cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emgann Badon
An andonioù
An Historia Britonum skrivet gant Nennius war-dro 820 a gomz eus emgann Badon ivez, met dre ma oa bet skrivet diwezhat ne c'haller ket fiziout ennañ kement hag e Gweltaz pe en Annales Cambriae. Hervezañ e vefe bet c'hoarvezet emgann Badon e-kichen un dorgenn hag e vefe bet lazhet 960 a dud gant Arzhur e-unan.
Ouzhpenn-se ez eo meneget an emgann en ur varzhoneg kembraek skrivet gant Taliesin (c. 534 – c. 599). Hervezañ e vefe bet Arzhur e penn ar Vrezhoned.
Lec'h an emgann
Mut ez eo an andonioù diwar-benn lec'hiadur emgann Badon. Meur a vartezeadenn zo bet kinniget gant ar glaskourien, avat :
E Burzhudoù Preden eo meneget un andon domm hag a vefe lec'hiet e-kichen "kouronkoù Badon" (in quo balnea sunt Badonis). N'eo ket gwall sklaer ar skrid, met seblantout a ra emañ ar c'houronkoù-mañ e-kichen un andon holenek lec'hiet e bro an Hwicce ha pell a-walc'h eus ar mor. Kement-se a zamveneg e c'hoarvezas Emgann Badon e-kichen Droitwich Spa, ma kaver andonioù holenek hag a voe e rouantelezh an Hwicce. Ouzhpenn-se, ur spisc'her e dornskrid De Excidio Britanniae e Cambridge a laka an emgann e-kichen genou ae stêr Hafren (que prope ostium Sabrinum), ar pezh a c'hellfe klotañ ouzh Droitwich Spa.
Kantvedoù goude an darvoudoù e voe skrivet an testennoù avat, ha marteze e oa bet disoñjet dija lec'hiadur resis an emgann.
Amzeriad an emgann
Hervez Gweltaz en De Excidio Britanniae e c'hoarvezas emgann Badon 44 bloaz kent an amzeriad ma skrive : "ad annum obsessionis Badonici montis ... quique quadragesimus quartus ut novi orditur annus mense iam uno emenso qui et meae nativitatis est." Gouzout a reer e oa bev c'hoazh Maelgwn Gwynedd, marvet e 547 pe 549, pa skrivas Gweltaz, ar pezh a zamveneg e c'heller lec'hiañ amzeriad an emgann etre 503 ha 505.
Hervez Beda avat, hag a implije un dornskrid koshoc'h eus De Excidio Britanniae, e c'hoarvezas 44 bloavezh goude donedigezh ar Saozon (447 pe 449). An dra-se a lakafe amzeriad an emgann da 491 pe 493.
Hervez an Annales Cambriae eo 516 amzeriad an emgann met dre ma implijont un daolenn-bask evit an amzeriadoù war-lerc'h 525, n'int ket ken fizius evit ar skridoù arall. Ret eo dezho notenniñ e venegont unan eus emgannoù arall Arzhur, hini Camlann e 537. Mar lakaer Emgann Badon e 503 pe 493 e vefe ret dezho martezeañ en doa renet Arzhur etre 34 ha 40 bloaz, ar pezh a zo hir evit ar maread-se.
Testeni Buhezioù ar Sent
Ne ra ket anv Buhezioù ar Sent eus Emgann Badon, met disklêriadurioù a-zivout buhez Gweltaz a roont. En e voent skrivet, ha faltazius eo kalz eus an darvoudoù a zeskrivont. Hervez un nebeud klaskourien avat ne oa abeg ebet evit o skrivagnerien da falsañ an amzeriadoù. Ouzhpenn-se, dizalc'h an eil re diouzh ar re all eo ar Buhezioù hag a veneg Gweltaz, pa'z implijont dielloù eus manatioù disheñvel.
Hervez Buhezioù ar sent Dewi, Kadog ha Gweltaz e weladennas hennezh Abati Hendy-gwyn ar Daf (Whitland Abbey) e 527 pe 528, hag e oa a-enep anvidigezh Dewi da abad abalamour ma oa re yaouank. Hervez buhezskrid Dewi gant Rhygyfarch ap Sulien e oa bet ar sant studier Sant Pol Leon e-pad dek bloavezh. An dra-se a zamveneg e oa bet ganet war-dro 514. Rhygyfarch a skriv ivez e prezegas Gweltaz da vamm Dewi pa oa brazez anezhañ. <abbr title="Digomprenus">Ma oa kozh a-walc'h Gweltaz da brezeg e 514 diwirheñvel eo abalamour ma oa ganet kent 498.
Pennoù an armeoù
Hervez an Annales Cambriae e oa "Arzhur" a oa e penn ar Vrezhoned. N'haller ket fiziañ kalz en Annales kent 525 met meneget eo an anv en un arroudenn diwezhatoc'h. Un enskrivadur kavet e Tintagel en deus diskouezet e oa bet ur penn-brezel brezhon en anv-se hag a oa oberiant er vro ma c'hoarvezas an emgann, war a seblant.
Ur varzhoneg bet skrivet diwezhatoc'h gant Taliesin a ra meneg eus Arzhur ivez. Marteze avat ez eus eus Arzhur un dudenn lieselfennek a oa bet lakaet war e gont kurioù meur a zen, en o zouez :
N'eo meneget anv rener ar Saozon gant testenn ebet, met Aelle Sussex (ar bretwealda kentañ, hervez Beda) eo an hini nemetañ hag a oa oberiant en amzer an emgann el lodenn eus ar vro ma seblant bezañ c'hoarvezet. Hervez un nebeud klaskerien e c'hellfe ivez bezañ bet penn ar Saozon, met ne grogas da ren war Wessex nemet e 519.
N'eo ket sur istoregezh Aelle avat, ha marteze e oa enebour "Arzhur" ur penn-brezel Angl-ha-saoz arall a chomo e anv dianav deomp da viken.
Efed an Emgann
Petra bennak ma n'eo ket sur amzeriad an emgann ez eo sklaer e harzas araokadenn ar Saozon evit un hir a amzer. Gweltaz a skriv en doa roet ar peoc'h d'ar Vrezhoned betek e amzer. N'haller ket fiziout atav e Gweltaz, hag ur brezegenn eo e levr kentoc'h eget labour un istorour, met ne vije ket bet roet kred d'ar pezh a lavare mar bije bet Preden gwasket gant argasadennoù ar Saozon. Ouzhpenn-se, tra ma ne gomz ket ar c'hronik angl-ha-saoz eus an emgann peogwir e oa bet diazezet war varzhonegoù harozek moarvat, ez eus un troc'h a hogozik 70 bloavezh etre an daou vretwealda kentañ. Hervez Procopius ez eas strolladoù Saozon kuit eus an enez abalamour ma oa re boblet o zachennadoù. An dra-se a seblant diskouez e voe dalc'het ar Saozon e tachennoù strizh e-pad an amzer-se.
An henoniezh a zamveneg e oa bet dilezet kêriadennoù saoz war harzoù ar rouantelezhioù brezhon, ha takadoù brezhon bras a zalc'he e reter ha su an enez betek hanterenn gentañ ar d'an nebeutañ.
Romuald Texier
Romuald Texier zo un den eus Bruz, e Bro-Roazhon, hag en doa savet al lec'hienn Kervarker e 1995.
