cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Morfudd
Mojenn
Kaoz eus Morfudd hag he breur Owain zo en ur vojenn liammet ouzh Llanferres, e Sir Ddinbych. Tost da Lanferres e oa ur roudour anvet Rhyd-y-gyfarthfa (Roudour an Harzhva) ma teue chas ar vro da harzhal met ne grede den mont di da welout petra a c'hoarveze ken na eas Urien Rheged un deiz da welet, ma kavas ur plac'h o kannañ. Goude dezho c'hoari daou er roudour e lavaras ar plac'h da Urien e oa merc'h da roue Annwn, hag e oa bet kondaonet da gannañ eno ken na he dije ur mab diwar ur c'hristen. Lavarout a reas da Urien dont en-dro a-benn bloaz, ha pa zeuas e kavas anezhi gant daou vugel, Owain ha Morfudd. N'eus roet anv ebet da blac'h ar roudour er vojenn met e-barzh unan eus Trioedd Ynys Prydain (70) eo meneget Owain ab Urien hag e c'hoar Morfudd evel bugale da Modron ferch Afallach.
Sec'h
Ar Sec'h a zo ur stêr eus Breizh a red e departamant Il-ha-Gwilen.
Elfed
Elfed zo meur a dra : Boudiged eus ar wengelouriezh lec'hlennat : an elfed.
Sec'h
Er Perzh emañ hec'h andon ha redek a ra war du ar c'hornôg. Div stankell a zo bet savet warni, e Marc'helleg-Roperzh hag e Kerc'hrun (en Avallod). Talvezout a ra he doureier da harzoù etre Breizh ha Bro-C'hall war ul lodenn eus he red.
Un adstêr d'ar Gwilen eo ha kejañ outi a ra e Bruz.
Hec'h adstêrioù
Meur a adstêr zo d'ar Sec'h, en o zouez:
Willemstad
Willemstad zo un anv-lec'h nederlandek (Kerwilherm e brezhoneg), a zo bet roet
Talapoin
An talapoined eo ar marmouzed a ya d'ober ar genad Miopithecus.
Spesadoù
2 spesad talapoined a zo:
Kontelezhioù Bro-Saoz
Eus ar c’hontelezhioù istorel d'ar c’hontelezhioù hag aotrouniezhoù unvan a-vremañ
(Degouezhioù 1, 2 ha 3: miret eo e doare pe zoare ar gontelezh istorel)
(Degouezhioù 4, 5, 6, 7, 8 ha 9: Freuzet e oa bet ar gontelezh istorel penn-da-benn ha krouet e oa bet aotrouniezhioù unvan nevez penn-da-benn, pep hini o vezañ war un dro ur gontelezh lidel)
Diveheg
Ur yezh indez-ariek eo an diveheg (dhivehi ދިވެހި) komzet gant 300.000 den er Maldivez dreist-holl met ivez e Lakshadweep en India.
Diorroet e oa bet an diheveg diwar ur gent-yezh voutin gant ar sinhaleg aet da get tro da 500 kent Jezuz.
Levezonet eo bet an diheveg gant meur a yezh all, en o zouez an arabeg dreist-holl met ivez ar sinhaleg, ar malayalameg, an hindeg, ar galleg, ar perseg, ar portugaleg hag ar saozneg.
Abalamaour ma vez komzet ar yezh war un dachennad douar ec'hon-tre, ec'h eus meur a rannyezh, ken ne deu ket a-benn an dud da gompren tud eus lec'hioù all zo.
Implijet e vez liveoù yezh disheñvel hervez renk an dud a vez komzet oute:
Skrivet e vez an diheveg a zehoù da gleiz gant ur skritur ispisial anvet Thaana.
Karakal
Ar c'harakal, anvet ivez liñs Persia pe liñs Afrika (Caracal caracal, gwechoù 'zo Felis caracal) a zo ur c'hazh gouez bihan. An hini brasañ eus ar c'hizhier bihan eo gant ur pouez a 13-18 kg evit ar pared. Heñvel ouzh al liñsoù eo hag e-pad un amzer hir e kreder e oa ur c'har anezho. Dielfennadurioù genetek o deus diskouezet e oa tostoc'h ouzh ar serval. 65 cm eo hirder ar c'harakal gant ul lost 30 cm. E divhar a zo hiroc'h eget re al liñsoù ha moanoc'h eo. E vlevad zo variant e liv. Gris, ruz-gwin pe melen-traezh a c'hell bezañ. Un nebeud hiniennoù a zo du penn-da-benn. Marelloù arruz zo war kof ar re yaouank met merk ebet a zo gant ar re vras. Divskouarn hir gant ur bouch du o deus. Anezho e tennont o anv Karakulak (divskouarn du) e turkeg.
Kavout a reer karakaled en Afrika hag Azia. E dezerzhioù ha damzezerzhioù e vevont dreist holl met o annez a c'hell enderc'hel strouezhegoù ha koadegoù. En o-unan pe e koublad e vevont. Hep evañ e c'hellont chom e-pad un amzer hir tre - an dour o-deus ezhomm anezho a gavont en o freizhoù.
Un aneval noz eo ar c'harakal, met gallout a ra hemolc'hiñ e-pad an deiz pa vez klouar an hinad. Krignerien ha gedon a zebront dreist holl met ur c'hazelenn pe ul lotrus yaouank e argas wechoù'zo. Ne zebr ket organoù diabarzh o freizhoù ha tennañ a ra kuit o blev. An evned a hemolc'h ivez hag o zapout war-nij e c'hell. Lammat ha pignat a ra mat tre ivez, ar pezh a aotre anezho da dapout damaned gwelloc'h eget tout ar gigdebrerien arall.
left|thumb|Ur c'harakal e zoo [[San Diego]]
Ar c'harakal a c'hell bevañ 12 bloavezh en natur pe 17 bloavezh en erreoù. Aes da zoñvañ ez int hag evel un aneval-hemolc'h e vezont implijet en India. Ar garakaled a zo boutin a-walc'h met diaes kenañ da welout ez int.
Heuz
An heuzoù zo boteier hir. Meur a seurt zo hiziv, dre vras an heuzoù bras, da ziskouez, hag ar re da labourat pe liammet ouzh ur garg.
Ar ger
Kar eo ar ger d'an anv gallek kozh heuse, hose e saozneg, ha deuet ar ger kembraek hosan diwarnañ.
Hanter-heuzoù
An hanter-heuzoù a dap uheloc'h eget an ufern betek lodenn uhelañ kof-gar an den.
Heuzoù hir ha brozhioù berr
A-hervez eo gant ar ganaouenn These boots are made for walking gant Nancy Sinatra, e krogas giz an heuzoù d'ar merc'hed, gwisket gant brozhioù berr.
Heuzoù uhel
Heuzoù uhel a dap betek an divvorzhed a vez douget gant nebeud a vaouezed: diaes da wiskañ ha da lemel, ha diaes kerzhout ganto. met tud zo a lavar n'int ket graet evit kerzhout.
Profed
Ur profed a zo un den gwelet evel jubennour un doue, pe evel un diouganer, pe c'hoazh evel un divinour.
Dont a ra an termen eus an henc'hresianeg προφήτης profetis "jubennour un doue", dre al latin-iliz popheta, heñvelster.
Evel kannad un doue e teu, sañset, evit kemenn, lakaat war ziwall pe diskuliañ ar wirionez d'un toullad tud (d'ur vroad, da skouer) pe d'an holl dud. Pa n'eo ket reoù o relijion, ar feizidi a wel ar brofeded all evel faos. Ar profed n'eo ket un divinour ordinal, rak hennezh a ziskuilh dazont an den pe an toullad tud o deus bet goulennet petra e vo o dazont dezho. Er c'hontrol, e servij an doue emañ ar profed hag ec'h embann hervez e volontez. A-enep da venozhioù e gempredidi ez a ar profed, seul vui ma'z embann kemennoù ha dañjeroù da ziwall dezho.
