cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hérouville-Saint-Clair
Melestradurezh
thumb|left|An ti-kêr nevez
Ragalna
Ragalna  zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Étienne Raoul
Étienne Fiacre Louis Raoul (23 a viz Gouere 1815 – 30 a viz Meurzh 1852) a oa ul louzawour hag ur surjian er morlu gall.
Ganet e oa e Brest ha mab e oa d'ur c'habiten eus ar Morlu gall. Studioù a reas e Brest e skol ar yec'hed hag anvet e voe da surjian trede klask er morlu, e 1836. Lestrañ a reas e bourzh al lestr L'Aube da vont er penn all d'an douar. Douarañ a reas er Bay of Islands (bae an inizi), e Zeland Nevez d'an 11 a viz Gouere 1840, ha chom a reas eno e-pad tri bloaz a-raok kuitaat ar vro e bourzh al lestr L'Allier.
Ur wech distro da Bariz e labouras er Muséum national d'histoire naturelle (Mirdi broadel skiantoù an natur), dindan Adolphe Brongniart (1801–1876) ha Joseph Decaisne (1807–1882), louzawourien brudet anezho, evit deskrivañ ha renkañ ar c'hementad bras a blant a oa bet dastumet gantañ e Zeland Nevez. War un dro e reas studioù medisinerezh hag anvet e voe da zoktor e 1844, gant un dezenn anvet Des rapports des maladies aigües et chroniques du cœur avec les affections dites rhumatismales.
E 1846 e voe embannet gantañ al levr Choix de plantes de la Nouvelle-Zélande ("Dibab plant euz Zeland Nevez"). Goude ur veaj all da Afrika, e teuas da vezañ kelenner medisinerezh e Brest e 1849. E 1851 e voe embannet ul levr all gantañ, Guide hygiénique et médical pour les bâtiments de commerce qui fréquentent la Côte Occidentale d’Afrique.
Ar genad plant Raoulia a voe anvet evel-se en enor dezhañ, gant Joseph Dalton Hooker.
Polytmus
Polytmus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Raddusa
Raddusa    zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Laurent Lefeuvre
Laurent Lefeuvre zo un tresour breizhat, ganet e 1977 e Roazhon. E grouidigezh brudetañ a zo Fox-Boy. Goude bezañ kouezhet e bed marvailhus "Mervel en e yaouankiz" e klask bremañ empentiñ e hini dezhañ hag zo levezonet gantañ. Tom ha William a voe deuet er-maez hag bet embannet e ti Lombard e 2010. E 2011 e tresas an haroz dreist pe an dreist haroz anavezet Fox-boy. Troet eo bet ar vandenn-dreset se e brezhoneg. Er bloavezh 2014 eo bet embannet evit ar wech kentañ e galleg « La Nuit du Renard », hag heuliet e 2016 gant « Angle mort ». Ur vandenn-dreset embannet e brezhoneg a-raok an hini c'hallek, un taol kaer alato. Embannet int bet gant an ti-embann Delcourt evit ar galleg ha gant Keit Vimp Bev e brezhoneg. Livour eo bet ivez evit bannou-treset all : Zazou 2011 ha Barbe-bleu e 2013. Livet zo bet gantañ e dresadennou gant Fox-boy, pezh na rae ket en diagent.
Manex
Manech pe Manex zo ur stumm euskarek d'an anv Iban, hag a glot gant Yann e brezhoneg. Anavet eo dreist-holl e Benafarroa, met graet e vez Manex ivez dre fent ouzh an dud ac'hano gant re Zuberoa ha Lapurdi.
Deñved
Roet eo an anv d'ur ouenn deñved ivez, tri rumm anezho:
Istor
Brudet eo bet an anv gant ur film gall en 2004, anvet Un long dimanche de fiançailles. 4 bugel zo bet anvet Manech en Bro-C'hall en 2004, 30 e 2005.
Tud zo a gred eo un anv brezhonek. E Breizh e vez skrivet Manec'h zoken, ha roet eo bet ur wech e Roazhon. Kemmesk a vefe gant anv Port Manec'h, e Nevez.
Rouantelezh Tesalonika
Rouantelezh Tesalonika, Βασιλειο της Θεσσαλονίκης e gregach, a oa ur rouantelezh latin savet e Gres goude kemeret Konstantinopolis gant Brezelourien ar Groaz en 1204. Ne badas nemet ugent vloaz.
Herri ar Roue Yaouank
Herri ar Roue Yaouank (Henry the Young King e saozneg) 1155 – 1183, a oa an eil eus pemp mab Herri II (Bro-Saoz) hag Eleanora Akitania.
Milo (Sikilia)
Milo zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Herri ar Roue Yaouank
Bloaz e oa, e 1156, pa varvas e vreur henañ Gwilherm, ma teuas da vezañ pennhêr.
E 1162 e voe kaset da vout skoliataet gant Thomas Becket, kañseller Bro-Saoz. A-raok dibenn 1163 e voe anvet Becket da arc'heskob Canterbury, ha trenkañ a reas an darempredoù etre ar roue hag eñ, ma voe tennet ar priñs digantañ.
Adalek 1170 e renas Herri, 15 vloaz neuze, a-gevret gant e dad evel roue Bro-Saoz, Dug Normandi, Kont Anjou ha Maine.
Letocetum
Letocetum, pe Etocetum, a oa ur c'hreñvlec'h hag ur gêr roman e proviñs Britannia. Ur c'hreñvlec'h a bouez e oa, war an hent roman a gase da hanternoz Kembre, ar Watling Street.
Barrad erc'h war ar mor
Barrad erc'h war ar mor,  Snow Storm: Steam-Boat off a Harbour's Mouth hec'h anv saoznek, zo un daolenn gant al livour saoz Joseph Mallord William Turner, graet e 1842.
Letocetum
Bremañ emañ e parrez Wall, e Staffordshire. Gwelet a c'haller eno aspadennoù eus ar savadurioù roman hag a zo dindan gwarez an National Trust.
Terrer (ki)
An terrered (terrier e galleg hag e saozneg) zo chas desavet da gentañ evit chaseal loened a vev e douarennoù. Pemp rummad bras zo anezho, enno meur a ouenn, ha peurvuiañ int chas kreñv ha dizaon hogen bihan pe krenn : eus 1 kg betek 32 kg hervez ar ouenn.
Angle
Angle zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Benfro, Kembre. E 2011 e oa poblet gant 329 a dud, ha 35 anezho (10.6%) a oa kembraegerien.
Letocetum
Istor
Dont a reas ar Romaned da Letocetum war-dro ar bloavezh 50, da sevel ur c'hreñvlec'h. En-dro d'ar c'hreñvlec'h e tiorroas ur gêr roman, gant tiez ha kibelldioù. E deroù an e voe graet furchadennoù met ne ouzer ket pep tra c'hoazh diwar-benn ar gêr a oa eno, na pegen bras e oa.
Goude disparti ar Romaned e voe disteroc'h pouez ar gêr, ha kreskiñ a reas ur gêr all nepell, Lichfield, er, dont da vezañ sez un eskopti. Pa greskas ar gêr adarre, goude-se, e voe gant un anv all, Wall. Gant an anv-se e raed dave d'ar mogerioù-difenn, bet savet gant ar Romaned, hag a oa anezho betek deroù an.
