cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teurgn
Teurgn (Tours e galleg) eo anv pennlec'h departamant gall an Indre-et-Loire, ha kêr-benn proviñs kozh Touren, savet a bep tu d'ar stêr Liger. 136 500 a dud zo o chom eno. Kêr-benn Bro-C'hall e oa en amzer ar roue Loeiz XI a Vro-C'hall. Eno emañ sez arc'heskob "Kornôg" Bro-C'hall, ha Breizh ennañ.
Kêr-benn un tolead pinvidik a-walc'h eo Teurgn, gant parkadoù legumaj, gwez-frouezh ha gwiniegi brudet.
Emañ ar gêr en ur c'hroashent kozh-tre, Norzh-Su e roud-avel, evit treuziñ aes al Liger hag ar Cher, e adstêr kazi kenstur er Su. Dre-se e veze liammet tolead Pariz, Chartrez, Poatev ha Bourdel en ur gejañ gant dezougerezh war vag Kornôg-Reter war ar stêr vras.
Luoeg
Ur yezh direnk komzet e Kameroun eo al luoeg. E 1995 ne chome nemet ur c'homzer nemetañ ha posupl eo ez eo marv hiziv. N'ouzer hogozik diwar e benn.
Teurgn
Istor
E mare ar C'halianed e oa un treizh hag ur geoded anvet Civitas Turonorum gant ar Romaned. Dont a ra an anv eus anv ar meuriad, an Turones. Eno, en, e vevas un den illur, sant Martin, ur milour, aet da vanac'h, ha diazezer un abati bras nepell diouzh ar geoded. E penniliz an abati e teue pirc'hirined da geheliñ ur sant a zo bet roet e anv da veur a gêr ha gêriadenn en Europa a-bezh. Ouzhpenn-se emañ kêr Deurgn war hent pirc'hirinded Sant-Jalm a Gompostela etre Norzh Europa ha Spagn. Er e voe anvet da eskob un den-iliz illur all, Gregor Teurgn, den politikour hag istorour ar Franked (kontañ a ra penaos e renent brezelioù enep ar Vretoned).
Leitza
thumb|260px|right|Leitza. thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Leitza e [[Nafarroa.]] Leitza (stumm euskarek hag ofisiel nemetañ; Leiza e spagnoleg) zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria, stok ouzh Gipuzkoa.
Teurgn
Istor
Kêr-benn ur gontelezh eo bet Teurgn, hini an Touren, teuziet e diwezh an en domani roueel ken e kave mat er Grennamzer roueed Bro-C'hall chom alies a-walc'h e kastellioù strewet a-hed al Liger. Unan anezho, Loeiz XI, a vourre chom mizvezhioù-pad e kastell ar Genkiz (kastell ar Montils e La Riche e bannlev kornôg hiziv).
Douaroniezh
War ribl Su al Liger eo bet staliet ar gêr pa'z eus un uhelgompezenn izel a-walc'h e-lec'h tornaodoù raz kavet en ur sevel gant ar stêr pe war ar riblenn Norzh. Er eo bet poblet ar ribl-mañ p'eo bet kleuziet ar "Foz" evit lakaat hent Pariz da vont eeunoc'h betek ar pont.
Yezhoù penoutiek
thumb|250px|Takad ar yezhoù penoutiek pennañ
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù penoutiek (saozneg: Penutian), ennañ 33 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet ha Kanada.
Dont a ra an anv "penoutiek" diwar ar ger evit daou, distaget [pen] er wintoueg ha maidoueg diouzh un tu hag [uti] en outieg.
Teurgn
Gevelliñ
Nav c'hêr all zo gevellet gant Teurgn :
Yezhoù penoutiek
Ne deu ket ar yezhonourion a-benn d'en em glevout hag-eñ ez eus ur familh-yezhoù gwirion eus an holl yezhoù renket a-wechoù dindan an anv penoutiek, met gallout a reer o renkañ evel-hen dre vras hervez an Ethnologue :
Teurgn
Gevelliñ
Emglevioù kenlabour zo ivez :
Skinwel brezhonek
War gwagennoù ar skinwel e-kerz ar Stad C'hall eo bet krouet an abadennoù skinwel kentañ e brezhoneg.
Gwall dreut int chomet abaoe bloavezhioù.
Ar skinwel brezhonek e dorn ar Stad c'hall
E Roazhon eo bet staliet sez kevrenn gornôg ar skinwel-Stad er bloavezhioù 60. War bali Jean Janvier nepell diouzh ar porzh-houarn eo bet savet ar greizenn gant un nebeud studioioù hag ar burevioù. E-keñver ar velestradurezh e vez renet oberioù rannvroel evit div rannvro, hini Breizh (4 departamant) ha Broioù-al-Liger. Koulskoude e vez skingaset ar c'heleier lec'hel adalek skinpeulioù lec'hel.
Deroù
War ar skinwel meret gant ar Stad c'hall, ar Radiodiffusion Télévision française (RTF) eo bet aozet an abadennoù skinwel brezhonek kentañ e 1964 war ar skingaserien lec'hel e Breizh. Lavaret eo bet e oa klasket Ministr an Ditour gall, Alain Peyrefitte, enebiñ outi. Goude ar "bulletin d'actualités régionales" pemdeziek e kinnige Charlez ar Gall ur vunutenn hanter e brezhoneg. Pelloc'h e oe daoubleget an heuliadenn-se gant un all evit mont da 3 vunutenn. "E 1971 e oe krouet ur magazin a bade 15 munutenn pep eil sadorn da 13 eur 30 "Breiz o veva" e ditl. Stumm an dibunañ nevezinti e oa gant ar magazin a rae war e dro Per-Jakez Helias, Fañch Broudig, Charlez ar Gall ha Chanig ar Gall. Cheñch a raio ar stumm evit mont da hini an teulfilmoù diskouezet e-pad un ugent munutenn. Evit lakaat e pleustr Karta sevenadurel Breizh (1977) e oa kresket padelezh an eurioù brezhonek war kanolioù skinwel Breizh pa oa ar RTF deuet da vezañ an "Office de Radiodiffusion et Télévision française" (e penn ar bloaz 1975) dezhañ ur chadenn nevez aozet, France Régions 3 (FR 3), houmañ chadenn an abadennoù skinwel rannvroel. An abadenn skinwel berr pemdeziek "Noz vad" a zo bet kresket un tammig e fadelezh. Krouet eo bet ur abadenn nevez "Triwec'h ha tri-ugent". Koulskoude pa seller spis ouzh keitad ar badelezh e kaver 28 munutenn war ar sizhun ha 4 war an devezh !
Chom a-blas
Evit lakaat e pleustr rakweladennoù Karta sevenadurel Breizh e tlefe bezañ kresket c'hoazh padelezh an abadennoù skinwel brezhonek pa ne vije ket mui abadennoù ar chadenn gentañ (TF1) war skrammoù FR3 d'ar sadorn. Er c'hontrol e tisklêrias rener FR3 Kornôg e oa ret lakaat un harp da diorroadur an abadennoù skinwel brezhonek. Evit ober van seveniñ ar promesaoù d'an dilennidi breizhat e oe aozet un abadenn vrezhonek nevez d'al lun e 13 eur 30, "Hekleo an deiziou" he zitl. Ne oa nemet abadennoù skinwel kozh "Breiz o veva" enni ha ne c'helle ket koustañ ker. Hiraet e oe Breiz o veva" gant 6 munutenn ouzhpenn koulskoude. Eus ar c'hrouidigezh rik e brezhonek n'eus ket bet anv a-raok un teulfilm kaset da benn gant Per ar Flao e 1979 ("An hent-houarn ar ar vicherourien" diwar-benn beajourien war dreñ Kemper-Pariz). Diwar 54 munutenn skingaset pep sizhun e veze kinniget 20 munutenn aozet gant abadennoù skinwel gwelet dija.
