cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abati Lokentaz
Istor
thumb|Delwenn Sant Weltaz, war an aod. Etre ar VIvet hag an e oa un abati, savet moarvat gant sant Weltaz (pe sant Gweltaz), pe gant menec’h a oa bet gantañ hag a lavare e oa relegoù ar sant ganto. N’eus roud ebet eus an abati kentañ-se. Hogen gouzout a reer e oa bet anezhañ dre ma voe meneget gant menec’h all : ar re a oa deuet d’en em staliañ en ardremez Châteauroux war-dro 920, o tec’hout dirak an Normaned, a oa o tont eus abati Lokentaz; hag ar re a oa deuet eus abati Fleury da adsevel abati Lokentaz e 1008 a lavaras e oa dismantroù un abati koshoc’h eno.
An eil abati a voe savet adalek 1008 eta, betek dibenn ar : chomet ez eus un iliz romanek, bezioù, un nebeud dielloù ivez. War c’houlenn dug Breizh, Jafrez Iañ, e voe adsavet ar manati, gant menec’h deuet eus abati Fleury, e-kreiz Bro-C’hall, adalek 1008. Ne ouzer ket daoust hag adsavet e voe el lec’h resis ma oa an abati kentañ. Gant sent all e voe darempredet an abati en amzer-se: Goustan, Riog. D'ar c'houlz-se e voe skrivet buhez sant Weltaz, gant an abad Vital, gouez da Ferdinand Lot. Un abati bras e teuas da vezañ abati Lokentaz, perc’henn war e-leizh a zouaroù ha war meur a brioldi e Bro-Wened.
Ruzenn c'hargadenn mouezhiet
Daoust ha ma vez lec'hiet an arouezenn-mañ e-touez renk ar ruzennoù e daolenn al LFE dre voaz e vez distaget peurliesañ er yezhoù ma vez implijet gante evel ur gensonenn dre dostaat hag implijet vez an hevelep arouezenn [ʕ] koulz evit ar ruzenn gargadenn mouezhiet hag evit ar gensonenn gargadenn dre dostaat mouezhiet, en ur c'hoût ne vez ket kavet an div son-se enebiet an eil diouzh egile e yezh ebet. Mar bez ezhomm atav e c'heller implijout ar sin diakritek ispisial evit merkañ ar fed m'emañ distaget evel ur gensonenn dre dostaat [ʕ̞] pe c'hoazh ur sin diakritek all evit diskwel emañ distaget evel ur ruzenn [ʕ̝].
Abati Lokentaz
Istor
E 1125 e voe galvet Pierre Abélard da gemer penn an abati. Start e voe an traoù evitañ: disent ha dizurzh e oa ar venec’h, emezañ en e skridoù, ken e rankas mont kuit. Gwelloc’h e voe ar prantad war-lerc’h, pa oa ar peoc’h o vleuñviñ er vro ha duged Breizh oc’h ober o annez nepell, e kastell Susinioù. E 1189 e voe roet ur garta d’an abati gant an dugez Konstanza, hag un donezon a zoare. Tud eus familh an duged, marvet e Susinioù, a voe beziet en abati Lokentaz. Met siwazh ne chom ket kalz a zielloù eus an amzer-se, rak kalz anezho a voe distrujet e-pad ar Brezel Kant Vloaz.
Ruzenn c'hargadenn mouezhiet
Ral a wezh e kaver kensonennoù gargadenn e-touez yezhoù ar bed ha peurliesañ pa gomzer eus kensonennoù a seurt-se e tizoloer, pa vezont dielfennet donoc'h, e tennont kentoc'h da gensonennoù ankoue, da skouer en arabeg e vez distaget ar fonenn treuzskrivet /ʕ/ peurliesañ evel ur ruzenn ankoue mouezhiet, ur gensonenn ankoue dre dostaat mouezhiet pe c'hoazh evel ur stankenn darzh gargadennekaet.
Abati Lokentaz
Istor
An dielloù nevesañ, etre dibenn ar hag an Dispac'h gall, zo deuet betek ennomp. E ti dielloù departamant ar Mor-Bihan emaint ha kalz a zesker ganto a-zivout istor gourenez Rewiz a-bezh. Tennet ez eus bet splet anezho gant an aotrou Luco, evit e levr embannet e 1869, ha gant ar chaloni Le Mené, er studiadenn embannet gantañ e Kannadig ar Société Polymathique du Morbihan, e 1902. Teñzor an abati na voe ket distrujet e-pad an Dispac’h : saveteet e voe gant person Lokentaz, an aotrou Le Duin. Bez’ eo unan eus ar re vravañ zo e Breizh.
Salomon
Salomon zo un anv hebreek, kar da Salamun ha Salaun e brezhoneg.
Atherinomorus lacunosus
An Atherinomorus lacunosus a zo ur pesk mor eus kerentiad an Atherinidae. E gavout a reer er meurvorioù dindantrovanel (estreget en Atlantel). Neuial a ra dindan ar gorre ma tebront anevaled planktonek bihan.
Silezia
Silezia (poloneg Śląsk, alamaneg Schlesien, tchekeg Slezsko, silezieg Ślonzk) a zo ur vro istorel e Kreiz Europa, rannet etre ar Republik Tchek (Moravo-Silezia), Polonia hag Alamagn.
Atherinomorus lacunosus
Ur c'horf ront o deus gant ur penn askornek hag ur genoù bihan troet war-du al laez. C'hwec'h livenn-gein a zo war ar stuc'henn gentañ hag unan war eben. Glas eo hanter uhelañ ar c'horf tra m'eo gwenn an hanter izelañ. Ul linnen arc'hantet a red war bep kostez eus al lost betek al lagad.
Karl Gorath
right Karl Gorath (bet ganet d'an 12 a viz Kerzu 1912 e Bad Zwischenahn, en Alamagn) eo anv un den heñvelrevel bet harzhet gant an Nazied e 1938 tamallet abalamour d'e revelezh ha kaset d'ar c'hampoù-bac'h e Neuengamme hag Auschwitz. Leusket e voe da vont kuit e 1945.
O studial evit dont da vezañ klañvdiour e oa Gorath pa voe bet flatret d'e 26 vloaz gant ur c'haredig deut da vezañ erezus ha barnet e oa bet hervez Mellad 175 hag a lakae an heñvelrevelezh da dorfed.
Abalamour d'e stummadur evel klañvdiour e voe bet kaset Gorath da labourat en ur c'hlañvdi evit prizonidi en un iskamp eus Neuengamme, met kaset e oa bet da Auschwitz pa nac'has reiñ nebeutoc'h a vara d'an dud klañv a orin polonat. Pa oa en Auschwitz e oa bet rediet da wiskañ an tric'horn ruz, arouez ar brizonidi bolitikel, hag hervezañ e-unan e oa a-drugarez da se, kentoc'h evit an tric'horn roz, ma n'en doa ket bet da c'houzañv ar gwalldaolioù resevet evit ar prizonidi heñvelrevel.
Adtapout a reas e frankiz e miz Genver 1945 da geñver dishualadenn Auschwitz.
Komz a vez eus Gorath ha pemp den all bet bac'het gant an Nazied abalamour d'o revelezh en ur film bet savet gant Jeffrey Friedman ha Rob Epstein, Paragraph 175 e anv.
Troad instruktivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad instruktivel (saoz. instructive case) pe troad tostaat evit komz eus un droad a dalvez da verkañ an doare pe an hent implijet evit kas un dra bennak da benn, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "gant" pe "dre" e brezhoneg.
