cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brissogne
Brissogne zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Nanhyfer
Nanhyfer pe Nyfer (Nevern e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre e hanternoz Sir Benfro. Emañ etre Trefdraeth, war an aod, ha torgennoù Preseli, e traoñienn ar stêr Nyfer. Poblet e oa Nanhyfer gant 865 den e 2011, an hanter anezho kembraegerien.
Gouestlet eo an iliz da sant Brynach, ur sant deuet eus Iwerzhon. Er vered ez eus ur groaz keltiek eus an pe deroù an. Er vered hag e diabarzh an iliz ez eus pep a vaen ma c’haller lenn enskrivadurioù e latin hag en ogham. Krediñ a reer e sav ar maen engravet a zo e-barzh an iliz eus ar pe ar. Er vered ivez ez eus ur wezenn ivin brudet abalamour ma "tiwad", da lavaret eo e tiver rousin ruz anezhi a-wechoù.
Er mervent d’ar gêriadenn e c’haller gwelet dismantroù ur c’hastell savet war-dro 1108 gant an aotrou norman Robert fitz Martin.
Elisabeth Boehm
Elisabeth Merkourievna Boehm (ruseg : Елизавета Меркурьевна Бём Elizabeta Merkourievna Bëm), ganet Endaourova d'ar 24 a viz C'hwevrer 1843 e Sant-Petersbourg ha marvet eno d'ar 25 a viz Gouhere 1914 a oa ur skeudennaouerez rus.
Pencraig (Llangefni)
Pencraig zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangefni, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 211,7 km eus Kerdiz.
Francisco Pizarro
Francisco Pizarro González (16 a viz Meurzh 1476 - 26 a viz Gouere 1541) a oa unan eus ar Gonkistadored spagnol, a ergerzhas Suamerika. Brudet eo evel an hini a zistrujas an Impalaeriezh inka. Gantañ e voe aloubet Perou ha krouet kêr Lima.
E yaouankiz
Ganet e voe Francisco Pizarro e Trujillo (Extremadura). Mab e oa d’un hidalgo anvet Gonzalo Pizarro Rodríguez de Aguilar ha d’e wreg, Francisca González y Mateos. Ne zeskas ket lenn na skrivañ ha pa voe deuet bras ez eas d’an arme gant e dad. Brezeliañ a reas en Italia, a-raok mont da Amerika e 1502, gant Nicolás de Ovando. Beajoù all a reas, e 1510 hag e 1513, ma tizhas ar Meurvor Habask, asambles gant Vasco Núñez de Balboa. Eus 1519 betek 1523 e voe maer Ciudad de Panamá.
Perou
Neuze e klevas komz eus pinvidigezh ar broioù a oa pelloc’h er su ha lakaat a reas en e benn mont da aloubiñ an douaroù-se, evel ma oa Hernán Cortés oc’h aloubiñ Mec’hiko. Div ergerzhadenn a reas, dre ar mor, war-zu an Impalaeriezh Inka e 1524 hag e 1526. Kazeg a reas bep tro, abalamour d’an amzer fall, d’an diouer a bourvezioù ha da enebiezh an henvroidi. E miz Ebrel 1528, a-benn ar fin, e voe tizhet norzh Perou gantañ hag eno en em gavas gant Amerindianed hag a oa aour ganto. Kement-se a vroudas Pizarro da aozañ un ergerzhadenn all, brasoc’h. Distreiñ a reas da Banama, met eno ne gavas ket harp digant ar gouarnour evel m’en dije bet c’hoant. Neuze ez eas Pizarro da Spagn en-dro, da c’houlenn sikour digant ar roue Carlos Iañ. Sevel a-du gant e raktres a reas ar roue. Distreiñ a reas Pizarro da Banama e 1530, gant e-leizh a dud, hag en o zouez e vreudeur Hernando ha Gonzalo. Mont a rejont kuit eus Panama e miz Genver 1531, war-zu Perou adarre, gant tri lestr warno nav-ugent a dud ha 37 a gezeg.
Sophia Charlotte von Platen-Hallermund
Sophia Charlotte von Platen-Hallermund (1675 – 1725) a oa ur gontez alaman, merc'h da Clara Elisabeth von Platen (1648–1700). He mamm a oa serc'h da Ernst August von Hannover (1629-1698), Dilenner Hannover. Pried he mamm, Franz Ernst, Baron von Platen (1631–1709), a oa he zad ofisiel, met an holl el lez a ouie e oa merc'h d'an Dilenner. E 1689 e voe anvet ar baron da gont, ha setu Sophia da gontez war un dro da 14 vloaz. En em glevout mat a rae Sophia gant he lezbreur Georg, pennhêr he zad Dilenner, hogen diwall a rae an Dilennerez ned aje ket re bell an darempred etrezo.
Francisco Pizarro
Perou
D’ar mare-se e oa bec’h e Perou, etre Huáscar hag Atahualpa, mibien Huayna Capac, marvet e 1529, da c'houzout piv a gemerfe penn ar vro. Pizarro a gasas kannaded da Atahualpa evit kinnig un emgav dezhañ. D’ar 16 a viz Du 1532 en em gavas Pizarro gant Atahualpa e Cajamarca, ha dre un taol-sourpren e tapas krog ennañ tra ma veze lazhet miliadoù a Indianed a oa gantañ (Emgann Cajamarca). Daoust ma oa bet graet marc’had etre Pizarro hag Atahualpa evit ma vije dieubet hennezh en eskemm ouzh un daspren aour hag arc’hant, e voe kondaonet Atahualpa d’ar marv ha lazhet e voe d’an 29 a viz Eost 1533.
Aloubet e voe Perou tamm-ha-tamm gant tud Pizarro. Erruout a rejont e Cuzco d’ar 15 a viz Du 1533. Diazezet e voe ganto ur gêr anvet “Ciudad de los Reyes”, nepell diouzh ar mor, evit talvezout da gêr-benn Perou ; kement-se a voe graet d’ar 6 a viz Genver 1535, da vare Gouel ar Rouaned. Buan e kreskas ar gêr-se ha dont a reeas da vezañ anavezet evel Lima.
Sophia Charlotte von Platen-Hallermund
Pa varvas he zad, an Dilenner, e 1698, eo he lezvreur Georg (1660 – 1727), a voe Dilenner Hannover war-lerc'h o zad.
Francisco Pizarro
E varv
Tabut a savas etre Pizarro hag unan eus e gompagnuned, Diego de Almagro. Gant roue Spagn e oa bet lakaet Diego de Almagro da ren war ar vro anvet Nueva Toledo, er Su da g-Cuzco, ha Francisco Pizarro da ren war douaroù Nueva Castilla, en norzh da g-Cuzco. E-pad ur pennad e voe siouloc’h an traoù, rak mont a reas Almagro da aloubiñ Chile (1535-1536). Pa zistroas avat ez eas an traoù war washaat etre Pizarro, gant e vreudeur, hag Almagro. Kannet e voe hennezh en Emgann Las Salinas ha lazhet e voe. Aduidi Almagro, bodet en-dro d’e vab, anvet Diego de Almagro ivez, a dagas palez Pizarro e Lima d’ar 26 a viz Mezheven 1541. Lazhet e voe Francisco Pizarro ha lakaet Almagro yaouank da c’houarnour nevez Perou. Buan e voe harzet ar gouarnour yaouank avat, ha dibennet e voe, gant Cristóbal Vaca de Castro, ur beleg kaset gant roue Spagn evit lakaat fin d’an tabut.