Bet eo o kelenn jedoniezh e Skolaj Diwan ar Releg ha kemeret en doa perzh en embannur ur romant skolidi enlinenn.
E miz Genver 2006 e oa bet kaset d'an ospital da Roazhon da gaout ur galon nevez en e vruched.
Labourat a ra gant Div Yezh e Bruz ma ro kentelioù brezhonek.
Minell al liorzhoù
Minell al liorzhoù (Crocidura suaveolens) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Annez
thumb|left|250px|Tiriad minell al liorzhoù
Gouelan bras
Kavet e vez gouelaned bras o neizhiañ e Norzhamerika, en Europa hag e norzh ar Meurvor Atlantel. An hini brasañ eus ar spesadoù gouelini eo.
Langaeg
Langaeg (Langueux e galleg, Langioec e gallaoueg) a zo ur gumun eus kanton Tregaeg en Aodoù-an-Arvor e norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Karpo (loarenn)
Karpo (gresianeg Καρπώ) pe Yaou XLVI a zo ul loarenn eus Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaï e voe dizoloet e 2003. Anvet e oa S/2003 J 20 betek ma oe roet hec'h anv ofisiel dezhi e 2005. Al loarenn diwezhañ gant ur c'helc'htro progradek eo.
Tennañ a ra hec'h anv eus Karpo, unan eus merc'hed Zeus.
Distrigoù Wiltshire, 1974-2009
D'ar 1añ Ebrel 1997 e oa deuet Swindon d'en em zisrannañ diouzh ar kontelezh amaezel Wiltshire. Betek ar 1añ Ebrel 2009 e chome hounnezh rannet e 4 distrig, kendeuzet hiviziken en un Amaezerezh unvan :
Skeudenn:Wiltshire Ceremonial Numbered.png
Ezrelegenn
Emañ an ezrelegennoù da vezañ enebet ouzh ar relegennoù diabarzh.
Ezrelegennoù naturel
Un ezrelegenn (pe amskeledenn, pe eksoskeledenn) zo ur perzh anatomek diavaez hag a harp hag a warez korf ul loen. Graet e vez krogen hag a-wezhioù relegenn diavaez anezhañ. Razh an arthropoded (evel an amprevaned, ar c'hresteneged hag ar c'hevnid) ha kalz divellkeineged, evel ar blotviled krogennek o deus un ezrelegenn.
Ne servij ket ezrelegenn an amprevaned evel un hobregon evit en em zifenn hepken met ivez evel ur gorread a dalvez da stagañ ar c'higennoù, evel ur skoilh a-enep an disec'hadur hag evel ur benveg santidik ouzh an endro.
Ezrelegennoù savet gant Mab-den
An ezrelegenn ardaouel zo un ostilh savet dreist-holl evit bezañ implijet gant an dud en emgannoù, evit sevel tiez peotramant evit bevañ e endroioù dañjerus.
Minell daouliv
Ar vinell daouliv (Crocidura leucodon) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Ezrelegenn
Ezrelegennoù savet gant Mab-den
Diwanet e oa keal an ezrelegennoù en unan eus levrioù ar sindikad Stratemeyerm, Tom Swift, Jr. and His Jetmarine sinet gant Victor Appleton II ha brudet e oa bet gant ur romant eus ar skrivagner skiant-faltazi Robert A. Heinlein anvet Starship Troopers. Dibaoe eo bet implijet ingal e romantoù, bannoù-treset ha tresadennoù-bev, e Bro-Japan peurgetket.
Hiziv an deiz ez eo bet tost adtapet ar skiant-faltazi gant ar skiant a-drugarez da araokadennoù an deknologiezh. Emeur o ren enklaskoù skiantel da sevel ezskeledennoù bevmekanek evit o implijout er greanterezh pe evit ar vezegiezh pe an arme. Koulskoude e chom kudennoù da zifuilhañ evit pezh a sell ouzh ar reoliñ, ar c'halloudegezh hag an elfennoù lusker (kigennoù an ezrelegenn). Daoust ma'z eus bet savet kentpatromoù ezkeledennoù hag a labour c'hoazh e tioueront, da skouer, an tizh ha kenurzh ar fiñvoù zo rekis evit bezañ gouest da gevezañ gant soudarded n'o deus ket seurt harnez.
Faethon
<HR noShade> thumbnail|Kouezhadenn Faethon, gant [[Pieter Pauwel Rubens, 1604/1605, National Gallery of Art, Washington D. C.]] thumbnail|dehou|200px|Kouezhadenn Faethon, gant [[Johann Liss (e penn kentañ ar )]] thumbnail|dehou|Faethon, gant Gustave Moreau
Ezrelegenn
Imbourc'hioù a-vremañ
Ajañs ar Raktresoù Imbourc’h evit an Difenn er Stadoù-Unanet (United States Defense Advanced Research Projects Agency) hag aozadurioù all o deus klasket sevel ezrelegennoù abaoe meur a zeg vloaz. Nebeut a araokadennoù zo bet neoazh hag en em c'houlenn a reer c'hoazh petore talvoudegezh en deus seurt ardivink (n’eus hini ebet anezhe a vije aet pelloc’h evit stad ar c’hentpatrom betek-henn).
Labourat a ra ar pep brasañ eus ar c’hentpatromoù gant ur reizhiad hag a gerzh dre zour hag a zo reolet gant un urzhiataer. Gallout a reont bezañ lakaet da gerzhet gant batirioù, ur c’heflusker dre loskadur diabarzh pe gant piloù dre helosk.
Unan eus an implijoù pennañ a vefe reiñ an tu d’ar soudarded da zougen pouezioù bras (80-300 Kg) en ur redek pe en ur sevel gant diri. Gallout a rafe ivez bezañ implijet evit prederiañ ar re glañv, an dud mac’hagnet peurgetket. Abalamour d’an niver brasoc’h-brasañ a dud kozh a rankont intent oute ha d’an diouer a dud a vicher, meur a bare ijinourien japanat o deus krouet ezrelegennoù savet evit skoazell ar c’hlañvdiourezed da zibradañ ha da zougen ar glañvourien. Gallout a rafer ober gant an ezrelegennoù ivez evit ober war-dro an dud o deus bet ur barrad empenn. A-drugarez dezhe e vefe ezhomm nebeutoc'h a dud war-dro ar glañvourien ar muiañ mac'hagnet pa vez ezhomm meur a arbennigour bremañ. Ingaloc'h e vefe embregerezh an holl glañvourien ha dre se e vefe aesoc'h dielfennañ anezhañ war-lerc'h ha reizhañ anezhañ diouzh pep c'hlañvour goude se. un nebeud raktresoù zo hiziv an deiz evit krouiñ ezrelegennoù savet a-ratopzh evit ar c'hreizennoù addeskerezh evel an ezrelegenn LOPES pe LOKOMAT.
Faethon
Faethon (Φαέθων e gregach) a oa mab da Helios ha d'an Okeanidenn Klymene (pe da v-Merope hervez oberourien zo) e mojennoù Hellaz kozh.
E anv
Evel-henn e veze skrivet e anv e gregach: Φαέθων, Phaéthôn a vez distaget, ha talvout a ra kement hag « an hini skedus ».
