cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meini hirion Bryn Gwyn
300px|thumb |Ar Meini hirion Meini hirion Bryn Gwyn, pe Mein hir Bryn Gwyn, zo peulvanoù e mervent Enez Môn e Kembre, e-kichen Castell Bryn Gwyn, war-dro 5 km er reter da Niwbwrch ha 3 km er c'hornôg da Vrynsiencyn.
Alea jacta est
Evezhiadennoù war ar yezh
War-dro 1950 e voe graet an evezhiadennoù-mañ, , : Da neuze n'eu nemet un droidigezh vat: « jacta alea esto».
Micheline Le Moigne
Micheline Le Moigne, bet ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1948 e Kemper, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Melpignano
Melpignano zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Cossyphicula roberti
Cossyphicula roberti a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae. Ar spesad nemetañ er genad Cossyphicula an hini eo.
Anvet e voe Callene roberti (kentanv) da gentañ-penn (e 1903) gant an evnoniour breizhveuriat Boyd Alexander (1873-1910) : dougen a ra anv-bihan ar major Robert Alexander (1873-1928), breur gevell da vBoyd Alexander.
Harrison Ford
Ganet eo bet Harrison Ford e Chicago (Stadoù-Unanet) d'an 13 a viz Gouere 1942. Brudet eo dreist-holl evit bezañ bet e Han Solo (er filmoù Star Wars) hag Indiana Jones. Goude ar skol-veur ez a war ar vicher kalvez. C'hoari a ra perzhioù bihan e westernioù e memes koulz. Kregiñ a ra da vezañ anavezet gant ar film American Graffiti gant Georges Lucas. Met fellout a ra da Harisson Ford kenderc'hel gant ar vicher kalvez. Goulenn a ra Lucas gantañ sikour evit casting Han Solo. A-benn ar fin eo Ford a zo bet dibabet gant Lucas. Goude-se, Indiana Jones... hag e teu Ford da vezañ ur gwir star holl vrudet. Un nebeud filmoù gant Harisson Ford : American Graffiti (1973), Star Wars (meur a film zo e 1977, 1980, 1983), Indiana Jones (4 film e 1981, 1984, 1989 ha 2008), Witness (1985), The Fugitive (1993), The Devil's Own (1997)...
Cossyphicula roberti
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt (c'hwiled ha biskoul en o zouez), divellkeineged bihan ha hugennoù.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Cully (Calvados)
Cully a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Accumoli
Accumoli zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Cully (Calvados)
Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Moulins-en-Bessin.
Kador-vrec'h
Ur gador-vrec'h zo ur pezh arrebeuri, ur seurt kador, danvez blot warni, ha div vrec'h outi.
Amatrice
Amatrice zo ur gumun italian e proviñs Rieti, e rannvro Lazio.
Sørvágsvatn
Sørvágsvatn eo brasañ lenn an Inizi Føroyar. Emañ war Enez Vágar, astennet war 3,56 km² a-c'haoliad war gumunioù Sørvágur ha Vágar. Teir gwezh brasoc'h eo eget Lenn Fjallavatn, a zo eil lenn vrasañ enezenn Vágar. Nav metr ha hanter-kant (59 m) eo en he donañ.
Anv
Dizemglev zo e-mesk an annezidi a-zivout anv al lenn. E tu kornôgel Sørvágur e ra an dud gant Sørvágsvatn, eleze "al lenn e-kichen Sørvágur", pa ra tud an tu reterel gant Leitisvatn kentoc'h, eleze "al lenn e-kichen Leiti".
Tostoc'h d'al lenn eget Sørvágur emañ Miðvágur, met soñjal a reer ez eo bet annezet Sørvágur da gentañ. Sørvágur, Bøur ha Sandavágur eo teir c'hêriadenn henañ Vágar, a rannas an enezenn dre dri farzh kevatal, ar pezh a laka Sørvágsvatn e bro Sørvágur.
Daoust da gement-se, Vatnið ("al lenn") a reer peurliesañ eus Sørvágsvatn er vro. Ne vez tabut a-zivout an anv nemet pa vez savet ar goulenn gant estrenion.
Douaroniezh
Un 30 m bennak a-us live ar mor emañ al lenn, ha tost-tre dezhañ. Gronnet eo gant un tornaod uheloc'h a vir outi ag em c'houllonderiñ er mor dre al lamm-dour anvet Bøsdalafossur.
Peogwir ez eo uhel an tornaod en tu arall d'al lenn e c'heller krediñ ez eo-hi uheloc'h a-us ar mor eget m'eo e gwirionez.
Istor
E-kerzh an Eil Brezel-bed e voe savet un aerborzh e tu kornôgel al lenn gant ar British Army ; aerborzh Vágar eo bremañ. Ur porzh evit an dournijerezioù a voe staliet ivez. E 1941 e pradas an nijerez kentañ, ur PBY Catalina d'an R A F..
Melendugno
Melendugno zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Béal an Átha
Béal an Átha (Ballina e saozneg) zo ur gêr eus Iwerzhon, e kontelezh Maigh Eo. Emañ e goueled ur bae anvet Cuan Chill Ala, e biz ar gontelezh, tost da harzoù kontelezh Sligeach. An eil kêr vrasañ eo er gontelezh, gant 10,354 a annezidi e 2011.
Al louarn besk
Al louarn besk zo anv meur a fablenn vrezhonek, savet gant meur a zen. Troet int, a bell pe a dost, war a seblant, eus ur fablenn c'hallek gant Jean de La Fontaine en 1668, hag en devoa tapet an danvez digant ur skrivagner all, Aisopos, eus Hellaz kozh.
Orin
Dont a rafe ar fablenn eus Fablennoù Aisopos, un den hag a veve war-dro ar ha.
E brezhoneg
Pevar doare da vihanañ zo anavezet d'ar fablenn e brezhoneg.
Doare Prosper Proux
Doare Prosper Proux a voe embannet e Bombard Kerné : Jabadao ha Kaniri e 1866.
Doare Yann Gere
Embannet e voe ar skrid-mañ el levr Kanaouennou Kerne‎ gant Yann Gere, e 1900.
Doare Potr Treoure
Brudet eo skrid Paotr Treoure e 1935, dastumet el levrig "Barzaz ha Soniou evit ar vugale" (Presse Libérale, Brest, 1935, nemet bloavezh ebet merket war al levrig).
Savet eo diwar ar fablenn c'hallek Le Renard ayant la queue coupée, gant Jean de La Fontaine, embannet e 1668 el levr Fables de La Fontaine, anezhi eizhvet fablenn al levrenn V.
Doare Daniel Doujet
Un doare brezhonek all zo bet savet gant Daniel Doujet.
Alan al louarn
Tem al louarn besk a gaver ivez e Troiou-kamm Alanig al Louarn, un hir a gontadenn renket e brezhoneg gant Jakez Riou (e Gwalarn, 1936) diwar ar varzhoneg Reineke Fuchs gant Goethe : tem al louarn besk ne zeu war wel nemet en oberenn Jakez Riou, ne oa ket bet implijet gant ar barzh alaman.
Abeozen
Meneget eo fablenn Paotr Treoure gant Abeozen en ur pennad anvet Al lern besk, ma tispleg e fell da lod gallegerien e Breizh, lern besk anezho, ma vefe dilostet al lern all ivez evelto, da lavarout eo miret outo a gomz brezhoneg.
Yezhoù all
Diouzh gwelout, ne oa ket ken troet ar pobloù all gant ar fablennoù evel e Breizh.
