cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Thomas Malory
Sir Thomas Malory a Newbold Revel
E 1890 e voe kinniget anv Sir Thomas Malory a Newbold Revel gant Heinrich Oskar Sommer, un arbennigour saoz war William Caxton ; a-du gantañ e savas ar c'helenner war al lennegezh saoz George Lyman Kittledge, en ur zegas arguzennoù solius : un ezel eus Parlamant Bro-Saoz e oa bet Malory, hag ur soudard en doa stourmet e Calais gant Richard Beauchamp, 13 kont Warwick. Diwezhatoc'h, e 1928, e voe embannet gant Edward Hicks buhezskrid Thomas Malory a Newbold Revel : bac'het e oa bet ar skrivagner evit laeroñsi, skrap ha gwallerezh, er c'hontrol mik eus talvoudegezhioù uhel harozed Le Morte Darthur.
E dibenn pep kelc'hiad en dornskrid ez eus ur goudeskrid gant Malory – a zo bet kemmet gant William Caxton e dibenn pep levrenn voullet, pa'z eo disheñvel ar gentel voullet eus Le Morte Darthur diouzh an dornskrid a voe kaset gant ar skrivagner ; en div gentel-se avat ez eus un nebeud ditouroù kempoell a-zivout Thomas Malory, diwar e zorn end-eeun bepred hag ur wech digant ar mouller, e dibenn al levrenn diwezhañ.
Diwar an ditouroù dastumet en dornskrid e c'heller lavaret e oa moarvat Sir Thomas Malory a Newbold Revel aozer Le Morte Darthur neuze.
Buhez Thomas Malory a Newbold Revel
Goude 1415 hag a-raok 1418 e voe ganet Thomas Malory, pa ouzer e voe major d'an oad a 21 bloaz etre 1436 ha 1439. Mab e oa da Sir John Malory a Winwick (Northamptonshire), ur barner a beoc'h e Warwickshire hag un ezel eus Parlamant Bro-Saoz, ha da Lady Philippa Malory, pennhêrezh maner Newbold. Marc'heget e voe Thomas kent an 8 a viz Here 1441, mont a reas da soudard dindan ren dug Warwick – dispis eo an deiziadur avat, ha den ne oar perak e voe marc'heget. Ur garg a zilenner a voe fiziet ennañ e Northamptonshire kent 1443.
E sizhunvezhioù kentañ 1451 avat e voe tamallet dezhañ un arridennad torfedoù a bep doare : bout tunet arc'hant digant daou zen da gentañ hag un den all da c'houde ; bout antellet ur stign ouzh dug Buckingham gant 26 den all e-kerzh ar bloavezh 1450 (ne voe roet prouenn ebet avat) ; bout aet dre enfreuz tre en un ti e 1450 ivez, laerezh arc'hant eno ha gwallañ mestrez an ti kent he zagañ adarre eizhtez war-lerc'h e Coventry. , D'ar 15 a viz Meurzh 1451 neuze e voe harzet Thomas Malory a Newbold Revel ha 19 den all. Ne voe disorc'h ebet da gement-se avat, hag er mizioù da heul e voe tamallet d'ar bagad un aridennad torfedoù all, da lavarout eo trement 100 laeradenn feuls. E-kerzh ar mare-se e voe harzet Malory ha bac'het e London ; tec'hel a reas avat ha distreiñ d'ar gêr e maner Newbold Revel. Hervez an dielloù e voe graet an darn vuiañ eus an torfedoù-se – mard eus bet anezho – en enep da aduidi dug Buckingham ; dre ma oa Malory diouzh tu dug Warwick, un enebour da zug Buckingham e Brezel an Div Rozenn (1455-1485), e c'heller soñjal e oa un abeg politikel d'e dagadennoù (gwirion pe get) pe d'ar c'hlemmoù a voe savet outañ gant dug Buckingham ha tud all.
D'an 23 a viz Eost 1451 e voe kaset Sir Thomas Malory a Newbold Revel ha meur a zen all dirak lez-varn Nuneaton e Warwickshire, war douaroù dug Buckingham. Meur a damall a voe graet dezho, ha kaset e voe Malory da doull-bac'h Marshalsea e London ; goulenn a reas bout barnet en-dro, gant tud eus e gorn-bro ar wech-se : nac'het e voe, hogen divac'het e voe. E miz Meurzh 1452 e voe distro da Varshalsea ha daou viz diwezhatoc'h e tec'has kuit, marteze goude bout goubrenet gwarded. E miz Even e voe bac'het adarre betek miz Mae 1453, pa voe paeet ur mell kretadenn a 200 lur sterling gant mignoned dezhañ eus Warwickshire.
Diwezhatoc'h e voe lakaet e dalc'h dindan evezh e Colchester (Essex) war zigarez m'en devoa graet torfedoù all, en o zouez c'hwiblañ tiez ha laerezh kezeg. Tec'hel kuit a reas adarre, hag adarre e voe adtapet ha bac'het e Marshalsea, hep prosez ebet. Diskounaet e voe pa bignas ar roue Edouarzh IV war an tron e 1461.
E 1468 e kemmas Malory e vennozhioù politikel : diouzh tu an Tiegezh York e oa bet betek-henn e Brezel an Div Rozenn, met er bloavezh-se e kemeras perzh en un irienn bet savet gant Richard Neville, kont nevez Warwick, a-enep Edouarzh IV. Diskuliet e voe an irienn, ha Malory a voe bac'het e miz Even 1468 – lamet e voe e anv eus diskounadurioù hollek miz Gouere 1468 ha miz C'hwevrer 1470, ar pezh na oa bet c'hoarvezet biskoazh a-raok ha na c'hoarvezas biken goude en Istor Bro-Saoz. D'an 3 a viz Here 1470 e voe lakaet termen da ren Edouarzh IV gant harp kont Warwick, ha lakaet e voe Herri VI war an tron evit un eil ren berr ; divac'het e voe Sir Thomas Malory a Newbold Revel.
D'ar 14 a viz Meurzh 1471 e varvas aozer ersoliet Le Morte Darthur, d'an oad a 53 bloaz pe 56 vloaz, miz a-raok ma voe adstaliet Edouarzh IV e penn Bro-Saoz d'an 11 a viz Ebrel.
Bons-Tassilly
Bons-Tassilly a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Camino (Italia)
Camino zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Nant Gwrtheyrn
Ur saonenn en arvor hanternoz ledenez Llŷn, e Kembre, eo Nant Gwrtheyrn, er gwalarn da gêriadenn Llithfaen, e Gwynedd, e-harz ar menez Yr Eifl.
E kêriadenn gozh Porth y Nant ez eus bet savet ur greizenn deskiñ-yezh, anvet bremañ "Nant Gwrtheyrn".
Kalz a dud a ya di da zeskiñ kembraeg, un nebeudig Bretoned zoken zo bet gwelet eno.
Thomas Mann
Paul Thomas Mann, anavezetoc'h evel Thomas Mann ( e Lübeck - e Zürich) a oa ur skrivagner alaman en deus savet romantoù ha danevelloù. Roet e voe Priz Nobel al lennegezh dezhañ e 1929.
Buhez
E 1929 e voe roet Priz Nobel al lennegezh dezhañ. Pa voe kemeret ar galloud gant an Nazied e 1933 e tivizas kuitaat Alamagn ha mont da vevañ da Suis, ma reas e annez e-kichen Zürich. E 1936 e voe tennet e vroadelezh alaman digantañ gant ar pennadurezhioù nazi. Pa voe staget Aostria ouzh Alamagn, e 1938, e tivizas mont d'ar Stadoù Unanet. Goude an Eil Brezel-bed e tistroas meur a wech da Alamagn, met a-benn ar fin en em stalias e Suis en-dro e 1952. Eno e varvas e 1955.
