cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Guadiana
Bageal a c'haller warni etre ar mor ha Mértola, en Alentejo, a-hed 68 km. En aber ar stêr ez eus mirvaoù natur en em astenn war 2,089 hektar en holl : ar Marismas de Isla Cristina e Spagn hag ar Reserva Natural do Sapal de Castro Marim e Vila Real de Santo António e Portugal.
Kangourou-gwez aour
Ar c'hangourou-gwez aour (Dendrolagus pulcherrimus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e norzh Ginea-Nevez.
Maen Marzh
Peulvan Pontusval, anvet Maen Marzh alies, zo ur peulvan kristenet gant ur groaz e kumun Plouneour-Traezh-Brignogan hag e parrez Brignogan, e departamant Penn-ar-Bed. E kalz levrioù e vez graet Men Marz eus ar peulvan met, e gwirionez, Maen Marzh zo ur roc'h en aod-vev, 1 km diouzh ar peulvan hag en, skrivagner ebet ne rae an anv-se anezhañ.
Istor
Savet e vefe bet etre 4 500 ha 2 500 kent J.K., da vare an Neolitik. Roud eus ar peulvan a gaver evit ar wezh kentañ war gartenn kadastr 1818. Marc'heg Fréminville a zeskrivas anezhañ evit ar wezh kentañ e 1844. Lakaet eo bet war roll ar Monumantoù istorel adalek 1889.
Deskrivadenn
Ar peulvan, anezhañ ur bloc'had greuvaen porfiroidek, kant metr diouzh an aod, a oa tennet eus ur wazhenn a-rez an douar nepell er su, ma voe ur vengleuz en. Ar pep brasañ eus ar peulvanioù a vez sanket o sichenn e-barzh an douar mui pe vui. Hini Pontusval avat zo kempouez e sichenn tric'hornek war c'horre an douar. 8,35 m uhelder ha 1,50 m tevder zo ennañ, ha 3,40 m ledander a-resed e sichenn. Pouezañ a ra war-dro 80 tonenn. Brasañ peulvan kristenet Breizh eo. Kristenet eo bet gant ur groaz savet e krec'h ar peulvan ha gant engravadur ur groaz pavek en tu durc'haet ouzh ar reter.
Hengoun ha mojennoù
Hervez an hengoun e tlee ar merc'hed yaouank teurel ur maenig war-c'horre an troc'h a zo war tu ar peulvan troet d'ar su. Pa chome ar maenig en e lec'h e timezent a-barzh bloaz pe, hervez un hengoun all, e c'hanent un hêr.
Hervez ar vojenn, sant Paol Aorelian a roas urzh d'ar mor, a oa o wastañ douaroù e abati ha re e c'hoar, da baouez ha da chom hep treuziñ ar vevenn merket gant ar maen taolet gant e c'hoar, anvet Maen marzh hiviziken. A-hervez e vije bet beuzet eno gant Sant Derrien ha sant Neventer an aerouant trec'het ganto e Poull ar Sarpant.
Tenkile
An tenkile (Dendrolagus scottae) a zo ur c'hangourou-gwez hag a vev e norzh Ginea-Nevez.
Sven Sveden
Sven Sveden, pe Blot-Sweyn,  a voe an diwezhañ roue Sveden, war-dro 1080,  chomet pagan hag a rae aberzhioù e Gamla Uppsala d'an doueed kozh, an Æsir. Kemer a reas lec'h e vreur-kaer kristen Inge an Henañ evel roue Sveden pa nac'has Inge ober ar blóts (an aberzhioù pagan) e Templ Uppsala.
N'eus meneg ebet eus Sven e roll ar Westrogoted, pezh a ro da grediñ n'eas ket e c'halloud betek Västergötland.
Hervez an istorour svedat Adolf Schück e oa ar memes den evel Håkan ar Ruz hag an anv Blót Sweyn a oa ul lesanv ha n'eo ket un anv.
Glendale (Arizona)
Glendale zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 226 721 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Glendale en ur mod ofisiel e 1892.
Robert Redford
Charles Robert Redford Jr., ganet d'an 18 a viz Eost 1936 e Santa Monica e Kalifornia, zo un aktour ha filmaozer stadunanat war e leve bremañ. E-touez ar rolloù brudetañ en deus bet en e filmadurezh e c'haller mennegiñ Sundance Kid e-kichen Paul Newman evel Butch Cassidy er western Butch Cassidy and the Sundance Kid e 1969, Bob Woodward ar c'hazetenner imbourc'h e droukskouer ar Watergate e All the President's Men e 1976 en ur geñver gant an aktour Dustin Hoffman, pe c'hoazh Denys Finch Hatton, ar chaseour e karantez gant Meryl Streep en Out of Africa e 1985. Sevenet en deus ivez filmoù evel A River Runs Through It e 1992, gant Brad Pitt e-touez an aktourien sturiet gantañ. Resevet en deus kalz prizioù e-pad e respet, da skouer tri Golden Globe ha daou Oskar. Unan eus krouerien Festival Film Sundance eo ivez, brasañ festival ar filmoù dizalc'h er Stadoù-Unanet.
Stourm a ra Robert Redford evit an endro, gwirioù an Amerindianed, ar gwirioù LGDT hag an arzoù. Harpet en deus politikourien republikan e dilennadegoù en Utah, met ivez Barack Obama e 2012 evit bezañ addilennet prezidant ar vro. Kavet en deus abeg e Donald Trump pa oa en em dennet eus Emglev Pariz hag en e zoare da verañ kleñved-red ar C'hovid-19 er Stadoù-Unanet.
Dag Hammarskjöld
Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld, anavezet evel Dag Hammarskjöld (distaget [] e svedeg) (29 a viz Gouere 1905 – 18 a viz Gwengolo 1961) a oa un diplomat svedat, un ekonomour hag ur skrivagner. Eil pennsekretour Aozadur ar Broadoù Unanet e voe, adalek miz Ebrel 1953 betek e varv en ur gwallzarvoud nijerez en Afrika e miz Gwengolo 1961, pa oa 47 vloaz. Eñ eo an hini yaouankañ eus pennsekretourien ar Broadoù Unanet, hag an hini nemetañ a varvas e-kreiz e labour. Roet e voe dezhañ ar Priz Nobel evit ar Peoc'h, goude e varv.
E vuhez
Ganet e voe Dag Hammarskjöld e Jönköping, e Sveden, met tremen a reas ar braz eus e yaouankiz en Uppsala. Mab e oa da Hjalmar Hammarskjöld, Kentañ Ministr Sveden eus 1914 da 1917, ha d'e wreg Agnes Almquist. Ober a reas e studioù e Skol-Veur Uppsala. Eno e tapas diplomoù prederouriezh ha gwir, hag un doktorelezh ekonomiezh.
Goude-se e voe o labourat evit gouarnamant Sveden e meur a bost, adalek 1930. E 1946 e teuas da vezañ kuzulier war an diaesterioù ekonomikel. E 1947 e voe anvet e Ministrerezh an Aferioù Diavaez hag e 1951 e teuas da vezañ Ministr an Aferioù Diavaez. Evel-se e kemeras perzh, en anv Sveden, e labourioù c'hwec'hvet dalc'h Bodadeg Veur ar Broadoù Unanet e Pariz e 1951-1952 hag er seizhvet dalc'h (1952-1953).
Dilennet e voe da Bennsekretour ar Broadoù Unanet, a-unvouezh, gant ar Vodadeg Veur, d'ar 7 a viz Ebrel 1953. Addilennet e voe, a-unvouezh ivez, e miz Gwengolo 1957.
