cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stephenie Meyer
Stephenie Meyer (24 a viz Kerzu 1973, Connecticut) a zo ur skrivagnerez stadunanat. Brudet eo an heuliad pevar romant he deus skrivet evit ar grennarded : Twilight, New Moon, Eclipse ha Breaking Dawn. Enno e kont istor ur grennaredez a 17 vloaz anvet Bella, hag a ya da chom da di he zad en ur gêr drist anvet Forks. Eno e kej ouzh Edward, ur studier kevrinus ha brav-kenañ. D’ar 6 a viz Mae 2008 ez eo deuet The Host er-maez er Stadoù-Unanet, ur romant evit an dud deuet eo, ennañ ur meskaj skiant-faltazi hag istor karantez.
He buhez
Stephenie Meyer a gasas he bugaleaj e Phoenix (Arizona). Un diplom war al lennegezh saoznek a dapas kaout e Brigham Young University e Provo (Utah). Eno ivez e kejas gant he gwaz. Pevar mab o deus hiziv an deiz. Meyer a lavar e teuas awen dezhi a-drugarez d’un huñvre a reas d’an 2 a viz Even 2003. An huñvre-se e a gont e 13vet pennad ar romant. Goude bezañ skrivet ar romant kentañ e sinas ur gevrat gant an ti-embann Little, Brown and Company. Er penn-kentañ ne felle ket d’an embanner e vefe skrivet ur pevare lodenn, met asantiñ a reas pa welas ar berzh a rae an tri romant kentañ.
Oberennoù
Twilight :
Yezhoù biouek-madarek A.1
Un is-skourr eus yezhoù biouek-madarek A eo ar yezhoù biouek-madarek A.1, ennañ 5 yezh komzet e Nigeria:
Henvig
Henvig a zo ur gumun eus Bro-Leon, e kanton Montroulez hag e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
John Lennon
John Winston Ono Lennon, anavezet evel John Lennon, bet ganet d’an 9 a viz Here 1940 e Liverpool ha drouklazhet d’an 8 a viz Kerzu 1980 e New York, a oa saver kanaouennoù, sonaozour, gitarour ha kaner er strollad The Beatles, strollad hollvrudet er bloavezhioù 1960 hag er sevenadur pop-rock.
Goude marevezh ar Beatles e labouras kalz John evit ar peoc’h gant e vaouez Yoko Ono hag ec'h enrollas meur a bladenn "solo" (e-unan), en o zouez ar bladenn vrudet  "Imagine" .
Drouklazhet eo bet gant ur foll, Mark David Chapman, d’an 8 a viz Kerzu 1980 e New York, e traoñ an Dakota Building ma oa o chom. Koll a reas ar bed unan eus kanerien pennañ istor an kantved. 27 vloaz goude e varv, ez eo c’hoazh an enkorfadur eus emouestl kreñv ha pouezus an emsav peoc’hgarour Peace and Love eus ar bloavezhioù 70. Derc’hel a ra tud d’en em vodañ en enor dezhañ e New York, d’an 8 a viz Kerzu bep bloaz.
Orin ar Beatles
Mont a ra John Lennon da skol arzoù Liverpool. Sevel a ra darempredoù mignoniezh eno gant arzourien donezonet evel Stuart Sutcliffe. Kregiñ a ra da seniñ ar skiffle er gouelioù parrez bihan. Pitilh gant ar rock hag e idoloù, Buddy Holly, Chuck Berry, hag Elvis Presley, e sav ur strollad, the Quarrymen gant Pete Shotton, Nigel Walley hag Iwan Vaughan. hemañ ziwezhañ an hini eo a lakaas anezhañ e darempred gant Paul McCartney d'ar 6 a viz Even 1957 : Setu emgav kentañ daou soner donezonet-dreist na baouezint ken hiviziken da grouiñ a-heligentañ. Ul liamm all zo etre an daou waz yaouank : emaint o paouez koll o mamm o-daou.
Pladennrolladur
Evit gwelet pladennrolladur ar Beatles, sellet ouzh Pladennrolladur ar Beatles.
Joan-Lluís Lluís
Joan-Lluís Lluís, ganet e Perpinyà e 1963, zo ur skrivagner katalan eus Katalonia an Hanternoz, hag unan eus ar re wellañ eno. Stourm evit ar yezh a ra ivez ha diskuliet en deus ar gwaskerezh hag ar yezhlazh kaset da benn gant ar Stad c'hall en e vro.
Kazetenner eo bet gant El Punt hag abaoe 2005 emañ e penn ar Servei de Difusió de la Llengua Catalana er c'h-Casa de la Generalitat e Perpinyà.
Gant e geneil Pascal Comelade et Aleix Renyé en deus skrivet ur Manifest revulsista nord-català.
Lez europat gwirioù mab-den
Lez Europat Gwirioù Mab-den a vez graet anezhi LEGM pe Lez Strasbourg. Ul lez-varn dreist ar Stadoù eo, bet krouet gant Kendivizad Europat Gwirioù Mab-den, dindan Kuzul Europa. E 1959 e voe krouet, hag abaoe ar 1añ a viz Du 1998 emañ e Strasbourg, en ur savadur bet krouet gant Richard Rogers.
Chomlec'h
Lez-varn Europat Gwirioù Mab-den Kuzul Europa F-67075 Strasbourg Cedex
Kefeleg beg moan
Ar c'hefeleg beg moan a zo un evn hirc'harek, Numenius tenuirostris an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'hefeleg beg moan en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Sant-Konan
Sant-Konan a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem en Aodoù-an-Arvor.
Istor
Un drev e oa Sant-Konan gwechall, e parrez Sant-Jili-Plijo. E 1804 e oa deuet da vout ur barrez distag.
Asian Dub Foundation
Ar Asian Dub Foundation zo ur strollad sonerezh elektronek "alternative" breizhveuriat. Mesket 'vez ganto dub, hip hop, drum n' bass ha ragga.
Aozet eo ar strollad sonerezh-mañ d'un doare ispisial: e-pad o sonadegoù e vezont galvet e-giz Asian Dub Foundation, hag e teu holl izili ar strollad da c'hoari. Padal pa vezont galvet e-giz Asian Dub Foundation Sound System ne vez nemet an DJ o c'hoari ur son bennak hag un pe daou MC oc'h ober rap warnañ. Ober areont war-dro an Asian Dub Foundation Education (ADFED) e Londrez gant ar pal e c'helfe an holl krouiñ sonerezh digoust a-drugarez da stajoù, 10 miz dre-vras. Bez eus deus an dra-mañ e Amsterdam ivez, hag a zo bet krouet gant ur skoliad.
Buhezskrid
Krouet eo bet ar strollad e 1993 war-lec'h diskouezhadenn ar film-diell Identical Beat, filmet er Farringdon Community Music House e Londrez e lec'h ma veze desket d'ar vugale azianed diazezoù ar sonerezh e-barzh stalioù labour ispisial. An tud e karg,Aniruddha Das, John Pandit anavezet e-giz DJ hag unan deus o studierien, Deeder Zaman 14 bloaz kaner rap deus bro Bengal a sav ur sound system anvet Asian Dub Foundation. Goude se eo bet adanvet ar staliou labour Asian Dub Foundation Education
Pep hini a grou e pseudo. Ar c'hoarier gitar bout/klaouer Das a teu da vezañ Dr.Das, Pandit a teu da vezañ Pandit G ha Zaman a teu da vezañ Master D-diroiñ a reont tamm ha tamm e giz ur strollad gant startijenn. Goude se e kavont ur c'hoarier guitar,Steve Chandra Savale, krouer an Higher Intelligence Agency, c'hoari a ra gitar en ur implij un doare ispisial "an distenadur" (un efed implijet alies gant ar c'hoarierien gitar elektronek), hag o c'hoari gant ur gontell, deus aze e teu e lezanv Chandrasonic.
