cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emgann Stalingrad
Un dachenn emgann dianav
Faziet e oa bet bras gant pennoù an argadenn a soñje dezho e vefe riset an difennerien dindan doug un dek a devezh, ar stourmoù e-kreizh kêr a bado 6 miz. Stalingrad a voe deuet da vezañ ar c'hentañ emgann kêr pe urban en istor mab-den (re Madrid pe Sebastopol n'o doa padet nebeutoc'h evit ur sizhun), an hini gentañ eo ivez o kemer plas war un dachenn greantel. Dre an endro nevez-se, ar Wehrmacht a goll darn e gounidoù:
Buan a-walc'h e voe merzhet gant lod ofiserien etre ne vefe ket un emgann aes, ofiserien an tankoù a wele mat e oa kudennoù bras o tont war-wel. Rediet e oa implij an tankoù tostik-tost eus ar palioù da dizhout pezh a lakae anezho da vezañ kizidik da tagadennoù an difennerien, memes pa oant oc'h implij armoù enep-tankoù lijer, kuzhet pe war an toennoù pe er rivinoù.
E-maez ar propaganda hag ar selloù romantel an emgann a oa unan euzhus, garv, ar soudarded a oa stanket ne oa ket tu dezho da gilañ ha mont war-raok a talveze da nebeutañ bezañ gloazet don paneveken ar marv.
Pazennoù an emgann
Emgann Stalingrad a oa bet ledet war 6 miz etre ar 17 a viz Gouhere 1942 betek an 2 a viz C'hwevrer 1943. An tu a zo da welet 4 pazenn disheñvel :
Dalc'hoù strategiel
Emgann Stalingrad a oa unan kêrel, an hini gentañ en istor mab-den. Tachenn Stalingrad a zo unan gant kalz greanterezh ponner evel uzin traktourioù Stalingrad ( STZ pe Stalingradski Traktorny Zavod) troet d'ar broduerezh kirri hobregonet T-34, uzin armoù Barrikady (Brezhoneg: Barikadenn, rusianeg: Кра́сные Баррика́ды) hep disoñjal ar greizenn metalerezh Here Ruz (rusianeg:КРАСНЫЙ ОКТЯБРЬ, Krasnyi Oktiabr').
An tri lec'h-se a oa bet dalc'hoù strategiel meur e-pad an emgann.
Dalc'h Barrikady
Etre ar 14 a viz Here 1942 betek an 18 a viz Du 1942 e voe argad araok ziwezhañ an Alamanted e kêr Stalingrad. 90% eus ar gêr a oa bet tapet gant lu an Trede Reich. Dindan urzhioù Hitler e oa bet soñjet implij unvezioù bihan niver met arbenikaet a-benn trec'hiñ da vat al Lu Ruz.
An dagadenn a vezo e-kostez su Emgann Stalingrad, Uzin armoù Barrikady a oa e-kreiz.
Lec'hiet dres e-tal an enezennig Zaïtsevski, an uzin Barrikady a oa deuet da vezañ ul lec'h talañ d'an argadennoù alaman a glaske tapout kêr Stalingrad. Ar jeneral Lioudnikov gant e 138vet divizion a oa staliet war un enezennig anvet eveltañ. an dachenn a oa 700 metrad war 400 metrad. Gant 1500 soudard e talc'hjont an dachenn.
Nepel diouto er su ar jeneral Gorishnyï gant ar 95vet divizion troadegiezh an dachenn da zerc'hel ne ra nemet 500 metrad treuzkiz. 1500 soudard a oa staliet aze, gant ul lod anezho o vezañ martoloded eus Flodad ar Reter neshañ.
Keit a ma voe tu e gendalc'has ouvrierien an uzin da broduiñ obuzennoù da implij en emgann. Pa dage an Alamanted e veze kemeret armoù gant an ouvrierien evit sikour d'an difenn betek gellet distreiñ d'o labour.
Argad, enep-argad a-bep tu e oa bet gwadus met an talbenn a chomas ar memes hini. Riset eo al lec'h gant ar bombezadegoù Stuka hag an taolioù-kanol. Pa veze echuet gant ar bombezadegoù e groge tagadenn an troadegiezh Alaman. An difennerien chomet kuzhet a zistro d'o postoù-difenn hag e groge an emgannioù.
Dalc'h uzin traktourioù Stalingrad
Etre ar 14 hag an 19 a viz Here 1942 e voe un argadenn a-berzh an Alamanted dre donedigezh an 305vet divizion war an dachenn emgann. An dagadenn a droc'h al linennoù difenn rusian e meur a lec'h. E norzh an uzin traktourioù Dzerjinski e vezo enkelc'hiet strolladoù-stourm al Lu Ruz, d'ar c'hornôg e-kostez an uzin armoù Barrikady e voe memestra. An uzin traktour a gouez e daou devezh, tizhet e voe ar Volga ha kregiñ a rae an Alamanted da vont e-barzh an Uzin Barrikady. An 62vet lu aoa troc'het e daou damm.
Unvezhioù stourm an 305vet Divizion a zo bet distrujet betek 70 %, n'eus ket mui an nerzh ganto da echuiñ gant krabanata an uzin Barrikady. Ouzhpenn-se, an difenn enep-tankoù soviedel a zo kreñvaet a-walc'h evit risañ an alamanted. Ar re-se ne c'hellont mui kaout d'ar muiañ 30 karr hobregon ouzh ar stourm. E-penn kentañ an emgann e oa bet taolet div divizion panzer gant harp unvezioù Sturmgeschütze (kanolioù arsailh).
E norzh ar stêr Mechteka, an nerzhioù soviedel eus ar strollad Ghorokov a zo o-unan e kêriadennoù Rynok ha Spartakovka. An tiriad-se difennet mat a vo ken bombezet ma voe lesanvet "Ar Verdun bihan"; Ar soviediz a zalc'ho mat eno betek fin an emgann.
Propaganda a-bep tu
Implij ar propaganda a voe uhel uhel e-pad an emgann, pep tu oc'h implij an emgann evit diskouez e oa gouest da vezañ trec'h war an enebour. Hizi-an-deiz c'hoazh e vez tuet an dud gant elfennoù propaganda bet krouet er mare-se.
Goude ar c'hentañ sizhunvezhioù a stourm, holl kazetennoù ar bed a grog da vont gant heuliañ darvoudoù an emgann. Mammenn ez eo d'ar propaganda, an daou du a zo dindan evezh ar bed, ar gêr a zeu da vezañ ur simbol bedel.
Dont a ra neuze en emgann da vezañ un arouez evit an daou du engouestlet, lakaet e vez neuze muioc'h-mui a nerzh evit bezañ trec'h. N'eo ket mui nemet un emgann milourel met ivez unan ideologel, arouezg, ekonomikel; ur brezel hollel gant an daou nerzh engouestlet a-bezh evit bezañ trec'h.
Ar sikour Amerikan
Evit ar propaganda eus tu ar soviediz ha gant ar Brezel Yen o kregiñ e voe chomet dammguzh e oa bet fonnus ar sikour amerikan e-pad Emgann Stalingrad met ivez e-pad holl mare ar brezel er reter. Graet e oa bet Lend-Lease (Brezhoneg: Prest-feurm) eus ar programm sikour-brezel sevenet gant ar Stadoù-Unanet e-pad an Eil Brezel-bed. E-penn kentañ ar pal a oa da gemer perzh er brezel met gant un doare dammguzh, gant tagadenn Pearl Harbor d'ar 7 a viz Kerzu 1941 ha donedigezh SUA er brezel e greskas ar sikourioù c'hoazh ha dindan un doare ofisiel.
