cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enez
Enez a c'hall bezañ:
Kustentin Iañ
Kustentin Kentañ zo bet anv meur a zen:
Yann V
Meur a zen zo bet anvet Yann V
Yann IV
Meur a zen zo bet anvet Yann IV
Yann VI
Meur a Yann VI zo bet en Istor Europa:
11 Mae
Deiziadur kristen
war ar stern
Garralda
Garralda zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Saint-Inglevert
Saint-Inglevert a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Wacquinghen
Wacquinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Stoumont
Stoumont a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Tardinghen
Tardinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Wierre-Effroy
Wierre-Effroy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Calderbank
Calderbank zo ur gêriadenn eus Bro-Skos, demdost da gêr Airdriee, e Siorrachd Lannraig (Lanarkshire), war lez ar stêr Calder.
Istor
Abred en em stalias menec'h e Calderbank.
Eno e voe savet ar Vulcan, kentañ bag houarn.
9 Mae
Deiziadur kristen
da zont
Yezhoù toulek-wiyaek
Ur is-skourr eus ar yezhoù wadjek-djenek komzet e Nijeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù toulek-wiyaek (tula-wiyaaor pe waja).
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Richmond (Yorkshire)
Richmond a zo ur gêr eus kontelezh Yorkshire e Bro-Saoz, war lez ar stêr Swale. Pennlec'h Richmondshire eo. 8,180 a dud zo enni e 2001.
Istor
Un anv lec'h gallek eo « riche mont », menez pinvidik. Hennezh eo an anv roet d'ar c'hastell savet gant Alan ar Rouz, anvet da aotrou Richmond, en 1071, war douaroù roet dezhañ gant ar roue Gwilherm an Alouber, mestr ar vro abaoee drec'h e 1066. Diwar anv ar c'hastell e teu hini kêr Richmond.
Elizabeth Shaughnessy
Elizabeth Shaughnessy a zo bet ganet e 1937.
Mestrc'hoarierez echedoù iwerzhonat, bet o vevañ e Berkeley, Kalifornia, SUA e-pad tremen 30 vloaz.
C'hoari a ra e skipailh broadel Iwerzhon en Olimpiadoù Echedoù Bedel.
Renourez eo eus Berkeley Chess School (Skol Echedoù Berkeley) e-lec'h ma vez kelennet an echedoù hag aozet kampoù hañv. Div wezh e voe dilennet da burev ar skol.
Tounieg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo an tounieg (tunia) komzet gant e 2.255 den (1993) tro-dro da Sarh e su Tchad
Radio Ceredigion
thumb|right|250px|Logo ar skingomz Radio Ceredigion zo ur skingomz divyezhek e kornôg Kembre.
Baeg
Ur yezh wadjek-djenek eus is-skourr ar yezhoù bikwinek-djenek eo ar baeg (baa).
Poblañs
An dud o deus o annez en un tiriad eo ar boblañs. Niveret e vez peurvuiañ gant ar gouarnamantoù ha studi emdroadur ha perzhioù ar boblañs e lec'h-mañ-lec'h a vez anvet ar boblañsouriezh. Un dachenn studi evit an istorourien eo ivez ha klasket e vez istimañ niver an annezidi a zo bet gwechall gozh en un tiriad a-raok ma 'z eus bet niveradegoù an dud hollel.
Sell ivez
Penduduk
Sant-Sewenn
Sant-Sewenn (Saint-Séglin e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Anast e departamant Il-ha-Gwilen.
Qin Shi Huang
Qin Shi Huang a zo bet ganet e 259 KJK ha marvet e 210 KJK anv personel Ying Zheng.
Roue eus Stad Qin eo bet etre 247 KJK betek 221 KJK.
Krouer an Dierniezh Qin (Sinaeg 秦朝), an dierniezh gentañ da unvaniñ Sina a-bezh.
Kentañ Impalaer eus Sina unvan,goude ma oa bet aloubet an holl stadoù arall gantañ, adalek 221 KJK betek e varv e 210 KJK.
Yezhoù kimek
Ur skourr eus ar yezhoù adamawek eo ar yezhoù kimek (kime) komzet e norzh Kameroun.
Ounis
left|thumb|140px| left|thumb|250px|Piramidenn Ounis e [[Saqqara]] left|thumb|250px|
Goteg Krimea
Goteg Krimea a oa ur yezh c’hermanek a veze komzet e kreisteiz Krimea, moarvat war-dro Mangup, betek an kantved.
Anavezet eo dre ul lizher gant Ogier de Busbeq, ur c'hannad eus Flandrez a weladennas ar rannvro e-pad ar kantved. Ennañ e kaver pevar-ugent ger hag un nebeud frazennoù berr.
Gresian e oa kelaouer Busbeq ha n'eur ket sur penaos e veze distaget ar gerioù a ro deomp, met un darn anezho a seblant bezañ gotek. Da skouer e ada (vi) ar [jj] germanek a oa bet kreñvaet e [d], ur fiñvadenn na vez kavet nemet e yezhoù germanek ar reter.
Gwelet ivez
Burgondeg
Goted
Yezhoù germanek
Yezhoù wadjek-djenek
Ur skourr eus ar yezhoù adamawek komzet e Nijeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù wadjek-djenek (waja-jen).
Maneg (yezh)
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar maneg (mana, fanian pe kobe) komzet gant 1.100 den (1997) e kêriadennoù Mouraye, Sengué, Malakonjo, Rim, Sisi, Karo e kornôg Lenn Iro e su Tchad
Boueg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar boueg (bua) komzet gant 7.708 den (1993) da norzh Stêr Chari dro-dro da gKorbol ha Gabil e su Tchad.
Yezhoù beunek-mboiek
Un is-skourr eus ar yezhoù wadjek-djenek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù beunek-mboiek (bəna-mboi pe ungur).
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù bikwinek-djenek
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù goulek
Ur skourr eus ar yezhoù bouek e familh yezh ar yezhoù adamawek eo ar yezhoù goulek komzet e su Tchad.
Setu penaos e vez isrenket ar yezhoù er skourr-mañ:
Longoudeg
Ur yezh wadjek-djenek eus is-skourr ar yezhoù beunek-mboiek eo al longoudeg (longuda).
Theux
Theux (e walloneg: Teu) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Hamster boutin
An hamster boutin (liester : hamstered boutin) a zo ur spesad krignerien hag a vev en Europa, Cricetus cricetus an anv skiantel anezhañ. Anvet e voe Mus Cricetus (kentanv) da gentañ-penn gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) e 1758. Ar spesad nemetañ eo er genad Cricetus.
Rummatadur
E-pad pell amzer e voe renket Cricetus cricetus er c'herentiad Muridae. Dilec'hiet e voe en hini Cricetidae — krouet kent e 1817 gant ar skiantour alaman Gotthelf Fischer von Waldheim (1771-1853) — a-drugarez da araokadennoù bras ar vevoniezh volekulel.
Yezhoù lekoek-nimbarek
Ur skourr eus ar yezhoù adamawek komzet e Nijeria, Kameroun, Tchad, Soudan ar Su ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù lekoek-nimbarek (leko-nimbari).
Isrenket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
Kaerell ar menezioù
Kaerell ar menezioù (Mustela altaica) a zo ur bronneg hag a vev e rannvroioù menezek Azia : eus Kazac'hstan, Tibet hag Himalaya betek biz Sina, su Siberia ha Korea.