Thomas Mann a oa breur d'ar skrivagner Heinrich Mann ha tad da Erika Mann ha Klaus Mann, skrivagnerien ivez, ha d'an istorour Golo Mann ha d'ar soner Michael Thomas Mann.
Skridoù
Romantoù :
Danevelloù :
Hag ivez ur bern arnodskridoù, pezhioù-c'hoari...
Mondego
Ar stêr Mondego zo ur stêr eus Portugal, an hini hirañ e-touez ar re a red er vro penn-da-benn, gant 234 km a hed.
Eieniñ a ra er Serra da Estrela, menezioù uhelañ Portugal, e-kichen kêr Gouveia, hag en em deurel er Mor Atlantel e Figueira da Foz. Tremen a ra dre Penacova, Coimbra, Montemor-o-Velho. E-touez e adstêrioù pennañ emañ an Dão (war e lez dehoù), an Alva, ar Ceira, an Arunca hag ar Pranto (war e lez kleiz).
Gavi
Gavi zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Melanerpes santacruzi
Melanerpes santacruzi a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Centurus Santa Cruzi (kentanv) da gentañ-penn (e 1838) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an unnek isspesad anezhañ e Kreizamerika ha Mec'hiko :
Allgäu
Allgäu (distaget ) zo ur c'horn-bro eus kreisteiz Alamagn, a-c'haoliad war mervent Bavaria ha gevred Baden-Württemberg. Treuzet eo ar vroig-se gant ar stêrioù Lech hag Iller.
Brudet eo bro Allgäu evit he boued-laezh, evel an Hirtenkäse (fourmaj ar mesaer) hag ar Bergkäse ("fourmaj ar menez"). Kalz touristed a zeu da welet ar vro ivez. Al lodenn greisteiz eus ar vroig zo enni menezioù ouzhpenn 2000 metr uhelder (Alpoù). Emañ Kastell Neuschwanstein e reter Allgäu.
Karlouriezh
Ar garlouriezh zo un emsav politikel spagnol en XIXvet kantved, diazezet war an hengoun, reizhveliour, enepfrankizour hag enepdispac'hour, hag a glaske reiñ kurunenn Spagn d'ur skourr eus an Tiegezh Bourbon ha distreiñ d'ar Renad Kozh.
War-dro kreiz an XXvet kantved en em rannas ar garlouriezh etre daou skourr, unan en tu kleiz hag a oa a-du gant ar sokialouriezh, hag anvet Partido Carlista, hag eben anvet  Comunión Tradicionalista Carlista.
Div yezh Breizh
div yezh Breizh zo bodet enni tud skolidi evit ar c'helenn divyezhek galleg-brezhoneg er skolioù publik.
Istor
Savet eo bet ar gevredigezh gant Jakez Cosquer hag un nebeud tud all e 1979 dindan an anv APEEB – Association des Parents d'Elèves pour l'Enseignement du Breton evit ma vefe kelennet ar yezh ha dre ar yezh er skolioù publik. E 1982 e ro ar c'helc'hlizher Savary an tu da zigeriñ klasoù divyezhek galleg-yezh vro, galleg-brezhoneg e Breizh eta. Kerkent hag an diskar-amzer 1982 e teuas skol vihan Sant-Riwal da vezañ divyezhek hag en distro-skol 1983 e voe digoret klasoù divyezhek e Lannuon hag e Roazhon. E 2001 e savas Jack Lang daou gelc'hlizher nevez (2001-167 et 2001-168 ) oc'h anavezout splet ar c'helenn divyezhek galleg-yezh vro hag o tisplegañ penaos lakaat ar c'helenn-se da dalvezout.
E 1995 e voe kemmet anv an APEEB e Div Yezh, a zo bet degemeret gant an Deskadurezh-Stad evel ur gevredigezh tud skolidi. E 2015 e cheñchas anv c'hoazh e div yezh Breizh dirak ar c'hresk bras a gevredigezhioù lec'hel "div yezh".
7 128 skoliad zo en hentad divyezhek publik eus ar skol-vamm d'al lise (distro-skol 2015)
Arc'hantaouiñ hag aozadur
div yezh Breizh zo ur gevredigezh hep pal arc'hantus hervez al lezenn c'hall 1901, un dek kevredigezh ha tri-ugent zo kevredet enni, savet da heul ar c'hlasoù divyezhek er skolioù publik. Renet eo gant ur c'huzul-merañ. Bep nevez-amzer e vez graet ar Vodadeg-veur. Lec'h ar vodadeg a cheñch bep bloaz, peurliesañ en ur gumun ma'z eus un hentad divyezhek. E Rostrenenn emañ ar sez. Arc'hantaouet eo dreist-holl gant ar Kuzul-rannvro Breizh ha departamantoù Aodoù-an-Arvor, Il-ha-Gwilen, ar Mor-Bihan ha Penn-ar-Bed. Teir gwech ar bloaz ec'h embann he magazin Div Yezh Magazin, graet da gentañ evit hec'h izili, ha da eil evit kement ensavadur tro-dro d'an deskadurezh (kerent, dilennidi, kevredigezhioù, melestradurezh...). Divyezhek galleg-brezhoneg eo penn-da-benn hag ar memes plas zo roet d'an div yezh.
Talvoudegezhioù
div yezh Breizh zo ur gevredigezh tud skolidi en deskadurezh publik ha dre se ez eo tomm ouzh al laikelezh. N'eo liammet ouzh relijion ebet, ouzh sindikad nag ouzh strollad politikel ebet. Groñs e lavar div yezh Breizh ez eo ret kaout doujañs da zinded ha da dalvoudegezh an dud, d'ar frankizioù diazez ha dreist-holl da liesseurted ar yezhoù. Kondaoniñ a ra kement prezegenn pe ober gouennelour, estrengas, pe o vrudañ an ezperzhiadur.
Pal ar gevredigezh zo difenn ar skolidi a fell dezho deskiñ brezhoneg, sevenadur Breizh, a zesk ha a venn deskiñ dre ar brezhoneg. Difenn a ra eta koulz ar brezhoneg war zibab hag an hentadoù dre soubidigezh (d.l.e ma vez kelennet un danvez anyezhel dre ar yezh vro) er skolioù, skolajoù ha liseoù publik. Ar pal kentañ avat zo e c'hallfe kement skoliad zo e Breizh bezañ skoliataet en un hentad divyezhek er skol bublik. Saveteiñ ar brezhoneg eo uhelvennad ar politikerezh-se, hag evit tizhout ar pal-se e rank deskiñ ar yezh bezañ graet gant ar muiañ a vugale hag an abretañ ar gwellañ. Talvoudegezh ha splet ur bedagogiezh disheñvel, diazezet war an divyezhegezh zo ivez arguzennoù a vez brudet ha difennet gant tud ar skolidi.
Er muiañ a diez-skol ar gwellañ e venn div yezh Breizh digeriñ hentadoù divyezhek. Pa vez tu e kav gwelloc'h e kenvevfe an hentadoù unyezhek/divyezhek. Kement-se evit ma c'hallfe bezañ en tiez-skol nesañ da dud ar vugale. Teir skol zo, koulskoude, hag a zo divyezhek penn-da-benn e Sant-Riwal, e Pabu hag e Lannuon.
