cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jerrie Cobb
Mercury 13
Mercury 13 eo al lesanv a voe roet da drizek maouez a gemeras perzh en ur raktres prevez da gas merc'hed en egor, distag diouzh raktres Mercury an NASA ma voe gourdonet seizh gwaz – ar Mercury 7 – adalek an 9 a viz Ebrel 1959. Evit bezañ degemeret da zanvez astraerien en NASA e veze diuzet gwazed diouzh ar 7 dezverk-mañ : Tremen an hevelep arnodennoù ha gwazed an NASA a voe rekis d'an 13 maouez, lesanvet FLATs (First Lady Astronaut Trainees) gant Jerrie Cobb, e dibenn o rummad arnodoù Mercury. E-touez an 2% gwellañ an daou raktres e voe J. Cobb. Gant div vaouez all e voe kaset Jerrie da Oklahoma da dremen arnodoù ar prantad 2 ha 3. Goude-se e oant da genderc'hel en Naval School of Aviation Medicine e Florida, met nullet e voe ar prantad-se gant ar Skol war zigarez ma n'he devoa ket bet aotre ofisiel da implijout dafar an US Navy evit ur raktres prevez ha nann-ofisiel. An NASA ivez a gavas pep digarez evit lezel ar merc'hed a-gostez. Daoust d'he niver bras a eurvezhioù nijal, d'he rekordoù, d'he baregezh war al leviañ 64 doare nijerez dre viñs ha d'he zisoc'hoù en arnodoù Mercury 13 e voe korbellet gant an NASA abalamour ma n'he devoe biskoazh leviet un nijerez dre zazloc'h – petra bennak m'he devoa nijet en unan a-dreñv al levier ha gouzañvet an hevelep destrizhoù korfel.
E miz Gouere 1962 e voe galvet Jerrie Cobb da zougen testeni dirak Poellgor an Diuzañ Astraerien e Kongres ar Stadoù-Unanet a-zivout astraerezed. Pa lavaras Jessica Weis, ezel eus ar Poellgor, e oa sparlet an hent d'ar merc'hed da arnodennoù an NASA e tisklêrias an astraer John Glenn (1921–2016) :"« I think this gets back to the way our social order is organized, really. It is just a fact. The men go off and fight the wars and fly the airplanes and come back and help design an build and test them. The fact that women are not in this field is a fact of our social order. It may be undesirable. lt obviously is, but we are only looking, as I said before, to people with certain qualifications. If anybody can meet them I am all for them. » Me 'soñj din e teu kement-se eus aozadur hon urzh kevredigezhel, e gwirionez. Ur fed eo, tra ken. Ar wazed a ya kuit da ren brezel hag a gas an nijerezioù hag a zistro hag a sikour d'o sevel ha fardañ hag arnodiñ. Ur fed eus hon urzh kevredigezhel eo ar fed ma n'emañ ket ar merc'hed war an dachenn-se. Dihetus eo marteze. Dihetus eo, a-dra-sur, met evel am eus lavaret kentoc'h n'emaomp nemet o klask tud perzhegezhioù resis ganto. Mar gall forzh pe zen bennak o diskouez, neuze e savan a-du krenn ganto." Jerrie Cobb ha lod eus Mercury 13 a c'hourc'hemennas ma vije aotreet ar merc'hed da bleustriñ gant ar wazed, met an NASA ne gemere nemet nijerien arnodiñ vilourel, ampart war an nijal buan-kenañ, ha stummet evel ijinourien e ken degouezh ma vije ret leviañ hep ardivinkoù. Ne voe ket tremenet dreist ar reolenn evit degemer J. Cobb. Unnek miz goude, d'ar 16 a viz Even 1963, ar Soviedez Valentina Terechkova a voe ar vaouez kentañ en egor. Ugent vloaz diwezhatoc'h, d'an 18 a viz Even 1983, e voe Sally Ride an Amerikanez kentañ.
Skoazell zengar
E 1963, oadet 32 vloaz, e tivizas Jerrie Cobb en em reiñ d'ar skoazell zengar. E-pad tremen 30 vloaz e nijas e Suamerika da zegas pourvezioù da Amerindianed ha da zigeriñ aerhentoù nevez a-dreuz an Andoù hag a-us Amazonia evit tizhout kornadoù distro. Gant kartennoù savet ganti ez ergerzhe takadoù brasoc'h eget SUA. A-drugarez dezhi e voe kaset muioc'h a zafar hag a louzeier da bobladoù hag a oa chomet digenvez betek-henn. E 1981 e voe kinniget hec'h anv evit Priz Nobel ar Peoc'h.
D'an 29 a viz Here 1998 e voe adkaset John Glenn, 77 vloaz, d'an egor evit muzuliañ efedoù hevelep beaj war un den kozh. E 1999, an National Organization for Women a stourmas a-du gant Jerrie Cobb, a oa 67 vloaz, evit ma vije kaset ivez rak tremenet he devoa dre ar raktres Mercury 13 an hevelep arnodennoù ha John Glenn dre an NASA. Ouzhpenn, tro a oa d'an NASA da reizhañ ar fazi a oa bet graet 35 bloaz kentoc'h. Siwazh, korbellet e voe J. Cobb adarre war zigarez ma ne oa raktres all ebet gant an NASA da gas tud kozh all en egor goude J. Glenn. Biskoazh ned eas Jerrie Cobb en egor eta.
Jerrie Cobb a c'hoarias he roll en teulfilm Mercury 13 embannet gant Netflix d'an 20 a viz Ebrel 2018.
Mervel a reas d'an 18 a viz Meurzh 2019 en he zi e Florida, trizek devezh goude he 88 deiz-ha-bloaz.
Thinocorus
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1829 gant ar skiantour alaman-balt Johann Friedrich Gustav von Eschscholtz (1793-1831).
Metro Exodus
Metro Exodus zo ur c'hoari doare first-person shooter spont-dreistbevañ sevenet gant ar studio ukrainat ha maltat 4A Games hag embannet gant Deep Silver. An trede c'hoari video eo e bed ar frañchiz Metro diazezet war romantoù Dmitry Glukhovsky. Heuliañ a ra an darvoudoù a oa bet taolennet er c'hoari video Metro 2033 ha Metro: Last Light.
Da vezañ embannet eo d'an 19 a viz C'hwevrer 2019.
Pika Muli
Pika Muli (Ochotona muliensis) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Sina.
Ramphodon
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad evned-kelien er genad-mañ : Ramphodon naevius.
Iliz santez Anna Jeruzalem
Iliz santez Anna zo un iliz katolik e kêr gozh Jeruzalem, e-kichenn poull Betesda ha Dor Sant-Stefan. Eno e vez graet eñvor eus ginivelezh ar Werc’hez Vari, rak hervez rag-aviel Jakez e veve Anna ha Joakim eno peogwir e oa ganet Mari e-kichenn an Templ.
War lec'h poulloù Betesda e savjont ar Groazidi ur manati gwazed ha, war ar vougevioù iliz santez Anna. Houmañ emañ un iliz romaneg hag eo perhennet gand Bro-C'hall. En nev, a-zehou, skalieroù a gas d'ur chapel-dindan-douar : hervez ar Groazidi e oa eno ti Anna ha Joakim.
Marthe Niel
Marthe Niel, bet ganet Marie-Ange Denieul d'an 29 a viz Kerzu 1878 e Pempont hag aet da Anaon d'an 18 a viz Du 1928 e Roazhon, a oa un nijerez vreizhat. Bez' e voe an eil maouez o tapout he breved levierez e Frañs, e 1910, nebeud goude Raymonde de Laroche, hag an hini gentañ war un nijerez unplaenek.
