cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jules Verne
Ar bloavezhioù diwezhañ
E deroù ar bloavezh 1903, e teu Jules Verne da vezañ prezidant esperantegourien Amiens. Difenn a rae ar yezh-se hag a oa evitañ "La clé d'une langue commune perdue dans la tour de Babel ne peut être refaite que par l'utilisation de l'espéranto". Ne echuo ket e oberenn, ar brouilhed a vo aozet en-dro gant e vab Michel, met an oberenn (L'Etonnante Aventure de la mission Barsac) a nac'ho an esperanteg... Padal, er skridoù adkavet diwezhatoc'h en defe an oberenn an titl Voyage d'étude lec'h ma kave an esperanteg ur plas bras. Unan eus an harozed, ar spiour, a lavar zoken : "L'esperanto est le plus sûr, le plus rapide véhicule de la civilisation."
Klañv gant an diabet, Jules Verne a ya da Anaon d'ar 24 a viz Meurzh 1905 en Amiens, en e di, 44, boulouard Longueville (hiziv boulouard Jules Verne). Beziet eo bet Jules Verne e bered La Madeleine en Amiens. Meur a levr a vo embannet goude e varv gant e vab Michel Verne hag a gempenno darn eus skridoù e dad.
Mustafa IV
Mustafa IV (8 a viz Gwengolo 1779 – 17 a viz Du 1808), a voe 29 sultan an Impalaeriezh otoman. Mab e oa da Abdülhamit I ha kenderv Selim III. Ren a reas adalek 1807 betek e varv e 1808.
Lakaet e voe war an tron a-drugarez d'un emsavadeg soudarded d'an 29 a viz Mae 1807. Un arme a voe savet neuze gant Alemdar Mustafa Pacha evit reiñ ar galloud da Selim III en-dro. E miz Gouere 1808 e teuas a-benn arme Alemdar Pacha da aloubiñ palez ar sultan. Evit mirout ouzh an emsavidi a adlakaat Selim III e penn an Impalaeriezh e roas Mustafa IV urzh da lazhañ e genderv, asambles gant Mahmut, e vreur.
Selim III a voe lazhet a-raok m'o defe e zalc'hidi amzer d'e saveteiñ. Mahmut avat a zeuas a-benn da dec'hel kuit dre an toennoù hag a voe lakaet da sultan gant an anv Mahmut II. Hemañ a lakaas Alemdar Pacha da sadrazam (vizir meur) evit e drugarekaat.
Goude-se e voe kaoz gant ar janisared da glask lakaat Mustafa IV da sultan en-dro. Mahmut II a roas neuze an urzh d'e lazhañ anezhañ d'ar 17 a viz Du 1808.
Roll ar ganerien vrezhonek
''Nevez boulc'het eo ar pennad-mañ. Aliet eo an holl d'e wellaat, ha da wellaat ar pennadoù kar ha kilhoroù diwar-benn an dud meneget amañ dindan.''
El listenn-mañ e vo kavet
Gweltaz ar Fur
Gweltaz ar Fur, ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1950 en Henbont, a zo ur c'haner breizhat a gan e brezhoneg koulz hag e galleg, deuet da vezañ marc'hadour levrioù ha pladennoù e Kemper. Bez' eo unan eus ar ganerien hag an arzourien o deus heuliet labour Glenmor hag Alan Stivell.
Gantañ e oa bet skrivet ar ganaouenn vrezhonek kanet gant Dan ar Braz e Kenstrivadeg Kanaouennoù an Eurovision.
Prezidant Diwan eo bet e-pad ur pennadig.
Roet e oa bet Kolier an Erminig dezhañ e 2008.
Roll Faraoned Egipt
Setu amañ roll Faraoned Henegipt, adal ar marevezh raktierniezh (a-raok 3000 kt JK) betek dibenn Tierniezh Ptolemaios, pa zeuas Henegipt da vezañ ur broviñs roman dindan ren an impalaer roman Aogust er bloavezh - 30.
Henvarevezh
Henvarevezh a reer eus ar marevezh raktierniezhel, pa oa dispartiet Goueled Egipt diouzh Gorre Egipt, a oa div rouantelezh distag betek Iañ tierniezh Henegipt hagEil tierniezh Henegipt.
Raktierniezh: Goueled Egipt
Goueled Egipt, anvet ivez ar Vro Zu, a oa rann norshañ an Nil gant he delta. Diglok moarvat eo ar roll-mañ.
Raktierniezh: Gorre Egipt
Gorre Egipt, anvet ivez ar Vro Ruz, a oa lodenn suañ an Nil hag ar gouelec'hioù. Diglok moarvat eo ar roll-mañ, rak kalz muioc'h ag anvioù diasur zo.
Tierniezh
Ar Tierniezh zo bet o ren etre e-tro 3050 kt JK ha 2890 kt JK.
Eil Tierniezh
An Eil Tierniezh a oa bet o ren etre 2890 ha 2686 kt JK.
Henimpalaeriezh
"Henimpalaeriezh" pe "Rouantelezh kozh" a reer eus ar mare, en, m'eo bet Egipt en he barr kentañ evit ar pezh a sell ouzh live diorroadur he sevenadur ha kemplezhded he c'hevredigezh.
Berengar II Neustria
Berengar II, a varvas en 896, a voe kont Bayeux ha markiz Neustria eus 886 da 896.
Roll Faraoned Egipt
Henimpalaeriezh
Ar c'hentañ mare eo eus an tri marevezh anvet "impalaeriezh" pe "rouantelezh" a verk tri barr diorren ar sevenadur e traoñienn an Nil), e-doug ur prantad amzer em astennas eus ar mare ma oa renet ar vro gant an Tierniezh betek diwezh ar  Tierniezh (2630 – 2151 kt JK).
Berengar II Neustria
Pe e oa mab da Berengar Iañ Neustria, pe gentoc'h da Herri Frankonia, eus lignez ar re Babenberg, anezhi pennskourr ar Gapeted. Kement-se a greder abalamour:
Roll Faraoned Egipt
Henimpalaeriezh
Kalz egiptourien a renk ar VIIvet tierniezh Henegipt hag an Tierniezh en Henimpalaeriezh (pe "Rouantelezh Kozh") ivez pa gendalc'he ar velestradurezh da vezañ kreizennet e Menfis d'ar mare-se.
Berengar II Neustria
Ar c'hentañ aotrou a ziavaez o tont da chom da Vreizh e oa, dre ma oa aet da fall an traoù gant noblañsed ar vro war-lerc'h an aloubadegoù Vikinged er bloavezhioù 880, ha dre ma ouias derc'hel penn outo.
Roll Faraoned Egipt
Henimpalaeriezh
Merket eo bet diwezh an Henimpalaeriezh gant ur prantad a zizunvaniezh politikel hag a ziskaras eus al live sevenadurel anvet ar marevezh etre kentañ gant an Egiptourien.
E Menfis e oa bet lec'hiet kêr-benn Egipt e-kerzh marevezh ar Rouantelezh Kozh. Eno e oa bet staliet e lez gant ar Faraon Djoser. Perzh anavezetañ an Henimpalaeriezh eo savidigezh ar piramidennoù avat. Savet int bet d'ar mare-se ha talvezout a raent da vezioù evit ar Faraoned. Setu perak e vez graet alies "Oadvezh ar piramidennoù" eus marevezh an Henimpalaeriezh.
Berengar II Neustria
E vuhez
Met un doare all zo d'an istor.
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
An Tierniezh a oa bet o ren eus 2686 betek 2613 kt JK.