Anv
An anv Letocetum a gaver meneget e meur a skrid latin :
Mojennoù
Kaoz a zo eus ur "C'hoad Louet" e mojenn ar Roue Arzhur. A c'hallfe bezañ Letocetum.
Palagonia
Palagonia   zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Misterbianco
Misterbianco   zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Buphagus
Buphagus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Park Broadel Pan de Azúcar
Park Broadel Pan de Azúcar zo ur park broadel e hanternoz Chile.
Buphagus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Cymru Fydd
Cymru Fydd (distaget [] e kembraeg) a oa ur strollad brogarour kembreat a voe savet gant Kembreiz eus Londrez e 1886. Fellout a rae d'al luskad-se e vefe emren Kembre. Anv saoznek ar strollad e oa Young Wales, kement ha diskouez e kemerent skouer war an emsav iwerzhonat evit an emrenerezh anvet Young Ireland. Hag evel en Iwerzhon e c'houlennent e vefe tennet he statud ofisiel digant an Iliz anglikan er vro hag e vefe disrannet an iliz anglikan e Kembre diouzh Iliz Bro-Saoz.
Nicolosi (Sikilia)
Nicolosi  zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Buphagus
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Doareoù pennañ
Boas int da bigosat hag amprevaneta war gein bronneged bras : ejened, frikorneged, mirc'hed-dour.
Cymru Fydd
E-touez izili anavezetañ Cymru Fydd e oa an istorour John Edward Lloyd, Owen Morgan Edwards, ar politiker frankizour Thomas Edward Ellis ha tud all c'hoazh evel Beriah Gwynfe Evans ha Michael D. Jones.
Embannet e veze div gelaouenn gant al luskad, Cymru Fydd e kembraeg ha Young Wales e saozneg. Mont a reas ar c'helaouennoù d'an traoñ e dibenn an ha krakvevañ a reas ar strollad betek deroù an.
Park Broadel Pan de Azúcar
Enez Pan de Azúcar
Er park emañ an Enez Pan de Azúcar. Betek eno e c'haller mont gant ar vag met difennet eo diskenn d'an douar abalamour d'an evned.
Journal des savants
Koshañ mareadeg lennegezh ha skiantoù Europa eo ar Journal des savants ("Kazetenn ar ouizieien"). Embannet e vez c'hoazh hiziv an deiz gant Académie des Inscriptions et Belles-Lettres (AIBL) ("Akademiezh an Enskrivadurioù hag al Lizhiri Kaer"), unan eus pemp akademiezh an Institut de France ("Ensavadur Bro-C'hall").
Istor
Gant Denis de Sallo (1626-1669), kuzulier e Parlamant Pariz, e voe krouet Le journal des sçavans. D'ar 5 a viz Genver 1665 e voe embannet an niverenn gentañ, e Pariz, Bro-C'hall. Daouzek pajenn a oa er gazetenn nevez, ma embannas hec'h aozerion o fal : brudañ ar pezh a oa nevez e Republik al Lizhiri — ''« pour faire sçavoir ce qui se passe de nouveau dans la République des Lettres », "Republik al Lizhiri" o vout bed ar skiantoù ivez d'ar mare-se.
Kampionad su korean an echedoù
Kampionad su korean an echedoù (koreaneg: 전국 체스 선수권 대회) a vez aozet gant Kevre su korean an echedoù, bet krouet e 2008 ma voe bodet tri aozadur echedoù ennañ diwar levezon ar FIDE. Aozet e vez ar c’hampionad hollek bep bloaz abaoe 2009.
Journal des savants
Istor
Dre hanterouriezh Jean-Baptiste Colbert e c'hounezas brient ar roue Loeiz XIV e 1701.
Kampionad su korean an echedoù
Kampioned
!Nn ! Bloaz !! Kampion
Journal des savants
Istor
Ur sizhunieg dizingal e voe Le journal des sçavans betek 1723, ha miziek e voe betek ma voe lamet e 1792. . Koulskoude, daouzek niverenn a voe embannet e 1797.
Ròcafòrt (Aveyron)
Ròcafòrt (Roquefort-sur-Soulzon e galleg) a zo ur vourc'hig er Roergue, e Gwienna (Okitania), brudet evit bezañ kavell ar fourmaj anvet Roquefort (diwar stumm gallekaet an anv). Ur gumun eo eus departamant an Aveyron, er rannvro Midi-Pyrénées, er Stad C'hall.
Journal des savants
Istor
Dre ma teue dizingal an arc'hant d'an Ensavadur ez asantas Akademiezh an Enskrivadurioù hag al Lizhiri Kaer kemer ar gazetenn e karg adalek 1909, a-drugarez da gellidoù ar Fondezon Dourlans. E karg AIBL emañ ar gazetenn hiziv c'hoazh.
Buan e voe kemeret skouer diwar Le journal des sçavans gant Royal Society Londrez : d'ar 6 a viz Meurzh 1665 ez embannas Henry Oldenburg (1619-1677) ar gazetenn viziek Philosophical Transactions. Ar skiantoù e oa he dodenn bennañ. Embannet e vez c'hoazh hiziv an deiz.
Mineo
Mineo zo ur gumun e proviñs Catania e Sikilia.
Bodelwyddan
Bodelwyddan zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, Kembre, 227,6 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 2064 a dud, ha 369 anezho (17,9%) a oa kembraegerien. .
Roll kumunioù proviñs Pontevedra
Roll an 62 gumun a zo e proviñs Pontevedra :
Enez Hornos
An Enez Hornos eo ar vihanañ eus an Inizi Hermite e su Chile. Warni emañ ar C'hab Horn, penn pellañ Amerika ar Su.
En norzh dezhi emañ an Enez Herschel.
Larry Nassar
Lawrence Gerard Nassar, ganet d'ar 16 a viz Eost 1963 a oa medisin skipailh jiminas Stadoù-Unanet Amerika etre 1986 ha 2016 ken na voe harzet ha tamallet dezhañ oberoù a bedofiliezh.
E miz Gouhere 2017, Nassar a voe kondaonet da 60 vloaz toull-bac'h goude kavet kablus. D'ar 24 a viz Genver 2018, Nassar a voe kondaonet da 40 vloaz ret ha 175 bloaz toull-bac'h en holl en ur prizon Stad e Michigan goude bezañ kavet kablus eus tagadennoù reizhel war bugale.
Bryneglwys
Bryneglwys zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, Kembre, 227.6 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 361 a dud, ha 130 anezho (36%) a oa kembraegerien. .
Mondeville (Calvados)
Mondeville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Kastell Bellemaist, kantved
left|thumb|Iliz katolik Marie-Madeleine Postel
Albi (Calabria)
Albi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. 863 a dud zo enni o chom.
Albi
Albi zo un anv-lec'h :
Amaroni
Amaroni zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. 1773 a dud zo enni o chom.
Chlamydia
Ar Chlamydia zo ur genad bakteri a vez treuzkaset a zen da zen dre an darempredoù reizhel hag a zo kiriek d'ur c'hleñved hag a zo gouest da zegas an dallentez.
Duhonw
Duhonw zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ er c'hreisteiz da gêr Llanfair-ym-Muallt. Bevennet eo ar gumuniezh gant ar Gwy er reter, gant ar stêr Irfon en hanternoz ha gant Mynydd Epynt er c'hreisteiz.
Er gumuniezh emañ kêriadennoù Llanddewi'r Cwm ha Maesmynys. E 2011 e oa poblet gant 294 a dud, ha 42 anezho (14,6%) a oa kembraegerien.
