cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1020
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1020
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1020
Plourc'han
Plourc'han a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
" En gul e ziv c'hwifrell en argant"
Digemeret gant ar Gumun e 1989
Damnonii
An Damnonii a oa ur bobl vrezhon e derou an eilvet kantved kent J-K hag a veve er vro a zo kreisteiz Bro-Skos hiziv. Meneget ez int en oberenn Claudius Ptolemaeus, ma implij ar gerioù damnonii ha Damnii da livañ anezho. Krediñ a reer e komzent ur yezh predenek rak en o zachenn e voe lec'hiet Rouantelezh Strathclyde diwezhatoc'h. Netra ne anavezer diwar-benn o istor e-pad ar marevezh roman avat, hag un darn eus o zachenn a zo lec'hiet e rannvroioù a vo piktek diwezhatoc'h : a orin piktek e c'hallfent bezañ eta.
Aloubiñ a reas ar Romaned ar rannvro dindan Agricola ha derc'hel a rejont ar vro etre savidigezh Moger Hadrian e 122 ha 164. Er marevezh-se eo e skrive Claudius Ptolemaeus.
Er gevred dezho e oa ar Votadini o chom.
O anv
Ganto, hervez Ptolemaios, kêrioù : Colania (Camelon ?), Vindogara (c. Irvine), Coria (Barochan Hill ?), Alauna (Ardoch), Lindum (Drumquhaasle ?), Victoria (Inchtuthil ?)
Bev
Bev a zo ur ger brezhonek a gaver e meur a c'her kevrennek, hag a droienn.
Anv-kadarn
Evel anv-kadarn
Hana Soukupová
thumb|Hana Soukupová e miz Even 2009 Hana Soukupová (18 a viz Kerzu 1985 e Karlovy Vary, Tchekoslovakia, Republik Tchek hiziv an deiz) zo un dougerez-dilhad tchek. D'an oad a 13 vloaz e krogas gant ar vicher e Praha. Unan eus an nebeud merc'hed tchek deuet da vezañ top model eo, gant Karolína Kurková hag Eva Herzigova.
Hana Soukupová he deus douget dilhad Gucci, Bvlgari, Escada, Balenciaga, Max Mara, Tse, Dior, Jill Stuart, Carolina Herrera, H&M, Victoria's Secret ha Versace. E New York emañ o chom. Asambles gant he gwaz he deus krouet an diskouezva The Aaron Gallery e 2010.
Aigisthos
Aigisthos (en henc'hresianeg : Αἴγισθος, Aigisthos ) a oa ar mab en doa bet Thyestes digant e verc'h Pelopeia, eus tiegezh an Atreided, e mojennoù Hellaz kozh.
Ar vojenn
Pelopeia, a oa bet gwallet gant he zad Thyestes, a c'hanas he mab Aigisthos. Dilezel anezhañ a reas war-lerc'h, gant ar vezh. Adkavet e voe gant mesaerien givri ha roet gante da Atreüs, roue Argos ha Mykenai, e eontr. Savet e voe gant hemañ evel e vab hep goût piv e oa.
An urzh a roas Atreüs dezhañ da lazhañ Thyestes (tad ha breur Aigisthos war un dro). Koulskoude, dres d'ar mare ma oa o vont da zrouklazhañ anezhañ, ez anavezas e dad. Asambles e vuntront Atreüs ha kemer e lec'h hag e garg.
Diwezhatoc'h, Agamemnon, hêr reizh an tron, a ro lamm da d-Thyestes. Espern a ra buhez Aigisthos avat. Tennañ a ra hemañ e vad eus dilec'h Agamemnon da vrezel Troia evit desev e vaouez, ar rouanez Klytaimnestra. Lazhañ a reont ar roue goude e zistro ha ren a reont war ar vro e-pad seizh vloaz kent bezañ muntret d'o zro gant Orestes, mab Agamemnon, bountet gant e c'hoar Elektra.
Hit Parade 2
E 1992 e tivizas sonerien The Wedding Present lakaat embann ur bladenn single (45 tro) bep Lun kentañ ar miz. Nebeut a skouerennoù anezho a voe engravet. War bep hini anezho e oa un ton krouet gant ar strollad war an tu A, hag un ton krouet gant un arzour all sonet en-dro ganto war an tu B. An holl donioù a voe embannet goude-se dindan stumm ur bladenn CD, anvet Hit Parade 1 ha Hit Parade 2. Ur bladenn CD doubl, The Hit Parade, a zeuas er-maez e 2003. Dav eo gouzout ez eo disheñvel an ton Boing! (enrollet gant Brian Paulson) a glever war ar pladennoù CD diouzh an enrolladenn a glever war ar bladenn single (enrollet gant Jimmy Miller, hag a enrollas ivez Flying Saucer).
Jon
Jon zo
Ibrahim Rugova
thumb|Ibrahim Rugova (1944-2006)
Ibrahim Rugova (2 Kerzu, 1944 - 21 Genver, 2006) a oa Prezidant Kosovo ha Kevre Demokratel Kosovo, ar strollad politikel er galloud. Ganet e oa bet e Cerrcë, Kosovo. Arouez stourm an albanegerien evit dizalc'hiezh Kosovo e oa. Lesanvet e oa bet "Gandhi ar Balkanoù" abalamour d'e brezeg difeuls.
Buhez
Studiet en deus Rugova ar brederouriezh ha diplomet e oa eus skol-veur ar Sorbonne e Pariz. Komz a rae albaneg, saozneg, serbeg ha galleg. Unan eus diaraogerien intelligentsia Kosovo e oa bet dindan renad kozh Yousgoslavia. Skrivagner ha kedrefour anezhañ, e teu da vezañ prezidant skrivagnerien Kosovo e 1988. E-pad an tabutoù niverus bet en-dro da Gosovo en deus bet stourmet atav evit doareoù anfeuls da ziskoulmañ an traoù ha da herzel ouzh ar Serbed. Unan eus diazezerien Kevre Demokratel Kosovo (KDK) eo bet d'ar mare ma oa bet nullet emrenerezh Kosovo gant Slobodan Milošević anezhañ prezidant Serbia, e 1989. Disklêriet eo bet o dizalc'hiezh gant Albanegerien Kosovo neuze ha kroget o deus da sevel o gouarnamant dezho o-unan en ur bourchas servijoù na vezent ket pourchaset gant gouarnamant Serbia evel war dachenn ar yec'hed pe an deskadurezh en albaneg. Groñs e nac'has en em gannañ ha komz ouzh ar galloud serb a-hed ar bloavezhioù 90
E 1998, eo bet deroet dezhañ Priz Sakharov evit ar Frankiz Soñjal.
E-pad brezel Kosovo e 1999 eo bet skapet er gêr e Priština asambles gant e diegezh. Diwezhatoc'h eo bet diskouezet war ar skinwel oc'h eskemm gant al lusker serb Slobodan Milošević. Diskouezet eo bet e oa bet rediet daoust dezhañ d'en em zikouez gant Milošević.
Evel lusker ar KDK eo bet dilennet Rugova da brezidant Kosovo d'an 2 a viz Meurzh 2002 hag, adarre, e miz Here 2004.
Ur wech e karg en deus kaset Rugova ur politkerezh daremprediñ ha kenlabour tost gant ar Stadoù-Unanet ha gant Unaniezh Europa.
