cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cape Canaveral
Cape Canaveral (etre 1963 ha 1973 e oa anvet "Cape Kennedy" e koun eus John F. Kennedy, ar prezidant drouklazhet) a zo ur c'hab war aod reter Florida er Stadoù-Unanet. Brudet eo dre m'emañ eno al lec'h pennañ ma vez bannet dioutañ fuzeennoù ar Stadoù-Unanet, gant Cape Canaveral Air Force Station (CCAFS) ha John F. Kennedy Space Center (KSC).
An anv
Dont a ra an anv eus ar spagnoleg Cabo Cañaveral (kab ar c'horz).
Werner Naumann
thumb|right|200px|Werner Naumann
Werner Naumann (16 a viz Even 1909 e Guhrau - 25 a viz Here 1982 e Lüdenscheid) a voe sekretour-stad ar Propagandaministerium dindan renerezh Joseph Goebbels e-pad an Trede Reich. E testamant diwezhañ Hitler e voe lakaet e penn ar ministrerezh.
E vuhez
Azalek 1950 e labouras en embregerezh ezporzhiañ-enporzhiañ Cominbel e Düsseldorf. Harzet e voe gant soudarded vreizhveuriat e 1953 ha tamallet da vezañ e penn ur strollad nevez nazi e bal en em silañ e strolaldoù politikel Alamagn ar C'hornôg. Seizh miz e chomas en toull-bac'h. Goude-se e voe rener un embregerezh metal perc'hennet gant mab-kaer Goebbels e Lüdenscheid.
Chiricahua
Anv meur a dra eo an anv Chiricahua : thumb|280px|Ar Balanced Rock er [[Chiricahua National Monument.]]
Sgurgola
Sgurgola  zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Ponciau
Ponciau zo ur gêriadenn e kontelezh Wrecsam, e biz Kembre. E kumuniezh Rhosllannerchrugog emañ.
Kresket eo ar gêriadenn abalamour da labour ar mengleuzioù glaou er c'hornad, ha da labour an houarn ivez. Ur skol kentañ derez zo ha meur a chapel, savet gant brikennoù Rhiwabon.
Fable III
Er c'hoari e vez adkavet mouezhioù aktourien brudet evel Ben Kingsley (Sabine), Stephen Fry (Reaver), Simon Pegg (Ben Finn), Naomie Harris (Page), Michael Fassbender (Logan), Zoë Wanamaker (Theresa), Bernard Hill (Sir Walter Beck), Nicholas Hoult (Elliot), John Cleese (Jasper), Kellie Bright (Harozez Brightwall), ha Louis Tamone (Harroz Brightwall).
Embannet e oa bet ar c'hoari d'an 29 a viz Here 2010 war Xbox 360 ha d'an 20 aviz Mae 2011 war urzhiataer dre ar savennoù Games for Windows ha Steam. En doare sevenet evit an urzhiataer e adkaver ur stumm diaester ouzhpenn (Hardcore mode) ha nevezintioù 3-ment na voe ket embannet war an doare Xbox 360.
Fontechiari
Fontechiari     zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Alc'hweder Gray
An alc'hweder Gray a zo ur spesad golvaneged, Ammomanopsis grayi (Ammomanes grayi kent) an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Ammomanopsis an hini eo.
Anvet e voe Alauda grayi (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an naturour svedat Johan August Wahlberg (1810-1856) da zougen bri d'al loenoniour breizhveuriat John Edward Gray (1800-1875).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e mervent Afrika :
Rummatadur
Renket e veze er genad Ammomanes kent.
María Baxa
María Baxa (serbeg: Марија Бакса;), ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1946 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Du 2019, a oa un aktourez serbiat-italian. Labouret he deus dreist-holl evit ar sinema italian.
Baxa, ganet en Osijek, he doa kroget gant ar vicher aktourez en Bokseri idu u raj gant Brana Celovic. Goude-se e oa aet da Italia hag eno e voe brudet, dreist-holl er filmoù fent-erotek Commedia sexy all'italiana. E fin ar bloavezhioù 1980, Baxa a oa paouezet gant ar showbusiness ha mont da vezañ tisaverez.
Serrone
Serrone    zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
3e Rujumant Dragoned (lu gall)
An  Rujumant Dragoned a oa ur rejumant eus an tirlu gall (lu gall).
Settefrati
Settefrati    zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Betws-y-Coed
Betws-y-Coed zo ur gêrig e Kembre war lez ar stêrioù Conwy ha Llugwy, e sir Conwy, hag e Parc Cenedlaethol Eryri.
Gerdarzh
Savet eo gant ar gerioù betws (chapel, deuet eus ar saozneg kozh "bet-house", ha coed (koad), hag e-kreiz ar c'hoadoù emañ.
Ptilocichla
Ptilocichla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1877 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pevar (4) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.
Moelwyn Mawr
Moelwyn Mawr zo ur menez en Eryri, e kontelezh Gwynedd, e Kembre. Adalek eno e weler Dyffryn Maentwrog en e hed.
Er c'huzh-heol dezhañ emañ Croesor, hag er sav-heol emañ Tanygrisiau. Nepell emañ Moelwyn Bach, er c'hreisteiz, ha kribenn Craigysgafn etrezo. Etre an daou Foelwyn ivez emañ Llyn Stwlan. Er gwalarn, en tu all da Gwm Croesor, emañ Cnicht.
Pignat war Moelwyn Mawr a c'haller adalek Croesor. Adalek lein ar menez eo aes a-walc'h mont dre Graigysgafn da lein Moelwyn Bach ivez.
Ambricourt
Ambricourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Battle Beast
Battle Beast zo ur strollad Heavy-Power-Metal krouet e 2008 e Helsinki, e Finland. O stil sonerezh a gemer elfennoù Hardrock eus ar bloavezhioù 1980. Ar albom kentañ Steel a oa bet embannet e 2011 e bro-Finland hepken, gant al label Hype Records. E 2011 e oa bet sinet gant Nuclear Blast ur gevrat a roas dezho tu d'embann an albom-se er bed a-bezh adal ar 27 Genver 2012.
Guarcino
Guarcino    zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Battle Beast
Gouneiet eus bet meur a briz gant ar strollad. En o zouesk emañ ar priz Newcomer of the Year 2011 er festival Wacken Open Air. E 2012 o devoa sonet e lodenn gentañ sonadegoù troiad "Imaginaerium" Nightwish (en Europa ha Rusia).
Coragyps atratus
Coragyps atratus a zo ur spesad urubued gagnaouaer e-touez kerentiad ar c'hCathartidae.
Battle Beast
Levezonoù
Levezonet eo sonerezh ar strollad gant W.A.S.P., Manowar, Judas Priest, U.D.O. hag Iron Maiden.
Coragyps atratus
Boued
Dre ma vev Coragyps atratus, dreist-holl, diwar c'hagnoù e talc'h ur perzh pouezus er chadenn ekologel o naetaat an endro buan a-walc'h diouzh korfoù-marv loened all. Degouezhout a ra dezhañ lazhañ preizhoù bev ha ne ra ket begoù ouzh vioù ivez. Mat eo dezhañ debriñ frouezh darev pe vreinet ivez.
