cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isoroku Yamamoto
Emgann Midway e miz Even 1942
C'hoant en oa lakkat an amerikaned da zont en un trap, en ur pellaat anezho eus Pearl Harbor. Pemvet lu Bro-Japan (ket al lu a bez, 2 douger-nijerezed, 5 morreder, 13 destroyer ha 4 lestr-karg) a ranke mont war-zu an inizi Aleoutian, tagañ Dutch Harbor, Unalaska ha aloubiñ an inizi Kiska ha Attu.
Wimereux (Pas-de-Calais)
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun:Wimereux Communal Cemetery
E Wimereux edo penngarter ar Queen Mary's Army Auxiliary Corps e-pad ar Brezel bed-kentañ. Eno en em stalias ivez penngarter Lu ar Rouantelezh-Unanet. Adalek miz Here 1914 e voe staliet ur greizenn-ospital pennañ e Wimereux ha Boulogne. Bered kumun Wimereux a voe implijet betek miz Even 1918. Ur wezh leuniet al lodenn eus ar vered a oa bet gouestlet da luioù ar C'hommonwealth e voe digoret unan nevez e Terlincthun (Wimille). An ofisour-mezeg John McCrae, Letanant-Koronal kanadian, a zo douaret e bered kumun Wimereux.
Isoroku Yamamoto
Emgann Midway e miz Even 1942
An devezh goude an dagadenn-mañ, ar morlu japaneg (4 douger-nijerezed, 2 lestr-hobrejonet, 3 morreder ha 12 destroyer) en ije taget ha distrujet an aerlu amaerikan e Midway. Goude bezañ bet trec'het an aerlu, Ymamoto en ije kaset an eil lu (1 douger-nijerezed, 2 lestr-hobrejonet, 10 morreder, 21 destroyer ha 11 lestr-transport) ah 5000 soudard a-benn aloubiñ attol Midway ha skarzañ ar Marines. Ur wech Midway tapet, an dougeroù-nijerezed amerikan o dije ranket kilaat e barzh an trap japaneg e lec'h ma vfen bet gortozet gant ar japaniz evit bezañ distrujet ganto. Goude an emgann, ar c'hentañ lu (1 douger-nijerezed, 3 morreder ha 13 destroyer) gant elfennoù an eil lu o dije ranket distrujañ an tachennoù herzel diwezhañ an amerikaned e barzh ar meurvor Habask.
Yamamoto en oa raktreset kas ur c'harg (badezet ar c'harg K) a-benn lec'hiañ a-vat tachenn strollañ al lu amerikan ha gouzout fiñvadennoù an douger-nijerezed en dro da Bearl Harbor. Ha aozet en eus ur stollad listri-spluj oc'h heuliañ an dougeroù-nijerezed amerikan en dro da Vidway. Ar strategiezh hag he lakaat e pleustr a zo bet aozet hag adaozet e pad pell. Ar japaned o doa kaset 79 lestr hag an amerikaned 26. Ne oa nemet nerzhioù an aerlu hag al listri-spluj hag a oant damm-kevatal.
Met Ymamaoto n'en oa ket soñjet an amerikaned a ouien toud e strategiezh: kavet o doa un doare da dapout ha da dreiñ kellaouennoù sekred ha kuzh al lu japaneg. Evel-se, an amiral Chester Nimitz, hag a oa e penn ar morlu amerikan ar meurvor Habask, ivez en eus lakaet e plas un trap spontus a-benn trec'hiñ Yamamoto. Un destroyer amerikan en eus harzet pourvezadur ar c'harg K. E giz-se, Yamamoto n'en eus ket gellet kas da benn ar c'harg-mañ, nulaet eo bet ha n'en eus ket fellet gouzout ma morlu amerikan ar meurvor Habask oa c'hoazh e Pearl Harbor. Nimitz a gasas e dougeroù-nijerezed e Midway, evit kaout un nerzh div wech pouezusoc'h ha herzel lu listri-spluj Yamamoto a erruas re ziwezhat. Kuzhet, an amerikaned a gortozen tagadenn ar japaned ( an hini a ranke distruj an aerlu amerikan). An amerikaned n'o deus ket dalc'het kont eus an dagadenn japaneg war an inizi aleoutian ( un dagadenn savet dreist-holl evit disachañ evezh an amerikaned) hag un nebeut devezhioù a-raok an dagadenn japaned, ar 4 a viz Even 1942, Nimitz a zistrujas ar pevar douger-nijerezed japaned pa oan ar gwoannañ, a raok ma vefen prest d'an argad war an aerlu.
Gant e nerzhioù dasparzet ha gwoannaet, Yamamoto na deuas ket a-benn da enebiñ ouzh an amerikaned. Nimitz a adlakas e nerzhioù war-zu ar reter a-benn non paz bezañ paket en un argad diouzh noz. An amiral japaned a gomprennas en oa kollet ha divizas non paz aloubiñ Midway ha distreiñ en a-dreñv.
An darvoud-mañ a zo pouezus kennañ e barzh istor brezel ar meurvor Habask: an dreistelezh japaned er meurvor Habask a grogas da vont da get, war-dro c'hwec'h miz goude Pearl Habor, evel ma oa bet rakwelet gant Yamamoto. Goude-se, kalz a dud o deus pizmiget war strategiezh Yamamoto, met hep derc'hel kont eus holl elfennoù an emgann. Met arabat ankounac'hat, marteze, ne vefe ket bet gounezet an emgann gant an amerikaned ma ne vefen ket deuet a-benn da gomprenn kellaouennoù ar japaned. Ma vefe bet an trec'h gant Yamamoto, an dra-se en ije sur awalc'h kemmet mont en dro ar brezel: ar japaned o dije gellet astenn o tachenn war zu Hawai, Haïti hag aodoù reter ar Stadoù-Unanet ( gant netra evit o difenn!). An trec'h-mañ en ije, pe astennet padelezh ar brezel, pe, marteze met gant darvoudoù all en e dro, lakaet nerzhioù an Axe da gaout an trec'h.
Goude emgann Midway
N'eo ket bet diskalonekaet diustu ar pennoù hag o deus klasket sevel tagadennoù damm heñvel war Samoa hag an inizi Fidji evit terriñ al liamm etre Australia hag ar SUA. Ar pall a oa stankañ ar jeneral Douglas MacArthur ar c'hoant gantañ adtrevadenniñ Guinea nevez. An amiral Ernest King en d'oa c'hoant kemer al lec'hienn kirri-nij Japanad lec'hiet e Gudalcanal ha skarzhañ an nerzhioù Japanad eus al lec'hioù se. Kroget en deus an emgann meur se e 1942 evit echuiñ e miz c'hwevrer 1943.
Yamamoto a chommas e penn ar morlu, d'an nebeutañ evit n'omp pas digalonekaat ar soudarded hag a gwelle anezhañ evel ur gwir doue. Met goude bezañ bet trec'het e Midway ne oa ket mui gwelet mad gant ar pennoù. Kollet eo bet gantañ un tamm mad eus ar galloudegezh diviz a oa ezhomm evit kas da benn argadoù nevez.
Lakaet diaes e Guadalcanal, a dispaket e Azia a bez hag er meurvor Habask ez eo bet rediet ar Japaniz da lakaat a gostez ragtressioù damm heñvel ouzh hini Midway. C'hoazhet o deus da kreizhenniñ o nerzhioù war Guinea nevez ha Guadalcanal met un diouer ha resisder en o doareoù kejañ etre an nerzhioù douarel hag ar morlu en deus difennet d'ar Japaniz da trec'hiñ nerzhioù ar re unaned.