Butuner-daonet e rank kuitaat Kosovo d'an 30 a viz Eost evit mont da ospital milourel an United States Air Force e Landstuhl e Alamagn evit bezañ louzaouet pelloc'h goude prederioù kentañ e Priština hag e Kamp Bondsteel, anezhañ bon brasañ SUA e Kosovo. Goude ur sizhun e Landstuhl e tistro da Gosovo. D'ar 5 a viz Gwengolo 2005 e kemenn d'an holl gouzañv diwar krign-bev ar skevent met n'emañ ket e soñj reiñ e zilez eus ar brezidantelezh. Mervel a ra d'an 21 Genver 2006 goude koll e emgann a-enep d'ar c'hleñved
Hervez ar vonreizh da c'hortoz eo prezidant ar Parlamant Nexhat Daci zo da erlec'hiañ anezhañ.
Sañset e oa Rugova bezañ e penn ar gevraouerien a oa o vont da gomz eus dazont statud ar broviñs dindan renerezh an ABU e Vienna e deroù C'hwevrer 2006.
Kaokaz
Ar C'haokaz (jorjieg : კავკასია ; rusianeg : Кавказ) zo ur rannvro douarbolitikel etre ar Mor Du ha Mor Kaspia, treuzet en e hed gant menezioù Kaokaz.
E Kaokaz ar Su emañ republikoù dizalc'h Azerbaidjan, Jorjia hag Armenia. E Kaokaz an Norzh ez eus Republikoù eus Rusia : Karatchay-Tcherkesia, Norzhosetia-Alania, Kabardino-Balkaria, Ingouchetia, Tchetchenia, Dagestan, Adigea, ha daou grai : krai Krasnodar ha krai Stavropol.
Ouigoureg
Ur yezh altaek eus is-skourr yezhoù turkek ar reter eo ar ouigoureg (ئۇيغۇرچه uyƣurqə, pe ئۇيغۇر تىلى uyƣur tili; sinaeg: 维吾尔语, pinyin: wéiwú'ěryǔ) komzet gant tro-dro da 7.601.431 a dud en holl e Rannbarzh Emren Uigour Xinjiang e Sina (7.214.431 a dud e 1990), Kazac'hstan (300.000 den e 1993), e Badakshan hag Abi-i-Barik e Afghanistan (893.000 den), e Hövsgöl Aimag e norzh Mongolia (1.000 den e 1982) hag e Turkia (Azia) (50 den e 1981).
Komzet e vez ivez en Aostralia, Alamagn, India, Indonezia, Kirgizstan, Pakistan, Arabia Saoudat, Taiwan, Tadjikistan, Stadoù-Unanet, Ouzbekistan.
Disheñvel-tre eo ar rannyezhoù komzet e Sina, Kazac'hstan, Kirgizstan hag Ouzbekistan.
Unan eus pemp boadelezh ofisiel Sina amn hini eo.
Skrivet e vez gant al lizherenneg arabek Cyrillic script in Kazakhstan; Roman script in Turkey; Arabic script in Afghanistan
Teir rannyezh pennañ ez eus:
Doareoù-skrivañ
Adal deroù ar 5vet Kantved e oa bet implijet al lizherenneg sogdek evit skrivañ an ouigoureg, bet kemeret he flas da geñver an 10vet kantved gant al lizherenneg henouigourek diorroet diwarni, daoust ha ma oa bet adimplijet al lizherenneg sogdek adarre etre ar 15vet hag ar 16vet kantevdoù. Ouzhpenn-se, kichen-ha-kichen gant al lizherenneg sogdek e oa bet implijet al lizherenneg hendurkek adalek ar 6vet betek an 9vet kantved.
Implijet e oa bet ivez al lizherenneg siriek a-wezhoù etre ar 5vet hag an 19vet kantved.
kemm-digemm e oa istor doare-skrivañ an ouigourek en 20vet kantved da heul ar politikezhioù-yezh bet lakaet e pleustr koulz en Unaniezh Soviedel hag e Sina. Da gentañ e klaskas an Unaniezh soviedel lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg latin, met nebeud amzer da heul e tivisas ober kentoc'h gant al lizherenneg kirillek da diwezh ar bloavezhioù 1920 (anvet Uyghur Siril Yéziqi).
Ur wezh staliet ar gomuniezh e Sina, e oa bet klaset eno ivez lakaat e plesutr un doare-skrivañ diazezet war al lizherenneg kirillek, bet da heul ar c'hudennoù politikel etre Sina hag an unaniezh Soviedel, e kavas gwell Sina ijinañ un doare-skrivañ kemmesk diazezet war ar lizherennek romanekaet ar pinyin mui lizherennoù tennet diwar al lizherenneg kirillek (anvet Yengi Yeziⱪ).
Diorroet e oa bet ul lizherenneg latin nevez (anvet Uyghur Latin Yéziqi) evit ma vefe aesoc'h da skrivañ an ouigoureg oc'h implijout un urzhiater boas da heul pemp emvod-breutaat dalc'het etre 2000 ha 2001.
Hiziv ec'h implijet peder lizherenneg dsiheñvel evit skrivañ an ouigoureg:
Frazennoù talvoudus
Demat Yaxshimusiz?
Mont a ra? Yaxshimusiz?
Noz vat Hosh emise
Mar plij Merhemet
Kenavo Hosh
Ya He'e
Nann Yaq
Mat eo Hop
Trugarez Rehmet sizge
Petra eo hoc'h anv? Ismingiz nime?
… eo ma anv Ismim …
Ar raganvioù
Me Men
Te Sen (unander)
Eñ /Hi U
Ni Biz
C'hwi Siz (unander) Siler (liester)
Goulennoù
Piv? Kim?
Petra? Neme?
Pelec'h? Nede?
Penaos? Qandaq?
Pegoulz? Qachan?
Pegement? Nechche?
Devezhioù ar sizhun
Dilun Döshembe
Diriaou Peyshembe
Digwener Jüme
Disadorn Shembe
Ar mizioù
Miz Genver Yanvar
Miz C'wevrer Fevral
Miz Meurzh Mart
Miz Ebrel Avril
Miz Mae May
Miz Mezheven Iyun
Miz Gouere Iyul
Miz Eost Avghust
Miz Gwengolo Sintebir
Miz Here Oktebir
Miz Du Noyabir
Miz Kerzu Dekabir
An niveroù
Unan bir
Daou ikki
Tri üch
Pevar töt
Pemp besh
C'hwec'h alte
Seizh yette
Eizh sekkiz
Nav toqquz
Dek on
Unnek on bir
Daouzek on ikki
Trizek on üch
Pevarzek on töt
Pempzek on besh
Seitek on yette
Tric'hwec'h on sekkiz
Naontek on toqquz
Ugent yigrime
Unan-warn'n-ugent yigrime bir
Tregont ottuz
Daou-ha-tregont ottuz ikki
Daou-ugent qiriq
Tri-ha-daou-ugent qiriq üch
Hanterkant ellik
Tri-ugent atmish
Dek-ha-tri-ugent yetmish
21
774 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0021 goude Krist
Ouigoureg
An niveroù
Pevar-ugent seksen
21
Gwelet ivez
20er
Ouigoureg
An niveroù
Dek-ha-pevar-ugent toqsan
Kant yüz
Mil ming
Kentañ birinchi
Trede üchinchi
Pevare tötinchi
Pempvet beshinchi
C'hwec'hvet altinchi
Seizhvet yettinchi
Eizhvet sekkizinchi
Naovet toqquzinchi
Dekvet oninchi
Disklêriadur gwirioù mab-den
Mellad 1:
Ramillies (Belgia)
Ramillies (e walloneg: Ramiêye) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Yezekael (roue Breizh)
Kont Roazhon ha roue Breizh (877 - 888) e oa Yezekael. Roue Breizh (ri Breizh) e teuas da vezañ goude marv e dad Gurwant hag e geveler Paskwezhen e 876. E 878 ec'h embannas bezañ "gratia Dei princeps provinciae Britanniae" (priñs Breizh dre c'hras Doue) p'en doa resevet kefridi ren ar regnum (rouantelezh) digant Karl Voal. E 871 e voe anvet da "princeps Poucher" (priñs Poc'her) gant ar roue Salaun diwar goust Rivelen. Ret e voe dezhañ stourm ouzh Alan Iañ (Alan Veur), e warlec'hiad, kont Gwened ha mab da Baskwezhen, da virout e dron.