Mojenn
Plijout a rae dezhañ fougeal dirak ar yaouankizoù abalamour ma oa mab da Helios, an Heol. Bemdez e tiskoueze redadenn karr e dad en neñvoù. Re a lorc'h ennañ, ha dre ma vourre o fougeal gant e dad doue, e voe goulennet digantañ prouiñ pezh a lavare. Mont a reas neuze da gaout e dad, a brometas, en anv ar Styks, reiñ dezhañ e c'hoant, ne vern petra e vije. Ha Faeton da c'houlenn digant e dad ma vije laosket da gas e garr hag e gezeg un devezh-pad. Hag an tad, en devoa prometet en anv ar Styks, a rankas plegañ. Met ken nerzhus e oa ar c'hezeg ma ne c'halle ket un den marvel evel Faethon o c'has dizamant. En aner e klaskas Helios dizaliañ e vab da gas e garr.
E c'hoarezed, an Heliadezed, ha n'ehanent ket da ouelañ dezhañ, a voe troet e gwez pupli, hag e vreur Kyknos a voe troet en alarc'h.
Minell daouliv
Doareoù pennañ
Etre 5 ha 18 cm eo hirder he c'horf ha war-dro 8 cm hini he lost daouliv. He fouez zo etre 6 ha 13 g. He feur a zo gris war he c'hein ha gwenn-melen war he c'hof. Ouzh he moj begek ez euz mourroù hag a servij dezhi da dastornat.
En em vagañ a ra diwar buzhug ha divellkeineged all chaseet ganti diouzh an noz dreist-holl. Pa vez ar pared o c'houlenn parez e vez eztaolet c'hwezhioù kreñv gant gwagrennoù ouzh o c'hostezioù.
Padout a ra an dougen 31 devezh ha ganet e vez etre 2 ha 6 minell vihan. Dizonet e vezont goude 26 devezh.
Leonardo Padura Fuentes
Leonardo Padura Fuentes zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner eus Kuba, ganet e 1955. Skrivet en deus romantoù polis, hag al letanant Mario Conde eo an enklasker enne.
E 2009 en deus embannet El hombre que amaba a los perros (An den a gare ar chas), skrivet diwar-benn muntr Leon Trotsky hag e vuntrer Ramon Mercader.
Oberennoù
Da c'hortoz ken na vint embannet e brezhoneg setu an titloù a gaver e Breizh :
Kelc'hiad "Cuatro estaciones"
Gant Mario Conde eo ar pevar levr. Ouzhpenn an anv orin eo lakaet anvioù ar romantoù en o zroidigezhioù saoznek ha gallek ivez.
Koureted
Ar Goureted a zo doueed a eil renk, eus Kreta, e mojennoù Hellaz kozh.
Mojenn
Diasur eo an orin anezho. Hervez un arroud kollet eus levr Hesiodos, meneget gant Strabon, e tiskenne ar Goureted eus pemp merc'h Hekateros ha Niobe. Hervez Diodoros Sikilia e oant mibien d'an Douar (Gaia) pe marteze e oant Daktiled. « Eus ar glav» e vijent ganet, gouez da Ovidius.
Brudet int abalamour m'o doa diwallet Zeus pa oa ur c'hrouadur bihan : e-keit ma veze an nimfezed e Menez Dikte (pe Menez Ida) oc'h ober war-dro an doueig er c'hev e veze ar Goureted o tañsal er-maez, o skeiñ o goafoù ouzh o skoedoù evit kuzhat garmoù ar bugel ouzh e dad Kronos en doa debret e holl vugale all.
Hervez ur vojenn all, pa gollas Minos, roue Kreta, e vab yaouank Glaokos, e voe lavaret dezhañ gant ar Goureted e vije adkavet e vab ha savet a varv da vev gant an den a oufe kavout ar skeudenn a zereje gwellañ ouzh ul leue nevez c'hanet a gemme e liv dibaouez.
Gant Polyidos e voe tostaet ouzh frouezh ar spern-gwenn.
Savet e oa ar Goureted da zifenn an doueez Hera ha war he goulenn o doa skrapet Epafos, ar mab en devoa bet Zeus digant Io. Pa glevas Zeus ar pezh o devoa graet e voent pulluc'het gantañ.
Bretoned
Ar Vretoned (pe Breizhiz) eo anv ar bobl a zo o chom e Breizh.
Peurvuiañ e lavarer e teu ar Vretoned eus daou rumm tud :
Lanleñv
Lanleff (distaget /lã(n)ˈlẽf/ er vro) a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù hag en Aodoù-an-Arvor.
Distrigoù Bedfordshire, 1974-2009
D'ar 1 a viz Ebrel 2009 e kendeuzas Kreiz-Bredfordshire (Mid Bedfordshire) ha Su-Bedfordshire da sevel a-gevret Kreiz-Bedfordshire nevez (Central Bedfordshire) ha, gant Bedford ha Luton, e savjont Melestradurezhioù unvan.
Yezhoù alamanek izel
Renket e vez ar yezhoù alamanek izel (Plattdüütsch pe Nedderdüütsch en alamaneg izel, Plattdeutsch pe Niederdeutsch en alamaneg unvan) e-touez skourr ar Yezhoù germanek ar c'hornôg eus familh ar yezhoù germanek.
Komzet e vez ar yezhoù alamanek izel e norzh Alamagn, en Izelvroioù hag e Belgia, e Suafrika (Afrikaans) hag en Amerika an Norzh hag ar Su (Alamaneg ar Venonited pe Plautdietsch).
Viacom
Viacom (berradur evit Video and Audio Communication) a zo ur yoc'had stadunanat hag en em gav e kazi pep tachenn industriezh ar mediaoù. Staliet eo e New York / Fortaleza.
E rener, Sumner Redstone, a zo ivez prezidant ar c'huzul-merañ.
E miz Even 2005 e voe skaret ar strollad e div gompagnunezh : diouzh un tu, CBS Coorporation, renet gant Moonves (ganti an embann hag ar produiñ evit ar skinwel, asambles gant Paramount Pictures ha Showtime) ha diouzh un tu all ar Viacom nevez renet gant Freston (ganti Paramount Pictures, MTV Networks ha BET). Chomet eo S. Redstone e penn an div gompagnunezh.
Alnwick
Alnwick (distaget [ˈænɪk]) zo ur gêr vihan (market town) en hanternoz kontelezh Northumberland, e biz Bro-Saoz.
Pennlec'h distrig Alnwick eo, ha 7 100 a dud a oa e 2001.
Strizh-mor Magalhães
thumb|right| thumb|right|Strizh-mor Magalhães, gwelet gant ul loarell. Emañ strizh-mor Magalhães, pe Magallanes (spagnoleg : Estrecho de Magallanes), e penn su Amerika ar Su etre ar c'hevandir-mañ ha Douar an Tan. An tremen naturel ledanañ eo etre ar Meurvor Atlantel hag ar Meurvor Habask.
Ar c'hentañ merdeer european o treuziñ anezhañ eo bet Fernão de Magalhães p'en doa graet e verdeadenn-dro e 1520. Dre m'en doa kroget da vont ennañ d'ar c'hentañ a viz Du e oa bet anvet strizh-mor an Hollsent da gentañ.
Embannet he doa Chile e vefe ar strizh-mor dezhi d'an 21 a viz Gwengolo 1843 ha miret he deus ar riegezh warnañ bete-vremañ. Diwar intrudu ar prezidant Manuel Bulnes (1799-1866) e oa bet kaset moraerien ha pesketaerien da ac'hubiñ al lec'h. Un drevadenn anvet Fort Bulnes a oa bet staliet goude-se. E 1848 e oa bet krouet ur porzh war riblenn ar strizh-mor, Punta Arenas e anv.
