cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Troad postdirectivel
Implijet e vez ral a wezh gant al lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("-хъди"; -qhdi) d'ar stumm ergativel, da skouer:
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Mons-en-Barœul
Mons-en-Barœul a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
Shogun
Gant unpenn Japan e veze deroet an titl, hogen ar shōgun eo a rene de facto ; unpennoù gwirion zoken e voent a-hed ar Marevezh Kamakura (1185-1333) adalek 1192, pa voe anvet Minamoto no Yoritomo (1147-1199) da shōgun gant an impalaer Go-Toba (1180-1239, ren 1183-1198). Adal neuze e paouezas an titl da ober dave d'ur penn milourel hepmuiken, d'ur rener milourel ha politikel e reasbetek diwezh ar shōgunelezh ha ganedigezh Impalaeriezh Japan. Adalek arn e teuas ar garg da vout hêrezhel, met meur a glann a renas en Istor Japan : Minamoto, Ashikaga ha Tokugawa e voe ar re a renas ar pellañ.
Bakufu (幕府, "gouarnamant an deltenn") a raed eus ar shōgunelezh, eleze koskor ur shōgun, en dave da gamp e soudarded ha da verrbadelezh ar garg. Gant ar bakufu e veze melestret an impalaeriezh evit gwir avat, pa ne oa perzh an impaler(ez) hag al lez nemet unan a enor ; evitañ da vout berrbad e padas renad ar shōgunelezh a-hed tost da 700 vloaz : Tokugawa Yoshinobu, ar shōgun diwezhañ, a zaskoras ar galloud d'an impalaer Meiji e 1867.
Gerdarzh
Kement ha "pennkomandour un arme" e talv shōgun, a zo ur berradur eus 征夷大将軍 seītai shōgun "pennkomandour meur bazhyever ar varbared", an titl a veze roet d'an diktatourion vilourel e Japan etre ar bloazioù 1185 ha 1868. Titl ur jeneral a rene un arme kaset da vrezeliñ ouzh pobladoù Japan an Norzh e oa er penn-kentañ ; goude an e troas da anv pennkomandour ar samurai. "Gouarnamant a-dreuz ar rideoz" eo ster diazez bakufu ; war an tachennoù-emgann e veze azezet penn ar gadourion en un deltenn damzigor, e arouez (紋 mon) war ziskouez war ar rideoz (幕 maku).
Marevezh Asuka (538-710)
Den ne oar resis piv e voe ar shōgun kentañ, na pegoulz e voe anvet gant rener ar vro. Ar meneg kentañ eus an titl a gaver stag ouzh Kose no Maro (? – 7 C'hwevrer 717), a voe anvet da chintō shōgun e 709 gant an impalaerez Genmei (660-721, ren 707-715).
Marevezh Nara (710-794)
Goude faezhet pobladoù an Norzh e Hokkaidō, Tahiji no Agatamori (~668-737) a voe anvet gant an impalaerez Genshō (683-748, ren 715-724) da bennkomandour an armeadoù impalaerel kaset da beoc'haat ar meuriadoù. Ne voe pennkadour ofisiel ebet kent Ōtomo no Yakamochi (~718-785), a voe anvet da bennkomandour milourel (兵部少輔, heibu shōsuke) er bloaz 755 gant an impalaerez Kōken (713-770, renoù 749-758 ha 764-770). Ur sei tōdai shōgun e voe Ki no Kosami (~730-797), pa voe deroet an titl dezhañ er bloaz 788 gant an impalaer Kanmu (736-806, ren 781-806).
Marevezh Heian (794-1185)
Ōtomo no Otomaro (731-809) a voe ar c'hentañ seītai shōgun en Istor Japan ; gant an impalaer Kenmu e resevas ar garg e 794 evit stourm ouzh ar boblad Emishi (pe : Ezo), a veve er rannvro Tōhoku e penn norzh Honshū hag a nac'he beli an Tiegezh Yamato, hini an impalaeriezh. Ar re-se dreist-holl e oa ar "varbared" a ranke bout "peoc'haet" gant ar shōgun. War e lerc'h e voe deroet an titl hag ar garg d'e ves-shōgun, Sakanoue no Tamuramaro (758–811), a voe seītai shōgun betek ar bloaz 808. A-drugarez dezhañ e voe saveteet buhez Funya no Watamaro (765-823), a voe anvet da hyobushō (maodiern al Lu) e 816. Ne voe titlet den ebet en e c'houde betek ar bloaz 940, pa voe Fujiwara no Tadabumi (873–947) anvet da sei tōdai shōgun gant an impalaer Suzaku (921-952, ren 930-946). E 940 hepken e chomas an titl gant Fujiwara no Tadabumi ; ne voe den ebet war e lerc'h betek 1184 : er bloaz-se, e deroù miz Genver, Minamoto no Yoshinaka (1154-1184) en em anvas da seītai shōgun, met mervel a reas miz goude, d'an 21 a viz C'hwevrer. Gant ar c'hlann Minamoto e chomas ar garg avat betek 1219.
Marevezh Kamakura (1185-1333)
Unan eus kendirvi Minamoto no Yoshinaka, Minamoto no Yoritomo (1147–1199) a voe pennkadour e Brezel Genpei, ur brezel diabarzh a badas eus 1180 betek 1185, ma voe ar c'hlann Minamoto trec'h war ar c'hlann Taira er bloaz 1184. E 1192 e resevas an titl a seītai shōgun digant an impalaer Go-Toba (1180-1239, ren 1183-1198), a oa 3 bloaz hepken — an ez-impalaer Go-Shirakawa (1127-1192, ren 1155-1158) eo a rene e gwirionez ; pa lakaas Minamoto no Yoritomo e anv evit bout seītai shōgun e voe nac'het groñs gant Go-Shirakawa avat ; e 1192 end-eeun e varvas Go-Shirakawa, hag an titl a gouezhas e yalc'h Minamoto. Diouzhtu e kemeras ar galloud e-lec'h an impalaer yaouank : ar shōgun Minamoto no Yoritomo — shōgun hepken e voe an titl adalek e ren — a droas da ziktatour milourel a renas war Japan a-bezh, kent staliañ kêr-benn e shōgunelezh e Kamakura, alese anv ar marevezh ; gantañ e voe staliet ar c'hentañ bakufu, ar gêr-benn de facto o vout Kamakura, daoust d'an impalaer ha d'al Lez bout bepred e Kyōto, ar gêr-benn ofisiel. E vab Minamoto no Yoriie (1182–1204) a renas war e lerc'h — da hêrezhel e oa aet ar garg eta. Boulc'het e oa marevezh Japan c'hladalc'hel, a voe echu e 1600. Betek 1868 avat ha hervez lezenn e chomas Japan dindan ren ar soudarded. Daou vab da Vinamoto no Yoritomo a voe shōgun, betek 1219 ; daou shōgun eus klann Kujō a voe war o lerc'h betek 1252, heuliet gant pevar friñs. Adalek ar bloaz 1333 e voe ur marevezh all en Istor ar shōgunelezh.