E metoù ar yuzevegezh hag ar gristeniezh e vez implijet an dro-lavar "Ar Brofeded" evit levrioù ar Brofeded a gaver e Bibl, e lodenn an Testamant Nevez evit ar gristenien). Troidigezh ar ger hebraek Neviim eo, da lavaret eo liester נביא nabi.
Timbr-taos
thumb|left|Timbr-taos Unaniezh Soviedel – 1925
thumb|right|Timbr-taos Frañs
An timbr-taos a vez implijet e broioù zo evit fetisaat an taos a zo dleet da velestradurezh ar post gant an nep a resev ul lizherenn hep timbr-post pe dezhañ un dalvoudegezh izeloc’h evit ar feur ofisiel. Alies e rank an degemerour paeañ div wech priz ur gasadenn.
Profed
Profeded ar gristeniezh
En Testamant Nevez, en Aviel, e kaver anv dre veur a wech eus Yann-Vadezour, ha lavaret e vez ur profed anezhañ : ur wech e lavar Lukaz (II- 36-38) eus ar brofedez Hannah (Anna) ha hi un intañvez kozh o prezegenniñ e-barzh Templ Jeruzalem diwar-benn Jezuz-Krist.
Timbr-taos
Ijinet ez eus bet ur seurt taos d’ar poent m’eo bet ijinet an timbroù-post end-eeun : a-raok kreiz an XIXvet kantved ne veze goulennet tra da gasour al lizhiri. Paeañ ur skodenn bennak e lec’h an degemerour a vije bet kement hag embann ez eo re baour hemañ evit hen ober. Berzh an timbroù-post, dre ma kreske an eskemmoù lizhiri, a vo ur respont frank da zibab ar velestradurezh cheñch ar reolenn. Kentoc’h evit kas al lizher endro d’ar c’hasour – ar pezh a vez graet e meur a vro avat – ez eus bet divizet lakaat an degemerour da baeañ div wech ar priz.
Profed
Profeded ar gristeniezh
Meur a wech e vez kaoz eus profeded dizanv : hervez ar gristenien o dije bet resevet donezonoù ar Spered santel.
Pa vez kaoz eus profeded all eo eus re an Testamant Kozh e vez kaoz.
Timbr-taos
Buan awalc’h goude embann an timbroù kentañ war-dro ar bloavezhioù 1850 e sav ar postoù ar binvioù evit digalonekaat an dud dizonest pe skañv o fenn. E penn kentañ, tresañ a ra kargad ar postoù ur sifrenn gant un dorn war ar c’holoenn-lizher evit reiñ da c’houzout ar sammad dleet. Lezet eo an doare-ober-se a gostez o vezañ ma c’helle paotr al lizhiri ouzhpennañ un eil sifrenn ha rastellat un tamm moneiz evitañ e-unan… Ur siell a vo implijet neuze, a-raok na vefe ijinet an timbroù-taos, gant ur sifrenn en o c’hreiz alies, alese an anv « Chiffre-taxe » e Bro-C’hall. Ur siell evit lakaat da c'houzout abeg an taos a vez steket e-kichen an timbr-taos.
Aeron (Hanternoz Kozh)
Aeron a oa anv ur vro en Hanternoz Kozh ar Vrezhoned, meneget gant ar varzhed Aneirin ha Taliesin. Hervez an istorourien e oa ar vro anvet Ayrshire hiziv e saozneg, e mervent Bro-Skos. Hervez un nebeud tud all a c'hallfe bezañ ur c'hornad arall, tost da briñselezh Elfed, abalamour d'ur stêr Aire a zo e Yorkshire.
Timbr-taos
thumb|left|Timbr-taos Roumania
Aeron (Hanternoz Kozh)
Er varzhoniezh
E-barzh Y Gododdin eo meneget Cynon fab Clydno gant an anv Aeron. Dileid Aeron ('difennour Aeron') a vez graet anezhañ, ha mont a eure gant gwazed Manaw Gododdin d'en em gannañ da Gatraeth. Anv zo er varzhoneg eus 'dau gadgi Aeron' (daou gi-argad Aeron) hag eus 'Cynddilig Aeron', dispis e ster.
Timbr-taos
N'eo ket aes gouzout eus pe bro e teu an timbr-taos a-wechoù, pa n’eo ket meneget anv ar Stad warnañ atav. Sed aze ar gerioù a c’heller lenn war ar siell a vez lakaet war al lizher dindan taos e yezhoù ar bed :
Aeron (Hanternoz Kozh)
Er varzhoniezh
Met Urien Rheged ivez zo meneget evel 'diffreidawc Aeron' ('difennour Aeron') en ur varzhoneg gant Taliesin, m'en gweler o vont da Aeron d'en em gannañ gant e enebour. Neuze e c'hallje Aeron bezañ bet ur rann eus Rheged en amzer Urien, pe ur vroig dizalc'h etre Rheged ha Strat Clut.
Timbr-taos
thumb|right|Timbr-taos an Izelvroioù – 1912
Profed
Profeded an islam
Er penn-kentañ e kaver Mohammed, a lavar eo-eñ "siell ar profeded", ar profed diwezhañ neuze, p'en deus lakaet ar C'horan da vezañ diskuliet. N'eus nemet 25 profed ha roet o anv er C'horan. En ur hadith (bomm-lavar Mohammed pennaouet goude e varv) eo bet meneget ez eo bet ur profed evit pep pobl ha 124 000 en holl. Ada eo bet an hini kentañ ; Noe, Abraham, Moizez ha Jezuz eo bet ar re veur a-raok Mohammed.
Timbr-taos
Liammoù (e saozneg)
Briefmarke
Leek (Izelvroioù)
Leek (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêriadenn e proviñs Groningen en Izelvroioù. Tost ouzh harzoù proviñs Drenthe ha re proviñs Friesland emañ. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Enumatil, Leek, Lettelbert, Midwolde, Oostwold, Tolbert ha Zevenhuizen.
Mur (kumun)
Mur a oa ur gumun e Breizh, e Bro-Gernev hag e departamant Aodoù-an-Arvor. Pennlec'h kanton e oa. Bodet e oa bet gant Sant-Wenn d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Gwerledan.
Plonevez-ar-Faou
Plonevez-ar-Faou a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Dardoup.
Dourañ
Un teknik implijet el labour douar eo dreist-holl. Ar pal a zo kas dour war douaroù e lec'h ma n'eus ket a-walc'h. Douret 'vez an douaroù gant sikour stankelloù savet war stêrioù bras pe bihan. Ar stankelloù a vir an dour, hag an dour-se a c'hell bezañ kaset da lec'hioù all gant kanolioù. Pal an dourañ douaroù a zo neuze gwazhiañ tachennoù ledan a-benn stourm a-enep d'un hin sec'h. frame|right|Kelc'h-parkeier er [[Sahara, an doare dourañ eo hag a ro ar stumm-se d'ar parkeier]]
Leek (Izelvroioù)
Istor
Aozet e voe ar gêriadenn tro-dro d'ul lec'h kreñvaet bets avet da vare Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz a-enep da Spagn. Dont a ra hec'h anv eus hini ar wazh "Leke". Bep bloaz d avare ar Pentekost e vez aozet ur foar (Pinkstermarkt), ma teu stank an dud. E-kichen Leek ez eus ul lenn dizouret anvet "Het Leekstermeer" (pe Zulthemeer), ma kaver peadra d'ne em ziduiñ. E gwirionez emañ al lenn war dachenn ur gêr ha hini ur broviñs all.
