cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ruth (Bibl)
Lenn a reer hec'h istor e Levr Rout an Tanac'h. Goude marv Elimelec'h, Mahelon ha Kileyon e tivizas Noemi distreiñ da vro Yehouda. Chom a reas Orpa e Moav met dont a reas Rout ganti ha divizout lakaat he feiz e Doue Israel. Boaz, un den pinvidik eus tiegezh Elimelec'h, a sikouras hag a zasprenas anezhi hervez lezennoù ar mare. Deuet da vezañ gwreg Boaz e c'hanas Oved hag a c'hanas Yese (tad David). Pouezañ a ra an istor-mañ war ar fed e voe mamm-gozh David un estrenez hag henvamm Jezuz war memes tro.
Plomer an Andoù
Ar plomer an Andoù (Podiceps andinus) a oa un evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Er bloavezhioù 1940 e oa paot ar plomer-se c'hoazh. E 1968 ne veze renablet ken nemet 300 hinienn, hag e 1977 e voe gwelet teir hinienn evit ar wech diwezhañ. E 1981 ha 1982 e voe graet enklaskoù evit dont a-benn da ziskoachañ un hinienn bennak, en aner. Renket eo bremañ e-touez ar spesadoù aet da get.
Liesseurt e vefe an abegoù :
Annez
Bevañ a rae al labous e Kolombia, e-kichen lenn Tota dreist-holl.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Podiceps andinus en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Alan Lezardrev
Alan (Iañ) Lezardrev (Alain de Lezardrieu) a voe eskob Treger eus 1262 da 1275.
Deuet e ao war-lerc'h un eskob ha ne ouzer nemet pennlizherenn e anv H..., hag e oa deuet war-lerc'h Hamon er bloaz 1255, hag aet da Anaon war-dro 1262.
Ne ouzer ket muioc'h diwar-benn Alan, nemet ardamezioù e familh (hep al livioù)
Alan (II) Brug a zeuas war e lerc'h.
Proviñs Oristano
Proviñs Oristano (provìntzia de Aristanis e sardeg) zo ur broviñs eus Italia er rannvro Sardigna.
Gwespetaer bailh
Ar gwespetaer bailh (Merops bullockoides) a zo un evn amprevanetaer.
Annez
Bevañ a ra al labous e kreiz ha su Afrika.
Eve
Eve zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed, kar d'an anv brezhonek Eva.
Josephine Wessely
Josephine Wessely (1860-1887) a oa un aktourez aostrian. Brudet e oa bet o c'hoari Gretchen e Faust, gant Goethe.
Le Coup d'État permanent
Le Coup d'État permanent zo un arnodskrid gant François Mitterrand diwar-benn politikerezh Charles de Gaulle, bet embannet e 1964.
Lázaro Barbosa de Sousa
Lázaro Barbosa de Sousa, anaveztoc'h evel Lázaro Barbosa (Barra do Mendes, 27 a viz Eost 1988 – Águas Lindas de Goiás, 28 a viz Mezheven 2021) a oa ul lazher ha gwaller braziliat. Hag aet d'an Anaon d'an 28 a viz Mezheven 2021.
Lesanvet e oa bet O Carrasco do Incra 9 ("Bourev Incra 9" e brezhoneg) ha Serial Killer do DF.
Proviñs Nuoro
Proviñs Nuoro (provìntzia de Nùgoro e sardeg) zo ur broviñs eus Italia e reter-kreiz enez-rannvro Sardigna. Kêr Nuoro (Nùgoro e sardeg) eo ar pennlec'h. En hanternoz dezhi emañ proviñs Sassari, er c'hornôg proviñs Oristano, hag er c'hreisteiz  Sardigna ar Su. 76 kumun zo er broviñs, ha 212 477 a dud a oa enni o chom e 2016.
La Barre-de-Monts
La Barre-de-Monts zo ur gumun war bevenn ar Geunioù Brezhon, e Norzh departamant Vañde, e Bro-C'hall.
Douaroniezh
Ar vourc'h zo war bevenn ar Geunioù Brezhon, ha pemp traezhenn zo ivez en norzh hag er c'hornôg, dispartiet diouzh ar vourc'h gant ur c'hro tevenier plantet gant gwez-pin hag a zo ul lodenn eus ar c'hoad anvet forêt des Pays de Monts hag a ya er su betek Saint-Hilaire-de-Riez. 1200 devezh-arat zo dindan wez-pin er gumun, koadoù treuzet gant gwenodennoù-bale hag an hent war-zu pont Nervouster a-us da strizh-mor Fromentine. War an aod e kaver kêriadenn Fromentine justawalac'h, ur c'houronklec'h e 2 km er gwalarn d'ar vourc'h, e lec'h ma c'haller lestrañ da Enez Euz (Yeu e galleg). En em astenn a ra ar gumun war. An uhelder keitat zo 3 metr.
Ardamezouriezh
Da dreiñ : D'or à la barre d'azur accompagnée à dextre de trois monts de sable mouvant du flanc et de la partition et portant trois pins au naturel, et à senestre d'un vaisseau de gueules équipé d'argent voguant sur une mer ondée de sinople.
Proviñs Sud Sardegna
Proviñs Sud Sardigna (provincia del Sud Sardegna en italianeg, provìntzia de sa Sardigna de su Sud e sardeg) zo ur broviñs eus Italia er rannvro Sardigna.
Krouet eo bet d'ar 4 a viz C'hwevrer 2016 o vodañ proviñsoù Carbonia-Iglesias ha Medio Campidano. .
L'Enfant (danevell, 1882)
L'Enfant zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Istor
Ar pezh-c'hoari Musotte zo tennet eus an danevell-mañ.
Un danevell all, gant an oberour, zo bet anvet L'Enfant ivez e 1883.
Plomarc'h Pella
Plomarc'h Pella zo ur gêriadenn eus Douarnenez, savet en Henamzer.
Ti sallañ Plomarc'h Pella eus an Henamzer
Labouradeg Plomac'h Pella eo an ti sallañ sardined kozh ar muiañ anavezet e Bae Douarnenez. Eno ez eus pevar savadur ingalet en draoñiennig ha war an div uhelenn a bep tu dezhi. N'eus diskouezet nemet unan eus ar savadurioù staliet en draoñienn.
Ken mat eo bet miret ken eo ur skouer dibar e Galia.
An danvezioù implijet
War ar monumant e c'haller gwelet e oa bet treset ar juntoù gant un houarn.
Ar mein a zeue eus ar mengleuzioù tro-war-dro hag eus Traezhenn ar Gored, evel ma vez diskouezet gant ar c'hregin kravan a c'haller gwelet war un nebeud mein-moger.
Sed amañ ostilhoù ar venerien vein: ar mailhig evit tennañ ar bloc'hoù eus ar mengleuzioù, ar genn, ar morzhol-benañ evit rafantiñ ar mein-moger, ar minaoued, ar gizell eeun, ar gizell dantek evit reizhañ gorre ar mein, ar gizell-gleuz, hag ar skouer gant e reolenn dereziet evit tresañ.
Ar framm hag an doenn
C'hoarvezout a rae toenn ar savadur eus teol plaen rizennek (tegula) ha teol damront (imbrex), siellet gant pri-raz evit didreuzusted ar savadur. Pounner e oa an hollad gant 80 kg dre m2.