Implijet e vez a-wezhoù gant yezhoù finnek, en o zouez ar finneg hag an estonieg, da skouer:
Peurliesañ, avat, e vez implijet an droad istrumentel gant ar ster-mañ er yezh finneg a-vremañ. Talvezout a c'hell ivez er yezh a-vremañ da sevel stumm an eil anv-verb, da skouer:
Noorderhaaks
Noorderhaaks (pe Razende bol ivez e nederlandeg) zo un erv-traezh e Mor an Hanternoz, e penn kornôk Mor Wadden, ul lev bennak er c'hornôg d'ar Marsdiep, ar strizh-mor a zo etre Enez Texel ha ledenez Holland an Hanternoz, e-kichen Den Helder. 5 km² bennak zo dezhañ. Stag eo Noorderhaaks ouzh kumun Texel.
Troad instruktivel
Implijet e vez ivez an draod instruktivel en turkeg, da skouer:
Noorderhaaks
Savet eo bet an erv-draezh, gant monedone Mor an Hanternoz. Mont a ra war-zu ar reter, war-zu ar Marsdiep hag ar Molengat ha gounit kant metrad ouzhpenn bep bloaz. O treiñ da enezenn emañ.
Yezhoù mordvinek
Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-mordvinek eo ar yezhoù mordvinek, ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa)
Noorderhaaks
Didud eo Noorderhaaks. Annez an evned hag ar reuniged eo. Daoust da se eo digor d'an douristed ha soudarded ar morlu a deu di eus Den Helder da embreger.
Hiperodon ar c'hreisteiz
Hiperodon ar c'hreisteiz (Hyperoodon planifrons) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad hiperodon ar c'hreisteiz. thumb|left|200px|Hiperodon ar c'hreisteiz ha den keñver-ha-keñver.
Hiperodon
An Hiperodoned eo ar morviled a ya d'ober ar genad Hyperoodon.
Spesadoù
2 spesad hiperodoned a zo:
Diepenbeek
Diepenbeek (e limbourgeg: Djoppenbeek ) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Renkadur ar maenadoù/Fosfatoù
D
Distro da Renkadur ar Maenad
Ptolemaios Iañ Sôter
Ptoleme Soter, pe Ptolemaios Iañ Sôter  (Πτολεμαῖος Σωτήρ, Ptolemaĩos Sōtḗr e gregach), ganet en -367 e Makedonia, marvet en -283, a oa ur jeneral hellazat gant Alesant Veur, hag unan eus an diadoked. Satrap Egipt e voe, ha faraon goude marv Alesant. Brudet eo da vezañ savet Levraoueg Alexandria.
Mab e oa da Lagos met hervez Paosanias e vije ur mab bastard da Fulup II, tad Alesant Veur, Lagos n'en dije graet nemet reiñ e anv d'ur bugel graet gant e roue.
Mignon e oa da Alesant abaoe o bugaleaj, ha dont a reas da vout unan eus ar Somatofilaked, gwarded ar roue, ha kenlabourer tost dezhañ. Ouzhpenn bezañ mignon d'ar roue e oa ur soudard a dalvoudegezh.
Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a reas peder gwech:
Yezhoù obek-ougrek
Un isskourr eus ar yezhoù ougrek eo ar yezhoù obek-ougrek (saozneg: ob-ugric), ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa):
Marmite
thumb| Ur podad Marmite saoz
Ʊ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ʊ, ʊ implijet evit skrivañ an tchoktaweg hag ivez gant al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel evit ober diouzh an hevelep son [ʊ].
Marmite
Ar Marmite saoz a zo un toaz pegus, gell teñval, gant blaz kreñv. Ar blaz-se a zo anv anezhañ el lugan "Love it or hate it." Heñvel eo Marmite ouzh Vegemite (Aostralia) hag ouzh Cenovis (Suis).
Ʊ
E tchoktaweg e c'hell bezañ skrivet U, met neuze e ranker implijout al lizherenn V evit ober diouzh ar son [ʌ], skrivet U peurliesañ.
Marmite
Ma'z eo breizhveuriek da vat Marmite e voe krouet un toaz gant ur blaz disheñvel da vat e Zeland Nevez e 1919. An toaz disheñvel-se eo an hini a gaver e Zeland Nevez hag en Aostralia.
War tikedenn ar podoù Marmite saoz e weler ur chidhouarn (marmite, e galleg). Er penn-kentañ e veze gwerzhet Marmite e podoù pri, hag e podoù gwer adalek ar bloavezhioù 1920. Podadoù plastik a gaver ivez abaoe miz Meurzh 2006.
Eivoeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo an eivoeg (eivo) komzet gant tro-dro da 1.200 den (1981) e Bougainville.
Solomon Grundy
Solomon Grundy (rimadell) zo ur rimadell saoznek eus an XIXvet kantved.
Konoueg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar c'honoueg (konua pe rapoisi) komzet gant tro-dro da 3,500 den (1998) e Bougainville.
Ilias
An  Ilias (Ἰλιάς, Ilias, en henc'hresianeg, Ιλιάδα, Iliada e gresianeg) zo unan eus an daou varzhoneg, pe meurgan, a vije bet savet gant Homeros. An Odysseia eo ar barzhoneg all. Donet a ra anv an oberenn-se eus ar frazenn-dro « barzhoneg Ilion » (ἡ Ἰλιὰς ποίησις e Ilias poimois), rak Ilion (Ἴλιον Ilion) eo anv all Troia, e lec'h ma c'hoarvez an darvoudoù danevellet.
Peurvuiañ e seller ouzh ar meurganoù-se evel pezhioù koshañ al lennegezh hellazek, goude ma lakaer oberennoù Hesiodos tost da gen kozh ( pe kantved kent JK). En kantved kent JK eta e vije bet savet an Ilias.
Tennañ a ra an darvoudoù danevellet da Vrezel Troia, pe kentoc'h, d'an dekvet bloavezh eus ar sez lakaet ouzh kêr Ilion, pe Troia, gant ar C'hresianed. Kontañ a ra kounnar Akilles. Goude nav vloaz seziz e kendalc'h an div arme d'en em gannañ, ha mont a ra an tu kreñv gwezh gant an Akeaned, gwezh gant an Droianed. Annoazhet gant Agamemnon, ar roue e penn an Akeaned, e paouez Akilles da gemer perzh en emgannoù. Mont a ra neuze an tu kreñv gant an Droianed renet gant Hektor. Hemañ, avat, a lazh mignon Akilles, Patrokles, ar pezh a vroud anezhañ da vont d'an emgann en-dro. Echuiñ a ra ar Meurgan gant Marv Hektor diwar e zorn.
Mont a ra 15 337 heksametr daktilek d'ober ar meurgan hag abaoe ar prantad hellenadek e vez rannet e pevar c'han warn-ugent.
Anvioù kêr Troia
Alies e vez implijet Ilion pe Troia hep ober ar c'hemm etre an eil hag egile.
Penn kentañ ar varzhoneg
μηνιν άειδε θεὰ Πηληιάδεω Αχιληος
ουλομένην, ὴ μυρί' Αχαιοις άλγε' έθηκε,
πολλὰς δ' ιφθίμους ψυχὰς ́Αιδι προίαψεν
ηρώων, αυτοὺς δὲ ελώρια τευχε κύνεσσιν
οιωνοισί τε πασι, Διὸς δ' ετελείετο βουλή,
Brouez marvus a zegasas poanioù diniver d'an Akeaned
hag a reas diskenn da di Hades kement a eneoù kalonek
a harozed a voe roet o c'horfoù d'ar chas da zrailhañ
ha d'an evned diniver : evel-se e oa sevenet youl Zeus »
Resisaat a ranker e talv ar ger kentañ (henc'hresianeg μηνις, mênis) kement ha fulor, ha ne vez implijet nemet evit ober anv eus ur gonnar doueel, drougiezhus. Akilles eo an den nemetañ, ouzhpenn an doueed, a vez graet μηνις eus e fulor en oberenn Homeros. Ar fulor-se en-eeun an hini eo kalon hag alc'hwez an oberenn penn-da-benn.
