cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orson Welles
Orson Welles hag e arzoù
Orson Wellles a oa da gentañ tout, un azeuler eus William Shakespeare. E-pad kalz eus a atersadennoù, e tisklêrias e soñje e oa Shakespeare ar gwellañ barzh en istor an denelezh. A-raok ober sinema, e vestronie dija c'hoariva Shakespeare. C'hoari a reas Macbeth, Othello, Ar roue Lear war leurennoù Londrez. Bepred e oa bet plijet d'an dud a deue d'e welet. Memes e barzh e filmoù e vez gwelet splann levezon an dramaer saoz. Trawalc'h eo sellet ouzh Citizen Kane evit kompren: un den galloudus a glask muioc'h-muiañ a c'halloud, met abalamour da se e kollo e ene hag e furnez. Temoù an trubardiñ hag ar c'holloù a vo adkavet e-barzh kalz eus e filmoù. A-benn ar fin, dre aroueziñ ha leurennañ Shakespeare, tudenn Welles a zo deuet da vezañ shakespearat.
Agnes Merania
Bugale
Tri bugel he deus bet:
Murat V
E ren (93 devezh) a voe an hini berrañ en istor an impalaeriezh otoman.
17 C'hwevrer
Ganedigezhioù
thumb|right|115px|Laenneg thumb|right|115px|Hal Holbrook
Murat V
Lakaet e voe war an tron e plas e eontr d'an 30 a viz Mae 1876. Tapet gant barradoù spont hag ur barrad follentez goude muntr Abdülaziz e voe tennet ar galloud digantañ d'an 31 a viz Eost er memes bloaz.
En aner e voe klasket gant e bartizaned e lakaat war an tron en-dro.
Orson Welles
E oberennoù
Sevener:
Moreith ap Aidan
Mab da v-Mor ap Rhwfon ha roue Rhufoniog e oa Moreith ap Aidan. Ne ouzer netra a-zivout e vuhez
Moreith ap Aidan
Nuncq-Hautecôte
Nuncq-Hautecôte a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Milagro (Nafarroa)
<HR noShade> 250px|thumb|Sede pelec'h emañ Milagro e [[Nafarroa.]] Milagro zo ur gumun, e Nafarroa, e kember an Ebro hag ar stêr Aragon. 3 053 annezad a oa o vevañ enni e 2006.
Hywel fab Emyr Llydaw
Hywel fab Emyr Llydaw eo anv kembraek unan eus kompagnuned ar roue Arzhur hervez skridoù kozh Kembre. Mab e oa da Emyr Llydaw, roue Breizh.
Hywel
Hervez Jafrez Menoe en e Historia Regum Britanniae e oa Hywel e-touez gwellañ kompagnuned Arzhur.
Hoel
En o oberennoù eo poltredet Hywel/Hoel evel Dug Breizh ha tad Izold (Iseult), gwreg Trystan (Tristan pe Tristram). Hoel an hini a ro bod da dTrystan goude dezhañ bout harluet diouzh rouantelezh ar roue Marc'h (March ap Meirchion).
Bugale
Stag eo anv Hywel ouzh hini meur a sant er skridoù kozh, ma lavarer e oa bugale dezhañ ar sent-mañ :
Yezh OV
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh OV evit komz eus yezh ganti da frammadur kevreadurezhel diazez an urzh renadenn ("O") - verb ("V"), da lâret eo e teu ar renadenn dirak ar verb.
Doareoù
Tri doare ez eus:
Renadur ar penn
Dre vras e vez diorroet a-gleiz ar yezhoù OV, da lâret eo e vez lec'hiet penn e diwezh ur rannfrazenn peurliesañ.
Adstagennoù
Er yezhoù VO e vez implijet lerc'hennoù kalz aliesoc'h evit araogennoù.
Kengerioù
Ar yezhoù OV implijet gante kengerioù a ra peurliesañ pe atav (da skouer an turkeg) lostgerioù kentoc'h evit rakgerioù.
Istor an termen
Gant W. P. Lehmann e oa bet kinniget da gentañ kenstrollañ ar c'hwec'h isdoare e daou doare urzh-gerioù pennañ (yezhoù VO ha yezhoù OV) e diabarzh e framm teorikel anvet "Pennaenn Diazez al Lec'hiadur" (FPP: Fundamental Principle of Placement), oc'h arguzenniñ n'eo ket dre ret ar rener elfenn bennañ ur frazenn.
Blerwaz
Blerwaz (Bléruais e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Yezh VOS
E yezhoniezh e vez implijet an termen yezh VOS evit komz eus ur yezh ganti da frammadur kevreadurezhel diazez an urzh verb ("V") - renadenn ("O") - rener ("S") peurliesañ. Anvet e vez ivez yezh VOA, da lâret eo verb - renadenn - graer ("A").
Ibiz kribennek Azia
An ibiz kribennek Azia a zo ur spesad evned, Nipponia nippon an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Nipponia.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e reter Azia.
Aet eo da get e broioù 'zo (Japan, Korea an Norzh, Korea ar Su ha Taiwan) ha ne chomfe hiniennoù gouez nemet e proviñs Shaanxi e Sina.
Yuna (anv-den)
Yuna, a-wechoù Youna, zo un anv-badez brezhonek a vez roet d'ar merc'hed. Evel meur a anv kozh all eo savet diwar ur wrizienn henvrezhonek, amañ iun (c'hoant). Da lod eo kevatal d'an anv gallek Yvette.
Arabat droukveskañ an anv brezhoneg hag an anv unrev koreanek, japanek, malayek ha portugalek Brazil.
Santez
Santez Yuna, a oa c'hoar da sant Gwenvael, a vije bet penedourez eveltañ.
Erich Heckel
Erich Heckel (31 a viz Gouere, 1883 e Döbeln – 27 a viz Genver 1970 e Radolfzell am Bodensee) a oa ul livour hag un engraver alaman a voe e-touez krouerien Die Brücke.
E vuhez
E 1905 e voe Heckel e-touez krouerien Die Brücke. Evel izili all ar strollad e prizie kalz oberennoù Edvard Munch, ha fellout a rae dezhañ sevel ur "pont" etre al livañ nevezromantel alaman hag al livañ eztaolour modern. Pevar diazezer ar strollad a savas kalz engravadurioù, peogwir e oa un doare da sevel buan oberennoù marc'had-mat. E-pad lod brasañ e vuhez e savas engravadurioù.
E 1937 e v oe lakaet e oberennoù da arz disteraet gant an Nazied : ouzhpenn 700 eus e oebrennoù a voe lemet diouzh mirdioù Alamagn, ha difennet e voe outañ diskouez e oberennoù d'an dud. A-benn 1944 e oa bet distrujet holl e goadengravadurioù.
Un diskouezadeg vras anvet Erich Heckel - E oberennoù er bloavezhioù 1920, a voe aozet eus miz Here 2004 da viz C'hwevrer 2005 er Mirdi Brücke e Berlin.
Orasaigh (Ìle)
Enez Orasaigh (Orsay e saozneg) zo un enezenn vihan en Inizi Gall, e Bro-Skos, tostik da Enez Ìle, er mervent dezhi, pe er c'hreisteiz da ledenez Na Roinn Ileach‎.
Enni emañ
Orasaigh
Orasaigh zo anv gouezelek meur a enezenn e Bro-Skos. Dont a ra an anv eus ar ger norsek Örfirirsey a dalvez kement hag enez an tre.
Inizi e loc'hoù
Darn eus an inizi zo inizi e-barzh loc'hoù : Ha meur a enezenn all c'hoazh.
