cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karbala
Brudet eo Karbala en abeg d'un emgann a c'hoarvezas eno e 680, hag ivez a-drugarez da ziv voskeenn veur e bed an islam. Ul lec'h nevet evel Mekka, Medina ha Jeruzalem eo Karbala en Islam chiit. Degadoù a vilionoù a vuzulmaned a vez o pirc'hirinañ eno div wech ar bloaz : un eizh milion bennak a zeu da lidañ an Achoura'  ( عَـاشُـورَاء‎ ) da gounaat merzherinti Housain ibn Ali (mab-bihan ar profed Mohammed) da 10 deiz kentañ miz an deiziadur muzulmat, ha war-dro tregont milion a feizidi a gemer perzh en abadenn veur an Arba‘īn'  ( أَربَـعِـيـن‎ ) ("daou-ugent") d'an 40 deiz goude Achoura'  da azeuliñ ar bezioù nevet. War droad e teu ar birc'hirined, eus Iraq hag eus tremen 56 bro.
Douaroniezh
War plaenenn dichaladurioù glann dehoù ar stêr Eufrates, nepell diouzh Lenn Razzaza er c'hornôg hag ouzh troad Menezioù al-Hidjarah er mervent emañ Karbala.
Pretoro
Pretoro    zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Karbala
Istor
D'an (10 deiz e kentañ miz ar bloaz islamek 61) e c'hoarvezas Emgann Kerbala, etre un nebeud kerent ha dalc'hidi bodet tro-dro da Housain ibn Ali – anezhañ mab-bihan ar profed Mohammed – hag un unvez kalz brasoc'h a soudarded ar c'halif omeyyad Yazid I (647-683).
Pa voe Yazid I kalif e 680 e nac'has Housain ibn Ali distagañ al le a feizleunder, en abeg ma torre ar c'halif nevez ar feur-emglev a oa bet sinet e 661 gant Hasan, breur Housain, hag ar c'halif omeyyat Mouawiyah I : an emglev a verze ouzh hennezh envel ur c'halif nevez e-kerzh e ren, en ur lezel ar bed islamek d'en ober.
Goude bout tremenet un ode e Menezioù al-Hidjarah, daou zevezhiad bale kent erruout e Koufa, e voe taget e garavanenn gant 30 000 soudard var varc'h bet kaset gant gouarnour omeyyat Koufa. Ar soudarded a c'hourc'hemennas da Housain ibn Ali distagañ al le a feizleunder en eskemm ouzh dour ; pa nac'has Housain e voe dibennet, ha lazhet e voe e vab c'hwec'h miz, e familh hag e ambrougerien ; paket e voe ar vugale all hag ar maouezed ; douaret e voe an dud varv war al lerc'h gant annezidi ar c'hornad. Kabaduilh a savas a-c'houde ar gwalldaol-se hag enebiezh taer a savas enep kalifiezh an Omeyyaded, ken na voe breskaet betek bout diskaret gant ar Galifiezh Abbasid e 747.
Er bloaz 682 e voe lakaet ar brizonidi vev en o frankiz. Pa oant o vont da Vekka e rejont un ehan e Karbala ; e 685 e oa staliet ar birc'hirinded dija : savet e voe bezioù hag un arc'h-relegoù en enor da Housain ibn Ali hag e familh. Tro-dro d'ar monumant e tiwanas ur gêr evit degemerout ar birc'hirined.
Brasaet e voe ar bezioù hag ar gêr gant meur a rener, hogen distrujet e voent meur a wech gant enebourien. Er bloaz 850 e voe diskaret an arc'h orin gant ar c'halif abbasit Al-Mutawakkil ; adsavet e voe evel m'emañ hiziv tro-dro d'ar bloaz 979, peuzdistrujet e voe gant un tan-gwall e 1086 ha savet a-nevez. Er bloaz 1737 e voe erlerc'hiet Isfahan en Iran ouzh Karbala evel kêr-benn kelennadurezh an islam chiit. E kreiz an e voe an doueoniour bahreini Yousouf al-Bahrani (1695-1772) e penn ar c'helennerezh chiit ; un hengouniour e oa, unan eus dalc'hidi bennañ luskad an akhbaried ha na fiziont nemet er C'horan hag en hadit war dachenn ar gwir – en enep d'an اِجْتِهاد ijtihād, da lavarout eo preder pennadurezhioù an islam evit desteriañ e skridoù diazez a-benn termeniñ ar اِجْتِهاد chari' a, lezenn an islam. Goude e varv ez eas ar galloud gant dalc'hidi an ijtihād. A-hed an hevelep kantved e c'houzañvas Karbala gant ar sec'hor, betek ma voe kleuziet ur ganol da gas dourioù an Eufrates betek kêr e 1803 ; kement-se a astennas levezon an islam chiit war ar rannvro, betek kêr Najaf pelloc'h en ardraoñ ar stêr.
D'an e voe preizhet Karbala gant 12 000 alouber wahhabit, anezho soudarded emir Emirelezh Diriyah, ar Stad kentañ a voe en Arabia Saoudat. Goude-se, renerien Karbala a stalias ur republik emren en Impalaeriezh otoman. E 1843 e teuas an Otomaned da c'hourlakaat o beli. War-dro 5 000 Arab a voe lazhet (± 15% eus ar boblañs), ha 400 Turk. Goude an dagadenn e tec'has ar studierien diouzh Karbala d'en em staliañ e Najaf, a droas da bennlec'h an islam chiit.
Adalek 1850 betek 1903 e teredas moneiz da Garbala ha Najaf a-drugarez d'ul legad a 6 betek 10 milion roupi a-berzh Stad Oudh en India (hanter reterel Stad Uttar Pradesh a hiziv) dre Legad Oudh, ur وقف‎ waqf, da lavarout eo un ober a vadelezh hervez lezenn an islam : pa varvas roue Oudh e chomas war e lerc'h kampi un amprest en devoa asantet d'an East India Company hag intañvezed ar roue a urzhias ma vije treuzkaset an arc'hant d'an div gêr nevet.
Pouezus e voe levezon Persia war diorroadur Karbala, pa voe Persaned ar boblad niverusañ e kêr e deroù an. Izili an tiegezh persan Kammouna a voe gwarded ar margavioù sakr e-pad bloavezhioù, ha dre-se ez eo ganto e chomas ar galloud war kêr betek ma kouezhas dindan beli Impalaeriezh Breizh-Veur e 1915, pa 'z eas an Impalaeriezh otoman da get. Plegañ dirak ar vistri a reas ar re Gammouna, petra bennak ma voe meur a uhelad all o stourm ouzh an aloubadeg. An tiegezh Awad, hag a oa bet o chom e Karbala e-pad pemp kantved, a zisklêrias brezel d'an estrenien : forbannet e voe he izili e-pad meur a vloaz kent galloud distreiñ d'o ziriadoù ha d'o dere, gouez da skridoù an ofiserez politikel Gertrude Bell (1868-1926) hag a gemeras perzh e diazez Stad Iraq goude diskar an Impalaeriezh otoman. Unan eus familhoù meur Karbala eo ar re Awad hiziv c'hoazh. Goude dizalc'hegezh Stad Iraq e 1932, he fennadurezhioù sunnit a vagas disfiz ouzh annezidi chiit Kerbala. Dindan ren Saddam Husain (1937-2006, prezidantelezh 1979-2003) e voe krennet war an azeul chiit e Kerbala, ha berzet d'ar chiited estren lakaat troad e kêr. E miz Meurzh 1991 en em savas chiited Kerbala ouzh kement-se ; garv e voe ar moustrerezh kaset gant renad Baghdad, pa voe lazhet tud ha graet distrujoù bras e kêr. Miz war-lerc'h e c'hourc'hemennas Saddam Husain ma vije distrujet karter ar margavioù ha savet ur gourizad mogerioù beton da aozañ un "takad yec'hedel" etre ar margavioù ha tro-dro dezho ; e 1994 e voe adsavet ar bezioù.