Enkadenn 1991
E 1991 e tivizas France Régions 3 ne vefe ket mui produadurioù e brezhonek hag e vije skarzhet darn ar skipailh oc'h ober war-dro ar brezhoneg kuit. Pa nac'has Alain Bienvenu labourat gant ar moaienoù lezet e oe anvet da benn ar skingasadennoù brezhonek Fañch Broudig (evel produer dileuriet). Ne oa ket mui posupl advouezhiañ an tresadennoù bev a blije kalz d'ar vugale vrezhonek desavet er skolioù divyezhek. Ne chome nemet emzivizoù war blateiz hag enklaskoù. Traoù pell eus ur skinwel modern ha buhezek a c'hell plijout da bep rummad ar vrezhonegerien. Manifestadegoù ha sinadegoù a zo bet evit goulenn ma vo aozet ur chadenn vrezhonek diehan, met ne fiñvas ket ar gouarnamant.
Adtapout skingasadennoù FR 3 war an Internet
Posupl eo adwelout skingasadennoù brezhonek FR3 war lec'hienn ar chadenn ha pellgargañ o fodskignadoù.
WebNoz
D'an 18vet a viz Kerzu 2006 eo bet skingaset un abadenn vrezhonek kentañ da vezañ kaset ingal war an Internet, WebNoz he zitl. E sal oaled lise Diwan Karaes eo bet aozet dindan renerezh Lionel Buannic. Divizoù war dazont ar brezhoneg hag oberiantizoù nevez e brezhoneg gant heuliadennoù kan ha sonerezh a zo bet an endalc'h e-pad 1 eur 48. Betek Mezheven 2012 e veze skignet pep trede lun ar miz diouzh ul lec'h nevez. Abaoe Mezheven 2011 'n eus ket mui diouzh an abadenn mes erlec'hiet eo bet gant an abadenn "Bec'h Dei".
Skinwel-Web gant An Tour-tan
An deiz a-raok m'eo bet skingaset ar WebNoz kentañ eo bet diskouezet e brezhoneg 54vet ermaeziadenn abadennoù skinwel aozet gant An Tour-tan (servijer), ur servije dediet d'ar sevenadur breizhek e Kemper. D'an 17vet a viz Kerzu 2006 eo bet dispaket 2 eur 20 emzivizoù ha heuliadennoù sonerezh aozet gant bagadoù Brieg, Plomeur ha Kemper peurvuiañ. N'eus ket bet keloù eus skingasadennoù ingal p'eo bet an holl abadennoù all e galleg.
Gwareg (arm)
150px|thumb|right|Ur wareg prenn Ur wareg zo un arm, anezhañ ur walenn gromm e koad, metal pe un danvez all, a stigner ur gordenn outañ hag a dalvez da vannañ saezhoù er pellder. Gwechall e veze graet ar gwaregoù gant prenn hag ar saezhoù ivez alies. Bremañ avat e vez implijet danvezioù sintetek skañvoc'h ha kaletoc'h war un dro.
Gant ar gwaregoù boas e c'haller tennañ saezhoù war-hed kant metr, ha gant lod e c'hall ar saezhoù bezañ bannet betek pevar c'hant metr. Implijet e veze ar gwaregoù gwechall evit chaseal hag evit ober brezel. Bremañ e vezont embreget gant sportourien peurvuiañ, e broioù Europa. thumb|right|Gwaregata pe tennañ gant ar wareg. Skeudenn tennet e [[Tibet e 1938.]]
Sadorn (doue)
Sadorn eo anv brezhonek an doue roman kozh Saturnus, a oa Kronos gant tud Hellaz kozh. Debriñ a reas e vugale gant aon o dije lamet e c'halloud digantañ. Mab e oa da Uranus, an Oabl, ha da Tellus, an Douar. Distroadañ a reas e dad ha goulenn a reas digant e vreur henañ Titan ren en e lec'h. Hag e vreur da asantiñ, gant ma lazhje e holl vugale, evit ma renfe bugale Titan war e lerc'h.
Ifín (lizherenn)
Ifín ᚘ a zo unan eus ar forfeda, ar yezhoù ouzhpenn eus al lizherenneg oghamek. Talvezout a rae io hervez an Auraicept na n-Éces, ha ía hervez an De dúilib feda hag In Lebor Ogaim,.
Cargados Carajos
Cargados Carajos, pe Saint Brandon a-wechoù, zo un enezeg e Meurvor Indez, nepell diouzh Maoris, ha perc'hennet gant Republik Maoris.
An inizi
Ur bern inizi all dizanv a ya d'ober Cargados Carajos. Tost da 40 enezenn zo en holl.
Lintzoain
Lintzoain (Linzoáin hervez ar stumm spagnolek diofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Ålands Framstegsgrupp
Ålands Framstegsgrupp a zo ur strollad politikel en inizi Åland. En dilennadegoù diwezhañ en doa gounezet 3,4% eus ar mouezhioù hag 1 sez diwar 30.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Lodosa
Lodosa zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
592
Diwar-benn ar bloavezh 592 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 592
711
Diwar-benn bloavezh 711 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 711
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 711
Kanton Argantred-ar-Genkiz
Kanton Argantred-ar-Genkiz  a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Georg Friedrich Händel
Georg Friedrich Händel (23 a viz C'hwevrer 1685 e Halle - 14 a viz Ebrel 1759 e Londrez) a oa ur sonaozour saoz, alaman e orin. Brudet eo evit e c'hoariganoù ha barnet e vez evel unan eus ar sonaozourien bouezusañ eus ar marevezh barok.
Liammoù diavaez
Buhezskrid Georg Friedrich Händel
Majwareg
Ar majwareg a zo ur yezh direnk komzet e kornioù 'zo eus Nepal hag e stadoù 'zo eus India : e Chhattisgarh, Uttar Pradesh ha Sikkim. Gallout a rafe bezañ ur rannyezh eus an asourieg.
Kerne
Kerne (pe Kernev), Bro-Gerne (pe Bro-Gernev) a zo unan eus nav bro hengounel Breizh. Kerneviz a vez graet eus an dud.
Tachenn
En em astenn a ra en div drederenn eus Su Penn-ar-Bed, met un nebeud kumunioù eus ar Mor-Bihan (tro-dro da C'hourin) hag un toullad brav a gumunioù eus mervent Aodoù-an-Arvor (adalek Mur betek Menez Are) zo e Kerne ivez. Kêr-benn ar gontelezh kozh hag an eskopti eo Kemper. Sellet e vez ouzh brezhoneg Kerne evel ouzh unan eus an teir rannyezh a ya d'ober ar c'hKLT (nemet n'eo ket sklaer ha peder rannyezh vrezhonek zo evit gwir evel ma lavarer).
Kenorin eo an anv "Kerne(v)"-se gant hini Kernev-Veur : "Kernow". Anv ar rannvro vreizhveuriek a zo bet roet en tu-mañ d'ar mor ivez, met n'ouzer ket perak eo bet doublet lies a anvioù bro e Breizh-Veur hag e Galia (Domnonea, da skouer, Devon). E latin e vez graet gant "Cornugallia", pe a-wechoù "Cornubia".
Brezhoneg
E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skolioù Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 2 569 skoliad (8,2 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
Kerne-Izel, Kerne-Uhel
Dre vras e vez graet Kerne-Izel eus an arvor, gant ar Vro-C'hlazig, ha Kerne-Uhel eus an argoad.
Kerne hiziv
218 kumun a zo e Bro-Gerne an deiz hiziv (Niveradeg 2007 : 477 308 a annezidi . Gorread : 5 975 km²).
Malakeleg
Ar malakeleg a zo ur yezh direnk komzet gant 2 800 a dud er mervent da gKaboul en Afganistan. Marteze a-walc'h eo an hevelep yezh hag an ormurueg.