Hêrezh
Aliezik eo bet keñveriet Pizarro ha Cortés, daou gonkistador hag o deus aloubet, buan, Perou ha Mec'hiko. Pizarro koulskoude a oa kalz nebeutoc’h a dud gantañ ha kalz pelloc’h e oa e arme diouzh he diazez pa aloubas Perou. Pa soñjer pegen nebeut a dud a oa gant Pizarro e vezer souezhet o welet pegen buan e oa bet distroadet an Amerindianed, kalz niverusoc’h koulskoude. Bremañ eo brudet Pizarro e Perou evel ar Spagnol en doa aloubet an Impalaeriezh Inka, ha kalz Perouiz a sell outañ evel un alouber displijus. Gantañ e voe kaset ar sevenadur inka d’an traoñ : erlec’hiet e voe relijion ar vro gant ar gatoligiezh ha tamm-ha-tamm e kilas ar c'hetchwaeg hag an aymareg, a oa yezhoù ar vro, dirak ar spagnoleg.
Sophia Charlotte von Platen-Hallermund
En 1701 e timezas Sophia Charlotte da Johann Adolf, Baron von Kielmansegg (1668–1717), a rae war-dro kezeg ha marchosioù an Dilenner. Tri mab o doe ha div verc'h, ha Charlotte (1703–1782), a zimezas da Emanuel Howe, Beskont Howe.
E 1714 e varvas Anne, rouanez Breizh-Veur, e Londrez, hag he c'henderv Georg, Dilenner Hannover, an hini a deuas da vout roue Breizh-Veur war he lerc'h, hag eñ 54 bloaz. Mont a reas Sophia hag he ziegezh d'e heul da Londrez da chom. En em glevout mat a rae gant tud al lez eno, a gave dezho e oa serc'h d'ar roue, met bec'h he deveze gant Melusine von der Schulenburg, serc'h he lezvreur, ha gant priñsez Kembre, merc'h-kaer d'ar roue, a rae fae warni, hag a zroukkomze diwar he fenn.
2012 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Sophia Charlotte von Platen-Hallermund
E 1716 e voe anvet Melusine da Zugez Munster hag e 1719 da Zugez Kendal. Mervel a reas pried Sophia er bloaz goude, e 1717. E 1721 e voe anvet da Zugez Leinster ha bloaz goude da Gontez Darlington ha Baronez Brentford.
Rauf Denktaş
Rauf Denktaş (Pafos, 27 a viz Genver 1924 - Nikozia, 13 a viz Genver 2012) a oa un alvokad hag ur politiker turk eus Kiprenez hag a voe prezidant kentañ Republik Turk Kiprenez an Norzh betek 2005.
Henri Lécuyer
Henri Lécuyer, ganet e Skirioù-Masen e 1924 ha marvet e Roazhon d'an 2 a viz Meurzh 2015, a oa ur c'hargad uhel evit Frañs hag Unaniezh Europa hag ur stourmer breizhat.
Red buhez
Labourerien-douar bihan oa e dud. Dont a rae a-benn mat er skol ha gellet en deus heuliañ studioù uhel. Goude ar vachelouriezh e tremen kenstrivadeg HEC e 1944. An diouer a arc'hant a redias anezhañ da lakaat e anv war roll ar C'hentañ Arme (5vet Rann-arme kirri-arsailh). Goude e labouras e servijoù merañ an Arme c'hall e Bro-Alamagn. E 1952 e voe degemeret e Ministrerezh an Aferioù Diavaez. E 1953 e oa beskoñsul e Costa Rica.
Deuet en-dro da Vro-C'hall e 1956 e labour evit Burev Studioù Armerzhel ha Sokial ar sindikad CGT-FO (Confédération générale du Travail-Force Ouvrière).
Er bloavezhioù-se e teuas dezhañ an emskiant eus e vreizhadelezh.
E 1958, e oa merour en Euratom, e Brusel. Kemer a ra perzh e 1969 e krouidigezh Kevredigezh Bretoned Belgia (Amicale des Bretons de Belgique). Prezidant e voe e 1972.
Anvet e voe merour uhel ("administrateur principal" e galleg) e Renerezh ar Politikerezh Ranvroel e Komision Europa.
Dilennet e voe da brezidant Aozadur Bretoned an Diavaez (Organisation des Bretons de l’Extérieur (OBE) e galleg). Strivañ a reas evit ma voe klevet mouezh Breizh er bed (da skouer : krouidigezh Komite Etrebroadel Gwarez ar Brezhoneg (Comité International pour la Sauvegarde de la Langue Bretonne e galleg).
Aet war e leve e 1986, e chomas prezidant an OBE betek 1993. Prezidant a enor eo bremañ hag oberiant bepred.
Penmon
Penmon zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangoed, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 211,4 km eus Kerdiz.
Dont a ra an anv eus ar ger kembraek pen ("penn" e brezhoneg) ha Môn, anv an enezenn.
Caisleán Ghriaire
Caisleán Ghriaire zo ur gêriadenn e kontelezh Ciarraí, e mervent Iwerzhon. E 2006 e oa 205 annezad eno.
Kib vell-droad ar bed 2022
Kib vell-droad ar bed 2022, an eil warn-ugent, a vo dalc'het e Katar eus an 20 a viz Du d'an 18 a viz Kerzu 2022. Ar wech kentañ eo da Katar degemer ar genstrivadeg-se.
Poulloù
Ur wech c'hoariet holl grogadoù ar poullad ez a an 2 skipailh kentañ d'an 8 gourfennoù
Dispartiet e vez ar skipailhoù rampo war-bouez ar gwellañ diforc'h palioù da gentañ-penn.
Alc'hwez
En taolennoù a-is:
Strollad A
Ar 1 eus ar strollad A a c'hoari a-enep an 2 eus ar strollad B hag an 2 eus ar strollad A a c'hoari a-enep d'ar 1 eus ar strollad B.
Challand-Saint-Victor
Challand-Saint-Victor zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Montefiore
Montefiore zo un anv-lec'h italianek, hag a zo bet kemeret evel anv-tiegezh gant Yuzevien saoz deuet eus Italia.
Lec'hioù
Div gumun zo en anv-se en Italia Hag ivez:
2022
Diwar-benn bloavezh 2022 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2022 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
Pontrobert
Pontrobert zo ur barrez hag ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz Powys. Emañ hanter-hent etre Llanfair Caereinion, er c'hreisteiz, ha Llanfyllin, en hanternoz, e Sir Drefaldwyn gozh.
