cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joanes Leizarraga
Ganet e oa bet e Beskoitze (Lapurdi) e 1506. Goude bezañ aet da veleg katolik e troas ouzh ar brotestantiezh e 1559. Evel kalz a brotestanted all er vro e voe gwarezet gant Janed Albret, rouanez Navarra. Pastor protestant e voe e-pad un tregont vloaz bennak e Bastida.
Barrek e oa Joanes Leizarraga war an euskareg, an okitaneg, ar galleg, ar spagnoleg, al latin hag an henc'hresianeg.
Mervel a reas e 1601 e Bastida, e Nafarroa Beherea.
Heurtevent
Heurtevent a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant 21 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Livarot-Pays-d'Auge.
Tachyeres brachypterus
Tachyeres brachypterus a zo ur spesad evned eus kerentiad an Anatidae.
Boued
Bevañ a ra diwar gresteneg, dreist-holl, hag a dap o splujañ er bazoù.
Annez
Brosezat eo en Inizi Maloù, ma plij an aodoù kerreg hag ar baeoù goudor dezhañ.
Veronella
Veronella zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Illasi
Illasi zo ur gumun en Italia, e proviñs Verona, e Veneto.
Campo de Criptana
Campo de Criptana zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Coulombs (Calvados)
Coulombs a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Moulins-en-Bessin.
Kaourintin an Ourz
Ganet e oa bet en ur familh labourerien-douar eus Ploveilh. Dre wallzarvoud e kollas unan eus e zivesker ha ne c'hallas ket mont da labourat an douar evel e dad. Goude e studioù e reas skol e-pad ur pennad e Pluguen hag adalek 1893 ez eas da labourat gant ar gazetenn Le Courrier du Finistère, embannnet e Brest. Bep sizhun e skrive ur pennad e brezhoneg evit ar gazetenn-se. E miz Meurzh 1914 e voe anvet da rener ar C'hourrier ha chom a reas e penn ar gazetenn betek e varv e 1925. Ur 26 000 skouerenn bennak eus ar gazetenn a veze moullet e 1918. E-pad daou vloaz ha tregont en holl e labouras Kaourintin an Ourz evit ar sizhunieg ha pennadoù brezhonek a savas ingal eviti adalek 1893 betek fin e vuhez. Skrivañ a reas pennadoù ivez evit Almanak ar Breizad, a veze embannet ur wech ar bloaz gant Le Courrier du Finistère, e brezhoneg penn-da-benn, hag evit Kroaz ar Vretoned.
Tanneguy Le Fèvre
Tanneguy Le Fèvre (pe Lefèbvre), Tanaquillus Faber e anv latin (Caen, 1615 – Saumur, 1672) a oa ul lenneg hag un troer gall eus ar.
Evansville
Evansville zo un anv-lec'h saoznek ha ne gaver nemet e Kanada hag e Stadoù Unanet Amerika.
Gerdarzh
Diwar an anv-tiegezh Evans, hag an dibenn-ger gallek ville.
Villanueva de San Carlos
Villanueva de San Carlos zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Milan Šufflay
Milan Šufflay (1879 e Lepoglava – 18 a viz C'hwevrer 1931 e Zagreb) a oa un istorour, skrivagner ha politiker kroat. Brudet eo e studiadennoù war Albania ha gantañ e voe savet ar romant skiant-faltazi kentañ e kroateg. Lazhet e voe gant servijoù kuzh Yougoslavia.
Studiañ a reas an istor e skol-veur Zagreb, betek tapout un doktorelezh. E-pad e studioù e teskas meur a yezh : galleg, alamaneg, italianeg, saozneg, ar yezhoù sklavek, latin, henc'hresianeg, ha diwezhatoc'h gresianeg modern, albaneg, hebraeg ha sañskriteg. Un istorour brudet e teuas da vezañ, gant e labourioù war istor Kroatia er Grennamzer ha war istor Albania, e dachenn labour pennañ. Displijout a rae d'un toullad broadelourien serb mennozhioù Šufflay hag a lavare e oa Albaniz diskennidi da Illirianed an Henamzer hag e oant diazezet pell zo er Balkanoù, kalz a-raok ar Groated hag ar Serbed.
E 1928, goude muntr ar politiker kroat Stjepan Radić e Parlamant Yougoslavia, e voe embannet ul levrig gant Šufflay, anvet Hrvatska u svijetlu svjetske historije i politike ("Kroatia e sklêrijenn istor ha politikerezh ar bed"), ma skrive e oa gwasket pobl Kroatia gant diktatouriezh Yougoslavia ha ma rankje bezañ dizalc'h. Sellet a rae ouzh ar stêr Drina evel ar vevenn etre Kroatia ha Serbia, hag etre sevenadurezh ar Gornaoueg ha hini ar Reter. Abalamour d'ar soñjoù-se moarvat e voe muntret, e Zagreb, gant servijoù kuzh Rouantelezh Yougoslavia. Ne voe graet enklask ebet evit kavout e vuntrerien. Da-heul e vuntr e voe kaset ul lizher gant Albert Einstein ha Heinrich Mann d'ar C'hevre Etrebroadel evit Gwirioù Mab-Den, e Pariz, da c'houlenn e vije gwarezet gwirioù ar skiantourien groat lakaet en arvar gant ar renad yougoslavat.
Hermine Reuss von Greiz
Hermine von Reuss, pe  Hermine Reuss von Greiz (Hermine Prinzessin Reuß (Altere Linie) en alamaneg) (Greiz 1887 - Frankfurt der Oder 1947 a oa ur briñsez alaman eil pried Wilhelm II (1859–1941). Ur marv iskis he doe. Merc'h e oa d'ar priñs Heinrich XXII von Reuss-Greiz ha d'e bried Ida Matilde Adelaida von Schaumburg-Lippe.
Milan Šufflay
Gant Šufflay e voe skrivet ar romant skiant-faltazi kentañ e kroateg ivez. Ne voe embannet nemet e 1998 avat.
Hermine Reuss von Greiz
Dimezet e voe d'ar priñs Joan Jordi von Schoenaich-Carolath ha pemp bugel o doe:
Addimeziñ a reas e 1922, pevar bloaz goude fin ar brezel-bed kentañ.
Lappland
Lappland (pe Lapland e saozneg) zo unan eus anvioù bro ar Samied e meur a yezh, pe rannoù anezhi.
Fuente el Fresno
Fuente el Fresno zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Saint-Priest
Saint-Priest zo un anv-lec'h gallek.
Lec'hioù all
Pevar zo e daou zepartamant:
Elesbed Loren
Elesbed Loren, pe Élisabeth Renée de Lorraine (1574-1635), a oa ur briñsez c'hall.
Gazzuolo
Gazzuolo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Elesbed Loren
Merc'h e oa da Charlez III Loren, ha da Claude de France (1547-1575). He zad a oa dug Loren, hag he mamm a oa merc'h d'ar roue gall Herri II.
En 1595 e timezas d'he c'henderv Masimilian I hogen bugel ebet n'o doe dre ma oa gaonac'h. Daoust da se en em gleve mat an daou bried. Lirzhin e oa en he yaouankiz, hogen tristaat a reas he doare gant an oad. Devodez e oa deuet Élisabeth da vezañ, ha gant ar relijion hag an oberoù a vadelezh e tremene ar braz eus hec'h amzer, rak karg politikel ne veze lezet ganti.
