cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gwengelouriezh lec'hlennat
Ne veze ket gwelet ar gwengeloù evel ar Bibl er gristeniezh, ne veze ket heuliet evel un doazhadur. Alato e oa bet savet ur seurt relijion norzhek gant pobl ar c'houlz-se, gant lidoù reizhet gant belegezed anvet vǫlur. Ne ouzer ket penaos e oa imlijet ar gwengeloù gant ar relijion evit gwir.
Kalzig a elfennoù dre skrid a chom diwarnañ betek hiziv. Ar roudoù anatañ lezet gant ar c'hermanek a zo ar vein runel. Met an titouroù resis a-zivout ar pobloù-se e oa bet skrivet gant ar romaned ha diwezhatoc'h gant ar c'hristened. Na a-orin na neptu eo ar c'heloù-mañ, disteret e oa relijion an enebour ganto evit lezennekaat o obererzhioù.
Meur a wengel a vez anvet saga. Hag ul lodenn vras anezhe a c'hall bet kavet en Eddaoù (an Edda e komz-plaen, hag an Edda e gwerzennoù)
En 'Edda e komz-plaen' ha Saga an Ynglingar skrivet gant Snorri Sturluson e vez adkavet barzhonegoù eus an 'Edda e gwerzennoù'. Snorri a savas ur c'heneliezh hag ur fin eus an amzerioù gant ar varzhoneg Voluspa ('Kan ar vǫlur'). Hervez lod eus ar ouizieged e voe adkemeret gant Snorri ar menozhioù-se diwar an daou levr kristen: Genesis hag Apocalypsis Ioannis. Ragnarok eo an anv implijet evit taolennañ fin an amzer.
Pizzoni
Pizzoni zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer
Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer a reer eus ar bloaz 238 en Impalaeriezh roman.
Istor
E deroù 238 e oa Maximinus Thrax an impalaer hag o ren abaoe 235. Hervez mammennoù zo e oa un tirant kriz hag e Genver 238 e voe emsavadeg en proviñs roman Africa.
Un toullad uhelidi yaouank a vuntras tailhanter impalaerel Afrika hag a c'houlennas digant ar gouarnour, Gordianus Iañ, 80 vloaz dezhañ, embann e kemerje ar garg a impalaer. Hennezh a sentas enep dezhañ hag a gemeras e vab gantañ evel kenimpalaer. An eil hag egile a voe anavezet evel impalaerien gant Sened Roma.
Santo António (São Tomé ha Príncipe)
Santo António eo kêr-benn Enez Príncipe, ha hini distrig Pagué, a glot gant an enezenn, e São Tomé ha Príncipe. War lez ar stêr Río Palhota emañ. Brudet eo an tier kozh hag an ilizoù.
Poblañs
1.156 a dud zo o chom e kêr Santo António.
Istor
Kêr-benn an enezeg e oa Santo António etre 1753 ha 1852.
Pizzo (Calabria)
Pizzo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
Santo António (São Tomé ha Príncipe)
Aerborzh
Un aerborzh zo, an hini nemetañ en enez, daou all zo en Enez São Tomé, ar vrasañ eus an enezeg.
C'hoariva
C'hoariet evez an Auto da Floripes
Wolfenstein: Youngblood
Wolfenstein: Youngblood zo ur c'hoari video first-person shooter sevenet gant MachineGames hag Arkane Studios hag embannet gant Bethesda Softworks. Ur spin-off eo d'an heuliad c'hoarioù video Wolfenstein. Ar c'hoari video a zo da vezañ embannet war ar savennoù Microsoft Windows, Nintendo Switch, PlayStation 4 hag Xbox One d'ar 26 a viz Gouhere 2019.
Cachoeira
Cachoeira zo un anv-lec'h portugalek.
Tampico
Tampico zo anv meur a dra.
Loch Carrann
Loch Carrann (Loch Carron e saozneg) zo ul loc'h en Uheldirioù Bro-Skos, e kornaoueg ar vro, e rannvro Ros agus Cromba.
Aber an Abhainn Carrann eo ; drezañ en em daol er Mor Atlantel.
Paluzza
Paluzza zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Gordianus Iañ
Caesar Marcus Antonius Gordianus Sempronianus Romanus Africanus Augustus (159-238), anavezet ivez evel Gordianus Iañ , zo bet impalaer roman e-pad teir sizhun, gant e vab Gordianus II, e 238, Bloavezh ar C'hwec'h Impalaer.
Emsavet e oa ouzh an impalaer Maximinus Thrax, ha trec'het e voe gant soudarded Maximinus. Emlazhañ a eure goude marv e vab.
Daoust dezhañ e voe anvet Gordianus da impalaer gant pobl kêr a oa aet skuizh gant Maximinus a c'houlenne arc'hant hep distag, ma voe lazhet ar prokulator. Dre ma ne oa ket yaouank -flamm, 78 vloaz dezhañ, e kemeras e vab Gordianus da eiler. Keloù a gement-se a roas d'ar Sened, hag aprouet e voe.
EnNumidia avat e coa chomet feal al legad Capellianus da Maximinus. Kas a reas an IIIde lejion Augusta a-enep hini an daou C'hordianus: en emgann e voe lazhet ar mab, Gordianus II. Pa glevas an tad ar c'heloù en em lazhas raktal, goude ur miz ren.
Pagnacco
Pagnacco zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Bartolomé Calatayud
Bartolomé Calatayud (1882-1973) zo ur gitarour ha sonaozour katalan, ganet e Palma, en enez Mallorca.
Pladennoù
Embannet gant Discos Belter : Embannet gant Impacto (Ediciones Sonoras) :
Las Musas del Vallenato
Las Musas del Vallenato zo ul laz merc'hed eus Kolombia hag a son hag a gan sonerezh vallenato. Savet e voe gant an akordeoñserez Chela Ceballos.
E 1988 e teuas ar ganerez Patricia Teherán da gemer perzh el laz.
Pasian di Prato
Pasian di Prato  zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Precenicco
Precenicco zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Hal an Val
Hal an Val (saozneg: Holy Vale) a zo ur gêriadenn vihan e kreiz Enez Ennor, en Inizi Sillan e Kernev-Veur. Nepell emañ kêriadennoù Peul Kala' Me ha Longstone.
E 1976 e voe lazhet Stephen Menheniott, ur paotr 18 vloaz anezhañ, gant e dad.
Gwiniegi nemetañ an enez a zo e Hal an Val.
Milan Rastislav Štefánik
Milan Rastislav Štefánik (Košariská, 21 Gouere 1880 — Ivanka pri Dunaji, 4 Mae 1919) a oa ur politiker, diplomat, nijer ha steredoniour slovak hag a voe jeneral en aerlu Bro-C'hall e-pad ar Brezel Bed Kentañ. Kemeret en doa perzh e krouidigezh Tchekoslovakia. Etre an 28 a viz Here 1918 hag ar 4 a viz Mae 1919 e voe ministr ar Brezel e Kentañ Republik Tchekoslovakia.
Dre obererezh ar bolitikerien tchek harluet Tomáš Masaryk hag Edvard Beneš hag ar Slovak Štefánik e voe anavezet gant stadoù an Triple Entente gouarnamant da c’hortoz Tchekoslovakia a-raok ma vije bet embannet dizalc’hiezh ar vro-se en douaroù kontrollet gant Aostria-Hungaria.
