cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Faraon
Titloù
Titl ofisiel ar rieg da vare ar grennimpalaeriezh a yae pemp anv disheñvel d'e ober. Ne anavezer nemet unan pe daou anezhe evit faraoned zo. <!-- During the eighteenth dynasty (sixteenth to fourteenth centuries B.C.) the title Pharaoh was employed as a reverential designation of the king. About the late twenty-first dynasty (tenth century B.C.), however, instead of being used alone as before, it began to be added to the other titles before the king's name, and from the twenty-fifth dynasty (eighth to seventh centuries B.C.) it was, at least in ordinary usage, the only title prefixed to the royal appellative. For instance, the first dated instance of the title Pharaoh being attached to a king's name occurs in Year 17 of Siamun on a fragment from the Karnak Priestly Annals. Here, an induction of an individual to the Amun priesthood is dated specifically to the reign of Pharaoh Siamun. This new practise was continued under his successor Psusennes II and the twenty-first Dynasty kings. Meanwhile the old custom of referring to the sovereign simply as Per'o continued in traditional Egyptian narratives. The Biblical use of the term reflects Egyptian usage with fair accuracy. The early kings always are mentioned under the general title Pharaoh, or Pharaoh the King of Egypt; but personal names begin to appear with the twenty-second dynasty, although the older designation is still used, especially when contemporary rulers are spoken of. The absence of proper names in the first books of the Bible is no indication of the late date of their composition and of writer's vague knowledge of Egyptian history, rather to the contrary. The same is true of the use of the title Pharaoh for kings earlier than the eighteenth dynasty, which is quite in keeping with Egyptian usage at the time of the nineteenth dynasty.
Kontelezh Wrecsam
Wrecsam (Bwrdeistref Sirol Wrecsam e kembraeg) zo ur bwrdeistref sirol e biz Kembre, da lavarout eo ur gontelezh krouet e 1996 en-dro da gêr Wrecsam. 134 800 a dud a oa o chom enni e 2011. An hanter anezho zo o chom er benngêr, ar re all er c'hêrioù bihan tro-dro pe war ar maez.
Agnieszka Babenberg
Dimeziñ ha bugale
En 1125 e voe dimezet da Ladislas II, dug Pologn. Pevar bugel he doe:
Kontelezh Wrecsam
A-raok 1996 e oa un distrig anvet Wrexham Maelor, hag ennañ un nebeud kumuniezhioù eus Glyndŵr - e Clwyd.
Er gontelezh ez eus un darn eus reter Sir Ddinbych kozh, ha div gumun eus Sir y Fflint kozh, Maelor Saesneg ha Marford a Hoseley.
Dimezioù etre paotred pe etre maouezed
right|thumb|Manifestadeg evit ar gwir da zimeziñ d'an dud dezhe an hevelep rev, e kêr [[An Oriant, d'ar 14 a viz Kerzu 2012]] right|thumb|Krennarded o vanifestiñ a-enep d'ar ar gwir da zimeziñ d'an dud dezhe an hevelep rev, e kêr [[An Oriant, d'ar 1 a viz Gouhere 2013]] E 2019 ez eus 25 stad eus ar bed o deus degemeret an dimeziñ etre tud gante an hevelep rev :
Ouzhpenn e vez anavezet an euredoù etre tud gante an hevelep reizh bet lidet e lec'h all gant Israel, Aruba hag an Antilhez Nederlandat.
E SUA
Er Stadoù-Unanet, abaoe ar 26 a viz Even 2015 hag aret Obergefell v. Hodges lez-veur SUA ez eo reizhus an dimeziñ heñvelreviad e holl stadou ar Stadou-Unanaet Amerika.
Kent d'an aret se, e oa anavezet en un doare reizhus an dimezin heñvelreviad gant 37 stad diwar 50. Ar stad gentañ da vezañ bet anavezet ar gwir da dimeziñ d'an heñvelrevidi eo stad ar Massachusetts, dindan an anv "priedelezh" (marriage e saozneg), votet en 2003 hag dre-wir e 2004.
E Breizh-Veur
E Bro-Saoz e oa bet votet an Nullity of Marriage Act e 1971, a embanne fraezh n'eus ket a zimeziñ pa vez tud eus ar memes reizh. E 2004 avat e oa bet votet ar C'hevread Keodedel civil partnership) er Rouantelezh Unanet o reiñ da goubladoù heñvelrevidi/ezed an hevelep deverioù ha gwirioù dimeziñ evit an aralrevidi/ezed met dindan un anv disheñvel diouzh "priedelezh". E 2014 e oa bet degemeret da vat an dimeziñ etre paotred pe etre maouezed, e Bro-Saoz ha Kembre, en un tu, hag e Bro-Skos, en un tu all.
Respontet e vez e fell dezho kaout ar memes gwirioù, ne vern o "zuadur reizhel".
Tud all a gav souezhus ne vije ket kalz heñvelrevidi o timeziñ pa vez roet ar gwir dezho. Respontet e vez eo distabiloc'h dre vras ar c'houbladoù heñvelrevidi eget ar re all hag ez eo furoc'h diwall rak koust an torr-dimeziñ.
left|thumb|upright=2|{{legend|#002255}} Dimezioù etre paotred pe etre maouezed
Bro-C'hall
Ul lezenn zo bet mouezhiet e Breujoù Bro-C'hall e miz C'hwevrer 2013 hag a ro ar gwir da zimeziñ d'an heñvelrevidi.
Amerika Latin
D'ar 26 a viz Mae 2020 e tegemer Costa Rica an dimeziñ etre heñvelrevidi. Bro gentañ Kreizamerika eo d'ober kement-se.
1220
Diwar-benn bloavezh 1220 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1220
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1220
Yezhoù nandiek
Un isskourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù nandiek.
C'hwec'h yezh a zo en isskourr-mañ:
Erer korr
An erered korr, a zo ur spesad evned-preizh, Hieraaetus pennatus (pe Aquila pennata) an anv skiantel anezhañ.
Rummad
Ur rummad a vez graet eus traou, tud pe loened a vez a-gevret atav pe da lakaat asambles.
Treogan
Treogan a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Plouan
Plouan a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Pieter Coecke van Aelst
thumb|Pieter Coecke van Aelst, emboltred Pieter Coecke van Aelst (14 a viz Eost 1502 en Aalst - 6 a viz Kerzu 1550 e Brusel) a oa ul livour hag ur savour-leurennier flamank, brudet evit e embannadur eus oberennoù Vitruvius e nederlandeg. Skignañ a reas ivez arz italian an Azginivelezh en Izelvroioù ar c'hreisteiz. E oberennoù a renker e skol romantel Antwerpen, rak enno e kaver ur meskaj eus arz Flandrez hag eus arz Leonardo da Vinci (gwelout Ar goan diwezhañ, 1531).
E vuhez
E 1539 e stagas gant treiñ l'Architettura gant Sebastiano Serlio e nederlandeg. Karl V a lakaas anezhañ da livour a lez ur pennadig a-raok e varv. Daoust ma voe e penn ur stal-labour oberiant hag a rae berzh, ne chom tost oberenn ebet diwar e zorn, rak ul lodenn anezho a voe distrujet gant an dorrerien-skeudennoù kalvinian.
Rummad
Ur rummad tud a zo ur bagad tud pe ar re o deus ar memes oad (a zo kevatal da remziad). A rummad da rummad (a rumm da rumm a vez kavet ivez) a zo ul lavarenn evit komz euz traou pe kealioù treuzkaset eus kenoadoù da genoadoù a heul.
