cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bouez
Bouez a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Kevrinelezh
An termen mistik a zo deuet eus ar verb gresian 'μυάω' ('muaô') hag a dalvez kement ha « tevel », « chom sioul ». Implijet e vez ordinal evit komz eus « un hentenn arnodel war-zu Doue » hag a vefe digehentus dre natur.
Lod a laka da heñvelsterioù ar gerioù « mistik » ha « mistisism ». Met lod all a ra un diforc'h etre ar mistisism, hag a vefe kentoc'h teorik ha doktrinal, hag ar mistik, hag a vefe ar pleustr deuzoutañ (tizhet goude un asez speredel).
Implijet e vez ar ger-se evit ur bern traoù a bep seurt, setu e klever komz eus mistisism Platon, mistisism Broioù ar Reter, hini Juan de la Cruz, Bernard de Clairvaux, Meister Eckhart, pe forzh peseurt tudenn speredel, hep ma vefe diforc'het a-walc'h an holl zoareoù-speredelezh posupl, ar mareoù, ar stadoù-spered, nag ar variezon ken real koulskoude, e-touesk an esperiañsoù stadet hag o eztaolioù lennegel.
Huambiseg
Ur yezh djivaroeg komzet gant war-dro 9 000 a dud war ribloù ar stêrioù Morona ha Santiago e Perou eo an huambiseg. Komzet eo gant tout an izili ar gumuniezh hag implijet e vez evel ur yezh-kenwerzh gant Indianed ar rannvro. Evel tout ar yezhoù lec'hiel e Perou eo ur yezh ofisiel er c'hêriadennoù ma vez komzet.
Gwelet ivez
Yezhoù Perou
Paul McCartney
Sir James Paul McCartney, MBE ganet d'an 18 a viz Mezheven 1942 e Liverpool, er Rouantelezh-Unanet, zo ur soner, kaner ha sonaozour breizhveuriat. Anavezet eo evel soner gitar boud er strollad The Beatles, strollad hollvrudet er bloavezhioù 1960 hag er sevenadur pop-rock, ha goude evel krouer ar strollad Wings ha kaner ennañ adalek 1971 betek 1980, a-raok kenderc'hel e-unan gant e vicher betek hiziv oc’h ober sonadegoù e pep lec’h er bed, hag o c’hoari e ganaouennoù brudetañ.
A-gevret gant e vignon John Lennon, o deus stummet unan eus an daouioù levezonusañ ha deuet brav en istor ar rock, ha krouet ul lodenn eus ar c'hanaouennoù o deus graet berzh er rock. Goude disrann ar Beatles, e krogas McCartney da seniñ e-unan e 1970, oc’h ober berzh, ha krouiñ a reas war-lerc'h ar strollad Wings gant e wreg Linda hag ur soner a orin deus ar Moody Blues, Denny Laine, ha tud all o vont hag o tont e-pad ar bloavezhioù oberiantiz, a-raok an disrann e 1980. Labouret en deus war sonerezh meur a film, enrollet pladennoù sonerezh klasel ha elektronek. Savet en deus ur bern kanaouennoù e-unan pe gant ar strolladoù Wings ha Beatles, ha kemeret en deus perzh e-barzh lod-kaer a vennadoù a garitez.
An hini nemetañ en deus bet an Ultimate Legend Award hag un disk rhodium, gwelet eo evel sonaozer brudetañ ar XXvet kantved ha bez e oa unan eus ar re a werzhe ar muiañ a bladennoù en eil lodenn ar c'hantved-se. Abaoe marv Michael Jackson eo eñ ar c'haner a werzh ar muiañ a bladennoù.
1962-1957 : Bugaleaj ha yaouankiz
E dad, Jim, a c'hoarie piano e-barzh ul laz-seniñ jazz hag a oa beajour koñvers er c'hotoñs. Bet eo ivez pomper e-pad an noz. C'hoari a rae trompilht met hep tamm brud ebet. E vamm, Mary, a oa klañvdiourez, a varvas e 1956 gant krign-bev ar bronn.
1957-1962 : Penn-kentañ ar Beatles
Paul a oa krog da c'hoari trompilh, ha piano war-lerc'h, evel e dad, hag a zeskas seniñ gitar a-benn ar fin da 14 vloaz. Ober a reas anaoudegezh gant John Lennon d'ar 6 a viz gouere 1957 en ur fest-parrez, a-drugarez d'e vignon Ivan Vaughan. E gentañ anv-pluenn eo Paul Ramon, an anv-se a vo adkemeret evit dougen bri d'ar Ramones. Gant ar Beatles e krogas da c'hoari bass goude kuitadenn ar bassist kentañ Stuart Sutcliffe e 1961. E bass violon Höfner zeuio da vezañ brudet dre e soner. Paul en doa choazet anezhañ peogwir e c'hoarie en tu-kleiz ha stumm skweriek ar beñveg a oa aes dezhañ. Paul ha John a skrivo daou ha daou, daoust int krenarded, kanaouennoù.
1971-1980 : gant Wings
Goude disrann ar Beatles e embannas div bladenn dindan e anv, ha krouiñ a reas e strollad, Wings, e miz Gwengolo 1971. E 1969, e oa ganet eil merc’h Linda ha hini kentañ Paul, Mary. E Mae 1981 e tisrann ar strollad Wings. E bladenn gentañ, anvet McCartney, zo bet enrollet en e di-feurm e bro Skos. C’hoari a ra e-unan an holl binvioù-seniñ (embann a raio div bladenn graet gantañ e-unan meur a vloaz goude : McCartney II e 1980 ha 25 bloaz goude, e 2005, Chaos and Creation in the Backyard). War e eil pladenn, Ram, e c’hoari atav e-unan, met gant sonerien a zeuio e-barzh Wings : Paul ha Linda, Denny Seiwell, ha daou soner studio o doa labouret e-pad tri bloaz gant Wings, David Spinozza ha Hugh McCracken. E–pad ar bloavezhioù 1970 e oa bet ganet daou vugel : Stella (1971) ha James (1977).
Kastell Neuschwanstein
Kastell Neuschwanstein (disaget [nɔʏˈʃvaːnʃtaɪ̯n] en alamaneg) zo ur c'hastell eus an, e kumun Schwangau, e Bavaria. Savet e oa bet gant Loeiz II, roue Bavaria, etre 1869 ha 1886. Bez' eo unan eus ar savadurioù gweladennet gant ar muiañ a dud en Alamagn. Abaoe marv ar roue Loeiz II, e 1886, eo digor ar c'hastell d'ar weladennerien. Abaoe an amzer-se ez eus bet tremen 50 milion a dud o tont da weladenniñ ar c'hastell, unan eus ar re vravañ zo en Alamagn. Perc'hennet eo gant stad Bavaria.
Sofonisba Anguissola
Sofonisba Anguissola (Cremona, 2 a viz C'hwevrer 1532 – Palermo, 16 a viz Du 1625) a oa ul livourez italian. Dont a reas da vezañ livourez ofisiel e lez Spagn, un dra ral d'ur vaouez en amzer-hont.
Unan eus livourezed kentañ en istor arz Europa e voe Sofonisba Anguissola, goude ma n'eo ket ken brudet ha re all war he lerc'h, evel an Italianezed Artemisia Gentileschi (1593 – ~1656) ha Rosalba Carriera (1675 – 1757) pe ar Suisez Angelica Kaufmann (1741 – 1807).