E-kreiz 1915 e oa bet bodet Beneš ha Štefánik gant Masaryk e Pariz ha deuet e oant a-benn da sachañ pennoù bras Bro-C’hall d’o zu ha d'o lakaat da soñjal ne oa tu ebet da lakaat sistem politikel Aostria-Hungaria da gemm na da anavezout gwirioù broadel ar pobloù slav. Kregiñ a rejont neuze da stourm evit ur stad dizalc’h en un Europa ma vefe doujet da wir an holl bobloù d’en em ren o-unan. E 1916 e voe savet gant an tri anezho Kuzul broadel Tchekoslovakia, evit kenurzhiañ oberoù an holl re a stourme ouzh impalaeriezh Aostria-Hungaria, e darempred gant pennadurezhioù an Triple Entente. Mont a reas Štefánik e-barzh aerlu Bro-C’hall e 1915 ha buan-tre e krogas da sevel un arme youlidi tchek ha slovak, e Bro-C’hall da gentañ hag e broioù all da c’houde, da stourm ouzh impalaeriezh Habsburg. Mervel a reas en ur gwallzarvoud nijerez, e-kichen Bratislava, pa oa bet galvet da vont da stad nevez Tchekoslovakia.
Aerborzh Bratislava zo bet roet anv Štefánik dezhañ.
452
1205 Ab Urbe Condita = 452 goude J.-K.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Chela Ceballos
Graciela Ceballos Paccini, anavezet evel Chela Ceballos (1965-2016), a oa un akordeoñserez, sonaozerez ha kanerez kolombian hag a savas al laz merc'hed Las Musas del Vallenato.
Ganet e oa en Barrancabermeja. Merc'h e oa da Bertha Paccini ha Ramiro Ceballos, ha pevar breur yaouankoc'h he doa.
E kêr Gartagena (Bolívar), eo e savas al laz ma kanas ar ganerez Patricia Teherán.
E-pad 15 vloaz diwezhañ he buhez e c'houzañvas eus krign-bev al lagad. Mervel a eure e kêr San Cristóbal, e Venezuela, d'an 13 a viz C'hwevrer 2016, eus ar gwall gleñved-se.
Tragopan Temminck
Anvet e voe Satyra Temminckii (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875).
Boued
Bevañ a ra diwar c'heot, hugennoù ha plant peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus menezioù biz India da greiz Sina, hanternoz Myanmar ha gwalarn Tonkin.
Patricia Teherán
Patricia Teherán (10 a viz Even 1969-19 a viz Genver 1995) a oa ur ganerez vallenato kolombian hag a ganas gant al laz Las Musas del Vallenato.
He buhez
En 1988 e voe pedet gant Graciela Ceballos da gemer perzh en he raktres, sevel ul laz merc'hed anvet Las Musas del Vallenato, ha teir fladenn a reas ganto. Goude enrollañ an trede, Explosivas y Sexys ez eas da sevel ul laz all, Las Diosas del Vallenato.
Patricia Teherán a savas he c'hentañ kanaouenn Dueño de mi pasión evit an albom Con aroma de mujer.
He marv
Mervel a reas en ur gwallzarvoud war an hent, en 1995, p'edo o kas he c'harr eus Barranquilla da Cartagena : bet e oa o sinañ ur gevrat da gemer perzh gant he laz e Carnaval Barranquilla, pa darzhas ur pneu da 4 e gm, e Loma de Arena, pa oa o vleinañ a-dizh, ha pa droas ar c'harr war e gein.
He mamm a varvas daou vloaz goude, hag he zad en 2015.
Ur mab he doa bet, Yuri Alexander Teherán Romero, a zeuas da vout DJ a vicher.
Premariacco
Premariacco zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Piculus simplex
Piculus simplex a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Chloronerpes simplex (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, eus Honduras da gCosta Rica ha kornôg Panamá.
Paularo
Paularo zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Tampico (Tamaulipas)
Tampico zo ur gêr e Stad Tamaulipas e Mec'hiko, war lez ar Mor Karib, en aber ar Río Pánuco, anezhi eil porzh ar vro hag unan eus kêrioù bras ar Vro Huasteca.
Velai
Velai (okitaneg; Velay e galleg) zo ur vro istorel eus Okitania, en Torosad Kreiz. Ur vro okitanek eo hag e-pad pell eo bet staget ouzh proviñs Lengadok.
Dont a ra anv ar vro eus hini ur bobl c'halian, ar Vellavi. Lo Puèi de Velai (Le Puy-en-Velay hervez ar galleg), eo kêr-benn ar vroig-se, ha Sinjau eo ar gêr vras all.
Da vare an Dispac'h Gall ez eas Velai d'ober an departamant Haute-Loire, an darn vrasañ anezhañ gant an div drederenn eus al lodenn reter. Velai n'emañ ket e rannvro istorel Arvern met staget eo bet ouzh ar rannvro velestradurel Arvern.
Lophophorus
Lophophorus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1813 gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Ragogna
Ragogna zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Lophophorus
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Azia (Himalaya, kreiz Sina), tri (3) isspesad dezhe en holl.
Sachsen-Gotha
Dugelezh Sachsen-Gotha , zo un dugelezh alaman hag a badas 40 vloaz, etre 1640 ha 1680. E 1680 e voe rannet etre seizh mab an Dug Ernst :
Ravascletto
Ravascletto    zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Undeb Cymru Fydd
Undeb Cymru Fydd a oa ur gevredigezh vrogar eus Kembre en.
Savet e voe e 1941 pa voe unanet Undeb Cenedlaethol y Cymdeithasau Cymreig ("Unvaniezh vroadel ar c'hevredigezhioù kembraek") ha Pwyllgor Amddiffyn Diwylliant Cymru ("Poellgor Difenn Sevenadur Kembre") d'ober ur strollad nevez a oa e bal kas yezh ha sevenadur Kembre war-raok. Kemeret e oa bet an anv Undeb Cymru Fydd da zegas koun eus ul luskad brogar all, koshoc'h, anvet Cymru Fydd.
Thomas Iorwerth Ellis (1899 - 1970), mab d'ar politiker Thomas Edward Ellis (1859 - 1899) hag a c'hoarias ur roll a bouez el luskad Cymru Fydd, a voe lakaet da sekretour an Unvaniezh nevez hag a chomas en he fenn betek 1967.
Unan eus stourmadegoù kentañ an Unvaniezh e oa bet ar stourm evit gwareziñ tolead Mynydd Epynt hag a felle da arme Breizh-Veur implijout da dachenn bleustriñ e deroù an Eil Brezel-bed.
Klask a rae an Unvaniezh pouezañ war gouarnamant ar Rouantelezh Unanet evit ma vije degemeret politikerezhioù a-du gant an digreizennañ hag a-du gant ar c'hembraeg, dreist-holl war dachenn an deskadurezh hag hini ar skingomz ha skinwel. Ganti ivez e voe embannet levrioù ha kelaouennoù evel Cofion Cymru evit Kembreiz en armeoù Breizh-Veur da vare an Eil Brezel-bed.
Met palioù politikeloc'h a oa ivez. E 1950 e voe dalc'het ur vodadeg vras da reiñ lañ d'ur c'hampagn evit ur Parlamant kembreat. Er bloavezhioù 1960 e voe kollet eus he nerzh gant an unvaniezh, abalamour ma kreske luskadoù brogar all e Kembre, evel Plaid Cymru ha Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Echuet e voe da vat ganti e 1969.
