cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daelerezh
An daelerezh er skiantoù
Dre an daelerezh ez eo aesoc'h kompren an dislavaroù a gaver a-wezhioù en arnodennoù skiantel. En e levr Les principes de la dialectique ez adkemer Jean-Marie Brohm argerzh an daelerezh hervez Hegel ha Marx. Kemmet eo bet an argerzh-se abaoe ar bloavezhioù 1980, evel m'en displeg É. Sanchez-Palencia en e levr Promenade dialectique dans les sciences : arsellet ez eus bet ur "reustl savelegour" en anadennoù ma vez teir elfenn da nebeutañ oc'h emdreiñ war an dro, pep hini anezho o levezoniñ emzalc'h ar re all, alese ur bazenn nevez a anver "emzalc'hioù kantredidik war an desacher". War dachenn ar vevoniezh ez eo bet arveret an danvezelouriezh daelerezhel, pa vez kemm-digemm kennevid hag emdroadur pep bev daoust d'e framm bezañ termenet gant e DDN.
Daelerezh ha stlenneg
Kemmus eo an daelerezh abaoe 2 500 vloaz, ha kemmañ a ra c'hoazh a-benn stummañ an degadoù da zont.
Friedrich Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel
Friedrich Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel, lesanvet der Schwarze Herzog (an Dug Du), ganet d'an 9 a viz Here 1771 e Braunschweig, ha lazhet d'ar 16 a viz Mezheven 1815 en emgann Quatre Bras de Baisy-Thy, a oa ur priñs ha jeneral alaman.
E penn arme Braunschweig e oa a-enep arme Napoleon en Alamagn. Dug Braunschweig-Wolfenbüttel, Braunschweig-Bevern, Braunschweig-Danneburg, Braunschweig-Göttingen, Braunschweig-Salzderhelden ha Braunschweig-Osterode e oa adal 1806. Ren a reas dugelezh Braunschweig-Wolfenbüttel etre 1806 ha 1807 a-raok aloubadeg ar C'hallaoued. Adkemer a reas ar galloud e 1813. Lazhet e voe daou zeiz a-raok emgann Waterloo.
Mab e oa da Karl Wilhelm Ferdinand von Braunschweig, Dug Braunschweig-Lüneburg, ha da Augusta von Hannover. Kenderv ha breur-kaer e oa da George IV.
E 1789 e oa kabiten en arme Prusia ha brezeliñ a reas a-enp an arme c'hall. E 1805 e teuas da vout Dug Oels.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas en 1802 da Maria Elisabeth Wilhelmine von Baden‎ (1782-1808), merc'h da Karl Ludwig von Baden ha da Amalie von Hessen-Darmstadt, ha c'hoar da Luise von Baden (1779–1826), impalaerez Rusia, ha da rouanez Sveden.
Bugale
Daou vab o doe, an eil e oa an dug Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel marvet en 1884, an hini diwezhañ eus ar skourr Braunschweig-Wolfenbüttel.
Villasexmir
Villasexmir zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Saint-Laurent-sur-Sèvre
Saint-Laurent-sur-Sèvre a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall, nepell eus departamantoù Deux-Sèvres ha Maine-et-Loire.
Villafuerte de Esgueva
Villafuerte de Esgueva zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Agra
Agra zo un anv-lec'h e meur a vro.
Polibios (disheñvelout)
Polibios (en gregach Πολύϐιος/Polúbios) zo un anv gresianek, roet d'ar baotred abaoe an Henamzer.
Feur-emglev ar Pireneoù
Feur-emglev ar Pireneoù a oa ur feur-emglev sinet etre Bro-C'hall ha Spagn e 1659 evit lakaat un termen d'ar brezel a rene etre an div vro abaoe 1635. Sinet e voe d'ar 7 a viz Du 1659 en enez ar Fazaned, un enezenn e-kreiz ar Bidasoa, gant ar c'hardinal Giulio Mazzarini ha Luis de Haro, ministred deuet a-berzh ar rouaned Loeiz XIV, roue Bro-C'hall, ha Fulup IV, roue Spagn.
Goude sinadur Feur-emglev Westfalen e 1648 hag a lakas un termen d'ar Brezel Tregont Vloaz e kendalc'has ar brezel etre Bro-C'hall ha Spagn e-pad dek vloaz, betek trec'h ar C'hallaoued, sikouret gant ar Saozon, en emgann an Tevennoù d'ar 14 a viz Even 1658.
Gant feur-emglev ar Pireneoù e c'hounezas ar rouantelezh c'hall douaroù all:
Dre ma oa bet skrivet ne deufe nemet kêriadennoù en norzh d'ar Pireneoù da vezañ perc'hennet gant Bro-C'hall e chomas Llívia (ur gêr anezhi ha n'eo ket ur gêriadenn) dindan dalc'h Spagn.
Indicator archipelagicus
Indicator archipelagicus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Indicatoridae.
Annez
Ar spesad zo brosezat en Azia ar Gevred : e kreisteiz Thailand ar Su, Myanmar dost, Malezia, Sumatera ha Borneo.
Maria Elisabeth Wilhelmine von Baden
Maria Elisabeth Wilhelmine von Baden (Karlsruhe 1782–1808 Bruchsal), a oa ur briñsez alaman eus Tiegezh Baden, dugez Braunschweig-Wolfenbüttel dre he dimeziñ e 1802 d'an dug Friedrich Wilhelm von Braunschweig-Wolfenbüttel (1771–1815).
Diplomatiezh (disheñvelout)
Diplomatiezh a c'hall bezañ evit :
Villagarcía de Campos
Villagarcía de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Le Guide du Bretonnant
Le Guide du Bretonnant zo ul levr yezhadur, diazezet war fazioù stankañ an danvez brezhonegerien, savet e galleg gant Mark Kerrain, embannet gant An Amzer, e Pornizh e 2011. Adembannet eo bet e 2013.
