cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
André Chéron
Meurc'hoarier echedoù, kampion Bro-C'hall e 1926, 1927 ha 1929. E studiadenn "Traité complet d'échecs" (Brusel, 1929) a zo unan ag ar gwellañ dornlevrioù.
Sint-Lievens-Houtem
Sint-Lievens-Houtem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
André Chéron
Oberennoù skrivet
En alamaneg:
E galleg:
Mayenne (departamant)
Ar Mayenne (Mezven a-wechoù e brezhoneg ) zo un departamant gall abaoe 1790, e kornôg Bro-C'hall. Dont a ra an anv eus hini ar stêr Mayenne (Mezven e brezhoneg). Laval eo ar gêr-benn anezhañ.
Stad kevreadel
Ur stad kevreadel pe kevread zo un unaniezh politikel, enni meur a stad kevreet pe a rannvro, emren e tachennoù zo, unvanet gant ur gouarnamant kreiz "kevreadel". En ur c'hevread, stad emren ar Stadoù ezel zo gwarezet gant ar vonreizh ha ne c'hall ket bezañ kemmet diwar ziviz ar gouarnamant kreiz hepken.
Ar stumm gouarnamant pe framm ar vonreizh a gaver er c'hevreadoù zo anvet kevreadouriezh. Gallout a reer sellet outañ evel ar c'hontrol eus ur reizhiad all, hini ar Stad unvezhus. Gouarnamant Alamagn gant c'hwezek Länder kevreet zo ur skouer vat a gevread. Aostria hag he Bundesländeroù a oa ur Stad unvezhus gant rannoù melestradurel zo deuet da vezañ kevreet. Bro-C'hall zo ur Stad unvezhus penn-da-benn, daoust ma tenn hec'h isrannoù melestradurel d'ar stadoù a gaver en ur Stad kevreadel.
Ar c'hevreadoù a c'hall bodañ meur a bobl, pe goleiñ un dachennad ec'hon, daoust ma n'eo ket gwir eus an holl. Alies e vezont diazezet diwar ur c'henemglev etre meur a Stad emren.
Daveoù
فيدرالية Bundesstaat פדרליזם
Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig
Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Montroulez eo. Krouet eo bet e 1993. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gorre-Leon Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bro Leon.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig a yae 6 kumun d'ober anezhi:
146
899 AB Urbe Condita = 146 goude j.-K.
Triagad
Triagad zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Meurchin
Meurchin a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Harry Nelson Pillsbury
right Harry Nelson Pillsbury a zo bet ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1872 e Somerville, Massachusetts (SUA) ha marvet d'ar 17 a viz Mezheven 1906.
Meurc'hoarier echedoù, an hini gwellañ bet ganet e SUA abaoe Paul Charles Morphy. Dont a reas ar maout gantañ e tournamantoù etrebroadel Hastings (Breizh-Veur) e 1895 ha München (Alamagn) e 1900; eilvet e voe e hini Pariz (Bro-C'hall) e 1900. Kampion SUA adalek 1897 betek e varv. Barrek-kenañ e voe war ar c'hoari-dall, en ur zont a-benn eus 23 eneber war 23 tablez war un dro e partiennoù kempred.
Marvet e vije diwar an naplez, gwelloc'h e kavas klask kuzhat e gleñved eget goulenn louzoù.
Kumuniezh kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe
Kumuniezh-kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 2002. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben.
1927
Diwar-benn bloavezh 1927 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Kumuniezh kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe
Kumunioù
Kumuniezh-kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe a yae 11 kumun d'ober anezhi:
1927
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1927
Kumuniezh kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe
Brezhoneg
Emañ Skol Diwan Kastellin en 23 Grande Rue (Ru Vras), e Kastellin. Krouet e voe e 2007.
1927
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1927
Victoria
Victoria zo :
148
901 Ab Urbe Condita = 148 goude J.-K.
Roll ar Pennoù Stad e 848
Pennoù Stad ar bloaz 847 - Darvoudoù ar bloaz 848 - Pennoù Stad ar bloaz 849 - Pennoù Stad dre vloaz -
Kumuniezh kumunioù Menez Are
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Menez Are a yae 5 kumun d'ober anezhi :
Hyperion (Titan)
Hyperion (henc'hresianeg : Ὑπερίων) a oa un Titan, mab da Ouranos ha da c'h-Gaia.
E anv
E gregach eo Ὑπερίων / Hyperíôn hag e talv kement hag « an hini a ya war-benn (pe war-c'horre) ».
Ar mojennoù
E vreudeur, an Ditaned, tud varvel anezho ivez d'ar c'houlz-se, a dage gant ar warizi o welet pegen brav ha pegen vertuzus e oa bugale Hyperion. Un deiz e teuas c'hoant dezhe da lazhañ Hyperion ha beuziñ Helios er stêr Eridanos. Pa glevas Selene e oa bet lazhet he breur en em daolas diwar lein he falez gwer. Basileia a zeuas da vout foll hag a veze gwelet o kantren dre ar maezioù. Mont a reas diwar c'horre an douar pa glevas e oa deuet Helios ha Selene da vout doueed.
An heol
An heol en-eeun eo Hyperion gant Homeros ha barzhed all a-raok Hesiodos. Neuze eo Euryfaessa eo anv e wreg.
El lennegezh
Hyperion zo ivez:
Movemento Pola Base
Movemento pola Base ("Luskad dre an Diazez") eo anv ur strollad tud dianavez ez-ofieiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") bet krouet en hañv 2006 gant tud hag a sav a-enep da bolitikerezh ar Bloc'had abaoe m'emañ o ren e Gouarnamant Galiza gant PSOE (strollad sokialour Spagn).
Tost a-walc'h eo tezennoù ar Movemento gant re Isca, ur strollad tud yaouank, ez-izili eus Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza") dreist-holl, krouet dija e diabarzhnebeudig a-raok hag ezel eus ar Movemento eo re Isca diouzh o zro dre vras.
Hervez ar Movemento e vez roet re a bouez gant BNG da aferioù o tennañ d'ar savadurioù foran (tiez-kêr, Parlamant ha Gouarnamant Galiza, mouezhiadegoù...) kentoc'h evit labourat startoc'h war an dachenn sokial.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Raktres:Traoù ar mor
P'eo Breizh levezonet don gant ar mor, ret eo kenurzhiañ ar skridaozañ war an tem-mañ (ha meur a hini all). Aozañ Porched ar mor eo ar pal pennañ.
Amañ e skriver :
Kinnigoù (sell ivez ouzh Porched ar mor)
Kinnig traoù ouzhpenn ha leugn ivez : ha nann-vrezhon : Vasco da Gama, James Cook, Roald Amundsen, Kristol Goulm, Fernan Magalhaes, Giovanni di Verazzano
Dodoma
Dodoma eo kêr-benn ofisiel Tanzania. War-dro 324 347 a annezidi a oa enni e 2002. Emañ e-kreiz ar vro.
Z
26 lizherenn al lizherenneg latin eo Z, z, distaget [z].
Dodoma
E-pad ar bloavezhioù 1970 e voe soñjet lakaat kêr-benn Tanzania e Dodoma e-kreiz ar vro, kentoc’h eget e Dar es Salaam, war an aod, evel ma oa neuze. Votet e voe kement-se gant bodadenn vroadel Tanzania e 1996, met hiziv c’hoazh e chom ur bern aozadurioù ofisiel e Dar es Salaam.