Yamomoto a divizhas neuze da sevel argadoù gant ar morlu met en deus kollet kalzh bigi hag deus bet kalzh a diaesamantoù da kempouezhañ an difoc'h se. Goude se e prientas tri argad war an inizi Salomon ha war Santa Cruz etre miz Gwengolo ha miz du 1942 an disochoù a zo bet kalzh gwelloc'h evit ar Japaniz met re munut evit e talvezfe kemen da trec'hiñ ar SUA. Eus an tu al, trec'hoù ar er unaned o deus kroget da gwanaat kalzh an nerzhioù Japanad hag ar fed da goll un niver bras a bigi hag a kirri-nij en deus lakaet tennet ar spi divezhañ a chomme gant ar Japaniz. E miz C'hweverer 1943 an trec'h Amerikan e Guadalcanal en deus lakaet anat e oa dibosubl evit ar Japaniz da drec'hiñ e inizi Salomon. Goude un nebeut argadoù bihan e tivisas Yamamoto da lec'hiañ ar c'hirri-nij a oa war ar bigi war an douar.
Marv Yamamoto
Evit adreiñ kalon d'ar soudarded goude emgann drastus Guadalcanal e reas Yamamoto ur veaj evit gweladenniñ meur a kamp eus su ar meurvor Habask. D'ar 14 a viz Ebrel 1943 e kerzh ar program Magic ez eo bet tu d'ar servijoù kuzh Amerikan da zikodiñ ar roadoù hag a tisplege dre ar munut pegoulzh, dre pelec'h ha gant peseurt difennoù e vo graet ar veaj eus Yamamoto.Raktreset e oa bet da ober ar vaej etre Rabaul ha aerborzh Ballale ( un enezenn e kichen hini Bougainville nebell diouzh an inizi Salomon). Lakaet e oa bet ar veaj se d'an 18 a viz Ebrel d'ar mintin. An amiral Amerikan Nimitz a tivisas d'ar 17 a viz Ebrel da distrujañ karr-nij Yamamoto e pad e veaj. An 339vet izrann eus ar 347vet rann an 13vet Air force a zo bet lakaet e karg al labour se: ne oa kirri-nij gouest da mont ken pell (700 km) d'ar mare se nemet ar P-38 Lightning. Lavaret e oa bet dezho e vefe bet da distrujañ ur c'harr-nij ennañ un ofiser uhel met n'eo ket bet komezt eus anv Yamamoto neblerc'h. D'an 18 a viz Ebrel d'ar mintin en desped da alioù e kuzulerienn a rakwelle kudennoù en deus loc'het Yamamoto evel ragtreset eus aerborzh Rabaul gant c'hwec'h zeros evit e tifenn e pad e veaj eus tro 500 km. E pad an amzer se e veze 18 karr-nij o mont kuit eus Guadalcanal. Da 9e34 (da eur Tokyo) ez eo kroget an emgann a us da enezenn Bougainville. Al Letanant Rex T. Barber en deus tennet war karr-nij Yamamoto hag en deus kroget da mogediñ eus tu e reaktor kleiz da heul ar gudenn se ez eo kouezhet ar C'harr-nij er janglenn. Dizoloet eo bet lec'h ar "crash" an deiz war-lec'h gant al Letanant Hamosuma hag a oa e karg an enklask. Deskrivet en deus ar pezh e welle: Yamamoto a zo bet skarzhet eus ar c'harr-nij hag ez eo erruet en ur wezenn derc'hel a ra en e zorn e sabrenn samouraï. Herzez ar medisined ez eo bet tizhet Yamamoto gant div ganetenn, unan er skoaz hag an eil er penn e live ar jod. Daoust d'ar gloazadennoù grevus se ez eo bet tud er Japan evit laret ne oa ket marv dioustu goude bezañ bet tizhet. Roet eo bet un anv d'an darvoud se: 海軍甲事件 pe "Kaigunkô Jiken" pe "afer diskar ar morlu" hag a zo c'hoazh renket e "sekred difenn". ar pezh en deus adroet spi d'ar soudarded Amerikan ha digalonekaet ar soudarded Japanad hag a welle Yamamoto evel un doue. Evit skoachañ o araokadennoù bras graet war an dikodiñ en deus lavaret an Amerikaned e oa bet gwellet Yamamoto o pignat en ur c'harr-nij e Rabaul. Ar C'habitan Watanabe hag ar peurrest eus skipailh Yamamoto o deus devet korf Yamamoto e Buin ha kaset e ludu betek Tokyo war ar Musashi. Obidoù broadel en deus bet d'an 3 a viz Even 1943, meret int bet gant Mitsumasa Yonai ha zo deuet da vezan goude ar brezel kentan ministr bro Japan. Roet eo bet dezañ goude e marv medalenn ar bleunioù an hollzent (krizantem). An estrañjour nemetan eo ivez da vezañ bet roet dezañ uhelañ medalenn bro Alamagn Hitler. Douaret eo bet e ludu evit ul lodenn e vered publik Tama e Tokyo hag evit ar peurrest e templ e hendadoù Chulo-Hi e Nagaoka.
Hilaire
Hilaire zo un anv-badez gallek, deuet eus an anv latin Hilarius.
Piratini
Piratini zo un anv-lec'h e Rio Grande do Sul e Brazil. Dont a rafe an anv pe eus Piratini, pe eus Piratinin, hervez ar stumm koshañ anavezet, hag un anv Tupi-Guarani eo, hag a dalv kement ha "pesk trouzus".
Bez ez eo:
Delwennoù da Afrodite
Un toullad delwennoù savet da Afrodite a zo brudet-kaer, hag un toullad pennadoù, gant skeudenn an doueez, a gavor amañ.
Afrodite ha Gwener
Diwar levezon Italia eo deuet ar c'hiz da ober Venus (Gwener e brezhoneg, Venere en italianeg) eus delwennoù an doueez, ha pa vijent delwennoù hellazat. Div skouer a gement-se eo
Delwennoù ragistorel
Diwar levezon an hendraourien, saoznek pe c'hallek avat, e vez graet an anv Venus ivez eus an holl delwennoù maouezed a bep orin, ragistorel da skouer (gwelout Gwener Willendorf). Ur c'hiz n'eo ken, ha skiantel n'eo ket.
Ouzhpenn-se, pa ouzer eo dre c'hoap e vez graet Venus eus delwennoùigoù graet gant arzourien eus an amzerioù koshañ, e weler n'eo ket doujañs na skiant a vez maget gant darn eus ar skiantourien atav.
Anvioù an delwennoù anavezet
Diwar Afrodite Knidos ez eus bet savet delwennoù damheñvel, ha dreist-holl:
Barrennig-stagañ
Ar varrennig-stagañ zo un arouez a lakaer etre daou c'her evit o stagañ. E brezhoneg e vez implijet stank.
Taol-mouezh
Talvoudus ar varrennig-stagañ da c'houzout pelec'h e vez lakaet an taol-mouezh, pa ouzer e rank kouezhañ, hervez ar reolenn, war eil silabenn diwezhañ ar ger diwezhañ. Kement-se a zo splann e-barzh fest-noz, skol-veur, tad-kozh.
