cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Speer
Mont a reas war-lerc'h e dad war ar vicher a disavour.
E 1931 e emezelas en NSDAP a oa Adolf Hitler en e benn.
E 1934 e voe savet gant Speer ar c'hinklañ meurdezus a voe da gendalc'h bloaziek ar strollad nazi e Nürnberg. Tisavour ofisiel ar renad nazi e voe diwar neuze.
Ennañ e voe fiziet gant Hitler e huñvre pouezusañ : sevel Germania, "kêr-benn ar bed" (alamaneg: Welthauptstadt Germania), diwar gêr Berlin. Abalamour d'ar brezel ne voe savet netra en-fetis panevefe ar gañsellerez nevez (alamaneg: Neue Reichskanzlei, bet distrujet e 1945).
E 1942 e voe anvet da Vinistr an Armerezh hag e 1943 ez eas da Vinistr ar produiñ greantel. An dud a oa er c'hampoù a lakaas da labourat a-lazh-korf.
Dirak lez-varn Nürnberg e 1945 e lavaras avat ne ouie netra eus an tordefoù bet kaset gant ar renad nazi. 20 vloavezh en toull-bac'h e chomas.
D'ar 1añ a viz Gwengolo 1981 ez eas da anaon e Londrez.
Lembit Oll
Lembit Oll a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1966 ha marvet d'ar 17 a viz Mae 1999.
Meurc'hoarier echedoù estonian ha soviedat e oa.
Kampion Estonia e 1982.
Rixensart
Rixensart (e walloneg: Ricsinsåt) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Tino Rossi
Constantin Rossi e oa gwir anv Tino Rossi. Ganet e oa en Aiacciu, e Korsika, d'an 29 a viz Ebrel 1907, ha marvet e Neuilly-sur-Seine, d'ar 26 a viz Gwengolo 1983, gant ar c'hrign-bev.
Ur c'haner gall e oa Tino Rossi, unan eus ar re vrudetañ adalek ar bloavezhioù 1930, e-pad ar brezel, hag er bloavezhioù 1950, ha moarvat an hini zo chomet ar pellañ war vicher.
Dont a reas da vezañ unan eus idolennoù yaouankiz e amzer, gant e vouezh flour e lakae an dimezelled da skrijal ha da semplañ, e-pad 30 vloaz da vihanañ en deus lakaet an dud da zañsal vals pe rumba. Leun-kouch e veze kement sal ma kane enni. Meur a gant pladenn en deus graet ha c'hoariet en deus e pemp film warn-ugent, darn anezho graet evitañ hepken (kemend-all a vo graet evit Elvis, ha Johnny Hallyday ivez), ken sur e oa an arc'hanterien da gavout o argant en-dro. Met ar gwellañ eo memestra "Si Versailles m'était conté", gant Sacha Guitry.
Bac'het e voe e-pad un toullad devezhioù pa voe dieubet kêr Bariz gant an armeoù amerikan ha gall.
Maaja Ranniku
Maaja Ranniku a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1941 ha marvet d'ar 24 a viz Here 2004.
Meurc'hoarierez echedoù estonian ha soviedat.
Kampionez Estonia e voe e 1961, 1963, 1967, 1973, 1981, 1982, 1984, 1987, 1988 ha 1991.
Republik Poblel ha Demokratel Korea
Korea an Norzh pe Norzhkorea, ent-ofisiel Republik Poblel ha Demokratel Korea (e koreaneg, 조선민주주의인민공화국 Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk), a zo ur riez eus Azia ar reter, dindan hanterenn norzh ledenez Korea. Pyongyang eo kêrbenn ar vro ha war ar memes-tro an hini vrashañ. En norzh hag er gwalarn eus ar vro e vez Sina ha Rusia a-hed ar stêrioù Amnok (pe Yalu e sinaeg) ha Tumen. Er su e vez Korea ar Su, etre an div vro e adkaver ar zonenn divmilourel pe Demilitarized Zone (DMZ) a ra an harz.
Norzh Korea evel e amezeg eus ar su a embann bezañ ar galloud nemetañ war Korea a-bezh: al ledenez hag an enezeier. Norzh ha Su Korea a zo bet degemeret evel ezel eus Aozadur ar Broadoù Unanet e 1991.
E 1910, Korea a oa bet aloubet gant Impalaeriezh Japan. Ur wech kodianet ar Japaniz e fin an Eil Brezel-bed e 1945, Korea a voe rannet e div lodenn. Unan en norzh e dalc'h an URSS, hag unan er su e dalc'h Stadoù-Unanet Amerika. Taolioù marc'hata, unvaniñ a voe klasket en aner, hag e 1948, e voe savet gouarnamantoù disheñvel. Eus un tu Republik Poblel ha Demokratel Korea evit an norzh, Republik Korea kapitalour evit su al ledenez. Norzh Korea en devoa aloubet ar su e 1950 ar pezh en devoa degaset Brezel Korea (1950–1953). Un arsav-brezel a voe e 1953, met hiziv-an-deiz c'hoazh ez eo an div vro hep kaout un emglev peoc'h.
Kac'hat
thumb|Ur [[gouelan o kac'hat]] thumb|Un den oc'h ober kemend-all. Skeudenn eus ar XVIvet kantved.
Kac'hat, pe difankañ, a zo kement ha skarzhañ eus ar c'horf an danvez a chom goude treizhañ ar boued, hag a vez graet gant an dud ha kalz loened dre o fraezh.
Un ober pemdeziek eo, hag un tabou ivez e kalz a sevenadurioù.
Meur a zoare d'ober, meur a lec'h disheñvel zo hervez ar broioù. Tud zo a ya en o c'hoazez e salioù anvet privezioù, er gêr pe e tier all, ha tud all a ra er-maez. Gwechall e Breizh e veze graet alies a-drek ar c'hleuzioù, en amzer ma oa kleuzioù e pep lec'h.
Ar Sent
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed .
Brezelioù didrevadenniñ
Yezhoù koukiek-tchinek an norzh
Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek eo yezhoù koukiek-tchinek an norzh komzet en India ha Myanmar, ennañ 23 yezh:
Krasnodar
thumb|200px| Ur gêr e a Su Rusia eo Krasnodar (ruseg: Краснода́р).
Anvet e veze Yekaterinodar Yekaterinodar pe Ekaterinodar (ruseg: Екатеринодар), bet kemmet hec'h anv e 1920 gwechall da vare an Unaniezh Soviedel.
Yezhoù koukiek-tchinek ar su
Un isskourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek eo yezhoù koukiek-tchinek ar su komzet en India, Myanmar ha Bangladesh, ennañ dek yezh :
Jean
Marteze eo ar bragoù jeans edoc'h o klask.
Jean zo un anv-badez gallek, a orin hebreek, roet d'ar baotred, hag a glot gant Yann e brezhoneg. Un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed eo ivez : kit da welout Jean (anv-badez merc'hed).
Un anv stank
Un anv roet stank e oa er broioù gallek, evel ar re kevatal dezhañ en holl vroioù kristen, dre ma oa anv daou sant eus penn kentañ istor ar gristeniezh. Krog eo e vrud da goazhañ abaoe ur pennad avat.
Gerdarzh
Dont a ra eus an hebreeg יוֹחָנָן (Jōħānān) a dalv kement ha "Doue a zo madelezhus"), deuet da vezañ Ἰωάννης (Iōánnēs) e gregach, ha Johannes e latin.
