cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nicolas Appert
Ijinadenn an appertizadur
E 1795 e teuas a-benn ijinañ an doare da virout ar boued hep chañch e vlaz pa ne veze anezevet nemet ar yenidigezh pe ar vogederezh pe en ur ouzhpennañ ur viruzenn pe gwezher mirout, evel an holen (holenerezh, anv all : sallerezh), ar sukr (koñfiserezh), an druzoni pe an alkool. Si brasañ ar gwezherien mirout eo distruj ar blaz orin hag ar sec'hed a zeu gant ar boued sall. Implij a reas boutailhoù-gwer evel endalc'herien, brasoc'h eget ar boutailhoù-gwin boutin a lakae da vezañ fardet a-ratozh. Lakaat e rae ar boutailhoù leun da vezañ tommet e-barzh ul lestr leun a dour brasoc'h, hervez an hentenn gozh a vez graet dourgib eus outañ. Harzet e vez diorroadur ar bakteriennoù dre an tommadur dre hirboazhañ hag dre ma n'eus ket mui aer stok ouzh ar boued.
Ne embannas ket diouzhtu e ijinadenn hag krogas da werzhañ e voutailhoù-mir e Ivry-sur-Seine, hag e 1802 e tigoras ul labouradeg e Massy hag e teus a-benn goprañ un hanterkantad a dud. Merzet e voe gant pennoù ar Morlu gall e c'hellfe kas boued gwelloc'h ha klokoc'h war ar vatimantoù, ken e veze posubl stourm ouzh ar skorbut.
Levrlennadur
Bukezskrid romantet
Kanton Fruges
Kanton Fruges a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Échappé battu
E barrez klasel e implijer an termen échappé battu evit deskrivañ ur pas ma krog an dañser/ez er pempvet emstumm pe en |trede emstumm a-raok lammat ha distreiñ en-dro d'al leur en eil emstumm plié, ha neuze e lamm adarre en ur ouzhpennañ ur batterie (s.o. entrechat) evit achuiñ er pempvet emstumm pe en trede emstumm.
Kanton Fruges
Abaoe 2015
Kanton Fruges a ya bremañ 55 kumun d'ober anezhañ:
Ptilonorhynchus violaceus
Ptilonorhynchus violaceus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ptilonorhynchidae.
Doareoù pennañ
Kevell bihan a vez aozet gant ar par war an douar, gant geot sec'h ha bleñchoù, kinklet gant traoù a liv, da sachañ ar parezed.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned, bleuñv, delioù, greun ha had ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e reter Aostralia :
Lestovka
Implijet e vez gant rusiz hag a heuilh hengredennoù.
Garreli du
Ar garreli du (pe garreli boutin), a zo un evn palvezek, Branta bernicla an anv skiantel anezhañ.
Roll an 10 c'hoarierez echedoù gwellañ ag ar bed
Setu roll an 10 c'hoarierez echedoù gwellañ ag ar bed hervez o renk Elo:
Esquerra Republicana de Catalunya
Esquerra Republicana de Catalunya ("Tu-kleiz Republikan Katalonia") a zo ur strollad politikel broadelour eus an tu kleiz a stourm evit dishualded Katalonia hag ar Broioù Katalan.
Istor
Krouet e oa bet ar strollad e 1931 dre unvaniezh Estat Català, Partit Republicà Català ha La Opinió. Bleiniet gant Francesc Macià ha Lluís Companys e embannas ur stad katalan dizalc'h d'an hevelep deiz. E 1934 e voe dilennet Lluís Companys da brezidant ar Generalitat ha frankiz ar vro a embannas adarre e-pad emsavidigezh Asturiez. Emellout a reas al lu, avat, ha bac'het e voe pennoù ar strollad betek donedigezh an Talbenn Boblek Spagnat d'ar galloud. Ar strollad pennañ e teuas da vezañ e-pad ar Brezel Diabarzh Spagn met divodet e voe goude trec'h ar vroadelourien. E benn, Lluis Companys, a voe harzet e Frañs e 1940 ha kaset kuit da Spagn ma voe lakaet d'ar marv.
Hélène Jegado
Hélène Jegado (17 a viz Mezheven 1803 e Pleheneg - 26 a viz C'hwevrer 1852 e Roazhon) a oa ur vatezh vreizhat hag ul lazherez a-steudad. Soñjal a reer e lazhas 36 den en ur ober 18 bloavezh. Ampoezoniñ a rae an dud gant arsenik. Lazhañ a reas etre 1833 ha 1841, ha goude un ehan e krogas en-dro e 1851.
Esquerra Republicana de Catalunya
Istor
Adkrouet e voe ar strollad e 1993, goude distro an demokratelezh e Spagn. E dilennadegoù 2003 e c'hounezas 23 sez e Parlamant Katalonia ha kemer a reas perzh er gouarnamant betek ma voe kaset kuit dioutañ gant ar prezidant Pasqual Maragall i Mira e miz Mae 2006. 8 a gannaded en deus ivez e parlamant bro-Spagn hag ur sez e Parlamant Europa.
Hélène Jegado
Penn-kentañ he buhez ha torfedoù kentañ
Soñjal a reer e krogas da ampoezoniñ tud e 1833 pa oa o labourat evel keginerez evit an aotrou person François Le Drogo e Gwern. Seizh den a varvas trumm etre an 28 a viz Even hag an 3 a viz Here : tri den eus an tiegezh, ar beleg en o zouez, hag ivez c'hoar Hélène Jegado hag a oa deuet d'ober ur weladenn. Ken trist e voe Hélène Jegado gant an darvoud ken ne voe tamallet netra dezhi. E 1832 e oa bet ar c'holera oc'h ober e reuz, marteze e voe soñjet e oa reizh e varvje tud neuze. Mont a reas Hélène Jegado da labourat da Vubri ma kemeras plas he c'hoar. Tri den a varvas, he moereb en o zouez. Mont a reas goude-se da Logunec'h, ma voe degemeret gant Marie-Jeanne Leboucher. Mervel a reas honnezh hag he merc'h ; klañv e voe he mab met bev e chomas. Un intañvez a ginnigas bod da Hélène Jegado neuze, ha mervel a reas ar vaouez-se ivez.
E 1835 e labouras Hélène Jegado evel matezh en ur gouent en Alre, met buan e voe skarzhet abalamour da veur a zarvoud (vandalerezh ha taolioù-disakr). Keginerez e voe Hélène Jegado e meur a di, met ne badas ket. Peurliesañ e varve unan bennak pe en em gave klañv. Daoust ma ne voe biskoazh tapet Hélène Jegado gant arsenik, e veze kavet azonoù kontammerezh gant arsenik en dud-se. N'eus roud ebet eus marvioù diskred warno etre 1841 ha 1849, met kaoz zo eus laeroñsi, ha meur a wech e voe tapet Hélène Jegado pa oa o laerezh.
E 1849 ez eas da Roazhon da labourat er familh Rabot. Goude bezañ klemmet diwar-benn ar flaer a oa gant ar geginerez nevez e kouezhas klañv Albert, mab an tiegezh. D'an 29 a viz Kerzu ez eas da Anaon. Kleñvel a reas ar vamm hag ar vamm-gozh ivez...ha pareet kerkent hag aet kuit ar vatezh, ha hi skarzhet abalamour ma voe tamallet dezhi bezañ laeret un ugent boutailhad gwin Bourgogn bennak.