Gerioù kevrennek
Lakaet e vez ur varrennig-stagañ:
En anvioù divoutin
Koulskoude e vez skrivet
E saozneg ne vez ket implijet ar varrennig-stagañ kemend-all (New Zealand, St Ives), ha tud zo a gav gante eo mont da-heul an doare gallek, ha mont re bell ha pelloc'h c'hoazh: n'eus barrennig-stagañ ebet e-barzh Pays de Nantes pa vez lakaet unan e Bro-Naoned.
Lemel ar varrennig-stagañ
A-wechoù e vez lamet ar varrennig-stagañ.
Open VLD
Open VLD (Open Vlaamse Liberalen en Democraten) a zo un un emglev politikel belgiat bet savet evit an dilennadegoù gant daou strollad politikel: Vlaamse Liberalen en Democraten ha Vivant.
37
790 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0037 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levroniezh
30er
Proviñs Pontevedra
200px|thumb|Proviñs Pontevedra, e [[Galiza.]] Proviñs Pontevedra zo unan eus peder froviñs Galiza, hini ar mervent, ha Pontevedra eo he c'hêr-benn.
En hanternoz dezhi emañ proviñs A Coruña, er biz proviñs Lugo, er reter proviñs Ourense. Er c'hornôg dezhi emañ ar Meurvor Atlantel, er c'hreisteiz Portugal.
Antonín Dvořák
Antonín Leopold Dvořák a zo bet ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1841 ha marvet d'ar 1añ a viz Mae 1904, a oa ur sonaozour tchek.
Kelenner e oa bet Dvořák er Skol-sonerez Broadel New York, adalek 1892 betek 1895. Brudet-kenañ eo an oberenn savet gantañ du-se : an Navet Simfonienn, pe Simfonienn ar Bed-Nevez.
Arondisamant Mechelen
Arondisaman Mechelen a zo unan eus an tri arondisamant eus Proviñs Antwerpen e Flandrez Belgia.
Istor
Arondisamant Mechelen a oa ul lodenn eus departamant gall (tri arondisamant ennañ) an Deux-Nèthes (Twee Nethen e nederlandeg) eus Belgia, bet savet e 1800.
Troude
Troude zo un anv-tiegezh gallek, hag anv daou zen anavezet:
Razh-godell
Ar razhed-godell eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Geomyidae.
Evezhiadenn
N'eus liamm ebet etre ar razhed-godell hag ar godelleged.
1102
Diwar-benn bloavezh 1102 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1102
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1102
Gouelan penn du Rusia
Ar Gouelan penn du Rusia (liester: Gouelini penn du Rusia) a zo un evn-mor. Ichthyaetus ichthyaetus eo e anv skiantel.
Kole
Ur c'hole, pe kole-tarv, pe kwele e Treger, zo un tarv yaouank ha n'eo ket spazhet, hag a zo savet pe evit e gig, pe evit gouennañ, pe an eil hag egile.
E-barzh ar c'hrevier e vezont maget gant boued-labouradegoù leun a vitaminoù, hag a louzoù, evit o lakaat da gaout muioc'h a bouez. Lazhet e vezont war-dro 15 pe 18 miz.
1806
Diwar-benn bloavezh 1806 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1806
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1806
Zomergem
Zomergem a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Abaoe miz Genver 2019 emañ e kumun nevez Lievegem.
Wimille
Wimille a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bered ar C'hommonwealth:Terlincthun British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Even 1918.
Jean-Claude Pierre
Jean-Claude Pierre a zo unan eus ekologourien pennañ Breizh. E-touesk krouerien Dour ha Stêrioù Breizh eo bet : bez e voe prezidant ar gevredigezh-se eus 1969 da 1985. Krouet en deus ivez ar rouedad Cohérence. Ezel eo eus Kuzul Ekonomikel ha Sokial Breizh dibaoe 1983.
Tarv
An tarv eo par ar vuoc'h. Ur c'hole ("kozh leue") a vez graet eus un tarv yaouank.
E Spagn hag e Bro-C'hall e vez maget tirvi da aozañ emgannoù etre den ha trav anvet corrida e spagnoleg.
Guillaume Moullec
Guillaume Moullec a oa ur c'hoarier mell-droad ganet d'an 30 a viz Gouhere 1980 e Brest. Daoust dezhañ bezañ bet stummet e Naoned e teuas da vezañ melldroader a-vicher evit skipailh Montpellier. Goude un nebeud bloavezhioù e Breizh e sinas e Clermont Foot e 2010. Distreiñ a reas da Vreizh e penn kentañ 2013 a-benn skoazellañ skipailh Kerc'hfaou. Kabiten skipailh Breizh a voe. Pemp krogad en deus c'hoariet dindan roched an Diaouled Du. E miz Mae 2014 e tibab mont war e leve ha mont da c'hourdoner e Sant-Brewenn.
Proviñs Ourense
Proviñs Ourense zo unan eus peder froviñs Galiza, hini ar gevred, hag Ourense eo he c'hêr-benn.
Proviñsoù amezek
En hanternoz dezhi emañ proviñs Lugo, er c'hornôg proviñs Pontevedra, er c'hreisteiz Portugal. Ar broviñs nemeti ha n'eo ket a-stok ouzh ar Meurvor Atlantel.
Gouelan-Sterenn
Ar Gouelan Sterenn (liester: Gouelini Sterenn) a zo un evn-mor, Larus hyperboreus an anv skiantel anezhañ.
Hilary
Hilary, pe Hillary, zo un anv-badez saoznek deuet eus Hilarius e latin, hag a vez roet d'ar baotred evel d'ar merc'hed.
Hillary
thumb|left|200px|[[Hillary Clinton]] thumb|right|150px|Hillary Scott
1103
Diwar-benn bloavezh 1103 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1103
Perenn Elena gaer
right|300px Ur berenn Elena gaer a zo ur berenn Williams boazh er siros, gant chokolad tomm warni ha dienn skorn vanilhez. Ur meuz tomm ha yen eo war un dro eta. Alamandez krazet a c'hall bezañ ouzhpennet.
Dont a ra he anv eus an opera-bouf La Belle-Hélène gant Jacques Offenbach krouet e Pariz e 1864.
Heteromys
Heteromys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
8 pe 9 spesad logod-godell a zo ennañ:
Verb-skoazellañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termenoù verb-skoazell, pe verb-skoazellañ, pe skorverb, evit komz eus ur rummad verboù resis, kollet o fouez steroniel gante, hag a dalvez da reiñ titour kevreadurezhel ha/pe steroniel d'ar verb pennañ.
Kemmañ a ra implij ar verboù-skoazell a yezh da yezh, da skouer e c'hell ar verb "ober" talvezout da verb-skoazell e brezhoneg met n'hell ket talvezout ar verb "fazer", kevatal e ster, da verb-skoazell e portugaleg.
Implijoù
Talvezout a ra ar verboù-skoazell evit sevel amzerioù kevrennek ar verboù hag er yezhoù indezeuropek ha meur a yezh all e talvezont peurliesañ evit merkañ an arvez hag an doare hag evit sevel an tu-gouzañv.
E meur a yezh romanek (d.s. galleg hag italianeg) hag ivez e yezhoù germanek 'zo (d.s. alamaneg ha nederlandeg) e c'hell dibab an eil verb-skoazell pe egile talvezout da lakaat an diforc'h etre verboù tranzitivel amakuzativel diouzh un tu hag amergativel diouzh an tu all hervez ar verboù-skoazell implijet gante o-daou.
E brezhoneg
Tri verb-skoazell zo e brezhoneg.