Banniel Martinik
Banniel Martinik, ur vro dramor stag ouzh Bro-C'hall, zo warnañ un tric'horn ruz ha div vandenn a-led, gwer ha du. Degemeret eo bet da vanniel ofisiel d'an 2 a viz C'hwevrer 2023, dre ur vot gant dilennidi Bodadenn Martinik. An triliv gall zo ofisiel er vro ivez.
Meur a vanniel zo bet implijet evit aroueziañ Martinik.
"Banniel an naeron" zo glas gant ur groaz wenn hag un naer wenn e pep karter. Bothrops lanceolatus, un naer hag a gaver en enezenn, eo a zo treset evel-se. Implijet e veze an arouez-se war lifreoù an archerien ha war lod eus savadurioù ofisiel ar vro.
Eus 1766 e vefe an arouez-se : en amzer-hont e veze implijet da bavilhon gant listri gall Martinik. Ne blij ket nemeur ar banniel-se d'an dud bremañ, rak gant al listri-se e veze kemeret perzh e kenwerzh ar sklaved. E dibenn 2018 e oa bet dilezet gant an archerien.
Ur banniel all, ruz, gwer ha du, zo bet implijet muioc'h-mui, abaoe eil hanterenn an. Implijet e veze gant an holl luskadoù broadelour, war-bouez ar Mouvement Indépendantiste Martiniquais (MIM).
Implijet e vefe bet al livioù-se kerkent hag an emsavadegoù sklaved kentañ e 1665, e 1801 hag e 1870. Adimplijet e voent gant ar strolladoù dizalc'hour er bloavezhioù 1960 ha 1970. Talvezout a ra al liv ruz da aroueziañ ar vuhez hag ar sokialouriezh, al liv du da aroueziañ stourm ar re zu, hag al liv gwer, an douar hag ar beizanted. Bez' ez int ivez livioù hag a gaver e kalz bannieloù eus Afrika. Deuet eo ar banniel-se da vezañ arouez an darn vrasañ eus ar strolladoù dizalc'hour ha broadelour e Martinik bremañ. Implijet e vez en holl vanifestadegoù ha lakaet eo bet ouzh an tiez-kêr ivez.
E deroù an, melestradurezh Martinik, renet gant Alfred Marie-Jeanne eus ar MIM, en deus kinniget e vije treset ur banniel nevez da aroueziañ ar vro, e-lec'h "banniel an naeron" ,. Met ar banniel choazet evel-se e 2019 n'eo ket bet degemeret gwall vat gant an holl dud,. Choazet e oa bet dre un enklask e-touez an dud, war atiz prezidant strollegezh Martinik. Gant lez-varn ar velestradurezh e oa bet nullet ar choaz-se. A-benn ar fin ez eo banniel triliv ar vroadelourien a zo bet lakaet da arouez ofisiel Martinik gant an dilennidi e deroù 2023.
Catherine-Charlotte de Gramont
Catherine Charlotte de Gramont a oa ganet en 1639 ha marvet d'ar 4 a viz Mezheven 1678 e Pariz.
Merc'h e oa d'an dug Antoine de Gramont, marichal Bro-C'hall. Koant-kaer e oa hervez ar vrud, fresk evel ur sorbedenn, speredek-bras ha prim he zeod.
En 1660 e timezas d'ar priñs Louis Ier de Monaco, dug Valentinois, un Italian glorius ha pizh . Tri bugel he doe Catherine, Antoine, Anne ha Honoré. O chom e oant e lez Bro-C'hall, e kastell Versailhez. Hervez an teodoù fall e oa serc'h d'he c'henderv Puyguilhem, anavezet evel dug Lauzun. Displijout a rejont d'ar roue hag urzh o doe da vont da Monako ma oa he fried Louis da ren ur pe zeiz. Daou vloaz goude e varvas Honoré II, an tad-kozh, ha setu Louis priñs Monako. Urpennad goude e voe galvet Catherine ha Louis d'al lez en-dro. Ober a rae-hi war-dro ti Madame, Henriette d'Angleterre, c'hoar-gaer ar roue gall Loeiz XIV. Brudet e oa kened Catherine, ma voe sachet un toullad gwazed d'al lez gant ar vrud. Lesanvet e voe le Torrent ha Madame de Sévigné a skrivas e oa naonek a blijadurezhioù . D'ar poent-se e oa krog ar roue da vezañ skuizh gant e serc'h Louise de la Vallière, ha lakaat a reas Catherine en he lec'h e-pad un toullad mizioù. Henriette d'Angleterre e gwirionez a grede e tistroje ar roue dezhi eo he devoa kaset Catherine davetañ. Rebech ebet ne reas Louise d'he serc'heg roueel han'en dije ket gouzañvet klevet hini ebet n'eus forzh penaos, rak gwelloc'h e kave ar merc'hed sentus ha tavedek. Louis, priñs Monako, a voe kaset eus al lez da vont da vrezeliñ evit ar roue.
Prestik e voe dilezet Catherine gant ar roue a oa krog da sellout ouzh Madame de Montespan. Darn o deus lavaret e voe Catherine serc'h da Henriette d'Angleterre ha d'ar roue war un dro.
Distreiñ a rankas da Vonako e 1668, harluet abalamour d'he c'harantezioù. E 1672, e tistroas da Bariz hag e tispartias diouzh he fried.
Mervel a eure Catherine de Gramont e 1678 e Pariz.
Strollad Glas (Brazil)
Ar Strollad Glas (e portugaleg Partido Verde, berraet e PV) zo ur strollad politikel eus Brazil krouet e 1986. Ur strollad kreizour eo.
Feur-emglev Pariz (1796)
Feur-emglev Pariz a voe sinet e miz Mae 1796  etre Napoleone Buonaparte, en anv Republik Kentañ Bro-C'hall, ha Vittorio Amedeo III, roue Sardigna ha Napoleone Buonaparte.
C'hoarvezout a reas goude Arsav-brezel Cherasco a oa bet sinet div sizhun a-raok, e Cherasco, e Piemonte, d'an 28 a viz Ebrel. Neuze en devoa laosket gant ar C'hallaoued kreñvlec'hioù Alessandria, Cuneo ha Tortone gant Bro-C'hall.
En em dennañ a reas ar roue eus ar C'hentañ kenunaniezh a-enep Bro-C'hall, ma ne chome ken nemet Bro-Saoz hag Aostria.
Heuliadoù ar feur-emglev
Mennet e oa ar C'hallaoued da vezañ mistri war Savoia abaoe 1792 pa o devoa staget an douaroù-se ha savet eno o 84vet departamant gall, anvet Mont-Blanc. Diwar-se e oa deuet brezel gant rouantelezh Sardigna.
Piemonte-Sardigna avat a c'houlennas an douaroù kollet-se en-dro pa voe diskaret Napoleon e 1814, hag un darn eus Savoia a voe rentet dezhi gant Feur-emglev Pariz e 1814, hag ar peurrest e 1815, gant ur feur-emglev all sinet e Pariz ivez.
Adkemeret e vint diwezhatoc'h gant Bro-C'hall dindan Napoleon III.
Kangourou-gwez ar plaenennoù
Kangourou-gwez ar plaenennoù (Dendrolagus spadix) a zo ur bronneg godellek hag a vev e gevred Ginea-Nevez.
Pipi
Pipi zo ur berranv roet d'an dud anvet Pêr pe Pier e Treger.
Tan-gwall bras Roazhon
thumb|225px|Ar gwalldan tostik-tost ouzh Breujoù Breizh Etre an 23 hag an 29 a viz Kerzu 1720 e oa bet drastet kreiz-kêr kozh Roazhon abalamour d'un tan-gwall divent.