En anvioù kevrennek
Poblek e oa an anvioù kevrennek savet diwar Jean betek ar bloavezhioù 1970.
Rouaned
Kalz rouaned ha tud uhel zo bet: Sellit ouzh ar pennadoù Yann Iañ ha Yann II.
Heiltsoukeg
Ur yezh wakachek eo ar heiltsoukeg (heiltsuk pe bella bella) komzet gant tro-dro da 300 den (diwar 1.200 den en holl) e kreiz Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1991).
Tost eo d'ar haisleg ha d'ar c'hwakwaleg.
Solfatara di Pozzuoli
Ar Solfatara di Pozzuoli a zo unan ag an 40 menez-tan a ya d'ober ar C'hampi Flegrei en Italia, e rannvro Campania. Emañ e kumun Pozzuoli, tro 3 km eus kreiz-kêr.
Mae 2008 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2008 e Breizh
Rannvro Žilina
Rannvro Žilina (slovakeg : Žilinský kraj) a zo unan eus eizh rannvro velestradurel Slovakia, lec'hiet e norzh ar vro. Žilina eo kêr-benn ar rannvro. 6 808,4 km² eo gorread ar rannvro ha d'an 31 a viz Kerzu 2009 e oa 697 502 annezad (stankter : 102 annezad/km²).
Haisleg
Ur yezh wakachek eo an haisleg (haisla pe xaʔislak’ala) komzet well-wazh gant tro-dro da 25 den (diwar 1 000 den en holl) e Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1991).
Rannvro Žilina
Distrigoù
Rannet eo Rannvro Žilina en 11 distrig :
Haisleg
Ur rannyezh ez eus:
Sic transit gloria mundi
Sic transit gloria mundi zo ur bomm latin hag a dalv kement hag Evel-se e tremen gloar ar bed.
Pa vez kurunet ur pab nevez e vez ar c'hiz da gas ur manac'h dirakañ, dre deir gwech, da zeviñ un tamm stoub ha da lavarout « Sancte Pater, sic transit gloria mundi » ("Tad Santel, evel-se e tremen gloar ar bed") da zegas da soñj d'ar pab nevez ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.
Kentañ meneg eus al lid-se a gaver en, e skridoù an dominikan Étienne de Bourbon. Adam de Usk, beleg ha kroniker, a ra meneg eus kement-se ivez en e levr Chronicon da geñver kurunadur ar pab Inosant VII e 1404. Da get ec'h eat al lid a-c'houde m'en doa ar pab Yann-Baol Iañ nac'het an diarenn hag ar gurunidigezh.
Eus an Impalaeriezh Bizantion e teue al lid-se : ouzhpenn degas da soñ an impalaer berrbadelezh e c'hloar e veze degaset eskern ha ludu dezhañ.
Bommoù kar
Heñvel a-walc'h eo an doare-ober roman kozh pa veze ur sklav e-kichen ar jeneraled e-doug o zrec'hlidoù da lavarout dezho : « Hominem te esse », "Te ivez zo un den" (hag a c'hall mervel) pe « Memento mori », "Bez soñj out marvel".
1013
Diwar-benn bloavezh 1013 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1013
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1013
1207
Diwar-benn bloavezh 1207 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1207
Owekyaleg
Ur yezh wakachek eo an owekyaleg (oowekyala) komzet e Kolombia Breizh-Veur e Kanada.
Gwrac'hig-an-drez
Gwrac'hig-an-drez (pe gwrac'hig an drez) a zo un evn, Prunella modularis an anv skiantel anezhañ.
Owekyaleg
Tost-kenañ eo d'ar heiltsoukeg.
Gwrac'hig-an-drez
Graet e vez golvanig ar c'harzh anezhañ ivez.
Doareoù pennañ
Heñvel a-walc'h da welet eo al labous ouzh ar golvan, war-bouez e bigos a zo kalz moanoc'h.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket gwrac'hig-an-drez er c'herentiad Passeridae pe Prunellidae.
Kanton Villeneuve-d'Ascq-Norzh
Kanton Villeneuve-d'Ascq-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Villeneuve-d'Ascq-Norzh a yae ul lodenn eus kumun Villeneuve-d'Ascq d'ober anezhañ:
Gustav Mahler
Buhez
Daoust ma oa bet desavet er yuzevegezh e troas G. Mahler ouzh ar feiz katolik e 1897 evit tapout post rener-arz opera mil anavezet Vienna a oa berzet d'ar Yuzevien evit gwir. E-pad dek vloaz e chomas e Vienna, hag eno e prenas e vrud a beurliper. E-pad ar mare-se, pebeilet gantañ prantadoù laz-seniñ nav mizvezh ha sonaozañ ar peurrest eus ar bloaz, peurliesañ e Maiernigg, e-lec'h m'en doa un ti bihan war vord ar Wörthersee, e savas e simfoniennoù, eus an eil betek an eizhvet.
Fortuniañ gant Alma Schindler (1879-1964) a reas e 1902, ha div verc'h en doe ganti, marvet an henañ e 1907. D'ar memes bloaz e klevas e oa klañv e galon hag e kollas e labour e Vienna, taget ken e oa er c'hazetennoù, enepyuzev evit an darn vuiañ, daoust dezhañ bezañ klasket difenn e oberennoù dezhañ.
E 1910, aon gantañ rak bezañ dilezet gant e wreg, ez eas da weladenniñ Sigmund Freud hag e rannas kaoz gantañ e-pad peder eurvezh. Ar gaozeadenn-se a gasas anezhañ da bareañ. Skrivañ a reas d'e wreg [...] laouen on. Diviz dedennus [...].
Daoust ma voe degemeret mat a-walc'h e bedervet simfonienn e voe ret dezhañ gortoz 1910 evit kejañ ouzh e wir bublik, gant e eizhvet simfonienn. Biskoazh ne voe sonet e-pad e vuhez e oberennoù savet da c'houde.
Taget kreñvoc'h-kreñvañ gant ar re enepyuzev e resevas ur c'hinnig a-benn ren ar Metropolitan Opera e New York. Kas a reas al laz-seniñ e-pad ur prantad, e 1908 a-raok bezañ skarzhet evit lezel ar plas da Arturo Toscanini. Distreiñ a reas da New York bloaz war-lerc'h evit kas Laz-seniñ New York. D'ar c'houlz-se e peurechuas Das Lied von der Erde kement hag e navet simfonienn, e oberenn glok diwezhañ. E-pad e weladenn ziwezhañ d'ar Stadoù Unanet e voe skoet klañv fall hag e c'houlennas distreiñ da Vienna, e-lec'h ma varvas d'an 18 a viz Mae 1911. Ar ger diwezhañ a zistagas, e viz o tiskouez ul laz-seniñ ijinet gantañ, a voe Mozart ! .
Beziet eo bet e bered Grinzing, e 19 arondisamant kêr-benn Aostria.
Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
thumb|Fulup ar c'hentañ
Fulup I, ganet d’an 23 a viz Mae 1052, marvet d’an 29 a viz Gouhere 1108 e kastell Melun (hiziv e Seine-et-Marne), a voe roue Bro-C’hall eus 1060 da 1108. Ar pevare eus lignez ar Gapesianed e oa. Mab e oa da Herri I, roue Bro-C’hall, ha da Anna Kyiv.
