cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gor
Tener e vez ar c'hroc'hen, ha n'eo ket kalet, n'eo ket ur galedenn. Pa vez gwasket e vez toullet aes, ha teurel lin a ra.
Komzet e vez eus gorioù Sant Kado, pe gorioù Sant Kirio.
Miro (meziant)
Miro (bet anvet Democracy Player pe DTV a-raok) a zo ur poellad evit ar skinwel dre internet, diorroet eo gant ar Participatory Culture Foundation. Ar meziant a c'hell pelgargañ videoioù ezotomatikel adalek "chadennoù" diazezet war RSS, ha merañ anezho. Diazezet eo war XULRunner hag ur meziant dieub hag open source.
ALN (Armée de Libération Nationale)
An ALN (جيش التحرير الوطني الجزائري),(armée de liberation nationale, arme dieubiñ ar vroad), eo tu armet an FLN o vrezeliñ a-enep an trevadennerezh gall en Aljeria e-pad Brezel Aljeria. An argadoù a veze e kêr ha dreist-holl war ar maez (ar strouezheg). Un État-major o doa krouet hag un aozadur milourel rannet e 5 lodenn vras, gant bep a benn-brezel.
Ret e oa bet dezho kaout ur sikour a-berzh Maroko, Libia hag Ejipt (eus lec’h ma teue an armoù). E 1957 e resev Aljeria armoù a-berzh Europa.
An aozadur a oa diazezet war ar guerilla. Ar palioù a oa distruj ar savadurioù ekonomikel ha milourel pouezus. Gant an aozadur-se en deus kroget dispac’h Aljerian da gaout un arme gwir hag efedus.
Emgannoù an ALN
E-pad dispac'h broadel Aljeria en deus gounezet an ALN meur a emgann hag o deus bet efedoù war an dachenn diabarzh ha diavaez. An trec'hoù-se o oa bet meur a stumm dezho: lod a oa emgannoù hir ha bras ha lod all a oa graet evit lazhañ treitourien. Emgannoù an ALN a veze dreist-holl e stumm “brezelig”, evit kavout lañs war o eneberien.
Er wilaya gentañ
Er wilaya-mañ ez eus bet lod eus emgannoù brasañ an ALN, en touez hini El Djorf a zo c'hoarvezet etre an 22 hag an 29 a viz Gwengolo 1955. An emgann-mañ n'eus kemeret pezh da vroudañ ar gudenn Aljerian war an dachenn etrevroadel. Enno e kollas Bro-C'hall ur bochad a danvez milourrel pouezus ha ker. Emgan Djebel Ergou ( Tébessa) a zo bet pouezus ivez, c'hoarvezet eo e miz Gouehere 1956. Er wilaya-mañ ez eus bet muioc'h a emganioù met dibosubl eo menegiñ an holl.
En eil wilaya
An eil wilaya a zo bet anavezet evit tagadennoù an 20 a viz Eost 1956 ar pezh n'eus roet lañs d'ab dispac'h hag n'eus broudet anezañ war an dachenn etrevroadel. An tagadennoù-se a oa bet aozet get Zighoud Youcef, mervel a raoio un nebeut amzer goude. Mod all evel just ez eus bet ur bochad a emganioù, met n'int ket ken pouezus hag emañ.
En trede wilaya
Enno ez eus bet emganioù taer kennañ, gounezet o deus ivez an dispac'hourien emganioù bras, ar pezh n'eus lakaet anezhañ da vout kemeret evel ur skouer e-keñver ar resistañs. E toueszk emganioù ar wilaya-mañ ez eus unan hag a zo pouezus ha dreist holl anavezet, rak enno o deus an dispac'hourien dastummet ur bochad armoù d'ar C'hallaoued. Er mod-se eo bet kaset de get steuñv ar C'hallaoued evit mougañ an dispac'h e Kabilia.
Er pevare wilaya
Ar wilaya-mañ a zo broudet evit bezañ bet ur plas stategiel dre ma oa tost d'ar ar gerbenn hag he d'oa ur bern a liammoù get ar wilaya all. Ar brezelioù a c'haorveze dibaouez er c'herioù hag er war ar maezioù. E touesk an emganioù-mañ ez eus hini Djebel Bouzegza, hini Ouled Bouachra, hini Ouled Snane, hini El Kef al akhdar ha hini Djebel bad el Bouchech e 1958 e Kornôg Tiaret. E fin ar bloavez 1958 ez eus bet graet get an arme Gall ur rozellad get kirri-nij er wilaya-mañ.
Er pemvet wilaya
An emgannoù n'o deus ket paouezet er wilaya-mañ ivez met ur wech c'hoazh ez bet reoù pouezusoc'h reoù all evel hini Djebel Amour. An emgann-mañ a zo c'hoarveet d'an 2 a viz Here 1956. Betek penn ez eus bet emgannoù er wilaya-mañ etre an daou du, paouezet o deus ur wech eo bet gounezet Aljeria get an aljerianed.
Perzh ar c'hwervet wilaya
Er wilaya-mañ a veze aozet politikerezh ha melestradurezh an FLN, choazet eo bet ar wilaya-se dre ma oa deserzel a-walc'h. E touesk an emgannoù brudetañ hag a zo c'hoarvezeter wilaya-mañ ez eus hini Djebel El Qaada Bouk'hil, El Karma hag hini El Djeribie d'ar 17 ha d'an 18 a viz Gwengolo 1961. Ar wilaya-mañ a oa karget resev an holl armoù dastummet hag sikour ar soudarded hag a d'oa kuitaet an tu enep.
Karnoed
Karnoed a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Kallag, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En aour e menez a dri pezh en gul, leinet gant un tour en sabel ; kabellet en gul
Gebze
Gebze zo ur gêr e gwalarn Turkia, tost ouzh 300.000 annezad enni.
Eil kêr vrasañ proviñs Kocaeli eo, goude Izmit.
Tarn-ha-Garona
Tarn-ha-Garona (okitaneg: Tarn e Garona; galleg/stumm ofisiel nemetañ: Tarn-et-Garonne) zo un departamant gall (niverenn 82), e mervent Bro-C'hall. Savet eo an anv diwar anv div stêr, an Tarn, hag ar Garona. Montalban (Montauban e galleg) eo ar pennlec'h anezhañ.
Istor
Krouet e oa bet e 1808 gant un dekred ag an Impalaer gall Napoleon Iañ.
Kemeret e voe lodennoù eus departamantoù al Lot, an Aveyron, ar Gers, ar Garona-Uhel hag al Lot-et-Garonne. .
Inkscape
{| class="infobox" cellspacing="2" style="font-size:85%;"
thumb|upright 1.05|Brudañ Inkscape 0.44 Inkscape zo ur meziant krouiñ pe gemmañ skeudennoù sturiadel. Digoust eo, ha digor eo e vammenn dindan aotre GPL. Galloudus eo Inkscape, pa'z eo kenglotus gant skouerioù XML, SVG ha CSS ar W3C. Ur poellad lies-savenn eo, a c'heller implijout dre Microsoft Windows, Mac OS X (dindan X11), Linux ha FreeBSD.
Dre Inkscape e c'heller tresañ stummoù divventek pe deirmentek, a c'heller leuniañ gant livioù pe steuñvennoù, dinaouet pe get ; gant an dreuzwelusted e c'heller c'hoari ivez. Tu zo da enporzhiañ tresadennoù pe luc'hskeudennoù ha labourat warno evit krouiñ stummoù nevez a c'heller treuzfurmiñ dre o dilec'hiañ, o zreiñ, kemmañ o skeul pe o stumm.