A-raok ma oa bet savet kanol Panamá e oa strizh-mor Magalhães an eil treizh implijetañ evit mont eus ur meurvor d'unan all goude aod ar C'hab Horn.
Un treizh diaes eo evit al listri hag ar verdeerien pa'z eus un hin griz ha p'eo strizh-kenañ.
William Evans
William Davies Evans a zo bet ganet d'ar 27 a viz Genver 1790 e Cas-blaidd, nepell eus Penfro (e brezhoneg : Pennvro, e saozneg : Pembroke) e kontelezh Sir Benfro (Kembre) ha marvet d'an 3 a viz Eost 1872 en Oostende, Flandrez (Belgia).
Minell (bronneg)
Ar minelled a zo bronneged bihan eus ar genad Crocidura.
William Evans
Mestrc'hoarier echedoù kembreat.
Pevarzek vloaz edo pa grogas gant e labour war vor.
Garad Evans
Gantañ e voe degaset :
Minell (bronneg)
Spesadoù
E-touez ar spesadoù minelled emañ: ...
Agence Bretagne Presse
An ABP pe L'Agence Bretagne Presse zo un aozadur kelaouiñ diwar-benn Breizh hag a ya en-dro e galleg, brezhoneg, galoeg ha saozneg, ha dezhañ stumm ul lec'hienn Internet. Savet e oa bet e miz Here 2003 gant Philippe Argouarch, un ijinour war an urzhiataerezh, ganet e 1950 er Sables-d'Olonne. Diwar skouer an ABP eo bet krouet, e miz Here 2009, al lec'hienn Vendée News gant Guy-André Coquet.
Istor
Pa oa Philippe Argouarch o labourat e Kalifornia en doa meret lec'hienn Kevredigezh Breizhiz Kalifornia en doa krouet e 2000. Pa reseve kemennadennoù war ar brizonidi vreizhat en doa savet ur rubrikenn, dezhi an talbenn "Agence Bretagne Presse", a reas berzh bras. Ur wech deuet da Vreizh en-dro e 2001 e talc'has Philippe Argouac'h da adsevel ul lec'hienn dindan an anv-se. Miret en deus geriadur Favereau enlinenn ha renabl al lec'hiennoù breizhat. E 2008 e voe krouet ouzhpenn d'an ABP, ur stumm nevez evit kelaouiñ, an ABP-TV. Er memes bloavezh e vo kudennoù arc'hant gant ABP, dre-se e voe aozet ur webothon evit dastum arc'hant, bep bloaz e vez aozet un abadenn eus ar seurt. En derou, an ABP a oa ur gevredigezh 1901, met aet eo da freuz-stal. Hiriv e chom P. Argouarch perc'henn an domani hag ar servijourien, met eilet eo an ABP gant ar gevredigezh, ABPMM (ABP multimédias). Ur seurt kuzul an dud fur a zo bet krouet en 2012 gant un nebeud kazetennerien pe dud bet kazetennerien.
Danvez
Bez ez eus ur bajenn evit ar c'heleier e brezhoneg hag unan all e saozneg. Dispaket e vez ivez videoioù kaset gant aozadurioù pe hiniennioù zo. Sellet ouzh ABP TV
Mont en-dro
N'eus goprad ebet ha Philippe Argouarch a ra war-dro ar servijer e-unan e-pad 6 eurvezh bemdez na d'anr skridaozerien. An herberc'hiañ ne ya ket ouzhpenn 400 euro ar bloaz. 6 den o deus kinniget bezañ anavezet evel kenskridaozerien e Breizh ha pelloc'h ha kas a reont keleier evit netra. Ouzhpenn-se ez eus tost da 1 000 den enskrivet evel mouezh o aozadurioù. Kemennadennoù a bep seurt a vez lakaet enlinenn ha kaset e vezont gant strollegezhioù, kevredigezhioù ha strolladoù politikel, lies-tre o mennozhioù.
En un pennad-kaoz embannet gant Bremañ e miz Ebrel 2008, e lavare Philippe Argouac'h ne goust kazi netra lakaat enlinnenn miliadoù a bennadoù e n'eus forzh peseurt yezh, ken eo aes kavout meur a destenn vrezhonek en ABP, ar pezh n'eo ket posupl gant priz ar paper.
E derou ar bloaz 2008, ne oa ket mui posupl d'ar servijer orin gouzañv ar gweladennoù niverus pa rae berzh an ABP er bed a-bezh ha 2 400 euro a oa dleet. Ur galv evit rastellat arc'hant, ar Webothon hervez ar merour, a zegasas 4 000 euro evit prenañ un urzhiataer galloudusoc'h. Er pennad-kaoz ec'h embanne Philippe Argouarch e veze 5 000-6 000 gweladenn bemdez ha war-dro 200 000 bep miz.
Ur skipailh kazetennerien a-youl-vat ha kronikerien a zo bet bodet en-dro d'an ABP. Araokadennoù zo bet graet e-kenver ar skridaozañ hag ar filmañ gant ostilhoù video simpl.
Gwinien
Gwinien (Guignen e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
Ardamezioù
En gul e helm en argant kandailhek war e c'hostez, heuliet gant tri fenn bleiz diframmet ivez en arc'hant.
Minoc'h
Ar minoc'hed zo bronneged bihan eus ar c'herentiad Soricidae.
Minoc'h-dour Miller
Minoc'h-dour Miller (Neomys anomalus) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Minoc'h
Spesadoù
E-touez ar spesadoù minoc'hed emañ : ...
Minoc'h-dour Miller
thumb|left|250px|Tiriad minoc'h-dour Miller
11 Here
Lidoù
Sant an deiz : Sant Gwinian
Iliz katolik roman hag an ilizoù reizkredennour
Minoc'h boutin
Ar minoc'h boutin (Sorex araneus) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Doareoù pennañ
E-touez ar bronneged bihanañ emañ ar minoc'hed. War-dro 5-8 cm o hirder hag etre 5 ha 15 g o mas.
Gallout a reer o anavezout gant stumm begek o moj.
Gell-du pe du eo liv o feur war o c'hein hag arwenn war o  c'hof.
Bevoniezh
Lontek int ha debriñ a reont bemdez kement ha 80 % eus mas o c'horf.
Kigdebrerien int hag en em vagañ a reont diwar amprevaned hag artropoded all, buzhug, blotviled ha gagnoù.
Kavout a reont o boued a-hed ar bloaz noz ha deiz hag e reont o neizh dindan an douar pe dindan restadoù plant er strouezheg,  parkeier,   liorzhoù,  koadeier pe  girzhier.
An dougen a bad 25 deiz ha ganet e vez 6 pe 7 hini bihan e pep torad. Gallout a ra ur minoc'h kaout reoù bihan betek 3 pe 4 gwech ar bloaz.
Gouest eo ar minoc'h da ezteurel ultrasonioù evit argas e enebourien. Dantañ a ra p'en em gav enket.
thumb|left|250px|Minoc'h korrik (a-gleiz) ha minoc'h boutin keñver-ha-keñver
Taj Mahal (soner)
thumb|Taj Mahal Taj Mahal (e gwir anv Henry St. Claire Fredericks), a zo ur soner blues amerikan, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1942 e New York, e-barzh karter Harlem.