Dyffryn Grwyne
Dyffryn Grwyne zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. En em astenn a ra eus traoñinenn ar stêr Gwy betek uhelennoù Menez Du Menoe, er gwalarn da Y Fenni.
Fleury-sur-Orne
Fleury-sur-Orne a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb
Dyffryn Grwyne
Er gumuniezh emañ kêriadennoù Glangrwyne, Llangenni ha Llanbedr Ystrad Yw.
Fleury-sur-Orne
Douaroniezh
left|thumb|Ar pont hent-houarn dreist d'an Orne
Treflys
Treflys zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ er reter da gêr Llanwrtyd. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Garth ha Beulah.
E 2011 e oa poblet gant 484 a dud, ha 71 anezho (15,1%) a oa kembraegerien.
Ríos
Yezhoù all
Rios a vez skrivet e portugaleg.
Bodfari
Bodfari zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre, 253 km eus Kerdiz. E-harz Bryniau Clwyd emañ, war an hent etre Dinbych ha Caerwys.
E 2011 e oa poblet gant 314 a dud, ha 68 anezho (21,7%) a oa kembraegerien.
Borgia (Calabria)
Borgia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Triglav
Ar menez Triglav (distaget [] e sloveneg) zo ur menez eus an Alpoù ha menez uhelañ Slovenia, gant 2,864 metr uhelder. Emañ e gwalarn ar vro, tost da harzoù Aostria hag Italia.
Unan eus arouezioù ar vro eo deuet da vezañ ; skeudennet eo war banniel Slovenia, da skouer. "Tri fenn" eo ster an anv e sloveneg, abalamour d'an tri c'hern a ya da ober ar menez.
E 1778 e oa bet tud o krapat betek ar beg anezhañ, tri den eus ar c'horn hag ur mezeg aostrian, war atiz ur mondian aostrian, Sigmund Zois. Aet eo ar skorneg a oa en nec'h anezhañ da get. Ur park natur, Park Broadel Triglav (Triglavski Narodni Park e sloveneg), zo en-dro d'ar menez, war ur gorread a 840 km².
Zagarise
Zagarise  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Cilcain
Cilcain zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir y Fflint, Kembre, 239 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 1,342 a dud, ha 237 anezho (17,7%) a oa kembraegerien.
Promerops
Promerops a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806). Ar genad nemetañ eo er c'herentiad Promeropidae.
O c'havout a reer en Afrika ar Su, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Torre di Ruggiero
Torre di Ruggiero  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Phoebetria fusca
Phoebetria fusca a zo ur spesad evned-mor eus kerentiad an Diomedeidae.
Anvet e voe Diomedea fusca da gentañ-penn (e 1822) gant an naturour alaman Carl Hilsenberg (1802-1824).
Boued
Bevañ a ra diwar c'hagnoù, kefalopoded, kresteneged, pesked ha stivell.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e kreisteiz ar Meurvor Atlantel hag e Meurvor Indez.
Ròcafòrt
Ròcafòrt pe Ròcahòrt (roc'h kreñv e brezhoneg) zo un anv-lec'h okitanek.
Enez Robinson Crusoe
An anv
Isla Robinsón Crusoe eo an anv spagnolek. A-raok 1966 e oa anvet Más a Tierra, Más Atierra pe Aguas Buenas, met adanvet eo bet gant gouarnamant Chile da enoriñ Alexandre Selkirk a awenas ar romantour saoz Daniel Defoe pa skrivas e romant Robinson Crusoe.
Ròcafòrt
Gerdarzh
Eus ròca, roc'h, ha fòrt pe hòrt (e gwaskoneg).
Ròcahòrt
Ròcahòrt eo stumm okitanek Gwaskogn.
Aoter an Daouzek Doue
Aoter an Daouzek Doue a oa ur santual pagan en Aten, savet gant Peisistratos ar Yaouankañ, mab-bihan d'an tirant Peisistratos pa voe arc'hon e -522 - -521.
Alese e veze muzuliet an hed etre poent pe boent ha kêr Aten, hag ul lec'h repu e oa.
Vallefiorita
Vallefiorita zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Bargod
Bargod zo ur gumuniezh e kontelezh Caerffili, Kembre E 2011 e oa poblet gant 11 412 a dud, ha 1 143 anezho (10%) a oa kembraegerien. .
Tír na nÓg (disheñvelout)
Tír na nÓg zo ur bed mojennel er meurzanevelloù iwerzhonek. Diwar brud an danevelloù-se eo bet kemeret an anv d'en reiñ da draoù all.
Lararium
Ul lararium (lararia el liester latin) a oa un aoter pe santual bihan, da enoriñ al Lared, doueed an oaled, e sevenadur Henroma.
San Pietro Apostolo
San Pietro Apostolo  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Altare della Patria
An Altare della Patria ("Aoter ar Vammvro") zo ur monumant broadel da unvaniezh Italia savet e Roma dindan Vittorio Emanuele II. Meur a anv all a vez graet anezhañ : il Monumento nazionale a Vittorio Emanuele II, il Vittoriano, il Mole del Vittoriano. Savet eo bet er Piazza Venezia ("Leurgêr Venezia) gant an tisavour Giuseppe Sacconi (1854-1905) adal 1885 ; d'ar e voe an digoradur ofisiel, hag e 1935 e voe peurechuet ar monumant.
Phoebetria palpebrata
Phoebetria palpebrata a zo ur spesad evned-mor eus kerentiad an Diomedeidae.
Anvet e voe Diomedea palpebrata da gentañ-penn (e 1785) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798).
Bedlinog
Bedlinog zo ur gumuniezh e kontelezh Merthyr Tudful, Kembre, 26.4 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 3 178 a dud, ha 306 anezho (9.6%) a oa kembraegerien.
Phoebetria palpebrata
Annez
Bevañ a ra ar spesad en hantervoul su.
Aoter
Un aoter zo un daol nevet, e mein alies, implijet evit an aberzhioù er relijionoù. "An daol santel" a vez lavaret anezhi ivez er relijionoù kristen ma kaver aoterioù en ilizoù.
Roca
Roca (« roc'h ») zo un anv a gaver e lec'hanvadurezh meur a yezh latin, katalaneg, portugaleg, spagnoleg, ha diwar-se en anvioù-tiegezh.
Aoter
Paganiezh
Lazhet ha losket e veze al loened aberzhet war an aoter e relijionoù nann-kristen, da lavaret eo ar re liesdoueadek ha pagan.
E ti ar Romaned uhel e oa ul lararium, aoter da zoueed an oaled.
Katoligiezh
Er relijionoù kristen eo un daol, e maen pe goad, ma vez outi ar beleg pa lavar an oferenn.
Paco Ibáñez canta a Brassens
Paco Ibáñez canta a Brassens zo un albomad kanaouennoù spagnolek troet pe azasaet gant Pierre Pascal diwar kanaouennoù gallek Georges Brassens, ha kanet gant Paco Ibáñez.
E 1979 e voe embannet ar bladenn, hag e 2002 ar CD.
Adama
Adama (en oromoeg: Adaamaa, en amhareg: ኣዳማ, Adama pe Ädama), anavezet ivez gant an anv Nazret (en amhareg ናዝሬት), zo ur gêr vras eus Etiopia, bet kêr-benn Oromia. Emañ e 1,712 metr uhelder, 100 km er gevred da Addis Abeba.