Niellimeg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo an niellimeg (niellim pe lua) komzet gant 5.157 den (1993) tro-dro da Niellim ha Niou a-hed ar Stêr Chari e su Tchad
Jonathan Tisdall
Jonathan D. Tisdall a zo bet ganet d'an 26 a viz Eost 1958 e Buffalo (SUA).
Yezhoù lekoek
Un isskourr eus ar yezhoù lekoek-nimbarek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, Soudan ar Su ha Republik Kreiz Afrika eo ar yezhoù lekoek (leko).
Jonathan Tisdall
Keodedad eus SUA, dont a reas da vout iwerzhonat goude ha norvegian war-lerc'h. Iwerzhonat eo e dad ha japanez eo e vamm.
Kampion Norvegia e 1987, 1991 ha 1995.
Yezhoù dourouek
Un is-skourr eus ar yezhoù lekoek-nimbarek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, su Soudan ha Republik Kreiz Afrika eo ar dourouek (duru).
Chunta Aragonesista
Ar Chunta Aragonista (Kuzul Aragonat) a zo ur strollad emverour eus an tu-kleiz a zifenn gwirioù rannvro Aragon e bro-Spagn. Goulenn a ra krouidigezh ur stad kevreadel, muioc'h a beadra evit Aragon hag ur gwarez gwelloc'h eus an endro. Difenn a ra ivez ar yezh aragonek.
Un ezel eus Emglev Libr Europa eo.
Nav c'hannad he deus e parlamant Aragon, ur c'hannad e parlamant Madrid, José Antonio Labordeta, hag ur c'hannad he do bremaik e Parlamant Europa da-heul un emglev gant strolladoù rannvroel arall.
Burton Constable
Burton Constable a zo ur gumun hag ur geriadenn eus kontelezh Yorkshire e Bro-Saoz. Anavezet eo abalamour d'ar Burton Constable Hall, ur mell annez eus amzer ar Rouanez Elesbed Iañ.
Chunta Aragonesista
Bizén Fuster eo penn ar strollad.
Burton Constable
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Burton Constable Hall
Chunta Aragonesista
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Iomys
Iomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad gwiñvered-nij eus gevred Azia a zo ennañ:
Mic'hail Tal
thumb
Tiriad
Un tolead pe ur bastell-vro a zo e dalc'h ur strollad tud pe e-lec'h m'en deus graet e annez eo un tiriad. Emañ e darzh ar ger tiriad er gwrizienn indezeuropat *tir a gaver en iwerzhoneg (Tír na nÓg, "Douar ar Yaouankiz") koulz hag e latin terra. Kevatal d'ar ger douar eo bet.
Skor retañ ar galloud eo an tiriad hag eo ret ivez d'an dud kavout un tiriad ma vez sachet boued ha traoù ret diwarnañ. Termeniñ an tiriadoù en un doare resis-tre eo pal kentañ ar ventoniezh marteze. E studi ar Gwir e kaver meur a lodenn a denn da gudennoù an tiriad : Gwir etrebroadel (termeniñ harzoù ar riezoù ha petra a vez graet en o c'hichen), Gwir ar brezel (aloubiñ un tiriad e vez pal ar brezel alies), Gwir keodedel (termeniñ harzoù ar berc'henniezh).
Mic'hail Tal
Meurc'hoarier echedoù latviat ha soviedat, eizhvet kampion ar bed.
E 1960, p'edo 24 bloaz, e voe trec'h war Mikhail Botvinnik er match a lakaas anezhañ kampion ar bed, an hini yaouankañ betek neuze.
E 1979 e voe kentañ a-gevret gant Anatolij Karpov e "Tournamant ar Stered" e Montreal (Kanada), gant partiennoù brav-tre a-enep d'ar c'hrenvañ mistri ag ar prantad.
Ruzenn gostez staon divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar ruzenn gostez staon divouezh.
Gant ar bouraeg ("bura"), ur yezh tchadek, e vez implijet ur gensonenn staon a-gostez dre daravat divouezh enebiet ouzh ur ruzenn gostez kevig divouezh hag ivez ouzh ur gensonenn staon a-gostez dre dostaat.
E dahaloeg hag e hadzaeg e kaver kensonennoù staon a-gostez dre fic'hal divouezh hag ivez dre strakal.
N'eus arouezenn ofisiel ebet hervez reolennoù al LFE evit treuzskrivañ ar sonioù-se met rankout a reer implijout arouezennoù ad hoc evel ar re-mañ:
Skeudenn:Lateral fricatives.svg
Balizenn
thumb|right|300px|Ur merk kardinal kornaoueg
Ur valizenn a zo ur merk graet gant an dud evit sikour ar merdeiñ. Diskouez a ra pelec’h ez eus dañjer pe ur ganol. Gallout a ra ar merk-se bezañ ur boue, ur douribell pe ur berchenn. A bep seurt a zo, hervez o stumm, o liv, pe ar sked a daolont da noz. Darn anezhe o deus ur bouder pa vez mogidell.
Gallout a reer digemmañ:
Lec'h un dañjer
thumb|left|150px|Tres un dañjer
Diskouez a reont ur garreg vihan, e-kichenik pe dindan ar valizenn. Gallout a ra ar valizenn bezañ lakaet ouzh babourzh pe ouzh stribourzh.
Energiezh
An energiezh eo perzh ur sistem barrek da bourchas labour, da zalc'h ur finv pe da broduan gouloù, gwrezverk pe tredan da skouer. Ur c'hementad fizikel eo hag arouez a ra stad ur sistem. En un doare hollek en em vir an energiezh e-pad un treuzfurmadur bennak. Unanenn an energiezh a zo ar Joule (unanenn ar sistem etrevroadel) met implijet e vez alies ar c'hWe (Kilowatt/eur).
Balizenn
Lec'h dizañjer
Kavet e vezont dreist-holl e penn kanol ur porzh.
Energiezh
Ar ger energiezh a zo ivez implijet e danvezioù teknologel, ekonomikel hag ekologel evit arouezian an danvez-madoù energiel, o implijout, o diorroen, o divigans hag o efedou ekologel. An danvez-madoù pennañ a zo energiezhioù fosil (gas naturel, glaou, eoul-maen), energiezhioù dour-tredaniel, energiezhioù an avel, an nukleel, an heol hag tommder an douar.
Balizenn
Merkoù ispisial
Diskouez a reont a bep seurt : tachenn miret gant an arme pe ar morlu, funioù hag eoulsanioù dindan vor, lec'hioù ma vez moret traoù, tachenn miret evit ar plankennoù-dre-lien…
Energiezh
Diwar studiañ ar sistemoù mekanikel rik ez eur deuet da ziforc’hañ div furm energiezh : an energiezh sinetikel hag an energiezh potañsial. Da skouer, gwrezverk a zo spisaet diwar energiezh tizh an atom hag ar molekulenn, pe c'hoazh energiezh tredaniel diwar energiezh potañsial aozadur electonnek ar materi (sacherezh kreñv ha gwan, elektromagnetikel, gravitadur).
Timbroù a-zivout an echedoù
Tremen 1 000 timbr a-zivout an echedoù zo bet embannet er bed a-bezh.
Meurzh (deiz)
Ar Meurzh eo an deiz etre ar Lun hag ar Merc'her. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo eta an eil devezh eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, pe er broioù arabek, ez eo an trede devezh.
Roet eo bet an anv diwar hini Meurzh, doue ar brezel gant ar Romaned. Anv ar blanedenn Meurzh eo ivez.
Roet en eus ivez e brezhoneg an adverb-amzer dimeurzh.
