cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skritur an inizi gouezelek
Gant skritur an inizi gouezelek e kaver ur familh liesseurt implijet evit palioù disheñvel. E penn an hierarkiezh edo skritur hanter-onsial an inizi (pe "pennlizherenn an inizi"), implijet evit dielloù pouezus ha testennoù sakr. An onsial, en ur stumm anvet "onsial saoz", a voe implijet e Bro-Saoz. Da c'houde, en urzh digresk e-leñver lorc'hañs ha tizh ar skritur e teu "al lizherennoù bihan set", "ar skritur-red bihan" hag ur skritur bihan all. Implijet e voent evit testennoù ne oa ket ezhomm da skrivañ brav, lizhiri, kontaouiñ, notennoù ha meur a destenn all.
Orin
Aozet e voe ar skriturioù-se en Iwerzhon adalek ar hag implijet e voent ken diwezhat hag an, daoust ma voent implijet dreist-holl etre 600 ha 850. Liammoù kreñv a oa gant an onsial hag an hanter-onsial.
Speg jave ruz
Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned ha sev hag a gav e kefioù ar gwez daoust ma tegouezh dezhañ kemer frouezh ha hugennoù ivez.
Skritur an inizi gouezelek
Stumm
Al labourioù skrivet gant skridoù an inizi a implij alies ul lizherenn gentañ brasoc'h kelc'hiet gant pikoù e liv ruz (goude m'eo gwir evit skridoù all graet en Iwerzhon hag e Bro-Saoz). Al lizherennoù a heul ul lizherenn gentañ brasoc'h e penn-kentañ ur rannbennad pe ul lodenn a zigresk tamm-ha-tamm alies a-feur ma oant skrivet a-hed al linenn pe ar bajenn betek ma oa tizhet ar vent normal, ar pezh a zo anvet un "efed diminuendo" hag a zo ur perzh nevez degaset gant skritur an inizi hag a levezonas stiloù ar c'hevandir. Al lizherennoù a ya war an uhel (b, d, h, l hag all) a zo skrivet gant tric'hornioù en nec'h. Ledan-tre eo gwareg lizherennoù eve b, d, p, ha q. Meur a stagell a zo implijet ha meur a verradennoù.
Speg jave ruz
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg Norzhamerika :
Skritur an inizi gouezelek
Stumm
Degaset e voe skritur an inizi da Vro-Saoz gant misionoù beleien iwerzhonat ha kejañ a reas gant ar skritur onsial degaset gant Aogustin, arc'heskob Canterbury. Levezonoù an daou skritur a roas sistem klok skritur an inizi. Er sistem-se e voe lakaet war wel pemp live gant ar paleografour Julian Brown, pep hini o tigreskiñ a-fet lorc'husted :
Brown en doa kinniget daou brantad evit emdroadur ar skritur, gant an eil prantad levezonet gant skouerioù en onsial roman goveliet e Wearmouth-Jarrow ha skoueriekaet gant Aviel Lindisfarne.
Implij
Estreget evit levrioù relijiel latin e voe implijet skritur an inizi, met evit a bep seurt levrioù, evel levrioù skrivet e yezhoù all. Gallout a reer menegiñ Levr Kells, Cathach Sant Columba, Ambrosiana Orosius, Darn eus Aviel Durham, Levr Durrow, Avieloù Durham, Avieloù Echternach, Aviel Lindisfarne, Avieloù Lichfield ha Levr Armagh.
Ardoileán
Ardoileán zo un enezenn war aod kornaoueg kontelezh Gaillimh, en Iwerzhon. Gwelet a reer warni c'hoazh an aspadennoù eus ur peniti a vije bet savet gant sant Féichín, a oa bet o vevañ ivez war enez Iomaí, nepell.
Skritur an inizi gouezelek
Implij
Gant skritur an inizi e voe levezonet diorren skritur karolingian e scriptoria impalaeriezh Karl Veur.
En Iwerzhon e voe kemeret lec'h skritur an Inizi gant skritur diwezhañ an inizi adalek war-dro 850. E Bro-Saoz e voe heuliet gant ur stumm eus ar skritur karolingian.
An et <span style="font-family: segoe ui symbol, helvetica, dejavu sans, sans-serif">⟨⁊⟩ Tiro — kevatal da & — a veze implijet stank (gant talvoudegezh agus ‘ha’ en iwerzhoneg hag ond ‘ha’ en hensaozneg) hag a-wezhioù e vez implijet c'hoazh e fontoù gouezelek modern.
Unicode
Unicode a ra gant lizherennoù al lizherenneg latin skrivet gant skritur an inizi evel ur choaz font n'en deus ket ezhomm da vezañ kodet ouzhpenn. Un nebeud lizherennoù an inizi o deus kodoù-dibar avat abalamour ma vezont implijet gant arbennigourien ar fonetik. Da ziskouez al lizherenneg a-bezh e ranker choaz ur font a-zevri, evel Junicode, Montagel, ha Quivira. Gentium ha Charis SIL a ziskouez al lizherennoù (U+A77x and U+A78x).
Hervez Michael Everson, e-barzh kinnig Unicode evit al lizherennoù-se, e 2006 : "Da skrivañ un destenn gant ur font gouezelek ordinal, ne rankjed implij nemet lizherennoù ASCII gant ar font oc'h erlec'hiañ ar pezh a zo ezhomm; al lizherennoù eus an inizi [kinniget amañ] a zo da vezañ implijet gant arbennigourien hepken evit palioù resis."
Kanton Aniche
Kanton Aniche a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Aniche a ya 26 kumun d'ober anezhañ:
Yann Goasdoue
Yann Goasdoue, ganet e Perroz-Gireg d'an 3 a viz Kerzu 1939, a zo ur soner hag un emsaver en deus pledet kalz gant sevenadur Breizh.
Buhez
Martolod a vrezel a vicher oa e dad.
Daremprediñ a reas abred Bagad Perroz hag e teuas da vezañ ur soner eus ar c'hentañ.
Daoust d'e dud bezañ brezhonegerien n'o doa ket desket ar yezh dezhañ.
Emouestlañ a reas en arme vor e 1957 da seitek vloaz. E Toulon edo. Klasker listri-spluj oa. Beajiñ a reas kalz. "Piper" e oa war vourzh.
Ezel e oa eus ar gevredigezh Amicale des Bretons de Toulon ha daremprediñ a reas kelc'h sevenadurel Ti-Breizh Marsilha adalek 1958. Pennsoner ar bagad e voe.
Da 22 vloaz, echu gant e gontrad en arme, e teuas da vezañ beajour-kenwerzh evit produoù a Vreizh e Provañs.
Emezelañ a reas er MOB en nevezhañv 1959. Kemer a reas perzh er c'homite lec'hel gant Yannig Baron. E miz Mezheven 1970 e yeas d'en em staliañ gant e wreg e Maner Menez-Kamm e Speied evit ober war-dro kreizenn ar Gevredigezh Vreizhat a Sevenadur ("Association bretonne de culture") renet gant Pierre Lemoine. Yannig Baron hag e wreg a oa ganto. Stajoù hag abadennoù a-bep seurt a zo bet aozet eno.