Minorelezh
Fulup ne oa nemet 7 vloaz pa varvas e dad. Ar wech kentañ e oa d'al lignez kapesian plediñ gant kudenn minorelezh o roue. Eüruzamant evito e oa bet sakret Fulup e 1059 e Reims, dirak pennoù uhel ar vro : duged Bourgogn hag Akitania, konted Flandrez hag Anjev. Ne vanke nemet dug Normandi hag a oa o vrezeliñ ouzh Herri Iañ d'ar mare-se.
Ar rejañs a voe sevenet gant Baudouin, kont Flandrez. Asambles gantañ e oa ivez Gervais, arc'heskop Reims, ha Raoul de Crépy, eil pried Anna Kyiv, evit ober war-dro ar roue yaouank.
E 1066 pe 1067 e teuas Fulup da vezañ marc'heg, hag diwar-se barrek da ren en e-unan.
Severin From
Martin Severin Janus From a zo bet ganet d'an 8 Ebrel 1828 e Nakskov (Danmark) ha marvet d'an 6 a viz Mae 1895 e Kopenhagen (Danmark).
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Ren
Livet eo Fulup Iañ gant dezrevellerien e amzer evel un den tev, troet war ar boued hag ar plijadurezhioù dre vras. Ret eo diwall gant ar skeudenn-se dre ma oa bet livet gant kloareien levezonet gant an tabutoù etre ar roue hag an Iliz.
Severin From
Mestrc'hoarier echedoù danat.
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Ren
Dindan e ren e voe brasaet domani roue Bro-C'hall. Evit-se e voe graet gant an diplomatiezh hag an arc'hant kentoc'h eget gant ar brezel (Bourges, da skouer, a vo prenet gantañ e 1101).
Severin From
Garadenn From
1. f4 e5
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Ren
Fulup Iañ a gemeras perzh en tabut a savas etre daou hêr Baudouin, kont Flandrez : Arnoul ha Roperzh. An trec'h a yeas gant Roperzh ha Fulup a euredas gant e verc'h-kaer, Bertha Holland.
Severin From
Garadenn From
2.fxe5 d6
thumb|left
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Ren
Gwilherm an Alouber, dug Normandi, a oa deuet da vezañ roue Bro-Saoz ha diwar-se galloudusoc'h eget Fulup Iañ. Emgannoù a voe etre an daou roue a-hed o ren, evel sez Dol e 1076.
Lakaat a reas e vab Loeiz da ren gantañ adalek fin ar c'hantved.
Mervel a reas e miz Gouere 1108.
Euredoù
Argas a reas e wreg Bertha Holland hag he doa ganet daou vugel.
Gourin (maen)
Ur gourin (gourinoù el liester) zo ur maen benerezh, pe un tamm prenn pe simant lakaet a-us da zaou beul d'ober framm un nor pe ur prenestr, da harpañ al labour mañsonerezh pe materioù ar voger a-us dezho. Pa vez e maen e c'hall bezañ pe un unvaen, pe liesvaen.
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Euredoù
Skrapañ a reas neuze Bertrada Montfort, gwreg Foulk IV kont Anjev, hag eurediñ ganti, daoust dezho o-daou bezañ dimezet c'hoazh. Tud a Iliz a savas a-enep an eured hag eskumunuget e voe Fulup.
Loegria
Loegria eo an anv roet da rouantelezh ar roue Arzhur gant Jafrez Menoe, skrivagner latin a Gembre, en e Historia Regum Britanniae en. Troet eo bet e galleg gant Logres, hag implijet hep kompren a belec'h e teue. Diazezet eo war an anv kembraek Lloegr, anv ar vro a oa deuet da vezañ Bro-Saoz a-benn amzer Jafrez.
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Euredoù
E 1096, ar pab Urban II a lak berzh war ar rouantelezh, da lâret eo en em gav pinijennet an annezidi en abeg d'ar roue dres d'ar mare ma krog ar groaziadeg kentañ.
Loegria
Hervez Jafrez e oa bet anvet "Loegria" diwar anv ar roue Locrinus, mab henañ Brutus Troia. Ar rouantelezhioù all eo Cambria, (Kembre), Kerne (Kernev-Veur), hag Alba (Skos).
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Euredoù
Jeu a zalc'ho etre ar pab hag ar roue met Bertrada a chomo gant Fulup betek fin e ren.
Gourin (maen)
Ar si gant ar seurt gourinoù eo n'haller ket lakaat re a bouez war ar gourin, ha n'haller ket pellaat an daou beul ouzh e zerc'hel. Gant ar volz e c'haller ober savadurioù brasoc'h.
Fulup Iañ (Bro-C'hall)
Lignez
Daou vugel zo ganet gant Bertha Holland :
Tri bugel zo ganet gant Bertrada Monfort :
Kensonenn drekkevig dre fic'hal mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekkevig dre fic'hal mouezhiet treuzskrivet [d͡ʒ] (kent: [ʤ]) hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 104.
Treuzskrivet e vez ivez a-wezhoù: [dʒ], [ǰ], [ǧ], [ǯ], [dž] ha [cz].
Ur gensonennn kendistaget an hini eo ma vez distaget war un dro ar gensonenn kevig dre serriñ mouezhiet ([d]) hag ar gensonenn drekkevig dre daravat mouezhiet ([ʒ]).
E brezhoneg e vez kavet e rannyezhoù 'zo komzet e Bro-Wened, d.s. Gwened [d͡ʒw:ened] e lec'h [gw:ened].
Dicaeidae
Dicaeidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1853 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Rhabdornithidae
Rhabdornithidae a oa ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Filipinez.
Kanton Seclin-Kreisteiz
thumb|170px|left|Kanton Seclin-Kreisteiz en Arondisamant Lille Kanton Seclin-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Makaheg
Ur yezh wakachek eo ar makaheg (makah, kwee-nee-chee-aht pe kweedishchaat) komzet gant tro-dro da 10-30 den (diwar 900 den en holl) e Washington er Stadoù-Unanet (1997).
Kanton Seclin-Kreisteiz
Kumunioù
Kanton Seclin—Kreisteiz a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
Ivan V (Rusia)
thumb|Ivan V
Ivan V Alekseyevich Romanov (e ruseg Иван V Алексеевич) (6 a viz Gwengolo 1666 - 8 a viz C'hwevrer 1696) a voe tsar Russia asambles gant e hanter-vreur Pêr Iañ etre 1682 ha 1696.
Kurunennet e voe d'ar 25 a viz Even 1682, asambles gant Pêr Iañ.
Ivan V ne c'hoantae ket ar galloud ha Pêr Iañ a oa an impalaer gwir.
Pemp merc'h en doe gant e wreg Praskovia Saltykova, en o zouez Anna Ivanovna a zeuas da vezañ impalaerez e 1730.
Kannadourien estren a zeskrivas anezhañ toc'hor ha kazi dall pa ne oa nemet 27 vloaz.
Nitinateg
Ur yezh wakachek eo an nitinateg (nitinat pe ditidaht) komzet gant tro-dro da 30 den war Enezenn Vancouver e Kanada.
Tost eo d'ar makaheg
Richarzh Iañ (Bro-Saoz)
Richarzh Iañ, roue Bro-Saoz, a oa ivez Richarzh IV, dug Normandi. Ganet e oa d'an 8 a viz Gwengolo 1157, ha marvet d'an 6 a viz Ebrel 1199. Trivet mab ar roue saoz Herri II hag e bried Eleanora Akitania e oa. Roue Bro-Saoz e voe adalek 1189 betek 1199. Lesanvet e voe Richarzh Kalon Leon (Richard the Lionheart).
E vreudeur
Tri breur en deus bet.
