cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gwilherm Iañ Provañs
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
1217
Diwar-benn bloavezh 1217 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1217
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1217
Chilloukeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar chilloukeg (shilluk) komzet gant tro-dro da 175.000 den (1982) den e Soudan.
Bourouneg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an bourouneg (burun) komzet gant tro-dro da 18.000 de (1977) e Soudan
Kabweeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar c'habweeg (kabui) komzet gant tro-dro da 48.268 den (1994) e Manipour, Assam ha Nagaland en India.
Roma
Roma (italianeg Roma), pe Rom, eo kêr-benn rannvro Lazio hag hini Italia. Emañ war ar stêr Tiber, nebeutoc'h evit 22 km diouzh ar Mor Kreizdouar. Lesanvet eo Ar Gêr war ar seizh torgenn (Aventino, Celio, Capitolio, Esquilino, Palatino, Quirinale ha Viminale) pe ar Gêr beurbadus. Eno emañ ar Sez Santel (Sez sant Pêr), unan eus kêrioù-penn ar gristeniezh. Kêr-benn div stad eo eta. Sez Aozadur ar Boued hag ar Gounezerezh (ABG) eo ivez. Hervez ar vitologiezh roman e teufe anv ar gêr diwar hini he diazezer, Romulus. Bloaz an diazezadur a vefe bet -753 hervez ar vojenn, deroù an deiziadur roman resisaet dre an dro-lavar latin ab Urbe condita, « adal diazez ar Gêr ». A-drugarez d'an arkeologiezh ez eus bet diozolet e vije bet unvanet tamm-ha-tamm un nebeud kêriadennoù savet war an torgennoù er mare-se hag a vefe deuet da vezañ Keoded Roma. Henroma zo anavet da gentañ evel ur geoded vihan dindan levezon an Etrusked ha renet gant unan anezhe. Goude dibenn ar rouantelezh e Roma e kresk ar Republik roman betek mestrañ ar pep brasañ eus ar broioù en-dro d'ar Mor Kreizdouar. Dont a ra Roma da vezañ penn an Impalaeriezh roman diwezhatoc'h ha goude-se eus Impalaeriezh roman ar C'hornôg betek 476. Roma a zalc'has goude-se ur roll a-bouez en Istor Europa dre ma oa sez galloud ar babed.
Keoded ar Vatikan (ar Sez santel)
Abaoe 1922 ez eus ur Stad eus Keoded ar Vatikan (anv ofisiel) e lec'h ma kaver ar melestradur Stad hag ar Sez santel (italianeg : la Santa Sede), hemañ sez melestradur an Iliz katolik. Un enklozadur eztiriadel eo. Aze emañ ar pab, penn Stad ha penn speredel an Iliz katolik roman ha e velestradurezh kreiz. E tiriad Keoded ar Vatikan e kaver Iliz-rouanez Sant-Pêr Roma hag un niver bras a savadurioù gant ur voger en-dro dezho, ha plasenn sant-Pêr, er-maez ar voger. Un nebeud savadurioù all e Roma a zo staget ouzh ar Vatikan (ar seizh iliz-rouanez pennañ, da skouer). N'eo ket iliz-rouanez Sant-Pêr-ar-Vatikan iliz-veur Roma. Iliz-rouanez Sant-Yann-al-Lateran an hini eo.
Ar pirc'hirinaj da Roma a zo unan eus ar re bouezusañ evit ar gatoliked gant hini Jeruzalem hag hini Santiago de Compostela. Priziet eo ober Tro ar seizh iliz, da lavaret eo Sant-Pêr ar Vatikan, Sant-Yann-al-Lateran, Santez Maria-ar-Vrasañ, Sant-Paol-er-maez-ar-mogerioù hag an teir iliz-rouanez vihanañ.
Monumantoù roman
E Roma e c'heller gwelet meur a vonumant (ilizoù e-leizh), meur a virdi ha meur a lec'h heverk. Gevellet eo gant Pariz, ar gêr ar muiañ gweladennet er bed ha goude e teu Roma gant 10 milion a weladennerien bep bloaz. Amañ dindan e vez renablet ar monumantoù hag ar mirdioù pennañ.
Poblañsouriezh
Da 2 759 242 a dud a save ar boblañs d'an 31 a viz Gouere 2022.
Olöf Pétursdottir
Olöf Pétursdottir, ganet d'an 28 Kerzu 1954, zo ur skrivagnerez ha troourez islandek zo o chom e Breizh.
E brezhoneg
Skrivet he deus pevar fennad e-barzh Aber :
En islandeg
Troet he deus barzhonegoù brezhonek en islandeg.
Yezh ofisiel
Ur yezh ganti ur statud ispisial en ur Stad, ur vro pe un dachenn resis eo ur yezh ofisiel. Aliezik a-walc'h e klot honnezh gant ar yezh a vez implijet evit sevel hag embann lezennoù ur vro bennaket, met broioù 'zo a c'hell ober ivez gant meur a yezh ofisiel pe kenofisiel ivez.
Ret eo ober an diforc'h ivez etre ur yezh bihanniver anavezet en un doare ofisiel gant ur Stad pe ur vro bennaket hag ur yezh ofisiel-rik, rak daoust ha ma c'hell bezañ implijet ur yezh e skolioù ur vro pe c'hoazh evit kemennadennoù ofisiel ne dalvez ket dre ret kement-mañ e vefe anezhi ur yezh ofisiel. Da skouer e vez anavezet al ladineg hag ar sardeg gant Italia, met n'int ket yezhoù ofisiel ar Stad-se.
An hanter eus holl vroioù pe Stadoù ar bed a zo gante ur yezh ofisiel. En o zouez emañ ar re a ra gant ur yezh ofisiel nemeti evel Albania, Frañs pe Lituania, ha koulskoude er broioù-se ez eus yezhoù lec'hel all hag a vez komzet enne. Broioù all, avat, a ra gant meur a yezh ofisiel evel Afghanistan, Belarus, Belgia, Bolivia, Kanada, Eritrea, Finland, India, Paraguay, Suafrika ha Suis.
Broioù all evel Irak, Italia, Rusia pe Spagn o deus anavezet en un doare ofisiel ur yezh ofisiel nemeti evit ar Stad en he fezh e-kichen yezhoù all hag a dalvez da yezhoù kenofisiel e takadoù resis 'zo, da skouer ar spagnoleg a zo yezh ofisiel Stad Spagn a-bezh keit ha m'emañ kenofisiel ar spagnoleg gant ar galizeg e Kumuniezh emren Galiza.
Un nebeud broioù pe Stadoù all, en o zouez Aostralia, Sveden hag ar Stadoù-Unanet n'o deus, diouzh o zu, yezh ofisiel ebet, nemet eo lodenn ar Stadoù diabarzh divizout pe yezh ofisiel a zo dezho (saozneg ha spagnoleg e Mec'hiko-Nevez, da skouer).
Bez' e ranker ivez ober an diforc'h etre yezh ofisiel meur a vro bet trevadennet gant broioù Europa en amzerioù kent, aliezik a-walc'h saozneg pe galleg hag ar yezhoù a vez komzet gant an darn vrasañ eus an dud o vevañ eno.
Diouzh an tu all, avat, a-drugarez d'ar vroadelouriezh hag ar stourm evit an iwerzhoneg e oa bet lakaet ar yezh vroadel-se da yezh ofisiel pennañ Republik Iwerzhon er mellad 8 eus he Bonreizh daoust ma vez komzet ar yezh-se gant un niver kalz bihanoc'h a dud er vro-se evit ar saozneg, anavezet evel eil yezh kenofisiel ar Republik.
