cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ISO 8859
Taolenn an ISO 8859-1
E-barzh an daolenn-se emañ ar 20 (32) ar « gwenn », hag an A0 (160) ar « gwenn didroc'hus » (NBSP, pe no-break space e saozneg). AD (173) a zo un tiredig ha na vez ket diskouezet gant browserioù 'zo (SHY, pe soft hyphen e saozneg). Ar c'hodoù etre 00 (0) hag 1F (31), hag ar re etre 7F (127) ha 9F (159) ne vezont ket implijet gant an ISO 8859-1.
Dylan
Dylan zo un anv-badez kembraek.
Gerdarzh
Savet e vije gant dy (bras) ha llanw (lanv). Distaget e vez « deu » ha n'eo ket « di » (IPA: /ə/). An dra-se ne vir ket an dud, e-maez Kembre, da zistagañ evel ma karont.
Clairmarais
Clairmarais e galleg, en izelvroeg:Klaarmares, e flandrezeg kornôgel:Cleremeersch, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezh kellid
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh kellid (saoz: emerging language) evit komz eus ur yezh n'eo ket bet tizhet ganti c'hoazh ur statud leun evel yezh emren penn-da-benn, disheñvel diouzh ar yezhoù tro-war-dro.
Kemmañ a ra statud seurt yezhoù hervez an dud a gomz diwar o fenn peurliesañ, da lâret eo int yezhoù evit ar re o difenn ha rannyezhoù evit ar re n'o difenn ket rak dont a ra rannyezhoù da vezañ yezhoù kellid ha neuze yezhoù emren hervez ar vontontez politikel pe get, da skouer ne vefe ket diaes lakaat ar gwenedeg da vezañ ur yezh kellid kentoc'h evit ur rannyezh brezhonek dres evel m'eo bet graet gant ar moldaveg disrannet a-ratozh-kaer diouzh ar roumaneg met n'eo ket bet graet evit ar brezhoneg peogwir e fell d'an darn vrasañ eus ar vrezhonegerion klask difenn ha kreñvaat unvaniezh ar yezh dre unvaniñ ar rannyezhoù kentoc'h evit he disrannañ.
Equatoria ar Reter
thumb|Equatoria ar Reter Equatoria ar Reter (saozneg: Eastern Equatoria) a zo unan eus 10 stad Soudan ar Su. 82,542 km² eo he gorread ha Torit eo he c'hêr-benn.
Harzoù he deus gant Ouganda er su, Kenya er gevred hag Etiopia er biz. Tabut a zo pe a zo bet gant ar riezioù amezek (Kenya, Etiopia) a-zivout Tric'horn Ilemi etre Equatoria ar Reter hag al lenn Turkana.
Omaha Beach
thumb|right|300px|Monumant war an traezh ([[Saint-Laurent-sur-Mer).]] thumb|right|200px|Monunant da enoriñ an National Guard amerikan ([[Saint-Laurent-sur-Mer)]] thumb|right|200px|Omaha Beach
Disorc'h
En desped d'un difenn kreñv ha da kolloù uhel ar Gevredidi e voe beuzet an Alamanted ha gant an niver ha gant an diforc'h dafariñ milourel. Ar c'hirri-nij met dreist-holl kanolierezhioù ar morlu a flastras an Alamanted e-pad ma dage an troadegiezh. Ar c'holloù a oa bet ken uhel e Omaha Beach gant ar re Gevredet ma voe soñjet nullañ an Dilestradeg a-bezh.
Vogalennoù a gentañ renk
Er yezhoniezh e vez implijet an termen vogalenn a gentañ renk (saoz.: cardinal vowel) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus ur rummad vogalennoù resis hag a dalvez da daveennoù diazez evit gallout deskrivañ lec'h distagañ holl vogalennoù ur yezh resis, da skouer bez e c'heller deskrivañ ar vogalenn "i" e brezhoneg dre he c'heñveriañ gant ar vogalenn a gentañ renk [i].
Peuraozet e oa bet ar reizhiad implijet bremañ gant ar fonetikour Daniel Jones e penn-kentañ an XXvet kantved diwar kealioù bet diazezet abretoc'h gant fonetikourion evel Ellis and Bell dreist-holl.
thumb|Lec'hiadurioù uhelañ an teod o klotaat gant ar [[vogalenn a-raok|vogalennoù a-raok a gentañ renk]] 200px|thumb|Uhelderioù an teod pa distager pep vogalenn a gentañ renk lakaet keñver-ouzh-keñver thumb|180px|Lec'hiadurioù uhelañ an teod o klotaat gant ar [[vogalenn a-dreñv|vogalennoù a-dreñv a gentañ renk]] thumb|190px|Ur skeudennig voas o tiskwel lec'hiadur an holl vogalennoù a-gentañ renk
Termenet e vez teir eus ar vogalennoù a gentañ renk (anvet a-wezhioù "vogalennoù korgn") hervez bep o lec'h distagañ:
Keiem
thumb|left|Iliz  katolik Sint-Niklaas,  Keiem
Vogalennoù a gentañ renk
Termenet e vez ar vogalennoù a gentañ renk all hervez lec'hiadur an teir vogalenn diazez ([i,ɒ, u] dre isrannañ egor ar genoù a-serzh e tammoù heñvel o hirder evel-hen:
Keiem
Keiem a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Beltram Gwesklin
Beltram Gwesklin a oa ur goprsoudard eus ar Grennamzer, ezel eus unan eus koshañ tiegezhioù Breizh. Ganet e oa bet e 1320 e Bronn e-kichen Dinan, ha marvet e oa d'an 13 a viz Gouere 1380 dirak Châteauneuf-de-Randon, e bro Velai en Okitania. E servij roue Bro-C'hall Charlez V e voe, anvet da gonestabl Bro-C'hall gantañ. Unan eus tudennoù Roman national Bro-C'hall eo deuet da vezañ adalek an.
Vogalennoù a gentañ renk
Ouzhpenn e vez isrannet egor ar genoù dre e hed evel-hen:
Beltram Gwesklin
Yaouankiz Beltram Gwesklin
Mab henañ Roparzh II Gwesklin (1300-1353), aotrou la Motte-Broons hag e wreg Chann Malesmains (marvet e 1350), intron Sens. E vilded (lavaret a reer diwar e benn e oa « an hini divalavañ etre Roazhon ha Dinam ») hag e daerded a dalvezas dezhañ dismeg e dad.
Abalamour da se e voe dav dezhañ gounit doujañs an noblañs diwar-bouez beg e gleze. Merzet e voe adalek e yaouankiz abalamour d'e nerzh, d'e oueskter ha dre ma oa douget d'ar c'hann. E-pad un tournez a oa difennet dezhañ kemer perzh ennañ, e faezhas holl e enebourien, kent nac'hañ en em gannañ gant e dad en ur izelaat e c'hoaf dre zoujañs da vare ar c'hrogad (evit brasañ souezh an arvesterien). 15 vloaz e oa.
Vogalennoù a gentañ renk
Ma vez eilpennet an doare gweuzadur e produer an eizh vogalennoù a eil renk, kalz raloc'h e yezhoù ar bed evit ar vogalennoù a gentañ renk kavet e holl yezhoù ar bed:
Beltram Gwesklin
Kurioù kentañ
Dont a reas Gwesklin da vezañ brudet e 1357 o kemer perzh e difenn Roazhon a oa sezizet gant Yann Gent, dug Lancaster. Adoubet e voe neuze gant Eleastre Marès, e kastell Montmuran en Ivineg, hag hennezh a lakaas anezhañ Kabiten Pontorson ha Menez-Mikael-ar-Mor. Diskouez a reas e galonegezh e-kerzh ar brezel a rae e reuz etre Charlez Bleiz ha Yann Moñforzh evit hêrezh dugelezh Breizh oc'h harpañ kostezenn an hini kentañ.
