cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eritrea
Eritrea (amhareg: ኤርትራ ʾĒrtrā hag arabeg: إريتريا Iritriyya diwar ar geuzeg: ኤርትራ ʾĒrtrā) zo ur vro e biz Afrika. Harzoù he deus gant Soudan er c’hornôg, Etiopia er c’hreisteiz ha Djibouti er gevred. . En em astenn a ra Eritrea a-hed ar Mor Ruz, a-dal da Arabia Saoudat ha Yemen.
Dont a ra anv ar vro eus ur ger gresianek a dalvez kement ha « ruz », abalamour da nested ar Mor Ruz. Bez’ ez eo Eritrea unan eus ar stadoù dizalc’h nevesañ zo er bed.
Trevadennet e voe Eritrea gant Italia adalek 1885. Ar Saozon a gemeras lec’h an Italianed e 1941, e-pad an Eil Brezel Bed. Goude ar brezel e voe unanet Eritrea hag Etiopia e stumm ur c’hevread. E-pad ar bloavezhioù 1960 e kroget ar stourm armet evit distagañ Eritrea diouzh Etiopia, ur stourm a badas 30 vloaz. Dont a reas ar brezel da benn e 1991, pa voe faezhet arme Etiopia gant stourmerien Eritrea. Daou vloaz war-lerc’h, e 1993, goude ur referendom e teuas Eritrea da vezañ ur stad dizalc’h.
Div yezh ofisiel zo en Eritrea : an arabeg hag an tigrigneg. Yezhoù all a vez komzet er vro ouzhpenn, peogwir e kaver enni 9 fobl disheñvel. War dachenn ar relijionoù ez eo an islam hag ar gristeniezh an div relijion bennañ.
Istor
Unan eus an hominidae koshañ, marteze ul liamm etre Homo erectus hag un Homo sapiens kozh a oa bet kavet e Buya gant un ergerzheg italian. Koshoc'h eget ur milion bloavezh e vefe bet
Melestradur
Disrannet eo Eritrea e c'hwec'h rannvro (zobas). Pep rannvro a zo disrannet e meur a vann. Heuliañ a ra harzoù ar rannvroioù re ar c'helc'hiadoù dourlec'hiadurel, ar pezh a ro tro da beb gouarnamant lec'hel da velestrañ al labour-douar en un doare efedus.
Prionailurus
Prionailurus zo ur genad e-barzh kerentiad ar c'hazheged. Ennañ e vez rummataet un nebeud spesadoù kizhier a vev en Azia.
1240
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1240
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1240
1715
Diwar-benn bloavezh 1715 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1715
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1715
Sivet-palmez Afrika
Doareoù pennañ
Berr eo e bavioù ha bihan e zivskouarn. Tennañ a ra e gorf da hini ur c'hazh. Keit eo e lost hag e gorf. Pouezañ a ra etre 1.70 ha 2.10 kg. Debriñ a ra evned, vioù, krignerien, amprevaned ha frouezh.
Annez
Bevañ a ra e koadegoù reter Afrika. Un aneval-noz eo hag e-unanig e vev.
Daoust dezhañ bezañ heñvel a-walc'h ouzh ar siveted all e vez renket en e gerentiad m'emañ an ezel nemetañ : Nandiniidae.
Yezhoù mahakirantiek
Ur skourr eus ar yezhoù himalayek eo ar yezhoù mahakirantiek.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù tibetek direnk
Ur bloc'had yezhoù eo ar yezhoù tibetek direnk ma vez renket ennañ ar membeg, ur yezh tibetek ha n'eus ket tu d'he renkañ e hini ebet all eus an isskourroù eus ar yezhoù-se.
Kazheged
Ar c'hazheged eo ar bronneged kigdebrer a ya d'ober ar c'herentiad Felidae.
Genadoù
Iskerentiad Felinae
Lanneur
Lanneur (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger. Penn kanton e oa betek 2015.
Kazheged
Genadoù
Iskerentiad Pantherinae
Lanneur
Gerdarzh
manac'hti + meur (+ anv sant Melar)
Kazheged
Genadoù
Iskerentiad Acinonychinae
Lanneur
Kent 1790
Lanneur e oa ul lodenn bet distaget diouzh Ploumaec, hiziv Gwimaeg, ha diouzh eskopti Dol.
Grimbergen
Grimbergen a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Garbanion ap Coel
Garbanion ap Coel, pe Garbaniawn, Germanianus e latin, a oa roue mojennel Bryneich. Mab e vije da g-Coel Hen ha digant e dad e tegemeras ar vro ma savas e rouantelezh. Ne ouzer netra diwar e benn, met krediñ a reer e rankas implijout goprsoudarded angl da stourm ouzh ar Bikted. Hervez an hengoun en em stalias an Angled war-dro ar palez roueel e Din-Guardi
Aktor
Aktor (Ἄκτωρ e gregach, "rener", diwar ar verb άγωa) zo un anv a gaver stank e mojennoù Hellaz kozh:
1319
Diwar-benn bloavezh 1319 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1946
Diwar-benn bloavezh 1946 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1946
1319
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1319
1946
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1946
Dreolan kabell melen
An dreolan kabell melen a zo un evn amprevanetaer hag a vev e Kreiz ha Norzhamerika. Regulus satrapa eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika ha kreisteiz Mec'hiko da Guatemala ivez.
Bucconidae
Bucconidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a dek genad d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer holl en un takad bras, Mec'hiko ha Suamerika ennañ.
Juluan
Juluan zo un anv-badez brezhonek, deuet eus al latin Julianus. Meur a sant Juluan zo bet.
Impalaerien
Daou impalaer roman zo bet anvet Juluan,
Yezhoù newarek
Ur isskourr eus ar yezhoù mahakirantiek eo ar yezhoù newarek, ennañ ur yezh nemetken:
Hengoun
Ster relijiel
E pep relijion ez eus un hengoun a denn d'ar c'hredennoù, da istor an diazezerien, d'al lidoù ha d'ar stuzegezhioù erbedet. Komzet e vez eus an hengounioù lutherat pe eus an hengounioù soufiat. En Iliz katolik roman e vez pouezet war an Hengoun evel heulier an Diskuliadur, an div vammenn asamblez a ya d'ober sichenn ar gredenn gatolik. Ne c'hell ket krediñ ar Brotestanted ez eus un hengoun kevatal d'ar Skritur sakr ha aze emañ unan eus abegoù o enebiezh d'an Iliz katolik. Er frañmasonerezh e vez pouezet kalz ivez war an hengoun ken e vez daveet da Hiram, roue Tir en amzer Salaün, roue Jeruzalem.
Ster en arzoù
Pep arzour a zo bet levezonet gant oberennoù arzourien all. Dre ar stummadur e vez treuskaset doareoù ober hag ivez ur seurt preder war palioù an arzourien. Dre studiañ oberennoù an arzourien e c'heller sevel istor an teknikoù arzel pa ne c'hell ket den ijinañ traoù nevez holl ha pa glasfe mont a-eneb doareoù e araokidi. Enebet e vez an teknikoù arzel savet er renkadoù uhelañ (an dañsoù lez, da skouer) hag ar re zo priziet gant an dud vunut (an dañsoù hengounel, da skouer). Ar memes tra eo evit a sell ar sonerezh hag ar c'hanaouennoù. Koulskoude ez eus bet darempredoù padus etre ar renkadoù ken a ya an doareoù da bep tu. Meur a wech eo bet awenet stummoù arzel "uhel" gant doareoù poblek ha hengounel.
