cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
An Turball
An Turball a zo ur gumun eus Bro-Wenrann, e departamant al Liger-Atlantel, e Su Breizh hag e rannvro Broioù-al-Liger. Turballiz eo anv an annezidi. Ur porzh-pesketa hag ul lec'h touristel eo war un dro.
Douaroniezh
Emañ kumun an Turball e gourenez Gwenrann, e Kornôg ar paludoù-holen. Kelc'hiet eo gant kumunioù Gwenrann er Reter, Penc'herieg en Norzh hag ar Groazig er Su, en tu all da Benn Bronn. Rannet eo ar gumun a-vremañ etre div barrez : hini an Turball hag hini Treskalan. Un draezhenn hir, ar Pored Bras he anv abalamour da uhelder hec'h erin, zo etre Penn Bronn hag ar porzh. Koad Penn Bronn, etre an draezhenn-se hag ar paludoù-holen, a zo ur c'hoad gwez-pin gwarezet. E Penn Bronn ivez e voe savet ur yec'hedva e dibenn an XIXvet kantved. En Norzh d'ar porzh eo kalz roc'hekoc'h an aod. War an dorgenn uhelañ emañ iliz Treskalan e lec'h ma'z eus ur gwel dispar war ar paludoù. Kêriadennoù all a gaver war diriad ar gumun, evel Koazpean, Melinieg, Forn Vihan, Lauvergnac, Trevali h.a. Meur a vaner hag a vilin a voe savet el lec'hioù-se.
Istor
Meneget e voe an Turball evit ar c'hentañ gwech e 1452. Er mare-se ne oa ket ur vourc'h c'hoazh met ur strollad bihan a diez e krec'h an erinoù. Ar gêr a ziwanas e-barzh breuriezh Treskalan a oa dindani un darn eus kêriadennoù parrez Gwenrann. E 1698 e voe savet ur chapel e Treskalan. (Adsavet e oa bet an iliz a vremañ e 1847.)
Dre na baouezas ket da greskiñ ar pesketaerezh e teuas an Turball da vezañ ur gumun d'ar 17 a viz Mae 1865. Krouet e voe diwar ul lodenn eus tiriad kumun Gwenrann ha lakaet e voe e Kanton Gwenrann. Daou viz war-lec'h e voe dilennet he c'hentañ maer, Alfred Pellier.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Pevar soudard a zo douaret e bered An Turball. Diwar an tri anavezet o anv, daou a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer .
Gouel Santez Anna
Gouel Maeronez ar besketaerien a zo e diwezh miz Gouhere. Kregiñ a ra hemañ gant un oferenn war ar porzh. War-lec'h e pella ar bigi-roueder evit bennigadenn ar mor. Bannet e vez ur vanalenn e koun ar re gollet war vor.
Gouel ar Sardin
Bep bloaz e vez renket ur gouel poblek e hanter-Gouhere hag hanter-Eost. War ar porzh e vez tu eus unnek eur mintin betek dibenn an nozvezh da zebriñ sardined, ar pesked a zo arouez ar gêr.
Festival Anna Vreizh
An dugez a blije dezhi kalz Bro-Wenrann. E 1505 e profas teir c'hurun : unan aour da Wenrann, unan arc'hant da Selak hag unan gouevr da Drescalan. Lakaet e oa ar c'hurunioù war bennoù ar gwragez nevez. Kollet e oa bet an div gentañ e-pad an Dispac'h gall met hini Treskalan a zo anezhi c'hoazh. Renevezet e oa bet en XIXvet kantved. Savet e oa kentañ festival Anna Breizh e Gwenrann e 1995. E 2006 e oa bet aozet en Turball. D'ar c'houlz-se e oa bet diskouezet kurunenn an dugez en ti-kêr.
Isframmadurioù
Ul levraoueg enni muioc'h eget 17 110 diell a gaver en Espace Garlahy. Eno e vez aozet abadennoù buheziñ ivez : ur c'hlub-lenn evit ar vugale, arvestoù, diskouezadegoù...
E Treskalan he doa prennet ar gêr ar fiñvskeudennva a oa perc'henn warni ur gevredigezh bet krouet e 1995. Renevezet e oa bet ar sal hag addigoret d'ar c'hentañ a viz Gouhere 2000. Klaset eo er rummad "arz hag esae".
Herstal
Herstal (e walloneg : Hesta) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
An Turball
Armerzh
Bez' eo porzh an Turball Porzh-pesketa kentañ Liger-Atlantel gant 81 bag-roueder. Porzh kentañ an aod atlantel eo ivez evit ar sardin hag ar genoù-kamm. E 2000 e oa produet 15 000 tonad pesked (talvoud : 180 milion lur). Bep vloaz e vez produet 7000 tonad genoù-kamm. Labourat a ra 300 den evit ar porzh. Bemdez er sizhun e vez renket ur werzhidigezh e sav-taol adalek 6 eur. Porzh-plezañs an Turball a ginnig 345 plasenn, 30 evit ar weladennerien en o zouez. Er gumun e kaver ivez un dakad-dornvicher a vod 42 embreg war ur gorread a 8 hektar. Ouzhepenn-se eo ivez an Turball un hañvlec'h a bouez.
Gevelliñ
Gevellet eo an Turball gant :
Ҝ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҝ, ҝ implijet evit skrivañ ar azerieg e 1958.
Distaget e vez [g] dirak [i] hag [e]
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn К.
Ibiz olivez
An ibiz olivez a zo ur spesad ibized, Bostrychia olivacea an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ibis olivacea (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour belgiat Bernard du Bus de Gisignies (1808-1874).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
Rifeg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù rifek eo an tarifiteg (tarifit; arabeg: rifia hag ivez shilha (an norzh)) komzet gant tro-dro da 2 milion a dud en holl e Maroko (1,5 milion e 1991) ha gant 500.000 den en Aljeria ha gant enbroidi e Frañs hag en Izelvroioù
Peder rannyezh ez eus:
912
Diwar-benn bloavezh 912 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 912
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 912
Tidikelteg
Ur yezh verberek eus isskourr ar yezhoù tidikeltek eo an tidikelteg ((tamazight) tidikelt) komzet gant tro-dro da 9 000 den e su Aljeria (1995).
Div rannyezh a zo:
Ur yezh en arvar da vont da get e c'hellfe bezañ dre ma'z eus muioc'h-mui a dud oc'h ober kentoc'h gant an arabeg.
1642
Diwar-benn bloavezh 1642 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1642
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1642
Delta Pavonis
Delta Pavonis (δ Pav / δ Pavonis) a zo ur steredenn lec'hiet 19.9 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. Ur steredenn c'horre eo, ar pezh a dalvez emañ o vont da baouez da deuziñ hidrojen heg e yelo buanig d'ur ramz ruz. Abalamour d'an dra-se ez eo un tammig skedusoc'h eget an Heol daoust ma'z eo klouaroc'h.
Chawiyeg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù chawiyek eo ar chawiyeg (chaouia pe shawi(y)a) komzet gant tro-dro da 1.400.000 den e su ha gevred Kabilia Veur en Aljeria (1993)
Siria
Siria (Arabeg : سوريا), Republik Arab Siriat (Arabeg: الجمهورية العربية السورية) hec'h anv ofisiel, a zo ur vro er Reter-Nesañ. Harzoù he deus gant Liban war-du ar c'hornôg, Israel war-du ar mervent, Jordania war-du ar su, Irak war-du ar reter ha Turkia war-du an norzh. Israel a zalc'h uheldirioù ar Golan e mervent ar vro hag ur rendael he doa Siria gant Turkia a-zivout proviñs Hatay betek n'eus ket pell 'zo.