O sonerezh a za deus ar punk da sonerezh hengounel bengalia. Anavezet eo ar strollad Asian Dub Foundation evit bezañ a-enep ar gouennelouriezh hag evit o mennozhioù politikel.
Goude ur sonadeg diwezhañ e 2000 e kuitañ Deeder Zaman. Er strollad e oa abaoe e 14 bloaz ha c'hoant en doa da weladenniñ ha dizoleiñ doareoù nevez da vevañ.
E 2007 eo deuet er maez ur best of anvet "Time Freeze 1995 / 2007".
Gallaibh
thumb|right|260px|Kontelezh Caithness betek e-tro 1890 Gallaibh (e gouezeleg; Caithness e saozneg) zo ur gontelezh istorel e biz Bro-Skos. Hiziv emañ er Council Area (Comhairle e gouezeleg) Kuzul an Uheldirioù.
An anv
An anv gouezeleg a dalvez un dra bennak evel "Bro-C'hall", da lavaret eo ur vro poblet gant ur bobl estren, pa oa bet aloubet ar vro gant Vikinged. An anv Caithness a zo a-orin norsek, gant an elfenn "ness" (beg-douar) mui an anv Catti, diwar ur boblad kozh a oa diazezet eno (Innse Chat — "Inizi Cat" — a zo un anv gouezelek kozh evit Inizi Sealtainn).
Istor
Er vro-se, a greder, e oa diazezet skourr hanternozel ar bobl Cornavii a-raok an aloubadeg roman.
Posom Leadbeater
Posom Leadbeater (Gymnobelideus leadbeateri) zo ur bronneg godellek a vev e Victoria (gevred Aostralia). Ar spesad nemetañ eo er genad Gymnobelideus.
150px|left Bevañ a ra e koadeier, etre 500 ha 1500 metr a-us live ar mor. An niver a bosomed Leadbeater n'hall ket kreskiñ kalz dre m'eo strizh tachenn-vevañ al loen (war-dro 3500 km²). Ouzhpenn-se en deus ezhomm da gaout gwez marv pe kleuz evit neizhiañ.
E-keñver ment ha framm eo heñvel a-walc'h posom Leadbeater ouzh spesadoù all er c'herentiad Petauridae. Gris-gell eo, gant ur roudenn deñval a-hed e gein. Sklaeroc'h eo liv e gof. Evel posomed all Aostralia ez eus ur c'hodell, diaes da verzout, ouzh e gof hag a servij da reiñ bod d'an hini bihan. 135 gramm eo pouez etre posom Leadbeater ha 30 cm e hirder (al lost oc'h ober an hanter anezhañ). Eus holl izili ar c'herentiad Petauridae eo an hini nemetañ hep kroc'henenn etre e bavioù a-raok hag e bavioù a-dreñv.
Berr eo prantad an dougen : 20 devezh d'ar muiañ. Ur c'holen pe zaou a vez ganet bewech ha lakaet kerkent e godell ar vamm ma kavont gwarez ha laezh e-pad tri miz well-wazh. A-hed ar bloaz (estreget miz Genver ha miz C'hwevrer) e c'heller gwelet ganedigezhioù.
Oberiant eo diouzh an noz ha bevañ a-stroll (4-8 hinienn : ur c'houblad hag o re vihan) en un neizh. Er c'hontrol diouzh an urzhaz sokial boutinañ e-touez ar bronneged eo ar barez a ren ar strollad. Tagañ a ra ar parezed all hag he merc'hed dezhi memes. Rak-se e vez kuitaet an neizh gant ur barez yaouank kalz abretoc'h eget gant ur par.
Amprevaned (c'hwiled ha mirc'hi-raden) ha kevnid a vez diskoachet gant posom Leadbeater a-dreñv rusk ar gwez eukaliptuz. En em vagañ a ra ivez diwar ar sap pe danvezennoù produet gant plant hag amprevaned an takad. En nevez-amzer hag en hañv eo pourvezet-mat tiriad ar posom gant boued liesseurt. Er goañv e kav ur spesad mirc'hi-raden a gav goudor a-dreñv rusk Eucalyptus regnans. Ar varregezh-se da gavout proteinoù a-hed an amzer zo kaoz eus ar ganedigezhioù e kazi holl vizioù ar bloaz.
Preizher pennañ posom Leadbeater eo ar c'haouenned.
Mar (disheñvelout)
Mar zo ur ger a gaver e brezhoneg hag e yezhoù all.
Yezhoù iberek
Er yezhoù iberek (kastilhaneg, katalaneg ha portugaleg) e talvez kement ha mor. Ma karer kavout ul listenn eus anvioù morioù ar bed e spagnoleg e vo kavet amañ : es:Anexo:Lista de los mares del mundo (situación)
Evel-just e vo kavet e kalz lec'hanvioù evel :
Mennegomp ivez : - María del Mar, un anv-badez, - MAR: Movimiento de Acción Revolucionaria, e Mec'hiko.
Frévent
Frévent a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
France Prešeren
thumb|right|France Prešeren Ur barzh sloven eo bet France Prešeren (3 Kerzu, 1800 - 8 C'hwevrer, 1849).
Sellet e vez ouzh France Prešeren evel ouzh barzh brasañ Slovenia. Priziet-kaer eo en e vro met pelloc'h ivez rak e varzhoniezh a oa diouzh standardoù lennegezh diorroet Europa ar mare. Unan eus gwellañ romantelourien Europa eo bet.
Ceuta
thumb|right|300px|Kartenn Ceuta, e spagnoleg
Ceuta (spagnoleg, distaget [θeuta]), pe Sabtah (en arabeg: سبتة, distaget [sabta] en arabeg klasel ha [sebta] er vro) zo ur gêr dalc’het gant Spagn en Afrika an Norzh, damenklozet e Maroko, war vord ar Mor Kreizdouar. Evit Maroko ez eo ul lodenn eus e diriad, trevadennet gant Spagn. Ur gêr emren eo Ceuta, enni war-dro 75 000 a annezidi. Komzet e vez arabeg, berbereg, spagnoleg hag un tammig galleg e kêr.
France Prešeren
A-wechoù e vez implijet e anv dindan ar stumm alamanek "Franz Prescheren", dreist-holl en dielloù kozh a sav d'ar mare ma oa Slovenia dindan beli Aostria.
Ceuta
Ul lec’h a bouez eo Ceuta hag a-gozh eo annezet. E dalc’h ar Fenikianed, ar Romaned, ar Wizigoted eo bet (Kont Juluan). E-pad meur a gantved eo bet ur porzh eus an Impalaeriezh vizantat, a-raok bezañ aloubet gant ar Bortugaliz e 1415, ha tremen dindan yev Spagn e 1580. Abaoe eo chomet dindan veli Spagn. E 1995 e oa bet roet da Ceuta, evel d’he c’hoar Melilla, ur statud a gêr emren.
Gwelet ivez
Plaza de soberanía
Daniel Fridman
right|thumb|220px|Daniel Fridman (2013) Daniel Fridman a zo bet ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1976 e Riga (Latvia).
Mestrc'hoarier echedoù alaman ag orin eus Latvia.
Dimezet eo gant ar vestrc'hoarierez Anna Zatonskih.
Gisela
Gisela zo un anv-badez alamanek. Savet eo diwar ar ger germanek gisil, a dalv kement ha saezh.