Diazezet e oa an doenn bounner-se war ur framm emzoug ma oa mañsonet he feulioù e pignonioù ar savadur, diazezet war mañsonadurioù ar beolioù, ar pezh a ingale hollad ar pouez.
Adkavout a reer hengoun ar frammadur-se e koc'huioù ar Grennamzer evel e Ploueskad.
Ar gêriadenn en XIXvet kantved
Ur gêriadenn peskaeterien e oa. Peskataet e veze dreist-holl e-pad an hañv; labourioù all a bep seurt a veze kaset da benn gant paotred ar gêriadenn ar peurrest eus ar bloaz.
E 1820 e oa eno tri zoneller, ur mañsoner, un heskenner war stern, ur bener, martoloded e servij ar Roue, mevelien ha labourerien-douar.
A-raok 1848 ne veze ket meneget labour ar merc'hed gant ar marilhoù at boblañs. Adalek ar bloavezh-se avat e ouzomp e oa gwragez er gêr, divoullerezed, rouederezed.
Bez' e oa ivez, e 1820, 23 zi ha 3 "c'hozh ti", er gêriadenn, pep a liorzhig sko outo. An dud-se a ranne ivez ur park dezhañ meur a logell war an anv evit labourat an douar.
Ur forn-vara a oa e-kichen an ti-feurm zo anezhañ hiziv an deiz.
Diglink a-walc'h e oa an ti: mogerioù greunit, hag int livet gant un indu, ul leur douar palumet, un doenn savet gant soul segal ha da c'houde gant mein-glas.
Ouzhpenn c'hwec'h den a veve e pep ti. Bugale a veze ganet bep daou vloaz enno met kalz anezho a varve hag int yaouank c'hoazh.
Leviegezh
Levr al Leviegezh eo trede levr ar Pentateuc'h. Ennañ e kaver ar reolennoù lidel a-zivout beleien meuriad Levi : lid ar sakrifisoù, reolennadur ar glan hag an dic'hlan.
El levr-mañ e kaver (19 33-34) : "Pa vo o chom ganit un ostiziad, en ho pro, na vac'homit ket anezhañ. Evel ur c'henvroad e vo evidoc'h an ostiziad o chom du-se. Karout a ri anezhañ eveldout, rak ostizidi ez oc'h bet e bro Ejipt. Me eo an Aotroù, ho Toue."
Marcq-en-Ostrevent
Marcq-en-Ostrevent a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .
Levr an Niveroù
Levr an Niveroù a zo pevare levr ar Pentateuc'h pe an Tora. Implijet eo bet an titl e Bibl an Dek ha Tri-Ugent hag er Vulgat peogwir e kaver niveradegoù pobl Israel ennañ (1-4 ; 26). Evit ar Yuzevien ez eo Levr an Gouelec'h a glot gwelloc'h gant e zanvez : lezennoù pobl Israel hag istor an hir a gantreadenn a gasas anezhi dre an dezerzh, bleniet gant Moizez, eus Menez Sinai betek stepennoù Rouantelezh Moab e-tal Jeriko. Tudenn Moizez eo an hini bouezusañ el levr.
Alia (Italia)
Alia zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia. 3 364 a dud zo enni o chom.
Jacopo Pontormo
Jacopo Carucci, anavezet evel Jacopo da Pontormo, ha Pontormo ken eeun ha tra (Pontormo, 24 Mae 1494 – beziet e Firenze d'an 2 Genver 1557), a oa ul livour italian.
Bili (disheñvelout)
Bili a c'hall bezañ:
Alimena
Alimena zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou
« Pelec'h ez ez 'ta, Tonton Laou » zo ur ganaouenn vrezhonek war un ton dañs-tro.
Orin
Dastumet eo bet gant Cheun ar C'hann, ur c'henderv da Wennole ar Menn hervez an akordeoñser Bernard Lasbleiz.
E 1950 e voe embannet gant Emgleo Breiz el levrig Digor an abadenn, hag adembannet e 1985.
Yezh
Er c'homzoù e kaver:
Meuriad Levi
Levi a zo, hervez ar Bibl, trede mab ar Patriark Jakob hag e wreg Lea (Levr ar C'heneliezh 29 34). Meuriad Levi a zo unan eus daouzek meuriad Israel (Er 1 2). Pa voe rannet Kenaan ne voe roet douar ebet dezhañ, met ur garg relijiel. Moizez hag Aaron a oa izili eus ar meuriad-se.
Malacocincla
Malacocincla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1845 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) isspesad en holl.
Aliminusa
Aliminusa zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Josephine von Baden
Josephine von Baden (1813-1900) a oa ur briñsez alaman. Merc'h e oa d'an dug-meur Karl Ludwig Friedrich von Baden ha d'e bried Stéphanie Louise de Beauharnais.
Dimeziñ a reas d'an 21 a viz Here 1834 e Karlsruhe da Karl Anton von Hohenzollern-Sigmaringen, mab da Karl von Hohenzollern-Sigmaringen (1785–1853) ha d'e bried Marie Antoinette Murat (1793–1847), nizez d'ar jeneral gall Joachim Murat, Roue an Div Sikilia, breur-kaer da Napoleone Buonaparte.
Metalouriezh
Metalouriezh a vez graet eus domani studiañ pe ijinerezh an danvezioù metalek. Penaos kemmeskañ anezho, o sevel. Metalouriezh a vez graet ivez gant ur ster ledanoc'h eus an deknologiezh a servij da sevel metaloù: an doare ma z'eo implijet ar studioù evit o implij er sevel dafar, kement hag an ijinadurioù liammet ouzh ar metaloù evit o implij e dafar evit ar guzumerien pe an industrielezhioù.
Certaldo
Certaldo a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Ermesinda
Ermesinda, pe Ormisenda, pe Ermisend, a oa rouanez Asturiez ha pried Alfonso Iañ Asturiez.
Merc'h e oa d'ar roue Pelayo Asturiez ha d'e bried Gaudiosa. Dimezet e oa bet da Alfonso, mab d'an dug Pedro Kantabria.
Ernst August von Hannover
Ernst August von Hannover zo anv meur a zen :
Yelizaveta Yaroslavna
Yelyzaveta Yaroslavna (ukraineg : Єлизавета Ярославна ; 1025 – ~ 1067), anvet Ellisiv Kyiv a-wechoù, a oa ur briñsez eus Rous Kyiv hag a droas da rouanez Norvegia dre he dimeziñ gant Harald Hardråde e 1043.
Buhez
Ganet e voe e 1025 gant he mamm Ingegerd Olofsdotter Sveden (Sveden 1001 – Kyiv, 1050), eil pried Yaroslav Iañ ar Fur (~ 978 – 1054), priñs meur Kyiv ha Novgorod.
C'hoar Anna Kyiv, rouanez ar Franked, e oa Yelyzaveta. Ur c'hoar all dezhi, Anastasia Kyiv, a voe rouanez Hungaria.