Da welout
Lec'h brudetañ ar gumun eo "Nienoord", bet savet e 1508. Tan-gwall a voe, a savet e voe en-dro e 1887.
Niver leiel
Un niver leiel zo un niver a zo bihanoc'h eget (pe par da) mann, e-giz −3 pe −π. Ar re-mañ a ental ar c'hevanion leiel, an niveroù feurek leiel, an niveroù anfeurek leiel, an niveroù gwerc'hel leiel. Mann zo desellet evel un niver leiel. Pa vez un niver leiel hag anvannel, e lavarer eus outañ ez eo leiel strizh.
Leek (Izelvroioù)
Da welout
E Nienoord emañ Mirdi broadel ar c'hirri, ma weler kirri eus an betek re an  kantved. E Tolbert hag e Midwolde ez eus ilizoù bet savet en kantved. Roman ha gotek eo o doare. En iliz Midwolda ez eus ur bez bet savet gant Rombout Verhulst. Rombout Verhulst a ginklas ivez bez Michiel de Ruyter e Nieuwe Kerk en Amsterdam.
Niver leiel
Ar c'hevanion daveel a c'hell bout gwelet evel erdaloù a 'r c'hevanion naturel, en doare m'en deus an atalad x − y = z un disoc'h lazek holl gwerzhadoù x ha y ; teskad ar c'hevanion muiel ha leiel zo anvet teskad ar c'hevanion daveel. An teskadoù niveroù all a c'hell bout savet evel erdaloù tamm-ha-tamm kenaozetoc'h pe evel hollegadurioù adalek kevanion.
Leek (Izelvroioù)
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Leek ez eus 17 dileuriad :
Profed
Profeded an islam
Meur a rasûl (rasoul, "kannad") zo meneget er C'horan ivez, en o zouez patriarked ha n'int ket gwelet evel profeded er Bibl.
Raknektareg
Ar maread raknektareg eus istor douareel al Loar en em astenn eus 4 533 milion a vloavezhioù 'zo - pa voe furmet al Loar - betek 3 920 milion a vloavezhioù 'zo pa voe krouet an Diaz Nectaris gant ur stokadenn vras. Ral eo ar reier eus ar maread-mañ. Kavet e vezont en uheldirioù dreist-holl ha kemmet e oant bet en un doare bras gant stokadennoù arall e-pad ar vombezadeg vras.
Gwelet ivez
Skeul amzervezhioù douarouriezhel
Angelo Moore
Angelo Moore, anavezet dindan anv "Dr. Maddvibe", a zo kaner ha saver ar strollad Fishbone. Ur barzh a zo anezhañ, hag ober a ra abadennoù "komzet" e kluboù, festivalioù barzhoniezh ha kafedioù. E 1996 e sav un dorkad a varzhoniezh, "Dr. Maddvibe's Comprehensive Linkology". Dimezet e voe gant ur plac'h a gejas el lise. Ganti en devoe ur mab, Cheyenne Starr Forever Moore, met torr-dimeziñ a rejont.
Profed
Profeded an islam
Er sourated XXI (Ar Brofeded), IV (Ar maouezed), et III (`Imran) eo bet meneget profeded e roll an "dud reizh" (الصَّالِحِين [aṣ-ṣāliḥīn]).
Niver leiel
Pa gomzer a niveroù muiel pe leiel, an adanorioù muiel ha leiel a zle bout kemeret en ur ster ledan, eleze n'eo ket ezlakaet mann hag eo an niver nemetañ o vout muiel ha leiel war un dro. Mar deseller an niveroù muiel pe leiel hogen anvannel, e tleer enta resisaat muiel strizh pe leiel strizh.
Sammadur ha lamadur
Ouzhpennañ un niver leiel a zeu da lamañ an niver muiel keñverek :
Lamañ un niver muiel eus un niver muiel bihanoc'h a ro un disoc'h leiel :
Lamañ un niver muiel eus un niver leiel a ro un disoc'h leiel :
Neuze:
Liesadur
Liesâd un niver leiel dre un niver muiel a ro un disoc'h leiel: (−2) · 3 = −6. An abeg zo ne c'hell ket al liesâd-mañ bout desteriet evel ur sammadur adgraet: (−2) · 3 = (−2) + (−2) + (−2) = −6. Tu zo d'en desteriañ en ur mod all, mar bez ganeoc'h un dlead a 2 €, ha mard eo tric'hementet, neuze ez echuit gant un dlead a 6 €.
Ourém
Ourém zo un anv-lec'h portugalek:
أوريم ঔরেম Ourém Ourém Municipality Ourém Ourém (Portugal) Ourém Ourém Ourém Оурен Ourém
Dornskrid
Un dornskrid a zo ur follenn pe un teskad follennoù e papiruz, paper pe barch, pe n'eus forzh peseurt danvez a vez skrivet warnañ gant an dorn, o terc'hel ur benveg-skrivañ, pluenn, kreion                        pe stilo.
Istor
En Henamzer e oa bet ijinet ar mod skrivañ-se pa veze implijet a-raok tablezennoù pri ha tablezennoù koar peurvuiañ. Miret eo bet koun Levraoueg Aleksandria er marevezh hellenadek enni miliadoù a dornskridoù a veze brudet er bed kreisdouarel a-bezh.
A-raok ma voe ijinet ar moullerezh er ne oa nemet levrioù dornskrivet en Europa ar C'hornôg eta. An dornskridoù deuet betek hon amzer a zo dornskridoù kozh miret el levraouegoù-studi. Darn anezho a zo skeudennet gant enlivadurioù hag e reer an dornskridoù enlivet eus outo. Pa oa ar skoroù parch graet gant krec'hin loened zo e kouste ker sevel ul levr a dlefe bezañ enlivet gant arbennigourien pa oa gwelet evel ur c'henderc'had a-drolleamsklaer.
Bremañ
Evit gwir ez eus daou ster disheñvel gant ar ger bremañ. Anv e vez ivez eus un dornskrid evit stumm kentañ al levr da vezañ moullet p'eo bet skrivet diwar dorn an aozer. Dornskridoù ar skrivagnerien a c'hell bezañ miret ha studiet goude o marv.
Pa vez skrivet al levr gant an aozer gant klavier ur skriverez pe un urzhiataer e vez implijet ar ger bizskrid.
FLN
Meur a emsav dieubidigezh zo bet anvet "Talbenn dieubidigezh broadel" (Fronts de libération national e galleg) pe FLN.
Gallout a reer menegiñ ivez gant un tamm fent :
Viktorija Čmilytė
thumb|Viktorija Čmilytė, 2013 Viktorija Čmilytė a zo bet ganet d’an 6 a viz Eost 1983 e Šiauliai (Lituania).
Mestrc’hoarierez echedoù lituanian.
Mestr Etrebroadel ha Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo. 2512 edo he renk Elo e miz Here 2008.
Ar vedalenn arc'hant a oa aet ganti er c'hoarioù olimpek e 2004, war-lerc'h Zsuzsa Polgár.
Gant Aleksey Chirov eo dimezet.
Liamm diavaez
Viktorija Čmilytė (Gouel Echedoù Hamburg, 2005).
Chlorocebus
Spesadoù
6 spesad a zo ennañ, a-wechoù rummataet evel ur spesad nemetken:
Alpanseque
Alpanseque zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Kesva an Taves Kernewek
Kesva an Taves Kernewek ("Kengor ar Yezh Kerneveurek") eo anv an aozadur kerneveurek hag a gas war-raok ar c'herneveureg.
Krouet e oa bet e 1967 gant Gorseth Kernow ha Federation of Old Cornwall Societies ("Kevread Kevredigezhioù Kernev-Veur A-gozh") evit kas war-raok ar yezh hag evit kas da benn arnodennoù.