Angera
Angera zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Agra (Lombardia)
Agra zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Arcisate
Arcisate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Villagómez la Nueva
Villagómez la Nueva zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Ibrāhīm
Ibrahim (إبراهيم en arabeg, Ibrāhīm) zo un anv-badez arabek a vez roet ivez abalamour d'ar profed islamek Ibrahim, a zo Abraham gant an Hebreed.
Bann Naoned
Bann Naoned a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Naoned en e benn . Setu amañ roll an nav c'hanton a yae d'ober Bann Naoned:
Dilamet ar bannoù
Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Villalbarba
Villalbarba zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Biéville-Quétiéville
Biéville-Quétiéville a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Saint-Loup-de-Fribois d'ober ur gumun nevez: Belle-Vie-en-Auge.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pemp den nann-soudard e Quiétiéville abalamour d'ar brezel e mizioù Even, Gouere hag Eost; tri anezhe a voe lazhet gant bombezadegoù.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumunl: Biéville-en-Auge Churchyard
Lance-Corporal e oa er York and Lancaster Regiment, The Hallamshire Bn. Mervel a reas d'an 18 a viz Eost 1944, e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Arsago Seprio
Arsago Seprio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
League of Legends
League of Legends a zo ur c'hoari video digoust war ar rouedad, ur MOBA eo. Krouet eo bet ar c'hoari gant Christina Norman, Rob Garret, Steve Feak. Embannet eo gant Riot Games. Ur c'hoari Pegi +12 eo.
Pal ar c'hoari a zo ennebiñ ouzh ur strollad c'hoarierienn all (pemp den dre skipailh), evit se eo ret distuj an tourell goude an hinibiteur hag evit gounit an Nexus. Bez ez eus tri zoare da c'hoari : Bez ez eus teir c'hartenn anvet "La Faille de l'Invocateur" "La Forêt Torturée" "La Brèche de Cristal" "L'Abîme Hurlant" e pep partienn ez eus tu choaz ur c'hampion a ret eo lak anezhañ da tremen an 18 level ar buhanañ posuple evit kaout lans war ar skipaill ar all a neuze gounit. D'al liesañ ez evez c'hoariet e 5 enep 5 barzh ar Faille de L'Invocateur. Neuze ez eus pemp post gant ur pall dishenvel.
Le Blé en herbe (film)
Le Blé en herbe (An Ed glas e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Claude Autant-Lara e 1953.
An danvez
Emañ Phil Audebert (16 vloaz anezhañ) ha Vinca Ferret (15 vloaz anezhi) e karantez an eil gant egile abaoe pell amzer. Kustumiñ a reont tremen o vakañsoù hañv en Erge-ar-Mor bep bloaz. Koulskoude, kemmet ez eo red an hañvezh-se abalamour da gejadenn Phil gant ur gran a vaouez, hag hi tregont vloaz warnañ. Dont a ra da vezañ e gamarad kleiz a-raok ma vo roet d'e geniterv Vinca da anavezout plijadur ar c'hig ivez...
Indicator indicator
Indicator indicator a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Indicatoridae.
Anvet e voe Cuculus indicator (kentanv) da gentañ-penn (e 1777) gant an naturour svedat Anders Sparrman (1748-1820).
Boued
Bevañ a ra diwar endalc'had ar barroù-gwenan dreist-holl hep ofer fae war amprevaned-nij all.
Annez
Ar spesad zo brosezat en Afrika issahara a-bezh.
Azzate
Azzate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Villanubla
Villanubla zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Tenn-gezeg
Un denn-gezeg a reer eus mirc'hed staget ouzh ur c'harr pe un alar, da sachañ warnañ.
Graet e vez limon eus pep hini eus div vrec'h ur c'harr ma vez staget ul loen-kezeg etrezo. Eus ar wrizienn c'halianek *lem- "treuzell" e teufe ar ger, a gaver e galleg ivez (limon, 1160 ; limonière'', 1798, eo an daou limon). Kleur a lavarer ivez e brezhoneg.
Pa vez graet gant meur a loen e vez graet an diforc'h etre ar marc'h-limon a zoug pouez ar c'harrad hag ar marc'h-blein pe marc'h-ambilh hag a denn en e raok.
Pa vez disternet al loened e vez harpet limon ur c'harr, pa vez karget, war ur vatezh-karr ha harpet revr ar c'harr war ur vatezh-karr all.
Geophaps
Geophaps a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1842 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Emañ brosezat ar genad en Aostralia.
Villarmentero de Esgueva
Villarmentero de Esgueva zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Ibrahim Ferrer
Ibrahim Ferrer, ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1927 e San Luis, nepell diouzh Santiago de Cuba, ha marvet e La Habana d'ar 6 a viz Eost 2005, zo ur c'haner eus Kuba, brudet dre ar film Buena Vista Social Club (film) e 1999.
Azzio
Azzio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
ER (skinwel)
ER evit Emergency Room e saozneg, a zo ur stirad skinwel stadunanat a 15 koulzad, 331 rann a 46 munutenn pep hini bet krouet gant Michael Crichton ha skignet etre an 19 a viz Gwengolo 1994 hag an 3 a viz Ebrel 2009 war rouedad an NBC, National Broadcasting Company.