Oberoù
Aozañ a ra pe kemer a ra perzh e manifestadegoù evit ar brezhoneg pe evit difenn an deskadurezh publik. Aozañ a ra kendivizoù pe prezegennoù evit brudañ an divyezhegezh abred hag an divyezhegezh dre vras. Gant ar c'hevredigezhioù lec'hel ezel eus div yezh Breizh e vez aozet festoù-noz, festoù-deiz, predoù... evit dastum arc'hant evit ar raktresoù pedagogel e-touez traoù all.
Diaesterioù
Ne ziorro ket ar c'hlasoù divyezhek ken buan ha ma youlfe ar gevredigezh. An diaesterioù pennañ zo:
Kenlabour
Evit kas he labour war-raok e c'hall div yezh Breizh kenlabourat gant:
FLAREP, ar c'hendivioù
Ezel eus ar FLAREP eo (Kengevredigezh evit ar yezhoù rannvro en deskadurezh publik) a zo strollet enni ar c'hevredigezhioù pe gengevredigezhioù tud skolidi pe kelennerien pennañ hag a labour evit diorren ar c'helenn divyezhek galleg-yezh vro e servij publik an deskadurezh. Dalc'het e vez ar c'hendiviz bep bloaz e dibenn miz Here en ul lec'h disheñvel eus Bro-C'hall ma'z eus hentadoù divyezhek. E Breizh e vez aozet gant div yezh Breizh bep 6 pe 8 vloaz. An hini diwezhañ zo bet e Breizh a oa e 2012 e Plistin e Maner Kerallig.
Merkoù a enor
Bet he deus div yezh Breizh ar priz kentañ da-geñver "Prizioù" Frañs 3 d'an 10 a viz Kerzu e Douarnenez er rummad Brezhoneger ar bloaz (rampo gant Stumdi).
Colloques FLAREP
en BretagneLieuDateThème 4e Douarnenez (Finistère)octobre 1990 10e Rostrenen (Côtes D'Armor)les 26 et 27 octobre 1996L'enfant bilingue dans son environnement 17e Centre Amzer Nevez - Plœmeur (Morbihan)du 25 au 27 octobre 2003Qu'est-ce qu'une politique linguistique globale ? 26e Plestin les Grèves (Côtes d’Armor)27 28 29 octobre 2012Quand l’école délie les langues
Liamm diavaez
Lec'hienn Div Yezh
Dastumadoù danevelloù Guy de Maupassant
Setu amañ roll an dastumadoù danevelloù savet gant Guy de Maupassant.
An dastumadoù
E 2008 e voe embannet gant Lucien Souny un dastumad nevez, Coquineries, ma kaver skridoù diembann eus dastumadoù ur skol-veur stadunanat, digant Claude Seignolle hag un den all chomet dianav.
Evezhiadennoù
An darn vrasañ eus an titloù eo anvioù an danevell lakaet da gentañ el levr, nemet re
Bosio
Bosio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Livinhac
450px|thumb|center|
Livinhac a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Yukata
Ar yukata zo ur sae hañv hir eus Japan.
Terzo (Italia)
Terzo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Maria Ana de Bragança (1843-1884)
Maria Ana de Bragança (1843-1884) a oa un infantez portugalat hag a zeuas da vout Priñsez Sachsen. Merc'h e oa da Ferdinand von Sachsen-Coburg-Gotha ha da Maria II, rouanez Portugal.
He mamm a varvas en 1853. He breur, ar roue Pedro V, a zimezas d'ar briñsez alaman Stephanie von Hohenzollern e 1858, a varvas bloaz goude. Mat a-walc'h en em glevas an div c'hoar-gaer, petra bennak ma ouzer, dre lizheroù, e rae fae an infantez portugalat war ar Saksonez.
Arondisamant Bourges
Arondisamant Bourges a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Cher hag e rannvro Centre-Val de Loire.
Maria Ana de Bragança (1843-1884)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Maria Ana e 1859 da Georg (1832-1904), priñs Sachsen, ha ne voe roue Sachsen (1902-1904) nemet goude marv e bried Maria Ana. Eizh bugel o doe:
Arondisamant Bourges
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Bourges e 16 kanton hag e 131 kumun :
Maria Ana de Bragança (1843-1884)
He marv
Mervel a eure Maria Anna e miz Genver 1884, da 40 vloaz, e Dresden, hag eno e voe beziet.
Kantikou brezonek eskopti Zan-Briek ha Landreger
Ar c'hantikoù
-amzer an avant. -gouel an nedelek. -gouel ar rouane. -ar basion hag ar groaz. -zul fask. alleluia ! -iaou-fask : an asansion. -zul ar pantekost. -paskou ar vugale. -Promessou ar Vadeiant. — Ar Werc’hes, gwelet, p. 161. - gouel hanter-est. -gouel an ol-zent. -gouel an anaon.
Sant-Servez
Sant-Servez a c'hall ober dave da:
Saint-Pierre-des-Ifs (Calvados)
Saint-Pierre-des-Ifs a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Thérèse de Moëllien
Kenitervez da Armand Tuffin de La Rouërie oa Thérèse de Moëllien. Sikouret he deus anezhañ en e stourm evit difenn gwirioù Breizh. Ganet eo bet d'ar 14 a viz Gouere 1759 e Roazhon. Dibennet eo bet d'an 18 a viz Mezheven 1793 e Pariz.
Saint-Pierre-des-Ifs (Calvados)
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Arondisamant Pembo
Arondisamant Pembo a zo un arondisamant kozh e departamant Liger-Atlantel, krouet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Lakaet e voe e gantonioù en arondisamant Sant-Nazer.
Thérèse de Moëllien
Savet eo bet e Felger gant he zad-kozh, kont a vBélinaye. Pa grogas Markiz ar Roueri da sevel e irienn, e skoazellas anezhañ gant gred diouzhtu. Pa voe aet he c'henderv da Anaon e La Guyomarais d'an 30 a viz Genver 1973 e tevas listennad nemeti izili an irienn a oa en he c'herz. Savetaet he dije kalzik buhezioù oc'h ober kement-se. Harzet e voe e Felger d'ar 25 a viz Meurzh 1793. Kaset e voe da Roazhon ha da Bariz goude. E-kerzh ar prosez ne nac'has ket he liammoù gant an irienn. Kondaonet e voe da vezañ dibennet.
Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh
An Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh a zo ul laz-seniñ barok, bet savet e 2009 en-dro d'ar glavisimerez kebekat Claude Nadeau pa oa en annez e Gwened.
Heteroptera
An Heteropterae, pugnez pe louezaed e brezhoneg, zo un isurzhiad eus an amprevaned heterometabolek eus isrenkad ar Pterygota, dezho :
Orchestre baroque de Bretagne Symphonie de Breizh
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Heteroptera
En isurzhiad-mañ ez eus 41 c'herentiad hag a vod ouzhpenn 30,000 spesad anvet pugnez en un doare hollek, ha pa vevfent en dour pe war an douar. Ar c'herentiad anavezetañ eo hini ar Pentatomidae.
Arondisamant Ploermael
Arondisamant Ploermael a zo un arondisamant kozh e departamant Mor-Bihan, krouet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Lakaet e voe e gantonioù en arondisamantoù Gwened ha Pondi.