Ar priñs norvegiat Harald Sigurdsson Hardråde, unan eus kadourien veurañ an Istor, a guitaas Norvegia e 1030 goude Emgann Stiklestad ; war e hent da Vizantion e reas un ehan e lez Kyiv ma voe piket e galon gant Yelyzaveta, met nac'h a reas he zad he dimeziñ d'ur priñs paour en harlu. Kenderc'hel gant e hent a reas Harald ; komandant Gward ar Vareged e voe e Bizantion, ha kalz pinvidigezhioù a vernias dre e gurioù e reter ar Mor Kreizdouar a-raok distreiñ da Gyiv, ma'z asantas Yaroslav reiñ e verc'h Yelyzaveta dezhañ. Er saga anvet Morkinskinna e lenner e voe dalc'het an eured e-kerzh ar goañvezh 1043-44 ; e 1045 e vije aet ar c'houblad da Norvegia. Den ne oar hiroc'h a-zivout eured Yelyzaveta Yaroslavna ha Harald Hardråde eget ar pezh a lenner digant ar barzh Stúfur Thordharson "an Dall" (* 1025), meneget en Heimskringla Snorri Sturluson (~1230), hag a zo gwall skort : ne c'heller ket gouzout ha mont da Norvegia a eure Yelyzaveta evit gwir; pe marvet e vije war an hent. Ur fed istorel eo e voe lakaet Harald Hardråde da genroue ar vro a-gevret gant e niz Magnus Olavsson. E-unan e renas Harald war Norvegia goude marv Magnus e 1047. Ur fed istorel all eo e kemeras Harald un eil gwreg e 1048, un Norvegiadez anvet Tora Torbergsdatter, evit abegoù politikel ; daou vab en doe ganti : Olaf III Norvegia ha Magnus II Norvegia.
E 1066 e tivizas Harald aloubiñ Bro-Saoz, met lazhet e voe en Emgann Stamford Bridge (25 a viz Gwengolo 1066). En deiz-se end-eeun e varvas Maria Haraldsdotter, merc'h Harald ha Yelyzaveta ; o merc'h all, Ingegerd (~ 1046 – ~ 1120) a voe rouanez Danmark adalek 1085 betek 1095 ha hini Sveden adalek 1105 betek 1118.
Merops variegatus
Merops variegatus a zo ur spesad evned amprevanetaer e-touez kerentiad ar Meropidae.
Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra al labous en Afrika ar C'hreiz : Angola, Burundi, Gabon, Ginea ar C'heheder, Kameroun, Kenya, Nigeria, Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Republik Kongo, Republik Kreizafrikan, Rwanda, Tanzania ha Zambia. Tri isspesad zo dezhañ :
Villafrati
Villafrati zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Villers-en-Cauchies
Villers-en-Cauchies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Rannvro Chūbu
Rannvro Chūbu (中部地方), pe Kreiz Japan (中部日本) zo ur rannvro e-kreiz Honshū, en enezenn bennañ Japan. Bodañ a ra nav prefediezh (ken) : Aichi, Fukui, Gifu, Ishikawa, Nagano, Niigata, Shizuoka, Toyama, ha Yamanashi.
Emañ dres etre Rannvro Kantō ha Rannvro Kansai. Brasañ lodenn Honshū eo ar rannvro ha menezioù uhel ha ribin-diribin zo enni. Rannet eo gant Alpoù Bro-Japan etre tu ar Meurvor Habask, heoliek e-doug ar goañv, ha tu Mor Japan, goloet a erc'h e-pad ar goañv.
Emañ ar Menez Fuji ha kêrioù bras Nagoya ha Nagano eno. Kalz touristed zo dedennet gant ar menezioù.
Levi
Levi zo un anv-den hag a gaver er Bibl :
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh yuzev eo ivez.
Gwespetaer penn du
Ar gwespetaer penn du a zo un evn amprevanetaer, Merops breweri an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika, peurgetket tost aodoù Gabon hag a-hed ar stêr Kongo.
Roll priedoù Rouaned Bro-Saoz
Priedoù Rouaned Bro-Saoz eo ar priñsezed a zimezas da Rouaned Bro-Saoz ; lod anezho a voe kurunennet.
Yann-Vari Le Goff
Yann-Vari Le Goff (Jean-Marie Le Goff, 31 Kerzu 1864 - 3 Eost 1952) a oa mezeg ha troour brezhonek.
Altavilla Milicia
Altavilla Milicia zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Speak Softly Love
Speak Softly Love zo ur ganaouenn saoznek, savet gant Nino Rota, evit an ton, ha Larry Kusik, evit ar son, ha kanet er film The Godfather e 1972. Anavezet eo an doare sonet evel The Godfather theme. Krouet eo bet ar ganaouenn gant Andy Williams
Kanerien
Kanet e vez peurvuiañ e saozneg, met doareoù all zo, en italianeg ha yezhoù all. Kanet eo bet ar ganaouenn gant ar ganerien-mañ:
Corthylio
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1853 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Urzh Sant Yann Jeruzalem
thumb|250px|right|Ar Mestr Meur gant e genvarc'heien bennañ e penn kentañ ar XIVvet kantved. thumb|250px|right|Kastell an Herberc'hourien war Enez Rodez Urzh Herberc'hourien Sant-Yann Jeruzalem, Rodez ha Malta eo anv klok an urzh katolik a vez graet Urzh Sant Yann Jeruzalem anezhañ peurvuiañ. Anavezet eo ivez dindan an anv a Urzh an Herberc'hourien, Urzh an Ospital, pe e anv latin Ordo Hospitalis sancti Johannis Ierosolimitani.
Galloudus e teuas da vezañ an urzh er Mor Kreizdouarel o terc'hel da vrezeliñ a-enep ar Sarrazined. Pa voe skarzhet gant an Impalaeriezh Otoman e kavas bod an urzh en Enez-Valta a voe roet dezho gant an Impalaer Charlez V.
Ur galloud a-bouez e teuas da vezañ e Kreiz ar mor Kreizdouarel ha mestr e chomas an urzh war an enezenn betek ma voe skarzhet o Mestr-Meur gant Bonaparte en anv ar Republik Gall. Gwarezet e voe an urzh neuze gant ar Tsar Paol I Rusia. Goude ur prantad diskar e voe renevezet an urzh dindan anv Urzh Malta. Dont a reas da vezañ un aozadur denegour oberiant tre, dilezet gantañ an armoù hag o lakaat nebeutoc'h a bouez war ar relijion.
Campofelice di Fitalia
Campofelice di Fitalia  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Morena Son
Morena Son zo ul laz seizh maouez, kanerezed ha sonerezed eus Santiago de Cuba, e reter pellañ an enez. Holl o deus studiet ar sonerez klasel a-raok kregiñ da son ar son cubano, gant binvioù poblek sonerezh Kuba. Bet int o kanañ en un toullad broioù eus kornog Europa (Spagn, Bro-Saoz, Bro-C'hall) :.
Altofonte
Altofonte  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Villabate
Villabate  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Bagad Melinerion
Melinerion eo anv bagad Gwened.
Celle
Celle zo anv meur a lec'h.
Lécluse
Lécluse a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .
Oeñs
An oeñsoù, pe melloù ar bizied, eo eskern ar bizied.
Alan II Brug
Alan II Brug (Alain II de Bruc) a voe eskob Treger eus 1276 da 1296.
Campofelice di Roccella
Campofelice di Roccella  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Alan II Brug
E-kerzh e eskobelezh, ar Gordennerien en em stalias e Gwengamp e 1283, hag an Dominigidi e 1284.
Envel a reas Erwan Helouri da ofisial eskopti Treger ha person Tredraezh. Goude-se en dilec'hias da Louaneg.