Harzet
E 1850 e voe degemeret Hélène Jegado e skipailh mitizhien Théophile Bidard, hag a oa kelenner e skol-veur Roazhon. Unan eus mitizhien an ti, Rose Tessier hec'h anv, en em gavas klañv hag a varvas pa oa Hélène Jegado oc'h ober war he zro. E 1851 e c'hoarvezas heñvel gant ur vatezh all anvet Rosalie Sarrazin. Daou vezeg o doa klasket saveteiñ Rosalie Sarrazin, ha pa verzjont e oa heñvel he azonoù ouzh re Rose Tessier e teujont a-benn da gendrec'hiñ he familh da c'houlenn ur c'horfskejadur. Diskred a savas pa grogas Hélène Jegado da embann e oa didamall a-raok ma vije bet aterset, ha harzet e voe d'ar 1añ a viz Gouere 1851. Goude enklaskoù all e voe liammet Hélène Jegado ouzh 23 marv diskred warno, an holl anezho bet c'hoarvezet etre 1833 ha 1841. N'ez eas ket pell-tre an enklaskoù peogwir e oa c'hoarvezet an traoù ouzhpenn dek vloaz a-raok ma vije harzet. Soñjal a reer e lazhas 36 den en holl.
Ar prosez
D'ar 6 a viz Kerzu 1851 e krogas prosez Hélène Jegado. Abalamour da vont en-dro ar justis e voe barnet evit tri muntr, tri muntr all na oant ket bet kaset da benn hag unnek laeroñsi. E-pad ar prosez e voe cheñch-dicheñch emzalc'h Hélène Jegado, hag a-wechoù e tarzhe. A-hed ar prosez ec'h embannas ne oueze ket petra a oa an arsenik. He breutaer, Magloire Dorange e anv, a lavaras he dije ezhomm amzer hag a c'houlennas ne vije ket kaset d'ar marv peogwir e oa-hi tapet gant ar c'hrign-bev.
Nevezamzer
An nevezamzer a zo unan eus ar peder rannvloaz en hinbarzh kerreizh, ar maread ma'z a an hinad eus ar goañv d'an hañv. E-keñver ar steredoniezh e krog an nevezamzer e broioù ar C'hornôg da gedez an nevezamzer (war-dro an 20vet a viz Meurzh e Hanterzouar an Norzh hag an 23vet a viz Gwengolo e Hanterzouar ar Su) hag e vez echuet da vare ar goursav-heol (war-dro an 21vet a viz Mezheven e Hanterzouar an Norzh hag an 21vet a viz Kerzu e Hanterzouar ar Su).
Ne vez ket kavet ar boazioù-se e pep lec'h, rak gant ar Gelted kozh ha c'hoazh hiziv an deiz en Iwerzhon e vez kontet C'hwevrer, Meurzh hag Ebrel en Nevezamzer, pa vez gwelet deiz ar gedez evel kreiz an Nevezamzer gant ar steredoniourien mod-kozh e Sina. E-keñver an oablouriezh e vez kontet Meurzh, Ebrel ha Mae en o fezh evel an nevezamzer e hanterzouar an Norzh ha Gwengolo, Here ha Du e Hanterzouar ar Su.
Efedoù an nevezamzer
E-pad an nevezamzer e krog an hanterzouar da vezañ troet ouzh an Heol dre m'eo tizhet gant ar bannoù-heol muioc'h-muiañ. Pa gresk an deizioù pelloc'h eget 12 eur e kresk ivez ar wrez tamm-ha-tamm. Diouzh hirded vrasañ an deizioù ha kresk ar wrez e teu ar plant da greskiñ. Kalz a zour a zeu warno pe dre deuziadur an erc'h e menezioù uhel pe dre ar glaveier puilh a weler d'ar c'houlz-se.
An darn-vuiañ eus ar bleuniadur a zeu en nevezamzer hag e c'hell kregiñ dindan an erc'h pa vez anezhañ. Bleuniañ a ra ar plant lerc'h-oc'h-lerc'h betek deroù an hañv.
Gargouillade
E barrez klasel ec'h implijer an termen gargouillade evit deskrivañ ur pas peurheñvel ouzh ar saut de chat met kroget war-du an troad dirak a-raok kemmañ an troad.
Herenthout
Herenthout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Troad esivel-formel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad esivel-formel (saoz.: essive-formal case) evit komz eus un droad o klotaat war un dro gant implij an droad esivel diouzh un tu ha gant hini an droad formel diouzh an tu all.
Implijet e vez an droad-mañ gant an hungareg, merket gant al lostger "-ként", evit merkañ ar c'harg pe ar stad (d.s. "evel tourist") hag an doare (d.s. "evel ul loen chaset").
N'eo ket gwall sklaer avat pe hini eo renk yezhadurel resis al lostger "-ként", rak peurliesañ e vez staget al lostegerioù a verk an troadoù e diwezh ur ger, met en degouezh-mañ e c'hell bezañ staget al lostger lokativel ouzh al lostger esivel-formel-mañ. Ouzhpenn, ne douj ket al lostger "-ként" da reolennoù boas ar hesonerezh vogalennek evel ma ra an holl lostgerioù all a dalvez da verkañ troadoù. ha n'haller ket implijout al lostger "-é", merk perc'hennañ an trede gour a-gevret gant val lostger "-kent". Abalamour d'an abegoù-mañ ne vez ket lakaet an dibenn-mañ da verk an droad esivel-formel atav er yeahzdurioù hungarek.
Troad elativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad elativel (saoz.: elative case) evit komz eus un droad-lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed ma vez degaset pe ma teu un dra bennak er-maez eus ul lec'h bennak.
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, merket gant al lostger "sta/stä", an estonieg, merket gant al lostger "st" staget ouzh kelf ar genitivel, hag an hungareg, merket gant al lostger "ból/ből".
97
850 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0097 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
Rothenburg ob der Tauber
Ur gêr gozh e Bro-Alamagn eo Rothenburg ob der Tauber (da lavarout eo kastell ruz a-us an Tauber), a-us traoñienn ar stêr Tauber. Brudet eo dre he ziez eus ar. Distrujet e oa bet gant bombezadegoù e-pad an Eil Brezel-bed, met adsavet eo bet gant hec'h annezerien abaoe. Bremañ eo deuet en-dro da vezañ ul lec'h gweladennet gant kalz beajourien.
Roll ar Pennoù Stad e 6
Pennoù Stad ar bloaz 5 - 6|Darvoudoù ar bloaz 6 - Pennoù Stad ar bloaz 7 - Pennoù Stad dre vloaz -
Boreas
Plinius a gave dezhañ, en e Naturalis istoriae‎ (iv.35 ha viii.67) e c'halle ar c'hezekenned kaout ebeulien hep skoazell marc'h. Hellaziz a grede edo Boreas o chom e Trakia.
Tad e oa Boreas
Diwezhatoc'h e oa bet kaoz eus Boreas evel tad Boutes ha Lykourgos (diwar mammoù disheñvel), hag evel serc'h d'an nimfenn Pitys.
Sainte-Christine
Sainte-Christine zo un anv-lec'h gallek, savet diwar anv ur Santez Kristina.
Couturelle
Couturelle a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Leuze-en-Hainaut
Leuze-en-Hainaut a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut. left|thumb|An ti-kêr
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Kronem
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kronem (saoz.: chroneme, diwar ar henc'hresianeg: χρονος "amzer") war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus unanenn teorikel diazez hirder ur fonenn, da lâret eo muzul hirder ur gensonenn pe hirder ur vogalenn.
Menée (barrez)
E barrez klasel ec'h implijer an termen gargouillade evit deskrivañ ur chadennad pas kaset da-benn en pointe. Kregiñ a ra an dañser/ez er pempvet emstumm en pointe ha mont war-raok war-du ar c'har dirak en ur blegañ-diblegañ an divc'har buan-ha-buan, kaset war-raok gant ar c'har a-dreñv. Skañv-tre e rank bezañ ar fiñvadenn evel me vefe an dañser/ez o nijal war al leur.
