cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Therese Mathilde von Mecklenburg-Strelitz
Dimeziñ
Nizez e oa Therese da Charlotte von Mecklenburg-Strelitz, a oa dimezet da George III, roue Bro-Saoz, ha hennezh en doa graet ar jubenn hag a daolas evezh ma c'hallje Therese derc'hel d'he relijion brotestant.
Bugale
Seizh bugel o doe Therese ha Karl Alexander :
Besterd
Anaoudegezh a reas gant un diplomat bavarian, ar c'hont Maximilian von Lerchenfeld, pe Maximilian, Graf von und zu Lerchenfeld auf Köfering und Schönberg (München, 1772 – Kassel, 1809). Hennezh a oa dimezet e Mae 1789 da Maria Anna Philippine Walburga Groschlag von Dieburg, hag ur mab o doa bet.
Bugale o doe Therese hag ar c'hont. Unan a voe Kont von Stockau; ar re all a voe anvet von Stargard. en o zouez:
Politikerezh
En 1790 Anne-César, Chevalier de la Luzerne, Kannad Bro-C'hall e Breizh-Veur, a gemennas e oa bet soñjet e pried Therese evel roue stad nevez an Izelvroioù Aostrian hag e oa prest moereb Therese, ar rouanez Charlotte, da reiñ harp d'ar mennozh-se; kement-se avat ne oa ken nemet brud, ha Charlotte hag he fried, ar roue George III, a gave ne oa ket Karl Alexander a renk uhel a-walc'h evit bezañ lakaet da roue.
Therese ha Karl Alexander a oa o chom, da gentañ (betek 1797) e Palez Thurn und Taxis en Frankfurt am Main. Perzh bras a gemeras Therese e mererezh tiegezh ar Priñs ha hini e zouaroù. Adalek deroù o dimeziñ, tost da vat, eo Therese a rae war-dro darempredoù diavaez he fried. E 1797 e voe anvet Karl Alexander da Vestr Jeneral ar Post ha da Bennkomiser an Dael Impalaerel Hollbad e Regensburg, kêr ar Reichstag peurbadel (abaoe 1664). Ha Therese adarre a reas war-dro mererezh ar post.
E-kichen da se e oa troet ivez gant an arz hag al lennegezh Degemer a rae en he saloñs barzhed ha skrivagnerien evel Jean Paul, Friedrich Rückert, Johann Kaspar Lavater, ha Friedrich Gottlieb Klopstock. .
Rhapsoldya
Rhapsoldya a zo ur strollad sonerien vrezhonek rap.
Therese Mathilde von Mecklenburg-Strelitz
Politikerezh
Goude da Napoleon stagañ Priñselezh Thurn und Taxis ouzh Rouantelezh Bavaria en 1806, diskar an Impalaeriezh Santel ha krouiñ Kengevredad ar Roen, a zegasas fin ar Reichspost Impalaerel.
Evel he c'hoar Luise von Mecklenburg-Strelitz, rouanez Prusia, ne deuas ket a-benn da varc'hata gant Napoleon. Diwezhatoc'h, e-pad Kendalc'h Vienna, e tifennas brav interestoù tiegezh Thurn und Taxis.
He marv
An Dugez Therese a varvas en Taxis, Regensburg, da 65 bloaz.
Ribeira Grande
Ribeira Grande (« gwazh vras ») zo un anv-lec'h portugalek hag a gacer e meur a vro.
Psilopogon chersonesus
Psilopogon chersonesus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Cyanops asiatica chersonesus (kentanv) da gentañ-penn (e 1927) gant an daou loenoniour saoz Frederick Nutter Chasen (1896-1942) ha Cecil Boden Kloss (1877-1949).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha frouezh.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù reter Thailand ar Su.
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da bPsilopogon asiaticus kent.
Selvino
Selvino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Naturalis historia
Naturalis historia, pe an Istor naturel, zo un oberenn a 37 levr diwar-benn an istor naturel gant ar skrivagner roman Plinius an Henañ (23-79).
Embannet e voe er bloaz 77, dindan an impalaer roman Vespasianus, ha dediet d'e gamarad kamp Titus.
Seriate
Seriate zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Alan ar Rouz
Alan ar Rouz (anvet Alan Rufus en latin, Alain le Roux e galleg hag Alan the Red en saozneg) (war-dro 1040 – 4 a viz Eost 1093) ), aotrou Richmond, a voe ur Breizhad a renk uhel a gemeras perzh en aloubadeg Bro-Saoz gant an Normaned e 1066, hag a deuas da vout unan eus aotrounez pinvidikañ e vro nevez. Ar Rouz a veze lavaret anezhañ peogwir e oa rous e vlev, a-hervez, hag eus e vreur e veze lavaret  Alan an Du .
Kastell Este
Kastell Este (il Castello Estense en italianeg) zo ur c'hastell e kêr Ferrara, en Italia, hag a oa annez duged Ferrara.
Alan ar Rouz
E diegezh
Eil mab kont Pentevr e oa. E dad, Eozen Pentevr († 1079), a voe rejant Dugelezh Breizh entre 1040 ha 1047, hag e vamm, Agnès Kerne, a oa merc'h da Alain Canhiart kont Kerne. Kar e oa da Duged Breizh, ha dre ma oa e dad o ren war un darn vras eus ar vro etre 1040 ha 1056 en devoa gwir da vezañ anvet Alan kont Breizh . Kenderv a bell e oa ivez da Gwilherm an Alouber dre Hawiz Normandi (e vamm-gozh?). Droukvesk zo bet etrezañ hag Alan IV, dug eus 1084 betek 1112, evel gant ar barzh Wace, en XIIvet kantved, en e Roman de Rou, pe evel gant an istorour E. A. Freeman. Mesk zo bet ivez a-wechoù etrezañ hag e dad-kozh Alan Canhiart.
Aloubadeg Bro-Saoz
Tost sur eo e voe pedet da gemer perzh en aloubadeg Bro-Saoz gant e genderv hag edo en emgann Hastings e 1066 gant e vreur Brian ., ma oa ur rannarme a Vretoned dindan e urzhioù pe re e vreur.
Valdefuentes del Páramo
Valdefuentes del Páramo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Castrillo de Cabrera
Castrillo de Cabrera zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Kobalt
Ar c'hobalt zo un elfenn gimiek, 27 eo e niver atomek, 59 e vas atomek ha Co e arouez kimiek.
Gwer
Ar gwer zo un danvez kalet ha bresk, treuzwelus pe get, oberiet gant mab-den. Graet e vez gant traezh tommet betek dont da vezañ liñvel. Neuze e vez roet ur stumm d'an danvez liñvel ha lezet e vez da yenaat. Gallout a ra ar gwer bezañ treuzwelus ha disliv, ha gallout a ra ivez bezañ livet.
Gant gwer e reer endalc'herioù, evel gwerennoù pe boutailhoù, plakennoù da lakaat e prenestroù ar savadurioù ha traoù all c'hoazh (lunedoù...).
As Nogais
As Nogais zo ur gêr e Galiza, e proviñs Lugo. Poblet eo gant 1 228 a dud (e 2014).
Roncola
Roncola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Ribeira
Ribeira zo un anv-lec'h portugalek ha galizek hag a gaver e meur a vro.