Istor
E 2003 e krogas diorroadur Inkscape, war diazez ur forc'h (stlenneg)[forc'h eus ar raktres Sodipodi, hag a zo ur forc'h eus Gill, ur poellad savet gant Raph Levien evit GNOME.
Inkscape zo tremenet eus ar yezh programmiñ C (yezh programmiñ) d'ar C++ ha da ereoù C++ al levraoueg grafek GTK+ (Gtkmm). Kemmoù zo bet ivez e live an etrefas implijer ha arc'hwelloù nevez zo bet lakaet (oberiant-tre eo an diorroadur).
Goude disklêriadur Xara e vefe digoret kod ar poellad tresañ sturiadel Xara Xtreme, c'hoant da genlabourat zo savet etre an daou skipailh. An daou veziant a eskemm neuze o c'hod hag a gendeuz o strivoù evit tizhout live ar poelladoù kenwerzhel.
Kamp-diouennañ
Ur c’hamp-diouennañ a zo ur c’hamp-bac’h aozet evit lazhañ tud a vernioù (a gantadoù pe a viliadoù). Peurvuiañ e vez graet an anv-se eus ar c’hampoù-diouennañ savet gant an Nazied e-pad an eil brezel bed.
E kampoù-diouennañ an Nazied e veze aozet ha kaset da benn, gant doareoù an industriezh, al lazhadegañ tud a veze kavet diezhomm, Yuzevien anezho dreist-holl, hogen tsiganed hag heñvelrevidi ivez. Evit a sell ar Yuzevien e veze graet «an diskoulm diwezhañ da gudenn ar Yuzevien » eus al lazhadegañ gant an dud e karg dindan an Nazied.
E-kerzh kendiviz Wannsee, e-kichenik Berlin, d’an 20 a viz Genver 1942, eo e voe kemeret an disentez da ziouennañ an dud « diezhomm ».
Eeklo
Eeklo a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Kamp-diouennañ
Klasket e oa bet diouennañ an dud siet a gorf pe a spered (programm T4) e-barzh ar Reich a-raok klask kas da benn an diskoulm diwezhañ d’ar gudenn yuzev. D’ar c’houlz-se eo e oa bet graet al lazhoù kentañ gant gaz. Ranket o devoa an Nazied paouez gant an euzh hag an droug a oa savet er vro war-lerc’h ma oa bet brudet an oberoù-se gant an ilizoù protestant.
Kregiñ a ra marevezh al lazhadegañ yuzevien gant aozadur ar c’hampoù-diouennañ. A-raok-se e veze klasket o distruj gant an naonegezh hag ar c’hleñvedoù, ha dre o heskinañ er ghettoioù ma oant bet tolpet dre heg er broioù aloubet er Reter gant an Nazied. E nevezamzer ar bloavezh 1941, ha gant aloubadeg an Unvaniezh Sovietek eo e krogas lazhadeg groñs ar Yuzevien. A-drek linenn an talbenn e veze kaset en-dro gant bagadoù arbennik anvet Einsatzgruppen, a voe lazhet gante etre 700 000 hag 800 000 a dud.
Mont en-dro ar c'hampoù
Krog e oa ar c’hampoù-diouennañ da vont en-dro adalek penn-kentañ ar bloavezh 1942. C’hwec’h e oant neuze, hag an holl anezho savet e Pologn nevez-aloubet : Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Majdanek, Sobibór, Bełżec, Chełmno.
Evit bezañ sur e chomfe sioul ar brizonidi betek ar vunutenn diwezhañ e veze roet dezho da grediñ e oant o vonet da gaout ur strinkad dour en abeg da reolennoù ar yec’hedouriezh. Maen-diazez ar sistem e oa ar goanag a veze silet e speredoù an dud betek ar mare diwezhañ. Gant kej-mej ar goanag hag ar spont rak an nerzh kriz hag ar marv e oa trawalc’h da vougañ en den ar c’hoant da stourm ouzh ar vistri ganas, ha se zo kaoz e voe ken aes da sevenerien an diskoulm diwezhañ kas kement a dud d’ar marv dindan ken berr amzer. Devet e veze ar c’horfoù er fornioù pe douaret e fozioù bras-ec’hon tra ma veze dastumet o feadra, dilhad hag all, ha kaset en-dro da Alamagn gant an trenioù o devoa i degaset. Lorc’h a oa en ijinerien ar sistem gant an aozadur ha mont en-dro al labouradegoù-lazhañ-se. War un dro e lakaent o c’hrabanoù war gement tra a c’halle ar Reich ober e vad anezhañ: dilhad, blev, aour, lunedoù…
Er c’hampoù–diouennañ ma oa labourerien ivez ne veze ket lazhet kerkent ha degouezhet ar re greñvañ eus an dud. Gouzañv a rankent doareoù-bevañ spontus ar c’hampoù ma veze roet roll da gorvigell ha drougiezh o mistri. Buan e varve al lod vrasañ anezho gant al labour brevus, ar bazhadoù, an naonegezh, ar c’hleñvedoù, a-wechoù gant un tenn war-lerc’h an disterañ fazi, hep ankounac’haat an arnodoù ‘’skiantel’’ a veze graet warno. Ne veze ket hir ar goanag da vevañ, un toullad deizioù nemetken. Sklaved e vezent en ur sistem spontus o lakae da ziskenn izeloc’h eget loened ha da vezañ binvioù da zistruj o zud pe o fobl. Ar c’hampoù-labour dre heg savet e Pologn, pe e vijent kampoù diouennañ pe kampoù-bac’h evel hini Stutthof e-tal-kichen Gdansk, a rank bezañ disheñvelekaet diouzh ar c’hampoù-bac’h savet a-raok ar brezel war zouar ar Reich. Rak n’o devoa ken karg nemet da lazhañ, abred pe diwezhatoc’hik, an dud a zegouezhe enno.
Yezhoù sahaptinek
Un is-skourr eus yezhoù penoutiek an Uhelenn eo ar yezhoù sahaptinek (Sahaptin), ennañ 5 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Saône-et-Loire
Ar Saône-et-Loire (distaget: ) a zo un departamant e kreiz-reter Bro-C'hall, er rannvro Bourgogn. Mâcon eo ar pennlec'h anezhañ, hag an niverenn 71 a zo roet dezhañ. Evel an darn vrasañ eus an departamantoù e oa bet savet d'ar 4 a viz Meurzh 1790. Savet eo bet diwar ul lodenn eus Bourgogn gozh, a oa bet un dugelezh dizalc'h er Grennamzer.
Francesco Primaticcio
Francesco Primaticcio (Bologna, – Pariz, 1570), anavet evel Le Primatice e galleg, a oa ul livour italian eus ar  hag a voe pedet da zont da labourat da gastell Fontainebleau (Bro-C'hall) gant ar roue gall Frañsez I.
Saône-et-Loire
An anv
Savet eo anv an departamant diwar anv div stêr, ar Saône, hag al Liger, hervez giz c'hall ar c'hrouiñ-departamantoù. Er bloaz 2003 en doa klasket prezidant ar c'huzul-departamant advadeziñ an departamant « Bourgogne-du-sud » (Bourgogn-ar-su), en aner. Met gant an anv-se e ra Burev an touristerezh en departamant.
Proviñs Westfalen
Proviñs Westfalen (Provinz Westfalen en alamaneg) a oa ur broviñs e rouantelezh Prusia, adalek 1815, hag e Stad dieub Prusia goude-se. E 1946 e voe staget douaroù all outi, e traoñienn ar Roen, da ober stad Nordrhein-Westfalen.