Povoletto
Povoletto zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Pontebba
Pontebba   zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Amour
An Amour, pe Stêr-Amour (eveneg: Тамур (Tamour), manchoueg:, Sahaliyan Ula; rusianeg: Аму́р, Amour; sinaeg: 黑龙江, Hēilóng Jiāng), a zo unan dek stêr hirañ ar bed, hag ar pevare hirañ en Azia. War-dro 4 444 km eo e hed hag an harzoù a ra etre Rusia ar reter ha biz Sina war dost da 1 600 km. Aberiñ a ra dirak Enez-Sac'halin e strizh-douar Tartaria ha Meurvor Habask.
An anv
Meur a anv zo bet roet dezhañ er reter-pellañ : Treuzskrivadur an anv rusek Аму́р eo Amour. Dont a rafe eus ur ger bouriatek hag a dalv « fankek », pe eus ar ger toungousek амар pe дамур hag a dalv « stêr vras ».
Constantinus III
Flavius Claudius Constantinus, anavezet ivez evel Constantinus III (marvet un tamm goude an 18 a viz Gwengolo 411), a oa ur jeneral roman hag en em savas a-enep an impalaer Flavius Honorius, hag a embannas bezañ impalaer roman ar C'hornôg en Enez Vreizh er bloaz 407.
Istor
En 406 en em savas proviñsoù Enez Vreizh. Ar gwarnizonoù ne vezent ket paeet ken ha divizet o devoa dilenn o renerien. Da gentañ e voe dibabet Marcus ha Gratianus, met ne blijas nag an eil nag egile d'ar soudarded goude ur pennad ha lazhet e voent. Dre m'o devoa aon rak an aloubadegoù german ha ma klaskent un tamm surentez en ur ur bed a seblante kouezhañ buan en e boull e klaskas lejionoù Breizh dibab ur jeneral kreñv hag ampart : kemer a rejont un den hag a oa anvet evel an impalaer brudet e deroù ar IVvet kantved, Constantinus Veur, en devoa kemeret ar galloud goude emsevel e Breizh. Constantinus a oa ur soudard ordinal, a greder, met ne oa ket dizampart, ha ne chomas ket da yariñ. Buan e treuzas Mor Breizh e Bononia (Boulogne) ha, hervez a gred an istorourien, e tastumas an holl soudarded a chome en Breizh, ma ne chomas ken stourmerien a gentañ linenn en Breizh ken. Mont a reas neuze da chom e Galia ha gantañ e holl soudarded prest da vont da vrezeliñ ouzh ar pobloù german o devoa treuzet ar Roen er goañvezh a-raok. E Galia e savas al lejionoù roman a-du gantañ, ha kemend-all a reas re Hispania.
Constantinus a c'hounezas meur a emgann a-enep lejionoù an impalaer Flavius Honorius. Honorius a rannas ar galloud gantañ en 409.
Kenimpalaer e voe adal 409 betek e varv, pa voe tapet ha lazhet e 411.
Zhou
thumb|an anv-tiegezh Zhou e [[sinaeg]] Zhou eo skrivadur e pinyin meur a arouezenn sinaek, en o zouez 周 hag a zo an 10vet anv-tiegezh a gaver ar stankañ e Sina. Chou a vez skrivet gant an hentenn Wades-Giles, e Taiwan da skouer, ha Tcheou gant an hentenn c'hallek EFEO.
Toagenn
Un doagenn zo ur golo danvez, evel ur sac'h, lakaet da c'holeiñ ur goubenner pe ar c'holc'hed.
Zhou
Anv-tiegezh
E proviñs Hunan eo e vez kavet ar muiañ. Dont a ra eus anv an tierniezh Zhou (1046-256 a-raok JK).
Madame Parisse
Madame Parisse (An itron Parisse) zo un danevell gant Guy de Maupassant hag embannet en 1886
An danevell
Emañ an Aotrou Martini o sellout ouzh an heol o vont da guzh war gêr Antibes hag o kontañ istor an Itron Parisse a voe serret perhier kêr eviti un noz gant un ofiser
Porpetto
Porpetto   zo ur gumun eus proviñs Udine, e Friuli-Venezia Giulia en Italia.
Émilie Le Pennec
Émilie Le Pennec a zo bet ganet e La Garenne-Colombes (Hauts-de-Seine) d'an 31 a viz Kerzu 1987. Eus Plistin eo genidik familh Émilie Le Pennec.
Un embleustrerez c'hall e oa, an divvarrenn digompez ar pezh paramantoù a veze-hi barrek warnañ :
Abalamour da c'hloazioù hag a vire outi a adkavout he live reizh he devoa embannet fin he micher-sport d'ar 27 a viz Gwengolo 2007.
Kilhog Sri Lanka
Ar c'hilhog Sri Lanka (liesterioù : kilheien Sri Lanka, kilhegi Sri Lanka) a zo ur spesad evned, Gallus lafayettii an anv skiantel anezhañ.
Dibabet e voe an anv skiantel da enoriñ ar milour ha politikour gall Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markiz la Fayette.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Sri Lanka.
Manuel Belgrano
Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano, pe Manuel Belgrano ent-berr (3 Mezheven 1770 – 20 Mezheven 1820), a oa un alvokad, ur jeneral hag ur politiker eus Arc'hantina. Bez' eo unan eus Libertadores Arc'hantina hag un haroz broadel eo er vro-se.
Unan eus renerien emsavadeg 1810 e voe. Ha dont a reas da vezañ jeneral en arme dieubidigezh a stourme ouzh ar roueelourien spagnol. Meur a emgann a c'hounezas er bloavezhioù 1810. Unan eus sinerien Disklêriadur Dizalc'hiezh Arc'hantina e voe, e San Miguel de Tucumán d'an 9 a viz Gouere 1816.
France 2
France 2, berraet e Fr2, zo ur chadenn skinwel c'hall servij foran, deuet war-lerc'h Antenne 2 abaoe ar 7 a viz Gwengolo 1992. Frace 2 a zo ul lodenn eus ar strollad France Télévisions. Ar ruz eo liv ar chadenn e-touez chadennoù ar strollad skinwel foran gall, adkavout a reer neuze al liv-se lies evit he lakaat war-raok.
Joachim du Bellay
Gant Pierre de Ronsard e savas ar Pléiade, ur strollad barzhed c'hallek ; e 1549 e skrivas La Deffence et Illustration de la Langue Francoyse, a oa manifesto ar strollad.
E bennoberenn eo Les Regrets, un dastumad sonedennoù savet da-geñver ur veaj da Roma etre 1553 ha 1557.
Lerwa
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Lerwa lerwa.
Stirling Moss
Stirling Moss (bet ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1929 e Londrez) a zo un ez-blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1951 ha 1962. Gwelet eo evel unan eus ar re gentañ en e sport daoust ma n'en deus gounezet titl ebet, o vezañ lesanvet "ar c'hampion digurunenn" gant e 16 trec'h. Redet en deus ivez e kevezadeg bed ar kirri Sport, o c'hounit un trec'h eus ar c'haerañ e-pad ar Mille Miglia 1955. Redet en deus ivez e ralli.
