cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Louise Michel
Louise Michel (1830-1905) a zo bet ganet e Vroncourt-la-Côte e departamant an Haute-Marne e 1830. Merc’h naturel e oa da Charles Demahis, kastellan a Vroncourt ha d'ur vatezh yaouank anvet Marianne Michel. Demahis hag e wreg a voe anvet ganti tad-kozh ha mamm-gozh hag un deskadurezh a zoare a voe roet dezhi. Tapet ganti he zesteni evit bezañ kelennerez, e nac’has ober al le d’an Impalaeriezh ha digeriñ a reas ur skol libr e Audeloncourt hag e Millières e lec’h ma roe d’he skolidi un deskadurezh “republikan”. Merzet e voe n’he deveze ket Louise Michel arc’hant morse ken brokus ma oa anezhi. Un deiz e laeras arc’hant digant he zad-kozh evit e reiñ d’ur c’hlasker-bara. Mont a a reas da Bariz e 1856 ha kelenn a reas en ur skol e straed ar C’hastell-Dour. Kregiñ a reas d’ober politikerezh, da skrivañ barzhonegoù hag a gase da Victor Hugo ha da skrivañ pennadoù en un nebeud kelaouennoù a-enep an Impalaeriezh. Ober a reas anaoudegezh gant tud ar vicher : Eudes, Rigault, Varlin, ha Théophile Ferré a gare anezhi. Ne ouier ket hag ez emezelas en Etrevroadel. Tamm-ha-tamm e teuas da vezañ brudet en XVIIIet karter e-lec’h ma voe dilennet er C’huzul Evezhiañ goude diskar an Impalaeriezh. Renerez ur skol e voe e straed Houdon e-lec’h ma aozas ur preti evit ar vugale paour e-pad ar Sez. D’an 22 a viz Genver e stourmas war ar bardelloù gwisket gant dilhad ar Warded Vroadel. D’an 18 a viz Meurzh e voe unan eus ar re gentañ o c’houlenn digant ar bobl kemer an armoù. A-bouez e voe he ferzh e-pad ar Gomun rak a bep seurt a rae : prezegennerez e kleub an Dispac’h, klañvdiourez ha soudardez. Soudardez e voe dreist-holl, rak eus an 3 a viz Ebrel betek fin ar Sizhunvezh gwadek, n’en defe kuitet ar bardelloù nemet div wech. En em gannañ a reas e Neuilly, Clamart, Issy, hag e Pariz war bardell straed Clignancourt. Darbet dezhi bezañ harzet, e teuas a-benn da dec’hout kuit, hogen o teskiñ e oa bet harzet he mamm en he flas e tivizas en em zaskorañ. Darbet e voe dezhi bezañ fuzuilhet meur a wech, met kaset e voe a doull-bac’h da doull-bac’h : Satory, Versailhez, Arras betek bezañ barnet gant ar 6vet kuzul brezel. Nac’hañ a reas bezañ difennet ha goulenn a reas digant ar barner bezañ fuzuilhet : “''Puisqu’il semble que tout coeur qui bat pour la liberté n’a droit qu’à un peu de plomb, j’en réclame ma part. Si vous n’êtes pas des lâches, tuez-moi''". Kondaonet e voe, d’ar 16 a viz Kerzu 1871 d’an harlu en ur c’hreñvlec’h ha kaset e voe da Galedonia Nevez var vourzh ar Virginie.E Kaledonia Nevez e voe dedennet-kenañ gant ar Ganaked ha reiñ a reas dezho deskadurezh evit netra. Distreiñ a reas da Bariz d’an 9 a viz Kerzu 1880, ha degemeret e porzh-houarn Sant-Lazar gant ar bobl. E-pad 25 bloaz e stourmas evit ar spered diveliour, o prezegenniñ e Frañs a-bezh – ouzhpenn 1000 prezegenn a reas – o skrivañ un nebeud levrioù hag o tec’hel penn ouzh ar polis – teir gwech ez eas d’an toull c’hoazh – hag o tont da vezañ arouez ar stourm hag ar frankiz evit ar bobl.
E levrioù brudetañ a zo Mémoires e 1886 ha La Commune, Histoire et Souvenirs e 1898. Louise Michel a varvas e Massilia e-kerzh un droiad prezegenniñ. E-kerzh he obidoù, eus porzh-houarn Lyon betek bered Levallois, e oa miliadoù a dud o heuliañ he c’harr-kañv, Victor Hugo en o zouez, hag a skrivas eviti ar barzhoneg “Viro Major”, embannet el levr Toute la lyre. Un arouez kreñv eo Louise Michel maouez o stourm, dispac'hourez, ha prezegennerez an diveliouriezh.
Levrlennadur
Oberennoù dalif :
Ergoiena
Ergoiena (stumm euskarek hag ofisiel; Ergoyena e spagnoleg, diofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Louarn sklaer
Al louarn sklaer (Vulpes pallida) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Afrika.
Chordeiles
Chordeiles a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855), ennañ ar c'hwec'h spesad adrened da-heul :
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe ==
O c'havout a reer en Amerika.
Gouriasoeg
Ur yezh papouek eus skourr ar yezhoù kwomtarek-baibaiek eo ar gouriasoeg (guriaso) komzet gant tro-dro da 350 den (1993) e Papoua-Ginea Nevez.
Lavreer-Botorel
Lavreer-Botorel (Le Loroux-Bottereau e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro. Pennlec'h Kanton Lavreer-Botorel, bet dilamet 2015, e oa.
Heusden-Zolder
Heusden-Zolder (e limbourgeg: Heuze-Zolder ) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Alvokad
Un alvokad zo ur gwiraour a vicher frank enfredet da zifenn, da skoazellañ, da guzuliañ ha da gomz en anv e glianted dirak al lez-varn. E Bro-C'hall, enskrivet eo war roll urzh an alvokaded (pe vreutaouriezh) staliet e pep lez-varn ensav meur.
Studioù
Meur a hentenn a zo a-benn dont da vezañ alvokad. Ret eo kaout d’an nebeutañ ur vachelouriezh heuliet gant ur vestroniezh (master) war ar gwir evit gellout bezañ degemeret e kreizenn rannvroel stummañ alvokidi (<abbr title=" Centre régional de formation professionnelle des avocats">CRFPA ). Gallout a reer ivez tremen dre Sciences Po, en ur spisaat e studioù war ar breutaerezh. A-benn prientiñ an diplom dibar (<abbr title="Certificat d'Aptitude à la Profession d'avocat">CAPA ) e vez graet ur bloavezh kentelioù teorikel. Evit lakaat e ouiziegezh da dalvezout e vez goulennet gant an danvez-alvokad ober ur staj e-pad 18 miz e ti unan a vicher. Ur wech ma 'z eo prest an deskard, e tou dirak al lez-varn galv (cour d'appel) hag enskrivet en ur vreutaererezh. 181 a zo e Bro-C’hall a-bezh. D’ar 1añ a viz Genver 2005 e oa bet niveret 43977 alvokad e Bro-C’hall ; 47% anezho a oa neuze, hag a zo c’hoazh, maouezed.
Goproù
Gopr krenn un alvokad a zo 5 000 € bep miz. Digempouez da vat eo abalamour ma c’hall un alvokad gounit kalz (380 000 € eo gopr uhelañ Frañs) pe nebeut-tre, war-goll memes, evel 8% eus alvokidi Frañs.
