cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ninon de l'Enclos
En he saloñs brudet, en ti niverenn 36 eus ar straed Tournelles e Pariz, e veze degemeret arzourien, skrivagnerien, noblañsed ha pennoù bras all evel Charles Perrault, Molière, Lully, Voltaire, ar skiantour izelvroat Christian Huygens.
Serc'h e voe d'ar c'hardinal Richelieu, Markiz Villarceaux, Loeiz II Bourbon, priñs Condé, François de La Rochefoucauld, da Henri de Sévigné ha d'e vab, ha da galz a dud all.
He buhez
Anne de Lenclos a voe lesanvet "Ninon" gant he zad, anezhañ un denjentil hag ul libertin anezhañ, eus lez Charles II d'Elbeuf, hag a rankas tec'hel eus bro-C'hall en 1632 goude kemeret perzh en un duvell, difennet groñs gant ar roue gall. Ur bugel donezonet kaer e oa gant al lud, hag a lenne Montaigne hag ar skrivagnerien glasel, kaset ha degaset gant he mamm, Marie-Barbe de la Marche, un devodez anezhi, d'ar saloñsoù ma skede evel ur steredenn. Klavisim a zeskas seniñ.
Istor Bro-Saoz
Bro-Saoz er Grennamzer
Dindan ren Herri IV en em savas Kembreiz, renet gant Owain Glyndŵr, hag a embannas e oa “Priñs Kembre” (Tywysog Cymru) e 1400. Goude Feur-emglev Troyes e teuas Herri VI da vezañ roue Bro-Saoz koulz ha roue Bro-C'hall : kurunennet e voe e Pariz e 1431. Met goude-se e teuas nerzh en-dro d’ar gostezenn c’hall ha tamm-ha-tamm e voe adaloubet an douaroù saoz war an douar-bras gant Charlez VII Bro-C'hall, harpet gant Janed Ark. Echuiñ a reas ar Brezel Kant Vloaz e 1453.
Bro-Saoz a-raok ar Saozon
E-pad meur a gantved e voe renet ar vro gant ar Romaned, e stumm ur broviñs anvet Britannia. Pa gouezhas an Impalaeriezh Roman en he foull, e voe kuitaet Enez Vreizh gant ar Romaned ha lezet e voe ar Gelted en o-unan.
Goude 1707
Ul lodenn eus ar Rouantelezh Unanet eo Bro-Saoz goude-se, Rouantelezh Breizh-Veur da gentañ, ha Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon goude 1801. Unanet e voe Iwerzhon ha Breizh-Veur e 1801, dre un Akta Unaniñ all. Londrez, kêr-benn Bro-Saoz, e oa kêr-benn Breizh-Veur ha hini ar Rouantelezh Unanet.
Bro-Saoz er Grennamzer
Dindan ren Herri II e voe adtapet un tamm galloud gant ar roue, diwar-goust ar varoned uhel hag an iliz. War e lerc’h e teuas Richarzh Iañ of England|Richard I "Kalon Leon", hag a gemeras perzh en Trede Kroaziadeg, hag en em gannas a-enep ar roue gall Fulup II an Aogust. E vreur yaouank Yann, lesanvet Dizouar, a gollas Normandi hag an douaroù all en doa war an douar-bras. En em sevel a reas ar varoned a-enep dezhañ e 1215 ha rankout a reas sinañ ar Magna Carta, ur skrid hag a lakae harz da c’halloud bras ar roue.
Angled-ha-Saozon
Brezel a reas an Angled-ha-Saozon ouzh ar rouantelezhioù kelt, ouzh ar re a oa e Kembre, Kernev-Veur hag an Hanternoz Kozh (Hen Ogledd, ar broioù e hanternoz Bro-Saoz ha kreisteiz Bro-Skos ma kaozeed predeneg. E-lec’h all avat e ouzer, gant labourioù enklask an henoniourien, e oa an enbroidi c’herman hag ar Gelted o vevañ kichen-ha-kichen. Ar Vrezhoned, Kelted hag a oa bet damromanekaet ha kristenaet, en em veskas gant ar pobladoù german ha tamm-ha-tamm e voe savet rouantelezhioù bihan er vro bet aloubet gant an Angled-ha-Saozon. E-touez ar rouantelezhioù-se e c’haller menegiñ Kent, Northumbria, Mercia ha Wessex. Adalek ar e krogas lod eus ar Vrezhoned da dreizhañ Mor Breizh, adalek kornôg ha mervent Enez Vreizh, da vont d’ober o annez e kornôg Galia, en Arvorig. Gant ar Vrezhoned-se e voe hec’h anv d’o bro nevez, Breizh, ha degas a rejont ganto o yezh keltiek, ar brezhoneg. Diwar neuze e voe kroget d’ober gant an anv "Breizh Veur" evit Enez Vreizh, ha gant "Breizh Vihan" pe “Breizh” hepmuiken evit Arvorig.
Ninon de l'Enclos
Anne « Ninon » de l'Enclos, anavezet ivez evel Ninon de Lenclos, pe Ninon de Lanclos, ganet e 1620 e Pariz hag aet d'an Anaon e 1705 er memes kêr, a oa ur gourtizanez ha skrivagnerez c'hall.
Istor Bro-Saoz
Tiegezh Tudor
Gant e vab Herri VIII e voe dispartiet Iliz Bro-Saoz diouzh Iliz Roma, abalamour ma ne asante ket ar pab e vefe dispartiet Herri diouzh e wreg, Katelin Aragon. An troc’h etre an div iliz-se a oa diazezet war abegoù politikel da gentañ, muioc’h eget war abegoù relijiel, pa lakae roue Bro-Saoz e penn an iliz e-lec’h ar pab. Meur a vloaz a voe ezhomm evit en em droc’hañ diouzh Iliz Roma, ha sevel un iliz distag hag a embanne e oa unan brotestant. E-keit-se e voe trubuilh er vro, ha meur a hini a gollas o buhez abalamour ma ne blegent ket dirak ar roue.
Bro-Saoz er Grennamzer
Gwilherm, ar roue nevez, ouzhpenn lakaat kurunenn Bro-Saoz war e benn, a zalc’has da vezañ dug Normandi, hag en e lez e veze komzet normaneg gantañ ha gant e varc’heien. Kendalc’het e voe d’ober evel-se e-pad meur a gantved e-touez noblañsoù Bro-Saoz ha levezonet don e voe ar saozneg gant ar galleg normanek-se.
Angled-ha-Saozon
Kuitaet e voe Enez Vreizh gant ar Romaned war-dro 410. Neuze e voe taget aodoù ar reter gant Germaned deuet eus douar-bras Europa.
Tiegezh Stuart hag ar Brezel Diabarzh
Goude marv Charlez II e 1685 e sav e vreur Jakez war an tron, evel Jakez II e Bro-Saoz ha Jakez VII e Bro-Skos. Hogen katolik e oa ha skarzhet e voe eus ar vro. Goude ar Reveulzi Klodus e voe diroueet Jakez ha kemeret e blas, e 1689, gant gwaz ha kenderv e verc’h, Mari II, ar priñs William, ur Protestant genidik eus an Izelvroioù. E Bro-Skos hag en Iwerzhon avat ne oa ket laouen ar Gatoliked. Feal e chomjont d’ar roue Jakez II ha klask a rejont en em gannañ evitañ. Goude ar Reveulzi Klodus e voe e-leizh a Gatoliked, lesanvet Jakobited dre ma savent a-du gant ar roue Jakez, o tec’hout d’an douar-bras, Iwerzhoniz, Saozon ha Skosiz. Daoust ma voe trec’het William en Emgann ar stêr Bóinn e 1690, e voe meur a emsavadeg "jakobit" all, etre 1688 ha 1746, betek Emgann Culloden, ma voe faezhet da vat Charles Edward Stuart, mab-bihan da Jakez II, e 1746. Gant Akta Unaniñ 1707 e voe unanet da vat rouantelezh Bro-Skos ha hini Bro-Saoz en ur vro hepken, Rouantelezh Breizh-Veur.
Bro-Saoz er Grennamzer
En e voe ur mare a vrezel diabarzh, lesanvet an Anarkiezh, dindan ren ar roue Steven (1135-1154). Mareoù ken distabil all a voe c’hoazh goude, met pinvidik a-walc’h e oa ar vro er Grennamzer : gounezet e veze edeier, desavet e veze chatal evit al laezh hag ar c'hig. Gloan eus hanternoz Bro-Saoz a veze gwerzhet da varc’hadourien eus Flandrez d’ober gwiadoù.
Roll an anvioù toazennoù
Kalz a seurtoù toazennoù, pe pasta zo, hervez o ment pe o stumm pe o liv.
Evel bizhier
A devañ da danavañ
thumb|Pasta lunga thumb|Pasta corta thumb|Pastina thumb|Pasta all’ uovo (Eiernudeln) thumb|Pasta fresca (frische Pasta) thumb|Pasta ripiena / Pasta da forno thumb|Fricelli thumb|Pappardelle thumb|Zubereitete Penne Lisce thumb|Pici thumb|Zubereitete Ravioli thumb|Rigatoni oder Tortiglioni thumb|Spaghetti thumb|Linsensuppe mit Strangozzi thumb|Tortellini thumb|Trofie oder Trofiette
Istor Bro-Saoz
Bro-Saoz a-raok ar Saozon
Diskouezet o deus furchadennoù an henoniourien e oa deuet tud da chom da greisteiz Bro-Saoz kalz abretoc’h eget el lodennoù all eus Enez Vreizh, abalamour ma oa plijusoc’h an hin eno, da vare Oadvezh ar skorn.
Tiegezh Tudor
Tri bugel en doa Herri VIII hag o-zri a bignas war an tron war-lerc’h o zad. An hini kentañ e voe Edouarzh VI. Mervel a reas yaouank avat, e 1553. Neuze e tegouezhas ar gurunenn gant e c’hoar Mari Iañ. Katolik e oa Mari, levezonet e oa gant Karl V, an Impalaer Santel hag a oa roue Spagn ivez. Klask a reas lakaat Bro-Saoz da zistreiñ ouzh ar gatoligiezh. Da-heul e voe devet 274 Protestant saoz ha graet e voe merzherien anezho gant ar bobl a grogas da vegan kasoni ouzh ar rouanez. Dimeziñ a reas d’he c'henderv, Fulup II, roue Spagn, ha kasaet e voe muioc’h c’hoazh gant an dud. Mervel a reas Mari, divugel, e miz Du 1558.
Kastell Lunéville
Kastell Lunéville zo ur c'hastell e Lunéville, e departamant Meurthe-et-Moselle, e Loren.
Eno e voe savet ur c'hastell-kreñv en, e-lec'h ar voudenn-gastell a oa a-raok. Ennañ e voe duged Loren o chom adalek er Grennamzer. Er ha  e voe graet labourioù brazik, gant an duged Charlez III hag Herri II dreist-holl. Devet ha diskaret e voe ar c'hastell e-pad ar Brezel Tregont Vloaz er.
Dug diwezhañ Loren, Stanisław Leszczyński, roue Polonia ha tad-kaer ar roue gall Loeiz XV, a lakaas ober labourioù all ivez, el liorzh dreist-holl. Mervel a reas er c'hastell e 1766. Goude-se e voe staget dugelezh Loren ouzh Bro-C'hall.
Ar c'hastell a weler bremañ a voe savet gant an dug Leopold etre 1703 ha 1720. En harlu e oa bet ganet Leopold Iañ, en Innsbruck, pa oa ac'hubet Loren gant ar C'hallaoued. Ne c'hallas distreiñ d'e vro nemet goude sinadur feur-emglev Rijswijck e 1697. Mont a reas da Nancy, kêr-benn Loren, hag eno e kavas ur palez eus ar Grennamzer, aet en ur stad fall. E-pad Brezel Hêrezh Spagn e voe aloubet ul lodenn eus Loren adarre gant soudarded Loeiz XIV, adalek 1702 ha betek 1714. Divizout a reas Leopold kuitaat palez ar gêr-benn ha mont da chom da gastell Lunéville. Lakaat a reas ober labourioù bras evit kempenn anezhañ diwar skouer kastell Versailhez, dindan renerezh ar savour Germain Boffrand. Eno e reas an dug e annez da vat hag eno e varvas e 1729.
Distrujet e oa bet ul lodenn vat eus ar c'hastell gant un tan-gwall e miz C'hwevrer 2003. Abaoe ez eus bet graet labourioù bras, arc'hantaouet gant departamant Meurthe-et-Moselle ha gant Ministrerezh gall an Difenn evit e adsevel.
Souad Massi
Souad Massi, bet ganet d’an 23 a viz Eost 1972 e karter Bab El Oued e Aljer, a zo ur ganerez, saverez kanaouennoù ha gitarourez aljerian. Genedik eo eus Boghni e wilaya Tizi Ouzou.
He buhez
He fevare albom, Ô Houria, a zo embannet d’an 8 a viz du 2010. Enrollet eo an tonioù e Astaffort gant studio Francis Cabrel, hag a enroll ivez un ton ganti. An albom, daoust da vezañ levezonet gant pezhioù rock, a zo atav meur a werzioù enañ, unan eus arbennikadurioù Souad.
Souad Massi a veskl meur a zoare da seniñ disheñvel evel ar folk-rock, ar châabi hag ar sonerezh arabeg-andalouzian, gant testennoù hiniennel, levezonet gant barzhonniezh ha droug-hirnez. Kan a ra alies a-walc’h en arabeg aljerian, a-wechoù e galleg, e saozneg hag e yezh amazigh zoken. Implijet e vez ganti meur a yezh er memes ton.
E 2015 e vez embannet ganti El-Mutakalimun(Ar Prezegourien), he pemvet oberenn, un albom savet evel ul lid-koun d’ar barzhonniezh arabeg.
E 2005 e vez gwiloudet ganti he babig kentañ, ha savet he zrede albom Mesk Elil. An oberenn-se a c’hounez priz « sonerezh ar bed » e-pad lid ar Victoires de la Musique e 2006. An ton Dar Dgedi (« Ti ma zad-kozh ») a zo bet skrivet e-kerzh kasadenn he familh deus Aljer betek rannvro Kabili.
Abaoe 2011, e kan Souad gant « Les chœurs de Cordoue », ur strollad savet ganti hag ar soner gitar Eric Fernandez. Implijet eo bet an anv Cordoue gante da enoriñ ar gêr spagnat brudet evit bezañ bet kêrbenn ar sevenadurezh, o kemmeskañ an arzoù kristen, muzulman, yuzev hag andoueat gant doujañs ha rannerezh.
He oberenn ziwezhañ anvet Oumniya a zo embannet e 2019.
A orin deus ur familh aljerian paour o chom e Mechtras (Daîra de Boghni), dizoloet e vez ganti ar chaâbi da gentañ hag ar rock amerikan, ar folk, ar c’hountry, ar fado portugalek hag ar sonerezh arabeg-andalouzian da c’houde. Desket e vez gant Souad ar sonlenn ha seniñ gitar gant kevredigezh an arzoù-kaer e Aljer. Plijet eo gant ar flamenco, hag e krog da seniñ gant ar strollad « Les Trianas d’Alger » adalek 1989.
Ar Brezel sivil Aljerian hag ar brezel a-enep d’ar sponterezh islamour e-kerzh an dekvloaziad Du er bloavezhioù 1990 a lak diaes he respet soner, setu perak e tibab Souad da gendec’hel studioù kersavouriezh a-benn dont da vezañ ijinourez. En arvar eo en Aljer, rankout a ra kuitaat ar gêrbenn ha repuiñ gant he familh e Kabilia, e lec’h ma vez labouret ganti evit un embregerezh arkitekouriezh.
Liammoù diavaez
Lec’hienn ofisiel
He buhez
Kemer a ra perzh ar ganerez aljerian er vandenn-son savet evit ar film Azur hag Asmar gant Michel Ocelot e 2006. Deuet eo he zon, « Luskellerez Azur hag Asmar » da vezañ brudet a-drugarez d’ar berzh graet gant an dresadenn-vev.