E 2003, goude ma voe aloubet Iraq gant ur c'hengevredadur kaset gant SUA ha diskaret Saddam Husain, melestradurezh da c'hortoz ar C'hengevredadur a aotreas ar chiited estren da gemer perzh e kentañ pirc'hirinded  Achoura'  abaoe degadoù a vloavezhioù, e 2004. Brasañ pirc'hirinded a viskoazh e voe, gant tremen ur milion a feizidi ; ur gwalldaol a c'hoarvezas e-kerzh an abadenn d'an 2 a viz Meurzh pa lakaas Al-Qaida bombezennoù da darzhañ, o lazhañ tremen 178 den ha gloazañ tremen 500. Daou vilion a chiit irakian a gerzhas dre Garbala da geñver an  Achoura'  d'an, gwarezet gant 20 000 soudard ha poliser peogwir e oa bet lazhet 263 den e Basra ha Nasiriyah e-kerzh en emgann etre lu Iraq ha feizidi chiit e deroù ar miz.
Ferrari 348
thumb|Ferrari 348 Spider Ar Ferrari 348 zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Ferrari etre 1989 ha 1995, da heul ar Ferrari 328 hag a-raok ar Ferrari F355.
Haut-Adige
An Département du Haut-Adige, Departement Oberetsch en alamaneg ha dipartimento dell'Alto Adige en italianeg, a oa un departamant e Rouantelezh Italia etre 1810 ha 1814, anvet war batrom departamantoù gall (Haute-Loire ha Haut-Rhin), meneg ennañ eus ar stêr Adige. Trento e oa ar pennlec'h.
An italianeg e oa yezh ar velestradurezh met en toleadoù alamanek e veze embannoù melestradurel divyezhek, hag alamaneg a veze implijet e melestradurezh ar c'humunioù.
Hedvig
Hedvig pe Hedwig (distaget ˈheːtvɪç en alamaneg ) zo un anv-badez alamanek, norvegek ha svedek, hag ivez hungarek. Adkemeret eo bet e yezhoù all e meur a stumm.
Hedvig
thumb| Hedy Lamarr
Pennadoù kar
Sihirli Yaratıklar (Harry Potter)
Fresagrandinaria
Fresagrandinaria  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Glyncorrwg
Glyncorrwg zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Kembre, e bwrdeistref (arondisamant) Castell-nedd Port Talbot. E traoñienn ar stêr Afan emañ. En em deurel a ra ar stêr Corrwg er stêr Afan.
Mengleuzioù glaou a oa eno gwechall.
Alphonsine Benoît
Jeanne Benoît, lesanvet Alphonsine hervez hec'h anv-micher Alphonsine Fleury (Pariz, 21 a viz Here 1825 – Paris, 10 a viz Gouhere 1883), a oa un aktourez c'hall. D'ar 4 a viz Gwengolo 1876 e timezas gant al livour Victor Margaine (1833-1878).
Gissi
Gissi zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Zilofon
thumb|upright=1.4|Zilofon a-vremañ, gant daou rumm morzholioù disheñvel Ur zilofon (eus ar gresianeg ξύλον xylon "koad" ha φωνή phōnē "son, mouezh") zo ur benveg-seniñ, anezhañ lavnennoù koad a vez skoet gant morzholioù skañv.
"Metalofon" a reer eus an hevelep benveg-seniñ pa vez al lavnennoù e metal.
Ferrari F355
thumb|Ferrari F355 GTS Ar Ferrari F355 zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Ferrari etre 1994 ha 1999, da heul ar Ferrari 348 hag a-raok ar Ferrari 360.
Per Olof Sundman
Per Olof Sundman (4 a viz Gwengolo 1922 e Vaxholm – 9 a viz Here 1992 e Stockholm) a oa ur skrivagner hag ur politikour svedat.
Pa oa yaouank e voe ezel Nordisk Ungdom (Yaouankiz an Norzh), un aozadur nazi a voe anezhañ etre 1933 ha 1950. Goude an Eil Brezel-bed e voe ezel eus Centerpartiet, ha dilennet e voe er Riksdag. Dont a reas a-benn da zerc'hel kuzh e yaouankiz nazi betek goude e varv. E 1957 e voe embannet e levr kentañ, ha buan e teuas da vezañ ur skrivagner brudet, e diavaez Sveden zoken. Keñveriet eo bet e skridoù gant re Ernest Hemingway. Priz lennegezh Kuzul an Norzh a voe roet dezhañ e 1968. E 1975 e voe degemeret en Akademiezh Sveden (kador niv. 6). Hiziv an deiz ez eo kador Tomas Riad.
Ferrari 328
thumb|Ferrari 328 Ar Ferrari 328 zo ur c'harr sport kenderc'het gant an oberier kirri italian Ferrari etre 1985 ha 1989, da heul ar Ferrari 308 hag a-raok ar Ferrari 348.
Kreñvlec'h ruz Delhi
Kreñvlec'h ruz Delhi, pe Palez-kreñv Shahjahanabad, pe Lal Qil'ah, zo ur palez-kreñv e kêr Delhi, en India, savet gant an impalaerien Vogol. Arouez India dizalc'h eo, hag ac'hano e komz ar chentañ ministr d'ar bobl d'ar 15 a viz Eost.
Dogliola
Dogliola   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Pollutri
Pollutri zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Mousa
Mousa zo un anv arabek, anv ur profed muzulman kar da Voizez. Gwelout Mousa (profed).
Pluvialis
Pluvialis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ morlivided, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Beaumont-en-Cambrésis
Beaumont-en-Cambrésis a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Dispac'h gall
.
Kanga Mousa
Kanga Mousa (ganet war-dro 1280 ha marvet e 1337), anavezet ivez evel Mansa Mousa ("roue ar rouaned") pe Kankou Mousa, a oa impalaer Mali eus 1312 da 1337.
Palez al Luxembourg
Palez al Luxembourg, e Pariz, eo ti ar Sened gall
Ferrero
Ferrero zo un embregerezh gounezvouedel italian, krouet e 1946 gant Pietro Ferrero e kêr Alba en Italia, arbennikaet war ar c'hoñfizerezh ha brudet gant ar merkoù Nutella, Kinder, Ferrero Rocher, Mon Chéri ha Tic Tac.
Herberth
Herberth zo un anv-tiegezh alamanek, adstumm d'an anv Herbert.
Pietro Ferrero
thumb|Pietro Ferrero Pietro Ferrero, ganet d'an 2 Gwengolo 1898 e Farigliano ha marvet eno d'an 2 Meurzh 1949, zo ur pennembreger italian, savet gantañ Ferrero, un embregerezh koñfizerezh ha chokoladerezh.
Gantañ eo bet ijinet ar Supercrema, a zeuy diwezhatoc'h da vezañ an Nutella.
Llanelwedd
thumb|right|300px|Ar pont war ar stêr Gwy, etre [[Llanfair-ym-Muallt ha Llanelwedd.]]
Llanelwedd zo ur gêr vihan e kreisteiz Powys, e-kichen Llanfair-ym-Muallt, en hanternoz dezhi, war ribl ar stêr Gwy.
Annezet e oa gant 787 a dud e 2001.
Mengleuzioù zo bet, ul linenn houarn ivez. Ur skol zo, skol-vamm ha kentañ derez.
