cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ezañs India
Produerion
Incense of India
Kerdreg
Kerdreg  a zo ur gumun eus Breizh e departamant an Il-ha-Gwilen.
Knidaried
Ar c'hnidaried eo al loened dour a ya d'ober ar skourrad Cnidaria.
Daou stumm knidaried zo : ar poliped (stag ouzh un diaz evel ar bronnoù-mor pe ar c'houral) hag ar morgaoul.
Drocourt (Pas-de-Calais)
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Menaggio
Menaggio zo ur gumun ag Italia e proviñs Como, e Lombardia, war lez Lenn Como. 3 083 a dud zo o chom enni.
Tri a frazioni zo enni: Croce, Loveno ha Nobiallo.
Frañsez Iañ (dug Breizh)
190px|right|thumb|Siell an dug Frañsez I
Frañsez I, ganet d'an 11 a viz Mae 1414 e Gwened, e Kastell an Erminig, ha marvet e Sant-Teve d'an 18 a viz Gouhere 1450, a voe dug Breizh e-pad eizh vloaz, eus 1442 da 1450. Ouzhpenn-se e oa kont Montfort-l'Amaury (domani roue Bro-C'hall, en Yvelines hiziv). Mab e oa da Yann V, dug Breizh, ha da Jeanne de Valois (pe Janed Bro-C'hall), priñsez a Vro-C'hall. "Aotrou ebet nemet Doue" a oa e c'her-stur.
Antozoared
An antozoared eo al loened a ya d'ober ar gevrennad Anthozoa, da lâret eo ar c'houral hag ar bronnoù-mor.
Frañsez Iañ (dug Breizh)
E vuhez
180px|left|thumb|An dug Frañsez I o pediñ 180px|left|thumb|Frañsez I gant e soudarded (hervez Martial d'Auvergne, 180px|left|thumb|Obidoù Frañsez I, (hervez Martial d'Auvergne) 180px|left|thumb|Frañsez I hag Arzhur III
Savet e oa bet e Bro-C'hall. Perzh a gemeras e dibenn ar Brezel Kant Vloaz, hag e 1449 ez eas gant 6000 gwaz dindan urzhioù e eontr Arzhur Richmont, graet marc'heg gantañ, ha brezeliñ a reas da gas ar Saozon kuit eus Normandi.
Ur breur dezhañ, ha hêr dezhañ ivez, Jili Breizh, ur marc'heg brudet, a oa e tu ar Saozon, mignon ma oa d'ar roue saoz Herri VI en doa lakaet deviñ Janed Ark, pa oa an darn vuiañ eus noblañsed Breizh e tu ar C'hallaoued. Harzet e voe gant soudarded an dug ha taolet er vac'h e 1446. Lazhet e voe Jili en e garc'har e 1450. N'ouzer ket pe e oa bet graet an taol diwar urzh an dug pe hini un ofiser. Hogen mervel a reas an dug gant ar morc'hed e 1450.
Beziet e voe dirak aoter iliz abati Redon en eskopti Gwened. Lakaet e voe e vez en ur chapel a-gostez e 1780, met distrujet e voe da vare an Dispac'h gall. Mervel a reas e wreg intañvez Izabella e 1494 ha beziet e voe e Gwened.
E vreur Pêr a a voe dug war e lerc'h.
Gwreg ha bugale
Daoust da glemmoù gouarnamant roue Bro-Skos ne voe ket anavezet ar priñsezed evel hêrezed d'an dugelezh. Dibabet e voe gant an dug leuskel ar gurunenn gant e vreur Pêr a Wengamp hag eñ divugel. En abeg da se eo e timezas e verc'h henañ da Frañsez II, an eil hêr war-lerc'h Pêr hag eben da Yann Roc'han, galloudekañ noblañs Breizh.
Zubieta
Zubieta zo ul lec'hanv euskarek:
Balum an hanternoz
Balum an hanternoz (Balaenoptera borealis) a zo ur morvil fanoliek.
Listenn stêrioù Aostria
Listenn hervez anv ar stêr
Ager, Alm, Bregenzer Ach, Breitach, Danav, Dornbirner Ach, Drava, Enns, Erlauf, Fischa, Gail, Glan, Gölsen, Gurk, Ill, Inn, Isar, Kamp, Kitzbühler Ache, Krems (Aostria-Izel), Krems (Aostria-Uhel), Lech, Leitha, Loisach, Lu&, Morava/March, Mura, Mürz, Piesting, Pinka, Rába, Rhine, Saalach, Salza, Salzach, Sill, Thaya, Tiroler Achen, Traisen, Traun (Danav), Vils (Lech), Wien, Ybbs, Ziller
Giulio Polerio
Giulio Cesare Polerio a zo bet ganet e 1548 e Lanciano (Italia) ha marvet e 1612 e Roma (Italia).
Mestrc’hoarier ha skrivagner echedoù italian.
E 1575, Giovanni Leonardo di Bona a voe ambrouget betek Madrid gant e vignon Giulio Cesare Polerio (l'Abruzzese). En hevelep skipailh o doa c’hoariet a-enep da Ruy Lopez ha d’ar mestrc’hoarier spagnol arall, Alfonso Ceron. Diwezhatoc’h e teuas ivez un Italian arall, Paolo Boi, anavezet dindan an anv Il Siracusano ivez.
Goude match 1575, Polerio a zivizas chom e Madrid. Sevel a reas dornskridoù adalek 1580 betek 1600: abalamour da oberennoù Polerio e c’heller anavezout echedoù Spagn hag Italia ag ar prantad-se.
Distreiñ a reas Polerio da Roma. Dont a reas da vout mestrc’hoarier echedoù ar Priñs a Vuoncompagno. E 1606 e voe trec’het gant Geronimo Cascio e Roma.
Boiotia
thumb|200px|right|Boiotia, [[nomos e Gres]]
Boiotia (Βοιωτία e gresianeg, Boeotia e latin), pe Beotia, a oa ur vro en Henc'hres, en hanternoz da reter pleg-mor Korintos, hag a zo un nomos e Hellaz a hiriv.
Er c'hreisteiz dezhi e oa Megaris ha menezieg Kiteron, Attika en tu all dezhi. En hanternoz e oa Lokris opontek ha strizh-mor Euripos (e Mor Egea etre Enez-Euboia ha douar-bras Boeotia), ha Fokis er c'hornôg. An Euripos (Εύριπος e gresianeg) zo ur strizh-mor eus Attika, en Bro-C'hres.
Mojennoù
E gwengelouriezh Hellaz e vez kaoz alies eus Boeotia. Kalz mojennoù zo liammet ouzh Tebai ha Kadmos, he diazezer, hag ouzh Orc'homenos, bro ar Minyae.
Graia (Γραία), ar pezh a dalvez kozh, a vefe ar geoded koshañ eus Bro-C'hres a-hervez. Ar Γραικός, Graecus, zo liammet ouzh 'Graia' gant skrivagnerien zo. Aristoteles en deus skrivet e oa bet savet ar geoded a-raok al Liñvadenn Veur. Kavet ez eus bet ar memes kredenn diwar-benn orin keoded Graia war ur stelenn, Bloazdanevell Paros, dizoloet e 1687 ha bloaziet eus -267--263, miret hiziv en Oxford hag e Paros. Meneget eo ar geoded kozh-mañ ivez en oberennoù Homeros, Paosanias ar Beajour, Toukidides, etc.
Anv dismegañsus
Boeotia zo deuet da vout un anv kar d'ar sotoni, abalamour, marteze, ma kave da Ateniz e talvezent keroc'h dre ma oa brudet o sevenadur e-skoaz hini o amezeien.
Air Inter
Air Inter a oa anezhi ur gompagnunezh c'hall a rae nijadennoù diabarzh. Savet e oa bet d'ar 17 a viz Meurzh 1957, a-raok bezañ lonket gant Air France e miz Ebrel 1997.