Ster er brederouriezh
Ur pouez bras zo d'an hengoun pa gomzer eus ar skolioù prederouriezh.
Castellanza
Castellanza a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia e proviñs Varese ha rannvro Lombardia.
Herri
Herri zo :
Anv-tiegezh :
Baimeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù himalayek eo ar baimeg (baima, bai ma pe pe) komzet gant tro-dro da 11.000 den (1995) e kreiz Sichuan e Sina.
Peder zonenn ez eus er yezh-mañ.
Brezhiel
Brezhiel a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
War ar stêrioù Meu ha Vaunoise emañ Brezhiel
Ardamezioù
en glazur, e joskenn (gouezoc'h) en sabel, lagadek ha stilhonek en argant, heuliet gant teir manal ed en aour ereet en sabel
Tanaro
An Tanaro zo ur stêr en hanternoz Italia, adstêr d'ar Po war e lez dehou. Gant he 276 km eo eil stêr hirañ Piemonte war-lerc'h ar Po.
An anv
Kar e vefe an anv da hini an doue galian Taranis ha d'ar stêr Tarn en Okitania.
Red ar stêr
Eieniñ a ra an Tanaro e mervent Piemonte war harzoù Liguria, en Alpi Liguri. E gwirionez e c'hoarvez eus kember ar froudoù Tanarello ha Negrone war harzoù kumunioù Ormea (e Proviñs Cuneo) ha Cosio d'Arroscia (e proviñs Imperia).
Departamant gall
Bez ez eo bet ivez anv un departamant gall da vare aloubadeg Italia gant armeoù an impalaer gall Napoleone Buonaparte, gwelout Tanaro (departamant).
Felis
Felis zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
4 spesad kazheged zo ennañ :
Humbercamps
Hénu a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Tanaro (departamant)
An Tanaro a oa un departamant gall en Italia etre 1801 ha 1805. Dont a rae an anv eus ar stêr Tanaro, hervez ar c'hiz c'hall.
Krouet e voe d'ar 24 a viz Ebrel 1801 e Piemonte war-lerc'h aloubidigezh ar Republik subalpin gant Bro-C'hall. Lakaet e voe da dalvezout d'an 11 a viz Gwengolo 1802 pa voe staget ar Republik sizalpin ouzh Bro-C'hall ivez.
Asti a oa ar pennlec'h, tri arondisamant a oa. D'ar 6 a viz Mezheven 1805 e voe staget Republik Liguria ouzh Bro-C'hall ivez, ha diskaret e voe an departamant, ha rannet etre tri departamant all, Marengo, Montenotte ha Stura.
Pennad kar
Listenn departamantoù gall Italia
Enez Kalamos
<hr noShade /> 200px|thumb|Kuzh-heol e Kalamos Enez Kalamos (raosklenn e brezhoneg), a oa Karnos (Καρνος) en Henamzer, zo unan eus an Inizi Ionian, bihan ha meneziek. 500 a dud n'eus ken enni e-pad ar bloaz, nemet kreskiñ a ra o niver gant an hañvourion. 225 m eo an dosenn uhelañ enni.
Evit ar velestradurezh eo stag ouzh Lefkada.
N'eus nemet div gêriadenn: Kalamos hag Episkopi. E 1954 e voe dilezet kêriadenn Port Leone war-lerc'h ur c'hren-douar. Nemet implijet e vez an iliz c'hoazh.
Mont di a c'haller adalek porzh Mytikas en douar-bras.
Amel
Amel zo un anv-lec'h alamanek
Gouel (bageal)
Ur ouel zo ur c'henstroll a lec'hedoù lien, a senklennoù, a lagadennoù hag a dakedoù. Talvezout a ra da lakaat ur c'harbed da loc'hañ a-drugarez da nerzh an avel. Implijet e vezont evit ar bigi dre lien, ar plankennoù-dre-lien ha, war an douar, evit ar c'hirri dre lien. Gallout a ra ment ar gouelioù mont eus un nebeud metroù karrez betek meur a gant metr karrez.
Tost d'an avel
Pa dosta ar vag ouzh an avel, e krou deveradenn an avel un diforc'h a wask etre an tu ouzh an avel (intrados) hag an tu enep (ekstrados). Un diwaskadenn a vez krouet war an ekstrados, ar pezh a sach an avel, e mod-se e c'hell ar vag pignat ouzh an avel. Ar memes c'hoarvoudenn eo a laka ar c'hirri-nij da nijal.
Evel evit an nijerezh, pa ziskrog an deveradennoù tro d'un askell, e koll houmañ e efedusted. Ar verdeerien prederiet gant o c'hurioù a oar d'an avel-a-dost ez eus un nerzh brasoc'h gant ar gouel pa vez houmañ prest da ziskregiñ. Setu perak e kemm ingal ar redagerien o reizhadur da zerc'hel o ouel tost d'an diskrogadur, hep diskregiñ. Goulenn a ra kalz a evezh a berzh ar merdeer dre ma rank ober gant ar c'hemmoù tizh, kap hag ar cheñchamantoù avel.
Tost d'an avel e oberia ar ouel un nerzh kas war-raok keit ma chom bras a-walc'h an ankl etre ar gouel hag an avel bras a-walc'h (tro 30°). En abeg da se ez eo posupl mont buanoc'h eget an avel gant ur c'harr dre lienn bennak en defe ur resistañs ouzh ar c'has war-raok izel. Ar pezh a ra ar plankennoù-dre-lien, ar bagoù lieskouc'h hag un nebeud bagoù unkouc'h savet evit disjaojiñ hag ar c'hirri-dre-lien. Ar c'hirri primañ a zo ar c'hirri skorn, gouest da dizout 4 pe 5 gwech tizh an avel.
An nerzh oberiet gant an avel war ar gouel a zo tost a-skouer gant kordenn ar gorread goueliadur. Durc'hadur an nerzh a-stur gant ar vag a zo an nerzh kas war-raok. An nerzh all a-skouer da ahel ar vag, a lak ar vag da drivañ hag a c'hell ivez lakaat ar vag da gosteziañ pe troc'haoliañ zoken, a zo an nerzh driv.
Evit talañ da se ez eus bet implijet doareoù disheñvel:
Lanneanoù
Lanneanoù a zo ur gumun eus Bro-Dreger e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Gouel (bageal)
Avel a-dreñv
Pa bella ur vag diouzh an avel, e teu an diveradennoù da vezañ turmudus, neuze an avel a vount ar vag (e-lec'h sachañ).
Krouet eo bet gouelioù a-ratozh evit an avel a-dreñv, ar spinnaker hag ar jennaker e o zouez.
1716
Diwar-benn bloavezh 1716 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ville palladiane
thumb|260px| Ar [[Villa Almerico Capra detta la Rotonda, unan eus ar Ville palladiane.]] thumb|260px| [[Andrea Palladio, tad ar Ville palladiane.]]
1716
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1716
Gouel (bageal)
Avel a-dreñv
Pa vez avel-a-dreñv ur vag, e tigresk an avel war wel. Abalamour da se n'eo ket war ar c'herzhedse ez aer ar buanañ, dre ma n'eo ket posupl mont buanoc'h eget an avel. An doare primañ alies evit mont d'ur poent d'egile en avel-a-dreñv, ez eo dre dennañ bordoù o pellaat un tammig eus ahel an avel (avel lark), ar pezh a gresk an avel-war-wel.