Betek an kantved e oa anvet Siria Bilad al-Cham (arabeg بلاد الشام). Bodañ a reas e-pad ur pennad Siria a vremañ, Liban a vremañ, Israel ha Palestina, hag un darn eus Jordania a vremañ, met pas proviñs Jazira. E-doug an Henamzer, ar broioù-se a oa Fenikia, Palestina, Asiria hag ul lodenn eus kornôg Mezopotamia.
Anv
Eus ar gresianeg evit bro-Aram war ribl reter ar Mor Kreizdouar etre Egipt war du ar Su, Arabia war du ar reter ha Cilicia war du an norzh. Enderc'hel a rae un darn eus Mezopotamia ha rouantelezhioù Commajen, Sophene, hag Adiabenn, a voe, hervez Plinius an Henañ, anvet Asiria gwechall. E maread Plinus, avat e oa bet rannet an douar etre meur a broviñs roman : Judea (diwezhatoc'h Palestina) er pezh a zo hiziv Israel, Palestina ha Jordania, Phoenicia er pezh a zo hiziv Liban, Coele-Syria ha Mezopotamia.
Istor
Enklaskoù arkeologiek o deus diskouezet eo Siria kavell ar sevenadurioù koshañ. War-dro keoded Ebla, dizoloet e 1973, en em astenne un impalaeriezh semitek vras a dizhe he harzoù Turkia en norzh hag ar Mor Ruz er reter etre 2500 kent J-K ha 2400 kent J-K.
Dalc'het e voe ar vro gant ar Ganaaniz, an Hebraiz, an Arameiz, an Asiriiz, ar Vabiloniz, ar Bersed, an Armeniz, ar Romaned, Bizantion, an Arabed hag, evit darn anezhi, ar groazidi. Gant an Impalaeriezh Otoman e voe peuraloubet e 1517. Ur perzh bras he deus bet Siria en istor ar gristeniezh, rak war hent he c'hêr-benn, Damask, eo e voe gounezet Sant Paol d'ar feiz kristen. E Siria, en Antiok, e voe diazezet ar gumuniezh kristen gentañ er-maez eus Jeruzalem.
Damask a zo unan eus ar c'hêrioù koshañ er bed gant Varanasi ha Jeriko. Diazezet etre 8 000 ha 10 000 bloavezh 'zo hag atav eo bet annezet abaoe. Gant ar vuzulmaned e voe aloubet e 636, goude emgann Yarmouk, ha da gêr-benn an impalaeriezh Omayad. Kêr-benn ar bed islamat e chomas betek 750 pa gemeras Baghdad he lec'h.
D'ur gêr-benn broviñsel eus impalaeriezh ar vamlouked ez eas e 1260 ha distrujet e voe e 1400 gant Tamerlan a gasas un darn eus hec'h annezidi da Samarkand. Adsavet e voe ha kenderc'hel a reas da vezañ ur gêr-benn betek 1517 pa voe kemeret gant an Impalaeriezh otoman. Homañ a gontrollas anezhi betek 1917, war-bouez etre 1832 ha 1840 pa voe dalc'het gant Egipt.
Mandad gall
Kontrol an Impalaeriezh otoman a echuas pan antreas nerzhioù an Emsavadeg Arab e Damask e 1918, e fin ar brezel-bed kentañ. Ur rouantelezh arab dizalc'h a voe savet, Faisal he roue. Ne badas ket pell e ren, avat ha ret e voe dezhañ mont kuit pa aloubas ar C'hallaoued Siria d'an 23 a viz Gouere 1920 da rediañ ar mandad a oa bet roet dezho gant Kevredad ar Broadoù. Goude emgann Maysalun etre al lu siriat renet gant Yusuf al-Azmeh ec'h antreas an arme c'hall e Damask d'ar 24 a viz Gouere 1920.
Gant un diorroadur armerzhel hag un arnevezadur eus an isframmioù e voe merket maread ar mandad. Ar santimant broadelour a greskas, avat, hag emsavadegoù niverus a darzhas, an holl anezho gwasket a-benn-krak.
Frankiz
Ur feur-skrid a varc'hatas Siria gant Frañs e Gwengolo 1936. Mohammad Al-Abid a oa ar prezidant kentañ da vezañ dilennet gant ur vonreizh tost a-walc'h ouzh hini Frañs. Homañ a nac'has kadarnaat ar feur-skrid ha mirout a reas soudarded e Siria betek 1946. Shukri al-Quwatli a voe dilennet da brezidant pa voe roet he frankiz (dindan gwarez Frañs) d'ar vro goude ma voe bet kaset kuit soudarded Vichy. Kalz trubuilhoù a oa, avat, goude aet kuit al lu gall.
Perzh Siria er brezel israel-arab kentañ
Ur roll bihan a zo bet c'hoariet gant Siria er brezel-se. Er c'hontrol eus ar pezh a greder alies ne oa ket pal ar pennoù arab distruj Israel. Abdullah eus Jordania hag Abdul Aziz eus Arabia Saoudat na gasjont nemet nerzhioù arouezek ha klask a raent da sioulat o fobl kentoc'h eget adkemer krog war Israel. Farouk Egipt a voe an hini nemetañ a glaskas, en un doare sirius, adkemer Palestina. Liban, Siria hag Iraq n'o doa ket tuioù da vrezeliñ.
E Mae 1948, just kent ma kasas Siria soudarded e Palestina n'he doa nemet 4 500 a dud barrek da stourm hervez ar servijoù kuzh saoz. Hervez Glubb Pasha ne oa nemet 3 000 anezho hag hervez ar CIA ne c'helle ket Siria lakaat prest en tu-hont da 2 500 a dud.
Faezhet e voe Siria e kêriadenn Samakh ha kibbutzim Degania A ha B war-du su al lenn Tiberiad, met gouest e voe da zerc'hel ur vandenn douar strizh e-kichen an harzioù hag e biz Palestina, war-dro Dan, ha teir enezennad e su, kreiz ha norzh Palestina. Skoazell an ALA a nac'has, avat, ar pezh a aotreas an Israeliz d'he diarbenn ha d'he c'has en tu arall d’an harzoù.
Ӌ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ӌ, ӌ implijet evit skrivañ ar tadjikeg.
Siria
Taolioù-stad
Goude faezhidigezh 1949 e voe gwanaat ar gouarnamant gant un heuliad taolioù-stad hag e miz-du 1949 e kemeras Adib Shishakli ar galloud. E 1951 en em embannas prezidant goude dilennadegoù falset ha divodañ a reas ar parlamant.
Ren sivil
Goude diskar Adib Shishakli e-pad un taol-stad e 1954, ec'h erruas ur gouarnamant sokialour ha broadelour arab er galloud. Distabil e chomas ar vro, avat, ha goude trec'h Egipt e-pad Enkadenn Suez e 1956 e kendeuzas Siria ganti da vont d'ober ar Republik Arab Unanet.
Ӌ (lizherenn)
Distaget e vez [ʤ].
Siria
Ar Republik Arab Unanet
Ne voe ket an unvaniezh ur berzh avat. Goude un taol-stad nevez d'ar 28 a viz Gwengolo 1961 ec'h adgemeras ar vro he frankiz. An distabilder a gendalc'has avat betek ma stalias un taol-stad nevez ur strollad ofiserien eus an tu-kleiz er galloud : Kuzul Broadel ar Gourc'hemenn Dispac'hel. Gant ar Strollad Ba'ath e oa renet ar gouarnamant nevez.
Ӌ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ч.