Buhez
E Cremona, Lombardia, e voe ganet Sofonisba Anguissola e 1532. Bugel kentañ an tiegezh e oa, ha pemp c'hoar hag ur breur he doa.
He mamm, Bianca Ponzone, a diegezh uhel, a varvas pa oa Sofonisba en he 4 pe 5 bloaz. He zad, Amilcare Anguissola, a oa un den a noblañs izel eus Genova.
A-hed peder remziad e voe roet da vugale an tiegezh anvioù tud eus istor Kartada, alese an anv Sofonisba a voe roet dezhi.
Elena a yeas da leanez (Sofonisba a reas ur poltred anezhi) hag a rankas paouez da livañ. Anna Maria hag Europa a zilezas an arz pa zimezjont, ha Lucia, an arzourez wellañ eus c'hoarezed Sophonisba a varvas en he ugent vloaz. Minerva a voe skrivagnerez ha latinourez. O breur Asdrubale ne reas tamm war-dro al livouriezh, pa voe soner ha latinour.
Pevarzek vloaz e oa Sofonisba pa voe kaset, a-gevret gant he c'hoar Elena, da studiañ gant Bernardino Campi (1520-1591), ul livour eus ar skol lombard, brudet e boltredoù ha taolennoù relijiel, o chom e Cremona ivez. Pan eas Campi d'ur gêr all e kendalc'has Sofonisba gant he studioù gant al livour Bernardino Gatti (1495-1576), lesanvet Il Sojaro. Lakaat Sofonisba da zeskiñ gant livourien ar c'hornad a oa deroù un oadvezh nevez d'ar merc'hed a grogas dousik da vezañ degemeret evel studierezed war an arzoù. Krediñ a reer e chomas da studiañ gant Gatti e-pad tri bloaz (1551-1553, etre he 19 ha 21 bloaz).
Pouezusañ labour Sofonisba er mare-se eus he yaouankiz eo Bernardino Campi o livañ Sofonisba Anguissola, graet war-dro 1550, hiziv war ziskouez er Pinacoteca Nazionale e Siena, ma weler he c'helenner ouzh he foltrediñ.
E 1554, ha hi 22 vloaz, ez eas Sofonisba da Roma, ma kasas hec'h amzer o tresañ traoù ha tud a bep seurt. Eno e reas anaoudegezh gant Michelangelo a drugarez d'ul livour arall a anave he labour mat.
Livourez
Sur eo e veze roet muioc'h a don da Sofonisba eget d'ar merc'hed all en hec'h amzer. N'eo ket evit kelo-se e veze lezet d'ober pezh ne oa ket aotreet d'ar merc'hed en he metoù. Hep studiañ ar gorfadurezh na tresañ krorfoù bev n'halle ket stagañ da ober livadurioù bras relijiel pe istorel, ha ne veze ket lezet ar merc'hed da welout korfoù noazh. E-lec'h se e klaskas doareoù all da boltrediñ, gant tud lakaet d'en em zerc'hel e doareoù divoas.
Un 50 oberenn bennak zo bet lakaet war gont Sofonisba. Gwelout anezho a c'haller e Bergamo, Budapest, Madrid (Museo del Prado), Naplez, Siena, hag en Uffizi Firenze.
Ster istorel
Kalz arzourien zo bet levezonet gant oberennoù Sofonisba Anguissola. He foltred eus ar rouanez Isabel de Valois gant ur zibellino (feur ur mart gant ar penn hag an treid en aour) zo bet ur poltred adlivet aies-kenañ e Spagn, betek gant arzourien veur evel Peter Paul Rubens.
E Spagn
E 1559 ez eas Sofonisba da lez Felipe II, roue Spagn, evel itron e lez ar rouanez Isabel de Valois. Poltredourez an tiegezh roueel e voe betek marv he gwarezourez e 1568.
E Sikilia
E 1573 e timezas da Fabrizio Moncada, un noblañs eus Sikilia, hag ez eas da chom d'e balez e Moncada e Paternò. Pa varvas he fried war vor e 1578, p'edo o vont da ober ur gweled da lez Spagn, e kuitaas Sofonisba Sikilia da vont da Liguria.
Ur chomadenn a reas e Livorno hag eno ec'h addimezas da Orazio Lomellini, a oa un den a renk uhel eus Genova, e Pisa e 1579. E 1615 e tistroas gant he fried da Balermo, e-lec'h m'en devoa un tamm madoù.
Mervel a reas Sofonisba Anguissola d'ar 16 a viz Du 1625, ha beziet e voe en iliz San Giorgio e Palermo, un iliz a oa da "vroad Genova" (Nazione Genovese), m'he devoa labouret.
Goreg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar goreg (gor) komzet gant tro-dro da 75,000 den (1999) e Tchad.
Rollon
E anv
Krediñ a reer eo un anv frank-latin, deuet eus an anv norsek kozh Hrólfr, diwar skouer latinekadur Hrólfr Kraki e Roluo e-barzh ar Gesta Danorum, troet hiziv da Rolf. Diwar an anv-se e teu ivez an anv gallek Raoul.
Aloubadeg Bro-C'hall
En 885 edo Rollo e-touez pennoù bihan morlu ar Vikinged a reas seziz Pariz (885-886) dindan urzhioù Sigfred.
<!-- Legend has it that an emissary was sent by the king to find the chieftain and negotiate terms. When he asked for this information, the Vikings replied that they were all chieftains in their own right. In 886, when Sigfred retreated in return for tribute, Rollo stayed behind and was eventually bought off and sent to harry Burgundy.
Later, he returned to the Seine with his followers (known as Danes, or Norsemen). He invaded the area of northern France now known as Normandy.
In 911 Rollo's forces were defeated at the Battle of Chartres by the troops of King Charles the Simple. In the aftermath of the battle, rather than pay Rollo to leave, as was customary, Charles the Simple understood that he could no longer hold back their onslaught, and decided to give Rollo the coastal lands they occupied under the condition that he defend against other raiding Vikings. In the Treaty of Saint-Clair-sur-Epte (911) with King Charles, Rollo pledged feudal allegiance to the king, changed his name to the Frankish version, and converted to Christianity, probably with the baptismal name Robert. In return, King Charles granted Rollo the lower Seine area (today's upper Normandy) and the titular rulership of Normandy, centred around the city of Rouen. There exists some argument among historians as to whether Rollo was a "duke" (dux) or whether his position was equivalent to that of a "count" under Charlemagne. According to legend, when required to kiss the foot of King Charles, as a condition of the treaty, he refused to perform so great a humiliation, and when Charles extended his foot to Rollo, Rollo ordered one of his warriors to do so in his place. His warrior then lifted Charles' foot up to his mouth causing him to fall to the ground.
Death
Sometime around 927, Rollo passed the fief in Normandy to his son, William Longsword. Rollo may have lived for a few years after that, but certainly died before 933. According to the historian Adhemar, 'As Rollo's death drew near, he went mad and had a hundred Christian prisoners beheaded in front of him in honour of the gods whom he had worshipped, and in the end distributed a hundred pounds of gold around the churches in honour of the true God in whose name he had accepted baptism.' Even though Rollo had converted to Christianity, some of his pagan roots surfaced at the end.