Mareo
Mareo  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
An Tri femoc'h bihan
An Tri femoc'h bihan, pe An Tri borc'hell roz, zo anv ur gontadenn vrezhonek troet div wech diwar skrid saoznek Joseph Jacobs eus ar gontadenn hengounel The Three Little Pigs, bet embannet e 1890.
Renket eo dindan an niverenn 124 hervez doare Aarne-Thompson. Brudet eo bet an istor dre ar bed gant film Walt Disney (Three Little Pigs, 1933).
Istor
The Three Little Pigs a gaver el levr The Nursery Rhymes of England, embannet e Londrez ha New York war-dro 1886, gant James Halliwell-Phillipps. Ur stumm all a voe embannet en English Fairy Tales, gant Joseph Jacobs d'an 19 a viz Mezheven 1890, ma'z eo meneget skrid Halliwell evel skrid orin.
Penmorwdd
Penmorwdd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Mechell, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 229,1 km eus Kerdiz.
Sittiparus varius
Sittiparus varius a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Paridae.
Salorno
Salorno (hervez an italianeg), pe Salurn (hervez an alamaneg), zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Sittiparus varius
Anvet e voe Parus varius (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant an daou evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) hag alaman Hermann Schlegel (1804-1884).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned (biskoul en o zouez), greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad bev anezhañ en Azia :
Villepinte (Seine-Saint-Denis)
Villepinte zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Le Raincy.
Pontrobert
Dont a ra an anv Pontrobert eus ur pont kozh savet dreist ar stêr Efyrnwy, gant Robert ap Oliver eus Cyhinfa, war-dro 1700. Ur gored a gaver er stêr, e-kichen ar pont-se. Er gevred da gêriadenn Pontrobert, izeloc'h en draoñienn, emañ Mathrafal, ma oa lez rouaned Powys.
An Tri femoc'h bihan
E brezhoneg
Daou skrid brezhonek zo bet embannet :
Olang
Olang , pe Valdaora en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 3168 a dud zo enni o chom.
Villepinte (Seine-Saint-Denis)
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Villepintois anezho e galleg.
Trefdraeth (Sir Benfro)
E kastell Trefdraeth, savet e 1195, e oa lez aotrou Cemais.
E-kichen ar gêriadenn emañ taol-vaen Carreg Coetan Arthur. Dismantroù ur c’hreñvlec’h eus Oadvezh an Houarn a c’haller gwelet e lein torgenn Carn Ingli (337m). Eus ar grec’henn-se ivez e c’haller kaout ur sell kaer war Trefdraeth ha war an aod.
Kreizenn
Ur greizenn zo e Brithdir Mawr.
Mordor
Mordor (eus ar Sindarin Bro zu hag ar C'hanya Bro ar skeud) eo anv ar vro m'emañ rouantelezh Sauron, e bed Douar-ar-C'hreiz ijinet gant J. R. R. Tolkien.
Partschins
Partschins  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Mordor
Gerdarzh
Da ster zo d'an anv Mordor en oberennoù J. R. R. Tolkien : "Bro zu" e sindarin ha "Bro ar skeud" e Quenya. Ar wrizienn mor ("teñval", "du") a gaver ivez en anv Moria, a dalvez "toull du" pe "mengleuz du", ha Morgoth, anv ar c'hentañ aotrou du.
Tud zo o deus soñjet e teue "Mordor" war-eeun eus ar ger hensaoznek morðor, "pec'hed marvel" pe "muntr". Koulskoude, evel ma skriv Helge Fauskanger, Tolkien a oa bet oc'h ober gant div elfenn an anv-se, "mor" ha "dor" (evel e Gondor, Eriador) e-pad meur a vloaz a-raok bodañ anezhe e "Mordor".
Fauskanger a skriv ez eus meur a c'her avat hag a zo damheñvel o son ouzh "mor" hag o deus ur ster a denn d'an teñvalded. Ar ger italianek moro (latin maurus, du, ha Mauri, ur meuriad eus Afrika an Norzh) a dalvez Maour, hag an anv-gwan a dalvez "du". Tolkien en deus disklêriet e plije an italianeg dezhañ. Ar ger henc'hresianek Μαυρός (mauros) a dalvez ivez "teñval". Anv a ra ivez eus al liamm a c'halle bezañ e spered Tolkien gant Mirkwood, anv ar c'hoad teñval en norzh, diazezet war ar ger norsek myrk "teñval", kar d'ar saozneg "murky". Evit echuiñ, Fauskanger a veneg anvioù eus mojennoù ar roue Arzhur evel Morgana, Morgause, ha Mordred. An elfenn mor- amañ ne dalv ket "teñval", met gallout a rafe dont eus ar c'hembraeg mawr "bras". Tolkien avat en dije gellet liammañ anezhi ouzh ar re zrouk e mojenn ar roue Arzhur.
Douaroniezh
Er reter d'ar Gondor ha d'ar ster bras Anduin, hag er su da goad Mirkwood emañ Mordor. Kelc'hiet eo gant teir aradennad venezioù, en norzh, er c'hornôg, hag er su. Gwareziñ a reont ar vro diouzh an aloubadegoù ha mirout a reont ivez na dec'hfe ar re zo o chom er vro. Stumm un hirgarrezenn zo da Vordor dre vras, gant ar c'hostezioù hirañ en norzh hag er su. Difennet eo war tri zu gant aradennadoù menezioù : an Ered Lithui ("Menezioù al Ludu") en norzh, hag an Ephel Dúath ("Menezioù ar Skeud")er c'hornôg hag er su.
Er c'hornôg emañ bro strizh Ithilien, ur broviñs eus Gondor. Er gwalarn emañ ar Marzoù marv ha Dagorlad. En norzh emañ an douaroù gouez hag er biz hag er reter emañ Rhûn. Er gevred emañ Khand hag er su emañ Harad.
An Nor zu
Er gwalarn e tremener dre ode Cirith Gorgor da vont tre e kompezenn gloz Udûn. Sauron en deus lakaet sevel Dor zu Mordor (ar Morannon) a-dreuz an ode da greñvaat ar c'hreñvlec'hioù anvet tourioù an dent – Carchost er reter, ha Narchost er c'hornôg, tourioù gward hag a oa bet savet gant Gondor da evezhiañ an enkerzh-se. Difennet eo an tremen a-dreuz Udûn betek diabarzh Mordor gant un nor all, an Isenmouthe (Carach Angren, "Karvanoù Houarn" e sindarin). A-dal d'ar Morannon emañ an Dagorlad, "Kompezenn an Emgann", hag ar Geunioù Marv.