Ne glot ket atav, neuze, yezh ofisiel un takad pe ur vro hag ar yezh vroadel, d.s. bez' e c'heller lâret ez eo c'hoazh ar galleg yezh ofisiel nemeti e Breizh, met ar brezhoneg an hini eo ar yezh vroadel.
Liangmaieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar liangmaieg (liangmai) komzet gant tro-dro da 20 000 den (1997) e Nagaland en India.
Franz von Stuck
thumb|right|Emboltred en e stal-labour, 1905 Franz von Stuck (23 a viz C'hwevrer 1863 e Tettenweis - 30 a viz Eost 1928 e München) a oa ul livour alaman a vez renket e luskad an arouezouriezh hag e hini an eztaolouriezh.
E Tettenweis, e Bavaria voe ganet, ha studiañ a reas en akademiezh München. Brudet e teuas da vezañ goude bezañ skeudennoù er Fliegende Blätter ha re all da ginklañ levrioù. Azalek 1889 en em ouestlas d'al livañ, ha berzh a reas kerkent ha savet e daolenn gentañ, anvet The Warder of Paradise. A-fet livañ e tiskouezas e oa barrek evit a selle ouzh aozañ e daolennoù, ha lavaret e vez e tenn e oberennoù da gizelladurioù. Lod brasañ e oberennoù a denn d'ar mojennerezh ha d'ar skeudennadurioù. Daoust ma plede gant dodennoù klasel ne oa ket kalsl e zoare da livañ. E varregezhioù a weler en atlet en arem a gizellas : he gwelout a c'haller e Berlin, Budapest hag e Hamburg.
E-touez e daolennoù brudetañ emañ Ar Pec'hed ha Brezel (Pinakothek München), Ar Sfinks, Ar C'hroazstagadur, Ar Gevezerien, Baradoz kollet, Oedipus, Temptadur ha Lusifer. thumb|right|200px|Ar Pec'hed, 1893 E 1914 e voe unan eus sinerien Manifesto an 93 kefredour. Daoust dezhañ bezañ bet kelenner en akademiezh e voe ezel ivez eus Sezession München. thumb|[[Salome merc'h Herodiadez|Salome o tañsal dañs ar seizh gouel, 1906]]
Kakos
Kakos (henc'hresianeg : Κακός / Kakós, « drouk », latinekaet e Cacus) a oa ur ramz, hanter-den, hanter-satir, mab d'an doue Hefaistos, tri fenn dezhañ, hag o-zri a dufe tan ha moged. Klopennoù gwadek tud varv a veze a-ispilh ouzh toull e vougev en Italia, e Latium, e-harz menez Aventinus.
Mojenn
Herakles a gasas an ejened laeret digant Geryon da-vetek an Tiberis, en Italia, hag a vanas kousket tra ma oant o peuriñ. Kakos a laeras eizh anezho, hag evit na vije ket kavet e sachas anezho a-souz, dre o lost, betek e vougev. Prest edo an haroz da guitaat ar peurvan pa stagas e oc'hen da vlejal ha pa voe respontet dezho gant blejadeg all ar re a oa kuzhet er vougev. Hag Herakles gant ar gounnar da redek davito. Met ur pikol karreg a oa ouzh toull ar vougev, dalc'het gant chadennoù a oa bet goveliet gant e dad Hefaistos. Na 'vit se ! Bountañ ha sachañ a reas war ar reier, da ober lec'h da dremen, ha lammat er vougev.
1591
Diwar-benn bloavezh 1591 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1591
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1591
Matsuo Bashō
Matsuo Basho (Japaneg松尾 芭蕉), anvet ivez Matsuo Munefusa, a oa ur barzh japanat ganet e 1644 ha marvet d'an 28 a viz Du 1694. Unan eus mistri ar varzhoniezh japanat eo, unan eus brasañ skrivagnerien ar marevezh Edo, gant an aozer pezhioù-c'hoari Chikamatsu hag ar romantour Saikaku. E-pad e vuhez e oa brudet evit e oberennoù kenlabourel (haikai no renga) met hiziv an deiz e vez barnet evel ur mestr eus an Haiku dreist-holl.
Mestr an haikai-renga (chadennoù barzhonegoù) e oa ; pleustriñ a rae kalz an arz-se asambles gant e ziskibled. Graet en deus eus an haiku un doare da eztaoliñ priziet met brudet oa dreist-holl evit e skridoù haibun (skridoù komz-plaen barzhoniel troc'het gant haiku.
Ganet oa bet e 1644 en ur familh bushi (kadourien), gwizien aotrounez Ueno e rannvro Iga]. Pa oa bihan e voe floc'h Tōdō Yoshitada, hêr e aotrou. Gantañ e heulias kentelioù [[Kitamura Kigin, unan eus mistri an haikai.
Ur wech aet Yoshitada da Anaon e 1666 e c'hellas Monefusa mont da Gyōto da studiañ. E 1672]) e yeas da [[Edo annez ar shōgun Tokugawa. Paket en doa un tamm brud c'hoazh. Seveniñ a reas labourioù melestradurel war a seblant. Un toullad diskibled en doa (Enomoto Kikaku (1661-1707) ha Sugiyama Sampū (1661-1707) peurgetket). Mont a reas da vanac'h e 1681, studiañ a reas gant ar mestr zen Butchō hag e reas e annez e Peniti e wezenn-bananez (Bashō-an) bet roe dezhañ gant Sampū. Adalek ar mare-se e voe anvet Bashō.
Goude un tan-gwall a zistrujas e di e 1683 e krogas da veajiñ. E ziskibled, ur wech distroet d'o bro, a groue kelc'hioù sevel haikai hag a bede anezhañ. Skrivañ a rae barzhonegoù e-kerzh e veajoù. Mervel a reas en Osaka e-kerzh ur veaj e 1694. Mesket eo oberenn hag e vuhez eta. Milieroù a haiku en deus skrivet, haiku o-unan, lod en haikai-renga savet asambles gant e ziskibled ; lod e meur a haibun... Dastumet ha miret gant e ziskibled. Embannet e oa bet ur dastumad barzhonegoù skol Bashō gant Kikaku e 1683 (Shō-mon)
Hispaniola
Hispaniola (latinekadur diwar an anv spagnolek La Española) eo anv an enezenn en Antilhez Brasañ a zo rannet etre div Stad : Republik Haiti er c'hornôg anezhi hag ar Republik Dominikan er reter. Un nebeud inizi bihan zo en-dro dezhi, ha stag outi.
Douaroniezh
Ur gorread a 73 930 km² zo dezhi, er c'hreisteiz d'an 20 kensturienn. Un hed a 650 km zo dezhi eus ar c'huzh-heol d'ar sav-heol, hag ul led a 250 km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.
Un tamm eus ar c'hevandir eo bet an enezenn. Menezioù zo, hag an uhelañ eo ar Pico Duarte (3 175 m), menez uhelañ an Antilhez penn-da-benn. Er mervent e weler div aradennad-venezioù, unan en hanternoz, eben er c'hreisteiz, hag etrezo kompezenn Cul-de-Sac hag al Lenn Azuei en Haiti, hag al Lenn Enriquillo, kompezenn Neiba ha loc'h Rincon er Republik Dominikan. Eno e oa ur mor a ranne Hispaniola etre div enezenn. Sall eo an doureier-se, izeloc'h eget ar mor.