Waldick Soriano
Eurípedes Waldick Soriano (1933, Caetité, e stad Bahia – 2008, Rio de Janeiro), a oa ur c'haner-sonaozer brega, e Brazil.
E 2007 e oa bet graet ur film, Sempre no Meu Coração (Bepred em c'halon), gant Patrícia Pillar diwar e benn.
Yann Goasdoue
Buhez
Anvet e voe Yann Goasdoue da rener kenwerzhel Coop Breizh e 1977 ha rener-meur goude. Chomet eo e Coop Breizh e-pad un tregont vloaz bennak. Mont a reas war e leve e 2000.
Asantiñ a reas bezañ rener Bretagne Hebdo.
Gant un toullad mignoned e krouas ar strollad sonerezh Diaouled ar Menez e 1972.
Kanet en deus el laz-kanañ "Mouezh Paotred Breizh".
Sikouret en deus da sevel Gouel al Levrioù e Karaez.
Resevet en deus Kolier an Erminig e 2004.
James Adomian
James Haig Adomian (bet ganet e Omaha (Nebraska), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 31 a viz Genver 1980) zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
United States Marine Corps Women's Reserve
E 1942 e voe krouet ar Marine Corps Women's Reserve (MCWR), "Korfad Adarmeadezed an United States Marine Corps". An izili a veze anvet pe er Stadoù-Unanet kevandirel pe e Hawaii a-benn sikour da stummañ ar soudarded d'an emgann.
E 1948 e voe kenstaget ar maouezed da vat gant ar Marines, pa voe embannet al lezenn Women’s Armed Service Integration Act, « Lezenn kenstagañ ar c'hoskor gwregel e-kreiz an nerzhioù armet » gant Kongres ar Stadoù-Unanet. Hiziv-an-deiz, an nevezianted gwregel a zo gourdonet e Parris Island ; ar re vennet da vezañ ofiserered a ya da heuliañ kentelioù e Quantico (Virginia).
Yann ar Fusteg
Yann ar Fusteg, pe Ab Guilherm diouzh e anv drouiz, ganet d'an 10 a viz Mae 1855 e Rostren, marvet d'an 22 a viz Meurzh 1910 e Pariz, oa ur skrivagner hag un drouiz.
United States Marine Corps Women's Reserve
Kentañ Brezel-bed
E 1918 e krogas ar Marines da vezañ berr a-fed nevezianted. Ar Major jeneral George Barnett a c'houlennas digant Sekretourva an Navy (saozneg:United States Secretary of the Navy) an aotre da emezelañ merc'hed gant kefridioù melestradurel nemetken.
D'an 13 a viz Eost 1918, Opha May Johnson a oa deuet da vezañ ar vaouez gentañ degemeret er Marines. Kargoù melestradurel a voe fiziet en 305 maouez a voe degemeret e 1918, evit ar soudarded Marines prest da vezañ kaset d'an emgann. Marinettes e voent lesanvet da neuze.
Jean-François
Jean-François zo un anv-badez gallek kevrennek savet diwar Jean ha François, roet d'ar baotred. Yann-Fañch eo ar stumm brezhonek.
Breiziz 1810-1910
Breiziz 1810-1910 zo ul levr embannet gant Ti-embann ar Bobl e Karaez e 1911, anezhañ un antologiezh eus al lennegezh vrezhonek savet gant Frañsez Jaffrennou-Taldir. Diskouez a rae Taldir e voe bet meur a oberenn a dalvoudegezh en XIXvet kantved hag muioc'h c'hoazh e bloavezhioù kentañ an XXved kantved. Lakaat a rae war wel an troc'h diouzh skrivagnerien Bro-Gwened, a veze implijet ur reizhskrivadur dibar ganto, pa ne grede ket pennaouiñ e lennegezh ar rannvro-se.
Beaufort (Norzh)
Beaufort a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Breiziz 1810-1910
Lodenn gentañ
Ar Gonideg • Al Lae • Ledan • Rikoù • Guilhom • Brizeug • Durand • Proux • Kervarker • Ar Skourr • Ar Yann • Goulven Morvan • An Uhel • Milin • Anna Mezmeur • Inizan • Olier Souetr • Cadic • Gwilh ar C'hoad • Kelien • Gwennou
Eil lodenn
Ernod • Ar Fusteg • Ar Braz • Vallée • Berthou • Ar C'hlerg • Pronost • Ar Garreg • Rolland • Jezegoù • Ar Floc'h • Ar Berr • Ar Moal • Ar Prad • Ar Bayon • Perrot • Herrieu • Jaffrennou • Bôcher • Kuilhandr • Ar Rumeur • Krog • Laterre • Gourvil • Kalloc'h • Ar Gall • Gwazdoue • Gedez • Y.-L. Herri • Ar Mae • Ar Pach • Kerzilin
United States Marine Corps Women's Reserve
Eil Brezel-bed
D'an 13 a viz C'hwevrer 1943 e voe roet lañs d'ar Marine Corps Women's Reserve, dindan ren ar Major Ruth Cheney Streeter eus Morristown, New Jersey.
E fin an Eil Brezel-bed, 85% eus ar soudarded enrollet o servijout el lec'hioù pennañ a oa maouezed anezho. An MCWR a zo bet graet alies anezhañ al Lady Marines, an "Itron Marines". Ur gazetennerez he doa graet anezho ar BAMs evit Beautiful American Marines, "Marines amerikan koant" ; lod paotred er Marines a rae BAMs anezho ivez, evit Broad Ass Marines avat – "Marines o revrioù ledan".
Sklaer e oa bet ar Jeneral Thomas Holcomb eus an USMC p'en devoa aotreet ar maouezed da emezelañ er c'horfad d'an 13 a viz C'hwevrer 1943 : arabat e oa reiñ lesanvioù d'ar soudardezed e nep doare. E miz Meurzh 1944, er gazetenn Life magazine, e tisklêrie Holcomb : :
Implij ar c'horfad gwregel er propaganda
Un implij bras a zo bet eus ar c'horfad gwregel da geñver propaganda an USMC.
Dvergr
Er wengelouriezh lec'hlennat eo un dvergr [ˈdwerɡz̠] ur boud hag a vev dindan ar menezioù, ereet ouzh ar ouiziegezh, ar mengleuzioù hag an dornvicherioù. Hiriv eo mesket gweledigezh ar boud-se gant hini ar gorred, boudoù bihan ha divalav (dwarf eo an anv saozneg a-vremañ), mes ne oant ket taolennet evel-se er skridoù kozh.
Gerdarzh
Ur ger germanek eo. Dvergr eo ar ger norsek tra ma'z eo twerg en henalamaneg uhel, dweorg en hensaozneg, hag a ziskenfe eus ur ger kentgermanek: *dwergaz.
An dvergr er sevenadur a-vremañ
Ar skrivagner J. R. R. Tolkien, ur yezhoniour war ar yezhoù germanek, en deus arveret skeudenn an dvergr evit krouiñ gouenn ar gorrien (dwarves en destenn saoznek orin) en e hollved anvet Douar-ar-C'hreiz. A-c'houde-se eo deuet skeudenn ar c'horr da vout brudet-kenañ el lennegezh moliac'h.
