cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Darc'hateg
Levezonet eo bet gant an oirateg ha marteze eop gant ar bouriateg.
Dreolan kabell aour
An dreolan kabell aour pe laouenan gwenn, a zo un evn amprevanetaer, Regulus regulus an anv skiantel anezhañ.
Kanton Lille-Biz
Kanton Lille-Biz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Lille-Biz a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
Mata Hari
Mata Hari (anv gwir : Margaretha Geertruida (Grietje) Zelle) a oa un dañsourez hag ur serc'h bet ganet d'ar 7 a viz Eost 1876 e Leeuwarden e Friz ha marv d'ar 15 a viz Here 1917 e Vincennes. Fuzuilhet eo bet e Frañs e-pad ar Brezel-bed kentañ peogwir e soñje d'an arme c'hall e oa ur spierez.
He buhez
Margaret Zelle a voe ganet e Leeuwarden (Friz). Merc'h e oa da Adam Zelle, ur gwerzher kasketennoù eus an Izelvroioù ha d'e wreg Antje van der Meulen. Pa oa 6 vloaz e tilojas he familh da Leiden. He mamm a varvas e 1891 hag er memes bloavezh reas freuz-stal he zad. Klask a reas Margaret dont da vezañ skolaerez. Da 18 vloaz e timezas gant Rudolf MacLeod, hag eñ ofiser e morlu an Izelvroioù. Mont a rejont d'en em staliañ en Indez neerlandat, hag e 1899 e voe ampoezonet unan eus o daou vugel gant ur vevelez hag a oa e karantez gant Rudolf Macleod. Pa zistroas da Europa e tremenas un nebeud mizioù e den Haag, eno e tispartias diouzh he gwaz hag a oa ul lonker feuls. E miz Du 1901 en em gavas e Pariz. Implijout a reas anv he gwaz, hag anvet e voe Lady MacLeod. Degemeret e vo en ur sirk evel marc'hegerez. E-pad nevezamzer 1905 e teuas da vezañ brudet a-drugarez d'he ferzh evel dañsourez erotek hag a-vaez-bro dindan an anv Mata Hari, hag a dalvez "heol" e maleg.
Mata Hari, ar spierez
D'an 2 a viz Gwengolo 1916, e-keit ma oa o klask kaout un tremen-hent a-benn mont da Vittel, e kejas dre zegouezh gant ar c'habiten Ladoux, hag eñ e penn servijoù enep-spierezh gall. Kinnig a reas dezhi implijout he darempredoù hag hec'h aezamantoù da veajiñ a-benn labourat evit Frañs. Asantiñ a reas, ha prometet e voe dezhi ur million a lurioù. Biskoazh ne resevas ar sammad-se. A-benn chom e diavaez an emgannoù ez eas d'an Izelvroioù dre ar Rouantelezh-Unanet ha Spagn. Meur a ofiser a voe hoalet ganti, ha goulennataet e voe gant izili MI5. Anzav a reas e laboure evit Frañs. Ne ouezer ket hag-eñ e livas gevier pe hag-eñ e laboure evit ar servijoù gall e gwirionez. E miz Genver 1917 e kasas kargad alaman e Madrid, major Kell e anv, ur gemennadenn skingomz da Verlin. Enni e taolenne labour ur spier anvet H-21. Klasket he doa Mata Hari hoalañ anezhañ. Tapet e voe ar gemennadenn gant ar servijoù gall, ha dre implij an titouroù a oa ganto e soñjjont e oa H-21 Mata Hari. An Alamaned o doa implijet ur c'hod aes da derriñ, ha soñjal a reer o doa graet a-ratozh a-benn kelaouiñ ar servijoù gall. D'an 13 a viz C'hwevrer 1917 e voe furchet he c'hambr er Champs-Élysées gant ar servijoù gall. Ne voe kavet prouenn splann ebet, nemet produioù louzaouiñ en he sac'h-dorn. En ur veskañ anezho e vefe bet tu da fardañ liv diwelus. Ar servijoù gall a dapas ivez pellskridoù enno prouennoù he doa resevet 20 000 lur a-berzh konsul Alamagn en Izelvroioù. Hi a lavaras he doa bet an argant-se goude ur pennad plijadur gantañ, padal ec'h embannas ar varnerien e oa un digoll goude bezañ roet « titouroù », met ne lavarjont ket peseurt titouroù e oa. Ne zegasas Mata Hari tamm titour ebet a vefe talvoudus, pe vefe evit an Alamaned, pe evit ar C'hallaoued, war-bouez unan diwar-benn ur spier doubl, hag a oa deuet a-benn d'en em silañ er rouedad alaman e-keit ma laboure evit ar C'hallaoued. Gallout a reer soñjal ivez e labouras dreist-holl evit an Emglev : azalek dibenn 1916 e voe karedig ur c'habiten rusian a laboure evit Frañs hag a oa anvet Vadim Maslov. Fellout a rae dezhi en em veñjiñ ivez rak ur wech e oa bet furchet c'hoariva Berlin gant an Alamaned ha kemeret o doa holl he dilhad feur-loened, hag a dalveze 80 000 lur gall en holl.
Prosez ha marv
Un devezh e padas he frosez, hag hec'h alvokad a voe aotreet da arvestiñ an atersadenn gentañ hag an hini ziwezhañ nemetken. Dilezet e voe gant he c'haredig ivez, Vadim Maslov e anv, hag a embannas e oa-hi ur « rederez-vro ». Kastizet e voe d'ar marv, ha fuzuilhet d'ar 15 a viz Here 1917, d'an oad a 41 bloaz, e fozioù kastell Vincennes. Hervez ar vojenn he dije nac'het ar mouch a oa da lakaat war he daoulagad, hag e dije taolet ur bouch diwezhañ da soudarded ar strolladig fuzuilhañ. A-raok mervel he dije huchet : "Pegen izkis boazioù ar C'hallaoued : lazhañ an dud da vare tarzh-an-deiz!" He familh ne c'houlennas ket kaout he c'horf, ha kaset e voe da gevrenn medisinerezh Pariz. Lodennet e voe gant ar studierien, ha devet da-heul. En ur poull boutin e voe taolet al ludu.
Goude he marv
Azalek fin ar brezel e voe kinniget evel gouzañverez digablus gant an Alamaned, hag e voe embannet n'he doa biskoazh labouret evit o servijoù spiañ. E 1931 e teuas er-maez ul levr anvet "L'Espionnage pendant la guerre mondiale". Er raktres e kemeras perzh istorourien, ofiserien ha spierien ivez. Hag ennañ e c'haller lenn : « Traoù a-bouez a reas Mata Hari evit Alamagn, kas a reas lizheroù evit titourerien a oa o chom en estrenvro pe e broioù hag a oa enebourien deomp... Mata hari a anaveze mat danvez an arme, dre ma oa bet summet e-barzh unan eus hor skolioù kelaouiñ gwellañ... Ur spierez a-feson e oa anezhi. » E 1937 e lakaas Fräulein Schragmüller (lesanvet « dimezell mezegez »)embann hec'h eñvorennoù buhez. Bet e oa bet o labourat e burev IIIC dindan and anv kuzh H21 en Anvers. En he levr e skrivas diwar-benn Mata Hari : « Hini ebet eus ar c'heloù a gasas a c'halljomp implijout, ha ne oa ket dedennus ar pezh a gasas deomp, pe a-fet arme, pe a-fet politikerezh. » Ouzhpennañ a reas memes tra : : « Reizh e oa e vefe kondaonet, kemend-se a glot gant spered kod an arme. »
Gwelout ivez
E 1931 e voe aozet ur film anvet Mata Hari gant George Fitzmaurice. Greta Garbo eo an aktourez a c'hoari perzh Mata Hari er film-se.
