cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tamazigteg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù atlasek eo an tamazigteg (tamazight, tamazighteg kreiz-atlasek pe oraneg ar su) komzet gant tro-dro da 3,5 milion a dud e Maroko (3 milion e 1998) hag en Aljeria (500.000 den) hag ivez gant enbroidi e Frañs.
40% eus an dud n'int ket gouest da gaozeal yezh ebet all, da lâret eo an arabeg.
Izurtza
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Izurtza e [[Bizkaia.]] Izurtza (stumm euskarek hag ofisiel nemetañ; Izurza e spagnoleg) zo ur gumun eus gevred Bizkaia, en Euskal Herria.
Iurreta
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Iurreta e [[Bizkaia.]] Iurreta (anv euskarek ofisiel;  Yurreta e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Adamprest (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen adamprest  (saoz. reborrowing) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus ur ger bet amprestet eus ur yezh d'eben ha neuze bet amprestet adarre gant ar yezh orin digant ar yezh bet degemeret ganti, alies dindan ur stumm disheñvel evel-henn: A→B→A Alies eo luziet-tre istor un amprest, o tremen a yezh da yezh a-raok distreiñ d'ar yezh orin.
Souchez
Souchez a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Rouantelezh Ceredigion
Ur rouantelezh kozh eus Bro-Gembre e oa Ceredigion. En em astenn a rae a-hed aodoù kornôg ar vro, el lec'h m'emañ bremañ Aberystwyth hag Aberteifi.
Istor
Krouet e voe Ceredigion gant Ceredig Ceredigion pa gasas kuit an Iwerzhoniz eus Bro-Gembre. Evit an taol-kaer-se e roas Cunedda Wledig ar vro tro-war-dro da Vae Ceredigion dezhañ, da vezañ roue e-unan enni. Krediñ a reer ec'h endalc'he Rhos ivez met un isrouantelezh eus Gwynedd e teuas ar rannvro-se da vezañ diwezhatoc'h.
Betek ar bloavezh 700 e padas rouantelezh Ceredigion. Pa voe staget Ystrad Tywi outi gant ar roue Seissyll e voe graet Seisyllwg eus ar rouantelezh brasaet.
Anv ur gontelezh eo bremañ.
Gwelet ivez
Ceredigion
Orokeneg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenkiek eo an orokeneg (oroqen, orochon pe ulunchun), komzet gant tro-dro da 2.240 den (diwar 6.965 a dud en holl) e Huma, Aihui ha Sunko e Proviñs Heilongjiang e Sina (1982). Komzet e vez marteze ivez e reter Siberia.
Ne vez ket implijet ar yezh-mañ dre skrid.
Gérard Jugnot
200px|right|thumb|Gérard Jugnot e 2007
Un aktour, sevener, senarioer ha produktour gall eo Gérard Jugnot. Ganet eo bet d’ar 4 Mae 1951 e Pariz.
War bankoù al lise en em gav gant Christian Clavier, Thierry Lhermitte ha Michel Blanc. Asambles e krouont ar strollad farsus « le Splendide » a bad 7 vloaz war al leurenn gant ur berzh spontus. Estreget bezañ war al leurenn e krog gant ar filmoù evel les Valseuses (1974) gant Bertrand Blier, le Juge et l'Assassin (1976) gant Bertrand Tavernier, pe c’hoazh le Locataire (1976) gant Roman Polanski.
Gant ar filmoù les Bronzés, e 1978, ha Le Père Noël est une ordure, e 1982, savet diwar pezh c’hoari ar Splendid, eo anavezet Gérard Jugnot gant ar publik. Ur mell pikol berzh poblek o deus bet ar filmoù-se, hag an aktour ne chom ket pell a-raok bezañ gervel gant filmaozerien evit c’hoari Yann gall : Edouard Molinaro evit Pour cent briques t'as plus rien..., Jean-Marie Poiré evit Papy fait de la résistance (1983) ha le Quart d'heure américain (1982).
Goude dibenn ar Splendid, e kendalc’h Gérard Jugnot e hent e-unan, o vezañ Le Beauf gant Yves Amoureux pe e Tandem gant Patrice Leconte. Gant ar film-se e troc’h e vourenn hag e-keit-se e pella diouzh an danvezioù fentus evel Marthe, ur film diwar-benn ar brezel-bras.
Ne c’heller ket komz eus red-buhez Gérard Jugnot-aktour hep komz eus Gérard Jugnot-sevener. Adal 1984, tremen a ra a-dreñv ar c’hamera gant ar film Pinot simple flic hag ur bloaz diwezhatoc’h gant Scout toujours. Sans peur et sans reproche a zo danvez c’hoarzin ennañ met Jugnot a ya gant ar fentc’hoari c’hwerv-dous dre ar film Une époque formidable... (1991). Eno e c’hoari roll ur frammer-krenn a goll e labour, e wreg, e di, unan goude egile.
Goude bezañ savet ar fentc’hoarioù Casque bleu ha Fallait pas !..., eo kollet Gérard Jugnot : e verc’h he deus c’hoant bezañ dizalc’h dioutañ. E 2001 e c’hoari ur psy speredek ha korvigellek er film Oui, mais... gant Yves Lavandier ha goude se e sin Monsieur Batignole : c’hoari a ra ur gwerzher en ur stal vihan e-pad an eil brezel bed.Un artist klok ha poblek eo dreist-holl. Er film Choristes e 2004 emañ gant Christophe Barratier.
Albatroz Campbell
Albatroz Campbell (Thalassarche impavida) a zo un evn-mor eus kerentiad ar Procellariidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en Inizi Campbell hag endro,.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket albatroz Campbell en urzhiad Ciconiiformes pe Procellariiformes hag er c'herentiad Procellariidae pe Diomedeidae.
Chleuheg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù atlasek eo an tacheliteg ( تشلحيت tašlḥiyt, galleg: tachelhit pe chleuh, arabeg: shilha) komzet gant tro-dro da 8-10 milion a dud en holl e mervent Maroko hag en Aljeria. Komzet e vez ivez gant enbroidi e Frañs.
Dihunamb
Dihunamb! (Dihunomp !) a oa ur gelaouenn viziek e brezhoneg Gwened, a voe embannet etre 1905 ha 1944.
Chleuheg
Komzet e vez ar rannyezh souseg (susiua pe sus) en Aljeria.
Pa vez skrivet e vez implijet peurliesañ al lizherenneg arabek
Dihunamb
E miz Genver 1905 e voe moullet an niverenn gentañ en Oriant ha dont a reas er-maez betek miz Eost 1944.
Savet e voe gant Loeiz Herrieu a gavas harp buan gant un nebeud tud all evel Yann-Vari Heneu hag Andrev Mellag. Loeiz Herrieu e voe rener ar gelaouenn betek 1944.
E-barzh Dihunamb e veze kavet pennadoù a bep seurt gant ar gwellañ skrivagnerien eus Bro Gwened : kanaouennoù, krennlavarioù, sorbiennoù, kuzulioù mat evit al labourerien-douar... Dont a reas er-maez bep miz, nemet e-pad ar Brezel-bed kentañ, pa oa Loeiz Herrieu war an talbenn, e reter Bro-C'hall. 395 niverenn a voe embannet en holl ha betek 3 000 den a voe koumanantet.