Eeun-tre a oa ar mont en-dro, hag ar serjijoù, evel ma ra bremañ ar c'hompagnunezhioù izel o friz. Ur wezh deuet er-maez an Airbus A320 e 1989, e oa bet divizet ganti implij ar rumm nijerez-se tra ken.
Air Labrador
Newfoundland Airways e oa anv kentañ Air Labrador.
Léon (film, 1994)
Léon zo ur film graet gant Luc Besson e 1993.
Zubieta (Nafarroa)
Zubieta  (en euskareg evel e spagnoleg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e saonenn Malerreka, war lez ar stêr Ezkurra.
Sened gall
Ar Sened a zo unan eus div gambr-lezenniñ Bro-C'hall, gant ar Vodadenn Vroadel. Emañ ar galloud lezenniñ en e zalc'h war un dro gant ar Vodadenn Vroadel. Hervez mellad 24 bonreizh ar Pempvet Republik ez eo dileuriad ar strollegezhioù lec'hel hag ar C'hallaoued a ra o annez en estrenvro.
Kemmet eo bet meur a wezh an doare da zilenn ar senedourien, met, abaoe 2003, e vez dilennet ar senedourien dre vouezhiadeg hollek dieeun. Da lâret eo n'eo ket dilennet ar senedourien war-eeun gant ar bobl. Dilennet e vezont gant 150 000 dilenner meur. Aozet e vez an dilennadegoù bep tri bloaz. Betek 2011 e veze choazet un drederenn eus ar sezoù met bremañ e vez cheñchet an hanter anezhe bewezh.
Niver hag orin an dilennidi
Anvet ivez kambr uhel, ar sened a yae 331 senedour dilennet d'ober anezhañ. Kemmet eo bet ungaladur sezoù ar senedourien e pep departamant evit klotañ gwelloc'h gant emdroadur poblañs ar C'hwec'hkorneg. Tremenet eo niver ar senedourien da 343 e 2008 ha da 348 e 2011.
Piv ’zo er bodadegoù dilenn?
Dilennet e vez ar senedourien gant an dilennerien veur, bodet e pep departamant en ur vodadeg dilenn a gaver enni :
Dilennidi an dilennidi eo ar senedourien eta, rak dilennet e vezont dre vouezhiadeg hollek dieeun, da lâret eo gant an dilennerien veur, bet dilennet o-unan dre vouezhiadeg eeun. Er vodadeg dilenn ez eus war-dro 150 000 a dud, en o zouez :
Arc'hant
Ur perc'henn bras eo ar Sened gall, hag ur chadenn skinwel (gallek evel-just) zo dezhañ.
1117
Diwar-benn bloavezh 1117 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1117
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1117
Timbroù Entr'aide française
thumb|left|upright|Timbr Okeania
Embannet eo ar rummad anvet « Entr’aide française » e 1945 evit bezañ implijet en impalaeriezh c’hall. Un dresadenn eeun eo, o kinnig arouezioù ar Republik : poltred Marianne, treset gant Dulac, skourr ur wezenn-olivez hag ar pennlizherennoù RF dindan Kroaz Loren. « Distro ar Republik ! » sed aze pezh a sinifi an timbroù-se, e gwirionez.
War an hevelep patrom, gant un alc’hwez disheñvel hervez ar vro ez eo gwerzhet an timbroù « Entr’aide française » e-barzh pevarzek trevadenn c’hall : Afrika c’hall ar C’hornôg, Afrika c’hall ar C’hehedir, Aod gall ar Somalianed, Gwadeloup, Gwiana c'hall, Kaledonia-Nevez, Kameroun, Madagaskar, Martinik, Enez ar Reunion, Sant-Pêr-ha-Mikelon, Tiriadoù gall en India, Tiriadoù gall en Okeania ha Wallis-ha-Futuna.
War e vamm
War e vamm emañ ar gwin na vez ket tennet anezhañ an elfennoù a zeu eus ar goiñ pa vez er barrikennoù.
Pa vez bet chomet ar gwin -se war e vamm ur pennad, ha pa vez lakaet e boutailhoù goude, e lavarer eo gwin "diwar e vamm".
Evel-se eo e vez graet ar muskadig.
Polisperc'hon
Polisperc'hon (Πολυσπέρχων/ Polyspérkhôn) a oa ur jeneral makedoniat dindan Alesant Veur.
E vuhez
Ganet e oa Polisperc'hon en Epiros e Tymphaia. Mab e oa da Simmias. Soudard e oa e falanks Fulup II Makedonia.
Kalonek e oa en emgann, prim e deod ivez, ma tisplijas d'an alouber meur ha bac'het e voe gantañ e-pad un toullad mizioù. E -324 e tistroas gant Krateros hag ar soudarded kozh da Vakedonia. Kamarad e oa da Antipater, hag e -319 e renas war e lerc'h e Makedonia. O frankiz a zaskoras da geodedoù Hellaz, met enebet outañ e oa an diadoked ha Kassandros Makedonia gwashoc'h evit ar re all: hennezh a oa mab da Antipater, hag emglev en doa graet gant Ptolemaios I, ha taolet e voe Polisperc'hon e-maez Rouantelezh Makedonia. Neuze ez eas da Etolia.
Air Malta
Air Malta (kod AITA : KM ; kod OACI : AMC) eo kompagnunezh vroadel Malta. Ganti eo perc'hennet 49% eus Azzurra Air S.p.A., ur gompagnunezh eus Italia.
thumb|right|300px
Air Mauritius
Air Mauritius (kod AITA : MK ; kod OACI : MAU) eo kompagnunezh vroadel Enez Maoris.
He nijadenn etrebroadel gentañ a oa bet graet e Mezheven 1967, bloavezh krouidigezh an embregerezh, etre Maoris hag ar Reunion.
kirri_nij
E-kerzh he nijadenn igoriñ, e voe tapet ganti rekord-bed un nijadenn hep ehan gant ur nijerez he daou geflusker. Nijet he doa eus Halifax betek Maoris en ur ober 16 eurvezh ha 27 vunutenn.
Paul Vaitonis
Paul (Povilas) Vaitonis a zo bet ganet d’ar 15 a viz Eost 1911 e Užpaliai (Lituania) ha marvet d’an 23 a viz Ebrel 1983 e Hamilton (Kanada).
Mestrc’hoarier echedoù lituanian ha kanadian eo.
Stirling
Stirling a c'hell bezañ:
Nike
Nike (Νίκη e gregach) e oa doueez an trec'h gant tud Hellaz kozh. Heñvelekaet eo ouzh Victoria ar Romaned.
Ar vojenn
Merc'h e oa d'an Titan Pallas ha da Styks (an Dour), ha c'hoar da g-Kratos (ar galloud), Bia (an nerzh), ha Zelos (ar gred, an intampi), holl doueed tost da Zeus.
Alies ez eus bet kaoz anezhi evel renerez karr an doueed. A-wechoù e vez kemmesket gant an doueez Athena, hag anvet Athena Nike.
Azeulidigezh
Azeuliñ an doueez a veze graet gant prosesionoù, evadegoù, aberzhoù, evit treiñ Nike a-du gant hec'h azeulerien. Goulennoù e stumm pedennoù a c'halled kinnig d'ar belegezed en temploù, hag ar re-se o c'hemenne d'an doueez en orakloù. Ma veze respont digant an doueez e veze roet d'ar goulenner gant ar velegez.
Un delwenn da Nike, Nike Samothrake (pe "Trec'h Samothrake"), a c'haller gwelout e Mirdi al Louvre e Pariz.
