cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feilhañs
Teknik
Pri eo an danvez diaoz ar feilhañs. Gwechall e veze graet gant pri fin a glasked en natur ; a-feur ma veze gwellaet an teknikoù avat e voe kavet gwell ober gant meskoù pri evit ma vije digemm unvanded an danvez. Ouzhpenn ar pri e vez lakaet marg priek ha traezh, en ur deurel pled da unvanded ar meskad bepred. Treset e vez ar pezh, da gentañ penn : ur pod, ur plad, un delwenn hag all, diouzh awen an arzourien evel-just, hogen en ur deurel stad eus ar redioù teknikel rak ne vo ket degaset kemmoù bras er greanti evit bastañ da froudenn un arzour(ez), ha pa vije unan eus ar re vrudetañ er bed. Goude-se e vez stummet ar pezh gant toaz feilhañs ; tri doare zo d'en ober : Pa vez ezhomm eus meur a damm evit sevel ar pezh e ranker o fegañ kenetrezo dre implijout un toaz astennet gant dour, liñvek ha gwevn, a anver papouilh ; pa vez redet an toaz ez a dour ar papouilh e speurennoù ar moull, ha goude un nebeud eurvezhioù e sav ur groc'henenn galet war ar pezh. Lezet e vez an toaz da sec'hañ kent divoullañ ar pezh, a lezer da beursec'hañ e-pad meur a zevezh. Labourioù peurechuiñ zo d'ober bremañ, ur gefridi a vez sevenet gant merc'hed a anver echuereze. Gant an dorn e vez graet a lodenn vrasañ eus ar peurechuiñ ; ar bolennoù ront ha bordoù an asiedoù a vez graet gant mekanikoù a anver peuraozerioù. Gant papouilh e vez peget skouarnioù an tasoù hag ar picherioù, a lezer da sec'hañ. Pep pezh a vez divarvet, skrabet e vez ar babouzennoù ha briket ar c'hleizhennoù. Gwalc'het dousik e vez ar pezhioù gant ur spoueenn evit o feurflouraat. Pa vez peurechuet ar pezh en e lakaer da boazhañ en ur forn a-raok e lezel da yenaat ; ar wispidenn a reer eus ar pezh er stad-se, pa vez spluius c'hoazh. Lod pezhioù a ginkler war-eeun war ar wispidenn gant livioù a c'heller poazhañ, met dibaot a wech e reer.
Trogon penn ruz
An trogon penn ruz a zo un evn hag a vev en Azia. Harpactes erythrocephalus eo e anv skiantel.
Feilhañs
Teknik
Setu ar pezh feilhañs lakaet didreuzus. Bremañ e vo kinklet gant ar patrom a zo bet dibabet.
Trogon penn ruz
Annez
Bevañ a ra al labous en Azia ar Gevred (eus Himalaya kornôg Nepal da greisteiz Sina ha Sumatra).
Feilhañs
Teknik
Hengounel-rik eo ar c'hinklañ er feilhañserezhioù meur, evel e Kemper. Evel er e treser ar patrom war ur follenn paper boull a-raok toullañ e drolinenn a-boentoùigoù gant ur spilhenn : ur boeñsadenn a reer eus an disoc'h. Goude-se e vez lakaet ar boeñsadenn war ar wispidenn amailhet, ha gant ur pochad glaou-koad e touger ar patrom war ar pezh a-dreuz toulloù ar boeñsadenn. Prientet e vez al livioù, a zo fardet diwar oksidennoù metalek mesket gant dour ha glikerol ; a-douez an oksidennoù emañ antimonat ar plom Pb(SbO3)2/Pb3(SbO4)2, anvet "melen Naplez", glas kobalt, hag oksidennoù houarn (2O3, ruz), kouevr (Cu2O, ruz ivez), manganez (MnO, okr).
Tad
Tad eo an hini a grou ar vugale gant ar vamm, pe an hini a sav anezho.
Feilhañs
Teknik
Livet e vez gant an dorn war an amailh kriz. Ret eo d'ar penturezed gouzout reiñ un taol barr-livañ hepken bewech, neuze ez eo pouezus-tre e labourfe gant binvioù a-zoare : gwevn a-walc'h o blev evit na krignañ an amailh, reut a-walc'h evit sonnañ goude pep stokadenn. Ur c'hardeur zo a-walc'h evit livañ ur volenn pe un asied – goude 2 vloaz deskardiñ er greanti ; 4 bloaz zo ret evit ober labour a-zoare, hag 8 evit deskiñ an holl batromoù. Kalz koad a veze implijet da dommañ ar fornioù betek ur gwrezverk resis. Da c'houzout resis pegen tomm e oa ur forn e veze implijet kernioù pirometrek, anvet "diskouezioù teuzadus" ivez, a veze lakaet enni gant ar pezhioù a oa da boazhañ. Etre 3 ha 6 kern a veze lakaet, pep hini anezho o vezañ fardet diwar un toaz feilhañs a deuze d'ur gwrezverk resis. Pa vlotae ur pikern e ouied pelec'h etre 600 ha 2000°C edo erru an tommañ.
Tad
Tadelezh
Bezañ tad zo da gentañ un afer a embarañ pa gomzer eus bevoniezh evel eus lezenn. Prouiñ piv eo tad ar bugel zo bet ur gwall afer er gevredigezh a-hed kantvedoù. Hervez ar reolennoù degemeret peurvuiañ er gevredigezh europat kristen da vihanañ, e ranke an tad bezañ an hini a oa gwaz ar vamm. Pa veze arvar war an dra-se e veze ur vezh evit an dud e kaoz.
Feilhañs
Teknik
Fornioù tredanek bras 3 pe 4 m3 o dalc'had a implijer hiziv da boazhañ an toaz. Gouleviet e vezont evit kregiñ da dommañ bemnoz adalek dek eur – ne vez mui den o labourat diouzh noz eta. E-pad 6 eurvezh e tomm ur forn, betek tizhout tremen 1 000°C ; da neuze ez eo troet an toaz feilhañs da wispidenn. Diouzh noz ivez e vez poazhet an amailh (eil poazhadenn ar pezh), da 940°C e-pad un hantereurvezh. Goude-se e yena ar forn a-bazennoù 100°C. Tennet e vez ar pezhioù eus ar fornioù, ha gwiriekaet unan-hag-unan : dre ar son e ouzer ha faoutoù kuzh zo er wispidenn, dre al lagad e kaver sioù en amailh.
Tad
Tadelezh
E-keñver al lezenn e veze graet hervez ar gomz latin: Mater semper certa; pater est quem nuptiae demonstrant (Ar vamm a ouzer sur atav; an tad eo an hini a zo diskouezet en dimeziñ). Bremañ gant an araokadennoù skiantel n'eo ket an dimeziñ a ra an tad ken, met ar vevoniezh.
Feilhañs
Teknik
Ar pezhioù disi hepken a vez miret ha lakaet e gwerzh.
Tad
Kevredigezh
Kalz e vez komzet eus pouez an tadoù, pe an ezhec'h, o koazhañ er gevredigezh. Unan eus an abegoù eo ar c'hemm en doare da welout an tiegezh, ha lec'h an tad en tiegezh, pa n'eus ken harzoù divrall etre statud kevredigezhel an tadoù hag ar mammoù evel betek kreiz an XX-vet kantved.