Ar gwalldan
Diouzh danevell Jean-Aimar Piganiol de La Force e oa kroget ar gwallreuz e-kerzh nozvezh an 23 a viz Kerzu 1720 abalamour da Henri Boutrouel, ur munuzer hag a veze graet La Cavée anezhañ ivez. Mezv e oa ha, da geñver ur sach-blev gant e wreg, en devoa lezet ur c'houlaouenn-goar da gouezhañ war ur berniad skolp, ar pezh a reas d'an tan kregiñ en e stal, lec'hiet e-kreiz ar straed Tristin (Michel de Mauny, bet skrivet anv ar straed « Tristan » gantañ, a resisa e klot ouzh un darn eus straed an Horolaj a-vremañ ).
Neuze e redas an tan, a savadur da savadur, war-du Porzh Sant-Mikael ha palez Breujoù Breizh a voe saveteet a drugarez da skiant Pierre de Brilhac, o c'hentañ prezidant (abaoe an 2 a viz Meurzh 1703). Graet en devoa d'ar plomennoù en-dro d'ar savadur bezañ leuniet gant dour. Hep na vije bet tu da herzel ouzh an tan e oa bet devet an darn vrasañ eus gorre-kêr dre ma tremene an devezhioù.
Gallout a c'haller displegañ abalamour da betra e voe ken drastus an tan-gwall : nested ar savadurioù, ar fed m'edont o paouez bezañ leuniet gant keuneud ha druzoni a-benn ar goañv, met abegoù tud a oa ivez. Primoc'h e oant bet soudarded Rejimant Aovergn o preizhañ an tier eget klask mougañ an tan. Ne oa ket bet kalz efedusoc'h Roazhoniz o soursial muioc'h ouzh o arrebeuri. Chomet e oa bet etre daou pennoù-bras ar gêr pell a-walc'h kent lakaat un harz-tan da vont en-dro : roet e oa bet an urzh gant Paul Esprit Feydeau de Brou, merour Breizh d'an ampoent, pa ginnigas an tan deviñ ar stalioù war ar pontoù a-c'haoliad war ar Gwilen, gant aon na vije kroget an tan-gwall e goueled-kêr...
Trec'h e oa bet Roazhoniz war an tan d'an 29 a viz Kerzu hepken, goude 6 devezh eta ha dav e oa bet diskar tiez 'zo e-kichen an iliz-veur hag ar palez. Ar glav a gouezhas d'ar mare-se a oa evel ur gwir vurzhud da gêriz skuizh-divi ha strafuilhet ken e oant.
Bilañs
Ne oa ket bet peurzevet ar gêr ; ar c'helenner-klasker Gauthier Aubert a veneg mil savadur distrujet, eizh mil a sinistreed hep mar, da lâret eo 40% eus he gorread, ugent devezh arat eus ar re bobletañ ma veze kavet pinvidikañ annezadur.
Evitañ, ar c'hazetenner Michel de Mauny a renabl ar savadurioù pennañ aet da get : « ar befrez, ostel penngomandant ar proviñs, plasenn an ti-kêr, ar Prezidial, ar Gambr torfederezh hag ar c'hoc'hu bras ». Sifrañ a ra e oa aet an holl gollioù da 8 854 877 a lurioù en holl, hep ankouaat ar paperioù losket e-barzh tier an dud a lezenn : leveoù-font ha teulioù ul lodenn vrasañ eus tiegezhioù Breizh.
Resisoc'h e tiskouez bezañ Claude Nières o reiñ ar munudoù-mañ : 6 326 000 a lurioù evit ar savadurioù, 2 580 000 a lurioù evit an arrebeuri hag ar pourvezioù. Evel just ne veze ket paeet ken feurmoù an tier devet : ur c'holl a 245 549 lur ar bloaz.
An adsevel
Gallout a rae kregiñ adsevel ar gêr neuze. Padet e oa bet eus 1726 betek 1754. Ur porzh nevez a oa bet staliet a-eeun gant hini Sant-Erwan evit ma c'halljed degemer an danvezioù.
Kaset e oa bet gant ar roue da Roazhon un ijinour milour, Isaac Robelin (mab) e anv, e karg eus ar mogerioù-kreñv. Hemañ ziwezhañ en devoa raktreset heñchañ ar Gwilen hag adsevel ar gêr (al lodenn enni na oa ket bet tizhet gant an tan-gwall e-barzh) gant maen, hervez un tres a-darzh hag en un doare arnevesoc'h. Dre ma oa bet kavet re ger hag uhelek ar raktres gant Toussaint Rallier du Baty kerkent hag aet da vaer e oa bet skarzhet ar paourkaezh Robelin
Bet kaset neuze gant Loeiz XV (Bro-C'hall) an tisavour Jacques V Gabriel en devoa adkemeret tres Robelin en ur lakaat anezhañ e pleustr el lodenn distrujet nemetken. Kempennet e oa bet al lodenn er sav-heol eus plasenn Breujoù Breizh ivez, petra bennak ne oa ket bet tizhet gant ar flamm, evit ma kendognje gant stil ar blasenn roueel nevez. Houmañ ziwezhañ, awenet diouzh ar blasenn Vendôme, a oa he fal dezhi degemer delwenn Loeiz XIV (Bro-C'hall) war varc'h. Krouet e oa bet ur blasenn vras all : plasenn an Ti-kêr a-vremañ, un delwenn eus Loeiz XV (Bro-C’hall) warni. Kemeret o devoa an disavourien François-André Forestier de Villeneuve ha Hughet perzh er raktres ivez,.
Padal, bep ma'z ae an adsevel war-raok ez ae war gresk an dizingalded etre gorre-kêr ha ranngêrioù 'zo (er su d'ar Gwilen hag er rakkêrioù, da skouer). Desachet e oa bet un toullad mat a gouerien dilabour da glask fred d'an degouezh-se, ar pezh na rae ket d'an dienez mont war gil, na tost. Kavet o devoa bod er c'hozh tier a oa bet savet evit ar sinistreed ha, gwashoc'h c'hoazh, seul vuioc'h a labourerien, seul izeloc'h ar goproù. Ne voe ket souezh da zen ebet stadañ e veze o kreskiñ ingal an torfederezh er ranngêrioù kozh en-dro da greiz-kêr nevez-flamm.
Heuliadoù relijiel
O kemer harp ouzh danevell un den hag a veve d'an ampoent e tiskouez Michel de Mauny e krede da Roazhoniz e oa ar Werc'hez Vari he doa graet d'ar burzhud-mañ c'hoarvezout : o vezañ ma oa delwenn Itron-Varia ar Burzhudoù hag ar Vertuzioù an elfenn nemeti bet saveteet e-barzh iliz Sant-Salver Roazhon, douget e oa bet betek Kouent an Aogustined ambrouget gant youc'hadegoù ar werin.
Heuliadoù kevredigezhel
En tu all d'ar freuzoù e oa bet skoet-mat spered stroll Roazhoniz ken ma voe rannet gant Godefroy Brossay-Saint-Marc, kentañ arc'heskob ar gêr : « À Rennes, rien ne prend sauf le feu », c'hoant gantañ da fustañ diflachegezh e gengêriz.
Testoù Jehovah
Testoù Jehovah zo ur relijion gristen milenarist gant kredennoù nann-dreinded disheñvel diouzh ar Gisteniezh voas. Hervez ar strollad ez eus 8,6 milion a feizidi a gemer perzh en e avieliñ hag 20 milion o kemer perzh en o Memorial bloaz. Krediñ a reont emañ tost an Armageddon ma vo distrujet ar bed a anavezomp ha n'eus nemet dre lakaat Rouantelezh Doue e plas a c'hello mab-den renkañ e gudennoù.
