cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sultan
Monark muzulman a ren diouzh reol ar charia (chari'ah)
Ar renerien vodern a fell dezho reiñ ton d'o galloud douarel en ur Stad a wir o deus dilezet tamm-ha-tamm an anv sultan evit degemer an anv a roue.
Hami
Hennezh a oa an titl diles, kevatal da sultan, a veze roet da vonarked islamek renerien tiegezh Oman en he div rouantelezh :
Maliki
Hennezh a oa un titl kevatal all (deveret evit doare diouzh ar ger arabek Malik (roue)) implijet gant Sultaned Kilwa Kisiwani, e Tanganyika (hiziv an deiz e Tanzania)
Mfalume
Hennezh eo an tiltl (Ki)Swahili bet roet da meur a rener muzulman engenidik, troet peurliesañ gant an termen Sultan en arabeg hag e yezhoù ar c'hornôg. :
Felis III
Felis III (e latin : Felix III), bet ganet e Roma, en Impalaeriezh roman ar C'hornôg, ha marvet e 492, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an 13 a viz Meurzh 483.
Sultan
Sultani
Hennezh a oa an titl engenidik e Stad tanzanian Uhehe
Titloù priñsed ha brientinien
Er reizhiad tierniezhek Otoman e veze graet 'Sultaned' eus pennhêred ar Padishah (anvet ivez Sultan Meur e bed ar c'hornôg) o ren. Evit se e vez implijet an termen monarkek-mañ da dermen kevatal d'an hini a Priñs a wad e bed ar c'hornôg: Daulatlu Najabatlu Shahzada sultan (anv an den) Hazretleri Effendi; evit an eil pennhêr avat e oa an titl Daulatlu Najabatlu Vali Ahad-i-Sultanelezh (anv an den) Effendi Hazlatlari, d.l.e. Priñs Kurunenn ar Sultanelezh.
E Stadoù muzulman zo e veze implijet an termen 'sultan' evel un termen evit envel ar vrientinien ivez; evel-se e oa kont e khanelezh tartar Astrakan
Renk milourel
E kalzik eus ar Stadoù savet dindan ar renerezh mongol turk goude ar galifelezh e oa un asez urzhaz milourel er mod gladdalc'hel, dekvedel alies (dreist-holl en impalaeriezhioù brasañ), a implije an titloù Khan, Malik, Amir da verkañ renk ar briñsed.
En Impalaeriezh pers, e veze graet 'Sultan' eus ur renk kevatal da hini ar C'habiten traken. Klotañ a rae gant ar pempvet renk anvet 'Ali Jah
Gwelet ivez
Titloù islamek all ha pelloc'h
Veselin Topalov
Veselin Topalov (e bulgareg: Веселин Топалов) a zo bet ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1975 e Rouse (Bulgaria).
Mestrc'hoarier echedoù bulgar eo.
thumb|right|Veselin Topalov 2005
Galleg
Ar galleg zo ur yezh romanek gant ur substrat galianek hag ur superstrat frankek. Cheñchet en deus diouzh e du, diwar youl tolpadoù tud ouiziek (evel tud ar Pléiade) pe ensavadurioù (evel an Académie Française). E kerentiad ar yezhoù gallek-ha-romanek emañ ar galleg. Pa veze kaozeet ur bochad yezhoù eus a bep seurt familhoù er Vro-C'hall (hag a vez graet patois « trefoedaj » anezhe gant dismegañs, pe c'hoazh langues régionales « yezhoù rannvro », hag a c'haller dispartiañ etre div familh vras, yezhoù oïl en hanternoz, yezhoù ok er c'hreisteiz, hag a zo ul lodenn ag ar familh okitanek-ha-katalanek pe okitanek-ha-romanek), nend eo ar galleg, hag a oa yezh al Lez, nemet ur meskaj lennegel a lod anezhe, re oïl dreist-holl, hini Enez Frañs da gentañ penn.
Istor
D’al liesañ e vez lavaret eo ar c'hentañ testenn skrivet e kenc'halleg (pe romana lingua pe roman) Serments de Strasbourg (Toueadelloù Strasbourg) e 842. Mod arall e voe en taol kentañ ma oa bet kaoz hag ur c'henc'halleg e 813, da-geñver sinod Teurgn. En destenn lennegel kentañ er yezh-se a zo bet skrivet tro-dro da 880. Hennezh eo Séquence de sainte Eulalie, met gallout a reer lavarout eo bet skrivet an destenn-se e pikardeg kentoc'h evit e galleg e gwirionez. Ret eo lavarout ne servij ket da galz a dra gober un diforc'h etre "langaj" ha "parlant-bro" : n'e c'haller ket spazhiñ an traoù en ur feson krenn ha fur. Er bloaz 1539 e laka lezenn Villers-Cotterêts ar galleg da yezh ar Gwir hag ar velestradurezh.
Evit an istor e c'haller gwelout pemp stad en emdroadur ar yezh, ha cheñchet he deus a-dammigoù hag ur stumm d'unan arall (er skouerioù da-heul hor bo dalc'het skritur ar voullerion. Cheñchet eo bet un tammig a-gaoz bout aesoc'h da lenn). Tuioù arall zo da zispartiñ mareoù disheñval emdroadur ar yezh, ha nend eo ar re-se nemet fesonioù da lavarout e pe amzer ez eus bet skrivet un destenn e-keñver stad ar yezh. Ar feson da renkañ stadoù ar yezh dindan n'eo ket diazezet war ar yezhadur hepken, met war ar skritur ivez :
Galleg a-vremañ
Hiziv eo ar galleg ar yezh ofisiel nemeti en e-leizh a vroioù, ha graet e vez gantañ e meur a hini arall. Lod ag ar broadoù hag a implij ar yezh-se zo en Aozadur Etrebroadel ar c'hallegeriezh (Organisation internationale de la Francophonie). A-vepred emañ bet skrivet ar galleg get al lizherenneg latin. A-c'houde ar XVI kanted e vez implijet arouezennoù bihan hag a vo reolennoù dindane adal an XVIII kantved.
Ar galleg eo yezh ofisiel emglev ar Metr, hag a laka unanennoù diazez er sistem etrebroadel|enanennoù muzuliañ ar fizik. Hennezh zo unan a ugent yezh ofisiel Unaniezh Europa.
Implij ar galleg er bed
Ouzhpenn evit kement-se ez eus paot-mat a c'hallegerion c'hoazh en Egipt, en India (Pondichery), en Italia (Traoñienn Aosta), e Laos, e Maouritania, er Rouantelezh-Unanet (Inizi Angl-ha-Normand), Stadoù-Unanet Amerika dreist-holl e (Louisiana ha Bro-Saoz Nevez) hag e Viêt Nam.
E-keñver an istor emañ bet ar galleg yezh ar pennoù-bras hag ar genwerzhourien e Bro-Saoz e-pad tro-dro 300 vloaz, adal gounit an Normanted betek 1362, m'en deus ar saozneg kemeret lec'h ar galleg evit mat.
Broioù ma vez implijet ar galleg alies
{|
Haplologiezh
War dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh e implijer an termen haplologiezh (e saozneg: haplology) evit komz eus ar fed ma vez argaset ur silabenn p'en em gav renk ouzh renk div silabenn peuzheñvel pe peurheñvel e-kreiz ur ger.
Da skouer:
Tritiom
An tritiom (T pe 3H) zo un izotop eus an hidrogen. 1 proton ha 2 neutron a zo dezhañ.