Er relijion
Implijet e vez ar ger er relijion gristen, ha gant ar gatoliked dreist-holl.
Implijoù all
Implijet eo bet ar ger tad a-hed an istor e troiennoù zo.
E Breizh
Drevezet eo bet an implij istorel se e Breizh hag e brezhoneg, pa voe graet:
1780
Diwar-benn bloavezh 1780 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1780
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1780
895
Diwar-benn bloavezh 895 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 895
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 895
Bharal korr
Ar bharal korr, pe dañvad glas korr, (Pseudois schaeferi) a zo ur bronneg daskirier hag a vev e Sina hag e Tibet.
Plouha
Plouha a zo ur gumun hag ur penn-kanton eus Breizh, e Bro-Oueloù hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
"Beg ar C'hastell" eo an tornaod uhelañ e Breizh (104 m uhel) hag evel-just, a-hed an aod ez eus "gwenodennoù maltouterien" evit ober pourmenadennoù plijus (he zornaodoù zo un tammig heñvel ouzh reoù Iwerzhon).
Gerdarzh
Etimologiezh (an hini gwirheñvelañ): an anv Plouha a zeufe deus ar gerioù "Plou-" (pleb) hag eus an anv "Aza" pe "Adda" (stum predenek an anv biblek "Adam"). An anv "Plouha" a zo bet implijet abaoe 1575.
An dud a zo anvet : Plouahad / Plouahiz - Plouhaez / Plouhaezed. . right|thumb
Kig oan
Ar c'hig oan zo kig tener. An tenerañ eo an oan-laezh, pa ne vez ket bet dizonet c'hoazh.
Un toullad mat a veuzioù a vez graet gant kig oan: soubenn, kostezennoù, keusteur, ... Brudet eo an avu oan, kement a houarn ennañ evel an avu bevin.
Boued diwar an ein
ar c'hig-morzhed
Er c'hiz vreizhek
Brudet eo an ein a beur er pradoù goloet gant ar mor. Re Eusa, pe re bae Menez Mikael ar Mor (Breizh ha Normandi).
Er c'hiz c'hall
Debret e vez rost oan gant pruneoz pe fav-munut. Lod a erbed evañ gwin Cahors gantañ.
Er c'hiz saoz
Kig oan bervet a vez servijet gant lipig diwar delioù bent friket.
Relijion
En teir relijion (yuzev, kristen, islamek) eo arouez ar glanded :
Calvados
Ar c'h-Calvados zo :
Henrik Pontoppidan
thumb|Henrik Pontoppidan. Henrik Pontopiddan a oa ur skrivagner danek hag en deus bet Priz Nobel al lennegezh a-gevret gant Karl Adolph Gjellerup. Ganet e oa bet d’ar 24 a viz Gouere 1857 ha marvet e oa d’an 21 a viz Eost 1943.
Henrik Pontoppidan a oa bet ganet e Fredericia, e ledenez Jylland, mab d’ur pastor. Goude bezañ labouret evel skolaer ha goude-se evel kazetenner, e teuas da vezañ skrivagner leun-amzer adalek 1881. Beajiñ a reas kalz dre Europa.
Henrik Pontoppidan a voe unan eus ar skrivagnerien naturelour kentañ e Danmark. En e oberennoù e taolennas e vro en e amzer, buhez ar re baour koulz hag hini hag ar re binvidik. Er bloavezh 1917 e voe roet dezhañ Priz Nobel al lennegezh, a-gevret gant Karl Adolph Gjellerup.
Mervel a reas Henrik Pontoppidan e Kopenhagen.
Plouizi
Ardamezioù
N'ez eus ket evit poent.
Wielsbeke
Wielsbeke a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Luskad modern
Al Luskad modern (pe savouriezh vodern) a zo ul luskad savouriezh deuet war wel e penn-kentañ an XXvet kantved, gant krouidigezh Bauhaus. E-touez perzhioù pennañ al luskad c’haller menegiñ: ar c’hinklañ bihanañ, linennoù diazezet war ar ventoniezh hag an implij (gwelout implijouriezh) ha stummoù diazezet war implij danvezioù nevez. Diorroet eo bet al luskad a-drugarez da savourien evel Walter Gropius, Adolf Loos, Auguste Perret, Ludwig Mies van der Rohe, Oscar Niemeyer ha Le Corbusier. Ul luskad a-bouez-bras evit a sell ouzh savouriezh an eo. N’eo ket bet termenet en un doare resis gant ar re a gemeras perzh el luskad, gant ar re zisplijet gantañ ne lavarer ket (gwelout Peter Blake, Form follows fiasco).
Orinoù al luskad
Hervez istorourien zo ez eo emdroadur ar savouriezh ur fed sokial, stag ouzh ar vodernelezh hag ouzh pennaennoù ar Gouleier. Disoc’h dispac’hoù sokial ha politikel e vefe. Re all a soñj ez eo luskad modern disoc’h an diorren teknik a zeuas da heul dispac’h ar greanterezh: da lavaret eo implij danvezioù nevez evel dir, metal, gwer ha betoñs. Gwelout da skouer:
Hervez istorourien all n’eo nemet al luskad modern un enklask kened a-enep da luskadoù all evel Arz nevez da skouer. Savadurioù zo a c’hall bezañ evel arouezioù an emgann etre stummoù kozh ha re nevez: re Louis Sullivan ha Frank Lloyd Wright e Chicago, re Victor Horta e Brusel, re Antoni Gaudi e Barcelona, re Otto Wagner e Vienna ha re Charles Rennie Mackintosh e Glasgow.
Trec'h al luskad modern
Er bloavezhioù 1920 e reas berzh al luskad modern. Tri savour a vez gwelet evel re bouezusañ ar mare-se : Le Corbusier e Bro-C’hall, Ludwig Mies van der Rohe ha Walter Gropius en Alamagn (gwelout ivez ar pennad diwar-benn Bauhaus). Levezonet e voent gant labour Frank Lloyd Wright, ha dreist-holl e Wasmuth portfolio. Koulskoude n’en deus biskoazh embannet Wright e oa ezel eus al luskad. E 1932 e voe aozet un diskouezadeg a-bouez e MoMA: an diskouezadeg savouriezh vodern eo, aozet gant Philip Johnson.
Johnson ha Henry-Russell Hitchcock a vodas oberennoù arouezius eus luskadoù liesseurt hag oberennoù savet gant tud disheñvel, hag ec’h ijinjont an dro-lavar stil etrevroadel. Un darvoud a-bouez e voe. Un nebeud bloavezhioù goude, pa darzhas an eil brezel-bed, e tec’has izili bouezusañ Bauhaus d’ar Stadoù-Unanet, hag e kelennjont pe e labourjont e Chicago, Harvard hag e Black Mountain College. D’ar mare-se e voe savet kalz savadurioù ensavadurel ha kenwerzh diouzh pennaennoù al luskad modern, padal ne voe ket ken pouezus al luskad evit a sell ouzh an tiez hiniennel. Levezon al luskad modern a zo bet a-bouez e kelenn ar savouriezh etre ar bloavezhioù 1930 hag ar bloavezhioù 1980.
