cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Potenza (Basilicata)
Da 64 421 a dud e save ar boblañs d'an 31 a viz Kerzu 2022.
Édith Piaf
Édith Piaf pe « la Môme Piaf » (Édith Giovanna Gassion diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'an 19 a viz Kerzu 1915 e Pariz hag aet da Anaon d'an 10 a viz Here 1963 e Grassa (Alpes-Maritimes) a oa ur ganerez hag un aktourez c'hallek.
Bet eo bet mamm d'un niver bras a ganaouennoù brudet-mat hiziv-and-deiz c'hoazh evel La Vie en rose; Non, je ne regrette rien, l'Hymne à l'amour, Mon légionnaire, La Foule, Milord, Mon Dieu.
1671
Diwar-benn bloavezh 1671 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1671
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1671
Françoise de Dinan
Françoise de Dinan, pe Frañseza Dinan (Tremuzon, 20 a viz Du 1436 – Kastell-Briant, 3 a viz Genver 1499), a oa gwreg Gilles de Bretagne, breur an dug Pêr II, dug Breizh. Anvet e voe da c'houarnerez Anna Breizh.
Mikstekeg Cuyamecalco
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Cuyamecalco eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.600 den (1994) e Mec'hiko.
Britomartis
Britomartis (henc'hresianeg : Βριτόμαρτις) a oa unan eus an nimfezed gwerc'h a veze da-heul an doueez Artemis. Gouzout a reer e oa ganet e Kreta, hag e oa merc'h da Zeus. Nav miz pad e oa bet ar roue Minos war he lerc'h, dre ar c'hoadoù hag ar menezioù. A-benn ar fin, pa oa o vont da vezañ tapet, en em daolas er mor eus lein un tornaod. Saveteet e voe gant pesketaerien a oa o teurel o rouedoù.
Hervez klaskerien zo e vefe un anv roet da Artemis e Kreta.
Hec'h anv
Talvezout a rafe hec'h anv kement ha plac'h kuñv, e yezh Kreta gozh.
Carme (loarenn)
Carme (eus ar gresianeg Κάρμη) a zo ul loarenn gilgradek direizh eus Yaou. Gant Seth B. Nicholson eus Arsellva Menez Wilson e voe dizoloet e 1938. Betek 1975 e voe anvet Yaou XI pe, gwechoù 'zo Pan. Hec'h anv a-vremañ a zeu eus Karme, unan eus serc'hed Zeus.
Hec'h anv a ro da strollad Carme, ur strollad loarennoù direizh kilgradeg hag a gelc'htro etre 23 milion a gilometradoù ha 24 milion a gilometradoù eus Yaou gant ur stouadur a 165°.
Coevorden
Coevorden (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Drenthe en Izelvroioù. E 1998 e voe krouet ar gumun pa voe kendeuzet Coevorden gant Dalen, Sleen, Oosterhesselen ha Zweeloo.
Dasparzh ar boblañs e kumun Coevorden
Ar c'hêrioù ha kêriadenn da-heul a ya d'ober kumun Coevorden : Aalden, Achterste Erm, Ballast, Benneveld, Bovensteenwijksmoer, Coevorden, Dalen, Dalerpeel, Dalerveen, De Bente, De Haar, De Kiel, De Mars, Den Hool, Diphoorn, Eldijk, Erm, Gees, Geesbrug, Grevenberg, 't Haantje, Holsloot, Hoogehaar, Kibbelveen, Klooster, Langerak, Meppen, Nieuwe Krim, Nieuwlande, Noord-Sleen, Oosterhesselen, Padhuis, Pikveld, Schimmelarij, Schoonoord, Sleen, Steenwijksmoer, Stieltjeskanaal, Valsteeg, Veenhuizen, Vlieghuis, Vossebelt, Wachtum, Weijerswold, Wezup, Wezuperbrug, Zweeloo ha Zwinderen.
Kêr Coevorden
thumb|200px|left|Steuñv mogerioù-kreñv Coevorden thumb|200px|right|Coevorden e 1874 Gwirioù-kêr a voe roet da Coevorden e 1408. Adsavet e voe kêr e penn-kentañ ar XVII{vet}} kantved diwar c'houlenn Maurits van Nassau a felle dezhañ ma vefe ur gêr beurvat, war skouer Palmanova.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr kumun Coevorden ez eus 25 dileuriad :
Orleañs Nevez
Orleañs Nevez (New Orleans e saozneg ha La Nouvelle-Orléans e galleg) eo brasañ kêr Louiziana, e kreisteiz SUA, war lez ar stêr Mississippi. E gevred Louiziana emañ, war glannoù al lenn Pontchartrain. 390 144 annezad zo bet brasjedet e 2019. Ur porzh hag ur greizenn armerzhel bras eo.
Dont a ra hec'h anv eus hini Fulup II Orleañs, rejant Loeiz XV a Vro-C'hall en. Unan eus koshañ kêrioù SUA eo. E 1840 e oa trede brasañ kêr ar vro. Anavezet eo Orleañs Nevez abalamour d'he gwrizioù liessevenadurel, d'he sonerezh ha d'he c'heginerezh. Eno eo ganet ar jazz. Brasañ ha brudetañ festival ar gêr eo Meurlarjez.
Gevellerezh
Trizek kêr zo gevellet gant New Orleans (2022).
Sélune
Ar Sélune zo ur stêr 91 km hed eus Normandi. Redek a ra e departamant ar Manche. En em deurel a ra e Bae Menez-Mikael, e-kichen Avranches, tost da aber ar stêr Sée. E-touez ar c’hêrioù treuzet gant ar Sélune emañ Barenton, Saint-Hilaire-du-Harcouët ha Ducey.
Krennamzer
E-pad ur pennad e talveze ar stêr-mañ da verkañ ar vevenn etre Breizh ha Normandi, etre 933 ha 1009. Goude-se e voe kaset an harzoù un tammig pelloc’h er c’hornôg, war ar stêr Kouenon.
Pluveleg
Pluveleg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
YZ Ceti
Ur c'horrez ruz eo YZ Ceti. Daouet ma'z emañ tost a-walc'h ouzh an Heol (war-dro 12 bloavezh-goulou) eo re wan da vezañ gwelet hep ur pellseller. Ur steredenn-darzh eo ha buan tre e c'hell kemm he sked. Pouezañ a ra 8.5% eus mas an Heol hag ar peurliesañ eo he sked nebeutoc'h eget 1/5000 eus hec'h hini.
1292
Diwar-benn bloavezh 1292 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1292
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1292
Gisela (merc'h da Loeiz an Deol)
Gisela (?-war-lerc'h 874) a oa merc'h da Loeiz an Deol, merc'h-vihan da g-Karl Veur. Ganti e voe diazezet abatioù Somain ha Cysoing en hanternoz Bro-C'hall a hiziv. Ur verc'h he doe hag a voe anvet Gisela ivez, hag a eas da leanez.
Haravesnes
Haravesnes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
OE Kalmoukia
Krouet e oa bet Oblast Emren Kalmoukia, ebarzhiet en Unaniezh Soviedel, d'ar 4 a viz Du 1920. Astrakhan e oa e gêr-benn. E miz Even 1928 e voe ebarzhiet e Kray Volga Izel. Disrannet e voe hemañ e miz Genver 1934 ha d'un darn eus Kray Stalingrad ez eas OE Kalmoukia. E miz Here 1935 e voe treuzfurmet an oblast emren en ur Republik Emren Sokialour ha Soviedel Kalmoukia hag a voe divodet e 1943.
Adsavet e voe OE Kalmoukia e miz Genver 1957. Un darn eus Kray Stravopol e oa neuze. E 1958 ez eas d'ur republik emren adarre.