An diabarzh
Mont a ra teir bro vras d'ober diabarzh Mordor. Emañ kalon rouantelezh Sauron er gwalarn, war pladenn grin Gorgoroth. Er c'hreiz ez eus ur menez-tan, an Orodruin (Amon Amarth, "Menez an Tonkad"), ma voe goveliet ar Walenn Nemeti. Pal Kompagnunezh ar Walenn eo en he c'hefridi da zistrujañ ar Walenn. E norzh ar bladenn emañ kreñvlec'h pennañ Sauron, Barad-dûr, e penn ur vrec'h eus an Ered Lithui. Volkanek ha divuhez eo Gorgoroth, met eno emañ mengleuzioù, govelioù ha gwarnizonioù Mordor. Núrn, lodenn su Mordor, n'eo ket ken krin ha strujusoc'h eo. Gounezet e vez ar vro-se gant sklaved Sauron da vagañ e armeoù. Redek a ra gwazhioù betek mor sall Núrnen. E reter Gorgoroth emañ kompezenn sec'h Lithlad.
Menezioù ar skeud
An Ephel Dúath a zifenn Mordor er c'hornôg hag er su. Gwardet eo an ode vrasañ gant Minas Morgul, ur gêr a oa bet savet gant Gondor hag anvet Minas Ithil da gentañ. Emañ ar c'hreñvlec'h anvet Durthang e norzh an Ephel Dúath, a-us Udûn. Un ode uheloc'h ha diaesoc'h, Cirith Ungol, zo just en norzh da ode Morgul. Gwardet eo he lein gant un tour bet savet gant Gondor. Kas a ra an hent a-dreuz Torech Ungol, toull ar gevnidenn ramzel Shelob.
E-barzh an Ephel Dúath ez eus ur gribenn genstur, ar Morgai, dispartiet gant un draoñienn strizh, ur "vro o vervel ha n'eo ket marv c'hoazh koulskoude" gant "gwez izel krotous", "moudennoù geot louet garv", "man goeñvet", "bodoù bras drez rouestlet", ha bodoù brug dezhe draen hir, ha lemm".
En Eil Oadvezh
Sauron a reas e annez e Mordor en Eil Oadvezh Douar-ar-C'hreiz hag e chomas kreiz e c'halloud hag e iriennoù dibaoe. Sevel a reas ur pikol kreñvlec'h e Barad-dûr, "an Tour du", e-kichen ar menez-tan Orodruin, ha dont a reas diwezhatoc'h da vezañ anavezet evel Aotrou du Mordor. Deskiñ a reas penaos e veze savet ar gwalennoù galloud gant Elfed Eregion en Eriador, hag e c'hovelias dre guzh ar Walenn Nemeti en Orodruin. Stagañ a reas neuze da aloubiñ holl Douar-ar-C'hreiz, gant un argad a-enep Elfed Eregion, met argaset e voe gant an Númenóreaned.
Ouzhpenn mil bloaz diwezhatoc'h e touaras an Númenóreaned renet gant Ar-Pharazôn e Douarar-C'hreiz da stourm ouzh Sauron a embanne e oa "Roue an Dud". Sauron a lezas anezhe da dapout anezhañ hag a voe kaset gante da Númenor, ma voe pennabeg e zistruj. Distreiñ a reas kerkent da Vordor e stumm ur spered hag kenderc'hel da ren eno
Ar C'hevredad diwezhañ hag an trede oadvezh
Ren Sauron a baouezas adarre pa c'hwitas e strivoù da ziskar tud diwezhañ Númenor hag an Elfed. Arme Kevredad diwezhañ an Elfed hag an Dud a antreas e Mordor. E-doug un emgann bras e Dagorlad e voe distrujet nerzhioù Sauron ha kemeret e voe Morannon, an Nor zu. Lakaat a rejont seziz war Varad-dûr neuze. Goude seizh bloavezh seziz e teuas Sauron er-maez hag e voe faezhet war rozioù an Orodruin. Tec'hout a reas e Rhûn, ha kompezet e voe Barad-dûr. Gondor a savas kreñvlec'hioù war harzoù Mordor da viret na zeufe e aotrou du en-dro, hag a zalc'has gward evel-henn e-pad mil bloaz. Abalamour d'ur vosenn e Gondor e oa bet dilezet an nerzhioù a ziwalle Mordor, ha dont a reas adarre da vezañ leun a draoù fall.
An Nazgûl a dennas o mad eus degouezh Gondor da zistreiñ en-dro da Vordor, ha kemer a rejont Minas Ithil hag ar c'hreñvlec'hioù. Da vare avantur Bilbo Sac'heg e The Hobbit e tistroas Sauron da Zol Guldur. Van a reas da vezañ trec'het met e gwirionez e oa o prientiñ ar brezel.
Brezel ar Walenn
Kuzul Elrond a zivizas kas ar Walenn d'an Orodruin da zistrujañ anezhi ha galloud Sauron war un dro. Kaset e voe da Vordor gant daou Hobbit, Frodo ha Sam Gamgee dre ode Cirith Ungol. E-pad Brezel ar Walenn e klaskas Sauron kemer Minas Tirith, kêr-benn Gondor, met trec'het e voe gant Gondor ha Rohan en Emgann Maezioù Pelennor. An drec'herien a renas neuze un arme betek an Nor zu da sachañ evezh Sauron pell diouzh ar Walenn. Hemañ a gasas e holl armeoù d'ar Morannon d'o faezhañ hag a c'houllonderas evel-se Mordor eus e soudarded. Kompezenn Gorgoroth en em gave hogos goullo ha Frodo ha Sam a c'hellas he zreuziñ betek Menez an Tonkad. E-doug Emgann Morannon e voe distrujet ar Walenn nemeti en Orodruin, ha war ar memes tro galloud Sauron, Barad-dûr, hag imor e armeoù d'en em gannañ. Koll diwezhañ Sauron a verkas fin an Trede Oadvezh. Gorgoroth a zeuas da vezañ ur gouelec'h pa dec'has an Orked pe pa oant lazhet. Roet e voe Bro Núrn da sklaved dieubet Sauron.
Filmoù
Anv zo eus Mordor e tri film The Lord of the Rings gant Peter Jackson. Er c'hentañ film, Sean Bean, o c'hoari Boromir, a ziskleir e kuzul Elrond "Den ne ya tre evel-se e Mordor". En eil film, Gollum a gas Frodo ha Sam betek an Nor zu. Er film diwezhañ, Frodo ha Sam a dreuz gant poan kompezenn volkanek Gorgoroth betek Menez an tonkad dic'hizet evel Orked, dindan skleur ruz ar menez-tan ha lagad evezhiek Sauron diwar lein Barad-dûr, e-keit ha m'en em vod Arme ar c'hornôg evit ar gombat diwezhañ dirak Morammon. En diwezh e welont diskar trumm an holl draoù savet gant Sauron goude bezañ distrujet ar Walenn.
Talk show
Un talk-show, pe talk show, pe c'hoazh chat show, zo un abadennn skinwel pe radio ma vez bodet tud o komz. An dud a zo sañset komz an eil goude egile, e doare kronikennoù da skouer. A-wechoù ez eo ivez e stumm un diviz seven etre perzhidi an abadennn a embann o soñjoù pep hini d'e dro. Ganet eo an doare abadennoù-se er Stadoù-Unanet Amerika a-raok en em ledañ dre ar bed a-bezh.