Heuliadoù
Ar jeneral Von Paulus a oa deuet a-benn da zerc'hel dindan e grabanoù 9 dekvedenn eus Stalingrad met a-benn ar fin ne voe ket tu dezhañ da drec'hiñ nerzh kalon ar Soviediz nag o vrasañ niver, nag an nerzh teknikel brasaet dezho dre ar sikour amerikan.
Prizonidi brezel
D'an 2 a viz C'hwevrer 1943, muioc'h evit 91 000 Alaman a zo prizoniet, gant 2 500 ofiser, 24 jeneral hag ur marichal : Paulus. Ar c'hentañ wech ez eo en istor milourel Alamagn e vez prizoniet un ofiser gant ur renk ken uhel.
Al lu soviedel n'en doa ket prientet netra evit degemer kement a brizonidi, «an hanter anezho a oa marvet da nevez-amzer 1943» gouzañverien eus ur c'hementad a abegoù « dibosubl da dedermeniñ» etre « stad [...] truezeg [ar soudarded pa voent prizoniet], jahinerez boaz [...] ha feblijenn an dafariñ ».
Adsevel istorel
Lod adsevel istorel a vez graet e Rusia hiziv-an-deiz gant diaz, emgann Stalingrad.
Tizhog
Gerioù
Eunuk a deu eus ar gregach, eunouc'hos/ εὐνοῦχος, pe eus ar ger latin deveret, eunuchus. E latin e veze graet gant ar gerioù spado (eus ar gregach : σπάδων spadon), ha castratus.
Janed
Janed zo un anv-badez brezhonek a c'hoarvez eus brezhonekadur an anv-badez gallek Jeanne.
Doareoù all
Anaout a reer ivez ar stummoù all d'an anv:
Janed ha Yann
Eus an anv brezhonek Yann n'eus deuet stumm ebet a vije bet implijet, hag ar stummoù Yanna, pe Yannez a seblant ijinet nevez zo.
Er gwerzioù
Dek gwerz a gaver en anv-se e Gwerziou Breiz Izel Fañch an Uhel.
-seizh el levrenn gentañ.
-teir en eil levrenn
E Soniou Breiz Izel e kaver:
Jane
Edward Robert Hughes
Edward Robert Hughes (1851 e Londrez -1914 e St Albans) a oa ul livour rakrafaelour breizhveuriat. E-touez e livadurioù brudetañ emañ Midsummer Eve ha Night With Her Train of Stars.
Niz e oa da Arthur Hughes, ha deskiñ a reas ar vicher gant William Holman Hunt. Sikour a reas Hunt da livañ an daolenn anvet The Light of the World a c'haller gwelout en iliz-veur Sant Paol Londrez hag ivez The Lady of Shalott.
Hentennouriezh (Breizh-Veur)
Daoust da dagadennoù an Iliz anglikan ha d'e zisrannoù diabarzh e reas berzh an hentennouriezh en XVIIIvet ha XIXvet kantved, dreist-holl e Kembre hogen ivez e Kernev-Veur ma teuas John Wesley e-unan prezeg e 1781 e Lannwenep dirak un 20 000 den bennak.
E 1795 en em zisrannas da vat an hentennourion diouzh an Iliz anglikan.
Levezon he devoe an hentennouriezh war ar Strollad Frankizour.
Load kefridiel Iliz hentennour Breizh-Veur
Tipologiezh semantikel-kevreadurezhel
Tipologiezh APV kv. Tipologiezh SOV
Diorroet e oa an dipologiezh semantikel-kevreadurezhel (div. amañ APV) diwar an dipologiezh kent bet diorroet gant Joseph Greenberg anvet "tipologiezh hervez urzh ar c'hedrannoù" (saoz. constituent order typology, div. amañ SOV) diazezet war urzh ar rener ("S") ar renadenn ("O") hag ar verb ("V").
Hervez an deorienn-mañ eo chomet war-lerc'h an deorienn kent bet diorroet gant Greenberg, dreist-holl peogwir emañ diazezet war elfennoù yezhadurel europek disheñvel-krenn an eil re diouzh ar re all ("S", "V" hag "O") a c'hell bezañ didalvoud evit deskrivañ mont-en-dro yezhoù all.
Kentoc'h evit komz eus "S" hag "O" neuze e vez komzet gant an deorienn nevesañ-mañ eus "S" (rener ur verb amdranzitivel), "A" (graer ur verb tranzitivel) ha "P" (gouzañver ur verb tranzitivel).
O vont pelloc'h e c'hell bezañ kenstrollet "A" gant "S" evel elfennoù "renerel" hag "S" gant "P" evel elfennoù "absoloutivel" hervez bep o arc'hwel e degouezh pe degouezh yezhadurel resis.
Doareoù kavet an aliesañ
An darn-vrasañ eus holl yezhoù ar bed (85%) a ra gant ar sistem tranzitivel, o vont eus an urzh kavet an aliesañ d'an hini kavet ar ralañ:
Diaes eo avat renkañ ar yezhoù a ra gant ar sistem tranztivel (15% eus holl yezhoù ar bed), implijet gante meur a urzh kemm-digemm.
Kavadennoù
A-drugarez d'an dielfennadur-mañ e teu da vezañ sklaer ar fed ma teu arguzenn ur verb tranzitivel pellañ hec'h arc'hwel diouzh hini ar graer ("P") goude an arguzenn tostañ ouzh arc'hwel ar graer ("A") atav, hag amplegadurioù kognitivel e c'hellfe kaout ar gavadenn-mañ.
en:Talk:Word order
Chapel-Glenn
Chapel-Glenn ( La Chapelle-Glain e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
Palefarzhetː ouzh 1 en glazur e dañvouezenn ed en aour; ouzh 2 en gul e vilin-avel en aour; ouzh 3 en gul e rod dentek en aour ouzh 4, en glazur e gebrenn koñchek en aour; e-greiz-holl en geot e zaouarn start en argant.
Chihuahua (stad)
Chihuahua zo unan eus an 31 stad kevredet a ya d'ober Stadoù-Unanet Mec'hiko, en hanternoz ar vro. Chihuahua eo ar gêr-benn. Ciudad Juárez eo ar gêr vrasañ.
Hendrik Geeraert
thumb|left|Ar Ganzepoot en [[Nieuwpoort (Flandrez)|Nieuwpoort]] thumb|left|Henri Geeraert ouzh ur gartenn-bost
Hendrik Geeraert a zo bet ganet d'ar 15 a viz Gouere 1863 e Nieuwpoort ha marvet d'ar 17 a viz Gouere 1925 e Brugge.
Un haroz poblek mojennel eo e Belgia. Etre an daou vrezel-bed e teuas da vout an den-skouer ag eneberezh start ar siviled ouzh an aloubadeg alaman.
Pademelon Calaby
Pademelon Calaby (Thylogale calabyi) a zo ur bronneg godellek hag a vev e Ginea-Nevez.
Hendrik Geeraert
E-doug ar Brezel bed kentañ dija e teuas Hendrik Geeraert da vout brudet gant soudarded Belgia drek d’an Ijzer evel ar merdead a Nieuwpoort a zigoras ar skluzioù en Nieuwpoort e miz Here 1914, pezh a lakaas un harz da aloubadeg al lu alaman war Dalbenn an Ijzer.