Ar savourien a gemeras perzh el luskad modern a felle dezho chom a-sav gant an hengoun, hag implijet o deus ec’honennoù eeun ha tamm kinklañ ebet. A-fet danvez o deus implijet ar gwer (evit an talbennoù), an dir evit ar frammoù diavaez hag ar betoñs evit ar frammoù diabarzh hag ar plañchodoù. E-touez ar savadurioù brudetañ e kaver sez Aozadur ar Broadoù Unanet gant Le Corbusier, Oscar Niemeyer ha Sir Howard Roberton, savadur Seagram gant Mies van der Rohe, Lever House gant Skidmore, Owings ha Merrill, (an holl anezho e New York) hag evit a sell ouzh ar c’henkizoù, Lovell House gant Richard Neutra e Los Angeles.
Manuel María Fernández Teixeiro
En e varzhonegoù e vez kaoz, dreist-holl, eus karantez, arz, engouestl politikel, istor, fizik, loened, mojennoù, an amzer, relijion, ar yezh, an douar hag al labour-douar, ar c'hêrioù.
E vuhez
Mab e oa Manuel María da Antonio Fernández Núñez, a voe maer Outeiro de Rei, ha da b-Pastora Teixeiro Casanova, ha da gentañ e voe skoliet er gêriadenn ha goude e Rábade. E 1942 ez eas da Lugo da glask e vachelouriezh... <!--nos maristas e nesta cidade comezou a súa precoz carreira literaria participando por mediación de Celestino Fernández de la Vega, á idade de 20 anos, no ciclo de conferencias "Jóvenes valores lucenses", co que entrou en contacto cos integrantes da tertulia do café Méndez Nüñez (Luis Pimentel, Ánxel Fole, Juan Rof Codina, Aquilino Iglesia Alvariño ...) que o puxeron en contacto co mundo literario galego, desa época data tamén a súa amizade con Uxío Novoneyra. En 1950 publicou o seu primeiro poemario Muiñeiro de brétemas, co que se inaugura a denominada "Escola da Tebra". Froito da decepción recibida por suspender os exames de ingreso á Universidade de Santiago foi o seu segundo poemario Morrendo a cada intre. Realizou o servizo militar en Compostela e alí acudía á tertulia do Café Español onde fixo grande amizade con Carlos Maside. Ao rematar o servizo militar volveu a Lugo, prepárase como procurador, en 1954 gañou os Xogos Florais de Ourense
En 1958 instalouse en Monforte como Procurador dos Tribunais, ao tempo que daba clases nunha academia e colaboraba nunha emisora de radio e ao ano seguinte casou con Saleta Goi. Nos axitados anos sesenta e setenta, Manuel María participou na reorganización política, na clandestinidade, dos partidos nacionalistas, ao tempo que colaboraba con numerosas organizacións dedicadas á recuperación cultural impartindo conferencias e recitando poemas; organizou a editorial Xistral e coa súa dona montou a Librería de igual nome, presentou tamén no Teatro Capitol de Santiago a Nova Canción Galega o 1 de decembro de 1968. Sendo a poesía o seu xénero preferido, tentou a man tamén co ensaio, a narrativa e o teatro. Pasou dunha postura existencialista pesimista cara ao compromiso social e político. Elixido membro correspondente da Real Academia Galega en 1970, finalmente renunciou nunha carta pública que apareceu nos xornais galegos en 1975.
Unha das últimas campañas coas que colaborou foi coa de Burla Negra e a Plataforma Nunca Máis a raíz do desastre do Prestige. --> Ezel e oa da UPG ha d'ar Frente Cultural en AN-PG. Kuzulier eo bet e 1979 e Monforte, met en 1985 e tilezas ar stourm politikel evit kenderc'hel gant e labour skrivañ hag ez eas da chom da g-Coruña. Er gelaouenn A Nosa Terra e skrive ar golonennad Andando a Terra.
Barzhoniezh
thumb|Delwenn da Manuel María, en [[Monforte de Lemos. A-dreñv dezhi, skolaj Nosa Señora da Antiga.]]
Sarthe
Ar Sarthe zo :
Witternesse
Witternesse a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Argali
An argali (Ovis ammon) a zo ur bronneg daskirier kar d'an dañvad hag a vev e kreiz Azia.
Purid
Purid a zo ur gumun eus ar Vro-Vigoudenn e kanton Ploneour-Lanwern, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
1442
Diwar-benn bloavezh 1442 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Var
Var a c'hall bezañ zo :
1442
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1442
Io
Io a zo
1442
Marvioù
Yann V, dug Breizh
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1442
Io
Іо
Gard
Ar Gard zo :
Wattignies-la-Victoire
Wattignies-la-Victoire a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Dwyran
Dwyran ("div rann") zo un anv lec'h kembraek e Kembre:
Turniz-Andalouzia
An turniz-Andalouzia a zo un evn, Turnix sylvatica an anv skiantel anezhañ.
Ia
Ia (pe Hia, pe Ives e saozneg) a oa ur santez vrezhon eus dibenn ar kantved en Enez Vreizh, er c'hornad a zo Kernev-Veur hiriv. D'an 3 a viz C'hwevrer e vez lidet.
Ia a oa, hervez ar vojenn, ur briñsez a Iwerzhon, c'hoar da sant Erc. Ha hi diskiblez da sant Baricus e teuas da avieliñ Kernev-Veur da reiñ he skoazell d'ar sent Fingar ha Piala.
Diouzh a lavar ar vojenn he dije bet 777 diskibl, ha treuzet he dije mor Iwerzhon war un delienn gaol.
Merzheriet e voe war ar stêr Hayle ha beziet e Porth Ia. Un iliz a voe savet dezhi war he bez. Ur gêr a voe savet en-dro d'an iliz.
Lec'hioù
Hec'h anv a gaver :
1781
Diwar-benn bloavezh 1781 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1781
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1781
Krokodil hobregonet
thumb|left|250px|Tiriad ar c'hrokodil hobregonet
Sant-Leri
Sant-Leri a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Pommier (Pas-de-Calais)
Pommier a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Hamon Martin Quintet
300px|thumb|right|Villarceaux, 4 a viz Gwengolo 2011
Hamon Martin Quintet zo anv ur strollad sonerien, krouet a-hed ar bloavezhioù gant an daou soner yaouank Erwan Hamon ha Janick Martin.
Deuet eo ar pempbenveg-se da vezañ bremañ unan eus ar re vrudetañ eus strolladoù sonerezh Breizh, evito da vezañ dibabet un anv doare saoznek dezhañ.
Artamus
Artamus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Aostralazia.
Aradennad venezioù
Un aradennad venezioù (a-wechoù aradennad hepken) a zo ur steudad menezioù a-hed douaroù izeloc'h (kompezennoù pe argompezennoù pe draoñiennoù ledan) pe distag diouzh aradennoù all. Etre an uhelennoù e weler douaroù izeloc'h a reer odeoù anezho. Gant ar c'hrignerezh eo bet roet o stumm d'ar menezioù ha d'o aradennadoù.
Kalvennig (evn)
Ar c'halvenniged a zo evned hag a ya d'ober ar genad Cyanistes, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevar isspesad warn-ugent (24) en holl.
Crocodilia
Crocodilia a zo unan eus ar pevar urzhiad a ya d'ober ar stlejviled. Ennañ emañ an 23 spesad krokodiled, gavialed, kaimaned hag aligatored.
