cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rosa Parks
1 a viz Kerzu 1955
thumb|Bus Rosa Parks thumb|Lec'h R. Park er bus, 01/12/1955 Ur wastadourez en difenn gwirioù ar re zu en Amerika e voe Rosa Parks, he deus kemeret he flas en Istor ar Stadoù-Unanet evit bezañ nac'het, en ur c'harr-boutin, lezel he c'hador d'un den gwenn. D'ar 1 a viz Kerzu 1955, oadet 42 vloaz, Rosa Parks a voulc'has he devezh evel unan all. Pignat a reas er c'harr-boutin ha paeañ he flas. En deiz-se ez anavezas ar blenier, an hini en doa he strinket diouzh ar c'harr-boutin 12 vloaz abretoc'h, James Blake e anv. Er rann voutin ez eas Rosa da azezañ, hag en enep d'ar veajourien du all e nac'has lezel he flas pa fellas d'un den gwenn e gemer, rak skuizh e oa gant gouzañv gwallgaserezh gwerso, kavout a reas dezhi e oa ret paouez gant ar c'houennelouriezh-se. Ne voe an hini gentañ o terriñ ar reolenn, tud all o doa paeet ker, gant o buhez a-wechoù. D'ar c'houlz-se e stourme dija e kevredigezhioù difenn ar gwirioù keodedel.
Ar blenier he redias da lezel he flas. Nac'h a reas-hi. Kounnar vras a savas er paotr, a ziskennas hag a zistroas gant ur poliser a harzas Rosa Parks. Goulenn a reas hi dezhañ : « Perak kement a wanerezh ? » ha respontet e voe dezhi : « N'ouzon ket, met al lezenn eo al lezenn, emaoc'h harzet ganin. »
Evel ma oa kustum d'an amzer-se, Rosa Parks a voe barnet kablus ha kondaonet da baeañ un dell-gastiz 15 dollar. Tamallet e voe dezhi un dizurzh foran ha gwallerezh al lezennoù lec'hel. En he c'hreiz e ouias ar wrierez-se 42 vloaz dezhi, e vije en deiz-se ar wech diwezhañ dezhi bezañ mezhekaet evel-se er c'harr-boutin ([...] that it was the very last time that I would ever ride in humiliation of this kind).
Rosa Parks he doe ar gwir da bellgomz d'un den hepken. Tennet he deus splet evit mont e darempred gant E.D. Nixon, unan eus pennoù-bras NAACP Montgomery. Nixon a voe kounnaret-bras, met kompren a reas e c'hellje an itron Parks bezañ arouez dreist an direizhded a oa er Su, rak un itron digemm e oa, un deskadurezh vras he doa ivez. Nixon a bellgomzas d'an alvokad frankizour gwenn Clifford Durr, e oa bet Rosa o labourat en e di, hag a asantas he difenn. Goude kuzuliadenn gant an alvokad, he gwaz hag he mamm, Rosa Parks a asantas da elbikat ouzh al lezenn war an hanbarzh a oa pennabeg dezhi bezañ bet harzet. Ne oa ket bet ar polis en gortoz eus ul lañs a unaniezh ker bras. Buan a-walc'h eo bet divizet boikotiñ ar gompagnunezh kirri-boutin, betek ma paouezje gant he boazioù hanbarzhel.
En nozvezh goude, 50 penn-bras ar gumuniezh afrikan-amerikan, kaset gant ur pastor yaouank dianav d'ar c'houlz-se, an Dr Martin Luther King, Jr, en em vodas en iliz Dexter Avenue evit komz diwar-benn ar pezh a oa ret ober goude harzidigezh Rosa. Krouiñ a rejont ar Montgomery Improvement Association (MPI), gant King da benn-bras dilennet abalamour ma skigne teoriennoù war an nann-feulster ha war an disentidigezh keodedel. Klemmoù mallus en doe an MPI :
War-nes ar prosez, 35 000 brudfollenn a voe dasparzhet evit pediñ ar re zu da na implijout ar c'hirri-boutin d'al Lun 5 a viz Kerzu 1955. Embannet e voe ar bedadenn e The Montgomery Advertiser, kazetenn lec'hel ar re zu. Penn-kentañ ar boikot e voe, padout a reas tremen ur bloavezh, 381 devezh resis. An darn vrasañ eus an dud a yeas war droad, ha buan-ha-buan e voe gwelet taksioù bleniet gant tud du o tont war wel evit treuzkas an dud evit 10 cent, rik=ha-rik priz ar c'hirri-boutin. Un nebeud tud wenn a heulias al lusk ivez. A-drugarez d'an heklev etrebroadel e krogas kumuniezh an dud du da resev arc'hant hag en deus servijet da staliañ kirri-boutin a-gostez hag da brenañ botoù nevez. Oberoù feuls-tre a voe ivez, evel dinamitañ ti King hahini Nixon, ha meur a hegerezh a-enep ar re zu. Evel boaz, King a c'houlennas digant an holl na respont d'an oberoù-se.
A-benn ar fin, d'an 13 a viz Du 1956, lez-veur ar Stadoù Unanet a varnas e oa ret freuzañ hanbarzh ar gouennoù er c'hirri-boutin. Ne erruas ar c'heloù e Montgomery nemet ur sizhun goude. D'an 21 e voe paouezet gant ar boikot.
Rosa and Raymond Parks Institute for Self Development
E miz C'hwevrer 1987, Rosa Parks hag Elaine Eason Steele a grouas ar Rosa and Raymond Parks Institute for Self Devlopment en enor da Raymond Parks, evit broudañ ha bleniañ a re yaouank a-benn o lakaat da dizhout penn ho galloudezhioù, ha da lakaat d'an niver brasañ a dud ar goulennoù a levezon dazont ar bed. Ar fondezon a brof da grennarded bet ganet ha maget e kenelioù disheñvel ur programm anvet "Gwenodennoù ar Peoc'h", hag o broud da anavezout o hêrezh sevenadurel,Iistor ar wirioù keodedel, hag all. Kelenn a ra dezho sevenadur ar peoc'h. Aozañ a ra ivez beajoù dre garr-boutin evit ar rummadoù yaouankañ, er Stadoù-Unanet, evit gweladenniñ al lec'hioù pouezus en Istor ar gwirioù keodedel. E-kerzh ur weladenn e 1997, ar c'harr-boutin agouezhas en ur stêr ; Adisa Foluke, anavezet evel advab-bihan Rosa, a voe lazhet war an taol, ha meur a vugel all a voegloazet.
Labour evit ar gwirioù keodedel
thumb|Rosa Parks ha [[Bill Clinton]] Kemeret he doa Rosa Parks perzh e Baleadeg ar Peoc'h e Washington e 1963, hag e hini Montgomery e 1965. Goude bezañ labouret evit John Conyers betek 1988 e kendalc'has da stourm evit ar gwirioù keodedel. Ezel e oa eus an NAACP abaoe pell amzer dija. E 1992 ez embannas ul levr evit ar vugale, Rosa Parks : My Story, a dezrevell he buhez betek an deiz-se e 1955 ma nac'has lezel he flas er c'harr-boutin. C'hoant he doa da lakaat ar vugale da gompren n'eo ket bet aes gounez ar gwirioù o deus hiziv an deiz. E 1995 e kemeras a perzh er Million March Man hag a vodas tremen ur milion a dud du e Washington.
