cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Formulenn diaoz
Kompozadoù molekulel
Ar c'hompozadoù molekulel a zo anezho substañsoù a c'hoarvez eus molekulennoù dispartiet an eil re diouzh ar re all. Evel se emañ kont gant ar pep brasañ eus ar c'hompozadoù a gaver e kimiezh organek. Evit a sell ouzh ar c'hompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz an niver a atomoù a ya d'ober ur volekulenn. Ne ro titour ebet diwar-benn arenkamant an atomoù a genaoz anezhi. Setu e c'hell ur formulenn diaoz klotañ gant meur a volekulenn disheñvel. Komz a reer eus izomeriezh pa vez div volekulenn disheñvel dezho ar memes formulenn diaoz. Evit deskrivañ ur volekulenn e ranker gouzout formulennoù all en tu-hont d'ar formulenn diaoz : ar formulennoù damziorroet pe diorroet.
Natur an atomoù a vez meneget gant simboloù kimiek an atomoù a genaoz ar volekulenn a bleder ganti (sellou ouzh taolenn beriodek an elfennoù). Resisaat a reer niver pep hini eus an atomoù gant un is-skrid a-zehou da bep simbolenn (ne lakaer is-skrid ebet pa vez un atom hepken). Erbedet e vez heuliañ urzh lizherennek ar simboloù war-bouez un nemedenn : karbon hag hidrogen ar produioù organek a vez meneget atav da gentañ hag en urzh-se, hag en o goude e veneger an atomoù all en urzh al lizherenneg.
Skouerioù
Ar propan ennañ 3 atom karbon (notet C) hag 8 atom hidrogen (notet H) a vo e formulenn diaoz :
Skouerioù all eus formulennoù diaoz :
Kompozadoù hep molekulenn
E kimiezh anorganek ez eus un toullad kompozadoù n'heller ket deskrivañ evel kompozadoù molekulel.
Ar soludoù ionek, n'eus ket molekulennoù diforc'h enno met ionoù oc'h interaktiñ ent elektrostatikel gant amezeien niverus. Kompozadoù all a c'heller deskrivañ evel makromokulennoù. En dioksidenn silisiom da skouer en deus pep atom silisiom 4 eread kovalant gant 4 atom oksigen ha pep atom oksigen a zo ereet ouzh 2 atom silisiom. Pep kristal a c'heller deskrivañ neuze evel ur volekulenn enni ur niver bras a atomoù.
Evit an holl gompozadoù-se e ro ar formulenn diaoz kenfeurioù an atomoù er c'hompozad hepmuiken.
Skouerioù :
Gwelet ivez
Tapasztalati képlet
Cassiopeia (steredeg)
Cassiopeia (Cassiopeia, berraet e Cas) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Rémi
Rémi, Remi, Rémy pe Remy zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred. Gallout a c'hallfe dont eus anv ar bobl c'halian anvet Remi (e latin), pe Remed (e brezhoneg), hag a veve etre ar stêrioù Meuse ha Marne. Un anv-tiegezh eo deuet da vezañ ivez.
Rowena (disheñvelout)
Rowena zo un anv-badez hag un anv-lec'h saoznek, diwar anv ar rouanez vojennel Rowena.
Barbara Villiers
Barbara Villiers zo anv div vaouez vrudet:
Chaldasaigas
Chaldasaigas (okitaneg; Chaudes-Aigues e galleg) a zo ur gumun eus Bro-Arvern en Okitania, e departamant ar C'hantal er rannvro Arvern-Ron-Alpoù.
Ion (disheñvelout)
E fizik hag e kimiezh e vez graet ion eus hamboudoù kimiek 'zo.
Ion a c'hell bezañ ivez :
Maria Hungaria
Maria Hungaria a vez lavaret eus meur a rouanez pe briñsez eus Hungaria:
Brezel Kevre Cambrai
Pevare brezel Italia, pe Brezel Kevre Cambrai, zo ur brezel en Italia hag a badas eus 1508 betek 1513.
En 1508, da-heul feur-emglev Cambrai, e krogas pevare brezel Italia. Kevre Cambrai a oa aozet da enebiñ ouzh Venezia. Ennañ e oa bodet Stadoù ar Pab, rak ar pab a felle dezhañ adkemer kreñvlec'hioù eus Romagna a oa bet kemeret gant Venezia en 1504, Bro-C'hall a glaske tapout kêrioù dalc'het gant Venezia en Lombardia, hag an Impalaeriezh Santel a oa o klask teuler he c'hrabanoù war un toullad kêrioù mogeriet e Frioul. En 1506 e oa bet kemeret Peruggia ha Bologna gant ar pab Jul II.
Venezia a nac'has plegañ da ultimatom ar pab, ma krogas ar brezel e miz Mae 1509. E penn an armeoù gall edo Loeiz XII e-unan, ha gantañ Trivulce ha Charles II d'Amboise de Chaumont. D'an 9 a viz Mae 1509 e treuzjont harzoù Lombardia ha trec'h e voent war arme Venezia, renet gant Bartolomeo d’Alviano, en emgann Agnadel d'ar 14 a viz Mae. Loeiz XII a gemeras kenkent kêrioù Lombardia, a gave dezhañ e oant dezhañ, Masimilian a reas kemend-all, hag ar pab Jul II a gemeras Romagna. Hogen ne oa ket bet distrujet arme Venezia, ha d'ar 15 a viz Gouhere, e loc'has eus Trevisa un arme renet gant Andrea Gritti hag a adkemeras Padova. Dont a reas an Impalaer da lakaat seziz war Badova d'ar 15 a viz Gwengolo, met 17 devezh goude e tilezas an dachenn.
Nec'het avat e oa ar pab Jul II o welout ar roue gall Loeiz XII o terc'hel da vont war-raok, ha fellout a reas dezhañ kas an armeoù gall kuit da vat eus Italia. D'ar 24 a viz C'hwevrer 1510 e tilamas e ezkumunugadenn diwar choug kêr Venezia, ha skoaz-ouzh-skoaz ez eas soudarded ar pab hag arme Venezia da vrezeliñ da reiñ lamm d'ar Gall ha d'e gas kuit eus ledenez Italia penn-da-benn, ha tamm-ha-tamm e voe adkemeret gant Republik Venezia an douaroù he devoa bet kollet war an douar-bras.
En miz Mae 1511 e voe kemeret Bologna gant Loeiz XII, ha neuze galvet ar garnidaled da zerc'hel ur sened-Iliz e Pisa evit distroadaén ar pab. Jul II a embannas rak-tal ar Builh Sacrosanctæ, hag a c'halvas sened-Iliz Latrano, en ur ezkumunugañ perzhidi sened-Iliz Pisa. D'ar 5 a viz Here 1511 ec'h aozas ar pab ar C'hevre Santel, gant Spagn ha Republik Venezia, Bro-Saoz ha kantonioù Suis, a-enep Bro-C'hall. E penn an arme c'hall e oa Gaston de Foix, hag a zeuas a-benn da vezañ trec'h war soudarded ar C'hevre, nemet rankout a rejont dilezel o seziz war gêr Bologna, kuitaat Brescia o devoa adkemeret. trec'h e voent war armeoù ar C'hevre d'an 11 a viz Ebrel 1512 en emgann Ravenna. Mervel a eure Gaston de Foix e-pad an emgann-se ha Jacques II de Chabannes, a gemeras penn an arme c'hall war e lerc'h. E-lec'h hastañ war-du Roma avat e chomas an arme c'hall da breizhata Ravenna ha da goll amzer. E-keit-se o devoa gallet soudarded ar pab ha re Spagn d'en em adaozañ, hag ar Suised da gas 18 000 brezelour da Lombardia. A-benn miz Mezheven 1512 ne oa arme c'hall ebet ken e Lombardia hag adkavet e oa e zugelezh gant Massimiliano Sforza e Milano.