Ar Tierniezh a oa bet o ren eus 2613 betek 2498 kt JK. Gant he Faraoned ez eus bet savet piramidennoù meur : re C'houfou (C'heops / Keops), C'hafra (C'hefren / Kefren) ha Menkaoura (Mycerinus / Mikerinos).
Berengar II Neustria
E vuhez
<!--
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
Ar Tierniezh a oa bet o ren eus 2498 betek 2345 kt JK.
Ar Tierniezh a oa bet o ren eus 2345 betek 2181 kt JK.
Berengar II Neustria
Biographie
Il était issue d'une famille de la noblesse carolingienne installée en Francie Orientale.
Roll Faraoned Egipt
Kentañ marevezh etre
Marevezh etre kentañ a reer eus ar mare etre dibenn ar Rouantelezh Kozh ha penn-kentañ ar Rouantelezh Kreiz.
Berengar II Neustria
Biographie
Il intervient effectivement contre les raids normands à plusieurs reprises, et principalement dans les régions du Mans et de Bayeux. Une charte de 892 le montre comme un égal de Robert, le titulaire de l'autre marche de Neustrie.
Roll Faraoned Egipt
Kentañ marevezh etre
Ne voe ket ar Rouantelezh Kozh evit padout pell goude marv Pepi II. A-hed 94 vloaz e oa bet o ren, pelloc'h eget nep monark all en Istor, ha mervel a reas d'an oad a 100 vloaz. Abalamour d'e oad e oa bet direizhet mont en-dro ar rouantelezh e-pad ar bloavezhioù diwezhañ.
Berengar II Neustria
certitudes
Sa famille est mal connue. Les faits certains ou quasi-certains le concernant sont :
De ces différents faits, deux hypothèses ont été émises :
Roll Faraoned Egipt
Kentañ marevezh etre
E-tro 2160 kt JK e klaskas ul lignez faraoned adunaniñ Goueled Egipt adal o c'hêr-benn, Herakleopolis Veur. E-keit-se avat e teuas a-benn ul lignez all diazezet e Teba da adunaniñ Gorre Egipt hag anat e voe e c'hoarvezje brezel etre an div dierniezh.
Berengar II Neustria
hypothèse 1 : Bérenger est gendre d'Henri
Dans ce cas, pour expliquer son prénom, ainsi que le choix de sa personne pour le marquisat de Neustrie, il serait petit-fils de Gebhard de Lahngau, et donc fils ou neveu de Bérenger, qui fut brièvement marquis de Neustrie. Son épouse est donc une fille d'Henri, marquis de Neustrie, et d'Ingeltrude de Frioul.
Roll Faraoned Egipt
Kentañ marevezh etre
War-dro 2055 kt JK, e voe trec'h un diskennad eus ar faraon Intef III war faraoned Herakleopolis; bodet e voe an div vro en-dro ha diazezet an Tierniezh. Mentuhotep II a gemeras da anv ren, kentañ faraon ar Rouantelezh Kreiz.
hag Tierniezh (bodet)
Ar hag  Tierniezh a oa bet o ren eus 2181 betek 2160 kt JK.
Berengar II Neustria
hypothèse 2 : Bérenger est fils d'Henri
Dernièrement, une autre hypothèse a été énoncée, partant du principe que le prénom Bérenger était porté par Bérenger Ier, roi d'Italie, empereur, et beau-frère du marquis Henri, Bérenger serait alors fils du marquis Henri et d'Ingeltrude de Frioul, sœur de Bérenger Ier, et aurait alors simplement succédé à son père dans ses honores. De ce fait, rien n'empêche de proposer la mère de Poppa comme issue de la maison de Vermandois, mariée en première noces à Bérenger et en secondes noces à Guy, comte de Senlis.
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
An Tierniezh a oa bet o ren eus 2160 betek 2130 kt JK.
Berengar II Neustria
hypothèse 2 : Bérenger est fils d'Henri
-->
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
An Tierniezh a yae d'hec'h ober ur strollad lec'hel a astennas e veli war Gorre Egipt etre 2130 ha 2040 kt JK.
Mont a rae d'ober an Tierniezh ur strollad lec'hel gwriziennet e Goueled Egipt ha bet o ren eno etre 2134 ha 1991 kt JK.
Krennimpalaeriezh
"Krennimpalaeriezh" pe "Rouantelezh Kreiz" a reer eus ar mare etre dibenn ar Marevezh etre kentañ ha deroù an Eil marevezh etre. Ouzhpenn an Tierniezh e vez renket an XIvet tierniezh Henegipt, XIIIvet Tiernezh Egipt hag ar  Tierniezh er C'hrennimpalaeriezh gant lod skiantourien.
Kalz gwanoc'h eo bet an Tierniezh eget an  Tierniezh ha divarrek eo bet da ren war holl zouaroù Egipt. Terriñ a reas an tiegezh proviñsel a oa o ren e Xois, lec'hiet e geunioù kornôg an Delta, gant an aotrouniezh kreiz. Savet e voe ganto ar Tierniezh, o verkañ evel-se deroù an Eil marevezh etre.
Tiernezh
An Tierniezh a oa bet o ren eus 1991 betek 1802 kt JK. Sellet e vo outi gant Egiptiz an amzerioù diwezhañ evel ouzh an Dierniezh veurdezusañ.
Eil marevezh etre
Ur marevezh reuzeudik eo bet an Eil marevezh etre, etre dibenn ar C'hrennimpalaeriezh ha penn-kentañ an Nevezimpalaeriezh. En amzer-se ec'h aloubas an Hiksosed rouantelezh Egipt. Ren a rejont etre ar XVvet tierniezh Henegipt hag ar Tierniezh.
En em ziskouez a reas an Hiksosed en Egipt evit ar wezh kentañ e-pad ren Sobekhotep IV, hag e-tro 1720 kent JK e oant mestr war kêr Avaris (Tell ed-Dab'a, Khata'na hiziv). Gant Salitis en o fenn, krouer ar tierniezh, e voent mestr war Egipt e-pad ren Dudimose I.
E-tro ar mareoù-se e kouezhas Menfis etre daouarn an Hiksosed. Disklêriañ a reas al lignez Egiptiz o ren e Teba o dizalc'hiezh ha sevel a rejont ar Tierniezh. A-benn ar fin e teuas a-benn an dierniezh-mañ da argas an Hiksosed kuit da Azia en-dro.
Noreuil
Noreuil a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
Tierniezh (oc'h heuliañ Roll rouaned Turin) bet o ren eus 1803 betek e-tro 1649 kt JK hag a badas 153 pe 154 bl. diouzh Manetho.
Noreuil
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Roll Faraoned Egipt
Tierniezh
Mont a rae d'ober ar Tierniezh ur strollad lec'hel genidik eus reter an delta diazezet e Xois (Avaris), ha bet o ren tro-war-dro 1705 betek e-tro 1690 kt JK. Pourchas a ra Roll rouaned Turin 25 anv ouzhpenn, lod diglok ha hep deiziad. Hini ebet anezho n'eo testeniekaet e lec'h all ebet. Arvarus-tre eo ar roll-se.
Ganet eo ar Tiernezh a-douez an Hiksosed, anezho Bedouined eus an dezerzh deuet eus ar Greskenn strujus evit diazezañ ur renadur berr war douaroù bras en-dro d'an Nil ha bet o ren etre 1674 ha 1535 kt JK.