Siria
Ar Republik Arab Unanet
Ar Strollad Ba'ath a gemeras ar galloud en Iraq miz diwezhatoc'h ha kendivizioù a voe etrezi, Siria hag Egipt da adkrouiñ ur riez arab unanet. Ur referendom a zlee asantiñ d'an unvaniezh met ur raktres e chomas ha netra all. Eus an atroperezhioù ez eas kuit Egipt hag e miz Du 1963 e voe kaset kuit ar Strollad Ba'ath eus ar galloud en Iraq. E miz Mae 1964 ec'h aozas prezidant ur vonreizh hag envel a reas ur parlamant. Kaset kuit e voe e 1966, avat, gant un taol-stad aozet gant ur c'havailh eus ar Ba'ath.
Ar gouarnamant sokialour lakaet er galloud gant taol-stad 1966 a voe gwanaet gant faezhidigezh 1967 a-enep Israel. E-pad ar Brezel a c'hwec'h devezh ec'h aloubas homañ ziwezhañ ar Golan a zo dalc'het ganti c'hoazh hiziv.
C'hwitadenn an hanterourañs siriat e-pad enkadenn "Miz Gwengolo Du" a atizas ar bec'hioù e-barzh ar gouarnamant siriat ha d'ar 13 a viz gwengolo 1970 e voe kemeret ar galloud gant ministr an difenn, Hafez al-Assad.
Soliad ar galloud
Goude e daol-stad e savas Hafez al-Assad ur frammadur nevez evit ar vro. Ur parlamant nevez a voe anvet gant 87 eus an 123 sez dalc'het gant izili ar Ba'ath. Ar rest a voe rannet etre "renkadurioù poblek" hag un nebeud strolladoù bihan. E miz Meurzh 1971 e talc'h ar Ba'ath e gendalc'h rannvroel ha dibab a ra ur c'huzul gourc'hemenn ranvroel nevez. Ur referendom a gadarna ar ren nevez hag ur vonreizh nevet a voe savet e 1973.
Brezel ar C'hipour
E 1973 ec'h argasas Siria Israel asambles gant Egipt da adkemer ar Golan. Goude un nebeud berzhioù e voe faezhet al lu siriat gant ar arme israelat. Atroperezhioù bleniet gant Henry Kissinger a aotreas ar vro da adtapout un darn eus tachenn Siria ar pezh a livas ar gouarnamant evel un trec'h. Adalek 1973 eo sioul a-walc'h an talbenn zoken ma n'o deus ket sinet an div vro ar peoc'h.
Hanterourañs e Liban
O koll brezel diabarzh Liban e oa ar gristenien varonek e 1976. D'o saveteiñ e kasas Siria 40 000 soudard met d'empleget er brezel ez eas buan tre. E-pad tregont bloavezh e viro Siria soudarded e Liban. E-pad ar pemzek bloavezh-se ma pado ar brezel diabarzh e stourmas Siria evit kontrolliñ ar vro ha disfontañ galloud Israel er c'hreisteiz. Goude diskar ar Jeneral Aoun e redias Siria ar c'habaloù libanat da sinañ emglev Taif e 1989.
Siria a voe rediet da vont kuit eus Liban e 2005 goude muntr ar ministr kentañ Rafiq Al-Hariri.
Kinnigoù ouzh ar ren
Div wech e voe klasket diskar ren aotrouniek Hafez Al-Assad. Etre 1976 e 1982 ec'h enebas ar Breudeur Muzulman outañ. Daelañ a rae likter ar strollad Ba'ath ha galloud an Alawied a gavent disivouder. E 1982 en em emsavas ha derc'hel a rejont Hama e-pad un nebeud devezhioù. Gant a lu e voent gwasket, avat.
Brezel ar Pleg-mor
E-kerzh Brezel kentañ ar Pleg-mor e kemeras Siria perzh. Goude faezhidigezh Saddam Hussein e kemmas, evit ur c'houlzad, Siria he folitikerezh e-keñver Israel hag ar broioù arab arall. Kendaelioù a grogas gant Israel met c'hwitañ a rejont.
Marv Hafez al-Assad
D'ar 10 a viz Even 2000 e varvas Hafez al-Assad goude 30 bloavezh er galloud. Un nebeud eurvezhioù goude e varv e cheñchas ar parlamant ar vonreizh da aotren e vab Bashar al-Assad da zont da brezidant nevez. Kadarnaet e voe e anvidigezh gant ur referendom d'ar 10a viz Gouere 2000.
2000 - bremañ
En e brezegenn gentañ dirak Kuzul ar Bobl, d'ar 17 miz Gouere 2000 e prometas Bashar al-Assad adreizhadurioù politikel hag e-pad ur prantad a anvor "Nevezamzer Damask" (gouere 2000 - c'hwevrer 2001) e krogas izili an enebouriezh zemokratel da vanifestiñ. O oberiantizoù a waskas ar gouarnamant zoken ma chom nebeutoc'h mac'hus eget dindan ren Hafez Al-Assad. Aotret e oa bet a internet hag ar pellgomzerien hezoug hag un nebeud strolladoù-enebouriezh a voe bet savet.
Monet a reas an traoù war-gil buan a-walc’h o vezañ ma c’houlenne an eneberezh politikel re a araokadennoù ha m’en doa aon Bashar al-Assad, levezonet sur mat gant "gward kozh" ar strollad Baath, evit stabilded e vro.
Merket e voe pennrenerezh Bashar al-Assad betek 2011 gant emdennadeg an arme sirian diouzh Liban etre 2001 ha 2005 hag an tamalloù a-zivout marv Rafic Hariri.
Brezel-diabarzh
* Pennad spisoc'h: Brezel diabarzh Siria
Da geñver (pe un tammig da heul) an nevez-amzer arab e savas e vouezh hag en em savas ul lod ag ar boblañs a-enep d’ar renad baathour adalek miz Meurzh 2011 (er c’hêrioù bras). Taget e voe savadurioù ofisiel ha re ar strollad. Bashar a c’hourc’hemennas neuze ma voe moustret an emsavadeg (kalz a sunnaaded a gemer perzh enni). Evit respont d’ar gostezenn enep ec’h aozas aduidi ar renad manifestadegoù bras o tiskouez splann an dispartioù politikel, kenelel ha diwar gredenn (meur a relijion zo e Siria) e-mesk ar Sirianed. E 2013 e seblant an traoù bout stanket da vat gant ur brezel-diabarzh krisoc’h-krisañ hag ur pouez brasoc’h eus an islamourion djihadour e-mesk an eneberezh milourel. Evit ul lodenn vat ag ar boblañs e vir Bashar al-Assad gwirioù ar minorelezhioù gourdrouzet herveze gant ar muianiver sunnaat.
Proviñsoù Siria
E 14 gouarneriezh pe muhafazat (unander: muhafazah). Gant ur gouarner anvet gant ar Prezidant goude ur c'hinnig eus Ministr an Diabarzh. Gant ur c'huzul dilennet eo skoazellet-eñ.
Ҡ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҡ, ҡ, hag a vez implijet evit skrivañ ar bachkrireg.
Distaget e vez [q].
Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek К.
Hu Jintao
thumb|Hu Jintao
Hu Jintao (胡锦涛 e sinaeg, Hú Jǐntāo en doare-skrivañ pinyin), ganet e Shanghai d’an 21 a viz Kerzu 1942, zo ur politikour sinaat. Prezidant Republik pobl Sina eo, eus miz Meurzh 2003 da viz Meurzh 2013.
Hoel III
Hoel III, a zlee bout dug Breizh en 1148, a oa mab d'an dug Konan III ha da Maud Bro-Saoz, a oa kont Naoned etre 1148 ha 1156.
