cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seziz Jeruzalem (1187)
Seziz Jeruzalem a oa bet un dagadenn eus kêr Jeruzalem etre an 20 a viz Gwengolo hag an 2 a viz Here 1187, pa godianas Balian Ibelin da Saladin. Kouezhet e oa Jeruzalem, met ne oa ket echu c'hoazh gant Rouantelezh Jeruzalem ; lakaet e oa bet ar gêr-benn e Tir ha goude-se en Akko goude an Drede Kroaziadeg. Ar gristenien latin o devoa respontet e 1189 gant un drede kroaziadeg renet gant Richarzh Kalon-Leon, Fulup II an Aogust, ha Friedrich Iañ Barbarossa, pep hini e penn e armead.
Nelson Piquet
Ur blenier kirri brazilian eo Nelson Piquet Souto Maior, pe, eeunoc'h, Nelson Piquet, en deus gounezet tri zitl e Formulenn 1 e 1981, 1983 ha 1987.
Seziz Jeruzalem (1187)
Eus tu ar gristenien e oa etre 4000 ha 6000 soudard, evit ar vuzulmaned e-tro 20 000.
Bolz Trajan (Benevento)
Bolz Trajan (Arco di Traiano en italianeg) zo ur volz-enor e Benevento, en Italia, savet d'an impalaer roman Trajan er, etre 114 ha 117, da geñver digoradur ar via Traiana, etre Benevento ha porzh Brindisi.
Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers
Eleonora Maddalena Gonzaga-Nevers (Mantova, 1630–1686 Vienna), a oa merc'h da Carlo II Gonzaga.
Dimezet e oa e 1651 en Vienna, da Ferdinand III an Impalaeriezh Santel.
Bugale
Pevar bugel he doe:
Mervel a reas e 1686, 29 bloaz war-lerc'h he fried.
Kaiserliche Marine
Morlu Impalaeriezh Alamagn (alamaneg: Kaiserliche Marine, "Morlu Impalaeriel") a oa ur morlu krouet gant an Impalaeriezh alaman. Padet e oa etre 1871 ha 1919, ganet diwar ar Morlu prusian dister (adalek 1867 Norddeutsche Bundesmarine), a oa bet savet da gentañ evel ur flodad difenn arvorel. An impalaer Wilhelm II en doa diorroet kalz ar morlu hag e gefridioù. Penn diazez ar morlu impalaeriel alaman a oa an amiral Alfred von Tirpitz, en doa gwellaat ha brasaat ar morlu. Ouzhpenn-se en devoa adimplijet mennozhioù ha kadoniezhoù ar prederour brezel stadunanat Alfred Thayer Mahan.
An holl vigi brezel eus ar C'haiserliche Marine a oa e deroù o anv gant an teir lizherenn SMS, evit Seiner Majestät Schiff.
Daouzek meuriad Israel
Hervez an hengoun e voe diazezet framm Israel war zaouzek meuriad, o tiskenn eus daouzek mab Yaakov anvet ivez Israel : Reouven, Shimeon, Levi, Yehouda, Isac'har, Zevouloun, Gad, Asher, Yosef, Binyamin, Dan ha Naftali.
Kemm a reas al listenn a-hed an amzer. Ne voe kaoz ken eus Levi, lezel a reas Yosef e blas d'e vibien Menashe hag Efraim... ha kemmoù all da-heul...
Actinodura cyanouroptera
Actinodura cyanouroptera a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Leiothrichidae.
Daouzek meuriad Israel
Seblantout a ra klotañ an daouzek meuriad-se gant ur youl politikel da rannañ ar vro e daouzek pastell-vro da vare Salomon
Actinodura cyanouroptera
Anvet e voe Siva Cyanouroptera (kentanv) da gentañ-penn (e 1837) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894) ha renket e voe er genad Minla betek 2019.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag en Iskevandir India :
Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)
Elesbed Bro-C'hall, pe Élisabeth de France (e galleg) pe Isabel de Valois (e spagnoleg), ganet e 1545 ha marvet e 1566 da 21 bloaz, a oa merc'h da Herri II, roue Bro-C'hall, ha d'e bried Caterina de' Medici.
He buhez
Savet e voe e lez Bro-C'hall, e Pariz, gant ar briñsezig Mari Stuart a gouske en he c'hambr. Goulennet e oa bet gant Roue Spagn, Fulup II (1527-1598), evit e vab nemetañ, Don Carlos Spagn (1545–1568), en oad ganti. Ar roue avat eo an hini a zimezas ganti, ha hi 14 vloaz, goude Feurioù-emglev Cateau-Cambrésis entre Spagn ha Bro-C'hall.
Dimezet e voe dre hanterouriezh e miz Mezheven 1559 e Pariz. E-pad ar fest e voe un tournamant ma voe lazhet he zad, ar roue Herri II.
José Asunción Flores
José Asunción Flores (Asunción, Paraguay, 1904 - Buenos Aires, 1972) a oa ur soner paraguayat, tad ar guarania, hag emsaver komunour.
Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe en 1559 da Felipe II, roue Spagn, 28 koshoc'h egeti, evit kreñvaat an emglev etre an div rouantelezh katolik. Trede pried ar roue e oa. Div verc'h o doe:
Thierry Jigourel
Thierry Jigourel, ganet d'ar 17 a viz Gwengolo 1960 en Oriant, a zo ur c'hazetenner ha skrivagner. Diwar-benn Breizh hag ar bedoù keltiek e sav levrioù ha senarioioù bandennoù-treset.
Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)
He marv
Mervel a reas Elesbed er gwentloù e miz Here 1568, ha ne oa ket 23 bloaz. Glac'haret bras e voe he fried.
Gardon (benveg)
Ar gardon pe ütőgardon zo ur benveg-seniñ hungarat dre gerdin piñset ha skoet. Klevet e vez e sonerezh-pobl Serbia, Roumania ha Moldavia.
Neolalage banksiana
Neolalage banksiana a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Monarchidae. Ar spesad nemetañ er genad Neolalage an hini eo.
Acceglio
Acceglio a zo ur gumun eus Italia, e Traoñienn Maira,  e Proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 156 a dud a oa enni o chom e 2019.
Villanova
Villanova (en latin, « kenkiz nevez ») zo un anv-lec'h latin hag italianek, hag a c'haller kavout e broioù all.
Neolalage banksiana
Anvet e voe Lalage banksiana (kentanv) da gentañ-penn (e 1870) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Thierry Jigourel
Kazetennerezh
Skrivañ a ra diwar-benn Breizh war dachenn he geografiezh, sonerezh, istor pe speredelezh. Kenlabourat a ra pe en deus graet gant meur a gazetenn (Pays de Bretagne, Armor, Ar Men, Artus, le Nouvel Ouest, Histoire médiévale, Histoire antique, l'Art de la guerre, Histoire et science des religions).
Elesbed Bro-C'hall (1545-1568)
Arz
Kaoz vras zo anezhi en ur c'hoarigan italianek, Don Carlo, gant Giuseppe Verdi.
Thierry Jigourel
Kazetennerezh
Dre ma 'z eo dedennet-tre gant ar bedoù keltiek en deus graet kalzik kelaouadennoù en Iwerzhon, e Bro-Skos, e Bro-Gembre pe c'hoazh er Stadoù Unanet evit ar gazetenn Celtics. Meret en deus ivez ar skridaozañ alaman ha spagnol evit ar gazetenn Celtia. Krouet ha meret en deus ar gazetenn Univers Celtes, war ar bedoù keltiek.