Mont a rae d'ober ar Tierniezh ur strollad lec'hel genidik eus hanternoz aod ar Sinai (Pelusium). Bet e oa o ren etre 1663 hag e-tro 1555 kt JK: Betek 6 anv ouzhpenn a gaver er mammennoù : Semqen, Khauserre, Seket, Ahetepre, Amou, ha Nebkhepeshre (Apepi III).
N'int ket testeniekaet e lec'h all. Seblantout a ra pobl an Hiksosed bezañ aet diwar wel penn-da-benn a-c'houde 1555 kent JK.
E Gorre Egipt e oa diazezet ar Tierniezh. Etre 1650 ha 1550 kt JK eo bet o ren.
Nevezimpalaeriezh
"Nevezimpalaeriezh" pe "Rouantelezh Nevez" a reer eus ar prantad etre XVIIIvet tierniezh Henegipt hag Tierniezh Henegipt, adal ar XVIvet kantved kent JK betek an, etre an Eil marevezh etre hag an Trede marevezh etre.
E-pad an Nevezimpalaeriezh eo e voe impalaeriezh Egipt en he brasañ. Betek pell en em astenne e-barzh Nubia er su, ha dalc'het e oa ganti kalz a zouaroù er Reter-nesañ. En em gannañ a reas armeoù Egiptiz ouzh re an Hittited evit bezañ mistri war Siria a-vremañ.
E-touez faraoned ar Rouantelezh Nevez ez eus daou a zo anavezet gwelloc'h evit ar re all : Akhenaton, anvet ivez Amenhotep IV, a vez sellet alies ouzh e azeulerezh nemetañ d'an doue Aton evel diorroadur kentañ an undoueegezh, ha Ramses II, a glaskas adtapout an tachennoù bet kollet en Israel, Liban ha Siria hiziv an deiz hag a oa bet dalc'het gant Egiptiz e-pad an Tierniezh. Mont a reas a benn gant e arme ouzh Muwatalli II, ar roue Hittit, e-kerzh Emgann Kadesh.
Tierniezh
An Tierniezh a oa bet o ren eus 1550 betek 1295 kt JK:
An Tierniezh a oa bet o ren etre 1295 ha 1186 kt JK, enni unan eus ar Faraoned vrasañ : Ramses II pe Ramses Veur :
An Tierniezh a oa bet o ren etre 1185 betek 1070 kt JK.
Beleien Veur Amon e Teba
Ha pa ne vefe ket sellet outo evel ouzh un dierniezh per se, e oa ken bras galloud ha levezon Beleien Veur Amon e Teba ma oant gwir renerien Gorre Egipt etre 1080 ha 945 kt JK.
Tierniezh
Diazezet e oa galloud an Tierniezh e Tanis. Gwan a-walc'h e oa bet an dierniezh-se. War ar paper e oant mistri war Egipt a-bezh met e gwirionez ne'z ae ket pelloc'h o levezon eget Goueled Egipt. Bet int o ren etre 1069 ha 945 kt JK
Genidik eus Libia e oa faraoned an {{XXIIlt Tierniezh]]. Bet int o ren etre e-tro 945 ha 720 kt JK.
Bet eo an Tierniezh ur strollad lec'hel genidik eus Libia ivez ha diazezet e Leontopolis; bet int o ren etre 836 ha 720 kt JK:
Bet eo ar Tierniezh un dierniezh kevezerez all berrbad lec'hiet e kornôg an delta (Sais), gant daou faraon bet o ren hepken, eus 732 betek 720 kt JK.
Ar Tierniezh a oa bet o ren etre war-dro 672 ha 525 kt JK.
Aloubet e voe Egipt gant Persia e 525 kt JK ha staget ouzh an Impalaeriezh betek 404 kt JK. Anavezet eo bet shahed Tierniezh an Achaemenided evel faraoned en amzer-se. Ganto eo bet savet ar Tierniezh:
Padet eo an Tierniezh 6 vloaz hepken eus 404 betek 398 kt JK, gant ur faraon :
An Tierniezh a oa bet o ren eus 398 betek 380 kt JK:
An Tierniezh a oa bet o ren eus 380 betek ma teufe Egipt da vezañ dindan beli ar Bersed en-dro e 343 kt JK:
Persed ha Makedoniz
Dont a reas Egipt da vezañ dindan beli ar Bersed ha Makedoniz eus 343 betek 309 kt JK. Goude mare Manetho, eo bet anavezet, a-wechoù, ar Pennoù pers etre 343 ha 332 kt JK, evel an Tierniezh:
Tierniezh Ptolemaek
E-pad ar marevezh Hellenek eo bet Tierniezh Ptolemaios o ren Henegipt eus 305 kt JK betek ma teuas da vezañ ur broviñs eus Roma e 30 kent J.-K. (pa vez daou zeiziad an eil war-c'horre egile e talvez ez eus bet kenrenerezh):
Roma
Dont a reas Egipt da vezañ ur broviñs roman dindan ren Aogust e 30 kt JK. Damani an impalaer e oa. Difennet e veze d'ar senedourien mont di.
Tekla Iconium
Tekla (Θήκλα/Thekla e gregach) zo ur santez eus ar Iañ kantved. He zud a oa paganed pinvidik e kêr Iconium, a zo Konya e Turki hiziv.
Kristenez
Eno, un den a renk uhel anvet Aleksandr, a c'hoantaas kousket ganti dre heg. Stourm outañ a eure Tekla, skeiñ gantañ, ma voe barnet ar plac'h abalamour da se. Kondaonet e voe da vout debret gant loened ferv, met ur burzhud a voe, hag ar parezed a zifennad anezhi diouzh dent ar pared.
N'eus skrid all ebet koshoc'h diwar he fenn.
Kehelerezh er Reter
Abalamour da Oberoù Paol ha Tekla a voe anavezet mat e Reter an impalaeriezh roman war a seblant eo e voe brudet ar santez hag enoret abred. Gwelet e veze evel ar verzherez kentañ hag ur santez par d'an ebestel zoken. Kement-se a c'hallfe prouiñ ez eus un diazez istorel d'ar vojenn.
Efesa
En Efesa e weler anezhi e kev, pe kav, sant Paol, e murlivadurioù eus ar IVvet pe VIvet kantved int.
Bez Tecla e Maalula
Ur manati reizhkredennek Santez-Tekla, Deir Mar Takla, evit ar merc'hed, zo e Maalula en Siria, savet e-kichen bez ar santez en ur c'hev. Di ez eer dre ur skalier e tor ar menez, pirc'hirinet e vez hag ur feunteun santel zo. Hervez ar vojenn e vije bet digoret ar menez da wareziñ Tekla diouzh he heskinerien.
E Kornôg Europa
Hervez ur vojenn e vije aet Tekla war vor (evel kalz a sent all en he goude) da dec'hel rak an heskinerien.
E Galia
Degouezhet e Galia, treuzet ar Cévennes ganti ha kavet ul lec'h da chom er menezioù. Marvet e vije e Saint-Bonnet-de-Chirac, en Gévaudan ha beziet e-tal ar feunteun a zo bet lakaet en hec'h anv.
Setu marteze perak eo ken enoret er c'hreisteiz d'ar Menezioù Kreiz gall :
En Italia
E Mezheven 2009, ouzh ur voger eus ar c'h-Catacomba di Santa Tecla e voe kavet gant hendraourien ar Vatikan ur poltred en ur murlivadur a gredont a zo koshañ skeudenn eus Paol Tars, graet er IVvet kantved.
E Spagn
Dre fent e vez lavaret eo Santez Tekla eo paeronez ar genrouedad, abalamour ma vez lavaret tecla eus touchenn an urzhiataer. Enoret eo Tekla e Katalonia, en iliz-veur Santez Tekla e Tarragona. Ur straed zo en hec'h anv e Sitges ivez.