Tangi Malmanche
Unan eus hon dramaourien veurañ ha gwellañ eo bet Tanneguy Charles François Malemanche, anavezet dindan an anv Tangi Malmanche (1875-1953). Un den a-raok e amzer e oa, daoust ma voe levezonet e oberenn lennegel gant doareoù ar c'hoariva gall ha klasel. Puilh eo e oberoù, a skrivas koulz e brezhoneg hag e galleg.
Gisela
Istor
Roet e veze er familhoù frank ivez e Galia.
Daniel Fridman
Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 1994, Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) abaoe 2001.
Tangi Malmanche
Buhez
Ganet e voe Tangi Malmanche d'ar 7 a viz Gwengolo 1875 e Saint-Omer, Pas-de-Calais (Bro-C'hall), Mab Gustave Étienne Charles Malmanche (* Brest, 1834), komiser er Verdeadurezh, ha d'e wreg Marie-Louise Piédalu (* Douai, 1850) e oa Tanneguy, evel ma voe skrivet en ti-kêr. Daouzek vloaz e oa pa zistroas e dud da Vreizh d'en em staliañ e Brest ; meur a vaered Brest a oa bet er familh Malmanche en.
Daniel Fridman
Kampion Echedoù Alamagn e Bad Wörishofen e 2008.
C'hoari a ra er C'hleub "SV Mülheim-Nord".
Tangi Malmanche
Buhez
Echu gantañ sudiañ e lise Brest ez eas Tangi da Roazhon d'ober studioù war ar Gwir. Ur wech echu gant ar studioù-se ez eas da Bariz a-benn tapout un aotreegezh war al Lizhiri hag ur skrid-testeni eus Skol-Uhel ar Studioù-Micherel.
Daniel Fridman
2 637 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.
Tangi Malmanche
Buhez
Goude e goñje-soudard en droadegiezh (1896-1897) e labouras en Hentoù-Houarn ar C'hornôg e-pad ur pennad. Kourater kretadurioù e voe ivez a-raok en em staliañ da vestr-gov e Courbevoie nepell diouzh Pariz, war glann gleiz ar Seine, e 1912. Eno ez euredas Jeanne Briantais, d'an 28 a viz Gwengolo en hevelep bloavezh. Ur verc'h, Anne-Marie, a zeuas d'ar c'houblad kent ma voe engalvet Tangi Malmanche e 1914 e Naoned ; e 1916 avat e voe adkaset da Gourbevoie, ma labouras war e vicher evit an arme.
Resped skrivagner
E miz Eost 1903 e krouas, gant skoazell e vignon al levrier Le Dault, ur gelaouenn lennegel hollvrezhonek, Spered ar Vro hec'h anv. Buan avat e voe digalonekaet ha feuket ar rener gant digasted e genvroiz, ha ne zeuas ar gelaouenn er-maez nemet peder gwech hepken.
Kelenner ivez e voe Tangi Malmanche er bloavezhioù 1904-1905, evit Kevredigezh Bretoned Pariz, La Bretagne. E 1907 e voe embannet e gentelioù brezhonek e stumm ul levr, Le mémento du bretonnant e anv.Oberennoù a bouez bras a savas betek e varv.
Mestr-gov e oa e vicher, met diouzhtu p'en deveze un tammig amzer vak e skrive e brezhoneg. Koulskoude ne oa ket trawalc'h dezhañ sevel pezhioù-c'hoari, pa voullas e skridoù e-unan dre m'en doa staliet ur waskerell-vrec'h en e liorzh. E bennoberenn, Gurvan, ar marc'heg estrañjour, a voe moullet evel-se hanter-kant skouerenn anezhi, hag ivez moarvat Salaun hag ar ganaouenn diwar-benn Difoeltradur Roazhon.
Siwazh, n'eo ket bet merzet nag anavezet oberennoù Malmanche, evit lies abeg. « Ugent vloaz re abred ez eo deuet hon dramaour meur » a skrivas Abeozen, ha gwir a skrivas. Ne oa ket barrek c'hoazh e gempredidi da lenn e oberennoù ha n'o deus komprenet peurvuiañ mann ebet enno. Malmanche en doa kaz ouzh an dud, ha ne oa ket aes tostaat dezhañ.
Oberennoù
An darn vrasañ eus oberennoù Malmanche zo dramaoù awenet gant ar gristeniezh ; ar grennamzer, evel e Buhez Salaun lesanvet ar foll ; ar beurbadelezh, evel e Gurvan ar marc'heg estrañjour ; eneoù an dud veuzet, evel en Ar Baganiz. Ar peder c'hontadenn-se zo bet bodet gant Herri Kaouisin ha skeudennet gant Pêr Peron el levr Contes, Paris : Cit Éditions, 1975.
Levrlennadur
Skivet ez eus bet ur bern pennadoù diwar-benn Tangi Malmanche.
Bleaz (anv-badez)
Bleaz  zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar an anv gallek Blaise, a deu eus ar ger latin "blaesus" a dalvez gak.
A-wechoù e vez kemmesket gant ar ger bleiz, nebeutoc'h gant anv kêr Bleaz, e Bro-C'hall.
Boortmeerbeek
Boortmeerbeek a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
An Treuzstummadur
An Treuzstummadur (titl orin alamanek : Die Verwandlung) zo un danevell skrivet gant ar skrivagner tchek Franz Kafka, bet embannet evit ar wech kentañ e 1915. Asambles gant Ar Prosez ez eo unan eus oberennoù brudetañ Kafka.
Enni e kont istor ur beajour-kenwerzh anvet Gregor Samsa, a zihun ur mintin hag en em gav treuzstummet en ur «c'hwil-du ramzel». Gant ar vurutellerien e vez renket er vezoudelouriezh. E 2009 e voe embannet troidigezh vrezhonek Yann Talbot gant Al Lanv.
Puilh eo an displegadennoù a gaver diwar-benn An Treuzstummadur : e levr Stanley Corngold (The Commentator's Despair) e kaver ouzhpenn 130 anezho, evel an doare ma tegemerer tud disheñvel er gevredigezh, met ivez an digenvez ha dic'hoanag an dud lakaet a gostez.
Estreget korf Gregor Samsa a gemm en danevell. N'eus displegadenn ebet d'e dreuzstummadur. Er c'hontrol e weler penaos e kemm emzalc'h e familh a-feur ma ya an istor war-raok ha ma ya e stad war fallaat. Er penn-kentañ ez eo gwan e dad ha nerzhus e teu da vezañ. E c'hoar, a zo karantezus er penn-kentañ, a gemer tamm-ha-tamm an traoù e-karg hag a gemer perzh en argas he breur.
Embann
Embannet e voe evit ar wech kentañ e 1915 e Leipzig e niverenn miz Here ar gelaouenn Weiße Blätter, renet gant René Schickele. E miz Kerzu 1915 e voe embannet e stumm ul levr gant Kurt Wolff Verlag, Leipzig (war ar golo orin e lenner «1916»), en dastumad Der jüngste Tag.
E brezhoneg
Embannet eo bet e 2009 e brezhoneg gant al Lanv, troet eo bet an destenn diwar an alamaneg gant Yann Talbot.
E media all
Meur a film a zo bet, en o zouez:
Bez ez eus ur strollad sonerezh post-rock amerikan anvet Gregor Samsa.
Liammoù diavaez
Embannadurioù enlinenn Displegadennoù
Sant-Turiav
Sant-Turiav a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed left|thumb|Anv J. Deloffre bet fuzuilhet, ouzh monumant [[Porzh-Loeiz]]
Hidalgo (stad)
Pachuca de Soto eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Kefeleg-koad
Ar c'hefeleged-koad eo an evned hirc'harek a ya d'ober ar genad Scolopax.