Mervel a eure Jul II d'an 20 a viz C'hwevrer 1513. War e lerc'h e voe anvet ar c'hardinal Medici, Leon X, kreñvaet e c'halloud gant obererezh ar pab kozh. E penn ar C'hallaoued e oa La Trémoille ha Trivulzio, hag argadiñ a rejont meur a gêr, ha kemeret e voe Milano ganto. Harzet e voe o argadadeg avat d'ar 6 viz Mezheven 1513, en emgann Novara, ma voe trec'h ar Suised. Ret e voe d'ar C'hallaoued kuitaat Dugelezh Milano ha distreiñ da Vro-C'hall ma oa krog un enebour kozh da c'hoari adarre. Rak en hanternoz Bro-C'hall e oa krog ar Saozon, diazezet en Calais, da aloubiñ Pikardi, tra ma oa ar Suised o vont trezek Bourgogn. Faezhet e voe marc'hegerien Bro-C'hall en emgann Guinegatte d'ar 16 a viz Eost 1513 gant arme saoz ar roue Herri VIII ha gemeras kêr Thérouanne. Ar Suised a lakaas seziz war gêr Dijon.
Er c'hreisteiz, Fadrique Álvarez de Toledo y Enríquez de Quiñones, eil Dug Alba, e penn arme Aragon, a argadas Rouantelezh Navarra. Aloubiñ a reas ar vro er c'hreisteiz d'ar Pireneoù, ma rankas Jean d'Albret tremen ar menezioù da glask repu.
Fin ar brezel
D'ar 14 a viz Gwengolo e voe sinet feur-emglev Dijon gant Louis II de la Trémoille, a baeas ar Suised evit ma'z ajent d'ar gêr, hag a zilezas an arc'hadennoù gall en Italia en anv ar roue Loeiz XII.
Ar roue avat ne anavezas ket ar feur-emglev-se, met kollet e oa Italia gantañ. Adkemer an douaroù kollet gant Loeiz XII a vo graet avat gant ar roue gall war e lerc'h, Frañsez Iañ.
Marmaduke Tunstall
Marmaduke Tunstall, bet ganet e Burton Constable (Yorkshire, Bro-Saoz) e 1743 hag aet da Anaon e Wycliffe (Kontelezh Durham, Bro-Saoz) d'an 11 a viz Here 1790, a oa un dastumer hag un evnoniour saoz.
Foar Vre
Foar Vre a zo ur foar a vez war ar Menez Bre, e Treger. Bez ez eo ivez:
Kezeg Sant Mark
Kezeg Sant Mark zo peder delwenn e kouevr a oa bet e Konstantinopolis hag a voe skrapet gant tud eus Republik Venezia e 1204 da gas ganto da lakaat ouzh Penniliz Sant Mark e kêr Venezia.
Hiziv emaint e-barzh ar benniliz, hag eildelwennoù zo bet lakaet en o lec'h.
Istor
Rendael zo da c'houzout a belec'h e teuont. Hervez istorourien zo e vijent bet oberiet e Gres er IV kantved kent JK, evit Enez Rodos pe hini C'hios, ha hervez lod all e vijent bet goveliet gant Romaned en I kantved goude JK gant darn, etre kreiz an II kantved hag an III kantved hervez darn all.
Hiriv e soñjer e c'halljent bezañ bet graet gant ar c'hizeller Lysippos (Λύσιππος en henc'hresianeg) er IV kantved kent JK. Hennezh, evel Scopas ha Praksiteles, zo gwelet evel unan eus an tri meurañ kizeller a zo bet en Henc'hres.
Pommier
Pommier (gwezenn-avaloù e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek.
Skrivet Pommiers :
Vauriella goodfellowi
Vauriella goodfellowi a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Rhinomyias goodfellowi da gentañ-penn (e 1905) gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924) : dougen a ra anv an dastumer hag evnoniour breizhveuriat Walter Goodfellow (1866-1953).
Annez
Emañ brosezat ar spesad e koadegi menez Apo (Mindanao, er greisteiz da Filipinez).
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Vauriella pa voe lamet hini Rhinomyias.
Suzzara
Suzzara zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Dragon (steredeg)
An Dragon (Draco, berraet e Dra) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Madelyn Ann
Madelyn Ann a zo ur ganerez ha saverez pozioù eus Breizh. Kanañ a rae e saozneg er strolladoù folk ha keltiek a-raok kemer he lañs hec'h-unan. Kanañ a ra e brezhoneg kanaouennoù skrivet ganti war tonioù a-vremañ, pop rock. Tro-dro dezhi ez eus ur strollad sonerien, anezho Olivier Le Hir, Gaëtan Fagot ha Brendan Costaire.
Buhez
Desavet eo bet Madelyn e Normandi, er Manche. Eus Karaez e oa he zad-kozh hag he zad a laboure en arsanailh Cherbourg. Ur vachelouriezh lennegel he deus bet gant dibaboù sonerezh ha c'hoariva. Goude-se he deus kroget da ganañ gant strolladoù a bep seurt : rock, folk, kan martoloded, jazz... Graet he deus studioù uhel e Breizh : dourc'hounezerezh e Gwenrann, un aotregezh merañ produioù-mor en Oriant hag ur master ekonomiezh ar mor ha terkañ an arvor e Roazhon.
La Croix-Avranchin
La Croix-Avranchin a oa ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall. Bodet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saint-James.
Madelyn Ann
Buhez
Desket he deus brezhoneg gant Stumdi e-pad 9 miz e 2017 e Brest. Deuet eo da Gameled da chom ha kanañ a rae en ur strollad folk keltiek. En un davarn ma oa kustum da bakañ banneoù gant ar soner Robin Foster he doa kanet dirazañ ar ganaouenn Ar galon digor goude Annie Ebrel. Robin Foster en doa kavet brav he doare da ganañ hag en doa kinniget dezhi labourat gantañ evit krouiñ kanaouennoù pop-rock skrivet e brezhoneg.
Kroget e oant gant unan eus kanaouennoù Kate Bush, Running Up That Hill, troet e brezhoneg, da gentañ evit gwelout hag-eñ e sone mat : Gant ma c'helljen eo an hini gentañ enrollet war un albom EP. Kanaouennoù nevez a zo bet skrivet war-lerc'h (Ma-unan - Ar Faou, Nebaon). Kanet he deus ur ganaouenn er bladenn PenInsular II e 2018 ha goude gant Robin Foster war leurennoù evel evit ar Festival du Bout du Monde e Kraozon e 2019,.
Anne Villiers
Anne Douglas, pe Anne Villiers (war-dro 1610 – 1654) a oa ur gontez saoz, Kontez Morton, ha brudet he c'hened.
Merc'h e oa da Sir Edward Villiers (c. 1574 – 1626) ha d'e bried Barbara St. John, merc'h da Sir John St. John. Moereb e oa da Elizabeth Villiers, serc'h d'ar roue William III, ha da Barbara Villiers, serc'h d'ar roue Charlez II.
Harozez ar roueelourien
Lady Dalkeith, evel ma veze graet anezhi, a oa maeronez da Henrietta Anne Bro-Saoz. E-pad Brezel diabarzh Bro-Saoz, ne oa ar briñsezig nemet ur miz, pa voe laosket dindan evezh Lady Dalkeith.