Skeudennoù Nike
Alies e vez diskouezet evel un doueez askellek. Un delwenn brudet anezhi eo an Athena Nike (anvet ivez Nike Samothrake) a zo miret e Mirdi al Louvre.
Barbastell Europa
Barbastell Europa (Barbastella barbastellus) a zo un askell-groc'hen hag a vev e kornôg Europa ha Skandinavia.
Marc'harid Foix
thumb|300px|Bez Marc'harid Foix ha Frañsez II, Naoned Marc'harid Foix, priñsez Navarra, ganet war-dro 1449 ha marvet d'ar 15 a viz Mae 1486 e Naoned, a voe dugez Breizh eus 1474 da 1486 dre zimeziñ gant an dug Frañsez an Eil.
He buhez
Merc'h e oa da c'h-Gaston IV (1425-1472), kont Foix, ha da Eleonora Iañ (war-dro 1426-1479), rouanez Navarra. Moereb a oa da Anna Foix, rouanez Hungaria.
D'an 27 a viz Mezheven 1474, e Klison, ec'h euredas gant dug Breizh Frañsez an Eil (1435-1488), a oa mab da Richarzh Breizh (1395-1438), kont Étampes (1421-1438), ha da vMarc'harid Orleañs (1406-1466), kontez Vertus (1423-?). Eil dimeziñ an dug Frañsez an Eil e oa, marvet e wreg kentañ, Marc'harid Breizh, er gwentloù e 1469.
Bugale
Daou vugel o devoe:
Bevañ a rae e kastell Naoned gant an dug, he gwaz, hag e vestrez, Antoinette de la Maignelais hag o bugale.
He bez
Emañ bez Marc'harid Foix en iliz-veur Naoned, e-kichen he fried ha Marc'harid Breizh. Ur bennoberenn a zelwenn zo anezhi, a vez graet bez Frañsez an Eil anezhi.
Sent (Grischun)
Sent a oa ur gumun a 800 a dud e kanton Graubünden, e Suis.
Istor
Kendeuzet e oa Sent, Ardez, Guarda, Tarasp ha Ftan er gumun Scuol d'ar 1 a viz Genver 2015.
Phagspa
Ul lizherenneg bet implijet gwechall evit skrivañ ar mongoleg eo ar phags pa. Daoust ha m'emañ tost ouzh an abugida tibetek ma oa bet awenet gantañ ec'h eo ar 'phags pa ul lizherenneg wir kentoc'h rak mont a ra ar vogalennoù da heul ar c'hensonennoù.
Dont a ra anv ar skritur diwar ar manac'h tibetek 'Phags pa Blo gros rgyal mtshan a oa bet krouet gantañ a-ratozh-kaer evit skrivañ ar mongoleg tro-dro 1269 dindan urzhioù Kubla Khan.
E tibeteg e vez anvet hor gsar yig («skritur mongolek nevez») hag e mongoleg e reer outañ dörbelĵin üsüg («skritur karrezennek»).
Hervez Ledyard e vije bet hemañ ar skritur mammenn,ma oa bet awenet stummoù al lziherennoù ''hangeul gantañ, bet ijinet gant ar roue Sejong evit lakaat ar c'horeaneg dre skrid.
300px|Taolenn tennet eus ur geriadur Phagspa-sinaeg
Ploudiern
Ploudiern a zo ur gumun e kanton Kraozon, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Ardamezioù
"En geot, e zog-eskob en aour e lurell en aour, hebiaet gant div danvouezenn ed ivez en aour, skoret gant ur pesk en argant; e dostal kommek en glazur karget ouzh kab gant ur wageen en aour; e gab kommek en ermioù"
Sturienn ː Adveva rin bemdez
Aozer ː Y. Clerc'h
Blotvil
Ar blotviled eo al loened divellkeinek a ya d'ober ar skourrad Mollusca.
An Oriant
Diazezet e voe e 1666 pa voe aotreet da Gompagnunezh an Indez en em staliañ eno gant ar roue gall Loeiz XIV, dre-se anv ar gêr. En e teuas da vezañ ur porzh-pesketa bras. Peogwir e oa bet staliet eno brasañ bon splujerezioù Europa gant an Nazied e voe bombezet taer ar gêr gant ar Gevredidi, ha damzistrujet e voe.
Bremañ eo troet armerzh An Oriant war ar mor, dre he arsanailh milourel, he forzh-pesketa, he forzh-kenwerzh, he fol redadegoù en donvor. Kampus Skol-veur Kreisteiz Breizh (SKB) a voe krouet e 1995. Emvod meur ar Gelted, festival brasañ Breizh, a sach kantadoù a viliadoù a dud bep miz Eost.
Koukoug
Ar c'houkouged a zo evned er c'herentiad Cuculidae.
Spesadoù
Evit ur roll leun, gwelet ar pennad: Cuculidae
Lezireg korr
Al lezireg korr (Bradypus pygmaeus) a zo ur bronneg hag a vev en enez Escudo de Veraguas e Panamá.
Koukoug
Spesadoù
E-touez ar spesadoù koukouged emañ: ...
An Oriant
Kantonioù
thumb|Lenn-vor an Oriant Abaoe 2014 ez eus daou ganton ouzh hec'h ober :
Eil Brezel Bed
left|thumb|Anv P. Hervé, un den eus an Oriant, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz
Porzhioù
Oberezhioù Kergroas a zeu da heul d‘ar gêr An Oriant. Kibelloù eoul-maen a harzh sevel-kêrioù e lec'h-mañ. Diskargerezh simant, soja pe tro-heol a boultrenn ar porzh. E xxvet kantved, en em treuzlakaet listri roueder e lec'h bad-dre-lien. Met re blas a gemeront. E 1927 e tilog ar porzh-pesketa betek ul lec'h anvet Keroman (Ker-homañ ?). Ar porzh-pesketa Keroman a zo ganet. Etre an daou vrezel e voe krouet porzh Keroman en Oriant a-benn diorren an obererezh-se war ul live greantel. Ar porzh-pesketa a ya d'arnevezaat a-nebeudoù.
Maered
Emmanuel Svob, maer ar gumun, a zilezas e gargoù maer ha kuzulier-kêr d'ar 27 a viz Genver 1941, anvet e voe Auguste Donval, ur mezeg-jeneral, mignon gant François Darlan, en e blas d'an 2 a viz Ebrel 1941, met dav e voe dezhañ dilezel d'an 8 a viz Mae 1942 dre ma tape e begement a bep tu abalamour d'ar c'hudennoù pourvezañ, e eilvet eilmaer, Eugène Gallois-Montbrun, a gemeras e lec'h d'an 19 a viz Even 1942.
Listri-spluj
thumb|Diazlec'h al listri-spluj Al lec'h gourenez Keroman a oa dibabet da zegemer un diazez bigi-spluj german "U-boot ". An diazez dindanvor eus An Oriant eo adimpmlijet gant ar Merdeadurezh-brezel betek d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, araok bezañ daskoret evit obererezhioù disoudard. A-vremañ, eo digor gant an holl dud ar weladenn an darn Keroman III hepken. Darnoù all a zo diimplijet pe implijet gant embregerezh.
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered Kerantreizh
thumb
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an Eil Brezel Bed.
Roll maered an Oriant
right|thumb|Ti-kêr An Oriant right|thumb|Norbert Métairie, bet maer An Oriant
Roparzh
Roparzh pe Roperzh, zo un anv-tiegezh brezhonek, deuet eus un anv-badez a orin germanek (Hrodbertht = klod lufrus), a zo aet da Robert en alamaneg, galleg pe c'hoazh saozneg.