Emglev a reas gantañ avat da vrezeliñ a-enep ar Vikinged. En Emgann Kistreberzh, e 888, e voe lazhet ganto hag Alan I eo a voe lakaet da roue war e lerc'h.
Marsupilami
right|200px
Ar Marsupilami a zo ul loen krouet gant André Franquin e 1952 a gaver en heuliad bannoù-treset Spirou ha Fantasio. Leun a faltazi ha fent eo, evit brasañ plijadur e lennerien. Un nerzh-harkul hag ul lost hir en deus, talvoudus kenañ dezhañ. Bevañ a ra er c'hoad-gouez e Palombia, ur vro sudamerikan faltaziek. Fantasio a vefe bet an hini kentañ da dapout al loen-mañ a-hervez.
Lesanvet en deus Franquin anezhañ e 1952 gant an anv skiantel Marsupilamus fantasii. Met e 1997, an albom Houba Banana a ro d'al loen an anv Marsupilami franquini evit enoriñ Franquin aet d'an anaon.
Al loen
Ul loen ral eo ar marsupilami, a vev e janglenn amazonian Palombia, e korn-bro menez-tan El Sombrero e Brazil.
E gorf
Muzuliañ a ra ar marsupilami war-dro ur metr. Melen eo, gant pikoù du. Du a c'hall bezañ a-wechoù avat.
E lost a c'hall tapout krog e-barzh kement tra a zo pe dost. Muzuliañ a ra betek 8 metr, daoust da hini ar barez o vezañ berroc'h. E hir a lost a zo talvoudus kenañ evit gwir : servij a ra da vont ha dont dillo etre ar gwezennoù pe war al leur evel ur winterell pe ur rod, pe evit krapiñ. Ur arm eo ivez, pa ra ar marsupilami ur meilh-dorn anezhañ, pe p'en deus c'hoant da lakaat e breizherien difiñv. Pesketa a ra, c'hoari a ra ha hoalañ a ra e barez gantañ ivez.
Ar barez a ya war begoù he zreid, a-bilbazig. Stumm ur berenn eo he uioù, lost ar grouell o lojañ el lodenn hiraet. Leun a skoulmoù eo lost he re vihan pa zeuont er bed.
Ma klaskfe unan bennak tostaat ar marsupilami eus ur spesad loened e vefe ar monotremata, e-kichen an ekidne hag an ornitorink. Hogen, ret e vefe diwall rak Franquin en doa c'hoant just-awalc'h da grouiñ ul loen na vefe eus urzhiad ebet a zo er bed. right|200px|thumb|Spirou et les hommes-bulles (1959) gant Franquin
E voued
Hervez an ergezherez Seccotine, he doa taolennet ar gwellañ ar marsupilami war-lerc'h Spirou et Fantasio, ar marsupilami a zo ul loen hollzebrer. Gwell eo gantañ avat ar c'hwenn, ar frouezh, ar piranha (pesked kigdebrer) hag ar merien kigdebrer.
Boazioù ha buhezegezh
Familhoù ar marsupilamied a vev en un neizh graet eus troellblantennoù, stumm ur blodeg daougleurek dezhañ. Strewet eo gant pluennoù araed ha fichet gant bleunioù c'hwezh vat ganto. Gallout a ra serriñ an neizh buan o lakaat an daou drabell da dostaat.
Bevañ a ra er gwez peurliesañ. Anavezout a ra an amzer, plezhañ ar plantennoù, ar skoulmoù ha fardañ krampouezh. Gouzout a ouzer eo divelfennek abaoe an albom Le Repaire de la murène. Implij a ra e lost evit pouleñvat a-benn mont war-raok. Troet eo d'an dour hag d'an naetoni, ha d'an neuial.
Evel loened all e c'hall diroudañ e breizherien gant teknikoù touellguzh : gall a ra reiñ stumm un naer d'e lost. Just-awalc'h eo gouest da zrevezañ trouzoù loened pe mekanikoù, pe komz an den zoken.
Gall a ra bezañ gourvennek, ha neuze dañjerus. Pa eo fuloret e teu e vlevad da sevel a-bik, betek e lost.
N'int ket kalz al loened a anavez ar c'hoarzh, eñ a ra avat. Hag ar barez zo donezonet evit ar ficherezh.
Diviz
right|200px|thumb|Robinson Academy (2005), treset gant Batem, senario gant Dugomier "Houba houba" ha "houba houba hop" eo trouzadelloù garm ar marsupilami. Gant ar from e c'hallont dont da vezañ "habou", "bahou", "hou" pe "baba". Gall a ra sevel goulennoù gant "ba ?" pe "houba ?". Gouest eo da adlavar gerioù (e-barzh Les Faiseurs de silence). Garm ar barez a zo disheñvelik : un "houbi", a c'hall bezañ adlavaret. A-wechoù eo ur balbous bennak avat a ra "doudlidoudli", "dadli dadli", "touboudl", "adouïb", "doubedouba", "houlala", etc. Garm a re vihan a ra "bi" met o gouel a c'hall bezañ kreñv kennañ.
Krouet e-barzh Spirou ha Fantasio
Dont a ra war-well e-barzh an albom Spirou et les héritiers (1952), dindan pluenn André Franquin. Kavet e vo ingal e-barzh an istorioù da heul, betek ma vo lezet gant Franquin troioù-kaer Spirou da Jean-Claude Fournier. Divizout a ra Franquin mirout e wirioù war al loen a wel evel unan eus ar re vravañ en deus krouet. Koulskoude e c'houlenn Fournier digantañ kaout ar gwir da lakaat ar marsupilami e-barzh e albom kentañ Le Faiseur d'or (1970). A-du eo Franquin gant ma vo treset gantañ. Dont a ra war-wel ivez ar marsupilami en albom Tembo Tabou.
E-barzh La Vallée des bannis (1989), Tome ha Janry a c'hoari gant hegarated al lennerien outañ : Spirou, kollet er janglenn, a glev un "Houba", sot gant al levenez e ya d'an daoulamm warzu anezhañ, met o treiñ ar bajenn en em rent kont Yann lenner eo ul loen rukunus a ra ar memes garm.
Evit pell e c'hallo gortoz Yann lenner moarvat a-raok kavout e loen muiañ-karet en-dro e-barzh troioù-kaer Spirou ha Fantasio : ar gwirioù a zo gant Marsu Productions en deus bannet un heuliad dizalc'h a c'hall bezañ gwelet evel ur spin-off eus Spirou.