Nesiocypraea midwayensis
Nesiocypraea midwayensis a zo unan eus ar pevar spesad a vez renket er genad Nesiocypraea e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral-spontus a vev e mor Sina en dour don.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Azuma & Kurohara e 1967.
Dont a ra an anv midwayensis eus inizi Midway dre fazi. Ne vev ket ar spesad el lec'h-se.
Adalbert Prusia (1884-1948)
Adalbert Prusia (1884–1948), pe Adalbert Ferdinand Berengar Viktor von Preußen en alamaneg, a oa ur priñs alaman eus an Tiegezh Hohenzollern.
Nesiocypraea midwayensis
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Nesiocypraea midwayensis bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Adalbert Prusia (1884-1948)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Adelheid von Sachsen-Meiningen (1891-1971), priñsez Saks-Meiningen, ha tri bugel o doe:
Volkswagen (embregerezh)
thumb|right|275px|Logo Volkswagen AG Volkswagen AG (AktienGesellschaft, alamaneg a dalvez kevredad dre gevrannoù) a zo ur stroll embregerezhioù sevel kirri krouet e 1937. E Wolfsburg (Saks-Izel, Alamagn) emañ sez ar stroll. 18% eus kevrannoù ar stroll a zo perc'henn gant Land Saks-Izel. Savet ez eus bet ul lezenn a vir ouzh ar gevranneien all a gaout kement a vouezhioù hag al Land, daoust ma c'hallont bezañ perc'henn war muioc'h a gevrannoù.
Ar stroll embregerezhioù
Abaoe an 18 a viz Kerzu 2009 (hag an tostaat da Porsche SE) ez eus perc'hennet 17% eus kevrannoù Volkswagen AG gant ar C'hatar dre Qatar Holdings.
Gwir kanonek
Ar gwir kanonek (Jus canonicum en latin) eo an anv a vez graet eus hollad ar reolennoù diabarzh degemeret gant pennadurezhioù an Iliz katolik evit he gouarn. D'al lidoù pergen e tenn ar reolennoù-se, ha n'eo ket d'ar c'hredennoù pe d'ar feiz, war-bouez un nemedenn bennak ; ar berz ouzh ar merc'hed da velegiñ zo deuet da vout afer a feiz abaoe 1983.
Volkswagen (embregerezh)
Ar stroll embregerezhioù
Perc'hennet eo ar merkoù da-heul gant ar stroll embregerezhioù :
Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber
Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber a vez graet eus ul lid-koun aozet gant brodelourien Breizh war dachenn emgann Sant-Albin-an-Hiliber, ul lec'h-koun pouezus d'ar vroadelourien vreton ez eo, ha bep bloaz e vez aozet al lid-koun-se eno.
Volkswagen (embregerezh)
Ar stroll embregerezhioù
Daoust ma n'emañ ket ar muiañ eus ar c'hevala en e zalc'h e talc'h ivez :
Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber
Monumantoù koun
Ur blakenn-koun a oa bet savet war an dachenn emgann, Lann ar Gejadenn, d'ar 25 a viz Mae 1932 gant ar skridoù-mañ:
"Ar C'hallaoued trec'h d'ar Vretoned d'an 28 a viz gouere 1488. Dalc'homp soñj!" "6000 Bretons sont morts ici pour défendre l'Indépendance bretonne le 28 juillet 1488." thumb|right|Emgann Sant-Albin-an-Hiliber, treset gant [[Janed Malivel.]] Ur maen-koun a oa bet savet e 1988, maen-koun Lann ar gejadenn, gant ur blakenn ma c'haller lenn: "Evit ar 6000 emganner
Volkswagen (embregerezh)
Ar stroll embregerezhioù
thumb|right|250px|Volkswagen Golf : an trede karr gwerzhet ar muiañ er bed (krouet e 1974, ouzhpenn 26 milion a oa bet gwerzhet e 2008)
Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber
Monumantoù koun
Brezhon a zo marvet,
Amañ, evit frankiz
Hag enor Breizh
D'an 28vet a viz Gouere 1488
Dalc'homp soñj!" "Aux 6000 combattants Bretons
Nesiocypraea midwayensis
Taksonomiezh
Daou isspesad a zo bet diskrivet :
Dompierre
Dompierre zo un anv-lec'h gallek.
Orin
An anv zo bet roet da barrezioù gouestlet d'an abostol Pêr.
Nesiocypraea midwayensis
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 16 mm ha 22 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 12 mm gour pe ramz, betek 27 mm.
Gwelout ivez
Nesiocypraea lisetae, Nesiocypraea teramachii, Nesiocypraea aenigma spesadoù all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er mor China.
Arondisamant Saint-Amand-Montrond
Arondisamant Saint-Amand-Montrond a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Cher hag e rannvro Centre-Val de Loire.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Saint-Amand-Montrond e 11 kanton hag e 116 kumun :
An Avel
An Avel
Krouet e voe ar gelaouenn An Avel e miz Gwengolo 1945 evit kenderc'hel al labour boulc'het gant Skol Gwalarn. E-kerzh koñje Youenn Olier e oa bet diwanet mennozh ar gelaouenn, ar paper implijet a oa hini al lu c'hall. Hervez selloù an enaouerien e tlee bezañ embannet bep pemzektez. Siwazh dezho, buan a-walc'h e voe kudennoù a bep seurt a lakaas ar gelaouenn da vezañ embannet gant mareadoù diresis. N'eus nemet 12 niverenn hag a voe embannet eus ar gazetenn An Avel.
Vitalic
Vitalic (Pascal Arbez-Nicolas evit gwir) zo un arzour sonerezh elektronek ganet e 1976 e Dijon (Bro-C'hall). Pedet eo bet meur a wezh da Garaez evit Gouel an Erer Kozh.
Jacques Pucheran
Jacques Pucheran, bet ganet d'an 2 a viz Mezheven 1817 e Clairac (Lot-et-Garonne, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 13 a viz Genver 1895 e Port-Sainte-Marie (Lot-et-Garonne), a oa ul loenoniour hag un evnoniour gall.
Vitalic
Buhezskrid
Goude ma bezhañ troet gant sonerezh klasel e klev Pascal Arbez-Nicolas sonerezh elektronek evit ar wech kentañ da vare un abadenn Daft Punk e "Klub an An-Fer" e Dijon. Divizout a ra skrivañ sonaozadurioù e 1996 dindan an anvioù-pluenn Dima pe neuze Vital & Al Ferox gant Alessandro Farace ha produiñ e unanig anezho. En em gavout a ra Michel Amato (The Hacker) er Rex, ul lec'h sonerezh tekno e Pariz dalc'het gant Laurent Garnier. Dedenet gant e raktres e kinnig e sonaozennoù da V/DJ Hell (gantañ eo bet krouet an ti-embann pladennoù International DeeJay Gigolo Records.). E 2001 e kenwerzhelaont asambles Poney EP a vo implijet e meur a kendastumadoù ha Miss Kittin en deus implijet ar pezh La Rock 01 en e albom On the Road.
Jacques Pucheran
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Drymotoxeres pucheranii, Guttera pucherani, Melanerpes pucherani ha Neomorphus pucheranii — da zougen bri dezhañ.
Lid-koun Sant-Albin-an-Hiliber
Monumantoù koun
Morts en ce lieu
Pour l'indépendance et l'honneur
De la Bretagne
Le 28 juillet 1488
Souvenons-nous!"
MAB Koad Sav Pell
Ar gevredigezh MAB Koad Sav Pell (Musée Archipel Breton) renet gant Jean-Loup Le Cuff a vez hiziv-an-deiz oc'h ober war-dro an dachenn emgann.