Westfalen
E ruz: Proviñs Westfalen (1815-1946)
E louet: Nordrhein-Westfalen (1946-)]]
Kemm a reer etre:
Gouriz-reun
Ar gouriz-reun hag ar sae-reun zo dilhad-dindan gwisket gant katoliked zo abalamour d'o feiz.
Gouriz-reun ha sae-reun
Ar gouriz-reun zo ur gouriz, graet gant reun, da lavarout eo blev loened (blev givri alies) gwiadennet tenn, hag ar sae-reun zo ur seurt toneg graet heñvel.
Lakaet e veze alies a-walc'h tachoù pe tammoù houarn en diabarzh ouzhpenn a-benn gwanañ ar c'hroc'hen.
Orin
Ur gouriz reun a zo ur pezh dilhad savet gant danvezioù tenn gant blevennoù gavr ha lakaet dindan stumm ur mailhur gorf pe hini ur gouriz lakaet tro-dro d'an divgroazell pe d'ar c'har. Graet e veze se a-benn gwanañ hag en em gastizañ. Soñjal a reer e teufe orin ar ger latin cilicium eus anv latin Cilicia el lec'h ma veze savet an danvez. Met implijet e veze ar benveg-se kalz a-raok ma vefe roet an anv-se. Er Bibl da skouer e vez meneget binvioù kastizañ damheñvel ma n'int ket ar memes re (da skouer al lien graet gant blevennoù kañval implijet gant Yann ar Badezour a vefe ur seurt gouriz-reun). Implijet eo bet ar ger gouriz reun en e stumm latin evit ar c'hentañ gwech er Vulgat er psalmoù 34:13: « Ego autem, cum mihi molesti essent, induebar cilicio ». Troet e vez ar ger "cilicio" er bibl katolik gant ar ger gouriz-reun, hag implijet ar ger "sac'h" gant ar brotestanted (e-barzh Bibl Segond).
Hiziv
Ne vez implijet ar gouriz-reun nemet en urzhioù zo, ha gant hiniennoù zo eus an Opus Dei da skouer. Dre abegoù a naetadurezh ne vez ket erbedet ken.
Emgann ar Somme
Emgann ar Somme a oa unan eus an emgannoù gwadekañ eus ar Brezel-bed kentañ. Armeoù Breizh-Veur, ar C'hommonwealth, hag hini Bro-C'hall a glaskas tremen a-dreuz linennoù arme Bro-Alamagn kreñvaet war ul linenn norzh-su a 45 km e-kichen ar Somme, e norzh Bro-C'hall, en un tric'horn etre kêrioù Albert, Péronne ha Bapaume. Unan eus emgannoù gwadekañ eus istor an denelezh eo (hep kontañ ar siviled), gant war-dro 1 060 000 gouzañver, en o zouez 442 000 den lazhet pe kollet.
Kentañ devezh an emgann, d'ar 1añ a viz Gouere 1916, a oa an devezh gwadekañ evit arme Breizh-Veur, gant 57 470 den tizhet, en o zouez 19 240 den lazhet. Echuiñ a reas an emgann d'an 18 a viz Du 1916.
Evit ar wezh kentañ e oa filmet gant ur film propaganda, La Bataille de la Somme, ul lodenn vras eus euzhusted ar brezel modern gant skeudennoù eus ar c'hentañ devezhioù eus ar gombat. Dalc'het zo bet koun eus an darvoudoù gant oberennoù tennerien poltredoù ha livourien, en o zouez François Flameng liver ofisiel an armeoù a embannas e dresadennoù hag e vrastresoù niverus er gelaouenn L'Illustration.
Jakobinegezh
Ar jakobinegezh zo ur gelennadurezh politikel c'hall.
Hiziv
Mesket e vez jakobinegezh ha republikanelezh hiziv e Bro-C'hall peurvuiañ. Daou du ar memes kelennadurezh int: republikanelezh eo an dremm vrav hag ar ger a blij da dud ar gostezenn, jakobinegezh an dremm vil hag ar ger a zisplij war-bouez an dud a samm istor ar jakobinegezh, evel Jean-Pierre Chevènement pe Jean-Luc Mélenchon.
Kanton Lumbres
Kanton Lumbres a zo ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France.
Santarém (Portugal)
300px|right|thumb|Kumun Santarém e Portugal 300px|left|thumb|E kreiz-kêr Santarém
Kanton Lumbres
Betek 2015
Kanton Lumbres a yae 33 c'humun d'ober anezhañ.
Santarém (Portugal)
Ur gêr e Portugal eo Santarém, en hanternoz da Lisboa, ha pennlec'h distrig Santarém, war lez an Tajo, e rannvro an Alentejo
Kanton Lumbres
Abaoe 2015
Kanton Lumbres a ya bremañ 60 kumun d'ober anezhañ:
Santarém (Portugal)
28 900 annezad a vev enni.
Istor
Savet e voe e 1095. Kêrbenn proviñs kozh Ribatejo e oa.
Orleañs
Orleañs zo ur gêr eus kreiz Bro-C'hall, war lez ar stêr Liger. Kêr-benn ar rannvro c'hall Centre ha pennlec'h an departamant Loiret eo war un dro. War-dro 130,000 a dud zo o chom eno.
Douaroniezh
Orleañs, da gentañ, e oa war lez dehoù argevek ar stêr Liger.
Kanton Lumbres
Emdroadur ar boblañs
0 annezed a chom er c'hanton e.
Orleañs
Istor
Cenabum e oa ur gêr (oppidum) ar Garnuted.
Gevelliñ
Gevellet eo Orleañs gant ar c'hêrioù-mañ:
Noureddine Ziane
Noureddine Ziane a zo bet ganet e 1975.
Delwenn ar Frankiz
92,99m eo he ment, gant ar sichenn. Lakaet eo bet war roll ar Glad bedel gant an Unesco e 1984.
Noureddine Ziane
Mestr Broadel eo.
13 vloaz edo pa grogas c'hoari an echedoù.
A-gevred gant Katie Stone e krouas ar gompagnunezh USA Chess.
Kelenn a ra an echedoù e Dallas.
2 187 edo e renk Elo e miz Ebrel 2003.
Un aotreegezh war ar stlennegezh en-deus.
Lyev Trotsky
Lyev Trotsky (pe Leon Trotski ; e ruseg: Лев Троцкий), Lyev Davidovitch Bronchteyn e wir anv (e ruseg : Лев Давидович Бронштейн), a oa ganet d'ar 7 a viz Du 1879 en Yanovka (Ukraina) hag a voe lazhet d'an 21 a viz Eost 1940 e Mec'hiko, a oa ur politikour ha dispac'her rus. Gantañ e voe savet an Arme Ruz, ha gantañ ha Lenin e voe kaset en-dro an Dispac'h bolchevik. Enebiñ a reas ouzh Stalin, a gasas Ramón Mercader d'e lazhañ.
Ivon Krog
thumb|200px|Golo Eur zac'had marvailhou gant Ivon Krog Ivon Krog (Poullann 1885-Brest 1930) a oa ur skrivagner brezhonek eus ar vro Penn Sardin, saver ampart barzhonegoù, kontadennoù ha pezioù-c'hoari. Unan eus ar gwellañ skrivagnerien-bobl e oa. E anv barzh e oa Eostik Kerineg. Ober a rae gant meur a anv-pluenn, Spern Gwenn dreist-holl, hag ivez Iouen Poullan, Iouen pe Youenn.
Buhez
Ganet e oa d'ar 15 a viz Eost 1885 e Kervigneg, e Poullann, e-kichen Douarnenez. Labouret en deus evel komis-bank, miliner, ha tavarnour. Ur spered laouenidigezh ha fent a oa gantañ. Skrivet en deus kontadennoù ha pezhioù-c'hoari e brezhoneg. Ezel e oa eus Goursez Vreizh, adal 1908, eus URB hag FRB adal 1911. Marvet eo d'an 29 a viz Meurzh 1930 e Brest. Dimezet e oa gant Marie-Alexandrine BERREZAY ha 5 bugel o doa bet.