An heuliad Marsupilami
right|200px|thumb|Ar marsupilami hervez Disney right|200px|thumb|Marsupilami ha Leo Mirout a ra Franquin ar gwirioù war e dudenn abaoe 1970. Kendrec'hiñ a ra Jean-François Moyersoen avat d'en ober un heuliad da vat e 1987. Taolenniñ a ra ur familh marsupilamied gouez, gant an tresour Baten ha meur a senarioer evel Greg ha Yann. Embannet eo gant Marsu Productions. An albom kentañ a ra berzh gant ouzhpenn 600 000 skouerenn gwerzhet e Frañs. Ar berzh-mañ ne dinerzho ket.
E 2002 e teu er-maez an niverenn 0 a gont istorioù berr ar marsupilami graet gant Franquin.
Aotre-implijout Disney
Disney en deus un aotre-implijout eus ar marsupilami. Graet eo bet eta, e-pad ar bloavezhioù 1990 : Un heuliad all a zo bet savet gant Marathon Productions ha skignet war Frañs 3, graet gant Augusto Zanovello. Eric Paul Marais en deus reizhet an hini nevez.
Tesoeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo an tesoeg (teso, iteso pe ateso) komzet gant tro-dro da 1 milion a dud en Ouganda ha gant 279 000 den all e Kenya.
Tierniezh Savoia
thumbnail|dehou|100px|Skoed Tierniezh Savoia
Tierniezh Savoia a renas war Savoia, Piemonte ha Sardigna, hag Italia.
Rouaned Sardigna (1720-1861)
Le principesse di questo periodo, invece, si segnalarono per illustri matrimoni. Tra le figlie di Vittorio Amedeo III, infatti, Maria Giuseppina (1753 - 1810) sposò (1771) kont Provañs, ha goude Roue Bro-C'hall evel Loeiz XVIII, ha Maria Teresa (1756 - 1805) dimezet e 1773 da gont Artez a zeuas da vout ar roue Charlez X; mentre le figlie di Vittorio Emanuele Iañ, Maria Beatrice Vittoria (1792 - 1840), Maria Anna (1803 - 1884) e Maria Cristina (1812 - 1836) sposarono rispettivamente Francesco IV dug Modena (1812), Ferdinando I impalaer Aostria (1831) e Ferdinando II di Borbone re delle due Sicilie (1832). L'ultimogenita, Maria Teresa, sposò Carlo II dug Lucca ha Parma.
Goude marv Carlo Felice che, come s'è accennato, non lasciò discendenza, la successione al trono passò alla linea laterale più prossima e cioè a quella dei Carignano rappresentata da Carlo Alberto (1798-1849) che abdicò dopo la prima guerra d'indipendenza contro l'Austria; e c'hoar Maria Elisabetta (1800-1856) a oa dimezet e 1820 d'an arc'hdug Ranieri Giuseppe d'Asburgo-Lorena, besroue Lombardo-Veneto.
LOSC Lille Métropole
Al LOSC Lille Métropole a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1944 goude unanidigezh an Olympique Lillois (1902) hag an Sporting Club de Fives (1901).
Roll loreidi
(Tournamantoù kozh)
235
988 Ab Urbe Condita = 235 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
---
Muntret eo an impalaer Severus Alexander hag e vamm Julia Mammea, e Vicus Britannicus (Bretzenheim, war ar stêr Rhin).
Faezhet eo an Alamaned gant Maximinus, hag a gemer evit se al lesanv Germanicus Maximus.
RSSE Alamaned ar Volga
270px|thumb|right|Lec'hiadur RSSE Alamaned ar Volga 270px|thumb|right|Kartenn RSSE Alamaned ar Volga 270px|thumb|Banniel RSSE Alamaned ar Volga (1937)
Unan eus republikoù an Unaniezh Soviedel e oa RSSE Alamaned ar Volga (ruseg: Автономная Советская Социалистическая Республика Немцев Поволжья; alamaneg: Autonome Sozialistische Sowjet-Republik der Wolga-Deutschen), bet disklêriet ez-ofisiel d'ar 6 a viz Genver 1924.
E kêr Engels (anvet betek 1931 evel Pokrovsk) e oa ar gêr-benn ma veve enni ul lodenn vras eus Alamaned Rusia - betek kazi 1,8 milion a dud e 1897.
Da geñver Brezel Diabarzh Rusia e stourmas meur a Alaman eus ar Volga gant an Arme Wenn ha kastizet e oa bet Alamaned ar Volga da heul gant an Arme Ruz ha betek un drederenn eus ar boblañs a varvas gant an naon goude ar brezel.
406
1159 Ab Urbe Condita = 406 goude J.-K.
RSSE Alamaned ar Volga
Laosket e oa bet da vont an holl brizonidi pa oa bet disklêriet ar Republik Emren ha lakaet e oa bet e pleustr politikerezh URSS anvet korenizatsiya dre reiñ lusk d'an alamaneg ha dre glask lakaat alamanegerion e postoù ofisiel uhel. E 1939 e veve 605.500 Alaman a-orin er Republik.
Deroù an eil Brezel Bed a lakaas fin d'ar Republik Emren avat ha gant gouarnamant an Unaniezh Soviedel e oa bet disklêriet e oa an holl Alamaned a-orin enebourion ar Stad.
Muioc'h-mui e veze heskinet an Alamaned a-orin gant Rusianed hag o deveze aon raze. D'an 28 a viz Eost 1941 e oa bet embannet gant Jozef Stalin un dekred o nullañ ar Republik Emren hag o kas holl Alamaned ar Volga d'an harlu e RSS Kazac'hia ha Siberia.
Goude ar Brezel e oant bet rediet da sinañ kevratoù o touiñ na zistrofent biken da dakad ar Volga.
War wellaat ec'h eas an traoù goude ma oa aet Stalin da anaon avat hag embannet e oa bet un eil dekred e 1964 oc'h anzav he doa pobl Alamaned ar Volga gouzañvet krizderioù hep abeg ebet gant ar Stad Soviedel.
Goude ma'c'h eas an Unaniezh Soviedel da get e tec'has kuit meur a Alaman a-orin ha mont da Alamagn daoust ma ne veze ket komzet nemeur a alamaneg gante dre vras.
Er bloavezhioù 1990 avat e oa bet lakaet diaezetoc'h gant gouarnamant Alamagn evit ma'c'h aje Rusianez a-orin alamanek mont d'en em staliañ en Alamagn bewech ma ne oant ket gouest da goazeal alamaneg.
Trefoedach
E brezhoneg koulz hag e galleg (gwelet ar ger "patois") eo bet lakaet an dispriz war ar rannyezhoù en ur ober gant ar ger trefoedach pe trefoedaj. N'eo ket skiantel-rik an doare-lavar-mañ p'eo pal ar yezhoniezh studiañ pep doare-ober gant ar yezh en ur chom hep barnañ anezho ent-subjektivel.
Belarus
Belarus (belaruseg: Беларусь, lizherenneg latin ispisial  Łacinka: Biełaruś; ruseg: Беларусь, Белору́ссия), pe Rusia wenn gwechall (un droidigezh eus an anv), ent-hir Republik Belarus, a zo ur vro eus reter Europa. Harzoù he deus gant Rusia war-du ar reter, gant Polonia war-du ar c'hornôg, gant Ukraina, war-du ar su, gant Lituania ha Latvia war-du an norzh. Minsk eo he c'hêr-benn. Ar c'hêrioù pennañ arall a zo Brest, Grodno, Gomel, Mahilioŭ, Vitebsk ha Bobruisk. Unan eus an div vro tizher ar muiañ gant Gwallzarvoud Tchernobil eo.