Orin ar stirad
E 1974 e skrivas ar skrivagner Michael Crichton ur senario diazezet war e skiant prenet pa oa mezeg diabarzhiad e Frañs en ur servij trummadoù revec'hiet. Ne yeas ket pelloc'h an traoù ha tremen a reas da raktresoù all. E 1990 e embannas ar romant Jurassic Park a voe azasaet evit ar sinema gant Steven Spielberg e 1993. Kenlabouret o doa mat-tre an daou zen. Kinnig a reas neuze Crichton da Spielberg senario ER. Divizet o deus aozañ ur film stur evit ur stirad skinwel kentoc'h eget ur film evit ar sinema. N'eus bet degaset kemm ebet pe dost da skript kentañ Crichton. An dudenn a vo Susan Lewis er stirad a oa ur paotr koulskoude ha ne oa ket Peter Benton un amerikan du.
An istor
Diskouezet evez er stirad buhez servij an trummadoù en ospital skolveuriek Cook County e Chicago ha, dre astenn, buhez an dud a labour ennañ.
Kalz dodennoù eus ar vuhez a-vremañ, pouezus alies, a vez pledet ganto er stirad, dre buhez ar glañvourien pe, dreist-holl dre vuhez ar vedisined pe labourerien all an ospital. Da skouer : ar seropozitivelezh gant Jeanie Boulet ; an heñvelreviadezh hag ar gwir devit an heñvelrevidi da sevel bugale gant Kerry Weaver ha Maggie Doyle ; ar saviadoù spontus er C'hongo-Kinshasa hag en Darfour ma ya di John Carter evit labourat evit aozadurioù dengarour ; ar vouzarded ha yezh ar sinoù gant Peter Benton ; ar c'hrign-bev gant Mark Greene ; an emlazh gant Carol Hathaway ; an hevarv gant Chen pe c'hoazh brezel Irak gant Michaël Gallant. Alies e teu war wel kudenn sistem surentez sokial ar Stadoù-Unanet.
Koulskoude e vez fent alies dre hanterouriezh tudennoù zo evel Jerry Markovic, paotr an degemer pe an Dr Dave Malucci pe an Dr Romano pe c'hoazh an Dr Archie Morris.
Unan eus perzhioù heverk ar stirad eo an niver a istorioù karantez etre an tudennoù (Doug ha Carol, Peter ha Jeanie, Mark ha Susan, Peter hag Elizabeth, John hag Anna, Mark ha Chuny, John ha Lucy, Luka ha Carol, John ha Susan, Luka hag Abby, John hag Abby, Peter ha Cleo, John ha Kem, Greg ha Jing-Meï, Mark hag Elizabeth, Luka ha Samantha, Neela ha Michael, Neela ha Ray, Neela hat Tony, Neela ha Simon, Samantha ha Tony, hag all...).
Aktourien ha tudennoù
Er penn-kentañ e kaver Anthony Edwards a c'hoari an Dr. Mark Greene, George Clooney a zo Dr. Doug Ross, Sherry Stringfield a c'hoari Dr. Susan Lewis, Noah Wyle a c'hoari John Carter, studier war ar vezkeniezh, hag Eriq La Salle a zo Dr. Peter Benton.
Goude e voe un toullad kemmoù: ar glañvdiourez Carol Hathaway, c'hoariet gant Julianna Margulies ha glaske emlazhañ e skript ar stur-film a zeuas da vezañ un ezel eus ar skipailh. Ming Na a gaver e kreiz ar c'hentañ koulzad o c'hoari ar studierez Jing-Mei "Deb" Chen ne gaver ket en eil koulzad pa weler Gloria Reuben a c'hoari ar vezegez skoazellerez Jeanie Boulet ha Laura Innes o c'hoari an Dr. Kerry Weaver e eil koulzad.
A-hed an trede koulzad e weler aktourien o kuitaat a re all o tont. Tamm-ha-tamm e voe cheñchet mik ar skipailh diazez. Sherry Stringfield a voe an hini gentañ o kuitaat. Disteiñ a reas eus 2001 betek 2005. Kuitaat a reas George Clooney e 1999 evit c'hoari e filmoù sinema. Julianna Margulies a guitaas ar bloaz war-lerc'h.
E-kerzh an eizhvet koulzad e kuitaas Eriq La Salle pa guitaas Benton "Cook County" hag Anthony Edwards pa varvas Mark Greene eus ur gresken nen e empenn. Noah Wyle a guitaas e-pad ur pennad met a zistroas evit un toullad rannoù e dibenn ar stirad.
Gwelet e voe Goran Visnjic (Dr. Luka Kovač), Maura Tierney (Dr. Abby Lockhart), Alex Kingston (Dr. Elizabeth Corday) ha Paul McCrane (Dr. Robert Romano) oc'h erruout dre ma yae ar stirad war-raok. Er c'houlzadoù diwezhañ e teuas ouzhpenn Mekhi Phifer (Dr. Greg Pratt), Scott Grimes (Dr. Archie Morris), Parminder Nagra (Dr. Neela Rasgotra), Shane West (Dr. Ray Barnett), Linda Cardellini (ar glañvdiourez Samantha Taggart), John Stamos (an diabarzhiad Tony Gates) hag Angela Bassett (Dr. Catherine Banfield).
Ouzhpenn ar strollad boas e weler alies aktourien o c'hoari memes tudennoù pouezus evel labourerien ledvezegel, implijidi zo eus an ospital, klañvdiourezed ha mezeien. Un niver bras a aktourien vrudet a weler o c'hoari klañvourien ur rann pe meur a hini evel "guest stars".
Richard Harrison
Richard Harrison a zo ganet d'ar 26 a-viz mae 1936 e Salt Lake City en Utah zo un aktour stadunanat. Mab ur familh evel ar re all e kuitas an ti da pevarzek vloaz evit klask e chañs e Kalifornia.