Berzet e voe ar gazetenn e-pad ur prantad e 1940 gant André Bousquet, isprefed gall an Oriant.
Gomiécourt
Gomiécourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
László Szabó
László Szabó a zo bet ganet d'an 19 a viz Meurzh 1917 e Budapest (Hungaria) ha marvet d'an 8 a viz Eost 1998 e Budapest (Hungaria).
Mestrc'hoarier echedoù hungarat.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
907
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 907
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 907
Serraneg
Ur yezh outoek-aztekek eus skourr ar yezhoù serranek eo ar serraneg (serrano) komzet gwechall e su Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo.
Albatroz Salvin
An albatroz Salvin a zo ur spesad evned-mor, Thalassarche salvini an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad hag a zoug anv an naturour hag evnoniour saoz Osbert Salvin (1835-1898) a voe sellet outañ, e-pad pell amzer, evel un isspesad eus an albatroz abaf (Thalassarche cauta).
Boued
Bevañ a ra diwar gefalopoded ha pesked dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad en hantervoul su : en inizi Crozet ha reoù eus Inizi Gouantarktikel Zeland-Nevez (Bounty ha Snares),.
Erer
An erered zo evned-preizh bras renket er c'herentiad Accipitridae evit an darn vrasañ anezho. Hervez an evnoniourien e vez renket an erered en urzhiadoù Accipitriformes pe Falconiformes.
Ardennes (departamant)
An Ardennes (distaget: ) zo un departamant e biz Bro-C'hall, er rannvro Grand Est. Savet eo bet an departamant goude Dispac'h Frañs d'ar 4 a viz Meurzh 1790 diwar proviñs kozh Champagn ha priñselezhioù (evel priñselezh Sedan, pe hini Arches), kontelezhioù (evel kontelezh Rethel), ha darnoù distaget diouzh Izelvroioù Spagn, hag a deu e anv eus hini an Ardennoù, menezioù izel koadek. Charleville-Mézières eo ar pennlec'h hag an 8 eo an niverenn roet dezhañ.
Ubide
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Ubide ( e melen) e [[Bizkaia.]] thumb|right|250px|Ubide.
Ubide ( anv euskarek ofisiel,  Ubidea e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Kahouilheg
Ur yezh outoek-aztekek eus is-skourr ar yezhoù koupanek eo an c'hahouilheg (cahuilla) komzet gant tro-dro da 35 den en Kalifornia.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo ma n'eo ket ur yezh varv dija.
Louaneg
Louaneg a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, stok ouzh Perroz-Gireg, e Treger. E-kichen ar mor emañ, e-tal bae Perroz. Plaen eo an dachenn dre-vras.
Douaroniezh
War Mor-Breizh emãn Louaneg, e Bro-Dreger, etre Perroz ha Trelevern
Anv
Gerdarzh
Marteze diwar un anv den Louan; met chom a ra diasur
Istor
Louaneg a zo ur gumun labourerien-douar.
Kozh eo ar bourk. Kroget he deus ar vuhez eno e maread amzer nevez ar maen. Kavet zo bet restajoù ul lec'h d'ober holen, roudoù eus ar C'halianed. Er bloavezhioù 500 e oa bet savet ur c'hreñvlec'h gant aotrou Koadgwezheneg war an dosenn. En e oa bet savet an iliz kentañ gant Sant Erwan, person eno eus 1292 betek e varv e 1303. Dindan aotrouniezh Barac'h abaoe an e tremen dindan daouarn an tiegezh Tournemine hag hini Philippe, gant ar Gozhkêr eus Plounevez-Moedeg hag evit echuiñ gant ar Peltour eus Rozambaou e 1688. Gant an Dispac'h e teu Louaneg da vezañ ur gumun e 1790. En amzer a-vremañ emañ ar gumun war ziorren, ur gumun hag a brofit eus an touristerezh e Perroz hag eus kêr Lannuon evit al labour.
Adalek 1885 en doa ar skrivagner brudet Ernest Renan un eil ti eno, betek e varv en 1892.
Sport
Er bloaz 2002 e oa bet kendeuzet skipailh mell-droad Louaneg gant hini Perroz, ha savet Unvaniezh Sportel Perroz-Louaneg. Ur c'hleub Marc'h-houarn Treuz Bro (MTB) zo ivez, ur skol vag dre lien, ur c'hleub badminton, mell-dorn, tennis, jiminas, yoga ha karate.
Senedeg
Ur yezh verberek eus is-skourr yezhoù zenatiek ar reter eo ar senedeg (sened) komzet gwechall e su Tunizia.
Gueñes
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Gueñes e [[Bizkaia.]] Gueñes ( anv euskarek ofisiel,  Güeñes e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Senedeg
Ur yezh varv an hini eo.
Div rannyezh a oa:
Bloaz
Ar bloaz eo an 365 deiz (366 a-wechoù) tremenet adalek an Deiz Kentañ a viz Genver betek an 31 a viz Kerzu.
Stag eo ar pad ouzh reveulzi an Douar en-dro d'an Heol.
Disheñvel eo displegadur ar ger bloaz hervez ma komzer eus steredoniezh pe eus traoù all.
Pierre Bottero
Pierre Bottero (ganet ar e Barcelonnette, en Alpoù, ha marvet ) a zo ur skrivagner gall.
Buhezskrid
Yaouank-tre ez eo aet da vevañ da Brovañs, ur rannvro n'en deus ket kuitaet abaoe. Lavaret a rae zoken n'halle ket tremen hep an heol nag ar mistral.
Dimezet ha tad div blac'h, graet en deus e-pad pellig ar vicher kelenner a-raok kregiñ penn-da-benn da skrivañ. Plijout a ra dezhañ al lennegezh c'hall, kendrec'het gant galloud ijin ar gerioù, a-viken en deus huñvreet eus hollvedoù disheñvel, eus erevent hag eus troioù hud.
Embannet en deus e destennoù kentañ e ti Flammarion, en o zouez, Amies à vie, e c'hentañ levr, a-raok embann e ti Rageot saga Ewilan, un deir-oberenn doubl, ha Ellana, un deir-oberenn, heroic fantasy, ur rummad a blij dezhañ. Ar garantez-se evit al lennegezh faltazi a zeu eus oberenn J.R.R. Tolkien, Philip José Farmer, Zelazny, Howard, Bradley, Moorcock, Leiber, hag all... Pa veze goulennet outañ eus pelec'h e teue e awen e tisklerie alies e oa levezonet gant e lennadurioù, oc'h ouzhpennañ ne ijine netra : "Digeriñ a ran ar nor hag an istor a dremen eus va fenn d'an urzhiataer".
Gounezet en deus ar priz Ados Roazhon/Il-ha-Gwilen 2008 evit levr kentañ L'autre, le souffle de la hyène embannet e ti Rageot. Ar priz-mañ a zo deroet bep bloaz gant skolajidi departamant an Il-ha-Gwilen a rank votiñ evit ul levr e-touez an dek.