Cantalupo
Cantalupo zo anv meur a lec'h :
Emelian Pougatchev
Yemelyan Ivanovitch Pougatchov pe Emelian Ivanovitch Pougatchev (Емелья́н Ива́нович Пугачёв e ruseg), ganet war-dro 1742 e Zimoveyskaya, ur gêriadenn en Impalaeriezh Rus, ha marvet e 1775 e Moskou, a oa ur c'hozak hag a glaskas kemer ar gurunenn en amzer an impalaerez Katelin II.
Gallipoli (Puglia)
Gallipoli zo ur gumun eus Italia, e  proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Jackie Chan
Chan Kong-sang, anavezetoc'h evel Jackie Chan, ganet e 1954 e Hong Kong, zo un aktour sinaat.
Iliz katolik ar Groaz Santel (Kemperle)
Iliz ar groaz Santel e Kemperle a zo un iliz katolik bet savet evit menec'h Abati ar Groaz Santel en kantved. Un iliz parrez eo bremañ.
Hermite
Hermite (penitiour) zo un anv gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Jules Simon
thumb|right|200px|Jules Simon Jules François Simon Suisse anvet Jules Simon, bet ganet en Oriant d'ar 27 pe d'an 28 a viz Kerzu 1814 hag aet d'an Anaon e Pariz d'an 8 a viz Even 1896, a oa ur prederour (agregad ha doktor), ur c'helenner hag ur politikour gall. Stourm a reas a-enep politikerezh Jules Ferry ha menoioù Georges Boulanger.
Kannad e voe e 1848, 1849, 1863 hag addilennet e 1869. Adalek ar 4 a viz Gwengolo 1870 betek an 18 a viz Mae 1873 e voe Ministr an Deskadurezh Publik, ar C'hredennoù hag an Arzoù-Kaer. Anvet e voe da senedour e vuhez-pad d'ar 16 a viz Kerzu 1875, er memes devezh ma voe dilennet d'an Académie Française. Adalek an 12 a viz Kerzu 1876 betek ar 16 a viz Mae 1877 e voe Penn Kuzul ar Vinistred ha Ministr an Diabarzh. D'ar 16 a viz Mae 1877 e lakaas Mac-Mahon anezhañ da reiñ e zilez.
Skrivañ a reas meur a levr ha meur a brezegenn ha meur a bennad e meur a gazetenn ivez, en o zouez Le Siècle, Le Gaulois, Le Matin, Le Temps.
Enorioù ha medalennoù
Dougañ a ra e anv: ur skolaj e Gwened, ur skol-vamm hag ur skol kentañ derez e Sant-Nazer, div skol e Bro C'hall (Lille ha Montpellier), ur straed e Roazhon ha peder straed e Bro C'hall.
Ur vedalenn en enor dezhañ a c'heller gwelet e skolaj Gwened, un delwenn war blasenn ar Guatemala e Pariz.
Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Bangka
thumb|Enez Bangka en enezeg Indonezia
Bangka zo unan eus inizi Indonezia. Emañ er reter da enez Sumatera, dispartiet diouti gant strizh-mor Bangka, dezhañ etre 11 ha 27 km led. Un tamm eus proviñs Bangka-Belitung eo. Pangkalpinang eo ar gêr vrasañ.
En em astenn a ra enez Bangka war 11 942 km² hag annezet eo gant war-dro 400 000 a dud. Gounit a reer pebr en enezenn ha pouezus eo obererezh ar mengleuzioù staen enni ivez.
Vi veri universum vivus vici
Vi veri universum vivus vici (pe vi veri veniversum vivus vici) zo ur bomm latin hag a dalv da lavarout « dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved ».
Lakaet e vez ar frazenn war gont ar barzh alaman Goethe (1749-1832), e-barzh Faust, pe war hini ar skrivagner saoz Christopher Marlowe (1564-1593) e-barzh Doctor Faustus. N'eus roud ebet eus ar bomm latin-se en div oberenn koulskoulde.
El levr The Vision of the Voice gant an igromañser Aleister Crowley (1875–1947) emañ ar frazenn e gwirionez.
Starship Troopers (film)
Starship Troopers a zo ur film skiant-faltazi milourel ha flemmus Amerikan sevenet gant Paul Verhoeven ha skrivet gant Edward Neumeier, savet adal al levr skiant-faltazi Starship troppers gant Robert A. Heinlein. Bez eo ar film nemetañ er frachiz a zo skignet er sinema. Budjed ar film a oa 105 milion a zollaroù. Berzh a reas gant 121 milion $ rastellet dre ar bed.
Yvan Ropars
Yvan Ropars pe Robert Ropars e anv gwir, bet ganet d’an 8 a viz Kerzu 1932 e Brest, desavet gant e vamm e karter Rekourañs, hag aet d’an Anaon d’an 10 a viz Meurzh 2014, a oa ul livour, ur flemmtresour, ur skritellour, ur c'hizeller breizhat hag un emsaver evit ar peoc’h, ar justis ha kaozioù all. E Santez-Lusenn e oa o chom abaoe 1973 goude bezañ en em staliet e Pariz e 1956 hag goude-se e Naoned e 1970.
Livour an anken hag an deñvalijenn eo dreist-holl. Taolennet en deus Hiroshima hag an Holokost. Tost eo e zoare livañ ouzh ar serigrafiez hag ar skritellerezh.
Livouriezh
{|
Liammoù diavaez
Lechienn ofisiel
Kastell Oudon
Kastell Oudon zo ur c'hastell en Oudon, e Bro-Naoned, war lez hanternoz al Liger. Er Grennamzer e tifenne marzhoù Breizh, evel kastell Ankiniz, pelloc'h er reter. En tu all d'al Liger, en Anjev, edo kastell Champtoceaux.
Anthipes solitaris
Anthipes solitaris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Adolfo Alsina
Adolfo Alsina (Buenos Aires, 4 a viz Genver 1829 - Carhué 29 a viz Kerzu 1877) a oa ur gwiraour hag ur politikour eus Arc'hantina en. Bez' e voe unan eus saverien ar Partido Autonomista hag ar Partido Autonomista Nacional (PAN). Besprezidant Republik Arc'hantina e voe pa oa prezidant Domingo Faustino Sarmiento etre 1868 ha 1874.
Anthipes solitaris
Anvet e voe Muscicapa solitaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).
Nazaré (Portugal)
Nazaré zo ur gumun eus Portugal, e distrig Leiria. En em astenn a ra war 83 km2 ha 15 158 a dud zo o chom enni (e 2011).
En hanternoz d'an draezhenn, war an tornaod emañ karter kozh Sítio. Di e c'haller mont dre un hent a c'hoari an dro dre an diabarzh, pe dre ur fungarr a bign eus bord ar mor betek lein an tornaod. E Sítio ez eus e-leizh a diez bodet en-dro d'un iliz. Alese eo kaer ar gweled war an draezhenn hag ar gêriadenn en traoñ. Un tour-tan zo ivez.
Gwechall e veve tud Nazaré diwar ar peskerezh hepken. Lakaet e veze ar pesked a veze tapet gant rouedoù tost d'an aod da sec'hañ war an draezhenn, astennet war glouedennoù. Brudet e oa, gwechall, gwiskamantoù ar besketaerien hag o gwragez.
Anthipes solitaris
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
Renket e veze er genad Ficedula kent.