Marevezh Muromachi (1333-1568)
Er bloaz 1333, an impalaer Go-Daigo (1288-1339, ren 1318-1339) a luskas un dispac'h mennet da adreiñ an holl c'halloudoù d'e lez ; ar shōgunelezh a gasas ar jeneral Ashikaga Takauji (1305-1358) da vougañ an emsavadeg, met sevel a-du gant an impalaer a reas Takauji hag e arme, ha diskaret e voe shōgunelezh Kamakura. Distreiñ da Gyōto a eure ar galloud, ha daou briñs a voe shōgun en ur ober tri bloaz. Buan avat e voe displijet Ashikaga Takauji hag ar samurai gant « Assavidigezh Kenmu » an impalaer Go-Daigo, a glaske mirout an holl c'halloudoù. Nac'h a reas an impalaer lakaat Takauji da shōgun, hag ur fazi a reas pa roas an titl d'e vab ar priñs Moriyoshi (1308-1335) : sevel enep dezhañ a reas Takauji, kemer Kyōto er bloaz 1338 ha staliañ Kōmyō (1322-1380), ur c'hevezer da C'ho-Daigo, war an tron. Tec'hel da gêr Yoshino e proviñs Nara er Su a reas Go-Daigo, ma stalias ur gouarnamant all, ar pezh a loc'has ur brete hir etre Lez an Norzh ha Lez ar Su. Shōgun ha rener de facto e voe Ashikaga Takauji betek e varv e 1358 ; e Muromachi, un distrig e Kyōto, edo kêr-benn ar shōgunelezh, alese anv ar marevezh. Pemzek ezel eus klann Ashikaga a voe shōgun goude Takauji, a-hed 255 vloaz betek 1588.
Er bloaz 1543 e voe tapet ul lestr kenwerzhel portugalat en ur gorventenn ha kaset da aod Enezenn Tanegashima a-vezh da Gyūshū. An Europiz kentañ o tilestrañ e Japan e voe an tri marc'hadour a oa e bourzh. Hep dale e voe degaset traezoù europat da Japan, mouskedoù pergen ; ken abred hag ar bloaz 1556 e oa war-dro 300 000 mousked en armeoù an daimyō, an aotrouion lec'hel a oa gwazien d'ar shōgun.
Marevezh Azuchi-Momoyama (1568-1603)
Eus klann Oda a oa diazezet e Kastell Azuchi (e prefedelezh Shiga hiziv) ha klann Toyotomi diazezet e Kastell Momoyama (kastell Fushimi e Kyōto hiziv) e teu anv ar marevezh. Tri ezel eus klann Oda a voe shōgun adalek 1568 betek 1583, ha tri ezel eus klann Toyotomi a renas war o lerc'h, eus 1585 da 1603.
Marevezh Edo (1603-1867)
Toyotomi Hideyori (1593–1615) a voe shōgun de jure adalek 1598 betek 1603. Unan eus an daimyō, Tokugawa Ieyasu (1543–1616) a oa savet enep ar shōgunelezh Toyotomi, ha trec'h e voe en Emgann Sekigahara (21 a viz Here 1600) ; shōgun de facto e voe Ieyasu eta, hag adalek 1603 e voe kentañ shōgun ar shōgunelezh Tokugawa, a stalias he c'hêr-benn en Edo (Tōkyō hiziv) hag a renas e-pad 268 vloaz, betek 1867 : ar Marevezh Edo e voe.
Tokugawa Yoshinobu (1837–1913) e voe ar seītai shōgun diwezhañ e 1866. Bloaz diwezhatoc'h, d'an 19 a viz Kerzu 1867, e rankas dilezel e garg a-c'houde un emsavadeg kaset gant samurai eus Chōshū, Satsuma ha Tosa evit daskor ar galloud d'an impalaer ; d'an 11 a viz Ebrel 1868 e voe lamet pep renk ha galloud digantañ. Echu e oa gant ar shōgunelezh.
Meiji (1852-1912) a voe impalaer d'an 3 a viz C'hwevrer 1867 ; 122 impalaer Japan e oa hervez urzh hengounel an hêrezh, ha 1 unpenn Impalaeriezh Japan.
Roll ar shōgun
Bez' e voe 56 shōgun japanat betek 1868 (unan a reas div wezh), ha 3 etre 1868 ha bremañ ; daou jeneral stadunanat a voe shōgun de facto goude an Eil Brezel-bed, etre 1945 ha 1952.
Shōgunelezh Ashikaga (1336–1573)
<li>Ashikaga Yoshiteru (1536–1565) : 1547-65</li> <li>Ashikaga Yoshihide (1538–1568) : 1568 hepken</li> <li>Ashikaga Yoshiaki (1537–1597) : 1568-1573 (digarget ; dilezel a reas e 1588)</li></ol>
Marevezh Azuchi–Momoyama (1568–1600)
Adalek 1598 betek 1600, ar shōgunelezh de facto a voe fiziet e Kuzul ar Pemp Kozhiad (五大老 go-tairō)
Pennoù ar c'hlann Tokugawa goude ar shōgunelezh (1868–bremañ)
E 1882 e voe deroet da benn ar c'hlann Tokugawa an titl a "briñs" (公爵 kōshaku) e-touez an noblañsoù (華族 kazoku), gant ar gwir da sezañ e Kambr ar Birien (1871-1947).
Uhelrenerion a-berzh ar Gevredidi
Daou jeneral stadunanat a renas war Japan goude an Eil Brezel-bed ; 外人将軍 gaijin shōgun, "rener milourel estren" a reas Japaniz eus pep unan anezho.
Sant-Kogo
Ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan eo Sant-Kogo pe Sant-Gorgon.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Brandenburger Tor
Dor Brandenburg (Brandenburger Tor en alamaneg) a zo ur savadur e digor kornôg Berlin gozh. Un arouez eus Berlin eo. Savet eo bet gant Carl Gotthard Langhans (1732-1808) evit ar roue prusian Friedrich-Wilhelm II Prusia (1744-1797). Savet eo bet etre 1788 ha 1791, hag ur savadur a c'hiz nevezklasel eo.
Kinnig hag istor
E penn bali Unter den Linden emañ Dor Brandenburg, e-lec’h ma’z eus bet un nor all, bet savet e 1734. Ment an nor : Enni ez eus ivez pemp tremen ha daou diig. E 1793 e voe ouzhpennet en he fenn uhelañ ar pevar-a-gezeg (ur skeudenn eus doueez Viktoria gant he c’harr sachet gant pevat marc’h eo) savet gant Johann Gottfried Schadow (1764-1850). Un delwenn kouevr eo. E 1806 e voe kemeret gant Napoléon Bonaparte, hag a felle dezhañ he c’has betek Pariz. Pa voe kollet ar galloud gantañ e voe kaset da Verlin en-dro. Dreset e voe, hag ouzhpennet e voe un arouez a c’halloud (erer Prusia) en penn an delwenn.