Doareoù pennañ
An holl spesadoù-se a vev hag a chase en dour pe tost outañ. Azas eo o c'horf ouzh an elfenn-se : gwarezet eo o daoulagad gant un trede malvenn ha klapedoù a ya da stoufañ o divfronell hag o divskouarn. Ober a reont gant o lost evel gant ur stur evit dilec'hiañ buan en dour.
Hir ha kreñv eo o c'harvanoù ha lemm o dent. Rak-se eo diaes d'o freizhoù achap kuit diouzh o c'hrog.
O c'horf zo goloet gant ur c'hroc'hen kalet a c'hell bezañ kreñvaet c'hoazh gant skant a-wechoù.
Ar c'haiman korr eo ar spesad bihanañ (war-dro 50 cm e hirder) hag ar c'hrokodil-mor an hini brasañ (betek 7 metr e hirder hag 1 donenn e bouez).
Lec'h bevañ
Bevañ a ra ar c'hrokodileged er rannvedoù trovanel hag istrovanel.
Kerentiadoù
3 c'herentiad zo ennañ :
Krokodil Orinoko
Krokodil Orinoko (Crocodylus intermedius) a zo ur stlejvil hag a vev e Kolombia ha Venezuela.
Santez Fides
Santez Fides (Sancta Fides e latin, Sainte Foy e galleg) zo anv ur santez c'halian, eus kêr Agen, e Galia, war-dro dibenn an IIIde kantved. Enoret eo bet e Breizh ivez.
Merzherinti
"Gwerc'hez ha merzherez" eo hervez an Iliz. Nac'h a reas dianzav he feiz kristen dirak lez-varn ar prokonsul roman, Dakian, er bloavezh 303, en amzer an impalaer Maksimian, ur marevezh heskinerezh relijiel.
Poazhet e voe war ur gwele arem ha dibennet, p'edo en he zrizek vloaz. Ganti e varvas he c'hoar Alberta, sant Caprasius, ha tud all eus kêr.
Brud
Ne oa ket gwall anavezet e-maez an tolead betek an deiz ma teuas ar manac'h Avariscius, eus Conques, e Rouergue, da laerezh relegoù Santez Fides, evit o c'has d'e abati, da sachañ pirc'hirined di. Dek vloaz e vije bet o chom e kêr Agen, hag o c'hortoz ken na gavje an tu da ober e laeroñsi.
Brudet eo ar santez er broioù spagnolek evel Santa Fe.
Gwirionded
Hervez istorourien zo ne vije ket bet anezhi, ha treuzkomprenet eo bet ar gerioù latin.
Cher
Ar Cher zo :
Benazir Bhutto
Benazir Bhutto (ourdoueg: بینظیر بھٹو, LFE: [bɛnɜziɽ botɔ]; sindeg:بینظیر ڀُٽو ) a oa ur bolitikourez bet ganet e Karachi e Pakistan d'an 21 a viz Mezheven 1953. Drouklazhet eo bet d'an 27 a viz Kerzu 2007. Merc'h e oa da Zulfikar Alî Bhutto.
He buhez
He raganv a dalv "hep he far".
D'ar 17 a viz Eost 1988 ez eas Zia ul-Haq d'an anaon hag e miz Du ez eas ar maout gant ar strollad sokialour, bet krouet gant tad B.Bhutto. D'ar 1añ a viz Kerzu 1988 e voe ar vaouez kentañ e penn ur vro vuzulman.
Gant ar prezidant Ghulam Ishaq Khan e voe tennet ar galloud diganti e miz Eost 1990 evit bezañ bogodet arc'hant.
E 1993 e voe anvet e penn ar vro adarre avat, met e miz Du 1996 e kollas an dilennadegoù.
Mont a reas en harlu adarre e 1998 e Dubai evit sevel eus ar justis. Mont a reas en dro da Bakistan d'an 18 a viz Here 2007 goude distaoler dezhi graet gant prezidant Pervez Musharraf hag emglev etrezo diwar-benn ingaliñ ar galloud war-lerc'h dilennadegoù e Genver 2008.
Drouklazh
Drouklazhet eo bet d'an 27 a viz Kerzu 2007 e-pad un droiad eus ar Strollad Pobl Pakistan e Rawalpindi evit an dilennadegoù. War he lerc'h e voe lakaet he mab, Bilawal Bhutto-Zardari e penn ar strollad.
Unaniezh Vroadel
Ar Rassemblement National (RN) ("Unaniezh Vroadel"), bet anvet Front National (FN) ("Talbenn Vroadel") betek ar 1añ a viz Mezheven 2018, a zo ur strollad politikel gall eus an tu-dehoù pellañ krouet e miz Here 1972 ha renet betek miz Genver 2012 gant Jean-Marie Le Pen ; etre 2011 ha 2021 eo bet renet gant e verc'h Marine Le Pen.
Lec'hiet etre an tu-dehoù pellañ hag an tu-kleiz pellañ eus ar bed politikel gall eo an FN, en em ginnig evel an tu dehoù broadel, poblelour ha riegezhour. An darn vrasañ eus e bennoù a nac'h ez int un darn eus an tu dehoù pellañ.
Deroù an Front National
Krouet e voe ar Front National d'ar 5 a viz Here 1972 gant ur strollad paotred eus an tu-dehoù pellañ : Jean-Marie Le Pen, François Brigneau, Roger Holeindre, Pierre Bousquet, Pierre Durand hag Alain Robert. Enrollet eo statudoù ar strollad politikel nevez d'ar 27 a viz Here 1972 e prefedi Pariz gant Pierre Bousquet, bet Waffen-SS e-pad an Eil Brezel-bed.
An RN/FN, ar brezhoneg hag ar yezhoù arall
Embannet ez eus bet meur a wezh gant pennoù bras ar strollad-mañ e sav a-enep an divyezhegezh brezhoneg/galleg (gant Marine le Pen e 2009 en abadenn Ripostes) e Breizh hag e nac'h e vefe sinet gant Bro-C'hall ar Garta europat evit ar yezhoù rannvroel pe bihanniver (gant Louis Alliot e 2013 da-geñver ur c'habalerezh evit an divyezhegezh e Katalonia an Norzh).
Lugo
Lugo zo anv meur a gêr
Tud
Un anv-tud eo ivez
896
Diwar-benn bloavezh 896 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 896
1458
Diwar-benn bloavezh 1458 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1458
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1458
Krokodil Johnston
Krokodil Johnston (Crocodylus johnsoni) a zo ur stlejvil hag a vev e hanternoz Aostralia.
Puisieux (Pas-de-Calais)
Puisieux a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Méricourt (Pas-de-Calais)
Méricourt a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Hérault
Hérault zo un anv-badez gallek, anv-tiegezh hag anv-lec'h.
Anv-badez
Stumm gallek an anv-badez germanek Harald eo. Chom a ra bev evel anv-tiegezh.
Rousies
Rousies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Massospondylus
An Massospondylus a oa un dinosaor etre 200 ha 183 milion a vloavezhioù kent hon oadvezh.
Yar-Indez
Ar yar-Indez, pe yar-Spagn, a zo un evn a-orin eus Amerika ha desavet evel evn-porzh evit e gig. Meleagris gallopavo eo e anv skiantel.