Ar Meurzh er relijionoù hag ar c'hredennoù
Sin fall e oa gwechall, pa groge miz Meurzh d'ur Meurzh, pa zegouezhe ar c'hentañ a viz Meurzh d'ur Meurzh. Hervez ar c'hrennlavar:
Meurlarjez, Meurzh al larjez
Meurlarjez, ur gouel graet d'ur Meurzh, daou-ugent devezh a-raok Pask, er broioù katolik.
Yezhoù nimbarek
Un isskourr eus ar yezhoù lekoek-nimbarek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, Soudan ar Su ha Republik Kreizafrika eo ar nimbarek (nimbari).
Youtchieg
Ur yezh digenvez eo ar youtchieg. Komzet eo gant ar Youtchied, ur meriad indian a veve e gevred ar Stadoù-Unanet Amerika kent donedigezh an europeiz. E deroù ar e voe ret dezho mont kuit en Oklahoma asambles gant meur a bobl indian eus ar gevred.
Gwelet ivez
Youtchi
Kizrevelezh
Ur ger o tennañ d'ar revelezh denel eo ar gizrevelezh (pe sizrevelezh, saozneg: cissexuality).
Krouet e oa bet an termen-mañ e 1995 gant Carl Buijs, ur gour treuzreviadel eus an Izelvroioù, diwar patrom ar ger treuzrevel dre c'hoari gant ar rakgerioù latin trans- ha cis- evit ober dave da dud ha n'int ket treuzrevel.
Implijet e vez ar ger-mañ dreist-holl war dachenn ar studioù queer kentoc'h evit gerioù evel nann-treuzrevel evit diskwel ec'h eo kevatal an daou stad-den revel hep lakaat unan anezhe da vezañ reizh pe amreizh.
Gwenrann
Gwenrann, pe Gwerrann, zo ur gumun eus Breizh el Liger-Atlantel.
Gerdarzh
Gwenrann a zo ur stumm a orin lennek, diwar an henvrezhoneg Uuenrann, ennañ uuen, hag a dalvez « gwenn », « glan », « sakr », ha rann, hag a dalvez « tachenn ». E-kichen ar stumm Gwenrann e kaver ivez, koulz er yezh komzet hag er yezh skrivet, ar stumm hengounel Gwerrann. En hevelep doare hag en anvioù-lec'h all, evel Perroz (e Perroz-Hamon, Perroz-Gireg pe Sant-Ke-Perroz) ez eo aet ar strollad / -nr- / da / -rr- /. En henvrezhoneg e kaved dija ar stumm emdroet Uueran (Kartuler Redon, IXvet kantved). Ha tostoc'h deomp ez eo testeniekaet, da skouer, Guéran e-barzh geriadur Cillart de Kerampoul, Gwerann dindan pluenn Yeun ar Gow, ha Uereñn e brezhoneg ar vro.
Feur-emglev 1365
[Kentañ Feur-emglev Gwenrann]], d'an 12 a viz Ebrel 1365 a lakas fin da Brezel Hêrezh Breizh hag a zisplegas lezenn hêrezh dugelezh Breizh.
Feur-emglev 1381
Dre Eil Feur-emglev Gwenrann, d'ar 4 a viz Ebrel 1381, a voe daskoret e zugelezh da Yann IV (dug Breizh) gant ober le da Roue Bro-C'hall, ha kas kuit e guzulierien saoz.
Perrot Abraham, Jean d'Andigné, Berthelot d'Angoulvent, Guillaume Anseau, Pierre de l'Argentaye, Jean de Barac'h , Jean Le Barbu, Jean Baratier , Robin de la Barre , Geffroy Le Borgne, Yves de Coëtquis, Jean Coué, Alain Ferron, Jean Merien de Kerizac, (?) Mérien de Kernevenoy, Jean de la Marche, Alain du Bois, Perrot des Ebles , Acharis d'Iffer , Even de Keranrais, Alain de Quéhéon, Rolland Taillard , Guillaume du Taillis , Olivier d'Yvignac.
Brezhoneg
right|220px
Monumantoù ha traoù heverk
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Yezhoù moumouyek-yendangek
Un isskourr eus ar yezhoù lekoek-nimbarek komzet e Nigeria, Kameroun, Tchad, Soudan ar Su ha Republik Kreizafrika eo ar yezhoù moumouyek-yendangek (mumuye-yendang).
Ur yezh moumouyek-yendangek eo ar moumouyeg, ar yezh adamawek komzet ar muiañ (400 000 den).
Meriadeg
Meriadeg zo un anv-badez brezhonek, ha hini ur manac'h brezhon ha sant eus ar.
Genevilla
Genevilla (stumm ofisiel spagnolek a vez graet gantañ en euskareg ivez) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
An anv
Graet ez eus bet gant ar stumm Uxanbilla ivez en euskareg.
Meriadeg
Ur sant
Hervez lod e vije bet genidik ar sant eus Kembre. Bet e vije oc'h avielañ Kerne-Veur hag o sevel ur chapel e Kammbronn (Camborne) eno, a-raok dont da Arvorig gant sant Gwinier. Dilestrañ en dije graet e Baden da avielañ al lodenn-se eus Breizh ha bevañ en un ti-pediñ e Stival.
Hervez ur vojenn all eo kontet ar manac'h Meriadeg da vezañ eus un tiegezh uhelidi, hini Konan Meriadeg, ur roue mojennel, a fellas dezhañ aozañ e zimeziñ. Met gwelloc'h e kavas an danvez sant tec'hel rak an danvez-gwreg, ha mont a reas da Gerne-Veur, da sevel un ti-pediñ. Anavezet eo eno evel Meriasek.
Dre ma oa heskinet ez eas en-dro da Vreizh. Dilestrañ a reas e Plouganoù, ha goude ur pennadig amzer eno, e Traoñ Meriadeg (Sant-Yann-ar-Biz hiziv), en em dennas e Stival. Dre ma oa brud vat war e anv e voe anvet da eskob Gwened e 659.
Mervel a reas eno e 666 ha beziet e voe en iliz-veur Gwened.
Beunans Meriasek
Anaout a reer lodennoù eus e vuhez dre ur skrid kernevek, Beunans Meriasek, ur pezh-c'hoari peurechuet e 1504.
Ilizoù ha chapelioù
Enoret e vez sant Meriadeg e Baden, e Meriadeg, Pluvergad, Mourieg, Stival, Ar Faoued, Plouganoù, Sant-Yann-ar-Biz... Sant paeron parrez Kammbronn, e Kernev-Veur, eo ivez.
Morwenna
Morwenna zo ur santez eus Kembre, ganet war-dro 480.
He buhez
Hervez ar vojenn, e vije unan eus bugale niverus ar roue brezhon Brychan, pe Brychan Brycheiniog. Desket e voe e manati Llanilltud Fawr, e Kembre, ha marteze ez eas ivez d'ur manati all da Iwerzhon.
Treuziñ a reas Mor Hafren da sevel Morwenstow, e Kerne-Veur, war an aod. Alese e c'halle, pa veze digoumoul an oabl, gwelout he bro c'henidik.
Penitiourez e oa en ul lec'h anvet Hennacliff, war ur garreg anvet Raven's Crag (karreg ar vran). Sevel a reas iliz Morwenstowe hec'h-unan, ha dougen a rae ar vein war he fenn. Un deiz e paouezas da labourat, evit ober un diskuizh, hag alese e strinkas dour ar stivell a weler er c'hornôg d'an iliz.