Hendrik a zo bet ganet en niverenn 40 ag al Langestraat e Nieuwpoort. E dad, Augustinus, a oa ur pesketour "ag Island" hag e vamm, Anna Veranneman, ur vatezh hag un dantelezerez. Hendrik a labouras evel merdead war e dra. P'edo 24 vloaz e timezas gant Melanie Jonckheere e Veurne: eizh bugel a c’hanas dezhe. Mervel a reas en un c'hlañvdi e Brugge d’ar 17 a viz Gouere 1925.
Tro hanter miz Here 1914 e kejas ouzh unanad ar brezelijinourezh belgiat a ziwalle ar skluzioù e Nieuwpoort. Arvarus eo an traoù, an Alamaned a gemer Lombardsijde; tostaat a reont eus ar pontoù dreist d'an Ijzer. Divizet eo gant ar pennlu belgiat beuziñ polder Nieuwendamme (Nieuwpoort), pezh a zo bet graet d'an 21 a viz Here gant skoazell Geeraert.
N'eo ket trawalc'h: divizet eo d'an 26 a viz Here beuziñ ar vro etre Nieuwpoort ha Diksmuide. Karel Cogge a ro e skoazell. N'eo ket efedus an taol kentañ. Geeraert a zeu a-benn da gendrec'hiñ ar pennlu da lakaat da zigeriñ dor bras an Noordvaart (Kanol an Norzh) er Ganzepoot e Nieuwpoort: graet eo d'an 29 a viz Here. Al lu alaman a rank kilañ en ur lezel dafar-brezel ha korfoù-marv soudarded war e-lerc'h.
Roet e voe da Hendrik Geeraert Kroaz Marc'heg Urzh Leopold (en izelvroeg : Leopoldsorde, e galleg: Ordre de Léopold), uhelañ urzh milourel Belgia; dibaot-tre eo evit un den nann-soudard.
E 1950, e boltred a voe lakaet ouzh ur vilhetenn-vank 1 000 Lur Belgiat. Moullet e voe 203 075 000 skouerenn anezhi. Implijet e voe betek 1962.
Aguascalientes
Aguascalientes zo un anv-lec'h e Mec'hiko.
Eteokiprenezeg
An eteokiprenezeg zo ur yezh a veze komzet e Kiprenez e-pad Oavezh an arem. Ne oa ket ur yezh indezeuropean ha kar e oa d'an eteolemneg]] ha d'an etruskeg moarvat. Dazlennet eo bet un darn eus an testennoù skrivet er yezh-se gant ar silabenneg kiprenezat. Adalek an Xvet kantved kent J.K. e kevezas an henc'hresianeg gantañ hag ez eas da get er pevare kantved kent J.K.
An anv eteokiprenezeg a dalvez kiprenezeg "gwirion" pe "kiprenezeg orin". Gallout a reer tostaat anezhañ da anv an Eteokreteg. Implijet eo bet an daou anv-se evit komz eus ar yezhoù kentgresianek a veze safaret e Kiprenez hag e Kreta. Skrivet e veze an eteokiprenezeg gant ar silabenneg kiprenezat, ur skritur silabennek deveret diouzh al Linenneg A moarvat (dre al Linenneg C).
Dianav eo ar yezh-se war-bouez ur c'heriaoueg vihan testeniaekaet en enskrivadurioù divyezhek. Krafoù evel an ereadurezh, an troadurioù pe displegadenn ar verboù a chom ur c'hevrin. Depantout a ra an esaeoù troidigezhioù eus ar yezh pe eus ar strollad yezhoù implijet gant an droerien evel diazez d'o labour met ne zeuont ket da bennvat. Yezhoniourien zo a laka e oa kar d'an etruskeg ha d'al lemneg, ha lod all a soñj ez eo ur yezh semitek. Ar re na duont ket gant an eil kostezenn pe eben a ra anv eus ur yezh dianav komzet kent an henc'hresianeg. Abalamour d'an niver bihan a destennoù zo bet dizoloet ez eus kalz martezeadennoù n'int ket prouet betek-henn.
Testenn divyezhek Amathus
An enskrivadur Eteokiprenezek brudetañ zo un destenn zivyezhek engravet war un dar marmor du kavet war akropolis kêr Amathus war-dro 1913. Bloaziadet eo eus 600 kent J.K. ha skrivet eo e rannyezh atenat an henc'hresianeg hag en eteokiprenezeg diouzh an tu all. An destenn eteokiprenezek skrivet en arouezennoù kiprenezat zo skrivet eus an tu dehou betek an tu kleiz ; an destenn henc'hresianek skrivet e pennlizherennoù gresian, eus an tu kleiz betek an tu dehou.
Ster an enskrivadur n'eo ket sklaer. Seblout a ra ez eo un dedi graet gant ar geoded Amathus d'un den anvet Ariston Aristonaks.
An destenn c'hresianeg
An destenn c'hresiang a zo :
Ar geoded ag Amathus d'Ariston Aristonaks, un denjentil
Vogalenn serr a-dreñv plaen
Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn serr a-dreñv plaen treuzskrivet [ɯ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 316. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [u].
Eteokiprenezeg
Notennoù
<References/>
Vogalenn serr a-dreñv plaen
Gwelit ivez:
Hinterzungenvokal
Louis Mountbatten
Priñs Louis Battenberg, deuet da vout Lord Louis Mountbatten e 1917 ha Kont Mountbatten Birmania, bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1900 e Frogmore House nepell diouzh kastell Windsor (Breizh-Veur), marvet d'ar 27 a viz Eost 1979 e Mullaghmore (Iwerzhon), lazhet gant Lu Republikan Iwerzhon. Eontr e oa d'ar Priñs Philip Mountbatten, dug Dinedin, pried Elesbed II, rouanez Breizh-Veur, anezhañ amiral, penn amiral morlu Breizh-Veur, besroue Indez ha penngouarnour Republik India goude he dizalc'hidigezh e 1947.
Alain Bernard
Alain Bernard zo un neuñver gall. Ganet eo d'ar 1añ a viz Mae 1983 en Aubagne (Bouches-du-Rhône). = Buhezskrid =
E 2004 n'en doa ket gallet Alain Bernard mont da Aten evit kemer perzh er C’hoarioù Olimpek pa oa nammet gant ur mononukleoz hag un toksoplasmoz. Un nebeud mizioù war-lec’h, e Kampionad Frañs 2005. Gounezet en doa, a-gevret gant e genvroiz, muioc’h c’hoazh, e vedalenn etrebroadel gentañ er redadeg a-eilek 4 x 50 m neuial dieub er poull bihan da-geñver Euro. E 2006 en doa graet berzh-kaer. Gounit a reas, evit gwir, medalennoù nevez er poull bras hag er poull bihan e-pad kampionad neuierezh Europa. E Budapest da-geñver Kampionad Europa en doa pignet an neuier gall war an trede derez eus ar podiom da-geñver ar redadeg a-eilek 4 x 100 m neuial dieub. Daoust m’en doa loc’het evel ul luc’hedenn ha ma oa bet an hini kentañ o peurechuiñ an hedad kentañ e gourfenn ar redadeg 100 m neuial dieub e oa en em gavet da ziwezhañ, ken start ma oa bet an traoù evitañ.
Un nebeud mizioù war-lerc’h en doa gounezet e vedalenn hiniennel gentañ en ur c’hampionad bras da-geñver an Kampionad Europa er poull bihan Helsinki, e-lec’h ma oa bet en trede renk er redadeg 100 m neuial dieub. Aet e oa ar maout gantañ (medalenn aour) ivez er redadeg a-eilek 4 x 50 m neuial dieub. E fin ar bloavezh 2006 ne oa ket mui Alain Bernard aotreegad e CN Marsilha a oa bet dilzet kuit gantañ evit dont da vezañ ezel eus CN Antibes.
