cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harmonia
Tro-c'houzoug ar wallchañs
Fayllos ur penn-brezel eus Fokis, er Brezel Sakr (352 kent JK) a laeras an dro-c'houzoug d'he reiñ d'e serc'h. He dougen a reas-hi ur pennad. Treiñ foll a reas he mab, c'hwezhañ an tan en he zi, ha devet e voe ar vamm.
Harmonia a oa, hervez un doare all, eus Samothrake, ha merc'h da Zeus hag Elektra, ha c'hoar da Iasion, an hini a ziazezas al lidoù sakr en enez.
Tost eo Harmonia da Afrodite Pandemos, doueez ar gengarantez etre an dud, an urzh hag an unvaniezh, a glot gant Concordia ar Romaned.
Nz (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Nz, nz implijet gant meur a yezh komzet en Afrika evit skrivañ ar son kensonennel |/n͡z/, /ⁿz/, /n͡ʒ/ pe /ⁿʒ/.
Frédéric Chopin
Fryderyk Franciszek Chopin, gallekaet alies e Frédéric Chopin (22 a viz C'hwevrer pe 1 a viz Meurzh 1810 e Żelazowa Wola - 17 a viz Here 1849 e Pariz) a oa ur sonaozour polonat eus ar marevezh romantek. Lakaet e vez da sonaozour-piano pennañ. Karour George Sand e oa.
Digne-les-Bains
Digne-les-Bains (Dinha en okitaneg, Digno e doare Mistral) eo pennlec'h an departamant gall Alpes-de-Haute-Provence.
Ardamezioù
En glazur e vlourdilizenn en aour heuliet ouzh kab gant ur groazigan en gul, ouzh lezioù gant div pennlizherenn L penn ouzh penn en argant, hag ouzh beg gant ur pennlizherenn D ivez en aour.
Monumantoù ha traoù heverk
An iliz-veur a zo bet treuzkaset en e lech nevez er bloaz 1591.
Yezhoù finnek-ougrek
Un isfamilh eus ar yezhoù ouralek eo ar yezhoù finnek-ougrek.
Perzhioù boutin
Sklaer eo ivez e teu ar yezhoù a-vremañ holl eus ur gent-yezh voutin rak heñvel eo ivez o yezhadur dre vras, oc'h implijout meur a gaz.
Renkadur
Yezhoù ougrek Yezhoù finnek-permek
Bastìa
Bastia (e korseg: Bastìa) a zo ur gêr hag ur porzh eus Korsika. Pennlec'h an departamant Korsika-Uhel eo ha 43 000 a dud a oa o vevañ e kêr e 2010.
Emgann Melle
left|thumb|Monumant d'ar vartoloded ag ar [[Brigadenn Ronarc'h|Vrigadenn Ronarc'h e Melle.]] Emgann Melle a c'hoarvezas e penn-kentañ ar Brezel-bed kentañ, adalek an 9 betek an 11 a viz Here 1914, e Melle (Belgia) hag er c'hêriadennoù tro-dro. Ar Vrigadenn Ronarc'h ha Belgiz en em gannas a-enep d'al Lu alaman en ur zifenn bourc'h Melle. Pal ar Fransizion ha Belgiz a oa derc'hel digor an hent evit ma c'hellje al lodennoù bras eus Lu Belgia tost kelc'hiet en Antwerpen achap betek Kornôg-Flandrez. Dont a rejont a-benn. Ar Vrigadenn Ronarc'h a gollas daouzek martolod (bet lazhet), un hanter-kant bennak a voe gloazet hag unan a voe prizoniet d'an Alamaned. Lazhet e voe eizh soudard belgiat da nebeutañ. E-tro tri c'hant soudard alaman a voe lazhet en afer.
Vienne (kêr)
Vienne (Vièna en arpitaneg, Viana en okitaneg, Viena del Delfinat e katalaneg, Vienna Allobrogum e latin) zo ur gêr eus Daofinez, e departamant gall an Isère.
Istor
Kêr-benn an Allobroged e oa e Galia gozh.
Samuel Bellamy
Ur bajenn disheñvelout Bellamy a zo ivez.
Samuel Bellamy (?- 1717) a oa ur flibister saoz, anvet ivez Black Sam pe Black Bellamy, ha lesanvet Priñs ar Vorlaeron. E vugaleaj a gasas en Devonshire. Hervez lod en dije kuitaet Bro-Saoz evit mont da Amerika gant ar pal dont da vezañ pinvidik. Unan bennak a roas argant a-walc’h dezhañ da aozañ e droad. Lakaet en doa da bal adkavout teñzorioù spagnol beuzet e-kichen aodoù Amerika ar Su, met ne gavas netra hag e tistroas d’ar gêr. Dimeziñ a reas hag e familh en em stalias nepell eus Canterbury. Met fellout a reas dezhañ mont war vor en-dro, neuze e voe degemeret war vag Benjamin Hornigold, un den a oa brudet evit bezañ jentil gant ar brizonidi, hag ivez peogwir e chome hep tagañ ar bagoù saoz. Pa chomas Hornigoldd a-sav gant e vicher e kemeras Bellamy e blas.
Gallia Cisalpina
Gallia cisalpina eo anv latin ar broviñs roman a oa dindani kompezenn ar Po, en hanternoz Italia a vremañ, betek ar stêrioù Arnus ha Rubicone er c'hreisteiz.
Anv
Anvet e oa bet Gallia Cisalpina gant ar Romaned abalamour ma oa etre an Alpoù ha Roma. Enebet e veze ouzh Gallia Transalpina (en tu all d'an Alpoù, d'ar Romaned). Graet e veze ivez Gallia Transpadana, pe Gallia Citerior anezhi e latin. Lesanvet e veze ivez ar broviñs-se Gallia togata dre ma veze gwisket togaoù gant e annezidi romanekaet hag enebet e veze e-giz-se ouzh Gallia Comata, "Galia vlevek", a oa al lodenn dieub eus Galia e-lec'h ma oa bet dalc'het d'an dilhad keltiek.
Annezet e oa gant meur a boblad Galianed, en o zouez ar Voied (Boii e latin), al Lingoned (Lingones), ar Senoned (Senones), an Insubred (Insubres) hag ar Genomaned (Cenomani).
Lec'hiadur
Bevennet e oa Gallia Cisalpina :
Statud
Perc'hennet e oa gant ar Romaned abaoe 222 kent J.-K.
Istor
Krouet e oa bet ar broviñs-mañ gant ar Republik roman e 81 kent J.-K. ha gouarnet e oa gant ur proprætor en he c'hêr-benn Mutina (Modena hiziv). War-dro ar bloaz 42/43 kent J.-K. e voe stagetouzh Italia.
Irina Gorchkova
Irina Gorchkova (Ирина Горшкова) a zo bet ganet d'ar 28 a viz Genver 1977.
Mestrc'hoarierez echedoù belgiat.
Mestr FIDE (Maouezi) eo.
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 2001, 2002, 2003 ha 2013.
2157 edo he renk Elo e miz Genver 2008.
Kioweg
Ur yezh kiowek-tanoek eo ar c'hioweg (kiowa).
Pika Tibet
Pika Tibet (Ochotona thibetana) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev en India, Tibet, Bhoutan, Sina ha Myanmar.