Battle Beast
Levezonoù
Alies e vez kavet kalz a ganaouennoù evel "Eclipse", "The Black Swordsman" pe "Band of the Hawk" a gonta istorioù tennet eus ar manga mil-vrudet Berserk ma kaver Guts, ar "Black Swordsman", a glask dialiñ e gomperion a zo bet aberzhet e-kerzh un Eklips gant arc'houered. Eñ hag e gamaladed a oa izili eus Bagad ar Falc'hun, "the Band of the Hawk" e saozneg.
Coragyps atratus
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ en Amerika :
Battle Beast
Istor ar strollad
Juuso, Pyry ha Anton a sone asambles pa oant krennarded. E penn-kentañ 2009 e teuas Nitte Valo e-barzh ar strollad ha setu ma krogjont da enrolliñ kanaouennoù. Goude meur a gemm evit ar gitar-boud hag ar c'hlavier e voe degemeret Eero Sipilä ha Janne Björkroth er strollad. War-lec'h ma oa bet tizhet an trec'h ganto da-geñver ar Wacken Metal Battle, gallet o deus sinañ ur gevrat da-vat gant al label Hype Records e dilost-hañv 2010.
E miz Eost 2012 e yeas kuit ar ganerez Nitte Valo eus ar strollad da baseal muioc'h a amzer gant he familh. Erlec'hiet e oa bet gant Noora Louhimo a sine evel penn-kanerez ar strollad.
Eopsaltria
Eopsaltria a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Aostralia.
Bricquebec-en-Cotentin
Bricquebec-en-Cotentin a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Dendrocygna eytoni
Anvet e voe Leptotarsis Eytoni (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).
Annez
Bevañ a ra ar spesad e douaroù izel hanternoz ha reter Aostralia ma plij dezhañ daremprediñ ar geunioù, paludennoù ha pradennoù gleborek.
Hubertus von Preußen
Hubertus Karl Wilhelm von Preußen (1909 e Potsdam - 1950 en Windhoek, Südwestafrika) a oa ur priñs alaman.
Mab e oa da Friedrich Wilhelm Victor August Ernst von Preußen (1882–1951), a oa mab henañ an impalaer Wilhelm II, hag anavezet evel ar c'h-Kronprinz, ar priñs pennhêr.
Alopecoenas hoedtii
Alopecoenas hoedtii (Gallicolumba hoedtii kent) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Annez
Emañ brosezat ar spesad er reter da Inizi bihan ar Sounda (Timor ha Wetar).
Ard Mhacha
250px|thumb|Ar gwel war kêr Ard Mhacha. Ard Mhacha (Armagh e saozneg) zo ur gêr e Hanternoz Iwerzhon, e kontelezh Ard Mhacha. Kêr-benn ar gontelezh eo. E 2001 e oa annezet gant 54 263 a dud. He anv a dalv "Krec'h Macha".
Chapel Sant-Treveur (Plougastell-Daoulaz)
Er e oa bet savet chapel Sant Treveur e Plougastell-Daoulaz. Meur a wech eo bet adkempennet. Delwennoù kaer a c'heller gwelet en diabarzh ouzh ar mogerioù goloet gant raz gwenn, en o zouez, un delwenn vras eus Sant Treveur dibennet, o terc'hel e benn en e zorn kleiz hag ur balmezenn en dorn dehou, hag ur skeudenn koad livet divoutin eus Doue gant daou ael a bep tu dezhañ. Ur groazenn a oa bet ouzhpennet d'ar savadur e 1937. Distrujet e voe al lodenn-se e 1972 hag adkavet he deus ar chapel he stumm gentañ gant un nev hepken. Ur c'halvar bet savet e 1600 gant delwennoù maen kersanton a zo en diavaez, eustu kreisteiz ar chapel.
Tilloy-lez-Cambrai
Tilloy-lez-Cambrai a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Ard Mhacha
Ur gêr a bouez eo bet Ard Mhacha en istor Iwerzhon. Hervez mojennoù kozh Iwerzhon e oa kêr-benn Ulad war an dorgenn anvet Eamhain Mhacha (Navan), zo war lez ar gêr bremañ. En Ard Mhacha e voe savet un iliz vein gant sant Padrig, avieler Iwerzhon, er bloavezh 444, a-hervez. Bremañ ez eus div iliz-veur enni, anvet o-div en anv sant Padrig, an eil evit feizidi an Iliz Katolik Roman hag eben evit re Iliz Anglikan Iwerzhon. En Ard Mhacha emañ arc'heskob katolik Iwerzhon. Ar roue Brian Boru, a oa Roue Uhel Iwerzhon en, a vije bet douaret en Ard Mhacha ivez.
Chapel Sant-Treveur (Plougastell-Daoulaz)
D'an eil sul a viz Gouere e vez ar pardon.
Tilloy-lez-Cambrai
Bered ar C'hommonwealth: Canada Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe gant ofisour-beziañ ar Canadian Corps e miz Here 1918. Douaret e voe eizh nijour enni e-pad an Eil brezel-bed.
Bered ar C'hommonwealth: Mill Switch British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Here 1918 gant ofisour-beziañ ar Canadian Corps. Goude ar brezel e voe degaset 47 bez kanadian eus Cameron Cemetery, ur vered all bet digoret e Tilloy-Les-Cambrai e miz Here 1918 gant ofisour-beziañ ar Canadian Corps ivez.
Laniellus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad Crocias kent.
Daniel Giraud Elliot
Daniel Giraud Elliot, bet ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1835 e New York (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Kerzu 1915 er memes kêr, a oa un evnoniour stadunanat.
Elna
Elna (Elna e katalaneg, Elne e galleg) zo ur gumun eus departamant Pireneoù-ar-Reter, en arondisamant Ceret, e Katalonia an Norzh.
Douaroniezh
Bremañ emañ, asambles gant kumunioù Alenyà, Bages de Rosselló, Cornellà del Bercol, Montescot, Ortafà, Tesà, la Torre d'Elna ha Vilanova de Raó, e kanton la Plaine d'Illibéris (la Plana d'Illiberis).
Anv
Hervez Joan Coromines e teufe an anv-lec'h Elna eus un anv euskarek iri berri ("kêr nevez"), hag a vefe aet da Iliberis, anv iberek kozh Elna. Ar stummoù-mañ a gaver er skridoù :
Marvailhou an Oaled (Marvailhou Grimm)
Marvailhou an Oaled (Marvailhou Grimm) zo titl ul levrig hag a yae d'ober an niverenn 61 eus ar gelaouenn Gwalarn, bet embannet e miz Kerzu 1933.
War ar golo anezhañ e lenner ar meneg "Lodenn Genta".
Ennañ e kaver nav eus kontadennoù Grimm, anezho kontadennoù alamanek dastumet gant ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm, en, hag embannet e Berlin adalek 1812. Kinder- und Hausmärchen e oa an titl orin.
Gant Roparz Hemon int bet troet e brezhoneg.
George Eliot
George Eliot eo anv-pluenn Mary Ann Evans ganet d'an 22 a viz Du 1819 ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 1880, ur skrivagnerez, barzhez, kazetennerez ha troourez saoz. Unan eus skrivagnerien bennañ ar Mare viktorian eo bet.