Ry Cooder
Ry Cooder (Ryland Peter Cooder) bet ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1947 e Los Angeles a zo ur gitarour, ur c'haner hag ur produour amerikan.
Kroget en deus gant ar vicher evel sonour studio evit Randy Newman hag ar Rolling Stones. Kemeret en deus perzh er strollad Taj Mahal hag e-barzh ar strollad Captain Beefheart's Magic Band.
Brud vat en deus bet a-drugarez d'e sonerezh evit ar film Paris Texas, savet gant Wim Wenders. Brudetoc'h eo bet c'hoazh p'en doa roet lañs da Ibrahim Ferrer asambles gant Compay Segundo hag o sonerezh kuban. Produet en deus ivez pladennoù ar Buena Vista Social Club (laz). Troet war-zu ar sonerezhioù hengounel, en deus savet pladennoù a veske sonerezh blues gant sonerezh Mec'hiko pe c'hoazh Afrikan da skouer (gant Ali Farka Toure)
Françoise Morvan
Françoise Morvan zo ur skrivagnerez c’hallek ganet e Rostrenenn e 1958. Kuitaet e oa bet Breizh gant he zud hag ober a reas he studi e Colombes, hag er Sorbonne, en ur heuliañ kentelioù brezhoneg. Skolveuriekaet e voe war al lizhiri d’he 22 vloaz. Goude-se e reas un doktorelezh war al lennegezh c’hallek diwar-benn Armand Robin, ur barzh a orin eus Rostrenenn, ha diwezhatoc’h un dezenn doktorelezh war François-Marie Luzel.
=Hec'h oberennoù= N’eus ket skridoù brezhonek anavezet diwar he dorn.
Embannadurioù gallek
Anavezet eo he skridoù graet e-barzh c’hwec’h tachenn dreist-holl : Ul labour a-bouez he deus graet oc'h embann pe adembann oberennoù Luzel.. Diaes eo bezañ a-du ganti en he barnadennoù avat. Aliañ a c'haller an dud da lenn he mennozhioù diwar-benn labour Luzel er vuhezskrid savet ganti hag el levr Contes Bretons.
Luksembourgeg
Ur yezh c'hermanek eus skourr yezhoù germanek ar c'hornôg eo al luksembourgeg (luksembourgeg: Lëtzebuergesch) komzet gant tro-dro da 300 000 den e Luksembourg dreist-holl ma oa bet lakaet da genyezh ofisiel gant ar galleg hag an alamaneg e 1984.
Komzet e vez ivez e takadoù zo eus Belgia, Frañs hag Alamagn, hag ivez gant un nebeud ezvroidi eus Luksembourg o chom er Stadoù Unanet hag e Treuzsilvania e Roumania.
Daoust ha ma vez renket en hevelep skourr hag an alamaneg ez eo bet levezonet-don gant ar galleg, dreist-holl ar c'heriaoueg.
Françoise Morvan
Ur stourm
Evit kenderc'hel gant he stourm a-enep an emsav he deus skrivet pennadoù e-leizh en ur bern kelaouennoù gall a-gleiz.
Luksembourgeg
Implijet e vez an alamaneg evel yezh skrid hag evit kelenn er skolioù, met implijet e vez al luksembourgeg evel yezh dre gomz gant an darn vrasañ eus an dud. Diouzh an tu all, avat, ez eo ar galleg ar yezh a vez implijet er velestradurezh.
Françoise Morvan
Kenlabourerien
Kenlabouret he deus ivez
A-enep ar Garta europat evit ar yezhoù rannvroel pe bihanniver
Abaoe 2006 da vihanañ eo krog da vrezeliñ a-enep ar garta, da lavarout eo abaoe an diviz e Sened Bro-C'hall d'ar 24 a viz Du 2006, aozet gant L'Observatoire du Communautarisme hag ar "Grand Orient de France", e-lec'h m'he devoa distaget ur brezegenn a-enep ar Garta Europat-se, hag a-enep difennerien ar yezhoù evel Diwan: []
Wrexham
Wrexham zo un anv-lec'h saoznek e Kembre:
Lalieg
Lalieg  (Laillé e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Bruz e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendalc'h
Ar c'hengevread Kendalc'h a oa bet savet e fin ar bloavezh 1950 e Kemper. Bleinet e oa bet gant ar rezistant Pêr Mokaer betek e varv 1961. Bodañ a ra an holl re a zo dedennet gant sevenadur Breizh. Polig Montjarret a oa bet pennsekretour ar c'hengevread-se.
Dont a reas da vezañ pouezusoc'h-pouezusañ adalek 1956 gant donedigezh Studierien Yaouank Breizh ha Diazezadur Sevenadurel Breizh. Sikouret o doa ar re-se ar frammoù kentañ (Bleuñ-Brug, Ar Falz, Bleimor ha Bodadeg ar Sonerion).
Vendôme
Ur gumun c'hall eo Vendôme (Gwenngen hervez Meven Mordiern, genidik eus ar vro) e departamant Loir-et-Cher.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An abati
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Douaroniezh
War ribl al Lez emañ, 35 kilometr e gwalarn Blois ha dre ar TTB e c'haller mont da Bariz dindan 42 vunutenn.
Minoc'h musk
Ar minoc'h musk (Sorex caecutiens) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Kentucky
Kentucky (distaget /kɨnˈtʌki/), ent-hir Commonwealth of Kentucky (Kenglad Kentucky), a zo ur Stad ezel eus Stadoù-Unanet Amerika. Emañ-hi lec'hiet er reter-kreiz.
Shoah
<HR noShade>
Ar ger Shoah a vez graet gantañ hiziv evit ober anv eus an oberoù kaset da benn gant nazied Alamagn hag o c'henlabourerien en Europa evit diouennañ ar Yuzevien diwar an douaroù dalc’het ganto e-pad an Eil brezel bed, etre 1941 ha 1945. Komzet e vez ivez eus al loskaberzh (holokost) pe eus diouennadeg ar Yuzevien. Gant an nazied e veze graet anv eus an "diskoulm diwezhañ" da vare an Trede Reich.
Dre an oberoù-se e teujont a-benn da lazhañ div drederenn eus Yuzevien Europa hag etre pemp ha c’hwec’h milion a dud en holl hervez an istorourien.
Orin ar ger
Ar ger shoah (hebraeg: שואה) a dalvez kement ha drouziwezh.
Tud zo ha n’en kavont ket gwell eget loskaberzh, goude ma reont gantañ. Lavarout a rae Elie Wiesel da Michaël de Saint Cheron e 1988 e kave gwell ar ger « c'hourban » (כורבן) a vez implijet el lennegezh yidichek hag a dalv kement ha « distruj » hag a ra dave da hini an Templ. Graet e vez ivez gant yuzevlazh. An eil pe egile eus an tri ger (shoah, hourban, yuzevlazh) a vir ar pezh zo dibar ha yuzev en darvoud, hervez soñj Vincent Engel en e bennad « Holocauste, Shoah ou judéocide ? » e-barzh Le Nouvel Observateur (Hors-Série janvier 2003 - décembre 2004).
Lazig
Lazig (Lassy e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
Insectivora
Insectivora a oa un urzhiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ e veze renket loened liesseurt amprevanetaer.
Dilezet eo bet hag erlec'hiet dre-vras gant an urzhiadoù Scandentia, Dermoptera, Macroscelidea, Afrosoricida, Soricomorpha hag Erinaceomorpha.