N'eo ket stabil. Setu ez eo radioaktivel. Embann a ra ur skinadur beta (ß-) tra m'en em dreuzfurm en heliom-3 (3He). E beriodenn pe hanter-vuhez zo kevatal da 12,3 vloaz.
En temperadurioù boas ez eus ur gaz eus an tritiom (HT pe T2). E bezañs oksigen e produ dour tritiet (HTO) dioutañ e-unan.
Bez' ez eus tritiom en natur. Fardet eo e-barzh an aergelc'h dre interaktadur ar skinadur kosmek gant nukleüsoù natriom, oksigen hag argon a zo anezho e gwiskadoù uhelañ an aergelc'h. En em gavout a ra war al leur gant an dourioù glav.
Produet e vez an tritiom gant mab-den ivez :
Arver
Graet e vez gant an tritiom er bombezennoù nukleel, dre ober implij eus ar fuzion tritiom-tritiom pe tritiom-deuteriom. A-benn nebeut e vo graet gantañ er reaktor fuzion nukleel ITER da zont.
Kudennoù
Nebeut a skinadur beta a vez embannet gant an tritiom. Koulskoude eo anavezet e-giz kañserigenek. Intrañ a ra ar c'horf dre sunadur, dre euvradur a-dreuz ar c'hroc'hen pe dre lonkadur. Buan en em vesk an dour tritiet gant holl dour ar c'horf. Hervez ur studiadenn kaset gant an AIEA e vez kalz radiotoksekoc'h an dour tritiet (25 000 gwezh !) eget ar stumm gazus anezhañ.
Gant an industriezh nukleel e vez sellet ouzh an tritiom evel nann dañjerus : uzin adtretiñ La Hague zo bet aotreet dileuskel 7 000 TBq (terabecquerel) bep bloaz er stumm dourennek ha 2 200 TBq bep bloaz er stumm gazus. Er bloaz 2002 he deus dilaosket a-getep 11 900 TBq ha 63,2 TBq (mammenn COGEMA).
Kudennoù a vez degaset gant treterezh an tritiom. Diaes ha koustus eo dispartiañ an tritiom diouzh an aer. Ouzhpenn se eo diaes-kenañ da vagazennañ. An disterañ spluiuster a ro an tu dezhañ da zileuskel. Akomotoc'h eo gant an industriezh dileizhañ ha strewiañ anezhañ e-barzh dourioù Mor Breizh, er mod-se e vez feurioù izeloc'h a vecquerel dre litr sañset.
E vas atomek zo 3,016.
Vladimir Kramnik
right|thumb|Vladimir Kramnik e Tournamant Wijk aan Zee, 2005 Vladimir Borisovitch Kramnik (Владимир Борисович Крамник) a zo bet ganet d'ar 25 a viz Mezheven 1975 e Touapse, Rusia (Unaniezh Soviedel).
Meurc'hoarier echedoù rusian ha soviedat, kampion ar bed.
Deskiñ a reas c'hoari p'edo pemp bloaz. Da unnek vloaz e teuas da vout Mestr Etrebroadel.
E 1992, Garry Kasparov a lakaas anezhañ da vont e skipailh Rusia evit Olimpiadoù Echedoù Manila (Filipinez). Merkañ a reas 8,5 poent diwar 9 posupl ha dont a reas da vout Mestr Meur Etrebroadel.
Kampion ar bed eo er rouedad PCA-Brain Games (kevre bet savet gant Garry Kasparov a-enep da Kevre Bedel an Echedoù - FIDE) adalek 2000 (goude bout trec'het Garry Kasparov) betek 2005. Trec'h eo bet Kramnik war Veselin Topalov er match aozet gant ar FIDE evit adunaniñ ar c'hampionad bedel, hervez ar FIDE. Padout a reas eus dibenn miz Gwengolo 2006 betek ar 14 a viz Here 2006.
Hamburger
thumb|Un hamburger
Ruzenn gostez logigoù divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn gostez logigoù divouezh treuzskrivet [ɬ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 148.
Hamburger
War a seblant e voe impljiet kig moc'h rostet er penn-kentañ : brudet eo annezidi Hamburg da vezañ debrerien kig moc'h ; tamm-ha-tamm e voe implijet kig bevin. E-kerzh an e voe treuzkaset ar rekipe d'ar Stadoù-Unanet, pa voe treuzet ar meurvor Atlantel gant martoloded alaman an Hamburg-Amerika line. War bourzh ar vag just a-walc'h e vije roet ur meuz heverk eus Hamburg, ennañ kig drailhet, formaj hag ognon mesket. Hiziv an deiz e talvez ar ger hamburger da aroueziñ ar sandwich e-unan hag an tamm kig a zo ennañ. Dav eo gouzout n'eus liamm ebet etre ar ger hamburger hag ar ger saoznek ham, "morzhed-hoc'h". Leun a galoriennoù zo en un hamburger, hag e lod broioù ez eus bet aozet prosezoù gant tud o doa debret kalz anezho hag a oa deuet da vezañ kofek.
Skol
Ar skol, pe ti-skol, zo un ti ma vez graet skol, ma vez skoliet ha kenteliet, pe kelennet ar vugale. Ober skol zo kement ha deskiñ, kenteliañ, kelenn. Skol a vez graet d'ar vugale, ha d'an dud vras a-wechoù. Ar skolioù a vez lavaret a-wechoù pa gomzer eus an deskadurezh a vez roet en holl skolioù ur vro, eus ar c'henaozadur.
Hamburger
Er bed a-bezh
Un hamburger a c'haller debriñ er bed a-bezh hiziv an deiz. Fardet e vez gant embregerezhioù boued fonnus etrebroadel, an hini brudetañ o vezañ McDonald's. Daoust da se e seblant meuzioù all, evel ar pizza pe ar c'hebab bezañ ken brudet all, ma n'int ket brudetoc'h. Ar re na vezont ket laouen gant ar bedeladur a lavar ez eo an hamburger unan eus arouezioù an impalaerouriezh amerikan er bed.
En Alamagn c'hoazh e kaver ur sandwich anvet Bremer, a-orin eus Bremen : un hamburger eo, ennañ un tamm pesk e-lec'h an tamm kig.
Skol
Skolioù all zo c'hoazh, evel :
Olga Novo
thumb|right|270px|Olga Novo
Olga Novo a zo ur varzhez hag un arnodskriderez galizek, ganet e Vilarmao (kêriadenn eus kumun A Pobra do Brollón), Proviñs Lugo, Galiza, e 1975, ha bet o chom e Breizh.
Ar skrivagnerez
Mestroniet war al lizhiri galizek ha portugalek e Skol-Veur Sant-Jakez Kompostela, e voe kelennerez e meur a Lise e Kalaikia a-raok divroañ da gelenn he yezh e Skol-Veur Breizh-Uhel, e Roazhon, hag e Skol-Veur Kreistez Breizh en Oriant goude. Distroet eo da C'haliza m'emañ bremañ o kelenn galizeg e Monforte de Lemos.
Tri barzhaz he deus embannet: A teta sobre o sol (1996), Nós nus (1997) e A cousa vermella (2004).
Ul levr arz — Magnalia an talbenn anezhañ — he deus skrivet gant al livourez Alexandra Domínguez hag ar barzh Xoán Abeleira. Savet ganti, a-hend-all, kalzik barzhonegoù strewet e bleunioù pe kelaouennoù (Festa da Palabra Silenciada, Dorna, Xistral) pe kazetennoù pemdeziek (El País, ABC).
Renet he doa bodadoù-skridaozañ ar c'helaouennoù Ólisbos, Animal ha Valdeleite, hag e talc'h da gemer perzh e hini Unión Libre abaoe an deroù.
Studioù he deus savet evit kendalc'hioù ha kelaouennoù, ma tielfenn alies oberennoù liammet gant an dreistgwirvoudelezh (pennadoù a-zivout ar skrivagner André Breton, ar c'haner Léo Ferré hag al livour Eugenio Granell, h.a.), pe gant kraf ar revelezh (evel a gaver en hec'h arnodskrid Tratado da pel (A-zivout ar c'hroc'hen), embannet e niverenn Erotismos ar gelaouenn Unión Libre (1999), renet ganti.
Dedennet gant ar varzhoniezh arnevez, he deus studiet barzhed evel ar barzh portugalat Fernando Pessoa hag an dreistgwirvoudelour brazilat Sérgio Lima.
En hañv 2009 he deus kemeret perzh en Emvod ar Gelted, en Oriant, o kenskrivañ un abadenn sonerezh ha fiñvkeudennerezh gant Alan Penneg ha fiñvskeudennaoueg Breizh diwar-benn ar skrivagner galizat Castelao hag o prezegenniñ (e galleg) a-ziwar Breizh e lennegezh Galiza.
E 2010 eo bet roet hec'h anv da Casa da Cultura e Pobra do Brollón.
Troidigezh
Eus ar c'halaikeg, e kastilhaneg: Eus ar galleg, e kastilhaneg: Eus ar c'halaikeg, e galleg:
Simplicius
Simplicius (e latin: Simplicius), ganet e Tivoli (Impalaeriezh roman ar C'hornôg) ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e 468.
Roll ar Pennoù Stad e 1
Pennoù Stad 1 kt JK - 1|Darvoudoù ar bloaz 1 - Pennoù Stad ar bloaz 2 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
Rummad:1
Colette Renard
Colette Renard (Colette Raget hec'h anv gwir) zo ur ganerez c'hallek ganet d'ar 1añ a viz Du 1924 en Ermont (Seine-et-Oise) ha marvet d'ar 6 a viz Here 2010 e Saint-Rémy-lès-Chevreuse (Yvelines). Aktourez eo ivez.
He buhez
Kanerez e oa e laz-seniñ Raymond Legrand, a zimezas ganti. E 1956 e oa Irma er gomedienn kanet Irma la douce, savet gant Marguerite Monnot, ha c'hoariet ganti betek 1967. Meur a wech he deus bet kanet en Olympia, pe Bobino, ha dreist-holl gant Georges Brassens e 1976.
Hiziv e vez kanet he c'hanaouennoù c'hoazh gant riboulerien : meur a bladenn he deus graet gant kanaouennoù brudet da vezañ pe skañv pe lous. Savet he deus meur a hini hec'h-unan, ha brudet eo Les Nuits d'une demoiselle, ma tiskouez pinvidigezh an troioù-lavar gallek a-zivout an doareoù da c'hoari div.
Pell oa ne c'houneze ket he buhez o kanañ ken, met kavet he doa un tamm labour abaoe 2004 en un heuliad skinwel pemdeziek Plus belle la vie e France 3. Gwelloc'h hag enorusoc'h he doa graet pa oa yaouankoc'h, evel e 1963 gant Charles Vanel er film Un roi sans divertissement, gant François Leterrier, diwar romant Jean Giono, savet ar sonerezh anezhañ gant Maurice Jarre ha Jacques Brel.
Johannes Zukertort
Johannes Hermann Zukertort a zo bet ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1842 e Lublin (Polonia) ha marvet d'an 20 a viz Mezheven 1888 e Londrez (Breizh-Veur).
Meurc'hoarier echedoù poloniat.
En Alamagn e voe savet.
Soner piano ag an dibab.
Komz a rae mat-tre un dek bennak a yezhoù.
Ugent vloaz edo pa teskas c'hoari echedoù e skol-veur Breslau (en Alamagn d'ar c'houlz-se).
Adal neuze e voe gouestlet e vuhez d'an echedoù.
An Digoradur Zukertort
1.d4 d5
2.Mf3 Mf6
3.e3 e6
4.Mbd2 c5
5.b3
Punk
Punk a zo meur meur a stêr gantañ:
Armañs ar C'halvez
Armañs ar C'halvez (Armand Le Calvez hervez marilhoù an ti-kêr), bet ganet e Kemper-Gwezhenneg d'an 29 a viz Eost 1921 ha marvet e Lannuon d'ar 4 a viz C'hwevrer 1972, a oa ur beleg katolik oberiant, ur brezhonegour, keltiegour ha kelennour en deus labouret kalz evit ar brezhoneg.
Cheeseburger
thumb|right|Un cheeseburger
Armañs ar C'halvez
Savet ha renet en deus ur skol gristen divyezhek er bloavezhioù 1950 e Ploueg-ar-Mor, e Goueloù, Skol Sant Erwan, eus 1958 da 1961.
Cheeseburger
An cheeseburger kentañ a zo bet fardet etre 1924 ha 1926 gant ur c'heginer yaouank anvet Lionel Sternberger, e Pasadena (California). An anv a zo bet marilhet 1935 ha roet da Louis Ballast, hag a laboure e Humpty Dumpty Drive-In Denver (Colorado). Un Juicy Lucy a zo ur seurt cheeseburger krouet ha brudet e Minneapolis (Minnesota) : an tamm formaj a vez lakaet en tamm kig kriz, ha tommet e vez betek ma vefe teuzet ar formaj.
Armañs ar C'halvez
Krouiñ a reas Wanig ha Wenig, ur gelaouenn evit ar vugale a badas c'hoazh un toullad bloavezhioù war-lerc'h e varv, ar gelaouenn bedagogel Skol, ar gevredigezh Breuriezh Sant Erwan hag an hentenn-deskiñ Herve ha Nora.
Kamarad e oa da Glerg, hag eveltañ en devoa desket kembraeg. Anvet e oa bet da aluzener e skolaj Bossuet e Lannuon.
Beziet eo e Kemper-Gwezhenneg e-lec'h ma oa bet ganet ha bet kure.
Even
Even a c'hall bezañ meur a dra :
Michel Desjoyeaux
thumb|Michel Desjoyeaux e 2013, [[An Havr-Nevez.]] Michel Desjoyeaux, bet ganet e Konk-Kerne d'ar 16 a viz Gouere 1965, zo ur merdeer breizhat.
Brudet eo dre ma'z eo aet ar maout gantañ meur a wech e redadegoù brudet. Emañ e-touez ar verdeerien a verde o-unan war o bag, ar muiañ titlet gant pemp trec'h warn-ugent. E 1999 e savas ur skipailh redadeg anvet Mer agitée.
E 2007 e oa Michel levier ar vag 60 troatad hed Foncia ha ganti e reas ar Vendée Globe 2008.
Gourdoneñ a ra er Forest-Fouenant, gant Roland Jourdain, e-tal kichen ar greizenn vroadel gourdonañ evit ar redadegoù er-maez.
Loreadeg
4 Transat An Oriant/Saint-Barth
Mathurin Méheut
Mathurin Méheut, bet ganet e Lambal d'an 21 a viz Mae 1882, ha marvet e Pariz e 1958 a oa un tresour, livour, ha koadengravour breizhat.
Buhez
Ganet e oa bet en un tiegezh artizaned. Mont a reas da Skol an Arzoù-kaer Roazhon er bloavezh 1897. Da c’houde ez eas da Bariz. E vuhez arzour, hir, puilh ha frouezhus a grogas da vat dre e genlabour gant savlec’h biologel-mor Rosko. Du-se e voe krouet diazez ul levr kaer-meurbet "Raklivadur ar mor 1913/1914". Da c’houde e pennadas hent war-zu Bro-Japan. Galvet en-dro da Frañs abalamour d’an engalvadeg d’ar brezel-bed kentañ e voe savet gantañ ur bern tresadennoù, gwir destenioù eus ar vuhez pemdez er fozioù-brezel. Goude-se, goude an arsav-brezel, e teuas en-dro d’e vro c’henidik, Breizh. Skeudennaouer a-vicher e teuas da vezañ. Kelenn a rae ivez e skol an Arzoù-kaer. Liesseurt ha liesdoare e oa e labour : kinkladurezh ar mordreizher "Normandie", skeudennaouer levrioù kaer, kenlabourer talvoudus feilhañserezh Henriot e Kemper.
Test ur marevezh eo bet, boemet gant tud e vro. Redet en deus Breizh eus Roazhon da Zinan, eus Rosko da Sant-Wenole er Bro-Vigoudenn o legadiñ d’ar remziadoù nevez ur bern oberennoù hag un testeni prizius.
Mirdi Mathurin Méheut a zo staliet e Lambal er gêr ma voe ganet enni.
Anvet e oa bet da "livour ofisiel ar Verdeadurezh" e 1921.
Hent Sant-Jakez (galaksienn)
Hent-sant-Jakez, Bali Sant Jakez pe c'hoazh Karront-sant-Jakez eo anv ar c'halaksienn m'emañ koskoriad an Heol (hag an Douar). Gallout a reer gwelet ul lodenn anezhi pa ne vez ket goloet an oabl ha pa vez bihan ar gouleier, en trovanoù peurgetket, dindan stumm ur vandenn sklaeroc'h en oabl diouzh an noz. Abalamour m'emaomp enni, war he lez da vezañ resisoc'h ez eo diaes goût petore stumm he deus d'ar just. Gouzout a reer avat ez eo heñvel a-walc'h ouzh galaksienn Andromeda. Ur c'halaksienn droellennek eo eta, met diaes eo goût hag eñ ez eo ur c'halaksienn droellennek ordinal pe ur c'halaksienn droellennek sparlet, rak bout a ra en he c'hreiz ur varrenn vihan dizoloet e 1991. Diaes eo ivez gouzout peseurt troellenn eo (a, b pe c hervez derez digoradur ar brec'hioù) peogwir ne c'haller ket gwelet hor galaksienn diouzh an diavaez. Arguzennoù disheñvel a bouez evit brec'hioù kentoc'h serret (b) pe kentoc'h digor (c). Termenet eo eta evel ur c'halaksienn eus ar seurt S(B)bc.
Stumm ur bladenn he deus dre vras, dezhi 25 000 parsec treuzkiz gant ur voull er c'hreiz, kelc'hiet e-unan gant ur rodenn sferek 30 kiloparsek treuzkiz, rouesoc'h ar stered enni. War-dro 140 miliard a stered zo enni, an heol en o mesk. He zolz a vefe meur a kantad miliard a dolzioù Heol.
Ne veze roet an anv « Hent-Sant-Jakez » nemet d'al lodenn eus hor galaksienn a c'haller gwelet gant an daoulagad da gentañ,ar vandenn arwenn-se a weler en oabl diouzh an noz hag zo treset gant pladenn ar c'halaksienn, met implijet e vez bremañ da envel holl hor galaksienn.
Elara
Karet e voe gant Zeus, a rankas he c'huzhat diouzh e wreg warizius Hera, hag he lakaas dindan an douar. Eno eo e c'hanas he mab Tityos, ur ramz hag a vez gwelet evel mab da c'h-Gaia (an Douar) en abeg da se. Marvet e vefe ar vamm gaezh o c'henel he fikol mabig. Ar c'hev ma teuas Tityos e-maez anezhañ a vez graet Elarion anezhañ, en Enez Euboia.
Livour-al-lez
Livour al lez a oa un arzour a live poltredoù, pe traoù all a-wechoù, evit tiegezh ar roue pe ar priñs, evit ur gopr bennak war ziviz.
Yezh
[[Restr:Les familles de langues sans legende.png|thumb|upright=2.3| Familhoù yezhoù ar bed
Kanton Pontkastell-Keren
Kanton Pontkastell-Keren a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs). Brasaet e oa bet da 13 kumun gant dekred ar 25 a viz C'hwevrer 2014.
Yezh
Termenañ
Diazezet en deus Heinz Kloss, e 1967, daou hollad distag ha dizalc’h a-walc’h a zezverkoù hag a arguzennoù evit deskrivañ ur seurtad evel ur yezh dizalc’h kentoc’h eget ur rannyezh, ha diforc’hiet en deus evel-se daou zoare yezh :
Yezhoù indezeuropek
"Yezhoù latin" a reer anezho ivez.
Kanton Pontkastell-Keren
Kumunioù (1790-1801)
Kanton Pontkastell-Keren a yae n c'humun d'ober anezhañ :
Betek 2015
Kanton Pontkastell-Keren a yae 6 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Pontkastell-Keren a ya 13 kumun d'ober anezhañ :
Edward Burne-Jones
E vuhez
Mervel a reas e vamm un nebeud deizioù goude e c'hanedigezh, neuze e voe desavet gant e dad. E Birmingham edo o chom betek e 20 vloaz. Er skol e oa barrek war ar matematik hag an tresañ.
E 1853 ez eas da studiañ da Exeter College en Oxford, hag eno e kejas gant William Morris. E 1855 ez ejont da veajiñ asambles e norzh Frañs. Ur wech distro e tivizas Burne-Jones e teufe da vezañ livour, tra ma tivizas Morris e vefe savour.
An daou anezho a guitaas Oxford e 1856 hep bezañ tapet diplom ebet. Er memes ranndi edont o chom e Londrez. Er ranndi-se e oa bet al livourien Dante Gabriel Rossetti ha Walter Deverell araozo. War-bouez un nebeud kentelioù gant Rossetti e teskas Burne-Jones e-unan. E oberennoù kentañ a voe tresadennoù ha dourlivadurioù diazezet war dodennoù al lennegezh romantel.
E 1860 e timezas gant Georgina McDonald. En em staliañ a rejont en un ti a oa bet perc'hennet gant al livour Henry Wallis, ha darempredoù o doe gant Morris hag e wreg. Burne-Jones a c'hounezas e damm bara dre dresañ evit krouerien gwer-livet, hag an treser implijet ar muiañ gant ar gompagnunezh savet gant Morris e voe.
Burne-Jones a blije dezhañ livañ tud, peurliesañ dre sellout outo. Sed ar pezh a reas bemdez azalek 1867. E 1870 e voe lakaet diaes abalamour da daou dra. Reuz a savas abalamour d'e daolenn Phyllis and Demophoön, ma tiskoueze ur c'houblad en e noazh, ha neuze e rankas reiñ e zilez eus Old Watercolour Society, padal e oa bet ezel anezhi abaoe 1864. Reuz a savas ivez abalamour d'e zarempred gant Maria Zambaco, ur plac'h hag a oa implijet da skouer gantañ.
Stagañ a reas da vat gant an eoullivañ, ha brudet e teuas da vezañ. E Frañs e voe brudet ivez, ha meur a oberenn diwar e zorn a voe diskouezet e Diskouezadeg etrevroadel 1878 e Pariz. Er memes koulz e livas taolennoù brudet evel The Golden Stairs (1880) ha King Cophetua and the Beggar Maid (1884), hag a c'haller gwelout en Tate Gallery e Londrez.
Kenderc'hel a reas ivez da genlabourat gant Morris, hag e dresadennoù a voe implijet da ginklañ karreladurioù, pianoioù, bravigoù, dilhad c'hoariva ha pallennoù-moger.
E 1885 e voe degemeret en Akademiezh Livañ ar Roue, daoust ma ne oa ket tre a-du. Ur wech nemetken e tiskouezas e oberennoù, hag e zilez a roas e 1893. E 1894 e voe noblet gant William Ewart Gladstone.
E-touez an oberennoù diwezhañ savet gantañ e voe ar 57 skeudenn a voe implijet e-barzh embannadur oberenn glok Chaucer (1895), embannet gant Kelmscott Press, hag a oa renet gant Morris.
1357
Diwar-benn bloavezh 1357 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1357
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1357
Orc'homenos
Orc'homenos (Ὀρχομενός e gresianeg) zo un anv tud ha lec'hioù en Hellaz kozh.
Permian
Ar Permian a zo ur marevezh douarouriel a grog tro-dro da 299 Ma hag a ya betek 248 Ma. Marevezh diwezhañ oadvezh ar Paleozoeg eo.
Ruzenn gostez logigoù mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn gostez logigoù mouezhiet treuzskrivet [ɮ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 149.
Unión Libre
''Unión Libre. Cadernos de vida e culturas'' zo ur gelaouenn lennegel ha sevenadurel galizek renet eus Lugo gant Carmen Blanco ha Claudio Rodríguez Fer, hag ur bodad ren ennañ Xosé Luís Axeitos, Vsévolod Bagno, Diana Conchado, Carme Junyent, Lily Litvak, María Lopo, Kathleen N. March hag Olga Novo.
Skeudennaouet eo gant arzourien liesdoare (evel Isaac Díaz Pardo pe Sara Lamas), kenlabour zo bet gant skrivagnerien c'halizat pe estren, evel Luz Pozo Garza, José Ángel Valente, Noam Chomsky, Juan Goytisolo, Antonio Gamoneda, Ana Hatherly, Sergio Lima pe Joan Brossa. kinnig a ra troidigezhioù e galizeg eus skridoù erotek latin, pe klasel, pe re Hölderlin, Rimbaud, Dylan Thomas. Un niverenn a vez embannet bep bloaz abaoe 1996, gant an Ediciós do Castro, hag un dodenn e-kreiz pep embannadur:
Ediciós do Castro, Sada, Proviñs A Coruña. ISSN 1137-1250. Depósito legal C-1668-1996.
Argences
Argences a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
.
UTC
P'eo bet karget ar bajenn-mañ e oa
(gwelet W3C Date and Time Formats)
Amzer Hollvedel Kenurzhiet, AHK pe UTC, anavezet ivez dindan an anv a amzer sivil. Merkañ a ra an takad eur dave ma jeder diwarnañ an holl eurioù a zegouezh gant an takadoù eur all er bed. Kemeret eo bet gant an UTC al lec'h c'hoariet gwechall gant ar GMT (Greenwich Mean Time: Amzer Greiz arsellva Greenwich, e Londrez) daoust ma vez kendalc'het a-wechoù war ar pemdez c'hoazh d'ober GMT eus an UTC. Krouet e oa bet an anvadur nevez-mañ kuit d'ober anv eus ul lec'h resis en ur standard etrebroadel hag evit diazezañ muzul an amzer war ar standardoù atomek kentoc'h eget war korfoù egor.
Eur ar Genrouedad
Ar re-mañ eo an tiriadoù ma klot o eur gant hini an UTC : Aod an Olifant, Burkina Faso, Gambia, Ghana, Ginea, Ginea-Bissau, Island, Liberia, Mali, Maouritania, Maroko, Saint Helena, São Tomé ha Príncipe, Senegal, Sierra Leone, Togo, Inizi Faero (Danmark), Inizi Kanariez (Spagn), Iwerzhon, Portugal ha Breizh-Veur.
Gwelet ivez
Aikajärjestelmä
Steenkerke (Veurne)
Steenkerke en izelvroeg,  Stêenkerke  e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Veurne e 1971.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik
Bered Lu Belgia: Belgische militaire begraafplaats van Steenkerke
thumb|left|Bered Lu Belgia
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. An holl Vreizhveuriz douaret enni a varvas e mizioù Du ka Kerzu 1917, nemet unan, lazhet e miz Meurzh 1918.
Emdroadur ar boblañs 1806-2008
Dave:NIS, www.westhoek.be ha kêr Veurne
La Vîngtaine d'la Vallée
La Vîngtaine d'la Vallée eo anv jerzenezek unan eus 5 vîngtaine e parrez Saint Louothains e Jerzenez, anvet Vingtaine de la Vallée e galleg ha saozneg.
La Vîngtaine du Coin Hâtain
La Vîngtaine du Coin Hâtain eo anv jerzenezek unan eus 5 vîngtaine e parrez Saint Louothains e Jerzenez, anvet Vingtaine du Coin Hâtain e galleg ha saozneg.
Christian Wolff
Christian Wolff zo anv :
Grassa
Grassa (e galleg hag ent-ofisiel: Grasse) a zo ur gumun hag ur gêr ag Okitania (Provañs), er Stad C'hall, en departamant an Alpes-Maritimes.
Ulrich von Hutten
Ulrich von Hutten, « ex buchonia » (ganet d'an 21 a viz Ebrel 1488 e kastell Steckelberg e Schlüchtern en Hessen; marvet d'an 29 a viz Eost 1523 e-kichen Zürich), marc'heg an Impalaeriezh, a voe ul lenneg, hag unan eus bruderien an Disivoud protestant en Impalaeriezh santel roman. Evel Martin Luther ha Conrad Celtis ez eo ivez unan eus tadoù ar vroadelouriezh alaman.
E yaouankiz
Petra bennak ma oa ar mab henañ, hag e tlee bezañ hêr d'e dad, e voe kaset da abati Fulda en 1499 evit bout manac'h. Gant skoazell e vignon Johann Jäger eus Dornheim e tec'has ac'haleno e 1505. O-daou ez ejont da skol-veur Erfurt en hañv 1506. Eno ivez e kejas von Hutten gant ar barzh Eoban Hesse. Er goañv 1507 e lakaas e anv e skol-veur Viadrina e Frankfurt (Oder), ha goude-se ez eas da skol-veur Leipzig.
Kentañ skridoù
En nevezamzer 1509, e oa diarc'hant e Greifswald,hag ar bourc'hvestr Lötz hag e vab, ur chaloni, a roas skoazell dezhañ.
Ne ouezer ket perak, met dindan nebeutoc'h evit tri miz e trenkas ar soubenn etrezo. Skarzhet e voe Hutten neuze, ha tennet digantañ kement tra en doa. E Rostock e savas Hutten e oberenn bouezus kentañ : un dastumad Klemmganoù dindan div levrenn hag a-enep d'ar re Lötz eo.