Myrmoborus
Myrmoborus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1860 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika (Amazonia), pemzek (15) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Betek 2013 e veze renket ar spesad lophotes er genad Percnostola.
Jane Austen
Jane Austen, bet ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1775 e Steventon (Hampshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Gouere 1817 e Winchester (Hampshire) a oa ur skrivagnerez saoznek.
En he levrioù e taolenne gant fent buhez ha santimantoù ar merc'hed en.
Meur a film a zo bet sevenet diwar he c'hwec'h romant.
Levrlennadur
A Memoir of Jane Austen: and Other Family Recollections, James Edward Austen-Leigh, 1870
Liammoù diavaez
Lec'hienn en enor da Jane Austen
August Karl von Goeben
August Karl von Goeben pe August Karl Friedrich Christian von Goeben (1816 en Stade -1880 en Koblenz ), a oa ur jeneral prusian hag a oa e penn an arme a drec'has ar C'halloued en emgann Saint-Quentin e 1871.
Quintus Gargilius Martialis
Quintus Gargilius Martialis a oa ur skrivagner latin diwar-benn al liorzhañ hag a oa o vevañ en.
Ofiser e oa ha krediñ a reer eo e anv a zo meneget en un enskrivadur latin evel komandant an armead 260 soudard a varvas en Auzia en Mauretania Caesariensis.
Tammoù bras eus e oberenn (anvet De hortis, a greder), a oa diwar-benn ar gwez hag al legumaj, hag o ferzhioù da bareañ, a zo deuet betek ennomp, evel ul lodenn eus ar Medicina Plinii, un dornlevr dizanv eus ar IVvet kantved, anezhañ un dastumad aozadurioù diwar louzoù tapet eus Naturalis Historiae (xx–xxxii), gant Plinius an Henañ.
Misano Adriatico
Misano Adriatico zo ur gumun eus Italia, e proviñs Rimini, en Emilia-Romagna.
Aphra Behn
Hiziv eo tost peurankouaet.
Pezhioù-c'hoarioù
Posthumously performed
Marcus Valerius Martialis
Marcus Valerius Martialis (40-103), anavezet ivez evel Martialis, pe Martial, a oa ur barzh latin eus ar Iañ kantved goude JK, brudet e flemmganoù. Bazhadoù a ro en e skridoù d'an orgedourien ha d'ar gwrac'hed.
E vuhez
Ganet e oa e Bilbilis (Calatayud hiziv), e Hispania Tarraconensis, war dro ar bloaz 40. Deuet e oa da Roma d'e 23 bloaz. Mignon e oa da Blinius ar Yaouankañ, Quintilianus, Juvenal.
Goude bevet 35 bloaz e Roma e tistroas d'e vro, ma varvas war-dro ar bloaz 103.
Diwar e benn e-unan e skrivas :
Oberennoù
An Epigrammaton libri, pevarzek levrenn enno, eo e bennoberenn, anezho barzhonegoù berr savet etre 85 ha 98, nemet re al levrenn XII a voe savet war-dro 102, pa zistroas d'e gêr c'henidik.
Gallipoli
Gallipoli zo un anv-lec'h e meur a vro.
Gwenaenn
Ur wenaenn zo un tamm koeñv eus ar c'hroc'hen a deu war an daouarn pe an treid, war an daouilin, an dremm.
Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo
Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo zo ur bomm latin hag a dalv kement ha Daskorit eta da Gaezar ar pezh a zo da Gaezar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue.
Ar frazenn-se a gaver en Avieloù, en Aviel Mazhev (XXII, 21), en Aviel Mark (XII,17), an Aviel Lukaz (XX,25) hag er Vulgat, troet diwar ar gregach gant sant Hieronimos.
Stephen Vizinczey
Stephen Vizinczey, pe Istvan Vizinczey, zo ur skrivagner kanadian saoznek a orin hungarat. Skrivet en deus meur a romant, kelennet al lennegezh, ha labouret evit ar skingomz. In Praise of Older Women eo e levr brudetañ.
Amélie Le Gall
Amélie Le Gall lesanvet Mademoiselle Lisette, ur Vreizhadez eus Kintin, a oa ur varc'houarnerez er bloavezhioù 1890.
Stephen Vizinczey
Ganet e oa d'an 12 a viz Mae 1933 e Kaloz (Hungaria). Pa oa 2 vloaz e voe lazhet e dad gant an nazied ha savet e voe gant e vamm.
Jarno Trulli
Jarno Trulli (distagadur italian : [ˈjarno ˈtrulli]) (bet ganet d'an e Pescara, Abruzzo) a oa ur blenier redadegoù kirri italian en deus redet e Formulenn 1 etre 1997 ha 2011 ha redet en deus evit Minardi, Prost, Jordan, Renault, gant ar skipailh-se en deus bet e drec'h nemetañ, ha war-lerc'h evit Toyota ha Lotus Racing. Kenberc'henner eo da winiegi ha produiñ ha gwerzhañ a ra e win-dezhañ.
Fernando Iañ León
Fernando Iañ León, lesanvet el Magno pe el Grande (war-dro 1016 – León, 27 a viz Kerzu 1065), a voe kont Kastilha adal 1029 ha roue León adal 1037 betek e varv.
Cantiaci
Cantiaci, Cantii, a reer eus ur boblad Belged hag a oa en Enez Vreizh a-raok an aloubadeg roman. O anv o devoa roet d'ur geoded eus proviñs roman Britannia. Ar vro ma oant o chom, Cantium e latin, a voe anvet Ceint diwezhatoc'h, ha Kent e saozneg.
Fernando Iañ León
E vuhez
Mab e oa da Sancho Garcés III Pamplona, lesanvet el Mayor, roue Pamplona, ha d'e bried Muniadona, pe Munia Mayor, c'hoar da García Sánchez Kastilha.
Annick Chapron
Annick Chapron, bet ganet d'an 10 a viz Meurzh 1949 e Plesala, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Fernando Iañ León
E vuhez
En 1029 e voe lazhet Kont Kastilha, García Sanchez, a oa breur d'e vamm. Kont Kastilha e voe adal 1029, hogen ne c'houarnas nemet adal marv e dad e 1035.
Cantiaci
Amezeien e oant d'ar bobl Catuvellauni, Belged anezho ivez en hanternzoz ha d'ar Regnenses er c'hornôg. Durovernum Cantiacorum, deuet da vout Canterbury, e oa o c'hêr-benn. Hervez an douaroniour Klaudios Ptolemaios edo Londinium (deuet da vout Londrez) e Ceint: ur fazi eo, hervez Rivet & Smith, rak war ribl norzh ar stêr Davoez edo Londinium.
Anv
Rivet & Smith, p. 299 : Talvoudegezh : gwelloc'h eget soñjal en un anv pobl nemetken, e c'heller kinnig kement ha tud eus Kent (aet da angl-ha-saoz : Cantware = Men of Kent), enno meuriadoù gant anvioù disheñvel. Meneget eo P. Quentel, e Revue Internationale d'Onomastique, XXV, 1973.
Fernando Iañ León
E vuhez
Hi a gemeras an armoù enep he breur. Brezel a voe. En emgann Tamarón (30 a viz Eost pe 1añ a viz Gwengolo 1037) e-kichen Burgos, e voe trec'h Fernando Iañ war arme León, ha lazhet e voe e vreur-kaer, ar roue Bermudo III León, hag eñ divugel.