Alan ar Rouz
Aloubadeg Bro-Saoz
En e varzhoneg Lestorie des Engles (savet entre 1135 ha 1147) e skriv Geoffroy Gaimar 20 gwerzenn hag e lavar edo Alan en emgann. Wace a skriv edo en tu kleiz d'an armead, hag a ra Alan Fergant anezhañ, ur fazi anat. En 1069 en em gannas e vreur Brian da ziarbenn un arsailh kaset gant mibien ar roue Harold II en Exeter, ha neuze e tistroas da Vreizh. Alan ar Rouz a zeuas neuze da vout rener Bretoned Breizh-Veur. Test e veze alies pa veze sinet kartaoù gant ar roue, hag unan eus kuzulierien veur ar roue e oa hag a ranke bout en-dro dezhañ alies-bras. Divrud eo chomet rak evel baron leal d'ar roue ne veze ket anv anezhañ alies e kronikoù an amzer. D'e drugarekaat e voe roet douaroù a-leizh dezhañ e Yorkshire. An douaroù-se a oa bet, a-raok Bloavezhioù freuz 1069-1070, d'ar c'hont Edwin Mercia († 1071). En 1086, pa voe savet ar Domesday Book, en devoa 440 aotrouniezhs a-strew en 11 kontelezh. Ar braz eus an douaroù a oa e Yorkshire, Lincolnshire, East Anglia, hag e mervent ar vro. An douaroù kentañ en devoa bet moarvat e Cambridgeshire.
Morskoul gell
Ar morskoul gell a zo un evn-mor, Sula leucogaster an anv skiantel anezhañ.
Mulgara lost kribennek
Ar mulgara lost kribennek (Dasycercus cristicauda) a zo ur bronneg godellek hag a vev e kreiz Aostralia.
Alan ar Rouz
Enor Richmond
E Yorkshire en devoa tostik da 200 aotrouniezh, hag holl en ur bloc'had, un dra divoas en amzer-se, rak ne roe Gwilherm an Alouber nemet douaroù a-strew d'e wizien, evit ma n'halljent ket o difenn re aes ma teuje dezho en em sevel a-enep dezhañ. Eus an holl zouaroù-se eo e veze graet « enor Richmond». Hennezh a oa unan eus an tri bloc'had douaroù gladdalc'hel krouet gant Gwilherm an Alouber. E lodenn Alan ar Rouz e oa 199 aotrouniezh, ha 43 ferc'henniezh all, ha gant se e oa un arme eus ar c'hreñvañ e gwalarn Yorkshire, e kroashent an tremen o tont eus Bro-Skos da vont war-du York, pe Evrog. Ken bras e oa an enor-se ma'z eo aet d'ober Richmondshire a hiziv. A-wechoù e vez lavaret e oa kont Richmond, met biskoazh ne voe roet an titl-se dezhañ gant Gwilherm an Alouber.
En 1075 e voe roet dezhañ douaroù ouzhpenn: ar re-se a oa bet d'ar baron Raoul Iañ Gael, kont Norfolk, hag a oa bet dilamet digantañ da vare Emsavadeg ar gonted. Gant an douaroù-se e oa an trede brasañ baron e Bro-Saoz da neuze, dirak Gwilherm Iañ Warenne.
Dibenn e vuhez
Lakaat a reas sevel kastell Richmond a-us d'ar stêr Swale, adalek 1071. E-kreiz e enor e oa hag anezhañ e teu anv an enor. War-dro dibenn ren Gwilherm e oa e penn arme ar roue o lakaat seziz war Hubert de Beaumont-au-Maine, beskont Maine, repuet e kastell Sainte-Suzanne. Tri bloaz e padas ar seziz, hag ur Breizhad all a voe lakaet e lec'h Alan ar Rouz e penn arme ar roue goude ur pennad. Pa varvas an Alouber e chomas feal d'e vab, Gwilherm ar Rouz. E sikour a reas da virout e gurunenn e-pad emsavadeg 1088, ha perzh bras a gemeras e prosez eskob Durham Guillaume de Saint-Calais a c'hoarvezas goude.
Troglodytes
Troglodytes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1809 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daouzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Dún na nGall
Dún na nGall (Donegal e saozneg) zo ur gêr e gwalarn Iwerzhon, e kontelezh Dún na nGall, en Ulaidh, e Republik Iwerzhon. Da 2 618 a dud e save ar boblañ hervez niveridigezh 2016. Daoust m'he deus roet hec'h anv d'ar gontelezh n'eo ket pennlec'h homañ pa'z eo Leifear.
As Nogais
Kêrioù gevellet
Gevellet eo As Nogais gant :
Rovetta
Rovetta zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Troglodytes
Unnek isspesad (bez c'hoazh) ha pevar-ugent (91) dezhe en holl
Dún na nGall
"Dún na nGall", a vije "Din ar Gall" e brezhoneg, a dalvez "kreñvlec'h an estrenien", da lavaret eo ar Vikinged.
Souleuvre-en-Bocage
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Beaulieu, Le Bény-Bocage, Bures-les-Monts, Campeaux, Carville, Étouvy, La Ferrière-Harang, La Graverie, Malloué, Montamy, Mont-Bertrand, Montchauvet, Le Reculey, Saint-Denis-Maisoncelles, Sainte-Marie-Laumont, Saint-Martin-des-Besaces, Saint-Martin-Don, Saint-Ouen-des-Besaces, Saint-Pierre-Tarentaine ha Le Tourneur.
Mulgara lost toupek
Ar mulgara lost toupek (Dasycercus blythi) a zo ur bronneg godellek hag a vev en Aostralia.
thumb|left|180px|Tiriad ar mulgara lost toupek
Ekliptik
An ekliptik, pe gkelc'hdrova , eo al loc'h hañvalat, gwelet eus an Douar, a zo gant red an Heol war an oabl e-pad ur bloavezh.
Talvezout a rae ivez ar ger evit ar plaen m'emañ ar planedennoù o kelc'htreiñ.
Castrillo de la Valduerna
Castrillo de la Valduerna zo ur gumun eus Spagn, e proviñs León, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Zoud
Ur zoud (pe dzoud) a zo ur goañv drastrus e Mongolia ma varv kalz a loened abalamour ma n'hallont ket peuriñ ken (erc'h, krinder, skorn…). Muioc'h-mui a vez abalamour da dommadur ar blanedenn.
Pen Strwmbl
Pen Strwmbl (Strumble Head e saozneg) zo ur beg-douar e kumuniezh Pen-caer e hanternoz Sir Benfro, e Kembre. Emañ e Park Broadel Arvor Sir Benfro. Dirak ar beg-douar en em astenn Mor Iwerzhon hag en hanternoz e weler Ynys y Ddinas ha Bae Ceredigion. Un tour-tan zo war un enezennig anvet Ynys Meicl hag a zo stag ouzh an douar-bras war-bouez ur pont bihan.
Bez' eo Pen Strwmbl ul lec'h ma teu tud da arvestiñ ouzh evned-mor hag ouzh morviled, dreist-holl morhoc'hed a dremen dirak an aod. Reuniged a c'haller gwelet ivez.
E-kichen Pen Strwmbl e oa bet kavet e 2003 peñse ur vag eus Bro-C'hall, a c'hallfe bezañ un aspadenn eus dilestradeg ar C'hallaoued e-kichen Abergwaun e miz C'hwevrer 1797.