India
E Su kevandir Azia emañ Republik India, ent-berr India (Bhārat en hindieg). Gant Bangladesh ha Pakistan en em led war iskevandir Indez etre aradennad an Himalaya en Norzh ha Meurvor Indez, hemañ o vezañ a-dal d'hec'h aodoù Kornôg ha Reter. Ar 7vet brasañ bro er bed eo hag an eil pobletañ gant 1 210 193 422 a dud (2011), war-dro 1 miliard 200 milion eta.
Istor
Bodet eo 250 milion a dud en un harz-labour bras e miz Du 2020.
Douaroniezh
India a ya d'ober al lodenn vrasañ eus iskevandir Indez a zo etre plakenn dektonikel India ha lodenn gwalarn ar blakenn indiat-hag-aostraliat. Lod eus tiriad ar stadoù en norzh hag er biz zo lec'hiet e torosad an Himalaya. Ar peurrest eus India an norzh, ar c'hreiz hag ar reter zo tiriadoù strujus plaenenn ar Ganga. Er c'hornôg, e-kichenn gevret Pakistan emañ dezerzh an Thar. India ar su zo evit al lod brasañ pladennoù ledenezel an Dekkan, etre daou dorosad aodel gant un torosennadur diblaen, re Ghat ar c'hornôg ha re Ghat ar reter.
Treuzet eo ar vro gant meurstêrioù evel ar Ganga, ar Brahmapoutra, ar Yamunâ, ar Godâvarî, an Narmadâ hag ar C'haveri. Teir enezeg zo, en o zouez ar re Lakshadweep, hag a zo er-maez aod ar mervent. Bez' emañ ivez aradennad volkanek inizi Andaman ha Nikobar er gevred ha re Sunderban e delta ar Ganga e Bengal ar C'hornôg. An hin indiat a ya eus hini an trovanoù er su betek hini kerreishoc'h an norzh e-lec'h ma vez erc'h a-hed ar goañv e norzh an Himalaya.
Hin ar vro zo levezonet gant an Himalaya ha dezerzh an Thar. An Himalaya ha menezioù an Hindu Kush e Pakistan a harz ouzh an avelioù katabatek deuet eus Kreizazia. Rak-se e chom an tommder e lod brasañ ar c'hevandir kontrol d'ar broioù lec'hiet er memes ledred. Evit dezerzh an Thar a sach avelioù gleborek monson an hañv etre Mezheven ha Gwengolo hag a zo pennkaoz da lodenn vrasañ kouezhadurioù India.
Rannadurioù India
Ur c’hevredad stadoù eo India, pep hini gant e Barlamant hag e gouarnamant. Bez' zo eizh stad warn-ugent, c'hwec'h tiriad mui tiriad ar gêr-benn Delhi Nevez (New Delhi Capital Territory).
3 287 240 km² eo gorread India. Bevennet eo gant Pakistan, Afghanistan, Republik Pobl Sina, Nepal, Bhoutan, Bangladesh ha Myanmar. 15 000 km a hirder eo harzoù ar vro.
An arouezioù broadel
Kan broadel : Jan gana mana skrivet gant Rabindranath Tagore
Ger-stur : satyam eva jayate (ar wirionez hepken a zo trec'h)
Loen broadel : an tigr
Bleuñv broadel : al lotuz
Frouezh broadel : ar mangez
Ar yezhoù
17 yezh pennañ a zo, 844 yezh ha rannyezh all.
Ruzenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen ruzenn, kensonenn ruz pe rimienn (saoz.: fricative consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ma vez tostaet daou organ fonadur an eil ouzh egile betek ma vez fichet pe taravet red an aer o tont eus ar skevent.
Un doare ruzennoù ispisial eo ar c'hwibanennoù (saoz. sibilant consonants) ma vez dambleget an teod dre e hed, da skouer [s], [z], [ʃ] ha [ʒ].
Setu ar ruzennoù pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel :
Ruzennoù all:
923
Diwar-benn bloavezh 923 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 923
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 923
Marz Breizh
Istor
Bec'h a save bep an amzer, e Galia gozh, adalek Gwened betek Blois, etre Franked ha Brezhoned abaoe ma oa kouezhet an Impalaeriezh Roman.
E deroù ar e voe kemeret Bro-Ereg gant Gwereg Iañ, met chom a rae kêr Gwened etre daouarn ar Franked.
E 578 avat e voe kemeret kêr Gwened gant Gwereg II, ha faezhet gantañ arme ar roue frank Chilperig war lez ar stêr Gwilun. Meur a wech e kasas e goskor da breizhañ douaroù frank Roazhon ha Naoned, ma voe kaset un arme frank all da lakaat urzh gant ar roue Guntram e 590. Bec'h a savas etre ar pennoù-brezel Bèpol hag Ebracari, ma voe faezhet ar Franked adarre, goude ma teuas Ebracari a-benn da adkemer Gwened ur pennad.
E 753 e voe kemeret Gwened adarre gant Pepin Grenn, hag aozet gantañ Marz Breizh da ziwall ar rouantelezh frank diouzh troioù-brezel ar Vrezhoned. War-lerc'h ar prefed Grifó e teuas Roland, a varvas e 778 en emgann Roncesvalls a-enep ar Vaskoned.
E 786 e kerzhas ar senesal Audulf a-enep ar Vrezhoned. E 799 e oa Guido Naoned a oa kont ha prefed marz Breizh hag aloubiñ Breizh a reas. Etre 814 ha 818 e oa Lambert Iañ Naoned a oa kont e-lec'h e dad.
Indez
Ur rannbarzh eus Su ha Gevred Azia eo an Indez, anv stag ouzh amzer an dizoloiñ bed hag an trevadenniñ gant an Europeaned. Anvet e vezent Indez ar Sav-Heol ivez, pa veze graet ivez Indez ar C'huzh-Heol eus Amerika. Indeziz (unander: Indezad) pe Indezidi (unander: Indeziad) a vez lâret eus an dud. Mont a rae ar rannved-se eus harzoù Pers hag Afghanistan betek ar Filipinez hag Indonezia a-vremañ (war-bouez Papoua ar C'hornaoueg a zo e Melanezia). Indez-Sina a veze lakaet en Indez ivez, da lavaret eo e klot dre vras Indez ar Sav-Heol gant ar pezh a zo Iskevandir Indez bremañ mui Azia ar Gevred.
Islodennoù
Digejet e vez:
Atractaspididae
Atractaspididae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev en Afrika hag er Reter-Kreiz.
Genadoù
En Atractaspididae pe Colubridae :
Lamprophiidae
Tornaod
thumb|Tornaod [[Beg ar Vann, e Breizh]]
Un tornaod (diwar ar gerioù tor-an-aod), pe pored, zo evel kof (pe tor) an aod pa sav sonn a-us d'ar mor. Neuzioù a bep seurt a c'hall bout d'un tornaod hervez ar roc'helloù pe ar goulezennoù a ya d'e ober ha hervez efed ar c'hrignerezh. Kavet e vez tornaodoù uheloc'h eget 200 metrad e-lec'hioù zo, evel tornaodoù Moher en Iwerzhon, da skouer.
Er menezioù e komzer eus tor ar menez, pe eus bri.
Tornaod krignet
Krignet e vez an tornaodoù gant ar mor. Hervez al lec'hioù, ha hervez pegen kalet eo ar roc'h, e kil an tornaod buan pe vuanoc'h, ha seul vuioc'h a se m'emañ ar blanedenn o tommaat ha live ar mor oc'h uhelaat: ur skouer anat eo chapel Beg ar Vann.