Reddite ergo quæ Cæsaris sunt Cæsari et quæ Dei sunt Deo
Goulennet e oa bet outañ gant e enebourien ha reizh e oa, hervez al lezenn yuzev, paeañ tailhoù da Gaezar, da lavarout eo da c'houarnamant an impalaer roman ; mar lavare ya ne c'halle ket bezañ ar mesiaz, ha mar responte ket e vije bet flatret d'ar gouarner roman.
Fleioüs
Fleioüs (Φλειοῦς /Phlioús e gregach, Phlius e latin) a oa ur geoded-stad, pe ur polis eus Henc'hres, war glann ar stêr Asopos, en Argolis, e ledenez Peloponnez, er c'hreisteiz da bolis Sikyon, er mervent da Gorinthos.
Fliasia a lavarer peurvuiañ eus ar c'horn-bro en-dro da gêr.
Le Testament (Maupassant)
Le Testament  zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant embannet e 1882.
Talhaearn
Talhaearn pe Talhaiarn zo un anv kembraek, hag a glot gant Talhouarn e brezhoneg.
Le Testament (Maupassant)
Istor
Embannet e oa bet e Gil Blas ar 7 a viz Du 1882, sinet Maufrigneuse, Adembannet e voe e Contes de la bécasse e 1883.
Springald
Ur springald, eus an alamaneg springen "lammat", a oa ur mekanik brezel evit ar sezizoù. Evel un arbalastr bras e oa, staliet war ur gwele pe war rodoù, da vannañ biroù, mein pe tan gresian.
Kentañ gwech ma voe skeudennet e voe en en un dornskrid bizantat ; en Europa ar C'hornaoueg e voe ret gortoz fin an  ha penn-kentañ an  evit gwelet an arm-se war an tachennoù brezel.
Treset e voe an arm-se diwar skouer ar vangounell a veze implijet gant ar Romaned. Lod skouerioù studiadennoù zo bet treset gant Leonardo da Vinci, d'ar mare ma oa o tresañ kanolioù dre boultr.
Abati Itron Varia Bear
Abati Itron Varia Bear zo un abati savet e 1130 gant menec'h sistersiat.
A-hed ar c'hantvedoù e kreskas he levezon sevenadurel, relijiel hag ekonomikel e Treger hag e dugelezh Breizh dre vras betek bezañ lesanvet Cîteaux bihan Arvorig. E-touez an dud beziet enni emañ Alan an Du hag e vab Konan IV.
D'an 3 a viz Du 1790 e voe gwerzhet an abati d'ur c'henwerzhour eus Pariz hag e 1857 e teuas seurezed eus ar Salver Mat eus Caen da vezañ perc'hennezed warni ha krouiñ enni ur skol hag un ti degemer evit bugale emzivat. Ar bloaz war-lerc'h e kroujont enni un ti-degemer evit maouezed kollet o skiant gante. Degemeret e vez ar baotred ivez abaoe 1972.
Fernando Iañ León
E vuhez
Seziz a lakaas neuze war gêr León. Goude kemeret kêr gantañ e wiskas Fernando kurunenn rouaned León, d'an 22 a viz Mezheven, dre wirioù e bried Sancha León, c'hoar d'ar roue lazhet.
Bec'h en doe neuze gant uhelidi Galiza ha León na felle ket dezho plegañ d'ur roue estren. Goude-se en em savas e vreur García IV, roue Navarra, diwar-benn douaroù kemeret digant Leon ha Kastilha gant o zad, en Araba hag a-hed harzoù reter Kastilha.
E miz Eost 1054 e faezhas arme Navarra en Atapuerca e-tal Burgos, hag e lazhas e vreur en emgann. Gant se e c'hallas kemer ar Rioja. Trec'h e voe ivez war ar Vuzulmaned, kemer a reas Coimbra en 1064.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Sancha León, merc'h da Alfonso V, roue León, ha bugale o doe:
Bentō
Ar bentō ( 弁当 e japaneg) zo ur pred kemeret buan e-maez ar gêr e Japan ha douget en ur voest.
RAF
RAF a c'hall bezañ:
Gup beg moan
Ar gup beg moan (Gyps tenuirostris) a zo un evn-preizh hag a vev en Azia (India, Nepal, Bangladesh, Myanmar, Kambodia, Laos).
Afon Braint
thumb|250px|Aber an Afon Braint, e-tal [[Dwyran.]]
An Afon Braint, pe Stêr Braint, zo ur stêr en Enez Vôn, dezhi daou aber. Eieniñ a ra e Llyn Llwydiarth, etre Pentraeth ha Llanddona, ha redek war-du ar mervent.
An hent B5420 a dreuz ar stêr e Sarn Fraint, e Penmynydd.
Adalek Llanfairpwllgwyngyll e tiforc'h d'ober div stêr:
Tito Puente
thumb|right|Tito Puente, 1996 Tito Puente pe Ernesto Antonio Puente (1923- 2000) a oa ur soner stadunanat ganet ha marvet en Evrog Nevez, SUA. E dud a oa eus Puerto Rico. Seniñ a reas sonerezh eus Kuba (son montuno, chachacha, mambo, bolero, pachanga, guaracha), ha diorren a reas ar jazz afrokuban ha latino, hag ar salsa, hag ober a reas ouzhpenn 100 albom. lesanvet e oa El Rey Del Timbal ( roue an timbalennoù). Arabat doukveskañ e anv gant hini Ernesto « Tito » Puentes, trompilher kuban, ganet en 1928.
Antigonos
Antigonos zo un anv-den gresianek (Antigonus e latin).
Tan gresian
An Tan gresian a oa un arm-tan implijet gant Impalaeriezh roman ar Reter. Savet e oa bet e-tro 672. Implijet e veze dreist-holl e-pad an emgannoù war vor gant efedusted. Ur wech implijet e c'helle chom da zeviñ war an dour. Ken efedus e oa ma c'haller lavaret ez eo diazez en un toullad trec'hioù milourel gant Impalaeriezh Bizantion. Div wech d'an nebeutañ e oa bet savetaet Kergustentin, kêr-benn an impalaeriezh, eus daou sez gant an Arabed dre implij an Tan gresian.
Flora MacDonald
Flora MacDonald (Fionnghal NicDhòmhnaill e gouezeleg) (1722 – 1790), zo un emsaverez ha harozez skosat.
Merc'h e oa da Ranald MacDonald, eus Milton, en enez Uibhist a Deas (South Uist e saozneg), en Inizi Gall, en Skos. He mamm e oa Marion, merc'h da Angus Macdonald.
He zad a varvas pa oa bugelig, ha gwallet e oa bet gantañ. He mamm he devoa kaz outi, a voe skrapet gant Hugh MacDonald eus Armadale, en Enez Sgitheanach (Skye e saozneg), hag a zimezas dezhi neuze. Savet e voe Flora gant penn ar c'hlan, klan MacDonald eus Clanranald, ha skoliet e voe ur pennad en Dinedin, er relijion presbiterian skosat.
Perzh en emsavadeg
En miz Mezheven 1746, pa oa 24 bloaz, edo Flora MacDonald o chom e kêr Benbecula, en Inizi Gall intérieures, pa deuas ar priñs Charles Édouard Stuart di da glask repu goude emgann Culloden. Gant ar priñs e oa ur c'habiten O'Neill, hag a c'houlennas skoazell da virout a vezañ tapet gant e enebourien. Dalc'het e oa an enezenn gant ar gouarnamant saoz, hag ur milis a oa war al lec'h oc'h eveshaat, met tomm e oa an tiegezh MacDonald ouzh an emsavadeg jakobit.