E-keit ma oa eus ar c’haiser, e oa an den nemetañ a c’halle treuziñ anezhi e he c’hreiz. E-kerzh emgann Berlin ez eas soudarded alaman da guzhat a-dreñv ar pevar-a-gezeg. Eus al lec’h-se e tennent, neuze e voe gwallaet ar pevar-a-gezeg, war-bouez daou varc’h. Goude an eil brezel-bed e voe lakaet neuze un nor all, e plastr, en he flas. D’an 21 a viz Gwengolo 1956 e tivizas maer Berlin ma vefe nevesaet an nor (an hini nemeti eus holl dorioù kozh ar gêr hag a oa chomet en e sav). D’ar 14 a viz Kerzu 1957 e voe echu gant al labourioù. Pa voe savet Moger Berlin (d'an 13 a viz Eost 1961) ec’h en em gavas an nor en no man’s land, ha ne c’helle den ebet treuziñ anezhi. N’eus nemet an dud tost ouzh harz ar reter a c’halle gwelout anezhi. Da vare rann Berlin e voe tennet an erer a oa e penn an nor, ha lakaet en-dro ur wech unvanet Alamagn.
Holl zarvoudoù pouezus istor Berlin a zo stag ouzh an nor, rak un arouez eus ar gêr hag eus ar stad eo. D’an 22 a viz Kerzu 1989 e voe digoret Moger Berlin da live an nor goude ma vefe en em vodet eno ouzhpenn 100 000 den. E-pad 22 vloaz ez eus bet labourioù a-benn nevesaat anezhi, ha diskouezet eo bet d’an dud e-kerzh ul lid-digor bet aozet d’an 3 a viz Here 2002. Dor Brandenburg a weler war pezhioù 10, 20 hag 50 kantim euro alaman, evel un arouez eus unvanidigezh Alamagn.
Te Nepal
Te Nepal a zo tost tre e vlaz ouzh hini Darjeeling, a zo e blantadegoù lec'hiet e-kichen e re. Pevar doare a de Nepal ez eus :
Conchita Cintrón
Concepción Cintrón Verill, lesanvet Conchita Cintrón ha La Diosa Rubia  ("An Doueez Veleganez"), bet ganet en Antofagasta (Chile) d'an 9 a viz Eost 1923 ha marvet d'ar 17 a viz C'hwevrer 2009 e Lisboa (Portugal), a oa un rejoneadora eus Perou.
Nona Gaprindachvili
Nona Gaprindachvili (e jorjieg: ნონა გაფრინდაშვილი), ganet d'an 3 a viz Mae 1941 e Zougdidi, e Republik Jorjia (en Unaniezh Soviedel da neuze), a zo mestrc'hoarierez echedoù jorjian ha soviedat.
Conchita Cintrón
Moarvat e voe-hi an hini anavezetañ e-touez ar maouezed a gemer perzh en emgannoù ouzh tirvi. Talet he doa ouzh he zarv kentañ pa ne oa nemet 13 vloaz ha da c'houde he deus lazhet ur 750 tarv bennak.
Te Nepal
Gwelet ivez
Te Darjeeling
Te Vietnam
Untzue
Untzue ( Unzué ) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Tikouneg
thumb|left Ur yezh digenvez eo an tikouneg. Komzet eo gant 41.000 a dud en Amazonia war an harzoù etre Brazil, Kolombia ha Perou. Daoust ma vez tremenet d'ar vugale hag implijet e-barzh holl zegouezhioù ar vuhez veuriadel eo diasur e zazont abalamour d'an niver bihan a gomzerien ha da ziouer a statud ofisiel.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù Perou
Yezhoù Kolombia
Urraulgoiti
Urraulgoiti  ( Urraúl Alto ) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Euzkadi
Euzkadi zo hag ivez
Nona Gaprindachvili
Kampionez e kampionad bedel ar maouezi adalek 1962 betek 1978.
Gwiñver Mearns
Gwiñver Mearns (Tamiasciurus mearnsi) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko.
998
Diwar-benn bloavezh 998 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 998
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 998
Kraou Nedeleg
thumb|300px|Kraou Nedeleg hervez [[Caravaggio.
Livet eo Jezuz gant e dad-mager hag e vamm, hag an azen hag an ejen hervez ar vojenn.]]
Hervez ar vojenn e oa un azen hag un ejen er c'hraou, hag e teuas an Tri Roue da azeuliñ ar Mabig Jezuz.
Korf bihan eus Koskoriad an Heol
Hervez an termenadur bet degemeret e-kerzh Emvod meur an Unvaniezh Steredoniel Etrebroadel e Praha, d'an 24 a viz Eost 2006, ez eo Korfoù bihan eus Koskoriad an Heol :
An holl draezoù all hag a gelc’htro en-dro d’an Heol, lakaet al loarelloù a-gostez, a vez graet “Korfoù Bihan eus Koskoriad an Heol” anezho.
Gant an notenn :
e-barzh emañ an darn vrasañ eus asteroidennoù Koskoriad an Heol, an darn vrasañ eus an Traezoù Treuz-Neizhan (TTNoù), ar stered-lostek hag an holl gorfoù all.
Kement-se a dalv kement tra ha n'eo ket ur blanedenn, ur gorrblanedenn hag al loarennoù en-dro dezho.
Nona Gaprindachvili
E miz Mae 2007, e oa 2364 he renk Elo.
Troad subdirektivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad subdirektivel (saoz.: subdirective case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ an abeg, o klotaat mui-pe-vui gant "abalamour da" e brezhoneg.
Euskal Herria
Yezhoù
Euskareg a vez komzet en darn vrasañ eus an tiriadoù-se, koulz ha yezh ofisiel ar riez el lec'h m'emaint : kastilhaneg evit an daou hollad melestradurel kentañ, galleg evit an hini diwezhañ.
Troad subdirektivel
Implijet e vez ral a wezh gant al lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("-кди"; -kdi) d'ar stumm ergativel, da skouer:
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Mousterel-ar-Gwast
Mousterel-ar-Gwast (Montreuil-le-Gast e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Meled e departamant Il-ha-Gwilen.
Druzoni
Druzoni zo traoù druz, pe lart, war ar c'hig da gentañ-penn, kig loened, pe korf an dud. Pa vez kalet eo druzoni. Pa vez en ur stumm dourek eo eoul. Un tamm disheñvel eo an druzoni diwar ar c'hoar.
Dourbellaüsted
N'en em veska ket an druzoni en dour: dourbellaüs eo.
Teuzusted
<!--
On distingue les graisses des cires, de composition similaire mais qui posséde un point de fusion supérieur à.
Dissolution des graisses
Pour solubiliser la graisse dans l'eau, il faut utiliser un médiateur, qu'on appelle un détergent, dont font partie nombre de produits destinés à l'hygiène. C'est le cas avec le savon qui permet de se laver les mains des souillures grasses, de la lessive permettant d'éliminer les taches sur le linge ou du liquide vaisselle qui permet de nettoyer une casserole.
La saponification, la fabrication du savon, se fait elle-même souvent à partir de graisses. La société Procter & Gamble produit une graisse Crisco composée d'huile végétale. Quant au savon de Marseille, il n'est produit exclusivement qu'à partir d'huiles végétales.
1302
Diwar-benn bloavezh 1302 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Druzoni
Solvant
À l'inverse, d'autres substances partageant cette propriété d'hydrophobie avec la graisse sont solubles dans cette dernière. Tel est le cas de certaines vitamines, de certains pesticides, de certains parfums de fleur, de certains métaux lourds et du tétrahydrocannabinol (THC), composé actif du cannabis.
Le sudan est le colorant spécifique des graisses.