Diwanet e voe ar strollad diwar luskad studiañ ar Bibl e bloavezhioù 1870, dindan renerezh Charles Taze Russel. Goude e varv e voe tabutoù war heñchañ ar strollad hag un darn anezhañ, kaset gant Joseph Franklin Rutherford, a bellas diouzh obererezh Russel e-keñver an doueoniezh hag an ensavadurioù, en ur zelc'her kontrol war an aozadurioù savet gantañ koulskoude. E 1931 e voe degemeret an anv Testoù Jehovah evit diskouez mat an troc'h etre e strollad hag ar strolladoù studiañ ar Bibl all.
Anavezet eo Testoù Jehovah gant o doare da brezegiñ a di da di en ur glask reiñ d'an dud levrioù ha kelaouennoù savet gant ar strollad, peogwir e nac'hont ober o c'hoñje hag e nac'hont ivez an treuzkasoù-gwad. Krediñ a reont eo a-bouez implijout anv Doue evit o lidoù ha nac'hañ a reont mennozh an Drinded. Ne lidont ket an Nedeleg, Pask, an deizioù-ha-bloaz na forzh peseurt gouel en dije an disterañ roud eus an amzer bagan ennañ. Troet o doa ar Bibl e saozneg o-unan evit tostaat d'o c'hredennoù, a vez anvet "Ar Wirionez" gant izili an Testoù. Dre ma soñjont eo deuet drant ar gevredigezh vodern ha renet gant Satan e klaskont chom hep daremprediñ tud er-maez eus feizidi ar strollad peurvuiañ. Unan a fell dezhañ pellaat eus ar strollad a vez skarzhet anezhañ ha gwelet evel pa ne vije ket anezhañ ken, ur c'hastiz hag a c'hell bezañ lakaet e pleustr war tud o doa torret reolennoù a-bouez ivez.
Chantal
Chantal zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed. Dont a ra eus anv-tiegezh Janed-Frañseza Chantal, ur santez katolik c'hall eus ar. Okitanek eo orin an anv-se, "cantal" a dalv kement ha maen pe maen-pastur.
Iekaterina
Iekaterina, Katerina hag ar beranvioù Katia, Katya ha Kasia, zo un anv merc'hed er broioù slavek pe a relijion ortodoks.
Scottsdale (Arizona)
Scottsdale (odameg: Vaṣai S-vaṣon; yakieg: Eskatel) zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 217 385 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Scottsdale en ur mod ofisiel e 1951.
Piklost
Ar piklosted eo an evned palvezek a ya d'ober ar genad Oxyura, krouet e 1828 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Daou (2) isspesad en holl.
C'est pas sorcier
C'est pas sorcier zo un abadenn skinwel e bal ledañ an deskamant skiantel d'ar vugale, kinniget gant Frédéric Courant, Jamy Gourmaud ha Sabine Quindou, ha skignet adalek ar 17 a viz Here 1993 betek an 28 a viz Even 2014 war ar chadenn skinwel gall France 3. Adskignet e vez alies war France 4, TV5 Monde, France Ô, Gulli hag ar chadenn velgiat La Trois. Kinniget eo holl rannoù ar gelaouenn digoust war Youtube.
En ur c'harr-samm bleniet gant Marcel (ha ne weler james) e tispleg Jamy da Fred pe Sabine, aet war al lec'h, darvoudoù naturel pe teknikoù war a bep seurt sujedoù a c'hell bezañ danevellet ouzhpenn gant ar "vouezhig" (Valérie Guerlain).
Ul levezon bras he deus bet an abadenn war an deskadurezh skiantel e-touez ar vugale hag implijet eo bet alies er skolioù abalamour d'he doare splann da zisplegañ sujedoù teknikel.
Camille
Camille zo un anv-badez gallek roet kenkoulz d'ar baotred ha d'ar merc'hed.
Sezinando Raimundo das Chagas Franco
E 1921 en doa roet lañs d'ar c'helenn portugaleg e Skol-Veur Roazhon. D'ar mare-se ne veze ket kelennet yezh ha sevenadur Portugal e skolioù-meur ar Stad C'hall, , war-bouez en hini ar Sorbonne. Digoret e oa bet ar gador-gelenn-se gant skoazell Louis Gérard-Varet, rektor Akademiezh Roazhon, ha Georges Dottin, a oa dean kevrenn al lizhiri er skol-veur, e darempred gant Burev Propaganda Portugal e Pariz, harpet gant Sebastião de Magalhães Lima, Ministr an Deskadurezh e Portugal.
Tempe (Arizona)
Tempe zo ur gêr lec'hiet e kreiz Arizona er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 161 719 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tempe en ur mod ofisiel e 1894.
Duarte
Duarte zo un anv-badez portugalek, kar d'an anv Edouarzh, ha deuet da vout un anv-tiegezh.
Afonso V
Afonso V (1432-1481) a oa Roue Portugal (1438 - 1481). Lesanvet e voe o Africano ("an Afrikan"), abalamour ma'eas da aloubiñ douaroù e hanternoz Afrika.
E vuhez
E 1432, d'e bevarzek vloaz, e voe anvet Afonso da roue, ha mirout a reas Pedro da guzulier.
Eured ha bugale
Dimeziñ a reas gant e geniterv Isabel, merc'h Pedro, ha tri bugel o devoe :
Addimeziñ a reas e 1475 gant Juana de Trastámara, priñsez Kastilha (1462-1530).
Kate
Beranv meur a anv roet d'ar merc'hed eo Kate, en o zouez Katherine, Catherine ha Caitlin.
Ptilinopus insularis
Ptilinopus insularis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl.
Krater Dostoyevskiy
Ar C'hrater Dostoyevskiy zo ur c'hrater war ar blanedenn Merc'her (planedenn).
Ptilinopus insularis
Annez
Brosezat eo ar spesad en Enez Henderson (Inizi Pitcairn, ).
Le Journal de la Bretagne
Le Journal de la Bretagne zo ur gazetenn sizhuniek breton evit Breizh pemp departamant perc'hennet gant Kristian Troadeg ha renet gant Erwan Chartier. Moullet eo bet an niverenn gentañ gant an Télégramme en 20 000 skouerenn. Gwerzhet e vez da 2 euro. Embannet eo bet an niverenn gentañ d'ar 17 a viz Ebrel 2019.
Paouezet eo bet an embann e miz Even 2019 goude 9 niverenn nemetken. Adkroget e vefe da embann ar gazetenn er bloavezh 2020
Piklost Maccoa
Annez
Bevañ a ra al labous e douaroù uhel eus kreisteiz ha reter Afrika,.
Piklost Aostralia
Ar piklost Aostralia a zo ur spesad evned palvezek, Oxyura australis an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra an houad splujer-mañ diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha plant dour.
Annez
Emañ brosezat ar spesad e gevred ha mervent Aostralia (Tasmania enni).
Micaela de Luján
Micaela de Luján (1570?-1614?) a oa un aktourez spagnol, muzenn ha serc'h an oberour Félix Lope de Vega. Camila Lucinda pe Luscinda eo hec'h anv en oberenn ar barzh. Mamm e oa d'al leanez ha barzhez Marcela de San Félix.
