cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jolly Roger
Orin
Ne ouezer ket eus pelec’h e teu an anv, ha tabut a sav diwar an orin anezhañ. Hervez lod e teufe an dro-lavar saoznek « jolly roger » eus ar galleg "joli rouge", rak ruz e oa banniel bagoù ar vorlaeron c’hall kentañ. N’eus prouenn ebet a gement-se. Peurliesañ e veze daou vanniel ouzh al listri morlaeron : unan gwenn ha du da gemenn da skipailh al lestr taget ganto e oa dav en em zaskoriñ hep stourm, hag unan all ruz hag a dalveze kement ha “d’an emgann”. Ar banniel ruz-se a voe implijet gant merdeadurezh Bro-C’hall ha hini Bro-Saoz, ha gant kourserien an div vro-se adalek dibenn ar XVIIvet kantved. Hervez istorourien saoz zo e teufe an anv-se eus ar saozneg "Old Roger", implijet evit komz eus an diaoul.
Skouerioù
Lod brasañ ar bannieloù kinniget amañ a zo bet ijinet n’eus ket pell zo, pe diazezet int bet war dielloù kozh ha damglok.
XIIIvet kantved
Bloavezhioù 1250 | Bloavezhioù 1260 | Bloavezhioù 1270 | Bloavezhioù 1280 | Bloavezhioù 1290
Brunembert
Brunembert a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
XIIIvet kantved
D'ar 1201 e krog an  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1300.
Erronkari-Zaraitzu
thumb|right|280px| Sede pelec'h emañ Komark Roncal-Salazar e [[Nafarroa.]] thumb|right|280px| Komark Roncal-Salazar e [[Nafarroa]]
Traoniennoù Erronkari-Zaraitzu, pe Roncal-Salazar hervez ar spagnoleg, pe ar Valles Pirenáicos Orientales, eo an anvioù roet d'ar c'homark e biz Nafarroa, anezhañ
Poblañs
Otsagabia eo ar gêr tudetañ, Isaba eo ar gumun vrasañ. .
Traoniennoù
<!--
Valle de Roncal
Está enclavado al nordeste de la comamrca, dispuesto de norte a sur y recorrido por el río Esca. Comprende siete villas: Burgui, Garde, Isaba, Roncal, Urzainqui, Uztárroz y Vidángoz y administrativamente está constituído en una mancomunidad una entidad local de carácter tradicional. Al Norte del valle está el valle de Belagua, que es el único valle glaciar de Navarra. Se formó por lenguas de hielo del glaciar de Larra. Dentro de él se encuentra la Mesa de los Tres Reyes el pico más alto de navarra, y otros picos como Lakartxela, Txamantxoia ... Es también uno de los macizos kársticos más grande en Europa.
Valle de Salazar
Esta entidad histórico-administrativa constituída como una Universidad En su parte norte se alza la sierra de Abodi (1520 m). Algunas alturas importantes del valle son el pico de Orhi (2018 m), Vileta (1408 m), Montenia (1237 m), Lizarraga (1204 m), Askomurrua (1026 m), Remendia (1381 m) y Aburua (1030 m).
El principal rio es el Salazar, que a su paso forma acantilados rocallosos y foces como la de Arbayun.
-->
Plelann-Veur
Anv
Gerdarzh ː
Aourgi roudennek
An aourgi roudennek (Canis adustus) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar c'hieged. Bevañ a ra e kreiz ha su Afrika.
Doareoù pennañ
Gris-gell eo blevenn an aourgi roudennek, gant ur roudenn wenn a-hed e bavioù a-raok hag a ya betek e zivlez. Gwenn eo beg e lost du. Pouezañ a ra etre 7 ha 15 kg ha muzuliañ a ra etre 60 ha 80 cm. Brasoc'h eo ar pared eget ar parezed.
Annez hag emzalc'h
Bevañ a ra an aourgi roudennek er c'hoadegoù dreist-holl met e gavout a reer er pradennoù hag er geunioù. Debriñ a ra amprevaned, frouezh ha krignerien bihan.
Gouennañ
Ar c'houlz-parañ a gemm hervez ar rannvedoù. E Suafrika e teraou e miz Even hag echuiñ e miz Du. Genel a ra ar parezed etre 3 ha 6 menn goude un dougen 57 - 70 devezh. O oad-gour a dizhont da 6-8 miz. Daouzek vloaz a c'hellont bevañ en natur.
Liammoù diavaez
An aourgi roudennek war Lioncrusher.com
Demeter
Demeter (henc'hresianeg : Δημήτηρ Dēmḗtēr) a oa unan eus doueezed al labour-douar ha doueez an eost, en Hellaz kozh. He far a oa e sevenadur ar Romaned, ha Ceres e oa hec'h anv.
thumb|220px|Demeter ha [[Persefone o reiñ da Triptolemos ar greun evit deskiñ labourat an douar d'an dud, kizellet en Eleusis, war-dro 440 kt JK, Mirdi broadel an hendraouriezh en Aten]]
An anv
E gregach e oa Δημήτηρ / Dêmếtêr, eus ar ger Γῆ Μήτηρ / Gễ Mếtêr, « an Douar-Mamm », pe eus ar ger Δημομήτηρ / Dêmomếtêr, « Mamm an Douar », eus ar ger δῆμος / dễmos, « an douar, ar vro ».
Yezhoù hokanek
Ur familh-yezhoù martezeus eo ar yezhoù hokanek (hokan) enni 28 yezh komzet e Mec'hiko hag e Kalifornia. Daoust ma'z eo kozh a-walc'h ar vartezeadenn hokanek, nebeudik a brouennoù eus he gwirionder a oa bet kavet. Daoust ma'z eo posupl ez eo kar an eil d'eben un nebeud eus ar yezhoù renket enni ne gred ket darn vrasañ ar yezhourien e c'hell an dra-mañ bezañ anataet. Implijet eo c'hoazh ar ger 'hokanek' da vodañ en un doare aesoc'h an niver bras a familh-yezhoù komzet er rannvro.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er familh-mañ:
Psophia crepitans
Psophia crepitans a zo ur spesad e-touz ar c'hwec'h a ya d'ober kerentiad ar Psophiidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadeier Amazonia (Brazil, Guyana, Gwiana c'hall, Kolombia, biz Perou, Surinam ha Venezuela).
Chrétien
Chrétien zo un anv-badez hag un anv-tiegezh gallek, hag a dalv kement ha kristen e brezhoneg.
Gwiraourien, politikourien ha tud an arme
Gant an anv bihan : Gant an anv familh :
Arzourien
Gant an anv bihan: Gant an anv familh :
Joul
Ar joul (arouez : J er Sistem unanennoù etrebroadel) a zo un unanenn a dalvez da vuzuliañ an energiezh, al labour hag ar wrez. Anv ar fizikour saoz James Prescott Joule a zo bet roet d'an unanenn.
An Drinded-Surzhur
An Drinded-Surzhur a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sine e departamant ar Mor-Bihan.
Yezhoù youmanek
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù youmanek (Yuman) ennañ 9 yezh komzet e Mec'hiko hag er Stadoù Unanet.
Troad delativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad delativel (saoz.: delative case, diwar al latin deferre; "degas") evit komz eus un droad a dalvez en un doare rik da verkañ ar fed ma kemm lec'h un dra bennak pe un den bennak o vont kuit diouzh ur c'horeenn, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "diwar" pe "eus" e brezhoneg.