Paker Prod
Paker Prod a zo un ti-embann sonerezh breizhat, bet savet e 2008 evit embann eil albom ar strollad sonerien Startijenn. Renet eo gant ar C'honkernevad Yann Pelliet.
Embann a ra pladennoù meur a soner breizhat bremañ, Fred Guichen, Le Bour-Bodros Quintet, Pevarlamm, Thomas Felder ha Stevan Vincendeau en o zouez.
Hypargos margaritatus
Hypargos margaritatus a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Estrildidae.
Anvet e voe Spermophaga margaritata (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant ar skiantour saoz Hugh Edwin Strickland (1811-1853).
Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Suafrika (eus Limpopo da gKwaZulu-Natal), reter Eswatini ha kreisteiz Mozambik (er c'hreisteiz d'ar stêr Save).
Roncobello
Roncobello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Ranzanico
Ranzanico zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Hoyocasero
Hoyocasero zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Ranica
Ranica zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Cavernago
Cavernago  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Roll rouaned Jordania
Pennoù monarkiezh Rouantelezh hachemit Jordania eo Rouaned Jordania abaoe dizalc'hiezh ar Stad-se d'ar.
Istor
D'an e plegas an R-U da youl start an emir Abdallah ben Hussein da unaniñ an tiriadoù arab, neuze e voe krouet emirelezh Treuzjordania ha lakaet Abdallah ben Hussein en he fenn. Ar c'hentañ gouarnamant-kreiz jordanian e voe.
François Budet
thumb|300px|François Budet d'an [[28 a viz Gouere 2012, da-geñver ur sonadeg e Plouha.]] François Budet, bet ganet e Plenaod (Aodoù-an-Arvor) a zo ur barzh, ur skrivagner, ur c'haner-sonaozer hag ur soner gitar breizhat.
Roll rouaned Jordania
Istor
Pa voe dizalc'h Emirelezh Treuzjordania diouzh ar Rouantelezh-Unanet d'ar 25 a viz Mae 1946 e troas da Rouantelezh Hachemit Jordania, hag an emir a gendalc'has da ren dindan an anv roue « Abdallah Iañ Jordania ».
François Budet
Tad ar ganourez Julie Budet eo.
Roll rouaned Jordania
Istor
Mab da Hussein ben Ali (Istanbul, 1856 – Amman, 1931) e oa Abdallah Iañ Jordania ; cherif Mekka ha roue Hedjaz (en Arabia Saoudat bremañ) e oa e dad.
Cambados
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Cambados gant :
Walker, Texas Ranger
Walker, Texas Ranger a zo ur stirad skinwel stadunanat, 203 rann a 45 munutenn ennañ, krouet gant Christopher Canaan, Leslie Greif, Paul Haggis hag Albert S. Ruddy. Skignet eo bet etre an 21 a viz Ebrel 1993 hag an 19 a viz Mae 2001 war ar chadenn CBS hag abaoe Gwengolo 1994 war TF1. Skignet e vez da Sul goude kreisteiz da heul ar c'heleier, ha deuet eo brudet rak alies e tebrer kig-yar gant fritez en ur sellout troioù-kaer Cordell Walker ha Jimmy Trivette.
Istor
Produet e oa ar stirad brudet gant Chuck Norris hag e vreur Aaron. Tro a vez roet d'an arvesterien da heuliañ avañturioù ur skipailh "Rangers", (archerien e Texas). Cordell Walker eo an dudenn bouezusañ, ha n'eo ket c'hoariet gant n'eus forzh piv ! Chuck Norris e-unan eo hag a vez gwelet e-pad an eizh pennad.
August
August zo un anv-badez alamanek, diwar an anv latin Augustus.
Geoffroy Drouet
Geoffroy Drouet, Aotrou Langle hag ar Portic, a oa bet dilennet da vaer kêr Naoned d'an 28 a viz Du 1564. E verc'h-vihan Renée Drouet a zimezas gant Michel Loriot, ha hennezh a voe maer Naoned ivez.
Morskoul treid glas
Ar morskoul treid glas (Sula nebouxii) a zo un evn-mor eus kerentiad ar Sulidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e reter Meurvor Habask hag aodoù kornôg Amerika eus ledenez Baja California da Berou,.
Kaluta
Ar c'haluta (Dasykaluta rosamondae) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad Dasykaluta.
thumb|left|180px|Tiriad ar c'haluta
Clay Regazzoni
Gianclaudio Giuseppe "Clay" Regazzoni (bet ganet d'an, marvet d'ar ) a oa ur blenier redadegoù kirri suis. Redet en deus e Formulenn 1 etre 1970 ha 1980 a-raok rankout paouez dre ur gwallzarvoud en deus lezet anezhañ impichet. Gounezet en deus pemp redadeg en holl, ha redet en eus evit BRM, Ferrari ha Williams da skouer.
Albert Malbert
Albert Malbert, bet ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1914 e Bourdel (Gironde, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Eost 1972 e Brageirac (Dordogne, Bro-C'hall), a oa un aktour sinema gall.
Psilopogon flavifrons
Psilopogon flavifrons a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, ha diwar amprevaned ivez, ral a wech avat.
Annez
Ar spesad zo brosezat e Sri Lanka.
Kanton Livarot
Kanton Livarot a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 53 c'humun gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Livarot a yae 22 gumun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Livarot a ya 53 c'humun d'ober anezhañ:
Diazezoù ar sevel gwerzioù
Diazezoù ar sevel gwerzioù zo ul levr savet gant Frañsez Kervella hag embannet gant Al Liamm e 1965.
El lodenn "penaos stummañ ha penaos trollañ ar gwerzennoù" (pajenn 35) e ra anv eus mouezhiadennoù:
Ster ar ger mouezhiadenn el levr n'eo ket hini Geriadur Al Liamm e 2014.
Palas de Rei
Palas de Rei a zo ur gêr e Galiza, e proviñs Lugo. Poblet eo gant 3 601 a dud (e 2014).
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Palas de Rei gant :
Castrillo
Castrillo zo un anv-lec'h spagnolek.
-e proviñs Burgos dreist-holl:
-e proviñs Palencia :
-e proviñsoù all:
Marcella
Marcella zo un anv-badez italianek.
Thomas Tew
Thomas Tew (marvet e 1695) a oa ur morlaer saoz en arvor Rhode Island, en Amerika, er. Lesanvet eo bet the Rhode Island Pirate (morlaer Rhode Island), hag e Kembre e kreder e oa kembreat. E gwirionez ne reas nemet div droiad vras preizhata, ha mervel a reas en hini diwezhañ. Met unan eus ar re gentañ e voe o vont gant an hent-mor anvet the Pirate Round a voe redet goude gant tud brudet evel Henry Every ha William Kidd. Ar pep brasañ eus pezh a ouvezer eus buhez Tew a deu eus levr Charles Johnson, A General History of the Pyrates, ma'z eo mesket fedoù ha mojennoù.
(8371) Goven
(8371) Goven a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Roet eo bet an anv-se en enor da kêriadenn Goven e Breizh.