1302
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1302
Druzoni
Propriétés physiques
La graisse est aussi utilisée pour ses propriétés mécaniques permettant d'éviter le frottement entre les pièces en mouvement:
Kassiopeia
Kassiopeia (Κασσιόπεια e gregach, latinekaet e Cassiopeia) pe Kassiope (henc'hresianeg : Κασσιόπη, Kassiope, latinekaet e Cassiope), gwreg Kefeüs, a oa rouanez Aithiopia e mojennoù Hellaz kozh, ha mamm Andromeda.
Druzoni
Propriétés physiques
La graisse est un isolant thermique. Lorsqu'il s'est écrasé en avion au-dessus de la Crimée, l'artiste allemand Joseph Beuys passe pour avoir été secouru par des nomades qui l'ont recouvert de feutre et de graisse afin de le protéger du froid.
Propriétés biologiques
La graisse d'origine biologique est un aliment. Son accumulation dans le corps forme un tissu anatomique.
Kassiopeia
Ur vaouez kenedek ha lorc'hus e oa. Fougeal a rae ne oa ket kaeroc'h plac'hed egeti hag he merc'h Andromeda, kaeroc'h zoken eget an Nereidezed, merc'hed an doue Nereüs. Kement-se a sachas war rouantelezh Aithiopia kounnar an doue Poseidon, doue ar mor.
Mojenn
War-lerc'h he marv e voe lakaet e-touez ar steredegi.
Druzoni
Articles connexes
-->
Anvioù o tennañ d'an druzoni
Un toullad anvioù-kadarn a zo diwar-ben an dud lart: lardasenn, boudoupenn...
Diredig jave gwenn
An diredig jave gwenn (liester : dirediged jave gwenn) a zo ur spesad evned, livioù flamm dezhañ, Halcyon smyrnensis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alcedo smyrnensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). Anv kozh kêr İzmir (Anatolia, Turkia) — Smirn — a c'haller anavezout en anv skiantel.
Roberta Brunello
Mestrc'hoarierez echedoù italian.
Diredig jave gwenn
Boued
Bevañ a ra diwar breizhoù a bep seurt : amprevaned, buzhug, kresteneged bras, krignerien, naered, pesked, raned, ha laboused bihan zoken.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwech isspesad anezhañ :
Roberta Brunello
He c'hoar Marina Brunello hag he breur Sabino Brunello a zo c'hoarierion echedoù brudet ivez.
Kampionez Italia e 2006.
1 939 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gouere 2008.
1893
Diwar-benn bloavezh 1893 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1893
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1893
Ruzenn darzh divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn darzh divouezh, treuzskrivet [h] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 146.
Peurliesañ en em dalc'h ar fonenn-mañ evel ur gensonenn, met bez' e c'hell en em derc'hel ivez evel ur vogalenn.
Maia Tchibourdanidze
right|thumb|200px|Maia Tchibourdanidze en [[Heraklion, 2007.]]
Maia Tchibourdanidze (jorjieg: მაია ჩიბურდანიძე), ganet d'ar 17 a viz Genver 1961 e Kutaisi (Jorjia), zo mestrc'hoarierez echedoù jorjian ha soviedat.
Arme Ruz Japan
Arme Ruz Japan (japaneg: 日本赤軍, Nihon Sekigun) a zo un aozadur etrebroadel krouet gant Fusako Shigenobu e miz C'hwevrer 1971 pa droc'has gant Kevre Komunour Japan - Tuad an Arme Ruz.
thumb|right|Fusako Shigenobu (重信 房子)
Liammoù strizh en deveze Arme Ruz Japan (ARJ) gant Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina (TBDP). Da dibenn ar bloavezhioù 80 ne veze kaset da benn taol ebet e Japan gant ARJ ha sujet e oa deuet da vezañ da d-TBDP evit an arc'hant, ar stummadur hag an armoù en deveze ezhomm oute.
Lefkada
Lefkada (gresianeg a-vremañ : Λευκάδα), Leukas e henc'hresianeg (Λευκάς), zo unan eus an Inizi Ionian e Gres. En hanternoz da Itaka ha Kefalonia emañ, ha dezhi ur gorread a 305 km² ha 117 km aodoù. Stavrota eo Ar menez uhelañ enni, 1 158 m uhelder dezhañ. Stag eo dre ur chaoser ouzh an douar-bras.
Arme Ruz Japan
Pal ARJ a oa skarzhañ gouarnamant Japan hag ar rouantelezh ha kregiñ gant an dispac'h dre ar bed-holl.
Harzet e voe Fusako Shigenobu e miz Du 2000 e Osaka pa zistroas dre guzh da Japan eus Liban tamallet da vezañ bet e penn eus meur a daol dre feulster, en o zouez skrapadennoù ha meuntroù.
Lefkada
Ar c'hêrioù pennañ eo Lefkada, ar gêr-benn, Nydri ha Vassiliki, daou borzh da vont da inizi Meganissi ha Kefalonia.
Arme Ruz Japan
Meur a ezel a zo bet harzet ha bac'het gant Japan, met lod all a van en entrenvro a diaezet eo da Japan barn pe bac'hañ anezhe rak a broioù e-lec'h m'emaint a nac'h o c'has en-dro da Japan. Da skouer, Kozo Okamoto a gemeras pèrzh en taol bet kaset da benn en un aerborzh e Stad Israel ha barnet ha bac'het ivez du-hont. E 1985 avat e voe dieubet da vare un eskemm etre prizonidi israelat ha palestinat. Goude bezañ bac'het e oa bet en-dro e Liban tamallet da vezañ savet tremen-hentoù faos e voe bet roet bod politikel dezhañ gant ar ar vro-se hag a nac'has kas anezhañ en-dro da Japan abalamour m'en doa stourmet a-enep da Israel.
Lefkada
Meneziek eo an enez, ha strujus er reter hag er c'hreisteiz. Dirak aod ar reter ez eus enezennoù glas, evel Skorpios, Madouri ha Sparti. Serzh eo an aod kornôgel avat ha traezhennoù hir en he hed bep an amzer.
Arme Ruz Japan
Lod all a vez kavet ivez e Republik Poblek ha Demokratel Korea (Korea an Norz), bet roet bod dezhe gant gouarnamant ar vro-se ivez. C'hoant en defe Japan e vefent kaset en-dro d'o bro evit ma c'hellfent bezañ barnet eno, met nac'hañ a ra Norz Korea. Ur skoilh demokratel eo hennezh etre an div vro-se.
Lefkada
Istor
Lamm Lefkada zo un tornaod 72 metrad dezhañ a lamme an dud diwarnañ er mor en Henamzer pa vezent gant kleñved ar garantez. Ar varzhez Sapfo en em lazhas eno abalamour da Faon.
Arme Ruz Japan
Etre ar bloavezhioù 97 ha 80, Arme Ruz Japan a gasas da benn meur a daol kriz pe grisoc'h dre ar bed, da skouer :
Willy Brandt
Kañseller Alamagn eo bet Willy Brandt etre 1969 ha 1974. Ganet e voe d'an 18 a viz Kerzu 1913 e Lübeck (Alamagn). E 1930 ez eas da ezel eus an SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands - Strollad sokial-demokrat Alamagn). E penn an SPD eo bet etre 1964 ha 1987. E 1971 e voe roet dezhañ Priz Nobel ar Peoc'h. D'an 8 a viz Here 1992 ez eas da anaon en Unkel am Rhein (Alamagn).