Kronologiezh ar wask skrivet
Diwar-benn ar (g)wask skrivet eo ar gronologiezh-mañ, enni deiziadoù pennañ istor ar mareadegoù (kelaouennoù, kazetennoù, magazinoù, kannadigoù…). Diwar-benn ar moullañ, sell ouzh Istor ar voullerezh ivez.
Diana Wynne Jones
Diana Wynne Jones (16 a viz Eost 1934 e Londrez - 26 a viz Meurzh 2011) a oa ur skrivagnerez romantoù evit ar yaouankiz hag evit an dud deuet. Al lod brasañ eus he skridoù a zo skridoù moliac'h. Pa darzhas an Eil Brezel Bed ez eas da Vro-Gembre. Dilojañ a reas meur a wech, betek ma'z afe da chom e Thaxted (Essex) e 1943. E Saint Anne's College (Oxford) e studias hag eno ivez e klevas prezegennoù distaget gant C. S. Lewis ha J. R. R. Tolkien. E Bristol e vez o chom abaoe 1976. Brudet eo he heuliad anvet Chrestomanci (skrivet etre 1977 ha 2006). Peurliesañ e vez keñveriet an heuliad-se gant troioù-kaer Harry Potter. He romant Howl's Moving Castle a zo deuet da vezañ ur fiñvtresadenn savet gant Hayao Myazaki, deuet er-maez e 2004. Meur a briz he deus bet gant he levrioù.
Front d’Alliberament de Catalunya
Front d’Alliberament de Catalunya (FAC) ("Talbenn evit Dieubidigezh Katalonia"), krouet e 1969, a oa ar c'hentañ strollad broadelour armet hag a zifenne tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh er Broioù Katalanek.
Krouet e oa bet dre unaniñ disrannourion a-gozh bet izili eus Consell Nacional Català (CNC, "Kuzul Broadel Katalonia") gant disrannourion yaouank bet stummet e Joventuts Obreres d’Estat Català ("Yaouankizoù Micherour Stad Katalonia")
Er pen-kentañ ne raent nemet skrivañ luganoù ouzh ar mogerioù, met tamm-ha-tamm e krogas ar re yaouankañ da verniañ danvez-tarzh hag armoù. Reiñ a reas FAC muioc'h a blas d'an ober fetis kentoc'h evit d'an ideologiezh pe d'ar strategiezh. Klask e rejont sevel strolloùigoù armet un tammig e pep lec'h evit lakaat pobl Katalonia he he fezh da difenn dishualded ar vro dre un emsav armet a-benn ar fin.
Etre 1969 ha 1972 e oa bet kaset da benn gante ur c'hant gwalldaol bennak, dreist-holl a-enp da savadurioù tost ouzh renad Franco, en ur glask chom hep lazhañ den ebet.
Da geñver o Emvod-Meur e 1973 e oa bet kemmet FAC penn-da-benn, rak divizet e oa bet leuskel a-drek an doare talbenn politikel ledan evit dont da vezañ ur strollad marksour-leninour levezonet -don gant ar vaoouriezh tost ouzh Partit Comunista de Catalunya (PCC, "Strollad komunour Katalonia").
Embann a reas ur gelaouenn anvet Catalunya Roja ("Katalonia Ruz").
E 1976 e oa bet krouet Moviment Revolucionari de Catalunya (MRC, "Luskad Dispac'hel Katalonia") evit talvezout da skourr bolitikel d'ar strollad armet.
Mont a reas FAC da get e 1977 ur wezh skarzhet renad Franco ha un nebeud mizioù war-lerc'h e oa bet divodet MRC da heul.
Vogalenn damserr a-dreñv ront
Unan eus ar vogalennoù a gentañ renk eo ar vogalenn damserr a-dreñv ront, treuzskrivet [o] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 307. A-wezhoù e vez kavet ar vogalenn [o] evel ur fonem disheñvel diouzh [ɔ] evel e galizeg "el colle" ([ɔ]; "kemer a ra eñ") kv. "colle ti" ([o]; "kemer te") hag a-wezhoù e vez kavet koulz /ɔ/ hag /o/ evel alofonennoù an arc'hfonem |O| evel e brezhoneg "loked" (['lokɛt]: berr) kv. "logod" (['lɔ:gɔt]: hir).
Vogalenn etre a-dreñv ront
E meur a yezh, en o zouez ar japaneg, ar soazneg unvan (R.U.), ar spagnoleg, ar c'horeaneg hag an turkeg, e kaver ur vogalenn etre a-raok disheñvel-mik koulz diouzh ar vogalenn damserr a-raok plaen [o] hag diouzh ar vogalenn damzigor a-raok plaen [ɔ]. Neaozh, dre ma n'anavezer yezh ebet ma vez enebiet ganti an teir vogalenn-se war un dro n'eus arouezenn ispisial ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn etre-se ha peurliesañ e reer gant an arouezenn [o] hepmuiken pe c'hoazh mar bez ezhomm gant ar sin diakritek ispisial a dalvez da verkañ ar fed m'emañ produet ur vogalenn izeloc'h evit boaz, da skouer [o̞̞].
Skouerioù
Amañ eo bet graet war-eeun gant an arouezenn [o] kentoc'h evit [o̞̞̞] evit eeunaat an treuzskrivadurioù:
Ynys Llanddwyn
Ynys Llanddwyn zo un enezenn e-kichen Niwbwrch war lez ar Menai, en Ynys Môn, en hanternoz Kembre.
Liammet eo Llanddwyn ouzh keheladur santez Dwynwen, diwallerez amourouzion Kembre abaoe ar Grennamzer. E korn an enezenn ez eus un iliz vihan en anv santez Dwynwen.
Nepell diouzh an iliz emañ Ffynnon Ddwynwen (Feunteun Dwynwen). E penn an enezenn emañ an tour-tan emgefre.
Kumuniezh València
Kumuniezh València (Comunitat Valenciana e katalaneg Valencia, stumm ofisiel nemetañ Comunidad Valenciana e spagnoleg) zo unan eus 17 Kumuniezh Emren Spagn, diazezet war hen Rouantelezh València e 1982, hag adwelet he Statud Emrenerezh e 2006. Lec’hiet emañ e reter Spagn war ribl ar Mor Kreizdouar. València eo kêr-benn ar Gumuniezh.
Proviñsoù
Teir froviñs a zo e Kumuniezh Valencia: Alacant, València ha Castelló.
A-stok emañ ouzh Katalonia hag Aragon en norzh, ouzh Kastilha-La Mancha hag Aragon er c'hornôg ha Murcia er su.
Marc'harid Charlez
Marc'harid Charlez, lesanvet ar Charlezenn, a oa ul laerez hag ur vuntrerez brudet eus Bro-Dreger, a rae he reuz e penn ur vandennad laeron e korn-bro Plistin er kantved, da vare ar brezelioù relijion.
Anv ur werz savet dezhi eo ivez. Dastumet ez eus bet daou zoare anezhi embannet e Gwerziou Breiz-Izel, dastumad Fañch an Uhel.
Istor ar Charlezenn
Edo ar Charlezenn, war un dro gant ar breudeur Rannou, e penn ur strollad laeron a oa o zoull e koad an drezenn e kumun Treduder. Ar Rannoued, a orin eus Lokireg, a oa daou hailhon, kreñv evel kezeg, a abafe an dud a-daolioù penn-bazh. Er werz "Ar Rannoued" eo tapet Erwan Rannoù goude muntr ur marc'hadour a-daolioù pennbazh Lavaret e veze c'hoazh war-dro Plistin "Kreñv evel Rannou".
