cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jules Ferry
Bommoù tennet eus breutaerezh an 28 hag an 30 a viz Gouere 1885
Peu d'hommes politiques de l'époque, quel que soit leur bord, remettent en question l'idée de supériorité européenne (l'Amérique n'en étant vue que comme une excroissance). La droite, illustrée par Thiers, réclame que l'on réserve l'argent épargné par les Français à des travaux de développement de la France. La gauche se préoccupe davantage de questions humaines comme la médecine, la vaccination, l'hygiène, l'éducation, la lutte contre les féodalités en place et les superstitions, mais critique elle aussi Jules Ferry sur les points économiques. Les grands intellectuels de l'époque étaient favorables à la colonisation, qui permettait selon eux de faire avancer les peuples « en retard ». Victor Hugo défend la politique de Jules Ferry au nom des droits de l'homme ; cela n'a rien d'un paradoxe si l'on suppose que le blanc est « plus en avance » : il a alors un devoir de civiliser, d'apporter l'évolution aux peuples moins développés, comme jadis les Romains aux Gaulois, exemple cher à Ferry). Hugo insiste sur le fait que la colonisation ne doit être que temporaire, et que la France doit savoir s'effacer ensuite comme un tuteur qui a rempli son rôle.
Les lettres des colons d'Indochine font par exemple régulièrement état d'une très grande brutalité des familles autochtones envers leurs domestiques. Il est difficile de savoir quelle était la part de vérité et la part d'idéalisation de l'intervention française dans ces récits.
Voici enfin la partie économique de la harangue citée plus haut. Le caractère économique (véritable source du débat), occupe l'extrême majorité des propos de Jules Ferry, le 28 juillet 1885 :
Winsor McCay
Zenas Winsor McCay (1871-1934) a oa un aozer bannoù-treset hag ur filmaozour amerikan.
Jules Ferry
Bommoù tennet eus breutaerezh an 28 hag an 30 a viz Gouere 1885
"« La concurrence, la loi de l'offre et de la demande, la liberté des échanges, l'influence des spéculations, tout cela rayonne dans un cercle qui s'étend jusqu'aux extrémités du monde. C'est là un problème extrêmement grave. Il est si grave (...) que les gens les moins avisés sont condamnés à déjà prévoir l'époque où ce grand marché de l'Amérique du Sud nous sera disputé et peut-être enlevé par les produits de l'Amérique du Nord. Il faut chercher des débouchés..." [Le passage humanitaire cité ci-dessus est extrait de cette partie du discours] "Je dis que la politique coloniale de la France, que la politique d'expansion coloniale, celle qui nous a fait aller, sous l'Empire, à Saigon, en Cochinchine, celle qui nous a conduit en Tunisie, celle qui nous a amenés à Madagascar, je dis que cette politique d'expansion coloniale s'est inspirée d'une vérité sur laquelle il faut pourtant appeler un instant votre attention : à savoir qu'une marine comme la nôtre ne peut pas se passer, sur la surface des mers, d'abris solides, de défenses, de centres de ravitaillement. (...) Rayonner sans agir, sans se mêler aux affaires du monde, (...) c'est abdiquer, et, dans un temps plus court que vous ne pouvez le croire, c'est descendre du premier rang au troisième et au quatrième... »"-->
Winsor McCay
Brudet eo en abeg d'e bennoberenn, ar bannoù-treset Little Nemo in Slumberland ("Nemo Vihan e bro ar Morgousk"), a dresas eus 1905 betek 1914 hag eus 1924 betek 1926. A-bouez ivez e voe e dresadennoù-bev Gertie the Dinosaur, bet aozet gantañ e 1914. Abalamour da vellad ur gevrat e sinas "Silas" e vannoù-treset anvet Dream of the Rarebit Fiend, a reas eus 1904 betek tro-dro da 1925.
Jules Ferry
Lec'h Jules Ferry er stad c'hall a-vremañ
Devezh e gadoridigezh da Brezidant ar Republik eo bet François Hollande oc'h enoriñ Jules Ferry, da gentañ, ha Marie Curie, war-lerc'h.
Winsor McCay
En e vugaleaj dija e oa Winsor McCay un tresour donezonet-dreist, a laboure kalz ha buan. Evit kregiñ gant ar vicher e reas skritelloù hag e labouras evit kazetennoù ha kelaouennoù adalek 1898. E 1903 e voe gopret gant ar gazetenn New York Herald, a embannas ar bannoù-treset Little Sammy Sneeze ("Streviadenn Sammy Vihan") ha Dream of the Rarebit Fiend ("Hunvre paotr ar Welsh rarebit''") E 1905 e voulc'has e bennoberenn, Little Nemo e Slumberland, ur stirad bannoù-treset e doare an Arz Nevez.
Winsor McCay a ouezas degas kemmoù en doare da aozañ bannoù-treset, pa reas gant diarselloù her evit diskouez savadurioù ha kêrioù. Skeudvarrenniñ a rae e dresadennoù a-benn reiñ bos dezho, hag o livañ en un doare dispar.
Remziadoù tresourion a voe levezonet gant e labour, a chomas digevezerezh betek filmoù hir Walt Disney er bloavezhioù 1930. Meur a dro-vicher bet ijinet gantañ evit blivañ skeudennoù zo deuet da vezañ reol diwezhatoc'h.
Ur filmaozour e voe Winsor McCay ; dek film tresadennoù-bev a genderc'has etre 1911 ha 1921, en o zouez The Sinking of the Lusitania ("Peñse al Lusitania") a voe hirañ film blivet e amzer e 1918.
Buhez
E-kreiz ar bloavezhioù 1830 e tivroas tud-kozh Winsor McCay diouzh tu e dad, ar gouerion Donald ha Christina McKay, eus Bro-Skos da Ganada-Uhel. E Woodstock (Ontario) e voe ganet Robert McKay (1840-1915), tad Winsor. A Vro-Skos ivez e teue tud-kozh Winsor McCay diouzh tu e vamm ; kouerion e oa Peter ha Mary Murray en East Zorra-Tavistock, Kanada-Uhel.
D'an 8 a viz Genver 1866, d'an oad a 26 vloaz, e timezas Robert McKay gant Janet Murray, oadet 25 bloaz. En hevelep bloavezh e tivroas ar c'houblad a Ganada da Spring Lake (Michigan), er Stadoù-Unanet, rak Robert en devoa kavet labour e kompagnunezh an embreger Zenas G. Winsor (1814-1890).
Ganedigezh
N'eus roud ebet eus skrid ganedigezh Winsor McCay. E 1910 e tisklêrias bout bet ganet e 1869, ar pezh a zo skrivet war e vez ; hogen diwezhat en e vuhez e lavaras bout bet ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1871 e Spring Lake, ar pezh a voe embannet en ur gelaouenn. . Meneg zo e marilhoù Stad Michigan eus ur Zenas W. McKay bet ganet e Kanada e 1867, met n'eus roud ebet a gement-se er marilhoù kanadian. E miz Mae 1863 e voe un tan-gwall e Spring Lake, a zistrujas lod marilhoù marteze. . Winsor McCay e-unan ne ouie ket e oad neuze, evel ma voe embannet en New York Herald da-geñver e obidoù. .