Melestradur
Un aozadur melestradurel eus ar marevezh soviedel he deus miret Belarus. Disrannet eo he zachenn e c'hwec'h proviñs ("voblasts") hag a denn o anv eus o c'hreizenn velestradurel. Ur statud ispisial he deus kêr Minsk ha n'emañ e proviñs ebet. E raionoù e vez disrannet ar proviñsoù. Kuzulioù ar raionoù a vez dilennet gant o annezidi met gant ar broviñs e vez anvet o galloud ober. Ar memes tra zo gwir evit ar proviñsoù a zo dilennet o farlamant tra ma vez dilennet o galloud-ober gant ar gouarnamant.
Yezhoù Unaniezh Europa
Degadoù a yezh a vez komzet er Stadoù Unaniezh Europa.
En o zouez e kaver ar re a zo bet lakaet da ofisiel en Unvaniezh hag a glot dre vras gant yezhoù ofisiel ar Stadoù kement ha yezhoù all ha n'int nag ofisiel penn-da-benn evit treiñ holl labourioù Unvaniezh Europa daoust dezhe bezañ yezhoù ofisiel ur Stad-ezel, evel an iwerzhoneg, pe ivez an holl yezhoù ha n'int ket ofisiel er Stad e lec'h ma reer gante, d.l.e ar yezhoù minorelaet evel ar brezhoneg.
Yezhoù ofisiel Unaniezh Europa
Troet hag embannet e pep yezh ofisiel e vez holl zivizoù UE ha bez' e c'hell an neb skrivañ ha bezañ respontet dezhañ e n'eus forzh peseurt yezh ofisiel eus UE.
Renk yezhoù all
Daoust m'eo ofisiel an turkeg e Republik Kiprenez hag al luksembourgeg e Luksembourg, n'o deus ket goulennet an div stad-se e vijent yezhoù ofisiel en Unaniezh Europa. E 2004 o doa gouarnamant Spagn hag hini Iwerzhon klasket tapout ur statud ofisiel a-berzh UAE evit an euskareg, ar c'hatalaneg hag ar galizeg diouzh un tu hag an iwerzhoneg diouzh an tu all.
An iwerzhoneg
Pa oa deuet Republik Iwerzhon e-barzh an Unaniezh he doa asantet ne vije ket roet ur statud ofisiel leun d'an iwerzhoneg, daoust ma'z eo yezh ofisiel kentañ ar Republik, a-raok ar saozneg. Ne oa bet troet nemet un nebeud testennoù diazez en iwerzhoneg ha gant ar saozneg e rae dileuridi Republik Iwerzhon en ensavadurioù Unaniezh Euroa. Bremañ avat ez eo ofisiel an iwerzhoneg en Unaniezh, abaoe ar 1 a viz Genver 2007.
Ar c'hatalaneg
Daoust ha ma vez komzet gant meur a vilion a dud, kalz muioc'h evit un nebeud yezhoù ofisiel zo, n'eus gantañ statud ofisiel ebet e Unvaniezh Europa.
Rakvonreizh Europa hag ar Yezhoù
Embannet e oa bet ez-ofisiel Raktres Bonreizh Europa en 20 yezh ofisiel UE, en iwerzhoneg hag ivez e yezhoù teir bro a oa o c'hortoz gouzout hag-eñ e vefent laosket da vont e-barzh UE, d.l.e roumaneg, bulgareg ha turkeg.
Yezhoù all komzet e Unaniezh Europa
A-wechoù zoken e vez komzet ar yezhoù nann-ofisiel-se gant muioc'h a dud evel re yezhoù ofisiel bihan-niver evel ar malteg.
N'eo ket ofisiel ken an doare yezh gresianeg anvet katharevousa.
Daoust ha n'eo ket ul lezenn, Stadoù-ezel UE zo o deus sinet Karta Europa evit ar Yezhoù rannvroel pe minorel.
Pegen barrek eo Europiz war ar yezhoù?
War daolenn-mañ bet savet e 2000 e vez diswelet ar c'hementad a dud a lâre komz pep yezh ofisiel UAE pe evel yezh-vamm pe evel yezh estren:
Notenn: En daolenn-mañ e vez anv eus yezhoù ofisiel UE pa veze enni 15 Stad-ezel, rak n'eus bet betek-henn keloù fresk diwar-benn stad an traoù er Stadoù-ezel nevez.
Modoù kevregañ
Anvet e vez modoù kevregañ modoù gwereañ ar stlennoù war ar skramm e-keñver an despizadur ha niver al livioù. Derc'hennañ a reont e-mod-se galloudegezh ur gartenn gevregañ d'ardeiñ munudoù ur skeudenn pe c'halloudegezh ur skramm d'o wereañ.
Perc'henniezh diarelladus
Er yezhoniezh e vez implijet an termen perc'henniezh diearelladus (saoz.: inalienable possession) evit komz eus ul liamm-perc'hennañ peurbad etre daou dra ha n'hellfe ket bezañ kemmet.
E yezhoù 'zo e vez enebet ar berc'henniezh diarelladus diouzh un tu diouzh ar berc'henniezh arelladus diouzh an tu all, da lâret eo ma c'hell kemmañ al liamm-perc'henn a degouezh da degouezh.
Kemmañ a ra a yezh da yezh an traoù a c'heller bezañ perc'henn warne en un doare diarelladus pe en un doare arelladus, met alies e vez renket etre an traoù diarelladus rannoù ar c'horf hag izili ar familh.
Implij dre ar bed
Hervez ar World Atlas of Language Structures, ez eo an diforc'h etre ar berc'hienniezh diarelladus hag ar berc'henniezh arelladus unan eus an doare pennañ da renlañ al liammoù perc'hennañ e yezhadurioù ar bed.
Lakaet e vez an difoc'h etre ar berc'hienniezh diarelladus diouzh un tu hag ar berc'henniezh arelladus diouzh an tu all en meur a yezh komzet en Afrika hag en Amerikaoù hag ivez en Aostralia hag er yezhoù papouek, met ral a wezh e-touez ar yezhoù komzet en Europa hag en Azia
1021
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1021
Perc'henniezh diarelladus
Yezh skouer
Implijet e vez an diforc'h-mañ e dolouoeg, ur yezh nilez-saharek, da skouer :
Tourkaneg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo an tourkaneg (saozneg: turkana; tourkaneg: ng'aturk(w)ana) komzet gant tro-dro da 340 000 den e gwalarn Kenya.
Perc'henniezh diarelladus
Ar rummadoù-anv er yezhoù polinezek
Tennañ a ra ivez an diforc'h etre an doa doare perc'henniezh-mañ d'an eo ouzh an doare ma vez isrannet an anvioù-kadran e daou rummad er yezhoù polinezek: ar "rummad-a" hag ar "rummad-o", implijet nemet gant an droad c'hentivel.
Tourkaneg
Tost-tre eo d'ar c'harimodjongeg, an tesoeg ha d'ar yezhoù tesoek-tourkanek all.
Perc'henniezh diarelladus
Ar rummadoù-anv er yezhoù polinezek
Dre vras e renker er rummad-o an traoù n'hallont ket bezañ levezonet gant ar rener/graer, da skouer en hawaieg inoa ("anv"), puʻuwai ("kalon"), hale "ti", hag ivez doareoù mont-ha-dont (d.s. kaʻa "karr-tan", lio "marc'h"), traoù a c'heller azezañ warne (d.s. noho "kador"), traoù a c'heller o gwiskañ (d.s. ʻeke "sac'h", lole "dilhad") ha tud eus an hevelep engehentadur hag an engehentadurioù kent (d.s. makuahine "mamm").