Richard Harrison a gavas ur micher diwaler en ur sal sport. Er bloavezhioù 50 gounezas-eñ prizioù body-builder e kenstrivadegoù a bep seurt hag anavezet e voe dre-se. Evit gounez un tamm muioc'h a arc'hant e servij evel gobari e kelaouennoù sport. E 1957 e ra dudennoù e filmoù a Hollywood evel e “Jeanne Eagels”.
Sinãn a reas gant an American International Pictures hag a sav heuliadennoù B aktion ha skiant-faltazi. Dre ar filmoù-se e voe anavezet anezhañ e bed ar sinema ha gwelet e vo e kichen Charles Bronson ha Vincent Price e-barzh “Les maître du monde”.
Da c'houde e 1960 Richard Harrison e plas da zont de vezañ un den brudet deus Hollywood e gav gwelloc'h da vont da Italia, c'hoari e-barzh “Le gladiateur invincible” deus Alberto De Martino. E-pad ugent vloaz e chomo en Italia hag e c'hoario en ur c'hant film bennak. An holl seurtoù film a vez c'hoariet gantañ nemet ar faltaziek. Adkavet e vez anezhañ en holl heuliadennoù-B Europa en amzer-se, ar filmoù-se a gasas dezhañ un anv brasoc'h c'hoazh eget ar pezh e gortoze. Dre ma Harrison a grog da vont nemet da dreiñ filmoù evit kemer vakañsoù e vez anezhañ dipaset gant aktourien all ha dont a ra da vezañ un tasmant en-dro.
E fin ar bloavezhioù 60 a grog d'ober western Italiat. C'hoari a reas en un neubeut western met da c'houde e gavas gwelloc'h d'addont war ar filmoù a rae araok. Dre ma oa war listenn aktourien ar film For a Fistful of Dollars e lavaras da gemer un aktour all anvet Clint Eastwood hag a oa er memes fiñvskeudennadur eveltañ.
Entanet gant ar sevelfilmoù a savas Harrison un nebeud senennoù en ur bern eus e filmoù hep bezañ lakaet er rumm-mañ-rumm. Gwelet e vo e anv evel saver-film en ur doare ofisiel nemet e 1972 evit ur western anvet “Jesse and Lester”. Harrison a chomas e Italia goude ar bloavezhioù 1970, ar pezh na rae ket an aktourien all en amzerioù-se. Chomet e oa dre ma n'en doa ket a c'hoant da adsevel e anv en ul lec'h all a dreist-holl Italia na gemere nemet dud hag a oa er vro a-benn sevel e filmoù. Da c'houde e voe goulennet outañ nebeutoc'h nebeutañ a filmoù, ha neuze e krogas da vont e filmoù ekzotek e choaz lec'h ar film, un doare d'ober touristelezh hep koll arc'hant. Setu perak e vo gwelet anezhañ e filmoù eus Arabia hag an tro war droioù.
E kreiz ar bloavezhioù 1970 e voe Harrison goulennet en ur film a veze troet e Hong Kong evit ar Shaw Brothers, ar film-se a zo anvet “La revolte des boxers” e lec'h ma c'hoario un archer alaman. E-pad an amzer-se e reas anaoudegezh gant Godfrey Ho hag a zo ur realizatour d'ar Shaw Brothers. An degouezh-mañ a kaso un nebeud kudennoù dezhañ da c'houde.
An tamm goude e krog Harrison da c'hoari e-barzh n'eus forzh peseurt film, en'eus forzh pelec'h, hag evit n'eus forzh piv. Setu penaos en em gav e “Organo Nero” deus Joe D'amato hag a zo ur film udur da vad. C'hoari a reas en un nebeud filmoù evel-se a-benn gounez e vuhez. E kreiz ar blaovezhioù 80 Godfrey Ho a goulennas dezhañ da c'hoari en ur film ninja savet gant Joseph Lai. Met a-benn ar fin savet e vo un dek film bennak e plas unan hep ma e ouie Harrison. Aze en d'ho Harrison ur bern kudennoù, dre ma glaskas anezhañ da kaout muioc'h a arc'hant gant Lai dre ma oa e benn en ur bern filmoù e pas da vezañ e unan nemet ken met drema oa Lai un tamm er mafia Harrison a payo ur bern arc'hant d'ar fick. Rediet e vo goude da dreiñ ha da dreiñ senennoù evit Lai hag Ho hag a vo adkavet e barzh un tregont film bennak.
E 1988, Harrison a kuit Europa evit addont e kalifornia e Palm Spring ha goude da Malibu. C'hoari a raio c'hoazh en un neeut filmoù European pe Amerikan araok da echu da viken gant e vicher evit mont war-zu ar skrianeriezh.
Cyanerpes
Cyanerpes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1899 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Triwec'h (18) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.
Karl Ludwig von Baden
Karl Ludwig (* 1755 en Karlsruhe; † 1801 en Arboga, Sveden) a oa ur priñs eus dugelezh Baden.
E vuhez
Karl Ludwig a oa mab d'an dug-meur Karl Friedrich von Baden ha d'e bried Karoline Luise von Hessen-Darmstadt (* 1723; † 1783), merc'h d'al Landgrav Ludwig VIII von Hessen-Darmstadt.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Karl Ludwig e 1774 da Amalie von Hessen-Darmstadt (* 1754; † 1832), ur verc'h da Ludwig IX von Hessen-Darmstadt.
Bugale
Eizh bugel o doe, daou vab ha c'hwec'h merc'h dimezet mat e lezioù Europa.
E varv
Mervel a reas e 1801, a-raok e dad a varvas e 1811, ha ne c'hallas ket ren. E vab, Karl Ludwig Friedrich Baden, an hini a voe anvet da zug-veur neuze.