Er mare-mañ e labour war senarioioù evit teulfilmoù, liammet ouzh ar bed keltiek.
Neolalage banksiana
Annez
Emañ brosezat ar spesad e Vanuatu hag inizi Banks (gevred Melanezia).
Thierry Jigourel
Politikerezh
Arbennigour eo ivez war an emsavioù emrener kement e Bro-C'hall hag en Europa. Skrivet en deus meur a bennad evit kazetennoù breizhat, gall pe european zoken. En e levr, La Question bretonne (Ar gudenn vreizhek), kenskrivet gant Erwan Chartier ha Ronan Larvor, en deus kondaonet ar ouennelouriezh hag an hollveliouriezh.
Aet eo war ar renk evit an dilennadegoù-kêr e Plûned war roll Strollad Breizh, e miz Meurz 2020, ha 201 vouezh a oa aet war e anv.
Nevezdrouizelezh
Stummet eo bet a-fet drouizelezh e Kelc'h Maksen Wledig gant e vestr Yann-Ber Tillenon. Goude bezañ skrivet un toullad pennadoù war an nevezdrouizelezh en deus embannet ul levr hag a ro ar gaoz da veur a berzhiad eus emsav nevez an drouizelezh (Coop Breizh, 2002).
Embannadennoù
Oberennoù a stroll
Gantañ ha gant Jean-Luc Istin eo bet savet senario ar vandenn-dreset "Les Druides" (éditions Soleil), p'eo bet savet an tresadennoù gant Jacques La Montagne (3 lodenn)
Lazhadeg Les Lucs-sur-Boulogne
Lazhadeg Les Lucs-sur-Boulogne eo al lazhadeg vrudetañ ha gwashañ gant unvezioù republikan ar colonnes infernales e-pad Brezel Vendée d'an 28 a viz C'hwevrer 1794. Brudet eo chomet abalamour d'an dielloù niverus hag o deus roet an tu d'an istorourien da studiañ spis an darvoud ha goude-se da sevel ur rendael istorel.
En holl e oa bet etre 500 ha 590 trevour lazhadeget, maouezed, bugale ha tud-kozh hep arm ebet en o zouez.
Hiziv an deiz
Ur c'hounlec'h anvet Mémorial de la Vendée a zo bet savet e Les Lucs-sur-Boulogne.
Alto (Italia)
Alto zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Novorossiya
Novorossiya (rusianeg Новороссия romanekaet Novorossiya ; ukraineg Новоросія romaneket Novorossiya ; roumaneg Noua Rusie; poloneg Noworosja ; ger-ha-ger : Rusia Nevez) zo un anv istorel implijet da vare Impalaeriezh Rusia diwar-benn ur rannvro en norzh d'ar Mor Du, en Ukraina a-vremañ, e-lec'h m'eo anvet Stepovyna (Bro ar steppoù) pe Nyz (Izeldirioù). Stummet e voe evel ur broviñs eus Rusia e 1764 diwar marzhioù-brezel hag astennet e 1775.
Bolz Trajan (Canosa)
Bolz Trajan (arco di Traiano en italianeg), en Canosa di Puglia, e Puglia, en Italia, zo ur volz-enor d'an impalaer roman Trajan en derou an.
Istor
Savet e vije bet e 109.
Menashe
Hervez Levr ar C'heneliezh ar Bibl ec'h eo Menashe unan eus an daou vab he deus ganet Asnat, merc'h Potifar, beleg On, da Yosef en Ejipt.
Bolz Trajan (Mactaris)
Bolz Trajan en hengêr Mactaris (hiriv Maktar), en Tunizia, zo ur volz-enor d'an impalaer roman Trajan en.
Salina
Salina zo unan eus ar seizh Enez Eolian, stag ouzh proviñs Messina e Sikilia. Rannet eo etre teir c'humun : Santa Marina Salina, Malfa ha Leni.
Istor
Betek 1867 ne oa nemet ur rann eus Lipari, neuze e voe kumun emren betek 1910.
Un 2 300 a dud zo o chom en enez.
Albaretto della Torre
Albaretto della Torre a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Ptyrticus turdinus
Ptyrticus turdinus (pe Illadopsis turdina c'hoazh) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae. Ar spesad nemetañ er genad Ptyrticus an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kreiz Afrika :
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.
Emgann Ponte Sampaio
thumb|En eñvor da harozed [[Ponte Sampaio, e Pontevedra.]] Emgann Ponte Sampaio zo c'hoarvezet e Mezheven 1809 e Ponte Sampaio, ur gumun e Galiza (hiziv e kumun Pontevedra), war lez ar stêr Verdugo, etre soudarded pobl Galiza hag arme c'hall Napoleone Buonaparte, renet gant Michel Ney,
Daou zevezh e padas an emgann, eus ar 7 d'an 9 a viz Mezheven, ha trec'het e voz ar C'hallaoued.
An emgann
thumb|right|150px|Poltred [[Michel Ney . Eñ ha Jean de Dieu Soult a oa e penn an arme c'hall. ]] thumb|left|125px|Poltred [[Pablo Morillo, a oa e penn difennerien pont Caldelas]]
Asnat
Asnat (/ˈæsᵻnæθ/, en hebreeg : אָסְנַת) zo ur vaouez egiptat eus Levr ar C'heneliezh, e-barzh ar Bibl, ha pried Yosef, mab Jakob.
Mesolongi
Mesolongi (gresianeg: Μεσολόγγι) zo ur gêr e kornôg Hellaz. Da 12 785 a dud e save ar boblañs e 2011.
Eno e varvas ar barzh saoz Lord Byron e 1824
Versailhez
Versailhez (Versailles e galleg) a zo ur gumun c'hall e departamant an Yvelines er rannvro Enez-Frañs. Pennlec'h departamant an Yvelines eo.
Eus ar latin, versus, versail e galleg kozh, hag a dalvez “an erv” pe “irvi” e brezhoneg, e teu an anv.
Anavezet eo ar gumun abalamour d'ar c'hastell, kastell Versailhez, ha da Feur-emglev Versailhez.
Poblañs
Sevel a ra poblañs an tolpad-kêrioù da 86,686 a annezidi (2008).
Gevelliñ
Gevellet eo gant 5 kêr :
Aisone
Aisone (Aison en okitaneg hag e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 224 a dud zo o chom enni.
Maskaregnez
Ar Maskaragnez (galleg : Les Mascareignes ; saozneg : Mascarene Islands) zo un enezeg e Meurvor Indez, a-vaez da aod reterel Madagaskar. Teir enezenn bennañ a ya d'ober an enezeg : ar Reünion, Moris ha Rodrigez. Dont a ra an anv diwar hini Pedro Mascarenhas, ur merdeer eus Portugal a veajas dre eno e penn kentañ ar.
George II
Jord II pe George II (pe George Augustus, pe Georg August), ganet d'an 30 a viz Here 1683 ha marvet d'ar 25 a viz Here 1760, a oa roue Bro-Saoz, pe en ofisiel, Roue Breizh-Veur, hag Iwerzhon, dug Braunschweig-Lüneburg (Hannover), Arc'hteñzorer ha Priñs-dilenner eus an Impalaeriezh Santel Roman ha German adalek 1727.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da g- Caroline von Brandenburg-Ansbach. Bugale o doe: Ur serc'h en doa, Amalie Sophie von Wallmoden (1704 -1765), naontek vloaz yaouankoc'h egetañ.
Tu ne sauras jamais !