21 ezel ez eus abaoe ma oa bet kemmet bonnreizh ar C'hengor e 1982 :
Dre vouezhiadeg e 1987 e tegemeras ar C'hengor Kernewek Kemmyn evel doare-yezh ofisiel an aozadur.
Republik Menezioù Norzh Kaokaz
Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Menezioù Norzh Kaokaz (ruseg: Се́веро-Кавка́зская Сове́тская Респу́блика), bet krouet evel ur rann eus RSKS Rusia d'an 7 a viz Mezheven hag aet da get e miz Kerzu 1918.
Savet e oa bet dre enteuzañ Republik Soviedel Kuban hag ar Mor Du gant Republik Soviedel Stavropol ha Republik Soviedel Terek.
E Yekaterinodar e oa e c'hêrbenn (bremañ anvet Krasnodar) da gentañ met adlec'hiet e oa bet da Byatigorsk goude ma oa bet aloubet Yekaterinodar gant Arme Denikin d'ar 17 a viz Eost 1918.
Laket e oa bet an darn vrasañ eus takad ar Republik dindan beli an Arme Wenn e diwezh 1918 ha lakaet e oa bet fin d'ar republik neuze gant ar Sovied Uhelañ.
Vincenc Hrubý
Vincenc Hrubý a zo bet ganet d’an 9 a viz Gwengolo 1856 ha marvet e 1917.
Mestrc’hoarier echedoù tchek.
Kelennour e voe e Trieste (en Italia emañ bremañ).
E-pad ar bloavezhioù 1880 ha 1890 e tapas e wellañ disoc’hoù. E tournamant etrebroadel Vienna (1882) e kemeras an 11vet plas, dirak Mikhail Tchigorin hag Henry Bird.
Santarém
Un anv-lec'h portugalek eo Santarém.
Diwar anv-lec'h Portugal ez eus savet meur a hini all en hanternoz Brazil
Ar C'hembod
Ar C'hembod (Le Cambout e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Gerdarzh
1. hen-brezhoneg combot, compot = ur rann-vro, pe brezhoneg a-vremañ kombod, kel, hag e vefe kar d'ar ger cwmwd e kembraeg a-vremañ ?
2. ken > cain, brav ha bot, chomlech ?
Ardamezioù
En gwad e deir dreustell gwezboellek etre arc'hant ha glazur a ziv rezenn
Hassiba Ben Bouali
thumb|Hassiba Ben Bouali (1938-1957)
Hassiba Ben Bouali (arabeg : حسيبة بن بوعلي) a oa bet ganet d'an 18 a viz Genver 1938, e El Asnamen, en Aljeria. Marv e oa d'an 8 a viz Here 1957, en Aljer.
Unan eus harozed Brezel Aljeria (1954-62) e voe.
He zud a reas o annez en Aljer e 1947, hag hi da vont gant he studioù e Lise Pasteur. Gant ar skouted e oa ha gwelet he doa dienez pobl Aljeria dre vont a gêr da gêr er mod-se.
Se a lakaas anezhi da emezelliñ ouzh Unvaniezh Veur Studierien vuzulman Aljer e 1954, pa ne oa nemet 16 vloaz. Hassiba Ben Bouali a gemeras perzh er stourm enep-trevadennouriezh betek he marv. En Emgann Aljer e voe empleget hag hi (gant 3 c'heneil all da Ali La Pointe) a voe lazhet e 1957 diwar bombezennoù lakaet gant al lu gall.
Imbrian Izel
Ar maread imbrian izel eus istor douarouriel al Loar en em astenn eus 3 850 milion a vloavezhioù 'zo betek 3 800 milion a vloavezhioù 'zo, e fin ar vombezadeg vras. E deroù ar maread-hont e c'hoarvezas ar stokad bras a gleuzias Mor ar Glavioù pe Mare Imbrium a denn e anv anezhañ. Ar morioù bras arall eus an tu hewel eus al Loar a voe furmet d'ar maread-hont, ivez, ha leuniet e voent gant bazalt er maread war-lerc'h : an Imbrian Uhel.
Grived
Ar grived (Chlorocebus aethiops) a zo ur marmouz hag a vev e reter Afrika (Soudan, Etiopia, Eritrea ha Djibouti).
Alentisque
Alentisque zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Albaneg
Ur yezh indez-europek eo an albaneg (albaneg: shqip) komzet gant ouzhpenn 6 milion a dud en Albania ha Kosovo dreist-holl hag ivez e lec'hioù zo eus Makedonia an Norzh, Gres, Montenegro, Italia ha gant albanegerien divroet er bed a-bezh.
Peder fennrannyezh a zo :
An albaneg unvan (hag a vez implijet evel yezh-stad Albania) a zo kar d'an toskeg.
Clifford D. Simak
Clifford Donald Simak (3 a viz Eost 1904 - 25 a viz Ebrel 1988) a oa ur skrivagner amerikan a skiant-faltazi.
An danvez meret ar muiañ gantañ eo hini an endro hag ar robotoù a denn d'an den.
Mab labourerien douar e oa, hag a-bouez eo bet e anaoudegezh war ar metoù-se evit livañ e dudennoù en e levrioù, pezh a verzer da skouer en e bennoberenn Demain les chiens, eizh danevell enni, ha skrivet etre 1944 ha 1951. Aet meur a briz gantañ, en o zouez ar priz Hugo, hag ar priz Nebula. Resevet en deus an Damon Knight Memorial Grand Master Award e 1976 digant ar Science Fiction and Fantasy Writers of America evit e oberenn a-bezh. Graet e vez deus outañ unan eus pennoù brasañ ar skiant Faltazi, asambles gant Bradbury pe c'hoazh Asimov.
E oberennoù
An titl saoznek seul wech ma'z eo anavezet (an anv gallek etre krommelloù ma'z eo anavezet):
Mahunyes
Ur gêriadenn eus Kernev-Veur eo Mahunyes (LFE:, Menheniot e saozneg) e rannbarzh Karadon, eno 1 655 a dud o chom e 2011.
Santarém Novo
thumb|right|280px|Setu pelec'h emañ Santarém Novo Santarém Novo zo ur gumun e stad Pará, e Brazil. 6 000 a dud a oa o vevañ enni e 2004.
Melikertes
Melikertes (henc'hresianeg : Μελικέρτης) a oa mab da Athamas ha da Ino (a oa merc'h da gKadmos, roue Thebai).
Kasoni a vage an doueez Hera ouzh bugale ha bugale-vihan Kadmos. Lakaat a reas Athamas da goll e skiant ha da lazhañ e vab Learc'hos. Neuze e lakaas Ino ivez da drelatiñ ha da lazhañ hec'h eil mab Melikertes.
Lammat a eure gantañ er mor etre Megara ha Korinthos. Zeus a glaskas e saveteiñ rak kounnar e wreg Hera, hag a reas anezhañ un doue er mor. Dont a reas neuze da vout an doue Palaimon, hag en e enor e veze lidet C'hoarioù ar Strizh-douar.
E Roma
Gant ar Romaned e oa anavezet evel doue ar porzhioù-mor Portunus.
Mor an Nektar
Mor an Nektar (Mare Nectaris) a zo ur mor loarel bihan (ur blaenenn a vaen teuzet teñvaloc'h eget ar peurrest eus al Loar) lec'hiet etre Mor ar Sioulded (Mare Tranquilitatis) ha Mor ar Frouezhusted (Mare Fecunditatis). Ar Montes Pyrenaeus a gaver war riblenn ar c'hornôg. Ar c'hrater bras lec'hiet e-kreiz ar mor a zo anvet Rosse.
Douarouriezh
Un donder a 1 000 m en deus Mor an Nektar ha krouet e voe e-pad an Nektareg hag an Imbrian Izel. Ar c'hrater Theophilus, e biz ar mor, a voe furmet e-pad an Eratostenian.
