cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frouezh
Ar frouezh zo, evit al louzawourien, organoù plant, anezho vierezoù darev diwar bleunioù bet frouezhet hag enno an had a roio plant nevez. Er yezh pemdez avat e talvez ar ger frouezh da envel bouedoù sukret taolet gant ar plant. Traoù zo a c’hall bezañ « frouezh » evit al louzawourien (arbennigourien war ar plant), tra ma vez graet « legumaj » anezho gant ar braz eus an dud war ar pemdez (ar maiz, an tomatez pe ar berjinez). Er yezh pemdez ne reer frouezh nemet eus ar re zo sukret (an avaloù, ar bananez...).
Per Pondaven
Buhez
Mervel a reas war vor d'ar 1 a viz Genver 2008.
Frouezh
Da betra e talvez ar frouezh
Evit ar plant o devez ar frouezh div gefridi vras :
Per Pondaven
Pennadoù diwar-benn an anvadurezh, e galleg
Tu 'vefe da glokaat ar rannbennad-mañ gant pennadoù pe kaozioù bet embannet etre 1993 ha 2000.
Frouezh
Da betra e talvez ar frouezh
Gant al loened e vez debret ar frouezh ha ganto e vez strewet an had a adkaver en o c’haoc’h. Evel-se e sikouront ar plant d’en em ledañ, en un doare dieeun, ha gallout a ra ar re-se teurel frouezh en-dro, gwelloc’h-gwellañ.
Kalz frouezh zo bras o zalvoudegezh evit an dud, dre ma roont dezho boued pe danvez krai. Gallout a reont dont eus gwez (evel an avaloù pe an abrikez) pe eus plant geotennek (evel ar sukrin). Frouezh sec'h a reer eus ar re n’eus ket kalz a zour enno.
Un nebeud frouezh
Sed amañ frouezh anavezet en hor bro : abrikez, alamandez, ananaz, aval, aval-ar-baradoz, aval-stoub, avoukez, bananez, datez, fiez, flamboez, greunadez, kaki, kastrilhez, kerez, kistin, kiwi, kraoñ-kokoz, kraoñ, kraoñ-kelvez, lus, mandarin, mangez, mesper, mouar, orañjez pe aouravaloù, pastekez, pechez, per, pechez, prun, rezin, sitron pe suravaloù, sivi, sukrin.
Evit ur seurt frouezh e kaver alies meur a ouenn. Da skouer evit an avaloù emañ ar seurtadoù Golden Delicious, Gala, Braeburn, Pink Lady, Granny Smith ; evit ar per emañ ar seurtadoù Conférence, Doyenné du Comice, Williams ; evit an orañjez Navel, Navelina, Jaffa.
Plas ar frouezh er boued
Gant pep seurtad frouezh e vez ur blaz hag ur c’hwezh dibar ha ganto ivez ez eus talvoudegezhioù disheñvel a-fet magadur, hervez an elfennoù kimiek a gaver enno. Enno e kaver :
Terruggia
Terruggia zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Clément
Clément zo un anv-badez gallek, deuet eus al latin Clemens, kar d'an anv brezhonek Klemañs, hag a zo deuet ivez da vout un anv-tiegezh.
Stéphane Freiss
Stéphane Frédéric Freiss, bet ganet e Pariz d'an 22 a viz Du 1960, a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel), ur filmaozer ha saver senario gall.
E bezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Firmin (Avairon)
Firmin a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Keflusker Stirling
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Ar c’heflusker Stirling a zo ur c’heflusker gant un devidigezh diavaez, ennañ ur gaz a heul ur c’helc’hiad pevar fred. D'e gas en dro ne c’houlenn nemet un diforc’h a temperadur etre div lodenn anezhañ. Anvet e oa ivez keflusker dre aer tomm e penn kentañ.
Ijinet eo bet e 1816 gant Robert Stirling ur pastor a vro Skos hag ouzhpennet gantañ, un neubeut amzer goude, ur pezh talvoudus : an adc’haner. Implijet eo bet e mare ar mekanik-aezhenn dre ma ne darzhe ket.
An istor
E-penn kentañ an kantvet e tarzhe alies kaoterioù ar vekanikoù-aezhenn o gloazañ tud. Sur a-walc’h eo an abeg-se en deus mennet Robert Stirling da labourat a-benn seveniñ ur c’heflusker hep kaoter gant gwaskoù re uhel ennañ hag ouzhpenn-se gwellaat spletusted ar mekanik rak n’eo ket dav tommañ dour. E 1816 e kemeras neuze Robert Stirling ur breved war e mekanik dre aer tomm hag un neubeut amzer goude e ouzhpennas dezhañ ur pezh talvoudus : an adc’haner. Ar pezh-se, dre raktommañ ha rakyennañ ar gaz, en deus kresket kalz spletusted ar c’heflusker. E 1843 eo bet staliet gant James Stirling (breur Robert Stirling) ur c’heflusker Stirling en uzin ma laboure evel ijinour. Siwazh, rak un diouer a galloudegezh ha kudennoù torridigezh ez eo bet erlec’hiet gant ur mekanik-aezhenn un neubeut amzer goude. E 1871 a drugarez araokadennoù an termodinamik ez eus bet tu da Gustav Schmidt diskrivañ kelc’hiad ar c’heflusker Stirling gant ar matemetik.
Ranket eo bet gortoz goude studiadennoù an embregerezh Phillips er bloavezhioù 1930 evit ma vije adimplijet anezhañ e 1938 ez eo bet krouet ur mekanik 200 marc’h-nerzh (147 kW), gant un efedusted a 30%. Implijet eo ar c’heflusker-mañ hiziv gant ar griogeniezh, evit produiñ azot dourennek da skouer, pe gant ar genganerezh, evit dastum energiezh termek e moged ar c’haoterioù-aezhenn, pe treuzfeurmiñ energiezh an Heol e tredan en ur implijout uheldeknologiezhioù : danvezhioù a gouzañv diforc’hioù bras a demperadur, evel ar gwer Pyrex, pe reoù all, ur perzh gante da eskemm mat-tre o energiezh termek gant ar gazoù, evit an adc’haner.
Gantañ ez eus talvoud uhelañ a efedusted evit treiñ energiezh an Heol e 2008.
Ur beñveg studi eo deuet da vezañ hiziv kement evit tud prevez, embregerezhioù arbenniget pe evit an NASA.
Pennaenn
E-penn kentañ ar c’helc’hiad e vez kaset ar gaz endalc’het er c’heflusker davet al lodenn tomm : kreskiñ ’ra e demperadur ha neuze e wask. Laosket e vez goude ar ribouler da gilaat dindan gwask ar gaz : treuzfeurmet eo bet energiezh termek ar gaz en energiezh mekanek. Met dre ma ne c’hall ket ar gaz en em emledañ dibaouez e vo ret kenwaskañ anezhañ a-benn distreiñ e penn kentañ ar c’helc’hiad, en ur implijout an neubeutañ a energiezh mekanek ma c’haller. Evit en ober e vo kaset ar gaz adalek al lodenn tomm davet al lodenn yen a-benn digreskiñ e wask, kenwasket e vo ar gaz da c’houde. Dre ma vez bevezet nebeutoc’h a energiezh evit kenwaskañ ar gaz yenaet eget ma vez daspugnet gant emled ar gaz tommet evez produet energiezh mekanek. Anvet e vez ar c’helc’hiad-se kelc’hiad Stirling, daoust ma n’eo ket Robert Stirling hag en deus e ziskrivet.