Perzhioù goulennet
Evit bezañ en e aez pa vezer alvokad ez eo ret bezañ tuet war al labour, bezañ gouest da ezteurel e soñjoù en un doare sklaer dre gomz ha dre skrid, bezañ desket-kaer, resis, krak-ha-berr, faltazius a-wechoù, emren, kaout ur spered kenaozañ ha gouzout selaou an dud all.
Aozadur ar justis e Bro-C’hall
Disrannet eo ar justis e div lodenn : an urzh barnerezhel hag an urzh velestradurel.
Girolamo Savonarola
Girolamo Savonarola, ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1452 barnet d'ar marv ha devet war ur bern keuneud, d'an 23 a viz Mae 1498, oa ur manac'h dominikan hag ur prezegenner italian a renas e Firenze adalek 1494 betek 1498.
Anavezet ivez gant an anv Hironymus Savonarola, brudet eo evit e adreizhadurioù relijiel aozet a-enep spered an Azginivelezh. Aozañ a reas "keuneudeg ar fougeoù" e lec'h ma voe distrujet ur bern oberennoù arzel. Tagañ a reas kalz breinadur buhezegezh an Iliz hag ar gloer. Diwar ar mennozhioù-se e weler anezhañ evel un diaraoger d'an adreizhadurioù protestant, goude ma chomas katolik roman a-hed e vuhez.
Bepred e vez lidoù en e enor e Firenze.
Yaouankiz
Abred kenañ, Savonarola a voe dedennet gant ar c'hudennoù hag ar prederioù relijiel en ur studiañ ar Bibl hag oberenn Aristoteles. Studiañ a reas e skol-veur Ferrare e-lec'h ma tapas un diplom diwar-benn an arzoù. Santout a c'heller endeo e savboentoù enepkloer e-barzh ur barzhoneg, anvet De Ruina Mundi, a skrivas pa oa 20 vloaz. An destenn a zo diwar-benn distrujañ ar bed. Er memes prantad, e tibabas mont war-zu ur vuhez speredel, hag e varzhoneg De Ruina Ecclesia (skrivet e 1475) a ziskouez an dismegañs en deus ouzh ar gloer roman. Termeniñ a ra ar rummad-mañ evel "ur c'hast lorc'hus ha gaouiat". E 1475, e teuas da vezañ dominikan ha mont a reas da vanati Sant Dominik e Bologna. Kregiñ a reas da studiañ an doueoniezh (skol-veur Bologna a oa unan eus ar re wellañ er mare-se), goude mont a reas da vanati Santez Maria-an-Aeled, ha diwezhatoc'h, e 1482 e voe kaset da Firenze gant e urzh menec'h. D'ar mare-se e veze rebechet da Savonarola nompas bezañ ur prezegenner hag ur c'homzer mat. Ar pezh a c'hellfe bezañ gwir peogwir ne'n em lakas ket war-wel a-rak ar bloavezhioù 1480. Ouzhpenn da-se n'eo ket bet remerket pa z'eas kuit eus ar ger italian evit distreiñ da Vologna. Aze e krogas da gelenn ha dont a reas da vezañ mestr war ar studioù. E 1490, Giovanni Pico della Mirandola a c'houlennas dezhañ distreiñ da Firenze, e lec'h ma Savonarola a deuas da vezañ e gofesour.
Esped e Firenze
D'ar mare-se, kloer an Iliz katolik roman a zae war breinat, ha ne roe ket mui ar skouer vat d'an dud. Ar bapiezh oa direol ha treuzimplijet gant ur gloer a dremene e amzer da werzañ "induljañsoù" evit saveteiñ eneoù ar berc'herien. A-benn en em gwareziñ eus se, Savonarola a en em lakas da gostez eus ar bed en ur studiañ a-hed an amzer ar Bibl ha testennoù tadoù an Iliz. An testennoù-se zo deuet da vezañ ur skoed evitañ. E Firenze en iliz Sant Marco e vuhezas ur buhez diazezet war an drouk hag ar c'hastizoù (prantadoù bac'het barzh kambroù bihan ha diasun, un implij reoliek eus ar gouriz-reun). Met gant e sarmonoù e lañsas adreizhadurioù sokial dibar e istor ar gristeniezh. En desped d'ar fed ma Savonarola oa un den gouiziek war an doueoniezh, ne glaskas ket, evel Martin Luther pe Jean Calvin sevel un aozadur a-enep d'an Iliz. C'hoant en eus reneveziñ ha gwellat anezhi. Hervezañ eo ret d'ar gristenien ober war dro eus o vuhez en ur lakat enni muioc'h a vadelezh e lec'h treuzimplij barregezhioù mab-den gant palioù loc'hus. Enebién a reas ouzh ar bompad, buhezioù savet war ar brofid, breinadur ar re galloudus hag hini an Iliz, hag an dud disachet gant ar gloar.
Laurenzo Medici, brudet evit bezañ ur madoberour bras, oa bet o gwareziñ Savonarola e-pad ur prantadig. Met Savonarola a tage bepred ar familh Medici e-pad e sarmonioù. Laurent a enouestlas Fra Mariano evit, ur brezegener brudet, evit enebiñ ouzh ar manac'h. Met en desped d'ar fed ma Mariano oa barrek kennañ war tachenn ar c'homzoù hag ar gerioù, e dilezas e garg pa welas pegen efedus oa sarmonoù Savonarola. Un nebeut amzer goude, an doueoniour a diouganas donedigezh ur Cyrus nevez a dreuzfe Italia. Pa ar roue gall Charlez VIII erruas e Toscana e 1494, an darvoud-se a gardranas komzoù ar Savonarola.
Ar gouarnamant teokratel
Diskaret eo bet galloud ar familh Medici gant ar roue gall e 1494. Savonarola a zeas e darempred gant Charlez VIII a-benn kavout un emglev peoc'hus ha kuitas ma vefedistrujet ker Firenze. Ar ger italian he deus bet ar gwir da zibab o unan o sitem gouarnamantel. Savonarola a en em gav e-penn unan eus kerbennoù an Azginivelezh. Staliañ a reas ur republik demokratel savet war ur patrom arnevez awalc'h. He dermeniñ a ra evel ur "Republik kristen ha relijiel". Lakat a reas e plas lezennoù evel ur c'hastiz d'ar marv evit heulierien ar sodomiezh. Met klask adsevel a reas sistem an tailhoù en un doare reizhoc'h, difennet eo ar boureverezh, an uzurerezh, staliañ a reas ul lez-galv hag ur rouedad a-benn sikour ar re baour. Al lezennoù-se a levezono dreist-speredoù european e-pad un nebeut kantvedoù. Met Savonarola a en em gavas gant enebourien evel dug Milano Ludovico Sforza hag ar pab Aleksandr VI. Gant e destennoù skrivet a-enep ar familh Medici (rebechiñ a rae dezho bezañ breinet ha bevañ er pec'hed) e bountas annezidi Firenze d'he skarzañ e 1495. Adalek ar mare-mañ Savonarola oa deuet da vezañ penn nemetañ un diktatouriezh teokratel e lec'h ma, evel ma disklerias, Jezuz-Krist oa "roue pobl Firenze".