Arondisamant Moñforzh
Arondisamant Moñforzh a zo un arondisamant kozh e departamant Il-ha-Gwilen, krouet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1800 ha dilamet d'an 10 a viz Gwengolo 1926. Lakaet e voe e gantonioù en arondisamant Roazhon.
An Avel
Mennozhioù
Lettre-circulaire du Mouvement culturel breton e oa istitl An Avel. D'ar mare-se, ar gazetenn a oa unan e bed sevenadur Breizh evel m'en diskleir ar pennad "Sevenadurezh da gentañ" embannet en niverenn 10-11, e miz Ebrel-Gouere 1946.
Ratozh pennañ An Avel a oa difenn ar brezhoneg, mammenn sevenadurezh Breizh, met disklêriet e vez anat ne c'hell ket ar stourm-se bezañ e-maez eus bed ar politikerezh : "'Drezi e ouzomp n'eo ket ar sevenadurezh un dra peurzieub diouzh ar retderioù douarel, hogen siwazh stag mat ouzh ar bed-mañ hag e zivizoù bezañ; ent komz fraeshoc'h n'eus ket tu da ziforc'hañ a-grenn ar sevenadurezh diouzh an arboellerezh ar politikerezh ha buhez klok ar Gevredigezh [...]'"
Dres goude an Eil Brezel-bed e oa, an Emsav a oa bet riñset ha kouezhet e oa holl obererezhioù al luskad en o foull. Ret e oa chom war an dachenn sevenadurel evit tremen dreist kontrollerezh ar Stad C'hall hag a oa aketus da dalañ ouzh adsav un emsav politikel breton ha broadelour. Ouzhpenn da se, ar Vretoned a oa bet nec'het gant politikerezh an Emsav e-pad mare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamaned, bev-buhezek e oa c'hoazh an eñvor eus an targemedoù alaman pe re ar Bezen Perrot.
Avel An Trec'h / 1
Yann ar Gall a guitaas ar gelaouenn An Avel er bloaz 1947. Adal ar mare-se e voe divizet gant Youenn Olier kemm an anv en Avel an Trec'h. Dieubet e oa spered Youenn Olier, an testennoù a adkaver er stumm nevez-se zo diazezet donoc'h e bed ar politikerezh.
Difennet e voe an embann adalek miz Here 1947 betek miz Meurzh 1948 gant ar Stad C'hall, a oa chalet gant danvez ar pennadoù. Eviti e oa Avel An Trec'h un adsevel eus kazetennoù broadelour Breizh e doare Breiz Atao ha L'Heure Bretonne.
Afer Pêr-Jakez Heliaz
E miz C'hwevrer 1947 e voe taget abadennoù skingomz Pêr-Jakez Heliaz war Radio-Quimerc’h gant Avel an Trec'h dre ar pennad « À propos de Radio » sinet gant "An Arvester" : An dagadenn a oa unan evit ma vefe aotreet ur brezhoneg lennegel a vije embannet war ar radio-se evel ma oa bet da vare Radio Roazhon. Adkavout a reer a-dreñv an destenn-se gerioù Roparz Hemon hag al luskad emsaverien a oa bet war e lerc'h.
Ur pennad respont d'ar gelaouenn Avel an Trec'h a voe embannet er gelaouenn Ar Falz ; er memes pennad e oa taget dre-guzh ar gelaouenn Al Liamm Tir na nòg : Al Liamm a embannas troidigezhioù diwar Edgar Allan Poe evel respont adal ar bloaz 1948.
Avel An Trec'h / 2
Ur wech adembannet e oa deuet ar gelaouenn Avel an Trec'h da vezañ hini strollad Emsav Pobl Vreizh. Istitlet e voe « Kazetenn Emsav Breizh » ha Bulletin intérieur de l'Entente Populaire bretonne.
Hervez Youenn Olier a oa mennet ar gazetenn da vont war dachenn an ober, sevel ur propaganda war-du ar Vretoned evit ma vefe sklaer dezho e oa poent kenderc'hel gant ar stourm boulc'het gant an Emsav.
E miz Kerzu 1948 e oa aet ar gelaouenn da get.
Stella Mwangi
Stella Mwangi zo ur ganerez norgeat, genidik eus Kenya.
Kergoad
Kergoad ha Kergoed (skrivet Kergoat ha Kergoët e galleg) zo lec'hanvioù brezhonek, aet da anvioù-tiegezh.
Ar Gergoad a vez lavaret, pa gomzer eus al lec'h (ar gêr), ar C'hergoad pa gomzer eus ur gwaz.
Denice
Denice zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Boest-pluennoù
Ur voest-pluennoù zo ur voest da lakaat pluennoù dir da skrivañ.
Visone (Italia)
Visone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria. 1 241 a dud zo enni o chom. Anvet diwar anv ar stêr Visone a dreuz anezhi, hag a ya da gemberiñ er Bormida.
Alkool
Kavet e vez an alkool e danvezioù struzhel, pe ez-naturel, pe ez-alvezel.
Dernice
Dernice zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Arondisamant Vierzon
Krouet e oa bet arondisamant Vierzon eus arondisamant Bourges e 1984.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Vierzon e 8 kanton hag e 43 c'humun :
Francesco Furini
Francesco Furini (war-dro 1600 (pe 1603) – 1646) a oa ul livour italian, eus Firenze.
Klaus Barbie
Nikolaus Barbie, lesanvet Klaus Barbie, ganet e Bad Godesberg d'ar 25 a viz Here 1913, ha marvet e toull-bac'h Lyon d'ar 25 a viz Gwengolo 1991 a oa un torfedour brezel alaman. Ofiser SS e oa en Alamagn nazi. Bez e voe penn ar gevrenn IV (SIPO-SD) evit nerzhioù polis ar surentez alaman e kêr Lyon, e-pad dalc'hidigezh Bro-C'hall gant an Trede Reich. Lesanvet e voe « le boucher de Lyon », ha bevañ a reas dindan dec'h e-pad 40 vloaz. Adpaket e oa bet e Bolivia ha kaset da Vro-C'hall evit bezañ barnet. Kondaonet e voe d'an toull-bac'h da viken evit torfedoù a-enep an denelezh, e Lyon e 1987.
Marvet eo gant ur c'hrign-bev eus ar prostat hag ar gwad e 1991.
Claude Nadeau
Claude Nadeau a zo ur penn laz-seniñ hag ur glavisimerez kebekat.
Treville
Treville zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Claude Nadeau
Graet he deus he studi e Skol-Veur McGill e Montréal. Kentañ priz Skol Vroadel Bro C'hall a zo aet ganti ivez.
Arzourez en annez e voe e Gwened (e 2008 ha 2009) hag unsonerez e laz-seniñ Ti C'hoarigan Broadel Pariz.
Lañset he doa ar raktres Diwan Pariz. Ur skol-vamm ha kentañ derez a voe eno etre 2004 ha 2015.
Maria Kristina Aostria (1858-1929)
Maria Kristina Aostria (1858-1929), pe Maria Christina von Österreich (en alamaneg), pe María Cristina de Habsburgo-Lorena (e spagnoleg), a oa ur briñsez aostrian deuet da vout rouanez Spagn goude dimeziñ da Alfonso XII, roue Spagn.
He bugale
Tri bugel o doe Maria Kristina Aostria hag he fried Alfonso XII.