Peronouriezh
Ar beronouriezh (spagnoleg : Peronismo), graet anezhañ justisouriezh ivez (spagnoleg : justicialismo), zo un emsav politikel Arc'hantinat diazezet war mennozhioù Juan Domingo Perón ha re e eil gwreg Eva Perón. Pal pennañ strollad ar re Berón, ar Partido Justicialista (Strollad Justisour), a oa, adalek ar bloavezhioù 1940, sevel ar « justis sokial » en Arc'hantina.
Berzet eo bet ar strollad etre taol-Stad 1955 ha 1972. Neoazh e oa levezonus ar justisouriezh er gevredigezh a-bezh (e sindikadoù zo, hag all). Tremen a ra alies ar beronouriezh da emsav « poblelour ». Evit gwir c'h eo diaes-kenañ e dermenañ. Kavet e veze ennañ tud eus an tu-kleiz pellañ (montoneros) kenkoulz ha tud eus an tu-dehou pellañ (Jose Lopez Rega).
Koulskoude e c'heller merzout un nebeud mennozhioù a dolp an holl beronourien :
Yann ar Badezour
Yann ar Badezour, pe Sant Yann-Vadezour  hervez ar relijion gristen, a zo anv ur yuzev meneget en Aviel hag a brezegas e Palestina en amzer Jezuz Nazaret. brofed eo er gristeniezh, en Islam, er Vandeegezh hag er relijion Baháʼí.
Ganet e oa war-dro ar bloaz 7 kent JK. Mab e oa d'ar beleg Zec'haria ha d'e bried Elesbed, hervez Aviel Lukaz 1:5. Diwar e anv (Yann) hag e labour (badeziñ) e teu an anv-badez Yann-Vadezour. Kenderv eo da Jezuz. E vamm Elesbed a zo keniterv d'ar Werc'hez Vari, mamm Jezuz. Hervez Antiquitates Judaicae an istorour yuzev Flavius Josephus avat e oa un tamm disheñvel buhez Yann-Vadezour.
Er relijion gristen eo ar profed a gemenn donedigezh Jezuz, a voe anavezet gantañ evel ar Mesiaz gortozet, hag a voe badezet gantañ war lez ar stêr Jordan, ma reas "Oan Doue" anezhañ. Da Jezuz e roas e ziskibien.
Lidoù
E Judea e oa bet ganet Yann ar Badezour. D'ar 24 a viz Even da vare ar goursav-hañv e vez lidet e c'hanedigezh gant ar gristenien, koulz er c'hornôg hag er reter. E-mesk an holl lidoù a vez graet da-geñver ar gouel-se e seblant lod dont eus ar gouelioù kelt bras a oa d'ar mare-se eus ar bloaz. Bev-buhezek eo c'hoazh hengoun tanioù pe tantadoù Gouel Yann en un niver a gêrioù hag a lec'hioù. A-raok kedez an hañv, war-dro ar c'houlz ma lider sant Yann, a-raok amzer Roma zoken, e veze lidoù ma lakaed an tan e bernioù keuneud. D'ar 24 a viz Mezheven e vez lidet Sant Yann-Vadezour, c'hwec'h miz a-raok Nedeleg, dre ma kont an Aviel e oa dougerez c'hwec'h miz e vamm Elesbed pa deuas an ael da gemenn da Vari, mamm Jezuz, e oa da vout mamm d'ar Mesiaz.
Lidet e vez sant Yann dibennet d'an 29 a viz Eost koulz er c'hornôg hag er reter : Gouel Yann]] dibenn-eost an hini eo. A-hend-all e vez lidet an deiz ma voe dizoloet e benn. Da Ouel Yann-Vadezour emañ gouel broadel gallegerien Kanada abaoe 1834, pa voe krouet ar gevredigezh Société Saint-Jean-Baptiste. Anvet e voe da sant paeron Gallegerien Kanada gant ar pab Pi X e 1908. E 1977 e teuas Gouel Yann da vout Gouel Broadel Québec,ha hini an holl Gebekiz, ne vern o orin. Deiz Gouel Yann zo ivez ur gouel evit ar frañmasoned er bed a-bezh.
Hervez an Avieloù
Evel ganedigezh Jezuz e voe kemennet hini Yann gant an arc'hael Gabriel, a lavaras d'an tad e vije leun e vab gant ar Spered Santel, hag en dije kement ha nerzh hag ar profed Elia.
Dre ma n'hallent ket kaout bugale avat e tiskredas Zec'haria war gomzoù an arc'hael, ma voe kastizet ha ma teuas da vezañ bouzar ha mut. N'eo nemet pa voe ganet ar bugel, war-lerc'h skrivañ Yann eo e anv war un daolennig ma teuas ar gomz hag ar c'hleved dezhañ en-dro.
Buhez ur penitiour e voe hini Yann er gouelec'h, o vevañ diwar kilheien-raden ha mel gouez hervez Aviel Mazhev III:4, hag o yunañ. Buhez un nazir eo buhez Yann hervez ma'z eo taolennet gant an arc'hael, a lenner en Aviel Lukaz (1:13-15).
Er bloaz 27, pemzekvet bloavezh ren an impalaer roman Tiberius, pa oa bet lakaet Pontius Pilatus da c'houarnour Judea ha Herodez Antipas da detrark Galilea, e teuas da chom war lez ar stêr Jordan, ma krogas da reiñ badeziant a vorc'hed evit bezañ gwalc'het eus ar pec'hedoù dre vezañ lakaet en dour hervez ma'z eo diouganet gant ar profed Yeshaia. Un toullad mat a ziskibien a oa bodet en-dro dezhañ, ha kemenn a rae dezho donedigezh ar mesiaz :
Hervez Mazhev III:13-17 e teuas Jezuz da-gaout Yann da vezañ badezet gantañ. Yann da lavarout dezhañ : Me eo am eus ezhomm da vout badezet ganit-te. , ha Jezuz ha respont : Lez ober bremañ, rak dereat eo dimp seveniñ kement tra a zo reizh. Yann a vadezas Jezuz eta, ha pa zeuas er-maez eus an dour e voe gwelet gant an holl ar Spered Santel o tiskenn evel ur goulm hag o tont warnañ, hag ur vouezh deuet eus an neñv a lavaras : Hemañ eo ma Mab muiañ-karet, hag ennañ em eus lakaet ma holl garantez. Ar Badezour a c'houlennas neuze digant e ziskibien mont da-heul Jezuz. En Aviel Lukaz hepken ez eus anv eus ganedigezh Yann :
Buhez ha marv Yann ar Badezour
Ur pennad goude, er bloaz 28 e strakas konnar Herodez Antipas, roue Galilea ha Perea, war benn Yann ar Badezour abalamour ma rebeche ar profed outañ bezañ dimezet gant Herodiada, merc'h e hanter vreur Herodez Filipos I. Hervez Aviel Mark (VI:14-29) e oa aet skuizh Herodez, a reas kraouiañ Yann. Fellout a rae da Herodiada e vije lakaet Yann d'ar marv, met ne felle ket da Herodez en anaveze evel un den reizh ha santel hag en selaoue a galon laouen ». Koulskoude, pa voe lidet deiz-ha-bloaz Salome, merc'h Herodiada, e tañsas ar plac'h yaouank ken brav ma voe plijet an holl ha ma lavaras ar roue : Goulenn a gari, ha da c'houlenn a roin dit, ha pa vije an hanter eus ma rouantelezh. Ha Salome da c'houlenn penn Yann ar Badezour war ur plad evit he mamm. Tristidigezh a oa e Herodez pa gasas ur soudard da zibennañ Yann en e gell. Degaset e voe ar penn war ur plad ha kinniget da Salome, er roas d'he mamm Herodiada.