Letizia
Letizia zo un anv-badez italianek, hag a gaver e yezhoù all ivez, hag a zo kar da Levenez e brezhoneg.
Lidet e vez d'an 18 a viz Eost.
Pennadoù kar
Laetitia Leticia Leticia (nombre) Lætitia Laetitia Letícia Letizia Laetitia (voornaam) Letycja Летиция
Hoy
Un anv norsek eo, hag anv meur a enezenn
Quedlinburg
Quedlinbourg zo ur gêr eus Alamagn e Saks-Anhalt.
22.185 den a oa o chom enni e 2006.
Istor
Brudet e oa Abati Quedlinburg adalek ar Grennamzer. Kentañ meneg a gaver anezhi a oa en 922 en un donezon gant Herri an Evnetaer. Pa varvas Herri e teuas e intañvez Matilda Ringelheim da ziazezañ abati Quedlinburg, ur gumuniezh chaloniezed (Frauenstift) war duchenn ar c'hastell, ma veze kelennet merc'hed an dud uhel.
Xhosa
Xhosa a zo anv ur bobl eus Suafrika, met ivez anv ar yezh komzet gant ar bobl-se.
Violeta Parra
Violeta del Carmen Parra Sandoval (14 a viz Du, 1917 e San Carlos - 5 a viz C'hwevrer, 1967) a oa un arzourez brudet a vro Chile. He zad, ur skolaer, a oa boas da zastum kanaouennoù pobl. Rankout a reas Violeta dilezel abred he studioù evit sikour he zud er parkeier. Abred-tre ivez e savas he c'hanaouennoù kentañ gant ar gitar. En em staliañ a reas e Santiago Chile a-raok he ugent vloaz. Kanañ a raio neuze kanaouennoù poblel ha romantel en ostalerioù, er radioioù... a-raok divizout sevel ha kanañ kanaouennoù folk. Mont a reas e darempred e 1937 gant Luis Cereceda. Gantañ he do daou vugel : Isabel hag Ángel. Kenderc'hel a reas da ganañ ha da zastum kanaouennoù evel ma rae he zad araozi. E 1948 e tispartias eus Cereceda a-raok dimeziñ a-nevez. Div blac'h he do neuze : Carmen Luisa ha Rosita Clara. E 1953 e voe gopret gant Radio Chili pezh a sikouro kalz evit brudañ anezhi. He labour dastum a gendalc'has gant he sonenroller hag he gitar er vro a-bezh. Klask a rae saveteiñ ar muiañ a ganaouennoù a-raok ma vefent ankouaet gant an holl. E 1954 e c'hounezas priz Caupolicàn, roet d'ar folklorour ar bloavezh. Pedet e voe neuze da fest ar yaouankiz Polonia, a-raok treuziñ an Unaniezh Soviedel.
Bevañ a reas e Pariz e-pad 2 vloaz, lec'h ma enrollas he fladennoù kentañ. Distreiñ a reas da Chile e 1956, lec'h ma krouas ha ma renas Mirdi an Arzoù Pobl e kêr Concepción. Distreiñ a reas da Santiago daou vloaz war-lerc'h. Stagañ a reas eno gant al livañ.
Violeta Parra a yeas da veajiñ da Vuenos Aires e 1961, ha da Europa da heul, gant Isabel hag Angel, ha chom a reas tri bloaz e Pariz, lec'h ma raio diskouezadegoù ha sonadegoù. An arzourez kentañ eus Su Amerika degemeret el Louvre evit un diskouezadeg personel eo bet. Distreiñ a reas a-nevez e Chile e 1965, lec'h ma stalias ur gaborell, a veze graet anezhi "kaborell ar rouanez" ganti, a-raok hervezi dont da vezañ ur greizenn sevenadurel gouestlet d'ar folklor. Kanañ a reas asambles gant Gilbert Favre e Bolivia e 1965. Distroet e Chile, e savas he daou don diwezhañ enrollet gant he bugale asambles gant ar soner a vro Uruguay Alberto Zapicán. En em zistruj a reas e-barzh he gaborell d'ar 5 a viz C'hwevrer, 1967. Hanterkant vloaz e oa.
He c'hanaouenn anavezetañ Gracias a la vida, a zo bet brudet-tre er Stadoù-Unanet gant ar ganerez Joan Baez, a zo unan eus ar re anavezetañ er broioù spagnolek.
Mudelezh diuzel
Mudelezh diuzel (saozneg: selective mutism; Galleg: mutisme sélectif): kudenn ar vugale, ha raloc'h tud en o oad, a gomz evel ar re all er gêr, met a chom mut er skol (da skouer).
0,1 % eus ar vugale a zo tizhet gant ar gudenn-se. Prederiet vez ar vugale gant hentennoù psikologel, pe a-wezhioù, p'eo deuet grevus tre ar gudenn gant louzoù, da skouer fluoxetine.
Listennad anvioù-badez brezhonek
Setu amañ ul listennad anvioù-badez brezhonek.
Diwar-benn an holl anvioù-badez-se emeur o sevel pennadoù.
Stad-rannvro Harar
Harar, anvet Stad-rannvro ar bobl harari ivez, zo unan eus 9 rann velestradurel (kellel) Etiopia. 311 km² eo gorread ar c'hellel-se hag Harar eo e bennlec'h.
Listennad anvioù-badez brezhonek
Un toullad anezho zo bet boulc'het. Darn zo kentoc'h diwar-benn istor un den, anvet da sant alies. Darn all zo diwar-benn an anv hep mui. A-wechoù e vo ret dispartiañ mat an daou dra evel-henn :
Stad-rannvro Harar
An Oromoed a ya d'ober 52,3% eus poblañs ar Stad-rannvro, an Amharaed 32,6%, an Hararied 7,1% hag ar c'hGurageed (3,2%). An hararieg eo yezh ofisiel ar stad-rannvro-se. ortodoks etiopian eo 48,5% eus ar boblañs, 44,6% zo muzulman, 6,1% protestant ha 0,49% katolik.
Listennad anvioù-badez brezhonek
Alies avat e vo diezhomm sevel meur a bennad, evel diwar-benn Gwenvael.
Eider penn livet
An eider penn livet a zo un evn palvezek, Somateria spectabilis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra e broioù arktikel.
Sertão Brazil
thumb|300px|right|Ar sertão e [[Rio Grande do Norte da vare ar glaveier bras.]]
Ti al Lorded
Kambr Uhel Parlamant ar Rouantelezh-Unanet eo Ti al Lorded, House of Lords e saozneg. Gant ar rouanez (pe ar roue) ha Kambr ar C'humunioù e ya d'ober ar Parlamant breizhveuriat.
Sertão Brazil
thumb|220px|Kartenn eus isrannvroioù an [[Nordeste, ar sertão e ruz: <font color="#738547">1 • Meio norte, <font color="#983117">2 • Sertão, <font color="#7F4E80">3 • Agreste e <font color="#C69A00">4 • Zona da Mata]] Sertão Brazil, pe ar Sertão brasileiro e portugaleg Brazil, pe ar sertão hepmui, zo ur rann, pe isrannvro, eus rannvro Nordeste Brazil, a en em led e meur a stad eus an Nordeste, da lavarout eo Ouzhpenn-se e tap betek hanternoz ha biz Minas Gerais,er Vale do Jequitinhonha.