Seizh romant zo bet skrivet ganti, gant Adam Bede (1859), The Mill on the Floss (1860), Silas Marner (1861), Romola (1862–63), Middlemarch (1871–72) ha Daniel Deronda (1876), darn anezho o vezañ lec'hiet e proviñsoù Bro-Saoz hag o reiñ ur sell gwirvoud ha psikologel eus ar mare.
Taler
Un taler, pe talir, pe thaler zo ur pezh arc'hant eus kreiz ar hag ac'h eas en-dro dre Europa e-pad tost da bevar c'hant vloaz. Dont a rae an arc'hant eus mengleuzioù e broioù an Impalaeriezh santel roman german. Ur moneiz a bouez e teuas da vout en amzer Karl V, ha muioc'h c'hoazh er ha. Lavaret e vez eo orin an dollar stadunanat.
Noemi (kanerez)
Noemi, ganet Veronica Scopelliti, zo ur ganerez italian, ganet d'ar 25 Genver 1982 e Roma (Italia).
Daniel Deronda
Daniel Deronda zo ur romant gant George Eliot, embannet evit ar wech kentañ d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1876.
Enez São Jorge
thumb|500px|kartenn eus an enezeg Enez São Jorge pe Enez Sant Jorj (Ilha de São Jorge e portugaleg) zo un enez eus enezeg an Asorez, er Meurvor Atlantel.
E-kreiz an enezeg emañ, etre Pico ha Terceira.
Youdith
Youdith, pe Judit e brezhoneg, a zo, hervez Levr Youdith ar Bibl, un intañvez yaouank hag he doa lazhet Olofern, pennkadour arme roue an Asirianed goude bezañ hoalet anezhañ dre he c'hened.
E soñj sujañ pobloù ar C'huzh-heol hag ar C'hreisteiz, en o zouez ar Yuzevien, e oa roue an Asirianed. Un armead niverus-kenañ a oa dindan urzhioù Olofern, e bennkadour.
Setu danvez an "istor" hervez troidigezh An Tour-Tan, el levrenn 5 : « Baituloua, ur gêr vihan ouzh harzoù Israel, sezizet gant Olofern, a zo prest da gouezhañ. Ha setu ma sav d'an ampoent un intañvez yaouank eus ar gêr, hec'h anv Youdith, hag a ya da-gaout ar pennkadour betek en e dinell, da hoalañ anezhañ dre he c'hened, d'e zibennañ en e gousk, ha da zistreiñ davet he c'henvroiz, sabatuet-mik ouzh hec'h adwelout ha bec'h ganto o kompren penaos eo deuet a-benn ar vaouez kalonek da lakaat un termen da rogentez Olofern ha d'o saveteiñ war un dro diouzh an enkadenn m'en em gavent enni. »
Un arouez eus plas ar merc'hed er Bibl eo Youdith. Taolennet eo bet gant kalz arzourien.
Die Sterntaler
Die Sterntaler (arc'hant ar stered e brezhoneg) zo ur marvailh alamanek hag unan eus kontadennoù Grimm. Kentañ ma voe embannet a oa en eil embannadur al levr Kinder- und Hausmärchen, dastumad alamanek ar vreudeur Jacob ha Wilhelm Grimm, e 1819.
Ar marvailh
Ur plac'hig, emzivadez, a zo paour, hep ti nag aoz. N'he deus tra nemet he dilhad hag un dorzh vara zo bet roet dezhi gant un den a galon vat. Kalon vat he deus ivez, ha mont a ra d'ober un dro war ar maez. D'un den naonek e ro he bara. Da dri bugel anouedek e ro he c'habell, he forpant hag he sae. En ur c'hoad e wel ur bugel noazh o c'houlenn un hivizh hag e ro hec'h hivizh. N'he deus netra ken hag a-greiz-holl e kouezh ar stered war an douar, ha pep hini anezho a deu da vezañ un taler, ur pezh arc'hant. A-benn ar fin e teu da vout pinvidik.
Brynrefail (Mon)
Emañ ar gêriadenn e-kichen Traeth Dulas ha Traeth Llugwy, ha kalz a douristed a vez er c'hornad, ha kalz tachennoù karavanennoù. Eus an eo an iliz.
Sainte-Cécile (Vande)
Sainte-Cécile  a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Napothera
Napothera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Priz Bras kirri Malaysia 2012
thumb|Troiad Sepang
Napothera
Eizh isspesad warn-ugent (28) en holl.
Priz Bras kirri Malaysia 2012
Priz Bras kirri Malaysia 2012 (2012 Formula 1 Petronas Malaysia Grand Prix), redet d'ar 25 a viz Meurzh 2012 war troiad etreboradel Sepang, zo 860 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. Ar pevarzekvet kevezadenn Priz Bras Malaysia o koñtañ evit kevezadeg bed ar Formulenn 1 hag an eil redadeg kevezadeg 2012 eo.
Frosinone
Frosinone   zo ur gumun en Italia, e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio. Ur 43 500 a dud zo enni o chom.
Priz Bras kirri Malaysia 2012
A-raok ar Priz Bras
thumb|Tro kentañ ar redadeg
Napothera
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er c'herentiad Timaliidae kent.
Priz Bras kirri Malaysia 2012
Kael zisparti
thumb|left|upright=3.2|Kael ditriñ thumb|left|upright=3.2|Kael zisparti
Darvoudoù
thumb|Kael zisparti e-pad troc'h ar redadeg
Stadegoù
Priz Bras Malaysia 2012 a zo :
Benito Juárez
Benito Pablo Juárez García (ganet d’an 21 a viz Meurzh 1806 e San Pablo Guelatao, marv d’an 18 a viz Gouere 1872 e kêr Vec'hiko) a voe prezidant Mec’hiko etre 1858 ha 1872.
Yaouankiz
Benito Juárez a oa un Amerindian zapotek. Mervel a reas e dad hag e vamm pa ne oa nemet tri bloaz. Goude bezañ graet a bep seurt labourioù ez eas d’ar skol, ma teskas spagnoleg adalek an oad a 12 vloaz, e kêr Oaxaca. Mont a reas d’ar c’hloerdi ha goude e reas studioù war ar gwir. E 1834 e teuas da vezañ alvokad hag e-pad ur pennad e tifennas gwirioù indianed ar vro. E-keit-se e rae politikerezh ivez : e 1832 e oa bet anvet da guzulier e ti-kêr Oaxaca. E 1844 e teuas da vezañ frañmason.
Buhez ar politiker
E-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù Unanet e voe anvet da c’houarnour da c’hortoz e stad Oaxaca, e 1847. Evel gouarnour e kemeras disentezioù penn a-raok, evel kempenn an hentoù, sevel ur gartenn eus ar c’hornad, digeriñ skolioù, adsevel palez ar gouarnour. Krouiñ a reas porzh Huatulco ha sevel un hent da vont betek ar gêr-benn. Pa oa Antonio López de Santa Anna e penn ar vro, e voe harzet ha kaset da La Havana. Dont a reas a-benn da dec’hel ha da repuiñ e New Orleans ; eno e vevas betek 1855 ha daremprediñ Mec’hikaned all harluet eveltañ.