Mandeaned, badezourien Iran hag Irak
Eus ar gumuniezh en-dro da Yann ar Badezour ez eus ganet ur relijion vihan, gant Yann ar Badezour da brofed nemetañ, Jezuz ha Mahomed ne vijent nemet gaouierien. Ret e vez d'an dud-se chom tost a-walc'h d'ar stêrioù evit gallout badeziñ ar feizidi. Abalamour d'ar perzh-se eo n'eo ket gwall anavezet ha ne chom bev nemet en un nebeud kornadoù eus Iran hag Irak.
Quintus Petillius Cerialis
Quintus Petilius Cerialis a oa ur jeneral roman e penn al Legio IX Hispania, en arme Aulus Plautius, gouarnour roman kentañ e proviñs Britannia, etre 57 ha 61.
E-kerzh brezel Boudika hag an Ikened, Petilius Cerialis, prefed Legio IX Hispania, a gas dre hast adstrolladoù e lejion eus Lindum / Lincoln war sikour Camulodunum / Colchester ha Londinium / Londrez. Mes e soudarded troadeien a zo pilet ha drailhet gant ar Vretoned dreist kounaret. Gellout a ra Petilius d'en em sachañ gant e varc'hegiezh en ur dont en dro a-dizh d'e greñlec'h Lindum / Lincoln, ha chom stanket e-barzh betek fin ar brezel.
E-kerzh brezel diabarzh Roma, goude marv Nero, Cerialis a ya a du gant Vespasian, goude trec'h hemañ war Vitellius, e Cremona.
Degouezhet impalaer, Vespasian e lak Petilius e penn an arme Breizh.
Evit lakat peoc'h gant dispac'hadeg an armeoù Germania, kaset gant Civilis ha Classicus, Petilius Cerialis a gemer kêrioù Trier ha Mainz.
Goude se Petilius a zo savet gouarnour Breizh e 71.
Mont e ra neuze da vrezeliñ a-enep ar vBriganted kaset gant Venutius, ozhac'h Cartimandua, diemglev ganto. Harpet eo gant ar jeneral Agricola.
E 74, staliet eo arme roman e Eburacum / York.
Goude se, e 74, Sextius Julius Frontinus a zo lakaet gouarnour proviñs Britannia en e blas.
Samourai
Ur samurai (kanji : 侍 pe 武士) a oa un ezel eus [kasta|c'hasta]] brientinel ar vrezelerien e Japan ar grennamzer betek fin ar marevezh Edo e 1876. Gopret mat e veze ar samurai gant an daimyo (perc'hennourion ar glad). Brientoù o devoa, evel ar gwir da zougen daou gleze (daishō) hag ar gwir da lazhañ nep piv bennak ag ur c'hasta izeloc'h (kiri-sute gomen). Pleustret e veze ganto ar bushido, un doare bevañ gant vertuzioù brezelel, un digasted ag ar boan, hag ul lealded dinamm. Kavet e veze anezho er braz ag emgannoù ar marevezh-se.
Quintus Petillius Cerialis
Petilius Cerialis e oa mab-kaer da Vespasian.
La Hulpe
La Hulpe (en izelvroeg: Terhulpen, e walloneg: L' Elpe) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Samourai
Orin ar ger
En ez eo keñtañ testeni eus ar ger, diwar saburau "servijout". Ledanaet eo bet an implij abaoe ar marevezh Edo, e-tro 1600. A-raok e veze anvet ar vrezelourien gant an termenoù mono no fu "den armet" betek an, ha bushi (武士) da c'houde, heñvelster.
An termen buke a gaver gwezhioù zo ivez : tennañ a ra da noblañs al lu bakufu, pa veze graet gant an termen kuge da envel noblañs al lez. Da vare marevezh Kamakura (1185–1333) e oa deuet ar vukeed war wel.
La Hulpe
kleiz|300px
Samourai
Istor
Ne oant ket ofiserien enoret betek re, ne oant ket shōgun  kennebeut. Ar samurai a zo bet kadourien enoret dre o c'halonegezh, o lealded hag a-wechoù dre o zonkadur skrijus. Tres an harozed hengounel japanat a vez warno gant perzhioù mat nemetken hag a vez roet evel skouer da dizhout gant an holl.
An diforc'h bras a vez etrezo hag harozed ar C'hornôg eo penaos ec'h echu o buhez. Ar gadourien samurai o deus echuet o buhez evit an darn vrasañ anezho en un emgann kollet pe un ampoent reuzus. Met a-dal kement-mañ o zoare kalonek da vont e-tal o zonkadur a vez bamus evit ar bobl japanat. Mojenn ar re samurai a vez dedennusoc'h dezho evit istor an ofisourien trec'h war holl o enebourien.
Maouezed ivez a oa samurai, hag ouzhpenn difenn perc'henniezh o gwaz (p'o devoa unan) a raent ; stourm en emgannoù a raent ivez, evel Tomoe Gozen (Itron Tomoe) en, Itagaki (Itron Hangaju) en , Yamakawa Futaba (1844-1909) a-douez kalz anezho ,.
Eromenos
An eromenos (ἐρώμενος e gregach, "eromenoi" el liester) a oa ur c'hrennard a oa serc'heg ur gwaz a veze graet an anv erastes (ἐραστής) anezhañ, en Aten, en Hellaz kozh.
Trouz
An trouz a zo ur son pe un heuliad sonioù a c'hell bezañ kreñv a-walc'h ha seblantout displijus da neb a glev anezho. Dont a ra pe eus traoù naturel evel an avel, ar mor pe ar gurun koulz hag eus obererezhioù an dud (komzoù, stekiñ traoù ouzh traoù all, mekanikoù, ...).
Eromenos
An anv
Kemm a rae ar ger hervez ar "polis" (ar gêr). En Aten e veze graet paidika eus an eromenos ivez. E Sparta e oa aites (selaouer). E Kreta e oa kleinos (klodus) ar grennarded, ha p'o deveze kemeret perzh en un emgann gant o serc'heg e oant parastathenes (unan a zo e-kichen).
Trouz
An dud a ra trouz a zo trouzerien. Eus sonerien zo e lavarer a-wechoù ez int trouzerien pa o c'haver displijus. met al laz Trouzerion mod koh a zo ur strolladig Gwenedourion a gan hep sonerien ha hep ober trouz.
Eromenos
Oad
Eromenos e c'halle ur c'hrennard bout adalek ma teue e-maez eus karter ar merc'hed, ar gynaikeia, evit mont d'ar palaistra, ma veze roet dezhañ stummadur a gorf hag a spered.
Trouz
An trouz er gwir
Ober re a drouz e lec'hioù zo a c'hell bezañ difennet ha kastizet p'eo un noazadur trouz.
Eromenos
Oad
Ur statud kevredigezhel anavezet e oa eta, met ne dalveze nemet e metoù an noblañsed, ar varc'hegeion pe Koureted, ha ne oa ket en holl renkadoù ar gevredigezh.
Trouz
Dre skeudennadur
Dre skeudennadur e vez roet d'ar ger trouz ur ster liammet gant an trouz a c'heller klevet diwar komzoù uhel eztaolet gant an dud o tabutal. Al lavarenn "Trouz a savas etrezo" a zo kevatal da "Un tabut a savas etrezo" paneve trouz ebet da vezañ klevet.
Eromenos
Oad
Pa deue barv war elgezh ar c'hrennard e oa echu dezhañ bout eromenos.
Pederasty in ancient Greece
Gwesterenn
Ur westerenn zo un darn, pe ur pezh, eus un ti, graet e koad, pe e gwer, d'an dud da heoliañ hep mont e-maez o zi.
