cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bro-Skos
Arouezioù broadel
N'eus kan broadel ebet e Bro-Skos (war-bouez God Save The Queen hag a zo kan ar Rouantelezh-Unanet a-bezh), met kinnigoù a zo. An hini brudetañ a zo Flower of Scotland (Bleunienn Bro-Skos). Sonet e vez a-raok abadennoù mell-droad, rugbi e-lec'h ma c'hoari ar skipailhoù broadel skos, ha memes e-pad C'hoarioù ar c'hCommonwealth dre ur votadeg e-touesk an atletourien skos. Kinniget e vez ivez Scotland the Brave, Highland Cathedral, Scots Wha Hae hag A Man's A Man for A' That.
Deiz gouel broadel skos a zo deiz Sant-Andrev (30 a viz Kerzu), hag a zo un deiz dilabour abaoe 2007. Burn's Night a zo lidet kalz ivez, dreist-holl er-maez eus Bro-Skos.
Ride
thumb|right|200px|Ride
Ride a oa ur strollad sonerien vreizhveuriat eus Oxford. Sonerezh shoegaze a veze graet ganto. Ennañ e oa Mark Gardener hag Andy Bell (sonaozañ, kan, gitar), Stephan Queralt (gitar boud) ha Laurence Colbert (taboulinoù).
1988-1989
En ur skol arzoù ha design e Banbury edo Mark Gardener hag Andy Bell hag eno e kejjont gant Laurence Colbert. Kejañ a rejont gant Steve Queralt en ur stal pladennoù. Goude bezañ soñjet dibab 'Donkey' e tivizjont bezañ anvet 'Ride', diwar anv un oberenn bet savet gant Mark Gardener. O sonadeg kentañ a rejont da-geñver gouel Nedeleg o skol e 1988. E miz C'hwevrer 1989 e sonas Ride e-pad sonadeg an unvaniezh studierien en Oxford Poly ha merzet e voent gant Alan McGee. E 1989 e sinjont ur gevrat gant an ti-embann pladennoù Creation Records perc'hennet gant Alan McGee.
1989-1993
Etre miz Genver ha miz Gwengolo 1990 e voe embannet teir fladenn EP gant Ride : Ride, Play ha Fall, hag a voe merzet koulz evit ar sonerezh a oa enno hag an doare ma oant kinniget (skeudennoù). Daoust ma ne rejont ket kalz berzh a-fet kenwerzh e voent priziet mat gant ar vurutellerien. An div bladenn gentañ a voe strollet hag embannet e CD e 1992 hag an trede hini a voe ouzhpennet en o fladenn vras gentañ, Nowhere, deuet er-maez e miz Here 1990. Enni e klever tonioù evel "Vapour Trail" pe "Dreams burn down", hag a oa e-touez ar re a blije ar muiañ d'o arvesterien.
E miz Meurzh 1991 e teuas er-maez an EP Today Forever. Ennañ e klever en doa kemmet doare ar strollad, hag e oa luzietoc'h e ganaouennoù nevez. En o zouez e teuas an ton anvet "Sennen" da vezañ unan eus ar re a blije ar muiañ d'an arvesterien. Da-heul e voe aozet troiad etervroadel kentañ Ride, hag e sonas ar strollad en Aostralia, Frañs ha Japan.
E miz Meurzh 1992 e voe embannet eil pladenn vras ar strollad, "Going Blank Again" he zitl, hag a grog gant an ton "Leave Them All Behind" hag a bad ouzhpenn 8 munutenn. E 1990 e voe Nowhere ar bladenn gentañ embannet gant Creation hag a dizhas an Top 20 er Rouantelezh-Unanet. Leave Them All Behind, ar single kentañ tennet eus Going Blank Again a dizhas an Top 10 zoken. E-pad an hañv 1992 e sonas Ride e gouel sonerezh Reading.
1993-1996 : kemmoù ha disparti
En div bladenn (Carnival of Light, 1994 ha Tarantula, 1996) a zeuas da-heul e klever e voe cheñchet kalz ar sonerezh savet gant ar strollad, ha heñvel e oa ouzh sonerezh psikedelek ar bloavezhioù 1960. Diaesoc'h-diaesañ e teue an traoù da vezañ etre Andy Bell ha Mark Gardener ha divodet e voe ar strollad e-pad m'edo oc'h enrollañ Tarantula, savet penn-da-benn pe dost gant Bell. Daoust ma voe lakaet ar bladenn single "Black Nite Crash" da "Single of the Week" er gazetenn Melody Maker e voe degemeret fall a-walc'h ar bladenn gant ar vurutellerien koulz ha gant ar selaouerien.
Goude-se e savas Andy Bell ar strollad Hurricane #1, hag a-benn ar fin ez eas da seniñ er strollad Oasis (azalek 1999). Mark Gardener ha Laurence Colbert a sonas e-pad ur frapad er strollad Animalhouse. Hiziv an deiz e son Gardener e-unan.
Yann Loeiz Prijant
Yann Loeiz Prijant (ganet e Gwiseni d'an 19 a viz Ebrel 1878 ; marvet d’ar 7 a viz Meurzh 1962) a oa ur beleg hag a reas un tamm war-dro ar brezhoneg.
Goude ar skolaj Lesneven e studias e kloerdi bras Kemper. Beleget e voe eno e 1905. E-pad ouzhpenn ugent vloaz e chomas kure e Brieg, goude ez eas da aluzener frered Lesneven. E 1906 e skoazellas ar skrivagner Théodore Pilven le Sévellec‎ (ganet ivez e Gwiseni) da dreiñ e brezhoneg Kenteliou Aotrou Persoun Ars skrivet e galleg gant an tad Monnin. E 1911 e skoazellas Yann-Vari Perrot da sevel Miz Kerzu Buhez ar Sent. E 1926 e troas e brezhoneg Levr Sant Herve, skrivet e galleg gant Herve Kalvez. Echuiñ e reas e vuhez e ti-diskuizh ar veleien e Keraodren-Lambezelleg.
Armentières
thumb|250px|right|Lec'hiadur Armentières e [[Kanton Armentières hag en Arondisamant Lille]] Armentières , en izelvroeg: Armentiers, e pikardeg: Armintîre hag e flandrezeg kornôgel: Ermentiers a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth : Cité Bonjean Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Krouet e voe e miz Here 1914 hag implijet e voe gant Luioù ar C’hommonwealth betek miz Ebrel 1918, pa rankas ar Re Gevredet kilañ rak an Alamaned. Implijet e voe e-pad ar goañv 1914-1915 da zouarañ nann-soudarded dre ma oa deut bered ar gumun e Le Bizet re zañjerus abalamour d’an tennoù alaman. Lakaet int bet en ur dachenn all ag ar vered abaoe. Implijet e voe ar vered d’an Alamaned adalek miz Ebrel 1918, Armentières a oa bet tapet gante d’an 11 a viz Ebrel ha kuitaat a rejont ar gumun d’an 3 a viz Here 1918. E 1925, tennet e voe 455 bez alaman ag ar vered, met lezet ez eus bet 472 anezhe enni ur seurt. Bezioù pevar soudard ag ar Rouantelezh-Unanet, fuzuilhet evit bout bet dizertet, a gaver er vered .
XXvet kantved
Start eo bet an daou vrezel-bed evit Armentières. Roet e voe dezhi ar c’hroazioù-brezel 1914-1918 ha 1939-1945 hag al Lejion ag Enor.