E 1855 e rankas Santa Anna reiñ e zilez ha dont a reas Juárez da Vec'hiko en-dro. Savet e voe ur gouarnamant nevez, dindan renerezh ar jeneral Juan Álvarez. Gant ar gouarnamant liberal-se e voe krennet galloud an Iliz katolik hag an arme, ha klasket krouiñ ur gevredigezh vodern hag un ekonomiezh diwar skouer hini ar Stadoù Unanet. Ministr ar Justis e oa Benito Juárez er gouarnamant nevez. Gant al Ley Juárez (lezenn Juárez), e 1855, e voe disklêriet e oa par an holl dirak al lezenn ha lakaet e voe harzoù da zreistgwirioù an Iliz katolik. Tamm-ha-tamm e voe prientet evel-se bonreizh 1857. Pa voe degemeret ar vonreizh nevez e voe anvet Benito Juárez da brezidant lez uhelañ ar vro, tra ma teuas Ignacio Comonfort da vezañ prezidant ar republik.
thumb|An tachennoù dalc’het gant pep kostezenn e 1858 e-pad ar ”Guerra de Reforma”, brezel diabarzh Mec’hiko, etre mirourien (glas) ha liberaled (ruz) En em sevel a reas ar virourien, renet gant ar jeneral Félix María Zuloaga, a-enep ar gouarnamant e miz Kerzu 1857 ha rankout a reas Comonfort reiñ e zilez. Evel ma oa e penn al lez uhelañ e teuas Juárez da vezañ prezidant da c’hortoz ar republik, e miz Genver 1858. Ne voe ket degemeret gant ar virourien avat, ha brezel a voe etre mirourien ha liberaled e-pad tri bloaz. N’eo nemet e deroù 1861 e echuas ar brezel diabarzh-se, gant trec’h al liberaled. E miz Meurzh 1861 e voe dilennet Benito Juárez, da vat, da brezidant ar republik. Pa oa bet prezidant da c’hortoz en doa lakaet degemer un toullad lezennoù a voe diazez ar stad nevez : embannet e voe e oa distag ar Stad diouzh an Iliz, lamet e voe lod eus madoù an Iliz diganti, freuzet e voe an douaroù boutin perc’hennet gant ar c’humuniezhioù amerindian.
Stourm a reas Juárez ouzh an aloubadeg-se, gant harp an darn vrasañ eus tud ar vro. Met kilañ a rankas ober, betek hanternoz ar vro. Neuze e voe skoazellet da vat gant ar Stadoù Unanet, a glaske mirout ouzh levezon re vras Bro-C’hall er c’hevandir. Gounit tachenn a reas armeoù Juárez, betek ma’z eas kuit ar C’hallaoued eus Mec’hiko e 1866. Peurechuiñ a reas ar brezel pa voe tapet an impalaer Masimilian Habsburg gant soudarded Juárez ha pa voe lakaet d’ar marv.
Addilennet e voe Juárez da brezidant ar republik e 1867. Addilennet e voe evit ur respetad nevez e 1871, daoust ma veze rebechet dezhañ bezañ douget d’e benn e-unan, tuañ madoù evitañ ha mougañ an tu-enep. Mervel a reas gant un taol-kalon d’an 18 a viz Gouere 1872, e Palez ar Prezidant, e Mec’hiko.
Hêrezh
An 21 a viz Meurzh, deiz e c’hanedigezh, zo un devezh gouel e Mec’hiko.
Pternistis natalensis
Pternistis natalensis a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Anvet e voe Francolinus Natalensis da gentañ-penn (e 1833) gant al loenoniour skosat Andrew Smith (1797-1872).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Aozadur Todt
An Aozadur Todt (Organisation Todt, OT, en alamaneg) a oa un aozadur alaman e servij an Trede Reich. Gant an aozadur-se e voe kaset labourioù bras da benn, koulz en Alamagn a-raok an Eil Brezel-bed hag er broioù eus Europa aloubet gant an Nazied e-pad ar brezel. Implijet e voe prizonidi da ober al labourioù-se alies.
E Breizh hag a-hed arvor Bro-C'hall e lakae labourerien da sevel Moger ar Meurvor Atlantel. Gantañ e oa bet savet Porzh Listri-spluj Sant-Nazer
Daou zen dreist-holl zo bet e penn an aozadur :
Mohammed VI Maroko
Mohammed VI (en arabeg Maroko : محمد السادس, en berbereg Maroko : ⵎⵓⵃⵎⵎⴷ ⵡⵉⵙⵙ ⵚⴹⵉⵚ), ganet d'an 21 a viz Eost 1963 e Rabat (Maroko), eo 23 monark dinastiezh an Alaouited, hag an trede o tougen titl roue Maroko, abaoe an 23 a viz Gouere 1999.D'an oad a 36 vloaz e teuas war an tron, war-lerc'h e dad Hasan II, roue ar vro etre 1961 ha 1999. D'an 21 a viz Meurzh 2002 e timezas gant Salma Bennani. Daou vugel o deus : Moulay (priñs) Hasan ganet e 2003, ha Lalla (priñsez) Khadija ganet e 2007. Torret e vije bet o eured e 2018 hervez meur a gazetenn.
Dindan e ren e oa bet adreizhet kod ar familh e 2004. Goude an Nevez-amzer arab e 2011 e voe cheñchet ar Vonreizh gantañ hag aozet ur referendum d'an 11 a viz Gouere hag a savas a-du gant an adreizh.
Diskuliet e voe e 2010 gant WikiLeaks ez eus goubrenerezh e lez ar roue, hervez telegramoù diplomatek gant diplomated stadunanat o chom er vro. Pempvet monark pinvidikañ ar bed eo hervez ar gelaouenn Forbes.
Buais-les-Monts
Buais-les-Monts a zo ur gumun eus departamant Manche e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Buais ha Saint-Symphorien-des-Monts.
Dinbych-y-Pysgod
Dinbych-y-pysgod (Tenby e saozneg) zo ur porzh-mor e kreisteiz Sir Benfro. Darempredet e vez gant e-leizh a douristed e-pad an hañv.
Anv zo eus Dinbych-y-pysgod evit ar wech kentañ en ur varzhoneg eus ar zo meneget e Levr Taliesin. Kreskiñ a reas kêr en-dro d’ur c’hastell na chom nemet rivinoù anezhañ bremañ. Met mogerioù kozh eus an zo c’hoazh.
Eus Dinbych-y-pysgod e loc’h ar bigi da vont da Ynys Bŷr. Dirak Dinbych-y-pysgod ivez emañ Enez Catrin, un enezennig a vez stag ouzh an douar-bras war-bouez ur chaoser a vez dizoloet gant ar mor pa vez tre.
Santa Domenica Vittoria
Santa Domenica Vittoria zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Doubs (stêr)
An Doubs zo ur stêr 453 km hed hag a red e reter Bro-C'hall hag e Suis. Adstêr eo d'ar Saône.
Dubis eo an anv latin e levr Caius Julius Caesar, De Bello Gallico.
Noemi
Noemi pe Naomi zo un anv-badez hebreek, deuet dre ar Bibl.
Gerdarzh
Talvezout a ra kement ha plijadur, levenez. Da neuze e c'haller e dostaat ouzh an anvioù all kenster: Joy, Letizia, Levenez.