Ibiz gwenn Amerika
An Ibiz gwenn Amerika a zo ur spesad evned hirc'harek, Eudocimus albus an anv skiantel anezhañ.
Ragenfrid
Ragenfred pe Ragenfrid, Raganfrid, Ragamfred pe Rainfroy er stumm gallekaet, a voe maer ar palez e Neustria ha Bourgogn dindan Dagobert III ha Chilperig II, adalek 715, pa varvas Pepin Herstal, betek 718 pa voe distroadet gant Karl Martel. Mervel a reas e 731.
Ibiz gwenn Amerika
Annez
Bevañ a ra ar spesad e Florida, aodoù gevred SUA, Kreizamerika, Mor Karib da hanternoz Suamerika.
Ragenfrid
Er Vexin e oa diazezet e c'halloud.
Dibabet e oa bet gant Dagobert III e-lec'h Theudoald, mab Pepin, en desped da Plektrudis e vamm-gozh, met fae a veze graet warnañ gant Plektrudis ha Karl Martel.
Klask a reas en em zistagañ diouzh Aostrazia gant skoazell Odo Akitania, met trec'het e voe gant Karl Martel en Emgann Vinchy en 717, hag en Soissons en 718.
E 724 en em savas tud Neustria gant Ragenfrid, met trec'het e voent. Ret e voe da Ragenfrid lezel e vibien da ostajed evit mirout e gontelezh. En em dennañ a eure en Angers, ma varvas en 731.
Philippe de Montmorency, kont Hoorn
thumb|260px|Kont Hoorn Philippe de Montmorency (1524-5 a viz Mezheven 1568), anavezet ivez evel kont Altena ha kont Horn, a oa mab da Jeanne Egmont ha d'he fried kentañ Joseph de Montmorency. Titl kont Horn a deuio dezhañ a-berzh eil pried e vamm, Jean de Horn.
Dimeziñ a reas da Anne Walburge de Neuenhar. Servij a reas an impalaer Karl V, ha graet e voe marc'heg eus Urzh ar Maoutken aour en 1555. En emgann Saint-Quentin (1557), e oa e penn askellad dehoù an arme war droad gant kont Mansfeld da vare an arsailh a-enep ar c'honestabl gall Anne de Montmorency.
Carlo Micheli
Carlo Micheli a zo bet ganet d'ar 15 a viz Gwenholon 1946 e Bruneck (Italia).
Mestrc'hoarier echedoù italian eo.
Div wezh eo bet Kampion Italia, e 1972 hag e 1973.
Er skipailh eus ar "Circolo Scacchistico Marosticense" e voe trec'h div wech e Kampionad italian dre skipailh, e Firenze e 1993 hag e Montecatini Terme e 1997. 2276 eo e renk Elo d'ar 1añ a viz Meurzh 2011.
Berengar Iañ Neustria
Berengar Iañ Neustria a oa ur brezelour frank eus Frankia ar Reter, e Germania. Mab e oa da Gebhard, kont Lahngau, ha d'ur c'hoar da Ernest Iañ Bavaria, dug Bavaria. Ha mar deo gwir kement-se e vije kenderv kompez da gwreg Karloman Bavaria.
Gant e vreudeur Udo ha Waldo, an abad, e kemeras perzh e 861 en emsavadeg Karloman Bavaria a-enep e dad. Met faezhet e voe an emsavidi, ma voe ret dezho skampañ gant un den kar, Adalard ar Senechal, da Frankia ar C'hornôg, da lez Karl Voal. Hennezh a roas labour dezho: difenn marz Neustria diouzh ar Vikinged.
Kadog Kerne
Hervez William Worcester a skrive er XVvet kantved e oa Cadoc un diskennad eus pennoù Rouantelezh Kernev-Veur en amzer an aloubadeg norman e 1066, hag anvet e voe da gentañ Kont Kernev-Veur gant Gwilherm an Alouber.
Berengar Iañ Neustria
Kement-se a lakaas gwarizi da sevel en tiegezh frank diazezet er Maine, ar Rorgonideien: en em sevel a rejont a-enep an Impalaer ha mont a-du gant Salaun, roue Breizh. Evit kaout peoc'h digante e voe ret da Garl tennañ Alard hag e gendirvi eus marz Neustria evit reiñ ar garg d'ar  rorgonid Gauzfrid du Maine.
Kadog Kerne
N'ouzer ket pegoulz e varvas met ur priñs anvet Hoel, kont Kerne hag a zeue moarvat eus Kerne e Breizh, hag a c'hallje bezañ bet a ouenn Rouaned Kernev-Veur ivez, a zeuas da vout dug Breizh goude dimeziñ da Havise, pennhêrez Breizh e 1066. E-unan e renas adalek 1072 betek e varv e 1084. War e lerc'h e renas e vab hag e vab-bihan,
En amzer an aloubadeg norman e oa da Cadoc, kont Kerne, ardamezioù a oa ur skoed du gant bosoù aour
Mezheven 2006 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2006 e Breizh
Neuville-au-Cornet
Neuville-au-Cornet a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Egipt
Republik arab Egipt, berraet en Egipt, pe Ejipt, hervez an anv istorel e brezhoneg, (en arabeg:مصر, romanekaet e Misr pe Masr e rannyezh Egipt), a zo ur riez treuzkevandirel e Biz Afrika. Daoust m'emañ an darn vuiañ anezhi en Afrika, e vez renket alies-tre e takad ar Reter-nesañ dre abegoù politikel ha sevenadurel.
Ernst Ludwig Kirchner
thumb|right|250px|Ernst Ludwig Kirchner : emboltred, 1919 Ernst Ludwig Kirchner (6 a viz Mae 1880 en Aschaffenburg - 15 a viz Even 1938 e Frauenkirch) a oa ul livour hag un engraver eztaolour alaman, hag unan eus krouerien Die Brücke, ur strollad a-bouez e-touez diaraogerien an eztaolouriezh en kantved. Emouestlañ a reas en arme da vare ar Brezel-bed kentañ, met buan e voe disoudardet abalamour d'un diwaskadenn. E 1933 e voe lakaet e oberennoù da arz disteraet gant an nazied hag e 1937 e voe gwerzhet pe distrujet ouzhpenn 600 oberenn savet gantañ. En em lazhañ a reas e 1938.
Bleaz
Bleaz a zo
Ernst Ludwig Kirchner
Buhez hag oberenn
Ernst Ludwig Kirchner a voe ganet e Aschaffenburg e Bavaria. E 1901 e stagas gant studiañ an arkitektouriezh er Königliche Technische Hochschule (skol-veur an deknologiezh) e Dresden. Ouzhpenn an arkitektouriezh e veze desket an tresañ, ar perspektiverezh hag istor an arzoù Eno e teuas da vezañ mignon da Fritz Bleyl. Divizout a raent war an arzoù hag e studient ivez an natur. Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn. . Kirchner a gendalc'has da studiañ e München e 1903-1904, hag e tistroas da Dresden e 1905 a-benn kaout e ziplom.
Bleaz
Mesket e vije bet an anv gant ar ger bleiz:
Ernst Ludwig Kirchner
Buhez hag oberenn
thumb|left|Marzella (1909-10)
E 1905 e voe savet Die Brücke (ar pont) gant Kirchner, Bleyl ha daou studier all : Karl Schmidt-Rottluff hag Erich Heckel. Fellout a rae dezho mont dreist d'an arz akademiek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv). Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel Albrecht Dürer, Matthias Grünewald ha Lucas Cranach gozh, koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer. Da ziskouez o liamm ouzh arz hengounel Alamagn e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ.