Dre vras e renker er rummad-a an traoù a hall ar rener/graer bezañ mestr warne, d.s waihoʻoluʻu ("liv"), hag ivez amourous/amourousez unan bennak (ipo) ha tud eus an engehentadurioù da zont (dl.e. bugale unan bennak hag o bugale-i... estreget bugale breudeur ha/pe c'hoarezed unan bennak).
Rheinland-Pfalz
Rheinland-Pfalz zo unan eus ar 16 stad (Bundesländer, stadoù kevredet) en Alamagn, dezhi ur gorread a 19,846 km² ha 4 milion a dud. Mainz eo ar gêrbenn.
Aozadur diabarzh
Rannet eo Rheinland-Pfalz e 24 Landkreis ha 12 Kreisfreie Stadt.
24 Landkreis Rheinland-Pfalz:
Bevoniezh
Ar ger bevoniezh a zo bet savet diwar ar brezhoneg bev-, ur penngef hag a denn d'ar boudoù a zo buhez enno, ar bevien a vez graet anezho.
Ur skourr eus Skiantoù an Natur eo ha gouestlet eo da studi ar vuhez diwar an holl savboentoù a c'hell bezañ kavet :
Savet ez eus bet meur a renkadurezh evit ar bevien goude ma oa bet kinniget gant ar Svedad Carl von Linné er kantved renkañ anezho e daou renadur : al loened hag ar plant. Bremañ e vez kinniget sistemoù kladistik gant muioc'h eget ugent renadur.
Ar skiant a denn da studi ar vuhez eo ar vevoniezh, ha da gentañ ar mikro-organegoù hag a zo ar bakteri, ar c'huanobakteriennoù (?) hag ar mikroplasmoù, met an darn vuiañ eus ar vevoniourien n'eo ket evit sellout ouzh ar viruzoù, ar viroidoù hag ar prion evel bevien.
Anvet eo kellennoù eukariot ar c'hellennoù a zo dezho an dafar genetek rodellet en ur galonenn ha gwarezet gant ur goc'henn. An organegoù-mañ a vez graet eukarioted anezho.
Jean-Paul Alègre
Jean-Paul Alègre a zo ur skrivagner dramaour gall ganet e 1951.
Abaoe meur a goulzad, hag hervez stadegoù ar Fédération nationale des compagnies de théâtre et d’animation, unan eus ar skrivagnerien vev ar c'hoarietañ e Bro-C'hall.
Troet eo bet e skridoù en un ugent yezh bennak (saozneg, japaneg, ruseg, arabeg, gresianeg, spagnoleg, brezhoneg...) ha kavet e vezont e tregont bro. Prezidant ar "Centre des Bords de Marne au Perreux" eo.
Embannadur
E holl bezhioù-c'hoari zo embannet en ti-embann "Éditions de l'Avant-Scène" hag e ti "Lansman Éditeur". "La Ballade des planches" zo unan eus e destennoù. Un dastum a meur a bezhioù berr hag a vez oc'h en em c'houlennata war bed ar c'hoariva. Kejet 'vez gant komedianed o prientiñ an traoù diwezhañ a-raok un abadenn, re all hag a vez o pleustriñ gant ul leurenner strizh-tre, ha re all c'hoazh hag a vesk ar wirionez gant burzhud ar c'hoariva … Unangomzoù a zo ivez : ar "complainte du tube de fond de teint", kan paotr al luc'hvanner… embannet eo bet an destenn-mañ e 1996 ha c'hoariet eo bet meur a-wech abaoe… Troet ha c'hoariet ez eus bet lod eus ar pezhioù bihan-se e brezhoneg gant Strollad Kallag evit an arvest anvet "Tro d'ar jeu".
Prizioù
Resevet en deus ar "Prix de Lyon des Auteurs de Théâtre" evit Lettres croisées, e 2003, ha roet eo bet dezhañ ar "Prix Emile Augier" gant an Académie française, evit Agnès Belladone, e 2004, ur priz hag a drugareka evit un oberenn drama.
Un toullad eus e destennoù a zo adimplijet el levrioù skol ha graet ez eus bet meur a studiadenn Skol-Veur diwar e benn.
Jean-Paul Alègre a zo oberiant ivez e buhez ar c'hoariva, dre ma 'z eo Prezidant ar Centre des bords de Marne, leurenn kendivizet, kemplezh sevenadurel vras eus Reter Pariz. Dilennet eo bet da brezidant an EAT (Ecrivains Associés du Théâtre) e miz Even 2006 hag addilennet e miz Even 2009. Dilennet eo bet ivez, d'ar 17 a vie Even 2010, merour c'hoariva ar SACD (Société des Auteurs et Compositeurs Dramatiques).
Jean-Paul Alègre a zo "chevalier dans l'ordre des Arts et Lettres". Ministr ar sevenadur, Renaud Donnedieu de Vabres eo en deus roet dezhañ arouezioù ar priz-mañ.
Krepidula boutin
Ar grepidulaenn voutin (Crepidula fornicata) a zo ur blotvil gasteropod.
Doareoù pennañ
War-dro 6 cm eo he hirder ha 2.5 cm he ledander. Gwenn pe melen eo he c'hrogenn hirgelc'hiek.
Bevañ a ra ar c'hrepidula stag ouzh kregin pe reier, alies-mat an eil war eben. Pa deu ur par da begañ ouzh ur barez stag ouzh un diaz bennak ec'h a d'e dro da barez. Rak-se eo par ar grepidulaenn e penn ur bern krepidula ha parezed an holl re all.
Annez
Bevañ a reont er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz hag er mor Kreizdouar. A-orin int eus Norzhamerika ha degaset e voent da Europa dre zegouezh e fin an ma'z int deuet da vezañ ur spesad aloubus.
Mêlann
Mêlann a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Gourin, e departamant ar Mor-Bihan.
Anv
Erwan Vallerie ː Metlan, 1282; Mezlan, 1282, 1323; Mezlen, 1380; Meslan, 1382; Mezlan, 1387; Mezlen, 1516
Ardamezioù
"En gul, e lammell en argant; e gab en erminoù"
Aozer ː J.-Cl. Renaud
Diwar ardamezioù Familh Stanghingant (1426).
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
(Dave : INSEE
Devon
Devon, hervez an anv ofisiel saoznek — ral eo an anv Devonshire deuet eus an hensaozneg Defenasċīre ; Dewnens eo e kerneveurek, Dyfnaint e kembraeg ha Devnent e brezhoneg un nebeudig tud, zo ur gontelezh e mervent Bro-Saoz. Dumnonia e oa hec'h anv latin.
Kontelezhioù amezek
Kernev-Veur an hini a zo er c'hornôg dezhi. Dorset zo er biz ha Somerset (Gwlad yr Haf e kembraeg, "Bro an Hañv") er gevred.
Istor
Deveret eo an anv Devon eus hini an Dumnonii, Brezhoned a oa oc'h ober o annez eno da vare an aloubadeg roman. Talvezout a ra kement hag "Annezidi an draoñienn don."
Kontelezh lidel ha kontelezh amaezhel
Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1998 ez eo disrannet Plymouth (9) ha Torbay (10) diouzh [[kontelezh amaezhel Devon, deuet ma 'z int da vezañ Amezherioù unvan. Chom a reont e kontelezh lidel Devon avat.