Maria Eleonora von Brandenburg
Maria Eleonora von Brandenburg (* 11 a viz Du 1599 en Königsberg; † 1655 en Stockholm) a oa ur briñsez alaman eus Margraviezh Brandenburg deuet da vout rouanez Sveden dre zimeziñ da roue Sveden. Lavaret e voe e oa kaerañ rouanez a oa en Europa, ha hervez he merc'h e oa dezhi holl vertuzioù ha sioù ar maouezed.
Merc'h e oa da Dilenner Brandenburg, Johann-Sigismund von Hohenzollern, ha da Anna von Preußen, ur briñsez eus Dugelezh Prusia.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas e miz Du 1620 da Gustav II Adolf, roue Sveden. D'an 8 a viz Kerzu 1626 e c'hanas Kristina, a voe rouanez Sveden.
Rosebud (film)
Rosebud zo ur film stadunanat embannet d'ar 24 a viz Meurzh 1975. Sevenet e oa bet gant Otto Preminger, evel aktourien e oa Peter O'Toole, Richard Attenborough, ha Peter Lawford. Ar senario a oa bet savet gant mab ar filmaozer, Erik Lee Preminger, diazezet war ur romant gant Joan Hemingway ha Paul Bonnecarrère.
Maria Eleonora von Brandenburg
Intañvez
Hanter-foll e troas, gwashaat a reas dezhi goude ma voe lazhet he fried er brezel e miz Du 1632, en emgann Lützen en Alamagn. Ur miz e voe keloù ar marv o tont betek al lez. Nac'h a reas e vije beziet ar roue pa erruas e arched da Sveden. Ne voe beziet eta nemet e miz Gouhere 1634. E galon a veze ganti ouzh troad he gwele. Evit skeudenniñ he glac'har e savas Urzh roueel ar Fealded trec'h, aroueziet gant ur galon hag un arched a-istribilh ouzh ur seizenn du.
Rosebud (film)
Da gentañ e oa bet choazet Robert Mitchum, met emañ a oa terc'het goude dizemglevioù gant Preminger. Kim Cattrall a groge gant ar film-se he buhez aktourez evel krennardez. Barbara Emerson, hag a oa bet choazet evit c'hoari unan eus ar merc'hed a voe erlec'hiet e-pad ar broduiñ.
Maria Eleonora von Brandenburg
Intañvez
Tennet e voe he merc'h diganti, kaset e voe war ar maez, ret dezhi chom e Gripsholm. Alese e skrive lizheroù e-lezizh d'he merc'h, o klemm alies, o reiñ urzhioù a-wechoù all, o klask plijout dezhi a vareadoù.
Psilopogon javensis
Psilopogon javensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Rosebud (film)
Istor
Larry Martin (O'Toole) zo ur c'hazetenner, o labourat dindan guzh evit ar CIA. Beajiñ a ra dre ar bed-holl, sikour a ra ivez ar Mossad (spierezh Israel) amañ evit dieubiñ 5 krennardezed skrapet gant sponterien Arme Dieubidigezh Palestinia. Ar mac'hiaded a zo dalc'het war ur yacht anvet Rosebud. Sloat (Attenborough), penn ar strollad Gwengolo Du, zo liammet gant ar skrapadenn, hag a vez redet war e-lec'h goude ma vefe bet dizoloet e steuñv evit sevel un aozadur sponterezh etrevroadel kreizennet.
Psilopogon javensis
Annez
Ar spesad zo brosezat e douaroù izel Bali ha Jawa.
Kazh godellek Ginea Nevez
Kazh godellek Ginea Nevez (Dasyurus albopunctatus) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
Annez
thumb|left|280px|Tiriad kazh godellek Ginea Nevez
Hermann Burmeister
Carl Hermann Conrad Burmeister, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1807 e Stralsund (en Impalaeriezh C'hall Kentañ d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Mae 1892 e Buenos Aires (Arc'hantina) a oa un naturour arc'hantinat a orin prusian, barrek war an evnoniezh peurgetket.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Chunga burmeisteri, Microstilbon burmeisteri, Phyllomyias burmeisteri — da zougen bri dezhañ.
Maria Eleonora von Brandenburg
Intañvez
Tec'hel a reas da Vro-Danmark, da-di ar roue enebour, Christian IV Danmark. Ne adwelas he merc'h nemet eizh vloaz goude, pa voe pardonet dezhi ha pa voe aotreet da zistreiñ da Sveden.
Mervel a reas d'an 28 a viz Meurzh 1655 e Stockholm.
Cenate Sotto
Cenate Sotto zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Hoyorredondo
Hoyorredondo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Michel Loriot (mab)
Michel Loriot a zo bet maer an Naoned, evel e dad Michel Loriot, hag evel tad-kozh e vamm, Renée Drouet, Geoffroy Drouet e anv, kentañ maer ar gêr-se.
Amavida
Amavida zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Saltatricula multicolor
Saltatricula multicolor a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Fine de Bretagne
Fine de Bretagne zo anv ofisiel un evaj aozet e Breizh diwar lambigañ chistr.
Saltatricula multicolor
Anvet e voe Saltator multicolor (kentanv) da gentañ-penn (e 1860) gant al loenoniour arc'hantinat Hermann Burmeister (1807-1892). Ar spesad nemetañ er genad Saltatricula an hini eo.
Fine de Bretagne
Graet e vez gant meur a embregerezh:
Saltatricula multicolor
Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez : seblantout a ra bevañ diwar amprevaned, greun ha had.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus reter Bolivia ha kornôg Paraguay da greiz Arc'hantina ha kornôg Uruguay.
Cene (Lombardia)
Cene zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Kontelezh Toloza
Kontelezh Toloza zo ur gontelezh eus ar Gennamzer. Toloza a oa he c'hêrbenn. Dont a reas war-lerc'h rouantelezh ar Vizigoted, ha diskaret gant brezel Simon de Montfort ouzh Albigiz dindan ar roue gall Loeiz IX.
Savet e voe en 778 gant an impalaer Karl Veur, goude faezhidigezh Roncevaux, hag ebarzhet e Rouantelezh Akitania tri bloaz goude, evit kenurzhiañ ar stourm ouzh ar Vaskoned.
Michel Loriot
Michel Loriot zo bet maer an Naoned etre 1577 ha 1578. E vab Michel Loriot (mab) a voe maer ivez ha dimezet e oa gant merc'h-vihan maer kentañ an Naoned, Geoffroy Drouet.
Arletty
Arletty, bet ganet Léonie Maria Julia Bathiat d'ar 15 a viz Mae 1898 e Courbevoie (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon e Pariz d'an 23 a viz Gouere 1992, a oa un aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
Dont a ra he lesanv Arletty eus an anv-badez gallek Arlette.
Arletty hag an Eil Brezel-bed
E-pad mare an ac'hubiñ Alaman e veze gwelet o vont gant he perzhioù-roll brudetañ evel Madame sans gêne gant Roger Richebé hag hini "Dominique" er film Les Visiteurs du soir (sevenet gant Marcel Carné e 1942) a-gevret gant Alain Cuny, Jules Berry ha Marie Déa.
Goude dieubidigezh ar Frañs e 1944 e voe harzet, n'eo ket abalamour m'he dije kenlabouret, met dre ma oa bet tomm ouzh Hans Jürgen Soehring (1908-1960) un ofisour alaman. Édith Piaf avat, a veve en ur fouzhlec'h darempredet gant ofiserien alaman, ne c'hoarvezas mann dezhi.