Legacy
Rollo is a direct ancestor of William the Conqueror. Through William, he is a direct ancestor and predecessor of the present-day British royal family.
The "Clameur de Haro" in the Channel Islands is, supposedly, an appeal to Rollo.
Genealogy
-->
Dimezioù ha bugale
Rollon a zimezas da Poppa de Bayeux, ha bugale dezho :
Kas kuit Poppa a reas Rollo evit dimeziñ e 912 da Gisela (marvet e 919), merc'h da Charlez III Bro-C'hall, ha bugale dezho:
Lennegezh
Ur pezh-c'hoari, Rollo Duke of Normandy zo bet skrivet e saozneg, er gant John Fletcher, Philip Massinger, Ben Jonson, ha George Chapman.
Laorañs
Laorañs zo un anv-badez brezhonek a orin latin ha roet d'ar baotred.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv latin Laurentius, a zeu eus laurus (lore), ha talvout a ra "an hini a zoug al lore", da lavarout eo "an hini zo trec'h", pa ouzer e veze gwisket penn ar varzhed hag ar jeneraled gant lore war-lerc'h un trec'h. Da c'houde e voe arouez trec'h ar relijion nevez war ar baganelezh, evel sant Laorañs, merzher hag a voe poazhet war ur c'hrilh en. Meneget eo an anv e geriadur Gregor Rostren.
Sent
Meur a sant Laorañs zo bet:
Matmatah
Matmatah zo ur strollad sonerezh rock bet krouet e Brest e 1995 p'o deus kejet Stan ha Sammy (hag a oa un duo anvet "Tricards Twins") gant Eric ha Fañch e tavarnioù Brest.
An deroù
Stan ha Sammy a vez oc'h ober abadennoù e tavarnioù Brest gant an anv Tricards Twins. Pa gejont gant Fañch hag Eric e stummont ur strollad nevez gant an anv Matmatah. Diazezet eo an anv-se war anv ur gêriadenn e Tunizia, Matmata, ma 'z ae Stan da vakañsiñ e-pad e yaouankiz. Savet eo ar gêr-se er roc'h penn-da-benn, ar ganaouenn Troglodyte (war ar bladenn La Ouache) a gomz anezhi. Met brudet eo kentoc'h ar gêriadenn-se evit bezañ degemeret an dro-filmañ Star Wars.
Fin ar strollad
D'ar 6 a viz Du 2007, goude 13 bloaz bezoud, ar strollad a lavar eo echu gant Matmatah : « aussi bien artistiques que professionnelles, chacun d’entre nous ayant pour désir de continuer différemment son aventure musicale », a ouzhpenn ar strollad, hag a reas memestra e dro e-pad ar goañv, evel ma 'z eo dleet betek ar 15 a viz Kerzu. Met ar strollad a lavar memestra e tistroio en hañv evit un nebeud abadennoù evit lavaret kenavo d'e arvesterien.
1578
Diwar-benn bloavezh 1578 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1578
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1578
Acca Larentia
Acca Larentia zo un doueez, pe ur vaouez, displann ar mojennoù diwarni pe diwarne, e mojennoù Roma gozh.
<!-- est une obscure déesse chtonienne de Rome (que certains identifient à à la déesse sabine Larenta ou Larunda) à qui l'on rendait un culte sur le Vélabre lors des Larentalia, le 23 décembre.
Il existe plusieurs légendes contradictoires sur son compte.
Selon l'une d'elles, Acca Larentia (ou Laurentia, ou même Larentina) était la femme du berger Faustulus, la nourrice de Romulus et Rémus et mère de douze enfants, en l'honneur desquels on aurait institué le collège des douze Frères Arvales. Selon Tite-Live I-4, cette Acca Larentia était une prostituée surnommée Lupa, d'où l'allaitement légendaire de la Louve.
Notes
-->
Boultouz
Ar boultouz (Lophius piscatorius) a zo ur pesk mor priziet dreist ar c'hig anezhañ. Graet e vez mordouseg anezhañ ivez.
Nick Clegg
D'ar 7 Genver 1967 eo bet ganet Nicholas William Peter Clegg, lesanvet Nick.
E 1999 e voe dilennet da gannad e Dael Unaniezh Europa a-berzh ar Strollad Frankizour, kement-se betek 2004. D'ar 5 Mae 2005 e voe dilennet da gannad e Ti ar C'humunioù e Sheffield Hallam (Su Yorkshire).
D'an 18 Kerzu 2007 e voe dilennet da vleiniad ar Strollad Frankizour e lec'h Menzies Campbell.
Eurioù
An Eurioù (Ὤραι e gregach, Hōrai) eo doueezed an amzer o tremen e mojennoù Hellaz kozh. Merc'hed e oant da Zeus ha Themis. Hanter c'hoarezed e oant d'ar Moirai. Da gentañ n'eo ket rannoù an deiz, met rannoù ar bloaz, e oant, ha ne oa nemet teir anezho.
O anv
Teir zo anezho hervez Hesiodos: Eunomia, Dike, Eirene. Un tamm mat luzietoc'h avat eo o istor.
=Tri remzi= Gant Homeros int Porzhierezed an Oabl hag o c'hefridi eo digeriñ ha serriñ dorioù peurbadel an Olympos. Reoliañ buhez an dud a reont ivez.
Kentañ remziad
E mojennoù Hellaz ne oa nemet teir Eur, pe teir Rann-Vloaz, da gentañ :
Tud Hellaz n'anavent nemet Nevezamzer, Hañv, ha Diskaramzer. Diwezhatoc'h e voe lakaet ar Goañv. Komzet e vo eus ar peder rann-vloaz diwar neuze.
Goude-se e voe rannet an deiz e daouzek rann keit-ha-keit, kresket e voe niver an Eurioù (an doueezed) betek daouzek gant ar varzhed, ha graet e voe an Daouzek C'hoar anezho.
Alies e vezont gant an Doueed, gante e voe skoliet Hera, Dionysos, Afrodite, Hermes, Aristea. Dezho e voe da vont d'an Ifernioù da gerc'hat Adonis da Afrodite. Gant Afrodite e vezent dalc'hmat pa veze an doueez o'n em fichañ.
En arzoù e veze gwelet ar remzi kentañ evel merc'hed yaouank hoalus e-kreiz bleunioù ha glasvezh hag arouezioù puilhded. Azeulet e vezent gant labourerien-douar Hellaz.
Eil remzi
An eil remzi emañ ennañ O-zeir int doueezed al lezenn hag an urzh vat, a zalc'h ar gevredigezh en he sav hag en he c'hempouez. E kêrioù Aten, Argos hag Olympia e vezent azeulet er penn kentañ.
O boazioù
Alies e vez an Eurioù gant ar C'harited pe gant Nimfezed: ar varzhed a gomz anezho evel merc'hed yaouank koant o tañsal gant dilhad na dapont ket izeloc'h eget pennoù o daoulin, pe gwisket gant saeoù hir, o terc'hel rezin, pennoù-ed, barroù e bleuñv.
Menegoù
An Eurioù zo meneget gant:
War ar monumantoù e hañvalont bout kenoad. Delioù palmez a vez ganto war o fenn.