He breur Nectan a deuas d'he gwelout, pa oa war he zremenvan, d'he sevel ur wech c'hoazh, dezhi da welout aod o bro, Kembre, en tu all d'ar mor.
N'eo ket stag hec'h anv ouzh istor Breizh e doare ebet. Met ken brezhonek eo hec'h anv ha re ar sent vrezhon all deuet eus Kembre da Vreizh.
Hamster kantreat
An hamster kantreat (Cricetulus migratorius) a zo ur c'hrigner hag a vev e reter Europa hag Azia.
Rummatadur
An hamster kantreat a c'hell bezañ renket ivez er c'herentiad Muridae.
15 Mae
Ganedigezhioù
thumb|150px|right|Sébastien Le Prestre de Vauban
Nyimwomeg
Ur yezh adamawek eo ar nyimwomeg (nyimwom pe kam) komzet e norzh Nigeria.
Koulaleg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar c'houlaleg (kulaal pe gula iro) komzet gant 3.500 den (1991) tro-dro da Lenn Iro e su Tchad
Klison
Klison a zo ur gumun a Vreizh e gwinieg Naoned (Kreisteiz departamant al Liger-Atlantel). Pennlec'h Kanton Klison eo.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En gul e leon en argant, kurunet, teodet ha krabanet en aour
Sturien ː POUR CE QU'IL PLECT (Olivier de Clisson)
Blendecques
Blendecques e galleg, Blendeke en izelvroeg, a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gouleg zanek
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo an gouleg zanek (zan gula) komzet gant 4,000 den (1997) tro-dro da Zan ha Chinguil e su Tchad
Ayin
C'hwezhekvet lizherenn meur a abjad semitek eo zayin (lagad), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (ע) , siriek (ܥ) hag arabek (ع).
Bournemouth
Bournemouth, zo ur gêr hag ur velestradurezh unvan disrannet diouzh kontelezh velestrel Dorset abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1997, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel Bro-Saoz, war ribl Mor Breizh.
Ayin
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm kentañ ouzh hini ul lagad.
Distaget e veze (LFE) [ʕ] er penn-kentañ hag er yezhoù semitek a-gozh hag ivez en arabeg a-vremañ. Mut eo peurliesañ en hebraeg hag e sirieg a-vremañ. E yidicheg e talvez d'ar vogalenn e.
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek omikron O, estruskek 14px|Z, latin O ha kirillek O.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizhernn-mañ da 70.
Unan us ar seizh kensonenn eo houmañ ma c'heller he skrivañ gant ur gurunennig anvet tagin.
ע ע ע
Noyeg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo an noyeg (noy pe loo) komzet gant 36 den (1993) e su Sarh e su Tchad.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Kustentin Iañ (roue Skos)
thumb|right|Kustentin Kentañ (roue Skos) Kustentin Kentañ pe Constantín mac Cináeda (836 – 876), a oa mab d'ar roue Kenneth Iañ, a voe roue ar Skoted hag ar Bikted e 862 war-lerc'h e eontr Donald Iañ.
Brezelour e oa, ha klask a rae kreskiñ e rouantelezh en ur zifenn anezhi diouzh ar Vikinged. En 872 e reas lazhañ Arthgal, roue Strathclyde, hag e stagas e rouantelezh ouzh e hini.
Yourakareg
Ur yezh digenvez eo ar yourakareg. Komzet eo gant 2,675 a dud e departamantoù Beni ha Cochabamba, war ribl ar stêr Chapare dreist-holl. Tremenet eo d'ar vugale c'hoazh met disur eo e zazont abalamour da niver bihan e gomzerien ha da levezon ar spagnoleg.
Atlas
Atlas a c'hall bezañ :
Koulizh Kedez
Koulizh Kedez (Kouli gKedez war pennadoù kozh 'zo, diouzh un distagadur boutin) eo anv-pluenn Yann-Yeun Kefeleg, pe Jean-Yves Queffellec, ganet e 1947, skrivagner, barzh (gweudour, gouez dezhañ), ha troour brezhonek, lakaet gant Zavier Grall da wellañ skrivagner Breizh, labourer-douar ha saver-deñved a vicher, aet war e leve.
Buhez
Savet e kêriadenn Gwivin e parroz Sant-Kouled e Kerne, Breizh ha kresket en un endro brezhonek, en un tiegezh labourerien-douar, eo bet klevet brezhoneg gantañ a viskoazh. Kuitaet Breizh yaouank a-walc'h da vont da valtouter da gentañ, ha bet diluer, hag harluet en Helvetia, en deus kemeret perzh en emsavadegoù 1968, en deus anavezet an toull-bac'h e Roazhon. Goude bloavezhioù e Pariz lec'h e kemer perzh e kelaouennoù anveliour da gentañ, ha breizhek da-heul (kelaouenn Sav Breizh dreist-holl), ha lec'h ec'h embann e levrioù kentañ, e tistro da Gerne ma stag en-dro gant al labour-douar ha m'en em ouestl d'ul labour don war ar yezh hag al lennegezh.
Ar skrivagner
Ur barzh disuj eo bet Koulizh Kedez a-viskoazh, ha chomet stag a-walc’h ouzh prantad Mae 68. Diouzh testeni Zavier Grall e veze nac'het embann skridoù 'zo gant an embannerien koulz e galleg hag e brezhoneg er bloavezhioù 1970. Kernevad penn-kil-ha-troad hag anveliour touet, e tiskouez bezañ distag-mat e selloù diouzh re skolioù pennañ an Emsav, koulz broadelourien, "boutinelourien", pe kar-o-feiz. Evezhiek ouzh istor, sonerezh, ha liessteriegezh ar gerioù, e plij dezhañ kizellat ur yezh puilh, resis ha barok, gwriziennet don e lavar ar vrezhonegerien koulz hag en hengoun lennek, o tremen alies eus ar genyezh d'e gerneveg genidik, o tennañ splet eus ar yezh ouiziek koulz hag eus hini ar werin, hag o klask arlivioù, ha soutilded koulz en dreadegezh hag er gevadegezh (da lavaret eo, a-hed istor ar yezh hag a-led an douaroniezh er rannyezhoù) : yezh ur bluennerezh dibar hag ur preder diroll, maget gant brasañ ha dispac'helañ skridoù ar bed. N'eo ket paotr ar brezhoneg aes nag al lennegezh eeun, hogen ur skrivagner a dalvez poaniañ war e skridoù. Lakaat a ra kemm en hor yezh hag en hor lennegezh o tegas enne preder hag "awen ar bed" koulz ha c'hwezh ha nerzh e yezh hag e ijin dezhañ e doare un pennaraokour dizouj hag atahiner.
"Mestr eo ar barzh war kenganez ar gerioù, e varzhonegoù ac'hub a sonioù o kenglotañ a c'hoari kenetrezo evel mein touch a bep seurt liv droukvesket" (Al Liamm n°280).
Oberennoù
Barzhoniezh (pe : gweudouriezh, diouzh ur ger lennek arveret gantañ, o talvezout barzhoniezh ouiziek), dezrevelloù, burutelladennoù, ha troidigezhioù a vez kavet dindan e bluenn e brezhoneg. Dremmour ha steuñvennour eo bet evit fiñvskeudennoù skinwel.
Bez' emañ Koulizh Kedez o vont war-zu an 20 levr embannet, enno dezrevelloù, teskadoù barzhonegoù, ha troidigezhioù, hep menegiñ pennadoù burutellerezh niverus.
Ul labour don war yezh e dud, dastumet ha studiet gantañ, a zo diembann c'hoazh.