Tchitchimekeg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo an tchitchimekeg (chichimeca pe chichimeca-Jonaz) komzet gant tro-dro da 200 den (1993) e Mec'hiko.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Annequin
Annequin a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Anna Maria Sforza
thumb|Anna Sforza Anna Maria Sforza, ganet e Milano d'an 21 a viz Gouhere 1476, ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 1497, a oa merc'h da Galeazzo Maria Sforza, dug Milano, ha da Bona di Savoia. Merc'h-vihan e oa, a-berzh he zad, da Vianca Maria Visconti, diwezhañ diskennadez eus lignez duged Visconti Milano, ha da Francesco Sforza. A-berzh he mamm e oa merc'h-vihan da Ludovico di Savoia, dug Savoia.
He dimeziñ
Ne oa nemet bloaz pa voe prometet da zimeziñ da Alfonso I d'Este, mab Ercole Iañ, Dug Ferrara. Liammet e oa an tiegezhioù Sforza, eus Milano, ha d'Este, eus Ferrara : hec'h eontr, Ludovico Sforza, a oa dimezet da Veatrice d'Este, ur verc'h da Ercole Iañ. D'ar 17 a viz Genver 1491 e voe graet an eured, pa oa 15 vloaz an daou zen nevez.
He c'hoar Bianca Maria Sforza a zimezas d'an Impalaer santel Masimilian Iañ, ar paotr a oa bet kefrisa Anna Vreizh.
He marv
Dougerez e voe, ha mervel a reas he bugel kerkent ha ganet d'an 2 a viz Kerzu 1497. Mervel a reas ar vamm prestik goude, pa oa 21 bloaz.
Gant he marv e voe torret da vat an ere etre an tiegezhioù Sforza hag Este. Addimeziñ a reas Alfoñs da Lucrezia Borgia, merc'h ar pab, ha pemp mab en doe.
Liamm diavaez
Poltredoù Anna Maria Sforza
Gwobr Tir na n-Og
Gwobr Tir na n-Og (Priz Tír na nÓg e brezhoneg), skivet TnaO a-wechoù, zo ur priz lennegel a vez roet bep bloaz abaoe 1976 e Kembre. Roet e vez da oberennoù evit ar yaouankiz, skrivet pe e kembraeg pe e saozneg. N'eo ket lennegezh a vez loreet bep tro.
Afghanistan
Emirelezh Islamek Afghanistan (Pachtoueg : د افغانستان اسلامي امارت, Də Afġānistān Islāmī Imārat ; Dareg : امارت اسلامی افغانستان Imārat-i Islāmī-yi Afghānistān) zo ur vro eus Azia ar C'hreiz gronnet gant Turkmenistan, Ouzbekistan, Tadjikistan, Sina, Pakistan hag Iran. Abalamour da vrezel 2001 emañ Afghanistan bremañ e-touez paourañ broioù ar bed.
Gwobr Tir na n-Og
Prizioù
Tri friz a vez roet e gwirionez: daou e kembraeg, an eil evit ar skolioù kentañ derez hag egile evit ar skolioù eil derez, hag unan e saozneg. £1,000 za vez roet da bep loread.
Afghanistan
Etre drouklamm an Dalibaned hag al Loya Jirga e 2003, e oa bet lakaet Afghanistan da Stad Islamek Tremeniat Afghanistan gant broioù ar C'hornôg. Abaoe m'oa bet aozet ar vonreizh nevez e reer ent ofisiel Republik Islamek Afghanistan eus ar vro. Goude argadenn an Dalibaned etre miz Mae ha miz Eost 2021 ha diskar ar Republik eo bet embannet Emirelezh Islamek Afghanistan.
Gwobr Tir na n-Og
Prizioù
An anv Tír na nÓg zo bet roet dezhañ abalamour ma'z eo anv douar ar re yaouank e mojennoù keltiek Iwerzhon.
Matlatzinkeg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo ar matlatzinkeg (matlatzinca) komzet e Mec'hiko.
Afghanistan
Etimologiezh
Deverañ a ra an anv Afghanistan eus an anv all a roer d'ar Batchouned : Afghan. Int eo diazezerien Afghanistan a-vremañ. Dont a ra al lostger eus ar ger persek stān (bro).
Matlatzinkeg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Afghanistan
Istor
Sellet ouzh Istor Afghanistan Un istor turmudus he deus bet Afghanistan a anver alies kroashent Kreiz Azia. A-hed an amzerioù eo bet aloubet ar vro a reer Afghanistan anezhi hiziv an deiz gant armeoù a-leizh, en o zouez re an Impalaeriezh Pers, Aleksandr Veur ha Genghis Khan.
1746 - 1973
Penn kentañ stad-vroad Afghanistan, evel m'eo anavezet hiziv an deiz, a voe e 1746, dindan an Impalaeriezh Durrani, met lezet e voe ar c'hontrol anezhi d'ar Rouantelezh Unanet betek ma voe tronet ar roue Amanullah e 1919.
Dont a rae ar renerien istorel eus meuriad an Abdali, a voe cheñchet e anv da zDurrani pa voe tronet ar Chah Ahmad, betek ar remziad Saddozay eus ar c'hlann Popalzay pe ar remziad Mohammadzay eus ar c'hlann Barakzay.
Valdemar
Waldemar pe Valdemar zo anv meur a zen hag a briñs e broioù Lec'hlenn. thumb|right| [[Valdemar IV Danmark, anavezet ivez evel Valdemar Atterdag (war-dro 1320–1375)]]
Afghanistan
1746 - 1973
Etre 1933 ha 1973 emañ ar prantad stabilded diwezhañ en Afghanistan, dindan ren ar roue Zahir Chah. Padal, e 1973, breur-kaer Zahir, Sardar Mohammed Daoud a ra un taol-stad hep feulster d'ar 17 a viz Gouere 1973. Gant skoazell an arme soviedel e tiskar e genderv Zahir. Hemañ a ro an dilez eus e garg e miz Eost hag a ya da annezañ da Italia.
1978 - 1992 : 1 brezel Afghanistan
Gant taol-stad SDPA (Strollad Demokratel Poblel Afghanistan), d’ar 27 a viz Ebrel 1978, eo bet diskaret gouarnamant Daoud hag ez eus drouklazhet ur niver bras eus izili e familh. Dont a ra Muhammad Taraki (1917-1979), levier ar c’hKhalq (ur rann feuls ha patchoun dreist-holl eus SDPA) anezhañ, da vezañ prezidant Republik Demokratel Afghanistan nevez. Sokialour eo ar republik-se, ha mont a ra a-du gant an Unaniezh soviedel.
Un darn eus an Afghaned a stag da herzel ouzh ar galloud kreiz, harpet a-yoc’h gant [URSS]]. Itrikañ a reont un taol-stad nevez d’an 28 a viz Kerzu 1979. Sed aze deroù brezel Afghanistan. Dont a ra Babrak Karmal da vezañ prezidant. Harpañ a ra an Unaniezh soviedel ar renad nevez hag adalek miz Genver 1980 e klask a-zevri adtapout kontroll an takadoù emsavet (Gevred ar vro dreist-holl). Skoilhoù a-leizh a gav ar gouarnamant komunour afghan war e hent : ar maezioù a chom stag ouzh an hengoun ha ne savont ket a-du gant ar gomunouriezh a soñjer eo enep ar relijion ; renkad ar vicherourien afghan n’eo ket gwall niverus ha tro-dro da Gaboul emañ evit an darn vrasañ anezhi. Ha dreist-holl, broioù ar C’hornôg hag ar broioù muzulman (Arabia Saoudat, Iran, Pakistan) a skoazell an harzerezh gant dafar hag arc’hant.