Savonarola a glaskas sterniañ ha kemer e karg yaouankiz ar ger italian. Ret e oa d'ar grennarded mont ha dont e-barzh Firenze, gwisket gant dilhadoù gwenn-kann ha lakat an annezidi da reiñ an aluzenn (rediet aliesoc'h aliesañ). E 1497 e savas, gant e ziskibien, "keuneudeg ar fougeoù". Implijout a reas yaouankiz Firenze evit ma zafe da gerc'hat e-barzh tiegzhioù an dud pep tra pe pep objed diskleriet direizh hag a c'helfe kas d'ar pec'hed: melezour, traetoù, skeudennoù diskleriet "fall" ha "direizh", toud al levrioù skrivet war dodennoù all eget ar relijion (kristen evel just), ar c'hoarioù, gwiskamantoù a-bep seurt, levrioù a varzhonegoù evel reoù Petrark pe Boccace. Ouzhpenn da se Savonarola a enkas pep oberenn arzel a c'helle: da skouer taolennoù Sandro Boticelli kollet da virviken(an arzour hag oa deuet da vezañ devot kennañ a gasas eñ e unan e oberennoù d'an tan).
Met buhan awalc'h, ker Firenze a zeas skuizh gant aferioù ha boazioù Savonarola. E-pad sarmon Yaou-Bask ar 4 a viz Mae 1497, ur strollad tud yaouank a lañsas ur gabaduilh, ur gabaduilh hag a deuas da vezañ un emsav. Goude-se eo bet ad-digoret an tavarnioù hag al lec'hioù c'hoari, memes e lec'hioù foran.
Toull-bac'h ha kastiz d'ar marv
Eskumugnet eo bet Savonarola gant ar pab Aleksandr VI an 23 a viz Mae 1497. Hag e 1498 ar pab a goulenn e vefe harzet ha kaset d'ar marv. Tamal a rae dezhañ bezañ un disivouderien, un diouganer, un dispac'her a-enep an Iliz ha d'ober fazioù ha da gemmañ ster an destennoù relijiel. Den ebet na c'hellas prouiñ e oa Savonarola un disivouderien, estreget ar fed ma Savonarola a disklerias e oa levezonet e gomzoù gant Doue. Daou manac'h voe lazhet evit bezañ bet o heuliañ hag o difenn komzoù Savonarola diwar-benn e varegezhioù da ziouganañ.
Toull-bac'het e voe e-pad 50 devezh. Er c'houlz-mañ e voe boureviet div wech: ur wech gant tud ker Firenze hag ur wech all gant un den kaset eus Roma. Gant ur c'horf gloazet hag an div-wrec'h torret e dezrevellas steradurioù ar psalmoù. Ur steradur hag a levezono diwezhatoc'h an adreizhadurioù dominikan e Bro-Spagn (hugent bloaz a-raok Luther) hag e Su-Amerika.
Ur wech erruet devezh ar c'hastiz d'ar marv en eus bet keuz da vezañ bet laret, e-pad ar boureverzeh, ne oa ket awenet gant Doue e-pad e ziouganoù. Diskleriañ a reas en oa c'hoant e vefe gouiet se gant an dud: laret en eus gevier abalamour d'an aon eus ar boureverezh. Goude-se e gomzas da Sylvestro ha Domenecio, an daou manac'h kondaonet d'ar marv gantañ. Lavar a reas dezho ne oa ket ret kaout aon eus ar marv pe bezañ trubuliet abalamour d'an doare da vervel, met ret eo asantiñ dibaboù Doue evito: "N'omp ket mestr war hor marvioù". Ha diskleriañ a reas ne vefe ket ret ober klemm pe dikleriañ e oant tud digablus, abalamour d'ar fed ma Jezuz-Krist, ur wech erruet war ar groaz, na reas ket.
Pa z'eont bet kaset er Palazzo de la Signoria, eo bet goulennet dezho gant dominikaned tennañ ar gwiskamantoù dominikan kuitas d'an urzh relijiel koll e enor. Met Savonarola a respontas dezho: "O reiñ deoc'h ne rin ket, met tu zo deoc'h o gemer". Goude-se ur c'hannad eus ar pab a deuas d'o lar e oan kondaonet evel disivouderien ha diforc'herien eus ar relijion ha dre-se skarzet eus an Iliz stourmer ha trec'h hag eus Iliz an Douar hag an Neñvoù. Savonarola a respontas e c'helfe o skarzañ eus an hini gentañ (an Iliz amzeriat) met ket eus an eil, rak warni mab-den n'eus mestroniñ ebet.Goude-se kannad ar pab a laras dezho e oant bet digabluset gant Aleksandr VI dre un induljañs peurvat profet dezho. Dre-se e erruint d'ar baradoz hep tremen dre kastizoù ar purgator.
Krouget ha devet war ur geuneudeg int bet war ar blasenn e lec'h ma oa bet savet "keneudeg ar fougeoù". Ar bourevien en ije laret da Savonarola "hiziv an neb a fele dezhañ deviñ ac'hanon a vez profet d'an tan". Niccolò Machiavelli viche deuet da welet marv Savonarola. Goude-se ar familh Medici a zistroas da gemer ar galloud e Firenze. Met memes goude e varv, Savonarola a dalc'has ul levezon kreñv awalc'h war ar ger italian. Da skouer Botticelli na livas ket muiñ a dud e noaz war e daolennoù. Ur blakenn a zo bet lakaet war leur ar Piazza della Signoria e Firenze evit diskouez pelec'h oa keuneudeg Savonarola. Hiziv an deiz an diouganer a zo azeulet c'hoazh gant ul lodenn bihan a annezidi eus Firenze.
Erroibar
thumb|260px|right|Sede pelec'h emañ Erroibar e [[Nafarroa.]]
Erroibar (Erro hervez ar stumm spagnolek) zo ur gumun e Pireneoù Nafarroa en Euskal Herria.
Iyoeg
Ur yezh papouek eus skourr ar Yezhoù Treuzginea-nevezek eo an iyoeg (iyo, Rocky Peak, laro pe yinibu) komzet gant tro-dro da 6.900 den (2003) e proviñs Madang e Papoua-Ginea Nevez.
Tost-tre eo d'an iterieg.
Caer Gloui
Caer Gloui a oa ur rouantelezh vrezhon lec'hiet war-dro ar gêr roman Glevium (Gloucester hiziv). Un darn vras eus traonienn ar Hafren a endalc'he, war a seblant. Nebeut traoù a anavezer diwar-benn e istor. Menegiñ a ra Gweltaz unan eus e rouaned : Aurelius Caninus a rene war Caer Ceri ha Caer Baddan. Rannet e voe ar rouantelezh etre 540 ha 577 e tri riez Caer Gloui, Caer Ceri ha Caer Baddan ha distrujet e voe gant Wessex e 577 pa voe faezhet ha lazhet he roue diwezhañ - Cynfael e Emgann Deorham.
Sarzhav
Sarzhav zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Penn kanton e oa betek 2015. thumb|right
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Trevadennoù Liban
Erromantzatua
Erromantzatua (Romanzado hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, e komark Irunberri.
Iterieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo an iterieg (iteri pe alowiemino) komzet gant tro-dro da 450-500 den (1998) e Papoua-Ginea Nevez.
Tost-tre eo d'an iyoeg.
Port Ìlein
Port Ìlein (Port Ellen e saozneg) a zo ur porzh en Enez Ìle, en Inizi Gall Bro-Skos, hag eil kêr an enez war-lerc'h Am Bogha Mòr.
Boeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo ar boeg (bo pe sorimi) komzet gant tro-dro da 85 den (1998) e Papoua-Ginea Nevez.