Annez
Orinel eo al labous e norzh ha Kreizamerika. Degaset en deus bet en Hawaii hag Okeania.
Giacomo Attendolo
Muzio Attendolo (28 a viz Mae 1369 - 4 a viz Genver 1424) a oa ur c'hondottiero italian er XIVvet ha XVvet kantved. Gantañ an hini e voe diazezet al lignez Sforza.
E vuhez
Ganet e oa e Cotignola e Romagna. E dud a oa tud a ouenn uhel diwar ar maez.
Dimeziñ ha bugale
Teir gwech e timezas Giacomo Attendolo. Hervez ar skridoù e vez disheñvelik an deiziadoù, ha niver hag anvioù ar vugale. Menegiñ a reer ivez ur verc'h, Giovanna, ganet a-raok Leonardo. Koulskoude n'emañ ket Giovanna er wezenn-diegezh. Re all en doe gant Tamira di Cagli
1782
Diwar-benn bloavezh 1782 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1782
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1782
Sainte-Foy
Krediñ a reer e teu an anv-lec'h gallek Sainte-Foy eus anv ar santez c'halian Sainte Foy, merzheriet en Agen en IIIde kantved, ha n'eo ket eus anv ur santez roman, anvet Foi ivez e galleg, ha merzheriet en IIvet kantved e Roma.
Klotañ a ra an anv-lec'h gant hini Santa Fe, ken stank er broioù spagnolek.
Krokodil Filipinez
Krokodil Filipinez (Crocodylus mindorensis) a zo ur stlejvil brosezat e Filipinez.
Sainte-Foy
E Roazhon:
Krokodil Filipinez
thumb|left|250px|Tiriad krokodil Filipinez
Erc
Skeudenn:Meurastumm.png Ma klaskit ERC, ar strollad politikel katalan, kit da welet Esquerra Republicana de Catalunya.
Erc ( pe Ercus e latin; Erth pe Herygh dre fazi e kerneveg) a zo un anv a orin iwerzhonek.
Sant iwerzhonat
Anv ur manac'h eus Iwerzhon e oa, ur sant a labouras dreist-holl e Kernev-Veur.
Erc eus Slane ne voe nemetañ a anavezas nerzh sant Padrig pa rankas daeliñ gant an drouized war duchenn Slane e 433. Neuze e voe beleget gant Padrig hag anvet da eskob Slane.
Skol a reas da sant Brendan en e iliz e Trá Lí. Ur skol vrudet a savas ivez e Slane, ma voe skoliet ar roue frank Dagobert II en e oad tener.
Sant kerneveurat
E Kernev-Veur e vez lidet d'an 31 a viz Here.
Dal Riada
Moarvat eo ar memes anv a gaver en anv gouezelek Erc pe Eirc, roue Dál Riata.
Pennlec'h kanton
Ur pennlec'h kanton eo kêr-benn ar rann velestradurel c'hall anvet kanton. Peurvuiañ eo pobletañ kumun ar strobad kumunioù a ya da ober ar c'hanton a vez lakaet da bennlec'h kanton ha dre-se e vez anv ar gumun-se hini ar c'hanton. N'eus tamm galloud ebet war ar c'humunioù all evelato. Gwechall e veze lec'hiet e kement pennlec'h kanton un archerdi, ti an tailhoù hag ul lez-varn a beoc'h.
Loos-lez-Lille
thumb|250px|right|Lec'hiadur Loos e [[Kanton Haubourdin hag en Arondisamant Lille]] Loos (distagañ [lɔs]), pe Loos-lez-Lille, a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
1460
Diwar-benn bloavezh 1460 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1460
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1460
Astyanaks
thumb|Astyanaks war barlenn e vamm [[Andromac'he, o klask tapout tokarn e dad Hektor, lestr apulian gant dremmoù ruz, war-dro 370-360 kent JK, Mirdi Broadel ar Palez Jatta e Ruvo di Puglia (Bari), Italia.]] Astyanaks (henc'hresianeg : Ἀστυάναξ / Astuánax) a oa mab da Hektor ha da Andromac'he.
Plabenneg
Plabenneg (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e Breizh, ha penn kanton e departamant Penn-ar-Bed.
Giovanni Leonardo di Bona
thumb|[[Luigi Mussini - "Daedenn echedoù e Lez Roue Spagn" (1883)]]
Giovanni Leonardo di Bona, pe Giovanni Leonardo da Cutri (kavet e vez an daou anv; eilpennet e c’hell bout an anvioù bihan Giovanni ha Leonardo ivez), anavezet ivez evel Il Puttino (ar Bugelig en italianeg) a oa ganet e 1542 e Cutro, Kalabria (Italia) ha marvet e 1587, a oa ur mestrc’hoarier echedoù italian.
Buhez
Gober a reas e studi war ar gwir e Roma. E 1560 e kollas ur match a-enep da Ruy López e Roma. Adalek 1566 ha 1572 e veajas dre Europa ha c’hoari a reas echedoù e Roma, Genova, Marselha ha Barcelona. Meur a wezh e c’hoarias a-enep da Baolo Boi en Italia: sellet e veze oute evel ouzh daou c’hoarier kevatal.
Giovanni Leonardo di Bona a voe trec’h er c’hentañ tournamant mistri etrebroadel anavezet en istor an echedoù e Madrid e 1575, pezh a lakaas anezhañ da vout ar c’hreñvañ mestrc’hoarier ag e amzer. Goude bezañ gounezet e Lez Roue Spagn ez eas Leonardo ha Paolo Boi da Lisbon. Eno e c’helljont diskouez o mailhoni war an echedoù a-enep da Il Moro, kampion ar Roue Sebastian a Bortugal. Trec’h e voent o daou a-enep dezhañ, Leonardo da gentañ, ha Paolo Boi buan war e lerc’h.
Brokus e voe ar Roue Sebastian a Bortugal o c'haredoniñ Leonardo hag a voe lesanvet ar Marc’heger Baleant (Il Cavaliere errante) gantañ.
Goude e souradenn e tistroas Leonardo da Italia d’ober e annez da Napoli, lec’h ma teuas da vout mestrc’hoarier echedoù ar Priñs a Visignano.
Liammoù diavaez
E c'hoari e Chess Games: E vuhez:
Mazheaz II Naoned
Mazheaz II (marvet war-dro 1103) a oa kont Naoned adalek 1084. Mab e oa da Hoel, kont Kernev ha Naoned, ha da Hawiz Breizh, c'hoar da Gonan II, dug Breizh. Breur e oa da Alan IV (1060 -1119), a voe dug Breizh war-lerc'h o zad. Diouzh a ouzer ne voe ket a zizemglev etrezo.
Viterbo
Viterbo zo ur gêr e Lazio, en Italia, ha kêr-benn proviñs Viterbo anezhi. 60 000 a dud zo enni.
Ur penn-arondisamant e oa da vare an Département de Rome
Roll kêrioù Iwerzhon gevellet gant ur gêr a Vreizh
Setu listenn ar c'hêrioù eus Iwerzhon gevellet gant ur gêr a Vreizh:
Krokodil-geun
Ar c'hrokodil geun (Crocodylus palustris) a zo ur stlejvil hag a vev en iskevandir Indez ha betek en Iran.