Falster
Falster zo unan eus inizi Danmark er Mor Baltel. Emañ etre inizi Sjælland ha Lolland hag en em astenn a ra war ur gorread a 514 km². Annezet eo gant 43 398 a dud (2010), ha 40% anezho zo o chom er gêr vrasañ, Nykøbing Falster.
Un tamm eus rannvro Sjælland eo. Stag eo ouzh enez Lolland gant daou bont hag un tunel, hag ouzh enez Sjælland gant daou bont. En enez Falster emañ al lec'h suañ e Danmark, hag e Skandinavia war un dro, ur beg-douar anvet Gedser Odde.
Giovanni di Bicci de' Medici
thumb|200px|Poltred Giovanni di Bicci de' Medici, gant [[Cristofano dell'Altissimo.]] thumb|150px| Skoed an Tiegezh Medici. <HR noShade> Giovanni di Bicci de' Medici a oa un arc'hantour italian, eus Firenze, e dibenn ar hag e deroù ar XVvet kantved. Ganet e oa e 1360 ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer (pe 28) 1429. Eñ eo tad skourr pouezusañ an tiegezh Medici. Dastum a reas madoù e-leizh en e labour ha legadiñ anezho d'e vab henañ Cosimo il Vecchio.
E vuhez
Eontr Giovanni avat, Vieri de' Medici e anv, kenderv da Averardo, a oa kalz pinvidikoc'h, hag a oa unan eus pinvidikañ arc'hantourien Firenze ar Grennamzer, ma oa un 70 bank bennak d'an ampoent. Mont a reas Giovanni da labourat evit e eontr, deskiñ a reas ar vicher, ha prestik e voe lakaet e penn skourr Roma.
E 1386 e prenas ar skourr gant arc'hant argouroù e wreg, Piccarda Bueri, ha re all degaset gant kenlabourerien nevez.
E 1397 e voe lakaet sez ar ar bank e Firenze gant ur c'hevala a 10 000 florin, an hanter pe ouzhpennik lakaet gant Giovanni hag an hanter all gant an daou genlabourer all.
Ar bankoù, en amzer-se, a gemere arc'hant da virout, a save lizhiri-kemm, a roe arc'hant en eskemm ouzh lizhiri-kemm (evel ar chekennoù-beaj a hiriv), a breste arc'hant da bostañ hervez an ezhomm.
En 1410 e rakwelas distro ar pab da Roma.
E 1413, gant skoazell an eneppab Yann XXIII, e teuas da vezañ arc'hanter konted ar pab. Pa voe distroadet ar pab gant Kuzul Costanza e 1415 e rankas rannañ ar marc'had gant bankoù all, hini ar Spini ha hini an Alberti. Met pan eas da fall ar Banco Spini e 1420 e kreskas c'hoazh pinvidigezh Giovanni de' Medici hag e diegezh.
Pouez politikel
Goude ma oa pinvidik n'en deus ket klasket galloud na kargoù. Pa vezent kinniget dezhañ avat n'o nac'he ket.
Meur a gannadiezh a gasas da benn e-kerzh e chomadennoù e-maez douaroù Republik Firenze, evel e Venezia betek 1424, pe e Roma da vare ar bibien Gregor XII ha Marzhin V.
Bugale
Dimeziñ a eure da bPiccarda Bueri e 1386, ha pevar mab o doe.
Gwarezour an arzourien
Giovanni di Bicci a roas ton d'an arzoù gant e arc'hant ha kaeraet e voe Firenze. Labour a roas da Filippo Brunelleschi a c'hallas kempenn iliz-veur San Lorenzo. Gwall bell avat e oa preder Giovanni diouzh skoazellañ an arzourien evel ma reas e vugale ha bugale-vihan: kentoc'h e wele ober vad d'e gengeodedourien eget implij an arz evit gounit brud.
Meroe
Kendestenn istorel
thumb|250px|left|Piramidennoù Meroe War ziorren e oa aet ur Stad, dizalc'h eus galloud Egipt ar vro amezek, e-tro 2500 kent JK betek 1500 kt JK e biojoù Soudan a-hiziv. Kerma a oa ar gêr-benn anezhi. E-tro 747 kent JK e teuas a-benn Pennoù ar rouantelezh da gemer ar galloud e penn Egipt zoken. Chom a rejont mestr war ar vro hag e-pad ur c'hantved bennak e vo Faraoned du o ren. A-benn ar fin, trec'het gant an Asirianed, e voe rediet Nubiz d'en em dennañ war-du ar su. D'ar mare-se e krog marevezh rouantelezhioù Napata ha, goude, Meroe. Kêr-benn su rouantelezh Kush (pe rouantelezh Napata pe c'hoazh meroitek) eo bet Meroe etre dre vras 800 kt JK ha 350 goude JK. Lakaet eo bet war wel gant ar furchadegoù bezioù kouchek tud a renk uhel a sav da marevezh Napata (e-tro 800 kt JK - e-tro 280 kt JK) e bered ar c'hornôg.
Tamm-ha-tamm e kreskas levezon kêr a deroù ar marevezh meroitek adal ren Akamaniqo (e-tro 280 kt JK) pa voe treuzkaset ar bezioù roueel eus Napata (Jebel Barkal) da Veroe.
Gouzout a reer ez eus bet meur a vaouez war an tron lerc'h-ouzh-lerc'h. Graet e vez Kandas anezho. Goude ma voe aloubet Egipt gant Roma e voe emgannoù taer etre an daou c'halloud. 33 kt JK e nac'has ar c'handas Amanishaketo bezañ sujet ouzh ar Romaned. E 23 kt JK e voe taget Nubia gant Petronius gouarnour Egipt evit respont d'un argad Nubiat war su Egipt. Lakaet e voe an arigrap war norzh ar vro ha kêr Napata (22 kt JK) a-raok distreiñ penn d'an norzh). N'en em dennas ket fall Meroe dre vras; adkavet ez eus bet ur penn tapet war un delwenn eus an Impalaer Aogust douaret dindan diri un templ.
Gallout a raio ar rouantelezh treuzvevañ e-pad 200 vloaz c'hoazh a-raok mont da get evit abegoù a chom amsklaer.
Tachenn Meroe
thumb|right|300px|Lec'hienn Meroe e-tro 1850 E traoñ ar c'hwec'hvet dourlamm emañ ar geoded, e Nubia. Reiñ a ra hec'h anv d'ur sevenadurezh afrikan skedus en em zispake eus an dourlamm kentañ betek kember an daou Nil ha, marteze a-walc'h, pelloc'h c'hoazh er su etre ar kantved kent JK hag an  goude JK. Levezonet e voe gant hec'h amezeien, Egipt lagidat ar Btolemeed da gentañ penn, ha goude roman, met ivez gant ar Reter-nesañ ha Persia. En he bog e voe ar rouantelezh er
Ec'hon eo lec'hienn Meroe ha n'eo ket bet furchet nemeur c'hoazh. Gallet ez eus bet dizoleiñ santualioù niverus e diavaez kêr ha renabliñ a reer un 200 piramidenn bennak dasparzhet war teir bered.