Kelaouennoù
Skrivañ a reas e-barzh Feiz ha Breiz, Kroaz ar Vretoned, Brug, Ar Vro, Buhez Breiz.
Saver pezhioù-c'hoari
Embannet ez eus bet tri fezh gantañ e-barzh Ar Vro, Buhez Breiz, ha Le Courrier du Finistère.
Barzh
Barzhonegoù sinet Spern Gwenn:
Istor
Pennadoù diwar an istor a skrivas ivez :
Diwar e benn
Ur studi war yezh Ivon Krog zo bet e-barzh Hor Yezh, gant Yann-Varc'h ar C'hog, eus Douarnenez.
Rhône (departamant)
Ar Rhône (Ron e brezhoneg, arpitaneg: Rôno; galleg/stumm ofisiel: Rhône) zo un departamant gall, e reter Bro-C'hall, e rannvro Arvern Ron-Alpoù. Dont a ra e anv eus hini ar stêr a dremen drezañ, ar Ron. Lyon eo ar penn-kêr anezhañ.
Istor
Krouet e voe en 1793, goude dispennet departamant ar Rhône-et-Loire. Klotañ a ra gant proviñsoù kozh Lyonnais ha Beaujolais.
Dre veur a wech e voe kresket:
D'ar 1añ a viz Genver 2015 e tisparti 59 c'humun dioutañ evit sevel Strollegezh tiriadel Metropol Lyon.
Arondisamantoù ar Rhône
Rannet eo departamant Ron e daou arondisamant abaoe 2017 :
Tatouadur
An tatouadur zo un doare da sevel tresadennoù pe arouezioù war ar c'horf dre silañ livioù er c'hroc'hen. En un doare hengounel e veze graet gant liv Sina pe livioù diwar glaoù pe soav. Bremañ e vez graet gant livioù enne enlivadoù produet gant an industriezh. Savet e vez an tatouadurioù o silañ liv dindan ar c'hroc'hen war-bouez ur benveg lemm pe nadozioù. Kleizennañ a ra ar gloaz ha gwelet e vez al liv hag an dresadenn savet a-dreuz ar c'hroc'hen. Lezet e vez al liv en un tachad resis a-walc'h, etre an iskroc'hen hag an uskroc'hen. Emañ etre 1 pe 4 mm hervez ar seurt kroc'hen ha lodenn ar c'horf m'emañ an tatouadur. Emañ an tachadoù tevañ er c'hein, en daoulin hag en daouilin.
Kavet e vez teknikoù tatouiñ dre ar bed a-bezh, eus an Ainoued e Japan, Polinezia, Afrika, Su Amerika, Europa pe Sina hag abaoe an amzerioù koshañ ivez. Savet e vezont evit abegoù relijius, arouezel, evit pareañ an dud pe evit o c'hened. E meur a sevenadur e vez sellet outañ evel ul lid tremen abalamour d'ar boan a vez santet ouzh e sevel.
Dont a ra ar ger "tatouadur" diwar an tahitieg tatu pe tatau hag a dalvez kement ha "merkañ" pe "skeiñ". Anvet e vez ivez enlivadur, brizhelladur pe broudvrizhelladur. E japaneg e vez graet irezumi eus an teknik hengounel implijet eno.
Er bloavezhioù-mañ muioc'h-mui a dud, dreist-holl ar re yaouank, a dibab lakaat o c'hroc'hen da vezañ tatouet. War gresk ec'h an an niver a dud livet o c'hroc'hen e Norzh Amerika, Japan hag Europa diouzh un tu ha kregiñ a ra an dud er sevenadurioù ma veze tatouet a-gozh da distreiñ d'an doare-ober hengounel-se goude ma oa bet dilezet mui-pe-vui peurliesañ abaoe donedigezh ar visionerien eno.
Daoust ha ma vez implijet c'hoazh meur a deknik hengounel dre ar bed evit terriñ ar c'hroc'hen a-benn lakaat al liv da vont dindanañ, a-wechoù poanius-tre, an teknik muiañ-implijet hiziv en Europa hag Amerika a zo un ardivink tredan ijinet gant Samuel O'Reilly e 1891, ennañ meur a nadoz voan.
Dre ma'c'h eo bet implijet an tatouadur gant stolladoù zo evel ar yakuza e Japan pe gant an dud bet en toull-bac'h en Europa, e meur a sevenadur e vez graet al liamm gant an tatouadur, o krediñ ec'h eo torfedour eo an neb a zo bet livet e groc'hen hag e meur a vro e vez klasket kuzhat an tatouadurioù e lec'hioù zo, da skouer war al labour.
Posupl eo tennañ kuit un tatouadur war-lerc'h, peurliesañ dre implijout ul laser, met ker e koust ha poanius-tre e c'hell bezañ. Teknikoù nevesoc'h zo ivez a implij an drenkenn c'hlikolek.
Riskloù zo pa vezer tatouet, en o zouez : ar c'hontammadur, allergiezhioù rak al livioù ha kleñvedoù red kaset dre ar gwad dreist-holl. Izel-tre eo ar riskloù avat pa vez naet al lec'h ma vezont graet hag implijet manegoù ha pa vez cheñchet al livioù hag an nadozioù a den da den.
Tatouet e vez al loened alies ivez evit o merkañ.
Brandon (Bro-C'hall)
Brandon zo ur gumun e Bro-C'hall, e Saône-et-Loire.
Mawaeg (Nigeria)
Ur yezh direnk komzet gwechal e Nijeria, e stad Bauchi, e oa ar mawaeg. Disheñvel eo diouzh ar yezh gant an hevelep yezh komzet e Tchad.
Gwelet ivez
Yezhoù Nigeria
Yezhoù direnk
Europa (loarenn)
Europa (gresianeg Ευρώπη), pe Yaou VI, a zo ul loarenn eus Yaou. Ar c'hwec'hvet dre e lec'hiadur hag ar bevare dre he ment eo. E 1610 e voe dizoloet gant Galileo Galilei. An hini vihanañ eus al loarennoù galilean eo.
Orin an anv
Europa a deu hec'h anv eus hini Europa, merc'h da Agenor, roue Tir, ur geoded fenikian hag a zo e Liban hiziv, ha c'hoar Kadmos, diazezer kêr Tebai. Unan eus serc'hed Zeus e oa. Evit hec'h hoalañ e wiskas Zeus tres un tarv gwenn. Skrapañ Europa a reas neuze, kas anezhi da Griti, hag eno e c'hanas tri mab dezhañ.
Daoust ma voe aliet an anv Europa gant Simon Marius un tammig goude he dizoloadenn ne voe ket implijet er skridoù steredoniel kent an kantved. A-raok da se e veze graet Yaou II anezhi, ha neuze, goude dizoloadenn Amalthea Yaou III.
Perzhioù ar c'helc'htro
Ar pellder krenn etre Europa ha Yaou a zo 670 .900 km. Ur c'helc'htro hogozik kelc'hiek he deus Europa gant un ezkreizennegezh a 0,0094 hepken. E tri devezh hanter e tro en-dro da Yaou.
Perzhioù fizikel
Gant silikatoù eo kenaozet Europa dreist-holl, ar pezh a laka anezhi da vezañ heñvel a-walc'h ouzh ar planedennoù douarel. Ur greizenn vihan houarn he deus moarvat.Ur gwiskad skorn a 100 km a c'holo Europa. Ar fedoù dastumet gant Galileo a ziskouez e skign Europa ur vaezenn vagnetek dezhi hec'h-unan dindan levezon hini Yaou. An dra-mañ a ro tro da grediñ ez eus ur gwiskad-kas dindan ar c'hler, ur meurvor a zour sall, moarvat.