E miz C’hwevrer 1989 e tiviz URSS hec’h-unan kuitaat ar vro, hag e lez kontroll ar vro da Nadjibullah. Diskaret eo ar renad d’an 29 a viz Ebrel 1992 goude m’eo bet kemeret Kaboul ha m’en deus Mohammed Nadjibullah roet e zilez d’ar 16 a viz Ebrel. Dav eo notennañ o deus harzet kalonek strolladoù ar gouarnamant, feal da Vohammed Nadjibullah, ouzh armeoù armet gwelloc’h ha niverusoc’h egeto.
1992 - 1996 : ar brezel diabarzh
D’an 9 a viz Ebrel 1992 ez a Ahmad Chah Masoud, a vo e penn Kevre an norzh, e-barzh Kaboul gant meur a vil a dud. E miz Mae e teu da vezañ ministr an difenn. D’an 28 a viz Mezheven eo anvet Burhanuddin Rabbani, anezhañ ur paotr moder eus ar strollad islamek Jamiat-e-Islami, da brezidant etretant, ha dilennet eo da benn ar gouarnamant e miz Kerzu. Eus 1992 da 1995 eo kemeret ar galloud gant ur gournamant a zeu eus an harzerezh afghan, hogen dizemglevioù a vez ennañ. D’ar 7 a viz Mae, daoust d’un emglev peoc’h etre ar c’hostezennoù kenoazus, e kendalc’h an emgannoù er su da Gaboul. Masoud a ro e zilez eus ar gouarnamant ha hennezh en em adstumm en-dro da c’hGulbuddin Hekmatyar, un anterinour eus kenel ar Batchouned zo ar muiañ-niver ganto er vro.
E 1994 e krog argad an Dalibaned hag aloubiñ a reont tamm-ha-tamm holl broviñsoù ar vro. Eus 1994 da 1996, gant skoazell arme Pakistan, ez aloubont ar braz eus ar vro (nemet ar c’horn-bro tadjik er Biz). Diazezañ a reont un diktatouriezh anterinour. E 1996 e sav a-du an darn vrasañ eus ar c’hostezennoù afghan, nemet an Dalibaned, evit stummañ ur gouarnamant kadoriet gant Hekmatyar. E-pad an hañv 1996, e tec’h Ousama bin Ladin eus Arabia Saoudat, ha goude bezañ chomet daou vloaz e Soudan, e tistro da Afghanistan. Skignañ a ra un disklêriadur djihad enep an Amerikaned.
D’ar 27 a viz Gwengolo 1996 eo kemeret Kaboul gant an Dalibaned a ra o renkoù da neuze. Ar Mollah Omar, penn teogus ar strollad ha « Gourc’hemenner ar Fideled » anezhañ, a ren ar vro hep diazez ebet ent politikel na hervez ar vonreizh. Drouklazhet eo Mohammed Nadjibullah evel ul loen gant an Dalibaned, hag e vreur ivez, daoust dezho bezañ dindan gwarez ABU. Kontet en deus un test penaos e oa tec’het kuit ar warded afghan a oa o c’harg gwareziñ savadurioù ABU pa oa Kaboul war-nes cheñch mestr. Nadjibullah a c’houlennas sikour dileuridi ABU en Islamabad, met tro wenn a reas. Merket e oa e blanedenn dija, rak an Dalibaned o doa savet ur bagad-stourm pemp den e karg d’ober e stal dezhañ. Hervez Ahmed Rashid, edo ar mollah Abdoul Razzaq e penn ar bagad a grogas peg e Nadjibullah etre un eur ha div eur diouzh ar beure, un nebeud eurvezhioù a-raok donedigezh an Dalibaned er gêrbenn.
En e levr Skeud an Dalibaned, e kont Ahmed Rachid frapadoù diwezhañ Nadjibullah : « Mont a reas an Dalibaned tre e kambr Nadjibullah, skeiñ gantañ ha gant e vreur ha teurel an daou zen semplet e penn a-dreñv ur gamionetez a yeas da balez teñval ar prezidant. Eno e spazhjont Nadjibullah ha stlejañ e gorf a-dreñv ur jeep, a-raok peurlazhañ anezhañ gant ur boled. Boureviet e voe e vreur er memes mod ha taget e voe. An Dalibaned a grougas an daou gorf-marv ouzh ur peul beton dirak ar palez, nepell diouzh savadurioù ABU. Da c’houloù-deiz e teuas annezidi gurius da welet an daou gorf koeñvet ha muturniet, krouget gant neud-orjal. Bez’ e oa sigaretennoù etre o bizied ha bilhedoù bank afghan leun o godelloù – evit displegañ ar pezh a soñje an Dalibaned diwar-benn o buhez diroll hag o goubrenerezh. Tec’het e oa daou geneil all Nadjibullah. Adtapet e oant bet pa oant o klask tec’hout diouzh kêr, ha boureviet ha krouget e voent ivez », eme Ahmed Rachid.
Evel-se e krogas ren an Dalibaned.
1997 - 2006 : An Dalibaned hag emellerezh AFNA
E 1997 e reas an Dalibaned – « studierien war an doueoniezh » – o renkoù er vro (nemet en ur c’hornig-bro er Biz). Harpet e oan gant strolladoù armet estren a oa tomm ouzh o relijion. Lakaat a rejont ar peoc’h da ren en-dro, well-wazh, dre lakaat da dalvezout ul lezenn islamek strizh hag a strishae un niver bras a frankizoù. Fellout a rae dezho kas o uhelvennad da benn, da lavaret eo « Stad islamek purañ ar bed », diazezet war ar charia rik.
Brudet e voent er bed a-bezh dreist-holl pa zistrujont e 2001 delwennoù Bouddha ragislamek e Bamiyan. An delwennoù-se ( - IV kantved a-raok J.-K.) a oa enskrivet e glad bedel mab-den gant UNESCO. Ar Pakistan, o c’hevredad fealañ koulskoude, a zianzavas o folitikerezh da neuze.
D’ar 26 a viz Mae 2004 ez eus lazhet pemp ezel eus un AEG (aozadur e-maez gouarnamant) en ur stign e Gwalarn Afghanistan. D’ar 16 a viz Gouere 2004 e kouezh ur roked tost d’ur skolaj a oa da vezañ gweladennet gant ar prezidant Hamid Karzai un nebeud munutoù war-lerc’h. An Dalibaned a samm atebegezh ar gwalldaol. D’an 29 a viz Eost 2004, e Kaboul, ez eus lazhet 12 den da nebeutañ hag ez eus gloazet un tregont bennak gant ur gwalldaol war-bouez ur c’harr-trap. An Dalibaned a glaske tizhout an embregerezh surentez amerikan Dyncorps, a bled gant gwarez ar prezidant afghan Hamid Karzai.
E 2004, daou vloaz goude an emellerezh etrebroadel, e oa deuet Afghanistan da vezañ en-dro kentañ produer roz-moc’h (papaver somniferum) ar bed. Diwar o laezh e farder opiom hag heroin.
Adalek 2005 e washa ar jeu. En em silañ a ra an Dalibaned e kornioù-bro zo, a-gevret gant tud estren a-youl vat. E miz Eost 2006, AFNA a ro lañs d’un argad er c’hornôg da Gandahar (koulzad Morgaoul), met war-lerc’h koll ur c’harr-nij evezhiañ gant 14 soudard ha meur a zen lazhet war an douar, e c’houlenn e gomandant soudarded nevez.
Dilojeiz eo war-dro 60% eus an dud e Kaboul.
Abaoe 2006
D'an 8 a viz Mae 2021 eo lazhet ouzhpenn 80 den ur gwalldaol a-enep ur skol e Kaboul.