E vuhez
Ne oa ket Richarzh da vout roue. Moumoun e vamm e oa ha pa zispartias e dud e voe roet kurunenn Akitania dezhañ e 1168, ha titl kont Poitiers.
Gant an troubadour Bertran de Born e oa bet lesanvet Òc-e-Non ('Ya-ha-Nann'). Sevel a rae kanaouennoù en okitaneg, ur yezh en doa desket gant e vamm Eleanora Akitania.
Saozneg ne gomze ket, ha ne voe ket pelloc'h eget 6 miz o chom e Bro-Saoz. Pelloc'h amzer e voe o vrezeliñ, ouzh e wizien emsavet, ouzh ar roue gall, pe ar Sarazined eget oc'h ober war-dro e rouantelezh.
Pinijenn a rae hag en em skourjezañ abalamour m'en devoa graet ar pec'hed a sodomiezh.
Mervel a reas pa oa 41 bloaz, e-kichen Limoges dirak kreñvlec'h un aotrou emsavet enep dezhañ.
Kwakwaleg
Ur yezh wakachek eo an c'hwakwaleg (kwak'wala pe kwakiutl) komzet gant tro-dro da 295 den en holl er norzh Enez Vancouver ha Kolombia Breizh-Veur e Kanada (250 den diwar 3 300 den en holl e 1977) hag ivez er Stadoù-Unanet.
Medogoeg
Ur rannyezh nabaek eo ar medogoeg (medogo) eus familh ar yezhoù nilez-saharek komzet e Tchad.
Kwakwaleg
Tost eo d'ar haisleg ha d'ar heiltsoukeg.
Berten
Berten  (e galleg:Berthen) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Loeiz VII (Bro-C'hall)
E vuhez
Mab e oa da Loeiz VI, lesanvet Loeiz an Tev, roue ar Franked, hag Adelaid Maurienne (1100-1154) ha dre se e oa war un dro ur c’harolingad hag ur Bosonad a-berzh e vamm.
Minorelezh
Dre ma oa eil mab ar roue Loeiz VI, war-lerc'h e vreur Fulup, ne oa ket tonket dezhañ mont da roue. Kemm a voe en e blanedenn d'an 13 a viz Here 1131 pa voe lazhet Fulup, kouezhet diwar e varc'h e kêr Bariz, abalamour d'ur pemoc'h a oa o treuziñ ar straed. Raktal goude, d'ar 25 a viz Here, e voe sakret e Reims gant ar pab Inosant II, ha kevredet gant e dad war an tron.
Brezel Champagn (1142-1144)
Meur a abeg a voe d'ar brezel-se : dilennadeg arc'heskop Bourges ha, dreist-holl, afer Raoul de Vermandois. Evit eurediñ gant Petronille, c'hoar Eleanora Akitania, e skarzhas e wreg kentañ : Eleanora, nizez Thibaud Champagn.
Un darvoud a-bouez a c'hoarvezas e-pad brezel Champagn : 1300 den a voe devet en iliz Vitry-en-Perthois lec'h m'o doa klasket repu. Loeiz VII hag a oa kaoz eus ar marvioù-se a chomas strafuilhet-bras diwar-se.
Ar groaziadeg
Loeiz hag Eleanora a gemeras perzh en eil kroaziadeg, loc'het e miz Even 1147. Kazeg a reas ar groaziadeg-se met ne voe ket klevet kalz a rebechoù ouzh Loeiz, ouzh Eleanora ne lavaran ket.
Redek a reas brud e oa bet darempredoù etre ar rouanez ha hec'h eontr Raymond Antioche.
Euredoù
Eureudiñ a reas gant Eleanora Akitania d'ar 25 a viz Gouere 1137 e Bourdel. Div verc'h o doe : Met trenkañ a reas ar soubenn etre an daou bried ha, d'an 21 a viz Meurzh 1152, e voe torret an dimeziñ war zigarez e oant kendirvi (diskennidi da Roperzh II e oant o-daou).
Eurediñ a reas neuze gant Constanza Kastilha,
Hag adarre, goude marv Constanza, da Adèle Champagn, ha daou vugel o doe:
Goude e varv
E vab Fulup II an Aogust a bignas war an tron war e lerc’h.
Livioù
Loeiz VII a gemeras liv glas ar Werc'hez Vari, diwallerez ar rouantelezh, da ardamez ar roue. Hervez an istorour gall Michel Pastoureau e felle d'ar roue diverkañ mezh marv e vreur lazhet gant ul loen a renk izel.
Onnod-Raez
Onnod-Raez (Fresnay-en-Retz e galleg) a oa ur gumun a Vreizh e Bro-Raez, e kreisteiz Bro-Naoned, e Liger-Atlantel.
Ardamezioù
En aour e onnenn en sabel war ur savenn ivez en sabel
Aozer ː Ao. Michel Pressensé
Loeiz X (Bro-C'hall)
Loeiz X, lesanvet Loeiz ar Sikaner, ganet d’ar 4 a viz Here 1289 e Pariz, marvet d’ar 5 a viz Mezheven 1316 e Vincennes, a oa roue Navarra eus 1305 da 1316 (gant Loeiz I da anv) ha roue Bro-C'hall eus 1314 da 1316 (ha Loeiz X da anv).
Yvonnig
Yvonnig a zo ur luc'hskeudenner o vevañ hag o labourat e Pempoull (Aodoù-an-Arvor) e Breizh.
Loeiz X (Bro-C'hall)
thumb|Ar roue Loeiz X ar Sikaner
E vuhez
Mab e oa da Fulub IV ar C’hoant, roue Bro-C'hall, ha da Janed Champagn, rouanez Navarra. Pa varvas e vamm e 1305 e voe roet kurunann Navarra dezhañ. Pa varvas e dad, nav bloaz goude, e 1314, e voe lakaet kurunenn Bro-C'hall war e benn. Daou vloaz e renas, eus 1314 da 1316, ha dieubiñ a reas ar served, ha reiñ aotre d'ar Yuzevien, argaset gant e dad Fulup IV, da zistreiñ da Vro-C'hall.
Dimezioù
Div wech e timezas:
Tommaso d'Aquino
Tomaz Akin, Tommaso d'Aquino (italianeg), pe Thomas Aquinas (latin), lidet evel ur sant ha Doktor an Iliz gant an Iliz katolik roman a zo bet un doueoniour hag ur prederour italian eus ar re bouezusañ. Graet e vez tomazouriezh eus ar gelenn doueoniel ha prederouriezhel a gaver e skridoù meur ar prederour. Ganet eo bet e kêriadenn Roccasecca e-kichen Aquino e Rouantelezh Naplez e 1228 ha marvet eo bet e 1274 en abati Fossanova nepell diouzh Latina. Ken reizh e oa e vuhez ma veze graet an Doktor Ael eus outañ. Lidet e vez e ouel d'an 28 a viz Genver (gwechall d'ar 7 a viz Meurzh – deiz e varv – ha d'an 8 gant al Lutherianed).
Buhez
Mont a reas da zominikan war-dro ar bloavezh 1240 ha studiañ a reas en abati Monte-Cassino hag e Naplez. Eno e veze studiet ar brederourien vuzulman, anvet ganeomp Avisenna pe Averroes abaoe ar mare-se. Mont a reas da studiañ e Kölln hag e Pariz e-lec'h ma voe stummet gant sant Alberzh Veur. Evel mestr doueoniour e roas kentelioù e Pariz, Roma ha Naplez. Mervel a reas pa oa war hent Sened-Iliz Lyon.