Furchadegoù arkeologel e Meroe
Deskrivet eo bet dismantroù Meroe en gant meur a veajour europat. Pell er reter, o serriñ ar blaenenn divent-mañ emañ ar piramidennoù roueel, savet war div duchenn vihan. Klok ha didouch e oant c'hoazh e 1834 a-raok na yafe Giuseppe Ferlini, ur foeter-bro italian, mezeg eus an arme e servij Mohamed Ali, da ziskoachañ un teñzor e bez ar rouanez Amanishakheto; e München hag e Berlin emañ diskouezet he bravigoù. Preizhet spontus e voe an holl vezioù da c'houde.
Gant muioc'h a evezh e voe studiet an dismantroù e 1844 gant Karl Richard Lepsius a lakaas sevel meur a dres eus an dachenn hag a gasas eiladoù eus hendraezoù da Verlin. Etre 1902 ha 1905 e oa bet furchet pelloc'h gant E. A. Wallis Budge. Embannet eo bet disoc'h e gavadennoù el levr The Egyptian Sudan: its History and Monuments (Londrez, 1907). Bagadoù soudarded a oa bet pourchaset gant Sir Reginald Wingate, gouarnour Soudan, en doa digoret klaz betek hag etre ar piramidennoù. Dizoloet eo bet e veze savet ingal ar piramidennoù war-c'horre kambroù kañv enno relegoù bet losket pe douaret hep bezañ balzameget. thumb|left|200px|Kinkladur war ar biramidenn N12 e Meroe, e 2005
An traoù dedennusañ bet kavet eo ar bosoù war mogerioù ar chapel, bet deskrivet c'hoazh gant Lepsius, m'emañ merket anvioù ar Rouanezed, ha Rouaned zo, gant o skeudennadur, asambles gant pennadoù zo eus Levr an anaon. Kavet ez eus bet ivez tammoù mein-koun gant enskrivadurioù e meroiteg, listri metalek ha prierezh. Tennet e oa bet ar pep gwellañ eus ar bosoù, maen goude maen, e 1905 hag adsavet evit darn er British Museum hag evit un darn all e Mirdi Khartoum. E 1910, da-heul un danevell gant Archibald Sayce, e voe kroget da furchal er bernioù e kêr hag er vered gant J. Garstang en anv Skol-veur Liverpool. Kavet e voe dismantroù ur palez ha meur a dempl bet savet gant rouaned Meroe.
Tost dibosupl eo bet ren enklaskoù arkeologel e Soudan en dekvedoù diwezhañ abalamour d'ar brezel diabarzh.
Hoc'h-gouez
An hoc'h-gouez, pe tourc'h-gouez, (Sus scrofa) a zo ur bronneg kar d'ar moc'h doñv.
Mojennoù
Anaout a reer moc'h-gouez
Voivodina
Voivodina (Војводина e serbeg, Vojvodina e kroateg hag e slovakeg, Vajdaság en hungareg, Voivodina e roumaneg, Войводина e ruusineg) zo ur rannvro emren e hanternoz Serbia. En em astenn a ra war 21 506 km² ha bevennoù he deus gant Hungaria en hanternoz, gant Kroatia er c'hornôg, gant Roumania er reter, ha gant Bosnia ha Herzegovina er mervent. Treuzet eo Voivodina gant ar stêrioù Danav, Tisza ha Sava.
Novi Sad eo kêr-benn ar rannvro emren.
Keflusker Kenderv
Ar c'heflusker Kenderv zo ur c'heflusker dre hidrogen ijinet gant Jean Cousin, un ijinour eus an Alre ha displeget eo penaos ez a en-dro e-barzh Ekopedia.
Media er yezhoù keltiek
Amañ e kavor ul listenn eus ar media er c'hwec'h yezh keltiek.
TG4
"TG Ceathair" pe Teilifís na Gaeilge (TnaG) hervez an anv kentañ, a skingase en Enez Iwerzhon evit ur 5 pe 6 milion a dud. 800,000 den a selaou bemdez er Republik, da lavarout eo div wech kement hag er bloavezhioù 1990, hant ur yalc'had a €38 milion.
1573
Diwar-benn bloavezh 1573 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Media er yezhoù keltiek
TG4
<!-- The station's anchor shows are the long-running soap Ros na Rún(160,000 weekly viewership), popular teen drama Aifric, dating show Eochair an ghrá, documentary about the Irish language abroad Thar Sáile, reportage Fíorscéal, documentary Anamnocht, crazy travel show Amú Amigos(viewership 50,000), Seacht / Seven - university drama set in Belfast (viewership 40,000) the dating game Paisean Faisean (viewership 45,000), South Park in Irish, chat show Ardán, music programmes Pop 4, talent show Nollaig No. 1, and children's shows Cúla 4, Síle and the news programmes Nuacht TG4 (viewership 35,000) to mention but a few. The station has a 3% share of the national audience which is similar to that of S4C. Around 60% of daily programming on TG4 is in Irish, the remainder is filled with English shows such as The O.C, One Tree Hill, Samantha Who, The Hills, Pimp My Ride and My Super Sweet 16.
1573
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1573
Media er yezhoù keltiek
Cúla 4
A strand of children's programmes on terrestrial and satellite television with programmes in Irish, with a range of home-produced and foreign dubbed programmes. Programmes are broadcast Mondays-Sundays from 7am - 9am, then from 2.30pm-5.30pm.
1573
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1573
Media er yezhoù keltiek
RTÉ News Now
A 24 hour live news service available on the RTÉ website featuring national and international news. It offers a mix of Irish language, English language and Irish sign language TV news bulletins and political programmes. It broadcasts the following programmes: Cinnlínte Nuachta, Nuacht RTÉ, Nuacht an Lae, Cinnlínte Nuachta, Nuacht TG4, Pobal,Timpeall na Tíre and 7 Lá.
Jean-Marc Ayrault
Jean-Marc Ayrault a zo ur politikour gall bet ganet d'ar 25 Genver 1950 e Maulévrier (Maine-et-Loire). Maer Sant-Ervlan ha goude maer Naoned e oa, 20 kentañ ministr ar Republik c'hall eo bet etre ar 15 a viz Mae 2012 hag ar 1añ a viz Ebrel 2014.
Media er yezhoù keltiek
RTÉ International TV
RTÉ International is a new digital TV station that is expected to be on air as of March 2009. It will also contain some Irish language programmes from TG4 and will be available in Ireland, UK, Europe and North America for the Irish ex-pat community.
Jean-Marc Ayrault
Yaouankiz
Mab Joseph Ayrault (1921-2010),
E skol-brevez Maulévrier eo bet a-raok mont da lise Colbert Cholet. E skol-veur al Lizhiri e Naoned eo bet da c'houde ha tapet en deus un aotreegezh war an alamaneg. Bet tremenet ar C'hAPES gantañ en deus kelennet en ul lise e Reudied a-raok en em gavout e Sant-Ervlan.
Buhez Politikel
Ezel eo eus ar strollad sokialour gall abaoe 1971. Kannad eus al Liger-Atlantel eo abaoe 1986, hag e penn bodad kannaded ar Strollad Sokialour gall er Vodadenn Vroadel abaoe 1997.
Media er yezhoù keltiek
Oireachtas TV
Any complaints regarding the provision of services, including media in Irish within the Republic can be directed to An Coimisinéir Teanga (The Language Commissioner).
Jean-Marc Ayrault
Buhez Politikel
Anvet e oa bet da vaer Sant-Ervlan e 1977 hag etre 1989 ha 2012 e oa maer Naoned.