Al lodenn tomm a veze tommet gant glaou da vare Robert Stirling, met n’eo ket 'blam da-se n’ez eus ket moien tommañ anezhi gant petrol, gaz naturel pe koad, peotramant gant energiezhioù adnevesaüs, skinoù an heol pe gwrez-douar da skouer.
Kelc’hiad Stirling
Kelc’hiad Stirling a zo ar c’helchiad termodinamik diskrivet gant an holl geflukerioù Stirling. Ar c’helc’hiad-se a zo amginus da lâret eo e c’hall ur c’hefluker Stirling produiñ energiezh termek, ha diouzh an tu ma troio e yeno pe e tommo al lodenn a vez sañset tommet anezhi. Ar c’helchiad-se a zo ur c’helc’hiad serret hag adc’haner. Serret rak implijet e vez atav ar memes fluidenn ennañ hag adc’haner rak e vez un adc’haner a dalvez da welaat efedusted ar c’helc’hiad.
Peder frantad a zo er c’helc’hiad : (selet war ar grafik)
An adc’haner
An adc’haner a zo sur-wac’h ijinadenn pennañ Robert Stirling. Efedusted ur c’heflusker Stirling a zo diouzh an diforc’h a temperadur a zo etre al lodenn tomm hag al lodenn yen met ivez diouzh an adc’haner hag e perzh pouezus.
An adc’haner a zo ur pezh a vez lakaet etre al lodenn tomm hag al lodenn yen hag a vez e roll da esperniañ energiezh. A-benn en ober e vez raktommet pe rak yenaet ar gaz pa trement ennañ. Raktommet eo ar gaz pa trement dre an adc’haner adalek al lodenn yen davet al lodenn tomm, yenaet e vez neuze an adc’haner en ur kemer energiezh termek dezhañ. En tu kontrol, rakyenaet e vez ar gaz pa trement ennañ war zu al lodenn tomm, kollet e vez energiezh termek gant ar gaz en ur tommañ an adc’haner.
Dre an adc’haner e vez nebeutoc’h a eskemmoù d’ober el lodennoù yen pe tomm, da lâret eo e vez kresket efedusted ar c’heflusker, met krouet e vez ivez ur volum kollet. Dre ma n’eo ket aes d’ober eskemoù energiezh gant ar gazoù, ez eo diaes jediñ stumm ha mentoù an adc’haner met dre ma vez kresket efedusted ar c’heflusker e ra dioutañ luziet met talvoudus. .
Stirling alfa
Ur c’helusker Stirling alfa a vez ennañ daou ribouler galloudegezh : unan er sailh tomm hag egile er sailh yen. An daou sailh a zo distag an eil ouzh eben ha liammet gant un duelenn warnañ an adc’haner, ma n’eo ket an duelenn un adc’haner dezhañ e unan. Ar c’heflusker-se en deus ur c’heñver galloudegezh-volum uhel. N’en deus ket ar c’heflusker-se a ribouler diblaser.
Sed aze chema ur c’heflusker Stirling alfa, trein a ra e memes tu hag a horolaj.
Stirling beta
Ar c’heflusker Stirling beta a implij ur gaz endalc’het etre div vountell kenahelel hag a fiñv an eil e keñver eben pa vez cheñchamantoù volum gant ar gaz, hag asambles pe dost e fiñvont evit cheñch lodenn ar gaz. Al lodenn domm hag an hini yen a zo e pennoù enep ar memes bailh, ar pezh a sav kudennoù eskemm energiezh etreze.
Daou berzh mat a zo : stañk eo ar c’hefluskerioù eus ar stumm-se ha ne vez ket a goll aerodinamikel a energiezh rak ne vez tuellenn ebet evit ar gaz. Daou berzh fall a zo ivez : kolloù energiezh termek zo dre goñduadur-gwez ha dibosupl eo implijout un adc’haner.
Bez' ez eus memestra kefluskerioù anvet "beta" ma vez implijet al lodenn a zo a-us ar vontell domm evel lodenn tomm ha neuze e c'heller lakaat un adc’haner etre an div lodenn. Ar stumm-se a zo tostoc’h d'ur c’heflusker Stirling gamma.
Stirling gamma
Ar c’heflusker Stirling gamma a zo ur c’heflusker gant : evel en hini beta al lodenn tomm hag al lodenn yen e pennoù enep ar memes sailh, met e gant daou ribouler ha n’int ket kenahelel. En em diblasañ a ra ar ribouler diblaser adalek al lodenn tomm betek al lodenn yen en ur skarzhañ kuit ar gaz el lodenn enep. Kemmoù temperadur ar gaz a laka neuze ar gwask da kemmañ hag ar ribouler galloudegezh da fiñval.
(2054) Gawain
(2054) Gawain a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Keflusker Stirling
Stirling gamma
Ar volum e lec’h ma fiñv ar ribouler diblaser dre ma n’hall ket bezañ ar ribouler galloudegezh ennañ, seveniñ a ra neuze ur volum nann implijet. Setu perak ne c’hall ket ar c’hefluskerioù Stirling gamma kaout ur feur waskañ uhel-tre, ha neuze e bihana an efedusted. Met dre simplder e veizerezh e-keñver hini ar stumm beta e vez implijet anezhañ. Graet e vez ivez kefluskerioù gant meur a sailh en ur implijout ar seurt-se.
Gant kefluskerioù 'zo eus ar seurt gamma e vez ur ribouler diblaser peurstank ha neuze e vez moien lakaat un adc’haner etre al lodenn tomm hag an hini yen, ha brasaat an efedusted.
Ar fluidyn
Ar fluidyn a zo ur c’heflusker a heul kelc’hiad Stirling ha dre-se ez eo ur c’heflusker Stirling daoust dezhi kaout tost pezh ebet o finval ha da vont en dro gant ul lusk izel kenañ (0.5–1 Hz). Tost, rak ez eus hepken an div glozell hag a fiñv un neubeut.
Pa vez tommet ar gaz el lodenn tomm e kresk ar gwask hag a lak an dourenn da ziskenn el lodenn tomm ha da pignat un neubeut el lodenn yen, dre ma vez gwasket e trement un neubeut a zourenn dreist d’ar glozell uhelañ ivez. Goude e tiskenno an dourenn el lodenn yen evit pignat el lodenn tomm, neuze e vez kaset ar gaz etrezek al lodenn yen. El lodenn yen e tigresk temperadur ar gaz ar pezh a laka ar gwask da izellaat ha dre-se e vez sunet un neubeut a zourenn. Pignat a raio goude an dourenn el lodenn yen en ur c'has ar gaz el lodenn tomm.
Dre ma n’ez eus pezh ebet diaes da seveniñ ar pomp-se n’eo ket uhel e priz met ne vez ket sunet kalz ganti keneubeut (unan 2 cm treuzkiz, 50 °Ca ziforc’h etre an div lodenn a sun tro-dro 6L dre eur).