Ar verb skoazell "kaout" a c'hall talvezout evit displegañ ivez ar verb "ober" d'e dro :
Yideg
Ur yezh c'hermanek eo ar yideg pe yiddish (ייִדיש, yidiš) komzet gant tro-dro da 3 milion a dud (1991) e Stadoù-Unanet Amerika, Israel, Ukraina, Belarus, Rusia, Kanada, Arc'hantina ha meur a vro all. Talvezout a ra anv ar yezh ("yiddish") kement ha "yuzeveg".
Eus ar yuzev-alamaneg d'an henyideg
Adalek amzer an impalaeriezh roman da vihanañ e vez komzet yideg en Alamagn. War-dro an kantved e oa ur sevenadur yuzev en e vleuñv e-kreiz Europa. Anavezet e oa evel Ashkenazi, pe yuzeviezh c'hermanek.
Ashkenaz eo ar ger hebreek a veze graet eus Bro-Alamagn er Grennamzer, diwar ur meneg eus Levr ar C'heneliezh 10.3.)
Reizhskrivadur
Gant lizherennoù hebraek e vez skrivet ar yideg. Implijet e vez kensonennoù hebraek zo evel vogalennoù:
Rannvro Tandjilé
Rannvro Tandjilé a zo unan eus an 18 rannvro Tchad. Laï eo he c'hêrbenn. Disrannet eo e daou zepartamant.
New York (Stad)
Stad New York (saozneg: State of New York), zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, e biz ar vro. Unan eus an 13 stad orin eo. Enni emañ kêr New York (New York City e saozneg), unan eus kêrioù brasañ ar bed, met n’eo ket hi a zo kêrbenn ar stad : Albany an hini eo.
Heteromyidae
Heteromyidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Razhed-kangourou, logod-kangourou ha logod-godell a ya d'ober anezhañ.
110
863 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0110 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Liomys
Liomys a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Pawl (Kernev-Veur)
Pawl (Paul e saozneg) zo ur geriadenn e Kernev-Veur, er su da Bennsans. Emañ orin hec'h anv en anv Paol Aorelian, a zo miret e eñvor eno.
Disheñvel eo bevennoù ar barrez relijiel hag ar barrez keodedel : Lulynn, Porthynys ha kêriadenn Pawl hec'h-unan zo stag ouzh parrez keodedel Pennsans.
Edward Hopper
Stummañ ha beajoù da Europa
Edward Hopper a voe ganet e Nyack d'an 22 a viz Gouere 1882. E dud a oa gwerzherien merserezh Mont a reas d'ur skol brevez ha da lise ar gêr ma voe ganet enni. Goude-se ez eas da New York ma teskas ar vicher skeudenner e New York School of Illustrating. E 1900 ez eas da New York School of Art. Eno e kejas ouzh George Bellows, Guy Pène du Bois, Patrick Henry Bruce, Walter Pach, Rockwell Kent ha Norman Raeben. E-touez e gelennerien e voe Robert Henri (1865-1929), ha gantañ e teskas Hopper skeudenniñ senennoù gwirheñvel ar vuhez e kêr.
A-benn peurglokaat e stummadur ez eas teir gwech da Bariz etre 1906 ha 1910. Gweladenniñ a reas meur a vro all en Europa : an Izelvroioù (Amsterdam ha Haarlem), ar Rouantelezh Unanet (Londrez), Spagn (Madrid, Toledo), Alamagn (Berlin) ha Belgia (Brusel). E-keit ha ma oa en Europa e livas un tregont oberenn bennak. En Europa e kejas ivez ouzh arzouerien amerikan all hag e voe dedennet gant al luc'hskeudenniñ a-drugarez da Eugène Atget. Plijet-bras e voe gant Bro-c'hall ha he sevenadur : pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e kendalc'has da lenn levrioù gallek ha da skrivañ e galleg ivez. Gouest e oa da zibunañ barzhonegoù Verlaine.
Diskouezadegoù kentañ
E 1908 en em stalias da vat e New York ma reas tresadennoù bruderezh ha ma oe skeudenner, met ne voe ket plijet-bras gant ar vicher. D'ar mare-se ne live ket kalz, nemet e-pad an hañv. Kemer a reas perzh e meur a ziskouezadeg a-stroll e New York : e 1908 en Harmonie Club hag e 1912 e Mac Dowell Club. E 1909 e werzhas un daolenn evit ar wech kentañ hag en em stalias en ur studio e Washington Square e karter Greenwich Village. E 1915 e savas dourioù-kreñv evit ar wech kentañ ha brudet e teuas da vezañ a-drugraez d'un diskouezadeg e Mac Dowell Club. Brudet e voe da vat etre an daou Vrezel-bed pa voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e-unan e Whitney Studio Club (1920) E 1924 e timezas gant Josephine Verstille Nivison. E 1933 e prenjont un dachenn Cap Cod ma lakjont sevel un ti hag ur stal-labour.
Berzh
E 1925 ec'h echuas Edward Hopper e daolennThe House by the Railroad, a zo gwelet evel unan eus e bennoberennoù. Ken abred hag e 1930 e vo prenet gant Museum of Modern Art. Er memes bloavezh e voe prenet Early Sunday Morning gant Whitney Museum of American Art.
E 1933 e voe kinniget evit ar wech kentañ un diskouezadeg eus holl oberenn Hopper e Museum of Modern Art New York. E 1939 e kemeras perzh e juri Carnegie Institute hag e 1945 e voe dilennet en avant National Institute of Arts and Letters. E 1952 e voe diskouezet e oebrennoù e Diskouezadeg daouvloaziek Venezia. E 1953 e voe anvet Doctor of Fine Arts gant Art Institute of Chicago. Mervel a reas Hopper d'ar 15 a viz Mae 1967 en e stal-labour e Washington Square e New York. E wreg, anvet Josephine Nivison hag a oa livourez ivez, a varvas dek miz goude, ha reiñ a reas he oberennoù da Whitney Museum of American Art. Oberennoù pouezus all a zo e MoMA New York hag en Art Institute Chicago.
Perzhioù hag emdroadur
E taolennoù kentañ Edward Hopper e weler Pariz, dreist-holl ar Saena ha mirdi al Louvre (Le Pont des Arts, 1907 ; Après-midi de juin, 1907 ; The Louvre in a Thuderstorm, 1909 ; Le Pavillon de Flore, 1909). Goude e chomadenn e Pariz (1906-1910) e kendalc'has d alivañ taolennoù a denne da Vro-C'hall ur wech distro d'ar Stadoù-Unanet : Soir bleu (1914) ha flemmskeudennoù parizian (bloavezhioù 1920). Bras e voe levezon gweledvaoù Europa war Hopper.
P'edo e Pariz e weladennas mirdioù ha diskouezadegoù ha dedennet e voe gant an drivliadelourien (a-drugarez da bPatrick Henry Bruce), ar faouvouriezh hag ivez oberennoù ar vistri izelvroat (Johannes Vermeer, Rembrandt) : pa'z eas d'an Izelvroioù e voe entanet gant An dro-c'hed en noz gant Rembrandt. P'edo e Bro-C'hall e voe entanet gant oberennoù Edgar Degas. Ne voe ket dedennet Hopper gant taolioù-arnod ar gubourien met kentoc'h gant an arzourien wirvoudel (Gustave Courbet, Honoré Daumier, Jean-François Millet). O levezon a weler en e oberennoù kentañ. En daolenn Le Pavillon de Flore (1909, Whitney Museum of American Art, New York) e kaver elfennoù a adkaver en e oberenn a-bezh : diazezet eo an daolenn war un nebeud stummoù mentoniezh eeun, abladennoù livioù bras, hag elfennoù arkitektouriezh (linennoù serzh, re a-blaen ha re skij) a ya d'ober framm diabarzh an taolennoù.
Pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e savas Edward Hopper dourioù-kreñv (1915-1923), skritelloù, engravadurioù (betek 1928) hag ivez dourlivadurioù, diwar atiz e wreg. Tamm-ha-tamm e tilezas gweledvaoù Pariz hag e stagas gant gweledvaoù ha tiez Bro-Saoz Nevez. Er bloavezhioù 1920 e livas taolennoù ma'z implijas livioù teñval, gell ha splann (The City, 1927, Windows, at Night, 1928, Early Sunday Morning, 1930). Pellaat a reas diouzh an drivliadelouriezh hag ec'h implijas abladennoù livioù ha kontrastoù. Ne reas ket kalz poltredoù, war-bouez un emboltred (1925-1930) ha damdresadennoù e wreg Josephine.
Adstagañ a reas gant tudennoù e dibenn ar bloavezhioù 1920 : Chop Suey, 1929, Tables for Ladies (1930) ha Hotel Room (1931) a zo taolennoù ma weler merc'hed. Diwar 1938 e lakaas muioc'h a dudennoù oberiant en e daolennoù : Compartiment C, Car 293 (1938), Cape Cod Evening (1939), Nighthawks (1942).
Muioc'h a zonder psikologel a gaver en dudennoù a livas er bloavezhioù 1950-1965 ha diskouez a reas tud o taremprediñ tud all autres (Summer Evening, 1947 ; Four Lane Road, 1956). Tamm-ha-tamm e lakaas splannoc'h ivez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez. En taolennoù ma tiskouezas pezhioù e voe nebeutoc'h-nebeutañ a draoù enno : e Rooms by the Sea (1951) ez eo kuzhet an arrebeuri a-dreñv ur voger hag e Morning Sun (1952) n'eus nemet ur gwele er gambr. Tennañ a ra e daolennoù da eñvorennoù adsavet pe da senennoù leurenneiet kentoc'h evit da skeudennoù gwirheñvel. C'hoari a reas ivez gant ar perspektiverezh (Rooms by the Sea, 1951) evel ma reas René Magritte.
Gweledvaoù war ar maez
Edward Hopper a livas dreist-holl gweledvaoù war ar maez e biz ar Stadoù-Unanet : Cap Cod ha Bro-Saoz Nevez hag e dourioù-tan (Squam Light, 1912, Lighthouse Hill, 1927 ha The Lighthouse at Two Lights , 1929). E-pad e vuhez ez eas da Ganada (1923), beajiñ a reas e diabarzh ar Stadoù-Unanet (1925-1927, 1941) ha da Vec'hiko (1943, 1946, 1951, 1952), met daoust d'ar beajoù-se ez eo dreist-holl aodoù reter ar Stadoù-Unanet a livas. En e weledvaoù n'eus koulz lavarout den ebet : didud eo ar pezh a ginnig, er c'hontrol e tiskouez alies un hent (Road in Maine, 1914) pe un hent-houarn (Railroad Crossing, 1922-1923 ; Railroad Sunset, 1929). An hentoù a servij da skeudenniñ ar beajiñ, an amzer o tremen pe an troc'h etre sevenadurezh ha natur.
Gweledvaoù kêr
Hopper a blije dezhañ gweledvaoù kêr New York ma oa bet o studiañ ha ma oa o labourat (The New York Restaurant, 1922; Manhattan Bridge Loop, 1928). Livañ a reas ivez kêrioù bihanoc'h (American Village, 1912; Office in a Small City, 1953). En e daolennoù e tiskouez perzhioù ar c'hêrioù modern : lec'hioù tremen (letioù, hentoù-houarn, straedoù), dudi (The New York Restaurant, 1922 ; The Circle Theater, 1936 ; New York Movie, 1939), labour (Conference at Night, 1949), kenwerzh (Drug Store, 1927) pe kejadennoù (Chop Suey, 1929; Nighthawks, 1942). En e oberennoù e weler Amerika vodern ar bloavezhioù 1930, ma tiorroas ar gennad tredeel : ne livas labouradeg ebet.
Ma c'hall labour Hopper hañvalout bezañ tost ouzh hini Norman Rockwell ez eus un diforc'h bras etrezo : skeudennerezh ar c'hêrioù bihan amerikan eo a vez kinniget gant Rockwell padal e tiskouez Hopper ez eus enno kement a zigenvez hag er c'hêrioù bras.
Arkitektouriezh
Dedennet-tre e oa Hopper gant an arkitektouriezh ha kalz damdresadennoù savadurioù a savas p'edo e Pariz. Er bloavezhioù 1920 e teuas da vezañ brudet gant e zourlivadurioù ma tiskouez tiez an kantved}. Arouezius eus an amzer-dremenet eo ar savadurioù livet gantañ, peurliesañ emaint gronnet gant gant an natur a seblant bezañ spontus. E taolennoù' zo ez eo ar savadur e-unan a seblant spontus evel en daolenn House by the Railroad (1925). Da-heul e livas meur a daolenn (senennoù e kêr pe war ar maez) ma vesk linennoù fin ha re ledan, gant kalz sklêrijenn ha gant tudennoù digenvez a seblant tapet en un trap.
E livadurioù Edward Hopper e weler savaduriom ha tiez da veur a vare war an deiz, evel ma rae an drivliadelourien : diouzh ar mintin (Early Sunday Morning, 1930; Morning Sun, 1952) pe diouzh an noz (Cape Cod Evening, 1939; Railroad Sunset, 1929), pa'z a ar skeudoù war hiraat ha pa vez splannoc'h ar c'hontrastoù. E meur a daolenn e livas an noz ivez (Nighthawks, 1942; Rooms for Tourists, 1945; Conference at Night, 1949).
Livañ kevredigezh ar Stadoù-Unanet
En oberennoù Edward Hopper e weler buhez pemdez an Amerikaned (american way of life), kreñvaet eo efed an taolennoù gant munudoù gwirheñvel : bruderezh (Chop Suey, 1929), arrebeuri kêr (Early Sunday Morning, 1930). An hentoù-houarn, ar moteloù, an straedoù didud pe ar stalioù dour-tan a zo arouezius ivez eus ar vuhez er Stadoù-Unanet. E Nighthawks (1942, Art Institute of Chicago) e tiskouez deomp pratikoù digenvez en un diner. Bras eo ar c'hontrast etre diabarzh ar stal ma'z eus gouloù neon ha teñvalijenn an diavaez.
E taolennoù Hopper e weler ivez ur gevredigezh o cheñch dre ma tiskouez bed ha buhez ar renkad etre, hag az eas war-raok e penn-kentañ an kantved. E Gas (1940) hag e Western Motel (1957) e weler ganedigezh kevredigezh ar c'hirri-tan. An hentoù, an hentoù-houarn hag ar pontoù a zo arouezioù eus ar vodernelezh, eus ar beajiñ hag eus mestroni tiriad ar Stadoù-Unanet. Gant Cobb's Barns, South Truro (1930-1933) e tiskouez deomp heuliad enkadenn 1929. Diskouez a ra an digenvez er c'hêrioù bras deomp hag ivez tudennoù o deus keuz eus Amerika gozh o vont diwar-wel.