Ulla Winblad
Ulla Winblad zo un dudenn eus oberennoù svedek ar barzh ha sonaozour Carl Michael Bellman a vije bet awenet gant buhez Maria Kristina Kiellström (1744-1798).
Diskouezet eo Ulla Winblad evel belegez ar plijadurezhioù, azeulet hep bout doujet. Gast e oa, pried ur gwaz disheñvel bemdez, retdezhi diwall rak ar boliserien gant aon da vezañ kaset d'ar vac'h. Gwelet e vez evel kourtizanez e saloñsoù rokoko hag ivez evel mezvierez en tavarnioù.
Decollatura
Decollatura  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Melicerona
Melicerona a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Melicerona a zo bet diskrivet gant Iredale e 1930.
Guillaume Ricou
Desavet e voe gant e dud — Yann Rikoù ha Mari ar Saoz — a oa devezhourien o-daou. Dre ma tiskoueze bezañ troet gant ar studioù — desket en devoa lenn ha skrivañ tost e-unan-penn — e kelennas personed Plistin ha Plufur un tamm latin dezhañ. Oadet a eizh vloaz warn-ugent ez eas d'ar skolaj stag ouzh kloerdi bras Sant-Brieg e miz Here 1806. Ne oa ket tonket da vont da veleg ha, d'an 12 a viz Genver 1807, ec'h euredas da Marie-Jeanne Salou (1785-?) : mont a reas an dud nevez d'ober o annez da Blufur ma adkrogas Guillaume Ricou gant e vicher a labourer-douar. Nav bugel — Jean-Marie, Marie-Françoise, Claudine, Marie-Louise, Guillaume, Jean-Marie, Jean, Marie-Jeanne ha Marie Jeanne — o devoe etre 1807 ha 1826 hag unan eus o merc'hed-bihan a euredas d'ar pastor protestant ha skrivagner brezhonek Gwilh ar C'hoad (1845-1914).
Oganesson
An oganesson zo un elfenn gimiek kevanaozet gant mab-den ; 118 eo he niver atomek hag Og he arouez. Skinoberiek-kenañ eo. War-dro 0,181 eilenn hepken eo hanter-vuhez an izotop stabilañ a anavezer, 295Og. E taolenn drovezhiek an elfennoù emañ er strollad 18, an drovezh 7 hag ar bloc'h p, hini an elfennoù ez eo ns2 np1–6 o aozadur elektronek.
Melicerona
Spesadoù
Daou spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Guillaume Ricou
Kavet un dastumad fablennoù gant Aisopos gantañ e krogas d'o zreiñ, pe o azasaat kentoc'h, e brezhoneg tra m'edo o labourat an douar en e barkoù. Deuet barregezh dezhañ war an danvez e pellaas diouzh skouer orin ar fablennoù henc'hresianeg tamm-ha-tamm. Goude ma voe prenet e zornskrid gant ur mouller eus Montroulez n'eo nemet e 1828 ma voe embannet an oberenn. Hervez Lukian Raoul en dije savet "prederiadennoù filozofel hag un droidigezh eus L'Avare ou l'École du mensonge" (ur pezh-c'hoari gant Molière (1622-1673) hep na vijent embannet.
N'ouzer ket re pegoulz resis e kejas Ricou gant ar pastor kembreat John Jenkins (1807-1872) a zistroas anezhañ ouzh ar gredenn brotestant. Gantañ en devoa kenlabouret da adwelet Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr, an droidigezh eus ar Bibl kaset da benn gant Yann-Frañsez ar Gonideg (1775-1838) a vo embannet e 1866 e Sant-Brieg a-benn ar fin.
En e gozhni e talc'has ostaleri en e barrez c'henidik, a-gevret gant e wreg Mari-Janed. Lidet e voe e oferenn gañv gant e vignon ha kengredenneg Jenkins.
Oganesson
Istor
En Ensavadur Unvanet an Enklaskoù Nukleel (Joint Institute for Nuclear Research, JNJR ; ruseg : Объединённый институт ядерных исследований, ОИЯИ) e Dubna (Oblast Moskov) e voe kevanaozet an elfenn nevez er bloaz 2002 dre genlabour ur skipailh rusian, renet gant ar c'helenner Youri Oganessian (ganet e 1933), hag unan stadunanat el Lawrence Livermore National Laboratory e Livermore (Kalifornia) dre skinata atom Kaliforniom-249 gant ionoù Kalkiom-48. E miz Kerzu 2015 e voe anzavet labour ar skipailh gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC)
E miz meurzh 2016 e kinnigas an IUPAC envel an elfenn nevez en enor da Youri Oganessian, en devoa labouret war an dachenn e-pad 60 vloaz. Oganesian a voe kinniget neuze, en ur chom tost d'ar reizhskrivadur rusek (Оганесян), met nac'het e voe gant ar JNJR war zigarez ma chome gant an hengoun soviedel da dreuzskrivañ an anvioù hervez an doare gallek, ha ma vije oganesson tostoc'h da skeivadur etrebroadel anv ar skiantour. E miz Mezheven ez embannas neuze an IUPAC kavadenn an oganesson, an elfenn 118Og.
Perzhioù
Ne ouzer netra a-zivout an elfenn 118Og er-maez eus he aozadur elektronek abalamour ma'z eus bet kenderc'het kalz re nebeut a atomennoù, ha ma tigevanont kalz re vuan.
Nodi
Graet e vez Nodied pe Morwenneled eus an evned eus ar genadoù Anous ha Procelsterna.
Feroleto Antico
Feroleto Antico  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Fossato Serralta
Fossato Serralta  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Speg kilpenn ruz
Ar speg kilpenn ruz a zo ur spesad evned, Sphyrapicus nuchalis an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned ha sev hag a gav e kefioù ar gwez daoust ma tegouezh dezhañ kemer frouezh ha hugennoù ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika, en un takad hag a ya eus mervent Kanada da vervent Stadoù-Unanet Amerika.
Anna Roparzh
Anna Roparzh pe Anna-Vari Roparzh, ganet d'an 9 a viz Du 1839 e Bolazeg ha marvet d'an 29 a viz Ebrel 1913 e Karnoed, oa ur varzhez vreizhat.
He buhez
Merc'h da maer Bolazeg, François Ropars, e oa, anvet eo bet da varzhez e 1910. Mamm eo da Frañsez Jaffrennou.
Pseudocalyptomena
Pseudocalyptomena a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1909 gant ar skiantour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).
Jurij Chěžka
Jurij Chěžka (22 Gouere 1917 e Horka/Hórki e Saks - Here 1944 e-kichen Kragujevac, e Yougoslavia) a oa ur barzh sorabek. Sellet a reer outañ evel unan eus ar c’hentañ barzhed vodern e sorabeg hag unan eus skrivagnerien bouezus al lennegezh sorabek en.
Pseudocalyptomena
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Pseudocalyptomena graueri.