Foar
250px|thumb|left|Tachenn [[Sioe Frenhinol Cymru, e Llanelwedd.]] E Llanelwedd e vez graet bep bloaz Foar Roueel Kembre (Sioe Frenhinol Cymru), e miz Gouere: deñved, kenstrivadegoù chas.
Saint-Vincent-Puymaufrais
Saint-Vincent-Puymaufrais a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Sofia Romanova
Sofia Alekseievna Romanova, pe Софья Алексеевна Романова, (1657-1704), a voe rejantez Rusia etre 1682 ha 1689.
Merc'h e oa da Aleksei Iañ Rusia ha da Maria Miloslavskaia, c'hoar Fedor III hag Ivan V ha hanterc'hoar da Pêr Iañ Rusia.
Leon Còrdas
Leon Còrdas (Sira, 30 Meurzh 1913 - Montpelhièr 19 Here 1987) a oa ur skrivagner okitan. Pezhioù-c’hoari, barzhonegoù ha romantoù en deus skrivet, en okitaneg dreist-holl.
E vuhez
Ganet e voe Leon Còrdas e Sira, e broig Menerbés (Minervois), en Hérault. E 1917, goude marv e dad er brezel ez eas ar familh da vevañ da v-Menèrba. Eno e tremenas Leon ul lodenn eus e vugaleaj a-raok mont en-dro da Sira ha d’ar skol-lojañ e Limós. Met ne blije ket ar studi dezhañ ha paouez a reas ganti. E 1929 en em lakaas da labourat douaroù e familh ha gwiniegour e voe betek 1952.
Kregiñ a reas da skrivañ en okitaneg pa ne oa nemet pemzek vloaz ha lenn a rae meur a gelaouenn okitanek. E 1934, pa oa gant e goñje-soudard, e reas anaoudegezh gant un nebeud tud a skrive en okitaneg e bro Montpelhièr, evel Max Roqueta ha Pèire Azema, hag a oa neuze e penn ar gelaouenn Calendau (1933-1945). D’ar mare-se ivez e krogas da genlabourat gant ar gelaouenn Occitania.
Er bloavezhioù 1930 en em lakaas da skrivañ pezhioù-c’hoari ha da genlabourat gant strolladoù teatr. E-pad ar brezel ivez e savas pezhioù all hag e leurennas anezho. Goude un teskad barzhonegoù kentañ, embannet e 1940, Al mirar d'aquesta riba, e embanno un eil, Aquarèla, e 1946. War-lerc’h, e 1949, e voe embannet e romant kentañ Sèt pans. D’ar mare-se ivez e skrivas ur romant e galleg met ne voe embannet nemet kalz diwezhatoc’h, goude e varv
E 1953 e rankas gwerzhañ e winiegi ha mont a reas da v-Montpelhièr da labourat. Labourat a reas an douar e-kichen Montpelhièr ur pennad hag e 1969 en em stalis er gêr-se, ma kenlabouras gant ar Centre Dramatique national du Languedoc-Roussillon. Adalek 1970 e kemeras perzh e beilhadegoù, gant arzourien all, ma lenne barzhonegoù ha ma konte kontadennoù. Derc’hel a rae da skrivañ en okitaneg, danevelloù, pezhioù-c’hoari… E 1982 e skrivas senario ur film en okitaneg, 'L’Orsalhèr gant Jean Fléchet. Sevel a reas ar pezh-c’hoari Menèrba 1210 hag a voe c’hoariet e Menèrba e 1985, dirak 10 000 den. Mervel a reas gant ur c’hrign-bev e miz Here 1987.
Hêrezh Leon Còrdas
Skolaj okitanek kentañ ar rouedad Calandreta, e Grabèls e-kichen Montpelhièr, zo bet lakaet Collègi Leon Còrdas en enor dezhañ.
Aribert
Aribert zo un anv-badez alamanek, roet d'ar baotred, kar-tost d'an anvioù Herbert, anavezet ivez en alamaneg hag e meur a yezh, ha Charibert.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-badez frankek kozh Charibert, a gaver skrivet Caribert e galleg.
Savet eo an anv diwar ar gerioù hari (=goaf ) ha  beraht, berth (=skedus), a gaver en ur bern anvioù germanek all:
Stummoù all
Hag ivez
Charadrius
Charadrius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ur spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
Ur spesad ha daou-ugent (41) en holl.
Bahadur Shah II
Muhammad Bahâdur Shâh, anvet Bahâdur Shâh Zafar ha Bahadur Shah II ivez (24 Here 1775 - 7 Du 1862) a oa Impalaer Mogol diwezhañ India etre 1837 ha 1857. Mab e oa da Vuhammad Akbar Shâh ha d'e bried hindouat Lalbai. 62 vloaz e oa pa voe anvet da impalaer, hag an diwezhañ eus ul lignez a impalaerien hag a rene abaoe 300 vloaz. Met evel e ziaraogerien n'en devoa ket kalz a c'halloud : gant East India Company e oant bet kemeret holl.
Evel e dad hag e dad-kozh e oa ur barzh eus Bahadur Shah. Skrivet en doa barzhonegoù en ourdoueg hag en e garg a impalaer en doa diwallet barzhed evel Mirza Ghalib pe Daagh Dehlvi. Pleustriñ a rae ar c'haerskriverezh ivez.
Distroadet e voe gant ar Saozon ha harluet da Virmania goude Emsavadeg ar Sipaied e 1857.
Heribert
Heribert zo un anv-badez alamanek, kar d'an anv Herbert.
Gerdarzh
Un adstumm eo d'an anv Charibert.
À Santiago
À Santiago eo anv seizhvet albom Jean Ferrat, hag ar pempvet embannet gant Barclay en 1967 ; daou albom all a oa bet enrollet gant Decca e 1961 (Deux enfants au soleil) ha 1962 (La Fête aux copains).
Divrezhonekaat
An divrezhonekaat eo an diverkañ ar brezhoneg en anvioù-lec'h istorel e Breizh.
Skol eil derez
An deskadurezh e skolioù eil derez a zo etre fin ar skolioù kentañ derez (bugale 3-10 vloaz) ha penn-kentañ an deskadurezh uhelañ (goude 18 vloaz). Disheñvelderioù bras a c'hell bezañ etre ar reizhiadoù dibabet hervez ar broioù.
Divrezhonekaat
D'ar Sadorn 24 a viz Gwengolo 2019 e oa bet ur vanifestadeg e Terrug da enebiñ ouzh gallekaat anvioù-lec'h ar gumun.
Skol eil derez
Deskadurezh eil derez e Bro-C'hall
Skolioù Breizh a implij sistem skol Frañs pe e vefent publik pe dindan gevrat gant ar stad.
Gdynia
Eus an eo ar meneg kentañ eus Gdynia. War-lerc’h ma voe rannet Polonia e 1772, e oa Gdynia e Prusia. Abaoe Feur-emglev Versailhez (1919) emañ e Polonia.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Gdynia gant ar c’hêrioù-mañ :
Mónica Sánchez
Mónica Mariel Sánchez, ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1970, zo un aktourez perouat. Ganet eo e Lima.
Ursula von der Leyen
Ursula Gertrud von der Leyen, ganet Albrecht d'an en Ixelles (Belgia), a zo ur bolitikourez alaman, ezel eus ar strollad Unvaniezh kristen-demokrat Alamagn (CDU).
E miz Gouere 2019 e voe dilennet da brezidantez Komision Europa gant kannaded Parlamant Europa, gant ur muianiver digresket da nav mouezh. Ar vaouez kentañ eo da gaout ar roll-mañ.