D'ar 4 a viz Kerzu 2008 e resevas Pierre Bottero priz ar Paille en queue, da-geñver trede saloñs levrioù ar re yaouank ar meurvor Indian e [Le Port (La Réunion)|Le Port]] er Réunion.
Pierre Bottero a zo marvet da 45 bloaz gant ur gwallzarvoud moto d'ar Sul 8 a viz Du 2008, e-tro seizh eur noz. Kollet en deus mestroni e varc'h-tan hag aet eo da stekiñ ouzh ur c'harr-samm war ar CD15 etre Lambesc ha Rognes, ,.
Albatroz penn gris
An albatroz penn gris (Thalassarche chrysostoma) a zo un evn mor hag a vev en hantervoul su.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an albatroz penn gris en urzhiad Ciconiiformes pe Procellariiformes hag er c'herentiad Procellariidae pe Diomedeidae.
Ibarrangelu
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Ibarrangelu e [[Bizkaia.]] Ibarrangelu (anv euskarek ofisiel; Ibarranguelua e spagnoleg ha diofisiel) zo ur gumun eus arvor Bizkaia en Euskal Herria.
Chapel-ar-Wern
Chapel-ar-Wern a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e kreisteiz ar vro.
Ardamezioù
Troc'het ː ouzh 1 gwezboellek etre argant ha gul a beder rezenn, an dremmadoù en argant karget pep hini gant ur vrizhenn erminig en sabel; ouzh 2 rannet ː ouzh 1 en glazur e gurunenn markiz en aour, ouzh II en argant e skourig gwern geotet ha gwifrellet, al lodennan skouret gant un dostalan kommek hag gousourinet etre argant ha glazur a beder pezh
Koupenheg
Ur yezh outoek-aztekek eus is-skourr ar yezhoù koupanek eo an c'houpenheg (kuupangaxwichem) komzet gwechall e su Kalifornia war ar vevenn gant Mec'hiko.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get er bloavezhioù 1990.
Kabileg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù kabilek eo ar c'habileg (kabileg: taqbaylit, ثاقبايليث Ṯāqbāylīṯ, LFE: /ˌθaq.βajˈliθ/) komzet gant tro-dro da 2.537.000-6.000.000 en holl dre ar bed, dreist-holl en Aljeria (8% eus ar boblañs), hag komzet ivez gant divroidi e Frañs, e Belgia hag e lec'h all.
C'hwanenheg
Ur yezh outoek-aztekek eus is-skourr ar yezhoù koupanek eo an c'hwanenheg (juaneño) komzet e su Kalifornia.
Kabileg
Ne veze ket implijet ar c'habileg nemeur dre skrid a-raok an, met da c'houde eo aet war gresk an traoù skrivet e kabileg, en ur ober gant al lizherenneg latin.
left|thumb|200px|Lec'hiañ Kabilia en Aljeria
Kanton Lanniliz
Kanton Lanniliz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Lanniliz a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
Empordà
Empordà zo ur rannvro istorel e Katalonia. Rannet eo etre komarkoù Alt Empordà ha Baix Empordà.
Baixa Cerdanya
Baixa Cerdanya, pe Cerdanya Izel, eo anv al lodenn eus Cerdanya a zo chomet er stad spagnol goude Feur-emglev ar Pireneoù e 1659. Puigcerdà eo ar pennlec'h.
Nafouseg
Ur yezh verberek eus isskourr yezhoù zenatiek ar reter eo an nafouseg (nafusi pe j(a)bel nafusi) komzet gant tro-dro da 141.000 den e kornôg Libia (1998) ha gant 26.000 den all e Tunizia (1998)
Teir rannyezh zo :
1639
Diwar-benn bloavezh 1639 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1639
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1639
Louisenheg
Ur yezh outoek-aztekek eus is-skourr ar yezhoù koupanek eo al louisenheg (luiseño) komzet gant tro-dro da 30-40 den en su Kalifornia.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Igorre
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Igorre e [[Bizkaia.]] Igorre (anv euskarek ofisiel; Yurre e spagnoleg) zo ur gumun eus arvor Bizkaia en Euskal Herria.
Guntiern
Sant Guntiern zo ur manac'h ha sant brezhon deuet eus Kembre betek Groe er.
Douaroù a vije bet roet dezhañ en Anawrot ha parrez Bei gant Gradlon, roue Kerne. Eno e savas abati Anawrot, kavell kêr Gemperle, a-raok mont kuit en-dro betek Lokouiarn en Henbont.
War-dro 1050 e teuas an abati-se da vout Abati Kroaz Santel Kemperle.
Kastellan-Gwennel
Kastellan-Gwennel (Châtillon-en-Vendelais e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
909
Diwar-benn bloavezh 909 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kastellan-Gwennel
Ardamezioù
En gul e c'hastell en aour tourigellet a dri tour
909
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 909
Kastellan-Gwennel
Istor
Ur c'hastell a zo bet savet eno gant Tristan, baron Gwitreg (XIvet)
909
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 909
Hoel
Hoel zo un anv-badez brezhonek, kar d'an anv-badez kembraek Hywel, a zo bet brudet gant konted Kerne.
C'hwevrer 2009 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2009 e Breizh
Ispaster
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Ispaster e [[Bizkaia.]] thumb|right|250px|An aod en Ispaster. Ispaster (anv euskarek ofisiel; Ispáster e spagnoleg) zo ur gumun eus arvor Bizkaia en Euskal Herria.
Stefan Carpentier
Stefan Carpentier zo skrivagner brezhonek ha gallek, troer ha gourdoner.
Gadameseg
Ur yezh verberek eus isskourr yezhoù zenatiek ar reter eo ar gadameseg (ghadamès) komzet gant tro-dro da 2 000 den e Libia ha Tunizia (2 000 den).
Stefan Carpentier
Gripi
Krouet en doa Gripi, kelaouenn "moliac'h ha faltazi" e 2002, ha skrivet un toullad danevelloù e-barzh.
Troet en deus ivez meur a zanevell embannet e Gripi, en o zouez reoù bet skrivet gant Guy de Maupassant (An Horla) pe gant ar skrivagner belgiat Frank Roger.
Danevelloù all
Danevelloù savet gantañ zo bet embannet ivez er c'helaouennoù Al Lanv, Louarnig hag Al Liamm. Meur a bennad-skrid en deus savet ivez evit er c'helaouennoù Al Lanv ha Bremañ.
Ur romant gantañ zo bet embannet gant Keit Vimp Bev, Ar Voul Strink, ha loreet e 2005.
Un nebeud danevelloù savet gantañ e galleg zo bet embannet ivez e-barzh kelaouennoù liesseurt, Lanfeust Mag da skouer.