Ploulec'h
Ploulec'h (distaget hag a-wechoù ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton hag en arondisamant Lannuon.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Plouilio; Lannuon; Ploubêr
Anv
B. Tanguy : Plebs Loci, 1330, fin XIVvet; 1444; Ploelech, 1426; Ploelach, 1461
E. Vallerie : Plebe Loci, 1330; Ploelach, 1461; Ploulerh,1574
Kalz a draoù disheñvel a zo bet lavaret diwar-benn orin an anv-se.
Monumantoù ha traoù heverk
"Monumant istorel" abaoe ar 4 Gwengolo 1935
"Monumant istorel", gant ar c'halvar hag ar vered abaoe an 31 Meurzh 1926.
Ar c'heur ha kostez kreisteiz : XVIvet; an tour, 1738, kostez kreisteiz, 1755.
Frémicourt
Frémicourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Kanton Heuchin
Kanton Heuchin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Heuchin a yae 32 gumun d'ober anezhañ.
Krokodil Morelet
Krokodil Morelet (Crocodylus moreletii) a zo ur stlejvil hag a vev e Mec'hiko, Guatemala ha Belize.
thumb|left|250px|Tiriad krokodil Morelet
Charente
Ar Charente zo :
Tourako meur
Ar spesad nemetañ eo er genad Corythaeola.
Doareoù pennañ
Brasañ spesad tourakoed an hini eo (betek 76 cm ar vent anezhañ).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi trovanel Afrika ar C'hreiz hag Afrika ar C'hornôg,.
Georges
Georges zo un anv-badez gallek. Georgette eo furm wregel an anv.
Yezhoù all
Gwelout ar pennadoù Jord, Jorge, George.
thumb|right|Georges Bellec a-gleiz, e-touez ar [[Les Frères Jacques|Frères Jacques e 1968.]]
Lec'hanvioù
Gwelout Saint-Georges
Jafrez Iañ
Meur a Jafrez Iañ zo bet:
Alan Kenarzh
Alan III lesanvet Kenarzh (eus ken, kaer, hag arzh), marvet e 1058, a voe anvet da gont Kerne, e 1026.
E vugale
C'hwec'h bugel o doe da vihanañ, pevar mab ha div verc'h:
1783
Diwar-benn bloavezh 1783 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1783
Tchak!
Tchak! a zo ur gelaouenn bannoù-treset embannet gant Mon Journal.
Eus miz Gouhereñv 1968 betek miz C'hwevrer 1970 eo deuet er-maez trizek niverenn, e liv ha fentus, 17 x 25 cm he ment.
Trimiziek betek an niverenn 4 ha miziek a-c'houde betek an niverenn diwezhañ.
Deuet eo ivez er-maez 4 dastumad gant teir niverenn peb unan enno.
E-pad he buhez berr e kinnigas ar gelaouenn-se daou rummad perzh mat enno : Tom Patapom ha Marc'heg Fieremine.
Drôme
An Drôme zo anv gallek meur a stêr e Bro-C'hall:
Edeligion
Ur rouantelezh vrezhon lec'hiet e reter Glywysing e oa Edeligion. Krouet e voe e 470 gant mab yaouankañ Glywys eus Glywysing, Edelig. Meneget eo e Buhez Sant Cadog hag e Buhez Sant Cybi. Ne chomas ket dizalc'h pell amzer avat, war a seblant, ha staget en-dro e voe ouzh Glywysing.
Jafrez III
Jafrez III zo bet anv meur a zen:
Trinded kristen
An Drinded, pe an Dreinded, a vez graet anezhi An Dreinded Santel gant ar gristenien, a zo unan eus kredennoù ar feiz kristen.
E skridoù an Ebestel eo e kaver evit ar wech kentañ diazezoù bongoel an Dreinded :
” Gras an Aotrou Jezuz Krist, karantez Doue hag unaniezh ar Spered Santel da vezo ganeoc’h-holl" (2 Kor 13,13;1 Kor12,4-6; Ef 4,4-6).
E-kerzh ar c’hantvedoù kentañ he deus klasket an Iliz displegañ reishoc’h he feiz en Dreinded, koulz evit donaat he meizerezh hec’h-unan eus ar feiz hag evit he difenn enep ar fazioù ouzh he distresañ. Setu pezh a reas ar Senedoù, harpet gant labour teologel Tadoù an Iliz ha skoazellet gant santad ar feiz er bobl kristen.
An Iliz a ra gant ar ger “solwez” (troet a-wechoù ivez dre “anien” pe zre “natur”) evit merkañ bezoud Doue en e unanded, an termen “nouez” pe “gouzerezh” evit envel an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel en o diforc’h gwirion etrezo, ar ger “darempred”evit spisaat ar pezh a ra an diforc’h an eil e-keñver egile.
An Dreinded a zo Unan.
Ne anzav ket ar Gristenien tri doue, met un Doue hepken en teir nouez (person) : an “Dreinded kennatur” (Sened Kêrgustentin). An nouezoù en Doue ne genlodennont ket an douevelezh unel, met pep hini anezho a zo Doue anterin :”An Tad a zo ar pezh ez eo ar Mab, ar Mab, ar pezh ez eo an Tad, an Tad hag ar Mab ar pezh ez eo ar Spered Santel, d.l.e. un Doue hepken dre natur”. “Pep unan eus an teir nouez a zo ar gwirvoud-se, d.l.e. solwez, anien pe natur Doue”
An nouezoù douevel a zo e darempred kenetrezo.
Peogwir ne rannont ket an unanded douevel a zalc’h an diforc’h gwirion etre an nouezoù hepken e darempredoù e-keñver ar re all : ”En anvioù an nouezoù, an Tad a zo e-keñver ar Mab, ar Mab e-keñver an Tad, ar Spered Santel e-keñver o-daou; pa gomzer eus an teir nouez-se en ur sellout o c’heñveriadurioù, e kreder koulskoude en un natur hepken pe solwez.“ Pep tra end-eeun a zo unan (enno) e-lec’h n’eus ket enebiezh a geñveriadur”. “En arbenn d’an unanded-se ez eo an Tad anterin er Mab ; anterin er Spered Santel ; ar Mab a zo anterin en Tad, anterin er Spered Santel ; ar Spered Santel a zo anterin en Tad, anterin er Mab" (Sened Firenza 1442). Da Gatekizidi Kergustentin, Sant Gregor a Nazians, anvet ivez “Teologour” a ro ar berradur-mañ eus ar feiz en Dreinded : A-raok pep tra, mirit din an endod mat-se a vevan hag a stourman evitañ, hag a fell din mervel gantañ, am lak da c'houzañv an holl zrougoù ha da zisprizout an holl blijadurioù : fellout a ra din lavarout : an disklêriadur a feiz en Tad hag er Mab hag er Spered Santel. He fiziout a ran deoc’h hiziv. Dre ar feiz-se emaon o vont bremaik d’ho splujañ en dour ha d’ho sevel dioutañ. He reiñ a ran deoc’h da geneilez ha da batronez ho puhez a-bezh. Reiñ a ran deoc’h un Douevelezh hag ur C’halloudegezh hepken, o vezañ Unan en Tri hag o terc’hel an Tri e doare diforc’h. Douevelezh hep disparelezh a solwez pe a natur, hep derez uheloc’h pe izeloc’h da lakaat a-us pe a-is … gant tri divevenn an natur zivevenn. Doue anterin pep unan sellet ennañ e-unan... Doue o zri sellet a-gevret …. N’em eus ket kroget da soñjal en Unanded ma'z on soubet e splannder an Dreinded. N’em eus ket kroget da soñjal en Dreinded ma'z on adkroget gant an Unanded ….