Jurij Chěžka
Mab e oa d’ur bener-mein eus Horka ha studiet en doa al lennegezhioù slavek hag alamanek e Praha, e Tchekoslovakia, er bloavezhioù 1930. E 1936 en doa embannet e varzhoneg kentañ er gelaouenn sorabek Serbske Nowiny. Pa voe berzet Serbske Nowiny gant an Nazied e miz Eost 1937 e kendalc’has da skrivañ barzhonegoù e Praha. Goude aloubadeg Tchekia gant an Alamaned e 1939 e voe harzet ha dalc'het ur pennadig. Ur wech lezet da vont ez eas da soudard er Wehrmacht ; war an talbenn e voe e Bro-C'hall, e Bulgaria, e Gres hag e Yougoslavia. E 1944 e tec’has diouzh an arme e Yougoslavia ha mervel a reas, den ne oar penaos.
Ur skol sorabek e Crostwitz zo bet lakaet e anv dezhi.
Tour-tan an Ividig
Tour-tan an Ividig zo un tour-tan savet el lark da Eusa, er c’hornôg d’an enezenn, nepell diouzh tour-tan ar Gazeg.
Istor
Savet eo bet tour-tan an Ividig etre 1912 ha 1936, hag emgefreekaet e voe diouzhtu. Er mare-se e rae gant daou c’houloù tredan, hag unan dre aezh a c’helle bezañ implijet en o lec’h ma oa ezhomm. Dilezet e voe e 1940 ha renevezet meur a wech da c’houde. E 1996 e voe lakaet gouleier tredan nevez a ra gant panelloù heol ha podoù-tredan.
Neobernaya
Neobernaya a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Neobernaya a zo bet diskrivet gant Schilder e 1927.
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Speg Williamson
Ar speg Williamson a zo ur spesad evned, Sphyrapicus thyroideus an anv skiantel anezhañ.
Kanton Annœullin
Kanton Annœullin a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Speg Williamson
Anvet e voe Picus thyroideus (kentanv) da gentañ-penn (e 1852) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869) : dougen a ra anv al letanant-koronal stadunanat Robert S. Williamson (1825-1882). Gant an ijinour-mañ e voe dastumet ar c'hentañ par tra m'edo o kemer perzh e Pacific Railroad Surveys.
Kanton Annœullin
Kumunioù
Kanton Annœullin a ya 24 c'humun d'ober anezhañ:
Speg Williamson
Boued
Bevañ a ra, dreist-holl, diwar amprevaned ha sev hag a gav e kefioù ar gwez daoust ma tegouezh dezhañ kemer frouezh ha hugennoù ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg Norzhamerika :
Louis Aliot
Louis Aliot, ganet d'ar 4 a viz Gwengolo 1969 e Tolosa, zo ur politiker gall eus an tu dehoù pellañ ezel eus an Rassemblement National.
E dad-kozh a-berzh mamm oa aljerian, betek an dekred Crémieux e 1870.
Tiffauges
Tiffauges a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Atlas (kartennaoueg)
Un atlas zo, peurvuiañ, un dastumad kartennoù douaroniezh, pe tresadennoù ha skeudennoù diwar-benn an douaroniezh
En atlasoù douaroniezh e pleder peurvuiañ gant an Douar pe gant ul lodenn anezhañ, met gallout a reer kaout ivez atlasoù a bled gant un arvez hepken eus an douaroniezh (armerzh, douarouriezh...), atlasoù istorel pe yezhoniel, pe c'hoazh atlasoù eus ar planedennoù all pe o loarennoù. Alies e vez bodet ar c'hartennoù-se e stumm ul levr met stummoù all a c'haller kaout ivez (stummoù niverel da sellet outo gant urzhiaterioù).
Brudet eo Gerardus Mercator, a savas atlasoù e 1569, 1578, 1585, 1589, 1595 hag e 1606.
Viruz
Ur viruz, , , , , , , , (liester : viruzoù pe viruzioù) zo ur gwezher pore ha ne c'hell azeilañ nemet e kelligoù ar boudoù-bev. Gouest eo da gontammiñ an holl vevien, loened, plant, bakteri hag Archaea.
Anavezout-mat a reer war-dro 5 000 seurt a viruzoù, petra bennak ma vije milionoù anezhe moarvat. Ober a reer viruzouriezh — ul lodenn eus ar c'harvevoniezh — eus studi ar viruzoù.
Teir lodenn zo en ur viruz : genoù graet diwar TDN pe TRN, ur grogenn proteinek o wareziñ ar genoù hag ur c'holoenn lipidek. Kalz bihanoc'h eget ar bakteri eo ar viruz daoust ma'z eus lod anezho brasoc'h eget ar bakteri bihanañ.
Templeuve-en-Pévèle
thumb|250px|right|Lec'hiadur Templeuve e [[Kanton Cysoing hag en Arondisamant Lille]] Templeuve-en Pévèle, gwechall Templeuve, a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Muracypraea
Muracypraea a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Muracypraea a zo bet diskrivet gant Woodring e 1957.
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Ur c'hregin a zo bet gwelet evel ur spesad all en ur mare a-raok bezañ renket er spesad nemetañ evel un isspesad:
Christoffer III
Kristof III, pe Christoffer af Bayern pe Christoffer III e daneg (1416-1448), a oa roue Danmark adalek 1440, roue Sveden adal miz Here 1440 ha roue Norge adal 1442. Gantañ e voe savet Urzh an Dragon.
Frederig ar Gwiader
Frederig ar Gwiader, ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1847 e Brasparzh, ha marvet d'ar 24 a viz Du 1926 e Kerfeunteun, zo ur skrivagner galleg eus Breizh.
Christoffer III
Orin
Ganete oa e Bavaria d'ar 26 a viz C'hwevrer 1416. Mab e oa da Johan Wittelsbach, kont Pfalz Neumarkt, marvet en 1443, ha da Catherine de Poméranie, marvet en 1426. A-berzh e vamm eta e oa niz da roue Unvaniezh Kalmar, Erik Pomerania.
Ren
<!-- Après le départ de son oncle Éric de Poméranie pour l'île de Gotland, il est invité le 28 octobre 1438 par le Rigsråd danois à occuper le trône. Il arrive au Danemark en 1439 et gouverne d'abord comme président du Conseil Royal avant d'être proclamé roi par la Diète de Viborg le 9 avril 1440.
À la suite d'une entente avec Karl Knutsson Bonde et le Conseil du Royaume de Suède, il est également élu roi par le Riksråd suédois réuni à Arboga en octobre 1440 puis par l'assemblée norvégienne de Loedese le 20 mai 1442. Il reçoit l'hommage des Suédois sur la Pierre de Mora le 13 septembre 1441 et est couronné roi de Norvège à Oslo le 15 juin 1442. Le mai 1440, il confirme Adolphe XI de Holstein comme duc héréditaire de Schleswig.
En 1441, il doit réprimer une insurrection des paysans du Vendsyssel-Thy mais il ne parvient pas à chasser son oncle déchu qui avait transformé son fief de Gotland en un repaire de pirates.
Christophe de Bavière tente cependant de s’opposer aux velléités d’indépendance de la haute noblesse et aux privilèges de la Hanse qu'il avait été dans l'obligation de confirmer en 1445 en favorisant les relations commerciales avec l'Angleterre, l'Écosse et les Hollandais. Après l'incendie du château de Roskilde en 1443, il établit la résidence royale à Copenhague.