Diyalc'hañ a raent ar veajerien war-dro Roc'h al Lazh, war al Lev-Draezh, e Lokmikael-an-Traezh, ha lazhañ a raent anezhe diouzh ret. Sebeliet e vezent goude en traezh ha ne gaved morse roud anezhe. Ar veajerien, gant aon rak bezañ skoet pe dic'houzouget, a roe o yalc'h pe o seier hep enebiñ. D'ar c'hentañ sin a eneberezh, memes dre gomz, e vezent taolet d'an douar, bazhataet pe lazhet kent bezañ laeret. Setu a c'hoarvez d'ur marc'hadour er werz "Ar Rannoued". Ouzhpenn an arc'hant ha malizennoù pe seier o freizh e veze kemeret ar montroù, ar c'hornioù-butun, ar boestoù butun, an dilhad zoken a-wezhioù. Kement tra a oa mat da vezañ kemeret. Ne harze ket alies an dud oute. plijet a-walc'h e vezed oc'h en em dennañ bev diouzh o c'hrabanoù.
C'hwitellat a rae ar Charlezenn da zegas he c'henseurted evit laerezh pa gave ur preizh evit doare. Abalamour da se ez vez ankeniet an dud pa he c'hlevont o c'hwitellat! . Hiziv c'hoazh er vro e reer gant daou grennlavar tost da gomzoù ar werz a c'hallfe bezañ stag ouzh buhez ar Charlezenn en ur mod bennak hervez Jules Gros : "N'eo ket ur seblant vat, klevet ar merc'hed o c'hwitellat" ha "Pa vez ar merc'hed o c'hwitellat, ar Werc'hez a bleg he fenn dalc'hmat".
Da vare ar pardonioù hag ar marc'hadoù e veze dastumet arc'hant ivez gant ar vandennad laeron aesoc'h evit o labourat an douar. Mont a raent da c'hortoz a-strolladoù tri pe pevar, war an hentoù heuliet gant ar varc'hadourien-red, ar varc'hadourien loened, an artizaned pe ar birc'hirined ha gortoz a raent eno un dro vat. A-hervez ivez e vije bet gwerzhet lizheroù gante d'ar varc'hadourien ha d'ar re o doa c'hoant da veajiñ dinec'h. Da-lâras an dud e veze kaset gant ar Charlezenn ar pezh he doa laeret war ur c'harr a wigoure e rodoù ha pa dreuze bourc'h Sant-Eflamm pe hini Lokmikael-an-Traezh, gant he c'henseurted, e chome pep hini sioul er gêr. Krediñ a raed e oa karr an Ankou o tremen en ur wigourat.
Hervez ar vrud a rede e c'houlenned digant ar re a felle dezhe bezañ ezel eus ar pare laeron evañ ur pintad gwad. Kavout a reer kaoz eus an istor-se en ur werz. Diaes eo krediñ an istor avat. Diskouez a ra brud fall ar vandenn er vro. E-pad pell, an dud a oa hegazet gant o bugale a lavare dezhe : « Ma n'oc'h ket fur e teuio ar Charlezenn hag he laeron da gerc'hat ac'hanoc'h! ». Hervez an hengoun ivez, ar roc'h a veze anvet da gentañ « Ar-Roc'h-Glaz », a oa adanvet « Roc'h-al-Lazh », abalamour d'ar muntroù niverus a oa bet eno hag e-kichen.
Harzet e vije bet Erwan Rannou, unan eus ar breudeur, gant an aotrou Kerninon e penn ur bagad soudarded. Er bloavezh 1598 e voe kaset ur bagadig soudarded evit skarzhañ ar vandennad diouzh ar c'hoad-se evel ma'z eo danevellet er werz
Hervez ar pezh zo danevellet er werz e vije bet tapet ar Charlezenn dre dreitouriezh gant un aotrou eus Plouilio, an aotrou Keranglas, a oa o chom 12 km diouzh Roc'h-al-Lazh. Degouezhout a reas ur beurevezh gant an aotroù-se e koad-med Koat-an-Drezenn en Treduder, hag edo war-nes diyalc'hañ anezhañ pa c'houlennas anezhi da vaeronez evit e vugel nevez-c'hanet. Lorc'h enni e asantas ha pa en em gavas pell diouzh ar c'hoad, e maner Keranglas e voe kemeret ha roet d'an archerien. Krouget e voe. Anv a reer eus ur plac'h anvet Mari Charlez, merc'h Marc'harid, he dije kemeret he lec'h e penn ar vandennad.
Menegoù all
Kaoz zo eus Marc'harid Charlez en ur werz all, "Ar Rannoued". Kregiñ a ra evel-henn: ''Marc'harid Charlez plac'h an hent bras, 'deus maget ar volerien vras''. Lavarout a ra da Erwan Rannou mont da laerezh ur marc'hadour, hag ar paotr da vont d'en lazhañ evit e laerezh met gwelet eo gant an archerien ha serret e ti e vamm.
Anatol ar Braz en deus implijet hec'h istor evit skrivañ un danevell romantel, "La Charlézenn", e Vieilles histoires du pays breton (1893).
Sonerezh
Savet ez eus bet ur pennad sonerezh awenet gant istor ar Charlezenn gant Adolphe Piriou.
Buellt
Ur rouantelezh kozh eus Kembre e oa Buellt (Builth e saozneg). E-kichen Caer Bedris edo, er pezh a zo kontelezh Powys e Kembre hiziv. Gant ur skourr eus familh roueel ar rouantelezh-mañ e voe krouet e derou ar ha dont a reas da vezañ dizalc'h pa zilezas ar Romaned an enezenn.
Ul lodenn anezhi e oa isrouantelezh Gwerthrynion ha titl « roue Gwerthrynion » a veze alies gant rouaned Buellt.
Biskoazh ne voe a-bouez rouantelezh Buellt hag e-pad ar e teuas da vezañ un isrouantelezh dindan hini Brycheiniog. Staget e oa ouzh Seisyllwg goude 800.
Hervez an Historia brittonum, e vije bet tiegezh ar roue meur Vortigern o ren war ar rouantelezhioù-se. E dud o dije graet araokañ hag e vab Pasgen war e lerc'h ma n'en deus ket graet e-unan".
Listenn rouaned Builth (n’eo ket peursur an amzeriadoù)
(ar furmoù etre krommelloù zo anvioù er stumm ma'z int bet skrivet en dielloù kozh ). Ar re all zo skrivet e doare ar c'hembraeg a vremañ.)
Fouquières-lès-Béthune
Fouquières-lès-Béthune a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Gisela Bourgogn
Gisela Bourgogn  (a-raok 952 – 21 a viz Gouere, 1006) a oa merc'h da g-Konrad Bourgogn, roue Bourgogn, ha da Adelaide de Bellay, e eil pried.
Nizez e oa Gisela d'an impalaerez Adelaid Italia.
Dimeziñ ha genel
Dimeziñ a eure da Herri II, dug Bavaria, lesanvet an Tabuter, Dug Bavaria un tamm a-raok 972. Goude ma varvas ar priñs en-yaouank o devoe kalz a vugale a reas o zreuz e-touez an uhelañ tiegezhioù en Europa ar mare:
Beziet e voe en abati Niedermünster e Regensburg.
Itamar Ben-Avi
Itamar Ben-Avi (31 a viz Gouhere 1882–1943) (איתמר בן אב"י), pe Ben-Zion Ben-Yehuda (בן ציון בן יהודה), a oa mab da Eliezer Ben-Yehuda, an den a adsavas an hebreeg hag a savas e vab en hebreeg ma reas anezhañ an hebraeger kentañ a vihanik eus hon amzervezh. Kazetenner eo bet Ben-Avi, da gentañ gant kazetenn e dad, HaZvi), hag emsaver ha sionour e oa.