Gavial Malaysia
Gavial Malaysia (Tomistoma schlegelii) a zo ur stlejvil hag a vev en Indonezia ha Malaysia.
Renket e c'hell bezañ er c'herentiad Crocodylidae.
1464
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1464
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1464
Crocodylus
Crocodylus a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ an darn vrasañ eus ar c'hrokodiled.
Françoise Louarn
thumb|right|280px|Françoise Louarn
Françoise Le Goff, pried Malo Louarn a oa labourerez-douar en Argol a-raok mont war he leve, kuzulierez-rannvro (UMP).
2010
En dilennadeg rannvro e oa an trede anv war listenn Bernadette Malgorn e departamant Penn-ar-Bed, hag e-touez ar re zilennet eo bet.
Yezh
Lavaret he doa e vije kinniget ul lezenn evit ar yezhoù gant gouarnamant UMP Sarkozy. Dislavaret e oa bet gant ar ministr Éric Besson (e karg eus an Identelezh Vroadel ?!) da-geñver ur brezegenn bet dalc'het d'an 10 a viz Du 2009 er Vodadenn Vroadel.
Familh
Françoise Le Goff a zo pried d'an tresour Malo Louarn, ha mamm d'ar ganerez Gwennyn Louarn.
Pluwenn
Pluwenn a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed e mervent Breizh.
Kuzulier-departamant
Ar c'huzulier-kanton (evel ma veze lavaret person kanton) pe kuzulier-departamant (peogwir e vezont bodet e pennlec'h an departamant) pe c'hoazh, hervez ar c'hiz kozh, ar c'hoñsailher a vez dilennet gant dilennerien ur c'hanton, hervez reolennoù ur mouezhiadur unanv muianiverek div dro dezhañ en ur vouezhiadeg hollek eeun.
An holl guzulierien bet dilennet en un departamant gall bennak a ya da ober ar C'huzul-departamant, framm melestradurel an departamant. Galloud-oberiant ar framm-se a vez dalc'het gant prezidant ar C'huzul-departamant, harpet gant ar Bodad-pad.
Minared
Ur minared (diwar an turkeg minare) zo un tour stag ouzh ur voskeenn. Hervez ar mareoù hag al lec'hioù e vez kavet doare minaredoù disheñvel.
Kuzulier-departamant
E pep departament e vez nevesaet an hanter eus ar guzulerien bep tri bloaz, an eil votadeg o tegouezhout da vare an dilennadeoù-kêr hag eben da vare an dilennadegoù-rannvro.
Dilennet eo kement kuzulier-departamant evit 6 bloaz, nemet ma'z eo bet dilennet goude ur votadeg darnel (aozet goude marv ar c'huzulier e plas, da skouer). Padout a ra amzer-gefridi an dilennad nevez betek termen amzer-gefridi ar c'huzulier kent. Evel-se ne vez ket kemmet deiziataer an dilennadegoù-departamant.
Daoust ma n'eo ket termenet da vat ez eo un tamm ar c'huzulier-departamant en e ganton, evel ar c'hannad en e bastell-vro.
Dún Laoghaire
thumb|right|upright=1.5|Dún Laoghaire - Sandy Cove Dún Laoghaire (a-wechoù Dun Laoghaire, saoznekaet gwechall e Dunleary, ha bet anvet "Kingston" gant ar Saozon etre 1821 ha 1921) a zo ur gêr vras hag ur porzh eus reter Iwerzhon, e kontelezh Dún Laoghaire-Ráth an Dúin. 38 761 a dud a oa o vevañ e kêr e 2006.
Gevelliñ
Gevelliñ gant kêr pe gant Kuzul kontelezh Dún Laoghaire-Ráth an Dúin
Indre
Stêrioù
Div stêr zo:
Departamantoù
Adkavet e vez an anv-stêr en anvioù departamantoù gall, hervez ar c'hiz gall diazezet e 1790. Daou zepartamant zo evel-se e-kreiz Bro-C'hall:
Cill Rois
Cill Rois (Kilrush e saozneg) a zo ur gêr eus kornaoueg Iwerzhon, e kontelezh An Clár.
Kanton Marquion
Kanton Marquion a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Marquion a yae 17 kumun d'ober anezhañ.
Ambon
Ambon (distaget er vro) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.
Douaroniezh
War lez aber an Tohon emañ Ambon.
Kumunioù amezek : Surzur; Laozag; Noal-Muzilheg; Muzilheg; Beler; Damgan
.
Markas Luckis
Markas (Marcos) Luckis a zo bet ganet d’ar 17 a viz Genver 1905 ha marvet d’an 9 a viz C'hwevrer 1973.
Mestrc’hoarier echedoù lituanian hag arc'hantinat.
897
Diwar-benn bloavezh 897 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Markas Luckis
Markas Luckis a c'hoarias e skipailh broadel Lituania e-doug pempr Olimpiad Echedoù ofisiel hag unan diofisiel.
897
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 897
Markas Luckis
Tapout a reas ur vendalenn argant e 1936 ha div arall en arem e 1935 ha 1936.
Abalamour d'an Eil brezel bed, kroget p'edo c'hoazh e Buenos Aires, e kavas furoc'h chom en Arc'hantina.
Cariamidae
Cariamidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Trec'horanteg
Trec'horanteg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Cariamidae
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer e Suamerika.
Trec'horanteg
Anv
Erwan Vallerie ː Trehorentuc, 133. Treharentet, 1420; Tregaranteuc, Treharanteuc, 1444; Trehoranteuc, 1779
Gerdarzh ː
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed . Brezelioù didrevadenniñ
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Iliz katolik Trec'horanteg
Cill Mhantáin
Cill Mhantáin zo ur gêr war aod reter Iwerzhon, anvet Wicklow e saozneg.
Gavial
Ar gavialed eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Gavialidae.
Daou spesad gavialed a zo :
Dave Navarro
Deroù
Drouklazhet e voe e vamm Connie Navarro gant e vignon eizh bloaz war-lerc'h an torrdimeziñ. Harzhet e voe al lazher e 1991. Da heul marv e vamm, e tistroas gant e dad.
Kregiñ a reas Dave Navarro da seniñ gitar da 7 vloaz goude bezañ klevet ur ganaouenn gant Jimi Hendrix. Sevel a reas e strollad kentañ, anvet South Dakota Railroad en eil derez. El lise, e savas ar strollad Dizaztre gant Stephen Perkins d'an taboulinoù ha Rico Quevedo d'an izgitar ha d'ar c'han.
1986-1993
Navarro a embarzhas ar strollad Jane's Addiction e 1968 gant kefridi ar gitarour lead goude ma ve bet erbedet gant Perkins d'ar c'hanner Perry Farrell. Er strollad e oa kavet e memes mod Eric Avery, mignon kozh gant Navarro, d'an izgitar. Dont a reas ar strollad d'ober berzh ha brudet kenan e metou ar sonerezh alternatif. Tennder etre an dud a gasas neoazh ar strollad d'an disrann e 1991. Krouet e voe ar festival Lollapalooza gant Farrell gant ar mennoz da sevel un droiad diwezhañ evit Jane's Addiction.