E miz C’hwevrer 2007 en doa pilet rekord 100 m neuial dieub Frañs er poull bras e 48’’81 (rekord kozh bet pilet e 48’’97 gant [Frédéric Bousquet]]. E-pad Kampionadoù neuierezh ar Bed 2007, a oa bet dalc’het e Melbourne, en doa gounezet ar vedadenn arem er redadeg a-eilek 4 x 100 m neuial dieub. Siwazh dezhañ, mankout a rae 2 gantvedenn eilenn evit kemer perzh e gourfenn ar redadeg 100 m neuial.
E 2007 e oa bet aozet Kampionadoù Frañs e Saint-Raphaël, m'en doa pilet rekordoù Frañs er redadeg 50 m ha 100 m neuial dieub. Gounezet en doa ar redadeg 50 m e 21’’76, ar pezh a ya d'ober an trede kasadenn graet er bed, gant 12 kantvedenn dale eus un eilenn war ar Rusian Alexander Popov a oa er renk kentañ. Evit an trede gwech en un nebeud mizioù en doa skoet rekord Frañs d’an traoñ e 48’12 ivez er redadeg 100 m e-pad ar c’hampionadoù-se. Deuet e oa, gwelloc’h c’hoazh, da vezañ an eil neuier herrañ eus an istor gant ar rekord-se.
Angus Young
thumb|Angus Young e [[2001]] Angus McKinnon Young, bet ganet d'an 31 a viz Meurzh 1955 e Glasc'ho (Bro-Skos), eo gitarour solo ar strollad hard rock aostralian AC/DC.
Guanajuato (disheñvelout)
Guanajuato zo un anv-lec'h eus Mec'hiko.
Gnaeus Julius Agricola
E vuhez
Ganet e oa e Forum Iulii (Fréjus hiziv) war dro ar bloaz 40 goude JK. Mab e oa da Julius Grecinus, eus an urzh senedourel, ha da Julia Procilla. Yaouank e oa pa grogas gant ar politikerezh ha pa glaskas enorioù an arme. Tribun ar bobl e oa e 66, praetor e 68, hag etre 70 ha 73, e oa e penn an XXvet lejion en Enez Vreizh. Anvet e voe da gannad an impalaer Vespasianus eus talek 74 betek 76, ha kaset e voe adarre da Vreizh e 77 evel gouarnour hag eno e chomas betek 84.
Angus Young
E vuhez
Angus Young, bidoc'hig e diegezh, en devoa kuitaet Bro-Skos asambles gant e dud evit dont d'en em staliañ en Aostralia e 1963, nepell diouzh Sydney. Gwell e voe dezhañ ar rock evit ar studioù, ha da 15 vloaz e tilezas ar skol. Krouiñ a reas e strollad kentañ, Tantrum, a-raok sevel ar strollad AC/DC asambles gant e vreur Malcolm Young. Seniñ a ra gant ur Gibson SG 1968, hag eñ gwisket, abaoe ar penn-kentañ, evel ur skoliad war al leurenn. Abaoe 1980 ez eo dimezet gant Ellen van Lochem, un Izelvroadez, ha bevañ a ra ganti en Izelvroioù.
Gnaeus Julius Agricola
E vuhez
Dimezet e oa bet da Domitia Decidiana, eus ur renk uhel.
Dre ma oa bet drouklazet e vamm ha gwastet gant soudarded Marcus Salvius Otho e 69, e savas a du gant Vespazian.
Ar Chapel-Nevez (Mor-Bihan)
Ar Chapel-Nevez a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
kantved
Ar Chapel-Nevez
Pademelon ar menezioù
Pademelon ar menezioù (Thylogale lanatus) a zo ur bronneg godellek hag a denn d'ur wallabi bihan hag a vev e Ginea-Nevez.
Emsav ar Bengaleg
Emsav ar Bengaleg (pe Bengali Language Movement), anavezet ivez evel Emsav ar Yezh (pe Language Movement) (ভাষা আন্দোলন}}; Bhasha Andolon e bengaleg), a oa ur strivadeg politikel e Bangladesh (anvet neuze Pakistan ar Reter), evit anaoudegezh ofisiel ar Bengaleg evel yezh ofisiel e Pakistan. Gant an anaoudegezh-se e c'hallje bezañ kelennet er skolioù hag implijet er gouarnamant.
Bwlch Llanberis
thumb|250px|Bwlch Llanberis. Bwlch Llanberis pe Nant Peris, zo un ode etre Llanberis ha Pen-y-pass en Eryri.
Emsav ar Bengaleg
Trec'h
A-benn un toullad bloavezhioù e rankas ar gouarnamant plegañ ha reiñ statud ofisiel d'ar bengaleg e 1956. E 1999 e voe diskleriet an 21 a viz C'hwevrer evel Deiz Etrebroadel ar Yezhoù Mamm gant an UNESCO, en anaoudegezh da stourm Emsav ar Bengaleg hag en enor da wirioù yezhel ar pobloù er bed a-bezh. Gant Emsav ar Bengaleg e voe kreñvaet ar vroadelezh vengali e stad Pakistan, hag e vugale eo ar c'hostezennoù broadel deuet diwezhatoc'h, evel ar 6-point movement, hag ivez Brezel-Dieubiñ Bangladesh e 1971. Ur gouel broadel eo an 21 a viz C'hwevrer, Deiz Emsav ar Yezh, e Bangladesh. Savet e voe monumant ar Shaheed Minar damdost da skol-veur medisinerezh Dhaka da eñvoriñ e stourm.
Istor
Ar broioù a zo anvet Pakistan ha Bangladesh hiriv ne oant nemet rannoù eus India en amzer an trevadennerezh saoz. Adalek an XIXvet kantved e oa bet embannet gant ar renerien bolitikel ha relijiel e oa Urdu an hini e oa lingua franca ar Vuzulmiz en India. E-touez an dud-se e oa Sir Syed Ahmed Khan, Nawab Viqar-ul-Mulk ha Maulvi Abdul Haq. , Urdu zo ur yezh indezarianek eus skourr ar yezhoù indeziranek, e tiegezh ar yezhoù indezeuropek. Levezonet eo bet gant ar perseg, an arabeg, hag an turkeg.
Pa'n em lede an Urdu e-touez Muzulmiz hanternoz India, ne voe da gentañ nemet Bengaleg gant re Bengal, ur proviñs e reter trevadenn India.
John Wesley
John Wesley a oa ur beleg anglikan hag un doueoniour saoz. Ganet e voe en Epworth e Lincolnshire d'ar 17 Mezheven 1703.
Gant ur strolladig anvet Klub santel (Holy Club) e labouras, da gentañ e diabarzh an Iliz anglikan, da neveziñ ar feiz kristen. Evel-se e krogas pezh a voe anvet an hentennouriezh
D'an 24 Mae 1738 en defe bet un doare "sklerijennadenn" he defe e lakaet da brezeg dizehan, evel ma reas da skouer e Lannwennep e Kernev-Veur e 1781.
Mervel a reas e Londrez d'an 2 C'hwevrer 1791.
Strelleg digenvez
Annez
Bevañ a ra al labous en hanternoz Norzhamerika.