E deroù 1635 e rene ar vosenn ha mont a reas an Duged da repuiñ da vanati Ranshofen, tost da Braunau am Inn, e-lec'h ma varvas Elesbed d'ar 4 a viz Genver.
Pell amzer e voe klañv a-raok mervel. Buan ec'h addimezas hec'h intañv evit ober ur pennhêr d'e zugelezh.
Emañ he bez en iliz Sant Mikael e München. Lakaet e voe he c'halon hag he flugez en iliz Itron Varia Altötting.
Giuseppe Buonaparte
Da gentañ e oa alvokad, goude e voe politiker, kannad e Kuzul ar Pemp Kant, diplomat ha soudard. Gant e vreur Napoleone, anvet da impalaer e 1804, e voe anvet da briñs da gentañ, da roue Naplez goude (1806–1808), ha diwezhatoc'h da roue Spagn (1808-1813) dindan an anv José Iañ. E Spagn e oa lesanvet Pepe Botella (Job ar Voutailh) dre ma oa kontet da vezañ lonker, ur vrud savet d'ober goap, hag a reas berzh, petra bennak ma oa gaou. Goude Emgann Waterloo e tec'has da SUA gant ur bern arc'hant ha taolennoù istorel. Diwezhatoc'h e tistroas da Europa : da Vro-Saoz da gentañ, da Firenze goude.
Buhez
Ganet e oa Giuseppe Buonaparte e Corti e Korsika d'ar 7 a viz Genver 1768. Carlo Buonaparte e oa e dad ha Maria Letizia Ramolino e vamm. Pa voe badezet e voe anvet Giuseppe Napoleone Buonaparte. Breur henañ Napoleone Buonaparte e oa Giuseppe, rak marvet e oa an daou vugel all a oa bet ganet en e raok.
E vugaleaj a dremenas en Aiacciu, ma oa ti an tiegezh. Neuze e voe kaset da Vro-C'hall, da gêr Autun, d'ober e studi e-pad pemp bloaz. Skoliad mat-kenañ e oa, ha klasket e voe e gas d'ober studioù uhel da vout beleg, hogen nac'h a reas.
Mont a reas da studiañ al lezenn da Italia, da Bisa, en italianeg eta. Diplomet e voe eno en 1788, ha mont da alvokad en Ajaccio pa oa an Dispac'h gall o c'hoiñ. E 1789 e voe dilennet da brezidant distrig Ajaccio. Kargoù a bep seurt en doe, hag en 1793 e voe anvet da gomiser ar brezel, ur garg a roe tu da c'hounit arc'hant e-leizh o werzhañ pourvezioù brezel.
Quistello
Quistello zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia. 5200 a dud zo o chom enni. Ar stêr Secchia a dremen dre ar gumun.
Giuseppe Buonaparte
Buhez
Mignon e oa da Germaine de Staël, merc'h da Jacques Necker (bet ministr gant ar roue gall Loeiz XVI),  hag enebourez touet d'he breur Napoleon.
Spagn
Gant ar vrogarourien spagnol e veze graet Pepe Botella ("Job ar Voutailh") anezhañ, ha lesanvet e voe Pepe, el Rey de las plazuelas ("Job, roue ar plasennoùigoù") gant difennerien gwirioù Fernando VII e-pad Brezel Dizalc'hiezh Spagn (1808-1814).
1814-1815
Goude Emgann Pariz (1814), pa rankas e vreur Napoleon mont da Elba, ez eas Giuseppe en harlu da Suis. Pa zistroas Napoleon ec'h adkavas e vreur e Pariz.
Stadoù-Unanet
Goude Emgann Waterloo (Mezheven 1815) e kavas repu e Stadoù-Unanet Amerika, ma addimezas.
E miz Du 1839 e tivizas distreiñ da Europa. Treizhañ a reas ar meurvor war al lestr Philadelphia ha degouezhout e Londrez e fin ar miz. Bod a gavas en un ti pinvidik e Cavendish Square, hag ac'hano e klaskas kaout un tremen-hent da vont da Firenze. E 1840 e voe aozet distro ludu korf Napoleone da Bariz gant Adolphe Thiers, prezidant ar C'huzul, hag ar roue gall Louis-Philippe Iañ. Klask a reas Giuseppe Buonaparte mont di ha kemer perzh en arc'hantañ an darvoud, met nac'het e voe kement-se outañ. En aner ivez e c'houlennas kaout kleze an impalaer en Austerlitz hag un toullad armoù a oa d'e vreur.
E 1840 e varvas e vreur Lucien d'an 29 a viz Mezheven, ha tapet e voe Giuseppe gant droug-ar-moug, ma voe seizet kostez dehoù e gorf.
E Firenze e varvas d'an 28 a iz Gouere 1844, oadet a 76 vloaz.
Eured ha bugale
Dimezet e oa da Julie Clary, merc'h ur marc'hadour pinvidik-mor, eus Marseille, ha bugale o doe:
E c'hoar-gaer Désirée Clary a zimezas da Bernadotte, ofiser gall jakobin, deuet da vout jeneral, marichal ha ministr, ha goude roue Sveden.
Pinvidigezhioù
Deuet e oa Giuseppe Buonaparte da vezañ pividik, ha da gentañ dre brenañ ha gwerzhañ madoù ar stad jakobin  goude an Dispac'h e Korsika. Goude dre zimeziñ da Julie Clary, a oa pinvidik-mor he zad. Ha goude dre skrapañ arc'hant ar stad c'hall roet da c'hoprañ he servijerien er broioù aloubet, ha laerezh madoù hag oberennoù arzel en Italia hag e Spagn goude.
Pedro Muñoz
Pedro Muñoz zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Silencio (Rafael Hernández)
Silencio zo ur ganaouenn bet savet en doare bolero gant ar soner ha sonaozer puertorikan Rafael Hernández Marín.
Jean Baron
Prizioù
Aet eo ar maout gantañ:
Silencio (Rafael Hernández)
Ar gerioù
Duermen en mi jardín Kousket a ra em jardin las blancas azucenas, al lili gwenn, los nardos y las rosas ar spikanard hag ar roz (Y) mi alma, muy triste y pesarosa, (Ha) ma ene, trist-kenañ ha glac'haret, a las flores quiere ocultar a fell dezhañ kuzhat d'ar bleuñv su amargo dolor. e zoan c'hwerv.
(Yo) no quiero que las flores sepan (Me) ne fell ket din e oarfe ar bleunioù los tormentos que me da la vida ar poanioù a ro din ar vuhez Si supieran lo que estoy sufriendo Mar gouijent ar pezh emaon o c'houzañv Por mis penas llorarían también. Abalamour d'am doanioù e oueljent ivez.
Silencio, que están duermiendo Peoc'h, dre m'emañ o kousket los nardos y las azucenas. ar spikanard hag al lili. No quiero que sepan mis penas, Ne fell ket din ec'h anavezfent ma foanioù, porque si me ven llorando morirán, rak ma'm gwelont o ouelañ e varvint, porque si me ven llorando morirán, porque si me ven llorando morirán.
Karl von Hohenzollern-Sigmaringen (1785-1853)
Karl von Hohenzollern-Sigmaringen (1785-1853) a oa ur priñs alaman, mab da Aloys Anton von Hohenzollern-Sigmaringen ha da Amalie Zephyrine von Salm-Kyrburg.