N'ouzer ket pelec'h e oa ganet, ha meur a lec'h zo bet meneget : Espinosa de los Monteros e proviñs Burgos), Membrilla, Viso del Marqués, ha hervez mammennoù zo e vefe en Madrid. Komedianez e oa e c'hoariva ar Mesón de la Fruta, en Toledo, ha krediñ a reer e paouezas da c'hoari war c'houlenn Lope de Vega pa grogas o darempred en 1598, petra bennak m'en em anavezent adalek 1595. D'ar poent-se e oa dimezet Micaela d'an aktour Diego Díaz de Castro, ac'h eas kuit en 1596 da Berou, ma varvas en 1603, ha Micaela he devoa bet pevar bugel gantañ (Agustina, Dionisia, Jacinta ha Juan). Pemp bugel all he doe gant Lope : Ángela, Mariana, Félix, Marcela, merc'h muiañ karet ar barzh, ganet en 1605 en Toledo ; ha Lope Félix de Vega Carpio, lesanvet Lope el Mozo, bet ganet en 1607 en Madrid hag anavezet evel mab da Lope ha Micaela.
Groundation
Groundation a zo ur strollad Roots Reggae kalifornian levezonet gant ar Jazz hag an Dub, o tont eus Sonoma e Kalifornia an Norzh.
Micaela de Luján
Serc'h da Lope e oa Micaela de Luján pa oa o chom da gentañ en Toledo, goude en Sevilla ma tremenas Lope meur a viz entre 1602 ha 1604. Diwezhatoc'h e tistroas da chom da Doledo ha da ziwezhañ ez eas da chom da Vadrid, d'an ti ma feurme Lope adal 1607 evit e diegezh besterd, er straed Fúcar.
Groundation
Istor
Stummet e voe ar strollad e 1998 gant Harrison Stafford (gitarour ha kaner), Marcus Urani (klaouier, melodika) ha Ryan Newman (gitar boud). En em anavezet o deus e skol-veur Sonoma e Kalifornia pa voent o teskiñ ar Jazz. Dont a reas er strollad er bloavezhioù 2000 un trompetour hag a oa o vevañ e San Francisco anvet David Chachere, hag un trombonour anvet Kelsey Howard hag a oa ivez e skol-veur Sonoma. Ur bloaz goude, e miz Du 2001, e teuas ar c'hoarier tamboulinoù Paul Spina er strollad goude e vefe aet kuit James Stafford, an tambouliner kentañ. Ar saksofonour Jason Robinson a guitaas ar strollad evit dont da vezañ ur penn-bras eus ur festival Jazz eus San Diego.
Ar c'hoarier toserezh Mingo Lewis Junior hag a erruas er strollad e 2004 a zo hiziv un den hag n'haller ket ober heptañ evit ar strollad, evel ma z'eus bet tu merzhout e 2007 p'en doa graet Mingo un ehan ha pa voe erlec'hiet gant Ben Krames. Ar goristed ho deus cheñchet kalz, evit ar poent emañ Kim Pommell er strollad abaoe 2007 ha Kerry-Ann Morgan abaoe 2006, met graet he deus un ehan e miz Eost 2008, ha distroet eo e miz Du 2009. Stéphanie Wallace he deus kemeret plas Kerry-Ann Morgan e pad he ehan
Micaela de Luján
Betek 1610, pa zeuas-hi da chom da Vadrid, e veze el Fénix o vevañ entre ti e serc'h hag e hini e Toledo, ma edo e wreg Juana de Guardo. Gant Juana edo o chom en Madrid betek 1604, en Toledo etre 1604 ha 1610, ar bloaz ma tistroas da Vadrid. Adalek 1608 e yenaas an darempred etre Micaela ha Lope, ha goude ganet "Lopito" (Lope el Mozo), ne ouzer netra anezhi ken.
Llanfair Talhaearn
Llanfair Talhaearn (skrivet ivez Llanfair Talhaiarn) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ er c'hreisteiz da gêr Abergele. E Sir Ddinbych e oa gwechall.
Groundation
Elder Jamaikan
Adalek e eil pladenn, Each One Teach One, e gemeras ar strollad ar boazh da bediñ mojennoù ar reggae Jamaikan:
Micaela de Luján
Ur vaouez kenedek e oa, meleganez, gwenn he c'hroc'hen, de ojos zarcos o azules, "damc'hlas pe glas he daoulagad" hervez ma skrivas Lope.
Llanfair Talhaearn
Redek a ra ar stêr Elwy dre ar gêriadenn, e-kreiz torgennoù koadek, gant Moel Unben (358 m) an hini uhelañ anezho, er c'hreisteiz.
Micaela de Luján
O bugale
Daou eus bugale Micaela, Marcela ha Lope Félix, a zeuas da vras. Pa varvas Juana de Guardo en 1613 e kemeras Lope Marcela (8 vloaz neuze) ha Lope Félix, bihanañ bugale Micaela de Luján.
Llanfair Talhaearn
E 2011 e oa poblet gant 1,070 a dud, ha 465 anezho (44,5%) a oa kembraegerien.
Micaela de Luján
O bugale
Marcela a chomas gant he zad betek 1622, ha neuze ez eas d'ar gouent amezek, hini an Trinitarias Descalzas, ma vevas tri bloaz ha tregont goude marv ar Fénix de los Ingenios ha ma c'hounezas brud evel skrivagnerez.
Groundation
Ur filosofiezh
E-pad e droiadoù European hag amerikan, emañ Groundation war la leurenn gant bepred ar memes pal : Lakaat da drement ur skeudenn hag ur mennozh peoc'h. Nement en ur sellout ouzh ho fladennoù, ez eus tu kavout elfennoù dedenus diwar-benn ho filosofiezh hag ho sell war ar bed, tout se liammet gant ar filosofiezh Rastafari. Da skouer, Hebron Gate, deuet er maezh e 2002, a ziskouez pad tout ar bladenn ur brezel etre mab-den hag an erevent. An erevent-se a zo arouezh Babylone, simbol kevredigezh ar c'hornog, dizenekaet ha flastrus pe c'hoazh mont-en-dro ar stumm aotrouniezh gwaskus. Dre vras testennoù Groundation zo ur prederiadenn speredel, diwar ivez tem an arc'hant. Pep pladenn a adsked en emdroadur, ket nemet e kenver ar sonerezh, met en istor. Evel-se ar bladenn Upon the Bridge a ziskouezh trement un den "dre ar pont", ar pont hag a zispar mab-den d'ur bed digudenn, nevezh, adlakaet da zero. An emdroadur a gendalc'h eus pladenn da bladenn hag a bloavez da vloavez.
Micaela de Luján
O bugale
Lope Félix a voe soudard, a vrezelas a-enep Izelvroiz ha Turked, hag ac'h eas da Venezuela da glask perlez. Peñse a reas, beuzet e voe. E dad a skrivas ur marvgan dezhañ.
Groundation
Rockamovya
Rockamovya a zo eil mennad an tri izili hag o deus stummet Groundation, Harrison Stafford, Marcus Urani hag Ryan Newman, ganet eo eus ho strolladur e 2006 gant an tambouliner Jamaikan bras Leroy "Horsemouth" Wallace hag ar c'hitarour Jazz Will Bernard, mignon abaoe pell gant ar strollad.
Andalo Valtellino
Andalo Valtellino  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Kant Devezh
Ar C'hant Deiz pe ar C'hant Devezh (« Les Cent-Jours » e galleg), a lavarer eus ar mare, en istor Bro-C'hall, er bloaz 1815, ma teuas an impalaer gall Napoleone Buonaparte, diskaret bloaz a-raok e 1814, da adkemer ar galloud e Bro-C'hall, goude distreiñ eus e harlu en Elba, un enezenn er Mor Kreizdouar dirak aod Toskana, betek deiz e faezhadenn d'an 18 a viz Mezheven 1815, en emgann Waterloo.