Saint-Clair-sur-l'Elle
Saint-Clair-sur-l'Elle a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Arpitania
Arpitania eo ar vro ma vez komzet arpitaneg. Emañ ar vro-se a-ramp war Suis, Frañs (gant Savoia a-bezh e-barzh) hag Italia (emañ Traoñienn Aosta e-barzh). Un darnig eus Arpitania en Italia (e Puglia) a zo distag-krenn diouzh an tamm all. Un anv savet er kantved eo war skouer an anv Okitania. N'eus nemet er Piemont ez eus ur statud ofisiel gant ar yezh.
Jean de Ploeuc
Jean de Ploeuc a oa bet eskob Treger eus 1442 da 1453.
Klinket en eus iliz-veur Landreger gant murlivadurioù ha gant gwerennoù-livet. War dro 1450, e grogas da sevel ar c'hloastr.
Ar 5 Mae 1444 e ziazezas al laz-kanañ iliz-veur Landreger, bet kadarnet ar 27 Mezheven 1449 gant ar pab Nikolaz V.
An 17 Eost 1447 e savas da iliz-chalonied iliz parrez Tonkedeg gant aotre ar pab Eujen IV. Jean IV de Ploeuc a zo aet da Anaon ar 7 Ebrel 1453.
Jean V de Coëtquis e zeuas war e lerc'h.
Notennoù
Sony Interactive Entertainment
An embregerezh a oa bet savet d'ar 16 a viz Du 1993, gant an anv Sony Computer Entertainment Inc. gant ar pal da boulc'hañ donedigezh Sony e bed ar sevel c'hoarioù video. Abaoe al lañs gant berzh eus ar c'hoñsolenn video PlayStation 1 e 1994, an embregerezh en deus kendalc'het gant seveniñ koñsolennoù PlayStation all ha produioù liammet ganto. En em ledañ a reas an embregerezh etrezek Norzhameika ha broioù all, an embregerezh a zeuas da vezañ diaz Sony da geñver an enklaskoù hag an diorroadur c'hoarioù video ha bed an dudi. E miz Ebrel 2016, SCE ha Sony Network Entertainment a ao adsavet e-stumm Sony Interactive Entertainment, o lakaat un ehan d'an obererezhioù a oa lañset a-raok ar c'hendeuziñ.
Sony Interactive Entertainment a zo karget gant an enklask hag ar seveniñ, ar broduiñ hag ar werzhañ kement ar materi evit ar savennoù evit ar PlayStation. Ouzhpenn da-se an embregerezh a vez sevener hag embanner c'hoarioù video. Is-embregerezhioù lies a zo hervez an tachennoù kenwerzhel da Sony: Norzh Amerika, Europa hag Azia. D'an 30 a viz Gwengolo 2016, an embregerezh en devoa bet gwerzhet ouzhpenn da 486 milion koñsolenn PlayStation dre ar bed.
Charadriiformes
Charadriiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned.
Kerentiadoù
Sed amañ ar c'herentiadoù a c'hell bezañ renket en urzhiad Charadriiformes :
Henrik Nordbrandt
Henrik Nordbrandt (21 a viz Meurzh 1945 e Frederiksberg) a zo ur skrivagner romantoù hag arnodadennoù danat. Pozioù a vez skrivet gantañ ivez. E 1966 e voe embannet e levr kentañ, un dastumad barzhonegoù titlet Digte. E 2000 e tapas Priz lennegezh Kuzul an Norzh gant e zastumad barzhonegoù Drømmebroer.
Lizheroù Paol
Lizheroù Paol zo un dastumad lizheroù skrivet gant Paol Tars da gristenien eus meur a gumuniezh er. Kavet e vezont en Testamant Nevez, er rann Lizheroù an Ebestel. Re Paol avat eo ar re niverusañ eus ar rann-se.
Al lizheroù
Setu roll al lizheroù:
An testennou kristen kentañ
Hervez ar biblour Alain Marchadour : "Skrivet int bet gand Paol evid degemererien resiz, dreist-oll kumuniziou savet gantañ. Hini ebed anezo, zokén al lizer da Romiz, n'eo eul leor teologiez prientet en eur gambr. Dindan pouez an degoueziou (pellder, eun dra komprenet fall, ar c'hoant d'en em zisplega, ha da lakaad da gredi...) e kas Paol kelou d'eur gumuniez ."
Seiz lizher a zo anavezet, gant an ispisialourien, evit bezañ bet skrivet gant Paol : al lizher kentañ d'an Desalonikidi, an daou lizher d'ar Gorintidi, al liziri d'ar Filipidi, da Filemon, da C'halated ha da Romaned. Ar re all, heb bezañ marteze war-eeun eus dorn Paol, "a zo kempoell gand teologiez hag herez an Abostol, dre zorn sekretourien pe ziskibien ."
Ar mare ma oant bet savet
En e zigoradur skriv Maodez Glanndour : "Ur fazi e vefe lenn Lizheroù Sant Paol diouzh ar renk o devez en dornskridoù kozh ha diwar-se e mouladurioù an Testamant Nevez. Rak diouzh o hirder int bet steudet, hep derc'hel kont eus ar mare ma oant bet savet. Evel-se eo an hini ponnerañ-holl a gavomp da gentañ, al lizher d'ar Romaned, ha war e-lerc'h emañ al lizheroù d'ar Gorintidi ha n'int ket ken aes-se kennebeud-all. Setu perak eo hon dever en Digoradur-mañ kemer Lizheroù Sant Paol diouzh o urzh istorek. Ha m'hor befe un ali da reiñ evit o studi, e kemerfemp moarvat da gentañ ar re ziwezhañ, al lizheroù Pastorel da Dimozeoz ha da Ditos, evit addont tamm-ha-tamm war-zu ar re vras ."
Setu an urzh kinniget gantañ : Al lizheroù d'an Desalonikidi ; Al lizheroù d'ar Gorintidi ; Al lizher d'ar Chalated ; Al lizher d'ar Romaned ; Lizheroù Paol prizoniet (al lizher d'ar Filipidi ; al lizher d'ar Golosidi ; al lizher d'an Efezidi ; Al lizher da Filemon) ; al lizheroù pastorel.
Sellout ar pennad a-zivout Al lizher d'an Hebreed evit kompren e blas e-touez lizheroù Sant Paol.
Setu urzh kronologek al lizheroù roet gant André Chouraki en e droidigezh eus ar Bibl :
Hieronymus
Hieronymus zo un anv-badez latin hag alamanek hag a deu eus ar gresianeg Ἱερώνυμος (Hierṓnymos).
Kaotigell
Ar gaotigell zo ur meskad gelekaet frouezh ha sukr poazhet a-gevret, en ur gaoter pe ur gastelodenn. Pegus eo abalamour d'ar sukr, ha kemmañ a ra he fetister gant ar rizhenn frouezh a zo implijet. Kaolenniñ a ra mui pe vui diouzh padelezh ar poazhañ. Gant frouezh a bep seurt a c'haller ober, diveinet pa vez ezhomm ha troc'het a dammoù alies : sivi, abrikez, lus du, prun, kastrilhez-ruz, avaloù, kerez, pechez, aval-stoub, flamboez, lus-gwern... A-wechoù e reer gant chug ar frouezh, hep o bouedenn. Kaotigell plant zo ivez (bleuñv, rubarb...). Dre ledanviñ e komzer eus kaotigell laezh pe koñfitur laezh ivez.
Al lip-e-bav-se a c'hall bezañ debret war un tamm bara, e-barzh ur yaourt plaen pe ur vignezenn.