Troet e yezhoù all
Troet ez eus bet un dibab barzhonegoù diwar gKedez e nederlandeg gant Jan Deloof, en alamaneg gant Raoul Schrott, e tchouvacheg gant Gennadi Aigi, e polskaeg hag e galleg…
Goued
Ar Goued eo ar stêr eus Breizh a dremen dre gêr Sant-Brieg.
18 Mae
Darvoudoù
thumb|150px|Embannadenn gentañ  Dracula, 1897
Marvioù
150px|thumb|right|Gustav Mahler e 1909
Gwiñver-nij Mentawai
Gwiñver-nij Mentawai (Iomys sipora) a zo ur bronneg krigner hag a vev en inizi Mentawai (Indonezia).
Hollrevelezh
Un termen o tennañ d'ar revelezh denel eo an hollrevelezh hag a ra dave d'an dud na blij ket dezhe termeniñ o revelezh hervez patromoù ar gevredigezh
Rainlendar
Rainlendar a zo ur deiziataer evit Mac OS X, Windows ha Linux. Ur meziant frank e oa e penn kentañ, met n'eo ket frank ken. Diskwel a ra un deiziataer war skramm an urzhiataerez, er burev, hep kemer kalz a blas. Evel un adstagadenn da LiteStep pe Aston e c'heller ober gantañ ivez.
Hollrevelezh
Ur stad-den revel (pe "identelezh" revel) "queer" an hini eo kentoc'h evit un tuadur reizhel ez-resis.
Rainlendar
Gallout a reer personelaat an neuz, implijout anezhañ gant meziantoù-deiziataerioù all. Implijout a ra ar furmad iCalendar standart evit stokañ an darvoudoù hag an trevelloù setu e c'heller treuzkas anezho aes eus an eil meziant d'egile.
Hollrevelezh
Disheñvel eo an hollrevelezh diouzh an divrevelezh hag a ra dave d'unan bennak hag a gar ha/pe a glask kaout darempredoù gant paotred ha merc'hed.
Rainlendar
Troet e oa bet e brezhoneg adalek an eilstumm 0.21.
Hollrevelezh
En un doare ledanoc'h e talvez ivez da deskrivañ tud hag a gar tud, kizrevel, treuzrevel pe kizrevel hep ober an diforc'h kenetreze.
Gant tud zo e vez graet an diforc'h etre "hollreizhelezh" ha "hollrevelezh":
Sangoeg
Ur yezh oubangek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar sangoeg (sango) komzet e Republik Kreiz Afrika gant 400.000 den evel yezh kentañ met gant 5 milion a dud en holl o kontañ ar re a ra gantañ evel eil yezh.
Talvezout a ra da yezh voutin ha levezonet-don e bet geriaoueg ar yezh-mañ gant ar galleg. N'eo ket sklaer hag-eñ e vefe ur yezh kreolek anezhi pe get.
Gouel
Ar ger gouel a c'hell kaout meur a ster :
Yourc'h
Ar yourc'h (Capreolus capreolus) zo ur bronneg pevarzroadek daskirier e kerentiad ar c'harveged (Cervidae) hag a vev en Europa hag e kornaoueg Azia. Ar c'harvedeg bihanañ eo.
Ambra
Ambra zo un anv-badez italianek, roet d'ar merc'hed, hag a dalv kement ha goularz e brezhoneg.
Orin
Peurvuiañ e kreder e veze roet er Grennamzer d'ar merc'hed abalamour dezhe da gaout kroc'hen kaer evel ar goularz.
Tud
thumb|250px|Ambra Angiolini
Fest
Pa n'eus santez ebet e vez lidet da Ouel an Hollsent.
Tsade
Tric'hwec'hvet lizherenn meur a abjad semitek eo tsade (plantenn ar papiruz), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (צ) , siriek (ܨ ) hag arabek (ﺹ).
Alberzh II (Belgia)
Alberzh II Belgia (Albert II van België e nederlandeg, Albert II de Belgique e galleg, Albert II. von Belgien en alamaneg) a zo bet ganet d'an 6 a viz Even 1934. Mab ar roue Leopold III ha breur Baldoen Iañ eo. C'hwec'hvet roue Belgiz eo.
Tsade
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm ouzh hini plant ar papiruz pe c'hoazh ouzh ur c'hrog..
Alberzh II (Belgia)
Roue Belgiz adalek an 9 a viz Eost 1993 betek an 21 a viz Gouhere 2013 ma tilez e garg.
Tsade
Distaget e veze (LFE) [sˁ] er penn-kentañ. En hebraeg a-vremañ e vez distaget [ts] hag en arabeg unvan e vez distaget.
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherenn c’hresianek kozh sampi Ϡ.
Er sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ kement ha 90.
En hebraeg ez eo unan eus ar seizh kensonenn a c'heller skrivañ gant ur gurunennig anvet tagin.
Jaco Pastorius
thumb|right|Jaco Pastorius Jaco Pastorius (1añ a viz Kerzu 1951 – 21vet a viz Gwengolo 1987) a oa ur soner hag ur sonaozour jazz hag ur gitarour stadunanat; labourat a reas gant ar Weather Report etre 1976 ha 1981, hag ivez gant Joni Mitchell, ha Pat Metheny. Gitar-boud tredan (fretless dreist-holl) eo a sone.
Yak
Ar yak (Bos grunniens) a zo ur spesad bronneged daskirier, doñvaet ha hir e greoñ, hag a vev e kreiz Azia, en Himalaya, Tibet, Mongolia ha Rusia. Diskenn a ra eus ar yak gouez, Bos mutus.
Gouleg bonek
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar gouleg bonek (bon gula) komzet gant 1.200 den (1993) e kêrriadennoù Bon ha Ibir e su Tchad
Ruy López de Segura
Beleg katolik, mestrc'hoarier ha skrivagner echedoù spagnol.
E Salamanca edo o vevañ hag o studiañ.
E 1560, mont a reas da Roma evit c'hoari: gounid a reas e holl bartiennoù.
Gantañ e voe skrivet unan ag al levrioù kentañ a-zivout an echedoù : Libro de la invención liberal y arte del juego del Axedrez, bet embannet en Alcalá de Henares (Spagn) e 1561. Kentañ kampion ar bed a raer outañ.
Digoradur Ruy López (pe Digoradur spagnol)
2.Mf3 Mc6
3.Fb5
Ur bartienn
1.e4 e5
2.f4 d6
3.Fc4 c6
4.Mf3 Fg4
5.fxe5 dxe5
6.Fxf7+ Rxf7
7.Mxe5+ Re8
8.Dxg4 Mf6
9.De6+ De7
10.Dc8+ Dd8
11.Dxd8+ Rxd8
12.Mf7+ 1-0
Belauntza
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Belauntza, e [[Gipuzkoa]]
Boris Spassky
right|thumb|200px
Belauntza
Belauntza  zo ur gumun vihan eus Gipuzkoa, en Euskal Herria. 319 a dud a oa eno o chom e 2008.
Boris Spassky
Boris Vasilyevitch Spassky (e rusianeg: Борис Васильевич Спасский) a zo bet ganet d'an 30 a viz Genver 1937 e Leningrad (Sankt Peterbourg bremañ).
Mestrc'hoarier echedoù soviedat-gall, 10vet kampion ar bed.