E vugaleaj
Pa oa bihanik en deveze c'hoant da c'hoari gant bugale all met ne felle ket d'e dud ez aje da gomz gant bugale a gomze yezhoù all. Ur mignon en doa, ur c'hi, anvet Maher gantañ, da lavarout eo "prim" en hebreeg. Mignon all ebet n'en doe Ben-Zion en e vugaleaj, dre ma oa ar bugel nemetañ a gomze hebreeg.
Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel
Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel pe SKUS (Коммунисти́ческая па́ртия Сове́тского Сою́за pe КПСС) a oa ur strollad politikel soviedat.
Oude Kerk
thumb|right|250px|Oude Kerk, gwelet eus Oudezijds Voorburgwal
Oude Kerk (iliz kozh en nederlandeg) eo an iliz koshañ a zo en Amsterdam. Er c'harter anvet De Wallen emañ, eus ribl reter ar stêr Amstel. Kregiñ a reas al labourioù e 1300, ha kensakret e voe e 1306. Savet e voe war roudoù ur vered, ha setu perak ez eo leur an iliz ur vered vras. Adkempennet e voe er kantved, al labourioù a badas betek 1460, ha div wech e rankas al labourerien chom a-sav, e 1421 hag e 1456, abalamour d'an tanioù-gwall a c'hoarvezas en Amsterdam. Enni e kaver ur meskaj arz gotek hag arz an Azginivelezh. Pa voe trec'h ar galvinisted war ar gatoliked e 1578 e voe tennet an oterioù hag an delwennoù a oa enni. E 1951 e voe serret an iliz, rak war-nes e oa da gouezhañ en he foull. D'ar 25 a viz Mae 1955 e voe krouet Ensavadur Iliz Kozh Amsterdam. Daou bal a voe lakaet : saveteiñ ar savadur, hag aozañ ennañ darvoudoù sevenadurel. Al labourioù a grogas e 1955 hag e padjont betek 1979. D'ar 14 a viz Meurzh 1979 e voe digoret an iliz en-dro.
thumb|right|250px|Kloc'hdi Oude Kerk thumb|right|250px|Diabarzh Oude Kerk, ar chantele a weler er foñs thumb|right|250px|Diabarzh Oude Kerk, an ograoù a weler er foñs
En nev e kaver bezioù meur a zen brudet, en o zouez :
thumb|right|250px|Unan eus ar bezioù a gaver e-barzh Oude Kerk
Sant-Malon
Sant-Malon (Saint-Malon-sur-Mel e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En argant e dri gwiñver en gul
Lez-terriñ
Ul lez-varn-pad zo anezhi. E Palez justis Pariz emañ.
6 kambr zo dezhi (3 anezho zo kambreier sivil, unan all eo ar gambr sokial, unan all c'hoazh eo an hini genwerezhel hag an hini diwezhañ eo an hini dorfedel).
Aksoum
thumb|right|Obeliskenn en Aksoum. thumb|250px|Chapel [[Arc'h ar C'hevredad]]
Ur gêr eus Etiopia eo Aksoum (አክሱም, Aksum). Er stad kevredadel anvet Tigrae emañ. Hervez Ajañs Kreiz Stadegoù Etiopia ez eus 47.320 annezad o chom enni.
Kêr-benn relijiel Iliz ortodoks Etiopia eo. Ortodoks eo 75% eus an Aksoumiz. Muzulmaned sunit ha kristenien all eo ar peurrest eus an annezidi. Kêr sakrañ Etiopia eo hag unan eus lec'hioù pirc'hirinañ pennañ ar vro. T'imk'et (Gouel ar Rouaned), d'ar 7 a viz Genver ha Maryam Zion e dibenn miz Du eo ar gouelioù relijiel pouezusañ.
Ur rouantelezh eus an Henamzer
Kêr-benn rouantelezh Aksoum, savet er c'hantved Iañ, e voe. Ur briñselezh e voe er penn kentañ. En em ledañ a reas buan ar rouantelezh eus Yemen betek reter Soudan o lonkañ ar rouantelezhioù bihan tro-dro. En he barr e voe er Vvet kantved. Ur vro genwerzhel c'halloudus e voe d'ar mare-se. Kontrollañ a rae an hentoù kenwerzhel etre Afrika hag Azia. Ergerzhadegoù a gaso da-benn en tu al eus ar Mor Ruz, evel e 571 a-enep Mekka. Ar vro gentañ a skoas moneiz en Afrika e voe.
Ar mein-sonn eo savadurioù pouezusañ Aksoum : pikol obeliskennoù kizellet gant tresoù int. Hervez an henoniourien e oant bet savet a-us da vezioù penntierned ar rouantelezh kozh. E-touez ar mein-sonn-se emañ an unvein benet brasañ er bed. 35 metr uhelder e oa an obeliskenn uhelañ. Sur a-walc'h he doa kantennoù metal war ar c'hostezioù. Bezioù niverus zo bet kavet, reoù zo a oa bet gweladennet dija. E mirdioù Aksoum hag Addis Abeba emañ ar pinvidigezhioù enno. E norzh kêr Aksoum emañ strollet an darn-vrasañ eus ar mein-sonn. Enskrivet eo lec'hiad henoniezh Aksoum e roll glad bedel an UNESCO abaoe 1980. Lec'hioù all a ya d'ober glad Aksoum evel Itron Varia Sion bet savet e 1665. Hervez kont emañ Arc'h ar c'hevredad enni. En iliz-se e veze kurunet impalaerien Etiopia betek Fasilides (XVIIvet kantved), ha diwezhatoc'h adalek Yohannes IV (XIXvet kantved) betek ma 'z eas an impalaeriezh da get.
An orin
En em gavout a reas Sabaiz, Mineiz hag Homerited en Etiopia eus rouantelezhioù « Arabia Eürus » (Yemen) etre 1 000 ha 400 a-raok J.-K.
500px
A bep seurt
Un aerborzh zo en Aksoum (kod AITA : AXU).
Vasco da Gama
Ur moraer hag un ergerzher e voe Vasco da Gama (war-dro 1469 - 24 a viz Kerzu 1524). Ganet e voe e Sines moarvat, e Portugal. Beajiñ a reas kalz war vor, war urzh roue Portugal. An Europad kentañ eo bet o verdeiñ betek Indez.
Abaoe deroù ar XVvet kantved e oa moraerien eus Portugal o verdeiñ pelloc’h-pellañ a-hed aodoù Afrika. Gant Bartolomeu Dias e oa bet tizhet Kab ar Spi Mat e 1488, da skouer. An tamm anaoudegezh a oa neuze eus stumm Afrika hag an anaoudegezh a oa eus lec’hiadur Indez, dastumet diwar beajoù dre zouar, a roe da soñjal e oa tu da dizhout Indez dre ober tro Afrika war vor. Gant ar roue Manuel Iañ e oa bet dibabet un noblañs, Estevão da Gama, tad Vasco, da gemer penn ul lestr da vont dre vor war-zu Azia. Hogen mervel a reas Estevão da Gama e 1497, pa oa da vont kuit. Neuze e voe fiziet ar garg da ren al listri d’e vab, Vasco.