Julia Roberts
Julia Fiona Roberts, ganet d'an 28 a viz Here 1967, zo un aktourez ha produerez stadunanat. Brudet eo bet en Hollywood goude bezañ bet o c'hoari er gomedienn karantez Pretty Woman (1990), he devoa rastellet 464 milion a zollaroù dre ar bed. Gounezet he deus tri Golden Globe Awards, 8 gwech lakaet he anv war-raok, lakaet he anv peder gwech evit un Academy Awards evit priz ar film acting. Gounezet he deus un Academy Award for Best Actress evit he roll en Erin Brockovich (2000).
Roberts a oa bet an aktourez paeet ar muiañ er bloavezhioù 1990 hag e deroù ar bloavezhioù 2000.
Panurge
Panurge zo unan eus an tudennoù krouet gant ar skrivagner gall François Rabelais, er, ha mignon eo d'ar ramz Pantagruel.
Gerdarzh
Dont a ra e anv eus ar gregach : Πανοῦργος / Panoûrgos eo « an hini a oar ober petra ".
An dudenn
Pa zegouezh Pantagruel gant Panurge e wel un den yaouank doare mat dezhañ, hogen gwisket evel ur paour, ma c'houlenn an aluzen e pevarzek yezh a-raok goulenn e galleg.
En Tiers Livre, e laka Panurge en e soñj dimeziñ, met n'eo ket ken sart, hag aon en deus da vezañ dogan.
Un deiz e taol un dañvad dreist listenn ur vag evit ober d'an tropell mont d'e heul, ma veuzont holl.
Traoù all
Roet eo bet e anv da veur a dra:
Ur gelaouenn c'hallek zo bet anvet Panurge ivez ha meur a gontadenn a zindan pluenn Maupassant zo bet embannet enni.
451
1204 Ab Urbe Condita = 451 goude J.-K.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag oc'h echuiñ gant ul Lun
Pêr-Mari Lec'hvien
Pêr-Mari Lec'hvien (1885-1944) a oa ur beleg breizhat, ganet e Plaeraneg (Goueloù).
Beleget e voe e miz Gouere 1914 ha goude-se ez eas d'an talbenn ha kemer perzh er Brezel-bed kentañ evel klañvdiour hag aluzener ur batailhon. Goude ar brezel e voe, tro-ha-tro, kure e Ploueg-ar-Mor, aluzener seurezed ar Groaz e Landreger, person Treglañviz ha person Kemper-Gwezhenneg. Sekretour ar Bleun-Brug e voe evit Treger-Goueloù-Kerne, ha lakaat a rae ar vugale da zeskiñ ar c'hatekiz e brezhoneg. Muntret e voe gant stourmerien eus ar Rezistañs d'an 10 a viz Eost 1944.
Eontr e oa da Job Lec'hvien, ar beleg a droas meur a levrenn eus ar Bibl e brezhoneg.
Brud a oa er c'hanton e oa bet graet ar muntr gant ur paotr yaouank eus an FTP (renet gant ar PCF) hag a skrivas e eñvorennoù goude,.
Kempten (Allgäu)
Kempten (Allgaü), pe Kempten, zo ur gêr dizalc'h (kreisfreie Stadt) eus Bavaria, en Alamagn. Emañ e mervent stad Bavaria, er vroig anvet Allgäu. Ouzhpenn 67,000 a dud zo o chom e Kempten. Ur greizenn a bouez eo en Allgäu, evit an ekonomiezh, ar c'henwerzh, an deskadurezh. An eil kêr vrasañ eo er vroig-se, goude Augsburg. Unan eus kêrioù koshañ Alamagn eo ivez, pa'z eus meneg anezhi da vare ar Romaned, gant an anv Cambodunum.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Kempten gant ar c'hêrioù-mañ :
Marevezh Heian
Marevezh Heian (japaneg : 平安時代 Heian jidai) a reer eus ar marevezh diwezhañ en Istor Japan klasel, a badas 391 vloaz adalek 794 betek 1185.
Buan e voe ar c'hlann Fujiwara an hini galloudusañ el lez, dre euredoù gant tiegezh an impalaer pergen. ; gantañ e oa ar galloud gwirion, kentoc'h eget gant an impalaerion.
Istor
E deroù ar Marevezh Heian e teuas ar gouarnamant a-benn da vestroniañ ar boblad Emishi (蝦夷 "barbared ar chevr") a veve e Honshū an Norzh, a-drugarez d'ar jeneral Ōtomo no Otomaro (731-809), a voe an den kentañ anvet da 征夷大将軍 seītai shōgun, "pennkomandour ar c'horf brezelekaat enep ar varbared" ; er bloaz 802, ur seii tai-shōgun all anvet Sakanoue no Tamuramaro (758-811) a faezhas emsavadeg ar boblad Emishi renet gant Aterui, a varvas er gad. Kreñvoc'h-kreñvañ e voe ar gadourion nobl anvet samurai (侍, pe 武士 bushi "micherour armet"), ofiserion nobl ar seii tai-shōgun, betek kemer ar galloud e dibenn ar Marevezh Heian.
Skoet gant ar vrec'h e voe Japan er bloavezhioù 812-814, ma varvas tost an hanter eus he foblañs.
E 996, Fujiwara no Michinaga (966-1028) a voe kanpaku hag a renas pa voe ar c'hlann Fujiwara e barr e c'halloud. ; peder a-douez e verc'hed a voe dimezet da impalaerion. Betek 1086 e chomas ar galloud leun gant ar c'hlann Fujiwara ; pa dremenas an tron eus an impalaer Shirakawa d'e vab Horikawa e talc'has ar re Fujiwara da lezennata : ganto e voe lakaet an insei (院政 "melestradur ur manati") e pleustr : ent-ofisiel, un impalaer a zileze e garg ha honnezh a dremene d'ur warlec'hiad bet dibabet gantañ ; en e retred, en ur manati peurliesañ, e kendalc'he an ez-impalaer da ren dre guzh tra ma rae an impalaer titlet war-dro deverioù lidel an unpenniezh.
A-hed ar Marevezh Heian ez eas galloud an impalaerion war ziskar, abalamour ma oa ker beuzet al lez en iriennoù ma lezire melestradur ar Stad er-maez eus ar gêr-benn. Nebeut-ha-nebeut e voe kaset da get ar ritsuryō (大宝律令, Taihō-ritsuryō) a oa bet embannet er bloaz 703 hag a framme ar gouarnamant kreiz hag ar re lec'hel hervez ar gonfusianegezh ha lezennoù Sina, dre ma teue an noblañsoù hag ar c'hloer a-benn da vout eztellet evit o shōen (荘園 "maner"), o manerioù, dre ar reizhiad heñvelanvet ma roe an impalaer douaroù d'an noblañsoù ha d'ar venec'h, na baeent ket telloù na warno na war ar pezh a veze kenderc'het drezo. Da get ivez ez eas an Adreizh Taika (大化の改新 Taika no kaishin), a lakae ar Stad da berc'hennez war an holl zouaroù hag a oa ingalet etre al labourerion-douar hervez pennaennoù ar gonfusianegezh diwar skouer politikerezh Sina : daoust d'an holl zouaroù bout bet perc'hennet gant ar Stad, tremen an hanter anezho a oa e dalc'h perc'henned manerioù en, ar pezh a wanaas ar galloud kreiz hag an armerzh, hag a greñvaas ar c'hlannoù lec'hel. Pa ne zeue mui trawalc'h a delloù d'ar Stad, ne c'helle mui goprañ an arme vroadel hag ar vro ne oa mui difennet ; neuze, perc'henned o shōen a savas armeoù prevez gant o samurai. Daou diegezh diskennet eus impalaerion, ar c'hlann Taira hag ar c'hlann Minamoto, a voe perc'henned war armeadoù bras ha manerioù niverus er-maez eus ar gêr-benn. Krog e voe ar gouarnamant da arverañ an daou glann-se evit diarbenn pep emsavadeg hag ar morlaerezh.