E 1905 e kemmas Robert McKay e anv e McCay, evit en em dec'hel a-raok ur brezel renet gant klan McKay enep ur c'hlan Iwerzhonat.
Bugaleaj
Abred-tre e krogas Winsor McCay da dresañ kement tra a wele, a-hed e amzer, ha gouest e oa da dresañ diwar eñvor traoù n'en devoa biskoazh treset a-raok — "tresañ an eñvor" a rae-eñ eus an donezon-se. Buan e voe merket resisted e dresadennoù, met e dad, na oa ket dedennet gant an arzoù, e gasas d'ur skol-veur deknikel. Nebeud-tre a gentelioù a voe heuliet gant an arzour yaouank, a gavas gwelloc'h tapout un tren da Zetroit ma reas poltredoù a werzhe war ar straed.
Eagles
Eagles ("erered") a zo ur strollad rock amerikan savet er bloaz 1970, anezhañ unan eus ar re vrudetañ er bed. Diazezet e oa da gentañ o sonerezh war ar sonerezh country eleze o liv country rock, met emdreiñ o deus graet war-zu ur sonerezh liv "kalifornian" warnañ, kenwerzheloc'h.
Winsor McCay
Bugaleaj
Buan e voe merket e zonezon, ha John Goodison, ur c'helenner war an douaroniezh hag an tresañ, a ginnigas dezhañ heuliañ kentelioù prevez gantañ, ar pezh a voe asantet gant Winsor McCay. Dindan ren J. Goodison e teskas ober gant an diarsell, ha dre ma oa bet J. Goodison ur gwerellour gwechall e labourjont war implij reizh al livioù.
An oadour
Berr o oa ment Winsor McCay, war-dro 1,52 m, ar pezh el lakaas diaes gant hini e wreg Maude Léonore Dufour, merc'h al livour gall-ha-kanadian John Dufour, a oa tost da zek vloaz yaouankoc'h egetañ war ar marc'had — hervez John Canemaker, buhezskridour W. McCay, kement-se a c'hallfe displegañ ar c'hevrin a-zivout oad gwir an arzour, en devije klasket krennañ an diforc'h a oad etrezañ hag e wreg aotrouniek. Daou vugel a zeuas d'ar c'houblad, Robert Winsor (bet ganet e 1896) ha Marion Elizabeth (1897).
Emskiant e oa W. McKay eus e zonezonoù, a ouie herouezañ diouzh ezhomm. Un den entroet e oa koulskoude, a lenne kalz barzhoniezh, pezhioù-c'hoari ha romantoù ; e-unan en devoa desket seniñ ar piano. Ur butuner daonet e oa, daoust da ali e wreg, hag ul lonker ivez, ha oa boas da evañ nebeut met alies gant e vignoned. .
Bevañ war an ton bras a rae ar c'houblad, gant ur bleiner rak ne blije ket d'an arzour bleinañ e-unan, hag ur gward-korf a-c'houde lizheroù gourdrouzus bet resevet en abeg da dresadennoù bet graet evit skeudennaouiñ pennadoù gant William Randolph Hearst, perc'henn an New York Herald. Evel e dad e oa Winsor McCay ur frañmason.
Da veure ar 26 a viz Gouhere 1934 e voe an arzour taget gant ar boan-benn, ha seizet e voe e vrec'h dehou. Semplañ a reas, ak gant e zorn dehou e trese, ha goude merenn e varvas diwar enfroù empenn.E bered an Evergreens e Brooklyn e voe beziet.
Goude marv Winsor McCay e 1934 e voe kavet nebeutoc'h a arc'hant eget na oa bet gortozet, en abeg da foranerezh doare-bevañ ar c'houblad. E deroù ar bloavezhioù 1940 ne chome netra eus an arc'hant, ha gwerzhet e oa bet ti bras ar familh. E ti e vab Robert e veve Maude Léonore pa varvas e 1949.
An deroù (1889–1903)
E 1889 ez eas Winsor McCay da Chicago, ma chomas daou vloavezh-pad oc'h ober skritelloù ha skeudennoù evit an National Printing and Engraving Company.
E 1891 ez eas da Cincinnati da genderc'hel da werzhañ poltredoù ha tresadennoù. Skritelloù bruderezh a reas ivez evit Kohl & Middleton Dime Museum, betek 1900 ; dre ma ouie tresañ buan ha spis war an dro e kemeras ar boaz da sevel skritelloù dirak un engroez a dud. E-kerzh ar bloavezh kentañ ma labouras evit Kohl & Middleton e teuas Maude Léonore Dufour tre er mirdi ; ken skodeget e voe W. McCay ma 'z eas buan da wiskañ dilhad kran kent distreiñ hag en em ginnig d'ar plac'h 14 vloaz. Dizale ez ejont kuit da eurediñ dre guzh e Covington (Kentucky).
E-kichen e labour evit Kohl & Middleton e krogas Winsor McCay da dresañ evit ar gazetenn Cincinnati Commercial Tribune, ma teskas labourat gant un doug-pluenn. E 1898 ez asantas bout gopret leun-amzer gant ar gazetenn. E tresadennoù ar mare-se e tiorroas teknik ar skeudvarrenniñ a zo unan eus perzhioù dibar e stil. Hag eñ o labourat evit ar gazetenn e krogas da dresañ evit ar gelaouenn Life ivez, evel tresour dizalc'h.
Angus
Stummoù all
Meur a stumm all zo d'an anv
Lec'hioù
E SUA
Winsor McCay
Bannoù-treset (1903–1911)
Adal miz Genver betek miz Du 1903 e reas Winsor McCay evit an Enquirer ur stirad bannoù-treset anvet A Tale of the Jungle Imps by Felix Fiddle ("Istor diaouledigoù ar janglenn gant Felix Biolin") ha savet diwar barzhonegoù George Randolph Chester (1869-1924), a oa genidik eus Cincinnati. A-raok ma vije embannet an div bajennad diwezhañ e oa aet an arzour da New York da labourat evit an New York Herald, ma reas skeudennoù ; evit an hevelep kazetenn e laboure an tresour Richard F. Outcault war e vannoù-treset Buster Brown, ha buan e savas kevezerezh etre an daou arzour. Dizale e kuitaas R. F. Outcault an New York Herald ha distreiñ da The New York Journal.
Cantre'r Gwaelod
Cantre'r Gwaelod, pe Cantref y Gwaelod ("kantrev ar goueled"), zo ur vro vojennel e Bae Ceredigion, e kornôg Kembre, tu bennak etre Ynys Enlli en hanternoz hag Ynys Dewi er c'hreisteiz. Meneget e vez a-wechoù evel un Atlantis, met tennañ a ra kentoc'h da vojenn Kêr-Is. Relegoù gwez fosilaet a weler war aod ar bae, d'an daere. Ha goude barroù avel vras miz C'hwevrer 2014 ez eus bet dizoloet muioc'h c'hoazh, en Ynyslas hag Y Borth, ken e voe kaoz adarre eus gwrizioù istorel ar vojenn.
Kanton ar Roc'h-Bernez (1790)
Krouet e voe Kanton ar Roc'h-Bernez e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Roc'h-Bernez e departamant ar Mor-Bihan e oa. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Peder c'humun a oa ennañ:
Cantre'r Gwaelod
Ar vojenn
Meur a zoare zo d'ar vojenn. E Levr Du Caerfyrddin emañ an hini koshañ anavezet, kaoz ennañ eus Maes Gwyddno a voe beuzet abalamour d'ur plac'h yaouank anvet Mererid.