Disivoud protestant
An Disivoud protestant a zo un troc'h relijiel c'hoarvezet er relijion gatolik e Kornôg Europa e penn-kentañ ar kantved. Krouet eo bet gant ur manac'h alaman, Martin Luther. Anvet e vez luterianed ar re a-heul kelennadurezh Luther. Ar gall Jean Calvin, levezonet gant Ulrich Zwingli, eo an eil den a-bouez en troc'h relijiel. Graet e vez kalvinourion eus diskibled Calvin. Ur rann ispisial eus ar brotestantiezh a voe krouet gant ar roue saoz Herri VIII, an anglikanouriezh.
Orin:ur gudenn deologel rik, penaos tapout ar silvidigezh?
Ankeniet eo Luther rak barnedigezh Doue. Sevel a ra a-du gant Paol Tars a embannas:Soñjal a ra deomp e vo savetaet mab-den gant ar feiz hep seveniñ al lezenn. Tro 1512-1513 e verzh Luther un enebadur etre frazenn Paol ha soñjoù teologourion ar Grennamzer: herveze ez eo ret gober traoù mat evit bout savetaet. E 1515-1516 e tegas Luther un doare all da gompren oberennoù Paol: ar feiz hepken a gont, mab-den ne c'hell ket en em saveteiñ e-unan, n'eus nemet Doue a c'hell e saveteiñ en ur reiñ ar feiz dezhañ.
702
Diwar-benn bloavezh 702 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 702
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 702
Leo Battesti
Leo Battesti a oa ganet d'ar 6 a viz Du 1953 e Bastia (Korsika) zo ur stourmer politikel broadelour korsat hag ur c'hoarier echedoù brudet.
Bet eo bet prizoniad politikel, kazetennour, penngazetennour. Renour embregerezh ha mestrc'hoarier echedoù eo ivez.
Rener un ti-moulerezh eo, Corsica Flash (www.corsicaflash.fr) an anv anezhañ.
Stourmer
Bet eo pennsekretour Studierien Korsika (CSC), 1976-78, e Nizza. Bac'het eo bet eus 1978 da 1981, abalamour d'e obererezh en FLNC. E 1981, evel kalz re all, eus Korsika hag eus Breizh, e voe divac'het hag amnistiet gant François Mitterrand. Kazetenner eo bet eus 1981 betek 1992, en ur sizhunieg eus an enezenn.
Kuzulier e oa e Kuzul Korsika, eus 1986 da 1992, ha besprezidant Kengor ar Sevenadur hag ar Sportoù eus 1990 betek 1992.
Kuzulier-kêr eo bet e Bastia eus 1988 betek 1992.
Echedoù
Krouet en deus Kevre Korsat an Echedoù (4060 ezel diwar ur boblañs a 260.000 annezad e Korsika). C'hoari echedoù a vez graet en darn vrasañ eus skolioù kentañ derez an enezenn. Gant-se e c'haller lavaret n'eus lec'h ebet ma vez c'hoariet echedoù kement hag e Korsika.
Aozet en deus brasañ tournamant an echedoù fonnus  www.opencorsica.com, gant 140 embregerezh o skoazellañ ha 175.000 € a brizioù.
Bet eo bet beskadoriad Kevre Gall an Echedoù abaoe 2005, hag ober a ra war-dro ar gelaouenn “Échec & Mat”.
Liamm diavaez
Leo Battesti, kenurzhier an echedoù e Korsika gant Susan Polgar.
Mari Vorgan
Mari Vorgan zo ur romant brezhonek gant Roparz Hemon embannet e 1962.
Istor
E 1947-1948 e oa bet skrivet gantañ, en Iwerzhon, met n'eo nemet e 1962 e oa bet embannet gant Al Liamm, kent bezañ adembannet gant an hevelep ti-embann e miz Here 1975.
Eus Brest betek Brazil en ur dremen dre Naoned, Bourc'h-Baz, Vigo hag ar C'hab Glas ez eer a-hed danevell ar mezeg a zo o kas ur c'hlask diziwezh.
N'eo ket sklaer avat pegoulz eo c'hoarvezet ar pezh a zo skrivet en deizlevr. N'eus nemet e fin al levr e lenner ur bloavezh ne c'hell ket bezañ hini an darvoudoù a zo meneget a-hend-all (rak e-leizh a alc'hwezioù zo el levr evit lakaat da gompren e vije c'hoarvezet ar pezh a zo un drama etre an hag an ) : 1947-1948 eo bloavezhioù fin al levr da lavaret eo dres ar prantad ma oa degouezhet R. Hemon en Iwerzhon. Hervez Pierrette Kermoal e talvezfe ar fed emañ an deizlevr-se en ur voest dir kement ha nec'hamant R. Hemon d'ar c'houlz-se e-keñver dazont hêrezh Gwalarn : ha kavet e vo gant unan bennak ? Ha kavet e vo lennerien da hêrezh Gwalarn ?
Troidigezhioù
Div droidigezh anezhañ a oa bet savet.
Un droidigezh zo da vezañ embannet e galizeg.
Pika Thomas
Pika Thomas (Ochotona thomasi) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e kreiz Sina.
Kings of Leon
The Kings of Leon a zo ur strollad rock'n roll ag ar Stadoù Unanet, ag an Tennessee peurgetket.
Tri breur hag ur c'henderv dezhe a ya d'ober ar strollad-mañ. Anv ar strollad a zo bet savet diàr anv-bihan tad ha tad-kozh Nathan, Caleb ha Jared : Leon! Beajiñ kalz o deus graet ar vreudeur Followill amañ hag ahont dre greisteiz ar Stadoù-Unanet get o zad, ur pastor prezeger pantekostour hag àr vale anezhoñ. Get an dilec'hiadennoù diniver-se ne vezent ket skoliataet bepred, neuze eo o mamm an hani a veze é kelenn dezhe pa ne vezent ket er skol. A vare da vare e veze goulennet diget ar vreudeur kas (pe lakaat lusk e-barzh!) prezegennoù o zad e-barzh ilizoù pe teltennoù àr-bouez taboulinoù. Neuze... bugaleaj ar vreudeur Followill e voe kani foeterion-bro e Kreisteiz ar Stadoù-Unanet, é vonet hag é tonet get un Oldsmobile mouk a 1988 a lec'h da lec'h 'gozik bep sizhun hervez deiziataer prezegennoù o zad, nemet e-pad ur prantad 5 blez ma voent é chom e Jackson en Tennessee.
Tud ar vreudeur a zibriedas e 1997 ha setu-gi e Nashville e 1998, àr-lerc'h gober ar mil micher e-pad ur prantadig. Sevel a rezont ur strollad er blez 2000 get o c'henderv Matthew. Levezonet eo o sonerezh get o deskadurezh relijiel hag o gwriziennoù don er C'hreisteiz (Jared ha Caleb a oa bet ganet en Tennessee, Nathan ha Matthew en Oklahoma). Tapet lañs a rezont get o album kentañ Youth and Young Manhood, lan a vejoñs anezhañ, hag estroc'h evit er Stadoù-Unanet mar plij, a-drugarez ivez d'ar Strokes pe da U2 rak dibabet e voent get ar strolladoù brudet-mañ evit digeriñ o sonadegoù. O eil album Aha Shake Heartbreak a zo daet er-maez e Breizh-Veur e miz Gouel Mikael 2004 (e miz C'hwevrer 2005 er Stadoù Unanet), ha degemeret mat èl o c'hani kentañ.
Valentinian Iañ
Valentinian Iañ, Flavius Valentinianus e latin, (320/321 - 17 a viz Du 375), a voe kenimpalaer Roma etre 364 ha 375, war un dro gant e vreur Flavius Julius Valens, impalaer eus 364 betek e varv 378.