E 1051 e voe daeet ar galloud kreiz gant izili eus ar c'hlann Abe, a oa o ren er gouarnamant lec'hiel. Gant al lez e voe roet urzh d'ar c'hlann Minamoto tagañ ar re Abe, a voe faezhet e-kerzh ar Brezel Zenkunen (1051-1063) e penn kreiznosañ Honshū, ha kreñvaet e voe ar galloud kreiz er rann-se eus an Impalaeriezh. En hevelep korn-bro e voe Brezel Gosannen (後三年合戦, gosannen kassen "brezel an tri bloaz diwezhat"), ur brezel diabarzh a badas c'hwec'h vloaz e gwirionez, eus 1083 da 1089. Dizehan e veze arvelloù e diabarzh ar c'hlann Kiyohara ; pa ne zeuas ket ar gouarnour Minamoto no Yoshiie (1039-1106) d'o sioulaat dre gevraouiñ un emglev ez eas dre nerzh, gant harp ar samurai hanter-japanat, hanter-emishi Fujiwara no Kiyohira 1056-1128). Klann Fujiwara an Norzh a voe mestr war Honshū an Norzh a-c'houdevezh, hag a chomas a-hed ar c'hantved.
Er bloaz 1156 e tarzhas un emsavadeg a-zivout hêrezh an Impalaeriezh, Emsavadeg Hōgen (保元の乱 Hōgen no ran), a badas div sizhunvezh ; an daou gevezer, Go-Shirakawa (1127-1192) ha Sutoku (1119-1164) a c'hopras ar c'hlannoù Taira ha Minamoto evit kemer an tron dre nerzh. Gant ar c'hlann Taira ez eas an trec'h. Penn ar c'hlann-se, Taira no Kiyomori (1118-1181) a dennas splet eus ar gur-se evit kreñvaat e c'halloud e lez an impalaer e Kyōto a-hed bloavezhioù. A-c'houde ar brezel-se e voe kevezerezh etre an daou glann, hag an emsavadeg Heiji (平治の乱 Heiji no ran) a c'hoarvezas e 1160, na badas nemet pemzektez ; trec'h e voe ar c'hlann Taira a-nevez, ha forbannet e voe renerion ar c'hlann Minamoto. E 1180, Taira no Kiyomori a stalias e vab-bihan Antoku (1178-1185) evel impalaer, hag eñ bloaz hanter hepken — ne renas nemet e-pad pemp bloaz, betek e varv d'an oad a 6 vloaz. Diouzhtu e savas ar c'hlann Minamoto enep dezhañ : e benn Minamoto no Yoritomo (1147-1199) a zistroas eus an harlu hag a voulc'has Brezel Genpei e 1180 ; daoust da varv Taira no Kiyomori e 1181 e kendalc'has ar vell betek 1185, gant trec'h ar c'hlann Minamoto.
Gant trec'h ar c'hlann Minamoto e voe finvezh ar marevezh Heian ha deroù ar Marevezh Kamakura (1185-1333) ; deroù Japan c'hladdalc'hel e voe ivez, a badas betek 1600 ; Minamoto no Yoritomo a voe ar shōgun kentañ, a renas adalek 1192.
Sevenadur
Eus 874 da 884 e voe drastet impalaeriezh Sina gant un emsavadeg renet gant ar floder holen Huáng Cháo (黃巢, 835-884) ; paouezet e voe da gas Japaniz da lez an Diernac'h Tang, paouezet ivez da enporzhiañ danvezioù sinaat. Ur sevenadur japanat-rik a c'hallas bleuniañ neuze betek tizhout e varr.
A-hed ar Marevezh Heian e voe lez an impalaer ur greizenn sevenadurel hag arzel eus ar re vlizikañ. Adalek an e tiwanas skolioù japanat war an holl dachennoù arzel. E dibenn ar Marevezh Heian ivez, e 1052 e voe savet ar Byōdō-in (平等院, "azeuldi ar C'hevatalder"), un azeuldi boudaat e kêr Uji. Tri doare boudaegezh a voe e Japan er marevezh Heian : 法相宗 Hossō shū, deuet eus Sina, a voe distroadet gant 真言宗, Shingon-shū deuet eus ar vajrayāna dre Sina ivez ha gant 天台宗, Tendai-shū, ur skol japanat awenet gant ar mahāyāna.
Deuet-mat e voe Tendai-shū gant Lez an impalaer, p'edo ar gêr-benn e-harz Menez Hiei, ur manati tendai warnañ. An impalaer Kanmu a oa unan eus harperion ar ranngredenn, neuze e vroudas ar venec'h ma vije doujet an impalaer hag an impalaeriezh hag e teuas Tendai-shū da vout galloudus-kenañ a-hed ar c'hantvedoù war-lerc'h. Goude Kanmu e voe hoalet an impalaerion gant Shingon-shū en abeg d'he lidoù a veze prizet gant ar bobl, ha d'he arzoù : barzhoniezh, kaerskriverezh, kizellerezh ha livouriezh. Nebeut-ha-nebeut e troas an div ranngredenn a-benn da liammañ ar Stad ouzh ar relijion dre al Lez, ar pezh a c'hanas ur "voudaegezh vrientinel". ,
Sinaeg a veze skrivet ent-ofisiel e lez an impalaer, met buan e voe arveret ar silabennaouegoù hiragana ha katakana er vro, ar pezh a vroudas al lennegezh japanek. Doareoù skridoù nevez a zeuas war-c'horre : romantoù, danevelloù istorel e komz-plaen (物語 monogatari "istor") hag arnodskridoù, met el Lez hag er gloer boudaat e vezent aozet.
Barzhonegoù dreist-holl a veze skrivet el Lez. Un lodenn eus o renk e oa e metoù ar vrientinion hag o servijerion, niverus e oa an degouezhioù ma ranked sevel gwerzennoù : ganedigezh ur bugel, un darvoudenn el Lez, un arvest kaer en natur. Ur varzhoneg savet fall a c'helle divrudañ un den, unan vat e enoriñ ; ker pouezus hag ar c'homzioù e oa ar c'haerskriverezh, ha pa vije e japaneg pe e sinaeg. E-kerzh ar Marevezh Heian e voe skrivet komzoù 君が代 Kimigayo "Ren E Veurdez Impalaerel", a zo kan broadel Japan hiziv c'hoazh, koulz ha Genji monogatari, unan eus romantoù kentañ ar bed a-bezh ; un oberenn bouezhus all e voe 枕草子 Makura no Sōshi "Levr ar pennwele", echuet er bloaz 1002 gant al lesaourez Sei Shōnagon (清少納言, c. 966 – 1017 pe 1025). Ar varzhoneg いろは歌 Iroha uta "Kan Iroha", testeniekaet e 1079, zo chomet brudet betek hiziv rak holl lizherennoù ar silabennaoueg zo enni.