Ur rummad traoù (kentelioù, da skouer) a zo traou a zo kevreet pe en egor pe en amzer
Ur rummad (elfenn renkadurezh) a zo ger pe gerioù implijet en ur sistem renkadurezh (pe sistem-rummata) evit henchañ Yann-Firboucher a-dreuz troidelloù ar ouiziegezh pe a-dreuz un dastumadeg bennak.
Erer korr
Annez
Gouennañ a ra ar spesad en Afrika an Norzh, Azia hag Europa ar Su, kement hag e Namibia ha kornôg Suafrika ivez.
Marken
thumb|250px|right|[[Tour-tan Paard van Marken ("marc'h Marken") e penn ledenez Marken.]]Marken zo ur geriadenn e kumun Waterland, en Izelvroioù. Un enezenn e oa Marken gwechall, ha bremañ eo deuet da vezañ ul ledenez stag ouzh an douar-bras war-bouez ur chaoser, war ribl ar Markermeer.
Darempredet-stank e vez Marken gant an douristed a zeu da welet an tiez koad a oa re ar besketaerien gwechall. Ur gumun e oa betek 1991. Neuze e voe bodet gant meur a gumun all da sevel kumun nevez Waterland.
1986
Diwar-benn bloavezh 1986 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1986
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1986
Vleteren (Ieper)
Kartenn
thumb|450px|left|Vleteren
Pouimeieg (nagaek direnk)
Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù nagaek direnk eo ar pouimeieg  (puimei) komzet gant tro-dro da 2 500 den (1991) e Manipour en Assam (India).
María Inés
María Inés zo un anv-badez spagnolek savet diwar stagañ an anvioù María hag Inés.
Tud
Anaout a reer:
Tinamou louet
An tinamou louet a zo un evn, Crypturellus cinereus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Suamerika.
Claudio Rodríguez Fer
Claudio Rodríguez Fer (ganet e Lugo, e 1956) zo ur barzh galizek. Bet eo o kelenn e skolioù-meur an Oriant ha Roazhon. Kelenn a ra e Santiago de Compostela. Ren a ra ar gelaouenn lennegel Moenia.
Pedet e vez da lenn e varzhonegoù amañ hag ahont, evel e Roazhon e miz Meurzh 2009. Anvet eo bet da zoktor honoris causa e Skol-Veur Breizh-Uhel e miz Mezheven 2012.
Odo II Bleaz
Odo II, mab da Odo Iañ, kont Bleaz, ha Bertha Bourgogn, a voe kont Bleaz war-lerc'h e dad.
Agnès
thumb|right|240px|Poltred Agnès Sorel, gant [[Jean Fouquet.]] Agnès zo un anv-badez gallek.
Orin
Dont a ra eus ar ger gregach Ἁγνὴ (hagnē), a dalvez kement ha glan, santel. Tostaet eo bet ouzh ar ger latin agnus, oan, unan eus anvioù Jezuz er skridoù kristen.
Pennadoù kar
Agnès (prénom)
Tinamou gell
Annez
Bevañ a ra al labous e Suamerika.
1032
Diwar-benn bloavezh 1032 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Peter Heine Nielsen
Peter Heine Nielsen (Holstebro, 21 a viz Mae 1973) zo ur Mestrc'hoarier echedoù danat.
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 1994.
1032
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1032
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1032
Ar Sklaerder
Meur a lec'h hag a chapel pe iliz e Breizh a zo anvet Ar Sklaerder. Bez' ez eus unan e : Perroz-Gireg (gwelit chapel ar Sklaerder)...
Antimeria
Er yezhoniezh hag er retorik e vez implijet an termen antimeria (diwar ar gresianeg: ἀντί enep ha μέρος "rann") evit komz eus kemm arc'hwel ur ger bennak implijet evel pa vefe ur ger eus ur rummenn yezhadurel all.
Kement-se ne zegouezh ket en holl yezhoù, ret dezhe merkañ an deveradurezh gant morfemoù hewel (kengerioù).
E brezhoneg
E brezhoneg e c'hoarvez ral a wech, evel amañ :
(Notenn: ne denn ket an diforc'hioù reizhskrivañ-mañ d'ar frammadur yezhadurel)
E yezhoù all
E yezhoù evel ar saozneg, da skouer, e c'heller implijout ur ger eus ur rummenn yezhadurel evel ur ger eus ur rummenn all, dreist-holl anvioù-kadarn impljet evel verboù war-eeun hep o merkañ (morfem mann), un doare tregemmerezh anvet "verbadurezh" en degouezh-mañ, da skouer:
Paul Peel
Paul Peel (7 a viz Du 1860 e London (Ontario) - 3 a viz Here 1892 e Pariz) a oa ul livour kanadian.
E vuhez
Peel a voe ganet e London, en Ontario, hag e teskas livañ gant e dad. Goude-se e teskas gant William Lees Judson ha gant Thomas Eakins en Akademiezh arzoù-kaer Philadelphia. Goude-se ez eas da Bariz, hag eno ez eas da skol an arzoù-kaer, ma teskas gant Jean-Léon Gérôme, ha gant Benjamin Constant, Henri Doucet and Jules Lefebvre en Akademiezh Julian.
E 1882 e timezas gant Isaure Verdier ha daou vugel a voe ganet : Robert André e 1886 hag Émilie Margueritte e 1888.
Peel a veajas kalz dre Europa ha dre Ganada, hag e daolennoù a ziskouezas dre ma oa ezel eus Kevredigezh arzourien Ontario ha Royal Canadian Academy. E oberennoù a ziskouezas ivez da-geñver diskouezadegoù etrevroadel evel Saloñs Pariz. Brudet eo evit bezañ taolennet tud en o noazh ha bugale, hag e voe e-touez al livourien ganadian kentañ a lakaas al livañ tud en o noazh da zodenn bennañ o oberennoù.
Agnes
Agnes zo un anv-badez latin, a gaver ivez en alamaneg, saozneg, ha svedeg.
Orin
Dont a ra eus ar ger gregach Ἁγνὴ (hagnē), a dalvez kement ha glan, santel. Tostaet eo bet ouzh ar ger latin agnus, oan, unan eus anvioù Jezuz er skridoù kristen, evel er c'hantik Agnus Dei (oan Doue).
Deuet eo an anv-badez da vout Hagnes e gresianeg, Hagnos evit ar baotred.
E brezhoneg
Ral eo Agnes evel anv-badez e brezhoneg, met meneget eo e Buhez ar Sent (1912). Oanez a gaver evit ar wech kentañ e 1931 e Geriadur Vallée; Oanell zo ur stumm brezhonek all deuet war-lerc'h c'hoazh.
Sentezed
thumb|250px|Martirio de Santa Inés (Merzherinti Santez Oanez), war-dro 1540, Madrid, [[Mirdi ar Prado.]] thumb|right|200px|Santez Agnes Bohemia.
Tud all
thumb|right|200px|[[Agnes von Waiblingen.]] thumb|right|300px|Agnes von Andechs.
XVIvet kantved
thumb|[[Agnes von Mansfeld-Eisleben, kontez Mansfeld. ]]
XXIañ kantved
thumb|240px|Agnes Carlsson.
Robert Silverberg
Robert Silverberg (Brooklyn, New York), ) zo ur skrivagner skiant-faltazi stadunanat. Meur a wech en-deus gounezet ar prizioù Hugo ha Nebula.
