cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
François Falc'hun
Jubennour e oa el lez-varn ma voe barnet Roparz Hemon.
Filistinerezh
Filistined a reer eus an dud o deus an dro-spered-se.
François Falc'hun
E vuhez
Ganet e oa d'an 20 a viz Ebrel 1909 er  Vourc'h-Wenn  e ti Yves Marie Falc'hun (1869-1938) ha Marie-Yvonne Tournellec (1876-1960). Skoliet e voe er Vourc'h-Wenn hag e  Plabenneg, a-raok mont da  skolaj Saint-François e  Lesneven en 1921.
Skol-veur
Kemer a reas lec'h Pêr ar Rouz er skol-veur. A-hervez e klaske Roparz Hemon kaout ar gador-se ivez.
Skritur
Savet e voe gantañ ur skritur nevez, anvet ar skolveurieg gantañ, dre ma oa ar c'helenner brezhonek nemetañ er skol-veur hag e Breizh neuze, hag a vo lesanvet falc'huneg gant e enebourien.
Degemeret e voe ar skritur war un dro gant aozadurioù tost d'an Iliz (Bleun Brug) ha tost d'an tu kleiz (Ar Falz) en amzer-se. Ar Bleun Brug hag Ar Falz a oa en amzer-se pouezusoc'h eget Dihun ha Div Yezh bremañ er skolioù katolik ha skolioù-Stad, dre niver ar skolaerien bepred, met disheñvel e oa an degouezh, rak neuze ne lavare ger tud ar vugale diwar-benn an deskadurezh, ha ne oa nemet afer ar Stad.
N'anavezer ket kalz a skridoù diwar zorn Falc'hun er skritur savet gantañ. Gouzout a reer avat ne rae ket gant e skritur evit skrivañ e anv.
Orin ar yezh
Kontrol da Joseph Loth ha Léon Fleuriot, e krede dezhañ e teue ar brezhoneg eus ar galianeg, ha n'eo ket eus yezh Brezhoned Enez Vreizh. « Je suis persuadé que le dialecte vannetais, surtout au sud du Blavet, est une survivance gauloise peu influencée par l’apport breton, et les autres dialectes un gaulois simplement plus marqué par la langue des immigrés d’origine insulaire» (Perspectives nouvelles sur l’histoire de la langue bretonne, p. 530). Ne seblant ket ket kaout heulierien skiantel o tifenn e varteazedennoù pennañ.
E blas er stourm evit ar brezhoneg
Krediñ a rae lod neuze e oa o ren ur stourm ideologel a-enep ar vroadelouriezh vreizhat. Ha goap a veze graet gant e enebourien eus e vartezeadennoù diwar-benn ar galianeg. Lod all a soñj hiziv e klaske kendrec'hiñ ar Stad da wareziñ ar brezhoneg. Hervez Françoise Morvan, en dije gouzañvet « des campagnes de harcèlement téléphonique » (Le Monde comme si, pajenn 132. N'eus ket bet kaoz a se en e skridoù-eñ nag e lec'h all.
Calomyscidae
Calomyscidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Calomyscus eo ar genad nemetañ ennañ.
Spesadoù
8 spesad krignerien bihan a vev en Azia zo renket er c'herentiad-mañ :
Kleinzell
Kleinzell im Mühlkreis a zo ur gumun e hanternoz stad kevredet Aostria-Uhel, Aostria. Rannet eo er gêriadennoù-mañ: Am Edhügel, Apfelsbach, Bairach, Edholz, Etzleinsberg, Graben, Grünental, Kleinzell i.M., Partenstein, Ramersberg, Schörgenhub, Steining, Weigelsdorf ha Zaun.
Liamm diavaez
Lec'hienn ofisiel kumun Kleinzell
Gwion
Gwion zo un anv-badez kembraek.
Yezhoù
E Breizh a-wechoù e vez lakaet Gwion da glotañ gant an anv-badez gallek Guy.
Camblain-Châtelain
Camblain-Châtelain a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Torameg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo an torameg (toram, torom pe torum) komzet gant tro-dro da 4.000 den e kreiz Tchad (1972).
Baden
Meur a lec'h a zo anvet Baden, e Breizh hag er broioù alamanek. "Baden" ha "von Baden" zo deuet da vezañ anvioù-tiegezh alamanek ivez. Menegiñ a c'heller :
Torameg
War a seblant ec'h afe a dud muioc'h-mui gant an arabeg en ur dilezel ar yezh-mañ.
Peneios
Peneios (Πηνειός e gregach) a oa un doue-stêr e mojennoù Hellaz kozh, doue ar stêr Peneios e Thessalia.
Herakles
Ar stêrioù Alfeios ha Peneios eo a voe implijet gant Herakles da naetaat marchosioù Aogias.
Świnoujście
250px|thumb|left|Tiez-hañv 250px|thumb|left| Świnoujście gwelet eus ar mor
Republik Soviedel München
Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Soviedel München (alamaneg: Münchner Räterepublik) bet savet e Bavaria en Alamagn e 1919 e-lec'h Republik Weimar. München e oa kêr-benn ar Republik.
D'ar 7 a viz Du 1918, deiz-ha-bloaz Dispac'h Rusia e voe disklêriet e oa Bavaria ur "Stad Dieub" gant Kurt Eisner, ezel eus Strollad Sokialour Demokratel Dieub Alamagn (USPD). Gant an disklêriadur-se e oa bet lakaet fin da roueelezh an Tiegezh Wittelsbach hag a oa bet o ren war ar vro e-pad hogozik 700 vloaz. Da heul e oa bet anvet Eisner da Vinistr-Prezidant Bavaria. Sevel a reas a-du gant ur "Republik Sokialour", met hep mont war hent ar Volchekived e Rusia ha diklêriañ a reas e vefe gwarezet gwirioù ar perc'hentiezh prevez.
Masmadjeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar masmadjeg (masma(d)je pe mesmedje) komzet gant 25.727 den e kreiz Tchad (1993).
Republik Soviedel München
Reiñ a reas Eisner e zilez goude ma oa bet kollet ar mouezhiadegoù gant e strollad ha d'ar 21 a viz C'hwevrer 1919, o vont da'r parlamant evit reiñ e dilez ez-ofisiel, e oa bet lazhet gant un taol-pistolenn gant Anton Graf Arco-Valley, hag a oa bet nac'het outañ dont da vezañ ezel eus ar Gevredigezh Thule war digarez e oa yuzevez e vamm. Lakaet a reas reuz ar gwalldaol-se e Bavaria ha pa oa bet klevet e oa bet trec'h an Dispac'h Soviedel e Hungaria e oa bet roet lañs d'ar gomunourion ha d'an anarkourion da dapout ar galloud.
D'ar 6 a viz Ebrel e oa bet disklêriet ar republik Soviedel, da gentañ penn renet warni gant izili eus USPD evel Ernst Toller ha gant anarkourion evel Erich Mühsam ha Gustav Landauer. Toller, avat, ur barzh anezhañ, ne oa ket ur mailh war ar politikerezh ha ne deuas ket a-benn da lakaat urzh e München.
Kregiñ a reas Levine da lakaat e pleustr ur politikerezh komunour, evel da skouer kenkizañ ranndioù cheuc'h evit o reiñ d'ar re n'o doa ti ebet ha lakaat al labouradegoù dindan beli al labourerion/ezed. Raktresoù a oa bet savet gantañ ivez evit paouez da implijout bilhedoù-arc'hant ha da adstummañ an deskadurezh met ne oant ket bet lakaet e pleustr.