1640
Diwar-benn bloavezh 1640 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gripi (kelaouenn)
Enni e veze kavet danevelloù, teuliadoù ha burutelladennoù (levrioù, pladennoù, BT...). Savet e oa bet evit pleustriñ gant un doare lennegezh dibaot e brezhoneg: lennegezhioù ar faltazi (gouron-faltazi, skiant-faltazi, moliac'h...). Treserien o deus kemeret perzh er gelaouenn ivez, evel Pads (a dresas evit ar gelaouenn Meuriad ivez) ha Maenloar da skouer. Paouezet e voe gant ar gelaouenn Gripi e 2005 abalamour ma ne oa ket trawalc'h a dud oc'h ober war he zro.
Roll ar berrdanevelloù embannet
Evit un dornad grunge ouzhpenn, gant Tata-gozh Youle, niv. 1 (2002)
Ur c'hwitelladenn en noz, gant Liza, niv. 1 (2002)
Gwal-Liger
Gwal-Liger a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Gripi (kelaouenn)
Roll ar berrdanevelloù embannet
Tinameo 3, gant Stefan Roue en niverennoù 2, 6 ha 7 (2003-2004)
Treiñ a ra rod an amzer, gant Tata-gozh Youle, niv. 2 (2002)
Amprest (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amprest (saozneg : loanword) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus ur ger o tont eus ur yezh bet degemeret en ur yezh all hep ma vije troet elfenn ebet eus ar ger orin, da skouer ar brezhoneg "sferenn" digant ar galleg "sphère", bet amprestet d'e dro digant an henc'hresianeg "σφαῖρα".
Gripi (kelaouenn)
Roll ar berrdanevelloù embannet
Ar salver - an daspren, gant Frank Roger tr. gant Stefan Carpentier, niv. 3 (2003)
An Dreneg
An Dreneg a zo ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed e Bro-Leon.
Amprest (yezhoniezh)
Disheñvel eo un amprest rik neuze diouzh un drevezadenn (pe "calque") ma vez troet ster ar gerioù orin, da skouer "skrab-oabl" troet ger-ha-ger diwar ar saozneg "skyscraper" pe "logodenn" war dachenn an urzhiataerezh troet ivez diwar ar saozneg "mouse".
Gripi (kelaouenn)
Roll ar berrdanevelloù embannet
Distro Doue, gant David Païs tr. gant Stefan Carpentier, niv. 3 (2003)
Amprest (yezhoniezh)
Gant yezhoù 'zo, pa vez amprestet gerioù bet amprestet digant yezhoù all, e vezont treuzfeurmet evit o lakaat da sentiñ ouzh ar reolennoù fonotaktikel boas evit dizober lieskensonennadoù orin, da skouer e japaneg テーブル (tēburu) digant ar saozneg table ("taol"). Ken alies all avat ne douj ket seurt amprestoù da reolennoù fonotaktikel boas ar yezh ma vezont degemeret ganti ha diwar-se e sav lieskensonennadoù amreizh e-keñver struktur boas fonologiezh ar yezh-se, da skouer e brezhoneg al lieskensonennad "sf-" kavet e penn-kentañ un nebeud amprestoù nemetken, d.s. "sferenn" diwar an henc'hresianeg σφαῖρα.
An Dreneg
Ardamezioù
Palefarzhet ː ouzh 1 en glazur e draeneg peuliek en argant, ouzh 2 en gul e penn gad en aour heuliet gant teir fempdiliaouenn ivez en aour, ouzh 3 en argant e ziv dreustell en sabel leinet gant un drailhenn en gul, ouzh 4 en aour e wezenn diframmet en glazur, e-greiz holl en aour e c'hembar en glazur ur vrizhenn erminig ouzh pep konk
Gomareg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù gomaraek eo ar gomareg (ghomara) komzet gwechall e Maroko (1991), e reter ar menezioù Rif
Amprest (yezhoniezh)
Amprestet e c'hell bezañ ivez kengerioù, dreist-holl evit a sell ouzh gerioù teknikel pe desket, da skouer "hektometr" diwar an henc'hresianeg "έκατό(ν)" ("kant").
Erer-sklank
Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus Europa ar C'hreiz da reter Siberia ha hanternoz Sina.
Rummatadur
Renket e veze er genad Aquila kent, evel Aquila clanga.
Amprest (yezhoniezh)
Sevel a ra tud 'zo a-enep-krenn da seurt amprestoù alies a-walc'h, dreist-holl pa gav dezhe ez eus ul liamm galloud dizingal etre an div yezh. E brezhoneg da skouer e klasker alies "glanaat" ar yezh dre skarzhañ diouti gerioù deuet diwar ar galleg hag e galleg eo bet klasket skarzhañ diouzh ar yezh-se ar gerioù o tont mui-ouzh-mui diwar ar saozneg, dreist-holl war dachennoù teknikel.
Brochfael ap Swalda
Mab Swalda e oa Brochfael ("broc'h bras"), ha roue Meirionnydd evel e dad. N'ouzer netra diwar-benn e vuhez pe e ren.
Gripi (kelaouenn)
Roll ar berrdanevelloù embannet
Keoded villiget Kerun, gant Oscar Camarero, azasaet diwar ar c'hastilhaneg gant Anne Gragnic ha Stefan Carpentier, niv. 4 (2003)
Omegalfa, gant Frank Roger tr. gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2003)
Douar ludu, gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2003)
Taol kentañ, gant Jean-Pierre Laigle tr. gant Stefan Carpentier, niv. 4 (2004)
Saint Helena (enezenn)
Saint Helena (distagañ /ˌseɪnt həˈliːnə/ e saozneg), pe Santez-Helena, anvet diwar santez Helena Konstantinopolis, zo un enezenn eus Su ar Meurvor Atlantel, dalc'het gant Breizh-Veur. Jamestown eo ar gêr-benn anezhi. Bodet eo Saint Helena gant Enez-Ascension ha Tristan da Cunha en hevelep tiriad dindan an hevelep gouarnour, d'ober tiriad tramor Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha. Brudet eo Saint Helena peogwir eo eno e voe prizoniet an impalaer Napoleone Buonaparte e 1815, war-lerc'h emgann Waterloo, hag eno e varvas e 1821.
Dizoloet e oa bet an enezenn didud-mañ e 1502 gant Portugaliz, p'emañ an enez etre Angola ha Brazil.
An eil goshañ trevadenn saoz e vije, unan eus an digenvesañ inizi er bed eo sur. Ur mare zo bet ma oa ul lec'h a bouez evit al listri ac'h ae eus Europa da Azia, pe da Suafrika.
Pellamzer e oa ul lec'h harlu evit prizonidi bolitikel ar Saozon. Ouzhpenn Napoleone Buonaparte ez eu bet tud evel Dinuzulu kaCetshwayo ha tremen 5 000 Boer.
Sankt Pauli
thumb|400px|Gwel eus Sankt Pauli Sankt Pauli zo un distrig eus kêr Hamburg (en Alamagn), hag ur 27 000 a dud o chom ennañ. Ul lec'h diduiñ eo, gant c'hoarivaoù ha tiez-gisti, er c'harter anvet Kietz ma ne serr stal ebet. Met n'eo nemet ul lodenn eus Sankt Pauli.
Brezhoneg Gwened
Brezhoneg Gwened, pe gwenedeg, a vez graet eus brezhoneg Bro-Ereg. Perzhioù dibar zo dezhañ, a-fed pouez-mouezh, yezhadur, ha geriaoueg.