Istor Kembre
Istor Kembre a c’haller lakaat da gregiñ pell-pell zo. Tud Neandertal a oa o vevañ er pezh a anver bremañ Kembre 230 000 bloaz zo, d’an nebeutañ. Kalz aspadennoù eus Krennoadvezh ar maen, Nevezoadvezh ar maen hag Oadvezh an arem a gaver e Kembre. Da vare Oadvezh an houarn e oa annezet ar vro, evel ar braz eus Enez Vreizh gant Brezhoned hag a gomze predeneg, ur yezh keltiek.
Er bloavezh 43 e teuas ar Romaned da aloubiñ Enez Vreizh. Brezel a-enep Karatakos hag ar Silured 49-51. Argadenn war Enez-Vôn, ha lazhadeg an drouized, 60-61. Brezel a-enep pobloù kreisteiz Bro Gembre, 74-78. Brezel a-enep pobloù hanternoz Bro Gembre, fin 78.
Goude trec’het an Ordovices gante e 79 e oant mistri war ar vro. Neuze e voe krouet proviñs Britannia.
Vizzola Ticino
Vizzola Ticino zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Istor Kembre
Kuitaat Enez Vreizh a reas ar Romaned er ha dont a reas Angled ha Saksoned da aloubiñ an enezenn ha d’ober o annez enni. Bountet e voe ar Vrezhoned war-zu ar c’hornôg ha rannet e voent an eil re diouzh ar re all. Kembre e voe ar gumuniezh vrasañ a zeuas war wel evel-se hag hiviziken e voe sellet outi evel ur bobl disheñvel diouzh ar Gelted all hag a oa er mervent (Kerne-Veur) hag en hanternoz (Hen Ogledd).
Savet e voe meur a rouantelezh vihan er vro, ur wech aet ar Romaned kuit. "Roue ar Vrezhoned" a veze graet eus an hini galloudusañ eus ar roueed-se. Hag a-bennadoù e c’halle an eil pe egile astenn e c’halloud war broioù all eus Kembre.Met dre vras ne voe gouest hini ebet anezho da unvaniñ tud Kembre en ur vro hepken e-pad pell. Abalamour d’ar brezelioù etre ar rouantelezhioù-se ha da nerzh ar rouantelezh saoz, o amezegez, hag a glaske kreskiñ he domani war-zu ar c’hornôg, e kouezhas tamm-ha-tamm lodennoù eus Kembre etre krabanoù Kurunenn Bro-Saoz. E 1282 e voe lazhet Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre dieub, gant ar Saozon hag aloubet e voe Kembre a-bezh gant armeoù ar roue Edouarzh I. Diwar neuze e voe roet an titl a "Briñs Kembre" da vab henañ roue pe rouanez Bro-Saoz.
Meur a emsavadeg a voe e Kembre goude-se, koulskoude, a-enep ar galloud saoz. An hini ziwezhañ e voe hini Owain Glyndŵr, e penn kentañ ar. Er, dindan ren ar roue Herri VIII, e voe embannet un toullad lezennoù, etre 1535 ha 1542, a oa o fal lakaat ar velestradurezh saoz da dalvezout e Kembre, hag evel-se krouiñ ur rouantelezh unanet. Dindan galloud Bro-Saoz e chomas Kembre pa voe unanet ar rouantelezhioù saoz ha skosat da sevel Rouantelezh Breizh-Veur, e 1707, pe diwezhatoc’h pa voe savet Rouantelezh Unanet Breizh-Veur hag Iwerzhon, e 1801. Derc’hel a reas tud Kembre d’o yezh ha d’o sevenadur avat, daoust dezho bezañ sujet da c’halloud Londrez. Pouezus-bras e voe evit se embannadur kentañ ar Bibl e kembraeg, troet gant William Morgan, e 1588, dre ma roas d’ar gembraegerien skouer ur yezh lennegel.
En e c’hoarvezas daou dra o devoe levezon vras war buhez Kembreiz : an adsav metodour kembreat, a lakaas kalz tud da dreiñ kein ouzh an Iliz anglikan saoz, hag an Dispac'h greantel. E-kerzh an en em ledas ar greanterezh e gevred Kembre, harpet gant an araokadennoù teknikel. Gant greanterezh ar glaou hag an houarn e kreskas trumm ar boblañs eno, gant kalz tud o tont eus an diavaez. En e krogas an obererezhioù-se da vont war an diskar avat. Er c’hantved-se ivez e voe klevet muioc’h-mui a dud o komz eus Kembre evel ur vroad hag eus emrenerezh. Dont a reas Strollad al Labour da vezañ ar gostezenn bolitikel bouezusañ, e-lec’h ar Strollad Frankizour, er bloavezhioù 1940. Hag er bloavezhioù 1960 ez eas ar gostezenn vroadelour Plaid Cymru war-raok. Dre ur referendum e 1997 e voe aprouet gant ar voterien ar soñj da sevel ur parlamant emren evit Kembre ha dilennet e voe kannaded kentañ ar Vodadenn Vroadel e 1999.
Villardefrades
Villardefrades zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Villamuriel de Campos
Villamuriel de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Les 25 Francs de la supérieure
Les 25 Francs de la supérieure zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1888.
An danevell
Goude torret e c'har o lammat e lein ur garg plouz, setu un istrogell kaset d'an ospital. Ha dont a ray a-benn da derriñ e c'har all.
Tour Breizh
Tour Breizh zo un tour bras, ha tour uhelañ Breizh, 144 m dezhañ, 32 estaj, e kreiz-kêr Naoned. Savet e oa bet gant Claude Devorsine, diwar goulenn maer Naoned d'ar mare-se, André Morice ha digoret er bloavezh 1976. Deuet eo da vezañ unan eus arouezhioù kêr an Duged. Serret eo abaoe 2020 hag addigorret e vo etre 2025 ha 2030.