Gwened
Gwened a zo ur gêr eus Breizh ha kêr-benn Bro-Gwened, e foñs ar Mor Bihan. Pennlec'h departamant ar Mor-Bihan, Arondisamant Gwened ha tri c'hanton eo ivez. 53 218 annezad a oa enni d'ar a viz Genver 2016, 135 882 e Gwened Tolpad. Prizet eo ar gêr gant an douristed evit he glad hag he endro. Ur pol deskadurezh uhel eo.
Darioritum a oa he anv e mare ar Weneted hag ar Romaned. Kêr-benn Bro-Ereg e teuas da vezañ er e mare ar brezelioù etre ar Franked hag ar Vrezhoned. Ur gêr a-bouezh e teuas da vezañ gant an Duged. Mogeriet eo ar gêr kozh c'hoazh hiziv gant ramparzhioù bras eus ar mare-se, arouez galloud Dugelezh Breizh.
Ardamezioù
"En gul e erminig tremenant en argant, gwakoliet etre aour hag erminoù".
Brezhoneg
thumb
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun (Boismoreau)
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an Eil Brezel Bed, pevar anezhe e miz Du 1940, ar re all e miz Du 1942 pa gouezhas o c'harr-nij (Wellington marilhet BJ 768) e Gregam, ,.
Emdroadur ar boblañs 1793-2012
52 648 annezad a oa hervez niveradeg 2012, ha 53 218 d'ar a viz Genver 2016.
Rugbi
Ar c'hlub a-vicher nemetañ e Breizh eo Rugbi Klub Gwened. E PRO D2 e c'hoari, da lavarout eo en eil rummad.
Kolobouz Van Beneden
Kolobouz Van Beneden (Procolobus verus) a zo ur marmouz hag a vev e kornôg Afrika.
Ainoued
An Ainoued (アイヌ), pe "Utari" (ウタリ) evel a reont anezho o-unan kentoc'h eget "Ainou" (a dalvez "tud" pa dalvez "utari" kement ha kamaladed), zo ur bobl henvroidi hag a vev e norzh Bro-Japan hag e reter Rusia. War-dro -1300 e tivroas o hendadoù etrezek Hokkaido, an Inizi Kouril, Enez Sac'halin ha su ledenez Kamtchatka. Da lâret eo 1 000 bloaz a-raok ar pobloù Wa a zo hendadoù Japaniz a vremañ, erruet en enezenn Honshū (eus Korea moarvat).
Un dachenn bras-tre a oa dezho gwezhall : eus norzh Hokkaido d'an inizi Kouril ha Sakhalin. Diskaret int bet gant ar Japaniz da vare prantad ar Meiji (1868-1918). Trevadennet int bet ha difennet e oa outo implijout nag o anv nag o yezh dre vras.
N'eus ket pell e oa o fobl war-nes mont da get. Un 20.000 bennak a vefe anezho c'hoazh hervez ar sifroù ofisiel. E mirvaoù kostez Hokkaido ez eus ul lodenn vat anezho. Hervez ar sifroù n'int ket ofisiel avat e vefe war-dro 200 000 ezel eus ar bobl-se c'hoazh met n'eo ket aes gouzout rak n'eus bet savet niveradeg ebet ha kalz anezhe a guzh o orin, pe alies, ne ouzont ket zoken int a orin ainou, dre ma oa bet kuzhet oute gant o zud o-unan abalamour da wareziñ anezhe diouzh ar ouennelouriezh. Ar c'hannad Shigeru Kayano en deus graet kalz evit sikour anezho dreist-holl dre ul lezenn bet votet e 1994.
Eus an orin betek betek an
Ar sevenadurezh ainou a anadas war-dro 1200 hag enklaskoù nevez a laka da soñjal e teu eus meskaj ar sevenadurezhioù Oc'hotsk ha Satsumon. E 1264, e tisklêrias an Nivc'hed d'an dierniezh Yuan a rene war an impalaeriezh Vongol e oa bet aloubet o bro gant an Ainoued, ar pezh a oa pennkaoz eus emgannoù etre an Ainoued hag arme an dinastiezh Yuan. Komañs a reas darembredoù stank etre ar Wajined (ar Japaniz a ouenn) hag Ainoued Ezochi (anvet Hokkaido hiziv an deiz) en kantved. An Ainoued o doa ur gevredigezh chaseourien-dastumerien, a veve dreist-holl diwar ar jiboeserezh hag ar pesketaerezh, hag o relijion a oa diazezet war anadennoù an natur.
E-pad ar prantad Tokugawa (1600–1868) e kreskas ar c'henwerzh etre an Ainoued hag ar Japaned a zalc'he lodenn su an enezenn a anver bremañ Hokkaido. Dindan ar gouarnamant Bakufu e oa roet gwirioù d'ar c'hlan Matsumae hepken d'ober koñvers gant an Ainoued e norzh an enezenn. Diwezhatoc'h e krogas ar Matsumae da feurmiñ argwirioù kenwerzh da varc'hadourien japanat, ha stankaat a reas an darempredoù etre Japaniz hag Ainoued. Er prantad-se e teuas an Ainoued da gaout ezhomm muioc'h mui eus ar varc'hadourezh degaset gant ar Japaned, ha skoet e voent gant meur a gleñved-red evel ar vrec'h. Daoust ma roe ar c'henwerzh o zu da Japaniz ha d'an Ainoued da gompren gwell an eil re ar re all e tegasas stourmoù etrezo ivez, unan eus emsavadegoù brasañ an Ainoued eo emsavadeg Shakushain (1669–1672) hag un all a voe e 1789.
An adsav Meiji
Degaset e oa kemmoù bras e buhez an Ainoued gant deroù an adsav Meiji e 1868. Savet e oa un niver a adreizhadennoù sokial, politikel hag armerzhel gant gouarnamant Bro-Japan, da vodernaat ar vro e giz ar C'hornôg, ha staget e oa Hokkaido ouzh Impalaeriezh Bro-Japan. Sjöberg quotes Baba’s (1980) account of the Japanese government's reasoning: ‘ … Diorroadur an enezenn vras eus norzh Bro-Japan he doa meur a bal : da gentañ e oa gwelet evel un doare da zifenn Bro-Japan diouzh Impalaeriezh Rusia a ziorroe hag a c'houneze tachenn buan. Goude se … e roe un diskoulm da ziouer labour sklisennad kozh ar samouraied … An diorroadur-se, erfin, a oa da bourchas an danvezioù naturel a oa klask warne en un ekonomiezh kevalaour o kreskiñ .
E 1899, gouarnamant Bro-Japan a savas ul lezenn a anve an Ainoued henvroidi gozh, gant ar soñj e vefent lonket tamm-ha-tamm. Kemeret e oa an douaroù e lec'h ma oa an Ainoued o chom gant ar gouarnamant. Roet e oa ivez d'an Ainoued ar statud keodediz, o tinac'hañ dezhe evel se ar statud minorelezh henvroat.
E korf 36 e teuas an Ainoued muioc'h-mui ur gumuniezh a eil renk war o douaroù dezhe o-unan, Tremen a reas an Ainoued eus stad ur strollad digenvez d'ur strollad d'ur strollad a oa lamet digantañ e vro, e yezh, e relijion hag e c'hizioù gant Japaniz. An douaroù ma oa an Ainoued o vevañ a oa lodennet d'ar Wajined o doa divizet dont da vevañ da Hokkaido, war atiz gouarnamant an oadvezh Meiji, da gorvoiñ danvezioù naturel fonnus an enezenn, ha da sevel atantoù war patrom labour-douar industriel ar C'hornôg. Anvet e oa an argerzh-mañ Kaitakushi. Savidigezh labouradegoù, evel milinoù ha breserezhioù, ha mengleuzioù a oa heuliet gant savidigezh hentoù hag hentoù-houarn, e-pad ur prantad diorroadur a badas betek 1904. E-doug an amzer-se e oa rediet an Ainoued da zeskiñ japaneg, da gemer anvioù japanek ha gourc'hemennet da baouez gant gizioù relijius evel aberzh an anevaled hag an tatouadurioù.