Ville palladiane
Ville all
Re all zo ha n'int ket gwarezet gant an UNESCO:
Gouel (bageal)
Avel a-dreñv
D'an avel-a-dreñv, nerzh an avel o pouezañ war ar ouel a sank penn a-raok ar vag en dour. Gellout a ra bezañ dañjerus, dreist holl war ar bagoù liskouc'h.
Ar sevel gouelioù
Savet e vez ar gouelioù mod-kozh diwar meur a lec'hed lien kotoñs gwriet pe peget kichen-ha-kichen. Evit o c'hreñvaat e lakaer un gourem gant ur gordenn, a anver ar ravalink, da dremen hed-ha-hed erien ar ouel. Ar c'hosennoù, e poent al laez, e poent ar skout, e poent an amur hag er poent diwar avel, a dalvez da lakaat da dremen ar c'hordennoù evit staliañ ar ouel hec'h-unan.
Evit gwareziñ anezhe diouzh al louedadur, an amzer hag an UV e vezont lakaet da soubañ bep an amzer en un dourenn domm bet bervet diwar poultr, ennañ kivij a-leizh (ar c'hachou, tennet diouzh ur wezenn a bell vro, eo ar gwellañ aozadenn). Kemer a reont neuze livioù a c'hall mont eus ar gell-ruz betek ar gell-du ; frotet e vezont evit intrañ anezhe penn-da-benn ha goude e vezont soubet en dour-mor rak an holen a dalvez da stabilaer. Savet e vezont war ar vag e lec'h ma vezont sec'het gant an avel. Barrek int a-nevez evit ur bloavezh...
Neudennoù kevanaozet a ya d'ober ar gouelioù a vremañ. E poliester (pe Dakron) e vez savet ar pep brasañ eus ar gouelioù savet evit an holl. Er redadegoù-bigi e vez implijet kentoc'h gouelioù e karbon, e Milar pe e kevlar. A-drugarez d'an neudennoù-se e tigresk pouez ar gouelioù hag e kresk o reuter. Ne harz ket mat ar gouelioù-se avat ouzh UV a laka o started hag o gwevnded da zigreskiñ. Savet e vez ar gouelioù gant meur a lec'hed ivez. Meur a seurt gouel zo hervez an doare ma vez troc'het ha gwriet al lec'hedoù-se.
Da gentañ
Evit m'o defe ar gouelioù ar stumm c'hoantaet, e rank al lec'hedoù bezañ troc'het ha kenstrollet resis. Hiriv an deiz e vez didroc'het al lec'hedoù gant mekanikoù laser resis-kenañ e stalioù ispisializet.
Ar saverezh gouelioù a resev al lec'hedoù troc'het dija, prest da vezañ kenstrollet. Dre ma 'z eus kalz a lec'hedoù evit sevel ur ouel, e ranker renkañ anezho en urzh war al leur (pep a niverenn disheñvel zo gant al lec'hedoù evit lakaat kemm etreze).
Da eil
Goude e lakaer bandennoù pegus war vord pep lec'hed. Ezhomm zo bezañ ampart ha gwelet mat evit pegañ ar bandennoù war al lec'hedoù. Ar mare-se ha mare an didroc'hañ a-raok a roio he stumm d'ar ouel. Ouzhpenn-se ez eo ret diwall pa lakaer ar bandennoù pegus war ar gouelioù da chom hep stegnañ re an danvez dindane, a-hend all e teuio ur bern plegoù er ouel (c'hoarvezout a ra dreist-holl gant an danvezioù stirennek evel an nilon pe ar poliester).
Ur wech echu pegañ pep lec'hed, e peger anezho a banelladoù. Ne vez ket peget ar ouel a-bezh evit aesaat al labour ouzh ar mekanik da wriat.
Da dri
Ur wech echu gwriat an holl banelloù kenetrezo, e peger skoazelloù da greñvaat ar ouel e lec'h ma vez ar muiañ ezhomm : er c'hornioù, en-dro da pep lagadenn... Goude gwriat ar skoazelloù e peger ar bandennoù evezhiañ evit ma c'hellfe pep merdeer reoliañ mat e lien.
1716
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1716
Gouel (bageal)
Da dri
Da echuiñ e ouzhpenner ar rikoù echuiñ: ar galoñsoù, ar ravalinkoù, al lagadennoù, ar senklennoù kreñvaat, an tammoù gloan, an nervenn olevent...
Ar ouel garrez
Ar patrom koshañ eus Europa eo : krouet eo bet e-pad an Henamzer war ar Mor Baltik pe war ar Mor Kreizdouar gant ar bagoù kenwerzhel ha milourel. War ar morioù hag ar stêrioù e vezent kat da vont war-raok. Ar Belem (ur vag gant teir wern), da skouer, a zo unan eus ar bigi bras a implije ar ouel garrez. En 19vet kantved ne vez ket implijet anezhi ken abalamour d'ar ouel nevez : an tell (pe ouel latin). Gwelet e vez anezhi c'hoazh er Meurvor Atlantel war drakaroù ar Vikinged, avat. Efedus-tre eo hi pa vez an avel a-dreñv ar vag. Met pa vez tostaet ouzh toull an avel, ne gerzh ket kenkoulz.
An tell
Deuet war wel en 19vet kantved, an tell, o tont eus an Arabiz, a oa dreist holl implijet war ar Mor Kreizdouar. Kemeret en doa plas ar ouel garrez buan a-walc'h war ar bigi kenwerzhel (da skouer ar felouk, ar boutr) pe vilourel ( evel ar c'hale). Er 15vet kd edo ivez war ar bigi anavezet evel ront eus ar Meurvor Atlantel : ar garavell, ar c'harak, ar galion... Avañs an tell eo e kerzh mat-tre pa vez an avel o tont eus babourzh pe eus stribourzh ar vag. E-barzh ar rummadoù-se e vez ar Foc pe ar Genoa; anavezet-kenañ, a servij evit ar lienn evit ar ouel a-raok er vag.
Ar ouel gornek
Ar ouel gornek pe orek a zo un emdroadur eus ar ouel a drederenn.
17 Kerzu
Darvoudoù
150px|right|thumb|Ar familh Simpson
Vande (departamant)
Orin
Savet eo bet an departamant gant ul lodenn eus proviñs Poatev e 1790 ha gant un nebeud parrezioù eus Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev. Dont a ra an anv eus hini ar stêr Vendée. La Roche-sur-Yon eo ar penn-kêr anezhañ.
Kaden
Ardamezioù
En aour e groaz en gul, ur rodig-kentr en sabel ouzh pep konk
Vande (departamant)
Istor
Brudet eo bet an departamant abalamour d'e enebiezh kreñv ouzh gouarnamant ar Republik c'hall, ha d'ar gwaskerezh spontus o doa gouzañvet an dud diwar-lerc'h, ken ez eus bet istorourien zo o komz eus gouennlazh e dibenn an.
Dre fazi e vez kemmesket ar Vande gant ar chouanerezh: e Breizh hepken e oa chouanted.
Banniel
border|150px|Banniel ar Vande
Savet eo bet gant an dizagner gall Michel Disle.
Kumunioù ar Vande
Setu amañ dindan un nebeud kumunioù:
Yezhoù muskogeek
thumb|Takad ar yezhoù muskogeek a-raok donedigezh Europiz eno
Ur familh-yezhoù ar yezhoù muskogeek (saozneg: Muskogean, Muskhogean pe Muskogee), enni 6 yezh komzet e gevred ar Stadoù Unanet.