Rizhennoù kaotigelloù
Chutney, a orin indian, zo graet gant frouezh, sukr, spisoù ha louzeier. Etre ar gaotigell hag an hilienn emañ.
Setu roll ar boued graet gant frouezh ha sukr, eus an hini sonneloc'h d'an hini liñveloc'h :
Marc'harid Bro-C'hall (1523-1574)
Marguerite de Valois, anavezet ivez evel Marc'harid Bro-C'hall, ( Saint-Germain-en-Laye, 1523 - Torino, 14 a viz Gwengolo 1574) a oa ur briñsez c’hall a voe dugez Berry (1553-1574) ha dugez Savoia (1559-1574).
Ganet e oa bet d’ar 5 a viz Mezheven 1523 e Saint-Germain-en-Laye, e-kichen Pariz, merc’h yaouankañ ar roue Frañsez Iañ hag e bried kentañ, Klaoda Bro-C'hall (1499-1524). Merc’h-vihan e oa da Anna Breizh ha Loeiz XII eta. C’hoar e oa da Frañsez III (dug Breizh) ha da Herri II, roue Bro-C'hall.
Mervel a reas Marc’harid d’ar 14 a viz Gwengolo 1574 e Torino, kêr-benn dugelezh Savoia hag eno e voe douaret.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1559 gant Emanuele Filiberto Savoia (1528-1580), dug Savoia. Ur mab o devoe :
Sara Lidman
Sara Lidman (30 a viz Kerzu 1923 e Missenträsk e Kumun Skellefteå - 17 a viz Even 2004 en Umeå) a oa ur skrivagnerez svedat.
'Ndiaz
'Ndiaz a zo ur strollad sonerien festoù-noz bet savet e 2009.
Clint Walker
Clint Walker, bet ganet Norman Eugene Walker e Hartford (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 30 a viz Mae 1927, a zo bet un aktour hag ur c'haner stadunanat.
Sara Lidman
Ouzhpenn skrivañ romantoù e voe oberiant war an dachenn bolitikel. Sevel a reas a-enep Brezel Vietnam (beajiñ a reas da Norzh Vietnam hag e kemeras perzh e lez-varn Russell) hag ivez a-enep an apartheid e Suafrika. Sevel a reas a-du gant harz-labour ar vengleuzierien e norzh Sveden, hag e voe oberiant en emsav komunour ha war dachenn difenn an endro. Goude 1977 e skrivas pemp romant ma kont trevadenniñ norzh Sveden enno.
Clint Walker
Anavezet eo Walker en abeg da berzh Cheyenne Bodie a voe dalc'het gantañ e kant eizh pennad ar stirad skinwel stadunanat Cheyenne, skignet adalek 1955 betek 1962 gant an American Broadcasting Company (ABC). Perzh ar ramz Samson Posey a c'hoarias ivez e-barzh The Dirty Dozen, ar film brezel deuet e-maez e miz Mezheven 1967.
Raoul Rolland
Raoul Rolland a oa eskob Treger eus 1434 da 1441.
Genidig e oa eus Kerlouri, e Plounez.
Anvet eo bet eskob Treger, war lerc'h Pierre Piédru, ar 6 Gwengolo 1434, a-eneb mennozh dug Breizh. Divroc'hañ e reas an dug gant an eskob.
Raoul Rolland a zo anvet abalamour ul levr reolennoù savet gantañ evit e eskopti. Dornskrid al levr se, anvezet ar Raoulin, a zo bet miret gant Dielloù an Departamant e Sant-Brieg.
Raoul Rolland e yeas da Anaon ar 14 Ebrel 1441, hag e oa Gwener ar Groaz.
Jean IV de Ploeuc e zeuas war e lerc'h.
Notennoù
Herberta
Herberta zo un anv-badez alamanek ha slovenek roet d'ar merc'hed.
Fossacesia
Fossacesia    zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Catillon-sur-Sambre
kantved
V2]] a oant o sevel e koad Bois-l'Évêque e kumun Ors. Kement a darverezh a voe ma chomas ar fuc'helloù hep bout kempennet.
Henry Sanfourche
Henry Sanfourche (Sarlat-la-Canéda, 24 Meurzh 1775 - 10 Ebrel 1841) a oa koronal en armeoù Impalaeriezh Napoleon Bonaparte.
Poggiofiorito
Poggiofiorito  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Rostratulidae
Rostratulidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1913 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949), ennañ spesadoù hag a denn d'ar gioc'hed.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :
Klaus Rifbjerg
E vuhez
Ganet e voe Rifbjerg e Kopenhagen met kas a reas e vugaleaj en enezenn Amager e Øresund, war aodoù reter Sjælland. E dud a oa kelennerien. Saozneg ha lennegezh a studias e skol-veur Kopenhagen, ha goude-se e skol-veur Princeton e-pad bloaz.
Loeiz Bro-C'hall (1682-1712)
Loeiz Bro-C'hall (1682-1712) ( pe Louis de France e galleg) a oa dug Bourgogn ha Daofin Bro-C'hall.
Klaus Rifbjerg
E vuhez
E 1958 e voe brudet gant e romant Den kroniske Uskyld. Lakaet e voe da film e 1985, sevenet gant Edward Fleming. Abaoe en deus skrivet ouzhpenn 100 romant, hag ivez dastumadegoù danevelloù, pezhioù-c'hoari, senariooù filmoù, deizlevrioù ha levrioù evit ar vugale.
Loeiz Bro-C'hall (1682-1712)
Mab e oa da Loeiz Bro-C'hall (1661-1711) ha da Maria Anna Victoria Bavaria. E dad a oa Daofin Bro-C'hall, ha mab da Loeiz XIV ha da Maria Tereza Spagn.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas en 1697 d'e geniterv Maria Adelaide Savoia (1685-1712). Tri bugel o doe:
Rookie
Graet e vez ur rookie (un den nevez) e saozneg eus un den a zo e-barzh e vloavezh kentañ, er sportoù norzhamerikan dreist-holl. Implijet e vez ar ger-se evit an holl dud a grog gant ur c'hevread nevez evit ar bloavezh kentañ. Setu graet e vefe ur rookie eus un den kozh awalc'h a grog gant ur sport nevez.
Klaus Rifbjerg
E vuhez
Kazetenenr ha buruteller eo bet Rifbjerg ivez. Asambles gant Villy Sørensen e voe e penn ar gelaouenn lennegel Vindrosen, hag etre 1984 ha 1991 e voe rener lennegel Gyldendal.
Rookie
Dre astenn-ster e vez graet rookie eus an holl dud a grog gant un dra nevez, el labour, er c'hoarioù video pe traoù-all.
E-barzh meur a sport e Norzhamerika e vez dilennet bep bloaz rookie ar bloavezh (anvet Rookie of the Year), da skouer en Indianapolis 500.
Gwezenn-orañjez
An orañjezenn, pe gwezenn-orañjez, Citrus × sinensis hec'h anv skiantel, zo ur spesad gwez er c'herentiad Rutaceae.