Cyornis colonus
Cyornis colonus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Rhinomyias colonus da gentañ-penn (e 1898) gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an tri isspesad anezhañ en Indonezia :
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Cyornis pa voe lamet hini Rhinomyias.
Arondisamant Clermont-Ferrand
Arondisamant Clermont-Ferrand a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Eburones
An Eburones, pe Eburoned a oa ur bobl a oa o vevañ e Gallia Belgica. Hervez Julius Caesar e oant o vevañ etre ar stêrioù Roen ha Meuse, er gevred da zouaroù ar Venaped, er pezh zo deuet da vezañ Limbourg. Trec'het e voent gant Caesar e-pad Brezel Galia. Ha diwezhatoc'h e teuas ar vro annezet ganto da vezañ ul lodenn eus proviñs roman Germania Inferior.
Raoul de Godewarsvelde
Raoul de Godewaersvelde, pe Francis Albert Victor Delbarre (1928 – 1977) a oa ur c'haner gallek ganet e Lille. Kanañ a rae gant ul lazig anvet Les Capenoules. Kustum e oa da ganañ Quand la mer monte, skrivet gant e vignon Jean-Claude Darnal e 1968, evel er film Quand la mer monte sevenet gant Yolande Moreau, hag ar ganaouenn ranvroel P'tit quinquin.
En em grougañ a reas en un ti er C'hab Gris Nez.
Eburones
E 54 kent JK e voe taget an armeoù roman gant an Eburones, renet gant Ambiorix ha Catuvolcos, ha skoazellet gant an Nervii. Miliadoù a Romaned a voe lazhet en argad. O c'holl brasañ e voe e-pad Brezel Galia. Er bloavezh war-lerc'h e voe taget an Eburones gant Caesar ; lazhet e voe Catuvolcos met dont a reas Ambiorix a-benn da dec'hout. N'eo ket sklaer daoust hag ur bobl geltiek pe ur bobl c'hermanek e oa an Eburones. Daoust ma oant o vevañ e Gallia Belgica, e veze graet anezho gant Caesar Germani cisrhenani ("Germaned en tu-mañ d'ar Roen"), da lavaret eo Germaned a oa o vevañ er c'hornôg d'ar Roen. Koulskoude ez eus meur a abeg da soñjal e oant Kelted :
Roger Ebert
Roger Joseph Ebert a oa un skrivagner amerikan bet ganet d'an 18 a viz Mezheven, 1942 en Urbana, en Illinois ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 2013 e Chicago, Illinois.
Poull ar Vran
Poull ar Vran zo un anv-lec'h e Breizh.
Eburones
O anv
Keltiek e vefe o anv, duet diwar *eburo- « ivin » pe « hoc'h-gouez». Tostaet e vez ivez ouzh ar ger ibar, a zo ivin en iwerzhoneg, ouzh ar gerioù brezhonek evor hag efwr, e kembraeg. A-hervez e c'hounezent gwez-ivin d'ober gwaregoù ha saezhoù, ha gwelloc'h e oa o re eget re all Galia.
Anavezet eo an anv eburo el lec'hanvioù Yverdon, Embrun, Ivry, Ivrey, Évry, Ivry-la-Bataille, Eure, Evreux, Eburacum (York) ...
Arondisamant Clermont-Ferrand
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 73 c'humun zo en arondisamant Clermont-Ferrand bremañ.
Isidoro Sevilla
Isidoro Sevilla (Isidorus Hispalensis e latin), bet ganet marteze e Cartagena war-dro 556 ha marvet e Sevilla d'ar 4 a viz Ebrel 636, a oa un eskob spagnol a orin vizigot.
Lidet e vez d'ar 4 Ebrel
N'ouzer ket pelec'h e oa ganet met e dud a oa eus Cartagena. Mab e oa da Severiano pe Severino, eus un tiegezh hispanoroman a renk uhel, e vamm, Teodora pe Túrtura, a oa a orin Vizigot ha kar a bell d'ar rouaned.
Skridoù
Skridoù bet embannet e Paris, 1601; e Roma, 1797-1803
Quingentole
Quingentole zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Torre de Juan Abad
Torre de Juan Abad zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Gwendal Piégais
Gwendal Piégais zo ur skrivagner ganet e 1990. Mab-bihan eo da Ronan Caerleon.
Krouet en deus ar gelaouenn Nidiad a-gevret gant Malo Adeux ha Hoel Mahe e 2010. Skrivañ a ra barzhonegoù, danevelloù, testennoù a brederouriezh enni, ouzhpenn da droidigezhioù.
Kof-gar
Ar c'hof-gar (distaget [kof'kar]) eo lodenn a-drek traoñ gar un den, tre a-drek kribenn e c'har.
Helikon
Menez Helikon (e henc'hresianeg : Ἑλικών / Helikṓn, e gresianeg modern : Ελικώνας / Elikṓnas, ar pezh a dalvez "menez tort") zo ur menez e Boiotia, e Bro-C'hres, 1 749 m dezhañ, en norzh da Bleg-mor Korinthos.
Goito
Goito zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Kribenn-c'har
Ar gribenn-c'har eo tu a-raok lodenn izelañ gar un den, a-hed an askorn tibia, p'emañ ar c'hof-gar en tu a-drek.
Alopochen sirabensis
Alopochen sirabensis a zo ur spesad evned, aet da get, hag en dije bevet e-pad amzer c'heologel an holosen.
Kar nes eo d'ar skilwaz Egipt (Alopochen aegyptiaca) ha, gouez da skiantourien 'zo, bez' e vije un isspesad da Alopochen mauritiana (aet da get ivez).
Annez
Brosezat e oa e Madagaskar.
Torrenueva
Torrenueva zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Santez Nolwenn
Disoc'h un drouvesk eo bezoud santez Nolwenn pe santez Gwennoal war a hañval. Noal-Guen e oa anv ar barrez e 1373-1387, kent bout Santez-Noal e 1478 ha Noal-Pondivi hiziv. Eno emañ chapel Santez-Noal e kêriadenn Noal-Guen, a zo bet anvet Guen-Noual ivez. Roud zo eus ar barrez-se er pezh-c'hoari kerneveurek Beunans Meriasek ("Buhez sant Meriadog"). Meneg zo eus ur barrez anvet plu voala er gwerzennoù 2078 ha 2203 : W. Stokes a veneg un evezhiadenn digant Théodore Hersart de La Villemarqué ma tispleg ez eo Plu Noala ar Plebs Nuial a zo e Diellaoueg Redon (bloaz 1082) hag e Noal abati Verrepoz (1204) ; Noual a lenner en ur skrid eus 1274, hag an holl anvioù a gaver a zo evit Noal-Pondivi. Ar bomm kerneveurek plu Wyn Noala zo "parrez Gwenn Noal", ha Gwennoal eo anv brezhonek Noal-Pondivi hiziv.
Leon Sant Mark
Leon sant Mark (Leone di San Marco, pe Leone marciano, en italianeg) eo arouez an avielour Mark, ha hini kêr Venezia.