Teir lodenn a oa : Münster, Minden hag Arensberg.
Enni edo
Treuzet e oa gant ar stêrioù Ems, Weser, Lippe, Ruhr.
Istor
Da Brusia e oa un darn eus ar vro adal 1613. Met gant brezelioù 1806 ha 1807, ha peoc'h Tilsit da heul, e voe kollet ganti. Aloubet e voe gant Prusia e 1813 avat, war-lerc'h emgann Leipzig, ha staget outi e 1814, gant Kendalc'h Vienna.
Maine-et-Loire
Ar Maine-et-Loire zo un departamant, e kornôg Bro-C'hall, abaoe 1790. Savet eo an anv diwar anv div stêr, ar Maine, hag al Liger. Un tammig bihanoc'h eo eget proviñs an Anjev.
Añje (Angers e galleg) eo anv ar pennlec'h anezhañ.
Dourges
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Aber-Ildud
An Aber-Ildud zo ur stêr eus Bro-Leon, ar greisteisañ eus an "teir aber bras" (an div all a zo Aber Benniged hag Aber-Ac'h), dirak Eusa, 24 km hed dezhi. Redek a ra a-dreuz Lokournan-Leon hag en em deurel er mor e-kichen Lannildud. Tud ar vro a ra gant Gouer an Aber evit ober anv eus ar stêr.
Antr
Antr (Indre e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, 2 km er c'hornôg da gêr Naoned, war lez ar stêr Liger.
Aber-Ildud
Kontet eo da vezañ aber vihanañ Leon (3,5 km), hag an hini strishañ, met kaoz zo neuze eus an aber, ha n'eo ket eus ar stêr en he hed.
Antr
Votadeg miz Even 2006
Enskrivet : 2505
Voter : 1357
Aber-Ildud
Er c'hreisteiz d'an aber e oa mengleuzioù greunit gwechall. Enno, betek kreiz an, e veze tennet "maen an Aber" evel ma veze lavaret er vro. Kalz a dud a laboure er "chanterioù", evel ma raed eus ar mengleuzioù-se. Ha kaset e veze ar bloc'hadoù greunit gant bigi da borzh Brest pe da lec'h all. Greunit eus an tolead an hini a oa bet implijet d'ober ur sichenn evit obeliskenn Louksor pa oa bet savet hounnezh e Pariz e 1835.
An anv
Dont a ra an anv eus anv ar manac'h Ildud, a zeuas, hervez ar vojenn, eus Kembre, da avielañ ar vro.
Antr
Votadeg miz Even 2006
Perzh : 54.17%
Antr Gounit (Indre gagnante) : 691 mouezh (50.92%), 21 anvet.
Kleiz Lies (Gauche plurielle) (PCF, PS, UDB) : 627 mouezh (46.20%), 6 anvet.
Bilhed gwenn ha netra : 39 mouezh (2.87%).
Yezhoù kostanoek
Un isskourr eus ar yezhoù outiek eo ar yezhoù kostanoek (saozneg: Costanoan), ennañ 3 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet:
Belmonte
Belmonte zo un anv-lec'h portugalek, spagnolek hag italianek.
🇪🇸
hag ivez:
En Iliz katolik
Kardinaled italian:
Bastogne
Bastogne a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg. En izelvroeg: Bastenaken; Bastnach en alamaneg ha Baaschtnech e luksembourgeg.
Distrigoù Shropshire, 1974-2009
Etre 1974 hag ar 1añ Ebrel 2009 e voe rannet kontelezh Shropshire e 6 distrig :
Prezidantelezh ar C'huzul europat
Diouzh tro e vez meret prezidantelezh ar C'huzul europat anezhañ lec'h divizout pennañ Unaniezh Europa. Bep c'hwec'h miz e vez troet, en urzh lizherennek anv pep Stad ezel eus an UE en he yezh ofisiel.
Kadoriet eo kendalc'hioù Europa (kuzulioù europat) a vez dalc'het a-hed ar c'hwec'hmiziad gant Penn Stad pe Penn gouarnamant ar vro e penn ar C'huzul europat. An den-se eo ivez Prezidant ar C'huzul europat.
Setu roll ar prezidantelezhioù diwezhañ :
Caquetá
Caquetá a zo:
Lin-brein
Al lin-brein eo ar seurt dourenn velen a zeu e-maez eus ur gor pe ur gouli.
Abadenn skinwel
thumb|300px|Leurenn ha kameraoù un abadenn skinwel war-eeun. War ar skinvel e vez diskouezet a-steudoù abadennoù skinwel liesseurt, berr pe hir, darn anezho evit ober ur steudad abadennoù war ar memes framm. Peurvuiañ e vez aozet an abadennoù faltazi evit kaout un termen. Koulskoude e c'hoarvez ma vez savet pennadoù nevez seul ma ra berzh an abadennoù.
Pa vez an heuliadennoù e framm ur danevell faltazi gant elfennoù padus e vez kaoz eus ar pennadoù evit pep a skingasadenn. Er c'hontrol e vez skingaset ivez abadennoù espar evel ar filmoù skinwel pe telefilmoù ha n'int ket aozet evit bezañ diskouezet er salioù sinema. Koulskoude pa vezont aozet muioc'h muiañ a filmoù sinema gant ar memes teknikoù niverelaat ez a da vezañ tost-tre e-keñver an dasparzhañ an holl filmoù. Un diforc'h a chom peurvuiañ e-keñver padelezh ar filmañ pa vez filmet an telefilmoù div pe deir wech buanañ. Ar filmoù sinema pennañ a zo hiroc'h o fadelezh, muioc'h eget 1 eur.
Meur a abadenn skinwel a dle bezañ aozet diwar ar badelezh. Kaozet e vez eus ment 26 munutenn pe 52 vunutenn (e Bro-C'hall) pa vez klasket sevel ur raklun diazezet war an eur. Jedet e vez ar badelezh hervez ar prantad bruderezh filmet a vez aotreet. Kavet e vez betek 15 munutenn bruderezh pep eur.
Ar produadur skinwel
P'en deus un den pe vuioc'h (anvet krouer abadenn) ur menozh evit krouiñ un abadenn skinwel nevez e skriv un destenn verr (ar "pitch" e saozneg) da vezañ kaset d'ur rouedad skinwel. Ma vez respontet gant pennoù ar rouedad ez int dedennet e urzhiont ma vo aozet un abadenn stur (pe ur "stur") a c'hellfe bezañ pennad kentañ an heuliadenn abadennoù.
Evit aozañ an abadenn stur eo ret kavout ur skipailh ha lakaat anezhañ da labourat gant frammoù arbennig un embregerezh sinema. M'eo bet asantet aozañ an heuliadenn e vez lakaet ar prantad abadennoù kentañ da vezañ filmet. A-wechoù e vez goulennet ma vo adskrivet pe adfilmet tra pe dra gant produadurien dileuridi ar rouedad skinwel. Alies awalc'h ne vez ket filmet nemet an abadenn stur. Alies a-walc'h e vez urzhiet un heuliadenn gant un dousennad pennadoù.
Heuliadennoù faltazi
E-touez an abadennoù skinwel eo an abadennoù faltazi a zegas ar muiañ eus an arvesterien. Un aozadur kemplezh a zo da staliañ pa ra berzh an heuliadennoù ha p'eo ret skrivañ pennadoù nevez a deiz da zeiz. Ur skipailh skrivagnerien a zo e labour lakaat an istorioù war ziorren, kinnig ma vo ouzhpennet penntudennoù pe kavout un doare evit o lemel eus an istor. Alies awalc'h e labour ar skrivagnerien pep hini d'o zro war pep a bennad.