Pa voe lakaet peder rann d'ar bloaz e voe lakaet peder Eur en arzoù ivez, nemet oadoù dishañval a voe roet dezho, saeoù hir ganto met tamm kurunenn ebet.
Eur an nevezamzer a voe diskouezet evel ur grennardenn, mistr he dargreiz. Koshoc'h egeti eo he c'hoarezed, ha koshoc'h an eil evit eben, diouzh o c'horf. Oc'h eveshaat deskadurezh ar vugale e vezent, hag o reoliñ buhez an dud: en holl euredoù a oa er mojennoù edont o kemer perzh.
An Daouzek Eur
Evit daouzek Eur an deiz, a oa merc'hed da Gronos, an Amzer, (hervez Nonnos Panopolis) pe da Helios (hervez Quintus Smyrna), ne oant nemet dek da gentañ-penn. Setu o anvioù, adalek ar gouloù-deiz petek ar c'huzh-heol:
Stepan Bandera
Stepan Bandera (ukraineg : Степа́н Андрі́йович Банде́ра) (1909-1959) a oa ur politikour ukrainat, penn-bras istorel Aozadur Broadelourion Ukraina (OUN(B)) hag unan eus diazezerien Lu Emsavadegel Ukraina (UPA).
Red-buhez
Ganet eo d'ar 1añ a viz Genver 1909 e-barzh kêriadenn Staryi Uhryniv, rannvro Kalouch e Galitsia (hiziv an deiz en oblast Ivano-Frankivsk) a oa dindan beli Aostria-Hungaria d'ar mare-se. Bez e oa bet e dad, Andriy Bandera, a oa beleg katolik-gresian, beleg er gêriadenn. Diskennet eo e vamm eus ur familh kozh a veleion gatolik-gresian (merc'h eo da veleg Staryi Uhryniv).
Tremen a ra Stepan e vugaleaj er gêriadenn-se, e ti e zud hag e zud-kozh, o vrasaat en ur aergelc'h kar-e-vro ukrainat hag en ur sevanadur vroadel kreñv. Dedennet eo gant ar gudenn sokial hag ar politikerezh.
E nevez-amzer 1922 e varvas e vamm diwar an dorzhellegezh.
Ur broadelour ukrainat
E miz Gwengolo 1928 e krog Stepan e studioù e skol lieskalvezerezh Lviv.
D'ar mare-se eo tennoc'h-tennañ an traoù etre ar pennadurezhioù polonat hag ar bihanniver ukrainat. Ouzh un oberenn gastiz a « beoc'hadur » renet gant ar veli bolonat e stok azgoulennoù an Ukrainiz. Divizet e vez gant an OUN mont war hent ar gwalldaolioù politikel.
E 1934 eo kondaonet da varv Stepan Bandera evit bout aozet gant 11 den all ar gwalldaol a-enep minist an diabarzh Polonia. Fuajet eo bet an diviz lez-varn-mañ. Kondaonet eo hed e vuhez. E miz Gwengolo 1939, abalamour da argadenn al lu alaman, e vez dilezet al lec'hioù gant ar velestradurezh-kastiz polonat hag ar brizonidi, Bandera en o zouesk, da guitaat an toull-bac'h.
An Eil brezel-bed
En henvelep miz a 1939, da heul emglev alaman-ha-soviedel, e vez aloubet Ukraina ar c'hornog gant al lu soviedel. Gwasket e vez ar boblañs gant ar renad stalinour. E miz Here 1939 ez eas Bandera da gKrakόw gant ur bagad broadelourien ukrainat hag e savas ur batailhon ukrainat e-kreiz al lu alaman (batailhon Nachtigall) a furmas, a-gevret gant ar batailhon Roland, al Lejion Ukrainat.
Tonkadur skijus familh Bandera
E vreur yaouañ Bohdan a gemer renadur ur strollad harz dindan an Dalc'herezh. Lazhet e voe e 1942 (pe 1943).
D'an 22 a viz Mae 1941, tad Stepan Bandera -ar beleg Andrij Bandera – a voe harzet gant an NKVD ha drouklazhet d'an 10 a viz Gouere 1941.
Harzet e voe e drede c'hoar Volodymyra e 1946 gant an NKVD ha kondaonet da 10 vloaz a « gamp-labour ».
E vreudeur Vasyl hag Oleksandr, harzet gant ar Gestapo e 1941, a voe bac'het en Auschwitz e-lec'h ma'z ejont da get e 1942.
Goudevezh
Chom a ra Stepan Bandera un den dael diwarnañ en Ukraina, tud zo ouzh e welout evel un haroz ar Vroad, reoù all evel ur c'henlabourer nazi.
Neoazh evit kalz a Ukrainiz, broadelourien ar c'hornog dreist-holl, eo Stepan Bandera ur gwir haroz broadel. Meur a savadur zo bet savet en Ukraina e koun dezhañ.
Horoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an horoeg (horo) komzet gwechall e Tchad.
Ur yezh varv an hini eo.
Skos Nevez
Skos Nevez (pe Bro-Skos Nevez) a zo ul ledenez hag unan eus proviñsoù Kanada. War ribl ar Meurvor Atlantel emañ, e Kornôg Brunswick-Nevez. Graet e vez Nova Scotia — a zo latin — anezhi e saozneg, Nouvelle-Écosse e galleg (40 000 yezher), Alba Nuadh e gouezeleg Skos, pa'z eus ur miliad bennak a ouezelegerien eno, ha Gespogwitg e mi'kmaqeg (22 000 yezher). Trevadennet e voe da gentañ gant ar C'hallaoued, o tiazezañ Akadia. Lakaet e voe goude o c'hrabanoù war an douar-mañ gant ar Saozon, a-raok ma teuas da vezañ ul lodenn eus Kanada en kantved.
Halifax eo ar gêr-benn. Kevandirel eo an hinad. 971 395 annezad a oa er broviñs e 2019.
Inizi
Inizi zo stag ouzh ar broviñs:
Aulnoye-Aymeries
Aulnoye-Aymeries a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
9 C'hwevrer
Marvioù
thumbnail|dehou|150px|Fyodor Dostoyevskiy livet gant [[Vasily Perov, e 1872]]
Marc'h-mor
Ar c'hezeg-mor eo ar pesked a ya d'ober ar genad Hippocampus. War-dro 50 spesad kezeg-mor zo.
Lakaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo al lakaeg (laka) komzet gant tro-dro da 55.143 den (1991) e Tchad.
Steenwerk
Steenwerk (e galleg:Steenwerck ) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Eil Brezel-bed: dieubet e voe ar gumun gant lu ar Rouantelezh-Unanet d'ar 6 a viz Gwengolo 1944.
Bered alaman: Kriegsgräberstätte Steenwerck
2 048 soudard alaman a zo douaret enni .
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Marvet int e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Bered ar C'hommonwealth: Croix-du-Bac British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe ar vered gant unanadoù stourm ha gant klañvdioù-brezel e miz Gouere 1916. Implijet e voe betek penn-kentañ miz Meurzh 1918. D’an 10 a viz Ebrel 1918 e voe kemeret Trois Arbres gant al Lu alaman. Tapet e voe gant an 23rd Lancashire Fusiliers d’an 2 a viz Gwengolo 1918 en-dro. Un nebeud bezioù ouzhpenn a voe graet e miz Here 1918. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù eus tachennoù-emgann.