Banniel Tamil Eelam
Diazezet eo banniel Tamil Eelam war arouez Tigred dieubiñ Tamil Eelam. Lakaet eo bet da vanniel broadel Tamil Eelam e 1990.
Arouezelezh
Diskouez a ra an tigr frankiz ar vro diazezet war hengounioù brezeliñ (Veera marapuhal) an Damiled. Pevar liv a zo gant ar banniel-se. Pep hini a dalvez un dra bennak:
Distrigoù Bro-Saoz
Abaoe dibenn ar bloavezhioù naogont int mui-ouzh-mui freuzet da vezañ kendeuezet gant ar c'hontelezhioù e Amaezhiezhioù unvan
Roll ar Pennoù Stad e 763
Pennoù Stad ar bloaz 762 - Darvoudoù ar bloaz 763 - Pennoù Stad ar bloaz 764 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
[[Rummad:Rolloù ar Pennoù Stad dre vloaz|Roll ar Pennoù Stad e 763]
Kanienn Dylife
Kanienn Dylife zo ur ganienn e-kichen Dylife, e Powys, e-kreiz Kembre. Er penn anezhi emañ lamm-dour Ffrwd Fawr, ma lamm ar stêr Twymyn.
Pademelon pavioù ruz
Ar pademelon pavioù ruz (Thylogale stigmatica) a zo ur bronneg godellek hag a vev e reter Aostralia hag e su Ginea-Nevez.
Kanienn Dylife
Ur wenodenn anvet Llwybr Glyndŵr (Gwenodenn Glyndŵr) a dremen nepell.
Irvilhag
Irvilhag a zo ur gumun eus Bro-Gernev e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Yezhoù direnk
Ur yezh direnk a zo anezhi ur yezh naturel a zo amsklaer he liammoù gant ar yezhoù arall, abalamour d'un diouer a fedoù peurliesañ. Ur stad amzeriat eo. Pa ne c'heller ket kavout kar ebet d'ar yezh goude studioù klok e vez renket e-touez ar yezhoù digenvez
Kensonenn ankoue
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn ankoue (saoz.: epiglottal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti ar ankoue da lec'h distagañ pennañ.
Setu ar c'hensonennoù gourlañchenn pennañ gant bep a arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Gundomar
Gundomar pe Godomar a oa diwezhañ roue ar Vurgonded. Mab Gundobad a yeas da roue goude ma oa bet faezhet e vreur Sigismund Burgondia gant ar Franked e 524. Gant skoazell an Ostrogoted e teuas a benn d'adaloubiñ e rouantelezh, met er fin e voe faezhet ha lazhet e 534 ha disrannet e voe rouantelezh ar Vurgonded etre ar rouaned frank.
Enezennig
Un enezennig pe un enezig a zo un enezenn vihan (liester enezennoùigoù pe, reishoc'h, iniziigoù). Etre an enezenn hag ar garreg eo. Bez 'zo re e-kichen un enezenn vrasoc'h pe re all e-kichen an aod. Un enezennig a c'hall bezañ ivez en ur stêr, a-wechoù e vez graet enezenn-dour anezhi. Pep muiañ an enezennigoù a zo diannez.
Miliadoù a enezennigoù a zo e Bae Ha Long e Vietnam. Ur c'hantad enezigoù zo en Inizi Kalzenez. Gant an tre e teu kalz enezennigoù war wel a-hed aodoù Breizh : Enez Tibidi da skouer.
Vogalenn digor a-raok ront
Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn digor a-raok ront treuzskrivet [ɶ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 312. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [a].
Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [œ], implijet evit treuzskrivañ ar Vogalenn damzigor a-raok ront.
Skouerioù
N'anavezer yezh ebet ma talvez ar vogalenn [ɶ] da fonemenn daoust ha ma vez kavet stank a-walc'h evel alofonenn an arc'hfonem |Œ| gant [œ].
Strelleg-stank
Ar strelleg-stank a zo un evn hirc'harek, Tringa stagnatilis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Eurazia.
Shoot them Up
Shoot 'em Up ("tenn da ziskar anezho"), berraet e STUP alies, a reer eus un doare c'hoari video ma ranker mestroniañ un dudenn, ur c'harr-nij brezel pe ul egorlestr. Hemañ a c'hall tennout bili-bann (bolodoù, bannoù lazer, taolioù flamm...). War en dro e vez ret dezhañ diwall ag ar bili-bann taolet gant an enebourien. Fiñval a ra ar skeudenn pe eus un tu kleiz betek an tu dehoù, pe eus an traoñ betek an nec'h.
Meur a hini zo brudet-tre. Ar C'hoari kentañ en doare STUP eo Space Invaders. Ar goulaouioù n'int ket dreist met evit ar c'houlz e oa un dispac'h. AR STUP! Piv, amañ, n'en deus ket c'hoariet gañtañ goude ar skol ? Piv n'en deus ket dilezet un emgav amourus evit redek betek an davarn dostañ a-benn dispign 2 lur gant ar c'hoari-mañ ? Er bloavezhioù 1990 e oa hogozik ur c'hoari Raiden e pep tavarn. Ar STUP brudetañ war Megadrive. Pa voe bet embannet e voe bet sebezennet ar gwask stlenn. E c'hrafikoù, e son, e c'hoarider o deus lakaet anezhañ da vezañ e penn ar STUPoù war ar megadrive...betek... Thunder Force IV Marteze ar c'hoari gwellañ war ar megadrive. Gwelloc'h war pep poent war Thunderforce III ha war pep Shoot'em up a oa bet war ar Super Nintendo (ar gonsolenn all a oa er bloavezhioù 9190). Spritoù ha spritoù a-leiz. Emgelc'hioù disheñvel mik eus ur bed betek unan all. Dezerzh, skorneg, egor didermen, emgann a-enep ul lestr-egor ramzel, kavioù, e-kreiz un emgann-egor. Pevar diwezh disheñvel ha bep ur sonerezh dezho.
Klaus Meine
300px|thumb| Klaus Meine e-kreiz sonerien all eus ar strollad Scorpions Klaus Meine a oa bet ganet d'ar 25 Mae 1948 e Wedemark, Hanover, Alamagn.
Kaner ar strollad Scorpions eo.
Ceolred Mercia
Ceolred Mercia a voe roue Mercia eus 709 da 716.
Mab e oa da Æthelred Mercia ha d'ur vaouez ha ne oa e wreg anavezet nemeti a-hervez. Roueet e voe goude dilez Cenred ha gwall yaouank e oa d'ar mare-se moarvat. N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn e vuhez hag an darn vrasañ a zo fall.
E 715 e stourmas tud Mercia ouzh Ine Wessex e "Woden's Barrow", met n'anavezer ket piv a c'hounezas. Ceolred a varvas er bloavezh war-lerc'h.
Kanton Montroulez
Betek 2015
Kanton Montroulez a yae peder c'humun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Montroulez a ya 11 kumun d'ober anezhañ:
Minerva McGonagall
Minerva McGonagall zo unan eus kelennerien Skol sorserezh ha strobinellerezh Kerambreoù e romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. E deroù an istor ez eo isrenerez ha kelennerez e karg eus koskoriad Gripi-Aour, ouzhpenn bezañ kelennerez war an treuzneuzierezh. Ezel eo eus Urzh ar Feniks ivez. Kroget eo da gelenn e miz Kerzu 1956. Soñjal a ra McGonagall ez eo an treuzneuzierezh unan eus an arzoù hud diaesañ ha dañjerusañ a gelenner e Kerambreoù.