Ganet e voe e kêriadenn Le Cannée e Pempont, merc'h d'ar c'houer Joachim Denieul ha d'e wreg Marie-Joseph Saget. D'an 9 a viz Mae 1900, pa oa-hi keginerez e Pariz, e timezas gant ar marc'hadour gwin Pierre-Firmin Fontalbat. Pevar bloaz goude e voe torret an dimez.
E miz Ebrel 1910 e krogas da gemer kentelioù leviañ e skol ar saver nijerezioù elzasat Paul Koechlin (1881–1916) e Mourmelon-le-Grand en arondisamant Châlons-en-Champagne (Marne) D'an 29 a viz Eost e tapas ar breved niverenn 226 digant an Aéroclub de France war un ardivink unplanek Koechlin 35 marc'h-nerzh galloud e geflusker. Adal neuze e tibabas Marthe Niel da anv e metoù an nijerezh.
Diouzhtu e kemeras perzh e nijadegoù. A-raok bezañ brevedet zoken e voe gant daou garr-nij en "Eil sizhun veur an nijerezh e Champagn" e Reims, d'ar 6 a viz Gouere 1910. ; ne oa ket ar vaouez nemeti, pa nijas Raymonde de Laroche hag al levierez velgiat Hélène Dutrieu (1877–1961) ivez. En hini gentañ goude he breved, e Dijon (22–25 a viz Gwengolo 1910), e voe Marthe Niel ar vaouez nemeti a-douez 7 den ; gant Marcel Hanriot (1894–1961), 16 vloaz, ez eas an darn vuiañ eus ar prizioù, petra bennak ma oa anezhañ yaouankañ nijer Europa ; ur priz dibar a voe deroet da Varthe Niel. Goude-se e nijas e Stockel e-kichen Brusel (Here 1910), Periguers (Ebrel 1911), Galhac (Mae 1911), Tula (Gouere 1911) hag Ussèl (Eost 1911).
D'an 18 a viz Du 1915 e timezas gant Paul Koechlin, a voe lazhet d'ar 17 a viz Eost 1916 en Emgann ar Somme. Goude ar Brezel-bed kentañ, d'ar 5 a viz Eost 1919, e timezas gant Raymond Clerc e Sant-Maloù-Benion.
E Roazhon e varvas Marthe Niel, oadet a 49 bloaz, d'an 18 a viz Du 1928 a-c'houde un oberatadenn.
Maria Anna von Sachsen (1799–1832)
Marie Anna Carolina Josepha Vincentia Xaveria Nepomucena Franziska de Paula Franziska de Chantal Johanna Antonia Elisabeth Cunigunde Gertrud Leopoldina ( 1799 -1832) a oa ur briñsez eus Sachsen deuet da vout dugez-veur Toskana
Merc'h e oa da Masimilian von Sachsen (1759–1838)
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Leopoldo II Toskana. Teir merc'h o doe:
Goude he marv
Addimeziñ a reas he fried.
Mynydd Helygain
Mynydd Helygain zo torgennoù e-kreiz Sir y Fflint, e biz Kembre. En em astenn a reont a-hed un ahel eus ar gwalarn d'ar gevred, betek er su da gêr Treffynnon. Meur a gern zo hag an hini uhelañ a dap 290 metr uhelder, un tammig er mervent da gêriadenn Helygain.
Gwechall e oa mengleuzioù plom e-kichen Rhosesmor. Unan zo c'hoazh e-kichen Bryn Siriol.
Wrong Turn (film, 2021)
Wrong Turn (brudet ivez evel Wrong Turn: The Foundation) zo ur film spont slasher stadunanat embannet e 2021. Sevent eo bet gant Mike P. Nelson ha skrivet an istor gant Alan McElroy. Ar film a zo un adsevel kement hag ar seizhvet hini eus an heuliad filmoù Wrong Turn. An aktourien eo Charlotte Vega, Adain Bradley, Emma Dumont, Dylan McTee, Daisy Head, Bill Sage ha Matthew Modine. Produet eo bet etre meur a vro, Stadoù-Unanet Amerika, Alamagn ha Kanada.
Degemer
Evit lod burutellerien e vo ar film diwezhañ er frañchiz dre ma z'eo bet tennet an holl diazezoù pe dost a rae kalon ar frañchiz en ur glask un adsevel modernoc'h.
Yukon
Yukon (distaget ) eo an hihi bihanañ eus tri ziriad Kanada, e penn gwalarn ar vro, stok ouzh Alaska. Whitehorse eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ, 28 201 den o chom enni e 2021, eleze 70% eus poblañs an tiriad, a sav da. Ar gêr bobletañ en tri ziriad eo ivez.
Er bloaz 1898 e voe disrannet an takad anvet Yukon Territory diouzh an North-West Territories ("Tiriadoù ar Gwalarn"). Un dekred gant gouarnamant Kanada a lakaas Yukon da vezañ anv ofisiel an tiriad, ar pezh a voe asantet gant Kurunenn ar Rouantelezh-Unanet d'ar ; en daoust da gement-se e kendalc'h ar servijoù kanadian hag etrebroadel da ober gant ar berradur YT evit Yukon Territory e saozneg hag gant Yn evit Yukon e galleg. Er bloaz 2021 avat e erbedas gouarnamant Yukon ma vefe graet gant The Yukon e saozneg en teulioù ofisiel.
Ar saozneg hag ar galleg eo yezhoù ofisiel Yukon, met anavet eo yezhoù annezidi kentañ ar vro gant ar gouarnamant.
E Yukon emañ Menez Logan, menez uhelañ Kanada (5 959 m), hag eil menez uhelañ Norzhamerika. Eno ivez e red ar stêr Yukon he deus roet hec'h anv d'an tiriad. Stêrioù all zo : ar Pelly, ar Stewart, ar Peel, ar White, al Liard, ar Mackenzie hag an Tatshenshini o vezañ ar re bennañ.
Douaroniezh
E diazad ar stêr Yukon emañ ar braz eus an tiriad. Kalz lennoù zo er su, an darn vrasañ anezho o vagañ ar stêr.
E Kluane National Park and Reserve (KNPR) emañ Menez Logan, er mervent. Ur Glad bedel eo KNPR. Ivvavik National Park ha Vuntut National Park zo en norzh.
Ar pruñs du (Picea mariana) hag ar pruñs gwenn (Picea glauca) eo ar gwez paotañ e Yukon ; kalz anezho zo krabotek en abeg d'ar berr m'eo marevezh ar c'hresk ha d'an hin kalet.
Hin
Daoust ma c'heller e lakaat da glouar e-keñver Arktika ez eo Yukon yenañ kornad Norzhamerika : betek -60°C e tiskennas ar gwrezverk e 1947, 1952 ha 1968. Ker yen ha -63°C a voe muzuliet e miz C'hwevrer 1947. E miz Mezheven, ken abred ha miz Mae a-wechoù, e vez an tommañ e Yukon, pa vez e miz Gouere, miz Eost ha miz Gwengolo zoken er peurrest eus Kanada. Teir gwech e voe ken tomm ha 36°C en tiriad (1969, 1983 ha 2004).
Yezhoù
Ar yezh-vamm bennañ hervez an 33 145 respont bet e Niveradeg kanadian 2011 a oa ar saozneg evit 28 065 den (85%). An eil yezh a oa ar galleg gant 1455 den (4%). E-touez ar 510 den o doa roet meur a respont e oa 140 (27%) hag a roe saozneg ha galleg war un dro evel yezh-vamm, 335 (66%) hag a roe saozneg hag ur yezh na oa ket ofisiel hag 20 (4%) hag a roe galleg hag ur yezh na oa ket ofisiel
Anavezet eo plas yezhoù henvroidi an tiriad gant ar Yukon's Language Act er Yukon, hag aotren a ra ober gante e labour ar vodadenn lezennel zoken, daoust ma n'haller ober nemet gant saozneg ha galleg el lezioù-barn.