Lezenn 1899 a oa cheñchet e 1997 — Betek-henn en doa disklêriet ar gouarnamant ne oa minorelezh etnek ebet. N'eo ket a-raok ar 6 a viz Even 2008 e oa anavezet an Ainoued evel ur strollad henvroat (s.o. anavezadur ofisiel, a-is).
An euredoù etre Japaned hag Ainoued a oa klasket gant ar re ziwezhañ da zisteraat ar riskloù gwallziforc'h a-enep d'o bugale. Abalamour da se ez eus kalz Ainoued zo heñvel poch ouzh o amezeien japanat. E Sambutsu, war aod ar Reter, peurgetket e c'haller gwelet kalz bugale ganet eus an hevelep dimezioù etre kumuniezhioù. Lod eus an Ainoued japanad-se zo dedennet gant sevenadurezh hengounel ar bobl-se. Da skouer Oki, bugel un tad ainou hag ur japanadez, a zeuas da vezañ ur soner a son ar benveg ainou hengounel anvet tonkori. E kalz kêrioù bihan eus ar Gevred pe eus Hidaka e c'haller atav gwelet Ainoued a ouenn evel e Nibutani (en Ainoueg : Niputay).
Anavezadur ofisiel
D'ar 6 a viz Mezheven 2008 e oa kemeret ur mennad gant Kuzul Bro-Japan a c'houlenne gant ar gouarnamant anavezout an Ainoued evel henvroidi eus Bro-Japan ha da lakaat ar gwallziforc'hoù en o enep da baouez. Anavezet e oa an Ainoued gant ar mennad-se evel "ur bobl henvroad dezhañ ur yezh ispisial, ur relijion hag ur sevenadurezh" ha da derriñ al lezenn kemeret e 1899.
Daoust ma'z eo ur bazenn istorel a-bouez, Hideaki Uemura, kelenner e skol-veur Keisen e Tokyo hag arbennigour war gwirioù ar pobloù henvroat, en deus lavaret diwar-benn ar mennad-se e oa "gwan evit anavezout fedoù istorel" rak rediet e oa an Ainoued da zont da vezañ Japaned da gentañ.
<!--
Douaroniezh
Bevañ a rae an Ainoued en inizi norzh ha kreiz Bro-Japan, eus Enez Sac'halin en norzh betek an inizi Kouril hag enez Hokkaidō ha norzh Honshū, although some investigators place their former range as throughout Honshū and as far north as the southern tip of the Kamchatka Peninsula in what is now Cape Lopatka. The island of Hokkaido was known to the Ainu as Ainu Moshir, and was formally annexed by the Japanese at the late date of 1868, partly as a means of preventing the intrusion of the Russians, and partly for imperialist reasons.
According to the Russian Empire Census of 1897, 1446 persons in the Russian Empire reported Ainu language as their mother tongue, 1434 of them in Sakhalin Island.
The southern half of Sakhalin was acquired by Japan as a result of the Russo-Japanese War of 1904–05, but at the end of World War II in 1945, the Soviets declared war on Japan and took possession of the Kuril islands and southern Sakhalin. The Ainu population, as previously Japanese subjects, were "repatriated" to Japan.
The only Ainu speakers remaining (besides perhaps a few partial speakers) live solely in Japan. There, they are concentrated primarily on the southern and eastern coasts of the island of Hokkaidō.
Due to intermarriage with the Japanese and ongoing absorption into the predominant culture, there are no truly Ainu settlements existing in Japan today. The town of Nibutani (Ainu: Niputay) in Hidaka area (Hokkaido prefecture) has a number of Ainu households and a visit to some of the Ainu owned craft shops close to the Ainu museums (there are two of them in Nibutani) is an opportunity to interact with the Ainu people. Many "authentic Ainu villages" advertised in Hokkaido such as Akan and Shiraoi are tourist attractions and provide an opportunity to see and meet Ainu people.
Thomas More
Thomas More, Thomas Morus e anv latinaet, (Londrez, – ), a oa un alvokad, ur politiker, ur prederour, ur skrivagner hag un denelour saoz a oa troet a-enep doareoù ha soñjoù ar roue Herri VIII Bro-Saoz. En abeg da se e voe lakaet d’ar marv gant hemañ e 1535. Pevar c'hantvedad diwezhatoc'h e voe santelaet gant an Iliz katolik roman.
Ainoued
Douaroniezh
-->
Thomas More
Tost-tre da zenelourien all evel Erasmus a Rotterdam e oa Thomas More. Er bloaz 1499 ez eas da lean gant ar Chartrouzed. Pevar bloaz goude e nac’has doujañ d’e le a vanac’h, da c’hallout mont da gannad e Parlamant Bro-Saoz e 1504. Enebiñ a reas ouzh ar roue Herri VII Bro-Saoz ; hemañ er redias da zilezel e garg a gannad.
Pa varvas ar roue kozh e 1509 e tistroas Thomas More d’ober politikerezh. Dre ma oa erru mat gant ar roue nevez Herri VIII ec’h eas da guzulier dezhañ, da vouezh-aotreet Kambr ar C'humunioù pelloc'h, ha da gañseller ar rouantelezh e 1529.
Troc'het e voe red-vuhez Thomas More pa nac’has sentiñ ouzh kemennadenn Herri VIII, pa c’hoantae hemañ terriñ e zimeziñ gant Catalina Aragón. E gredennoù relijiel eo a harze ouzh More da vont a-enep urzhioù ar pab Klemañs VII. E 1532 e roas e zilez diouzh e labour a gañseller, hag e tilezas ar bed politikel. Toullbac’het e voe e 1534, ha dibennet e voe d’ar.
Gwenvidikaet e voe d'an gant ar pab Leon XIII, hag anvet da sant gant ar pab Pi XI d'an.
Skrivet en deus Thomas More, e latin, ur romant politikel brudet, Utopia (Leuven, 1516 evit ar skrid orin, ha Londrez, 1551 e saozneg). Gant Fañch Morvannou eo bet lakaet e brezhoneg hag embannet gant ar gelaouenn Planedenn kent dont er-maez e stumm ul levr e ti Skol Vreizh.
Aleksandr Kotov
Aleksandr Aleksandrovitch Kotov (Александр Александрович Котов) a zo bet ganet d'an 12 a viz Eost 1913 e Tula e Rusia ha marvet d'an 8 a viz Genver 1981 Moskov en Unaniezh Soviedel.
Ijnour, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù rusian ha soviedat.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
Hywel ab Owain Gwynedd
Hywel ab Owain Gwynedd, a varvas e 1170, a oa priñs eus rouantelezh Gwynedd, ha barzh. Mab bastard e oa da Owain Gwynedd, priñs Gwynedd, ha da b-Pyfog, ur vaouez a Iwerzhon, ma vez graet Hywel ap Gwyddeles anezhañ ivez.