Yezhoù youmanek
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Troad delativel
Implijet e vez an droad-mañ gant ar ster rik-mañ hag ivez gant sterioù astennet all (d.s. "diwar-benn") en hungareg, da skouer:
Liammoù diavaez
The delative case - a discussion of the delative case in Hungarian from HungarianReference.com.
Yezhoù eselenek-youmanek
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù eselenek-youmanek (Esselen-Yuman) ennañ 10 yezh komzet e Mec'hiko hag er Stadoù Unanet.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Gwrac'hig
Ar gwrac'higed eo an evned a ya d'ober ar genad Prunella, an hini nemetañ er c'herentiad Prunellidae. Krouet e voe e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Aerouant
Un aerouant, pe  dragon, zo ul loen a faltazi, dezhañ korf un naer vras, ur penn damhañval ouzh hini ur c'hrokodil alies, liespennek a-wechoù, skant warn e gorf, un divaskell outañ, gouest da nijal ha da dufañ tan.
Gwrac'hig
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Aerouant
Kavout a reer al loen-se e mojennoù meur a vro er bed.
Gwrac'hig
Tregont (30) isspesad en holl.
Aerouant
Doareoù an erevent
Hañval eo ouzh ur stlejvil, rak-se eo kar da loened an douar, hag ouzh ar re washañ, an naered drougoberius. Koulskoude eo ul loen eus an oabl ivez dre ma c'hall nijal.
1995
Diwar-benn bloavezh 1995 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Aerouant
Orin an erevent
De manière plus probable, les dragons apparaissent, sous une forme ou une autre, en même temps que les autres monstres de l'imaginaire. Les plus anciennes traces connues remontent à 6000 ans environ, dans une tombe néolithique de Xishuipo, site archéologique de la province du Henan, en Chine: formée de coquillages, sa forme se détache nettement aux côtés du défunt. La découverte de cette tombe date des années 1980. Une autre représentation, vieille de 2500 ans, constituée de briques de couleur, fut découverte sur les murs de la porte d'Ishtar, une des monumentales portes de Babylone.
1995
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1995
Aerouant
Orin an erevent
Cependant, il s'agit là d'une figure religieuse imaginaire, tout comme le sont le sphinx, les sirènes ou toute autre créature fabuleuse. Celles-ci s'appuient davantage sur des espèces animales existantes, que l'homme hybride à sa fantaisie, que sur la découverte d'un squelette gigantesque de dinosaure (il est d'ailleurs décrit comme "un animal fantastique (...) avec des griffes de lions, des ailes et une queue de serpent" dans le Larousse ). On trouve ainsi des monstres aux formes semblables, mais néanmoins différents, dans presque toutes les cultures antiques, et ces mythes se sont par la suite "contaminés" les uns les autres, pour s'approcher de la figure actuelle, désormais universelle.
1995
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1995
Aerouant
Dragon occidental
Dans la tradition occidentale (mythologie grecque, celtique et nordique), il s'agit d'une créature reptilienne ailée et soufflant le feu, évoquant souvent les principes chaotiques et primitifs. Nombre de héros ou dieux devront se mesurer à eux afin d'établir l'ordre sur le monde. Ce sont avant tout des créatures liées à la terre et au feu, symbole de la puissance des forces naturelles. Ils rejoignent par ces caractéristiques les anciennes créatures chthoniennes à l'allure de serpent des mythologies indo-européennes: Apollon combattait Python, Krishna rivalisait avec Kaliya , Rê luttait contre Apophis, … Ils garderont par la suite cet aspect sauvage à des fins plus matérielles la plupart du temps associées à la surveillance de quelque chose. Cette caractéristique est inscrite dans le nom même du dragon: l'origine du mot grec drákōn dérive de drakeîn, aoriste du verbe dérkomai  signifiant « voir, regarder d’un regard perçant ».
Dragons asiatiques
Contrairement à leur pendant européen, les dragons asiatiques, bien qu'associés aux forces de la nature, sont dangereux mais pas vraiment hostiles. Ils ne montrent pas le caractère souvent violent des dragons occidentaux. Ils diffèrent aussi de par leur apparence : ils sont plus fins et aériens et ne possèdent pas spécialement d'ailes. On retrouve une représentation fort semblable du dragon notamment en Chine, au Japon, en Corée et au Vietnam. Ses caractéristiques physiques et symboliques ne varient que de façon minime entre ces civilisations : esprits associés au climat, ils sont puissants et vénérés. On les associe régulièrement au pouvoir en place.
Analyse cryptozoologique du dragon
Dans un cadre cryptozoologique, plusieurs théories ont été émises, tentant de prouver l'existence des dragons, ou du moins de la rendre probable, en expliquant leurs particularités morpho-physiologiques en fonction des savoirs scientifiques actuels. Elles ne sont toutefois que supposées, ne reposant sur aucune recherche de preuves réelles comme c'est le cas pour l'existence d'autres cryptides tel que le Yéti. Ces hypothèses sont souvent regroupées sous le terme de dracologie.
Certaines questions sont récurrentes dans ce genre de projets telles que :
Dragons dans les œuvres modernes
Le dragon a été repris dans la littérature moderne et le cinéma, ainsi que dans les jeux de rôle (essentiellement ceux d'inspiration médiévale-fantastique).
Dans la littérature
La littérature fantastique donne souvent une part importante aux dragons. Le plus souvent l'image qui en ressort est en adéquation avec celle donnée par les mythes et le folklore européen. En ce sens les histoires modernes le représentent comme extrêmement intelligent, doué de parole et parfois associé à la magie. Le sang du dragon possède également des propriétés magiques comme par exemple dans l'opéra Siegfried, celui-ci devient capable de comprendre les oiseaux de la forêt. Il est généralement le gardien d'un trésor caché dans une citadelle ou une grotte (voire d'une princesse dans les contes). Cependant avec l'engouement du public pour les mangas et la culture asiatique, les dragons orientaux ont tendance à entrer dans l'imaginaire collectif occidental. Par exemple le roman de l'écrivain allemand Michael Ende, L'Histoire sans fin, adapté en film, étonna les spectateurs occidentaux en montrant un sage dragon dénué d'ailes et possédant une gueule de chien.
l'Univers de J.R.R. Tolkien
Dans l'univers inventé par J. R. R. Tolkien, les dragons sont des créatures maléfiques nées des œuvres de Morgoth au cours du Premier Âge en Angband. Le premier d'entre eux, surnommé le « Père des Dragons » s'appelle Glaurung. Bilbo le Hobbit est centré sur le dragon Smaug. Celui-ci a spolié les nains de leur royaume sous la Montagne Solitaire et a volé leur trésor. On y fait parfois référence comme un ver. Ce mot est employé car les premiers dragons envoyés par Melkor étaient aptères (sans ailes) et se déplaçaient en rampant (par exemple, Glaurung laisse une traînée de cendres derrière lui); le mot est resté pour décrire les dragons, mêmes ailés - lesquels ne sont apparus que lors de la guerre de la Grande Colère, à la fin du Premier Âge. Dans l'œuvre de Tolkien, les Dragons allient une avarice prodigieuse à une grande ruse. Ils aiment à amasser des richesses pour s'en faire un lit et dormir dessus, tel Glaurung à Nargothrond ou Smaug en Erebor.