Villers-Sire-Nicole
Villers-Sire-Nicole a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Tour
Anvioù-lec'hioù gallek
Meur a anv-lec'h gallek zo:
Tower
Tower zo un anv saoznek, un anv boutin deuet da vout anv divoutin.
Tour
Anvioù-tud
Diwar an anv gallek ez eo savet an anvioù-tud
Tower
Anv boutin
Un anv-boutin eo, a dalv kement ha tour
Janig Stephens
Ur yezhourez eo Janig Stephens. Tregeriadez ha brezhonegerez a-vihanik eo. Ul lodenn vras deus he buhez he deus kaset e Kembre, nepell diouzh Kerdiz, lec'h m'he doa desavet he bugale e brezhoneg. Bremañ eo-hi distroet da Vreizh da chom.
C'hoariet he deus e-barzh film berr Madeleine Guillo-Leal Disoñjal (2022).
Levrlennadur
Stephens, J. 1999. 'Aspects du bilinguisme précoce en Bretagne et au Pays de Galles', e-barzh Klask 5 ; Le bilinguisme précoce en Bretagne, pays celtiques et Europe atlantiquep. 35
Minieg-Begerel
Minieg-Begerel (Miniac-sous-Bécherel e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Begerel e departamant Il-ha-Gwilen.
Janig Stephens
Levrlennadur
Stephens, J. 1993. 'The Syntax of Noun Phrases in Breton', e-barzh Journal of Celtic Linguistics, 129-150.
Stephens, J. 1992. 'Structure du groupe nominal en breton', e-barzh Presses Universitaires de Vincennes 21.
Stephens, J. 1990. 'Non-finite Clauses in Breton', e-barzh Celtic Linguistics, Martin, Fife and Poppe, Amsterdam, John Benjamins.
Borsley, R.D. ha J. Stephens. 1989. 'Agreement and the Positions of Subjects in Breton', e-barzh Natural Language and Linguistic Theory 7, 407-428.
Stephens, J. 1983. 'Talvoudegezh ``o hag ``en ur', e-barzh Hor Yezh'' 152, 23-31.
Stephens, J. 1982. Word Order in Breton, tezenn (diembann), Skol-Veur London.
Filmoù
Madeleine Guillo-Leal. 2022. Disoñjal. film berr produet gant Abordage Films hag All In One Production.
Fodéba Keïta
thumb|150px
Brân Galed
Brân Galed (Bran galet e brezhoneg) zo un haroz eus an Hanternoz kozh hervez lennegezh vrezhonek kozh Enez Vreizh. Kalet amañ zo da gompren evel pizh, tost avat.
Fodéba Keïta
Keita Fodeba (1921-1969) bet rener korolladeg afrikan, ha ministr Republik Ginea.
Keëta Fodéba a oa skrivagner, sonaozer ha politikour a vro Ginea. Asambles gant Kante Facely e savas ar gorolladeg Afrikan, lec'h ma veskas dañsoù hengounel, ha ritmoù ar djembe. Ar strollad dañs-mañ a zo bet lakaet da vroadel goude dieubidigezh Ginea. Ministr eo bet ivez meur a-wezh (Ministr ar surentez; an difenn hag ar surentez, al labour douar), betek 1969, bloavezh ma voe harzet ha kondaonet d'ar marv ha fuzuilhet dindan urzhioù Ahmed Sékou Touré.
Brân Galed
Bez' en doa ur c'horn da evañ hag a oa unan eus Trizek Tra Gaer Enez Vreizh.
Un anv boutin a-walc'h eo Brân e-touez harozed Brezhoned an enezenn ha diaes eo gouzout pehini eus ar re zo anavezet gant an istor a c'hallje bezañ awenet ar vojenn. Marteze Bran Hen, mab Dyfnwal Moelmud, meneget e anv en Historia Regum Britanniae, levr Jafrez Menoe,hag a vije deuet da vezañ Roue Roma, hervez an oberour. Ur mab en dije bet, Cynan ap Brân e anv.
E mojennoù kozh Iwerzhon ez eus meneg eus ur c'horn tarv hud a c'halle magañ an holl.
Kowethas an Yeth Kernewek
Kowethas an Yeth Kernewek ("Kevredigezh ar Yezh Kerneveurek") eo anv an aozadur gantañ e bal kas war-raok ar c'herneveureg evel yezh vev.
Daoust ha ra ar gevredigezh hec'h-unan gant ar c'hernewek kemmyn, doare-skrivañ implijetañ ar yezh hag an hini lakaet da ofisiel gant Kesva an Taves Kernewek, e anzav gwir ar gerneveuregerion da implijout n'eus forzh peseurt doare-skrivañ hervez o c'hoant ha digor emañ ar gevredigezh d'an holl.
Embannet e vez gant ar gevredigezh ur gelaouenn viziek anvet An Gannas hag ivez levrioù ha danvez kelenn koulz war baper ha danvezioù klewelet.
A-hed ar bloaz e vez aozet devezhioù evit reiñ lusk d'ar yezh hag evit ma c'hell ar gerneveuregerion en em gavout evit kaozeal en o yezh penn-da-benn, en o zouez un dibenn-sizhunvezh peurkerneveurek a-bezh Pennseythun Gernewek dalc'het da vare Pask pe emgavioù lec'hel anvet Yeth an Werin dalc'het e tavarnioù peurliesañ pe c'hoazh Dydhyow Lowender, devezhioù dudi e kerneveureg penn-da-benn.
Lezireg moueek
Al lezireg moueek, pe ai, (Bradypus torquatus) a zo ur bronneg hag a vev e reter Brazil.
Kowethas an Yeth Kernewek
A-hendall e vez kinniget servijoù evit mann gant ar gevredigezh evit an neb a fell dezhañ/i goût hiroc'h pe implijout ar yezh, da skouer evit envel o bugale, o ziez hag o loened pe evit treiñ skridoù evit ar c'henwerzh.
Lezireg moueek
Doareoù pennañ
War-dro 50 cm ha 4 kg eo al lezireg moueek. Hir eo e vlevenn hag enni e vev bezhin, akarianed, tarlask ha balafenned.
thumb|left|200px|Tiriad al lezireg moueek.
Kowethas an Yeth Kernewek
Kaset e vez da benn kentelioù yezh ivez e Kernev-Veur a-bezh ha liammoù he deus ar gevredigezh gant meur a gevredigezh sevenadurel all koulz er vro hag er broioù keltiek all.
Tuf
Tuf a zo meur a dra e brezhoneg.
A-hend-all e vez lavaret eo tuf pe brein ar c'hoad pe ar foenn.
Rouantelezh Akitania
Rouantelezh Akitania zo ur rouantelezh a zo bet er Grennamzer en Akitania.
Er VIIvet kantved
Kentañ ma voe anezhi a voe e 628. Krouet e oa bet gant Caribert II, mab da Klotar II, a zimezas da Gisela, merc'h da dug Gwaskogn. En hanternoz dezhi e oa rouantelezh Dagobert Iañ, er c'hreisteiz e oa rouantelezh ar Vizigoted.
En VIIIvet kantved
E rouantelezh Akitania e oa Akitania en-eeun ha Vaskonia, ha Toloza e oa ar gêr-benn anezhi. E penn ar rouantelezh e oa bet lakaet Guilhem (war-dro 742 - †812), kont Toloza ha dug Akitania.
Goude marv Lupus II, kont Gwaskogn, e oa bet roet kurunenn ar gontelezh da Sancho Iañ Lupus, a anavezas aotrouniezh Karl Veur hag a eas gant Loeiz, roue Akitania ha mab da Garl Veur, da vrezeliñ a-enep Barcelona en 801. Met ne badas ket pell o emglev rak e 802 en doa graet emglev gant emir Cordoba.