Kan an Douar
Kan an Douar a zo
Rinaldo III d'Este
Rinaldo III d'Este (1655–1737), a voe kardinal etre 1686 ha 1694, ha dug Modena goude.
Dimeziñ ha bugale
E 1696 e timezas da Charlotte Felicitas von Braunschweig-Lüneburg (1671 - 1710), merc'h d'an dug Johann Friedrich. Seizh bugel o doe :
Cristina Córdula
Maria Cristina Córdula da Cunha, pe Cristina Córdula hec'h anv-micher, ganet d'an 30 a viz Here 1964 e Rio de Janeiro, zo ur guzulierez a skeudenn, kinnigerez skinwel ha bet eo top model brazilian. E Bro-C'hall emañ o chom abaoe 2004, kinnig a ra abadennoù skinwel liammet ouzh al look war M6 ha Téva evel Les Reines du shopping, Cousu main pe Nouveau look pour une nouvelle vie.
Yaouankiz
Cristina Córdula zo ganet d'an 30 a viz Here 1964 e Rio de Janeiro, e Brazil. An tad a oa penn un embregerezh, ar vamm a oa sokiologourez ha burutellerez arz. Studiet he deus ar c'hazetenniñ hag ar c'hleweled e skol-veur Gama Filho. Troet he deus e-barzh bruderezhioù a-raok kregiñ gant an dibunadegoù hag ar poltriji mod evit kazetennoù d'an oad a 16 vloaz.
Top model
E-pad ma oa o tibunañ e Milano, ur c'hamalad a orin eus São Paulo a roe dezhi ar c'huzul da droc'hañ he blev berroc'h. Ur wech troc'het he blev e krog evit gwir da vezañ brudet evel top model etrebroadel. Labourat a ra evit an tiez brudet Yves Saint Laurent, Chanel pe Dior.
Erruet eo en Europa e 1985, dre ma oa bet merzet gant un embregerezh spagnol. Dibunadenn ziwezhañ Cristina Córdula evit ar c'hemener gall Marc Bohan.
Susana Seivane
Susana Seivane zo ur viniaouerez c'halizat. Meur a albom he deus graet.
Bourgueil
Bourgueil (distaget [] e galleg) zo ur gumun c'hall eus Touren, en kanton Langeais, en departamant Indre-et-Loire en Centre-Val de Loire, war lez dehou ar stêr Liger. Brudet eo gwinieg Bourgueil.
Bozzole
Bozzole zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Sale (Italia)
Sale zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Melanerpes radiolatus
Anvet e voe Picus radiolatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Jamaika.
Backgammon
Unan eus ar c'hoarioù stroll koshañ evit daou zen eo ar backgammon (distaget e saozneg). Hervez disoc'h bannadennoù diñsoù e vez c'hoariet, ha trec'h eo an den kentañ a zeu a-benn da dennañ e holl jedoueroù a-ziwar an tablez. Un ezel kozh eus familh koshoc'h c'hoazh ar c'hoarioù tablez eo ar backgammon.
Daoust da berzh ar chañs e red hag e disoc'h un taol ez eo pouezusoc'h hini ar strategiezh war hirdemen. Da bep bannadenn an diñsoù e rank pep den diuzañ a-douez meur a zibab evit dilec'hiañ e jedoueroù ha rakjediñ enepfiñvoù a-berzh an den arall. Bez' ez eus eus ul listennad eus ar c'haderezhioù hag an degouezhioù a c'hoarvez an aliesañ.
Gerdarzh
Ur ger saoznek eo backgammon, testeniekaet abaoe 1640.
Istor
E lec'hienn hengêr bersan Shahr-e Sukhteh (شهر سوخته, "Ar Geoded Devet") en Iran ez eus bet kavet ur c'hoari backgammon ken kozh ha 3 000 bloavezh : un tablez kinklet gant skant naeron, kevret gant daou ziñs ha 60 jedouer ; 100 pe 200 vloaz koshoc'h eget ar c'hoarioù a zo bet kavet en hengêr Ur (Mezopotamia) eo neuze. , En India e kaver ar meneg kentañ eus ar c'hoari, er skrid Vairāgya śatakam "Ar c'hant gwerzenn war divoud an dizalc'h" bet aozet e dibenn ar pe e deroù ar  gant ar barzh Bhartrihari Bhartrihari, ar pezh a glot gant arver an diñsoù, a veze diouzh ar c'hiz en hen India. En ur skrid krennbersek avat e kaver ar meneg kentañ eus reolennoù ar c'hoari : e Wizārišn čatrang ud Nihišn Nēw-Ardaxšīr ("Danevell an echedoù hag an tablez roueel"), a voe aozet er , e lenner penaos e vije bet ijinet ar backgammon gant ar fur persan Bozorgmehr, a oa pennkuzulier ar roue Kosroes Iañ. Hervez ar vojenn e kasas ar roue indian Dewisarm e bennkuzulier Taksritos da Bersia gant ur c'hoari echedoù hag ul lizher hag a c'hourc'hemenne d'ar roue persan kompren poell ar c'hoari. Tri devezh-pad e klaskas ar roue hag e lez hep dont a-benn, betek ma voe diskoulmet ar gudenn gant Bozorgmehr. Evit respont da zael ar roue indian ec'h ijinas ar pennkuzulier persan ar c'hoari nard – hendad ar backgammon – ha dic'houest e voe an Indianed da zirouestlañ poell ar c'hoari nevez Er Shahnameh, ur skrid persek eus an, ec'h adkaver an hevelep mojenn istorel. . Hiziv c'hoazh ez eo an nard doare persan ar backgammon ; disheñvel avat eo digor ha pal ar c'hoari. Er Reter-nesañ a-bezh e kaver c'hoarioù backgammon er c'hafedioù.
En Henroma e oa meur a c'hoari damheñvel ouzh ar backgammon.
E Sina an hevelep mare e oa ur c'hoari damheñvel, anvet 双陆 shuāng liù "div wech c'hwec'h" (daou ziñs), a voe dilezet tamm-ha-tamm da c'hoari 象棋 xiàng qí, an echedoù sinaat. Er e veajas shuāng liù betek Japan, ma voe anvet すごろく sugoroku "div wech c'hwec'h" (daou ziñs) ivez. Dre ma veze lakaet moneiz e klaoustre e voe berzet ar c'hoari meur a wech, setu e lakaas an dud o arc'hant er c'hoari 丁半chō-han a veze c'hoariet gant daou ziñs ivez. Adal an avat e kuitaas ar c'hoari 囲碁 go palezioù ar vrientinien da vont gant ar werin.
E Bro-C'hall e voe hendadoù kentañ ar backgammon, ar jeux de tables ("c'hoarioù tablez"), e-kerzh an. E 1254 ec'h embannas ar roue Loeiz IX un dekred a verze ar c'hoarioù-se, an trictrac dreist-holl.
En e veze c'hoariet en Alamagn, hag er c'hantved war-lerc'h e voe en Island. E 1283 e voe embannet e Spagn al Libro de los juegos "Levr ar c'hoarioù", anvet ivez Libro de axedrez, dados e tablas "Levr echedoù, diñsoù ha tablezioù", bet skrivet diwar c'hourc'hemenn ar roue Alfonso X Kastilha, Galiza ha León,.
Er e oa erru ar c'hoari e Sveden. Alies en e weler war taolennoù livourion ar mare : Pieter Brueghel gozh (~1525-1569), Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610) ha Jan Steen (1625/1626-1679), a-douez reoù arall.