Krzysztofa
Krzysztofa zo un anv-badez polonek roet d'ar merc'hed.
Rongmeieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar rongmeieg ((ma)r(u)ongmei pe nruanghmei) komzet gant tro-dro da 59.000 den (1997) e gwalarn Manipour, Nagaland hag Assam en India.
Ur rannyezh ez eus, :
Caterina de' Medici
Caterina de' Medici (1519-1589) zo ur briñsez italian, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1519 e Firenze, ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1589 e kastell Blois, a zo anavezet en istor gall evel Catherine de Médicis.
Erastes
Pinvidik e ranke bezañ evit paeañ ar profoù rekis d'e eromenos.
Caterina de' Medici
Merc'h e oa da Lorenzo II de' Medici (1492-1519), dug Urbino, ha da Madeleine de la Tour d'Auvergne (1495-1519), kontez Aovergn.
Erastes
Pederasty in ancient Greece
Caterina de' Medici
Dimeziñ a reas e Marseille d'an 28 a viz Here 1533 gant Herri, Dug Orleañs a zeuas da vezañ Herri II, roue Bro-C'hall e 1547. Diwar-neuze e voe rouanez Bro-C'hall betek 1559.
Rejantez e voe ivez etre 1560 ha 1563 pa oa re yaouank he mab Charlez IX (1550-1574).
Klask a reas diskoulmoù d'ar brezelioù relijion etre ar Gatoliked hag ar Brotestanted a oa er Rouantelezh met diskoulm ebet ne gavas.
Adelaide
Adelaide zo un anv-badez italianek ha portugalek, deuet diwar an anv Adelaid, hag un anv-lec'h e meur a vro saoznek.
Caterina de' Medici
Bugale
Caterina de' Medici he doe dek bugel, ha seizh a vevas betek erruout en o oad. He zri mab henañ a voe rouaned Bro-C'hall; div verc'h a euredas da rouaned, hag unan d'un dug.
Holl vugale Caterina a varvas a-raok dezhi, war-bouez Herri III, a varvas seizh miz war he lerc'h, ha Marc'harid, he devoa ur yec'hed mat.
Montoneros
Ar montoneros a oa un aozadur politikel ha damsoudardel peronour en Arc'hantina hag a voe oberiant etre 1970 ha 1979. Fellout a rae d'ar montoneros e tistroje ar jeneral Juan Domingo Perón evit sevel ur sistem politikel graet « Sokialouriezh Vroadel » anezhañ.
Ar strollad a vode peronourien yaouank eus tu-kleiz-pellañ ar justisouriezh. E penn kentañ an emsav e savas a-du Perón ha pennoù bras ar justisouriezh ganto. Koulskoude e trenkaas ar jeu etre ar beronourien a-gleiz ha peronourien a-zehou goude lazhadeg Ezeira e-lec'h ma tennas ar re-se war ar vontoneros hag ar yaouankiz peronour, e 1973. E 1974 e kondaonas Perón ar vontoneros e-kerz ur brezegenn e miz Mae 1974.
Mont a reas ar vontoneros a-zindan guzh, oc'h ober gwalldaolioù ha skrapadegoù. Diskaret e voe ar strollad e-pad gouarnamant Isabel Perón ha dreist-holl e-kerz an diktatouriezh soudardel (1976-1983).
Koirengeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù zemek eo ar c'hoirengeg (k(w)oireng pe liyang(mai)) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1991) e Manipour hag e Nagaland en India.
Rakig bihan
Ar rakig bihan a zo un evn, Porzana parva an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ar al labous el lec'hioù gleb.
Djoumdjoumeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar djoumdjoumeg (jumjum) komzet gant tro-dro da 25.000 - 50.000 den (1987) e Soudan ar Su, e Proviñs Nil Uhel an Norzh.
Medalenn Copley
300px|right|Medalenn Copley Ur gopr roet e tachenn ar skiantoù eo medalenn Copley. Ar vedalenn skedusañ roet gant ar Royal Society, an hini goshañ eo ivez. Roet e voe evit ar wech kentañ e 1731.
Krouet e voe ar vedalenn-se goude m'en dije Sir Godfrey Copley, un den pinvidik eus Doncaster, e kreisteiz Yorkshire, roet 100 £ d'ar Royal society. Ezelet e oa bet e 1691.
Unan e-touez an dek medalenn roet gant ar Royal Society eo. Lod a vez roet bep bloaz, lod all n'int ket reoliek. Roet e vez ar vedalenn Copley a bep eil e tachenn ar skiantoù fizik ha skiantoù ar vuhez. Dilennet eo an hini az a ar maout gantañ gant izili ar Royal Society, ouzhpenn e roont 5000 £.
Pleuzal
Pleuzal a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Bear e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Hengoad; Planiel; Plourivoù; Kemper-Gwezenneg; Pontrev; Sant-Kleve; Ploueg-Pontrev; Peurid-ar-Roc'h
Anv
Talvoudegezh : diwar *Sal = kastell; pe diwar Saul, anv den diouzh ar Bibl.
B. Tanguy n'en eus ket taolet pled hag emañ Pleuzal war un hent roman eus Runan da Bleuvihan, (dre ar Manac'hti, etre Hengoad ha Planiel), ar pezh e zisplegfe ar wrizienn latin *sal = lojeiz war un hent roman (aet da saozneg Hall, hag e Breizh en anvioù lec'hioù evel Ar Sal, Kersalioù)
Kent 1790
J.B Ogée (1780) : Ploezal : ouzh 1 lev 1/2 su-gevred Landreger, e eskopti; 28 lev 1/3 diouzh Roazhon, hag 1 lev 1/2 diouzh Pontrev, e eil-dileuriadurezh. Diouzh beli Lannuon amañ ar barrez, 3200 anezad (communiants) enni, en ur gontañ ar re Pontrev, e drev.
-
Eil Brezel-bed
-
1027
Diwar-benn bloavezh 1027 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1027
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1027
Poumeieg
Ur yezh sinek-tibetek eus bloc'had ar yezhoù angamek-potchourek eo ar poumeieg (poumei pe paumei) komzet gant tro-dro da 51.000 den (1997) e Manipour en India.
Borbelandeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar borbelandeg (bor belanda) komzet gant tro-dro da 8.000 den (1983) e Soudan.
Gwelet ivez
{en:Belanda Bor language
Hugenn
Hugenn e brezhoneg a c'hall bezañ
Cadair Fronwen
Unan eus kernioù aradennad Y Berwyn eo Cadair Fronwen (pe Cadair Bronwen), dezhi 784 m uhelder. Emañ etre Cadair Berwyn er c'hreisteiz ha Moel Fferna en hanternoz, war harzoù Sir Ddinbych, bwrdeisdref sirol Wrecsam ha Powys.
Jan Zábrana
Ur skrivagner tchek eo Jan Zábrana. Ganet eo bet e 1931 e Herálec (Moravia) e Tchekoslovakia (Republik tchek hiziv an deiz). Mervel a reas e 1984. Goude taol-reveulzi Praha (1948) e voe kondaonet e vamm da 18 vloaz toull-bac'h, e dad da 10 vloaz toull-bac'h, hag eñ a voe skarzhet eus ar skol-veur e 1952.
Lec'hienn "ofisiel" diwar e benn
Djoureg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an djoureg (jur pe luwo) komzet gant tro-dro da 80.000 den (1983) e Soudan ar Su.
Anouakeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an anouakeg (anuak) komzet gant tro-dro da 52.000 den (1991) e Soudan ar Su hag en Etiopia.