Troidigezhioù
Kan kentañ an Ilias a zo bet troet gant Paskal Tabuteau hag embannet gant Al Liamm. An Ilias, 20/10/2016.
Troad ekwativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad ekwativel (saoz. equative case) pe troad hañvalaat evit komz eus un droad a dalvez da verkañ kevatalderioù, o klotaat mui-pe-vui gant ar "evel" e brezhoneg.
Implijet e veze an droad ekwativel gant ar sumerieg, merket gant al lostger -gin7 staget ouzh diwezh ar rannfrazenn anv a-bezh, da skouer
Yezhoù hungarek
Un isskourr eus ar yezhoù ougrek eo ar yezhoù hungarek, ennañ 1 yezh komzet e Hungaria dreist-holl, hag ivez e Slovakia ha Roumania:
Troad ekwativel
Implijet e vez hiziv gant an oseteg, merket gant al lostger "-ау" (-aw), da skouer:
Implijet e vez a-wezhoù e finneg ivez, merket gant al lost ger "-sensa"/"-sensä", da skouer:
Kenemglev ar metr
Kenemglev ar metr zo ur skrid-emglev etrebroadel skrivet e galleg (Convention du Mètre) ha sinet d'an 20 a viz Mae 1875 gant 17 riez hag en deus da bal unaniñ ar pouezioù hag ar muzulioù war an dachenn etrebroadel. Adrenket e voe e 1921 gant ar 6 CGPM. E 1960 e voe adanvet ar sistem unanennoù bet diazezet gantañ Système international d'unités (SI) ("Sistem unanennoù etrebroadel").
Tri aozadur a zo bet krouet gant ar C'henemglev :
En o c'hichen ez eus dek "kuzuliadeg aliañ" ("CC"), da skouer : "Comité consultatif d'électricité et magnétisme (CCEM)".
Sinerien
Gant 17 siner e voe roet lañs d'ar skrid-emglev e penn kentañ. Kresket e voe o niver betek 21 e 1900, 32 e 1950, 44 e 1975, 48 e 1997 ha 49 e 2001. E miz Here 2005 ez eus 51 siner :
Seitek riez all a zo kevredet gant ar C'henemglev :
Louis Eunius
Louis Eunius ou Le Purgatoire de Saint Patrice zo ur pezh-c'hoari brezhonek a zo bet aozet war-dro dibenn an (793-1800).
E yezhoù Treger ha Goueloù (implij pif evit piv) ez eo bet skrivet an 3 635 gwerzenn a zo er skrid.
Kontañ a ra troioù-kamm ha torfedoù Louis Eunius, ar pec'her bras : lazhet en deus meur a zen, skrapet en deus e geniterv eus ur gouent kent he lakaat da vont da c'hast, a-douez torfedoù all e buhez diroll ur ribouler hag ul laer. Goude tremenet dre burgator sant Padrig e dibenn e vuhez e tro ouzh ar relijion gristen.
Villafranca
Villafranca zo anv un toullad mat a gêrioù e Spagn hag en Italia.
Istor
Ar gerioù "villa franca" a ziskouez e oa ur gêr pe ur gumun er Grennamzer (peurvuiañ etre an XIvet ha XIVvet kantved) a voe roet dezhi gwirioù zo, digant un aotrou hag a c'halle bezañ roue pe dug, pe a renk izeloc'h. E-touez ar gwirioù-se e c'halle bezañ an diskarg a dailhoù, ar gwir da implij rekourioù naturel zo, pe ar frankiz velestradurezhel. Darn eus ar c'hêrioù-se a voe anvet hervez o statud, ha se zo kaoz e kaver meur a Villafranca e Spagn pe Italia, evel meur a Freiburg e broioù all.
Kumunioù:
Antilhez Brasañ
Ar peder enezenn
Bez' ez int, eus ar vrasañ d'ar vihanañ anezho: Int-i a c'holo kement ha 90 % eus gorread an holl Antilhez. A-wechoù e stager oute enezeg ar Bahamas.
Abalamour da istor an trevadennerezh eo ar spagnoleg a gomzer dreist-holl enno.
Hin
Klouaraet e vez an hin en arvor an inizi gant an avelioù-kenwerzh, a vez o c'hwezhañ a-hed ar bloaz. Ehan ebet ne vez dezhe nemet pa zegouezh barradoù war ar Meurvor Atlantel. Tommoc'h e vez en doaroù. Seul uheloc'h an douaroù, seul vrasoc'h ar glebor, ma tigresk an tommder. Daou goulz-bloaz zo:
अँटिल्स
Kervarker (lec'hienn)
Kervarker zo anv ul lec'hienn web vrezhonek savet gant Romuald Texier e Roazhon e 1995. Al lec'hienn goshañ e brezhoneg eo. Da gentañ e oa ur forom (hag a yeas d'an traoñ goude ur pennad), ha kentelioù brezhoneg an hentenn Ni a gomz brezhoneg, savet gant Mark Kerrain.
Iliz katolik e Bro-Saoz ha Kembre
Istor
Betek ar XVIvet kantvet e voe an Iliz katolik roman an hini kefridiel nemeti e Bro-Saoz hag e broioù all an Inizi Predenek
E 1534 e tisklerias ar roue saoz Herri VIII disrann Iliz Bro-Saoz, a zeuas da vezañ an Iliz anglikan
Kamm-digamm e voe tonkad an Iliz katolik etre ar XVIvet kantvet hag an XVIIIvet kantvet. Sellet e veze ouzh ar gatoliged evel keodidi a eil renk peurvuiañ avat.
Adalek grez an Dispac'h Gall e teuas tamm-ha-tamm ar gatoliged da vezañ degemeret gwell-ouzh-gwell, gant an damant a voe neuze graet d'ar veleion didou c'hall e emdroe e Bro-Saoz.
Aozadur
Rannet eo hiziv an deiz Bro-Saoz e 4 arc'heskopti :
Klotañ a ra Kembre gant arc'heskopti Kêrdiz
Crocs
Crocs Inc. zo un embregerezh amerikan a brodu boteier bet krouet e 2002 ha, dre astenn, an anv a roer d'an doare boteier plastik produet ganto (hag gant embregerezhioù all abaoe).
Ar botoù Crocs
Da gentañ e oa bet ijinet ar botoù Crocs a-benn bout gwisket war vourzh riklus ar bigi.
Buan int aet en tu all d'o fal kentañ avat, hag abaoe un nebeud bloavezhioù e plijont d'un niver bras a dud, koulz bugale ha tud deuet.
Lod a gav dezho ez int aes ha pleustrek ken-ha-ken, lod all a gav dezho ez int vil spontus.
Gouel Jord
200px|thumb|left|Sant Jord livet gant [[Raffaello Sanzio]]
250px|thumb|right|Boris Johnson, maer Londrez, o lidañ Gouel Jord d'an 23 Ebrel 2009
Gouel Jord a vez lidet en enor da sant Jord d'an 23 a viz Ebrel. Ur gouel broadel eo e Bro-Saoz (St George's Day), kenkoulz hag e Katalonia (Diada de Sant Jordi), Jorjia, Bulgaria...
Abaoe un nebeud bloavezhioù e teu al lid-se da vezañ pouezusoc'h e Bro-Saoz, e-touez ar vroadelourion saoz pergen. Maer Londrez, Boris Johnson, en deus atizet, e derou 2009, ur stourmadeg evit ul lid ledanoc'h eus Gouel Jord. Strolladoù skaouted saoz a lid anezhañ d'ar Sadorn tostañ d'an 23 a viz Ebrel.