En hevelep mare ivez e voe berzet ar c'hoari tables e Bro-Saoz hag en Iwerzhon dindan ren Elizabeth Iañ Bro-Saoz (1533-1603, ren 1558-1603), dre lezennoù ar rouantelezh ha re an Iliz. En avat e reas berzh e-touez ar c'hloer saoz.
E 1743 ec'h embannas ar skrivagner saoz Edmond Hoyle (1672-1769) A Short Treatise on the Game of Back-Gammon "Ur Pleustrad Berr a-zivout ar C'hoari Backgammon", a zeskrive reolennoù ha strategiezh ar c'hoari.
E Stadoù-Unanet Amerika e veze c'hoariet backgammon evit gounit arc'hant. Er bloavezhioù 1920 e voe degaset un dra nevez d'ar c'hoari e New York : an diñs doublañ ar skodenn. Ret e voe d'ar c'hoarierion neuze, ouzhpenn dibab ar fiñvadenn wellañ, brasjediñ tebegezh galloud trec'hiñ o dibab An dug meur Dmitriy Pavlovitch a Rusia (1891-1941) eo a ijinas an diñs nevez-se. .
Rikoù
Daou zen zo ret evit c'hoari un taol backgammon.
Reolennoù
Liesdoare eo reolennoù ar backgammon, gant nebeut a gemm etrezo avat.
Dav eo da bep den lemel e holl jedoueroù a-ziwar an tablez kent ma vije graet heñvel gant an den all. Un doare resis zo da lakaat ar jedoueroù war an tablez kent kregiñ da c'hoari. Termenet eo an tu ma redont war an tablez, ha diouzh disoc'h bannadennoù an diñsoù e reont. E-kerzh o hent war-du an ezkerzh e c'hall jedoueroù un den bout stanket pe foetet gant re an den all. Dre m'eo berr amzer c'hoari pep den, hag a-benn digreskiñ lodenn ar chañs, e vez c'hoariet a-grogadoù alies, ha trec'h e vez disklêriet an den en deus dastumet ar muiañ a boentoù dreist 3 e-lec'h gortoz ma vije bet lamet an holl jedoueroù diouzh un tu. Meur a grogad a vez ret evit tizhout ar gont. Gallout a ra pep den goulenn pe nac'hañ ma vije doublet pe zoken pevarc'hementet poentoù-diazez an trec'h ; daou efed zo da gement-se : kresket e vez lodenn ar strategiezh hag ar bredadur, digresket e vez padelezh pep krogad, rak koll e vezer raktal goude bout nac'het ur goulenn.
Staliadur
War bep tu d'an tablez ez eus 12 tric'horn anvet "biroù", "kombodoù", "poentoù" ; daoust d'ar speurenn a zo e-kreiz an tablez e c'haller lakaat ar jedoueroù da dremen eus an eil tu d'egile : ur redva stummet evel un houarn-marc'h 24 bir e hirder eo an tablez neuze. Eus 1 da 24 eo niverennet ar biroù evit pep den, niverenn 1 an eil o vout niverenn 24 egile. Ar staliadur boutinañ evit pep den eo lakaat daou jedouer war e vir 24 foent, pemp jedouer war e vir 13 poent, tri jedouer war e vir 8 poent ha pemp all war e vir 6 poent. War ar speurenn e lakaer an diñs doublañ, gant e du 64 war ziskouez : "kreizet war 1" emañ neuze.
Fiñvoù
E deroù ar c'hrogad e vann pep den un diñs en doare ma kouezhfe a-blad war tu dehoù an tablez, hep stekiñ ouzh jedouer ebet. An disoc'h uhelañ a ro aotre d'an den da zilec'hiañ jedoueroù hervez disoc'h an daou ziñs a zo bet bannet. Mard eus rampo e rank an daou zen advannañ an diñsoù, rak berzet eo kregiñ dre un doubl. Pep hini d'e dro e c'hoari an daou zen neuze, dre vannañ e daou ziñs. Gin-ouzh-gin e fiñv ar jedoueroù, eus ar poent 24 war-du ar poent 1.
Mar gall e rank pep den dilec'hiañ e jedoueroù diouzh disoc'h ar vannadenn. Da skouer : mard eo 6 ha 3 an niveroù diskouezet gant an diñsoù (notennet 6-3) e rank an den kas ur jedouer 6 poent war-raok, hag ur jedouer 3 foent war-raok ; aotreet eo ober gant ur jedouer hepken, a vo kaset 9 foent war-raok neuze, gant ma vo rannet an eil tro diouzh egile : 6 da gentañ ha 3 da c'houde, pe 3 da gentañ ha 6 da c'houde. Mar bann un doubl, da lavaret eo an hevelep niver war pep diñs, e rank an den c'hoari pep diñs div wech ; da skouer : mard eo 5-5 ar vannadenn e rank an den kas 4 jedouer, pe nebeutoc'h, 5 poent war-raok. Mar gall un den kas e jedoueroù diouzh disoc'h ar vannadenn e rank en ober ; mar ne c'hall c'hoari hini ebet eus disoc'hoù an diñsoù ez eo tro an den all da c'hoari. Mar galler c'hoari diouzh disoc'h un diñs hepken ha n'eo ket diouzh hini ar rumm e ranker c'hoari an niver uhelañ : da skouer, mar banner 6-3 ha mar ne c'haller c'hoari nemet 6 pe 3 e ranker c'hoari 6 ; mar ne c'haller ket c'hoari 6 e ranker c'hoari 3, mard eo dic'hallus en ober e chomer hep c'hoari. Difennet groñs eo en em zibabfe un den evit chom hep c'hoari gant an daou ziñs ; pa c'haller c'hoari an daou e ranker ober. Da skouer : diwar 6-3 ne c'haller ket c'hoari 3 gant ur jedouer war-eeun, met gallus eo en ober goude bout c'hoariet 6 gant ur jedouer all : ret eo ober neuze.
Saotroù
War e hent war-du an ezkerzh e c'hall jedouer un den erruout war ur bir diac'hub, pe ac'hubet gant jedoueroù a-liv gantañ. Arabat eo ec'h errufe ur jedouer war ur bir ac'hubet gant muioc'h eget 1 jedouer enebour ; ne vez morse daou liv war ur bir eta. Bez' e c'hall avat erruout war ur bir a zo ac'hubet gant 1 jedouer enebour, a anver ur "saotr" (blot e saozneg). "Foetet" eo ar jedouer-se neuze, tennet a-ziwar ar bir ha lakaet war ar speurenn a zo e-kreiz an tablez. Goude bout bet foetet ha lakaet war ar speurenn e tistro ar jedoueroù war an tablez dre an tu diabarzh enebour, diouzh tennadennoù diñsoù : dre 1 e tistro ar jedouer war bir 24 an tu arall, dre 2 ez a war ar ar bir 23, hag evel-se betek 6 en e gas d'ar bir 19 — hep disoñjal, ne c'hallo ket ac'hubiñ ur poent ac'hubet gant jedoueroù enebour. Evel-just, mard eus ur saotr war ar ar bir e vo foetet ha lakaet war ar speurenn d'e dro. Meur a jedouer a c'hall en em gavout war ar speurenn neuze, ha ne c'hall ket an den dilec'hiañ jedoueroù keit ha m'en deus lod war ar speurenn. Mard emañ "serr" (closed e saozneg) tachenn diabarzh an eil den, da lavaret eo mard eus da nebeutañ daou jedouer war pep unan eus ar 6 bir anezhi, ne c'hall ket egile adlakaat e jedouaeroù foetet er c'hoari a-ziwar ar speurenn, ha ret eo dezhañ paouez da c'hoari keit ha ma ne vo ket un digor er biroù enebour, dieub pe ac'hubet gant 1 jedouer hepken neuze. E-keit-se e c'hall ar jedoueroù enebour beajiñ war-du an ezkerzh.