Buhez
War a seblant e oa bet ganet e miz Gouere 320, pe 321, e Cibalae e Pannonia ar Su, en ur familh a renk izel.
E dad Gratianus Major a oa ur c'homandant anvet da gomes Africae er bloaz 327 gant Konstantin Iañ, ha goude se da gomes Enez Vreizh gant Flavius Julius Constans. N'ouzer netra diwar-benn e vamm.
Dimezet e voe Valentinian da gentañ gant Marina Severa, a c'hanas Flavius Gratianus er bloaz 359. Goude torret o eured ec'h addimezas gant Justina, merc'h ur gouarnour eus Italia. Ganti en devoe ur mab, Valentinian II, ha teir merc'h : Justa, Grata ha Galla.
Dre e dalvoudegezh hag e galonegezh e voe staget ouzh gward an impalaer Juluan II. E 357 e voe savet da dribun. Argaset eo bet abalamour d'ur fallstamall. En em dennañ a reas neuze d'e vro c'henidik, Pannonia. Adlaket e voe en e garg gant Juluan II, met argaset un eil gwech abalamour d'ar relijion.
Adc'halvet e voe gant Jovianus, ha kaset da C'halia da-gaout an arme bet lezet eno gant Juluan.
Goude marv an impalaer Jovianus, e voe anvet Valentinian da impalaer gant an arme, d'ar 26 C'hwevrer 364 e Nikea. War c'houlenn-start an arme e kemeras da genimpalaer e vreur Flavius Julius Valens, e Kergustentin d'an 28 Meurzh 364.
Valentinian a gemeras Impalaeriezh ar C'hornôg en e garg, tra ma voe lakaet Impalaeriezh roman ar Reter dindan veli Valens. En em guitaat a rejont e dibenn miz Eost 364 ha biken n'en em adweljont war-lerc'h.
En em staliañ a reas Valentinian Iañ e Milano e miz Du 364. Eno e savas lezennoù a-enep pinvidien ar vro, a oa gwaskerien ar re vunut hag ar re baour. Siwazh, galloudus e oa ar re-hont, hag en o zouez meur a senedour, ken e savas dizemglev etre Valentinian ha sened Roma.
Valentinian e oa kristen, mes war ar gorre nemetken. Ne ouie ket kalz a dra war ar relijion, ha didu e chomas war an aferioù se. Koulskoude, a-du e oa gant ar gristenien evit lakaat Ambrosius, gouarnour ar rannvro, e penn eskopti Milano, er bloaz 373.
E miz Here 365 e kuitaas Milano evit mont da Lutetia Parisiorum ha da Rementium, abalamour d'ar C'hermaned o devoa taget Galia ur wech ouzhpenn. A-drugarez da Jovinus, magister equitum e trec'has teir gwech warno.
E-kerzh an hañv 367 en em stalias e Samarobriva abalamour ma oa reuz gant ar Bikted e Breizh-Veur. Degouezhet klañv eno e savas e vab Gratianus da Aogust, kenimpalaer, d'ar 24 Eost 367. E miz Here 367 e kasas ar c'homes Flavius Theodosius, ur spagnol, gant un arme da lakaat peoc'h en enezenn. Mont a reas da Drier abalamour d'ar C'hermaned, ur wech ouzhpenn.
Er bloaz 368 e voe taget Mogontiacum gant Germaned, ha tapet ul lodenn eus an annezidi. En respont, Valentinian a enepstourmas garv etrezek broioù german en tu all d'ar Roen hag e trec'has war zu an Neckar uhel. Goude-se e savas ul linenn-difenn a-hed ar Roen gant tourioù, kastelloù ha kampoù.
Er bloaz 372 e voe tro Maouritania da gaout freuz ha reuz. Firmus, ur priñs maour kevredet, en em savas da impalaer. Trec'h e voe war rannarmeoù roman ar vro, hag aloubiñ a reas Mauritania Caesariensis ha bro Setif. Gervel a reas Valentinian ar c'homes Theodosius eus Breizh-Veur hag en e gasas da Vaouritania. Eno, Theodosius a veuzas ar vro er gwad. Firmus en em distrujas e 374 pe 375.
Er bloaz 374 e voe tro d'ar Waded ha Sarmated da dreuziñ an Danav, ha lakaat tan ha gwad e Pannonia. Tost e oant da lakaat o c'hrabanoù war merc'h Konstañs II, aet eus Kergustentin da Drier evit dimeziñ gant Gratian, mab Valentinian. E-kerzh an diskaramzer 374 en em glevas Valentinian gant e enebour Macrianus, roue ar C'hermaned, evit kaout peoc'h war ar Roen.
E-giz se, e-kerzh nevezamzer 375 e kasas un enepstourm a-dreuz an Danav. Pilet en un doare didruez, ar Waded a c'houlennas truez digant Valentinian, en Aquincum. Hemañ avat, goude un taol kounnar a-enep kannaded ar Waded, a voe tapet e-unan gant un taol-gwad hag a dremenas d'ar 17 a viz Du 375.
War e lerc'h
Daou vab a renas war e lerc'h ː Evel-just, Valentinian II a oa re yaouank evit ober gant aferioù ar Stad, ha dre-se e voe Gratianus e gwirionez e penn ar C'hornôg, Valens bepred e penn ar Reter, betek e varv e 378.
Kartennoù Istor Prusia (1415-1803)
Gant ar c'hartennoù-mañ e weler kresk Prusia adalek 1415 betek 1803 :
1450
Diwar-benn bloavezh 1450 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kanton Houdain
Kanton Houdain a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Houdain a yae 11 kumun d'ober anezhañ.
Marigje Degrande
Marigje Degrande a zo bet ganet d'ar 7 a viz Eost 1992.
Mestrc'hoarierez echedoù belgiat.
Distrig Guarda
right|thumb|280px|Distrig Guarda e [[Portugal.]]
Marigje Degrande
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 2006, hag e 2007 hag e 2008.
1833 edo he renk Elo e miz Here 2008.
Pika ruz Sina
Pika ruz Sina (Ochotona erythrotis) a zo ur bronneg geotdebrer brosezat e Sina.
Ts (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Ts, ts implijet gant an euskareg evit skrivañ ar son kensonennel /t̺s̺/.
Implijet e vez ivez gant ar haosaeg (hausa) evit ober diouzh ar son distaget /sʼ/ pe /tsʼ/ hervez ar rannyezhoù.
Dyfrig
thumb|225px|Gwer-livet gant poltred sant Dyfrig.
Sant Dyfrig (Dubricius e latin), Devrig e brezhoneg, a oa ur manac'h kembreat a veve er. Mab-bihan e oa da Peibio Clafrog, roue Ergyng ha dont a reas da vezañ eskob ar vro-se (Herefordshire hiziv). Diwezhatoc’h, a-hervez, e voe anvet da arc’heskob Kembre gant Jermen Auxerre.
Hervez ar richenn e voe mignon da sant Ildud a savas abati Llanilltud Fawr ha kelenner da sent Deiniol, a savas ur manati e Bangor, ha Teilo pe Telo, a grouas ur manati e Llandeilo. Mervel a reas en Ynys Enlli, "enez ar sent" e gwalarn Kembre, e 550 pe 612.
Lenn-vor an Oriant
thumb|300px|Lennvor An Oriant Emañ lenn-vor an Oriant en aber ar Skorf hag ar Blavezh.