Lennegezh wenedek
Pinvidik eo al lennegezh wenedek. Skrivet e oa bet gant un doare-skrivañ dibar, pe, nevesoc'h 'zo, e peurunvan azasaet ouzh perzhioù gwenedek 'zo. E-touez ar skrivagnerien wenedek e kaver:
Pried meur ar roue
Pried Meur ar Roue (en henegiptek: ḥmt nswt wrt) a oa an anv a veze graet eus pennañ gwreg Faraon, a c'halle kaout meur a bried.
Adalek an e veze graet pried meur eus unan anezhi. Hi an hini a rank genel hêred ar roue. Rak hervez mojenn an douebriedelezh, e teu Amon d'en em unaniñ gant ar rouanez da reiñ dezhi gwad an doue a raio an danvez faraon. Sede penaos e vez roet gant ar bried veur an dourenn doueel d'ar bugel roueel.
Karg pried veur ar roue
Ne vern hec'h orin, ur garg a bouez he deus pried veur ar roue er rouantelezh. Kuzulierez ar roue e vez alies. N'eus nemet ar rouanezed a c'hall dougen arouezioù ar faraon (uræus ) hag an doueed (pluñv, bultur, kerniel hathoriques). Un ti zo dezho, hag ober a reont war-dro haremoù meur ar faraon. Int-i ivez a ra war-dro skoliañ bugale ar faraon. Darn anezho, evel Hatchepsout, o deus bet gallet dont da vout « faraonezed ».
Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz
Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz (e saozneg: Provisional Central Committee, Communist Party of India (Marxist-Leninist)) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet en India e 1971 da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) gant Satyanarayan Singh en he fenn, adaozet e miz Ebrel 1973.
Santosh Rana eo Sekretour-Meur ar Strollad hiziv, hag abalamour da se e vez graet anezhañ "Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) [Bodad Santosh Rana]" alies a-walc'h.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh en 8vet Kuzuliadegoù).
Divizout a reas Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) [Bodad Singh] reiñ harp d'al Luskad Bihar bet lañset gant Jayaprakash Narayan e 1974 gantañ da bal adaozañ sistem al labourerezh-douar.
Edern
Edern zo un anv-badez brezhonek a gaver ivez e kembraeg, hag el lec'hanvadurezh :
Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz
Goude ma oa bet kollet an dilennadegoù gant Indira Gandhi e 1977 ec'h eas an traoù un tammig war aesaat evit ar Strollad hag e miz Ebrel 1977 e sinas S.N. Singh ur galv a-gevret gant Khokan Majumder (Kuzul Unvaniezh Strollad Komunour India (Marksour-Leninour); Unity Committee, CPI(ML)), Suniti Kumar Ghosh (Kuzul Aozañ Kreiz, Strollad Komunour India (Marksour-Leninour); Central Organising Committee, CPI(ML)) hag Apurba Roy (Kreizenn Unvaniezh Dispac'hourion Komunour India (Marksour-Leninour); Unity Centre of Communist Revolutionaries of India (Marxist-Leninist))) evit ma vefe divac'het 12,000 prizioniad politikel evel ma oa bet prometet gant ar gouarnamant nevez en e benn ar Strollad Janata Party.
Edern
Kavout a reer ar stumm Edern, e-lec'h ar stumm anavezetoc'h Edeyrn, en anvioù kozh.
Pont-Skorf
Pont-Skorf (pronoñset "Pouskorn" gant tud ar vro) a zo ur gumun e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan, war lez ar Skorf.
Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz
Ar Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz a oa ar strollad marksour-leninour kentañ o tibab kemer perzh dilennadegoù ha diwar-se e savas meur a gudenn diabarzh, bet tamallet Singh e 1977 da fellout dezhañ lakaat ar Strollad ma oa er penna anezhañ da vont da vezañ ur srollad sokial-demokratel. En desped d'an holl kudennoùe teauas a-benn da dapout un nebeud dileuridi e Kornôg Bengal dreist-holl.
Pont-Skorf
Ardamezioù
En glazur e bont en arc'hant a deir bolzenn, difoupañ diouzh al lezioù, eilet ouzh kab a-gleiz gant teir bezantenn en aour hag ouzh beg gant ur vailhenn ivez en aour; e c'hrenngonk en aour e groaz en gul
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Ar zoo
left|thumb|Leoned er zoo
Alta Cerdanya
thumb|right|E men emañ [[Alta Cerdanya e departamant gall ar Pyrénées Orientales, anvet ivez Katalonia an Norzh. E gwenn e weler Llívia, ar gumun manet er stad spagnol.]] thumb|[[Forn-heol Odelló]] Alta Cerdanya (“Cerdanya Uhel") eo al lodenn eus Cerdanya, a oa aet gant ar roue gall, war-lerc'h Feur-emglev ar Pireneoù e 1660, a zo chomet er stad c'hall, hag a zo hiziv e departamant ar Pyrénées Orientales. Cerdagne, a vez lavaret anezhi gant ar c'hallegerien, evel pa ne vije nemeti, pe Cerdagne française, evel pa ne vije ket eus ar c'hatalaneg.
Cerdagne
Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz
Disheñvel eo Strollad Rana diouzh ar strolladoù marksour-leninour all oberiant en India dre ma stourm kalz war dachenn an enep-faskouriezh rak hervez Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz ec'h eo ar strollad hindouegour- broadelour Bharatiya Janata un dañjer faskour evit India ha neuze e vez erbedet gant ar Strollad sevel a-du gant strolladoù nann-marksour-leninour, evel da skouer Strollad Komunour India (Marksour) pe zoken Indian National Congress el lec'hioù ma n'eus kannad dispac'hel ebet da geñver an dilennadegoù.
Da geñver ar mouezhiadegoù bet dalc'het e 2004 evit kambr izel Parlamant India e (Lok Sabha) e kemereas perzh ar Strollad un talbenn komunour dispac'hel unvan a-gevret gant Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Banniel Ruz ha Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) (Kanu Sanyal).
E takadoù ar bobl bodo en Assam e stourm ar Strollad dre gas en-dro un aozadur ledan anvet Kuzul al Luskad Unvan evit Annezlec'h Assam (United Reservation Movement Council of Assam: URMCA).
Embannet e vez gant Strollad Komunour India (Marksour-Leninour) Kuzul Kreiz Da c'hortoz ar gelaouenn For a New Democracy ("Evit Un Demokratelezh Nevez").
Abd al-Qadir (Aljeria)
‘Abd al-Qādir (arabeg: عبد القادر الجزائري; skrivet alies Abdelkader pe Abd el-Kader), ganet d'an 6 a viz Gwenholon 1808 en El Guetna, e-kichen Mascara, en Aljeria, ha marvet d'ar 24 a viz Mae 1883 e Damask (en Impalaeriezh otoman d'an ampoent), a oa ur brezelour, brogarour, skrivagnour, barzh, prederour, soufi. Brudet eo evel penn milourel ar stourm eneptrevadennel ha krouer ar Stad aljerian. Penn a zalc'has ouzh armeoù bro-C'hall e-pad pemzek vloaz, eus 1832 da 1847.