Listennad skrivagnerien eus Kuba
Setu ul listenn eus skrivagnerien eus Kuba.
A
Reinaldo Arenas
C
Lydia Cabrera
Alejo Carpentier
Daína Chaviano
D
Jesus Diaz
F
Alina Fernández
G
Wendy Guerra
Nicolás Guillén
Pedro Juan Gutiérrez
H
Oscar Hurtado
M
José Martí
R
Raúl Rivero
V
Zoé Valdés
Santiago de Compostela
Santiago de Compostela (e brezhoneg: Sant-Jakez pe Sant-Jalm e Spagn, Kompostell, Sant Jakez a Galis, Sant-Jakez-an-Durkez, Sant-Jakez an Turki, Sant-Jakez a Gompostel, Sant-Jakez-Galile ), eo anv kêr-benn Galiza ; enni emañ sez ar gouarnamant, anvet Xunta de Galiza. A-hend-all eo ur gumun eus proviñs A Coruña.
93 273 a dud a oa o chom enni en 2002.
Brudet eo ar pirc'hirinerezh da Sant-Jakez an Turki. Eno e vije, hervez ar vojenn, bez an abostol sant Jakez. Er Grennamzer e oa ar brasañ lec'h pirc'hirinañ er bed kristen, war un dro gant Jeruzalem ha Roma.
Smilodon populator
Ar Smilodon populator a zo un tigr dent sabrenn hag a zo deuet war-wel en Amerika an norzh war-dro ur milion a vloavezhioù 'zo. Aet eo da get 10 000 a vloavezhioù'zo. Kalz brasoc'h eo eget e gendirvi, ar Smilodon fatalis hag ar Smilodon gracilis. Un uhelder a 120 cm en deus hag ag an hevelep ment hag ul leon bras eo. Etre 200 ha 300 kg eo e bouez.
Pa gejas Amerika ar Su gant Amerika an norzh e c'hounezas kigdebrerien an norzh tachennad an evned ramz a oa ar prezherien pennañ er su. Ur c'hevezerezh a zo bet kenetrezo ha da get eo aet an evned. Aloudabeg ar smilondon a gasas da get al leon godellek ivez. Dent sabrenn en doa hemañ ivez hag unan eus ar prezherien brasañ en Amerika ar Su e oa.
Gwelet ivez
Smilodon populator
Yuzev-latin
Ur yezh romanek eo ar yuzev-latin (la‘az) bet komzet gwechall gant ar Yuzevion dre Impalaeriezh Roman ha dreist-holl en Italia ha Galia.
N'eo ket gwall-sklaer hag-eñ e vije bet diorroet ar yezhoù yuzev-romanek all, evel ar chouaditeg pe ar zarfateg da skouer, diwar ar yuzev-latin.
Milwaukee
Milwaukee (distagadur IPA [ˌmɪlˈwɑːkɪ]) eo kêr vrasañ stad Wisconsin, e Stadoù-Unanet Amerika, war lez kornôk al Lenn Michigan. Tremen 1 700 000 a annezidi zo e kêr hag en trowardroioù. Krouet eo bet anv Milwaukee en ur mod ofisiel e 1835.
Son Kuba
Ar son cubano, pe son Kuba, zo un doare sonerezh eus Kuba, ganet war-dro dibenn an XIXvet kantved. C'hoarvezet eo eus ar changui, krouet gant Nené Manfugas e Guantánamo da gentañ, ha degaset en 1882 da g-carnaval Santiago de Cuba, hag a veze sonet gant tri soner da gentañ: paotr an tres, hini ar bongo hag ur benveg-seniñ bout, ar marimbula en deroù. Diazezet eo war ul lusk a beder mentad, ha n'en deus netra voutin, pe dost gant son Mec'hiko.
En 1909, ret d'ar baotred yaouank mont d'an arme, e vo gwelet soudarded eus Santiago de Cuba o vont da La Habana hag o tegas o sonerezh gante. Mont a ray ar son-se war vuanaat ha niver ar sonerien war gresk: c'hwec'h a vo er Sexteto Boloña, ha Sexteto Occidental, hag al laz Cuarteto Oriental a deuy da vout Sexteto Habanero. Tamm ha tamm e vo dilezet an danzon da seniñ son.
Er bloavezhioù 1920 e oa brudet an Trio Matamoros, savet gant Miguel Matamoros gant kanaouennoù evel « Mamá, son de la Loma », « El que siembra su maíz »... Buan e teu lazoù-seniñ brasoc'h da geveziñ: ar Sexteto Munamar, ar c'h-Cuarteto Machín, o deus graet pladennoù a laka c'hoazh an dud goubet da drelatiñ gant ar blijadur.
En 1927 e oa Ignacio Piñeiro a grouas ar Sexteto Nacional. Pa zeuas al laz da vout ar Septeto Nacional gant an trompilher ouzhpenn, e voe un nevezenti en istor ar son : biskoazh ne oa bet klevet trompilh ebet c'hoazh evel pennbenveg.
En 1928 edo ar Septeto Nacional e Diskouezadeg hollvedel Sevilla en Spagn.
Diwezhatoc'h e kanas Rita Montaner, dezhi ur vouezh soprano, gant he fianoour Ignacio Villa, anavezetoc'h evel « Bola de Nieve » (Guanabacoa [Cuba], 1911 - La Habana, 1971) e Pariz gant pregón-són ar soner kuban Moisés Simons, « El Manicero ».
E-maez ar vro
Degouezhout a reas giz son Kuba e SUA, ma veze laret rhumba, gant « El Manisero », enrollet gant Don Azpiazu hag an Havana Casino Orchestra, ha sonet e Broadway gant Antonio Machín.
En Bro-C'hall e voe brudet ar son kuban gant Don Barreto hag ar Lecuona Cuban Boys.
En 1930 e krogas Arsenio Rodríguez da gendeuziñ son ha guaganco (unan eus doareoù ar rumba) da oober ar son montuno. (Papauba ha Para bailar son montuno).
War-dro 1950, Beny More a lakeas ar son kuban d'en em dreiñ (Castellano que bueno baila usted, ha Vertiente Camaguey); sonerien Puerto Rico a zegemeras ar son ivez, hag unan anezho, Ismael « Maelo » Rivera, « El Brujo de Borinquen » (Sorser Puerto Rico) a voe lesanvet ar « Sonero Mayor ». <!-- Carlos Puebla a nac'h lakaat ar son da vuanaat, er bloavezhioù 40 ha 50, puise dans la tradition du son dans un style mélancolique et humoristique avec des arrangements simples mais subtils, tout comme Los Compadres avant lui.
À partir de la deuxième moitié des années soixante, le son va constituer la base de ce qu'on nommera, d'abord à New York, la salsa, synthèse et évolution de plusieurs rythmes cubains et portoricains.
En 1989, lors d'un festival organisé par la Smithsonian Institute, Compay Segundo chante pour la première fois « Chan Chan ».
En 1997, Ry Cooder décide de reformer un groupe de son, avec des légendes oubliées : Buena Vista Social Club. Wim Wenders en fait un film documentaire en 1999 qui remporte un large succès.
La mode du son gagne les États-Unis d'Amérique (là bas on l'appelle rhumba), avec « El Manisero » (The Peanut Vendor) enregistrée par Don Azpiazu et le Havana Casino Orchestra et interprétée à Broadway par Antonio Machín.