Geoffroy (II) Tournemine a zeuas war e lerc'h.
Manganez
Ar manganez zo un elfenn gimiek, 25 eo e niver atomek hag Mn e arouez kimiek.
Arnošt Muka
Arnošt Muka, pe Karl Ernst Mucke en alamaneg, (Großhänchen, 10 Meurzh 1854 - Bautzen, 10 Here 1932) a oa ur skrivagner ha kelenner sorab a labouras evit ar sevenadur sorabek hag a savas Mirdi Sorab Bautzen.
Buhez
Mab e oa d'ul labourer-douar. Skoliet e voe e "Gymnasium" (lise) Bautzen, etre 1869 ha 1874. Eno e oa ezel eus ar gevredigezh Societas Slavica Budissinensis. Goude-se e studias an doueoniezh hag ar yezhoniezh slavek e skol-veur Leipzig eus 1875 da 1879. Labourat a reas evel kelenner lise e Zittau ha Bautzen.
Levezon
E 1874 e lakaas e anv er gevredigezh Maćica Serbska. Ezel a enor e voe anezhi e 1904, ha prezidant a enor e 1922.
E 1875 e savas, gant ar barzh Jakub Bart-Ćišinski, ar gevredigezh studierien Schadźowanka hag a zeuas da vezañ ar Jungsorbische Bewegung, luskad ar Sorabed yaouank.
Eñ eo diazezer ar Mirdi sorab e Bautzen.
A-hed e vuhez e kreskas e vrud evel skrivagner hag embanner, koulz ha kelaouenner. Embann a reas oberennoù klok Handrij Zejler (1883-1891), ren a reas ar c'helaouennoù sorabeg Lužica (1882-1907) ha Časopis Maćicy Serbskeje (1848-1937).
Medalennet e voe meur a wech e meur a vro : e Serbia (Urzh sant Sava), e Rusia (Urzh Sant Stanislas), e Montenegro (Urzh ar priñs Danilo), e Saks (Urzh Albrecht).
Avelina
Avelina zo un anv-badez galizek, italianek, ha spagnolek, hag a vez roet d'ar merc'hed.
Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Lüneburg
Wilhelmine Amalie von Braunschweig-Lüneburg (Hannover 1673-1742 Vienna) a oa ur briñsez alaman hag a zimezas da Joseph Iañ an Impalaeriezh Santel, ha dre-se e teuas da vout impalaerez, rouanez Germania, Bohemia ha Hungaria, arc'hdugez Aostria.
Aurelio
Aurelio zo un anv-badez spagnolek.
Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Lüneburg
He buhez
Merc'h e oa da Johann Friedrich von Braunschweig-Calenberg (1625-1679), ha d'e bried Benedicta Henriette von der Pfalz, kontez Bayern-Simmern (1652-1730).
He marv
Mervel a reas diwar an naplez roet dezhi gant he fried.
Avelina
Istor
Avelina zo ur berradur eus Avila, stumm latin ar germaneg kozh avi, a c'hallfe sinifiañ "c'hoant".
Castronovo di Sicilia
Castronovo di Sicilia  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Lui ?
'Lui ? ' zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant, embannet e 1883.
Gwespetaer Somalia
Gwespetaer Somalia (Merops revoilii) a zo un evn amprevanetaer.
Lui ?
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Gil Blas an 3 a viz Gouhere 1883, ha sinet Maufrigneuse. Adembannet e voe en dastumad Les Sœurs Rondoli e 1884.
Gwespetaer Somalia
Annez
Bevañ a ra al labous e Kenya, Etiopia ha Somalia.
Lui ?
An danevell
An Aotrou Raymon a skriv d'ur mignon da gemenn dezhañ emañ war zimeziñ. Enep d'e vennozhioù e ra, rak an holl vaouezed eo a gar. Hep karantez eta eo e timezo. Nemet pemp gwech n'en deus gwelet an Dimezell Lajolle ha ma en deus he c'havet onest ne seblant ket dezhañ bout gwall goant. Mar dimez eo dre aon rak bout digenvez. Aon rakañ e-unan en deus, pa vez digenvez, rak un noz en deus bet un douellwelidigezh : un den a oa manet kousket en e gador-vrec'h. Abaoe en deus aon rak hennezh.
Raoul de Navery
Eugénie-Caroline Saffray, Raoul de Navery hec'h anv pluenn (Ploermael, 19 a viz Gwengolo 1829 – Reuil-en-Brie, 17 a viz Mae 1885) a oa ur skrivagnerez vreizhat hag a skrive e galleg. Skrivet he deus e-leizh a oberennoù katolik-kenañ a spered.
Vicari
Vicari  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Raoul de Navery
Desavet e voe Eugénie-Caroline Saffray gant he mamm en un doare strizh. Skoliataet e voe e skol Itronezed Itron Varia ar Galon Sakr e Gwened, ar pezh a vroudas anezhi da vont war-du al lennegezh. Euredet e voe d'an oad a seitek vloaz da Eugène Jean Baptiste Chervet, kargad e prefeti Roazhon. Mervel a reas he gwaz pevar bloaz goude. Ugent vloaz e oa ha kregiñ a reas da skrivañ.
E pajenn 293 Le Marquis de Pontcallec adembannet gant Yoran embanner, e 2016 e kaver an dro-lavar, Breiz atao! evit ar wezh kentañ. .
Oberennoù
Setu amañ ul listenn diglok eus oberennoù Eugénie-Caroline Saffray.
Levidi
Hervez levr an Adlezenn er Pentateuc'h e resevas izili meuriad Levi ur garg relijiel ha n'eo ket douaroù. Ad 10 8-9 : "Er mare-se e tispartias an Aotroù meuriad Levi evit dougen arc'h Emglev an Aotroù, evit chom dirak an Aotroù da lidañ ha da vennigañ e anv, betek hiziv. Setu perak n'en deus bet Levi na lod na hêrezh gant e vreudeur. An Aotroù eo e hêrezh, evel m'en deus prometet an Aotroù, da Zoue, dezhañ."
Meneg a zo eus ul Leviad en Eil Testamant e parabolenn ar Samaritan mat (Lukaz 10 32 : "En hevelep stumm, ul Leviad erruet war an dachenn,o welout ivez anezhañ a dremenas dre ar c'hostez all."
Aurelio Asturiez
Pempvet roue Asturiez e oa Aurelio (war-dro 740- San Martín del Rey Aurelio, 774).
Mab e oa da Fruela Kantabria, mab-kaer d'ar roue Alfonso Iañ Asturiez ha breur da Bermudo Iañ.
Ren a reas en Asturiez adal 768 betek e varv e 774. Dibabet e voe da roue gant uhelidi Asturiez goude marv e genderv Fruela Iañ Asturiez, a oa bet drouklazhet.
Stadoù Venezuela
Sede anvioù an teir stad warn-ugent a zo e Republik Venezuela.
Corleone
Corleone  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia. Un 10 000 a dud zo eno o chom.
Bili
Bili pe mein aod a zo mein, bihan pe vihanoc'h, damgelc'hiek alies, deuet da vezañ flour o gorre dre vezañ ruilhet ha diruilhet gant dour ar mor pe dour ar stêrioù. Un dachenn dindan vili a zo ur "vilieg". Kavet e vez irvi bili ivez, anvet an "Erv-vili" e Breizh.