Trede kêr vrasañ Etiopia eo Adama ; e 2015 e oa war-dro 324,000 a dud. Emañ war an hent a gas eus Dirre Dawa da Addis Abeba. Ur skol-veur zo eno, krouet e 1990.
General Roca
General Roca zo anv meur a lec'h en Arc'hantina.
Orin
Diwar anv Julio Argentino Roca, jeneral ha politikour, prezidant ar vro, lesanvet el Zorro.
KT Tunstall
E 2004 e voe embannet he fladenn gentañ, Eye to the Telescope. Berzh-bras a reas honnezh gant he zonioù folk: muioc'h eget 4 milion a skouerennoù anezhi a vefe bet gwerzhet er bed-holl. Meur a single a voe tennet anezhi, en o zouez ar ganaouenn mil-anavezet Black Horse and the Cherry Tree. Abaoe ez eus bet embannet teir fladenn ganti: Drastic Fantastic, ur bladenn rock anezhi; Tiger Suit, tonioù damelektro enni; Invisible Empire // Crescent Moon, gant gwerzioù country-folk.
Pedro Alfonso Kastilha
Pedro Alfonso Kastilha (1345 - 1359), infant Kurunenn Kastilha, a oa bugel bastard diwezhañ Alfonso XI Kastilha hag e bried-kleiz Leonor Núñez de Guzmán.
Breur gevell e oa da Sancho kont Alburquerque.
Louvigny (Calvados)
Louvigny a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb
Kampionad slovenat an echedoù
Kampionad slovenat an echedoù eo kampionad broadel an echedoù e Slovenia. E 1936 e voe graet evit ar wech kentañ. Abaoe 1948 e vez aozet kampionad ar maouezi.
Rouantelezh Yougoslavia
!Bloaz !! Lec’h !! Kampion
Republik Sokialour Slovenia
!Bloaz !! Lec’h !! Kampion !! Lec’h !! Kampionez Vasja Pirc||Ljubljana||Slava Cvenkl Cveto Trampuž||Ljubljana||Božena Osterc Janez Podkrajšek||Ljubljana	||Milka Ljiljak Darko Steiner||Ljubljana	||Nevenka Golc
Republik Slovenia
!Bloaz !! Lec’h !! Kampion !! Lec’h !! Kampionez
Humphrey Lloyd Humphreys
Humphrey Lloyd Humphreys a oa ur yezhoniour keltiegour kembreat ganet e 1934 ha marvet e Plonevell d'an 20vet a viz Du 2022. Dimezet e oa da Annick Taro, ur vrezhonegerez, ha bevet en doa e Kreiz Breizh. Evel-se en doa tapet anaoudegezh don diwar-benn ar brezhoneg. Arbennigour e oa war yezh e vro, ar c'hembraeg hag war ar c'herneveureg ivez.
Burton
Burton zo ur gumuniezh e kontelezh Sir Benfro, Kembre, 227.6 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 1185 a dud, ha 119 anezho (10%) a oa kembraegerien. .
Humphrey Lloyd Humphreys
Labourioù
E 1985 ec'h echuas ul labour a bouez bras evit rannyezhouriezh ar brezhoneg dindan furm un dezenn kinniget e Skol-veur Breizh-Izel (Brest) diwar-benn ar brezhoneg komzet e Botoha, e kumun Sant-Nikolaz-ar-Pelem. Kelenner e skol-veur Llanbedr Pont Steffan eo bet hag kenlabouret en deus gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek e Skol-veur Breizh-Izel.
E 1990 e keñverias perzhioù ar c'hembraeg hag ar brezhoneg a-fet ar nevezc'heriañ.
E vab, Iwan Wmffre, desavet e peder yezh, en deus heuliet e roudoù, pa'z eo aet da yezhoniour keltiegour skol-veur ivez.
Menez Kameroun
Menez Kameroun (anvet Mont Cameroun e galleg; Mount Cameroon e saozneg; Mongo-mo-Ndemi e bakwerieg, ar pezh a c'haller treiñ gant "Menez an doueoù") zo ur menez-tan e stad Kameroun, en Afrika. Menez uhelañ ar vro eo, gant 4,095 metr a uhelder. Fako eo anv ar beg uhelañ. Emañ nepell diouzh Pleg-mor Ginea ha test eo eus ar volkanegezh a zo el lodenn-se eus ar bed, evel m'eo ivez an inizi São Tomé ha Príncipe, Bioko pe Annobón er Mor Atlantel.
Aristaios (doue)
Aristaios (henc'hresianeg : Ἀρισταῖος /Aristaîos, Aristaeus e latin) a oa mab d'an doue Apollon ha d'an nimfenn Kyrene. Unan eus doueed al labour-douar e oa. Azeulet e veze dreist-holl en Boiotia, en inizi Keos, Sikilia, Sardigna, hag e Thessalia ha Makedonia.
Mojenn
Troet e oa an doue Apollon gant an nimfenn Kyrene ouzh he gwelout oc'h en em gannañ ouzh ul leon prest da zebriñ tropelloù he zad. Hag Apollon neuze da zisklêriañ e flammenn d'ar goantenn, da gas anezhi d'ober un dro da Lybia. Eno e voe roet galloud dezhi war ar vro, Kyrenaika. Ha hi da c'henel Aristaios.
Savet e voe Aristaios gant an nimfenned ha ganto e teskas kaoulediñ al laezh, gounit olivez, sevel gwenan. Sot e oa gant an Driadenn Eurydike, hag eñ an hini a voe kiriek d'he marv. O redek war he lerc'h e oa da zeiz hec'h eured gant ar soner Orfeüs, ha hi o tec'hel dirazañ n'he devoa ket gwelet un naer dindan he zreid e-touez ar geot uhel. Hag al loen da gregiñ enni, ha hi da vervel. Evit kas an dorzh dezhañ d'ar gêr petra a reas an nimfenned nemet lazhañ e wenan. Mont a reas ar paotr da c'houlenn skoazell digant e vamm Kyrene. ha hi da gas anezhañ da welout Proteüs; ha hennezh da zisplegañ petra a oa kaoz da varv al loened bihan koant ha da reiñ urzh dezhañ da habaskaat ene Eurydike gant aberzhadennoù. Hag ar paotr da aberzhiñ pevar c'hole ha peder annoar, ha kenkent e welas un taol gwenan o tont er-maez anezho, peadra dezhañ da adleuniañ e ruskennoù.
Dimeziñ a eure da Aotonoe, merc'h d'ar roue Kadmos, hag ur mab o doe, Aktaion, a voe lazhet gant chas an doueez Diana. Neuze ec'h eas da vevañ da Geos, un enezenn e mor Egea, ma oa ar vosenn oc'h ober he reuz, ken na reas aberzhoù d'an doueed. Alese ez eas da Sardigna, ma lakaas un tamm urzh, goude da Sikilia ma reas kemend-all a vad, ha neuze da Trakia, ma vanvezas ha ma riboulas gant Dionysos. E annez a reas war menez Aimos.
Juan Alfonso Kastilha
Juan Alfonso Kastilha (1341 - 1359), a oa infant Kurunenn Kastilha hag aotrou Badajoz ha Jerez de la Frontera. Mab bastard e oa da Alfonso XI el Justiciero ha da Leonor Núñez de Guzmán‎. Muntret e voe da 18 vloaz, a-gevret gant e vreur Pedro, war urzh o hantervreur Pedro el Cruel, roue Kastilha.