E taolennoù' zo e tiskouez ivez dieubidigezh ar merc'hed a oa kroget goude ar Brezel-bed kentañ : merc'hed livet o dremm betek re e Chop Suey (1929). Dilhad berr ha skañv (South Carolina Morning, 1955; Summer, 1943). Daoust ma'z a ar merc'hed war frankaat e vezont diskouezet bresk hag o-unan gant Hopper (A Woman in the Sun, 1961).
Labourat a reas ivez war an darempredoù paotr/plac'h : e Hotel Lobby (1943) e weler uc 'houblad kozh oc'h en em adkavout hag ur plac'h yaouank o lenn en tu-dehou. E Hotel by a Railroad (1952) e weler ur paotr o vutuniñ hag o sellout dre ar prenestr hag e wreg o lenn hep teurel pled outañ. E Cape Cod Evening (1939) e weler ur c'houblad yaouank o kaozeal en ul loggia. E Sunlight in a Cafeteria (1958) e weler ur paotr o sellout ouzh ur plac'h,sur a-walc'h e klasko koazeal ganti. Hag e-barzh Four Lane Road voies (1956) e seblant ar vaouez bezañ o c'hourdrouz e waz a seblant difrom.
Livañ an digenvez, ar velkoni hag an arallekadur
Tudennoù Hopper a zo dianv, evel patromoù. Pa seller ouzh o dremmoù ne weler tamm trivliad ebet, evel ma teufe an trivliadoù eus an endro m'emaint ennañ kentoc'h. Pa seller ouzh e daolennoù e verzer memestra an didrouz, ar velkoni, tennder hag argaserezh. Ar straedoù didud hag ar pezhioù bras a laka e dudennoù da vezañ pouezus ha tapet gant an arallekadur war un dro. Alies e kinnig Hopper al lenn da stourm ouzh an digenvez : Hotel Room (1931) pe Compartiment C, Car 293 (1938) e-touez livadurioù all. An tudennoù livet gantañ a seblant bezañ o c'hotoz un dra bennak ivez : e Summer (1943) e weler ur plac'h war-sav ouzh treuzoù un nor, evel ma vefe o c'hortoz e teufe unan bennak da gerc'hat anezhi. Difiñv eo an daolenn, war-bouez ar rideozioù. Da ziskouez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez e'ch implijas Hopper prinistri, dorioù pe kontrastoù gouloù. En daolenn Rooms for Tourists (1945) ez eus gouloù en diabarzh padal ez eo teñval an diavaez. An aer pe ar gouloù e diabarzh ur pezh a ziskouez an emsell.
Awen ha levezon
Edward Hopper a blije ar sinema dezhañ, ha gwelet e vez levezon ar 7 arz en e oberennoù. Tennañ a ra labour Hopper d'al luc'hskeudenniñ, evel ma weler e (Office in a Small City  (1953), American Village  (1912), The City (1927), House by the Railroad  (1925), ha Two Comedians  (1965).
Evit a sell ouzh Nighthawks (1942) e lavaras Hopper e oa bet levezonet gant an danevell The Killers gant Ernest Hemingway''.
Meur a filmaozer en deus implijet oberennoù Edward Hopper : Alfred Hitchcock a implijasHouse by the Railroad  (1925) da batrom evit ti Psycho (1960). E daolenn Night Windows  (1928) a laka da soñjal er film Rear Window  (1954).
Oberennoù Edward Hopper
Livadurioù pennañ Edward Hopper :
Levrlennadur
E saozneg :
1808
Diwar-benn bloavezh 1808 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1808
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1808
Dolly Pentreath
thumb|upright=1.2|Dolly Pentreath ([[1781)]] Dolly Pentreath (c. 1692-1777) a oa ur varc'hadourez pesked er, kontet da vezañ bet ar gerneveuregerez diwezhañ. Deuet eo da vout ur skeudenn eus ar yezh e Kernev-Veur.
Ur varzhoneg zo bet skrivet dezhi gant Per-Jakez Helias.
O chom e oa Dolly Pentreath e parrez Pawl, e-kichenik Porthenys (Mousehole e saozneg), e-lec'h ma voe beziet. Savet e voe ur monumant dezhi e moger ar vered er bloaz 1860 gant ar yezhour Louis Lucien Bonaparte, niz da Napoléon Bonaparte.
Un toullad koñchennoù a zo bet lavaret diwar he fenn. Sakreal a rae, ha kanañ pouilh d'an dud, e kerneveureg, ober bep seurt anvioù anezho : "ran zu", a-hervez, a vije bet he gerioù. Evel-just e veze kontet da vezañ ur sorserez. Ha traoù all c'hoazh, diaes gouzout pegen gwir e oant.
966
Diwar-benn bloavezh 966 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 966
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 966
Impalaeriezh
Un impalaeriezh a zo ur strollad broioù lakaet dindan beli un impalaer. Dont a ra ar ger eus al latin imperium (beli). Pa gomzer eus un impalaeriezh e vez kaoz eus tiriadoù divent ha liessevenadurel. Ur galloud milourel a ya atav gant mennozh ar framm politikel-kevredigezhel-se. Ur monarkiezh pe unpenniezh eo an impalaeriezh.
An impalaeriezhoù koshañ (ar re bet anavezet dre an enklask istorel) a zo bet hini Henegipt, hini Sina hag ar re staliet e Mezopotamia abaoe an 3e kantved kent Jezuz-Krist.
Graet e vez alies a-walc'h an "impalaeriezh amerikan" eus ar sistem emglevioù milourel ha kenwerzhel a ro ur galloud divent d'ar Stadoù-Unanet. Koulzkoude pa n'eo ket ur riez liesvro, n'eo ket dereat meskañ an dra gant an impalaeriezhoù a zo kaoz anezho amañ. Anvet e vez ar sistem emglevioù an impalaerouriezh. Savboentoù liesseurt a sav war ar meizad-se.
Hiziv n'eus nemet impalaer ar Japan a zoug an titl-se, met n'eus ket mui kaoz eus an impalaeriezh p'eo aet bihannoc'h tiriadoù ar Japan dre goll Korea hag ar broioù aloubet er XXvet kantved. N'eo ket mui ur riez liesbobl Japan, nemet e-keñver an Ainoù hag ar Goreidi envroet.
Glanmor Williams
An Aotroù (Syr) Glanmor Williams (1920 - 25 C’hwevrer, 2005), a zo bet unan eus istorourion bennañ Kembre. Arbennikaet e oa war istor Kembre eus deroù ar mare a-vremañ.
Ganet ha maget e voe e Dowlais, hag ez eas da skol Castell Cyfarthfa ha goude da Aberystwyth da Skol-Veur Kembre. Kelenner e oa war an istor e-pad 25 bloavezh e Skol-Veur Abertawe.
Vis-en-Artois
Vis-en-Artois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: skoet-kriz eo bet Vis-en-Artois gant ar brezel''':
Bered ar C'hommonwealth: Vis-en-Artois British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Vis-en-Artois hag Haucourt a voe kemeret gant Lu Kanada d'ar 27 a viz Eost 1918. Krouet e voe ar vered kerkent. Implijet e voe adalek dibenn miz Eost 1918 betek an hanter Here 1918. Douaret e voe enni 430 soudard, 297 anezhe eus Lu Kanada ha 55 anezhe eus ar 2nd Duke of Wellington's Regiment eus Lu ar Rouantelezh Unanet. Goude an arsav-brezel 11 a viz Du 1918, degaset e voe enni korfoù soudarded bet lazhet e-doug emgannoù mizioù Ebrel-Mezheven 1917, Eost ha Gwengolo 1918 ha reoù arall kemeret e beredoù bihan ag ar vro tro-dro.