Washington Luís Pereira de Sousa
Washington Luís Pereira de Sousa (Macaé, 26 a viz Here 1869 — São Paulo, 4 a viz Eost 1957) a oa un istorour hag ur politikour braziliat, prezidant stad São Paulo ha 13vet prezidant Brazil, ha diwezhañ prezidant ar Republik Kozh.
Diskaret e voe d'ar 24 a viz Here 1930, 21 deiz a-raok e dermen, gant un unvaniezh soudarded ha politikourion renet gant Getúlio Vargas, er pezh a anver Dispac'h 1930.
Teweg
Ur yezh kiowek-tanoek eo an teweg (tewa), komzet gant 1,298 den (1980) eus ar bobl-orin Pueblo o chom dreist-holl e Rio Grande e Mec'hiko-Nevez hag e norzh Santa Fe. Komzet e vez ivez gant an dud eus ar meuriad tewek a zo o chom en annezlec'h an Hopied en Arizona.
Komzet e vez ur rannyezh disheñvel e pep annezlec'h:
Daoust ma'z eus bet ijinet an tu da skrivañ an teweg gant al lizherenneg latin ne vez ket skrivet ar yezh-mañ peurliesañ.
Rannvro Guera
Ur boblañs a 306,653 he-doa e 1993. Ar meuriadoù niverusañ a zo an Hadjerai (66,18%).
Sponde (loarenn)
Sponde (eus ar gresianeg Σπονδή) pe Yaou XXXVI a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2001. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Sponde, unan eus ar horae ha merc'h Zeus
Xö (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Xö, xö implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel /χʷ/.
Kaouenn
Kaouenn a zo un anv hollek roet da veur a evn-preizh noz renket e kerentiadoù ar Strigidae hag hini an Tytonidae.
Pika Forrest
Pika Forrest (Ochotona forresti) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Bhoutan, Tibet, norzh Myanmar ha biz India.
Kaouenn
Spesadoù gant kaouenn en o anvioù
Kaouenned a vez graet ivez eus ar Strigidae a raer hoperien-noz pe skrijerien-noz eus anezho.
Arouezouriezh
Diskouezet e oa ar c'haouenned dindan savboentoù enebet a-hed an istor hag ar broioù :
Arouez meur a gêr eo dont va vezañ ar gaouenn :
Sevenadur
Anvet eo bet ur strollad sonerezh elektronek diouzh ar ger kaouenn en e stumm gwenedek: Kohann.
Distrig Viseu
Un distrig eus Portugal eo distrig Viseu.
24 c'humun zo ennañ :
Distrig Aveiro
right|thumb|280px|Distrig Aveiro e [[Portugal.]]
19 kumun zo ennañ :
Ns (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Ns, ns implijet gant meur a yezh komzet en Afrika evit skrivañ ar son kensonennel /n͡s/ pe /ⁿs/.
Sant-Pern
Sant-Pern (Saint-Pern e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Pont-à-Vendin
Pont-à-Vendin a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Romant
Ar romantoù a zo skridoù faltazi (pe faltaziennoù) e komz-plaen ha meur a ranndanevell enno. Savet e vez ar romantoù gant ar romantourien. Perzh ar c'homz-plaen a seblant bezañ an hini pouezusañ pa 'z eus oberennoù e komz-plaen berr a reer danevelloù (kevellennoù a zo ur ger rouesoc'h) eus outo. Romantoù berr int, met lod a skridvarnourien o deus klasket termeniñ reolennoù dibar a vije gant gennad an danevell. Ur gennad lennegezh gwall bleustret eo ar romant ken ez eus meur a seurt anezhañ. Isgennadoù pe gennadoù e-barzh ar gennad int (ar romant karantez, da skouer).
Bez e c'heller kavout romantoù ha n'int ket evel-se pa n'eus kalz a draoù ijinet en ur romant istorel pe pa vez lakaet e gwerzennoù (Eujen Onegin gant Aleksandr Pouchkin). Islinennet eo bet ivez gant ar skridvarnour rusian Mic'hail Bac'htin e vez implijet meur a live yezh en ur romant (live uhel, live poblel, teknikel, lezennel hag all).
Romant e brezhoneg
Ar romant savet e brezhoneg kentañ, Kastell Keryann Koadanskourr, a zo bet chomet diembann e-pad kant deg ha tri-ugent bloavezh pa oa bet skrivet war-dro 1830 gant Yves-Marie Laouenan. Kuzuliet e oa bet an oberour gant Yann-Frañsez ar Gonideg e-keñver ar yezh.
Adembannet eo bet gant ar Kreizenn enklask ha studioù keltiek dindan renerezh hag aozerezh Yves Le Berre.
Ar romant savet e brezhoneg hag embannet dindan stumm ul levr evit ar wech kentañ a zo bet Emgann Kergidu gant Lan Inizan (1872).
P'en deus embannet ? romant eo Mikael Madeg (1950-) an oberour brezhoneger hag en deus produet ar muiañ evel saver romantoù hir. N'eus ket a skrivagnerien vrezhonek a vicher ha ne c'hell ket an oberourien sevel kalz oberennoù hir e-doug o buhez. An danevelloù, o vezañ m'eo ur gennad skrid berr a zo bet produet e-leizh, met chom a ra an darnvuiañ anezho embannet e kelaouennoù hep mont d'ober teskadoù dindan stumm ul levr.
Isgenadoù ar romant
Bez' ez eus un nebeud seurtoù romant termenet evel-henn :
Soudard
Ur soudard a zo un den armet a ya d'an emgann gant reoù all dindan aotrouniezh ur galloud anavezet mui pe vui gant poblañsoù nes. Milour (milourien el liester) a zo ur ger kevatal deveret eus al latin miles ha deuet e brezhoneg arnevez dre ar c'hembraeg milwr.
Istor
Ne c'hell bezañ soudarded hep ur galloud a ro dezho spi tennañ frouezh eus o saviad hag o oberezhioù dre o goproù ha dre ar preizherezh a-wechoù. Pa vez bodet ar soudarded e c'heller komz eus ul lu (pe un arme) a zo rannet e strolladoù soudard bihannoc'h bihannañ.
José Antonio Labordeta
250px|right|José Labordeta o seniñ e Huesca José Antonio Labordeta Subías (Zaragoza, 10 a viz Meurzh 1935 - Zaragoza, 19 a viz Gwengolo 2010) a oa ur soner, kaner, skrivagner ha politikour eus Aragon. Anavezet e oa evel kaner dreist-holl, gant an anv "Labordeta".
Mb (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Mb, mb implijet gant meur a yezh komzet en Afrika evit skrivañ ar son kensonennel /m͡b/.
José Antonio Labordeta
Goude diskar diktatouriezh Francisco Franco e voe unan eus ar re a savas Strollad Sokialour Aragon. Sevel a reas ur gelaouenn aragonek anvet Andalán hag a-hed e vuhez e klaskas dihuniñ brogarouriezh Aragoniz. Kannad e voe e Madrid hag e parlamant Aragon en anv ar strollad politikel Chunta Aragonesista (CHA) etre 1999 ha 2008.
Tad e oa d'ar skrivagnerez Ángela Labordeta.
Romant polis
Ar romant polis a zo ur seurt romant m'eo deskrivet ennañ un enklask war un gwallober pe meur a wallober (torfed pe dorfedoù meur a wech). Peurliesañ e vez graet an enklask evit kompren diwar petra eo bet c'hoarvezet ar fedoù gant un den polis igounier pe ur skipailh igounierien pe un igounier prevez. Koulskoude abaoe m'eo bet savet faltaziennoù igouniañ eo vez ijinet meur a zoare sevel oberennoù liammet gant an isgennad eus ar gennad lennegel pennañ, ar romant. Meur a isseurtoù a zo bet krouet ha n'eus anv eus ur poliser pe un igounier bennak enno alies a-walc'h : ar romant du, ar romant spiañ, ar thriller, hag all... E saozneg e vez implijet an droienn detective novel, met muioc'h muiañ ar "faltazienn dorfedoù" (crime fiction e saozneg).