Port Ìlein
Eno e tegouezh al lestr-treizh eus Ceann na Creige (penn ar garreg) e Bro-Skos. Ur strilherezh zo, ne vez ket graet wiski enni ken abaoe 1983, met malt a vez graet evit strilherezhioù all an enez.
Kogenneg
Ar c'hogenneged zo evned eus ar c'herentiad Alaudidae. Mont a reont d'ober daou c'henad : Galerida ha Pseudalaemon.
Rhwfon ap Cunedda
Rhwfon ap Cunedag a oa trede mab Cunedda Wledig, ganet a-raok m'he-do en em staliet e familh e norzh Kembre. Pa varvas e dad e tegemeras an douareier war-dro Denbigh, ma savas ar rouantelezh Rhufoniog. Un isroue eus Einion Yrth Gwynedd e oa moarvat
Kogenneg
Spesadoù
7 spesad kogenneged zo :
1983
Diwar-benn bloavezh 1983 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1983
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1983
Louarn Bengal
Louarn Bengal (Vulpes bengalensis) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Bangladesh, India, Nepal ha Pakistan.
Kogenneg-India
Ar c'hogenneg India a zo un evn, Galerida deva e anv skiantel.
Espartza-Zaraitzu
Espartza-Zaraitzu (stumm ofisiel euskarek) (Esparza de Salazar hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Kodioc'h-palud
Ar c'hodioc'h-palud (liester : kodioc'hed-palud) a zo ur spesad golvaneged bihan, Alaudala rufescens an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
Ceann na Creige
Ceann na Creige (pe Kennacraig e saozneg, pe Penn ar Garreg e brezhoneg) zo ur gêriadenn war lez West Loch Tarbert, er c'hreisteiz da Tarbert e ledenez Cinn Tìre.
Ac'haleno e kemerer al lestr-treizh da vont betek Port Ellen pe Port Askaig en Enez Islay.
Inizi Nggela
thumb|right|250px|Kartenn an Inizi Florida An Inizi Nggela, a-wechoù Inizi Florida, a zo un enezeg vihan en Inizi Salomon e mervent ar Meurvor Habask.
Amaeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo an amaeg (ama pe sawiyanu) komzet gant tro-dro da 475 den (1990) e Papoua-Ginea Nevez.
Marc'helleg-Roperzh
Marc'helleg-Roperzh a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
812
Diwar-benn bloavezh 812 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 812
La Chanson du Dimanche
La Chanson du Dimanche a zo ur strollad sonerien c'hall ha ne ra nemet un dra : lakaat ur video nevez, fentus peurvuiañ, bep Sul war ar genrouedad. Brudet eo bet ar strollad gant ar genrouedad, a drugarez d'al lec'hienn Dailymotion (La Chanson du Dimanche a zo bet meur a wech « vidéo star » ) hag hini MySpace. E miz Kerzu 2007 e oa bet gwelet o c'hlip tost daou vilion a wechoù hag o f-podcast a oa bet en top 10 gall, dirak reoù TF1 hag M6.
Ar strollad
La Chanson du Dimanche a zo ur strolladig parizian, daou ezel anezhañ nemetken, Clément Marchand (gitar ha kan) hag Alexandre Castagnetti, lesanvet Alec (piano ha kan).
Ouzhpenn bezañ sonerien, ez eo Clément kelenner war ar matematik hag Alec skriver senario, astaler, kensevener ar film L'incruste gant Frédéric Diefenthal ha perc'henn un ostaleri eo en Oberkampf. Krouet eo bet ar strollad e miz C'hwevrer 2007. Er strollad Beaubourg e oant a-raok sevel La Chanson du Dimanche.
A-raok bezañ kelenner hag astaler, o doa graet studioù o-daou war ijinouriezh ar pellgehentiñ, e skol Télécom Paris. Bet o doa bet o diplom e 1999 ha labouret o deus da c'houde war ar c'h-consulting.
Ar meizad
Ar meizad a zo simpl : bep Sul, ec'h enrollont ur ganaouenn nevez en ul lec'h disheñvel, met gant perzhioù boutin:
Da c'houde e lakont ar video en linenn e kerzh an nozvezh eus ar sadorn d'ar sul, da hanternoz.
Temoù ha doare sonerezh
Awenet int gant ar buhez pemdeziek. Abaoe dilennadegoù prezidant Brp-C'hall 2007 ez eo tuet war zu ar c'heleier hag ar gevridigezh ( harzoù-labour, dilennadegoù, internet...) (Tu votes, koulzad 1).
An temoù a c'hell bezañ, ul lunvezh en un embregerezh (Comme un lundi) pe an epikurism (Bon vivant) pe c'hoazh komz eus kudennoù sokial (Petit cheminot), eus an ekonomiezh (Super pouvoir d'achat), eus an ekologiezh (OGMan), eus tud (Nicolas et Rachida) pe eus politikerezh (tu votes).
Esteribar
thumb|Sede pelec'h emañ Esteribar, e [[Nafarroa. ]]
Esteribar (Esteríbar hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria, en euskaregva, un 20 km eus Iruña, ar gêr-benn.
1 518 a dud a oa o chom eno en 2004.
Mirdi al Louvre
E-touez brasañ mirdioù ar bed emañ Mirdi al Louvre, ha brasañ mirdi Pariz eo gant ur gorread a 210 000 m², 60 600 anezho o vout gouestlet d'an diskouezadegoù. An eil savadur brasañ en Europa eo, goude Breujoù Roumania.
Hir eo Istor al Louvre evel mirour glad arzel hag istorel Bro-C'hall, eus mare an dierniezh kapetian betek hon amzer.
Ezkabarte
Ezkabarte zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Tunç Amarat
right Tunç Amarat a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Kerzu 1946 en Istanbul (Turkia).
Mestrc'hoarier echedoù turk hag aostrian.
Mestr Meur etrebroadel (ICCF) pell-echedoù eo.
Nimoeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo ar nimoeg (nimo pe nimo-wasawai) komzet gant tro-dro da 350 den (1998) e Papoua-Ginea Nevez.
Tost-tre eo d'an nakwieg.
Ṕ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṕ, ṕ implijet evit skrivañ ar c'hlamateg distaget [p'] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Gourloez
Gourloez, anavezetoc'h evel Urlo pe Urloù, pe Sant Urlo, a voe kentañ abad Abati ar Groaz Santel e Kemperle. Abadet e voe d'ar 14 a viz Gwengolo 1029 gant Orscand, eskob Naoned. Erruout a reas en e abati nevez gant 12 manac'h o tont eveltañ eus abati Redon. Madoù a voe roet d'an abati gant Alan Kanhiart, kont Kerne : Lothea, Bai, Mellag, Tremeven hag Ar Gerveur.
Mervel a reas e 1057 goude bet o ren an abati e-pad eizh vloaz warn-ugent war-bouez ugent deiz, hervez Dom Placide Le Duc. Anvet eo bet da wenvidig gant ar pab.
Lec'hioù
Enoret eo e Lannejenn ha Langedig, eno en deus pep a chapel hag a feunteun en e anv. Brudet e oa dour e feunteunioù da bareañ droug-sant-Urlou, pe an urloù. Ur chapel all en e anv a oa gwechall e Leskoed e Sant-Tudal.
Louarn Afghanistan
Louarn Afghanistan (Vulpes cana) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia ha biz Afrika.