Preder
Klask a ra Tommaso d'Aquino sevel ul liamm etre ar Poell hag ar Feiz. Evitañ ha pa vefe ar brederouriezh urzhiet hervez ar Poell ne c'hell ket bezañ er-maez eus an doueoniezh, houmañ dindan urzh an Diskuliadur. Un diforc'h a ra etre an doueoniezh diskuliet ha ne c'hell ar Poell nemet prouiñ n'eo ket dibosupl an dogmoù pennañ (an Dreinded, Kelenn krouidigezh ar bed) hag un doueoniezh naturel ha ganti e c'hell ar Poell diskoachañ gwirionezioù evel ar pemp moaien a zo da brouiñ (hervez an doueoniourien) bezañs Doue.
E 1879, dre embann al lizher-meur Aeterni Patris e tisklerias ar pab Leon XIII e stalie an domazouriezh evel maen-stur ar gelenn gatolik.
John
John eo an anv-badez saoznek stankañ, betek hon amzer, savet diwar an anv biblek Johannes, stumm gregach un anv hebreek a orin, ha kar d'an anv-badez brezhonek Yann.
Anv-tiegezh
Diwar an anv-badez John eo bet savet an anv-tiegezh Jones, stankoc'h e Kembre eget e lec'h all.
Johns zo anavezet ivez, ha Johnson.
Lesanv
Diwar John eo bet savet Johnny, hag al lesanv Johnniged, pe Jonied graet eus ar Vretoned a werzhe ognon, poent zo bet, e Breizh-Veur.
1208
Diwar-benn bloavezh 1208 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
John
Pennadoù kar
hag ivez:
Braine-le-Château
Braine-le-Château (en izelvroeg: Kasteelbrakel, e walloneg: Brinne-Tchestea) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Silurian
Ar silurian a zo an trede eus c'hwec'h marevezh ar paleozoeg. Dont a ra war-lerc'h an ordovisian hag heuliet eo gant an devonian. En em astenn a ra eus 443.7 ± 1.5 milion bloavezhioù'zo betek 416.0 ± 2.8 milion bloavezh'zo. Evel evit ar marevezhioù arall eo termennet gant gant gwiskadoù douarouriel resis met a zo o deiziadur disklaer. Merket eo deroù ar silurian gant ul lazhadeg vras a zistrujas 49% ar genadoù.
1208
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1208
Silurian
Orin an anv
Tennañ a ra ar marevezh eus hini ar meuriad keltiek eus an Ordovices. Dizoloet e voe Roderick Murchison hag a veze o studiañ reier gouelezennek su bro-Gembre. E 1835 e embannas gant Adam Sedgwick ur pennad anvet On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Strata Succeed each other in England and Wales a zo diazezet skeul ar marevezhioù dourouriel a-vremañ warnañ. Evel ma oa termennet e c'holoas ar silurian un darn eus ar gwiskadoù en-doa Adam Sedgwick anvet kambrian ar pezh a voe abeg a dabut etrezo. Charles Lapworth eo an hini a ziskoulmas ar gudenn dre grouiñ ur marevezh nevez : an ordovisian.
1208
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1208
Silurian
Disrannadur ar silurian
Disrannet e vez ar silurian en ismareadoù abred (Lanandovery ha Wenlock) ha diwezhat. An ismareadoù-se a zo termenet gant bezañt pe diouer a fosiloù index, spesaddoù a c'hraptolitoù a ya war-well e pep hini anezho.
Langeland
Langeland zo unan eus inizi Danmark. 291 km² eo he gorread ha poblet eo gant 13 937 a dud (e 2007). Stag eo ouzh enez Fyn dre ur pont. Rudkøbing eo ar gêr bennañ.
Silurian
Ismareadoù ar silurian
E Amerika an Norzh e implijer un heuliad ag ismareadoù rannvroel
Douaroniezh
Kenderc'hel a reas Gondwana e ziroud war du penn-ahel ar su. Kilañ a reas ar skornegoù avat hag o zuz a lakaas live ar meurvorioù da bignat. Ar c'hevandirioù arall a dostaas an eil ouzh an egile war-dro ar c'heheder. E fin ar maread e touezjont da furmiñ ur c'hevadir nevez Laurussia e anv.
Pa stokas rak-europa Amerikan an norzh e roufennas ar stokad ar goueledennoù aodel berniet adalek ar c'hambrian e reter Amerika ha kornôg rak-europa. An orogeniezh galedoniek eo anvet an darvoud-se hag e orin un aradennad-venezioù hag en em estenne eust stad New York betek Norvegia. E fin ar amrevezh e tigreskas live ar meurioù addare en ur lezel diazoù ag evaporitoù
Hanterzouar an norzh a c'holoe ar meurvor pantalasek. E hanterzouar ar su, ma oa lec'hiet an darn vrasañ eus an tirioù e kaved meur a veurvor bihanoc'h : Rak-Tethys, Paleo-Tethys, Meurvor Iapetus (kalz bihanaet), ar Meurvor Rheic hag ar Meurvor Oural.
Hiniad
Treuziañ a reas an Douar ur prantad tomm e-pad ar silurian en abeg d'un efed ti-gwer kreñv. Chom a reas skornegoù war-tro penn-ahel ar su, avat, ha en e oant kalz bihanoc'h eget e fin an ordovisian. Uhel e oa live ar meurvorioù ha morioù bas ha tomm a c'holoe un darn vras eus ar c'hevandirioù kehederel. Boutin a wal'ch e oant ar c'horventennoù, war a seblant.
Buhez ar silurian
Goude lazhadeg fin an ordovisian e liesekaas addare ar vuhez er morioù tomm ha bas eus ar silurian. Ar faon hag ar bleuniadur ha chomas an hevelep hag e-pad ar silurian met liesekoc'h e oa. An anevaled voutinañ a oa ar brac'hyiopodoù. Ar gennadoù o doa treuzvevet e fin an ordovisian, evel ar rhync'honelided, an athyridided hag an atrypidided a yeas. War wel e teuas ar bentamerided.
Er morioù tomm ha bas e oa ar c'herrek trovanel fonnus a-walc'h. Kenaozet e oant eus tabulatae, rugosae, stromatoporoideae, bryozoa ha bezhin razek. An trilobitoù, a oa ar genad pennañ e morioù an ordovisian a zo war o diskarr tra ma ya da get an enkrinited hag an illaenided. Ar graptolitoù planktonek a chom boutin avat.
Ar besked hep karvan a grog da drevadenniñ ar stêrioù. Ambrouget ez int gant eurypterus (kruged-mor), an xiphosura hag ar gruged wir gentañ. Posupl eo e oa ar re-se dam-zourel.
D'an anevaled-douar gentañ ez a ar miryapodoù.
Rhabdornis
Rhabdornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat int e Filipinez, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Noutkaeg
Ur yezh wakachek eo an noutkaeg (nuu-chah-nulth, nutka, aht pe t’aat’aaqsapa) komzet gant tro-dro da 590 den (diwar 3.500 den en holl e 1997) e Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1998).