Bet eo anvet da Gentañ Ministr gant François Hollande d'ar 15 a viz Mae 2012, hag aet kuit eus e garg d'ar 1añ a viz Ebrel 2014.
A-enep-krenn eo ouzh distro al Liger-Atlantel da Vreizh.
Media er yezhoù keltiek
RTÉ One Republic of Ireland
Irish public broadcaster RTÉ has one channel which broadcasts Irish language programmes such as: news bulletin RTÉ Nuacht, docuseries of various scandals that rocked Ireland Scannal and community programme Pobal.
Radio stations entirely in Irish
There are six radio stations that broadcast entirely in Irish:
Stations with weekly Irish language programming
Almost all national, regional and local stations also have regular Irish-language programming such as the following radio stations:
Australia:
United States of America:
National:
Regional:
Top 40 Oifigiúil na hÉireann and Giotaí
A company called Digital Audio Productions specialising in all aspects of radio programming has created two very successful Top 40 Oifigiúil na hÉireann and Giotaí brands of Irish-language radio programmes. Top 40 Oifigiúil na hÉireann (Ireland's Official Top 40) is a new phenomenon, and it has become increasingly popular to hear the Irish Top 40 hits being presented entirely in Irish on what are regarded as English-language radio stations such as:
Newspapers with Irish language columns
In addition to this, most English-language newspapers have Irish-language columns:
Software
Several computer software products have the option of an Irish-language interface. Prominent examples include KDE, Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird, OpenOffice.org, and Microsoft Windows XP,
Mobile technology
In May 2008, the mobile phone maker Samsung said that it would create a mobile phone specifically for the Irish language market, which would include Irish language predictive text.
Later on, in November 2008, Samsung then announced all of its new phones launched from 2009 onwards would have "Gael Fón" - a feature allowing Irish as a language option, including predictive text, which was developed by the company - as standard.
Gàidhlig (Scottish)
The following is a list of media available in Gàidhlig.
Publishers
Publishers which issue all, or some of their content in Gaidhlig
Brezhoneg (Breton)
Television Radio
Other TV services
S4C recently introduced the S4Clic internet service (the Welsh counter-part of the BBC iPlayer) allowing viewers to watch its programmes again. This service is set to grow.
BBC offer Welsh commentary on a number of sporting events on BBC One Wales and BBC Two Wales using the red button feature on digital TV. Sky Sports has also offered a similar service for Wales international football matches.
Future Developments
Following the introduction of the Cyw strand of programmes for toddlers on S4C Digidol from 7.00am-1.30pm, Monday to Friday there are plans to extend provision for teenagers/youth viewers utilizing the S4C2 channel, currently redundant after 6pm.
The digital switchover will bring an end to S4C, with S4C Digidol taking over, bringing 18 hours a day of Welsh programming to all of Wales' viewers.
Newspapers/Magazines
Plans for a daily Welsh-language newspaper, Y Byd, were abandoned owing to insufficient funding being made available by the Plaid Cymru Heritage Minister, Rhodri Glyn Thomas.
Internet
A considerable number of websites are now available in Welsh or bilingually. Notable examples include: Popular internet sites such as Google, Facebook and Wikipedia (known as Wicipedia in Welsh) are also available in Welsh. Most Welsh public bodies and a number of private sector companies in Wales have bilingual websites.
Software
Microsoft software such as Windows XP and Microsoft Office are available with Welsh language interfaces. There is also a Welsh spell check facility available on most Microsoft Office programmes.
Publishers
A number of publishing companies exist that publish mainly through the medium of Welsh including:
Record Labels
A number of record labels release Welsh language music including: A number of bands also release material on their own labels such as Frizbee's Recordiau Cosh and Bryn Fon's Labelabel.
Films
A number of Welsh-medium films have had oversees success, most notably Hedd Wyn and Solomon a Gaenor both nominated for Oscars in the 1990s.
DVD/Video releases
A limited number of Welsh-medium Videos and DVDs are sold, especially children's TV programmes such as Sali Mail, Tecwyn y Tractor, and a Welsh version of Bob the Builder (Bob y Bildar). Other popular DVDs include comedy hit C'mon Midffild with a series of 10 DVDs being released and 80s kids TV programme Syr Wynff a Plwmsan which achieved cult status.
Kernewek (Cornish)
"Nowodhow an Seythun" Weekly news Podcast in Cornish
"Radyo an Gernewegva" Weekly magazine programme Podcast in Cornish
Both can be found at
External links
-->
Lolland
Lolland zo unan eus inizi Danmark er Mor Baltel. Pevare enezenn vrasañ Danmark eo-hi, gant ur gorread a 1243 km² ha poblet eo gant 65 764 a dud (2010). Dispartiet eo diouzh enez Falster gant strizh-mor Guldborgsund. Ul lodenn eus rannvro Sjælland eo.
Nakskov eo ar gêr vrasañ, gant 13 000 a annezidi. Douaroù izel a ya d'ober an enezenn, pa ne dizh al lec'h uhelañ nemet 25 metr uhelder a-us live ar mor. Unan eus toleadoù paourañ Danmark eo.
thumb|left|250px|Fuglsang, ur greizenn sevenadurel anavezet, e Lolland.
Philippine Welser
Philippine Welser (1527 en Augsburg – 24 a viz Ebrel 1580 e kastell Ambras, Innsbruck en Tirol) a oa gwreg Ferdinand II. Ar familh Welser eus Augsburg, a oa ur familh a arc'hantourien ha gwerzherien pinvidk-mor hag a-gouez en Europa a-bezh.
Cecco Boneri
Cecco Boneri zo ur paotrig a zo bet livet alies gant al livour italian Caravaggio.
Philippine Welser
He buhez
An arc'hdug Ferdinand II a zimezas ganti dre guzh, dre ma oa-hi dinobl. Un darvoud a-bouez ez eo, dre ma veze kustum familhoù an noblañs da aozañ euredoù o fal kreñvaat emglevioù. Diwar un diell savet gant Ferdinand e 1576 e c'haller krediñ e voe aozet an eured e miz Genver 1557. ne ouezer ket resis pevare kejjont, daoust ma soñjas da istorourien an kantved o dije kejet en Augsburg en 1548. Ar gejadenn gentañ testeniet a c'hoarvezas d'an 12 a viz Mae 1556, pa voe aotreet Catharina von Loxan, ha hi moereb Philippine, da werzhañ chatal. Mignonez da Ferdinand e teuas da vezañ, ha marteze ec'h arvestas eus ar gejadenn a c'hoarvezas, sur a-walc'h, en diskar-amzer 1556 e kastell Bresnitz (Březnic hiziv an deiz).
E 1559 da ziwezhatañ e klevas kaoz an impalaer Ferdinand I eus ar eured, ha klasket e voe renkañ an traoù : kuzh e ranke an eured chom, ha ma vije ganet bugale ne c'halljent ket profitañ eus hêrezh ar familh Habsburg. Gallout a rajent memes tra prenañ titloù noblañs hag implijout skoed-ardamez ar re Habsburg. Fellout a rae ivez d'an impalaer ma vefe pinvidik Philippine hag he bugale. Bugale Philippine a voe degemeret er c'hastell evel bugale bet kavet dirak dor ar c'hastell. Daou vugel gevel a voe ganet diwezhatoc'h e Bürglitz (Philipp ha Maria) hag advabet e voent ivez, met mervel a rejont pa oant yaouank-tre. Dre ma n'en doa ket o zad-kozh anavezet anezho e c'houlennas ma vefent dizouaret, ha douaret e voent en-dro diouzh noz en iliz-veur Sant Gi e Praha.