Maruri-Jatabe
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Maruri-Jatabe e [[Bizkaia.]]
Maruri-Jatabe zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Aude (departamant)
An Aude (okitaneg, ha galleg ent-ofisiel) zo un departamant gall e kreisteiz ar vro, e rannvro Okitania.
Savet e oa bet da heul an Dispac'h gall d'ar 4 a viz Meurzh 1790, hag anvet, hervez ar c'hiz c'hall, war-lerc'h ur stêr eus ar c'hornad, an Aude.
Carcassonne (okitaneg: Carcassona) eo ar pennlec'h anezhañ.
Broioù an Aude
E diabarzh an departamant emañ ar broioù bihan-mañ:
Gwin
Anavet eo gwin an Aude (dre anvioù Corbières, Cabardès, Minervois) met pell eo a gaout brud ur gwin dreist. Alies ez eus bet klevet kaoz eus gwiniegourion oc'h ober trouz abalamour d'o stad reuzus.
Bernez Rouz
Bernez Rouz (Bernard Le Roux) a zo ganet e 1953 e Kemper (Penn-ar-Bed).
Studier war an istor hag ar brezhoneg eo bet e Kemper hag e Roazhon er bloavezhioù 70. Graet en deus d'ar mare-se war-dro Yod-Kerc'h ha kelaouenn Skol an Emsav
Bet eo Kelenner war an Istor-Douaroniezh hag ar brezhoneg e Montroulez (1980-1982). Kazetenner e Radio France e Kemper (France Bleu Breizh Izel) eo bet goude (1982-1990), ha da-heul eo bet pennskridaozer e France Bleu Picardie a-raok bezañ pennskridaozer e France 3 Iroise e Brest. E miz Genver 2008 en deus kemeret penn an abadennoù brezhonek war France 3 Bretagne ; aet war e leve en nevez-hañv 2014.
Deuet eo da vezañ Prezidant Ti ar Vro Kemper e miz Du 2014. Aozet en deus loc'hañ ar Redadeg e 2016 e Kemper o roiñ ul liv european d'an darvoud. Savet eo bet ur c'hendiviz bras etre dileuridi an holl vroioù o deus savet redadegoù evit arc'hantaouiñ an emsavioù evit ar yezhoù.
Dilennet eo bet prezidant Kuzul Sevenadurel Breizh ar 7 a viz Genver 2017 ha dilennet adarre e miz Genver 2020
E labour a lak anezhañ da labourat war an Afer Sezneg. Ar c'hazetenner nemetañ eo en deus gellet lenn teuliad barnerezhel an afer. E 2005 ec'h embannas L’affaire Quéméneur-Seznec, enquête sur un mystère (éditions Apogée, Roazhon), ul levr hag a gav abeg er raksoñjoù war an afer. Dre ma 'z eo entanet gant an Istor lec'hel e embannas e 1998 Les Mémoires d’un Paysan Bas-Breton skrivet gant e genvroad Jean-Marie Déguignet. 23 moulladur ar best seller se (400,000 skouerenn) a zo bet embannet gant an éditions Arkae, e miz Here 2022.
Levrioù
1978 : Anvioù-lec’h an Erge-Vras, Emb. Hor Yezh, N°122.
1980 : Hengoun ar vosenn e Breizh-Izel, Hor Yezh, N° 166.
2005 : L’affaire Quéméneur-Seznec, Ed Apogée, Rennes, 224 p. ( ISBN 2-84398-177-8 ).
2011 : Alain Dumoulin, un recteur breton dans la tourmente révolutionnaire, Arkae, Ergué-Gabéric, ( ISBN 978-2-917877-06-7 ).
2020: Fañch, le prénom breton qui fait trembler la République, éd. Les Montagnes Noires, Gourin, 128p, ( ISBN 979-10-97073-54-1 )
2021 : Corto Maltese, Le guide de Bretagne, éd. Casterman, Bruxelles, 226p. ( ISBN 978-2-203-22344-8 )
Paol Narbona
Paol Narbona a voe kentañ eskob Narbona en. Unan eus seizh abostol Galia eo, kaset, a greder, gant ar pab Fabian (236-250) da vare koñsuliezh Decius ha Gratus (250-251), da adavielañ ar vro goude heskinadegoù Decius, evel Gatianus kaset da Deurgn, Trophimus da Arle, Saturnin da Doloza, Denez da Bariz, Austremonius da Glermont ha Martial da Limoges.
D'an 22 a viz Meurzh e vez lidet.
Erer-stepennoù
An erer-stepennoù a zo un evn-preizh deiz, Aquila nipalensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e kreiz Eurazia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer-stepennoù en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Loudieg
Loudieg a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor, e-kreiz ar vro. Pennlec'h Kanton Loudieg eo.
Douaroniezh
Lec'hiet eo Loudieg e Kreiz-Breizh, etre an hentoù N164 (Roazhon-Brest) ha D700 (Sant-Brieg-Pondi). 30 mn diouzh Sant-Brieg hag 1 eur diouzh Roazhon.
Stummoù kozh
Kavout a reer ar stummoù-mañ: Locduiac (etre 1066 ha 1082), Lodeac (e 1149), Lodoach (e 1223), Lodeac (e 1239, e 1264), Parrez ha burgus Lodeiac (e 1263), Lodoiac (e 1269, e 1280), Loudeac (e 1271), Lodoyac (e 1286), Lodeac (e 1296), Lodehac (e 1369), Loudeac (e 1396). Ar stumm melestradurel a-vremañ a zeu war wel e 1427 (Dielloù Liger-Atlantel, B 2979).
Brezhoneg
Lodaog pe Lozaog,  gant tud zo, e brezhoneg.
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed
Haelen
Haelen zo ur gêr e Limburg, e gevred an Izelvroioù, hag enni kêriadennoù Buggenum, Horn, ha Nunhem.
Abaoe miz Genver 2007 emañ e kumun Leudal.
Ѓ
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ѓ, ѓ (gye) implijet evit skrivañ ar makedonieg.
Distaget e vez [d'].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Г.
910
Diwar-benn bloavezh 910 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 910
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 910
Thélus
Thélus a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ibiz meur
An ibiz meur a zo ur spesad evned, Pseudibis gigantea an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e gevred Azia : Kambodja, Laos ha Viêt Nam.
Karrantza
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Karrantza e [[Bizkaia.]]
Karrantza ( pe Carranza e spagnoleg) zo ur gumun eus kornôg pellañ Bizkaia, en Euskal Herria.
Lun
Lun a zo
Ervored
Ervored  (Erbrée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En sabel e zaou leon kudennek penn ouzh penn en argant, o zougen ouzh kondon ur skoedig en argant karget gant teir rodig-kentr en argant
Toumzabteg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù mzabek-warglaek eo an toumzabteg (tumzabt, mzab(t) pe ghardaia) komzet gant tro-dro da 70.000 (1995) den e seizh glasvezeg e Mzab en Aljeria
Broc'h-fri-togn
Ar broc'h-fri-togn (Arctonyx collaris) a zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged.