Kanton Seclin-Norzh
thumb|170px|left|Kanton Seclin-Norzh en arondisamant Lille Kanton Seclin-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Beemster
Beemster (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 72,08 km² eo gorread Beemster (douar : 70,61 km², dour : 1,47 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 8 596 annezad enni. Beemster a zo ivez anv ar polder kentañ a voe savet en Izelvroioù. Meilhoù a voe implijet da zizourañ al lenn, hag an dizourañ a badas eus 1609 da 1612. Dalc'het eo bet an endro (parkeier, hentoù, kanolioù, fardelloù) evel pa voe aozet da vare an Azginivelezh. Bez emañ polder Beemster war listenn glad bedel UNESCO abaoe 1999. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d 'ober kumun Beemster : Middenbeemster, Noordbeemster, Westbeemster, Zuidoostbeemster.
Istor
thumb|left|upright=0.8|Beemster e 1869, ma weler an doare ma voe savet ar polder War-dro ar bloavezh 800 e oa un daouarc'heg al lec'h m'emañ Beemster bremañ. Dont a ra an anv "Beemster" eus "Bamestra" (gwelout Groenedijk, 2000), hag a zo anv ur stêr vihan eus ar rannvro. Etre 1150 ha 1250 e voe toullet an douar da gaout taouarc'h, ha korventennoù a voe ivez : mont a reas ar stêr vihan da vor diabarzh, liammet ouzh ar Zuiderzee. War-dro 1605 e krogas an dud da zizourañ al lenn. Echu e voe tamm pe damm e 1610, met leugniet e voe al lenn en-dro pa darzhas unan eus fardelloù ar Zuiderzee. Divizet e voe neuze uhelaat bord ar fardell eus ur metrad. E 1612 e voe dizouret ar polder penn-da-benn, ha rannet an douaroù etre an dud o doa kemeret perzh er chanter. Er penn-kentañ e c'houneze al labourerien-douar peadra da voueta martoloded bagoù VOC a yae da Indez. Berzh bras a reas ar polder, peogwir e oa pinvidik-tre eo an douar ennañ, padal eo paour-tre e hini Heerhugowaard. E Beemster e vez fardet fourmaj Beemster gant an embregerezh CONO Kaasmakers, bet savet e 1901.
Kuzul-kêr
thumb|left|upright=0.8|Gouda fardet e Beemster Trizek dileuriad zo e kuzul-kêr Beemster :
Imhotep
Imhotep (henegipteg ii-m-ḥtp, *jā-im-ḥatāp da lâret eo "An hini a zeu e peoc'h") a oa ur gouizieg egiptat, hag a servije ar faraon Djoser, evel kañseller da vare an III tierniezh hag a oa beleg bras doue an heol (Ra) en Heliopolis. Sellet e vez outañ evel ar c'hentañ ijinour, tisavour ha fizikour en istor zo anavet dre e anv. Roll klok e ditloù a oa : Kañseller faraon Goueled Egipt, an hin kentañ goude faraon Gorre Egipt, merour ar palez bras, noblañs dre hêrezh, beleg bras Heliopolis, saver, penn ar gilvizien, penn ar gizellerien ha saver listri bras. Imhotep a oa unan eus an nebeut tud vev a oa diskouezet war delwenn ur faraon. Emañ e-touez un dornad tud a oa lakaet e renk an doueed goude o marv en Henegipt. Emedo kreiz e gehelerezh e Menfis. Adalek ar c'hentañ c'hentañ marevezh etre e oa sellet outañ ive evel ur barzh hag ur prederour. Graet e veze anv eus e gomzoù e barzhonegoù : "Klevet em eus gerioù Imhotep hag Hordedef ...."
Emgann Actium
Emgann Actium a zo emgann diwezhañ brezel-diabarzh roman ar c'hentañ kantved kent JK.
Imhotep
Abaoe an henamzer ne ouzer ket ken e-pelec'h emañ bez Imhotep ha n'eo ket bet adkavet c'hoazh, daoust d'ar strivoù a oa graet. Emeur a-du peurliesañ evit lavaret emañ e Sakkara.
Emgann Actium
D'an eil a viz Gwengolo 31 kent JK, e-pad ar brezel-diabarzh roman a ya war-lerc'h drouklazh Julius Caesar, e tegouezh un emgann-listri meur e-tal Actium e-kichen aodoù kornôg Gres, er c'hreisteiz da enez Corcyre (Korfou), etre ar pleg-mor Ambrakian ha mor Ionia. Eno e vrezelias nerzhioù Octavius ouzh morlu Marcus Antonius ha Kleopatra VII. Gant an emgann-mañ, ha trec'h Octavius, e voe echu d'ar brezel-diabarzh hag e teuas an trec'hour da vezañ an impalaer Augustus.
Abalamour d'e dalvoudegezh ha d'e efedoù e vez sellet outañ gant an istorourien evel unan eus emgannoù pouezusañ an Henamzer.
Rannvro Trenčín
thumb|right|200px|Banniel Rannvro Trenčín thumb|right|200px|Skoed-ardamez Rannvro Trenčín thumb|right|200px|Lec'hiadur Rannvro Trenčín e Slovakia thumb|right|200px|Distrigoù Rannvro Trenčín
Rannvro Trenčín (slovakeg : Trenčiansky kraj) a zo ur rannvro velestradurel e Slovakia. Trenčín eo ar gêr-benn. 4501,9 km² eo gorread ar Rannvro ha d'an 31 a viz Kerzu 2008 e oa 599 859 annezad enni (stankter : 133 annezad/km²). Enni ez eus 274 kumun, 18 kêr en o zouez. 58 % eus poblañs a zo o chom e kêrioù.
Distrigoù
Rannet eo Rannvro Trenčín e nav distrig :
Caganer
Caganer ("kac'her", caganers el liester) zo anv un delwennig henvoazel katalan ma weler ur paotrig diskennet e vragoù hag o tiskouez e beñsoù, o kac'hat en ur c'horn eus kraou Nedeleg, a-drek ur wezenn. Tennañ a ra da Gakker Flandrez. Dont a rafe ar c'hiz eus krevier Nedeleg an amzer wechall. E gwirionez e vez kavet kac'herien er c'hrevier Nedeleg e Spagn hag e Portugal ivez.
A bep seurt caganer a gaver hiziv, eus a bep seurt micherioù, politiker ha beleg en o zouez. Merc'hed zo ivez.
E 2008 e veze gwerzhet Barack Obama, Hugo Chávez, Cristina Fernández de Kirchner ha Lula da Silva er stumm caganer, hag e 2013 e voe tro Lionel Messi, Angela Merkel, Vladimir Poutin, Nelson Mandela hag ar pab Frañsez. Bep bloaz e vez krouet re nevez : e 2020 ez eus bet krouet caganers masklet abalamour d'ar c'hleñved-red COVID-19.
Lineg ruz
Al lineg ruz (liester : lineged ruz) a zo ur spesad golvaneged bihan, Linaria cannabina (Carduelis cannabina kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Fringilla cannabina da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had dreist-holl ha kemer divellkeineged ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Europa dreist-holl :
Rastell
thumb|right|100px|Rastell ouzh ur voger. thumb| left|Rastell goad, da zastum foenn
Rastellat a vez lavaret pa vez dastumet traoù gant ur rastell.
Rastell pe rozell
E-lec'h ur rastell e c'haller implij ur rozell evit rozellat traoù zo, evel kaoc'h en ur c'hraou.
Araokaat
Er bloavezhioù diwezhañ ez eus bet klasket lakaat an dud da zilezel rastell ha skubell evit ober traoù zo. Evit skubañ ha rastellat deil ar gwez ez eus erruet deomp ur mekanik trouzus, bouzarus ha saotrus, anvet skarzherez-delioù.