Wisaieg
Ur yezh eus familh yezhoù papouek ar reter eo ar wisaieg (uisai) komzet gant tro-dro da 2 500 den (1991) e Bougainville (Papoua-Ginea Nevez).
Renkadur ar maenadoù/Arsenatoù, Vanadatoù
E. Uranylphosphat hag Uranylvanadat
Distro da Renkadur ar maenadoù
Alc'hweder beg tev
An alc'hweder beg tev (liester : alc'hwedered beg tev) a zo ur spesad golvaneged, Melanocorypha calandra an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda calandra (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Greundebrer hag amprevanetaer eo ar spesad.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Albania
Republik Albania (Albaneg : Republika e Shqipërisë) a zo ur vro vihan eus ar Balkanioù e gevred Europa. Harzoù he deus gant Montenegro er gwalarn, Kosovo en norzh, Makedonia an Norzh er reter ha Gres er su. Bevennet eo gant Mor Adria er c'hornôg hag ar Mor Ionian er mervent. Daoust d'hec'h istor trubuilhet eo deuet ar vro da vezañ un demokratelezh.
Kêrioù pennañ
Tirana, Durrës, Vlorë, Elbasan, Shkodër.
Koromireg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar c'horomireg (koromira) komzet gant tro-dro da 1.562 den (1990) e Bougainville.
Avon Hampshire
thumb|An Avon e [[Salisbury.]] Ar stêr Avon a red en Hampshire en Bro-Saoz. Tremen a ra dre Salisbury ha Christchurch e Dorset hag aberiñ e Mor Breizh.
Yezh ar Sinoù Gallek
Yezh ar Sinoù Gallek (Galleg : Langue des Signes Française, LSF) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Bro-C'hall (3 506 800 ) hag e meur a stad all.
Timbroù Ascension
left|150px|thumb| Timbr Santez-Elen soulgarget evit Ascension right|200px|thumb|"The Pier" 1938
Emañ Ascension (“Ascension Island” e saozneg) e Su ar Meurvor Atlantel, evel Santez-Helena, an div enezenn o vezañ tiriadoù tramor ar Rouantelezh Unanet.
Adalek an 3 a viz Meurzh 1867 e veze implijet timbroù ar Rouantelezh-Unanet war c’holoennoù-lizher Ascension, betek 1922 pa zeu an enezenn dindan aotrouniezh velestradurel Santez-Helena.
D’an 2 a viz Du 1922 e vez lakaet e gwerzh nav zimbr Santez-Helena soulgarget gant anv ASCENSION</Small>.
E 1924 e vez embannet ur rummad timbroù boutin gant skeudenn ur vag pe lec'hiennoù heverk an enezenn ha poltred ar Roue George V, heuliet gant un eil e 1934 bravoc’h ha liesoc’h an danvez dezhañ : gweledvaoù an enezenn ha kartenn ar vro.
right|250px|thumb|Goloenn postet da vare donedigezh Dug Dinedin e 1957
Ur rummad a 13 timbr, heñvel a-walc’h o stumm ouzh ar re kent nemet bihanoc’h, a vo embannet e 1956. Skeudenniñ a reont loened an enez, buhez ar vro ha kartennoù. Ret eo gortoz 1963 evit gwelet ur rummad nevez 14 timbr gouestlet d’an evned.
Fur eo melestradurezh ar postoù er bloavezhioù 1990 oc’h embann 5 pe 6 rummad a bevar pe bemp timbr pep hini, evit un implij war an enez koulz hag evit degas moneiz da ekonomiezh an tiriad. Ur bochad timbroù zo gouestlet d’an natur (loened ha plantennoù), d’ar Rouanez Elizabeth II ha d’he familh, hep disoñjal ur rummad evit Nedeleg bep bloaz.
Liammoù diavaez
Georgetown, Ascension Island, South Atlantic Ocean ASCN 1ZZ
Saint-Vaast
Saint-Vaast zo un anv-lec'h gallek savet diwar anv Vaast, ur sant a orin frankek. Anv meur a gumun eo, e Belgia hag e Bro-C'hall.
1979
Diwar-benn bloavezh 1979 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Bouineg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar bouineg (buin, telei pe rugara) komzet gant tro-dro da 25.000-28.000 den (1996) e Bougainville.
1979
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1979
Bugaled Breizh
Ar Bugaled Breizh a zo ur vag-roueder eus Loktudi, Penn-ar-Bed (karter mor ar Gelveneg). Mont a reas d'ar strad d'ar 15 a viz Genver 2004 hag ar 5 martolod a oa en he bourzh a varvas en darvoud-se.
Displegadennoù hag enklask da heul ar peñse
Er sizhunvezhioù kentañ goude ar gwallzarvoud e oa bet kinniget meur a zisplegadenn evit ar peñse.
Tezenn ar begadenn gant ul lestr-spluj-brezel
Un nebeud eurvezhioù goude ar peñse e vez embannet ur gemennadenn gant prefeti ar mor evit kelaouiñ e oa ur bleustradeg listri-spluj AFNA tro-war-dro ar zonenn beñse. Met al lestr-spluj tostañ (al lestr-spluj izelvroat Dolfjin hag a zo bet kempennet evit kudennoù souezhus ) a oa, hervezo, 20 km alese d'an nebeutañ.
Bremañ eo tezenn ul lestr-spluj saoz eo a vez klasket ha gwir e vefe ha kement-se goude un diviz graet e miz Gouere 2010 gant lez-galv Roazhon.
Mediaoù
Kazetennoù Skinwel Kanaouennoù
Yezhoù samoyedek
Un is-skourr eus ar yezhoù ouralek eo ar yezhoù samoyedek, ennañ 6 yezh komzet e Rusia (Europa).
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Sterwenn
Sterwenn a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed
Kerc'haoueg
Kerc'haoueg (Corcoué-sur-Logne e galleg) a zo ur gumun eus Kanton Levieg, e Liger-Atlantel, e gevred Breizh.
Kanton Pontekroaz
Kanton Pontekroaz a oa unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed, e Breizh; kanton ar C'hab eo e gwirionez.
Banniel Korsika
thumb|300 px|Banniel Korsika (1755-1769; 1980-) Banniel Korsika zo treset warnañ penn ur Maour, du e liv, gant un talgen gwenn war e dal, war ur foñs gwenn. Bez’ eo unan eus an nebeud bannieloù gwenn ha du zo er bed (evel banniel Breizh hag hini Kernev-Veur).
Kanton Pontekroaz
Kumunioù
Setu an 12 kumun a ya d'ober kanton Pontekroaz:
Banniel Korsika
Degemeret e oa bet da vanniel an enezenn gant Pasquale Paoli, pa oa bet embannet dizalc’hiezh Korsika e 1755. En implij e oa an arouez-se e Korsika a-raok, met gant ul lien gwenn o vouchañ daoulagad ar Maour. Gant Paoli e voe savet al lien a-us an daoulagad evit aroueziañ dizalc’hiezh pobl Korsika. Pennoù evel-se a gaver ivez war banniel Sardigna, e koun ar Sarasined a veze o redek ar Mor Kreizdouar gwechall.
Avon (Falkirk)
Ar stêr Avon a zo ur stêr eus Bro-Skos a dremen dre Falkirk. Eieniñ a ra e-kichen Cumbernauld, redek dre Avonbridge, dre Avon Gorge, dre Muiravonside Country Park, hebiou da Linlithgow hag aberiñ er Firth of Forth e-tal Grangemouth.
Komaitho
Komaitho (Κομαιθώ e gregach) a oa merc'h Pterelaos, roue Tafos, e mojennoù Hellaz kozh.