Kaoter
200px|thumb|Kaoter ispilhet en un [[oaled en ur gegin a wechall.]]
Graet e vez pod-houarn ( pe "pothouarn" pe c'hoazh "potarn" e gwenedeg) peurvuiañ eus listri brasoc'h eget ur chidhouarn. Soudarded ar brezel 14 a rae "potarnoù" eus an obusoù brasañ.
En istor
Gant ar Gelted kozh e oa ar gaoter un arouez eus galloud ar rouaned kelt (e galianeg pario). Per a oa un anv brezhonek kozh (pair, e kembraeg ha per e kerneveureg) hag a dalve kement ha kaoter ivez.
Kaoter Gundestrup zo ur gaoter gelt, kavet e Danmark.
En Italia e veze aozet ar polenta en ur gaoter vihan.
Kaoteriad
Ur gaoteriad, pe ur gaoteriad pesked, a veze graet gwechall er bagoù-pesketa. Ar gaoteriad hiziv zo ur seurt keusteurenn graet gant a bep seurt pesked (deuet da vezañ cotriade e galleg).
Gwrac'hed
Brudet eo ar c'haoterioù da vezañ implijet gant gwrac'hed pe sorserezed da boazhat louzoù, d'ober a bep seurt dourennoù, c'hwistantinoù pe kontammoù.
El lennegezh
thumb|Kaoter e [[Gwenn-erc'h hag ar seizh Korrig (1913)]]
André Boisclair
thumb|André Boisclair Bet ganet e Montréal, d'ar 14 a viz Ebrel, 1966 eo André Boisclair. Ur politikour eus Kebek (Kanada) eo hag emañ e penn ar Strollad Kebekat (SK). Etre miz Genver 1996 ha miz Meurzh 2003 e oa bet e kabined Lucien Bouchard, Ministr ar Geodedouriezh hag en Envroadouriezh ha da c'houde Ministr ar C'hengred Sokial hag er fin e kabined Bernard Landry, Ministr an Endro.
Pa oa 23 bloaz e voe dilennet d'ar 25 a viz Gwengolo 1989 e Bodadeg Vroadel Kebek. E miz Eost 2004 e roas e zilez evel mouezh an tu-enep hag ez eas da John F. Kennedy School of Government e Cambridge, Massachusetts, Stadoù Unanet.
Mont e penn ar strollad
Pa voe roet e zilez gant Landry e miz Mezheven 2005 ez eas Boisclair war ar renk evit mont war e lerc'h. Hervez ur sontadeg bet d'ar c'houlz-se e kave da 35% eus an dud e oa Boisclair an hini gwellañ evit kas ar SK da benn ar vro. Ne rae vern dezho e oa heñvelreizhat. D'an dro gentañ ez eas ar maout gantañ e dilennadeg diabarzh ar strollad gant 53.7% eus ar mouezhioù. An heñvelreizhad kentañ e penn ur strollad a-bouez e Norzh Amerika e oa.
Afer Boisclair
D'an 19 a viz Gwengolo 2005 e anzavas bezañ aet diwar gokain pa oa e kabined ar Ministr. Prest e oa 71% eus an dud da votiñ evitañ da vont da gentañ Ministr memes tra, hervez ur sontadeg all.
An trec'h
D'ar 15 a viz Du 2005 e voe dilennet evel 6vet penn ar SK. Kreñvaat e strollad en daou vloaz da zont eo e gefridi. Sanset emañ gouarnamant Jean Charest (frankizour) da badout betek miz Ebrel 2008, met un hengoun a zo er vro : ne chom ar gouarnamantoù betek penn nemet ma vez un enkadenn vroadel warni.
Daniel Guérin
Daniel Guérin (19 a viz Mae 1904 – 14 a viz Ebrel 1988) a oa un diveliour gall. Staget en deus gant ar stourm er bloavezhioù 1930, gant ar sindikalourien dispac’hel eus « Révolution Prolétarienne » Pierre Monatte. Stourm a reas d’ar mare-se a-enep an trevadennoù. E-kreiz ar bloavezhioù 1930 e emezelas Guérin e-barzh an Tu Kleiz Dispac'hel eus Marceau Pivert. Lakaet e vo e penn ar PSOP (Parti Socialiste Ouvrier et Paysan), krouet pa oa bet skarzhet an Tu Kleiz Dispac'hel eus an SFIO. Tomm tre ouzh Trotski e oa Guérin d’ar c’houlz-se. Pellaat a raio diouzh ar varksouriezh e-pad ar brezel, ha tostaat a raio ouzh an anarkouriezh. Klask a raio sevel ur seurt sintezenn etre ar varksouriezh hag an diveliouriezh. C’hoant en doa neuze kemer ar gwellañ eus an daou sistem hag e embannas e skrid « À la recherche d'un communisme libertaire ». Stourm a reas diehan evit dieubidigezh Aljeria, ha lakaat a reas war wel ivez ar stourm evit an heñvelreizhidi. E 1979 ez eas davet Unvaniezh al Labourerien Komunour ha Libertaer.
Tan-gwall bras Londrez
Tan-gwall bras Londrez a voe un tan-gwall a zistrujas tost razh kêr Londrez adalek an 2 a viz Gwengolo betek ar 5 a viz Gwengolo 1666. An tan a oa bet e-kreiz kêr Londrez dreist-holl e-barzh al lodenn enkelc'hiet gant mogerioù kozh eus mare ar romaned.
Riskl a oa bet ez afe an tan e-kostez lec'hioù annez an noblañs e distrikt Westminster, Palez Whitehall hini Charlez II, ha darn ar bannlevioù.[2] Devet e oa bet 13200 ti, 87 iliz parrez, Iliz-veur Sant Paol Londrez, ha darn savadurioù melestradurel Londrez. Istimet e vez e vefe bet distrujet tiez 70000 anneziad ar gêr war un hollad a 80000. Ne ouier ket pet a dud a zo aet da Anaon dre an tan-gwall met a hengoun e vez diskleriet e oa bet izel an niver, n'eus nemet 6 a dud marvet ent ofisiel. Hervez an istorourien e seblant iskis e vefe bet ken nebeut a dud. Ul lod anezho a ziskler e vefe chomet izel an niver dre chom hep kontañ an dud paour pe etre. Ouzhpenn an tan a oa ken kreñv ma oa devet holl korfoù ar gouzañverien. Un tamm poderezh a vez tu gwelet hiziv an deiz er Museum of London kavet gant arkeologourien e Pudding Lane, lec'h ma krogas an tan, a lak war-wel e oa pignet temperadur an tan betek 1700 °C.
An tan bras a oa kroget e ti ar baraer Thomas Farriner (pe Farynor) lec'hiet e Pudding Lane dres goude hanternoz d'ar sul 2 a viz Gwengolo bliv ez eas war-raok war zu kornôg kêr Londrez.
Ur mell tan-gwall arall a oa bet e 1212.
Leidenn impalaer
Al leidenn impalaer (Arnoglossus imperialis) zo ur pesk mor plat.