Azalek 1576 e voe diskuliet ar c'houblad. O mab henañ, Andreas e anv, a oa da vezañ lakaet da gardinal, neuze e oa dav dezhañ diskouez un testeni eus e orin.
Kastell Ambras, m'edo o chom a voe kemmet ha lakaet da vezañ diouzh giz an Azginivelezh. Eno eo e tastumas louzeier liesseurt, hag un danvez louzaouiñ a savas. Desket-bras e oa a-fet louzaouiñ : en he dornskrid e kaver ouzhpenn 200 ordrenañs. Miret eo e levraoueg vroadel Vienna ; gant he moereb Loxan e voe savet ul levr heñvel. Mezeg lez Philippine, anvet Georg Handsch, a adskrivas ul lodenn vras anezho hag ec'h ouzhpennas anezho e-barzh unan eus e bleustradoù medisinerezh. .
Lu
An arme pe al lu (liester : luioù pe luoz gant Meven Mordiern) a zo ur strollad tud armet, pe hollad an dud armet ez-reoliek war dir ur riez pe ur vroad.
Philippine Welser
He buhez
thumb|200px|right| Levr keginañ (e-tro 1543-1544) Philippine Welser, kastell Ambras, Innsbruck Peurliesañ e soñjer e savas ur levr keginañ diwar-benn ar boued a veze fardet pa veve, met n'eo ket sur e vije bet savet ganti Tout au moins a-t-elle effectué des rajouts ou plutôt les a-t-elle fait effectuer He levr eurvezhioù hag a zo leun a skeudennoù, a zo bet miret betek hiziv an deiz. .
Lu
Koulskoude e c'heller gwelout luioù ha n'int ket bodet gant ur riez ofisiel. O vezañ er-maez eus al lezenn etrebroadel e c'hellont pe bezañ trec'h war lu ar riez m'emaint o stourm outañ ha diouzh-se sevel ur riez nevez pe bezañ trec'het pe dizhout un emglev peoc'h. Ul lu a c'hell ivez bezañ nann-milourel pa dalvez ar ger kement hag un bern tud bodet diouzh o intent (Lu ar Salvidigezh da skouer) pe diouzh o stadoù (lu an dud dilabour). Hogos pep riez en deus ul lu, nemet er re vihanañ (Monaco, San Marino, Liechtenstein...) ha n'eus ket a nerzh milourel e Costa Rica dre m'eo berzhet gant e vonreizh.
Aozadur hollel al luioù
E-barzh lu ar riez ha seul vui m'eo niverus e c'hell ober lu eus un nebeud korfoù milourel strollet. Al luioù-se a vez roet un niver dezho hag ur pennjeneral en o fenn. Da skouer, pep rann an talbenn brezel a zo dezhañ ul lu evit stourm war an hed termenet evitañ. War an holl dachenn vrezel e c'hell bezañ ul lu tachenn rannet etre rannoù-lu o zo renet o obererezhioù brezel gant an penngarter, sez ar pennjeneral. Hemañ a glask lec'hiañ mat ar rannoù-lu, kas darn anezho da lec'hioù an talbenn m'eo ezhomm evit difenn ur bastell-vro pe bouezañ war an enebour.
Philippine Welser
He buhez
Azalek 1570 ez eas he yec'hed war fallaat, ha mervel a reas d'ar 24 a viz Ebrel 1580. Gant he gwaz a e voe lakaet sevel ur bez marmor gwenn e « chapel arc'hant » Hofkirche Innsbruck.
Lu
Rummoù al luioù
Peurliesañ e vez luioù riez rannet hervez an araezioù treuzdougen arveret evit brezeliñ warno :
Philippine Welser
He buhez
He mibien, Andreas Aostria (15 a viz Even 1558 e kastell Bresnitz - 12 a viz Du 1600 e Roma, hag eñ eskob Konstanz ha Brixen), ha Charlez Aostria (22 a viz Du 1560 e kastell Bürglitz - 31 a viz Here 1618 e Überlingen, hag eñ jeneral an Impalaerezh en Hungaria), a voe anvet margrafed Burgau, ur gêr e Bavaria perc'hennet gant Aostria.
Alison Lurie
Alison Lurie zo ur skrivagnerez amerikan ganet e Chicago e 1926.
Fouin-korz
Ar fouin-korz a zo un evn, Locustella luscinioides an anv skiantel anezhañ.
Alison Lurie
En hec'h oberennoù e tielfenn gant ironiezh ar metoù kefredel er Stadoù-Unanet.
Kleñved viruz Ebola
Kleñved viruz Ebola eo ar c'hleñved a zeu diwar ar viruz Ebola. Dont a ra anv ar viruz eus anv ar stêr Ebola e Republik Demokratel Kongo. Tizhout a ra ar brimated ha loened all evel ar moc'h. Un derzhienn varvus eo.
Fouin-korz
Annez
Bevañ a ra al labous en Europa dreist-holl,.
Kleñved viruz Ebola
An daou gleñved-red kentañ d'an dud a oa e 1976 e Soudan ha Zair. Meur a gleñved-red zo bet e Afrika ar c'hornôg er bloavezhioù 2000 ha 2010.
Oirateg (Mongolek)
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù oiratek-kalmoukek-darc'hatek eo an oirateg (ᡆᡕᡅᠷᠠᡑ ᡘᡄᠯᡄᠨ, Өөрдин келн, sinaeg: Weilate yu), komzet gant tro-dro da 518.000 den en holl e Kalmoukia e Rusia (Azia) (174.000 den e 1993), Sina (139.000 den e 1989) ha Mongolia (205.500 den). Komzet e vez ivez e Kirgizstan, Taiwan, Alamagn hag er Stadoù-Unanet.
Great e vez Kalmouked eus ar bobl a ra gant ar yezh-mañ e Rusia hag Oirated e Sina ha Mongolia.
E Sina:
Twrch Trwyth
300px|thumb|Hemolc'hadenn Twrch Trwyth (hervez embannadur 1877 eus [[Mabinogion Charlotte Guest.]]
Oirateg (Mongolek)
Implijet e vez an tibeteg evel yezh sakr.
Twrch Trwyth
Twrch Trwyth zo anv un tourc'h-gouez euzhus a rank Culhwch mont da chaseal en danevell kembraek Kulhwch hag Olwen, er Mabinogi. Twrch eo mab ar priñs Tared, a zo dindan gazel-gê. Kontammet eo e zent; ur sizailh, ur grib hag un aotenn a zo war e benn etre e zivskouarn.
Oirateg (Mongolek)
Skrivet ec'h eo bet ar yezh e meur a doare-skrivañ a-hed ar wezh, o kregiñ gant ar skritur uigourek en. Er e oa bet krouet ar skritur kalmoukek ofisiel anvet todo bichig ("skritur sklaer"), implijet e Rusia betek 1924 ma voe bet staliet al lizherenneg kirillek en e blas. Kenderc'hel a ra Kalmouked Sina d'ober gant ar skritur kozh neoazh. E Mongolia n'he deus ar yezh statud ofisiel ebet ha ne vez ket implijet dre skrid.