Vogalennoù a gentañ renk
Vogalennoù all ez eus dre lakaat da dalvout lec'hiadurioù etre ar re bennañ meneget a-us, dreist-holl meur a vogalenn greiz.
Avosetenn vistr
An avosetenn vistr (liester : avoseted mistr) a zo ur spesad evned hirc'harek, Recurvirostra avosetta an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika hag Eurazia,.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an avosetenn vistr en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Yakuza
Talvezout a ra ar ger yakuza (japaneg : ヤクザ pe やくざ) evit ober eus un ezel eus ur seurt mafia japanat. E c'her a dle bezañ roet gant pep yakuza d'un oyabun, da lavaret eo ur paeron.
Gerdarzh
Diwar ur gejadenn goll er c'hoari-kartoù おいちょかぶ oicho-kabu e teu ar ger « yakuza ». Pal ar c'hoari-se eo tennañ teir c'hartenn 9 o sammad. Mard eo ar sammad brasoc'h eget 10 ne gonter nemet an eil kartenn, nemet un 10 e vefe, rak 10 = 1. An dornad gwashañ eo 8-9-3 (ya-ku-sa) rak kevatal da 20 eo, ha kollet eo ar c'hoari rak 20 = 0. Kement hag « eizh-nav-tri » e talvez yakuza rak :
"Ar re o deus kollet" eo ster an anv-mañ enta. Tud paour e vez ar yakuzaed da gentañ, tud e-maez ar gevredigezh. Ur mell eus o bizied o deus bet da troc'hañ evit lod, pe evit plegañ pe evit bezañ degemeret en-dro.
Ar yakuzaed kentañ
En em vodet e oa ar re gentañ anezho evit en em zifenn diouzh ar samouraied. Makuto-ed ha machi-yako-ed a yae da ober div rann ar yakuzaed orin.
Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī
(Abu Abdullah) Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī ( ابو جعفر) ‏محمد بن موسى الخوارزمي)), anvet ivez Al-Khwārizmī hag Abu Jafar, a oa ur jedoniour, steredoniour ha douaroniour persian. Ganet e oa bet e Khwārizm (Khiva, hiziv en Ouzbekistan) war-dro 780 ha marvet e oa bet war-dro 850. E-pad an darn vrasañ eus e vuhez en doa labouret evel ezel eus un بيت الحكمة Beit Al-Hikma "Ti-furnez" e Bagdad.
Platysteiridae
Platysteiridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1872 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī
Brudet eo abalamour d'e labour war ar jedoniezh, dreist-holl, hag eus titl e oberenn bennañ, 'الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-jabr wa-l-muqābala "levr ar jedoniezh dre an destrizh hag ar c'heñveriañ" e teu ar ger aljebr er yezhoù europat.
FestiManif BZH +
Ar Festimanif BZH + a zo bet ur vanifestadeg e Naoned. C'hoarvezet eo d'an 20 a viz Gwengolo 2008. Bodet e oa bet etre 5 000 (hervez an archerien) ha 10 000 den (hervez an aozerien hag ar mediaoù).
Lies e oa palioù ar vanifestadeg-se:
Tud a bouez e Breizh a oa eno, pe politikourien evel Jean-Yves an Drian, prezidant Rannvro Breizh, ar c'hannad François de Rugy, Patrick Mareschal, prezidant Kuzul departamant Liger-Atlantel hag all. Leun a ganerien, bagadoù pe sonerien a oa deuet da ganañ ha da gemer perzh er vanifestadeg (Nolwenn Korbell, Gilles Servat, Alan Stivell, Dan Ar Braz...)
Liammoù diavaez
Lec'hien ofisiel ar vanifestadeg:
Mumbai
Mumbai (मुम्बई   e marathi, distaget /ˈmumbəi/), anvet gwechall Bombay, eo kêr-benn stad Maharashtra, e kornôg India. E 2006 e oa war-dro 13 milion a annezidi e kêr, ha tost da 20 milion a dud a oa o chom e tolpad-kêrioù Mumbai, ar pezh a ra anezhi unan eus an dek kêr vrasañ er bed.
Emañ Mumbai war an aod ha porzh brasañ India eo. Kêr-benn armerzhel India eo ivez ha kresket eo kalz e dibenn an. Muioc’h c’hoazh eget lec’hioù all en India ez eo ur gêr ma weler kichen-ha-kichen tud pinvidik-mor ha re all paour-razh. E Mumbai emañ karter Bollywood, anvet evel-se diwar anv Hollywood, rak eno ez eus studioioù ma vez savet kalz eus ar filmoù a vez graet en India. Ret eo gouzout ez eo India ar vro a brodu ar muiañ a filmoù er bed, bep bloaz.
"Dor India" zo ur monumant a voe savet da vare donedigezh ar roue Jord V e 1911, hag unan eus arouezioù ar gêr eo bremañ.
Aozadur ar gêr
Anv ar gêr, Bombay pe Mumbai, a deu eus ar marateg Mumba, doueez, hag Aai, Mamm ». Homañ eo kêr-benn Maharashtra hag ar gêr ar muiañ poblet en India. Bombay zo anezhi kêr-benn ekonomikel Bro-India pa brodu 5 % deus ar PIB ha 25 % eus ar produioù industriel, 40 % eus ar c'hoñvers dre ar mor hep disoñjal 70 % eus eskemmoù ekonomikel ar Vro. Bombay a zo ivez e-touez dek brasañ kreizenn finañsoù ar bed. Evit digemer an eskemmoù arc'hantel-mañ, emañ e Bombay Bank mirlec'h India, yalc'h Bombay, yalc'h broadel India ha sez sokial meur a gompagnunezh Indian ha liesvroadel. Ekonomiezh ar sinema a zo bras ivez dre m'emañ lodenn vrasañ ar studioioù skinwel ha filmoù Indian, e Bollywood.
Ekonomiezh
Kêrbenn ekonomikel India eo Bombay hag ar gêr ar muiañ poblet. Emañ enni 10% eus al labourioù industriel, 40% eus an tailhoù war ar gopr, 20% eus ar gwirioù diazez, 60% eus gwirioù ar maltouterezh. 40% eus ar c'hoñvers gant an diavaez a dremen drezi hag e tegas da voujedenn India tost da 40 miliard roupi (e-tro 600 miliard euro) a dailhoù war ar c'hevredigezhioù. Gounidoù an annezidi a zo par da 980 $ hag a zo an tridoubl eus ar geidenn vroadel. Disoc'h ar sinema (Bolywood), an industriezh ar gimiezh, ar gwiad hag ar pesketa eo ar gounidoù-se.