Die Moorsoldaten
Die Moorsoldaten (Soudarded an daouarc'heg) zo ur ganaouenn alamanek, savet e 1933 gant prizonidi eus Börgermoor, ur c'hamp-labour nevez digoret en Alamagn gant an nazied, evit dastum o eneberien bolitikel. E 1933 e oa 1,000 prizoniad eno, sokialourien pe komunourien anezho, kondaonet da daouarc'ha er geunioù. War droad ez aent da labourat, palioù gante, ha difennet e oa outo kanañ o c'hanaouennoù-stourm boas, ma voe ret dezho sevel re nevez.
Santez Nolwenn
Hervez Gw. ar Menn bepred, gwirheñvel eo e vefe bet ur sant pe ur santez anvet « Gwenn Noal » pe « Noal Gwenn », alese ar stummoù Gwennoal ha Noaluen, Nolwenn.
Fresney
Fresney zo un anv-lec'h gallek, eus Normandi, deuet eus ar ger latin fraxinetum.
Die Moorsoldaten
Oberourien
Gant ur mengleuzier alaman, Johann Esser (1896-1971), hag an aktour ha leurenner Wolfgang Langhoff, eo bet savet ar pozioù alamanek ; gant Rudy Goguel, implijad en ur stal-genwerzh, e voe savet an ton. O-zri e oant prizonidi e kamp-labour Börgermoor. Eno e voe kanet Die Moorsoldaten evit ar wech kentañ, d'an 28 a viz Eost 1933, da geñver ur Zircus Konzentrani ("Sirk ar C'hamp-bac'h), ha kontet eo bet an darvoud gant Rudi Goguel en e eñvorennoù . Daou zevezh goude e oa difennet outo kanañ ar ganaouenn.
Mari Manac'h
Marie-Louise Le Manac’h, anavezet evel Mari Manac'h, pe Mai Manac'h, pe "Lady Mond", zo ur Vreizhadez paour aet da binvidik, a oa bet ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1869 ha marvet d'ar 21 a viz Du 1949, e Benac'h.
Die Moorsoldaten
Oberourien
Prizonidi kamp Esterwegen, e Niedersachsen ivez, a vrudas ar c'han, hag en troas e kan-stourm enepnazi. En 1935, e Londrez, e klevas ar sonaozour Hanns Eisler repuidi alaman o kanañ anezhañ, hag e skrivas pegen fromet e voe gantañ : «Din - a skrivas-eñ - eo unan eus bravañ kanoù dispac'hel emsav etrebroadel ar vicherourien. Un dihell dispac'hel a dalvoudegezh vras eo.»
Gene Siskel
Eugene Kal "Gene" Siskel a oa un skrivagner amerikan bet ganet d'ar 26 a viz Genever 1946 en Chicago, Illinois ha marvet d'an 20 a viz C'hwevrer 1999 en Evanston, Illinois.
Otterford
Otterford zo ur gêriadenn e Somerset, e Bro-Saoz. 11,3 km zo ac'hano da gêr Taunton. Nepell emañ eienenn ar stêr Otter.
Santa Cruz de Mudela
Santa Cruz de Mudela zo ur gumun e proviñs Ciudad Real, e Kastilha-La Mancha.
Mari Manac'h
Buhez
Marie-Louise le Manac'h, a veze graet Mai Manac'h diouti gant an dud, a oa ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1869 e Benac'h. A-hed he yaouankiz e oa bet o vevañ e Milin Prad Gwegen, gant he zad, a oa miliner eno. Pa oa bet en oad da labourat e oa aet etrezek ar c'hêrioù : Sant-Brieg da gentañ, ha Pariz da c'houde. Dimeziñ a reas d'ur marc'hadour saoz, hag hi gantañ da Londrez. Eno e reas anaoudegezh gant unan eus ar brasañ binvidien saoz : Sir Robert Mond, "roue an nikel". Dimeziñ a rejont o-daou ha setu Mai Manac'h deuet da vezañ Lady. Dont a rae en-dro da Venac'h gwech ha gwech all. Ur perzh bras he deus bet Lady Mond e diorroadur kumun Benac'h. Evit he zri-ugent vloaz, e profas Sir Robert Mond domani Koad an Noz dezhi. Tremen a reas kalz amzer e-barzh ar vro adalek ar bloavezhioù 30. Dre he levezon e teuas he breur Jozef da vezañ Maer Benac'h. Hag hi a reas sevel un ti-post, un archerdi, sal ar festoù ha lakaat a reas cheñch gwerennoù an iliz.
War ar memes tro e oa dedennet bras Lady Mond gant ar sevenadur. Goulenn a reas digant Camille Le Mercier d'Erm embann e brezhoneg Buhez ar Pevar Mab Emon. Er bloavezhioù 1930 e tigemeras gourenerien deuet eus Kernev-Veur en he c'hastell e Koad an Noz. Asambles gant he breur hag un nebeud tud all e oa hi e penn ar FALSAB (Fédération des Amis des Luttes et Sports Athlétiques Bretons). Darempredoù he devoa c'hoazh Lady Mond gant luskad difenn sevenadur Breizh (gant Taldir Jaffrennou da skouer) hag anvet eo bet da "varzhez a enor" e Gorsedd Breizh. Degemer a reas ar varzhed en he c'hastell e 1937.
Camilla, pried roue
Camilla (ganet Camilla Rosemary Shand, da c'houde Parker Bowles, d'ar ) zo pried roue ar Rouantelezh-Unanet ha 14 rouantelezh all evel gwreg Charlez III.
Die Moorsoldaten
Oberourien
O labourat e oa bet Eisler gant lazoù-kanañ micherourien da sevel kanoù-stourm war gomzoù ar varzhed Bertolt Brecht hag Erich Weinert, ha kempenn a reas an ton evit e reiñ da ganañ da Ernst Busch. Enrollet e voe e Barcelona en 1936, fromus e voe rak perzh a gemeras meur a soudard eus ar golonenn Thälmann (Die Thälmann-Kolonne), eus ar Brigadas Internacionales, a oa deuet da Spagn da stourm a-enep ar faskourien. Brudet kaer e voe ar ganaouenn e-touez ar stourmerien alaman ha dre ar bed goude, gras da vouezh nerzhus Busch.
Er bladenn, anvet Seis canciones para la democracia, e oa: “Hans Beimler” (en enor d'ar c'hannad eus ar stollad KPD, bac'het en Dachau en 1933, hag a dec'has ac'hane, da vont gant ar Brigadas Internacionales, hag a varvas en emgann Madrid), “La columna Thälmann” (Die Thälmann-Kolonne), “La canción de las Brigadas Internacionales” (Lied der Internationalen Brigaden), “Los soldados del pantano”, “Los cuatro generales” ha “La canción del Frente Unido” (Einheitsfrontlied, skrivet gant Brecht).
Lec'h
E Niedersachsen, e gwalarn Alamagn, emañ Börgermoor. Hiriv emañ e kumun Surwold, nepell diouzh Papenburg, ar gêr war lez an Ems ma oa ar c'hamp bras. Ur monumant-koun hag un Dokumentations- und Informationszentrum (DIZ) Emslandlager, zo e Papenburg.
En alamaneg
E 1936 e voe kempennet son Langhoff hag Esser gant ar sonaozer Hanns Eisler, a laboure gant Bertolt Brecht, evit ar c'haner Ernst Busch. Hennezh, en 1937, a yeas da stourm gant ar Brigadennoù etrebroadel a oa oc'h en em gannañ e Brezel Spagn. Eno e voe kanet gant an Alamaned enepnazi ha brudet-kaer.