Balum boutin
Ar balum boutin (liester : balumed boutin) a zo ur spesad morviled fanoliek, Balaenoptera physalus an anv skiantel anezhañ. An eil brasañ eus ar balumed eo, war-lerc'h ar balum glas. Anvet e voe Balaena Physalus (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758. Kavet e vez en holl vorioù ar bed, met en arvar emañ. Hiziv an deiz ez eus war-dro 40 000 anezho en hantervoul norzh ha tro-dro da 15 000-20 000 en hantervoul su, pezh n'eo nemet un dregantad bihan eus ar boblañs a oa gwechall.
Annez hag isspesadoù
Daou isspesad a ya d'ober ar spesad : B. p. physalus ha B. p. quoyi.
Mantell
Ur vantell (eus ar ger latin mantellum) zo ur pezh dilhad hir, tev, ha tomm, a vez douget er broioù yen, pe pa vez yen, evel dilhad war-benn alies, war-benn ur porpant pe chupenn alies. Tapout a ra izeloc'h eget an dargreiz, eget ar porpant eta, betek an daoulin alies, pe izeloc'h zoken. Ponner e vez ar mantilli peurvuiañ, met darn a vez skañvoc'h.
Douget e vez ar mantilli gant gwazed evel gant maouezi, met disheñvel e vezont: strishoc'h e vez re ar merc'hed peurvuiañ.
Mantilli a bep seurt
A bep seurt mantilli zo, tev pe devoc'h, hir pe hiroc'h, hag anvioù a bep seurt dezhe.
V for Vendetta
V for Vendetta zo ur rummad bannoù-treset savet etre 1989 ha 1990. Skrivet eo bet ar senario gant Alan Moore hag an tresadennoù gant David Lloyd (ha Tony Weare en deus skeudennaouet ul lodenn eus ar pennadoù Valérie, Vakañsoù ha Vincent). Lakaet eo bet e galleg gant Jacques Collin. Lakaet eo bet da film, gant an hevelep titl, e 2006.
An istor
Er bloavezhioù 1980 e tarzh ur brezel bed nevez ; Europa, Afrika hag ar Stadoù-Unanet zo pulluc'het gant bombezennoù atomek. N'eo ket tizhet Breizh-Veur gant ar bombezadegoù met eilpennet gant ar reuz, an dizurzhioù hag an dour-beuz degaset gant ar c'hemmoù en hinad. Goude an apokalips, ur strollad faskour a gemer ar galloud er gevredigezh saoz hag e klask sevel ar vro en-dro diouzh e soñj goude bezañ kaset da benn un naetadur etnek, politikel ha sokial didruez.
E 1997, dres d'ar mare ma soñj da bennoù ar strollad faskour ez int mestr war ar vro, e krog un anarkour da stourm evit diskar holl arouezioù ar galloud. An anarkour-se a laka ober V anezhañ en deus ur maskl eus Guy Fawkes, an ezel brudetañ eus "Irienn ar poultr". E-pad e daol-kur kentañ (lakaat kambroù ar parlamant da darzhañ) e savete Evey, ur plac'h yaouank 16 vloaz hag a oa e riskl da vezañ gwallet ha lazhet gant mevelien ar galloud evit bezañ gwerzhet he c'horf.
Chapel-ar-Galc'hed
Chapel-ar-Galc'hed (La Chapelle-Chaussée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Menezalban e departamant Il-ha-Gwilen.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|right|Kastell Chapel-ar-Galc'hed
Kanton Divion
Kanton Divion a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Pemoc'h
Ar pemoc'h, pennmoc'h pe porc'hell, a zo ur bronneg doñvaet (Sus scrofa domesticus). Savet e vez perc'hell (anv lies), pe moc'h (anv-stroll), gant an dud evit kaout kig dreist-holl.
Kanton Divion
Kumun
Kanton Divion a yae 3 c'humun d'ober anezhañ.
Pemoc'h
Kig
Gant ar c'hig-moc'h e vez graet kilhevardon. Implijet e vez ivez al lard d'ober bloneg, hag ar blev d'ober barroù-livañ, ar c'hroc'hen d'ober lêr.
Gwechall e c'hoarie ar vugale diwar ar maez gant ar c'hwezigell d'ober evel ur volotenn.
Arouez
Arouez al loustoni eo ar moc'h hiriv an deiz. Bez int bet ivez arouez ar furnez gant ar Gelted kozh.
Kanton Felger-Norzh
Kanton Felger-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Taj Mahal
An Taj Mahal  (en hindeg ताज महल, e perseg/ourdou تاج محل) a zo ur mozoleon en Agra, war lez ar stêr Yamuna e stad Uttar Pradesh en India. Emañ war roll lec’hiennoù glad ar bed, savet gant UNESCO. "Kurunenn ar palezioù" eo ster an anv Taj Mahal, deuet eus ar perseg.
Brudet eo an Taj Mahal evel ur bravig eus an arz islamek en India hag unan eus pennoberennoù miret brav-eston eus glad ar bed. Ur mozoleon eo, da lavaret eo ur savadur-kañv, savet gant an impalaer moghol Shah Jahan (1592-1666) evit degemer bez e wreg muiañ-karet, Arjumand Banu Begum, anavezetoc’h evel Mumtaz Mahal, a varvas e 1631.
Mervel a reas Mumtaz Mahal ("sklêrijenn ar palez") e 1631, pa c’hanas pevarzekvet mab an impalaer. Neuze e voe roet urzh gant Shah Jahan da sevel ar monumant hag echuet e voe ar braz eus al labourioù e 1648. Savet e voe e doare an arz muzulman, da lavaret eo n’eus skeudenn ebet ennañ, met marbr kizellet a ya da ginklañ kement elfenn a zo er savadur. Emañ ar bez he-unan e-kreiz ar savadur, hag ennañ ez eus ivez ur voskeenn ; en-dro d’ar savadur ez eus liorzhoù brav, gant ur voger tro-dro.
Ouzhpenn 20,000 a dud a voe o labourat war ar chanter. A-raok ma voe fin d’al labour e voe didronet Shaj Jahan gant unan eus e vibien ha toullbac’het. Pa varvas e 1666 e voe beziet en Taj Mahal ivez, asambles gant e wreg.
Montigny-en-Gohelle
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Stankell uhel Asouan
300px|thumb|right|Stankell uhel Aswan Stankell Asouan (en arabeg السد العالي, treuzlizherennadur: as-Sad al-'Aly) pe, resisoc'h, Stankell uhel Asouan, a zo ur pikol bardell war an Nil en Egipt.
അസ്വാന്‍ അണക്കെട്ട്
Utah Beach
Utah Beach a voe unan eus 5 traezhenn dilestradeg ar 6 a viz Even 1944, hag an hini bellañ er c'hornôg. E gwalarn aod Cotentin emañ, e-barzh al lodenn eus an aod fiziet en Amerikaned en deiz-se.
Ar 4re Rannarme Droadegiezh eus Arme ar Stadoù-Unanet a zo bet dilestret war an traezhennoù "Uncle Red" hag "Tare Green" pell diouzh an traezhennoù a oa bet rakwelet e penn kentañ. E touez traezhennoù an Oberiadenn Overlord eo e Utah Beach e voe lazhet an nebeutañ a dud hag e voe tizhet ar pal ar gwellañ e fin an devezh kentañ.
Isakas Vistaneckis
Mestrc’hoarier echedoù lituanian, soviedat hag israelian.
Le Carillon de Vendôme
Le Carillon de Vendôme zo ur rimadell c'hallek a ra dave d'ar roue gall Charlez VII er grennamzer.
Ar rimadell
E Vendôme (Loir-et-Cher) e klever ar c'hleier o son ton ar rimadell-se da bep eur a-raok taolioù an horolaj Saint Martin.
Istor
Er XVvet kantved, e-padar brezel, ne chome nemet kêrioù Orléans, Beaugency, Cléry-Saint-André (ma emañ Notre-Dame de Cléry), Vendôme ha Bourges gant ar roue gall, a-raok na deuas Janed Ark da reiñ un tamm skoazell dezhañ.