Bered ar C'hommonwealth: Le Grand Beaumart British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Adalek an 10 a viz Ebrel 1918 hepken en em gavas Steenwerk gant ar brezel, pa voe tapet gant al Lu alaman. Chom a reas gantañ betek penn-kentañ miz Here 1918. Kroget e voe ar vered gant unanadoù stourm ha gant klañvdioù-brezel e miz Ebrel 1918 ; implijet e voe e miz Here 1918 adarre. 55 bez a voe enni, met brasaet e voe goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du 1918 gant bezioù degaset eus tachennoù-emgann Steenwerck, Niepkerke hag Armentières. 116 anezhe a zeu eus bered alaman Steenwerck. Daou soudard ag ar ''1st Bn. King's Own (Royal Lancaster) Regiment'', fuzuilhet e miz Ebrel 1915 evit bout bet dizertet, a zo douaret er vered.
Bered ar C'hommonwealth: Trois Arbres Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe ar vered gant an ospital-tachenn aostralian 2nd Australian Casualty Clearing Station e miz Gouere 1916. Implijet e voe betek penn-kentañ miz Ebrel 1918. D’an 11 a viz Ebrel 1918 e voe kemeret Trois Arbres gant al Lu alaman. Chom a reas gantañ betek penn-kentañ miz Here 1918. Implijet e voe ar vered adarre goude kiladenn an Alamaned. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù eus tachennoù-emgann Steenwerck, Niepkerke, Belle ha Nieuwkerke. Pevar soudard, unan ag ar ''2nd Bn. King's Own (Royal Lancaster) Regiment, unan ag ar 1/4th Bn. The Black Watch, unan ag ar 14th Bn. Canadian Expeditionary Force hag unan ag ar 1st Bn. Canterbury Regiment (New Zealand)'', fuzuilhet evit bout bet dizertet, a zo douaret er vered.
Gao Xingjian
Gao Xingjian (sinaeg: 高行健; pinyin: Gāo Xíngjiàn) zo ur skrivagner ganet e Ganzhou, Sina, d'ar 4 a viz Genver 1940.
Skrivet en deus danevelloù, pezhioù-c'hoari ha romantoù (Menez an Ene, troet diwar 灵山, língshān, lakaet e brezhoneg gant Yann-Varc'h Thorel).
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 2000.
Voormezele
Voormezele en izelvroeg,  Vormezêle e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann eus kumun Ieper, e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall. Staget eo bet ouzh kumun Ieper gant lezenn 1977.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|180px|Iliz katolik  Onze-Lieve-Vrouw
Bered ar gumun
Ur bez ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth : Voormezele Enclosures N° 1 ha N° 2
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth : Voormezele Enclosure N° 3
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Askalafos
Askalafos (Ασκάλαφος e gregach) a oa anv daou zen e mojennoù Hellaz kozh:
Carolina
An anv-badez
Da gentañ ne oa Carolina nemet an anv-gwan latin savet diwar an anv Carolus, stumm latinekaet an anv germanek Carl, pe Karl, a dalvez kreñv, gwaz.
An anv Karol a zo ivez ur stumm gourel (evel e poloneg), evel Karl, ha Karola ar stumm gwregel, a gaver en alamaneg hag en hungareg.
Tud
Setu anvioù un nebeud tud anvet Carolina (pe Karolina).
An anv-lec'h
Carolina a lavarer (ha Karolina a skriver ivez) d'ober anv eus meur a lec'h.
hag ivez:
The Monochrome Set
The Monochrome Set a oa ur strollad sonerezh breizhveuriat bet savet e 1978 gant izili ar strollad The B-Sides (ennañ e voe Stuart Goddard, anavezetoc'h dindan an anv Adam Ant). Brudet eo The Monochrome Set a-drugarez d' ar c'homzoù farsus a oa en e ganaouennoù, da zoare kanañ ar c 'haner ha da son ar gitar sonet gant Lester Square.
Ar strollad orin: 1978-1985
Er penn-kentañ e oa er strollad Bid (anv gwir Ganesh Seshadri), hag a gane hag a sone gitar, ar gitarour kanadian Lester Square (anv gwir Thomas W.B. Hardy), an tabouliner John D. Haney, hag ar soner gitar boud Charlie Harper. Er bloavezhioù da-heul e voe degemeret meur a soner gitar boud, en o zouez Jeremy Harrington, ha Andy Warren eus the Ants, hag eñ mignon kozh da Bid. Tony Potts, ur filmazour a aoze filmoù-arnod, a grogas da genlabourat ganto azalek 1979 : eñ eo a rae war-dro ar gouleier war al leurenn, hag ar filmoù a vije bannet e-pad ar sonadegoù. Ul lodenn a-bouez eus personelezeh ar strollad e oa labour Potts, ken e veze graet « ar pempvet ezel » anezhañ.
Meur a bladenn vihan a lakjont embann gant Rough Trade Records a-raok enrollañ o fladenn vras gentañ, "Strange Boutique" he zitl, hag a voe produet gant Bob Sargeant, hag embannet gant DinDisc, ur skourr eus Virgin Records, e 1980. Gant DinDisc e voe embannet ivez an eil albom, anvet Love Zombies, kenbroduet gant Alvin Clark hag ar strollad. John Haney a guitaas ar strollad e 1981, hag en e lec'h e teuas Lexington Crane.
E 1982 e voe degemeret ar strollad gant an ti-embann Cherry Red Records, hag embannet e voe an trede albom, anvet Eligible Bachelors, produet gant Tim Hart. Nepell goude-se ez eas kuit Lester Square ha Lexington Crane, en o flas e teuas Carrie Booth (kenaozerien) hag an tabouliner Nicholas Weslowski. Ar strollad a enrollas neuze ar bladenn vihan Cast a Long Shadow, ha Booth a voe erlec'hiet gant ar gitarour James 'Foz' Foster.
E 1983 e voe embannet gant Cherry Red ur bladenn anvet Volume, Contrast, Brilliance... sessions & singles vol. 1. Un dastumad eus tonioù kentañ ar strollad eo, hag e kaver ivez sonadegoù bet enrollet er BBC hag e Capital Radio.
E 1985 e voe embannet The Lost Weekend gant Warner Bros. Records. Ne reas ket berzh, ha goude bezañ embannet un nebeud pladennoù bihan ouzphenn e voe divodet ar strollad. Seniñ a rejont memes tra war The Camera Loves Me, pladenn gentañ ar strollad Would-Be-Goods.
Ar strollad adsavet: 1990-1998
E penn-kentañ ar bloavezhioù 1990 e tivizas Bid, Lester Square ha Andy Warren sevel ar strollad en-dro. Ganto e sonas Orson Presence (kenaozerien) hag an tabouliner Mike Slocombe, hag a voe erlec'hiet buan gant Trevor Ready). Kalz sonadegoù a rojont, dreist-holl e Japan, rak eno e oa brudet-tre Bid.
Meur a bladenn a savjont er bloavezhioù 1990, an holl anezho o vezañ embannet gant Cherry Red Records. N'o deus embannet netra aboe 1998, daoust m'en deus kendalc'het Bid da labourat gant e strollad all, anvet Scarlet's Well.