L'Univers de Pern
Dans cette série de roman, les dragons sont les protecteurs d'une société futuriste ayant régressé à une organisation féodale. Ils sont créés par les humains à partir de créatures indigènes, grâce à l'ingénierie génétique.
Au cinéma
-->
Erevent brudet
Roll aerevent ha naered faltaziek
Arouez
Kemeret eo bet evel arouez meur a wech:
Yezhoù hokanek an norzh
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo yezhoù hokanek an norzh ennañ 13 yezh komzet er Stadoù Unanet.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Son ar chistr
Son ar chistr zo ur ganaouenn vrezhonek savet e 1929 e Gwiskri gant Jean-Bernard ha Jean-Marie Prima. Embannet e voe en ul levrig kanaouennoù gant Polig Monjarret e 1951. Un doare meulgan d'ar sistr ha d'ar merc'hed lirzhin eo, e gwerzennoù eizhsilabennek.
Brudet e oa bet gant ar c'haner Alan Stivell e 1970 dre ur bladennig, ha neuze e voe klevet er skingomz – kentañ klevet, e juke-boxes an ostalerioù hag en e bladenn vras Reflets. Adenrollañ a reas ar ganaouenn en e bladenn Again e 1993, ar pezh a zegasas muioc'h a vrud d'ar ganaouenn c'hoazh.
Adkemeret dre ar bed
Eus an holl ganaouennoù o deus graet brud Alan Stivell er bloavezhioù 1970 eo homañ hag a zo bet adkemeret hag enrollet ar muiañ gant arzourien all er bed, hag e meur a yezh : nederlandeg (1976), alamaneg (1977 ha 1980), italianeg (1980), rusianeg, spagnoleg ha saozneg (meur a zoare : 1995, 1998 ha 2003, All for one, kaset da benn gant Blackmore's Night, strollad Ritchie Blackmore ha Candice Night).
Komzoù
Daou zoare da nebeutañ zo anavezet : Son ar chistr evel kanet gant Alan Stivell, ha Ha ni 'yay c'hoazh da Gemperle, kanet gant Loeroù Ruz en o fladenn Ha c'hoazh unan !... (2003), a zo hengounel e bro an Oriant hervez a zo moullet e levrig ar bladenn.
Istor
Ur son breizhek e vije "Son ar Chistr"? Koulskoude e kaver ar son en alamaneg ivez.
Alamaneg
Un doare pe meur a zoare alamanek zo, anvet Was wollen wir trinken. Kemmañ a ra ar c'homzoù avat hervez ar gostezenn bolitikel.
Rías Medias
Rías Medias a vez lavaret a-wechoù eus ar rías, pe aberioù, e hanternoz Galiza, lakaet e-barzh kont ar Rías Altas peurvuiañ, hag a zo ar re gornôkañ anezho, entre Cabo Fisterra (er c'hornôg) hag Estaca de Bares (er reter).
Setu o anvioù, eus ar c'hreisteiz d'an hanternoz, hag a gornôg da reter:
Ac'haied
Ur bobl indezeuropat eus Henc'hres e oa an Ac'haied (Ἀχαιοί Ac'haioí en henc'hresianeg).
Istor
Deuet e oant eus ribloù ar Mor Du d'ober o annez da C'hres, war-dro an eil milved kent Jezuz-Krist. Kas a rejont ar Belaged kuit eus an toleadoù gwellañ a-raok bezañ kaset pelloc'h d'o zro gant an Dorianed ma voent rediet da gavout repu er Peloponnesos, dreist-holl en Ac'haia a zo bet anvet diwar o lerc'h. En o amzer e tiwanas kêrioù Argos, Mikene, Tirins, Pilos. Moraerion e oant, hag ober a raent kenwerzh gant Kiprenez, Egipt hag Enez Kreta. Goveliañ a raent an arem, doñvaat a raent ar c'hezeg. Anaout a raent ar skritur ha skrivañ a raent ur yezh henc'hresian war tablezennoù pri gant ur skritur a reer ar skritur linennek B anezhañ.
An anv
Ac'haied eo an anv a vez graet ar muiañ (598 gwech) eus tud Hellaz en Ilias hag en Odysseia Homeros. A-hend-all e vez lavaret Danaed (Δαναοί Danaoi , kavet 138 gwech en Ilias) hag Argived (Ἀργεῖοι Argeioi, 29 gwech en Ilias).
Meurganoù
En Ilias hag en Odysseia e vez kaoz eus an Ac'haied, evel pa vije bet graet an anv-se eus an holl Henc'hresianed. Anv zo eus Agamemnon, roue an Ac'haied, hag eus e lez e Mikene. Mont a reas ar roue da gerc'hat Elena, pried e vreur Menelaos, da gêr Droia (e gwalarn Turkia hiziv), goude ma oa bet skrapet gant an Droianed. Ha setu penaos e krogas brezel Troia, hervez ar barzh Homeros.
Richard Guerrero
Richard Guerrero, ganet d'ar 7 a viz Kerzu 1973 e Barcelona (Spagn), a zo ur mestrc'hoarier echedoù spagnol.
Ac'haied
Meurganoù
Koulskoude, n'eus bet kavet roud eus ar brezel-se nemet er vojenn a seblant bezañ bet savet gant ar barzh dall. Ma'z eus bet ur seurt brezel e vefe war-dro 1230 kt JK| hervez kavadennoù ar arkeologourien (sellet ouzh Heinrich Schliemann).
Richard Guerrero
E renk Elo (FIDE) a oa 2 267 e miz Gouere 2008.
Ac'haied
Kêrioù
Sevel a rejont kêrioù mogeriet gant mein ramzel, 5 m tevder dezho, ken e krede an Henc'hresianed e oant bet degaset gant ar Gikloped, ma reer "mogerioù kikloped" eus ar seurt mogerioù. Div zor a chom e Mikene, Dor al Leonezed an hini anavezetañ.
Enebourien
E dibenn an kantved kent Jezuz-Krist e voe aloubet un darn eus tiriad an Ac'haied gant an Dorianed. Distrujet e voe kêrioù Mikene, Argos ha Tirins.
Ac'haia
Ac'haia eo anv bro an Ac'heaned.
Samzun
Samzun zo un anv brezhonek, deuet eus an hebreeg, hag a reer eus daou zen
Kumun Sant-Samzun a zo ivez, war ribl ar Renk.
Ruzenn logigoù divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn logigoù divouezh treuzskrivet [s] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 132.
Kavet e vez stank-tre ar son [s] e-touez yezhoù ar bed, ha pa vez implijet ruzennoù gant ur yezh e vez implijet ganti hogozik atav ar son [s] ivez. Ral a-walc'h eo ar c'hensonennoù er yezhoù komzet en Aostralia dre vras ha ne vez implijet gante c'hwibanenn ebet, en o zouez ar gensonenn [s].
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [z] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
C'hwibanenn logigoù divouezh
Peurliesañ e vez distaget ar fonenn [z] evel ur c'hwibanenn logigoù divouezh
Ruzenn beg-logigoù divouezh
Gant yezhoù all avat e vez distaget ar fonem [z] evel ur ruzenn beg-logigoù divouezh, treuzksrivet dre implijout ur sin diakritel isisial hervez reolennoù al LFE:
Ruzenn logigoù divouezh nann-c'hwibanus
Ral a wezh e kaver ur ruzenn logigoù divouezh nann-c'hwibanus, hogozik atav evel alofennoù ur ruzenn dent.