Yezhoù daspegel int.
Fonologiezh
eeun a-walc'h eo fonologiezh ar yezhoù muskogeek e-keñver hini meyur a yezh genidik all komzet en Amerika. Setu ar fonemennoù a c'helle bezañ implijet gant ar c'hent-vuskogeek: /p t tʃ k g K s h m n l w y/ hag ivez an diforc'h /ʃ/ ~ /s/ e yezhoù muskogeek ar c'hornôg. Diforc'het e vez ivez /p/ ~ /b/ gant meur a yezh er familh-mañ, un diforc'h ral a-walc'h e yezhoù genidik. Implijet e vez sonlivioù evit merkañ perzhioù yezhadurel.
Anvioù-kadarn
Implijet e vez an taol-mouezh evit merkañ perzhioù yezhadurel an anvioù-kadarn. troadoù a vez implijet ivez evit ober an diforc'h etre an nominativel hag an oblikel, da lâret eo troadoù nann-nominativel. Ne vez ket merket dre ret nag an niver (unanader, nebeuder, liester) nag ar jener (gourel, benel...).
Verboù
Implijet e vez ur sistem ablaut luziet-tre evit merkañ aspektoù ar verboù dreist-holl hag ivez, met nebeutoc'h, evit merkañ an amzerioù. Graet e vez "liveoù" ouzh an diforc'h-se.
Merket e vez al liester pe dre ouzhpennañ kengerioù war ar verb pe dre impljout gwiriennoù verb ispisial:
Skouer (liester dre rakgerioù, Tchoktaweg) ishimpa ish-impa 2 GOUR UNANDER.ANV-debriñ "debrez" hashimpa hash-impa "debrit"
Skouer (gwriziennoù-verb enne an niverenn, mikasoukieg) łiniik redek. UNANDER "redek (un den)" palaak redek. NEBEUDER "redek (ouzhpenn un den)" mataak redek. LIESTER "redek (meur a hini)"
Kerc'hfaou
Kerc'hfaou (Carquefou e galleg) a zo ur gumun hag ur gêr a Vreizh, anezhi penn kanton Kerc'hfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Er biz da Naoned emañ Kerc'hfaou. 18 000 den zo o chom enni. Brudet eo he skipailh mell-droad.
Ur gêr en he c'hichen skolioù-meur a bep seurt : skolioù ijinourien, ur skol mezegiezh al loened, ur skol dizagn.
A-hend-all e chom Kerc'hfaou ur gêr war ar maez. Ar ger-ardamez skrivet war an ti-kêr a zo "Kalon c'hlas ha danvez spered".
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En gul e zervenn diframmet en geot meziet en aour; e gab en erminoù
Lionel Buannic
Lionel Buannic, pe Lionel Buanig e brezhoneg, ganet d'ar 24 a viz Du 1972 e Kemper a zo kehentaer, kazetenner ha rener LB Groupe, aozer evit daou skinwel war ar genrouedad.
Buhez
Desavet e Pouldreuzig ez eas d'ar skol ma voe aet Pêr-Jakez Heliaz enni hag er mare-se e veze desket un tamm brezhoneg. Pa yeas d'al lise e kavas un hentenn brezhoneg hag e komprenas ma oa aes dezhañ ober gant ar yezh. Goude bezañ bet studiet en doe ar skiantoù politikel e Grenoble e labouras e France Bleu Breizh Izel, ha goude e Frañs 3 Hirwazh evit sevel reportajoù, darn anezho e brezhoneg. Skrivet en doe kronikennoù brezhonek bep sizhun e-barzh ar gelaouenn Le Télégramme. E penn daou embregerezh emañ hag ez eont d'ober LB Groupe. Gant an hini kentañ, ur gevredigezh kehentiñ evit an embregerezhioù, e kav arc'hant awalc'h evit arc'hantaouiñ Brezhoweb a zo e falioù produiñ filmoù ha videoioù brezhonek evit ma vo bouedet ar chadenn skinwel enlinenn ha dre froud gant an anv-se.
834
Diwar-benn bloavezh 834 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Lionel Buannic
Skinwel
Skridaozer eo bet e Frañs 3 Hirwazh e dibenn an. Etre miz Gwengolo 2003 ha miz Gouere 2005 eo bet kazetenner ha pennskridoazer evit an embregerezh skinwel TV Breizh betek m'eo bet dispennet ar gennad brezhonek er skinwel-se. Tutaet e voe gant Patrick Le Lay a zo bet ur mestr evitañ, pa krede o daou e hellfe posubl krouiur chadenn skinvel war ar gwagennoù gant aotre an aotrouniezhoù Stad. E miz Kerzu 2006 e kinnigas an abadenn gentañ e brezhoneg penn-da-benn, war-eeun ha dirak an holl war an Internet. Anvet eo Webnoz ha skignet e vez bep trede Lun ar miz. Kenbroduer an abadenn eo gant e embregerezh "Lionel Buannic - Message et Médias". Er rummad "Brezhoneger ar bloaz" eo bet nominet evit Prizioù Frañs 3 e 2007. Goude ma teuas a-benn da lakaat Webnoz da badout e ledanas e dachenn er ur sevel un chadenn skinwel brezhonek enlinenn gant abadennoù pemdeziek d'an abardaez. War lec'hienn Brezhoweb e kaver videoioù kaset war ar goulenn dre froud, darn anezho filmoù skinvel kembraek pe gouezelek istitlet pe eilvouezhiet e brezhoneg. Galvet gant aotrouniezhoù lec'hel eo aet da sevel e Pau, OC Tele, ur chadenn skinvel okitanek. enlinenn Goude bezañ bet staliet en Intel emañ sez ha studio filmañ LB Groupe en Alre.
834
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 834
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 834
Hoeilaart
Hoeilaart a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Timbroù ar Basoutoland
thumb|left|150px|Timbr 1933 thumb|150px|right|Timbr 1954
Timbroù Liechtenstein
left|120px|thumb| Timbr 1912
Timbroù ar Basoutoland
Un drevadenn saoz eus kreizteiz Afrika ar Su e oa ar Basoutoland, kelc’hiet gant Suafrika. Dizalc’h eo e 1966 dindan an anv Lesotho.
Betek 1933 e veze implijet timbroù Unvaniezh Suafrika, hep an disterañ soulgarg. Adalek ar bloaz-se e vo moulet timbroù a gavomp alies e broioù all an Impalaeriezh saoz (rummadoù Aden, Ascension, Antigua da skouer) gant an alc’hwez BASUTOLAND.
Timbroù Liechtenstein
Al Liechtenstein zo ur briñselezh dizalc'h (abaoe 1806) e Kreiz Europa, etre Aostria ha Suis.
Etre 1850 ha 1921 ez eus bet implijet timbroù eus Aostria.
Timbroù ar Basoutoland
Ur rummad a bevar dimbr embannet e 1947 a ra enor da diegezh ar Roue George VI, da vare e zonedigezh ofisiel er vro.
Timbroù Liechtenstein
Etre 1912 ha 1921 e veze skrivet “Fürstentum Liechtenstein - K. K. Oesterr. Post” war an timbroù embannet er vro, da lavaret eo “Postoù impalaerel ha roueel aostrian”.