Kudennoù ar gêr (denel ha naturel)
Meur a gudenn zo e Bombay war ur sav poent denel kement war sav poent an endro naturel. Evel en holl lec'hioù en India, kudennoù sokial bras zo e Bombay dre an dizingalder arc'hantell met ivez war saotradur an endro dre an industriezhioù hag saotradur an dourioù gant lastez ar c'hêr. Memes ma vez Bombay ur c'hêr pinvidik a-walc'h, chom a ra en ul lodenn all paour-kenañ hag gant un diforc'h spontus a live bevañ. Da gentañ war ar sav poent denel e za ar boblañs war gresk met ivez an niver a zilabour ivez, kement ma vez diaes lavar ur sifr resis. Ar boblañs a kresk dre an divroañ eus ranvroioù all evit kavout ur vuhez welloc'h met pa e eruont, al lodenn brasañ eus outo a zo kaset el lochenaoueg vras, Dharavi. Goude-se diwar kudennoù an endro e vez kavet saotradurioù a-bep seurt. Saotradurioù an dourioù a zo an hini brasañ dreist-holl er c'harterioù paour e-lec'h ma vez ket laket ur reizhiad skarzhañ al lastez hag an dourioù implijet. Memes el lec'hioù 'lec'h ma vez ur reizhiad, e vez peurliesañ en ur stad fall ar reizhiadoù abalamour d'an toulloù en tuelennoù kas hag d'ar puradur diglok. An dour lastez-se a echu e-barzh ar stêrioù hag an tachenoù dour dindan douar en un doare dajerus evit kement boud-bev (loened, tud ...). Ouzhpenn se ez eus saotradur en aer, evel an dioksid karbon pe dre an trouzioù hag a vez kavet dreist-holl e lec'h ma vez an industrioù ha war an hentoù kreiskêr. An embregerezhioù a saotr alies an dour met ivez an aer dre o mogedoù trenk pe chimik dre vras. War an trafik otoioù a vez efed an diouer a blas e Bombay. Dre ma vez ket a-walc'h a blas e kêr ez eo bihan an hentoù. Abalamour da se e vez stanket an trafik pa vez an eurioù labourat hag eno e vez distaolet kalz gaz gant an otoioù hep disoñjal an trouz a vez ganto.
Perak e kresk ar boblañs ?
Diwar an 11 914 393 a annezad e 2001, he deus jedet ar World Gazetteer e vefe 13 662 885 annezad e 2008 en ur vezañ spis a-walc'h hag evit ur goread 603,4 km. Neuze ar poblañs a vefe war-dro 22 000 annezad/Km, ar pezh a ro ur bolañs stank-kenañ e koñdisionoù fall evit an hanter eus anezho. Padal ar c'hoñdisinoù bevañ a zo uhel e-keñver peurrest India, ar pezh a atiz kalz a dud eus rannvrioù all en India da zont e kêr. Ar skouer bennañ eus al live mat a vuhez eo ar fed ma oar 86 % eus an dud skrivañ ha lenn, uheloc'h eget ar geidenn vroadel. Diwar ar sifroù roet e vez 50 % eus ar c'hesk demografel diwar ar red poblañs deus ar rannvrioù/ muioc'h eget ur million a dud etre 1991 ha 2001. Lod eus ar statistikourien a lavar e vo erlec'hiet Tokyo gant Bombay evel ar gêr ar muiañ poblet er bed a-benn 2020. Ar red poblañs-se a zigas kudennoù lojañ dre ma vez ket kavet kalz a plas evit krouiñ lojamantoù hag e laka priz al lojerizoù a chom da greskiñ. An disoc'h zo ez a un hanter eus poblañs Bombay da vevañ e lochennouigoù memes pa c'hounezont arc'hant dre o labour, ul labour a vez peurliesañ pell eus o lec'h bevañ Rediañ a ra anezhe da implijout an araezioù dezougen boutin hag a ro ur red transportoù fall iskis.
Meur a relijion hag a sevenadur a zo e Bombay diwar ar meskaj a dud deus ranvroioù disheñvel hag e vez gwelet relijionoù a bep seurt evel an Hindouegezh (80% eus ar polblañs ), an Islam (14 %), ar gristeniezh hag ar relijionoù Jain ha Sikh (2,5 %). Ret eo kontañ ouzhpenn war-dro 100 000 Parsi ha 500 000 Boudaad, yuzevien hag ar re hep relijion. C'hoarvez a ra ar memes tra gant ar yezhoù. N'eus ket a vegalopolennoù all en India e lec'h ma vez kement a yezhoù hag e Bombay. Ar yezh ar muiañ komzet e Bombay a zo ar Marateg, yezh officiel ar Maharashtra, evel an hindeg, ar Gujartati hag ar Saozneg. Bez ez eus memes ur rannyezh, ar Bambaiya hag a zo ur meskaj etre ar Marateg, an hindeg hag saoznek an Hindouiz, implijet alies er straedoù. Met memestra eo ar Saozneg a chom ar yezh pennañ e-barzh ar vuhez economikel hag a vez implijet tost en holl vurevioù.
Dizingalded etre ar renkadoù sokial er film « Slumdog Millionaire »
Slumdog Millionaire a zo bet filmet e 2008 e kêr Bombay ha gounezet en deus meur a briz evel 4 Golden Globe, 7 BAFTA, 8 oscars. Graet eo bet diwar ur senario eus Simon Beafoy kaset eo bet da benn gant Danny Boyle. Goude ma'z eo bet skignet er sinema e savas tabut diwar-benn kudennoù Bombay, diwar-benn al lochennaouegoù met dreist-holl diwar-benn ar c'hemm er binvidigezh etre an dud pinvidik hag ar re baour. Kontañ a ra ar film istor un den paour hag a vev e lochennaoueg Bombay e Dharavi, gant ur gopr servijour te, paotr an te, en ur embregerezh servijoù pellgomzerezh. Un devezh e tizolo « Qui veut gagner des millions? » war ar skinwel ha diwar an taol-mañ e teuas da vezañ ran gant houmañ. Kement ha ken bihan ma bellgomzas da glask lakaat e anv en un abadenn. Gant chañs e c'hounezas an enskrivadur met ne ouie ket ar pezh a errufe gantañ. Mont a reas d'an abadenn ha respont a reas d'ar goulennoù an eil war-lercc'h egile. Goulennet e oa gantañ traoù diaes a-walc'h, met dont a rae a-benn en ur envoriñ lodennoù resis eus e vuhez, a-drugarez dezho e teuas a-benn da respont d'ar goulennoù memes daoust ma klaske ar c'hasour e lakaat dad vezañ koll. Amañ e vez gwellet an dizemglev etre ar re baour hag ar re binvidik aroueziet gant an abadenner. Hnnezh a laka herzhel an haroz gant ar polis evit trucherezh memes ma oa gevier. Ar wirionez a gounezas memestra a laosket e oa an haroz da vont gant e vilion a euroioù. An den a vevas goude-se gant e vignonez. Er film-se e vez kuzhet meur a arouez eus ar c'hudennoù sokial a zo du-hont. Ar pezh a roas memes kudennoù d'an aktourien. Unann anezhe a oa distrujet e di dezhañ.
Gevelliñ
Mumbia zo gevellet gant :
George Herbert
Meur a zen brudet zo bet anvet George Herbert e Bro-Saoz pe e SUA, ha dreist-holl
Cuverville (Calvados)
Cuverville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall, 2044 annezad enni.
Melestradurezh-kêr
Ar c'huzul-kêr a zo 19 ezel ennañ, ar maer ha 5 eilmaer en o zouez.
Etrekumuniezh
Ar gumun a ya d'ober perzh er gumuniezh tolpad-kêrioù Caen abaoe ma oa bet krouet honnezh d'an. 18 kumun a oa d'ar mare-se en aozadur.
Rhipiduridae
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
François de Vendôme
thumb|200px|right|François de Vendôme, dug Beaufort thumb|200px|right|Delwenn da François de Vendôme, e [[Kastell Versailhez. ]]
François de Bourbon-Vendôme, eil dug Beaufort, ganet d'ar 16 a viz Genver 1616 ha marvet d'ar 25 a viz Genver 1669, a oa mab da César de Vendôme (mab bastard da Herri IV) ha da Françoise de Mercœur, ha neuze ur mab-bihan d'ar roue gall Herri IV. Mervel a reas dizimez ha divugel, diouzh a ouzer.