Tu ne sauras jamais ! (Ne ouvezi biken !) a zo ur ganaouenn c'hallek hag a voe savet ar gerioù anezhi gant Georges Millandy (1870-1964). Krouet e oa bet an ton gant Joseph Rico (1876-1957) e doare ur valsenn.
Embannet e voe ar skrid-sonerezh gant H. Delormel Éditeur (Pariz) e 1910 ha kanet da c'houde gant un toullad mat a arzourien : Mathé Altéry, Marguerite Bernard, Adolphe Bérard, Damia, Aimé Doniat, Malloire, Marcelly, Francis Marty, Resca, Mado Robin, Carmen Vildez ha reoù all.
Brud a voe adkaset d'an oberenn e 1960 a drugarez d'ar film Fortunat gant Alex Joffé (1918-1995) : ennañ e c'helled selaou an aktour gall Bourvil (1917-1970) ouzh he c'hanañ (Selaou ha sellet ouzh ur bomm eus Fortunat).
Ur ganaouenn all — Tu ne sauras jamais — a voe embannet e 1994 gant ar strollad sonerien gebekat Les BB : daoust m'eo peuzheñvel an titl anezhi, n'he deus mann ebet da welet gant Tu ne sauras jamais ! e-keñver ar gerioù hag an ton.
Malacopteron
Malacopteron a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Dek (10) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.
Pterorhinus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1868 gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).
Eizh isspesad ha tregont (38) en holl.
Rummatadur
Dilec'hiet e oa bet naontek spesad (albogularis, berthemyi, caerulatus, chinensis, courtoisi, davidi, delesserti, galbanus, gularis, mitratus, nuchalis, pectoralis, perspicillatus, poecilorhynchus, ruficeps, ruficollis, sannio, treacheri ha vassali) eus ar genad Garrulax ha pevar all (koslowi, lanceolatus, waddelli ha woodi) eus ar genad Babax d'ober ar genad nevez-mañ.
Roll rouaned vojennel Sveden
Rouaned vojennel Sveden (Svedeg: sagokonungar, sagokungar, ger ha ger: "rouaned ar saga") a oa renerien Sveden hag ar Sveded a oa a-raok Erik an Trec'her hag Olof Skötkonung, ar rouaned svedat koshañ testeniekaet. Ha mojenn ul lod ag ar rouaned a c'hall bezañ un istor kaeraet eus pennoù ur meuriad d'ar mare-se. Da skouer emañ Hygelac hag a oa ur roue a veve er sur a-walc'h rak e anv a vez kavet e mammennoù frank, saoz, danat hag islandat. Neoazh e chom dibosubl gwiriekaat ar peurvrasañ anezho zbalamour d'un diouer a vammennoù. Ar vonarkiezh svedat a azaouez Erik an Trec'her evel roue kentañ Sveden.
E roll rouaned Sveden er grennamzer e vez taolennet Olof Skötkonung evel roue kentañ an aliesañ, roue kristen kentañ hag an hani kentañ en devoa kognet moneiz. Ar rouaned koshoc'h zo testeniekaet er sagaoù islandat hogen dislavarioù zo etre barzhonegoù ha gwengelioù skrivet etre an XIvet hag an XIIIvet kantved, meur a gantved goude an darvoudoù kontet. Hiziv n'eo ket aes ober an diforc'h etre ar perzh a za eus an istor hag ar perzh a zo mojennel, neuze e vez gwelet an holl danvez evel mojennoù betek-henn. An tiegezh koshañ, an Yngling-ed, a c'hall bezañ ur perzh ijinet penn-da-benn da lezennekaat an tiegezhioù hag ar renerien a heulias hag a lâre e tiskennent eus an Yglinged. Kalzig a rouaned o dije gallet ren e-pad mare an divroadegoù (375–550) ha mare Vendel (c. 550–790), daoust ma ne soñjer ket e oa ensavadurioù politikel kreizennet e Skandinavia a-raok deroù an Oad Vikingat. Rouaned vojennel Sveden a heulia tri ziegezh a bennoù: tiegezh Yngling hag a lavar diskenn eus doue Odin, tiegezh Ivar Vidfamne hag en devoa aloubet Sveden ha skarzhet an Ynglinged, ha tiegezh Munsö, a zeuas goude tiegezh ar Vidfamned. Ar rouaned diwezhañ zo azaouezet ezel tiegezh Munsö gant ar sagaioù islandat; Erik an Trec'her, Olof Skötkonung, Anund Jakob hag Emund er c'hozh, a oa rouaned gwirvoudel daoust ma ne dalve ket e oa gwirvoud o hendadoù. Mammennoù german kempred eus an IXvet-XIvet kantved, evel danevelloù-skrid Adam Bremen ha Rimbert, a zislavar bezañs tiegezh rouaned Munsö d'ar mare-se.
Gardon
Gardon a vez laret eus meur a dra:
Plotina
He buhez
Merc'h e oa da Lucius Pompeius ha Plotia, o devoa darempredoù e-touez an dud uhel. Ganet e oa marteze en Escacena del Campo, en Hispania Baetica, en amzer an impalaer Neron.Met tud zo o deus bet meneget kêr Nîmes, en Narbonensis.
War-dro 75/76, a-raok 86 a dra sur, e timezas da Marcus Ulpius Traianus a zeuas da vout Caesar en 97, hag impalaer roman er bloaz 98. Bugel ebet n'o doe.
Brudet e oa he ferzhioù gwreg-ti roman. Hervez oberourien hec'h amzer e oa desket, speredek, ha dilorc'h, , vertuzius ha deol.
Troet e oa gant ar brederouriezh.
Harp a roas da Hadrian, ha pa varvas Trajan en 117 e seblant bezañ kiriek ma voe dibabet Hadrian da impalaer. En 100 e voe kiriek ivez da eured Hadrian gant Vibia Sabina, nizez da Trajan. Abaoe e zek vloaz edo Hadrian dindan evezh Trajan ha Publius Acilius Attianus.
Mervel a reas Trajan e Selinus en Eost 117, p'edo war e hent da Roma, goude ur c'hleñved grevus.
Lago Verde
Lago Verde zo un anv-lec'h italianek, portugalek, ha spagnolek:
Monte Argentera
Ar Monte Argentera zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Italia, e Piemonte, e Proviñs Cuneo, ha 3297 m uhelder dezhañ.
Bolz Trajan (Roma)
Bolz Trajan a oa ur volz-enor, en Roma, en Italia, savet d'an impalaer roman Trajan en, hag a zo bet distrujet. Hiriv n'ouzer ket pelec'h e oa bet savet.
Lazhadeg Cannstadt
Lazhadeg Cannstatt (Blutgericht zu Cannstatt en alamaneg) zo un darvoud c'hoarvezet e koulz ur vodadeg-varn gant ar Franked e Cannstatt, e-tal Stuttgart e 746, goulennet gant Karloman, mab henañ Karl Martel, da varn uhelidi an Alemanni.
E-kerzh ar vodadeg e tamallas ar roue Karloman dislealded ar briñsed alaman, o lavarout o devoa kemeret perzh en emsavadeg an duged Theudebald hag Odilon Bavaria. Ne oa tu ebet d'ober galv, lakaet e voe darn eus an uhelidi d'ar marv, diberc'hennet re all, nemet n'ouzer ket ar munudoù.
Lipari
Lipari zo un enezenn vihan er Mor Tirrenia el lark da Sikilia, e Proviñs Messina, e Meurgêr Messina. Ur gumun eo ivez, meur a enezenn enni, ha kêr-benn an enezenn zo anvet Lipari ivez.