Ibiz skoazioù gwenn
An ibiz skoazioù gwenn a zo ur spesad evned, Pseudibis davisoni an anv skiantel anezhañ.
Broc'h-fri-togn
Krenndev eo e gorf (war-dro 70 cm), gell e vlevenn ha gwenn e c'houzoug. Tennañ a ra e fri da hini ar pemoc'h. Bihanoc'h eo eget ar broc'h ha kreñvoc'h eo skilfoù e bavioù a-raok. Gallout a ra bevañ 13 bloavezh en ur gwarezva.
Ibiz skoazioù gwenn
Anvet e voe Geronticus Davisoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1875) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912) da zougen bri d'an evnoniour breizhveuriat William Ruxton Davison (?-1893).
Broc'h-fri-togn
E koadegoù glaviek gevred Azia e vev ar broc'h-fri-togn. Daoust dezhañ bezañ rummataet en urzhiad ar c'higdebrerien eo un hollzebrer. Debriñ a ra anevaled bihan, frouezh ha gwrizioù. Oberiant eo diouzh an noz dreist-holl.
Ibiz skoazioù gwenn
Annez
Kavout a reer ar spesad e kreisteiz Indez-Sina hag e Borneo ma plij dezhañ bevañ nepell diouzh al lec'hioù dour (geunioù, gwernioù, lennoù, stêrioù).
Broc'h-fri-togn
Isspesadoù
C'hwec'h isspesad a anavezer:
Liammoù diavaez
ar broc'h-fri-togn
Sul
Sul zo daou c'her disheñvel hervez ar yezh:
Ouzhpenn-se, Sul, pe Sulis, pe Sulevis, zo anv un doueez kelt, anv doueez an dour en Aquae Sulis, a zo kêr Bath e Bro-Saoz hiziv.
Kortezubi
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Kortezubi e [[Bizkaia.]]
Kortezubi ( pe Cortézubi e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia, en Euskal Herria.
Guy Hascoët
thumb|250px|Guy Hascoët e 2010, evit an dilennadegoù rannvro Guy Hascoët a zo ur politikour gall, ganet eo d'an 29 a viz Here 1960 e Le Mans (Sarthe).
Ar politikerezh
E 1992 e voe unan eus kevraouerien bennañ an emglev etre Ar Re C'hlas hag ar Parti socialiste e rannvro an Nord-Pas-de-Calais. Ar pal a oa e vefe gant Ar Re C'hlas ar c'hentañ prezidantez rannvro, Marie-Christine Blandin, Guy Hascoët a voe bet besprezidant.
E 1997 e teuas da vezañ kannad an Norzh, hag e miz Meurzh 2000 e zeas e-barzh gouarnamant Lionel Jospin evit dont da vezañ Sekretour-Stad evit ekonomiezh kengret, da lavaret eo ober war-dro ar c'hevredigezhioù, ar c'hevelourioù hag ar c'henwarezioù.
Goude bodadenn kevreadel Ar Re C'hlas e Reims e dibenn 2004 e klaskas dont da vezañ sekretour broadel ar strollad, met ne zeuas ket a-benn, ar raktres a ginnige a voe nac'het da gentañ gant ar CNIR. Kuitaat a ra neuze Ar Re C'hlas evit distreiñ da Vreizh evit en em gouestlañ d'e labour kuzulier war an diorroadur padus.
Dibabet e voe d'ar 7 a viz Du 2009 evit bezañ e penn al listenn Europe Ecologie Bretagne (hag a vodas Europe Ecologie hag UDB) da-geñver dilennadegoù rannvro 2009. Dastum a reas gant e listenn 12,21 % eus ar mouezhioù en dro gentañ, d'ar 14 a viz Meurzh 2010, izeloc'h eo an disoc'hoù eget ar pezh a c'hortoze met gellout a ra chom en eil tro. Ne zeu ket a-benn d'en em glevout gant Jean-Yves Le Drian (e penn eus listenn ar PS, ha prezidant ar rannvro betek-hen) etre an daou dro evit kendeuziñ an div listenn-se eus an tu kleiz. Adkas a ra neuze al listenn Europa Ekologiezh Breizh en eil tro. Ar rannvro gall nemeti eo evit pehini n'eus ket bet a emglev etrezo. Evit an eil tro e dapont 17,37 % eus ar mouezhioù, ar pezh a ro dezho 11 dilennad e Kuzul Rannvroel Breizh. E respet kentañ eo abaoe m'en deus dilezet e bost kannad.
Temasineg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù mzabek-warglaek eo an temasineg (temacine pe tugurt) komzet gant tro-dro da 6.000 den en Aljeria (1995)
Evit tud zo e ne vefe ar yezh-mañ nemet ur rannyezh tagargrentek.
Brezhoneg Leon
Brezhoneg Leon, pe leoneg (pe leouneg) a-wechoù, a vez graet eus brezhoneg Bro-Leon. Un nebeud perzhioù dibar zo dezhañ, a-fed distagadur ha geriaoueg.
Kensonennoù
Ne vez ket distaget
Gerioù
Lod eus ar gerioù-mañ n'int anavezet nemet e kornioù zo eus Leon:
Senhadjeg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù rifek eo ar senhadjeg (senhaja de srair) komzet e norzh Maroko.
Erer skoazioù gwenn
An erer skoazioù gwenn a zo un evn-preizh deiz, Aquila heliaca an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket an erer skoazioù gwenn en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Ђ
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ђ, ђ, distaget [ʥ] implijet evit skrivañ ar serbeg ha kevatal d'al lizherenn latin đ hervez reolennoù reizhskrivañ ar c'hroateg.
Evenkieg
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù evenkiek eo an evenkieg (evenki, ewenke, solun pe khamnigan), komzet gant tro-dro da 30.000 den en holl den e Mongolia an Diabarzh ha Proviñsoù Heilongjiang ha Xinjiang e Sina (20.000 den diwar 34.000 den en holl e 1995), Mongolia (1.000 den e 1995) ha Rusia (Azia) (9.000 den diwar 30.000 a dud en holl e 1997).
Meur a rannyezh ez eus, disheñvel-tre re Sina diouzh re Rusia:
Sina:
Rusia:
Implijet e vez ar ruseg hag ar sinaeg evel yezhoù dre skrid.
1641
Diwar-benn bloavezh 1641 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1641
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1641
Troisvaux
Troisvaux a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Troisvaux Communal Cemetery
Nijourion e oant o-zri. Mervel a rejont e miz Mezheven 1944 e-pad an Eil brezel-bed.
Skol Vreizh
Skol Vreizh zo un ti-embann hag ur gelaouenn, krouet gant Ar Falz, ha diazezet e Montroulez.
Urzhaz (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen urzhaz (saoz. salience) evit komz eus ar fed ma vez lakaet da bouezusoc'h un elfenn evit eben gant ar yezh-mañ'n-r yezh.