Cassivellaunos
Cassivellaunos : roue brezhon ar Catuvellauni hag an Trinobantes (Bro an Tavoez izel) en Enez Preden (Breizh-Veur a vremañ). Stourmet en deus a-enep Julius Caesar, e 55 ha 54 a-raok J.-K. Adkavout a reer anezhañ anvet Cassibellan en Historia regum Britanniae ha Caswallawn el lennegezh kembraek.
Siorrachd Lannraig
En hanternoz dezhi e oa Stirlingshire hag un darnig distag eus Dunbartonshire, Stirlingshire adarre ha West Lothian er biz, Peeblesshire er reter, Dumfriesshire er gevred ha kreisteiz, er mervent Dumfriesshire adarre hag Ayrshire, hag er c'hornôg Ayrshire, Renfrewshire ha Dunbartonshire. Betek 1893 e oa Glasgow e Lanarkshire.
Darvoudoù
E Lanarkshire e voe dalc'het an International Children's Games e 2011.
Cassivellaunos
Ne'z eus skeudenn ebet dioutañ.
E anv, e brezhoneg a vremañ, a vije tost da : *Kawalon, pe *Kawalen.
Arz akademiek
An Arz akademiek zo un doare da livañ ijinet dindan levezon Akademiezhioù ha skolioù-meur Europa adalek kreiz an.
Yezhoù dogonek
Ur skourr eus ar yezhoù nijerek-kongoek eo ar yezhoù dogonek (dogon) komzet e Mali gant tro-dro da 600 000 den en holl, ennañ ur 15 yezh pe rannyezh bennaket.
Tonennoù a vez implijet gant an holl yezhoù dogonek, bet levezonet-don ivez gant ar bambareg hag ar fouleg komzet en o zro.
Arouezioù ar faraoned
Ar faraon a oa ur roue hollc'halloudus. Arouezioù e c'halloud a oa gantañ :
Henant-Bihan
Henant-Bihan a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Matignon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Hanternoz Breizh.
Ardamezioù
En aour e wifrell en glazur karget gant ur groaz eoriet en gul hebiaet gant div tañvouezenn en aour ha gant ur skourrig olivez geotet frouezhek en gul; ar wifrell heuliet gant div brizhenn gin-ermininig en gul, a hini ouzh dehoù o skouran un daol-vaen en sabel, an hini ouzh kleiz skoret gant ur gazeg ouzh kleiz gant e eubel en gwirion
Yezhoù atlantel
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù altantel :
Yezhoù reter Senegal ha Ginea
Ur skourr eus ar yezhoù atlantel eo yezhoù reter Senegal ha Ginea
Setu penaos e vez isrummataet ar yezhoù hag ar rannyezhoù er skourr-mañ:
Jacques Grippa
Jacques Grippa a zo bet ganet e 1913 ha marvet e 1990.
Politikour belgiat, emsaver komunour, ezel eus renouriezh Strollad Komunour Belgia e rannvro Brusel e-pad ar bloavezhioù 1930.
Bac'het ha jahinet e voe e Breendonk gant an nazied.
E 1963 e voe skarzhet eus Strollad Komunour Belgia evit bout bet savet a-du gant Strollad Labour Albania ha Strollad Komunour Sina.
Sevel a reas ur Strollad Komunour Belgia arall. Hemañ a reas berzh e-pad un nebeud bloavezhioù a-raok tarzhañ e 1967.
Yezhoù atlantel ar su
Ur skourr eus ar yezhoù atlantel eo yezhoù atlantel ar su, komzet dreist-holl e Ginea, Sierra Leone ha Liberia.
Setu penaos e vez isrummataet ar yezhoù hag ar rannyezhoù er skourr-mañ:
Yezhoù mbouloungek-nalouek
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù mbouloungek-nalouek (mbulungish-nalu).
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ
Yezhoù kisek
Ur skourr eus ar yezhoù boullomek-kisek eo ar yezhoù kisek (kissi), ennañ ur yezh pennañ, ar c'hiseg
Yezhoù tendek
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel komzet e Afrika ar C'hornôg eo ar yezhoù tendek (tenda).
Setu roll ar yezhoù en is-skourr-mañ :
Campagne-lès-Wardrecques
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Campagne-lès-Wardrecques Churchyard
Tri anezhe a varvas e-pad ar Brezel-bed kentañ, ar re all e-pad an Eil brezel-bed.
Yezhoù atlantel an norzh
Ur skourr eus ar yezhoù atlantel eo yezhoù atlantel an norzh.
Estreget ar fouleg komzet e Senegal dreist-holl e vez komzet an holl yezhoù-mañ e Gambia, Ginea-Bissau ha Ginea.
Tolz Heol
En astrofizik, an tolz Heol zo un unanenn a dalvez da vuzuliañ an tolz a vez implijet dre gendiviz evit ar stered pe an traezoù tolzennek all. Kevatal eo da dolz hon Heol. E arouezenn hag e dalvoudegezh zo :
Gallout a reer jediñ tolz an Heol diouzh hed ar bloavezh, ar pellder etre an Douar hag an Heol (an UA), hag an argemmenn gravitadur (G) evel :
Betek nevez zo ne anaved ket an argemmenn gravitadur nag an UA en un doare resis. koulskoude, jediñ tolz relativel ur blanedenn all e Koskoriad an Heol pe un daouad steredennoù en unanennoù tolz Heol a zepante eus an argemmennoù anavezet fall-se. Talvoudus e oa eta jediñ an tolzioù-se en unanennoù tolz Heol (sellet ouzh argemmenn gravitadur Gauss). Hiziv an deiz ez eo muzuliet an UA en un doare resis-kenañ a-drugarez da radarioù etreplanedenn ha G zo muzuliet mat ivez, met tolz an Heol a zalc'h da vezañ unan eus emglevioù a-bouez ar steredoniezh.
Talvout a ra tolz an Heol kement ha 330 000 gwezh tolz an Douar. Ar c'horrezed ruz eo ar stered, dezho an tolz bihanañ. Ar re vihanañ anavezet zo 1/20 eus tolz an Heol. Ar steredennoù tolzennekañ o devez un tolz a dalvez war-dro 50 pe 80 tolz Heol. Pa vez tolzennekoc'h c'hoazh ur steredenn ez eo distabil rak gwask ar skinadur divent zo en he c'hreiz a laka anezhi da skarzhañ an danvez a ya d'he ober.
E miz Genver 2004, Stephen Eikenberry, eus skol-veur Kalifornia, en deus disklêriet en doa dizoloet ar steredenn dolzennekañ a oa bet kavet biskoazh : LBV 1806-20. Ur steredenn yaouank-kenañ eo houmañ, dezhi 150 tolz Heol d'an nebeutañ.
Yezhoù nounek
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ
Yezhoù temnek
Ur isskourr eus ar yezhoù atlantel eo ar yezhoù temnek (temne).
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Asopos
Asopos (Ασωπός e gresianeg) zo anv pemp stêr disheñvel e mojennoù Hellaz kozh, ha kemend-all a zoueed-stêrioù.
Eisack
Ar stêr Eisack (en alamaneg ; Isarch e ladineg ; Isarco en italianeg) a eien e "Wipptal" en Alto Adige, e proviñs Bolzano, nepell diouzh ar Brenner. Adstêr eo d'an Adige, e-kichen kêr Bolzano, goude redet a-hed 95,5 km.
Yezhoù boullomek-kisek
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ
Yezhoù banyounek
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Gounyamoleg
Ur isskourr eus ar yezhoù atlantel eus isskourr ar yezhoù banyounek eo ar gounyamoleg (bainouk-gunyaamolo).