Prometiñ a reas Flora sikour ar priñs da dec'hel eus an enezenn. Diwezhatoc'h e kontas d'ar priñs dug Cumberland, mab d'ar roue saoz George II, penn an armeoù saoz e Skos, he devoa graet kement-se dre garantez-Doue.
E penn milis an enezenn e oa he leztad Hugh MacDonald. Un aotre-tremen a roas dezhi da mont ha dont en enezenn, ur servijer, ur vatezh iwerzhonat, Betty Burke hec'h anv, ha c'hwec'h den evit ar vag. Gwisket e oa ar priñs evel Betty Burke.
Emgann Saint-Quentin
Meur a emgann Saint-Quentin zo bet e Saint-Quentin, en Pikardi (Bro-C'hall), a-hed an Istor.
Pouchkin
Pouchkin (Пушкин e ruseg) zo anv meur a dra:
Corinne Le Gal
Corinne Le Gal, bet ganet d'ar 1añ a viz Even 1961 en un tiegezh breizhat eus Loudieg e Gennevilliers, a zo ur varc'hhouarnerez.
Fresnillo
Fresnillo zo anv spagnolek ur wezenn, deuet da vout anv-lec'h.
Plant
Anv spagnolek ordinal ar gwez Dictamnus albus ha Dictamnus hispanicus.
Talhouarn
Talhouarn zo un anv-tiegezh brezhonek, savet diwar tal ha houarn.
Sea Devils (film, 1953)
Sea Devils zo ur film breizhveuriat-stadunanat, sevenet gant ar filmaozour stadunanat Raoul Walsh e 1953.
Ur film all — Sea Devils an titl anezhañ ivez — a voe sevenet e 1937 gant ar filmaozer stadunanat Benjamin Stoloff ; disheñvel-mik eo e zanvez diouzh hini Walsh avat.
An danvez
Karget ez eus bet ur plac'h yaouank, ken kevrinus ha strobinellus he neuz, da ziskoachañ raktresoù Napoleon da aloubiñ Bro-Saoz. Trebouliñ a ra buhez ur maltouter : hemañ eo piket-mat e galon ganti seul vui na zeu ket a-benn da c'houzout piv eo-hi evit gwir.
Brigitte Kerlouët
Brigitte Kerlouët, bet ganet Brigitte Le Bon d'an 11 a viz Genver 1958 e Pabu, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Gup kein gwenn
Ar gup kein gwenn (Gyps africanus) a zo ur spesad evned-preizh.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e plaenennoù ha savanennoù Afrika issahara,.
Jakobstad
<HR noShade>
thumb|Lec’hiadur Jakobstad Jakobstad (e svedeg; Pietarsaari e finneg) zo ur gêr e Finland. Emañ Jakobstad e proviñs Finland ar C’hornôg hag e proviñs istorel Österbotten. E 2010 e oa 19 676 den o chom e Jakobstad, hag en o zouez e oa 56,4 % a svedegerien, 40,4 % a finnegerien, ha 3,4 % a dud hag a gomze yezhoù all.
Luther Burger
Luther Burger zo ur meuz eus Stadoù Unanet Amerika graet gant doughnuts ha fritezenn.
Alexandra Le Hénaff
Alexandra Le Hénaff, bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1978 e Kemper, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Templ Lanleñv
Templ Lanleñv zo un iliz kelc'hiek savet en e Lanleñv, e Bro-Oueloù, e Breizh.
Dibar eo templ Lanleñv gant e stumm kelc'hiek (awenet moarvat gant ar Bez Santel e Jeruzalem) hag ar greunvaen roz a ya d'ober anezhañ.
Emgann Allt a' Bhonnaich
Emgann Allt a' Bhonnaich (Blàr Allt a' Bhonnaich e gouezeleg; Battle of Bannockburn e saozneg) a zo un emgann bras hag a c'hoarvezas e-kichen Sruighlea e Bro-Skos d'ar 24 a viz Mezheven 1314 ma voe faezhet armead ar roue saoz Edouarzh II gant armead ar Skosiz kaset gant Raibeart Brus. Gant an trec'h-se e voe gounezet da vat dizalc'hiezh Bro-Skos.
Adriaen van de Velde
Adriaen van de Velde (1636-1672), ganet ha marvet en Amsterdam, a oa ul livour izelvroat.
Mab e oa da Willem van de Velde an henañ ha breur da Willem Van de Velde ar yaouankañ. E vreur a oa ganet e Leyden, eñ a oa ganet en Amsterdam.
Gant e dad e studias da gentañ met ne oa ket troet kaer da livañ listri eveltañ. Hag eñ da Haarlem da zeskiñ livañ ar maezioù gant Jan Wijnants. E daolennoù kentañ a reas e 1653. Da Amsterdam ez eas da chom war-dro 1657.
Cnwclas
Cnwclas (skrivet Knucklas e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter kontelezh Powys. Emañ e kumuniezh Bugeildy, tost da harzoù Bro-Saoz, er gwalarn da Tref-y-clawdd.
Françoise Le Leu
Françoise Le Leu, bet ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1960 e Sant-Brieg, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Cnwclas
Ganet e voe ar prezeger puritan Vavasor Powell e Cnwclas e 1617.
Heinrich von Preußen (1726-1802)
Heinrich von Preußen (1726–1802) pe Heinrich Prusia, pe Herri Prusia, a oa ur jeneral prusian, mab da Friedrich Wilhelm Iañ, roue Prusia, ha da Sophie Dorothea von Hannover, ha dre-se breur da Frederig II Prusia (1712–1786), a renas war-lerc'h o zad.
E vuhez
Ganet e oa e Berlin, hag eñ 13vet bugel ar roue-soudard. En 1740 ne oa nemet 14 vloaz, pa voe anvet da goronal gant e vreur.
E 1752 e timezas e Charlottenburg da Wilhelmine von Hessen-Kassel (1726-1808). Bevañ a raent e Rheinsberg, profet dezho gant ar roue. Bugel ebet n'o doe. Heinrich a oa breur muiañ karet Friedrich, war-lerc'h o c'hoar henañ Wilhelmine, hogen bec'h a savas etrezo meur a wech. N'en doa ket fiziañs Heinrich en ampartiz e vreur bras war ar brezeliañ na war e bolitikerezh diavaez. En 1753 ec'h embannas e eñvorennoù, sinet « maréchal Gessler ». E 1786, pa oa 60 vloaz, e voe kaoz ur predig d'e gas da vout anvet da roue pe da brezidant Stadoù-Unanet Amerika.
Taolioù kaer ar soudard
Pa darzhas ar Brezel Seizh Vloaz en 1756 edo Heinrich e penn ur vrigadenn ac'h argadas Priñselezh Saks. D'ar 16 a viz C'hwevrer 1757 e voe anvet da letanant jeneral. A-bouez e voe e berzh en emgann Praha, ur marzh d'ar soudarded hag ofisourien.
Goude bout faezhet en emgann Kolin, e kemeras penn ar giladeg gant ar feldmarschall James Keith. En emgann Rossbach, d'ar 5 a viz Du 1757, edo Heinrich e penn soudarded an askellad dehoù a reas an argadenn a gasas d'an trec'h. Gloazet e voe avat, ma rankas chom ur pennad e Leipzig da zigleñvel betek nevez-amzer 1758. Goude pareet e voe kaset da gemer penn ur rejimant da Saks. Ken brav e c'hoarias ouzh ar C'hallaoued ma kemeras dugelezh Braunschweig-Luneburg. Argadiñ a reas arme an impalaer santel ha trec'h e voe warni war lez ar stêr Main, en 1759.