Kemmoù all diouzh ar pennaenn
Kalz a kemmoù a zo bet kinniget :
Eduard Rüppell
Eduard Rüppell, eus e anv leun Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell, bet ganet d'an 20 a viz Du 1794 e Frankfurt am Main ha marvet d'an 10 a viz Kerzu 1884 er memes kêr, a oa un naturour hag ergerzher alaman.
Klemañs
Klemañs, pe Klemez zo un anv-badez brezhonek, diwar an anv latin Clemens, a vez implijet dreist-holl evit ar sent hag ar bibien.
Evit ar merc'hed e reer gant ar stummoù Klemañsa ha Klemeza.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-gwan latin clemens, clementis « kuñv », « madelezhus ».
Tud
N'eo ket anavezet an anv e brezhoneg nemeur, goude m'e gaver e Geriadur Gregor.
Sent
Un toullad sent zo anvet Klemañs. Ar brudetañ anezho eo Klemañs Roma, pe Clemens Romanus hervez e anv latin, merzheriet pa oa en harlu e Krimea. Taolet e voe er mor, un eor en e gerc'henn. Lakaet eo bet da sant paeron ar voraerien. Enoret eo e Rusia ha Lec'hlenn.
Sent all zoavat:
(613) Ginevra
(2054) Ginevra a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Fulgencio Batista
Fulgencio Batista y Zaldívar, lesanvet El Mulato Lindo (an hiron koant), El Hombre (ar gwaz), ganet d'ar 16 a viz Genver 1901 e Banes, tri bloaz bennak goude dieubidigezh ar vro diouzh trevadennerien Spagn, e proviñs Oriente (hiriv e proviñs Holguin), e Kuba, a oa un ofiser eus arme Kuba, deuet da vout politikour ha prezidant ar republik entre 1940-1944, ha diktatour goude un taol-stad e 1952, dilennet e 1954 ha diskaret e 1958.
E dad, Belisario Batista Palerma, a oa ur guajiro (kouer). Mervel a reas e dud a-raok e 13 vloaz. Kuitaat a reas ar skol da vezañ darbarer kemener. Labourat a reas el labouradegoù-sukr a-raok mont da studiañ da vezañ perukenner ha troc'her barv. A-benn ar fin, da 20 vloaz, ez eas da soudard.
Politiker
Aozañ a reas ur sistem preizherezh en e vro gant skoazell ar mafia stadunanat a rene war an douristelezh, dindan lasoù Lucky Luciano, Meyer Lansky ha Santo Trafficante.
Lamm a voe roet dezhañ gant Dispac'h Kuba (1958-1959), renet gant Fidel Castro.
Tec'h
Tec'hel a reas eus Kuba, gant milionoù a zollaroù, d'an 31 a viz Kerzu 1958, da glask repu d'ar Republik Dominikan. D'ar 1añ a viz Genver 1959 e tegouezhas e La Habana un dek mil brezelour eus arme Fidel Castro.
Manuel Urrutia a voe anvet da brezidant, Fidel Castro da bennkomandant an arme, ha da pennministr d'ar 16 a viz C'hwevrer 1959.
Alese ez eas Fulgencio Batista da chom da Enez Madeira. Echuiñ a reas e vuhez e Spagn ha mervel a reas d'ar 6 a viz Eost 1973, d'an oad a 72 vloaz, e Guadalmina, e-kichen Marbella, en Andalouzia, manket dezhañ e galon. Hervez lod, hogen hep prouenn, e vije bet kaset ur strollad muntrerien gant Fidel Castro, daou zevezh a-raok e varv, d'e lazhañ.
Strevi
Strevi zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Casier
Casier zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Ritenn
Ar ritenn, , pe gwask ar revr , pe pleg ar pensoù eo ar faout etre an div feskenn.
Villorba
Villorba zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
(18100) Lebreton
(18100) Lebreton a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Solonghello
Solonghello zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Cavaso del Tomba
Cavaso del Tomba zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Treron capellei
Treron capellei a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Anvet e voe Columba capellei (kentanv) da gentañ-penn (e 1822) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Malezia da hanternoz Sumatera, Borneo, Jawa hag inizi tost.
Enez San Clemente
Enez San Clemente zo anv meur a enezenn er bed:
San Clemente
San Clemente zo un anv lec'h spagnolek diazezet war ur sant Clemente, Klemañs e brezhoneg. Meur a lec'h zo anvet e-giz-se :
Morgane la sirène (film)
Morgane la sirène (Morgane ar vorverc'h e brezhoneg) zo ur film mut gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Léonce Perret e 1926-1927.
An danvez
Un noz e klev Georges a Gerduel, ofiser a vor, n'eo ket distroet e zanvez pried yaouank Annette Le Foulon eus he bageadenn. Ul lizher a gemenn dezhañ eo-hi bet degemeret war Enez Aval gant Morgane, priñsezez a Vangor, war-lerc'h ur peñse. Mont a ra d'an enezenn ha kouezhañ e karantez gant ar briñsezez, neuz ur vorverc'h warni. Koulskoude, pa glask Morgane kontammiñ Annette ne chom ket difiñv Georges hag a ziarbenn anezhi. Faezh-mat, en em deuler a ra Morgane er mor ma sach anezhi ar morverc'hed all d'o heul.
(35268) Panoramix
(35268) Panoramix a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Pargny
Pargny zo un anv-lec'h gallek eus reter Bro-C'hall.
Lourd
Lourd (Lorda en okitaneg; Lourdes e galleg) a zo ur gumun e Bigòrra, Okitania (departamant an Hautes-Pyrénées, Frañs). Brudet eo evit he firc'hirinaj en enor d'ar Werc'hez Vari a zesach war-dro 5 milion a dud bep bloaz.
Maëlle Dupon
Maëlle Dupon zo ur skrivagnerez okitanek.
(35269) Idefix
(35269) Idefix a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Occimiano
Occimiano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Akic'horios
Akic'horios (e gregach : Ακιχώριος) a oa unan eus penngadourien ar C'halianed a aloubas Trakia ha Makedonia e -280 gant Brennos, ha gantañ e oa e penn ar rannarme a dreuzas Paionia. E -279 ez eas gant Brennos da aloubiñ Gres.
(29401) Asterix
(29401) Asterix a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Conzano
Conzano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Frascaro
Frascaro zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
(29402) Obelix
(29402) Obelix a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Kroaz an ti ruz
Kroaz an ti ruz zo ur groaz keltiek e greunvaen e Trelevenez. He c'havout a reer 100 metrad a gleiz d'un hent-karr bihan a loc'h a gleiz er bourk, nepell eus an iliz, eus hent Sant-Alar.
Istor
Unan eus bugale Trelevenez, Adrian Stang ar Ruskeg a zo unan eus ar miliadoù a soudarded vreton a zo bet falc’het e Belgia, e Maissin, gant an Ankou. D’an 22 a viz Eost 1914. Ul lazhadeg euzhus e voe e-pad daou zevezh. E miz Eost 1932, 18 vloaz war-lerc’h, e teue e vamm, itron ar C’hastell, an Itron Hilarion Stang Ar Ruskeg, bet ganet Herve-ar-Pennc’hoad, betek enno, e Maissin, evit al lidoù bras ha staliadur ur C’halvar a Vreizh er vered. Eus an Treoù-Leon an hini eo e teue : « Kroaz an Ti ruz » a veze graet eus ar c’halvar-se. Skrivet eo warnañ, en ur brezhoneg iskis un tammig, komzoù hag a zo da soñjal warno goustadik.