Goude seziz Exeter gant arme ar Parlamant e miz Ebrel 1646, e rankas ober war-dro ar bugel diwar he c'houst. Ne fellas ket dezhi kas anezhi da Palez Sant James, met klask a reas kas anezhi d'he mamm, Henrietta Maria Bro-C'hall a oa e Bro-C'hall
Juan Carlos Ferrero
Juan Carlos Ferrero Donat, bet ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1980 en Ontinyent (Spagn), zo bet ur c'hoarier tennis spagnol (a vicher etre 1998 ha 2012) hag aet e oa ar maout gantañ e Tournamant Roland Garros e 2003.
Violante Aragon (1381-1443)
Violante Aragon, pe  Violant d’Aragó en katalaneg (1381-1443), a oa rouanez Aragon. Merc'h e oa da Joan Iañ, roue Aragon, ha d'e bried Yolande de Bar,
Mamm e oa da Mari Anjev, a zimezas da Charlez VII, roue Bro-C'hall.
Mary Don't You Weep
Mary Don't You Weep ("Na ouelit ket, Mari") zo ur c'han sklaved eus an amzer a-raok Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Kanerien
Kanet eo bet gant tud a-leizh :
Cebu
Cebu (Sugbo e cebuano, Cebú e spagnoleg) zo un enezenn hag ur broviñs eus Filipinez, en enezeg Visayas, etre Negros ha Leyte.
Un enezenn hir eo Cebu, p’en em astenn war-hed 200 kilometr eus an norzh d’ar su ha war-hed un daou-ugent kilometr bennak eus ar c’hornôg d’ar reter, d’ar muiañ. En he c’hreiz ez eus menezioù a dizh 1,108 metr e menez Cabalasan. Trovanel eo an hinad. En-dro dezhi ez eus e-leizh a enezennoùigoù, evel Mactan, Bantayan, Daanbantayan... Kêr Cebu eo ar gêr-benn, hag unan eus porzhioù bras Filipinez eo, gant tost da 700,000 a annezidi.
Emañ Cebu etre inizi Negros er c’hornôg ha Leyte er reter. Un aerborzh etrebroadel zo en enezenn, e-kichen kêr Cebu.
Ergerzhet e voe ar vro gant ar Portugalad Fernão de Magalhães e 1521. War enezenn Mactan, e-kichen Cebu, e voe lazhet Magalhães d’ar 27 a viz Ebrel er bloavezh-se.
En enez Cebu e komzer unan eus yezhoù pouezusañ Filipinez, ar sinugboanon (cebuano). Komzet e vez ar yezh-se ivez bremañ e lodennoù zo eus Mindanao, e reter enez Negros, e kornôg hag e su enez Leyte, e Bohol hag e Samar.
Katoliged eo an darn vrasañ eus annezidi Cebu, met bez’ ez eus ivez muzulmiz, deuet eus Mindanao.
René Anjev
René Anjev, pe René Iañ Anjev, pe  Renato Iañ Naplez, lesanvet ivez « Le Bon Roi René », ganet d'ar 16 a viz Genver 1409 en Angers, ha marvet d'an 10 a viz Gouhere 1480 en Aix-en-Provence, a oa kont Guise (1417-1425), dug Bar (1430-1480) de facto adal 1420, dug kenseurt Loren (1431-1453), dug Anjev (1434-1480), kont Provañs ha Forcalquier (1434-1480), kont Piemonte, kont Barcelona, roue Naplez (1435-1442), roue Jeruzalem (1435-1480), roue Sikilia (1434-1480) ha Roue Aragon (1466-1480), Markiz Pont-à-Mousson (-1480),
E vuhez
Mab e oa da Loeiz II Anjev ha d'e bried Violanda Aragon. Ganet e oa d'ar 16 a viz Genver 1409 en un tour eus kastell Angers, e-kreiz ar goañv kalet. Er c'hastell-se e voe savet gant e vamm, hag e Berry, e-touez breudeur ha c'hoarezed, ha gantañ e genderv Charlez Bro-C'hall, kont Ponthieu, pevare mab ar roue gall Charlez VI (Bro-C'hall) hag ar rouanez Isabeau Bavaria, hag a reno war-lerc'h e dad evel Charlez VII.
Merañ mat a reas e zouaroù en Anjev, e Loren hag e Provañs. Dindanañ e pinvidikaas kêrioù Angers, Aix-en-Provence, Avignon ha Tarascon.
Kuzuliet e oa gant e gambrelan Fouquet d'Agoult hag e sekretour Guillaume de Rémerville.
Hervelina Geraouell
Hervelina Geraouell zo ur romant brezhonek (kant c'hwezek pajenn ha pevar-ugent ennañ) savet gant Abeozen e 1942, embannet e 1943 gant Skridoù Breizh.
Adembannet e oa bet e 1988 gant Mouladurioù Hor Yezh.
Kontañ a ra buhez ur plac'h yaouank eus Bro-Leon, studierez e Roazhon.
Dovrefjell
Dovrefjell zo un aradennad menezioù e-kreiz Norvegia. Un harz eo etre rannvroioù Trøndelag, Østlandet ha Vestlandet. Ul lodenn eus Alpoù Skandinavia eo.
Snøhetta eo ar menez uhelañ (2286 metr uhelder).
Minez Sant-Jozeb
Minez Sant-Jozeb (Calotte Saint-Joseph e galleg) zo un dosenn 292 m uhelder e Langoned.
Harkul (steredeg)
Harkul (Hercules, berraet en Her) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Steredennoù heverk Harkul
Eus an hini skedusañ d'an hini wanañ :
Zeynep
Zeynep zo un anv-plac'h turkek, deveret eus an anv arabek Zaynab (زينب).
Tud
thumb|right|270px|Zeynep Dizdar
Taol treitouriezh an hirgontilli
Taol treitouriezh an hirgontilli (pe Brad y Cyllyll Hirion e kembraeg) zo un darvoud mojennel a c'hoarvezas en Enez Vreizh er Vvet kantved pa voe lazhet tierned ar Vrezhoned gant ar Saksoned, hervez a zo kontet en Historia Brittonum, gant Nennius.
Hervez ar vojenn e oa deuet Vortigern da vout penntiern ar vrezhoned goude aet kuit an armeoù roman eus Enez vreizh. Aotreet en devoa ar Saksoned Hengist ha Horsa da deurel o zroad en Enez Thanet.
Y Faenor (Ceredigion)
Y Faenor zo ur gumuniezh e Ceredigion, e Kembre. Emañ e-kichen kêr Aberystwyth, hag enni emañ kêriadennoù Waunfawr, Comins Coch ha Capel Dewi.
Marat Safin
Marat Mubinovich Safin, bet ganet d'ar 27 a viz Genver 1980 e Moskov (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier tennis rusian (a vicher etre 1997 ha 2009). Bet e oa c'hoarier kentañ ar bed e-pad 9 sizhunvezh e 2000, ha mont a reas ar maout gantañ en US Open e 2000 hag en Australian Open e 2005.
Pia de' Tolomei (c'hoarigan)
Pia de' Tolomei zo ur c'hoarigan italianek, savet e 1836 gant Gaetano Donizetti, diwar ul libretto gant Salvadore Cammarano, diwar buhez ha marv Pia de' Tolomei, ha c'hoariet en Teatro Apollo e Venezia e 1837.
Charles Barney Cory
Charles Barney Cory, bet ganet d'an 31 a viz Genver 1857 e Boston (Massachusetts, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Gouere 1921, a oa un evnoniour hag ur golfer stadunanat.