Kronem
Un nevezc'her an hini eo betek e saozneg.
E darn vrasañ ar yezhoù kemm a ra hirder ar c'hensonennoù hag ar vogalennoù hervez an endro fonetikel, da lâret eo ar sonennoù all tro-dro dezhe pe tost oute. E yezhoù all avat e c'hell talvezout an hirder da elfenn fonemek evit lakaat kemm etre gerioù peuzheñvel o stumm a-hendall, da skouer "mell" (berr) kv. "mel" (hir) e brezhoneg.
Ne gomzer ket eus kronemoù atav avat bewech ma talvez an hirder da elfenn fonemek. Hervez un dielfennadur diazezet war keal ar c'hronemoù e vez dielfennet ar vogalenn hir /aː/ evel un unanenn enni div skizhad: /a/ (vogalenn) mui /ː/ (kronem), kentoc'h evit dielfennañ /aː/ e degouezhioù resis all evel ur skizhad unvan enni un elfenn nemeti, da lâret eo ur vogalenn, ma vez kontet an hirder evel unan eus perzhioù fonetikel ar vogalenn-se. Bez' e c'heller keñveriañ an daou doare dielfennañ-se gant an daou doare da dielfennañ diftongenn hervez framm fonologel ur yezh resis, da skouer [ai] a c'hell bezañ dielfennet evet ur skizhad unanennek /aj/ pe evel un heuliad ennañ div vogalenn /ai/.
Tadorn roueel
An tadorn roueel a zo un evn palvezek, Tadorna tadorna an anv skiantel anezhañ, tost ouzh an houidi hag ar gwazi.
Graet e vez houad roueel anezhañ ivez.
Santez Kristina
Santez Kristina  zo anv meur a santez kristen anvet Kristina (skrivet ivez Christina, pe Cristina).
563
Diwar-benn ar bloavezh 563 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 563
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 563
Paul Gauguin
Paul Gauguin (7 a viz Mezheven 1848 - 8 a viz Mae 1903) a oa a oa un arzour goudetrivliadelour eus dibenn an, liver, kizeller, engraver, prier ha skrivagner. Levezonet en deus an arz modern en hag e zoare da zispakañ ster ar sujedoù el livadennoù, dindan levezon ar vevennouriezh, en deus digoret an hent d’ar gentidigouriezh. Brudet eo e daolennoù diwar-benn Breizh ha Tahiti. Unan eus pennoù Skol Pont-Aven e oa.
Brudet eo ivez evit e zarempredoù gant Vincent ha Theo van Gogh. Dont a reas arz Gauguin da vezañ brudet goude e varv : da skouer e reas kalz strivoù ar gwerzher arz Ambroise Vollard a aozas diskouezadegoù e diwezh e vuhez hag a skoazellas aozañ div ziskouezadeg vras e Pariz goude e varv.
Yaouankiz
Gauguin a oa ganet e Pariz d'ar 7 a viz Even 1848, bloavezh an dispac'hoù en Europa a-bezh. Mab e oa da Guillaume Clovis Pierre Gauguin (1814-1849) ha da Aline Chazal (1825-1867), e bried. E dad, ur c'hazetenner frankizour a oa ganet en un tiegezh embregerien eus Orleañs, a voe dleet dezhañ tec'het diouzh Frañs pa oa bet serret e gazetenn gant ar gouarnamant. Mamm Gauguin a oa 22 vloaz ha merc'h e oa da André Chazal, un engraver, ha da Flora Tristan, un skriverez hag un emsaverez eus al luskadoù sokialour kentañ. Paouez a reas o eured pa oa taget Flora gant he gwaz ha pa oa kondaonet da ugent vloaz en toull-bac'h da vezañ esaet muntrañ anezhi.
Mamm-gozh Paul Gauguin eus kostez e vamm, Flora Tristan, a oa bastardez Thérèse Laisnay ha Don Mariano de Tristan Moscoso. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn tiegezh Thérèse, na ma oa ur vaouez a noblañs pe un avanturez. Don Mariano, ofiser en Dragoned, a oa ezel eus un tiegezh tudjentiled spagnol eus kêr Arequipa er Perou. Izili tiegezh pinvidik Tristan Moscoso a zalc'he kargoù uhel er Perou. Dilojañ a rejont da Bariz e 1803. Marv dic'hortoz Don Mariano a lakaas e vestrez hag e vugel, Flora, da gouezhañ er baourentez. Flora a resevas un tamm leve dister a-berzh kerent e dad. Mont a reas d'ar Perou en esper gounit ul lodenn vrasoc'h eus pinvidigezhioù tiegezh Tristan Moscoso. C'hwitañ a reas, met da-c'houde e embannas un danevell veaj hag a reas berzh hag a vroudas anezhi mont daved al lennegezh e 1838. Mamm-gozh Gauguin a roas skoazell da sevel diazez luskadoù dispac'hel 1848. Evezhiet gant polis Bro-C'hall e veaje a-dreuz ar Frañs da brezeg e bodadegoù ma c'halve ar broleterien da unaniñ. Skuizh-marv e faganas e Bourdel hag e varvas eno e miz Du 1844. . Idolenn he mab-bihan Paul e oa, ha derc'hel a reas skouerennoù eus he levrioù gantañ betek fin e vuhez.
E 1850, Clovis Gauguin a guitas Pariz, dindan ren Napoleon III, da vont d'ar Perou gant e wreg Aline hag e vugale yaouank en esper sevel ur gazetenn nevez eno gant sikour kerent e wreg e Suamerika. Mervel a reas diwar un taol kalon war an hent hag Aline a erruas er kêr-benn, Lima, intañvezet, asamblez gant Paul a oa 18 miz hag e c'hoar 2 vloaz, Mari. Degemeret e oa gant he goureontr eus tu he zad, Don Pio Tristan Moscoso, a oa tad-kaer da José Rufino Echenique, hag hemañ a zeuio prezidant ar Perou dizale. Betek e c'hwec'h vloaz, Paul a oa desavet evel un denjentil, gant magerezed ha mevelien. Derc'hel a rae soñj mat eus ar prantad-se eus e vugaleaj.
Bugaleaj eürus Gauguin a baouezas a-daol-trumm pa'z eas an tu koll gant kostezenn e gerent e-pad ar brezel-diabarzh e 1854. Aline a zistroas da Vro-C'hall gant he bugale, hag a lezas Paul gant e dad-kozh eus tu e dad, Guillaume Gauguin, en Orleañs. Klan Tristan Moscoso a viras outi a gaout al leve brokus roet dezhi gant Don Pio. Aline en em lakaas neuze da labourat evel kemenerez e Pariz.
Eured
E 1873 e euredas un Danez, Mette-Sophie Gad (1850–1920). E-doug an dek vloaz da-c'houde e oa bet ganet pemp bugel : Émile (1874–1955); Aline (1877–1897); Clovis (1879–1900); Jean René (1881–1961); ha Paul Rollon (1883–1961). E 1884, Gauguin a zilojas da Gopenhagen gant e diegezh, ma labouras evel gwerzher ballinoù. Ne reas ket berzh : ne oa ket evit komz daneg, ha ne blije ket ballinoù Bro-C'hall d'an Daniz. Mette a c'houneze peadra d'o lakaat da vevañ o reiñ kentelioù galleg d'an danvez diplomated.