C'harkiv
C'harkiv (ukraineg : Харків) zo ur gêr e reter Ukraina. An eil kêr vrasañ eo er vro gant 1 421 125 a dud e miz Genver 2022, miz a-raok aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022.
Serf
Mojennoù
Hervez David Hugh Farmer n'eus nemet diwirheñvelderioù en e vojenn. Mab e oa da Eliud, roue Kenaan, ha d'e wreg Alphia, merc'h roue Arabia. Divugel e voent pellamzer, met a-benn ar fin o devoe daou vab, ha Serf an eil anezhe. Mont a reas ar paotr da Roma, ha ken santel e oa e vrud ma voe anvet da bab. Seizh vloaz e chomas eno.
C'harkiv
Bez' ez eo unan eus ar brasañ kreizennoù greantel, sevenadurel, skiantel ha skolveuriek en Ukraina.
Diazezet e voe e 1654 hag e Rouantelezh Rusia edo. Staget e voe ouzh Ukraina e dibenn an. Kêr-benn Republik Soviedel Ukraina e oa bet adal 1917 betek 1934. Tachenn meur a emgann ez eo bet C'harkiv e-pad ar brezel etre Rusia hag Ukraina e 2022.
Serf
Mojennoù
Dilezel a reas e garg, ha beajiñ dre C'halia hag Enez Vreizh kent degouezhout e Bro-Skos (ha ne oa ket anezhi c'hoazh). Neuze en em gavas gant Adomnán Iona, abad Iona, a ziskouezas dezhañ un enezenn e Loch Leven (anvet St Serf's Inch diwezhatoc'h ). D'an ampoent e vije bet an enezenn e-barzh rouantelezh pikt Fib (Fife). Serf a savas ur prioldi, anvet St Serf's Inch Priory en enezenn, ma chomas seizh vloaz.
Lec'h kreiz e labour a oa Cuileann Ros, a vije bet savet gant ar sant e-unan. E Dunning, e Strathearn, en dije lazhet un aerouant.
Serf ha Mungo
Serf a vije bet kempred gant Mungo, anavezetoc'h e Breizh evel Kentigern, met n'hall ket bezañ bevet neuze en amzer Adomnán.
Hervez ar vojenn e oa ur briñsez vrezhon Theneva (pe Thenaw) a oa bet brazezet a-raok dimeziñ, hag a oa bet taolet eus lein un tornaod. Ne voe ket lazhet avat. Kavout a reas ur vag o tont d'hec'h arbenn. Ha hi sevel e-barzh. Hag evel-se e treizhas ar Firth of Forth da aochañ e Cuileann Ros ma voe graet war he zro gant Sant Serf, a voe tad-mager he mab Kentigern.
Hervez ur vojenn all e oa bet lazhet boc'hruzig Serf gant bugale fall, evit ma vije tamallet da Gentigern. Hag ar paotrig da reiñ buhez en-dro d'al loen kaezh.
Lec'hanvadurezh
Stag eo e anv ivez ouzh iliz Saint Mungo's Church e-kichen Simonburn, e Northumberland.
Marteze eo liammet ivez ouzh Lanserf e Goueloù ; hervez La Chanson d'Aiquin ez eo stag ivez ouzh Sant-Servan e Bro-Sant-Maloù.
Emgann Aljer
E 1957 e oa bet emgann Aljer etre al lu gall ha dizalc'hourien TDB.
Pennad-digeriñ
E miz Meurzh 1955 e oa bet tapet Rabah Bitat, anezhañ penn TDB Aljer ha Abane Ramdane a dapas e blas (hennezh a oa en toull-bac'h n'eus ket pell zo c'hoazh. Berzh a reas ha levezon bras en devoe e kerbenn Aljeria.
E 1956 e tivizas Abane Ramdane et Larbi Ben M'Hidi da heul kendalc'h ar Soummam lakaat an tu pennañ d'an emgannioù e Aljer, dres pa oa kaset ar gaoz en ABU war ar reuz a oa en Aljeria.
E-keit-se e chomas bout an divizoù kuzh a oa e Beograd hag e Roma e-pad an hañv 1956 ha gouarnamant Guy Mollet (SFIO) a dorras an divizoù evit lakaat ar Parlamant da votiñ ul lezenn da reiñ galloudoù dreistordinal dezhañ evit pezh a sell Aljeria. Divizet e voe kas al lu di.
Bilañs
Trec'h e voe al lu gall war an dachenn pa implijas ar boureviañ ha modoù e-maez eus lezennoù ar brezel. Etre 1000 ha 3000 den a varvas pe voe dianket, 6 ezel eus an FLN voe serret, ha 300 soudard gall voe lazhet gant gwalldaolioù.
Ur brud etrebroadel a voe roet d'ar brezel en Aljeria.
Kolize
Ar C'holize (Amphitheatrum Flavium, kelc'hva Flavius, Colosseum e latin, Colosseo en italianeg) zo ur c'helc'hva e kreiz Roma, Italia, e reter ar Forom Roman. Bez' eo ar c'helc'hva brasañ a zo bet savet biskoazh. Kroget e oa bet ar sevel e-kerzh ren an impalaer Vespasianus war lenn an " Domus Aurea " e 72 hag echuet e 80 dindan ren e hêr, Titus. Kemmoù a voe degaset goude-se e-kerzh ren Domitianus (81–96). An tri impalaer-se graet Tierniezh Flavian anezho, a roas o anv da gelc'hva Flavius.
Er C'holize e oa tu da zegemer etre 50 000 ha 80 000 arvester, gant ur geidenn a 65 000. Implijet e oa al lec'h evit abadennoù gladiatourien, emgannoù war-vor (e-pad un amzer verr dre ma voe leuniet ar foz gant mekanikoù evit obererezhioù dudi all), chaseoù loened, lazhadegoù, adsevel emgannoù brudet, ha c'hoariva diazezet war ar vitologiezh klasel. N'eo nemet e penn-kentañ ar Gennamzer ma voe paouezet da implij ar savadur evit an dudi. Adimplijet e oe goude-se evel lec'h lojañ, lec'h labour, karterioù relijiel ha bered katolik. E 410 e krog sez Roma gant ar Vizigoted d'ar vare-se e tro ar c'holize da bered, Ne c'hellont (ar romaned) ket mui douaran o re varv e divaez ar gêr, setu perak e teuio ar c'holize da bezhan ur bered vrazh. Skeudennoù:
Kant
Kant a c'hall bezañ :
Peter, Paul and Mary
thumb|right| [[Mary Travers (singer)|Mary Travers, Paul Stookey ha Peter Yarrow e New York's Westbury Music Fair d'ar 5 a viz eost 2006.]]
Peter, Paul and Mary (a-wechoù PP&M) a zo ur strollad kanerien eus ar Stadoù Unanet, graet berzh ganto er bloavezhioù 1960 e-touez ar strolladoù folk a veze kavet d’ar mare-se. Tri ezel a zo er strollad: Peter Yarrow, Paul Stookey ha Mary Travers.
Levezon
Larout a reas Mary Travers e oa levezonet gant Woody Guthrie, Pete Seeger, hag al laz Weavers. Er film  Peter, Paul & Mary: Carry It On — A Musical Legacy  e klever sonerien eus ar Weavers o kaozeal eus penaos o devoa Peter, Paul and Mary tapet krog er vazh-test er bloavezhioù 1960.