C'hwec'h poz a voe savet gant Langhoff hag Esser, hep kontañ an daou ziskan. Alies e chomer hep kanañ an eil, an trede, hag ar pevare poz eus an doare orin, war al leurennoù pe en enrolladurioù. Ar brizonidi a vez graet moorsoldaten anezho da lavarout eo soudarded ar geunioù.
Die Moorsoldaten ,
1
Wohin auch das Auge blicket. Moor und Heide nur ringsum. Vogelsang uns nicht erquicket. Eichen stehen kahl und krumm.
2
Hier in dieser öden Heide
wo wir fern von jeder Freude
hinter Stacheldraht verstaut.
3
Santez Nolwenn
Met ur santez gembreat e c'hellfe Nolwenn bezañ, rak damheñvel eo mojenn he buhez ouzh hini Gwenvred, ur werc'hez ha merzherez bet ganet dindan ren Cadfan ap Iago, roue Gwynedd er, hag a voe dibennet gant ur priñs Karadog. Candida ("Gwenn") e voe lesanv Gwenvred abalamour da c'hlanded he buhez. Marteze ez eo bet droukvesket Gwynedd ha Gwened gant ar gloaerien.
Mari Manac'h
Buhez
E-penn kentañ prantad Vichy e oa bet toullbac'het Lady Mond e Gwengamp e-pad meur a viz. Retorn a reas goude-se da vourk Benac'h da dremen ar peurrest eus he buhez. Ober a reas ma vije savet ur c'hastell diwar stumm hini Koad an Noz: Kastell Mond.
Berenike
Berenike zo un anv-plac'h gresianek, deuet da vout Berenice pe Berenis e meur a yezh.
Gerdarzh
Diwar Βερενίκη / Berenike, doare makedoniek an anv Pherenike, dougerezh an trec'h, diwar pherein, "dougen", ha nike, "trec'h").
Die Moorsoldaten
En alamaneg
Morgens ziehen die Kolonnen
Graben bei dem Brand der Sonne,
4
Heimwärts, heimwärts jeder sehnet,
zu den Eltern, Weib und Kind.
Manche Brust ein Seufzer dehnet,
weil wir hier gefangen sind.
5
Auf und nieder geh´n die Posten, keiner, keiner kann hindurch. Flucht wird nur das Leben kosten, vierfach ist umzäunt die Burg.
6
Doch für uns gibt es kein Klagen, ewig kann nicht Winter sein, einmal werden froh wir sagen: Heimat du bist wieder mein.
E saozneg
Deuet e vije ar c'han alamanek da Vro-Saoz gant prizonidi eus Börgermoor, dieubet eus ar c'hamp hag aet di da repuiñ. E saozneg ivez e voe kanet e brezel Spagn.
Peat Bog Soldiers
Far and wide as the eye can wander, Heath and bog are everywhere. Not a bird sings out to cheer us. Oaks are standing gaunt and bare.
Up and down the guards are marching, No one, no one can get through. Flight would mean a sure death facing, Guns and barbed wire block our view.
E galleg
Deuet eo Die Moorsoldaten da vezañ Le Chant des Déportés (arabat droukveskañ gant ar c'han hebreek a vez kanet gant ar Yuzevien) e Bro-C'hall, pe Le Chant Des Marais, ha war un dro ur c'han broadel gall, kanet gant lazoù-kanañ a bep seurt, re an arme c'hall evel-just, ha gant al Légion étrangère zoken. Neuze e vije bet kanet ivez gant Nazied kozh repuet en arme c'hall, pa oa bet savet ar c'han-mañ gant o enebourien bolitikel, enepnazied touet.
Disheñvel eo spered an doare gallek diouzh an doare orin eta, en diskan bepred. Muioc'h e tenn d'ur c'hlemmgan eget d'ur c'han stourm, evel er yezhoù all.
Daou zoare gallek zo e gwirionez, tostik an eil ouzh egile avat, hag an eil doare an hini a vez kanet en arme c'hall, ma kaner "ma patrie" e-lec'h "liberté". Setu ar c'homzoù anezho : Loin vers l'infini s'étendent De grands prés marécageux Et là-bas nul oiseau ne chante Sur les arbres secs et creux
Où nous devons sans cesse Piocher, piocher.
Dans ce camp morne et sauvage Entouré de murs de fer Il nous semble vivre en cage Au milieu d'un grand désert.
Bruit des pas et bruit des armes Sentinelles jours et nuits Et du sang, et des cris, des larmes La mort pour celui qui fuit.
Mais un jour dans notre vie Le printemps refleurira. Liberté, liberté chérie Je dirai : « Tu es à moi. »
Où nous pourrons revivre, Aimer, aimer. Loin vers l’infini s’étendent Des grands prés marécageux. Pas un seul oiseau ne chante Sur les arbres secs et creux.
Où nous devons sans cesse Piocher, piocher
Dans le camp morne et sauvage Entouré de murs de fer Il nous semble vivre en cage Au milieu d'un grand désert
Bruit des chaînes et bruit des armes, Sentinelles jour et nuit, Et du sang, des cris, des larmes, La mort pour celui qui fuit.
Mais un jour dans notre vie, Le printemps refleurira Libre enfin, ô ma patrie, Je dirai tu es à moi.
Où nous pourrons sans cesse Aimer, aimer
Kan all
Ur ganaouenn all zo bet savet war an ton-se diwar-benn gwirioù ar merc'hed, anvet Hymne des femmes, pe Kan an MLF, ,.
E spagnoleg
Deuet e oa an doare alamanek, hag an hini saoznek ivez, da vezañ unan eus kanoù-stourm ar Republikaned, met n'eo nemet e 1997 e voe troet e spagnoleg gant Quico Pi de la Serra ha Pere Camps, evit ar bladenn “No Pasarán”, ma klever Pi de la Serra o kanañ kanaouennoù eus Brezel Spagn. Pantano zo geun, ha stank ivez.
I
Todo cuanto el ojo abarca
está muerto no hay amor
Ni un pájaro nos alegra
Los robles desnudos nos dan temor.
II
Nos vigila la guardia dura
¿Quién podría escapar?
Huir es la muerte segura
si disparan es para matar.
III
El invierno pronto pasará
Skarpin
Skarpinoù zo botoù moan a c'haller lakaat ha tennañ hep o frennañ war an troad. Gwisket e vezont gant ar merc'hed ha darn a vez seulioù uhel dezhe.
Die Moorsoldaten
E spagnoleg
Llegará el día que gritemos contentos
Skarpin
Dont a ra an anv eus ar ger italianek "scarpino" (botez vihan).
Die Moorsoldaten
E spagnoleg
Por fin la patria nuestra será.
E brezhoneg
Daou zoare zo, hervez an diskanoù:
I
Diskan kentañ
(Diskan kentañ, eil doare
II
III
IV
Eil diskan
Levrlennadur
-
- -
Tourz (steredeg)
An Tourz (Aries, berraet en Ari) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh. Unan eus steredegoù ar Zodiak eo.