Timbroù ar Basoutoland
E 1954 ez eo roet da anavezout, e-kichen poltred ar Rouanez Elizabeth II, gweledvaoù ar Basoutoland ha tudennoù en o vuhez bemdez. Soulgarget eo ar rummad-se e 1961 hag adembannet an hevelep re nemet gant moneiz ar vro ( prizioù e “cent” ha “rand” e-lec’h moneiz ar Rouantelezh Unanet).
Timbroù Liechtenstein
Goude ar bloaz 1921 n’eus nemet ar meneg “Fürstentum Liechtenstein” war an timbroù.
Dalc’het he deus ar Stad vihan darempredoù kenwerzhel ha politikel start gant e amezeien nesañ. Al Lur suis eo moneiz ar vro.
Timbroù ar Basoutoland
Da vare Kuzul broadel ar Basoutoland e 1959 ez eo gouestlet un timbr da Moshoeshoe, Roue basouto, gant ar meneg Basutoland Lesotho evit ar wech kentañ.
War-dro 100 timbr (mui un nebeud timbroù-taos ha timbroù-servij) zo embannet gant ar Basoutoland, betek 1966. Gant timbroù al Lesotho e vo graet goude an dieubidigezh.
Kythera
Kythera (ἡ Κυθηρία / hê Kythêría e henc'hresianeg, Κύθηρα / Kýthêra e gresianeg a-vremañ) zo un enezenn eMor Egea, etre ar Peloponnesos ha Kreta. En-istorel avat he lakaer e-touez an Inizi Ionian.
Dietrich Adam Heinrich von Bülow
Ur soudard prusian ha skrivagner alamanek e oa Dietrich Adam Heinrich von Bülow ( pe Heinrich von Bülow), ganet e 1760 (pe 1757?) e Falkenberg ha marvet e 1807 e Riga.
Breur e oa d'ar jeneral Friedrich Wilhelm von Bülow. Mont a reas da soudard en arme Prusia e 1773.
Skrivañ a reas oberennoù diwar-benn ar gadouriezh brezel hag a reas berzh, en o zouez un Istor brezelekadenn 1805 e-lec’h ma varne oberiadennoù-brezel gouarnamant Prusia.
Evit-se e voe lakaet en toull-bac’h hag eno e varvas.
Dalc’hiad kredus e voe d'ar skiantour kevrinek Emanuel Swedenborg.
Sanghen
Sanghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ukraineg
An ukraineg (українська мова, oukrayins'ka mova) eo yezh ofisiel Ukraina.
E-pad kantvedoù goude diskar Rous Kyiv, uhelidi Ukraina ne gomzent ket yezh ar vro. An aotrouien hag ar renkadoù etre a rae gwell gant ar poloneg pe ar ruseg. Evit an uhelidi ne oa nemet en hetmanat kozak savet gant Bohdan Khmelnytsky e veze graet gant an ukraineg. Evit ar beizanted, darn eus ar boblañs betek kreiz an a implije o yezh-vamm hep kaout galloud politikel ebet evit difenn ar yezh.
Tchepangeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchepangek eo an tchepangeg (chepang pe tsepang) komzet gant tro-dro da 34.000 den pe 0,14% eius ar boblañs (1997) e Nepal.
Div rannyezh ez eus: hini ar reter hag hini ar c'hornôg
Zakynthos
thumb|220px|Lec'hiañ Zakynthos.
Euredoù Susa
thumb| 260px| Euredoù Alesant Veur hag e ofiserien e Susa, hervez un engravadur eus an XIXvet kantved.
thumb| 260px| Euredoù Stateira II da [[Alesant Veur, roue Makedonia ha hini he c'hoar, Drypteis, da Hephaestion e Susa e 324 kent JK, hervez un engravadur eus an XIXvet kantved.]]
Zakynthos
Istor
E-pad pell e voe Zakynthos dindan veli Republik Venezia a rae "Fior di Levante" (Bleunienn ar Sav-Heol) anezhi. Brudet eo an traezhegi, hag an eil muiañ gweladennet eo (war-lerc'h Korfou) eus an enezeg. thumb|300px|right|Zakynthos gwelet eus ul loarell.
Euredoù Susa
Euredoù Susa zo euredoù a voe aozet gant Alesant Makedonia e 324 kent JK ha lidet war an ton bras e Susa, e Pers, e-pad pemp devezh. Fellout a rae moarvat da Alesant unaniñ pobloù Makedonia ha Pers pa gemeras gwreg e-touez ar Persezed, ha pa lakaas e ofiserien d'ober eveltañ gant maouezed pers all. Dimezet e oa Alesant da Roxana dija, met aotre a oa da gaout meur a wreg hervez gizioù Makedonia ha Pers. Dimeziñ a reas da Stateira (a vez lavaret Barsine anezhi, met n'eo ket ar Barsine a oa gwreg da Memnon), merc'h henañ ar roue Darius, hag ivez, gouez da Aristobulus Kassandreia, d'ur vaouez all ouzhpenn, Parysatis, merc'h yaouankañ ar roue kent, Artaxerxes III Pers.
Da Hephaestion e roas Drypetis, merc'h ivez d'ar roue Darius, ha c'hoar d'e bried nevez, rak fellout a rae dezhañ kaout bugale Hephaestion da nized.
Da Seleucus e roas merc'h Spitamenes, a oa eus Baktria (evel e wreg kentañ Roxana), ha d'e gompagnuned all, merc'hed uhelidi all, Meded pe Bersed, moarvat.
Pevar-ugent a oa anezho en holl.
Lidet e voe an euredoù en doare pers. Kadorioù a oa lakaet evit ar wazed nevez hervez o renk. Goude ar banneoù a enor e teuas ar plac'hed nevez da azezañ e-kichen o gwazed a gemeras o dorn da bokat dezhe.
Ar roue Alesant a voe dimezet da gentañ, rak pep eured a voe graet en hevelep doare, ha diskouez a reas evel-se bezañ tost d'e gompagnuned ofiserien. Goude ez eas ar wazed gant pep a wreg d'ar gêr. Da bep hini e voe roet douaroù gant Alesant. Urzh a roas ar roue ma vije dastumet anvioù gwazed Makedonia a oa dimezet da verc'hed Pers ha kavet e voe e oa un 10 000 anezhe. D'an holl re-se e roas profoù.
Dre zimeziñ merc'hed Darius hag Artaxerxes en em lakae Alesant da Bers evelte, hag e kreñvae e harpoù. Gallout a rae lavarout e oa mab ha hêr reizh d'an daou roue pers. Ouzhpenn-se en doa c'hoant da enoriñ Hephaestion ha d'ober ur breur-kaer anezhañ.
Sant-Gravez
Sant-Gravez a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ
Herne (Belgia)
Herne (e galleg:Hérinnes) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Chéreng
thumb|250px|right|Lec'hiadur Chéreng e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Chéreng a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Dreolan kabell ruz
An dreolan kabell ruz (liester : dreolaned kabell ruz) a zo ur spesad evned amprevanetaer eus ar c'herentiad Regulidae, Corthylio calendula an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Motacilla Calendula (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annezva hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Norzhamerika :
Nottinghamshire
Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo Nottinghamshire. Lodennek e rannbarzh Reter Midlands eo. West Bridgford eo e benngêr.
Abaoe 1998 ez eo Notthingham (8), deuet da vezañ Amaezerezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel.