Quintus Fabius Pictor
Quintus Fabius Pictor (war-dro 254 – war-dro 201 kent JK) a zo unan eus an istorourien roman goshañ. E gregach eo skrivet e oberenn.
Ouragan bras 1780
Sellet e vez ouzh Korventenn veur 1780 evel ouzh ar gelc'hwidenn drovanel varvusañ bet biskoazh er Meurvor Atlantel. E-tro 22 000 a dud a gavas o marv pa voe freuzet-lip Martinik, Sint Eustatius ha Barbados etre an 10 hag ar 16 Here. Miliadoù a dud a varvas war vor ivez.
Quintus Fabius Pictor
E vuhez
Ganet e oa en tiegezh roman brudet ar  Fabii. Evit e lesanv Pictor a zo cognomen abaoe amzer e hendad Caius Fabius Pictor a oa bet konsul dilennet en 302 (kent JK), hag a reas livañ santual an doueez Salus e Roma.
Ouragan bras 1780
Ar gorventenn
Skoet e voe ar mor Karib e-kreiz an Dispac'h amerikan (1765-1783). Ker e voe ar priz paeet gant lestrazoù Breizh-Veur ha Frañs a oa o keveziñ o-daou a-benn chom mestr war an takad. Strewet ha gwallgaset gant ar gorventenn e voe lestraz an amiral breizhveuriat George Rodney, a oa o treizhañ etre New York hag an Antilhez. En em gavet e Barbados e kavas an amiral e oa bet graet peñse gant eizh diwar an daouzek lestr-brezel en doa laosket war e lerc'h hag e oa marvet an darn vrasañ eus ar vartoloded e bourzh.
An ergerzher kaset di da c'houde evit priziañ ar reuz a gavas e oa chomet daou zevezh-pad ar gorventen war al lec'h. Ken bras e oa ar reuz ken ma kavas d'an ergerzher, e gaou, e oa bet ur c'hren-douar war un dro gant ar gorventenn. Peuzskubet e oa bet an enezenn. Dousennadoù a vigi-pesketa a vankas distreiñ. Kement familh war an enez, koulz lavaret, a gollas unan kar e-pad ar gorventenn.
Korventennoù 1780
Dibar eo bet koulzad ar c'horventennoù e 1780, pa c'hoarvezas teir c'horventenn a voe pennkaoz da marv mil den pep hini anezho da nebeutañ, an teir anezho e-kerzh miz Here.
Ur bloavezh rekord evit an tarchoù heol abaoe kantvedoù e voe 1780. E-pad kelc'hiad dreistuc'hek an heol e-tro 1775-1785 e c'hoarvezas un niver uhel ha divoas a gorventennoù - 3 war an dek vrasañ, 6 war ar 25 varvusañ renablet er pevar c'hantved a-raok Goude-se ne voe ket adkavet un niver ken bras a darchoù produet gant an heol a-raok begoù kelc'hiadoù 1958, ha 200-2002, al live hollek uhelañ gant an obererezh heolel en ur ober kantadoù a vloavezhioù.
Korventennoù er Meurvor Atlantel
E-touez ar c'horventennoù marvus-tre all er Meurvor Atlantel emañ Galveston (1900) ha Mitch (1998). Evit keñveriañ, nebeutoc'h eget 2 000 a dud a voe lazhet gant Katrina er bloaz 2005
Yezhoù tekistatekek
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù tekistatekek (Tequistlatecan) ennañ 2 yezh komzet e Mec'hiko:
Enez Amsterdam
Enez Amsterdam (Île Amsterdam e galleg) zo un enezenn perc'hennet gant Bro-C'hall e su Meurvor Indez. Gant Enez Sant-Paol, 85 km pelloc'h er su, ez a d'ober distrig Inizi Sant-Paol hag Amsterdam, unan eus pemp distrig Douaroù Aostral hag Antarktikel Frañs. Ar pevar all zo: Crozet, Inizi Kergelenn, Douar Adélie, hag an Inizi Strewet.
Martin-de-Viviès eo anv ar pennlec'h.
Traonienn Zaraitzu
thumb|280px| Sede pelec'h emañ Traonienn Zaraitzu e [[Nafarroa.]] thumb|280px| Ar [[stêr Zaraitzu a ro hec'h anv da Draonienn Zaraitzu, e Nafarroa.]]
Traonienn Zaraitzu (Zaraitzu ibarra en euskareg, valle de Salazar e spagnoleg) zo un draonienn e Pireneoù Nafarroa, er c'hornôg da draonienn Erronkari, ha ganti ez a d'ober komark Roncal-Salazar.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus Zaraitzu, hag a dalvez kement ha halegoued, halegeg, eus ar ger euskarek sahats, halegenn).
An anv-se ivez zo bet roet d'ar stêr Zaraitzu.
Nicolas Genka
Nicolas Genka (Eugène Nicolas hervez e anv ofisiel), a zo ur romantour ganet e 1937 e Kemper ha marvet d'an 12 a viz Genver 2009 e Nogent-sur-Marne. Kreizennet eo e oberenn, un oberenn berzet gant ar Stad c'hall, war tem ar gwadorged.
Traonienn Zaraitzu
Gerdarzh
Lavaret e vez zaraitzuar eus an dud en euskareg, ha salacencos en spagnoleg.
Nicolas Genka
Buhez
E vamm a oa Alamanez pa oa breton e dad hag e voe desavet Eugène Nicolas e Breizh. Bez' e oa amezeien evit disprizout e vamm pa oa ur vaouez estren. Pa voe 21 ez eas da vrezeliñ da Aljeria evel klañvdiour. Ur wech distro d'ar vro e 1961 e savas ur romant dindan 10 devezh, L'Épi monstre (An danvouezenn aerouant) evel m'en dije savet ur pezh jazz hervezañ. Istor ur familh gant un tad ha div verc'h, dezho darempredoù gwadorgedel a gas unan anezhi d'ar marv. Pa ne oa ket bet degemeret e zornskrid gant 13 ti-embann, Christian Bourgois a asantas ma voe lakaet anezhañ da vezañ moullet evit an ti-embann Julliard. dindan an anv-pluenn "Nicolas Genka", gant ur rakskrid gant Marcel Jouhandeau. Ken mat eo ar werzh ma'z eus kaoz da sevel troidigezhioù ha krouet ez eus ur priz lennegel gant Jean Cocteau evit garedonañ an oberour, Priz an "Enfants terribles" (Bugale dizurzh), diwar anv ar film brudet savet gant ar barzh. Ha pa oa bet ur werzh vat e-pad 6 miz e tivizas ar Stad, e miz Gouere 1962, e oa al levr un dañjer evit ar yaouankiz hag e oa da vezañ berzet hervez lezenn 1949 diwar-benn gwarez ar yaouankiz. Dizalbadet eo bet ti Niclas Genka e-kichen Kemper ha lakaet eo bet an tan en e levrioù. Ne gav ket harp ebet digant André Malraux, daoust m'eo bet soutenet gant meur a skrivagner. An eil romant,  Jeanne la Pudeur a dap kaout ur priz all, unan brudet-tre, ar Priz Fénéon, met berzet eo diwar ur varnadenn-justiz. Er romant-se e veze kontet istor ur c'hast deuet d'he c'hêriadenn en-dro, ur wech gant un den du hag ur wech all gant un den melen. Ne c'hell ket kendelc'her gant ar sevel romantoù hag eo rediet d'ober mil vicher. E 1999 o deus embannet daou di-embann an daou romant berzet hep kaout trubuilh a-berzh ar Stad. E 2001 e lakaas Nicolas Genka ur trede romant er-maez, Les premières maisons de ville (Ar c'hentañ tiez-kêr).