Brezel a oa etre Thebai ha Tafos, hag Amfitryon a oa e penn arme an enebourien. Ne c'helle ket tud Thebai kemer kêr-benn Pterelaos hep e lazhañ, ha n'hallent e lazhañ nemet war-lerc'h troc'hañ ur vlevenn aour a oa e-kreiz e vlev. Aesat tra da ober da verc'h ar roue, Komaitho, a vage karantez ouzh Amfitryon.
Tetris
Tetris a zo ur c'hoari video, e doare ur puzzle-game, savet e 1985 gant Alexei Pajitnov, hag unan eus ar re anavezetañ er bed, e-kichen Pong, Space Invaders, Pac-Man, diazezet war ampartiz, preder ha refleksoù ar c'hoarierien.
Komaitho
Ha hi da droc'hañ ar vlevenn vurzhudus da reiñ an trec'h da mestr he c'halon. Met hennezh a oa soudard da gentañ ouzhpenn ma oa dimezet da Alkmene, chomet er gêr. Evit he zrugarekaat e lazhas Amfitryon ar verc'h treitour, hag e roas an inizi e dalc'h roue Tafos d'e genvrezelourien.
Tetris
Larêt e vez (dre fent) e oa marteze arm vrezel efedusañ an URSS dre ma lakaas bloc'had ar c'hornôg da goll ur bern amzer e-pad amzerioù diwezhañ ar brezel yen.
Meizant ar c'hoari
Pezioù liv (a-wechoù, n'eus ket a liv, met skeudennoù) eus furmoù disheñvel a ziskenn eus leiñ ar skramm. Ar c'hoarier ne c'hell ket goustadikaat pe harpañ anezhi me tu zo dezhañ buhannat anezhi pe choaz an ankl rotadur (0, 90°, 180° pe 270°) ha da peseurt lerc'h e kouezho. Pa z'eo leuniet ul linenn, diverket eo hag ar bloc'hoù a-us a ziskenn. Ma ne zeu ket a-benn ar c'hoarier da ziverkañ linennoù buan a walc'h, e teu ar skramm da vezañ leun ha kollet eo ar c'hrogad.
Solomon Grundy (rimadell)
"Solomon Grundy" zo ur rimadell saoznek dastumet hag embannet gant James Orchard Halliwell-Phillipps e 1842. Braskontet eo buhez Solomon Grundy enni evel pa ne vije padet nemet ur sizhun, o kinnig seizh oad mab-den enni.
Tetris
Meizant ar c'hoari
Hervez ar c'hazetenner Bill Kunkel, lâret gant Daniel Ichbiah en e levr Bâtisseurs de rêves, "Tetris a respont mat-tre da zisplegadenn ar gwellañ er c'hoari : ur vunutenn evit deskiñ, ur vuhez a-bezh evit mestroniañ".
Istor
Alexei Pajitnov en deus un diplom e 1979 e kreizenn stlenneg akademiezh Russia, lerc'h ma zeu da vezañ diouzhtu klasker e anavezadur ar c'homz. E 1985, o klask adober unan eus e c'hoarioù karetañ, ar pentomino, ijin a ra ar c'hoari Tetris hag ar program. Buhan-tre, e geneiled a zo tapet er c'hoari adiktivel-tre. An holl akademiezh en em lak da c'hoari.
Solomon Grundy (rimadell)
Dont a rafe an anv "Solomon Grundy" eus an anv saoznek Salmagundi, anv ur meuz deuet eus ar galleg d'ar saozneg er XVIIvet kantved, anezhañ ur meskaj kig, saladenn, begoù-kamm, vioù, ha traoù all. Disleberet e vije bet an anv en XVIIIvet kantved, ha troet da Solomon Gundy, ha dreist-holl e SUA.
Tetris
Istor
Diaes eo embann ar c'hoari siwazh, dre m'eo diaes kendrec'hout rener an Akademiezh ar Skiantoù. Pajitnov a zeu a-benn da gendrec'hout Victor Brjabrin, e rener, dre ma lâr e vo holl gwirioù ar c'hoari gant an akademiezh. Bjarbin, a oa e darempred gant ar bed diavaez (ar pezh a oa rall d'ar mare-se), a gas ur gopienn eus ar c'hoari da Novotrade, embanner c'hoarioù hungarat. Pladennigoù a vo kaset e pep lerc'h e Hungaria betek Polonia. Hungaria a oa ivez e bloc'had ar reter ha Robert Stein, ur saozon ganet e Hungaria, a rae eskemmoù reter-kornog hag a oa ajant etrevroadel e kenwerzh ar poelladoù, a vello holl galloudegezh gwerzh Tetris. Gervel a ra Pajitnov ha Brjabrin a gas dezhañ dre faks an aotre evit korvoiñ ar c'hoari etrezek ar c'hornog dre ar gevredigezh Andromedia Software.
Solomon Grundy (rimadell)
E brezhoneg
Daou zoare zo anavezet: Meur a skolaer en deus savet e zoare-eñ.
Tetris
Istor
Dre e jubenn, resev a ra an embanner Mirrorsoft ( netra da welet gant Microsoft) an aotre eus Tettris, en ur lakaat ur cheñchamant evit Sinclair ZX Spectrum : al liv. Ar c'hoari a zeu maez e 1987 e Europa hag er Stadoù-Unanet gant ar meneg "Savet er Stadoù-Unanet Amerika, meizad estren". Berzh a raio ar c'hoari.
Hogen, d'ar c'houlz-se ne oa emglev korvoiñ ebet evit ar c'hoari estreget faks Patjinov ha Brjabin. Goude kalzig a gudennoù burevel, Bjarbin hag an Akademiezh a roio gwirioù ar c'hoari da Mirrosoft evit dek vloaz. Dont a ra da vezañ ar c'hoari anavezet er bed a-bezh. Patjinov na gounezo tamm arc'hant ebet : "Ar fed ma kement a dud a gav plijus va c'hoari a zo trawalc'h din", met dont a raio da vezañ brudet er bed a -bezh, evit e desinterest ouzh an arc'hant nemetken marteze.
E 1997, Patjinov a envro er Stadoù-Unanet. Adkemer a ra e 1996 gwirioù ar c'hoari ha krou a ra an Tetris Company
Ar c'hoari a zo lakaet war an holl savennoù, zoken ar c'hoñsolennoù c'hoari hag an iPod (e Genver 2007 eo ar c'hoari gwerzhet ar muiañ war an iPod). Ar stumm Game Boy en deus ivez bet ur berzh bras, tud 'zo o prenañ ar Game Boy evit ar c'hoari-mañ nemetken.
Ar pezhioù
Pezhioù tetris, hag a zo diazez ar c'hoari, a zo tetrominos. Bez ez eus seizh pezh disheñvel, holl diazezet war ur meskaj pevar pezh karezenneg - ar ger "Tetris" (gant ar rakger gresion tetra-, a dalv pevar) a gemer holl e dalvoudegezh.
Ar seizh pezhioù a zo ar re da heul :
Pep hini eus ar seizh pezh en deus ul liv hag a zere dezhañ, ha c'hoarierien 'zo ne daolont pleg d'an diforc'h-mañ nemetken. Padal, cheñch a ra liv ar pezhioù hervez ar c'hoarioù hag hervez Tetris Company, n'eus efed ebet war ar c'hoari.
Spas c'hoari
Ar spas c'hoari, ivez anvet "puñs" e-barzh an Tetrisoù kozh ha "matris" e-barzh ar re nevez, a zo ar spas lerc'h ma gouezh ar pezhioù. Ur gazell en deus e foñs, a vez gwelet pe get, ha lerc'h ma vez ment ar kazennoù, ment karez ar blokoù. Bez en deus ivez un "tetrion", lerc'h ma n'eus ket tu d'ar pezhioù tremen, hag a zo harzhoù ar c'hoari.