Urk
Urk (distagañ ) a zo ur gêr hag ur gumun e proviñs Flevoland en Izelvroioù. An hini vihanañ hag an hini goshañ eo ivez e Flevoland. Meneg kentañ an anv Urk a voe en kantved. D'ar mare-se e oa Urk un enezenn war lenn Almere. En kantved e teuas Almere da vezañ Zuiderzee (betek 1932) ha goude-se IJsselmeer. Pa voe dizouret penn-da-benn Noordoostpolder e 1939 ha staget Urk ouzh Lemmer ne voe ket mui Urk un enezenn. Diwar anv ar gêr bet anvet ar bladenn live Urk gant Nits (1989) hag un teulfilm anvet Urk ivez, sevenet gant Andrew Berends (2003).
Istor / Aotrouniezh Urk hag Emmeloord
Meneg kentañ an anv "Urk" a gaver en un testeni roidigezh bet savet e 966 gant an impalaer roman german Otton Iañ e kouent sant-Pantaleon e Köln, ma lenner : cuiisdam insulae medietatem in Almere, que Urch vocatur (un enezenn e-kreiz an Almere, hag a zo anvet Urch'').
Ar familh van Kuinre a voe perc'henn war aotrouniezh Urk hag Emmeloord betek 1475. Etre 1475 ha 1614 ez eo ar familh Zoudenbalch eus Utrecht a gemeras he flas. Etre 1614 ha 1660 e voe ar re Jonkheer van de Werve (ur familh a-bouez eus Antwerpen).
Etre 1660 ha 1792 Urk hag Emmeloord a voe e kumun Amsterdam.
Eus 1792 betek 1950 e voe Urk e proviñs Noord-Holland. Goude-se e voe staget ouzh proviñs Overijssel, a-raok bezañ lakaet e proviñs Flevoland e 1986.
Goude an Eil Brezel-bed e voe kresket Urk war ar polder. Noordoostpolder a voe anvet ivez Urker Land pa voe krouet. Sed orin anv ar gazetenn Het Urkerland a vez embannet en Urk.
Dre un dekred gant ar roue e voe roet he skoed da d'ar 26 a viz Du 1819. E 1965 e voe krouet banniel Urk.
Armerzh
War ar peskerezh eo diazezet armerzh Urk. Abaoe m'eo bet krouet an Ijsselmeer ez a pesketaerien Urk betek Mor an Hanternoz. En Urk ez eus un delwenn d'ar besketaerien marvet abalamour d'o micher, lesanvet eo Urker vrouw (maouez Urk).
Politikerezh
E 2006 e oa 17 dileuriad e kuzul-kêr Urk, ha meret e oa dre ur genunaniezh CU-CDA.
Rannyezh
En Urk ez eus ur rannyezh kozh ha distag diouzh an nederlandeg. Implijet e vez stank gant an dud. Gant yezhourien zo ez eo bet savet familh rannyezhoù Urk, an urkeg eo ar yezh nemeti a zo enni. En urkeg ez eus muioc'h a vogalennoù evit e nederlandeg, ha pep vogalenn he deus ur stumm berr ha hir.
Mojenn an Ommelebommelestien
En Urk ez eus ur vojenn diwar-benn orin ar babigoù. Er vojenn-se e vez graet anv eus ur roc'h bras a gaver tregont metrad ac'hann da Urk. Anvet eo ar roc'h-se Ommelebommelestien.
Callosciurinae
Callosciurinae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged. Bevañ a reont en Azia.
Genadoù
14 genad gwiñvered a zo ennañ:
Afloeg ap Cunedda
Afloeg ap Cunedda pe Afloyg, a oa ur mab da Cunedda Wledig, roue Gwynedd. E dad a rannas e rouantelezh etre e vibien, dezhañ e voe roet un tamm eus Llyn hag a zo anvet Afflogion abaoe. Betek e varv war-dro 480 e renas warni.
Deiziadur boudaek
Implijet e vez an deiziadur boudaek e Azia ar Gevred, e Kambodja, Laos, Tailand, Myanmar ha Sri Lanka e meur a furm tost. Un deiziadur loarek ha heoliek eo gant mizioù a 29 ha 30 devezh gant un deiz etre hag ur miz a 30 devezh staget en un doare ingal. Diazezet eo e stummoù disheñvel war Surya Siddhanta an.
Untziti
Untziti pe Untzitibar (Unciti  e spagnoleg ) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Diredig brizh
An diredig brizh (liester : dirediged brizh) a zo ur spesad evned, Ceryle rudis an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Ceryle an hini eo.
Anvet e voe Alcedo rudis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Doareoù pennañ
Al laboused-mañ a zo brizh du ar pluñv anezhe hag aes-kenañ ez eo o anavezout en abeg d'o figos hir du ha da guchenn o fenn. Diskouez a ra ar spesad un dimorfegezh revel dre ma toug ar par div vandenn-vruched hag e barez unan hepken.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, artropoded bihan, kresteneged ha pesked.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
PS
PS a zo pennlizherennoù
Kori Schwartz
Kori Schwartz (Corydoras schwartzi) a zo ur pesk dour dous trovanel eus kerentiad ar Callichthyidae. E gavout a reer e diazad ar stêr Puru e Brazil. Deskrivet e voe evit ar wech gentañ gant Rössel e 1963.
Piotr Svidler
Piotr Veniaminovitch Svidler (e ruseg Пётр Вениаминович Свидлер) a zo bet ganet d'an 16 a viz Even 1976 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).
Kori Schwartz
Tizhout 6 cm a c'hell ha plijout a ra gwelloc'h dezhañ dour etre 6 ha 8 e bPH hag etre 22°C ha 26°C. Debriñ a ra anevaled dour bihan a gav en traez pe er grozol. Dozviñ a ra e-touez ar plant stank met ne ra ket war-dro e-vioù.
Piotr Svidler
Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat eo.
1973
Diwar-benn bloavezh 1973 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Piotr Svidler
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe e 14 vloaz.
1973
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1973
Piotr Svidler
Da c'hwec'h vloaz e krogas gant an echedoù.
1973
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1973
Piotr Svidler
Kampion Rusia an echedoù e voe e 1994, 1995, 1997 hag e 2003.
Ambrozi
An ambrozi eo anv ar boued pe evaj an doueed e mojennoù Hellaz kozh.
Gerdarzh
Ar ger a zo αμβροσία /ambrosía e gregach, ha dont a ra eus ἀμϐρόσιος, a dalv « divarvel, doueel», eus a- ("nann") ha mbrotos ("mervel").
Kori Schwartz
Ur pesk peoc'hiek eo a zleer mirout e strolladoù bihan en un akwariom na zlefe ket bezañ bihanoc'h eget 60 litr.
Ambrozi
Boued an doueed
Gantañ e vez maget doueed an Olympos. Rak ar re-se ne vevont ket diwar boued na gwin evel an dud, met diwar nektar, e-lec'h gwin, ha diwar an ambrozi, e-lec'h boued kalet, goude ma ne vez ket kalet atav.