Minerva McGonagall a zeu da vezañ renerez Skol sorserezh ha strobinellerezh Kerambreoù, war-lerc'h Albus Dumbledore pa'z a hemañ da anaon. Ne seblant ket e tigoro ar skol en-dro goude marv Dumbledore avat.
Dont a ra hec'h anv-badez eus Minerva, doueez ar furnez er vitologiezh roman. Dont a ra he anv tiegezh eus hini un istrogell eus an kantved eus Dundee, William Topaz McGonagall, a vez sellet outañ evel unan eus ar varzhed washañ e saozneg.
C'hoariet eo roll McGonagall gant an aktourez Maggie Smith e filmoù Harry Potter.
Rudolf Schenker
Rudolf Schenker a oa bet ganet d'an 31 Eost 1948 e Hildesheim, Alamagn.
Gitarour ar strollad hard rock Scorpions eo.
Breur Michael Schenker, gitarour MSG eo.
1281
Diwar-benn bloavezh 1281 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1281
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1281
Severus Snape
Severus Tobias Snape zo unan eus kelennerien Skol sorserezh ha strobinellerezh Hogwarts e romantoù Harry Potter skrivet gant J. K. Rowling. E deroù an istor ez eo kelenner e karg eus koskoriad Slytherin, ouzhpenn bezañ kelenner war an drammoù hud. Anaoudegezh a reer gantañ adalek al levr anvet Harry Potter ha maen ar furien (Harry Potter and the Philosopher's Stone), embannet e 1997, ha derc'hel a ra da gemer ur perzh a-bouez en avanturioù an haroz en holl levrioù. Anvet eo Severus Rogue e galleg.
Sellet e vez ouzh Snape evel unan eus tudennoù kempleshañ ha kevrinusañ Rowling, karet ha kasaet war un dro gant faned istorioù Harry Potter. Snape has evolved from a snide, unfair teacher who issues detentions or insults to pupils he least likes, into a pivotal character. En un atersadenn e teskriv Rowling ar c'helenner evel "un dudenn evel ma n'eus ket div".
E filmoù Harry Potter ez eo c'hoariet Snape gant an aktour saoz Alan Rickman.
Oposom-dour
An oposom-dour, pe yapok, (Chironectes minimus) zo ur bronneg godellek a vev e Kreiz ha Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad Chironectes.
Doareoù pennañ
Etre 25 cm ha 40 cm eo hirder e gorf hag etre 30 ha 40 cm hini e lost. Etre 500 g hag 800 g eo e bouez.
Ur c'hodell a gloz dindan an dour a zo gant ar par koulz ha gant ar barez.
Boued
En em vagañ a ra diwar pesked, gleskered ha loened-dour all.
thumb|left|250px|Tiriad an oposom-dour
Sant-Jili-Plijo
Sant-Jili-Plijo a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem en Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
"En glazur e ziv c'hregilhenn en argant, heuliet ouzh kab gant un drailhenn a deir pezh, hag ouzh beg gant ur greskenn, an holl en aour".
Robert Le Grand
Robert Le Grand (ganet e 1919 e Ploue - marvet d'an 13 a viz Kerzu 2008 e Gwenvenez-Penfaou) a zo un emsaver hag a rae kalz a draoù evit sevenadur Breizh er Baol.
E 1946 e krouas ar c'helc'h keltiek "Ar Vro Wenn", hag ar gouel brudet "Pardon ar Baol" e 1947. Eus 1955 da 1973 e oa bet sekretour melestradurel Kendalc'h. Krouet en doa ar gazetenn "Breiz" e 1956 ha Coop Breizh e 1957. Renet en doa Coop Breizh eus 1962 da 1982. Kemeret en doa perzh e digoridigezh "Ti Kendalc'h" e Sant-Visant-an-Oud hag abaoe 1981 eo melestrour eus Kendalc'h. Kolier an Erminig zo bet roet dezhañ e 1991.
Ergyng
Ergyng a oa ur rouantelezh kozh eus Kembre, er vro a zo breman Herefordshire, etre ar stêrioù Menoe ha Gwy. Enni e oa ivez un darn eus kontelezh Gwent, hag ar gêr roman gozh Ariconium (Weston under Penvard) e oa he c’hêr-benn gentañ moarvat. Eus anv ar gêr-benn e teu anv ar rouantelezh. Archenfield e voe anvet gant ar Saozon.
Adsavet e voe ar rouantelezh gant Erb ap Erbic ap Meurig, roue Gwent, evit e vab Pebiaw Gladrog ab Erb. E genderv, Gwrgan Fawr, e oa roue pennañ e remziad. War a greder, en deus renet war un darn vras eus Morgannwg, marteze betek ar stêr Nedd, er c'hornôg. Ne badas ket ar rouantelezh goude marv he roue diwezhañ Athrwys ha staget e voe ouzh rouantelezh Gwent gant ar roue Meurig, a oa dimezet da verc’h Gwrgant Fawr.
Gant ar Saozon e voe staget he douaroù un tammig a-raok aloubadeg an Normaned.
Exeter
250px|thumb|right|Exeter e Devon thumb|Iliz-veur Exeter Exeter (distaget /ˈɛksɨtər/) zo ur gêr e Devon, e Bro-Saoz, war lez ar stêr Exe. Pennlec'h kontelezh Devon. Karesk eo hec'h anv kerneveurek, ha Caerwysg hec'h anv kembraeg; bet brezhonekaet a-wechoù e Keresk pe Kerwesk ). War-dro 122 400 annezad a oa o vevañ enni e 2007. Hêrez eo da Isca Dumnoniorum, kêr-benn keoded Dumnonii, hag abaoe 1050 ez eo ivez sez un eskopti.
An anvioù
A. Isca. Rivet & Smith, p. 378 B. Exeter. Eilert Ekwall, p. 171
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Kêr Exeter
An Noz stergannek
An Noz stergannek a zo un daolenn diwar zorn an arzour nederlandat Vincent van Gogh. Livañ a reas ar pezh a wele eus e gambr en ti-diskuizh ospital Saint-Paul-de-Mausole e Saint-Rémy-de-Provence e miz Mae 1889. Abaoe 1941 emañ war ziskouez er Museum of Modern Art e kêr New York. Unan eus taolennoù brudetañ Van Gogh eo, goude ma kave dezhañ ne oa nemet ur studiadenn.
An daolenn
Melen ha glas eo al livioù implijet ar muiañ en daolenn. Van Gogh ne savas tamm tresadenn ebet a-raok stagañ gant an daolenn, marteze e reas ur brastres memes tra. Ar gwez siprez a livas da gentañ. Pa seller a-dost ouzh an oberenn e verzer ec'h implijas van Gogh livaj toazennek da livañ an oabl, ha lusket eo an doare da livañ. Toazennek eo ivez an doare ma livas an tiez en traoñ, padal ez eo disheñvel an doare ma livas ar menezioù, marteze e felle dezhañ aozañ un dachenn siouloc'h en daolenn. A-us ar menezioù ez eus ul lodenn sklaer : marteze ez eo latar. Un doare e oa d'an arzour da chom hep lakaat an daolenn en glas penn-da-benn. Soñjal a c'haller e kemmas mennozh van Gogh e-keit ma oa o livañ : daoust m'en doa miret lec'h en oabl a-benn lakaat stered n'en doa ket muzuliet mat pep tra. Diwar an unnek steredenn a zo e kreskas c'hwec'h anezho. Kreskiñ a reas ivez ar sklerijenn a zo tro-dro d'al loar. An tachadoù melen war an tiez a voe livet er fin ivez. Puilh eo bet an niver a zisplegadennoù diwar-benn an droellenn a zo en oabl. Gwelout a reer ivez n'eo ket bet livet an daolenn penn-da-benn : chomet eo gwenn ar mezher war ar c'hostezioù.