1943 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Irienn ar Re Pazzi
Istor
E-kreiz buhez politikel Firenze edo an tiegezh Medici, ha meur a irienn en devoa bet da ziarbenn : Cosimo de' Medici a oa bet harluet daou vloaz dre abegoù politikel; e vab Piero il Gottoso en em dennas dre vurzhud eus un arsailhadenn aozet gant Luca Pitti p'edo war e hent da'r villa di Careggi; ar pab Medici Leon X a dlee bezañ lazhet gant e vedisin, dindan levezon un dornad kardinaled enebourien, ha Cosimo Iañ de' Medici a vo darbet dezhañ dastum plomm en e lêr o tremen dirak ar Palazzo Pucci.
Irienn ar Re Pazzi koulskoude eo an hini nemeti a deuas a-benn da lazhañ ur Medici, heuliadoù padus a voe, ha chom a reas an deiz-se en eñvor tud Firenze.
Abaoe marv Piero il Gottoso, e 1469, e oa dalc'het kêr gant e vibien Lorenzo a oa neuze 20 vloaz, ha Giuliano, a oa 17. Lorenzo a heulie a dost buhez politikel kêr gant an hevelep doareoù hag e dad-kozh Cosimo il Vecchio, da lavarout eo hep sammañ kargoù e-unan met o ren war a c'hargoù a veze roet da dud a fiziañs.
Enebourien d’an tiegezh Medici
Ar re Medici avat a oa erruet e kêr nevez a oa, noblañsed ne oant ket, nevez e oa o finvidigezh hag o galloud, ha ren a raent Firenze. Bec’h a oa da c’hortoz. Koulskoude e oa dimezet Bianca de' Medici, merc'h Piero ha c'hoar Giuliano ha Lorenzo da Guglielmo de Pazzi, met ne oa ket bet trawalc’h da lazhañ tan ar gasoni er c’halonoù.
Galloud ar re Medici a oa kresket diwar-goust frankizioù Republik Firenze, a gave d’o enebourien, sede neuze ar re bPazzi o kemer penn un irienn da zistroadañ ar re vMedici, ha da gemer o lec’h e penn ar republik.
N'eo ket an tiegezh Pazzi a voe pennaozer an irienn avat. Ar re Salviati, a oa arc'hantourien ar pab e Firenze, eo a oa e-kreiz an afer. N'eo ket sur e teuas ar soñj eus Firenze ivez. Marteze e teuas eus Roma, eus penn ar pab.
Ar pab Sist IV Della Rovere a oa un enebour touet d'an Tiegezh Medici. Techet e oa, ken e oa, da reiñ kargoù hag enorioù d'e gerent (nepotegezh a vez graet eus se). Dilennet e oa bet e 1471, ha bec’h en doa gant ar re Medici diwar-benn kêrioù Imola ha Faenza, a oa e dalc'h Milano, hag en devoa c’hoant da brenañ da reiñ d’e niz muiañ-karet Girolamo Riario.
Prenet e oa bet Imola eta, ur c'hreñvlec'h, er biz da Firenze, etre Toskana ha Stadoù ar pab, hag a oa c'hoantaet ivez gant Lorenzo. Graet e oa bet ar brenadenn gant skoazell an ti-bank Pazzi petra bennak m'en devoa prometet Francisco de Pazzi da Lorenzo ne sikourfe ket ar pab d'ober. Evit trugarekaat ar re Pazzi en doa prometet ar pab reiñ dezho mengleuzioù alum Tolfa, a-bouez evit livañ gloaneier ha danvezioù, un dra ret en armerzh Firenze. Ouzhpenn-se e roas dezho ar gwir d'ober war-dro madoù ar pab ha da sevel arc'hant diwar ar gounidoù, ha ne oant ket bihan. Girolamo Riario, niz ar pab eta, an hini a voe lakaet da c'houarnour en Imola, ha Francesco Salviati da arc'heskob Pisa, ur gêr a oa bet kevezerez da Firenze, hag a oa neuze e dalc'h Firenze.
Lorenzo a nac'has ouzh Salviati ar gwir da vont e-barzh kêr Pisa, dre ma ne oa ket evit leuskel un enebour eveltañ da gaout ur garg ken uhel en e vro.
Salviati ha Francesco de' Pazzi a aozas ur steuenn da zrouklazhañ Lorenzo ha Giuliano de' Medici. Riario avat a chomas e Roma.
Anavezet e oa ar mennad : ar pab, a-hervez, en devije lavaret :Mat eo din, keit ma ne vo lazhet den. En 2004 e voe kavet ul lizher kuzhskrivet, e dihelloù an tiegezh Ubaldini gant an istorour Marcello Simonetta, a gelenne neuze er Wesleyan University en Connecticut, ha diguzhlennet. Anat e oa e oa bet Federico da Montefeltro, Dug Urbino, lenneg brudet ha condottiero a-du gant ar Pab, o kemer perzh en irienn hag en devoa kaset un armead 600 soudard dirak Firenze, da c'hortoz an drouklazh.
Sist a zibabas e niz Girolamo Riario evel gouarnour nevez Imola, ha Francesco Salviati evel arc'heskob Pisa, ur gêr a geveze gant Firenze a-raok, hag a oa bremañ dindan galloud Firenze. Lorenzo a c'hourc'hemennas ouzh Pisa skarzhañ Salviati eus e garg.
An irienn
Unan eus ar c'hoshañ ha brudetañ dezrevell eus an darvoudoù a voe skrivet e latin gant Angelo Poliziano a oa bet test eus an darvoudoù. Nevez zo ivez ez eus bet kavet lizhiri a broufe e oa bet kemeret perzh gant Federico da Montefeltro, Dug Urbino, en irienn.
An darvoudoù
Salviati ha Francisco de Pazzi a felle dezho lazhañ Lorenzo ha Giuliano de' Medici, an daou vreur a zalc'he ar Republik, ha dibennañ galloud an tiegezh Medici. Riario a oa chomet en Roma. Ar pab en devoa lavaret, hervez testoù: "Ma asant a roan, gant na vo lazhet den".
Sadorn 25 a viz Ebrel 1478
Da gentañ e oa mennet tud an irienn da lazhañ Lorenzo ha Giuliano en ur banvez aozet er Villa Medicea di Fiesole (e Fiesole) da Sadorn Fask, en enor da Raffaele Riario, nevez anvet da gardinal da 18 vloaz, dic'houzvez eus an irienn. Jacopo de' Pazzi en devoa degaset kontamm da lakaat er gwin roet d'evañ d'an daou vreur.
Ar c'hardinal Riario Sansoni a bedas an holl da oferenn an deiz war-lerc'h, Sul Fask, lavaret gantañ en Duomo, iliz-veur Santa María del Fiore, evel trugarekadenn eus ar banvez aozet en enor dezhañ. An iriennerien a zivizas ober un arnod all en oferenn en iliz-veur Santa Maria del Fiore.