Aonghas
Kuzul Aonghas (Comhairle Aonghais e gouezeleg; Angus Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Baile Fharfair eo ar pennlec'h.
Okot p'Bitek
Okot p'Bitek (Gulu, 7 Meurzh 1931 – 20 a viz Gouere 1982, Kampala) a oa ur skrivagner brudet eus Ouganda. Mestr-skol e oa e dad ha konterez ha kanerez e oa e vamm. Komz a rae atcholeg. Dont a reas da vezañ melldroader a vicher e skipailh broadel Ouganda. E levr kentañ a voe savet en atcholeg, ur yezh louoek. Un dastumad barzhonegoù e oa, embannet e 1953, Lak goudron miyo kinyero wi lobo. E oberenn anavezetañ, hag a roas brud dezhañ en estrenvro, eo Wer per Lawino ("Kan Lawino"), ur varzhoneg hir diwar-benn ur vaouez diwar ar maez hag he gwaz a ya da vevañ e kêr. Gantañ e-unan e voe troet "Song of Lawino" e saozneg hag embannet e 1966. Gant an oberenn-se e tapas brud en Afrika a-bezh hag er bed saoznek. Mont a reas da Vreizh-Veur d'ober studioù gwir hag antropologiezh e skolioù-meur Bristol, Aberystwyth hag Oxford. Ha tapout a reas un doktorelezh e skol-veur Oxford e 1963.
Distreiñ a reas da Ouganda, da gelenn e skol-veur Makerere. Gantañ e voe krouet ur festival sevenadurel e Gulu. Ren a reas ar c'hoariva broadel eus 1966 da 1968. Dre ma kave abeg e politikerezh gouarnamant Ouganda e rankas divroañ ha tremen a reas meur a vloaz en estrenvro, o kelenn e skolioù-meur er Stadoù Unanet, e Kenya, e Nigeria. N'eo nemet goude diskar renad Idi Amin Dada e tistroas da Ouganda, e 1982, da gelenn e skol-veur Makerere. Mervel a reas buan goude.
Kanton ar Roc'h-Bernez (1790)
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton ar Roc'h-Bernez ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Athénaïs
Athénaïs zo un anv-badez gallek, diwar an anv gregach Athenais, anv meur a vaouez en Hellaz kozh, hag a zo bet un tamm diouzh ar c'hiz e-touez noblañsoù gall an ha  kantved.
Winsor McCay
Bannoù-treset (1903–1911)
En Evening Telegram avat ez embannas Winsor McCay ar stirad bannoù-treset kentañ bet ijinet gantañ, Mr. Goodenough, a grogas d'an 21 a viz Genver 1904. Ne badas ket pelloc'h eget Sister's Little Sister's Beau, e vannoù-treset kentañ ur bugel enni, na pelloc'h eget e gentañ bannoù-treset e liv, Phurious Phinish of Phoolish Philipe's Phunny Phrolics, a voe embannet e stagadenn-Sul an Herald e miz Mae. Berzh avat a reas ar stirad Little Sammy Sneeze, enni ur bugel o kregiñ da streviañ en deroù, ar streviadenn o kreskiñ a-feur gant kerzh an istor betek an disoc'h mantrus ha kastiz ar bugel. Eus miz Gouhere 1904 betek miz Kerzu 1906 e voe embannet. E miz Gwengolo 1904 e voe embannet en Evening Telegram pajenn gentañ stirad hirañ Winsor McCay, Dream of the Rarebit Fiend. Ne oa tudenn bennañ er stirad, a oa raksoñjet evit an oadourion. Hunvreoù faltazius, hurlinkoù a-wechoù, a rae an tudennoù a-c'houde ur pred Welsh rarebit. Kement a verzh a reas ar stirad ma voe embannet un dastumad e 1905 ha ma voe graet ur film diwarnañ. Un opera-komek zoken a voe raktreset, hep dont er gouloù avat. Silas e oa sinadur Winsor McCay evit Dream of the Rarebit Fiend, pa oa berzet dre gevrat e rafe gant e anv gwirion evit al labour embannet gant an Evening Telegram.
Tra ma kendalc'he gant e dresadenoù pemdeziek e voulc'has W. McCay tri stirad nevez e 1905 : The Story of Hungry Henrietta e miz Genver, ma weler ur plac'hig o koshaat hag o tevaat a sizhun da sizhun a-feur ma lonk boued da gempouezañ gant an diouer a garantez a-berzh he zud, A Pilgrim's Progress by Mister Bunion e miz Mezheven, sinet Silas evit an Evening Telegram hag a badas betek miz Kerzu 1910, ha pajenn gentañ Little Nemo in Slumberland, a voe embannet d'ar 15 a viz Here 1905 en New York Herald.
Hep mar ez eo Little Nemo pennoberenn Winsor McCay. Bep sizhun e voe embannet ur bajenn warni un hunvre faltazius graet gant ur paotrig anvet Nemo, a vez dihunet e dibenn pep istor. E vab Robert a gemeras an arzour da patrom Nemo. C'hoari gant reolennoù boas ar sevel bannoù-treset a reas W. McCay, ha o c'hemmañ : ment ha stumm an tresadennoù war ar bajenn, darselloù her, resisder ar munudoù, implij al livioù, lusk an istor en amzer hag er bajenn. Gouzout a reas tennañ splet eus perzh dibar an Herald da voullañ livioù war baper, a oa dieil d'ar mare-se, ha war kein pep pajenn e roe kemennoù d'ar voullerion war divoud al livioù a oa da arverañ.
Ken abred ha 1905, e deroù an embann eta, e voe klasket sevel ur c'homedi war gan diwar hunvreoù Little Nemo. Goude meur a raktres difrouezh e voe diskouezet unan e kreiz 1907, en devoa koustet 100 000 dollar, ur postadur bras-divent evit ar mare. Ur c'horr anvet Gabriel Weigel a c'hoarie roll Nemo. Un degemer a-zoare a voe graet d'ar chomedi, a voe c'hoariet e New-York kent treiñ er Stadoù-Unanet daou vloavezh-pad. Gant e abadenn chalk talk ez heulie W. McCay an droiad a gêr da gêr bepred. Pa voe nac'het outañ mont war al leurenn e Boston hep danvez nevez e kemmas produer raktal, gant ur c'hresk a 100 dollar bep sizhun war ar marc'had. Alies e tegase e vab Robert, gwisket evel Little Nemo hag azezet war ur gador-roue dirak an arvesterion.
Adalek 1909 betek 1911 e tresas Winsor McCay ur stirad arall evit an Herald, Poor Jake e anv, ma weler ul labourer mut korvoet gant ur c'houblad pinvidion – un doare evit an arzour da ziskouez e zamant evit kudennoù ar gevredigezh amerikan.
E deroù 1910 e voe kinniget da W. McCay degas e chalk talk en Europa. Goulenn aotre a reas digant an Herald, met biskoazh ne voe kaset ar raktres da benn. Hervez e vuhezskridour, W. McCay en devoe ur gabestrenn digant an Herald, ar pezh a washaas an darempredoù etre an arzour hag e implijer. Disfiz ouzh an embregerezhioù bras a voe gwelet en e labour er mare-se, evel e Little Nemo (24/04 - 08/05/1910). Bezet pe vezet, chom er Stadoù-Unanet a reas an abadennoù neuze, betek ma paouezas Winsor McCay ganto e 1917.