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Villnösser Bach
Villnösser Bach eo anv alamanek ar stêr 19,5 km hed, anvet Funes en italianeg, a eien er Geislerspitze (pe Odle) a dremen dre gêr Villnöß, e Südtirol ( an Alto Adige italianek), e proviñs Bolzano, hag en em daol en Eisack (Isarco en italianeg).
Adstêrioù zo dezhi: ar stêrioù San Zenone ha Valluzza. Ne red nemet er gumun, dre barrezioù Santa Maddalena ha San Pietro.
Aleksandr Babourin
Aleksandr Baburin (pe Alex, pe Alexandar c'hoazh) a zo bet ganet d'an 19 C'hwevrer 1967 e Gorkiy, Rusia (Unaniezh Soviedel).
Gregory Lemarchal
Gregory Lemarchal a oa ganet d'an 13 a viz Mae 1983 e La Tronche. Marv eo da 24 bloaz d'an 30 a viz Ebrel 2007 e Suresnes gant ar mukovisidoz.
Buhez
Gregory Lemarchal 'oa ur c'haner gallek anavezet e 2004, peogwir en doa gounezet ar Star Academy. Pa en doa 20 miz, e dud o doa gwelet en doa Gregory ar mukovisidoz peogwir en doa poan da dennañ e anal. Ar c'hleñved-se ne ampech ket anezhañ da zont da vezañ kampion Frañs eus « rock accrobatique » e pad e 12 vloaz. E 1998 e temptañ an abadenn « Graines de star » met hep bezañ anavezet. Pa ziviz kanañ war-dro Grenoble e lec'h e dizoloeiñ Herve Villard ha Gilbert Montagne. D'an 22 a viz Kerzu 2002 e c'houn an abadenn Star Academy d'eus TF1 gant 80% eus ar mouezhiadegoù a-enep Lucie Bernardoni. Enrollañ a ra e albom gentañ : "Je deviens moi", krouet gant Yvan Cassard e lec'h ma vez tennet ar ganaouenn "Ecrit l'histoire". An albom echu, ez a d'ober an droiad gant ar Star Academy e-pad 3 miz. E miz Genver 2006, e resev ar gopr « Révélation francophone de l'année » e NRJ Music Awards. D'an 9 a viz Mae 2006 betek an 29 a viz Even 2006, e ra an troiad er Frañs, e Beljia hag er Suis. Labourat a ra gant kanerien anavezet evel : Celine Dion, Isabelle Boulay, Serge Lama, Patrick Fiori, Charles Aznavour ha kalz kanerien all. Mont a ra kalz e-barzh ospitalioù gant Liane Foly. Etrezek C'hwevrer 2007, diskouez a ra e ra un distag e-pad e garierenn ha laret en doa ne oa ket lec'hiet gant e yec'hed met en doa c'hoant da labourat kalz war e eil albom. E gouezeri e tic'hradañ mui pe vui. Goude e droiad e-pad penn-kentañ miz Ebrel 2007 e oa bet kaset d'an ospital d'eus Suresnes evit gortoz ur gref eus ar skevent. Plaset eo en ur morvor faos evit dissamañ anezhañ evit gortoz gref skevent met ne vez ket resevet ar gref. Mervel a ra d'al lun 30 a viz Ebrel 2007 da 13e da heul e luziadelloù eus e c'hleñved. E obidoù oa e-barzh iliz-veur Chambery d'an 3 a vie Mae 2007. Diskuizhañ a ra e Sonnaz (Savoie). Un abadenn oa bet krouet war TF1 d'an noz d'ar 4 a viz Mae 2007 evit kemer deun evit stourm ar mukovisidoz. Ur pellgomz evit donezon oa bet graet evit ar memes abadenn ha muioc'h ouzh 6 villions a euro oa bet dastumet. Ar 7 a viz Even 2007 ar gevredigezh Gregory Lemarchal oa bet krouet gant e familh evit trec'hiñ ar mukovisidoz. D'ar Meurzh 28 a viz Kerzu 2007, ar Star Academy en deus enoret an abadenn da Gregory Lemarchal.
Gounyounyeg
Un isskourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù banyounek eo ar Gounyounyeg (bainouk-gunyuño).
Setu roll ar yezhoù en isskourr-mañ:
Qop
Naontekvet lizherenn meur a abjad semitek eo qop(h) (marmouz), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (ק), siriek (ܩ) hag arabek (ق).
Manchester (disheñvelout)
Manchester zo un anv-lec'h saoznek, ha da gentañ-penn hini kêr Manchester e Bro-Saoz.
Qop
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma oa heñvel he stumm orin ouzh hini ur marmouz gant ul lost.
Manchester (disheñvelout)
Diwar-se eo bet savet
Franck Ribéry
Franck Ribéry 'zo ur c'hoarier mell-droad gall bet ganet e Boulogne-sur-Mer d'ar c'hentañ a viz Ebrel 1983.
Qop
Distaget e veze (LFE) [kˁ] er penn-kentañ.Bremañ, avat, e vez distaget [q] en arabeg ha [k] en hebraeg unvan a-vremañ.
Franck Ribéry
Ar stok
Pa 'oa eñ 2 vloaz en doa bet ur gwallzarvoud ha bremañ en deus ur gleizenn.
Qop
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek qoppa Ϙ, estruskek 14px|Z, latin Q.
Franck Ribéry
E vugaleaj
Kroget e oa Ribéry da c'hoari mell-droad da 6 vloaz.
Qop
Hervez ar reizhiad niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ 100.
Yezhoù boullomek
Ur skourr eus ar yezhoù boullomek-kisek eo ar yezhoù boullomek (bullom).
Franck Ribéry
Relijion
Gounezet eo bet d'an islam evit faos a-benn bezañ aotret da zimeziñ d'ur vuzulmanez.
Sav-bronnoù
left|thumb|Sav-bronnoù gwenn right|thumb|Sav-bronnoù du right|thumb|Sav-bronnoù doare 1808 Ar sav-bronnoù zo ur vrennidenn a zalc'h bronnoù ar maouezed nemet ne c'holo ket anezho penn-da-benn. An hini a wisk ar sav-bronnoù a glask diskouez begoù he divvronn, goude ma vo lakaet un hiviz warne.
Franck Ribéry
E skipailhoù
Franck Ribery en deus c'hoariet e meur a skipailh mell-droad : e Boulogne-sur-Mer (2001-2002), en Alès (2002-2003), e Brest (2003-2004), e Metz hag e Galatasaray (Turkia)(2004-2005), e Marseille (2005-2006 hag 2006-2007).
Yezhoù boullomek
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ
Sav-bronnoù
En un doare dizereat e vez graet ur sav-tezh eus an tamm dilhad-se ivez.
Franck Ribéry
E skipailhoù
Bremañ emañ o c'hoari e Bayern Munich hag e skipailh vroadell Frañs.
Kib ar bed
E 2006 en doa kollet kib ar bed a-enep Italia.
Samikeg
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù banyounek eo ar samikeg (bainouk-samik).
Nana (Manet)
Nana zo un daolenn livet gant al livour gall Édouard Manet e 1877 ha nac'het e Saloñs Paris er memes bloavezh. Bez' ez eo unan eus an taolennoù (evel Olympia) ma klask an arzour poltrediñ serc'hed gopret. Graet e oa bet tri bloaz a-raok embannadur romant Zola. Krediñ a reer e voe dibabet an anv-se gant al livour pa ouias anv romant ar skrivagner.
Presperieg
Presperieg a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton Presperieg e oa betek 2015.