Istor
Amerindianed a oa o chom e kreiz ha su Yukon pell kent donedigezh Europiz, e rannvroioù ma ne c'hoarvezas skornadur ebet. A-douez annezidi kentañ Norzhamerika e oa ar pobladoù-se.
E-tro ar bloaz 800 e tarzhas ar menez-tan Menez Churchill e reter Alaska ; su Yukon a voe goloet gant ur gwiskad ludu a c'heller gwelet c'hoazh a-hed ar gourhent 2. Miret eo bet an darzhadenn-se en hengoun an Amerindianed e Yukon ha pelloc'h e su Kanada.
Kenwerzh a oa etre Amerindianed an arvor ha re an argoad. Feuretaerien e oa an Europiz kentañ a erruas er vro en, ha buan ez erruas misionerien d'o heul. E-tro ar bloavezhioù 1870 ha 80 e voe krog mengleuzerien aour d'en em staliañ e Yukon. Dre ma kreske poblañs Europiz e voe staliet poliserien, nebeut kent fardadeg war an aour e Klondike e 1897. A-c'houde kresk ar boblañs e voe disrannet Yukon diouzh Tiriadoù ar Gwalarn (North-West Territories) e 1898 : d'an 13 a viz Mezheven e voe Yukon an 9 tiriad oc'h emezelañ e Kengevread Kanada.
Poull Betesda
Bez' emañ poull Betesda pe Betzata e Jeruzalem, e-kichenn Dor Sant-Stefan (anvet c'hoazh Dor al Leoned pe Dor an Deñved) hag iliz santez Anna.
War-dro 200 a-raok Jezuz-Krist e lakaas ar beleg-bras Simon II kleuzañ eno daou boull a 13m a zonder kichenn-ha-kichenn, ha kement-se da gaout dour evit servij an Templ. Diwezhatoc'h, er c'hentañ kantvet a-raok Jezuz, e oe implijet ar c'heviou e-kichenn da gibellañ, rak an dour, war a lavared, en doa vertuz da bareañ an dud. Tost da unan eus ar re-se oa ar paour-kêz den seizet e izili ha pareet gant Jezuz, nann dre vertuz an dour, met dre e gomz (Yann 5,1-18).
Da vare an impalaer Hadrian e oe savet eno un templ gouestlet da Serapis, doue ar pareañs. Er 5et kantvet eo un iliz vraz bizanteg, dezhi 45m a hirder, a oe batiset war al lec'h, en eñvor d'ar pare roet gant Jezuz. Pa oe kempennet er 7et kantvet, e veze graet eñvor eno ivez eus ginivelezh ar Werc’hez Vari, rak hervez rag-aviel Jakez e veve Anna ha Joakim eno peogwir e oa ganet Mari e-kichenn an Templ.
Ar Groazidi a zispartias an daou dra : war lec'h ar poulloù e savjont ur manati gwazed ha, war ar vougevioù, iliz santez Anna. Houmañ emañ un iliz romaneg hag eo perc’hennet gand Bro-C'hall.
Gommegnies
Gommegnies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Geralt z Rivii
Geralt a Rivii (Poloneg: Geralt z Rivii) lesanvet ar Bleiz Gwenn (Gwynbleidd), ar Sorser, Kiger Blaviken, a zo un dudenn ijinet e bed ar romantoù ha c'hoarioù video The Witcher. Krouet gant Andrzej Sapkowski evit danevelloù, deuet eo da vezañ penndudenn an heuliad romantoù The Witcher ha goude-se re an adsevel doare c'hoarioù video. Mestr Vesemir a ro harp d'ar sorserien da choaz an anv familh evit bezañ degemret gwelloc'h gant an dud, choazet e oa bet gant Geralt al lesanv Geralt Roger Eric du Haute-Bellegarde met Vesemir a nac'has an anv gwelet evel un doare paboriñ.
Istor
Geralt a Rivii a zo bet rediet pa oa bugel da vont gant hent ar sorserien (Poloneg: Wiedźmin) e kastell Kaer Morhen, ur meskaj etre gorp-soudarded ha sorserien o stourm kement a-enep an euzhviled (sunerien gwad...) hag an dud falakr. Ar vugale a vez lakaet da gourdoniñ evit dont da vezañ sorserien a vez gourdonet d'ar c'hleze ha d'an emzifenn met ivez ha dreist-holl dre kemmadurioù genetek. An darn anezho a varv e-pad ar gourdonadegoù dre ma vez re skañv o c'horf da zegemer ar c'hemmadurioù genetek. Treiñ a reont da sot pe mervel a reont. Geralt a zo deuet a-benn da zreistvevañ ha dont a raio da vezañ ar sorser brudetañ.
Tro spered
Kalonek eo Geralt a Rivii n'en deus ket gwall aon rak an torfedourien pe an euzhviled lies a vezo ret dezhañ trec'hiñ a-benn dreistbevañ. Plijet bras eo gant ar merc'hed koant ne baouez ket da glask merc'hetañ ha darn an amzer e teu a-benn da lakaat fol ar merc'hed gantañ. Rediet eo kuzhañ ar merc'hetañ da Yennefer z Vengerbergu evit chom hep kaout kudennoù ganti.
Klask a ra chom hep mont er maez eus hent e c'hefridioù memes pa vije ret sikour an dud, met alies e teu da vezañ difenner ar mat en desped dezhañ.
Emgann Saint-Quentin (1557)
En Emgann Saint-Quentin d'an 10 a viz Eost 1557 e voe trec'h ar Spagnoled, kaset gant Emanuele Filiberto Savoia, Dug Savoia ha pennletanant roue Spagn, Felipe II, war arme c'hall ar roue gall Herri II, dindan urzhioù ar c'honestabl Anne de Montmorency (1493-1567). Difennet e oa kêr Saint-Quentin gant Gaspard de Coligny ha 500 soudard e-pad seitek devezh.
Drastus e voe niver an dud lazhet e tu ar C'hallaoued, gant 10 000 kollet (3000 lazhet ha 7000 prizoniet) ha betek 14 000 zoken, hervez lod istorourien, diwar un hollad a 26 000. Evit o enebourien ne oa bet kollet nemet etre 400 ha 1000 soudard, diwar un hollad a 67 000, betek 87 000.
Kemeret e voe kêr gant ar Spagnoled, digor dezho an hent da Bariz met ne glaskas ket arme Felipe II, 60 000 soudard enni, mont da gemer kêr-benn ar rouaned c'hall.
Istor
Emgann Saint-Quentin zo un darvoud a-bouez er brezelioù hir a voe etre Bro-C'hall hag an Tiegezh Habsburg, boulc'het dindan Frañsez Iañ ha Karl V, ha kendalc'het gant o warlerc'hidi  Herri II ha Felipe II. En 1555, goude aet Karl d'ar gouent hag anvet e vab Felipe da roue, edo Herri o ren abaoe dek vloaz dija. Setu daou roue gatolik, enebet krenn ouzh ar brotestanted, emouez o-daou eus stad fall o yalc'had-brezel. Un digarez mat o doa d'ober ar peoc'h, met brezel a vo: Herri II a selaouas alioù an Tiegezh de Guise, a felle dezho ober brezel. En 1552, e oa savet ar roue gall a-enep divizoù Sened-Iliz Trento, alaoubet gantañ kêrioù an Tri-Eskob, Metz, Toul ha Verdun, douaroù a oa d'an Impalaeriezh santel. Bro-C'hall, goude bout trec'h en 1554 e Renty, a gollas kêr Sienna en 1555, ma voe sinet ehan-brezel Vaucelles e 1556 Bro-C'hall ha Spagn. Met buan e voe drailhet an ehan-brezel : Herri II a laoskas François de Guise da aozañ un droiad-vrezel da Italia : an dug, fouge ennañ dre m'en devoa gallet mirout Metz evit ar roue gall, a c'houlennas kurunenn Rouantelezh  Naplez hag a voe galvet gant ar pab Paol IV da zont da reiñ harp dezhañ a-enep ar Spagnoled.