Solomana Kante
Solomana Kante pe Souleymane Kante (1922-1987) a oa ur skrivagner eus Ginea en deus ijinet ar skritur nkoek, ul lizherenneg evit ar yezhoù mandingek komzet e kornôg Afrika. "N'Ko", anv ar skritur, a dalvez "me a lavar" er yezhoù-se.
Krouet e voe ar skritur-se gant Solomana Kante e 1949, evel ur respont d'ar pezh a veze lennet ha klevet alies d'an ampoent, d'ar gredenn ne oa ket gouest tud Afrika da lenn ha da skrivañ. A-raok taol-arnod Soloman Kante ne oa anavezet en e vro nemet doareoù-skrivañ ar galleg hag an arabeg. Implijet e voe ar skritur nkoek da gentañ e Kankan, e Ginea ; goude-se en em ledas er broioù all ma vez komzet yezhoù mandingek e kornôg Afrika.
Otter
Otter eo anv saoznek hag alamanek an dourgi (Lutra lutra), hag un anv-lec'h saoznek.
Yezhoù panoek
Panoeg a zo ur familh-yezhoù komzet e Perou, kornôg Brazil ha Bolivia. Un skourr eus familh ar yezhoù pano-takanoek eo.
Lantheuil
Lantheuil a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant div gumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Ponts-sur-Seulles.
Tarv (steredeg)
An Tarv (Taurus, berraet e Tau) zo ur steredeg eus an hantervoul norzh. Unan eus steredegoù ar Zodiak eo.
Gevelled (steredeg)
Ar C'hevelled (Gemini, berraet e Gem) zo ur steredeg eus ar zodiak.
Arondisamant Issoire
Arondisamant Issoire a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Issoire e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 116 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 134 c'humun zo en arondisamant Issoire bremañ.
Barzhoniezh lourennek
Dav eo lakaat kemm etre ar stumm-mañ hag ar varzhoniezh lourennek en Henc'hres, ma veze kanet ar gwerzennoù ha sonet gant ur benveg dre gerdin (kithara, pe al lourenn). Ar ger gallek lyre a zeu ag an henc'hresianeg λύρα (lyra, al lourenn), hag arveret e voe gant Aristoteles da daolenniñ tri rummad barzhoniezh : an hini lourennek, an hini zramatek, hag ar veurgan. Unan ag ar c'hentañ stummoù a lennegezh eo ar varzhoniezh lourennek.
Margaret Wilson
Margaret Wilson (war-dro 1667 – 11 a viz Mae 1685) a oa ur grennardez skosat eus Baile na h-Ùige a voe lakaet d'ar marv dre veuziñ dre an abeg ma nac'he touiñ da zisklêriañ e oa ar roue Saoz James VII e penn Iliz Bro-Skos. Ganti e varvas ur vaouez all, Margaret McLachlan ; the Wigtown Martyrs ("Merzherezed Wigtown") a vez graet eus o-div. Brudetoc'h eo anv Margaret Wilson peogwir e oa an hini yaouankañ.
Istor pe vojenn
Marv Wilson zo kaoz anezhañ er romant The Daughter of Time gant Josephine Tey e 1951.
Cyornis olivaceus
Cyornis olivaceus (Rhinomyias olivaceus kent) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Muscicapidae.
Anvet e voe Cyornis olivacea (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).
Boued
Bevañ a ra diwar gelien peurvuiañ ha kemer divellkeineged bihan all ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Cyornis pa voe lamet hini Rhinomyias.
Krank (steredeg)
Ar C'hrank (Cancer, berraet e Cnc) zo ur steredeg eus ar zodiak.
Hoel Mahe
Hoel Mahe zo un danevellour, troour hag ur c'hazetenner bet ganet e 1990. Bez' ez eo unan eus ar re o deus krouet ar gelaouenn Nidiad e 2010, gant Malo Adeux ha Gwendal Piégais. Skrivañ a ra danevelloù enni dreist-holl.
Leon (steredeg)
Al Leon (Leo; berradur Leo) zo ur steredeg eus ar zodiak.
Beauf
Beauf (distaget: ) a zo ur ger gallek, deuet diwar berradur "beau-frère" (breur-kaer), brudet gant Cabu, evit ober anv eus unan bennak, stereotip an den dizesk, diseven, displed, dichek ha spered berr, ha lorc'h ennañ o vezañ evel-se. Disprizout a ra ar merc'hed ha gouennelour eo, ha barrek e vez da reiñ diouzhtu barnadennoù ha soñjezonoù sonn war traoù kemplezh eus ar gevredigezh, hep klask studiañ an afer, met kavout a ra dezhañ eo diazezet e soñjoù war ar "skiant vat", kaset war-raok gant rakvarnioù strizh.
Ar "Beauf" kentañ treset gant Cabu a oa un den kofek ha mourraouek, lonker pastis ha bier. Adalek ar bloavezhioù 1990 e tresas Cabu Le Nouveau Beauf, yaouankoc'h ha muioc'h diouzh "spered kêr", gant ur c'hatogan, prest atav da brenañ traoù diouzh ar c'hiz.
Riwal Huon
Bez' ez eo Riwal Huon ur skrivagner ha romantour brezhonek.
Ganet eo Riwal Huon e Brest d’an 31 a viz Here 1957 en ur familh troet gant ar yezh hag al lennegezh vrezhonek. E dad e oa Ronan Huon, diazezour ha lusker ar gelaouenn Al Liamm, a voe lidet ar 400vet niverenn e 2014, hag Elena ar Miliner e vamm, eus ur familh skrivagnerien vrudet a Vro-Wened. Tri breur en deus : Gwenael hag a ra kalzik war-dro Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerien, Tudual, rener Al Liamm, ha, Herve hag a ra kalzik ivez war-dro ar gelaouenn-se, dreist-holl al lodenn deknikel. Amunuzer eo deuet da vezañ hag aet eo da chom da Sant-Hern e-kichen Karaez. Dimezet eo gant ur vaouez eus ar vro-se, ha bet o deus asambles tri a vugale : Lanwenn, Maodez ha Brieg. Tamm-ha-tamm ez eo deuet Riwal Huon da skrivañ, danevelloù da gentañ hag e 2010, ur romant Ar Marc’h Glas.
Yaouankiz ha studioù
Ganet eo Riwal Huon e Brest e-lec’h en deus bevet ugent vloaz kentañ e vuhez. Eno eo en deus tapet e vachelouriezh. Goude se ez eo aet da Roazhon da heuilh studioù war ar saozneg ha bet en deus e zesteni-studi DEUG war ar yezh-se, an “Diplôme d’Etudes Universitaires Générales”. Ne oa ket gwall droet gant ar studioù d’ar c’houlz-se hag aet eo da zeskiñ bezañ ebenour da Landerne. Diwar neuze, tapet e CAP gantañ pe ar “Certificat d’Aptitude Professionnel” ez eo aet da labourat da Greiz-Breizh, d’ar Poc'hêr, da vro Karaez. Eno e kavas labour, en em stalias war e gont e-unan, e timezas hag e tiazezas ur familh vihan a vrezhonegerien. Eno emañ c’hoazh o vevañ. Er bloavezhioù ’80 pa ‘n em stalias e komze an holl dud pe dost brezhoneg e bro Karaez, dreist-holl war ar maez.