E vuhez
Yaouank e oa, 12 vloaz, pan eas d'an arme c'hall da vrezeliñ da Savoia e 1628. Perzh a gemeras e meur a seziz: re Corbie, Hesdin, hag Arras e 1640.
Evel e dad e veze alies oc'h iriennañ a-enep ar c'hardinal Richelieu, kentañ ministr e eontr Loeiz XIII, ken na rankas mont da repuiñ da Vro-Saoz.
E 1643 e oa e penn un irienn all a-enep ar c'hardinal Jules Mazarin, anvet « Cabale des Importants ». Ar rouanez c'hall Anna Aostria (1601-1666) a lakaas kregiñ ennañ hag e vac'hañ e kastell Vincennes, met tec'hel a reas en 1648. Kuzhat a reas e kastell Chenonceaux da gentañ hag e Vendômois da c'houde.
En 1649 e oa unan eus renerien ar Fronde, a-enep ar rouanez ha Mazarin. En 1652 en em gannas gant e vreur-kaer yaouank an dug Charles Amédée de Savoie-Nemours, hag e lazhas anezhañ. Tud Pariz a rae « Roi des Halles » anezhañ.
Sioulaat a reas, en em glevout gant ar Gurunenn c'hall en 1653, ha roet e voe dezhañ kargoù evel pennbrezel. Lakaet e voe e penn ar morlu gall a renas e 1662 a-enep an Durked er Mor Kreizdouar. En 1665, dre ziv wech, e voe trec'h war morlu Turked Aljeria. En 1669 ez eas da skoazellañ Venezia ouzh an Durked hag edo e penn an arme c'hall o tifenn Kandia en Enez Kreta, a oa o c'houzañv an hirañ seziz bet en istor (eus 1648 betek 1669). Lazhet e voe e-pad un arsailh, kaset e gorf da Vro-C'hall da gaout obidoù broadel, ha brudet e voe e galonegezh.
Lennegezh
Anv zo anezhañ e romantoù Alexandre Dumas (an tad), Vingt ans après ha Le Vicomte de Bragelonne. Bez ez eo unan eus penntudennoù romant Juliette Benzoni, Secret d'État, e teir levrenn (anvet : La Chambre de la reine, Le Roi des Halles ha Le Prisonnier masqué).
Abalamour d'ur frazenn gant ar barzh François-Joseph de Chancel ez eus bet kredet a-wechoù e oa eñ an hini e oa Den e vaskl houarn.
Trelivan
Trelivan  a zo ur gumun eus Breizh e kanton Dinan e departamant Aodoù-an-Arvor.
Eil Brezel-bed
.
Nouelig pikous
An nouelig pikous a zo un evn bihan, Charadrius alexandrinus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl e diardroioù kreizdouarel, hag Eurazia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an nouelig pikous en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Trogon limestra
An trogon limestra a zo un evn, Trogon violaceus an anv skiantel anezhañ.
Bill Clinton
Prezidantelezh
E 1993 e oa bet trec'h war George H. W. Bush gant e vesprezidant Al Gore. Deuet mat-tre e oa gant an dud met stourm a renkas ober ouzh ur C'hongres el lec'h ma oa ar muiañ-niver gant ar Strollad Republikan.
1150
Diwar-benn bloavezh 1150 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bill Clinton
Prezidantelezh
E wreg Hillary a brientas un danvez lezenn diwar-benn ar surentez sokial hag an asurañs kleñved. Met skoilh en devoe gant ar C'hongres. Abalamour d'an dra-se e kemmas ar muiañ-niver er C'hongres goude dilennadegoù savet evit un darn eus ar gannaded.
Tired lemm
An tired lemm a zo ur sin diakritek eus al lizherenneg latin.
Bill Clinton
Liesseurt
Ur boulouard zo bet lakaet en e anv e Pristina.
1150
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1150
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1150
Tired lemm
Hervez al langaj e c'hall sinifïañ meur a dra :
E brezhoneg
En un nebeud skridoù yezhoniezh pe studi (evel geriadur Remont ar Porzh) e verk lec'h ar pouez-mouezh direizh : raktál da skouer.
Bragoù-bihan
Ur bragoù-bihan zo ur pezh dilhad-dindan berr gwisket gant paotred pe merc'hed. Un anv hollek eo evit an daou seurt, rak disheñvel eo ar pezhioù dilhad-se abalamour ma'z eo disheñvel stumm korfoù gwazed ha maouezed.
Brageier-dindan hir zo. A bep seurt brageier-bihan zo, hir pe verr, darn zo berr-berr.
Istor
Krediñ a reer e krog istor ar bragoioù-bihan evel pezhioù dilhad-sport e deroù an XXvet kantved, hervez a weler e katalog Manufrance 1906.
La rubrique vêtement de sport présente un slip pour athlètes, vendu 2 francs. Le produit est aussi proposé en tricot laine douce. -->
Ar vuhez a-raok
Betek eil hanterenn an XXvet kantved ne veze ket dilhad dindan alies gant ar baotred en o bragoù, war bouez o roched hir a wareze an tammoù tener.
Hugennekadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen hugennekadur (saoz.: uvularisation) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un seurt doare distagañ a eil renk ma vez strishaet an hugenn keit ha ma vez distaget ur gensonenn pe ur vogalenn gant ul lec'h distagañ pennañ all.
Zandvoorde
Zandvoorde eo anv div gumun eus Flandrez Belgia:
Lalladur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen lalladur (saoz.: Lallation) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus distaget siek ar fonenn "r", peurliesañ distaget evel un doare "l".
Unan eus perzhioù boutinañ doare-komz ar vugale vihan an hini eo pa vezont o teskiñ komz.
Lallazione
Claude Chabrol
thumb|Claude Chabrol (2008) Ur sevener, un aktour, un saver-divizoù, ur skriver-senario eus Bro-Frañs e oa Claude Chabrol. Ganet eo bet d'ar 24 a viz Mezheven 1930 ha marvet d'ar 12 a viz Gwengolo 2010 e Pariz.
Rusia
Brasañ bro ar bed eo Rusia, ent-ofisiel Kevread Rusia pe Kevread Rusian (Российская Федерация, Rossiyskaya Federatsiya, distagadur: [rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈratsɨjə]). Moskov eo he c'hêr-benn ha 146,5 milion a dud e oa o chom er vro e 2014.
War daou gevandir en em astenn: Europa hag Azia, war ouzhpenn 9000 kilometrad eus Kaliningrad betek Vladivostok. Unnek rann-eur he deus. Tro-dro da Rusia emañ Norvegia, Finland, Estonia, Latvia, Belarus, Lituania, Polonia (an daou-mañ gant Oblast Kaliningrad), Ukraina, Jorjia, Azerbaidjan, Kazakstan, Sina, Mongolia ha Republik Demokratel ha Poblel Korea. Skeiñ a ra he aodoù war Meurvor Arktika, ar Meurvor Habask, ar Mor Baltel, ar Mor Du, Mor Kaspia, ar Mor Gwenn, Mor Barents, Mor Kara, Mor Laptev, Mor Siberia, Mor Okhotsk, Mor Bering, ha Mor Japan.
Goude Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel bezañ disac'het e 1991 eo Rusia deuet da vezañ un ekonomiezh varc'had gant ur renad parlamantel liesek. Vladimir Poutin eo prezidant ar stad kevreadel. Emañ Rusia e-barzh ar BRICS skoaz-ouzh-skoaz gant Sina, Brazil, India ha Suafrika.