Oye-Plage
Oye-Plage e galleg, Ooie en izelvroeg, a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Istor
La Tour Penchée a zo ur blockhaus graet d’an Alamaned. Savet e voe da lakaat da grediñ e oa ur c’hloc’hti evit touellañ ar garrnijourion vreizhveuriat en ur lakaat anezhe da grediñ e oa hini bourk Oye-Plage, a zo un nebeud kilometradoù pelloc’h war-zu ar c’hreisteiz (implijet e vez seurt merkoù-gwel gant ar garrnijourion evit en em reteriñ). Goude dibenn ar brezel e voe klasket e zistrujañ gant danvez tarzh, en aner. Plegañ a reas war e gostez.
Paul Motwani
Paul Motwani a zo bet ganet d'an 13 a viz Even 1962.
Mestrc'hoarier echedoù skosat eo.
Er skol e voe e Dùn Dèagh a-gevred gant Colin McNab
Skrivagnour ha kazetennour echedoù eo ivez.
Pennadoù a vez skrivet gantañ er gazetenn echedoù skosat Scottish Chess, er gazetenn The Scotsman (ur wezh bep sizhun) hag e kazetennoù echedoù arall.
Ar C'hentañ Skosad e oa da vout anvet Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) e 1988. Kampion ar bed e 1978, er rummad "Mibion" (dindan 17 vloaz).
Seizh gwezh e voe kampion Skos.
E-pad meur a vloaz e kelennas ar jedoniezh en ur skol eil derez e Dùn Dèagh. E skol-veur Dùn Dèagh en doa graet e studi war ar jedoniezh hag ar skiantoù fizik. Kelenn a ra ar jedoniezh e St. John's International School e Waterloo: e Belgia emañ o chom abaoe un nebeud bloavezhioù.
1014
Diwar-benn bloavezh 1014 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1014
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1014
Atari 5200
An Atari 5200 a zo ur goñsolenn c'hoarioù video eus an eil remziad. Gwallvrudet eo abalamour d'ar joystick arnodel hag a veze gwerzhet asambles ganti. Ne oa ket deuet er-maez ar goñsolenn-mañ nemet er Stadoù Unanet a-raok ma voe diskroget ar c'henderc'h.
Amos Oz
thumb|Amos Oz e miz Mae [[2005]] Amos Oz (hebraeg : עמוס עוז), bet ganet Amos Klausner d'ar 4 a viz Mae 1939 e Jeruzalem, zo ur skrivagner hag ur c’hazetenner israelian. Kelenner lennegezh e skol-veur Ben Gourion (e Beer-Sheva) eo ivez. Unan eus krouerien Peoc’h bremañ eo ivez, rak fellout a ra dezhañ ma vo lakaet un termen d’ar bec’h etre Israel ha Palestiniz.
Nectariniidae
Nectariniidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 7.2 an IOC World Bird List ez a c'hwezek genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Kant tri spesad ha daou-ugent (143) en holl ; n'eus spesad ebet aet da get (†) en o zouez.
Amos Oz
Buhez
E dud a oa sionourien deuet eus Reter Europa. E dad en doa studiet an istor hag al lennegezh e Vilnius (Lituania) ha deuet e oa da vezañ levraoueger ha skrivagner e Jeruzalem. Al lodenn vrasañ eus izili ar familh Oz a oa sionourien adwelourien. Eontr e dad, Joseph Klausner, anezhañ un ezel eus ar strollad politikel Herout), a lakaas e anv evit bezañ prezidant Israel enep Chaim Weizmann. Kelenner war al lennegezh hebraek e oa e skol-veur hebraek Jeruzalem. Ar familh a-bezh ne oa ket gwall domm ouzh ar relijion. Emlazh e vamm, pa oa-eñ 12 vloaz, a lakaas Amos Klausner da dreiñ mennozh a-fet politikerezh . Tamm-ha-tamm e tostaas da du kleiz Israel, ha da 15 vloaz e kemeras perzh e kibboutz Houlda. D’ar mare-se e tibabas an anv Oz, hag a dalvez "nerzh" en hebraeg. Er c’hibboutz e chomas gant e wreg betek 1986, goude-se ez ejont da chom en Arad a-benn pareañ berr-alan o mab. E dibenn ar bloavezhioù 1950 e reas e servij soudard e Tsahal, en (unvezh Nahal), hag e rankas brezeliñ war harzoù Siria. Goude-se e studias ar brederouriezh hag al lennegezh hebraek er skol-veur. War-bouez un nebeud pennadoù er gelaouenn Davar hag e kazetenn ar c’hibboutz, ne lakaas embann netra a-raok bezañ 22 vloaz. E skridoù kentañ a voe embannet e 1965, hag e romant kentañ e 1966. Adalek ar mare-se e skrivas dalc'hmat, ul levr ar bloaz a skrivas dre vras, an holl anezho o vezañ embannet gant embannadurioù strollad al Labour (Am Oved o anv). Goude-se e voe embannet e levrioù gant an ti-embann anvet Keter. E-pad Brezel ar C’hwec’h Devezh (1967) e voe kaset d’ar Sinai, hag e-pad Brezel ar C’hippour (1973) e voe kaset da blaenenn ar Golan.
Politikerezh
Unan eus kefredourien bouezusañ Israel eo Amos Oz, hag unan eus a re gentañ a c’houlennas ma vije savet div Stad a-benn lakaat un termen d’ar brezel etre Israeliz ha Palestiniz. E 1978 e voe e-touez krouerien Peoc’h bremañ ha sevel a reas enep an trevadennoù. Sevel a reas a-du gant Emglevioù Oslo hag a-du ivez evit ma vefe kaozeadennoù gant PLO. E-pad pell e voe tost Oz da strollad al labour ha da Shimon Peres. Er bloavezhioù 1990 e troas war-zu Meretz (strollad an tu-kleiz). E 2003 e c’halvas da votiñ evit ar strollad-se.
E miz Even 2006 ec’h embannas e oa a-du gant Israel (brezel etre Israel ha Liban) ., goude-se e kemmas e vennozh hag e c’houlennas ma vije aozet un arsav-brezel. Kement-se a reas dre ur pennad er gazetenn Haaretz a sinas asambles gant skrivagnerien all evel David Grossman hag A.B. Yehushua.
Kanton Tourcoing-Biz
thumb|170px|left|Kanton Tourcoing-Biz en arondisamant Lille Kanton Tourcoing-Biz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Tourcoing-Biz a yae 2 gumun d'ober anezhañ:
Jan dau Melhau
Jan dau Melhau a zo ur skrivagner okitanek, marvailher, embanner-levrioù, kaner ha soner eus Bro-Lemojez.
E vuhez
Jan dau Melhau (Jean-Marie Maury ent-ofisiel) a zo ganet e 1948 e Lemojez. Tapet e deus e anv (hag a dalv "Yann ar Melleg") diwar anv pezh-douar e familh. Brudet a-walc'h e oa bet evel kaner okitanek (pe lemojezek) er bloavezhioù 1970. Koulskoude eo deuet da vezañ un tamm marjino, dre failh e "lemojeziezh", da lâret eo e zoare da empennañ an traoù, al loened, an dud hag ar marv. Skrivet a zo bet levrioù a bep seurt gantañ, barzhoniezh, romantoù, hag all. Embannet en deus kalzig skrivagnerien eus Bro-Lemojez, evel Marcela Delpastre pe Pau-Lois Granier. Dedennet eo dreist-holl gant braventez an okitaneg, ha n'eo ket paotr ar 'folklor' nag al leurennoù, klask a ra kentoc'h lakaat an dud da gompren spered kevrinus an douar hag ar yezh-se. Derc'hel a ra da labourat evit lennegezh Bro-Lemojez, dre e di-embann Lo Chamin de Sent Jaume (Hent Sant-Jakez) e Meuzac, gant e levrioù-dezhañ pe reoù tud all (Jan-Peyre Reydi, Germana Copet, Monica Sarrasin...), dre e ganaouennoù ivez, pe o kanañ reoù an droubadoured. Savet en deus ivez, gant Micheu Chapduelh (Michel Chadeuil), ar gelaouenn Lo leberaubre.