Traonienn Zaraitzu
Kumunioù
7 kumun zo en draonienn. Menegiñ a ranker ivez 260px|thumb|left|Tier dirak ar stêr Zaraitzu en Otsagabia
Nicolas Genka
Pouez Nicolas Genka
Un tonkad arouezel zo bet d'ar "skrivagner mallozhet" er mare ma oa kreñv galloudoù ar velestradurezh gall e-keñver oberennoù an arzourien dre an abeg ma c'hellfe bezañ "lakaet ar yaouankiz en arvar". Dindan prezidantelezh Valéry Giscard d'Estaing e voe dispennet an darn vuiañ eus ar c'hengorioù a blede gant al lennegezh hag ar sinema. Chom a rae al lezenn 1949 da dalvezout memestra Koulskoude e oa bet anavezet perzhioù mat Nicolas Genka ha nerzh e eztaoladurioù, pa oa soutenet gant ur bagad skrivagnerien vrudet.
Komzoù Nicolas Genka
E Genver 1999 e voe goulennataet Nicolas Genka gant Viviane de Tapia evit ar [ kelaouenn|gelaouenn]] Art-Press. Disklêriañ a reas div gomz a-bouez-bras: ''«An holl gounnar am boa enkorfet a-hed Brezel Aljeria a zo bet an abeg bras evit ma stil, talm ma skritur. Ur gounnar na oa posupl da zen kemer e berzh, dreist-holl da dud ar metoù lennegel e oan o taremprediñ hag e oa al levr-se (An danvouezenn aerouant) ur seurt luc'hskeudenn tennet eus ma gwad o virviñ er prantad-se.»'' Ne oa ket diseblant ouzh ar brezhoneg: ''«Gwad keltiek zo din koulz ha gwad alaman a-berzh ma mamm hag a zo bet an den a spered harzouriezh am eus tro da anavezout. Me, n'eus broadelezh ebet ganin pa'm eus kemeret ar galleg, ar yezh on bet rediet da zeskiñ gant ma mamm-gozh pa ne oa ket houmañ evit gouzañv ar brezhoneg, met, pa oan bihan e kave din e oa ken koant ar yezh-se, diguñv a-wechoù, un deneridigezh diguñv dezhi.»''
Macriani
Macriani a zo anv tri alouber roman a arnodas da ziskar Galian. Int a oa :
Nicolas Genka
Oberenn
Tri romant a zo chomet diembann e Bro-C'hall.
Cabo Fisterra
thumb|Cabo Fisterra
Cabo Fisterra zo ur beg-douar 3 km hed hag un uhelenn e greunvaen hag a sav betek 600 m a-us d'ar Meurvor Atlantel, e Fisterra, e proviñs A Coruña e Galiza. Ul lec'h brudet eo, hag un arouez eus ar vro.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus al latin Finis Terræ, “penn ar bed”, un anv a vagas meur a vojenn.
Kornokañ
Koulskoude, n'eo ket ar beg-douar pellañ er c'hornôg e lodenn gevrandirel Europa, rak Cabo da Roca, e Portugal, an hini eo; n'eo ket an hini pellañ e Galiza nag e Spagn ivez, rak Cabo Touriñán an hini eo.
Kartenn eus Cabo Fisterra|thumb|left
Hervez skridoù zo e vije ar memes lec'h evel Promontorio Nerio an douaroniourien roman, met lod a gav dezho eo en Ara Solis emañ, ma veze azeulet an heol.
Un tour-tan zo, savet e 1853, 17 metrad uhelder dezhañ, hag ar gouloù anezhañ, a zo 143 metrad a-us d'ar mor, a daol sklêrijenn war-hed 30 milmor.
Bileg
Ur yezh indez-aryek eo ar bileg (bhili भीली) komzet e kreiz-kornaoueg India, er vro er reter da Ahmadabad, kar eo d'ar Goudjarateg ha d'ar yezhoù rajasthanek.
Cabo Fisterra
Emgannoù e Cabo Fisterra
thumb|250px|Tour-tan Cabo Fisterra.
Bileg
Skrivet e vez gant un adstumm eus ar skritur devanagari.
Cabo Fisterra
Emgannoù e Cabo Fisterra
Tri emgann war vor zo bet etre Saoz ha Gall hag a zo anavet evel  Emgann Cabo Fisterra.
Peñse
Er-maez d'ar beg-douar-se eo e c'hoarvezas peñse al lestr Prestige.
Dastumad Borghese
Dastumad Borghese a vez graet eus un dastumad pezhioù arz, eus an Henamzer dreist-holl, graet gant ar c'hardinal Scipione Borghese (1587 - 1633), a oa niz d'ar pab Paol V, e penn kentañ ar XVIIvet kantved e Roma. Met delwennoù ha livadurioù eus an amzer-se a oa ivez, oberennoù diwar zorn mistri evel Caravaggio, Raffaello, pe Tizian, prenet gant ar c'hardinal, evel an div zelwenn penn-ha-bruched gant Gian Lorenzo Bernini.
Bodet e oa an delwennoù marmor-se en ur genkiz pinvidik e diavaez Roma war an dorgenn Pincio. Etre 1778 ha 1784 e lakaas Marcantonio IV Borghese (1730 - 1800) kinnig an dastumad en un doare diouzh giz an amzer, gant skoazell an tisavour nevezklasel A. Asprucci.
En 1807 e voe prenet un toullad mat a bezhioù eus an Henamzer gant Napoleone Buonaparte digant e vreur-kaer, ar priñs Camille Borghese (1775 - 1832). Met an darn vrasañ eus an oberennoù a c'haller gwelout er Galleria Borghese, e Roma.
Scipione Borghese
Ar c'hardinal Scipione Borghese a oa un dastumer oberennoù arzel eus arre bouezusañ, eñ an hini a stagas gant an dastum hag a vernias ar muiañ a bezhioù. Deskrivet e oa bet e zastumad war un ton barzhonius e 1613 gant Scipione Francucci.
E 1607 e voe roet d'ar c'hardinal, gant ar pab, 107 taolenn kemeret eus stal al livour Cavalier D'Arpino.
Er bloavezh war-lerc'h e voe tennet Deposition Raffaello e-kuzh eus chapel Baglioni en iliz San Francesco e Perugia, ha kaset da Roma d'ar c'hardinal Scipione gant ur motu proprio a-berzh ar pab, met diwezhatoc'h e rankas bezañ kaset en-dro.
Yezhoù salinanek-seriek
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù salinanek-seriek (Salinan-Seri) ennañ 2 yezh komzet e Mec'hiko hag er Stadoù Unanet.