Bras e voe levezon Die Brücke war red istor an arzoù en kantved, ha diwarnañ e tiwanas an eztaolouriezh. Bodet e veze ar strollad e stal-labour Kirchner, hag a oa bet ur gigerezh a-raok.
Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh. Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemere perzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent : an drummded eo a glaskent. Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel "un den buhezek, laouen ha korfet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel."
Egipt
P'eo war-dro 1,020,000 km² he gorread, Egipt he deus harzoù douarel gant Libia er c'hornôg, gant Soudan er su ha gant Israel ha Bandenn Gaza er biz. Aodoù zo d'ar vro a sko war ar Mor Kreizdouar en norzh ha war ar Mor Ruz er reter.
Gerdarzh
Meur a stumm zo bet da anv ar vro a-hed an istor. Daveiñ a ra an anv-mañ da lec'hid du strujus an Nil a save bep bloaz war an douaroù pa zic'hlanne ar stêr.
Ernst Ludwig Kirchner
Buhez hag oberenn
E miz Gwengolo hag e miz Here 1906 e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ.
E 1906 e kejas ouzh Doris Große, hag a voe e batrom karetañ betek 1911. Etre 1907 ha 1911 e kasas e hañvezhioù e lennoù Moritzburg ha war enezenn Fehmarn (ma tistroas betek 1914) gant izili all Die Brücke. Merc'hed en o noazh en natur eo ar pezh a livas d'ar mare-se. E 1911 e tilojas da vBerlin, ma savas ur skol-arzoù prevez anvet MIUM-Institut, asambles gant Max Pechstein. Fellout a rae dezho aozañ ar "Moderner Unterricht im Malen" (kelenn modern an arzoù). Ne rejont ket berzh ha serret e voe ar skol bloaz goude. D'ar mare-se e krogas Kirchner da zaremprediñ Erna Schilling. Betek fin e vuhez e padas an darempred.
E 1913 e skrivas Chronik der Brücke ha da-heul e voe divodet ar strollad. D'ar mare-se e voe aozet e ziskouezadeg hiniennel kentañ e mirdi Folkwang en Essen. E-pad an daou vloavezh da-heul e livas ur rummad taolennoù diwar-benn tem ar "Großstadtbilder" (skeudennoù meurgêrioù) ma tiskouez straedoù Berlin, ha ma lakae gisti da duennoù pennañ.
Sara Cone Bryant
Sara Cone Bryant (1873-?) zo ur skrivagnerez stadunanat a skrivas levrioù evit ar vugale.
Ernst Ludwig Kirchner
Buhez hag oberenn
thumb|left|Stal-labour Kirchner e Berlin e 1915 E miz Gwengolo 1914 ec'h emouestlas en arme met un diwaskadenn a reas ha disoudardet e voe. E-pad daou vloaz e tiskuizhas e sanatoriomoù e Taunus hag e Davos, e Suis.
Sara Cone Bryant
He breur, Albert Bryant, zo bet e penn The Centaur Company ha Sterling Products deuet da vout Sterling Drug ha merc'h-kaer e oa da Charles Henry Fletcher.
Ernst Ludwig Kirchner
Buhez hag oberenn
thumb|Emboltred e soudard (1915) En un emboltred savet e 1915 en em ziskouezas gant un dorn troc'het, ar pezh ne c'hoarvezas biskoazh dezhañ. E 1918 en em stalias e un atant e Davos, ha diwar ar mare-se e livas dreist-holl gweledvaoù menezioù.
War gresk ez eas e vrud ha meur a ziskouezadeg ma weled e oberennoù a voe aozet en Alamagn hag e Suis e 1920. E 1923 e tilojas da Frauenkirch-Wildboden. Un diskouezadeg vras a voe aozet e Basel ha da-heul e voe savet ar gevredigezh arzourien "Rot-Blau" gant al livourien suis Paul Camenisch, Albert Müller ha Hermann Scherer. Kirchner a zeas da Alamagn evit ar wech diwezhañ e 1925-1926. A-hed ar bloavezhioù 1920 ez eas e vrud war gresk : ul levr ha lodenn gentañ holl e oberenn dreset a voe embannet e 1926, goulennet e voe gantañ sevel ur murlivadur da lakaat e mirdi Folkwang e 1927, hag e kemeras perzh e diskouezadeg daouvloaziek Venezia e 1928. E 1931 e voe degemeret en Akademiezh arzoù Prusia.
Er Stadoù-Unanet
thumb|Sinadur Kirchner Diskouezadeg kentañ Kirchner er Stadoù-Unanet e voe aozet en Armory Show e 1913. Ken abred hag e 1921 e voe prenet e oberennoù gant mirourien mirdioù amerikan. E 1937 e voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e Detroit Institute of Arts. E 1992 hag e 2003 e voe aozet diskouezadegoù en National Gallery of Art e Washington. E miz Du 2006 e voe gwerzhet e daolenn anvet Berlin (1913) da $38 gant Christie's Un diskouezadeg vras a voe aozet ivez er MomA e New York etre an 3 a viz Eost hag an 10 a viz Du 2008.
Sant-Derc'hen
Sant-Derc'hen a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Saburo Sakai
Saburo Sakai (1916-2000) a oa ur blenier kirri-nij japanat e-pad an eil brezel-bed. Lâret e vez anezhañ e oa un As rak diskaret en deus muioc'h 'vit 60 karr-nij brezel enebour.
E vuhez
Saburo Sakai a zo ganet e Japan, e Saga d'ar 25 a viz Eost 1916. E familh a zo anavezet evit bezañ diskennad d'eus ur remziad Samourai, met a veve d'eus labour an douar. Da geñver ar studioù ar paotr Saburo n'eo ket gwall entanet.
D'an 31 a viz Mae 1933, oadet a 16 bloaz, Sakai a ya da vartolod brezel. Da gentañ vezo implijet vel kanoler war ar vag Kirishima betek 1936, bloavezh lec'h ma vezo degemeret en ur skol 'vit bezañ blenier karr-nij. Daou wech en d'eus c'hwitet an arnodenn 'vit bezañ degemeret met tapout a ra memestra e diplom e 1937, hini ar blenerien kirri-nij war vourz un douger kirri-nij. Kentañ ez eo d'eus e c'hlasad. Kregiñ a raio mare ar brezel-nij evitañ pad ar brezel chino-japanaat etre 1928-1939, eno vezo gloazet. Goude kement-mañ choaz a ra da nijal war ar c'harr-nij mil anavezet an hini Mitsubishi A6M "zero" ha kenderc'hel a ra gant ar brezel enep China.
Adal penn-kentañ ar brezel ez eo kroget etre Sakai hag an ofisourien ur brezelig dreist-holl a-fed gouzout petra vez tu d'ar blenerien kirri-nij, soudarded simpl anezho, d'ober pe get. Sakai a ro an tu d'e genseurted da vutuniñ pezh a zo difennet rik, reiñ a ra urzh d'unan anezho da laerañ boued an ofisourien. E-kerzh ar c'hentañ emgann a-enep ar Chinaiz, Saburo Sakai a dizh ur c'harr-nij enebour met dre ma z'eo bet a-enep an holl urzhioù ez eo lañgachet gant e ofiser e plas bezañ anavezet e drec'h.