El Aaiún
250 px|thumb|right|El Aaiún El Aaiún (العيون, al-ʿAyūn en arabeg, ar pezh a dalvez kement hag "an eien", "ar mammennoù", skrivet El Aaiún e spagnoleg ha Laâyoune e galleg) eo kêr-benn Sahara ar C'hornôg. Kêr-benn ur broviñs eus Maroko eo ivez.
Annezet eo gant war-dro 198 200 a dud hag ar gêr vrasañ eo e Sahara ar C'hornôg.
Ar stumm "El Aaiún" eo ar stumm spagnolekaet eus al lec'hanv arabek hag impljet e veze en amzer ma oa Sahara ar C'hornôg un drevadenn spagnol. An anv "Laâyoune" zo ur stumm gallekaet en implij e Maroko. Gant ar stumm kentañ e kav gwelloc'h ober annezidi ar vro hag aduidi an talbenn Polisario pa gomzont yezhoù estren.
Saint-Révérend
Saint-Révérend a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Saint-Martin-lez-Tatinghem
Saint-Martin-lez-Tatinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Saint-Martin-au-Laërt ha Tatinghem.
Kohann
Kohann a zo ur strollad sonerien pop rock gant un awen breizhek, met ivez ur sonerezh awenet gant sonioù trip-hop hag electro. Kregin a ra Kohann gant ur stummadur war c'hoariva araog mont war zu ar c'han, evit ar wech kentañ e 1987. Dont a raio er maez diw gantenn ti Warner e 1999 hag e 2002. Sonerezh ar film La Journée de la jupe gant Isabelle Adjani zo tennet euz an drede gantenn anvet Hypnotic.
Buhez
Kohann eo stumm gwenedek ar ger kaouenn : skrivet e vez an "h" da ziskouez e ranker distagañ div vogalenn [oa] ha n'eo ket un diftongenn ; ne zistager ket an "h"-se. An izili hag o deus savet ar strollad a zo Michèle Gaurin (kan), Sylvère Morisson (klavier) ha David Bellec (gitar). Perzh dibar ar strollad trip hop-se eo ar yezh implijet ganto, brezhoneg Gwened.
Masimilian von Sachsen
Masimilian von Sachsen zo anv meur a zen :
Glen A. Larson
Glen Albert Larson, ganet d'an 3 a viz Genver 1937 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Du 2014, a oa ur soner, produer skinwel ha skrivagner stadunanat. E-touez e labourioù brudetañ er skinwel emañ ar pezh en deus graet evel krouer ar stiradoù skinwel Alias Smith and Jones, Battlestar Galactica, Buck Rogers in the 25th Century, Quincy, M.E., The Hardy Boys/Nancy Drew Mysteries, B. J. and the Bear, The Fall Guy, Magnum, P.I. ha Knight Rider. Ouzhpenn e labourioù niverus evit ar skinwel, Larson a oa ivez ezel eus ar strollad sonerezh folk revival/satire The Four Preps.
Marv
Marvet eo Glen A. Larson d'ar 14 a viz Du 2014 gant ur c'hrign-bev eus ar gorzenn-voued. Oadet e oa a 77 vloaz.
Iliz an Adsav
Iliz an Adsav, pe iliz ar Bez Santel zo an iliz savet e Jeruzalem el lec’h ma oa bet staget Jezuz a Nazaret ouzh ar groaz, lakaet en ur bez (serret gant ur mên a ranker ruilhañ), hag adsavet da vev.
Tiriolo
Tiriolo  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Iliz an Adsav
Hervez an Aviel
En ul liorzh emañ ar bez : « El lec'h ma oa bet staget Jezuz ouzh ar groaz e oa ul liorzh, hag el liorzh-se ur bez nevez ne oa bet lakaet den ebed ennañ c'hoaz » (Yann 19, 41).
Ar bez a oa da Jozef a Arimati ha toullet er roc'h : « ... un den pinvidig euz Arimati, anvet Jozef, eñ ivez diskibl da Jezuz... Lakaat a reas anezañ (Jezuz) en e vez nevez-flamm en doa graet toullañ evitañ e-unan » (Mazhev 27, 57.61).
Ur bank a zo en tu dehou e diabarzh ar bez : « En ur vont er bez e welont, azezet en tu dehou, un den yaouank gwisket e gwenn... » (Mark 16,5).
Serret eo gant eur mên a ranker ruilhañ : « Ruilh a reas ur mên braz dirak dor ar bez » (Mazhev 27,60).
Istor Bez Santel
E amzer Herodez Antipas ur vengleuz dilezet oa deuet da vezañ ul liorzh ; chom a rae ur piltos e kreiz, dezhañ 11 metrad a uhelder, anvet “ar glopenn”, e hebraeg “golgota”. War kostezioù ar vengleuz e oa bet toullet bezioù, da skouer hini Jozef a Arimati.
Hervez lezennoù ar Juzevien, n'edod ket aotreet da gaout bezioù e diabarzh kêr ; bez Jezuz a oa eta e diavêz kêr. Azaleg ar bloavezh 42 eo ec'h en em gavo ar Golgota e diabarzh ar ramparz pa vezo graet ramparzioù nevez gant Agrippa 1 (41-44) da greski kêr Jeruzalem.
E 132, Hadrian a zifontas Jeruzalem da zevel kêr Aelia Capitola. Al lec'h a zeuas da vezañ ur forum hag e oe savet eno un templ en enor da Venus.
E 325, an eskob Makaire a reas furchadennoù hag a adkavas bez Jezuz.
E 335 e oe savet ha benniget iliz vraz amzer Kustentin Veur gant an anastasis (Bez santel) hag ar martyrium (chapel ar groaz).
E 614 e oe devet pep tra gant ar Bersed, Chosroès II. E 630 e oe adsavet an anastasis. E 967 hag e 1009 e oe devet ha distrujet pep tra gant ar Vuzulmaned. E 1149 e oe echuet ha sakret iliz ar Groazidi a zo hiziv c'hoazh en he zav.
Meistersinger
Ur Meistersinger, pe mestr-kaner, zo ur barzh alaman eus ar Grennamzer, etre ar hag ar , a rae ouzh an arz anvet Minnesang.
Tud eus kêr e oant, artizaned pe marc'hadourien, ha 12 mestr a lavarent kaout, e-touez ar varzhed kent, en o zouez Wolfram von Eschenbach, Konrad von Würzburg, Reinmar von Zweter, ha Heinrich Frauenlob. Frauenlob, alavared, en devoa digoret ar skol gentaén da zeskiñ micher ar Meistersinger e Mainz, e deroù ar XIVvet kantved. Goude e voe re all e Strasbourg, Frankfurt, Würzburg, Zurich, ha Praha; er XVvet en Augsburg ha Nuremberg. E Nuremberg, e oa Hans Sachs e penn ur skol vrudetañ ar XVIvet kantved. Re all a voe goude en hanternoz, e e Magdeburg, Breslau Görlitz, ha Danzig.
Beatles for Sale
Pevare album ar Beatles eo Beatles for Sale, embannet d'ar er Rouantelezh-Unanet. Savet eo tra m'emañ ar Beatlemania en hec'h uhel, diouzhtu goude an albom A Hard Day's Night. Diouzh bolontez o merour Brian Epstein hag o froduer George Martin e rank ar strollad embann div bladenn bep bloaz, an eil a-raok bloavezhioù fin ar bloaz. Añrejistret eo buan e studioioù EMI e-kerzh seizh dervezh etre miz Eost ha miz Here 1964.