Dastumad Borghese
Kreskoù all
E 1682 e teuas ul lod eus hêrezh Olimpia Aldobrandini en dastumad Borghese ; e-barzh e oa oberennoù eus dastumadoù ar c'hardinal Salviati ha Lucretia d'Este.
Ar Villa Borghese
Er Villa ez eus c'hoazh un toullad mat a bezhioù eus an dastumad, evel ar Galleria Borghese. Kalz a zelwennoù zo war ziskouez eno, tre el lec'hioù a oa bet lavaret o lakaat neuze, evel oberennoù kentañ Gian Lorenzo Bernini.
Bernini collection
<!-- The small collection of works by Bernini (whose first patron was Scipione) comprises a large proportion of his lifetime output of secular sculpture; in this collection one can see the sponsored Bernini mature from juvenile, but talented works, such as the Goat Amalthea with Infant Jupiter and a Faun (1615) to his supreme and dynamic Apollo and Daphne (1622–25) and David (1623), considered seminal works of baroque sculpture. In addition, the gallery contains three busts, two of Pope Paul V (1618–20) and one marvelously conversive and stunningly innovative portrait of his patron, Borghese (1632). Finally it has some early, less successful, somewhat mannerist, but masterful works such as Aeneas, Anchises, and Ascanius (1618–19) and the Giambologna-emulating Pluto's Rape of Prosperpine (1621–22), and also a personal, somewhat emotionally muddled allegory of Truth Unveiled by Time (1646–52).
E Mirdi al Louvre
E 1807, due to financial difficulties and under pressure from his new brother-in-law Napoleon Bonaparte, Camillo Filippo Ludovico Borghese sold 344 antiquities (154 statues - including some major examples -, 160 busts, 170 bas-reliefs, 30 columns and various vases), from the collection to the French state at below their market price. These pieces, which now reside at the Louvre Museum, include:
He replaced them in the Villa with other pieces from excavations on Borghese property (eg the Gladiator Mosaic, found in 1834) and paintings from his residences' stores and cellars, so that already by the 1830s these gaps seem to have been filled the collection was despite the losses still reckoned as one of the world's finest. Camillo even bought Correggio's celebrated Danäe in Paris in 1827.-->
Jean Racine
Jean Racine a zo bet ganet d'an 22 a viz Kerzu 1639 e La Ferté-Milon (bremañ e departamant an Aisne e Bro-C'hall), ha marvet d'ar 21añ a viz Ebrel 1699 e Pariz (Bro-C'hall).
Ur skrivagner c'hoariva gall ha gallek eo. Gant Corneille ha Molière eo skeudenn al lennegezh klasel gallek ar.
Un den deol ha devot e oa, dindan levezon kouent Port-Royal.
Arbennigourien
Unan eus ar gwellañ arbennigourien war oberenn Racine eo Jean Rohou, bet kelenner e Skol-Veur Roazhon 2.
Martin-de-Viviès
Martin-de-Viviès eo anv pennlec'h Enez Amsterdam, un enezenn perc'hennet gant Bro-C'hall e su Meurvor Indez. Un diazlec'h skiantel eo gant un ugent a dud e-barzh.
Kelf (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kelf pe pennrann (saoz: stem) evit komz eus un elfenn morfologel diazez a dalvez evit an deveradurezh yezhadurel.
Ur c'helf a c'hell bezañ kevatal d'ur wrizienn met n'eo ket dre ret dre ma c'hell ur c'helf bezañ liesvorfemek keit ha ma rank ur wrizienn bezañ unmorfemek, da skouer:
Er yezhoù dezrannel evel ar sinaeg e klot peurliesañ ar c'helf hag al lemma, da lâret eo stumm boas ur ger, da skouer dindan ar stumm a gaver da bennger en ur geriadur.
E yezhoù all avat ne vez ket kavet nemeur kelfoù implijet dreze o-unan evel gerioù boas (lemmaoù) pe gwezh ebet. morfemoù distag int, da skouer e spagnoleg
Kensonenn diweuz dre dostaat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel eo ar gensonenn diweuz dre dostaat mouezhiet treuzskrivet hervez reolennoù LFE dre ouzhpennañ ar sin diakritek ispisial evit lakaat an diforc'h gant gensonenn diweuz dre daravat mouezhiet [β] evel-hen: [β̞].
Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.
Syagrius
Afranius Syagrius, ganet e 430 ha marvet e 486 pe 487, a oa ur jeneral galian-ha-roman e hanternoz Galia ar {{Vvet kantved]].
Mab e oa da Aegidius, magister militum per Gallias, a oa deuet a-benn da zifenn hanternoz Galia goude freuzet Impalaeriezh roman ar C'hornôg. E 464 e varvas Aegidius.
Istorourien zo{{Kaoz dispis}} a lavar e oa mab da Aetius, a voe trec'h war an Huned e 451. War un dachennad galian-ha-roman etre ar stêrioù Somme ha Liger e rene Syagrius marteze, hervez an istorour Léon Fleuriot, gant skoazell pennoù-brezel brezhon evel Riothamus. E Soissons e oa e gêr-benn. Ne oa ket klok e c'halloud zoken er rannvro-se, war a seblant{{Kaoz dispis}} avat, rak gant ur penn-brezel brezhon e oa dalc'het Bleaz.
N'ouzer ket petra e oa e ditl. Gregor Teurgn a ra Rex Romanorum ("Roue ar Romaned") anezhañ, met estrañjour d'ar c'hustumoù roman eo an titl-se. Ar gwirheñvelañ eo e raed dux ("bleiner") anezhañ hag e oa ar pezh a anvfed un tiern a vrezel hiziv.
Eus 464 betek 484 e renas ha, da gentañ, un nebeud berzhioù en doe a-enep ar varbared. Gant skoazell Childeric e kasas kuit ar Saksoned a oa en em staliet e traonienn al Liger. Broc'hañ a reas neuze gant ar Franked ha, ma kreder Léon Fleuriot, o c'has kuit a reas eus Galia an Norzh war-dro 470.
E 486 avat e voe argaset gant Hlodwig a oa aet da roue ar Franked war-lerc'h Childeric hag en doa adunvanet e bobl. Faezhet e voe Syagrius en emgann Soissons ha Hlodwig a berc'hennas e rouantelezh. E rouantelezh ar Vizigoted e repuas Syagrius met o roue Alarig II a vac'has anezhañ a-raok e zaskor d'ar Franked.
E 487 e voe dic'houzouget e kuzh gant Hlodwig, hervez Gregor Teurgn.
Keres
Keres (Ceres e latin, Cerere en italianeg) e oa doueez ar mediñ hag an eost, kevatal d’an doueez hellazat Demeter.
Orin an anv
Dont a rafe an anv eus ur wirizienn indezeuropek "ker" a gaver er gerioù "krouiñ" ha "kresk".
Mojenn
Keres a oa merc'h da Sadorn hag Ops, gwreg ha c'hoar da Yaou, mamm da b-Proserpina o merc'h, c'hoar da Juno, Vesta, Neptun ha Pluton.
Gwelet e vez en oberennoù arzel gant ur vazh-roue, ur banerad bleunioù ha frouezh, hag un torkad ed.