Hervez Tetris Guidline, ment ar spas c'hoari en norm a zo dek kazenn ledander ha daou warn-ugent kazenn uhelder. Padal, c'hoarioù a lak hirderioù disheñvel evel Tetrinet (daouzek kazenn ledander) pe Tetris Jr. (eizh kazenn ledander).
Lodenn brasañ ar c'hoarioù Tetris en deus, tro-dro d'ar spas c'hoari, kellaouenoù. Bez e vez enno an niver a linennoù leuniet abaoe penn kentañ ar c'hoari, heuliet gant ar poentoù. Da heul e vez al live, a gresk hervez ar poentoù pe al linennoù leuniet, ha seul brasoc'h eo, seul buhanoc'h e gouezh ar pezhioù. Kavet e vez ivez ar pezh, pe meur a hini, a zeuio goudean hini a zo o kouezhañ.
Kouezh ha gravitadur
Seul uheloch al live lerc'h m'emañ ar c'hoarier, seul buhanoc'h e kouezo ar pezh. D'al live 0, tu zo ober 5-6 fiñv horizontalek a-raok ma kouezfe ar pezh eus ur renk, d'al live 9, n'eus tu nemet ober 1-2 fiñv horizontalek. Al live 15 a zo evel ma vfe pouezet war bir an traoñ diehan, n'eus ket tu fiñval ar pezhioù en un doare horizontalek penn-da-benn. Ar c'hoarier a c'hell neuze klask ober heuliadennoù rotadurioù buhan, dre m'o pozet ur pezh ma n'eus fiñv ebet mui ganti. Ar c'hoarier a c'hell neuze fiñval ar pezh c'hoazh, evit ma ne vfe ket pozet, hag evel-se e c'hell lakaat aezhi en ul lerc'h all. Koulskoude, kollet e vez 1 poent evit pep finv graet pa vez ar pezh diskennet d'an traoñ.
Ma ar c'hoarier a lak ar pezh da vont buhanoc'h (gant bir an traoñ), gounez a ra ur bonus poent. Gounez a ra 1 poent dre karrez diskennet gant an doare-se. Tu zo ivez ober un "hard drop", da laret eo e tiskenno diouzhtu ar pezh, hep ma c'halfe ar c'hoarier fiñval anezhi. Gounezet e vez neuze gant ar c'hoarier 2 poent dre karrez diskennet.
Koñsolennoù Nintendo
Game Boy (GB)
Game Boy Color (GBC)
Game Boy Advance (GBA)
Nintendo DS (DS)
Nintendo Entertainment System (NES)
Super Nintendo (SNES)
Virtual Boy (VB)
Nintendo 64 (N64)
GameCube (GC)
Wii (Wii)
Koñsolennoù Sega
Megadrive (MD)
Saturn (SAT)
Lezennes
Lezennes (distagañ [lézɛn]) zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
807
Diwar-benn bloavezh 807 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 807
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 807
Alc'hweder eskell gwenn
An alc'hweder eskell gwenn (liester : alc'hwedered eskell gwenn) a zo ur spesad golvaneged, Alauda leucoptera (Melanocorypha leucoptera kent) an anv skiantel anezhañ.
Lezennes
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Tetris
Koñsolennoù Sega
Dreamcast (DC)
Alc'hweder eskell gwenn
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had, hag amprevaned da goulz ar gouennañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Ukraina da greisteiz-kreiz Rusia, dre gKazakstan.
Tetris
Koñsolennoù Sony
Playstation (PS)
Arzheged
An arzheged eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Ursidae, da lavaret eo an arzhed hag ar panda bras.
Tetris
Koñsolennoù Sony
Playstation 2 (PS2)
Lantanaieg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo al latanaieg (latanai) komzet gant tro-dro da 300 den (1990) e Bougainville.
Manac'h
Ur manac'h zo un den a vev hervez e relijion o lakaat ar vuhez speredel a-raok buhez ar c'horf. Un dra gozh eo an doare bevañ-se en istor an Denelezh, ha kavet e vez e meur a relijion. Dont a ra ar ger eus ar gregach μοναχός, monachos.
Manac'hegezh
Manac'hegezh, hervez Geriadur Roparz Hemon eo an anvioù a vez graet eus obererezh ha reolennoù ar venec'h hag al leaned.
Merc'hed
Leanez a vez graet eus ur plac'h pe ur vaouez, pe manac'hez dre fent.
Manati
Bevañ a ra al leaned en ul leandi. Ur manati a zo ul leandi bras. Dindan beli un abad emañ an abati ha dindan beli ur priol eo ar prioldi, hag a zo dindan beli un abati. Enebet eo ar vanac'hiezh ouzh ar penitiouriezh|benitiouriezh]] pa vez ar benitiourien o vevañ o-unan en ur peniti.
Er voudaegezh "Theravada" ez eus bet anv a vanac'hiezh 25 kantved 'zo. P'eo ar brederiadenn an dra pennañ er voudaegezh ez eus ur plas anat evit ar vanac'hiezh hag e klask ar Voudaidi mont da repuiñ evel menec'h en ur prantad eus o buhez.
Hervez an hengoun eo bet ganet ar vanac'hiezh kristen diwar atizh sant Pakom war-dro 330 e Egipt e-kichen Nag Hammadi. Klasket en deus bodañ kristenien aet da glask repu en dezerzh pa oa heskinadur Diokletian oc'h ober e reuz. Egipt a zo bet un dachenn dibar, rak e veze tud kloastret dija war-dro templ Serapis hag an emgastiz a zo ar pont etre an daou relijion.
A-raok ma vo aotreet ar relijion kristen gant Kustentin e oa ar merzherenti an doare aesañ evit gounid ar salvidigezh.
Leaned ha leanezed o deus klasket tapout o salvidigezh diwar ar bedenn hag ar brederiadenn er sioulded hag an dilavar. Sant Anton Meur a vroude an dud da vezañ penitiourien evit heuliañ roudoù ar C'hrist dindan levezon ar Spered santel. Er c'hontrol e lavare sant Pakom e oa dañjerus an digenvez pa c'hell kas d'an dispi. Kinnig a rae ma veze bodet ar venec'h evit ar merennoù nemetken, pep hini o prederiañ en e unan devezh-pad en ur c'hellig.
Manac'hegezh kristen ar C'hornôg
Rak e deus kroget ar manac'hiezh gant ar vuhez-arvestal a-raok ma teuio an diforc'h etre an urzhioù leaned oberiant hag an urzhioù-arvestal.
Koulskoude, n'eo ket ket Egipt kavell nemetañ ar manac'hiezh p'eo bet ganet ar vanac'hiezh kristen e pep lec'h e derou ar relijion ofisiel nevez. E broioù ken pell hag Iwerzhon eo bet staliet manatioù e lec'hioù digenvez evel inizi Skellig e kreiz an donvor (a-raok ar ). Kustumoù dibar a zo bet d'ar venec'h gelt evel un tres ispisial evit troc'hañ ar blev, dougen dilhad gwenn ha vouetañ un tantad diehan. Setu perak e komzer eus ar vanac'hiezh keltiek.
Er Grennamzer en deus tizhet e varr ar manac'hiezh e Europa p'eo bet diazezet un niver bras a urzhioù leaned ha p'eo bet savet un niver divent a leandioù (manatioù, abatioù, prioldioù). War tiriadoù roet dezho gant ar galloudoù hag ar feizhidi o deus gounezet pe lakaet da vezañ gounezet pep seurt a broduerezh diwar al labour-douar. Dre an difraostañ eo bet kemmet ar maezioù hag ar gweledvaoù. Gorreadoù bras a oa goloet gant ar c'hoadeier a zo bet kemmet da barkoù, da bradeier ha da winiegoù (ezhomm o doa ar venerc'h eus ar gwin evit lidañ an oferennoù hag evit evañ bemdez.