E 1143 e voe lazhet Anarawd ap Gruffydd, priñs Deheubarth, gant Cadwaladr, breur Owain Gwynedd, a oa perc'henn war douaroù e Meirionnydd ha Ceredigion. Goulenn a reas Owain digant Hywel neuze mont da skrapañ douaroù e eontr Cadwaladr en hanternoz Ceredigion. Ha Hywel d'ober, ha kemer kastell Aberystwyth kement hag ober, ha c'hwezhañ an tan e-barzh. E 1147 ez eas Hywel hag e vreur Cynan da skarzhañ o eontr Cadwaladr eus e zouaroù e Meirionnydd, ha kemeret e voe gante e gastell e Cynfael.
Kollet e voe kreisteiz Ceredigion gant Hywel avat e 1150 pa deuas Cadell ap Gruffydd eus Deheubarth d'e gas kuit en tu all d'ar stêr Aeron ha pa embannas bout perc'henn war ar vro.
Brezel
Pa varvas Owain Gwynedd e 1170 e savas tabut etre e vibion da c'houzout gant piv ez aje aotrouniezh Gwynedd. Ma voe ret da Hywel tec'hel da Iwerzhon rak e lezvreudeur, Dafydd ab Owain Gwynedd ha Rhodri. En Iwerzhon e savas un arme hag e teuas en-dro er memes bloavezh da c'houlenn e lod eus ar briñselezh, met trec'het e voe ha lazhet en un emgann e-tal Pentraeth en Enez Mon. Eno ivez e voe lazhet seizh mab e dad-kaer Cadifor. Gant ar barzh Peryf ap Cedifor e voe kanet marvnad Hywel hag e lezvreudeur.
Ar barzh
Er barzhonegoù all e kaver meneg eus karantez evit ar wech kentañ er varzhoniezh kembraek, diwar levezon ar varzhoniezh c'hall, eme ar ouizieion. Da neuze e ranker krediñ e oant anavezet gant Hywel.
Tethys
Tetis (hervez skritur ar brezhoneg), pe Tethys (hervez an henc'hresianeg Τηθύς Têthýs "magerez") a oa ar yaouankañ Titanez. Merc'h e oa da Ouranos ha Gaia, c'hoar ha gwreg da Okeanos. Mamm an Okeanidezed e oa, hag ar merc'hed-se a oa 6 000 anezho a-hervez. Gant se n'eo ket souezh e vije arouez ar vuhez en dour hag er mor.
Bep noz eo-hi an hini a ro degemer da Helios, an Heol, pa'z a da guzh. Un doueez vat eo, ha nemet mad ne ra d'an dud.
Sven-Göran Eriksson
thumb|right|Sven-Göran Eriksson D'ar 5 C'hwevrer 1948, e Torsby (Sveden), eo ganet Sven-Göran Eriksson.
Gourdoner skipailh Bro-Saoz mell-droad eo bet etre 2001 ha 2006.
Leo
Leo zo un anv-badez latin ha saoznek.
Filmoù
Meur a film zo bet anvet Leo :
Jozeb Seveno
Jozeb Seveno (pe Sevenoù) a oa ganet e Langedig e 1902 ha marvet en Angola e 1930. Ober a reas studi e Gwened evit mont da veleg ha da c'houde, e amzer soudard e Naoned hag e Bro Liban.
Kenlabouret en deus gant Dihunamb e 1926 ha 1927, a-raok tapout ul lestr da vont da visioniñ da Vro-Angola. Ne chomas ket pell amzer: mervel a reas un nebeud mizioù goude.
Skrivet en deus: En aùel, Klaskerez Doue, E lanneu Koetmegan ha Kannadigezh Kenvreuriezh ar Spered Santel.
Tegucigalpa
thumb|Palez prezidant ar Republik Tegucigalpa eo kêr-benn Honduras, gant 850 000 a annezidi ha 1,5 milion a dud en tolpad-kêrioù (2005). Emañ en un draoñienn, war ribl ar stêr Choluteca. Talvezout a rafe an anv Tegucigalpa kement ha « menez an arc'hant » e nahouatleg, ar yezh kaozeet eno gant an Indianed.
Sukr ha butun a reer e Tegucigalpa, diwar gounezadoù ar maezioù tro-dro. Ur greizenn vras eo ivez evit eztennañ aour hag arc'hant. Diazezet e voe Tegucigalpa er ha dont a reas da vezañ kêr-benn Honduras da vat e 1880, diwar-goust Comayagua. Eno emañ Skol-veur Vroadel Honduras, abaoe 1847. Er Mirdi Broadel ez eus un dastumad espar a pezhioù arz rakkolombian. E-kichen Tegucigalpa emañ aerborzh etrebroadel Toncontín.
Rio Antonio Mavuba
Ur c'hoarier mell-droad eo Rio Antonio Mavuba.
Kreizour eo.
War vor eo ganet d'an 8 Meurzh 1984, o tont eus Angola. Gall e oa deuet da vezañ e 2004.
Skipailh broadel
1 wezh en doa c'hoariet gant skipailh Frañs A (d'an 18 Eost 2004).
Kabiten skpailh ar re zanvez enno e 2006.
Charlez Kotonneg
Charlez Kotonneg, Charles Cotonnec er marilhoù, ganet e Sant-Turian d'an 22 a viz Ebrel 1876 ha marvet e Pariz d'an 30 a viz Meurzh 1935, a oa ur medisin breizhat hag ur barzh brezhonek. Pareour a oa e anv drouiz. Adsaver hag adreizher sportoù hengounel Breizh eo.
Buhez
E dud a oa gounideien en o aez eus Sant-Wazeg. Skoliataet e voe e kloerdi bihan Pontekroaz hag e lise Kemper ha da c'houde ez eas war e studi medisinerezh e Naoned hag e Pariz. Etre 1904 ha 1914 e voe mezeg en Henbont hag e-pad ar Brezel-bed kentañ e voe galvet da gabiten-mezeg. E 1922 e voe lakaet e penn klañvdi Kemperle goude m'en doa echuet gant kentelioù surjianerezh. E 1927 e voe graet anezhañ drouiz Pareour e-doug Goursez kuzh Rieg.
E 1929 e savas gant Taldir ha gant un toullad rannvroelourien an ti-embann, Armorica, e Karaez. Kemer perzh e bodadegoù ar Goursez en deus graet ingal betek e varv.
Brudet eo dreist-holl evit bezañ adsavet ha reizhet ar gouren breizhek. Aozañ a reas gourenadegoù er broioù keltiek ha sevel a reas Kevredigezh Mignoned Gouren ha Sport Breizh (Fédération des Amis de la Lutte et des Sports Athlétiques Bretons, FALSAB) e 1930.
Arroudennoù
''D'ar bevar a viz C'hwevrer e oa gourenadeg vras an Oriant, hag an doktor Cotonnec eo a rene ar gouel kaer. Ur gaer a brezegenn a reas ar rener d'ar bobl a-raok ma krogas ar c'hourenerien da begañ an eil en egile''. Va zamm buhez, Loeiz Mari ar Floc'h
Gwineventer
Gwineventer a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh ː
Pleneventer e oa anv ar barrez en 1339. Dont a ra eus plou hag anv ur sant dianav, Numenter, a zo ivez hini Pleneventer. Gwineventer e oa anv ar vourc'h, Plounventer hini ar barrez.
Ardamezioù
Rannet ː
- ouzh 2, en aour e dañvoezenn ed ivez en aour, un penn marc'h en sabel, ouzh kleiz, balirant war an dañvoezenn,
Enklozadur
right|frame|C zo un enklozadur eus A hag un [[ezklozadur eus B.]]