Unan eus an Inizi Eolian eo Lipari. Un enezenn volkanek eo, evel ar peurrest eus an enezeg. Ar Monte Chirica (602 m) eo ar menez uhelañ. Ouzhpenn mil bloaz zo n'en deus ket dislonket ar menez-tan a zo anezhañ.
En em astenn a ra enez Lipari war 37,6 km² ha da 12 523 a dud e save ar boblañs d'an.
An inizi
An Inizi Eolian zo seizh enezenn anezho : Vulcano, Alicudi, Filicudi, Salina, Panarea ha Stromboli, anez kontañ un nebeud enezennoùigoù all.
E kumun Lipari emañ an holl inizi-se, war-bouez Salina.
Argentera
Argentera a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. E traoñienn ar Stura di Demonte emañ.
Amos (profed)
Er Bibl ez eo Amos unan eus an daouzek profed "bihan". Ur mesaer e oa, ganet e Tekoa tost da Vetlehem, e Rouantelezh Yehouda. Prezegenniñ a reas da vare ren Yarovam II war-dro kreiz an VIIIvet kantved kent JK, un tamm a-raok Hoshea. Stad Israel er mare-se a rae berzh, met e-kichen pompadoù an uhelidi e rae gwalenn an davantegezh, mac'homerezh ar re vras war an dud vunut, breinadur ar barnerezh, azeulerezh a-ziavaez hag idolerezh. Prezegenniñ a reas Amos enep ar saviad-se. Hervez Levr Amos (Am 7, 10 -17) e voe gourdrouzet Amos gant Amasia a lavaras dezhañ distreiñ da Yehouda met chom a reas en Israel da prezegenniñ.
Argentera
Menez
Er gumun emañ ar Monte Argentera.
Horizocerus
Horizocerus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963), ennañ kalaoed.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Rummatadur
Bez' e oa ar spesad albocristatus er genad Tropicranus ha hartlaubi e hini Tockus kent.
Laguna Verde
Laguna Verde zo un anv-lec'h spagnolek.
Levr ar Varnerien
Levr ar Varnerien a gaver en Tanac'h e-touez levrioù ar Brofeded, etre Levr Yehoshoua ha Levrioù Shmouel. Er Bibl katolik emañ e-touez al Levrioù istorel, etre Levr Rout ha Kentañ Levr Shmouel. Kontañ a ra darvoudoù etre donegdigezh ar Yuzevien da Ganaan ha staliadur an roueelezh ha dreist-holl istor an daouzek Barner.
Teir lodenn a vent disheñvel-tre a gaver ennañ.
Anat eo ez eus meur a vammenn ha diaes eo lec'hiañ an darvoudoù displeget en amzer. Mesket ez eus prantadoù. Luziet-kenañ eo istor ar Yuzevien d'ar mare-se. Ur ster relijiel a zo gant al levr : trec'het e vez Israel pa bella diouzh Doue ha trec'h e vez pa zistro davetañ. Skrivet e vefe bet al levr etre ar hag ar  kantved kent JK.
Kanton Sant-Brieg-2
Kumunioù
Kanton Sant-Brieg-2 a ya ur rann eus ur gumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Kis
Kis a oa, hervez ar Bibl, ur Yuzev eus meuriad Binyamin, tad Shaoul, kentañ roue Israel (S1 9, 1-3).
541
Diwar-benn ar bloavezh 541 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 541
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 541
Fulup II
Meur a zen zo bet anvet Fulup II:
Rodrigez
Enez Rodrigez, pe Rodrigues, (Rodrigues Island Region e saozneg, Île(s) Rodrigues e galleg, Zil Rodrigues e kreoleg) a zo un enezenn damemren eus Republik Moris.
An anv
Dont a ra anv an enez eus hini ar Portugalad Diogo Rodrigues a zizoloas anezhi e 1528. Hennezh a oa loman-rouder Afonso de Albuquerque pa oa o tistreiñ eus an Indez da Bortugal gant listri dindan urzhioù Pedro Mascarenhas. Anavet e oa enezeg ar Maskaregnez gant moraerien arab endeo avat. War ar c'hartennoù e vez kavet ivez ar stumm "Diego Roiz".
Douaroniezh
Ar vihanañ eus enezeg ar Maskaregnez eo, 650 km er reter da Enez-Voris. Port Mathurin eo ar gêr-benn. 108 km² eo gorread an enez. Un 38 000 bennak a dud a oa o vevañ enni e 2011, an darn vrasañ a orin afrikan, ha kreolegerien ha katoliged anezho.
Istor
Portugal n'he deus ket dalc'het an inizi Maskaregnez gwech ebet, met diskenn enne a-wechoù a rae he soudarded war hent an Indez. E 1691 e voe aloubet Rodrigues gant Izelvroiz. En XVIIIvet kantved e tegouezhas ar C'hallaoued, hag e 1810 e voent kemeret gant ar Saozon betek deiz dizalc'hded Enez Maoris e 1968.
Timbales
thumb|Timbales An timbales zo ur benveg-seniñ, eus rumm ar binvioù-tosiñ, ijinet e Kuba e deroù an, evit seniñ en danzón, hag a vez implijet e lazoù salsa, timba pe latin jazz.
Arabat eo o droukveskañ gant Timbaloù ar sonerezh klasel.
E-touez ar brudetañ timbaleros, pe sonerien timbales, emañ Tito Puente, Changuito, Orestes Vilató, Guillermo Barreto, Amadito Valdés ha Nicky Marrero.
Santa Marina
Santa Marina zo un anv-lec'h italianek ha spagnolek diwar anvioù sentezed.
Notre-Dame-de-Monts
Notre-Dame-de-Monts a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
Nyanza
Nyanza zo ur ger bantouek, hag a dalv kement ha lenn, hag a gaver e lec'hanvadurezh Afrika.
Barner (Bibl)
Estreget evit ar varnerien anvet gant Moshe en dezerzh (Er 18, 13-26) e vez implijet ar ger "barner" (shofet, liester shoftim, en hebraeg) evit envel pe ur penngadour o stourm evit frankiz Israel enep pobloù Kanaan pe ur rener lec'hel.
E Levr ar Varnerien an Tanac'h e konter istor daouzek eus an dud vrudet-se eus ar prantad a-raok staliadur ar roueelezh en Israel gant Shaoul bet olivet gant ar profed Shmouel ha dibabet evel roue.
Komz a reer eus 6 barner "bras" (pennadoù hir diwar o fenn) ha c'hwec'h barner "bihan" (pennadoù berr diwar o fenn).
Setu anvioù ar c'hwech kentañ: Otniel (Othniel e troidigezh Gwilh ar C'hoad, Ehoud (Ehud), Debora (ha Barak), Jideon (Gedeon), Jefte ha Samzun (Samson).
Ar c'hwec'h barner "bihan" a zo Shamgar, Tola (Thola), Yair (Jaïr), Ibstan, Elon hag Abdon.
Samzun eo an hini brudetañ daoust dezhañ bezañ kentoc'h un haroz lec'hel. N'eo nag ur penngadour nag ur rener Kontet eo e istor evel un doare kontadenn bobl gant fent a-wechoù. Un "nazir " (gouestlet da Zoue) adalek penn kentañ e vuhez. Kreñv spontus oa met koll a raje e nerzh ma troc'hje e vlev. Stourmet en dije ouzh ar Felistiz. Hoalet ha trubardet eo bet gant Dalila. Toullbac'het gant ar Felistiz o doa dallet anezhañ e adkavas e nerzh hag e tistrujas templ an doue Dagon o lazhañ ur bern enebourien.. .