Ar produer a zo e garg tutañ ar skipailh teknikel koulz hag an aktourien (ar re-se gant asant pennoù ar rouedad). A-wechoù e ra ul labour skridaoazañ p'eo ivez krouer an heuliadenn. Produerien a renk izellañ, dezho anvioù lies, a labour dindannañ.
Goude m'eo bet savet ar skript (ar skrid labour) e tleer kavout ar sevener a oar penaos mont eus ar gerioù betek ar film. Ober a ra al labour leurennañ evit pep a zarvoud en ur urzhiañ ma vo lec'hiet ar c'hameraioù, ma vo implijet al ladagoù kamera, ma vo lakaet gouleier a-feson ha kinnig an aktourien ober tra pe dra. Er c'hontrol eus ar filmoù sinema e c'hell bezañ implijet meur a sevener en abadennoù skinwel pep hini o erlec'hiañ an eil.
P'eo bet filmet ar pennad e vez fiziet d'ur frammer lakaat an enrolladennoù e urzh ar skript.
Yezhoù miwokek
Un is-skourr eus ar yezhoù outiek eo ar yezhoù miwokek (saozneg: Miwokan), ennañ 7 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Strollad Labourerion an Izelvroioù (aozadur sevel)
Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Revolutionaire Arbeider ("Labourer Dispac'hel")
Egineg
Egineg (Acigné e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Liverieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamez
Froger & Pressensé :
Ardamez familh Acigné, XIIIvet
An dresadenn roet amañ a zo fazius : un dreustell divouedet ne ya ket betek al lezoù (cf Gourdon de Genouillac, p. 3, bann 2; tresadenn reizh gant Froget ha Pressensé, p. 68).
Kent 1790
J.B Ogée, p. 36 : war ar stêr Gwilen, 2 lev biz-reter Roazhon, e eskopti hag e eil-dileuriadurezh
Tud
(1) : Nac'het eo an dra se gant Marteville & Varin : urzh ar Spered Santel, urzh ar Roue, a zo bet savet nemet e 1578. Asañtiñ a reont gant Urzh Sant-Mikael evit Yann a Egineg.
Echu evit ar poent. Skridoù mat da reizhañ, ma'z ez eus ezhomm.
Yezhoù yokoutsek
Un isskourr eus ar yezhoù yokek-outiek eo ar yezhoù yokoutsek (saozneg: Yokuts), ennañ 3 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet ha disrannet e meur a rannyezh:
Aet eo da get ar palewyamieg war a seblant hag en arvar bras emañ ar yezhoù yokoutsek arall.
Erzyeg
Ur yezh finnek-ougrek eo an erzyeg (эрзянь кель erzyagn kelh) komzet gant tro-dro da 500.000 den e norzh hag e reter Republik Mordovia hag ivez e Nijniy Novgorod, Tchuvashia, Penza, Samara, Saratov, Orenbourg, Oulyanovsk, Tatarstan ha Bachkortostan e Rusia.
Ivinrev
An ivinrev a zo un droug a grog en ivinoù pe begoù ar bizied pa vezont kropet gant ar yenijenn pe ar rev. Gallout a ra c'hoarvezout d'ar vugale o devez c'hoariet gant erc'h hep manegoù, ha semplañ a reont ivez a-wechoù.
Erzyeg
Unan eus yezhoù ofisiel Mordovia eo an erzyeg gant ar mokcheg hag ar rusianeg.
Renket e vez skourr ar yezhoù finnek-volgaek hag ul liamm-kar strizh ez eus gant ar mokcheg (moksha).
Skrivet e evz gant al lizherenneg kirillek.
Kreiz Devon
Un distrig eus Devon eo Kreiz Devon (Mid Devon e saozneg). Tiverton eo e bennlec'h.
Reter Devon
Un distrig eus Devon eo Reter Devon (East Devon e saozneg). Sidmouth eo e bennlec'h.
Yezhoù miwokek ar c'hornôg
Un is-skourr eus ar yezhoù miwokek eo yezhoù miwokek ar c'hornôg, ennañ 2 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Tassilon III
Tassilon III (742 - 794), a oa dug Bavaria hag an diwezhañ eus lignez Agilolfing. Dimeziñ a reas da Liutberga, merc'h Dider Lombardia, roue al Lombarded.
Mab e oa da Hiltrud Bavaria, a oa merc'h bastardez Karl Martel, ha da Odilon Bavaria. Un den a renk uhel hag a bouez e oa eta. Abalamour da skoazell he ziegezh eo e c'hallas Hiltrud ren war an dugelezh da varv he fried, pa oa bihanik he mab, en 748.
Winsum
Winsum (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar chêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun :Abbeweer, Adorp, Aduarderzijl, Alinghuizen, Allersma, Antum, Arwerd, Baflo, Bellingeweer, Beswerd, Bolshuizen, Dingen, De Raken, De Vennen, Den Andel, Duisterwinkel, Ernstheem, Ezinge, Feerwerd, Garnwerd, Groot Wetsinge, Hammeland, Hardeweer, Harssens, Hekkum, Hiddingezijl, Klein Wetsinge, Krassum, Lutje Marne, Lutke Saaksum, Maarhuizen, Obergum, Oldenzijl, Oostum, Ranum, Rasquert, Saaxumhuizen, Sauwerd, Schapehals, Schaphalsterzijl, Schilligeham, Schifpot, Het Schoor, Suttum, Takkebos, Tijum, Tinallinge, Valkum, Wierum, Wierumerschouw, Wildeveld ha Winsum.
Tassilon III
En 757 e touas Tassilon bezañ feal da roue ar Franked en kuzul-meur Compiègne. Evel-se eo e teuas da vout gwaz dindan Pepin Grenn. Goude, koulskoude, e kasas ur politikerezh dizalc'h diouzh hini ar Franked.
Winsum
Istor
E 1057 e voe savet Winsum pa voe kendeuzet teir c'hêriadenn : Obergum (norzh), Winsum (kreiz) and Bellingeweer (su). E Winsum e kaver div veilh, div iliz kozh, div ganol hag unan eus tavarnioù koshañ an Izelvroioù. An div veilh, anvet "De Ster" ("ar steredenn") ha "De Vriendschap" ("ar vignoniezh"), a voe savet e 1851 hag e 1801. An ti ma kaver an davarn anvet "De Gouden Karper" (Ar Garpenn alaouret") a zo bet implijet evel tavarn abaoe ar kantved.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Winsum ez eus 15 dileuriad :
Tassilon III
Dimezet e oa da Liutberga, ur verc'h da roue al Lombarded, Dider, a oa mestr en hanternoz Italia, er c'huzh-heol da zugelezh Bavaria. Harp a roas d'ar manatioù katolik ha kas a reas menec'h da avielañ Slaved Karintia etre ar stêrioù Drave ha Save. Pa voe lakaet bec'h war ar Slovened gant an Avared e voent gwarezet gant Tassilon.
Koulskoude n'eas ket da reiñ dorn d'al Lombarded pa voe aloubet o rouantelezh ha diroueet e dad-kaer evit difenn kador Sant Pêr e Roma. A dra sur e vagas disfiz bras ouzh Karl diwar neuze. Met e-unan e oa: gronnet e voe Bavaria pa voe staget rouantelezh al Lombarded ha Frioul ouzh rouantelezh ar Franked.
Torchenn
Un dorchenn zo ur seurt sac'h, leuniet gant danvez evel plu pe gloan, hag a vez lakaet war ur gador pe war an douar da azezañ warnañ.