Sheri S. Tepper
Sheri S. Tepper (ganet d'ar 16 a viz Gouere 1929) a zo ur skrivagnerez Amerikan wrelegour. Romantoù skiant-faltazi, euzh ha polis he-deus skrivet dreist-holl. E Denver, Kolorado eo-hi ganet hag o chom e Mec'hiko Nevez emañ-hi. Daou vugale he-deus.
Dindan anv A. J. Orde, E. E. Horlak, ha B. J. Oliphant he-deus skrivet hag hec'h oberennoù kentañ a voe embannet dindan anv Sheri S. Eberhart.
Luskad Krouiñ
Evit al luskad ez eo ar ouenn wenn an hini wellañ hag ar re all a zo dindani. Nac'het e vez gantañ ivez ma oa bet lazhet juzevion gant an nazied hag a sav a-du gant an nevez-eugenouriezh, da lâret eo klask doareoù da "wellaat" an dud dre chench ar genoù. Pal seurt taolioù-arnod a zo kas war-raok ar re wenn hag o gwareziñ diouzh ar gouennoù all.
right
Etre 1996 ha 2002 e veze anavezet al Luskad Krouiñ evel Iliz Hollvedel ar C'hrouer (saozneg "World Church of the Creator" WCOTC) hag en diagent evel Iliz ar C'hrouer (saozneg "Church of the Creator") etre 1973 ha 1996.
Krouet e voe al Luskad dindan an anv Iliz ar C'hrouer gant Ben Klassen e 1973 pa embannas e levr Nature's Eternal Religion ("Relijion peurbadel an natur"). War-lerc'h e oa bet staliet Matthew F. Hale e penn ar strollad betek ma voe bac'het e tamallet da vezañ iriennet lazhat ur barner meur.
Staget e voe gerig Hollvedel ouzh anv al luskad gant Matt Hale e 1996 evit diskwel e klaske skignañ o c'hredennoù dre ar bed a-bezh a-benn skarzhañ ar re du hag ar juvezion diouzh ar bed-holl.
Kredennoù ha mont-en-dro
Setu ar "16 Gourc'hemenn" constitute the stated doctrine of the organization:
Feulster gant izili al luskad
E 1992 e voe tamallet daou ezel eus al Luskad, George Loeb ha Barbara Loebe, da vezañ gwalllazhet Harold Mansfield Jr., un amerikan du anezhañ, e 1991. Hervez ar strollad e oant bet lazhet o klask en em difenn met a-benn ar fin ez eas ar maout gant familh an hini marv ha rediet e oa bet an aozadur da baeañ ur milion a dolarioù. O klask hom hep papeañ e voe werzhet sêzva al Luskad gant Klassen ha lakaet Richard McCarty en e blas e pann ar strollad. Nebeudig war-lerc'h en em lazhas Klassen e 1993.
E 1999 e voe lazhet ur bern tud gant Benjamin Nathaniel Smith. Daoust ha ma roas e dilez nebeut a-raok, ur merzher evit al Luskad eo deuet da vezañ.
E 2002 e voe barnet daou ezel all tamallet da vezañ klasket tarzhañ meur a lec'h gouestlet d'ar juzevion pe d'ar re du e Boston o klask reiñ lusk da "vrezel sakr ar ouenn" (saozneg "Racial Holy War")
Bredual
Bredual a zo ur gumun eus Breizh e kanton Reuz e departamant Il-ha-Gwilen. E-barzh Roazhon Meurgêr emañ.
Ardamezioù
En aour e borched iliz en argant loc'hant ouzh beg, mogeriet ha digor en sabel, lennet en glazur ha leinet gant tour iliz al lec'h ivez en argant, mogeriet ha digor en sabel ha toennet en glazur; e vevenn en gul plezhek en argant.
Kazh-gwern
Ar c'hazh-gwern, pe kazh ar janglenn, (Felis chaus) zo ur bronneg a vev en Egipt hag en Azia (eus Turkia hag ar C'haokaz betek gevred ar c'hevandir).
Doareoù pennañ
Bihan eo (70 cm e hirder) ha berr a-walc'h e lost (war-dro 30 cm). An aliesañ eo melen-gell pe ruz-gell e vlevenn. Begek eo e zivskouarn, evel re al liñs.
En em vagañ a ra diwar krignerien hag evned. Ar re a vev e-kichen an dour a c'hell neuial ha pesketa.
Annez
Bevañ a ra er savanennoù hag er c'hoadegoù trovanel sec'h betek 2.500 m uhelder. E rannvroioù 'zo e tosta ouzh lec'hioù annezet gant an dud ha mont e tiez dilezet zoken.
P'emañ ar pared o c'houlenn parez e c'hellont harzhal evel chas.
Liammoù diavaez
kazh-gwern
1320
Diwar-benn bloavezh 1320 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1320
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1320
Blue Nile (Soudan)
Blue Nile (Arabeg: النيل الأزرق; displeget: an-Nyl al-Azraq; envet Al Wustá etre 1991 ha 1994) a zo unan eus 15 stad Soudan. Ur gorread a 45 844 km² hag ur boblañs a 600 000 a dud he deus (2000). Ad-Damazin eo he c'hêr-benn.
Penelope
] Penelope (Πηνελόπη e gregach) eo anv gwreg Odysseüs ha mamm Telemac'hos (Τηλέμαχος) en Odysseia Homeros. Deuet eo da vout pimpatrom ar wreg feal, abalamour m'he deus gortozet e-pad ugent vloaz distro he gwaz brezelour ha nac'het addimeziñ er c'heid amzer-se.
An anv
Dont a ra an anv Penelope eus πηνέλοψ, "pênélops", hag a zo un houad pe ur waz ouez. Diwar gement-se eo aet lod betek faltaziañ, hep prouenn avat, e c'halle bout un doueez kozh bennak e stumm un evn.
Penelope Odysseia
Merc'h e oa da Ikarios ha d'e wreg Periboia. Dimezet e oa da Odysseüs, roue Itaka, hag ur mab o devoa, Telemac'hos, ganet tre a-raok ma voe galvet Odysseüs da vont da vrezel Troia. Ugent vloaz e chomas da c'hortoz distro he fried, a oa bet dek vloaz er brezel ha dek vloaz o tont en-dro. E-keit-se he devoa ranket nac'hañ goulennoù meur a briñs evel Agelaos, Amfinomos, Ktessippos, Demoptolemos, Elatos, Euryades, Eurimac'hos, Iros ha Peisandros, hag en o fenn Antinoos, e-pad pevar bloaz goude kouezhet kêr Droia. Pa zistroas Odysseüs, gwisket evel ur c'hlasker-bara kozh, e welas e oa chomet feal e bried. Ijinañ a reas Penelope gwidreoù evit daleañ atav, hag unan anezho e oa lavarout gwiadiñ liñsel obidoù he zad-kaer Laertes ha bezañ prest da zibab ur pried nevez pa vije echu he labour. Bemnoz, e-pad tri bloaz, he devoa dispennet tammoù eus he gwiad ken an deiz ma komprenas he mitizhien he gwidre ha m'he diskuilhjont d'he lesaerien.
Malvid
Malvid (Mauves-sur-Loire e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
E limestra e dostal en argant leinet gant un templ roman ivez en argant.
Lannedern
Lannedern a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Reggae
Reggae a reer eus doare sonerezh brudetañ Jamaika. Hiziv an deiz eo brudet er bed a-bezh : ouzhpenn bezañ ul luskad sonerezh ez eo ur sevenadur dibar. Peurliesañ e vez liammet ar reggae ouzh al luskad Rastafari, hag a zo ivez a orin eus Jamaika. Hiziv an deiz ez eo deuet da vezañ ur sonerezh hollvedel, evel m'en doa c'hoantaet Bob Marley.