Tresadennoù-bev (1911–1921)
Dek film tresadennoù-bev a voe aozet gant Winsor McCay etre 1911 ha 1921. Tri film arall a oa war ar stern.
Pa voe degaset folioskopoù d'ar gêr gant e vab e soñjas d'an arzour e c'hallje treiñ troioù-kaer Little Nemo e tresadennoù-bev. Da gregiñ gant al labour e reas 4 000 tresadenn war baper riz, a voe luc'hvannet e Vitagraph Studios e Brooklyn. Rannoù filmet a voe lakaet e deroù hag e diwezh ar steudad, ma weler Winsor McCay o klaoustreañ ober 4 000 tresadenn vlivet a-barzh ur mizvezh. D'an 8 a viz Ebrel 1911 e voe diskouezet Little Nemo er salioù, ha pevar devezh goude e voe ul lodenn eus e abadennoù chalk talk. Dre ma oa bet graet un degemer mat d'ar film e tivizas an arzour livañ pep tresadenn evit an abadennoù da zont.
Peogwir e oa W. McCay brouzet ouzh en Herald, evit abegoù arc'hantel hag abalamour d'an diouer a frankiz, ez asantas en nevezamzer 1911 labourat evit an New York American, perc'hennet gant William Randolph Hearst ivez, en eskemm ouzh ur c'hresk en e c'hopr. Gwirioù Little Nemo a gasas gantañ, goude bout gounezet ur prosez enep an Herald : gant ar gazetenn e chomas gwirioù ar bannoù-treset, gant o aozer e chomas re an tudennoù. Kendelc'her gant Little Nemo a reas W. McCay neuze, dindan an talbenn In the Land of Wonderful Dreams. Dic'houest e voe an Herald da gavout den pe zen da gendelc'her gant Little Nemo in Slumberland.
E miz Mae an hevelep bloavezh e voulc'has W. McCay un dresadenn-vev all, How a Mosquito Operates, a oa diazezet war ar bajenn eus Dream of the Rarebit Fiend a oa bet embannet d'ar 5 a viz Mezheven 1909 : en aner e klask un den en em wareziñ diouzh ur pezh mell moustik a lonk gwad betek tarzhañ. En un doare naturel eo blivet al loen : ne dro ket da c'hwezigell, kreskiñ a ra e gorf diouzh e gorfadur gwirion.
E miz C'hwevrer 1914 e lakaas Winsor McCay ur film arall en e chalk talk, Gertie the Dinosaur e anv, "an dinosaorez bac'het nemeti", evel a lavaras e-unan. Gant ur skourjez ez errue W. McCay war al leurenn, ha pep tra a c'hoarveze evel pa vije an dinosaorez o sentiñ d'he mestr, petra bennak ma rebelle a-wechoù. Buan e voe Gertie the Dinosaur luc'hvannet er salioù. Hemañ e voe film kentañ W. McCay gant kinkladurioù spis : McCay a drese an tudennoù, un tresour arall a rae war-dro an drektalennoù.
Evit Gertie e voe ijinet ar "McCay Split System", da lavaret eo an etrelotadur : ar skeudennoù pennañ zo treset da gentañ, ha skeudennoù arall zo graet da lakaat etrezo a-benn flouraat ar fiñvadennoù. Nac'hañ a reas W. McCay breouañ e ijinadenn, ar pezh a roas tro d'ar blivour John Randolph Bray d'en ober dindan e anv-eñ, kevret gant kavadennoù arall aozour Gertie. Prosezioù a voe, ha kondaonet e voe J. R. Bray da zigoll Winsor McCay.
Displijet e voe W. R. Hearst gant labour W. McCay evit an New York American : hervezañ e oa ret d'an arzour bout sirius, dilezel ar bannoù-treset ha skeudennaouiñ pennadoù ar gazetenn. Goulenn a reas digant produerion W. McCay digreskiñ niver an abadennoù chalk talk, ha ret e voe d'an arzour sinañ gant e implijer ur gevrat a grenne e droiadoù da vro New York hepken. E miz C'hwevrer 1917 e teuas W. R. Hearst a-benn da lakaat Winsor McKay da zilezel e abadennoù da vat, kevret gant e labourioù diavaez all. Un nebeud abadennoù hepken a voe aotreet, ha kresket e voe gopr an arzour evit e zigoll.
Adal neuze e oa ret da Winsor McCay labourat bemdez en ur burev e ti an New York American. Skeudennaouiñ pennadoù argazetenn e oa e gefridi, hag ret e oa dezhañ asantiñ da gement kemmadenn a oa gourc'hemennet gant ar skriverion. Gouzout a reas an arzour diskouez e zisplijadur dre berzh mat pe fall e labour, hervez ma oa a-du pe get gant danvez ar pennad, maoa dedennet pe get gant ar pennad, ha zoken diouzh an darvoudoù a c'hoarveze en e vuhez prevez.
E miz Kerzu 1915 e voe digoret ur studio tresadennoù-bev gant W. R. Hearst hag e dresourion ; ne oa ket Winsor McCay en o zouez. Frealz a gavas evelkent en aozadur e film The Sinking of the Lusitania, diwar istor gwir peñse ar mordreizher Lusitania. Daou vloavezh a voe ret evit echuiñ fardañ ar film-se, gant harp daou dresour all ; gant W. McCay e-unan e oa kellidet. E ti an arzour e labouras ar skipailhig, war ar follennoù kelluloid a oa bet breouet e 1914 ; aesoc'h e oa labourat war ar skor-se rak treuzwelus eo : tu zo neuze da verniañ skeudennoù a-benn kempleshaat ar blivadur war un drektalenn, kuit ag adtresañ ar foñs bewech. Gwenn ha du e oa an tresadennoù, 25 000 anezho, gant skeudennoù a vije bet dic'hallus kaout dre ur c'hamera. Er Vitagraph Studios e voent luc'hskeudennet. D'an 20 a viz Gouhere 1918 e teuas ar film er-maez. Daoust dezhañ bout bet skignet e-pad meur a vloavezh, ha d'ar bruderezh a voe graet dezhañ, ne c'hounezas ket Winsor McCay kement ag arc'hant ha gortozet, pa ne zegasas ar film nemet 80 000 dollar en holl.
Kenderc'hel gant ar filmoù war gelluloid a reas evelkent. C'hwec'h a voe graet etre 1918 ha 1921, tri anezho o vout chomet diembann ; tammoù hepken anezho zo deuet betek ennomp. Tri film arall a zeuas er-maez e 1921, diwar Dream of the Rarebit Fiend : Bug Vaudeville, leun ag amprevaned ; The Pet, ma weler un euzhvil o plaouiañ kement tra a zo war e dro hag o spontañ kêr ; The Flying House, istor un den a stag eskell d'e di a-benn nijal kuit a-zirak e zleoù. War anv Robert McCay, mab Winsor, eo blivadur ar film diwezhañ-mañ, met hervez J. Canemaker e c'haller arvariñ e vije bet graet ken brav ul labour gant un deraouad er blivadur.