Rodríguez Peña
Rodríguez Peña zo anv meur a zen, ha, da-heul, hini meur a lec'h.
Arguello
Arguello a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
539
Diwar-benn ar bloavezh 539 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 539
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 539
La Cité foudroyée
La Cité foudroyée (Ar Geoded foeltret e brezhoneg) zo ur film gall mut, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozer gall Luitz-Morat e 1924.
An danvez
Ur skiantour eo Richard Gallée, hag eñ ken paour ha dianav. Piket eo e galon gant e genitervez Huguette, merc'h d'an aotrou baron a Vrécourt. Hemañ n'en deus gwenneg ebet war e anv ken ha klask a ra kavout ur mab-kaer hag a c'hello dibladañ e yalc'h. Hag evitañ n'eo ket Richard ar gwellañ danvez pried evit e verc'h. Hag ar paourkaezh skiantour da giañ e gorf ouzh ul labour kevrinus, skoazellet gant un amezeg ken kevrinus all. Goude bezañ kaset e raktres da benn — ur romant diwar-benn un ardivink barrek da vestroniañ an tan-kurun, e gwirionez — e ra berzh bras Gallée gantañ ha gallout a ra dimeziñ da Huguette a-barzh fin ar gont.
Lenn Albert
Unan eus lennoù bras Afrika eo Lenn Albert pe Albert Nyanza, hag a zo bet anvet, amzer zo bet, Lenn Mobutu Sese Seko.
An anv
Dont a ra an anv Lenn Albert eus anv ar priñs a oa pried ar rouanez Victoria, Albert von Sachsen-Coburg-Gotha. Roet e oa bet an anv gant an ergerzher saoz Samuel Baker e 1864.
Douaroniezh
5 300 km² zo dezhi, ar 7 brasañ lenn afrikan eo. Darn eus al lenn zo en Ouganda hag un darn all e Republik Demokratel Kongo 160 km hed zo, ha 30 km led. N'eo ket gwall zon : 51 m el lec'h donañ.
Treuzet eo gant an Nil Gwenn.
Levr Amos
Levr Amos (Am) a gaver e rann ar Brofeded er Bibl hebraek. Unan eus levrioù ar brofeded "vihan" eo.
Setu, hervez Job Lec'hvien ha Pêr ar Gall, danvez levr Amos :
"An Aotroù a zo krouer ha mestr ar bed, hollc'halloudek, ha netra ne zo kuzhet outañ. Abeg ar c'hastizoù eo torradur al Lezenn. Mestr eo ivez ha barner an holl vroadoù met gant Israel en deus darempredoù dibar, ha paz eo aet ar bobl d'an dizurzhioù, d'an dirollerezh ha d'an direizhderioù diniver[...], daoust d'ar c'hentelioù roet gant an Aotroù evit he distreiñ davetañ. Sed ar mac'homer o tont ha skrijus e vo ar c'hastiz [...].
Francavilla di Sicilia
Francavilla di Sicilia zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Levr Amos
Gourc'hemennet  e vo da Amos gant ar beleg Amasia mont kuit eus BroBet-El hag eus Rouantelezh Israel evit distreiñ d'e vro. Met chom a reas Amos da brezeg eno hag e roas d'ar bobl ur skleurenn a esper : un aspadenn a vo salvet, hag adsavet e vo rouantelezh David, adunvanet Israel gant Yehouda ha gwelet distro ar brizonidi, hag e frouezho c'hoazh an douar hag ar bobl a chom warnañ."
Associació d'Escriptors en Llengua Catalana
An Associació d'Escriptors en Llengua Catalana, pe AELC, zo ur gevredigezh a vod skrivagnerien, barzhed, troerien, hag a skriv en katalaneg. Savet eo bet d'an 31 a viz Here 1977, en amzer diktatouriezh Franco, goude Kendalc'h ar sevenadur katalanek a oa bet e 1975 ma voe divizet sevel aozadur micherel ar skrivagnerien gatalanek.
.
Castel di Lucio
Castel di Lucio zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Eli (beleg)
Hervez kentañ Levr Shmouel e oa Eli (Hebraeg, עֵלִי « pignadenn ») ur beleg eus santual Silo, a voe mestr Shmouel (1S 1, 9 - 4, 18). Bez eo voe unan eus diwezhañ Barnerien Israel hervez an hengoun.
Vicentico Valdés
Vicentico Valdés (1919-1995) a oa ur c'haner kuban, breur d'ar c'haner Alfredito Valdés. Kanet en deus gant ar Sonora Matancera ha laz-seniñ Bobby Valentín.
Eli (beleg)
Ar stumm "Heli" a gaver e troidigezh Gwilh ar C'hoad.
Daou vab en doa, Ofni ha Fine hag a oa lamponed ha drougobererien. Mervel a rejont e-kerzh un emgann enep Felistiz
Saint-Pierre-de-Mailloc
Saint-Pierre-de-Mailloc (Saint-Pierre-du-Tertre gwechall) a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 4 c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Valorbiquet.
+ (Ed Sheeran)
+ zo ur bladenn gant ar c'haner ha sonaozer saoz Ed Sheeran, deuet er bloavezh 2011.
Gwerzhioù
Tremen 106 000 skouerenn eus ar bladenn a voe gwerzhet e Rouantelezh-Unanet er c'hentañ sizhunvezh ma voe war ar marc'had. E 2011, 791 000 skouerenn a voe gwerzhet er vro. .
Argüello
Argüello zo un anv-tiegezh spagnolek, hag anv meur a dra.
Mor Japan
500px|thumb|right|Pelec'h emañ Mor Japan Mor Japan zo ur mor etre Japan, Korea ha Rusia en Azia ar Reter. Dre m'eo kloz a-walc'h, evel ar Mor Kreizdouar, n'eus ket kalz a vareoù ennañ.
Emañ Mor Japan etre douar-bras Rusia hag enez Sakhalin en hanternoz, Korea ar Su ha Korea an Norzh er c’hornôg, ha inizi Japan, Hokkaido, Honshu ha Kyushu, er reter.
En em astenn a ra Mor Japan war 978 000 km² ha 3 742 metr eo e zonder brasañ.
Stank eo ar pesked e Mor Japan ha pouezus eo ar pesketaerezh evit armerzh ar broioù tro-dro. Er c’hondon e kaver danvez krai hag anv zo e vefe gaz naturel ha tireoul ivez. Gant kresk armerzh broioù reter Azia, eo deuet ar mor-se da vezañ pouezus evit ar c’henwerzh ivez.
An anv
Mor Japan a reer eus ar mor-se peurvuiañ (日本海 nihonkai e japaneg ha Японское море Yaponskoye more e rusianeg), met evit tud Korea en deus un anv all : Mor ar Reter eo evit tud Su Korea (동해 Donghae e koreeg) ha Mor Reter Korea (조선동해 Chosŏn Tonghae e koreeg) evit annezidi Norzh Korea.
Amasia
Amasia zo anv meur a dra
Dornskrid enlivet
Dornskrid enlivet a vez graet eus un dornskrid kozh skeudennet gant livadurioù a oe savet e meur a vro er bed. Ar re a zo bet savet en abatioù Europa er Grennamzer eo ar re anavezetañ. Pa vez ret ober un dave d'ar skeudennoù nemeto e reer gant enlivadur.
Shaoul (roue Israel)
Hervez ar Bibl e voe Shaoul (hebraeg : שאול - Šā’ûl, Sha'ul « C'hoantaet ») kentañ roue Israel war-dro 1030-1010 KJK.