Gorre
Europa eo ar c'horf lintrañ eus koskoriad an Heol. Gant un nebeud torosennadurioù uheloc'h eget ur c'hantad a vetradoù. Ar re uhelañ a dizh 800 metr hepken. Bez' ez eus nebeut-kenañ a graterioù war Europa hag hec'h albedo a zo unan eus ar re uhelañ e koskoriad an Heol. An dra-se a ro tro da grediñ eo yaouank-tre he gorre : etre 20 ha 180 milion a vloavezhioù ma kreder jedadurioù diazezet war stankter ar stered-lostek.
Krediñ a reer ez eus ur gwiskad dour liñvel dindan ar c'hler. Gant oberererzh diabarzh al loarenn e vefe tommet. An temperadur war c'horre Europa a zo war-dro 110 K (50 K er pennoù-ahel) ha klerennet eo. Abred a-walc'h e suspedjod e vezañs met goude gournijadenn ar sontenn Galileo hepken e kavjod arouezioù louer. An hini pouezusañ eo an dachenn rouestlek a vefe, hervez Richard Greenberg, ur rannvro ma vefe pignet dour ar meurvor isklerel d'ar gorre. Hervezañ ne vefe ket ar gwiskad skorn tevoc'h eget 10 km. N'eo ket degemeret gant an holl ar c'hinnig-mañ, avat. An darn vrasañ aeus n douarourien a gred eo kalz tevoc'h ar skorn.
An deorienn-mañ a skor studi kraterioù bras Europa. Gant gwallennoù dezho ar memes kreiz ez int kelc'hiet ha leuniet ez int, war seblant, gant skorn fresk ha plaen. An dra-se a ro tro da grediñ e vuzuilh ar c'hler etre 10 ha 30 km. Donder ar meurvor dindanañ a vefe war-dro 100 km.
An torosennadur heverkañ a zo un heuliad linennoù teñval o red a-dreuz al loarenn a-bezh. Selladennoù pizh o deus diskouezet e fiñv en un doare disheñvel kler Europa eus pep tu eus al linennoù-se. Ar bandennoù ledanañ (war-dro 20 km) a zo kenaozet eus ur c'helc'hiad-kreiz sklaer a-walc'h gant riblenn diresis teñvaloc'h. Krediñ a reer e voent krouet dre un doare volkanegezh-dour. Dindan efed gravitadur Yaou en em dorrfe kler Europa ha diskouezet e vefe ar gwiskadoù izeloc'h.
Evel ma tiskouez Europa atav an evelep tu ouzh Yaou e tlefe al linennoù-se heuliañ ur patrom strizh met n'eo gwir nemet evit ar re nevesañ. An dra-se a ro tro da grediñ e trofe buanoc'h diabarzh Europa eget he gorre, ar pezh a greñvafe teorienn ar meurvor isklerek.
Un torosennadur heverk arall a o al lenticulae. Se a zo toulloù, bolzennoù, pe kelc'hiadoù lintr met teñvaloc'h eget o endro. Krediñ a reer e voe krouet ar bolzennoù gant skorn klouaroc'h o pignat eus diabarzh al loarenn, un tammig evel kambroù magma war an Douar. Ar c'helc'hiadoù teñvaloc'h a c'hellfe bezañ furmet pa bign dour liñvel war ar gorre dre skarioù ar grestenenn tra ma vefe rannvroioù digompez evel ar Rouestl Konamara maezioù isberg o tiblasañ war ur gwiskad skorn tommoc'h.
Atmosferenn
Selladennoù graet gant ar Goddard High Resolution Spectrograph eus ar pellseller Hubble o-deus diskouezet he-doa Europa un atmosferenn zister tre (war-dro 1 mikropascal]]. Eus oksijen eo kenaozet dreist holl. Er c'hontroll eus ar pezh a c'hoarvez war an Douar n'eo ket buhezek orin an oksijen-se. Gant skignoù an Heol eo krouet. Aezhenniñ a reont ar c'hler hag an aezhenn produet en doare-se a zo digompozet e oksijen ha hidrojen.
Meurvr isklerel
Ar sontenn Galileo he-deus diskouezet he-doa Europa ur maez magnetik gwan (heñvel a-walc'h ouzh hini Callisto hag a gemm pa dremen-hi a-dreuz hini Yaou. An displegadur gwirheñvelañ a zo ez eus ur meuror a zour holennet dindan ar c'hler. Elfennadurioù spektrografiek a ziskouez ez c'hell al linennoù ruzart war c'horre Europa pinvidik bezañ kenaozet eus holennoù (sulfat magneziom dreist holl). Posupl eo ivez ez eus hidradoù trenkenn soufrek. Evel ma'z int diliv ar materi-se e kreder ez int mesket gant produioù arall, kenaozadur soufrek, war a seblant.
Posupl eo ez eus buhez e meurvorioù Europa. Ar vuhez-se a vefe heñvel ouzh hini kavet war an Douar war-dro ar siminalioù idrotermek pe e lenn Vostok en Antarktika He sichenn chimiek a vefe disheñvel tre - er c'hontrol an hini a c'hellfed kavout war Veurzh rak eskemm e oa bet etre Europa hag an Douar.
Ergerzh Europa
Darn vrasañ ar pezh a anavezer diwar-benn Europa a zeu eus gournijadennoù ar c'hefridi Voyager ha Galileo. Kefridi arall a voe bet kinniget, evel ar Jupiter Icy Moons Orbiter dilezet e 2005.
Kiniget e voe bet gant ar NASA da gas ur c'helc'htroer a aotrfe anezhor d'ober muzuliadennoù gravadurel ha da gadarnaat - pe get - bezañs ur meurvor isklerel. Enderc'hel a c'hellfe ul lestrig gouestl da bradan war c'horre Europa ha da dielfennañ ar skorn. N'eo ket budjetet c'hoazh ar raktres-mañ.
Klaskourien'zo o-deus kinniget da gas ur sontenn hag a bradfe war ar c'hler da gerc'haat roudennoù a vuhez. Ur ginigadenn arall a endalc'h ur sontenn islklerel hag a deuzfe ar c'hler gant ur reaktor nukleel hag a aotrfe anezhor da sellout pizh ar pezh ez ues dindan ar c'hler.
Rouantelezh Sussex
Rouantelezh Sussex (Suth Seaxe) a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz a gloke e harzioù gant hini keoded ar Regnenses ha kontelezh Sussex. E-pad ar grennamzer e voe goloet un darn vras an dachenn-mañ gant ur goadeg vras, Andred hec'h anv.
N'anavezer netra diwar-benn istor Sussex kent 607 pa stourmas Ceolwulf Wessex outi. E 685 e repuas Wilfrid York e Sussex goude ma oa bet diarbennet gant Ecgfrith Northumbria. Enni e chomas betek 686 ha gounid a reas tud ar vor d'ar reliion gristen. Hervez Beda e tegemeras Æthelwealh Sussex enez Wight ha bro ar Meonware digant Wulfhere Mercia goude ma oa bet badezet gantañ.
Un tammig goude-se, avat, e voe lazhet Æthelwealh gant Cædwalla Wessex, a oa en harlu d'ar mare-se. Gwastret e voe ar rouantelezh met kaset kuit e voe an alouberien gant daou ealdorman - Berthun Sussex hag Andhun Sussex - a renjont ar vro. E 686 e argasjont Hlothhere da harpañ e niz Eadric met argaset adarre e voe ar rouantelezh gant Cædwalla, a oa aet da roue Wessex. Faezhet e voe Berthun ha sujet ar rouantelezh.
He frankiz a adkavas ar rouantelezh, war a seblant, met n'anavezer nemet nebeutig a draoù diwar-benn istor Sussex goude-se. E 692, un den anvet Noðhelm a sinas ur garta asambles gant ur roue arall, Watt e anv. Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e oa Noðhelm ur c'har Ine Wessex ha gantañ e stourmas ouzh Geraint Dumnoea e 710.