Paeronez eo ivez da gêr Enna, e Sikilia. Hervez ar vojenn he devoa goulennet digant Yaou lakaat Sikilia en neñvoù. Abalamour ma'z eo tric'hornek an enez e voe krouet steredeg an Tric'horn.
Daouzek skoazeller
Keres he devoa daouzek doueig dindani d'he sikour, d'ober war-dro al labour-douar:
Lennegezh
Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.
Antonio José de Sucre
Antonio José de Sucre y Alcalá (3 a viz C’hwevrer 1795 e Cumaná, Venezuela- 4 a viz Mezheven 1830 e Berruecos, Kolombia) a oa un dizalc’hour eus Suamerika ha kamalad e oa da Simón Bolívar.
E yaouankiz
Antonio José de Sucre a oa bet ganet en ur familh pinvidik, eus Cumaná, e Venezuela hiziv, a oa da neuze e besrouantelezh Nueva Granada, un drevadenn spagnol. Hendadoù eus Europa en doa sur, met dizemglev zo etre an arbennigourien o deus studiet e vuhez da c’houzout eus peseurt bro e oa e hendadoù o tont : eus Flandrez hervez lod, eus Bavaria hervez lod all.
Dimeziñ a reas gant Maríana Carcelén y Larrea, markizez Solanda ha markizez Villarrocha.
En arme
E 1811, hag eñ yaouank-flamm c’hoazh, ez eas da stourm evit dizalc’hiezh trevadennoù spagnol Suamerika. Buan e voe gwelet e oa barrek da ren soudarded : e 1817 e voe anvet da goronal. E 1819, pa ne oa nemet 24 bloaz, ez eas e penn ur vrigadenn. Goude emgann Boyacá e teuas da vezañ unan eus gwarded tost Simón Bolívar.
Jakob
Jakob pe Yakov pe Yaakov e troidigezh an Tour-Tan, (יעקב - ya`aqov en hebreeg; يعقوب - ya`qūb en arabeg) e oa eil mab Is'hak| ha Rivka, ha mab-bihan da Abraham e levr ar C'heneliezh. Breur e oa da Esau.
Pried e oa da Rahel ha tad da Jozeb. Anvet e voe Israel war-lerc'h un emgann gant un ael.
Antonio José de Sucre
En arme
E 1821 e voe goulennet outañ gant Simón Bolívar mont da zieubiñ Quito. An trec’h a yeas gant Sucre en emgann Pichincha d’ar 24 a viz Mae 1822. Nebeudik goude ez antreas Bolívar ha Sucre e Quito. Anvet e voe Sucre da c’houarnour war broviñs Quito.
Haroz Ayacucho
Trec’hioù all a c’hounezas Sucre a-enep armeoù Spagn e Perou, evel en emgann Junín d’ar 6 a viz Eost 1824. Lamm a roas d’ar Spagnoled en emgann Ayacucho, d’an 9 a viz Kerzu 1824. Pilet e voe an arme spagnol ha prizoniet ur bern soudarded hag ofiserien eus arme Spagn, hag en o zouez besroue Spagn. Gant an emgann-se e voe gwarantet dizalc’hiezh an trevadennoù spagnol.
Dilennet e vo Sucre da brezidant Bolivia e 1826, hogen e zilez a roas e 1828 evit mont war ar renk da vezañ prezidant Kolombia. Dilennet e voe, met muntret e voe prestik goude e Berruecos (Kolombia).
Dougen bri dezhañ
En enor da Sucre eo bet roet e anv da :
Rahel
thumb|300px|right| Jakob ha Rachel ouzh ar puñs, livet gant [[William Dyce, XIXvet kantved. ]] thumb|300px| Rachel a guzh an idolennoù ouzh Laban, livet gant [[Giovanni Battista Tiepolo, XVIIIvet kantved, eskopti Udine. ]]
Eil gwreg Jakob e oa Rachel, ha mamm da Jozeb ha Benjamin.
Er Bibl
Rac'hel eo an den kentañ eus he ziegezh a gav Jakob e-tal ur puñs pan erru e Harran. Pa wel Jakob ar plac'h gant he loened, loened he zad Laban, e tenn eviti ar maen a c'holo ar puñs ma c'hallo he zropell evañ. Hag eñ kontañ eo kar d'he zad, penegwir eo mab da Rebekka, a zo c'hoar da Laban. Ha Rac'hel d'ar red da gontañ d'he zad. Pa glev Laban emañ e niz Jakob er vro e teu d'an daoulamm d'e vriata hag e tegemer anezhañ en e di.
Goude bet seizh vloaz o labourat e ti Laban ha dimeziñ d'ar verc'h henañ Lea, e timezas Jakob da Rachel, met gaonac'h e oa anezhi. Rac'hel neuze, gwarizi enni abalamour da frouezhusted he c'hoar, a raio da da Jakob dimeziñ d'he matezh Bilha.
A-benn ar fin e c'hano Rac'hel daou vab : Jozef ha Benoni (pe Benjamin), ha mervel a reas-hi ouzh e c'henel, e Betleem, ma teu pirc'hirined da bediñ war bez Rac'hel.
Kartoù
Hi eo an damez karo a lenner hec'h anv war ar c'hartoù-c'hoari gall.
Morvran
Morvran a lavarer eus meur a evn-mor eus ar genad Phalacrocorax. Dre vras e lavarer morvaout anezho er yezh komzet.
Laboused brazik int, hag a vez o splujañ e-pad pell evit tapout pesked. Hir eo o c’horf hag o gouzoug ha kreñv eo o figos. A bep seurt spesadoù anezho a gaver dre ar bed, er broioù tomm hag er broioù klouaroc’h. War an holl gevandirioù ez eus spesadoù morvrini, nemet e Suamerika. Du eo an darn vrasañ anezho, met en hantervoul ar su ez eus spesadoù gant muioc’h a livioù. Kavet e vezont war vord ar mor hag en-dro d’al ledennadoù dour dous ivez.
E Breizh e kaver daou spesad anezho : Ar morvrini bras a vev war an aod ha war ar stêrioù hag al lennoù. Ar morvrini kuchenn, avat, ne gaver nemet war vord ar mor. Ned eont ket gwall bell diouzh an douar peurliesañ. Ur spesad all a gaver en Europa : ar vorvran gorr (Phalacrocorax pygmeus). E-touez ar spesadoù morvrini a gaver er c'hevandirioù all, ez eus lod zo en arvar.
Pa vezont o neuial war c’horre ar mor, ne vez gwelet nemet o gouzoug hir a-zioc’h an dour. Dindan ar gorre e c’hellont neuial aes betek 20 metr donder ha chom en dour e-pad ur vunutenn. Pa vez ur vorvran o splujañ evel-se ez a war-raok buan-kenañ, evit tapout pesked. Laboused lontek int kontet da vezañ, dreist-holl ar morvrini bras. En abeg da se ne blijont ket kalz d’ar besketaerien e Breizh. E broioù reter Azia (Sina pe Japan) e vezont doñvaet gant an dud da besketa.
Er c’hontrol diouzh a c’hoarvez gant an darn vrasañ eus an evned palvezek all, e vez treuzet o fluñv gant an dour. Abalamour da se e chom gleb o fluñv e-pad pell. Gwelet e vezont alies o klask sec’hiñ war ar reier, gant o divaskell digor bras e stumm ur groaz. Pa vezont o klask dibradañ da nijal pelloc’h, e chomont tost d’an dour e-pad pell, rak gant o fluñv gleb int re bounner da c’hellout sevel buan. Bevañ a reont a vandennadoù bras peurliesañ.