Gwallgaset gant un FFI e-pad he harzadeg e stufas dezhañ ar frazenn chomet brudet-mat: « Ma z'eo Gall ma c'halon, evit ma revr a zo etrebroadel! »
Afonso Portugal (1475-1491)
Afonso Portugal (1475-1491), a oa infant Portugal, ha dezhañ e oa kurunenn rouantelezh Portugal da zegouezhout pa varvas en ur gwallzarvoud.
E vuhez
Ganet e oa d'an 18 a viz Mae 1475 e Lisboa. Mab e oa da João II (1455–1495), roue Portugal, ha d'e bried Leonor de Viseu (1458-1525). En enor dezhañ e voe anvet an inizi nevez dizoloet São Tomé ha Príncipe.
Dimeziñ a reas e 1490, da bemzek vloaz, d'an infantez spagnol Izabel Kastilha hag Aragon (1470-1498), merc'h henañ Fernando II Aragon hag Izabel ar Gatolikez, 20 vloaz anezhi. Mervel a reas ar priñs tri miz goude an eured en ur gwallzarvoud.
Goude e varv
Gant marv Afonso e chome dibennhêr ar roue Joaõ II. Klask a reas envel e vab bastard, Jordi de Lencastre, da bennhêr, met aner e voe. Mont a reas ar gurunenn gant e dostañ kar hervez al lezenn, ha hennezh e oa breur e wreg, ha sede penaos e teuas Manuel Iañ da vout roue Portugal e 1495. Hag en 1497, ec'h addimezas intañvez Afonso da Manuel Iañ Portugal, (1469-1521).
Arenas de San Pedro
Arenas de San Pedro zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Signum
Ar signum linguæ (pe signum dre verrdro) zo bet ur benveg kelenn implijet da rediañ studierien da gomz yezh ar c'helenn e-maez ar c'hlas. Peurvuiañ e veze un tamm paper ruilhet ma ranke ar studierien, bet tapet o komz o yezh, skrivañ o anvioù. Goude e rankent tapout ur c'hamarad da reiñ ar baperenn-se dezhañ. An hini a veze ar signum gantañ e fin an ehan-skol, pe e fin an deiz (pe ar miz) a veze kastizet, gant taolioù pe gant un dell-gastiz.
Evit al latin
Er e voe kroget d'implij ar signum en Izelvroioù er skolioù latin evit boazañ ar vugale da ober gant al latin. E reolennoù ar skolioù e veze skrivet e ranked ober gant al latin hep distag, er c'hoariadegoù zoken. Betek en e chomas an traoù evel-se.
Evit ar galleg
Adalek amzer ar Renad Kozh e voe klasket lakaat ar galleg da yezh voutin etre an dud er broioù flamank. E hanternoz Bro-C'hall e voe berzet kelenn an izelvroeg en 1853, ha gant lezenn 1866 savet gant ministr gall an deskadurezh, Victor Duruy, ne veze ket implijet an izelvroeg ken nemet er c'hentelioù katekiz. E deroù an e veze implijet ar signum c'hoazh er skolioù gall.
Cerete
Cerete zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Alfonso V Aragon
Alfonso V (1396 – 1458) a oa roue Aragon, Valencia (evel Alfonso III), Majorca, Sardinia ha Corsica (evel Alfonso II), roue Sikilia (evel Alfonso Iañ) ha kont Barcelona (evel Alfonso IV) adal 1416, ha Roue Naplez (evel Alfonso Iañ) adal 1442 betek e varv.
Mab e oa da Fernando Iañ Aragon. Kemer a reas ar gurunenn pa varvas e dad e 1416.
Eured ha bugale
En 1408 e timezas Alfonso d'e geniterv María de Castilla (1401-1458), a oa merc'h da Enrique III Kastilha,lesanvet  el Doliente. En iliz-veur Valencia e voe graet an eured d'an 12 a viz Mezheven 1415. Bugel ebet n'en doe gant e bried Maria : diwar 43 bloaz a briedelezh e tremenas Alfonso 30 anezho en Italia, pell diouzh e wreg.
Div serc'h da vihanañ en doe :
Chiuduno
Chiuduno zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Salnés
Komark Salnés zo ur c'homark eus arvor Galiza, e proviñs Pontevedra, entre ría Arousa (brasañ hini Galiza) ha ría Pontevedra.
El Barco de Ávila
El Barco de Ávila zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Palmyre Levasseur
Palmyre Levasseur, bet ganet Palmyre Augustine Thion  d'ar 24 a viz Kerzu 1888 e Cuvergnon (Oise, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Eost 1963 e Pariz IV (Bro-C'hall), a oa un aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
Mathieu Guihard
Mathieu Guihard zo un emsaver hag ur politikour breizhat bet ganet er Mañs d'ar 25 Meurzh 1975. Dimezet eo d'ur Rusianez bet o teskiñ brezhoneg gant Anna Mouradova.
E penn an embregerezh Consobreizh ha Skol-Uhel ar Vro eo bet er bloavezhioù 2010.
Prezidant Strollad Breizh eo abaoe 2020. Kendiazezet en deus Kevread ar Broioù Unanet (Fédération des Pays Unis pe FPU) e 2021, ur c'hevread strolladoù politikel rannvroelour pe broadelour eus ar C'hwec'hkorn, en o zouez SB hag EAJ-PNV.
Velayos
Velayos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Wilhelmine Prusia (1751–1820)
Friederike Sophie Wilhelmine Prusia, pe Friederike Sophie Wilhelmine von Preußen hervez he gwir anv, ganet e 1751 en Berlin hag aet da anaon e 1820 e kastell Het Loo, en Apeldoorn en Izelvroioù, a oa ur briñsez alaman, eus Rouantelezh Prusia, deuet da vout Erbstatthalterin an Izelvroioù dre zimeziñ. Ur vaouez a benn hag a galon e oa.
He buhez
Merc'h e oa da August Wilhelm von Preußen, breur da Frederig II Prusia, ha d'e bried Luise von Braunschweig-Wolfenbüttel. Nizez eta e oa d'ar roue Frederig II.
Dimeziñ a reas e 1767 e Berlin d'ar penn-stad Willem V Oranje-Nassau, diwezhañ stathouder Republik an Izelvroioù. Hi an hini a oa e penn an emsav enepdispac'hel er vro.
Pa oa krog an Dispac'h en Izelvroioù e kasas Willem e lez eus Den Haag, ar gêr-benn, da broviñs Gelderland. Hi avat a glaskas distreiñ, ha harzet e voe e dibenn Mezheven e Goejanverwellesluis, ha kaset e voe d'he fried en-dro da Nijmegen. Abaoe bloaz edo he breur o ren e Prusia, ha fellout a reas dezhañ kastizañ an dichekadenn graet d'e c'hoar. Aloubiñ a reas ar Proviñsoù-Unanet e miz Gwengolo 1787. Kalz eus an emsavidi a rankas tec'hel da Vro-C'hall, Willem a adkemeras ar galloud, hogen en em zerc'hel a rae evel ur priñsig dindan veli Prusia.