Politikerezh
Evit bremañ eo renet Afghanistan gant ar prezidant Hamid Karzai a voe lakaet gant melestradur Bush e penn ur gouarnamant etretant goude diskar an Dalibaned. Aet eo ar maout gantañ n’eus ket pell en un dilennadeg vroadel. E-barzh e gabined bremañ, ez eus izili eus Kevre an Norzh, hag ur meskad tud a zeu eus strolladoù rannvroel all a oa bet furmet diwar ar gouarnamant da c’hortoz gant al Loya Jirga. Distroet eo ar roue kozh Mohammad Zahir Chah d’ar vro, met ne voe ket roet galloud ar roue en-dro dezhañ ha tremen a ra gant un nebeud galloudoù lidek.
Chom a ra soudarded hag ajañsoù titourerezh er vro, gant ar Stadoù-Unanet ha meur a vro all. Darn anezho a bled gant dalc’h ar peoc’h, re all a laka an hu war an Dalibaned hag Al-Qaida. Abaoe miz Kerzu 2001 ez eus e Kaboul un nerzh evit derc’hel ar peoc’h gant Aozadur ar Broadoù Unanet, e anv Nerzh etrebroadel skoazellañ ar surentez (NESS). Gant AFNA eo bet kemeret penn an nerzh-se d’an 11 a viz Eost 2003. Chom a ra un tamm mat eus ar vro dindan kontroll ar pennoù-brezel.
Emañ an Eurokorf dindan atebegezh AFNA a ren an Nerzh etrebroadel skoazellañ ar surentez (NESS) e Kaboul abaoe an 9 a viz Eost 2004. Ar c’holloù e-touez ar bagadoù-se a c’hoarvez peurliesañ war-lerc’h fazioù anavezout, gwalldaolioù gant kirri-trap, pe gwallzarvoudoù war an hent, gwashaet abalamour d’an diouer a c’hourizoù-surentez.
Dalc’het e voe dilennadegoù broadel d’an 9 a viz Here 2004. Ouzhpenn 10 milion a Afghaned a voe lakaet war roll an dilennerien. Boikotet e voe an dilennadegoù gant ouzhpenn 17 emstriver a enebe ouzh Hamid Karzai, rak soñjal a rae dezho e oa flod. Ur bodad dizalc’h a ziskouezas e oa bet flod, met prouiñ a reas n’en doa bet ar flod-se efed ebet war an disoc’h. Aet e oa ar maout gant Hamid Karzai gant 55,4% eus ar mouezhioù. Lakaet e voe da brezidant d’ar 7 a viz Kerzu. Se a voe kentañ dilennadegoù broadel er vro abaoe 1969 ma oa bet dalc’het dilennadegoù ar parlamant evit ar wech diwezhañ.
Proviñsoù
Sellet ouzh Proviñsoù Afghanistan
Rannet eo Afghanistan etre 32 broviñs pe velayat (34 hiziv an deiz) :
Douaroniezh
Sellet ouzh Douaroniezh Afghanistan
Ur vro veneziek eo Afghanistan, gant plaenennoù en Norzh hag er Mervent. Nowshak eo poent uhelañ ar vro, 7485 m a-us live ar mor.
Sourouc'han-Baird
Dougen a ra anv ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).
Afghanistan
Douaroniezh
Sec’h eo takadoù bras eus ar vro, ha n’eus ket kalz a zour fresk. Un hinad kevandirel en deus Afghanistan : tomm e vez e-pad an hañv ha yen e vez e-pad ar goañv. Alies e vez krenoù-douar er vro.
Sourouc'han-Baird
Annez
Bevañ a ra al labous en Alaska, Kanada ha reter Siberia ivez ha goañviñ e Suamerika.
Afghanistan
Douaroniezh
Kêrioù pennañ Afghanistan eo Kaboul, ar gêrbenn, Herat, Jalalabad, Mazar-e Sharif ha Kandahar.
Sourouc'han-Baird
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han-Baird en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Afghanistan
Douaroniezh
Sellet ivez ouzh : roll kêrioù Afghanistan ~ Lec’hioù Afghanistan
Armerzh
Abaoe m’eo en em dennet an arme soviedel ez eo deuet produerezh an opiom da vezañ ur vammenn arc’hant pouezus evit an Afghaned. Dre se ez istim ar c’hazetenner ha sokiologour Alain Labrousse ez eus diazezet un drederenn eus armerzh ar vro war trafikerezh an opiom hag ar produioù deveret dioutañ.
Abaoe dibenn Brezel Afghanistan e 2001 hag ar gouarnamant nevez zo bet lakaet e plas, gounidegezh ar roz-moc’h, a oa anezhi dija da vare an Dalibaned, he deus tizhet liveoù uhel-kenañ a istimer a-benn 2006 da 6100 tonenn, kalz en tu-hont d’ar goulenn a vez er bed. Posupl e vefe gounit legumaj ha bleunioù dre zourañ, met seurt trevadoù zo aes da darvañ.
Poblañsouriezh
Pennad dre ar munud : Poblañsouriezh Afghanistan
Rannet eo pobl Afghanistan en un niver bras a genelioù. O vezañ ma n’eo ket bet niveret poblañs ar vro nevez zo, n’eus ket tu da gaout sifroù resis diwar-benn ment hag aozadur ar c’henelioù. Dre-se ar sifroù da-heul n’int nemet un tostaat d’ar wirionez. Gant an dud a gomz pachto (ar Vachtouned) e vez stummet ar strollad brasañ, ouzhpenn 50% eus ar boblañs war a soñjer. An eil strollad brasañ a gomz farsi (perseg). Ennañ emañ an Dadjiked (23%), an Hazaraed (14%) hag an Ouzbeked (12%). Bez’ ez eus ivez meuriadoù evel an Aimaked, an Durkmened, ar Valoutched hag ar Bachayied. Boutin eo an divyezhegezh en Afghanistan. Un niver bihan a genelioù, ar Sikhed hag an Hindoued dreist-holl, a gomz panjâbî.
A-fet relijion eo muzulman an Afghaned dreist-holl (80% Sunnited hag 20% Chiited tost da vat). Bez’ ez eus ivez minorelezhioù hindouat ha sikh, hag ur vinorelezh yuzev eus 1%, a oa 2% betek nevez zo. Kalz eus ar re-se zo tec’het e-pad brezel diabarzh ar bloavezhioù 90 war-du ar broioù amezek ha war-du Europa hag Amerika. Gant diskar an Dalibaned ez eus distroet Sikhed da broviñs Ghazni.
Sevenadur
Sellet ouzh Sevenadur Afghanistan Mazaouet ez eus bet ur c’halz eus monumantoù istorel ar vro e-pad ar brezelioù diwezhañ. Distrujet eo bet an div zelwenn vrudet eus Bouddha e proviñs Bâmiyân gant an Dalibaned rak sellet e veze outo evel idoloù berzet gant an Islam. Goude ar brezel ez eus bet laeret ur bern traezoù arzel ha dilerc’hiadoù arkeologel. Adwerzhet int bet e broioù ar C’hornôg e stalioù an hendraourien.
Adpiaouañ a ra pobl Afghanistan ar varc’hegerien, ha deuet-mat eo ar sport anvet Buzkachi d’ar bobl. A orin eus Afghanistan eo ar chase afghan ma lakaer chas da redek.
A-raok kresk galloud an Dalibaned e oa Kêr Gaboul ur greizenn evit kalz sonerien, anezho mistri war zaou zoare ar sonerezh afghan, an hini hengounel hag an hini modern, dreist-holl e-pad liderezh Nauroz. E-kreiz an e oa par Kaboul da Vienna an  ha.