Juan Perón
thumb|150px|Juan Domingo Perón e 1946 Juan Domingo Perón (Lobos, 8 a viz Here 1895 – 1añ a viz Gouere 1974, Olivos) a oa ur soudard (jeneral), politikour ha den-a-Stad Arc'hantina, bet prezidant ar vro-mañ eus ar 4 a viz Mezheven 1946 d'ar 21 a viz Gwengolo 1955 (taol-Stad kilstourmer an "Dispac'h-dieubiñ"), hag eus an 12 a viz Here 1973 betek e varv d'ar 1añ a viz Gouere 1974. Dont a reas e drede gwreg Isabel Martinez de Perón war-e-lerc'h.
Tourieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo an tourieg (thuri) komzet gant tro-dro da 6,600 den (1956) e Soudan ar Su.
Speg krenn
Anvet e voe Picus medius (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
La Chanson de Roland
La Chanson de Roland zo ur gurwerz c'hallek eus ar Grennamzer, savet diwar-benn Emgann Roncesvalles a c'hoarvezas e 778 etre arme Franked an impalaer Karl Veur ha Vaskoned ar vro.
Savet e vije bet an oberenn en gant un den anvet Turold (rak en un dornskrid, diwar an nav a zo, e lenner : Ci falt la geste que Turoldus declinet), met ne seblant ket trawalc'h da vezañ sur.
Speg krenn
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag o larvenned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Europa dreist-holl :
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos.
Toullañ an abrant
thumb|right thumb|right
Toullañ an abrant zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez an abrant evit gallout plantañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur varrennig pe ur walennig.
Peurliesañ e vez toullet an abrant a-serzh, a-us da gorn diavaez al lagad, met toullañ an abrant a c'heller n'eus forzh pelec'h en e hed. Gwelloc'h toullañ a-veskell avat evit a-blaen, eus an nec'h d'an traoñ, evit ma vanfe ar bravig peg ouzh an abrant.
Un doare toullgorferezh a-vremañ an hini eo, dres evel an darn vrasañ eus an doareoù toullgorfañ war-c'horre all.
1592
Diwar-benn bloavezh 1592 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1592
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1592
Stered (embregerezh)
Stered a zo un embregerezh dilhad breizhat, krouet d'ar 25 a viz Mae 2009 gant daou zen yaouank. C'hoant o doa da vrudañ ar brezhoneg ha da grouiñ ur merk dilhad modern, nevez. Lugan ar merk a zo :"Stered, Awenet gant Breizh".
Gwerzhet e vez o dilhad dre internet hag e 5 departamant Breizh. Bet int oc'h ober tro ar festoù bras en hañv 2009.
D'an 30 a viz Mae 2009 o doa resevet eil Priz Dazont ar Brezhoneg. Ha d'an 19 a viz Genver 2010 ez eus bet resevet live 1 ar garta "Ya d'ar brezhoneg" gant an embregerezh, an hini gentañ eo en Il-ha-Gwilun
Ploareg
Ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor eo Ploareg (Plorec-sur-Arguenon e galleg), war lez ar stêr Argenon.
Parieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar c'hornôg eo ar parieg (päri) komzet gant tro-dro da 28 000 den (1987) e Soudan ar Su.
Hugenn (korf)
[[Image:LuettePalatineUvula.jpg|thumb|300px|An hugenn e genoù ur bugel 8 vloaz.
1) Teod
2) Mez-ar-gouzoug (pe huegoù)
3) Hugenn
4) Staon ]] An hugenn pe hugedenn, pe huged (anv gourel), a zo ul lodenn eus diadreñv ar genoù.
Neuz
Un organ war-dro 10 pe 15 milimetrad hed eo, a-zivilh eus ar staon.
Toullañ
Tud zo a ya betek toullañ ha minellañ o hugenn.
Ittre
Ittre (en izelvroeg : Itter, e walloneg : Ite) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Adelaid Maurienne
Adelaid Maurienne, pe Adelaid Savoia, ganet e 1092, marvet e 1154 e Montmartre, a oa merc'h da Umberto II il Rinforzato (1065 -1103), kont Savoia ha da Giselda di Borgogna, merc'h da Guglielmo I di Borgogna. Pa varvas he zad e 1103 ec'h addimezas he mamm da Ranieri I del Monferrato.
Dimeziñ a reas e miz Eost 1115 d'ar roue gall Loeiz VI(1081 – 1137), ha rouanez Bro-C'hall e voe.
Antilopenn
An antilopenned (pe antiloped) a zo bronneged daskirierien hag a ya d'ober ul lodenn eus kerentiad an ejeneged.
An darn vrasañ anezho a vev en Afrika.
Spesadoù
Daoust d'hec'h anv ne vez ket renket antilopenn Amerika e-touez an antilopenned.
Comes With The Fall
Comes With The Fall a zo ur strollad rock savet e 1999 e Atlanta, Georgia. Kaner ar strollad William DuVall a zeuas da vezañ brudet nepell ‘zo evit bezañ bet kaner Alice in Chains e-pad troiadoù ar strollad, a-benn erlec’hiañ an ez-kaner Layne Staley, marv e 2002. CWTF a zo o sonerezh tost a-walc’h eus ar strollad King's X.
Penn-kentañ ar strollad (1999–2000)
Savet e voe Comes With The Fall e diwezh hañv 1999 e Atlanta, Georgia. Stummet gant ar c’haner/gitarour William DuVall, ar gitarour Nico Constantine, an izgitarour Adam Stanger hag an tabouliner Bevan Davies, dilojañ a rejont e Los Angeles e 2000, ha krog a rejont d’ober berzh-mat er c’hluboù.
Bertha Holland
thumb|right|Bertha Holland Bertha Holland (pe Bertha) (war-dro 1055–1093) a oa ur briñsez eus an Izelvroioù ha pried kentañ ar roue gall Fulup Iañ. Merc'h e oa da Floris Iañ, kont Holland. Kaset kuit e voe gant he fried, a skrapas Bertrada Montfort, gwreg Foulk IV, kont Anjev, da vevañ ganti.
Robert E. Howard
Ur skrivagner amerikan eo Robert Ervin Howard (22 a viz Genver 1906 e Peaster – 11 a viz Even 1936 e Cross Plains). Gwelet e vez outañ evel unan eus krouerien ar moliac’h (fantasy), evel J.R.R. Tolkien.
E vuhez
Robert Ervin Howard a zo bet ganet e Peaster (Texas) d’an 22 a viz Genver 1906. Isaac Mordecai Howard (e dad), hag a oa mezeg, a lakaas e familh da zilojañ meur a wech. Adalek miz Genver 1915 en em stalias ar familh Howard etre Brownwood hag Abilene, e kêriadennoù evel Cross Cut, Burkett. Ar familh en em stalias da vat e Cross Plains adalek 1919. Hervez kont e vefe bet Howard un den 2 vetrad uhelder dezhañ, ur bugel gwan hag a veze skoet gantañ, hag ur marc’heger ampart. Studiañ a reas e Cross Plains, hag e Brownwood, hag e paouezas gant e studioù e-kreiz e vloavezh kentañ er skol-veur. Pa voe yaounank c’hoazh e tiskouezas e oa dedennet gant ar sevel skridoù hag al lenn. Kalonekaet e voe gant e vamm, dizoloiñ a reas ar c’hazetennoù pulp, hag e stagas da vat da skrivañ adalek 1921.