Sul 26 a viz Ebrel 1478
En deiz war-lerc'h, Sul Fask, 26 a viz Ebrel, edo ar vreudeur hag an iriennerien en oferenn, nemet ar Montesecco, a nac'has ober trubarderezh en ul lec'h santel. Daou veleg a gemeras e lec'h: Stefano da Bagnone hag ar vikel abostolel Antonio Maffei da Volterra. Bepred e oa dihet Giuliano. Bernardo Bandini (ar c'hlezeour a ranke ober e stal da Giuliano) ha Francesco de' Pazzi a reas o soñj mont d'e arbenn. prenderlo personalmente. War an hent etre ar Palazzo Medici ha Santa Maria del Fiore, e voe briataet Giuliano gant an iriennerien da c'houzout ha dougen a rae ur porpant-houarn dindan e zilhad, met ar Medici, abalamour ma en doa ur c'harad, a oa deuet er-maez hep ar gwisk-se, ha hep e "gentile", al lesanv a rae eus e gontell-chase, dre ma stoke ouzh e c'har gloazet. Pa errujont en iliz e oa krog an oferenn.
E-kreiz an oferenn-bred, da vare ar Gorreoù, pa oa daoulinet Giuliano ha Lorenzo evel an holl, e lammas warne Francesco de Pazzi hag e gompagnuned, ur beleg en o zouez : 19 taol kontell a voe roet da Giuliano, a gollas e wad hag a varvas. Lorenzo a voe gloazet, hag a gavas repu, gant e gamarad Angelo Poliziano ha daou floc'h, Andrea ha Lorenzo Cavalcanti, er sakristiri.
Giuliano a voe beziet e San Lorenzo, a voe Sagrestia Nuova Michelangelo.
Tour-tan ar Gazeg
Tour-tan ar Gazeg zo un tour-tan savet el lark da Eusa, er mervent d’an enezenn.
Irienn ar Re Pazzi
Dial
Buan e voe gouvezet piv e oa an iriennerien ha kastizet e voent kerkent: krouget e voe arc'heskob Pisa, klasket ha kavet e voe Jacopo, Renato ha Francesco de Pazzi, ha lakaet e voent d'ar marv. Guglielmo de Pazzi, pried da Bianca de' Medici, a voe harluet.
Tour-tan ar Gazeg
Savet e voe an tour-tan etre 1904 ha 1911, gant arc’hant profet gant ur madoberour anvet Charles-Eugène Potron. Emañ war ur garreg vihan anvet "ar Gazeg Kozh", un 300 metr bennak diouzh douar-bras Eusa. Unan eus tourioù-tan brudet enez Eusa eo, gant hini ar C'hreac'h.
Irienn ar Re Pazzi
Heuliadoù rak-tal
Jacopo de' Pazzi ne oa ket engortoz eus emzalc'h pobl Firenze. pa erruas er Piazza della Signoria gant ur strollad tud war varc'h o youc'hal "Libertà!" e krede e vije graet degemer brav dezhañ. E-lec'h kement-se en em gavas dirak un emsavadeg a-enep d'an iriennerien.
Tour-tan ar Gazeg
Istor
Emañ tour-tan ar Gazeg en un tolead arvarus, e-kreiz redoù-mor kreñv ha meur a vag zo aet d’ar strad dre eno : ur vag ha tregont a reas peñse eno etre 1888 ha 1904. Brudet a-walc’h eo peñse al lestr saoz Drummond Castle, a yeas da goll e-pad an noz etre ar 16 hag ar 17 a viz Mezheven 1896, ha ma voe beuzet 258 den.
Irienn ar Re Pazzi
Heuliadoù rak-tal
Jacobo de Pazzi a voe taolet dre ur prenestr ha peurlazhet gant an engroez, stlejet e gorf noazh dre gêr ha taolet er stêr Arno. An tiegezh Pazzi a voe tennet digantañ e vadoù en Firenze, ha distrujet kement merk eus e anv. An arc'heskob Salviati, a voe krouget, en desped d'e garg uhel, ouzh mogerioù ar Palazzo Vecchio. Bernardo Bandini Baroncelli a glaskas tec'hel da Konstantinopolis, met ne deuas ket a-benn eus e daol, ma voe tapet ha krouget ivez ; un dresadenn eus e gorf e-skourr a voe graet gant al livour Leonardo da Vinci.
Tour-tan ar Gazeg
Istor
E 1904 e voe divizet gant ar gouarnamant gall lakaat sevel un tour-tan war unan eus ar c’herreg a oa er mervent da Eusa. Charles-Eugène Potron, un ezel eus ar Société de Géographie de Paris, a oa o paouez mervel, en doa legadet 400 000 lur gall evit sevel un tour-tan dre eno. Asantiñ a reas Ministrerezh al Labourioù Foran d’ar prof-se ha klasket e voe ul lec’h mat evit sevel un tour-tan heñvel ouzh hini ar Maen. Kregiñ a reas al labourioù e dibenn 1904 ha ne voent echuet nemet e 1911. Diaes e veze labourat war ar garreg, abalamour d’ar gwall-amzer, d’ar mareoù, d’ar mor rust ha d’ar c’hasennoù. Er bloavezh kentañ ne voe labouret nemet 52 eurvezh war ar chanter... Hag en e destamant en doa skrivet Charles-Eugène Potron e ranke al labourioù bezañ echuet 7 vloaz goude e varv ! Enaouet e voe an tanlec’h d’ar 15 a viz Here 1911, met ne voe echuet al labourioù diabarzh nemet 3 bloavezh war-lerc’h. Sevel a rae koust hollek al labourioù da 850 000 lur.
E miz Kerzu eus ar bloavezh 1911 e voe mastaret an tour ha faoutet ar gwerennoù. E-pad ar Brezel-bed Kentañ e voe graet labourioù evit sonnaat ha startaat an tour-tan. Evit se e voe lazhet ar gouloù etre miz Kerzu 1917 ha miz Du 1918. E 1934 adarre e voe divizet skorañ an tour war-bouez funioù metal hir staget e strad ar mor. E miz Gwengolo 1974 e voe ur barrad gwallamzer spontus : torret e voe al letern gant un taol-mor ha redek a reas an dour en diri. Mont a reas an daou ward da gavout repu er gegin. Dont a reas tour-tan ar Gazeg da vezañ emgefreek d’ar 26 a viz Gouere 1991 hag abaoe n’eus gward ebet ennañ ken.
Sinema
L'Équipier, gant Philippe Lioret e 2004, a ziskouez buhez an diwallerien tourioù-tan, hini ar Gazeg amañ. Emañ Grégori Derangère ha Philippe Torreton e-touez aktourien ar film.
Damwelout a reer ivez ur foto brudet eus tour-tan ar Gazeg er barr-amzer e ranndi serjant Colin Sullivan c'hoariet gant Matt Damon e film The Departed gant ar filmaozer Martin Scorsese.
Deiziadur koptek
An Deiziadur koptek, anvet ivez « Deiziadur ar verzherien », a oa an deiziadur implijet gant ar bobl kopt en Henamzer. Dont a ra eus deiziadur Henegipt met n'eo ket diazezet ken war kelc'hiadoù al Loar ha degaset ez eus bet adreizhadennoù dezhañ evit ar bloavezhioù bizeost.
Mont en-dro
Kregiñ a ra an deiziadur koptek er bloavezh ma krogas ren an impalaer roman Diocletianus. Klotañ a ra gant an 11 a viz Gwengolo 284 en Deiziadur gregorian.