Roll reoladoù romanekadur ISO
Setu roll klok an holl reoladoù ISO o tennañ d'an doare da romanekaat lod eus doareoù-skrivañ pennañ ar bed:
Tourc'h (kumun)
Douaroniezh
Ur gumun war ar maez eo Tourc'h er su da Penn-ar-Bed. War-hed 21.3 km war-nij emañ bourc'h Tourc'h diouzh Kemper, en tu reter dezhi ha neuze 63,8 diouzh Brest er mervent. Strizh eo tachenn ar gumun eus an norzh d'ar su. 8,3 km eo en he hirañ pa ne dap ket 3 km en he ledanañ.
Ar c'humunioù en-dro dezhi a vez graet anezho : Eliant, Rosporden, Skaer, Leuc'han ha Kore. Meur a stêr zo oc'h ober harz d'ar gumun: Stêr-Aven (er c'hornôg diouzh tu Kore hag er reter diouzh tu Skaer ha Rosporden), ar wazh-dour (e) Pont Ar C'hleudig (er reter diouzh tu Skaer), Stêr-Jet (er c'hornôg diouzh tu Kore) ha neuze ar wazh-dour (e) Pont Ar Bastad (er su diouzh tu Rosporden).
Anv
E galleg ofisiel e vez skrivet Tourch hag e brezhoneg eo Tourc'h gant C'H. Merkañ a ra ar skriv-se ar soniad [X] en anv. War panelloù kêr ne weler nemet TOURC'H.
Pa zeuas Brezhoned Enez-Vreizh da Arvorig da annezañ hag int o tec'hel kuit dirak an Angled hag ar Saozon etre ar pevare kantved hag ar seizhvet kantved e rajont en o bro nevez gant anvioù rouantelezhioù pe anvioù lec'hioù eus o enezenn c'henidik. E-giz-se emañ Llanelian, Llangollen da skouer hag ur stêr hec'h anv Afon Twrch e kontelezh Denbighshire e Bro-Gembre. Dereout a ra an anvioù kembraek-se ouzh Eliant, Langolen ha Tourc'h. En Afon Twrch emañ ar ger "afon" zo heñvel ouzh "aven" koulz lâret stêr ha neuze "twrc'h" zo mil heñvel ouzh "tourc'h" a dalv kement ha pemoc'h gouez.
Ardamezioù
En argant e c'houzhoc'h tremenant en sabel, lagadek ha stilhonnek en argant, e vevenn en glazur; e gab en argant karget gant pemp brizhenn erminig en sabel.
149
902 Ab Urbe Condita = 149 goude J.-K.
Herzele (Belgia)
Herzele a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Abatioù Breizh
E lizherennoù tev, ar re a chom bev hiziv e-giz abatioù ; e lizherennoù tev stouet ar re n'int ket ken abatioù met a chom e dalc'h ur gumuniezh relijiel
Babouz Anubis
Babouz Anubis (Papio anubis) a zo ur marmouz eus kornôg da reter Afrika.
Doareoù pennañ
left|250px Etre 60 ha 80 cm eo hirder e gorf hag etre 40 ha 60 cm hini e lost. War-dro 30 kg eo e bouez.
Hanter vrasoc'h eo ar par eget ar barez. An daou zo blevek-mat o divjod.
Bevañ a ra a-strolladoù bras pe vrasoc'h, betek 100 babouz enno. Ar re vihan a c'hell chom er bagad keit ha ma vez teñval o feur. Met mont kuit a rankont pa'c'h a o liv da c'hlas-olivez evel ar re deuet d'o oad.
En em vagañ a ra diwar frouezh, delioù, amprevaned, glazarded hag a-wechoù preizhoù ken bras ha gazelenned.
Owen
Owen zo un anv-badez kembraek, stumm nevesaet Owain.
Lukian Kergoat
Lukian Kergoat, Lucien Kergoat e anv ofisiel, zo ur yezhoniour hag ur skrivagner brezhonek. Ganet eo e 1948 e Plogoneg, Kerne-Izel.
Lede
Lede a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Lukian Kergoat
Buhez
E Plogoneg, en ur familh brezhonegerien e voe desavet gant e dud a oa labourerien-douar. O kregiñ gant al lise e tiskoachas un hentenn evit deskiñ lenn ha skrivañ ar brezhoneg. Kemer a ra perzh e krouidigezh Skol an Emsav. Ezel e voe eus Kelc'h Debauvais (kreizenn Brest).
Kelenn a reas yezhoniezh ar brezhoneg e Skol-veur Roazhon 2, ken a yeas da vestr-prezegenner e Rann ar brezhoneg hag ar yezhoù keliek. War-lerc'h Per Denez e voe bet anvet da renerezh ar Rann er bloavezhioù 1990. Penn Servij Skol-Veur a bellgelennerezh evit ar brezhoneg, e Skol-Veur Roazhon, e voe anvet da c'houde.
Koulskoude, dre m'eo bet engoustlet, asambles gant e wreg, Éliane Kerjoant, e-barzh krouidigezh ha diorroadur ar skolioù Diwan, ur roll bras zo bet gantañ : bleinañ Kreizenn ar Geriaouiñ a bourvezas ar c'heriaoueg arbennik o doa ezhomm mistri ha kelennerien anezhañ. Bet eo ezel eus Skol-Uhel ar Vro (ICB), er rann "Yezh ha yezhoniezh". Ezel eo eus Dastum.
Kustum eo da zistagañ prezegennoù a bep seurt war veur a dachenn stag ouzh hini ar yezh. Distaget en deus bet, e miz Gwengolo 1999, ur brezegenn en enor d'ar skrivagner Youenn Drezen e Pont-'n-Abad.
Notennoù ha daveennoù
[[Rummad:Skrivagnerien Breizh]
150
903 Ab Urbe Condita = 150 goude J.-K.
Marvioù 150
150er
Trelaouenan
Gerdarzh
Savet eo anv ar barrez diwar hini Laouenan (manac'h).
Zoé Oldenbourg
Zoé Oldenbourg zo ur skrivagnerez c'hall, a orin rusian, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1916 e Sant-Petersbourg ha marvet e 2002.
Divroañ a reas da Bariz gant he familh pa oa 9 bloaz.
Roll rouaned Mide
Rouaned Mide, en Iwerzhon ar Grennamzer, a oa izili eus Klan Colmáin, ur skourr eus an Uí Néill. Meur a hini anezho a voe Roue Uhel Iwerzhon. Goude diskar ar rouantelezh en kantved e voe oblijet an dierniezh, an Ua Mael Sechlainn pe Ó Melaghlins, da dec'hout war-du ar c'hornôg hag en em staliañ a rejont war ribloù ar Shannon. O zitl a virjont betek 1690 daoust dezho bezañ kollet o galloud abaoe pell zo.
1495
Diwar-benn bloavezh 1495 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Claire Etcherelli
Claire Etcherelli zo ur skrivagnerez c'hall, ganet e Bourdel e 1934.
Zoé Oldenbourg
Un arbennigourez e oa war ar Grennamzer e Bro-C'hall, dreist-holl war ar c'hroaziadegoù hag ar Gatared.
Claire Etcherelli
Difenn a reas gwirioù ha dizalc'hiezh Aljeria da vare ar brezel gant Bro-C'hall.
Zoé Oldenbourg
Ar priz Femina a voe roet dezhi e 1953 evit he romant La Pierre angulaire.