Spesadoù
34 spesad morvrini zo :
Rummatadur
Diouzh ar rummatadurioù e vez renket ar morvrini en urzhiad Pelecaniformes pe Ciconiiformes.
Kattegat
thumb|right|250px|Kattegat ha Skagerrak.
Kattegat (e daneg), pe Kattegatt (e svedeg), zo un doare pleg-mor etre Danmark ha Sveden, a liamm ar braz eus ar Mor Baltel ouzh ar Skagerrak. An Øresund ha strizhoù-mor bihanoc’h a ro digor war ar Mor Baltel end-eeun, er su.
Samsø, Læsø ha Anholt eo inizi pennañ ar pleg-mor-se.
En em astenn a ra war-hed 30 000 km².
Daoust ma n'eo ket don ar mor ennañ (23 metr well-wazh) e vez e-leizh a vigi o tremen drezañ, da vont eus Mor an Hanternoz d'ar Mor Baltel. Un hent all zo ivez da dremen eus an eil mor d'egile : dre ganol Kiel a dreuz hanternoz Alamagn.
Colembert
Colembert a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Samson
Samson zo un anv gallek ha saoznek, deuet eus an hebreeg, hag a reer eus daou zen dreist-holl:
Sergius ha Bacchus
Istor
Soudarded e oant en arme Caesar Maximian, brud vat dezho ken na voe diskuliet e oant kristenien. Kastizet e voent e 303, Bacchus a voe merzheriet, ha Sergius dibennet. Ilizoù zo bet savet dezho e meur a gêr, hag e Konstantinopolis ha Roma dreist-holl. Goueliet int d'ar 7 a viz Here.
Erasted
Darempred Sergius ha Bacchus en deus roet da grediñ da lod e oant serc'heged. Kement-se a vije diskouezet en ur skrid kozh e gregach diwar-benn o merzherinti hag a ziskuilh e oant "erastai", da lavarout eo serc'heged. Hervez an istorour stadunanat John Boswell, eus Yale University, e oa ur skouer eus an dimezioù unreizhel kristen, a ziskouez e oa digor speredoù kristen an amzer-hont d'an heñvelrevidi. A-du gantañ eo savet an arzour Robert Lentz, p'en deus o foltredet evel ur c'houblad heñvelrevidi en e livadurioù. En ul levr a-zivout an daou sant-mañ, "The Origin of the Cult of SS. Sergius and Bacchus", e skriv David Woods eo "diwar-c'horre" arguzennoù Boswell. Istorourien arall hag anaoudeien eus Bizantion, war un dro gant an Iliz Reizhkredennek, a lavar ne oa graet an adelphopoiesis nemet evit skoulmañ liammoù a vreudeuriezh en anv Doue, hep ket anv a reizhelezh.
Zonhoven
Zonhoven (e limbourgeg: Zoneve) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Yezhoù paiek
Un isskourr eus ar yezhoù youmanek eo ar yezhoù paiek (Pai) ennañ 1 yezh komzet e Mec'hiko:
Kanton Loudieg
Kanton Loudieg zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 11 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Loudieg a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Loudieg a ya 11 kumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Kastell Felger
Kastell Felger zo unan eus ar c'hestell brasañ a gaver en Europa. Emañ e Felger, e departamant Il-ha-Gwilen.
Yezhoù wachoek
Ur skourr eus ar yezhoù hokanek eo ar yezhoù wachoek (Washo) ennañ 1 yezh komzet er Stadoù Unanet.
Justin Somper
Justin Somper, ganet e Saint Albans, a zo ur skrivagner saoz. Brudet eo abalamour d'e heuliad romantoù evit ar re yaouank anvet Vampirates.
Bet eo studier e skol-veur Warwick. Labouret en deus e metoù ar bruderezh a-raok stagañ gant ar skrivañ romantoù evit ar re yaouank.
Danevell Vampirates Short
Dead Deep a zo un danevell bet skrivet a-ratozh evit World Book Day 2007. An darvoudoù kontet enni a c'hoarvez etre dibenn ar romant kentañ ha penn-kentañ an eil hini.
Ultima
Ultima zo un heuliad c'hoarioù-rol faltazi krouet gant Richard Garriot hag Origin Systems war Apple II, Commodore 64 ha IBM PC.
Aourgi kein du
An aourgi kein du (Canis mesomelas) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev e reter ha Su Afrika.
Kurt Schwitters
thumb|200px|Kurt Schwitters
Kurt Schwitters (20 a viz Even 1887 eHannover - 8 a viz Genver 1948 en Ambleside)a oa ur barzh hag ul livour alaman. Unan eus arzourien bennañ dada eo bet, hag an hini ar muiañ troet war spered anarkour ha hiniennelour al luskad. E penn a luskad e voe e Hannover, hag eno e savas ul luskad damheñvel anvet Merz (gwelout e daolenn Merzbild I, 1919 : e-kreiz ar ger Kommerzbank emañ ar ger-se). Ul levezon bras en deus bet war an nevezdadaisted amerikan, ha dreist-holl war Robert Rauschenberg, hag en deus heuliet an teknik anvet combine-painting bet ijinet gant Schwitters.
E vuhez
Etre 1920 ha 1923 e savas ur pezh framm gant plastr ha danvezioù liesseurt en e di e Hannover. Anvet e voe an oberenn Schwitters-Säule (kolonenn Schwitters). Toulloù a oa enni, hag enno e stalias e oberennoù pe re savet gant mignoned dezhañ. Tamm-ha-tamm e voe aloubet an ti a-bezh, hag anvet e voe neuze Merzbau (savadur Merz). Distrujet e voe e-pad bombezennadegoù 1943. Diwar c’houlenn Harald Szeemann e voe savet en-dro gant Peter Bisseger ha diskouezet e-pad Diskouezadeg daouvloaziek Lyon e 1993.
Goude 1922 e skoulmas Schwitters darempredoù gant daou arzour Sevelouriezh, Theo van Doesburg ha El Lissitskyo anv. Asambles ec’h embannjont ar gelaouenn Merz etre 1923 ha 1932. Un embregerezh bruderezh anvet Merz a groujont ivez, hag e labourjont evit merkoù evel Pelikan, Opel pe Bahlsen. E 1919 e lakaas embann An Anna Blume, ur meskaj kanaouennù, troioù-lavar hag aroudennoù. E oberenn barzhonegoù fonetek anvet (Ursonate, 1921-1932) a voe embanent e-barzh niverenn ziwezhañ (niv. 24) ar gelaouenn Merz. Meur a wech eo bet adembannet abaoe.
Etre 1930 ha 1945 edo Schwitters o chom e Norvegia. Goude 1937 chomas hep distreiñ da Alamagn. Eno e voe tennet e oberenn diouzh ar mirdioù, ha peder anezho a voe diskouezet pa voe aozet an diskouezadeg arz disteraet e München. Ur wech aloubet Norvegia gant a nazied ez eas d’ar Rouantelezh-Unanet (Ambleside er Westmoreland) e 1946. Eno e stagas gant ur raktres nevez, damheñvel ouzh Merzbau, hag anvet Merzbarn (grañj Merz).