An diwezh (1921–1934)
Goude 1921 e voe rediet Winsor McCay da zilezel an tresadennoù-bev, pa ouezas W. R. Hearst e poste muioc'h eus e amzer enno eget en e labour evit an New York American. Tri raktres a chomas enket neuze : ur film skrivet a-gevret gant George Randolph Chester ; The Barnyard Band, a vije bet gant sonerezh ; unan diwar-benn perzh ar Stadoù-Unanet er Brezel-bed kentañ. E 1922 ez adkrogas Winsor McCay gant e abadennoù chalk talk.
E 1924 e kuitaas impalaeriezh W. R. Hearst, pa oa erru e dibenn e gevrat. Distreiñ d'an Herald a reas, hag adkregiñ gant bannoù-treset Little Nemo e miz Eost. Ken ampart hag an doare kentañ e oa an tresañ, hogen digemm e oa dasparzh ar skeudennoù a sizhun da sizhun, gouzañvatoc'h e oa Nemo, ha digendalc'h e oa an istorioù. Koll a reas poblegezh neuze, hag e miz Kerzu 1926 e voe embannet ar bajenn diwezhañ. E-keit-se e oa bet pennoù-bras impalaeriezh W. R. Hearst o klask kendrec'hiñ an arzour da zistreiñ, ar pezh a reas e 1927. Dre ma oa bet nebeut a verzh gant Little Nemo er bloavezhioù kent e voe prenet ar gwirioù gant an Herald evit 1 dollar hepken.
Trenket e oa spered Winsor McCay na neuze. E-kerzh ur goan en e enor e New York gant un bodad bliverion, e 1927 bepred, e roas dezho un nebeud kuzulioù teknikel met pa santas ne oant ket o selaou,ha goude bout evet betek re, e tisklêrias dezho :
"Un arz eo ar blivadur. Setu penaos e sellen outañ. Met diouzh a welan, da genwerzh hoc'h eus-c'hwi e droet. Ket un arz, ur c'henwerzh ne lavaran ket. Pigos fall !"
E miz Gwengolo war ur chadenn skingomz hag e miz Du en ur gazetenn e klemmas a-zivout stad fall ar blivadur en e amzer.
E 1929 e teuas un c'hannad eus an American Tobacco Company d'e welet evit kinnig dezhañ ober skritelloù-brudañ, evit ur sammad dreist e c'hopr-bloaz. Nac'het e voe gant skipailh W. R. Hearst, war zigarez ma oa berzet d'an arzour labourat en diavaez eus an ti. Pa c'hourdrouzas an American Tobacco Company paouez da baeañ bruderezh e kazetennoù ha kelaouennoù W. R. Hearst e sinas hennezh ul lizher-aotre evit ma c'hallfe Winsor McCay ober al labour.
Hêrezh
E 1937 e klaskas mab Winsor McCay kenderc'hel gant labour e dad dre lakaat bannoù-treset Little Nemo da sevel a varv da vev, dindan an anv "Winsor McCay, Jr." Un doare Little Nemo arall a dresas ivez, anvet Nemo in Adventureland, ma weler Nemo hag ar briñsez en o oad gour. Berrbad e voe an daou stirad. E 1947, gant e vignon Irving Mendelsohn, e krouas McCay Feature Syndicate a-benn adembann labour e dad, kemmet avat evit e azasaat ouzh ment nevez kazetennoù ar mare. Berrbad e voe ar raktres-se ivez.
Miret fall eo bet labour Winsor McCay ; gourc'hemenn a rae ma vije distroet e dresadennoù orin dezhañ, ha devet e voe un darn vras anezho en un tan-gwall e dibenn ar bloavezhioù 1930. En entremar e chome e wreg a-zivout an doare da ober gant ar pezh a chome, setu e tivizas he mab lakaat an dastumad en e di dezhañ. Lod eus al labour a voe gwerzhet pa voe berr an arc'hant. Irving Mendelsohn a reas war o zro war-lerc'h, hag e verc'h Marion da c'houde. A rumm da rumm e tremenas ar peurrest, hag en tiegezh emañ c'hoazh hiziv an deiz.
Kalz beniadoù-orin eus e filmoù a voe distrujet gant ar filmaozour e-unan a-benn disammañ e stalennoù. Ne chom ket gwall galz eus ar pezh en devoa miret, abalamour ma oa bet luc'hskeudennet war filmoù nitrat 35 mm a ya buan da fall. Gant mab Irving Mendelsohn hag unan eus e vignoned, blivourion o-daou, e voe saveteet an tammoù a chome eus oberennoù ar mestr. E 1966 e voe adkavet pajennoù-orin Little Nemo en ur studio ma oa bet Winsor McKay o labourat. Kalzik anezho zo bet fiziet e Metropolitan Museum of Art New York. E 1973 e voe embannet un dastumad anezho en Italia.
Dre e implij eus an diarsell e voe Winsor McCay ur diaraoger da filmoù hir Walt Disney (1901-1966), ar pezh a voe anzavet gant W. Disney e-unan e 1955.
John Canemaker, ur blivour e-unan, a aozas e 1974 ur film en enor d'ar mestr, Remembering Winsor McCay, a voe diskouezet e New York e 1975. E 1987 e skrivas diwar-benn buhez an arzour ; un gentel adwelet hag astennet eus al levr a voe embannet e 2005. Unan eus gwellañ arbennigourion war ar blivadur, Paul Wells e anv, a zisklêrias ne c'haller ket bihanaat levezon Winsor McCay war Istor ar blivadur. Gant ar filmvarnour Richard Eder e voe lakaet W. McCay a-renk gant diazezourion italian an Azginivelezh. Kalz filmaozerion, Federico Fellini en o zouez, ha tresourion evel Art Spiegelman pe Robert Crumb a voe levezonet gant labour Winsor McCay.
E 1972 e voe staliet ar Winsor McCay Award, ur priz a vez grataet da vlivourion heverk.
Stil
Koulz lavaret e deroù e remzad aozer bannoù-treset e kemmas Winsor McCay an doare boas d'o sevel. Lies e oa stummoù e dresadennoù evit o azasaat ouzh red an istor — er bajenn amañ a-is, da skouer, e kresk ment ar panelloù a-feur ma kresk ar foue, ar pezh na oa biskoazh bet graet en e raok. Er rummad war-lerc'h hepken e voe tresourion a gredas ober kemend-all en o labour.
Dre implijout ar skeudvarrenniñ ouzhpenn an diarselloù her e ouezas an arzour pouezañ war perzh boemarvestus e labour, e Little Nemo dreist-holl, ma weler kalz krouadurioù moliac'hel e kinkladurioù gwerc'helour-kenañ.
Hervez John Canemaker e oa stil W. McCay graet diwar linennoù resis-kenañ, par da re Albrecht Dürer (1471-1528) ha Gustave Doré (1832-1883). Gant liv Sina du, pluennoù metal, kreionoù plom ha gomennoù e trese Winsor McCay ; gant un te hag ur skouer e save an diarselloù. Alies ez implijas liv gouach en e vannoù-treset kentañ.