Istor
Ur souezhadenn eo lec'h Tour Breizh : fabourzh Marchix a oa bet gwallaozet gant bombezadegoù an Amerikaned e-pad an Eil Brezel-bed. Graet e oa an tour evit diskouez galloud ekonomikel ar vro. Diaes e voe sevel an tour ivez abalamour d'an dachenn a oa gant 15m dilive eus an eil penn d'egile. Ar raktres kentañ a oa ober un tour gant : Kroget o doa al labourioù e 1971 hag echuet o doa gant 2 vloaz dale e 1976. Ne reas ket berzh diouzhtu hag ar c'hontrol e voe kentoc'h peogwir ne veze feurmet nemet tro-dro an hanter eus ar plas abalamour d'ar feurmoù re uhel. Evit leuniañ an tour e voe lakaet gant an ti-kêr un tamm eus e servijoù e-barzh. Goude eo bet leuniet an tour gant servijoù Meurgêr Naoned hag an Ti-Post. D'ar c'hentañ a viz Kerzu 2012 e oa bet un den o lammat gant un harz-lamm eus an 32vet estaj.
An Neizh
E 2012 e-keñver "Beajiñ d'An Naoned" ("Le Voyage à Nantes" e galleg), eo bet digor "An Neizh", un davarn en 32vet estaj. Ijinet oa bet al lec'h gant Jean Jullien, un arzour bet ganet en Naoned, hag o chom e Londrez. Serret eo bet e 2020.
Ur raktres nevez
Abaoe miz Even 2020 eo bet gouloet ha serret an tour. Renevezet e vo ar savadur e-pad etre 5 ha 10 bloaz. Emañ ar berc'henned, hag a zo 70, en o zouez ar stroll Giboire (66% eus al lodennoù), ar penngaser Lamotte (10%) hag an ti-kêr (19%), o prederiañ en ur raktres nevez evit an tour, gant burevioù, lojeiz, stalioù ha marteze ur raktres kevredigezhel.
Emgann Mendaza
Emgann Mendaza zo un emgann a c'hoarvezas e Mendaza, e Nafarroa, en Euskal Herria, d'an 12 a viz Kerzu 1834, e-pad Kentañ brezel ar garlouriezh etre ar garlourien, renet gant ar jeneral Tomás de Zumalacárregui hag ar frankizourien dindan ar jeneral Luis Fernández de Córdoba. Trec'h e voe ar frankizourien.
Cazzago Brabbia
Cazzago Brabbia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Villalar de los Comuneros
Villalar de los Comuneros zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Polybos
Polybos (gregach : Πόλυβος) a oa unan eus lesaerien Penelope, pried Odysseüs, a oa aet da ober brezel Troia.
Dek vloaz e oa padet ar brezel, hag e-pad dek vloaz e voe gortozet an haroz gant e bried, hervez a zo kontet en Odysseia. E vab Eurymac'hos ivez a oa e-touez lesaerien an itron. Tad ha mab, Polybos ar fur hag Eurymac'hos an diskianteg, a voe lazhet pa zistroas Odysseüs goude e veaj : Eurymac'hos gant Odysseüs ha Polybos gant Eumaios.
Ordinalia
An Ordinalia zo tri fezh-c'hoari krennamzerel e kerneveureg skrivet war-dro dibenn ar.
Rouantelezh Naplez
Rouantelezh Naplez zo ur rouantelezh a zo bet e kreisteiz Italia hag a voe unanet ouzh Rouantelezh Italia e 1861.
Meur a wech e voe stag ouzh rouantelezh Sikilia hag anvet a-wechoù Rouantelezh an Div Sikilia.
Cazzago
Cazzago zo anv meur a lec'h en Italia:
Rouantelezh Naplez
XIXvet kantved
Mont a reas Rouantelezh an Div Sikilia, ma rene Ferdinando IV Naplez, a-du gant an Trede Kenunaniezh a-enep Napoleone Buonaparte e 1805.
Rouantelezh Naplez (1805-1815)
En 1806, goude emgann Austerlitz, hag emgann Campo Tenese, e voe krouet ur Rouantelezh Naplez ofisiel gant Napoleone Buonaparte evit e vreur Giuseppe Buonaparte. Tec'hel a rankas ar roue Ferdinando da Sikilia ma chomas roue.
Daou vloaz goude, e 1808, e kasas Napoleon e vreur Giuseppe da ren da Spagn. Neuze e voe fiziet ar rouantelezh en e vreur-kaer Joachim Murat, dimezet da Carolina Buonaparte. Klask a reas Murat aloubiñ Sikilia meur a wech, met tro wenn a reas bep tro. Difennet e oa an enez gant ar morlu saoz.
Goude faezhadenn Napoleon e 1814 e sinas Murat un emglev gant Aostria evit mirout e rouantelezh, en desped da glemmoù Ferdinando ha d'e skoazeller saoz.
thumb|300px|Garibaldi hag e soudarded o tont tre e Naplez
Dieubidigezh Pariz
Pariz, kêr-benn bro Frañs, a zo ur gêr bet dieubet d'ar 24 ha 25 a viz Eost 1944 eus an Nazied gant Eil DB ar Jeneral Leclerc ha gant emsavadeg ar Barizianiz, e-pad an Eil Brezel-bed.