Dre gartaoù dreist holl e anavezer istor Sussex er. E 717 e voe graet ar garta diwezhañ sinet gant Noðhelm. Æthelstan Sussex a voe test enni hag e 722 e stourmas Ine Wessex ouzh Sussex, ar pezh a zamveg en-doa adkavet ha frankiz ar rouantelezh.
Un tammig goude-se ez eas Æthelbert Sussex da roue met n'eo anavezet nemet dre gartaoù. N'anavezer ket amzeriadoù e ren, met, war a seblant, e veve en hevelep marevezh ha Sigeferth Selsey, eskob Sesey goude 733. E 766 e kaver ur garta rarall, graet gant Ealdwulf Sussex ha sinet gant daou roue arall : Oslac Sussex ha Ælfwald Sussex.
Ur roue, Osmund Sussex e anv, a sinas div garta arall e 765 ha 770, met an hini diwezhañ a voe gwirikaet gant Offa Mercia, a zamveneg en-doa kollet ar rouantelezh e frankiz etre an div amzeriad-se hag e oa aet da sujet Mercia. Offa a wirikaas div karta gant Æthelbert ivez ha goude 772 e roas tirioù gantañ e-unan e Sussex. Oswald Sussex, a oa test d'e gartaoù, na sine nemet dux Suðsax. Gwirheñvel eo e oa bet rediet rouaned Sussex da zilezel o zitl hag e oa bet staget Sussex ouzh Mercia.
Goude emgann Ellendun e voe kaset kuit Mercia eus ar vro gant Wessex. N'adkavas ket Sussex e frankiz, avat. E 839 e voe gavet asambles gant Kent, Surrey hag Essex da Æthelstan Wessex a renas anezhi evel un is-rouantelezh betek e varv etre 851 ha 855. Ouzh Wessex e voe staget Sussex neuze.
Gwelet ivez
Roll rouaned Sussex
Schutzstaffel
Ar Schutzstaffel (pe SS, hag a dalv kement ha "bagadoù-gwareziñ")) a voe un aozadur damsoudardel broadel-sokialour eus Republik Weimar hag eus an Trede Reich, renet gant an NSDAP.
An SS a voe krouet d'ar 4 Ebrel e München, e 1925, evel gward personel Adolf Hitler. Staliet e oa penn an aozadur er straet Prinz-Albrecht (Hiriv: Niederkirchnerstraße), e Berlin. Da gentañ e oa ur skourr eus ar Sturmabteilung (SA) a-raok mont da vezañ polis-diabarzh ar strollad, renet hag meret gant Heinrich Himmler a-c'houde 1929.
Ne oa ket muioc'h a 280 ezel pa zegouezhas Himmler e penn ar strollad, hogen ar c'hoskor a greskas buan betek tizhout 209 000 ezel e 1933 pa arruas ar strollad e penn ar galloud. Ur skourr milourel a zo bet krouet e tarzh an eil brezel bed, añvet ar Waffen-SS.
Renkoù hag ardamezioù
Ar re SS o devoa savet o simboloù dezho gant lidoù, renkoù, unwiskoù evit diforc'hiañ anezho diouzh an holl aozadurioù Nazi all ha diouzh ar Stad Alaman. A-raok 1929, an SS a zouge ar memes unwisk gell evit re an SA. Ar c'hemm nemetañ a oa ur gravatenn zu hag ur gasketenn memes liv gant simbol an Totenkopf (penn marv) hag ar simboloù eskern ha klopenn. Ret e oa bet gortoz 1932 evit ma vefe douget ganto unwiskoù du nemetken. E 1935, an aozadurioù stummañ stourm e SS a groge da implij unwiskoù griz-gell (feldgrau) evit ar vuhez a pemdez. An SS o devoa bet savet o unwiskoù stourm dezho o-unan, ar re-se a oa modern-tre evit ar mare hag a chom un awen hiziv-an-deiz c'hoazh evit an unwiskoù dreist-holl en Alamagn hag Europa. Ar re gentañ e oant bet o ijinañ mantili hag unwiskoù tok-houarn a c'helle bezañ cheñchet tu evit kaout meur a douellaozadur gant ar memes unwisk. An unwiskoù a oa bet savet gant aotreoù ispisial e kantadoù a embregerezhioù disheñvel. Ul lod eus al labourerien a oa bet prizonidi brezel rediet da labourat. Kalz unwiskoù a voe savet er c'hampoù-bac'h a feur ma rede an Eil Brezel-bed hag e vanke dornoù labour.
Hitler hag an NSDAP a oa mestr war ar simboloù evit badaouiñ pe kendrec'hiñ bras an dud.
Longida
thumb|250px| Sede pelec'h emañ Longida e Nafarroa
Longida (Lónguida hervez ar stumm spagnolek kenofisiel), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Miarraeg
Ar miarraeg (miarrã) zo ur yezh direnk komzet e Brazil, e Park Xingú, e Mato Grosso. Ne ouzer hogozik netra diwar e-benn.
Auschwitz-Birkenau
Auschwitz-Birkenau (poloneg: Oświęcim-Brzezinka) a oa ar brasañ aozadur kendastum ha kamp-diouennañ gant an nazied alamaneg, savet ganto war zouar kêr Oświęcim (Auschwitz en alamaneg), 60 kilometr eus Kêr Krakovia (poloneg: Kraków), e Polonia, ur vro aloubet gant an Alamaned en amzer-se. Krouet e voe ar c'hamp gant un SS alaman e miz Mae 1940 ha dieubet e voe gant an Arme Ruz d'ar 27 a viz Genver 1945.
Kanton Begerel
Kanton Begerel  a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Auschwitz-Birkenau
Dindan 5 bloaz, e voe kaset da ludu kement ha 1,3 milion a dud, ken gwazed, ken maouezed, ken bugale, ha 900.000 anezhe kenkent ha diskennet eus trenioù ar marv en Auschwitz-Birkenau. Darn a veze kaset d'ar c'hambreier-gaz, darn all lazhet kenkent a daolioù bistolennoù pe fuzuilhoù. Kalz a varve diwar gleñved, diwar ziouer a voued, diwar arnodoù medisined, pe er c'hambreier-gaz war-lerc'h poanioù gouzañvet a bep seurt.
Deianeira
Deianeira (Δηϊάνειρα pe Δῃάνειρα, an hini a zo trec'h d'an harozed e gregach) a oa trede ha diwezhañ gwreg Herakles e mojennoù kozh Hellaz. Merc'h e oa da Oeneüs, roue Kalidon, ha da Altaia. Kaoz e voe da varv an haroz Herakles.
Auschwitz-Birkenau
Auschwitz a zo gwelet evel ar brasañ kamp-diouennañ a-viskoazh, anezhañ arouez al lazhadeg vras kaset da benn gant an Nazied, arouez ar gouennlazh ma voe distrujet 6 milion a dud, 90% anezho yuzevien eus pevar c'horn Europa, hag arouez ar Shoah.
Kronos
thumb|300px|Kronos o spazhañ e dad, Ouranos, livet gant [[Giorgio Vasari ha Gherardi Christofano,, Palazzo Vecchio, Firenze.]]
Deianeira
Hec'h anv
Δηϊάνειρα / Dêĩáneira, pe Δῃάνειρα, e oa hec'h anv e gregach.
Kronos
Kronos (Κρόνος / Krónos e gregach) eo ar yaouankañ eus an d-Titaned e mojennoù Hellaz kozh.
Deianeira
Ar vojenn
Evit gounit ar vaouez e rankas Herakles stourm ouzh an doue-stêr Ac'heloüs, a droas en tarv, hag a voe torret ur c'horn dezhañ gant an haroz.
Kronos
Latin
E relijion ar Romaned e oa Saturnus, e latin, deuet da vout Sadorn e brezhoneg.