Un dislank zo etre stil ampart-kenañ an tresañ ha perzh diaoz ar c'homzoù, a c'hall bout gros a-wechoù, evel pa n'en devije ket Winsor McCay taolet kement ag aked el lagadennoù hag en o lec'h er skeudennoù. Kement-se a ziskouez e oa spered an arzour unan gweledel kentoc'h eget unan a-c'henoù.
Gant bloc'heiladoù e amzer e reas Winsor McCay en e vannoù-treset hag en e filmoù, hep na vije anat e oa mennet da gunujenniñ den pe zen : gouezidi eo ar vorianed, da skouer, pe c'hoant o deus da vout gwenn. Ur pezh diaes a zen eo Flip an Iwerzhonad, hag en un doare ludresadennel e vez diskouezet, pa vez Little Nemo an Angl-ha-Saoz treset e doare an Arz Nevez bepred. Nebeut-tre a vaouezed zo e labour W. McCay, hag alies e vezont diskouezet evel pebrenned skañv o spered ha gwarizius. Ar briñsez zoken ne vez morse a-live gant ar geneilded a zo etre paotred ar stirad.
Gwalldaol Sarajevo
Gwalldaol Sarajevo, d'ar Sul 28 a viz Mezheven 1914, a lavarer a-wechoù eus drouklazh an arc'hdug Franz Ferdinand von Österreich-Este, pennhêr impalaeriezh Aostria-Hungaria, hag e bried, dugez Hohenberg, gant ar broadelour serb, eus Bosnia, Gavrilo Princip, un ezel eus ar stollad Mlada Bosna (Bosnia Yaouank). An darvoud-se a roas hent d'ar brezel-bed kentañ, hag a zegasas distruj an impalaeriezhioù rus, austrian-hungarat, alaman, otoman.
Nobeliom
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo an nobeliom ; No eo e arouez kimiek, 102 e niver atomek ha 259,101 e dolz atomek. Ar pevarzekvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
The White Old Maid
The White Old Maid zo un danevell saoznek gant Nathaniel Hawthorne en e zastumad Twice-Told Tales.
Nobeliom
Istor
E 1957 ez embannas skiantourien an Ensavadur Nobel e Stockholm o doa dizoloet izotop 251 pe 253 en elfenn 102 dre skinata kuriom-244 gant karbon-13. Nobelium (No) eo an anv a rojont d'an elfenn nevez, en enor da Alfred Nobel, kent distreiñ war o c'hiz : ne oant mui asur eus o c'havadenn. E 1958 e voe kaset an hevelep arnodenn gant skipailh Albert Ghiorso ha Glenn T. Seaborg e Skol-veur Kalifornia (Berkeley). Izotop 250 ar fermiom a voe dinoet, o tont eus izotop 252 an elfenn 102, a voe anvet nobelium ivez : E 1961, pa oa o klask kevanaozañ an elfenn 103 (103Lr) e prouas an hevelep skipailh en doa arsellet skinoù α o tont eus an elfenn 102, a gredjont bezañ No-255.
Yann Mikael
Yann Mikael - Jean-Marie Michel e anv kefridiel - zo ur skrivagner bet ganet e 1937, e Gwenvenez-Penfaou, ha marvet e dibenn 2022. Meur a levr en deus skrivet, ha meur a bennad e brezhoneg koulz hag e gallaoueg, abaoe diwezh ar bloavezhioù 1960. Rener ar gelaouenn Kannadig Imbourc'h eo bet etre 2004 ha 2019. Kemer a ra perzh er gelaouenn Ar Gouloù Gwenn.
Nobeliom
Istor
Diouzh o zu, ar Rusianed e Labourva Flerov e Dubna (U. R. S. S.) a embannas e 1966 o doa kavet an elfenn 102 ivez, dre an dazgwered : E 1969 e teuas skipailh Dubna a-benn da ziskouez kerentiezh kimiek etre ar 14vet lantanid (70Yb) hag an elfenn 102, a anvjont joliotium (Jo) en enor d'ar fizikour gall Frédéric Joliot-Curie (1900-1958).
Yann Mikael
Buhez
Skrivet en deus meur a bennad evit ar c'helaouennoù Aber, Al Liamm, Imbourc'h, Preder ha War Raok ! ha levrioù a zanevelloù evel Treglen, kêriadenn villiget (1985) pe An Emgav chanter (2008). Levezonet-bras gant ar sevenadur kristen ha Breizh-Uhel eo e skridoù. Ul lod vras anezho a ziskouez levezon ar brezhoneg war ar gallaoueg. Gant an amzer ma vevas en Aljeri eo bet levezonet ivez.
Nobeliom
Istor
E 1992 ez anzavas an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) e oa labour Dubna e 1966 an hini resisañ, hogen miret e voe an anv nobelium abalamour d'an niver a bennadoù bet skrivet dija a rae dave da 102No.
Brasero
Brasero zo ur ger spagnolek a implijer d'ober anv
Nobeliom
Perzhioù
Peogwir n'eus bet kavet izotop ebet eus 102No a badfe pelloc'h eget ur vunutenn ne c'haller kadarnaat perzh ebet d'an elfenn.
Yann Mikael
Buhez
Kregiñ a reas da labourat gant Youenn Olier e 1985. Setu ar pezh a skrivas Youenn Olier e raklavar Treglen, kêriadenn villiget :
Nobeliom
Izotopoù
C'hwezek skinizotop eus an nobeliom zo bet kevanaozet (248No hag an heuliad No-250 betek No-264), ha tri izomer derc'hanel zo (No-251m, No-253m ha No-254m).
Yann Mikael
Buhez
Setu pezh a skrivas Pierrette Kermoal evel eroueziadur eus doare skridoù ar skrivagner :
Nobeliom
Arver
Hini ebet.
Yann Mikael
Buhez
Abaoe marvidigezh Youenn Olier ha Pêr Even eo bet pennskrivagner Kannadig Imbourc'h, kelaouenn hollvrezhonek Emglev An Tiegezhioù. Abaoe 2019 e kemer perzh er Gouloù Gwenn.
A-orin eus Breizh-Uhel (eus Bro-Vitaw) ez eo dedennet gant ar rannyezh c'hallaouek hag e skrivas Fablenmitaw (1997) ha Fables de La Fontaine en parler mitaw (2004), gant Eugène Cogrel.
Bout e voe rener ar gelaouenn Pilhern skrivet e gallaoueg, ha ren a ra ar gevredigezh Vantye a ra enklaskoù war ar gallaoueg komzet e Bro-Mitaw. Ur studiadenn e galleg a skrivas a-zivout e vro c'henidik : Pays Mitaw, Pays Breton (2010).
Oberennoù
thumb|right|350px|An Emgav Chanter, Yann Mikael, Imbourc'h, 2008
Fervaques
Fervaques a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: c'hwec'h den nann-soudard a varvas e Fervaques abalamour d'ar brezel, daou e miz Even, ar re all e miz Eost; unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg hag unan all gant ur vindrailhadeg; unan anezhe a oa bet ganet e Bodsorc'hel.
Bez ar C'hommonwealth e-tal Kastell Fervaques
Letanant e oa er Rifle Brigade, 1st Bn. Mervel a reas d'an 21 a viz Eost 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Marianne van Oranje-Nassau
Wilhelmina Frederika Louise Charlotte Marianne van Oranje-Nassau (9 Mae 1810 en Berlin - 29 Mae 1883 e Kastell Reinhartshausen en Erbach, hiriv e Eltville am Rhein) a oa ur briñsez izelvroat deut da vout priñsez a Brusia.