Chamois
Chamois zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Tremblay-en-France
Tremblay-en-France zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Le Raincy.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Tremblaysiens anezho e galleg.
Andaouelezh
An andaouelezh, pe nann-daouelezh a zo un termen evit deskriv an identelezhioù a jener n'int ket daouel, da lâret eo ar re a zo er-maez eus ar reoladoù paotr/plac'h a vez kavet e kevredigezhioù ar C'hornôg. An dud andaouel n'int na paotr na plac'h, o jener a c'hell bezañ pe etre an daou, pe ur meskaj eus an daou, pe hini ebet eus an daou.
Dre ma ne glot ket jener an dud andaouel gant an hini a zo bet asinet dezho pa oant ganet, an andaouelezh a c'hell bezañ liammet ouzh an treuzjenerezh. Tud andaouel zo a c'hell divizout ober gant raganvioù dijener, cheñch o anv bihan, pe kaout un doare jener disheñvel diouzh ar jener a zo bet asinet dezho da vare o ganedigezh. Ouzhpenn an treuzkemm sokial hag a vez graet gant lod anezho, reoù zo a ra un treuzkemm mezegel ivez.
Termenadurioù ha termenoù
An andaouelezh a zo un termen hollek a stroll meur a identelezh a jener ha n'int ket daouel. An dud andaouel a c'hell en em anavezout pe ouzh ul lodenn eus ar jener gourel, pe ouzh ul lodenn eus ar jener benel. Reoù all a c'hell en em anavezout ouzh an daou jener gourel ha benel, pe etre an daou. Ha reoù all c'hoazh n'en em anavezont nag ouzh an daou jener-se, na etre an daou.
Identelezhioù a jener
Meur a dermen a zo evit ober dave eus an identelezhioù-se hag an dud a en em anavezont outo. Lod brasañ anezho a zo gerioù nevez krouet, ha muioc'h c'hoazh e brezhoneg.
Carlos Luis de Borbón y Braganza
E vuhez
Ganet e e oa er Palacio Real, e Madrid. Mab e oa da Garlos María Isidro Benito de Borbón y Borbón-Parma (1788 – 1855), anavezet ivez evel Don Carlos, ha da Varia Francisca de Assis de Bragança (1800-1834).
E dad a oa Kont Molina ha breur d'ar roue Fernando VII. Eñ an hini a oa bet ar c'hentañ karlour da c'houlenn kurunenn Spagn, evel Carlos V. Amzer e grennardiezh a dremenas en harlu, en Portugal ha Breizh-Veur.
E-pad Kentañ brezel ar garlouriezh edo gant e dad en talbenn an hanternoz. pa voe echu ez ejont da chom da Vro-C'hall. Dilezel ar stourm a reas e dad e Mae 1845, en sell da aesaat an eured etre e vab Carlos Luis hag Isabel, met hi a zimezas da Francisco de Asís de Borbón en 1846. Neuze, e 1846 ivez, ec'h embannas Carlos Luis ur manifesto, ma c'halve e harperien d'an emgann. Da londrez ez eas da chom ha prestik goude e krogas Eil brezel ar garlouriezh, pe guerra dels Matiners.
Dimezet e oa d'an 10 a viz Gouhere 1850, e palez Caserte, d'e geniterv Maria Carolina an Div Sikilia (1820-1861), ur verc'h da Francesco Iañ (1777-1830), roue an Div Sikilia, ha d'e eil pried Maria Isabel Spagn (1789-1848), c'hoar da rouanez-rejantez spagn. Bugel ebet n'o doe.
Champdepraz
Champdepraz zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Queluz
Queluz zo un anv-lec'h portugalek, hag anv meur a dra:
Le Mesnil-Caussois
Le Mesnil-Caussois a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
Penrhos (Mon)
Penrhos zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Caergybi, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 224,2 km eus Kerdiz.
Danny Jacobs
Daniel Charles "Danny" Jacobs, Jr. bet ganet e Detroit (Michigan, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 7 a viz Gouere 1968, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Kiens
Kiens  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Spizocorys personata
Spizocorys personata a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Alaudidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika ar Reter :
Republik Viêt Nam
Republik Viêt Nam (pe aliesoc'h Viêt Nam ar Su pe Su Viêt Nam) a oa ur Stad eus Azia ar Gevred etre 1955 ha 1975 e su ar Viêt Nam a vremañ. D'ar 26 a viz Here 1955 e tisklêrias ar c'hentañ ministr Ngô Đình Diệm Republik Viêt Nam goude ur referendom en doa goulennet meno pobl Su Vietnam diwar-benn digarg an impalaer Bảo Đại ha savadur ofisiel ur renad republikan, da dalañ ouzh an hegemoniezh komunour. Diêm a gemeras neuze penn ar Stad. Buan-kenañ, avat, Su Viêt Nam a zeuas da vezañ distabil abalamour da emsavadeg ar Việt Cộng harpet gant Republik Demokratel Viêt Nam (Norzh Viêt Nam) hag abalamour ma teue Diêm da vezañ muioc'h-mui aotrouniek ivez. Disoc'hañ a reas an enebiezh etre an div Stad e Brezel Viêt Nam, ma teuas ar Stadoù-Unanet da gemer ur perzh brasoc'h-brasañ. E 1963 e oa muntret Diêm da geñver un taol-Stad, hag a washaas c'hoazh an distabilded, hag a lakas an Amerikaned da gas muioc'h-mui a soudarded er vro.
The Prisoner
The Prisoner (Ar Prizoniad e brezhoneg) zo ur stirad skinwel breizhveuriat, krouet gant George Markstein ha Patrick McGoohan.
Goude bezañ bet diskouezet war CTV Television Network (Kanada) d'ar 5 a viz Gwengolo 1967 e voe skignet ar seitek pennad hanter-kant munutenn a ya d'ober ar stirad adalek an 29 a viz Gwengolo da-heul (war Associated Television, Bro-Saoz) betek ar 1añ a viz C'hwevrer 1968 :
Bet troet an darn vrasañ eus an darvoudoù e Portmeirion (ur gêriadenn e Kembre) e reas berzh bras The Prisoner, ma voe skignet en un toullad mat a vroioù all :
An tudennoù pennañ
Dalc'het e voe roll an dudenn bennañ — hini ar Prizoniad — gant an aktour stadunanat-iwerzhonat Patrick McGoohan e-pad an holl bennadoù. Daou aktour all a voe gwelet meur a wech ivez : Angelo Muscat (ar mestr-ostaleri e servij Niverenn 2 ; pevarzek pennad) ha Peter Swanwick (ar goursellour ; eizh pennad). Niverenn 2 a oa un dudenn o tont ingal ; dre na zeue ket a-benn da gendrec'hiñ ar Prizionad da genlabourat gantañ e veze cheñchet da-geñver hogos pep pennad :
An danvez
E Londrez. Emañ un den gant e hent d'ar gêr goude bezañ roet e zilez eus e vicher a boliser kuzh. Erruet en e ranndi e koll e anaoudegezh gant ar gaz bet c'hwezhet enni : dihuniñ a ra en ur gêr vihan hag a ziskouez bezañ ur prizon ha n'haller ket tec'hel dioutañ, miret ma vez neb a glask hen ober gant ur seurt c'hwezigell wenn vras ! Renet eo ar gêr iskis-se gant un den, Niverenn 2 e anv-dezhañ. Gouzout petra zo kaoz en deus roet Niverenn 6 — anv nevez ar Prizoniad — e zilez a glasko hennezh ober diehan. Ur mennozh hepken a chom e penn ar prizoniad nevez erruet : mont kuit diouzh e vac'h ar buanañ ar gwellañ dre n'eo ket evit gouzout gant piv eo bet paket : gant e genseurted kozh pe gant an enebourien a stourme oute n'eus ket pell 'zo c'hoaz...