Pouezus ha dezveget e veze neuz an dud er Marevezh Heian evit merkañ o renk. Koulz ar vrientinion hag ar brientinezed a boultre o dremm e gwenn hag a zue o dent (お歯黒 ohaguro "dent du"). Ar wazed o deveze mourroù moan hag ur bouchig ; ar maouezed a live o muzelloù e ruz en ur dresañ ur genoù munut, ha lemel o divabrant a raent kent o adtresañ uheloc'h war o zal (引眉 hikimayu). Hir ha lufrus e veze blev ar maouezed, a wiske el Lez saeoù anvet itsutsuginu-karaginu-mo (五衣唐衣裳 "pemp pezh dilhad seiz") el lez ha jūnihitoe (十二単 "daouzek gwiskad") war ar pemdez. Hervez ar renk, ar garg hag ar rannvloaz e veze an dilhad ; ar maouezed a ranke heuliañ ur reizhiad livioù a veske re plant ha loened ar rannvloaz.
Armerzh
Peoc'hus a-walc'h e voe ar Marevezh Heian en Istor Japan, met war wanaat ez eas ar armerzh ha paouroc'h-paourañ e voe ar braz eus an dud. Mestroniañ kenderc'hadur ar riz a oa andon pinvidigezh an tiegezhioù galloudusañ, a oa 0.10% eus ar boblañs (5 000 diwar 5 milion). Galloudus e oa ar vrientinion-se, hogen dic'houest da verañ ar vro en un doare efedus, ar pezh a aesaas kemeridigezh ar galloud gant ar samurai : e-tro ar bloaz 1000, ar gouarnamant ne ouie mui skeiñ moneiz, a oa o vont da get tamm-ha-tamm, o rediañ an dud da eskemm dre drokañ riz ha traoù all.
Dre ma voe dic'houest ar c'hlann Fujiwara, a rene ar vro de facto, da zerc'hel ur gêrreizh e ratre e voe mui-ouzh-mui a laeron o preizhañ ar veajourion. Pan ae an dud war baouraat ez ae ar vrientinion hag ar gloer voudaat war binvidikaat, skoazellet ma vezent gant ar reizhiad shōen — alese moarvat diorroadur an arzoù-kaer. ,
Hêrezh
Anavet-mat eo "Oadvezh Aour" ar Marevezh Heian e Japan a-vremañ, dave a vez graet dezhañ e festivalioù, manga, anime, stiradoù skinwel, c'hoarioù video hag all.
Priz Bras kirri Bahrain
Priz Bras Bahrain (arabeg : جائزة البحرين الكبرى) zo ur redadeg Formulenn 1 aozet e Bahrein abaoe, bep bloaz war-bouez e. Ar Priz Bras kentañ dalc'het er Reter-Kreiz eo. Peder gwezh e oa bet redadeg kentañ ar bloaz, oc'h eskemm he flas gant Priz Bras Aostralia e pa oa bet daleet redadeg Aostralia abalamour da C'hoarioù ar C'hommonwealth, e, hag implijet ar bloaz-se stumm hir an droiad da lidañ 60 kevezadeg ar Formulenn 1, e  pa oa bet nullet Priz Bras Aostralia abalamour d'ar bedreuziad COVID-19 hag e  da chom hep beajiñ etre esaeoù rak-koulzad a oa bet dalc'het e Barhein. Abaoe e vez redet diouzh noz.
Piculus leucolaemus
Piculus leucolaemus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus leucolaemus (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an daou naturour aostrian Johann Natterer (1787-1843) ha gall Alfred Malherbe (1804-1865).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus kreisteiz Kolombia da reter Ecuador, gevred Perou, hanternoz Bolivia, kornog Amazonia Brazil.
Southeast Asia Treaty Organization
Ar Southeast Asia Treaty Organization (SEATO) pe Aozadur Feur-emglev Gevred Azia a oa un aozadur difenn etrebroadel en Azia ar gevred savet da-heul ar Southeast Asia Collective Defense Treaty, pe Manila Pact, sinet e miz Gwengolo 1954 e Manila, Filipinez. An aozadur ofisiel a oa bet savet d'an 19 a viz C'hwevrer 1955 e-pad un emvod eus an izili e Bangkok, e Thailand. Pennlec'h an aozadur zo chomet e Bangkok. Eizh ezel a oa d'an aozadur. Daoust d'an anv e oant broioù, alies, hag a oa e diavaez ar rann-se eus ar bed : Aostralia (hag a rene Papoua Ginea-Nevez), Bro-C'hall (a oa o paouez kuitaat Indez-Sina), Zeland-Nevez, Pakistan (Kornaoueg ha Reter), Filipinez, Thailand, ar Rouantelezh Unanet (a rene Hong Kong, Norzh Borneo ha Sarawak) ha Stadoù Unanet Amerika. E gevred Azia ne oa nemet Filipinez ha Thailand hag a oa e-barzh an aozadur.
Da zigentañ e oa bet krouet an aozadur evit talañ ouzh ar gomunouriezh en Azia ar gevred. Ar SEATO a vez gwelet hiziv-an-deiz evel un taol kleze en dour dre ma oa sach-blev etre an izili ha dre-se ne oa ket posupl implij an nerzh milourel kevredet. En desped da se e oa bet krouet un diazez a-fet ar sevenadur hag an deskadurezh hag a zo chomet e-pad pell en tachennoù-se. Roet e oa bet lamm d'ar Southeast Asia Treaty Organization d'an 30 a viz Even 1977, ur wech kollet ar c'hoant gant an izili da sikour hag implij an aozadur.
1931 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Le Morte d'Arthur / 5vet istor
Un henvoulladenn eus Le Morte Darthur a voe graet e 1485 gant William Caxton (c. 1422 – c. 1491) e London. Diwar un eilskrid eus oberenn Malory hag un dornskrid arall e labouras Caxton. Kentoc'h eget moullañ an eizh istor evel e oant bet skrivet gant Malory e kavas gwelloc'h o rannañ en 21 levrenn ha 504 fennad, setu e ya pempvet istor Malory d'ober al levrennoù VIII betek XII, 201 pennad en holl.
Skeudennoù
Amañ ar skeudennoù a voe graet gant Aubrey Beardsley (1872-1898) evit Le Morte d'Arthur, embannet gant J. M. Dent & Co., London, 1893-1894.
Qusqu
Qusqu (ketchwaeg; skrivet ivez Qosqo; Cusco pe Cuzco e spagnoleg) a zo ur gêr eus gevred Perou, lec'hiet uhel en Andoù (3 400 m). Qusqu a oa kêr-benn impalaeriezh an Inkaed, ha hervez bonreizh Perou ez eo "kêr-benn istorel" ar vro. Brudet eo Qusqu er bed a-bezh evit al lec'hioù arkeologel a gaver dre eno, evel kreñvlec'h Saksaywaman. War roll Glad bedel an Unesco emañ Qusqu.
Priz Bras kirri Arabia Saoudat
Priz Bras Arabia Saoudat (arabeg: جائزة السعودية الكبرى) zo ur redadeg Formulenn 1 dalc'het en Arabia Saoudat abaoe, ha redet war droiad Jeddah. Ur redadeg diouzh noz eo. Tamallet e oa bet d'ar Formulenn 1 mont da Arabia Saoudat daoust d'ar c'hudennoù gwirioù an dud, ouzhpenn d'ar c'hudennoù e-keñver an en-dro, gant ur pempvet redadeg diouzh noz ha war un droiad savet a-ratozh evit tri bloaz hepken a-raok mont d'undtroiad all.