D'ar 14 a viz Even 1940, eo kemeret Pariz gant an Nazied, renet gant ar Jeneral Dietrich Von Choltitz. 4 devezh goude, d'an 18 a viz Even 1940 e tibun Hitler e kêr. Pariz a zeu da vezañ sez ar gourc'hemenn soudard Alaman e Frañs. An Oberfeldkommandantur, ar savadur e-lec'h ma vez kemeret an divizoù a zo lec'hiet e Pariz. D'ar 16 hag 17 a viz Gouere 1942 e oa bet Skrapadeg ar Vélodrome d'Hiver (anvet kentoc'h Rafle du Vel' d'Hiv'), e-lec'h ma oa bet dastumet miliadoù a Yuzevien e Pariz a-bezh. La Rafle du Vel' d'Hiv' eo ar skrapadeg vrasañ e-pad an Eil Brezel-bed.
2 viz goude Dilestradeg Normandi, ar Rezistañs e Pariz a grog d'en em ravoltiñ, ha da skarzhañ kuit an Alamaned eus ar gêr, d'an 19 a viz Eost 1944. 6 devezh goude e teuio ar Jeneral Leclerc da zieubiñ kêr gant e 2 DB. Von Choltitz a godiano hep kas da benn urzhioù Hitler hag a oa distruj ar gêr-benn.
Hermione
Hermione zo un anv-badez saoznek, a orin gresianek.
Gerdarzh
Dont a ra eus anv gregach Ἑρμιόνη/ Hermionê.
Yezhoù all
Distagadurioù disheñvel zo hervez ar yezhoù.
Dryas
Dryas (Δρύας, gen. Δρύαντος, eus δρῦς "dervenn") zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh.
La Chaize-le-Vicomte
La Chaize-le-Vicomte a zo ur gumun e departamant Vande.
Lindt & Sprüngli
Ur farder chokolad a galite Premium a zo eus Lindt & Sprüngli AG. E Kilchberg, e kanton Zürich e bro-Suis emañ e sez. Labouradegoù produiñ a zo bremañ e bro-Suis, e bro-Alamagn, e bro-Frañs, en Italia, er Stadoù-Unanet hag en Aostria.
Savet e oa bet an embregerezh Sprüngli e Zurich e 1845 gant al lipouserer David Sprüngli-Schwarz. Adprenet e oa bet dornlabouradeg chokolad Rodolf Lindt e Bern e 1899. Adal neuze e krog ar merk Lindt & Sprüngli da vezañ anavezetoc'h-anavezetañ.
Ludovico Gonzaga
Ludovico Gonzaga zo anv meur a zen.
Lindt & Sprüngli
Annezet e oa bet an embregerezh en Oloron-Sainte-Marie (Awkitania) gant Rozan de Mazilly, mestr-chokolad, er bloavezhioù 1920. Ur madig anvet "Pyrénéen" a voe krouet er bloavezhioù da-heul hag a reas brud an embregerezh.
An embregerezh American Russel Stover, ispisializet war ar boestoù chokolad, a oa bet prenet gant Lindt e miz Gouere 2014 evit 1,5 miliard dollaroù. Kresket eo bet neuze perzh Lindt er marc'had amerikan eus 10%.
N'eo ket nemet plakigoù chokolad a vez fardet gant Lindt & Sprüngli (en o zouez Lindt Klasel, Lindt Kraoñv-kelvez, Lindt Laezh Doubl ha Lindt Laezh Doubl Muësli). Brudet eo ivez evit lieseurted e bralinoù.
Mil-brudet eo ar produioù Lindor - ur madig chokolad karget, teuz ha lipous. Pouezusoc'h-pouezusañ eo plas ar plakigoù chokolad gant ouzhpenn 60% a chokolad pe gant danvez a-vaez bro (pimant ruz da skouer).
Istor
En XIXvet kantved e teu ur c'hiz nevez eus bro Italia. Savet e vez chokolad war ar stumm solud. Divizout a ra al lipouserer David Sprüngli-Schwarz hag e vab Rudolf Sprüngli-Amman heuliañ ar c'hiz en o lipouserezhig e Marktgasse e Zurik e 1845.
Dilojañ a zo ret ober dija daou vloavezh diwezhatoc'h, ha dek implijad a zo.
Un eil stal brasoc'h a voe digoret ganto e 1859. Mervel a ra David e 1862.
80 implijad a zo e 1880 ha chokolad ha pralinoù a vez gwerzhet en ur bern broioù.
War aod kleiz lenn Zurik e voe staliet an embregerezh Chokolad Sprüngli AG gant mab henañ Rudolf e 1899, Johann Rudolf Sprüngli-Schifferli. N'he deus ket fiñvet dibaoe.
Ul labouradeg chokolad staliet e Bern a voe prenet gant Sprüngli AG ar memes bloavezh, asambles gant labouradeg Rodolph Lindt. An div embregerezh o doa kevrinoù fardañ a servijas da Sprüngli AG evit astenn he brud. D'ar mare-se eo e cheñch anv evit dont da vezañ Chokoladefabriken Lindt & Sprüngli AG.
Emañ produerezh ar chokolad en e bar er bloavezhioù 1920. An tri-c'hard eus e broduadur a vez ezporzhiet gant Lindt & Sprüngli e 20 bro eus ar bed.
Diaes e voe mare an Eil Brezel-bed abalamour da briz enporzhiañ an danvezioù ral ; ar c'hakao hag ar sukr. Ne oa ket gwall ziorroet ar marc'had e bro-Suis ha diaes e oa ezporzhiañ er bloavezhioù-se.
Tarzhañ a ra an niver a c'houlennoù evit kaout chokolad goude ar brezel, e-pad an Tregont Vloaz Klodus.
Juana de Ibarbourou
Juana de Ibarbourou a oa ur varzhez urugwaiat (1892–1979).
Komz-plaen
Un darn eus hec'h oberennoù e komz-plaen a voe skrivet evit ar vugale.
Lavena Ponte Tresa
Lavena Ponte Tresa zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia, war an harzoù gant Suis.
Juana
Juana zo un anv-badez spagnolek, stumm gwregel Juan,hag a glot gant Janed e brezhoneg.