Louise de Keroual
right|thumb|Louise de Keroual. Poltred gant al livour gall [[Pierre Mignard. ]] thumb|Louise de Kéroualle, gant al livour saoz [[Peter Lely.]] Louise Renée de Penancoët de Keroual (1649-1734), dukez Portsmouth hag Aubigny, Breizhadez a orin, a voe pried-kleiz ar roue saoz Charlez II e-pad ur 15 vloaz, hag ivez toupinerez ar roue gall Loeiz XIV. Hervez Saint-Evremond: « gant ar seizenn en-dro da zargreiz an Dimezell a Geroual eo unanet Bro-Saoz ha Bro-C'hall ».
He yaouankiz
Ganet e oa Louise Renée de Penancoët de Keroual e miz Gwengolo 1649 e maner Keroual, en Gwiler (distrujet e miz Eost 1944), e-kichen Brest. Merc'h e oa da Guillaume de Penancoët de Keroual ha da Marie de Plœuc, bet euredet en 1645.
Daou vugel all a oa:
Dug Beaufort, pennkabiten ar verdeadurezh, a reas un tamm lez da Louise, en aner avat, hag a brometas he lakaat da zimezell a enor gant Henriette d'Angleterre, dugez Orleañs ha c'hoar-gaer d'ar roue Loeiz XIV.
A Versailhez da Londrez
Goude e varv eo e talc'ho dug Beaufort d'e bromesa. En 1668 e tegouezhas Louise Renée e kastell Versailhez evit servijout Henriette d'Angleterre, dugez Orleañs, c'hoar d'ar roue saoz Charlez II, c'hoar-gaer ha keniterv d'ar roue, bet serc'h dezhañ, ha 19 vloaz dezhi. Ar roue a daolas evezh outi ; da neuze e oa an itron Montespan a oa serc'h da Loeiz XIV. A-hervez e soñjas kemer anezhi da serc'h nevez met kavbout a reas talvoudusoc'h he lakaat da labourat evitañ el lez.
En 1670 ez eas da Zunkerk, hag alese da Vo-Saoz, da-heul Henriette d'Angleterre, karget a gefridi diplomatek gant ar roue. Charlez II a oa roue Bro-Saoz, Bro-Skos hag Iwerzhon abaoe 1660, ha n'en doa ket gwelet e c'hoar abaoe 9 bloaz. Ne oa ket douget na da Vro-C'hall na d'ar roue gall, kenderv dezhañ koulskoude. Met evel e genderv gall eo mab-bihan d'ar roue gall Herri IV, hag evelto eo merc'hetaer daonet, ha Loeiz XIV ne oa ket hep gouzout kement-se. Degemer e c'hoar a reas Charlez e kastell Dover. Un degemer war an ton bras a voe graet, biskoazh kaeroc'h. Ouzhpenn preder an tiegezh a oa e penn ar roue: kaoz a oa bet gant dug Buckingham eus un dimezell a enor a dalveze ar boan sellout outi a dost.
Serc'h d'ar roue
Annezet e oa Louise e palez Whitehall, en ur pikol ranndi ha dont a rae Charlez d'ober al lez dezhi bep noz. Dindan urzhioù ar markiz de Croissy e oa-hi, ha gouzout a rae petra a oa gortozet diganti. E miz Here 1671 e oa bet pedet d'ur banvez bras roet gant kontez Arlington, ma oa pedet ar roue.
Lidet e voe donedigezh ar roue, hep ar rouanez, goude ma oa dimezet da Catherine de Portugal met dilezel a rae e wreg ha bugel ebet n'o doa. Un eured faos a voe aozet, met un nozvezh eured e voe etre Louise h
a Charlez, ha setu Louise Renée de Penancoët de Keroual deuet da vout serc'h roue Bro-Saoz.
Anvet e voe da zimezell a enor d'ar rouanez, e doare kenderv Versailhez: war-zigarez mont da welout ewreg e teuear roue da welout e serc'h. Evel-just e voe kaset keloù da Loeiz XIV gant e gannad eus troioù an doupinerez hag eus pegen bras galloud he devoa war he fried-kleiz saoz. En 1672 e c'hanas Louise ur mabig, Charles Lennox, a voe lakaet da dug Richmond e 1675. Douaroù a voe roet d'ar vamm, a voe anvet da dugez Portsmouth, kontez Fareham, ha baronez Patersfield, hag ul leve a 138 000 lur saoz. Pemzek vloaz e padas he levezon, betek marv ar roue saoz e 1685. Met sachañ a reas kasoni ha gwarizi war he choug, rak dezhi e oa tamallet distro ar roue d'ar gatoligiezh, ha gant-se ne oa ket karet gant ar bobl.
Bet e oa « la bonne Dame d'Aubigny » (evel ma lare tud ar vro) o chom ur pennad e kastell La Verrerie (Cher) met e Pariz eo e varvas d'ar 14 a viz Du 1734, straed Saints-Pères, goude fontet ganti un tamm mat eus he feadra.
==Traoù ouzhpenn Lady Diana Spencer, priñsez Kembre, a ziskenne eus Louise de Keroual ha Charlez II, Charles Lennox, dug Richmond.
Constança Arle
Constança, ganet war-dro 986 en Arle ha marvet e miz Gouere 1032 e Melun, a oa merc'h d'ar c'hont Gwilherm Iañ Provañs ha d'e bried Adelaid Anjev. Rouanez Bro-C'hall e teuas da vezañ pa euredas d'ar roue gall Roperzh II en doa kaset kuit e ziv wreg kentañ dija.
-31
723 Ab Urbe Condita = 31 kent J.-K.
Constança Arle
Buhez
E 1003 ec'h euredas gant Roperzh II an Deol, roue Bro-C'hall. Hemañ a oa bet eskumunuget gant ar pab Gregor V en abeg d'e zarempredoù gant Bertha Bourgogn. Dre na oa ket bet Bertha evit genel bugel ebet ken eo e voe divizet an eured gant Constança.
Deskrivet eo Bertha evel ur geben griz ha taer ha buan e savas daou strollad e lez ar roue : tu Roperzh ha tu Constança.
En aner e klaskas Roperzh lakaat nullañ o eured, betek mont da gaout ar pab e 1010.
Bugale
Seizh bugel zo bet ganet diwar an eured-se. En o zouez :
Mervel a eure Constança Arle e Melun d'ar 25 a viz Gouhere 1032, bloaz war-lerc'h he fried, ha beziet e voe en abati Sant-Denez.
236
989 Ab Urbe Condita = 236 goude J.-K
Yezh bihanniver
Tennañ a ra an termen yezh bihanniver (saoz. minority language) d'an niver a dud a vez komzet ar yezh-se gante. N'eo ket kevatal atav na dre ret ur yezh minorelaet evel ar c'hatalaneg hag a vez komzet gant kalz muioc'h a dud evel gant yezhoù ofisiel Unaniezh Europa evel ar malteg da skouer ha n'int ket yezhoù minorelaet.
Karimodjongeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù nilotek ar reter eo ar c'harimodjongeg (karimojong) komzet en Ouganda. Tost-tre eo d'an tourkaneg, an tesoeg ha d'ar yezhoù tesoek-tourkanek all.
Mor Baltel
Ar Mor Baltel, pe ar Mor Baltek, a zo ur mor eus Europa, digor war Mor an Hanternoz ha, drezañ, war ar Meurvor Atlantel, dre strizhioù-mor Kattegat ha Skagerrak. En-dro d’ar Mor Baltel e kaver ar broioù-mañ (en ul loc’hañ eus ledenez Skandinavia): Sveden, Finland, Rusia (rannvro Sant Petersbourg), Estonia, Latvia, Lituania, Rusia (rannvro Kaliningrad), Polonia, Alamagn, Danmark.