En tisaverezh
En tisaverezh e veze implijet bili evit kreñvaat ar mogerioù pe er pri-raz (meskajoù doare pri, plouz ha bili da skouer). Implijet ez eo ivez evit sevel mozaikennoù.
E-pad an Eil Brezel-bed ec'h implijad an Alamanted kalz mein-aod evit sevel ar pri-raz evit Moger an Atlantel. Un uzin a oa bet savet er vro-Vigoudenn hag a zo tu da welet he dismantroù hiziv-an-deiz c'hoazh (Uzin drailhañ bili Tregeneg).
En arzoù
Implijet e vez a-wechoù ar bili en arzoù evit bezañ arouez d'an natur c'hlan. An tu a zo d'o implij ivez evit tresañ gant pentur warnañ, pe e kizellañ.
Implijet e vez skeudenn ar bili en arzoù hag el lennegezh, dreist-holl evit diskrivañ un dra bennak pe unan bennak kozh. A-wechoù e vezo implijet evit diskouez ne gemm ket an traoù, doare meulgan d'an amzer dremenet.
Er relijion
Bili a zo bet kizellet gant pennoù pe tresoù doueed. Gant ar Yuzevien e vez lakaet bili pe mein bihan war ur bez evit enoriñ ar re aet da anaon.
Noel
Noel, Noël pe Noell (ral) zo un anv-badez hag un anv-tiegezh a gaver e galleg ha saozneg abaoe an. Noel zo ur ger evit Nedeleg, dont a ra eus ar ger nael hag a zeu eus al latin natalis, ganidigezh. Roet e vez Noel evel anv-badez d'ar baotred er broioù gallek ha d'ar baotred ha merc'hed er broioù saoznek.
Adstummoù
Noelle, Noëlle ha Noella evel anvioù-badez merc'hed
Termini Imerese
Termini Imerese  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Battle in 5 Seconds After Meeting
Battle in 5 Seconds After Meeting ("Emgann a-barzh 5 eilenn goude kejet", japaneg : 出会って5秒でバトル, Hepburn : Deatte 5-byō de Batoru) zo un heuliad manga japanat skrivet gant Saizō Harawata ha treset gant Kashiwa Miyako.
Camporeale
Camporeale  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Billy
Billy zo:
Seraidi
Istor
Anvet e oa bet diwar anv ar jeneral gall Thomas-Robert Bugeaud.
The A-Team (film)
The A-Team zo ur film stadunanat embannet e 2010 ha diazezet war ar stirad skinwel eus ar bloavezhioù 1980 gant ar memes anv krouet gant Frank Lupo ha Stephen J. Cannell. Kenskrivet gant Brian Bloom ha Skip Woods ha sevenet eo gant Joe Carnahan. Aktourien ar film eo Liam Neeson, Bradley Cooper, Quinton Jackson, Sharlto Copley, Jessica Biel, Patrick Wilson ha Brian Bloom. Kavout a reer ivez Dirk Benedict ha Dwight Schultz eus ar stirad skinwel diazez en ur c'hameo. Ar film a gont istor an "A-Team", un unvez nerzhioù ispisial a zo bet toullbac'het evit un torfed n'o devoa ket sevenet. Tec'het int ha klask a reont prouiñ int digablus. Ar film zo bet produet gant Stephen J. Cannell, Ridley Scott ha Tony Scott. Embanet eo bet ar film er sinema d'an 11 a viz Even 2010 gant 20th Century Fox.
Gwespetaer gouzoug glas
Ar gwespetaer gouzoug glas (Merops viridis) a zo un evn amprevanetaer hag a vev en Azia ar Gevred hag e Sina.
The A-Team (film)
Ar film a oa bet labouret warnañ abaoe kreiz ar bloavezhioù 1990. Meur a skrivagner ha meur a senario a oa bet met chomet eo diechu. Ur wech embannet, ar film zo bet burutellet etre kement a-fed arc'hant rastellet er box office gant $177 milion evit ur vouejedenn a $110 milion.
Sclafani Bagni
Sclafani Bagni  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Gwespetaer Böhm
Ar gwespetaer Böhm a zo ur spesad evned, Merops boehmi an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e koadegi gleb Afrika ar Reter (Malawi ha broioù tost).
Campofiorito
Campofiorito  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Reconquista
Ar Reconquista eo ar prantad ma voe adaloubet rouantelezhioù muzulman al ledenez iberek gant ar gristenien. Kregiñ a reas e 718 hag echuiñ e 1492 pa voe skarzhet Boabdil gant Fernando II Aragon hag Izabel Iañ Kastilha.
Dibenn (1227-1492)
Degouezhout a ra rouantelezh Alfonso etre daouarn e verc'hed Sancha León ha Dulce. Goude emglev an Tercerías, aozet gant e vamm, Teresa Portugal, ha Berenguela Kastilha, ez eas León gant Fernando III Kastilha (1199-1252), ma voe unanet León ha Kastilha dindan Kurunenn Kastilha.
Hamel (Norzh)
Hamel a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .
Thomas-Robert Bugeaud
Thomas Robert Bugeaud, markiz La Piconnerie ha dug Isly (Limojez, — Pariz, ), a oa ur jeneral gall a gemeras ur perzh bras en aloubadeg Aljeria en.
Impalaeriezh latin Kergustentin
Impalaeriezh latin Kergustentin, pe Impalaeriezh latin zo ur stad latin feodel savet gant renerien ar pevare Kroaziadeg e lanneier tapet diwar impalaeriezh Bizantion. Ar pal e oa kas tiegezh an impalaerien ortodoks da get ha staliañ e penn ar stad ul lignez katolik a zae eus ar c'hornôg. E giz-se e oa bet klasket adkavout galloud ha gorre an impalaeriezh roman kozh.
Da benn-kentañ e oa galvet tud d'ar pevare Kroaziadeg d'aloubiñ Jeruzalem adarre, kouezhet gant ar vuzulmaned abbasid, met kudennoù politikel hag un diouer a c'halloud milourel a lakaas ar groazidi da cheñch soñj ha mont da lakaat seziz war Kergustentin, kêr-benn impalaeriezh Bizantion. An emglev a oa lakaat Isaac II Angelos war an tron en-dro, dalc'het d'ar c'houlz-se gant Alexios III Angelos. Mab Isaac II, Alexios IV, a doueas d'ar groazidi o harpañ gant argant ha nerzhioù milourel evit aloubiñ Jeruzalem ma vije adkavet ar galloud gant e dad. Trec'h e voe ar groazidi, mes ne oant ket bet paeet gant Alexios evel e oa bet raktreset. Preizhet e oa bet ar geoded pinvidik ganto en Ebrel 1204.
Trichastoma
Trichastoma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Timaliidae kent.
Bili (sant)
Bili a oa eskob Gwened.
Ganet e oa e-kichen Redon war-dro 840. Eskob Gwened e oa adalek 892. Diagon e oa bet en Aled. Skrivet en dije buhez sant Maloù, e latin, er bloavezhioù 860.
Drouklazhet e vije bet entre 913 ha 919, dibennet gant aotrou Kervasy, e-lec'h ma'z eus savet ur groaz, kroaz Sant-Bili, e Plaodren, ha beziet el lec'h ma'z eus savet ur chapel.
Psittinus cyanurus
Psittinus cyanurus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae. Ar spesad nemetañ er genad Psittinus an hini eo.