Ul levezon bras en deus bet ar vanac'hiezh war treuskas ha diorraodur ar sevenadur p'eo bet eilet kellies al levrioù dornskrivet gant ar venec'h. Sell ouzh an Azginivelezh karolingat.
Reolenn sant Benead
Sant Benead a Nursia (480-547) en deus savet ur manati e Subiaco hag, da-c'houde e Monte-Cassino (150 km eus Roma). Savet en deus ur reolenn vuhez evit ar venec'h hag a zo bet ar pimpatrom evit an holl urzhioù menec'h e Kornôg Europa. ""Ora et labora" (Ped ha labour) a zo bet e ger-ardamez. Chomet eo hini ar venec'h beneadiz.
Hervez ar reolenn e vez aozet buhez ar manati hervez pennaennoù speredel ar gumuniezh (degemer ar baourien, karantez breurel, amzerioù ar bedenn-stroll), met e teskriv an aozadur pleustrek ivez ar reolenn (eurioù an devezh, kefridioù ar venec'h, stummadur an novised).
An tiegezhioù menec'h
El leandioù e kaver un aozadur diwar patrom Lez an Neñvoù gant un den, un abad(ez) pe ur priol(ez) en e benn hag tud war derezioù resis ha n'eo ket aotreet da nep estreget ar venec'h pe al leanezed mont e-barzh klozadur ar venec'h a ya a-dreuz an iliz pa vez ar venec'h er chantele dispartiet gant ur gloued diwar an dud voutin bodet en nev. :
Dindan atebegezh an abad pe hini ar priol emañ
Al lenneien (pe literati)
Ar venec'h lenneg a oar lenn ha skrivañ hag o deus bet stummet e latin war ar c'helennoù klasel : yezhadur latin, helavarded, daelerezh ken e c'hellont komz ha skrivañ latin. Ar strollad-mañ a ren gouarnamant ar gumuniezh pa vezont bodet er chabistr evit reiñ titouroù ha kuzuliañ an den hag a zo en o fenn (an abad pe ar priol).
Tetris
Koñsolennoù Microsoft
XBox
Manac'h
Al lenneien (pe literati)
Kargoù pennañ a zo dezho (labourat, merañ, evezhiañ, parañ, stummañ, aozañ, lidañ an ofisoù). An darnvuiañ anezho a zo bet desavet ha stummet a kloastr al leandi e-lec'h ma 'z int deuet pa oant bugale. E o zouez ez eus mibien ha merc'hed an noblañs o deus bet resevet an deskadurezh relijiel ha lennegel en o familh.<br\> Kinniget eo bet ar vugale-se d'al leandi gant o c'herent pa 'z eus bet lidet an obladur (hag obladed e vez graet eus outo). War-dro 15 bloaz e roont o c'houestloù.
Tetris
Koñsolennoù Microsoft
XBox 360 (X360)
Manac'h
Ar venec'h dizesk
Ar vreudeur lik n'int ket evit bezañ engouestlet pa 'z int deuet e-barzh al leandi pa oant oadourien dija ha darn anezho a zo ken dizesk ha n'int ket da vezañ stummet. Fiziet eo dezho ar c'hargoù pleustrek.
Yezhoù samoyedek ar su
Un is-skourr eus ar yezhoù samoyedek eo yezhoù samoyedek ar su, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Europa):
Tetris
Koñsolennoù Bandai
Wonderswan Color
Manac'h
Kargoù ar venec'h
Bez ez eus ofiserien bennañ a zo en o c'harg aozañ ha lakaat ar gumuniezh da vont mat en-dro : Ar re-se o deus diskargoù pe dreist-wirioù evit bezañ gouest seveniñ o c'hargoù. Ne c'hell ar venec'h all, "menec'h ar c'hloastr", nemet ren o buhez hervez an eurioù diwar ar reolennoù boutin. E penn familh ar venec'h emañ an abad (eus an arameeg abba=tad). Dilennet eo gant ar venec'h lenneg evel atebeg war an amzerell (latin temporalis) gant galloudoù an aotroù gladdalc'hel koulz ha war an traoù speredel. Envel a ra an ofisourien ha ret eo kaout e asant pa vez kaoz eus sevel pe kemm ar c'hustumoù bihan ha bras. Ober a ra disentezioù ma vo herberc'het ar gantreerien evit un amzer berr ha ma vo sikouret ar re baour.
Tetris
Rekord
Ar rekord war ur born arkad a za gant Stephen Krogman, ar 5 aviz Even 1999, gant ur skor a 1.648.905.
Manac'h
Ar savadurioù menec'h
Savet e vez ar savadurioù hervez tresoù resis evit ma vo lec'hioù ar bedenn hag ar vuhez menec'h e-kreiz al leandi. Savet e vez da gentañ an iliz ha staget dezhi ar c'hloastr, ar salioù boutin (sal ar chabistr, ar predva, ar sal tomm) ha kelligoù ar venerc'h. Pelloc'h e kaver ar c'heginoù ha ar savadurioù labour (skriptoriom). Pelloc'h ez eus, er-maezh eus klozadur ar venec'h, savadurioù an atant ha sanailhoù evit an eostoù. Ur voger-kloz a ya e tro al leandi a-bezh hag emañ ur manac'h o wareziñ an nor bennañ. Ur gwazh-dour a dreuz ar savadurioù en kaniennoù mein evit kas dour d'al lavabo, d'ar c'heginoù ha dindan ar prevezioù.
Monachisme
Tetris
Herelezh
Ar 6 a viz Even 2009, evit 25vet deiz-ha-blaz ar c'hoari, logo Google a ro un enor da Tetris.
Pterelaos
Hennezh en devoa ur vlevenn aour e-kreiz e vlev, hag evit e lazhañ e oa ret troc'hañ ar vlevenn vurzhudus-se.
Pa deuas Amfitryon gant un arme eus Thebai da aloubiñ e vro e voe lavaret dezhañ n'hallje ket kemer e gêr-benn, nemet lazhañ a rafe ar roue a-raok. Hogen, evit lazhañ ar roue, e oa ret troc'hañ ar vlevenn. Un dra dibosupl d'ober eta pa oa Pterelaos a-drek mogerioù e wikadell.
Dre chañs en doa ur verc'h. Ha honnezh, ar verc'h-se, Komaitho hec'h anv, a yeas da droc'hañ ar vlevenn diwar benn he zad, mann nemet dre garantez ouzh Amfitryon. Evit he zrugarekaat e lazhas Amfitryon ar verc'h treitour, hag e roas an inizi d'e genvrezelourien : Kefallenia da gKefalos, hag ar re all da Heleios.
Roll ar Pennoù Stad e 735
Pennoù Stad ar bloaz 734 - Darvoudoù ar bloaz 735 - Pennoù Stad ar bloaz 736 - Pennoù Stad dre vloaz -
No wave
Levezon ha diazez
E-touez ar re a levezonas ar sonerezh no wave e kaver ar strolladoù amerikan The Velvet Underground, Captain Beefheart, The Godz, The Stooges, MC5, Electric Eels. Hag ivez ar sonerezh free jazz (Ornette Coleman, Sun Ra, Cecil Taylor, Albert Ayler, ...) hag arzourien funk evel James Brown pe Fela Kuti.