Istor
Savet ha meret eo bet ar strollad gant Albert Grossman. Klasket e oa bet gantañ sevel ur "supergroup" doare folk en ur gemer ur “veleganez vras (Travers), ur paotr farsus (Stookey) hag ur paotr koant (Yarrow)". Lañset en deus ar strollad e 1961 en ur c’hafedi anvet The Bitter End, brudet e oa an ti-se, a oa e Greenwich Village e New York City. Enrollet o deus o fladenn gentañ, Peter, Paul and Mary hec'h anv, ur bloavezh war-lerc’h. Kavet e veze er bladenn-se "500 Miles", "Lemon Tree", hit Pete Seeger "If I Had a Hammer" (istitlet "(The Hammer Song)") ha "Where Have All the Flowers Gone?", un droidigezh eus ur ganaouenn alamanek (Sag mir wo die Blumend Sind). An albom a zo bet en Top Ten (dek muiañ gwerzhet) e-barzh listenn ar Billboard Magazine e-pad dek miz hag en Top One Hundred ( kant muiañ gwerzhet) e-pad tri bloaz.
Ham-sur-Heure-Nalinnes
Ham-sur-Heure-Nalinnes (e walloneg: Han-Nålene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Rough Trade
right|thumb|250 px| Logo Rough Trade
Rough Trade Records a zo un ti-embann pladennoù dizalc'h, krouet gant Geoff Travis ha diazezet e Londrez.
Istor
Abaoe m'eo bet krouet Rough Trade en-dro ez eus bet embannet gantañ pladennoù strolladoù evel The Strokes, The Libertines, Babyshambles, pe Belle & Sebastian.
Eostig kuzh
An eostig kuzh (liester : eostiged kuzh) pe eostig noz, Luscinia megarhynchos an anv skiantel anezhañ, a zo ur golvaneg plijus e gan hag a vez klevet diouzh an noz ha diouzh an deiz. Neizhiañ a ra e-barzh ar c'hoadoù, tost d'an dour, met kavet e vez ivez e-barzh al liorzhoù, ar bodoù-gwez hag ar gwerjeoù.
Neuz
Etre 22 ha 24 cm eo e hed-eskell, ha war-dro 16 cm e uhelder ; etre 18 ha 27 g e bouez. Gell eo e blu ha hir e dreid.
Doareoù bevañ
Gant bizoù, kevnid pe amprevaned en em voueta.
Annez
Degouezhout a ra etre miz Mae ha Mezheven. Neizh an eostig n'eo ket gwall gempenn, hag izel (30 cm a-zioc'h an douar) pe a-rez al leur zoken. Damc'hlas eo ar pevar pe bemp vi dozvet gant ar barez. War-dro 14 deiz e pad ar goradur. Etre 11 ha 12 deiz e pad an dishualerezh hag an nij a heuilh nebeut goude. An neizherezh kentañ a zegouezh e-pad an nevezamzer war-lerc'h. Betek c'hwec'h vloaz e vev an eostiged.
Isspesadoù
Tri isspesad zo dezhañ :
Divroadeg
E miz Gwengolo e tivro an eostig etrezek Afrika issahara, o tremen dre strizh-mor Jibraltar.
Arouezioù
Hervez an hengoun e vez roet da c'houzout gant an eostig eo deuet an nevezamzer. Labous miz Mae eo-eñ, met arouez ar garantez eo an eostig dreist pep tra.
Lennegezh
Une aventure vus dirai, Dunt li Bretun firent un lai ; Laüstic ad nun, ceo m’est vis, Si l’apelent en lur païs ; Ceo est russignol en franceis E nihtegale en dreit engleis. — Dornskrid Harley 978, f° 144, British Museum, London
Deskadurezh vrezhonek
P'eo bet skrivet ar brezhoneg abaoe kantvedoù (sellet ouzh dornskrid Leyden) eo bet desket en ur mod pe unan all, ar mod evit deskiñ a c'hell bezañ ur deskadurezh vrezhonek, nemet ma vez treuzkaset ar yezh dre hantererezh ur yezh all. N'ouzer ket kalz a dra war ar pezh a zo bet graet er Grennamzer, daoust ma weler e veze tud gouest da sevel barzhonegoù evel Ivoned Omnez war-dro kreiz ar XIVvet kantved. Treuskaset eo bet ar yezh skrivet d'ar re o deus savet pezhioù-c'hoariva e brezhoneg-krenn, met n'ouzer ket ha desket o doa ar yezh dre al latin pe dre ar galleg. Erfin, ne oa bet savet un deskadurezh hollvrezhonek a-raok 1942 er skol evit ar vugale renet e Plistin (Treger - Aodoù-an-Arvor) gant Yann Kerlann.
=Istor an deskadurezh vrezhonek=
XVIvet-XIXvet kantved
Er XVvet ha XVIvet kantved ez eus bet savet meur a bezh-c'hoari relijiel, darn anezho troet diwar ar galleg. Dre embann ar C'hatholicon e tiviner e veze klasket sevel ostilhoù evit lakaat ar gloer da bleustriñ war ar brezhoneg. Met ur wech c'hoazh, n'eus roud ebet eus ar mod deskiñ : kompren a reer e soursie an dud a iliz lakaat an nann-vrezhonegerien da gompren ar brezhoneg dre al latin evel ma weler en Donoet, ul levr yezhadur ar brezhoneg e latin. Gant savadur ar skolajoù dindan renerezh ar Jezuisted er XVIIvet kantved e weler sklaeroc'h eo deuet ar brezhoneg skrivet da vezañ maestroniet gant un nebeud beleien, ar re-se o kelenn er skolajoù hag gant un nebeud brientinion (tudjentil ha bourc'hizien). Koulskoude eo dibosupl kadarnaat ne vije ket un deskadurezh vrezhonek prevez e familhoù 'zo, nag e veze desket brezhoneg er skolajoù (evit ar baotred) ha marteze e skolioù al leanezed (evit ar merc'hed). Ur skouer vat eo hini mamm Kervarker, Marie-Ursule Feydeau de Vosgien, a ouie skrivañ brezhoneg. Ur skouer all a zeu diwar ur evezhiadenn gant Jorj Belz pa ziskouez e oa liammoù tiegezh etre meur a skrivagner e brezhoneg Gwened en XIXvet kantved : marteze e veze desket ar brezhoneg skrivet e-barzh an tiegezh. Ha perak ne vije bet desket ar yezh skrivet diwar hanterezh ar yezh? E diwezh an XIXvet kantved, e 1898, e c'heller merkañ eo bet aotreet gant eskob Sant-Brieg e vefe roet kentelioù brezhonek gant Frañsez Vallée er skolaj Sant-Charlez. Dre hantererezh ar galleg e veze graet ar c'hentelioù evit an deraouidi d'an nebeutañ. An intrudu-mañ, ne oa ket evit kaout asant Ernest Renan en deskadurezh publik pa ginnige Anatol ar Braz ober ar memes tra e Kemper, a zo bet kentañ merk un deskadurezh vrezhonek arnevez.
1898-1977
Ne c'heller ket renkañ en deskadurezh vrezhonek ar c'hentelioù war ar brezhoneg roet e skolioù-meur gall (Pariz, Roazhon ha Strasbourg) daoust m'eo bet a-bouez roll Skol-Veur Roazhon evit stummañ ar gelennerien hag ar skrivagnerien. E 1942 n'implijas Yann Kerlann nemet ar brezhoneg er skol savet gantañ e Plistin. Ne badas ket an deskaruezh-mañ goude an Dieubigezh, pa oa bet barnet Yann Kerlann ha skarzhet eus an deskadurezh publik ha berzet outañ chom e Breizh. Skol Blistin a zo bet an hini gentañholl a vije bet hollvrezhonek E 1957 e voe savet ur skol brevez katolik hollvrezhonek gant Armañs ar C'halvez, ur beleg brogarour, e Ploueg-ar-Mor (Goueloù - Aodoù-an-Arvor). Skol Sant-Erwan a chomas hollvrezhonek dindan renerezh Armañ ar C'halvez harpet gant Ivona Galbrun betek 1963. Un nebeud skolidi tremenet dre skol Bloueg a vo pennadurezhioù en emsav brezhonek er mare a zeuio goude.