Pa fellas da Gauguin dont da vezañ livour leun amzer e savas bec'h gant e wreg hag he familh. Distreiñ a reas da Bariz e 1885, goude m'o devoa goulennet digantañ mont kuit abalamour m'en doa dilezet an talvoudegezhioù a rannent. Gwelet a reas anezhe evit ar wezh diwezhañ e 1891, ha Mette a guitaas anezhañ da vat e 1894,.
Livadennoù kentañ
E 1873, pa grogas da labourat evel ajant eskemm, Gauguin a stagas da livañ e-pad e amzer vak. Edo o chom d'ar 15, rue la Bruyère, en IX arondisamant. Nepell ac'hano edo an tavarnioù darempredet gant an drivliadelourien. Daremprediñ a rae Gauguin ar mirdioù ivez alies ha prenañ a rae oberennoù digant arzourien nebeut anavezet c'hoazh. Dont a reas da vezañ mignon gant Camille Pissarro ha dont a rae da welet anezhañ da Sul da livañ en e jardin. Pissarro a lakaas anezhañ da anavezout meur a arzour all. E 1877, Gauguin a zilojas e Vaugirard, e trede solier an 8 rue Carcel.
Georgi Poltavtchenko
Georgi Poltavtchenko zo ur politikour rusian, ganet e 1953, e Bakou.
Paul Gauguin
Livadennoù kentañ
E 1882 e voe un enkadenn en eskemmdi ha marc'had an arz a zizerias. Paul Durand-Ruel, gwerzher pennañ an driviliadelourien, a oa gwall dapet gant an enkadenn, hag e-pad ur prantad e paouezas da brenañ livadurioù digant liverien evel Gauguin. Gauguin a c'houneze kalz nebeutoc'h, koulskoude e tivizas d'ar mare-se dont da vezañ arzour a vicher. E-pad an div hañvezh goude-se e livas gant Pissarro hag a-wezhioù gant Paul Cézanne.
Georgi Poltavtchenko
E 1979 ez eas da skol-veur uhel ar KGB e Minsk. Jeneral-letanant eo. E 1992 ez eas e penn polis an tailhoù. Abaoe 2000 eo gourprefed rannvro ar c'hreiz. Tost-tre eo da Vladimir Poutin.
Paul Gauguin
Livadennoù kentañ
E miz Here 1883 e skrivas da Bissarro m'en doa graet e soñj da vevañ diwar e livadurioù kousto-pe-gousto hag e c'houlenne e skoazell, ar pezh a reas Pissarro da gentañ. E miz Genver goude, Gauguin a zilojas gant e familh da Rouen, ma c'hallent bevañ marc'hadmatoc'h ha ma soñje da Gauguin e c'hallfe ober berzh. Koulskoude ne zeuas ket a-benn eus e daol, hag e fin ar bloaz ez eas Mette hag ar vugale da Gopenhagen. Gauguin a heulias anezhe e miz Du 1884, gant e zastumad arz, a chomas war e lerc'h e Kopenhagen goude-se.
Ar vuhez e Kopenhagen a ziskouezas bezañ ken diaes all, ha bec'h a savas en e eured. War goulenn Mette, harpet gant e diegezh, e tistroas Gauguin da Bariz ar bloaz war-lerc'h.
Frañs 1885–1886
Gauguin a zistroas da Bariz e miz Even 1885, gant e vab c'hwec'h vloaz, Clovis. Chom a reas ar vugale all gant Mette e Copenhagen, e lec'h ma oa tiegezh o mamm ha ma c'halle Mette kavout labour evel troerez ha kelennerez war ar galleg. Gauguin a gavas diaes da gentañ antreal adarre e bed an arzoù e e Pariz. Tremen a reas e c'hoañvezh kentañ er baourentez du, ha rediet e oa da ober labourioù dister. Clovis a gouezhas klañv hag a oa kaset d'ur skol-lojañ a-benn ar fin, gant arc'hant c'hoar Gauguin. E-pad ar bloavezh kentañ, Gauguin ne reas nemet nebeut a dra war-dro an arzoù. Diskouez a reas triwec'h livadur hag un engravadur koad en eizhvet (ha diwezhañ) diskouezadeg an drivliadelourien e miz Mae 1886.
Ar pep muiañ eus al livadurioù-se a oa oberennoù savet e Rouen pe Kopenhagen ha ne oa netra nevez da vat en dornadig livadurioù nevez, daoust ma kaver e  Kouronkerezed e Dieppe ur sujed a zeuio en-dro alies e livadurioù Gauguin : ar maouezed er gwagennoù. Koulskoude e prenas Félix Bracquemond unan eus e livadurioù. An diskouezadeg-se a reas ivez eus Georges Seurat penn luskad ar Gward a-raok e Paris. Gauguin a rae fae war teknik neveztrivliadelour ha poentour Seurat ha diwezhatoc'h er bloaz-se e vroc'has da vat gant Pissarro. Adalek neuze e teuas hennezh da vezañ kentoc'h enebour Gauguin.
Gauguin a dremenas hañvezh 1886 e trevadennad arzourien Pont-Aven e Breizh. Dont a reas abalamour ma oa marc'hadmat bevañ eno. Kouskoude e reas berzh e-touez ar studierien yaouank war an arz a zeue d'eno a-vandennadoù e-pad an hañv. Dalc'het ez eus bet soñj anezhañ e-pad ar prantad-se kement evit e neuz istrogell hag evit e arz. E-touez e gamaraded nevez edo Charles Laval hag a ambrougo Gauguin bloaz goude er Panama hag er Martinik
En hañv-se e tresas gant pastel tud noazh e doare Pissarro ha e doare livadurioù Degas diskouezet en eizhvet diskouezadeg trivliadelour e 1886. Livañ a reas maeziadoù dreist-holl, e-giz Ar vaesaerez vreton, ma ne c'hoari an den nemet ur roll dister. E Bretoned yaouank o kouronkat a implij un tem a zistroas gantañ bep gwezh ma teuas da Bont-Aven, zo awenet en un doare anat gant Degas en doare d'e empennañ hag en implij hardizh a ra eus livioù divesk.
Tresadennoù didro ar skeudennaouer saoz Randolph Caldecott, implijet da skeudennaouiñ ul levr-heñchañ diwar-benn Breizh, en doa sachet ijin arzourien ar Gward a-raok e Pont-Aven, mall gante en em zizober eus emzalc'h mirour o akademiezhioù. Ha Gauguin a zrevezas anezhe gant aked en e vrastresoù Bretonezed. Diwezhatoc'h e labouras diwar ar brastresoù-se da sevel livadurioù pa oa distro en e stal labour e Pariz. An hini pouezusañ anezhe eo Peder Bretonez. Diskouez a ra ur c'hemm krenn e-keñver e stil trivliadelour a-ziaraok hag e ra gant un dra bennak eus naoutur didro skeudennoù Caldecott, o vont amplik gant perzhioù zo, betek tizhout al ludresadenn.
Gauguin, asambles gant Émile Bernard, Charles Laval, Émile Schuffenecker ha kalz re all, a zistroas da Bont-Aven goude e veajoù e Panama hag er Martinik. Implij hardizh al liv divesk ha choaz arouezour an danvez zo perzhioù eus ar pezh a anver Skol Pont-Aven abaoe. Dipitet gant an drivliadelouriezh, Gauguin a soñje e oa deuet al liverezh european hengounel da vezañ re zrevezus hag e tiouere donded arouezel. Er c'hontrol, arzoù Afrika hag Azia a hañvale dezhañ bezañ annez a arouezouriezh kevrinek hag leun a startijenn. D'ar c'houlz-se e oa ur c'hiz en Europa evit arz ar sevenadurioù all, hini Bro-Japan peurgetket. Pedet e oa bet da gemer perzh e diskouezadeg 1889 aozet gant Les XX.