Anvet e voe Psittacus cyanurus (kentanv) da gentañ-penn (e 1795) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).
Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Borneo, Malezia ha Sumatera :
Bagheria
Bagheria  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Cnemophilidae
Cnemophilidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1962 gant ar skiantour alaman Ernst Mayr (1904-2005).
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
O c'havout a reer holl e Ginea Nevez.
Gwespetaer Madagaskar
Ar gwespetaer Madagaskar a zo un evn amprevanetaer, Merops superciliosus an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ e Madagaskar, hag Afrika ivez :
Turtur tympanistria
Turtur tympanistria a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
La Reine Hortense (Maupassant)
La Reine Hortense zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Edmund Iañ
Edmund I, pe Eadmund (920 pe 921-946), a voe roue Bro-Saoz adal 939 betek e varv e 946.
Mab e oa d'ar roue Edward an Henañ ha d'e drede pried, ar rouanez Eadgifu, ha mab-bihan d'ar roue Alfred Veur. Pa varvas Edward e 924 e renas e vab henañ Æthelstan, hantervreur da Edmund, marvet divugel e 939. Ha setu Edmund neuze da roue.
Euredoù
Div wech e timezas:
Yaouank e oa e vibien pa voe lazhet gant ur forbann e Pucklechurch e Gloucestershire. War e lerc'h e renas e vreur yaouañ Eadred, a varvas e 955, ha mibien Edmund a renas neuze.
Beziet e voe en abati Glastonbury.
La Reine Hortense (Maupassant)
Istor
Da gentañ e oa bet embannet e Gil Blas ar 24 a viz Ebrel 1883.
Goude e voe adembannet en dastumad Clair de lune en 1883.
An danevell
Hortense zo ur plac'h yaouank kozh a zo o chom e kêr Argenteuil, war lez ar Seine. lesanvet eo la reine Hortense peogwir e komz rust ha dichek ouzh an dud. Div c'hoar he deus, ha ne deuont ket alies d'he gwelout. E 1882 e kouezh ar c'hleñved war Hortense, an amezeg a c'halv an div c'hoar. Hag int ha dont, gant priedoù ha bugale : emaén o c'hoar o vont da vervel, eme ar medisin. Ambren a ra ar vaouez, komz eus bugale, preied, predoù aozet evite, traoù ha n'he deus ket anavezet. E-keit-se e c'houlenn an daou vreur-kaer digant he matezh aozañ ur pred mat dezho. Mervel a ra Hortense.
Lebu
Lebu zo ur gêr eus Chile, e Rannvro ar Biobío. 57 km² eo he gorread. Tost da 25 096 a dud a oa enni e 2002.
Turtur tympanistria
Anvet e voe Columba Tympanistria (kentanv) da gentañ-penn (e 1809) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh bihan ha greun ; c'hoarvezout a ra dezhañ debriñ amprevaned bihan ha blotviled ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara hag en inizi Bioko ha Komorez.
Maria Konopnicka
Maria Konopnicka (23 a viz Mae 1842 - 8 a viz Here 1910) a oa ur skrivagnerez, troerez ha kazetennerez polonek. Savet he deus barzhonegoù, danevelloù, romantoù, istorioù evit ar vugale, pennadoù skridvarnerezh ha troet he deus oberennoù eus al lennegezhioù gallek, saoznek, alamanek, italianek ha tchekek. Ur stourmerez evit gwirioù ar merc'hed eo bet ivez hag evit dizalc'hted Polonia.
Ganet e voe Maria Wasiłowska e Suwałki, e Rouantelezh Polonia, a oa stag ouzh Impalaeriezh Rusia d'an ampoent. Kregiñ a reas da sevel barzhonegoù e 1870 ha gounit brud tamm-ha-tamm, dreist-holl goude 1876, pa voe meulet he barzhoneg W górach ("Er menezioù") gant ar skrivagner Henryk Sienkiewicz. Dimeziñ a reas da Jarosław Konopnicki e 1862 ha c'hwec'h bugel he devoe. Ne blije ket d'he gwaz e tremenfe-hi hec'h amzer o skrivañ lennegezh hag a-benn ar fin e kuitaas anezhañ e 1878 ha mont da vevañ da Varsovia. Meur a veaj a reas dre Europa etre 1890 ha 1903.
Ouzhpenn ur skrivagnerez puilh he oberennoù e voe ivez ur stourmerez evit gwirioù Poloniz ha minorelezhioù all e Prusia hag evit dizalc'hted Polonia, kenkoulz hag evit gwirioù ar merc'hed. An hini anavezetañ eus he barzhonegoù, Rota ("Le", 1908), a oa ur galv a-enep alamanekadur ar vro. Lakaet e voe sonerezh warni gant Feliks Nowowiejski daou vloaz war-lerc'h ha dont a reas da vezañ un doare kan broadel evit Poloniz.
Iduna rama
Iduna rama (Hippolais rama kent) a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.
Anvet e voe Sylvia rama (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour saoz William Henry Sykes (1790-1872).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad eus Arabia da dTurkestan ha kornôg Sina ha nijal kuit da greisteiz India ha Sri Lanka da c'hoañviñ.
Valeria Messalina
Valeria Messalina, a-wechoù Messallina pe Messalina hepmui, (war-dro 17/20 – 48) a oa un Impalaerez roman ha trede pried an Impalaer roman Claudius. Keniterv e oa d'an impalaer Neron, keviniantez d'an impalaer Caligula, ha gournizez d'an impalaer Augustus. Galloud ha levezon he devoa, ha brud a vuhez fall ha gwallskouerius. Iriennañ a reas a-enep d'he gwaz, tapet e voe, ha lakaet d'ar marv.
Ar skridoù istorel
Daou skrid dreist-holl zo
Bugaleaj
Messalina a oa eil bugel, ha merc'h kentañ, Domitia Lepida ar Yaouankañ hag he c'henderv Marcus Valerius Messalla Barbatus,.
He zad a oa mab da Marcus Valerius Messala Barbatus Appianus, anezhañ ur c'h- Claudius Pulcher a ouenn (mab da Appius Claudius Pulcher, konsul e 38 kent JK) advabet gant Marcus Valerius Messala, cos. suff. 32 kent JK,. E vamm e oa Claudia Marcella Minor.
Breur henañ Messalina, Marcus Valerius Messalla Corvinus, a vo konsul e 58. He mamm a oa bugel diwezhañ ar c'honsul Lucius Domitius Ahenobarbus hag Antonia Major. Domitia Lepida he doa ur c'hoar hag ur breur koshoc'h: Domitia Lepida an Henañ, ha Gnaeus Domitius Ahenobarbus.
Domitius a oa kentañ pried Agrippina ar Yaouankañ, a vo impalaerez, ha tad krouer an impalaer Nero, ha gant se e oa Nero kenderv da Messalina daoust ma oa hi 17 vloaz koshoc'h. Mammoù-kozh Messalina Claudia Marcella hag Antonia Major a oa div hanterc'hoar. Claudia Marcella, he mamm-gozh a-berzh tad, a oa merc'h da Octavia, c'hoar Augustus dre he dimeziñ da Gaius Claudius Marcellus Minor. Antonia Major, mamm-gozh Messalina a-berzh mamm, a oa merc'h henañ Octavia dre he dimeziñ da Marcus Antonius, ha moereb e oa da Claudius.