Anv
Gerdarzh ː
Samikeg
Setu rol ar yezhoù en is-skourr-mañ
Kokeg
Ur yezh adamawek eus skourr ar yezhoù bouek eo ar c'hokeg (koke) komzet gant 600 den (1993) tro-dro da Daguela e su Tchad
Rock
Rock a zo un ger saoznek hag a dalv kement ha maen, roc'h, karreg, hag ar verb to rock a dalv hejañ pe luskellat. Un anv-lec'h hag un anv-tud eo ivez.
Anv-lec'h
A-wechoù eo un anv keltiek troet e saozneg, evel : Lec'hioù all er broioù saoznek :
Banniel an dreuzrevelezh
Krouet e oa bet banniel an dreuzrevelezh gant Monica Helms diwar skouer banniel an heñvelrevelezh. Gwelet e oa bet evit ar wech kentañ en un dibunadeg lorc'h gae en Arizona (SUA) e 2000.
Implijet e vez war ar banniel-mañ al liv roz sklaer evit ober dave d'ar venelezh (liv ar merc'hed bihan ez-hengounel), al liv glas sklaer evit ober dave d'an c'hourelezh (liv ar baotred vihan ez-hengounel) hag ar liv gwenn er c'hreiz evel ul liv neptu evit ober dave d'an dud etrerevel.
Badjareg
Ur is-skourr eus ar yezhoù atlantel eus is-skourr ar yezhoù tendek eo ar badjareg (badjara).
Uslimestra
Ar skinoù uslimestra pe c'hoazh dreistmouk (berraet en UV, UltraViolet) zo ur skinadur tredanwarellek dezhañ un trohed er skalfad tredanwarellek a zo berroc'h eget hini ar gouloù gwelus (740 nm]-280 nm]) met hiroc'h eget hini ar [[skinoù X (0,01 nm-10 nm) : 400 nm-100 nm eo skalfad ar skinoù dreistmouk. Ne c'hall ket lagad an den o gwelet eta.
E 1801 e voe dizoloet ar skinoù uslimestra gant ar fizikour prusian Johann Wilhelm Ritter, a-drugarez d'o gwered kimiek war ar gloridenn arc'hant AgCl.
Kement ha « dreist al limestra » e talvez o anv, o vezañ ma 'z eo al limestra al liv en deus an trohed berrañ eus skalfad ar gouloù gwelus.
Rannet e vez ar skinoù uslimestra en UV tostañ (400 nm - 200 nm) hag en UV pellañ (200 nm - 100 nm).
Wameyeg
Ur isskourr eus ar yezhoù atlantel eus isskourr ar yezhoù tendek eo ar wameyeg (wamei).
Hiviz
thumb|120px|left|Plac'hig en hiviz, [[milginoù berr outi]] Un hiviz zo ur pezh dilhad a vez douget gant ar merc'hed en Europa hag a c'holo ar c'horf a-us d'an dargreiz.
E kotoñs pe seiz e vez graet an hivizoù alies, milginoù, hir pe verr, ha nozelennoù dezho.
Peurvuiañ e vez gwisket ur vrennidenn dindan o hiviz. Kinklet e c'hallont bezañ gant dantelezh a-wechoù.
Hiviz ha roched
Ur roched eo a vez douget gant ar baotred.
Hiviz-noz
Un hiviz-noz a vez douget da gousket; meur a seurt zo: re hir, ha re verr.
Krennlavar
Kant bro kant giz Kant plac'h, kant hiviz.
Basareg
Ur isskourr eus ar yezhoù atlantel eus isskourr ar yezhoù tendek eo ar basareg (basari).
Zouafques
Zouafques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz-su
Un isskourr eus yezhoù kouchitek ar c'hreiz eo yezhoù kouchitek ar c'hreiz-su, ennañ 2 yezh komzet en Etiopia:
Pe (lizherenn)
Seitekvet lizherenn meur a abjad semitek eo pe (genoù), en o zouez al lizherennegoù fenisek aramaek, hebraek (פ), siriek (ܦ) hag arabek (ﻑ, f).
Dont a ra hec'h anv diwar ar fed ma veze heñvel he stumm orin ouzh hini ur genoù.
Distaget e veze (LFE) [p] er penn-kentañ. En hebraeg e vez distaget [p] gant dagesh (פּ) ha [f] hep dagesh (פ). N'eus [p] ebet en arabeg unvan, ha distaget e vez [f] al lizherenn-mañ.
Diwar stumm al lizherenn fenisek-mañ e oa bet diorroet al lizherennoù gresianek pi Π, latin P ha kirillek П.
Hervez ar sistem niverenniñ hebraek gematria e talvez al lizherenn-mañ da 80.
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz-norzh
Un isskourr eus yezhoù kouchitek ar c'hreiz eo yezhoù kouchitek ar c'hreiz-norzh, ennañ 1 yezh komzet en Eritrea:
Biafadeg
Ur isskourr eus ar yezhoù atlantel eus isskourr ar yezhoù tendek eo ar biafadeg (biafada), komzet e Ginea-Bissau.
Vasily Smyslov
right|thumb|200px|Vasily Smyslov e 2002
Vasily Vasiliyevich Smyslov (Васи́лий Васи́льевич Смысло́в) a zo bet ganet d'ar 24 Meurzh 1921 e Moskov ha marvet d'ar 27 Meurzh 2010 e Moskov. P'edo 6 vloaz e teskas c'hoari an echedoù gant e dad, ur c'hoarier ag an dibab.
Kampion Moskov e voe p'edo 17 vloaz.
Kanour ha mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat.
Kampion ar bed e voe e 1957 hag e 1958.
Hirder gwagenn
Hirder gwagenn ur wagenn dredanwarellek prantadek zo an hed ma ya ar gouloù er goullo e-pad an amzer zo etre div gribenn lerc'h-ouzh-lerc'h eus ar wagenn dredanwarellek-se. Skrivet e vez gant al lizherenn c'hresianek λ (lambda) peurliesañ.
Gant :
Gallout a reer termeniñ an hirder gwagenn dre ar matematik evel-se : Ma c'haller taolenniñ an hirder gwagenn gant ur fonksion prantadek f a gemer evel arguzenn an hed x, neuze ez eo an hirder gwagenn an λ > 0 bihanañ e doare ma vo evit holl an xoù :
Dre analogiezh gant an naoutur matematek heñvelstumm e reer "prantad" anezhi ivez a-wezhioù, en un doare amreizh. E Fizik ez eo kevatal ar prantad, war dachenn an amzer, ouzh an hirder gwagenn : ar prantad zo an amzer vihanañ etre div dremenadenn heñvel eus ar wagenn en ur memes lec'h. Pa vez kaoz eus gwagennoù kildroennek, an hirder gwagenn zo an hed etre div gribenn lerc'h-ouzh-lerc'h, dezhe ar memes arouezenn :
An ahel x a ziskouez an hed ergerzhet, ha y zo talvoud ur c'hementad a gemm, d'ur mare resis, (da skouer gwask an aer evit ur wagenn son pe ar fonnder eus park tredan pe eus park tredanwarellek ur wagenn gouloù).
Evit ar gwagennoù radio e vez jedet ar formulenn en doare aes : hirder gwagenn (e metroù) = 300 / frekañs (e Megahertz)
Ar c'hontrol eus an hirder gwagenn eo an niver gwagenn : Bez eo an niver a gelc'hiadoù (« gwagennoù ») zo en ur metr. Termenet e vez an niver gwagenn ivez dre evit eeunaat ar formulennoù.