Nac'hañ a rae Levine kenlabourat gant al Lu ofisiel ha savet e oa bet gantañ ul Lu all anvet al Lu Ruz (Rote Armee) gant Rudolf Egelhofer en e benn, diwar skouer Lu Ruz Rusia Soviedel. Meur a zen dilabour a deuas da gemer perzh el Lu Ruz evit reiñ o skoazell d'ar gouarnamant dispac'hel hag a-benn nebeud e oa 20.000 soudard. Kregiñ a reas ar Warded Ruz da herzel tud a savas a-enep d'an dispac'h ha d'an 29 a viz Ebrel 1919 e oa bet lakaet d'ar marv eizh den tamallet da vezañ spierion evit an tu-dehoù ha lazhet e voe ivez skretourez ar Gevredigezh Thule.
Nebeudig war-lerc'h, d'an 3 a viz Mae 1919, Lu Alamagn (lesanvet "Gwarded Wenn ar Gevalaouriezh" gant ar gomunourion) a oa bet trec'h ouzh ar gomunourion goude un hir a vrezel er straedoù ma varvas en tu-hont da 1.000 den hag a stourmas evit ar difenn ar gouarnamant sokialour. Harzet e oa bet ouzhpenn ur 700 den all ha lakaet d'ar marv gant an arme, en o zouez Levine, bet tamallet evel treitour.
Ar roue Ubu
thumb|right|150px|poltred gwir an Aotrou Ubu, treset gant Alfred Jarry (1896)
Ar roue Ubu (Ubu Roi e galleg) zo ur pezh-c'hoari bet skrivet gant Alfred Jarry (1873-1907). C'hoariet e voe Ubu Roi evit ar wech kentañ er bloavezh 1896. Abaoe eo bet troet e meur a yezh, hag e brezhoneg nevez zo, gant Goulc'han Kervella eus Strollad ar Vro Bagan.
Kroget e oa bet e-pad ma oa Jarry er skol e Roazhon. An Tad Ubu a oa "Monsieur Hébert", ur c'helenner war ar fizik hag a veze goapaet gant al liseaned el lise Zola. Degemeret fall e oa bet Ubu Roi pa oa bet embannet ha c'hoariet, mes goude eo deuet Ubu da vezañ un dudenn hollvedel. Gwir eo e oa un diktatour, a-raok ma oa deuet mod ar renadoù hollveliour. Daou bezh all zo bet skrivet gant Jarry e gloar Ubu, Ubu Cocu hag Ubu Enchaîné.
An istor
Bountet eo an tad Ubu gant e wreg ar vamm Ubu da uhelaat er bed. Drouklazhañ a ra roue Polonia ha dont da vezañ roue en e lec'h. Ur roue laer ha avius, aonik ha gros, skouer ar waskourien, e teu da vezañ. Kabestret eo pep frankiz en e vro, gwasket ar bobl ; diskleriañ a ra ar brezel da Rusia...
Bernard van Orley
Bernard van Orley (hag ivez Barend van Orley, Bernaert van Orley pe c'hoazh Barend van Brussel) (1491-1492 e Brusel - 6 a viz Genver 1542 e Brusel) a oa ul livour hag un tresour pallennoù-moger ha gwer-livet eus mare an Azginivelezh. Unan eus al livourien eus Norzheuropa a labouras da vare an tremen eus an arz gotek da arz an Azginivelezh e voe.
Ar roue Ubu
Tro-dro d'an oberenn
Tro-dro 1888-1889 eo bet skrivet Ar Roue Ubu. Er c'hentañ klas e oa neuze ar skrivagner. Lisead labourus pemzek bloaz, c'hoant gantañ, evel lod eus e gamaladed klas, farsal diwar-benn o c'helenner fizik.. Ur wezh lennet Ar Roue Ubu, eo anat eo bet heñchet ar skrivagner gant "kenseurted" all. Pouezus eo gouzout ; a-raok ma skrivfe al levr e oa nevez-flamm marv Viktor Hugo, Emile Zola, Maupassant... Verlaine ha Rimbaud a zae d'an anaon. Nevez ganet eo Apollinaire eus e zu. Abadenn Dreyfus, lezenn Jules Ferry, an Tour-Eifel, ar c'harr-tan... Pep-tra zo ijinet ha savet nevez zo ! Birviñ a ra ar vuhez d'ar mare-se, ha d'ar mare-se e voe skrivet Ar Roue Ubu.
Bernard van Orley
Ur pennad diwar e benn a zo el levr Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies gant Dominicus Lampsonius.
Ar roue Ubu
Degemer ar pezh
Ur freuz bras a voe e Pariz d'an 10 a viz mae 1896 pa voe displeget ar pezh evit ar wech kentañ. Ur pezh dispac'hel oa, disheñvel-krenn diouzh pep pezh a oa bet skrivet en e raok. Pismigañ a ra ar galloud, ar brezel, ar relijion... Evelse ez eo chomet Ar roue Ubu ur pezh-c'hoari eus an amzer a-vremañ.
Bernard van Orley
E vuhez
Bernard van Orley a voe ganet en ur familh a Luxemburg, ha diskennidi eus aotrouien van Ourle (pe 'van Orley). Ar familh a zilojas da zukelezh Brabant hag e Brusel e voe ganet e dad, Valentin van Orley (pe Valentyn van Orley), tro 1466. Met dre ma oa ganet evel ul laeradenn, e voe kollet an titloù a noblañs a oa gant e dad.
Ar roue Ubu
Degemer ar pezh
E 2007 ha 2008 eo c'hoariet Ar roue Ubu e brezhoneg gant Strollad ar Vro Bagan.
Bernard van Orley
E vuhez
Bernard hag e vreur Everard (hag a voe livour ivez) a voe ganet e Brusel.
Ar roue Ubu
Un tamm eus ar pezh
Setu an arvest kentañ, lakaet e brezhoneg, ispisial evit ar Wikipedia-mañ (disheñvel e c'hall bezañ skrid Strollad ar Vro Bagan):
Bernard van Orley
E vuhez
Desavet e voe gant e dad, Valentyn van Orley e anv. Ne labouras ket en Italia, met levezonet e voe gant oberennoù Raffaello.
E 1512 e timezas Bernard van Orley gant Agnes Seghers.
E 1518 e voe anvet da livour lez gouarnerez Margarete Aostria e Brusel.
E 1539 e timezas gant Catherina Helluick.
En holl en doe c'hwec'h bugel, ha pevar anezho a zeuas da vezañ livourien.
Gwezenn-familh van Orley
Bernard van Orley a oa ezel ur familh vras a livourien :
1) Valentin van Orley (1466-1532) en doe ar vugale da heul : Philipp van Orley (tro 1491-1566) (treser kartoñsoù pallennoù-moger); Bernard van Orley (1492?-1542?), livour ha tresour pallennoù-moger ; Everard van Orley (bet ganet goude 1491), livour ; Gomar van Orley, livour (oberiant e-tro 1533).
2) Bernard van Orley en doe bugale ivez, daou anezho a zeuas da vezañ arzourien : Michael van Orley; Hieronymus I van Orley, livour (oberiant tro 1567-1602); Giles van Orley, livour (tro 1535-1553)
3) Giles van Orley (tro 1535-1553) a voe tad da Hieronymus II van Orley (livour ha kinklour)
4) Hieronymus II van Orley a voe tad da Hieronymus III van Orley, livour poltredour, kinklour hag engraver (diell e 1652); Pieter van Orley (1638, marv goude 1708), livour mignadurioù ha gweledvaoù ; François van Orley, livour taolennoù istorel; Richard I van Orley
5) Pieter van Orley (1638-1708) a voe tad da Richard II van Orley (1663-1732), livour hag engraver ; Jan van Orley (1665-1735), livour hag engraver.