Gallout a ra bezañ implijet ivez da lakaat dindan ar penn, da gousket. Ur goubenner zo ur seurt torchenn a vez da gousket en ur gwele.
Pakañ
Tud zo a bak traoù prizius e boestoù ha torchennoù en-dro dezho. Torchennoù dre aer a vez lakaet ivez er sammgirri, ha c'hwezhet etre ar pakadoù evit stabilaat ar garg.
Yezhoù miwokek ar reter
Un isskourr eus ar yezhoù miwokek eo yezhoù miwokek ar reter, ennañ 5 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet.
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
Ginivelezh
Ginivelezh (eus ar verb genel) a zo ur ger hag a vez implijet dreist-holl da ober anv eus gouel Nedeleg el liderezh kristen.
Setu amañ petra a zisklêr ar pennlider e penn-kentañ noz-veilh ar Pellgent, da ginnig ar Gouel a-bouez-se d'ar Gristenion, an eil goude hini Pask:
Merkañ a ra eta ar C'hinivelezh darvoud meur an Enkorfidigezh evit ar Gristenion.
Tivoli
Monumantoù
Brudet eo ar Villa Adriana, palez an impalaer Hadrian (76-138), savet etre 118 ha 134.
E 1550 e voe savet ar villa d'Este, unan eus kaerañ liorzhoù an Azginivelezh italian.
En kantved e voe lakaet aozañ ul liorzh all gant ar pab Gregor XVI, enni dismantroù, mougevioù, lammoù-dour, anvet Villa Gregoriana.
Gant maezioù Tivoli eo bet awenet al livourien glasel evel Nicolas Poussin, Claude Lorrain, ha diwezhatoc'h re ar romantelezh evel Corot ha Turner.
Arketas
Arketas (Arguedas hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Tivoli
Lec'hioù arall
Diwar anv Tivoli eo bet anvet liorzhoù Tivoli Pariz en Bro-C'hall ha liorzhoù Tivoli (1843), e Kopenhagen e Danmark.
Taol-noz
thumb|Un daol-noz Un daol-noz zo ur pezhig arrebeuri a vez lakaet e-kichen penn ur gwele, tost da benn an den, dezhañ da dapout aes an traoù en devez ezhomm pa zihun: al lamp da enaouiñ, an dihuner, e lunedoù, ul levr, ur werennad dour, louzoù, pe traoù all.
Peurvuiañ ne vez ket uheloc'h an daol-noz eget penn ar gwele. Tiretennoù a vez a-wechoù.
A-raok amzer ar privezioù en tier e veze lakaet ar pod-kambr en daol-noz hag un norig a serre warnañ.
Norzh Devon
Un distrig eus Devon eo Norzh Devon (North Devon e saozneg). Barnstaple eo e bennlec'h.
IRC
Echuet e fin miz Eost 1988, IRC a zo deskrivet e-barzh RFC 1459, hag adwelet goude e RFCoù 2810 ha 2813. Krouet eo bet evit erlec'hiañ ar poellad anvet MUT MultiUser talk war ur BBS Finland (OuluBox). Oikarinen a zo bet heñchet gant skouer Bitnet Relay Chat ar rouedad Bitnet.
E miz Meurzh 2009 e c'helle rouedadoù brasañ IRC liammañ muioc'h evit 500000 implijer en un taol, gant miliadoù a ganolioù disheñvel gant sikour tro-dro 1500 servijer er bed.
Ar protokol daremprediñ-se a zo deskrivet evel ur rouedad stlennegel diazezet war meur a servijer stlennegel kevredet, warno meur a kliant IRC oc'h eskemm drezo.
IRC a zo ur protokol hag a implij an TCP hag a wechoù an TLS.
Pempvet pastell-vro Liger-Atlantel
Ar pempvet pastell-vro Liger-Atlantel a zo ur bastell-vro votiñ e Liger-Atlantel. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus er Kambr ar gannaded.
Enderc'hel a ra kantonioù Ankiniz, Kerc'hfaou, Chapel-Erzh, Legneg, Naoned-8, Rialeg, Sant-Marzh-an-Olivennha Gwared.
Kannidi
* 1997 - 2002 Edouard Landrain (RPR) * 2002 - 2006 Edouard Landrain (UMP) * 2006 - Robert Diat(UMP)
Yezhoù miwokek ar sierra
Un is-skourr eus ar yezhoù miwokek ar reter eo yezhoù miwokek ar sierra, ennañ 3 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Emgann Anderlues
Emgann Anderlues a zo un emgann ag ar Brezel bed kentañ etre al Lu gall hag al Lu alaman en Anderlues hag e Leernes, e Proviñs Hainaut e Belgia, c'hoarvezet d'an 22 a viz Eost 1914. An 28vet Rejimant Troadeion gall a goll 9 ofisour ha 300 is-ofisour ha soudard.
Saona-Uhel
Saona-Uhel (galleg: Haute-Saône) a zo un departamant gall, deuet e anv eus hini ar stêr Saona a dremen drezañ, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790.
Liutprand
Un anv lombardek eo Liutprand, ha tri den en anv-se a zo brudet en istor al Lombarded:
Pennadoù kar
Gwelout ivez :
Armañantzas
Armañantzas  (Armañanzas hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Nisenaneg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù maidouek eo an nisenaneg (nisenan, maidoueg ar su, nishinam, wapumni, pe pujuni), komzet gant tro-dro da 12 den nemetken e kreiz Kalifornia er Stadoù-Unanet (1962).
Kornôg Devon
250px|thumb|right|Kornôg Devon er peurrest eus ar gontelezh. Un distrig eus Devon eo Kornôg Devon (West Devon e saozneg). Tavistock eo e bennlec'h.
Charleroi
Charleroi a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Loeiz Andouard
Skrivet en deus o sinañ gant an anvioù-mañ : Farnachanavan, Erel Keralban, Aberhel, L.F.A.
Buhez
Mab e oa da Loeiz Andouard, brigader er maltouterezh, ha da Adelaide Flouas. E 1921 ez eas da Skol ar Verdeadurezh-kenwerzh e Pempoull hag e tapas un testeni kabiten-hirdreizher. Etre an Havr-Nevez ha Madagaskar e verdeas war listri-kenwerzh, met pa darzhas an enkadenn armerzhel e 1931 e voe dislestret. Kavout a reas ul labour kelaouenner er gelaouenn "La Voix du Marin" e Sant-Maloù. Dimeziñ a reas e 1935 gant Fant Rozeg-Meavenn ha tri bugel o devoe. Goude ma oa echu desevel anezho e tivizjont terriñ an dimeziñ e 1969 hep mirout un enebiezh bennak etrezo. Mignon e oa da Yann Sohier ha kalz a zarempredoù en doe gant skrivagnerien vrezhonek evel Roparz Hemon ha gwalarnerien all. E 1941 e teuas da vezañ pennskridaozer ar gelaouenn Arvor bet krouet gant Roparz Hemon.
Bevañ a reas e Pariz etre 1943 ha 1969. Reiñ a reas kentelioù brezhoneg e Kêr Vreizh hag ober a reas wardro ur strollad c'hoariva. Skrivet en deus pennadoù evit Al Liamm hag Hor Yezh.
Deskiñ a reas iwerzhoneg ken e c'hellas treiñ barzhonegoù ha danevelloù iwerzhonek e-leizh. Goude e varv e voe embannet e c'h-Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg echuet gant Éamon Ó Ciosáin (Mouladurioù Hor Yezh, 1987).