Ciociaria
Ciociarìa ([tʃotʃaˈɾiːa]), Cioceria pe Ciocciarìa, zo anv un tolead e-kreiz Italia, e Lazio.
Sachsen-Hildburghausen
Da gentañ ne oa nemet ur briñselezh, krouet en 1680, evit Ernst (1655-1715), c'hwechvet mab Ernst Iañ Sachsen-Gotha (1601-1675). Goude e teuas da vezaén dugelezh.
Monumantoù a voe savet e Hildburghausen, ha dreist-holl ur palez a veze graet « Versailhez Sachsen » anezhañ. Goude 1918 e teuas da vout kazarn, distrujet e voe gant ur vombezadeg en 1945.
E 1825, pan eas da hesk tiegezh Sachsen-Gotha-Altenburg, e voe adkrouet dugelezh Sachsen-Altenburg gant Friedrich Iañ (1763-1834) ha kemeret an titl gantañ, hag en eskemm e laoskas e zugelezh kozh gant gant Bernard II von Sachsen-Meiningen. Neuze e voe unanaet an div stad Sachsen-Hildburghausen ha Sachsen-Meiningen ha Bernard II a gemeras an anv a zug Sachsen-Meiningen-Hildburghausen.
Ur stad dieub e voe en 1918, aa-raok bout enteuzet en 1920 e Land Thuringen.
Klotañ a ra gant Landkreis Hildburghausen hiziv.
Kravazh
Ur c'hravazh (krivizhier el liester) zo ur pezh dafar implijet da zougen tud gloazet pe glañv.
Angelina Jolie
Angelina Jolie; ganet Voight, ha deuet da vezañ Jolie Pitt, ganet d'ar 4 a viz Even 1975, zo un aktourez ha sevenerez filmoù stadunanat. Meur a wech eo bet enoret gant prizioù evel un Academy Award ha tri Golden Globe Awards. Meur a wech eo bet an aktourez paeet ar muiañ eus Hollywood.
Kravazh
Krivizhier a veze implijet ivez gant bezhinaerien da zougen bezhin d'o lakaat war ur c'harr.
Coast (Kenya)
Coast zo ur proviñs eus Kenya, e gevred ar vro, war aod Meurvor Indez.
Central (Kenya)
Central zo ur proviñs eus Kenya, e kreiz ar vro. thumb|Ur straed e Nyeri
Emsavadeg republikan Pariz e miz Even 1832
Emsavadeg republikan Pariz e miz Even 1832, anvet ivez Emsavadeg Even e Pariz pe Emsavadeg Pariz e 1832 (galleg : Insurrection républicaine à Paris en juin 1832), a oa bet un emsavadeg a-enep ar rouantelezh c'hall gant ar republikaned e Pariz etre ar 5 hag ar 6 a viz Even 1832. Ar romant Les Misérables gant Victor Hugo a dremen e-pad Emsavadeg 1832.
Emgann Cartagena
Emgann Cartagena zo bet roet da veur a emgann a-hed an Istor.
war vor da goulz Kolombia Dizalc'h]]
Priz Bras kirri Miami
Priz Bras Miami a vezo ur redadeg Formulenn 1 raktreset da vezañ redet e-kerzh ar gevezadeg 2022. Ur gevrat 10 vloaz a oa bet sinet da lakaat ar Formulenn 1 da redek war Kirriva etrevroadel Miami, savet a-ratozh tro-dro d'ar stadiom Hard Rock.
Penaos karet Jezus-Krist
Penaos karet Jezus-Krist zo ul levr brezhonek embannet e 1900 e Kemper. Bez' ez eo un droidigezh gant Gab Milin diwar Pratica di amar Gesù Cristo, ul levr italianek savet gant an eskob ha sant italian  Alfonso Maria de' Liguori e 1768.
Eastern (Kenya)
Eastern zo ur proviñs eus Kenya, e kreiz ar vro. Harzoù en deus gant Etiopia en norzh.
North Eastern (Kenya)
North Eastern zo ur proviñs eus Kenya, e reter ar vro. Harzoù en deus gant Etiopia en norzh ha gant Somalia er reter.
William Owen Pughe
William Owen Pughe (7 Eost 1759 – 4 Mezheven 1835) a oa un hendraour, ur yezhadurour hag ur geriadurour eus Kembre, anavezet abalamour d'e Welsh and English Dictionary, ur geriadur embannet e 1803, hag a gaver ennañ e-leizh a nevezc'herioù a reer "Pughisms" anezho e saozneg.
Buhez
Ganet e voe William Owen e Llanfihangel-y-pennant, e Sir Feirionnydd, met dilojañ a reas e dud da vont da Ardudwy pa oa bugel. E 1776 ez eas da Londrez. Eno e reas anaoudegezh gant Owen Jones, un hendraour ha lenneg kembreat, ha mont a reas e 1782 e-barzh kevredigezh ar Gwyneddigion, m'en em vode Kembreiz Londrez troet gant al lennegezh kembraek. Labourat a reas e burev un alvokad da gentañ hag evel kelenner da c'houde, kelenner matematik en ur skol verc'hed ha kelenner-ti evit bugale familhoù pinvidik.
Manifestadegoù ar blasenn Tiananmen e 1989
Manifestadegoù ar blasenn Tiananmen, anvet e Sina Gwallzarvoud ar 4 a viz Even (sinaeg : 六四事件 liùsì shìjiàn) pe C'hwec'h Pevar, a vez graet eus un heuliad manifestadegoù studierien e Beijing e-kreiz ar bloavezh 1989.
William Owen Pughe
Buhez
En em lakaat a reas da sevel ur geriadur kembraeg-saozneg. Evel geriadurour ha yezhadurour e savas martezeadennoù souezhus ha kinnig a reas kemmoù da zoare-skrivañ ar c'hembraeg.
Manifestadegoù ar blasenn Tiananmen e 1989
Ul luskad broadel a oa bet o heuliañ manifesterien Beijing er mare-se. Graet e vez a-wechoù "Luskad Demokratel 89" (sinaeg: 八九民运 bājiǔ mínyùn) eus hollad ar manifestadegopù e Sina. Flastret e oa bet ar manifestadegoù goude ma oa bet disklêriet al Lezenn vilourel ha kaset Arme Dieubidigezh Pobl Sina da greiz kêr Beijing. Hiziv e vez anvet an darvoud ivez Lazhadeg al leurgêr Tiananmen, an nerzhioù lu sinaat o devoa tennet gant mindrailherezioù hag implijet tankoù a-enep ar vanifesterien a oa o klask talañ ouzh donedigezh al lu war ar blasenn. Diaes eo gouzout pet den a gollas o buhez e gwirionez met istimañ a reer e oa bet lazhet etre un nebeud kantadoù ha 2 600 a studierien, gant meur a vil den gloazet.
William Owen Pughe
Buhez
E 1790 e timezas da Sarah Elizabeth Harper. Tri bugel o devoe, div verc'h hag ur mab, anavezet diwezhatoc'h evel lenneg hag istorour, Aneurin Owen.