Mizioù
Mont a ra daouzek miz eus 30 devezh hag ur miz pemp devezh (pe 6 er bloavezhioù bizeost) d'ober ar bloavezh. Dont a ra anvioù ar mizioù eus an henegipteg eus ar I milved kent J.K. Gallout a ra bezañ skrivet gant al lizherenneg latin e doareoù dihsheñvel eta. Setu ur roll anvioù mizioù gant ar mizioù eus an deiziadur gregorian a glot gante:
Bloavezhioù bizeost
Ur bloavezh zo etre bloavezhioù bizeost an Deiziadur koptek ha re an Deiziadur gregorian. Ar bloavezh 2000, da skouer, a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur gregorian met ar bloavezh kent an hini (1999) a oa ur bloavezh bizeost en Deiziadur koptek.
Sizhun
Seizh devezh zo er sizhun en Deiziadur koptek ha kregiñ a ra gant ar Sul:
An deiziadur koptek hiziv
Hiziv ez eo an deiziadur koptek an deiziadur liderezh implijet gant an Iliz reizhkredour koptek da gentañ penn ha ne servij ket ken 'met da lakaat devezhioù ar gouelioù liderezh ha da jediñ an amzer liderezh.
Albert Poulain
Albert Poulain, ganet e Presperieg d'an 8 a viz Gwengolo 1932 ha marvet e Redon d'ar 6 a viz Here 2015, a zo ur c'haner, konter, treser ha dastumer eus Breizh-Uhel.
Buhez
Bez' e voe lec'hiadour er 6 Rejimant an Ijin en Añje a-raok mont da Bariz evit mont pelloc'h gant e studioù tresañ ha tisavouriezh er c'hConservatoire des Arts et Métiers etre 1954 ha 1958. Daremprediñ a reas Kêr Vreizh ha tud evel Herve ar Menn, Yann Poupinot, Pierre Laurent hag ar chaloni Mevelleg. Dedennet e voe gant sevenadur-pobl Breizh.
Labourat a reas evit meur a chanter bras (Kanol ar c'hreisteiz, Stankell Serre-Ponçon...) hag evit meur a disavour.
Emezelañ a reas er MOB pa voe krouet e 1957.
Distreiñ a reas da Vreizh e 1959. Labourat a reas e Roazhon e servijoù stad hag e burevioù studi. Daremprediñ a reas ar c'helc'hioù keltiek ha Kevrenn Roazhon. Kregiñ a reas da zastum kanoù - ur 600 bennak - ha da enrollañ anezho e bro Presperieg ha Gazilieg.
Er bloavezhioù 1980 e kasas da 1,500 niver ar c'hanoù dastumet gantañ. Kregiñ a reas neuze da ganañ anezho er gouelioù.
Dont a reas da vezañ Mestr oberiadur sevel tiez. Seveniñ a reas 1,200 raktres e seizh bloavezh warn-ugent. Ober a reas neuze 18,000 skeudenn eus savadurioù war ar maez hag eus kalzik tiez adkempennet.
Gant Jean-Louis Latour, Albert Noblet ha Jean-Bernard Vighetti e savas Bodad sevenadurel breizhat Broioù ar Gwilen. Reiñ ha rejont lañs d'ar gouelioù lec'hel. War atiz Jean-Bernard Vighetti e savjont Gouel ar Bogue d'or e 1975.
D'ar mare-se e krogas da blediñ gant ar c'hontadennoù. Dastum a reas ouzhpenn 300 kontadenn hengounel. Embannet en deus anezho evit nad afent ket da goll. Dreist-holl e krogas da reiñ buhez dezho e beilhadegoù ha gouelioù e gallaoueg. Ober a ra bepred, o vont hag o tont dre ar vro.
13 e voe war listenn "Peuple Breton, Peuple d'Europe" en Il-ha-Gwilen evit dilennadegoù rannvro 1992.
23 war listenn UDB e 1998.
Oberennoù
Meur a levr en deus skrivet.
Gellout a reer menegiñ ur bladenn Chants du Pays d'Oust et de Vilaine, gant Jean-Louis Latour ha Jean-Bernard Vighetti.
Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ
E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe fuzuilhet soudarded vreizhat, ha gwazed all evel-just, gant al Lu gall. Hervez lec'hienn "Mémoire des hommes" dalc'het gant Ministrerezh c'hall an Difenn e vije bet fuzuilhet 64 Breizhad, ha hervez levr Frédéric Mathieu 14-18, les fusillés ISBN 978-2-9532-7264-2 emañ departamantoù Breizh e-touez an departamantoù ma oa bet ar muiañ a reoù fuzuilhet.
Cenarth
Cenarth zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Gaerfyrddin, Kembre, 129 km eus Kerdiz E 2011 e oa poblet gant 1004 a dud, ha 434 anezho (43,2%) a oa kembraegerien. .
Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ
Roll ar re fuzuilhet
Setu amañ roll ar 64 Breizhad a zo bet fuzuilhet, goude ur varnadenn evit ar pep brasañ anezho met darn a zo bet lazhet divarn gant uhelourien war an dachenn.
Trallong
Trallong zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre.
Emañ e korn-bro Brycheiniog, hanter hent etre Pontsenni er gornaoueg hag Aberhonddu er reter. Er c'hreisteiz emañ ar stêr Wysg ha menezioù Bannau Brycheiniog.
Monito
Monito (Marmouzig) zo un enezenn didud er c'hornôg da Buerto Rico,  hag unan eus an teir enez zo etre ar Republik Dominikan ha  Puerto Rico, an div all eo an Isla de la Mona ha  Desecheo.
Barrio
Barrio (karter, ranngêr), Barrios el liester, zo anv spagnolek meur a lec'h hag a gumun;
Spered Kelt
Spered Kelt a zo ur gevredigezh arzourien breizhat.
Desecheo
Desecheo zo un enezenn didud er c'hornôg  da Buerto Rico,  hag unan eus an teir enez zo etre ar Republik Dominikan ha  Puerto Rico, an div all eo an Isla Mona ha  Monito.
Pteroptochos
Pteroptochos a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant ar skiantour alaman Heinrich von Kittlitz (1799-1874).
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Delphine Batho
Delphine Batho a zo ur bolitikourez c'hall, bet ganet d'an 23 a viz Meurz 1973 e Pariz (Bro-C'hall). Bet eo ministrez an Ekologiezh dindan ar Prezidant ar Republik c'hall, François Hollande, gouarnamant Jean-Marc Ayrault etre Mezheven 2012 ha Gouhere 2013.
Tawe Uchaf
Tawe Uchaf zo ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ e korn-bro Brycheiniog, er biz da Ystradgynlais hag e lodenn uhelañ traoñienn an Tawe. Er gumuniezh emañ kêriadennoù Coelbren, Cae Hopkin, Ynyswen ha Pen-y-cae.
Un toullad mougevioù zo er c'horn-bro ; ar re anavezetañ anezho a ya d'ober Dan-yr-Ogof, ur strollad mougevioù bras ma teu kalz a weladennerien.
Kurunenn Kastilha
Kurunenn Kastilha eo an unvaniezh politikel savet gant unaniñ Rouantelezh León ha Rouantelezh Kastilha da gentañ, ha gant ar broioù all staget outi goude.
Istor
Kurunenn Kastilha a oa dindani an douaroù a oa roue Kastilha o ren warne er Grennamzer. Ganet e oa e 1037 pa voe unanet Rouantelezh León (a oa enni Galiza hag Asturiez dija) ha Rouantelezh Kastilha gant Fernando Iañ Kastilha.