Kenlabour
Kenlabouret en deus gant meur a gelaouenn vrezhonek : Gwalarn, Breiz Atao, Kornog, Studi hag Ober, Sterenn, Arvor, Kaieroù Kristen, Al Liamm... Gwelout Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien (p. 19-20), Lukian Raoul, Al Liamm, 1992.432 p.
Akira
thumb|150px|Golo Akira niv. 31, embannadenn saoznek. Tresadenn gant [[Katsuhiro Ōtomo]] Akira (アキラ) zo ur manga cyberpunk seinen savet gant Katsuhiro Ōtomo hag embannet etre miz Kerzu 1982 ha miz Even 1990. Al lodenn ziwezhañ a voe embannet e 1993. Ur film a voe savet diwarnañ e 1988. Ōtomo ha Kōdansha a resevas Priz ar manga (rummad seinen) e 1984.
Istor
Embannet e voe ar stumm a-orin adalek 1982 betek 1990 e Young Magazine, ur gelaouenn japanat. 6 Levrenn, enno 2000 pajenn a voe embannet gant Kōdansha.
Liammoù diavaez
Akira AKIRA 아키라 Akira Akira Akira
Courcelles-lès-Lens
Courcelles-lès-Lens a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Arroitz
Arroitz (en euskareg, hag Arróniz hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Marieg
Levezonet eo bet ar tcheremiseg gant ar rusianeg hag an tatareg, dreist-holl Marieg ar peurvan.
Courcelles-lès-Lens
kantved
Brezel-bed kentañ:
Mokcheg
Ur yezh finnek-ougrek eo an mokcheg (мокшень кяль mokchagn kelh) komzet gant tro-dro da 500.000 den e kornôg Republik Mordovia hag ivez e Nijniy Novgorod, Tchuvashia, Penza, Samara, Saratov, Orenbourg, Oulyanovsk, Tatarstan ha Bachkortostan e Rusia. Kavet e vez ivez mokchegerion en Armenia hag er Stadoù-Unanet.
Marieg
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek.
Mokcheg
Unan eus yezhoù ofisiel Mordovia eo an mokcheggant ar erzyeg hag ar rusianeg.
Renket e vez skourr ar yezhoù finnek-volgaek hag ul liamm-kar strizh ez eus gant ar erzyeg.
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek pe gant al lizherenneg latin.
Sant Gwinier
Sant Gwinier zo ur sant eus ar Vvet kantved, war-dro 460. Abad e oa, hag e geneiled merzherion a Vro-Iwerzhon. Hag en mab d'ur roue, e voe kristenaet gant sant Padrig. Sevel a reas un abati e Pleuwigner e Bro-Wened. War-lerc'h marv e dad e voe lazhet e Kernev-Veur p'edo o vont en-dro da Vreizh o kas gantan seizh kant kenvroad. (lidet d'ar 14/12 gant iliz katolik)
Okarina
An okarina a zo un benveg-seniñ dre c'hwezh, dezhañ ur stumm viheñvel, tost ouzh hini beg ur goaf pe penn ur waz — alese e anv : en italianeg e talvez « oca » kement ha « gwaz », hag « ocarina » kement ha « gwazig » —, bet krouet gant Giuseppe Donati, war-dro ar bloavezh 1860, diwar batromoù degaset eus mezoamerika.
Maidoueg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù maidouek eo ar maidoueg (maidu, holólupai, michopdo, nákum, sekumne, tsamak pe yuba), komzet gwechall e kreiz Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Okarina
Fardet e vez an okarina peurvuiañ gant pri-poazh met meur a zanvez all, evel plastik, koad, gwer, ha metaloù, a c'haller implijout ivez. Sevel a ra e hed betek ur pemzek santimetr bennak. Evit el lakaat da seniñ e c'hwezher en ur pigos lec'hiet e kreiz ar benveg. Kleuzet e vez ennañ un niver a doulloù a gemm hervez ar patromoù (etre 4, 5, 8 pe 12 ar peurvuiañ), a ro an tu da gemmañ uhelded ar son.
Maidoueg
Estreget an nisenaneg, ez eus teir yezh maidouek ez eus, disheñvel-kenañ an eil diouzh eben:
yezhoù marv pe damvarv int holl.
Su Hams
Un distrig eus Devon eo Su Hams (South Hams e saozneg). Totnes eo e bennlec'h.
Natakamani
Natakamani a oa roue Kush etre penn ar c'hantved kentañ kent Jezuz-Krist ha 20 goude Jezuz-Krist. An hini muiañ anavezet eus rouaned eus ar maread meroek eo-eñ. Mab rouanez Amanishakheto hag Amanitere e oa.
Sack (strollad)
Sack a zo ur strollad sonerien eus Dulenn. Pemp ezel a zo er strollad hag o deus lakaet embann teir fladenn : You Are What You Eat, Butterfly Effect hag Adventura Majestica. A-raok dibab an anv Sack e oa anvet Lord John White ar strollad. Hervezo e sonont evel "ar Pixies gant ur c'haner heñvel ouzh Frank Sinatra". O fladenn vihan gentañ, What Did The Christians Ever Do For Us? he zitl, a voe lakaet da single ar sizhun en NME koulz hag er Melody Maker. Sonet o deus e penn-kentañ sonadegoù Morrissey da-geñver div droiad en Europa, er Rouantelezh-Unanet, en Iwerzhon hag er Stadoù-Unanet. Tonioù savet gant sack a gaver war ar bladenn "Songs to Save Your Life" aozet gant Morrissey diwar c'houlenn kazetennerien NME, hag ivez er film "Carrie 2: The Rage".
Natakamani
Brudet eo evit bezañ savet ur biramidenn e Meroe hag adsavet un azeuldi da Amon. War meur a vonumantoù e weler anezhañ asambles gant ar rouanez Amanitore. N'eo ket sklaer petra e oa o darempredoù. Posupl eo e oa hi he gwreg pe e vamm. Seblantout a ra o-deus an hevelep renk ha galloud, avat.
Bloavezh etrebroadel ar yezhoù
Lakaet eo bet ar bloavezh 2008 da Vloavezh etrebroadel ar Yezhoù gant Aozadur ar Broadoù Unanet,.
Lidet eo bet an darvoud gant an Akademiezh c'hall hag ar Sened gall en un doare gall.
Kastell-Bourc'h
Kastell-Bourc'h (Châteaubourg e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Kastell-Bourc'h e oa betek 2015.
Ardamezioù
En glazur e gebrenn en aour karget gant teir ruilhenn en gul; heuliet ouzh kab dehoù gant ur penn leon diframmet en aour teodet en gul, ouzh kab kleiz gant ur penn bleiz diframmet en aour, hag ouzh beg gant ur c'hastell en aour, mogeriet en sabel, goulouet ha digor en glazur
Kaon
Kaon a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Kaon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
Garona-Uhel
Garona-Uhelañ (en okitaneg: Nauta Garona; galleg hag ent-ofisiel: Haute-Garonne) a zo un departamant, dezhañ an niverenn 31, er rannvro Okitania. Toloza eo ar pennlec'h anezhañ. Deuet eo e anv eus hini ar stêr Garona a dremen drezañ, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790. En Okitania emañ, savet diwar tammoù eus Gwaskogn er c'hornaoueg hag er su, hag eus Lengadok er biz, eus tu Toloza.
Azuelo
Azuelo  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Lenn
Lenn a c'hell bezañ meur a dra:
Peskerezh
thumb|Peskerezh.