Bevennouriezh ha sintetegezh
Dindan levezon an arz poblek hag hini Stampennoù Bro-Japan e emdroas oberenn Gauguin etrezek ar vevennouriezh. Badezet e oa bet ar stil-se gant ar buruteller Édouard Dujardin da zeskrivañ doare Émile Bernard da livañ gant gorreadoù livioù plaen ha bevennoù tev, rak degas a rae soñj da Zujardin eus teknik amailh bevennet ar Grennamzer. Gauguin a blije kalz dehzañ arz Bernard hag e hardizhegezh oc'h ober gant ur stil a sache Gauguin en e glask evit dispakañ penn-natur an traezoù en e oberenn.
Martinik
E 1887, goude bezañ bet e Panama, Gauguin a chomas etre miz Mezheven ha miz Du e-kichen Saint-Pierre er Martinik, gant e vignon arzour Charles Laval. Anavout a reer e soñjoù hag e skiant prenet e-doug ar prantad-se a-drugarez d'e lizhiri d'e wreg Mette ha d'e vignon Emile Schuffenecker. Degouezhout a reas er Martinik o tont eus ar Panama ma oa en em gavet hep ur gwenneg hag hep labour. D'ar mare-se en doa Bro-C'hall ur politikerezh advroañ : pa' n em gave ur c'heodedad diarc'hant pe houbet en un drevadenn c'hall e paee ar Stad evit e veaj distro. Pa guitaas ar Panama, goude bezañ resevet o zremenoù-hent, Gauguin ha Laval a zivizas diskenn diwar ar vag e porzh Saint-Pierre.
Da gentañ, ar "foukenn morian" ma o a o chom a blije dezhañ, ha sellet ouzh an dud en o buhez pemdez ivez. Koulskoude e oa tomm-gor an amzer e-pad an hañv ha pa veze glav e tremene an dour a-dreuz an doenn. Gouzañv a reas ivez diwar ar flus-gwad hag ar malaria. Pa oa er Martinik e savas etre 10 hag 20 oberenn (peurliesañ e roer ar sifr a 12 livadur), e veajas e pep lec'h ha war a zeblant e skoulmas darempredoù gant ur gumuniezh vihan a zivroidi indian. Levezonet e vefe e oberennoù gant ar gejadenn-se dre implij arouezennoù eus an hindouegezh. E-keit ha ma oa o chom en enezenn e oa ar skrivagner Lafcadio Hearn eno ivez. E rentañ-kont a bourchas ur c'henarroud istorel da livadennoù Gauguin.
Echuiñ a reas Gauguin 11 livadur anavezet e-pad e chomadenn er Martinik. Kalz anezhe a seblant bezañ diazezet war e foukenn. En e lizhiri da Schuffenecker e tiskouez ar birvilh zo ennañ abalamour d'al lec'h egzotek ha d'ar vroidi a weler en e livadurioù. Hervez Gauguin e oa gwell pevar eus e livadurioù war an enezenn evit ar peurrest. E livadurioù zo arvestoù livet-flamm eus an diavaez. Daoust d'e amzer war an enezenn da vezañ berr e tiskouez bezañ bet a-bouez-bras. Adkelc'hiañ a reas lod eus e labour e livadurioù a savas diwezhatoc'h, evel an tem e-barzh E-mesk ar mangezenned a eilas evit e vignoned. An dud diwar ar maez hag an henvroidi a zalc'has da vezañ un danvez a-bouez en oberenn Gauguin goude e zisparti.
Vincent ha Theo van Gogh
Lakaet e voe livadurioù Gauguin livet er Martinik e palier arz renet gant e varc'hadour livioù, Arsène Poitier. Eno e voent gwelet gant Vincent van Gogh a estlammas oute hag gant e vreur Theo a oa gwerzher arz hag a veze e embregerezh Goupil & Cie o labourat gant Poitier. Theo a brenas tri eus livadurioù Gauguin evit 900 lur hag a lakaas anezhe war ziskouez e stal Goupil & Cie, ar pezh a lakaas al liver da vezañ anavezet gant pratikoù pinvidik ar marc'hadour. Kenderc'hel a reas an emglev-se gant Goupil & Cie goude marv Theo e 1891. Vincent ha Gauguin a zeuas da vezañ mignoned vras (eus perzh Vincent e oa ur santimant heñvel a-walc'h ouzh azeulerezh) ha kenskrivañ a raent asambles diwar-benn an arz. Pouezus-kenañ e voe ar c'henskriverezh-se evit Gauguin da lakaat e breder a-zivout an arz e furm.
E 1888, war atiz Theo, Gauguin ha Vincent a dremenas nav sizhun o livañ asambles e ti melen Vincent en Arles, er Provañs. Darempred Gauguin ha Vincent a zeuas da vezañ stennet. Fallaat a reas o darempredoù hag a-benn ar fin e tivizas Gauguin mont kuit. D'an 23 a viz Kerzu 1888, hervez un danevell graet diwezhatoc'h gant Gauguin, Vincent en em gavas tal-ouzh-tal gant Gauguin, un aotenn gantañ en e zorn. Diwezhatoc'h c'hoazh e troc'has e skouarn gleiz. Pakañ a reas anezhi e follennoù ur gazetenn hag he reiñ d'ur vaouez a oa o labourat en un ti gisti darempredet gant Gauguin ha Vincent, ha goulenn diganti "mirout an dra-se gant evezh, e koun anezhañ". Kaset e oa Vincent d'an ospital antronoz ha Gauguin a guitaas Arles. Ne'n em weljont gwezh ebet ken goude-se, met derc'hel a rejont da genskrivañ, hag, e 1890, Gauguin a yeas betek kinnig sevel ur stal labour asambles en Antwerp. Evit doare, emboltred 1889, Picher e stumm ur penn a ra dave d'an darempredoù diaes etre Gauguin ha Vincent.
Disklêriañ a reas Gauguin diwezhatoc'h en doa bet ur roll a-bouez-bras e diorroadur Vincent van Gogh evel liver en Arles. Vincent a reas taolioù arnod hervez damkan Gauguin diwar-benn "al livañ diwar faltazi" e livadurioù evel Eñvorenn eus al liorzh en Etten. Ne zeree ket outañ hag e tistroas buan d'al livadennoù diwar skouer an natur.
Edgar Degas
Daoust ma reas Gauguin lod eus e gammedoù kentañ e bed an arz dindan levezon Pissarro, Edgar Degas a oa an arzour kempred a estlamme ar muiañ Gauguin outañ hag ul levezon vras en doa war e labour adalek ar penn kentañ. Un doujañs bras en doa evit dinentez ha stek Degas. Mignoniezh hirañ ha yac'hañ Gauguin e oa ha padout a reas betek e varv.
Ouzhpenn bezañ unan eus e harperien gentañ (prenañ a rae oberennoù eus Gauguin ha lakaat a reas ar marc'hadour Paul Durand-Ruel d'ober ivez), ne voe biskoazh un harp foran evitañ divralloc'h evit hini Degas. Gauguin a brene ivez oberennoù eus Degas e deroù hag e kreiz ar bloavezhioù 1870 hag e zoug evit ar monotipoù a oa levezonet moarvat gant oberennoù Degas gant an teknik-se.