Arzourien vrudetañ ar sonerezh no wave eo James Chance and the Contortions, James White and The Blacks, Teenage Jesus and the Jerks, Lydia Lunch, 8 Eyed Spy, Mars, Don King, DNA, Lizzy Mercier Descloux, Glenn Branca, Theoretical Girls, The Static, Ut, Red Transistor, Von LMO, The Blue Humans, Judy Nylon, Y Pants, Tone Death, Rhys Chatham, The Gynecologists and Toy Killers.
Chom a reas al luskad a-sav e 1983, met niverus eo an arzourien a-vremañ a anzav bezañ bet levezonet gant ar sonerezh no wave. Menegomp Sonic Youth, Swans, The Birthday Party (gant Nick Cave), God Is My Co-Pilot, Dog faced Hermans, Erase Errata, Deerhoof pe c'hoazh Liars.
Hemera
Hemera (skrivet Ἡμέρα e gregach) a oa doueez kozh an deiz e mojennoù Hellaz kozh. Hervez Hesiodos e oa merc'h da Erebos ha da Nyks.
Roll ar Pennoù Stad e 510
Pennoù Stad ar bloaz 509 - Darvoudoù ar bloaz 510 - Pennoù Stad ar bloaz 511 - Pennoù Stad dre vloaz
Wilhelm Eduard Weber
right|thumb|Wilhelm Weber
Ganet eo bet Wilhelm Eduard Weber e Wittemberg e 1804 ha marvet e 1891. Fizikour ha kelenner e oa.
Nasioyeg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo an nasioyeg (naasioi, keita pe aunge) komzet gant tro-dro da 20,000 den (2007) e Bougainville, e bann Kieta.
Dudeegezh
An Dudeegezh (Dudeism e saozneg) zo un doare relijion savet dre fent e 2005 e Stadoù-Unanet Amerika gant ur c'hazetenner eus Los Angeles anvet Oliver Benjamin.
The church of the Latter-Day Dude ("Iliz Truchon an devezh Diwezhañ" eo anv ofisiel an aozadur.
Pal al luskad-se eo herouezañ prederouriezh ha stil bevañ tudenn bennañ ar film The Big Lebowski gant ar vreudeur Joel hag Ethan Coen (1998) ; Jeffrey Lebowski, lesanvet The Dude ("An Truchon"), a zo ur c'holl-boued dilabour na vourr nemet o c'hoari 'r bouloù. E gwirionez n'eo an « dudeegezh » nemet un doare taoegezh lakaet da glotañ gant hon amzer.
Douar Santel (disheñvelout)
Douar Santel zo un anv roet da veur a vro:
Wikimammenn
Wikimammenn (Wikisource e saozneg) a zo ur seurt diellaoueg enlinenn, evit bodañ skridoù frank a wirioù : skridoù politikel, skridoù ofisiel (skrid klok ul lezenn bouezus da skouer), barzhonegoù, kanaouennoù, hag all.
Yezhoù samoyedek an norzh
Un is-skourr eus ar yezhoù samoyedek eo yezhoù samoyedek an norzh, ennañ 3 yezh komzet e Rusia (Europa):
Wikimammenn
E 2023, kavout a reer Wikimammenn e 73 yezh dija, en o zouesk galleg, saozneg ha kembraeg.
Marwareg
Ur yezh indez-aryek eo ar marwareg (marwari) komzet dreist-holl e Rajasthan ha Goudjarat en India hag ivez e reter Pakistan.
Wikimammenn
Istor
Krouet oa bet ar lec’hienn gentañ gant tout ar yezhoù asambles e 2003. E miz Eost 2005 oa bet dispartiet ar yezhoù pep hini en he domani.
Marwareg
Evit tud zo ez eo ar marwareg ur rannyezh hindek.
Wikimammenn
Istor
D'an 13 a viz Du 2010 e oa bet digoret ar Wikimammenn e brezhoneg.
Marwareg
Ne vez ket skrivet ar yezh-mañ, hag an dud a ra ganti dre gomz a implij kentoc'h an hindeg dre skrid.
N'he deus ar yezh-mañ statud ebet en India ha war digresk ec'h a an niver a dud a ra ganti, dreist-holl er c'hêrioù bras.
Carracci
Ganto e voe diazezet pezh a anver skol Bologna.
Hag ivez
En e oa José Caracci Vignati e-touez arzourien vrudetañ Chile.
Ouneg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo an ouneg (oune, ounge pe dapera) komzet gant tro-dro da 1 900 den (1990) e Bougainville.
Kanton Pont-'n-Abad
Betek 2015
Kanton Pont-'n-Abad a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Pont-'n-Abad a ya 6 kumun d'ober anezhañ :
Nenetseg
Div rannyezh ez eus:
Simekoueg
Ur yezh papouek eus skourr yezhoù papouek ar reter eo ar simekoueg (simeku) komzet gant tro-dro da 1.900 den (1980) e Bougainville.
Brun von Sachsen
thumb|260px|Brun Köln, arc'heskob Köln, evel ma'z eo poltredet en iliz Sankt Andreas e [[Köln.]]
Brun von Sachsen, pe Brun(on) Köln, anavezet ivez evel Brunon pe Bruno, ganet war-dro 928, marvet e Reims e 965, a voe arc'heskob Köln eus 953 ha dug Lotaringia betek e varv.
Eil mab Herri an Evnetaer, roue Germania, hag e bried Matilda Ringelheim, e oa Brun. Breur e oa da Otto, a voe an impalaer Otto I. Abaoe ma oa bihan e veze lâret dezhañ ez aje da veleg.
E 953, marvet arc'heskob Köln, edo Konrad, dug Lotaringia, ha deuñv Otto I, oc'h en em sevel ouzh e dad-kaer. Otto a anvas e vreur Brun da arc'heskob. Goude-se e faezhas Konrad, hag e roas Lotaringia d'an arc'heskob Brun.
Tutor Lotar ha mibien Huon Veur e voe.
617
Diwar-benn ar bloavezh 617 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 617
Kumuniezh kêr
Krouet e voe ar statud kumuniezh kêr (ent-ofisiel : communauté urbaine) dre lezenn an 31 a viz Kerzu 1966. Fiziet e voe dezho kazimant an holl galloudoù e-keñver aozadur ha diorroadur an tiriad. Ur galloud dizalc'h o deus e keñver tailhoù lec'hel ha donezonoù ar stad. Ar c'humunioù ezel eus ar gumuniezh kêr a fiz o galloudoù d'ar gumuniezh kêr. Peder a voe krouet e 1966:
-Lille (85 kumun enni)
-Strasbourg (28 kumun)
-Lyon (55 kumun)
-Bourdel (27 kumun)
Ur wech ezelet d'ur gumuniezh kêr eo kazimant dibosupl mont maez deusouti. Strishoc'h al liamm eget er gumuniezh kumunioù (communauté de communes) hag ar gumuniezh tolpad kêrioù zoken (communauté d'agglomération).
Kumuniezhioù kêr krouet diwezhatoc'h:
14 kumuniezh kêr a zo hiriv an deiz e Bro-C'hall. 10 a voe krouet neuze goude ar 4 gentañ:
-1968: Kumuniezh Kêr Dunkerque eo an hini gentañ krouet dindan youl an dilennidi (18 kumun)
-1970: Kumuniezh kêr ar C'hreusot-Monceaut les mines (16 kumun)
-1971: Kumuniezh kêr Cherbourg. (5 kumun)
Urumea
thumb|right|300px|Aber an Urumea hag ar [[Zurriola e kêr Donostia ]]
Kumuniezh kêr
Kumuniezhioù kêr krouet diwezhatoc'h:
-1972: Kumuniezh kêr Ar Mans (9 gumun)
Urumea
Ar stêr Urumea (diwar ar gerioù euskarek ur, «dour», ha mehea, «tanav») zo ur stêr eus Euskal Herria.