E istor kentañ "Spear and Fang" a voe embannet er gelaouenn Weird Tales pa oa-eñ 19 vloaz. Goude un nebeud bloavezhioù diaes e teuas da vezañ brudet e 1928, pa voe embannet istorioù Solomon Kane, ha dreist-holl peogwir e teuas a-benn da werzhañ e istorioù, en o zouez rentaoù-kont krogadoù boks, da gelaouennoù all. Brudetoc’h e voe c’hoazh e 1930 a-drugarez da zanevelloù evel "Roueed an noz", "An den du", "Doueed Bal-Sagoth" hag un heuliad diwar-benn ar C’hroazadegoù. Kregiñ a reas ivez da genskrivañ gant Howard Phillips Lovecraft, hag e kendalc’has betek e varv. A-drugarez da grouidigezh Conan (e 1932) e chom brudet c'hoazh hiziv an deiz. Daoust d’ar pezh a c’haller klevout a-wechoù ne skrive ket Howard pa veze mezv, er c’hontrol e laboure e destennoù dizehan : bez ez eus c’hoazh miliadoù a bajennedoù brouilhoñs gouestlet da Gonan ha n’int ket bet embannet.
Paket e oa e vamm gant an droug-skevent abaoe pell, ha war ziskar ez eas he yec’hed er bloavezhioù 1930. War a seblant e voe diaes an darempredoù etre ar vamm hag he gwaz, neuze ez eo Robert a reas war he zro, rak pouezus-tre e oa e vamm evitañ. Labourat a rae Howard evit paeañ louzoù ar vamm padal ar gwaz a oa aet kuit. E 1934 e kejas Howard gant ur plac’h anvet Novalyne Price, hag a oa o paouez bezañ anvet da skolaerez e Cross Plains. O darempred a chomas a-sav da vat en nevez-amzer 1936. D’ar mare-se ez ae fall-tre yec’hed mamm Howard, hag anat e oa e oa-hi o vont da vervel. D’an 11 a viz Even 1936, pa voe kadarnaet da Robert Howard ne c’hellfe ket e vamm dihuniñ diouzh he c’homa, en em lazhas Howard en ur dennañ un tenn en e ividig, e-pad eizh eurvezh e voe war e drememvan. Ar vamm a varv an deiz war-lerc'h. Pell zo e oa kroget Howard da brederiañ war e emlazh (abaoe war-dro 1923), a-raok ma’z afe da fall yec’hed e vamm. Setu perak ne c’hall ket marv e vamm bezañ displegadenn nemeti e emlazh.
1218
Diwar-benn bloavezh 1218 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1218
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1218
Pen-llin
Pen-llin (skrivet Penllyn e saozneg) zo ur gêriadenn e-kreiz Bro Morgannwg, un hanterlev er gwalarn da gêr Y Bont-faen.
Rajaton
Rajaton a zo ul laz-kanañ finnek a cappella krouet e Helsinki e 1997. Ar gêr finnek rajaton a dalvez kement ha didermen, da laret eo evel ar roll kanaouennoù kanet ganto hag a c'hell bezañ klasel pe pop.
Ar strollad a gan dreist-holl e Finland met tro o deus bet d'ober abadennoù en Europa hag er bed a-bezh. Ne ganont ket kement-se en Hanternoz Amerika, met tu 'zo da welout anezho gwech ha gwechoù e Kanada er Festival 500 e St. John's, en Douar-Nevez ivez hag er MusicFest Vancouver e Vancouver, British Columbia, ha pedet e oant bet evel guest artist er c'h-Kaleid Choral Festival e Woodstock, Ontario e 2005 ha 2006.
E 2005, ar bladenn Kevät a oa bet gwerzhet 100000 gwech er bed, ur bladenn aour o deus tapet neuze.
Kavout a reer e-barzh roll kanaouennoù Rajaton oberennoù bet krouet evito: hep kemer e kont labourioù ar sonaozerien Mia Makaroff, Laura Sippola ha Anna-Mari Kähärä, ul lodenn eus kanaouennoù ar strollad a zo bet skrivet ha kempennet gant izili al laz-kanañ. Ul lodenn vat eus ar pozioù a zo bet skrivet diwar ar c'h-Kanteletar.
Soila Sariola a zo alto er strollad. Kanerez liesmouezhiek, gallout a ra kanañ he-unan hag enrollañ sonioù hag a c'hellfed krediñ ez int trompilhoù, gitarioù ha gitarioù tredan. Kempennet he deus ul lodenn eus kanaouennoù Rajaton.
Sariola a zo ganet en ur familh 'lec'h ma veze desket c'hoari sonerezh. Kemeret he deus kentelioù biolin en East Helsinki Music School, seniñ a rae saxophone pa oa krennardez. C'hoariet he deus ivez kantele, benveg sonerezh Finland, hag harmonium. Goude bezañ bet kanet en Tapiola Choir ha meur a laz-kanañ all, e oa en em gavet gant Rajaton e 1999.
Izili
C'hwec'h ezel a zo:
Bettie Page
Bettie Mae Page (22 a viz Ebrel 1923 e Nashville, Tennessee – 11 a viz Kerzu 2008 e Los Angeles) a oa ur diskouezerez-c'hiz hag ur pin-up amerikan. Brudet e voe er bloavezhioù 1950, hag unan eus Playmate kentañ ar gelaouenn Playboy e voe ivez. Diskouezet e voe ivez war luc'hkeudennoù fetichour. Disoñjet e voe er bloavezhioù 1960, ha d'ar mare-se e kemmas kredenn hag e teuas da vezañ kristen : mont a reas da Afrika evel misionerez.
He buhez
E 1976 e teuas er-maez al levr anvet A Nostalgic Look at Bettie Page, ennañ ur meskaj skeudennoù bet tapet er bloavezhioù 1950. Etre 1978 ha 1980 e voe embannet peder levrenn anvet Betty Page: Private Peeks. E 1983 e voe embannet In Praise of Bettie Page — A Nostalgic Collector's Item, ennañ skeudennoù all. Bannoù-treset diwar he fenn a voe embannet ivez gant Dark Horse Comics ha gant Eros Comics. he buhez a gontas e-barzh Bettie Page: The Life of a Pin-up Legend, bet embannet e 1996.
Ul levr all diwar benn he buhez, anvet The Real Bettie Page: The Truth about the Queen of Pinups skrivet gant Richard Foster, a zeuas er-maez e 1997. Reuz a savas, dre ma lavare Page e oa traoù faos ennañ. E dibenn ar bloavezhioù 1990 e nac'has Page ma vefe tapet skeudennoù outi, dre ma oa deuet da vezañ tev. Cheñch a reas ali, hag e 1997 ec'h asantas bezañ diskouezet er skinwel, gant ma ne vefe ket embannet pelec'h e oa bet filmet, ha gant ma vefe kuzhet he dremm. E 2003 ec'h asantas bezañ skeudennet evit ar gelaouenn Playboy, met e 2006, pa voe savet ur pennad diwar he fenn e Los Angeles Times, e nac'has bezañ skeudennet, ha lavarout a reas e oa gwelloc'h dezhi e talc'hfe soñj an dud outi pa oa yaouank ha koant.
D'an 2 a viz Kerzu 2008 e c'houzañvas un taol-kalon. Kaset e voe d'an ospital, ha mervel a reas d'an 11 a viz Kerzu 2008.
1028
Diwar-benn bloavezh 1028 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1028
Yezhoù tatogek
Un is-skourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù tatogek.