Istor
Pennadoù dre ar munud : Istor Rusia
Kregiñ a ra istor Rusia e 862 pa eo savet Priñselezh Kiev gant ar Vikinged war tiriad a vremañ Bro-Ukraina, Bro-Velarus hag ul lodenn eus Rusia ar c'hôrnog. Andreiñ a ra Vladimir 1añ ouzh ar gristeniezh reizhkredenn e 988. Disrannañ a ra priñselezh Kiev tamm ha tamm abalamour da argadennoù pobloù kantreat ar stepennoù ha da gudennoù urvadur etre diskennidi Vladimir. Ur pempzek priñselezh bennak a zo savet, en o zouez hini Moskou e 1276. Aloubet int gant ar C'hKhan Batou, mab bihan Gengis Khan. Adunvanet int a-nebeudoù etre an XIIIvet hag an XVIvet kantved.
Kregiñ a ra tiernac'h ar Romanov e 1613. En em astenn a ra Rusia d'ar reter. Tizhet eo ar Meurvor Habask e 1640. Ergerzhet eo bro Strizh-mor Bering hag Alaska er bloavezhioù 1740.
War-lerc'h un dispac'h kentañ e 1905 e tarzh Dispac'h miz C'hwevrer e 1917 ha dont a ra Rusia da vezañ ur Republik. Krouet e Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel e 1922. Fontañ a ra an URSS e 1991. Krouet eo Kevread Rusia, Boris Yeltsin en e fenn. Adalek 2000 emañ ar prezidant Vladimir Poutin e penn ar jeu.
Gwelout ivez :
Politikerezh
Ur Republik kevreadel eo Bro-Rusia. Setu penaos eo aozet : E dilennadegoù diwezhañ an Douma e 2011 e oa aet ar plas kentañ da Rusia unanet, strollad prezidant Vladimir Poutin (238 sez). Aet e oa 92 sez gant Strollad komunour Kevredad Rusia, 64 gant Rusia reizh ha 56 gant Strollad Frankizour-Demokratel Rusia.
Rannoù melestradurel
Pep elfenn gevreadel (pe sujed kevreadel) a zo bodet e-barzh seizh distrig kevreadel. An distrigoù-se n'eus ket anezho rannoù broadel met rannoù melestradurel hepken.
Douaroniezh
Bro vrasañ ar bed eo Rusia, dirak Kanada. En em ledanañ a ra eus reter Europa betek norzh Azia. Derc'hañ a ra a-getep 25,3 % ha 74,7 % eus he ziriad. Dispati eo eus Norzhamerika gant strizh-mor Bering.
Dindan un hin kevandirel emañ lodenn vrasañ an tiriad. Plaenennoù ec'hon eo dreist-holl, stepennoù er su, koadeier er norzh hag an toundra a-hed aodoù ar Meurvor Arktel. Aradennadoù menezioù zo ivez : an Oural, ar C'hoakaz, an Altay, ar Sayan eo ar re bennañ. Menezioù-tan zo e Ledenez Kamtchatka, war aodoù ar Meurvor Habask.
An Don, ar Volga (stêr brasañ Europa, 3350 km, 1,4 milion a km²) ha stêrioù bras Siberia : an Ob (5 410 km, 2,99 milion a km²), an Yenisey (5 940 km, 2,58 milion a km²), al Lena (4 337 km, 2,49 milion a km²), an Amour (4 440 km, 1,85 milion a km²) hag ar c'hKolyma eo ar stêrioù brasañ.
Ekonomiezh
Un ekonomiezh varc'had eo deuet da vezañ goude bezañ diskaret ar renad soviedel. Mengleuzioù pinvidik-tre a zo, met start e vez tennañ gounit anezho abalamour d’an hin.
Poblañs
Digreskiñ a reas ar boblañs goude fin an URSS. Krog eo da greskiñ endro adalek ar bloavezhioù 2010.
Yezhoù
Hervez mellad 68 ar vonreizh eo ar rusianeg yezh ofisiel Kevread Rusia. Kalz yezh a zo ur statud ofisiel ganto avat. Gallout a ra pep Republik kaout he yezh pe yezhoù ofisiel.
Div yezh a vez komzet alies gant an dud n'int ket eus ar genel rusian (da skouer rusianeg ha tatareg, oudmourteg, yakouteg pe armenieg).
Deskadurezh
Etre 2003 ha 2008 e oa 96% ar feur skoliata kriz evit paotred ha merc'hed, ha 91% ar feur rik. En eil derez e oa 85% eus ar baotred ha 83% eus ar merc'hed ar feur skoliata. 21% eus ar vugale skoliataet a c'halle mont war ar Genrouedad er skol e 2007. Mammenn : Unicef (Deskadurezh; Meneger Diazez)
Digoust eo ar skol hag ar skol-veur, skrivet eo ar gwir-mañ ar Vonreizh zoken. Dibabet e vez ar studierien er skolioù-meur dre kenstrivadegoù avat. Skolioù prevez a c'hall koust kalz ivez. Gant Rusia emañ ar feur tud diplomet en Deskadurezh Uhel an hini uhelañ er bed : 54%. Dre e vez lakaet gant an Deskadurezh ar pouez war ar skiant hag an teknologiezh eo Rusia barrek war ar vezegiezh, ar matematikoù, ar skiantoù hag an imbourc'h aeregor.
Skol-Veur Stad Moskou ha Skol-Veur Stad Sant-Petersbourc'h eo ar skolioù-meur koshañ er vro. Skolioù-meur kevreadel all a zo avat.
Sport
Ar mell-droad eo ar sport karetañ e Rusia. Skipailh broadel URSS a oa bet ar c'hentañ skipailh o kaout ar maout e kentañ kib mall-droad Europa.
Ec'hinades
An Ec'hinades (αἱ Ἐχινάδες νῆσοι hervez Herodotos, Thucydides, ha Strabon) zo Inizi Ionian dirak aod Akarnania, en Hellaz.
Rannet e vez an enezeg e teir lodenn: C'hwec'h anezho zo bet prenet gant Hamad Ben Khalifa Al-Thani, emir Qatar evit 8,5 milion a euroioù.
Mojenn
Bez' e vijent peder nimfenn troet en inizi penegwir o devoa ankounac'haet enoriñ an doue-stêr Ac'heloos, ha kaset e voent gant dour ar stêr konnaret betek an donvor.
Istor
Tost dezho e c'hoarvezas emgann an Ec'hinades en 1427 hag Emgann Lepanto en 1571.
Leke
Leke a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Trogon Malabar
Trogon Malabar a zo un evn hag a vev en Azia ar Su (Sri Lanka hag India). Harpactes fasciatus eo e anv skiantel.
Pauline Lafont
Un aktourez c'hall e oa Pauline Lafont. Ganet eo bet d'ar 6 a viz Ebrel 1963 en Nimes ha marvet eo d'an 11 a viz Eost 1988 e Gabriac (48).
Lilas, er film L'été en pente douce, eo bet he roll pouezusañ.
Ezoforiezh
Implijet e vez an termen yezhoniel ezoforiezh (saoz.: exophora) evit komz eus elfennoù ezyezhoniel, da lâret eo elfennoù hag a ra dave da elfennoù all en hevelep skrid (dre gomz pe dre skrid) da skouer:
Amañ, avat, ec'h eo "hi" un daveenn endoforel rak dave a ra d'un elfenn bet menneget dija er skrid (= "Argantael").
Da lâret eo, er frazenn gentañ n'ouzer ket da biv e ra daver ar raganv "hi" rak n'eo ket bet menneget er skrid, daosut ma ma ouzer eus piv emeur o komz dre implijout ar memes termen "hi".
