cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nationalsozialistischer Untergrund
An NSU a oa disheñvel diouzh darn eus ar strolladoù sponterien all rak ne glaske ket bezañ brudet. Ar strollad sponterien a oa bet kavet gant poliserien Alamagn ur wech marvet Böhnhardt ha Mundlos, hag harzet Zschäpe nebeut amzer goude. Diaes eo gouzout resis petra eo an holl dorfedoù sevenet gant an Nationalsozialistischer Untergrund. Betek-henn e soñer eo bet graet an torfedoù-mañ ganto : muntr 9 den, Turked, Gresianed ha Kurded etre an 9 a viz Gwengolo 2000 hag ar 6 a viz Ebrel 2006, muntr ur boliserez, bombezadenn Nürnberg e 1999, bombezadennoù Kologn e 2001 ha 2004, un heuliad 14 laeroñsi e tiez-bank. Hervez prokulor meur Alamagn ar mare e oa an NSU "ur strollad eus an tu dehoù pellañ mennet gant ar c'hoant da lazhañ estrañjourien, ha keodedourien gant orinoù estren"
Stalingrad (disheñvelout)
Lec'hanvadurezh
Goude an Eil Brezel-bed e voe roet an anv Stalingrad da veur a lec'h, darn anezho a voe divadezet pa voe kollet nerzh gant ar Strollad Komunour gall ha pa gouezhas an URSS d'an traoñ.
Raphaël
Raphaël zo un anv-badez gallek roet d'ar baotred.
Gerdarzh
Diwar anv hebreek an ael Rafael (Bibl).
Iliz ar C'hemennadur
Iliz ar C'hemennadur zo ur santual e Nazared savet gant ar frañsiskaned etre 1960 ha 1969 e plas an hini vihan savet e 1730. Houmañ he doa kemeret plas iliz vras ar Groazidi, bet distrujet gand ar sultan Baibars e 1263.
Istor
Ar furchadennoù o deus lakaet war-wel mougev ar c'hemennadur. En amzer Jezuz, Nazaret a oa ur geriadennig eus ar menez, gant un ugent ti bennak, pep ti o kaout mougevioù dindanañ, a servije evel grignolioù (kalatrez), gant skalieroù da ziskenn enno.
Dindan iliz vizantat ar 5vet kantvet ez eus bet kavet maen gant un indu gwenn engravet "graffiti" warnañ, da skouer "XE MAPYA" (Ave Maria, Me ho salud Mari).
Skrivañ a ra Job an Irien :.
Edmund Spenser
Edmund Spenser (c.1552/1553 – 13 Genver 1599) a oa ur barzh saoznek.
Ganet e voe e Londrez hag ober a reas e studi e skol-veur Cambridge.
Anavezet eo dreist-holl abalamour d'e varzhoneg The Faerie Queene en enor d'ar rouanez Elesbed I.
Tiriadoù ar Gwalarn
Tiriadoù ar Gwalarn (Northwest Territories e saozneg; Territoires du Nord-Ouest e galleg) zo unan eus tri ziriad Kanada. Emañ e hanternoz ar vro, etre Yukon er c'hornôg ha Nunavut er reter. En em astenn a ra etre al ledredenn 60° Norzh ha Meurvor Arktika, tost da Bennahel an Norzh. Kalz eus an annezidi zo Amerindianed hag Inuit. Yellowknife eo kêr-benn an tiriad.
Sourd brizhelloù glas
Ar sourd brizhelloù glas (Ambystoma laterale) a zo un divelfenneg lostek hag a vev e reter Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Elgen Long
Elgen Marion Long (McMinnville, Oregon, 12 a viz Eost 1927) zo un nijer hag ul loman stadunanat brudet dre e nijadenn tro-dro d'ar bed dreist Pennahel an Norzh ha Pennahel ar Su e 1971, ha dre e enklask a-zivout steuziadur al levierez Amelia Earhart er Meurvor Habask e 1937.
Buhez
Goude bezañ bet skoliataet betek e bemzekvet bloaz, e 1942, ez emezelas Elgen Long en US Navy ma voulc'has e respet en nijerezh : er skingomz da gentañ, evel loman da c'houde hag evel nijer en diwezh ; war-dro 55 000 eurvezh nij zo en e chakod.
E dibenn an Eil Brezel-bed e nijas E. Long tremen kant gwech war bourzh nijerezioù Consolidated Aircraft PBY ha PB2Y a-hed hag a-dreuz ar Meurvor Habask da evezhiañ fiñvoù lu Impalaeriezh Japan ; goude an arsav-brezel e miz Eost 1945 e voe kaset da nijal a-us ar staliadurioù japanat war Enez Formoza (Taiwan hiziv) da c'houzout ha tennet e vije warnañ pe doujet e vije da sinadur an Impalaeriezh.
Goude-se e tivizas E. Long hag e wreg beajiñ dre ar bed evit atersiñ an dud hag o devoa kemeret perzh pe berzh e nijadenn Amelia Earhart. Gant ar fondezon SeaWord e Cape Porpoise (Maine) emañ ar roadennoù hag atersadennoùo deus dastumet e-pad 35 bloaz. Diwar kement-se e savas ar c'houblad an damkanadenn Crash and Sank Theory : aet beol an trelosk da hesk e rankas Amelia Earhart morañ ; pa ne oa ket al Lockheed un dournijerez e sankas er mor ha beuzet e voe ar skipailh ; emañ ar peñse war strad ar meurvor, ur 700 m bennak dindan ar gorre. Bremañ c'hoazh emañ Elgen Long o labourat evit kavout Amelia Earhart.
Rekordoù ofisiel
Tri rekord hepken zo bet enrollet gant an FAI diwar ar15a zo bet tapet gant Elgen Long.
Todus subulatus
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Todidae.
Annez
Brosezat eo ar spesad en enezenn Hispaniola, evel ar spesad all Todus angustirostris. .
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2019
Kib mell-droad merc'hed ar bed 2019, an eizhvet hini, a zo bet dalc'het e Frañs, hervez an diviz kemeret gant ar FIFA d'an 19 a viz Meurzh 2015. Ar wech kentañ e oa da Vro-C'hall aozañ Kampionad merc'hed ar bed.
Skipailhoù an tournamant diwezhañ
Evel ar vro degemer eo perzheget ent emgefreek skipailh Frañs er gevezadeg, ar pedervet gwech dezhañ goude kiboù mell-droad 2003, 2011 ha 2015.
Arizelocichla tephrolaema
Arizelocichla tephrolaema a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pycnonotidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e kornôg-kreiz Afrika :
Božidar Milojković
Božidar Milojković alias BAM (serbeg kirillek: Божидар Милојковић БАМ; 28 a viz Kerzu 1952 e Sremska Mitrovica, Serbia, Yougoslavia) zo un tresour ha skriver senario serb. Krouet en deus ar bannoù treset brudet Acidités de couleur noire. ha Paceri.
Emsav ar Bobl Vrezhon
Emsav ar Bobl Vrezhon (EBV) a oa ur strollad politikel broadelour breizhat, krouet d'ar 24 Eost 1969 e Roazhon, dezhañ ur gelaouenn bolitikel anvet Imbourc'h.
Baionetez
Baionetez, pe kleze-fuzuilh, a reer eus un arm-troc'h a vez staget ouzh kanol ur fuzuilh pe ouzh un arm damheñvel evit kaout nerzh tagañ ouzhpenn da hini an arm-tan evit ar stourm a-dost. Implijet-bras e oa bet dreist-holl da vare ar fuzuilhoù untenn pe tenn-ha-tenn. Ral eo e implij hiziv an deiz. Ar baionetez zo deuet da vezañ muioc'h-mui un doare kinkladur evit an dibunadegoù.