En emgann Kunersdorf, d'an 12 a viz Eost goude bout trec'h war un askellad eus armeoù unanet Aostria ha Rusia, ec'h aspedas Heinrich e vreur Friedrich II da baouez gant an emgann, met ar roue en devoa kaset keloù da Verlin e oa deuet an trec'h gant Prusia, hag a c'hourc'hemennas mont d'an emgann. A-benn ar fin eo an armeoù unanet a voe trec'h war arme Prusia, ken en em gavas ar vro hep difenn ken. Eñ an hini a voe karget da aozañ ar faezhadenn, ha diwar neuze e fizias Frederig ennañ da gas arme Prusia d'an emgann war talbenn ar reter. Ha mat e reas rak emgann ebet ne gollas ken e vreur. Trec'h e voe war ur bagad aostrian en emgann Hoyerswerda, e Gwengolo 1759, hag unan all e Pretzsch (Elbe) e miz Here.
En 1760 edo e penn ur c'horfarme a 36 000 soudard en Silezia, karget da zerc'hel penn ouzh ar Rused ha da eveshaat ar stêr Oder. Daoust ma oa ar bihanañ niver gant arme Prusia e teuas a-benn da zerc'hel a-enep ar Rused, a zieubas Breslau a oa gronnet gant arme Aostria.
Mardin
Mardin (ماردين en arabeg, ܡܶܪܕܺܝܢ e sirieg) zo ur gêr vras e gevred Turkia, kêrbenn proviñs Mardin. Anavezet eo abalamour d'he savadurioù e doare ar broioù arab.
War-dro 82.000 annezad zo enni.
La alegría del Capitán Ribot
La alegría del Capitán Ribot ("Levenez ar c'habiten Ribot") zo ur romant spagnolek savet gant Armando Palacio Valdés e 1899.
Kapitanskaia dotchka
Kapitanskaia dotchka (Капитанская дочка, “merc'h ar c'habiten”) zo anv ur romant rusek gant Aleksandr Pouchkin e 1836. Ennañ e kont an oberour un abadenn eus emsavadeg ar C'hozak Emelian Pougatchev en kantved e kreisteiz ar menezioù Oural mesket gant istor karantez daou zen yaouank.
Gup Bengal
Ar gup Bengal a zo un evn-preizh, Gyps bengalensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Azia ar Su.
Referendom war dizalc'hiezh Katalonia (2017)
Ar Referendom war dizalc'hiezh Katalonia, anavezet dindan an anv 1-O e Katalonia, a zo ur referendom emdermeniñ bet aozet d'ar 1añ a viz Here 2017 gant Generalitat ha Parlamant Katalonia met berzet gant gouarnamant ha Lez-varn Bonreizh Spagn.
Diwar an disoc'hoù-se en doa diskleriet Carles Puigdemont an dizalc'hidigezh d'an 10 a viz Here, kadarnaet gant ar Parlamant d'an 27 a viz Here. Gouarnamant ha justis Spagn o deus tapet abaoe kontrol ar vro dre mellad 155 Bonreizh Spagn hag enklaskoù evit sevel ur prosez en deus lakaet 11 politikour katalan en toull-bac'h padal ez ae un nebeud re, en o zouez Prezidant ar Generalitat Carles Puigdemont d'an harlu e Belgia.
Promesa da vare prantad-kabaliñ dilennadegoù ar Parlamant (2015)
E-kerzh prantad-kabaliñ dilennadegoù ar Parlamant e 2015 e oa bet prometet gant al listenn a-du gant an dizalc'hidigezh aozañ ur referendom a-benn miz Gwengolo 2017. E-pad ar prantad-lezenniñ kent e oa bet aozet ur votadeg diwar-benn an hevelep sujed. Disoc'h an dilennadegoù a roas an trec'h d'an dizalc'herien, re al listenn Junts pel Sí (PdCat hag ERC - 62 gannad) a c'hellas ober ur gouarnamant minorel gant sikour 10 kannad CUP.
Aozadur
Sinet e voe an dekred evit aozañ ar referendom d'ar 6 a viz Gwengolo 2017.
Afer ar boestoù-votiñ a zo bet pouezus a-walc'h e-keñver aozadur ar referendom. Sañset eo da Stad Spagn reiñ boestoù-votiñ evit kement votadeg pe dilennadeg aozet gantañ pe gant ur gumuniezh emren. Peogwir ne oa ket aotreet ar referendom gantañ ne oa ket sur peseurt re a vije implijet, ha penaos e vije paeet. Ma vije bet paeet boestoù-votiñ gant ar Generalitat e vije bet gouest gouarnamant Spagn d'ober prosez dezhañ evit drougimplij a arc'hant publik. N'eur ket sur eus piv en deus paeet anezho met Sekretour Teñzor Spagn Cristóbal Montoro en doa disklêriet meur a wezh etre miz Gwengolo 2017 ha miz Meurzh 2018 ne voent ket paeet gant arc'hant publik.
Roll an dilennerien a oa ur gudenn all c'hoazh. Meret e vez gant Ensavadur Broadel ar Stadegoù, dindan beli gouarnamant Spagn. Evit kaout titouroù al listennoù-se e rank ar votadeg bezañ aotreet gant Kongrez Spagn hag hep al listennad-mañ n'haller bezañ sur eus an disoc'hoù sañset. Diaesterioù heñvel a oa raktreset evit aozañ komite an dilennadegoù a oa sañset eveshaat ar referendom.
Ralf Schumacher
Ralf Schumacher (bet ganet d'an e Hürth) a oa ur blenier redadegoù kirri alaman en desu redet e Formulenn 1 etre 1997 ha 2007. Redet en deus evit Jordan, Williams ha Toyota, o c'hounit c'hwec'h redadeg, ha 27 podiom e 180 redadeg. Skazrhet eo bet kuit eus Toyota goude ur bloavezh diaes ha daoust ma en deus graet esaeoù gant Force India n'eo ket deuet a-benn da gaout ur plas evit redek a-benn 2008. Neuze en deus redet e DTM gant Mercedes-Benz betek 2012.
Referendom war dizalc'hiezh Katalonia (2017)
Enebiezh Spagn
Freuzet e oa bet al lezenn votet gant Parlamant Katalonia evit aozañ ar referendom gant Lez-varn Bonreizh Spagn d'ar 7 a viz Gwengolo 2017. Berzet e voe da gouarnamant Katalonia, d'ar mediaoù katalan, d'an 948 kêr katalan da gemer perzh en aozadur ar referendom Savet e voe ur goulenn d'ar c'hêrioù evit gouzout hag-eñ e oant gant ar soñj sentiñ ouzh diviz al Lez-varn, ha roet 48 eur dezho da respont. 726 kêr a respontas, 682 o lavaret e oant a-du gant derc'hel ar referendom, 41 o lavaret e nac'hent aozañ ar referendom, 3 o respont en un doare amsklaer, Barcelona en o zouez. .
Ralf Schumacher
Breur Michael Schumacher eo, an hini a zo aet gantañ ar maout seizh gwezh e kevezadeg bed ar vlenierien e Formulenn 1.