Istor an oberenn
E-pad an diskar-amzer 1888 edo van Gogh o chom en Arles, hag eno e savas un daolenn anvet Noz steredennet war ar stêr Ron. Tost bloaz goude, e miz Even 1889, e kemennas e felle dezhañ aozañ ur « studiadenn nevez eus un noz steredennet » hag un dresadenn a savas, diazezet war e daolenn.
E-kreiz miz Gwengolo 1889 e tresas ar studiadenn-se. O paouez bezañ gouzañvet ur barrad kleñved e oa (etre kreiz miz Gouere ha dibenn miz Eost). Ar studiadenn a gasas dre lizher d'e vreur Theodorus van Gogh.
Stalhille
220px|Ar gêriadenn
Stalhille en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur rann eus kumun Jabbeke eo bremañ.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|160px|An iliz katolik [[Yann ar Badezour|Sint-Jan-de-Doper]]
Pluverin
Pluverin a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
"En glazur, e lammell en aour, karget ouzh kondon gant ur vrizhenn erminig en sabel, hag heuliet ouzh kab ha lezioù gant teir manal ed en aour, hag ouzh beg gant ur vailhenn ivez en aour"
- Degemeret an 21 a viz Du 1997.
Brezelioù
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Scorpions
Scorpions zo ur strollad sonerien hard-rock, eus Hannover en Alamagn. E 1972 e oa bet savet o fladenn gentañ ganto. Brud o deus er bed a-bezh, dreist-holl abaoe ar bloavezhioù 80, a-drugarez da ditloù evel No One Like You e 1982 pe Rock You Like a Hurricane e 1984 hag ivez kanaouennoù o anv Still Loving You ha Wind of Change e 1990.
Er bloavezhioù 1990 n'o doa ket bet ar memes berzh ha ret eo bet gortoz ar bloavezhioù 2000 evit gwelet ar brud o tistreiñ adarre, dreist-holl gant sonadegoù dispar evel hini Wacken e 2006, e-kichen Hambourg(62 000 arvester) pe "Festival hañv Kebek" dirak ur 80 000 a dud bennak
Plankenn-ruilh
Ur plankenn-ruilh, pe planken-ruilh, pe skateboard (e saozneg), a zo ur benveg sport savet gant ur plankenn (pe planken) koad, dindanañ ez eus staget daou ahel (trucks) a zalc’h ar rodoù. Implijet e vez ar plankenn-ruilh evit pourmen pe evit ober fiñvoù liesseurt (tricks), e kêr pe e lec’hioù aozet a-ratozh, hag anvet skatepark. Ar re a implij plankennoù-ruilh a zo anvet skaterien, diwar ar ger saoznek skater.
Perzhioù teknikel ur skateboard
Ur plankenn-ruilh a zo dezhañ meur a damm : Penn ar plankenn a zo anvet nose (saozneg : fri), ar penn a-dreñv o vezañ anvet tail (saozneg : lost).
Troioù-kaer Tintin
Troioù-kaer Tintin zo ur rummad albomoù bannoù-treset krouet gant Hergé. Les Aventures de Tintin et Milou eo an anv orin gallek.
Plankenn-ruilh
Trick
Hiziv an deiz eo eo puilh an niver a drickoù. An hini aesañ eo an ollie (lamm) pe ar manual (ruilhal war ar rodoù a-dreñv nemetken, en ur chom stabil). A-raok ma vefe eus an ollie e lamme ar skaterien dre ober ur fiñv anvet boneless pe no comply : rankout a raent sevel ar plankenn dre skeiñ o zroad war al leur (pe gant an dorn evit ar fiñv anvet boneless).
Troioù-kaer Tintin
Troet hag embannet int bet e brezhoneg ivez. Daou albom brezhonek a voe embannet gant Casterman, anezhañ embanner orin an albomoù, hag ar peurrest gant An Here Unan eus ar rummadoù bannoù-treset brudetañ er bed eo troioù-kaer Tintin ha Milou : ouzhpenn 230 milion a albomoù zo bet gwerzhet en ur 100 yezh bennak.
Ar penndudenn eo Tintin, ur c’hazetenner yaouank, reizh ha kalonek. E gi eo Milou, ur fox-terrier gwenn. A-hed an albomoù e teu tudennoù nevez evel ar c'habiten Haddock, ar c'helenner Klaskato hag ar boliserien Ar Bras hag Ar Braz.
Plankenn-ruilh
Spot ha lezenn
Dieub eo spered ar skaterien, da lavret eo e soñj dezho e c’haller pleustriñ war forzh pe arrebeuri-kêr. Peurliesañ ne sav ket a-du ar re a ren ar c’hêrioù, ha setu perak e vez aozet muioc’h-mui a skatepark, gouestlet d’ar pleustriñ war ar skateboard pe war sportoù an arvar all. E meur a c’hêr ez eus bet savet lezennoù diwar-benn ar skateboard. E Pariz da skouer ez eo difennet implijout ur skateboard evit pourmen.
Troioù-kaer Tintin
Istor
Kroget e oa bet Troioù-kaer Tintin e 1929, er Petit vingtième, stagadenn evit ar re yaouank d’ar gazetenn velgiat Le Vingtième Siècle.
Plankenn-ruilh
Sport pe arz
Alies en em c’houlenner hag ur sport pe un arz eo mont war ur plankenn-ruilh. Ma’z eo gwelet evel ur sport e talvez e ranker pleustriñ alies a-benn tizhout ul live bennak ha gounit kenstrivadegoù. Ma’z eo gwelet evel un arz e talvez e ranker strivañ a-benn ober fiñvoù brav, tost ouzh an dañs.
Troioù-kaer Tintin
Istor
Kenderc'hel a rejont betek marv o oberour Hergé e 1983.
Albomoù
Gant Casterman e voe embannet hag adembannet an holl albomoù gallek. Divi gKervella (1957-2017) a savas an doareoù brezhonek, war-bouez pemp.
Plankenn-ruilh
An dilhad skater
Abaoe un dek vloaz bennak e weler e vez bepred gwisket ar skaterien gant t-shirtoù ledan ha bragoù ken ledan all. An doare “baggy” d’en em wiskañ eo. An dro-lavar "Big pants, small wheels" (bragoù bras, rodoù bihan) a gaver zoken e saozneg. Pouezus eo ivez ar botoù : tev int ha tev ivez o lasoù.
Gerioù saoznek
Dre ma teu ar plankenn-ruilh eus ar Stadoù-Unanet ez eo stank ar gerioù saoznek a implijer evit komz diwar-benn ar plankennoù-ruilh. Evit a sell ouzh ar fiñvoù (trick) e kaver : varial kickflip pe c’hoazh boardslide. Ar c'hrapennoù a vez anvet half-pipe pe quarter-pipe.
Sport an arvar
Peurliesañ e vez gwelet ar skaterien evel tud a ra ur sport arvarus. Heñvel eo ar skateboard ouzh an holl sportoù riklañ evel BMX, X-board, streetboard, longskate, surf, skimboard, windsurf, kitesurf ha snowboard.