Orin ar reggae
E dibenn ar bloavezhioù 1960 eo bet krouet ar reggae diwar meur a seurt sonerezh all : emdroadur ar ska hag ar rocksteady, hag ivez sonerezh an inizi Karib (mento ha calypso). Ennañ ez kaver ivez levezon ar Rhythm and blues, ar jazz hag ar soul music (d'ar mare-se e oa diouzh ar c'hiz sonerezh SUA e Jamaika). Hag ivez levezon sonereh Afrika, hini al luskad rasta hag ar c'hanaouennoù nyabinghi, ma'z implijer taboulinoù 'vez implijet ivez e lidoù Burru.
Emdroadur ar reggae
Kerkent ha krouet e Jamaika e kemmas ar reggae : Giz ar Rocksteady, a oa anezhañ a-raok ar reggae, a echuas e 1968
Kazh-traezh
Ar c'hazh-traezh (Felis margarita) zo ur bronneg bihan (50 cm gant ul lost 30 cm) hag a vev e dezerzhioù Norzhafrika, Arabia ha kreiz Azia.
Bevañ a ra er rannvroioù a zo re sec'h ha re domm evit kazh an dezerzh evel ar Sahara, dezerzh Arabia ha dezerzhioù Iran ha Pakistan.
Ur penn bras gant divskouarn hir ha begek en deus. Melen eo e vlevenn gant roudennoù hogozik diwelus. Du eo penn e lost hag e bavioù zo goloet gant blev hir a warez anezhañ diouzh tommder an traezh.
Un aneval-noz eo. Kuzhat a ra dindan ar reier diouzh an deiz. Diouzh an noz e tebr krignerien, glazarded hag amprevaned. Etre daou ha pevar c'hazhig a c'han ar parezed goude daou viz dougen. Bras int goude 1 bloavezh ha gallout a reont bevañ 14 vloaz.
Rummatadur
Pevar isspesad a zo:
Liammoù diavaez
kazh-traezh
Grootegast
Grootegast (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêriadenn e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Doezum, Enumatil, Faan, Grootegast, Kornhorn, Lutjegast, Niekerk, Oldekerk, Opende ha Sebaldeburen.
Kêriadenn Grootegast
Grootegast eo kêriadenn bennañ ar gumun. Dont a ra hec'h anv eus ar ger 'gast' pe 'gaast', da laavret eo ur beg traezhek en un takad geuniek. Groot a dalvez bras. E Grootegast e voe ganet an doueoniour Cornelius Van Til.
Lutjegast
E Lutjegast e voe ganet Abel Tasman. N'eus ket mui eus e di, met ur monumant hag ur blakenn a zo, hag e anv a zo bet roet d'ur straed ivez.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Grootegast 15 dileuriad :
Paksos
220px|thumb|Paksos eo an enezennig e ruz war ar gartenn 220px|right|thumb|Porzh Gaios Paksos, pe Paksi pe Paksoi (Παξούς, Παξοί pe Παξί e gresianeg), zo unan eus an Inizi Ionian, er c'hreisteiz da Gorfou. 2,5 km er c'hreisteiz dezhi emañ Antipaksos, un enezennig n'eus ket 50 a dud o chom enni.
Enez Paksos
10 km hed dezhi, 2 km ledander war-dro peurvuiañ, ur gorread 19 km². 248 m an dosenn uhelañ.
An hanter eus an 3000 annezad a zo o chom e Gaios, ar pennlec'h er mervent anezhi. Dirak ar porzh bihan-se e weler div enezennig: Panaghia hag Agios Nikolaos.
Mojennoù
An doue Poseidon eo en deus dispartiet Paksos diouzh Korfou gant e forc'h tridantek, evit karout e wreg Amfitrit en ur neizhig klet ha sioul.
Konan Iañ
Konan Iañ, lesanvet Konan Dort, mab da Yezekael Berengar, kont Roazhon, a voe kont Roazhon war-lerc'h e dad adalek 970, ha dug Breizh adalek 990, betek e varv en emgann Konkerel, d'ar 27 a viz Mezheven 992).
E vuhez
Kentañ meneg eus Konan zo bet kavet d'ar 16 a viz Eost 979 e lez Odo Iañ, kont Bleaz, evel « Conanus commes Britanniae ».
Dreolan tek
An dreolan tek (pe dreolan menez) a zo un evn amprevanetaer, Leptopoecile elegans an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous endro Tibet.
Konan Iañ
E vuhez
Goude kentañ Emgann Konkerel a-enep Hoel Naoned en 981 ne deuas ket a-benn da gemer an tu kreñv warnañ ha da sujañ Kontelezh Naoned.
Goude e aloubas kontelezh Naoned e 990 war-lerc'h marv ar c'hont Alan Breizh hag e embannas e oa dug Breizh.
Da goulz kadarnadur un donezon graet gantañ da abati Menez Mikael ar Mor, d'an 28 a viz Gouhere 990, dirak holl eskibien Breizh, e kemeras an anv "priñs ar Vrezhoned".
Nec'het e oa e amezeg, ha breur-kaer, ar c'hont Foulk III a Anjev, lesanvet Foulk Nerra, o welout beli e amezeg o kreskiñ. Pa varvas Alan Breizh, mab Gwereg Naoned e 990 e klaskas teurel e grabanoù war kontelezh Naoned.
Lazhet e voe Konan en Eil Emgann Konkerel e 992.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Ermengarde, merc'h e amezeg Jafrez Iañ Anjev. Bugale o doe
N'anavezer pried all ebet dezhañ, met tri mab all en doe, ha ne greder ket e oant diwar Ermengarde:
Bez
Beziet e voe Konan Iañ en abati Menez Mikael ar Mor a reas dezhi donezonoù kaer.
Kumuniezh kumunioù Bro Gorle
Kumuniezh kumunioù Bro Gorle a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. D'ar 1 a viz Genver 2014 eo ebarzhet er gumuniezh kumunioù Loudieg.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Gorle a yae 5 kumun d'ober anezhi :
Seoul
Seoul (서울 en hangeul, distaget ) eo kêr-benn Republik Korea (Korea ar Su). En tu-hont da 10 milion a annezidi a oa o vevañ enni e 2007, ha ma konter an tolead kêr gant e 25 620 000 a dud ez eo an trede brasañ megalopolenn er bed goude Tokyo ha Kêr-Vec'hiko ha dirak New York.
1717
Diwar-benn bloavezh 1717 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1717
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1717
Boudjaleg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchepangek eo ar boudjaleg (bujhyal, gharti pe bujhel) komzet gant tro-dro da 5.000 den (1998) e Nepal. N'eo ket en arvar met izel a-walc'h eo e statud. Plijout a ra gwelloc'h ar Tchepangeg d'an dud ha darn vrasañ ar gomzerien a c'hell ober gant an Nepalieg.
Kousoundeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchepangek eo ar c'housoundeg (kusunda) komzet gant tro-dro 8 den (1985) e Nepal.
Ur yezh varv an hini a zo bet soñjet e oa, a vije aet da get e 1985 pa varvas ar re ziwezhañ gouest d'ober ganti. Koulskoude ez eus bet kavet hiniennoù abaoe hag a gomze flour, met kozhik int ha dister o niver (dindan 10 hinienn). En arvar bras da vont da get ez eo neuze.