Cricetidae
Cricetidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ouzhpenn 100 genad ha war-dro 600 spesad a zo rummataet ennañ, en o zouez al lemminged pe an hamstered.
Iskerentiadoù
6 iskerentiad a zo renket er c'herentiad-mañ:
Guadalajara (Mec'hiko)
thumb|right|250px|Straed ha feunteun e Guadalajara Guadalajara ([ɡwaðalaˈxaɾa]) zo ur gêr vras e Mec'hiko, eil kêr vrasañ ar vro, ha kêr-benn stad Jalisco.
Gant kumunioù Zapopan, Tlaquepaque, Tonalá, Tlajomulco de Zúñiga, Zapotlanejo hag Ixtlahuacán del Río en-dro dezhi ez eus anezhi ur veurgêr a 4,1 milions a dud ( hervez niveradeg 2005). He 814 km2 eo ar brasañ gorread d'ur gumun.
Moubieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar moubieg (m(o)ubi pe monjul) komzet gant 35.277 den e kreiz Tchad (1993). Komzet e vez marteze e Soudan ivez
Div rannyezh ez eus:
Bertrix
Bertrix (e walloneg : Bietris) a zo ur gumun eus proviñs Luksembourg e Belgia.
Hans Vredeman de Vries
thumb|250px|Poltred Hans Vredeman de Vries, unan eus ar re gentañ a implijas an diarsell linennek en Izelvroioù
Hans Vredeman de Vries pe Jan de Vriese, pe c'hoazh Friedman de Frise, (1527 e Leeuwarden e Friz - 1606 pe marteze diwezhatoc'h e Antwerpen) a oa ul livour hag ur savour izelvroat eus mare an Azginivelezh. A bouez bras e voe e berzh evel savour dre ma'z implijas kalz an diarsell linennek, diwar teknikoù mentoniezh Italia. An teknik-se a voe skignet gantañ ivez.
E vuhez
Diwar un akta noter deiziet d'an 29 a viz Here 1560 e ouezer e oa 34 bloaz Hans Vredeman de Vries e bloaz-se. Mab da («Diericx») de Vries e oa. E dad a oa artilher e servij stathouder Friz, ar baron Jörg Schenck Tautenburg. E vreur, Sebastian Vredeman de Vries e anv, a oa ograour ha sonazour e Mechelen.
Vredeman a zeskas ar vicher e stal al livour ha livour gwer Reiner Gerrits e Amsterdam, ha goude-se e studias e Kampen (1546-47) gant Ernst Mæler. Azalek 1548 e kemeras perzh e sevel ar volz a enor a oa da vezañ savet da enoriñ Karl V hag e vab Felipe II. Ar chanter a voe aozet en Antwerpen dindan renerezh Pieter Coecke van Ælst. Soñjal a reer e voe dizoloet Vitruvius gant Vredeman de Vries dre zaremprediñ Coecke van Ælst, hag a droas De architectura e flandrezeg. Pleustradoù savouriezh Sebastiano Serlio a studias, ha dre en ober e teskas an diarsell kreiz. Ken dedennet e voe gant an teknik-se ken e teuas da vezañ arbennigour an teknik-se en Izelvroioù. E Mechelen edo o labourat azalek 1552-1553, hag eno e teuas da vezañ brudet evel mestr an diarsell, ha meur a ginkladur c'hoariva a savas. E 1561 e timezas gant Johanna, hag a oa c'hoar al livour Gilles van Muysene. Asambles o doa labouret an daou zen war ginkladur ul lidkerzh bloaziek.
thumb|left|300px|Labourva an alkimiour, e-tro 1595
En em staliañ a reas en Antwerpen e 1565, goude marv e wreg. Eno e voe anvet da savour-kêr (hiziv an deiz e vefe lavaret kêraozour). Goude diskar Antwerpen gant an arme spagnol (1575) e kemeras perzh e adsevel ar mogerioù-kreñv. En Antwerpen e chomas pa voe tapet ar gêr gant Alessandro Farnese hag a oa dug Parma. En nevez-amzer 1586 e kuitaas Antwerpen gant e eil gwreg Sara van der Elsmer hec'h anv, hag o mab Paul hag ez ejont da Frankfurt-am-Main. Eno e voe tutaet evel ijinour gant Julius Brunswick-Lüneburg e Wolfenbüttel ha goulennet e voe digantañ sevel ur ganol eus ar stêr Elbe betek ar stêr Weser. Une nebeud brastresoù a voe savet, klasket e voe peadra da baeañ ar raktres, met mervel a reas an dug e 1589, hag e warlerc'hiad a zilezas ar raktres.
Goude-se e veajas Vredeman de Vries e Hamburg, Gdańsk ha Praha, eno ec'h aozas diskouezva an taolennoù. E 1598 e tistroas da Hamburg. E 1600 e voe galvet da vont da Amsterdam, hag eno e voe lakaet da vourc'hiz. E 1604 e voe anvet da gelenner savouriezh e skol-veur Leiden.
Ne ouezer ket pe zeiz e varvas Vredeman de Vries. An dra nemetañ a ouezer eo e voe graet anv eus e hêrezh en ul lizher skrivet e miz Eost 1609 e Hamburg gant e vab, Paul Vredeman de Vries e anv.
Hans Vredeman de Vries a levezonas al livour Izaak van den Blocke.
Oberennoù
350px|thumb|right|Tresadenn ul liorzh gant Hans Vredeman de Vries, Hortorum (1583)
''
Kunstmuseum Basel
thumb|right|200px|Kunstmuseum Basel Kunstmuseum Basel (alamaneg a dalvez Mirdi arzoù Basel) eo ar mirdi suis ma kaver ar muiañ a oberennoù, hag emañ war roll suis ar madoù sevenadurel a dalvouedegezh rannvro ha broadel. Ken abred hag e 1661 e voe krouet ga voe prenet gant ti-kêr Basel un hollad oberennoù anvet Cabinet Amerbach diwar anv ur familh madoberourien ha dastumerien oberennoù arzel. Evel-se e teuas da vezañ ar mirdi kentañ perc'hennet gant un ti-kêr. Ennañ e kavet oberennoù eus ar 15 kantved betek an amzer vremañ : eus oberennoù savet etre 1400 ha 1600 e rannvro ar Roen uhel betek oberennoù savet er 21 kantved. thumb|right|200px|Mont e-barzh Kunstmuseum Basel E Kunstmuseum Basel emañ datsumad brasañ ar re Holbein hag ivez oberennoù gant Konrad Witz, Hans Baldung, Martin Schongauer, Lucas Cranach gozh ha Mathias Grünewald. Evit a sell ouzh ar 17 hag an 18 kantved e kaver livadurioù gant Peter Paul Rubens, Rembrandt ha Jan Brueghel gozh. E-keñver an 19 kantved ez eus oberennoù gant Édouard Manet, Claude Monet, Paul Gauguin, Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Arnold Böcklin ha Ferdinand Hodler. Evit a sell ouz an 20 kantved ez eus oberennoù kubour gant Pablo Picasso, Georges Braque ha Juan Gris hag oberenoù eztaolour gant Edvard Munch, Franz Marc, Oskar Kokoschka hag Emil Nolde. Oberennoù sevelour dada, dreistgwirvoudel hag arz amerikan abaoe ar bloavezhioù 1950 a zo ivez. Menegomp ivez oberennoù gant Fernand Léger, Paul Klee, Alberto Giacometti ha Marc Chagall.