En France, ce sont Don Barreto et les Lecuona Cuban Boys qui feront connaître, entre autres, le rythme du son.
En 1930, Arsenio Rodríguez fusionne le son avec le guaganco (une des formes de la rumba) et donne naissance au son montuno.
Vers 1950, les portoricains vont eux aussi adopter le son. L'un deux, Ismael « Maelo » Rivera, « El Brujo de Borinquen » sera sacré « Sonero Mayor ».
Carlos Puebla, à l'encontre de la tendance à en accélérer le rythme dans les années 40 et 50, puise dans la tradition du son dans un style mélancolique et humoristique avec des arrangements simples mais subtils, tout comme Los Compadres avant lui.
À l'inverse, d'autres orchestres s'en écartent ou le noient dans les cuivres et les instruments électriques pour développer des genres plus percutants : Sonora Matancera, Bebo Valdes... -->
Adal 1967, e voe kemeret lec'h ar son gant ar salsa, ur meskaj doareoù kuban ha puertorikan.
En 1989, e-kerzh ur sonadeg aozet gant ar Smithsonian Institute, e kanas Compay Segundo « Chan Chan ». En 1997 e c'hoantaas Ry Cooder adsevel ur strollad nevez gant sonerien gozh, ar : Buena Vista Social Club. Wim Wenders a reas ur film en 1999 hag a reas berzh ken ha ken..
José Martí
José Martí, pe José Julián Martí Pérez, zo ur barzh kuban, politikour republikan, kazetenner, prederour, ganet d'an 28 a viz Genver 1853 e La Habana ha marvet d'an 19 a viz Mae 1895 e Dos Ríos. Lesanvet eo bet «El apóstol» (an abostol). Sevel a reas ar Partido Revolucionario Cubano ha ren a reas Brezel 1895, anvet ivez  Guerra Necesaria, evit dizalc'hted Kuba.thumb|right|José Martí
Hiriv
Enoret eo evel tad ar vro.
Nueva trova
An Nueva Trova a zo ur stumm sonerezh bet ganet e kerzh ar c'hentañ Kendalc'h Sevenadurel e Kuba, dek vloaz goude an dispac'h er vro. Levezonet eo bet kalzig gant an Nueva Canción eus Chile ha gant an arzourien evel Violeta Parra ha Victor Jara
José Martí
Hiriv
Roet eo bet e anv da aerborzh La Habana.
Nueva trova
An temoù pennañ a denn d'ar vuhez pemdez, ar vuhez sokial, ha tost tre int ouzh kudennoù ar re yaouank. Aroueziet eo gant ur stumm lennegel, barzhonius hag ur yezh levezonet gant doareoù kanañ ha seniñ liesseurt : Trova, son Kuba, kanaouennoù variete, Folk, Jazz, Pop, Rock
Frédéric Leroy
Frédéric Leroy a zo bet ganet e 1974 e Blankenberge (Flandrez Belgia).
Nueva trova
Arzourien bennañ :
José Martí
Hiriv
Brudet eo ivez ar varzhoneg gantañ a zo bet implijet e-barzh ar ganaouenn Guantanamera.
Frédéric Leroy
Ur barzh flandrezat eo.
Minoc'h-dour
Ar minoc'h-dour (Neomys fodiens) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
Doareoù pennañ
Etre 7 ha 10 cm eo hirder e gorf, hag e lost zo etre 5 hag 8 cm. E bouez zo etre 8 ha 25 g. Bihan eo e zaoulagad hag e zivskouarn. Evel ar minoc'hed all eo hir ha begek e voj. E feur (du war e gein ha gwenn war e gof) zo didreuzus d'an dour.
En em vagañ a ra ar minoc'h-dour diwar amprevaned dour, pesked bihan, raned, buzhug ha c'hwiled.
Padout a ra an dougen etre 14 ha 21 devezh hag etre 4 ha 7 minoc'h-dour bihan a vez gant pep torad. Dizonet e vezont goude 6 sizhun.
Aozadur ar Broadoù Unanet
Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU) pe ar Broadoù Unanet, bet diazezet d'ar 24 a viz Here 1945 e San Francisco (SUA) e diwezh an eil brezel bed eo an aozadur etrebroadel brasañ er bed.
Minoc'h teñval
Ar minoc'h teñval (Sorex sinalis) a zo ur bronneg bihan eus Sina.
Reinaldo Arenas
Reinaldo Arenas a oa ur skrivagner eus Kuba, ganet d'ar 16 a viz Gouhere 1943 en Holguín, ha marvet d'ar 7 a viz Kerzu 1990 e New York.
Lakaet e oa bet en toull-bac'h peogwir e oa heñvelrevad ha troet enep ar gouarnamant. Dont a reas a-benn da dec'hel eus an enez ha da gaout repu er Stadoù Unanet
E 1987 e voe kavet en doa tapet ar SIDA, ha neuze ekrogas da skrivañ e vuhez el levr Antes que anochezca.
E 1990 en em lazhas gant ur c'horfad hini kreñv ha louzoù. E 2000 e voegraet ur film gant Antes que anochezca, aozet gant Julian Schnabel, Javier Bardem o vezañ ar skrivagner.
Oberennoù
''Romantoù
Danevelloù
Barzhoniezh
Arnodskrid
Sant-Senour
Sant-Senour a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwizien e departamant Il-ha-Gwilen.
Reinaldo Arenas
Oberennoù
C'hoariva
Buhezskrid
Liammoù diavaez
Aproximación crítica a Termina el desfile de Reinaldo Arenas.
Leñv
Al Leñv zo ur stêr eus hag a ra an disparti etre Bro-Oueloù ha Treger. Un adstêr eo d'an Trev war e lez dehoù, etre Kemper-Gwezhenneg ha Plourivoù, e Frinaoudour. Eieniñ a ra el Leslae, nepell diouzh Kintin, ha tremen dre gêrioù Kastellaodren ha Lannolon.
Minoc'h korrik
Ar minoc'h korrik (Sorex minutus) a zo ur bronneg bihan eus Eurazia.
thumb|left|250px|Minoc'h korrik (a-gleiz) ha minoc'h boutin keñver-ha-keñver
Minoc'h Millet
Minoc'h Millet (Sorex coronatus) a zo ur bronneg bihan eus kornôg Europa.
Yuzev-Chirazeg
Ur yezh iranek eo ar yuzev-Chirazeg komzet dreist-holl gant ar Yuzevion e Chiraz hag el lec'hioù tostañ eus Fars en Iran.
Braigat ap Pasgen
Mab Pasgen ap Gwrtheyrn ha roue Builth e oa Braigat ap Pasgen. Ren a reas etre 440 ha 475, war a seblant. Dre ur meneg e-barzh un nested kembreat hepken ec'h anavezer anezhañ ha dianav ez eo darvoudoù e ren.
Chouaditeg
Ur yezh romanek eo ar chouaditeg (שואדית) pe yuzev-okitaneg pe yuzev-provañseg bet komzet gwechall gant ar yuzevion en Okitania.
Kêr San Marino
Kêr San Marino (Città di San Marino en italianeg) eo kêr-benn Republik San Marino.
Minoc'h Spagn
Minoc'h Spagn (Sorex granarius) a zo ur bronneg bihan eus Ledenez Iberia.