Rekourañs
Rekourañs a zo anv ur c'harter eus Brest abaoe ar. A-raok se e oa ur rann eus parrez Kerbêr.
E anv a roas ar c'harter d'ur oueletenn : La Recouvrance, implijet da zougen lizhiri mall ha da wareziñ an hentoù kenwerzhel. Un adskeudenn anezhi a oa bet savet e 1990. Perc'hennet eo gant kêr Vrest.
Unanennoù diazez ar sistem etrebroadel
Ar sistem etrebroadel a zo seizh unanenn ziazez ennañ.
Unanennoù all ar fizik a c'heller deverañ eus an unanennoù-se : graet e vez unanennoù deveret eus ar sistem etrebroadel anezho. Dre an analizenn ventel e vezont deveret. Graet e vez gant rakgerioù evit skrivañ berroc'h an niveroù hir (bras pe vihan).
Pihen-lès-Guînes
Pihen-lès-Guînes a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Theudebert II
Theudebert II (586 - 612), mab da Childebert II roue Aostrazia , a voe roue war-lerc'h e dad, eus 595 da 612.
1940
Diwar-benn bloavezh 1940 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez : Rummad:Ganedigezhioù 1940
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 1940
Dreolan glas
An dreolan glas (liester : dreolaned glas) a zo ur spesad golvaneged, Leptopoecile sophiae an anv skiantel anezhañ.
Dont a ra anv-gwan "sophiae" e anv skiantel eus hini Maximiliane Wilhelmine Auguste Sophie Marie von Hessen und bei Rhein (1824-1880), ur briñsez alaman hag a euredas da Aleksandr II e 1841.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia :
Wayoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchepangek eo ar wayoueg (wayu pe hayo) komzet gant tro-dro da 1.500 den (1974) e Nepal.
Zúñiga
Zúñiga zo un anv lec'h spagnolek a orin euskarek, deuet da vezañ anv-tiegezh, evel ma c'hoarvez alies en Euskal Herria.
Adstummoù
Troet eo bet an anv da Zuniga e SUA abalamour ma ne skriver ket an arouez "ñ" e saozneg.
Yezhoù kouchitek ar reter
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-hen:
Kampenhout
Kampenhout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Kumunioù strollet
Strollet eo bet e kumun Kampenhout ar rannoù-kumun-mañ: Berg, Buken ha Nederokkerzeel. Bron: Gemeente Kampenhout
1718
Diwar-benn bloavezh 1718 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Lizmerzher
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Yezhoù yakouek
Un isskourr eus yezhoù kouchitek ar reter eo ar yezhoù yakouek, ennañ 1 yezh komzet e Kenya:
Hlodwig Iañ
Gerdarzh
Hlod a zo evit brud ha wig evit emgann e henc'hermaneg. Stumm alamanek hiriv: Ludwig ha stumm latinaet : Ludovicus. Penn al lignez roueed kentañ e Bro-C'hall eo bet Hlodwig, anvet Meroveed diwar anv un tad-kozh.
Galia e dibenn ar Vvet kantved
E dibenn ar goude Jezuz-Krist e oa aet beli an Impalaeriezh roman da get e Galia. Meur a bobl c'herman, a veze graet Barbared anezho, a oa o ren e rouantelezhioù bihan.
Koulskoude e oa chomet milourien galian-roman hag a oa mestr war pastelloù-bro zo, evel hini Soissons e-lec'h ma rene Syagrius.
Hlodwig, mab da Hilderik ha da vBasina, a zeuas da vezañ roue war ur rouantelezh tro-dro da Tournai e Belgia a hiriv.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Glotilde.
Tehran
Tehran (تهران Tehrān e perseg, distaget ) eo kêr-benn Iran.
E miz Eost 2010 e oa annezet gant 8 429 807 a dud, ar pezh a dalvez ez eo Tehran kêr vrasañ Iran hag an 19vet kêr vrasañ er bed, a-fet poblañs.
Tehran eo kreizenn greanterezh Iran, e meur a dachenn : kirri-tan, tredan, armoù, gwiadoù, kimiezh... Unan eus kreizennoù bras Iran eo ivez evit ar gwerzhañ arrebeuri ha pallennoù. En ez eus tud e-leizh a dud eus maezioù Iran da Dehran da chom. Abalamour da se e kaver enni mesk-ha-mesk meur a bobl, a yezh, a sevenadur, a relijion ivez (kristenien eus Armenia, Yuzevien...). Ouzhpenn ar savadurioù kozh, ar moskeennoù, an ilizoù, ar sinagogennoù hag an temploù zoroastrat, e weler ivez e Tehran savadurioù arnevez, evel an Tour Azadi hag an Tour Milad zo deuet da vezañ arouezioù eus Tehran. Unan eus kêrioù marc'hadmatañ ar bed eo Tehran, a-fet koust ar vuhez,.
Radjeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù magarek eo ar radjeg (raji pe rajibar) komzet gant tro-dro da 3.000 den (1998) e Nepal.
Sounwareg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù sounwarek eo ar sounwareg (sunwar, mukhiya pe kwoico lo) komzet gant tro-dro da 30 000-40 000 den (1998) e Nepal.
Ur rannyezh a zo :
Valdobbiadene
Valdobbiadene a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia e Proviñs Treviso ha rannvro Veneto.
Abhainn Chluaidh
An Abhainn Chluaidh (distagadur gouezelek IPA : [avɪɲˈxɫ̪uəj]), Clyde e saozneg (distaget: LFE: [klaɪd]), Afon Clud e kembraeg ha diwar-se Stêr Klud a-wechoù e brezhoneg, eo trede stêr hirañ Bro-Skos. Tremen a ra dre gêr C'hlasc'ho. A bouez bras eo bet greanterezh ar sevel listri war lez ar stêr da vare an Impalaeriezh trevadennel saoz.
Anv
Talvoudegezh : diwar * clou- ("gwalc'hiñ") = glanaerezh, puraerez
Ivetig an Dred-Kervella
thumb|300px|Vetig an Dred e [[Plufur e miz Eost 2007]] Ivetig an Dred (Yvette Le Dret en ti-kêr), a oa ur skrivagnerez vrezhonek, ganet e parrez Langoad, Treger, d'an 2 a viz C'hwevrer 1923, ha marvet d'ar 15 a viz Even 2009 en he zi e Brelevenez (Lannuon). Pried hag intañvez Frañsez Kervella e oa. Sinet he deus ul levr ha pennadoù dindan an anv Soaz an Tieg.
Abhainn Chluaidh
Red
Alese e red a-dreuz ar chanterioù sevel bigi, dre garterioù Baile a' Ghobhainn (Govan), Partig (Partick), Innis Bhàn (Whiteinch), Scotstoun ha Bruach Chluaidh (Clydebank), chanterioù sevel listri an holl anezho ; daou hepken a chom.
Kernow Gledh
thumb|right|150px|Kartenn lec'hiañ Kernow Gledh e Kernev-Veur Kernow Gledh (LFE: [ˌkɛrnɔw 'glɛð], North Cornwall e saozneg, an Tyreth Uhel e Kerneveureg Unvan) a oa ur bastell-vro a Gernev-Veur, ur gorread 1 195.17 km² dezhi. E 2005 e oa 84 100 a dud o vevañ eno. Ponsrys e oa he c'hêr-benn. E-touez he c'hêrioù pennañ e kaved ivez Lannwedhenek ha Ryskammel.