Oberennoù lennegel hag oberennoù all
Skrivet en deus Riwal Huon kalzik a draoù dija e brezhoneg, dreist-holl danevelloù, kanaouennoù ha barzhonegoù. Skrivañ e brezhoneg a zo un dra a-bouez evitañ rak e yezh eo hag ouzhpenn yezh ar vro. Lavarout a ra ne vefe ket gouest da skrivañ e galleg rak n’eo ket e yezh hag ouzhpenn e soñj dezhañ ne vefe ket brav e c’halleg. Levezonet eo bet evit a sell ouzh ar skrivañ gant e dad Ronan Huon.
Ar skrivañ
Tri bloaz eo bet o skrivañ ar romant Ar Marc'h Glas. Klasket en deus reiñ liv d’e vrezhoneg, liv brezhoneg bro Karaez, ha dre se diskouez an diforc’hioù a c’hell bezañ etre ar brezhoneg evel ma veze komzet gwechall war ar maez hag ar brezhoneg a vez komzet bremañ e kêr. Neuze e krog an danevelliñ en un doare gorrek pe difonn a-walc'h hag a feur ma tremen an amzer, a feur ma teu an istor da vezañ muioc'h eus kêr, ez a ar skrid war-raok da heul an darvoudoù fonnusoc'h-fonnusañ. Digor ec'h echu an istor, rak c'hoantaet en deus lakaat war-wel ez a an istor hag ar vuhez war zigeriñ ivez. Kroget e oa da skrivañ an istor-mañ en trede gour, met dre ma ne oa ket en e aes ken er mod-se da gontañ, e tivizas lakaat anezhañ er gour kentañ, hag e voe aezetaet dezhañ an danevelliñ. Lavaret en deus da skolajidi eus Diwan ne skrivo heuliadenn ebet d'an istor-mañ, rak kavet en deus diaes a-walc'h skrivañ evel-se e-pad tri bloaz. N'eo ket sur en em lakfe adarre da skrivañ romant ebet ken. Plijusoc'h e kav sevel danevelloù berr.
Sněžka
Sněžka (Sněžka, e tchekeg, Śnieżka, e poloneg, Schneekoppe en alamaneg), 1,603 metr uhelder dezhañ, eo ar menez uhelañ e Tchekia hag e menezieg Krkonoše. Emañ war an harzoù etre Silezia, e Polonia, ha Bohemia, e Tchekia.
Bez’ eo ar gern ma vez ar muiañ a dud er menezioù Krkonoše. Gallout a reer mont di adalek Karpacz e Polonia ha Pec pod Sněžkou e Tchekia. E-pad ar goañv e vez kalz tud o tont di da skiañ.
Charles Bronson
Charles Dennis Buchinsky, anavezetoc'h gant e anv aktor Charles Bronson, a zo un aktor amerikan, a orin lituanian bet ganet d'an 3 a viz Du 1921 en Ehrenfield, e Pennsylvania, ha marvet d'an 30 a viz Eost 2003, e Los Angeles (Kalifornia).
Buhez personel
Dimezet eo bet gant Jill Ireland.
Joan Plowright
Joan Ann Plowright, Baroness Olivier of Brighton, DBE, anavezet evel Dame Joan Plowright, bet ganet d'an 28 a viz Here 1929 e Brigg (Lincolnshire, Bro-Saoz) a zo un aktourez soaz, er c'hoariva kenkoulz hag er sinema. Trede pried e voe da Laurence Olivier.
Liammoù diavaez
Joan Plowright war IMDb
La Jangada
La Jangada pe La Jangada, 800 lieues sur l'Amazone, zo ur romant polis hag avanturioù gant Jules Verne, embannet en 1881.
Ur jangada zo ur radell, amañ ur pezh radell bras, anezhi gwez o tiskenn gant ar stêr.
Emañ Joam Garral o tont eus Pérou, hag o tiskenn ar stêr Amazon evit mont da euredin e verc'h da gêr Belém do Pará, en aber.
García Iañ
García Iañ zo anv meur a roue.
Malo Adeux
Malo Adeux zo ur skrivagner ha soner breizhat, bet ganet e 1990.
Krouet en deus ar gelaouenn Nidiad gant Gwendal Piégais ha Hoel Mahe e 2010. Skrivañ a ra barzhonegoù ha testennoù a gomz-plaen enni. Ul lod eus e bennadoù zo a-zivout ar vurutellat lennegel, ivez.
Mab eo da Weltaz Adeux eus strollad EV. Skrivañ a ra kanaouennoù e brezhoneg a gan e-unan pe er strollad Prim pe e hini Load. Kemeret en deus perzh e albom e dad anvet Eyjafjallajökull e 2017. E 2018 en deus embannet ur bladenn eponim gant titloù bet skrivet gantañ e-unan evel Dindan da groc'hen pe Plaver².
Arondisamant Riom
Arondisamant Riom a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Riom e 13 kanton (betek 2014) hag e 137 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 155 kumun zo en arondisamant Riom bremañ.
Clive Dunn
Clive Robert Benjamin Dunn a oa un aktour saoz bet ganet d'ar 9 a Du 1920 e Londrez, e Bro-Saoz ha marvet d'ar 6 a viz Du 2012.
Cegidfa
Cegidfa (Guilsfield e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e biz kontelezh Powys. Emañ en hanternoz da gêr Y Trallwng.
Kresket buan eo poblañs ar gêriadenn e dibenn an. Eus war-dro 1300 eo al lodennoù koshañ eus an iliz, gouestlet gant sant Aelhaearn.
E 2001 e oa 1,640 a dud o chom e kumuniezh Cegidfa. E 2011 e oa 1,727 a annezidi ha 264 anezho a oa kembraegerien (15,7%).
Karkailh
Karkailh zo louzoù hag a vleugn e dibenn an hañv.
Oaziz
Oaziz (diwar ar gresianeg ὄασις / óasis) a reer en douaroniezh eus un dachenn strujus en dezerzh, stummet diwar douar gleb pe diwar ur boullennad dour tost a walc'h dindan an douar, pe a wechoù e-kichen un oued.
Veneti (Adria)
Ar Veneti (e latin) pe Veneted (stumm brezhonekaet) a oa ur bobl eus an Henamzer a veve e hanternoz ar pezh zo bremañ Italia, etre an Alpoù ha goueled Mor Adria (rannvro Veneto hiziv).
Oaziz
Pouezus-tre eo bet atav perzh an oazizoù e diazez an hentoù kenwerzhel, pa c'helle tud ar c'haravanennoù kavout enno peadra da evañ ha da zebriñ. Al lec'hioù-se a c'hell bezañ ivez lec'hioù da gejañ gant tud all rak lec'hiet int war groashentoù en dezerzh.
Veneti (Adria)
Ur yezh indezeuropek a veze komzet ganto, anavezet dre un 300 enskrivadur bennak eus ar mare etre ar VIvet kantved kent JK hag ar I kantved kent JK. Moarvat e oa kar o yezh da yezhoù all komzet en amzer-se e ledenez Italia.
En Italia e reer Paleoveneti anezho, evit lakaat kemm etre ar boblad-se hag an dud zo o chom e rannvro Veneto bremañ hag a reer Veneti anezho en italianeg.