Da skouer:
Urzhaz hag ar steudadur eeun-gin
A-bouez-tre eo an urzhaz evit yezhoù implijet gante ur steudadur eeun-gin evit goût hag-eñ e rank bezañ implijet ar frammadur eeun pe ar frammadur gin evit merkañ rener yezhadurel ha renadenn ur verb tranzitivel hervez pep o renk urzhaz:
Yezh skouer: ar mapoudoungouneg
Setu un daolenn o tiswel stummoù ar verboù tranzitivel (en unander nemetken):
Da skouer:
Frammadur eeun: rener trede gour pefi = tema Framamdur gin: renadenn trede gour peenew = tema
Taznatiteg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù mzabek-warglaek eo an taznatiteg (taznatit) komzet gant tro-dro da 40.000 den nepell diouzh Touat en Aljeria (1995)
Div rannyezh ez eus:
Tost eo d'an toumzabteg, an tagargrenteg hag an temasineg.
911
Diwar-benn bloavezh 911 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
D (lizherenn)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek delta (Δ).
911
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 911
Larrabetzu
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Larrabetzu e [[Bizkaia.]]
Larrabetzu ( pe Larrabezúa e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia, en Euskal Herria.
Monarkiezh vonreizhel
thumb|450px|Monarkiezhioù bonreizhel er bed Ur vonarkiezh vonreizhel a zo ur stumm gouarnamant, renet diouzh ur vonreizh ma vez un unpenn, dilennet pe hêrezel, e penn ar Stad. Enebet e vez ouzh ar vonarkiezh absolut ma ne vez ket bevennet galloud an unpenn gant ur vonreizh. Disheñvel-kenañ e vez ar gouarnamant ha savadur al lezenn en ur vonarkiezh absolut diouzh ar pezh e vezont en ur vonarkiezh vonreizhel.
An darn vrasañ eus ar monarkiezhoù bonreizhel o deus ur stumm parlamantel, evel e Bro-Spagn, e Bro-Japan, pe e Breizh-Veur. Enno e vez an unpenn e penn ar stad, ar ministr kentañ avat, a zeu e c'halloud eus ar parlamant, a ren ar vro.
Roll ar monarkiezhioù bonreizhel a-vremañ
Monarchia
Tagargrenteg
Ur yezh verberek eus is-skourr ar yezhoù mzabek-warglaek eo an tagargrenteg (tagargrent pe wargla) komzet gant tro-dro da 5.000 den nepell diouzh Mzab en Aljeria (1995)
Demeted
Demetae
Tagargrenteg
Teir rannyezh ez eus:
Jozef Abasq
Jozef Abasq, ganet e 1923 e Gwiproñvel ha marvet d'an 20 a viz Kerzu 2006 e Sant-Ervlan, oa ur skrivagner brezhonek. Kelenner war ar saozneg hag ar brezhoneg eo bet e Naoned. Kentelioù brezhoneg en deus bet graet e skol-veur Naoned ivez.
Skrivet en deus e-barzh ar c'helaouennoù Brud, Brud Nevez hag Al Liamm dindan an anv-pluenn Didrouz peurvuiañ. Un troour diwar ar c'hembraeg (Kate Roberts, R. Gerallt Jones, Bryn Williams) hag ar saozneg eo ivez. Roet eo bet ar priz Langleiz dezhañ e 1990.
Villers-au-Bois
Villers-au-Bois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mont-Bernanchon
Mont-Bernanchon a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Erer pomarin
An erer pomarin a zo ur spesad evned-preizh deiz, Clanga pomarina an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Europa ar Reter.
Rummatadur
Renket e veze er genad Aquila kent, evel Aquila pomarina.
Charente (departamant)
Ar Charente  (e galleg hag ent-ofisiel; Charanta en okitaneg; poateveg-santoñjeg: Chérente) a zo un departamant (niverenn 16) e kornôg-kreiz Bro-C'hall, en Angoumois gozh evit ur braz, er rannvro Akitania-Nevez hiziv. Dont a ra an an anv eus ar stêr Charente. Angoulême eo ar pennlec'h anezhañ. Un drederenn eus an departamant a zo en Okitania.
Istor
Savet e oa bet an departamant da heul an Dispac'h Gall, d'ar 4 a viz Meurzh 1790, war dachenn ar broviñs kozh Engoumaes. Adalek henoadvezh uhel ar maen e oa bet annezet avat. Gant pobl ar Santones e oa bet dalc'het kent an aloubidigezh roman. Un departamant artifisiel eo, evel alies evit an departamantoù. Dont a ra al lodenn vrasañ eus an tiriad eus an Angoumois met al lodenn su a zeu diwar ar Saintonge, ha tammoù eus Poatev a zo ivez en norzh, hag eus Bro-Lemojez (March) er biz.
Yezhoù
Un tammig en tu-mañ d'un drederenn eus an tiriad a zo er vro okitanek, el lodenn reter. Ar peurrest a zo er vro c'hallek, gant ar rannyezh poateveg-santoñjeg.
Ternas
Ternas a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Trodroc'hañ
Hiriv
Hiriv an deiz e vez graet er broioù muzulman ha gant ar Yuzevien dreist-holl, hag ivez, hervez an enklaskoù, war 20% eus ar baotred er Stadoù-Unanet, er Filipinez, e Korea ar Su. E 2006, hervez an OMS, e oa 30% eus ar baotred a oa trodroc'het war an Douar.
Leioa
Leioa ( pe  Lejona  e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia, en Euskal Herria.
Kanton Lesneven
Kanton Lesneven a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Aruba
Aruba a zo un enezenn, 32 kardlev hed dezhi, er Mor Karib, 27 kardlev er-maez da aodoù Venezuela, dezhi ur gorread a 386 devezh-arat (193 km²). Kontrol da veur a vro eus ar rannved-hont, n'eo ket gleborek an hin: sec'h-kras eo ar vro, ha mard eo fall evit al labour-douar e plij d'an douristed kenañ. Ur stad emren eo e framm Rouantelezh an Izelvroioù.
Kanton Lesneven
Betek 2015
Kanton Lesneven a yae 12 kumun d'ober anezhañ :
Aruba
Istor
left|thumb|Gwezenn dividivi Poblet e oa Aruba gant an Amerindianed Caiquetios, ur meuriad arawak deuet eus Amerika ar Su (Venezuela a-vremañ) en. Dizoloet e oa bet gant ar Spagnoled e 1499, ha da Spagn e oa en-ofisiel pa oa bet aloubet gant moraerien eus an Izelvroioù e 1636.
Kemper-Gwezhenneg
Kemper-Gwezhenneg a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger, e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kanton Lesneven
Abaoe 2015
Kanton Lesneven a ya 18 kumun d'ober anezhañ :
Heist-aan-Zee
Heist a zo ur rann eus kumun Knokke-Heist e Belgia.
Mondeverzh
Mondeverzh a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
Laukiz
Laukiz (pe  Lauquíniz  e spagnoleg) zo ur gumun eus Bizkaia, en Euskal Herria.
Skoazwisk
Ur skoazwisk zo ur pezh dilhad a wisk ar skoaz. En Henamzer e oa ur pezh dilhad lêr (galerus) a wareze skoaz ar vrezelourien. Er Grennamzer e oa skoazwiskoù houarn.