Bolzoù-enor roman
Ar bolzoù-enor roman a chom hiriv en o sav a deu eus marevezh an impalaerien roman, adal ar eta. Ar re a oa bet savet a-raok, da vare Republik Roma, ne chom hini ebet anezho en o sav. Kavet e vez ar monumantoù-se en impalaeriezh a-bezh.
Charlez III Navarra
Mab e oa da Charlez II Navarra (anavezet evel Charlez an Drouk, pe Charles le Mauvais gant istorourien Bro-C'hall) ha da Janed Bro-C'hall (1343-1373)
Longèves (Vande)
Longèves a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Charlez III Navarra
dindanañ e voe peurechuet iliz-veur Pamplona, ma voe beziet gant e bried, ha savet palezioù Tafalla hag  Olite, ma varvas en 1425.
Patrick Poivre d'Arvor
thumb|Patrick Poivre d’Arvor e 2010. Patrick Poivre d'Arvor (ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1947 e Reims gant an anv a Patrick Poivre), hag a vez lesanvet alies PPDA, zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner gall.
Red-vicher
Kinniget eo bet gantañ ar c’heleier war Antenne 2 eus 1976 da 1983 ha war TF1 eus 1987 da 2008.
E 2000 eo bet besrener TV Breizh, ar chadenn skinwel nevez krouet gant Patrick Le Lay en Oriant.
Ur skrivagner eo Patrick Poivre d’Arvor ivez : tremen tri-ugent levr en deus skrivet, darn gant e vreur, Olivier.
E dud zo eus Breizh, hag un ti e Tregastell en deus.
Carlos II
Carlos II a oa anv meur a roue
Villafranca Tirrena
Villafranca Tirrena zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Bolz Germanicus
Bolz Germanicus zo ur volz roman e kêr Saintes, e Bro-C'hall, e Charente-Maritime. Savet eo bet e 18 pe 19 gant C. Julius Rufus, un den pinvidik eus kêr, anvet neuze Mediolanum Santonum, en enor d'an impalaer Tiberius, d'e vab Drusus Julius Caesar, ha d'e advab Germanicus.
Acquedolci
Acquedolci zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Bara-chokolad
Ur varaenn-chokolad zo ur gouign giz Vienna graet gant toaz go feilhennet, heñvel ouzh hini ar c'hornegennoù, en-dro d'ur varrenn chokolad du pe ziv.
Ijinet e voe gant an Aostrianed August Zang (1807-1888) hag Ernest Schwarzer. En em staliañ a rejont e Pariz e 1837 evit gwerzhañ o c'houignoù, en o zouez kornegennoù ha bara-chokolad, en o Boulangerie viennoise lec'hiet 92 straed Richelieu.
E deroù an e voe tapet ar pleg d'ober ar bara-chokolad gant toaz feilhennet e-lec'h toaz brioch.
Gwerzhet e vez ar bara-chokolad er baraerezhioù hag ar gourmarc'hadoù peurvuiañ.
Poan
Ar boan zo ur santad displijus-bras pe kriz kenañ a c'houzañver diwar un taol pe ur gloaz.
Bejaia
Bejaia (kabileg: Bgayet pe Vgayet ; arabeg: ‏بجاية‎ Bijayah) zo ur gêr eus Aljeria, lec'hiet war ribl ar Mor Kreizdouar. Poblet e oa gant war-dro 178 000 a dud e 2008.
Santa Teresa di Riva
Santa Teresa di Riva zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Bara-rezin
Ar bara-rezin zo viennerezhoù e stumm ur maligorn, graet gant toaz go feilhennet, rezin sec'h ha koaven gwestell. Debret e vez da lein pe da verenn-vihan dreist-holl.
Tennañ a ra ar bara-rezin da gouignoù a gaver en Alamagn, Aostria ha Lec'hlenn, evel ar schnecken (« maligorned » en alamaneg) hag ruilhennoù kanell (anvet kanelbulle e svedeg).
Billy Mitchell
William Lendrum Mitchell, bet ganet d'an 29 a viz Kerzu 1879 e Nisa (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1936 e New York (New York (Stad), Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur brigadier-jeneral stadunanat. Diaraoger en nijerezh-arme e vez sellet outañ evel tad an United States Air Force (USAF), evitañ da vezañ bet braoz gant e urzhaz.
Da-heul gwallreuz an aerlestr-stur USS Shenandoah (ZR-1) (2 a viz Gwengolo 1925) ec'h embannas war ar groaz e oa divarrek pennoù-bras an arme-douar hag ar morlu, hag int-i kiriek penn-da-benn d'ar gwallzarvoud ma kollas pevarzek den o buhez ennañ. Kaset e voe dirak ul lez-arme diwar goulenn ar Prezidant Calvin Coolidge (1872-1933) ha kondaonet evit disujidigezh : digarget e-pad pemp bloaz e roas e zilez d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1926. Gant ar filmaozer aostrian-stadunanat Otto Preminger (1905-1986) e voe savet ar film The Court-Martial of Billy Mitchell e 1955, Gary Cooper o telc'her perzh ar c'horonal Mitchell.
Chom a reas evel an hini en devoa kaset da benn an danevell a ziougane e vije taget Hawaii gant al lu japanat, kement-mañ e 1924, da lâret eo seitek vloaz a-raok na c'hoarvezje an arsailh war Pearl Harbor d'ar 7 a viz Kerzu 1941...
Verchin
Verchin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). 218 annezad a oa e 2018.
Anv
Setu amañ ar stummoù skrivet anavezet : Wereinium (638), Verokinium (920), Wercin (1120), Werchin (1287), Werchins (1292), Werchyn (1297), Werchin-en-Ternois , Verchins-en-Ternois (1507), Vuerchin (1585).
Dont a rafe eus Vercinius, anv un den roman.
Les Cinq Gentlemen maudits (film, 1920)
Les Cinq Gentlemen maudits (Ar Pemp Denjentil milliget e brezhoneg) zo ur film gall mut, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozerien c'hall Luitz-Morat ha Pierre Régnier e 1920.
Un doare all a voe sevenet e 1931 gant Julien Duvivier a savas doare alamanek — Die fünf verfluchten Gentlemen (1932) — ar film ivez.
An danvez
En em gavout a ra pemp den — Le Guérantec, Kaladjian, Lawson, Middlock ha Madolini — e Tuniz. Tra m'emaint o pourmen e kêr e lam unan anezhe he gouel diouzh dremm ur werzherez tilsamoù, evit farsal. Aet en egar e troukvallozh he zad anezhe o tiouganañ dezhe dre betore urzh ez afont da Anaon... Nebeut amzer war-lerc'h e veuz Middlock da-geñver ur vageadenn war vor. Mervel a ra Lawson a-boan distroet da Naplez. Adkavet eo Madolini marv-mik, ur goustilh arab gantañ sanket etre e ziv skoaz. A-benn ar fin ez eo diskoachet ar voualc'h war he neizh gant Le Guérantec pa ginnig da gKaladjian paeañ an dle en deus berniet o c'hoari : ne oa nemet ur c'hwiberezh bet savet da dennañ arc'hant digantañ.