E diskouezadeg Durand-Ruel, e miz Du 1893, aozet gant Degas dreist-holl, e resevas Gauguin burutelladennoù a bep seurt. E-touez ar c'hoaperien edo Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir ha Pissarro, e vignon a wezhall. Degas, koulskoude, a veulas e labour, ha leun a estlamm evit meurdez egzotek ar folklor diskouezet gant Gauguin e prenas Te faaturuma ("Ar velkoni"). Da ziskouez e anaoudegezh vat, Gauguin a roas da Zegas Al loar hag an Douar, unan eus al livadurioù lakaet war ziskouez en doa sachet ar burutelladennoù ar muiañ enebet. Taolenn Gauguin anvet Marc'hegerien war an traezh (div stumm zo) a zegas da soñj skeudennoù kezeg kroget gant Degas er bloavezhioù 1860, Roudenn redadeg hag A-raok ar redadeg peurgetket. Diskouez a ra e levezon badus war Gauguin. Degas a brenas daou livadur diwezhatoc'h, er werzh d'an inkant aozet da zastum arc'hant evit e veaj ziwezhañ da Dahiti e 1895 : Vahine no te vi ("Maouez gant ur vangezenn") ha un eilenn a livas Gauguin eus taolenn Manet,  Olympia.
Kentañ beaj e Tahiti
E 1890 e reas Gauguin e vennozh da vont da Dahiti. A-drugarez d'ur werzh livadurioù e Pariz en Hôtel Drouot, e miz C'hwevrer 1891, ha da zarvoudoù all evel ur banvez hag ur sonadeg e tastumas arc'hant a-walc'h. Goude ur weladenn d'e wreg ha d'e vugale e Kopenhagen, evit ar wezh diwezhañ, Gauguin a loc'has evit Tahiti d'ar c'hentañ a viz Ebrel 1891, o prometiñ e tistrofe pinvidik hag e krogfe an traoù a-nevez. Fellout a rae dezhañ tec'het diouzh sevenadur Europa ha "kement zo kalvezel ha kendivizadel". Koulskoude e kasas gantañ un dastumad skeudennoù dindan stumm poltredoù, tresadennoù ha stampennoù.
Tremen a reas an tri miz kentañ e Papeete, kêr-benn an drevadenn, houmañ levezonet kalz dija gant sevenadur Europa. Skrivañ a ra Belinda Thomson, e vuhezskriverez, e tlee bezañ kouezhet e veud en e zorn. Ne'n doa ket arc'hant a-walc'h da ren stil buhez Europiz e Papeete, hag ar poltred kentañ a reas eno, Suzanne Bambridge, ne oa ket degemeret-mat. Divizout a reas neuze en em staliañ e Mataiea, e Papeari, 45 km diouzh Papeete, en ur foukenn vambouz savet e giz ar vro. Eno e livas taolennoù hag a zeskrive buhez Tahiti evel Fatata te Miti ("e-kichen ar mor") hag Ia Orana Maria (Ave Maria), a zeuas da vezañ al livadur a blije muiañ dezhañ e-mesk re Dahiti.
Kalz eus e livadurioù gwellañ a oa savet er prantad-se. Hervez a soñjer ez eo Vahine no te tiare (Tahitianez he boked) ar c'hentañ taolenn a livas eus ur patrom eus Tahiti. Heverk eo al livadur-se dre an aked lakaet da dresañ enebrezh ar Bolinezianed. Kas a reas anezhi d'e vesen George-Daniel de Monfreid, ur mignon da Schuffenecker, a zeuio da vezañ kampion Gauguin e Tahiti. E diwezh an hañv e 1892 e oa al livadur-se war ziskouez e palier Goupil & Cie e Pariz. Nancy Mowll Mathews, istorianez eus an arz, a gred e oa kejadenn Gauguin gant ar sensualegezh egzotek e Tahiti, ken anat en e daolennoù, a oa darvoud pouezusañ e veaj eno.
En holl e kasas Gauguin nav eus e livadurioù da Vonfreid e Paris. Diskouezet e voent e Kopenhagen en un diskouezadeg a zegemere ivez livadurioù graet gant Vincent van Gogh a oa aet da anaon neuze. Ar vrud ma oant bet degemeret-mat (daoust ma ne oa bet gwerzhet nemet daou eus livadurioù Tahiti e gwirionez ha ma ne oa ket bet kavet kenkoulz e daolennoù abred ha re van Gogh) a roas kalon a-walc'h dezhañ da soñjal distreiñ gant un dek taolenn ha tri-ugent bet echuet gantañ. Forzh penaos e oa erru berr ar c'hezeg gantañ p'en doa ranket goulenn skoazell ar gouarnamant da zistreiñ d'ar gêr. Ouzhpenn-se en doa kudennoù yec'hed diagnostiket evel kudennoù kalon gant mezeg ar vro, hag a c'hallfe bezañ bet kentañ sinoù un naplezenn kalon-gwazhied.
En e danevell veaj dalif (1901) e intente komz eus e livadennoù ha deskrivañ e veaj e Tahiti. Burutellerien zo o deus lavaret e oa bet hanter faltaziet hag hanter kopiet danvez al levr gantañ. Diskuliañ a rae ennañ en doa kemeret ur plac'h trizek vloaz da bried pe vahine (ar ger Tahitieg evit "maouez"), un eured kaset da benn en un penn-devezh hepken. Teha'amana e oa anv ar plac'h, met anvet e oa Tehura en e eñvorennoù. En em gavout a reas dougerez e penn diwezhañ hañvezh 1892. Mathews a skriv e oa bet pouezet war yaouankiz ar plac'h gant Gauguin evit kaout un efed dramaek. Koulskoude ez eo gwirheñvel e oa Teha'amana e deroù ar grennardiezh, rak d'ar mare-se e veze profet alies merc'hed yaouank evel gwragez da Gornôgiz. N'eus roud ebet eus krouadur Teha'amana goude-se. Hervez Mathews a oa bet advabet hervez giz Tahiti. Teha'amana zo bet an danvez eus meur a livadur gant Gauguin, en o mesk Merahi metua no Tehamana hag Emañ an anaon o sellet ken brudet all, koulz hag an gizelladenn Tehura, e Mirdi Orsay hiziv. E dibenn miz Gouere 1893 e kuitaas Gauguin  Tahiti ha ne welas morse Teha'amana nag he bugel mui ha pa 'z eas d'an enezeg en-dro meur a vloaz goude.
Distro da Vro-C'hall
E miz Eost 1893 e tistroas Gauguin da Vro-C'hall ma kendalc'has da livañ taolennoù diwar-benn danvezioù a denne da Dahiti e-giz Mahana no atua (Deiz an doue) ha Nave nave moe (Stivell sakr, hunvreoù c'hwek). E miz Du 1893, ne reas ket un diskouezadeg e palier Durand-Ruel ur berzh bras pa voe uhel a-walc'h ar prizioù. Ouzhpen-se e teuas Gauguin ur wezh pep sizun gant dilhad polinezian hag e dreveze bezañ un den egzoteg. Muioc'h c'hoazh e veze ambrouget gant ur grennardez, anavezet dindan lesanv Annah, ar Javaadez. Cheu a darzhas gant ar gwerzher Durand-Ruelle diwar abegoù chomet kuzh ken e kollas e baeroniezh ha marteze kalz muioc'h evel marc'had ar Stadoù-Unanet. E deroù 1894 e adkrogas gant ar c'hoadengraverezh hervez un teknik nevez da vezañ implijet evit an danevell veaj, Noa Noa, a voe war ar stern. Distreiñ a reas e Pont-Aven e-pad an hañv. E miz C'hwevrer 1895 e klaskas gwerzhañ e daolennoù d'an inkant auction en Hôtel Drouot, e Pariz, evel e 1891, met ne reas ket berzh. Ar gwerzher Ambroise Vollard, koulskoude, a stalias un diskouezadeg en e balier e miz Meurzh 1895, met ne voe ket gwerzhet. . E-touezh an oberennoù e kinnigas ur priaj a vent bras, dindan anv Oviri a vije bet nac'het, hervez Charles Morice, e vuhezskriver, evit Saloñs ar Société Nationale des Beaux-Arts raktreset evit miz Ebrel 1895. Met, diwezhatoc'h e skrivas Ambroise Vollard ma voe degemeret ha pa voe kinniget gant Chaplet lakaat e obererennoù da vezañ dilammet kuit. Bezet pe vezet, dre an degouezh-se e kreskas Gauguin e vrud pa lakaas da embann er pemdezieg Le Soir ul lizher diwar-benn an dismegañs en doe santet ha stad fall ar prierezh e Bro-C'hall. Er mare-se e voe anat e teufe an disrann diouzh e bried, Mette, da vezañ peurglok pa ne voe akord ebet war an arc'hant ha ne gredas ket reiñ dezhi ul lodenn vihan eus hêrezh e eontr, Isidore, pa gomprenas e c'hoarie e vignon Schuffeneker ur roll fall en hantererezh.