E plas ar c'halvar kozh aet da Velgia ez eus bet staliet ur groaz keltiek e greunvaen : he c'havout a reer 100 metr a-gleiz d'un hent-karr bihan a loc'h a gleiz er bourk, nepell eus an iliz, eus hent Sant-Alar.
Henri-Marie de L'Estang du Rusquec
Henri-Marie de L’Estang du Rusquec, ganet d’an 31 a viz Mezheven 1855 e Kerezelleg-Trelevenez, er c’hastell bet savet gant e dad, ha marvet d'an 3 a viz Mezheven 1918, a oa un denjentil leonat ha brezhoneger.
Dimeziñ a reas gant un nizez da Deodor Kervarker, embanner ar « Barzhaz Breizh », Sidonie-Hermine a Gervarker. Ur brezhoneger a zoare eo bet, evel e eontr Henri de L'Estang du Rusquec (1822-1906) hag a savas geriadurioù galleg-brezhoneg ha brezhoneg-galleg. Henri-Marie, eñ, a yeas da chom d'ar Merzher, hag a savas kastell Hirziri. Stourm a reas taer ouzh lezennoù an inventer ha Combes da zifenn he frankiz d’an Iliz.
Sevel a ra kalzik kantikoù ha kananouennoù, hag e reas konferañsoù e brezhoneg ivez. Evel merc’h Teodor a Gervarker, an Itron de Boisanger, hag a oa o chom e-kichenik, e Lannurvan e kastell Kerdaoulaz, e reas e seizh gwellañ da sikour an dud da zerc’hel d’ar feiz ha d’ar yezh. Deuet da vezañ dall, e varvas goude un hir a gleñved e dibenn ar brezel bras, d’an 3 a viz Mezheven 1918.
Korn Afrika
Korn Afrika zo ur rannved e reter Afrika. En em ledañ a ra war 2 vilion a km². Bevennet eo er biz gant ar Mor Ruz, er reter gant Mor Arabia, er gevred gant Meurvor Indez, er c'hornôg gant Kenya, Susoudan ha Soudan. E korn Afrika emañ Eritrea, Etiopia, Djibouti ha Somalia. War-dro 100 milion a dud a vev ennañ.
Emgann an Termopiloù (279 kent JK)
Emgann an Termopiloù a c'hoarvezas e 279 kent JK en Termopiloù, etre Kelted ha Gresianed eus Etolia, Boiotia, Fokia hag Aten. Trec'h e voe ar Gelted, anezho Volked, renet gant ar penngadour Brennos, war an arme c'hresian. Goude-se e kerzhas an drec'herien war-du Delfi, a voe preizhataet gante, hag aleshont da Azia Vihanañ, ma voe krouet Galatia gante.
Goudevezh
Trec'het e voe Brennos e Delfi ha gloazet. En em dennañ a reas e arme, ha mervel a reas diwar e c'houlioù. Taolet e voe an armead kelt er stêr Sperc'heios gant brezelourien Thessalia ha Malia.
Rapilly
Rapilly a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Emgann an Termopiloù (279 kent JK)
Galatia
Un darn all, dispartiet eus arme Brennus abaoe -281, a voe degaset da Azia Vihanañ gant Nikomedes Iañ Bithynia evit diskar e vreur ha kemer kurunenn Bithynia. Goude e tiazezjont e Galatia. Trec'het e voent goude gant Antiochus Iañ, ha repu a gavjont en uheldirioù Anatolia. Ar re-se eo a voe anvet Galated.
Rapilly
Hent-houarn
left|thumb
Douaroniezh
left|thumb
Proviñsoù kozh Portugal
E Portugal n'eus ket proviñsoù ken met chom a ra ar merk anezho e spered an dud, muioc'h c'hoazh eget e Breizh.
Istor
Adalek ar e oa c'hwec'h rannvro:
Komarkoù e oant da gentañ war-bouez Algarve, a veze graet "Reino" (rouantelezh) anezhañ. E pep hini anezho e oa ur c'hcorregedor, karget da verañ ar vro ha d'ober war-dro ar justis. Adalek ar e voe kroget da gomz eus "Proviñsoù".
Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh
Krouet eo bet an aozadur lobiañ Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh (anvet Comité d'étude et de liaison des intérêts bretons e galleg, pe c'hoazh CELIB) d'an 22 a viz Gouere 1950 e Kemper gant ur strolladig tud, René Pleven, Joseph Martray ha Joseph Halléguen en-o zouez. Ar pal a oa profitañ eus endro politikel hag ekonomikel ar prantad (adsavadur goude an eil brezel bed, raktres Marshall) evit diorren Breizh en he fezh (pemp departamant), gwareziñ he sevenadur ha digeriñ hent an digreizennerezh e Frañs war memes tro. Anvet e voe CLIB (Comité de liaison des Intérêts Bretons) er penn kentañ, a-raok dibab diazezañ hec'h obererezh war studiadennoù sirius a-drugarez da dud evel Michel Phlipponneau peurgetket.
Istor
Fall oa stad ekonomikel Breizh goude ar brezel. E-kerzh dilennadegoù 1951 evit ar Bodadenn vroadel Frañs e yeas izili ar CELIB e darempred gant an holl re a oa war ar renk evit kas war-raok mennozh un emglev kannaded eus pep kostezenn evit stourm evit diorroadur Breizh. An holl en diavaez eus ar gomunourien a asantas. Statudoù ar gevredigezh hervez lezenn 1901 a voe kaset d'ar prefeti d'an 30 a viz Here hag embannet e voe he c'hrouidigezh war gazetenn ofisiel republik Frañs (Journal Officiel de la République Française) d'an 23 a viz Du. Arc'hantet oa gant ar pemp kuzul departamant. René Pleven a voe anvet prezidant, skoazellet gant tri bezprezidant : Paul Ihuel, kannad MRP (Mouvement Republicain Populaire) ar Mor-Bihan, André Morice, eus ar Parti Radical, kannad Liger-Izelañ, ha François Tanguy-Prigent, kannad sokialour Penn-ar-Bed.Miziek e oa emgav ar gannaded hag ar senedourien.
Tamm-ha-tamm e vodas an aozadur tud oberiant a-bep seurt en tu-hont d'an disrannoù. En e greñvañ e voe er bloavezhioù 1960. D'ar mare-se edo er CELIB an holl gannaded ha senedourien, ar pemp kuzul departamant, 1200 kumun, ar c'hêrioù bras en-o zouez, an holl sindikadoù gopridi (CGT, CFDT, FO, CFTC), an aozadurioù patromed, ar c'hambroù kenwerzh ha greanterezh, ar c'hambroù micherioù, ar skolioù-meur hag ar c'hevredigezhioù a zifenne sevenadur Breizh...