Ur vicher hag un hollad micherioù eo ar peskerezh, pe ar pesketaerezh, dezhañ da bal tapout ha gwerzhañ pesked hag kement loen-mor a c'hell bezañ lakaet war ar marc'had. Ar besketaerien a ra war-dro an dastum er mor, un ober a vez anvet hervez anv al loen e brezhoneg : pesketa evit dastum pesked, grilheta evit ar grilhed, kregina evit ar c'hregin, kranketa evit ar granked hag all. Peurliesañ e vez graet ar pesketa war bagoù pesketa a zarempred porzhioù pesketa.
Reizhoù pesketa
Ardivinkoù hag ostilhoù arbennik a vez implijet hervez al loened-mor a glasker tapout :
Bagoù pesketa
Bagoù pesketa a bep seurt hag a bep ment a zo bet implijet evit ar peskerezh abaoe kantvedoù eus ar bagig e ler war ur framm aozilh a veze fardet kant kantved'zo betek listri divent ar peskerezh greantel (sellit dindan) a vez implijet hiziv. Gant lusk ar roeñvoù, ar gouelioù hag ar ar c'hefluskerioù e vezont kaset war vor.
Teignbridge
Un distrig eus Devon eo Teignbridge. Newton Abbot eo e bennlec'h.
Liutberga
Liutberga Lombardia (?-?), a oa ur briñsez lombard en VIIIvet kantved. Merc'h e oa d'ar roue Dider Lombardia hag Ansa, ha c'hoar da z-Desiderata. Dimeziñ a reas da Tassilon III, dug Bavaria, un tamm a-raok 770, da gadarnaat emglev kozh Lombardia ha Bavaria. Meur a vugel o doe.
Ton a roas d'he fried d'en em sevel a-enep d'e genderv Karl Veur neuze. Fall e troas an afer. Pa glevas Karl e oa bet Tassilo oc'h iriennaén dre guzh gant an Avared, enebourien touet ar Franked, e voe harzet an dug, barnet ha kondaonet d'ar marv. A-benn ar fin e voe lamet e zouaroù digant Tassilon. Touzet e voe e benn, ha pennoù e dud, bugale, gwreg hag all, ha serret an holl e manatioù hervez boaz Karl Veur.
Lignez
┌─ X ┌─ Dider Lombardia (756-† war-lerc'h 774), dug Toskana, roue al Lombarded (-774). │ └─ X │ Gerberga Lombardia | Liutberga Lombardia | Desiderata Lombardia │ │ ┌─ X └─ Ansa (?-?). └─ X
Liutberga Lombardia dimezet da Tassilon III , dug Bavaria (cf. Agilolfing)
Pennadoù kar
Gwelout ivez *Troet diwar ar wikipedia saoznek.
Petrus Canisius
Pieter Kanis (pe Kanijs), mab da Jacob Derickszn Kanis ha Jelis van Houweningen, a oa ganet d'an 8 a viz Mae 1521 e Nijmegen, en Izelvroioù ha marvet e dibenn ar c'hwezekvet kantved, e Friburg, e Bro-Suis, d'an 21 a viz Kerzu 1597. Anavezet eo en Iliz katolik evel Sant Petrus Canisius.
Bet eo unan eus kentañ beleien Kompagnunezh Jezuz. Tremen a reas ar pep brasañ eus e vuhez beleg jezuist en Alamagn ha Suis o stourm ouzh ar brotestantiezh a oa oc'h en em ledañ da neuze.
Enoret e vez gant Katoliged Bro-Alamagn ha re Bro-Suis evel o eil abostol, war-lerc'h sant Bonifas. Dre e brezegerezh, e zornlevrioù kelennadurezh kristen ha diazezadur meur a skolaj en deus bet ur roll a-bouez e difenn ar feiz katolik dirak ar brotestantiezh oc'h en em ledañ.
Yuzel (sant)
E Daoulaz, merzherinti Sant Yezel, abad Landevenneg, lazhet e-ser e ziskibion gant aotrou ar Faou.
Thoutmose III
thumb|Delwenn Thoutmose III e mirdi [[Louksor.]] Thoutmose III pe Djehoutymes III e oa pempvet faraon an XVIIIvet tierniezh e Henegipt. Manethon a ra Misphragmuthosis anezhañ.
N'eur ket asur eus bevennoù e ren. Ne renas e-unan nemet adalek -1458 / -1457.
Ar brezelioù e Siria hag e Palestina
Thoutmose I en doa aloubet su Palestina dija. Thoutmose III ha Hatchepsout a redias roue Mitanni da asantiñ da vestroni Henegipt war Siria. E-kerzh ren Hatchepsout, priñs Kadesh a reas e vad eus he spered peoc'haus evit bodañ enebourien d'ar galloud egiptat. Ouzhpenn e oa gwashoc'h-gwashañ ar bec'h a save gant amezeien Egipt, diwar-benn ar c'henwerzh dreist-holl. Pa varvas ar vaouez faraon e kasas Thoutmose III e armeoù betek Gaza. Goude seizh miz seziz e kodianas kêr Megiddo, ha d'he heul e sujas kalz priñselezhioù da Egipt (da skouer, roue Assour, enebour ar Mitanni, a skoulmas darempredoù gant ar faraon).
E-pad an ugent vloaz war-lerc'h e renas ar faraon ergerzhadegoù dezhe da bal diazezañ beli henegipt war kreiz Siria. Da respont buan betek-gouzout en em savfe kadesh e oa savet daou gwarnizon e genoù an Oronte, e Gaza ha marteze e Damas ivez.
Francesca Saverio Cabrini
thumb|Franseza-Zavier Kabrini Frañseza-Maria Cabrini (ganet d'ar 15 a viz Gouhere 1850 e Sant'Angelo Lodigiano ha marvet d'an 22 a viz Kerzu 1917 e Chicago) a oa ul leanez italian, diazezourez Misionerezed ar Galon Sakr, kentañ aozadur misionerezed katolik hep liamm gant un aozadur gwazed.
Kaset e voe da Stadoù-Unanet Amerika ha labourat a reas e servij an Italianed divroet di. Bountañ e rae he c'henvroidi da vezañ izili an demokratelezh amerikan.
D'ar 7 a viz Gouere 1946 e voe lakaet da santez ha patronez an enbroidi gant ar pab Pi XII.
Nedeleg
Nedeleg zo ur gouel kristen, hini ganedigezh Jezuz, mab Doue hervez ar gristenion. "Gouel Ginivelezh Hor Salver" eo an anv dik el liderezh kristen.
E 1843 e skrivas Charles Dickens ar romant A Christmas Carol a reas da spered an Nedeleg advevañ.
D'ar 25 a viz Kerzu an hini eo e vez lidet Nedeleg peurvuiañ (Nozveilh ar Pellgent a c'hoarvez eta etre ar 24 hag ar 25), nemet evit darn eus an ilizoù reizhkredennek, a zalc'h d'ar 7 a viz Genver (e Rusia, Polonia, Tchekia, Serbia, Bulgaria, Jorjia), ha d’ar 6 a viz Genver emañ evit Iliz Armenia.
An deiziad a zo bet termenet gant an iliz katolik da glotañ gant Gouel Yann ar Badezour, d'ar 24 a viz Mezheven, c'hwec'h miz a-raok, lesanvet "an Diaraoger", dre m'en doa disklêriet "Me eo ar vouezh a gri en dezerzh : kempennit an hent d'an Aotrou".
Gouel ar familh eo evit kalz a dud, gouel ar vugale dreist-holl, a c'hortoz gant mall profoù ar " Mabig Jezuz " evit ar gristenion, pe "Tad-kozh Nedeleg" (pe an Tad Nedeleg) bet degaset gantañ "dre ar siminal", e-harz ar wezenn-sapr, dirak botoù pep hini, e-pad noz ar Pellgent.
Giz ar profoù da-geñver Nedeleg en deus lakaet ar gouel-se da vezañ ur mare a-bouez evit ar c'henwerzh, ha kavet e vez abeg en emdroadur-se a zo natur koulskoude en armerzh a hiziv, diazezet war ar beveziñ.
Nedeleg Laouen
Hetet e vez un Nedeleg Laouen d'an dud e kalz yezhoù
Eved
Santez Eved, gwerc'hez, c'hoar da sant Deved, he dije bevet e Breizh er. Enoret e vez deist-holl e Gwaien hag en Eskevien.
Mons
Mons zo anv meur a gêr pe a gumun.
Ouzhpenn da se :
Roll rouaned Kush
Setu ur roll diglok eus rouaned Kush. Diasur e vez an amzeriadoù. Tra m'anavezer urzh o renoù, n'anavezomp an amzeriadoù ispis nemet evit un nebeud anezho. Ar roll-mañ a endalc'h meur a roue a renas war Egipt hag Aspelta a renas e-pad un aloudabeg egiptat.
Pennger e Meroë. Brezel gant ar Romaned, distrujadeg Napata, goude 24 BC
Artazu
Artazu  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Arruazu
Arruazu  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Gitksaneg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù tsimichiek eo ar gitksaneg (gitksan, gityskyan, giklsan pe gitxan), komzet gant tro-dro da 400 den e Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1999).
Tost a-walc'h eo d'an nisgaeg.
Diazad doureier
thumb|upright=1.5|Diazad doureier ar stêr Latorița, Râul Latoriţa, e [[Roumania.]]
Un diazad doureier a zo ur gorread douar a vez dastumet an dourioù kouezhet ennañ (glav, erc'h, kazarc'h, ha kement zo) gant un dourredenn hag e adstêrioù, pe gant ur gorread dour all.
Bevennet e vez en diamont gant ul linenn disparti eus an doureier a glot alies, met pas dalc'hmat, gant ul linenn uhelennoù. Diverañ a ra an dourioù glav a bep tu d'al linenn-se etrezek lec'hioù disheñvel en ur gas gante an elfennoù dileizhet pe en arlug evel ar gouelezennoù hag ar saotradur.
Bevennet e vez an diazad doureier en ardraoñ ivez gant lec'h kemberañ an dourredennoù anvet lec'h diskargañ : ur c'hemberadur gant un dourredenn all, ur genoù a sko war ul lenn, ur mor pe ur meurvor.
Pep diazad doureeier a c'haller rannañ en un serten niver a ziazadoù bihanoc'h (anvet a-wezhioù « isdiazadoù doureier ») a glot gant ar gorread a zegas dourioù da bep hini eus an adstêrioù en em daol en dourredenn bennañ.
Un diazad doureier a vent vras a sko e-barzh ar mor dre ur genoù nemetken zo un diazad hidrografek
Atetz
thumb|250px|left|Iliz Atetz e [[1957. Skeudenn gant Indalecio Ojanguren.]]
Atetz  (stumm euskarek kenofisiel, pe Atez hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e hanternoz Nafarroa en Euskal Herria.
Aer (Ele)
Ar stêr Aer zo ur stêr eus Bro-Gwened, adstêr d'an Ele.
He red
E Pleurdud emañ hec'h eienenn, 255 m a-us da live ar mor. Redek a ra war-hed 27,7 km betek Mêlann ma en em daol er stêr Ele.
27 Gwengolo
Lidoù
Sent an deiz :
Nisgaeg
Ur yezh penoutiek eus ar skourr ar yezhoù tsimichiek eo an nisgaeg (nisga'a, nass, nis(h)ka pe nishga), komzet gant tro-dro da 1.500-2.000 den (diwar 5.400 a dud en holl) e Kolombia Breizh-Veur e Kanada (1998).
Tost a-walc'h eo d'ar gitksaneg.
Klasket e vez reiñ lusk d'ar yezh-mañ dre he c'helenn er skolioù.
Deiziadur juluan
Eus an deiziadur roman d'an deiziadur juluan
E 46 kent JK e voe dibabet an deiziataer juluan gant Julius Caesar, a oa pontifex maximus da neuze, da lavarout eo ar beleg-meur", ha dre-se e oa en e garg disklêriañ pegoulz e vije penn-kentañ ar bloaz. Adalek 45 kent JK e voe lakaet da dalvezout, da lavaret e 709 bloaz goude krouidigezh Roma hervez an deiziataer roman.
Diwar kuzulioù ar steredoniour egiptat Sosigenes a Aleksandria, en devoa jedet padelezh ur bloavezh heolel da 365 devezh hag 8 eurvezh, e oa bet graet e soñj gant Julius Caesar. Evit skeudenniñ ur bloavezh trovanel e voe savet an deiziadur juluan, anezhañ ur bloavezh reizh 365 deiz ennañ, rannet etre 12 miz ; un devezh a vije ouzhpennet bep 4 bloaz evit adtapout an dale – bloavezhioù bizeost e reeranezho.
Betek an e talvezas an deiziadur juluan e broioù zo.
Re a vloavezhioù bizeost a zeue gant ar reizhiad-mañ avat evit pezh a sell ouzh ar mareoù-bloavezh steredoniel a c’hoarveze un 11 munutenn bennak re abred bep bloaz. Hervez kont e vefe bet kelaouet Julius Caesar eus kement-se met ne verne ket kalz dezhañ.
Er e voe lakaet an deiziadur gregorian da dalvezout a-benn ma vije reishoc’h an traoù e-keñver ar gedez. Ne voe ket bras ar reizhadennoù avat.
Er broioù saoznek, pa vez forc’hellek an traoù evit ar pezh a denn d’an deiziad, ez eer gant Old Style (giz kozh, berraet en O.S.) hag er c’hontrol gant an New Style (giz nevez, berraet e N.S.) a dalvez kement ha deiziadur gregorian. Niveret e oa bet ar bloavezhioù adalek ar mare ma vije aet Jezuz-Krist da zen, d’ar 25 a viz Meurzh ar bloaz 1añ (da lavaret eo 753 goude an 'ab urbe condita).
Meur a reizhiad niveriñ ar bloavezhioù a veze implijet gant an deiziadur julian : an ab urbe condita da gentañ (a dlee bezañ deiziad krouidigezh Roma) pe bloavezh ren penn ar vro. An anno Diocletiani a oa deuet gant Diokletian : gant e ren e kroge an niveriñ ha war a seblant e vije bet implijet c’hoazh goude e varv. An anno Domini a oa bet kinniget gant Dionysius Exiguus e-tro da 527 : implijet e voe tamm-ha-tamm e pep lec’h er bed [kristeniezh|kristen]].
Meur a reolenn a veze implijet gant an deiziataer roman, ar gourmizioù a oa daou hirder dezho ha miz C’hwevrer a oa un hirder disheñvel dezhañ evit lod bloavezhioù bizeost.
Daoust ma oa un tamm mat aesoc’h an traoù gant an deiziadur nevez-mañ ez eas ar veleien-veur e gaou ganti hag int e-karg da lakaat an deiziadur e pleustr er gevredigezh : ur gourdeiz bep 3 bloavezh ha n’eo ket bep 4 bloavezh a voe ouzhpennet ganto. Diwar se e voe re a c’hourdeizioù.
Gant Aogust e voe reizhet ar fazi-mañ dre skarzhañ meur a c’hourdeiz goude 36 bloaz e gaou.