Bered ar C'hommonwealth:Valley Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe d'an 31 a viz Eost 1918 evit douarañ 31 soudard hag ofisour eus an 3rd Canadian Infantry Battalion marvet an deiz kent pa voe kemeret ar fozell Orix. Ouzhpennet e voe 10 bez e penn-kentañ miz Gwengolo. E 1924-1925 e voe degaset bezioù eus an tachennoù-emgann hag eus bered alaman Thilloy .
Gouelanig Bonaparte
Ar Gouelanig Bonaparte (liester: Gouelaniged Bonaparte) a zo un evn-mor. Chroicocephalus philadelphia eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.
Pontkastell-Keren
Pontkastell-Keren a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e su ar vro. Pennlec'h Kanton Pontkastell-Keren eo.
Douaroniezh
Ar stêr Brived a dreuz Pontkastell.
John Graydd
John Graydd eo anv-pluenn an hini en deus skrivet ar romant Ne vo ket kig ha farz evit Samantha, embannet gant ar gevredigezh Tres e 2006. Hervez an destenn a lenner war kein al levr e vije John Graydd ur C'hembread en dije desket brezhoneg.
Krediñ a reer eo bet savet al levr gant meur a zen, David ar Gall, kelenner e skolaj Diwan Gwened, Drian Bernier, Ronan Debel, levraoueger en ur skolaj Diwan, Yann-Jakez Jestin, kelenner e Skolaj Diwan ar Releg, Anke Simon, ha Gwenole Bihanig, kelenner e Skolaj Diwan ar Releg...
Liammoù diavaez
Tres
Marksouriezh-leninouriezh
Al Leninouriezh a zo anezhi un deorienn bolitikel hag armerzhel bet diorroet gant Lenin war diazezoù ar varksouriezh rik bet diorroet gant Karl Marx. Lakaet e oa bet e pleustr an deorienn-se gant Lenin er penn-kentañ en Unaniezh Soviedel goude an Dispac'h ha goude trec'h ar volchevourion ha kendalc'het e labour war e lerc'h gant Stalin.
thumbnail|dehou|Pennoù bras ar varksouriezh-leninouriezh
A-wechoù e vez graet un diforc'h etre ar varksouriezh-leninouriezh, hag a dalveze da teorienn hollek ar strollad, diouzh un tu hag al leninouriezh rik diouzh an tu all hag a dalvez da deskrivañ an doare ma vez aozet ar strollad en diabarzh (d.s ar greizennouriezh demokratel, hag all).
Hervez tezennoù Lenin ez eo a-bouez-tre ar strollad komunour evit ledanaat spered hag emzalc'h dispac'hel ar broletarion. Evit se e vez lâret ez eo ar strollad komunour e penn an dispac'h. Ret eo, hervez al leninouriezh, d'ar strollad bezañ aozet en un doare resis-tre a-benn e greñvaat. An greizennouriezh demokratel e vez graet eus an doare aozadur ispisial-se.
Al leninouriezh a gelenn ez eo ret skarzhañ ar gapitalouriezh dre un dispac'h evit lakaat en he flas diktatorelezh ar broletarion kentoc'h dikatorelezh ar vourc'hizion. Dindan e veli e oa bet klasket ober kement-all dre sevel ar soviedoù.
Unan eus tezennoù pennañ al leninouriezh a denn d'an impalaerouriezh dielfennet ganti evel pazenn uhelañ ar gapitalouriezh. Koulz ar gapitalouriezh dre vras hag an impalaerouriezh es-resis na c'hell bezañ trec'h warne nemet an dispac'h. Da lâret eo ez eo ret o skarzhañ, rak ne c'hellont ket bezañ 'adwelet' pe 'adsoñjet' evit servij interesoù ar broletarion.
An tezennoù bet savet gant Lenin diwar-benn an impalaerouriezh a dalvez da binvidikaat ha da glokaat tezennoù Marx war al live etrebroadel bet diorroet evit displegañ mont-en-dro ar gapitalouriezh war al live lec'hel pe broadel.
Tezenn an impaelouriezh a zo ziazezet war ar fed m'emañ ar broioù kapitalour diorroet e-keñver an armerzh o diwall diouzh an dispac'h a savfe diwar ar broletaerion enne dre implijout ar broioù trevadennet gante evit en em dizober diouzh o froduioù a-re ha dreist-holl en ur implijout danvezioù trevadennoù hag en ur vac'homañ al labourerion a vev enne. Evel-se, neuze, ez eo aezetoc'h d'ar broioù kapitalour lakaat o froletaerion da chom disoursi. Neze e c'helle bezañ meret ar gapitalouriezh gant brientinelezh al labourierion hag ar strolladoù sokial-demokratel evit dec'hel diouzh an dispac'h er broioù diorroetañ (hervez skridoù Marx) hag an dispac'h a teufe neuze da gentañ er broioù impaelour gwanañ.
met ma vez kaset da benn un dispa'h en ur vro baour ha diziorroet ez eu amañ ur gudenn: ne c'hellfe ket hennezh, hervez tezennoù diazez ar varksouriezh, mont pelloc'h ha sevel ur sistem sokial enni rak ar sokialouriezh a zo anezhi ur bazenn ne c'heller tizhout nemet da heul pazenn ar gapitalouriezh.
Kavet e vez un diskoulm d'ar gudenn-mañ gant div arguzenn hervez al leninouriezh:
N'eus forzh penaos, ar sokialouriezh ne c'hell ket padout en ur vro baour hec'h-unan penn, hag abalamour da se ez eo an dispac'h dre ar bed-holl unan eus arguzennoù pennañ al leninouriezh.
Peurliesañ e vez dielfennet hollvedelezh ar marc'had a-hiziv evel un doare impaelouriezh gant ar strolladoù varksourion-leninourien a-vremañ.
Liammoù diavaez
Oberennoù Vladimir Lenin:
Leninizm
Kiberen
Kiberen a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h Kanton Kiberen eo.
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant holl. Ar Vreizhveuriz a voe lazhet pa gouezhas o c'harr-nij Beaufort I er mor, nepell eus Kiberen d'an 2 a viz Kerzu 1941 , unan ag an Aostralianed pa gouezhas e garr-nij Wellington e Kiberen d'ar 4 a viz Eost 1942 (egile, chomet dianav, a oa bet beziet e Houad da gentañ), ar Polonad pa gouezhas e garr-nij Wellington IV e Kiberen d'an 23 a viz Gwengolo 1942 , e-pad an Eil Brezel Bed .
Enver Hoxha
Enver Hoxha [ɛnˈvɛɾ ˈhodʒa] (16 Here 1908 - 11 Ebrel 1985) a renas war Albania abaoe fin an Eil Brezel Bed betek deiz e varv e 1985 gant ar c'harg Kentañ Sekretour Strollad Labour Albania. Kentañ Ministr ar vro e oa bet ivez etre 1944 ha 1954, ha Ministr an Aferioù Diavaez etre 1946 ha 1953. Daoust ha ma vane didroc'het Albania diouzh ar peurrest eus ar bed, dindan beli Hoxha hag a-drugarez d'ar varksouriezh-leninouriezh lakaet e pleustr eno, e teuas ar vro diorroet e-keñver live ar c'hreanterezh pa oa bet ur vro damc'hladdac'hel anezhi a-raok.