Silverberg, ul lenner bras anezhañ, a grogas da ginnig danevelloù da gelaouennoù skiant-faltazi pa ne oa nemet ur c'hrennard. E Skol-Veur Columbia e studias ha degemer a reas ur Bachelor of Arts e lennegezh saoznek e 1956. Embann a reas e romant kentañ, Revolt on Alpha C e 1955 hag er bloaz war-lerc'h e c'hounezas ar priz Hugo. Betek 1959 e skrivas danevelloù niverus evit kelaouennoù skiant-faltazi. Pa'z eas fall an traoù gant al lennegezh SF ha treut ar peuriñ gant ar skrivagnerien er bloavezhioù 1960 e voe rediet Silverberg da labourat war dachennoù lennegel arall, adalek an Istor betek ar soft-porn.
En eil hanterenn ar bloavezhioù 1960 avat e krogas skrivagnerien da gaout c'hoant da skrivañ gwelloc'h lennegezh. Frederik Pohl, rener teir c'helaouenn, a ginnigas da Silverberg skrivañ evitañ. Adkregiñ a reas neuze da skrivañ skiant-faltazi. Kalz muioc'h e taolas evezh neuze ouzh an tudennoù hag ar c'hevredigezhioù a live.
Al levrioù a skrivas er maread se a vez kavet kalz gwelloc'h eget ar re a skrive kent. An hini kentañ anezho a voe To Open the Sky ma liv-eñv ur relijion nevez o skoazell an dud da dizhout ar stered. Heuliet e voe gant Downward to the Earth, ur romant levezonet gant oberennoù Joseph Conrad.
E 1969 e c'hounezas R. Silverberg ar priz Hugo evit e romantig Nightwing. Ar priz Nebula a c'hounezas e 1970 evit an danevell Passangers, e 1971 evit ar romant A Time of Changes], e 1975 evit e romantig Born with the Dead hag e 1986 evit Sailing to Byzantium. E 1990 e c'hounezas an Hugo adarre evit ar romantig ''Enter a Soldier. Later: Enter Another hag e 2004 e voe anvet da Vestr Bras gant an aozadur Science Fiction Writers of America''.
Skuizh ha klañv en em stalias Silverberg war an aod kornôgel e 1972, hag e 1975 ec'h embannas e paoueze da skrivañ. D'al lennegezh e tistroas e 1980 avat gant Lord Valentine's Castle, a zo aet da sichenn ar stirad Majipoor.
Div wech e oa bet dimezet. Gant e wreg kentañ, Barbara Brown, e oa bet dimezet e 1956. Dibriediñ a reas e 1986 ha gant Karen Haber e timezas e 1987. O chom e Montclair e Kalifornia emañ.
1597
Diwar-benn bloavezh 1597 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1597
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1597
An Arzhanaou
An Arzhanaou a zo ur gumun eus Bro-Gwened e kanton Kemperle, e mervent Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Douaroniezh
War lez ar stêrioù Ele ha Skorf emañ an Arzhanaou.
19 Du
Lidoù
Sant an deiz : Sant Tangi
New Order
New Order a zo ur strollad new wave hag electro-pop bet savet e Manchester e 1980. Kinniget eo bet an anv-se gant Rob Gretton. Ennañ e kaver sonerien bet e Joy Division : Bernard Sumner (kan, gitar, piano tredan), Peter Hook (gitar boud) ha Stepehn Morris (taboulinoù). Gillian Gilbert, gwreg Morris, a sonas piano tredan ganto betek 2001. Abaoe 2001 eo bet kemeret he flas gant Phil Cunningham. Ma'z eo heñvel-tre pladenn gentañ ar strollad (Movement he zitl) ouzh re Joy Division, e kemmas tamm-ha-tamm sonerezh ar strollad, hag e teuas da vezañ elektronek hag electro-pop. Peurliesañ e weler New Order evel unan eus strolladoù pouezusañ ar bloavezhioù 1980, gant The Smiths, The Cure, R.E.M pe c'hoazh Depeche Mode.
Istor ar strollad
Goude emzistruj Ian Curtis e miz Mae 1980 e tivizas izili all Joy Division kenderc'hel da seniñ. Ganto e teuas Gillian Gilbert e miz Here 1980. Pladenn gentañ New Order, Movement he zitl, a zeuas er-maez e 1981, produet e voe gant Martin Hannett, ha damheñvel ouzh sonerezh Joy Division eo. Goude bezañ bet e New York e 1981 e kemmas sonerezh ar strollad, ha muioc'h-mui a elfennoù elektronek a voe ennañ. Klevet e vez ar c'hemm-se en div ganaouenn (Everything's Gone Green ha Temptation) enrollet nepell goude ma vefe deuet Movement er-maez. Sikour a reas ivez ar strollad da sevel (hag arc'hantaouiñ) an toull-noz anvet The Haçienda (FAC51), hag a voe digoret ez-ofisiel e Manchester e miz Mae 1982. E miz Meurzh 1983 e teuas er-maez Power, Corruption & Lies. Ur bladenn elektronek da vat eo, enni e vez klevet ar c'hemm bet degaset e sonerezh ar strollad. Da heul e teuas er-maez ar bladenn single anvet Blue Monday. Dont a reas da vezañ ar bladenn single indie gwerzhet ar muiañ er Rouantelezh-Unanet. Pa voe embannet Power, Corrpution & Lies er Stadoù-Unanet e voe ouzhpennet enni Blue Monday ha The Beach (tu B ar bladenn single). Ar bladenn Low-Life a zeuas er-maez e 1985, ha Brotherhood e 1986. An div bladenn-se a zo disheñvel an eil diouzh eben : gitar tredan a glever war Low-Life, padal ez eo elektronek da vat Brotherhood. E-keit ma oa ar strollad o seniñ er Stadoù-Unanet e 1987 e teuas er-amez an dastumad anvet Substance, enni un ton nevez, True Faith e ditl. A-drugarez d'ar ganaouenn-se ha d'ar video (skignet diehan war MTV) savet evit he skeudenniñ, e tizhas ar strollad Top 40 ar Stadoù-Unanet evit ar wech kentañ. Ar bladenn anvet Technique a zeuas er-maez e miz C'hwevrer 1989, enni e klever levezon ar sonerezh acid house. E 1990 ec'h enrollas New Order kan ofisiel (World in Motion e ditl) skipailh mell-droad Bro-Saoz evit kib ar bed. Er memes koulz e kenlabouras Sumner gant Johnny Marr, hag e savjont ar strollad anvet Electronic. Hook, diouzh e du, a savas ur strollad anvet Revenge. Ar bladenn Republic a zeuas er-maez e 1993. Ur wech embannet e chomas New Order a-sav e-pad ur pennad, hag ar sonerien a gendalc'has gant o raktresoù all : Electronic evit Sumner, Hook a savas Monaco, ha Gillian ha Morris a savas The Other Two. The Best of New Order, un dastumad kanaouennoù, a zeuas er-maez e 1994. Goude un troc'h a badas pemp bloaz e voe bodet New Order en-dro e 1998, hag e sonas ar strollad e-pad Reading Festival. Evit ar wech kentañ abaoe marv Ian Curtis e sonas tonioù Joy Division en-dro.
thumb|250px|right|New Order war al leurenn e 2005
E 2001 e teuas Get Ready er-maez. Ur c'hemm e voe e sonerezh ar strollad : nebeutoc'h a sonioù elektronek, kalz muioc'h a c'hitar. E 2002 e labouras ar strollad war ar film 24 Hour Party People, hag enrollañ a reas un ton anvet Here to Stay, a glever e-pad ar film. Pladenn ziwezhañ ar strollad, Waiting for the Siren's Call he zitl, a zeuas er-maez d'ar 27 a viz Meurzh 2005. E-pad troiad ar strollad e Suamerika e miz Du 2006 e lavaras Hook e vefe gwelloc'h dezho paouez da seniñ war al leurenn. E miz Genver 2007 e lavaras Morris n'en doa ket klevet kaoz eus an dra-se. Met e miz Mae 2007 e lavaras Hook e-pad un atersadenn war XFM ne laboure ket mui gant Sumner. D'an 20 a viz Gouere 2007 e voe embannet ur gemennadenn gant Sumner ha Morris, a-benn embann e kendalc'he ar strollad hep Peter Hook.