En 1790, setu Wilhelmine ha Willem V o timeziñ o merc'h Frédérique da briñs pennhêr Braunschweig, ur skoazeller feal da rouaned Prusia ha Bro-Saoz, pa oa bet e dad pennskriver Manifesto Braunschweig. En 1791 e voe dimezet o mab henañ d'ur geniterv prusian, anvet evel he mamm-gaer : Wilhelmine von Preußen (1774–1837).
He mab a yeas en harlu da-heul e dud, met e 1813 e tistroas d'an Izelvroioù, ma voe anvet da roue evel Willem Iañ an Izelvroioù.
Kazh godellek Geoffroy
Kazh godellek Geoffroy (Dasyurus geoffroii), liester: kizhier godellek Geoffroy, anvet ivez kazh godellek ar c'hornaoueg, a zo ur bronneg godellek hag a vev e mervent Aostralia.
thumb|left|180px|Tiriad kazh godellek Geoffroy
Ávila
Ávila zo ur gumun e Spagn, ha kêr-benn proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Charlez II
Charlez II zo anv meur a zug, a roue hag a impalaer.
Campylorhynchus
Campylorhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, eizh isspesad ha tregont (38) dezhe en holl.
Ar peskig ruz
thumb|right|150px|Kentañ pajenn golo an dastumad [[Danevelloù Divyezhek]]
Ar peskig ruz zo titl un danevell verr gant Vefa de Bellaing hag a oa bet embannet e-barzh niverenn 178 ar gelaouenn Al Liamm (Gwengolo - Here 1976).
Kempennet ha kemmet an titl anezhi en Ar peskig aour e oa bet adembannet e 2006 gant Al Liamm e-barzh an dastumad Danevelloù Divyezhek.
An danevell
Emañ Mari Lagadeg oc'h ober war-dro ar ranndi tra m'emañ he gwaz, Herve Lagadeg (kontour diouzh e vicher), o tistreiñ d'ar gêr war droad. Bet eo Mikaelig, o faotr bihan, o vale war ar maez gant e vaeronez. Sioul eo ar sal ha ne fiñv ket ar peskig aour en e lestrig gwer. Ha paotr al lizheroù da zont da reiñ dezhi ul lizher m'eo skrivet ennañ e teuio unan bennak, Fañch Alaouret e anv, da glask o zouellañ. Hag int o-daou izili eus an aozadur kuzh, ar Spern Gwenn...
Peñalba de Ávila
Peñalba de Ávila zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Kanton Paolieg (1790)
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Arianegezh
An arianegezh zo ur gelennadurezh eus deroù ar gristeniezh, a zeu eus Arius (256-336), un doueoniour ha gresianeger eus Aleksandria, ezel eus Skol doueoniezh Antioc'hae. Setu perak e oa an arianegezh relijion gentañ en Aleksandria e deroù ar IVvet kantved}}. Kraf pennañ ar gelennadurezh eo naoutur an [[Dreinded kristen ha lec'h meizadoù « Doue an Tad hag e vab Jezuz ». Difenn a ra an arianegezh ez eo brasoc'h doueelezh Doue an Tad evit hini e vab graet den.
Ur c'henemglev zo hiziv da viret ar ger arianegezh evit Arius e-unan hag ar re a oa a-du gantañ, ha da gomz eus « homeismegezh » pa vez anv eus ar gelennadurezh he doe ul levezon vras e diwezh an Henamzer hag e deroù ar Grennamzer. An arianegezh a yeas diwar wel en 9vet kantved.
Juan Orlando Hernández
Juan Orlando Hernández Alvarado (ganet d'an 28 a viz Here 1968 e Gracias, departamant Lempira) zo un alvokad hag ur politikour eus Honduras.
Prezidant Republik Honduras eo abaoe ar 27 a viz Genver 2014 ha betek ar 27 a viz Genver 2018. Kannad eo bet evit departamant Lempira etre 1998 ha 2002 ha prezidant ar C'hendalc'h broadel etre 2010 ha 2013.
Enez Jantilez
Enezenn bennañ enezeg ar Jentilez eo. “Enez ar Breur” a vez lavaret anezhi ivez. Un tour-tan a zo, gant tud e-barzh. Droed 'zo da ziskenn war an enezenn-se, ar pezh n'eus ket droed d'ober war ar re all.
Sciaenochromis fryeri
Sciaenochromis fryeri zo ur spesad pesked dour dous eus Lenn Malawi.
Devezh Etrebroadel ar Pobloù Henvroat
Lidet e vez abaoe 1994, pa oa bet divizet gant Bodadenn veur ar Broadoù Unanet lakaat un devezh evit se. Dibabet e oa bet an 9 a viz Eost e koun an emvod kentañ a oa bet d'an deiz-se e 1982, gant ur bodad labour war gwirioù ar pobloù henvroat e ensavadurioù ar Broadoù Unanet.
Daoust ma talvez evit pobloù eus ar bed a-bezh e vez lidet dreist-holl e broioù Latinamerika.
Konted Toloza
Toloza e oa kêr-benn Konted Toloza.
Adal 849
Adal neuze e vezed anvet da gont a dad da vab.
Kibboutz
Ur c'hibboutz, pe kiboutz , pe kibouts (קִבּוּץ / קיבוץ en hebraeg, ur ger hag a dalvez "bodadeg, tolpadeg" ; kibboutzim el liester) zo ur gevelouri hag ur gumuniezh tud emveret en Israel. Ar re gentañ a oa kevelourioù labour-douar. An hini kentañ-holl a voe savet e 1909. Bremañ ez eus kibboutzim ma pleder gant tachennoù all estreget al labour-douar, ar greanterezh hag an teknologiezhioù nevez da skouer. Awenet e voe ar c'hevelourioù kentañ gant mennozioù sokialour ha sionour. E fin an ez eus deuet kemmoù bras en un darn eus ar c'hibboutzim, deuet da vezañ embregerezhioù prevez. Gant se eo bet cheñchet buhez a-stroll an dud a labour enno.
E 2010 e oa 270 kibboutzim en Israel. Mont a ra o froduioù (greanterezh ha labour-douar) da ober 9% eus produadur greantel Israel ha 40% eus eostadoù al labour-douar.
Colere
Colere zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Tornadizos de Ávila
Tornadizos de Ávila zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Aberangell
Aberangell zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, etre Mallwyd ha Cemaes, e kember ar stêrioù Angell ha Dyfi. Mengleuzioù mein-glas zo bet oberiant.
Abermaw
Abermaw, pe Abermo, pe Bermo, pe Y Bermo (Barmouth e saozneg), zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre, en aber ar stêr Mawddach, war aod Bae Ceredigion. E 2011 e oa poblet gant 2 422 a dud, ha 1005 anezho (41.5%) a oa kembraegerien.
Tren
Un ti-hent-houarn zo, hag ur pont-hent-houarn dreist an aber.
Al linenn "Reilffordd Arfordir Cymru" a gas
Touristelezh
An tostañ arvorlec'h d'ar Midlands saoz eo Abermaw, ha dre-se e sach tud eus kêrioù saoz Wolverhampton, Birmingham pe Dudley hag a c'hall dont di gant an tren.
Clusone
Clusone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Flores de Ávila
Flores de Ávila zo ur gumun e Spagn, e proviñs Ávila, e Kastilha ha León.