Ganet e oa bet Enver Hoxha e Gjirokastër e kreisteiz Albania. Levezonet bras e oa bet gant e eontr Hyen Hoxha, sokialour anezhañ, hag a stourmas evit frankiz Albania hag ivez a-enep d'ar gouranamantoù mac'homer a renas war ar vro goude ma teuas da vezañ dishual, dreist-holl goude ma voe bet disklêriet Zog Roue Albania e 1928.
E 1930 e kuitaas ar vro evit mont da studiañ e Skol-Veur Montpelhièr. Etre 1934 ha 1936 e labouras da sekretour e Konsulad Albania e Belgia keit ha ma studie Gwir e Skol-Veur Brusel. Distreiñ da Albania a reas e 1936 ha kregiñ a reas gant e labour kelenner e Korçë.
Goude bezañ bet dilennet gant 93% eus ar votoù e 1945 e krogas an Talbenn Demokratel gant al labour evit lakaat ur sistem dispac'hel e plas a-benn sevel ur gwir stad sokialour.
Ur marksour-leninour rik e oa Enver Hoxha hag a douje da dezennoù Jozef Stalin. Pa droc'has Republik Pobl Kevreat Yougoslavia al liammoù gant an Unaniezh Soviedel e 1948 ec'h eas Enver Hoxha war-lerc'h da droc'hañ an holl liammoù etre Albania ha Yougoslavia, en ur lâret ne oa ket Yougoslavia ur vro sokialour anezhi.
Kenderc'hel a reas Hoxha da zifenn tezennoù marksour-leninour hervez Stalin pa deuas Nikita C'hrouchtchov da gemer e blas en ur nac'hañ tezennoù Stalin. Troc'het e oa neuze Albania diouzh ar ar peurrest eus eus ar stadoù sokialour a soutene an Unaniezh Soviedel. E-kerzh an dizemglev etre an Unaniezh Soviedel ha Sina e savas Albania a-du gant Sina e 1960, hag e troc'has an holl liammoù gant an Unaniezh Soviedel ez-ofisiel bloaz war-lerc'h. E 1968 e tivizas Albania tec'hout diouzh Emglev Varsovia pa oa bet aloubet Tchekoslovakia e 1968 gant and Unaniezh Soviedel.
E 1967, goude ugent vloaz bennaket o stourm a-enep d'ar relijionoù e c'hellas Enver Hoxha disklêriañ ez-ofisiel e oa deuet Albania da vezañ ar vro didoue kentañ er bed. Levezonet gant an Dispac'h Sevenadurel e Sina, e krogas da dapout lec'hioù relijiel a-bep seurt evit o adimplijout e servij an holl, da skouer meur a iliz hag a voskeenn a voe adimplijet da sinema pe da labouradeg.
Pa varvas Mao 1976 e didroc'has Enver Hoxha al liammoù etre Sina hag Albania o lâret ne oa ket sokialour ken ar vro-se. Goude an dizemglev-se ne vane nemet Albania evel stad a soutene c'hoazh en un doare ofisiel tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh rik.
Aet koshig a-walc'h ez eas Hoxha war e leve mui-pe-vui en ul leuskel Ramiz Alia e karg eus ar vro.
War e lerc'h
Goude marv Hoxha d'an 11 a viz Ebrel 1985 e krogas gouarnamant Albania da leuskel tamm-ha-tamm diazezennoù ar varksouriezh-leninouriezh ha lakaet e oa fin d'ar sistem unstrolladel e 1990.
Impalaer
Impalaer zo un titl roet da lod renerien pe rieien, diwars titl an imperator a veze roet d'ar jeneraled kozh en Henroma pa oant bet trec'h war enebourien o bro.
Ar stêr "penn uhel-tre" zo bet hini penn ar riez roman pa oa aet ar Republik roman da get e kreiz ar I kantved kent Jezus-Krist. Ar rieg mod-nevez a zlee kaout pep a ditl uhel : koñsul hag imperator (trec'her) hep ehan.
Augustus ("An hini benniget") zo bet gwelet evel ar c'hentañ impalaer roman, a renas eus 27 KJK betek e varv e 14 goude JK. Titloù all estreget impalaer hag augustus a yae gant hini an impalaer roman : kaesar ha prinkeps, met kavet e vez anvioù all e broioù henc'hresian : basileus, autokrat, sebastokrat.
E broioù slav e kaver tsar, diwar kaesar. En Iran (Persia gwechall) ez eus bet un Roue ar Roueed en Henamzer hag ur Shah e-pad mareoù an Istor modern ha kempredel.
Ne chom impalaer·ez ebet hiziv nemet e Japan ; mikado eo e ditl. Biskoazh n'eus bet kalz galloud gantañ, dre ma oa an holl c'halloudoù bedel gant ar shoguned, ha nebeutoc'h c'hoazh abaoe diwezh an Eil Brezel-Bed ha faezidigezh Japan e 1945.
New York (disheñvelout)
New York zo un anv-lec'h saoznek, savet diwar anv York, ur gêr eus Bro-Saoz. Pa vez kaoz eus New York e vez graet anv dreist-holl :
pe a-wechoù ivez
Lec'hanvioù all
Lec'hioù all avat a zo anvet New York.
Kanaouennoù
Kalzik a ganaouennoù zo bet savet da gêr New York, hag anvet New York, ha graet
Gouelanig korr
Ar Gouelanig korr (liester: Gouelaniged korr) a zo un evn-mor. Hydrocoloeus minutus eo e anv skiantel. Ar spesad nemetañ eo er genad Hydrocoleus.
Lucius
An anv latin
Lucius a zo bet ur praenomen (= raganv) implijet gant meur a familh tudjentiled roman ha lakaet a-raok an nomen (anv-lignez) hag ar cognomen. Lucius, a veze berraet  L. hepken a-wechoù, a oa praenomen kalz Romaned brudet, en o zouez :
Perognathus
Perognathus a zo ur genad krignerien eus ar c'herentiad Heteromyidae, krouet e 1839 gant an naturour alaman Maximilian zu Wied-Neuwied (1782-1867).
Spesadoù
Nav spesad logod-godell a zo ennañ :
Chaetodipus
Spesadoù
17 spesad logod-godell a zo ennañ:
Verb-doareañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen verb-doareañ (saoz. modal verb) evit komz eus ur rummad verboù-damskoazellañ resis a dalvez da spisaat doareenn (pe "modelezh") un ober displeget gant ar verb pennañ.
Peurliesañ e komzet eus verboù-doare evit deskrivañ mont-en-dro resis seurt verboù-damskoazellañ er yezhoù germanek dreist-holl.
Implijoù
Talvezout a ra ar verboù-doreañ, evel an holl verboù-damskoazellañ, da spisaat ster ur verb pennañ, o verkañ dreist-holl:
Meur a verb-doareañ all ez eus evit spisaat sterioù resisoc'h etre an daou ster pennañ-mañ.
Doareoù
Alies e c'heller dielfennañ ster ur verb-doareañ e daou doare disheñvel:
Albin Planinc
Albin Planinc (Planinec) a zo bet ganet d’an 18 a viz Ebrel 1944 e Briše (Yougoslavia) ha marvet d'an 20 a viz Kerzu 2008 e Ljubljana (Slovenia).
Verb-doareañ
Doareoù
A-wezhoù e c'hell bezañ an hevelep frazenn dielfennet daou zoare disheñvel hervez ar c'henarroud, da skouer: