cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Soudan ar Su
Soudan ar Su, pe Susoudan, ent-ofisiel Republik Soudan ar Su (Republic of South Sudan e saozneg), zo ur stad e-kreiz kevandir Afrika, distag diouzh Soudan abaoe an 9 a viz Gouere 2011. En-dro da Soudan ar Su emañ stadoù Soudan en norzh, Etiopia er reter, Kenya, Ouganda ha Republik Demokratel Kongo er su, hag ar Republik Kreizafrikan er c'hornôg. Juba eo ar gêr-benn.
Gwechall e oa ul lodenn eus Soudan. Goude bloavezhioù brezel en eil hanterenn an e oa bet un emglev peoc'h etre ar gouarnamant kreiz hag Luskad Pobl evit Dieubiñ Soudan. Hervez an emglev-se ez eus bet dalc'het ur referendom e 2011, etre an 8 hag 15 a viz Genver, evit gouzout ha fellout a rae da annezidi ar Su kaout ur stad dizalc'h pe chom e framm Soudan. 98,83% eus ar voterien o deus votet “ya” d'an dizalc'hiezh, hervez an disoc’hoù ofisiel embannet e miz C'hwevrer. Goude ar referendom-se eo bet embannet ar stad dizalc'h nevez d'an 9 a viz Gouere 2011, gant an anv Republik Susoudan (Republic of South Soudan e saozneg, ar yezh ofisiel). Statud rannvro Abyei, war an harzoù etre Soudan ha Soudan ar Su, n'eo ket sklaer c'hoazh hag ur referendom a zlefe bezañ dalc'het eno diwezhatoc'h evit gouzout hag-eñ e vo staget ouzh an norzh (Soudan) pe ouzh stad nevez ar su (Soudan ar Su).
Rannoù melestradurel
Dek stad a ya d'ober ar vro. Hervez an emglev peoc'h e c'hallfe teir zachenn all dibab bezañ staget ouzh Soudan ar Su, pe neuze chom e framm an norzh: Nuba Moutains, Abyei ha Nil Glas. N’eo ket sklaeraet stad an teir zachenn-se c'hoazh.
Juarros de Riomoros
Juarros de Riomoros zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Muñoveros
Muñoveros zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Vivaro
Vivaro zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Vito d'Asio
Vito d'Asio zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Diego
Diego zo un anv-badez spagnolek.
Barcis
Barcis zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Romário de Souza Faria
Romário de Souza Faria (pell anavezetoc'h evel Romário), bet ganet d'an 29 a viz Genver 1966 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh e daou zalc'h :
Dracula
Dracula zo ur romant gotek-spont embannet e 1897 gant ar skrivagner iwerzhonat Bram Stoker. En oberenn-se e konter istor ar c'hont Dracula. Adal an oberenn-se ez eo bet awenet darn eus taolennadurioù vodern ar sunerien-gwad. Er romant e vez taolennet penaos e klask ar c'hont Dracula dilojañ eus Transilvania etrezek Bro-Saoz evit kavout gwad nevez ha ledañ muioc'h c'hoazh ar sunerien-wad. Klasket e vez warnañ gant ur strolladig tud (maouezed ha paotred) gant ar c'helenner Abraham Van Helsing e penn ar bagadig. Dracula a vez staget ouzh meur a zoare lennegezh evel hini ar sunerien-gwad, spont ijinet, romantoù gotek dreist-holl. Adal ar romant ez eus bet savet e-leizh a bezhioù-c'hoari, filmoù, ha stiradoù skinwel.
Juarros
Juarros zo un anv-lec'h spagnolek.
Kalmar
Brudet eo kastell Kalmar en istor Sveden. Ennañ e oa bet sinet, e 1397, an emglev a ziazezas Unvaniezh Kalmar, a vode Danmark, Norge ha Sveden, dindan ur roue hepken.
Azincourt
Azincourt zo ur gumun e departamant Pas-de-Calais e (Bro-C'hall).
Lec'hanvadur
Aisincourt e oa e 1165 ; Asincurtis a gaver e dibenn an, hag Aisincort war-dro ar bloaz 1202 ; Asincourt e oa e 1362, eus an anv-den germanek *Adzo(n) hag al latin cortem, "domani maeziat".
Jadwiga
Jadwiga pe Jadzia zo un anv-badez polonek, deuet eus an anv germanek Hedwig, pe Hedvig, (savet diwar hadu, "emgann", ha wig, "stourm").
Pennadoù kar
Hedvika Hedwig Hedvig Edvige Hadewig Hedvig Hedvig Hedviga Hedvika Hedvig
Kastell Trevare
Emañ Kastell Trevare e kumun Sant-Wazeg, e departamant Penn-ar-Bed ha e Bro Gerne.
Istor
Graet e vez anezhañ Maner Trevare ivez ha lesanvet e vez ar Maner Ruz (abalamour da liv ruz ar mogerioù brikennoù).
Savet e voe etre 1893 ha 1907, ouzh tor Roc'h an Aotrou, er Menez Du, gant an tisavour Walter-André Destailleur evit James de Kerjégu, ur politikour genidik eus Sant-Wazeg a voe kannad ha prezidant ar c'huzul-departamant. Fellout a rae da hennezh lakaat sevel war e zouaroù ur savadur a vije ennañ an holl aezamantoù a oa en e amzer : tommerezh kreiz, dour tomm e pep lec'h en ti, privezioù, saverez... Mervel a reas nepell goude ma vije echu al labourioù, e 1908. D' e verc'h hag e vab-kaer e tremenas ar c'hastell met ul lec'h vakañsiñ e oa evito ha biskoazh ne voe tud o vevañ ennañ ingal e gwirionez.
E 1941 e voe ac'hubet ar c'hastell gant ofiserien alaman, a chomas o lojañ ennañ a-hed an Eil Brezel-bed. Bombezet e voe gant kirri-nij Royal Air Force (aerlu ar Rouantelezh-Unanet) d'an 30 a viz Gouere 1944.
Dilezet e voe goude ar brezel. Adprenet e voe gant kuzul-departamant Penn-ar-Bed e 1968. Tamm-ha-tamm eo bet adkempennet ar c'hastell hag al liorzh tro-dro, abaoe.
Ar c'hastell
Savet eo bet ar c'hastell gant greunit Kersanton ha gant brikennoù. E 1904 e oa bet dibabet da vezañ kinniget e diskouezadeg hollvedel Chicago. Abaoe 2009 emañ war roll ofisiel ar monumantoù istorel ar c'hastell, ar chapel, lojeiz an implijidi, ar marchosi, hag an atant arnodel zo stag outañ. Ne c'haller gweladenniñ nemet ul lodenn eus ar c'hastell ha degemer a ra diskouezadegoù ingal.
Al liorzh, Sant Huber ha moc'h gouez: ul lid d'ar chase
Emañ al liorzh 170 devezh arat war roll al « liorzhoù heverk ». abaoe 2006. Savet e oa bet evit reiñ ton d'ar chase. Un tem a zeu en-dro ingal a-hed an alezioù. Ijinet e oa bet diwar batrom liorzhoù ar 17 vet hag an 18 vet kantved. Sant Huber patrom ar chase a zo gouestlet ur chapel dezhañ met ur feunteun ivez e kreiz al liorzh en hanternoz d'ar c'hastell.
El liorzh doare an azginivelezh e kornog ar chapel e kaver ivez poulloù dour gouestlet d'ar chase, ur pezh pemoc'h gouez en e gustod a-us dezho. Ar chase a zeu en dro c'hoazh gant delwennoù ar vugale mistri chas. Ar fabrikoù a oa stalioù labour evit al liorzhourien gwechall zo bet adkempennet evit bezañ ul lodenn eus al liorzh gant ur feuntenn hag ul lamm dour. Beolioù ha feunteunioù e leizh a zo a-hed alezioù al liorzh Meur a liorzh disheñvel a weler war an domani. Ul liorzh italian gant e boull dour, liorzh al lamm dour e lec'h ma oa ar fabrikoù gwechall, ar park mod saoz gant dastummadegoù plant a zegas brud d'al liorzh,Rhododendron, Camellia, Fuchsia, Hydrangea da skouer. E reter ar c'hastell zo bet savet liorzhioù modern diwezhatoc'h, evel al liorzh «Bleiz pelec'h maout?, ur seurt milendall gant plant savet en dro d'ur bleiz kuzhet a-dreñv ur speurenn goad. A-hed ar bloaz e vez diskouezadegoù war domani Trevare, tro dro d'ar plant evel just met ar vuhez arzel dre vras ivez.
Arborophila mandellii
Arborophila mandellii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae.
Dougen a ra anv an naturour italian Louis Mandelli (1833-1880) a voe roet dezhañ, e 1874, gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus biz India da c'hevred Tibet.
Catalina
Catalina zo un anv-badez spagnolek.
Roll prezidanted Brazil
Setu amañ roll Prezidanted Brazil
Amour (Maupassant)
Amour zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant e 1886.
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa er gelaouenn Gil Blas d'ar 7 a viz Kerzu 1886.
Ademmbannet e voe bloaz goude, en 1887, en dastumad Le Horla (dastumad).
Fallout (heuliad c'hoarioù video)
Fallout zo un heuliad c'hoarioù video doare RPG en ur bed peurzistrujet. Krouet e oa bet gant Interplay Entertainment. An heuliad c'hoarioù video a dremen en ha, gant un aergelc'h atompunk ha retrodazontel. Awenet eo bet bed ar c'hoari hag an tresoù implijet gant ar sevenadur goude an Eil Brezel-bed stadunanat eus ar bloavezhioù 1950. Ur meskaj eo etre spi en teknologiezhioù nevez, gortoz ur salver, aon bras rak an armoù nukleel ha distruj an denelezh dre o implij. Bez e oa bet dija ur c'hoari memes doare a-raok ma vefe embannet ar c'hentañ hini eus an heuliad Fallout, anvet e oa Wasteland. Embannet e oa bet e 1988, hag an heuliad Fallout a vez gwelet evel kendalc'hadur speredel ar c'hoari-se.
An daou c'hoari kentañ en heuliad, Fallout ha Fallout 2, a oa bet savet gant ar studio c'hoari video Black Isle Studios.
Ar studioioù Micro Forté ha 14 Degrees East o doa sevenet e 2001 ar c'hoari Fallout Tactics: Brotherhood of Steel. Ar c'hoari a zo unan strategiezh hag role-playing game. E 2004, Interplay a roe lamm da Black Isle Studios, met kenderc'hel a rae da broduiñ ur c'hoari avantur gant lodennoù RPG war PlayStation 2 hag Xbox, Fallout: Brotherhood of Steel.
Un trede c'hoari a zo bet ouzhpennet d'an heuliad anvet Fallout 3, hag a voe embannet e 2008 gant Bethesda Softworks. Heuliet e voe gant Fallout: New Vegas e 2010, savet gant Obsidian Entertainment. Fallout 4 a zo bet embannet e 2015.
Bethesda Softworks a zo perc'henn ar gwir da sevel c'hoarioù Fallout. Nebeut amzer goude bezañ bet prenet ar gwirioù hag ar perc'henniñ speredel, Bethesda a lakae da dalvezout ar c'hoant da sevel ur c'hoari doare massively multiplayer online role-playing game (MMORPG) Fallout digant Interplay. An MMORPG en doa tizhet pazenn ar stumm beta dre labour Interplay, met ur sach-blev gwirel etre Bethesda Softworks hag Interplay a nac'has da genderc'hel gant echuiñ ar c'hoari betek ma vefe rediet nulañ anezhañ. Bethesda a embanne dirak al lez-varn ne oe ket bet senetet mat gant Interplay d'ar c'hevrad ha d'ar gwirioù perc'henniñ. An afer a voe barnet ha roet ar gwir da Bethesda.
Ar sevenadur goude an Eil Brezel-bed
Skoet gant feulster ha distrujoù an Eil Brezel-bed, dreist-holl Bombezadennoù atomek Hiroshima ha Nagasaki, gant ar Brezel Yen o kregiñ hag ar riskl distruj ar blanedenn dre ur brezel nukleel, e voe awenet ul luskad sevenadurel. Al luskad sevenadurel-se a vez adkemeret en heuliad c'hoarioù Fallout. Ar fed ma vefe an dreistbeverien o vevañ en ur bunker enep-nukleel, ar skritelloù war dañjerioù un en-dro saotret a zo ul lodenn eus ar sevenadur a voe gwirion er bloavezhioù 1950.
Fallout (1997)
Embannet e 1997, Fallout a zo diazezet en ur bed peurzistrujet e su Kalifornia, ha kregiñ a ra an istor er bloavezh 2161. An dudenn pennañ, graet ar Vault Dweller anezhañ, a zo bet kefridiet gant kavout un tamm urzhiataerezh liammet gant rouedad dour ar bunker Vault 13. Ret eo dezhañ neuze mont kuit eus al lec'h repu enep nukleel ha mont etrezek ar Wasteland, ar bed peurzistrujet.
Goude-se e vo ret da haroz an istor, ar Vault Dweller, da dalañ ouzh un dagadenn a vefe sevenet gant ur strollad mutanted, the Master un dudenn falakr e-penn anezhañ.
Chorizo
300px|thumb|right
Ar chorizo a zo silzig sec'h eus al Ledenez iberek, graet gant kig-moc'h (Bro-Spagn) pe kig-moc'h ha kig-bevin, spiset gant paprika (ha marjol a-wechoù). Debret e vez tomm pe yen.
Buteo burmanicus
Buteo burmanicus, a zo ur spesad evned-preizh bras eus ar c'herentiad Accipitridae.
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù Himalaya.
Artichaod
An artichaod pe askol-debriñ (Cynara scolymus o anv skiantel) a zo plant dikotiledon eus ar c'herentiad Asteraceae, genad Cynara, ha legumaj. Askol int.
Keginerezh
Debret e vez ar pennoù artichaod poazh pe griz.
An artichaod en istor
Hervez ar vojenn e vije bet degaset an artichaod da vBro-C'hall gant Caterina de' Medici. Loeiz XIV (Bro-C'hall) a blije dezhañ debriñ artichaod ivez.
Ibeas de Juarros
Ibeas de Juarros zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Triskalia
Triskalia zo un embregerezh breizhat, savet en 2010 dre gendeuziñ Cam 56, Coopagri Bretagne hag Eolys.
En 2017 e oa 16 000 labourer-douar hag a oa izili, 4 800 den gopret, ha 280 lec'h-gwerzhañ pe lec'h aozañ.
Kontamm e Plouizi
E 2010, e Triskalia Plouizi e voe kontammet labourerien ,. Klemm a voe savet gante,.
En 2011 e voe savet klemm gant al labourerien kontammet gant Nuvan total, ur c'hontamm berzet gant al lezenn abaoe 2006,.
Caprimulgus andamanicus
Caprimulgus andamanicus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Caprimulgidae.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman (Inizi Andaman ha Nikobar, India).
Edwige
Edwige a zo un anv-badez gallek (distaget edˈviːʒ) hag italianek (distaget edˈviːdʒe) deuet diwar an anv alamanek Hedvig (distaget ˈheːtvɪç), hag a gaver e meur a stumm e yezhoù Europa.
Francesc Macià
Francesc Macià i Llussà (21 Here 1859 e Vilanova i la Geltrú - 25 Kerzu 1933 e Barcelona) a voe Prezidant ar Generalitat de Catalunya. Ofiser e oa bet ivez en arme Spagn.
Letanant-koronal e oa Francesc Macià pa oa en arme. Sevel a reas a-enep tagadenn ofiserien all a-enep ti ar gazetenn La Veu de Catalunya, a oa ivez ti ar gazetenn flemmus ¡Cu-Cut!, e 1905. Rankout a reas kuitaat an arme, pa savas al lezioù-barn a-du gant an ofiserien-se ha pa voe kondaonet ¡Cu-Cut! abalamour d'un dresadenn flemmus.
E 1907 e voe dilennet da gannad, evit ar wech kentañ, en anv ar gostezenn Solidaritat Catalana. Addilennet e voe meur a wech goude. E 1922 e voe savet gant Macià ar strollad Estat Català.
E 1926 e klaskas sevel un emsavadeg armet a-enep diktatouriezh Miguel Primo de Rivera, adalek Prats de Molló, e Katalonia an Norzh. C'hwitañ a reas an emsavadeg, harzet gant an archerien c'hall. Met brud a c'hounezas Estat Català ha Macià gant an taol-se. Mont a reas d'an harlu, da Vrusel da gentañ, da Arc'hantina goude ha da Guba diwezhatoc'h.
Goude diskar an diktatour Primo de Rivera, e miz Genver 1930, e tistroas Macià eus Kuba. E miz Meurzh 1930 e voe unanet ar strollad Estat Català gant ar Partit Republicà Català, savet gant Lluís Companys, ha bodet e voent en ur strollad nevez, Esquerra Republicana de Catalunya. E miz Ebrel 1931 e voe embannet ar Republik Katalan gant Macià e Barcelona, goude trec'h ar strollad politikel nevez.
Asantiñ a reas goude-se d'ur statud emrenerezh evit Katalonia e-barzh Republik nevez Spagn, embannet d'ar mare-se ivez. Prezidant ar "Generalitat" emren nevez e voe, adalek 1932 ha betek e varv e 1933. Beziet e voe e bered Montjuïc e Barcelona.
Pseudologoi
Ar Pseudologoi (en gregach Ψευδολογος) a oa alegorienn ar gevier e mojennoù Hellaz kozh
Sturmtiger
Sturmtiger ("Tigr argadiñ") a oa ur mortar 380mm ouzhpennet da diaz an tank Tiger I e-pad an Eil Brezel-bed. An anv alamanek ofisiel a oa Sturmmörserwagen 606/4 mit 38 cm RW 61. An oberiantiz diazez a oa bet fiziet er c'harbed hobregonet ponner-se a oa degas un harp tan kreñv d'an droadegiezh dreist-holl e-pad an emgannoù e kêr. An nebeud tankoù a voe savet a stourmas e-pad emsavadeg Varsovia, emgann an Ardennes hag emgann Reichswald. Un toullad anvioù disheñvel a oa bet roet d'an tank-se evel Sturmpanzer VI pe Tiger-Mörser met e-touezh an holl re-se an hini Sturmtiger a zo chomet an hini brudetañ.
19 anezho nemetken a voe produet, 18 karbed stourm hag unan diechu. Ne oa ket gwall resis tennoù an tank pa oa rediet da dizhout ur pal met nerzh an obuzennoù a sikoure da zistrujañ an enebourien.
Jean-Claude Carsuzan
Jean-Claude Carsuzan, bet ganet e Bourdel e 1938, a zo ul livour gall.
D'an oad a 14 vloaz e voe degemeret e Skol an Arzoù-Kaer e Bourdel. Goude e studioù e kelennas e-pad ur pennadig. E 1961 e veajas da Vreizh hag e 1964 e tivizas chom e Konk-Kerne ha mont da livour a-vicher.
E daolennoù a weler war voestoù-gwestell Traou Mad.
Cerratón de Juarros
Cerratón de Juarros zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Feur-emglev Madrid (1801)
Feur-emglev Madrid a voe sinet e Madrid, kêr-benn Spagn, d'an 29 a viz Gwengolo 1801, entre Portugal, ha Bro-C'hall, un toullad mizioù goude Brezel an Orañjez. Dre sinatur he roue, João VI, e ranke Portugal ober diouzh diferadurioù Feur-emglev Badajoz (1801), etrezi ha Spagn, da lavarout eo serriñ he ferzhier ouzh al listri saoz, hag ouzhpenn-se reiñ da Vro-C'hall kement hag 20 milion a lurioù gall.
E Suamerika e ranke Portugal leuskel an hanter eus douar Amapá da vont gant Bro-C'hall.
Moros (doue)
Moros (henc'hresianeg : Μόρος / Móros, « gwall blanedenn ») pe Oletros (Ὄλεθρος / Ólethros, « distruj », « eur ziwezhañ») a oa un doue en Hellaz kozh hag a glote gant Fatum e Henroma.
Catalina de los Ríos y Lisperger
Catalina de los Ríos y Lisperger, ganet e 1604 e Santiago de Chile, ha marvet eno ivez e 1665, anavezet evel  La Quintrala, a oa un itron a renk uhel ha perc'hennez douaroù e Chile en amzer an drevadenn. Brudet e oa he c'hened hag he c'hrizded ouzh he mevelien ha mitizhien. Barnet e voe peogwir he dije bet lazhet ouzhpenn 40 a dud. Deuet eo da vout pimpatrom ar gwaskerezh spagnol en eñvor pobl Chile, ha hini ar vaouez fallakr.
Campillo de Aranda
Campillo
Isfahan
Isfahan pe Esfahan (اصفهان e perseg) zo ur gêr vras e-kreiz Iran. Hi eo an trede kêr vrasañ er vro, gant 2,52 milion a annezidi (2006). Pennlec’h proviñs Isfahan eo. Emañ war-hed 340 km er c’hreisteiz da gêr-benn ar vro, Tehran.
Gwechall e oa Isfahan ur gêr a bouez war Hent ar Seiz, hent ar varc’hadourien a rae kenwerzh etre Sina hag ar Mor Kreizdouar. Aloubet e voe gant an Arabed e 643. En e oa ar mezeg ha prederour Avicenna o vevañ enni. Aloubet e voe Isfahan gant Timur Leng e 1387, ha lazhet e voe war-dro 70 000 eus an annezidi dre ma oan bet o sevel en e enep. E dibenn ar e teuas da vezañ kêr-benn Persia. Goude-se, dindan ren Abbas Iañ, e voe savet kalz eus ar savadurioù brudet a zo e kêr, evel Moskeenn an Imam. Aloubet e voe Isfahan gant Afghaned e 1722 ha kalz a zistruj a voe graet e kêr da neuze.
Kib vell-droad ar bed 1994
Kib vell-droad ar bed 1994 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het, evit ar pemzekvet gwech, e Stadoù-Unanet Amerika eus ar 17 a viz Mezheven d'ar 17 a viz Gouere 1994. Ar wech kentañ e oa da Gib ar bed bezañ aozet e Norzhamerika.
Campillos
Campillos zo anv spagnolek meur a gumun e Spagn.
Arondisamantoù ha kantonioù Elzas
Setu arondisamantoù ha kantonioù Elzas.
Arondisamant Hagenau-Weißenburg
3 c'hanton
Arondisamant Molsheim
5 kanton
Arondisamant Zabern
5 kanton
Arondisamant Schlettstadt-Erstein
7 kanton zo ennañ:
Arondisamant Molsheim
8 kanton, penn lec'h: Strasbourg (*) :
Arondisamant Straßburg
10 kanton
En arondisamant Altkirch
Pevar c'hanton zo:
En Arondisamant Kolmar-Rappoltsweiler
C'hwec'h kanton zo:
Arondisamant Gebwiller
N'eus ket anezhañ ken abaoe ar 1añ a viz Genver 2015. Pevar c'hanton a oa ennañ :
Arondisamant Mülhausen
Nav c'hanton zo :
Arondisamant Rappschwihr
Arondisamant Rappschwihr, pe Ribeauvillé e galleg, a oa pevar c'hanton ennañ :
Arondisamant Thann-Gebweiler ‎
Pevar c'hanton zo :
Brezel an Orañjez
Brezel an Orañjez eo an anv a voe roet d'ur brezel hag a c'hoarvezas en 1801 etre Portugal ha Spagn. Brezel a savas abalamour ma nac'he Portugal kemer perzh, evel Spagn, er blokus a glaske Napoleon aozañ a-enep Bro-Saoz a oa e penn Brezel an Eil kenunaniezh, un emglev savet a-enep Bro-C'hall, ma ne rene ket c'hoazh Napoleon Iañ. Emgannoù a voe e Portugal hag e Brazil. Koll a reas Portugal un darn eus he zachenn, hag ac'h eas neuze gant Spagn. Heuliadoù a voe ivez e Brazil.
Manuel Godoy, kentañ ministr Spagn, an hini renas ar brezel, ha trec'h e voe e arme war soudarded Portugal e-kichen Olivença, en Mae 1801. Da lidañ e drec'h e kasas Godoy orañjez, kutuilhet dindan mogerioù Elvas, da rouanez Spagn, Maria Luisa Carlotta di Borbone-Parma, hag a oa serc'h dezhañ.
Gant feur-emglev Badajoz, e Mezheven 1801, ec'h echuas ar brezel.
A-raok ar brezel
Abaoe kemeret ar galloud gant Napoleone Buonaparte e Bro-C'hall e oa unanet rouantelezhioù Europa a-enep dezhañ, ha bec'h etre Gall ha Saoz evit bezañ mestr war ar morioù.
Bec'h a oa war Portugal hag he devoa kemeret perzh e distruj an armada spagnol a-vaez da Cabo de São Vicente hag er blokus aozet gant ar Saozon en Alexandria, en Egipt, e miz Gouhere 1798.
Ma nac'he Portugal e vije aloubet gant Spagn. Prest e oa Bro-C'hall da gas ur skoazell a 15 000 soudard da Spagn.
En aner e voe kaset ur c'hannad da Vadrid da varc'hata: brezel a voe.
Brezel
E Portugal ne oa nemet 2 000 marc'heg ha 16 000 soudard war droad, dindan Dom João Carlos de Bragança e Ligne, 2vet dug Lafões, 82 vloaz dezhañ. Divroidi c'hall a stourmas en arme Portugal. An arme spagnol avat a oa dindan ar c'hentañ ministr spagnol Manuel de Godoy. 30 000 den a oa en arme an alouberien.
Aloubet e voe Portugal gant an arme spagnol d'an 20 a viz Mae 1801. Berr e voe ar brezel, pa voe echu d'ar 6 a viz Mezheven.
Gant ar jeneral Charles Victoire Emmanuel Leclerc e ranke an arme c'hall bezañ renet, met ken buan e c'hoarvezas trec'h ar Spagnoled ma n'o doe ket amzer da gemer perzh en emgannoù.
Peoc'h
Feur-emglev Madrid a voe sinet goude etre Portugal ha Bro-C'hall. Kollet e voe Olivença gant Portugal. E Brazil avat, e voe kresket stad Rio Grande do Sul. En 1800, e voe sinet ur feur-emglev all e San Ildefonso, ha sachañ a reas Bro-C'hall aotreoù nevez digant ar Spagnoled.
Campillos (Málaga)
Campillos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Málaga, en Andalouzia.
Laterallus
zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad rakiged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl
Bretanha de Marsan
Bretanha de Marsan e gwaskoneg, Bretagne-de-Marsan e galleg, a zo ur gumun en departamant ar Landes e Bro-C'hall.
Vega (steredenn)
Vega (Alpha Lyrae) eo steredenn skedusañ steredeg al Lourenn, hag ar pempet skedusañ steredenn en oabl gwelet eus an Douar.
Ponos
Ponos (henc'hresianeg : Πόνος, "trevell", "labour") e oa doue al labour poanius e Hellaz kozh. Mab e oa da Eris, merc'h da Nyks (an Noz), ha breur e oa da Algos, Lethe, Limos, ha Horkos.
Kaineüs
thumb|right|200px|Kaineüs hag an [[den-marc'h|dud-varc'h, engravet gant Bauer evit Metamorfozoù Ovidius.]]
Hewlêr
Hewlêr (kurdeg: ھەولێر Hewlêr; arabeg: اربيل Arbil; turkeg: Erbil; asirianeg: ܐܪܒܝܠ Arbela) eo kêr-benn ar Stad emren kurd en Iraq. War-dro 1.5 milion a dud a oa o vevañ enni e 2013.
Kaineüs
Kaineüs (en henc'hresianeg Καινεύς Kaineús, e latin Caenus) a oa un haroz didrec'hus eus pobl al Lapited e gwengelouriezh Hellaz. Ur plac'h e oa pa oa bet ganet, ha Kainis (henc'hresianeg Καινις Kainis) e oa hec'h anv.
Anavezet eo kentañ lodenn ar vojenn dre Gatalog ar Maouezed : Kainis, merc'h Elatos, roue al Lapited, a voe gwallet en he yaouankiz gant an doue Poseidon, a ginnigas seveniñ ur mennad en eskemm. Goulenn a reas Kainis dont da vezañ ur gwaz didrec'hus. N'eur ket sur perak. Ne ro ket ar C'hatalog muioc'h a ditouroù ha n'eo ket splann displegadenn Akousilaos : Kainis a vije bet troet e gwaz « abalamour ma ne oa ket aotreet dezhi engehentañ bugale ». Poellekoc'h abeg zo roet en he respont da Boseidon en oberenn Ovidius :
''An dismegañs az teus graet ouzhin, emezi, ma atiz da c'houlenn, na c'hallin ket ken gouzañv ar seurt gantañ hiviziken. Ra ne vin ket ur vaouez ken, ha roet az to pep tra din.''
Ovidius a ra anv eus Kaineüs e-touez chaseourien Kalydon (VIII, 305), evel Hyginus (CLXIII), a laka ivez e anv e-mesk re an Argonaoted (XIV). Met diwezhat eo an hengounioù-se moarvat, ha n'en deus Kaineüs roll ebet en darvoudoù-se. Ouzhpenn, meur a vugel en doe, hag a zo kontet ivez e-touez an Argonaoted : Koronos, Fokos ha Priasos (s.o. Hyginius XIV).
D'e emgann enep an dud-varc'h dreist-holl e tenn ar mojennoù arkaek diwar e benn. Ar pep brasañ eus an danevelloù, diwar skouer an Ilias, a laka an emgann da vare Banvez Peirithoos.
Llanddewi yn Hwytyn
Er gumuniezh emañ ivez kêriadennoù Disgoed, Casgob ha Pilalau. E Pilalau e voe trec'h Owain Glyndŵr en Emgann Bryn Glas e 1402. E 1870 e voe kavet korfoù-eskern e-kichen iliz Llanddewi yn Hwytyn ; krediñ a reer e oant relegoù ar soudarded a gemeras perzh en emgann-se.
E 2011 e oa 348 a dud o chom e kumuniezh Llanddewi yn Hwytyn hag 28 anezho a oa kembraegerien (8,1%).
Le temps qui reste (kanaouenn)
Ouzhpenn fromus eo klevout Le temps qui reste e dibenn Deux jours à tuer, ar film gant Jean Becker ma talc'h Albert Dupontel (1964-) ennañ perzh ur bruder (Antoine Méliot) hag a gav gwelloc'h mont diouzh e diegezh, a-daol-trumm, dre ma oar-eñ ez eo taget gant ur c'hankr marvus.
Titl ur film an hini eo ivez, sevenet gant François Ozon (1967-) ha deuet e-maez d'an 16 a viz Mae 2005 da-geñver Festival sinema Canas.
Nena ha Polo, Foeterlukined
Nena ha Polo, Foeterlukined‏ a zo un abadenn c'hoariva savet a-ratozh-kaer evit ar vugale ha leurennet gant ar gomedianez ha telennerez vreizhat Tifenn Linéatte e 2015.
Diskouezet e oa bet Nena ha Polo,‏ Foeterlukined e Plounevez-Moedeg d'an 21 a viz Mae 2015 evit ar wech kentañ, un doare da drugarekaat ar gumun dregeriat eus ar sal he devoa asantet prestañ d'an daou zen yaouank da bleustriñ o gwalc'h. C'hoariet e voe ivez e Ti ar Yaouankiz hag ar Sevenadur (TYS) e Douarnenez, d'an 11 a viz Here 2015. E Karaez eo bet displeget, d'ar 24 a viz Here 2015, da-geñver Saloñs al Levrioù.
An danvez
Nena ha Polo a zo daou furlukin hag a blij kenañ ar sirk dezhe. Un deiz, c'hoant gante da bleustriñ war o abadenn, ec'h en em rent kont an daou vignon e vank unan eus o bolotennoùigoù jañgliñ : biskoazh kemend-all ! Laeret eo bet, hep mar ! Ret groñs dezhe hec'h adkavout evit ma vo diskouezet o abadenn d'ar vugale. Dre heuliañ ar roudoù dilezet gant al laer war al leur ez aint da foetañ broioù iskis en ur ginnig d'an arvesterien yaouank rannañ o zaolioù-kaer...
Brugnera
Brugnera (Brunjera e veneteg, Brugnera e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia. 9 200 a dud zo enni o chom.
San Cristóbal de Entreviñas
San Cristóbal de Entreviñas zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zamora.
Izabel Iañ Kastilha
Izabel Gastilha, pe Isabel I de Castilla (e kastilhaneg), pe Izabel ar Gatolikez, ganet e 1451 e Madrigal de las Altas Torres ha marvet e 1504 e Medina del Campo, a oa rouanez Kastilha adal 1474 betek 1504. Dimezet e oa da Ferdinant II Aragon (pe Fernando II de Aragón), pe Fernando ar C'hatolik, roue Aragon, ha dre an dimeziñ-se e oa rouanez kenseurtez Sikilia, adal 1469, ha hini ha Kurunenn Aragon adal 1479.
He buhez
Isabel de Castilla, merc'h da Juan II Kastilha ha d'e eil pried, Isabel de Portugal (1428-1496), a oa ganet en Madrigal de las Altas Torres (Proviñs Ávila) d'an 22 a viz Ebrel, d'ar Yaou-Gamblit, e 1451 er palez deuet da vezañ Monasterio de Nuestra Señora de Gracia. Kaoze zo bet eus lec'h ha deiz ar c'hanedigezh-se, hogen pa oa ganet ne oa den evit gouzout pegement a bouez he dije ar verc'hig en dazont.
Madrigal a oa ur gêriadennig ma teue bep an amzer he mamm Isabel de Aviz, ha hi an hini a roas an anv-se d'he merc'h pa ne oa ket gwall baot e Spagn c'hoazh.
Daou vloaz goude, en Tordesillas, e voe ganet he breur Alfonso (1453-1468).
Pa varvas he zad e 1454, en em dennas gant he mamm hag he breur Alfonso da villa Arévalo, ma welas barradoù follentez he mamm Isabel.
Er mareadoù diaes-se e c'hallas Isabel kreñvaat he zemz-spered dre lenn an Aviel ha levrioù a zevosion. Sikour a gavas ivez e mignoniezh Santez Beatriz de Silva (1424 - 1491), a vo sikouret ganti diwezhatoc'h da sevel Orden de las Concepcionistas Franciscanas hag a voe roet dezhi palezioù Galiana en kêr Toledo. Tud all a bouez er prantad-se e Toledo, hag a-hed he buhez goude, e oa Gutierre de Cárdenas, e bried Teresa Enríquez ha Gonzalo Chacón.
En 1461 e voe kaset Isabel hag he breur Alfonso da Segovia, rak eno edo al lez, dre ma oa ar rouanez war-nes gwilioudiñ ha da c'henel he merc'h, Juana de Castilla. Buan e voe lesanvet Juana la Beltraneja, rak, hervez ar vrud en amzer-se, e oa merc'h d'ar rouanez, Juana de Portugal, ha da Beltrán de la Cueva.
He marv
E Medina del Campo e chome hep mont er-maez. Eno e voe taget gant ar c'hleñved, hag ar c'hrign bev a gasas anezhi d'ar bez. Pa Goulenn a reas lakaat an oferennoù evit he yec'hed da vezañ lavaret evit hec'h ene. Goude bezañ nouennet e varvas d'ar 26 a viz Du 1504, e Palacio Real Medina del Campo (Proviñs Valladolid).
Gwenvidigez ha da santez
Klask a reer lakaat hec'h envel da santez, daoust da enebiezh ar re a wel en ober-se un doare da genderc'hel gant ideologiezh ar faskouriezh evel en amzer Francisco Franco.
He bugale
Pemp bugel o doe Isabel ha Fernando:
Janed Navarra (dugez Breizh)
Janed Evreux, pe Janed Navarra (1370-1437), a oa dugez Breizh (1386-1399), hag a deuas da vout rouanez Bro-Saoz (1403-1413) goude dimeziñ da Herri IV (Bro-Saoz).
He buhez
Merc'h e oa da Charlez, kont Evreux, anavezet ivez evel Carlos II Navarra dre ma teuas da vezañ roue Navarra, ha da Janed Bro-C'hall.
Dugez Breizh
Dimeziñ a reas e 1386 da Yann IV, dug Breizh. Nav bugel o doe :
Shetland (disheñvelout)
Shetland a zo un enezeg e Bro-Skos, anvet "Sealtainn" e gouezeleg.
Janed Navarra (dugez Breizh)
Rouanez Bro-Saoz
Mervel a reas Yann IV, pried Janed d'an 1 a viz Du 1399. Intañvez e chomas e-pad pevar bloaz, ha rejantez e voe evit he mab Yann V a-hed ar bloavezhioù-se.
Hervez an Encyclopedia Britannica e krogas an darempred etre Janed ha Herri Bolingbroke (a deuas da vezañ Herri IV (Bro-Saoz)) pa oa o chom e lez Breizh, harluet eus Bro-Saoz. En 1403 ec'h addimezas Janed da Herri IV. Bugel ebet n'o doe, met un darempred mat he doe gant bugale pried kentañ ar roue. Alies e save a-du gant he lezvab, priñs Kembre, a-enep ar roue.
Koulskoude e voe tamallet dezhi, pa oa intañvez, en amzer ren he lezvab Herri V, da vezañ sorserez ha da glask lazhañ ar roue. Kondaonet e voe en 1419 ha bac'het pevar bloaz e kastell Pevensey e Sussex.
Goude-se e vevas sioul dindan Herri V koulz ha dindan e vab Herri VI.
Beziet e voe en Iliz-veur Canterbury e-kichen he fried ar roue Herri IV.
Arondisamant Lyon
Arondisamant Lyon a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Ron hag e rannvro Arvern-Ron-Alpoù.
Istor
Betek 2014 rannet e oa arondisamant Lyon e 43 c'hanton hag e 161 gumun.
Etre 2015 ha 2017 klotañ a rae an arondisamant gant ar Metropol Lyon, krouet d'ar a viz Genver 2015.
Adrannet e vez an arondisamant d'ar a viz C'hwevrer 2017.
Betek 2014
Rannet e oa arondisamant Lyon e 43 c'hanton ha 161 gumun :
2015-2017
D'ar a viz Genver 2015 betek ar  a viz C'hwevrer 2017, 59 c'humun eus Metropol Lyon a oa en arondisamant.
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Ron d'ar 1 a viz C'hwevrer 2017 : distaget e voe 78 kumun diouzh arondisamant Villefranche-sur-Saône evit stagañ anezho ouzh arondisamant Lyon. 135 kumun zo en arondisamant Lyon bremañ.
Lawrence of Arabia
Lawrence of Arabia a zo ur film saoz sevenet gant David Lean e 1962, awenet gant buhez Lawrence Arabia, c'hoariet gant Peter O'Toole. Seizh Oscar en deus bet ar film-se. Un darn eus ar film a zo bet troet e Merthyr Mawr e Kembre.
Columba palumboides
Columba palumboides a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Boued
Bevañ a ra diwar fiez ha hugennoù dreist-holl.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Inizi Andaman (Inizi Andaman ha Nikobar, India).
Eburodunum
Eburodunon, pe Eburodunum e latin, zo ul lec'hanv keltek.
Gerdarzh
Hervez gouizieion zo e ra dave d'an ivin (gwez) : pobl an Eburovices a vije bet « ar re a drec'h dre an ivin », koad d'ober o armoù, gwaregoù dreist-holl. Hervez tud all e ra dave d'an hoc'h-gouez.
Lec'hioù
Bez e oa anv kozh
Castillo-Albaráñez
Castillo-Albaráñez zo ur gumun e Spagn, e proviñs Cuenca, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha.
Casarsa della Delizia
Casarsa della Delizia (Cjasarse e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Brezel Diabarzh Bro-Saoz
Brezel Diabarzh Bro-Saoz a reer eus an heuliad emgannoù a c'hoarvezas etre 1642 ha 1651, etre ar Barlamanterien (lesanvet Roundheads, pennoù ront) hag ar Roueelourien (lesanvet Cavaliers, marc'hegerien) da c'houzout penaos e vije renet gouarnamant Bro-Saoz. C'hoarvezout a reas ar brezel diabarzh abalamour d'an dizemglev etre ar roue Charlez I hag ar Parlamant, diwar-benn gwirioù ar roue dreist-holl.
Er brezel kentañ (1642–1646) hag en eil (1648–1649) e voe emgannoù etre aduidi ar roue Charlez I ha re ar Parlamant ; hag en trede brezel (1649–1651) e voe emgannoù etre aduidi ar roue Charlez II ha re ar Parlamant. Echuet e voe ar brezelioù-se gant trec'h ar Barlamanterien war ar Roueelourien en emgann Worcester d'an 3 a viz Gwengolo 1651.
Tri disoc'h a voe d'ar Brezel Diabarzh : ar roue Charlez I a voe barnet ha lakaet d'ar marv e 1649 ; mont a reas e vab, Charles II, d'an harlu e 1651 ; ha lakaet e voe fin d'ar rouantelezh e Bro-Saoz, pa voe kemeret he lec'h gant Commonwealth of England da gentañ (1649–1653), ha gant ar Protectorate (gwarezvro) da c'houde, renet gant Oliver Cromwell (1653–1658) hag e vab Richard war-lerc'h (1658–1659). Gant ar Brezel Diabarzh ivez e teuas un dra war wel : hiviziken e c'hallje ket ar roue ren e-unan, hep asant ar parlamant. Kement-se a voe lakaet splannoc'h c'hoazh un nebeud bloavezhioù diwezhatoc'h gant an Eil Dispac'h Saoz (an "Dispac'h Glorius") e 1688, hag a ziazezas da vat ar Vonarkiezh vonreizhel.
Beg Penmarc'h
Beg Penmarc'h zo ur beg-douar e su ar Vro Vigoudenn, e kumun Penmarc'h. E penn su Bae Gwaien emañ Beg Penmarc’h.
Meur a dour-tan zo bet savet eno, a-hed an amzer, da henchañ ar voraerien.Tour-tan Sant-Pêr a reer e brezhoneg eus an hini nevesañ, savet e 1890.
Joseph II an Impalaeriezh Santel
Joseph II (1741–1790) a oa Impalaer Santel. Mab e oa d'an Impalaerien Franz Iañ ha Maria Theresia. Breur e oa da Marie Antoinette (Maria Antonia) (1755–1793), deuet da vout rouanez Bro-C'hall.
Dimezioù
Div wech e timezas:
Brezel Diabarzh Bro-Saoz
Eil Brezel Dibarzh Bro-Saoz
Dizemglev a oa c'hoarzh etre ar Parlamant hag ar roue bac'het. Pa glaskas hemañ ober emglev gant Skosiz da adpignat war an tron e tarzhas ar brezel en-dro. Trec'h e voe soudarded Cromwell war an emsavidi a-du gant ar roue, e Kembre, ha trec'h e voent ivez war an arme skosat en emgann Preston (Eost 1648). Barnet e voe ar roue, kondaonet e voe d'ar marv ha dibennet e voe d'an 30 a viz Genver 1649.
Joseph II an Impalaeriezh Santel
Bugale
Gant e bried kentañ en doe div verc'h:
Evit klask kaout ur pennhêr e rankas addimeziñ. Gant e eil pried n'en doe bugel ebet. Se zo kaoz eo gant e vreur Leopold ez eas ar gurunenn impalerel goude e varv.
Brezel Diabarzh Bro-Saoz
Trede Brezel Dibarzh Bro-Saoz
Tarzhañ a reas ar brezel adarre etre aduidi Charlez II, mab da Charlez I, hag ar Barlamanterien. Trec'h e voe nerzhioù ar Parlamant en Emgann Worcester (3 a viz Gwengolo 1651). Tec'hout a reas Charles II da Vro-C'hall ha daoust ma kendalc'has tammoù emgannoù bihan en Iwerzhon, e Bro-Skos hag en Inizi angl-ha-norman, edo ar galloud hiviziken gant ar Parlamant.
Goude marv Cromwell, d'an 3 a viz Gwengolo 1658, avat, ez eas galloud ar Republik war ziskar. Kemeret e voe e lec'h e penn ar vro gant e vab, Richard Cromwell. Met ar mab, anvet er post-se gant e dad, ne voe ket evit derc'hel d'ar stur e-pad pell hag an arme n'he doa ket fiziañs ennañ. Bodet e voe ar Parlamant gant ar jeneral George Monck, ha votiñ a reas ar barlamanterien da adsevel ar rouantelezh, e 1660. Neuze e teuas Charles II eus an harlu en-dro, e miz Mae 1660, hag adlakaet e voe da roue.
Limos
Limos (gregach : λιμός; « naonegezh »; latin : Fames), merc'h da Eris, e oa an doueez alegorienn an naonegezh.
San Cristóbal de la Polantera
San Cristóbal de la Polantera zo ur gumun e Spagn, e Proviñs León, e kumuniezh Castilla y León. 653 a dud a oa enni o chom e 2022.
Limos
Enebet e oa ouzh Demeter, doueez ar greun hag an eost, ha hervez ar barzh latin Ovidius n'hallent ket en em gavout en ur gevret. Enebet ivez ouzh Ploutos (Plutus e latin), doue ar binvidigezh hag an eostoù fonnus.
Anvioù-badez tchekek
Sed amañ ur roll anvioù-badez tchekek.
Visant Roudaod
Visant Roudaod, pe Barz Bali an Ee (Vincent Roudaut e galleg ;23 a viz Meurzh 1817 − 1añ a viz Kerzu 1885), a oa ur beleg, saver ha troer levrioù a zevosion.
Ganet e voe e parrez Kerlouan. Beleget e voe er bloaz 1842 hag anvet da gure e Plouvien e 1843, e Plouziri e 1851, ha da berson a-benn ar fin er barrez-se, ma chomas eus 1859 betek 1885. Er bloavezh-se e roas e zilez ha mervel a reas e Kerlouan. Ouzhpenn levrioù a zevosion troet diwar ar galleg, en deus savet ur geriadur galleg-brezhoneg.
Jonathan Frid
Jonathan Frid a zo un aktor eus Stadoù Unanet Amerika bet ganet d'ar 2 a viz Kerzu 1924 en Ontario, ha marvet d'an 14 a viz Ebrel 2012.
Cavasso Nuovo
Cavasso Nuovo (Cjavàs e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Sclateria naevia
Sclateria naevia a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thamnophilidae.
Anvet e voe Sitta naevia (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804). Ar spesad nemetañ er genad Sclateria an hini eo.
Boued
N'eus ket bet embannet klaz tra war an danvez ; gouzout a reer, koulskoude, e vev diwar amprevaned a bep seurt ha kevnid.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Amazonia (Suamerika) :
Edward Heath
Edward Richard George Heath, lesanvet Ted Heath, (9 Gouere 1916 e Broadstairs - 17 Gouere 2005 e Salisbury) a oa ur politiker mirour eus Breizh-Veur. Kentañ ministr ar Rouantelezh Unanet e voe eus 1970 da 1974. E penn ar Strollad Mirour e voe ivez, eus 1965 da 1975.
E-pad e yaouankiz e veajas dre Europa : e Barcelona e oa bet e 1938, da vare Brezel Spagn ; en Alamagn e oa bet, pa oa studier, dre ziv wech, e 1937 ha 1939, a-raok an Eil Brezel-bed. Abalamour da se moarvat e savas a-du gant Breizh-Veur e Marc'had Boutin Europa : pa voe er galloud ez eas ar Rouantelezh Unanet e-barzh d'ar 1añ a viz Genver 1973. Dindan e ren evel kentañ ministr, a-hend-all, ez eas an traoù war washaat en Hanternoz Iwerzhon. Harzoù-labour stank a voe ivez ha c’hwezañ a reas ar prizioù. Abalamour d’an diaesterioù-se e voe tud oc’h enebiñ outañ er Strollad Mirour ha kemeret e voe e lec’h e penn ar gostezenn gant Margaret Thatcher.
Dizimez e chomas Edward Heath a-hed e vuhez. Hervez ar vrud e vije bet heñvelrevour. Etre 2015 ha 2017 e voe graet un enklask gant ar polis abalamour ma oa bet lavaret e oa maboriad. Ne zisoc’has an enklask war tamall ebet.
Tesfaye
Tesfaye (skritur etiopek: ተስፋዬ) zo un anv-den amharek ha tigrignek a sinifi Ma spi.
Arondisamant Lure
Arondisamant Lure a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saona-Uhel hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Lure e 13 kanton (betek 2014) hag e 194 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Haute-Saône d'ar 1 a viz Genver 2017. 195 kumun zo en arondisamant Lure bremañ.
Chions
Chions (Cjons e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Catalina de Erauso
Catalina de Erauso (Donostia, Gipuzkoa, 1592- Cuitlaxtla, Mec'hiko, 1650), lesanvet ar Monja Alférez, a voe ul leanez ha soudardez euskarat.
He buhez
Merc'h e oa da Miguel de Erauso ha María Pérez de Gallárraga y Arce. Yaouankik e oa pa voe lakaet en ur gouent e Donostia, e karter el Antiguo. Feuls e oa he zemz-spered, ha ne glote ket kaer gant ar vuhez-se. Goude un tamm kann gant ul leanez he devoa kredet skeiñ ganti e voe kraouiet en ur gell. Tec'hel a reas, gwisket e koueriad. 15 vloaz e oa neuze.
Lodève
Lodève (Lodeva en okitaneg) zo ur gêr eus kreisteiz Bro-C'hall hag an Torosad Kreiz, en Hérault, er c'hreisteiz da gêr Millau (a zo en Aveyron) ha da uhelgompezenn al Larzac.
Catalina de Erauso
He buhez
Ha hi war he zreid betek Valladolid. Alese ez eas da Vilbo. Atav e veze gwisket en paotr, troc'het berr he blev, dindan meur a anv, evel Pedro de Orive, Francisco de Loyola, Alonso Díaz, Ramírez de Guzmán pe Antonio de Erauso. War a greder n'he devoa ket tresoù flour ur plac'h, pezh a oa ur skoazell dezhi. Goude ez eas da Andalouzia, da Sanlúcar de Barrameda ma lestras da vont da Amerika. En Perou ez eas da soudard dindan meur a gabiten.
Lodève
Douaroniezh
Lodeva en em gav ouzh kember al Lergue (kornog) ha ar Soulondres (Kreisteiz)
Catalina de Erauso
He buhez
En 1619 e stourmas e Brezel Arauco a-enep an Indianed mapuche en Chile a vremañ. Brud a dapas evel soudard kalonek, ampart gant an armoù, hep diskuliañ e oa ur plac'h.
Gant ar perzhioù-se e tapas bezañ alférez. Er bloavezhioù-se, diouzh a ouzer, e kemeras perzh e tabutoù ha kannoù evel a veze alies etre ar soudarded.
Lodève
Istor
Un eskob a voeo anvet eno adalek 421/422.
Cimolais
Cimolais (Thimolei e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Thomas Say
Thomas Say, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1787 e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 10 a viz Here 1834 e Philadelphia (New Harmony (Indiana), SUA), a oa un amprevanoniour, ur c'hreginoniour ha stlejvilour stadunanat.
RAM Racing
RAM Racing a oa ur skipailh Formulenn 1 en deus redet etre 1976 ha 1985, met n'en deus savet e garr nemet e 1984 ha 1985, o prenañ kestell-karr digant skipailhoù disheñvel etre 1976 ha 1980, ha kestell-karr March Engineering etre 1981 ha 1983. Krouet eo bet e 1975 gant Mike Ralph ha John Macdonald, o kemer harp war o anvioù evit sevel an anv RAM. Redet o deus e Formulenn 3 a-raok prenañ daou vBrabham evit redek e F1 e 1976.
Enez Avalon
Un enezenn eo Avalon pe Avallon e danvez Breizh, e-lec'h mard eo kaset ar Roue Arzhur goude Kad Camlann. Hervez mammennoù 'zo e vefe al lec'h ma oa goveliet Kaledvoulc'h, kleze Arzhur. War a seblant e vefe an enezenn m'emañ Morgana o chom ivez. Meur a soñj ha meizad a oa bet savet diwar al lec'h mojennel-se el lennegezh hag en hengounioù.
Ar mammennoù krennamzerel
Ur vojenn eo Avalon.
Kentañ meneg eus Enez Avalon a gaver gant ar stumm latin insula Avallonis e-barzh Historia Regum Britanniae, skrivet gant Jafrez Menoe etre 1135 ha 1138. Lavarout a ra an aozer e oa degaset Arzhur d'an enezenn goude bezañ drouk-gloazet gant Medrawd e-pad Emgann Camlann. E 1155 e kinnig ar barzh anglo-normanek Robert Wace un adskrivadenn eus an Historia, hag adkemer a ra tem an enezenn : « en Avalon se fist porter Por ses plaies mediciner » ("en Avalon e voe douget a-benn louzaouiñ e c'houlioù").
E dornskridoù 'zo an Historia eo war an enezenn-se e c'hoveljod Kaledvoulc'h : « En l’île d’Avalon fut faite » ("En enez Avalon e voe graet").
E 1149 e oa embannet ar Vita Merlini, pe Buhez Verzhin. Reiñ a reer an dornskrid-se da Jafrez Menoe ivez, zoken mard eo Merzhin disheñvel a-walc'h ennañ diouzh an hinienn a oa en Historia. Daoust da se e teskriv aozer ar Vita Avalon evel al lec'h ma oa degaset Arzhur goude Emgann Camlann c'hoazh. Ne vez ket implijet an anv "Avalon" gant ar skrivagner avat, nemet « Insula pomorum que fortunata uocatur / Ex re nomen habet quia per se singula profert / Non opus est illi sulcantibus arua colonis / Omnis abest cultus nisi quem natura ministrat / Vltro fecundas segetes producit et uuas / Nataque poma suis pretonso germine siluis / Omnia gignit humus uice graminis ultro redundans / Annis centenis aut ultra viuiter illic » ("Enezenn ar gwez-aval, anvet an enezenn fortunius rak n'o deus ket ezhomm he douaroù da vezañ aret gant soc'h an arer a-benn bezañ strujus. Hep trevad ha dre-anien e sav enni eostoù fonnus, rezin hag avaloù war wezennoù digrennet ; goloet eo he leur gant a bep seurt eostadoù e-lec'h geot. Aze e vever ouzhpenn kant bloaz.").
Moarvat e oa amprestet an anv "enezenn fortunius" roet da Avalon digant Isidoro Sevilla (VIvet kantved) pa zeskrivas an Inizi Canaries, pe digant Pomponius Mela ( I añ kantved goude J.-K) pa venegas « an inizi Fortunius ma gresk hep trevad frouezhioù a vez adc'hanet atav ha m'emañ an annezidi o kas deizioù disoursi ha laouenoc'h eget ma vijent en ur gêr pinvidik. »
E-barzh Vita Merlini e teskriv an aozer annezerezed brudet enez Avalon : « Illic iura nouem geniali lege sorores / Dant his qui ueniunt nostris ex partibus ad se / Quarum que prior est fit doctior arte medendi / Excedit que suas forma prestante sorores / Morgen ei nomen didicit que quid utilitatis / Gramina cuncta ferant ut languida corpora curet / Ars quoque nota sibi qua scit mutare figuram / Et resecare nouis quasi dedalus aera pennis / Cum uult est bristi- carnoti- siue papie / Cum uult in uestris es aere labitur horis / Hanc que mathematicam dicunt didicisse sorores / Moronoe- mazoe- gliten- glitonea- gliton / Tyronoe- thiten- cithara notissima thiten » ("Aze e vazhyev nav c'hoar dindan lezenn ar blijadur pep hini o tont ac'hanomp davet oc'h annez. Dibar eo an hini gentañ en arz al louzaouiñ ha dreist ar re all eo e-keñver kened : Morgen, evel ma reer diouti, a gelenn vertuzioù ar plant a-benn pareañ kleñvedoù ; kemmañ he neuz a c'hell ivez, hag evel un Dedal all e oar nijal en aer gant he divaskell ha mont davet Brest, Chartres, Pariz, pe diskenn en-hor-c'hichen. Lavarout a reer e kelennas-hi ar jedoniezh d'he c'hoarezed Moronoe, Mazoe, Gliten, Glitonea, Gliton, Tyronoe, Thithen, hag ar sonerez vrudet Thithen.")
Ronaldo Nazário
Ronaldo Luís Nazário de Lima (pell anavezetoc'h evel Ronaldo, Ronaldo Fenômeno pe Ronaldinho c'hoazh), bet ganet d'an 22 a viz Gwengolo 1976 e Rio de Janeiro (Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.
Enez Avalon
Ar mammennoù krennamzerel
Moarvat e klot an nav c'hoar-se gant an nav belegez a venegas Pomponius Mela pa ziskrivas Enez Sun : « Enez Sun, e Mor Breizh, e-tal bro an Osismied, a zo brudet dre un diougan galian e nav belegez, pep hini anezho gouestlet d'ar werc'hded. Anvet int Gallisened, ha reiñ a reer dezho galloud dibar da zirollañ an avelioù ha da sevel ar morioù, da gemmañ el loen a fell dezho, da bareañ poanioù a soñjer dibare, da anavezout ha da ziouganañ an dazont, galloudoù na ziskouezont nemet d'ar re a zeu a-ratozh d'oc'h enezenn a-benn o welout. »
Ronaldo Nazário
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh e pevar dalc'h :
Gant un hollad a bemzek pal (en ur ober naontek krogad) e voe Ronaldo gwellañ paler Istor Kib vell-droad ar bed, a-raok ma voe plantet e c'hwezekvet hini gant ar melldroader alaman Miroslav Klose e Belo Horizonte d'an 8 a viz Gouere 2014 (hanterc'hourfenn Brazil 1-7 Alamagn da-geñver Kib vell-droad ar bed 2014 aozet e... Brazil).