Deianeira
Ar vojenn
Bout dimezet da Zeianeira ne viras ket outañ da skrapañ Iole ha da gousket ganti. Deianeira ne lavare ger met e kuzh e vage gwarizi ouzh ar goantenn yaouank rak kavout a rae dezhi e oa sot-pitilh he fried ganti.
Toneg Nessos
Un deiz edo Herakles ha Deianeira o klask treuziñ ar ster Evenos, a oa dic'hlannet. Penaos ober? An den-marc'h Nessos a oa aze a lavaras dezho e oa an treizhour aotreet gant an doueed, abalamour d'e onestiz dibar. Kinnig a reas da Herakles dougen e wreg war e gein, da virout ouzh Deianeira a c'hlebiañ he dilhad, e-keit ha ma treuzje an haroz war-neuñv. Mat e voe kavet an emglev gant Herakles, paeañ a reas an den-marc'h, ha teurel a reas e armoù dreist ar stêr, war al lez all, ha splujañ da dreuziñ. Pa oa erruet en tu all e klevas e wreg o krial forzh, ha pa sellas e welas e oa Nessos o klask c'hoari e wreg. Neuze e tapas e wareg hag e skoas ur saezh, ha gloazet nessos, darev da vervel. Sede penaos eo kontet gant Ovidius (Metamorfozoù, IX, 130-133) :
Kronos
Latin
Alies e sav meskaj etre C'hronos (Χρόνος e gregach), unan eus an doueed koshañ, doue an amzer hervez an hengoun orfek.
Mojenn
thumb|200px|Trec'h Gwener ([[Afrodite), gant Angelo Bronzino. Trec'h ar yaouankiz war an doue kozh Kronos, a-gleiz en daolenn.]]
Deianeira
Toneg Nessos
Siwazh d'an haroz, bepred edo e enebourez, an doueez Hera, o klask ober droug dezhañ. Hi an hini he devije lakaet ar gerioù-mañ e genou an den-marc'h, pa resevas saezh ar marv en e vruched, ha pa zisklêrias da Zeianeira, a-raok e huanad diwezhañ:
Kronos
Mojenn
P'edo Ouranos o virout ouzh Gaia da c'henel an Ditaned dre fouzhañ anezhi dizehan, ez eas Kronos da gemer ur falz hag e troc'has kalc'h e dad, a zistroas d'an Oabl. Nemet teurel a reas ur mallozh war e vab: pa vo deuet mab Kronos d'e vent e savo ivez a-enep d'e dad.
Deianeira
Marv Herakles
Ha Deianeira d'ober hervez kuzulioù Nessos, dre ma kredas gevier an den-marc'h, seul vui ma vage gwarizi ouzh Iole. Reiñ a reas, d'ar mevel Lic'has, toneg an den-marc'h, da Herakles d'he gwiskañ, dre warizi ouzh Iole. Pa voe gwisket gantañ e pegas ouzh e gorf, ken n'halle ket he zennañ ken, hag e tevas e groc'hen, ma c'houzañve euzhus tra ma oa ar c'hontamm o vont en e gorf.
Kronos
Mojenn
Neuze e c'hanas Gaia an Ditaned. Nemet nac'h a eure Kronos lezel bugale euzhus Gaia hag Ouranos da redek dre ar bed. Chadennañ a eure e vreudeur siet, ar Gikloped hag an Hekatonc'hired, ha teurel anezho e goueled an Tartaros, ar bed dindan an douar.
Lukin
thumb|250px| Sede pelec'h emañ Lukin e [[Nafarroa]]
Deianeira
Marv Herakles
Neuze e c'houlennas Herakles ma vije pulluc'het e gorf war ar menez Oeta, da lakaat fin d'e boanioù.
Goude he marv
Ur mab he doa bet gant Herakles, Hilos e anv. Goude e varv e voe roet ar vuhez peurbadel da Herakles, a voe degemeret neuze e-touez an doueed er menez Olimpos, e reas ar peoc'h gant an doueez Hera, e enebourez touet, an hini he devoa roet dezhañ an Daouzek trevell da ober, hag e timezas da Hebe, merc'h da Hera.
Kronos
Mojenn
Ha setu Kronos mestr ar bed.
Gant Rea en doe bugale, met soñj en doa eus mallozh e dad Ouranos: debriñ a rae pep hini eus e vugale an eil war-lerc'h egile, dre ma vezent ganet. Hestia, Demeter ha Hera, e deir verc'h kentañ, ha Haides ha Poseidon war-lerc'h, a voe debret gant Kronos. Met pa erruas ar c'hwec'hvet, war ali Gaia he mamm, ez eas Rea da guzhat ar bugel, hag e lakaas ur maen en e lec'h, hag a voe lonket ken aes all gant an tad.
Hennezh e oa Zeus.
Kreskiñ a eure pell diouzh e dud, ha pa voe deuet d'e vent en em gavas gant unan eus tri mil merc'h Okeanos, Metis hec'h anv, doueez ar gwidreoù. Zeus en devoa c'hoant da vont da zieubiñ e vreudeur ha c'hoarezed, ha sikour a gavas gant Metis. Ha hi da aozañ un died hud hag a roas da Rea, dezhi d'ober da Gronos lonkañ an evaj-se. Pa evas Kronos e tislonkas kement tra en devoa lonket betek neuze. Zeus, Demeter, Hestia, Hera, Poseidon ha Haides a gavas repu e lein menez Olympos.
Neuze e krogas Brezel an Ditaned ouzh Doueed an Olympos.
Resende
Resende zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.
ISO 843
ISO 9 a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg c'hresianek.
Embannadur 1997
Amreizhderioù:
Kappadokia
Kappadokia, Καππαδοκία e gresianeg, pe Cappadocia e latin, Kapadokya e turkeg, a zo ur vro istorel eus Anatolia. Goude bezañ bet ur rouantelezh e teuas da vezañ ur broviñs en Impalaeriezh roman hag a zo hiziv e-kreiz Anatolia, e Turki, rannet etre proviñsoù Kayseri, Aksaray, Niğde ha Nevşehir.
Istor
Kappadokia a oa anavet evel bro Hatti e diwez Oadvezh an arem, ha kreiz galloud an Hittited a oa e Hattusa. Goude diskar Impalaeriezh an Hittited, ha degouezh ar Vouchkied sirian-ha-kappadokian, goude o faezhidigezh gant Kroissos, roue Lidia, er kantved, e oa renet ar vro gant brientinien a rae o annez e kestell hag a zalc'he ar beizanted er sklavelezh pe dost. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus trede satrapiezh Persia er rannadur divizet gant Darius, met derc'hel a reas da vezañ renet gant he renerien. Hini ebet avat ne oa mestr war ar vro a-bezh ha dindan ar roue meur e oant holl war a seblant.
E -330 e teuas da vezañ dizalc'h dindan ar roue Ariarates Iañ a anavezas aotrouniezh Aleksandr Veur en un doare arouezius hag a ziazezas un dierniezh.
Dindan Ariarates IV e oa skoulmet an darempredoù kentañ gant Roma. Dont a reas Kappadokia da vezañ kevredad ar Romaned a-enep ar Seleukided met trec'het e voe. Digeriñ a reas neuze ur prantad strafuilh ha mont a reas tierniezh Ariarates da get e-pad ar brezelioù a-enep rouantelezh Pontos. E -92 e oa argaset roue Pontos, Mithridates Eupator, en doa he c'hemeret, ha lakaet e voe Ariobarzane Iañ, lesanvet philoromaios (« mignon ar Romaned ») war e dron gant ar Romaned. Goude se e harpas Kappadokia, pep hini d'e dro, Pompeius, Julius Caesar, Marcus Antonius hag Octavius er fin. E 17, da-heul droukc'hras he roue Arc'helaos, e oa staget ar vro ouzh an Impalaeriezh roman gant Tiberius. Dont a reas da vezañ ur broviñs impalaerel, ha staget e voe outi bro Pontos hag Armenia-Vihanañ.