Ar romantoù polis en
Skrivagnerien vrudet : Jane Austen, Edgar Allan Poe (C. Auguste Dupin), Arthur Conan Doyle (Sherlock Holmes)... Emma, romant gant ar skrivagnerez saoz Jane Austen, a zo embannet e miz Kerzu 1815. Gwelet e vez gant lod evel ar romant polis kentañ. Goude eo embannet romantoù a c'hall bezañ gwelet evel romantoù polis : an danevell Das Fräulein von Scuderi (1819) gant Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, Mordet på maskinbygger Roolfsen (1839) gant an norvegat Maurits Hansen, The Murders in the Rue Morgue gant Edgar Allan Poe (1841). Ar romant-kazetenn Les Mystères de Londres (1844) gant Paol Feval zo sellet evel unan eus ar romantoù du kentañ. Hag istor un igounier oc'h enklask war ur muntr eo ar romant Jean Diable skrivet ivez gant ar romantour breizhat e 1862. Gant Sherlock Holmes, haroz hollvrudet Arthur Conan Doyle, e teu war wel da vat adalek 1887 tudenn an igounier hag istorioù awenet gant ar skiant. Jules Verne a skriv meur a romantoù polis e fin e vuhez, awenet gant fedoù c'hoarvezet en kantved evel Les Frères Kip embannet e 1902 hag Un drame en Livonie e 1904, pe c'hoazh Le Pilote du Danube embannet goude e varv e 1908.
Skrivagnerien vrudet : Pierre Souvestre ha Marcel Allain (Fantômas), Maurice Leblanc (Arsène Lupin), Raymond Chandler (Philip Marlowe), Agatha Christie (Hercule Poirot, Miss Marple), Georges Simenon (ar c'homiser Maigret), John le Carré, Patricia Highsmith, Mary Higgins Clark, Stephen King, Patricia Cornwell, James Ellroy...
An tudennoù, poliserien, igounierien pe kazetennerien, zo engouestlet e santimantoù birvidik, ideologezhioù pe divezouriezh o amzer. Ar genad lennegel a ya da vezañ liesseurt : istorel, moliarc'h, skiant-faltazi... Dont a ra da vezañ anavezet evel ur genad lennegel penn-da-benn, pa oa gwelet betek kreiz ar c'hantved evel un isgenad mat da vezañ gwerzhet en tiez-gar hepken (e Bro-C'hall dreist-holl).
En em strewiñ a ra ar genad er sinema hag er bannoù-treset.
Skrivagnerien vrudet : Dan Brown, Michael Connelly, Harlan Coben, Boris Akounin... Ar "romantoù polis an Norzh" a ya war ar c'hiz adalek 2005, evel an drilogiezh hollvrudet Millennium gant Stieg Larsson.
Ar romantoù polis e Breizh
Kalzig romantoù polis a c'hoavezh o istor e Breizh pe zo gant tudennoù breizhat, skrivet gant aozerien vreizhat pe estren.
Ar skrivagnerien vreizhat
right|thumb|200px|[[Jean Failler e Saloñs al Levr e Kemper e 2012]] kantved : kit da welout ar rannbennad diwar-benn an kantved (Paol Feval, Jules Verne).
El lodenn gentañ eus an e oa brudet kenañ ar skrivagner Arthur Bernède. Krouet e voe gantañ tudennoù brudet evel Belphégor, Judex, Mandrin ha Vidocq. Mennegomp ivez Pierre Souvestre, Pierre Zaccone, Auguste Le Breton, Yann Le Cœur, André Reuzé...
Unan eus brudetañ skrivagnerien romantoù polis breizhat a voe Serge Arcouët goude an Eil Brezel Bed. Adalek ar bloavezhioù 1950 ha betek e varv e 1983 e skrivas romantoù polis awenet gant giz ar romantoù stadunanat. Skrivagner kentañ Frañs embannet gant an heuliad hollvrudet Série Noire e voe e 1948. Mennegomp ivez Roje an Tailhanter, Jean-François Coatmeur, Hervé Jaouen...
Adalek ar bloavezhioù 2000 eo deuet ar "romantoù polis breizhat" da vezañ un isrumm lennegezh, dre meur a heuliad embannet gant Yoran Embanner, Palemon, Editions Alain Bargain, Geste Editions, Montagnes Noires Editions, Astoure hag all. Lod anezho a zo romantoù aes da lenn evit ar vakañsoù, a-wechoù gant ur c'hoari-gerioù pe ur rim bennak gant anv ur gêr en titl (da skouer Diabolo Nantes, Saint-Brieuc de mile feux, Code Assassin à Trébeurden, Mahattan Tréboul, Les dormeurs du Val de Rance...). Reoù all a zo romantoù "siriusoc'h" ha lennegeloc'h. E-touez ar skrivagnerien a-vremañ e c'haller menegiñ Jean Failler hag e dudenn Marie Lester, Jean-François Parot hag e dudenn Nicolas Le Floc'h, Stéphane Pajot, Caryl Férey, Franck Darcel... Léo Tanguy zo ur c'hazetenner e-barzh un heuliad krouet gant Gérard Alle, José-Louis Bocquet, Denis Flageul ha Sylvie Rouch, skeudennaouet gant Bruno Le Floc'h hag embannet gant Coop Breizh.
Ar skrivagnerien c'hall
E-barzh romantoù polis ar skrivagnerien c'hall e vez alies ar Vretoned mezvierien ha paour-kaezh tud brizhkredennus pe siet. Da skouer L‘Ile aux trente cercueils gant Maurice Leblanc, ur romant polis ha moliac'hel. Lod eus istorioù an heuliad brudet Le Poulpe, e romantoù pe bannoù-treset, a c'hoarvezh e Breizh. Hag e Sant-Nazer e voe troet ar film tennet dioutañ. Lod eus romantoù polis Fred Vargas a c'hoarvezh e Breizh ivez : Un peu plus loin sur la droite ha dreist-holl he romant brudetañ Pars vite et reviens tard. Ennañ e kaver meur a dudenn vreizhat, en o zouez an "haroz" Joss Le Guern, martolod alkoolek, hag Hervé Ducouëdic. Mennegomp ivez : Une île bien tranquille gant Pascale Dietrich, Terminus Belz gant Emmanuel Grand...
Gwener Willendorf
Gwener Willendorf, anavezet ivez dindan an anv a Maouez Willendorf, a reer eus un delwennig 11.1 cm sav a ziskouez tres ur vaouez. Kavet eo bet e 1908 war ul lec’hiad arkeologel eus oadvezh ar maen nepell eus Willendorf, en Aostria, gant an arkeologour Josef Szombathy. Kizellet eo bet en ur maen-raz oolitek na gaver ket er vro. Livet eo bet gant bouliermini ruz.
Romant polis
Ar skrivagnerien velgiat
Hollvrudet eo heuliad ar c'homiser Maigret ijinet gant Georges Simenon. Le Chien jaune (1931), un enklask eus komiser ar polis justis, a c'hoarvezh e Konk-Kerne. Unan eus romantoù Maigret kentañ ha brudetañ eo. Ur festival Le Chien jaune zo bet krouet e Konk-Kerne. E Les Mémoires de Maigret (1951) e teskomp e voe skoliet ar c'homiser e Naoned pa oa bugel, goude marv e vamm.