O Filii et Filiae
O Filii et Filiae zo ur c'hantik katolik e latin, meurdezus ha laouen, a vez kanet en amzer Fask, hag a zo bet azasaet meur a dro e brezhoneg. E gavout a reer :
Liammoù diavaez
Evit selaou an ton latin : http://www.youtube.com/watch?v=wsjFezL5KdY
Justin Ahomadegbé-Tomêtin
Justin Ahomadegbé-Tomêtin (16 a viz Genver 1917 - 8 a viz Meurzh 2002) a oa ur politikour eus Dahomey (Benin hiziv), bet prezidant ar vro.
Kentañ ministr e voe Ahomadegbé e gouarnamant Sourou-Migan Apithy etre miz Genver 1964 ha miz Du 1965 ha prezidant en etrekarg etre ar 27 hag an 29 a viz Du 1965. E penn kentañ ar bloavezhioù 1970 e voe en triad prezidanted (asambles gant Hubert Maga ha Sourou-Migan Apithy) a dlee ren Dahomey pep hini d'e dro. Prezidant e voe evel-se adalek an 8 a viz Mae betek ar 26 a viz Here 1972 ma voe distroadet gant Mathieu Kérékou. Bac'het e voe betek 1981.
Tric'horn an Norzh
Tric'horn an Norzh (Triangulum, berraet e Tri) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Maria Annunziata Aostria
Maria Annunziata Aostria, en alamaneg Maria Annunziata von Österreich, pe Maria Annunziata Adelheid Theresia Michaela Karoline Luise Pia Ignatia (1876 en Reichenau - 1961 en Vaduz) a oa ur briñsez aostrian aet da leanez.
Merc'h e oa da Karl Ludwig Aostria, arc'hdug Aostria, ha d'e bried Maria Teresa Portugal (pe Maria Teresa Bragança). Nizez e oa d'an impalaer Franz Joseph Iañ.
E 1902 e voe kaoz ur pennadig a zimeziñ anezhi d'ar priñs Siegfried von Bayern, mab d'an dug Masimilian Emanuel von Bayern, ur breur yaouankoc'h d'an impalaerez Sissi. N'eas ket pelloc'h an afer abalamour ma seblante spered ar priñs yaouank bezañ distabil.
Nawaz Sharif
Mian Muhammad Nawaz Sharif (ourdou: میاں محمد نواز شریف), ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1949 zo ur politikour ha den an aferioù eus Pakistan. Ezel eo eus ar strollad Kevre Muzulman Pakistan (N). Bet eo bet kentañ ministr Pakistan etre 2013 hag an 28 a viz Gouere 2017, pa voe digadoriet gant lez-varn uhelañ ar vro.
Div wech a-raok e oa bet kentañ ministr er bloavezhioù 1990 (1990-93 ha 1997-99). Bez' e voe ivez penn ministr ar Panjab etre 1985 ha 1990. Bez' ez eo ar c'hentañ ministr a chomas ar pellañ en e garg en istor Pakistan.
Afer ar Panama Papers
Ur wech diskuliet restroù ar Panama Papers e voe anat d'an holl e oa familh Nawaz Sharif e penn un impalaeriezh arc'hantel gant milionoù a zollarioù en Europa ha Breizh-Veur dreist-holl. N'eo ket e anv nag hini e vreur yaouankoc'h Shebaz Sharif a oa kentañ ministr Panjab a oa bet liammet ouzh an afer end-eeun met ul lodenn eus ar familh, dreist-holl e vugale. D'an 28 a viz Gouhere 2017 e voe digadoriet gant lez-varn uhelañ Pakistan, evel kentañ ministr, ha difennet e voe outañ ivez derc'hel kargoù foran. Lakaet e oa da gablus gant e familh da vezañ "dizonest, ha kablus eus breinadur".
Labouradeg dilastezañ La Hague
Labouradeg dilastezañ La Hague zo ul labouradeg karget da zinerzhañ al lastez nukleel e La Hague, e Normandi.
Skouer ur gudenn degouezhet e-pad al labourioù (pennad kazetenn embannet e Ouest-France) amañ.
Ettore Tolomei
Ettore Tolomei (Rovereto, 16 a viz Eost 1865 - Roma, 25 a viz Mae 1952) a oa ur c’hazetenner hag ur politikour italian, broadelour ha faskour. Anvet e voe da senedour e 1923 ha noplaet e voe gant ar roue Vittorio Emanuele III, evel Conte della Vetta e 1937. Brudet eo e labour evit italianekaat lec’hanvioù Tirol ar Su hag abalamour da se e vez gwelet fall gant alamanegerien ar vroig-se, tra ma vez graet ur "brogarour" anezhañ gant Italianed zo.
E vuhez
Ganet e voe Ettore Tolomei e 1865 e Rovereta, e Trentino a oa da neuze en Aostria. E-pad e yaouankiz e tommas ouzh mennozhioù ar vrogarourien italian ha mont a reas d’ober e studioù da Firenze ha Roma, ha n’eo ket da Aostria. Goude e studioù e rankas mont d’ober e goñje en arme Aostria ha daremprediñ a reas neuze kentelioù douaroniezh e skol-veur Vienna.
Ur wech distroet da Roma, e 1890, e savas ur gelaouenn anvet La Nazione Italiana, ma c‘houlenne e vefe brasaet Italia ha staget outi an holl zouaroù ma oa italianegerien hag a oa o chom e stadoù estren. E rannvro orin, Trentino, a oa da stagañ ouzh Italia evitañ eta, ha mont a rae zoken betek goulenn en em astennfe Italia betek linenn disrann an doureier ha betek menezioù uhelañ an Alpoù. E 1906 ez eas da chom da Montan e proviñs Bozen ha sevel ur gelaouenn all anvet Archivio per l'Alto Adige. An anv "Alto Adige" choazet gantañ evit ar vro a oa bet anv un departamant e Rouantelezh Italia krouet gant Napoleon. Er gelaouenn e oa pennadoù a glaske diskouez e oa Tirol ar Su ur vro "italian" ha savet e voe kantadoù a anvioù italianek evit lec’hioù ar rannvro-se, ha n’o doa betek neuze nemet anvioù alamanek pe anvioù ladinek. Hervez Tolomei avat e oa bet alamanekaet an anvioù-lec’h er vro-se gwechall ha ne rae-eñ nemet aditalianekaat anezho.
E-pad ar Brezel-bed Kentañ e stourmas Tolomei en arme Italia. E 1918 ez eas da chom da v-Bozen (anvet "Bolzano" gantañ) hag e 1919 e voe kaset da Vro-C’hall, asambles gant dileuridi all eus Italia, evit kemer perzh el labour da sevel feurioù-emglev Versailhez ha Trianon. Neuze e voe lakaet an harzoù etre Aostria hag Italia war linenn disrann an douerier ha lakaet Tirol ar Su en Italia.
Anvet e voe Tolomei da "Commissario alla Lingua ed alla Cultura in Alto Adige" e Bozen. D’an 2 a viz Here 1922 ez eas, e penn ur strolladig "Rochedoù Du" faskour, da aloubiñ ti-kêr Bozen ha da skarzhañ ar maer dilennet, un alamaneger. E 1923 e voe anvet Tolomei da senedour evit e drugarekaat. Diwezhatoc’h e voe anvet da "gont" gant ar roue Vittorio Emanuele III : "Comte de la Vetta", diwar an anv-lec’h savet gantañ evit unan eus menezioù uhelañ Tirol ar Su, ar Glockenkarkopf ("Vetta d’Italia" en italianeg).
E-pad an Eil Brezel-bed e paouezas Tolomei gant ar politikerezh. Harzet e voe gant an Alamaned, e miz Gwengolo 1943, pa voe aloubet hanternoz Italia ganto. Bac’het e voe e kamp-bac'h Dachau da gentañ hag en ul lec’h all da c’houde, e Thüringen. E 1945 e voe dieubet ha distreiñ a reas da Italia. Goude ar brezel e skrivas e eñvorennoù, embannet e 1948. Mervel a reas e Roma d’ar 25 a viz Mae 1952 ha beziet e voe er geriadenn ma oa bet o vevañ, e Montan.
E oberenn
Evit Ettore Tolomei e oa Tirol ar Su un douar italian da gentañ hag aostrian e oa bet e-pad un nebeud kantvedoù hepken. Abalamour da se e ranke ar vro-se dont da Italia en-dro hag e ranke an anvioù-lec’h enni bezañ italianek.
Castelmauro
Castelmauro zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso e Molise.
Ettore Tolomei
E oberenn
E 1916, a-raok ma vefe Italia o kemer perzh er Brezel-bed Kentañ, e oa bet krouet ur bodad, renet gant Tolomei evit treiñ lec’hanvioù an "tiriad a vo aloubet dizale". Gant ar bodad-se e voe troet tost da 12,000 anv. Adalek miz Mezheven 1916 e voe embannet an Archivio per l'Alto Adige, ur gelaouenn vloaziek, savet gant Tolomei ivez, enni pennadoù a glaske prouiñ e oa Tirol ar Su un douar italian.
Gant Tolomei e-unan e voe krouet 8,000 lec'hanv italianek. Adalek deroù ar bloavezhioù 1920 e voe lakaet an anvioù italianek-se en implij gant ar renad faskour, evit italianekaat Tirol ar Su.
Hiziv c'hoazh e talvez ar braz eus an anvioù savet gant Tolomei da anvioù italianek ofisiel eno, e-kichen an anvioù alamanek ha ladinek implijet war an dachenn.
Uibhist
Uibhist (gouezeleg, distaget ; Uist pe The Uits e saozneg, distaget pe ) eo an anv a zo gant ar stroll inizi a zo e-kreiz Na h-Eileanan Siar, en Inizi Gall e Bro-Skos. Liammet eo Uibhist a Tuath (Uibhist an norzh) gant Uibhist a Deas (Uibhist ar su) gant chaoserioù.
Roll an inizi
Eus an norzh d'ar su:
Junta de Villalba de Losa
Junta de Villalba de Losa  zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Frog Went A-Courting
Kanerien
Kanet hag enrollet eo bet
Levr
Ul levr bugale anvet Frog Went A-Courtin' zo bet embannet diwar-lerc'h ar ganaouenn.
Interregnum (Impalaeriezh Santel Roman)
liamm=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Das_Interregnum_Drei_M%C3%A4nner_am_Grab_eines_Kaisers.jpg/310px-Das_Interregnum_Drei_M%C3%A4nner_am_Grab_eines_Kaisers.jpg|thumb|Tri den dirak an kelan impalaer, pep hini get un neuz teñval. Eus Chronicon pontificum et imperatorum, dornskrid a 1450 treset gant stal [[Diebold Lauber
Jaramillo de la Fuente
Jaramillo de la Fuente zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Derventio (Papcastle)
Derventio, anvet ivez Derventio Carvetiorum, a oa ur c'hreñvlec'h roman e hanternoz Enez Vreizh, e Papcastle war ar stêr Derwent. Savet e voe ur c'hreñvlec'h gant prenn da gentañ, hag adsavet gant mein da c'houde. Meneget eo Derventio gant Dizanv Ravenna
Abercraf
Abercraf zo ur gêriadenn vihan eus Kembre e kreisteiz Powys. Emañ el lodenn uhelañ eus Cwm Tawe, traoñienn ar stêr Tawe, war harzoù Park Broadel Bannau Brycheiniog. Tremen a ra an hent a gas eus Abertawe da Aberhonddu hebiou ar gêriadenn.
Yevgeny Kafelnikov
Yevgeny Aleksandrovich Kafelnikov, bet ganet d'an 18 a viz C'hwevrer 1974 e Sotchi (URSS d'ar mare-se), zo ur c'hoarier tennis rusian hag a zo bet c'hoarier kentañ er bed. Aet e oa ar maout gantañ e Tournamant Rolland Garros e 1996 (penn-ouzh-penn ha daou-ouzh-daou) hag en Australian Open e 1999.
Derventio (Papcastle)
En-dro d'ar c'hreñvlec'h e oa un tammig kêr ivez (vicus).
Abercraf
Gwechall e oa kalzik mengleuzioù glaou er c'horn-bro, met serret e voent holl er bloavezhioù 1960.
Y Fro Gymraeg
Gant Owain Owain, ur stourmer evit ar c'hembraeg, e voe displeget evit ar wech kentañ petra e oa Y Fro Gymraeg, er gelaouenn Tafod y Ddraig e miz Genver 1964, ha gantañ e voe treset ur gartenn eus ar vro-se. Displegañ a reas ar soñj e oa ret en em gannañ evit gwirioù ar gembraegerien er c'hornioù-bro-se da gentañ penn. Brudet eo chomet ar frazenn skrivet gantañ: Enillwn y Fro Gymraeg, ac fe enillir Cymru, ac oni enillir Y Fro Gymraeg, nid Cymru a enillir ("Gounezomp Y Fro Gymraeg, ha gounezet e vo Kembre ; anez gounit Y Fro Gymraeg, ne vo ket gounezet Kembre").
Abercraf
E-kichen ar gêriadenn emañ menez Cribarth, unan eus menezioù Bannau Brycheiniog, lesanvet Y Cawr Cwsg (ar ramz kousket).
Y Fro Gymraeg
Goude se e voe savet al luskad Adfer gant Emyr Llewelyn, dezhañ da bal gwareziñ Y Fro Gymraeg. Abaoe 1964 avat eo aet gorread ar "Vro"-se war ziskar evel ma weler pa seller ouzh kartennoù a ziskouez disoc'hoù an niveradegoù a vez graet bep dek vloaz.
Er bloavezhioù 1960 en em astenne eus an eil penn d'egile eus kornaoueg Kembre, eus Enez Mon er gwalarn da hanternoz Penfro ha harzoù Cwm Gwendraeth er c'hreisteiz, ha betek Dyffryn Aman e reter Sir Gaerfyrddin, ha lodennoù bras eus kornaoueg Powys ha kontelezh kozh Sir Clwyd. Hiziv avat eo digresket an dachenn ma vez kaozeet kembraeg gant ar muiañ-niver eus an dud. Peder eus kontelezhioù Kembre a c'haller lakaat er Vro Gembraek bremañ : kontelezh Gwynedd, Sir Gaerfyrddin, Ceredigion hag Enez Mon, daoust ma'z eus lec'hioù enno m'eo deuet ar saozneg da vezañ yezh ar muiañ-niver. Un nebeud lec'hioù all, e diavaez ar c'hontelezhioù-se a zalc'h da gaout dregantadoù uhel ar gembraegerien: lodennoù eus Castell-nedd Port Talbot, lec'hioù zo e kornaoueg Powys, hanternoz Sir Benfro, uhelennoù Sir Conwy (Dyffryn Conwy), uhelennoù ha diabarzh Sir Ddinbych, ha lodennoù eus Sir Abertawe.