Dornskrid enlivet
Savet ez eus bet dornskridoù enlivet er Reter-Pellañ, er Reter-Kreiz, an darn-vuiañ levezonet gant an arzoù islamek, e Norzhafrika, er Sahel, e Kreizamerika hag en Europa a-bezh. En Europa e krog amzer an oberennoù-se gant ar re a oa savet war tiriadoù an Impalaeriezh bizantat ha Rouantelezh an Ostrogoted (400-600). Ar skeudennadurioù koustus-se a veze savet evit ambroug testennoù relijiel pe lennegel. A-drugarez d’ar venec’h o deus eilskrivet ha kinklet (pe get) testennoù latin pe gresianek skrivet en Henamzer eo bet saveteet roudennoù ar sevenadurioù aet da get. En « amzerioù teñval » Europa ( da lavaret eo Dark Ages an istorourien saoznek) ne c’helle mui ar pennoù-bras tennañ splet eus an teñzor sevenadurel-se, met doujet outañ ha miret e voe. Muioc’h-mui a zornskridoù enlivet, e latin peurvuiañ, a voe savet a-feur ma yae kevredigezhioù ar Grennamzer da binvidikoc’h-pinvidikañ ha desketoc’h-desketañ dindan bleinerezh pounner-pounnerañ an Iliz kristen. Evit bastañ da ezhommoù ar veleien, koulz evit o studioù hag evit al lidoù. Adal an e voe savet muioc’h-mui a zornskridoù nann-relijiel. Savet e voe kartennouriezh kentañ Europa war an dornskridoù enlivet.
Shaoul (roue Israel)
A orin oa eus meuriad Binyamin, mab da Gis. Kejet en dije gant ar profed Shmouel pa pa o klask azenezed dianket hag olevet e vije bet gantañ (1S 9). Kontet e vez ivez e voe tennet d'ar sord e-kerzh ur vodadenn bet galvet gant Shmouel (1S 10, 17-25) pe dibabet gant ar bobl e Gilagal (1S 11, 12-15).
Frederig Iañ (Prusia)
thumb|Frederig Iañ, roue Prusia Poltred gant [[Friedrich Wilhelm Weidemann, e 1701]] thumb|[[Elisabeth Henriette von Hessen-Kassel, e bried kentañ.]]
Torregrotta
Torregrotta zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Dornskrid enlivet
Istor
En Egipt eo bet kavet an dornskridoù enlivet koshañ, dindan stumm rolloù papiruz hir a-walc'h. Savet e voe a-hed amzerioù ar faraoned (3000 kent JK - 44) produet a-leizh evit ezhommoù relijiel. E-touez ar re vrudetañ hag enlivetañ emañ Levr an anaon evit Ani a zo 23,60 metr e hed. Ur stil perzhek a zo bet gant saverien an dornskridoù enlivet bizantat dasparzhet war tiriad an Impalaeriezh ha broioù ortodoks Europa ar Reter. E rouantelezhioù muzulman Spagn e teuas war wel levrioù deskadurezh ha skiantel gant skeudennoù evit treuzkas skridoù an Henamzer da skolioù-meur Europa. Ezhomm e oa dezho sevel enlivadurioù diouzh an dibab, liammet en un doare aketus gant an destenn pa veze produet pleustradoù mezegiezh pe steredouriezh. Renket e vez dornskridoù Europa hervez ar prantadoù politikel pe genedel : dornskridoù an Henamzer diwezhat, dornskridoù hengristen, dornskridoù merovingat, dornskridoù an Inizi, dornskridoù karolingat, dornskridoù romanek, dornskridoù gotek, dornskridoù an Azginivelezh. E-pad kantvedoù kentañ ar Grennamzer e voe savet levrioù bras-kenañ da vezañ dispaket en ilizoù (avieloù evel ar re fardet e abati Lindisfarne, bibloù, salmegoù), met tamm-ha-tamm e voe produet follennoù enlivet distag ha levrioù bihanoc'h. E deroù ar Grennamzer ne voe tud desket nemet e-touez tud a Iliz hag an abatioù o doa ar salioù arbennik a anvent scriptorium-où, koule hag ar skriverien hag al livourien (a oa menec'h peurvuiañ). Pennoù-bras ha tud ar vegenn a gave mat paeañ ker evit kaout levrioù ez-personel. Roueed ha priñsed a glaske dastum ul levraoueg gant levrioù livet-tre. Chomet eo koun levraouegoù Fulup ar Moal, dug Bourgogn (1342-1404) ha Charlez V Bro-C'hall. An hini kentañ a rene an Izelvroioù, douar ar varc'hadourien binvidik hag an arzourien flamank. Ne zeuas ket ar paper a-raok an daou gantved diwezhañ pa voe degaset an teknik evit e fardañ gant an Arabed (e Troyes e voe savet ar milinoù-paper kentañ). Lies stiloù arzel a voe dispaket, darn anezho o tont eus an Henamzer gresian-ha-roman ha kelt hag e tarzhas al liesseurtegezh hag ar binvidigezh e-doug an amzer gotek gant senennoù, kaerlizherennoù, troellennoù, bleunioù e-leizh.
Shaoul (roue Israel)
Koll a reas harp Doue (15, 10). E enebiezh hag e warizi ouzh David a oa en e servij, mignon d'e vab Yonatan ha gwaz e verc'h Mikal, a vez kontet e Levrioù Shmouel. Tizhet e voe gant ur c'hleñved spered. Klask a reas lazhañ David meur a wech.
Frederig Iañ (Prusia)
Frederig I (e brezhoneg) pe Friedrich I (Königsberg 1657 – 1713 Berlin) a oa priñs-dilenner (pe Kurfürst) Brandenburg hag anvet Friedrich III neuze, ha dont a reas da vout kentañ roue Prusia e miz Genver 1701, en eskemm ouzh e skoazell d'an impalaer Leopold Iañ an Impalaeriezh Santel e-pad Brezel Hêrezh Spagn a-enep Bro-C'hall.
Shaoul (roue Israel)
David a voe roue e e blas.
Dornskrid enlivet
Saviadoù ar c'henderc'hioù
Pa oa dornskridoù an Henamzer kenstaget an eil war-lec’h egile ken e ranke al lenner bezañ harpet gant an eñvorerezh e voe kavet emsavoc’h sevel levrioù gant testennoù didroc’het e meur a bajenn, ar c’hodeksoù o anv. Er mod-se e veze embannet al levrioù war dornskridoù enlivet. Priziet-kalz e veze enderc'hel aour hag arc'hant e-barzh an enlivadurioù a veze graet evit ambroug testennoù sakr. Liested ha skedoù al livioù a veze a-bouezh-tre.
Yasser Arafat
Ganet eo Yasser Arafat (ياسر عرفات), d'ar 24 a viz Eost 1929 e Kaero (القاهرة) Egipt ha marvet eo d'an 11 Du 2004 e Clamart (92) (Frañs). E anv melestradurel a oa Mohamed Abdel Raouf Arafat al-Qudwa al-Husseini (محمد عبد الرؤوف القدوة الحسيني) met Abou Ammar (|ابو عمّار) a veze graet anezhañ ivez, diouzh e anv brezel. Ur stourmer hollvrudet evit difenn gwirioù pobl Palestina zo bet eus Yasser Arafat, hag eñ bet o ren ar stourm kuzh a-raok bezañ e penn ar vro.
Alpoù an Arvor
Alpoù an Arvor (Alpi Marittime en italianeg) a vez lavaret eus lodenn greisteisañ an Alpoù, an dostañ d'ar Mor Kreizdouar, hag a zo rannet etre  teir bro: Bro-C'hall, Italia ha Monaco.