Sifrennoù
Da vezañ kendalc'het
Libercourt
Libercourt a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Eratsun
Eratsun  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Yezhoù atabaskek ar su
Un isfamilh eus ar yezhoù atabaskek eo yezhoù atabaskek ar su (pe yezhoù apacheek), enni yezhoù komzet hiziv gant pobloù-orin apacheek ha navac'hoek e mervent ar Stadoù-Unanet (en Arizona, Mec'hiko Nevez hag Oklahoma dreist-holl, met ivez e Colorado hag Utah).
Komzet e vezent gwechall ivez e gwalarn Mec'hiko Nevez ha Teksas.
Komzet e e vez ar yezhoù atabaskek all e gwalarn Kanada, Alaska hag ivez war aodoù ar Meurvor Habask er Stadoù-Unanet.
Isrannet e vez yezhoù atabaskek ar su evel-hen:
I. Yezhoù ar c'hompezennoù II. Yezhoù ar mervent
Notennoù: Ken tost eo ar tchirikahoueg hag ar meskleroeg an eil d'eben ma c'hellfent bezañ rannyezhoù kentoc'h evit yezhoù.
Damvarv pe marv dija eo an apacheeg lipek hag apacheeg ar c'hompezennoù.
En arvar da vont da get buan pe buanoc'h eo an tchirikahoueg.
An Ivineg
An Ivineg (Les Iffs e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Yezhoù atabaskek ar su
Yezh buhezig-buhezikañ an holl yezhoù komzet gant pobloù-orin Norzh Amerika eo an navac'hoeg.
An Ivineg
Monumantoù ha traoù heverk
Er gumun ez eus tri monumant istorel:
Yezhoù atabaskek ar su
Yezhoù liessintetezelek int ha hag pouezusoc'h a-bell ec'h eo ar verboù evit an anvioù-kadarn. Ral eo ar yezhoù-mañ dre ma implijont rakgerioù kentoc'h evit lostgerioù pa reont gant an urzh rener - renadenn - verb (SOV).
Implijet e vez tonennoù gant holl yezhoù atabaskek ar su.
Apacheeg ar c'hompezennoù
Ur yezh atabaskek eo apacheeg ar c'hompezennoù. Disheñvel-tre eo ar yezh-mañ diouzh ar re all en isfamilh-yezhoù-se marteze a-walc'h abalamour ma vije bet kuitaet o douaroù orin e norzh ar vro gante abretoc'h evit gant ar re all.
Tihomir Atanasov Dovramadjiev
Mestrc'hoarier echedoù bulgar.
2342 eo e renk Elo.
E 12 Tournamant Open Fouenant (2006) e tapas an deirvet plas (7/9) war-lerc'h Damien Le Goff ha Deyan Bojkov.
Echedoù-bokser eo ivez. Dont a reas ar maout gantañ er c'hampionad europat kentañ ag Echedoù-Boks e miz Here 2005 goude seizh rondenn a-enep da Andreas Schneider (Alamagn).
Abostol
Er Gristeniezh ez eo an daouzek abostol (liester : ebestel) (eus an henc'hresianeg απόστολος, apostolos "kannad", "misioner") daouzek den a voe dibabet gant Jezuz-Krist a-douez e ziskibled da brezeg an aviel d'an dud en-dro dezho, d'ar Yuzevien da gentañ ha d'an dud all goude, war-lerc'h marv ar C'hrist.
En Aviel Mazhev (III, 13-19) e kaver roll an ebestel a zivizas mont da-heul Jezuz-Krist ha bezañ testoù eus e gelennadurezh goude e varv.
An daouzek abostol
Hervez Mazhe e roas Jezuz-Krist an anv arameek Boanerges ("Mibien ar C'hurun") da Jakez mab Zebede ha d'e vreur Yann.
Gant an impalaer roman Kustentin Iañ e voe urzhiet e vije kaset archedoù an daouzek abostol da Gergustentin. Lakaet e voent e-kreiz Iliz an Ebestel-Santel, ma c'houlennas Kustentin bezañ beziet e 337.
Penniliz Sant-Pêr
Penniliz Sant-Pêr (e latin Basilica Sancti Petri), San Pietro in Vaticano en italianeg (Sant-Pêr er Vatikan), eo savadur pennañ ar gatoligiezh. E Keoded ar Vatikan emañ, war ribl dehoù an Tiber. Soñjet ha savet dreist-holl gant Donato Bramante, Michelangelo, Carlo Maderno ha Gian Lorenzo Bernini, Penniliz Sant-Pêr a zo ar savadur brudetañ eus marevezh an azginivelezh hag ar brashañ iliz dre ar bed-holl. Hervez an hengoun katolik, Penniliz Sant-Pêr a zo lec'h bez Sant Pêr, penn abostoled Jezuz-Krist ha kentañ eskob Roma. A hervez e vefe bez Sant Pêr dres a-zindan peul pennañ ar penniliz. Dre-se, meur a bab a zo bet beziet e Penniliz Sant-Pêr abaoe deroù ar gristeniezh, ha bez e oa bet eus un iliz war al lec'h abaoe mare an impalaer roman Kustentin Iañ. Penn kentañ al labourioù war ar savadur, evit erlec'hiañ an iliz kozh savet e 400, a oa bet kroget d'an 18 a viz Ebrel 1506. Echuet e oa bet al labourioù d'an 18 a viz Du 1626.
Penniliz Sant-Pêr a zo brudet mat dre ma z'eo ul lec'h piric'hinañ kement hag ul lec'h oferenniñ. Eno e vez ingal ar pab o seveniñ oferennoù ha lidoù relijiel e-pad ar bloaz (oferenn Nedeleg, hini Pask...). Desachet e vez etre 15 000 betek 80 000 a dud, kement dirak ar benniliz evit war ar blasenn Sant Pêr.
Istor
Iliz kozh Sant Pêr a oa unan eus ar kroget da vezañ savet gant an impalaer roman Kustentin Iañ etre 319 ha 333.
Lenn Como
Lenn Como, anvet ivez il Lario, zo ul lenn e Lombardia, en Italia, 50 km en hanternoz da gêr Milano, etre proviñs Como ha proviñs Lecco. Stumm un "Y" zo dezhañ. An donañ eus lennoù Italia eo, hogen an trede brasañ hepken, war-lerc'h lenn Garda (1añ) hag al lenn Maggiore.
Treuzet eo gant ar stêr Adda, adstêr d'ar Po.
Timbroù Kreta - Burevioù gall
right|120px|thumb|3 kentim [[Doare Blanc, eus 1908]] Un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar eo Kreta.
Burevioù ar postoù gall e Kreta zo unan eus ar melestradurezhioù diazezet gant Stadoù zo en Europa evit aesaat an darempredoù etre an enezenn hag ar c’hevandir etre 1900, pa guitaas-hi impalaeriezh an dTurked ha 1913, pa voe unvanet gant Hellaz.
Gant postoù Frañs e oa bet moulet daou rummad a dimbroù e 1902 hag e 1903. Ar pemzek timbr kentañ, savet diwar skouer timbroù gall 1900 nemet gant an anv « CRETE » warno, a gouste ur priz etre 1 kentim ha 5 lur an tamm. Direizh e oa an diskoulm o vezañ ne oa ket a lur gall moneiz ar vro hogen ar piastr e oa. E 1903 eta e teu er-maez en dro pemp timbr eus ar rummad kentañ, ar re uhelañ o friz. Soulgarget eo pep hini gant un dalvoudegezh etre 1 hag 20 piastr.
Emañ Kreta ur rann eus Bro-C'hres abaoe 1913 ha timbroù gresian a vez implijet e pep lec'h neuze.