E 1511 e savas Ars versificatoria p'edo e Wittenberg. Buan e voe degemeret ar skrid er skolioù-meur. Goude-se e veajas Hutten da Vienna ha da Italia. E 1512 e chomas a-sav e Venezia ha Pavia, ha goude-se e Bologna. Eno ec'h enskrivas e kentelioù war ar gwir, dre ma felle dezhañ adskoulmañ darempredoù mat gant e dad. Met rankout a reas chom a-sav abalamour d'ar brezel ha d'ar baourentez. Er memes mare e voe kontammet e dreid.
Distro da Alamagn
Da Alamagn ez eas en-dro e 1514. Diwar ali Eitelwolf von Stein, e lakaas da bal labourat evit Albrecht von Brandenburg-Ansbach, hag eñ eskob Magdeburg ha Mainz. Met nullet e voe ar raktres dre ma varvas an eskob. Paour-razh en em gavas Hutten neuze, ha daoust da se e savas eil lodenn e flemmskrid diwar-benn ar yezhoù kozh ha diwar-benn Johannes Reuchlin, anvet Epistolæ obscurórum virórum. En oberenn-se, savet e brizhlatin a-ratozh-kaer, e ra goap ouzh Dominikaned Köln hag a oa mirourien, hag ouzh emzalc'h ar skolaned dre vras.
Chomadenn en Italia
D'ar 7 a viz Mae 1515 e voe drouklazhet Hans von Hutten, hag eñ mab Ludwig von Hutten (hag a oa ivez paeron Ulrich von Hutten) e koad Böblingen gant e bennaotrou, dug Ulrich von Württemberg e anv. Ulrich von Hutten a savas neuze pemp pismigadur a-enep d'an dug hag un diviz anvet Phalarismus. War wellaat ez eas neuze an darempredoù gant e familh. A-drugarez da sikour e vignoned ha hini eskob Mainz e c'hellas echuiñ gant e studioù en Italia ha goulenn ur post-labour evel kuzulier ar priñs e kañsellerdioù an Impalaeriezh Santel German. E miz Kerzu 1515 edo o chom e Roma.
Ar roue a voe difennet gantañ a-enep da bemp kannad gall e 1516, hag e-pad an hañv ez eas da Vologna hag eno e kendalc'has gant e studioù war ar gwir hag al lennegezh c'hresian.
Kevre Schwaben
E studioù a beurechuas er skol-veur e 1517, met nac'h a reas tremen an arnodennoù. Pa zistroas da Alamagn e voe roet kurunenn ar varzhed dezhañ gant an impalaer Maksimilian Iañ, hag a seblante bezañ entanet gant e skridoù. E 1519 ez eas von Hutten gant Kevre Schwaben, hag a oa bet aozet a-enep da Ulrich Wurtemberg.
An diviz flemmus Phalarismus a voe savet gantañ e-pad ar goañv 1516-17. Un diviz etre tud varv eo, diwar skouer Lukian, hag en diviz e kont ar pezh a c'hoarvez etre ur gwasker anvet Phalaris hag un tirant alaman dianv, daoust ma komprener ez eo Ulrich von Württemberg. Phalarismus Dialogus Hutenius a voe embannet e latin e 1517.
Tizhet e voe e bal gantañ : bannet e voe Ulrich von Württenberg gant an impalaer. Goude ur prosez anvet « prosez ar gambr c'hlas », e voe restaolet 27 000 florin da Hutten abalamour da vuntr e dud. Ul lodenn eus ar sammad-se a voe roet dezhañ e 1520, ha gant an argant-se e prenas kastell Frankenberg, hag a zo e kornôg koad Steigerwald. Kempennet e voe ar c'hastell gant ar marc'heg Ludwig von Hutten yaouank (1493-1548), hag eñ diazezer lignez Frankenberg.
Ulrich von Hutten hag an Disivoud
Ulrich von Hutten a save a-du gant Martin Luther, hag a soñje dezhañ e oa un haroz alaman. Luther a soñje dezhañ e oa von Hutten unan eus a re a vroude ar gwellañ an Disivoud. Kement-se a weler er builh-eskumunugañ embannet gant ar pab Leon X e miz Genver 1521 : en destenn ez eus anv a von Hutten hag a Luther. Ken taer e oa skridoù Von Hutten ken e teuas a-benn da gendrec'hiñ ar marc'heg Franz von Sickingen da sevel a-du gant Luther. E 1520 en doa lakaet embann Vadiscus. Ur skrid dindan stumm un diviz eo, ma ra goap ouzh ar babiezh. Awenet e voe Matthias Grünewald gant an destenn, hag ur c'hoadengravadur anvet Trias Romana a savas, ma weler alegorienn tri fec'hed pennañ (ar bizhoni, an orged hag ar vrasoni) gant an displegadenn da-heul :
Hutten a rankas tec'hout war-du Suis a-benn ar fin, hag eno e labouras evit Ulrich Zwingli. D'an 29 a viz Eost 1523 e varvas gant an naplez en enezenn Ufenau, e lenn Zürich.
Tro-lavar
Ger-stur skol-veur Stanford, bet dibabet e 1891 : « Die Luft der Freiheit weht » (Lakaat avel ar frankiz da c'hwezhañ) a ra dave d'un dro-lavar gant von Hutten.
Daveoù
Arnodadennoù
Troidigezhioù e galleg
Creag Ealasaid
Creag Ealasaid, pe Ailsa Craig e saozneg, pe Karreg Elesbed e brezhoneg, zo un enezenn didud eus Bro-Skos er Firth of Clyde. Mengleuzioù greunvaen zo bet eno.
Tannhäuser
thumb|Der Tannhäuser, [[Große Heidelberger Liederhandschrift (e-tro 1300)]]
Creag Ealasaid
Douaroniezh
Ur 16 km emañ an enezenn er c'hornog da Inbhir Gharbhain (Girvan).
Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez
Mirdi Hendraouriezh Broadel Naplez (Museo archeologico nazionale di Napoli) zo bet krouet e 1822 ; a-raok e oa ur rann eus ur skol-veur.
Tannhäuser
Mojenn Tannhäuser
Tannhäuser a zeuas da vezañ ur seurt mojenn (testeniet azalek 1430), hag a voe diazezet war e destenn anvet Bußlied. Gwerzhioù a voe savet diwar e benn azalek 1450. Hervez ar vojenn e vije bet Tannhäuser ur marc'heg hag ur barzh hag en dije dizoloet Venusberg (« Menez Gwener »), hag a oa annez dindan douar an doueez Gwener. Eno e vije chomet ur bloavezh-pad, hag en dije azeulet anezhi. Morc'hed a vije deuet dezhañ goude bezañ kuitaet Venusberg, ha neuze e vije aet da Roma peogwir en doa c'hoant da resev absolvenn ar pab Urban IV. Urban en dije respontet e oa ken dibosupl ha ma kreske bleunvioù war e vazh. Met tri devezh goude ma vije aet kuit Tannhäuser, e voe bazh Urban en he bleuñv. Neuze e vije bet kaset kannaded dezho da adkavout Tannhäuser, met ne gavjont ket anezhañ peogwir e vije distroet da Venusberg.