Shaoul (roue Israel)
Gwelet e vez evel ur penngadour dreist-holl. Kriz eo e donkad ha ne gompren ket emzalc'h Doue en e geñver.
Alpoù an Arvor
En Italia emaint e proviñs Cuneo, e Piemonte. E Bro-C'hall emaint en departamant gall Alpes-Maritimes, a zo hiriv e Provence-Alpes-Côte d'Azur, hag a zo bet gwechall e kontelezh Nisa ha Rouantelezh Sardigna. Un darn a zo ivez en departamant gall Alpes-de-Haute-Provence.
Yasser Arafat
Unan eus krouerien ar Fatah eo bet er bloaz 1959 hag e penn an Aozadur evit Dieubidigezh Palestina (ODB) eo bet ivez etre 1969 hag e varv. Dre e vrud hag e obererezh e lak anavezout stourm pobl Palestina er bed a-bezh. Diouzh he zu, Israel a ra spontour anezhañ en abeg d'ar stourmoù kalet a ren pe a lez ober. Er bloavezhioù 1990 ez eus anezhañ dileuriad Palestina en divizoù da glask mont war-du ar peoc'h gant Israel. Sinañ a ra emgevlioù Oslo e 1993 gant Yitzhak Rabin, kentañ ministr Israel ha Bill Clinton, prezidant SUA. Dont a ra da vezañ kentañ prezidant riez nevez Palestina ha resev a ra Priz Nobel ar Peoc'h e 1994 asambles gant Shimon Peres ha Yitzhak Rabin.
Shaoul (roue Israel)
Ar stumm "Saül" a gaver e troidigezh ar Bibl gant Gwilh ar C'hoad (p. 242).
Alpoù an Arvor
Ar menezioù
Sede ar menezioù uhelañ
Yasser Arafat
Adalek 2001, er bloaz m'eo dilennet Ariel Sharon kentañ ministr Israel, betek 2004 eo rediet Arafat gant Israel da chom e kêr Ramallah. Daou vloavezh-pad betek e varv eo lakaet da chom sparlet er Mouqata'a, (burevioù gouarnamant Palestina, e Ramallah). Goude un hir a sez lakaet gant arme Israel war ar Mouqata'a betek Here 2004 eo kaset Abou Ammar war ar prim, hag eñ klañv bras dija, da ospital an arme gall e Clamart ma varv un nebeud deizioù goude d'an 11 a viz Du.
Dornskrid enlivet
Saviadoù ar c'henderc'hioù
E deroù ar Grennamzer e voe produet al levrioù dornskrivet er manatioù hepken pe evit bastañ d'o ezhommoù pe diwar c'houlenn. Goude ma voe krouet skolioù-meur e kêrioù Europa zo e voe savet skriptoriom-où lik evit pourvezañ levrioù d'ar studierien ha d'o mistri ken, war-dro dibenn ar, e teuas obererezhioù ar fardañ dornskridoù da gaout neuz an embann levrioù, da lavarout eo e voe ezhomm eus tud evit sevel raktresoù ha dastum dafar ha dañvezioù (ardamezioù ar prener, titouroù diwar-benn ar sent da vezañ enlakaet…) a voe pimpatromoù an embannerien hag ar gouraterien embann. Kalz a verc'hed a veze gopret evit sevel an enlivadurioù. Er e voe echu gant an dornskrivañ evit al levrioù a-feur ma kreske an embannadurioù moullet a veze aesoc’h da lieskementiñ. Ijinadenn ar c’hoadengravadur a bourvezas un teknik efedus a-blom gant ar gwaskoù ha ne voe savet nemet un nebeud dornskridoù enlivet evit an dud pinvidik-kenañ er c'hantved-se.
Ardamezioù Frañs
Ardamezioù Frañs, daoust ma'z int amofisiel hepken, a zo implijet gant Republik Frañs – gant astaloù – abaoe 1912, hag adroet ez eus ul lañs nevez dezho abaoe penn kentañ renad Jacques Chirac. Skeudenn ur "pelta" (ur skoedig eus Impalaeriezh Roma) a zo, lakaet war ur feskenn douger-bouc'hili, eus mare Henroma ivez, mui ur bod olivez hag unan derv lakaet a-lammell. War-c'horre emañ al lizherennoù RF evit République française.
Dornskrid enlivet
Testenn
Peurvuiañ e veze savet an destenn a-raok an enlivadurioù war follennoù parch (ar parch graet gant leugen an hini moedusañ) a zlee bezañ didroc'het hervez ment al levr pe ar garta pe ar gartenn. Mentoù brasoc'h a oa gant an atlasoù hag ar bibloù da vezañ lakaet war letrinoù, met kavet e voe an tu da fardañ levrioù hezoug. Rakwelet e veze kempennadur pep pajenn dre dresañ linennoù ha merkoù skañv gant ur minaoued. Gant ur bluenn (pe ur bluenn wazi pe ur garennig raoskl) hag ur c'horn-livioù e teue ar skriver evit ober e labour skrivañ. Hervez ar gizioù hag ar modoù lec'hel e emdroas ar c'haerskriverezh a-hed kantvedoù ar Grennamzer. Lizherennoù tev hervez ar boazioù roman a zo bet skañvaet hag azasaet evit aesañ ar skrivadur. En e voe ijinet ar skritur gotek, dindan ar stumm munut da gentañ, gant menec'h abatioù Saint-Riquier ha Corbie, nepell eus stêr ar Somme o-div. Ledet e voe e implij e Breizh-Veur hag en Izelvroioù a-raok tizhout Europa a-bezh, ken e teuas da vezañ skritur al levrioù dornskrivet nemeti ha hini an henvoulladurioù ivez.
Frederig Iañ (Prusia)
Dug Prusia e oa eus 1688 da 1701, ha roue Prusia adalek 1701 betek 1713.
E vuhez
En 1688 e varvas e dad, Frederig Gwilherm Iañ Brandenburg, priñs-dilenner Brandenburg. Dont a reas da vout priñs-dilenner en e lec'h, hag anvet e oa Frederig III. Pa voe anvet da roue e 1701 e teuas da vezañ Frederig Iañ.
Bugaleaj
Klañvidik e oa. Stummet fall e oa e skoaz.
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas.
E varv
Mervel a reas e 1713, pemp bloaz goude e drede eured.
Alfredito Valdés
Alfredito Valdés (1908-1988) a oa ur c'haner ha pianoour kuban, breur d'ar c'haner Vicentico Valdés. Kanet ha sonet en deus gant ar Septeto Nacional, laz Ignacio Piñeiro. Breur e oa d'ar c'haner Vicentico Valdés.
Beiginis
Beiginis (Beginish e saozneg ) zo un enezenn dirak aod kontelezh Ciarraí e mervent Iwerzhon.
Dont a ra an anv eus daou c'her iwerzhonek : beag (bihan) hag inis (enez). "Enez vihan" eo ar ster eta.Un enezennig all zo anvet heñvel en enezeg Na Blascaodaí.
Relegoù savadurioù kozh a weler c'hoazh en enez. Savet e voent etre an IX hag an XII kantved, pa oa annezet Beiginis gant Vikinged.
Dornskrid enlivet
Enlivadur
Meur a doare evit prientiñ ar skor, tresañ ha livañ ar skeudennoù enlivet a zo bet. Setu ur mod a zo bet implijet alies :
Beiginis
N'eus den ebet ken o chom war an enez abaoe ar bloavezhioù 1990. En XIX hag en hanterenn gentañ an XX kantved avat e oa poblet gant familhoù bras hag a veve diwar ar pesketa hag al labour-douar.