Ar romantoù polis brezhonek
Degadoù a romantoù polis hag a zanevelloù polis zo bet embannet e brezhoneg. Meur a hini a voe skrivet gant Roparz Hemon, evel Diamantoù Keroulaz (1964) pe An Ti a Drizek Siminal (1956). Mennegomp ivez En ur rambreal (1943) gant Yann-Vari Kerwerc'hez, Brezel ar Rigadell (1994) gant Goulc'han Kervella, Brestiz o Vreskenn (1986) gant Yann Gerven, Andon ar gasoni (2011) hag An dilastezer (2018) gant Mich Beyer, Muntr ar Priñs Melar (2018) gant Armel Le Sec'h, Yann Bijer, Yann-Fañch Jacq, Yann-Fulub Dupuy, Garmenig Ihuellou, Jakez Konan, Monika Piarden, Mikael Madeg, Yann-Bêr Kemener, Paol ar Meur, Laurence Lavrand, Jerom Olivry, Serj Richard, Jakez-Erwan Mouton, Herve Lossec ha Paskal an Intañv.
Romantoù-polis klasel Edgar Allan Poe, Arthur Conan Doyle, Agatha Christie, Pétros Márkaris, Jean Failler pe c'hoazh Peter Tremayne zo bet troet e brezhoneg. "Tangwall en Dielldi Istorel", ur romant-polis skrivet e katalaneg gant Josep Gòrriz evit ar grennarded, zo bet troet ivez.
Gwener Willendorf
N'eo ket bet soñjet Gwener evit bezañ poltred ur vaouez zo bet anezhi. Kentoc’h ez eo skeudennadur natur ar vaouez. Heverk eo pegen bras eo he c’hourzh, he divronn hag he begel. Al liamm gant ar strujusted eo zo lakaet anat evel-se. Pleget eo he divrec’h moan war he bruched ha displann eo he dremm goloet m'eo he fenn gant ar pezh zo moarvat plezhennoù rodellek, daoulagad pe ur seurt tra evit diskuizh ar penn.
Romant polis
Ar romantoù polis er yezhoù all
Ar skrivagner alaman brudet Jörg Bong, muiañ anavezet dindan e anv-pluenn Jean-Luc Bannalec, en deus skrivet kalz romantoù a c'hoarvezh e Breizh : troioù-kaer ar c'homiser Georges Dupin.
Gwener Willendorf
Hiziv an deiz ez eus skiantourien zo hag a zo hegazet gant al lesanv Gwener bet roet d'an delwennig lart-se o keñveriañ anezhi ouzh skeudenn ar Wener glasel. Evit Christopher Witcombe Diskouez a ra al lesanv goapaus-se ar c’hraksoñjoù a oa o ren diwar-benn pobloù ar ragistor, ar merc’hed hag ar vlizidigezh, d'ar mare m'eo bet kavet an delwenn (liamm lec'hienn Witcombe). War un dro ez eus diegi vicherel da sellet outi evel ouzh ar Vamm Douar, doueez oadvezh ar maen da vare Europa gozh. Goulakaet eo gant lod e verk he lardijenn ur statud uhel en ur gevredigezh dastumerien-chaseourien hag e c’hallfe bezañ, ouzhpenn d'he roll strujus anat, arouez ar surentez hag ar berzh.
Romant polis
Pennadoù nes
Gwelet ivez Ar c'hant gwellañ romant-polis.
Gwener Willendorf
N'eo ket stummet treid an delwenn e doare ma c’hallfe chom en he sav kennebeut. Setu perak e kav da lod e veze dalc’het gant an dorn kentoc’h, ha ne oad ket sañset chom da arvestiñ outi a-hend-all. Evit arkeologourien all n'eo ket anat e vije bet un doueez vamm anezhi, just un degasourez chañs vat. Re all c’hoazh a gav dezho e veze sanket un dra en he gouhin da-geñver ur breoù strujusted bennak.
Abaoe m'eo bet dizoloet hag anvet an delwennig-mañ ez eus bet kavet delwennoùigoù damheñvel all hag oberennoù arzel all. Graet e vez anezho holl Delwennoùigoù Gwener.
Kanton Laventie
Kanton Laventie a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Laventie a yae 6 kumun d'ober anezhañ.
Judit Bro-C'hall
Judit Bro-C'hall, pe Judit Flandrez, (war-dro 843-870) a oa rouanez Wessex ha goude kontez Flandrez
Dimeziñ a reas teir gwech:
Johannes Kepler
Johannes Kepler (27 a viz Kerzu 1571 - 15 a viz Du 1630) a oa ur steredoniour alaman. Brudet eo evit e deorienn diwar-benn fiñv ar planedennoù. Lezennataet a voe ar re-mañ gant steredoniourien diwezhatoc'h war ziazez e oberennoù Astronomica Nova ha Harmonices Mundi.
Bersillies
Bersillies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Distrig Porto
right|thumb|280px|Distrig Porto e [[Portugal.]]
Un distrig eus Portugal eo distrig Porto.
18 kumun zo ennañ :
Rann-arme Karl-Veur
Ar Rann-arme Karl-Veur (''33vet Waffen-Grenadier-Division der SS "Charlemagne" (französische Nr. 1)'' en alamaneg) zo anvioù implijet evit strolladoù emouestlidi gall er Wehrmacht ha diwezhatoc'h er Waffen-SS e-doug an Eil Brezel Bed.
Istor
Savet e oa ar Rann-arme Karl-Veur e 1944 diwar strolladoù soudarded a bep seurt a oa o servijout e strolladoù soudarded gall eus an arme alaman, hag ivez diwar emouestlidi eus ar "Franc-Garde" eus ar Milis. Kemer a reas lec'h ar strollad soudarded gall a oa en arme alaman en deroù hag a oa lejion an emouestlidi gall e anv (Légion des Volontaires Français pe LVF).
Kavout a raed enni :
Da lâret eo eus 7000 da 8000 soudard, met an div drederenn ne oant ket evit en em gannañ.
Ent ofisiel e oa ar c'horonal Edgar Puaud en he fenn met renet e oa e gwirionez gant ar Brigadeführer Krukenberg. Hogos kaset da netra e voe ar rann-arme-se e diwezh miz C'hwevrer 1945 etre Stettin ha Dantzig e Pomerania gant an arme sovietek (3000 eus ar 7000 soudard a chome zo lazhet) ha goude se e Körlin d'ar 5 a viz Meurzh 1945.
Emgann Berlin
Ul lod soudarded eus ar rann-arme Karl-Veur en doa bet kemeret perzh e Emgann Berlin. Ar Batailhon Karl-Veur a oa graet eus ar strollad-se dindan urzhioù an SS-Hauptsturmführer Henri Fenet.
1451
Diwar-benn bloavezh 1451 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1451
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1451
Mp (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Mp, mp implijet gant meur a yezh komzet en Afrika evit skrivañ ar son kensonennel /m͡p/.
Meurzh (doue)
Meurzh e oa doue ar brezel e relijion ar Romaned. Dont a rae eus Quirinus (pe Kirinus) doue ar brezel gant ar Sabined hag an Osked.
Tostaet e vez ouzh Ares, doue Hellaz kozh, met disheñvel eo o orin hag o doare.
Savet e voe un templ dezhañ gant Eost (Oktavius) ha lesanvet e voe gantaén Ultor (an Dialer).