Ti al Lorded
A orin brientinek eo ar gambr-se. Ouzh hec'h ober ez eus izili lik, "pared" anezho (peers), hag izili a-berzh an Iliz anglikan, eleze arc'heskibion Canterbury ha York ha 24 eskob.
Sertão Brazil
Sevenadur
Krouet ez eus bet ur vojenn, pe mojennoù en-dro d'ar sertão gant al lennegezh, an hini uhel evel hibni ar bobl hag ar follennoù-nij (folhetos de cordel) da gentañ, gant ar sinema hag ar skinwel goude.
Ti al Lorded
Digresket eo bet a-galz galloud Ti al Lorded. Gouarnamant Tony Blair en deus, ur wezh erru e penn ar galloud, dilamet dioutañ kalz eus an izili dre hêrezh da lakaat en o lec'h izili anvet.
Sertão Brazil
Sevenadur
Teir skeudenn tud a zo kinniget:
Caatinga
Caatinga eo anv ar stuj a weler er Sertão hag en un darn eus an Agreste. Ela ocupa as áreas de clima semi-árido, resistindo às secas através de adaptações naturais.
Ti al Lorded
Liammoù diabarzh
Ti ar C'humunioù, ar gambr izel.
Sertão Brazil
Mor
thumb|300px|[[Ponta do Mel.]]
Sertanejo
Diwar ar ger sertão eo savet an anv-gwan hag anv-kadarn sertanejo:
Timbroù a-zivout al laboused
Timbroù a-zivout al laboused a vez embannet gant ur yoc'h Stadoù ag ar bed.
140px|left|Timbr an Inizi Faero
140px|middle|Timbr an Inizi Faero
150px|left|Timbr [[Alamagn- 1965]]
150px|middle|Timbr Alamagn- 1965
150px|left|Timbr Alamagn- 1965
List of birds on stamps
Heinrich Himmler
Heinrich Luitpold Himmler (ganet d'ar 7 a viz Here 1900 e Munich ha marvet d'an 23 a viz Mae 1945 e Lüneburg), a voe e-touez pennoù galloudusañ an Trede Reich. Mestr dibar an SS (Reichsführer-SS) e voe, ha mestr war holl servijoù polis Alamagn p'edo e penn der Deutschen Polizei, ar Gestapo en o zouez. Gwelet eo ivez evel ar Jahrhundentmörders (« muntrer ar c'hantved ») gant un nebeud speredoù alaman. Dre emlazh e varvas, kuit a vezañ paket ha barnet.
Kiriek e voe Himmler eus ar pep pouezusañ en oberenn distrujañ an eneberezh politikel en Alamagn nazi hag er renad-se, diazezet war ar spont er broioù aloubet. Mestr pennañ ar c'hampoù-tolpañ ha distrujañ e voe, hag aozer meur an "diskoulm diwezhañ".
Harzadenn hag emlazh
Argaset gant e gamaraded, klasket war e-lerc'h gant ar Gevredidi, Himmler a glaskas ul lec'h repu. N'en devoa ket prientet un darvoud evel hennezh da c'hoarvezout, prientet en devoa memestra ul levrenn soudard faos gant an anv "Serjant Heinrich Hitzinger". Gant ur strolladig e tec'has war-du Friedrichskoog d'an 11 a viz Mae, hep n'en devije ul lec'h repu resis en e spered.
Lieskensonennad
Er yezhoniezh e vez implijet an termen lieskensonennad (saoz.: consonant cluster) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un heuliad kensonennoù renk-ouzh-renk hep vogalenn ebet kenetreze, da skouer "skol", "pobladur".
En un doare strizh-tre e komzer eus lieskensonennadoù pa c'hoarvezont en un hevelep silabenn, met en un doare ledanoc'h e talvez ivez evit komz eus heuliadoù kensonennoù an eil war-lerc'h eben dreist d'ar bevennoù silabennek.
Lieskensonennadoù e yezhoù ar bed
Kemmañ a ra kalz a yezh da yezh al lieskensonennadoù implijet gante hervez bep o reolennoù fonotaktikel resis.
E meur a yezh, ar maorieg en o zouez, da skouer, ne vez implijet lieskensonennad ebet ha savet e vez pep silabenn dre ret hervez ar patrom rik C-V. Tost ken strizh all eo ar japaneg, ennañ nebeudig-tre a lieskensonennadoù gant an hantervogalenn [j], d.s. Tōkyō hag ivez lieskensonennadoù dreist d'ar bevennoù silabennek ivez, d.s. Honshū.
Kavet e vez alies-tre e yezhoù ar bed lieskensonennadoù enne div elfenn kensonennel, da skouer e brezhoneg "staon", met daoust ha ma reont gant seurt lieskensonennadoù divelfennek a-wezhoù ez eus harzoù ivez o virout d'o implijout e lec'hioù resis 'zo, da skouer en arabeg unvan n'hallont ket bezañ implijet e penn ur silabenn.
Gant ar brezhoneg e kaver ivez un nebeud lieskensonennadoù teirelfennek diazezet war ar re divelfennek ha kalz raloc'h evite dre ma toujont da skeul an hesonerezh ha gante ur gensonenn linkus da drede elfenn kensonennel atav, da skouer, "stlakañ", "strollad".
Brudet eo ar yezhoù kaokazek abalamour d'al lieskensonennadoù hir-kenañ implijet gante, enne peder, pemp pe zoken c'hwec'h elfenn gensonennel renk-ouzh-renk, da skouer e jorjieg brt'q'eli (plaen), mc'vrtneli (akuitaer) ha pa stager kengerioù yezhadurel ouzh ar c'helfioù ha gwriziennoù diazez-se e kaver lieskensonennadoù enne betek eizh elfenn, da skouer: gvbrdγvnis (o kutuilh ac'hanomp emañ). Dre ma n'hall ket ur gensonenn talvezout da graoñell ar silabenn e jorjieg e rank dielfennañ struktur ar silabenn-mañ evel-hen: CCCCCCCCVC.
E yezhoù salichek e kaver heuliadoù kensonennel hir hep vogalenn ebet er silabenn, da skouer e nuxalkeg /xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓/ ha diaes-tre eo dielfennañ pe elfenn a dalvez da graoñell ar silabenn hervez an termenadur hengounel.
Lieskensonennadoù hag amprestoù
Gant yezhoù 'zo pa vez amprestet gerioù digant yezhoù all e vezont treuzfurmet evit o lakaat da sentiñ ouzh ar reolennoù fonotaktikel boas evit dizober lieskensonennadoù orin, da skouer e japaneg テーブル (tēburu) digant ar saozneg table ("taol").
Ken alies all avat ne douj ket seurt amprestoù da reolennoù fonotaktikel boas ar yezh ma vezont degemeret ganti ha diwar-se e sav lieskensonennadoù amreizh e-keñver struktur boas fonologiezh ar yezh-se, da skouer e brezhoneg al lieskensonennad "sf-" kavet e penn-kentañ un nebeud amprestoù nemetken, d.s. "sferenn" ha "sfins" diwar ar henc'hresianeg σφαῖρα ha σφιγξ.
Linenn (geometriezh)
Ul lun a zo ul linenn, da lavaret eo un teskad poentoù.
Moyenneville (Pas-de-Calais)
Moyenneville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Linenn (geometriezh)
Er c'heometriezh euklidian n'eus nemet ul linenn a dremen dre daou boent.
En un egor a vent 2, div linenn ne c'hellont bezañ pe kenstur pe kenskej. Kenskejadur div linenn genskej a zo ur poent, hag ur poent nemetken.