''Sellet ivez ouzh : Radio Kaboul ~ Sonerezh eus Afghanistan
Deskadurezh
Sellet ouzh An deskadurezh en Afghanistan
Diskouez a ra ur studiadenn eus 2002 gant ar strollad skoazell Save the Children e ra ar vugale afghan diouzh an traoù a-fet paourentez ha feulster o endro : kalonek int. Ar studiadenn a ro kred da ensavadurioù kreñv ar familh hag ar gumuniezh.
Ouzhpenn pevar milion a vugale afghan, an niver uhelañ moarvat, zo bet skoliataet er bloavezh-skol zo deraouet e miz Meurzh 2003. Digor eo an deskadurezh d’ar baotred ha d’ar merc’hed hiviziken.
Stadegoù
Kêrbenn : Kaboul
Poblañs : 31 000 000 a annezidi (e 2006). 0-14 vloaz: 44,6%; 15-64 bloaz: 53%; + 65 bloaz: 2,4%
Gorread : 652 500 km²
Stankted : 47 annez./km²
Harzoù war zouar : 5 529 km (Pakistan 2 430 km ; Tadjikistan 1 206 km ; Iran 936 km ; Turkmenistan 744 km ; Ouzbekistan 137 km ; Sina 76 km)
Arvor : 0 km
Uhelder : eus +258 m da +7 485 m
Hoali ar baotred : 43 bloaz (e 2006)
Hoali ar merc’hed : 44 bloaz (e 2006)
Feur kreskiñ ar boblañs : +2,67% (e 2006)
Feur genel : 46,6 ‰ (e 2005)
Feur mervel : 20,34 ‰ (e 2005)
Feur mervel ar vugale : 160 ‰ (e 2005)
Feur gouennañ : 6,7 bugel/maouez (e 2005)
Dizalc’hiezh : 19 a viz Eost 1919 (trevadenn vreizhveuriek kozh)
Linennoù pellgomz : 50 000 (e 2004)
Pellgomzerioù hezoug : 600 000 (e 2004)
Skinwelerioù : 100 000 (e 1999)
Implijerien Internet : 25 000 (e 2005)
Montreuil-sur-Mer
Montreuil (anv ofisiel), Montreuil-sur-Mer (anv diofisiel) a zo ur gêr hag ur gumun gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Arondisamant Montreuil-sur-Mer eo.
Afghanistan
Stadegoù
Hentoù : 34 800 km (hentoù teret : 8 200 km) (e 2003)
Hentoù-houarn : 24,6 km
Dourredennoù bageüs : 1 200 km (e 2001)
Plougonveur
Plougonveur a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Emañ Plougonveur zo war lez kornôk al Leger, a red war-zu Gurunuhel ha Benac'h.
Gwazh Dour Trobreudeur a ya d'al Leger.
Gwazh Kol a ya d'ar wazh Lan Skalon, ha goude se d'ar Gwig.
An hent meur roman eus Karaez-Vorgium da bPlougouskant a dreuz ar gumumm eus Kroaz-Kermen / Kroaz ar Barzig (tu Kallag) da Gergalaon (tu Gurunuhel)
Kumunioù amezek : Ar Chapel-Nevez; Logivi-Plougraz; Lokenvel; Benac'h; Louergad; Gurunhuel; Pont-Melvez; Bulat-Pestivien; Kallag.
Emdroadur ar boblañs
Emdroadur poblañs Plougonveur abaoe 1793
Notennoù ha daveoù
__INDEX__
Afghanistan
Stadegoù
Aerborzhioù : 46 (10 gant roudennoù ter) (e 2005)
1672
Diwar-benn bloavezh 1672 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1672
Aodoù-an-Arvor
Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor e galleg hag ent-ofisiel) a zo unan eus ar pemp departamant a oa bet savet e Breizh da heul ar Reveulzi c'hall. E norzh ar vro emañ, Sant-Brieg eo ar pennlec'h anezhañ, hag an 22 an niverenn roet dezhañ. Betek 1990 e veze graet Aodoù-an-Hanternoz (Côtes-du-Nord) anezhañ.
Istor
Dizunvan eo an departamant, bodet en-dro da gêr Sant-Brieg. An 3/5vedenn a zo e Breizh-Uhel hag an 2/5 e Breizh-Izel. Al lodenn vrasañ eus Bro-Sant-Brieg a zo aet d'ober anezhañ anat eo, met un nebeud parrezioù diouti a zo er Mor-Bihan. War-dro an hanter eus Bro-Sant-Maloù a zo e-barzh ivez, pa 'mañ ar peurrest anezhi en Il-ha-Gwilen hag er Mor-Bihan. Ul lodenn eus Bro-Zol er reter, Kernev-Uhel, er mervent, hag al lodenn vrasañ eus Bro-Dreger, er gwalarn, tammoù bihan eus Bro-Wened er mervent-su a ya d'ober ar peurrest.
Molière
Jean-Baptiste Poquelin zo brudetoc'h evel Molière, an anv dibabet gantañ evit c'hoari war al leurenn, a oa ur c'hoarivaour ha skrivagner gall badezet d'ar 15 a viz Genver 1622 ha marvet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1673. Ganet en ur familh marc'hadourien eus Pariz, d'an oad a 21 vloaz en em stroll gant un dek a gamaladed, e-touezh anezho an aktourez Madeleine Béjart, ha sevel ar strollad c'hoariva Illustre Théâtre. En desped da vezañ harpet gant dramaourien brudet, ne teuio ket a-benn da vezañ brudet e Pariz. E-pad 13 vloaz, Molière gant e gamaladed a ya e stumm ur strollad fiñv e su ar rouantelezh c'hall. Meur a arc'hantour a vo o sikour ar strollad. E-pad ar amre-se, Molière a sav farsadennoù pe komediennoù berr, div anezho o vezañ reoù hir nemetken. Distroet e Pariz e 1658, dont a ra da vezañ prim, e penn e strollad, an aktour ha c'hoarivaour karetañ gant ar roue yaouank Loeiz XIV hag e lez. Molière a sav abadennoù lies, o labourat gant gwellañ tisaverien leurenn, sonerien, korollerien ar vro. Marvet eo d'an oad a 51 vloaz, nebeut eurvezhioù goude bezañ bet c'hoariet evit ar pevare gwech roll pennañ ar pezh Le Malade imaginaire.
Savet ez eus bet pezhioù c'hoari lies gant Molière, darn ar rolloù pennañ a oa c'hoariet gantañ. Molière a oa mailh war implij doareoù lies ar fent: komz, jestraouiñ, gwelet ha darvoudus.
Judit Bavaria
Judit Bavaria (805- 19 pe 23 a viz Ebrel 843) a oa merc'h da Welf Iañ, kont Bavaria, ha da Hedwig pe Heilwig, priñsez sakson (780-826). C'hoar e oa da Emma Bavaria.
Haousaeg
Ur yezh tchadek eus isskourr yezhoù tchadek ar c'hornôg A.1 eo an haousaeg (هَوُسَ hausa, abakwariga, mgbakpa, habe pe kado). Ar yezh tchadek ar muiañ-komzet an hini eo. Komzet e vez gant tro-dro da 24.200.000 den evel yezh kentañ ha gant 14.600.000 den all evel eil yezh, e Nigeria dreist-holl (18.25.000 den e 1991) hag ivez e Benin, Burkina Faso (500 den e 1991), Kameroun (23.500 den e 1982), Republik Kreiz Afrika, Tchad, Kongo, Eritrea, Ghana, Niger (5.000.000 den e 1998, pe 55% eus ar boblañs evel yezh kentañ), Soudan (418.000 den e 1993), Togo (9.600 den e 1991). An Haousaeg zo unan eus yezhoù Afrika zo komzet ar muiañ goude an Arabeg, ar galleg, ar saozneg hag ar Swahilieg.
Judit Bavaria
Dimeziñ ha bugale
Eil pried an Impalaer santel Loeiz an Deol e teuas da vezañ e 819 pa zimezas dezhañ en Aachen er bloaz-se.