Ganet e oa he zad e -12, ha gant brud e diegezh e c'halle bezañ engortoz da vezañ anvet da gonsul a-benn by 23. Ne voeket anvet da gonsul, ma kreder e varvas a-raok. He mamm a zimezas neuze d'ar c'honsul Faustus Cornelius Sulla Lucullus III, gourvab d'an diktatour Lucius Cornelius Sulla. Faustus ha Lepida o doe urmab war-dro ar bloaz 22, Faustus Cornelius Sulla Felix, lezvreur Messalina. Faustus a voe konsul e 52.
Ganet ha maget e voe Messalina e Roma moarvat. N'ouzer ket kalz tra eus he buhez a-raok hec'h eured da g-Claudius e 38.
Pried Claudius
Pe e 37 pe e 38 e timezas Messalina d'he c'henderv Claudius, a oa 48 vloaz neuze. E-pad renerezh an impalaer Caligula, kenderv dezhi ivez, hag a badas pevar bloaz (37-41), e oa ur vaouez pinvidik, a levezon, e lez he c'henderv.
Claudius a oa eontr da Caligula, a-berzh e dad, ha brasoc'h-bras e levezon hag e vrud. Dimeziñ dezhi a reas Claudius evit kreñvaat al liammoù e diabarzh an tiegezh. Messalina a deuas neuze da vezañ lezvamm Claudia Antonia, merc'h da g-Claudius ha d'e eil pried Aelia Paetina.
Bill
Bill zo ur berranv saoznek, savet diwar an anv-badez William.
Valeria Messalina
Pried Claudius
Daou vugel he doe Messalina : D'ar 24 a viz Genver 41 e voe lazhet Caligula hag e diegezh gant iriennerien renet gant Cassius Chaerea, hag en deiz-se en-eeun, ar Warded praetorian a embannas Claudius da vout impalaer ha Messalina da vout implalaerez.
Impalaerez
Messalina a deuas da vout galloudusañ maouez a oa en Impalaeriezh roman penn-da-benn. Enorioù e-leizh a veze roet dezhi : gouel ofisiel e oa deiz he ganedigezh, delwennoù dezhi a voe savet er gwilerioù, gwir he devoa da azezañ er renk kentañ er c'hoarivaoù, evel ar vestalezed. Ar Sened a c'hoantae reiñ dezhi an tilt a "Augusta", met nac'het e voe kement-se gant Claudius.
E 43 e voe un dibunadeg soudarded war an ton bras evit lidañ trec'h Claudius en Enez Vreizh. Messalina a deue da-heul e garr en ur c'harr all goloet hag a-dreñv dezhi e kerzhe ar jeneraled (Suetonius).
Evel impalaerez he devoa levezon bras nemet diasur e oa he dazont. Claudius a oa kozhik, a c'halle mervel trumm, hag he mab Britannicus a vije impalaer neuze, nemet yaouankik e oa c'hoazh. Evit en em ziwall ha suraat dazont he bugale e klaskas Messalina tennañ kuit diwar o hent kement hini a c'halle bezañ un dañjer bennak. E-touez an dud feal da Messalina e oa ar c'honsul Lucius Vitellius an Henañ en devoa goulennet bezañ aotreet da dennañ he botoù dezhi. Dre ma oa dall an impalaer Claudius gant ar garantez ouzh e wreg e oa aes da Messalina c'hoari gantañ evel ma kere, hag e lakaat da harluañ pe da lazhañ neb a gare. kement-se a c'hoarvezas gant ar prederour roman Seneca ar Yaouankañ; nizezed Claudius, Julia Livilla ha Julia; Marcus Vinicius (pried Julia Livilla); ar c'honsul Gaius Asinius Pollio II (gwelout Vipsania Agrippina), Poppaea Sabina goshañ (mamm an Impalaerez Poppaea Sabina, eil pried Neron), ar c'honsul Decimus Valerius Asiaticus ha Polybius. Claudius a oa brudet da vezañ aes da dreiñ-distreiñ gant e wragez ha tud disklavet.
Ur skouer anavezet mat da ziskouez e klaske Messalina kaout an dizober eus he c'hevezerezed a voe pa zistroas Agrippina ar Yaouankañ eus hec'h harlu goude ar 14 a viz Genver 41. Agrippina a oa nizez da g-Claudius, merc'h d'e vreur Germanicus hag emzivadez. Kompren a reas Messalina e c'halle mab Agrippina, Lucius Domitius Ahenobarbus (a vo an impalaer Neron) bezañ war-hent he mab-hi ha kas a reas muntrerien da grougañ Neron e-pad e gousk-aez. padostajont eus e fled e weljont un dra a gredas dezho e oa un naer e-kichen e c'houbenner, ma tec'has ar wazed gant ar spont. War a seblant ne oa nemet ur c'hroc'hen-naer.
Gwall vrud
Ur gwall boltred a ra Tacitus ha Suetonius eus Messalina. Dismegañsus e oa, dichek, kriz, pizh, diroll he c'hoantegezhioù, nimfomaniak, marteze abalamour d'an doare fall ma oa bet savet. Kalz maouezi a oad hag a renk ganti a veze o c'hoari an diaoul hag e bevar, met evelti ne oa ket nemeur diouzh krediñ an daou istorour.
Un istor zo brudet diwar he fenn ma kenstrivas gant ur c'hast a-hed un nozvezh gasterezh. Kement-se a deu eus Levrenn X Istor naturel Plinius an Henañ ma kont an oberour e padas 24 eur o c'henstrivadeg hag e c'hounezas Messalina gant 25 gwaz. Ne lavar ket Plinius anv ar vaouez all, met e 1640 e voe anvet Scylla gant ar barzh saoz Nathaniel Richards en e levr The Tragedy of Messalina, Empress of Rome, embannet e 1640. Ha Robert Graves en e romant Claudius the God a lavar Scylla anezhi ivez.
Hervez ar skridoù roman e ouie c'hoari gant c'hoantoù ar c'horf da gadarnaat he galloud, e rene ur fouzhlec'h dindan ur falsanv, hag e aoze orgedoù evit ar maouezed a renk uhel, e kemere perzh er politikerezh hag e ouie gwerzhañ he levezon d'ar Romaned pinvidik ha d'an estrenien.
Balestrate
Balestrate  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Valeria Messalina
Gwall vrud
Disfiz a c'haller kaout koulskoude rak alies e veze implijet arguzennoù reizhel d'ober brud fall d'ar maouezed war-dro ar galloud. Hiziv-an-deiz n'eo sklaer c'hoazh na petra a oa gwirvoud ha na petra a oa bet ijinet evit louzañ Messalina.
C'hoarioù
E 47 e voe aozet C'hoarioù ar C'hantved da lidañ 800vet bloavezh diazezidigezh Roma, ha gant he mab Britannicus edo Messalina oc'h arvestiñ outo. Eno ivez e oa Agrippina ar Yaouankañ gant he mab, Lucius Domitius Ahenobarbus (Neron). Agrippina ha Nero a voe saludet gant an engroez gwelloc'h eget Messalina ha Britannicus. Kalz a dud a oa krog da gaout truez ouzh Agrippina, abalamour d'ar poanioù gouzañvet en he buhez. Sede moarvat deroù diskar poblegezh Messalina.