En resis, e konter 100 deiz etre :
Ar gomz
Adal 1819, en e eñvorennoù ( Mémoires sur les Cent jours), e oa bet roet an anv-se gant Benjamin Constant da zistro Napoleon, ha kemend-all a reas ar Breizhad François-René de Chateaubriand.
Napoleon d'an harlu
E mizioù C'hwevrer ha Meurzh 1814 edo Napoleon o tifenn douar Bro-C'hall a-enep armeoù broioù Europa bodet er C'hwec'hvet Kenunaniezh. En desped d'un toullad trec'hadennoù gant arme an impalaer, e tegouezhas ar Gevredidi dirak Pariz pa felle da Napoleon o herzel e Saint-Dizier. Met re ziwezhat e tegouezhas en Île-de-France, ma rankas en em dennañ da Fontainebleau.
Goude e faezhadenn e voe rediet Napoleon gant e varichaled da zilezel ar galloud. Diskaret e voe gant ar Sened adal an 3 a viz Ebrel. Fellout a rae da Napoleon leuskel ar gurunenn impalaerel gant e vab Napoleon II, met nac'h krenn a reas ar Gevredidi ha kaset e voe d'an harlu. E-keit-se e oa bet lakaet ur priñs gall da roue Bro-C'hall, Loeiz XVIII e anv : Kentañ Restaorasion a vez lavaret eus ar renad politikel a oa bet er C'hant Devezh.
E miz Meurzh 1815 avat e tec'has Napoleone eus Elba, e tilestras e Provañs, hag e kemeras penn an hent da vont da adkemer ar galloud e Pariz.
Hent Napoleon
Hent Napoleon a vez graet eus an hent a gemeras Napoleon da vont eus Provañs betek Pariz.
Pariz
Skampet e oa ar roue gall.
Seizhvet Kenunaniezh
Neuze en em vodas adarre darn eus broioù galloudus Europa da dalañ ouzh an impalaer, ha da adlakaat ar roue gall Loeiz XVIII war e gador-roue.
Emgann Waterloo
Brezel a voe adarre, betek emgann Waterloo, d'an 18 a viz Mezheven 1815, a voe kollet gant Napoleon, dirak luioù Prusia hag ar Rouantelezh Unanet.
Distro ar roue
Graet e vez Kentañ Restaorasion eus ar renad politikel a oa bet er C'hant Devezh, hag Eil Restaorasion eus an hini a c'hoarvezas goude emgann Waterloo pa zistroas ar roue harluet.
Prizoniad
Kaset e voe ar prizoniad Napoleon d'an harlu da Santez Helena, un enezenn bell er Meurvor Atlantel, e dalc'h Breizh-Veur, hag eno e chomas betek fin e vuhez e 1821.
Vervio
Vervio  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Guinnevere
Guinnevere a zo ur ganaouenn saoznek savet, ton ha son, gant ar c'haner-sonaozer stadunanat David Crosby (1941-).
Enrollañ
E penn-kentañ miz Mezheven 1968 e oa bet krouet ar valladenn romantel-kenañ-mañ hag enrollet ar vaketenn anezhi gant Jack Casady (1944-) ha Stephen Stills (1945-) da gentañ-penn. Kinniget e voe, a-gevret gant div ganaouenn all — 49 Bye-Byes ha Long Time Gone — d'an tiez-embann pladennoù Capitol Records hag Atlantic Records : hemañ ziwezhañ a yeas ar marc'had gantañ a-barzh fin ar gont. Dindan renerezh ijinour ar son Bill Halverson e voe enrollet e miz C'hwevrer 1969 e Los Angeles. 4:43 he fad e oa kanet gant Crosby ha Graham Nash (1942-) hag a sone gitar ivez.
Embann
Dont a reas e-maez d'an 29 a viz Mae 1969, a-gevret gant an nav c'hanaouenn all a yeas d'ober Crosby, Stills & Nash, kentañ albom ar strollad sonerien rock stadunanat Crosby, Stills & Nash. Ar bladenn-se a voe an tri arzour ar broduourien anezhi ivez. E 1971 e tivizas Crosby & Nash kenlabourat an eil gant egile o sevel an daouad Crosby & Nash. Guinnevere a zeuas da vezañ ar ganaouenn a veze gortozet gant holl arvesterien o zroiadoù er bed a-bezh. Embannet e voe gante war an albom Another Stoney Evening a deuas e-maez e penn-kentañ 1998.
Danvez
A-viskoazh e voe troet Crosby gant temoù liammet ouzh karantez kourtes ar Grennamzer. Gant Guinnevere en devoe tro da skrivañ ur gaer a oberenn gouestlet d'an teir maouez a vevas-eñ en o ser e-pad e vuhez : Joni Mitchell (1943-), Christine Hinton hag an deirvet na fellas ket da gCrosby diskuliañ hec'h anv biskoazh. Kaoz zo er pozioù eus Guinevere, anv ar rouanez, pried d'ar Roue Arzhur.
Kengo.bzh
Kengo.bzh zo ul lec'hienn internet krouet e 2015 a servij da rastellañ arc'hant evit harpañ obererezhioù breton. Abaoe krouidigezh al lec'hienn ez eus bet harpet 325 obererezh. Arkea a zo kenkrouer al lec'hienn
Sophie von La Roche
thumb| Sophie von La Roche Sophie Guterman von Gutershofen, pe Sophie La Roche pe Sophie von La Roche (1730-1807) a oa ur skrivagnerez alaman.
Mamm-gozh e oa da Glemens ha Bettina Brentano, ha serc'h da Christoph Martin Wieland.
He brudetañ oberenn eo Geschichte des Fräuleins von Sternheim, Istor Dimezell Sternheim''.
He buhez
Sophie von La Roche a oa ganet en Kaufbeuren, en Alamagn. Kentañ bugel Georg Friedrich Gutermann, medisin, hage wreg, Regina Barbara. Gutermann a oa genidik eus Biberach. Sophie a dremenas he bugaleaj en Augsburg dreist-holl, savet e voe e-barzh ur gristeniezh deol. Alies ez ae da v-Biberach hag enoe reas anaoudegezh gant Christoph Martin Wieland, ha kaoz a zimeziñ a voe.
Dimeziñ
En 1753 avat, e timezas da Georg von La Roche— sebezet e voe Wieland, pa glevas ar c'heloù e Suis, ma edo neuze. Georg von La Roche a oa ur mab bastard d'ar c'hont Friedrich von Stadion-Warthausen ha d'un dañserez, Catharina La Roche. Stadion-Warthausen a reas war-dro sevel ha skoliata ar paotr a oa da vezañ sekretour.
Bugale
Etre 1761 ha 1768 edo Sophie La Roche e Warthausen, kastell he zad-kaer, e-kichen Biberach, evel dimezell a enor, hag eno e wele Wieland bep an amzer. Ul levraoueg vras a oa er c'hastell, enni 1 440 levrenn, ha 550 oberenn, a zo bremañ e Bohemia e kastell Kozel, e-tal Pilsen. Sevel a rae lizheroù e galleg al lez, ha mont aliezik da-heul ar c'hont d'an domani en devoa war ar maez, e Bönnigheim. Ar c'hont a anvas e vab, pried Sophie, da verour e zomani e Bönningheim. Sophie a heulias he fried betek eno e 1770, hag eno eo, war ali ur mignon beleg, ec'h echuas ar romant he devoa boulc'het e Warthausen, Geschichte des Fräuleins von Sternheim. [Istory an Dimezell von Sternheim]. Embannet e voe ar romant gant Wieland en 1771.