N'eo ket sklaer peseurt darempred a c'hallfe bezañ etre Veneti goueled Mor Adria ha Weneted Arvorig, ar bobl c'halian a veve gwechall e bro Gwened. Hervez an douaroniour Strabon, e oa deuet Weneted eus arvor Galia d'ober o annez en arvor Mor Adria. Met hervez skrivagnerien all, evel Titus Livius, e oa gwirizoù ar Veneti e bro ur bobl anvet Eneti pe Enetoi, annezet en arvor kreisteiz ar Mor Du en amzer Brezel Troia. Bezet a vezo e c'hallfe bezañ un darempred etre anvioù meur a bobl, e meur a lec'h en Europa : Veneti, Venedi pe Venedae, meneget gant Tacitus (Veneti (Vistula)), Veneti Italia ha Weneted Arvorig,.
Abred e teuas ar Veneti da gaout darempred gant ar Romaned. Dont a rejont da vezañ keodeourien roman e 49 kent JK, evel annezidi all Gallia Cisalpina. Dindan ren an impalaer Augustus e oa deuet o bro da vezañ unan eus rannvroioù Italia anvet Venetia et Histria, hag Aquileia e oa ar gêr-benn. E-touez kêrioù all bro ar Veneti e c'haller menegiñ Patavium (Padova) pe Verona.
E mareoù diwezhañ diskar an Impalaeriezh roman e voe savet Venezia war an aod, ha kreskiñ a reas ar gêr-se tamm-ha-tamm betek dont da vezañ ur galloud bras en Europa er Grennamzer.
Vincent Cosmao
Ur beleg ha teologour dominikan e oa Vincent Cosmao, ganet e 1923 e Plogoneg, hag aet da Anaon d'an 10 a viz Meurzh 2006.
Christopher Plummer
Arthur Christopher Orme Plummer a zo un aktor kanadian bet ganet d'ar 13 a viz Kerzu 1929 en Toronto, Ontario, e Kanada.
Vincent Cosmao
Labourerien-douar e oa e dud. Dont a reas da vezañ ezel eus Urzh ar vreudeur prezegerien. Beleget e voe e 1949. Bet eo bet aluzener studierien Lyon (19550-1955) ha Dakar (1955-1965).
Galvet e voe e 1965 gant Louis-Joseph Lebret da zont d'e skoazellañ en IRFED (Institut international de recherche et de formation éducation et développement). Pa varvas Louis-Joseph Lebret e 1966 e teuas Vincent Cosmao da vezañ rener. Kendelc'her a reas war hent krouer Économie et humanisme, o heuliañ kelennadurezh al lizher-meur dans l’esprit Populorum Progressio.
E 1971 e krouas ar greizenn Lebret, staliet e Jeneva, evit studiañ al liammoù etre feiz ha diorroadur. Rener anezhi eo bet betek 1983, prezidant e-pad daou vloaz goude. Reiñ a reas lañs d'ar gelaouenn Foi et développement e 1972. Kenlabourat na reas gant an denoniour Roland Colin hag ar skolveuriad brazilian Héron de Alencar peurgetket. Dont a reas anv ar gelaouenn da vezañ Développement et civilisations e 2006. Kemeret e voe plas Vincent Cosmao gant Sergio Regazzoni.
Bet eo bet priol kouent Sant-Jakez e Pariz adalek 1988 betek e varv. Kemeret en deus perzh er bodad labour bet savet gant an UNESCO e 1988 evit dielfennañ al lizher-meur Sollicitudo Rei Socialis bet embannet gant ar Pab Yann-Baol II.
Goude ma voe bet embannet Populorum Progressio e krouas Paol VI ar Gomision pabel Justis ha Peoc'h e 1967. Bet eo bet ar c'hardinal Roger Etchegaray he frezidant ha Vincent Cosmao un ezel oberiant. Bet eo bet ivez kuzulier teologel ar CCFD ( Comité catholique contre la faim et pour le développement) e-pad ugent vloaz.
Barged Kuba
Ar barged Kuba a zo un evn-preizh, Chondrohierax wilsonii an anv skiantel anezhañ.
Annez
Brosezat eo al laboused e Kuba. En arvar bras emaint dre na chomfe nebeutoc'h a zaou c'hant ha hanter-kant anezhe.
Darjeeling (disheñvelout)
Darjeeling a zo
Gwerc'hez (steredeg)
Ar Werc'hez (Virgo, berraet e Vir) zo ur steredeg eus ar zodiak.
Maureen O'Hara
Labourat a reas alies gant ar sevener John Ford hag an aktour John Wayne.
Richard
Richard zo un anv-badez alamanek, gallek ha saoznek.
Rouaned Bro-Saoz
Gwelit ar pennad Richarzh evit roll Duged Normandi ha priñsed all.
Enez Margarita
Enez Margarita zo anv meur a enezenn er broioù spagnolek.
Cyornis oscillans
Cyornis oscillans (Rhinomyias oscillans kent) a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Microeca oscillans da gentañ-penn (e 1897) gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad emañ brosezat an daou isspesad anezhañ en Indonezia :
Rummatadur
Lakaet e voe er genad Cyornis pa voe lamet hini Rhinomyias.
Balañsoù (steredeg)
Ar Balañsoù (Libra, berraet e Lib) zo ur steredeg eus ar zodiak.
Bagnères
Bagnères zo un anv-lec'h gallek ha hini meur a gumun e Bro-C'hall.
Stefan George
Da gentañ e rae gant ar simbolouriezh a-raok pellaat diouzh al luskad hag ar mennozh a genedelouriezh, pe "an arz evit an arz". E deroù an e teuas da vout e penn ur c'helc'h lennegel anvet  "Kelc'h George" (George-kreises) hag ennañ e tiorroas e selloù war ar genedelouriezh hag ar brederouriezh.
Saint-Paul (Hautes-Pyrénées)
Saint-Paul (Sent Pau de Nestés en okitaneg) zo ur gumun c'hall en departamant Hautes-Pyrénées, e Bro-C'hall, e-kichen Bagnères-de-Bigorre.
La Cambe (Calvados)
La Cambe a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas trizek den nann soudard e La Cambe abalamour d'ar brezel, lod anezhe a voe lazhet gant minennoù.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Ar vered
Arondisamant Thiers
Arondisamant Thiers a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Puy-de-Dôme hag e rannvro Auvergne-Rhône-Alpes.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Thiers e 6 kanton (betek 2014) hag e 43 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Puy-de-Dôme d'ar 1 a viz Genver 2017. 44 c'humun zo en arondisamant Thiers bremañ.
Meghan, Dugez Sussex
Megan, dugez Sussex (, ganet Rachel Megan Markle d'ar ) a zo un amerikanez bet aktourez hag ezel eus familh real Breizh-Veur abaoe hec'h eured gant Harry, Dug Sussex, mab yaouankañ ar roue Charlez III e 2018. Dimezet e oa bet gant Trevor Engleston etre 2011 ha 2013. Daou vugel he deus bet gant Harry, Archie ha Lilibet Mountbatten-Windsor. Asambles gant he gwaz, ne gemer ket Megan perzh ken e buhez ar familh real abaoe 2020.
Amy Poehler
Amy Meredith Poehler, ganet e Newton (Massachusetts, Stadoù-Unanet Amerika) d'ar 16 a viz Gwengolo 1971, zo un aktourez hag ur fentigellourez stadunanat.
François Marie Falquerho
Beleget e voe e 1878. Person e voe e Ploveren e lec'h ma'z eas da anaon.