Louarn ar C'hab
Louarn ar C'hab (Vulpes chama) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Afrika ar su.
Robert Barton
thumb|Robert Barton Robert Childers Barton (Iwerzhoneg: Riobárd Bartún), ganet e 1881 ha marvet d'an 10 a viz Eost 1975, oa ul lezennour, ur stourmer hag ur c'hargad-stad iwerzhonat a gemeras perzh en divizoù evit sinadur ar feur-emglev etre Breizh-Veur hag Iwerzhon. Hag evit-se e chomas gant kannaded Iwerzhon en 22 Hans Place e Knightsbridge, eus an 11 a viz Here betek ar 6 a viz Kerzu 1921. E genderv e oa Robert Erskine Childers.
Ganet eo bet e kontelezh Wicklow en ur familh brotestant. Desket eo bet e Rugby hag Oxford, ha dont a reas da vezañ un ofiser en Dublin Fusiliers pa darzhas ar c'hentañ brezel bed. Staliet e oa e Dulenn pa voe aozet emsavadeg Pask e 1916, ha reiñ a reas e zilez abalamour ma oa bet heuget gant moustrerezh ar Saozon war an emsavidi iwerzhonat. Goude se e tuas gant ar republikaned.
E 1918 eo bet dilennet evit ar parlamant evel ezel eus ar strollad Sinn Féin evit ranvro Kornog Wicklow. Harzet e voe e miz C'hwevrer 1919 en abeg d'un emzalc'h dispac'hus. Met tec'hout a reas diouzh toull-bac'h Mountjoy da zeiz St. Patrick. Leuskel a reas ur gerig d'ar gouarnour e-lec'h ma tisplege e oa aet kuit abalamour da ziskoñfort e doull-kambr. Ha goulenn a reas digantañ e vefe laosket e aferioù da gostez betek ma'z adkemerfe anezho. Adpaket eo bet e miz Genver 1920, kondaonet da dri bloaz toull-bac'h, met dieubet e-pad distaoliadeg meur miz Gouere 1921.
Roet eo bet dezhañ karg maodiern al labour-douar ha diwezhatoc'h hini aferioù an estrenvro. Barton oa ezel eus ar strollad kannaded kaset da Londrez evit divizout war ur feur-skrid hag e sinadur. Sinañ a reas ar skrid gant e strollad d'ar 6 a viz Kerzu 1921, en ur lâret diwar-benn an emglev "as the lesser of two outrages forced upon me and between which I had to choose" (dre vras: ar gwellañ gloaz etre diaou hag am eus bet da zibab etrezo". Met en desped da-se e en em renkas eus tu Éamon de Valera e-pad ar brezel diabarzh.
Gounit a reas an dilennadegoù evit Parlamant Iwerzhon e miz Even 1922, met ne gemeras ket e garg ha dilezel a reas ar politikerezh evit dont da vezañ barner. Ur garg en doa en Agricultural Credit Corporation eus 1934 betek 1954. Barton a varvas en e di e konetelezh Wicklow, d'an 10 a viz Eost 1975, pa oa 94 bloaz. Barton a oa an diwezhañ siner bev c'hoazh eus ar feur-skrid iwerzhonat-ha-saoz. Éamon de Valera, hag a oa ivez endalc'het gant afer ar feur-skrid, a varvas 19 devezh diwezhatoc'h, d'an 29 a viz Eost 1975.
Nakwieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo an nakwieg (nakwi) komzet gant tro-dro da 250-300 den (1998) e Papoua-Ginea Nevez.
Tost-tre eo d'an nimoeg.
Ysfeilion
Ysfeilion a oa ur rouantelezh vrezhon en Enez Von. Krouet e voe pa voe adkemeret an enez gant Meilir Meilirion, roue Osmaeliog, diwar-goust ar penn-brezel iwerzhonat Serrigi Wyddel.
Un isrourantelezh eus Gwynedd e oa, hag adstaget e voe outi goude marv ar roue diwezhañ Cynyr ap Meilir un tammig goude 530.
Rouantelezh Deira a zalc'has ar rannvro etre 620 ha 627 met kaset kuit e voe gant Gwynedd. Adkrouet e voe Ysfeilion evit Hywel ap Cadwallader er VIIvet kantved, evit Cynan ap Rhodri en VIIIvet kantved ha Bran ap Dinwal en XIIvet kantved met bep gwech e voe diskaret buan a-walc'h.
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar Bergman, ganet en Uppsala d'ar 14 a viz Gouere 1918 ha marvet d'an 30 a viz Gouere 2007 en enez Fårö, oa ul leurenner ha sevener war ar c'hoariva, ur filmbarner hag ur sevener filmoù eus Bro-Sveden. Deuet eo da vezañ unan eus brasañ filmaozerien en istor ar sinema en ur sevel un oberenn stag ouzh ar brederouriezh hag an usvedoniezh (Sjunde inseglet, Det/Ar seizvet siell), an imbroud-spered bredoniel (Persona) pe familhel (Viskningar och rop/Youc'h ha chuchumuchu, Fanny och Alexander/Fanny hag Aleksandr) ha selloù war an emzalc'hioù er c'houbladoù (Scener ur ett äktenskap). Bergman eo ar sevener-filmoù nemetañ tapet gantañ ar priz "Palme des Palmes" e gouel Cannes e 1997.
Azzo
Azzo zo un anv-badez italianek.
Tud
Hag ivez:
Lid
D'an 1 a viz Eost emañ gouel ar sant.
Erro
Erro zo anv meur a dra:
Mic'hail Gourevitch (c'hoarier echedoù)
Mic'hail Gourevitch (e rusianeg: Михаил Иосифович Гуревич) a zo bet ganet d'ar 22 a viz C'hwevrer 1959 e C'harkiv (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan, soviedat, belgiat ha turk.
Louarn ar stepennoù
Louarn ar stepennoù (Vulpes corsac) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia.
Mic'hail Gourevitch (c'hoarier echedoù)
Mestr Meur etrebroadel eo.
E 2005 e reas e annez e Turkia. Adalek 1991 betek 2005 e veve e Belgia.
Kampion Ukraina e 1984, kampion Unaniezh Soviedel e 1985, kampion Belgia e 2001.
Mestr Meur abaoe 1985,Mestr Meur Etrebroadel abaoe 1986.
Ṡ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṡ, ṡ implijet evit skrivañ ar sioueg distaget [ʃ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Tro-Park
Tro-Park a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Shoah (disheñvelout)
Ar ger Shoah (שואה) a vez graet gantañ a-wechoù da envel traoù disheñvel, goude ma reont holl dave d'ar memes tra:
Azzo X d'Este
Azzo X d'Este (1344 – 1415) a oa ur priñs italian ha condottiero, eus Tiegezh Este.
Ganet e oa en un eilskourr eus an tiegezh, ha nac'h a reas anavezout aotrouniezh Niccolò III d'Este e Ferrara, pa oa mab bastard ar markiz Alberto d'Este, goude ma oa gwarezet hennezh gant ar pab Benead IX ha Republik Venezia. C'hwitet e daol gant Azzo da gontammiñ e gevezer, ha krouet gantañ ur gompagnunezh goprsoudarded gant skoazell gwizien d'an tiegezh Este. Klask a reas aloubiñ douaroù markizelezh Ferrara met trec'het e voe gant Azzo da Castello, hag en em dennañ a reas e Modena. E 1395, marvet Castello, setu Azzo adarre gant un armead 8 000 soudard da glask aloubiñ Ferrara adarre. En taol-se e voe trec'het adarre en emgann Portomaggiore gant arme Venezia, ha bac'het. Harluet e voe neuze da Gandia (Kreta).