Le roi meurt subitement à Helsingborg le sans laisser d’héritier de son union en 1445 avec Dorothée de Brandebourg-Külmbach (1430-1495), fille du margrave Jean IV de Brandebourg-Külmbach.
Bibliographie
-->
Gabriel-Marie Caroff
Gabriel-Marie Caroff, ganet d'an 12 a viz Gouere 1807 e Kastell-Paol, marvet d'an 9 a viz Du 1888 e Kastell-Paol, a oa beleg ha troour brezhonek. Beleget e voe e 1832. Kure e voe e Gwiglann, Plouyann ha Lesneven, person e Gwikar ha Pleiber-Krist ha person-kanton Gwitevede.
Illadopsis puveli
Illadopsis puveli a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.
Kompiler
Ur c’hompiler, pe ur c'hempuner, a zo ur meziant a dro ur program eus e stumm mammenn — un destenn — d’ur stumm binarel a c’hell bezañ peurgaset gant un urzhiataer, peurliesañ dindan kontroll ur reizhiad korvoiñ resis.
Illadopsis puveli
Anvet e voe Turdinus puveli (kentanv) da gentañ-penn (e 1901) gant an evnoniour italian Tommaso Salvadori (1835-1923) da zougen bri da bPierre Puvel, un trevadenner gall e Ginea bortugalek.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg ha kreiz Afrika :
Kompiler
Dielfennerezh geriadurel
Da gentañ e vez lennet pep arouez er vammenn. Strollet e vez an arouezoù e jetoueroù. Da skouer, el linnen-mañ:
frouezh = avaloù + perennoù
Strollet eo f, r , o , u , e , z , h evit sevel ar jetouer frouezh.
Dielfennezezh sintaksel
Strollet eo ar jetoueroù, « gerioù » ar program, evit ober « frazennoù » a c’hell bezañ peurgaset gant un urzhiataer. Gant ar memes skouer eo savet un heuliad oberiadurioù : sammañ avaloù ha perennoù, lakaat an disoc’h e frouezh.
Gwiriañ an tipoù
Rankout a ra tipoù ar variennoù bezañ kempoell. Er skouer a-üs e rank avaloù ha perennoù bezañ niveroù, ha n’eo ket, da skouer, chadennoù (variennoù a zo testennoù enno).
Produiñ kod binarel
Troet eo ar frazennoù da god binarel a ra gant kement urzhioù a c’hell an urzhiataer hag ar reizhiad korvoiñ peurgas.
Gwellaat ar c’hod
Dielfenn a ra ar c’hompiler ar c’hod binarel evit klask lakaat tammoù kod efedusoc’h e lec’h ar re produet e penn kentañ.
Ühaitza
Ar stêr Ühaitza, pe Uhaitzandi (eus Uhaitz Handia, ar mell froud) (Le Saison, pe gave de Mauléon e galleg), zo ur stêr hag a red dre Zuberoa, e reter Euskal Herria, hag e Bearn, en Okitania.
Red
C'hoarvezout a ra e Ligi-Atherei, e kanton Tardets-Sorholus, eus kengej al Larraineko ühaitza (Gave de Larrau e galleg) hag ar Santa Graziko ühaitza. Diskenn a ra eus ar Pireneoù ha treuziñ kanton Maule-Lextarre ha kêr Maule. Goude ez a etrezek Bearn. Kemberiñ a ra gant ar Gave d'Oloron e-kichen Sauvatèrra.
Departamant Paysandú
Departamant Paysandú zo unan eus 19 departamant Uruguay ha kêr Paysandú eo ar pennlec'h anezhañ.
Groffliers
Groffliers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gored
Ur gored zo ur seurt stankell, pe ur skluz-pesked, savet war an aod da dapout pesked. Evel en ur c'havell bras pe un antell, e stankont an hent d'ar pesked a vez trapet e-barzh. Lod anezho a zo bet savet da vare ar Ragistor. Anavezet eo ar ger e lec'hanvadurezh Breizh koulz hag hini Kembre, Bro-Skoz ha Bro-Iwerzhon.
Breizh
Kavet e vez koredoù kozh e pep lec'h e Breizh. Stankoc'h int war vord ar mor, e-lec'h ma vez uhel an douar e keñver mor. Niverusoc'h int neuze en hanternoz, etre Lambaol-Blouarzhel ha Bae Menez Mikael e Normandi. Un neubeut deus outo a zo bet savet er stêrioù. Daoust ma vichent bet savet e mein-greun, kaset ha digaset int bet gant an houl a-dreuz an amzer. Dilec'hioù koredoù int toud. Ne ouezer ket re vad peseurt pesk a veze paket ganto, na pegement. Alies int bet savet harp ouzh ar reier. Unan hir a 120 metrad a zo e Landeda. War ar stêrioù, e stankont an hent d'ar zomoñ o tivroañ.
Maria Anna Aostria (1738-1789)
Maria Anna Habsburg-Lothringen (Vienna, – Klagenfurt, ) a oa un arc'hdugez aostrian, merc'h da Franz Iañ an Impalaeriezh Santel ha d'e bried Maria Theresia.
Palermiti
Palermiti  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Gored
Skouer Santeg
E Santeg ez eus bet kavet 34 anezho, darn eus ar Ragistor, re all eus ar Grennamzer. Anvioù 'zo a zo bet adkavet : Gored Levran, Gored Kamm, ar Gored kozh, Gorbont Pekud, Gorbont Enez Rouz, Gorbont ar Staol.
Kembre
Hervez mojenn Taliesin e oa bet lakaet war vor en ur c'havell gant e vamm, ha kavet en ur gored a oa da Gwyddno Garanhir war an aod etre ar stêr Dyfi hag Aberystwyth.
Goredoù a oa er Menai, evel en Ynys Gored Goch, pe hini Rhos Fynach ac'h eas en-dro betek ar brezel-bed kentañ.
Bro-C'hall
Kavet e vez goredoù en inizi Oléron, Ré ha Noirmoutier. E hanternoz Bro-C'hall e veze savet koredoù e prenn hag ozilh.
Notennoù
Fishing weir
Aleksandr Ledan
Aleksandr Ledan, ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1777 e Montroulez ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1855 e Montroulez, a oa mouller, skrivagner ha troour.
Deskiñ a reas micher ar moullañ e ti Fañch Guilmer e Montroulez, adalek 1791. Goude ez eas d'an arme, arme nevez an Dispac'h gall (1795) ma savas betek ar rez a sarjant-major. E 1805 e tigoras e voullerezh dezhañ e Montroulez, da voullañ skridoù gallek ha brezhonek. E-pad hanter-kant vloaz e embannas ur bern kanaouennoù war follennoù-nij ha levrioù bihan. E vab François-Marie-Alexandre Ledan a gendalc'has al labour war e lerc'h.
Gisela João
Gisela João, ganet e 1983 e Barcelos (Portugal) zo ur ganerez portugalat.