Twrch Trwyth
Trevelloù ar ramz Ysbaddaden
Culhwch zo bet goulennet outañ, gant Ysbaddaden Pencawr, ar ramz a zo tad da Olwen, mont da gerc'hat krib ha sizailh diwar benn Twrch. Diwezhatoc'h en istor e tesker ez eus un aotenn ouzhpenn. Ezhomm zo eus ar binvioù-se da droc'hañ blev ar ramz. Goude-se e lavar Ysbaddaden n'eus nemet ur c'hi a c'hall hemolc'hiñ Twrch, ha Drudwyn an hini eo.
Alison Lurie
Aet eo ar priz Pulitzer ganti evit Foreign affairs (Darempredoù estren) e 1987 ha priz Femina Estrenvro evit The truth about Lorin Jones (Ar wirionez diwar-benn Lorin Jones) e 1989.
Twrch Trwyth
Gerdarzh
Kenster eo an anvioù Twrch ha tourc'h, ha kar int d'ar ger iwezhonek orc, a gaver en Orc tréith. Hoc'h-gouez avat eo ster an anv amañ.
Hemolc'hiñ Twrch Trwyth
Gant an hemolc'h e ya ar braz eus eil hanterenn an danevell Kulhwch hag Olwen, ha kontet eo dre ar munud pe dre hent ez eont ha piv a ro bec'h. Daoust ma'z eo d'ar paotr Culhwch eo bet roet al labour, ha dezhañ e vo roet ar plac'h, eo Arzhur hag e dud a ra an hemolc'h hag al labour.
Lazhañ Twrch Trwyth
Goude bout kiriek da varv meur a hini eus bagad Arzhur e teu ar re-se a benn da dapout krog en aotenn, sizailh ha krib, kaset an hoc'h-gouez e-maez da Gerne-Veur, ha beuzet al loen.
Menegoù all
Kaoz zo eus Twrch Trwyth en Historia Britonum:
Boskazoù
Boskazoù (distagadur: pe ) a zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Kastellaodren, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Kanton Lille-Kreisteiz
Kanton Lille-Kreisteiz (canton de Lille-Sud e galleg) a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Boskazoù
Douaroniezh
Boskazoù a zo ur gumun digompez-tre a 2 700 hektar enni. Lec'h uhelañ ar gumun eo ar Marc'hallac'h, 284 m. Bevennet eo diouzh tu ar c'hornôg gant ar C'hoad Meur, er reter hag en norzh gant al Leñv. Lec'hiet eo da 28 km eus Sant-Brieg, 25 km eus Gwengamp, 10 km eus Kastellaodren ha da 9 km eus Kintin.
Kanton Lille-Kreisteiz
Kumunioù
Kanton Lille-Kreisteiz a yae ul lodenn kumun Lille d'ober anezhañ.
Boskazoù
Ardamezioù
Ne vefe ket.
Arouez
Ur bod skav eo arouez pe logo kumun Boskazoù, diwar unan eus an orin roet da anv ar gumun: bod + skav.
Monumantoù ha traoù heverk
Ar gumun he deus pevar lec'h enskrivet pe kontet evel monumant istorel.
Yamoussoukro
Yamoussoukro eo kêr-benn Aod an Olifant, war ribl Lenn Kossou, ul lenn savet war ar stêr Bandama. Abaoe miz Meurzh 1983 ez eo kêr-benn velestradurel ar stad e-lec’h Abidjan, 240 km pelloc’h er c’hreisteiz. Daoust ma n’eo ket kêr-benn ken ez eo chomet Abidjan kreizenn buhez armerzhel ar vro.
E 2006 e oa war-dro 200 103 a annezidi e Yamoussoukro.
Dont a ra anv ar gêr eus hini ar rouanez Yamousso, a veve eno da vare an trevadennerezh (war-dro 1900), en ur geriadenn anvet N'Gokro.
E Yamoussoukro e oa bet ganet Félix Houphouët-Boigny, prezidant kentañ republik Aod an Olifant. C’hoant en deus bet da sevel eno an iliz katolik vrasañ er bed : evel-se eo bet savet penniliz Itron Varia ar Peoc'h, zo brasoc’h eget penniliz Sant Pêr e Roma.
Beboteg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar beboteg (bébote).
Ukraina
Ukraina (ukraineg : Україна, romanekaet Ukraïna, distaget ) zo ur vro e reter Europa. Brasañ bro Europa eo war-lerc'h Rusia, a zo hec'h amezeg er reter hag ar biz. Bevennoù boutin he deus gant Belarus en norzh, Polonia, Slovakia hag Hungaria er c'hornôg, Roumania ha Moldavia er su. Skeiñ a ra war ar Mor Du ha Mor Azov er Su. Kyiv eo ar gêr-benn. Ledet eo war 603 628 km² gant ur boblañs a 41,2 vilion a dud.
Fouin
Ur fouin a c'hell bezañ :
Ukraina
Tiriad Ukraina a voe kalon sevenadur slavek ar Reter, personelaet gant Stad Rous Kyiv tro-dro d'ar bloaz 1000. Goude diskar Rous Kyiv e voe rannet, disrannet ha kevezet war an tiriad e-pad 600 vloaz etre aloubadegoù ar Vongoled, Kenunaniezh Pologn ha Lituania, Impalaeriezh Aostria-Hungaria, an Impalaeriezh Otoman ha Tsarezh Rusia. Hetmanate ar Gozaked a voe savet er vro er XVIIvet kantved ha met disrannet e voe d'he zro etre Polonia hag Impalaeriezh Rusia. Da-heul Dispac'h Rusia 1917 e voe savet Republik Poblel Ukrania. Da vare ar Volcheviked e voe kemeret e lec'h gant Republik Soviedel Ukraina a voe unan eus Stadoù diazez Unvaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel e 1922. Pa voe disrannet an URSS e 1991 e tapas ar vro he dizalc'hidigezh adarre.
Etimologiezh
Meur a vartezeadenn zo bet savet diwar-benn orin hec'h anv. An anv ukrainek a zeufe eus ur ger slavek Oukraina, a dalv kement ha "harzoù", "marzoù", hervez ar brasañ eus an istorourien ha yezhourien.
Tiramisu
An tiramisu zo un dibenn-pred a-orin eus norzh Italia. Dont a ra e anv eus ar veneteg Tirame su (Adsav ac'hanon).
Ukraina
Etimologiezh
"Ukraina" eo ar stumm a vez skrivet ar muiañ a brezhoneg. Erbedet eo gant geriadurioù evel hini Al Liamm. Eus e du e ro geriadur bras Favereau daou stumm evit anv ar vro, ar stumm savet diwar ar galleg an Ukren hag ar stumm Ukraina.
Tiramisu
Fardet e vez gant mascarpone, vioù, gwispid, kafe ha sukr. Alies e vez ouzhpennet alkol evel ar marsala. Diwar ar rekipe hengounel ez eus bet ijinet meur a diramisu : gant chokolad pe gant frouezh ruz da skouer.
Ukraina
Ragistor hag Henamzer
An dud koshañ bet kavet war douar Ukraina a oa neandertaled kavet e lec'hienn arkeologel Molodova (43 000–45 000 a-raok JK) Tud modern a gaver adalek 32 000 a-raok JK. En Ukraina eo e soñjer e oa bet doñvaet ar c'hezeg. .
Tiramisu
En Italia e vez debret dreist-holl e-pad ar goañv rak enerjetek eo ha, dre ma 'z eus ennañ vioù ha mascarpone na vezont ket poazhet, ne c'hell ket padout en tommder.