Bortziri
Bortziri pe Bortziriak eo anv euskarek unan eus 19 komark Nafarroa, anvet Cinco Villas e spagnoleg (Pemp kêriadenn e brezhoneg), en hanternoz Nafarroa, stok ouzh an harzoù gant ar stad c'hall ha kanton Ezpeleta.
Sed o anvioù:
Denier (Pas-de-Calais)
Denier a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
98
851 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0098 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
Valeriy Goloubev
Valeriy Aleksandrovitch Goloubev (rusianeg: Валерий Александрович Голубев) a zo bet ganet e 1952 e Leningrad.
E 1979 ez eas tre er KGB. Ne ouezer seurt eus ar pezh a reas betek 1990. E 1991 e voe sekretour-meur ha da c'houde e penn melestradur arondisamant enez Vasilyevskiy. E penn komite an touristerezh e voe da c'houde. E 2003 e teuas da vezañ rener un isstal dindan Gazprom. E 2006 ez eas da vesprezidant Gazprom. Tost-tre eo da Vladimir Poutin.
Eil Republik c'hall
An Eil Republik c'hall (1848-1851) a oa ur gouarnamant republikan savet e Bro-C'hall gant Dispac'h 1848 a lakaas fin d'ar Rouantelezh c'hall, betek ma voe diskaret gant Louis Napoléon Bonaparte a savas an Eil Impalaeriezh c'hall.
Kemeret e voe evel ger-stur Liberté, Égalité, Fraternité.
Patrick McGoohan
Patrick McGoohan (19 a viz Meurzh 1928 e New York - 13 a viz Genver 2009 e Los Angeles) a oa un aktour iwerzhonat hag amerikan. Brudet eo bet goude bezañ c'hoariet er rummadoù skinwel anvet Danger Man ha The Prisoner. Meur a wech en deus c'hoariet ivez e Columbo : peder gwech en deus c'hoariet perzh ar muntrer er rummad-se, ha meur a lodenn a zo bet produet gantañ ivez. C'hoariet en deus ivez e-barzh Braveheart (1995) (er film-se e c'hoarias perzh ar roue Edward) hag ivez e-barzh Escape from Alcatraz (sevenet gant Don Siegel, 1979)
Tour an avelioù
200px|thumb|right|Tour an avelioù thumbnail|200px|left|[[Tour an avelioù.]] thumb|right|250px|Tour an avelioù en [[Aten, lodenn eus an uhelvos ma weler doueed an avelioù hellazat Boreas (avel an hanternoz) en tu kleiz ha Skiron (avel walarn), en tu dehou.]]
Tour an Avelioù eo an anv a vez graet eus un tour eizhkornek, a oa un horolaj dre zour (horologion a vez graet anezhañ ivez), savet en Aten war-dro 50 kent JK gant Andronicus Cyrrhus e forom roman an amzer. Hervez mammskridoù zo koulskoude e c'hallfe bezañ bet savet er c'hantved kent, a-raok ar peurrest eus ar forom.
En diabarzh e oa un horolaj dre zour (clepsydra), hag ac'h ae en-dro gant dour o tiskenn eus an Akropolis.
Pep hini eus an eizh mogerenn a ziskouez unan eus an eizh avel o nijal dre an oabl.
Horolajoù-heol, horolaj dre zour
Dindan an uhelvos an eizh avel ez eus nav horolaj-heol.
Tour-iliz
E penn kentañ an oadvezh kristen e oa deuet an tour da vezañ tour un iliz vizantinat. Damc'holoet e oa bet gant douar ken na voe dizouaret en XIXvet kantved gant Kevrediezh Hendraouriezh Aten.
New Mexico
New Mexico (saozneg: New Mexico — distagadur IPA []; spagnoleg: Nuevo México), pe c'hoazh Mec'hiko Nevez pe Meksik Nevez, a zo ur Stad eus mervent Stadoù-Unanet Amerika, ar 47 hini degemeret en Unaniezh (e 1912), hag a oa ur rann eus Republik Mec'hiko a-raok-se. N’eus yezh ofisiel ebet enni, met e-skoaz ar saozneg, e vez graet kalz gant ar spagnoleg.
Houad lostek
Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz ekorannved palearktikel ha Norzhamerika.
Hed
An hed (pe hirder) eo ar muzul etre daou benn pellañ un dra. Muzuliet e vez gant metroù pegen hir eo.
Enebet e vez an hed ouzh al led, a vuzul pegen ledan eo an traoù.
Muzuliañ
Ma vez muzuliet an hed gant metroù (ha rannoù ar metr) hiziv e veze graet gant muzulioù all gwechall
Gerioù-deveret
Komzet e vez eus Gerioù all zo
Längenmaß
99
852 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0099 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
Igor Setchin
E 1960, e oa ganet Igor Ivanovitch Setchin (ruseg: Игорь Иванович Сечин).
Luna (strollad)
Luna a oa ur strollad sonerien a rae sonerezh dream pop/indie pop. Savet e voe e 1991 gant Dean Wareham da-heul divodañ Galaxie 500. Gantañ e oa Stanley Demeski (The Feelies) ha Justin Harwood (The Chills). E 2004 e kemennjont e vefe divodet ar strollad hag e rejont o sonadeg diwezhañ e Bowery Ballroom e New York d'an 28 a viz C'hwevrer 2005.
Igor Setchin
Er bloavezhioù 70 e oa troour evit al lu ruz en Afrika.
Luna (strollad)
E 1994 e tegemerjont ar gitarour Sean Eden pa aozjont o eil pladenn vras titlet Bewitched. E 1997 e kemeras Lee Wall (tabouliner) lec'h Demeski pa oant oc'h enrollañ Pup Tent, ha Britta Phillips (The Belltower) a voe degemeret evel sonerez gitar boud pa'z eas kuit Justin Harwood e 2000. E 2007 e timezas Phillips ouzh Wareham.
Igor Setchin
Etre 1991 ha 1996 e voe e penn kabined Vladimir Poutin, a oa eil-maer d'ar c'houlz-se.
Luna (strollad)
Istor
E 1991, da zibenn troiad Galaxie 500 er Stadoù-Unanet (e penn-kentañ sonadegoù Cocteau Twins) e lavaras Dean Wareham da Damon Krukowski ha Naomi Yang e kuitae ar strollad. Sinañ a reas ur gevrat gant Elektra Records hag ec'h enrollas un nebeud tonioù gant Jimmy Chambers (tabouliner Mercury Rev). Ul lodenn eus an tonioù-se a voe embannet diwezhatoc'h er single "Anesthesia" embannet gant No.6 Records er Stadoù-Unanet ha gant Mint Tea er Rouantelezh Unanet gant an anv "Dean Wareham."