Loc’hañ a reas eus porzh Lisboa d’an 8 a viz Gouere 1497, gant 150 den e bourzh pevar lestr. Vasco da Gama e oa kabiten al lestr brasañ, ar São Gabriel ; e vreur Paulo da Gama, Nicolau Coelho ha Gonçalo Nunes e oa an tri c’habiten all. E miz Kerzu 1497 e voe tizhet ganto, e kreisteiz Afrika, al lec’h pellañ a oa bet darempredet gant Bartolomeu Dias. Kenderc’hel a rejont goude-se, oc’h heuliañ aodoù Su Afrika da vare Nedeleg : abalamour da se e voe roet an anv Natal (Nedeleg e portugaleg) d’ar vro a oa hedet ganto. D’an 2 a viz Meurzh 1498 e voe ret dezho chom a-sav war aod Mozambik, goude ma oa bet paket al listri gant ar gwallamzer. Meur a ehan all a reas Vasco da Gama war aod reter Afrika. E Malindi, war aod ar pezh zo Kenya bremañ, e voe degemeret mat hag e voe kinniget dezhañ ul loman, Ibn Majid, a anaveze Meurvor Indez. Gant an den-se e voe kaset listri Vasco da Gama betek Indez.
D’an 20 a viz Mae 1498 e c’helljont dilestrañ e Kalikut (Kozhikode hiziv an deiz), ur gêr vras war aod Kerala. Evel-se e oa bet digoret an hent-mor etre Europa hag Indez, ha gant se un hent pouezus evit kenwerzh ar spisoù.
Distreiñ a reas Vasco da Gama da Lisbon en hañv 1499. War an hent distro e varvas e vreur, Paulo da Gama, ha douaret e voe war enez Terceira, en enezeg an Azorez. Brud vat a zeuas da Vasco da Gama goude e zistro. Gant ar roue Manuel I e voe anvet Almirante do Mar das Índias (Amiral Mor Indez), hag ur gopr uhel a voe paeet dezhañ. An titl noblañs a Dom a voe roet dezhañ.
Div wech all ez eas Vasco da Gama war vor betek Indez. Bez e oa zoken da vezañ besroue eno ha gouarnour en anv roue Portugal. Met mervel a reas nepell goude bezañ erruet e Goa, en e drede beaj, e miz Kerzu 1524. Mervel a reas e Kochi (portugaleg Cochin), d’ar 24 a viz Kerzu ha douaret e voe eno a-raok na vije degaset e relegoù da Bortugal en-dro e 1539. Kement hag ar priñs Herri ar Merdeer, Vasco da Gama zo kiriek da emled impalaeriezh trevadennel Portugal. Ouzhpenn kavout an hent da vont da Indez, e lakaas Portugal da vezañ ur vro c’halloudus e Meurvor Indez, gant e varregezh evit marc’hata hag evit brezeliñ. Klask a reas lakaat muzulmaned reter Afrika pe India da dreiñ da gristenien, dre gaer pe dre heg, oc’h ober brezel hag o lazhañ tud, hep damantiñ. En abeg da se n’eo ket gwall vrudet en India hiziv an deiz.
Kintyre
Kintyre zo saoznekadur an anv gouezelek Cinn Tìre, anv ul ledenez e Bro-Skos. Met kavout a reer an anv ivez e broioù all:
Kevre Keltiek
Un aozadur nann-gouarnamantel etrebroadel eo ar C'hevre keltiek.
Palioù ar C'hevre keltiek
Pal pennañ ar C'hevre keltiek, hag eñ un aozadur etrebroadel, a zo bezañ un harp d'ar stourmoù a ren ar c'hwec'h broad keltiek evit gwareziñ pe gounit o frankizoù politikel, sevenadurel, sokial hag armerzhel. Evit-se e klask ar C'hevre:
Aozadur ar C'hevre keltiek
Digor eo ar C'hevre Keltiek d'an holl dud eus ar broioù keltiek a sav a-du gant ar palioù displeget a-us. Bodet eo an izili e 6 skourr broadel hag ur skourr etrebroadel. Bep bloaz, e-pad ar vodadeg veur, e vez dilennet an dud zo er c'huzul-ren.
Mek'ele
Kêr-benn rannvro-stad Tigrae eo Mek'ele (መቀሌ en amhareg), e norzh Etiopia. 169.207 annezad a oa o chom enni e 2005. En XIXvet kantved en doa an impalaer Yohannes IV Etiopia staliet e annez duhont.
Ur gêr hag ur woreda eo Mek'ele (13°29′N 39°28′R). Emañ e takad Su Tigrae rannvro-stad Tigrae. Lec 'hiet eo da 2 060 m uhelder ha da 780 km en norzh da Addis Abeba.
An Obha
thumb|right|280px|An Obha
An Obha (e gouezeleg) pe The Oa pe Mull of Oa (e saozneg) zo ur c'hornad roc'hellek e mervent Ìle hag ur mirva naturel. Aod Iwerzhon (Antrim) a weler en diamen pa vez sklaer an amzer. Un tour zo eno, savet d'an 266 martolod marvet pa voe kaset al lestr Tuscania d'ar strad gant ar morlu alaman e miz C'hwevrer 1918.
E 1830 e oa c'hoazh ur 4 000 den bennak o chom eno, met didudet e voe gant an Highland Clearances.
Michiel de Swaen
thumb|right|150px|Michiel de Swaen
Michiel de Swaen (ganet e Dukark d'an 20 a viz Genver 1654 – marv e Dukark d'an 3 a viz Mae 1707) a oa ur surjian hag ur barzh eus Flandrez Frañs.
Unan eus barzhed brudetañ Flandrez e oa er, ha bevañ a rae d'ur mare ma voe staget ar c'horn-bro-se ouzh Bro-C'hall. Pell a-raok na vefe bet unvanet an nederlandeg skrivet, e klaske skrivañ en ur yezh unvan a vije komprenus d'an holl dre an Izelvroioù. Merket eo e varzhonegoù gant ar relijion ha diskouez a reont splann levezon skrivagnerien all evel Jacob Cats ha Joost van den Vondel. A-gevret gant Edmond de Coussemaker ez eo unan eus an dud o deus lezet ur roud don war ar sevenadur nederlandek e Flandrez Frañs.
Anvet ez eus ur gevredigezh sevenadurel diwar e anv hiziv an deiz e Flandrez Frañs : ar C'helc'h Michiel de Swaen.
Oberennoù
E-touez e skridoù niverus e c'haller menegiñ un droidigezh eus Le Cid gant Pierre Corneille, moulet e Dukark e 1694.
An darn vrasañ eus e oberennoù a voe moulet e Gent pe Brugge; kalz anezho a voe miret en abati Sant Winoc e Bergen, a voe devet da vare an Dispac'h, ha ne chom nemet nebeudig anezho.
Ar Sorn
Ar Sorn a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pondi e departamant ar Mor-Bihan.
Fulup III (Bro-C'hall)
Fulup III, ganet d'ar 1añ a viz Mae 1245 e Poissy ha marvet d'ar 5 a viz Here 1285 e Perpignan, a voe roue Bro-C'hall eus 1270 betek 1285.
Mab e oa da Loeiz IX ha Marc'harid Provañs.
Skridvarnerezh
Kavet e vez oberennoù skridvarnerezh e kement stumm moulet, rak ne c'hell ket mont pell ar c'helaouenner-skridvarner a zispak e venozhioù er skingomz pe er skinwel. Ar skridvarnerezh gwellañ a vez aozet gant skolveuridi e levrioù pe e kelaouennoù embannet gant ar skolioù-meur. Kavet e vez pennadoù er c'helaouennoù lennegezh 'zo pe er c'helaouennoù boutinoc'h ivez.
Ar skridvarnerezh nevesañ a c'hell bezañ levezonet gant teorienn al lennegezhioù, met n'eo ket labour ar skridvarner hini an teorienner.