Creag Ealasaid
Douaroniezh
<!--2 miles in circumference and rising to 338 metres, the island consists entirely of a volcanic plug of an extinct volcano that might have been active about 500 million years ago. It belongs to the administrative district of South Ayrshire, in the ancient parish of Dailly.
Tannhäuser
Oberennoù diwar e benn
Ur c'hoarigan anvet Tannhäuser a voe savet gant Richard Wagner.
Creag Ealasaid
Douaroniezh
There is a lighthouse on the east coast facing the mainland and a ruined keep of uncertain origins perched on the hillside above.
La Vîngtaine du Coin Motier
La Vîngtaine du Coin Motier eo anv jerzenezek unan eus 5 vîngtaine e parrez Saint Louothains e Jerzenez, anvet Vingtaine du Coin Motier e galleg ha saozneg.
Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez
Un dastumadeg vras a draoù tennet eus Pompei ha Herculanum zo ennañ hag eus Egipt.
Creag Ealasaid
Douaroniezh
Ailsa Craig is a 1,114 feet high volcanic rock that rises from the middle of the Firth of Clyde. With the Ayrshire town of Girvan being only ten miles east of the Craig, some local boat owners offer trips around the rock.
Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez
Ur rann arz erotek zo ennañ ivez abaoe 2000.
Creag Ealasaid
History
Ailsa Craig was a haven for Roman Catholics during the Scottish Reformation. In 1597 the Catholic supporter, Hugh Barclay of Ladyland, took possession of Ailsa Craig, which he was intent on using as a provisioning and stopping off point for a Spanish invasion which would re-establish the Catholic faith in Scotland. He was discovered by the Protestant minister Andrew Knox and upon being discovered he either tried to escape or deliberately drowned himself in the sea off Ailsa Craig.
Mirdi Broadel Hendraouriezh Naplez
Arz erotek
Livadurioù kavet e fouzhlec'hioù roman, a oa miret e kabined kuzh Roue Naplez.
Creag Ealasaid
History
In 1831, the twelfth earl of Cassillis became first Marquess of Ailsa, taking the title from the Craig, which was his property. From the mid-19th to mid-20th centuries, the island was quarried for its rare type of micro-granite with riebeckite (known as "Ailsite") which was used to make curling stones. The floor of the Chapel of the Thistle in St Giles Cathedral, Edinburgh is also made of this rock.
Ailsa Craig is now uninhabited, the lighthouse having been automated in 1990 and the quarry long since disused. The island is now a bird sanctuary. Huge numbers of gannets nest here and following a pioneering technique to eradicate the island's imported population of rats a growing number of puffins are choosing to return to the Craig from nearby Glunimore and Sheep Islands.
Alternative names
The name of the island is an anglicisation of the Gaelic, Aillse Creag, or Creag Ealasaid, Elizabeth's rock. However as a result of being the most conspicuous landmark in the channel between Ireland and Scotland the island features in a number of early Celtic texts and is known by a number of different names;
The name Elizabeth is actually a corruption of Elspeth, and refers to Elspeth McCrudden, daughter of Alexander "Sawney" Bean who planted The Hairy Tree in the Ayrshire town of Girvan (which is visible from Ailsa Craig). Local legend holds that Elspeth tried (unsuccessfully) to swim to Ailsa Craig to escape the mob who later hanged her from The Hairy Tree.
Today the island is known locally as Paddy's Milestone as it approximately marks the halfway point of the sea journey from Belfast to Glasgow, a traditional route of emigration for many Irish labourers coming to Scotland to seek work.
The Bass Rock is sometimes nicknamed "the Ailsa Craig of the East", but its prominence in the Firth of Forth is not as great as that of Ailsa Craig in the Firth of Clyde. -->
La Vîngtaine du Coin Tourgis Nord
La Vîngtaine du Coin Tourgis Nord eo anv jerzenezek unan eus 5 vîngtaine e parrez Saint Louothains e Jerzenez, anvet Vingtaine du Coin Tourgis Nord e galleg ha saozneg.
Forc'h
Ur forc'h zo ur benveg houarn daouvizek, pe tribizek, pe pevarbizek, dezhi un troad hir da dapout plouz pe foenn peurvuiañ, teil pe douar a-wechoù, hervez he bizied.
Collegium (ministrerezh)
Collegia (liester ar ger latin collegium) eo an anv a veze roet da gevrennoù gouarnamant en impalaeriezh rusian. E 1717 e voent krouet gant Pêr Iañ. An holl anezho a oa diazezet en Daouzek Collegium e Sankt-Peterbourg.
Forc'h
Bizied
Ur gwif a vez graet eus ur forc'h daouvizek. Hennezh a servij da gemer foenn kentoc'h.
Collegium (ministrerezh)
Nav c'hollegium a voe krouet:
An Teir Fulenn
An Teir Fulenn a vez graet eus ar C'haritezed hag eus meur a oberenn arzel:
Forc'h
Debriñ
Ur forc'higell a vez graet gant tud zo eus ur fourchetez.
Collegium (ministrerezh)
Tri c'hollegium a voe ouzhpennet diwezhatoc'h :
Forc'h
Tud
Ur Vari-forc'h zo kement hag ul loudourenn.
Collegium (ministrerezh)
E pep collegium e oa ur prezidant, ur besprezidant, pevar c'huzulier, pevar harper, ur prokulor, ur sekretour hag ur c'hañseller.
Da vare gouarnamant adreizhañ Aleksandr Iañ e voe kemeret o lec'h gant ministrerezioù.
Roparzh Surcouf
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Robert Surcouf a oa bet ganet d'an 12 a viz Kerzu 1773 hag aet da Anaon d'an 8 a viz Gouere 1827 gant ur c'hleñved en e di. Ur c'hourser bras e oa eus Sant-Maloù, diouzh mare an dispac'h betek mare Napoleon. Anavezet mat e oa bet pa en doa trec'het ouzh bigi saoz an Triton hag ar c'hKent.
E yaouankiz
E zek bloavezh kentañ a oe sioul a-walc'h ha levezonet gant istorioù morlaeron hag hini Duguay-Trouin. Da unnek vloaz e oa Robert re durmud hervez e dad ha neuze e voe kaset da skolaj Dinan e-lec'h m'en deus bet un deskadurezh relijiel. Diaes e voe dezhañ ha goude bezañ bet distroet e ti e dud e voe lakaet da vezañ paotr-vag war le Heron.
E aventur gentañ war vor
Da c'hwezek vloaz e oa-eñ martolod war L'Aurore morianetaer evit deskiñ e vicher. Derc'hel a ra ar barr-stur hag ul letanant eus St Paol a zeuas da vezañ e vignon ; kontañ a rae dezhañ istoriou bras ar morlu. Un nozvezh e kemeras L'Aurore e varc'hadourezh. Un devezh distro e voe paket ar vag e-barzh ur barrad amzer hag ur wern a oa bet torret. Mont a reas ar vag da echuiñ he beaj war aodoù Afrika ; ar vartoloded a c'helle mont kuit met ar varc'hadourezh a zo kollet. Teir gwech ez eas Robert da gerc'hat objedoù ar vartoloded ; goude bezañ bet graet an dra-se e voe disklêriet evel letanant. Adpaket e vezont gant ur vag Portugalat ; pa zistroont e tizoloont e oa c'hoarvezet an dispac'h gall. Deuet en dro e Breizh e tizolo n'eus ket mui a vorlu Gall ha Sant-Maloù hag he deus kollet he c'hreñvder. Mall a zo gant Surcouf mont en dro war-vor ; ne ra ket forzh eus ar cheñchamantou politikel er vro ma n'eo ket difennet dezhañ ober e vicher. Dont a ra da-c'houde da vezañ kapiten ur Brick La Creol hag ur bloaz goude e vez difennet mont da gerc'hat sklaved.