Amasia (beleg)
Hervez Levr Amos en Testamant Kentañ e oa Amatsia (hebraeg אֲמַצְיָהוּ ʾAmaʦyāhû) ar beleg a glaskas en aner argas Amos eus Bet-El ha lakaat anezhañ da zistreiñ da Yehouda peogwir e komze a-enep Yarovam, roue Israel.
Rocca dell'Abisso
Ar Rocca dell'Abisso zo ur menez eus Alpoù an Arvor, en Italia, e Piemonte, e Proviñs Cuneo, ha 2755 m uhelder dezhañ.
Neuville-Saint-Rémy
Neuville-Saint-Rémy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1922 .
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Neuville -Saint-Rémy Churchyard
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
La Mer
La Mer zo anv gallek meur a dra.
Horizocerus hartlaubi
Horizocerus hartlaubi (Tockus hartlaubi kent) a zo ur spesad kalaoed eus ar c'herentiad Bucerotidae.
Anvet e voe Toccus [sic] hartlaubi (kentanv) da gentañ-penn (e 1861) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881) : dougen a ra anv an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Alfredo Valdés Jr
Alfredo Valdés Jr (1941-2016), ganet en La Habana en 1941 a oa ur c'haner ha pianoour kuban.
Mab e oa da Alfredito Valdés a gane gant ar Septeto Nacional, laz Ignacio Piñeiro, ha d'e bried Ana María. Niz e oa d'ar c'haner Vicentico Valdés ha d'an daboulinerien Marcelino hag Óscar, a savas an Orquesta Cubana de Música Moderna – OCMM, tad ar pianoour Lázaro Valdés hag “Oscarito”, tabouliner ha kaner al laz Irakere.
Kaset e voe gant e eontr Óscar da studiañ piano gant kelenner e genderv Lázaro, ar mestr José Ochoa Berrios.
Valdés
Valdés zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.
Metabolus rugensis
Metabolus rugensis a zo ur spesad golvaneged bras eus ar c'herentiad Monarchidae. Ar spesad nemetañ er genad Metabolus an hini eo.
Anvet e voe Muscicapa Rugensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an daou skiantour gall Jacques Bernard Hombron (1798-1852) ha Honoré Jacquinot (1815-1887).
Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Chuuk (Stadoù Kevreet Mikronezia).
San Salvatore di Fitalia
San Salvatore di Fitalia  zo ur gumun italian  e meurgêr Messina e Sikilia.
Alter do Chão
Alter do Chão zo ur gêrig eus Portugal, e distrig Portalegre, en Alentejo.
Casalvecchio Siculo
Casalvecchio Siculo zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Le Perrier
Le Perrier a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
Sabine
Sabine zo un anv-badez alamanek ha gallek.
Odilon
Odilon zo un anv-badez gallek a orin germanek.
Odilon Bavaria
Odilon Bavaria, ganet war-dro 700 ha marvet d'an 18 a viz Genver 748, a oa un uhelad bavarian eus tierniezh an Agilolfinged. Dug Bavaria e voe adal 736 betek e varv.
Bolz Augustus (Fano)
Bolz Augustus Fano zo ur volz-enor d'an impalaer roman Augustus e Fano, e Marche, e proviñs Pesaro e Urbino. Hervez ar bloaz engravet e oa bet savet en 9 kent JK.
Kenopia striata
Kenopia striata a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae. Ar spesad nemetañ er genad Kenopia an hini eo.
Robert Cecil Beavan
Robert Cecil Beavan, bet ganet e 1841 hag aet da Anaon d'an 3 a viz C'hwevrer 1870, a oa un naturour breizhveuriat.
Kenopia striata
Anvet e voe T[imalia]. striata (kentanv) da gentañ-penn (e 1842) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Borneo, Malezia ha Sumatera.
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.
Robert Cecil Beavan
Listenn al laboused studiet gantañ
Diwar Integrated Taxonomic Information System - Beavan, 1867.
Paridae
Paridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Da-heul labourioù filogenetek kaset da benn war ar c'herentiad e voe adurzhiet ar spesadoù anezhañ adalek 2013.
Casalvecchio
Casalvecchio zo anv meur a lec'h en Italia :
Felipe II
Felipe II (1527-1598), Felipe Segundo e spagnoleg, a voe roue Spagn ha roue Portugal.
Buhez
Mab e oa da Carlos Iañ, anavezet ivez evel Karl V, roue Spagn, hag Impalaer santel.
Roue Portugal
E 1580, goude marv Henrique Iañ (1512-1580), roue Portugal, e teuas Felipe II da vout roue Portugal (1580-1598) evel Filipe Iañ.
Dimezioù ha bugale
Peder gwech e timezas Fulup II.
Anna (mamm Shmouel)
Anna, unan eus div wreg Elkana a c'hanas Shmouel hervez Kentañ Levr Shmouel ar Bibl.
Gaonac'h oa met selaouet e voe he fedenn gant Doue. Pa voe ganet Shmouel e voe gouestlet da Zoue (1S 1,26-28). Goude Shmouel e c'hanas tri mab ha div verc'h (1S 2, 21).
Levr Ovadia
Levr berrañ an Testamant Kentañ eo Levr Ovadia (Ov). Ur chabistr nemetken.
Un diougan enep Edom eo : distrujet e vo en abeg d'e enebiezh peurbad ouzh Yaakov, ha d'e emzalc'h kasonius pa voe tapet Jeruzalem. Diouganañ a ra ivez kastiz ar broadoù. Al lodenn gantañ eus an diougan (Ov 1-8) a zo da geñveriañ gant Yirmia (49, 7-16). Chom a raio divrall menez Sion : "Hag e pigno dieuberion war venez Sion evit barn menez Esav hag e vo d'an Aotroù ar rouantelezh" (Ov 21).
Baby Love
"Baby Love" a zo ur ganaouenn saoznek, enrollet gant The Supremes evit Motown d'an 13 a viz Eost 1964 e studio A Hitsville U.S.A., hag embannet d'ar 17 a viz Gwengolo 1964. 2 vunutenn ha 36 eilenn e pad ar ganaouenn, M 1066 eo he dave e katalog Motown. Savet ha produet e voe gant Holland–Dozier–Holland (H–D–H). Etre ar 25 a viz Here hag an 21 a viz Du 1964 edo ar ganaouenn er Billboard pop e SUA, , ,. Er memes koulz edo e chart ar pladennoù single er Rouantelezh-Unanet. Gwelet eo evel unan eus kanaouennoù brudetañ dibenn an 20vet kantved, hag emañ e 324vet renk Listennad ar 500 kanaouenn wellañ bet embannet hervez Rolling Stone.
Istor ar ganaouenn
Diwar atiz Berry Gordy a felle dezhañ lakaat embann ur ganaouenn a rafe berzh ec'h adstagas H–D–H gant ar mod produiñ o doa implijet pa savjont "Where Did Our Love Go" : kan pennañ gant Diana Ross, diskan "baby-baby" gant Florence Ballard and Mary Wilson, sonerezh gant The Funk Brothers ha footstomping Mike Valvano. Un tamm kan pennañ a voe gant Ballard ha Wilson e dibenn ar ganaouenn (goude-se e voe Diana Ross an hini nemeti gant ar c'han pennañ er bloavezhioù 1960). D'ar Yaou 15 a viz Here 1964 e voe gwelet ar strollad evit ar wech kentañ er skinwel, en abadenn Top of the Pops skignet gant BBC.