E vamm a oa merc'h bastard d'ar roue saoz Herri Iañ, Pa oa an dug Konan III war e dalaroù ne fellas ket dezhañ anavezout e vab Hoel evel dug, dre ma vije bet mab bastard, hag e anavezas e vab-bihan Konan IV, mab d'e verc'h Berta Breizh ha d'he fried Alan Pentevr, kont Richmond. Lakaet e voe an dug bihan dindan evezh eil pried e vamm, Eudon de Porhoët.
Hoel avat a voe anavezet evel dug ha kont gant tud Naoned.
Tamallet e voe da Hoel gant Bernard of Clairvaux, bezañ kousket gant e c'hoar Berta.
Un nebeud kartaoù a sinas, met dilezel a reas an titl a zug. En 1154 e oa deuet Konan IV en oad da gemer ar gurunenn ha da stourm ouzh e leztad, a venne he mirout evitañ, hag en devoa graet emglev gant e eontr. Faezhet e voe Konan da gentañ ha mont a reas da repuiñ da Richmond, e Bro-Saoz. Hoel ivez a voe trec'het d'ar 16 a viz Kerzu 1154 e-kichen Reudied.
E 1156 e voe kaset Hoel kuit eus e gontelezh gant Naonediz, broudet gant kont Anjev, Jafrez VI, pe Geoffery FitzEmpress, breur yaouankañ Herri II, roue Bro-Saoz.
N'ouzer ket da biv e oa dimezet, met ur verc'h en doa, kregiñ a rae hec'h anv gant un O, badezet e voe d'an 13 a viz Eost 1149, ha mont a reas da leanez da Coët war lez al Liger.
Pegoulz e varvas Hoel, n'ouzer ket. Krediñ a ra lod ez eas da glask repu da abati La Melleray.
Gantañ e echuas lignez konted Kerne.
Kensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat divouezh treuzskrivet [ʍ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 169.
Ur gensonennn kendistaget an hini eo ganti dao u lec'h distagañ war un dro: ar gweuz hag an drekstaon.
Talvezout a ra ar son da fonem e rannyezhoù saoznek 'zo, da skouer ar saozneg evel ma vez komzet e Skos e c'hoazh e meur a lñec'h er Stadoù-Unanet ma vez enebiet ouzh ar gensonenn gweuz-drekstaon dre dostaat mouezhiet [w], d.s. whine ("leñval") kv. wine ("gwin").
Andhun Sussex
Andhun Sussex a oa un ealdorman Sussex, sujet da Æthelwealh Sussex. Asambles gant Berthun Sussex e stourmas ouzh Cædwalla Wessex ha dont a reas da benn da gas kuit anezhañ eus ar vro. E 685 e argasas Sussex Kent da skoazell Ealdric Kent a-enep e eontr Hlothhere Kent. Trec'h e voe met faezhet e voent un nebeud goude-se gant Cædwalla a oa aet da Roue Wessex
J (lizherenn)
Dekvet lizherenn al lizherenneg latin eo J, j (distaget [ʒ] e brezhoneg). Distaget e vez e meur a zoare disheñvel hervez ar yezhoù, da skouer:
Implijet e vez ivez evel lizherenn ispisial gant al lizherenneg kirillek evit ober diouzh ar son [j] gant ar serbeg da skouer.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek I.
Ѕ
Naontekvet lizherenn al lizherenneg latin eo S, s, distaget [s].
Implijet e vez ivez S, s (dze) evel ul lizherenn ispisial gant al lizherenn girillek evit skrivañ ar makedoneg ispisial, distaget [dz].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek sigma (ς).
Raganv araogennek
E meur a yezh romanek, evel ar portugaleg, ar spagnoleg, an italianeg hag ar roumaneg, e klota stummoù araogennek ar raganvioù gant stummoù ar raganvioù rener met stummoù araogennek ispisial 'zo evit ar c'hentañ hag an eil gour unander (hag an trede gour emober), da skouer e portugaleg:
E meur a yezh slavek, evel an tchekeg, ar poloneg hag ar ruseg, e vez implijet ur rakger ispsial (n-) evit merkañ raganvioù an trede gour nann-emober pa vezont implijet gant un araogenn, da skouer e ruseg: ("Me anezhañ- GEN  NAC'H gwelan" = "Ne welan ket anezhañ") ("Me se rin evit eñ- GEN " = "Hen ober a rin evitañ")
Ne vez ket implijet seurt raganvioù gant an holl yezhoù, en ur ober gant stummoù all en o lerc'h evel da skouer Raganv distrollañ evel e galleg, da skouer:
E brezhoneg hag er yezhoù keltiek all e vez implijet araogennoù displeget.
Erer meur
An erer meur a zo un evn-preizh deiz. Aquila chrysaetos eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous en hantervoul norzh.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer meur en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Zenagaeg
Disheñvel eo ar yezh-mañ diouzh an holl yezhoù berberek all e meur a geñver.
Skoazigell
thumb|Sae skoazigellet Ur skoazigell zo un tamm eus ur sae, pe eus ur pezh dilhad heñvel, a zo ouzh ar skoaz, da zerc'hel ar sae peurvuiañ. Moan eo ar skoazigell, a-wechoù e tenn d'ur fiselenn pe d'ul las.
Gant skoazigelloù e vez dalc'het al lostennoù hag ar brennidennoù.
Gerioù all
Gerioù all a zo, hag a vez implijet evit ar pezh a zalc'h ar bragoù: brikol, dougell: tud zo a gav dezhe n'haller ket lakaat an anvioù-se war un dra ken moan hag ur skoazigell lostenn.
Ni endalc'hus hag ezdalc'hus
Da skouer e malayeg hag er yezh kar indonezeg, e vez implijet ar raganv endalc'hus kita hag ar raganv ezdalc'hus kami. Posupl eo lâret neuze:
o lakaat sklaer ne ranko ket an hini pedet da debriñ m'emeur o komz gantañ/i dont da brenañ traoù ganeoc'h.
Er yezhoù gante an diforc'h etre ur raganv endalc'hus hag ur raganv ezdalc'hus ha ma vez displeget gante ar verboù evit klotañ gant ar gour, evel er yezhoù komzet en Aostralia ha meur a hini komzet en Amerika, e vez diforc'het stummoù ar verb ivez, da skouer e passamaquoddy:
"Hon eus anezhañ/i" / "Ganimp emañ":
Treiñ e brezhoneg
Treiñ, treuzyezhañ a vez graet e brezhoneg eus al lakaat e brezhoneg ur skrid a zo bet aozet en ur yezh estren. "Jubenniñ" a lavarer pa dreuzyezher e brezhoneg komzoù a zo distaget en ur yezh estren.
Un darn hepken eus ar skridoù brezhonek zo troidigezhioù. Jubenniñ a vez graet gant an holl vrezhonegerien un tamm bennak dre gomz ; dre skrid avat ne vez ket graet gant kalz tud, ha gant tud gopret d'en ober nebeutoc'h c'hoazh. Ha mar ne vez ket lennet kalz brezhoneg dre vras e vez lennet an troidigezhioù nebeutoc'h c'hoazh.
Adalek an
Met pa dostaer ouzh pezh a vez graet e yezhoù all, evel e kembraeg pe e galizeg, ez eo dister ken ez eo. Hag e katalaneg e vez troet muioc'h c'hoazh.
Tiegezh Sforza
Sforza zo anv un tiegezh italian brudet e mare an Azginivelezh, a oa e gavell e Dugelezh Milano.
Treiñ e brezhoneg
Estreget levrioù
Ouzhpenn da levrioù a vez troet bremañ.
Ќ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ќ, ќ (''kye') implijet evit skrivañ ar makedonieg.