Bodet en-dro
Advodet e voe c'hoazh ar strollad d'an 8 a viz Here 2008, hag ur sonadeg nemetken a reas, a-benn lidañ tregont vloaz an ti-embann Cherry Red e Dingwalls, Londrez. 30 deiz-ha-bloaz ar strollad a oa ivez. Ouzhpenn Bid, Andy Warren ha Lester Square e oa ivez Jennifer Denitto (taboulinoù) ha Sian Dada (kenaozerien). Trizek kanaouenn a sonjont.
Timbroù Bavaria
Ur vro lec’hiet e kreiz Europa eo Bavaria (Bayern en alamaneg). Unan eus 16 Stad (Land) Republik Kevreadel Alamagn eo bremañ, e gevred ar vro, stok ouzh Aostria.
Un Dugelezh eo betek ma tiviz Napoléon Bonaparte lakaat an tiegezh Wittelsbach da Roueed Bavaria e 1805, diviz kadarnaet gant Kendalc’h Vienna e 1815.
E 1871 ec’h emezel Bavaria d’an Impalaeriezh alaman dindan aotrouniezh Gwilherm Iañ. Mirout a ra un emrenerezh ledan koulskoude.
Goude ar Brezel bras ez eo embannet Republik Weimar ha roet un dermen d’an holl rouantelezhioù ha priñselezhioù en Alamagn. E 1920 eo staget Bavaria ouzh ar peurrest eus Alamagn.
An timbroù kentañ zo embannet e 1849-1850 : ur rummad eizh karrez gant ur sifrenn en o c’hreiz. Adembannet e vo e 1861-62 gant livioù disheñvel.
Un dalvoudegezh disheñvel a roer dezho hiriv hervez an niver a skouerennoù a c'heller kavout e gwerzh : tra ma goustfe 2 250 euro an timbr kentañ implijet ( “Ein kreuzer" a liv loued-du) e ranker paeañ 3 euro hepken evit prenañ eil dimbr ar rummad (“Drei kreuzer" a liv glas).
Betek 1911 ar rummadoù-timbroù embannet a ziskouez skoed-ardamez ar Rouantelezh.
Heuliet e vo gant timbroù gouestlet an holl anezho da bennoù uhelañ Bavaria ar prantad-amzer : al lezroue kozh Leopold hag ar Roue Loeiz III e 1914-1920.
1920 : ur rummad nevez a ginnig tresadennoù eeun labourerion-douar, ar Werc’hez hag un Doueez.
An timbroù bavarian-se, soulgarget « Deutsches Reich » hag implijet en Alamagn a-bezh, a vo ar re ziwezhañ bet moulet gant Postoù Bavaria.
Mangoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar mangoeg (mango) komzet gant tro-dro da 50.000 den (1981) e Tchad.
Timbroù Bavaria
Etre 1908 ha 1920 e vo embannet timbroù-servij evit eskemmoù lizhiri implijidi melestradurezh Bavaria ha timbroù-taos.
Puig chip-chap
Ar puig chip-chap a zo un evn amprevanetaer, Phylloscopus collybita an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en ekorannved henarktikel,.
Rummatadur
Gant evnoniourien 'zo e vez renket ar puig chip-chap er c'herentiad Phylloscopidae c'hoazh.
Isspesadoù
E-touez isspesadoù ar puig chip-chap e veze lakaet ar puig Iberia (Phylloscopus ibericus) gant an anv skiantel Phylloscopus collybita brehmii.
Ecce Homo
thumb|[[Antonello da Messina: Ecce homo, um 1473]] thumb|[[Hieronymus Bosch: Ecce homo, 1476 oder später]]
Wewaweg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù sgawek eo ar wewaweg (wewaw) komzet e Myanmar.
Ecce Homo
Ecce Homo (Setu an den) a vije bet gerioù Pontius Pilatus, prokulor pe gouarnour roman Judea, hervez skrid latin ar Vulgat, pa ginnigas Jezuz d'an engroez, gant e gurunenn spern.
Hervez an destenn orin, hini Aviel Yann e gregach, en devije laret Ἰδοὺ ὁ ἄνθρωπος (Idou ho Anthrôpos).
En arz
Ecce Homo a vez graet eus an oberennoù ma weler Jezuz gant e gurunenn spern, goude ma ne vije ket gwelet Pilatus. Ohio, SUA,
Fent
"Ecce homo, qui est faba" (setu an den a zo ur favenn) a glever kanañ en abadennoù zo gant Mr Bean.
E brezhoneg
Troiennoù e levrenn gentañ dastumad Jules Gros:
Roll rouaned Wessex
Amañ e kavor ul listenn eus rouaned Wessex betek 924. Evit unpennoù diwezhatoc'h, sellit ouzh Roll unpennoù Breizh-Veur. Tra ma vez gwirikaet munudoù buhez ar rouaned nevesoc'h dre veur a andon, anavezet fall tre eo hini ar re goshañ.
Kaki
thumb|350px|right|Ur wezenn-gaki thumb|right|250px|Diavaez ha diabarzh ur gakienn
Roll rouaned Wessex
E brezhoneg a-vremañ eo an anv met o zitloù - pa anavezer anezho - zo e Latin hag e Hensaozneg, yezhoù "ofisiel" ar marevezh-hont.
Kaki
ar c'haki (japaneg kaki, diwar kakinoha) eo frouezh ar wezenn-gaki. Ar wezenn-se a zo dezhi etre 5 ha 10 m uhelder, delioù ledan ha hirgelc'hiek hag a zeu da vezañ ruz d'an diskar-amzer. Ar bleuñvioù a c'hall bezañ gwenn, melen pe glas-gwer. An daou seurt kaki brudetañ a zo anvet hachiya ha fuyu. Frouezh broadel Japan int. A-orin eus reter Sina eo ar c'haki, ha gounezet e vezont ivez e Viet Nam, Korea, Liban, Israel, Italia, Stadoù-Unanet, su Frañs hag en Aljeria (en Ain Draham) hag e Maroko (Ain Sobah). Soñjal a reer peurliesañ e teu eus ur frouezhenn all (Diospyros roxburghii), hag a greske ez-naturel e biz India hag en Indez-Sina. Ouzhpenn 2 800 seurtad a zo. E broioù' zo evel e Taiwan, e vez soubet er raz.
Taolennadur
Kement ha tomatez e vez ar c'haki, hag a-liv gant an orañjez. Pa vez azv e teu ar plusk da vezañ treuzwelus. Unan eus ar ouenn frouezh ar muiañ a brovitamin A enni eo ivez. E kement frouezhenn a zo e c'haller kavout betek eizh hadenn, ha stag e chom ar c'haki ouzh ar wezenn, memes pa gouezh an delioù. Debret e vez ar c'haki pa vezont azv da vat, ha tost fouest zoken (un tamm evel ar mesper, ha tennañ a ra e vlaz da hini ar mesper ivez).
Talvoudegezh vezhurel
thumb|kleiz|250px|Kaki soubet er raz
Innsbruck
Innsbruck (distaget ( en alamaneg klasel, hag er vro), diazezet er  gant ar Romaned, eo kêr-benn stad kevredet Tirol, Aostria. Lec'hiet eo war riblennoù an Inn, ha rannet e 9 arondisamant ("Katastralgemeinden"). Div skol-veur a zo en Innsbruck, gant 23 800 studier en holl (e 2006). 136 524 den a oa o chom eno e 2006, ha 268 332 en tolpad-kêrioù a-bezh.