Rummataouriezh
Ar spesad Citrus × sinensis er genad Citrus eo a anver "Gwezenn-orañjez" peurliesañ. En hevelep genad emañ ar suraval (Citrus limon), ar suraval glas (C. aurantiifolia ha C. latifolia eo ar re a gaver an aliesañ) hag an orañjez c'hwerv C. aurantium. An darn vuiañ eus ar gwez-se zo hironed naturel deuet diwar kemmeskañ ar bampelenn (C. maxima), ar vandarinenn (C. reticulata) hag ar sedratezenn (C. medica). Citrus sinensis a skriver c'hoazh peurliesañ, met Citrus × sinensis eo an notadur skiantel resis, ma verk × an hironadur. E familh vras ar Rutaceae emañ an orañjezenned, evel an holl agrum : ar pampelenned, ar suravalenned, ar mandarinenned, ar sedratezenned, hag all, a-douez ur 1 600 spesad bennak. Eus India, Pakistan, Viêt Nam ha gevred Sina e teu ar spesad, a voe degaset d'ar C'hornôg gant an Arabed नारङ्ग Nāraṅga e oa an anv sanskritek, a droas da نارنگ‎  nārang e perseg ; an Arabed a zistagas نَارَنْج‎ nāranǧ, a droas da naranja e spagnoleg ; pa'z erruas ar frouezh hag ar gwez e Provañs e voent anvet naurange ( e provañseg) ; ar Saozon hag ar C'hallaoued a gredas dezho e oa ur ger-mell dirak an anv, alese an orange hag une orange ; eus ar stumm gallek fazius-se e teu ar brezhoneg orañjez. An hevelep ger orange a implijer e galleg evit al liv ; orangey eo e saozneg, hag orañjez e brezhoneg. N'eo ket ar ger sanskritek nāraṅga gwrizienn anv Citrus × sinensis en holl yezhoù ; da skouer, sinaasappel, "aval Sina", eo e nederlandeg.
Gounezerezh
Er broioù klouar ha gleb o hin e kresk ar gwez-orañjez. Dre ma c'hall ar rev lazhañ ar frouezh pe ar wezenn hec'h-unan ec'h eo gwell he flantañ e douaroù a zo izeloc'h eget 250 m a-us live ar mor e diabarzh ur vro, pe izeloc'h eget 400 m war an aodoù. Ret eo e vefe douar traezhek silikek mesket gant un nebeud pri ha raz. Gwelloc'h e kresk Citrus sinensis en ul lec'h heoliet mat ha goudoret diouzh an avelioù yen ; gwelloc'h ivez e ve dinaou gant an dachenn, evit mirout ouzh ar rev a begañ (d'an traoñ ec'h a ar gwiskadoù aer pa yenaont) hag ouzh an dour glav a chom a-boulladoù. Diwar splus ar frouezh e ouenn ar wezenn, pe dre aztaolañ (imboudiñ dre wrizienn).
Orañjezegi bras zo kalz broioù : Suafrika en Afrika ; Stadoù-Unanet Amerika (Florida ha Kalifornia) ha Mec'hiko e Norzhamerika ; Belize ha Kuba e Kreizamerika ; Arc'hantina, Brazil, Ecuador, Kolombia, Perou hag Uruguay e Suamerika ; India, Iran, Turkia ha Sina en Azia ; en darn vuiañ eus broioù ar Mor Kreizdouar.
Pouezus eo gounezerezh frouezh Citrus × sinensis en armerzh ar bed.
Lev-Draezh
Al Lev-Draezh eo an anv a vez graet eus div draezhenn hir e Breizh:
Fleuves
Fleuves a zo ur strollad sonerezh savet gant tri soner, Emilien Robic (klarinetenn), Romain Dubois (piano Rhodes) ha Samson Dayou (gitar-boud), e Penn-ar-Bed e 2012.
Pizzoferrato
Pizzoferrato zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Fleuves
Mesket e vez gant ar strollad-mañ sonerezh Breizh, jazz ha sonerezh elektronek. Troet eo tonioù ar strollad-mañ war-zu ar sonerezh da zañsal. Evit-se e vez klevet Fleuves peurvuiañ er festoù-noz pe er gouelioù e Breizh.
Daou albom studio hag un EP zo bet embannet ganto betek-henn. An daou albom-mañ zo bet degemeret mat gant ar publik hag anavezet evel div bladenn a-galite gant an dud a vicher.
Saint-Sulpice-en-Pareds
Saint-Sulpice-en-Pareds a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Adriatique (departamant)
An Adriatique (Adriatica en italianeg) a oa un departamant gall e rouantelezh Italia, pa oa an impalaer gall o ren e rouantelezh italia, krouet evitañ ha kêr Venezia e oa ar pennlec'h anezhañ.
Pietraferrazzana
Pietraferrazzana  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Toyota Motorsport
Toyota Motorsport GmbH (Toyota Team Europe betek 1993) a zo un izembregerezh ar saver kirri japanat Toyota a rede e redadegoù kirri evel kevezadeg bed ar rallioù, 24 eurvezh ar Mañs hag ar Formulenn 1. Krouet e oa bet gant Ove Andersson.
Istoradur
Ar Toyota ket-ofisiel kentañ a rede e redadegoù kirri a oa ur c'hCrown e Round Australia Rallye e 1957. Echu a oa ar redadeg gantañ daoust 17 000 km a hentoù en Aostralia.
Canadian-American Challenge Cup (Can-Am)
Pa zo diorret ar Toyota 2000 GT gant skipailh Jiro Kawano e 1967 eo dibabet gant Toyota redek e kevezadegoù Andur e Norzh-Amerika e Can-Am, gant ar Toyota 7.
Ar Rallioù
Ar Toyota ofisiel kentañ a rede e rallioù a zo bet toullet e 1972, gant Ove Andersson evit bleniañ. Ur Toyota Celica 1600 GT a oa. Echu eo ar redadeg gantañ 9 e ralli Bro-Saoz, o c'hounit e rummad. Krouet eo bet Toyota Team Europe e 1975 e Brussel, evit fardañ ar Toyotaioù Celica ha Corolla evit ar rallioù. Gounezet eo bet Ralli ar 1000 lenn e 1977 bleniet gant Hannu Mikkola war ur Corolla Levin 1600 TE27.
E 1979 a ya an TTE da Gologn ha gounit a ra ralli Zeland-Nevez e 1982. Kregiñ a ra ar Rummad B e rallioù e 1983, ha redet e vez bet gant an TTE Celicaioù Twin-Cam Turbo gant 290 marc'h. Gounit a ra Toyota c'hoazh ha c'hoazh betel 1986. 370 marc'h a zo e-barzh ar Celica er mare-se, met barnet a zo ar Rummad B re zañjerus, ar pezh a lakaat ar galloudegezh sportel da arabat ar Rummad-se.
E 1987 a ya er-maez ar Supra MKIII Turbo evit fardañ ar c'heflusker 3 litrad (7M-GTE) gant 490 marc'h. Gounit a ra ar Ralli Hong Kong-Beijing. Met e miz Gwengolo 1987, e-pad 19 Ralli Aod an Olifant, Supra Björn Waldegard a zo en eil blas pa blad karr-nij an TTE, o lazhañ rener ar redadeg Henri Liddon hag e skoazeller Nigel Harris. Bet e oa Liddon kenvlenier Andersson etre 1977 ha 1980. Pep Toyota ofisiel a ya kuit eus ar redadeg.
Frisa (Abruzzo)
Frisa zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Twix
Twix zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Mars Incorporated.
Anvet e oa Raider e broioù 'zo betek 1991.
Priñselezh Nassau-Oranien
En 1702 e varvas William III, roue Bro-Saoz, roue Skos, ha roue iwerzhon, ha priñs Oranje-Nassau, stathouder an Izelvroioù. Ur c'henderv dezhañ, Johan Willem Friso, priñs Nassau-Dietz, a voe legadet dezhañ un darn eus madoù "priñs Oranje".
Kresket e voe priñselezh Oranje gant stagidigezh douaroù all eus Nassau, goude marv priñsed dibennhêr all eus Tiegezh Nassau. En 1711 ne voe pennhêr ebet da skourr Nassau-Hadamar.