An ezoforiezh a c'hell bezañ deiktel he natur pa vez implijet elfennoù yezhadurel resis.
Daoust ha ne sellont ket war-eeun ouzh ar yezhadur e vez ranket ivez an homoforiezh evel un doare ezoforiezh.
Deutschlandlied
Das Lied der Deutschen (Kan an Alamaned) pe Deutschlandlied (Kan Alamagn) zo ur c'han alamanek, bet implijet pe en e hed, pe evit un darn, evel kan broadel Alamagn abaoe 1922. Hiziv eo komzoù an trede poz anezhañ a vez implijet evel kan broadel.
E-maez Alamagn ec'h anavezer a-wechoù ar gerioù-mañ anezhañ: Deutschland, Deutschland über alles, tennet eus ar poz kentañ, met n'eo ket anv ar c'han orin, ha n'eo ket bet gwech ebet.
Oberour
Savet e oa bet ar skrid gant ar barzh ha yezhour republikan alaman August Heinrich Hoffmann von Fallersleben (Fallersleben) e 1841, pa oa harluet en enezeg Helgoland, e Mor an Hanternoz, a oa dalc'het gant ar Saozon da neuze.
Graet en doa ar varzhoneg e-doare ma vije kanet war un ton savet gant ar sonaozour Joseph Haydn e 1797 evit binvioù gant kerdin.
Orin
Kroat e oa an ton a orin, ha kemeret e oa bet gant Haydn ha kempennet da sevel ur c'han deiz-ha-bloaz da Impalaer Aostria Frañsez Iañ, hag ennañ e oa ar gerioù-mañ : Gott erhalte Franz den Kaiser (Doue da viro an Impalaer Frañsez). War-lerc'h se e voe lakaet da gan broadel Impalaeriezh Aostria gant ar gerioù-mañ Gott erhalte, Gott beschütze/ Unsern Kaiser, unser Land ... (Doue da viro, Doue da ziwallo / Hon Impalaer, hon bro ...) betek dibenn an Impalaeriezh en 1918. Evel kan an Alamaned ez eo anavezet peurvuiañ abalamour da linenn gentañ ar poz kentañ Deutschland, Deutschland über alles (Alamagn dreist pep tra ...). Koulskoude ne vez ket kanet ar poz-se nemeur ken, ha displeget e vo perak.
Oposom Kalinowski
Oposom Kalinowski (Hyladelphys kalinowskii) zo ur bronneg godellek a vev e Perou, Brazil, Guyana ha Gwiana c'hall. Ar spesad nemetañ eo er genad Hyladelphys.
Deutschlandlied
XIXvet kantved
Skrivet e oa bet ar c'homzoù gant Fallersleben e-pad ma oa en harlu, en un amzer ma ne oa ket eus Alamagn c'hoazh, pa ne oa anezhi nemet rouantelezhioù ha priñselezhioù oc'h en em gannañ an eil ouzh eben. Er c'han-se e felle dezhañ embann e c'hoant da welout un Alamagn kreñv hag unanet. Ret eo kompren al linenn Deutschland, Deutschland über alles, über alles in der Welt evel ur galv d'ar briñsed alaman da ehanañ gant o zabutoù evit strivañ da grouiñ un Alamagn unan hag unvan.
An Trede Reich
An tri foz a zeuas da vezañ kan broadel Alamagn e 1922. Implijet e voe ar poz kentañ gant strolladoù broadelourien evel an NSDAP, ar strollad nazi, komprenet ar gerioù gante, ha roet d'an dud da gompren, hervez o ideologiezh. Deutschland, Deutschland über alles a voe roet da gompren evel Da Alamagn da ren ar bed.
War-lerc'h 1945
War-lerc'h unvanidigezh Alamagn en 1991 e voe kemeret an trede poz hepmui evel kan broadel Alamagn adunvanet. N'eo ket berzet an daou boz kentañ, met morse ne vezont kanet pa vez lidoù ofisiel. Kanañ ar poz kentañ zo gwelet evel en em ziskouez broadelour eus an tu dehoù pellañ. Evit an eil ne glot ket gant harzoù Alamagn a vremañ.
Komzoù alamanek ha troidigezh
Sede komzoù "Lied der Deutschen" evel ma oant bet skrivet gant Hoffmann von Fallersleben.
Hiziv ne vez kanet nemet an trede poz evel kan broadel Republik Alamagn. N'emañ ket an daou boz kentañ er c'han broadel.
Gwenllian ferch Gruffudd ap Cynan
Gwenllian ferch Gruffudd (? - †1136) a oa merc'h da Gruffudd ap Cynan, roue Gwynedd, ha c'hoar da Owain Gwynedd. Dimezet e voe da Gruffudd ap Rhys, diwezhañ roue Deheubarth.
Pa emsavas ar bobl e kreisteiz Kembre en 1136, ha pa n'edo ket he gwaz er vro, e kasas un arme a-enep an Normaned. Koll e voe, ha lazhet en emgann. C'hwezet e voe an istor, ha graet e voe Boadikea Kembre anezhi. Krediñ a reer eo e-kichen kastell Cydweli e c'hoarvezas an emgann, el lec'h anvet Maes Gwenllian.
Anavezet eo he mab yaouankañ evel an Arglwydd Rhys.
Mesk a vez a-wechoù etre hi ha Gwenllian ferch Llywelyn a vevas un 200 vloaz goude.
Rouantelezh Yan
Ur stad kozh eus bro-Sina e oa rouantelezh Yan (sinaeg: 燕國 Yānguó). Diazezet e oa e-pad mare ar Zhou ar C'hornog hag unan eus ar stadoù pouezhusañ e Sina kozh e oa betek e zistrujadeg gant rouantelezh Qin e 222 kent Jezuz-Krist. Ji a oa e gêrbenn (bremañ Beijing).
Douaroniezh
Er derou edo stad Yan e-kichen ar Ster Velenn met dilec'hiet e oa bet d'harzoù ar biz goude c'hwitadeg emsavadeg diwezhañ ar Shang. Etre al ledenez Liaodong hag menezioù ar Shanxi. An hini kentañ e oa, e-touez ar stadoù sinat, da sevel un voger evit gwarezin e harzoù a-enep ar gantreidi.
Istor
E 314 kent Jezuz-Krist e talvezas Qi ur grizenn a herezh e Yan da aloubiñ ar vro. D'e stagañ outañ e teuias hogozik da benn, met gant un emsavadeg e oa argaset a-benn ar fin.Krevreañ a reas neuze Roue Zhao eus Yan gant Zhao, Qin, Han ha Wei da aloubiñ Qi. An argad, bleinet gant ar jeneral Yue Yi a zeuias da benn da gemer tout ar c'herioù mogeriet eus Qi, estreget Lu ha Zimu. Marv roue Zhao ha drouklamm Yue Yi a saveteas Qi, avat, a aotren a reas jeneral Tian Shanda zieubiñ ar vro.
Betek fin ar mare ar Rouantelezhioù oc'h Emgannañ e treuzvevas ar rouantelezh Yan. Goude distrujadeg Zhao e teuias da vezañ anat ne c'hellfe ar rouantelezh derc'hel ouzh Qin. Priñs Dan eus Yan a gasas neuze ur muntrer, Jing Ke e anv, da lazhañ roue Qin. C'hwitañ a reas-eñv ha Qin a aloubas Yan. Distrujet e oa lu Yan e 227 kent Jezuz Krist e kichen ar stêr Yishui ha kouezhañ a reas e gêrbenn ar bloaz goude.