Claire Etcherelli
Ar priz Femina a voe roet dezhi e 1967 evit he romant Elise ou la vraie vie. Savet ez eus bet ur film diwar he romant.
1495
Italia - Rouantelezh Naplez
- Kentañ brezel Italia
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1495
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1495
Gar
Gar a reer eus ezel traoñ korf un den ; dre ma'z eus div c'har e komzer eus divhar un den.
Izili ar c'herzhed eo an divhar. Stag int ouzh al lestr el laez ; an treid zo e traoñ an divhar.
Ent-strizh e talvez gar kement hag al lodenn eus ezel traoñ an dud a zo etre ar glin hag an ufern ; neuze e reer morzhed eus al lodenn a-us d'ar glin ; an divesker hag an divorzhed a ya da ober divhar un den eta.
Blevek e vez divhar an dud vras. Ar merc'hed dreist-holl a gar disvleviñ o divhar, met kemend-all a vez graet gant paotred zo ivez, ar marc'hhouarnerien hag an neuñvierien dreist-holl, evit gounez tizh.
Roll rouaned Mide
Seblantout a ra e oa Rouantelezh Mide hec'h-unan ur gwir rouantelezh (doust ma kemmas he ment) abaoe deroù ar prantad istorel d'an nebeutañ. Hec'h anv a dalvez "kreiz", abalamour ma oa e-kreiz Iwerzhon el lec'h zo bremañ Kontelezh Westmeath, lod eus norzh kontelezh Offaly, su kontelezh Longford ha kornôg kontelezh Meath. He rouaned kentañ a c'hallfe bezañ bet izili eus ur rann eus an Dál Messin Corb, an Uí Garrchon, a oa rouanez Laighin. Koulskoude, adalek diwezh an III kantved e oant bet argaset eus o bro orin e kontelezh Kildare a-vremañ ha dreist memezioù Wicklow gant an Ui Néill, hag e oa kemeret o c'hreñvlec'h gant ur rann anezhe, ar c'hlan Colmáin.
Gar
Rannbarzhoù
C'hwec'h rannbarzh pennañ zo e divhar un den, eus al laez d'an traoñ.
Souda (Gres)
thumb|200px|right|Kumun Souda e [[nomos Chania]] Souda (e gresianeg:Σούδα) a zo ur gumun eus Gres e Kreta er Mor Kreizdouarel.
Gar
Kigennoù
Da 56 e sav an niver a gigennoù a laka gar un den d'e zerc'hel sonn ha da fiñval (kerzhet, lammat, azezañ, hag all) : 14 e rannbarzh an divglun, 14 e rannbarzh an divorzhed, 14 e rannbarzh an divesker, ha 12 e rannbarzh an daoudroad.
Souda (Gres)
Bered ar C'hommonwealth:Suda Bay War Cemetery
Ur vered savet e Kreta goude an Eil brezel bed eo. Eus beredoù Chania, Iraklion, Rethymnon ha Galata, bet savet gant an Alamaned hag eus lec'hioù-beziañ hag eus beredoù sivil e voe degaset bezioù milourion ar C'hommonwealth gant ar 21 ha 22nd Australian War Graves Units. 778 eus ar re bet douaret enni a zo chomet dianv. Ouzhpennet ez eus bet 19 bez eus ar Brezel bed kentañ, bet tennet eus Suda Bay Consular Cemetery.
Gar
Gwazhiadurezh
Ar gwazhiennoù a heuilh an talmerennoù evit adkas ar gwad d'ar galon. ==Nervennoù Pemp nervenn bennañ zo e gar un den : nervennoù ar c'hof-gar, a zo rannet etre an nervenn diavez, an hini ziabarzh ha hini ar spilhenn ; an nervenn a-spilhenn don ; an nervenn a-skin.
Surjianerezh
C'hoarvezout a ra e ve ret troc'hañ gar un den outañ, goude ur gwallzarvoud, da virout ouzh ar brein-krign.
Pa ne chom nemet ur c'har ken gant un den e rank kerzhout gant flac'hioù.
1926
Diwar-benn bloavezh 1926 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1926
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1926
Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Emsavadeg ar Bonedoù ruz zo un emsavadeg pobl hag a c’hoarvezas e Breizh e 1675 ; kastizet garv e voe gant gouarnamant ar roue Loeiz XIV.
Svante Arrhenius
thumb|right|Svante Arrhenius
Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Kenarroud
Ar roue Loeiz XIV en devoa ezhomm mammennoù nevez evit arc'hantaouiñ Brezel Holland (1672-1678), a zlee bezañ unan prim met a veze oc'h en em ledañ dre an amzer. Armeoù Frañs a oa bet stanket dre ma voe digoret ar skluzioù gant Hollandiz. Ouzhpenn da se, o morlu a oa kroget da lakaat seziz war an aodoù gall. Sparlet tamm-pe-damm e oa an hentoù dezougen, ar pezh a groge da vezañ drastus evit ar c'henwerzh e Breizh. Div wech e tilestras Hollandiz eno : er Gerveur e 1673 hag e Groe e 1674. Colbert, maodiern an arc'hant da Loeiz XIV, a zivizas neuze sevel tailhoù nevez. Da gentañ feurm ar paper timbr, un tailh hag a voe lakaet e pleustr e miz Ebrel 1674. Ar paper-se a oa ret evit an holl skridoù justis (testamantoù, kevradoù gwerzh hag ar marilhoù ganedigezh) ; evit an dud foran e lakaas kresk war an oberiadurioù e-liamm gant ar justis, hag evit labourerien ar gwir e oa ur riskl da welet o danvez labour o vont war zigresk dre un niver bihanoc'h a oberiadurioù a-berzh ar bobl.
Svante Arrhenius
Svante Arrhenius (1859-1927) a oa ur c'himiour svedat. Adalek 1896 en devoa rakwelet e kreskfe ar wrez war an douar abalamour da loskerezh an danvez leskiñ tennet eus an douar. Priz Nobel ar Gimiezh en deus tapet e 1903.
Emsavadeg ar Bonedoù ruz
Kenarroud
An holl dud neuze avoe kounnaret gant an tailh nevez. D'ar 27 a viz Gwengolo 1674 e voe miret gwerzh ar butun gant ar roue, un tailh a voe lakaet ha feurmoù war ar butun a voe lakaete pleustr. An dud aotreet da werzhañ butun a adprenas staliadoù ar genwerzhourien, pa oa difennet dezho e werzhañ o-unan. An adaozadur-se a blantas reuz er rouedadoù dasparzh ar butun da vutuniñ pe da chaokañ, ral evoe ar butun wararmarc'hadoù, ar vutunerien hag ar genwerzhourien a voe kounnaret.
Er memes mare, un tailh nevez a voe savet war an traezoù graet diwar staen, ha pa vijent e gwerzh pe biaouet a-werso ; paket fall e voe ar gouerien binvidik hag an davarnourien, ret e voe dezho lakaat kresk war o frizioù evit adtapout ar c'holloù nevez. Koulz ar werzherien hag o fratikoù a voe fuloret.