Evit a sell ouzh an arz a vremañ e kaver oberennoù gant arzourien stadunanat, alaman, italian ha suis evel Joseph Beuys, Andy Warhol, Jasper Johns, Georg Baselitz, A.R. Penck, Brice Marden, Bruce Nauman, Jonathan Borofsky, Roni Horn, Francesco Clemente, Mimmo Paladino, Enzo Cucchi, Walter Dahn, Martin Disler, Siegfried Anzinger, Leiko Ikemura, Markus Raetz, Robert Therrien, Rosemarie Trockel ha Robert Gober.
Thais (hetaira)
Pa voe kemeret kêr gant Alesant Veur e voe skrapet ar vaouez gantañ, ma troas ar brezelour pitilh ganti. Kas a reas anezhi gantañ betek Persia.
Tan-gwall Persepolis
Hervez ar vojenn eo-hi a lakaas ar flammerenn en e zorn, goude un nozvezh orged, pa voe c'hwezhet an tan e kêr Persepolis er bloavezh 330 kent JK, e-kerzh un nozvezh lonkañ.
Komz a reas dirak an holl evit lakaat Alesant da lakaat an tan e-unan. Hervez Kleitarc'hos ne oa nemet ur pennad froudenn. Hervez Ploutarc'hos ha Diodoros Sikilia e oa graet da gas an dorzh da dud Persia o devoa devet templ Athena en Akropolis Aten e 480, da lavarout eo 150 vloaz a-raok (e lec'h an templ e voe savet ar Partenon).
Rouanez Egipt
Pa varvas ar brezelour meur e timezas d'ar jeneral hellazat Ptolemaios, deuet da vout ar faraon Ptolemaios Iañ Sôter (Πτολεμαῖος Σωτήρ, Ptolemaĩos Sōtḗr) hag e c'hanas tri bugel, daou vab hag ur verc'h hag a zimezas da roue Kiprenez, Eunostos.
Lennegezh
thumb|200px|Thais, skeudenn gant [[Gustave Doré en embannadur saoznek oberenn Dante Alighieri.]] Meneget eo hec'h anv :
Cuculidae
Cuculidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar c'houkouged hag evned kar dezho, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).
980
Diwar-benn bloavezh 980 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 980
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 980
Kadjakseg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar c'hadjakseg (ka(d)jakse, kajeske, kujarke, (tadi)mini pe kawa) komzet gant tro-dro da 10,000 den e reter Tchad (1983) hag ivez gant un nebeud repuidi en tu all d'ar vevenn e Soudan.
1854
Diwar-benn bloavezh 1854 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1854
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1854
Hokusai
Katsushika Hokusai (葛飾 北斎) (31 a viz Here 1760, 10 a viz Mae 1849), anavezet dre vras gant an anv Hokusai — ar pezh a zo e anv-bihan — hepken, a oa un arzour, livour, tresour ha skrivagnour japanat. Brudet-bras eo e oberenn, Gwagenn Vras Kanagawa.
Renadur ar penn (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen renadur ar penn (saoz. : head directionality) evit komz eus un arventenn gevreadurezhel (soaz. syntactic parameter hervez lec'h ar penn e-keñver renadennoù pe elfennoù all ur ger kevrennek pe ur frazenn, da skouer lec'h an anv en ur frazenn anv e-kenver an anvioù-gwan.
Bacchino malato
Bacchus bihan klañv, pe Bacchino malato hervez an anv italianek orin, zo un eoullivadur graet gant an arzour italian Caravaggio etre 1593 ha 1594 hag a zo bremañ war ziskouez er Galleria Borghese, e Roma. Graet e oa bet gant Caravaggio pa oa o labourat e stal Giuseppe Cesari, anavzetoc'h evel Cavalier d'Arpino, livour diouzh ar c'hiz en amzer-se.
Renadur ar penn (yezhoniezh)
Disrannet e vez ar yezhoù evel-hen etre an daou rummad-mañ, en ur c'hoût e tenn da duadoù nemetken kentoc'h evit da dalvoudoù peurvoudek, dal lâret eo e c'hell ur yezh en em derc'hel peurliesañ evel ur yezh eus ur rummad met a-wezhoù en em derc'hel evel ur yezh eus ur rumamd all evel ma c'hoarvez a-wezhoù gant an anvioù-gwan o tennañ da ventoù ("bras", "bihan"), da livioù, h.a. : brezhoneg hag er yezhoù romanek, da skouer e galleg: Great e vez ivez "yezhoù diorroet a-dehoù" (saoz. right-branching) eus ar yezhoù gante ar penn el lec'h kentañ dre m'en en diorren ar renadennoù a-dehoùd'ar penn ha "yezhoù diorroet a-gleiz" (saoz. left-branching) eus ar re gante ar penn el lec'h diwezhañ dre m'en en diorren ar renadennoù a-gleiz d'ar penn, da skouer e saozneg :
Bacchino malato
Hervez Giovanni Baglione e oa bet livet gant an arzour, nevez-erruet e Roma eus Milano e-kreiz 1592, pa oa klañv, oc'h ober gant ur melezour. Ken klañv e voe ma rankas tremen 6 miz en ospital Santa Maria della Consolazione. Hervez ur pennad e 2009 er gelaouenn amerikan  Clinical Infectious Diseases, diouzh gwelout klañvour an daolenn hag e liv arvelen, e vije bet Caravaggio gant ar malaria.
Kemeret e voe an daolenn, war un dro gant re all, eus ti Giuseppe Cesari, unan eus mestri gentañ Caravaggio, gant an arzdastumer Scipione Borghese en 1607.
Caucourt
Caucourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Liammoù diavaez
(e galleg)
Birgiteg
Peder rannyezh ez eus:
Meurvor Atlantel
Unan eus meurvorioù ar blanedenn Douar eo ar Meurvor Atlantel, er reter da gevandir Amerika, hag er c'hornôg da Europa hag Afrika, hag an eil brasañ eo ivez. Goleiñ a ra tost d'ur bemvedenn (1/5) eus gorread ar blanedenn.
Tais
Tais, pe Thais (Θαΐς, e gregach), zo un anv-plac'h a orin gresianek. Ral eo evel anv-badez a-vremañ, met un tamm berzh a ra e Brazil.
Meurvor Atlantel
E Norzh ar Meurvor Atlantel e kaver Meurvor Arktika, hag er Su Meurvor ar Su.
3×1017m³ eo kementad ar meurvor.
An anv
Dont a ra e anv eus hini Atlas, a oa un Titan e mojennoù Hellaz kozh. Talvezout a ra kement ha "Mor Atlas" eta. Koshañ meneg anezhañ a gaver en Istorioù Herodotos war-dro 450 kent JK.
Oubieg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo an oubieg ((o)ubi) komzet gant tro-dro da 1 100 den e kreiz Tchad (1995). Tost a-walc'h eo d'ar mawaeg.
Meurvor Atlantel
Muzulioù
3 338 metrad eo donder well-wazh ar meurvor, ma talc'her ar morioù amezek er gont, pe 3 926 metrad ma ne reer ket. Donañ ma'z eo eo 8 605 metrad e Foz Puerto Rico.
Evit al ledanded a ya eus 2 848 kilometrad etre Brazil ha Liberia da ur 4 830 kilometrad etre SUA hag Afrika an Hanternoz.
Tais
-aktourezed: thumb|right|260px|[[Thaís Pacholek.]] thumb|left|260px|Thais Souza Wiggers
-arzourez
-dañserez: -melldoaderez:
Lennegezh
thumb|200px|Tais, skeudenn gant [[Gustave Doré en embannadur saoznek oberenn Dante Alighieri.]]
Vermont
Vermont (distagadur IPA: ) a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e Bro-Saoz Nevez, e biz ar vro, a-stok ouzh Kebek. New Hampshire zo er reter dezhi, Massachusetts er su, ha Stad New York er c'hornaoueg. Montpelier eo ar gêr-benn.