Istor Island
Istor Island zo berr a-walc’h pa vez keñveriet gant istor kalz broioù all. Rak n’eus tud o chom en enezenn-se nemet abaoe an. Pa seller ouzh an douarouriezh e c’haller lavaret ivez ez eo un enezenn « yaouank » a-walc’h, pa zeuas war wel war-dro 20 milion a vloavezhioù zo, da-heul tarzhadennoù menezioù-tan dindan vor.
Trevadenniñ
E-pad pell e chomas Island un enezenn didud. En Henamzer e reas ar moraer ha douaroniour eus Henc’hres Piteas ur veaj betek ur vro bell, anvet Thule gantañ hag a c’hallfe bezañ bet Island, hervez lod, hogen ne zegouezh ket digenvezded Island en amzer-se gant an deskrivadur a ra Piteas eus ur vro annezet ha ma oa puilh al laezh hag ar mel. Martezeadennoù all zo bet graet gant istorourien evit lec’hiañ an Thule-se : inizi Shetland, Faero, Norvegia pe Greunland.
Tammoù prouennoù zo (menegoù el lennegezh, kavadennoù henoniourien, ) e teuas menec'h kristen eus Iwerzhon ha Bro-Skos da ober o annez en Island a-raok ma erruas ar Vikinged. Met gant ar re-mañ eo e voe trevadennet ar vro da vat. Kontañ a reer diazezadur an dud kentañ deuet eus Norvegia da Island e dornskridoù evel al Landnámabók (fin an ) hag an Islendigabók (deroù an ). En dornskridoù-se e kaver anvioù an drevadennerien gentañ gant istor o familh ha doare o buhez en enezenn.
Hervez a lenner enno e erruas an dud kentañ eus Norvegia en. Bez’ e oant moraerien o vont eus Norvegia da inizi Shetland pe Faero hag o doa kollet o hent. Hervez al Landnámabók e oa ar Viking kentañ a erruas en Island o tont eus Sørlandet, e su Norvegia. Naddoður e oa anv an den-se, a erruas dre zegouezh war aod reter Island pa oa o klask mont eus Norvegia da inizi Faero. Ne chomas en Island nemet e-pad ur pennad. Pa zistroas da Norvegia e kontas e oa bet en enez Snæland (bro an erc'h). Unan all a erruas eno dre zegouezh ivez eo Garðar Svavarson, a reas an dro d’an douaroù-se hag a gomprenas e oa un enezenn. An hini kentañ a yeas a-ratozh da Island e oa Flóki Vilgerðarson, anavezet ivez evel Hrafna-Flóki, hag a dremenas ur goañvezh war an aod, er gwalarn. Gantañ eo e voe roet un anv all d’an enezenn, Ísland (bro ar skorn).
An dud kentañ a zeuas da chom da vat d’an enezenn eo Ingólfr Arnarson hag e wreg Hallveig Fróðadóttir. Hervez al Landnámabók e rejont o annez en aod su an enezenn, er bloavezh 874, en ul lec’h a voe anvet ganto Reykjavík (“bae ar moged”), abalamour ma oa moged o tont eus an douar. Kement-se holl a lenner e dornskridoù hag a voe savet tri c’hantved goude an darvoudoù a gontont met klotañ a ra a-walc’h gant ar c’havadennoù a zo bet graet gant henoniourien e Reykjavík : roudoù zo bet kavet eus tud a oa bet oc’h ober o annez eno war-dro 870. Muioc’h-mui a drevadennerien a erruas goude-se, tud o tont eus su Norvegia dreist-holl hag ivez Vikinged eus Iwerzhon, Bro-Skos, hanternoz Bro-Saoz, inizi Orc'h, Shetland, Faero. Marteze e teuas sklaved kelt gant ar re a zeuas eus Iwerzhon ha Bro-Skos, rak diskouez a ra enklaskoù genetik graet er bloavezh 2000 e vefe hendadoù kelt gant etre 20% ha 25% eus tud Island.
Stad dieub Island (930-1262)
Kemeret e voe douaroù gant an drevadennerien gentañ. Ouzhpenn desevel saoud ha deñved, e vevent ivez diwar ar pesketa ha diwar chaseal balumed ha reuniged. Kalet e oa ar vuhez avat. Buan e komprenas an dud ne c’hallent ket bevañ pep hini diouzh e du hag e oa dav aozañ ar gevredigezh, evit bevañ e peoc’h. E 930 e voe bodet e Þingvellir dileuridi eus an holl glannoù en ur vodadeg vras, anvet Alþingi. Gant ar vodadeg-se e veze savet lezennoù boutin d’an holl, diskoulmet an dizemglevioù etre an dud ha barnet ar re a dorre al lezennoù. Emdreiñ a reas an Alþingi, pe Althing, a-hed an amzer, hogen lec’h kreiz ar galloud e chomas, ken evit sevel lezennoù ken evit barn an dorfedourien. Ar wech kentañ eo, en istor ar bed, ma oa savet un aozadur seurt-se, diazezet war youl dileuridi ur vro. Kreskiñ buan a-walc’h a reas poblañs Island, rak poblet-stank e oa Norvegia ha divroañ a rae an dud aleno, displijet gant doareoù aotrouniek ar roue Harald Iañ a glaske krignat galloud ar pennoù bihan. Diwezhatoc’h e teuas ivez Iwerzhoniz ha Skosiz da Island, en doare ma oa 40,000 a annezidi en enezenn e-kreiz an.
Dre ma kendalc’he Vikinged Island da verdeiñ e voe kavet douaroù nevez ganto. Gwelet e voe aodoù Greunland gant unan anezho, Gunnbjörn Úlfsson, hag unan all, Snaebjörn Galti, a glaskas dilestrañ eno e 978. Erik ar Ruz, eus aod kornôg Island, a zivizas mont di, war-dro 980 hag en em staliañ a reas eno e 986, hervez ar pezh a lenner e Saga Erik ar Ruz. Leifr Eiríksson, e vab, ganet en Island met diazezet e Greunland gant e dad, a vageas war-zu ar mervent war-dro ar bloavezh 1000 ha kavout a reas douaroù all, Helluland (Enez Baffin), Markland (Labrador), ha Vinland (an Douar-Nevez pe Enez ar C'hab Breton).
Annezidi gentañ Island, evel ar Vikinged all, a grede e doueed Skandinavia, evel Odin, Thor, Freyr ha Freyja. Dindan ren Ólafur Tryggvason, roue Norvegia, e voe kristenaet holl dud e vro. Neuze e voe kaset misionerien gristen eus Norvegia d’an trevadennoù en inizi, ha da Island en o zouez, adalek ar bloaz 980. Diaes e voe treiñ Islandiz ouzh ar gristeniezh. Gourdrouz anezho a reas ar roue, o lavaret e vijent lazhet holl ma ne asantjent ket mont da gristenien. Daou benn bras, hag a oa-int kristenien dija, a brometas d’ar roue e vijent badezet holl. Lakaet e voe ar gaoz war se e dalc’h an Alþingi er bloavezh 1000. Rannet e oa an dud, lod o doa c’hoant da zerc’hel d’o boazioù « pagan » ha lod all a oa prest da vont da gristenien. Ar braz anezho ne felle ket dezho e vije brezel. A-benn ar fin e voe divizet e teuje holl Islandiz da vezañ kristenien, gant ma c’halljent mirout o hengounioù pagan en o buhez prevez. An eskob islandat kentañ, Ísleifur Gissurarson, a voe sakret gant Adalbert Bremen e 1056. Da-heul ar gristeniezh e teuas al lizherenneg latin. A-raok e veze embannet al lezennoù dre gomz hepken. Lakaet e voent dre skrid evit ar wech kentañ e 1117-1118. Ar skrivagner kentañ anavezet en Island e oa Sæmundur Sigfússon, lesanvet “fróði“ (« ar Gouizieg »). Kontañ a reer e oa bet e oa oc’h ober e studi e Bro-C’hall.