Derventio (Papcastle)
En 12vet kantved e voe implijet mein ar c'hreñvlec'h roman gant an Normaned evit sevel Kastell Cockermouth.
Anv
Evel evit Derventio Brigantum, dont a rafe an anv-lec'h Derventio eus ar elfenn *daru-, *deru- (= derv) ha talvezout a rafe kement ha "stêr an derv". Rivet & Smith, p. 334/
Saezh (steredeg)
Ar Saezh (Sagitta, berraet e Sge) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Castelbottaccio
Castelbottaccio zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso e Molise.
Calyptophilus frugivorus
Calyptophilus frugivorus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Calyptophilidae.
Anvet e voe Phoenicophilus frugivorus (kentanv) da gentañ-penn (e 1883) gant an evnoniour stadunanat Charles Barney Cory (1857-1921).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged all peurvuiañ ; en desped d'e anv (frugivoris), ne gemer ket kement-se a frouezh.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
C. f. tertius a veze sellet outañ evel un isspesad da frugivoris ivez, a-raok mont da spesad : Calyptophilus tertius (Wetmore, 1929).
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Thraupidae kent.
Jean-Baptiste Hachème
Jean-Baptiste Hachème (Porto-Novo, 24 Mezheven 1929 – Cotonou, 3 Mae 1998) a oa un ifiser e Lu Dahomey (Benin hiziv).
Leon Bihan (steredeg)
Al Leon Bihan (Leo Minor, berraet e LMi) anvet ivez Kolen ar C'hazh, zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Jean-Baptiste Hachème
Goude an taol-Stad a-enep Christophe Soglo e voe e penn ar Stad eus an 18 d'an 19 a viz Kerzu 1967.
Tripel Karmeliet
Ar bier Tripel Karmeliet zo ur bier alaouret eus Reter-Flandrez Belgia, kreñv an derez alkool ennañ (8,4%), bervet e Buggenhout gant an ti-bresañ Bosteels (Brouwerij Bosteel) abaoe 1996, diwar gwinizh, kerc'h ha heiz.
Adelheid von Hessen
Adelheid von Hessen (c. 1324 – c. 1371) a oa merc'h da Heinrich II, landgrav Hessen, ha d'e bried Elisabeth von Thuringen.
Dimeziñ a reas Adelheid da Gazimir III Meur, roue Polonia.
Vitiensis
Vitiensis a vez laret, e latin, eus meur a loen pe blantenn eus an Inizi Viti (pe Fidji):
María de Castilla
María de Castilla, pe Maria Kastilha, a zo anv meur a rouanez pe briñsez eus rouantelezh Kastilha:
C'hronos
Embarañ a reas C'hronos gant an doueez Ananke, doueez ar Red, ha tri bugel o doe : C'haos, Aither ha Fanes.
Doueed an amzer
Daou zoue all zo d'an amzer e relijion Henc'hres : Kairos hag Aion.
Jaramillo Quemado
Jaramillo Quemado zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Stêr Ba
Div stêr Ba zo anavezet er bed:
Maria Teresa de Bragança, arc'hdugez Aostria
Maria Teresa de Bragança (1855-1944), a oa ur briñsez portugalat deuet da vout arc'hdugez Aostria dre zimeziñ.
Merc'h e oa da Miguel Iañ Portugal, roue Portugal, ha c'hoar-gaer da impalaer Aostria, Franz Joseph Iañ.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas da Karl Ludwig von Österreich, breur da Franz Joseph Iañ, un intañv hag en doa 22 vloaz warni. Hennezh a oa bet dimezet div wech: ha pevar bugel en doa, met ne c'halle ket ur briñsez portugalat en harlu bezañ re figus. Mervel a reas Karl Ludwig en 1896.
He bugale
Div verc'h he doe gant he fried:
Simone Weil
Simone Adolphine Weil (ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1909 e Paris ha marv d'ar 24 a viz Eost 1943 en Ashford, England) a oa ur bredererez, kevrinerez, kelennerez ha reveulzierez gall a orin yuzev. Ur sell politikel kreñv a oa ganti. He breur André Weil a oa ur matematikour.
Heinrich von Preußen
Heinrich von Preußen, pe Herri Prusia, zo anv meur a zen:
Bazil (sant)
Bazil (Basileus) Caesarea, anvet ivez Bazil Veur, ganet e 329 ha marvet, diouzh a gonter, d'ar 1 a viz Genver 379 e Caesarea e Kappadokia, a voe eskob Caesarea in Cappadocia, en Azia Vihanañ, hag un doueoniour a bouez.
Buhez
Anvet e voe da eskob Kaezarea e 370.
Enebiñ e reas ouzh Arius, Apollinarius, Eusthatius.
Mont a reas da Anaon e 379.
Lidet e vez d'an 2 Genver, ha d'ar 14 Mezheven.
Ba
Ba zo
Sourou-Migan Apithy
Sourou-Migan Apithy (8 a viz Ebrel 1913 - 3 a viz Kerzu 1989) a oa ur politikour eus Dahomey (Benin hiziv) ha prezidant ar vro e 1964-65.
Lakaet e voe e penn Dahomey d'ar 25 a viz Genver 1964 gant Christophe Soglo met d'ar 27 a viz Du 1965 e voe distroadet gant hemañ. Mont a reas en harlu da Vro-C'hall ha distreiñ d'e vro e 1970 ma voe en triad prezidanted (gant Hubert Maga hag Ahomadegbé-Tomêtin) a zlee ren Dahomey pep hini d'e dro. A-raok na deufe e dro (sañset e 1974-1976) e voe aozet un taol-Stad gant Mathieu Kérékou e miz Here 1972. Bac'het e voe Apithy ha dieubet e 1981. Mont a reas neuze da chom da Vro-C'hall ma varvas e Pariz d'an 3 a viz Kerzu 1989.
Tahirou Congacou
Prezidant Bodadenn vroadel Dahomey ha ministr an Aferioù estren e voe etre 1964 ha 1965 a-raok bezañ lakaet e penn ar Stad gant Christophe Soglo d'an 29 a viz Du 1965. Soglo a skarzhas anezhañ d'an 22 a viz Kerzu er memes bloavezh.
Kampionad vietnamat an echedoù
Kampionad vietnamat an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù er Viêtnam. Aozet e vez ar c’hampionad bep bloaz gant Liên đoàn Cờ Việt Nam (Kevre vietnamat an echedoù) abaoe 1980, aozet e vez Kampionad ar Maouezi bep bloaz abaoe 1983. Ezel eus ar FIDE eo ar c’hevre vietnamat abaoe 1988.
National championship winners
! Bloaz !! Kampion !! Kampionez ar maouezi
Torella del Sannio
Torella del Sannio zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso e Molise.
Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel
Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 1995.
Pervigilium Veneris
Pervigilium Veneris zo ur varzhoneg latin dizanv.
Kumuniezh kumunioù kreisteiz al Liger-Atlantel
Edo he sez e Levieg. He frezidant diwezhañ oa Claude Neau, maer Kerc'haoueg.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 3 c'humun d'ober anezhi:
San Millán de Lara
San Millán de Lara zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Louarnig (steredeg)
Al Louarnig (Vulpecula, berraet e Vul) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Roccavivara
Roccavivara zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso e Molise.
Quintanabureba
Quintanabureba zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Santa Croce di Magliano
Santa Croce di Magliano zo ur gumun en Italia, e proviñs Campobasso e Molise.
Flores (Indonezia)
Flores zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Timur.