Dan ar Braz
Dan ar Braz, Daniel Le Bras evit marilh ar boblañs, zo bet ganet e Kemper d’ar 15 a viz Genver 1949. Aozer-sonaozer-kaner breizhat eo. Kroget en deus da vont war al leurenn asambles gant Alan Stivell pa oa yaouank ha goude-se en deus kendalc'het gant Hêrezh ar Gelted, un arvest zo bet bodet meur a arzour ennañ. Evit tud zo (ar gelaouenn vreizhveuriat Melody Marker) ez eo unan eus gitarourien wellañ ar bed.
Levezonoù
Pa oa o vont war e 14 vloaz (e 1963) e tizoloas Dan ar Braz ar gitar. Sot e oa gant ar rock ha neuze e selaoue arzourien ha strolladoù evel Cliff Richard, The Shadows, Bob Dylan ha diwezhatoc’hik, Jimi Hendrix, ar Rolling Stones. Desket en deus seniñ ouzh ar gitar war al leurenn dreist-holl, er balioù hag en tavarnioù. Daou vloaz war-lerc'h en doa krouet e strollad rock kentañ, « Mor » e anv.
Ar bloavezhioù gant Alan Stivell
Mont a rae Dan ar Braz da c'hoari er balioù a veze aozet en e gorn-bro. Tonioù gant Donovan, Van Morisson, Rory Gallagher a veze sonet gantañ dreist-holl. Teurel a rae evezh ouzh stiloù Hank Marvin ha Pretty Things.
E 1967 en doa graet anaoudegezh gant Alan Stivell, tra ma oa o labourat evel mevel en un ostaleri e Benoded. Ha setu Dan krog da heuliañ Alan. Padet en doa meur a vloavezh. Deuet ez eus sonerien all da seniñ gant Alan Stivell evel Gabriel Yacoub, savet diwezhatoc'h gantañ ar strollad Malicorne.
E sac'h an tonioù a sone gant Alan hag e sonerien e oa tonioù eus Breizh, Iwerzhon ha Skos, a veze kemmesket gant ar sonerezh rock. Renet e oa ar sonerezh-se gant Alan Stivell memestra. Ne oa ket troet Dan ar Braz war-du ar sonerezh hengounel d'ar mare-se ha mont a rae da zizoleiñ ur bed sonerezh all ha kompren a rae darempredoù a oa gant sonennoù ar sonerien rock ha folk. Skiant en doa prenet ar strollad war leurennoù Breizh ha d’ar mare-se eo ivez e oa deuet emskiantek ouzh e wriziennoù breizhat (kemmet en doa Alan e anv e Dan Ar Bras) ha ma krouas e zoare seniñ ouzh ar gitar. Mel a oa bet graet dezhañ gant ar gelaouenn Melody Maker. Goude m’o doa sonet kalz war leurennoù ha pabelloù Breizh ha Bro-C'hall e oant bet oc’h ober troiadoù en Europa, e Norzhamerika hag en Aostralia. Brudet e oa deuet da vezañ ar sonerezh keltiek pep lec'h a-drugarez da labour Alan hag ampartiz ar sonerien evel Dan.
Ouzhpenn mont war al leurenn o doa enrollet tonioù asambles gant Alan Stivell pa oa o sevel e seizh pladenn etre 1972 ha 1977. E-touez ar pladennoù e c’haller menegiñ un nebeud pladennoù arouezel-tre : « Renaissance de harpe celtique » (1971), «À l'Olympia » (1972), « Chemins de terre (1973), « E Dulenn » (1975), « Trema 'n Inis » (1976), « Raok dilestra » (1977) (gwelet roll pladennoù Stivell amañ dindan).
Morse ne guzho Dan ar Braz pegen pouezus eo bet levezon Alan Stivell war e zoare seniñ hag e emdroadur dezhañ e-unan.
Pladennoù solo Dan ar Braz
E 1973, pa oa o labourat gant Stivell, en doa krouet Dan ar Braz ar strollad Mor met ne badas ket pell. « Stations » zo ar bladenn nemeti zo bet savet gant ar strollad. Merzout a reer mat e oa bet levezonet gant Stephen Stills.
E 1976 e sonas asambles gant ar strollad folk-rock breizhveuriat Fairport Convention e-pad un droiad e Breizh-Veur hag er Stadoù-Unanet. Sonet en doa gant ar strollad-se en-dro e 1983 pa oa bet enrollet ar bladenn « AT2 - The Réunion Concert »).
E 1977, goude m’en doa bet graet berzh Alan Stivell en e droiad aozet en Aostralia pe goude m'en doa sonet ivez gant Jacques Higelin e-pad un droiad, en doa lakaet e bladenn solo gentañ « Douar Nevez ». Bloaz war-lerc'h ec'h enrollas « Allez dire à la ville », ur bladenn savet gant testennoù ar barzh Xavier Grall ha bet tennet eus ar barzhaz « La Sône des pluies et des tombes ».
E 1979 en doa enrollet ar bladenn « The Earth Lament ».
Anzav a ra Dan ar Braz e oa bet diaes ar bloavezhioù 1980 dre ma ne oa ket mui ken dedennet an dud gant ar sonerezh keltiek evel a-raok. Neuze e oa bet oc’h ober troiadoù en Italia, en Alamagn pe e Norzhamerika. Enrollañ a reas peder fladenn e-pad ar prantad-se « Acoustic », « Musique pour les silences à venir »,« Septembre bleu », « Songs ».
E 1992 e oa bet kalz a oberiantiz. Kenderc'hel a reas al labour a oa boulc'het gantañ e 1979 p’en doa enrollet testennoù Xavier Grall eilet gant sonerezh. « Rêves de Siam » eo anv ar bladenn en doa enrollet, gant Martin Allcook, John Kirkpatrick ha Ronan ar Barzh, evit ar film a zo « Rêves de Siam » ha bet sevenet gant Olivier Bourbeillon. « Les Îles de la mémoire » eo anv an trede albom » bet enrollet gantañ er bloavezh-se.
Hêrezh ar Gelted
E 1994 e oa deuet er-maez ar bladenn « Borders of Salt » bet enrollet gant Brian Masterson er studio Windmill Lane Recording Studio]] e Dublin. E touez an dud pedet e oa ar strollad U2. 100 000 skouerenn eus ar bladenn a oa bet gwerzhet. C’hoant en doa Dan ar Braz, gant an arzourien bodet gantañ tro-dro d’ar meizad-se, diskouez pegen pinvidik ha liesseurt eo ar sonerezh keltiek. Ouzhpenn ar sonerien bet meneget amañ a-us e oa Elaine Morgan, Nollaig Casey, Karen Matheson (kanerez ar strollad Capercaille, Yann-Fañch Kemener, Didier Squiban, Donald Shaw, Gilles Servat ha kalz a dud all... Ar pal a oa lakaat an dud da sammañ ar sevenadur bet legadet gant ar Gelted dre ar sonerezh, hag adkavout a reer, evel-just, ar broioù a lavar ez eus broioù keltiek anezho : Breizh, Iwerzhon, Skos, Kernev-veur, Manav, kerkoulz hag Asturiez ha Galiza.