Eno e chomas Georg von La Roche da ober war-dro damani kont Stadion-Warthausen betek 1771. Neuze e voe anvet da guzulier Arc'heskob Trier. Neuze ec'h eas an tiegezh da Ehrenbreitstein. Saloñs a zalc'he Sophie er gêr e Koblenz, ha Goethe a ra meneg anezhañ en Dichtung und Wahrheit. E-rouez ar bleustrerien e oa Basedow, Wilhelm Heinse, ar vreudeur Jacobi ha Lavater. Mignonez e oa Sophie da Johann Heinrich Jung hag en he zi eo e reas anaoudegezh gant e zanvez-pried, Maria Salome von Saint George.
En 1753 e timezas da Georg Michael Frank von La Roche. Bevañ a rae gantañ e leti Stadion, ti he zad-kaer Anton Heinrich Friedrich von Stadion, ministr eus Priñselezh Mainz.
Sylvain Loguillard
Sylvain Loguillard, ganet e 1914 en Eviaz, a oa ur politiker breizhat ha skrivagner brezhonek. Bet eo bet rener skol ha kuzulier-kêr e Sant-Brieg, ma varvas e 2009.
Skrivagner brezhonek
Meur a anv-pluenn en deus bet implijet: Ar stourmer, Visant'n Askol , Paotr Jeg
Birgit
Birgit zo un anv-badez svedek ha danek.
Tud
Rummad :Disheñvelout anvioù-tud
Aprica
Aprica  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Puritanegezh
Ar buritanegezh zo ur skourr eus ar brotestantiezh ganet er e Bro-Saoz. Ganet e oa e-touez dalc'hidi ar galvinegezh a venne glanaat Iliz Bro-Saoz diouzh pep elfenn gatolik adal 1559, goude roueet Elesbed Iañ, o lavarout ne oa ket peurechu al labour glanaat.
Pandy Tudur
Pandy Tudur zo ur gêriadenn vihan e hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Emañ er biz da Llanrwst.
Dont a ra hec'h anv eus "Pandy" (ti-kommañ, pe milin-gomm) hag an anv-den "Tudur". Un Eisteddfod lec'hel a vez dalc'het eno bep bloaz, abaoe 1850. Graet e voe an hini kentañ d'ar 26 a viz Mezheven 1856, gant ar barzh Eben Fardd da varner. Dalc'het e veze e skol Pandy Tudur betek ar boavezhioù 1970 met bremañ e vez graet en ur gêriadenn all e-kichen, e Llangernyw.
Kangourou-gwez Seri
Kangourou-gwez Seri (Dendrolagus stellarum) a zo ur bronneg godellek hag a vev e kreiz Ginea-Nevez.
Valdidentro
Valdidentro  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Kangourou-gwez Seri
Dasparzh
Disheñvel eo dasparzh Dendrolagus stellarum diouzh hini ar c'hangouroued-gwez all, pa n'er c'haver gwezh ebet war dachennoù izeloc'h eget 2600 m. A-is ar vevenn-se e vez nebeutoc'h a ginvi er c'hoadegi hag e vez liesoc'h ar spesadoù gwez.
Deskrivadur
Gell teñval-teñval eo feur al loened yaouank, gant ul lost melen splann. A-feur ma koshaont e sklaera liv o lost, ha blev arc'hantet a zeu war o izili, ar pezh a zo un tres dibar d'ar spesad Dendrolagus stellarum.
Pascal Lamour
Pascal Lamour e zou ur soner med iwez libesbeñvegour : electro-shaman e vé greit anehou. Sonnereh hengounel ha sonnereh neùé ar un dro e zou getou, heijet ged musik electronik. Ema e klah arleh ur bed neué, diazéet ar grouhiad er vro : é vro, ha bro pep unan. A benn et fin, chetu azé ur heijaj étré er Vro Goh hag er Bed Neùé. Pascal Lamour a zo marteze unan euz iskisañ sonerien e Breizh, etre binio kozh hag ardivinkoù elektronek, evit mont e unan ha kas ar re all beteg a treant.
Boké (rannvro)
Boké zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Ginea ar C'heheder ha Senegal.
Forrest J Ackerman
Forrest James Ackerman (Los Angeles, – idem, ) a oa un embanner kelaouennoù, ur skrivagner skiant-faltazi hag un aktour stadunanat. Unan eus aduidi bennañ an esperanteg e voe ivez.
Gwazour lennegel e voe evit Isaac Asimov, Ray Bradbury, L. Ron Hubbard, Curt Siodmak hag A.E. Van Vogt e-touez re all.
Apex Legends
Apex Legends a zo ur c'hoari video digoust doare F2P war ar savennoù Xbox one, Playstation 4 hag urzhiater krouet e 2019 gant Electronic Arts gant ar memes studio evel Titan Fall hag Titan Fall 2 (studio Respawn). Evit kregiñ, ar c'hoari ez eus sañset bezañ ur mod-c'hoari eus Titan Fall 3 peogwir eo bet ar grouerien plijet kalz ar c'hoari PUBG (Player Uknow Battleground), ur battle royal evel Apex. Ur battle royale a zo ur c'hoari e-barzh ar pal a zo da lazhañ tout ar c'hoarierien all evit bezañ an hini diwezhañ e-barzh ul leurenn c'hoari bihanoc'h-bihan. Ar c'hoari n'en deus ket graet bruderezh tamm ebet a-raok an ermeziadenn evit chom hep kaout evezhiadennou displijus. Ar strategiezh se en deus bet disoc'hoù mat tre evit ar c'hoari. Ar 24 eurvezh kentañ eus Apex o deus bet 2,5 milion a c'hoarierien, 10 milion en tri devezh, 25 milon en ur sizhun ha muioc'h eget 50 milion en ur miz. Electronic Arts n'en deus graet disoc'h ebet evel-se abaoe pell. Pa vezer o c'hoari, ar choaz a zo etre 9 den gant efedoù disheñvel. Ar c'hoari en deus bet un notenn vat hag ar c'hevezer kentañ eus Fortnite eo, c'hoazh ur battle royale.
Forrest J Ackerman
Diazezer ha pennskridaozer ar gelaouenn stadunanat Famous Monsters of Filmland embannet gant James Warren e voe F. J Ackerman ; gantañ e voe kavet an anv Vampirella evit un dudenn bet krouet gant J. Warren.
Er sinema e voe oberiant ivez : aktour adalek 1944 betek diwezh e vuhez, ha senariour (1967-1996)
A-hed e vuhez e labouras evit ma vefe anzavet ar skiant-faltazi evel ur rumm lennegezh par da forzh pe hini all.
Buhez
Ken abred ha 1922, oadet a 6 vloaz, e welas One Glorious Day, ur film moliac'h (fantasy) mut ; e 1928 e prenas e skouerenn gentañ eus Amazing Stories ; e 1930 e krouas ar Boys' Scientifiction Club hag e 1932, oadet a 16 vloaz, e kengrouas The Time Travelers ("Beajerien an amzer"), ar fanzine kentañ e bed ar skiant-faltazi. Pennadoù a skrivas evit ar fanzin-se koulz hag evit ur fanzin all, Science Fiction Magazine. Kerkent ha 1933 en devoe 127 kenskriver er bed a-bezh, ken e voe roet e anv d'ar c'hazetenner a zo en istor The Reign of the Superman embannet e trede niverenn ar gelaouenn Science Fiction e miz Genver 1933, pa oa Ackerman 17 vloaz.
Goude tremenet ur bloavezh e Skol-veur Kalifornia e Berkeley (1934–1935), ma tivizas skrivañ e anv « Forrest J Ackerman » hep pik goude ar < J >, e voe paotr e vil vicher (bizskriver er melestradur, sekretour en embregerezh e dad, luc'hvanner en ur sinema hag all) kent emezelañ en U.S. Army e miz Eost 1942. E Fort MacArthur e San Pedro e Los Angeles e tremenas e amzer ; pennskridaozer kazetenn ar bon e voe eno betek bezañ disoudardet e 1945.