Dindan galloud rouaned Norvegia ha Danmark (1262-1944)
En e oa rannet ar galloud etre un nebeud familhoù bras, ha rendael etrezo. D’ar mare-se ivez e oa deuet galloud ar roue e Norvegia da vezañ kreñvoc’h : klask a reas Håkon IV astenn e veli war Island. Un nebeud eus pennoù bras Island a oa e wizien, evel re an tiegezh Sturlungar. Brezel a voe etre an tiegezh-se ha klannoù all ha goude un nebeud bloavezhioù e voe lakaet ar peoc’h da ren gant Håkon IV, dre un emglev anvet “Emglev Kozh” (Gamli sáttmáli). Dre an emglev-se e anaveze tud Island e oa roue Norvegia o ren warno ha prometiñ a raent paeañ un truaj bloaziek dezhañ. Galloud a chome gant an Alþingi war dachenn al lezennoù, met gallout a rae ar roue embann lezennoù ivez.
Dindan beli rouaned Norvegia e chomas Island betek dibenn ar. Da neuze, goude marv roue Norvegia ha hini roue Danmark en em gavas bodet an div gurunenn, gant Marc'harid Iañ Danmark, intañvez roue Norvegia ha merc’h ha mamm da zaou roue eus Danmark. Renet e voe an div vro ganti, hag Island ivez da-heul. Dindan ren Marc’harid ha diwar he atiz e voe sinet Unvaniezh Kalmar etre broioù Skandinavia, e 1397. Norvegia, hag Island ganti, a yeas e-barzh an Unvaniezh-se, evel ma reas Sveden ha Danmark, hag a oa ar vro c’halloudusañ anezho holl.
E-pad ar e teuas ar pesketa da vezañ un obererezh a bouez e buhez an enezenn. Ar pesked e oa an dra a veze ezporzhiet ar muiañ da neuze, ha ne oa ket ar gloan ken. Heligentañ a oa etre pesketaerien Island ha tud deuet eus Breizh-Veur da besketa e doureier Island.
Dindan ren Frederig III e teuas rouantelezh Danmark-Norvegia da vezañ ur vonarkiezh hollveliel e 1660 ha kollet e voe gant Islandiz an tamm emrenerezh a chome ganto. E 1602 e oa bet difennet outo ober kenwerzh gant broioù all estreget Danmark. En ez eas poblañs an enezenn d’an traoñ, abalamour da boreadoù, da zislonkadennoù volkanek ha d’an naon, dleet evit un tamm mat, da velestradurezh Danmark a gontrolle ar c’henwerzh. Dislonkadenn ar menez-tan Laki, e 1783, a daolas 12,5 km³ a lava war an enezenn, moged ha ludu a voe ivez, koulz ha dour-beuz da-heul. Istimañ a reer e varvas 9,000 a dud hag an darn vrasañ eus al loened a oa war an enezenn (80% eus an deñved da skouer). Goude-se e voe un naonegezh vras a lakaas ur c’hard eus poblañs ar vro da vervel. Eus ar mare kalet-se e reer en islandeg "Móðuharðindin" (brumenn ar gernez).
Pa voe dispartiet Norvegia diouzh Danmark ha staget ouzh Sveden, gant Feur-emglev Kiel e 1814, e chomas stag Island ouzh Danmark. En XIXvet kantved e asante nebeutoc’h-nebeutañ Islandiz bezañ renet eus Kopenhagen. Abalamour d’ar paour ma oa ar vro ez ae kuit kalz Islandiz da Norzhamerika. Met tamm-ha-tamm e kreskas ul luskad broadel, awenet gant mennozhioù romantelourien douar-bras Europa. Gant tud yaouank aet d’ober o studioù da Gopenhagen e voe savet ar gelaouenn Fjölnir a vrude an emskiant vroadel hag a skigne mennozhioù ar re a-du gant ur stad dizalc’h, gant un alvokad anvet Jón Sigurðsson en o fenn. Gant ar roue Christian VIII e voe adsavet, e 1843, an Althing, a oa bet divodet e 1800, met e stumm ur vodadeg aliañ hepken. Asantiñ a reas gouarnamant Danmark reiñ ur vonreizh da Island e 1874. E 1904 hag e 1918, dreist-holl, e voe roet muioc’h a emrenerezh d’an enezenn, hag a chome unanet gant Danmark. E-pad an Eil Brezel-bed e voe ac’hubet an enezenn gant ar Gevredidi, tra ma oa aloubet Danmark gant an Alamaned. Evel-se e vevas Island distag diouzh Kopenhagen e-pad ouzhpenn pevar bloaz.
Republik Island
Goude ar brezel eta e teuas Island da vezañ ur stad dizalc’h, da-heul ur referendom aozet e miz Mae 1944. Embannet e voe ar republik d’ar 17 a viz Mezheven 1944, gant Sveinn Björnsson da brezidant. Buan a-walc’h ez eas Island e-barzh AFNA hag e-barzh Kuzul Europa (1949), hag e-barzh Kuzul an Norzh e 1953. Goude ar brezel e fellas d’ar Stadoù Unanet lezel soudarded en Island. E 1951 e voe un emglev : asantiñ a rae Island ma vefe soudarded eus Armeoù ar Stadoù Unanet diazezet e Keflavík hag eno e chomjont betek 2006.
Brezel ar Moru
Un dra a bouez evit ar republik nevez e voe gouzout piv a c’halle pesketa er mor en-dro da Island. Peskedus-bras eo ar mor-se hag en eil hanterenn an XXvet kantved e felle da besketaerien Breizh-Veur dont da besketa eno. Dre deir gwech e voe, etre an div stad, ar pezh a voe lesanvet "Brezel ar Moru" : eus miz Gwengolo 1958 da viz C’hwevrer 1961, eus miz Gwengolo 1972 da viz Du 1973 hag eus miz Du 1975 da viz Meurzh 1976. A-benn ar fin e voe kavet un emglev etrezo, hag a oa un disoc’h mat evit Island.
Island hiziv
E miz Mezheven 1980 e voe dilennet Vigdís Finnbogadóttir da brezidantez ar republik, ar wech kentañ ma oa dilennet ur vaouez e penn ur stad. Addilennet e voe e 1984, 1988 ha 1992. Ned eas ket war ar renk en-dro e 1996 ha dilennet e voe Olafur Ragnar Grimsson en he lec’h. Ar gouarnamant zo bet atav, abaoe krouidigezh Republik Island, savet diwar emglev etre meur a gostezenn, eus an tu-kleiz pe an tu-dehoù.