Red an darvoudoù
Klevet e voe diwar-benn un emsavadeg e Bourdel a-enep lod tailhoù (nebeut a dra e gwirionez) ; en em sevel a reas an dud e kêr Roazhon d’an 3 a viz Ebrel 1675 pa glevjont ar c’heloù. Lakaet e voe an arigrap war burevioù butun ha war burev ar paper timbr e Breujoù Breizh. Kemend-all a c’hoarvezas e Naoned, Gwened, Konk-Kerne, Rosporden, Pont-an-Abad, Kemper, Brest, Gwengamp, Dinan hag all ; un emsavadeg kêriz e voe er penn-kentañ eta. Parlamantidi ha tud eus ar bobl a oa e penn an emsavadeg. Arme ar roue, renet gant Charles d'Albert d'Ailly, dug Chaulnes ha lesanvet "An hoc'h lart", a voe karget da lakaat an urzh da ren en-dro.
E Roazhon
D'ar 5 a viz Du, Guillaume Froc, eus Sant-Jili, a oa gant ur fuzuilh, en devoa lavaret c'hoantaat lazhañ an dug, a voe brevet a daolioù barrenn houarn ha lakaet e gorf war zikouez e  Sant-Jili.
Abegoù an emsavadegoù
Koulz an noblañs hag ar bobl a oa paket gant ar c'hresk a veze atav war an tailhoù bet savet gant ar galloud kreiz adalek 1670. Pa voe lakaet e peustr ur paper timbr a-ratozh evit an aktaoù gwiriañ ha justis ha gwirioù nevez war ar milinoù, ar goredoù, ha kalz traoù all c’hoazh, Stadoù Breizh a glaskas adprenañ editoù ar roue en eskemm ouzh an hanter muioc'h eget o zalvoudegezh. Darn hepken a voe dilezet. Bloaz war-lerc’h e voe adsavet an editoù-se hep goulenn nag ali nag aotre Stadoù Breizh. Un emsavadeg all a voe enep an noblañs hag an uhelidi, an taosoù, ar brientoù. Goulennet e voe ivez ma vije difennet frankiz Breizh. Plantet e voe an tan e manerioù hag e kastelloù ha devet dielloù.
A-wechoù e lakaas an emsaverien o c’hoantoù dre skrid, anvet Code païsan, pe neuze c’hoazh e brezhoneg Pessovat ("pezh zo a vat"), ha sinet Torr e benn.
Skeudenn ar Bonedoù Ruz en amzer a-vremañ
E 1975 e oa bet lidet 300 vloaz an emsavadeg gant ar Strollad Komunour Gall en doa aozet ur gouel e Karaez ha gant Unvaniezh Demokratel Breizh en doa lakaet c'hoari dre Vreizh a-bezh ur pezh-c'hoari savet gant Paol Keineg, Le Printemps des Bonnets rouges, c'hoariet gant ar strollad Théâtre de la Tempête eus Pariz.
E 2006 en doa klasket prefed Penn-ar-Bed mirout na vije skeudenn Sebastian ar Balp war panell vrudañ kêr Garaez war bord an hent bras.
E 2013 e voe kemeret ar "Bonedoù Ruz" da arouez gant un emsavadeg evit "labourat, bevañ ha divizout er vro", hag a c'houlenn dilez an écotaxe da skouer. Gwisket e voe bonedoù ruz ganto e-kerzh ar manifestadegoù, evel e Kemper d'an 2 a viz Du pe e Karaez d'an 30 a viz Du.
Vendin-le-Vieil
Vendin-le-Vieil a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Kumuniezh kumunioù Bro Leon
Kumuniezh kumunioù Bro Leon a oa un etrekumuniezh eus departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Montroulez eo. Krouet e voe e 1994. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gorre-Leon Kumuniezh, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bae ar C'hernig.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Leon a yae 8 kumun d'ober anezhi :
Bernhard Horwitz
right Bernhard Horwitz (Benjamin e oa e anv-bihan da gentañ) a zo bet ganet d'an 10 a viz Mae 1807 e Neustrelitz (Alamagn) ha marvet d'an 29 a viz Eost 1885 e Londrez (Bro-Saoz).
Mestrc'hoarier echedoù alaman hag aozer studiadennoù echedoù.
Skoliataet e voe e Berlin (Alamagn) ha studiañ a reas an arzoù. Adalek 1837 betek 1843 e kemeras perzh er strollad c'hoarierion " ar Pleiaded". Da Londrez ez eas e 1845. E 1846 e kollas ur match a-enep da Lionel Kieseritzky, hag unan all a-enep da Howard Staunton, (15.5/8.5). Ar gwellañ taol bet graet gantañ a oa bet bout trec'h war Henry Bird e 1851. Kemer a reas perzh er c'hentañ tournamant etrebroadel e Londrez e 1851: gounit a reas a-enep da Henry Bird en droiad kentañ, koll a reas a-enep da Howard Staunton en eil hini, ha pilet e voe gant J. Szen en trede hini.
Thomas Wilson Barnes
Thomas Wilson Barnes a zo bet ganet e 1825 ha marvet e 1874.
Mestrc'hoarier echedoù saoz.
Degasadennoù
Ur c'hemm en Difenn Ruy López de Segura a voe krouet gantañ: anvet eo an Difenn Barnes (anvet eo an Difenn Smyslov a-wezhoù): 1. e4 e5
1496
Diwar-benn bloavezh 1496 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Thomas Wilson Barnes
Degasadennoù
2. Mf3 Mc6
1496
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1496
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1496
Thomas Wilson Barnes
Degasadennoù
Degas a reas ivez an Digoradur Barnes:
1.e4 f6.
Kumuniezh kumunioù Bro ar C'hab
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro ar C’hab a ya 10 kumun d'ober anezhi:
Emgann Wippedesfleot
Emgann Wippedesfleot a enebas ar Vrezhoned ouzh ar Saozon. N'eo anavezet nemet dre un aroudenn eus c'hronik angl-ha-saoz :
Hervez John Morris e vefe Wippedesfleot e Kent, e-kichen Rutopiae (Richborough hiziv). Ar fed ne fougeas ket ar c'hronik angl-ha-saoz e voe an emgann-se un trec'h saoz a broufe e voe gounezet gant ar Vrezhoned hag a vijent bet bleiniet gant Vortimer, mab Vortigern. Heman a vije deuet a-benn da vestronian ar saozon evit ur maread.
Marteze ez eo goulenn un tammig re digant testennoù a voe skrivet kantvedoù goude an darvoudoù. Anv an thegn lazhet e-pad an emgann a voe ijinet da zisplegañ hini an emgann moarvat, ha disklaer eo ar peurrest. N'haller ket fiziañ er c'hronik angl-ha-saoz ha tra m'en deus graet Nennius gant ur vammenn saoz, un darn eus an darvoudoù a liv a zo mojennus.
Bet ez eus bet un emgann e Wippedesfleot moarvat. Gwirheñvel eo avat e oa bet kollet ar munudoù istorel pa voe skrivet ar c'hronik angl-ha-saoz.
Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben
Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kornôg Kreiz-Breizh eo. Krouet eo bet e 1999. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kumuniezh kumunioù Pleiben-Kastellin-Porzhe, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bro Kastellin hag ar Porzhe.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Pleiben a yae 6 kumun d'ober anezhi:
Emirelezhioù Arab Unanet
An Emirelezhioù Arab Unanet (a vez graet EAU anezho pe c'hoazh an Emirelezhioù ent-berr) a zo ur riez eus ar Reter-Kreiz e gevred ledenez Arabia a-hed Pleg-mor Pers. Ur c'hevredad eo a ya ouzh e ober seizh emirelezh: Abu Dhabi, Ajmān, Dubai, Fujairah, Ras al-Khaimah, Sharjah, hag Umm al-Qaywayn.