Mervel a reas e Venezia e 1415.
Rannvro
Ur rannvro a c'hall bezañ meur a dra:
Prim (strollad sonerezh)
500px|right|thumb|Ar strollad Prim e Treffrin, e 2008.
Prim a zo ur strollad sonerien rock brezhonek krouet e 2006.
Pevar soner a gaver er strollad: Malo Adeux (gitar, kan), Glenn Piriou (taboulinoù, kan), Meven Cabon (gitar-boud) ha Louri Pean (eil gitar).
Sonet o deus evit ar wech kentañ e Karaez evit devezh ar brezhoneg. Un Taol-Lañs aozet gant Dazont Ar Yezh e oa.
Istor ar strollad
Istor Prim zo kroget e miz Kerzu ar bloavezh 2006 pa oa kroget Glenn Piriou ha Malo Adeux da seniñ asambles evit ar blijadur. Un devezh m'e oant oc'h ober ur "boeuf" e oa kroget malo da c'hoari unan eus e ganaouennoù hag a oa plijet kalz da C'hlenn ("Kemer ma Dorn"). Tabouliner ar strollad a gofes : "Tu 'vefe bet din c'hoari anezhi e-pad eurvezhioù". Da-c'houde o deus kendalc'het da c'hoari asambles ha divizet o deus en em emskrivañ da-geñver Devezh ar Brezhoneg 2007. Bloaz goude e klaskint ur gitarour-boud, hag e voe kavet e-touez re an eilved klas e Lise Diwan Karaez, Meven Cabon. Sonet 'vo un nebeud goude hag e vo degemeret Louri Péan, an eil gitarour, er strollad. Unan eus re an eilved klas e oa anezhañ ivez hag ur mignon da C'hlenn e oa abaoe ma'z int bihan. N'eo ket echu an istor, hiziv an deiz emaint c'hoazh o skrivañ anezhi...
Piv int ?
Emañ ar pevar 'ba Lise Diwan Karaez, Malo ha Glenn e termen L ha Meven ha Louri en eilved du e 2007-2008.
Orin anv ar strollad
Kavet eo bet an anv er memes koulz ma oa krouet ar strollad gant Malo ha Glenn evit en en emskrivañ evit devezh ar Brezhoneg. O klask b'ar geriadur e oant ha kavet o deus Prim hag a seblante mat a-walc'h evito.
Caprimulgiformes
a zo un urzhiad e rummatadur an evned, ennañ an adrened, termenet e 1881 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur c'herentiad oc'h ober an urzhiad bremañ :
Rummatadur
Ar c'herentiadoù Nyctibiidae, Podargidae ha Steatornithidae, a yae d'ober an urzhiad kent, a oa bet diblaset evit krouiñ o urzhiad dezho : Nyctibiiformes, Podargiformes ha Steatornithiformes.
Ezporogi
Ezporogi (Ezprogui hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun didud a-walc'h e Nafarroa en Euskal Herria, e merindad Zangoza.
Leopoldsburg
Leopoldsburg a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Priz Goncourt
Ar priz Goncourt a zo e bal goprañ bep bloaz « le meilleur ouvrage d'imagination en prose, paru dans l'année/ar gwellañ oberenn a ijin dre ar c'homz-plaen, bet embannet e kerz ar bloaz » ha ne vez roet ar priz nemet d'ur romant. Ar priz-mañ eo an hini skedusañ evit ul levr e Bro-C'hall a bezh. En e berzh, ar priz roet n'eo nemet un arouez (dek euro), met ar vrud degaset gant ar Goncourt a zo dibar. Bep wech, goude bezañ resevet ar priz, al levr a dizh renk ar reoù gwellañ gwerzhet.
Dek ezel an akademiezh a vez oc'h emgavout bep kentañ Meurzh ar miz en o saloñs, e kentañ estaj ar pred-ti Drouant, war plasenn Gaillon e eil arondisamant Pariz. Roet e vez ar priz e penn kentañ miz Du. Ma ne vez ket dibabet a loread goude 14 tro a vouezhiañ, mouezh ar prezidant a zeu da gontañ evit daou a-benn dilenn ar Goncourt nevez.
Ar priz ne c'hell bezañ roet nemet ur wech d'ur skrivagner. Un darvoud dreist-ordinal a voe e 1975 pa voe roet ar priz d'ar romant La Vie devant soi gant Emile Ajar: anv-pluenn Romain Gary e oa, ha gantañ e oa aet ar priz c'hoazh e 1956 evit e romant les Racines du ciel.
E 1988 ez eo bet krouet Priz Goncourt al liseidi.
Tud zo a sav o mouezh da lavarout n'eo ket dereat, nag ur skouer evit liseidi, reiñ ur priz anvet Goncourt pa'z eo anv tud a zo bet e-touesk ar gwashañ skrivagnerien enepyuzev zo bet biskoazh e galleg. Ne vezont ket klevet nemeur.
Dek ezel an Akademiezh Goncourt
Izili an Akademiezh Goncourt, hag a vez dibabet gant o c'henseurted, a zo ezel evit ar vuhez pad, a volontez vat int, ar pred a vez paeet dezho e ti Drouant. Izili an Akademiezh Goncourt, e 2013, a oa :
Goncourt ar Vuhezskrid
Kevelet gant ti-kêr Nancy
Goncourt ar re Yaouank
Kevelet gant ti-kêr Fontvieille abaoe 2001
Goncourt an Danevell
Kevelet gant ti-kêr Strasbourg
Goncourt Romant Kentañ
Kevelet gant ti-kêr Pariz
Owinigeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù Left May eo an owinigeg (owiniga, samo, bero pe taina) komzet gant tro-dro da 330 den (1998) e proviñs East Sepik e Papoua-Ginea Nevez.
Yezhoù krisek
Un isskourr eus ar yezhoù papouek eo ar yezhoù krisek, ennañ peder yezh:
Festival Cannes e 2006
Eus ar 17 Mae betek an 28 Mae e oa bet dalc'het ar festival e 2006. 20 film eus 11 bro a oa bet dalc'het evit tapout al Lore Aour. Wong Kar-wai e oa prezidant ar bodad-barn, anezhañ ar Sinaad kentañ bet dibabet evit ar post-mañ.
Santez-Koulm
Santez-Koulm a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Faltzes
Faltzes zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Louarn Tibet
Louarn Tibet (Vulpes ferrilata) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e kreiz Azia.
Ṟ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṟ, ṟ implijet evit skrivañ ar pitjantjareg komzet en Aostralia distaget [ɻ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
1948
Diwar-benn bloavezh 1948 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1948
Swansea
Swansea zo un anv-lec'h saoznek.
Fañch al Lae
Fañch-Mari al Lae (anv gallek ofisiel: François-Marie Le Lay), ganet e Lokireg d'ar 24 a viz Eost 1859 e Lokireg, ha marvet e Lokireg ivez d'ar 25 a viz Mae 1937, a oa ur romantour brezhonek, brudet abalamour d'e levr Bilzig.