Pa varvas an impalaer Karl e teuas Loeiz da gemer e lec'h, ha ren a reas gant e vibien. En 817 e roas douaroù bras da Pepin Iañ Akitania: Gwaskogn, marz Toloza, hag ur rann eus Septimania ha Bourgogn.
26 Gwengolo
Lidoù
Sant an deiz : Santez Tekla
1445
Diwar-benn bloavezh 1445 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Álvaro Colom
Álvaro Colom Caballeros a zo bet ganet d'ar 15 a viz Mezheven 1951 e kêr Guatemala.
1445
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1445
Agan Tavas
Agan Tavas ("Hon Yezh"; e Kernewek Kemmyn: Agan Taves) a zo anv ur gevredigezh bet krouet e 1987 ha ganti he fal kas war-raok implij ar c'herneveureg evel ur yezh vev dre gomz.
Álvaro Colom
Prezidant Guatemala eo abaoe 2008. Mont a ra e resped betek 2012.
1445
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1445
Álvaro Colom
War anv ar strollad UNE (Unidad Nacional de la Esperanza, strollad sokial-demokrat) e oa bet war ar renk e 2003 met trec'het e oa bet en eil tro gant Óscar Berger.
Agan Tavas
Er penn kentañ n'halle dont da vezañ izili nemet kerneveuregerion peurvarrek war ar yezh bet pedet da dont gant un ezel all. E 1990 e oa bet kemmet ar reolennoù avat ha dont a reas da vezañ ur gevredigezh digor evit klask reiñ ar muiañ a lusk posupl d'ar c'hernewek Unys kinniget e 1929 gant Morton Nance.
Anavezet e vez gant Agan Tavas an holl doareoù kerneveureg adsavet a-vremañ diazezet war un doare-skrivañ bet implijet gant Kerneveuriz/ezed o-unan a-hed istor ar yezh met n'anavez ket doareoù all ma vez implijet gante ur sistem hep tamm diazez istorel.
Álvaro Colom
Un embregour eo.
Agan Tavas
Roet e voe lañs da Agan Tavas e 1995 p'embannas Nicholas Williams en e levr Cornish Today a oa faziet-meur ar c'hernewek kemmyn bet lakaet da ofisiel gant Kesva an Taves Kernewek.
Álvaro Colom
Mab eo da Antonio Colom Argueta ha Yolanda Caballeros Ferraté. Hag un niz-bihan eo da Manuel Colom Argueta, bet maer Guatemala ha lazhet gant soudarded e 1979 kerkent ha krouet e strollad gantañ. Tad eo ivez da Antonio Colom Szarata, soner gitar-boud eus ar strollad pop Viento en Contra. Sandra Torres eo e drede gwreg.
Agan Tavas
Hiziv e sav a-du Agan Tavas gant ar kernowek unys amendys en ur doujañ da wir e izili da implijout ar sistem reizhet-se pe ar kernowek unyes a-gent diouzh o c'hoant hag embannet e vez gantañ levrioù oc'h implijout an daou doare-skrivañ-se.
Catanzaro
Catanzaro (Catanzaru  e kalabrezeg ) a zo ur gêr eus Italia, kêrbenn proviñs Catanzaro ha hini rannvro Calabria. War-dro 85 000 a dud zo enni o chom.
Aisne (departamant)
An Aisne (distaget: ) a zo un departamant e rannvro velestradurel Hauts-de-France e hanternoz Frañs. Dont a ra an anv eus ar stêr Aisne. Laon eo ar pennlec'h anezhañ. An niverenn 2 a zo lakaet dezhañ.
Lezireg gell
Al lezireg gell (Bradypus variegatus) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika ar Su.
Tuf (maen)
An tuf, pe maen-tuf, zo ur maen blot, kleiz mikaek anezhañ, gwenn pe melen e liv, aes da labourat.
Lezireg gell
thumb|left|Tiriad al lezireg gell (e gwer)
Boutaneg (dzongkha)
Yezh vroadel Rouantelezh Boutan an hini eo.
Ken tost eo ar boutaneg d'an tibeteg m'emañ ar spagnoleg d'an italianeg, da lâret eo daoust ma ma teuon o-daou diwar an hevelep kent-yezh voutin ez int deuet ken disheñvel an eil diouzh egile ma ne deu ket a-benn an dud barrek war an eil da gompren tud o komz en egile.
Peurliesañ e vez skrivet ar boutaneg gant un doare skritur tibetek ispisial anvet skritur djoyek (mgyogs yig) pe skritur djochoumek (mgyogs tshugs ma).
Gagaouzeg
Ur yezh turkek eo ar gagaouzeg (gagauz dili) komzet gant tro-dro da 150.000 den e Gagaouzia e Moldova e-lec'h m'emañ ar yezh ofisiel hag ivez en Ukraina, Roumania, Bulgaria ha Kazac'hstan.
Agan Tavas
Embannet e vez ivez gant ar gevredigezh ur c'helc'hlizher miziek diabarzh anvet An Gowsva ("Ar Gaozva").
Galitsia
thumb|right|220px|Skoed Galitsia
Gagaouzeg
Betek 1957 e veze skrivet gant al lizherenneg c'hresianek ha war-lerc'h gant al lizherenneg kirillek. Bremañ avat, diwar patrom an turkeg, e vez skrivet kentoc'h gant al lizherenneg latin.
Galitsia
Emañ kreizon Galitsia istorel e rannvroioù Lviv, Ternopil hag Ivano-Frankivsk en Ukraina ar c'hornaoueg.
Roll skrivagnerien alamanek
Setu amañ ul listennad tud, bev pe varv, hag o deus skrivet en alamaneg, ne vern a be bro e vefent ha petore lennegezh o deus maget.
Partij Nieuw Limburg
thumb|Logo Partij Nieuw Limburg Ar Partij Nieuw Limburg (Strollad Limbourg Nevez) a zo ur strollad politikel proviñsel izelvroat.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Timbr
Un timbr zo un tamm paper a vez embannet gant un aotrouniezh foran bennak (stad, arme, pe ur c’huzul bennak) hag a vez prenet gant ar pratikoù evel taos da baeañ ur servij foran.
Timbroù
Meur a zoare timbroù zo.
Pa lavarer « timbr » er vuhez pemdez e vez kaoz eus timbroù-post bremañ.
Timbrawouriezh a reer eus an diduamant a gas an dud da zastum timbroù, mirout hag urzhiañ anezho hervez ar vro pe an danvez en albomoù, ober eskemmoù gant tud all...
Trizek Tra Gaer Enez Vreizh
Trizek Tra Gaer Enez Vreizh (kembraeg : Tri Thlws ar Ddeg Ynys Prydain) zo teñzorioù harozed ha rouaned vrezhon Hanternoz kozh Enez Vreizh ar Grennamzer, a zo meneget e skridoù krenngembraek. Meur a zoare anezho zo, hag an hini koshañ eo an dornskrid Kerdiz 17. Meur a listennad a voe savet er XV vet  hag er  ; atav e vez 13 tra enno, met lod traoù a gaver en eil listenn a c'hall bezañ diank e meur a hini all, setu perak ez eus 14 tra el listenn amañ a-is.
An Trizek Tra
Ur pevarzekvet tra zo : maen prizius ha gwalenn Eluned Ddedwydd, a zo bravigoù hud a gaver er vojenn Iarlles y Ffynnon.
Hervez un doare eus ar skrid en dije gounezet Taliesin an Trizek Teñzor-se en Hanternoz Kozh.
Seul
thumb|Ur seul plac'h.
Ar seul eo ar rann eus an diadreñv troad a zo tre dindan an ufern hag a zo stok ouzh an douar pa vez an den en e sav.