Igor Setchin
Abaoe 2004 emañ e penn Rosneft.
Luna (strollad)
Istor
Dedennet e voe tud an ti-embann Elektra hag e voe kinniget ur gevrat da Wareham hag a grogas neuze da glask sonerien. Da gentañ ez eas e darempred gant Justin Harwood, ha goude-se gant an tabouliner Byron Guthrie. Enrollañ a rejont tonioù a voe produet gant Dave Fridmann hag e rejont sonadegoù gant Grasshopper (gitarour Mercury Rev). Guthrie Stanley Demeski a gemras plas Guthrie hag e c'h enrolljont o fladenn gentañ, Lunapark he zilt, producet gant Fred Maher hag embannet gant Elektra gant an anv Luna² peogwir e oa ur soner new-age anvet "Luna." (Later an accord was reached which allowed the band to use the name Luna.)
Da-heul embann Lunapark e klaskjont ur gitarour ha degemeret e voe neuze ar Kanada|c'hanadian Sean Eden. Enrollañ a rejont tonioù bet savet gant tud all, a gaver en o fladenn EP Slide, hag e sonjon er Stadoù-Unanet. E-kreiz 1993 e sonjont e penn-kentañ sonadegoù The Velvet Underground en Europa. Da-heul e stagjont gant enrollañ o eil pladenn, Bewitched he zitl. En rollet e voe e was recorded in New York ha kenbroduet gant ar strollad ha Victor Van Vugt. Sterling Morrison a sonas gitar war div ganaouenn, hag embannet e voe ar bladenn e 1994.
E 1995 ez eas ar strollad da studio Sorcerer Sound (New York) ma enrolljont o zrede pladenn titlet Penthouse. Tom Verlaine (gitarour Television) a son gitar war "Moon Palace" ha "23 Minutes in Brussels." E miz Eost 1995 e voe embannet ar bladenn ha degemeret mat-tre e voe gant ar vurutellerien, lakaet e voe e-touez pladennoù gwellañ ar bloavezhioù 1990 gant kazetennerien Rolling Stone. E dibenn ar bladenn e kaver Bonnie and Clyde (savet gant Serge Gainsbourg) sonet en-dro gant ar strollad, ha ma kan Laetitia Sadier (Stereolab) asambles gant Dean Wareham. Embannet e voe e stumm ur single er Rouantelezh Unanet, ma voe lakaet da single ar sizhun gant kazetennerien Melody Maker.
562
Diwar-benn ar bloavezh 562 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 562
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 562
Beugnies
Beugnies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Riksdag
Ar Riksdag (anvet en un doare ofisiel e svedeg: Sveriges Riksdag) eo parlamant Sveden. N'eus nemet ur gambr ouzh e ober, enni 349 c'hannad (anvet e svedeg riksdagsledamöter), dilennet evit pevar bloaz.
Emañ ar Riksdag war enezennig Helgeandsholmen, e-kreiz Stockholm.
Dont a ra an anv Riksdag eus an droienn riksens ständer (pe "rikets ständer", "stadoù ar rouantelezh"), a ra meneg eus ar "stadoù" a veze bodet enno dileuridi an tri urzh a oa e kevredigezh Sveden gwechall (noblañs, kloer hag ar re all). Kar eo ar ger Riksdag d'an anv alamanek Reichstag (implijet evit meur a barlamant alaman betek 1945).
Setu amañ ar strolladoù politikel o deus kannaded er Riksdag, abaoe votadeg miz Gwengolo 2014 :
Péruwelz
Péruwelz a zo ur gêr eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Nikolai Patrouchev
E 1951, e Leningrad, e oa bet ganet Nikolai Platonovitch Patrouchev (ruseg: Николай Платонович Патрушев).
BBC Radio Cymru
thumb|300px Radio Cymru, pe BBC Radio Cymru, zo ur skingomz kembraek krouet d'an 3 a viz Genver 1977 e Kembre gant BBC Wales. Skingaset e vez abadennoù kembraek eus Kerdiz dre Bro-Gembre a-bezh en FM
Nikolai Patrouchev
Er bloavezhioù 70 e voe e skol-veur uhel ar KGB.
BBC Radio Cymru
Pa voe roet lañs dezhi e oa unan eus ar re dibaot na skignent nemet dre FM er Rouantelezh-Unanet. Hiziv e vez skignet 20 eurvezh bemdez, eus 5 eur beure da 1 eur, dre DAB dre Freeview ha dre loarell. War ar Genrouedad e c'haller e glevout abaoe miz Genver 2005:
Nikolai Patrouchev
E 1992 ez eas da benn an FSB e Kareli.
BBC Radio Cymru
Radio Cymru a grogas da skingas d'an 3 a viz Genver 1977 gant ur pennad keleier lavaret gant Gwyn Llewellyn, ha goude an abadenn gentañ, abadenn koulz-lein Helo Bobol!, kinniget gant Hywel Gwynfryn. Radio Cymru a zegase un dra nevez : ur chadenn gouestlet d'ar c'hembraeg, gant kalz muioc'h a amzer-skignañ eget na oa a-raok gant Radio 4 Wales (pe ar Welsh Home Service a-raok 1967).
Nikolai Patrouchev
E 1998 e voe anvet evel eil-rener melestradur prezidant Rusia.
Abaoe 1999 emañ e penn FSB Rusia.
Tost-tre da Vladimir Poutin eo.
BBC Radio Cymru
Abadennoù Radio Cymru zo aozet e tiez-aozañ (studioioù) e Kerdiz, Caerfyrddin, Bangor hag Aberystwyth.
An abadennoù
N'int ket disheñvel en o stumm diouzh re an darn vrasañ eus ar skingomzoù, war-bouez nebeud: Traoù all
Kanton Étaples
Kanton Étaples a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Betek 2015
Kanton Étaples a yae 19 kumun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Étaples a ya bremañ 15 kumun d'ober anezhañ:
Emdroadur ar boblañs
0 annezed a chom er c'hanton e.
Roland Jourdain
Staliet eo hiriv an deiz e Kemper ha gourdoniñ a ra e Forz-Fouen. Skipper an 60 troatad Imoca Veolia environnement eo eñ. Brudet kenañ eo e bed ar bageal da gentañ penn abalamour d'e ampartiz, ha da eil abalamour d'e fent.
George Patton
George Smith Patton, Jr., bet ganet d'an 11 a viz Du 1885 e San Gabriel, Kalifornia (SUA), marvet d'an 21 a viz Kerzu 1945 e Heidelberg (Alamagn)
Milour ha jeneral eus SUA e oa.
Eil Republik
Lavaret e vez Eil Republik eus renadoù meur a vro:
Eskopti Treger
Eskopti Treger zo bet savet gant sant Tudwal, kentañ eskob Landreger. Klotañ a rae gant Bro-Dreger war-bouez ar parrezioù (8 parrez + 2 drev) hag oa stag ouzh Eskopti Dol, evel Perroz-Gireg (ennañ Sant Ke Perroz), Lokireg, ha Lanneur.
Eskibien desteniet
' '  '  '  '  '
Sahoure
Sahoure eo eil faraon ar Vvet tierniezh e-doug an Henimpalaeriezh. Ren a ra war-lerc'h Ouserkaf hag a-raok Neferirkarê Kakai, etre -2458 ha -2446. Ar c'hentañ e voe a choazas Abousir da lakaat sevel e biramidenn.