Sant-Segal
Sant-Segal a zo ur gumun eus Bro-Gerne, e kanton Pont-ar-Veuzenn, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Ervoreg
Ervoreg (Erbray e galleg), a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"En glazur e ziv dreustell en aour, ha daou feul en sabel balirant"
Bet savet ar 7 Mae 1700 evit ar barrez, hag adkemeret gant ar Gumun ar 26 Mae 1989.
Vogalenn damzigor a-raok ront
Unan eus ar vogalenn a eil renk eo ar vogalenn damzigor a-raok ront, treuzskrivet [œ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 311. Klotaat a ra gant ar vogalennoù a gentañ renk [ɛ].
Disheñvel eo an arouezenn-mañ diouzh homañ [ɶ], implijet evit treuzskrivañ ar Vogalenn digor a-raok ront.
E brezhoneg e talvez ar vogalenn talvez ar [œ] da alofonenn an arc'hfonem |Œ| e vogalennou berr, d.s. "meurded" ['mœrdet] keit ha ma kavet an alofonenn [ø] e pa ver hir ar vogalenn, d.s. "''breur'" ['brø:r].
Snellegem
left|thumb|220px|Un ti-feurm ag ar Grennamzer
Snellegem en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel, a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur rann eus kumun Jabbeke eo bremañ.
Gwrezverk
Termenadur
An danvez a zo diazezet war atomoù ha gant molekulennoù, hag ar re-se o deus o-unan ur fiñv mui pe vui kreñv, fonnus (anvet "energiezh sinetek") ; emañ a zo kablus eus an temperadur a anavezomp (en un doare dieeun) en omp buhez pemdeziek.
Da skouer, pa gej daou gorf, e vez graet un eskemm termek kenetrezo. Ma vez ijinet ganeomp ur gastelodenn tomm hag un tamm kig yen e-barzh ; ar c'horf tomm a raio miliardoù ha miliardoù a kejadennoù mikroskopek gant ar c'horf all, betek ma vefe an daou c'horf a fiñv kement (kempouezet). E skiantoù fizikel e vez anvet ar fed boutin-se « tommder ». Un afer tost da-se eo ar gouloù o-lakaat de fiñval an elfennoù danvez-se da fiñval dre e energiezh e-unan...
Tu vefe skeudenniñ ar fed tommder-mañ evel miliardoù a volotennoù o en em skeiñ an eil war egile en egor, ar re kentraouetañ (tommañ) o reiñ lañs d'ar re all, hag ar re gorrekañ (yenañ) o gorrekaat ar re-all. Ne chom mui da soñjal eo an tizh-se an tommder evit peurechuiñ an daolenn.
Oposom skoazioù du
An oposom skoazioù du (Caluromysiops irrupta) zo ur bronneg godellek a vev e Suamerika (Brazil, Kolombia, Perou ha marteze Bolivia). Ar spesad nemetañ eo er genad Caluromysiops.
Gwrezverk
Ar gwrezverker, pe termometr
An termometr kentañ bet savet a zo termoskop Galileo Galilei, graet e 1597 (o implij perzhioù an tommder dizoloet gant Archimed). An termoskop zo graet eus klogorennoù-gwer enno ur memes volum a dourenn, met ganto ur mas disheñvel, en un duellenn leun a zour (pe alkool). Kemm a ra uhelder ar c'hlogorennoù-gwer gant an temperadur...
Oposom skoazioù du
Doareoù pennañ
War-dro 20 cm eo hirder e gorf hag etre 20 ha 30 cm hini e lost. Etre 200 g hag 600 g eo e bouez.
Gwrezverk
Ar gwrezverker, pe termometr
Ijinet eo bet ivez digantañ ur sistem termometr gant alkool (1593); met ne oa ket resis a-walc'h... Ur c'hantved goude (1730) e teue a-benn "René-Antoine Ferchault de Réaumur" d'en ober gant "spered ar gwin" (anv kozh an etanol).
Oposom skoazioù du
Doareoù pennañ
Gris-gwenn eo e vlevenn, gant ur roudenn zu war e zivskoaz hag e gein.
Gwrezverk
Ar gwrezverker, pe termometr
E-kreiz an XVIIIvet oa implijet dreist-holl termometroù gant merkur war un dereziadur kantvedel etre ar skornadur hag an aezhennadur an dour, abalamour da kavadenn Anders Celsius (1741). E gwellentez oa dreist-holl war ar plas kemeret gantañ : an termometr diwar an alkool a gemere kalz a blas. An disoc'h-se zo bet posupl rak d'ar c'havadennoù da heul : - E 1702, an astronomour Ole Roemer a sav un termometr gant alkool a roio d'an termometr e stumm a hiziv. - E 1717, ar skiantour alamant Fahrenheit (1686-1736) a eilpenn an alkool gant ar merkur.
Kensonenn darzh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn darzh (saoz.: glottal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an tarzh da lec'h distagañ pennañ.
Gwrezverk
Ar gwrezverker, pe termometr
Dibabet eo bet e Breizh e 1999 difenn gwerzh (hag e implij en ospitalioù) an termometroù merkur, rak d'o dañjerusted pa vezont toret. Hiziv an deiz e vez kentoc'h implijet termometroù elektronek pe IR...
Oposom skoazioù du
Doareoù pennañ
War-dro 14 devezh eo an dougen ha 2 oposom bihan a vez ganet e pep torad.
Kensonenn darzh
Setu ar c'hensonennoù tarzh pennañ gant bep a arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Gwrezverk
An unanennoù
En astronomiezh e vez anavezet un niver bras a unannenoù da "vuzul" an temperadur, met ar re pennañ, etrevroadel a zo ar re da heul ;
Oposom skoazioù du
Boued
thumb|left|250px|Tiriad an oposom skoazioù du
Gwrezverk
An unanennoù
Ar c'h/kelvin, eus arouez « K ». Un temperadur absolut eo ; ar 0 K eo ar mann absolut (par da -273,15 °C), ha 273,16 K a zo ar poent tridoubl an dour (da lavaret eo al lec'h ma'z eo gazek, dourennek, ha skornek e memes mare)
- Ar muzul e Celsius, eus arouez « °C ». Ar poent 0 eus ar skeul-mañ zo poent treuzfurmadur an dour e skorn (war an Douar d'an nebeutañ, ha da uhelder ar mor ; rak abretoc'h/goustadikoc'h e c'hoarvez ar reaktadur gant ar gwak, da skouer...). Merzet e vez 273,16K = 0,01 °C...
Goude e vez kavet ar "skeul kantvedel" etre 0° ha 100°. 0° o vezañ temperadur an dour dourennek ha 100° an dour aezhennaet... Kozh eo ar muzul ! Ar skeul Fahrenheit a zo c'hoazh implijet (rall memestra). 32 °F evit ar stad dourennek ha 212 °F evit an dour aezhennaet... Skeul Rankine zo hini Kelvin met rannet dre 9/5...
Dre-vras e vez implijet ar Celsius gant ar bobl, rak aesoc'h da derc'hel soñj ; met ar C'h/Kelvin lavaret "muzul absolut" a vez kentoc'h implijet gant ar skiantourien...
Erinaceomorpha
Erinaceomorpha a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged. Erinaceidae eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.
Genadoù
Iskerentiad Erinaceinae Iskerentiad Galericinae
Kanton Ploueskad
Kanton Ploueskad a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
Kumunioù
Kanton Ploueskad a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
Strelleg-Bartram
Ar Strelleg Bartram (liester: Strelleged Bartram) a zo un evn hirc'harek, Bartramia longicauda an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Bartramia.