Aleksandr Ledan
Aleksandre Ledan, ouzhpenn moullañ forzhig skridoù e brezhoneg, a savas hag a zastumas kalz kanaouennoù brezhonek. Eizh karnedad dornskrivet zo chomet war e lerc'h, gant an titl Guerziou Brezonec, enno kanaouennoù skrivet etre 1815 ha 1854. 103 anezho a voe savet gant Ledan e-unan hag an 260 all a voe dastumet gantañ. Emañ ar c'hanaouennoù-se bremañ el levraoueg Les Amours Jaunes e ti-kêr Montroulez.
Maria Anna Aostria (1738-1789)
Eil merc'h he zud e oa. Goude marv o bugale henañ e oa deuet da vout pennhêrez ar gurunenn, met klañvidik e oa ken n'halled ket he dimeziñ. E 1766 e voe anvet da abadez kouent Praha. Goude ez eas da gouent Klagenfurt ma chomas a-hed he buhez.
Olivadi
Olivadi  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Posom korr hirlostek
Ar posom korr hirlostek (Cercartetus caudatus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e biz Aostralia hag e Ginea-Nevez.
Posom korr ar c'hornôg
Posom korr ar c'hornôg (Cercartetus concinnus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e su Aostralia.
Kanton Aulnoye-Aymeries
Kanton Aulnoye-Aymeries a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Maria Elisabeth Aostria (1743–1808)
Maria Elisabeth Josepha Aostria (1743 Vienna - 1808 Linz) a oa ur verc'h da Varia Theresia Aostria ha d'he fried Franz I Stefan.
Saison
Saison zo un anv gallek, boutin ha divoutin
Lennegezh
Tymor (gwahaniaethu) Sæson Season (disambiguation) Kausi עונה Stagioni シーズン Сезон
Montepaone
Montepaone  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Menomblet
Menomblet a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Nesiocypraea
Nesiocypraea  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Nesiocypraea  a zo bet diskrivet gant Azuma & Kurohara e 1967.
Spesadoù
Pevar spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Meur a spesad a zo bet renket er genad-mañ e-pad ur mare a-raok bezañ renket er ur genad all :
Rang-du-Fliers
Rang-du-Fliers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Keith Haring
Ganet eo bet Keith Allen Haring d'ar 4 Mae 1958 e Reading e Pennsylvania ha marvet d'ar 16 C'hwevrer 1990 (d'e 31 bloaz) e New York. Arzour, tresour, livour ha kizellour eo er bloavezhioù 1980.
E 1988 e klev ez eo kontammet gant viruz an HAZA. En em deurel a ra er stourmoù a-enep d'ar c'hleñved-se. En ur lakaat e arz hag e vrud vat e servij ar stourm-se da lakaat ar gudenn war-wel.
Dont a ra a-benn da sikour ar vugale ha da harpañ ar strolladoù tud a stourm ouzh an HAZA. E c'hwevrer 1990, d'e 31 bloaz, e varv diwar rouestladoù diwar e gleñved.
Alain Durand
Alain Durand, ganet e 1808 en Eviaz ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1852 e Landreger, oa ur barzh brezhonek.
Amigny
Amigny a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Alain Durand
Mignon e oa da Gervarker.
Iliz an Drinded (Kerfeunteun)
Iliz an Drinded eo iliz parrez Kerfeunteun, hiriv e kumun Kemper, e Kerne, e departamant Penn-ar-Bed.
Istor
Savet e voe an iliz etre 1520 ha 1595, en doare gotek. E 1953 e voe graet ur chantele nevez. War ur werenn-livet eus 1550 e weler gwezenn Yese.
An diavaez
A-us krommvegenn porched ar c'hornôg ez eus un tour amordinal, hep garidoù.
War ar rakleur ez eus ur c'halvar eus ar zo taolennet an Drinded warnañ.
Er vered emañ bez ar barzh Frederig ar Gwiader.
An diabarzh
Un delwenn a gont buhez ar Werc'hez.
Santa Maria di Licodia
Santa Maria di Licodia (Santa Marìa de Fuddia e sikilianeg) zo ur gumun e Sikilia, e proviñs Catania, hag enni 7 677 a dud e 2018.
Yann-Vari ar Yann
Yann-Vari ar Yann, pe Eostig Koad an Noz diouzh e anv barzh, ganet d'ar 16 a viz Even 1831 e Plounerin, marvet e miz Here 1876 e Paris, oa barzh ha troour brezhonek.
E vuhez
Skolaer e voe, e Pontrev. Teir gwech ec'h intañvas.
Kollet e voe an holl skouerennoù eus ar Parrosian roman, devet en un tan-gwall. Ne chomas nemet ur c'hant bennak, a oa bet gwerzhet a-raok.
Kanton Aulnoy-lez-Valenciennes
Kanton Aulnoy-lez-Valenciennes a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Aulnoy-lez-Valenciennes a ya 20 kumun d'ober anezhañ.
Notadusta
Notadusta  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Spesadoù
Tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
ur spesad fosil a zo bet renket ivez er genad :
Meur a spesad a zo bet renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset er ur genad all :
Reineke Fuchs (Goethe)
Reineke Fuchs zo ur varzhoneg veur alamanek gant Goethe, embannet e 1794. Rannet eo e daouzek kan e gwerzennoù mod Homeros (c'hwec'htroadegoù), savet gantañ diwar skridoù eus ar Grennamzer anavezet e meur a vro, evel ar Roman de Renart e galleg, pe Reineke de Vos, en alamaneg-izel, embannet e Lübeck e 1498.
E brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg gant Jakez Riou hag embannet gant Gwalarn e 1936 gant an titl Troiou-kamm Alanig al Louarn. Adembannet eo bet e skolveurieg gant Emgleo Breiz e 2000 ha gant An Alarc'h e 2011 e peurunvan.
Heuliañ a reas Jakez Riou testenn Goethe dre vras, nemet lakaat a reas an istor da c'hoarvezout e Breizh. Skarzhañ a reas koulskoude an abadennoù amourousted etre al louarn hag ar vleizez ; skarzhañ a reas ivez pajennoù flemmus Goethe a-enep pennoù bras an Iliz rak disheñvel e oa he stad e Frañs e 1930 diouzh ar pezh e oa da vare ar renad kozh. Hag ouzhpennañ a reas un diwezh kentelius : kastizet e rank bezañ Alanig, koll a ra e lost ha mervel nepell goude. Oberenn Goethe a echu war-lerc'h an emgann-daou, pa 'z eo bet al louarn anvet da vinistr ar justis, gant ur gentel disheñvel a-walc'h : "E-giz-se e tro ar bed, e-giz-se e troio".
Let It Be... Naked
Let It Be... Naked, embannet d'ar zo ur stumm advesket eus an albom Let It Be embannet e 1970. Lañset e oa bet ar raktres gant Paul McCartney a soñje dezhañ ne oa ket bet doujet gant ar produer Phil Spector d'ar raktres Get Back a oa distreiñ d'ur sonerezh eeunoc'h, hep ober ardoù ha lakaat re a draoù ouzhpenn, tostoc'h d'un albom enrollet war-eeun. Advesket eo bet kanaouennoù Let it Be, tennet an divizoù bet laosket er penn-kentañ hag e fin ar c'hanaouennoù ha tennet ar braz eus klinkladurioù Spector. Tennet e oa bet div ganaouenn, "Dig It" ha "Maggie Mae" – ha lakaet en o lec'h "Don't Let Me Down" a oa bet embannet evel tu-B ar single Get Back.