Pistolenn
Ur bistolenn a zo un arm-tan dorn hiniennel. Orinoù ar bistolenn a zo er, pa voe produet ar c'hentañ armoù-dorn en Europa. Pistolenn a zo deveret a-ziwar ar ger gallek pistolet (e-tro 1550). Ar pistolennoù impliijetañ a zo reoù un tenn ha damm emgefreek.
Flores (Indonezia)
Emañ etre inizi Sumbawa ha Komodo er c'hornôg, Lembata er reter, Sumba er c'hreisteiz ha Timor er gevred.
Santa Croce
Santa Croce zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun en Italia.
Pistolenn
Termeniñ
Evit lod geriadurioù pe tud arbennikaet war an armoù e vez savet un diforc'h teknikel war ar pistolennoù gwelet evel ur skourr d'an armoù-dorn; evit darn anezho e vez implijet ar gerioù-se gant ar memes menneg.
Lepidoptera
Al Lepidoptered, anvet ivez Skantaskelleged, a zo an urzhiad vras a amprevaned m’emañ ar balafenned ennañ. Evit ar poent ez eus bet renablet 174 250 spesad, renket e 126 kerentiad.
Flores (Indonezia)
E 2010 e oa 1 831 000 a dud o chom war Flores, 13 540 km² he gorread, eleze ur stankter a 135 den/km². An darn vrasañ anezho zo katoliked, dre ma voe kristenaet ar vro gant trevadennerien deuet eus Portugal. Maumere eo ar gêr vrasañ.
E 2003 e voe kavet Homo floresiensis, ur spesad eus ar genad Homo hag a veve en enezenn betek mont da get war-dro 50 000 a vloavezhioù zo, da lavaret eo war-dro donedigezh Homo sapiens war an enezenn. Hobbited a vez graet eus Homo floresiensis abalamour d'o ment vihan.
Cadwgan
Cadwgan zo un anv-badez kembraek
Pontevedra
Pontevedra zo ur gêr hag ur gumun, en arvor su Galiza, ha kêr-benn Proviñs Pontevedra. 83 260 a annezidi a oa enni e 2020.
Douaroniezh
Emañ Pontevedra e mervent Galiza, war an aod e goueled Ría Pontevedra, unan eus ar Rías Baixas.
Quintanavides
Quintanavides zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Commonwealth (disheñvelout)
Commonwealth a zo ur ger saoznek evit ober anv eus ur gumuniezh politikel. Troet e vez dre vras e brezhoneg gant “Kenglad”. Pa vez implijet en e unan e ra dave da Genglad ar Broadoù, Commonweath of Nations, un aozadur a vod broioù bet en Impalaeriezh Breizh-Veur.
Gallout a ra bezañ ivez: Commonwealth a gaver ivez en anv ofisiel broioù 'zo:
Quintana del Pidio
Quintana del Pidio zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Pabor
Ur pabor zo
Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes
An Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes zo ur geriadur divyezhek gant Émile Ernault e 1904.
Émile
Émile a zo un anv-badez gallek.
Yezhoù all
, ,
Émile Schuffenecker
Claude Émile Schuffenecker pe Émile Schuffenecker, bet ganet d’an 8 a viz Kerzu 1851 e Fresne-Saint-Mamès hag aet d’an Anaon d’an 31 a viz Gouere 1934 e Pariz, a oa ul livour postimpresionour gall.
Lluís Companys
Lluís Companys i Jover  (ganet en El Tarròs, e Tornabous, d'an 21 a viz Mezheven 1882 – marvet e Barcelona, d'ar 15 a viz Here 1940) a oa un alvokad ha politikour katalan republikan, fuzuilhet gant gouarnamant spagnol Francisco Franco.
Émile Schuffenecker
Bet eo e-touez al livourien bet e Pont-Aven, tro-dro da Baul Gauguin. Livet oa bet gant Schuffenecker fent-poltred Gauguin, anvet Synthétisme. Erbedet e oa bet dezhañ gant Gauguin klask tremen hep livañ an natur rik evel m'emañ, hogen klask mont davet an difetisder a-benn tostaat d'an doueel, d'ar speredel. Prestet en devoa arc'hant da C'hauguin. Dastumadeg Gauguin a oa bet fiziet ennañ e-keit ha ma oa hennezh o veajiñ en inizi. Bec'h a oa savet etreze da c'houde, pa lavare Gauguin war un ton hek a-zivout Schuffenecker e oa anezhañ, un den dister ("un médiocre") a vije bet « ganet da vout micherour, porzhier pe genwerzhour, den da c'hortoz pep tra digant ar re all evit dont da vezañ ur perc'henn. »
Lluís Companys
Kentañ prezidant Parlamant Katalonia e voe (1932-1933), ministr Gouarnamant Republik Spagn (eil hanterenn 1933), prezidant Generalitat Katalonia republikan (1934 ha 1936–1940, bloavezh e varv) e-pad Eil Republik Spagn, ha prezidant ERC (1933-1934). Harluet e voe e Breizh, er Baol-Skoubleg, goude Brezel Spagn. Eno e voe harzet gant ar polis gall, roet d'ar Gestapo alaman, ha roet gant an Alamaned da c'houarnamant Francisco Franco. Lakaet e voe d'ar marv e Montjuich, ma huchas a-raok mervel « Per Catalunya! ».
Avro Lancaster
An Avro Lancaster a zo un nijerez eus an Eil Brezel-bed bet savet er Rouantelezh-Unanet gant an embregerezh Avro war c'houlenn ar Royal Air Force (RAF). Ur vombezerez pounner e oa, pevar c'heflusker dezhi, an hini implijet ar muiañ, koulz hag an Handley Page Halifax, gant ar RAF, ar Royal Canadian Air Force hag aerluioù all eus ar C'hommonwealth ha reoù all eus tu ar Re Gevredet. Tapet he doa brud al “Lanc” (he lesanv) evel bombezerez pounner noz, met barrek e oa-hi ivez evit traoù all evel bombeziñ resis war an deiz.
Émile Schuffenecker
E 1903 e c'houlennas e wreg an torr-dimeziñ, hi o vezañ « ur gwir berseval » hervez komzoù Gauguin.
Ion
An ionoù zo spesadoù kimiek karget ent elektrek. An anv saoznek-se a zeu eus an anv-gwan henc'hresianek ἰόν (ion), a c'heller treiñ gant « o vont, a ya ».
Émile Schuffenecker
Foranet e voe e zastumadeg livadurioù, en o zouez 7 Cézanne, 7 Van Gogh ("Paotr al lizheroù",  "Le Bon Samaritain", un "Arlésienne", ur skouerenn eus an "Tournesols", "Souvenir du jardin à Etten"). Darn eus an torkad taolennoù-mañ a voe gwerzhet da Chtchoukine ; el lod-se e oa ivez un nebeud re gant Gauguin ("Le Christ jaune", da skouer), engravadurioù japanat ha tresadennoù gant Odilon Redon.
Lluís Companys
Betek-henn n'eus nemetañ, eus prezidanted gouarnamantoù er bed, dilennet hervez ar reolennoù demokratel, a zo bet lakaet d'ar marv.
Émile Schuffenecker
Daremprediñ a reas, e Pariz, er "ruskenn", al livour Victor Dupont eus al luskad faovouriezh. Lesanvet e voe gantañ "Schuff ar Ruz" abalamour d'e vennozhioù anarkour. Mervel reas e Pariz e 1934.
Ebeul (steredeg)
An Ebeul (Equuleus, berraet en Equ) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh.