Nochaneg
Ur yezh semitek eo an nochaneg (לשנא נשן lišānā nošān) pe houlaolaeg ('יהודיותא hûla'ûlā) komzet ez-hengounel e Kurdistan (Iran). Bremañ avat e vez kavet an darn vrasañ eus ar 10 000 den barrek war ar yezh-mañ e Stad Israel. Skrivet e vez gant al lizherenneg hebraek evel an darn vrasañ eus ar yezhoù yuzevek.
Chouaditeg
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1977 gant he c'homzer diwezhañ, Armand Lunel.
Daou zoare-yezh disheñvel a oa:
Skrivet e veze gant al lizherenneg hebraek.
Kantonioù Aodoù-an-Arvor
Kantonioù Aodoù-an-Arvor abaoe 2015
Rannet e oa bet departamant Aodoù-an-Arvor e 27 kanton gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Daou guzulier departamant a zo dilennet e bep kanton.
Kantonioù Aodoù-an-Arvor betek 2015
Roll an 52 ganton a oa en Aodoù-an-Arvor, arondisamant hag arondisamant :
kanton Bronn - kanton Kaon - kanton Koedlinez - kanton Dinan-Reter - kanton Dinan-Kornôg - kanton Evrann - kanton Lanyugon - kanton Matignon - kanton Medrigneg - kanton Plangoed - kanton Plelann-Vihan - kanton Plouvalae
kanton Bear - kanton Benac'h - kanton Boulvriag - kanton Kallag - kanton Gwareg - kanton Gwengamp - kanton Mêl-Karaez - kanton Mur - kanton Plagad - kanton Pontrev - kanton Rostrenenn - kanton Sant-Nikolaz-ar-Pelem
kanton Kastellaodren - kanton Kez - kanton Korle - kanton Staol - kanton Lambal - kanton Langaeg - kanton Lannolon - kanton Loudieg - kanton Monkontour - kanton Pempoull - kanton Pleneg-Nantraezh - kanton Plerin - kanton Ploheg - kanton Ploufragan - kanton Plougonwaz - kanton Plouha - kanton Kintin - kanton Sant-Brieg-Norzh - kanton Sant-Brieg-Kornôg - kanton Sant-Brieg-Su - kanton Uzel
Gwelet ivez
Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Doubladur (yezhoniezh)
War dachenn ar yezhoniezh e implijer an termen doubladur  (e saozneg: reduplication) evit komz eus un argerzh morfologel ma vez implijet div wezh renk-ouzh-renk gwrizienn pe kelf ur ger, pe a-dammoù pe en o fezh.
Implijet e vez alies an doubladur e brezhoneg, peurliesañ evit kreñvaat ster ur ger bennak ha liammet e vez ivez an eil elfenn ouzh eben peurvuiañ gant ur morfem (ur stagell pe un araogenn) a dalvez da etreger en degouezhioù-mañ, da skouer:
Implijet e vez an doubladur e meur a yezh disheñvel dre ar bed. Gallout a ra an doubladur talvezout da verkañ karg kevreadurezhel ur ger bennak (morfologiezh yezhadurel) pe evit kemmañ ster ur ger bennak hag evit sevel diwar ur stumm diazez gerioù all (morfologiezh deverañ) evel e brezhoneg.
Alies e c'hell bezañ ur ger heskeudennel, dreist-holl pa denn d'ar gerioù drevezañ, da skouer:
Deskrivadur tipologel
A-bouez eo an doubladur war dachenn deorikel ar yezhoniezh dre ma tiskwel penaos e c'hell en em groaziañ div dachenn-studi, hini ar fonologiezh ha hini ar vorfologiezh:
War al live morfologel e laker kemm ivez etre an elfennoù doublet, d.l.e. gerioù, kelfoù pe gwriziennoù.
Graet e vez an "diazez" eus ar ger pe al lodenn eus ar ger da vezañ doublet ha "doublad" (saoz.: reduplicant) eus an elfenn doublet, skrivet alies  RED  pe a-wezhoù R hepmuiken.
Diwar patrom ar ger "morfem" e reer ivez gant an termen "doublem" (saoz. dupleme) a-wezhoù evit komz eus un doare doubladur resis gantañ an hevelep karg ha/pe an hevelep ster atav.
Peurliesañ e vez adimplijet un elfenn div wezh renk-ouzh-renk, met a-wezhoù e kaver degouezhioù ma vez implijet teir gwezh, anvet "tripladur". Implijet e vez an tripladur gant yezhoù eus familhoù disheñvel, en o zouez an eweeg, an twieg, ar chipiboeg (shipibo), ar mokileg (mokilese) ha mineg ar su.
E pingelapeg (Pingelapese), da skouer, e vez implijet an doubladur hag an tripladur:
Doubladur kensonennel
A-wezhoù e vez implijet ivez an termen "doubladur" evit komz eus kensonennoù hir (saoz.: gemination), da skouer en italianeg :
Doubladur leun hag a-dammoù
Gant an "doubladur leun" e vez doublet ur ger en e bezh, da skouer e khameg ur yezh tibetek:
Gant an "doubladur a-dammoù" avat e vez doublet ul lodenn eus ur ger nemetken, da skouer e marchalleg:
Gant meur a yezh e vez implijet an doubladur leun hag an doubladur a-dammoù, da skouer e motoueg (motu):
Lec'h an doubladur
An doubladur a c'hell bezañ graet e penn-kentañ ur ger (doubladur rakgerel) e dibenn ur ger ((doubladur lostgerel) pe e-kreiz ur ger (doubladur engerel), da skouer
Kavet e vez an doubladur lostgerel ha rakgerel kalz aliesoc'h evit an doubladur engerel, kalz raloc'h anezhañ.
Doubladur rakgerel en agtaeg (rakger KV- ):
Doubladur lostgerel e lakotaeg (lostger -KKV):
Doubladur engerel e samoaeg (en ger -KV-):
Tu an doubladur
Eilet e c'hell bezañ un doublad (an elfenn da vezañ doublet) a gleiz da zehoù ("K → D") pe a zehoù da gleiz ("D → K"). Peurliesañ e tegouezh an doubladur rakgerel a gleiz da zehoù keit ha ma tremen an doubladur lostgerel a zehoù da gleiz.
Setu un nebeud skouerioù:
Doubladur rakgerel K → D e koundjeneg (kunjen) komzet en Aostralia:
Doubladur lostgerel D → K e sirionoeg (sirionó):
Kavet e vez doubladurioù savet en tu all, met raloc'h. Da skouer:
Doubladur rakgerel D → K e tilamoukeg (tillamook):
Doubladur lostgerel K → D e tchoukieg (chukchi):
An doubladur engerel a c'hell mont a gleiz da zehoù pe a zehoù da gleiz. Da skouer:
Doubladur engerel K → D e kileuteg (quileute):
Gant an temiareg e vez doublet kensonenn diwezhañ ar wrizienn hag adstaget e vez a-raok vogalenn greiz ar wrizienn, da skouer:
Raloc'h eo an doare doubladur resis implijet gant ar semaieg komzet e Malaysia: un doubladur rakgerel a eil elfenn gentañ hag elfenn diwezhañ an diazez, da skouer:
Doubladur ha argerzhioù all
Bez' e c'hell bezañ implijet an doubladur drezañ e-unan hepmuiken pe c'hoazh a-gevret gant argerzhioù morfologel all, en o zouez kengerioù (rakgerioù, lostgerioù, h.a., hag an diverkadur.