Asant George Harrison en doa bet ar raktres a-raok e varv, met n'o deus ket rannet ar Beatles all santimant McCartney diwar-benn frouezh labour Spector. Meulet e oa bet gant Lennon, a gave dezhañ e oa bet roet dezhañ "pistennoù-kaoc'h" troet gantañ en un dra bennak a c'helled "selaou hep rechetiñ". Harrison ha Starr o doa bet an digarez da embann e oant plijet gant labour Spector ivez.
Listenn ar c'hanaouennoù
Holl ganaouennoù savet gant Lennon/McCartney, war-bouez ar re ma'z eus merket un anv all.
Tigny-Noyelle
Tigny-Noyelle a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Club Atlético Defensor
Club Atlético Defensor a voe ur c'hleub sportoù uruguayat bet krouet d'ar 15 a viz Meurzh 1913 e Punta Carretas (unan eus karterioù Montevideo). Nicolás Podestá a voe e gentañ prezidant.
Hiziv an deiz n'eus ket mui anezhañ dre ma'z eas d'ober Defensor Sporting Club o kendeuziñ gant Sporting Club Uruguay d'ar 15 a viz Meurzh 1989.
Anzin
Anzin a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Anzin eo.
Emdroadur ar boblañs 1699-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
San Giovanni Valdarno
San Giovanni Valdarno zo ur gumun en Italia, e proviñs Arezzo e Toskana, e saonenn ar stêr Arno. 16 622 a dud a oa enni o chom d'an.
Estadio Parque Palermo
An Estadio Parque Palermo zo ur sportva bet savet e Parque Batlle, unan eus karterioù Montevideo en Uruguay.
Himanthalia elongata
Himanthalia elongata eo anv skiantel ur spesad bezhin gell e kerentiad ar Himanthaliaceae. Meur a anv brezhonek zo : filid, lasoù, linaos, linaost , linoch , korre , sklañvac'h ha stlañvac'h.
Posom korr ar reter
Posom korr ar reter (Cercartetus nanus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Tasmania hag e gevred Aostralia.
Estadio Parque Palermo
Emañ lec'hiet Bali Dr. Américo Ricaldoni 2875, nepell diouzh an Estadio Centenario ha diouzh an Estadio Parque Luis Méndez Piana.
Divizet e voe e sevel e 1931 ha digoret d'an 31 a viz Here 1937 ez-ofisiel. Gouest eo da zegemer betek c'hwec'h mil pemp kant arvester da-geñver krogadoù Central Español a zo perc'henn warnañ.
Himanthalia elongata
A-hed an amzer e voe roet ur bern anvioù skiantel d'an takson ivez. Ar Himanthalia elongata eo an takson nemetañ eus ar genad Himanthalia hag an hini nemetañ eus ar c'herentiad Himanthaliaceae.
Deskrivadur
Himanthalia elongata zo bezhin gell ar morioù bas. Da gentañ eo an tallus e furm ur bladenn 2 pe 3 cm e dreuzkiz skoret gant un troad d'an hevelep ment. En diskaramzer pe er goañv e kresk kordennoù hir en un doare dikotomek diouzh he c'hreiz, ar c'hordennoù-se a zo ardivink-genel ar blantenn. Kreskiñ a reont buan a-raok tizhout betek daou vetr en hañv a zeu. Ar pladennoù a vev e-pad daou pe tri vloaz.
Annez
Kavout a reer ar Himanthalia elongata er Mor Baltek, e Mor an Hanternoz ha e biz Meurvor Atlantel e-tal aodoù Skandinavia, Iwerzhon betek e su da Bortugal. Kavet e vez war reier e morioù bas, e-lec'h ma ne vint ket alies er-maez an dour. A-wechoù e vez kavet a-builh ar pezh a furm un takad anat dres a-is takad ar Fucus serratus.
Implij
Gallout a reer debriñ ar stlañvac'h, un danvez a gig tener hag ur blaz sall ha dous a zo gantañ. Ne vez ket kutuilhet hogen e dastumer aes o fennoù gant an dorn. Keginet e vez e-giz ar fav-glas ha debret peurliesañ gant kig-pesk pe voued-mor.
Gwelloc'h eo dastum ar bezhin melen staget ouzh ar reier pa vez al lanv. Arabat dastum filid e-pad an noz e Bro-C'hall avat ha rankout a ra muzuliañ nebeutoc'h eget 80 cm ivez.
Pinvidik e houarn ha vitamin C eo ar stlañvac'h ha kementadoù izel a zruz (dreist-holl omega-3 hag omega-6) a gaver enno.
Notocypraea
Notocypraea a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Notocypraea a zo bet diskrivet gant Schilder e 1927.
Spesadoù
Seizh spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
E korf miz Eost 2014 ez eus ur spesad a zo studiet c'hoazh evit gouzout ma vo renket er genad-mañ :
Ur c'hregin a zo bet gwelet evel ur spesad all en ur mare a-raok bezañ renket en ur spesad all evel un isspesad:
Meur a spesad a zo bet renket en ur spesad eus ar genad-mañ en ur mare a-raok bezañ diblaset en ur spesad all :
Kanton Avesnes-sur-Helpe
Kanton Avesnes-sur-Helpe a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Hauts-de-France. Krouet e oa bet gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Avesnes-sur-Helpe a ya 52 kumun d'ober anezhañ:
Dehéries
Dehéries a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Bihanañ niver a annezidi eus ar rannvro Hauts-de-France. N’eus na ti-kêr er gumun, na monumant ar re varv .
Verton
Verton a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Israel Putnam
Israel Putnam, ganet d'ar 7 a viz Genver 1718 hag aet da Anaon d'an 29 a viz Mae 1790, lesanvet "Old Put", a oa ur jeneral stadunanat en devoa stourmet en Emgann Bunker Hill e-kerzh Brezel dieubidigezh Stadoù-Unanet Amerika (1775–1783). Bet e oa ivez ofiser er Rogers' Rangers e-kerzh ar Brezel Gall hag Indian (1754–1763), lec'h ma oa bet prizoniet gant kadourien Mohawk. Savetaet e oa bet diouzh an aberzh lid a oa tonkad an enebourien prizoniet dre sikour un ofiser gall hag a oa kevredet gant an indianed. Kalon ha nerzh spered brezeliañ Putnam a zo chomet bev buhezek hiziv-an-deiz c'hoazh ha pelloc'h evit harzoù Connecticut dre mojennoù hag istorioù ha dre lidoù.
Erwan-Vari Gwazdoue
Erwan-Vari Gwazdoue, ganet d'ar 15 a viz Genver 1871 e Rospezh, e-kichen Lannuon, e Treger, ha marvet d'an 19 a viz Meurzh 1938 e Plistin, oa ur beleg hag ur barzh.
Person e voe, e Koadoud, Logivi-Plougraz ha Plistin.
Beuvrages
Beuvrages a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant an Norzh e Bro-C'hall.