Llan-giwg
thumb|Iliz Llan-giwg Ur gêriadennig eus Kembre eo Llan-giwg, pe Llangiwg, e kontelezh Castell-nedd Port Talbot 2 km bennak en hanternoz da Bontardawe.
Beatles for Sale
Tra ma oa sinet an holl ganaouennoù e A Hard Day's Night gant Lennon/McCartney eo merket Beatles for Sale gant kanaouennoù rock 'n' roll adkemeret. Bountet er studioioù e enroll ar Beatles ar pezh a ganont d'ar mare-se, gant c'hwec'h kanaouenn adkemeret hag eizh kanaouenn savet ganto, nevez pe goshoc'h. Traoù nevez zo gant an albom e-keñver an teknikoù-enrollañ ha kanaouennoù personeloc'h John Lennon.
Llan-giwg
Notennoù
‎
Beatles for Sale
E Breizh-Veur e tremen Beatles for Sale seizh sizhun e penn ar rolloù, ha chom a ra c'hwec'h sizhun ha daou-ugent enno.
Listenn ar c'hanaouennoù
Holl ganaouennoù savet gant Lennon/McCartney, war-bouez ar re ma'z eo merket ar c'hontrol. {|
Fichenn-broduiñ
The Beatles
Skipailh teknik
Argusto
Argusto  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Wrong Turn (heuliad filmoù)
Wrong Turn ("Kammdro faziek") zo un heuliad filmoù stadunanat slasher ha spont krouet gant Alan B. McElroy. Seizh film a ya d'ober an heuliad, c'hwec'h anezho o vezañ heuliadoù hag unan o vezañ un adsevel. Ar c'hwec'h film kentañ a ro tro da heuliañ torfedoù familhoù tuddebrerien distummet o chaseal hag o lazhañ tud e Kornôg Virginia dre doareoù skrijus kemmesk etre implij trapoù hag armoù lieseurt. Er film adsevel eus 2021 e vez heuliet torfedoù ur sektenn o vezañ feuls gant an estrañjourien a dremen war o douaroù.
Wrong Turn (2003)
Kentañ film an heuliad. Ur strollad c'hwec'h hinienn zo chaseet gant tuddebrerien (One Eye, Saw Tooth, ha Three Finger). Chris Flynn (Desmond Harrington) zo rediet da cheñch hent goude ur gwallzarvoud kimiek war e hent. Ur gwallzarvoud a vo gantañ pa stoko ouzh un oto a oa bet trapet gant pej ar familh tuddebrerien. O klask sikour, ar strollad zo chaseet gant an tri euzhvil. E fin ar film ne chom bev nemet Chris ha Jessie Burlingame (Eliza Dushku).
Wrong Turn 2: Dead End (2007)
En eil film e vez gwelet muioc'h a dud eus ar familh tuddebrerien: Ma, Pa, breur ha c'hoar. Three Finger hag Old Man eo an tudennoù nemeto a zo distroet diouzh ar c'hentañ film. Ar wech-mañ e vez chaseet ur strollad kevezerien eus ar skinwel gwirion o kemer perzh en un abadenn dreistbevañ filmet.
Wrong Turn 3: Left for Dead (2009)
Wrong Turn 3: Left for Dead a heuilh istor ur strollad prizonidi ha gwarded. Three Finger a zeu a-benn da grouiñ ur gwallzarvoud d'ur bus prizonidi a dec'h. An ofiserien bolis, Nate (Tom Frederic) ha Walter (Chucky Venn) zo prizoniet ganto. O tec'hout, ar strollad a gav ur c'hamion bank gant moneiz e-leizh. Bez emañ ivez Alex Miles (Janet Montgomery), a zo bet chomet kollet er c'hoad goude ma vefe bet lazhet e holl gamaladed gant ar familh muntrerien. Three Toes (niz Three Finger) zo lazhet gant Chavez. Kavet eo penn an niz gant Three Finger, treiñ a ra da sot gant ar c'hounnar. Ar prioniad bev nemetañ a-benn neuze, Brandon, a zeu a-benn da gendrec'hiñ an ofiser polis Nate ez eo digablus. Laosket eo da vont dieub. E fin ar film Nate a zistro d'ar c'hamion evit laerezh an arc'hant a oa bet c'hoantaet gant Chavez. Brandon ar prizoniad a oa bet dieubet a lazh anezhañ gant un ten en e benn gant un arbalastr. Brandon a gemer an arc'hant evitañ met siwazh evitañ e vez gwelet un dendebrer oc'h erruout a-dreñv dezhañ hag o lazhañ anezhañ dre skeiñ gant un tamm koad houarnet. E fin ar film ne chom nemet Alex hag a zo bev.
Jeanne Herveux
Jeanne Aline Herveux, bet ganet d'an 10 a viz Kerzu 1885 e Pariz hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Genver 1955 e Londrez, a oa un nijerez c'hall.
Merc'h e oa da Emmélie Henriette Herveux, 24 bloaz, aktourez er c'hoariva ; ne voe ket disklêriet anv an tad.
Er sportoù e voe brudet da gentañ, e 1903, goude bezañ kemeret perzh e redadegoù war varc'h-houarn. Daou vloaz goude, hag hi 20 vloaz, e voe degemeret e skipailh an embregerezh Werner hag a farde marc'hoù-houarn, marc'hoù-tan ha kirri-tan e Levallois-Perret abaoe 1897. Bleinañ kirri Werner a reas evit o diskouez : e Crystal Palace Londrez e sevenas ul looping gant ur c'harr ; bleinañ a reas ivez e redadegoù e Deauville, Château-Thierry, Gaillon (Eure) ha Laffrey (Isère). E-pad ur mare berr e voe o redek war marc'hoù-tan Werner ivez.
E 1910 ez eas Jeanne Herveux da zeskiñ leviañ nijerezioù e skol Louis Blériot e Mourmelon (Marne). D'ar 7 a viz Kerzu e tapas ar breved niv. 318 digant an Aéroclub de France, ar pevare maouez goude Raymonde de Laroche (niv. 36), Marthe Niel (niv. 226) ha Marie Marvingt (niv. 281). E meur a nijadeg e kemeras perzh ; da geñver Kib Fémina 1911 (28 Mae–8 Mezheven), ma voe enskrivet dindan an anv Jane Herveu, e nijas a-hed 248 km, ar pezh he lakaas da eil goude al levierez velgiat Hélène Dutrieu (254,12 km) ; 92,4 km/h e oa bet tizh keitat J. Hervieu war un unplaeneg Blériot e Compiègne ha 85,4 km/h hini H. Dutrieu war un daoublaeneg Farman en Étampes, met ur gevezadenn a hed e oa ar gib Fémina.
D'an 22 a viz Kerzu 1911 e tigoras ur skol-leviañ evit ar merc'hed, met buan ez eas da get abalamour ma ne voe ket trawalc'h a zeskardezed.
D'an 18 a viz Eost 1913 e timezas gant Paul Marie Robert Bouzalguet.
Goude ar Brezel-bed kentañ, d'an 3 a viz Ebrel 1919, e voe filmet gant Gaumont oc'h erruout e nijva Issy-les-Moulineaux (Hauts-de-Seine hiziv) o vleinañ ur c'harr Butterosi kent dibradañ en un nijerez Caudron ha nijal dreist Pariz a-benn hadañ bruderezh evit ar c'harr.
Goude-se ez eas Jeanne Herveux d'en em staliañ e Stadoù-Unanet Amerika, ma voe kelennerez war al leviañ a-raok mont da gabellerez. Eno e timezas e miz C'hwevrer 1921 gant an apotiker Philip Catalano.
E 1932 e tistroas da Bariz da geñver digoratur ur skol-leviañ war toenn ar stal Galeries Lafayette.
E Londrez e varvas a-c'houde ur gouezhadenn d'ar 16 a viz Genver 1955.