Abaoe emañ an Tiegezh Oranje-Nassau bepred o ren.
Giselle Itié
E 2001 he devoa kroget gant ar vicher aktourez en un telenovela eus Brazil. E 2009 e oa aktoureze en telenovela brudet Bela, a Feia, un adsevel doare braziliat eus an telenovela Yo soy Betty, la fea eus Kolombia. Giselle Itié he deus bet ur roll er film The Expendables, damskrivet ha renet gant an aktour Sylvester Stallone hag a c'hoari ivez er film.
1929 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Ana Hickmann
Ana Lúcia Hickmann, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1981, zo un top model, maouez a skinwel, ha maouez a aferioù brazilian. Labouret he deus evit Victoria's Secret, Nivea, L'Oreal, Wella, Clairol ha Bloomingdales.
Magdalena Rudenschöld
Magdalena Rudenschöld, pe Magdalena Charlotta Rudenschöld, anavezet ivez evel Malla Rudenschöld, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1766 ha marvet d'ar 5 a viz Meurzh 1823 e Stockholm, a oa ur vaouez eus noblañs Sveden hag un iriennerez svedat, e dibenn an. Kemer a reas perzh en irienn Armfelt, a-enep ar gouarnamant e 1792, tamallet e voe dezhi bout treitourez, staget ouzh post-ar-vezh, ha kondaonet da vezañ bac'het a-hed he buhez.
Hervez unan eus ar gondaonidi all eo dre garantez he devoa kollet he fenn.
El lez
Merc'h e oa Magdalena d'ar c'hont Carl Rudenschöld, den a stad, ha d'ar gontez Kristina Sofia Bielke. He zad a gollas e sez e Breujoù Sveden e 1766 ha treut e voe ar peuriñ gant an tiegezh ken an deiz ma krogas gouarnamant Bro-C'hall da reiñ arc'hant d'he mamm e kuzh evit he labour evitañ. E 1784 e voe anvet da zimezell a enor gant c'hoar ar roue Gustav III, ar briñsez Sofia Albertina Sveden.
Berzh a reas el lez dre ma oa kenedus, speredek, ha tomm he fenn. Daou baotr a oa war he lerc'h : an Dug Charlez, breur d'ar roue, hag an denjentil Gustaf Mauritz Armfelt, gwellañ mignon ar roue. Fae a reas war an dug, met sot-pitilh e oa gant Armfelt. Armfelt a oa dimezet da Hedvig Ulrika De la Gardie e 1785, ha Rudenschöld a oa e bried-kleiz. Krediñ a reer e c'hanas daou vugel e kuzh: unan ganet en Abati Quedlingburg, en Alamagn, ar briñselezh ma oa Sofia Albertina Sveden o ren, pan eas digant Sofia Albertina in 1787.
An irienn
E 1792 e varvas ar roue Gustav III hag e vab 14 vloaz, Gustav IV Adolf a voe lakaet da roue. An dug Karl a renas en e lec'h, met e gwirionez eo mignon bras an dug, Gustaf Adolf Reuterholm, a rene hag a oa mest war ar gouarnamant.
Armfelt en devoa esperet kaout lec'h er gouarnamant a zilezas Rudenschöld hag a guitaas ar vro e 1793. Klask a reas irienniñ gant ar Rused da ziskar ar gouarnamant ha lakaat ur renad nevez en e sav, hag eñ e penn eveljust.
Skrivañ a reas Armfelt da Vagdalena Rudenschöld, a felle dezhi e tistroje he serc'heg daveti, ha goulenn a reas diganti mont eus e berzh da-gaout e heulierien, ar roue yaouank, ha kannad Rusia. War a greder e sevenas unan, da vihanañ, eus an teir c'hefridi-se.
Met degouezhout a reas ho lizheroù etre daouarn Reuterholm hag an dug Karl abalamour da dud burev-post Hamburg, en Alamagn, o devoa graet eiladennoù eus al lizheroù ha gwerzhet anezho. Reuterholm a lakaas herzel Magdalena Rudenschöld da noz an 18 a viz Kerzu 1793, evel unan eus ar re gentañ da zastum.
Magdalena he devoa devet darn eus he faperoù, met kavet e voe lizheroù karantez a-berzh an dug Charlez, ha roud eus arnod Armfelt da ziskar ar gouarnamant ha kemer ar galloud.
Prosez ha kondaonidigezh
Da gentañ ne oa ket splann ar prouennoù a-enep dezhi, hag en em zifenn a eure gant nerzh ha finesa. Tennet e veze, emezi, "eus ur vac'h spontus ma ne wele nag an heol nag al loar".
Pa voe furchet domani Armfelt e voe kavet 1,100 eus he lizhiri dezhañ. E meur a hini e tispake fae ha dismeg ouzh an Dug ha Reuterholm, a washaas an traoù dezhi. An Dug en doamiret droug outii peogwir n'he doa ket pleget dezhañ pa oa oc'h ober e lez dezhi, ha Reuterholm a gonnaras pa lennas petra he devoa skrivet diwar e benn.
Eizh eus he lizheroù da Armfelt a voe moulet hag embannet gant he daou enebour, hag anvet "E Ti kozh ar Roue prizoniet un Itron anavezet evel Magdalena Charlotta merc'h da Carl, lizheroù d'an treitour Baron Armfelt, anavezet evel Gustaf Mauritz, mab da Magnus, diwar-benn o avanturioù karantez ". El lizhiri e ra anv eus klask diforc'hañ gant skoazell Armfelt goude bezañ bet brazezet gantañ. Daoust da se, abalamour da gasoni ruz an Dug ha Reuterholm e troas ar bobl a-du ganti.
Pa voe diskouezet dezhi ar prouennoù, e miz Ebrel 1794, ec'h anzavas he zorfed, en ul lavarout n'he devoa kemeret perzh nemet dre m'he devoa fiziañs dall en Armfelt.
D'an 22 a viz Gwengolo 1794 e voe kondaonet Magdalena Rudenschöld d'ar marv dre an abeg a dreitouriezh, war un dro gant Armfelt, a oa en estrenvro, ha daou irienner all, Ehrenström hag Aminoff. Kemmet e voe he c'hastiz e stagidigezh ouzh post-ar-vezh, heuliet gant bac'hidigezh a-hed-buhez. Ar c'hanseller Fredrik Sparre a reas anv a "skourjezañ" anezhi, hag aprouet e voe gant Reuterholm, met konnar a savas er bobl o klevout anv a gement-se, ma voe lesanvet ar "c'hanseller skourjezer" goude-se.
Tennet e voe hec'h anv-ziegezh hag he noblañs diganti - evel digant Armfelt hag an holl re all a oa en noblañs - hag e paperioù ar prizon ne oa ken nemet "Magdalena, merc'h da Carl, bet Itron ".
Kastiz
En deiz war-lerc'h e voe kaset Magdalena d'ar chalfod war al leurgêr, a zo bet skrivet e oa "ur ranngalon he gwelout". Gwisket e oa gant ur sae louet, ur gorfenn du, diskempenn he blev, he fenn dalc'het uhel, hag evañ a reas div werennad dour. Glac'haret e oa an arvesterien ouzh he gwelout, eme Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp, abalamour d'he yaouankiz, d'he gwallblanedenn, ha marteze abalamour d'ar pezh a chome eus he c'hened kent.
Pa voe ehanet an abadenn krougañ e teuas ur c'harroñs da gerc'hat anezhi d'he c'has d'ar vac'h. Semplañ a reas neuze, hervez ar skrivagnerez Märta Helena Reenstierna, "gant ardoù evel Elisabeth Olin en "Acus ha Galathea" (ar c'hoarigan).