Yann ar Gall
Yann ar Gall, pe Ab Sulio diouzh e anv barzh, ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1885 e Sizun, ha marvet d'an 3 a viz C'hwevrer 1975 e Boc'harzh, oa barzh ha skrivagner brezhonek.
Penrith (Cumbria)
Penrith zo ur gêr vihan hag ur barrez keodedel e Cumbria, e hanternoz Bro-Saoz. Emañ e traoñienn ar stêr Eden, nepell diouzh Park broadel al Lake District.
Anv
Soñjal a reer peurvuiañ ez eo Penrith un anv keltiek, met n'emañ ket an holl a-unvouezh evit displegañ an elfennoù a zo ennañ.
Evit lec'hanvadurourien zo, e kaver ennañ an elfennoù kembraek, pe kumbriek pen (= penn) ha -rhyd (= roudouz).
Evit lod all, hag a lavar n'emañ ket Penrith en ul lec'h ma c'haller treuziñ ar stêr aes, e vefe savet diwar an elfennoù pen ha rhudd (= ruz),.
Anna Mezmeur
Anna Vezmeur eo anv-pluenn Anne Désirée Jacquette Jeanne Marie Le Bastard de Mesmeur, Seurez Anna a Jezuz diouzh he anv seurez, bet ganet d'ar 26 a viz Even 1823 e Kemper ha marvet d'an 30 a viz Genver 1909 e Kraozon, a oa ul leanez, un istorourez, ur skrivagnerez hag un droourez vrezhonek.
Buhez
Ganet e voe en niverenn 1, straed an Dudjentil e Kemper, merc'h da Alain Le Bastard de Mesmeur, maer Fouenant d'an ampoent, hag e bried Jeanne Chauveau de Kernaëret.
E 1827, oadet a 4 bloaz, ec'h eas da chom gant he zud da vaner Leskoad, e Kraozon. Eno e voe desavet.
Un deskadurezh uhel
Ur spered lemm a blac'h e oa Anna, ac'h eas don er studi dre gentelier he daou vreur Alain hag Ernest. Hemañ a heulie programm skolaj Kastell-Paol met Anna n'he deus ket bet droad da dremen arnodenn ar vachelouriezh, a veze roet d'ar baotred nemetken d'ar mareoù-se.
Kentelioù war ar gwir a heulias e-ser he breudeur e Roazhon, m'edo ar familh adalek ar bloaz 1843, pa oa Anna 20 vloaz. Pa zistroas da Graozon e dibenn he studi e teskas alamaneg, italianeg ha saozneg koulz hag an doueoniezh hag an henlizhiri.
Ur vuhez leanez
E-lec'h chom e-mesk bediz e tibabas mont da leanez ar Spered-Glan e Sant Brieg, ma voe degemeret e 1853 d'an oad a 30 vloaz, ha gouestlañ he buhez da genteliañ bugale dindan an anv « Seurez Anna a Jezuz ». Pa voe echu ganti he amzer diskiblez e 1854 e krouas ur gouent e Kraozon, ma voe priolez e 1857. Damc'houde e savas ur skol gristen evit paotred ha plac'hed, ur c'hant bugel bennak enni e 1860, a voe renet ganti e-pad 37 vloaz, betek he 71 vloaz, e 1894, daoust da lezennoù gall Jules Ferry likaat ar skolioù kristen adalek 1884 ; da skol ar gumun e troas he skol neuze.
Merops (genad)
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Pevar isspesad ha tregont (34) dezhe en holl.
Anna Mezmeur
Ur skrivagnerez vrezhonek
Ne savas ket Anna Vezmeur a-du gant an dud a rae fae war ar brezhoneg, ha brudañ a reas ar garantez-vro e-touez he skolidi ha skoliadezed dre reiñ atav ul lec'h a enor da Vreizh ha d'he yezh.
Dornet-dispar e oa evit skrivañ e brezhoneg ; meur a bennad a savas evit Feiz ha Breiz adalek krouidigezh ar gelaouenn. Barzhonegoù, kantikoù he deus savet. Kinniget he deus ivez un droidigezh eus ul levr gallek : Miz Mari an Itron Varia Lourd e 1874.
Anna Mezmeur eo ar vaouez kentañ a embannas ul levr e brezhoneg. An ao. Graveran, ur C'hraozonad, en doa he broudet da skrivañ Istor ar vro e brezhoneg. Kroget e oa da 16 vloaz da zastum danvez he levr. Dibab a reas kinnig Istor Breizh e stumm 35 istor da vezañ kontet e-pad ar beilhadegoù.
E 1855 e voe an embannadur kentañ e brezhoneg, Histor ar Vreiz, kompozet gant L.M.D.K.. An nav ugent pajenn vrezhonek a voe kresket ganti diwezhatoc'hik gant un droidigezh c'hallek. Dont a reas er gouloù e stumm ul levr divyezhek e 1863, un eil embannadur 540 pajenn ennañ ; un trede embannadur a voe e 1869. Graet he doa un astenn dezhañ pa save da 647 pajenn. Betek diwezh he buhez e wellaas hag e klokaas he labour : 828 pajenn zo en embannadur diwezhañ e 1894.
Mervel a reas e Kraozon e 1909 d'an oad a 86 bloaz.
Rouanezed, kenseurted ha kenseurtezed Danmark
Rouanezed Danmark zo bet ivez, etre 1380 ha 1814, Rouanezed Norge, hag etre 1389 ha 1520, war-bouez un toullad bloavezhioù, Rouanezed Sveden.
Ingrid van Bergen
Ingrid van Bergen, ganet e Danzig e 1931, zo un aktourez alaman. Bac'het e voe dre m'he doa lazhet he fried gant un tenn.
Rummad kimiek
Abaoe ar bloaz 2016 ez eus diskouezet 118 elfenn gimiek e taolenn drovezhiek an elfennoù ; kel liesdoare eo perzhioù kimiek ha fizikel an elfennoù-se ma'z eo bet kavet emsavus termeniñ rummadoù perzhioù. An darn vrasañ eus ar rummadoù-se zo bet anzavet gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) en he Levr-ruz (Red Book) e 2005, pa ne oa nemet 111 elfenn anavezet hag anvet,.
Aegotheles bennettii
, a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Aegothelidae.
Estadio Parque Capurro
An Estadio Parque Capurro zo ur sportva bet savet e Capurro, unan eus karterioù Montevideo en Uruguay.
Rummad kimiek
Rummadoù an IUPAC
Setu amañ ar rummadoù a zo aotreet gant an IUPAC el Levr Ruz, p. 51 (p. 63 er doare .pdf ).
Estadio Parque Capurro
Perc'henn eo Intendencia Departamental de Montevideo warnañ ha c'hoari a ra Centro Atlético Fénix e grogadoù ennañ. Gouest eo da zegemer betek pemp mil pemp kant arvester.
Rummad kimiek
Rummadoù all
Un doare all paot-tre da rummata an elfennoù eo o renkañ dre o derez er metaloù : metaloù, metaloù ardreuzat, nann-metaloù hervez o ferzhioù. N'eus bet kavet emglev hollek ebet evit envel ar strolladoù-se. Alies-kenañ e vezont merket dre livioù disheñvel en daolenn drovezhiek.