Ukraina
Ragistor hag Henamzer
E-pad oadvezh an Houarn edo pobloù disheñvel o chom war tiriad Ukraina evel ar Gimmered, ar Sarmated hag ar Skited, anavezet mat gant ar C'hresianed hag ar Romaned. Etre 700 ha 200 a-raok JK. e voe ul lodenn eus Rouantelezh ar Skited.
Tiramisu
Istor
Meur a vartezeadenn zo evit displegañ orin an tiramisu.
Ukraina
Ragistor hag Henamzer
Adalek ar e oa komañset ar C'hresianed da sevel trevadennoù war aodoù ar Mor Du : C'hersonêsos, Olbia, Pantikapaion ha Tyras, a voe dalc'het da c'houde gant an Impalaeriezh roman ha Bizantion betek ar. Ar C'hoted o doa annezet an tiriad-se betek donedigezh an Huned er bloavezhioù 370. Chom a reas un nebeud Goted e Krimea e-pad pell amzer. Er e oa perzh an dachenn a zo e reter Ukraina eus Henvulgaria Veur, met ar re-mañ az eas war-zu Europa ha lec'hioù all ha kemeret e voe o lec'h gant ar C'hazared.
Tiramisu
Istor
Hervez an orin koshañ e vefe bet debret gant Cosimo de' Medici e Toskana er XVIvet kantved ha degaset ar rekipe gantañ da Firenze ha Venezia.
Ukraina
Ragistor hag Henamzer
Er hag er  e oa ur bobl slavek, an Anted, o chom eno. Kontet e vezont evel hendadoù Ukrainiz ha leun a bobloù slav all. Da-heul divroerezh ul lodenn anezhe etrezek ar Balkanioù e voe diazezet broadoù slaved ar su. Divroadegoù etrezek an nozh betek al lenn Ilmen a lakaas da ziwan pobloù evel Slaved Ilmen, ar Griviched hag ar Radimiched, hendadoù ar Rused. Ur brezel a-enep an Avared e 602 a gasas Unvaniezh an Anted da get, hag a laoskas ar pobloù slav-se da vevañ e meuriadoù dispartiet betek penn-kentañ an.
Tiramisu
Istor
Evit pezh a sell eus an orin nevesañ e vefe bet krouet an tiramisu er bloavezhioù 1960 hepken, e Treviso.
Ukraina
Rous Kyiv
Amsklaer ha diasur e chom ar mod hag ar mare ma oa bet savet Rous Kyiv. Tri istor disheñvel zo d'an nebeutañ hervez an doare ma vez komprenet ar c'hronikoù. E Rous Kyiv e oa ar brasañ eus ar pezh a zo Ukraina, Belarus ha lodennoù european Rusia a-vremañ. Hervez Bloazdanevell an amzerioù tremenet e oa ur strollad Vareged deuet eus Skandinavia e-penn ar Rous. E 882, ar priñs pagan Oleg a Novgorod a gemeras Kyiv digant Askold ha Dir ha sevel e gêrbenn eno. Krediñ a reer ivez e oa meuriadoù Slaved ar Reter staliet hed-ha-hed su an Dnipro war an hent da sevel ur Stad er memes mare.
Aloubadeg ar Vongoled en a zrastas Rous Kyiv ha distrujet e voe Kyiv e 1240. Sevel a reas priñselezhioù Galitsia ha Volodymyr-Volynskyi a-raok kendeuziñ e Stad Galitsia-Volhynia. Daniel Galitsia, mab Roman Veur, a vodas dindan e c'halloud ar brasañ eus an tiriadoù a oa e mervent Rous Kyiv dindan e c'halloud, gant Volhynia, Galitsia ha Kyiv. Kurunennet e voe neuze roue Rutenia e 1253.
Dindan beli galloudoù estren
Adalek kreiz an e voe savet trevadennoù tro-dro d'ar Mor Du gant Republik Genova hag a zeuas da vezañ tamm-ha-tamm kreizennoù kenwerzhel bras, renet en anv ar Republik gant pep a goñsul. Adalek ar bloavezhioù 1430 e teuas muioc'h-mui a Boloniz er vro tra ma voe savet Khanat Krimea gant ar priñs Hacı Iañ Giray, un diskennad eus Genghis Khan, e 1441.
Unaniezh Lublin a savas Kenunaniezh Pologn ha Lituania e 1569 hag ar brasañ eus douaroù Ukraina a oa roet d'ar gurunenn polonat. Dindan levezon ar Poloniaadur e troas kalzig a noblañsed Rutenia da gatolik evit bezañ degemeret e-touez noblañs Rouantelezh Polonia, ar pezh a droc'has o liammoù gant ar beizanted reizhkredour. Treiñ a rejont war-zu ar Gozaked a zifenne taer o identelezh reizhkredour er ha n'o doa ket aon da gemer armoù a-enep ar pezh a welent evel o enebourien, ar Stad polonat katolik hag e wazed.
Betek an e voe Khanat Krimea, savet diwar restajoù tiriad al Bagad Aour, unan eus galloudoù brasañ Reter Europa. Mont a reas betek tagañ ha distrujañ Moskov e 1571. Aloubadegoù eus an Datared a veze alies. Adalek penn-kentañ ar betek fin ar  e voe kemeret ganto war-dro 2 vilion a sklaved eus Rusia hag Ukraina. An tagadennoù-se a vire ouzh an dud d'en em staliañ er Su e lec'h ma oa pinvidikoc'h an douar hag hiroc'h mare kresk ar plant. Restachoù diwezhañ Khanat Krimea a voe aloubet gant Rusia e 1783.
E-kreiz ar e voe savet un damstad milourel, al Lu zaporozhian, gant Kozaked an Dnipro, asambles gant peizanted eus Rutenia o doa tec'het dirak ar servelezh polonat. Ne oa ket dinan gontrol Polonia met kenlabouras a reas ganti da stourm a-enep an Datared hag an Durked. Taerded servelezh Polonia hag ar politikerezh a-enep an Iliz Reizhkredennour a bellaas ar Gozaked diouzh Polonia avat. Klask a rejont kaout dileuridi e Sejm Polonia ha lakaat ar relijion reizhkredour da vezañ anavezet, met nac'het groñs e voe an daou c'houlenn gant noblañs Polonia.
Hetmanate ar Gozaked
E 1648 e renas Bohdan Khmelnytsky ar brasañ emsavadeg Kozaked a-enep ar Genunaniezh ha roue Polonia. Pa antreas e Kyiv e voe meulet evel dieuber ar bobl diouzh ar Boloniz ha sevel a reas ur Stad kozak, Hetmanate ar Gozaked, a badas betek 1764 (mammennoù zo a lavar 1782). Dilezet e voe Khmelnytsky gant an Datared o doa sikouret anezhañ avat ha trec'het e voe en emgann Berestechko e 1651. Gelver a reas tsar Rusia da sikour anezhañ neuze. Dre Emglev Pereyaslav e voe savet ur c'hevredad milourel ha politikel gant Rusia, ha touiñ a reas lealded d'an tsar.