Voltaire
Un istorour, barzh, ha prederour gall e oa, brudet en e amzer hag en e vro, ha zoken e broioù all, hag ur skrivagner gallek hag a skrivas kalz hag a bep seurt, 2 000 levr a-hervez, hag 20 000 lizher, ha berzh bras a reas en kantved.
Emirelezhioù Arab Unanet
An Emirelezhioù
Seizh emirelezh a ya d'ober an unaniezh. Prezidant ar c'hevredad eo emir Abu Dhabi, ar cheikh Khalifa bin Zayid Al Nahyan.
Voltaire
Voltaire a grede e Doue, met ne oa ket katolik da vat : a-du e oa gant ar frankiz relijel, hag a-enep d'ar vonarkiezh diharz. Voltaire a oa kentoc'h a-du gant ur vonarkiezh diwar skouer hini Bro-Saoz. Chomet eo brudet betek an deiz a-vremañ peogwir en deus gouestlet e skridoù hag e soñjoù d'ar justis, d'ar wirionez ha d'an doujañs ouzh ar frankiz relijiel. E darempred e oa gant noblañsoù ha tud pinvidik, impljet en deus an darempredoù-se evit difenn e soñjoù ha stourm a-enep an amreoliezh (afer Calas pe hini ar marc'heg De La Barre). E zoare da skrivañ a veze alies flemmus, fent ha kriz war an dro. Harluet ha bac'het e voe tro ha tro.
Yaouankiz
Ganet e voe François-Marie d'ar 21añ a viz Du 1694 e Pariz, ha badezet en deiz war-lerc'h en iliz Saint-André-des-Arcs: fall e neuz, ma kreded ne chomje ket bev. A orin e oa an tiegezh Arouet eus Poatev (Vendée hiriv), hag ober a raent war-dro krec'hin loened : kivijañ, berniañ, gwerzhañ. Erru e oant e Pariz a-raok 1625. Ma oa marc'hadour mezher ha seiz e dad-kozh e oa noter e dad, François Arouet (1647-1722), dimezet e 1683 e Saint-Germain-l'Auxerrois da Marie-Marguerite Daumart (1661-1701), merc'h d'ur grefier er Parlamant, ha pemp bugel o doe, ha daou anezho a varvas yaouankik.
Mervel a reas e vamm pa oa seizh vloaz.
E vreur Armand Arouet (1685-1765), a voe alvokad er Parlamant, a gemeras perzh er jansenouriezh, da vare ar Fronde hag an Diagon Pâris. E c'hoar, Marie Arouet (1686-1726), an den nemetañ karet gant Voltaire en tiegezh, a zimezas da Pierre François Mignot, reizher e Kambr ar C'hontoù, a voe mamm an abad Mignot, a voe pouezus e berzh da vare marv Voltaire, ha da Marie-Louise, ar « Madame Denis », a vevas gant ar skrivagner.
Buhez prevez
Darempredoù berrbad en doe Voltaire gant aktourezed: Suzanne de Livry, hag Adrienne Lecouvreur dreist-holl, met dre ma oa fallik e yec'hed ne oa ket ur bambocher.
Kalz siriusoc'h e voe e zarempred gant Gabrielle Émilie Le Tonnelier de Breteuil, markizez ar Châtelet-Lomont, a oa troourez Newton e galleg. Hounnezh a oa dimezet da markiz ar Châtelet, ezvezant peurliesañ. Anaoudegezh a reas gant ar skrivagner en 1733, ha c'hwezek vloaz e padas o darempred. E Cirey (Cirey-sur-Blaise) edo kastell ar varkizez hag eno e vevjont ; Voltaire a baeas astenn ar savadur.
Met ar varkizez a emgavas gant markiz Saint-Lambert (Jean-François de Saint-Lambert), hag a orgedas outañ. Brazez e voe Émilie, gwilioudiñ a reas, ha mervel prestik goude genel ur verc'hig.
Enepyuzevegezh
Daoust hag enepyuzev e oa? Tabut bras zo diwar-benn kement-se. Hervez Christian Delacampagne, e vije bet gouennelour hag enepsemit }}, rak en anv ar stourm ouzh an obskurantegezh e vage kement a gaz ouzh ar gristeniezh evel ouzh ar yuzevegezh.
Hervez ar gelaouenn gatolik La Nef, e lenner en Dictionnaire Philosophique hag en « Essais sur les Mœurs » linennoù a siskouez splann e enepyuzevegezh.
Gouennelouriezh
Tud evel Leon poliakov a wel ennañ gwrizienn gouennelouriezh an XXvet kantved
Oberennoù Voltaire
Skivet en deus pezhioù-c'hoari, romantoù meur, trajediennoù, barzhonegoù, flemmskridoù...
Lavarennoù
(Devise favorite de Voltaire contre l'intolérance religieuse dont il signait ses lettres en abrégé : Ecr.L'inf.)
(Voltaire / 1694-1778 / L'Epître 104)
(Voltaire / 1694-1778 / Epîtres, 1769)
(Voltaire / 1694-1778 / De l'acoran et de la loi musulmane)
(Voltaire / 1694-1778 / L'ingénu, 1767) "La religion juive, mère du christianisme, grand-mère du mahométisme, battue par son fils et par son petit-fils." (Voltaire / 1694-1778 / Le Sottisier)
(Voltaire / 1694-1778 / Piron)
(Voltaire / 1694-1778)
Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista
O Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG) ("Strollad Broadelour Galiza - Strollad Galizegour") a zo ur strollad broadelour kreizour-frankizour e Galiza krouet pa'c'h eas Coalición Galega da get.
Unan eus strolladoù anavezet ez-ofisiel e diabarzh Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") an hini eo, ennañ 132 ezel e 2002.
Betek e varv e 2006 e oa dileuriad nemetañ ar Strollad er Parlamant Galiza, Xosé Henrique Rodríguez Peña, Sekretour-Meur PNG-PG, bet kemeret e blas e penn ar Strollad Iago Tabarés da c'hortoz an Emvod Meur.
Pevar ezel en doa ar Strollad e Kuzul Broadel BNG.
rouet e oa bet e miz Genver 1987 dindan an anv Partido Nacionalista Galego (PNG, "Strollad Broadelour Galiza") gant un nebeud tud e Coalición Galega, Pablo González Mariñas hag Xosé Henrique Rodríguez Peña en o fenn, hag a felle dezhe lakaat ar strollad da vezañ broadelouroc'h ha araogouroc'h. En em unaniñ a rejont da c'houde gant ar strollad bihan Partido Galeguista Nacionalista (PGN, "Strollad Galizegour Broadelour") ha diwar an emglev-se e oa bet gante Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG).
E miz Gwengolo 1989 e savas PNG-PG a-enep da brezidant Gouarnamant Galiza Xerardo Fernández Albor hag ur wezh bet dikaret hennezh diouzh e bost e oa bet tapet daou dileuriad gant ar Strollad er gouranamant nevez gant Fernando González Laxe da brezidant.
Goude tapout disoc'hoù izel-tre da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiaa e 1989 e tivizas PNG-PG en em ezelañ ouzh BNG.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Liran
Al liran (Dryomys nitedula) a zo ur c'hrigner noz eus Eurazia ha Norzhafrika, tost ouzh al lir hag an hunegan gris.