Gaius Silius
Un tamm diwezhatoc'h er bloavezh-se e teuas Messalina da vezañ troet he fenn gant ar senedour roman Gaius Silius, a oa dimezet da Junia Silana (c'hoar da bried kentañ an impalaer Caligula, Junia Claudilla. Messalina ha Silius a oa serc'hed ha Messalina a redias Silius da derriñ e zimeziñ.
Kompren a reas Silius e peseurt dañjer e oa en em lakaet. Messalina ha Silius a iriennas lazhañ an impalaer, ha Messalina en sikourfe da vezañ impalaer e-lec'h Claudius. Divugel e oa Silius ha prest e oa da advabañ Britannicus.
Dizoloet an irienn
A-greiz ma oa Claudius en Ostia, oc'h ensellout ar sevel-listri er porzh e teuas e zisklavad Tiberius Claudius Narcissus da gemenn dezhañ e oa Messalina ha Silius oc'h aozañ e vuntrañ. Messalina a deuas da Ostia gant he bugale, oc'h esperout komz ouzh he fried Claudius; met Claudius en doa kuitaet Ostia a-raok ma oa-hi erruet. Narcissus en devoa daleet Messalina, da glask mirout outi da welout Claudius.
Lazhadenn
Claudius a c'hourc'hemennas lazhañ Messalina ha Silius e 48. Edo Messalina, en e eurioù diwezhañ, e Liorzhoù Lucullus. Gant he mamm Domitia Lepida edo Messalina o prientiñ he goulenn ouzh Claudius.
Pa oa brud ha levezon Messalina en o barr e oa savet rev etre ar vamm, Domitia Lepida, hag ar verc'h, Messalina, ma oa bet troc'het an darempredeoù etreze. Truez he devoa Lepida ouzh he merc'h avat, ha chom a reas ganti. Lavarout a reas dezhi: Echu eo da vuhez, ne chom dit d'ober nemet ur fin dereat. Un ofiser hag un den disklavet a deuas da desteniekaat e oa marvet. An disklavad a daolas kunujennoù dezhi tra ma chome digomz an ofiser. Roet e oa bet dezhi da zibab etre en em lazhañ pe bout lazhet. Met aon he devoa d'ober, ha neuze e voe dibennet gant an ofiser. Laosket e voe ar c'horf gant he mamm. E-keit-se e oa Claudius o korfata. pa voe kemennet dezhañ marv e wreg Messalina ne ziskouezas ket bout glac'haret met goulenn a reas gwin adarre.
Goudevezh
En deizioù goude he marv, ne ziskouezas ket Claudius bezañ fuloret na glac'haret, na plijet pe displijet. Ar re nemeto a ouelas dezhi eo he bugale. Gourc'hemenn a reas Sened Roma ma vije diverket hec'h anv eus kement lec'h ha ti foran, ha distrujet an delwennoù dezhi.
Oberennoù
Ouzhpenn an heuliad filmoù tennet eus oberennoù Graves eo bet diskouezet Valeria Messalina aliezik er filmoù, hag un toullad aktourezed o deus kemeret perzh en advrudañ an impalaerez diroll:
Lennegezh
Arabat klask tamm gwirionez istorel ebet en daou levr-se, frouezh faltazi diroll Jarry.
Sav-Heol
Istor
Da gentañ e oa ur gevredigezh e Roazhon, savet e 1991 gant Romuald Texier ha Mark Kerrain, hag a aoze kentelioù brezhoneg hag a badas betek 2011. Gant Romuald Texier e oa bet savet al lec'hienn Kervarker e 1992.
Hiriv ne ra ken nemet embann levrioù brezhonek, ha daou seurt anezho: levrioù evit deskarded vras ha levrioù evit bugale. Kevredet eo Sav-Heol e-barzh Kuzul ar Brezhoneg.
Hentenn
Gant Sav-Heol e oa bet embannet an hentenn-deskiñ Ni a gomz brezhoneg, savet gant Mark Kerrain, e 1992, hag a oa bizkrivet ha luc'heilet, ha moulet e 1996. Abaoe 1997 e vez embannet gant TES. Gant Benead Vernon e oa bet kemeret perzh en aozadur ar CD-Rom savet diwar an hentenn.
Embann levrioù bugale adal 2010
Krog eo Sav-heol da embann levrioù bugale abaoe 2010. N'eo ket sur da genderc'hel avat, gant an diaes ma vez kaout gwerzh da levrioù bugale e brezhoneg: ne lenn ket ar vugale, ne vezont ket lakaet da lenn a-walc'h er skolioù, kustumoc'h int da begañ luc'heiladoù er skol eget da gemer levrioù, ha roet e vez levrioù evit netra gant TES.
E-skoaz broioù all evel Kembre pe Euskadi, eo fall stad al lenn hag an embann e yezh ar vro.
2014
Pevar levr bugale :
2016
Pevar levrig diwar-benn araogennoù brezhonek :
Debrecen
Debrecen (distaget [ˈdɛbrɛtsɛn] en hungareg) zo ur gêr vras e reter Hungaria. An eil kêr vrasañ eo er vro, goude ar gêr-benn Budapest. E 2011 e oa 208,016 a annezidi o chom enni.
Meneg zo eus Debrecen er skridoù adalek ar bloavezh 1235. Ur gêr vihan e oa d’ar poent-se. E 1361 e voe roet d’an annezidi, gant roue Hungaria, ar gwir da gaout ur barner hag ur c’huzul-kêr. A-benn ar XVIvet kantved e oa deuet da vezañ ul lec’h a bouez evit ar c’henwerzh, gant foarioù bras.
E 1848-1849 e voe, e-pad ur pennadig, kêr-benn Hungaria, rak ranket en doa gouarnamant dispac’hel ar vro kuitaat Budapest. E miz Ebrel 1849 e voe embannet dizalc’hted Hungaria gant Lajos Kossuth en iliz-veur protestant Debrecen. Hogen e-kichen Debrecen ivez e c’hoarvezas dibenn ar republik dizalc’h berrbad, pa voe trec’het an dispac’herien gant ar Rusianed a roe harp da arme an Habsbourged, anezho impalaerien Aostria ha rouaned Hungaria.
Rannvro Kantō
Istor
Kalon galloud ar shoguned e oa ar vro da vare ar Marevezh Kamakura, hag ivez e-pad Marevezh Edo. Hiziv ez eo kalon Bro-Japan. E-barzh bro Tokyo, hag er vetropolenn Tokyo-Yokohama peurgetket, emañ sez ar gouarnamant met ivez un niver bras a skolioù-meur hag a ensavadurioù sevenadurel, ul lodenn vras eus ar boblañs hag un niver bras a labouradegoù.
Debrecen
Goude ar Brezel-bed Kentañ e teuas Hungaria da vezañ kalz bihanoc’h, gant dizalc’hidigezh Roumania, hag en em gavout a reas Debrecen tost d’an harzoù. E-pad an Eil Brezel-bed e voe kalz a zistruj e Debrecen hag adsavet e voe kêr goude se.
Kurt Christoph von Königsmarck
Kurt Christoph von Königsmarck, pe Conrad Christopher, (24 a viz Meurzh 1634-31 a viz Here 1673) a oa ul letanant-jeneral izelvroat, besgouarnour svedat e kêr Stade, ur porzh etre Hamburg ha Cuxhaven) en Alamagn, ha kont Königsmarck.