Etre 1657 ha 1686 e teuas ar "Rivin", ur brezel 30 vloaz etre Rusia, Polonia, Khanat Krimea, an Impalaeriezh Otoman hag ar Gozaked evit kontrolliñ Ukraina, a c'hoarvezas d'ar memes mare hag ar Potop e Polonia. Drastus e voe ar brezel, gant kantadoù a viliadoù a dud varv. Feuremglev ar Peoc'h Peurbadel a rannas douaroù ar Gozaked etre Polonia ha Rusia, hag a vihanae al lodenn a oa dindan galloud Polonia. D'ar memes mare e voe staget Metropolinad Kyiv ouzh Patriarchiezh Moskov dre ul lizher sinodel gant Patriarch eukumenek Kergustentin Dionysius IV, a voe anaoueet diwezhatoc'h abalamour ma oa tamallet aferioù simoniezh dezhañ, ar pezh a lakae iliz Kiev dindan hini Moskov.
E-pad brezelioù Rusia a-enep Sveden e komprenas an impalaer Pêr veur e ranke distrujañ emrenerezh ar Gozaked en Ukraina ma felle dezhañ kreñvaat ha modernaat galloud politikel Rusia. Eus tu ar Gozaked e voe skrivet e 1710 Bonreizh Pylyp Orlyk, a lakae e plas galloudoù dispartiet etre tri skourr ar gouarnamant, an oberiañ, al lezenniñ hag ar barnañ, kalz a-raok Spered al lezennoù gant Montesquieu. Da-heul ar vonreizh e voe lakaet e plas ur parlamant kozak dilennet, ar C'huzul hollek, ha bevennet e voe galloudoù an hetman.
E 1768 e voe kaset gant ar Gozaked un emsavadeg all a-enep Polonia, anvet ar gKoliivshchyna, e marzhioù Ukraina, Lituania ha Polonia ha lazhet e voe miliadadoù Poloniz ha Yuzevien a oa staliet er vro abaoe ar c'hantvedoù kent. Tarzhañ a reas ivez ur brezel relijion etre strolladoù ukrainat, dreist-holl er vevenn etre Polonia ha Rusia war an Dniepro.
Pa voe staget Krimea ouzh Impalaeriezh Rusia e 1783 e voe staliet Ukrainiz ha Rusianed e Novorossiya, met daoust da feur-emglev Pereyaslav ne voe james roet ar frankizoù hag an emrenerezh gortozet gant uhelidi Ukraina hag ar Gozaked. Ukrainiz a bignas betek pazennoù uhelañ an Impalaeriezh, met er memes koulz e voe lakaet e plas ur politikerezh rusekaat hag a verze implij an ukraineg dre skrid ha dre gomz er vuhez foran.
Ganedigezh ur goustiañs ukrainat
Goude ar brezelioù etre Rusia hag an Impalaeriezh Otoman e vroudas Katelin II hag an impalaerien deuet d'he heul Alamanted da zont da vevañ en Ukraina hag e Krimea, da lakaat an Durked da vezañ e bihanniver ha da wellaat al labour-douar. Ukrainiz, Rused, Alamanted, Bulgared, Serbed ha Gresianed a reas o annez e norzh step ar Mor Du a veze anavezet dindan an anv Maezioù Gouez. En ez eas forzhik a Ukrainiz kuit da chom da lec'hioù all e Rusia (223 000 Ukrainad e Siberia ha 102 000 e Kreiz Azia hervez niveradeg 1897). 1.6 milion a yeas kuit eus o bro pa voa digoret hent an Treuzsiberian e 1906. Anavezet e oa al lec'hioù er Reter poblet stank gant Ukrainiz evel Ukraina C'hlas.
Gant modernadur ha kresk ar c'hêrioù, hag giz ar broadelouriezh romantel e tiwanas un intelligentsia ukrainat a oa he fall adsevel ar vro ha staliañ ur justis sokial. Kaset e voe al luskad broadelour gant ar barzh Taras Chevtchenko hag ar politikour Myc'hailo Drahomanov en. E fin ar c'hantved-se e kreskas ar strolladoù broadelour ha sokialour, e-keit ha ma teuas Galitsia da vezañ kreizenn al luskad broadelour, dindan beli c'houzañvus a-walc'h Aostria-Hungaria. Pa darzhas ar Brezel Bed Kentañ e oa rannet Ukraina etre ar galloudoù bras. Ul lodenn a oa en Aostria-Hungaria e tu ar Galloudoù Kreiz, hag ul lodenn all e Rusia en Triple Entente. 3.5 milion a Ukrainiz a stourmas e tu Rusia ha 250 000 e tu Aostria, e lec'h ma voe aozet ul lejion ukrainat. Homañ a zeuas da vezañ Arme Ukraina Galitsia a stourmas a-enep ar Boloniz hag ar Volcheviked goude ar Brezel Bed Kentañ (1919-1923). Taer e veze ar galloud a-enep ar re a veze re domm ouzh Rusia. Goude ar brezel ez eas an div impalaeriezh a rene war Ukraina da get.
Dispac'h Rusia e 1917 a vroudas kalz broadoù eus an Impalaeriezh rus da c'houlenn muioc'h a frankiz. Ur miz goude an dispac'h e oa krouet Republik Poblel Ukrania (sic) e Kyiv evel un unvez emren met liammet ouzh ar gouarnamant rus. Renet e oa gant ur c'huzul kreiz ma oa ar muiañ niver gant ar sosialisted. Trec'h an Emglev trizoubl a-enep ar Republik rus goude argad c'hwitet Kerensky ha Dispac'h miz Here 1917 a laka ar brezel diabarzh da darzhañ. Krouiñ a reas ar Volcheviked ur Republik Soviedel Ukraina ha tagañ a rejont diouzhtu Republik poblel Kyiv. Da-heul e embannas houmañ he dizalc'hidigezh d'an. An anarkour Nestor Mac'hno a savas ivez un "dachennad dieub" er gevred ha Republikoù soviedel all a oa savet en Odessa hag en Donetsk.
War var da vezañ diskaret gant ar volcheviked en em droas Republik pobl Ukraina trema Impalaeriezhioù Aostria-Hungaria hag Alamagn. Armeoù ar re-mañ a argasas ar Volcheviked eus Ukrainia e 1918. Pavlo Skoropadsky, bet jeneral rus ha harpet gant an Alamanted, a gasas un taol stad da benn nebeut amzer goude hag a gemeras ar galloud. Anvet e oa Hetman (penn) ur « Stad ukrainan » (Ukrayinska Derzhava). Anavezet eo e c'houarnamant hag e brantad er galloud evel an « Hetmaniezh ».
Hogoz diouzhtu goude faezhidigezh an Impalaeriezh alaman e 1918 e oa aloubet Ukraina hag ar Stadoù all eus Europa ar reter a oa bet savet dindan gwarez an Alamanted gant ar Volcheviked. War-nes bezañ trec'het en em glevas Republik poblel Ukraina gant ar Boloniz e-keit ha ma oa argadet ar Volcheviked gant armeoù ar Rused wenn. Koulskoude ar Boloniz a sinas ar peoc'h e Riga e 1921 hag an arme ruz a zeuas neuze a-benn da drec'hiñ arme ar Republik poblel hag goude-se arme ar re wenn dindan Wrangel e Krimea.
An Ukrainiz er-maez eus an URSS etre an daou vrezel
E-pad daou vloaz e kendalc'has ar brezel en Ukraina, met e 1921 e oa bet aloubet ar brasañ eus ar vro gant an URSS, tra ma oa bet ebarzhet Galitsia ha Volhynia (al lodenn vrasañ eus Ukraina ar C'hornôg) en Eil Republik Polonat. Rannvro Bukovina a voe staget ouzh Roumania ha Rutenia ar C'harpat a voe lakaet e Tchekoslovakia, gant ur statud emrenerezh.