Doareoù pennañ
Etre 8 ha 13 cm eo hirder e gorf hag etre 6 hag 11 cm hini e lost blevek. War-dro 20 - 30 g eo e bouez.
Gris pe gell-melen eo blevenn e gein ha gwenn e gof.
Gouennañ
Mare ar gouennañ zo diouzh al lec'h m'emañ o chom : etre miz Meurzh ha miz Kerzu en Israel (ha 2 pe 3 zorad ar bloaz) hag etre miz Mae ha miz Eost en Europa (1 torad ar bloaz). An dougen a bad etre 21 ha 30 deiz ha betek 7 kolen a c'hell bezañ ganet bewech.
Emzalc'h
Bevañ a ra er gwez ma c'hell pignat aes enno ha lammat a vrank da vrank.
Kousket a ra en un neizh savet buan-ha-buan er gwez. Aketusoc'h eo pa sav an neizh boulheñvel ma vo ar re vihan : lec'hiet eo hemañ etre 1 ha 7 m a-us an douar hag e tigor war kef ar wezenn.
Oberiant eo diouzh an noz. Goañvaat a ra al liraned a vev e hanternoz o ziriad.
Boued
Un hollzebrer eo hag en em vagañ a ra diwar delioù, bleunioù, frouezh, kraoñ, artropoded, vioù hag evned bihan.
Liamm diavaez
War Animal diversity, e saozneg
Lir (loen)
Al lir (Eliomys quercinus), pe lir Europa, a zo ur c'hrigner noz eus Europa, tost ouzh al liran hag an hunegan gris.
Oselot
An oselot (diwar ar ger nahouatlek ocelotl), pe Leopardus pardalis (e latin), anvet ivez loupard livet, a zo ur c'hazh gouez eus kreiz ha Suamerika. Betek kreisteiz Texas ha Trinidad e oa bet gwelet. Gallout a ra muzuliañ 100 cm ha kaout ul lost a 45 cm. Pouezañ a ra etre 10 ha 15 kg. Heñvel a-walc'h eo ouzh an onsila hag ar margay a vev en hevelep rannvro met brasoc'h eo.
E anvioù
Meura anv zo dezhañ hervez ar broioù: manigordo (en Costa Rica ha Panamá), cunaguaro (en Venezuela), tigrillo (en Colombia, Mec'hiko, Ecuador, El Salvador ha Perou), jaguatirica (en Brazil), jaguarete´i pe mbarakaja (en guaraní jaguarete pe kazh) (en Paraguay), ha gato onza en Arc'hantina.
Un aneval-noz eo ha stag-kenañ ouzh e dachennad. Betek ar marv e stourmo da zifenn e dachenn. Evel hogozik an holl gizhier e vev e-unanik, war-bouez e-pad an amzer-ouennañ. E-pad an deiz e c'hell rannañ ul lec'h-ehan gant un oselot eus an hevelep reizh. E-pad an amzer-ouennañ (en diskaramzer ar peurliesañ) e klask ar barez ur c'hev pe ur wezenn gleuz ma c'han etre daou ha pevar c'holen. Krediñ a reer e pad an dougen betek 70 devezh.
Daoust ma c'hell an oselot pignat mat-tre e hemolc'h war an douar ar peurliesañ. Debriñ a ra marmouzien, skrignerien, naered, kroc'heneged, pesked hag evned. Gallout a ra tapout ivez anevaled-ti bihan evel ar moc'h bihan pe an evned-porzh. Preizhoù bihanoc'h egetañ a blij dezhañ muioc'h ha gant e c'hwesha eo e kav anezho ar peurliesañ zoken m'en deus ur gweled-noz eus ar c'hentañ.
Blevad an oselot a zo heñvel ouzh hini ar jagoar hag evitañ e vez hemolc'het. Daoust ma ne riskl ket da vont da get amañ en arvar e darnioù 'zo eus e diriad. War stagaden I ar CITES eo meneget.
Stourmerien Emsav Bro Gembre
E touez stourmerien Emsav Bro Gembre emañ Pennar Davies, Dynfnallt, Ambrose Bebb.
Oselot
Liammoù diavez
an oselot
Liesyezhegezh
Al liesyezhegezh eo galloud an den da gomz meur a yezh dre vras.
Divi Kervella
thumb| Divi Kervella (Gouere 2009) Divi Kervella, Divy Kervella e marilh ar boblañs (21 a viz C'hwevrer 1957 – 28 a viz Kerzu 2017) a oa ur yezhoniour, ur geriadurour hag un troour brezhonek. Maketennour, da lavarout eo prientiñ levrioù evit an embann, e oa e vicher.
Buhez
E 1957 e voe ganet Divi Kervella e-kichen Pariz, da Ivetig an Dred-Kervella ha Frañsez Kervella. Breur eo da Erwan Kervella, Riwanon Kervella hag Annaig Kervella. E 1959 e tistroas an tiegezh da Vreizh, e Treger, ma voe desavet an holl vugale e brezhoneg.
E Lannuon e voe skoliataet Divi betek ar c'hlas termen, hag ur wech tapet ar vachelouriezh gantañ ez eas da Roazhon d'ober studioù war ar gwir. Paouez a reas gante a-raok ar fin, ha goude-se e tremenas un aotreegezh war ar brezhoneg.
Gant Divi Kervella e voe troet ar bannoù-treset Troioù-kaer Tintin e brezhoneg evit an ti-embann An Here. Evit Al Liamm e labouras war daouzekvet embannadur Geriadur Hemon-Huon (2014). Bet eo Divi Kervella prezidant Bodad ardamezouriezh Breizh ha prezidant ar gevredigezh Bannieloù Breizh.
Diwar skouer e dud, a labouras a-hed o buhez evit difenn ar brezhoneg hag e gas war-raok, e ouestlas Divi Kervella e vuhez d'ar yezh.
Er gelaouenn Wanig ha Wenig e voe embannet ar skridoù kentañ bet sinet gantañ ; diwezhatoc'h, p'edo o studiañ e Skol-veur Roazhon 2, e skrivas evit ar gelaouennig vrezhonek Yod-Kerc'h, ma kenlaboure e vreur Erwan ivez. Goude e studioù ez eas da vaketenner evit an embann brezhonek, dre hanterouriezh Kuzul ar Brezhoneg ; ouzhpenn bizskrivañ ha pajennaozañ evit an embann brezhonek e tifazie ar skridoù alies. Kement a labour en deveze ma n'en devoe biskoazh amzer da lakaat e vennozhioù war baper. Kenlabourat a reas evelato gant an ti-embann An Here : evit Cholori, ur gelaouenn evit ar vugale, e tresas hag e savas istorioù ; evit Talabao, kazetenn vrezhonek ar grennarded, e savas pennadoù skiantel — gant Alan Dipode e veze maketennet an div gelaouenn gant an dorn betek ma voe graet al labour gant Divi Kervella hag e veziant pajennaozañ. Evit An Here ivez e troas 19 albom Troioù-kaer Tintin.
E 2005 ez adskrivas an hentenn Assimil da zeskiñ brezhonek, a oa bet savet gant Fañch Morvannou.
Kenavo
Kenavo zo ur ger brezhonek, implijet stank, ha gant gallegerien zoken, hag a gaver en anv oberennoù lennegel ha kanaouennoù.
Gerdarzh
Savet eo gant ken, na, ha vo (eus bezañ).