An anv baionetez evit an arm-se zo deuet diwar ar galleg baïonnette (1575) eus anv Baiona, ur gêr en Norzh-Euskadi ma voe fardet ar baionetezoù kentañ er.
Un arm didalvoud ?
Krog e oa dija ar vaionetez da vezañ un arm tost didalvoud abaoe an, dreist-holl abaoe brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861-1865). Brasjediñ a reer e oa bet nebeutoc'h evit 1% eus ar c'holloù denel war tachennoù emgann ar brezel-se, gwelet eo evel unan eus merkoù donedigezh ar brezel arnevez. Implij ar baionetezoù evit lakaat an enebourien da gilañ e-kerzh brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika a c'hoarvezas aliezik met e-pad krogadoù bihan ha tostik-tost nemetken. Al lajad amzer efedusañ a oa pa veze an enebourien oc'h adkargañ ar fuzuilhoù, ar pezh a gemere war-dro ur vunutenn memes evit soudarded gourdonet-mat. D'ar mare-se dija e weler e oa diamzeriet ar vaionetez dre ma oa nebeut a soudarded lazhet gant seurt armoù, zoken pa veze gounezet krogadoù bihan pe tapet lec'hioù pouezus. Un implij all d'ar mare-se e oa lakaat ar baionetezoù ouzh ar c'hanol evit lakaat ur barrad aon da sevel e-touez an enebourien pe evit kadarnaat ar soudarded digalonekaet.
San Rafael
San Rafael zo un anv-lec'h spagnolek.
San Rafael Cedros (Departamant Cuscatlán)
Chhattisgarh
Chhattisgarh (छत्तीसगढ़ en hindieg) zo ur stad eus India, an hini nevesañ-savet. Emañ e kreiz ar vro, ha savet e oa bet e dibenn 2000 dre dennañ eus stad Madhya Pradesh pastelloù-bro ma komzer tchatisgarheg (Chhattisgarhi), ur yezh pe ur rannyezh tost d'an hindieg. Raipur eo ar gêr-benn. An dekvet stad vrasañ en India eo Chhattisgarh, a-fed gorread. Dont a ra an anv Chhattisgarh eus ar 36 priñselezh a oa er rannvro (Chhattis a dalvez kement ha « 36 » en hindieg, ha garh kement ha « kreñvlec'h », « kêr »).
Emañ stad Chhattisgarh etre Madhya Pradesh er gwalarn, Maharashtra er c'hornôg, Andhra Pradesh er su, Orisa er reter, Jharkhand er biz hag Uttar Pradesh en norzh.
An tchatisgarheg (Chhattisgarhi) eo ar yezh pennañ er stad met an hindieg, ur yezh kar, eo ar yezh ofisiel. Er menezioù emañ ar bobl Gondi o vevañ, tud a gomz Gondeg, ur yezh dravidek.
Ivon Gak
Ivon Gak, pe Ivon Gag, pe Youenn ar Gag, hag a-wechoù Paotr Skrignag (hervez ul lesanv studier), zo ur skrivagner brezhonek genidik eus Skrignag. E dad a zalc'he ur vilin e Skrignag, e Lannouedig. Studioù a reas e lise Montroulez a-raok mont da Roazhon.
Pennadoù en deus skrivet e-barzh Imbourc'h, Al Liamm ha Yod-Kerc'h pa oa studier e Roazhon er bloavezhioù 1970. Unan eus krouerien Yod-Kerc'h e oa. Unan eus kenlabourerien KEAV eo bet ivez etre ar bloavezhioù 1970 ha 2022.
Kelenner war ar jedoniezh eo bet e Bro-C'hall a-raok distreiñ da Vreizh, ma en deus kelennet en Uhelgoad ha Montroulez. Perzh en deus kemeret e Strollad Kallag.
Salamandridae
Salamandridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an divelfenneged, ennañ sourded ha gweronelled.
Genadoù
Iskerentiad Pleurodelinae
Iskerentiad Salamandrinae
Devri
Devri zo ur geriadur treadegel brezhoneg–galleg enlinenn krouet gant Martial Ménard (1951–2016) en nevezamzer 2016. Herve Bihan a ra war-dro Devri abaoe marv M. Ménard.
Afanc
An Afanc pe Addanc zo un euzhvil eus mojennoù Kembre. Hervez ar mojennoù e kemm e neuz: a-wechoù heñvel ouzh ur c'hrokodil, a-wechoù ouzh un avank, pe ur c'horrigan, pe un diaoul (cythraul). Emañ o chom en ul lenn, pe ur vougev.
Devri
Geriadur galleg-brezhoneg
Ur geriadur galleg-brezhoneg e c'hell bezañ ivez, gant Google da skouer : "être très embarrassé" site:devri.bzh/dictionnaire
Afanc
Lec'hioù
Llyn Llion, Llyn Barfog, e-tal Pont Brynberian, ha Llyn yr Afanc, e-tal Betws-y-Coed. Hag ivez 'Bedd yr Afanc' war Menez Preseli.
Mojennoù
Un euzhvil e oa an Afanc ha lammat a rae gant an dud dievezh a dostae d'al lennoù ma veve.
Iolo Morganwg
Ur vojenn zo bet kontet gant Iolo Morganwg diwar-benn un avank
An anv
Afanc eo an anv hiriv peurliesañ.
Afon Dyffryn Gwyn
An  Afon Dyffryn Gwyn (Afon Dyffryn-gwyn war gartennoù zo) zo ur stêr e Meirionnydd kozh, e kreisteiz kontelezh Gwynedd, e gwalarn Kembre.
Eieniñ a ra e menez Trum Gelli a-us da Cwm Maethlon (anvet ivez Dyffryn Gwyn, pe Happy Valley).
Aberiñ a ra e Bae Ceredigion, e-kichen Penllyn, er c'hreisteiz da gêr vihan Tywyn.
Big Comic Original
Big Comic Original (japaneg : ビッグコミックオリジナル) a zo ur magazin manga seinen a vez embannet div wech ar miz (d'ar 5 ha d'an 20) e Japan gant Shōgakukan. Ur magazin evit paotred (krennarded kozh ha tud deuet) eo. Liammet eo ouzh Big Comic, a vez embannet er sizhunioù ma ne vez ket embannet Big Comic Original. E 2008 e veze skignet ouzhpenn 830 000 skouerenn.
Children's Laureate
Children's Laureate zo ur garg roet da skrivagnerien evit ar vugale hag ar yaouankiz, e Bro-Saoz, e-pad daou vloaz. Roet e vez d'ur "skrivagner pe skeudennaouer levrioù yaouankiz da enoriñ o oberenn (to celebrate outstanding achievement in their field."). Krouet eo bet ar garg goude ur gaoz etre ar Ted Hughes, Barzh Ofisiel ar Rouantelezh, hag ar skrivagner yaouankiz Michael Morpurgo.
Dreinaskol
Ar dreinaskol (pe dimezelled, pe soudarded) zo ur blantenn bevek eus kerentiad an Asteraceae.
Uhelder
0,60 - 1,50 m.
Bleunioù
Glaz-ruz. Douget eo bleunioù par ha parez gant plant disheñvel.
Louzawouriezh
Brudet e oa evit pareañ ouzh ar gwazrudez.
Pont Adam
Pont Adam (Tamileg : ஆதாம் பாலம் āthām pālam), pont Rāma pe Setubandha (tamileg : இராமர் பாலம் irāmar pālam, sañskriteg : रामसेतु rāmasetu, sinhaleg : ආදම්ගේ පාලම Adamgay Palama) zo un enezeg anezhi traezhegi en em astenn entre India ha Sri Lanka hag a ra an disparti etre pleg-mor Mannar ha bae Palk.
Maria Aostria (1584-1649)
Maria Aostria (Innsbruck 1584-1649), a oa ur briñsez aostrian, eus an Tiegezh Habsburg, ac'h eas da leanez. Merc'h e oa d'an arc'hdug Ferdinant II Aostria, ha d'e bried italian Anna Caterina Gonzaga, hag a oa merc'h da Guglielmo Gonzaga, dug Mantova, ha da Eleonora Aostria, ur verc'h d'an Impalaer santel Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel.
Zugzwang
Zugzwang (alamaneg : Zugzwang, "redi da fiñval") a reer e c'hoari an echedoù, hag e c'hoarioù all evel an damoù, ar go, ar xiangqi, eus un degouezh ma vez gwanaet un tu abalamour ma rank lakaat ur pezh da fiñval ; e zugzwang e vez ar c'hoarier·ez pa ne c'hall ket ober ur fiñv aotreet hep en em lakaat en arvar. Pa vez kreñvoc'h un tu eget egile en ur c'hrogad e c'hoarvez alies ma klaskfe lakaat an tu enep e zugzwang evit gounez ; ret eo a-wechoù e vefe zugzwang evit ma vefe gounezet ar c'hrogad gant an eil tu pe egile.
E dibenn ar c'hrogadoù peurliesañ e c'hoarvez zugzwang, pa ne chom nemet ar rouaned ha soudarded pergen.
Orin
E niverenn miz Gwengolo 1858 er gelaouenn alaman Deutsche Schachzeitung, pp. 353–358, e kaver kentañ meneg eus ar ger en ur pennad disin anvet Zugzwang, Zugwahl und Privilegien ("Redi da fiñval, diuz er fiñv ha brientoù"). ; gant Emanuel Lasker e 1908 e voe implijet e saozneg evit ar wech kentañ. Hogen kantvedoù kent ma voe moullet ar ger zugzwang e veze anavezet an darvoudenn : deskrivet eo e dornskridoù chatrang e deroù an, hag c'hoazh en e gaver en ur studi gant Alessandro Salvio bet embannet e 1604.
Skouerioù
Tro an tu gwenn eo da c'hoari en diagramm 1.
Kemplesoc'h un tamm eo ar zugzwang a zo en ur studi chatrang bet skrivet e deroù an IXvet kantved, azasaet amañ evit an echedoù. Dic'halloud eo ar Roue du e-pad ma argader e Varc'heg :
En e levr embannet e 1604 e ro Alessandro Salvio da skouer ur zugzwang bet c'hoariet gant Giulio Polerio e 1585.
Ghissignies
Ghissignies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Soveria Mannelli
Soveria Mannelli  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. Un 1200 a dud zo enni o chom.
Llyn Barfog
LLyn Barfog zo ul lenn e kreistez kontelezh Gwynedd. Anezhi e red an Afon Dyffryn Gwyn davet Bae Ceredigion war-dro 2 km er c'hreistez da gêr Dywyn. Eus Cwm Maethon ez eer di, a-hed ur c'hard-lev bennak (1,5 km).
Mojenn
Hervez ur vojenn ijinet gant Iolo Morganwg en e oa un euzhvil el lenn, an Afanc, a voe lazhet gant ar Roue Arzhur (pe gant Hu Gadarn).
.az
thumb|Logo an anv domani .az .az zo un anv domani a live kentañ war an Internet evit Azerbaidjan.
Krouet e oa bet an anv domani .az e 1993.
Motacilla grandis
Motacilla grandis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en Enezeg Japan ha nijal kuit da gKorea, Sina ha Taiwan da c'hoañviñ.
Emgann Guayabo
Arabat droukveskañ gant Emgann Gayabos. Emgann Paso El Guayabo, pe emgann Tonila, zo un emgann a c'hoarvezas e Tonila, e Stad Jalisco e Mec'hiko, d'an 10 a viz Du 1865 etre lu an Eil Impalaeriezh c'hall, renet gant ar c'horonal Alfred Berthelin, ha hini Republikaned Mec'hiko.
Erruout e Colima a reas ar c'horonal gall Alfredo Berthelin eus Guadalajara en sell da echuiñ gant guerrilla ar c'horonal Julio García. Pa glevas García pe tra e oa mennad ar Gall, e rannas e soudarded e div golonennad, hag ar c'horonal Ignacio Zepeda a voe lakaet e penn an hini niverusañ.
Tostaat a reas Zepeda ouzh bagadoù Berthelin, tennoù a voe a bep tu, ha Zepeda a reas van da dec'hel. Hag ar C'hallaoued war e lerc'h. Gortozet e oant pelloc'h gant Julio García. A-benn un toullad eurvezhioù a emgann e voe trec'h arme Mec'hiko, lazhet 70 soudarn gall, en o zouez Berthelin, a voe dibennet.
Francesco IV Modena
Francesco IV d'Este (Milano, 6 a viz Here 1779 – Modena, 21 a viz Genver [1846]]) a oa dug Modena ha Reggio nell'Emilia adalek 1814 betek e varv e 1846.
Mab e oa da Ferdinand Karl Aostria-Este (1754-1806). War e lerc'h e renas an dug Francesco V Modena, diwezhañ dug Modena, betek 1859 : er bloaz-se e voe staget an dugelezh ouzh rouantelezh Sardigna, ha mervel a reas Francesco V e 1875.
Stefania
Stefania zo un anv-badez italianek ha polonek roet d'ar merc'hed, implijet e kalz yezhoù all gant an doare-skrivañ-mañ.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar henc'hresianeg ha talvezout a ra kement ha "kurunet".
Leurgêr ar Republik (Roazhon)
Leurgêr ar Republik zo ul leurgêr e kreiz-kêr Roazhon. Eno emañ Palez ar C'henwerzh, ennañ an ti-post kreiz, ha dirazañ arsav-metro brasañ kreiz-kêr, hag arsavlec'h brasañ busoù kêr.
Soveria Simeri
Soveria Simeri zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. Un 1200 a dud zo enni o chom.
Sorbo San Basile
Sorbo San Basile  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. Un 1200 a dud zo enni o chom.
Madig
Ar madigoù zo boued graet gant sukr bervet en dour pe laezh. Livioù a bep seurt o dez, ha bihan a-walc'h int. Ur blaz sukret, un tammig trenk a-wechoù, o dez. Gwerzhet e vezont a-drak pe en ur sac'hig, pep hini a c'hall bezañ paket en ur baperenn ivez. Debret e vezont unan-hag-unan gant an dorn, etre ar predoù an aliesañ. Met hervez sevenadur an dud e c'hall un dra bezañ gwelet evel ur madig gant an eil re hag evel un dibenn-pred gant ar re all. Ar vugale eo ar re a vez klasket bezañ tizhet gant ar werzherien madigoù hag a zo ur marc'had arc'hantus er bed a-bezh.
Profet e vezont da-geñver gouelioù zo evel Nedeleg, an abadennoù deiz-ha-bloaz, Halloween (mont a ra ar vugale dic'hizet a di da di da zastum madigoù). Da Bask e vez roet chokoladennoù kentoc'h.
An aozadenoù pennañ :
Bihan eo o zalvoudegezh vezhurel. Un nebeud madigoù :
Un nebeut madigoù eus ar vro :
Madigoù eus Bro-Spagn : an turrón.
Madigoù eus Bro-Saoz : an toffee.
Robert Dhéry
Robert Dhéry, bet ganet Robert Léon Henri Fourrey e La Plaine Saint-Denis (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Ebrel 1921 hag aet da Anaon e Pariz XIX (Bro-C'hall) d'an 3 a viz Kerzu 2004, a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) ha dramaour, ul leurenner, ur filmaozer ha saver senario gall.
Simeri Crichi
Simeri Crichi  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. Un 1200 a dud zo enni o chom.
Giovanni Francesco Straparola
Giovanni Franscesco Straparola, pe Gianfrancesco Straparola, a-wechoù gallekaet e Jean François Straparole de Caravage, diwar anv Caravaggio, e proviñs Bergamo, ganet war-dro 1480 - marvet war-dro 1558 e Venezia, zo ur skrivagner italian en amzer an Azginivelezh italian.
Oberennoù
Anavezet eo e oberenn  Le piacevoli notti , embannet entre 1550 ha 1555.
Ar sord divarvel
Ar sord divarvel zo ur c'hrogad c'hoari an echedoù a voe e 1872 e Wien hag a zegasas brud d'ar c'hoarier suis Carl Hamppe (1814-1876) koulz ha d'e gevezer aostrian Philipp Meitner (1839-1910). Hini ebet anezho ne c'hounezas, goude ur c'hrogad berr ha prim ma voe aberzhet kalz pezhioù du gant Ph. Meitner evit lakaat ar roue gwenn da ziskoachañ, tra ma tibabas C. Hamppe klask ar sord dre lakaat bec'h dizehan war e roue dezhañ — ar pezh a zeuas a-benn da ober.
Englefontaine
Monumantoù ha traoù heverk
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe e miz Du 1918 gant Ofisour ar Beziadurioù eus an 38 Rann (Kembre) eus lu ar Rouantelezh-Unanet. Brasaet e voe goude an arsav-brezel eus an 11 a viz Du 1918 gant 55 bez degaset eus Les Tuileries British Cemetery, bet krouet en ul lec'h all eus Englefontaine e miz Du 1918 ivez gant an 33 hag 38 Rann-lu .
Monica
Monica zo un anv-badez italianek.
Rigoberto
Rigoberto zo un anv-badez spagnolek roet d'ar baotred.
Maria Elisabeth Aostria (1680–1741)
Maria Elisabeth Aostria (1680 en Linz; 1741, Morlanwelz, Hennegau) a oa un arc'hdugez aostrian eus an Tiegezh Habsburg.
Acrocephalus gracilirostris
Anvet e voe Calamoherpe gracilirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1864) gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged bihan all.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ e kreisteiz ha reter Afrika :
Kampagn Guadalcanal
Emgann Guadalcanal, Oberiadur brezel Watchtower pe Kampagn Guadalcanal a voe e-touez emgannoù pouezusañ an Eil Brezel-Bed war dachenn Brezel ar Meurvor Habask. Dalc'het e oa an enezenn gant Lu Impalaeriezh Japan pa zouaras 16000 soudard eus ar Stadoù-Unanet d'ar 7 a viz Eost 1942 o tagañ war un-dro inizi all : Florida, Tulagi, Gavutu ha Tanambogo.
Gerdarzh
D'ar 7 a viz Kerzu 1941, nerzhioù lu Impaleriezh o doa taget flodad brezel Stadoù-Unanet Amerika e-kerzh an Arsailh war Pearl Harbor.
Emañ Guadalcanal e-kreiz chadenn an inizi Salomon, er biz da Aostralia. Evit Impalaerezh ar Japan e oa strategel-kenañ al lec'h neuze a-benn terriñ an eskemmoù etre ar Stadoù-Unanet hag Aostralia. Un dachenn kirri-nij a oa dija gant ar Japaniz e penn Norzh ar chadenn (war enezenn Rabaul), met ne c'hellent ket patrouilhañ war hec'h hed ken hir e oa. Merdeadurezh a vrezel Bro-Japan e felle dezhi lakaat an inizi Salomon da sichenn strategel pennañ hag e krogas e 1942 ur programm aloubiñ. Savet e voe tachennoù evit ar c'hirri-nij brezel. Met dañjerus-kenañ e oa an aloubadegoù evit ar Re Unanet hag ur wezh anavezet ganto raktresoù ar Japaniz e tivizjont sevel ur bagad listri a-benn adtapout an inizi digant o enebour.
An douarañ
D'ar 7 a viz Eost 1942 e touaras rann-arme gentañ Marines ar Stadoù-Unanet e reter ar ster Tenaru. Ur souezh a voe evit ar Japaniz, a oa erruet ur miz a-raok nemetken war an enezenn war veg Lunga. Dre ma ne oa eno nemet soudarded japanat an Ijinoù e voe aes d'an Amerikaned aloubiñ tachenn an aerborzhig. Kregiñ a reas ar Marines da echuiñ gant kempenn an dachenn. Ne oa ket bet douaret o dafar met eürusamant e oa bet laosket kalz traoù gant ar Japaniz. Anvet e voe an aerborzhig Henderson hag a-ziwar-neuze e teuas da vezañ pal nesañ an holl emgannoù war an enezenn.
An devezhioù kentañ
Da gentañ tout ne voe ket aes labour Marines ar Jeneral Vandergrift. Prientet e oa bet an douarañ buan-ha-buan ha dafar a minima a oa bet kaset war an enezenn ; ouzhpenn-se e tivizas an Amiral Turner d'an 9 a viz Eost lakaat ar batimañtoù treuzdougen ha dafar da vont kuit eus ribl an enezenn pa oa un hanter eus dafar ar Marines enno c'hoazh. Goude emgann Savo en em gave ar Marines o-unan ha pourvezet fall ; ober a rejont war-dro surentez an aerborzhig Henderson hag e trowardroioù nemetken.
Emgann Tenaru
E-keit-se, d'an 18 a viz Eost, e oa erruet e reter an aerborzhig ur vatailhon japanat 900 soudard enni. D'an 20 a viz Eost e tagjont dindan renerezh Ichiki ar pemp batailhon amerikan a oa o tifenn an aerborzhig, o tremen war draezhennoù ar stêr Tenaru. Drailhet e voe ar vatailhon japanat abalamour da girri-nij an Amerikaned, ar c'hCactus Force. En holl e voe lazhet 789 japanat war un hollad 917 eus kentañ strollad rejimant Ichiki. Un 30 bennak dreistbeverien eus an emgann a oa killet gant penn a-dreñv nerzhioù Ichiki's hag a oa 100 anezho. Ar 128 japanat a oa distroet da Taivu Point, evit kemenniñ da pennoù ar 17vet lu e oant bet trec'het garv. Gortozet o devoa soudarded nevez o tont eus Rabaul.
Oberenn Ka
D'ar 24 ha 25 a viz Eost e klaskas ar Japaniz degas soudarded nevez war an enezenn en un doare sirius evit ar wezh kentañ : Ka-Go e oa anv an oberenn. Prientet e oa bet gant an amiral Yamamoto ha Hyakutake Haruyoshi a rene anezhi. E-pad an amzer-se koulskoude e oa distroet Task Force 61 Fletcher d'an inizi Salomon ha ne veze ket mestroniet troioù an enezenn da vat gant ar Japaniz. Un emgann war vor a voe e-pad an daou zevezh-se ha ne c'hellas ket ar Japaniz lakaat o soudarded da zouarañ.
Adalek an degouezh-se e voe avizetoc'h ar Japaniz : ma oa dañjerus ar mor evito e oa efedusoc'h-efedusañ ivez kirri-nij an Amerikaned. Divizet e voe ganto neuze degas soudarded nevez ha dafar e-pad an noz nemetken. 900 den a zouaras d'an 29, un tammig nebeutoc'h an devezh war-lerc'h ha 1200 d'an 31 a viz Eost. Ar jeneral Kiyotake Kawaguchi, lakaet da gomandant an arme japanat war an enezenn, a zouaras d'ar poent-se. Erru a rae ar Japaniz war du Reter an Amerikaned ha kerkent erruet e klaskjont kelc'hiañ anezho dre ar Su.
Bewezh e errue soudarded nevez e veze ivez bombezet an aerborzhig gant ar Japaniz, adalek o listri-brezel. Ken reoliek e oa ar bombezadegoù ha resis o eurioù e voent lezanvet Tokyo Express gant ar Marines.
Botricello
Botricello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Kampagn Guadalcanal
Emgann ar run Edson
D'an 11 a viz Gwengolo da noz e tagas 6000 soudard japanat an aerborzhig adalek ar Su. Kreizennet e voe an emgannoù war ar run Edson (Edson Ridge, Bloody Ridge), ur c'hilometr dindan an dachenn girri-nij. Graet e vez mod-se anezhañ abalamour da'r c'horonal amerikan a renas an difenn neuze, Merritt A. Edson. E-pad tri devezh e harzas gant e Marines meur a argadenn, bombezennet a-wezhoù gant kirri-nij japanat o tont eus Rabaul. 1500 soudard eus Lu Impalaeriezh Japan a voe lazhet ; en tu all e voe lazhet un 30 amerikan bennak ha gloazet 100 anezho.
Argadennoù amerikan kentañ e-maez eus o zachenn-difenn
D'an 18 a viz Gwengolo e touaras 4262 Marines ar 7 Rejimant war an enezenn. A-drugarez dezho e krogas da soñjal ar Jeneral Vandergrift e c'helle ober muioc'h eget difenn an aerborzh.
D'an 23 a viz Gwengolo e krogas ar Marines da vont war-raok a-benn sevel lec'hioù difenn a-hed ar ster Mantanikau, e kornog an aerborzhig. Un dagadenn en douaroù hag unan eus ar mor a voe kaset war un dro, koulskoude e oa re greñv al lec'hioù difenn dalc'het gant ar Japaniz ha ret e voe da Vandergrift chom a-sav ganti. D'ar 7 a viz Here e voe kaset un argadenn all : prientet e oa bet gwelloc'h en a-raok a-drugarez da ditouroù ar spierien c'henidik eus an enezenn a laboure evit an Amerikaniz. 700 japanat a voe lazhet ha ledanaet e voe an dachennad dalc'het gant ar Marines. Da-geñver an argadenn-se e voe kavet gant un ofisour japanat marv teulioù a ziskoueze e oa bet raktreset un dagadenn gant ar Japaniz a-benn antronoz.
Soudarded nevez ha taeroc'h an emgannoù
An amiral Yamamoto, e penn oberennoù Guadalcanal, en doa bet c'hoant e vefe distrujet da vat aerborzhig Henderson evit ma c'hellfe e girri-nij bombezenniñ dizañjer ar batimantoù amerikan war vor hep bezañ chalet gant ar c'hirri-nij chase amerikan. D'an 23 a viz Here, goude bout prientet an traoù gant pezh-kanolioù, e tagas ar jeneral Maruyama, penn ar Japaniz war an enezenn, war-zu kornôg tachennad ar Marines. Harzet e voe, met adalek antronoz e lakaas ar Japaniz o holl nerzhioù da dagañ su an dachennad a voe difennet gant 1 batailhon 7 rejimant ar Marines hag ar 164 rejimant ar soudarded war-droad. D'ar 26 a viz Here e voe lakaet un harz da argadennoù ar japaniz : 3000 anezho a oa marvet e-pad an tri devezh-se (ha 500 amerikan). E memes koulz, war vor, an Amerikaned a redie ar Japaniz da zistreiñ war o giz o virout anezho da zouarañ soudarded nevez (e-pad emgann an inizi Santa-Cruz).
Youl an arme japanat o vont da get
E miz Du e tivizas ar Japaniz da gas da C'hadalcanal an 38vet Rann Soudarded War-droad, enni 10000 den. Met gwelet e voe o bigi gant an Amerikaniz ha distrujet e voe al lodenn vrasañ anezho. 2000 soudard nemeto a zouaras hep tamm dafar ebet pe dost. A-ziwar neuze e krogas da soñjal pennoù-meur arme an Impalaerezh e oa ret dilezel Guadalcanal. A zeiz da zeiz e oa startoc'h dezho pourveziñ o soudarded, tapet ma oant gant nerzh krenvañ an amerikaned war vor. A-hed ar miz e klaskas an amerikaned ledanaat o zachennad evit ma ne c'hellfe ket ar japaniz kanoliñ an aerborzhig. Ennañ e voe savet div leurenn-zouarañ nevez : teir a oa etre tout neuze. Goude ur rezistañs kreñv a-berzh ar Japaniz e tapjont tachennad ar ster Mantanikau.
Ar fin
Kaset e voe soudarded nevez evit lakaat ar 1 Rann da ziskuizhañ, ken start e oa bet an emgannoù. Niverusoc'h-niverusañ e oa an Amerikaned war an enezenn, ar pezh ne oa ket gwir evit ar japaniz, hag int ne c'halle ket pourveziñ o arme. E-penn kentañ miz Kerzu en em gave 60000 soudard amerikan war an enezenn. 9000 soudard japanat a oa bet lazhet gant an emgannoù, an naon pe ar malaria : 8000 anezho a chome nemetken ha kaset e oant bet gant tagadennoù an amerikaned e norzh an enezenn, war-zu Beg ar Spi. Goude un ehan e adkrogas an amerikaned gant an argadoù d'an 10 a viz Genver 1943. Ar japaniz a oa gouest da vale a guitaas an enezenn. D'ar 7 a viz C'hwevrer ne chome hini ebet war-bouez ar re c'hloazet ha gwan a oa bet dilezet nepell diouzh Beg ar Spi. D'antronoz e kemenne pennoù-meur ar Re Unanet e oa dinec'h aerborzhig an enezenn.
Un emgann pouezus en Eil Brezel-Bed
E 6 miz e voe lazhet e Guadalcanal 24000 soudard Lu Impalaeriezh Japan ; kollet oa bet gant an Amerikaniz 1600 soudardard Marines ha 5000 martolod. Ar memes tonennadoù dafar a zo bet kollet a bep tu, met ne oant ket ar japaniz evit erlec'hiañ o c'hirri-nij pe bigi aet d'ar strad.
Goude un emgann e chome un douger-kirri-nij nemetañ gant ar Stadoù-Unanet, an USS Entreprise. Rediet e voent da amprestiñ ar Victorious digant ar Saozon a-benn derc'hel ganti e-pad un nebeud mizioù war ar Meurvor Habask.
Start e voe an emgannoù evit ar Re Unanet er mizioù da heul betek ma tizhfent un nerzh produiñ bras a-walc'h da veuziñ ar Japaniz, pa oa dic'houest ar re-se d'en ober abalamour da ziaesterioù-produiñ o labouradegoù.
Emgann Guadalcanal a voe evel Stalingrad en URSS : ar wech kentañ ma veze lakaet un harz da araokadennoù enebourien ar Re Unanet. Adalek ar mareoù-se e krogas an Ahel da vont war-gil.
Kanton Felger-1
Kanton Felger-1 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Francesco V Modena
Francesco V Modena (Francesco Ferdinando Geminiano d'Austria-Este, 1añ a viz Mezheven 1819, Modena - 20 a viz Du 1875, Vienna) a voe diwezhañ dug Modena ha Reggio.
Mab henañ an dug Francesco IV Modena hag e bried Maria Beatrice di Savoia (1792-1840) e oa. Dimeziñ a eure da Adelgunde Auguste Bavaria, merc'h da Ludwig Iañ Bavaria ha d'ar briñsez Therese von Sachsen-Hildburghausen.
Goude marv e dad e 1846 e renas war an dugelezh, a voe staget ouzh rouantelezh Sardigna e 1859.
Bright Memory
Bright Memory (sinaeg: 光明记忆) zo ur c'hoari video doare first-person shooter ha hack and slash sevenet gant ar studio dieub sinat FYQD Personal Studio.
Maria Isabella Aostria
Maria Isabella Aostria' pe Maria Isabella Annunziata Giovanna Giuseppa Umilta Appolonia Philomena Virginia Gabriela (Firenze, 1834 - Bürgenstock bei Luzern, 1901) a oa un arc'hdugez aostrian, priñsez Toskana. Dre hec'h eured e voe kontez Trapani.
Bright Memory
"Episode 1", al lodenn gentañ eus ar c'hoari a zo bet embannet dre ar stumm Steam Early Access war Microsoft Windows d'an 12 a viz Genver 2019. Mat-tre e voe degemeret Bright Memory ur wech embannet. A-hervez ez eo sevenet gant un den nemetken war e amzer vak, keñveriet e vez gant ur c'hoari video savet gant studioioù bras. Implijet eo bet al lusker video Unreal Engine 4 evit sevel ar c'hoari.
Maria Isabella Aostria
Merc'h e oa da Leopoldo II Toskana, Arc'hdug Aostria, ha d'e eil pried Maria Antonia Naplez-Sikilia (1814–1898), Priñsez Bourbon-Naplez-Sikilia.
E 1850 e timezas d'hec'h eontr Francesco an Div Sikilia (1827–1892), Kont Trapani, mab da Francesco Iañ an Div Sikilia ha Maria Isabel Bourbon, Infantez Spagn.
Entre 1860 ha 1870, goude unvanidigezh Italia, e rankas mont d'an harlu gant he ziegezh. Repu a gavas e Roma dindan gwarez ar pab Pi IX.
Intañveziñ a eure ar gontez Trapani en 1892. Mervel a reas en Suis en 1901. Beziet e voe e Pariz.
Stéphanie
Stéphanie zo un anv-badez gallek, Stephanie en alamaneg.
Tud
Hag ivez : Stéphane Audran, anv aktourez ar c'hall Colette Dacheville.
Emgann Gayabos
Emgann Guayabos pe emgann Arerunguá (Banda Oriental, d'an 10 a viz Genver 1815) zo un emgann entre arme kevreadel ar Provincia Oriental, kaset gant José Artigas, ha re ar Provincias Unidas del Río de la Plata, dindan Manuel Dorrego. Trec'h e voe an arme gevreadel.
Istor
E deroù 1814 e kuitaas arme Artigas kêr Montevideo (dalc'het gant armeoù Spagn, o welout pegen vil e veze graet gant gouarnamant spagnolgar Buenos Aires d'ar proviñsoù.
Aegothelidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1853 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857). E 2021, Unvaniezh Etrebroadel an Evnoniourion he devoa divizet kas laboused ar genad Aegotheles er c'herentiad Aegothelidae.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad oc'h ober ar c'herentiad :
Potelle
Potelle a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Todus todus
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Todidae.
Anvet e voe Alcedo Todus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Jamaika.
Big Comic
Big Comic (japaneg : ビッグコミック) a zo ur magazin manga seinen a vez embannet div wech ar miz e Japan gant Shōgakukan. Embannet eo bet evit ar wech kentañ d'an 29 a viz C'hwevrer 1968. Miziek e oa pa voe krouet met abaoe miz Ebrel 1968 e vez embannet div wech ar miz, d'an 10 ha d'ar 25. Liammet eo ouzh Big Comic Original, a vez embannet er sizhunioù ma ne vez ket embannet Big Comic Original. E 2008 e veze skignet ouzhpenn 500 000 skouerenn.
E-barzh Big Comic ez eus bet embannet mangaoù meur a vangaka brudet evel Osamu Tezuka, Shotaro Ishinomori, Sanpei Shirato, Takao Saito, Fujiko Fujio (A), Fujiko F. Fujio ha Tetsuya Chiba. War golo Big Comic e kaver bepred flemmskeudenn un den brudet savet gant Shūichi Higurashi.
Roll anvioù brezhonek ar strollegezhioù publik
Anvioù brezhonek ar strollegezhioù publik a zo implijet hiziv a vez kavet pe diwar an hengoun lennegel pe a zo bet krouet a-ratozh dre glask o furmoù kozh. Dre diorreadur Lec'hanvadurezh Breizh eo bet posubl ma oa studiet ar furmoù kozh-se gant lenneien ha yezhourien. Estreget al lec'hanvioù o deus miret ur furm brezhonek da vezañ hizivaet e kaver kalz furmoù kozh en aktaoù noter, dielloù ar pennoù bras hag an abatioù (skrivet war parchoù araok an 19vet kantvet) ha labourioù istorel. Er Grennamzer, al latin a veze implijet evit an aktaoù ha gwisket e veze ar furmoù brezhonek pe eus un orin all. Aliesik e veze roet ar furm latin, heuliet gant (lec'hanv) a vez anvet xxx er yezh ar boblpe "(lec'hanv) a vez lavaret yyy e brezhoneg (quam britonice dicitur). Dastumet hag embannet eo bet anvioù ar c'humunioù modern e Breizh. P'eo aet ar c'humunioù da vezañ tolpet e kumuniezhioù kumunioù, tolpadoù kêrioù ha kumunioù nevez e tleer dastum anvioù brezhonek ar strollegezhioù publik.
Istor studi an anvioù-kêr
Ma veze martezeadennoù savet gant un nebeud istorourien, lec'hanvadurezh brezhoneg en deus bet ur statud skiantel gant ma kreske ar studioù keltiek e Bro-C'hall abaoe eil hanter an 19vet kantvd. Evit an anvioù-kêr ez eus da venegiñ labourioù Henri d'Arbois de Jubainville, Joseph Loth, Georges Dottin, Meven Mordiern, Théophile Jeusset, Youenn Olier, Divi Kervella hag Herve Bihan.
Anvioù strollegezhioù Breizh
E diwezh Dictionnaire français-breton Roparz Hemon (e-barzh embannadur 1984, da skouer) e kaver roll an "noms géographiques" un toullad anvioù kêrioù ar bed-holl enni. Da Vreizh e tenn an darn vuiañ anezho. Tennañ frouezh eus studioù Théophile Jeusset etre 1930 ha 1962 en doa graet hag embannet e-barzh SAV hag Al Liamm. Hennezh en doa graet labour an dastum an anvioù brezhonek hengounel el levrioù skrivet gant ar geltiegourien ha krouiñ reoù nevez evit Breizh Uhel.
Gwellaat ha klokaat roll anvioù brezhonek Breizh a zo bet labour kentañ Servij ar Brezhoneg, e-barzh Skol-Uhel ar Vro e-tro ar bloavezhioù 1990. Hêr al labour-se eo bet Ofis publik ar brezhoneg (OPAB) hag eñ en deus embannet e 2015 |Roll anvioù kumunioù Breizh kinniget evel roll ofisiel stummoù skoueriekaet kumunioù Breizh, gant o c’hod-post. Merañ a ra an OPAB un diaz roadennoù lec'hanvadurel, |KêrOfis e anv, e-lec'h ma vez kavet anvioù brezhonek ar c'humunioù, anvioù brezhonek ar chumuniezhoù kumunioù ha re ar c'humuniezhoù tolpad-kêrioù, an holl e Breizh. Pa 'z eo kefridi an Ofis reiñ alioù d'ar c'humunioù ha d'ar strollegezhioù publik pa oant prest da staliañ panelloù-heñchañ gant furmoù brezhonek e oa e zever sevel ar roll ofisiel-se.
E diwezh pep geriadur, a zo bet embannet dindan renerezh Martial Ménard e kaver ur roll anvioù douaroniel azasaet da fonetik ar brezhoneg, roll klok kêrioù-penn ar Stadoù en o zouez.
Anvioù brezhonekaet strollegezhioù e-maez Breizh
E Deizlevr Youenn Olier e kaver meur a anvioù kumun c'hall brezhonekaet, evel Quincy-sous-Sénart, deuet da vezañ « Kenseg ».
Evezhiadenn : Emaint anvioù-kêr brezhonek er roll-mañ nemet pa vezont distaget un un doare disheñvel diouzh ar furm ofisiel.
Cro-Magnon
thumb|Goudor Cròsmanhon thumb|Placa commemorativa thumb|Placa de l'UNESCO
Bezioù ha binvioù a voe kavet.
Kemmesk
Droukvesket eo bet tud Cro-Magnon (war-dro 15 000 bloaz zo ) ha tud Neandertal (etre 250 000 ha 28 000 bloaz zo) en ur brezegenn gant ar politikour gall Nicolas Sarkozy e miz Gwengolo 2010.
Sima Qian
Sima Qian ( 司馬遷, pinyin Sīmǎ Qiān, (~ 145 - ~86 KJK), a oa penndiellour (太史公 , Tài shǐ gōng, “priñs an dielloù foran” ) e-kerzh ren ar remziad Han kornogel (202 KJK – 9 GJK). En abeg d’e oberenn veur Kounskrid an Istorour ( 史记 , shǐ jì), anezhi un Istor eus Sina a-hed tremen daou vil bloavezh adalek ren an impalaer Huang Di (ren ~2697 - ~2598 KJK) betek hini an impalaer Han Wudi (156 KJK – 87 GJK), e vez lakaet da istorour pennañ Sina. Diwar e labour peurampart – ur sammad skiant ha meiz, holloueziek ha marzhus, prederouriezhel hag arzel – e voe roet lañs d’ar skridoù istorel sinaek.
Gouzañv ar vezh a-benn gounit an enor
Ouzhpenn an urisinouriezh e oa Sima Tan, evel e hendadoù, e karg eus ar steredoniezh, an deiziadur hag an aberzhioù ; ul labour pouezus ivez e oa ober war-dro Levraoueg an Impalariezh, delc’her an dielloù ha skrivañ bloazdanevelloù al lez. Diwar e labour e teuas Sima Tan mennet da sevel Istor ar Bed gant ur sell neptuek war an dud ha war an darvoudoù.
Pa voe ugent vloaz e voe aotreet gant e dad da redek bro a-benn dastum danvez istorel evit labour e vuhez, ar Shi Ji ; pal ar veaj e oa gwiriañ mojennoù ha brudoù kozh, gweladenniñ lec’hiennoù kozh ha reoù nevet evel bezioù roueed Sina gozh.
Motacilla maderaspatensis
Motacilla maderaspatensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.
Sima Qian
Gouzañv ar vezh a-benn gounit an enor
Echu gantañ e enklaskoù war an dachenn e voe dibabet da enseller a-berzh Stad e rannvro ar Yunnan a oa nevez-gounezet gant an impalaer ; enselladennoù all a reas e pevar c’horn an Impalaeriezh, war-bouez ar rannvroioù Fujian (e-tal Taiwan) ha Guangdong (rannvro Hong Kong) ma veze komzet ur sinaeg disheñvel diouzh hini Shaanxi.
Motacilla maderaspatensis
Dont a ra e anv eus Madras, anv kozh ur gêr e stad Tamil Nadu (India) hag a vez graet Chennai anezhi hiziv an deiz.
Sima Qian
Gouzañv ar vezh a-benn gounit an enor
D’an oad a 35 bloaz, er bloavezh 110 KJK, e voe Sima Qian kaset d’ar C’hornôg gant lu an impalaer a-benn sujañ “gouezarded” all. Eno edo pa glañvaas e dad, a c’halvas e vab da gemer ar garg el lez ha, dreist-holl, da c’hourc’hemenn dezhañ kendelc’her gant al labour a oa bet boulc’het war Istor Sina – Bloazdanevelloù an Nevezamzerioù hag an Diskar-amzerioù, anezho ar c’hentañ bloazdanevelloù en Istor Sina.
Motacilla maderaspatensis
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya (eus hanternoz Pakistan da vBangladesh) hag Iskevandir Indez.
Sima Qian
Gouzañv ar vezh a-benn gounit an enor
Broudet gant e dad neuze e krogas Sima Qian da gendastum ar Shi Ji er bloavezh 109 KJK. Pevar bloaz goude e voe unan eus ar ouizieien a voe dibabet gant an impalaer a-benn degas kemmoù e Deiziadur an Impalaeriezh. Da neuze e oa Sima Qian un uhelgargad el Lez, ha dre e zere e oa gouest da guzuliañ an impalaer a-zivout aferioù ar Stad.
Er bloavezh 99 KJK en em gavas Sima Qian enket gant afer Huned ( 匈奴, xiōng nú) an Norzh.
Daou ofiser a oa bet en Norzh da sujañ an Huned a voe trec’het ha paket ganto ; an impalaer a damallas unan anezho, Li Ling, da vezañ pennabeg an drouziwezh hag holl uhelidi ar gouarnamant a heulias e ali, war-bouez Sima Qian – ne oa ket Li Ling ur mignon dezhañ hogen doujañs a vage en e geñver. Displijet-bras e voe an impalaer gant emzalc’h e urisinour neuze, ha kondaonet d’ar c’hastiz-lazh e voe Sima Qian.
Dre lezenn an impalaeriezh e c’halle ar c’hastiz-lazh bezañ kemmet pe dre un dell-gastiz pe dre c’houzañv ar spazhadur. Peogwir ne oa ket Sima Qian pinvidik a-walc’h da saveteiñ e vuhez e voe spazhet kent bezañ karc’haret e-pad tri bloavezh.
En e skridoù e kont pegen poanius eo an dismegañs-se en e geñver hag e tispleg ar perag eus e zibab : un dizenor e vije bet em lazhañ a-c’houde bezañ difennet Li Ling enep an impalaer, peogwir e vije bet brudet evel un den dibennsturienn ; un enor er c’hontrol eo chom bev da beurechuiñ al labour a oa bet boulc’het gant e dad – ha fiziañs a chom ennañ bepred e vo enoret e anv pa vo e labour istorel anavezet dre ar bed.
Kendelc’her gant ar Shi Ji a reas Sima Qian neuze, hag er bloavezh 91 KJK e voe peuzechuet ar skrid.
Den ne oar penaos ha pegoulz e varvas an istorour meur ; e 87 KJK e varvas an impalaer Han Wudi, ha Sima Qian nebeut goude. E vez a c’haller gwelet hiziv c’hoazh, ouzh troad Menez Liangshan, un dek kilometrad bennak er Su da gêr Hancheng er rannvro Shaanxi.
Korf ar Shiji
Kant tregont levrenn a ya da ober ar Shiji, kevret e pemp pennrann.
Ene ar Shiji
A-fed stumm e challer kavout skridoù kent ar Shiji el lennegezh istorel sinaek, met doare Sima Qian d’o c’hendeuziñ en e bennoberenn eo perzh dibar e labour.
Un abeg zo da gement-se : pa veze ar skridoù istorel savet ez-ofisiel dindan evezh an Impalaer e voe ar Shinji skrivet ez-prevez, rak nac’hañ a rae Sima Qian skrivañ diwar-benn an uhelidi hepken. Peogwir e kontas a-zivout an dud a zere izel ivez e seller ouzh e labour evel ouzh istor wirion Sina.
En hentenn heuliet gant an aozer emañ e ijinerezh dispar : souezhus eo pegen arnevez – hiziv zoken – eo e emzalc’h diskredik ha buruteller, hag e zoare da glokaat ha spisaat an andonioù skrivet dre enklaskoù war an dachenn. Skiantel eo pennaennoù e labour : arabat eo kuzhat pe vravaat tra pe dra, delc’her d’ar fedoù, chom neptuek.
Perzhioù lennegel espar zo er Shinji ivez, pa zeu Sima Qian a-benn da ziskouez natur don un den dre e zeskrivañ meur a wezh en e skrid, bewezh dre un tu disheñvel, ha bewezh dre gomzoù hag oberennoù an den e-unan. Nevez d’e vare e oa lakaat kendivizoù er skridoù.
Kemmoù en deus degaset er yezh dre e ouiziegezh a-zivout ar skridoù kozh : kizellet en deus stumm galloudus ha lourennus ar skrivagnerien gozh a-benn pinvidikaat, gweñvaat ha spisaat ar yezh hep he gwallgas. Gouezet en deus c’hoari gant rannyezhoù ar bobl, ar c’hrennlavarioù, fent an dud vihan hag an treuzskeudennoù dre gomz, alese un doare a zo dreist ruskegezh e gentidi hag orbidusted e warlerc’hidi.
Hêrezh ar Shiji
Kent Sima Qian ne veze savet skridoù istorel nemet e stumm bloazdanevelloù eus ur remziad, ur marevezh pe ur Stad. Adal ar Shinji e voe doare Sima Qian lakaet da stumm stadel an Istor e Sina.
Kement-se ne empleg ket e voe aesaet labour an istorourien sinaat war-lerc’h Sima Qian, rak diaes e voe da implijidi an Impalaeriezh karget da skrivañ an Istor Stadel heuliañ ha kompren preder dizalc’h ha hardizh ar Mestr. Alies e yae e varnadennoù dichek enep ragvarnioù al Lez, ha peogwir e kredas burutellañ emzalc’h ar remziad e voe alies lakaet e labour da “zañjerus” ha “divrudus”.
A-benn an diwezh ez eus bet gounezet e glaoustre gant Sima Qian : en eskemm ouzh ar vezh pa oa bev en deus gounezet ur gador beurbadel ouzh taol skrivagnerien veur ar bed, e-kichen William Shakespeare hep mar.
Ag urisinour da blanedenn...
Evel ur Sinaad meur all, Konfusius, ez eo bet Sima Qian anavezet evel unan eus an Douariz pennañ : d’ar 24 a viz Gwengolo 1960 e voe roet e anv d’ur gorrblanedenn.
Plasenn bol
E redadegoù kirri eo plasenn bol anv plasenn gentañ ar gael zisparti.
Dont a ra an anv-mañ eus ar redadegoù kezeg.
Guararé
Guararé  zo ur gêr vihan eus Panamá (4 500 a dud e 2010) war aod ar Meurvor Habask. Brudet eo ar festival La Mejorana. Ur ganaouenn brudet zo, Festival en Guararé.
Kanton Felger-2
Kanton Felger-2 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 18 a viz C'hwevrer 2014, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Britonia
Britonia a oa un eskopti er, e proviñs roman Gallaecia (hiriv un darn vras eus Galiza) krouet gant Brezhoned divroet eus Enez Vreizh aloubet gant ar Saksoned.
Aegotheles
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an daou skiantour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) ha stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Nav spesad a ya d'ober ar genad :
Vedmak
Er vitologiezh slavek, ur vedmak (rusianeg : ведьмак ; ukrainianeg : відьмак ; polonek : wiedźmin) zo ar pezh a anver sorser en Europa ar C'hornôg. Ar ger a zo deuet diwar an henslaveg vědě « gouzout a ran » hag eus ar rusianeg kozh vѣd « gouiziegezh, galloudoù-hud ». Sorserez a vez lavaret ведьма «ved'ma/ vědma » e rusianeg. Ar vědma zo alies maouezed fallakr padal ar vedmak a c'hell bezañ tud a vat evit an denelezh.
Aegotheles
Annezva
O c'havout a reer en Aostralia, Ginea Nevez ha Kaledonia-Nevez, c'hwec'h (6) isspesad dezho en holl.
Vedmak
Ar ger Vedmak a c'hell bezañ implijet evel ur gunujenn drouk a-enep unan bennak. Abaoe brud bras an heuliad romantoù (ha c'hoarioù video) Wiedźmin (The Witcher) gant Andrzej Sapkowski ez eo brudet an doare tudennoù vedmak dre ar bed-holl ha kemmesket gant skeudenn an dudenn Geralt z Rivii.
Galloudoù
Kap eo da bareañ an dud pe al loened. Ur vedmak hervez ar mojennoù lies a c'hell ivez en em dreuzfurmiñ pe en ul loen (kezeg, balafenned, bleizi) pe en un dra. N'eo ket chalet gant galloudoù-hud ar rousalki. Eus un tu all ar Vedmak a c'hell bezañ gwelet evel tud vil a-enep an dud dre ma c'hellont lazhañ anezho, kas kleñvedoù war ar c'hêrioù pe risañ kistilli. A-wechoù e vez laret outo int iiammet gant an diaoul.
Kefrifioù
Pal pennañ ar vedmak a zo stourm a-enep an dud fallakr o deus galloudoù hud (sorserezed, tud liammet ouzh an diaoul...). Ouzhpenn stourm a-enep an dud fallakr e vez ret dezhañ stourm a-enep al loened-hud pe an euzhviled : Vodyanoy pe rousalki.
Neta Snook
Mary Anita "Neta" Snook Southern, bet ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1896 e Mount Carroll (Illinois) hag aet da Anaon e Kalifornia d'an 23 a viz Meurzh 1991, a oa un nijerez stadunanat. Ar vaouez kentañ e voe war meur a dachenn en nijerezh : deskardez e Curtiss-Wright Aviation School, levierez en Iowa, levierez a vicher, renerez un nijva ; brudet eo evit bezañ bet kentañ stummerez Amelia Earhart war al leviañ.