Taverna (Calabria)
Taverna  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Skipailh mell-droad merc'hed ar Stadoù-Unanet
Skipailh mell-droad merc'hed ar Stadoù-Unanet (saozneg: United States women's national soccer team pe USWNT), lesanvet The Yanks pe The Stars and Stripes, eo skipailh ar merc'hed a c'hoari e anv ar Stadoù-Unanet e kenstrivadegoù etrevroadel ar vell-droad evel: Kib vell-droad merc'hed ar bed, C'hoarioù Olimpek an hañv, Kampionad merc'hed ar c'hCONCACAF hag an Algarve Cup. Meret eo ar skipailh gant Kengevredigezh mell-droad ar Stadoù-Unanet (USSF).
Sellet e vez ouzh an USWNT evel unan eus ar gwellañ skipailhoù broadel ar bed, peogwir eo ar skipailh a zo aet ar maout gantañ ar muiañ e kenstrivadegoù etrevroadel: pevar zrec'h e kib mell-droad ar bed e 1991, 1999, 2015 ha 2019, pevar medalenn aour er C'hoarioù Olimpek e 1996, 2004, 2008 ha 2012, nav C'hampionad ar c'hCONCACAF gounezet e 1991, 1993, 1994, 2000, 2002, 2006, 2014, 2018 ha 2022 ha dek trec'h e Kib Algarve e 2000, 2003, 2004, 2005, 2007, 2008, 2010, 2011, 2013 ha 2015. En em gavout a ra ar skipailh e kentañ plas renkadur FIFA ar bed.
Stalettì
Stalettì   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Nouelou Ancien ha Devot
Nouelou Ancien ha Devot zo un dastumad kantikoù Nedeleg embannet e Kemper e 1650, savet pe dastumet gant Tangi Gwegen.
Melin-cwrt
thumb|Lamm-dour Melin-cwrt. Melin-cwrt (a zo Melin-court e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre e kontelezh Castell-nedd Port Talbot, e Glyn Nedd etre Castell-nedd ha Resolfen.
Ur rann eo eus kumuniezh Y Clun a Melin-cwrt. Ul lamm-dour zo nepell.
Lenn Siloe
Lenn Siloe pe Siloam pe Silwân, e gresianeg : κολυμβηθρα του Σιλωαμ (kolymbēthra tou Silōam), e hebraeg : שִּׁלֹחַ (šilōaḥ) pe שֶּׁלַח (šelaḥ), zo diavêz kêr gozh Jeruzalem, er su Menez Sion (pe dorgenn an Ofel), dirak kêriadenn Silwân.
Derezioù a ziskenn betek an dour, e-lec'h ma weler tammoù eus kolonennoù an iliz bizanteg, bet savet eno er 5et kantvet da zerc’hel soñj eus pareañs an den ganet dall gant Jezuz a Nazaret (Yann 9,1-41).
Istor
Ar poull-se oa bet graet gant ar roue Ezekiaz, war-dro 700 araok Jezuz-Krist, da gaout dour e kêr, gant aon rak ur sezis. Ret e oa bet eta kleuzañ ar roc'h war ouzhpenn 500m da ober ur ganol da zigas an dour eus eienenn Gihôn betek ar poull. Un enskrivadur hebraek a zalc'h soñj eus levenez an doullerien p'en em gavjont an eil gant egile : "An dour a lammas eus an eienenn betek ar poull war daouzek kant ilinad".
Pareañs an den ganet dall a ro tro da Jezuz da gomz d’e ziskibien diwar-benn dallentez ar Farisianed hag ar gwir sklêrijenn (Yn 9,1-41).
Chastity
Chastity ("glanded") zo un anv-badez saoznek, roet d'ar merc'hed e SUA.
An anv
Brudet eo an tri anv vertuzioù roet d'ar merc'hed: Faith, Hope, Charity. Re all zo, vertuzioù pe perzhioù, evel Chastity, Felicity, Joy. Chastity ha Virginia a ra dave d'ar memes meizad, evel an anvioù diwar al liv gwenn (Bianca, Blanche ...).
Wrong Turn (film, 2003)
Wrong Turn zo ur film spont ha slasher stadunanat sevenet gant Rob Schmidt ha skrivet gant Alan B. McElroy. Aktourien ar film eo Desmond Harrington, Eliza Dushku, Emmanuelle Chriqui, Jeremy Sisto, Kevin Zegers ha Lindy Booth. Ar film a zo bet embannet d'an 30 a viz Mae 2003. Ar c'hentañ film eo en heuliad filmoù Wrong Turn.
Istor
Studierien binvidik, Rich Stoker ha Halley Smith, zo o krapat ur menez en ur c'hoad e Virginia Kornôg. A-greiz- holl pa erru Rich e beg ar menez e vez lazhet a-raok ma errufe ar vaouez. Unan bennak a grog da hejañ-dihejañ kordenn ar vaouez betek rediañ anezhi da droc'hañ ar gordenn. Kouezhañ a ra betek al leur. Gloazet don klask a ra tec'hout met trapet eo gant orjal dreinek ha sachet e donder ar c'hoad.
Tri devezh war-lerc'h, ur studier war ar medisinerezh, Chris Flynn, zo o vleniañ war-zu ar menezioù en Greenbrier County evit mont d'un emvod aferioù. War e hent stanket eo gant ur stouf goude ur gwallzarvoud war an hent. Paouez a ra e oto en un arsav dour-tan ha goulenn un hent all. Un den kozh a embann n'eo ket ur mennozh mat rak dañjerus eo ar menezioù. Chris a gav un hent pri dre sellet ouzh ur gartenn en arsav hag a heuilh anezhi. Stekiñ a ra gant e oto ouzh un SUV. An oto a oa bet trapet gant ur pej ha stanket eo ar strollad tud yaouank a oa o vont da gampiñ: Jessie, Carly, Scott, Evan ha Francine. Buan e teuont a-benn da gompren eo bet toullet rodoù an oto dre ur pej. Evan ha Francine a c'hortoz e-kichen an otoioù e-pad ma ya ar re all da glask sikour. An daou a zo lazhet gant un den dianav en ur vont er c'hoad. Ar re all a gav ur gabanenn kuzhet er c'hoad ha mont-tre da glask ur pellgomz. Saouzanet int o welet tammoù korfoù e pep lec'h dre an ti. Klask a reont tec'hout pa zistro perc'henned an ti. Tri dendebrer zo o vevañ eno: : Three Finger, Saw Tooth ha One Eye. Ar re-se a zeu en ti gant korf Francine, hag ar strollad tud yaouank kuzhet a wel ar c'horf o vezañ didroc'het evit bezañ keginet ha debret.
Hélio Castroneves
Hélio Castroneves (bet ganet d'an e São Paulo e Brazil, anavezet betek 2000 evel Hélio Castro-Neves) a zo ur blenier kirri brazilianat e red en IndyCar e 2012. Gounezet en deus teir gwech an Indianapolis 500 e 2001, 2002 hag e 2009.
Pika ruz Turkestan
Pika ruz Turkestan (Ochotona rutila) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Sina, Kazakstan, Kirgizstan, Tadjikistan hag Ouzbekistan.
Nouel (kan)
Un nouel zo ur c'hantik kristen hag a vez kanet da Nedeleg, kaoz ennañ eus ganedigezh ar Mabig Jezuz. A-wechoù e vez lakaet an anv war ganaouennoù goañv ha n'eus liv relijiel ebet warne.
Noueloù brudet
Setu anvioù un nebeudig anezhe:
E brezhoneg
E 1650 e voe embannet e Kemper an Nouelou Ancien ha Devot, savet gant Tangi Gwegen. Adembannet eo bet gant Preder.