Arondisamant Belley
Arondisamant Belley a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ain hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Belley e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 107 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ain d'ar 1 a viz Genver 2017. 115 kumun zo en arondisamant Belley bremañ.
Basilinna
Basilinna a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika ha Mec'hiko, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Arestorides argus
Arestorides argus zo ur spesad kregin divoutin eus Meurvor Indez hag ar Meurvor Habask ; ar spesad nemetañ er genad Arestorides e kerentiad an hoc'higed-mor eo, hervez ar Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Deskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 ha renket er genad Cypraea.
Heñvelsterioù a zo hervez an deskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Arestorides argus bezañ impijet un tamm muioc'h eget ar re all.
Bevoniezh
Kavet e vez Arestorides argus tro-dro da live izel al lanv dindan reier ha bloc'hadoù koural.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 60 ha 88 mm hirder, nemet e c'heller kavout hiniennoù korr betek 46 mm gour, pe ramz betek 116 mm.
Timbrouriezh
Meur a vro o deus embannet timbroù o tiskouez Arestorides argus, alies-tre dindan an anv Cypraea argus.
Tirol (Sutirol)
Tirol zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Jean-Pierre Vincent
Jean-Pierre Vincent, ganet e Plelann-Veur e 1936, a zo bet kelenner fizik hag un ezel a-bouez eus Kendalc'h.
Red buhez
Abred ec'h emezelas e Kelc'h Keltiek Roazhon renet gant Pêr Roy d'ar mare-se.
Chom a reas e-pad pell unan eus animatourien bennañ ar c'helc'h.
Kelenner fizik, e kemeras perzh e-pad un ugent vloaz bennak e stummadur kelennerien ar skolajoù.
Ur roll pouezus en deus bet e buhez Kendalc'h. Adalek 1965 e voe prezidant Unvaniezh Kevredigezhioù Kendalc'h Roazhon (Union locale des Associations rennaises Kendalc'h) a zeuas da vezañ an UPRACB goude.
Kemer a reas perzh e krouidigezh Ti-Kendalc'h e Sant-Visant-an-Oud (Kreizenn Pêr Roy da c'houde).
E 2003 e teuas da vezañ prezidant Coop Breizh war lerc'h Yvonig Gicquel.
E-pad 15 vloaz eo bet prezidant ar gevredigezh Breizh-Kembre.
Resevet en deus Kolier an Erminig 2006.
Plankenn-skoaz
thumb|ur plankenn-skoaz thumb|ar plankenn-skoaz er skoaz (Scapula en dresadenn)
Ar plankennoù-skoaz zo daou askorn plat tric'hornek lec'hiet e tu a-dreñv an divskoaz. Liammañ a reont ar paler ouzh an trebez-skoaz.
Asambles gant an trebez-skoaz ec'h eont d'ober gouriz an ezel krec'h.
Penrhyd Lastra
Penrhyd Lastra zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Amlwch, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 228,3 km eus Kerdiz.
Champorcher
Champorcher zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Charvensod
Charvensod zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Palez Queluz
Palez Queluz (Palácio Real de Queluz e portugaleg) zo ur palez e Queluz (Portugal), stok ouzh kêr Lisboa.
Tiers (Sutirol)
Tiers   zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Ibil-skoaz
thumb|an ibilioù-skoaz
An ibilioù-skoaz, pe trebezioù-skoaz, zo daou askorn plat eus ar skoaz, a-us d'ar gostezenn gentañ, hag a liamm ar plankennoù-skoaz ouzh ar glerenn. Bez' int an eskern hir nemete e korf an den hag a zo a-blaen.
Eduardo Blanco Amor
Eduardo Modesto Blanco Amor (Ourense, 1897 - Vigo, 1979) zo ur skrivagner ha kelaouenner galizat, a skrivas koulz e galizeg evel e kastilhaneg.
Terlan
Terlan zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Penrhyn (Mon)
Penrhyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfair-yn-Neubwll, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 218,1 km eus Kerdiz.
Jules Ronjat
Jules Antoine Ronjat (Juli Ronjat en okitaneg ; skrivet ivez Jùli Rounjat e doare-skrivañ Mistral) (Vienne, 12 a viz Du 1864 - Lyon, 16 a viz Genver 1925) a oa ur yezhoniour okitan a studias ar yezhoù romanek, ha dreist-holl an okitaneg.
Kelenner e voe e skol-veur Genève hag ezel e oa eus ar Felibrige. Gantañ e voe kempennet an doare-skrivañ anvet (e gaou) "doare-skrivañ Mistral".
E oberenn vrasañ eo ar Grammaire istorique des parlers provençaux modernes. En oberenn-se, skrivet e galleg e reas gant un doare-skrivañ eeunaet eus ar galleg, ma oa lamet an "h"-où "diezhomm" ha ma skrive "f" e-lec'h "ph" da skouer.
Adlenn a reas, penn-da-benn, dornskrid Cours de linguistique générale Ferdinand de Saussure, war c'houlenn ar yezhoniour gall hollvrudet
Darmstadtiom
Un elfenn gimiek eo an darmstadtiom ; Ds eo e arouez kimiek, 110 e niver atomek ha 281,62 e dolz atomek.
Jules Ronjat
Gant Ronjat e voe degaset meizad ar c'h-Creissent, un takad etre tachenn an okitaneg hag hini ar galleg, en e dezenn.
Darmstadtiom
Ur metal ardreuzat eo. Un elfenn genaozet gant mab-den eo, n'he c'haver ket en natur. Skinoberiek-kenañ eo an darmstadtiom.