Chevr ruz
Ar chevr ruz (Palaemon serratus pe Leander serratus) zo kresteneged mor bihan.
Bevañ a reont er meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag er mor Du.
Meurzh 2009 e Breizh
2009 e Breizh
Chevr-traezh
Ar chevr-traezh (Crangon crangon) a zo kresteneged mor bihan hag a vev en Europa.
Nortkerque
Nortkerque a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Elzas-Loren
thumb|right|275px|An Impalaeriezh Alaman, gant Elzas-Loren er mervent Elzas-Loren (Alsace-Lorraine e galleg, Elsaß-Lothringen en alamaneg) a oa ur rannvro bet staget ouzh Alamagn goude ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia e 1870-1871. Enni e oa Elzas en he fezh pe dost (war-bouez kêr Belfort) hag un tamm eus Loren en hanternoz ar broviñs-se. Tri departamant gall a gaver hiziv en tolead-se : Bas-Rhin, Haut-Rhin ha Moselle. Strasbourg e oa pennlec'h melestradurel ar vro.
Bet e oa an douaroù-se e Frankia ar Reter, gwechall, da vare ren ar roue Loeiz ar German. Kalz diwezhatoc'h e teujont, tamm-ha-tamm, da vezañ staget ouzh Bro-C'hall, etre 1552 (Metz) ha 1798 (Mulhouse). Goude ar Brezel etre Bro-C'hall ha Prusia e voent staget ouzh an Impalaeriezh alaman nevez-savet, dre Emglev Frankfurt. Ne voe goulennet tra ebet ouzh an annezidi pa dremenas an douaroù-se eus dalc'h Bro-C'hall da hini Alamagn e 1871, na kennebeut pa voe roet da Vro-C'hall en-dro e 1918-1919. Dindan ar renad alaman, etre 1871 ha 1918, e voe amsklaer statud ar vro : ur Reichsland e oa, perc'henniezh voutin an holl stadoù alaman all eus an Impalaeriezh. E 1911 e voe roet ur statud a-gostez da Elzas-Loren gant an Impalaeriezh, gant ur vonreizh.
Hans Burgkmair
Hans Burgkmair gozh (1473 - 1531) a oa ul livour hag ur c'hoadengraver alaman.
Elzas-Loren
E 1918 e voe aloubet Elzas-Loren gant an arme c'hall e dibenn ar Brezel-bed kentañ. Ha staget e voe ouzh Bro-C'hall en-dro, dre Feur-emglev Versailhez. Gant ar C'hallaoued e voe klasket gallekaat ar vro, tra ma veze komzet rannyezhoù alamanek gant ar braz eus an dud. Kement-se a lakaas un emsav emrenour d'ober un tamm berzh er bloavezhioù 1920 ha 1930. E-pad an Eil Brezel-bed e voe staget Elzas-Loren ouzh Alamagn adarre, ha rediet e voe ar baotred yaouank da vont d'an arme alaman. Ouzhpenn 40 000 anezho a varvas, war dalbenn Rusia dreist-holl. Staget e voe an tolead ouzh Bro-C'hall en-dro goude ar brezel. Abaoe eo digresket kalz an implij eus ar rannyezhoù alamanek.
Hans Burgkmair
Hervez Hollstein en dije savet 834 koadengravadur, al lod brasañ anezho bet implijet da skeudenniñ levrioù. En e oberennoù gwellañ e weler e oa barrek evit a selle ouzh an aozañ, hag e veske elfennoù eus an Azginivelezh italian gant un diazez alaman hengounel. Azalek 1508 e kasas lod brasañ e amzer o labourat war goadengravadurioù evit an impalaer Masimilian I betek marv an impalaer e 1519. Gantañ e voe savet tost an hanter eus ar 135 skeudenn a zo e Triumphs of Maximilian. Al lod brasañ eus skeudennoù Weiss Kunig ha re Theurdank a voe savet gantañ ivez. Kenlabourat a reas kalz gant an troc'her bloc'hadoù Jost de Negker, hag a voe e embanner ivez.
thumb|right|150px|Karediged paket gant ar marv, 1510 Kas a reas war-raok implij an amskeud er c'hoadengraviñ, ha soñjal a reer e voe an hini kentañ a implijas ur bloc'had liv en ur skeudenn a savas e 1508 E stampenn Karediged paket gant ar marv) eo an oberenn gentañ ma voe implijet tri bloc'had da aozañ an amskeud. hag ivez an hini gentañ a oa da vezañ engravet e liv, a-benn diskouez ur skeudenn a-feson. Un engravadur war dir a savas, Gwener ha Merkur e ditl (e-tro 1520), . met ne savas engravadur ebet war baper, daoust d'ar pezh a zeskas gant Martin Schongauer.
Burgkmair a voe ivez ul livour brudet : senennoù relijiel ha poltredoù bourc'hizien Augsburg ha re izili eus lez an impalaer eo ar pezh a livas dreist-holl. E livadurioù a c'haller gwelout e mirdioù München ha Vienna.
Burgkmair a varvas en Augsburg e 1531.
Gameg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar gameg (gaam, ingassana pe tabi) komzet gant tro-dro da 40.000-80.000 den e reter Soudan.
1209
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1209
Eil Triumvirelezh
thumbnail|right|Octavius thumbnail|right|Pezh aour roman eus ar bloaz 41 (kent JK) warnañ penn Mark Anton (a-gleiz) hag Oktav (a-zehou), an danvez impalaer Augustus, hag o lidañ an eil triumvirelezh etrezo ha Lepid (Lepidus). Goude drouklazh Caesar da Idoù Meurzh (a oa d'ar 15 a viz Meurzh 44 kent JK) ec'h adkrogas ar brezel diabarzh e Roma.
An eil triumvirelezh (gwelout ar pennad Triumvirelezh kentañ) a zo un emglev politikel etre Marcus Antonius (Mark Anton), konsul er bloavezh -44, ha letanant kozh da g-Caesar, Lepidus (Lepid), mestr kozh war varc'hegiezh Caesar, hag Octavius (Oktav), a vo an impalaer Augustus, niz hag advab da g-Caius Julius Caesar.
An emglev
Siellet eo an emglev-mañ evit 5 bloaz e Bologna e miz Du 43 kent JK diwar lusk Antonius ha Lepidus. An emglev a ziskouez unaniezh diskennidi bolitikel Caesar a-dal d'ar Sened roman ha d'ar republikaned, dalc'hidi muntrerien an diktatour.
E-kerzh diviz Bologna e voe rannet gouarnamant ar proviñsoù hag al lejionoù etrezo. Afrika, Sikilia ha Sardigna mui 20 lejion a rastell Octavius. Galia vlevek, Galia Cisalpina hag 20 lejion a resevo Antonius. Lepidus a gemero Galia Narbonensis, proviñsoù Iberia ha 3 lejion. Chom a ra Italia dirann.