Referendom war dizalc'hiezh Katalonia (2017)
Perzh ar polis a-raok ar referendom
Loc'het e voe d'an 20 a viz Gwengolo 2017 Taol Anubis gant ar Guardia Civil dindan urzhioù al Lez-varn. Taget e voe savadurioù gouarnamant Katalonia evit herzel 14 den karget da aozañ ar referendom. D'ar memes mare e voe furchet meur a embregerezh paper evit klask bilhidi mouezhiañ ha boestoù-votiñ.
Ur mor a dud en em vodas tro-dro da savadurioù gouarnamant Katalonia evit difenn an dud harzet diwar galv an ANC hag Òmnium Cultural. 40 000 den a voe bodet dirak departamant an Ekonomiezh, o stankañ an hent dirak izili ar Guardia Civil a chomas e-barzh. Tri c'harr eus ar polis a voe distrujet d'an noz-mañ ha 6 galv a voe graet eus perzh ar Civil Guard evit goulenn sikour digant ar Mossos d'Esquadra a zo fiziet gant ar polis e Katalonia, hep disoc'h ebet.
Darvoudoù an noz-se o doa broudet justis Spagn da dagañ penn ar Mossos, Josep Lluís Trapero Álvarez, ha penn polis Barcelona, Teresa Laplana Cocera, gant dispac'had, daoust m'o doa disklêriet ne oant ket bet kelaouet abred a-walc'h hag e oa peoc'hus ar vanifestourien. Kaset e voe pennoù an ANC hag Òmnium Cultural, Jordi Sànchez ha Jordi Cuixart d'an toull-bac'h hep prosez hag hep kaout ar gwir da vezañ dieubet dindan gretadenn. Tamallet int ivez a zispac'had abalamour d'o ferzh e aozadur ar manifestadegoù bras-se evit diaesaat labour ar Guardia Civil. D'an 20 a viz Gwengolo en doa galvet Jordi Sànchez an dud da vanifestiñ en un doare peoc'hus a-enep labour ar polis dre ar rouedadoù sokial. Ar varnerien e penn an enklask o deus disklêriet evit dougen o zamall n'en doa ket galvet Sànchez "ur vanifestadeg peoc'hus met da wareziñ ensavadurioù katalan gant bodadeg ur mor a dud", o kemer skouer war un nebeud komzoù bet distaget gantañ d'an noz-mañ : "den na'z aio d'ar gêz, fenoz e vo un nozvezh hir ha taer". Ur video uskarget war twitter a ziskouez avat Cuixtart ha Sànchez war unan eus ar c'hirri bet distrujet o c'houlenn gant ar vanifestourien mont kuit en un doare sioul. C'hoarvezet e vije da 11e noz ar pezh az aje a-enep preder ar varnerien e-keñver red darvoudoù an noz Amnesty International en deus disklêriet abaoe e soñj dezhañ e oa mont re bell lakaat Sànchez ha Cuixtart en toull-bac'h a-raok o frosez ha goulennet en deus evit ma vijent dieubet hep dale. .
Degaset e voe degaset izili ar Guardia Civil hag ar Polis eus a bep tu da Spagn evit kas Taol Anubis war-raok ha difenn ouzh ar Gatalaniz votiñ. 16 000 poliser ha soudarded a oa er vro d'ar 1añ a viz Here e pep korn bro eus Katalonia ha kendalc'het e voe ar c'hlask war ar boestoù-mouezhiañ en devezhioù a-raok ar votadeg Manifestet e voe gant ar Gatalaniz a-enep bezañ ar boliserien tost bemdez a-raok ar referendom. E meur a gêrioù Spagn e voe aozet manifestadegoù evit difenn "gwir ar Gatalaniz da zivizout" ha manifestadegoù all a-enep ar referendom. Meuleudi a voe graet d'ar boliserien o vont kuit eus kêrioù Spagn da Gatalonia. ,.
En devezhioù a-raok e voe serret gant ar Guardia Civil 140 lec'hien internet e liamm gant ar votadeg, en o zouez lec'hienn ofisiel Gouarnamant Katalonia hag hini an ANC, en ur gas izili ar polis da sez an embregerezhioù-internet pe kas goulennoù d'ar en diavaez eus ar vro evel Google evit serriñ an arload a roe titouroù diwar-benn an tiez-votiñ Tamallet e oa bet Spagn d'ober an dra-se gant aozadurioù e liamm gant internet. .
Sontadegoù
Kinniget e oa bet goulenn ar referendom (Ha fellout a ra deoc'h e vefe eus Katalonia ur Stad dizalc'h dindan stumm ur Republik ?) kerkent ha ma voe embannet e miz Even 2017 gant ar sonterien.
Kreizenn ar Studiadennoù Meno (Centre d'Estudis d'Opinió) a c'houlennas gant an dud ar pezh e oant e soñj d'ober kentoc'h eget goulenn ar referendom.
Gant ar re sur da votiñ
Ar voterien ne felle ket dezho mont da votiñ a oa dre vras ar re a-enep an dizalc'higigezh, neuze n'eo ket souezhus ma vije ken uhel harp war an dizalc'hidigezh e-touez ar re az aje da votiñ.
Aozadur an devezh-votiñ
Disklêriet e voe e vije aozet ar referendom d'ar 1añ a viz Here 2017. Bodad votiñ Katalonia a oa karget da eveshaat ar votiñ bet freuzet e voe d'an 22 a viz Gwengolo 2017 goude ma oa bet lakaet kastizoù arc'hant warno bemdez ma vije oberiant ar bodad.
Raktreset e oa e padje ar prantad-kabaliñ 15 deiz, etre ar 15 a viz Gwengolo hag an 29 a viz Gwengolo.
Gouarnamant Katalonia a embannas e c'helle votiñ :
Goulenn
War ar bilhed-mouezhiañ e oa skrivet ar goulenn e katalaneg, kastilhaneg hag okitaneg, yezhoù ofisiel Katalonia.
Eveshaerien etrevroadel
Un toullad eveshaerien eus an diavaez a oa deuet da eveshaat ar referendom, daoust ma oa berzet gant Spagn. Ar stropad kentañ a zo bet aotreet a oa renet gant The Hague Center for Strategic Studies (Kreizenn An Hague evit ar Studioù Strategiezh), en o zoues 20 eveshaer eus ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet, an Izelvroioù, Frañs, Polonia ha broioù all, renet gant Daan Evert. An eil stropad a oa anvet International Electoral Expert Research Team (Skipailh etrevroadel arbennigourien war an dilennadegoù), renet gant Helena Catt, en o zouez 17 den eus ar Rouantelezh-Unanet, Frañs, Iwerzhon, Zeland-Nevez ha broioù all. Ur stropad 33 c'hannad ha politikourien, anvet International Parliamentary Delegation on Catalonia's Referendum on Self-Determination 1 October 2017 (Strollad kannaded etrevroadel evit Referendom Katalonia war he emdermeniñ d'ar 1 a viz Here 2017) eus strolladoù politikel eus Slovakia, Belgia, Danmark, Estonia, Bro-Finn, Frañs, Alamagn, Gres, Island, Iwerzhon, Israel, Latvia, Republik Makedonia, Monako, Spagn, Sveden hag ar Rouantelezh-Unanet.
E-touez ar eveshaerien-mañ, ar re pedet gant Diplocat n'int ket anavezet gant an ABU evel eveshaerien etrevroadel.
Abalamour da gudennoù zo, ha dreist-holl da berzh ar polis hag ar Guardia Civil o doa klasket herzel ouzh ar votadeg, o doa ranket an eveshaerien disklêriañ ne c'helle ket bezañ kadarnaet an disoc'hoù abalamour ne oa ket aozadur an devezh diouzh standardoù etrevroadel goulennet evit seurt votadegoù. Tamallet o doa perzh gouarnamant Spagn hag e bolis evit o ferzh en deiz-se.