E 1952 e voe savet un danevell a-zivout kempennadur Breizh gant ar CELIB. Degemeret e 1956 gant ar c'hKomite rannvroel a ziorroadur ekonomikel (Comité régional d'expansion économique ) e voe implijet an danevell gant Guy Mollet evit ar Programm obererezh rannvroel embannet d'an 13 a viz Gouere 1956.
Pouezañ a rae ar programm-se war diorroadur al labour-douar, hini ar greanterezh, hini an obererezhioù a vor, hini an douristelezh... Kevredad diorroadur rannvroel (SDR Société de Développement régional) Breizh hag ar C'hevredad armerzh kemmesk evit terkerezh hag aveerezh Breizh (SEMAEB Société d'économie mixte pour l'aménagement et l'équipement de la Bretagne) a voe krouet e 1957.
Ar raktres evit hentoù Breizh, krouidigezh ar C'homisionoù diorroadur ekonomikel ranvroel (CODER, Commissions d'expansion économique régionale) e 1964, diorroadur an ijinerezh agrobouedel, staliadur labouradegoù evel hini Citroën e Roazhon e 1961 pe Le Joint français e Sant-Brieg e 1963 a c'hell bezañ gwelet evel frouezh levezon ar CELIB.
Er bloavezhioù 1970 e klaskas tud evel Georges Lombard adlañsañ ar CELIB. Ul "Levr Gwenn", programm klok evit diorrodaur Breizh gwelet evel ur c'hevredad broioù a voe embannet e 1971. Ne voe ket dalc'het kalz a gont eus al labour-se gant ar vodadenn rannvro. N'heller ket keñveriañ levezon a aozadur-se gant hini CELIB ar bloavezhioù 1950-1960. Perzh en deus bet koulskoude e sinadur ar Garta sevenadurel e 1977 gant Valéry Giscard d'Estaing. Sinet eo bet ar garta gant ar Stad, kuzul rannvroel Breizh hag ar pemp kuzul departamant (gant hini Liger-Atlantel) hag anavezout a rae talvoudegezh ar brezhoneg ha sevenadur Breizh.
Aet eo da get ar CELIB e penn kentañ ar bloavezhioù 1980. Kemmet eo bet an endro politikel ha melestradurel d'ar mare-se. Deuet eo ar rannvroioù da vezañ strollegezhioù lec'hel, krouet ez eus bet kuzulioù armerzhel a sokial er rannvroioù... Aozadurioù 'zo a glask kemer lod pe lod eus kefredioù ar CELIB, klevet e vez a vare da vare komz eus spered ar CELIB met en ur prantad all emeur.
Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all
Labous ar Wirionez ha Marvailhoù all zo un dastumad seizh kontadenn dastumet e Bro-Leon gant Troude (1803-1885) ha Milin (1822-1895), hag adembannet gant Skridoù Breizh e 1950 dre ma oa deuet e-maez e 1870 da gentañ-penn, Ar Marvailler brezounek pe marvaillou brezounek dastumet gant ar C'horonal an anv anezhañ d'ar choulz-se. Ne voe kemmet takenn en destenn orin gant Roparz Hemon, panevet he lakaat en doare-skrivañ peurunvan.
Eizh tresadenn gant Zavier Langleiz — hini pajenn gentañ ar golo en o zouez — a deu da skeudennaouiñ pep marvailh (pajennoù 19, 55, 85, 103, 145, 157 ha 173).
Doare da gontañ
Kontet eo ar marvailhoù en amzer-dremenet strizh, mesket gant an amzer-vremañ er memes frazenn a-wechoù, hervez doare ar marvailhoù. Alies ivez e weler implij an anv-verb danevelliñ hag ar frazennoù hep verb.
Robert Baden-Powell
Lord Robert Baden-Powell (distaget: ), ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1857 e Paddington, Londrez (Rouantelezh-Unanet), ha marvet d'an 8 a viz Genver 1941 e Nyeri (Kenya), a zo ur soudard saoz, savet ar skoutelezh gantañ.
Sezzadio
Sezzadio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Klemañs VII
Daou zen zo bet anvet Klemañs VII pe Klemez VII:
Quargnento
Quargnento zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Emgann Hartmannswillerkopf
Emgann Hartmannswillerkopf a zo un emgann ag ar Brezel-bed kentañ etre al Lu gall hag al Lu alaman, hag a grogas d'an 19 a viz Genver 1915.
Douar (disheñvelout)
Douar a vez lavaret e brezhoneg eus meur a dra.
Odalengo Piccolo
Odalengo Piccolo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Douar (disheñvelout)
Da gentañ penn eo ar blanedenn m'emañ an denelezh o vevañ warni: an '''Douar.
Labour-douar
An douar a vez labouret, aret, gant al labourerien-douar :
Gwir
E Gwir ar geodedourelezh e komzer eus gwir an douar ha gwir ar gwad.
Cransac
Cransac a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Kroazwareg
Ur groazwareg, pe arbalastr , pe fustwareg , zo un arm e doare ur wareg hag a veze implijet er Grennamzer da dennañ biroù pe ibilien. Hogen kalz koshoc'h eo an arm-se. Anavezet e oa e Sina gozh, hag en Hellaz kozh.
Hiziv e vez implijet evel sport, evit chaseal dindan vor, ha pa vez ret chaseal didrouz.
Sylvie
Sylvie zo un anv-badez gallek.
Gerdarzh
Eus an anv latin Silvia, deuet eus Silvius, savet diwar silva: « koad, forest ».
Ottiglio
Ottiglio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Sardigliano
Sardigliano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Rouantelezh Makedonia
Rouantelezh Makedonia (Μακεδονία "Makedonía" e gregach) a oa ur stad en henamzer, e hanternoz Gres, m'emañ proviñs Makedonia hiziv dre vras. Er c'hornôg dezhi e oa Epeiros (Ήπειρος), en hanternoz Paionia, er reter Trakia, er c'hreisteiz Thessalia.
Istor
Brudet eo rouantelezh Makedonia evel rouantelezh Fulup II hag e vab Aleksandr Veur, hag o diskennidi.
Ocyceros gingalensis
Ocyceros gingalensis a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.
Proviñs Minho
Proviñs Minho zo ur broviñs kozh e Portugal, en hanternoz ar vro, hag a glot dre vras gant distrigoù Braga ha Viana do Castelo.
Dont a ra hec'h anv eus hini ar stêr Minho, a red etre Galiza (en hanternoz) ha Portugal.
Kêr-benn Minho e oa Braga (Bracara Augusta), kêr-benn gozh proviñs roman Gallaecia ha rouantelezh ar Sueved.
Er Minho emañ kavell kontelezh istorel Portucale gant kêrioù Guimarães (ar gêr kavell), Barcelos (kêr ar gonted) ha Braga (kêr an arc'heskibien).
Hiziv, e-lec'h proviñsoù ez eus distrigoù, ha rannet eo bet proviñs Minho etre daou zistrig, hini Braga ha hini Viana do Castelo. Hiziv emañ e Rannvro an Norzh.
Pierrepont (Calvados)
Pierrepont a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Warwick (Rhode Island)
Warwick zo ur gêr lec'hiet e kreiz Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 82 672 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Kent eo ivez. Krouet eo bet anv Warwick en ur mod ofisiel e 1642.
Montecastello
Montecastello zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Monte Cintu
Ar Monte Cintu (distaget: ; skrivet e galleg hag en italianeg: Monte Cinto) eo menez uhelañ Korsika gant 2,706 m.
Olier Chevillotte
Olier Chevillotte, pe Ollivier Chevillotte e galleg, ganet e Brest d'an 23 a viz Here 1890 hag aet da anaon d'ar 27 a viz Meurzh 1965 e maner Kerwazdoue e Plougonvelen, a oa un ezel eus Strollad broadel Breizh.
Yaouankiz
Ar familh Chevillote zo eus Brest ha Plougonvelen. An tad Julien Chevillote (1863-1933) a oa noter, perc'henn war domanioù Kerwazdoue e Plougonvelen ha Kergroadez e Brelez. Ar vamm e oa Valentine Mevel (1871-1930). Dimezet e voe gant Madeleine de Parcevaux (1898-1981) d'ar 7 a viz Genver 1920. 7 bugel o deus bet.
Ijinour e oa war al labour-douar.
Er bloavezhioù 1930 e oa Olier Chevillotte gant e vreur Emmanuel Chevillotte e Strollad broadel Breizh.
Strollad broadel Breizh
Olier a gemeras perzh e dilennadegoù lec'hel evel hini kanton Lokournan e miz Kerzu 1931 : tapout a reas 22% eus ar mouezhioù.
E 1936 e voe war ar renk evit dilennadegoù an deputeed e Montroulez : erruout a reas da drede.
Etre Gouere 1938 ha Gouere 1939 edo e penn Strollad Broadel Breizh gant Olier Mordrel ha Marsel Guieysse.
Stêr Saskatchewan
Ar stêr Saskatchewan (anvet er yezh kri: kisiskāciwani-sīpiy, "stêr a red buan", "froud herrek") zo unan eus stêrioù bras Kanada. Diwarni eo anvet proviñs Saskatchewan. War-dro 550 km eo hec'h hed hag en em astenn a ra he diazad dourioù war 335 900 km². Redek a ra war-zu ar reter, a-dreuz proviñsoù Saskatchewan ha Manitoba hag en em deurel el Lenn Winnipeg.
Olier Chevillotte
Strollad broadel Breizh
Ur mab dezhañ, Michel, a emezelas er Bezen Perrot gant al lesanv Bleiz hag a voe lazhet gant paotred ar strouezheg.
Fin e vuhez
Olier Chevillote a oa aet da anaon er bloavezh 1965 e Plougonvelen.
Fulup II Makedonia
Fulup II Makedonia (henc'hresianeg : Φίλιππος Β ὁ Μακεδών / Phílippos II o Makedôn), (382 kent JK - 336 kent JK), drouklazhet e -336, a oa basileüs Rouantelezh Makedonia adalek 359, ha tad Alesant Veur. Adaozañ a reas arme e rouantelezh, falanks Makedonia, sujañ keodedoù Gres ha prientiñ ar brezel ouzh ar Bersed.
Evnetaer
thumb|220 px|Un evnetaer, treset gant Holzschnitt von [[Jost Amman, e 1568]]
Fulup II Makedonia
Gwragez ha bugale
Meur a wreg en doa ar roue Fulup II, hervez giz e rouantelezh. Seizh anezho zo anavezet diwar ur skrid chomet war-lerc'h Satyros:
Evnetaer
Un evnetaer zo un den hag ac'h a da evneta (pe labouseta).
Er Grennamzer e veze doñvaet falc'huned da vont gante da evneta, un arz zoken e oa ar falc'hunerezh.
Bann (isrann departamant)
Ur bann gall a oa ur rann velestradurel eus an departamantoù e Bro-C'hall, etre ar c'hanton hag an departamant, hag ur bastell-votiñ. Krouet e voe ar bannoù gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Ocyceros griseus
Ocyceros griseus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi gleb mervent India :
San Cristoforo (Italia)
San Cristoforo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Seziz Liège
Seziz Liège a voe kentañ emgann al lu alaman e-pad ar Brezel-bed kentañ e deroù miz Eost 1914. Padout a reas 11 deiz, adal ar 5 a viz Eost betek ar 16 a viz Eost.
Klemañs Iañ
Klemañs I, pe Sant Klemañs pe c'hoazh Sant Klemant, a oa pab eus 88 da 97. Merzheriet e voe. Lidet e vez d'an 23 pe d'ar 24 a viz Du.
Klemañs VII (pab)
Klemañs VII, eus e anv tiegezh Giulio di Giuliano de' Medici, ganet e Firenze d'ar 26 a viz Mae 1478 ha marvet e Roma d'ar 25 a viz Gwengolo 1534, a voe anvet da bab e 1523.
Enebiñ a reas ouzh Karl V, roue Spagn hag impalaer santel, hag ouzh ar roue saoz Herri VIII.
Lavaret ez eus bet e oa tad da Alessandro de' Medici (dug Firenze).
Lurdes
Lourdes pe Lurdes zo un anv-badez portugalek ha spagnolek deuet diwar anv kêr Lourd, en Okitania.
Gerdarzh
Berradur an anv María de Lourdes eo, savet evel un toullad anvioù-badez all (Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...) diwar un anv roet d'ar Werc'hez Vari e Spagn pe Bortugal.
Europa (merc'h da Fulup II)
Europa, ganet e 336 kent JK, a oa merc'h da Fulup II Makedonia ha d'e seizhvet pried, Kleopatra Euridike, nizez d'ar jeneral Attalos.
(9500) Camelot
(9500) Camelot a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Cranston (Rhode Island)
Cranston zo ur gêr lec'hiet e kreiz Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 80 387 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Providence eo ivez. Krouet eo bet anv Cranston en ur mod ofisiel e 1754.
(9499) Excalibur
(9499) Excalibur a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Europa (merc'h da Fulup II)
Lazhet e vije bet, a-gevret gant he mamm, war urzh Olympias, pevare pried ar roue ha mamm Alesant Veur.
Casaleggio Boiro
Casaleggio Boiro zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
(9502) Gaimar
(9502) Gaimar a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Montegioco
Montegioco zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Torfed ar frer Juniper
Torfed ar frer Juniper zo titl ur pezhig-c'hoari brezhonek fentus, en un arvest, diwar an oberenn c'hallek Le crime de Frère Juniper (1931) gant Henri Vangeon (Henri Ghéon e anv-pluenn), ha troet gant ar skrivagner brezhonek Jakez Riou.
Embannet eo bet e-barzh C'hoariva brezhonek, ul levr a gant c'hwec'h pajennad ha daou-ugent m'e gaver gant peder oberenn all : An div zremm gant Langleiz, E-tal ar poull gant Yann-Vari Perrot, An dakenn dour gant Jarl Priel ha Fostus an doktor daonet gant Roparz Hemon. Embannet e oa bet an dastumad-se gant Skridoù Breizh e penn kentañ 1944.
Adembannadurioù
Adembannet e oa bet e 1993 gant Hor Yezh.
Ar pezh-c'hoari
Tud ar c'hoari zo :
Klañv eo ar frer Goulaouig, en e c'hourvez war e wele. O vezañ m'en devoa disklêriet « Frer Juniper, debriñ a rafen gant plijadur un troad pemoc'h. » hemañ ziwezhañ n'en deus ket kavet gwelloc'h eget mont da droc'hañ pav ur pemoc'h en ur park bennak. Dont a ra ar c'houer d'o c'haout da glemm.
(9501) Ywain
(9501) Ywain a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Anvioù-badez kembraek
An anvioù-badez kembraek, evel an anvioù-badez brezhonek, o deus meur a orin, darn zo :
Sed amañ ur roll anezho:
Liamm diavaez
<!--
C
'
F
-->
Annwn
Annwn, Annwfn pe Annwvyn eo anv krenngembraek Bed All ar Gelted e gwengelouriezh Kembre. Un doare baradoz eo Annwn er skridoù koshañ. War an diwezhadoù avat e teuas da vout ur seurt ifern, dindan levezon ar gristeniezh.
Er Mabinogi eo Arawn eo roue Annwn, diwezhatoc'h e kaver anv eus Gwyn ap Nudd e lennegezh arzhurel. E mojenn Pwyll priñs Dyfed (kembraeg Pwyll Pendefig Dyfed) hag e danevelloù all e tiskouezer Annwn evel ul lec'h a levenez hag a builhentez.
Etimologiezh
Damantañ a ra ar mammennoù krenngembraek e roed d'ar ger ar ster « don-kenañ » er Grennamzer Kavout a reer ar stumm galianek antumnos war ar plom al Larzac a lakfe da soñjal e teu an anv eus *ande-dubnos, ur ger a gaver e predeneg hag e galianeg gant ar ster lizherennel « ar bed a-zindan ». . Distagadur ar ger kembraek a-vremañ a zo [ˈanʊn].
Lec'hierezh
Klotañ a ra ar mojennerezh predenek gant an hini gouezelek amañ. Krediñ a raed edo ar Bed All pe war un enezenn pe dindan an douar. E kentañ skourr ar Mabinogi n'eo ket meneget pelec'h emañ Annwn, zoken ma komprener e c'hellfe bezañ e Dyfed. Er barzhoneg krenngembraeg Preiddeu Annwfn a gaver e Levr Taliesin eo diskouezet Annwn evel un enezenn : "yg kaer pedryfan ynys pybyrdor" ("e Kêr Pedryvan, enez an nor galet", rann 3, gwerzenn 2). Daou vanvez hud all a c'hoarvez en eil skourr ar Mabinogi ; lec'hiet int en Harlech, e Gwalarn Bro-Gembre, ha war Enez Gwales e Mervent Sir Benfro.
Cassine
Cassine zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Annwn
Er Mabinogi
Kavout a reer Annwn e Pevar Skourr ar Mabinogi, ur strollad peder mojenn eus penn-kentañ ar Grennamzer.
Castelletto d'Orba
Castelletto d'Orba zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Fowler
Fowler zo un anv-tiegezh saoznek, hag a dalv kement hag  evnetaer  hag a gaver ivez evel anv-lec'h.
Annwn
Er Mabinogi
Er c'hentañ skourr, an danevell Pwyll Priñs Dyfed, e weler Pwyll o vont da chaseal da saonenn Glyn Cuch, a zo e Dyfed. Gant e chas ez a war-lerc'h ur c'harv a vo lazhet gant chas iskis Arawn. Annoazhañ a ra Pwyll Arawn pa gemer e chas dezhañ preiz roue Annwn. A-benn bezañ daskoret e kinnig Arawn un emglev. Kudenn en deus gant ur priñs all, Hafgan, hag a-benn hen skoazell-eñ e kinnig da bPwyll eilpennañ o flasennoù - bez e vo Pwyll roue Annwn e-pad ur bloaz, hag Arawn roue Dyfed en hevelep mare. Asantiñ a ra Pwyll. Neuze e ro an danevell un daolenn eus Annwn ha buhez Pwyll aze. Laouen eo Pwyll e-pad ar bloavezh-se ha tennañ a ra pep plijadur eus Annwn hep kousket gant gwreg Arawn. E penn ar bloaz e c'hounez grad vat Arawn ha reiñ a reer dezhañ an anv Penn Annwn.
Fowler
Kêrioù pe kêriadennoù: Ur stêr:
Annwn
Er Mabinogi
Er pevarvet skourr ne weler ket Arawn zoken mard eo meneget pa gas ur prof da hêr Pwyll, Pryderi. Moc'h hud eo ar prof, ha degas a ra ur brezel etre Dyfed ha Gwynedd.
Castelletto d'Erro
Castelletto d'Erro zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Annwn
E testennoù predenek all
Kavout a reer Annwn e-barzh Preiddeu Annwfn, ur barzhoneg all eus Levr Taliesin. Deskrivañ a ra beaj ar Roue Arzhur da Annwn. Kontañ a ra an daneveller penaos ez eas Arzhur gant teir lestrad tud da Annwn, ha penaos na zistroas nemet seizh anezho. Anvioù a-leizh en deus Annwn er barzhoneg : "Caer Pedryvan", "Caer Sidi", "Caer Vedwyd", "Caer Rigor", "Caer Wydyr", "Caer Golud", "Caer Vandwy", "Caer Ochren". An anvioù-se a c'hellfe bezañ anvioù disheñvel evit Annwn, pe anvioù lec'hioù en Annwn ; n'eo ket splann ar barzhoneg.
E-barzh danevelloù all e weler Gwyn ap Nudd gant karg roue Annwn. Un hemolc'her a vlein eneoù ar re varv, ha soñjal a reer e c'hellfe bezañ enkorfañ ar goañv e mojennerezh Bro-Gembre. E Vita Collen (Buhez Sant Collen) e trec'h ar sant war lez Gwyn en ur implijout dour-benniget. E mojenn Kulhwch hag Olwen e lavarer e roas Doue reoliañ an aerewent da c'hGwyn ap Nudd. Kavout a reer en hengoun menegiñ Gwyn o hemolc'hiñ eneoù gant ur bagad chas-spes anvet Cwn Annwn ("Kon Annwn").
Cassano Spinola
Cassano Spinola zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Annwn
Annwn er sevenadur a-vremañ
Diazezet eo film John Fawcett The Dark (2005) war romant Simon Maginn Sheep, hag e-barzh e kaver mojenn Annwn.
E-barzh e romantoù Sorrowline ha Timesmith e tiskouez ar skrivagner saoz Niel Bushnell un enezenn anvet Annwn er Bed All.
Casal Cermelli
Casal Cermelli zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Annwn
Annwn er sevenadur a-vremañ
Implijet e oa ar ger galianek antumnos ha menegoù d'ar Bed All gant ar bagad suis Eluveitie en oc'h albom Origins (2014).
Implijout a ra ar c'hoari-roll-stroll Vindictus an anv Annwyn evit unan eus lec'hioù o bed. Diazezet eo ar c'hoari tamm-pe-damm war ar mojennerezh keltiek, hag anavezet eo e Broioù ar Reter dindan an anv Mabinogi: Heroes.
Sevel a reas ar c'hompozer amerikan Mick Barr un albom anvet Annwn e 2008. Un eil albom, Annwn 2, a oa savet e 2012 hag adstummet e oant o-daou e 2015 dindan titl Cruinn Annwn.