Ur mignon da Rudenschöld, ar c'hont A.F. Skjöldenbrand, a skrivas diwar-benn an darvoud : " Nebeud a dud en engroez a grogas da huchal warni, met Silfverhielm (komandant ar warded) a reas d'an dud tevel". Ret e vije bet dezhi kaout ur c'holier houarn en he c'herc'henn, met pa dostaas ar burev gantañ e reas Magdalena ur souz-dreñv hag eñ "a izelaas e zaouarn, ha hi war-eeun d'ar peul hep an houarn en he c'herc'henn, ma chomas gant liv ar marv war he dremm e-pad un ugent munud ken na voe kemmet he c'hastiz, neuze e semplas ha kaset e voe kuit, evel marv".
Rudenschöld a skrivas diwar-benn he donedigezh er vac'h:
Daou vloaz hanter goude, e miz Du 1796, e voe divac'het Rudenschöld war urzh Reuterholm; c'hoant en devoa d'he dieubiñ a-raok ma vefe deuet ar roue yaouank en oad da ren, ha da bardoniñ dezhi.
E Gouhere 1798 e c'hanas ur mab, Eric Ekmansdorff Karlsson, a voe ofiser e Finland. E dad e oa he mevel, ur gwaz yaouank, kreñv ha koant, a veve ganti. Koulskoude e troas fall o darempred, he gwallgas a rae ar paotr, a-hervez, hag e 1801, ez eas da Suis da chom ha gwarezet e voe gant Germaine de Stael, erbedet ma oa bet dezhi gant Armfelt, a reas war-dro kas he mab da vezañ skoliet da Sant Petersburg e Rusia hag a roas arc'hant dezhi. Gwelet e veze e Coppet, plijus he doare, sioul en he buhez.
Distro
E 1812 e tistroas da Sveden ma vevas e ti he breur Thure Gabriel, evel gouarnourez gant e vugale. Ne fellas ket dezhi komz ken eus he buhez tremenet. Mervel a eure e Stockholm e 1823.
Giuliano Teatino
Giuliano Teatino    zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Ecgfrith
Ecgfrith zo un anv a zo bet roet da briñsed Mercia ha Northumbria, e deroù istor Bro-Saoz.
Gessopalena
Gessopalena   zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Métaure (departamant)
Anvet e oa diwar-lerc'h ar stêr Metauro. Ancona e oa ar pennlec'h.
Egbert
Egbert pe Ecgberht zo un anv-badez a zo anavezet en istor koshañ Bro-Saoz, e Wessex ha Northumbria, anavezet ivez en Alamagn evel Egbert, Ekbert, pe Ecbert.
Fent
Eggbert, diwar ar ger saoznek "egg" (vi), evel en anv Speedy Eggbert.
La Porte (danevell)
La Porte (An Nor) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1887.
Istor
Embannet er pemdezieg Gil Blas an 3 a viz Mae 1887. Goude e voe adembannet en eil embannadur, kresket, an dastumad Clair de lune en 1888.
An danevell
Karl Massouligny zo bet pedet da vont da Vro-Douren gant pried ar vaouez ma ra al lez dezhi.
Thinocoridae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ evned hag a denn d'ar c'hlujiri, termenet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875), Thinocorus ar genad skouer anezhañ.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :
Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.
San José (Costa Rica)
San José eo kêr-benn Costa Rica. Kêr vrasañ ar vro eo ha tost d'un drederenn eus tud ar vro a zo o chom enni pe tro-war-dro.
Emañ San José e-kreiz ar vro, er menezioù, war-dro 1 160 metr a-us live ar mor, ar pezh a ra d'an hin bezañ klouar a-walc'h e-skoaz lodennoù all eus ar vro.
Hervez niveradeg ar bloavezh 2000 e oa 309 672 a annezidi e kumun San José. En tolead-kêrioù e oa ouzhpenn 2,5 vilion a dud.
La Porte
La Porte zo un anv-tiegezh gallek hag ivez un anv-lec'h.
Adda-et-Oglio
Adda-et-Oglio a oa un departamant gall en Italia, er Republik sizalpin.
Fulup Lannuzel
Fulup Lannuzel, ganet e 1952 e Montalban, zo ur skrivagner brezhonek. Studioù kêraozouriezh en deus graet ha labouret en deus evit meur a di-kêr (Bagnolet, Orléans ha Brest da ziwezhañ). Embannet en deus pennadoù e meur a gelaouenn vrezhonek, Al Liamm, Hor Yezh ha Bremañ.
Haut-Pô
Da gentañ e oa un departamant eus ar Republik sizalpin (1797), eus Republik Italia (1802-1805) goude, hag eus Rouantelezh Italia (1805-1814), dindan ar roue Napoleon Iañ, Impalaer ar C'hallaoued.
Ólafur Jóhann Sigurðsson
Ólafur Jóhann Sigurðsson (26 a viz Gwengolo 1918 – 30 a viz Gouere 1988) a oa ur skrivagner islandat. Lakaat a reas embann pemp dastumad danevelloù, c'hwec'h romant, daou romant berr, pevar levr evit ar vugale ha pevar dastumad barzhonegoù. Troet eo bet e skridoù e 18 yezh. Priz lennegezh Kuzul an Norzh a voe roet dezhañ e 1976.
Tad eo d'ar skrivagner Ólafur Jóhann Ólafsson.
Toledo
Toledo zo un anv-lec'h spagnolek.
Gamberale
Gamberale  zo ur gumun en Italia, e proviñs Chieti, e rannvro Abruzzo.
Jilbab
Ar jilbab pe djellabah, zo ur sae ledan a vez douget gant paotred pe merc'hed e broioù ar Reter Nesañ hag ar Maghreb.
Hildžabas
Bounty (barrenn chokoladet)
Bounty zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Mars Incorporated abaoe 1951.
Gwerzhet e vez er bed a-bezh.
Kinder Bueno
Kinder Bueno zo ur varrenn chokoladet kenderc'het gant Ferrero.
Gwerzhet e vez en Italia abaoe 1978, hag en Alamagn abaoe 1991.
Tabgha
Tabgha zo ul lec'h war ribl lenn Jenezared e Israel. Seizh eienenn a zour eus traoñ menez an Eurustedoù hag a ya d’en em deurel el lenn. Alese eo e teu ar ger Heptapegon en deus roet Tabgha.
Hervez an hengoun kristen, Tabgha zo ul lec'h ma reas Jezuz burzud ar bara kresket, hag al lec'h ma tisklerias sant Pêr e feiz da Jezuz savet da vev. Ar birc'hirinez Eteria, genidik moarvat a vro-C'halisia eo a ro testeni a gement-se er bloavezh 393, en ur lavaret ouzhpenn eo eno ivez emañ menez an Eürustedoù.
Bez ez eus div iliz katolik : Iliz ar Premidi Sant Pêr, hag a zo perc'hennet gant ar Frañsiskaned, hag tostik-tost, iliz ar bara kresket, miret gant ar Veneadiz Alamaned.
Santual ar bara kresket
An iliz kentañ a voe savet er 4e kantvet. E 419 e oe distrujet gant ur c'hren-douar.
Un iliz vizantat a voe savet neuze, brasoc'h ; he leurenn a oa graet gant marelligoù kaer. Met e 614 e voe diskaret gant ar Bersed hag e chomas en he foull betek 1932. An iliz a weler hiziv a zo bet graet ar muiañ posubl hervez patrom an iliz-se. Ar marelligoù a weler war al leurenn a zo ar re gaerrañ a c'hellfed gwelet er Palestin.