Shintoegezh
Ar shinto pe shintoegezh (神道, shintō, ger-ha-ger « hent an doueed » pe « hent an doueelezh ») a zo relijion goshañ Japan, liammet gant he mitologiezh. Aet e oa ar ger shintō war wel evit diforc'hiñ ar relijion gozh-se diouzh ar	voudaegezh erruet e Japan er VIvet kantved.
Termenadur
Liesdoueek eo ar shintoegezh. Enboud sakr an natur eo e vennozhiad pennañ. An doujañs zon o teverañ dioutañ a zidermen plas pep den e-barzh an Hollved : bout un elfenn ar bed-holl. Evel-se e c'hell ur wazh-dour, ur sterenn, un den arwarzh, ur maen pe kealioù difetis evel ar strujusted, tremen da zoueed.
E-giz e-barzh kalz a reizhiadoù relijiel e tibun ar shintoegezh menoz ur gwirvoud a-us d'an denelezh, ur gwirvoud « doueel » zoken. Poblet gant un engroez a voudoù graet anezho kami (神, kami) eo ar gwirvoud-mañ. Dre stummoù zo e tenn ar panteon shinto da re relijionoù kozh arall. Evelkent, dre perzhioù zo, e tenn an doueed pe doueezed kehelet da harozed kentoc'h. Evit gwir eo un toullad kamied deneloc'h eget doueed ha doueezed relijionoù arall hag, e darvoudoù zo, e kemeront ur stumm denel.
Ar gamied
Ar gamied anavezetañ eo an doueed ha doueezed a denn da Vab-den deuet war wel e-pad ar pezh a vez graet « oadvezh an doueed » anezhañ gant an henskridoù. Er c'hontadennoù hanez ar C'hojiki hag an Nihon Shoki (日 本書紀, Nihon Shoki) e vez kontet, a-gevret gant istor an doueed, mare an deroù-se p'edont o chom war an douar a-raok diazezañ renadur o diskennidi marvel (an impalaerion) hag en em dennañ en o domanioù neñvel. An doueez pouezusañ, engehentet gant Izanagi (伊弉諾, Izanagi) hag Izanami (伊弉冉, Izanami), a voe an doueez-heol Amaterasu (天照, Amaterasu, ger-ha-ger « an hini a laka an oabl da barañ »), doue meur ar shintō. An amatsukami (天津神, amatsukami, kami neñvel) hag ar c'hunitsukami (国津神, kunitsukami, kami douarel) eo kami « oadvezh an doueed ». E-touesk ar re gentañ emañ Amaterasu hag e-mesk an eil re emañ Ōkuninushi  (大 国主, Ōkuninushi), doue mirer Japan hag an impalaerion. Bez ez eus en o zouesk ivez Inari, doue ar riz hag ar strujusted, Hachiman, doue ar brezel, ha seizh doue ar chañs, Daikokuten (大黒天, Daikokuten), Ebisu (恵比寿, Ebisu), Benten (弁天, Benten) ha Bishamonten (毘沙門天, Bishamonten), a zo deuet-mat gant ar bobl. Engouestlet eo bet e-barzh ar panteon shintō boudelezhioù ar voudaegezh. Evel-henn eo kehelet ar priñs Gautama evel bodhisattva ha kami. Rak-se en em intret ar voudaegezh hag ar shintoegezh (ha zoken ma tisplege ar Bouda shakyamuni e oa arabat kehelañ doueed).
Pep boud, pep boudelezh dreist da Vab-den dre natur a vefe ur c'hami eta. Kami eo, neket hepken nerzhioù an natur zo : an Heol, al Loar, ar c'horc'hwezh, ha meur a hini c'hoazh, met dre vras ar pezh a seblant bout kevrinus pe da zoujañ e-touesk an traoù divuhez e-giz ar gwez, ar menezioù, ar morioù, ar stêrioù, ar reier, an avelioù, pe c'hoazh traoù o stumm iskis pe a orin dianav ; memes mod evit tud, pe loened, bev pe varv, a c'hell tremen da gami. Ma lavar ur c'hlan bennak e tisken eus un hendad kami, ne dalvez ket e vefe un « azeulerezh an hendadoù », rak pep hendad n'eo ket dre ret kami.
Ur skeuliad ledan a speredoù, a nerzhioù hag a "enboudoù", dreistnatur pe gevrinus, a zo a-dreñv d'ar ger "kami". Bezoud un dekmiliad a gamied (八 百万, yaoyorozu, "dekmiliad a gami") a ziskouez ar C'hojiki (古事記, Kojiki). Ennañ e vez kavet doueed warezus diniver klanoù zo -ujigami (氏神, ujigami)-, kêriadennoù ha karterioù : speredoù ul lec'h. Peurliesañ int enboudoù a elfennoù douaroniel (menez, stêr pe lamm-dour) pe a anadennoù naturel evel ar c'hamikaze (神 風, kamikaze, avel zoueel), ar c'horc'hwezh (台風, tifon) ha c'hoarvoudennoù arall.
Bevañ a ra ar gamied en neñv ha diskenn a reont a-vareadoù war an douar evit gweladenniñ nevedoù ha lec'hioù sakr. Ken sakr int ma vez ret d'ar feizidi glanaat a-raok mont e-barzh un neved pe kemer perzh d'ar gouelioù gouestlet dezho.
Kamied zroukrañsus, drouksperedoù ha speredoù dialour
Kamied zo a zo droukrañsus, speredoù dialour a zo kiriek d'un aridennad kleñvedoù dibardon, e-giz an oni (鬼, oni), pe roñfled. Diwelus eo lod ar speredoù-se, an drouksperedoù. Darn a denn da loened gouest da satanazañ un den. Mar'd emañ evel-se eo ret gervel ur beleg evit o disorsiñ. Unan ar re zoujet eo spered al louarn a vez lakaet dezhañ a bep seurt gwallreuzioù, ar c'hleñved hag ar marv en o zouesk.
Daoust da se e tiskred an hengoun shinto en disparti groñs etre ar mad hag an droug. Yael pe nac'hel e c'hell bout pep anadenn, buhezek pe zivuhez : se zo hervez an degouezhioù. Evel-henn, daoust d'o droukrañs, eo an oni boudoù forc'hellek a-walc'h. Kevredet en un doare strizh eo, da skouer, spered al louarn gant Inari, doue ar riz, ur c'hami madelezhus ha karet gant an dud. Memes mod evit an dud-evned, graet tengu anezho, a c'hell bout mirourion hegarat ur c'hami hag a zo, a-drugarez da se, kehentet e-pad ar gouelioù shinto.