Esclusham
Esclusham zo ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, Kembre, 215 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 3515 a dud, ha 470 anezho (13,9%) a oa kembraegerien.
Enez Mocha
An Enez Mocha zo un enezenn vihan en Chile, e proviñs Arauco, e Rannvro ar Biobío, 48 km² dezhi. 800 a dud zo o chom enni.
Gweladennet eo bet gant korserien ha morbreizherien, evel ar Saoz Francis Drake.
Baños de Valdearados
Baños de Valdearados zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Bañuelos de Bureba
Bañuelos de Bureba zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Baños
E La Rioja (Spagn):
Roger Ducos
Pierre-Roger Ducos, ganet d'ar 25 a viz Gouhere 1747 en Montfort-en-Chalosse el Landes, hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Meurzh 1816 en Ulm, a oa ur politikour gall. E penn kentañ Ren ar Gonsuled, eo an trede hini gant Napoléon Bonaparte hag Emmanuel-Joseph Sieyès. Goude-se eo deuet da vezañ Kont an impaleriezh.
Enez Herschel
Enez Herschel zo anv div enezenn, anvet diwar anv-tiegezh ar skiantourien saoz William Herschel ha Caroline Herschel, ha John Herschel (1792 – 1871):
Pencraig (Powys)
Pencraig (Old Radnor e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Powys, e Kembre. Emañ etre Maesyfed ha Llanandras, er gornaoueg da harzoù Bro-Saoz.
Er gumuniezh emañ, ouzhpenn kêriadenn Pencraig, Einsiob ha Walton. E 2011 e oa poblet gant 741 a dud, ha 52 anezho (7,1%) a oa kembraegerien.
Enez Herschel (Chile)
Enez Herschel zo un enezenn e su Chile, unan eus an Inizi Hermite, un enezeg er su d'an Inizi Wollaston. E reter an Inizi Hermite emañ, etre an Enez Deceit, pelloc'h c'hoazh er reter, hag an Enez Hornos er su.
Cormelles-le-Royal
Cormelles-le-Royal a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall, 4 818 annezad enni.
Melestradurezh-kêr
Ar c'huzul-kêr a zo 27 ezel ennañ, ar maer ha 8 eilmaer en o zouez.
Etrekumuniezh
Ar gumun a ya d'ober perzh er gumuniezh tolpad-kêrioù Caen abaoe ma oa bet krouet honnezh d'an. 18 kumun a oa d'ar mare-se en aozadur.
Kampionad suafrikan an echedoù
Roll ar gampioned betek 1986
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion
Roll ar gampioned adalek 1986
! Bloaz !! Lec’h !! Kampion !Trec’hour du|| Kampionez
Cnemarchus erythropygius
Cnemarchus erythropygius a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe Taenioptera erythropygia (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913). Ar spesad nemetañ er genad Cnemarchus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Copsychus saularis
Copsychus saularis a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Muscicapidae. Evn broadel Bangladesh an hini eo ma vez graet "doel" (banglaeg : দোয়েল) anezhañ.
Anvet e voe Gracula Saularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha divellkeineged dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ en Iskevandir India hag en ul lodenn eus Azia ar Gevred :
Lanchester (Durham)
Lanchester zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus Bro-Saoz, e kontelezh Durham. Emañ er gornaoueg da gêr Durham, nepell diouzh kêr Consett.
Istor
Ur c'hreñvlec'h a voe savet gant ar Romaned er mervent da Lanchester. Edo Longovicium war an Dere Street, an hent a gase eus Eburacum (York) da c-Gorstopitum (Corbridge), war Voger Hadrian.
Cuneo
Cuneo (Coni e piemonteg hag en okitaneg) zo ur gumun italian ha pennlec'h proviñs Cuneo, e rannvro Piemont. E 2017 e oa 56,124 a dud o chom enni. Emañ e 550 metr uhelder, e mervent Piemont, e kember ar stêrioù Stura ha Gesso.
Savadurioù brav zo e kêr : ar Villa Oldofredi Tadini, savet er ha  kantved, ilizoù San Francesco, Santa Croce, Santa Maria del Bosco, San Giovanni Decollato, Santissima Annunziata ha re all c'hoazh. Birvidik eo ar c'henwerzh, koulz hag an industriezh. Linennoù tren a gas da d-Torino ha Genova.
Gwersyllt
Gwersyllt zo ur geriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Wrecsam, e Kembre, 220 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 10 206 a dud, ha 1 183 anezho (11.6%) a oa kembraegerien.
Ducula aenea
Ducula aenea a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Columba ænea da gentañ-penn (e 1766) gant ar skiantour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar fiez dreist-holl, met ivez diwar frouezh (kraoñ-muskadez peurgetket) ha hugennoù.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daouzek isspesad anezhañ : e takadoù trovanel Azia ar Gevred (eus India da Indonezia), ma plij ar geunioù, ar janglennoù, ar c'hoadegi gleborek hag ar mangrovennoù dezhañ.
Enez Alejandro Selkirk
An Enez Alejandro Selkirk (isla Alejandro Selkirk e spagnoleg), hogen Más Afuera betek 1966, hag isla de los Perros (Enez ar Chas) er skridoù kozh, zo un enezenn vihan en Inizi Juan Fernández e Chile, 48 km² dezhi.
Stag eo ouzh Proviñs Valparaíso, e Rannvro Valparaíso.
Kemm an anv
Betek 1966 e oa anvet  Más Afuera. Pa oa deuet ar skrivagnerez ha livourez urugwaiat Blanca Luz Brum, da chom en inizi e krogas da gabaliñ da adenvel div enez vrasañ an enezeg. Dont a reas a-benn da lakaat ar prezidant Eduardo Frei Montalva da vont a-du ganti. Adanvet e voe neuze diwar anv ar martolod skosat Alexander Selkirk a voe dilezet eno en XVIIIvet kanved abalamour d'e enebiezh ouzh e gabiten saoz en enez Robinson Crusoe, a oa "Más a Tierra" hec'h anv kentaou. Diwar istor Selkirk eo e skrivas Daniel Defoe e romant Robinson Crusoe.
Herschel
Herschel zo un anv-tiegezh alamanek.
Bañuelos
Bañuelos (kouronklec'hioù bihan) zo anv spagnolek meur a gumun e Spagn:
Hertz (disheñvelout)
Hertz, ouzhpenn bezañ un unanenn fizik, zo un anv-tiegezh alamanek.
Barriopedro
Barriopedro zo ur gumun e proviñs Guadalajara, e Kastilha-La Mancha.
Marcus Salvius Otho
Marcus Salvius Otho Caesar Augustus (28 Ebrel 32 – 16 Ebrel 69) a oa un impalaer roman hag a renas war-lerc'h Galba, e-pad tri miz, eus ar 15 a viz Genver 69 betek ar 14 a viz Ebrel 69. E vreur henañ Lucius Salvius Otho Titianus, a oa bet konsul en 52.
E vuhez
Anavezet eo e vuhez dre buhezskridoù Suetonius, Ploutarc'hos, Tacitus, ha Dion Cassius.
Orin
Genidik e oa e hendadoù eus bourk Ferentium, en Etruria. Ganet e oa-eñ er bloaz 32 e Ferentium, er gens Saluia : senedour e oa e dad-kozh, prokonsul Afrika e dad, en amzer an impalaer Tiberius.