An Eil Brezel-Bed
Goude ma vize kroget ar brezel a-enep ar Stadoù-Unanet, kemer a ra perzh e tagadenn ar Filipina. E 1942 ez eo kaset e Tarakan, e Borneo, kemer a ra perzh en emgannioù an Indez Izelvroat. Dont a ra a-benn da dizhout 13 karr-nij enebour araok ma vize klañv. Goude tri miz ez eo adarre war an tachennoù emgann, e strollad-nij an is-letanant Junishi Sasai er Ginea Nevez.
D'ar 7 a viz Eost 1942 ez eo gloazet e-kerzh un emgann a-us da Guadalcanal, koll a ra eno e lagad dehou. Dont a ra a-benn memestra da zistreiñ gant e garr-nij goude ma vize bet kontet evel marvet. Chom a ra stanket en ospital 'vit 5 miz, ret vo dezhañ bezañ operataet pad hir amzer hep louzoù.
Tremen a raio ur bloavezh da gelenner vit ar skolidi brezel war ar c'hirri-nij. E miz ebrel 1944 ez eo kaset e strollad-nij Yokosuka hag a zo bet lakaet war tachenn emgann Iwo Jima. Ne c'hell ket nijal pad pell met tizout a ra memestra pevar enebour.
Saburo Sakai a zo marvet d'eus un taol-kalon d'an 22 viz Here 2000 e-pad un emvod d'an aerborz-vor Atsugi.
Karloman Bavaria
Karloman Bavaria, (828 - 880), a oa mab da Loeiz ar German (830–882), roue Bavaria (876-880). Pa varvas e dad e 876 e voe rannet e rouantelezh etre ar vreudeur, Loeiz III Germania, Karl III hag eñ, ha gantañ e tegouezhas Bavaria. Pa varvas e eontr Karl Voal e resevas Italia ouzhpenn.
Mervel a reas d'an 29 a viz Du 880, hag eñ tad ur bastard, Arnulf a vo anvet da roue Germania en 887 hag anvet Arnulf Iañ Germania.
Lignez
Mab e oa da Loeiz ar German hag Emma Bavaria.
┌─ Loeiz an Deol (778-† 840), roue Akwitania (781-814), Impalaer ar C'hornog (814-840). ┌─ Loeiz ar German (v.806-† 876), roue Germania (843-876). │ └─ Ermengarde de Hesbaye (780-† 818). Merc'h Ingramm pe Robert Cancor kont Hesbaye. │ Karloman Bavaria │ │ ┌─ Welf Iañ (?-?). └─ Emma Bavaria (?-?). └─ Heilwich (?-?).
Nina Hartley
thumb|Nina Hartley e 2013 Nina Hartley, ganet e 1959 e Berkeley, a oa un aktourez pornografek eus ar Stadoù-Unanet, deuet da vezañ filmaozerez evit deskiñ an dud vras war ar reizh, emezi. Perzh he deus kemeret en un 800 film, ha bet eo war ar vicher adal 1984 e-pad 25 bloaz.
He filmoù
Sevenet ganti Produet ganti
Llancarfan
Llancarfan a zo anv ur gêriadenn hag ur gumuniezh er c'hornôg da Y Barri, demdost da Y Bont-faen, e Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre. Un davarn zo, hag un iliz, ma oa un abati kozh.
Abati
Eno e oa un abati diazezet gant sant Cadoc, pe Kadoù er, ha brudet e oa an deskadurezh roet enni Sant Cainnech (515/516 - 600), Caradoc Llancarfan (XIIvet kantved) eo ar re vrudetañ skoliet eno.
Ac'hano moarvat ez ae Brezhoned an tolead da Vreizh, o treuziñ ar Mor Hafren, ha Domnonea gozh, ha goude Mor Breizh.
Er Grennamzer e oa stag an iliz ouzh abati Gloucester.
Murlivadurioù
En 2013 e voe dizoloet murlivadurioù eus ar XVvet kantved er manati. pembloavezh labour nevesaat a vo, betek 2018.
Caerfyrddin
Caerfyrddin zo ur gêr eus mervent Kembre, ha kêr-benn kontelezh Caerfyrddin war lez ar stêr Tywi. 15 854 a dud a oa o chom enni e 2011.
E Caerfyrddin emañ penngarter Polis Dyfed-Powys ha skol-veur Y Drindod Dewi Sant. Bez' ez eus ivez un ospital, "Ysbyty Cyffredinol Gorllewin Cymru" e anv.
Douaroniezh
War genoù / aber ar stêr Tywi
Ardamezioù
http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Carmarthen
Tresadenn da zont.
Mojenn ar Roue Arzhur
Hervez ar vojenn, Carmarthen e oa ur "gêrbenn" ar Roue Arzhur.
Monumantoù
Rivinoù ur c'hastell eus an.
Gevellet eo gant Lesneven.
Eisteddfod Genedlaethol
Div wech eo bet aozet an Eisteddfod Vroadel e Caerfyrddin :
Tierniezh Sui
O ren eo bet an Dierniezh Sui (隋朝 Pinyin: suí cháo, 581-618) e Sina war-lerc'h tierniezhioù ar su hag an norzh hag a-raok Tierniezh Tang. Ganti ez eus bet lakaet un termen da tost pevar c'hantved tabutoù etre renadoù enebet an eil ouzh egile.
Savet eo bet an dierniezh Sui gant an Impalaer Wen, pe Yang Jian. E Chang'an ( Xi'an hiziv) e oa he c'hêr-benn. Daoust d'an dierniezh bezañ bet padet nebeut a-walc'h a-benn ar fin eo bet kreñv he levezon war unaniezh norzh ha su Sina ha savidigezh ar Ganol Veur. Meur a lezenn nevez a voe embannet gant an impalaerien Wen ha Yang : ar reizhiad dasparzh an douaroù bet lañset evit lakaat da zigreskiñ an diforc'hioù etre ar re binvidikañ hag ar re baour a zisoc'ho war ul lamm war-raok e-keñver produktivelezh war al labour-douar; kreizennet e voe ar galloud, skoueriekaet hag unanet e oa ar pezhioù moneiz; gwellaet e voe ar surentez hag astennet ar Voger Vras. Broudet ha skignet e voe ar voudaegezh a-dreuz an impalaeriezh en ur unaniñ evel-se pobloù ha sevenadurioù disheñvel Sina.
Alies-kaer eo bet keñveriet an dierniezh-mañ ouzh an diernelezh Qin bet araozi abalamour d'ar perc'henniezhioù tizhet ha d'ar c'hrizder diskouezet. Lakaet eo bet c'hwitadenn brim ar Suied war chouk o goulennoù tirannek war an dud vunud a c'houzañve tailhoù dreistmoder hag an anerioù. Brevet eo bet an nerzhioù labour gant savidigezh ar Ganol Veur -- un taol ijinerezh meurdezus -- ha gant savidigezh raktresoù savouriezhel all evel ar Voger Vras. Gwanaet gant koulzadoù milourel drastus ha koustus a-enep da Gorea e deroù ar ez eas an dierniezh d'an traoñ bountet gant un aridennad emsavadegoù pobl, taolioù treitouriezh, ha muntroù.
Wendi ha deroù tierniezh Sui
Diwanet e oa an dierniezh Sui pa oa bet skoulmet un eured etre merc'h ur Penn eus impalaeriezh norzh ar Zhoued gant Wendi. O santout ar galloud, Wendi a lammas war an tron dre heg hag embann a reas bezañ impalaer. Gounit a reas harp ar gantreerien goude bezañ anavezet o zitl, o koll dre se skoazell ar gelennerien Koñfusour o doa graet nerzh an tierniezhioù kent. A-drugarez d'ar gantreerien e c'hellas Wendi astenn impalaeriezh an norzh. Unan eus ar gwellaennoù bet degaset e-kerzh e ren a voe lakaat sevel sanailhoù a-benn mirout stokoù boued ha reolenniñ priz ar varc'hadourezh a-benn dastum tailhoù war an eostoù.