Orin
Orin ar shinto a zeu eus pell-tre en amzer-dremenet. Klask a reer gouzout c'hoazh hag-eñ en doa ar sevenadur Jōmon (縄文, Jomon, war-dro 11 000 da 300 kent JK) ur relijion kreizet war kehelerezh ar gamied (« spered », « doueelez », « boud doueel » pe « doue/doueez »), o tennañ d'ar pezh a vez anavezet hiziv an deiz da nebeutañ. Dogu (土偶, dogu), delwennigoù benel o divronn hag o divlez dreistmuzul, a stumme ar pobloù-se a hemolc'herion hag a besketourion hanter-kantreer eus a-raok mare ar skritur. Ne vez ket gouiet anien resis ar c'hredennoù tro-dro d'an dogu-mañ. Un azeulerezh a strujusted e oa emichañs. Lec'hiet e oa an dogu e-barzh pe e-tal ar poulloù-bez war-lerc'h bout bet torret a-ratozh-kaer, marse « lazhet » en un doare lidel, evit dieubiñ o anien speredel. Neoazh eo dibosupl gouzout diarvar hag-eñ e oa an « anien »-mañ meizet en hevelep doare ma tegasfe da soñj e kamied ar shinto.
Dulsimer
An dulsimer zo un anv a roer da zaou venveg kerdin disheñvel-mat an eil diouzh egile : an dulsimer morzholet (hag a vez sonet gant morzholioùigoù a ya da skeiñ ouzh ar c'herdin) ha neuze "dulsimer ar menezeier" pe "dulsimer an Appalach" pe "dulsimer" hepken a vez sonet gant ur mediator pe gant an ivinoù hag a zo kar d'an épinette des Vosges. Goude bezañ peuz-ankouaet e oa bet advrudet dulsimer ar menezeier er bloavezhioù 70 gant al luskad folk, gant tud evel Gabriel Yacoub da skouer.
Kimiezh
Kimiezh (e gresianeg χημεία) a zo skiant ar materi hag e etreober gant an energiezh ha gantañ e-unan (doareoù all etreoberiañ a vez kavet e skiantoù ar fizik hag ar vevoniezh). O vezañ m'eo liesdoare ar materi, hemañ dreist-holl graet gant atomoù, peurvuiañ ar gimiourien a bled gant etreober an atomoù evit mont da vezañ molekulennoù hag a studi ivez an etreober a vez etre ar molekulennoù.
Dulsimer
An dulsimer-menez e Breizh
Daoust ma n'eo ket an dulsimer-menez ur benveg sonerezh eus ar vro, ez eo bet implijet gant meur a strollad brudet, en o zouez Tri Yann hag Alan Stivell (Gwelet a reer Alan Stivell o c'hoari gant un dulsimer-menez war golo e bladenn "un dewezh ba'r gêr"). Evel ar banjo ne seblant ket an dulsimer bezañ ur benveg diouzh ar c'hiz ken. Ur ral eo e welet er strolladoù breizhek (folk pe hengounel) hiziv an deiz.
Kimiezh
Kelennoù pennañ ar gimiezh
Dre voaz e vez rannet ar gimiezh etre un nebeud kelennoù bras, met kavet e vo ouzhpenn treuzkelennoù ha tachennoù-studi arbennik-kenañ.
Dulsimer
An dulsimer-menez e Breizh
Dulcimer
Kimiezh
Kelennoù pennañ ar gimiezh
Tachennoù all :
Shintoegezh
Orin
Gant ar sevenadur Yayoi (弥 生, Yayoi, war-dro 300 kent JK betek 300 goude JK), kempleshoc'h, e krogas da zont war wel ur skeudennadurezh stumm ar shinto arouezietoc'h. E-touesk an traoù dizoloet e bezioù ar Yayoi e vez gwelet priajoù bihan o taolenniñ mirlec'hioù greun gant un tisaverezh heñvel-mik ouzh hini neved Ise (伊勢, Ise), gant ur stumm digemm abaoe 1 200 bloaz da nebeutañ. Ambrougadur ar gounid riz a seblante bout degaset gantañ lidoù liammet gant an haderezh hag an eost, tost-tre d'al lidoù shinto graet war ar maezioù japanat a hiziv emichañs. Kevredet a-dost da lid ar strujusted ar Yayoi e vez kavet ivez bravigoù graet anezho magatama (曲玉, magatama), miloueroù lidel, ha klezeier sakr. Hiziv an deiz eo a bouez bras an traoù-se e-barzh ar vitologiezh shinto hag int lodenn eus an ardamezioù impalaer.
Tinamou bihan
An tinamou bihan a zo un evn, Crypturellus soui an anv skiantel anezhañ.
Nil
Gant e 6 650 km hed eo an Nil (arabeg: النيل al-Nil distaget an-nil) unan eus div stêr hirañ ar bed. Eben eo an Amazon. Ganet eo diwar kengej an Nil Gwenn hag an Nil Glas. Emañ eienenn an Nil Gwenn (Bahr-al-Abiad, ar mor gwenn) e Lenn Victoria (Ouganda), tra m'emañ hini an Nil Glas (Bahr-al-Azrak, ar mor glas) el lenn Tana (Etiopia). E Khartoum, kêr-benn Soudan hiziv, emañ ar c'hember. En Egipt en em daol an Nil er Mor Kreizdouar. Treuziñ a ra Rwanda, Burundi, Republik Demokratel Kongo, Tanzania, Kenya, Ouganda, Etiopia, Soudan ar Su, Soudan hag Egipt.
An deiz a-hiziv eo paket hag addasparzhet dourioù lec'hidek an Nil war douaroù gounit a-drugarez da stankelloù Ziftah, Asiout, Hammadi, Esna ha, dreist-holl, gant div stankell veur Aswan, bet savet er bloavezhioù 70 ma voe ranket evit o sevel dilec'hiañ templ Abou Simbel evit krouiñ mirlec'h al lenn Nasir.
Splann e weler an Nil eus an egor, anezhañ un draoñienn c'hlas e-kreiz an dezerzh.
6 671 KM hed eo an Nil. Goleiñ a ra ur gorread hollek a 3 350 00 km² (95 gwech gorread Breizh). Kas an dour a sav da 3,1 milion a litradoù dre eilenn. Dindan Aswan e sav e ledander da 2,8 kilometr well-wazh. En Edfu emañ e boent ledanañ gant 7.5 km, hag ar poent bihanañ e kanienn Silwa nepell eus Aswan gant 350 metr.
Kimiezh
Anvadur ar gimiezh
Gwelet ar pennad pennañ : Anvadur ar gimiezh
Nil
Istor
Bez' e oa an Nil (iteru en egipteg kozh) linenn vuhez Egiptiz an Henamzer hag o sevenadurezh. War he glannoù e oa en em staliet an darn vrasañ eus ar boblañs hag eno eo bet savet holl kêrioù Egipt a-hed traoñienn an Nil e norzh da Aswan. Bet eo an Nil mammenn ar sevenadur egiptat abaoe oadvezh ar maen. Kroget o deus ar c'hemm hin hag an dezherzhadur e-tro 8000 kent JK. Disec'het eo bet peurvanoù Egipt hag en em stummet eo ar Sahara. En em vodet eo an dud en-dro d'an Nil neuze. Eno o deus diorroet un armerzh diazezet war al labour-douar hag ur gevredigezh kreizennet ar galloud enni.
Dizoloet eo bet askorn Ishango, anezhañ testeni kentañ ul lieskementadennn henegiptat en eienenn an Nil (nepell eus Lenn Edward, e biz Kongo); sevel a ra da 20 000 kt JK mui pe vui.
Daoust da strivoù ar C'hresianed hag ar Romaned (a voe divarrek da vont tre er Sudd), e oa chomet dianav eien an Nil betek an. John Hanning Speke a voe an Europad kentañ o lec'hiañ eienenn an Nil el Lenn Victoria. Abaoe an Henamzer e oa bet ergerzhadegoù evit kavout ar vammenn met kazeg o doa graet bep tro. Diwar-se e soñje d'ar C'hresianed ha d'ar Romaned e oa un doue gourel eus ar stêr-mañ gant e zremm hag e benn kuzhet gant danvez.