Kori Schwartz
Liammoù diavaez
Luc'hskeudennoù war fishbase
Kori Schwartz war aquabase.org
Ambrozi
Boued an doueed
E skridoù Homeros e vez degaset gant koulmed adalek penn pellañ ar C'hornôg, ha gantañ e vez maget kezeg an doueed ivez.
Emberizidae
Emberizidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ breaned 'zo, termenet e 1828 gant an evnoniour alaman Christian Ludwig Brehm (1787-1864).
Ambrozi
Boued an doueed
Nac'h nektar pe ambrozi ouzh un doue n'eus ket gwashoc'h kastiz : evit ober kemend-all e rank bezañ torret ul le graet war doureier ar stêr Styks da vihanañ.
E Theogonia Hesiodos e kaver al linennoù-mañ, a c'hallfe bezañ un arroud ouzhpennet: « An Neb, a-douez ar Re Zivarvel, mistri leinoù an Olympos erc'hek, a skuilh an dour-se evit terriñ e le, a chomo war e c'hourvez hep analat ur bloavezh-pad. Biken ken ne dostay ouzh e ziweuz nag ambrozi na nektar d'en em vagañ. Chom a ray hep analat war lein e gein ha divouezh war ur gwelead tapisoù: paket kriz e vo gant ar c'hrop. »
Oleviñ doueel
An doueed a olev ivez o muiañ karet, evit diwall o c'horf pe evit reiñ dezho divarvelezh :
Gwespetaer-Persia
Ar gwespetaer-Persia (pe gwespetaer jodoù glas) a zo un evn eus ar c'herentiad Meropidae, Merops persicus an anv skiantel anezhañ.
1303
Diwar-benn bloavezh 1303 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1303
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1303
Yezhoù finnek-permek
Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù finnek-permek, ennañ 29 yezh komzet e Rusia (Europa), Estonia, Finland, Sveden ha Norvegia.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Troad subelativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad subelativel (saoz.: subelative case) evit komz eus un droad o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "(eus) dindan" pe "a-is (da)" e brezhoneg.
Diredig kein louet
An diredig kein louet (liester : dirediged kein louet) a zo ur spesad evned, Megaceryle alcyon an anv skiantel anezhañ.
Resrudh
Resrudh (LFE : ['rɪˑzrɪð], saozneg : Redruth a zo ur gêr a gKernev-Veur, lec'hiet e-kichen Kammbronn. E 2001 e oa 12 352 a dud o chom eno. Gant Pluvergad (Mor-Bihan) eo gevellet.
Troad subelativel
Implijet e vez ral a wezh gant al lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("-кай"; -kay) d'ar stumm ergativel, da skouer:
Diredig kein louet
Anvet e voe Alcedo Alcyon da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Troad subelativel
A-wezhoù e vez implijet an droad-mañ ganti ar ster rik ("(eus) dindan"), da skouer:
Diredig kein louet
Boued
Bevañ a ra diwar besked dreist-holl ha pa vez diouer anezhe ne ra ket fae ouzh amprevaned, blotviled, bronneged bihan, divelfenneged, hugennoù, kresteneged ha stlejviled.
Troad subelativel
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Diredig kein louet
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus kreiz ha reter Kanada da hanternoz Suamerika.
Skifos
thumb|right|250px|Skifos, doare [[korintat, evned warnañ, war-dro 740-730 kent JK, Mirdi al Louvre]] thumb|200px|Skifos attek, un [[hoplite warnañ, war-dro 490 - 480 kent JK]]
Ur skifos (σκύφος / skúphos e gregach) a oa ur c'hobed, ul lestr da evañ, ur 5 pe 15 cm uhelder dezhañ, didroad peurvuiañ.
Tri seurt a oa anezho:
Eus Korint e teuas ar skifos eta betek Aten ma plijas d'ar boderien.
194
947 Ab Urbe Condita = 194 goude J.-K. .
Marvioù 194
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 194
Oteiza
Oteiza zo un anv-lec'h euskarek, skrivet Oteitza a-wechoù.
Sesma
Sesma zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e komark Ribera Alta, e Merindad Estella, ha 69 km zo aleshont da Iruña, ar gêr-benn. Un 1 340 den a oa o chom enni e 2006 hervez an INE.
Ne gomzer nemet kastilhaneg eno.
Melospiza
Melospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1858 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Norzhamerika, tregont (30) isspesad dezhe en holl.
Oteitza
Oteitza (Oteiza hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Sciurus
Sciurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
War-dro 30 spesad gwiñvered a zo ennañ:
Lancelot
Lancelot zo un anv-badez gallek ral, bet anavezet mat e saozneg.
Yezhoù finnek-tcheremisek
Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù finnek-tcheremisek, ennañ 26 yezh komzet e Rusia (Europa), Finland, Sveden ha Norvegia.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Lancelot
Gouel
Lidet e vez d'an 10 a viz Du, abalamour da Lancellotto Avellino.
Gerdarzh
Eus ar galleg kozh Lanceloz er varzhoneg Érec et Énide (Chrétien de Troyes, 1160-64) ; ur bihanaer eus an anv frankek Lanzo, a zo ur bihanaer eus unan eus an anvioù germanek niverus e Land–, evel ar saozneg kozh Landbeorht "land-bright" "bro skedus" ; gwelit Lambert.
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez, deuet eus an anv-badez evel alies, hag a gaver e Bro-C'hall hag e Breizh-Uhel.
Maeron
Maeron a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Pod-kafe
thumb|Pod-kafe thumb|Pod-kafe italian Ur pod-kafe, pe greg, pe cheftadenn (caffettiera en italianeg, coffee pot e saozneg), zo ur pod d'ober kafe da evañ, dre lakaat dour berv da c'hlec'hiañ kafe malet ha da dremen dre ur sil-kafe.
A bep seurt podoù-kafe zo, ha tud zo a ra dastumadoù anezho.
Sant-Pereg
Sant-Pereg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ
Brezelioù
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Yezhoù tcheremisek
Un isskourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù tcheremisek, ennañ div yezh komzet e Rusia (Europa) :
Pod-te
Ur pod-te zo ur pod da lakaat dour berv war delioù te da evañ a-c'houdevezh.
Gwiñver Abert
Gwiñver Abert (Sciurus aberti) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko ha Stadoù-Unanet Amerika.
Troad inelativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad inelativel (saoz.: inelative case) evit komz eus un droad o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "eus (diabarzh)" e brezhoneg.
Implijet e vez gant al lezgieg, savet dre ouzhpennañ al lostger ("-дай"; -day) d'ar stumm ergativel, da skouer:
Implijoù astennet all he deus an droad-mañ ivez, da skouer:
Levrlennadur:
Haspelmath, Par Martin (1993) A Grammar of Lezgian, Walter de Gruyter
Jacques-René Hébert
Jacques-René Hébert, ganet en Alençon d'ar 15 a viz Du 1757 ha dibennet e Pariz d'ar 24 a viz Meurzh 1794, a oa ur politikour ha kazetenner gall e-pad an Dispac'h gall, savet gantañ ar Père Duchesne.
Glyn-nedd
Glyn-nedd zo ur gêr hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, war lez ar stêr Nedd, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot.