E yezh an douaroniezh e vez graet enklozadur pe sankenn diabarzh eus un tamm douar zo gronnet penn-da-benn gant un tiriad diavaez all. Ma vez an aotrouniezh war an douar-se gant un vro all e vez lavaret ez eo un ezklozadur pe ur sankenn diavaez eus ar vro-se ivez.
Diwezhat a-walc’h eo deuet keal an enklozadur d'ober e dreuz e luc’haj an diplomategezh. Ne vez ket kavet e saozneg a-raok 1868. Amprestet eo bet ar ger enclave gant ar yezh-se digant ar galleg a oa yezh an diplomategezh, al lingua franca, d'an ampoent. Ster ar ger er yezhoù-se a zeu eus al latin diwezhañ inclavatus a dalvez prennet, alc’hwezet (eus al latin diwezhañ clavis, alc’hwez). E brezhoneg eo bet savet ar ger diwar ar rakger en (diabarzh) ha klozañ (serriñ). Kavet e vez ken abred ha geriadur Vallée e 1931. Keal an ezklozadur, diwar ar rakger ez (diavaez), zo en em zispaket e bed an diplomategezh e-tro 30 vloaz war-lerc’h hini an enklozadur.
Meur a abeg zo da diriadoù zo da vezañ enklozet. Abegoù istorel, politikel pe douaroniel. Takadoù zo, da skouer, zo deuet da vezañ enklozadurioù traken peogwir e oa bet cheñchet naoz gant ur stêr.
Diaezamantoù fraezh a sav diwar bevañ en un enklozadur. Emglevioù liesseurt zo da vezañ kavet etre meur a vro evit ar chomlec’hioù, an tredan pe ar gwirioù tremenerezh. Setu perak eur tuet da glask en em zizober anezho ha kalz enklozadurioù a oa en amzer dremenet zo bet diverket bremañ.
E diabarzh ur vro zoken e oa niverus an enklozadurioù relijiel er Grennamzer. E Breizh eo brudet parrezioù enklozet eskopti Dol dreist-holl. E Bro-Saoz e veze graet peculiars eus ar parrezioù enklozet.
Stadoù enklozet
frame|[[Lesotho (e gwer) zo enklozet-mik e-barzh Suafrika.]] Stadoù zo zo enklozet o ziriad penn-da-benn en ur Stad all. Setu n'int ket ezklozadurioù. 3 Stad zo evel-se : Gwelet ivez Roll ar broioù dezho harzoù gant ur vro all hepken.
Troc’hadoù arvorel
Tiriadoù zo n'haller mont dezho nemet dre dreuziñ an doureier etrebroadel. Graet e vez troc’hadoù eus ar vammvro anezho kentoc’h eget enklozadurioù rak n'int ket enklozet a bep tu gant tiriadoù estren. Da skouer :
Kalz broioù zo dezho troc’hadoù arvorel n'hallont ket bezañ tizhet war-eeun adal ar c’hevandir nemet dre vor pe dre aer. Skouer splannañ an degouezh-mañ eo Alaska distag eus ar peurrest eus ar Stadoù-Unanet dre Kanada. Div lodennig vihan all eus SUA da nebeutañ n'hallont bezañ tizhet nemet dre Kanada : Point Roberts e gwalarn Washington hag an Northwest Angle e Minnesota, ur c’hourenez a hed al Lake of the Woods. E lodenn su pellañ Kroatia eo rannet darn eus kontelezh Dubrovnik-Neretva eus ar peurrest eus ar vro dre un trepasig moan e Bosnia ha Herzegovina.
Gwelet ivez: Roll an enklozadurioù etrebroadel hag ar roll er pennad Ezklozadur.
Enklozadurioù gwirion
Graet e vez enklozadurioù gwirion eus an tiriadoù zo beli ur Stad warno met n'haller ket mont eno hep treuziñ ur Stad all. Skouer vrudetañ an degouezh-mañ a oa Berlin ar C’hornôg a-raok adunanidigezh Alamagn a oa, er fedoù, un ezklozadur eus Alamagn ar C’hornôg e Alamagn ar Reter ha, dre se, un enklozadur e Alamagn ar Reter. Ouzhpenn, tammoù douaroù bihan eus kornôg Berlin a oa distag eus an tamm brasañ, lod anezho war-bouez un nebeud metroù traken. Hervez lezenn e oa meret Berlin penn-da-benn gant ar pevar galloud kevreet, ar pezh a dalveze n'halle ket Berliniz ar C’hornôg kas danvez kannaded d'ar parlamant e Bonn ha n'o doa ket keodedourien Berlin d'ober o c’hoñje.
E-touez an enklozadurioù niverus zo bet en Europa ur mare zo bet, ne chom mui nemet ar re-mañ :
Er-maez Europa e kaver enklozadurioù en Azia :
Panakeia
Panakeia (Πανάκεια / Panákeia e gregach) a oa merc’h d'an doue Asklepios (a oa mab da Apollon) ha da Lampetia, hag unan eus doueed ar yec'hed.
Enklozadur
Enklozadurioù gwirion
Tri strollad enezennoù gronnet gant doureier tiriadel ur Stad all a c’haller kaout ivez :
An aezamant bevañ e seurt tiriadoù a c’hall cheñch kalz hervez al lec’hioù. Dre vras en Europa a-vremañ eo termenet pizh an traoù ha dieub eo an dud da fiñval eus an eil bro d'eben. En Azia avat eo tennoc’h an traoù p'eo bet savet an enklozadurioù diwar dizemglevioù war ar bevennoù termenet er feuremglevioù alies. Se zo kaoz da annezidi seurt enklozadurioù bezañ kondaonet da vevañ bac’het, d'ar gwashañ pe, da nebeutañ, da welet skoilhoù diniver oc’h en em zispakañ dirazo en o buhez pemdez.
Enklozadurioù "er fedoù"
Tiriadoù zo, hag int stag ouzh o mammvro a c’hall bezañ tizhet aesoc’h dre vont tre en ur vro estren abalamour ma'z int lec’hiet en un takad meneziek pe peogwir e tremen an hent nemetañ a ya di dre ur vro estren a-raok distreiñ war douaroù ar vammvro. Gallout a reer ober enklozadurioù er fedoù pe damenklozadurioù eus seurt douaroù. Kavet e vezont a-hed kalz a harzoù, dreist-holl ar re n'int ket difennet start. Stag int ouzh ar vammvro dre un tamm douar strizh hepken peurlisesañ. Setu aze skouerioù :
Panakeia
Breudeur ha c'hoarezed
Pevar breur he doe: C'hoarezed:
Enklozadur
Enklozadurioù isvroadel
A-wechoù, abalamour d'an istor pe d'an aezamant bevañ ez eus bet savet rannoù melestradurel e diabarzh ur vro, ha dre se ez eus douaroù stag en ur c’heñver melestradurel ouzh lodennoù all. Skouerioù diniver zo. Setu a-is darn anezho :
Enklozadurioù etnek
Graet e vez enklozadurioù etnek eus kumuniezhioù ur strollad etnek e diabarzh un takad ma vez ar muianiver gant ur strollad etnek all. Skouerioù eus se zo evel ar getoioù yuzevien ha shtetloù, barrioioù ha Chinatown. Ur yezh, ur sevenadur, ur reizhiad armerzhel disheñvel a c’haller da gaout en takadoù-se. Un enklozadur etnek Hungarat zo e Transilvania e Roumania. Bez' ez eus bet un drevadenn Yuzev e Kaifeng e China; testeniekaet eo adal an. Goude an eil brezel bed koulskoude ne chome ket nemeur a roudoù eus ar sevenadur-se. Ma c’hall Mirvaoù indian SUA ober o mad eus un damaotrouniezh war o zachenn, peurliesañ e vezont enklozet penn-da-benn e diabarzh ur Stad amerikan.