Treiñ e brezhoneg
Treiñ ha reizhañ
Kalz labour treiñ a vez graet gant kenlabourerien Wikipedia, ha difaziet e vez al labour-se ivez gant un toulladig tud. Gant se ez eo ur seurt skol treiñ na vez ket implijet a-walc'h, pa n'eus ket re all o vont en-dro e brezhoneg. N'eo ket troidigezhioù lennegel a vez graet avat, labour kalvezel kentoc'h. Ul labour kalz spisoc'h eo an treiñ lennegel.
Tiegezh Sforza
Ar re Sforza, duged Milano
<!--
Ќ (lizherenn)
Distaget e vez [t'].
Treiñ e brezhoneg
Petra ne vez ket troet e brezhoneg ?
Ne vez ket troet kalz kanaouennoù. Koulskoude ne vije ket didalvoud lakaat e brezhoneg yac'h kanaouennoù brudetañ ar bed evit an nebeud kanerien vrezhonek a zo. Boulc'het e oa bet al labour gant Ropaz Hemon koulskoude.
Tiegezh Sforza
Arbre généalogique des Sforza
Giacomo (Muzio) Attendolo, lesanvet Sforza │ ├─>François I (1401-1466), duc de Milan 1450-66 │ x Blanche Marie, fille de Philippe Marie Visconti │ │ │  ├─>Galéas Marie (1443–1476), duc de Milan 1466-76 │ │  │ │  │  ├─>Catherine (1463-1509), princesse de Forlì │ │  │ │  │  ├─>Maria (1472–1510) │ │  │  x Maximilien I empereur │ │  │ │  │  ├─>Jean Galéas(1469-1494), duc de Milan 1476-94 sous la régence de Catherine sa mère │ │  │                                               puis de son oncle Ludovic le More │ │  │  x Isabelle de Naples │ │  │ │  │  ├─>François II, comte de Pavie │ │  │ │  │  └─>Bona (1494-1557) │ │     x Sigismond I de Pologne │ │ │  ├─>AscanioAscanio (1444-1505), kardinal │ │ │  ├─>Ippolita Maria (1446-1484) │ │  x Alphonse II d'Aragon de Naples │ │ │  └─>Ludovic Marie le More (1451–1508) duc de Milan 1494-99 et 1500-01 │    │ │     └─>Maximilien (1493-1530), duc de Milan 1512–15 │      │ │       │ │       └─>François II Marie (1495-1535), dernier duc de Milan (1521-24), (1525-26) et (1529-35) │ └─>Alexandre, premier seigneur de Pesaro x Constance de Varano │   └─>Constant (Costanzo) (1446-1483), seigneur de Pesaro │      ├─>Jean (1466-1510), seigneur de Pesaro, comte de Cotignola │ x Lucrèce Borgia │ │       │  └─>Joseph Marie Constant II (1502-1512), seigneur de Pesaro, comte de Cotignola │      └─>Galeazzo (1470-1519), kont Pesaro
Ќ (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek К.
Treiñ e brezhoneg
Petra ne vez ket troet e brezhoneg ?
Ar gevredigezh Dizale a dreuzyezh un toullad filmoù, ha skignet e vez lod dre ar Genrouedad.
Tiegezh Sforza
Arbre généalogique des Sforza
-->
Treiñ e brezhoneg
Perak e vez troet ken nebeut ?
Gwall nebeut e vez troet e brezhoneg abalamour ma n'eo ket niverus ar vrezhonegerien, a ren o buhez e galleg dreist-holl. Ouzhpenn da se n'eus ket kalz a droerien, ha n'eus tamm politikerezh treiñ dre vras e Breizh, na gant an embannerien-levrioù zoken. Evel ma teu e teu, eo ar reolenn.
Treiñ ha lenn
Kenstag eo treiñ ha lenn. Nebeut a lennerien vrezhoneg a zo, n'a ket o niver war gresk. Gant-se ez eo diaes krediñ ec'h ay an niver a levrioù troet hag a droerien war gresk ivez.
Koulskoude, mar bez kelennet brezhoneg er skolioù d'ar vugale en dazont e vo ezhomm levrioù da reiñ dezho, nemet ne rafe ket ar skolaerien gant levrioù (ha ne reont ket holl, pa vez roet eilskeudennoù e-lec'h levrioù d'ar vugale), ha troerien ha troerezed a vo ezhomm d'ober al labour.
Mar ne vez ket kelennet brezhoneg evel-just ne vo ket eus ar gudenn.
Piv a dro e brezhoneg ?
Alies e vez kelennerien war ar yezhoù o treiñ diwar ar yezh a gelennont, pe ar yezhoù all o deus desket, evel Mikael Madeg diwar ar saozneg pe gouezeleg Skos, evel Alan Botrel diwar ar gresianeg.
Implijidi Ofis ar Brezhoneg o devez da dreiñ diwar ar galleg, hervez a c'haller lenn amañ hag ahont.
Kenlabourat a ra Corinne ar Mero gant Dizale evit azasaat e brezhoneg komzoù tresadennoù-bev ha filmoù.
Diwar pe yezhoù all e vez troet ?
Diwar ar galleg e vez troet dreist-holl, ha levrioù bugale kentoc'h.
Diwar ar saozneg e veze troet un tamm lennegezh poent zo bet, gant kelennerien war ar saozneg pe saoznegerien evel Frañsez Favereau.
Diwar an alamaneg e vez troet nebeut : n'eo ket stank an alamanegerien ken e-touez ar vrezhonegerien, war a hañval. Muioc'h a spagnolegerien zo, met nebeud a dra zo bet troet eus ar yezh-se evit poent c'hoazh.
Skoazell d'an treiñ
En holl vroioù hag o deus un tamm politikerezh sevenadurel e vez skoazellet an treiñ lennegel hag an treiñ filmoù. Kevredigezhioù troerien zo ivez, e Breizh avat n'eus ket.
Austremonius
thumb|right|300px|Delwenn Stremonius, [[merzher kristen. iliz Issoire. ]] Stremonius pe Austremonius pe  Stramonius pe Austromoine, a oa abostol Aovergn ha kentañ eskob Clermont.
En amzer an daou genimpalaer Decius ha Gratus (250-251), hervez Gregor Teurgn hag a lavar Stremonius anezhañ, e voe kaset seizh eskob eus Roma gant ar pab Fabian da avielañ Galia. Sed o anvioù: Gatianus da gêr Teurgn, Trophimus da Arle, Paulus da Narbona, Saturninus da d-Toloza, Denez da Bariz, Martial da Lemojez, hag Austremonius da Clermont.
Eliant
Eliant a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e kanton Konk-Kerne, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Gerdarzh
War a seblant ː el-gent (= gouen); anv den ?
Ardamezioù
Aozer ː Yves Clerc'h
Broig
Emañ Eliant e Bro ar Veleniked.
Ragistor
War a seblant e oa bet tud o vevañ en Eliant adalek Henoadvezh ar Maen, war-dro 50 000 a-raok Jezuz-Krist.
Gevelliñ
Div barrez amezek eus kontelezh Gaillimh eo An Creagán ha Maigh Locha. Er penn-kentañ e ranke kumun Tourc'h, hag hi sko ouzh Eliant, kemer perzh er gevelliñ, met n'eo ket aet ar raktres da benn.
Lekeitio
Lekeitio (stumm euskarek hag ofisiel ; Lequeitio e spagnoleg), zo ur gumun en Euskal Herria, e reter Bizkaia, stok ouzh Gipuzkoa. Niver an annezidi a sav da.
Banda Oriental
Ar Banda Oriental (Banda Oriental do Uruguai e portugaleg) eo an anv roet etre ar bloavezhioù 1618 ha 1830 d'an douaroù e Suamerika er reter d'ar Río Uruguay ha d'ar Río de la Plata hag a oa en impalaeriezh Spagn. Klotañ a ra an douaroù-se gant Uruguay (República Oriental del Uruguay) hag un nebeudig douaroù a zo e Rio Grande do Sul e Brazil.
An hanternoz d'ar Banda Oriental a veze anvet Mbiazá, Ybiazá, Ibiazá pe Ybiaçá er yezh guarani. En hanternoz d'an douaroù-se e oa tud La Guayrá pe La Pinería, a glot gant stad Paraná e Brazil hiriv, douaroù a oa dindan reol Asunción da neuze.
E dibenn ar en em astenne Ibiazá (pe La Vera hervez an anv spagnolek), en un dachennad vras a oa enni arvor Santa Catarina, stad Paraná, tra ma veze graet Banda Oriental eus Campanha de Rio Grande de São Pedro (maezioù Río Grande de San Pedro) ha Rio Grande do Sul (hervez Portugaliz).
Doubs (departamant)
An Doubs (frankoprovañseg: Dubs; galleg/stumm ofisiel nemetañ: Doubs, ha distaget e vez /du/) a zo unan eus departamantoù Frañs (niverenn 25) e reter Frañs e rannvro ar Franche-Comté.
Banda Oriental
En 1618 e voe staget ar Banda Oriental en ofisiel ouzh reol Río de la Plata (Gobernación del Río de la Plata).
Doubs (departamant)
Savet e oa bet an da heul Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790.
Besançon eo ar penn-kêr anezhañ.
Banda Oriental
En 1775 e voe krouet melestradurezh ar Banda Oriental gant Montevideo da gêr-benn. Dindani e oa an douaroù a zo hiziv en Uruguay, ha stadoù Rio Grande do Sul ha Santa Catarina. Met an trevadenniñ portugalat e kornad ar "Rio Grande de São Pedro" hag e tolead ar Sete Povos das Missões a reas d'an anv "Banda Oriental" koazhañ betek chom war an douaroù a yeas d'ober Uruguay hiziv hepken.
En 1777 e voe sinet Feur-emglev San Ildefonso, ha dont a reas ar rannvro-se da vezañ douar spagnol, ha staget neuze ouzh besrouantelezh Río de la Plata betek 1811, pa voe diskaret ha pa deuas da vezañ Proviñs Reter Río de la Plata.
2 Gouere
Ganedigezhioù
thumb|150px|Hermann Hesse e 1925
Trobarzhell
Un drobarzhell, pe c'hoazh un adstramm pe ur beriferell eo anv kement ardivink a c'hell bezañ kevreet ouzh un urzhiataer ha sturiet gantañ a-benn kreskiñ e varregezhioù. Peurvuiañ e ranker kaout ur stur trobarzhell, eleze ur meziant arbennik staliet war an urzhiataer hag a c'hall mont en-dro gant ar reizhiad korvoiñ azas, da sturiañ pep trobarzhell.
Hervez an doare d'o staliañ
Trobarzhelloù diavaez ha diabarzh a zo. An trobarzhelloù diavaez zo ardivinkoù a vez luget ouzh an urzhiataerioù, dre ur porzh USB peurliesañ. An trobarzelloù diabarzh avat zo staliet e diabarzh an urzhiataerioù. E-mesk an trobarzhelloù diavaez emañ da skouer : ar voullerez, ar skanner, al logodenn, ar c'hlaouier, ar savenn liesarc'hwel bureveg, an unvez gwereañ, ar c'hamera, ar mikro, ha kement 'zo... E-touez an trobarzhelloù diabarzh emañ : ar gartenn rouedad, ar gartenn kevregañ, ar porzh USB, ha kement 'zo...
Trobarzhelloù enkerzh
A-drugarez dezhe e c'haller bouetañ an urzhiataerioù gant ditouroù ha reiñ urzhioù dezhe.
Trobarzhelloù ezkerzh
A-drugarez dezhe e c'heller gwelout ha klevout restroù.
Emdroadur ster ar ger trobarzhell
Kent donedigezh an urzhiataerioù hiniennel, forzh peseurt ardivink luget ouzhpenn an teir elfenn diazez — ar gartenn vamm, ar c'hewerier hag ar memor labour (RAM, ROM, ha kement zo) — a veze sellet outañ evel un drobarzhell. Implij ledanoc'h-ledanañ an urzhiaterioù hiniennel en deus cheñchet termenadur an ardivinkoù diazez a ranker da gaout ha bremañ ne vez ket sellet ken ouzh ar c'hlaouieroù, an diskwelerioù, hag ouzh al logodennoù evel trobarzhelloù peurliesañ.
Enez Sant-Martin
Sant-Martin (galleg : Saint-Martin ; nederlandeg : Sint Maarten) zo un enezenn e biz an Antilhez, 250 km eus enezeg Gwadeloup ha 240 km er reter da Buerto Rico. Rannet eo etre div stad, Bro-C'hall hag an Izelvroioù :
Yezhoù
Ar saozneg eo ar yezh muiañ komzet. Div yezh kenofisiel all zo : ar galleg en hanternoz, e Saint-Martin, hag an izelvroeg er c'hreisteiz. Ar yezhoù all n'int ket ofisiel, nag ar spagnoleg, komzet gant tud deuet eus ar Republik Dominikan, nag ar c'hreolegoù.
Ar galleg eo yezh ar skolioù en hanternoz, evit mad ar bihanniver gall-ha-gwenn, diwar-goust ar bobl saoznek izel, a glask kas he bugale da skolioù saoznek ar c'hreisteiz.
Kreolegoù
Kreolegoù a vez komzet ivez :
Irma e 2017
D'ar 6 a viz Gwengolo 2017 e voe skoet Saint-Martin, war-lerc'h Saint-Barthélemy gant ar gorventenn Irma : renket er rumm 5 e-pad 33 eurvezh, 300 km en eur, 9 den lazhet ha 50 gloazet, ur bern tier diskaret.
Amitabh Bachchan
Amitabh Bachchan (hindeg: अमिताभ बच्चन; distaget: /əmitaːbʱ bətʃtʃən/) a zo un aktour sinema eus India, ganet e 1942. Moarvat ez eo aktour brudetañ India en. C'hoariet en deus e-barzh ouzhpenn 150 film.
E vuhez
Amitabh Bachchan a zo bet ganet en Allahabad, en India d'an 11 a viz Here 1942. Ur barzh brudet e oa e dad, Harivansh Rai Bachchan.
Studioù arz ha studioù skiant en deus bet graet. Goude-se en deus graet a bep seurt micherioù. D'e 26 vloaz e stagas gant ar sinema, gant ar film Saat Hindustani, deuet er-maez e 1969. Gant ar filmoù Zanjeer ha Deewaar e teuas da vezañ anavezet, dindan al lesanv "Angry Young Man".
Dimezet eo Amitabh Bachchan gant an aktourez Jaya Bhaduri. Daou a vugale o deus hag unan anezho, Abhishek Bachchan, a zo aktour ivez.
E 1984 e oa aet war ar politikerezh, e tu Rajiv Gandhi. Dilennet e oa bet evel kannad gant 68% eus ar votoù. Roet en doa e zilez, tri bloaz diwezhatoc'h, pa oa tamallet dezhañ bezañ bogodet arc'hant. Dilezel a reas ar politikerezh da vat hag un nebeud bloavezhioù goude e teuas d'ar sinema en-dro, met hep ober kalz a verzh.
Dek vloaz dwezhatoc'h e teuas ar brud en-dro, gant an abadenn skinwel Kaun Banega Crorepati (un doare Qui veut gagner des millions ?), a veze kinniget gantañ da gentañ, a-raok na lezfe e blas gant Shahrukh Khan goude. E 1999 e oa bet dilennet superstar ar milved gant ar BBC. E miz Even 2000 e oa bet graet un delwenn dezhañ er mirdi Madame Tussaud e Londrez. Gant ar filmoù Mohabbatein (e 2000) ha Kabhi Khushi Kabhi Gham (La famille indienne e galleg) (e 2001) eo deuet ar vrud vras en-dro, ha goude-se gant Black, gant Sanjay Leela Bhansali (e 2005), ha gant Kabhi Alvida Naa Kehna (KANK) (e 2006.
913
Diwar-benn bloavezh 913 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 913
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 913
Willerval
Willerval a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mina Loy
Penn-kentañ he buhez
Mina Loy a voe ganet e Londrez. Saoz e oa he mamm, Julia Bryan, ha hungarat e oa he zad, Sigmund Löwry. Goude bezañ bet skoliatatet e Londrez ez eas kuit Loy da vMünchen d'he 17 vloaz. Eno e studias al livouriezh e-pad daou vloaz. Goude-se e tistroas da Londrez ma kendalc'has da studiañ al livañ. E-touez he c'helennerien e oa Augustus John. E-pad ma studie e lennas oberennoù Nietzsche, Bergson ha re Freud. Mont a reas da Bariz gant Stephen Haweis hag asambles e studijont en Akademiezh Colarossi. Dimeziñ a rejont e 1903. Loy a implijas hec'h anv nevez evit ar wech kentañ e 1904, pa ziskouezas c'hwech dourlivadur da-geñver ar Salon d'Automne e Pariz. E 1904 ivez e c'hanas o bugel kentañ, Oda e anv, a varvas bloaz goude.
E 1907 ez eas Loy ha Haweis da Firenze, ma kasjont o buhez pep hini diouzh e du. Daou vugel a voe ganet memestra : Joella e 1907 ha Giles e 1909. D'ar mare-se e kemeras perzh Loy el luskad dazontour hag e voe karedig Filippo Marinetti. En Italia e kejas ivez ouzh divroidi eus Manhattan evel ar c'hazetenner komunour John Reed hag ar skrivagner ha buruteller Carl Van Vechten. E penn-kentañ ar Brezel-bed kentañ e labouras en un ospital-arme.
Tamahakeg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù tamachekek an norzh eo an tamahakeg ((tahaggart) tamahaq, tamachek(in) pe touaregeg) komzet gant tro-dro da 62.000 den en holl en Aljeria (25.000 den e 1987), Libia (17.000 den e 1993) hag e Niger (20.000 den e 1998)
1643
Diwar-benn bloavezh 1643 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Mina Loy
Barzhonegoù ha labour
Barzhonegoù Loy a voe embannet e kelaouennoù evel Rogue, ha merzet e voe gant arzourien rakward New York. Goude bezañ tapet un tamm brud e lakaas embann ehc'h oberennoù e kelaouennoù brudetoc'h. E 1914 e voe embannet "Aphorisms on Futurism" e-barzh Camera Work. "Parturition" a voe embannet e-barzh Trend.
Tamahakeg
Div rannyezh zo :
1643
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1643
Mina Loy
Barzhonegoù ha labour
E miz Gouere 1915 e stagas Loy gant skrivañ "Songs to Joannes" "(titl orin "Love songs"). Un dastumad barzhonegoù rakward diwar-benn he dipit da-heul an darempred he doa bet gant an dazontour Giovanni Papini e Firenze. Lennerien gentañ "Songs to Joannes" a voe skoet gant an doare splann ma komze Loy eus ar c'hoant orgedus hag eus mont en-dro ar c'horfoù. Ouzhpenn da se e felle da Loy lakaat war wel beli ar bared war ar gevredigezh, hag ar poanioù a c'houzañve ar merc'hed da-heul. Sevel a rae ivez a-enep dreistelezh kelennadur ar bared e bed an arzoù.
Tamahakeg
Levrlennadur
Charles de Foucauld (1858-1916) a aozas levrioù diwar-benn tamahakeg an Ahaggar a c'heller kavout hiziv.
1643
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1643
Mina Loy
Loy hag Arthur Cravan
Dipitet e oa Loy gant an tourc'heta a oa e-touez izili an dazontouriezh hag ar fed e tostaent ouzh ar faskouriezh. Aet e oa skuizh ivez gant Stephen Haweis, ha fellout a rae dezhi dispartiañ. Reiñ a reas he bugel d'ur vagerez hag ez eas da New York e 1916. Eno e krogas da c'hoari pezh gant The Provincetown Players. Ur perzh a-bouez he doe ivez er strollad arzourien savet tro-dro d'ar gelaouenn Others, ma oa ivez Man Ray, William Carlos Williams, Marcel Duchamp ha Marianne Moore. Er memes koulz e teuas da vezañ ezel eus ar Gristeniezh skiantel. Kejañ a reas ivez ouzh Arthur Cravan, hag a oa tec'het eus Europa evit chom hep kemer perzh er brezel. Mont a reas Cravan betek Mec'hiko, ma teuas Loy ivez pa voe peurrenket he disparti. Dimeziñ a rejont e Kêr-Vec'hiko hag eno e kasjont ur vuhez paour. Pa voe gouezet e oa dougerez Loy e tivizjont kuitaat Mec'hiko. Un nebeud mizioù goude e lestras Cravan da vont betek Buenos Aires war vourzh ul lestr-bale bihan. Ne dizhas biskoazh Arc'hantina. O merc'h a voe ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1919.
Distro da Europa ha New York
Loy a zistroas da Firenze hag ec'h adkavas he bugel kentañ. Divizout a reas distreiñ da New York e 1920 peogwir e felle dezhi adkavout Cravan.Adstagañ a reas neuze gant ar skrivañ hag ar c'hoariva. Mignonez e voe da Erza Pound, Tristan Tzara ha Jane Heap. E 1923 e tistroas da bPariz ma voe sikouret gant Peggy Guggenheim ha ma krouas ur stal dizagniñ ha sevel togoù-kleuzeur hag oberennoù arzel diazezet war paper troc'het ha bleuñvioù livet. He levr kentañ, Lunar Baedecker e ditl a voe embannet er memes bloavezh.
Dibenn he buhez
E 1936 e tistroas Loy da New York ma vevas gant he merc'h hag he mignonez e Manhattan. Dilojañ a reas da vBowery, ma voe dedennet gant ar glaskerien-bara : sevel a reas barzhonegoù ha pegadurioù diwar o fenn. Broadet e voe amerikanez e 1946. Hec'h eil levr, Lunar Baedeker & Time Tables  e ditl, a voe embannet e 1958. Hec'h oberennoù a voe diskouezet e New York e 1951 hag er Bodley Gallery e 1959. E 1953 e tilojas da Aspen, Colorado. Eno edo he div verc'h Joella ha Fabienne o chom c'hoazh. Dimezet e oa Joella gant an arzour ha lizherennour Herbert Bayer. Kenderc'hel a reas da skrivañ ha da sevel pegadurioù betek he marv da 83 bloaz. He romant Insel a voe embannet goude he marv.
Stêr Menoe
250px|thumb|At stêr Menoe e [[Menoe. ]]
Ar stêr Menoe, pe Afon Mynwy e kembraeg (Monnow, e saozneg), zo ur stêr e gevred Kembre, 30 km hed dezhi, hag a dremen dre gerioù Herefordshire, e Bro-Saoz, ha Menoe e Kembre, e-lec'h ma kej gant ar stêr Gwy.
He red
Eieniñ a ra e torgennoù kornog Herefordshire (pe Swydd Henffordd, hervez ar gembraegerien), ur 6 km er c'hreisteiz da Y Gelli Gandryll. Dont a ra e Kembre en Y Pandy, e Sir Fynwy. Hedañ a ra Mynydd Du Menoe. Treuziñ a ra Yr Hencastell, Y Grysmwnt, Ynysgynwraidd ha Llanoronwy.
E kêr Menoe e kej gant ar stêr Gwy. Adalek neuze e ra an disparti etre Kembre ha Bro-Saoz, betek Cas-gwent ma kej gant ar stêr Hafren.
Dluzheta
Poent zo bet e veze dluzhetaet er stêr, dreist-holl etre Pontrilas hag Ynysgynwraidd. Abaoe ar bloavezhioù 1960 ne vez ket tapet gwall dra ken.
Bredene
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|160px|An iliz katolik
S (lizherenn)
19 lizherenn al lizherenneg latin eo S, s.
Tavañjer
Un davañjer (eus ur ger gallek kozh devantier, pe davantier) zo ur pezh dilhad hag a vez gwisket war bruched ha kof an den, ha war-benn dilhad all d'o gwareziñ dre ma c'hallfent bezañ louzet pe drailhet a-hend-all. Ur wech gwisket e vezont skoulmet peurvuiañ, ha graet e vez ar skoulm pe en a-raok pe en adreñv. Lakaet e vezont alies er gêr gant ar re a ra war-dro ar gegin. Tavañjerioù hir ha reoù berr zo.
Micherioù
Tavañjerioù a vez douget e micherioù zo: keginerien ha mitizhien a servij ouzh taol a wisk tavañjerioù. Micherourien ivez, evel ar c'hovien, ar gereon.
Marc'hhouarnerezh
Ar marc'hhouarnerezh eo an anv a vez graet ouzh ar mont war varc'h-houarn, un ardivink divrodek peurvuiañ (met unrodek, teirrodek, pe bederrodek ivez a-wechoù) hag a ya war-raok dre nerzh an den a zo warnañ. Gallout a ra an obererezh-se bezañ un doare emzezougen, ur blijadur, pe ur sport. Gallout a ra c'hoarvezout war an hentoù, pe gwenodennoù zoken a-wechoù, war ar maez pe e kêr, dindan an amzer pe dindan doenn, war an erc'h pe ar skorn ivez.
Emzezougen
Kalz a dud a ya da labourat bemdez war o marc'h-houarn, pe a implij anezhañ da emzezougen e kêr. Kavout a ra dezho ez eont buanoc'h, pa vez stank an dremeniri, hag e kavont lec'h da barkañ aesoc'h. Lod a gav gwelloc'h mirout ar marc'hhouarn evit ar pourmen.
Sport
Evel sport ez eo gouarnet ar marc'hhouarnerezh gant an Union Cycliste Internationale e Suis. Dre vras e reer kemm etre
Dafar ha paramant
E kalz broioù ha n'int ket gwall ziorroet eo ar marc'h-houarn an ardivink muiañ implijet. Betek n'eus ket pell e oa gwir c'hoazh e Sina, e Viet-Nam, en India dre ma chome izel niver ar c'hirri-tan. Mar deo bet kemeret lec'h ar marc'hoù-houarn gant ar c'hirri-tan er broioù-hont abaoe deroù ar XXIañ kantved, en-dro d'ar c'hêrioù bras bepred, eo chomet gwir e Kuba.
Dougen marc'hadourezh
Ouzhpenn fiñval hag emzougen a c'haller ober war varc'h-houarn, peogwir e c'haller ivez dougen marc'hadourezh.
Johannesburg
Johannesburg eo kêr vrasañ Suafrika, kêr-benn proviñs Gauteng, hini binvidikañ ar vro. E rannvro Transvaal emañ.
Marc'hhouarnerezh
Dougen marc'hadourezh
E-pad pell amzer e veze kaset al lizhiri war varc'h-houarn hepken. E 1880 e voe prenet ar marc'hoù-houarn kentañ gant Royal Mail Breizh-Veur. 37,000 anezho zo eno hiziv, 25,700 en Alamagn, 10,500 en Hungaria ha 7000 e Sveden. Er bloavezhioù 1950 e veze gwelet poliserien war varc'h-houarn e Pariz, ha bremañ e weler adarre, diwar-skouer Kalifornia. E Breizh ivez, e weler un nebeud poliserien war varc'h-houarn e Roazhon ha Naoned e-pad an hañv.
Johannesburg
Ha n'eo ket unan eus teir c'hêr-benn ar vro, kavout a reer an eskemmdi hag al lez vonreizhel. Gwelet e vez evel ur greizenn armerzherezh a-bouez (kenwerzh aour ha diamant, obererezhioù arc'hant ...).
4 milion a dud zo o chom er gêr, ha tost da 8 milion er veurgêr.
Marc'hhouarnerezh
Saotradur an aer
Mont war varc'h-houarn e-kreiz an dremeniri a laka an den da analat aer saotret. Lavaret e vez ez eo dañjerusoc'h, met diskouezet ez eus bet e veze analet aer saotret muioc'h e-barzh ar c'hirri-tan, abalamour ma ne vez ket nevezet an aer er c'harr pe, pa vez graet, eo gant aer saotret n'eus forzh penaos.
Johannesburg
Douaroniezh ha hin
Lec'hiet eo e 1650 metr a uhelder. Klouar eo an amzer e-pad an deiz (war-dro 28° da 30° en hañv ha 10° da 20° er goañv), yen eo avat e-pad an noz (ur 15° bennak en hañv ha betek dindan zero er goañv).
Emañ en un 50 km bennak e su Pretoria, kêr-benn velestradurel ar vro.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv nederlandek Johannes ha -burg da lavaret eo bourc'h. N'ouzer ket gwall vat eus peseurt Johannes zo kaoz avat, pe Stephanus Johannes Paulus Kruger brudet dindan an anv Paul Kruger, prezidant ar Republik, pe Christiaan Johannes Joubert, ar besprezidant, pe Johannes Meyer, pe c'hoazh Johann Rissik, ar pennenseller kentañ.
Berranvioù ha lesanvioù zo bet roet dezhi : Joburg, J'burg, The Wild City ha Jozi. E anv zoulouek eo eGoli, hag a dalv « kêr an aour » (dre ar saozneg).
Kêr an aour
Postadurioù bras diloc'h er bloavezhioù 1930 (savadurioù Art déco) hag er bloavezhioù 1970 (skrapoù-oabl) en deus kemeret perzh e diorren ar gêr.
He annezidi
73 % eus ar boblañs a zo du, 16 % a zo gwenn, 6 % a zo hiron ha 4 % azian (en o zouez Indianed). 42 % eus an annezidi zo dindan 24 bloaz.
An ngunieg eo ar yezh muiañ komzet (34 %), ha war-lerc'h ar sothoeg (26 %), ar saozneg (19 %) hag an afrikaaneg (8 %).
7 % eus ar boblañs zo distudi, 29 % deusouto zo diplomet eus an eil derez (high school) ha 14 % deusouto en deus studiet er skol-veur.
Al lodenn vrasañ eus an dud en em zisklêr kristen (53 %) ha 24 % a zo dizoue pe supozer. 14 % a zo en ilizoù afrikan a bep seurt, 3 % a zo muzulmaned, 1 % a zo yuzevien hag 1 % all a zo hindoued.
He c'harterioù
11 rannvro velestradurel a zo enni hiziv an deiz :