Perzh a gemeras Speke en ergerzhadeg 1856-1858 kaset war-raok gant Richard Francis Burton evit kavout eien an Nil. Aet e oant tre en Afrika dre Dar es Salaam (e Tanzania a-vremañ). Start e krede da Vurton e oa ar vammenn e Lenn Tanganyika met Speke eo, war-lerc'h bezañ laosket Burton klañv war e lerc'h a gavas al lenn ledan a anavezer bremañ dindan an anv a Lenn Victoria hag a reas e soñj e oa aze e oa ar vammenn wirion. Distreiñ a reas Speke diswezhatoc'h gant James Augustus Grant e 1860-1863 evit ergerzhadegoù all e biojoù Lenn Victoria ha dispenn a reas roudoù an Nil muioc'h en norzh da Gondokoro, war harzoù su ar Sudd.
Dav e voe gortoz 2004, gant ergerzhadeg an Nil Gwenn kaset war-raok gant ar Suafrikad Hendri Coetzee, evit ma voe bageet war an Nil penn-da-benn ar stêr. D'ar 17 Genver 2004 e loc'has ar ergerzhadeg eus mammenn an Nil en Ouganda hag en em gavout a reas didrubuilh er mor Kreizdouar e Rosetta, 4 miz ha pemzektez war-lerc'h. Ur c'helfilm war an taol-kaer-mañ a vo graet gant an National Geographic.
D'an 28 Ebrel 2004 eo deuet ar geologour Pasquale Scaturro hag e geneil Gordon Brown, kayakour ha filmaozer, da vezañ ar re gentañ o tiskenn an Nil Glas eus Lenn Tana en Etiopia betek traezhennoù Aleksandria er mor Kreizdouar. Daoust ma oa loc'het un nebeud tud all asambles ganto eo bet Brown ha Scaturro ar re nemeto o tont a-benn da vont betek penn. Filmet o deus o zroioù-kaer gant ur c'hamera IMAX ha div filmerez video dorn. Dezrevellet eo pep tra er film IMAX"Mystery of the Nile (Kevrin an Nil)," hag en ul levr dezhañ an hevelep titl. En desped dezho bezañ en em gavet e voent rediet da implijout ur c'heflusker e-pad frapadoù bras eus o beaj. A-benn ar fin n'eo nemet d'an 29 Genver 2005 ma teuas a-benn ar C'hanadian Les Jickling hag an Nevezzelandad Mark Tanner da dizhout ar mor Kreizdouar war-bouez nerzh an den evit ar wech kentañ.
C'hoazh hiziv e vev an darn vrasañ eus poblañs ar broioù douret gant an Nil diwar ar stêr, ken en Afrika du hag en Egipt ha Soudan. An div vro ziwezhañ-mañ o vezañ paket e-touez un natur c'harv a-hend-all (dezerzh ar Sahara). Bep bloaz e tic'hlanne ar stêr ha leuskel a rae evel-se lec'hid du strujus war an douaroù. Strafuilhet eo red dourioù ar stêr e meur a lec'h gant dourlammoù a stumm rannoù ma'z eus muioc'h a gas gant an dour gant kalz a inizi bihan, dour bas ha kerreg hag a zo ur skoilh bras evit merdeiñ war ar stêr. E Soudan ivez emañ ar Sudd zo ur pezh skoilh spontus evit ar merdeiñ ha kas an dour. Kement ha ma'z eus bet klasket ur wech gant Egipt toullañ ur ganol (kanol Jongeli) evit aesaat red an dour er frankizennad dour-chag divent-mañ (anvet ivez dre an anv Lenn No).
Implijet eo bet, hag implijet e vez c'hoazh, an Nil evit treuzkas marc'hadourezh etre lec'hioù disheñvel a-hed an hent hir stummet gant ar stêr; dreist-holl a-drugarez d'an avelioù goañv a c'hwezh war-du an norzh en takad-se. Evel se e c'halle ar bagoù pignat gant red an dour gant ar ouel ha diskenn kaset gant red an dour. Bevañ a ra c'hoazh an darn vrasañ eus Egiptiz a-hed naoz an Nil met lakaet ez eus bet un termen da zic'hlann bloaziek ar stêr gant savidigezh stankell veur Aswan (echuet e 1970) krouet evit pourchas dourdredan d'ar vro. Un termen zo bel lakaet ivez d'an degasadennoù lec'hid a veze strujusaet an douar drezo.
Kimiezh
Anvadur ar gimiezh
Ximiä
Nil
Istor
A-hed an Nil e kaver kêrioù Khartoum, Aswan, Louksor (Teba), ha tolpad kêrioù Gizah–Kaero. Kavet e vez an dourlamm kentañ, an hini tostañ da c'henoù ar stêr e Aswan en norzh da stankell Aswan. En hanternoz da Aswan ez eo an Nil un hent touristel plaen, gant bagoù-treizh ha bagoù koad hengounel anvet falouk. Ouzhpenn ez eus ur bern "letioù war-neuñv" o verdeiñ war ar stêr etre Louksor hag Aswan, o chom a-sav, en o hent, e Edfu ha Kom Ombo. Bet eo hag e oa posupl merdeiñ war seurt bagoù penn-da-benn an hent etre Kaero hag Aswan, met serret eo bet lodenn norshañ an hent abalamour da gudennoù surentez abaoe un nebeud bloavezhioù.
Santa Inés
Santa Inés zo un anv spagnolek, a c'hall bezañ anv pe tud, pe lec'hioù, diwar an anv-badez Inés.
Shintoegezh
Orin
Evit kalz a arbennigourion ez eus eus lod vrasañ an ujigami (氏神, ujigami), doueed warezus an uji (氏, uji, « klanoù ») koshañ, abaoe ar prantad-se. Doueez pouezusañ an uji a oa (hag a zo c'hoazh) Amaterasu, an doueez-heol.
Tu zo da lavarout eo ganet ar shintoegezh eus ur mesklaj etre animegezh, chamaniezh ha kehelerezh an hendadoù. Tamm ha tamm e voe kemmesket an holl lidoù-se a strujusted, kehelerezhioù an natur, froudennus a wechoù e Japan (krennoù-douar, korc'hwezhioù, tsunamioù, hag all), evit ober ar shinto.
Diorren
Hervez kronikenn Japan (日本書紀, Nihon shoki, 720), e vije erruet ar voudaegezh e Japan, pe el lez da nebeutañ, d'ur bloaz diwezhat a-walc'h, e bloaz 13 ren an impalaer Kimmei (欽明, Kimmei, 552). Kalz a dud-a-lez a gemeras gant birvilh ar feiz voudaat, o kehelañ delwennoù Bouda evel diskuliadennoù ur c'hami galloudus, tra ma klemme reoù all a-enep d'an drougemell-mañ. Kaer zo e lakaas ar priñs lezroue Shotoku-Taishi (聖 徳太子, Shotoku-Taishi, 572-621) anezhi da relijion ar Stad. Ken politikel ha relijiel e oa e abegoù. Ha pa oa unan sent veur ar vro e komprenas ivez roll unvaner ur relijion hollvedour e savidigezh ur Stad kreizennet.
Neoazh ne voe ket dedennet lod vrasañ ar Japaniz gant ar relijion nevez-se betek deroù an marevezh Heian (794-1185). Ne glaskas ket ar voudaiz disfontañ pe distroadañ ar shintoegezh : tremen a rejont gant sevel o zemploù tost d'an nevedoù shinto en ur embann ne oa ket a benndiforc'h etre an div relijion. War-dro dibenn ar marevezh Heian e tegasas an doare-se d'ober da darzherezh ar ryōbu shintō (両部神道, ryōbu shintō, "daou shinto"). Ennañ e teuas da vout ur c'hami shinto hag ur bosatsu boudaat un doue hepken.