Eilenn (amzer)
An eilenn pe segondenn, (skrivet ivez s hervez arouezioù an SI), eo an unanenn ziazez a dalvez da vuzuliañ an amzer. 60 eilenn zo en ur vunutenn.
999
Diwar-benn bloavezh 999 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 999
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 999
Chakhriyar Mamedyarov
Mestrc'hoarier echedoù azerbaidjanat.
Eilvet e voe e Kampionad ar bed dindan 18 vloaz e 2003 hag e 2005.
Abati ar Groaz Santel e Kemperle
thumb|right|260px|Iliz Kêr-Izel Kemperle, gwechall iliz an abati Abati ar Groaz Santel a oa un abati e Kemperle a voe savet war-dro 1050 en ul lec'h anvet Anawrot, a zo kavell kêr Gemperle. Hervez ar vrud e oa Anawrot anv an abati savet war-dro ar gant sant Guntiern.
Gwiñver lost ruz
Ar gwiñver lost ruz (Sciurus granatensis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kreiz ha Suamerika.
Passerella
Passerella a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ breaned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Norzhamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Caol Ila (wiski)
thumb|right|200 px|Strilherezh Caol Ila thumb|200 px|Boutailhadoù Caol Ila: 12 pe 18 vloaz, 43% ABV. Caol Ila zo anv ur strilherezh e-kichen Port Asgaig en enez Ìle (Islay e saozneg), e Bro-Skos. Brudet eo he wiski single malt Scotch, a zo anvet Caol Ila ivez.
Istor
Caol Ila (evit Caol Ìle) zo bet diazezet e 1846 gant Hector Henderson. N'eas ket mat ar stal, gwerzhet e voe e 1854 ha prenet gant Norman Buchanan, perc'henn strilherezh an Isle of Jura Single Malt en enez Diùra.
E 1863 e voe prenet gant Bulloch Lade & Co, eus Glasgow, marc'hadourien wiski. War-dro 1880 e veze graet tremen 147,000 gallon wiski bep bloaz.
E 1920 e voe divodet Bulloch Lade ha savet ar c'h-Caol Ila Distillery Company Ltd. A-benn 1927 e oa dalc'het an darn vrasañ eus lodennoù ar gompagnunezh gant Distillers Company Limited, hag e 1930 eo ar Scottish Malt Distillers Ltd a brenas an holl lodennoù. Serret e voe ar stal adalek 1941 betek 1945, abalamour ma oa berr an heiz gant al lambigerien e-pad ar brezel.
Perc'hennet eo hiziv gant Diageo, ur gompagnunezh vras hag a zo perc'henn ivez war stalioù wiski eus ar re wellañ (Talisker), en enez zoken (Lagavulin), ha war stalioù bier en Iwerzhon (Guinness, Smithwicks, Harp).
An died
Caol Ila zo unan eus ar skañvañ wiskioù aozet en enezenn: sklaer eo al liv, skañv eo blaz an taouarc'h, kreñvoc'hik hini ar bleuñv hag ar pebr.
Caol Ila an hini a vez implijet ivez da aozañ ar meskajoù Johnnie Walker ha Black Bottle.
Plinius
Plinius zo anv daou skrivagner latin, eontr ha niz :
Lec'hanvioù
Daou anv-lec'h a zo e SUA:
Yezhoù finnek-lappek
Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù finnek-lappek, ennañ 22 yezh komzet en Estonia, Finland, Rusia (Europa) ha Sveden.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
19 Mezheven
Marvioù
thumb|150px|Étienne Geoffroy Saint-Hilaire
195
948 Ab Urbe Condita = 195 goude J.-K.
Ganedigezhioù 195
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 195
Marvioù 195
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 195
Evgeni Tomachevsky
Evgeni Tomachevsky a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Gouere 1987 e Saratov (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù rusian eo.
Mestr Meur eo.
Kampion Rusia (rummad dindan 18 vloaz) an echedoù e voe e 2001.
Eilvet e voe e Kampionad Bedel dindan 18 vloaz e 2004.
Eilvet e voe e Tournamant Open Aeroflot e 2007.
2646 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2654 e voe e renk Elo gwellañ, e miz Gouere 2007.
Ekelsbeke
Ekelsbeke en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel e galleg : Esquelbecq, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant an Norzh), er Westhoek.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Esquelbecq Communal Cemetery
Marvet int e-pad ar Brezel bed kentañ, unan e 1916, egile e 1917.
Bered ar C'hommonwealth: Esquelbecq Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Ebrel 1918, e penn-kentañ an dagadenn alaman e Flandrez, ha serret e miz Gwenholon 1918. Implijet e voe gant an daou ospital-talbenn (2nd Canadian ha 3rd Australian Casualty Clearing Stations) bet er gumun. Enni eo beziet ur soudard eus ar ''2nd Bn. Durham Light Infantry'' bet fuzuilhet e miz Gouere 1916 evit bout dizertet. Implijet e voe endro e-pad an Eil brezel-bed, dreist-holl da veziañ soudarded bet lazhet e miz Mae 1940 e-pad an emgannoù evit difenn Dukark. E-mesk ar soudarded c'hall douaret enni emañ Robert Vanpée .
Glaokos
Glaokos (Γλαῦκος / Glaũkos e gregach) a zo anv meur a zen pe zoue e mojennoù Hellaz kozh:
Kanton Rostrenenn
Kanton Rostrenenn zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet eus 6 da 29 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Bludenz
Bludenz, diazezet e 1265, a zo ur gêr lec'hiet war ribloù an Ill e kreisteiz Vorarlberg, Aostria.
thumb|left|Straed e kreiz-kêr Bludenz
Kanton Rostrenenn
Abaoe 2015
Kanton Rostrenenn a ya 27 kumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Bludenz
Gevelliñ
Gevellet eo Bludenz gant ar c'hêrioù-mañ:
Gwiñver Japan
Gwiñver Japan (Sciurus lis) a zo ur bronneg krigner brosezat e Japan.
Llaniestyn (Gwynedd)
Llaniestyn zo ur gêriadenn hag ur barrez e ledenez Llŷn, e Sir Gaernarfon gozh, e kontelezh Gwynedd, 8 miltir er c'hornôg da Bwllheli, ouzh tor Carn Fadryn. Un iliz kozh zo enni.
Istor
Rannet eo bet ar barrez en 1934, etre Tudweiliog ha Botwnnog.
Iliz Sant Iestyn
Kozh eo an iliz, savet en XIIIvet kantved. Darn eus ar gwer-iliz a vefe eus an XIIvet, marevezh Owain Gwynedd.
Llaniestyn
Llaniestyn (diwar ar ger Llan hag an anv-badez Iestyn) zo anv daou lec'h e Kembre:
E Breizh
E Breizh n'eus Lanjestin ebet, met Plistin zo, savet diwar ploe ha Iestin.
Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina
Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina (TBDP) (arabeg الجبهة الشعبية لتحرير فلسطين) a zo un aozadur marksour-leninour ha broadelour bet krouet e Palestina e 1967 da geñver Brezel ar C'hwec'h Devezh.
thumb|right|Banniel TBDP
Sevel a reas TBDP diwar al Luskad Arabek Broadelour (Harakat al-Qawmiyyin al-Arab) (LAB) bet e krouet e 1953 gant George Habach, ur palestinad a-orin kristen.