Haousaeg
E-pelec'h e vez komzet?
Kavout a reer an Haousaed, a gomz haousaeg a-vihan, en Niger hag e norzh Nigeria dreist-holl, met implijet e vez ar yezh-se evel yezh koñvers en un dachenn kalz ledanoc'h eus Afrika ar c'hornôg (Benin, Ghana, Kameroun, Togo, Aod an Olifant ha kement zo.), e Kreizafrika hag e kornôg Soudan, (Tchad, Republik Kreizafrika, Soudan, Ginea ar c'heheder), e-touez ar vuzulmaned dreist-holl. Radioioù evel ar BBC, Radio France Internationale, China Radio International, Mouezh Russia, Voice of America, Deutsche Welle, hag IRIB a skign abadennoù en haousaeg.
Judit Bavaria
Dimeziñ ha bugale
Mamm e oa da Gisela (ganet war-dro 819/822 - † war-lerc'h ar Iañ a viz Gouhere 874), a zimezas da Eberhard of Friuli, ha da Karl Voal, a voe impalaer war-lerc'h e dad.
Abalamour d'he mab eo e voe rannet an Impalaeriezh.
Haousaeg
Ar Rannyezhoù haousaek
Daouzek rannyezh pennañ zo :
Rannyezh ar ghana
Rannyezh haousaek ar Ghana (Gaananci) a ya d'ober ur strollad disheñvel. Distag eo diouzh an dachenn vrasañ ma vez komet haousaeg. Implijjout a ra c e-lec'h ky, ha j e-lec'h gy. Displegañ a reer an dra-se dre ma tiskenn poblañs haousaek ar Ghana eus kenwerzhourien Hausa-Fulani o chom e tolead zongo ar c'hêrioù a oa kreizennoù kenwerzh bras en holl Asante hag er rouantelezhioù Dagomba, e kêrioù Tamale, Salaga, Bawkou, Bolgatanga, Achimota, Nima ha Kumasi dreist-holl. Abalamour da se ha d'ar yezhoù a vez komzet eno : Akaneg, yezhoù gour ha Mandeg, ar Gaananci a oa troc'het diouzh ar rannyezhoù haousaek all Daoust d'an diforc'hioù, an heñvelded etre yezhadur ar Sakkwatanci hag hini haousaeg ar Ghana a ziskouezh emañ Haousaed ar Ghana hag o rannyezh a orin eus gwalarn tachenn an haousaeg, en-dro da Sokoto. .
An haousaeg evel eil yezh
Implijet e vez an haousaeg evel lingua franca en holl gornôg Afrika. Disheñvel-bras eo distagadur an dud a gomz haousaeg evel eil yezh diouzh hini an Haousaegerien a-vihan dre ma ne zistagont ket ar c'hensonennoù dre entarzhañ nag ar c'hensonennoù dre strakal a gaver er rannyezhoù haousaek, evel ɗ, ɓ ha kʼ/ƙa vez distaget gant ar re n'int ket Haousaegerien a-vihan evel d, b ha k. Abalamour da se n'eo ket sklaer atav ar pezh a lavar ar re a gomz haousaeg evel eil yezh evit an Haousaegerien a-vihan rak kemmet e c'hell bezañ ster ar gerioù. Da skouer n'eus kemm ebet ken e distagadur ar ger daidai (reizh) ha ɗaiɗai (unan-hag-unan).
Ur c'hemm all zo eo cheñchamant ledander ar vogalennoù er gerioù hag an diforc'h an ton standart (eus ar Foulaniegerien hag eus an Daouregegerien na implijont ket an tonioù haousaek, d'ar gouregerien pe d'ar Yoroubegerien a implij frammoù tonel ouzhpenn evel en o yezhoù-mamm). Jener an anvioù gwregel pe gourel a vez cheñchet alies, kemmet e vez framm ar frazennoù, ha kalz anvioù ha verboù haousaek zo erlerc'hiet gant gerioù eus yezhoù-mamm an dud a gomz haousaeg.
War dro 15 milion a dud a gomzefe haousaeg evel eil yezh hag e le'hioù zo, tost-kenañ diouzh an tachennoù m'emañ an Haousaegerien a-vihan o chom.
yezhoniezh
Tonennoù en-deus an haousaeg. Pep hini eus he femp vokalenn a, e, i, o and u ha c'hell degemer un donenn izel, un donenn uhel pe un donenn hag a gouezh
Da ziskouez an tonennoù e c'heller implij lizherennoù merket
à è ì ò ù (tonenn izel)
á é í ó ú (tonenn uhel)
Sant-Aleustr
Sant-Aleustr a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed .
Haousaeg
yezhoniezh
â ê î ô û (tonenn o kouezhout)
E Haousaeg skrivet, an tonennoù ne'z int ket merket. Merke e vezont er geriadurioù hag en oberennoù skiantel, avat, kuit da zrougveskañ ar gerioù.
Doare skrivañ
Abaoe ar kantved eo skrivet an Haousaeg. Da gentañ e raed gant un eilstumm eus al lizherenneg arabek, an Ajami hec'h anv. Kemeret eo bet e lec'h gant al lizherenneg latin, ar "Boko", avat, abaoe ar bloavezhioù tregont.
An Ajami
Implijet eo bet an doare skrivañ-se abaoe deroù ar kantved. N'eus reizhiad standart ebet en ajami, ha skrivagnerien disheñvel a c'hall ober gant ar memes lizherenn gant un dalvoudegezh disheñvel. Skrivet e vez ar vogalennoù berr alies gant sikour merkoù vogalennoù a vez implijet diabot a wezh en testennoù estroc'h evit er c'horan.
Taolen eus arouezioù an Ajami :
Ar Boko
Teir c'honsonenn a zo ket adstaget outi : ɓ, ɗ and ƙ, ur pevare, ƴ, a vez implijet gwechoù zo.Taolenn eus an arouezioù :
Otomeg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo an otomeg (otomi) komzet e Mec'hiko.
Mazahoueg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù otopameek eo ar mazahoueg (mazahua) komzet gant tro-dro da 370.000 den e Mec'hiko.
Div rannyezh ez eus, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:
Gennes-Ivergny
Gennes-Ivergny a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gestapo
Gestapo (alamaneg Geheime Staatspolizei «polis kuzh ar Stad») a oa polis politikel Alamagn da vare ren Adolf Hitler (1933-1945). Lakaet e voe da aozadur torfedourien da vare prosez Nürnberg.
Orin
Adalek 1933, kerkent ha lakaet Adolf Hitler da gañseller, e krogas SA da spontañ ar boblañs : war-dro 50 000 SA a oa e Prusia. Goude tan-gwall ar Reichstag e voe lakaet ar polis da labourat gant SA. Ur wech embannet ar stad a reuziad e voe harzet 96 kannad. Deuet e oa ar polis da vezañ ur benveg etre daouarn NSDAP.