Istor
E 1994 e voe kevanaozet an elfenn 110 er GSI (Gesellschaft für Schwerionenforschung "Krevedigezh-Enklask war an Ionoù Pounner", bremañ GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung GmbH "Kreizenn Helmholtz evit an Enklask war an Ionoù Pounner" ) e Darmstadt (Alamagn), gant skipailh Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg, dindan ren Sigurd Hofmann. Dre vombezenniñ plom-208 gant nikel-62 e kenderc'hjont un atom hepken eus izotop 269 an elfenn ; e-kerzh an hevelep rummad arnodennoù e teujont a-benn da gaout 9 atom eus izotop 271 an elfenn dre vombezenniñ Pb-208 gant Ni-62 ar wezh-se. Er bloavezh 2001 e voe ar GSI anzavet evel dizoloer an elfenn 110. An anv darmstadtium a voe kinniget gant ar GSI evit an elfenn nevez, en enor da gêr Zarmstadt end-eeun ; e 2003 e voe degemeret an anv gant an IUPAC.
Jules Ronjat
Dimezet e oa d'un Alamanez ha desavet e voe o mab ganto e div yezh, galleg hag alamaneg. Kement-se a roas da Ronjat peadra da sevel un dezenn all war divyezhegezh ar vugale.
Darmstadtiom
Perzhioù
A-c'houde ma 'z eo bet prouet ez eus ur metal ardreuzat eus ar c'hopernikiom 112Cn e c'haller kendastum ez eus metaloù ardreuzat eus an elfennoù 104 (rutherfordiom) betek 112 ; unan e vije an darmstadtiom ivez neuze, marteze eus familh ar platin. Gortozet eo perzhioù 110Ds evel par da re elfennoù all ar strollad 10 (28Ni, 46Pd ha 78Pt), hogen pounneroc'h, ha stabiloc'h e niver oksidadur. Ur metal nobl e vije an darmstadtiom war a hañval.
Izotopoù
N'eus izotop stabil ebet eus Ds, en natur pe gevanaozet. Pemzek izotop zo bet kevanaozet koulskoude, skinoberiek an holl anezho.
Arver
Hini ebet, war-bouez an enklaskoù.
Cogne
Cogne zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Terenten
Terenten zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Solfach
Ur porzhig gwarezet-mat eo, e goueled un aber strizh, hag ur porzh kenwerzh e voe Solfach e-pad kantvedoù, abaoe ar d’an nebeutañ. Drezañ e tremene gwinizh, heiz ha prenn eus ar c’hornad a veze kaset da Vristol, ha glaou ha maen-raz a errue eus Bristol, porzhioù su Kembre hag Iwerzhon zoken. War an diskar ez eas ar c’henwerzh-se e-kreiz an, pa ziorroas al linennoù hent-houarn e Breizh-Veur.
Hiziv eo deuet Solfach da vezañ ur greizenn bageal anavezet. Tremen a ra Gwenodenn Arvor Penfro dre ar gêriadenn ivez.
Gant ar c’haner Meic Stevens, a zo genidik eus Solfach, e vez kanet ur ganaouenn diwar-benn ar gêriadenn, anvet Ysbryd Solfa.
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 865 a dud, ha 258 anezho (30,7%) a oa kembraegerien.
Châtillon (Italia)
Châtillon (Italia) zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Schenna
Schenna zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Courmayeur
Courmayeur zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Donnas
Donnas zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Seis poemas galegos
Seis poemas galegos zo anv un dastumad barzhonegoù galizek savet gant ar barzh spagnol Federico García Lorca (1898–1936).
St. Pankraz (Sutirol)
St. Pankraz zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Seis poemas galegos
C'hwec'h barzhoneg e galizeg zo el levr a zoug bri da maezioù ha yezh Galiza. Savet e voent etre 1932 ha 1934, hag embannet e voe al levr en 1935 en Santiago de Compostela gant an ti-embann Editorial Nós (savet en 1927 gant Ángel Casal), ha dezho ur rakskrid gant Eduardo Blanco Amor.
Anavezet e oa ar varzhed c'halizek gant F. García Lorca, ken ar re nevez evel Rosalía de Castro, Eduardo Pondal, Manuel Curros Enríquez, ken ar re grennamzerel evel Martín Codax ha Meendiño, ken ar Bortugaliz Luís de Camões pe Gil Vicente. Savet e voe ar barzhonegoù a-hed ar beajoù graet gant García Lorca adal 1931 da C'haliza. .
Ficedula sapphira
Ficedula sapphira zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ en Azia :
Pentre Berw
Pentre-Berw zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfihangel Ysgeifiog, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 208,2 km eus Kerdiz.
Doues
Doues zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
L'Imitation de Jésus-Christ
L'Imitation de Jésus-Christ zo ul levr gallek troet diwar an oberenn latin De Imitatione Christi, ul levr dizanv a zeoliezh kristen savet war-dro da fin ar. Krediñ a reer e voe savet gant ur manac'h izelvroat anvet Thomas von Kempen.
Peder levrenn a ya da sevel L'Imitation de Jésus-Christ :
Émarèse
Émarèse zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Guest
Guest zo ur ger saoznek hag a dalvez kement ha den kouviet, hag a gaver evel anv-tiegezh hag el lec'hanvadurezh.
Tud
250px|right|thumb|An Itron [[Charlotte Guest.]]
Oscar Iañ Sveden
Joseph François Oscar Bernadotte, pe Oscar Iañ (1799-1859) a oa roue Sveden ha roue Norge adalek 1844 betek e varv. Mab e oa da Jean-Baptiste Bernadotte (1763-1844), jeneral gall, a voe anvet da briñs pennhêr Sveden e 1810 ha da Désirée Clary. E vamm he doa ur c'hoar, Julie Clary, a oa dimezet da Joseph Bonaparte, breur d'an impalaer gall Napoleon, a oa paeron dezhañ.
E miz Even 1811 e teuas gant e vamm da chom da Stockholm. Anvet e voe da Dug Södermanland ha deskiñ a reas svedeg.
Pa varvas ar roue kozh Karl XIII e voe lakaet e dad da roue evel Karl XIV Johan.
Étroubles
Étroubles zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Klausen (Sutirol)
Klausen  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Chesapeake
Chesapeake zo anv ur bobl amerindian, deuet da vout anv-lec'h e SUA.
Eduardo Pondal
Eduardo María González-Pondal e Abente (Ponteceso, A Coruña, 1835 - A Coruña, 1917) zo ur barzh galizat hag a skrivas e galizeg koulz hag e kastilhaneg.
Penn kentañ e varzhoneg "Os pinos" zo aet d'ober kan broadel Galiza.
Belley
Belley zo ur gumun eus an departamant Ain e reter Bro-C'hall. Unan eus isprefetioù an departamant eo. Gwechall e oa e proviñs Bugey.
Ardamezioù
En argant e vleiz skrapant geotet.
Istor
Diasur e vezer evit gouzout ma Belley e oa eus ar bobl Allobroges, pe Sequani, pe Ambarri
Degouezhet eo Belley didan beli ar Vurgonded, pe war dro 443, pe goude marv Valentinian III, war dro 456
Aloubet eo Belley gant ar Vranked er bloaz 534
Fénis
Fénis zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Chesapeake (Virginia)
Chesapeake zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Virginia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 222 209 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Chesapeake en ur mod ofisiel e 1963.