Santo Stefano di Camastra
Santo Stefano di Camastra zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
San Marco d'Alunzio
San Marco d'Alunzio zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Magalona
Magalona (Maguelone e galleg) zo ul lodenn eus kumun Vilanòva de Magalona (Hérault). Un enezenn volkanek e oa gwechall gozh, staget ouzh an douar-bras gant un erv draezh. Un iliz-veur romanek zo e Magalona, iliz-veur Sant Pêr ha Sant Paol.
Dendrocygna bicolor
Anvet e voe Anas bicolor (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Amerika (eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika da Arc'hantina), e reter Afrika, Madagaskar ha kreisteiz Azia ma plij dezhañ daremprediñ al lec'hioù dour dous.
Magalona
Istor
Anv zo eus Magalona da vare un ergerzhadeg gant an dug Paulus a-enep kont Nimes hag eskob Magalona. Un eskopti zo bet krouet eno, war-dro 506-589. Distrujet eo bet gant Karl Martel e 733. Magalona a oa bet distrujet war urzh Loeiz XIII e 1633. Staget eo bremañ ouzh Vilanòva de Magalona.
Murazzano
Murazzano zo ur gumun italian e proviñs Cuneo, e Piemonte, hag an niver a annezidi a sav da.
Brudet eo fourmaj Murazzano.
Ilha do Pico
An Ilha do Pico, pe  Enez ar Pico (Enez ar Gern), zo unan eus an Azorez, anvet diwar ar menez-tan a zo en he c'hreiz.
Menez-tan
Ar Montanha do Pico, ar menez-tan, en deus ur gern anvet o Pico Pequeno pe Piquinho (bihanik). Uhelañ menez Portugal eo, hag an trede uhelañ er Meurvor Atlantel, gant 2 351 metr a-us da c'horre ar mor.
Alaudidae
Alaudidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ an alc'hwedered, ar c'hogenneged hag ar c'hodioc'hed. Termenet e voe e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 6.4 an IOC World Bird List ez a ur genad golvaneged warn-ugent d'ober ar c'herentiad :
Starsky & Hutch
Starsky & Hutch zo ur stirad skinwel birvidik stadunanat, savet gant ul lodenn bilot 70-munutenn (skignet da gentañ evel ur film) ha gant 92 lodenn 50 munutenn pep hini. Krouet eo bet ar stirad gant William Blinn, produet gant Spelling-Goldberg Productions, ha skignet etre Ebrel 1975 ha Mae 1979 war ar chadenn ABC. Embannet e oa gant Columbia Pictures Television evit Stadoù-Unanet Amerika, da gentañ, ha gant Metromedia Producers Corporation evit Kanada ha broioù all eus ar bed. Skigner bedel ar stirad a zo Sony Pictures Television hiziv-an-deiz. Ar stirad skinwel a zo bet awen ur film sinema hag ur c'hoari video.
Rock City Guards
Ar Rock City Guards a oa ur batailhon bezen savet e Nashville, Tennessee e 1860 a-raok ma voe kroget Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. 327 den a oa emezelet a youl vat en aozadur; en o zouez e oa George Maney, hag a voe kabiten. Bez e oa ivez an alvokad Thomas H. Malone, a voe letanant; Charles Todd Quintard, evel aluzener.
Starsky & Hutch
Istor
Ar stirad skinwel a ro tro da heuliañ daou zetektiv eus su Kalifornia: David Michael Starsky (Paul Michael Glaser), du e vlev, bet soudard en U.S. Army, ha Kenneth Richard "Hutch" Hutchinson (David Soul), dizimezet, melen e vlev. Dindan an anv kod radio "Zebra Three", evezhiañ a reont straedoù ar gêr ijinet Bay City, e Kalifornia.
Rock City Guards
Gerioù stur
D'ar 25 a viz Ebrel e oa bet ul lid, roet e oa bet ar banniel ofisiel d'ar vezen. Setu ar gerioù a voe disklêriet e-pad al lid:
Take this banner! and beneath
The battle cloud's encircling wreath,
Guard it! - till our homes are free;
In the breaking forth of power
In the truth of steeds and men,
Take this banner! and if e'er
Thou should'st press the soldier's bier
Río Pico (Spagn)
Ar río Pico zo ur stêr eus dourva an Douro, el Ledenez iberek. Redek a ra dre proviñs Burgos (Kastilha ha León). 16 km zo adal hec'h eienenn en Atapuerca, betek he c'hember er río Vena, en Burgos.
Rock City Guards
Gerioù stur
And the muffled drum should beat,
To the tread of mournful feet,
John Price (skrivagner kembreat)
John Price pe John Prise pe Siôn ap Rhys (1502 - 1555) a oa un noter eus Kembre, brudet dre ma savas al levr kentañ a voe moullet e kembraeg, Yn y lhyvyr hwnn (1546). Genidik e oa eus Aberhonddu e Sir Frycheiniog.
Rock City Guards
Gerioù stur
Then this mournful flag shall be
John Price (skrivagner kembreat)
Labourat a reas a-hed e vuhez evel noter evit ar Gurunenn. Anvet e voe da varc’heg e miz C'hwevrer 1547. Resev a reas douaroù prioldi Aberhonddu evel garedon evit e labour.
Rock City Guards
Gerioù stur
Martial cloak and shroud for thee.
Urzhiadur ar bezen
D'an 22 a viz Ebrel 1861 e oa urzhiet ar bezen evel-se:
John Price (skrivagner kembreat)
Plijout a rae dezhañ dastum dornskridoù hag en em lakaat a reas da skrivañ skridoù e latin hag e kembraeg. Ul lenneg hag un dengarour e oa. Troet e oa gant istor Kembre ha gant al lennegezh kembraek eus ar Grennamzer.
Skrivañ a reas ul levr e latin da zifenn oberenn Jafrez Menoe, a veze kavet abeg enni gant istorourien eus an amzer-se, evel Polydore Vergil, ul levr anvet Historiae Britannicae Defensio (« Difenn istor Breizh »), a voe embannet e 1573, goude e varv. Met koun a zalc’her anezhañ dreistr-holl abalamour ma savas Yn y lhyvyr hwnn, ar c’hentañ levr kembraek a voe moullet.
Rock City Guards
Urzhiadur ar bezen
Company A: Elections held on Monday April 15, 1861
Captain; T. F. Sevier
1st Lieut.; Joseph Vaulx, Jr.
2nd Lieut.; Thomas Malone
3rd Lieut.; W. D. Kelly
Company B: Election date unknown
Captain; James B. Craighead
1st Lieut.; John Patterson
2nd Lieut.; Jo. H. Vanleer
3rd Lieut.; William J. Pryor.
Company C: Election held Monday April 22
Captain; C. W. Kennedy
1st Lieut.; R. B. Snowden
2nd Lieut.; Thomas B. Eastland
3rd Lieut.; J. F. Wheless
Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika
E Mae 1861 an unvez, savet gant teir gompagnunezh, a oa bet lakaet e servij Lu Stadoù Kengevreet Amerika. Ul lodenn e oa deuet da vezañ ar 1st Tennessee Infantry Regiment hag ul lodenn all an 27th Tennessee Infantry. George Maney a oa bet lakaet da goronal. Ar rejimant en devoe servijet a-hed ar brezel diabarzh stadunanat. Unan eus ar bannieloù brezel implijet gant ar vezen Rock City Guards a gaver hiziv-an-deiz en Tennessee State Museum.