Un aozadur broadelour e oa LAB oberiant e meur a vro arabek, en o zouez Libia, Koweit hag Arabia Saoudat (dindan beli ar Rouantelezh Unanet c'hoazh d'ar mare-se). Mont a reas an aozadur war-du ar sokialouriezh e-keñver an doare da diorren an armerzh ha sevel a reas ur strollad stourm anvet Harozet an Distro (Abtal al-Audah). E-kreiz 1967 en em glevas gant ur strollad all anvet Yaouankiz evit an Dial ha gant Talbenn Dishualded Palestina evit sevel Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina (TBDP), gant Habach en e benn. E 1968 e oa bet stummet gant TBDP ouzhpenn tri mil a stourmerion. Arc'hant e veze roet d'ar strollad gant Siria e-lec'h ma veze kavet ivez e sêzva.
Dont a reas an Talbenn war wel er bloavezhioù 60 ha 70 dreist-holl abalamour ma oa bet kaset da benn gantañ taolioù feuls, da skouer :
En em stagañ a reas TBDP ouzh an talbenn ledan Aozadur Dishualded Palestina (ADP) e 1968, o vezañ an eil strollad ennañ war-lerc'h al-Fatah, met kuitaat a rejont ADP e 1974, o tamall Aozadur Dishualded Paletina da gilañ war ar pal pennañ, da lâret eo distruj Stad Israel penn-da-benn pa savas a-du TBDP gant un diskoulm dre sevel div stad, Palestina hag Israel, kichen-ha-kichen.
Dilennet e voe Abu Ali Mustafa evel Sekretour meur ar strollad e-lec'h Habach da geñver ar 6vet Kendael Broadel dalc'het e 2000, met lazhet e voe Abu Ali Mustafa e 2001 gant arme Stad Israel dre tennañ war e vurev diouzh ur viñsaskell. Diouzh o zu e voe lazhet da heul Ministr Douristelezh Stad Israel, Rehavam Zeevi.
Dilennet e voe war-lerc'h Ahmed Sadat evel Sekretour Meur e 2001. Harzet ha bac'het e voe hennezh gant meur a ezel all avat e 2002 gant Pennadurezh Palestina, goude ma oa bet pouezet warne gant ar Stadoù Unanet hag ar Rouantelezh Unanet. Daoust ha ma voe didamallet gant lêzvarn uhel Palestina e voe nac'het e dieubiñ gant Pennadurezhh Palestina.
Daou duad o zo deuet diwar Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina: Talbenn ar Bobl evit Dishualded Palestina - Stur pennañ (saoz.  Popular Front for the Liberation of Palestine - General Command (PFLP-GC)) ha and the Talbenn Demokratel evit Dishualded Palestina (saoz. Democratic Front for the Liberation of Palestine (DFLP)).
Aet e oa war wanaat levezon an talbenn goude ma teuas da get an Unaniezh Soviedel hag ivez abalamour d'ar fed m'emañ ar strolladoù islamour evel Hamas ha Jihad Islamek Palestinao vont war gresk er broioù arabek hag e Palestina ivez.
Gwiñver gris Mec'hiko
Gwiñver gris Mec'hiko (Sciurus aureogaster) a zo ur bronneg krigner a-orin eus Guatemala ha Mec'hiko.
Pegasos
Pegasos (Πήγασος / Pếgasos e gregach, Pegasus e latin) a oa ur marc'h askellek e mojennoù Hellaz kozh.
Mojenn
Ganet e voe Pegasos pa voe troc'het penn Medousa gant an haroz Perseüs, hervez a lenner e Theogonia Hesiodos. Diflukañ a reas, a-gevret gant C'hrysaor, eus gwad ar c'horgon Medousa, ma veze anvet ivez Medusæus, evel e Metamorfozoù Ovidius.
Hervez mojennoù all e oant mibien da Boseidon, a oa tad un toullad euzhviled all.
Goude ganet e kuitaas Pegasos an douar da vont etrezek an doueed. Dougen a rae kurun ha luc'hed Zeus. Athena a dapas hag a zoñvaas Pegasos, hag a gasas al loen da Venez Parnassos d'ar Muzezed. Diwar-se e voe marc'h ar Muzezed, ha prest da sikour ar varzhed.
Tapet e voe gant an haroz Bellerofon.
1304
Diwar-benn bloavezh 1304 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1304
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1304
Fidias
Fidias (pe Feidias) (Φειδίας e gregach) (wd. 480 kt J.-K. - wd. 430 kt J.-K.), mab da C'harmides (arabat faziañ gant ar C'harmides arall a gemeras perzh e tiranelezh Aten), a oa ur c'hizeller en Hellaz an Henamzer, ar gwellañ eus kizellerien an Henamzer zoken, a lavarer.
196
949 Ab Urbe Condita = 196 goude J.-K.
Ganedigezhioù 196
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 196
Marvioù 196
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 196
Le Vite
thumb|right|200px|Golo levr Vasari Le Vite Le Vite ("Ar Buhezioù"), Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori e architettori ("Buhezioù al livourien, ar gizellerien hag an disavourien wellañ") zo ul levr skrivet gant Giorgio Vasari (1511-1574), hag embannet en 1550 e Firenze. Adembannet e voe en 1568, kemmet ha kresket.
Pennadoù al levr
Le Vite a gont buhezioù arzourien bennañ Italia ar Grennamzer hag an Azginivelezh italian
Pod-espern
thumb|right|260px|Pod-espern Ar pod-espern zo ur pod ma vez lakaet an arc'hant espernet gant ar vugale.
Porc'hell
Alies e vez graet ar podoù-espern e stumm ur porc'hell, abalamour ma vez graet piggy bank eus an dra e saozneg. Adkemeret eo bet ar ger e yezhoù zo. Gallout a reer ober anezho e stumm ne vern pe loen all, ma n'omp ket saoznegerien.
Nagano
Nagano, 長野市 (Nagano-shi) e japaneg, kêr ha sez ur prefeti eus Japan, en enez Honshū. E 1998 e voe aozet c'hoarioù olimpek ar goañv eno. thumb|left|250px|Zenkō-ji, templ brudet Nagano
Pod-espern
Maneki-neko
260px|thumb|right|Ur [[maneki-neko eus Japan. Hemañ zo ur podig-espern.]] E Japan e vez graet ar maneki-neko, kazh ar chañs, savet gantañ e bav, hag a servij da bod-espern ivez.
Skeudennoù
Sparebøsse
Sergipe
Sergipe zo unan eus stadoù kevreet Brazil, 21 910,3 km² dezhi, er rannvro anvet Nordeste, war ribl ar Meurvor Atlantel, etre stadoù Alagoas, en norzh, ha Bahia er su. A-vent eo gant El Salvador, ha stad vihanañ Brazil a zo anezhi. Aracaju eo ar gêr-benn.
Ippolito Costa
Ippolito Costa (Bologna pe Mantova, 1506 - Mantova, 8 a viz Du 1561) a oa ul livour italian eus ar XVIvet kantved e Mantova. Mab e oa da Lorenzo Costa il Vecchio, ha tad da Lorenzo Costa il Giovane.