Arouez
Da gentañ ne oa ket doue an Distruj, met diwall a rae ar Struj. Ur gouel a oa dezhañ er miz a zoug e anv, pa darzh ar broñsoù ha pa zispake ar bleunioù kentañ. En hon amzer ez eus bet tud o klask bodañ ar perzhioù-se en ur meizad komprenus, ar brezelekaat hag ar strujusaat. Kavet o deus e tegouezhe ar gouel pa baoueze an Natur hag an Armeoù da c'hoañviñ, ha pa adkroge an emgannoù.
Da neuze e vije arouez an nerzh o sevel en douar, er gwez, er parkeier hag er c'halonoù.
Eskumunugenn
An eskumunugenn eo ar c'hastiz kreñvañ roet gant an ilizoù kristen d'ar re o deus un emzalc'h hag a ya kontrol da reolennoù an ilizoù-se. Lakaet e vez an den e-maez eus “kumuniezh ar gristenien”.
Hiltrud
Hiltrud zo un anv-badez alamanek roet d'ar merc'hed.
Stadskanaal
Stadskanaal (distagañ :) a zo ur [kanol (dour)|ganol]], ur gêr hag ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Alteveer, Barlage, Blekslage, Braamberg, Ceresdorp, Höchte, Holte, Horsten, Kopstukken, Mussel, Musselkanaal, Onstwedde, Oomsberg, Smeerling, Stadskanaal, Sterenborg, Ter Maarsch, Ter Wupping, Veenhuizen, Vledderhuizen, Vledderveen, Vosseberg ha Wessinghuizen. thumb|left|260px|Stadskanaal
Evned lenn Stymfalos
thumb|right|280px|Herakles hag Evned lenn Stymfalos. Marelladur roman, e Llíria (Valencia)
Hervez mojennoù kozh Hellaz e oa evned lenn Stymfalos (e gregach Στυμφαλίδες όρνιθες / Stumphalídes órnithes) evned euzhus, hag a veve diwar zebriñ tud.
Lazhañ anezho a voe unan eus Daouzek trevell Herakles.
703
Diwar-benn bloavezh 703 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 703
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 703
Nd
Un divc'hrafenn latin eo Nd, nd implijet gant meur a yezh komzet en Afrika evit skrivañ ar son kensonennel /n͡d/ pe /ⁿd/.
Lutrogale
Lutrogale a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ne chom nemet ur spesad bev hiziv.
Copán
Ar geoded rak-kolombian anavezet dindan anv Copán a zo ul lec'hienn e kornôk Honduras e Departamant Copán, e kichen an harz gant Guatemala. Kreizenn ur rouantelezh vayat e oa.
Ar rouantelezh, Xukpi hec'h anv a oa anezhi eus ar betek deroù an. Tennañ a ra hec'h anv, war a seblant, eus ar fed edo war harzioù an dachenn vayat. Ar geriadenn, Copán Ruinas hec'h anv, lec'hiet e-kichen ar rivinoù a oa anvet Oxwitik, war a seblant.
Białystok
Białystok (LFE: ) a zo ur gêr eus Polonia, e biz ar vro, stok ouzh an harzoù gant Belarus ha Lituania, war-dro 300 000 a dud enni o chom.
Hiltrud (merc'h Karl Martel)
Hiltrud, pe Hiltrud Bavaria, a oa ur briñsez frank, merc'h da Karl Martel ha d'e gentañ pried Hrotruda Trier, ha dugez Bavaria.
Dimeziñ a eure da Odilon Iañ Bavaria en desped d'he breudeur, Karloman ha Pepin Grenn.
Pa varvas he fried diganti e 748, e renas e Bavaria e-lec'h he mab Tassilon III ha ne oa nemet 7 vloaz.
Mervel a eure e 754.
Wire
Ur strollad sonerezh punk, rock ha sonerezh arnod a Vro-Saoz eo Wire. Savet eo bet e 1976 gant Graham Lewis (gitar boud, kan), Bruce Gilbert (gitar), Colin Newman (gitar, kan) ha Robert Gotobed (taboulinoù).
Alies e vez lavaret ez eo Wire ur strollad post-punk (pe punk arzel). Kroget eo gant ur bladenn punk da vat (Pink Flag, 1977) a-raok cheñch penn d'ar vazh ha sevel tonioù luzietoc'h ha diazezet war implij ar pianoioù tredan (Chairs Missing e 1978 ha 154 e 1979). Setu perak ez eo gwelet evel ul levezon gant ur bern strolladoù all, en o zouez The Urinals, The Minutemen, R.E.M. (adenrollet ganto ar ganaouenn "Strange" war o fladenn Document) hag ivez, tostoc'h ouzhomp re all evel Bloc Party, Futureheads pe c'hoazh Franz Ferdinand.
E 1979 ez eus bet dizemglev er strollad, ha setu perak ez eo ken liesseurt (ha diaes da selaou a-wechoù) ar bladenn Document & Eyewitness.
Goude-se eo chomet ar strollad a-sav e-pad pemp bloaz (1980-1985). Pep ezel en deus savet sonerezh diouzh e du, pe kenlabouret gant tud all dindan an anvioù Dome, Cupol, Duet Emmo. Colin Newman en deus embannet meur a bladenn e-unan. E 1985 eo bet bodet ar strollad en-dro, hag ar wech-mañ en deus splujet er sonerezh elektronek. E 1990 e lavare Gotobed, an tabouliner, e oa deuet da vezañ «an elfenn a re».
Kendalc'het o deus an tri all da labourat heptañ dindan an anv "Wir", hag ur bladenn a zo bet embannet ganto (The First Letter, 1991). N'eo ket bet degemeret mat-tre, met anat eo o doa lañs pa geñverier anezhe ouzh ar peurrest eus strolladoù ar mare-se. E 1999 eo bet savet ar strollad en-dro.
Ul levezon bras evit ar sonerien britpop eo bet Wire : ar ganaouenn "Connection", savet gant Elastica a zo diazezet war ar memes notennoù hag ar memes lusk ha "Three Girl Rhumba", bet savet gant Wire e 1977. A-benn ar fin ez eo heñvel a-walc'h Wire ouzh The Velvet Underground : n'o deus ket gwerzhet ur bern pladennoù, met levezonet o deus ur bern strolladoù all.
Galiza
Galiza pe Galisia (a-wezhioù Kalaika pe Kalaikia) zo ur vro en hanternoz da Bortugal, e gwalarn Spagn. Bez' eo unan eus ar broadoù hep stad en Europa.
Galiza zo ur gumuniezh emren gant ur statud a gumuniezh istorel, lec’hiet e gwalarn-pellañ Spagn. Asturiez, Castilla y León, Portugal, ar Meurvor Atlantel ha mor Kantabria zo tro dezhi. 29 574 km2 eo he gorread ha 2 748 695 den a oa o chom enni e 2014.
Galiza zo peder froviñs (provincia e galizeg) enni: A Coruña, Lugo, Ourense ha Pontevedra. Santiago de Compostela eo kêr-benn ar gumuniezh emren.