Merc'h e oa da Willem Iañ an Izelvroioù ha da Wilhelmine Prusia.
Eured
Dimezet e voe da Albrecht von Preußen (1809-1872). Mont a reas skuizh o welout he fried o vont da verc'heta,, kuit ez eas eus ar gêr gant ar paotr-karr, Joachim van Rossum, hag ur mab o doe. En 1850 e voe torret o eured.
Padrig Montauzier
Komunour e oa pa oa yaouank, a-raok kemer perzh er strolladoù broadelour Strollad Ar Vro ha Strollad Komunour Breizh e penn-kentañ ar bloavezhioù 70. Dont a reas da vout stourmer en FLB dindan al lesanv Colonel Armand. Ugent gwalldaol a voe tamallet dezhañ gant polis Bro-C'hall. Toullbac'het e voe e 1978 evit bout lakaet bombezennoù da darzhañ e kastell Versailhez. Dieubet e voe gant ar prezidant gall François Mitterrand e 1981.
Ezel eus ar strollad POBL e oa er bloavezhioù 1980-1990 a-raok krouiñ ur strollad politikel eus an tu-dehoù pellañ : Adsav. Rener ar gelaouenn War Raok ! eo abaoe ar bloaz 2000, ivez. Aet eo da gabaliñ evit dilennadegoù kanton ar bloaz 2008 e Dol, war anv Adsav!, ha 4% eus ar mouezhioù en doa bet.
E penn un embregerezh kirri-samm e oa a-raok mont war e leve. E verc'h Mannaig he deus skrivet ul levr diwar-benn an FLB.
E 2012, Padrig Montauzier a roas harp d'al listenn Bretagne, nous avons foi en toi krouet gant Jeune Bretagne, skourr breizhat ar Bloc identitaire gall evit dilennadeg ar gannaded.
Siorrachd Rinn Friù
Kuzul Siorrachd Rinn Friù (Comhairle Shiorrachd Rinn Friù e gouezeleg; Renfrewshire Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Pàislig eo ar pennlec'h.
Siorrachd Rinn Friù an Ear
Kuzul Siorrachd Rinn Friù an Ear (Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear e gouezeleg; East Renfrewshire Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Giofnag eo ar pennlec'h.
Valbrona
Valbrona zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
António de Oliveira Salazar
António de Oliveira Salazar, ganet d'an 28 a viz Ebrel 1889 ha marvet d'ar 27 a viz Gouhere 1970, a oa ur politikour hag ekonomour eus Portugal. Bez e voe kentañ ministr Portugal etre 1932 ha 1968. Salazar en devoa savet hag a voe e penn an Estado Novo (ar "Stad Nevez"), ur ren hollveliek a renas war ar vro betek 1974.
Goude taol-stad an 28 a viz Mae 1926, Salazar a grog gant ar vuhez politikel. Harper ar prezidant Óscar Carmona, da gentañ evel maodiern an arc'hant ha goude-se evel kentañ ministr. Enebet ouzh an demokratelezh, ar gomunouriezh, ar sokialouriezh, an anarkouriezh hag ar frankizouriezh, sevel a reas un ideologiezh mirour ha broadelour.
E-pad Brezel Spagn e savas a-du gant Franco, hag eveltañ e-pad an Eil Brezel-bed e chomo neptu. Alies e vezont keñveriet dre o doare ideologiezh ha padelezh o ren.
Siculi
Ar Sikuled pe Siculi (en latin) pe Sikeled (en gregach οἱ Σικελοί / hoi Sikeloí) zo ur bobl eus Sikilia hag a roas o anv d'an enez. Pobloù all a oa avat eno : ar Sikaned, an Elimed, hag ar Fenikianed ha Gresianed deuet en o goude.
Mojennoù
Hervez ar mojennoù e oa pobloù koshoc'h en enez egeto : al Lestrigoned, debrerien-tud meneget en Odisseia, ar Gikloped, hep talvoudegezh istorel.
Montevideo
Montevideo (distaget [monteβiˈðeo] e spagnoleg) a zo kêr-benn, ar ger vrasañ hag ar porzh pouezusañ eus Uruguay. Ar gêr nemeti en Uruguay gant ouzhpenn 1 milion a annezidi eo Montevideo. Emañ e su ar vro, war ribl ar Río de la Plata. 1 325 968 annezad a oa o vevañ e 2004, hag 1 668 335 annezad a oa o vevañ er vetropolenn, da lavaret eo an hanter eus poblañs ar vro. Meur a draezhenn a zo tro-dro d'ar gêr e-giz Pocitos, Buceo, Malvín, Playa de los Ingleses, Playa Verde, Punta Gorda ha Carrasco. Gwelet eo Montevideo e-giz ar gêr gant al live bevañ uhelañ en Armerika latin en he fezh. E-touesk an 30 kêr surañ er bed eo Montevideo ivez. Ricardo Ehrlich eo maer ar gêr.
Istor
Etre 1680 ha 1683, roue ar Portugal a savas ar gêr Colonia de Sacramento, e-tal ar Buenos Aires. Padal, ar Spagnoled ne refont netra evit skarzhañ kuit ar Bortugaliz betek 1723, pas grogas ar re-se da sevel mogerioù war an uhelderioù a enkelc'h hiziv an deiz Montevideo. D'an 22 a viz du 173 e sav don Manuel de Freytas Fonseca (Portugal) ar gergreñv Montevieu. Ar gêr a zo bet savet e 1726 gant ar Spagnoled (Bruno Mauricio de Zabala) gant ar pal harzañ tud Portugal, o doa savet Colonia del Sacramento er chantved kent, el lec'h ma oa kontet an douaroù e-giz douaroù bro Spagn (skrid-emglev Tordesillas). Etre ar 14 hag ar 17 a viz mae 1814 en em gannas an dizalc'herien e porzh del buceo da vare argadenn Montevideo evit tapout daskor pennoù bras bro Spagn. Gant sikour Arc'hantina e c'hounezas an dizalc'herien an emgann. E 1828, ar gêr a zo deuet da vezañ kêrbenn Uruguay. Div deveradurezh a zo evit an anv Montevideo : hervezh an hini gentañ, deveret e vije an anv eus ar portugaleg "Monte vide eu", hag a dalvez "Gwelet a ran ur menez". Hervezh an eil, an drevadennerien spagnol o dije anvet al lec'h "Monte VI De Este a Oeste", ar pezh a dalvez "Ar c'hwec'hvet menez eus ar reter d'ar c'hornôg". Anv klok ar gêr a zo San Felipe y Santiago de Montevideo. Ar gêr a zo bet dindan levezon ar Saozon abaoe penn-kentañ an kantved betek an  kantved, evit enebiñ d'ar beli kenwerzhel eus ar vro gant Arc'hantina ha Brazil. E penn-kentañ an kantved, kalz a europeaniz o deus emvroet e Montevideo, hag e 1908 ez ae an estrenion d'ober 30% eus poblañs Montevideo.
Wilhelm
Wilhelm zo un anv-badez alamanek.
