad uhel, pe eus tud anvet diwar-lerc'h ar gêr.
Arondisamant Mantes-la-Jolie
Arondisamant Mantes-la-Jolie a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Yvelines hag e rannvro Enez-Frañs.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Mantes-la-Jolie e 8 kanton (betek 2014) hag e 117 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù an Yvelines d'ar 1 a viz Genver 2017. 110 kumun zo en arondisamant Mantes-la-Jolie bremañ.
Kened (kelaouenn)
Kened a zo ur gelaouenn vrezhonek lennegel savet e deroù 1946 gant Per Denez hag Arzel Even. Skrivet e oa gant ar skrivadur peurunvan. Div niverenn a zeuas er-maez, ha kendeuziñ a reas gant ar gelaouenn Tír na nÓg e diwezh ar bloaz-se.
Perigòrd
Perigòrd pe Peiregòrd (hervez an okitaneg), Périgord (hervez ar galleg), zo ur vro istorel eus Bro-C’hall, a glot mui pe vui gant departamant Dordogne bremañ.
Brudet eo Perigòrd evel bro ar boued mat, an avu druz hag an trufennoù. Brudet eo ar gwiniegi ivez, evel hini Bergerac pe hini Monbazillac.