Bloavezhioù diwezhañ ar marevezh Heian a voe puket gant ur brezel diabarzh hag a echuas gant anvidigezh Minamoto no Yoritomo (源 頼朝, Minamoto no Yoritomo) d'ar garg nevez a shogun. Pevar kantvedad a ziemglevioù diabarzh a heulias. Ambrougadur ar gristeniezh e 1549 a voe darvoud pouezusañ ar prantad-se. Met e voe kaset da get he berzh kentañ war-lerc'h drouklazhadenn he gwarezer, an aotrounez brezel galloudus, Oda Nobunaga (織田信長, Oda Nobunaga). Dindan beli ar shogunelezh Tokugawa (徳川, Tokugawa, 1603-1867), ez eas war-gresk ar voudaegezh kenkoulz hag an daoegezh hag ar goñfusouriezh-nevez sinat.
Shintô Stad
Gant adaozadur ar vonreizh e 1868 dindan an oadvezh Meiji e teu ar shintô da vout relijion ar Stad : ar c'hokka shinto (国家神道, Kokka shinto, shinto Stad). Adal 1872 e voe krouet un ofis an azeulerezh shinto (Jingikan) a-benn ma vefe lusket lidoù ha kehelerezh ofisiel hag e teuas an holl veleion da vout implijidi ar Stad. Pep keodedour a c'helle en em enrollañ evel ezel e neved tostañ (ujiko).
Ur gwir azeulerezh a voe hini impalaer Japan, diskennad an doueez Amaterasu ha bremañ penn ar Stad ha penngomandant ar Morlu hag an Arme. E 1889 e voe staliet un neved gouestlet d'an impalaer Jimmu, saver mojennel an tierniezh. Graet e vez Kashihara-jingu (橿原神宮, Kashihara-jingu) eus an neved-mañ.
A bouez bras e teuas an azeulerezh-se da vezañ da geñver emled Japan e-pad ar marevezh Showa. Evel Komandant ofisiel ar penngarter impalaer adalek 1937 e tremene an impalaer da greizenn an hakko ichiu (八紘一宇, hakko ichiu), « bodadenn eizh korn ar bed dindan un doenn nemetken ». A-drugarez dezhañ e voe reishaet an emastenn hag ar soudarderezh evit poblañs Japan. Arouezioù an impalaer a ziskoueze splann e oa kannad an doueed. E-touesk dalc'hidi heverkañ ar gelennadurezh-se e oa ar priñs Kotohito Kan'in, a oa e penn an Arme shôwa, hag ar c'hentañ ministr Kuniaki Koiso.
Kontadenn diazezadur ren Jimmu Tenno ha tiernegezh impalaer Japan a zo pouezus kenañ er shintoegezh. Liammet eo a-dost da rannvro Yamato war enez Honshū, enez veur enezeg Japan, e-lec'h m'emañ neved pouezusañ ar shinto : hini Amaterasu e Ise.
Hervez an hengoun e ren, adalek mare Jimmu betek an deiz a hiziv, war Japan diskennidi douarel Amaterasu evel impalaerion.
Betek 1945 e padas ar c'hokka shinto pa c'houlennas start ar jeneral Douglas MacArthur, penngomandant an armeoù kevredet er meurvor Habask, cheñchamenchoù zo er vonreizh ha pa lamas e c'halloudoù seveniñ digant an impalaer. Ne voe ket a relijion ofisiel e Japan ken da neuze. Ouzhpenn se e voe ret d'an impalaer diskêriañ ne oa ket un akitsumikami, da lavaret eo un doue enkorfet. Neoazh e veze graet dreist-holl gant ar ger arahitogami (« doue bev »).
Hiziv an deiz
Gwir eo n'eo ket ar shinto relijion ar Stad ken. Chom a ra ar relijion-se bev c'hoazh e Japan avat. Ar sumo, sport broadel Japan, da skouer, a zeu eus ul lid evit kehelañ ar gamied. Gwisket eo an tredeog da skouer evel ur beleg shinto.
Inés
Inés zo un anv-badez spagnolek roet d'ar merc'hed.
Tud
thumb|250px|left|Martirio de Santa Inés (Merzherinti Santez Oanez), war-dro 1540, Madrid, [[Mirdi ar Prado.]]
XXvet-XXIañ kantved
thumb|220px|Inés Efron, e [[Cannes, e  2007.]]
Pennadoù kar
Inés (desambiguación) Inés
Shintoegezh
Hiziv an deiz
Sinkretegezh a zo ivez etre ar shintoegezh hag ar voudaegezh.
Eugen de Blaas
Eugen(e) de Blaas, pe Eugen(e) von Blaas, pe c'hoazh Eugenio de Blaas (24 a viz Gouere 1843 en Albano Laziale – 10 a viz C'hwevrer 1931 e Venezia) a oa ul livour akademiek italian a orin aostrian.
E vuhez
Mab al livour aostrian Karl von Blaas e oa, ha gant e dad eo e teskas livañ. Goude-se e teskas e meur a akademiezh : e Venezia, Vienna hag e Pariz. En em staliañ a reas e Venezia, ma livas monumantoù ha gweledvaoù ha drerist-holl poltredoù maouezed. Barrek e oa evit a selle ouzh livañ poltredoù, hag evel-se e voe brudet. E oberennoù a c'haller gwelout e mirdioù Leicester, Melbourne, Nottingham, Sheffield, Sydney, Vienna ha Trieste. E vreur, Julius von Blaas e anv, a oa ul livour loened brudet.
Stignadur (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen stignadur (saoz. : tenseness) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur perzh implijet evit enebiañ sonennoù vogalennnek dreist-holl hag ivez a-wezhoù kensonennel e meur a yezh, en o zouez ar vietnameg, da skouer :
Vogalennoù stign ha laosk
Dre vras e vez serroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha bez' e c'hell bezañ kreisoc'h ar vogalennoù laosk.
Gwezhall e kredjod e veze produet ar vogalennoù stign dre stignañ muioc'h kigennoù kerdin ar vouezh met n'eo ket bet diskwelet dre arnod ar vartezeadenn-se.
E meur a yezh c'hermanek, en o zouez saozneg unvan Bro-Saoz, an alamaneg unvan hag an izelvroeg, e vez distaget hiroc'h ar vogalennoù stign evit ar vogalennoù laosk ha kavet e vez vogalennoù laosk e silabennoù serr peurliesañ, da skouer e saozneg :
E yezhoù germanek all avat, en o zouez ar skoteg hag an islandeg, ne glot ket an hirder gant ar stignadur.
Panjab (India)
Panjab eo kreñvlec’h ar Siked : eno emañ Amritsar, o c’hêr sakr, tost da harzoù Pakistan. Muzulmiz hag Hindoued zo ivez o vevañ e Panjab India. En em astenn a ra ar stad indian war-hed 50.362 km² ha tremen 24.289.296 a annezidi zo enni (e 2000). Chandigarh eo ar gêr-benn ; dre m’eo ivez kêr-benn stad Haryana, e vez melestret ar gêr-se en he fart hec’h-unan avat. Ludhiana eo ar gêr bobletañ.