Jean-Pierre Coffe
thumb|Jean-Pierre Coffe e 2012 Jean-Pierre Coffe, bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1938 e Lunéville hag aet d'an Anaon d'an 29 a viz Meurzh 2016 e Lanneray a oa un animatour radio ha skinwel, skrivagner ha komedian gall.
Brudet eo evit e labour evit difenn ar geginerezh orin ha produioù ar c'hornioù-bro.
Yaouankiz
Ganet eo bet Jean-Pierre Coffe e Lunéville e 1938. N'en deus ket anavezet e dad, marv e oa e 1940 e-pad an eil brezel bed. Desavet eo bet gant e vamm, a oa perukennerez. E vamm-gozh a oa keginerez.
Kuitaat a ra e vamm Bro-Lorraine evit mont da chom da Bariz, e-lec'h ma studi er skol-lojañ. D'e 13 vloaz e krog Jean-Pierre ar c'hoariva, hag ober a ra labourioù bihan. D'e 18 vloaz e pouez 120 kg, hag e krog ur reol-voued a laka anezhañ da goll e vlev.
E esped
E 1970 e tiazez ar c'henstroll « Les Grands-mères », evit staliañ mammoù-kozh e familhoù e-pad ar vakañsoù. Ober a ra freuz-stal. Repuiñ a ra Jean-Pierre Coffe en e di war ar maez.
E 1976 e tigor 2 breti e Pariz : « La ciboulette » ha « Le modeste ». Met e 1985 e vez laeret gant un den a afer libanat. Ur freuz-stal nevez eo gant muioc'h eget 3 million lur da zle.
Er skinwel
300px|thumb|Jean-Pierre Coffe o sinañ sinadennoù e-pad [[Salon international de l'agriculture e 2009]] Dont a ra da vezañ Jean Pierre Coffe kuzulier war MTV France, ha plijout a ra dezhañ ar skinwel. E 1984 ez a war Canal+, e-lec'h ma ra kronikoù betek 1991. Neuze, etre 1992 ha 1993 e ra e weler anezhañ evit ar wech kentañ e-barzh un abadenn diwar-benn ar c'heginañ, gant Jean Luc Delarue ha Michel Denisot. Kevrediñ a ra France 2 e 1993, e lec'h ma kinnig Comment c'est fait ?, ur abadenn evit ar vugale, ha c'est tout Coffe gant Jonathan Lambert e 1994.
Mont a ra war TF1 e 1994 e barzh «Bien jardiner», produet gant Jean Luc Delarue, met divizout a ra Delarue paouez o c’henlabour. « Ne zebrer ket Delarue, c'hwedañ a reer-eñ. N'am eus netra ken da larêt dezhañ. »
Abaoe 2003, e labour gant Michel Drucker war France 2, evel kroniker e-barzh «vivement dimanche prochain». War France 2 emañ Jean Pierre Coffe bepred, kinnig a ra rekipeoù eno hag e ali a ro diwar-benn ar c’heginañ.
Er sinema
Met skrivañ eo e oberiantiz pennañ. Skrivet en deus un tregont bennak a levrioù, war ar c’heginañ pe al liorzhañ.
Levrioù
Skrivet en deus un tregont levr bennak (sturlevr keginerezh, levrioù rekipeoù, kuzulioù liorzherezh, essais) :
Skrivet en deus ivez ur pezh c'hoari, Descente aux plaisirs, leurennet e 1997 gant Pierre Mondy ha c'hoariet gant Annie Girardot.
Town
Town zo ur ger saoznek, kenster gant ar ger brezhonek kêr pe vourc'h, hag a gaver e dibenn lec'hanvioù, evel Kingstown, Queenstown, pe Adamstown, Charlestown, Jamestown, Newtown (ha New Town), Bridgetown.
Arkitektouriezh c'hotek
Ijinet eo bet an arkitektouriezh c'hotek en Enez-Frañs e-kreiz an XIIvet kantved. En Europa e teu da vezañ ar stil pennañ betek kreiz ar XVIvet kantved p'en-deus graet berzh an arkitektouriezh klasel dindan levezon an Azginivelezh italian. Implijet eo bet da gentañ-holl evit kement savadur relijiel bras ha bihan, iliz, chapel, abati, manati, prioldi, met ivez evit sevel savadurioù lik evel sezioù ar galloudoù (palezioù, tiez-kêr) hag etrepaouezioù. Meizet eo bet koulz evel un hollad a deknikoù hag ur preder. Diouzh-se e c'heller sellet ouzh an arkitektouriezh c'hotek evel unan eus brasañ pennvadoù ar Grennamzer. Addizoloet e voe an arkitektouriezh-se en XIXvet kantved hag e voe savet meur a savadur er bed a-bezh diwar ar skouerioù kozh, an arkitektouriezh nevezgotek pe ar stil nevezgotek a vez graet eus ar pleustradoù-se.
Meiz
Ar meizadoù pennañ a gaver en Europa e mare ar stil gotek a oa eus un tu an unvezh gant an urzh hag eus un tu all abegoù ha youl Doue.
Un arouezelezh kreñv
Peurvuiañ, an arkitektouriezh romanek a oa implijet evit savadurioù ma veve enno ur gumuniezh venec'h a vourre an uvelded hag an arvesterezh hag er c'hontrol e veze savet ar savadurioù gotek evit krouiñ lec'hioù foran. Skeudennadur Jeruzalem an Neñvoù eo an iliz-veur c'hotek, ur galv da bignat koulz hag ur benveg evit lakaat splann braster Doue ha galloud e Iliz war un dro.
Skeudennadur Keoded Doue o tegemer ar feizidi eo ivez. Met evit aroueziñ Rouantelezh Doue gant an arouelezh doueel hag gant e tres kemplezh hervez reolennoù ar skolbrederouriezh : rannoù hag isrann ar savadur a zo dasparzhet en un doare unvan. Gant doueoniezh ar goulou eo levezonet ar arkitektouriezh c'hotek, evit gwir gant doueoniezh Tadoù an Iliz zo evel sant Aogustin a wele dindan ar goulou eztaoladur an doueelezh. Ken gwir eo ma n'eo ket deuet an teknikoù nevez eus un emdroad voutin, met eus klask ar goulou hag en deus broudet an arkitektourien da ijinañ anezho.
C'houfou
C'houfou eo an eil faraon eus IVe tierniezh en Henegipt. Anvet e oa Kheops en henc'hresianeg.
Thiepval
Thiepval zo ur gêriadenn e departamant Somme, e Pikardi, e Bro-C'hall.
Douaroniezh
Thiepval zo 7 km en hanternoz da Albert, e kroazhent an D73 hag an D151.
Niver muiel
Pa gomzer a niveroù muiel, e tleer meizañ an adanor muiel en ur ster ledan, eleze n'eo ket ezlakaet mann, hag ez eo enta mann an niver nemetañ da vout muiel ha leiel war un dro. Mar desellomp an niveroù muiel met anvannel, e tleomp resisañ muiel strizh.
Pennadoù liammet
Negative and non-negative numbers Negativa kaj nenegativa nombroj Negatív és nem-negatív számok Já- eða neikvæð tala
Almeirim
Almeirim zo un anv-lec'h portugalek, a orin arabek (Al-Meirim), e Portugal ha Brazil.
Muskadig
Ar Muskadig zo un anvadur orin kontrollet (AOK) hag ur plantenn-win a vez gounezet kalz en ur winieg a 26 000 devezh-arat (13 000 ha), er c'hreisteiz hag er reter da Naoned (gant un tamm douar er Maine-et-Loire hag er Vendée). Aparchant eo da familh ar blantenn-win "melon" a gaver un seurt all e Bourgogn. Ar "melon breizhat" eo an anv all dezhañ.