Roger Lescure
Roger Lescure, ganet d'an 23 a viz Kerzu 1912 e Albussac (Corrèze) ha marvet d'an 31 a viz Mae 2009 e Terrasson-Lavilledieu (Dordogne), a oa ur rezistant gall,.
Elisabeth Olin
Elisabeth Lillström, pe Elisabeth Olin (8 a viz Kerzu 1740 Stockholm – 26 a viz Meurzh 1828) a oa ur c'hoariganerez svedat hag ur sonaozourez. Ar c'hentañ prima donna svedat e oa. Gant Fredrique Löwen, e oa gwellañ kanerez ar vro en.
Dimeziñ a eure en 1760 da Gabriel Olin, sekretour ar roue. Ezel e oa eus Akademiezh roueel sonerezh Sveden (1782).
Marcel Pinte
Marcel Pinte, ganet d'an 12 a viz Ebrel 1938 e Valenciennes (Bro-C'hall) ha marvet d'an 19 a viz Eost 1944 e Aixe-sur-Vienne (Bro-C'hall), a oa mab d'ur rezistant gall ha sikour a rae e dad en ur gas keleier da izili all eus ur rouedad rezistanted. Lazhet e voe, dre zarvoud, gant un tenn tennet gant ur rezistant, pa ne oa nemet 6 vloaz. Sellet a reer outañ evel ar rezistant yaouankañ bet lazhet er brezel.
Monterey (Kalifornia)
thumb|Porzh Monterey Monterey zo ur gêr eus Kalifornia, war aod kornôg ar Stadoù Unanet. Emañ war ribl Monterey Bay, e-kreiz Kalifornia. Da vare niveradeg 2010 e oa 27,810 a dud o chom e Monterey.
Penngêr Alta California e oa Monterey d’ar mare ma oa al lodenn-se eus Norzhamerika e dalc’h an Impalaeriezh spagnol, ha goude-se ivez pa oa deuet Mec'hiko da vezañ dizalc'h. Goude ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù Unanet (1846-1848) e teuas Kalifornia e-barzh Stadoù Unanet Amerika. Ha paouez a reas Monterey da vezañ he c'hêr-benn e 1849.
Betek ar bloavezhioù 1950 e oa bras pouez ar pesketa e buhez kêr. Dedennañ a ra kalz touristed ha kalz arzourien ivez (skrivagnerien, livourien), abaoe dibenn an XIXvet kantved. E-touez an traoù a zesach gweladennerien da Vonterey bremañ e c’haller menegiñ Akwariom Bae Monterey, unan eus ar re vrasañ e Norzhamerika, hag ar "Monterey Jazz Festival" a vez aozet bep bloaz.
John Cassin
John Cassin, bet ganet d'ar 6 a viz Gwengolo 1813 e-kichen Providence (Rhode Island, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Genver 1869 e Philadelphia (Pennsylvania, SUA), a oa un evnoniour stadunanat.
Help! (albom)
Pempvet albom studio ar strollad The Beatles eo Help!, embannet er Rouantelezh-Unanet d'ar, ha sonerezh o film Help!. Seizh eus kanaouenn an albom, en tu kentañ, zo tennet eus ar film, en o zouez ar singloù Help! ha Ticket to Ride. En eil tu e kaver Yesterday, ar ganaouenn adkemeret ar muiañ en istor ar sonerezh.
Listenn ar c'hanaouennoù
Holl ganaouennoù savet gant Lennon/McCartney, war-bouez ar re ma'z eo merket anvioù tud all. {|
Fichenn-broduiñ
The Beatles
Sonerien ouzhpenn
Frasnoy
Frasnoy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Almelo
Almelo zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Overijssel, 10 km eus an harzoù gant Alamagn.
Tudet e oa Almelo gant 72 816 den e 2018.
Emgann Hanoi
Emgann Hanoi a c'hall bezañ evit:
Lao Zi
Lao Zi ( 老子, pinyin Lǎo Zǐ, ÉFEO Lao-Tseu, “Mestr Lao” pe “Lao Gozh”) a reer eus un dudenn deskrivet evel ur prederour kevrinek e Sina gozh.
Ez-hengounel e vez lakaet Lao Zi da aozer an Dao De Jing, ha dre-se da ziazezer an Daoegezh. Azeulet e vez en darn vrasañ eus skourroù relijiel an Daoegezh.
Hervez an hengoun sinaat e vevas Lao Zi er 6vet kantvet KJK, met niverus eo an istorourien o soñjal ez eus anezhañ ur meskaj eus meur a zen gwirion ; gouizieien all a lavar e voe evit gwir eus Lao Zi er 4re kantved KJK.
Pouezus-tre eo Laozi er sevenadur sinaat, betek hiziv an deiz, hag en Azia a-bezh ivez. Er bed-holl ez eus bet emsavioù a-enep ar galloudoù aotrouniek a embannas bezañ levezonet gant Dao De Jing Lao Zi.
Lao Zi en Istor
Ar skrid kentañ ma kaver meneg eus Lao Zi eo levr al lezennour Han Feizi (281-233 KJK), ma lenner ez eo Lao Zi aozer an Dao De Jing.
Tremen kant vloaz diwezhatoc’h e voe skrivet ar Shi ji (“Eñvorennoù an istorour”) gant an istorour meur Sima Qian ( 司馬遷, Sīmǎ Qiān, ÉFEO ”Sse-ma Ts’ien”) a vevas etre ~145 ha ~87 KJK.
Setu amañ un droidigezh eus ar meneg kentañ eus Lao Zi er skrid-se : Pelloc’h avat en hevelp skrid e komz Sima Qian eus ul Lao Lài Zi ( 老來子, "Mestr Lao da zont") a skrivas ul levr 15 rann enni hag a oa kempred gant Konfusius (551-479 KJK) ; pelloc’h c’hoazh e kaver ul Lao Dan anavezet, anezhañ un istorour hag un urisinour a vevas dindan ren an dug Xian (384-362 KJK) er Stad Qin,.
Gwall skort eo an daveennoù-se pa venner gouzout hag-eñ ez eus bet eus Lao Zi evit gwir pe get. Kel luziet all e chomer pa furcher en hengoun sinaat : hervez ur vojenn e voe Lao Zi engehentet pa oa e vamm o sellet ouzh ur steredenn-nij ; e-pad 62 vloavezh e chomas en he c’hof kent bezañ ganet pa oa-hi o tiskuizhañ ouzh troad ur wezenn-brun, alese e anv ; ur gwaz kozh e oa pa zeuas er bed, ur barv gwenn ha flipoù hir d’e zivskouarn (un arouez a vuhez hir hag a furnez e Sina gozh).
Mar distroer da skrid Sima Qian e tesker penaos e teuas Lao Zi ken faezh gant diskar ar vuhezegezh e kêr ma’z eas war-du ar C’hornôg a-benn ren buhez ur penitiour eno. P’em gavas war vevenn ar rouantelezh Zhou, en ode Han Ku, e voe anavezet gant ur gward anvet Yin Xi a c’houlennas digantañ skrivañ e soñjoù kent em dennañ diouzh ar vuhez foran ; neuze e skrivas Lao Zi al levr berr 5 000 kealarouez ennañ a anavezer dindan an anvioù Dao De Jing ( 道德經 ) “Klaselour an Hent hag ar Perzh”, pe Laozi. Biken ken ne voe gwelet Lao Zi e Sina.
War-dro kreiz an 20vet kantved e voe ur c’henemglev etre an darn vrasañ eus ar sinaourien evit embann ne voe ket eus Lao Zi un den istorel – pe da nebeutañ ne c’halled ket prouiñ e oa un den istorel anezhañ – hag ez eus eus an Dao De Jing ur c’hendastumad soñjoù liesorin eus ar 4re kantved KJK.