Eztiriadelezh
Kalz a vroioù a sell ouzh tachenn kannati ar broioù estren evel ouzh un tamm eus tiriad ar vro eo stag ar c’hannati outi kentoc’h eget ouzh un tamm eus o bro; ne sell ket lezennoù ar vro m'emañ staliet ar c’hannati ouzh tachenn ar c’hannati hec’h-unan. Meur a dachenn evel-se zo d'ar Broadoù Unanet (ABU), peurgetket e New York er Stadoù-Unanet. En un doare pleustrek, an dachenn-se n'eo ket lodek eus SUA ken rak roet eo bet ar gwirioù klok warni d'an ABU. Gallout a reer sellet ouzh se kentoc’h evel skouerioù a eztiriadelezh ha neket evel enklozadurioù. 13 savadur bennak zo da kêr-Stad ar Vatikan e kêr Roma ivez, er-maez enklozadur ar Vatikan, e-lec’h ma talvez an eztiriadelezh.
Da SUA eo an tamm douar dindan ar monumant e koun John F. Kennedy e Runnymede er Rouantelezh Unanet. Gallout a reer sellet outañ evel ur skouer a eztiriadelezh kentoc’h eget ouzh un enklozadur/ezklozadur gwirion.
Liammoù diavaez (e saozneg)
Enclave and exclave
Parasaurolophus
Ur Parasaurolophus, pe Parasaorolofus zo ur genad dinosaored eus kladenn an ornithopoda a oa o vevañ e diwezh ar c'hretase er pezh zo hiziv Norzhamerika, war-dro 76,5-73 milion vloaz zo. Geotdebrerien e oa loened ar genad-se ha gallout a raent bale en un doare daoudroadek pe pevarzroek. Tri spesad zo anavezet : P. walkeri, P. tubicen, hag ar P. cyrtocristatus kribellet-berr. Kavet ez eus bet dilerc'hioù en Alberta (Kanada), en New Mexico hag en Utah (Stadoù-Unanet). Deskrivet e oa evit ar wezh kentañ e 1922 gant William Parks diwar ur c'hlopenn ha darn eus ur relegenn dizoloet en Alberta.
Ar Parasaurolophused a oa izili eus an hadrosauridae, ur gerentiad liesseurt eus dinosored eus ar c'hretase brudet evit klinkadurioù iskis o fennoù. Anavezet eo ar genad-se dre gribell o c'hlopenn a yae d'ober un duellenn hir gromm a greske etrezek an nec'h ha tu-a-dreñv ar c'hlopenn. Ar Charonosaurus eus Sina, marteze e oa anezhañ ar strollad loened kar tostañ, a oa un hevelep klopenn oute hag ar memes kribell moarvat. Komzet o deus kalz ar skiantourien diwar-benn ar gribell-se. A-du emañ ar pep brasañ da lâret e talveze d'al loened-se da anavezout reizh, ha pesad ar re all, da leuskel trouzioù ha da reoliañ gwrez o c'horf.
Deskrivadur
Evel evit ar pep brasañ eus an dinosaored, n'eo ket bet adkavet relegenn glok ar Parasaurolophus. Soñjal a reer e oa loened ar spesad P. walkeri 9,5 metr hed. 1,6 metr hed e oa o c'hlopenn, gant ar gribell, e-kichen klopenn etre ar spesad P. tubicen zo brasoc'h evit daou vetr hirder, ar pezh a ziskouez e oa brasoc'h evit ar spesad all. 2,5 tonenn bouez a oa ennañ An arvrec'h nemetañ a anavezer a oa berr a-walc'h evit an Hadrosauridae, ha dezhañ ur plankenn-skoaz berr met ledan. Ar morzhedaskorn a oa 103 kantimetr hirder er spesad P. walkeri ha tev eo e-keñver e hed pa seller ouzh an Hadrosauridae all. Kreñv-kenañ eo ar paler hag al lestr ivez. .
Evel Hadrosauridae e oa gouest da vale war daou bav pe war pevar. Gwelloc'h e veze dezhañ peuriñ war e bevar fav moarvat, met redek a rae war daou bav. Anavezout a reer karrekaennoù kroc'hen eus ar spesad P. walkeri, a ziskouez skantoù ingal e stumm torbezennoù met framm ebet brasoc'h. Ar pezh heberkañ e oa kribell ar c'hlopenn, a valire diouzh tu a-dreñv ar penn hag a oa savet diwar eskern ar rakkarvan hag ar fri. Kleuz e oa ar gribell, gant tuellennoù disheñvel o vont diouzh pep fronell betek penn all ar gribell kent cheñch hent adarre ha diskenn a-hed ar gribell betek ar c'hlopenn. Eeunoc'h e oa tuellennoù ar spesad P. walkeri, ha re P. tubicen a oa kempleshoc'h gant tuellennoù stoufet ha re all en em unane hag en em zispartie. P. walkeri ha P. tubicen o doa kribelloù a oa just un taùù krommet, ha P. cyrtocristatus a oa berr o c'hribell met muioc'h krommet.
Rummatadur
Evel m'en diskouez e anv, soñjal a raed e oa kar Parasaurolophus da Saurolophus ablamour d'e gribell damheñvel da welet. Koulskoude e oa lakaet buan en iskerentiad Lambeosaurinae eus strollad an Hadrosauridae —Saurolophus zo un Hadrosauridae. Peurliesañ e vez sellet outañ evel ur spesad eus ar Lambeosaurinae, disheñvel diouzh ar C'horythosaurus, an Hypacrosaurus, hag all Lambeosaurus. , Al loened tostañ a seblant bezañ ar Charonosaurus, ul Lambeosaurinae gant ur c'hlopenn heñvel (daoust ma n'en deus ket ur gribell glok c'hoazh) kavet e-tal ar ster Amour, e biz Sina, ha marteze ez eo an daou ezel eus an hevelpep kladenn Parasaurolophini. P. cyrtocristatus, gant e gribell berr ha kromm zo moarvat ar spesad diazez eus ar gladenn m'emañ an tri spesad Parasaurolophus anavet, pe, marteze, ul loen yaouank pe ur barez P. tubicen.
Dizoloadenn
In 1921, Charles H. Sternberg recovered a partial skull (PMU.R1250) from what is now known as the slightly younger Kirtland Formation in San Juan County, New Mexico. This specimen was sent to Uppsala, Sweden, where Carl Wiman described it as a second species, P. tubicen, in 1931. The specific epithet is derived from the Latin tǔbǐcěn "trumpeter". A second, nearly complete P. tubicen skull (NMMNH P-25100) was found in New Mexico in 1995. Using computed tomography of this skull, Robert Sullivan and Thomas Williamson gave the genus a monographic treatment in 1999, covering aspects of its anatomy and taxonomy, and the functions of its crest. Williamson later published an independent review of the remains, disagreeing with the taxonomic conclusions.