Quintanapalla
Quintanapalla zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Le Mesnil-Germain
Le Mesnil-Germain a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.
kantved
Eil brezel-bed, 1944 :
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Melestradurezh
left|thumb
María de Molina
María Alfonso de Meneses (war-dro 1264 - Valladolid, 1321), anavezetoc'h evel María de Molina, itron Molina, a oa rouanez Kastilha ha rouanez León.
Merc'h e oa d'an infant Alfonso de Molina ha d'e drede pried, Mayor Alfonso de Meneses. Rouanez Kastilha ha rouantelezh León e teuas da vezañ dre he dimeziñ da Sancho IV Kastilha, roue Kastilha ha León, entre 1284 ha 1295. Goude e voe rouanez rejantez e-pad minorelezh he mab, Fernando, hag he niz Alfonso.
Ion
Lakaat a reer kemm etre an ionoù monoatomek kenaozet gant un atom hepken, evel Fe hag Fe, Na pe Pb, hag an ionoù poliatomek kenaozet gant meur a atom, evel SO pe NO.
Quintanar de la Sierra
Quintanar de la Sierra zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Lappi
<HR noShade> Lappi (finneg ha samieg an norzh) pe Lappland (svedeg), “Laponia”, eo ar rannvro vrasañ eus Finland hag an hini ar muiañ en norzh. Un darn eo eus Sápmi, bro ar Samied.
Ion
Graet e vez kationoù eus an ionoù karget ent pozitivel, hag anionoù eus an ionoù karget ent negativel.
Istor
Roet e voe an anv « ion » war-dro 1830 gant Michael Faraday d'ar spesadoù kimiek a zo pennkaoz da gonduktivelezh elektrek an dourennoù. Ret e voe gortoz 1885 evit ma voe kinniget un displegadenn eus doare mont-en-dro ar gonduktivelzh gant ar Svedad Svante August Arrhenius a voe roet priz Nobel ar gimiezh dezhañ e 1903 evit se.
Implijet e vez bannoù ionoù a energiezh uhel e fizik atomek, fizik nukleel ha fizik ar partikulennoù (gwelet buanaer partikulennoù). Implijet e vez bannoù a energiezh izel e dielfennadur ar gorreennoù. (gwelet SIMS).
Soludoù ionek
Kenaozet eo ar soludoù-se gant ur berniadur kationoù hag anionoù a bep eil, liammet gant ereadoù « ionek » ; kenstag e chom pep tra a drugarez d'an nerzhioù elektrostatek. Da skouer ez eo an holen (kloridenn sodiom) ur berniadur ionoù kloridenn hag ionoù sodiom.
Disolviñ a ra aes an soludoù-se en dour pe e disolveroù polel all, rak solvatet e vez aes an ionoù eno (distrewet e-touez molekulennoù an disolver).
An disolvadennoù ionek
Graet e vez disovadenn ionek eus an dourennoù a zo ionoù e-touez an dilsolver. En disolvadenn e fiñv aes an ionoù diwar efed ur park elektrek, alese e teu konduktivelezh elektrek vras an disovadennoù ionek. Gant muzul konduktivelezh elektrek un disolvadenn bennak e c'heller neuze brasjediñ ar c'hementad ionoù enni. Neutral ent elektrek eo an disolvadennoù ionek.
Pinvidik e ionoù eo an dour mor, a ya d'ober pourvez dour brasañ an Douar.
Kementad materi ur seurt ionoù e-barzh ur volum eus an disovadenn a vez graet anezhañ paoter molel ar seurt ionoù-se. Pa lakaer S evit an disolvadenn hag X evit ar seurt ionoù ez eo roet ar paoter molel gant al liammadenn :
alese
Koulskoude e reer aliesoc'h gant ar paoter masek er yezh pemdez. Roet eo gant al liammadenn :
Ionizañ kompozadoù molekulel
E korfoù molekulel 'zo e vez desachet an elektronoù eren gant atomoù 'zo muioc'h eget gant re all. Lavaret a reer neuze ez eo polarizet an ereadoù etre an atomoù. Pa vez molekulennoù ar c'hompozadoù-se, evel an drenkenn sulfurek, an ammoniak pe an dioksidenn garbon, a-stok ouzh un disolver polel, evel an dour, e tistrollont en ionoù e-kerzh an disolvadenn.
Elektroneutralder
Neutral ent elektrek eo kement kompozad kimiek a zo ionoù ennañ. Setu ez eus dre ret kationoù hag anionoù ennañ war un dro, hag o c'henfeur a zo a seurt m'eo kempouezet rik karg pozitivel ar c'hationoù gant karg negativel an anionoù. Talvezout a ra ar perzh-se evit ar soludoù kement hag evit an disolvadennoù ionek.
Kerez
Ar c'herez (ruz, du, gwenn pe velen o liv) a zo frouezh bihan, bouedek ha chugonus ar gerezenn. "Babiol", "babu" pe "kignez" a vez graet anezho a-wechoù. Prunus eo anv latin ar genad.
Viti Levu
Viti Levu (Viti vras, e brezhoneg; distagañ [ˈβitʃi ˈleβu]) eo ar vrasañ eus an Inizi Viti, pe Fidji, a ya d'ober Republik Fiji. Enni emañ an darn vrasañ eus tud ar vro (75%) o chom, hag enni emañ ar gêr-benn, Suva.
10 388 km² zo dindani, kement ha stadoù Liban pe Connecticut (e SUA), 146 km a reter da gornôg, 106 km a hanternoz da greisteiz. Trede brasañ enez ar meurvor Habask eo, war-lerc'h Hawaii ha Grande Terre e Kaledonia-Nevez.
Papcastle
Papcastle zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus Bro-Saoz, e kontelezh Cumbria. Bremañ eo peuzstag ouzh kêr Cockermouth, a zo war lez kreisteiz ar stêr Derwent. E 2001 e oa 406 den o chom er gêriadenn, ha 385 hepken da vare niveradeg 2011.
Dont a rafe anv Papcastle eus ur ger norsek hag ur ger hensaoznek : papi+cæster, da lavaret eo "ar c'hreñvlec'h roman annezet gant ur penitiour".
E Papcastle e oa gwechall-gozh ur c'hreñvlec'h roman anvet Derventio, savet e koad da gentañ hag adsavet gant mein da c'houde.
Torri di Quartesolo
Torri di Quartesolo zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Quintanaortuño
Quintanaortuño zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Asigliano Veneto
Asigliano Veneto zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Isparta
Ouzhpenn 228,000 a annezidi zo enni.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Isparta gant ar c'hêrioù-mañ :
Kumuniezh kumunioù bro Machikoul
Kumuniezh-kumunioù bro Machikoul a oa anezhi ur gumuniezh kumunioù e departamant Liger-Atlantel, e Breizh. Krouet e voe e 2002.
Edo he sez e Machikoul. He frezidant diwezhañ oa Jean Charrier, maer Sant-Marzh-ar-C'hoad.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 6 kumun d'ober anezhi:
Valli del Pasubio
Valli del Pasubio zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Romano d'Ezzelino
Romano d'Ezzelino zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Rucqueville
Rucqueville a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Pascal Moguérou
Pascal Moguérou, bet ganet d'ar 7 a viz Here 1961 e Montroulez, a zo ur skeudennaouer breizhat. Tresañ a ra boudiged, korriganed ha mojennoù e vro.
Teodegonda
Teodegonda, pe Tiudigoto pe Teodegoda, a oa ur briñsez ostrogot, merc'h vastard d'ar roue Teodorig Veur.