En un egor a vent 3, div linenn ne c’hellont bezañ na kenstur na kenskej. E saozneg e vez implijet ar ger skew, ar pezh a zo kevatal gant ar brezhoneg "skizh".
gant:
Лъч Отсечка Recta semirecta Přímka úsečka Linio 半直線 Recta Права Doğru 线段 直線
1266
Diwar-benn bloavezh 1266 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1266
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1266
Teul
Dre voas e vez graet un teul eus pep skor fizikel ma kaver un ditour skrivet warnañ. Ar ger orin a dalvez evit ur renabl a veze savet evit dastum anvioù an douaroù perc'hennet gant un aotrou. Mirout a ra e ster o tennañ d'ar Gwir pa dalvez d'ur skrid a ro ur brouenn pe un testeni, da skouer un teul roet d'ur c'hredour evit anavezout ma 'z eus un dlee (arc'hant) en e geñver.
Pa vez anv eus an teulioù embannet pe dasparzhet ez foran e c'heller kavout :
E-touez an teulioù implijet evit traoù resis e kaver : hag all...
Pa vezont miret pelloc'h eget o implij kentañ pe voas ez a an teulioù da vezañ dielloù implijet evel mammennoù an Istor.
Schouwen-Duiveland
Kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober kumun Schouwen-Duiveland
Brijdorpe, Brouwershaven, Bruinisse, Burgh, Burghsluis, Dreischor, Elkerzee, Ellemeet, Haamstede, Kerkwerve, Looperskapelle, Moriaanshoofd, Nieuwerkerk, Nieuwerkerke, Noordgouwe, Noordwelle, Oosterland, Ouwerkerk, Renesse, Scharendijke, Schuddebeurs, Serooskerke, Sirjansland, Westenschouwen, Zierikzee, Zonnemaire.
N'eus kêriadenn ebet anvet Schouwen-Duiveland, dont a ra anv ar gumun eus hini an enezenn, hag anv an enezenn a zeu eus anvioù div enezenn all : Schouwen ha Duiveland (hag ivez Dreischor) a voe kendeuzet ha lakaet da bolder.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Schouwen-Duiveland ez eus 23 dileuriad :
La Bressola
E distro-skol 2011 e oa 702 skoliad ganto en 8 skol, skolioù prevez laik anezho.
Kumuniezh kumunioù gourenez Rewiz
Kumuniezh kumunioù Gourenez Rewiz a oa anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kêr-Wened eo. Krouet e voe e 2004. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Mor Bihan - Gwened Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Gourenez Rewiz a yae 5 kumun d’ober anezhi:
Filmoù skiant-faltazi
Ar filmoù Skiant-faltazi zo un doare filmoù diazezet e bed ar skiant-faltazi, o lakaat war-raok darvoudoù, tudennoù ha dreist-holl teknikoù ha n'int ket degemeret evel posubl gant ar skiant diazez. Kaoz a vez er sinema-se eus boudoù-bev nann douarel, bedoù treoabl, donezonoù dreistordinal, beajoù en amzer. An holl doareoù-se a zo kemmesket gant nijerezhioù egor, robotoù, beajoù etre-steredel ha teknologiezhoù dianav d'ar skiant denel a-vremañ. Ar filmoù skiant-faltazi a zo bet un doare implijet lies evit degas ar gaoz war kudennoù politikel ha sokial. Un digarez int ivez evit lakaat ar preder war tonkad Mab-Den en amzer dazont. Alies ez eo diazezet ar sinema skiant-faltazi war skridoù skiant-faltazi. Ar gudenn a-sav eo n'eo ket ken gwirion ar sinema skiant-faltazi dre ma n'eo ket ar filmaozerien skiant-faltazi tud arbenikaet war an doare lennegezh-se. Al lennegezh diazez a glask chom an tostañ posubl eus ar gwirvoud an diforc'hioù etre ar bed gwirion hag ar bed skiantel taolennet a rank bezañ munut ha chom posubl.
Eeunenn (geometriezh)
Ul lun eo un eeunenn, d.l.e un teskad poentoù.
Kanao Iañ
Kanao Iañ voe roue Bro-Ereg war-dro 550, war-lerc'h e dad Gwereg Iañ. Lazhet e vije bet e 560 en un emgann enep un arme frank nepell diouzh Gwenrann hervez Gregor Teurgn.
E vreur Makliaw (pe Macliau) a voe roue war e lerc'h.
Eeunenn (geometriezh)
En un egor a vent 3, div eeunenn a c'hell bezañ na kenstur na kenskej. E saozneg e vez implijet ar ger skew, e brezhoneg n'eus ger ebet.
gant:
Israel
Israel, Stad Israel en un doare ofisiel, (Hebreaeg : מְדִינַת יִשְׂרָאֵל‎, Medīnat Yisrā'el, AFE : [me̞diˈnät jisʁäˈʔe̞l]; Arabeg: دَوْلَة إِسْرَائِيل‎, Dawlat Isrāʼīl, AFE : [dawlat ʔisraːˈʔiːl]) zo ur Stad eus ar Reter-nesañ bevennet gant ar Mor Kreizdouar. E stadoù amezek a zo Liban en norzh, Siria e biz, Jordania ha Sisjordania er Reter hag Ejipt ha Bandenn Gaza er mervent. En em ginnig a ra evel Stad ar bobl yuzev, anezhi hêrez an “Israel” viblek. Ar Stad nemetañ gant muianiver a boblañs yuzev eo. An hebraeg eo he yezh (an arabeg a zo yezh ofisiel ivez). Un demokratelezh kannadel eo. Goude bezañ disklêriet un zisentez gant ABU e 1947 diwar-benn ar Balestina fiziadour eo bet disklêriet e 1948 bezañs "ur Stad yuzev war Eretz Israel" gant David Ben Gourion, penn Aozadur Sionad ar Bed ha gant Ajañs Yuzev evit ar Balestina. An deiz-war lec'h eo bet arsailhet Israel gant ar broioù arabek evit sikour Arabed ar Balestina. Meur a vrezel zo bet etrezo abaoe ar pezh a gas Israel da ac'hubiñ Sisjordania, Ledenez Sinai etre 1967 ha 1982, Bandenn Gaza ha Uhelgompezenn ar Golan.
Orin an anv
Pa oa disklêriet dizalc'h Israel e 1948 a oa anvet Medinat Yisrael ("Stad Israel") en un doare ofisiel, goude bezañ nac'het meur a ginnig a orin istorel pe relijiel evel Eretz Israel ("Douar Israel"), Zion, Judea. Goude nebeut a sizhunvezhioù goude an dizalc'h e bet kinniget gant Ministr an Aferioù Estren Moshe Sharett an anv "Israelian" (ישראלי en hebraeg, Israeli e saozneg).
En istor eo bet implijet an anv Israel, war dachenn ar relijion pe tachennoù boutin, evit Rouantelezh Israel pe ar Yuzevien penn-da-benn. Hervez ar Bibl hebraek eo bet roet an anv-se d'ar patriarch Jakob (Hebraeg Yisraʾel, Isrāʾīl; Gresianeg ar Septant : Ἰσραήλ Israēl; "stourm gant Doue") goude bezañ trec'het gantañ ur stourm ouzh ael Doue. E zaouzek mab a zo gourdadoù an Israeliz, pe an Daouzek Meuriad Israel (pe an Daouzek Bugel Israel), a veve e Kanaan betek rankout mont da Egipt. Aze int bet lakaet e sklaverezh betek buhez Moisez a zifenne anezho, o kas anezho da Ganaan adarre. An arouez istorel kentañ a veneg en anv Israel a zo Maen-sonn Merneptah, war-dro XIIIvet kantved a-raok J-K.