Diaoul Tasmania
Diaoul Tasmania (Sarcophilus harrisii) a zo ur godelleg kigdebrer hag a vev en Enez-Tasmania.
Doareoù pennañ
Abaoe m'eo aet tigr Tasmania da get eo diaoul Tasmania ar c'higdebrer godellek brasañ. Chaseal a ra diouzh an noz preizhoù a bep seurt mentoù. Debriñ a ra gagnoù ivez. En e-unan e vev nemet e c'hoarvez a-wechoù e vefe meur a ziaoul o tifretañ war an hevelep gagn.
Rummatadur
Ar spesad bev nemetañ eus ar genad Sarcophilus eo.
Kanton Fauquembergues
Kanton Fauquembergues a oa ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Fauquembergues a yae 18 kumun d'ober anezhañ.
Aber Benniged
Eieniñ a ra e Sant-Divi, ha tremen dre Kersent, Plabenneg, an Dreneg, Plouvien, Lanniliz, Treglonoù, Landeda, Sant-Pabu.
Westphalia
Westphalia eo stumm latinekaet, ha stumm saoznek, an anv-lec'h alamanek Westfalen, skrivet ivez Westfalia e brezhoneg.
E gavout a reer ivez en anvioù kêrioù zo eus SUA:
Hag ivez en anv un asteroidenn:
Hippokrates
Hippokrates Kos pe Hippokrates (henc'hresianeg: Ἱπποκράτης Hippokrátēs), ganet war-dro -460 en enez Kos, da vare Kantved Perikles, ha marvet war-dro -370 e Larissa, a oa ur mezeg en Henc'hres. Gwelet e vez evel ur mezeg eus ar re vrasañ en istor ar vezegiezh. Kinniget eo evel tad mezegiezh broioù ar c'hornôg, , abalamour d'ar pezh en deus degaset d'an danvez-mañ evel diazezer ar Skol vezegiezh hipokratek. Ar skol-mañ a dreuzfurmas a-grenn ar vezegiezh en Henc'hres, oc'h ober anezhi un danvez a-ziforc'h, disheñvel diouzh an danvezioù all a veze liammet outi da gustum (teürgiezh ha prederouriezh peurgetket), hag ur vicher wirion,.
Koulskoude e vez mesket alies oberoù saverien ar C'horpus hag implijerien ar vezegiezh hipokratek, ha re Hippokrates e-unan. Anavezout a reer nebeut-kenañ eus ar pezh en deus soñjet, graet ha skrivet Hippokrates. Lod a ra ivez kentañ mezeg an istor eus Imhotep eus Henegipt. Taolennet e vez Hippokrates peurliesañ evel skouer ar vezeien. Krediñ a reer en dije lakaet studi reizhadek ar vezegiezh klinik d'ober araokadennoù bras, o tiverrañ anaoudegezh ar skolioù mezegiezh a oa bet en e raok, hag o kemenn doareoù ober divezel d'ar vezeien er C'horpus hipokratek hag en oberennoù all.
Buhez
A-du emañ an istorourien da lâret e oa ganet Hippocrates war-dro 460 kt JK en enez Kos, en Henc'hres. Ur mezeg hag ur c'helenner brudet e voe.
Titouroù all diwar-benn e vuhez n'int ket asur. Soranos Efesos, ur ginekologour gresian eus an eil kantved a voe kentañ buhezskriver Hippokrates, ha mammenn bennañ an titouroù hon eus diwar-benn ar mezeg brudet eo e zanevelloù. Titouroù all zo deut betek ennomp a-drugarez da skridoù Aristoteles, skrivet er, eus ar Souda skrivet en goude JK ha da oberennoù Yann Tzetzes savet en  goude JK ,. Daou vab Hippokrates, Thessalos ha Drakon, hag e vab-kaer, Polybios, a voe e ziskibled. Hervez Galenos, ur medisin gresian en deus bevet diwezhatoc'h, e oa Polybios warlerc'hiad gwirion Hippokrates. Drakon ha Thessalos o doe pep a vab anvet Hippokrates, ar pezh a c'hell lakaat unan da faziañ, , ,. Mervel a reas Hippokrates war-dro 370 kent JK.
Hervez Soranos e oa Herakleides, ur medisin, a oa tad Hippokrates. Praksitela, merc'h Tizane, e oa e vamm. Soranos a lavar ivez e teskas Hippokrates ar vezegiezh gant e dad hag e dad-kozh, hag e studias danvezioù all gant Demokritos ha Gorgias. Mont a reas Hippokrates war ar studi en asklepieion Kos moarvat, ha kentelioù en doe digant Herodikos, ur mezeg eus Trakia. Ar meneg nemetañ zo graet eus Hippokrates en e amzer a gaver e diviz Platon, Protagoras, ma teskriv Hippokrates evel "Hippokrates Kos, an Asklepiad",. Hippokrates a labouras evel mezeg hag a gelennas a-hed e vuhez. Beajiñ a reas ken pell ha Thessalia, Trakia, ha Mor Marmara. Aet e vije da anaon e Larissa moarvat da 83 pe 90 vloaz, daoust ma lavar skrivagnerien zo e vevas pelloc'h evit 100 vloaz.
Aalst (Belgia)
Aalst a zo ur gêr eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Pennlec'h Arondisamant Aalst eo.
Enezenn ar mirdioù
Enezenn ar mirdioù (alamaneg : Museumsinsel) e Berlin, a zo hanter (tu norzh) enezenn Spreeinsel, war ar stêr Spree (an hanter all, er su, a zo anvet Fischerinsel, enezenn ar pesketour). E karter Mitte emañ. Krouet eo bet e 1841, pa fellas d’ar roue Friedrich Wilhelm IV Prusia lakaat al lodenn-se eus an enezenn da vezañ gouestlet d’an arzoù ha d’ar skiantoù. Un diazezadur foran (en alamaneg : Stiftung Preußischer Kulturbesitz) e teuas da vezañ goude 1918. E-touez ar mirdioù a gaver enni emañ ar re da heul :
Luzaide
thumb|right|300px|Setu pelec'h emañ Luzaide
Luzaide, pe Valcarlos hervez ar stumm spagnolek, zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria, tost d'an harzoù gant Benafarroa.
São Pedro do Sul
São Pedro do Sul zo un anv-lec'h portugalek a gaver e Portugal hag e Brazil.
Ariège (stêr)
An Ariège (e galleg; okitaneg: Arièja; katalaneg: Arieja) a zo un adstêr d'ar Garona. Eieniñ a ra en estany de Fontnegra e Katalonia an Norzh, hag ober ar vevenn gant Andorra. Diskenn a ra eus ar Pireneoù ha tremen dre gêrioù Foix ha Pamiers a-raok kemberiñ gant ar Garona er su da Doloza. 163,53 km hed eo ar stêr. Roet en deus e anv d'an departamant Ariège.
Yves-Marie Gabriel Laouenan
Buhez
Yves-Marie Gabriel Laouenan a oa bet ganet d'ar 24 a viz Meurzh 1781 e Logivi, ur gumun a oa neuze tost da Lannuon, el lec'h anvet Kerampoul. E dad Frañsez Laouenan a oa noter hag a oa dimezet da Jann-Ivona Bonnet pe Boenet.
Dont a ra da vezañ mous d'e 13 vloaz, d'ar 25 a viz Meurzh 1794, war ul lestr-dezougen eus ar morlu anvet Les deux patriotes. Merdeiñ a reas evel mous e-pad daou vloaz war ar bigi-kanoliañ La Victoire-Sophie, La Madelaine, Le Téméraire ha war ar gorvetenn La Légère. Dont a ra da vezañ martolod sturier da 15 vloaz e 1796.