Moulleg (pesk)
Ar moulleg (Trisopterus luscus pe Gadus luscus) a zo ur pesk mor.
Tegid Foel
thumb|upright=2|[[Ceridwen lakaet ganti perlez da virviñ en he c'haoter, Gwion Bach ha Tegid Foel ganti (tresadenn: J. E. C. Williams, war-dro 1900).]] Tegid Foel eo pried Ceridwen, ur wrac'h o chom gantañ war lez Llyn Tegid e-kichen Y Bala e Meirionnydd, hervez mojennoù kozh Kembre.
Dont a ra an anv-den Tegid eus an anv latin Tacitus, ha marteze eo un den eus an Istor zo deuet da vezañ tudenn mojenn. Liammet eo Llyn Tegid ouzh istor ur gêr a voe beuzet.
Verb eneparbennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb eneparbennek (saoz.: "anticausative verb") evit komz eus ur verb amdranzitivel a dalvez da dispelgañ un darvoud o tennañ da stad pe da berzh-mañ'r-perzh rener ar verb hep reiñ titour semantikel diwar-benn arbenn an darvoud-se.
Un arguzenn nemeti en deus ur verb eneparbennek (ar rener yezhadurel) hag a dalvez da c'houzañver an ober, da skouer
Un arbenn pe ur graer kuzh en devez an ober kaset da benn gant seurt verboù met ne c'hell ket bezañ displeget war-eeun oc'h implijout frammadur kevreadurezhel ur verb eneparbennek.
Da skouer:
N'eo ket an tu-gouzañv ur savadur eneparbennek, rak daoust ha ma c'hell bezañ diverket ar graer yezhadurel tu-gouzañv c'hell bezañ vez diverket e c'hell bezañ meneget er frazenn (d.s. "Gwalc'het e oa bet ar c'hi" pe "Gwalc'het e oa bet ar c'hi gant Yann"). En tu-eneparbennek avat, da lâret eo pa dalvez ur verb arbennek da verb pennañ ar rannfrazenn n'eo ket dav menegiñ ar graer er frammadur kevreadurezhel evit ma vefe sklaer e oa bet kaset da benn an ober gant unan bennak pe gant un dra bennak, da skouer:
Frammadur brizhemober
Implijout a reer an hevelep frammadur gant verboù amdranzitivel evit sevel an tu-etre.
Maarkedal
Maarkedal a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Günter Grass
Günter Grass zo ur skrivagner alaman ganet e Danzig d'ar 16 a viz Here 1927, ha marvet e Lübeck d'an 13 a viz Ebrel 2015.
E oberenn vrudetañ eo Die Blechtrommel (An daboulin).
E 1999 en deus bet priz Nobel al lennegezh.
Kabaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'habaeg (kaba) komzet gant tro-dro da 72.000 den (1996) e Republik Kreiz Afrika.
Sareg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar sareg (sar) komzet gant tro-dro da 183 471 den e Tchad (e 1993).
Edgar Degas
Hilaire Germain Edgar de Gas, a vez graet Edgar Degas anezhañ, Edgar Degas, zo ul livour gall, ganet d'an 19 a viz Gouhere 1834 e Pariz ha marvet d'ar 27 a viz Gwengolo 1917 e Pariz ivez, tapet brud gantañ diwar livañ e doare skol an impresionouriezh, dre boltrediñ merc'hed, hag ivez, d'ur mare eus e vuhez dreist-holl, merc'hed yaouankik Opera Pariz.
Manoumanaweg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù kayahek eo ar manoumanaweg (manumanaw, monu pe namö) komzet gant tro-dro da 3.000 den e Kayah e Myanmar (1965).
Laurazia
Laurazia a oa un dreistkevandir a voe krouet dre rannadur ar Pangea e-pad ar Juraseg (tro-dro da 180 milion a vloavezhioù 'zo). Graet e oa eus an darn vrasañ eus an douaroù a ya d'ober bremañ an hemisferenn norzh. Da vare ar C'hretase e voe rannet Laurazia etre Laurentia (Norzhamerika) hag Eurazia.
Pakoueg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù sgawek eo ar pakoueg (paku, monnepwa, mopwa, mopaga pe thalwepwe) komzet gant tro-dro da 5.300 den e Kayah e Myanmar (1983).
Div rannyezh ez eus:
Elis Gruffydd
Elis Gruffydd ( war-dro 1490- 1552), lesanvet "Y Milwr o Galais," (ar soudard eus Calais) er c'hronikoù kembraek, a oa ur c'hronikour kembraek hag un troour, ganet e Llanasa, e Sir y Fflint.
Brudet eo Elis Gruffydd evel tresour ar c'hronik Cronicl Chwech Oes y Byd, a gaver ennañ Hanes Taliesin, a zo kaoz ennañ eus Taliesin ar mojennoù.
Dibaot ha diasur eo an dihelloù a-zivout e yaouankiz. Savet e voe e Sir Fflint.
Labour Elis Gruffydd
Daou skrid berr en dastumad Rhyddiaith Gymraeg 1488-1609, embannet gant T. H. Parry-Williams (Caerdydd, 1954):
Kabademeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar c'habademeg (kaba deme) komzet gant tro-dro da 40.000 den (1993) e Tchad.
Dunedin
Dunedin a zo ur saoznekadur eus an anv gouezelek Dùn Éideann, anv kêr-benn Bro-Skos, a zo Dinedin e brezhoneg, hag a zo "Edinburgh" e saozneg ofisiel.
RSS Tadjikistan
Lec'hiet e Kreiz Azia e oa Republik Sokialour Soviedel Tadjikistan (tadjikeg: Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон) unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel.
Dunedin
Ouzhpenn-se eo anv kêrioù all er bed:
RSS Tadjikistan
Krouet e oa bet d'ar 14 a viz Here 1924 da anv dezhi Republik Sokialour Soviedel Emren Tadjikistan, evel ur rann eus RSS Ouzbekistan. D'ar 5 a viz Kerzu 1936 e teuas da vezañ uan eus Republikoù diazez URSS gant an anv Republik Sokialour Soviedel Tadjikistan.
Turgn
Un turgn zo un ardivink, kaset en-dro gant an treid pe an tredan, a servij da stummañ pe da durgnañ pri, koad, pe vetal.
RSS Tadjikistan
D'an 9 a viz Gwengolo 1991 e tisklêrias he dishualded hag en em zispartias diouzh URSS ha dont a raes da vezañ Republik Tadjikistan.
Turgn
Sterioù all
Dre astenn-ster e vez implijet turgn
Kenzaburō Ōe
Kenzaburō Ōe (e japaneg: 大江 健三郎) zo ur skrivagner japanat ganet e 1935.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1994.
Fonetik an distagañ
Plediñ a ra fonetik an distagañ (saoz. 'articulatory phonetics') gant an doare ma vez produet ar sonennoù hervez al lec'h distagañ hag an doare distagañ hag an doare fonadur.
Bez' e c'heller studial fonetik an distagañ dre implijout binviji ispisial hag a diskwel en un doare resis war ur skramm ar pezh a c'hoarvez e diabarzh ar genoù pa vezer o tistagañ sonennoù pe gerioù.