John Ostrom described another good specimen (FMNH P27393) from New Mexico as P. cyrtocristatus in 1961. It includes a partial skull with a short, rounded crest, and much of the postcranial skeleton except for the feet, neck, and parts of the tail. Its specific name is derived from the Latin curtus "shortened" and cristatus "crested". The specimen was found in either the top of the Fruitland Formation or, more likely, the base of the overlying Kirtland Formation. The range of this species was expanded in 1979, when David B. Weishampel and James A. Jensen described a partial skull with a similar crest (BYU 2467) from the Campanian-age Kaiparowits Formation of Garfield County, Utah. Since then, another skull has been found in Utah with the short/round P. cyrtocristatus crest morphology.
Spesadoù
The type species P. walkeri, from Alberta, is known from a single definitive specimen from the Dinosaur Park Formation, though others from the Dinosaur Park probably belong to it. It differs from P. tubicen by having simpler tubes in its crest, and from P. cyrtocristatus by having a long, unrounded crest and a longer upper arm than forearm. It lived between 76.5 and 75.3 million years ago.
P. tubicen, from New Mexico, is known from the remains of at least three individuals. It is the largest species, with more complex air passages in its crest than P. walkeri, and a longer, straighter crest than P. cyrtocristatus. P. tubicen is known only from the De-na-zin Member of the Kirtland Formation, and lived about 73.4-73 million years ago, making it the most recent species.
P. cyrtocristatus, from the Kaiparowits and Fruitland Formations of New Mexico and Utah, is known from three possible specimens. It lived 75.5-74.5 million years ago, and is the smallest species, with a short rounded crest. Its small size and the form of its crest have led several scientists to suggest that it represents juveniles or females of P. tubicen, though P. tubicen lived at least one million years later. As noted by Thomas Williamson, the type material of P. cyrtocristatus is about 72% the size of P. tubicen, close to the size at which other lambeosaurines are interpreted to begin showing definitive sexual dimorphism in their crests (~70% of adult size). However, this position has been rejected in recent reviews of lambeosaurines. -->
Kribell ar c'hlopenn
Kalz a vartezeadennoù a oa graet diwar-benn talvoudegezh ar gribell e laez klopenn ar Parasaurolophus, met ar pep brasañ a oa divrudet,. Krediñ a reer bremañ e servije da veur a dra : ur "banniel" e oa da anavout spesadoù ha reizh al loened all, servijout a rae ivez da leuskel kriadennoù ha sonioù, ha da reoliañ gwrez ar c'horf. N'eur ket sur pehini eus ar perzhioù-se en doa bet ar muiañ a-bouez en he diorroadur hag e hini ar c'hleuzennoù fri e-barzh.
Plonevell
Plonevell a zo ur gumun eus Bro-Gerne (Poc'hêr) e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e Kreiz Breizh.
Aubel
Aubel (e walloneg:Åbe) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Vieja Trova Santiaguera
Ar Vieja Trova Santiaguera a oa ur strollad sonerien ha kanerien gozh eus Santiago de Cuba, savet e 1994 gant pevar den: Amado Machado (1912-1998), Aristóteles Limonta (*1913), Pancho Coba (*1913), (*1918) ha Reinaldo Hierrezuelo (*1926).
Ar sonerien
Sonerien ha kanerien e oant o-fevar:
Gougleiz
Gougleiz (Coglès e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant Kell-Gougleiz ha Montourz d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Dorioù-ar-Gougleiz.
Anv
Hervez Teofil Jeused e teufe eus ur ger gougleiz a dalvezje norzh en henvrezhoneg (gou + kleiz) evel ar gerioù gogledd en kembraeg ha gogledh en kerneveureg. Met dianav eo ar ger-se en henvrezhoneg.
Ardamezioù
En argant e vleiz tremenant en sabel
Utrecht (kêr)
Utrecht (distagadur nederlandek /ˈytrɛxt/) zo ur gêr e-kreiz an Izelvroioù, kêr-benn proviñs Utrecht. Unan eus kêrioù pobletañ an Izelvroioù eo (270 243 a annezidi e 2004).
E 1713 e voe sinet eno Feur-emglev Utrecht, a lakaas fin da Vrezel Hêrezh Spagn.
E 1843 e voe digoret ul linenn hent-houarn etre Utrecht hag Amsterdam, hag abaoe emañ Utrecht e-kreiz rouedad al linennoù hent-houarn en Izelvroioù. Eno emañ burevioù kreiz ar gompagnunezh hent-houarn Nederlandse Spoorwegen.
Rannfrazenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rannfrazenn pe sintagm (saoz: phrase) evit komz eus ur strollad gerioù gante un arc'hwel nemetañ e-keñver framm kevreadurezhel ur frazenn hervez perzhioù yezhadurel penn ar rannfrazenn, da skouer:
Ur rannfrazenn anv eo hounnezh dre m'he deus un anv-kadarn da benn hag en em derc'hel a ra neuze ar rannfrazenn-mañ evel un anv e-keñver kevreadurezh ur frazenn, da skouer gallout a ra talvezout da rener ur frazenn ha gallout a ra bezañ lakaet ur raganv en he flas.
E yezhoù zo, ar galleg hag ar spagnoleg, e c'heller sevel frazennoù dibenn, keñveriit da skouer :
Er frazennoù-mañ e talvez ar ger-mell + anv-gwan ("la verde" / "la verte") da rannfrazenn anv ha prezegad ar frazenn, da lâret eo amañ renadenn eeun ar verb.
E brezhoneg hag e saozneg n'haller ket sevel rannfrazennoù dibenn a-seurt-se hag ur rannfrazenn anv a rank kaout da benn anezhañ un anv pe ur raganv atav, da skouer
Gangani
Ar Gangani a oa ur bobl geltiek, pe brezhon pe gouezel, en Enez Vreizh, e ledenez Llŷn e gwalarn Kembre, hag ivez, hervez tud zo, en Iwerzhon, e kontelezhioù Luimneach ha Clár. Marteze e oant ur skourr eus an Ordovices.
Rannfrazenn
Rummataet e vez ar rannfrazennoù hervez bep o fenn:
Rannfrazennoù lerc'hennek a vez graet eus ar rannfrazennoù kevatal savet gant lerc'hennoù.
Gangani
Hervez an douaroniour Ptolemaios e oant o chom e Ganganorum Promontorium, “beg-douar ar Gangani”, evel ma ra eus Llŷn, hag ivez e gwalarn Iwerzhon.
Rusalka
225px|thumb|Rusałki (1877), gant [[Witold Pruszkowski]]
Ur rusalka (sloveneg: Rusalka; poloneg: Rusałka; ruseg ha bulgareg: Русалка; ukraineg: Русалки) zo ur voudig slav hag a vev en dour, hervez mojennoù ar Slaved.
New Jersey
New Jersey, zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. Jerzenez Nevez a vez lavaret ivez pa vez brezhonekaet an anv.
E biz ar Stadoù-Unanet emañ, a-hed aod ar Meurvor Atlantel.
Douaroniezh
8 414 350 annezad a oa hervez un niveradeg e 2000. Trenton eo ar gêr-benn.
Adrannoù
21 gontelezh zo. Gwelit Kontelezhoù stad New-Jersey.
Politikerezh
Anavezet eo evel unan eus stadoù araokourañ ar Stadoù-Unanet.
Sevenadur
Bill Evans a zo genidik eus New Jersey, evel ar strollad Bon Jovi, Bruce Springsteen, My Chemical Romance.
Lysithea (mitologiezh)
Lysithea (gregach: Λυσιθέα pe Λυσιθόη) a oa merc'h Okeanos hag unan eus serc'hed Zeus e gwengelouriezh Hellaz.