Puerto Seguro
Puerto Seguro  zo ur gumun eus Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Castilla y León, e kornôg Spagn.
Miroslav Krleža
Miroslav Krleža (distaget [] e kroateg ; 7 Gouere 1893 – 29 Kerzu 1981) a oa ur skrivagner kroat, barzh ha kazetenner.
E-pad ar Brezel-bed Kentañ e savas e skridoù kentañ, pa oa war talbenn ar reter, en arme Aostria-Hungaria. Etre an daou vrezel e oa ezel eus Strollad Komunour Yougoslavia, met skarzhet e voe anezhañ e 1939 abalamour d'e sell war an arz ha war frankiz an arzourien. E-pad an Eil Brezel-bed ne savas a-du gant kostezenn ebet ha rebechet e voe an dra-se dezhañ goude. Gwennet e voe gant Tito avat hag e 1950 e voe anvet e penn ar Jugoslavenski Leksikografski Zavod ("Ensavadur Yougoslavat evit ar C'heriadurouriezh"), a embanne holloueziadurioù.
Kemer a reas perzh a-hed e vuhez e buhez lennegel ha sevenadurel Yougoslavia, koulz en amzer ar Rouantelezh (etre an daou vrezel) hag en amzer ar Republik sokialour (goude 1945). Bez' e voe unan eus saverien ar c'helaouennoù Plamen ("ar Flamenn") (1919), Književna Republika ("Republik lennegel") (1923–1927), Danas ("Hiziv") (1934) ha Pečat ("Siell") (1939–1940). Bez' e voe ivez prezidant Unaniezh Skrivagnerien Yougoslavia etre 1958 ha 1961. Sellet a reer outañ evel pouezusañ skrivagner kroatek an, gant e romantoù, e varzhonegoù, e zanevelloù, e bezhioù-c'hoari hag e arnodskridoù.
Seram
Seram zo unan eus inizi Maluku e reter Indonezia. An eil enezenn vrasañ eo en enezeg-se, gant ur gorread a 17 100 km2.
Emañ etre mor Seram en norzh ha mor Banda er su, hag etre inizi Buru (er c'hornôg), Ambon (er mervent), Misool (er biz) ha Ginea Nevez (er reter). Masohi eo ar gêr vrasañ.
Priz Sten Kidna
"Priz Ispisial"
Un eil priz a zo bet roet lañs dezhañ e 2013 evit levrioù ha n'int ket levrioù faltazi. Roet e vez gant Kerlenn Sten Kidna.
Seram
Goloet eo an enezenn gant koadoù trovanel stank. Kopra, rousin, ha pesked a vez produet hag ezporzhiet.
Evel ar peurrest eus enezeg Maluku emañ Seram e tolead linenn Wallace, un tolead a bouez bras evit ar skiantourien abalamour da liesseurted ar gouennoù plant ha loened ennañ, a-c'haoliad etre toleadoù Azia hag Okeania.
Condé-sur-Noireau
Bodet e oa gant pemp kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Condé-en-Normandie.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: 237 den nann-soudard a varvas e Condé abalamour d'ar brezel, an darn vrasañ anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù ar Re Gevredet d'ar 6 ha d'ar 7 a viz Even, distrujet e voe 95% ag ar savadurioù; dieubet e voe ar gumun d'ar 16 a viz Eost gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet.
Annick Le Roux
Annick Le Roux, bet ganet d'ar 4 a viz Even 1952 e Lesneven, a zo ur varc'houarnerez vreizhat.
Macotera
Macotera zo ur gumun e proviñs Salamanca e Spagn.
Almogaver
An Almogavered a oa an anv roet d'ar soudarded emren bodet e kompagniezhioù troadeien hag a oa stag ouzh kurunenn Aragon. En em gannañ a rejont e dibenn ar Reconquista, en 13 ha 14 kantved.
Du (anv-tud)
Du zo un anv-tud, a gaver evel lesanv e Kembre, evel anv-tiegezh brezhonek e Breizh.
Du zo un anv-tiegezh sinaek ivez. Ober a ra an anv dave da daou dra : ur seurt gwez-per, pe ar verb herzel. Ar 49vet anv stankañ e Sina e oa e 2019.
Du eo an anv-tiegezh sinaek 杜 :
Poggiardo
Poggiardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Puerto de Béjar
Puerto de Béjar zo ur gumun eus Proviñs Salamanca, e kumuniezh emren Castilla y León, e kornôg Spagn.
Peirene
Peirene (Πειρήνη e gregach) a oa un naiadenn, merc'h d'an doue-stêr Asopos, pe d'an doue-stêr Ac'heloios, pe da Oibalos, roue Lakonia. Meneget eo hec'h anv gant Paosanias, a skriv he doe daou vab diwar an doue Poseidon: Lec'hes ha Kenc'hrias. Diwar anv an eil e teufe anv porzh Korinthos, Lec'haion.
Kenc'hrias a voe lazhet gant an doueez Artemis, ma tirollas ar vamm gaezh da ouelañ dourek, ma troas e feunteun en akropolis Korinthos. Er feunteun-se eo e kavas Bellerofon ar marc'h Pegasos.
Rottweil
Rottweil zo ur gêr gozh e Baden-Württemberg, en Alamagn, ar gêr goshañ el Land-se. Emañ war-dro 90 kilometr er c'hreisteiz diouzh Stuttgart. En amzer ar Romaned e veze graet Arae Flaviae anezhi hag unan eus kreñvlec'hioù roman Germania Superior e oa. Eno emañ kavell ar ouenn chas Rottweiler.
Melissano
Melissano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Lecce, e rannvro Puglia.
Phineas Taylor Barnum
Phineas Taylor Barnum (Bethel, Connecticut, 5 a viz Gouhere 1810 - Bridgeport, Connecticut, 7 a viz Ebrel 1891) a oa un embreger ha politikour amerikan, diazezer ar "Barnum & Bailey circus", gant e vignon James Anthony Bailey.
Saint-Pierre-la-Roche
Saint-Pierre-la-Roche a zo ur gumun c'hall en departamant Ardèche, e Bro-C'hall.
Rafael Hernández Marín
Rafael Hernández Marín (1892–1965) a oa ur soner ha sonaozour puertorikan. Violoñsour, gitarour, ha pianoour e oa ha binvioù all a sone c'hoazh. Soudard e voe en arme SUA e Bro-C'hall e-pad ar brezel-bed kentañ.
Frankiom
Nebeut-tre a frankiom a gaver en natur : jedet ez eus bet n'eus nemet 30 g a frankiom en Douar. En un tamm kailh uraniom ne gaver nemet 1 atom frankiom evit 1018 atom ag uraniom (1 atom 87 Fr evit 1 miliard a viliardoù ag 92U). Eus skinoberiegezh an aktiniom (89Ac, un aktinid) e teu ar frankiom. Kevanaozet ez eus bet atomoù frankiom dre vombezennaouiñ toriom gant protonoù, hogen a-gementadoù re vihan evit ma c'halljed o fouezañ.
Rafael Hernández Marín
Yaouankiz
Ganet e oa d'ar 24 a viz Here 1892 e barrio an Tamarindo en Aguadilla, en enez Puerto Rico, e ti tud paour, Miguel Ángel Rosa ha María Hernández.