Roue Xi eus Yan a zeuias da benn da derc'hel e-pad ur maread el ledenez Liaodong met trec'het e oa e 222 kent Jezuz-Krist hag e stad a oa staget ouzh Qin
Munudoù
Gao Jianli, ur soner hag en-doa arnodet da lazhañ an Impalaer Kentañ Sina a zeuias eus ar rouantelezh Yan.
Doare-lennegezh
Un oberenn lennegel bennak a vez klenket atav en ur rumm hervez an doare-lennegezh meret gant an oberour.
Renkañ al levrioù hervez o doareoù-lennegezh ne c'hell ket bezañ graet hep klask termeniñ an doare krouiñ hag ar stumm lennegel a intenter diwar o lenn, evit heñchañ an danvez-lennerien. Ober ar renkadur-se zo lodenn labour boutin al levraouegerien hag ar werzherien levrioù, al levrierien en o zouez.
Ne vern an doare lennegezh a vo klenket ennañ un oberenn n'eo nemet ur sell diresis a vo spisaet gant al lennerien.
Bez' ez eus daou rumm gennadoù pennañ : ar faltazi hag an nann-faltazi.
1938
Diwar-benn bloavezh 1938 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1938
Il-ha-Gwilen
An Il-ha-Gwilen (distaget: ), Il-ha-Gwilum pe Il-ha-Gwinum, Ille-et-Vilaine e galleg hag ent-ofisiel (distaget: ), a zo unan eus ar pemp departamant a oa bet savet e Breizh da heul ar Reveulzi c'hall. E reter-norzh ar vro emañ, Roazhon eo ar pennlec'h anezhañ, hag ar 35 an niverenn roet dezhañ.
An anv
C'hoarvezout a ra eus anvioù stêrioù, evel alies e departamantoù Frañs, re ar stêrioù Il ha Gwilen. Meur a wech ez eus bet kaoz da cheñch anv d'an departamant hep nad afe an traoù betek penn.
Istor
Savet eo bet diwar Bro-Roazhon, lodenn reter Bro-Sant-Maloù, ul lodenn vras eus Bro-Zol, un toullad parrezioù eus Bro-Wened er mervent, hag un nebeud parrezioù eus Bro-Naoned er su.
Arondisamantoù an Il-ha-Gwilen
E Roazhon emañ prefeti an departamant. E Sant-Maloù, Felger, ha Redon eo staliet an isprefetioù.
Ar c'huzul-departamant
Jean-Louis Tourenne, eus ar Strollad Sokialour Gall, a oa prezidant Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen etre 2004 ha 2015.
Brezhoneg
Ar c'helenn divyezhek :
Bas-Warneton
Bas-Warneton e galleg, Neerwaasten en izelvroeg, a zo ur rann-gumun e proviñs Hainaut e Belgia, war ribl ar stêr Leie. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Comines-Warneton.
Douaroniezh
Ar stêr Leie a ya d'ober ar vevenn etre Bas-Warneton e Belgia ha Warneton-Bas e Frañs.
An iliz katolik
RRummad:Kumunioù kozh Belgia
Pantera
Pantera a zo bet ur strollad amerikan o tont eus Arlington e Teksas hag a zo bet anezhañ etre 1981 ha 2003. En e vloavezhioù kentañ en deus graet ar strollad ur sonerezh glam-metal hag a droas, adalek 1990, d’un doare tostoc’h d'an US power metal. Dont a reas ar vodadenn-mañ da vezañ unan eus strolladoù metal pennañ e diorroadur an thrash metal gant Anthrax, Slayer, Megadeth ha Metallica.
Istor
(War ar stern)
Nicolas Demorand
Nicolas Demorand, bet ganet e Vancouver (Kanada) d'an, a zo ur c'hazetenner gall.
E vuhez
Dont a ra e France Culture e 1997, kenlabourer Staccato gant Antoine Spire hag eus La Suite dans les idées gant Sylvain Bourmeau eo bet a-raok produiñ Cas d'école hag adalek miz Gwengolo 2002 en deus kinniget lodenn mintinvezh ar chadenn, Les Matins de France Culture. Eus miz Gwengolo 2006 da, da-heul Stéphane Paoli, e reas war-dro kinnig lodenn keleier ar mintin war France Inter (Sept neuf trente, hag a oa deuet da vezañ Le Sept dix e miz Gwengolo 2007 ha Le Six trente dix e miz Genver 2010).
Eus miz Gwengolo 2008 da viz Ebrel 2009 e reas war-dro al lodenn 6e - 8e noz war ar chadenn keleier dibaouez i>Télé, a-gevret gant Maya Lauqué,.
D'an 18 a viz Du 2009 e resev Nicolas Demorand ar priz Philippe Caloni evit an aterser gwellañ.
Rhipidura
Rhipidura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an daou skiantour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859) hag iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Röyksopp
A-drugarez d'ar video e kreskaas brud ar strollad, klipoù fiskal, taolioù arnod hag "avant-garde" evel kani "Remind Me" (savet get embregerezh gall H5), aet ar maout getoñ e 2002 e MTV Europe Music Award.
Rhipidura
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged ha daou-ugent a ya d'ober ar genad :
Kant c'hwezek (116) isspesad, bev c'hoazh, dezhe en holl.
Röyksopp
Röyksopp a zo ur ger norvejek, anv ur seurt kabell-touseg (Lycoperdale genus) hag a ya kuit ur gogusenn ulfenn a-zoc'htoñ pa vez stoket doc'htoñ, da lavaret eo ur "c'habell-touseg mogedus".
O eil pladenn, "The Understanding" he zitl, a zo daet er-maez e miz Gourhelen 2005, un nebeud goude o single "Only This Moment". Dispennet eo roudoù ar bladenn gentañ a-barzh, met ar sonennoù nevez-mañ ne sankant ket ken don e penn ar selaouerion.
Pladennoù berr (singles) :
é tonet a "The Understanding" :
Impalaeriezh ar C'hornôg
Impalaeriezh ar C'hornôg eo anv an Impalaeriezh krouet gant Karl Veur en Europa ar C'hornôg en kantved.
Istor
E dibenn ar e oa bet fiziet hêrezh impalaeriezh Roma er Franked gant an Iliz roman evit an tiriadoù galian ha german. Impalaeriezh ar Garolingidi eo bet anvet da c'houde diwar anv e unpenn kentañ Karl Veur. Hêr da Impalaeriezh roman ar C'hornôg eo bet, met en ur doare disheñvel-tre pa oa ar gladdalc'helezh o kregiñ. E-pad ren Karl Veur e tiwanas renevezadur ar sevenadur (arzoù, lennegezh latin, studioù en abatioù) ken eo kaoz eus Azginivelezh ar Garolingidi. Steudad e warlec'hidi evel "impalaerien an "Impalaeriezh santel" a yeas betek Loeiz Tramor.
Ar roue frank Hlodwig a c'houlennas bezañ badezet e 487 hag a renas war al lodenn vrasañ eus Galia. Distabiloc'h e chomas saviadoù Italia, Hispania ha Brittania hag e save dizurzhioù bras diwar aloubadegoù pobloù ar stepinier e-kreiz Europa. Padal e chome stabil awalc'h Impalaeriezh roman ar Reter, Kergustentin e gêr-benn, nemet pa voe taget gant an Arabed e dibenn ar.