Wisława Szymborska
Kroget he doa da skrivañ barzhonegoù e 1945.
Priz Nobel al lennegezh a oa bet roet dezhi e 1996.
Hargnies (Norzh)
Hargnies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Ann Radcliffe
thumb|150px|Ann Radcliffe Ann Radcliffe (bet ganet Ward d'an 9 a viz Gouere 1764 e Holborn, Londrez ha marvet er memes kêr d'ar 7 a viz C'hwevrer 1823) a oa ur skrivagnerez vreizhveuriat. He skridoù a renker el lennegezh c'hotek. Mervel a reas abalamour d'ar skeventfo.
He buhez
Bugel nemetañ William ha Ann Ward e oa Ann Radcliffe. E 1788 e timezas gant William Radcliffe, hag eñ o labourat e bed ar gwir. He gwaz a zilezas e vicher a-benn labourat war dachenn al lennegezh. Perc'henn hag embanner ar gazetenn the English Chronicle e voe ivez. Broudañ a reas ivez he wreg da stagañ gant ar skrivañ. E 1789 e lakaas Ann embann he levr kentañ, anvet The Castles of Athlin and Dunbayne. Ennañ e kont istorioù merc'hed yaouank en em gav e kestell skrijus perc'hennet gant baroned kevrinus. Berzh a reas holl he levrioù e bed ar vourc'hizien hag e hini ar vrientinelezh, ha dreist-holl e-touez ar merc'hed. Menegomp : The Sicilian Romance e 1790, The Romance of the Forest (1791), The Mysteries of Udolpho (1794) pe c'hoazh The Italian e 1797.
Bruck an der Mur
Bruck an der Mur a zo ur gêr e rannvro Stiria Uhel, stad kevredet Stiria, Aostria. Lec'hiet emañ e kember ar Mürz hag ar Mur.
Istor
Bet diazezet gant trevadennourien eus Bavaria en, e voe meneget Bruck evit ar wech kentañ e 860 dindan an anv a Prukka ("pont"). E-kerzh an hag an  e teuas da vezañ ur greizenn a c'hreanterezh. Betek an deiz a hiziv eo chomet ur c'hreñvlec'h d'an tu kleiz politikel ha da Strollad Komunour Aostria (KPÖ).
Yezhoù djivaroek
Ur familh yezhoù bihan komzet e norzh Perou ha reter Ecuador eo ar yezhoù djivaroek.
Rummouriezh
E familh ar yezhoù djivaroek ez eus peder yezh:
Darempredoù gant familhoù all
Lakaet e oa bet ar paltaeg e-barzh ar familh djivaroek gant Čestmír Loukotka met n'anavezer nemet gwall nebeut a draoù diwar-benn ar yezh-se. Liammet e oa bet outi ar c'handochieg, da skouer gant Greenberg. Liammet e oa bet ar c'handochieg ouzh familhoù zaparoek hag arawakanek ivez avat.
Sgaweg
Ur yezh karenek eus isskourr ar yezhoù sgawek eo ar sgaweg (s'gaw, kanyaw, paganyaw, yang khao, pchcknya pe kyetho) komzet gant tro-dro da 1 284 700 den e Myanmar (1983) ha gant 300 000 den e Tailand (1987).
Derek Walcott
Derek Walcott zo ur skrivagner saoznek ganet e Santez-Lusia e 1930 ha marvet d'ar 17 a viz Meurzh 2017.
Sgaweg
Tost-tre eo d'ar pakoueg.
Derek Walcott
Skrivet en deus barzhonegoù, In a green night (En un noz c'hlas), ha pezhioù-c'hoari.
Sgaweg
Div rannyezh ez eus:
Morleanenn
Ar vorleanenn (Molva molva) pe morlean, liester morleaned evit an daou stumm, a zo ur pesk mor.
Strollad politikel
Ur strollad politikel a zo un aozadur politikel a glask gounit ar galloud, ha mirout anezhañ, e-barzh ur gouarnamant, ar peurliesañ dre gemerout perzh en dilennadegoù, pe, ma'z int strolladoù dispac'hel, implijout doareoù arall da dizhout ar pal-se. War un ideologiezh voutin e vez diazezet ar strolladoù politikel alies met gallout a reont ivez bezañ kevreadoù dezho interestoù a bep seurt.
Aleksandr Belyavskiy
right|thumb Aleksandr Belyavskiy (en ukraineg:Олександр Белявський) a zo ganet d'an 11 a viz Kerzu 1953 e Lviv (Ukraina).
Kayaheg ar c'hornôg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù kayahek eo kayaheg ar c'hornôg (kayah li pe karennyi pe yang daeng) komzet gant tro-dro da 210.900 den e Kayah ha Karen e Myanmar (1987) ha gant un nebut tud e Thailand
Aleksandr Belyavskiy
Mestrc'hoarier echedoù ukrainan ha soviedat.
Kampion (mibion) bedel echedoù (hiniennel) e 1973 ha Kampion Unaniezh Soviedel e 1974 ha 1990.
2 606 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.
Kayaheg ar reter
Ur yezh karenek eus isskourr ar yezhoù kayahek eo kayaheg ar reter (kayay pe kareneg ruz) komzet gant tro-dro da 77 900 den en holl e Myanmar ha Tailand.
Matematik
Ar jedoniezh, , , , , , , , , , ar matematik   pe ar matematikoù    (diwar ar gresianeg μαθηματική) a zo ur skiant hag a studi ar modelioù a gementad, ar struktur, ha cheñchamant ha spas. Bez' eo un domani a ouiziegezhioù difetis savet gant harp poellataoù poellek a-zivout meizadoù evel an niveroù, al lunioù, ar frammoù hag an treuzfurmadurioù. Ar jedoniezh a zeanv ivez domani an imbourc'h a glask diorren ar gouizigezhioù-mañ, ha dre-se an diskiblezh a denn outi.
Evit-bremañ vez termenet ar c’hlask strukturioù distrilhet en un doare aksionomik dre implijout ar boelloniezh formel da ziazez a labour. Orin ar strukturioù klasket zo e-barzh skiantoù an natur, gant ar fizik d’al liesañ. Evelato eo rik e-barzh ar matematikoù emañ ar pep brasañ eus ar strukturioù, oc’h unvaniñ tachennoù-talvezañ difer pe o vezañ binviji evit sikour a-fed ar jedadurioù. Ur skiant aet hiziv an deiz da vezañ hollvedel eo ar jedoniezh c'hlan, jedoniezh vodern ha jedoniezh apliket.
E-keñver an istor e veze graet gant ar matematik evit ar c’hoñvers, muzuliañ ar gorreadoù hag evit rakwelet darvoudoù astronomek.
Studi ar framm a grogemp ganti gant an niveroù, da gentañ-penn gant an niveroù naturel hag an niveroù anterin. E-barzh an aljebr-diazez emañ ar reolennoù o ren an oberiadurioù aritmetik. Studiet e vez perzhioù an niveroù gant teorienn an niveroù.
Gerdarzh
Ar ger gresian μαθηματική (matematik) a zo ur poz kozh a ouzhpenn 2500 bloaz eo, evel Arithmêtikê (aritmetik) ha γεωμετρία (geometriezh), ha hennezh a zeu deus ar gresianeg μάθημα (mathêma) : skiant, anavout, deskiñ.