Anvadur
Eus an Henamzer hon eus dalc'het menegoù gresim eus "Kallaikia" (καλλαικια) hag eus e annezidi "kallaikoi" (καλλαικoι), alese an anv brezhonek lennegel, "Kalaikia". Aet e oa an anv da "Gallaecia" er mare roman. Er Grennamzer e teuas da vezañ ur rouantelezh dizalc'h dindan an anv "Reyno de Galicia", aet da lodenn eus Rouantelezh León war-lerc'h, daoust ma talc'has da vezañ anvet rouantelezh (Reyno de Galicia) betek an kantved, pa voe krouet, dindan an hollveliegezh, ar rannvroioù kalaikat a-vremañ (1833) hag e voe bodet dindan kurunenn Spagn Rouantelezhioù broioù Spagn ("las Españas"). Etre an Henamzer hag ar Grennamzer, e voe anvet Suevia ivez, abalamour d'an alouberien c'herman anvet Sueved pe Suaved.
E brezhoneg eo bet implijet an anv Kalaikia evit envel ar vro a vremañ adal Frañsez Vallée da nebeutañ. Kavet e vez e geriadurioù Frañsez Vallée eta, pe Roparz Hemon, ha Youenn Drezen a ra gant ar ger "Kalaikiad" deveret eus ar stumm-mañ e Sizhun ar breur Arturo. Yann Jaouen a ra gant ar ger-se ivez en e droidigezhioù diwar Manuel María, sevenet e 1973 dindan renerezh Per Denez.
Ar skrivagner Koulizh Kedez a ra gant ur stumm eeunaet diwar an hevelep gwrizienn : Kalaika.
Dindan bluenn Per Denez e kaver Galaïka ha, nevesoc'h 'zo, Galisia.
Galisia zo bet kavet e-pad pell er skridoù hag e geriadur Roparz Hemon embannet gant Al Liamm koulz hag e geriadur Frañsez Favereau.
Ar gallekadur ar Galis pe bro Galis a vez kavet ivez e geriadur F. Favereau e kichen ar stumm Galisia.
Galiza, ar stumm nevesañ e brezhoneg, testeniekaet adalek 1996 er c'helaouennoù Hor Yezh hag Al Liamm, a gaver e geriadur hollvrezhonek An Here. Amprestet digant ur stumm galizek deuet en-dro e lizhiri ar yezh-se en XXvet kantved diwar ar portugaleg ha galizeg-ha-louzitaneg ar Grennamzer, ha bet degemeret e reoliekadur ar galizeg (diouzh al lezenn) e 2003 evel adstumm; lakaet e vez gant lod da vezañ ar stumm galizek "gwir" enep ar stumm Galicia a vefe da lakaat da gastilhanegadur, daoust ma'z eo testeniekaet mat er yezh abaoe ar Grennamzer. Gant ar stumm-se eo bet troet ar ger Galicia implijet gant Claudio Rodríguez Fer, e troidigezh e levr Muioc'h kalz eget mil bloaz,.
Douaroniezh
thumbnail|left|100px|[[Costa da Morte]]thumbnail|right|100px|Torosennadur Galiza zo 29 574 km2 he gorread (hogozik evel Belgia) hag hec’h aodoù zo 1 300 km a hed. Da vare ar Romaned e oa barregezhioù pouezus enni : aour, arc’hant ha staen. Galiza zo bevennet en norzh hag er c’hornôg gant ar Mor atlantel, er reter gant dibenn an aridennad menezioù zo war aodoù Kantabria, (Os Ancares) hag er mervent gant dibenn ar stêr Miño, a ya an tamm dibenn anezhi d’ober ar vevenn etre an div vro. Ur vro c’hlas eo-hi, gant un hinad meurvorel.
thumbnail|left|100px|Nosa Señora da Barca
Ar vro zo 4 froviñs enni, 53 c’hanton (comarcas), 316 kumun (concellos), 3847 parrez ha 31 855 kêriadenn (aldeas) ( 63 613 kêriadenn en holl zo Spagn). Ar barrez eo ar rann velestradurel bouezusañ evit ar C’halisianed. Pa vez goulennet digant ur Galisian eus pelec'h e teu e repont deoc'h gant anv e barrez peurliesañ.
Ar parrezioù-se zo bet krouet gant ar Sueved, ur bobl c’herman a ziazezas unan eus rouantelezh kristen kentañ Europa war-dro 410. An diell « Parochiale Suevorum », zo deiziataet eus 569, a ro dimp da c'houzout e oa ar barrez un aozadur melestradurel d'ar mare-se dija.
Kêrioù Galiza
E Galiza n’eus meurgêr ebet e penn an tiriad evel e rannvroioù all eus Spagn. Meur a gêr etre, evit gwir, zo er vro :
Istor
thumbnail|left|100px|ar pevar roud-avel Gallaeci e oa anv ar pobloù a oa o vevañ er vro-se, hervez ar skrivagnerien gozh. Galiza zo bet savet hec’h anv diwar anv ar poploù-se. Deuet e oa Gallaecia da vezañ ur proviñs roman a oa emren a-walc'h gant he c’hêrioù-penn dezhi hec’h-uan (Braga, Lugo hag Astorga). thumbnail|left|100px|[[Castro (savouriezh)|Ur c'hastro]]thumbnail|right|100px|Tour-tan roman E-kerzh dekvloavezhioù diwezhañ an Impalaeriezh roman, e deroù aloubidigezhioù kentañ ar C'hermaned, e oa en em gavet Sueved, ur bobl a veve etre Roen ha Danav, el ledenez iberek e 409, asambles gant meuriadoù german all. Padout a reas rouantelezh ar Sueved hogozik daou gantved (409-585) a-raok dont da vezañ ul lodenn eus rouantelezh ar Wizigoted.
Rouantelezh Galiza
Aloubet e oa bet Gallaecia gant ar Romaned (137-22 a-raok J.-K.) dre ma oa puilh ar c'hailh enni. An hentoù roman, ar pontoù (Bibei, Ourense), ar mogeradurioù (Lugo) hag ar stalioù labour-douar bet savet tro-dro d’ar c’henkizoù roman a lakaas tamm-ha-tamm dremm ar vro da cheñch. Dont a reas Gallaecia da vezañ ur proviñs roman dizalc’h gant he c’hêrioù-penn dezhi hec’h-unan : Braga, Lugo hag Astorga. Ar galizeg a chom hiziv an deiz ar roud heverkañ chomet war-lerc’h ar Romaned.
Relijiusted ar bobl a voe lakaet tamm-ha-tamm da cheñch gant ar relijion gristen, ha pa chomfe roud anezhi e mitoù, e lidoù hag e arouezioù fonnus-tre. Er e voe savet an eskoptioù kentañ ha kredenn Priscillian a rae berzh-kaer war ar maez. Tamallet e voe Priscillian da vezañ achantour ha da aozañ dirolladegoù revel hag e-se e voe lakaet d’ar marv. Lakaet e voe da verzher e Gallaecia, ken e nac’has eskibien Galiza lakaat diskibled Priscillian heñvel ouzh merzherien, e-kerzh sened Toledo e 396.
Lejioner roman
Al lejioner roman a oa ur soudard eus armeoù Roma gozh. En deroù e veze ur c'heodedad roman, dindan 45 bloaz, en em ganne war droad. Galvet e veze d'ar brezel keit ha ma veze ezhomm (e-pad mizioù tomm ar bloaz peurliesañ) hag e teue d'ar gêr ur wezh echu emgannoù ar bloavezh.
Galiza
Rouantelezh Galiza
thumb|240px| Rouantelezh Galiza Tiernezh swebat (- kantved) {{Legend|#b1d42d|Bevennoù ar proviñs roman}}{{Legend|#ea577d|Rannvro bet kemmet an aotrouniezh enni}}{{Legend|#5cb658|Bevennoù ar rouantelezh suevat}}
Lejioner roman
Graet e veze miles ("soldier") pe legionarius anezhañ e latin.