E vuhez a gourser
E miz Geñver 1793 e lakaas ar bolitikerien da dalvezout al lezenn ez eus tu tagañ bigi an enebourien e anv ar republik. E Sant-Maloù e yud ar boblañs gant al levenez. Ar person Morin a ya da di Surcouf, ur gazetenn en e zorn, evit kelaouiñ Robert. Robert n'en deus ket gortozet evit mont war-vor, mont a ra war Le Navigateur e-giz letanant. Charles Surcouf, e vreur, a zo paket gant ar Saozon ha toullbac'het e-barzh bigi. N'eus muiñ marteloded c'hall, tapet int bet tout gant Lord Howe. Surcouf a zo bet mil vrudet e Porzh-Loeiz goude bezañ bet skarzhet blokus ar Saozon. Ur mintin e teuas ur fregat gall La prudente en enezenn, kelaouiñ a ra ez eo bet dibennet Robespierre; hag ar Saozon a zo o tont evit tagañ anezho. Mont a ra kuit pemp fregat gall evit tagañ ar Saozon.
Un devezh bras
7 a viz Here 1800 a oa Surcouf dihunet gant ar vijil : ur vag vras, ur vag vrezel anezhi, div wech pe deir brasoc'h eget La Confiance. Kent anv ar vag gant 400 martelod enni ; Revington en deus choazet ober war dro Robert Surcouf goude e vreur Charles met ar wech-mañ eo kalz dañjerusoc'h. E-Barzh ar vag saoz ez eus 5 ladies. E-barzh ar vag gourser eo laouen ar varteloded abalamour m'en deus prometet Surcouf dezho div eurvezh laeroñsi ma c'hounezfent. An holl varteloded a zo en o flas evit an abourzhaj, sabroù, pistoled en dorn hag ar re na dagont ket (evel mezeged) a zo prest ober o labour. Dont a ra Ar Kent an hini gentañ met e-pad un eurvezh e tro La Confiance tro-dro ar Kent. Ne gompren ket Revington ar pezh ar ra La Confiance neuze e laka al ladies da ziskenn en o c'hambreier ; e-pad an amzer-se en deus roet lañs Surcouf d'an abourzhaj. Klevet e veze an tamboulinou evit an dagadenn. Surcouf a c'houlennas digant e varteloded cheñch tu da zaou ganol evit tennañ ouzh ar varteloded saoz hag e-kerzh an amzer-se eo bannet ur grenad e-kichen ar c'hapiten saoz, mervel a ra war an taol ha goude teir eurvezh emgann eo gounezet gant ar Vretoned. Memes gant marv ar c'hapitain e oar Surcouf e c'hello e vreur mont kuit eus e toull-bac'h.
Goude bezañ bet didoullbac'het e vreur, ned eas ket mui war-vor. Surcouf en deus ijinet neuz evel lakaat ur vag vihan war-vor ha lakaat gouloù enni pa'z a kuit gant ar vag-all evel-se ar bigi hag a heulie anezhañ a heulie ar vag fall (tu zo gwelet an neuz-se e-barzh ar vandenn-dreset Barbe rouge pe e-barzh ar film Master and Commander).
Mervel a reas d'an 8 a viz Gouere 1827. Bez' en doa muioc'h a 3 milion a lur c'hall.
Komzoù brudet
Ofiserien ar C'hent : « Ni, Saozon, en em gann abalamour d'an enor, ha c'hwi, Gallaoued, en em gann abalamour d'an arc'hant ! »
Surcouf : « Atav en em ganner da c'hounit ar pezh n'hon eus ket. »
Levrig A
E 2008 e oa ur gopr 4% d'an arc'hant postet, abaoe Mae 2009 eo 1,75%.
Geun
Un ec'honenn douaroù ma'z eus doureier warni e-kreiz ur struzh dourglasker eo ar c'heun. Kavet e vez geunioù e lec'hioù izelañ pa ne c'hell ket dour an dourredennoù redek fonnus. El lodenn vrasañ eus an takad gleborek-se e vez un niver bras a vevien o vevañ; darn anezho a zo boued evit al loened a zo preizherien dezho. En dour e weler amprevaned bihan ha bras, buzhug, pesked, bezhin, tammoù plant kouezhet. Kement-se a ra un endro binvidik hag a ro bod da loened neuñv, nij pe red. E Kerne-Uhel e kaver ar stumm rannyezhel "yeun", ha gun (ar C'hun) en Eusa.
Ar geunioù hag ar c'hredennoù
E meur a sevenadur gozh e veze kredet e oa ar geunioù al lec'h ma veze un tremen etre gorre an douar hag ar bed a-zindan. En Henamzer e oa ur brofedez, ar Sibilla, a zibune he c'homzoù kevrinus e-kreiz geun Cumae, tost da Naplez e kreiz Italia. Krediñ a rae ar Gelted kozh e oa dor an ifern e kreiz ar geunioù ma'z eus kalz anezho en o broioù gleborek. Anatol ar Braz en deus kontet div wech penaos e veze fiziet da veleien 'zo kas ar chas gant speredoù an diaoul enno da c'heun an Elez (Ar Yeun Elez). Sellet ouzh "Mojenn ar Marv hervez ar Brezhoned Arvorig".
Ecques
Ecques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Ecques Communal Cemetery
Marvet int e miz Even 1940 e-pad an Eil brezel-bed .
Sikstus III
Sikstus III (e latin: Xystus III), ganet e Roma (Impalaeriezh roman ar C'hornôg) ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Faou
Anv ur seurt gwezenn eo ar faou (pe gwez-faou), Fagus sylvatica diouzh o anv latin ha tost eo an anv brezhonek ouzh an hini latin koulzh hag an hini gresianek "phêgos" (= mat da zebriñ). Anvet eo o frouezh ar c'hiviz pe ar finij a c'hell bezañ grilhet evit bezañ debret. Pa vezont poazhet en dour e vez fardet ur seurt toaz a zo priziet evel ul louzoù-preñved.
Mi Buenos Aires querido
Mi Buenos Aires querido zo ur ganaouenn tango, unan eus re vrudetañ Carlos Gardel hag Alfredo Le Pera, ha savet e 1934.
Kanet eo e-barzh ar film heñvelanvet e 1936, kaset da benn gant Julio Irigoyen. Kanet eo bet ivez gant Julio Iglesias hag Alberto Cortez
La Vîngtaine du Coin Tourgis Sud
La Vîngtaine du Coin Tourgis Sud eo anv jerzenezek unan eus 5 vîngtaine e parrez Saint Louothains e Jerzenez, anvet Vingtaine du Coin Tourgis Sud e galleg ha saozneg.
Dyfnwal ap Arthwyr
Mab Seisyll ap Clydog hag trede roue Seisyllwg a oa Dyfnwal ap Arthwyr. Hogozik netra ne anavezer diwarnañ. War e lerc'h e renas e vab Meurig ap Dyfnwal.
729
Diwar-benn bloavezh 729 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 728
Kanton Lannuon
Kanton Lannuon zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Digresket e oa bet da 3 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Lannuon a yae 5 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Lannuon a ya 3 c'humun d'ober anezhañ :