Gouestlet he deus klz amzer d'an ensavadur bet krouet ganti hag Elaine Eason Steele.
Diwezh
Diaes eo bet bloavezhioù diwezhañ Rosa Arks. Kaset e voe d'an ospital goude un hold-up c'hoarvezet d'an 30 a viz Eost 1994 : Joseph Skipper, 28 vloaz, a laeras 53 dollar diganti. Kondaonet e voe d'an 8 a viz Eost 1995 da 15 vloaz toull-bac'h. Rosa a bardonas dezhañ rak goulennet e oa bet ganti ma c'hallje an den yaouank en em zasprenañ e-lec'h mont d'an toull-bac'h. Poan he deveze o paeañ feurmoù he lojeiz, rediet e voe da c'houlenn sikour digant he iliz a-benn ma paouezje ar perc'henn d'he c'has dirak al lez-varn.
E Detroit e vevas Rosa Park betek he marv d'ar 24 a viz Here 2005n oadet 92 vloaz. Abaoe 2004 e c'houzañve ur follentez a yae war washaat.
Goude he marv, ar renkad politikel a-bezh a gasas he gourc'hemennoù. Ar prezidant George W. Bush a enoras he memor e-kerzh un tamm prezegenn er skinwel. E-pad daou zevezh e voe lakaet he c'horf war ziskouez er C'hapitol e Washington evit ur gourc'hemennoù foran, ar pezh a vez miret evit ar bolitikourien hag ar soudarded ; Rosa Parks e voe an 31 den, goude ar prezidant Ronald Reagan e 2004; hag ar vaouez kentañ o resev ar gourc'hemennoù-se. An eil den du e voe ivez, goude Jacob J. Chestnut, hag an eil den na oa ket er gouarnamant, an hini kentañ a oa Pierre L'Enfant e 1990.
Milieroù a dud a gemeras perzh en he obidoù en iliz Greater Grace Temple e Detroit d'an 2 a viz Du. War-dro 60 000 Amerikan he gourc'hemennas e-pad an devezhioù kentañ da-heul he obidoù ofisiel e Washington ha prevez en Alabama. Meur a zenbrudet a gemeras perzh ivez, evel Bill Clinton, Hillary Clinton, Jesse Jackson, dilennidi du ar C'hendalc'h... Ar gannerez Aretha Franklin a ganas evit an digarez. Ar prezidant amerikan a zekredas e oa ret lakaat ar bannieloù e kañv da zevezh he obidoù. Ar c'harr-kañv a voe heuliet gant ur c'harr-boutin eus ar bloavezhioù 1950 goloet gant ul lienenn du. Goude he marv, ar c'harr-boutin ma oa bet harzet Rosa a voe goloet gant ul lienenn ruz ha du betek an obidoù ofisiel. Luc'hskeudennoù anezhi a voe lakaet war plasoù kentañ kirri-boutin Montgomery, kevret gant ul liketenn skrivet warni "Ar gevredigezh RTA a ro he gourc'hemennoù d'ar vaouez a zo chomet war-sav en ur vezañ azezet".
Enez Purbeck
Enez Purbeck (Isle of Purbeck e saozneg) n'eo ket un enezenn e gwirionez hogen ul ledenez, war aod su Bro-Saoz, e kontelezh Dorset. E distrig Purbeck emañ.
Er c'hreisteiz hag er reter d'al ledenez emañ Mor Breizh. Er gwalarn emañ ar stêr Frome hag er biz emañ Poole Harbour, ur pleg-mor.
Meur a geriadenn zo el ledenez hag en o zouez emañ Corfe Castle, anvet diwar ur c'hastell kozh. Eus an eo ar c'hastell-se, unan eus ar re gentañ e Bro-Saoz hag a voe savet gant mein. El lec'h m'emañ Corfe Castle e oa bet lazhet ar roue saoz Edouarzh ar Merzher e 978.
Crépy
Crépy zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall hag un anv-den ivez.
Leberon
Al Leberon (okitaneg; Luberon e galleg) a zo un torosad maen-raz damuhel en Okitania, e Provañs, etre departamantoù Vauclusa hag Alpoù Provañs-Uhel. 60 km hed a zo dezhañ war 5 km led dre vras.
Teir menezeg a zo:
Mont a ra ar menez eus kêrioù Cavalhon, er c'hornaoueg, da hini Manòsca, er reter. En norzh eo bevennet gant kêr Ate ha traoñienn Calavon, hag er su gant ar stêr Durença ha kêr Pertús.
HBC Naoned
Handball Club de Nantes eo anv ar c'hlub handball pennañ e kêr Naoned.
Berzh a ra ar skipailh abaoe m'eo pignet er rummad kentañ, e 2008. E-touez ar skipailhoù gall gwellañ eo. Maout Kib ar C'hevre a yeas gantañ e 2015. Bep bloaz e vez HBC Naoned ar skipailh o tesachañ ar muiañ a arvesterien a-hed ar bloaz (muioc'h eget 100.000). E miz Kerzu 2014 e c'hoarias a-enep skipailh ar PSG en Hall XXL, e-kichen ar Beaujoire: ar wech kentañ e oa d'ur c'hrogad handball tolpañ kement a dud e istor ar c'hampionad gall. En deiz-se en em gavas 10.753 a arvesterien er sal nevez-flamm.
Croisilles
Croisilles zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Hirc'hareg
An hirc'hareged zo evned a vev e-kichen an dour hag o deus pavioù hir. Gallout a reont mont en dourioù bas er gwernioù pe war vord ar mor. An darn vrasañ anezhe zo evned tremeniat. Ar sourouc'haned, ar Skaseged, ar C'hwiboned, ar garaned, ar c'herc'heized hag ar morlividi zo hirc'hareged. N'eo ket un takson mat ken. Implijet e vez ar ger-se el levrioù kozh peotramant da zeskrivañ evned dezhe pavioù hir met n'int ket kar an eil re ouzh ar re all abalamour da se.
Istor
Kozh eo ar rummad-se rak anadiñ a reas e galleg er Bulletin des sciences de la Société philomatique de Paris en 1799.
Leporicypraea mappa
Leporicypraea mappa a zo unan eus ar tri spesad a vez renket er genad Leporicypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin ez-lerc'hel a vev er meurvor Habask hag e meurvor Indez an hini eo.
Hirc'hareg
Istor
Carl von Linné, e c'hwec'hvet embannadur Systema Naturæ aziazezas e rummatadur eus an evned war stumm o figos ha ar pavioù. Termeniñ a ra ar Grallae, unan eus ar 6 strollad laboused. Ar strolladoù all zo an Accipitres da lâret eo al laboused preizh, ar Picidae er ster ledan, an Anseres - strollad al laboused tost d'ar gwazi ha d'an houidi - ar Gallinae - spesadoù tost d'ar fazaned ha d'ar yer -, hag ar Passeres. Grallae a dalvez « skasoù » e latin.
Leporicypraea mappa
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Leporicypraea geographica bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
6 isspesad a zo bet diskrivet :
1 isspesad ouzhpenn a zo bet diskrivet met o vezañ studiet emañ c'hoazh :
Bevoniezh
Kregin boutin ezlerc'hel betek ral evit isspesadoù zo an hini eo. Kavet e vezont dindan bloc'hadoù reier pe koral etre live al lanv izel betek 110 m donder.
Gwelout ivez
Leporicypraea geographica, spesad tost-tre e dresadennoù ha Leporicypraea valentia spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er Meurvor Habask ha meurvor Indez.
La Mère Sauvage
La Mère Sauvage zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884.
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Le Gaulois an 3 a viz Meurzh 1884. Adembannet e voe en dastumad Miss Harriet (dastumad) er memes bloaz.
Gouachlivadur
Ur gouachlivadur (diwar ar ger gallek gouache, deuet eus ar ger italianek guazzo) zo un doare da livañ gant gouach, da lavarout eo dour gomek, pe dour gant gom arabek fetis, a vez lakaet ur bannac'h dour. Ur seurt tempera eo eta, daoust ma ne reer an anv-se nemet ouzh livajoù liammet gant melen-vi peurvuiañ.
Begeg
Ur begeg zo ur pesk bras, eus ar genad Esox, debrer-kig, hag a vev er stêrioù.
Flanhac
Flanhac a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Castelletto
Castelletto zo anv italianek meur a lec'h ha meur a gumun en Italia.
Leon III (pab)
Leon III, 750-816, a voe ar 96vet pab katolik (795-816). Gantañ e voe kurunennet an impalaer santel Karl Veur da zeiz Nedeleg er bloaz 800.
Anvet e voe da sant. Lidet e vez d’ar 17 a viz Gouhere.
Lambert Wilson
Lambert Wilson, bet ganet Lambert Nicolas Willson e Neuilly-sur-Seine (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 3 a viz Eost 1958, a zo un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) hag ur c'haner gall.
E vuhez
Mab eo d'an aktour gall Georges Wilson (1921-2010).
E bezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Lezennoù neptuegezh 1930
Lezennoù neptuegezh 1930, (saozneg: The Neutrality Acts) a oa bet un hollad lezennoù votet gant Kendalc'h Stadoù-Unanet Amerika er bloavezhioù 1930, pa oa Europa hag Azia o vont goustadik war-zu an Eil Brezel-bed. Diazezet e oant bet war ur c'hoant hollek gant an dud da chom hep bezañ engouestlet en ur brezel goude koust uhel ar C'hentañ Brezel-bed evit ar vro. Ar vro a faote dezhi chom he-unan, digenvezet diouzh ar riskl da vezañ engouestlet dre ret e brezelioù broioù estren.
Ar sell a-hiziv war Lezennoù neptuegezh 1930a zo unan fall: drezo ne oa graet diforc'h ebet ken etre an dagerien hag ar c'houzañverien, pep tu a oa gwelet evel "brezelourien". Dre al lezennoù-se e oa bet nac'het gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet harpañ Bro-C'hall hag ar Rouantelezh Unanet a-enep an Alamagn Nazi. Darn eus al lezennoù-se a voe roet lamm dezhe e 1941, dre ma oa bet tagadennoù gant gant listri-spluj alaman a-enep bigi dezougen stadunanat ha dreist-holl goude tagadenn ar Japaniz war Pearl Harbor.
Leon V
Leon V a voe ar 118 pab un toullad mizioù e 903. Bac’het e voe ha krouget gant un eneppab, Kristof.
Ferdinando Iañ Naplez
Ferdinando Iañ Naplez pe Ferdinando d'Aragona, anavezet ivez evel Ferrante Iañ, pe Don Ferrando (1423-1494), a oa roue Naplez (1458-1494).
Mab bastard e oa da Alfonso Iañ Naplez ha da Gueraldona Carlino.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas Ferdinando.
Besterd e-leizh en doe Ferdinando ivez:
Goude e varv
E vab Alfonso (1448–1495) a renas war e lerc'h.
Chimpanze boutin
Ar chimpanze boutin (Pan troglodytes), anvet ivez chimpanze hepken alies p’eo ar spesad chimpanzeed boutinañ, a zo ur "marmouz meur" rummataet e kerentiad an Hominidae. Eus ar memes genad hag ar bonobo eo, nemet ez eo brasoc'h ha postekoc'h. Bevañ a ra en Afrika. Hervez an DNA ez eo al loen tostañ d'an den. Ul loen en arvar ez eo.
Isspesadoù
Pevar isspesad a zo da vihanañ:
Spagnol Breizh
Spagnol Breizh a zo ur c'hi-chase eus Breizh.
Sukub
Ur sukub zo un diaoul er mojennoù a gemer stumm ur vaouez da lorbañ ur gwaz a-greiz e gousk.
Monark Fatu Hiva
Ar monark Fatu Hiva a zo ur spesad golvaneged bras, Pomarea whitneyi an anv skiantel anezhañ. Dougen a ra anv an den a aferioù stadunanat Harry Payne Whitney (1872-1930).
Vimont (Calvados)
Vimont a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Monark Fatu Hiva
Abaoe ar bloavezh 2000 ez eo aet an niver a hiniennoù war-zigresk abalamour da zonedigezh razhed du war Fatu Hiva. E 2009 e soñjed e chome nebeutoc'h evit dek monark Fatu Hiva ha tregont.
Annez
Emañ brosezat ar spesad en enezenn vihan Fatu Hiva (inizi Markiz, Polinezia C'hall).
Vimont (Calvados)
Monumantoù ha traoù heverk
.
An Oaled
An Oaled (anvet e galleg Le Foyer breton) a oa ur gelaouenn drimiziek e galleg hag e brezhoneg, embannet etre 1928 ha 1939.
Renet e oa gant Frañsez Jaffrennou ha dont a reas da gemer lec'h Le Consortium Breton (« Ar C'hevre Breizek ») a zeue er-maez araozi. Savet e voe An Oaled e dibenn 1928 hag en he fenn e oa Leon ar Berr (Abalor), Yves-Marie Fournis ha Frañsez Jaffrennou. Abalamour da ziaesterioù arc'hant e oa bet paouezet gant ar gelaouenn viziek Le Consortium Breton : freuz-stal a oa bet graet gant an den a breste arc'hant evit hec'h embann, Jean de Saisy Kerampuil. An Oaled a zeue er-maez bep tri miz hepken. He niverenn gentañ a oa ganti an niverenn "19-21", da zont war-lerc'h an niverenn 18 eus Le Consortium Breton. An niverenn diwezhañ (niverennet 70) a zeuas er-maez e diskar-amzer 1939. D'ar mare-se e oa meret gant Jaffrennou, an doktor Célestin Menguy ha Louis Le Bourc'his. En niverenn diwezhañ-se e veze kemennet d'al lennerien e ranke ar gelaouenn paouez da zont er-maez, abalamour d'ar brezel.
Pennadoù e brezhoneg hag e galleg a veze kavet e-barzh An Oaled : pennadoù diwar-benn an armerzh, al labour-douar, an istor, al lennegezh. Reiñ a rae kalz a blas d'an traoù aozet gant Goursez Breizh, rak drouiz-meur ar C'hoursez e oa Taldir (Jaffrennou). Kalz a skrivagnerien eus ar mare-se a genlabouras gant An Oaled, ken e brezhoneg, ken e galleg : Francis Gourvil, gant pennadoù diwar-benn "Avanturio ar Citoien Jean Conan a Voengamb" da skouer, Erwan Berthou a embannas enni "En Bro Dreger a-dreuz parkoù". Troidigezhioù diwar skridoù ar skrivagner aostrian Leo Perutz a voe embannet ivez. Kalz pennadoù a veze savet gant Frañsez Jaffrennou.
Ul linenn bolitikel enebet ouzh an emsav broadelour a oa gant An Oaled. Pa voe berzet Strollad Broadel Breizh hag e gelaouenn Breiz Atao gant ar gouarnamant gall, a-raok an Eil Brezel-bed, e savas An Oaled a-du gant kement-se, dre an abeg ma oa renerien ar gostezenn vroadelour, Frañsez Debauvais hag Olier Mordrel, a-du gant Alamagn ha gant an Nazied. E niverenn diwezhañ An Oaled e c'hoantae Jaffrennou ma vije trec'h ar Re Unanet war Alamagn er brezel.
Concino Concini
thumb Concino Concini (war-dro 1575 e Firenze - 24 a viz Ebrel 1617 e Pariz) a oa marichal Bro-C'hall, mignon d'ar rouanez Maria de' Medici. E levezon vras war mamm Loeiz XIII a voe kaoz d'e vuntr aozet gant kourtizaned ar roue.
E vuhez
Eurediñ a reas gant Eleonora Dori, c'hoar-laezh Maria de' Medici, d'an 12 a viz Gouere 1601. Un den rok ha lorc'hus e oa hervez ar vrud. Displijout a rae d'ar roue Herri IV, pried Maria de' Medici. D'ar 4 a viz Mae 1610, dek deiz a-raok marv ar roue, e voe darbet da Concini bezañ lazhet pan eas tre e ti Breujoù Pariz gant e dog war e benn.
Ret e voe da Loeiz XIII irienniñ evit kaout an dizober eus Concini. Lakaat a reas ar baron Vitry da lazhañ anezhañ d'ar 24 a viz Ebrel 1617 e porzh palez al Louvre. E wreg a voe barnet evel sorserez ha devet e miz Gouere 1617. O madoù a voe roet da dug Luynes.
San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair)
San Francisco (Be Sure to Wear Flowers in Your Hair) a zo ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner stadunanat Scott McKenzie, embannet e 1967 en albom The Voice Of Scott McKenzie hag en ur bladennig pevar zitl hag unan daou ditl.
Savet e voe, ton ha son, gant John Phillips (1935-2001), hag eñ ezel eus ar strollad The Mamas & the Papas d'an ampoent. Produet e voe gantañ, a-gevret gant Lou Adler (1933-), evit ober bruderezh da Festival etrebroadel sonerezh pop Monterey a oa da vezañ dalc'het diwezhatoc'hik.
Berzh bras a reas diouzhtu hag e chomas renket da gentañ er Rouantelezh-Unanet e-pad peder sizhunvezh diouzh renk e miz Eost. Dont a reas da vezañ un doare himn e-touez izili al luskadoù enepsevenadur ar bloavezhioù tri-ugent (hippie, enebiñ ouzh brezel Viêt Nam ha Flower power peurgetket). Savet e voe un doare gallek kanet gant Johnny Hallyday zoken : Johnny Hallyday o kanañ San Francisco er skinwel e miz Here 1967.
He c'hlevout a c'haller ivez e-barzh Forrest Gump, navet film hir Robert Zemeckis.
Freuz-dimeziñ
Gant embann ur freuz-dimeziñ e kemenner eo bet nullet an dimeziñ, ha kildalvoudus eo, da lavaret eo e vez graet evel pa ne vije ket bet eus an dimeziñ. An abegoù evit didalvoudekaat un dimeziñ a c'hall cheñch hervez ar broioù hag ar mareoù.
Disheñvel eo diouzh an torr-dimeziñ, a vez embannet da derriñ un dimeziñ diwar un deiziad resis, ha n'eo ket kildavoudus.
Skouer Herri VIII
Herri VIII a lakeas freuzañ tri eus e c'hwec'h eured : Evit Catherine Howard ne voe ket freuzet hec'h eured. Avoultrez e oa bet, gant Thomas Culpeper, ha kontet kaer gant gwazed all eus al lez.
La vida es un sueño
La vida es un sueño zo ur bolero spagnolek gant ar sonaozer kuban Arsenio Rodríguez Scull, bet kanet gant kanerien e-leizh : Benny Moré, Charlie Figueroa, Pedro Infante ...
Arabat droukveskañ evel-just gant ar pezh-c'hoari La vida es sueño, savet en 1635 gant Pedro Calderón de la Barca, unan eus skrivagnerien veur ar.
Bosco Marengo
Bosco Marengo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Carentino
Carentino zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Enez Baffin
Enez Baffin (Inuktitut: ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ, Qikiqtaaluk) zo un enezenn e Meurvor Arktika, e hanternoz Kanada. Enezenn vrasañ Kanada eo Enez Baffin, hag ar pempvet enezenn vrasañ er bed, gant ur gorread a 507 451 km². Annezet eo gant tro-dro 11 000 den (e 2007). Anvet e voe en enor d’ur moraer eus Bro-Saoz, William Baffin, a oa bet o verdeiñ en norzh da Ganada e deroù ar, da glask un tremen da vont eus ar Meurvor Atlantel d’ar Meurvor Habask. Moarvat e oa anavezet Enez Baffin gant ar Vikinged gwechall, hag anvet ganto Helluland. Iqaluit (anvet Bae Frobisher gwechall) eo kêr vrasañ Enez Baffin ha kêr-benn velestradurel tiriad Nunavut.
Pomarea
Pomarea a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ monarked, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
O c'havout a reer holl e Polinezia.
Hermine de Nantes Atlantique
Hermine de Nantes Atlantique zo ur c’hlub basketball naonedat o c’hoari e Pro B, eil rummad kampionad Frañs, abaoe 1995. Ar skipailh breizhat a-vicher nemetañ eo.
E-tro 1927 e voe digoret ur rann basket gant Erminig an Naoned (Hermine de Nantes), ur c'hlub emberegezh-korf krouet er ranngêr Santez-Anna, war gumun Chantenay, e 1891. A-viskoazh eo bet al liv-glas hag al liv-gwenn livioù ar skipailh.
Doudeauville
Doudeauville zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Fyodor Dostoyevskiy
Fyodor Mic'haylovitch Dostoyevskiy (ruseg Фёдор Миха́йлович Достое́вский, treuzskrivet ivez Fedor Dostoievski) a oa ur skrivagner rusian bet ganet e Moskov d'an 30 a viz Here (hervez an deiziadur juluan/11 a viz Du) 1821 ha marvet e Sant-Petersbourg d'an 28 a viz Genver (pe 9 a viz C'hwevrer) 1881. Sellet e vez outañ evel unan eus ar romantourien veurañ eus e amzer. Levezonet en deus kalz skrivagnerien ha prederourien.
Mab ur surjian eus an arme e oa. Goude ur vugaleaj diaes ez eas war ar studi en Akademiezh ijinourezh milourel Sant-Petersbourg hag ec'h echuas isletanant.
Klañv e oa gant droug Sant-Yann abaoe e 26 vloaz. Adalek 1842 e labouras evit ministrerezh an Difenn evel tresour. E 1844 e roas e zilez da'n em ouestlañ d'e romant kentañ, An dud paour, hag ec'h embannas romant Balzac Eugénie Grandet.
Saint-Étienne-du-Rouvray
Saint-Étienne-du-Rouvray zo ur gumun en departamant Seine-Maritime hag er rannvro Normandi, e gwalarn Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gêr en arondisamant Rouan hag e kantonioù Saint-Étienne-du-Rouvray ha Sotteville-lès-Rouen.
Fyodor Dostoyevskiy
E 1849 e voe arrestet ha kondaonet d'ar marv abalamour ma oa ezel eus ur strollad frankizour - ar C'helc'h Petrachevsky. D'ar mare diwezhañ e voe digastizet gant an Tsar hag harluet da Omsk en ur prizon siberian, e-doug pevar bloavezh. Echuiñ a reas e gastiz e 1854, hag anvet e voe da ofiser en ur rejimant eus Siberia.
Saint-Étienne-du-Rouvray
Er bloavezh 2020 e oa 28 331 a annezidi hag a reerStéphanais anezho e galleg.
Fyodor Dostoyevskiy
E 1857 e timezas eno gant Maria Dmitrievna Isaieva. E 1859 hepken e voe adroet e ditloù noblañs dezhañ, hag aotreet e voe da embann. E 1860 e roas e zilez eus an arme hag e tistroas da Sant-Petersbourg.
Saint-Étienne-du-Rouvray
Douaroniezh
18,25 km² eo gorread Saint-Étienne-du-Rouvray.
Fyodor Dostoyevskiy
E-pad meur a vloavezh e veajas dre Europa. En em ouestlañ a rae a-zevri da sevel levrioù. Klask a rae gounit arc'hant dre c'hoari met berniañ a reas dle war e chouk. Un temz-spered teñval en doa.
Saint-Étienne-du-Rouvray
Poblañs
War-dro 29 100 a dud a zo o chom eno e 2016.
Fyodor Dostoyevskiy
E-pad e veajoù e teuas da vezañ ur frankizour entanet evit e vro ha dreist-holl ur brogarour. Dont a reas da vezañ brudet pa zistroas da Rusia e 1871 goude embannadur e oberenn Torfedoù ha kastizoù e 1866, ha hini An Diod e 1868 a zigoras e brantad meurded ma skrivas e oberennoù gwellañ : Ar pried peubadus (1870), An drouksperedoù (1871) hag Ar vreudeur Karamazov (1880).
Saint-Étienne-du-Rouvray
Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Hubert Wulfranc da vaer.
Fyodor Dostoyevskiy
En dienez e varvas, met obidoù broadel a voe graet dezhañ.
E oberennoù
N'eus bet embannet nemet ur gontadenn diwar bluenn Dostoyevskiy e brezhoneg : Сон смешного человека Son smeshnogo cheloveka "Hunvre un den lu"
Kontadennoù
Ar pemp danevell diwezhañ (1873-1877) a zo lakaet el levr Дневник писателя "Deizlevr ur skrivagner" (1873–1881).
Drocourt
Drocourt zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Bonreizh ar Bloaz XII
Gant Bonreizh ar Bloaz XII, votet d'an 18 a viz Mae 1804 e Bro-C'hall, e voe savet an Impalaeriezh c'hall.
L'Hôtel de la plage
L'Hôtel de la plage (Leti an draezhenn e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Michel Lang e 1977.
An danvez
Tra ma'z a kuit hec'h annezidi eus Pariz, evel bep 1 a viz Eost, ec'h erru an hañvourien e Leti an draezhenn, en un tu bennak e Breizh. Evel bep bloaz ec'h en em gav touristed a bep oad eno, o liammañ darempredoù kreñv pe greñvoc'h...
Senise
Senise zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Carezzano
Carezzano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Rith
Rith zo ur redadeg aozet evit an iwerzhoneg hag a c'hoarvez bep eil bloaz. Graet eo bet evit ar wech kentañ e miz Meurzh 2010, da vare Seachtain na Gaeilge, sizhun an iwerzhoneg, aozet bep bloaz da vare deiz Gouel Sant Padrig. Loc'het e oa ar rederien eus Béal Feirste (Belfast) d'an 9 a viz Meurzh hag erruet e oant e Gaillimh (Galway) d'ar 17 a viz Meurzh, goude o redadeg a-hed 1 600 km a-dreuz Hanternoz Iwerzhon ha Republik Iwerzhon.
War skouer Korrika Euskadi eo bet graet Rith, evit dastum arc'hant da skoazellañ yezh ar vro, evel ma vez graet ivez gant Correllengua e Katalonia, Ar Redadeg e Breizh, Correlingua e Galiza ha Corsa d'Aran e Traoñienn Aran.
Saint-Vincent
Saint-Vincent zo un anv-lec'h gallek.
Orin
Meur a barrez zo bet anvet en enor d'ar sent-mañ:
Kumunioù gwechall
hag ivez:
Leporicypraea valentia
Leporicypraea valentia a zo unan eus ar tri spesad a vez renket er genad Leporicypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral a vev er meurvor Habask etre Filipinez hag Melanezia an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Perry e 1811.
Roet eo bet an anv Valentia en enor da Lord Valentia en deus bet ar grogenn gentañ kavet.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Leporicypraea valentia bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin ral an hini eo. Kavet e vezont e kevioù ha frailhoù mogerioù reier etre 15 ha 80 m donder.
Gwelout ivez
Leporicypraea mappa ha Leporicypraea geographica spesadoù all ar genad.
Villaromagnano
Villaromagnano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Casper (Wyoming)
Casper zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 55 316 a annezidi e 2010.
Corned beef
Corned beef a vez lavaret eus kig bevin e boestoù. Debriñ a reer ar meuz-se e Kanada, e Stadoù Unanet Amerika, er Rouantelezh Unanet, e Zeland Nevez, Aostralia hag Alamagn, dreist-holl.
Varenna
Varenna a zo ur gumun ag Italia e Proviñs Lecco, war lez lenn Como.
Michael D. Higgins
thumb|Michael D. Higgins Michael Daniel Higgins, a vez graet Michael D. Higgins anezhañ dre vras (en iwerzhoneg: Micheál D. Ó hUigínn), ganet d'an 18 a viz Ebrel 1941 e Luimneach, a zo ur politikour iwerzhonat. Prezidant Strollad al Labour eo, ha ministr an Arzoù, ar Sevenadur hag ar Gouezelegva eo bet eus 1993 da 1997. Dilennet eo bet da Brezidant Republik Iwerzhon da-geñver votadeg miz Here 2011. Ur skrivagner eo ivez.
Spinoso
Spinoso zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Gwrac'h
thumb|Div wrac'h, livet gant [[Hans Baldung.]] *Ur pennad gwrac'h (disheñvelout) zo, diwar-benn holl sterioù ar ger.
Antal Reguly
Anton Reguly (Reguly Antal en hungareg) (1819(1858) a oa ur yezhour hungariat hag en deus studiet ar yezhoù ouralek.
Gwrac'h
Ur wrac'h zo ur vaouez kozh, kazus, a zo galloudoù hud dezhi peurliesañ. Bannañ miligadennoù ouzh ar re ne gar ket a c'hall ober. Ur seurt strobinellerez (pe sorserez) eo.
Antal Reguly
Goude studiañ war ar reizh, e sko war-du Hamburg hag eno e kemer ar vag hag a gas anezhañ da Stockholm. Hag amañ e kej gant ar gouizieg finnat Arwidson hag a laka anat dirazañ kenglotadur ingal ar magiareg hag ar finneg. War an taol e tiviz Reguly en em ouestliñ a-grenn da studi ar gudenn-se. Mont a ra da Helsingfors, e-lec'h ma ra anaoudegezh gant ar yezhoniour Kastren. Anat eo buan da g-Kastren ne oar ar paotr yaouank na svedeg na finneg, ha ne oar koulz lavaret netra diwar-benn kudenn ar yezhoniezh. Mont a ra eta da labourat d' ur verouri en hanternoz e-lec'h ma c'hell deskiñ finneg. Ha neuze, en hañvezh 1840, da vro al Laponed, e-lec'h ma verz emañ Finned ar Sav-heol, ar Vogouled hag an Ostiaked o chom en tu-hont d' an Oural, kalz tostoc'h d' ar Vagiared eget ar Finned. Deut en-dro davet Kastren, hemañ n'hell bezañ nemet boemet ouzh tan ha dalc'husted ar c'hrennard, hag a semer raktal penn e hent, diaesaet ma 'z eo dre an diouer a voneiz, da Voskov, da c'hortoz eno keleier eus un dezrevell kaset gantañ d' e Vro da Akademi ar Skiantoù.
Gwrac'h
Gerdarzh
thumb|left|250px|Gwrac'h en Alamagn. Ar ger gwrac'h (gwrach e kembraeg, gwragh e kerneveureg) a dalv kement hag ur vaouez kozh, pe divalav, ha desket war ar sorserezh. Dont a ra eus ar ger kent-keltiek *wrakkā hag a c'hallfe dont eus ar ger kent-indezeuropek *wiHrós (ur gour, ur gwaz).
Ar ger sorserez a deu eus an anv latin sortarius, sorser, an den a lavar sortoù, da lavarout eo mallozhioù, eus ar ger latin sors, sortis, a dalv diougan, ha da-heul, planedenn.
Antal Reguly
Ur gwall daol eo evitañ, eñ hag a gave dezhañ e heuilhe e genvroiz e labourioù, klevout e vez nac'het outañ gant e Vro ar yalc'had a ra kement a ziouer. Kouezhañ a ra klañv gant ar gerseenn. Pa deu dezhañ e yec'hed en-dro e tle asantiñ, rannet e galon, mont da studiañ da Siberia gant Kastren a-berzh Akademi Rusia. Skoazell a zeu dezhañ koulskoude eus Hungaria e 1842 hag e-kreiz-bev ar goañv e trouc'h kuit davet traonienn ar stêr Sosva e bro ar Vogouled, e-lec'h ma c'hell kerkent kadarnaat e venozioù a-zivout kerentiezh ar Vogouled hag ar Vagiared. Ac'hano ez a da d-Tobolsk hag ec'h en em gav adarre gant Kastren. Gweladenniñ Ostiaked Konda a ra, gantañ ar Bogoul Pachtjar, hag a gas anezhañ, o vont da benn traonienn ar Pelym, davet meuriadoù kentañ ha na anavezont nemet ar pesketa hag an hemolc'h.
Gwrac'h
Gerdarzh
En alamaneg e lavarer Hexe, hag e saozneg Hag. Ar geriennoù-se a zeufe eus ar c'hentgermaneg "**hagatusjon-" hag a dalvfe "spered troc'hus".
E gregach avat e veze lavaret stryx, en latin striga -ae, ha diwar-se stria, strega en italianeg, estrie en galleg.
''Sorgin e euskareg. Bruja e spagnoleg a deu eus ar ger galizek bruxa, a deufe eus ur ger iberek bruixa.
Orin ar gwrac'hed
Krediñ a reer e oa ar gwrac'hed kentañ maouezed a ouie diouzh an natur hag an dud en-dro dezho. Ma ne ouient ket lenn e ouient diouzh ar plant hag al louzoù, e c'hallent pareañ, hag e tistagent gerioù hud en uraozañ o louzeier.
<!--  Le mot anglais witch a des origines plus controversées mais parait bien provenir d’un radical wik d’origine tant celte que germanique.
Villadeati
Villadeati zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Gwrac'h
Orin ar gwrac'hed
Ces rituels et formules devaient être scrupuleusement observés, faute de quoi le meilleur des remèdes pouvait devenir le pire des poisons. Inversement, les plantes les plus toxiques pouvaient, à très faible dose, présenter d'authentiques vertus. La belladone par exemple était utilisée pour des breuvages hallucinatoires, et est fortement toxique (provoque des arrêts cardiaques), mais peut entrer dans la composition de fards donnant au regard des femmes un charme irrésistible (Les alcaloïdes présents dans la plante peuvent être hallucinatoires, et mortels à partir d'une certaine dose, mais correctement dosés ils dilatent la pupille). Louis-François Sauvé explique que certains rituels ne pouvaient avoir lieu qu'à des moments très précis : « Les sorciers n'ont qu'un seul jour dans l'année, et, dans ce jour, une heure unique pour découvrir et cueillir les herbes propres aux maléfices: ce jour est la veille de la Saint-Jean, et cette heure celle de l'angélus de midi. »
De cette tradition ancestrale découle la « Witches International Craft Association » décrite par Margaret Murray, dont le siège se trouve à New York. La Wicca est une femme qui cherche à rétablir un contact privilégié avec la nature en défendant le naturisme.
Si le Dieu Cornu fut la divinité des chasseurs, la divinité féminine des cueilleuses fut la Grande Déesse-Mère dont le culte, à partir du néolithique avec la sédentarisation due aux débuts de l’agriculture, deviendra prépondérant durant des millénaires, perdurant dans les premières grandes civilisations antiques sous la forme de cultes agraires rendus à des déesses telle Déméter ou Cybèle. L’existence de la Déesse-Mère est attestée dans toutes les cultures primitives puis archaïques. Les femmes, héritières des cueilleuses, ont été les promotrices de l’agriculture. Au mésolithique, à la suite de changements climatiques, le gibier devenant rare, l’homme se fait plus pêcheur que chasseur, et les ressources alimentaires de la cueillette n’étant plus été suffisantes pour permettre la survie d’un clan, l’apport de l’agriculture a été déterminant. Si l’homme vécut davantage en symbiose avec le monde animal durant des millénaires, la femme elle, vécut davantage en symbiose avec le monde végétal. La connaissance qu’elle pouvait avoir des plantes et de leurs propriétés, et le savoir empirique qu’elle pouvait en retirer furent l’arcane majeure d’une tradition qui se transmettra jusqu’à nos jours.
Louis Duchesne
An aotrou chaloni Louis Marie Oliver Duchesne, bet ganet e Sant-Servan d'an 13 a viz Gwengolo 1843 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Ebrel 1922 e Roma, a oa un den a Iliz, istorour, istorour an Iliz, arkeologour ha lizheregour. Beziet eo e Sant-Servan.
Gwrac'h
Orin ar gwrac'hed
De fait, durant les deux siècles que dureront les persécutions, c’est souvent le terme d’« herboriste » qui est utilisé dans les procès-verbaux de l’Inquisition pour la désigner.
Louis Duchesne
E vuhez
E dud e oa Jacques Duchesne hag Anne Marie Gourlay. Kabiten ur vag-vorueta e morioù an Douar-Nevez e oa e dad. Marvet eo e 1849 pa'z was e vag, an Euphémie, d'ar strad.
Gwrac'h
Orin ar gwrac'hed
-->
Laramie (Wyoming)
Laramie zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 30 816 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Laramie en ur mod ofisiel e 1868.
Louis Duchesne
E vuhez
Kelenn a reas e Skolaj Sant-Charlez eus 1867 da 1871. Kuitaat a reas ha mont a reas da Bariz evit studiañ en "École des Carmes" hag en "École Pratique des Hautes Études". Ezel "École archéologique française" Roma e voe eus 1873 da 1876. Degemeret e voe da zoktor war al lizhiri. Goude bezañ nac'het ur post er Skol-veur e kemeras kador istor an Iliz e Skol-uhel Katolik Pariz (Institut Catholique de Paris). Kuitaat a reas e 1883 rak sevel a rae burutelladennoù a-zivout e gelennadurezh. Kelenn a reas neuze istor ha lizheregouriezh en "École Pratique des Hautes Études". E 1895 e voe navet da rener "École archéologique française" Roma. Mirout a reas ar garg-se e-pad 27 vloaz, betek e varv.
Antal Reguly
Hegaset gant gwarizi un nebeud gouizieien rusat e tle neuze, e miz Meurzh 1845 e-kreiz ur goañvezh kalet, trouc'hañ e ergerzhadenn ha mont betek Kazan, e-lec'h ma chom, da ziskuizhañ en ur studiañ tcheremiseg ha tchouvacheg gant un abad eus kloastr Rajfa. Eno eo e tegouezh gantañ keloù eus Akademi Hungaria, hag a ginnig dezhañ ur gefridi nevez. Asantiñ a ra ha daoust d' e yec'hed mont da ober labourioù da Vro ar v-Mordved.
Emanuele Filiberto
Emanuele Filiberto zo anv meur a zen.
Rottweiler
Ar rottweiler a zo ur c'hi eus Alamagn. Ur c'hi-deñved e oa, a raok dont da vezañ ur c'hi-gward.
Leon IV
Leon IV, a voe ar 103 pab (847-855). Gantañ e voe kurunennet an impalaer santel Loeiz II er bloaz 850.
Antal Reguly
Dont a ra en-dro da Gazan avat skuizh-divi ha klañv.
Louis Duchesne
E vuhez
Gwelet e veze evel perzhiad skourr "modernour" an Iliz gant ar Pab Pi X. Lakaet e voe teir levrenn gentañ e Histoire ancienne de l'Église war roll an oberoù berzet (index) e 1912. Tizhet e voe met sentiñ a reas ouzh diviz ar Pab. Ne voe embannet ar pevare levrenn nemet goude e varv.
Villamiroglio
Villamiroglio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Antal Reguly
E 1846 e teu da St-Petersburg gant pinvidigezhioù gouiziegezhel a bep seurt, hag a fell dezhañ kas gantañ d' e Vro. Met Kevredad Douaroniezhel Rusia a c'houlenn digantañ skoazellañ anezho da sevel kartenn Oural an hanternoz, neuze « terra incognita ».
Louis Duchesne
Enorioù
Roet eo bet e anv d'ur ru e Roazhon ha d'ur blasenn e Sant-Servan (kumun Sant-Maloù bremañ). Traoù a gaver diwar e benn e mirdi Sant-Maloù.
Leon IV
Anvet e voe da sant, ha lidet e vez d'ar 17 a viz Gouhere.
Antal Reguly
N' eo nemet e diskar-amzer 1847 ma c'hell distreiñ da Hungaria. Klañv evel ma 'z eo n' eo ket gouest da gemer perzh e brezel an dieubidigezh, bloaz goude. Pezh ne vir ket ouzh an Aostrianed da heskinañ anezhañ. Degemeret pelloc'h en Akademi e ra e venoz, da lakaat e genvroiz da anaout o breudeur er Sav-heol, en em ouestliñ da embannidigezh e notennoù a-zivout ar yezhoù finn-ougriek, ha sevel ur geriadur hag ur yezhadur.
Gwrac'h
Orin ar gwrac'hed
Diouzh frouezhusted ar vaouez eo dazont ar ouenn. Amiegez e oa ar wrac'h alies, ha brudet da c'houzout kevrinoù ar vuhez hag ar marv, ar yec'hed hag ar c'hleñved.
Antal Reguly
Aes eo d' e-gevezour-deut Kastren, bremañ e Kelsingforz, tennañ digantañ an dour diwar e brad ; seul aesoc'h ma verz Reguly e-unan an niver a fazioù a zo en em silet en e zielloù e-doug e gleñvedoù.
Let It Be (kanaouenn)
Let It Be zo ur ganaouenn kanet gant The Beatles. Savet e oa bet gant McCartney-Lennon, embannet war ur bladenn single e meurzh 1970 ha You Know My Name a oa en tu B.
Antal Reguly
Aliet gant ur c'heneil ec'h en em laka da genlabourat gant e genvroad Hunfalvy, ur yezhoniour dreist, betek 1858.
Villalvernia
Villavernia zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Antal Reguly
Mervel a ra trumm er bloavezh-se goude bezañ peuraozet savadur ar genyezhoniezh hungarat.
Éterpigny
Éterpigny zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Gwrac'h
Galloudoù
thumb|left|280px| The Lancashire Witches
Leon VI
Leon VI a voe ar 123 pab e 928 da vare ar bornokratiezh.
Gwrac'h
Galloudoù
Er mojennoù e c'hall ar gwrac'hed nijal, war gein ul loen, ur bouc'h alies (arouez an diaoul) pe ur valaenn.
Bec'h d'ar gwrac'hed
Er Grennamzer e veze graet brezel didruez ouzh ar gwrac'hed gant an Iliz dre ma oant gwelet evel enebourezed ar relijion, ha mignonezed an Diaoul. Kondaonet e vezent da vezañ devet peurvuiañ. Ur skouer brudet eo hini Janed Ark, kondaonet dre ma oa gwrac'h.
Kembre
E lennegezh-pobl Kembre ez eus kaoz eus gwrac'hed. Setu anvioù un nebeud anezho:
Euskal Herria
Brudet eo sorgiñak ar vro, a en em vode, a lavarer e kevioù Zugaramurdi, e menezioù Nafarroa.
Famechon
Famechon zo anv meur a lec'h ha meur a zen.
Gillette (Wyoming)
Gillette zo ur gêr lec'hiet e biz stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 29 087 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Gillette en ur mod ofisiel e 1892.
Tramutola
Tramutola   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Kreñvlec'h roman Slack
Kreñvlec'h roman Slack a oa ur c'hreñvlec'h roman er gornaoueg da Huddersfield, e West Yorkshire, e hanternoz Bro-Saoz.
Anv
Kavout a reer meneg eus ar c'hreñvlec'h roman-se e skridoù : Talvoudegezh hervez Rivet & Smith : gwelout Camulodum (Colchester).
Notennoù
{{Daveoù
Irene Papas
Iríni Pappá (gresianeg: Ειρήνη Παππά), anavezet en estrenvro gant an anv Irene Papas, zo un aktourez eus Bro-C'hres, ganet Iríni Lelékou (Ειρήνη Λελέκου) d’an 3 a viz Gwengolo 1926 ha marvet d'ar 14 a viz Gwengolo 2022 e C'hiliomódi. C'hoariet he deus e-pad ouzhpenn 50 vloaz. E-touez he filmoù brudetañ e c'haller menegiñ Ilektra (1962), Zorba the Greek (1964), Z (1969). Kanourez eo bet ivez (kanañ a rae traoù Míkis Theodorákis da skouer).
Trecchina
Trecchina  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Gommecourt
Gommecourt zo anv meur a lec'h e Bro-C'hall.
Joran
Joran pe Jorand, zo ur sant breizhat eus ar XIVvet kantved. Ganet e oa en Gouanac'h, e Goueloù, e-kichen Lannolon. Dont a reas gant e vamm intañvezet da chom da Bloueg. Enoret eo eno, en Iliz-Kaer.
Fresnoy
Fresnoy zo anv meur a lec'h ha meur a zen.
Llywelyn Bren
Llywelyn Bren pe Llywelyn ap Gruffudd ap Rhys (marvet e 1318) a oa aotrou Senghennydd ha Meisgyn e Morgannwg, e Kembre ar Grennamzer. Diskennad e oa da Ifor Bach (Ifor ap Meurig ap Cadifor). Ren a reas un emsavadeg kembreat a-enep ar roue Edouarzh II, e 1316. An emsavadeg diwezhañ a-enep yev an alouberien saoz e voe, a-raok hini Owain Llawgoch er bloavezhioù 1370.
E vuhez
Un noblañs e oa Llywelyn hag un den speredek. Plijout a rae al lennegezh kembraek hag al lennegezh c’hallek dezhañ. En e lez e oa barzhed ha perc’henn e oa war dornskridoù en div yezh-se. Hervez a gonter e oa gantañ ur palez bihan en Eglwys Ilan, e kantrev Senghennydd.
En em glevet mat a rae Llywelyn gant aotrou norman tolead Morgannwg, Gilbert de Clare, met pa varvas Gilbert, e 1314, e teuas Payn de Turberville, aotrou Kastell Coety, en e lec’h ha neuze e voe heskinet tud ar vro gantañ. Klemm a reas Llywelyn d’ar roue Edouarzh II, roue Bro-Saoz, met Edouarzh a c’halvas Llywelyn da zont dirak ar Parlamant da vezañ barnet evel treitour. Sevel a reas Llywelyn a-enep ar roue neuze. D’an 28 a viz Genver 1316 e voe taget Kastell Caerffili gantañ. Gwashaat a reas an traoù hag ur gwir emsavadeg a voe gant Kembreiz e Morgannwg. Ne badas ket pell an emsavadeg avat, rak ar roue hag aotrouien Marz Kembre a gasas soudarded e-leizh da v-Morgannwg.
Kodianañ a reas Llywelyn Bren ha prizoniet e voe e Tour Londrez. Alese e voe kaset da Gerdiz, gant Hugh le Despenser, da vezañ "krouget, stlejet ha palefarzhet" (Hanged, drawn and quartered) abalamour ma oa "treitour" d’ar rouantelezh.
Juan Cabañero y Esponera
Juan Cabañero y Esponera, ganet e 1798 en Urrea de Gaén, e proviñs Teruel (Aragon), ha marvet en 1849) a oa un ofiser aragonat e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh. Stourm a reas gant an div gostezenn, a bep eil.
Zaragoza
E-pad rejañs María Cristina edo kêr Zaragoza e-tu ar gouarnamant a oa etre daouarn ar frankizourien.
D'ar 5 a viz Meurzh 1838 e kemeras kêr hep emgann met goude e kavas gwell mont kuit, o welout enebiezh ar boblañs. En em dennañ a eure da g-Cantavieja.
Diwar neuze eo bet anvet Zaragoza "siempre heroica".
Tolve
Tolve zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Rock Springs (Wyoming)
Rock Springs zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Wyoming e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 23 036 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Rock Springs en ur mod ofisiel e 1888.
Cartosio
Cartosio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Halloy
Halloy zo un anv-lec'h gallek.
Corleto Perticara
Corleto Perticara zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Treron apicauda
Treron apicauda a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Leon VII
Leon VII a voe ar 126 pab eus 936 da 939, da vare ar bornokratiezh. Levezonet e voe gant Odon Cluny.
Treron apicauda
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha hugennoù dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Ninox novaeseelandiae
Ninox novaeseelandiae a zo ur spesad evned-preizh noz eus kerentiad ar Strigidae.
Anvet e voe Strix novae Seelandiae da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Bar-le-Duc
Bar-le-Duc eo pennlec'h departamant ar Meuse e biz ar Frañs er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. Kêr-benn istorel Dugelezh Bar eo. E 2010 e oa 15 898 a dud o chom eno.
With a Little Help from My Friends
With a Little Help from My Friends zo titl ur ganaouenn gant ar strollad sonerien saoz The Beatles. 2:44 he fadelezh e teu da eil e-barzh an albom Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, war-lerc'h ar ganaouenn gentañ Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band hag a-raok Lucy in the Sky with Diamonds. N'eus hogos troc'h ebet etre an div ganaouenn gentañ pa grog Ringo Starr da ganañ evel pa vije Billy Shears, pennkaner strollad diwirion ar Serjant Pebr...
Deuet e oa an albom e-maez d'ar 1añ a viz Mezheven 1967 er Rouantelezh-Unanet ha d'an daou er Stadoù-Unanet.
Istor ar ganaouenn
Anavezout a c'haller un nebeud titouroù diwar-benn ar ganaouenn-mañ dre m'en devoa ar strollad asantet degemer ur c'hazetenner, Hunter Davies e anv, tra ma oa izili 'zo anezhañ o labourat e ti Paul McCartney d'enderv an 29 a viz Meurzh 1967.
Gwall vuan e oa bet divizet sevel ur ganaouenn hag a vije kanet gant Ringo Starr, dezhi da zereout ouzh mouezh hep he far ar soner taboulin. Eviti da vezañ bet peuzkrouet gant McCartney, John Lennon an hini eo a silas e vije mat sevel ur seurt c'hoari goulennoù-respontoù. Badfinger Boogie hec'h anv kentañ e voe peurechuet ar gerioù anezhi e studioioù EMI e Londrez hag enrollet betek an 30 a viz Meurzh. Ouzhpenn ar pevar ezel boas eus ar strollad en devoa kemeret perzh George Martin (o froduer abaoe 1962) en enrolladenn ivez o seniñ ograou.
Kanet eo bet ar ganaouenn-mañ gant meur a arzour all diwar neuze. Hep mar na marteze ez eo gant Joe Cocker, a-gevret gant e strollad Grease Band, e oa bet savet ar fromusañ doare anezhi d'ar 17 a viz Eost 1969 da-geñver kendalc'h-sonerezh Woodstock.