E 1995 e oa deuet er-maez ar bladenn « En concert » (videoioù zo) gant tonioù nevez. Daou vloaz war-lerc’h e teuas ur bladenn studio nevez « Finisterres », gant daou « r » hag el liester en titl). E 1998 e voe embannet ar bladenn zoubl Zénith hag e 1999 e oa bet Bretagnes à Bercy gant Armens, Gilles Servat, Alan Stivell, Tri Yann. E miz Eost 2000 e oa bet bodet ar strollad Hêrezh ar Gelted gant Emvod meur ar Gelted. En abadenn-se en doa lakaet Dan ar Braz da c’houzout e oa echu gant an avantur-se. Gwall ziaes e oa bet bodañ an arzourien niverus o doa kemeret perzh en Hêrezh ar Geltded war al leurenn dre ma oa pep hini anezho o ren e vicher diouzh e du ha dre ma oa disheñvel o implij-amzer. Padout a ra hiroc'h, koulskoude, eil oadvezh ar sonerezh keltiek. Berzh a ra, da skouer, ar gouel Sant-Padrig er bed a-bezh hag ezporzhiet eo meizad Emvod ar Gelted.
E 1996 en doa kemeret perzh e kentrivadeg Eurovision ar c’hanaouennoù evit Frañs gant ar ganaouenn « Diwanit Bugale », bet skrivet asambles gant Gweltaz ar Fur. Adenrollet e oa bet ar ganaouenn-se, ma komzer eus ar skolioù Diwan, diwezhatoc’h gant Elaine Morgan, Karen Matheson ha Gilles Servat evit ar bladenn « Finisterres ».
E 1999 (hag e 2001]] en doa kemeret perzh en abadennoù aozet gant an Enfoirés evit dastum ac’hant evit Pretioù ar galon.
E 2000 en doa kemeret perzh en enrolladur ar bladenn Excalibur, mojenn ar Gelted, bet krouet gant Alan Simon, asambles gant arzourien a-seurt gant ar strollad Tri Yann, Roger Hodgsonch Gildas Arzel, Fairport Convention, Gabriel Yacoub ha Didier Lockwood.
Lakaet en doa Dan ar Braz div bladenn da zont er-maez goude : « La mémoire des volets blancs (sonerezh) – un oberenn bersonel-tre - e 2001 ha « A toi et ceux » e 2003.
E 2002 e oa bet dalc’het an Nozvezh Keltiek (un DVD zo deut er-maez) dirak 90000 arvester da-geñver div sonadeg dalc’het evit lidañ ar gouel Sant Padrig e Stad Frañs. Ouzhepenn 600 arzour a oa bet bodet, en o zouez Dan ar Bras gant an darn vrasañ eus skipailh Hêrezh ar Gelted evel Carlos Núñez, Denez Prigent, Didier Squiban, Gilles Le Bigot, Ronan Le Bars, Bagad Kemper… Ar bagadoù hag ar strolladoù strolladoù biniawoù a oa niverus. En eil lodenn eus an arvestoù-se o doa graet berzh-kaer arzourien Hêrezh ar Gelted Gilles Servat, Elaine Morgan ha Dan ar Braz dirak an dud da-geñver ur sonadeg arouezel. Diskouezet e oa bet e c'haller aozañ arvestoù bras-meurbet gouestlet d’ar sonerezh breizhek ha d’ar sonerezh keltiek e Pariz.
E miz Meurzh 2006 e oa deuet ur skrin CD & DVD, zo anvet « Frontières de sel ». Ul lodenn eo eus un dastumad nevez eo : « Horizons celtiques ». Gant an DVD e c’haller gwelet tammoù eus sonadeg diwezhañ an droiad 2004-2005, kerkoulz ha tammoù eus ar sonadeg gant Dan ar Braz hag Hêrezh ar Gelted e sal Zenith e Pariz e 1998 hag ur pennad-kaoz gant an arzour. War ar bladenn arc’hant e kinniger 5 ton enrollet dirak an dud ha 5 ton enrolllet er studio, bet tennet eus an div bladenn ziwezhañ.
E 2007 e sal Bercy, da-geñver ar gouel Sant Padrig, e oa bet war al leurenn asambles gant Karen Matheson, eus ar strollad Capercaillie.
D’ar 26 a viz Meurzh 2007 e oa deuet er-maez ur bladenn nevez, zo anvet « Les Perches du Nil ». E Brusel e oa bet enrollet. En ur pennad-kaoz, bet embannet gant Ouest-France e kazetenn niv. 19011 ar 24 hag ar 25 a viz Meurzh 2007, e tisplege Dan ar Braz e oa bet awenet gant an teulfim Le Cauchemar de Darwin gant Hubert Sauper.
Goproù
Div wech eo bet gopret gant Victoires de la musique :
E 2001 e oa bet roet Kolier an Erminig da zDan Ar Braz gant Skol-Uhel ar Vro e Landerne.
A-hend-all eo paeron ar gevredigezh « Céline et Stéphane », ur gevredigezh a stourm a-enep al leukemiezh.
Liammoù diavaez
[Rummad:Tud eus Kemper]]
Stephen Harper
Stephen Joseph Harper (ganet d'an 30 a viz Ebrel 1959) zo bet kentañ ministr Kanada, adalek miz C'hwevrer 2006 betek miz Du 2015. E penn ar Strollad Mirour e oa ivez. Deuet e oa da vezañ kentañ ministr goude votadeg miz Genver 2006 he doa lakaet fin da zaouzek bloavezh ma oa renet Kanada gant ar Strollad Liberal.
Dilennet eo bet Harper e proviñs Alberta, abaoe ar bloavezhioù 1990. Dilennet e oa bet e penn ar Strollad Mirour e miz Meurzh 2004.
Amor Vincit Omnia (Caravaggio)
Amor Vincit Omnia (Karantez zo trec'h da bep tra) zo anv un eoullivadur graet gant gant an arzour italian Caravaggio (1571-1610) er bloavezhioù 1602 - 1603, ma weler Eros, pe Kupidon, livet evel an trec'hour war obererezh an dud : brezel, sonerezh, skiant, gouarnamant. War ziskouez emañ er Gemäldegalerie (Berlin).
Livet eo bet Kupidon gant Caravaggio ivez en un daolenn all, Kupidon en e gousk.
Istor
Etre 1601 ha 1603 e voe graet an daolenn gant Caravaggio evit ar markiz Vincenzo Giustiniani, unan eus ar Romaned pinvidikañ a oa d'ar c'houlz-se.
En amzerioù-se edo Caravaggio o klask fred muioc'h-mui gant an Iliz, ha hennezh e oa an diwezhañ oberenn evit tud diveleg. En Amor Vincit Omnia e weler an doueig roman Kupidon gant divaskell du un erer, hanter goazezet war un daol, pe o tiskenn diwarni. En-dro dezhañ emañ arouezioù an ober denel: lud ha biolin, harnez, karrez ha kompasoù, pluenn ha dornskrid, delioù, boul-douar, mesk-ha-mesk dindan troad Kupidon.
Savet eo an daolenn da skeudenniñ gwerzenn Vergilius en e Ecloga X.69, Omnia vincit amor et nos cedamus amori ("Karantez zo trec'h da bep hini, plegomp d'ar garantez!").
Gant al livour Orazio Gentileschi eo e voe anvet Karantez disakr, ha berzh a reas kenkent e-touez an dud a zeskadurezh e Roma. Gant ur barzh e voe skrivet tri madrigal (eus ar ger italianek "madrigale") diwar an oberenn, gant unan all un epigram latin, a rae meneg eus gwerzenn Vergilius Omnia Vincit Amor, met ne voe ket lakaet da anv d'an daolenn ken na deuas an arzvarnour Giovanni Pietro Bellori da skrivañ buhez Caravaggio e 1672.
San José Chinantequilla
San José Chinantequilla zo ur gêriadenn e stad Oaxaca, e Mec'hiko, e yezhoù zo ayöök. E kumun Tumbalá emañ, 85 km eus kêr Oaxaca de Juárez.
Amor Vincit Omnia (Caravaggio)
Istor
E 1602, un tamm goude ma voe echu Amor Vincit, e voe goulennet ul livadur gant ar c'hardinal Benedetto Giustiniani, breur Vincenzo ha kensaver an dastumad Giustiniani a oberennoù arzel, ouzh al livour Giovanni Baglione. En e daolenn Karantez sakr a-enep karantez profan e weler Karantez Doue o tispartiañ ur C'hupidon yaouankik diouzh ul Lusifer.
Patrokles
E vignon gwellañ e oa e genderv, Akilles, yaouankoc'h un tamm, ha gantañ eo ez eas d'ar brezel ; hervez lod all e oa e gariad.
A-raok ar brezel
Pa oa c'hoazh ur bugel anezhañ e lazhas e vignon, Kleitonymos, e-pad un tabut. Mont a reas e dad en harlu gantañ evit tec'hout rak veñjañs kerent Kleitonymos. Peleüs Fthia, ur c'har dezho, a roas bod dezhe. Eno e tegouezhas Patrokles gant mab Peleüs, Akilles, evit ar wezh kentañ. Kaset e voe ar baotred da C'hiron, roue fur an dud-varc'h, da vezañ maget ha desavet gantañ.
Ar brezel
Dont a reas Nestor da lez Peleüs da duta, da gaout brezelourien evit ober brezel da Droia.
Aarden
Ardres e galleg, Aarden en izelvroeg, Aarde e flandrezeg, a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Ardres Communal Cemetery
Mervel a rejont e-pad ar Eil Brezel-bed, 12 anezhe e miz Mae 1940, an hini e miz Mezheven 1940 .
Koukoug safarus
Ar goukoug safarus, (pe koukoug kuch ) a zo un evn, Clamator glandarius an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar biskoul ar pin dreist-holl ha diwar amprevaned all ha preñvedelled.
Annez
Kavout a c'heller al labous en Afrika an Norzh, Afrika issahara, Europa ar Su hag e Reter-Kreiz.
Domenico Postpischl
right
Domenico Postpischl a zo bet ganet d'an 13 a viz Kerzu 1905 e Venezia (Italia) ha marvet e 1980 e Milano (Italia).
Ur mestrc'hoarier echedoù italian e oa.
Mogoumeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar reter B.1 eo ar mogoumeg (mug(o)um) komzet gant tro-dro da 7.000 den e su-kreiz Tchad (1997).
411
1164 Ab Urbe Condita = 411 goude J.-K.
Honolulu
Kêr-benn ha kêr vrasañ Stad Hawaii eo Honolulu. E hawaieg e talv « ur bae goudoret » pe « ul lec'h goudoret ». War aod gevred Enez Oahu emañ.
411
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Mogoumeg
Pemp rannyezh ez eus. tost-kenañ an eil d'eben:
Roberto Primavera
right
Roberto Primavera a zo bet ganet d'an 20 a viz Eost 1941 e Pisa (Italia).
Ur mestrc'hoarier echedoù italian eo.
Honolulu
Darvoudoù
E 2006 e voe dalc'het ar Centennial Fair da lidañ kantvet bloaz Honolulu.
Treuzdougen
Aerborzh Etrebroadel Honolulu (HNL) eo aerborzh pennañ ar stad.
Gourhentoù zo ivez : Interstate H-1, Interstate H-201, Interstate H-3, Pali Highway, Likelike Highway, Kalanianaole Highway, Kamehameha Highway.
Gevelliñ
Gant 27 kêr eo gevellet Honolulu :
Texel
dehou|Setu pelec'h emañ Texel thumbnail|kleiz|Texel gwelet eus an oabl. Texel (Tessel e rannyezh an enezenn, Teksel e frizeg ar c'hornôg) zo un enezenn hag ur gumun e proviñs Norzh Holland en Izelvroioù. Ar vrasañ eus Inizi Friz eo, e Mor Wadden, hag ar gornokañ eus an enezeg a dap, war-zu ar reter, betek Danmark. An enezenn dostañ er reter eo Vlieland, e Bro-Friz.
Portugal
Portugal (brezhoneg: [pɔrty:gal); portugaleg: [puɾtuˈɣaɫ]), ent-ofisiel Republik Portugalat (República Portuguesa [ʁɛ'puβlikɐ puɾtu'ɣezɐ] diouzh doare an IPA e portugaleg, República Pertuesa e mirandeg), a zo ur riez lec'hiet e mervent Europa, el Ledenez iberek, anezhi ar vro a ya ar pellañ e kornôg kevandir Europa. Harzoù he deus gant Spagn war-du an norzh hag ar reter ha riblet eo gant ar Meurvor Atlantel war-du ar su hag ar c'hornôg. Div enezeg he deus ivez er Mor Atlantel : Azorez ha Madeira. Emañ ar vro e-barzh Unaniezh Europa hag AFNA
Dont a ra anv Portugal diwar e anvadur orinel er, pa raed eus ar c'hentañ kontelezh en hanternoz Terra Portucalensis, da lavaret eo douar Portus Cale, diwar anv div gêr e beg ar stêr Douro, gant Portus (Porto a-vremañ) war he glann zehoù, ha Cale (Vila Nova de Gaia a-vremañ) war he glann gleiz.
E-kerzh ar hag ar, gant hec'h impalaeriezh hollek, e oa unan eus galloudoù armerzhel, politikel ha sevenadurel pennañ er bed. Portugal a zo anezhi ur vro diorroet, ezel eus Unaniezh Europa (abaoe 1986) hag eus ar Broadoù Unanet (abaoe 1955); kement hag un ezel diazezer eus Takad an Euro, an AKDE, an AFNA, hag ar CPLP (Comunidade dos Países de Língua Portuguesa — Kumuniezh ar Broioù Portugalek).
Istor
''Gwelet ar pennad Istor Portugal. Gwelet ivez Rouaned Portugal ha Rouanezed Portugal.''
Politikerezh
Addilennet eo Marcelo Rebelo de Sousa da brezidant ar republik d'ar 24 a viz Genver 2021.
Azteked
Pa oa degouezhet ar Spagnoled en Amerika e-kerzh ar XVIvet kantved eo an Azteked o doa savet ar brasañ impalaeriezh bet gwelet biskoazh e Kreizamerika. Mec'hikaed a raent anezho o-unan. Ar boblad chichimek-se a oa deuet ha staliet diwezhat-tre e Mec'hiko, war lez al lenn Tekskoko. En ur ober ur c’hantved, ar Vec'hikaed a reas eus o c'hêrig Tenochtitlan ur gêr veur, mestrez war an « Emglev Tridoubl » galloudus.
Ar gevredigezh
Ur meuriadig chichimek e oa an Azteked, gant ur gevredigezh simpl-tre, met d'ar mare ma oa deuet ar Spagnoled e oa deuet renkoù ar boblañs da vezañ luziet-mat met termenet gwelloc'h.
Ar sport meur : ar belotenn pe c’hoari an Tlachtli
Brudet-tre e oa ar c’hoari-se e Merc’hiko a-bezh. Ar pal a oa lakaat ur volotenn gaoutchoug en ur walenn a-blom, staget da 3 metr a-us an douar. Bez' e oa div walenn evel-se, staget penn-ouzh-penn. Evit lakaat ar volotenn da dremen e-barzh e oa ret he zeurel gant an arzorn pe ar glin, arabat e oa avat en ober gant an daouarn pe an treid. Mar kouezhe ar volotenn e veze kastizet ar skipailh a oa faziet. Feuls a-walc’h e oa ar c'hoari. C’hoarvezout a rae alies gwelet ur c’hoarier (atav soudarded) hag a bake ar volotenn en e gof ha kouezhañ, marv war an taol. Relijiel a-walc’h ivez e oa ar c'hoari, peogwir e veze graet klaoustre da bep krogad gant ar c’hoarierien hag ar pinvidigezhioù gounezet a veze strollet da sioulaat an doueed.
Ar relijion
Bez' e oa 28 doue(ez) pennañ e relijion an Azteked.
An diskenn d’an ifern
Luziet ha diaes e oa an hent a ziskenne da ifern ar relijion aztek : er penn-kentañ, an den marv a ranke treuziñ ur stêr zu, heuliet e oa gant ur c'hi hag a ziskoueze dezhañ an hent. Arabat e oa d'ar c'hi-se bezañ gwenn pe du. Mar boa gwenn e c'helle respont : « Mestr, mard on gwenn eo peogwir on bet gwalc'het e-pad pell en dour ha ne'm eus ket c'hoant da vout gwalc'het en-dro ! » ; mar boa du e c'helle lavarout : «Mestr, du on, ne'm gweli ket en dour-se ! » Goude bezañ treuzet ar stêr, an den marv a zileze e gi ha rankout a rae tremen etre daou venez a c'helle stekiñ an eil ouzh egile. Goude-se e ranke pignat war ur menez maen-gwer lemm-tre, treuziñ ur c'hoad stank-kenañ hag a-benn ar fin e ranke tremen en ur park ma oa biroù o kouezhañ warnañ. Hag ouzhpenn, e-pad an holl amprouennoù-se, un naer a nije en e gichen en ur glask debriñ kalon an den marv. Goude-se e errue an den marv dirak Mictlantecutli ha Mictlanchiuatl, ha rankout a rae reiñ ur maenig-jad a oa e-barzh e veg (ma n'en doa ket e gollet a-raok o huchal dre aon). Kantren didermen a rae an den marv mar ne oa ket bet lakaet un tamm maen-jad en e c'henoù gant e familh.
Aozadur an arme
Kadourien a-feson e oa an Azteked, ha stad sokial ur soudard a greske diouzh e oberoù en emgannoù hag an niver a brizonidi en doa tapet. Bezañ ur "brezelour erer" e oa ar stad uhelañ a c'helled tapout. Ar soudarded n'o doa harnez houarn pounner ebet, setu e c'hellent fiñval buan hag aes en natur. An arme aztek a oa neuze savet er penn-kentañ a vagadoù skañv ha prim, hag a lamme war o enebourien tapet-berr. Met dilañset e oa an teknik-mañ er brezelioù enep Europiz gant harnez ha armoù houarn. Soudarded all, anvet "brezelerien jagoar", a veze gwisket gant kroc'hen al loen. Ar re-se e oa al lodenn bounner, solut, eus an arme, gorrekoc'h war an dachenn met desavet da ober ar brezel a-stroll. Implij a raent ur seurt penngod gant ul lavnenn e maen-gwer (tennet diouzh menezhioù-tan) anvet macana, a oa gouest memestra da droc'hañ ur marc'heger hag e marc'h e daou.
Ar brezel
An Azteked en em ganne da gemer douaroù ouzhpenn, ha d'ober prizonidi abalamour m'o deveze ezhomm eus tud da aberzhañ d'o doueed. Eeun e veze o doareoù : ober brezelioùigoù fonnus gant bagadoù skañv d'ober an niver brasañ a brizonidi ; lazhañ pe distrujañ ne oa ket o fal.
An impalaerien
= Istor =
1855
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1855
Gwreg
Ur wreg zo un den deuet d'he ment, dezhi reizh parezed ar wazed, hag en oad da zougen bugale. Gwragez a vez lavaret el liester. Komzet e vez eus gwragez ha merc'hed yaouank. Peurvuiañ e reer an anv gwreg eus ur plac'h pe ur vaouez dimezet.
Istor
Buhez ur plac'h en Europa ar c'hornôg en hon amzer a zo bepred mont da wreg ha da vamm, da lavarout eo dimeziñ pe "paksiñ", rak an holl draoù-se a ya a-unan hervez an divezoiriezh kristen en deus merket don-tre ar stuzegezh, met digreskiñ a ra an euredoù sivil keit ha ma kresk ar PACS-où. A-raok-se, an hini na zimeze ket a chome da vatezh gant he zad, pe a yae d'ar gouent er broioù katolik. Darn a yae da vitizhien da di tud pinvidikoc'h. Un nebeudig a yae da c'histi er c'hêrioù. En Europa ar Grennamzer, ha betek kreiz an ugentved kantved, ne veze ket dimezet an dud dre garantez, goude ma oa ar pep gwellañ hervez al lennegezh. Aozet e veze an dimezioù gant an tadoù, pe an ezhec'hProuenn?. Ret e oa d'ar wreg bout gwerc'h. Argouroù a veze roet gant tad ar wreg d'he gwazPegoulz ha pelec'h?. Ar wreg a chome er gêr d'ober war-dro an ti, da sevel ar vugaleDouetus. Ar merc'hed ne vezent ket skoliet nemeur, pa vezent.
Tempelhof-Schöneberg
100px|right| Ardamez Tempelhof-Schöneberg thumb| Lec'hiadur Tempelhof-Schöneberg e [[Berlin]] thumb|right|150px| Karterioù ar 7 arondisamant
Tempelhof-Schöneberg a zo 7vet arondisamant Berlin. Savet eo bet goude adreizhadenn 2001, hag ennañ e kaver pastell-vro Tempelhof ha hini Schöneberg. E su Berlin eo lec'hiet, ha tro-dro e kaver Mitte ha Friedrichshain-Kreuzberg en norzh, Charlottenburg-Wilmersdorf ha Steglitz-Zehlendorf er c'hornôg ha Neukölln er reter.
Gwreg
Intañvez
Un intañvez eo ar wreg a zo marvet he gwaz diganti.
La Quotidiana
thumb|Pajenn gentañ La Quotidiana La Quotidiana a zo ur pemdezieg e romañcheg. Dont a ra er-maez bemdez eus al lun d'ar gwener. Emañ burevioù kreiz La Quotidiana e kêr Ilanz (Glion e romañcheg). La Quotidiana a ro keleier eus ar pezh a c'hoarvez e Suis hag e Kanton Grischun dreist-holl. Ar c'heleier etrebroadel n'o devez ket kalz a blas enni. Meur a stumm yezh a implijer er pennadoù : ar romañcheg unvan anvet Rumantsch-grischun hag pep hini eus ar pemp rannyezh (sursilvan, sutsilvan, surmiran, puter, vallader)
Gwreg
Kemmoù
En kantved ez eus c'hoarvezet kemm bras e buhez ar merc'hed en Europa. E kevredigezhioù zo n'eo ket aet ar c'hemm ken buan, dreist-holl war ar maez en Europa ar reter. Gwasoc'h c'hoazh eo stad an traoù en Afrika pe er broioù muzulman.
Meregem
Meregem pe Mergem en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Merville, a zo ur gumun hag ur gêr eus Flandrez Frañs e departamant Norzh, er Westhoek.
Braunschweig
Braunschweig (distaget [ˈbʁaʊnʃvaɪk] en alamaneg), anvet Brunswiek en alamaneg-izel, hag eleze Brunswick e galleg hag e saozneg, zo ur gêr e stad Saks-Izel (pe Niedersachsen), en Alamagn.
Emañ en hanternoz d’ar menezioù Harz, e-kreiz ar rannvro zo er reter da Hannover, kêr-benn Saks-Izel, hag an eil kêr vrasañ eo er stad.