Yangdi
Yangdi a dapas an tron da-heul marv (muntret marteze a-walc'h). Astenn a reas c'hoazh an impalaeriezh met, er c'hontrol da bolitikerezh e dad, ne glaskas ket harpañ war ar gantreerien. E-lec'h ober an dra-se ec'h adasavas kelennadurezh Koñfusius ha doare Koñfusius da amprouiñ an danvez kargidi. Dre ma kase war-raok adreizhadennoù kelenn e kollas skoazell ar gantreerien. Kalz savadurioù ker-ruz a voe boulc'het gantañ evel ar Ganol Veur. Da-heul e aloubadegoù c'hwitet e Korea, argadegoù kantreerien turkat aet tre e-barzh Sina hag e vuhez a bompadoù diroll diwar-goust ar gouerien e kollas harp an dud hag e voe drouklazhet gant e vinistred dezhañ e-unan.
Fernando Braga
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Yulid
Yulid zo un anv-badezbrezhonek, deuet diwar al latin Julitta, adstumm da Julia.
Fernando Braga
2 447 edo e renk Elo e miz Meurzh 2011.
Yulid
Anv ur santez eo bet, a greder, pan e gaver en anv-lec'h Lanjulitte, e Terrug, hogen chom a ra da c'houzout pe anv ur santez vrezhon eo, pe hini mamm sant Kirios (saint Cyr e galleg), a gaver en anv-lec'h gallek Villejuif (Villa Julitta).
Ar Forest-Landerne
Ar Forest-Landerne zo ur gumun e Bro-Leon, e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Monumantoù ha traoù heverk
Karrnijour e oa. Marvet eo d'ar 15 a viz C'hwevrer 1941 e-pad an Eil Brezel Bed pa gouezhas e garr-nij er Forest.
Brescia
Brescia (pe Brèssa e rannyezh ar vro) a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia. Kêrbenn Proviñs Brescia e Lombardia eo. 191 352 a dud a oa enni e 2009.
Morerer Pallas
Ar morerer Pallas (liester : morerered Pallas) a zo un evn-preizh, Haliaeetus leucoryphus (pe Aquila leucorypha) an anv skiantel anezhañ.
Brescia
Ardamezioù
En argant e leon en glazur, krabanek ha teodek en gul.
Morerer Pallas
Boued
Bevañ a ra diwar besked dour dous dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus Azia ar C'hreiz da India, Myanmar and kreisteiz-kreiz Sina (Sichuan).
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerer Pallas en urzhiad Accipitriformes, Ciconiiformes pe Falconiformes.
Yezekael
Yezekael, pe Judikael a zo un anv-badez brezhonek. Anaout a reer ar stumm gallekaet Judicael.
Gwrizienn
Savet eo diwar ar gerioù henvrezhonek iudic, (aet da iuzik), eus iud, a dalv kement hag "aotrou", ha hael, a dalv kement ha "brokus".
Rouaned
Tri den, daou roue hag ur c'hont zo anavezet en anv-se en istor Breizh:
Anv-tiegezh
Deuet eo an anv-badez da vout un anv-tiegezh, dezhañ meur a stumm :
Implij
Ne vez ket roet an anv-badez ken, marteze abalamour ma'z eo anavezet gwelloc'h evel anv-tiegezh.
Neon gwer
Pesked dour dous eus kerentiad ar Characidae eo an neoned gwer. Kavet e vezont e-barzh an Orinoko hag ar Rio Negro e Brazil.
=Livadur= Heñvel eo an neoned gwer ouzh ar paracheirodon innesi, pe neon glas, dezhe pep a gof ruz skedus hag a linenn c'hlas hag a red eus ar penn betek al lost. Un tamm bihanoc'h e vezont avat. Muzuliañ a reont etre 2 ha 3,5 cm. Ar parezed a vez un tammig brasoc'h eget ar piri.
=Annez= Evel ar Paracheirodoned arall e vev an neoned gwer e doureier du ha trenk (pH 5,5 - 6,0). Abalamour da se e vez aliet silañ an dour gant taouarc'h ma fell d'an den o mirout e-barzh un akwariom. Plijout a ra dezhe ur wrez etre 23 ha 27°C. Evel an holl Characidae o deus ezhomm eus kalz oksijen ha plijout a ra dezhe an akwariomoù plantet stank. 54 litr dour a zle bezañ en akwariom d'an nebeutañ ha 60 cm hirder a zle bezañ ennañ, dezhe da c'hellout mont ha dont. Koulskoude un akwariom a 120 litr, dezhañ ur metr hirder a zere gwelloc'h dezhe.
=Emzalc'h ha gouennadur= Pesked peoc'hek int ha bevañ a reont e moudennoù-pesked. Abalamour da se e tleer o mirout e strolladoù un degad pesked d'an nebeutañ pe mesket gant gouennoù pesked bihan all damheñvel. O mirout a c'heller gant an darn vrasañ eus ar pesked bihan. Gwelloc'h eo chom hep mirout anezhe gant pesked evel an discused pe ar skalered avat a c'hellfe o debriñ.
=Liammoù diavaez =
Neon gwer war Aquabase.org
=Gwelet ivez= Listenn pesked akwariom
Sir Abertawe
Sir Abertawe a vez laret eus kontelezh Abertawe e kreisteiz Kembre. Enni emañ kêr Abertawe hag he c'harterioù, ha ledenez Gŵyr.
Istor
Krouet e oa bet ar gontelezh e 1996 en-dro da gêr Abertawe, a oa e penn kornôk kontelezh kozh Sir Forgannwg, betek 1974, ha goude pennlec'h Gorllewin Morgannwg.
Eudocimus
Eudocimus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Barrenn grouget
thumb|right|Trapezourien, Calvert Litho. Co., 1890.
Loch Bracadail
thumb|right|320px|Loch Bracadail gwelet eus [[Fiskavaig, er gevred. En diadreñv e weler an inizi : Orasaigh da gentañ, ha goude Wiay, Tarner ha Harlosh.]] Loch Bracadail, pe Loc'h Bracadail e brezhoneg, zo ul loc'h en Enez An t-Eilean Sgitheanach‎, en Inizi Gall, e Bro-Skos.
Barrenn grouget
Ar varrenn grouget, pe trapez, zo ur varrenn staget a-skourr, ouzh un doare chalfod hag unan eus ar paramantoù jimnastik ha troioù ouesk.
Er sirk e vez lakaet div varrenn grouget da vrañsigellat ha tud warne, tud all a-ispilh, ha darn o lammat eus an eil barrenn d'eben.
Loch Bracadail
Meur a enezenn zo el loc'h: Harlosh Island, Tarner Island, Wiay ha ragenez Orasaigh e-maez da Ullinish.
Savet e vez pesked ha meskl.
Melestradurezh
Graet e vez melestradurezh eus hollad ar gwazadurioù staliet evit seveniñ mont-en-dro ur Stad, ur strollegezh publik pe ur servij publik.
Melestradurezh an embregerezhioù prevez a gaver ivez a vez anvet melestradurezh prevez a-wechoù.
Ar velestradurezh stadunanat
Er Stadoù-Unanet e talvez ar ger melestradurezh (the administration) evit ar gouarnamant kevreadel evit ma ne vefe ket mesket gant gouarnamantoù ar Stadoù.