Alfonso Maria
Alfonso Maria, en italianeg, pe Alfonso María e spagnoleg, zo un anv-badez kevrennek, savet diwar Alfonso ha Maria, hag anv meur a zen.
Peter Parler
Peter Parler (tchekeg :Petr Parléř), (1330 pe 1333 e Schwäbisch Gmünd - 13 a viz Gouere 1399 e Praha) a oa un tisavour alaman, chomet eo brudet peogwir e reas war-dro Pont Charlez hag iliz-veur Sant Vita (tchekeg : Katedrála svatého Víta) e Praha, m' edo o chom azalek war-dro 1356.
E dad anvet Heinrich Parler (diwar parlerius, an hini a gomz hag an hini e penn ar vañsonerien) a oa mestr savour. Kuitaat a reas Schwäbisch Gmünd hag ez eas da Göln, ma voe e penn chanter adsevel iliz ar Groaz santel. Meur a zen eus familh Parler a labouyras war dachenn ar savouriezh en Europa.
Peter Parler a voe lakaet da bennvañsoner iliz-veur Sant Vita e 1352, goude marv an trisavour kent, Matthias Arras e anv. Ouzhpenn ober war-dro an iliz-veur e voe e penn chanter aozañ kêr nevez Praha (tchekeg : Nové Město) hag e reas war-dro pont Charlez hag an tourioù a zo e penn ar pont. Parler a savas ivez Chapel an Hollsent e palez ar roue e kastell Praha. Goude tangwall 1541 e voe adkempennet en doare barok.
Soñjal a reer ivez e voe tisavour iliz Itron Varia (Frauenkirche) Nürnberg a voe savet war blasenn marc'had Nürnberg da gemer plas ar sinagogenn a voe devet goude pogrom 1349. Etre 1360 ha 1378 e savas Parler chantele iliz sant Bartolome e Kolín. Mervel a reas e Praha e 1399, ha douaret e voe e iliz-veur Vitus. E vibien, Wenzel a Johann a gendalc'has gant e labour.
E 1988 e voe dizoloet un asteroidenn gant Antonín Mrkos, hag anvet e voe asteroidenn 6550 Parléř da enoriñ Peter Parler.
Nyanza (Kenya)
Nyanza zo ur proviñs eus Kenya, e kornôg ar vro, war ribl lenn Victoria. Harzoù en deus gant Tanzania.
Bob McGrath
Robert Emmet McGrath, anavezet evel Bob McGrath, ganet d'an 13 a viz Mezheven 1932 en Ottawa, en Illinois, zo ur c'haner hag aktor stadunanat. Kemeret en deus perzh en abadenn skinwel evit ar vugale Sesame Street.
Clément Marot
Clément Marot (Caors, war-dro 1496/97 - Torino, 1544) a oa ur skrivagner gallek eus ar. Eus Normandi e oa e dad hag Okitanez e oa e vamm.
Skrivañ barzhonegoù a rae e dad Jean ivez (Jean des Marets pe Jean Marot). Dre ma plije e werzennoù d'an itron Michelle de Saubonne, e voe kinniget Jean Marot da Anna Breizh a oa gwreg ar roue Loeiz XII Bro-C'hall. Degemeret mat e voe gant Anna ha mont a reas da lez ar roue ha mont d'e heul da Italia.
Ouzhpenn sevel barzhonegoù e reas troidigezhioù diwar oberennoù latin ha gregach (Vergilius, Lukian Samosata). Hogen daoust ma plije e skridoù d'ar roue e voe tamallet dezhañ, buan, bezañ douget d'ar mennozhioù protestant. Toullbac'het e voe e 1525. E 1527 e kasas d'ar roue, eus an toull-bac'h, un Epistre de Marot envoyée au Roy. Truez en devoe ar roue outañ, dieubet e voe Marot hag aotreet da zont d'al lez en-dro.
Hogen e 1533 e voe troet ar Salmoù gantañ hag adarre e voe tamallet dezhañ e vennozhioù protestant. Tec'hout a reas da Vearn, ma oa Marc'harid Navarra o ren, ha goude-se da Italia, da Ferrara, ma oa lez Renée Bro-C'hall, merc'h Anna Breizh, troet gant ar brotestantiezh ivez ha mignonez dezhañ. Eus Italia e c'hallas distreiñ da Vro-C'hall, pardonet ma oa bet dezhañ gant ar roue. Met buan e rankas tec'hout adarre, da Suis ha Savoia ar wech-mañ.
Mervel a reas e Torino e 1544.
Eurillas
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.
Piculus litae
Piculus litae a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez
Kavout a reer ar spesad eus douaroù izel gleb kornôg Kolombia da walarn Ecuador (Pichincha).
Ardamezeg mojenn ar Roue Arzhur
Amañ e kavor ardamezioù tudennoù mojenn ar roue Arzhur, gant o displegadenn hervez doare an ardamezour Hiérosme de Bara (~1540 - ~1600), ha skeudennoù tennet eus al lec'hienn Marikavel hag eus Wikimedia Commons.
Alfonso Maria de' Liguori
Alfonso Maria de' Liguori (27 a viz Gwengolo 1696 e Naplez – 1 a viz Eost 1787 e Nocera dei Pagani) a oa un eskob katolik ha sonaozour italian. Sevel a reas an aozadur Kenvreuriezh an dasorc'her santel-kenañ ha skrivañ levrioù relijiel ha kanennoù. E 1816 e voe anvet da wenvidig hag e 1839 da sant.
Unan eus e oberennoù zo bet lakaet e brezhoneg gant Guillaume Le Lez : Faeçon da garet Jesus-Christ, dre ar gomportamant pe an oeuvrou, embannet e 1842. Gant Gab Milin e oA bet troet ivez : Penaos karet Jezus-Krist, embannet e 1900.
Plouneour-Traezh-Brignogan
Plouneour-Traezh-Brignogan (Plounéour-Brignogan-Plages e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017, o vodañ kumunioù Brignogan ha Plouneour-Traezh.
Barr
Ur ger gant meur a ster eo barr hag a c’hell bezañ implijet evit pep seurt traou fetiș ha difetis. Liester barroù.
Dre vras e c’hell barr bezañ perzh un dra kaset en e stad uhelañ pe greñvañ (anv-gwan) pe, dre luniañ, bezañ ar momed m'eo eus an uhelañ e stad (anv-kadarn).
Anv-gwan
=== Un dra a c'hell bezañ barr p'emañ el live uhelañ pe dizhet e live uhelañ ganti pe bezañ leun e endalc'h === Un den a c'hell bezañ barr (kevatal da war ar barr)
Anv-kadarn
War un toullad a dachennoù disheñvel e kaver an anv-kadarn barr a dalvez evit pep tra fetis pe difetis a zo pe a ya d'al live uhel. A-wezhioù e teu an anv diwar ar c'hevata gant ar brank, barr dour beniget, da skouer.
Skouerioù : == brank pe skourrig (gwez, brousgwez) == poent uhelañ un uhelenn pe ur savadur == barr ar brud == e skiantoù e vez implijet barr pe barrad evit pep darvoud ma vez diskouezet ur stad kreñv e-keñver ar stad boutin : barr paz, barr glisemiezh, barr arnev, barr reverzhi,
Met e kaver ivez gerioù hep meizad an uhelded : == kan dour == karter (e Sant-Servez-Kallag, hervez Devri) == termen gwirel