Ezkerzh
Pa n'eus bet lamet jedouer ebet gant un den e-keit ha m'eo bet lamet e 15 re gant an den arall ez eus bet kollet ur gammon (ur c'hoari) a gont div wech kement hag ur c'holl boutin. Ouzhpenn da se, mar chom jedoueroù gant ar c'holler war ar speurenn pe war dachenn diabarzh an den arall ez eus bet kollet ur backgammon, da lavaret eo teir gwech kement hag ur c'holl boutin.
Diñs doublañ
Un diñs doublañ zo bet degaset er c'hoari a-benn buanaat ar c'hrogadoù ha degas un tamm strategiezh. Kent bannañ e rumm diñsoù e c'hall un den goulenn ma vije doublet ar skodenn. Daou zibab a chom d'an den arall neuze : asantiñ, pe dilezel ar c'hrogad. Mard asant e lakaer an diñs doublañ diouzh e du, gant an 2 war ziskouez, hag eñ hepken a c'hallo kinnig doublañ ar skodenn a-nevez. Mar nac'h e koll kement ha talvoudegezh ar skodenn kent ar c'hinnig (mard eo 4, hag 8 zo bet kinniget, 4 e vo ar c'holl, da lavaret eo peder gwech talvoudegezh ar skodenn orin).
Dibaot a wech ez eer dreist liskementiñ dre 4, met evel-just e c'haller pignat betek 64, ha c'hoazh betek 128, 256, 512... N'eus harz ebet e gwirionez. Daou zoare da ober gant an diñs doublañ a vez lakaet e pleustr alies, pa c'hoarier a-benn gounez moneiz, petra bennak ma n'emaint ket e reolennoù ofisiel ar backgammon : beaver ("avank") ha racoon ("rakoun").
Strategiezh ha kadouriezh
Bez' ez eus eus damkaniezh an digoradurioù evit ar backgammon, n'eo ket ken klok ha hini an echedoù avat rak buan e kresk gwezennad ar gallusterioù en abeg da niver ar bannadennoù diñsoù ha da hini ar fiñvoù a c'haller ober bewech. A-drugarez d'ar stlenneg ez eo bet gwellaet an damkaniezh, hogen buan ec'h erruer e kalon ur c'hrogad. Goude an digoradur ez eur boaz da c'hoari gant strategiezhoù anavezet mat, en ur dremen eus an eil d'eben a-benn azasaat an dibaboù ouzh red ar c'hrogad.
Ar strategiezh eeunañ eo klask chom hep bout foetet, stanket pe zalc'het e-maez ar c'hoari. Unan all, a zo paot a-walc'h, eo kas ur redadeg : fiñval ar buanañ ar gwellañ war-du an ezkerzh, ha seul vuioc'h a lañs, seul spletusoc'h ar redadeg. Un doare all eo delc'her da vestroniañ unan eus ar biroù enebour, a anver un "eor" neuze (anchor e saozneg). Diwar an eor-se e c'haller foetañ ar saotroù enebour, pe lakaat jedoueroù an eor da dec'hel en ur redadeg dre vannañ doubloù.
"Stankañ" a c'haller ober ivez, da lavaret eo sevel ur vogerenn jedoueroù war ur steudad biroù a-benn mirout ouzh ar re enebour ag he distremen : ne c'hall ket ur jedouer stanket a-dreñv ur voger astennet war 6 bir he distremen kent na vefe torret. Pelloc'h e c'haller mont avat, dre c'holeiñ an tu diabarzh enebour ker buan ha ma c'haller en ur zelc'her jedouroù an den arall war ar speurenn. Alies e c'hounezer ur gammon en doare-se, pa ne c'hall ket ar jedoueroù enebour kuitaat ar speurenn pe mont er-maez.
Ur strategiezh arall eo sevel ur vogerenn en tu diabarzh ha, war an dro, lakaat eorioù en diabarzh enebour : stanket eo ar jedoueroù enebour, hag aesoc'h eo o foetañ. "Kilc'hoari" (backgame) a reer eus kement-se ; n'a ket en-dro gwall alies pa vez implijet adalek deroù ur c'hrogad, gwelloc'h eo e arverañ pa ranker en em dennañ eus ur pleg fall.
"Eiladiñ" a c'haller ober ivez, da lavaret eo lec'hiañ ar jedoueroù en doare ma rank an enebour tennañ an hevelep niveroù gant an diñsoù a-benn tizhout e bal. Da skouer : lec'hiañ pep saotr a-benn rediañ an enebour da dennañ un 2 evit foetañ hini pe hini, ar pezh a zigresk ar gallusted da vout foetet aliesoc'h eget ur wech Un astenn d'an eiladiñ eo an "diseurteladur", pa redier an enebour da dennañ meur a niver.
A-hed pep krogad e rank pep c'hoarier delc'her kont eus ar poentoù a zo rekis evit lemel ar jedoueroù a-ziwar an tablez. Diwar ar gont-se e c'haller gouzout piv zo gouest da c'hounez, ha neuze divizout ha spletus eo doublañ, distreiñ d'an diabarzh, kregiñ da lemel ar jedoueroù.
Kevezadegoù
Evel forzh pe sport (an echedoù hag ar go en o zouez) ez eus kleuboù backgammon er bed a-bezh, a zo bodet e kevreadoù gant ar pal aozañ kevezadegoù rannvroel, broadel hag etrebroadel. C'hoarierion a-vicher zo.
Abaoe 1967 e vez aozet Kampionad ar Bed bep bloaz (n'eus ket bet e 1970). E Las Vegas e voe aozet betek 1974, er Bahamas evit ar Stadoù-Unanet hag e Monte Carlu evit Europiz eus 1975 betek 1978 ; abaoe 1979 e vez dalc'het e Monte Carlu hepken.
Teir maouez a voe trec'h etre 1967 ha 2007 ; adalek 2008 e voe daou gampionad, unan evit ar wazed hag unan evit ar maouezed.
Urzhiataerezh
Abred-tre e voe dedennet skiantourien an urzhiataerezh gant ar backgammon hag e gedaozadoù niverus. D'ar 15 a viz Gouere 1979, e Monte Carlu, e voe trec'het kampion nevez ar bed, Luigi Villa, gant ar meziant BKG 9.8 a oa bet savet gant Hans Berliner eus Carnegie-Mellon University e Pittsburgh. Mat e voe c'hoari ar meziant, gwelloc'h avat e voe hini an den, met BKG 9.8 a c'hounezas dre 7 ouzh 1 en abeg da elfennoù chañs niverusoc'h.
Festival Yaouank
Ar Festival Yaouank a zo ur festival sonerezh breizhek a-vremañ ha sonerezh fest-noz dreist-holl, hag a vez bep bloaz en diskar-amzer e Roazhon abaoe 1999.
Aozet e vez gant Skeudenn Bro Roazhon.
Da gentañ e voe ar festival ur fest-noz vras-meurbet (miliadoù a dud) hag a reas berzh bras.
Abaoe fin ar bloavezhioù 2000 e vez degemeret meur a soner war meur a leurenn e-kerzh miz Du.