Meur a wazadur kevreadel a zo ar ger administration (melestradurezh) en o anv :
Henri Salvador
Henri Gabriel Salvador a oa kaner ha soner gitar. Ganet eo bet e Cayenne (Gwiana) d'an 18 a viz Gouere 1917 ha marvet eo en e di e Pariz d'an 13 a viz Genver 2008 eus un torradur anevrism. Sonerezh e doare Bossa nova, Jazz, ha sonerezh poblek a veze graet gantañ.
Politikerezh
E vennozhioù politikel a oa troet war an tu dehoù:
Tavoez
An Tavoez (Afon Tafwys e kembraeg; Thames e saozneg) zo ur stêr hag a red a-hed 346 km e kreisteiz Bro-Saoz eus ar c'hornôg war-du ar reter. Bez' ez eo unan eus ar brasañ hentoù dre zour er vro. Daoust ma'z eo anavezet dreist-holl abalamour ma treuz kreiz kêr Londrez e red ar stêr dre meur a gêr vras all ivez, en o mesk Oxford, Reading ha Windsor. Stêr hirañ penn-da-benn e Bro-Saoz eo, hag an eil eus Breizh-Veur goude an Havren. Dinaou a ra e Mor an Norzh.
Roet he deus hec'h anv da draoñienn an Tavoez, un takad eus Bro-Saoz a-bep tu d'ar ster etre Oxford ha kornôg Londrez, ha d'an Thames Gateway, al lodenn eus ar stêr ma sav al lanv hag aber an Tavoez e reter Londrez.
Roberto Messa
Roberto Messa a zo bet ganet d'an 3 a viz Meurzh 1957 e Brescia (Italia). Ur mestrc'hoarier echedoù italian eo. Mestr Etrebroadel "FIDE" eo. Kampion Italia eo bet e 1981. Renour ar gazetenn Torre e Cavallo - Scacco! eo.
Bengal
Bengal (বঙ্গ Bôngo, বাংলা Bangla, বঙ্গদেশ Bôngodesh pe বাংলাদেশ Bangladesh e banglaeg) zo ur vro istorel eus kreisteiz Azia, rannet bremañ etre Bangladesh er reter ha stad Kornôg Bengal er c’hornôg, en India. Rannet e voe ar vro e 1947 etre India ha Reter Pakistan, zo deuet da vezañ Bangladesh abaoe.
Emañ Bengal war ribl Pleg-mor Bengal, en hanternoz anezhañ. Ar Ganga hag ar Brahmaputra eo ar stêrioù pennañ a dreuz ar vro ha stummañ a reont aberioù bras-divent.
Hindouegezh hag islam eo an div relijion vras a gaver er vro : an darn vrasañ eus tud Kornôg Bengal zo Hindoued hag ar braz eus annezidi Bangladesh zo Muzulmiz. Abaoe kantvedoù e kaver un troc’h evel-se etre an div relijion eno met kreñvaet e oa bet ar rann etre an div lodenn eus ar vro e 1947 pa oa bet dispartiet ar c’hornôg, a chome en India, diouzh ar reter, a yae da ober lodenn reter Pakistan.
Impalaeriezh C'hall Kentañ
290px|thumb|An impalaeriezh en he barr en Europa e [[1812 (e glas-teñval : Bro-C'hall ; e glas-sklaer : an tachennoù dindan Vro-C'hall)]]
An Impalaeriezh c'hall kentañ pe Impalaeriezh gall Napoleon Iañ pe l'Empire Français eo ar renad a voe savet e Bro-C'hall gant Napoleone Buonaparte evit kemer lec'h ar Gonsuliezh. Kregiñ a reas d'an 18 a viz Mae 1804 (ur senatus-consulte a ra eus Napoleon Buonaparte « impalaer ar C'hallaoued ») ha diskaret e voe e 1814 (Dilez Napoleon Bonaparte ha dilec'h da enez Elba). Kemeret e voe e lec'h gant an Adaozadur kentañ, troc'het gant prantad ar C'hant-Devezh, eus an 20 a viz Meurzh d'an 22 a viz Even 1815.
D'an 18 a viz Mae 1804, Napoleon a vez roet dezhañ an titl a impalaer ar C'hallaoued (L'Empereur des Français) gant ar Sened gall. Hollvouezhiadeg ar 6 a viz Du 1804 a gadarnaas savidigezh ar c'hentañ impalaeriezh. Napoleone Buonaparte a voe kurunet gant ar pab Pius VII en iliz-veur Intron-Varia Pariz, d'an 2 a viz Kerzu 1804.
James Bouillé
James Étienne Bouillé a zo ganet e Gwengamp (Bro-Dreger, Aodoù-an-Arvor) d'ar 14 a viz C'hwevrer 1894, ha marvet e Pondivi d'an 22 a viz Mezheven 1945.
Mehmet VI
Mehmet VI, ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1861 , a voe 36vet ha diwezhañ sultan an impalaeriezh otoman.
James Bouillé
Mab e oa da Étienne Bouillé, arzour, ha da Marie Augustine Ferrand. E-pad pell en deus renet e dad ur stal arz e Perroz-Gireg.
Musashi Miyamoto
Musashi Miyamoto pe Takezō Shimmen d'eus e anv gwirion (Miyamoto o vezañ anv ar geriadenn lec'h ma z'eo ganet, Musashi un doare da lenn ar re ideogrammoù Takezō). Ganet e 1584, marvet an 19 a viz Mae 1645.
James Bouillé
Studiañ a reas e Skol an Arzoù-kaer e Pariz betek ma voe galvet da vont da vrezeliñ e 1914.
Mehmet VI
Mab e oa da Abdülmecit I.
Mervel a reas d'ar 15 a viz Mae 1926 en Italia.
Musashi Miyamoto
Bez eo bet unan d'eus ar Japaniz anavezetañ er bed, bez eo ivez klezeour brudetañ bro Japan.
Buhez
Kroget en d'eus Miyamoto Musashi gant an emganioù daouder d'an oad a 13 vloaz. Ar wech kentañ e vo dezhañ da lazhañ unan bennak (a-enep Arima Kihei e 1596). Oadet a 17 vloaz kemer a ra perzh e emgann Sekigahara (1600). An emgann a velo an trec'h o vont gant lu Ieyasu Tokugawa goude marv Hideyoshi Toyotomi. Musashi a oa e lu Toyotomi, chom a ra 'vel marvet war an tachenn emgann.
Betek ma vije oadet a 29 bloaz e gemero perzh e 60 emgann daouder, an niver brashañ anezho en ur vezañ armet gant ur Bokken ( ur sabrenn e koad, implijet gant ar re Samourai evit gourdoniñ). Ar met ez eo neuze gant ur Bokken a-enep sabrennoù gwirion (Katana).
James Bouillé
Un tisavour breizhat brudet eo hag a oa liammet ouzh luskad arzourien ar Seizh Breur. Bez' e voe hemañ e penn luskad arzourien gristen an Droellenn. Krouet e voe an Atalier Breizhat a Arz kristen e 1929. Ennañ e kaver Langleiz (Xavier de Langlais), livour, Jules-Charles Le Bozec, kizeller, Désury, orfebour, an itron a bPlanhol evit an dilhad liderezh, an dimezell Ménard, mestr-gwerour.