Anv un daouad pagan-folk alamanat eo Annwn.
Front de libération de la Bretagne
Front de Libération de la Bretagne (FLB), troet a-wechoù e Talbenn Dieubiñ Breizh (TDB) e brezhoneg, a oa un aozadur politikel kuzh oberiant etre 1966 ha 2000 da bal dezhañ dieubiñ Breizh. Ur skourr armet en devoa, anvet Armée républicaine bretonne da gentañ, deuet da vezañ Armée révolutionnaire bretonne (ARB) diwezhatoc'h.
An FLB kentañ eus ar bloavezhioù 1960 a oa hengounelour ha broadelour pa gemere perzh ennañ beleion evel an tad Le Breton pe an tadoù breudeur ar Barzh. Mikael Coic pe Ronan Tremel a voe izili eus an FLB-se.
Er bloavezhioù 1970 ha 1980, gant savidigezh an UDB hag astenn e levezon, e teuas da vout muioc'h troet war an tu-kleiz gant tud evel Yann-Kel Kernaleguen pe Martial Ménard, paneve un nebeud tud levezonet gant an tu-dehou pellañ ha pagan evel Serj Rojinsky, Padrig Montauzier pe Jakez Denez.
Er bloavezhioù 1990 e voe kleizelour da vat hag enebet ouzh ar gevalaouriezh gant stourmerien evel Gael Roblin.
Lucius II
Lucius II pe Gherardo Caccianemici dal Orso a voe ar 164 pab, anvet e miz Meurzh 1144, hag a varvas e miz C'hwevrer 1145.
Front de libération de la Bretagne
Orin
An teskanv FLB. (Front de libération de la Bretagne) a oa bet skrivet evit ar wech gentañ e Pondi : skrivadurioù a oa bet lakaet war an hentoù e-kerzh nozvezh ar 25 betek ar 26 a viz Gwengolo 1963. E 1966, ur gemennadenn eus ar strollad kuzh a oa bet embannet er gazetenn kevredadeler L'Avenir de la Bretagne, renet gant Yann Fouéré. Ton ar gemennadenn a oa tostik-tost ouzh hini ar vroadelourien a vro Iwerzhon :
Flastridigezh
Prim e oa bet kopiet gant an FLB ar stourm broadelour iwerzhonat. An IRA a zeu da vezañ an ARB (Armée Républicaine Bretonne), an obererezhioù a zeu da vezañ kaletoc'h.
Channel Islands (Kalifornia)
Ar Channel Islands of California, pe Archipiélago del Norte (e spagnoleg, da lavarout eo Enezeg an Hanternoz), zo un enezeg a eizh er Meurvor Habask, dirak aod Kalifornia, er-maez da Los Angeles, e SUA.
Front de libération de la Bretagne
Flastridigezh
Er bloavezh 1969 e voe harzet un 50 bennak a izili, evel Jean Bothorel ; toullbac'het e voent e la Santé a-raok bezañ dieubet a-raok an dilennadegoù 6 miz war-lerc'h. Ar stourmerien-se a oa ezel eus aozadurioù hengounel ar stourm breton. D'ar mare-se e oa an Emsav a zehoù c'hoazh (setu perak e adkaver un nebeud beleien).
Karanos
Karanos (Κάρανος / Káranos), pe Caranus hevez an doare latinekaet, zo anv:
Channel Islands (Kalifornia)
Istor
Hanternosañ Channel Islands a voe poblet war-dro 13 000 bloaz zo. E 1960 e voe dizoloet an  Arlington Springs Manen Arlington Springs e Santa Rosa Island, oadet a 13 000 bloaz zo a-hervez. E 2005 e voe kavet an Tuqan Man e San Miguel Island in 2005, oadet a 10 000 vloaz.
Front de libération de la Bretagne
Flastridigezh
Etre Kerzu 1968 ha Genver 1969, e voe roet lam d'ar c'hentañ aozadurioù FLB. E-pad Tro Breizh ar Jeneral De Gaulle e voe roet urzh gantañ da baouez gant an harzadennoù.
Cranston
Cranston zo un anv-tiegezh a orin skosat, hag un anv-lec'h.
Bistolida brevidentata
Bistolida brevidentata a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin divoutin a vev etre Kornôg, Norzh ha Reter Aostralia etre an aod vev ha 40 m donder an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby e 1870 dindan an anv genad Cypraea. An anv brevidentata a dalv dent berr.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida brevidentata bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Isspesadoù
3 isspesad a zo bet diskrivet :
Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin eo an Bistolida brevidentata. Kavet e vezont etre an aod vev ha 40 m donder dindan reier ha bloc'hadoù koural.
Gwelout ivez
Bistolida stolida, Bistolida diauges daou spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo war aodoù Aostralia etre Kornôg, Norzh ha Reter Aostralia.
Newport (Rhode Island)
Newport zo ur gêr lec'hiet e gevred Rhode Island er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 24 572 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Newport eo ivez. Krouet eo bet anv Newport en ur mod ofisiel e 1639.
Sonerezh
Brudet e oa an Newport Folk Festival er bloavezhioù 1960. Bep bloaz e vez aozet c'hoazh e miz Eost.
Douar
Ar meskaj pri, traezh ha danvezioù organek a ya d'ober al leur eo an douar. Pluskenn diavaezañ an bladenenn Douar eo, war he c'horre emañ eta. Ennañ, warnañ hag a-us dezhañ emañ ar vuhez viologel, ennañ dreist-holl dre an abeg m'emañ 50% eus bevliesseurted ar bed. Kemmañ a ra ivez an atmosferenn. Ar pedologiezh eo ar skiant hag a studi an douareier, etre bevoniezh, kimiezh ha fizik.
A bep seurt traoù a gaver en douar : meinadoù, gazoù, liñvennoù, danvezioù organek hag organegoù. Ar gouelezennoù a zo en aer, en dour pe er skorn a ya d'en em lakaat war an douar abalamour d'ar pounnerder, hag ober a reont gwiskadoù. Krignerezh al leur a c'hall cheñch stumm ha keriadur an douar.
E stadoù, fetisterioù ha livioù a bep seurt a c'hall bezañ an douar : kalet pe vlot, sec'h pe c'hleb, laoskaet, du, gell, arruz, arvelen... Pa vez mesket gant dour e komzer eus bouilhenn pe fank.
Implijoù
Pouezhus eo er gounezerezh (pe "labour-douar"), en tisaverezh hag en henoniezh. Implijet e vez gant an dud evit ober mogerioù ha podoù.
Astenn-ster ha keveneptedoù
Dre astenn-ster e implijer ar ger douar evit komz eus :
Gallout a reer kevenebiñ an douar hag :
(9504) Lionel
(9504) Lionel a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Analadur
Evit ar bevien skeventek (loened en aer) e rank bezañ diforc'hiet an analadur hag a c'hoarvez er c'helligoù hag ar gwenteradur hag a c'hoarvez er skevent. Analadur ar c'helligoù a zo ur reaktadenn deus ar vetabolegezh hag a brodu an energiezh ret evit mont-en-dro ar c'helligoù.