E 1947 e stalias an Ackerman Science Fiction Agency evit luskañ an S-F. Un dastumer daonet a draezoù liammet ouzh an S-F, ar moliac'h hag an oberennoù spont e voe : tremen 300 anezho a voe dastumet gantañ a-hed dekvloaziadoù ha lakaet war ziskouez en e virdi prevez, anvet Son of Achermansion.
Evel gwazour lennegel e rae war-dro un 200 bennak a skrivagnerien ha skrivagnerezed, Charles Beaumont ha Marion Zimmer Bradley en o zouez ; ouzhpenn da se e lakaas labourioù ankounac'haet da vezañ adembannet e torkadoù. Kement skrid a veze kaset dezhañ evit an embann a veze miret gantañ, zoken pa ne dalveze ket ar boan o moullañ : p'edo ar skrivagner Stephen King o sinañ levrioù en ur gouel e voe souezhet pa welas un istor en devoa klasket embann e 1958, pa oa 11 vloaz, a oa bet miret gant Ackerman
Un 50 bennak a istorioù zo bet skrivet gant F. J. Ackerman e-unan pe a-gevret gant Catherine L. Moore, Frederik Pohl, A. E. van Vogt, Marion Zimmer Bradley, ha meur a zen all. Gantañ ez eo bet skrivet an istor skiant-faltazi berrañ a voe biskoazh : Cosmic Report Card: Earth ("Karned-notennoù kosmek : Douar", 1973 ; F eo lizherenn nemeti ar skrid, eleze an notenn fallañ a c'heller kaout er reizhiad desaverezh stadunanat). Lod eus e oberennoù zo bet troet en alamaneg, e galleg, en italianeg, en izelvroeg, e spagnoleg hag e serbeg.
Ouzhpenn skiant-faltazi, moliac'h ha spont zo bet skrivet gant Ackerman ; peogwir e skore stourm ar gumuniezh LGBT en deus skrivet meur a istor lesbianiezh dindan an anv-pluenn « Laurajean Ermayne », a zo bet embannet er gelaouenn lesbian Vice Versa (1947-1948), ken e voe lakaet da "Lesbian a Enor" gant ar gevredigezh lesbianed Daughters of Bilitis e San Francisco.
Bansouri
thumb|right
Ar bansouri a zo ur fleüt a-dreuz e bambouz a vro India. Sonet e vez eno abaoe kantvedoù.
Forrest J Ackerman
Buhez
Er bloavezhioù 1960 e c'houlennas digant e wreg, a oa un alamanegerez, sikour gantañ da dreiñ e saozneg ar stirad S-F alamanek Perry Rhodan (sizhuniek, 1961-bremañ) bet krouet gant Walter Ernsting (1920-2005) ha Karl-Herbert Scheer (1928-1991) ; adalek 1969 betek 1977 e voe embannet al levrioù en SUA ; goude-se e tivizas prenerien an embanner Ace Books e oa re droet ar stirad war-du ar yaouankiz evit bezañ embannet ganto : an niverenn 118 e voe an hini ziwehañ (niv. 126 er stirad orin). Ackermann a embannas e-unan an niverennoù 127-145 (en Alamagn, an niverenn 3217 zo deuet er-maez d'ar Yaou 13 a viz Ebrel 2023.
Un aktour e voe Forrest J Ackermann ivez, pa c'hoarias e tremen 200 film rumm B — skiant-faltazi, moliac'h pe spont bepred ar braz anezho.
Diwar un taol-kalon e varvas Forrest James Ackerman d'ar 4 a viz Kerzu 2008, oadet a 92 vloaz. Er vered anvet Forest Lawn Memorial Park e Los Angeles emañ e vez.
Ur wezh e oa
Ar skeudennaouerien
Bugale skolioù brezhonek Gwiseni, Karaez,Lannuon, Lesneven, Pondivi, Ar Releg, Rostrenenn, Sant-Brieg, Sant-Riwal
Val Masino
Val Masino  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Jordi
Jordi zo un anv katalanek roet d'ar baotred, par da Jorj. Sant paeron Katalonia eo Sant Jordi, ha deiz broadel ar vro eo Diada de Sant Jordi.
1935 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Piklost Arc'hantina
Ar piklost Arc'hantina a zo un evn palvezek, Oxyura vittata an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Suamerika.
Todo el mundo es música
Todo el mundo es música ("Sonerezh eo ar bed a-bezh") zo un abadenn er chadenn skinwel spagnol TVE diwar-benn sonerezh poblek meur a vro.
Kankan (rannvro)
Kankan zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus gant Mali hag Aod an Olifant.
Faranah (rannvro)
Faranah zo ur rannvro eus Ginea. Harzoù he deus en norzh gant Mali hag er su gant Sierra Leone.
Val di Nizza
Val di Nizza  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia e Lombardia.
Valdisotto
Valdisotto  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Daphne du Maurier
Dame Daphne du Maurier, Lady Browning (13 a viz Mae 1907 e Londrez, Bro-Saoz – 19 a viz Ebrel 1989 e Porth, Kerne-Veur) a oa ur romantourez, kevelennourez ha buhezskridourez kerneveurat. Dont a rae eus ur familh arzourien : he zud Sir Gerald du Maurier ha Muriel Beaumont, he div c'hoar, hag he zad-kozh George du Maurier hag a oa skrivagner ha skeudennaouer. Mibien he moereb Sylvia Llewelyn Davies eo ar re o doa awenet J. M. Barrie evit krouiñ Peter Pan. He gwaz Frederick Browning (1896-1965) a oa pennletanant e Lu Breizh-Veur. Dimeziñ a rejont e 1932, ha tri bugel o doe.
Charles-François Tiphaigne de La Roche
Charles-François Tiphaigne de La Roche (1722 -1774) a oa ur skrivagner gall.
Daphne du Maurier
He oberenn, skrivet e saozneg, deskrivet evel romantel gant ul liv lezreol, a reas berzh bras en he c'houlz. E-touez he oberennoù brudetañ bet azasaet er sinema emañ ar romantoù Rebecca (1938), Frenchman's Creek (1941), My Cousin Rachel (1951) ha Jamaica Inn (1936), hag ar c'hanevellennoù The Birds (1963) ha Don't Look Now (1971). Azesaet e voe tri levr anezhi gant Alfred Hitchcock.
Charles-François Tiphaigne de La Roche
Ganet e oa e Montebourg, e Normandi. Medisinerezh a studias e Caen. Medisin e teuas da vout en 1744. Dizanv e skrivas e romantoù utopek hag enebutopek ma veske kaozioù skiantel ha kabalistek pe hud.
Daphne du Maurier
Tost e oa kalon Daphne du Maurier ouzh Kerne-Veur, ur vro lec'h ma vevas al lodenn vrasañ eus he buhez ha hag a voe lec'h tost holl he skridoù. He romant istorel Castle Dor (1961) zo awenet gant mojenn Tristan hag Izold met a c'hoarvez e Kerne-Veur an kantved, ha kontañ a ra istor ur Jonig deuet eus Breizh. Emezeliñ a reas d'ar strollad politikel broadelour Mebyon Kernow e 1967, ha skrivañ e reas en e gazetenn Cornish Nation.
1934 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Valfurva
Valfurva zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Mouflon Europa
Ar mouflon Europa (liester : moufloned Europa) a zo ur spesad bronneged daskirier, Ovis orientalis musimon an anv skiantel anezhañ.