Skridvarnerezh brezhonek
Rouez-tre eo ar pennadoù skridvarnerezh brezhonek pa n'eus ket kalz a skrivagnerien, hag ar re-se n'o deus ket kalz a lennerien. Klemmet o deus un nebeud skrivagnerien ne glevent heklev ebet eus an degemer graet d'o levrioù (Youenn Drezen ha Mikael Madeg en o zouez). Strivoù a zo bet graet gant skipailhoù Aber, Al Liamm, Al Lanv ha Brud Nevez evit embann pennadoù gwir skridvarnerezh. N'eus ket a skridvarnerezh brezhonek savet er skolioù-meur. Un nebeud skrivagnerien vrezhonek o deus dalc'het da sevel skridvarnadennoù diles : Youenn Olier, Reun ar C'halan, Pierrette Kermoal... memestra.
Brud Nevez
Fañch Broudig a skriv pennadoù skridvarnerezh en e gelaouenn Brud Nevez abaoe pell. Kamaraded dezhañ o deus bet graet ivez: Kadiou, Merser, ha meur a hini all. Mikael Madeg en deus bet embannet pennadoù hir, goude ma vezent alies diwar e benn e-unan.
Auror
Un auror, e romantoù Harry Potter, skrivet gant J. K. Rowling, zo ur sorser e karg e Rann Gwarez Lezennoù ar Sorserezh e Maodierndi saoz an hudouriezh. Karget e vezont da gavout ha da dapout an dorfedourien, hag en o zouez ar re zo un dañjer evit kumuniezh ar sorserien dreist-holl.
Kevre Kolombia Vras
Kevre Kolombia Vras (Gran Colombia) a zo ur stad bet krouet e miz Kerzu 1819, e Kendalc'h Angostura, ur c’hevread a oa ennañ Venezuela, Kolombia, Panama hag Ecuador. Simón Bolívar a voe prezidant ar vro ha Francisco de Paula Santander an eilprezidant anezhi. Er bloavezhioù war-lerc’h e voe peurdrec’het ar Spagnoled : gant emgannoù Carabobo e 1821 ha Pichincha e 1822 e voe kreñvaet krog Bolívar war Venezuela hag Ecuador. Divodet e voe e 1831.
Auror
Bet eo an aurored o stourm ouzh an debrerien marv (Death Eater) hag ouzh Voldemort pa oa hemañ o klask ren ar bed dre ar spont, er bloavezhioù 1970.
Urzh ar Feniks
Krouet e oa bet Urzh ar Feniks gant Dumbledore d'ar mare ma oa Voldemort e barr e c'halloud, er bloavezhioù 1970, evit derc'hel penn outañ hag ouzh an debrerien marv.
Dihunet eo bet an urzh a oa chomet diezhomm abaoe dianadigezh Voldemort goude e dagadenn ouzh Harry Potter.
Bod a gav e izili en 12, plasenn Grimmauld e Londrez.
Roll an izili
Univers de Harry Potter הארי פוטר - דמויות משנה
Jan Gustafsson
thumb|Jan Gustafsson (2011) Jan Gustafsson a zo bet ganet d'ar 25 a viz Even 1979 e Hamburg (Alamagn).
C'hoarier echedoù
Mestrc'hoarier echedoù alaman.
Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 1999, Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) abaoe 2003.
C'hoari a ra er C'hleub "Hamburg SK".
Ezel eus skipailh broadel echedoù Alamagn abaoe 2002.
C'hoari a reas e skipailh broadel echedoù Alamagn en Olimpiadoù Echedoù e Calvià e 2004.
Disoc'hoù
Kampion Echedoù dre skipailh eus Alamagn dindan 13 vloaz e 1992.
Kampion Echedoù hiniennel Alamagn dindan 15 vloaz e 1994.
Kampion Echedoù hiniennel Alamagn dindan 17 vloaz e 1996.
Kampion Echedoù dre skipailh eus Alamagn dindan 20 vloaz e 1996.
Kampion Echedoù "blitz" Alamagn e 2001.
Eilvet e Kampionadoù Echedoù Alamagn e 2004 ha 2005.
C'hoarier poker
C'hoari a ra poker a-wezhoù; skrivet en deus ul levr a-zivout ar poker, a-gevred gant ar c'hoarier a-vicher izelvroat Marcel Lüske.
1663
Diwar-benn bloavezh 1663 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1663
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1663
Dogfeiling
Dogfeiling a oa ur rouantelezh vrezhon e reter Gwynedd, e Kembre. Un isrouantelezh e Gwynedd e oa, krouet gant Dogfael, mab yaouankañ Cunedda. Berzh bras a voe gant Dogfeiling da gentañ. E 500 e perc’hennas ar roue Elnaw ap Dogfael rouantelezh Glastenning e Dumnonea. E vab, Cyndwyn Glas, a aloubas Caer Luit Coyt, e reter Pengwern, a roas d’unan eus e vibien.
War-dro 642, roue Dogfeiling, Eludd ap Glas, a yeas da roue Powys pa varvas Selyf Sarffgadau en Emgann Caer Leon. Hêr ebet n'en doa avat, ha gant map Selyf ez eas Powys en-dro tra ma voe distrujet Pengwern gant Oswiu Northumbria e 656.
Remziad Dogfeiling a gollas Glastenning a voe tapet gant Wessex e penn ar ha pa varvas ar roue diwezhañ, Meurig ap Elaed, hep hêr war-dro 700, ne vire Dogfeiling nemet he douareier hengounel. Staget e voe Dogfeiling en-dro ouzh Gwynedd goude-se.
Marc'heg ruz
Ar marc'heg ruz a zo un evn hirc'harek, Limosa lapponica an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar marc'heg ruz en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
An Ospital
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijerion e oant holl. Marvet int d'ar 7 a viz Kerzu 1940 e-kerzh an Eil Brezel Bed pa gouezhas o c'harr-nij. (Beaufort I) en Ospital
Sant-Malgant
Sant-Malgant (Saint-Maugan e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Bierbeek
Bierbeek a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Yves Le Berre
Kelenner
Kelenner rusianeg eo bet a-raok mont da gelenner brezhoneg e skol-veur Brest. Enebet en doa ouzh krouidigezh an aotreegezh vrezhonek da gentañ, ouzh ar c'h-CAPES brezhonek goude.
Embannadurioù brezhonek
N'anavezer ket skridoù brezhonek gantañ. A-hervez ne rae nemet gant ar falc'huneg.
Gantañ eo bet kaset da benn embannadur Kastell Keryann Koadanskourr, ar romant brezhonek kentañ.
Poelkapelle
Poelkapelle en izelvroeg, Poekapelle e flandrezeg kornôgel, zo ur rann-gumun eus Langemark-Poelkapelle e Kornôg-Flandrez e Belgia.
E 1977 e voe bodet e voe gant Langemark da sevel kumun nevez Langemark-Poelkapelle.
1904
Diwar-benn bloavezh 1904 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Loeiz
Loeiz zo un anv-badez brezhonek, deuet eus an anv gallek Louis. Loeiza eo ar furm wregel.
1904
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1904
Loeiz
E yezhoù all
thumb|150px|right|[[Loeiz IX, roue Bro-C'hall ha sant. Kas a reas da benn ar brezelioù enep d'an Albigiz hag ar Vuzulmaned e Tunizia. ]] thumb|150px|right|[[Loeiz XIV, ar Roue Heol. Kas a reas da benn meur a vrezel, evel an hini enep ar Bonedoù Ruz]] thumb|150px|right|Loeiz, roue Hungaria
1904
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1904
Loeiz
Rouaned Bro-C'hall
18 roue zo bet anvet Loeiz e-touez rouaned Bro-C'hall, nemet ne renas ket Loeiz XVII.
Tud all
thumb|150px|[[Loeiz ar Chalotez.]] Anaout a reer e Breizh tud evel :