Daou askorn zo anezhañ: an askorn fer (pe astragal) hag an askorn seul.
Mojenn
Istor seul Ac'hilles
Anvadur an asteroidennoù
Anvadurioù da c'hortoz
Un astr dianav, p'en deus heuliet ar memes hent e-pad meur a nozvezh, e c'haller kas e zaveennoù d'ar Minor Planet Center a bourchaso neuze un anv da c'hortoz.
Kavout a reer ennañ ar bloavezh, goude-se ul lizherenn a ziskouez hanterenn ar miz a oa graet enni an dizoloadenn, ul lizherenn all a verk urzh an dizoloadenn en hanterenn ar miz-se. Ne vez ket implijet al lizherenn I kuit d'he meskañ gant ar sifr unan, ha diezhomm eo ar Z evit merkañ eil hanternn ar miz. Pa vez graet muioc'h evit 25 dizoloadenn en ur ober pemzektez, e kroger en-dro gant al lizherenn A hag e ouzhpenner un niver hag a ziskouez pet gwezh eo bet implijet an eil lizherenn en hanterenn-se eus ar miz. Da skouer, (15760) 1992 QB1 zo bet ar 27vet asteroidenn dizoloet en eil hanterenn miz Eost 1992 (goude #25 = 1992 QZ et #26 = 1992 QA1).
Alies ez eus bet roet meur a anv da c'hortoz d'ar memes korf-oabl (Da skouer, (5878) Charlène = 1979 XU = 1991 CC = 1992 QZ). Pa vez nevez ar c'horf-egor, ur wezh ma vezer sur da gaout muzulioù a-walc'h evit jediñ e gelc'h-tro ha chom hep koll anezhi, e vo lakaet e-barzh ar c'hatalog ofisiel.
Niveradur da vat
Resev a ra an asteroidenn un niverenn da vat (N'int ket niverennet dre ret en urzh ma'z int bet dizoloet) ha, diouzh ma vezo, un anv. Badezet eo bet ar re gentañ gant anvioù tennet eus ar vitologiezh c'hresian pe [eus ar [mitologiezh roman|roman]], ha goude, ur wezh implijet an holl, gant anvioù tud vrudet, ergerzherien, anvioù o gwragez ...
Hiziv ez eo gwevn-kenañ ar reolennoù :
Dleet eo an dizoloer a fell dezhañ badezañ ur c'horf-egor pourchas un skrid displegadennoù. Da skouer setu amañ da-heul un arroudenn eus ar skrid roet evit (17059) Elvis :
Republik ar Bananez
Ur  Republik ar bananez zo ur bomm-lavar hag a dalvez da ober anv eus ur vro a zo brein he gouarnamant.
Anvadur an asteroidennoù
Niveradur da vat
Redioù a c'hall bezañ evit envel asteroidennoù zo : badezet eo an Asteroidennoù troian diwar anvioù harozed Brezel Troia (Ar C'hresianed dirak Yaou hag an Droianed a-dreñv dezhañ, daoust ma'z eus ur renead e pep kamp : (617) Patrokles ha (624) Hektor) hag an dud-varc'h diwar anv loened marzhus ar vitologiezh c'hresian.
Republik ar Bananez
Hervez an istor eo un anv a veze graet eus ur vro ma veze gounezet bananez, da lavarout eo broioù Kreizamerika hag ar Mor Karib.
Anvadur an asteroidennoù
Niveradur da vat
Dont a ra an anv da vezañ ofisiel ur wezh embannet gant e skrid displegañ war Minor Planet Circulars.
Republik ar Bananez
Savet eo bet an droienn gant O. Henry, ur skrivagner stadunanat, pa rae anv eus Honduras en e levr Cabbages and Kings (1904). Div wech eo meneget el levr:
Dont a ra eus galloud ar gompagnunezh stadunanat United Fruit Company, a arc'hante hag a rene war gouarnamantoù stadoù Kreizamerika evit SUA, dreist-holl e penn-kentañ an XXvet kantved. Mirout a reas ouzh rannañ an douar etre ar c'hounideien-douar, ha diskar gouarnamantoù a venne kemm stad reuzeudik ar beorien a laboure er bananezegi.
Anvadur an asteroidennoù
Anvadurioù all
<!-- La méthode de désignation a été introduite en 1925 mais est néanmoins appliquée aux astéroïdes aperçus avant cette date, en substituant un A au chiffre du millénaire. Ainsi, A904 OA est le premier objet découvert dans la deuxième moitié de juillet 1904.
Il existe aussi quatre arpentages du ciel, effectués entre 1960 et 1977, qui ont donné des désignations consistant en un numéro d'ordre, une espace et un identifiant :
Republik ar Bananez
Broioù all
Abaoe an amzer-se e vez graet an anv-se eus broioù a seblant bezañ demokratel ha n'int nemet diktatouriezhoù.
Anvadur an asteroidennoù
Anvadurioù all
Citons en exemple 2040 P-L, 3138 T-1, 1010 T-2 et 4101 T-3.
Republik ar Bananez
Broioù all
Er broioù-se e vez renkadoù-tud o terc'hel ar galloud hag o klask chom krog e-barzh gant a bep seurt doareoù, met dalc'hmat ar memes re: kemer arc'hant ar stad evito o-unan, sevel taosoù dastumet ganto, spontañ an dud gant ar polis hag an arme, aozañ dilennadegoù.
Fent
Dre fent, pe dre c'hoap, e vez komzet eus ar Republik c'hall evel Republik ar bananez pa c'hoarvez un afer arc'hant hag un droukskouer bennak, ha n'eo ket pezh a vank. Implijet eo bet da skouer pa voe dilennet Jacques Chirac gant 82%eus ar mouezhioù er bloavezh 2002, hag evit ober anv eus un nebeudig trubuilhoù en deus bet gant al lezenn. D'an 18 a viz Gouhere 2014 o deus votet Breujoù Bro-C'hall ul lezenn hag a zigreske niver ar rannvroioù hep digreskiñ niver an dilennidi-rannvro.
Kemend-all a vez graet ivez en Italia.
Anvadur an asteroidennoù
Anciennes désignations
En 1893, les 25 lettres furent insuffisantes et on commença les désignations à double lettre : 1893 Z, 1893 AA, 1893 AB, etc. On décida de continuer l'année suivante, et ainsi 1893 AP fut suivi de 1894 AQ. En 1916, on atteint ZZ et, plutôt que de passer à des désignations à triple lettre, on recommença avec 1916 AA. Dans les vieilles publications, il est commun que le J soit omis au lieu du I ; on lit alors le I comme si c'était un J.
L'insertion de nouvelles découvertes dans la séquence était problématique; on utilisa l'année suivie d'une espace puis d'une lettre minuscule, un peu comme le système alors utilisé pour les désignations temporaires des comètes (qui lui omet l'espace). Par exemple, 1915 a (alors que 1915a est la comète Mellish, C/1915 C1). En 1914 on dut utiliser aussi la forme année plus lettre grecque (alpha à gamma).
Pendant la Première Guerre mondiale, les observateurs situés à Simëis en Crimée, n'ayant pas accès aux désignations officielles, créèrent leur propre système. Il y eut deux formes : année + Σ + lettre(s) ainsi que Σ + chiffre. Le Σ est souvent transcrit SIGMA, comme par exemple SIGMA 1 (à ne pas confondre avec sigma 1 !).
Enfin, il existe aussi des désignations plus-que-temporaires, assignées par les observatoires en attendant que la désignation temporaire soit accordée. Avec l'avènement des moyens de communication modernes, ces désignations ont naturellement disparu. Elles consistaient typiquement en un identifiant d'observatoire et un numéro. Quelques exemples : Alger CM, Arequipa a, Wolf 18, G 21, La Plata 1951 I, PO 189, K3423, p (Uccle), 1923 W 21.