Montevideo
Ekonomiezh
Nevez 'zo, gant adlañs an ekonomiezh ha kreñvadur an eskemmoù kenwerzhel gant ar vroioù tro-dro eo kroget un diorroadur nevez evit al labour-douar, ha degaset en deus ur spi da welet ekonomiezh ar vro o kreskiñ er bloavezhioù da zont. An dachenn gentañ evit ekonomiezh ar vro a zo an douristelezh. Meur a virdioù ha savadurioù istorel a zo er gêr gozh (Ciudad Vieja) da weladenniñ. Al lodenn vrasañ eus an douristed a zo Brazilianed ha tud eus Arc'hantina.
Aborigened (Latium)
An Aborigened (en latin Abǒrĩgǐnes, -um; en gregach : Ἀβοριγῖνες) a oa ur bobl eus Latium en Italia rakroman.
Hengoun
Hervez Titus Livius eo gant an Aborigened e vefe bet degemeret Aeneas hag e dud goude brezel Troia. Daou zoare d'ar vojenn a ro Titus:
Aostralia
Diwar anv ar bobl vojennel-se eo bet anvet Aborigened Aostralia.
Kanton Sant-Teve (1790)
Krouet e voe Kanton Sant-Teve e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Gwened e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Pep tra e brezhoneg
Pep tra e brezhoneg zo ul lugan brezhonek, a zo bet implijet gant brezhonegerien skolioù-meur Breizh er bloavezhioù 1970, ha gant tud Stourm ar Brezhoneg er bloavezhioù 1980, diwar skouer lugan Popeth yn Gymraeg, a veze neuze gant Cymdeithas yr Iaith e Kembre.
Tro gentañ ma voe embannet marteze e voe war un dresadenn gant Nono ma weled ur paotr o redek da-gaout ur plac'h en he noazh hag a lavare dezhañ: Pep tra e brezhoneg.
Maid Marian
Maid Marian pe Maid Marion eo dousig Robin Hood er mojennoù saoz. Mesaerez pe berjelenn eo, stag hec'h anv ouzh deiz ar 1 a Vae.
Ne oa ket bet kaoz eus he c'harantez ouzh Robin a-raok ar. A-wechoù e vez kontet da vezañ a wad uhel. N'eo ket meneget er gwerzioù kozh diwar-benn Robin Hood.
War a seblant e oa un dudenn eus gouelioù ha c'hoarioù Mae (a-hed Mae hag e deroù Mezheven, da vare ar Pantekost). Hervez Jim Lees en e levr  The Quest for Robin Hood (p. 81) e vefe bet Maid Marian ur personeladur eus ar Werc'hez Vari.
Div dudenn anvet "Robin" ha "Marian" zo liammet ouzh ar 1 a viz Mae er.
Nouelig Aostralia
An nouelig Aostralia a zo ur spesad evned, Peltohyas australis an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Peltohyas an hini eo.
Marie-France Pisier
Marie-France Pisier, ganet d'an 10 a viz Mae 1944 e Đà Lạt (Viet-Nam) ha marvet d'ar 24 a viz Ebrel 2011 e Saint-Cyr-sur-Mer (Var, Bro-C'hall) a oa un aktourez, ur senarioourez, ur sevenerez hag ur skrivagnerez c'hall.
Nouelig Aostralia
Anvet e voe Eudromias Australis (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Aostralia.
Siorrachd Obar Dheathain
Kuzul Siorrachd Obar Dheathain (Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain e gouezeleg; Aberdeenshire e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. N'emañ ket kêr Obar Dheathain e-barzh, hag ur c'huzul en he fart he deus (Kuzul Kêr Obar Dheathain), daoust da se eo staliet sez ar c'huzul er gêr-se, ar pezh a ra d'ar c'huzulva-mañ bezañ an hini nemetañ e Bro-Skos gant e bennlec'h er-maez eus e zalc'h.
Vercana
Vercana zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Kanton Pondi (1790)
Krouet e voe Kanton Pondi e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Pondi e departamant ar Mor-Bihan e oa. Pondi a oa e bennlec'h hag e gumun nemeti.
Kanton an Oriant (1790)
Krouet e voe Kanton an Oriant e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont e departamant ar Mor-Bihan e oa. An Oriant a oa e bennlec'h hag e gumun nemeti. Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Krouet e voe daou ganton nevez en Oriant, an Oriant-1 hag an Oriant-2, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Miguel Díaz-Canel
Díaz-Canel Singao, ganet d'an 20 a viz Ebrel 1960, zo ur politikour kuban. 19vet prezidant Kuba eo abaoe Here 2019. A-raok e oa bet besprezidant kuzul-stad ha kuzul ministred ar vro etre 2013 betek 2018. Ezel eo bet eus Politburo Strollad Komunour Kuba abaoe 2003. Bez eo bet Ministr an deskadurezh-stad etre 2009 ha 2012; lakaet e oa bet da vesprezidant kuzul ar vinistred (bes-kentañ ministr) e 2012. Bloaz war-lerc'h, d'ar 24 a viz C'hwevrer 2013, e oa dilennet evel besprezidant penn kuzul-stad Kuba.
Dilennet e oa bet evit erlerc'hiañ Raúl Castro evel prezidant ar c'huzul-stad ha kuzul ar vinistred d'an 18 a viz Ebrel 2018. Kadoriet eo bet an devezh war-lerc'h. E-doug 40 vloaz ez eo ar c'hentañ prezidant evit Kuba ha na vefe ket un ezel eus ar familh Castro.
Buhez
Ganet eo Díaz-Canel d'an 20 a viz Ebrel 1960 e Placetas, e proviñs Villa Clara. Mab eo da Aída Bermúdez, mestrez-skol, ha Miguel Díaz-Canel, labourer er greanterezh e Santa Clara.
Efail-wen
Efail-wen, pe Efailwen, zo ur gêriadenn e kornôg Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ hanter-hent etre Arberth ha Crymych, e kumuniezh Cilymaenllwyd, ha tost da Sir Benfro.
En Efailwen e krogas Dispac'h Beca, pe Dispac'h Rebecca, un emsavadeg pobl a-enep ar gwirioù a veze ret paeañ da vont war an hentoù gwechall. C'hoarvezout a reas an taol-dispac'h kentañ en Efailwen d'an 13 a viz Mae 1839, pa voe dismantret ar gloued kentañ eno. Kemend-all a c'hoarvezas d'ar 6 a viz Mezheven ha d'ar 17 a viz Gouere, en Efailwen adarre. Er bloavezhioù war-lerc'h en em ledas an dispac'h e kreisteiz ha kreiz Kembre. "Ysgol Beca" eo bet anvet skol kentañ derez Efailwen, e koun an emsavadeg-se.
Mr. Private Eye
Mr. Private Eye (pe Mister Private Eye) zo ur ganaouenn saoznek gant Yuko Ohtaki embannet e 1987. Embannet eo bet war ar pladennoù City Hunter 1 - OST 1 (1987) ha City Hunter Dramatic Master (1989), ar re-se o vezañ pladennoù sonerezh ar stirad skinwel manga City Hunter o kontañ troioù-kaer Ryô Saeba.
Adembannet eo bet ar ganaouenn war ar pladennoù City Hunter - Best Collections OST (1999) ha City Hunter - Sound Collection Z - (pladenn 2, e 2005)
Nouelig divroudenn
Annez hag isspesadoù
Daou isspesad zo dezhañ :