E dibenn an e savas Karl Veur, ur roue frank gouest da ledanaat tachenn e veli betek Saksonia (Reter Alamagn hiziv), Norzh Italia ha Galia a-bezh. Klask a reas ober brezel d'an Arabed staliet e Norzh Spagn hag e krouas ar Gotalonia (bro ar C'hoted), da lavaret eo Katalonia a-hiziv. Steuziañ a rae Galia evit mont da vezañ Frankia, bro ar Franked. Kavout a reas d'ar pab, Leon III, e vije gwelloc'h adsevel un impalaeriezh frank ha kristen er broioù renet gant Karl Veur. Diforc'hioù bras ez eus bet etre an impalaeriezh roman hag hini ar Garled. Ne chome mui meizad an imperium a rene hini ar Romaned, rak lavarout a rae Karl e oa bet kurunennet gant Doue. Kurunennet e oa bet e Roma gant ar pab da Nedeleg er bloaz 800.
Goude ar gurunidigezh e klaskas Karl Veur aozañ gwelloc'h an impalaeriezh hag e fizias en e vibien ober ar brezel evit he difenn. Staliañ a reas sez e veli en e balez bras savet e kêr Aachen (Norzh Alamagn). Lodennet e voe beli an impalaer ha Pepin a voe anvet roue Italia, Loeiz, roue Akwitania ha Karl, roue Germania. Liammoù a savas gant impalaeriezh roman ar Reter hag e voe kaoz eus unaniñ an div riez, met an impalaerez Irena a gollas he galloud e 802. Kurunennet evel impalaer e 813 a-raok ma tremenas e dad e 815, ne c'hellas ket Loeiz an Deol treuzkas an impalaeriezh da unan eus e vibien. Ar re-se a reas brezel etrezo hag a-enep d'o zad. Hemañ a zibabas e vab yaouankañ, Charlez ar Moal evit bezañ an danvez-impalaer, met pa voe lodennet an impalaeriezh e 843 (feur-emglev Verdun) ez eas an titl hag an titl nemetken gant Loeiz. Ur c'houn eus ar fed-se a vo miret pa vo krouet e 962 an Impalaeriezh santel roman gant Otto II.
Breizh hag impalaeriezh ar Garolingidi
Ne oa ket anavezet gant ar Vrezhoned beli ar Franked e lodenn Vreizh e renent warni, da lavaret eo an tiriad e kornôg ar Gwilen goude ma oe bet an trec'h da Warog, un tiern brezhon, war ar Franked e 579. Kazi bep bloaz e veze aloubadegoù bihan ar Vrezhoned en tu all d'ar Gwilen heuliet gant ergerzhadegoù o amezeien en o ziriad. Karl Veur a renas ergerzhadennoù-brezel hag e redias ar Vrezhoned paeañ un truaj ha anavezout e galloud. E 799 e c'hounezas Karl Veur Breizh a-bezh, goude meur striv graet en aner gant Pepin ar Berr, tad Karl Veur, e 753, gant Rolant, markiz Breizh, niz d'am impalaer ha gant ar senesal Aodoulf e 786. Koulskoude e tistroas al lu frank e 811 hag e preizhatas betek ilizoù ha manatioù Sant-Maloù. Pa varvas an impalaer e 814, an tiern Morvan a glaskas nac'hañ beli Loeiz an Deol diwar abeg ma oa deuet e Arvorig ar Vrezhoned a-araok ar Franked. Lavaret a reas da Witkar, kannad an impalaer nevez : "Kerzh da-gichen da vestr en-dro hag adlavar ma c'homzoù dezhañ : N'on ket annezad e diriad. Ra vo e veli war ar Franked hag hini Morvan war ar Vrezhoned. Ma ren ar Franked ar brezel war hon enep, ni a raio evel-se en-dro. Divrec'h a zo evit o implij da bep ac'hanomp ha ma 'z eus skoedoù gwenn ganto ez eus skoedoù du ganeomp". Diouzhtu e kasas ul lu an impalaer, met trec'het e oe gant Morvan. Ul lu brasoc'h a gasas Loeiz ha trec'het ha lazhet e voe Morvan en emgann e 818.
Kouviet e voe Matmonok, abad Abati Sant-Gwenole Landevenneg, gant an impalaer, da zont da b-Prizieg, ha goulennet e voe outañ dilezel reolennoù keltiek ar venec'h da gemer ar re savet gant Benead Norcia.
Berr-tre (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen berr-tre (saoz.: Extra-short) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur fonenn, peurliesañ ur vogalenn distaget berroc'h evit boaz.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e vez merket dre skrivañ ur sin diakritek ispisial anvet "breve" a-us d'an arouezenn bennañ, da skouer,.
A-wezhoù e vez implijet an hevelep sin a-us d'ur vogalenn evit merkañ ar fed m'az eus ur vogalenn nann-silabennek anezhi en ur c'hoût e rank bezañ skrivet dindan an arouezenn bennañ gant an implij-se hervez reolennoù ofisiel al LFE, da skouer, [aɪ̯].
Da diwall zo ivez rak implijet e vez ivez a-wezhoù ar breve evit merkañ kensonennoù dre stlakat hep arouezennoù ispisial, da skouer, ha.
Tenuis (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tenuis  (saoz.: tenuis) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn dre serriñ pr dre fic'hal divouezh, amc'hwezh ha nann troc'h-avel, da lâret eo ur gensonenn plaen he fonadur, da skouer.
Dont a ra an termen "tenuis" diwar yezhadur an henc'hresianeg ma vez graet un diforc'h etre tri rummad kensonennoù:
Kavet e vez diforc'hioù heñvel e yezhoù indezeuropek all.
Nouelig bihan
An nouelig bihan a zo un evn, Charadrius dubius an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous war an aod.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an nouelig bihan en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Strollad Labourerion Haiti
Strollad Labourerion Haiti (e galleg: Parti des Travailleurs Haïtiens, PTA) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour oberiant en Haiti, bet krouet e 1966.
Eero Saarinen
Eero Saarinen, bet ganet d'an 20 a viz Eost 1910 e Kirkkonummi (Finland), marvet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1961 e Ann Arbor, Michigan (SUA) a oa un tisavour hag un dizainer stadunanat a orin finnek.
Pindaros
Pindaros (Πίνδαρος Píndaros en henc'hresianeg) a oa ur barzh hellazat, ganet e Kinokefalos, Beotia war-dro -518|518 kent JK, ha marvet en Argos e -438|438 kent JK. Brudet eo e delennganoù.
Orin ha yaouankiz
Nebeut a dra a anavezer diwar-benn e vuhez daoust d'ar c'hwec'h buhezskrid a oa savet war e zivout en Henamzer. Hervez an hengoun e oa ezel eus un tiegezh brientinien. Ganet e oa bet war-dro 518 e Kinokefalos, e Beotia. En arroudenn 193 e veneg « ar gouel pempbloaziek / ambrouget gant oc'hen ma voen evit ar wezh kentañ / lakaet em gourvez, ha moumounet em mailhurennoù ». An damveneg-se d'ar c'hoarioù pitek a ziskouez e oa ganet e miz Eost pe Gwengolo. En e Pitegenn e seblant disklêriañ e oa un ezel eus tiegezh an Egeided ha diskouezh a ra kalz hegarated evit an ensavadurioù dorek. Perc'henn e oa e diegezh war un ti e Tebai, ma reas Pindaros e annez da c'houde. Herodotos a ra anezhañ diskibl Lasos Ermione. En Aten e voe diskibl Agatokles. Kemer a reas perzh yaouank-kenañ er c'henstrivadegoù barzhoniezh ma oa kannet gant Korinna Tanagra. Houmañ a alias anezhañ neuze da « hadañ a-vozadoù, n'eo ket a-sac'hadoù ».