Iwan an Diberder
Iwan an Diberder (Yves Le Diberder e marilh an ti-kêr), ganet en Oriant e 1887, ha marvet e Gwened d'ar 17 a viz Meurzh 1959, a oa ur skrivagner brezhonek hag a skrive e yezh Gwened dreist-holl.
Desavet e voe en Arzhanaou abalamour d'e yec'hed gwan. Eno e teskas brezhoneg met ankounac'hat a reas anezhañ pa zistroas gant e dud. Adstagañ a reas gant ar brezhoneg e Roazhon el lec'h ma oa aet da studiañ. Studiañ a reas kerneveureg ivez gant Joseph Loth. Ur mestr war yezhoù ha lennegezhioù keltiek e oa deuet da vezañ. E 1912 e tiskrivas Kontadennoù ar Marv, bet dastumet war vaezioù Bro-Wened. Er memes bloavezh e krouas gant Yann-Ber Kalloc'h ar gelc'hgelaouenn Brittia hag a badas betek ar Brezel bed kentañ.
E-pad ar brezel e voe kaset da Vro-Vakedonia. Goude-se e voe levrier en Angers e-lec'h ma kemeras perzh er c'helc'h keltiek. E-pad an Eil brezel bed e kenlabouras gant ar c'helaouennoù pemdeziek La Dépêche ha La Bretagne hag ivez gant embannadennoù e brezhoneg evel Sav. Kenderc'hel a reas da skrivañ goude an eil brezel-bed, betek e varv e Gwened e 1959. Imram Mael Duin a zo bet skrivet gantañ ha Loeiz Herrieu.
Kalz a anvioù-pluenn en deus bet: Erwan Kentajus, Youenn Didro, Ap Kenan, Alain Hervé, Cloman Ardeùen …
The Who
The Who a zo ur strollad pevar soner saoz eus fin an kantved, unan eus ar re vrudetañ hag unan eus ar re o deus bet ar muiañ a levezon war endroadur ar rock.
Pladennoù
Ar c'hentañ kanaouennoù brudet gante a oa I can't explain, hag Anyhow, anywhen, anywhere.
Merops
Merops zo un anv anavezet e mojennoù Hellaz kozh.
Reunig morleue
Ar reunig morleue (Phoca vitulina) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae.
Agouti Brazil
Agouti Brazil (Dasyprocta leporina) zo ur c'hrigner a vev e Suamerika.
Kasteller
Kasteller (Le Châtellier e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En glazur e dreustell en argant, heuliet gant teir flourdilizenn en aour, 2, 1
Peter Westenthaler
thumb|Peter Westenthaler Peter Westenthaler (ganet d'ar 6 a viz Du 1967 e Vienna, Aostria; anv orin:Peter Hojač) zo ur politikour aostrian eus an tu dehoù poblour. Goude bezañ alamanekaet e anv-familh Hojač da Westenthaler, ez eas e-barzh an FPÖ e 1988. Eus 2000 betek 2002 e oa eil-prezidant an Nationalrat, breujoù Aostria. Dont a reas Westenthaler da vezañ gwallvrudet abalamour d'e zoare-breutaat jahinus ha diseven. Dilezel e reas e strollad e 2002.
E miz Mae 2006 e kemeras plas Jörg Haider e penn ar BZÖ.
Kengereg
thumb|upright=1.2|Tri c'hengereg disheñvel thumb|upright=1.2|Dielefennadur ar gouloù gwenn a-dreuz ur c'hengereg Ur c'hengereg zo un elfenn optek implijet evit luc'hterriñ ar gouloù, disteurel anezhi pe da zispartiañ anezhi en he elfennoù diazez (skinoù disheñvel ar ganevedenn evit ar gouloù gwenn). Da gustum e vez ur c'hengereg eeun gant ur sichenn dric'hornek, gret gant un danvez boull : gwer, pleksiglas, peurgetket.
E sell an optik geometrek, ur c'hengereg a zo ur strollad daou zioptr plaen, nann-kentstur.
Pa tremen ar goulou eus an aer d'ar gwer, da skouer, ez eo refratet. Pa teu er maez dre an tall all, e vez refraktet c'hoazh ar goulou. Ar skin pe ar ban incident a vez dihentet. Hogen, n'o deus ket ar memes feur refratiñ an holl hirderioù gwagenn. En doare-mañ, ur ban goulou gwenn a vez dispartiet en e gompozadoù: ar glas a vez dihentet muioc'h eget ar melen, hemañ dihentet muioc'h eget ar ruz (sellet ouzh ar skeudenn 1). Er c'hondisionoù-se e c'hell ur c'hengereg bezañ implijet evit analizañ ur skinadur gwelus liesliv, anvet e vez an doare-se da studiañ ar c'hompozadoù dre dispartiañ ar banoù goulou ar spektroskopiezh.
Ur frapadig istor
A-raok Isaac Newton e soñje an dud e ouzhpenne ar c'hengereg livioù d'ar ban goulou gwenn. Newton a lakaas neuze un eil prism en doare ma ne vefe tizhet nemet gant ul liv. Dizoleiñ a reas neuze ne gemme ket al liv ha e klozas e c'helle ar c'hengereg dispartiañ al livioù. Implij a reas goude un eil gengereg hag e teuas a-benn da adsevel ur ban goulou gwenn adalek ar ganevedenn savet a ziwar ar c'hengereg kentañ: Diskouezet e devoa ne oa ket al livioù un disoc'h eus obererezh ar c'hengereg war ar goulou gwenn, met ar goulou gwenn an hini eo a oa savet gant meur a liv.
EG (kazetenn)
EG a zo ur gazetenn etrebroadel e saozneg. Gouestlet d'ar studiadennoù echedoù. Krouet eo bet gant A. J. Roycroft.
Alef
Kentañ lizherenn meur a abjad semitek eo alef (ejen), en o zouez al lizherennegoù fenisek, aramaek , hebraek (א) , siriek (ܐ) hag arabek (ﺍ).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm kentañ ouzh hini penn un ejen.
Distaget e vez (LFE) [ʔ].
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek zeta A, estruskek 14px|Z, latin A ha kirillek A.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizhernn-mañ da 1.
Sant-Stefan-Gougleiz
Sant-Stefan-Gougleiz (Saint-Étienne-en-Coglès e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen. Kendeuzet e oa bet gant Sant-Brizh-Gougleiz d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Maen Roc'h.
Gwinevez
Gwinevez a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Kastell-Paol, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Ardamezioù
Palefarzhet lammellet ː ouzh 1, en argant e vrizhenn erminig en sabel; ouzh 2, en aour e penn leon kudennek diframmet en sabel; ouzh 3, en aour e penn leon diframmet en glazur; ouzh 4, en sabel e penn leon diframmet en argant;  e greiz-holl ul lammell en gul.
Aozer ː Bernard Le Brun.
an erminig = evit Breizh; al leon kudennek en sabel = evit bro Leon; al leon en glazur = familh Carman, pe Kermavan; al leon en argant = familh Kersabieg; al lammell = familh Pontantoul
Tud
Un den eus familh Audren (Lanniliz ha Gwinevez) a zo bet priol Landevenneg, priol Redon, ha goude-se abad Sant-Visañt le Mans; Aet eo da Anaon er bloaz 1725. Kroget en devoa da sevel un istor Breizh, bet echuet gant Dom Lobineau.
Morfologiezh amzibun
right|thumb|Deveradur ar [[ger arabek muslim diwar ar wrizienn deirc'hensonennel S-L-M.]]