Manuel Curros Enríquez
Manuel Curros Enríquez (Celanova, 1851 - La Habana, 1908) zo ur barzh galizat eus marevezh ar Rexurdimento el lennegezh c'halizek.
Norrey-en-Auge
Norrey-en-Auge a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Olendon
Olendon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Kastelloù
left|thumb
Roll an dastumadoù barzhoniezh e brezhoneg
Amañ e vo renablet an dastumadoù barzhoniezh e brezhoneg. Resisaet e vo ar re a zo divyezhek.
Darn eus an dastumadoù zo bet embannet goude marv an oberour.
Kurtinig an der Weinstraße
Kurtinig an der Weinstraße  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 2 847 a dud zo enni o chom.
Annepona
Annepona a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Glaucis
Glaucis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
Fontainemore
Fontainemore zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Glaucis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Erika (eoullestr)
An Erika zo un eoullestr feurmet gant ar gompagnunezh Total hag a reas peñse e 1999 dirak aodoù Breizh, ma c'hoarvezas Lanv du an Erika.
Annepona
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad a zo renket er genad-mañ :
Glaucis
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Agneaux
Agneaux a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944:
Geriadurig brezhoneg-kembraeg
Geriadurig brezhoneg-kembraeg (Geiriadur bach Cymraeg-Llydaweg e kembraeg) zo ur geriadurig divyezhek, brezhoneg-kembraeg ha kembraeg-brezhoneg,, savet gant Rhisiart Hincks hag embannet e 2013 gant Yoran Embanner.
Martín Codax
Martín Codax zo ur barzh, pe trobador, galizek eus ar Grennamzer, marteze genidik eus kêr Vigo, meneget alies en e oberenn, hag a veve etre kreiz an ha deroù ar.
Penysarn
Penysarn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llaneilian, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 225,8 km eus Kerdiz.
Monetaria
Monetaria  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar genad gant Troschel e 1863. Daoust da-se eo bet renket spesadoù ar genad Monetaria er genad Cypraea e-pad pell hag er genad Erosaria goude gant labourioù F. Lorenz hag A. Hubert e 2000. E 2003 C. Meyer en deus strollet 5 spesad moneta, annulus, obvelata, caputdraconis ha caputserpentis en hevelep genad Monetaria o diazezañ an dibab-se war e labour war an TDN. .
Spesadoù
5 spesad a zo renket er genad-mañ :
Rodeneck
Rodeneck, pe Rodengo en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 1275 a dud zo enni o chom.
George Jones (kazetenner)
George Jones (1811–1891) a oa ur c'hazetenner stadunanat. Brudet eo dre m'en deus savet, gant Henry Jarvis Raymond, an New-York Daily Times, the New York Times hiziv-an-deiz.
Buhez
Jones a voe ganet e 1811 e Poultney (Vermont). Mont a reas da vevañ da Granville (Ohio) e-pad ul lajadig amzer, met distreiñ a reas buan da Vermont ur wech marvet e dud. Jones a oa bet implijet er gazetenn Northern Spectator. E 1833, George a oa aet da Troy, da werzhañ dilhad a bep seurt. Goude-se e labouras en un ti-bank. Goude bezañ bet o vevañ un nebeud bloavezhioù en New York, mont a reas da vevañ da Albany (New York), da labourat evel bankour.
Bretteville-sur-Dives
Bretteville-sur-Dives a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Monumantoù ha traoù heverk
. Lance Corporal e oa en 8th King's Royal Irish Hussars eus ar Royal Armoured Corps. Nijour e oa er Royal Air Force. Mervel a reas d'ar 17 a viz Eost 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Gignod
Gignod zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Gaby (Aosta)
Gaby zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Lanas
Lanas zo un anv-lec'h okitanek hag anv meur a lec'h en Okitania.
Ipsa
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar genad gant Jousseaume e 1884.
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad a zo renket er genad-mañ :
Niederdorf (Sutirol)
Niederdorf  (Villabassa en italianeg), zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 1 611 a dud zo enni o chom.
Niederdorf
Niederdorf zo un anv-lec'h alamanek e meur a vro.
Zweibrücken
Zweibrücken (daou bont) zo ur gêr en Alamagn, e Rheinland-Pfalz, ha gwechall kêrbenn dugelezh Pfalz-Zweibrücken.
Gressan
Gressan zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Oprah Winfrey
Oprah Gail Winfrey, brudetoc'h evel Oprah, ganet d'an 29 a viz Genver 1954 e Kosciusko (Mississippi), zo ur vuhezourez ha produerez skinwel ha sinema stadunanat. Bez eo ivez aktourez, burutellerez lennegel hag embannerez kazetennoù. Brudet eo evit he talk show The Oprah Winfrey Show a zo bet enoret gant meur a briz. An talk show-se eo an abadenn arvestet ar muiañ en istor ar skinwel betek al lodenn ziwezhañ bet skignet d'ar 25 a viz Mae 2011.
Plas Gwyn
Plas Gwyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Pentraeth, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 212 km eus Kerdiz.
Oprah Winfrey
Oprah evel aktourez a oa bet lakaet he anv war ar renk evit bezañ enoret gant un oskar. Lakaet e vez war-raok evel an hinienn afro-amerikan pinvidikañ eus an. Bez eo bet ivez lakaet war-raok evel an hinienn afro-amerikan o sikour ar muiañ an obererezhioù a vad, hag ivez ar viliardourez zu pinvidikañ dre ar bed. Hervez ar gazetenn Forbes ez eo he an eil pinvidikañ en industriezh an dudi.
Yaouankiz
Winfrey a oa anvet Orpah er penn kentañ. Tennet e oa bet an anv-se diwar anv un dudenn eus ar Bibl, e Levr Ruth. Hervez un atersadenn gant Oprah Winfrey en Academy of Achievement, embannn a ra e oa re ziaes evit he familh hag ha c'hamaladed distagañ mat he anv « Orpah » setu perak e oa bet eskemmet ar « P » gant an « R ». En gwirionez e seblant muioc'h ez eo ur fazi a-berzh ar glañvdiourez a oa bet o skrivañ an anv war an akta ganedigezh.
Oprah Winfrey a zo ganet e Kosciusko, e Mississippi da dud dizimez. Hervezi he zud n'o devoa bet un darempred reizhel nemet pa oant krennarded, setu perak e oant dispartiet buan. Ar vamm, Vernita Lee, a oa matezh. Oprah en ur goshaat a soñje dezhi e oa Vernon Winfrey he zad, a oa mengleuzier, goude-se perukenner, a-raok dont da vezañ ezel ur c'huzul-kêr. Pa oa hi ganet e oa el lu.
Spizocorys starki
Spizocorys starki (pe Eremalauda starki) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Alaudidae.
Dougen a ra anv an naturour breizhveuriat Arthur Stark (1846-1899) a voe roet dezhañ gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).