Lezireg tri biz
Al lezireg tri biz (Bradypus tridactylus) a zo ur bronneg hag a vev en Amerika ar Su.
Azia
Azia eo al lodenn kreiz ha reter eus kevandir Eurazia hag Azia eo Eurazia a-bezh war-bouez ledenez Europa. Koulskoude, e-keñver ar c'heologiezh hag an douaroniezh, n'eo ket Azia ur c'hevandir nag un iskevandir. En Azia e kaver war-dro 60% eus poblañs ar bed.
Diaes eo kavout harzoù resis, dreist-holl etre Europa hag Azia :
A-hed strizh-mor an Dardanelled, mor Marmara, strizh-mor ar Bosfor, a-dreuz ar Mor Du, a-hed aridennadoù ar C'haokaz hervez lod tud, er wantenn Kouma-Manych hervez lod all, a-dreuz ar Mor Kaspia, a-hed ar stêr Oural hervez lod, a-hed ar stêr Emba hag ar menezioù Oural hervez lod all hag enezeg Zemlya-Nevez. E-keñver ar rannoù politikel e lakaer en Azia Eurazia war-bouez Rusia, met an inizi nes a gaver er Meurvor Indez hag er Meurvor Habask a vez lakaet da heul.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus ar gresianeg kozh Ασία (Asia) dre al Latin, gwelet evit ar wech kentañ e testennoù Herodotos o taveiñ da Azia Vihanañ pe diwar-benn ar Brezelioù persat, o taveiñ d'an Impalaeriezh pers e-tal Bro-C'hres hag Egipt. Meneget eo bet gant Homeros un tiern o ren meur a geoded ha kevredet gant Troaz, Asios e anv, mab da Hirtacos.
Rannoù
Ken bras eo Azia ma vez rannet alies e meur a rannvedig. Sed amañ an doare a zo degemeret gant Aozadur ar Broadoù Unanet: {{legend|#0000E0|Azia an Norzh}} {{legend|#E000E0|Azia ar C'hreiz}} {{legend|#00E000|Azia ar Mervent}} {{legend|#E00000|Azia ar Su}} {{legend|#FFFF20|Azia ar Reter}} {{legend|#FFC000|Azia ar Gevred}}
Vieux-Reng
Vieux-Reng a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Erika Mann
Erika Julia Hedwig Mann, ganet d'an 9 a viz Du 1905, marvet d'ar 27 a viz Eost 1969, merc'h henañ ar romantour alaman Thomas Mann ha Katia Mann, a oa ur skrivagnerez alamanek hag aktourez alaman.
Ali La Pointe
Ali La Pointe, pe Ali Ammar (arabeg : علي عمار) hervez e anv gwir (1930 - 1957), a oa un emsaver aljerian eus TDB Aljer, e-pad Brezel Aljeria. Perzh a gemeras en Emgann Aljer gant Hassiba Ben Bouali, Zohra Drif, Petit Omar ha Yacef Saadi chef de la Zone Autonome d'Alger
Lazhet e voe war un dro gant e geneilez Hassiba Ben Bouali hag Omar bihan d'an 8 a viz Here 1957 pa voe lakaet da darzhañ e doull-kuzh, er C'hasbah.
Ganet eo Ammar Ali, lesanvet Ali la Pointe, d'ar 14 a viz Mae 1930 e El Annaser e traoñ kêr Miliana en Aljeria. Mab Ahmed Ben Abdelkader hag Talakhir Fatma Bent Ahmed, an hini diwezhañ eus e familh eo. An tad a oa labourer-douar hep douaroù met bez’ e oa dija e-barzh renkadoù eus Strolad Pobl Aljeria (PPA), e-lec'h ma laboure evel khammès (merour) e-barzh tiez-feurm an drevidiged. Alie la Pointe e-pad ar brezel Anavezet eo buan abalamour d’e garakter turmud ha penn-kleiz. Abed-tre e voe ret dezhañ en em trabasat evit chom bev, gwashaet gant ar vizer vras hag a zo lod pemdeziek Aljerianed ‘zo dindan an trevadennerezh. Da drizek vloaz, ec’h anavez tu diabarzh an tiez « addresañ” e-lec'h m’en deus gallet gwelout an euzh hag ar pezh a andure ur bern eus e genvroidi. Ur wech dieub, ez eas da vevañ da Alje e-barzh ar bannlev e-krec'h eus  Pointe-Pescade. Alese e teu e lezanv Ali la pointe. E dud zo kalz re baour hag ar bugel na c'hell ket mont d'ar skol. Ober a ra toud ar micherioù bihan en Alje hag a vez profet da vilionoù a vugale hanter dilezet hag a vez o vont hag o tont e-barzh ar c’hasbah, e-barzh karter kozh ar Marine. Mont a ra e-barzh ar c’harterioù european evit kinnig chewing-gums, kriboù, e-lec'h ma toug war e skoaz ur c’hasedad bihan a sirajer hag a blij kalz d'an douristed. Buan-ha-buan, e teu da vezañ ezel eus gang ar yaouled, tiekaet gant an Aljerianed hep koustiañs evel Tahar Cherif (lazhet diwezhatoc'h gant Commando Bouchafa) hag a rene war ur vandennad vugale, klaskerien-bara,... Aze eo e kreskas Alie la pointe. Ur bugel diwar ar straedoù deuet da vezañ un den hag a oar toud war ar vuhez diesañ ha divalav. Bez’ en deus un datouadenn e-lec’h m’eo skrivet Zoubia Cheda Fi allah war an dorn kleiz, war-raok bepred war e vruched kleiz ha ro peoc’h war c'horre e droad dehou. Buan a-walc'h e teu da vezañ brudet er c’hasbah. Plijout a ra dezho e zaoulagad gell, e vlev kistin sklaer rodellet, ur bern anezho en em lak en e servij...ur c’harakter dicheñchus, buanek, Alie la Pointe en deus buan a-walc'h ar brud bezañ ur paotr doujus e-barzh kreiz-kêr gozh Alje. An holl er C’hasbah a anavez anezhañ. Heuliet e voe meur a wech. Eñ avat ne gred ket tennañ war ar boliserien. Marvet eo d'an 9 a viz Here 1957 da 27 bloaz, e Kasbah Alje e-kreiz Emgann Alje.
Yezhoù kiowek-tanoek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù kiowek-tanoek, enni 7 yezh komzet e Mec'hiko Nevez, Kansas, Oklahoma ha Teksas
Isrannet e vez ar yezhoù er familh-mañ e pevar skourr evel-hen:
A. 'Yezhoù kiowek' B. 'Yezhoù tiwek' D. 'Yezhoù tewek' E. 'Yezhoù towek (pe Jemezek)
Merk kardinal
Ur merk kardinal (kardinal a dalvez amañ evit ar peder roudenn bennañ eus ar c’hompas: norzh, reter, su ha kornaoueg) a zo ur merk mor (anvet balizenn) evit diskouez d’ar verdeerien pelec’h ez eus un dañjer er mor. Diskouez a a ra eta lec’h an dañjer e-keñver ur roud-avel (poent kardinal) hag anvet eo dre-se ar reizhiad kardinal. Dishañval eo neuze diouzh ar reizhiad lateral a ziskouez hepken eus peseurt tu eo ret tremen p’emeur o verdeiñ en ur ganol (amañ ne zigemmer nemet tribourzh ha babourzh).
Ar reizhiad kardinal
thumb|250px|Ar pevar merk kardinal ha penaos e vezont lec’hiet en-dro d’un dañjer
Dishañvalet e vez ar balizennoù (pe merkoù) gant: hag, a-wechoù,