Stignadur (yezhoniezh)
Kensonennoù stign ha laosk
A-wechoù ez eo bet implijet an termen "stignadur" evit deskrivañ parioù c'hensonennoù dre serriñ enebet ent-ez-fonemek an eil re ouzh ar re all e koreaneg :
E lod rannyezhoù gouezeleg Skos hag iwerzhoneg ez eus ur rummad kensonennoù deskrivet a-wechoù evel kensonennoù laosk ([l, lj, n, nj]) enebet ouzh ur rummad kensonennoù stign ([ɫˑ, ʎˑ, nˠˑ, ɲˑ]) daoust ha ma n'eo ket gwall sklaer talvoudegezh an termenoù "stign" ha "laosk" war al live fizikel en degouezh-mañ.
Panjab (India)
Panjab ar Reter a voe krouet e 1947, pa voe rannet Pakistan diouzh India. E 1966 e voe rannet ar stad-se e teir stad nevez : an hini zo anvet Panjab bremañ, Himachal Pradesh ha Haryana.
Colin Maclaurin
thumb|right|250px|Colin Maclaurin Colin Maclaurin (miz C'hwevrer 1698 - 14 a viz Even 1746) a oa ur matematikour skosat.
Ganet oa e Glendaruel, e broad Argyll, ' lec'h ma oa e dad maodiern parrez Kilmodan. Mont a reas da skol-veur Glasc'ho d'an oad a 11 vloaz. Ne oa ket rall mont d'ar skol veur da 11 vloaz d'ar mare-se, hogen tapout e ziplomoù ha difenn un dezenn a oa. Goude bezañ tapet e ziplom e chomas e Glasc'ho da studiañ an doueelezh 'pad ur prantad. Da naontek vloaz ez eas da gelenner war ar matematik e Marischal College, skol-veur Aberdeen.
E 1725 e voe anvet Maclaurin dileuriad da gelenner matematik Dinedin James Gregory (breur David Gregory ha niz an James Gregorydigomprenus) diwar alioù Isaac Newton. Ken bamet e oa Newton gant labour Maclaurin ma kinnigas goprañ anezhañ. A-benn ar fin ez erlec'hias Maclaurin Gregory.
Termoù kentañ heuliadoù Maclaurin evit kevreizhennoù trigonometrek 'zo a oa bet roet er gant Madhava a Sangamagrama. Diorroet hag embannet e voe an heuliad gant James Gregory, met Maclaurin n'her gouezas ket hag hen embannas e Methodus incrementorum	directa et inversa. Dizalc'h ouzh labour Euler e embannas formulenn Euler-Maclaurin.
E 1733 e euredas gant Anne Stewart, merc'h Walter Stewart, alvokat meur Bro Skos. Stourm a reas taer a-enep an dispac'h Jakobit e 1745, kemer a reas perzh e difenn Dinedin, koulskoude e rankas tec'hout da York pa erruas an Highlanders. Da heul e tistroas da Zinedin pa valee an arme Jacobite war zu ar c'heisteiz. En desped da gement-se e oa bet tizhet e yec'hed, ar pezh a gasas anezhañ d'an anaon. Douaret eo e Greyfriars Kirkyard, e Dinedin.
RSS Estonia
Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel etre 1940-1991 e oa Republik Sokialour Soviedel Estonia (estoneg: Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik).
Tallinn e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.
Krouet e oa bet evel Republik Soviedel Sokialour (RSS) d'ar 21 a viz Mezheven 1940.
Dont a reas Estonia da vezañ 16vet Republik an Unaniezh Soviedel ez-ofisiel d'ar 6 a viz Eost 1940. Trec'h a oa bet warni an Alamagn da geñver an Eil Brezel Bed e 1941, met adtapet e oa bet gant URSS hag adsavet ar Republik Soviedel adarre e 1944.
Ne oa ket bet anavezet biskoazh ar fed ma oa bet enbarzhet Estonia en Unaniezh Soviedel na gant ar Stadoù-Unanet, na gant ar Rouantelezh-Unanet na gant an Alamagn ha gante e veze darempredoù diplomatel dalc'hmat gant Republik Dishual Estonia.
D'ar 8 a viz Mae 1990 e kemmas hec'h anv da zont da vezañ Republik Estonia hag en em zisrannas ez-ofisiel diouzh URSS evel ur vro dishual d'an 20 a viz Eost 1991, anavezet evel-se un nebeud sizhunioù war-lerc'h.
Heiz
Heiz (Hordeum vulgare) a zo un ed implijet dreist-holl evit ar magadurezh met ivez d'ober malt. Ur blantenn eus ar c'herentiad Poaceae eo. Gant 560000 km² eo ar pevare ed gounezet ar muiañ er bed. Dont a ra diwar an heiz gouez (Hordeum spontaneum) hag eveltañ eo diploid. Evel ma c'hell an daou spesad parañ an eil gant an egile e vez alies gwelet evel daou isspesad. An disheñvelder pouezusañ etrezo eo ar rachis bresk eus ar stumm gouez.
Istor
Heiz gouez a gaver e lec'hiennoù eus fin henoadvezh ar maen er Reter Nesañ, e-pad ar Natoufian met ar stumm-feurm kentañ a vez kavet e Siria. Unan eus an edoù gounezet kentañ e oa an heiz, asambles gant an Triticum monococcum hag an Triticum dicoccon
Miraumont
Miraumont a zo ur gumun eus departamant ar Somme (Bro-C'hall).
Dorje Shugden
thumb|Manifestadeg a-enep an [[Dalai Lama gant feizidi Dorje Shugden.]] Dorje Shugden zo anv un den deuet da vezañ dharmapāla (doue ar gonnar) er voudaegezh tibetan, pe er skolioù Gelug ha Sakya anezhi da vihanañ. Kondaonet eo e azeulerien gant an dalai lama.
1221
Diwar-benn bloavezh 1221 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1221
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1221
Manav
Manav (Mannin e manaveg), pe Enez-Vanav (Ellan Vannin), a zo un enezenn e Mor Iwerzhon, etre Breizh-Veur hag Iwerzhon. An hini vihanañ eus ar broioù keltiek eo. Stag eo ouzh kurunenn ar Rouantelezh Unanet (British Crown Dependency), met n'eo ket un darn eus Rouantelezh-Unanet, hag er-maez eus Unaniezh Europa emañ.
Ar manaveg eo yezh orin ar vro, met ar saozneg eo ar yezh komzet pennañ.
Villenave
Villenave zo anv pemp kumun c'hall, an holl anezho en Okitania:
Manav
Douaroniezh
Un enezenn en enezeg Breizh-Veur eo Enez Vanav. Hanter-hent emañ etre Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon. War-dro 48 km hed hag etre 13 ha 24 km led eo, gant ur gorread war-dro 572 km². Meneziek a-walc’h eo an enez : ar menez Sniaul (Snaefell) eo ar poent uhelañ (620 m). Hervez ur c’hrennlavar kozh e c’heller gwelout seizh rouantelezh eus kern ar menez-se : Manav, Skos, Bro-Saoz, Iwerzhon, Kembre, an Neñv hag ar Mor.
1033
Diwar-benn bloavezh 1033 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Manav
Douaroniezh
Niverus eo ar stêrioù (Awin ghlas, Awin Dhoo, Awin Neb, Awin Stondane …). Meur a borzh zo a-hed an aod. Ha meur a enezenn vihan zo ivez en-dro da Enez Vanav : war unan anezho, Yn Cholloo (Calf of Man), ez eus tud o chom. N’eus nemet en hanternoz, eus tu Skos, eo plaen a-walc’h an douaroù, e-kichen ar beg-douar anvet Kione ny hAarey (Point of Ayre).
1033
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1033
Manav
Anv
Talvoudegezh ː "The sense is 'mountain island' or 'high island' "= enezenn meneziek / uhel
1033
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1033