E 1993, e savas Navarro ar strollad Deconstruction gant Avery o kanañ hag o senniñ izgitar ha Michael Murphy d'an taboulinoù. Ur gantenn a zeuas e gouloù e 1994. Rick Rubin oa embarzhet er broduadur ha Gibby Haynes a sennas e-giz ur c'houviad. Ne droiadjont ket en abeg ma oa skuizh Avery goude Jane's Addiction.
1993-Bremañ
E 1993 ez embarzhas Navarro ar Red Hot Chili Peppers. Senniñ a reas hepken war gantenn One Hot Minute. Kuitaat a reas ar strollad en Ebrel 1998 en abeg da zarempredoù fall gant Anthony Kiedis. Adalek an amzer-se e voe embarzhet e meur a raktres, raktresoù skinwel zoken, hag e kemeras perzh e adstummadur Jane 's Addiction. E 2007 e kenlabouras Navarro gant Teravision da seveniñ e film kentañ, Broken, gant Sasha Grey.
Kantennrolladur
Rexall: U.S. Modern Rock Tracks #12, U.S. Mainstream Rock Tracks #9 Hungry: U.S. Modern Rock Tracks #24, U.S. Mainstream Rock Tracks #38
Brien FitzCount
thumb|Dismantroù kastell Wallingford Brian FitzCount (e-tro 1090 – e-tro 1149), aotrou Wallingford (Oxfordshire), e Bro-Saoz, hag Y Fenny, e Kembre, a oa ur priñs saoz, mab bastard da Alan IV, dug Breizh, hag un harp feal d'an Impalaerez Matilda e-kerzh ar brezel diabarzh anvet an Anarkiezh saoz a voe etre ar roue saoz Steven Bro-Saoz hag an Impalaerez Matilda evit kemer ar gurunenn.
Liñs Kanada
Liñs Kanada (Lynx canadensis) a zo ur c'hazh tost ouzh liñs Eurazia hag un nebeud klaskourien a gred emaint en hevelep spesad. Heñvel a-walc'h eo ouzh al liñs rous a rann un darn eus e annez gantañ.
E koadegoù Kanada hag Alaska e vez kavet dreist-holl. Bez' ez eus poblañsoù bras e Montana, Idaho ha Washington ma oa bet dineret e-pad an. Raloc'h eo en Utah, Minnesota, ha Bro-Saoz Nevez c'hoazh.
Heñvel eo e feson ouzh hini liñs Eurazia. Gell-arc'hant eo e vlevenn daoust ma'z a da c'hell-ruz e-pad an hañv. Berr eo e lost met e bavioù zo hir a-walc'h ha goloet gant blev, ar pezh a skoazell anezhañ da gerzhout en erc'h. Ar pared a zo brasoc'h eget ar parezed.
Un aneval-noz eo al liñs hag ezhomm en deus eus un dachenn vras. En nevezamzer e par ha genel a ra etre unan ha pemp kolen.
N'eo ket gwarezet al liñs ha war zigresk ez a e boblañs e meur a rannvro abalamour d'ar chase.
Isspesadoù
Lynx canadensis subsolanus zo un isspesad anezhañ. Brasoc'h eo eget e genderv eus ar c'hevandir ha kirvi-erc'h yaouank a chase pa ne gav ket gedon. thumb|left|250px|Tiriad liñs Kanada
Liammoù diavaez
Liñs Kanada
1784
Diwar-benn bloavezh 1784 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1784
Grévillers
Grévillers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Bernadette Malgorn
Bernadette Malgorn, Bartrez Malgorn a-wechoù e brezhoneg, ganet d'an 19 a viz Mezheven 1951 e Naoned, zo ur bolitikerez c'hall a orin breizhat hag a zo bet prefedez Roazhon.
E 2009 e oa bet lakaet e penn listenn an UMP e Penn-ar-Bed evit an dilennadeg rannvroel. E-touez an dud war he listenn he doa lakaet ar guzulierez-rannvro Françoise Louarn (UMP). E 2014 e oa e penn listenn an tu-dehoù e dilennadeg kêr Vrest. E 2015 e oa war ar renk e kanton Brest-2, en anv an tu-dehoù adarre.
Ur c'han brezhonek zo bet savet dezhi : <poem style="margin-left:4em; font-style:italic;"> Gwechall er skol oa ur vestrez Ha hiziv c'hoazh ez eus unan Hec'h anv dezhi a zo Bartrez Votomp 'viti gwitibunan Eus pelec'h e teu ? Gant piv eo bet savet ? Peur eo bet implijet ha kanet?
Saint-Georges
Meur a lec'h zo anvet Saint-Georges e galleg, pe Saint-George pe Saint George's e saozneg. Un nebeudig tud brudet ivez. Par eo d'an anv brezhonek Sant-Jord.
Lyskerrys
Lyskerrys (LFE: [lɪs'kɛr:ɪz]; hengerneveureg: Lys Kerwyd; saozneg: Liskeard) a zo ur gêr a gKernev-Veur e rannbarzh Karadon. E 2001 e oa 8.478 a dud o chom eno.
Lec'hiet eo e penn ar Stêr Logh e gevred ar vro.
Saint-Georges
E Bro-C'hall
-"Saint-Georges" gant ur spizer
Trevereg
Trevereg a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Saint-Georges
E Bro-C'hall
-hag ouzhpenn
hag ivez
Skritur telougouek
Un abugida eo ar skritur telougouek diorroet, evel an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ implijet en India diwar ar skritur bramek (brahmi) ha tost-tre o stumm hag o mont-en-dro d'an devanagari.
Ur yezh dravidek eo a telougoueg ha daoust ha ma vez implijet gantañ ur skritur kar d'an devanagari diorroet er penn-kentañ evit skrivañ yezhoù indez-europek evel ar sañskriteg ez eo ar yezh disheñvel-tre diouzh an eil re-se.
Ar c'hensonennoù
E telougoueg pa vez staget ur vogalenn stag ouzh ul lizherenn silabenneg diazez e chench alies stumm honnezh. Amañ e vez diskwelet stumm pep vogalenn distag hep kensonenn ebet neuze:
Ar sifroù
Setu penaos e vez skrivet ar sifroù:
Liammoù diavaez:
Omniglot. Lec'hienn dispar diwar-benn an doareoù-skrivañ (e saozneg)
Arzhal
Arzhal a zo ur gumun eus Breizh e kanton Muzilheg e departamant ar Mor-Bihan.
843
Diwar-benn bloavezh 843 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 843
Rakig Aostralia
Rakig Aostralia (Porzana fluminea) a zo un evn brosezat en Aostralia.
Somme
Ar Somme zo :
Dún Dealgan
Dún Dealgan (Dundalk e saozneg) zo ur gêr e reter Iwerzhon, e kontelezh Lú, hanter-hent etre Dulenn ha Béal Feirste.
Kêrioù gant ar memes anv
Stumm saoznek an anv en deus roet:
Lot
Lot a zo anv meur a zen ha meur a lec'h.
Lec'hanvadurezh
Lot, Òlt‎ en okitaneg, zo anv gallek :