An dachenn a zo anavezet ivez evel an "Douar Santel", dre vezañ santelaet gant an holl relijionoù Abraham (ar Yuzevegezh, ar Gristeniezh, an Islam hag ar gredenn Bahá'í). A-raok diskleriadenn dizalc'h Israel e veze anavezet an dachenn-mañ evel Siria kreisteiz, Siria Palestina, Rouantelezh Jeruzalem, Proviñs Iudaea, Coele-Syria, Retjenu, Kanaan ha dreist-holl Palestina.
Istor
War-dro 1200 a-raok J.-K e voe skrivet an anv Israel war maen-koun Merenptah evit ar wech kentañ.
Parlamant ar Rouantelezh-Unanet
Da c'hrez Karta Veur rediet da Yann Dizouar e 1215 e voe savet da vat Parlamant ar Rouantelezh-Unanet (Parliament of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland bremañ e saozneg).
Israel
Istor
Abaoe m’eo bet savet steuñv rannañ Palestina e 1947 gant ar Broadoù-Unanet ez eus bet meur a vrezel etre an Israeliz hag an Arabed ha meur a feur-emglev zo bet sinet ganto. Rak-se eo bet cheñchet harzoù ar vro meur a wech.
Parlamant ar Rouantelezh-Unanet
Adalek ar kantved e krogas ar Parlamant-se d'en em vodañ e div gambr a-ziforc'h : ur Gambr Izel, Ti ar C'humunioù, hag ur Gambr Uhel, Ti al Lorded: divgambrek eo eta Parlamant ar Rouantelezh-Unanet.
Israel
Istor
Pouezus-kenañ eo bet disentezioù zo eus ar Broadoù-Unanet evit Israel, en o mesk an Disentez 242 (1967) a voe kinniget d’an 22 a viz Kerzu 1967 hag an Disentez 338 (1973) a voe kinniget d’an 22 a viz Here 1973 gant ar C'huzul surentez evit lakaat ehan d’ar brezelioù a oa savet etre an Israeliz hag an Arabed.
Parlamant ar Rouantelezh-Unanet
Da c'hrez Charlez I (1625-1649) e klaskas ar roue tremen hep tennañ kont eus ali ar Parlamant. Ar barlamantourien a redias, dre Zisklêriadur ar Gwirioù embannet e 1689 da heul Eil Dispac'h Bro-Saoz, ar roue da sujañ da c'halloud ar Parlamant.
Israel
Istor
A-douez ar broioù arab eo anavezet Stad Israel gant Egipt, Jordania, Maouritania hag Aotrouniezh Vroadel Palestina hogen n’eo ket anavezet gant ar broioù arab all. Anavezet eo evel ur vro sionist gant Siria hag Iran. An darn vrasañ eus ar broioù muzulman, a-hend-all, o devez darempredoù diplomatel gant Israel. En o zouez, Albania, Turkia, Azerbaidjan hag ar broioù eus kreiz Azia a oa bet gwechall en Unaniezh Soviedel).
Parlamant ar Rouantelezh-Unanet
E Palez Westminster en em vod div gambr ar Parlamant. thumb|350px|left|Palez Westminster e Londrez thumb|350px|right|Tres diabarzh Palez Westminster
Israel
Politikerezh
Ur sistem parlamantel a zo da Israel a ya en-dro en ur Republik demokratel gant ar vot hollek. Ur c'hannad heuliet gant ar muiañ niver eus ar Gannaded a zeu da vezañ Kentañ Ministr, an den-mañ a zo alies penn ar strollad pouezusañ. Ar C'hentañ Ministr a zo penn ar gouarnamant. Renet e vez Israel gant 120 den a ra ar Knesset, a zo diazezet war dilennadegoù war-ventez a ziskouez pep strolladoù politikel dre o fouez e politikerezh, ar pezh a roe Gouarnamantoù kengevredad.
Rannoù melestradurel
Rannet eo bet Stad Israel e c'hwec'h distrig melestradurel pennañ, anvet mehozot (מחוזות; unander : mahoz) – Kreiz, Haifa, Jeruzalem, Norzh, Su, ha Tel Aviv, hag ivez Tiriad Judea ha Samaria e Sisjordania. Rannet e vez an distrigoù pemzek isdistrig anvet nafot (נפות; unander : nafa), a zo isrannet c'hoazh e hanter-kant rannvro naturel.
Douaroniezh
Israel zo stok-ha-stok ouzh Liban en norzh, ouzh Siria er biz, ouzh Sisjordania ha Jordania er reter, ouzh Egipt hag ouzh Gaza er mervent. A-hend-all eo lec’hiet ar vro e-kichenik ar Mor Kreizdouar er c'hornôg hag e-kichenik pleg-mor Aqaba er su.
Tachennad Israel hep an tiriadoù aloubet e 1967 a ra war-dro 20 770 kilometr karrez, gant 2% a zour. Koulskoude eo ken strizh douaroù ar vro a zo e dakad armerzhel miret div wezh tiriad Israel. Ma zo kemeret an holl zouaroù dindan lezenn Israel (gant an tiriadoù tabutet evel Uhelderioù Golan) a zo 22 072 km² ledan ar vro, ha ma zo ouzhpennet an tiriadoù renet gant Israel e Sisjordania (a zo strewet etre lezenn Israel ha lezenn Aotrouniezh Vroadel Palestina) e vez kavet 27 799 km². Daoust ma z'eo bihan a-walc'h e vez kavet meur a ziforc'h gant an douaroniezh. Kavet e vez 70% eus ar boblañs tro-dro an aod. Er Reter ar Menezioù kreiz emañ an draoñienn Rift Jordan, a zo perzh eus an draoñienn rift bras en Afrika.
Redek ar ra Stêr Jordan a-hed rift Jordan eus Menez Hermon betek ar Mor Marv (a zo al lec'h izelañ er bed) o tremen dre draoñienn Hullah ha Mor Galile. E kreisteiz ez eo stêr Arabah a red betek Mor Ruz. Ne vez kavet makhteshim (pe kelc'hioù rimiat) nemet en Israel hag e Ledenez Sinai. An hini brasañ a zo e Neguev. Disklêriet eo bet gant un zezrevell diwar an endro ez eus en Israel ar muiañ niver a spesoù plant bep metr karrez eus pep korn an Oriant nesañ.
Douaroniezh politikel
Luziet-kenañ e teu an traoù da vezañ pa vez graet anv eus harzoù Israel. Kemmet eo bet an harzoù meur a wech abaoe m’eo bet krouet ar vro-se. Gant-se e kav broioù zo abeg en harzoù Israel. Ouzhpenn-se ez eus bet aloubet gant Israel meur a diriad ganti ha tiriadoù all zo stag outi da vat.
D’ar 15 a viz Mae 1948 eo bet degemeret Israel gant meur a Stad er bed a-bezh, en o zouez ar Stadoù-Unanet pe an URSS hervez Steuñv rannañ an ABU. Goude ar brezel israelat-arab er bloaz 1948 ez eo bet kemmet an harzoù hag e-se eo bet degemeret Israel gant an ABU hag an darn vrasañ eus broioù ar c'hornôg en tiriadoù zo bet divizet an harzoù anezho hervez al linennoù arsav-brezel eus 1949. N'eo ket bet degemeret an harzoù-se gant an holl vroioù arab ha muzulman. Dicheñch eo an traoù abaoe 1949.