Phil Bennett
Phil Bennett (Felinfoel, 24 Here 1948 – idem, 12 Mezheven 2022) a oa ur rugbier kembreat hag a c'hoarias evit kleub Llanelli ha skipailh broadel Kembre.
E 2020 e voe disklêriet, goude ur vouezhiadeg, eo e daol-esae a-enep skipailh Bro-Skos e Meurzh 1977 a voe ar gwellañ esae merket gant Kembre biskoazh.
Kefeleg-koad Bukidnon
Ar c'hefeleg-koad Bukidnon (Scolopax bukidnonensis) a zo un evn hirc'harek hag a vev e Filipinez.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleged-koad en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Emgann Bakhmut
Emgann Bakhmut pe Emgann Artemivsk zo un hollad emgannoù nepell diouzh kêr Bakhmut etre nerzhioù lu Ukraina ha nerzhioù Kevredad Rusia harpet gant gopr-soudarded ar Strollad Wagner ha nerzhioù lu Republik Pobl Donetsk ha Republik Pobl Louhansk e-kerzh Emgann an Donbas. Krog e oa kanoliadeg kêr Bakhmut e Mae 2022, met kroget e oa an emgann da vat d'ar 1añ a viz Eost. Nerzhioù lu Rusia a oa deuet eus tu Popasna goude ma voe kilet gant Ukrainiz diouzh an talbenn. E fin ar bloavezh 2022, goude enep-argadennoù C'harkiv ha C'herson gant Ukraina, talbenn Bakhmut-Soledar a oa deuet da vezañ lec'h pouezusañ ar brezel. Rusia a gendalc'h da dagañ eno dreist-holl adalek Du 2022. Ouzhpennet e oa bet nerzhioù rusian evit harpañ an talbenn o tont eus talbenn Kherson gant soudarded nevez enrollet. Gant an amzer o tremen e vez keñveriet an talbenn ouzh unan eus ar C'hentañ Brezel-bed gant fozioù-difenn ha tagadennoù gwadus a bep tu hep gounid douaroù anat. Keñveriet e vez gant emgannoù Stalingrad ha Verdun
Simbol pe pouezuster strategel
Ar c'horonal war e leve Serhiy Hrabskyi en doa embannet e oa ar Strollad Wagner o klask kaout un trec'h o aloubiñ Bakhmut. Penn ar strollad Yevgeny Prigozhin a vije o klask rastellañ arc'hantaouiñ Rusia ha brud politikel digant ar gouarnamant rusian. Prighozhin e unan en deus embannet e oa pal an emgann da dreiñ kêr Bakhmut en un "drailherez kig" evit lazhañ pe gloazañ ar muiañ a soudarded ukrainan posubl.
Tabut a zo evit gouzout pouez strategel kêr. Evit darn ar ar bolitikerien pe kazetennerien a-du gant Ukraina n'eo ket ur gêr pouezus. Evit pennoù lu Ukraina eo ur fazi kenderc'hel da goll soudarded evit ar gêr.
Tu Rusia e vez embannet eo pouezus kemer ar gêr rak strategel e vefe evit peurrest ar brezel.
Morituris
Morituris zo ur film spont italian sevenet gant Raffaele Picchio. Ar film a zo bet skignet evit ar wech kentañ d'an 30 a viz Gouhere 2011, e-pad ar Fantasia Festival. Ar film a zo awenet gant lazhadeg Circeo. E-pad an torfed gwirion-se e 1975, tri den o devoa skrapet, gwallet ha jahinet div vaouez yaouank e-pad daou zevezh. Dre ma'z eo feuls skeudennoù ar film, ez eo bet difennet en Italia. E miz Mae 2013 Synapse Films en deus prenet gwirioù embann ar film Mortituris evit an DVD.
Echuiñ a ra ar film gant ar frazenn "in memory of mankind".
Sant'Angelo di Brolo
Sant'Angelo di Brolo zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
George H. W. Bush
George Herbert Walker Bush, a vez graet anezhañ dre vras George Bush, ganet d'an 12 a viz Mezheven 1924 e Milton (Massachusetts) ha marvet d'an 30 a viz Du 2018, a oa ur politikour amerikan hag a zo bet 41 Prezidant ar Stadoù-Unanet, eus 1989 betek 1994. Besprezidant e oa bet ivez da vare Ronald Reagan, etre 1981 ha 1989. Tad eo da George Walker Bush a zo bet Prezidant eus ar Stadoù-Unanet ivez.
Stankioc'h Azia
Ar stankioc'h Azia a zo ur spesad evned hirc'harek, Limnodromus semipalmatus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, blotviled, kresteneged ha preñved-lec'hid dreist-holl hag a gav e bazeier ha lec'hidegi gleb.
Annez
Neizañ a ra al labous e Siberia ha Manchouria ha nijal kuit da greisteiz Azia ha hanternoz Aostralia da c'hoañviñ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Limnodromus semipalmatus en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Charles Pic
Charles Pic zo ur blenier kirri gall a red e Formulenn 1 e 2012 gant ar skipailh Marussia F1 Team.
Santa Lucia del Mela
Santa Lucia del Mela zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Ianthocincla
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1835 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) isspesad en holl.
Yann-Loeiz Keramanac'h
Yann-Loeiz Keramanac'h, ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1790 e Lokeored ha marvet d'ar 24 a viz Eost 1860, a oa ur beleg hag un troour brezhonek. Kure, person ha chaloni e voe e Montroulez.
Ianthocincla
Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù er genad Garrulax kent.
San Filippo del Mela
San Filippo del Mela zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.
Dendrocygna autumnalis
Dendrocygna autumnalis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Anatidae.
Anvet e voe Anas autumnalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra, diouzh an noz peurvuiañ, diwar c'hreun ha had dreist-holl petra bennak na ra ket fae ouzh artropoded ha divellkeineged-dour gwech an amzer.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Amerika :
5S
Hentenn ar 5S a zo un teknik merañ japanat a glask da wellaat en doare reoliek an oberoù graet en embregerezhioù. Amprouet e oa bet er reizhiad produiñ Toyota.
Tra oc'hpenn: Gallout 'ra an hentad-mañ be'añ troet e brezhoneg gant ar ger DiHeSKeL a dalv:
Palioù
Da bep poent "S" e bal :
Oc'hpenn da se e lak ar reizhiad a-bezh da :
Seiri (Diframmañ)
Er stad-mañ e vez rediet da ziframmañ pep tra n'emañ ket en e blas en dachenn labour. Un nebeud reolennoù a gas da gemer an divizoù a-zoare :
Seiton (Lec'hiañ)
Er stad-mañ 'vez renket ar biñvioù hag an dafaroù disheñvel gouestlet d'al labour. Gallout 'reer implijout hentennoù merañ gwelus evit hec'h aesaat, mes alies 'vez dalc'het Seiton evel: "Ul lec'h hepken evit un dra hepken, hag un dra hepken evit ul lec'h hepkenn".
Klasket 'vez aozañ an dachenn labour en doare ma vo chomet hep koll amzer hag energiezh.