Etre daouarn SS (1934)
Gestapo Prusia a voe krouet d’ar 26 a viz Ebrel 1933 e Berlin, (8 Prinz-Albrechtstrasse) gant Hermann Göring, hag a oa kentañ ministr Prusia. D’ar mare-se, e oa war-dro 200 ezel ennañ, hag an urzhioù a vije kaset da gomiserdioù Prusia. Ma oa gwelet izili SA evel tud reut ha feuls, e oa dibabet a-vat izili Gestapo: al lod brasañ anezho a oa bet er skol-veur, ha dibabet e oant diwar o barregezhioù hag o deskadurezh. Hermann Göring en doa lakaet da bal lakaat anezho da vezañ “brezelerien an ideologiezh”, e servij ar Vroad alaman. Diouzh un tu, ne felle ket da Ernst Röhm e vije tapet plas SA gant Gestapo. Diouzh an tu all e oa mennet Heinrich Himmler ha Reinhard Heydrich da gendeuziñ ar polis ha SS, diwar goust Ernst Röhm. E miz Gouere 1932 e voe anvet Heydrich e penn servij surentez (SD) NSDAP. Aozet e oa bet gantañ. Lakaat a reas da bal diguzhat an holl re a enebe ouzh SS. E-pad nevezamzer 1933 e voe anvet Heydrich e penn servijoù polis München, met e gwirionez e oa Heinrich Müller a rene. Ur wech unvanet polis Bayern ha SD e voent e penn holl aozadur polis al Land. Heinrich Himmler ha Reinhard Heydrich a grouas ar c’hamp-kreizennañ kentañ e Dachau (Bayern) e miz Meurzh 1933. Ennañ e voe bac’het an enebourien bolitikel. Müller, isrener polis Bayern, a aozas ar Schutzhaft, gant ar pal herzel tud hep abeg lezennel ebet, kement den hag a c’hallfe bezañ “dañjerus”. D’ar mare-se e oa Heinrich Himmler e penn polis Alamagn a-bezh, nemet Gestapo Prusia hag a oa renet gant Hermann Göring. Hemañ a roas e zilez e 1934. Er memes koulz e voe degemeret Heinrich Himmler (penn Gestapo), Reinhard Heydrich (penn ar melestradur) ha Heinrich Müller (kenrener ar melestradur) e burevioù Gestapo e Berlin: adalek ar mare-se e ren SS war holl bolis ar Reich.
War gresk ez a ar stourm a-enep an enebourien (1934-1939)
Ur wech ebarzhet ar polis e SS e oa ret da Heinrich Himmler ha da Reinhard Heydrich en em zizober diouzh SA. D’ar 27 a viz Even 1934 en em vodas Himmler, Heydrich ha Müller hag ec’h ijinjont "putsch Röhm". E-pad an noz etre an 30 a viz Even hag ar 1añ a viz Gouere 1934 (Nozvezh an Hirgontilli) e voe lazhet pennoù-bras SA, Ernst Röhm en o zouez.
Dre ma oa NSDAP ar strollad politikel nemetañ, e kendalc’has Gestapo da herzel an enebourien bolitikel, an holl dud ha na glotent ket gant ar Volksgemeinschaft (kumuniezh ar bobl) ijinet gant an nazied, dreist-holl izili KPD. An holl vinorelezhioù, Yuzevien en o zouez, a voe taget ivez. D’an 19 a viz Gwengolo 1935 e voe votet lezennoù Nürnberg: un diaz lezennel e teujont da vezañ evit Gestapo, dre ma oa embannet sklaer e oa difennet groñs an euredoù etre Alamaned ha Yuzevien.
Gestapo en tiriadoù aloubet (1936-1939)
Tamm-ha-tamm ez eas war washaat an aergelc’h spontus a oa en Alamagn. E-pad hañv 1936 e voe anvet Himmler e penn holl servijoù polis ar vro (Chef der Deutschen Polizei). Daoust d'an anvidigezh-se e oa Heydrich hag a rene da vat. Perzh ministrerezh an diabarzh a oa bras ivez. Adalek dibenn ar bloavezhioù 1930 ez eas war gresk perzh ha pouez SS en aozadur nazi. Unan anezho, Werner Best (gwiraour ha teknokrat) e anv, a genlabouras gant Heydrich e penn Gestapo betek 1940. Franz Six, tutaet e SD gant Heydrich, a ijinas ar servij anvet Gegnerforschung (lodenn eus Gestapo e karg eus enebourien ar Reich).
Goude an Anschluss (1938), e voe harzet pennoù bras tu-kleiz Aostria. Er bloaz war-lerc’h e savas izili Gestapo listenn an enebourien tchek a oa da vezañ harzet. E 1939 e voe stummet izili Gestapo a-benn bezañ prest da vrezeliñ. Müller a aozas taol Tannenberg, un digarez evit tagañ Polonia e miz Gwengolo. E Pariz e voe anvet an Obersturmbannführer Kurt Lischka e penn Gestapo adalek diskaramzer 1940. Pierre Laval, kentañ ministr gall, en em glevas gant an nazied : 80 000 Yuzev a voe harzet gant ar polis gall ha dibellet da c’houde. D’an 22 a viz Gwengolo 1939 e voe krouet Reichssicherheitshauptamt (Ofis kreiz surentez ar Reich, RSHA) gant Himmler. Heydrich a voe lakaet e penn ar servij-se, ha ren a reas neuze war SD ha war SIPO. Div rann voe krouet: Gestapo ha Kriminalpolizei, gant ar pal dizorniañ enebourien ar Reich. Gestapo a zeuas da vezañ pevare rann (Amt IV) RSHA.
Gestapo hag an dispell (1941-1944)
Etre diskaramzer 1939 ha nevezamzer 1940 e lakaas Hitler da bal gounit ar brezel buan-tre. Kemenn a reas ma vefe lazhet 70 000 den en Europa (dreist-holl en Ukraina hag e Belarus) gant an Einsatzgruppen (kommando SS). Unvezhioù SS ha re Gestapo a sikouras anezho a-benn lazhañ an holl baotred en oad da vrezeliñ.
E Bro-C’hall e voe sezizet SNCF, hag implijet an trenioù evit kas ar brizonidi d’ar c’hampoù-kreizennañ. Kement-se a voe aozet er servij IV.B.4, renet gant Adolf Eichmann. Gant Gestapo e voe harzet a Yuzevien hag an enebourien bolitikel, en Alamagn koulz hag er broioù aloubet.
D’an 31 a viz Gouere ec’h aozas Heydrich taol Reinhard: ar pal a oa lazhañ 2 vilion a Yuzevien bolonat. Asantet e voe an diviz gant Himmler e-pad an diskaramzer. D’an 20 a viz Genver 1942 e kemeras Müller perzh e prezegenn Wannsee, eno e kenaozas an Endlösung (Diskoulm diwezhañ). Skignet e voe ar raktres e diabarzh Gestapo: ne oa ket trawalc’h hervez Heydrich e vefe izili Gespato skouerioù ar “Volksgemeinschaft'’, fellout a rae dezhañ e kemerfent perzh en Diskoulm diwezhañ.
Dibenn an eil brezel bed : ar feulster war gresk (1942-1945)
Izili Gestapo a guitaas Pariz e-pad hañv 1944, ha kuitaat a rejont Berlin en diskaramzer. Ne felle ket dezho leuskel roudoù war o lerc’h, neuze e plantjont tan en o savadurioù. Al lod brasañ eus pennoù bras Gestapo, Müller en o zouez (n’eo ket bet adkavet e gorf), a zeuas a-benn da dec’hout kuit. Ul lodenn anezho a stagas en-dro gant al labour er polis goude 1945.
Aozadur
E 1934 e voe tennet Gestapo diouzh ministrerezh Prusia an diabarzh hag e vo ebarzhet e SS. Kreskiñ a reas e-pad ar 5 bloaz da heul. Kendeuzet e voe gant Kripo, evel-se e voe krouet (Sipo, Sicherheitspolizei, polis surentez). E 1939 e voe kendeuzet Sipo ha Sicherheitsdienst (SD), krouet e voe neuze RSHA (Reichssicherheitshauptamt, Ofis Kreiz Surentez ar Reich). E diabarzh RSHA e oa anvet Gestapo Amt IV. Evel-henn e oa aozet :
Loos
Loos zo un anv-lec'h hag un anv-tud.
1673
Diwar-benn bloavezh 1673 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1673
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1673
Pameeg
Ur yezh otek-mangeek eus isskourr ar yezhoù otopameek eo ar pameeeg komzet gant tro-dro da 10 000 den e Mec'hiko.