E vuhez
Mab e oa da Vari Janed Kokin, hag e dad, Yann-Vari al Lae, a oa martolod. Fañch-Mari al Lae a oa kroget ivez gant ar vicher a vartolod da 12 vloaz. Dont a reas da vezañ evezhier skolaj a-raok mont da gelenner war an istor e lise Château-Gontier. E 1884 ez eas da gelenner da lise Pondivi.
E 1912 e voe doktorelaet war al lizhiri e Roazhon gant div dezenn e galleg: « Histoire de la ville et communauté de Pontivy au XVIIIe siècle » ha « le paysan et la terre sous la seigneurie de Coatanfao, paroisse de Séglien au XVIIIe siècle ». Met, bez' en devo ur gwall gleñved ha ne gendalc'ho ket gant e studioù skol-veur.
Neuze e krogas da skrivañ. Barzhonegoù a skrivas e galleg hag e brezhoneg (L'Hermine) eus 1895 da 1904. Kemer a reas e leve e 1924. Distreiñ a reas da vevañ war e leve d'e barrez c'henidik gant Lokiregiz, eus 1928 da 1936. Neuze e skrivas kalzik e galleg hag e brezhoneg, ha sevel a reas Bilzig a zo marteze ar romant gwellañ bet embannet e brezhoneg d'ar c'houlz-se ha sur unan eus ar re goantañ.
Barner a voe evit kenstrivadeg-skol ar brezhoneg prientet gant ar C'hoursez.
Arondisamant
Un arondisamant a c'hall bezañ :
Fañch al Lae
Mennozhioù
Gallout a reomp lavarout, diouzh lenn Bilzig, e plije dezhañ an dialogoù. Bez' ez eus kalz a eskemmoù, marteze zoken ez eus un eskemm e pep pajenn. Ne zeskriv ket kalz a lec'hioù. Lakaat a ra un toullad barzhonegoù e-kreiz an istor. E istorioù a dremen alies etre Lokireg ha Perroz-Gireg.
Kanaouennoù
...ha meur a hini all
Sokar
Sokar (ivez Sokar pe Sokaris ; henc'hresianeg : Σωχαρης Soc'haris) eo an anv roet d’un doue e mitologiezh Henegipt, savet diwar anv an doue Sokaris.
Da Sokar e troas e anv pa voe kendeuzet gant daou zoue all, Osiris ha Ptah.
Louarn Rüppell
Louarn Rüppell (Vulpes rueppellii) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia ha Norzhafrika.
Kañiwa
Ar c'hañiwa a zo un spesad eus kerentiad chenopodium kavet en Andoù. Heñvel a-walc'h ouzh ar c'hinoa eo, met n'eo ket bet damesaet penn-da benn.
Georges Dottin
Georges Dottin a oa ur yezhour ha kelenner war ar gregach e skol-veur Roazhon hag a ouestle e amzer vak d'al labour war dachenn ar yezhoù hag al lennegezhioù keltiek. Ganet e oa e Liancourt (Oise) e 1863 ha marvet eo bet e Roazhon e 1928.
Louarn ar plaenennoù
Louarn ar plaenennoù (Vulpes velox) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e Norzhamerika.
Georges Dottin
Embannet en deus pennadoù e-leizh e-barzh an Annales de Bretagne hag ar Revue Celtique.
Kuzulier-kêr e oa bet, a hend-all, etre 1908 ha 1928. Dilennet e oa bet war listenn Jean Janvier, e 1908.
Henvrezhoneg
An henvrezhoneg eo anv ar yezh a veze komzet e Breizh etre ar, pe etre eil hanterenn ar  , ha deroù an. Ar yezh a droas d'ar c'hrennvrezhoneg goude ar bloaz 1000, hag ar brezhoneg arnevez adalek ar. Dornskrid Leiden eo ar skrid henvrezhonek koshañ anavezet.
Gant Léon Fleuriot eo bet dastumet ar skridoù henvrezhonek anavezet, en e c'heriadur anvet Dictionnaire des gloses en vieux breton.
Enskrivadur Lomareg
Ar c'hoshañ enskrivadur henvrezhonek zo en ul laouer en ur chapel e-kichen Lomareg e Krac'h, nepell diouzh an Alre : « irha ema in ri », hag a ve "amañ emañ ar roue" e brezhoneg a-vremañ (e-lec'h ar ger kozh ri − rix e galianeg − e vez lavaret roue hiriv), da lavarout eo "amañ eo beziet ar roue".
Enskrivadur Gouvene
Enskrivadur Gouvene (Engravadur an Aulnays) a weler war ur monumant e greunvaen, ha skrivet eo « ced parth so ». Un droidigezh ger-ha-ger a rofe "ken perzh zo", da lavaret eo "kenberc'henniezh zo" ; "kenberc'henniezh" zo cyd-parth e kembraeg.
Marquette-lez-Lille
Marquette-lez-Lille a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Kogenneg beg tev
Ar c'hogenneg beg tev (liester : kogennegi beg tev) a zo ur spesad golvaneged bihan, Galerida magnirostris an anv skiantel anezhañ.
Fitero
thumb|right|250px|Ar stêr [[Alhama e Fitero.]] Fitero zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria war lez ar stêr Alhama, stok ouzh Tudela.
Kogenneg beg tev
Anvet e voe Alauda magnirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant ar skiantour saoz James Francis Stephens (1792-1852).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika ar Su :
Koumoulennad Oort
Ouzh hec'h ober e vefe ur pezh mell goloennad korfoù hag a vefe o kelc'htreiñ etre 40 000 unanenn astronomek (ua) ha 150 000 unanenn astronomel (ua) diouzh an Heol, kalz-kalz pelloc'h eta en tu-hont da gelc'htro ar planedennoù ha gourizad Kuiper
Straed Siam
Straed Siam a vez graet eus ru bennañ kreiz-kêr Brest.
Istor an anv
Dont a ra an anv-se eus tri c'hannadour roue Siam (Tailand hiriv) a zeuas da Vrest e 1686, war al listri l’Oiseau ha la Maligne, hag a zilestras d'an 18 a viz Mezheven, ha gante c'hwec'h mandarin, tri jubennour, daou sekretour, hag un ugent mevel, karget a brofoù, war o hent da gastell Versailhez ma'z aent da welout ar roue gall Loeiz XIV.
War o zreid ez ejont dre ar straed Sant-Pêr, betek an ostaleri Sant-Pêr. Ken bamet e voe Brestiz ma voe adanvet ar straed.
Ret eo derc'hel soñj e voe distrujet Brest e 1944, hag e oa kalz strishoc'h straed Siam gozh gwechall. Adsavet ha ledanaet e voe ar straed Siam goude an Eil brezel bed.
Barba
Barba pe Barbara zo anv ur santez eus an Iliz katolik lidet d'ar 4 a viz Kerzu.
Straed Siam
Lennegezh
Anv anezhi zo gant Jacques Prévert en e varzhoneg Barbara, ha meur a wech e kontadennoù Ronan Huon pe re Yann Gerven.
Barba
E Breizh
Anaout a reer
Ruzenn ouel mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn ouel mouezhiet treuzskrivet [ɣ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 141.
Rakger
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rakger (saoz: prefix) evit komz eus ur vorfemenn stag implijet evel kenger staget ouzh deroù ur vorfemenn bennañ, anvet ar wrizienn, da skouer:
Bez e c'hellont bezañ implijet war un dro gant lostgerioù, da skouer:
Peurliesañ e vez kavet rakgerioù ha lostgerioù en darn vrasañ eus yezhoù ar bed, met raloc'h e vez implijet rakgerioù evit lostgerioù dre vras ha gant yezhoù zo, evel da kouer an turkeg] e vez implijet nebeudig-tre a rakgerioù daoust ha ma c'hell bezañ berniet er [[yezh daspegel-se meur a lostger an eil war-lerc'h egile.
Klotaat a ra ivez dre vras ar fed ma vez implijet rakgerioù pe get gant perzhioù yezhoniel all, dreist-holl urzh ar frazennoù ma vez kavet stankoc'h ar rakgerioù er yezhoù gante an urzh verb-renadenn (VO) ha liammet eo o implij ivez gant ar fed ma vez implijet gant ur yezh bnnak araogennoù kentoc'h evit lerc'hennoù.
Er yezhoù indezeuropek, ar brezhoneg en o zouez, e vez implijet ar rakgerioù evit krouiñ gerioù kevrennek nevez dre gemmañ ster ar wrizienn keit ha ma talvez al lostgerioù evit an deveradurezh yezhadurel, keñveriit da skouer:
Rakgerioù brezhonek
Setu amañ ul listenn eus ar rakgerioù brezhonek, gant pennadoù diwar-benn pep hini.
Lummen
Lummen (e limbourgeg: Leume) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Rakger
Gwelit ivez
ഉപസര്‍ഗം
Oolong
thumb|350px
Oolong (sinaeg: 烏龍, eeunaet:乌龙; pinyin: wūlóng) a zo un doare te sinaat etre an te du hag an te glas.
813
Diwar-benn bloavezh 813 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 813
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 813
Arondisamant Sant-Brieg
Arondisamant Sant-Brieg zo ur rann velestradurel c'hall, e departamant Aodoù-an-Arvor e rannvro Breizh.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Sant-Brieg en 21 c'hanton a-raok adrannidigezh 2014:
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aodoù-an-Arvor d'ar 1 a viz Genver 2017. 113 kumun zo en arondisamant Sant-Brieg bremañ.
Tourig
Tourig (Thourie e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Gwerc'h-Breizh, en departamant Il-ha-Gwilen.
Kogenneg-Afrika
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Kogenneg-Malabar
Ar c'hogenneg-Malabar (liester : kogennegi-Malabar) a zo ur spesad golvaneged bihan a-walc'h, Galerida malabarica an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda malabarica da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha greun.
Annez
Kavout a reer ar spesad e takadoù krin kornôg India ar Su.
Krochte
Krochte en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Crochte, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
1984
Diwar-benn bloavezh 1984 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1984
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1984
Roll ar geltoniourien
Ar geltoniourien eo an arbennigourien a studi sevenadur ar Gelted a-raok o romanekadur. Un darn a zo hendraourien pa reont war-dro roudoù sevenadurioù Hallstat ha sevenadurioù La Tène koshañ. Un nebeud anezho a ra war-dro studi ar yezhoù keltiek kozh evel ar galianeg hag ar galateg. Keltiegourien koulz hag hendraourien int. Un darn all eus ar geltonourien a zo istorourien rik.
Hai
right|thumb|Diaz an Hai Ar stêr Hai, anvet gwechall pe Pei Ho (北河) e testennoù ar c'hornôg, a zo ur stêr eus Sina hag a red a-dreuz Beijing ha Tianjin hag en em daol e pleg-mor Bohai er Mor Melen. Muzuliañ a ra 1 329 km hag he diaz a c'holo ur gorread a 319 000 km². An hanter eus hini ar Stêr Velen eo he red hag un drederenn eus hini ar Yangtze. E Tianjin eo kenasket ganto dre ganol vras Sina. Evel ar Stêr Velen eo fankek-tre an Hai.
Monmouth
Gerdarzh
Savet eo diwar ar gerioù "Mon", evit Menoe(?), ha "mouth", genoù, pe aber (pa gomzer eus ur stêr).
Judit Naoned
Judit Naoned (marvet e 1063), a oa merc'h da Yezekael Naoned, ha c'hoar da Vudig, kont Naoned. Dimezet e voe da Alan Kanhiart, kont Kerne, e 1026. Kontez Naoned e voe eus 1051 da 1063.
Istor
Pa varvas Mazheaz Iañ Naoned, niz Judit ha mab nemetañ he breur Budig Naoned, e oa da Judit da gaout kontelezh Naoned, ha dont a reas he fried, kont Kerne, a-benn da lakaat e grabanoù war he c'hontelezh en anv o mab Hoel, en desped da Gonan II, kont Roazhon, a oa o klask ober kemend-all. A-benn ar fin e rankas Konan plegañ da gont Kerne en 1054.
He mab Hoel eta a c'houarnas kontelezh Naoned en anv e vamm diwar an deiz-se, hag a lakaas e vreur Gwereg da eskob Naoned e 1059. Evel arouez e emglev gant Konan II e timezas d'e c'hoar Hawiz. En 1063 e varvas Judit.
Frañsez Laorañs
Frañsez-Mari Laorañs (29 a viz Genver 1885 e Melioneg, Breizh - 19 a viz Here 1914 e Châlons-sur-Marne (Marne), Bro-C'hall, e-pad ar Brezel-bed kentañ), a oa ur c'houer eus Melioneg (Breizh).
Timbroù Armenia
Armenia zo ur vro enezennet ha menezek lec'hiet e Kaokaz ar Su, etre Europa hag Azia.
Bet eo bro ar C’haokaz dindan beli Tsared Rusia betek ma tarzh an Dispac'h bolchevik e 1917 hag ec’h embann kreisteiz ar vro e frankiz dindan anv “Republik dizalc’h Kaokaz”. Ne bad ket ar Stad yaouank avat, rak e 1918 e tiwan teir Stad emren : Armenia, Azerbaidjan ha Jorjia. Dizemglev a sav etre ar republikoù nevez kement hag ez int aloubet gant an Arme Ruz e 1921. Dre urzh ar gouarnamant bolchevik int bodet en-dro dindan anv “Kevredad Treuzkaokaz” ha degemeret en Unaniezh Soviedel e miz Kerzu 1922.
Timbroù rusian 1918 dreistmoulet « K 60 K » zo bet implijet en Armenia da gentañ (1919), a-raok na vefe moulet e liv du pe glas-mouk al lizherenn Հ sparlet, da lavaret eo berradur “Republik Armenia”.
Frañsez Laorañs
Ar Stad c'hall a glaskas un ugent vloaz bennak goude, d’an 9 a viz Kerzu 1933, adreizhañ e vrud, rak hervezi e oa bet kondaonet hemañ « dre fazi ». Roet e voe ur sammad a 10 000 lur d’e dud gant ar prefed a oa deuet a-ratozh-kaer da Velioneg d'ar 5 a viz Eost 1934. War an ton bras e voe graet al lid, hag aozet e voe ur bal kement hag echuiñ gant an devezh. Difennet e voe gant ar polis ouzh broadelourien Breiz Atao dont e kêr.
Timbroù Armenia
Dav eo gortoz 1920 evit gwelout an timbroù kentañ engravet, treset gant Archak Fetvajian hag o skeudennaouiñ arouezioù ar vro nevez-dieub : an erer, ar menez Ararat, ur vaouez azezet o nezañ. Hervez reolennoù Unvaniezh Postoù ar Bed e c’heller lenn anv ar vro e lizherennoù latin koulz hag e lizherennoù armeniek (ՀԱՅԱՍՏԱՆՒ).