Monts-en-Ternois
Monts-en-Ternois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Musashi Miyamoto
Buhez
An emgann daouder diwezhañ a vezo kaset da benn gant Musashi (an hini brudetañ) a vezo d'an 13 a viz ebrel 1612, a-enep brashañ sabrenner bro Japan Kojirō Sasaki. Ur wech c'hoaz e vezo trec'h war e enbour. Implijout a raio ur Bokken vras, hervez a vize bet kizellet 'barzh roeñv ar vag en doa servijet da zegas an daou sabrenner war enezenn Funa., Goude-se e paouez gant an emganioù daouder ha kemer a ra ur garg nevez hini penn-bras ur rann d'eus lu an Aotrou Ogasawara.
James Bouillé
Bez' e voe unan eus ar re a ijinas ar stumm ti anvet "nevezvreizhat". E-touez e oberennoù niverus ez eus meur a iliz pe chapel: Logivi-Plaeraneg, Chapel Koad Kev, chapel Skolaj Sant-Jozef Lannuon, hag ur savadur e Kampostal e Rostrenenn.
Roll ar Pennoù Stad e 1900 Kt J-K
Pennoù Stad ar bloaz 1901 Kt J-K - Darvoudoù ar bloaz 1900 Kt J-K - Pennoù Stad ar bloaz 1899 Kt J-K - Pennoù Stad dre vloaz -
James Bouillé
E 1941 e kemeras penn ar Bleun-Brug hag e voe anvet abalamour da se e Bodad Aliañ Breizh (Comité Consultatif de Bretagne).
Musashi Miyamoto
Buhez
Krouet en d'eus ivez ur skol emgannata ('vit deskiñ implij ur sabrenn) pe "ryū" a vezo anvet skol an daou sabrennoù (Niken ryū), ha goude-se skol an daou oabl (Niten ryū). Pezh a zo dibarr ez eo an doare emgannañ, an doare gant daou sabrenn war ar memes tro. Alas ne voe ket gwelet mat gant an Impalaer, e doare amgannaña vezo kollet 'vit an darn vrashañ anezhi.
Diforc'h T-V
Er yezhoniezh kevredel e vez implijet an termen diforc'h T-V (saozneg: T-V distinction) evit komz eus ar raganvioù ispisial a vez implijet evit merkañ liveoù sevender etre an hini a zo o komz (kentañ gour: "me") hag an hini a vezer o komz outañ pe outi (eil gour: "te" / "c'hwi"), pe ar re a vezer o komz outo.
Musashi Miyamoto
Herez
Musashi a zo anavezet ivez evit bezañ skrivagner ul levr strategiez ar Gorin no shō pe levr ar pemp rodoù skrivet pa oa oadet a 60 vloaz. E fin e vuhez e chomas sioulig 'barzh e vougev, sevel a ra ur pell-sell d'eus e vuhez. Adal kement-se e sav "lezennoù" a c'hell bezañ implijet kement 'vit an emgann daouder pe 'vit an emgann niverusoc'h, pe 'vit ar vuhez pemdeziek.
Diforc'h T-V
Krouet e oa bet an nevezc'her-mañ (saoz. T-form ha V-form) e 1960 gant Brown and Gilman awenet gant lizherennoù kentañ ar raganvioù-gour latin tu ha vos, implijet er pen-kentañ evit merkañ an unander hag al liester hepmuiken er yezh-se.
Musashi Miyamoto
Herez
Ar pemp "rodoù" a zo ur skeudenn d'eus ar pemp estaj a ya d'ober ar savadurioù marvel Boudeek (gorintō), ar re-se o vezañ ur skeudenn d'eus ar pemp elfenn diazez Japanaat. Neuze 5 tamm a ya d'ober al levr :
Diforc'h T-V
Ne vez ket graet an diforc'h-mañ gant meur a yezh, evel da skouer ar saozneg ma ne reer nemet gant ar ger you, ken el liester ken en unander, hep diforc'h sevended ebet.
Musashi Miyamoto
Herez
- An dour: Nerzhiañ e gorf hag e spered - An tan: Kadoniezh ( strategiezh brezel) evit an emgannioù daouder hag an emgannioù niverusoc'h. - An avel: burutelladur ar skolioù emgannata all. - Ar goullo: Sevel ur soñj d'eus mennad ar re Samourai. Ar goulloder a zo ur pal da dizout 'vit ar re Samourai, un tem pouezus eo 'vit ar budō.
Al levr a zo bet implijet 'vit an doare da gas an aferioù e bro Japan. Implijet 'vez dreist-holl 9 frazenn d'eus outañ:
Diforc'h T-V
Yezhoù zo evel ar brezhoneg ma vez implijet ar stumm liester ("c'hwi") evit merkañ ar sevended uhel en unander ne c'hell ket ober an diforc'h T-V el liester. Yezhoù all avat a ra un diforc'h atav etre ar stummoù T-V hag ar stummoù unander-lister war un dro, da skouer e spagnoleg:
Musashi Miyamoto
Herez
1. Stourm a-enep ar soñjoù hudur. 2. Krouiñ ha nerzhiañ e hent/spered dezhañ e-unan en ur labourat e unan penn.
Diforc'h T-V
Er rannyezh ma nez vez ket implijet ar stumm hi n'eus diforc'h T-V ebet, met kentoc'h un diforc'h niver nemetken (unander ~ liester):
Musashi Miyamoto
Herez
3. Labourat war an holl arzoù, chom hep bezañ stañket war unan nemetken. 4. Deskiñ ha mestroniañ hent/spered an holl micherioù ha chom hep bezañ bac'het war unan nemetken. 5. Gouzout gwelet ar mad hag ar fall a c'hell bezañ degaset gant kement tra. 6. Forzh pese mare pe stad a vije, deskiñ implijout e varn dre santout. 7. Gouzout dre anien da welet kement tra, memes ma vez kuzhet deomp. 8. Diwal mat, d'ar munudoù. 9. Chom hep koll amzer 'vit traou didalvoud.
Diforc'h T-V
Kemmañ a ra kalz implij an daou stumm-mañ a yezh da yezh ha zoken a den da den komzet gante an hevelep yezh.
Jules Brunet
Jules Brunet, ganet e 1838 e Belfort (Bro-C'hall) ha marvet d'an 12 a viz Eost 1911, a oa kabiten el lu gall. Kaset e oa da vro Japan da c'hourdonañ an arme vodern savet gant ar shogun. E gefridi a oa neuze deskiñ d'ar soudarded japanat penaos implij ar c'hanolioù. Kement-mañ a-benn modernaat lu ar Shogun Yoshinobu Tokugawa e fin an 19vet kantved e-kerzh adsavidigezh Meiji (1868).
Mehmet V
Darvoudoù dindan e ren
E 1915 e voe rebechet ouzh Armeniz reiñ skoazell d'ar Rusianed hag ur gouennlazh a voe da-heul ma varvas etre pemp kant mil hag ur milion a dud ennañ. Ur bloaz goude, pan aloubas ar Rusianed reter Turkia, eo ar vuzulmaned a voe lazhadeget gant milisoù armenian.
Jules Brunet
Dianav pe dost e Bro-C'hall, Brunet a zo bet un den dreistordinal : soudard, bet en École polytechnique hag arzour a zoare (livour) war ar memes tro.
A-raok bezañ kaset da vro Japan en doa kemeret perzh e brezel Mec'hiko gant soudarded Maksimilian. Anvet da gabiten e 1867, pa ne oa ket 30 vloaz c'hoazh, choazet eo da gelenner evit soudarded arme ar Shogun. War e urzh e oa savet 7 rejimant troadegiezh, ur strollad marc'hegerien brezel ha 4 strollad kanolerien, en holl 10 000 a dud. Ar Saozon hag an Amerikaned a roio harp da gostezenn an Impalaer Meiji da stummañ o arme.