Teir rannyezh a zo:
Spern
Ar spern a zo gwez dreinek, ha meur a seurt zo anezho.
1293
Diwar-benn bloavezh 1293 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Spern
Kurunenn spern Jezuz-Krist
Hervez danevell barnedigezh Jezuz-Krist graet gant Sant Yann an Avielour ez eo bet kurunennet Jezuz-Krist gant ur gurunenn spern evit ober fae war gredenn Yuzevien zo a wele un danvez-roue ennañ (Aviel Yann, XIX, 2). A-hervez eo bet kaset ar gurunenn-se, ar Gurunenn Santel, da b-Pariz, hag e vije e-barzh Iliz Itron-Varia Bariz.
Anv-lec'h
Un toullad lec'hanvioù a zo savet diwarar ger spern.
1293
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1293
Fiskal Bazar
Fiskal bazar a oa ur strollad bet savet e 2004 e Bro-Wened. Sonet e vez gete sonerezh a vro-Jamaik dreistholl (ska, reggae), get tammoù rock hag a gane e brezhoneg mod Bro-Wened. Pevar sonour a oa er strollad betek an dibenn: un taboulinour, ur sonourez akordeoñs diatonek (a gas ur son ispisial d'an tonioù ha testennoù engouestlet ha humenist), ur c'hanour/gitarour hag ur sonour gitar-boud. Tri arall a oa bet er mareoù zo ; un eil gitarour, ur sonour saxofon, ur sonourez trompet ha tuba.
OE Karakalpak
right|thumb|Banniel OE Karakalpak Krouet e oa bet Oblast Emren Karakalpak, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, d'an 19 a viz C'hwevrer 1925 pa oa bet disrannet diouzh RSSE Turkestan ha Republik Soviedel Poblel C'horezm an takadoù ma veve ar Garakalpaked enne.
Kuzul-rannvro Breizh
E Roazhon emañ Kuzul Rannvroel Breizh, karget da verañ Rannvro Breizh. Ennañ ez eus 83 c'huzulier (dilennet evit 6 vloaz).
OE Karakalpak
Er penn-kentañ e voe lec'hiet e diabarzh RSSE Kazac'hia ma oa bet adlec'hiet adalek an 20 a viz Mezheven 1932, en ur zont da vezañ RSSE Karakalpak hag adalek ar 5 a viz Kerzu 1936 e oa bet enteuzet e RSS Ouzbekistan.
Fiskal Bazar
Get ar soñjoù anarkour e oa levezonet ar strollad. Embannet o doa ur CD 5 sonenn, anvet "Ha Goude-se..." e miz c'hwevrer 2006.
Kuzul-rannvro Breizh
Lodennet eo ar plasoù dre zepartamant. Peogwir n'emañ ket al Liger-Atlantel ent-ofisiel e Rannvro velestradurel Breizh (daoust m'emañ hervez an istor), n'eus kuzulier ebet evit an departamant-se.
Dilennidi eus 2004 da 2010
83 c'huzulier e oa er C'huzul-rannvro :
Dilennidi all, eus 1998 da 2004
Josselin de Rohan − RPR (Bodadeg evit ar Republik) − e oa Prezidant ar C'huzul-rannvro.
Eus 1992 da 1998
Yvon Bourges (RPR) e oa Prezidant ar C'huzul-rannvro.
Eus 1986 da 1992
Yvon Bourges (RPR) e oa Prezidant ar C'huzul-rannvro.
Pameeg an Norzh
Ur rannyezh pameek eo pameeg an norzh eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 5.616 den (2000) e Mec'hiko.
Françoise d'Amboise
thumb|Françoise d'Amboise, dugez Breizh. Françoise d'Amboise, pe Frañseza Amboaz, ganet e kastell Thouars d'an 29 a viz Mae 1427 ha marvet d'ar 4 a viz Du 1485 e Naoned, a oa ur briñsez c'hall, merc'h da Louis d'Amboise, priñs Talmont ha beskont Thouars, ha da Louise-Marie de Rieux. Dimeziñ a reas da Bêr II, dug Breizh.
He buhez
Evit tec'hel rak doareoù gouez an aotrounez veur ez eas he mamm da repuiñ ganti da Vreizh, e lez an dug, a oa e Gwened, ha goude e Naoned.
Da dri bloaz e oa bet ragaozet e timezje da eil mab an dug, Pêr, kont Montforzh. Pemzek vloaz e oa e 1442 pa voe graet an eured. Eizh vloaz goude e varvas he breureg Frañsez Iañ, hag anvet e voe he fried da zug.
Ober a reas war-dro ar re baour hag ar re glañv hervez skouer Francesca Romana en Italia.
Mervel a reas Pêr II e 1457. Divugel e oa an intañvez. Fellout a reas d'ar roue gall Loeiz XI he dimeziñ adarre hervez e ezhommm politikel, met hi ne blegas ket dezhañ.
E 1463 e tiazezas ur C'harmel e Breizh gant Jean Soreth.
Missouri (stad)
Missouri zo ur Stad e Stadoù-Unanet Amerika, er Midwest.
Nighthawks
Nighthawks a zo un eoullivadur war lien bet livet e 1942 gant al livour amerikan Edward Hopper. En daolenn e weler tud azezet en un diner (leti amerikan), e kreiz-kêr ha diouzh noz. Taolenn vrudetañ Hopper eo, hag ivez unan eus an taolennoù amerikan brudetañ. War ziskouez emañ en Art Institute of Chicago.
Hervez Françoise Barbe-Gall e vije bet awenet Hopper gant The Killers , un danevell bet skrivet gant Hemingway ha bet embannet e 1927. En danevell ez eus kaoz eus muntrerien o c'hortoz en un davarn.
Liamm diavaez
Nighthawks e lec'hienn Art Institute of Chicago
Trust
Trust a zo ur strollad hard rock gall, bet krouet e 1977. Ar strollad rock gall nemetañ eo sur a-walc'h en deus bet graet kement a-berzh en tu-hont eus harzoù Bro-C'hall.
Istor
Krouet eo bet ar strollad tro dro d'ar c'haner Bernie Bonvoisin ha d'ar gitarour Norbert Krief (graet Nono anezhañ). Niverus eo bet ar sonerien hag o deus kemeret perzh er strollad. Mennegomp en o-zouez David Jacob (Gitar boud) hag Yves Brusco (Gitar ha Gitar Boud). Un dek bennak a daboulinerien o deus sonet ganto, en o-zouez Nicko McBrain, tabouliner Iron Maiden adalek 1983
Politikel tre eo ar pozioù. An temoù a denn dreist holl eus ar gwaskerezh, ar polis, an diktatouriezh (soviedel pe reoù Suamerika...), ha sevel a raent a-enep d'ar vourc'hizien. Brud bras o deus bet en ur seniñ e penn-kentañ ar strollad AC/DC. O fladenn Répression, deuet er-maez e 1980 a chomo an hini brudetañ a-drugarez d'ar ganaouenn Antisocial
An disparti kentañ a c'hoarvezhas e 1985. Norbert Krief a yeas da seniñ gant Johnny Hallyday, ha Bernie Bonvoisin a broduas neuze e bladennoù solo dezhañ. Adsavet eo bet ar strollad evit ar wezh kentañ e 1988, a-raok dispartiañ a-nevez. Savet eo bet en-dro e 1996 betek 2000 hep kavout startijenn ar penn kentañ.
Bernie Bonvoisin a zo bremañ ur sevener filmoù, ha savet en deus tri film : Les Démons de Jésus (1997), Les grandes bouches (1999) ha Blanche (2002).
Menez Mikael
Menez Mikael zo anv meur a lec'h: