cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siorrachd Lannraig a Tuath
Kuzul Siorrachd Lannraig a Tuath (Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath e gouezeleg; North Lanarkshire e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Tobar na Màthar eo ar pennlec'h.
Taifa Zaragoza
Taifa Zaragoza pe emiriezh Saraqusta (diwar anv latin kêr Caesar Augusta) zo un taifa, pe rouantelezh vuzulman, e hanternoz ledenez Iberia, ha Saraqusta, a zo Zaragoza hiriv, e oa ar gêrbenn anezhi. Ur rouantelezh dizalc'h e voe entre 1018 ha 1110, goude kouezhet Kalifiezh Córdoba e deroù an, pa voe aloubet gant an Almoravided en 1110, ma renas Al-Muqtadir, Al-Mutamán y Al-Mustaín II en en eil hanterenn ar c'hantved-se.
Eus an hêrezh arab e chom Palez an Aljafería ha koun eus ar c'hentañ skol prederouriezh andalous, ha dreist-holl Avempace, ganet en Zaragoza entre 1070 ha 1080 a rankas divroañ e 1118 dirak lanv an armeoù kristen.
Istor
Er bloaz 714 e voe kemeret kêr gant arme muzulman Tariq, renet gant Muza. Dont a reas neuze da vezañ ur rann eus Kalifiezh omeyad Damask hag eus an Emiriezh a oa he c'her-bênn en Córdoba. Diwar ar bloaz-se e teuas Saraqusta da vezañ ur genn er stourm ouzh armeoù kristen an hanternoz, ac'h eas da repuiñ e traoniennoù ar Pireneoù, en Ansó, Hecho, Sobrarbe ha Ribagorza. War-dro 720 edo lezioù ar stêr Ebro ha kêrioù brasañ ar vro a deuio da vezañ Aragón diwezhatoc'h dindan veli ar vuzulmaned.
Pa voe trec'het an arme vuzulman gant armead Franked Karl Martel en Poitiers en 732, e voe stabilaet marz an hanternoz ha dont a reas Saraqusta da vezañ ur broviñs war an harzoù, hag anvet Marca Superior, ar marz uhelañ. E taifa Zaragoza e oa kêrioù Huesca, Tudela, Calatayud pe Barbastro, hag er penn anezhañ edo sahib Saraqusta, a rene en anv emir Al-Andalus, dindan kalif Damask.
Kanton Plunered (1790)
Krouet e voe Kanton Plunered e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann an Alre e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Bene Lario
Bene Lario zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Val Rezzo
Val Rezzo zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Brasero (tommañ)
thumb|right|280px|Ur brasero
Ur brasero (ger spagnolek a orin) zo ur seurt pod-houarn ma lakaer glaou-bev evit en em dommañ, hag a zo boutin e Spagn. Lakaet e vez dindan un daol goloet gant un doubier hag a dap betek an douar evit tommañ d'an dud en-dro d'an daol. Tennañ a ra d'ar pezh zo anvet kotatsu e Japan ha korsi en Iran.
Bremañ e vez graet reoù tredan da gemer ar re gant glaou.
Ur pezh arrebeuri dañjerus e oa ar brasero en un ti abalamour d'ar fulennoù hag a nije anezhañ ha d'an tan a groge neuze en danvez. Abalamour ma vez goloet ar brasero e veze devet ar glaou gant nebeud a oksigen, hag e-lec'h an dioksid karbonek eo monoksid karbonek a save. Gant ar monoksid karbonek e veze lazhet an dud dre o c'housk, dreist-holl ma ne veze ket avelet an tier.
Suamerika
E Suamerika, hag Arc'hantina dreist-holl, e vez lavaret brasero eus ur grazell a vez lakaet war ur voestad glaou evit poazhat kig.
Siorrachd Lannraig a Deas
Kuzul Siorrachd Lannraig a Deas (Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas e gouezeleg; South Lanarkshire Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Hamaltan eo ar pennlec'h.
Camarón de la Isla
Camarón de la Isla pe Camarón, ganet José Monge Cruz e San Fernando (Spagn) d'ar 5 a viz Kerzu 1950 hag aet da anaon d'an 2 a viz Gouere 1992 e Badalona, a oa kaner Flamenco.
Gwelet e vez evel unan eus gwellañ kanerien ar flamenco.
Butuner daonet, marvet ez eo dre ur c'hrign-bev trumm er skevent. Klasket ez eus bet ur pare dre veajiñ d'ar Stadoù-Unanet Amerika met aner e voe.
E sonadeg ziwezhañ a voe e Colegio Mayor San Juan Evangelista en Madrid, d'ar 25 a viz Genver 1992 da noz.
Tro-dro da Camarón de la Isla
Un timbr a voe gouestlet dezhañ gant Spagn e 1996.
Seziz Siracusa
Meur a Seziz Siracusa zo bet en Henamzer hag er Grennamzer.
Coulvain
Coulvain a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Seziz Siracusa
Sezizoù
Gant Aten: Gant Kartada: Gant Republik Roma :
Coulvain
Bodet e oa gant Saint-Georges-d'Aunay d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Seulline.
Seziz Siracusa
Sezizoù
Gant an Arabed (tierniezh Aghlabid) : Hag ivez:
Coulvain
Monumantoù ha traoù heverk
Nijourion e oant, pemp anezhe er Royal Air Force hag unan er Royal Australian Air Force. Mervel a rejont d'an 30 a viz Even 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Bretillien
Bretillien zo ur ger gallek a zo bet dibabet, ha prenet, e 2013, gant kuzulierien departamant Il-ha-Gwilun da envel tud an departamant, savet diwar "Breton" hag "Illien" (eus ar stêr Il). Skrivet e vez hep tired lemm war an "e". N'eus kevatal ebet dezhañ e brezhoneg.
Pell zo o doa c'hoant pennoù ar gazetenn c'hallek Ouest-France, staliet e Roazhon, da ober un anv bennak eus broiz an departamant, dreist-holl er pennadoù diwar-benn mell-droad ha sportoù all, met evit reiñ ul liv ofisiel d'an anv, o doa kavet gwelloc'h lakaat ar guzulierien da zibab an anv o-unan. Evit-se e voe savet ur bodad aliañ gant pennoù ar c'huzul, ha hennezh a ginnigas daou anv d'ar guzulierien, dezho da zibab etre an daou. 52 guzulier a votas, 38 evit Bretillien, 12 evit Haut-Breton, ha 2 a chomas hep mouezhiañ.
Pa oa bet goulennet ali al lennerien gant ar gazetenn ne oa ket bet anv eus an hini dibabet gant ar bolitikerien.
Implij
Stankik e vez graet gant ar ger bremañ er gazetenn, hag e lec'hienn F3 Bretagne evit kement tra a denn d'ar sport, da gentañ, ha seul wech ma c'haller a-hend-all.
E pajennoù Ouest-France eo mat kement tra zo da vrudañ ar ger: ar sportourien evel ar saout.
Divorc'hed e vez lakaet soudarded ar brezel 14 pe rezistanted an eil brezel-bed da vezañ Bretillien ivez.
Liammoù diavaez
-E Breizh:
-E media kêr-benn Bro-C'hall :
Turate
Turate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Anzano del Parco
Anzano del Parco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Elimed
An Elimed (e gregach Ἔλυμοι; e latin: Elymi) zo ur bobl eus an Henamzer e kornôg Sikilia. Pobloù all a oa avat eno : ar Siculi, ar Sikaned, hag ar C'hresianed deuet en o goude.
Mojennoù
Hervez ar mojennoù e oa pobloù koshoc'h en enez egeto : al Lestrigoned, debrerien-tud meneget en Odisseia, ar Gikloped, hep talvoudegezh istorel.
Istor
Darempredoù hag emglevioù o doa an Elimed gant Kartada met bec'h a save gant trevadennoù ar C'hresianed ha dreist-holl Selinus, ma savas brezel etrezo meur a wech, goude -580. Emglev a rejont gant Aten a-enep Selinus, ha diwar-se e teuas drouziwezh Tro-vrezel Sikilia etre -415 ha -413. Neuze e lakajont Kartada da arsailhat Selinus e -409 ma voe distrujet Selinus.
Nouelig kolierek
An nouelig kolierek a zo un evn, Charadrius collaris an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika.
Jón Sigurðsson
Jón Sigurðsson (ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1811 ha marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1879) a oa un istorour hag ur politikour islandat eus an, a voe e penn ar stourm evit dizalc'hiezh Island diouzh Rouantelezh Danmark.
Mont a reas da Gopenhagen e 1833, da studiañ ar yezhoniezh hag an istor e skol-veur ar gêr-se. Neuze e krogas da labourat e Dalc'had ar skridoù islandek eno. Dont a reas da vezañ unan eus gwellañ arbennigourien an amzer-se war ar sagaoù islandek ha war istor Island. Ne dapas morse diplom ebet er skol-veur avat, dre ma ouestlas e holl nerzhioù hag e holl amzer d'ar politikerezh.
E 1844 e voe dilennet da gannad e-barzh an Althing, a oa ur c'huzul da aliañ roue Danmark war aferioù Island. Dont a reas da vezañ prezidant an Althing e 1849. Eno e renas, e-pad bloavezhioù, ar stourm evit dizalc'hiezh Island. E-keit-se e kendalc'he da gas war-raok e labour war al lennegezh islandek : e 1851 e voe lakaet da brezidant an Hið íslenska bókmenntafélag (Kevredigezh al lennegezh islandek) e Kopenhagen. E 1874 e voe roet da Enez ar Skorn ur vonreizh a aotree dezhi un tamm mat a emrenerezh evit ren hec'h aferioù diabarzh.
Dibabet e oa bet deiz-ha-bloaz Jón Sigurðsson, ar 17 a viz Mezheven, da embann dizalc'hiezh Republik Island, er bloavezh 1944. Abaoe an amzer-se ez eo ar 17 a viz Mezheven deiz gouel broadel Island.
Euronat
Euronat zo ur greizenn vakañsoù naturegel e Grayan-et-l'Hôpital, tost da Vendays-Montalivet.
Saarburg
Saarburg zo un anv alamanek evit :
Un duel
Un duel zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Broderezh
Broderezh a reer eus obererezh brodañ, da lavarout eo kaeraat dilhad pe lien dre wriat neud liesliv warno gant un nadoz pe ur c'hroched en ur heuliañ patrom un dresadenn. Mekanikoù-da-vrodañ a vez fardet hiziv.
Ouzhpenn d'an neudennoù, ha drezho, e vez lakaet a-wechoù traezoù evel mein prizius, pailhour, perlez, sekinoù, hag all.
Unan eus labourioù broderezh koshañ eo pallenn-moger Bayeux, a voe brodet en.
Pencader
Pencader zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e hanternoz Sir Gaerfyrddin. Emañ er gevred da Llandysul hag er mervent da Llanybydder. E kumuniezh Llanfihangel-ar-Arth emañ.
Pennlec'h kombod Mabudrud e oa Pencader er Grennamzer. Dismantroù Kastell Pencader, ur voudenn-gastell savet gant Normaned, zo e-kichen ar gêriadenn.
E-pad pell eo bet Pencader un arsav war al linenn hent-houarn etre Caerfyrddin hag Aberystwyth ; eno ivez e oa ur c'hroashent gant al linenn da vont da g-Castell Newydd Emlyn. Serret e voe linenn Castell Newydd Emlyn e 1952 hag al linenn bennañ e 1965.
Appiano Gentile
Appiano Gentile zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Au soleil (dastumad Maupassant)
Istor
Embannet e oa bet ar pennadoù-se e Le Gaulois e 1880.
Embannadurioù
Un embannadur zo gant Folio Classique e 2015 anvet Au soleil suivi de La Vie errante et autres voyages : ennañ an daou levr orin Au soleil ha La Vie errante ha danvelloù-beaj all.
Julia Donaldson
Julia Donaldson zo ur skrivagnerez saoz a sav levrioù evit ar vugale. Kanaouennoù a sav ivez.
Keflusker dre enleskiñ
Taoladek peurliesañ eo an enleskiñ en hevelep kefluskerioù, a c'hall bout "daoubred", "pevarfred" pe "-tro" hervez an doare ; bez' ez eus avat eus kefluskerioù dre enleskiñ dizehan, evel an troellrodoù, ar c'hefluskerioù dre zazloc'h pe re ar fuzeennoù.
Disheñvel-krenn eo ar c'hefluskerioù dre enleskiñ diouzh ar re dre ezleskiñ evel an mekanikoù dre vurezh, a ya en-dro dre ul liñvenn n'eo ket bet losket : aer, dour, sodiom.
Treloskoù gremmek evel strilheoul pe c'hazeoul a vez arveret peurliesañ, abalamour d'ar feur uhel etre ar galloud hag ar pouez, a zeu eus ar c'hementad a c'hremm a zo en treloskoù kondon graet diwar direoul. Lod kefluskerioù dre enleskiñ a chom difiñv, evit kenderc'hañ tredan pe evit kas mekanikoù hezoug evel an treujerezioù ; an darn vuiañ anezho avat a vez implijet evit loc'hañ karbedoù war an douar, en aer pe war vor. Troellrodoù a vez kaset gant kefluskerioù dre enleskiñ pa vez ezhomm eus ur feur uheloc'h c'hoazh, en nijerezioù, ar biñsaskelloù, ar bigi bras hag ar ganerioù tredan bras.
Bailh ha bountell
Pep bountell zo endalc'het en ur bailh ma pign ha ma tiskenn bep tro ma vez losket an trelosk. Stag outi ez eus ur vrec'henn a dreuzfurm nerzh monedone ar vountell e nerzh-treiñ dre he zroad a zo e traoñ ar bailh, a zo anvet "karter" hag a c'hall bout un tamm eus ar gambr-leskiñ pe get, hervez an doare KDE. Dre un digor er bailh ez erru an trelosk, dre un digor all ez a an aezhennoù kuit. Perzh boutin an holl gefluskerioù dre enleskiñ eo ar pezh a c'hoarvez er gambr-leskiñ : degaset e vez ur meskaj trelosk hag aezhenn, a wasker hag a losker da genderc'hañ gremm kent skarzhañ dilerc'hioù al loskadur, a zo aezhennoù devet ha rannigoù sonnel. Dre drapigoù ez ebarzher ar meskaj er gambr, ha dre dredan pe dre wask en e losker kent e gas war-du ar pod skarzhañ.
Liestumm eo ar c'hefluskerioù dre enleskiñ, hervez ar galloud a rankont pourc'has : eus 1 betek 24 bailh pe muioc'h c'hoazh, koublet a-linennad da gas un ahel-pleg hepken, pe koublet e stumm ur V da gas daou ahel-pleg.
Treloskoù
Forzh petore KDE a c'hall mont en-dro gant un trelosk aezhennek hep gwall vras a gemmoù : propan C3H8, aezh tireoul liñvennet (ATL) pe aezhennoù naturel enno ul lodenn vras a vetan CH4. Treloskoù bet kenderchet diwar plant a c'haller arverañ ivez, evel ar bevdiesel hag an etanol. Gallus eo ivez kemmañ ar c'heflusker evit ma yafe en-dro gant hidrogen, aezhenn goad pe aezhenn c'hlaou.
Loskadur
Ret eo entanañ an trelosk evit ma yafe ur c'heflusker dre enleskiñ en-dro ; dre ur fulenn-dredan e reer er c'hefluskerioù a ya en-dro gant strilheoul, pe dre waskañ ar gazeoul er c'hefluskerioù diesel. Kalz gwrez a vez kenderc'het gant al loskadur, kevret gant burezh, dioksidenn garbon CO2 hag aezhennoù arall uhel-kenañ o gwrez en abeg ma 'z int bet gwasket. Ur meskaj strilheoul hag aer a zegaser er bailh dre drapigoù kent e waskañ betek 1,28 MPa d'ar muiañ. P'eo bet gwasket ar meskaj ha p'emañ ar vountell tost da benn ar bailh ez entaner an trelosk dre un eliener a zo maget gant un daspugner ; perzh an eliener eo kas tredan an daspugner (pe ur ganer arall) betek ar voltadur rekis, a zo etre dek mil ha tregont mil volt. Diwar nerzh an darzhadenn e tiskenn ar vountell da gregiñ gant ur c'helc'hiad nevez. N'eus ket ezhomm a dredan en hevelep kefluskerioù : dre ar gwask hag ar wrez e vez entanet an trelosk. Tremen 2,5 MPa eo ar gwask rekis. Aer hepken a vez degaset er bailh, ha pa vez ar gwask tost d'e uc'hekañ e strinker ur vurezh gazeoul er bailh dre un ensinkler : diouzhtu e tarzh an trelosk neuze. Evit aesaat loc'hañ an argerzh e vez tommet ar gambr-leskiñ a-drugarez d'un eliener raktommañ. Didalvez eo an daspugner evit al leskiñ neuze, met servij a ra evit ar raktommañ, ar pompañ trelosk, hag evit ardivinkoù tredanel ar c'harbed ; aliesoc'h-aliesañ e talvez evit magañ an ardivinkoù elektronek a reoilh al loskadur a-benn ma vije efedusoc'h ha ma saotrfe nebeutoc'h.
KDE daoubred
Pignat ha diskenn eo daou bred kelc'hiad hevelep kefluskerioù ; diaser eo diwezh al loskadur ha deroù ar gwaskadur. Kloz eo ar c'harter, a zo un tamm eus ar gambr-leskiñ ma talvez da gambr-waskañ.
Arver
Setu perak ne vez arveret hevelep kefluskerioù koulz nemet evit mekanikoù hezoug al liorzhañ hag evit kas karbedoù skañv evel traktorioù gwilcher, marc'hoù-houarn dre-dan pe bigi o c'heflusker ezvourzh. Ledanoc'h eo arver ar c'hefluskerioù daoubred diesel, er greanterezh (mekanikoù bras, sammgirri arbennik) hag er verdeadurezh. Abaoe ar bloavezhioù 1980 ne vez mui kaset kirri-tan gant KDE-où daoubred en Europa ar C'hornôg ; betek 1991 avat e kendalc'has ar c'henderc'hañ en Europa ar Reter.
Emañ an embregerezh saoz Lotus Cars o sevel ur c'heflusker dre enleskiñ daoubred a vefe efedusoc'h eget ar re bevarfred.
Arc'hwel
Pevar fred zo dre gelc'hiad, ur c'helc'hiad o vout pevar lec'hiadur ar vountell er bailh : laez - traoñ - laez - traoñ. Lod kefluskerioù a losk an trelosk dre un eliener, lod all zo diesel. Evel re ar c'hefluskerioù daoubred eo padelezh ar c'helc'hiad, etre 750 ha 1000 anezho a c'hoarvez bep munutenn pa vonedone ar vountell hep kas ar mekanik en e bezh. Dre ar c'harterad eoul a zo e traoñ ar c'heflusker e vez lenkret ar bailh, distag eo red an eoul diouzh hini an trelosk, alese nebeutoc'h a saotradur.
KDE-tro Wankel / Paschke
E 1929 ez ijinas an Alaman Felix Wankel un doare KDE ma tro ar vountell er bailh e-lec'h pignat ha diskenn. Diwar ar mennozh-se e voe savet un eil KDE-tro e 1957 gant Hanns Dieter Paschke ; ar c'heflusker-tro-se eo a anver "keflusker-tro Wankel" hiziv an deiz c'hoazh. Evel ur c'heflusfer pevarfred e ya en-dro, diwar ur meskaj strilheoul hag aer, hogen disheñvel-krenn diouzh ar re voutin eo e ribouler.
Arc'hwel
E pevar lec'h disheñvel e c'hoarvez ar pevar fred en ur c'heflusker Wankel, an holl anezho en ichou a zo etre speurenn ar bailh hag ur vountell dric'hostez, anvet "rotor", a dro ennañ ha tro-dro d'un ahel kammgreizet.
Dre he stumm tric'hornek e krou ar vountell teir c'hambr er bailh, ar braster anezho o kemmañ hervez lec'h ar vountell ; tost pe dostoc'h da speurenn ar bailh e vez pep talenn a-feur ma tro ar rotor, alese ar peder fazenn : degas, gwaskañ gant ur feur uhel, loskadur en ur gambr vihan, deledañ. E kreiz ar rotor ez eus un ahel dentek ; dentek ivez eo kurunenn greiz ar rotor, a dro tro-dro d'an ahel ha tro-dro da ziabarzh ar bailh. Teir gwech buanoc'h eget kurunenn ar rotor e tro an ahel (B war ar skeudenn a-gleiz), ha kempred eo tro an ahel gant hini beg A ar rotor : dre ur wikefre a zo stag ouzh unan eus kostezioù ar bailh e kempenner an c'hweladur ar rotor evit ma vefe 1/3 eus hini an ahel. War-eeun d'an ahel ez a nerzh ar gwask a vez war ar rotor.
Kanton Prizieg (1790)
Krouet e voe Kanton Prizieg e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ:
Keflusker dre enleskiñ
Arc'hwel
En ur c'heflusker pevarfred klasel e c'hoarvez ul loskadur dre vailh evit daou c'hwel an ahel-pleg, da lavaret eo 1/2 loskadur dre c'hwel an ahel-pleg ; KDE Wankel a ra ul loskadur dre c'hwel an ahel, da lavaret eo e c'han nerzh ur wech dre arc'hwel ar beg A ha teir gwech dre arc'hwel an ahel B. Galloudusoc'h neuze eo KDE Wankel eget forzh pe KDE pevarfred klasel heñvel e vailhad (e cm3) a dro d'an hevelep hanren (e troioù/[[eilenn|mn), heñvel e vent (hirder x ledander x uhelder) hag heñvel e bouez (e kilogrammoù).
Buanoc'h eget ar c'hefluskerioù klasel e tro ar re Wankel, peogwir ez eus nebeutoc'h ag elfennoù o c'houzañv an nerzh a vez ganet. Etre 6 500 ha 10 000 tro/mn eo hanren ur Wankel, pa vez 5 500 - 6 000 tro/mn ar muiañ ma c'hall ar c'hefluskerioù boutin gouzañv hep terriñ.
Arver
Er bloavezhioù 1970 e voe lakaet karbedoù kaset gant kefluskerioù Wankel war ar marc'had : kirri-tan, marc'hoù-tan, kirri-erc'h da skouer. Buan avat e voe paouezet gant ar c'henderc'hañ, abalamour da heuliadoù ar stroñs tireoulel a c'hoarvezas e 1973 – re latous e oa ar c'hefluskerioù-se. Kendelc'her a reas an ti gall Citroën da labourat war ur c'heflusker Wankel/Paschke betek ma voe prenet gant Peugeot e 1980 ; Japaniz a yeas pelloc'h, an ti Mazda o c'hounez ar redadeg 24 eurvezh ar Mañs e 1991 gant ur Mazda 787B (KDE-tro pevar rotor ennañ, 700 marc'h-nerzh/521,99 kW a c'halloud) hag o fardañ ar Mazda RX-816 eus 2003 betek 2012 – 1300 cm3, 238 marc'h-nerzh/177,5 kW da 9 500 tro/mn, met re saotrus hervez reol Euro 5 Unaniezh Europa.
En tu all d'ar redadegoù kirri, ma vez kefluskerioù Mazda-Wankel trec'h war an dachenn, ez eus bet kenderc'het ha gwerzhet kirri-tan betek 2012. Hiziv an deiz e labour ar c'hompagnunezhioù war kefluskerioù Wankel bihan evit astenn diamzalc'h ar c'hirri hiron. Marc'hoù-tan zo bet ivez etre 1974 ha 1992, kenderc'het ha kenwerzhelet gant an ti alaman Hercules, an ti japanat Suzuki hag an ti saoz Norton. Adalek dibenn ar bloavezhioù 1960 e voe arveret kefluskerioù Wankel e greanterezh an aerlistri gant ar gompagnunezh amerikan Lockheed. An Alamaned a yeas da heul e kreiz ar bloavezhioù 1970. Hiziv an deiz ez eus kefluskerioù-tro en aerlistri didud (drones) hag e kalzik kirri-nij bihan.
Galloud
Ar "marc'h-nerzh" eo an unanenn a vez implijet ez-kenwerzhel evit muzuliañ galloud ur c'heflusker ; n'eo ket unan eus unanennoù reizhiad etrebroadel unanennoù ar fizik. Gwelloc'h eo muzuliañ ar galloud e wattoù : E Bro-C'hall ne c'hall ket KDE ur marc'h-houarn dre-dan bout galloudusoc'h eget 4 kW (2,942 marc'h-nerzh), hini ur marc'h-tan bout galloudusoc'h eget 100 kW (136 marc'h-nerzh). War-dro 85 kW/115 marc'h-nerzh eo galloud ur c'harr-tan krenn 1900 cm3 bailhad e geflusker diesel hiziv an deiz. Galloudusañ karr-tan zo war ar marc'had gall eo ar Bugatti Veyron, ennañ ur c'heflusker dre enleskiñ 16 bailh, 7 993 cm3, 882,6 kW (1 200 marc'h-nerzh).
Efedusted
War-dro 43% eo efedusted ur c'heflusker dre enleskiñ, da lavaret eo 43% hepken eus ar gremm a c'haner dre loskadur a vez treuzfurmet e gremm treloc'hel evit gwir. Kollet eo ar 67% all neuze, e gwrez pergen, hag e tarav er mekanik a-bezh. Klasket ez eus bet adtapout ul lodenn eus ar gremm-se, e meur a zoare.
Saotradur
Pep KDE a saotr an aer abalamour ma ne vez ket peurlosket an trelosk. Dioksidenn garbon CO2, huzil ha dour a vez eztaolet en aergelc'h an Douar, ar pezh a c'hall degas kleñvedoù e korf an den. Gwashoc'h c'hoazh e vez an anadenn gant kefluskerioù kozh pe reizhet fall. Monoksidenn garbon CO a vez eztaolet ivez, koulz ha benzen C6H6 ha butadien C4H6, a zo arvarus evit yec'hed an den ivez. Klasket ez eus bet digreskiñ saotradur an aergelc'h dre greskiñ ar c'hementad ag aer a zo en trelosk, hogen oksidennoù nitrogen NOx a vez eztaolet neuze, a zo arvarus koulz evit an dud hag ar plant hag a genderc'h ozon O3 ; fall eo an ozon-se evit ar yec'hed, petra bennak ma 'z eo arabat e zroukveskañ gant an ozon a zo etre stratosfer ha mezosfer an aergelc'h : an hevelep hini eo, a zo arvarus pa chom a-rez an douar hag a warez ar blanedenn diouzh skinoù dreistmouk an Heol. Sulfur a vez en treloskoù, a genderc'h monoksidenn sulfur SO ha dioksidenn sulfur SO2, en em vesk gant dour an aergelc'h hag a gouez war an Douar dindan stumm glav trenk.
Aliesoc'h-aliesañ e vez savet ar c'hefluskerioù dre enleskiñ en doare ma n'int ket ken galloudus eget ma c'hallfent bout, evit ma saotrfent nebeutoc'h : un tamm eus an efedusted zo lonket gant gwikefreoù evel ar podoù-skarzhañ treluskek a zigresk eztaoladur aezennoù ha rannoùigoù saotrus. Dre greskiñ feur ar gwask ha dre reoliañ gwelloc'h degas an trelosk e vez graet bremañ kefluskerioù bihan evit ar c'hirri-tan, a zo ken galloudus hag ar re vrasoc'h a oa un nebeud bloavezhioù zo ; ne saotront ket kement.
Dazont
Keit ha ma vo treloskoù kondon e vo kefluskerioù dre enleskiñ. Dre ma teu an treloskoù-se da vout raloc'h-ralañ ha keroc'h-kerañ e klasker doareoù nevez d'o zapout e lec'hioù na c'halled ket tizhout gwechall (en tachennoù pennahelat, donoc'h en douar, er skilt). Mui-ouzh-mui a gefluskerioù hiron zo bremañ, ha lod kefluskerioù dre dredan hepken, e kirri an dud ; listri kaset gant kefluskerioù derc'hanel zo abaoe pellik zo. An aerlistri e vo ar c'harbedoù diwezhañ a ray gant treloskoù kondon, pa n'ouzer ket o c'has e doare all evit ar mare.
Forbach
Forbach zo ur gumun en departamant Moselle hag er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Forbach-Boulay-Moselle eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Forbachois anezho e galleg.
Seziz Siracusa (868)
E 868 e voe graet Seziz Siracusa gant an Aghlabided. Neuze e oa Siracusa kêr-benn vizantat Sikilia.
Tro-wenn a reas an Arabed, n'halljont ket kemer kêr, met preizhata a rejont ar maezioù.
Nav bloaz goude e teujont en-dro hag e rejont berzh gant Seziz Siracusa (877–878).
Siorrachd Àir a Tuath
Siorrachd Àir a Tuath (Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath e gouezeleg; North Ayrshire e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Irbhinn eo ar pennlec'h.
Limido Comasco
Limido Comasco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Agnes Bourgogn, dugez Akitania
Agnes Bourgogn (war-dro 990/995 - 1068) a oa dugez Akitania. Merc'h e oa da Otto-Gwilherm Bourgogn.
Div wech e timezas :
Senna Comasco
Senna Comasco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
The Gruffalo
The Gruffalo zo ul levr saoznek evit bugale gant Julia Donaldson ha skeudennaouet gant Axel Scheffler, embannet e 1999.
E 2002 eo bet embannet e brezhoneg gant An Here, hag anvet Ar Groufalo.
San Fermo della Battaglia
San Fermo della Battaglia zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Siorrachd Àir an Ear
Siorrachd Àir an Ear (Comhairle Shiorrachd Àir an Ear e gouezeleg; East Ayrshire Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Cille Mheàrnaig eo ar pennlec'h.
Ar berenn he fer aour hag ar c'horf hep ene
Tennañ a ra danvez al lodenn gentañ da hini ar marvailh rus An evn-tan, dastumet gant Aleksandr Afanasyev.
Nouelig inizi Maloù
Nouelig inizi Maloù a zo ur spesad evned, Charadrius falklandicus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Cono Sur Suamerika.
Seziz Siracusa (1298)
Seziz Siracusa a voe graet gant Kurunenn Aragon e 1298, e-pad ar brezel anvet Gousperoù Sikilia.
Goude marv ar roue Alfonso el Franco en 1291 e savas bec'h entre kurunenn Aragon ha rouantelezh Sikilia.
La Serre
La Serre zo anv meur a dra.
La Serre (Maupassant)
La Serre zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Mariano Comense
Mariano Comense zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Olgiate Comasco
Olgiate Comasco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Banniel Andalouzia
Banniel Andalouzia a zo ur banniel gant teir bandenn a-blaen gwer, gwenn, gwer. War ar banniel stad e vez lakaet ardamezioù. Graet e vez Arbonaida anezhañ gant ar vroadelourien andalouzat dreist-holl, ar pezh a dalvez "gwenn ha gwer" en andalouzeg.
Kuzul Kêr Obair Dheathain
Kuzul Kêr Obair Dhethain (Comhairle Cathair Obar Dheathain e gouezeleg; Aberdeen City Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Degouezhout a ra gant tachenn kêr Obair Dheathain, ur gêr vras e reter ar vro.
Bath Rugby
Bath Rugby zo ur c'hleub rugbi XV eus Bath, diazezet e 1865 hag aet e oa ar maout gantañ an Heineken Cup (Kib Rugbi XV an Europa d'a-vremañ) e 1998.
Lucia Migliaccio
Lucia Migliaccio (Siracusa, 1770 – Napoli, 1826), dugez Floridia, a oa eil pried morganatek Ferdinando Iañ, roue an Div Sikilia.
He buhez
Merc'h e oa da Vincenzo Migliaccio ha Doretta Borgia, ur vaouez eus tiegezh brudet Spagn.
Dimeziñ a reas da Benedetto III Grifeo, priñs Partanna, eus an Tiegezh Grifeo, perc'henn d'an douar m'emañ ar Parco Grifeo.
Goude marv he fried, ha kaout kalz a vugale, ec'h addimezas Lucia d'ar 27 a viz Du 1814 e Palermo da Ferdinando Iañ an Div Sikilia. Abaoe kalz a vloavezhioù e taremprede ar roue, 44 bloaz e oa Lucia neuze, ha 63 he fried nevez.
Essa Moça Tá Diferente
Essa Moça Tá Diferente (Ar Plac'h-mañ Zo Disheñvel e brezhoneg) zo titl ur ganaouenn gant Chico Buarque. 2:45 he fadelezh ez eo kentañ kanaouenn an albom Chico Buarque de Hollanda - N° 4, a-raok Nào fala de Maria.
Ul lañs nevez ha dic'hortoz a voe roet e 1988 da Essa Moça Tá Diferente pa oa bet dibabet ar ganaouenn da sonerezh ur bomm bruderezh evit unan eus diedoù ar gompagnunezh Schweppes. Koantennoù o tañsal ar samba war un draezhenn eus Brazil : peadra d'an dud voutin da glask gouzout muioc'h diwar-benn ar sonenn kement hag oberennoù all gant Chico Buarque.
Daouzek kanaouenn warnañ e oa deuet er-maez an albom d'an 30 a viz Du 1969.
Ar gerioù
Essa moça tá diferente Ar plac'h-mañ zo disheñvel Já não me conhece mais Na'm anavez ken Está pra lá de pra frente Está me passando pra trás
Essa moça tá decidida Mennet eo ar plac'h-mañ A se supermodernizar Da vezañ pell arnevesoc'h Ela só samba escondida Ne zañs ket ar samba nemet dre guzh Que é pra ninguém reparar Ha kement-se evit na vo gwelet gant den ebet
Eu cultivo rosas e rimas Gounit a ran roz ha klotenoù Achando que é muito bom me soñj din eo un dra mat-tre Ela me olha de cima Hi sell ouzhin diwar an uhel E vai desiventar o som 'mañ vont da zizijinañ ar son
Faço-lhe um concerto de flauta E não lhe desperto emoção Ela quer ver o astronauta Descer na televisão
Mas o tempo vai Mas o tempo vem Ela me desfaz Mas o que é que tem Se do lado esquerdo do peito No fundo, ela ainda me quer bem
Essa moça tá diferente Já não me conhece mais Está pra lá de pra frente Está me passando pra trás
Mas o tempo vai Mas o tempo vem Ela me desfaz Mas o que é que tem Que ela só me guarda despeito Que ela só me guarda desdém
Essa moça...
Liamm diavaez
Essa Moça Tá Diferente
Gravedona ed Uniti
Gravedona ed Uniti zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia, ha 4 223 a dud zo o chom enni. Savet e oa bet d'an 11 a viz C'hwevrer 2011 pa voe unanet kumunioù Germasino ha Consiglio di Rumo gant kumun Gravedona.
Seziz Siracusa (877–878)
Gant Seziz Siracusa e 877-878 e voe kemeret kêr Siracusa, e Sikilia, gant an Aghlabided.
Istor
Deuet e oa Aghlabided eus Norzhafrika da Sikilia e 827, ha diazezet e kornôg an enez. Dija o doa klasket kemer kêr e 828, met tro wenn o devoa graet neuze. Taolioù-arnod all a voe graet ganto en 868, 869 ha 873, met c'hwitet e voe o zaol bep tro. Daoust da se o doa astennet o zachennad betek kreiz an enez.
Padout a reas ar seziz eus Eost 877 betek an 21 a viz Mae 878. Goude -se e voe aloubet an enez gant an Arabed.Betek neuze e oa Siracusa kêr-benn vizantat Sikilia.
En 875 e varvas an emir peoc'hgar Mohammed II. E vreur Ibrahim II avat a vennas kemer Siracusa hag a anvas ur gouarnour nevez en enez, Dja'far ibn Mohammed e anv. Adal Ifriqiya (pe Maghreb) e kasas ur morlu da harpañ soudarded arab Sikilia.
Laosket e voe kêr hep skoazell gant an impalaer Basileüs Iañ (867–886). Stourm a reas kêr ken na gouezhas d'an 20/21 a viz Mae 878.
Nouelig Forbes
An nouelig Forbes a zo un evn, Charadrius forbesi an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv al loenoniour saoz William Alexander Forbes (1855-1883).
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.
Urraca di Borbone-Div Sikilia
Urraca Maria Isabella Carolina Aldegonda Carmela di Borbone-Div Sikilia, pe  Urraca Maria Isabella Carolina Aldegonda Carmela, Principessa di Borbone delle Due Sicilie en italianeg, (1913, Palez Nymphenburg, e München, Bavaria – 1999, Sigmaringen, Baden-Württemberg, Alamagn) a oa ur briñsez italian.
Merc'h e oa d'ar Priñs Ferdinando Pio di Borbone-Due Sicilie, Dug Calabria, ha d'e bried Maria Bavaria.
Youenn Kraff
Youenn Kraff - Yvon Craff eus e anv kefridiel - a voe un emsaver katolik breizhat bet ganet e 1923. Mervel a reas d'ar 6 a viz Kerzu 2012.
Hélder Câmara
Helder Pessoa Câmara, pe eeunoc'h, Dom Helder, bet ganet d'ar 7 a viz C'hwevrer 1909 e Fortaleza e stad Ceará, e Brazil hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Eost 1999 le 27 e Recife, oa un eskob katolik brazilian. Bet eo bet Arc'heskob Olinda ha Recife eus 1964 e 1985. Anavezet eo evit ar stourm en deus renet enep ar baourentez en e eskopti hag er bed a-bezh.
Youenn Kraff
Bet eo bet ezel eus ar PNB (Strollad Broadel Breizh). Eus rummad Youenn Olier e oa. Gantañ ha Marsel Blanchard, en doa graet e goñje e Sant-Brieg e 1945. Chom a rejont mignoned vras a-hed ar bloavezhioù a stourm en eil hanterenn an ugentvet kantved.
Hélder Câmara
Emañ ar prosez evit lakaat anezhañ war roll ar sent en hent abaoe an 8 a viz Gouere 2013.
Youenn Kraff
Labourat e reas a-hed e vuhez evit eñvor an Aotrou Perrot e Unvaniezh Koad Kev a grouas e 1951 ha Mignoned Feiz ha Breizh. E luskad «Iliz ha Breizh» er bloavezhioù ’70 e voe oberiant ivez evit an oferennoù brezhonek kentañ e korn-bro Kemperle.
Brudet eo evit e bennad An doare kontañ dre zek e-barzh Al Liamm e 1957, ma kinnig ober gant ar gerioù pergont, pemgont, segont, egont ha nawgont.
Hélder Câmara
Mab da João Câmara Filho hag Adelaide Pessoa Câmara, Helder Câmara oa an eil diwezhañ eus ur familh 13 bugel. Skolaerez oa e vamm ha kelaouenner e dad. Beleget eo bet d'ar 15 a viz Eost 1931 e Foraleza. Anvet e voe keneskob d'ar c'hardinal Jaime de Barros Câmara, arc'heskob Rio de Janeiro, d'an 3 a viz Meurzh 1952 ha kensakret eskob gantañ d'an 20 a viz Ebrel. Anvet eo arc'heskob Olinda ha Recife, en Nordeste, unan eus paourañ lodennoù Brazil d'an 12 a viz Meurzh 1964. Chomet eo betek an 2 a viz Ebrel 1985.
Difenner gwirioù mab-den e Brazil eo bet e Brazil hag unan eus perzhidi heverk teologiezh an dieubidigezh en Amerika ar Su. Emouestlañ a reas eus tu ar re baourañ. Kemer a reas perzh e krouidigezh Kuzul eskibien Amerika Latin (CELAM) e 1955). Tost oa ouzh C'hardinal Montini a zeuas da vezañ ar Pab Paol VI. Oberiant-tre e voe e-pad Sened meur Vatikan II oc'h enebiñ groñs ouzh an tu mirour. Er CELAM e sikouras da dermenañ " an dibab bezañ eus tu ar beorien da gentañ". Abalamour da se e voe taget feuls gant strolladoù mirour tost ouzh Gustavo Corção. A-boan anvet eskob Recife e tibabas Helder Câmara kuitaat palez an eskob evit ober e annez en un ti dister e unan eus karterioù paourañ ar gêr.
Lakaet e voe a-gostez gant e genseurted brazilian. Sevel a reas enep diktatouriezh ar jeneraled (1964-1985). Dont a reas da brezegenniñ en Europa hag e Frañs peurgetket evit lakaat war wel paourentezh broioù an trede-bed, stourm ouzh ar werzh armoù, brezel Viêt Nam ha feulster an diktatouriezh brazilian.
Tost oa ouzh al luskadoù nann-feuls ha diskouez a rae bezañ awenet gant Gandhi ha Martin Luther King. Diazezañ a reas e zoare da avielañ war ar servij d'ar re baour. Fellout a rae dezhañ gwelout an danvez beleien stummet kement war dachenn an obererezh sokial ha war hini an deologiezh.
Daoust da Yann-Baol II bezañ enoret anezhañ e 1979, e tibabas envel en e blas José Cardoso Sobrinho e 1985. Diskaret e voe an darn vrasañ eus e labour gant an eskob nevez bet pell o vevañ e Roma. Sentus, ne lavaras Dom Helder netra.
Argegno
Argegno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Naram-Sin (Akkad)
Naram-Sin (« Kaet gant Sîn »), mab Manishtusu, mab-bihan Sargon, a zeuas da vezañ roue Impalaeriezh Akkad e -2254 (pe -2202),. Unan eus rouaned vras istor Mezopotamia eo ivez met lezet en deus un eñvor teñvaloc'h evit hini e dad-kozh.
Ranket en deus talañ goude e gurunidigezh ouzh un emsavadeg vras e Mezopotamia-Izel renet gant Iphur-Kich e Kich, a vode ar c'hoededoù nesañ (Sippar, Erech, Kazallu), hag Amar-girid eus Uruk, heuliet gant keodedoù all eus ar Su (Ur, Lagach, Adab, Churuppak, etc.). Hervez an hengoun a denn d'an emsavadeg-se e voe mouget en un doare spontus. Un alouber bras e voe Naram-Sin ivez, daoust ma'z eo diaes adsevel kronologiezh e aloubadegoù. Kas a reas ergerzhadegoù e Mezopotamia uhel hag e Siria an Norzh e-pad e ren, evel e dad-kozh moarvat, daoust ma chom posupl e vije bet kentañ roue Akkad da sujañ ar vro-se. Evel evit Sargon e laka hengounioù diwezhatoc'h trec'hioù war rouaned eus Anatolia war e gont (re Kanesh hag Hatti peurgetket) met n'eo ket sur ez eo gwir. Naram-Sin en deus trec'het ivez Elam ha Marhachi, ha sujet en dije Magan d'e dro. Dindan e ren eo e voa sevenet adreizhadennoù ha savadurioù bras.
Hervez an hengoun n'en dijje ket azeulet Enlil evel ma oa dleet, anezhañ brasañ doue Mezopotamia izel. Kondaonet eo bet an emzalc'h-se, gant ar remziadoù deuet e c'houde, en dije taolet ur mallozh war roue Akkad hag e warlerc'hidi, abalamour m'en doa lakaet droug da sevel en doueed. Koulskoude ez eo ar roue-mañ a lakaas sevel en-dro templ bras an doue. Da dra e teuas diwezh impalaeriezh Akkad nebeut goude bloavezhioù diwezhañ e ren.
Caglio
Caglio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia, en Triangolo Lariano.
Spiza americana
Spiza americana, a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cardinalidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Spiza.
Ar Bieller
Ar Bieller zo un daolenn gant Georges de La Tour a c'haller gwelout e Mirdi an Arzoù-kaer e Naoned. N'eo ket ket sinet an oberenn, na meneget ar bloaz warni, met lavaret e vez e oa bet graet etre 1620 ha 1625.
Meadhan Lodainn
Kuzul Meadhan Lodainn (Comhairle Meadhan Lodainn e gouezeleg; Midlothian Council e saozneg), gwechall Edinburghshire, a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos.
Spiza americana
Anvet e voe Emberiza americana (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Dear Friend
Dear Friend (Mignon kaezh) a zo ur ganaouenn saoznek savet gant ar c'haner-sonaozer saoz Paul McCartney (1942-) hag e wreg Linda (1941-1998) hag embannet d'ar 7 a viz Kerzu 1971 dre ma oa lod eus Wild Life, kentañ albom (studio) ar strollad Wings.
Spiza americana
Boued
Hollzebrer eo ar spesad.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Amerika, en un takad hag a ya eus kreiz Stadoù-Unanet Amerika da Venezuela ha Kolombia.
Dear Friend
Pleustriñ a reas McCartney warni d'ar c'houlz (miz Du 1970-miz Meurzh 1971) m'edo-eñ o prientiñ e eil albom Ram, ne voe-hi ket dalc'het ennañ avat. Enrollet e voe an albom e Studioioù Abbey Road (Londrez) e-pad mizioù Gouere hag Eost 1971, ar gitarour Denny Laine (1944-) hag ar soner taboulin Denny Seiwell (1943-) o kemer perzh en abadennoù gant ar c'houblad McCartney. Lod eo ivez eus The Paul McCartney Collection, un dastumad c'hwezek pladenn-arc'hant hag a zeuas e-maez e 1993.
Istor
N'haller ker lâret e voe ur prantad eus an dibab an hini a heulias dispartiañ ar strollad The Beatles koulz d'ar pevar ezel anezhañ ha d'ar re sot gant o sonerezh : en em zebriñ a reas John Lennon (1940-1980) ha Paul McCartney buan a-walc'h, evel bugale en degouezhioù 'zo.
Meadhan Lodainn
En-dro d'ar rann-mañ emañ Scottish Borders, East Lothian ha Dinedin. Dalkeith eo ar pennlec'h.
Dear Friend
Istor
D'an 11 a viz Kerzu 1970 e voe embannet John Lennon/Plastic Ono Band gant Lennon, e gentañ albom (studio) hag a zo chomet evel unan eus pennoberennoù an arzour : ne oa ket par dezhañ, na tost, an hini — McCartney — a oa bet embannet gant McCartney abretoc'hik. Ha ne chomas ket ar mediaoù saoz hep reiñ o ali evel-just. Feuket sur a-walc'h e krogas McCartney da skeiñ tachoù gant e geneil kozh. Pa deuas e-maez Ram e miz Mae 1971 e c'helljod klevout ar pozioù "Well, well, well" er ganaouenn Long Hair Lady, un doare da luadenniñ titl kanaouenn Lennon Well Well Well. Gerioù 'zo eus ar sonenn Too Many People — "Too many people preaching practices" — a oa ur gwir flemmadenn ouzh emzalc'h Lennon hag e wreg Yoko (1933-). Gwashoc'h c'hoazh : dibabet en devoa McCartney skeudenn daou c'hwil o c'hoari daou da skeudennaouiñ golo e bladenn : n'halle ket Lennon chom hep kompren ar gemennadenn. Ne zaleas ket gwall bell e respont ha pa voe embannet Imagine e miz Gwengolo 1971 e voe sklaer evel lagad an naer gerioù 'zo eus ar ganaouenn How Do You Sleep? : "The only thing you done was yesterday And since you're gone you're just another day". Anv a oa eus Yesterday hag Another Day, div ganaouenn savet gant McCartney e 1965 ha 1970 hag a zisplije kalz da Lennon.
Se zo kaoz ma voe savet Dear Friend gant McCartney da glask sioulaat an darempredoù kenetreze hag astenn e zorn d'e vignon, ar pezh a voe kadarnaet gantañ digudenn e-barzh al levr Conversations with McCartney (miz Gwengolo 2015). En aner dre m'en em yenas an eil ouzh egile e-pad pell amzer.
E miz Ebrel 1982 en devoe tro Paul McCartney da sevel ha kanañ Here Today, ur ganaouenn all gouestlet da Lennon, bet muntret e New York d'an 8 a viz Kerzu 1980...
Brezelioù Italia
290px|thumb|Italia e 1494, a-raok ar brezel kentañ a-raok aloubadeg [[Charlez VIII.]]
Brezelioù Italia (Guerre d'Italia pe Grandi Guerre d'Italia en italianeg) a lavarer eus un heuliad brezelioù graet gant Rouaned Bro-C'hall en Italia er, entre 1494 ha 1559. Kregiñ a reas ar brezelioù adalek 1494, ha padout a rejont betek 1559. Perzh a gemeras an darn vrasañ eus stadoù Europa: Bro-C'hall, Spagn, an Impalaeriezh santel roman german, Bro-Saoz, Republik Venezia, Stadoù ar Pab, an darn vrasañ eus keodedoù Italia, hag ivez an Impalaeriezh otoman.
Da gentañ ne oa nemet un tabut tiegezhel evit difenn gwirioù ar rouaned c'hall evel hêred war rouantelezh Naplez ha dugelezh Milano, met buan e voe brezelioù evit gounit douaroù ha galloud en Italia, hag en Europa zoken, hag ivez emglevioù savet ha dispennet, taolioù trubarderezh alies.
E dibenn ar brezelioù e voe kreñvaet galloud Spagn dreist da stadoù all Europa, pa oa an darn vrasañ eus Italia en he dalc'h (rouantelezh Naplez, dugelezh Milano, Stato dei Presidii), war eeun pe get; ar stadoù italian chomet emren e oa Republik Venezia, Dugelezh Savoia (liammet ouzh ar Rouantelezh c'hall), ha Stadoù ar Pab, goude ma ne oant ket ken dizalc'h ken abalamour ma n'halle ket ar pab tremen hep Spagn evit e skoazellañ da lakaat ar C'hempenn enepprotestant da ren en Europa.
Orin
Betek 1442 edo rouantelezh Naplez etre daouarn an Tiegezh Anjev-Sikilia, ur skourr eus ar Gapeted. Er bloavezh-se e tegouezhas ar gurunenn etre daouarn Alfonso V, roue Aragon. Klask a reas Tiegezh Anjev adkemer e beadra neuze. Mervel a reas René Anjev en 1480 : da neuze eo gant roue Bro-C'hall e tegouezhe e wirioù war ar rouantelezh, da lavarout eo gant Loeiz XI da gentañ, hag adalek 1483, gant Charlez VIII. Ret e voe d'ar roue gall aozañ ar c'hlask en dihelloù evit diazezañ e c'houlenn, seul vui ma oa kollet gant Tiegezh Anjev e zouaroù e Naplez abaoe 1442. En hêrezh-se e oa ivez Rouantelezh Jeruzalem a chomo dindan ar Vamelouked betek 1517.
Tri feur-emglev diplomatek zo sinet hag a rank asuriñ Bro-C'hall n'he devo ket trubuilh gant Spagn, Bro-Saoz nag Aostria. En 1486 e oa en em savet baroned, feal d'an Anjeviz, e rouantelezh Naplez. Pa voent trec'het e kavjont repu e Bro-C'hall. E-pad 60 vloaz neuze e klaskjont lakaat anavezout o gwirioù. Ouzhpenn-se e oa Ludovico il Moro o c'houlenn digant Charlez VIII dont da Italia. Tutor e oa Ludovico d'an dug bihan Gian Galeazzo Sforza, ha nec'het e oa o welout e c'halle an traoù treiñ da fall en Italia ma veze torret an emglev graet e 1467. War e dalaroù e oa an emglev a oa etre Firenze, dugelezh Milano ha rouantelezh Naplez evit stourm ouzh galloud Republik Venezia.
Piero il Fatuo, mab da Lorenzo il Magnifico, a glaskas neuze ober emglev gant Rouantelezh Naplez.
Brezelioù all kentaou
Ar peoc'h a oa o ren e Norzhitalia abaoe un nebeud bloavezhioù.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
Edo Ludovico Sforza, dug Milano, o klask harp a-enep Republik Venezia, ha ton a roe d'ar roue gall da aloubiñ Italia. E 1494, pa varvas Ferdinando Iañ Naplez e kavas d'ar roue gall e oa erruet ar c'houlz vat.
Goude en em glevout gant dug Milano, ha war an digarez toull (anat d'ar gempredidi) da gas ur brezel ar groaz nevez a-enep an impalaeriezh otoman ha da zieubiñ Jeruzalem, setu ar roue gall Charlez VIII o kuitaat Grenoble gant e arme, enni 25 000 soudard (8000 goprsoudard suis en o zouez). Hag eñ o tremen dre ode ar Montgenèvre d'an 2 a viz Gwengolo 1494.
An arme c'hall o tegouezhout en Italia zo anezhi 200 gwaz a zo gwarded ar roue, un arme war varc'h a 1600 den, 12 000 den war droad (anezho 6000 Suis ha 3000 Gwaskon) hag un 70 kanol, skañv ha hefiñv, hag a denn boledoù arem pe kouevr, 100 en ur ober un eur.
Buan ez a C'hallaoued betek Asti ma tegouezhont d'an 9 a viz Gwengolo. E Rapallo, e-kichen Genova, e voe trec'h ar C'hallaoued, renet gant Loeiz Orleañs, hag arme Milano, war 5000 Aragonad a oa o paouez dilestrañ e Genova. Klañv e oa Charlez gant ur c'hleñved a vo anvet kleñved Naplez gant lod, ha n'hallas ket mont e-barzh kêr Genova a-raok ar 6 a viz Here.
War-dro hanter C'hwevrer 1495 e tilezas ar roue Alfonso II Naplez e garg a roue hag e vab Ferdinando II a renas war e lerc'h. Ret e voe dezhañ tec'hel avat pa zegouezhas an armeoù gall d'an 22 a viz C'hwevrer. Gant chomadenn ar C'hallaoued e Naplez e voe tapet gant ar soudarded kleñved Naplez, dianav betek neuze.
Krog e oa rogoni an alouberien c'hall da gavout enebourien er bobl. Savet e voe Emglev Venezia a-enep d'ar C'hallaoued. D'an 20 a viz Mae 1495 edo arme Charlez VIII o kuitaat Naplez, o leuskel Gilbert de Montpensier, anvet da vesroue, e penn ur gwarnizon gall.
Nouelig Java
Nouelig Java (Charadrius javanicus) a zo un evn hag a vev en Enez-Java hag en un nebeud inizi nes.
Brezelioù Italia
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
Loeiz Orleañs a oa chomet en Lombardia gant un arme. Urzh en doa da chom hep mont a-benn da zug Milano, Ludovico il Moro. Daoust da se e kemeras kêr Novara e Mezheven 1495, hag un degemer brav a voe graet dezhañ gant ar bobl eno, nemet n'eas ket betek Milano, na oa ket difennet gwall vat hag a oa prest d'ober un degemer heñvel dezhañ. Diaesoc'h avat e voe distro Charlez VIII da Vro-C'hall. Ne oa ken nemet 9000 soudard gantañ. Gant poan e treuzjont an Apenninoù gant o c'hanolioù pa errujont dirak Fornovo d'ar 5 a viz Gouhere. Eno e kavjont un armead enebourien, 35000 adud enni, ha renet gant Francesco II Gonzaga, markiz Mantova. Emgann Fornovo a voe d'ar 6 a viz Gouhere ha trec'h e voe ar C'hallaoued, goude ma oa niverusoc'h o enebourien, hag evel-se e c'halljont kenderc'hel war hent an distro.
Rosa Bonheur
Rosa Bonheur (Bourdel, – Thomery, ) a oa ul livourez loened c'hall.
Brezelioù Italia
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
Sede an arme c'hall dirak Asti, ha fall stad ar vrezelourien. Loeiz Orleañs a oa gronnet gant e soudarded e kêr Novara gant un armead 30 000 den da Ludovico il Moro, hag an naonegezh o ren. Goulenn a reas Loeiz sikour digant e genderv roue, goude ma n'en doa ket sentet ouzh e urzhioù.
Krog e oa an div gostezenn da varc'hata, ha sinet e voe ar peoc'h e miz Here 1495. Loeiz Orleañs a guitaas Novara gant e 5500 den, Suised anezho dreist-holl, hag un toullad bras anezho a varvas nebeud goude, ken fall e oa o yec'hed. En emglev Verceil e tremene ar roue gall gant esper ha hunvreoù pa chome dug Milano mestr war an dachenn.
Er c'heid-se e chome un toullad Gallaoued e Naplez, o stourm evit mirout tammoù eus ar rouantelezh. Ferdinand II a zilestras en Calabria hag a lakaas seziz war gêr Naplez. Montpensier a repuas er c'hastelloù da c'hortoz skoazell digant Bro-C'hall. Met skoazell ne deue ket buan. Ludovico il Moro en devoa prometet kas listri karget a soudarded da Naplez met ne reas ket. Ha Charlez VIII a oa berr an arc'hant gantañ. Koust an droiad-vrezel da Italia a rankje bezañ bet paeet, evit ul lod bepred, gant donezonoù Firenze, graet pa vije bet daskoret dezho ar c'hreñvlec'hioù prestet d'ar C'hallaoued. A-benn ar fin e voe gwerzhet ar c'hreñvlec'hioù da Lucques, Venezia, Genoa pe Pisa, goude trubarderezh Robert de Balsac e Toskana. Charlez VIII a rankas neuze rentañ an arc'hant amprestet digant presterien Firenze ha tremen a rankas hep amprestañ gwenneien ken digant kêr Firenze.
Gilbert de Montpensier, neuze, a lestras gant tost an holl difennerien hag ac'h eas da Salerno. En e arme e oa goprsoudadrded dreist-holl, Alamaned hag Italianed, bouetet fall ha no devoa ket bet gwenneg ebet abaoe pell amzer. Lezel a reas arme Fernando II da c'hronnañ e armead e kêr Atella. Un darn eus ar soudarded alaman a nac'has en em gannañ, ma voe ret d'ar C'hallaoued en em rentañ. Kalz a soudarded c'hall a varvas gant ar c'hleñvedoù hag an naon.