Reolennoù Seiton :
Seiso (Lakaat da skediñ)
Kalz aesoc'h eo naetaat an dachenn labour ur wech ma vo diac'hubet (Seiri) ha renket (Seiton). Chom hep doujañ an naetiri a c'hell lakaat war wel difiñv ar mekanikoù pe direizhderioù
Un nebeud reolennoù evit Seiso :
Seiketsu (Skoueriekaat)
Ar stad-mañ a lak da zerc'hel en e soñj 'vez rediet an urzh hag an naetiri da ve'añ dalc'het bemdez.
Shitsuke (Heuliañ)
Amañ 'vo kavet ar gwiriañ en doare strizh eus lakaat ar "5S" pe DiHeSKeL e pleustr. Kefluskerioù ar stad-mañ 'vez gwiriañ fiziadus ar pevar "S" pe boent kentañ hag harpañ digant al labourerien dapet e-barzh.
Heuliadennoù
Muzuliet 'vez an disoc'h kerkoulz e kenderc'husted ha plijadur an dud labour da geñver ar strivoù zo bet graet evit aesaat an doareoù labour.
Pennadoù kar
Hentennoù bennak 'vez implijet evit lakaat ar 5S pe DiHeSKeL e pleustr:
Naftali Bennett
Naftali Bennett (, treuzlizherennet Naftālī Beneṭ,, bet ganet d'ar en Haifa) zo ur politikour israelat. Kentañ ministr ar vro eo abaoe an. Ministr aferioù an diaspora e oa bet etre 2013 ha 2019, ministr an deskadurezh etre 2015 ha 2019 ha ministr an difenn etre 2019 ha 2020. Ren a ra ar strollad Dehou Nevez abaoe 2018.
Chapel Sant-Dren
thumb|250px|right|Chapel Sant Dren Chapel Sant Dren zo ur savadur bras a-walc'h eus ar kantved e Plougastell-Daoulaz. Emañ 5 km e mervent ar vourc'h, e deun an Aberloc'h (Lauberlac'h), war glann dehou ar wazh.
Luskellerez
thumb|right|250px|Al luskellerez, taolenn gant [[William Bouguereau (1875).]] Ul luskellerez a zo ur ganaouenn pe un ton a dalvez da lakaat ar vugale vihan da gousket. Peurvuiañ e vez eeun a-walc’h an ton hag adlavaret e vez ar c’homzoù meur a wech. Luskellerezioù a gaver en holl vroioù hag en holl yezhoù ar bed.
Chapel Sant-Dren
Mont a ra un nev hag ur groazell d'ober anezhañ. Stumm dorn ur baner zo gant an nor e talbenn ar c'hornôg, gant ur wareg damblaen-begek eus an azginivelezh a-us dezhi. A-zioc'h an nor ez eus un enskrivadur a zispleg e oa savet ar chapel d'an eil sulvezh a viz Mae e 1549 gant Herri a Gastell (Kastell-Paol?), person Plougastell, en enor da Intron-Varia Goñfort ha da Sant Adrian. Kemer a reas ar chapel-se lec'h unan koshoc'h rak danevell a ra ur skrid eus ar 27 a viz Kerzu 1414 e oa roet 5 lur leve da Abati Daoulaz gant Marc'harid Burel diwar douaroù hag a oa etre chapel sant-dren ha Plougastell. Un tour bihan oa bet savet e fin ar marevezh gotek.
Luskellerez
Luskellerezioù brezhonek
Unan eus ar re anavezetañ eo « Toutouig ».
Chapel Sant-Dren
Hervez lod, patrom ar chapel a vefe Sant Adrian a brezegas ar feiz katolik e Breizh-Veur hag a varvas e 720. Seblantout a ra e vefe gouestlet ar chapel d'ur sant merzher kentoc'h. Da lâret eo Sant Adrian, merzher e Nikomedia war-dro 303. Brudet e oa er Grennamzer, evel Sant Bastian ha Sant Anton, da wareziñ an dud diouzh ar c'hleñvedoù pegus. Marteze en dije kemeret lec'h Sant Derien, keneil da Sant Neventer, evel patrom ar chapel.
Luskellerez
Luskellerezioù e yezhoù all
E galleg eo anavezet mat « Dodo, l'enfant do / l'enfant dormira peut-être » ha « Fais dodo, Colas mon p'tit frère ». E saozneg eo brudet « Hush, Little Baby » pe « Twinkle Twinkle Little Star ».
Chapel Sant-Dren
E-leizh a zelwennoù a dalvoudegezh a zo er chapel-se : Sant Erwan etre ar paour hag ar pinvidig en ur c'hustod koad eus ar kantved, un delwenn eus ar Werc'hez vamm, eus Santez Ana , eus Sant Adrian , eus Sant Marzhin, Sant Alar, Sant Fransez Asiz, ha re all ... E korn biz talbenn ar chapell e weler un aerouant el laez
Ur c'halvar bet savet e 1594 a zo e kichen ar chapel. Diblaset e oa bet e 1940.
Tryfan
Tryfan zo ur menez e hanternoz Kembre, er c'hornad anvet Eryri, e Sir Conwy. Unan eus kernioù menezieg ar Glyderau eo, war lez Llyn Ogwen, hag ar pempvet uhelañ anezho, gant 917,5 metr uhelder, hag ar pemzekvet menez uhelañ e Kembre.
Carentan-les-Marais
Istor
Enframmet eo bet kumunioù Brévands, Saint-Pellerin ha Les Veys enni d'ar 1 a viz Genver 2017.
Tryfan
E krec'h ar menez ez eus daou bezh roc'h, lesanvet Sion a Sian, pe c'hoazh Adda ac Efa (Adam hag Eva) pe Y Bugail a'i Wraig (ar mêsaer hag e wreg).
Givri gouez a vez o peuriñ alies war tarrozioù Tryfan.
Carentan-les-Marais
Istor
Enframmet eo bet kumunioù Brucheville, Catz, Montmartin-en-Graignes, Saint-Hilaire-Petitville ha Vierville enni d'ar 1 a viz Genver 2019.
Levr Youdith
Levr Youdith, pe Levr Judit, a zo unan eus levrioù an Testamant Kentañ deuet betek ennomp dre droidigezh ar Seikont. Unan eus al levrioù eilkanonel eo eta. Kontañ a ra istor Youdith, un intañvez yaouank eus kêr vBaituloua hag a zeuas a-benn da lazhañ Olofern, penngadour arme roue an Asirianed goude bezañ e hoalet. Dieubet he deus he c'hêr a oa dindan seziz.
Ober a ra aozerien troidigezh An Tour-Tan ar goulenn-mañ : "Daoust hag un diazez istorel bennak he deus an danevell-mañ ? ... A c'hell kaout, met ar pouezusañ evit ar skrivagner sakr n'eo ket taolennañ an istor, hogen reiñ ur stern gwirheñvel d'e daolenn, ha diskouez ur wech ouzhpenn, emañ an Aotroù, e pep degouezh, oc'h eveshaat ouzh e bobl hag oc'h amprouiñ he fealded a-dreuz an darvoudoù kalet a zeu da waskañ anezhi."
Ponte Vecchio
Ponte Vecchio (pont kozh, pe henbont) zo anv meur a bont en Italia.
Sant'Alessio Siculo
Sant'Alessio Siculo zo ur gumun italian e meurgêr Messina e Sikilia.