Meur a diriad zo bet aloubet gant Israel, koulskoude, goude ar brezelioù israelat-hag-arab. Tiriadoù zo aloubet c’hoazh gant Israel, tiriadoù all zo stag outi da vat. Gant Emglevioù a beoc’h he deus Israel adroet tiriadoù zo pe ne vez ket aloubet tiriadoù zo ken.
E miz Mezheven 1967 eo bet aloubet Sinai, Gaza, Sisjordania, Reter Jeruzalem, Golan gant Israel. Aet eo Israel kuit eus Sinai e 1982 da-heul Emglevioù Kamp David gant Egipt. Kuitaet he deus Israel Gaza e-pad an hañv e 2005.
Liban zo bet aloubet gant Israel etre 1982 ha 2000, da-heul an Oberiadenn Peoc’h e Galilea. Evit an dud a soñj dezho eo perc’henn Liban war atantoù Sheeba ez eo aloubet tiriadoù Liban gant Israel c’hoazh.
<br style="clear:left;" />
Poblañs
7 026 000 a dud a ra o annez en Israel (da-geñver niveradeg miz Mae 2006), en o zouez 76 % a Yuzevien, (5 300 000 a dud) hag 20 % a Arabed israeliz (muzulmaned an darn vrasañ anezho dreist-holl, met un niver bihan a gristenien zo ivez). 306 000 a enbroidi zo bet enrollet ivez gant Ministrerezh an Diabarzh evel tud ha n'int ket yuzevien, eleze 4 % eus poblañs Israel. N’eo ket bet dalc’het kont en niveradeg-se eus niver an estrenien zo o chom en Israel met war-dro 150 000 e vefent.
22 500 a enbroidi nevez a oa en em gavet en Israel e 2005, e-skoaz 22 000 er bloavezh a-raok. En o zouez e oa 9 300 den deuet eus URSS kozh, 3 700 den eus Etiopia, 3&nbsp000 den eus Frañs ha 2 600 den eus ar Stadoù-Unanet.
Israel eo ar vro nemeti ma'z eo Yuzevien an darn vrasañ eus an dud zo o chom enni. A orin eus pevar c’horn ar bed eo Yuzevien Israel : diforc’hiñ a reer ar « sabraed » (tud ganet en Israel, zo deuet o zud da chom da Israel nevez zo pe tud zo o familh o chom e Palestinia abaoe meur a gantved) diouzh an dud enbroet nevez zo hag o deus graet o « aliyah », da lavaret eo tud war an distro : an darn vrasañ anezho a zeu eus URSS kozh met ivez eus Frañs, ar Stadoù-Unanet, Arc’hantina, h.a.).
Druzed ha Sirkasinaed zo o chom en Israel ivez. Rankout a reont ober o c’hoñje. Er c’hontrol, ne rank ket an Arabed israeliz en ober met niverus eo ar Vedouined a ra o servij soudard a-fetepañs en arme Israel. Arabed israeliz hag ivez Muzulmaned zo izili eus an arme-se.
Ar c'hêrioù
5 kêr en tu-hont da 200 000 a annezidi zo en Israel : Jeruzalem, Tel Aviv, Haifa, Rishon LeZion ha Ashdod. Ur c'hard eus tud ar vro zo o chom er c'hêrioù-se.
Jeruzalem eo ar gêr gentañ eus Israel. 718 900 den zo o chom enni. E 1948 ne oant nemet 84 000 annezad.
Pa embannas David Ben Gourion dizalc'hiezh Israel e oa 248 500 den o chom e Tel Aviv (30 % eus ar boblañs). Brasañ kêr Israel e oa. 378 800 den, eleze 5 % eus poblañs Israel, zo o chom enni hiziv an deiz.
Haifa eo an trede kêr eus ar vro. 267 700 den zo o chom enni hiziv, e-skoaz 98 600 e 1948.
14 kêr eus Israel zo en tu-hont da 100 000 den hag a zo oc’h ober o annez enno. En trowardroioù da Del Aviv emañ an darn vrasañ anezho.
Richon LeTsion eo ar pevare kêr eus eus ar vro. Ouzhpenn 219 800 den a ra o annez enni. 11 000 den a oa chom enni nemetken pa oa bet krouet Stad Israel.
581 000 den zo o chom war ar maez en Israel a-bezh, eleze 8 % eus poblañs ar vro%). 118 000 den zo o chom er c’hibboutzim, eleze 2 % eus ar boblañs. Ne oa nemet 6 % eus Israeliz a oa o chom war ar maez e 1948.
Raganv perc'hennañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv perc'hennañ evit komz eus ur raganvioù implijet evit disklêriañ da biv eo un anv-kadarn, da lâret eo ul liamm perc'henniezh. Evel ar raganvioù all ec'h eo seurt raganvioù elfennoù anaforel hag a dalvez evit gallet chom hep adlâret anvioù-kadarn gwezh ha gwezh all en hevelep diviz pe lavarenn, da skouer e saozneg:
E yezhoù zo, evel ar svedeg hag ivez ar yezhoù slavek e reer an diforc'h etre stumm raganv perc'hennañ an trede gour hervez ma vez implijet evel ur raganv emober pe get, da skouer e serbeg:
N'eus ket e brezhoneg raganvioù perc'hennañ ispsiail hag ober a ranker gant savadennoù all diazezet war implij araogennoù zo pe dre implijout ar e raer hep seurt raganvioù "hini" (unander) pe "re" (liester), da skouer:
E yezhoù all c'hoazh n'eus na raganvioù perc'hennañ nag anvioù-gwan perc'hennañ. E [[finneg da skouer e implijer ar raganvioù-gour displeget hervez an troad genitivel implijet evit merkañ liammoù perc'henniezh dre vras, pe c'hoazh dre ouzhpennañ lost-gerioù perc'hennañ, d.s.:
Gwelit ivez
Possessive pronoun Pronombre
Steudadur dre skeul-renk
Er yezhoniezh e vez implijet an termen steudadur dre skeul-renk pe merkadur eeun-gin (saoz. hierarchical alignement pe direct-inverse language) evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel pa vez lakaet an diforc'h yezhadurel etre arguzenn rener/graer un ober displeget gant ur verb diouzh un tu hag arguzenn renadennoù ur verb gant merkoù o tennañ da urzhaz (saoz. salience) pep arguzenn an eil e-keñver eben.
Daoust ha ma c'hell bezañ implijet ur sistem dre skeul-renk evit merkañ ar verboù e c'hell ur yezh bennak merkañ an anvioù-kadarn oc'h implijout steudadurioù morfologel-kevreadurezhel a bep seurt.
Implijet e vez frammadurioù eeun ha framamdurioù gin gant yezhoù gante ur steudadur dre skeul-renk:
Yezhoù dre skeul-renk dre ar bed
Kavet e vez yezhoù implijet gante ur steudadur dre skeul-renk en Amerika dresit-holl:
Yezh skouer: an ojibweg
En ojibweg, da skouer, e vez renket urzhaz ar gourioù yezhadurel evel-hen, o vont eus ar renk uhelañ betek ar renk izelañ:
eil gour > kentañ gour > trede gour tostañ (an hini pouezusañ er gomzadenn) trede gour pellañ (an hini gantañ an nebeutañ a bouez er gomzadenn)
Ne vez ket implijet troadoù gant an ojibweg ha diforc'het e vez arc'hwel ar rener diouzh hini ar rener a-drugarez da implij al lostgerioù a dalvez da verkañ ar framamdur eeun diouzh un tu hag ar frammadur gin diouzh an tu all.