ITRANS
ITRANS (saozneg: "Indian languages TRANSliteration"; "Treuzlizherennadur Yezhoù India") a zo anv ur sistem diorroet gant Avinash Chopde evit romanekaat meur a doare-skrivañ bramiek implijet evit skrivañ meur a yezh indezek.
Daoust ha ma oa bet ijinet er penn-kentañ evit treuzskrivañ al lizherenneg devanagari dreist-holl implijet evit skrivañ ar sañskriteg, an hindeg, ar marateg, nepaleg, ar sindeg, h.a., e c'hell bezañ implijet evit treuzskrivañ doareoù-skrivañ all implijet evit skrivañ yezhoù India, d.l.e resisoc'h an tamileg, an telougoueg, ar c'hannadeg, ar banglaeg, ar goudjarateg hag ar gurmukhi hervez an doare nevesañ 5.30 bet embannet e miz Gouere 2001.
Daoust ha ma reer mui-ouzh-mui gant sistemoù implijet gante sinoù diakritek evel, da skouer Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (IAST) pe Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata, e c'hell bezañ talvoudus sistemoù ledan o zachenn implijet evel hemañ evit gallout treuzskrivañ meur a doare skritur indezek en un doare resis hep rankout ober gant arouezennoù ispisial hag a-drugarez da se e vez implijet alies war ar genrouedad.
Kensonennoù gant nukta
Implijet e vez ar c'hensonennoù ispisial-mañ skrivet gant ur pik anvet नुक्ते (nukta) dindane evit treuzskrivañ sonennoù implijet gant an ourdoueg dreist-holl bet amprestet peurliesañ digant an arabeg hag ar persieg:
Douarnenez Kumuniezh
Douarnenez Kumuniezh, bet Kumuniezh kumunioù Bro Douarnenez, a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 1993.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Douarnenez a ya 5 kumun d'ober anezhi:
C'hnoum
E mitologiezh {{Henegipt]], C'hnoum a oa unan eus kentañ doueed Henegiptiz. Diskouezet e vez gant penn ur maout. Da gentañ e oa doue mammenn an Nil. Dre ma tegase lec'hid ha pri gant dic'hlann bloaziek ar stêr, ha dre ma tegase ar vuhez d'an trowardroioù, e veze sellet ouzh an doue evel krouer ar vugale, a save gant e durgn poder, gant pri, hag e lakae anezhe e korf o mamm. Diwezhatoc'h e vo lavaret en doa fardet an doueed all. Graet e veze eta Poder doueel anehañ hag Aotroù an traoù krouet gantañ e-unan.
E bried e oa an doueez Neith e mitologiezhioù egiptat zo. En trede Nom eus Egipt-Uhelañ, en Esna dreist-holl, e oa Menhit a oa gwreg C'hnoum, ha mamm Heka.
{{henegipt}}
1497
Diwar-benn bloavezh 1497 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1497
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1497
Tierniezh Jin (265 - 420)
An Dierniezh Jin (Sinaeg晋朝), unan eus ar C'hwec'h Tiernezh a heulias marevezh an Teir rouantelezh e Sina. Kent marevezh an Tierniezhioù Su & Norzh eman. Gant ar familh Sima e voe diazezet.
Istor
E daou brantad e vez disrannet an tierniezh Jin. Tierniezh Jan ar C'hornôk (西晉, 265–316) a voe krouet gant Impalaer Wu Jin e 265. Daoust ma teuas a-benn da unvaniñ ar vro dre stagañ Wu ar Reter e 280 ne voe ket gouest da harz ouzh ar gantreidi goude Brezel an Eizh Priñs. Aloubet e voe Luoyang e 311 gant Han Zhao ha lazhet e voe Impalaer Huai Jin. Repuiñ a reas an dierniezh da Chang'an met kouezhout a reas ar gêr e 316 ha kollet e voe an norzh evit ar Jin.
Da su ar vro e tec'has ar pezh a chome eus al lez hag e gêrbenn nevez e savas e Jiankang, e-kichen er pezh a zo Nanjing Da impalaer Tierniezh Jin ar Reter e voe embannet Priñs Longya met ne voe ket anavezet gant stadoù an norzh. Distabil ha gwan e voe Jin ar Reter e-pad an 104 bloavezh o vuhez.E 383, avat e faezhas Qin Diaraok en-doa unvanet norzh ar vro en Emgann Fei, ar pezh a voe abeg fontadeg rouantelezh an norzh.
Genric'h Gasparyan
Genric'h Gasparyan (armenieg:Գենրիխ Գասպարյան, ruseg: Генрих Моисеевич Каспарян, Genrikh Moiseyevitch Kasparyan), ganet d'an 27 C'hwevrer 1910 e Tbilisi, Jorjia, marvet d'an 27 Kerzu 1995 e Yerevan, Armenia.
Tierniezh Jin (265 - 420)
Istor
E 403 e voe skrapet an tron gant Huan Xuan a ziazezas un diernezh nevez, Chu. Ne badas ket pell amzer, avat, rak faezhet e voe Huan Xuan gant Liu Yu. Liu Yu a adlakaas Impalaer An Jin war an tron met eñv a oa an hini a dalc'he ar galloud gwir. Brasaat a reas tachenn ar Jin dre aloubiñ Yan ar Su ha Qin Diwezhat. E 419 e voe taget An ha erlerc'hiet e voe gant e vreur Impalaer Gong Jin. Ur bloavezh diwezhatoc'h e lezas Gong e dron da Liu Yu a grouas Tierniezh Liu Song.
Genric'h Gasparyan
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
Bertogne
left|thumb|Karter an iliz.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik Saint-Lambert.
Irvi (pladenn)
Irvi a zo ur bladenn gant Denez Prigent, deuet er-maez e 2000.
Englos
Englos a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Vladimir Hakobyan
thumb|Vladimir Hakobyan Vladimir Hakobyan (armenieg:Վլադիմիր Հակոբյան, ruseg: Владимир Акопян, Vladimir Akopian), ganet d'an 7 Kerzu 1971 e Bakou, Azerbaidjan.
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
1925
Diwar-benn bloavezh 1925 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Breizh
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1925
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1925
Pêr Denez
Per Denez, evel ma skrive eñ e-unan, pe Pêr Denez, Pierre Denis e anv ofisiel, a zo bet ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1921 e Roazhon, marvet d'an 30 a viz Gouere 2011 e Rovelieg, anavezet eo evit e labour skrivagner, geriadurouriezh hag emsaver dreist-holl.
P'eo marvet Pêr Denez e tisklerias Herri Gourmelen, mouezh aotreet an UDB: "Bet eo bet Per Denez, dreist-holl abaoe ar bloavezhioù dek ha tri-ugent, unan eus ar re o deus graet ar muiañ evit kadarnaat identelezh Breizh hag he nevezadur sevenadurel dre e labourioù, e gelenn, e emouestl a stourmer, dre al levezon en deus bet war ur rummad a-bezh a re yaouank a venne adpiaouañ o yezh hag o sevenadur." Setu dre-vras oberenn Pêr Denez.
Buhez, studioù
Savet eo bet gant e vamm hec'h-unan, kemenerez e Roazhon, ur gêr e-lec'h e vez komzet nebeut a vrezhoneg.
Bet eo bet er skol e skolaj Saint-Martin e Roazhon.
Desket en deus brezhoneg e-unan adalek an oad a 13 vloaz gant Skol Ober ha goude e metoù an emsav e-kerzh e studioù er skol-veur e Roazhon e-pad ar brezel. D'ar c'houlz-se eo e krogas da skrivañ danevelloù er gelaouenn Arvor.