Div yezh ez eus en is-skourr-mañ:
Eunomia
Eunomia, Ευνομία e gregach, a oa unan eus an Eurioù, daouzek c'hoar doueezed en Hellaz kozh, a oa merc'hed da Zeus ha Themis. Hi a oa doueez an urzh vat hag al lezennoù. Hi ivez, pe unan all anvet heñvel, a zo lakaet da verc'h da Hermes hag Afrodite.
Edouarzh V (Bro-Saoz)
Edouarzh V, roue Bro-Saoz (4 a viz Du 1470 – miz Gwengolo 1483), a oa bet roue e-pad daou viz hepken. Kont March, kont Pembroke ha dug Kernev-Veur ha Priñs Kembre e oa bet ivez.
Castell y Barri
right|thumb|400px|Kastell y Barri
Edouarzh V (Bro-Saoz)
Mab ar roue Edouarzh IV hag Elesbet Woodville e oa. Ganet e oa bet e Westminster, e Londrez. Dont a reas da vezañ Priñs Kembre e 1471.
Castell y Barri
Castell y Barri, pe Kastell Barri a-wechoù e brezhoneg, zo ur c'hastell norman en Y Barri e Bro Morgannwg.
Edouarzh V (Bro-Saoz)
Edouarzh IV en doa mennet un dimeziñ European a-feson evit e vab henañ, hag e 1480 en doa sinet un emglev gant Fransez II, Dug Breizh. Dimeziñ a rafe ar Priñs Edouarzh gant Anna, hêrez an Dug, pa vo en oad.
Kaset e oa gant e dad, en doa c’hoant ma teskfe an doare da ren, da gêr vihan Ludlow, e-kichen Kembre, e lec’h ma oa o chom e miz Ebrel 1483, pa glevas e oa marvet ar roue. E-pad e veaj da Londrez e voe harzhet gant e eontr ha kulator, Richarzh, dug Gloucester. Richarzh a dorras e niz diwar e garg, a embannas ne oa ket mab gwirion ar roue, hag a gemeras an tron.
Edouarzh yaouank hag e vreur Richarzh a voe kaset da Dour Londrez. Den ne welas anezhe ken goude an hañvezh 1483, ha soñjal a reer e voent muntret eno.
Roll ar Pennoù Stad e 723
Pennoù Stad ar bloaz 722 - Darvoudoù ar bloaz 723 - Pennoù Stad ar bloaz 724 - Pennoù Stad dre vloaz -
Teneur
Teneur a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Merthyr
Merthyr zo ur ger kembraek heñvel ouzh merzher, hag a gaver el lec'hanvadurezh Kembre.
Pebr
Ar pebr a zo ur spis fardet gant hugennoù meur a spesad pebrenned, plant eus kerentiad ar piperaseged. N'eus nemet frouezh ar Piper negrum hag ar Piper longum a vez graet « pebr » anezho ent-lezennel.
Gant ar spesad Piper nigrum e vez produet pebr du, gwenn pe c'hlas hervez mare an eost hag an doare d'e fardañ.
Liac'hven
Ul lia-vaen, liac'h-vaen, liac'h, liac'hven, pe taol-vaen , , , , zo un aozadur mein e stumm un daol vras graet gant tud eus pobloù pe sevenadurioù en amzer a vez graet ar Ragistor anezhañ. Hiziv e ouzer ez int bezioù goloet gant mein, savet etre dibenn ar V milved kent JK ha dibenn an III milved kent JK en Europa. E broioù ar Reter-Pellañ ez eus bet savet un toullad ivez er I milved kent JK. Goloet e oa ar bezioù gant krugelloù, bernioù douar a vez graet tumuli anezho (tumulus en unander), ha ne chom netra anezho peurvuiañ.
Pebr
Emañ orin gouniderezh ar pebrenned war aod kornôg India (aod Malabar) e stad ar C'herala. En em ledet eo da c'houde e broioù all eus Azia ar Gevred, Madagaskar ha Brazil.
Amzer aoristek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen aoristek pe dispis (e saozneg: aorist, diwar an henc'hresianeg: ἀόριστος, aóristos, "hep dremmwel, divevenn") evit komz un arvez yezhadurel, pe resisoc'h un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober (a ra dave dezhañ ar verb) kaset da benn en un doare distag diouzh un amzer resis, da lâret nag en amzer-dremenet, nag en amzer-vremañ, nag en amzer-da-zont, da lâret eo o verkañ an ober drezañ e-unan hepmuiken.
Liac'hven
En o stad a vremañ ez eo hañval al liac'hoù-maen ouzh taolioù, ken e veze soñjet e oant aoterioù pagan. E gwirionez ez int kambroù ma veze douaret korfoù, ha ribouloù dindan zouar e-barzh krugelloù a zo bet krignet hag aet da get tamm-ha-tamm a-hed ar c'hantvedoù. A-wechoù e vez un trepas da vont enne, ur « rakkambr » dirak ar gambr a c'hall bezañ hirgarrezek, liestuek pe gelc'hiek.
Pebr
Implijet-kenañ eo ar pebr en abeg d'e vlaz brout-tre a zeu diwar amidoù eus ar piperidin.
Amzer aoristek
Implijet e veze hag e vez c'hoazh e yezhoù indezeuropek 'zo, en o zouez ar sañskriteg, ar bulgareg, an hentchekeg, hag ar henc'hresianeg hag ar gresianeg a-vremañ.
Pebr
Dont a ra e anv eus ar sañskriteg pippali en deus roet al latin piper. Abaoe mare Aleksandr Veur eo e vije bet graet implij anezhañ e Gres.
Er Grennamzer e veze rouez ar spisoù e-giz ar pebr. Evit gwir e voe merket kenwerzh ar spisoù gant aloubidigezh Aleksandria e 642 gant an Arabed. Setu perak e veze implijet ar re rouesañ anezho, ar pebr en o zouez, e-giz moneiz.
Pepper Pimienta Poivre Pimenta Peppar
Rakig korr
Ar rakig korr (liester : rakiged korr) a zo ur spesad evned bihan-kenañ, Porzana pusilla (Zapornia pusilla kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Rallus pusillus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha loenedigoù-dour peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
Krugell
Krugell zo un anv brezhonek
Fromelles
thumb|250px|Lec'hiadur Fromelles e [[Kanton La Bassée hag en Arondisamant Lille]] Fromelles zo ur gumun edepartamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
Istor
Brezel-bed kentañ: .
Yezhoù kalendjinek
Un isskourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù kalendjinek komzet e Kenya, reter Ouganda ha norzh Tanzania.
Liac'hvenoù Mane-Kerioned
Emañ liac'hvenoù Mane Kerioned e Karnag war lez an hent entre an Alre ha Plouharnel. Teir liac'hven a zo, pep a drepas enne, ha peulvanoù bihan en-dro dezho. Savet e oant bet war-dro 3,500 vloaz kent JK.
Yezhoù kalendjinek
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en isskourr-mañ (hervez Ethnologue):
Incourt (Belgia)
Incourt (e walloneg: Incoû) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Fromelles
Monumantoù ha traoù heverk
Marvet int e-pad ar Brezel bed kentañ en Emgann Fromelles. Lakaet eo bet ouzh ar monumant roll an 1 206 soudard aostralian marvet. Marvet int e-pad ar Brezel bed kentañ en Emgann Fromelles. Digoret eo bet ar vered e penn-kentañ 2010; an digoradur ofisiel a oa bet lidet d'an 19 a viz Gouere 2010 ,,.
Listennad menezioù Kembre
Da welout listennoù menezioù eus rannvedoù arall, digeriñ Listennoù menezioù.
1593
Bloaz boutin, o kregiñ hag o echuin war Gwener.
Pab ː Klemañs VIII
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1593