Diwar istor Lao Zi o profañ an Dao De Jing da Yin Xi e kreskas skeudenn Lao Zi evel un doue o profañ ar Wirionez Salvus da vab-den doaniet.
Da heul Lao Zi
E deroù ren ar remziad Han (202 KJK-220 GJK) en em vodas an Daoidi gentañ tro-dro d’an Dao De Jing da ziazezañ skol an Huanglao Dao, “Dao an Impalaer Melen” a bouezas evit ma vije damkan an ober hep ober (gwelet Daoegezh) lakaet e pleustr er politikerezh en enep da reolennoù strizh heulierien Konfusius.
Da sent e voe Lao Zi ha Huanglao lakaet ganto, hag azeulet a-benn goulenn diganto sikour evit tizhout an hirhoal.
Un 350 vloaz bennak goude, da vare an impalaer Huan (147-168), e voe an azeul-se degemeret gant an impalaer hag er bloavezh 165 GJK e voe savet un azeuldi e lec’h ganedigezh Lao Zi hervez Sima Qian.
Guitiriz
Guitiriz zo ur gumun e reter Galiza, e proviñs Lugo, e komark Terra Chá. Da 5 455 a dud e save ar boblañs e 2021.
Lao Zi
Da heul Lao Zi
Pelloc’h e selled ouzh Lao Zi evel ouzh un doue, ha pelloc'h c'hoazh e voe ar Mestr kozh lakaet da vezañ an Dao e-unan : bez’ e vije bet eus Lao Zi kent en hollved, ha kemmañ a raje a-benn degas kemmoù en hollved dre lakaat ar yin hag ar yang da c'hoari. Tremenet e vije dre an Douar da ziskuliañ kelennadurezh an divarvelezh da renerien santel Sina gozh.
Setu Lao Zi lakaet da Vesiaz en desped da gentelioù an Dao De Jing.
Eth (Norzh)
Eth a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Lao Zi
Da heul Lao Zi
Diwezhatoc’h e voe anavezet Lao Zi gant ar Vouddhaegezh evel un doue en devije “distroet ar gouezarded” en ode Han Ku ha prientet an hent d’ar Vouddhaegezh e Sina. E penn an Teir Relijion (Bouddhaegezh, Daoegezh ha Konfusianegezh) e voe lakaet neuze.
Belcastro
Belcastro  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. Un 1200 a dud zo enni o chom.
Lao Zi
Lao Zi er C’hornôg
Zoken pa ne voe ket un den gwirion eus Lao Zi e c’haller lavaret e levezonas dre an Dao De Jing lod politikourien gornogel a vreutaas evit ma vije ar renerien uveloc’h ha ma vije skañvaet pouez ar Stadoù war buhez ar pobloù. Lod emsavioù peoc’hour ha/pe anveliour a embannas bezañ levezonet gant an Dao De Jing ivez.
Sant-Servan
thumb|An tour Solidor. 100px|thumb|Skoed ardamez Sant-Servan Sant-Servan a oa ur gumun dizalc'h, war lez dehoù aber ar stêr Renk, a-raok bezañ staget ouzh Sant-Maloù e 1967.
Lady Jane
Lady Jane zo anv meur a vaouez ha meur a dra.
Maria Adelaide Savoia
Maria Adelaide Savoia (1685-1712) a oa ur briñsez eus Savoia, mamm d'ar roue Loeiz XV.
Merc'h e oa da Vittorio Amedeo II (1666-1732) ha d'e bried Anne Marie d'Orléans.
Dimeziñ a reas en 1697 d'he c'henderv Loeiz Bro-C'hall (1682-1712). Tri bugel o doe:
Weert (Izelvroioù)
thumb|Lec'hiadur Weert en Izelvroioù Weert zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Limburg, tostik da hini Noord-Brabant, 10 km eus an harzoù gant Belgia.
Tudet e oa Weert gant 49 735 den e 2018.
Veenendaal
thumb|Lec'hiadur Veenendaal en Izelvroioù
Brageirac Périgord Football Club
Ar Brageirac Périgord Football Club zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1916.
Veenendaal
Veenendaal zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Utrecht.
Tudet e oa Veenendaal gant 65 200 den e 2018.
Mandingoa nitidula
Mandingoa nitidula a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad an Estrildidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
Matthew W. Taylor
Maddie William Taylor, anavezetoc'h evel Matthew W. Taylor, bet ganet e Flint (Michigan, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 31 a viz Kerzu 1966, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Pool Malebo
Ar Pool Malebo (anvioù kozh : Stanley Pool, a-wechoù Malebo Pool, lenn Ngobila, Mpumbu, lenn Nkuna pe lenn Nkunda) zo ul lenn war red izel ar stêr Kongo.
Deskrivadur
35 km hed ha 23 c'hm led eo ar Pool Malebo. Tro-dro 500 km² eo he gorread. 272 metr eo he uhelder keitat. Bas eo : etre tri ha c'hwezek metr donder. Emañ enez Bamou en he c'hreiz, 180 m² dindani.
Istor
« Nkuna » a veze graet eus al lenn gant an henvroidi a-raok mare an trevadennoù hervez Léon Guiral e 1882. N'eus ket eus ar ger « nkuna » er yezh téké evel ma lavar A. Le Gallois e 1912 e Contribution à la cartographie du Congo Français. Padal ez eus deusoutañ e kongoeg, ha talvezout a ra kement ha « had ».
E-pad ar prantad trevadennel, etre 1885 ha 1960, eo anavezet ar Pool dindan an anv « Stanley Pool » en enor d'an ergerzher Henry Morton Stanley hag a gartennas ha labouras er vro ul lodenn vras eus e vuhez. Adalek ar bloavezhioù 1970, diwar atiz Mobutu, e voe anvet « Pool Malebo ».
Gerdarzh
Mpumbu a vez graet eus ar Pool Malebo gant ar Gongoed.
Douaroniezh
Emañ kêrioù-penn an div Gongo, Kinshasa (Republik Demokratel Kongo) ha Brazzaville (Republik Kongo), a bep tu d'ar stêr, en traoñ d'ar Pool. En argrec'h d'al lenn emañ Maluku. War-zu an argrec'h emañ al lodenn vageadus eus ar stêr Kongo, betek Kisangani, dre Mbandaka ha Makanza. War-zu an ardraoñ, dreist da vae Ngaliema, ez eus un toullad taranoù (anvet Lammoù-dour Livingstone) war un dilive tro-dro 300 metr betek porzh Matadi.
E kreiz al lenn emañ enez Bamou (skrivet a-wechoù M'Bamou, Bamu, Mbamu, zoken Mbamou), un tiriad eus Republik Kongo, war-dro mil den o chom enni, pesketaerien anezho dreist-holl.
Loened
Ouzhpenn 200 spesad pesked zo bet renablet el lenn Malebo. Ar re a gaver ar muiañ eo ar pesked-kizhier ha pesked eus familh ar mormiridae.
Plant
Gwez-palm ha papiruz a zo war glannoù ar Pool. Drivañ a ra goustad war an dour tapisoù hiasintez-dour.
Emgann Worms
Emgann Worms a c'hoarvezas e 436 ha distrujet e voe kêr gant Romaned Aetius hag Huned Attila. Lazhet e voe Gundaharios, roue Burgonded Worms, ha ren a reas e vab Gondioc war e lerc'h.
Pika du
Ar pika du (Ochotona nigritia) a zo ur bronneg geotdebrer hag a vev e Sina (e proviñs Yunnan).
Ein Kerem
Ein Kerem pe Ain-Karim (hebraeg: עין כרם, arabeg: عين كارم - ‘Ein Kārem) zo ur gêriadenn en un draonienn 7 km er c'huzh-heol da Jeruzalem. Bro c'henidik sant Yann-Vadezour eo, hag eno emañ lec’h Gweladenn ar Werc'hez Vari da Elizabed.