Pa oa kelenner e Douarnenez e reas anaoudegezh gant e wreg Frañseza Kervendal hag e timezjont e 1949. Tri bugel en deus bet ganti : Morwena, hec'h anv itron o vezañ Morwena Canny, Gwendal ha Herle.
Addimezet eo e 2003 gant Monique Macé ha bet ur mab anvet Yann.
E red-micher
Kelenner war ar saozneg eo bet da gentañ, e Kemper hag e Douarnenez. Eno e krouas ur bagad.
Bernez an Nail a skriv e oa bet harluet e Périgueux e deroù e red-micher abalamour d'e vennozhioù a-du gant an emsav. Eno e teskas buan ar c'hatalaneg.
Kelennet en deus brezhoneg goude-se e skol-veur Breizh-Uhel (Roazhon 2), e-lec'h ma chomas e-pad 21 bloaz. E 1981, a-drugarez dezhañ, e oa krouet an aotreegezh war ar brezhoneg, diwar ziviz prezidant nevez ar Republik c'hall, François Mitterrand e-unan. Lukian Kergoat en doa kemeret e lec'h e penn Rann geltiek skol-veur Roazhon 2 e 1990. Emañ e vab Gwendal Denez o labourat er rann-se hiziv an deiz.
Pêr Denez hag ar yezhoù all : esperanteg, gouezeleg Iwerzhon, kembraeg
Desket en doa Pêr Denez an esperanteg ivez dre ma 'z eo ur yezh hollvedel, ha krouet kentelioù esperanteg e Skol-Veur Roazhon 2 d'ar c'houlz ma oa e penn ar rann geltiek. Kement-se a ziskoueze e oa digor d'an holl sevenadurioù. Ezhomm en doa bet eus an esperanteg evit komprenn testennoù lennegel polonek hag ouzbek na oant ket bet troet e galleg met en esperanteg hepken. Embannet en deus e-barzh Hor Yezh meur a bennad diwar-benn an esperanteg. Da heul kentelioù esperanteg Merwen Runpaot ec'h embannas troidigezh "Brezhoneg buan hag aes" en esperanteg dindan an anv "La bretona lingvo ...rapide kaj facile".
Dre ma oa skoazeller war ar galleg e skol-veur Aberdeen, e voe meizet e plije kalz ar broioù keltiek dezhañ. Nebeut amzer war-lerc'h e teskas gouezeleg Iwerzhon ha kembraeg, ha war a seblant e oa helavar en div yezh buan a-walc'h daoust m'en devoa ur pouez-mouezh "charming".
Ar stourmer a youl vat evit ar yezh hag ar vro
ha war an dachenn bolitikel : e voe prezidant bodad skoazell listenn an UDB ivez, e dilennadegoù rannvro 1998.
E miz Meurzh 1999, e roas anvioù Yann-Kel Kernalegenn ha Kristian ar Bihan, emsaverien eus an FLB d'ar gelaouenn Armor Magazine a-benn dilenn ar Breton en deus graet ar muiañ evit Breizh e-doug an tregont vloaz tremenet.
Deskiñ ar yezh
Talvoudus eo bet e hentenn brezhoneg, Brezhoneg Buan hag Aes, (troet e saozneg, en alamaneg, e katalaneg, e kembraeg hag en esperanteg), deuet er-maez e 1972, d'ur mare ma ne oa nemet dornlevrioù kozh diamzeret da studiañ ar yezh, hag unan eus an hentennoù kentañ hag a rae gant enrolladurioù da vont da heul. Levrioù all a zo bet da vont a-gevret, evel Brezhoneg bemdez, ha Komzit ha skrivit brezhoneg. Un toullad mat a dud zo bet o teskiñ brezhoneg gant an hentenn-se.
Sevenadur Breizh
Meur a gelaouenn zo bet savet gant Pêr Denez :
Dibenn e vuhez
E 2000 e oa e wreg o vervel gant kleñved Alzheimer, hag ez ae bemdez d'he gwelout. Roet en deus e zielloù hag e levrioù da Levraoueg Vroadel Kembre dre ma n'en doa tamm fiziañs ebet e vefent miret mat e Breizh.
D'an 3 a viz Eost 2011, e teuas ouzhpenn evit 500 den da zougen bri dezhañ en iliz Itron Varia e Sant Melani. En o zouez e oa kalz a bolitikerien hag a emsaverien sevenadurel eus Breizh. Lavaret eo bet an oferenn e brezhoneg, Nolwenn Korbell he deus kanet, hag echuet eo al lid o kanañ "Bro Gozh ma Zadoù".
Danevelloù embannet o-unan
in Al Liamm
Troidigezhioù
(extrait de « Théorie des nations prolétaires », AR VRO, n°19 et seq. 1963)
Barzhonegoù, pennadoù all, pe asambles gant tud all
in Hor Yezh
1908
Diwar-benn bloavezh 1908 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Hunegan gris
An hunegan gris (Glis glis) a zo ur c'hrigner bihan eus koadoù Europa, tost ouzh al lir hag al liran. Ar spesad nemetañ eo er genad Glis.
Sarac'h (Pladenn)
Sarac'h a zo ur bladenn gant Denez Prigent, deuet er-maez e 2003.
Gaztelugatxeko Doniene
Ar ger gaztelugatxe a zeu eus an euskareg gaztelu (kastell) hag aitz (roc'h).
Deskrivadur
Serzh eo aod Euskadi er rannvro-se. Krignat a ra ar mor an aod roc'hek dibaouez, ha krouiñ a ra riboulioù, kevioù ha gwaregoù. E-kreiz ar gevrenn-se eus an aod emañ enez Gaztelugatxeko Doniene, gant an enez vihan Aketze (Enez ar c'honikled), ur baradoz evit al laboused-mor.
E-kichen ar peniti ez eus ul lochenn vihan d'ar weladenner da gaout gwasked ha da zebriñ e ti Mari Glazioù dirak ar gwel eus ar mor.
Ar peniti
An iliz vihan, a vez serret peurvuiañ, a zo anezhi abaoe IXvet kantved. E 1053 he doa roet, gant don Iñigo López Aotrou Bizkaia, d'ar manati San Juan de la Peña, e-kichen Jaka en Hueska.
Lec'hiennoù internet
https://web.archive.org/web/20080828190229/http://www.sanjuandegaztelugatxe.com/ (es)
Hunegan Ognev
Hunegan Ognev (Myomimus roachi) a zo ur c'hrigner bihan hag a vev e Bulgaria, Gres ha Turkia.
Lenn Victoria
Al Lenn Victoria (Victoria Nyanza, anvet ivez lenn Ukereve) zo ul lenn vras e Reter Afrika etre Kenya, Tanzania hag Ouganda.
Lenn vrasañ Afrika eo hag unan eus al lennoù brasañ er bed. Enni emañ eienenn an Nil Gwenn, unan eus an div stêr a ya d’ober an Nil. Emañ en un tolead uhel a-walc’h (1 134 m a-us live ar mor) e traoñienn Rift Bras Afrika. Enni e kaver kantadoù a enezennoù : an inizi Ssese ; 43 anezho zo tud o chom warno.
Anvet e oa bet al lenn evel-se gant an ergerzher saoz John Hanning Speke, en, en enor d’ar rouanez Victoria.