Tud
thumb|200px| [[Juana Aostria .]]
Cazzago San Martino
Cazzago San Martino zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia, e rannvro Lombardia.
Kumuniezh kumunioù bro Gazilieg
Edo he sez e Gazilieg. He frezidant diwezhañ eo Pierre Roussette, eilmaer Gazilieg, abaoe 2014.
Kumunioù
Ar gumuniezh kumunioù a yae 9 gumun d'ober anezhi:
Villanueva de los Infantes (Valladolid)
Villanueva de los Infantes zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Metriopelia
Metriopelia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Fabrice Colleau
Fabrice Colleau zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'ar 26 a viz Even 1977 e Lokournan. Gant War-raok Gwengamp en deus c'hoariet kalz, ha betek dibenn e remzad e 2011.
Petrophassa
Petrophassa a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Rodolfo Gonzaga (1452-1495)
Rodolfo Gonzaga (1452 - 1495), a oa aotrou Luzzara.
Petrophassa
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Emañ brosezat ar genad en Aostralia.
Rodolfo Gonzaga (1452-1495)
Dimezioù
Div wech e timezas:
Ludovico III Gonzaga
Ludovico III Gonzaga (1412 – 1478), lesanvet il Turco, a oa eil markiz Mantova adal 1444.
Mab e oa da Gianfrancesco Iañ Gonzaga (1395 - 1444), kabiten ar bobl (capitano del Popolo) e kêr Mantova, ha da Paola Malatesta, e bried.
E vugale
Ur vastardez en doe, Caterina, dimezet e 1451 d'ar c'habiten Francesco Secco.
Rouantelezh Sikilia
Rouantelezh Sikilia (en italianeg: Regno di Sicilia, e latin: Regnum Siciliae, e katalaneg: Regne de Sicília, e sikilianeg: Regnu di Sicilia) a oa ur rouantelezh bet krouet en 1130 e kreisteiz Italia, gant an eneppab Anacletus II evit ar roue Ruggero II en Enez Sikilia, Calabria, Puglia, ha Naplez hag a badas betek 1816.
A-hed an amzer e vo gwelet marevezhioù an Normaned, ar Souabed ( pe an Tiegezh Hohenstaufen, diskennidi Frederig Souabia), Anjeviz, Aragoniz.
Istor
Pa voe savet rouantelezh Sikilia en 1130 e teue war-lerc'h kontelezh, krouet e 1071 da vare aloubadeg kreisteiz Italia gant an Normaned.
Betek 1282 en em lede Rouantelezh Sikilia (a veze graet regnum Apuliae et Siciliae anezhi neuze) e kreisteiz Italia penn da benn, ar Mezzogiorno, ha n'eo ket en enezenn hepken, ha betek en enezeg Malta.
En enezenn e oa teir rannvro: Val di Mazara, Val Demone ha Val di Noto.
Gousperoù Sikilia
En 1282 e voe un emsavadeg a-enep an Anjeviz anvet Gousperoù Sikilia, ha taolet e voe ar roue Charlez er-maez.
Valdilana
Valdilana (Val ëd Lan-a e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e rannvro Piemonte.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Genver 2019, diwar gendeuziñ kumunioù Mosso, Soprana, Trivero ha Valle Mosso.
Chavagnes-en-Paillers
Chavagnes-en-Paillers a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C’hall.
Salvador de Zapardiel
Salvador de Zapardiel zo ur gumun e Spagn, e proviñs Valladolid, e Kastilha ha León.
Mosso (Italia)
Mosso (Mòss e piemonteg) zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Biella, e rannvro Piemonte. 1 451 a dud zo enni.
Istor
Krouet eo bet e 1999 diwar gendeuziñ kumunioù Mosso Santa Maria ha  Pistolesa. Abaoe ar 1añ a viz Genver 2019 eo bet kendeuzet gant Soprana, Trivero ha  Valle Mosso d'ober kumun nevez Valdilana.
Allennes-les-Marais
Allennes-les-Marais a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
L'Inutile Beauté (danevell)
L'Inutile Beauté zo un danevell c'hallek hir, gant Guy de Maupassant, en 1890.
Istor
Embannet e oa bet e meur a damm er gazetenn L'Écho de Paris, eus an 2 d'ar 7 a viz Ebrel 1890, ha goude en dastumad heñvelanvet, L'Inutile Beauté, gant Victor Havard e 1890.
An danevell
Dimezet eo ar gontez de Mascaret abaoe unnek vloaz, ha seizh bugel dezhi, ha koant bepred. Un deiz e lavar d'he fried n'eo ket tad unan eus ar vugale.
Zweig
Zweig zo un anv-tiegezh alamanek (kar d'ar ger "twig" saoznek), hag a dalv kement ha « brank, skourr » en brezhoneg.
Falc'hun
Ar falc'huned a zo evned-preizh deiz hag a ya d'ober ar genad Falco, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Gioconda nuda
Ar Gioconda nuda, anvet ivez Monna Vanna, zo un dresadenn gant ar c'hreion graet e deroù ar  e skol  Leonardo da Vinci ha miret e Mirdi Condé e  Chantilly e Bro-C'hall.
Falc'hun
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
Gioconda nuda
En dresadenn e weler ur vaouez, noazh he bruched, damheñvel ouzh Mona Lisa hollvrudet Leonardo da Vinci. Meur a boltred damheñvel zo bet graet goude.
San Daniele del Friuli
San Daniele del Friuli zo ur gumun eus proviñs Udine e Friuli-Venezia Giulia.
Menieg-Roazhon
Menieg-Roazhon e brezhoneg hervez Théophile Jeusset, Moigné e galleg, zo ur gumun gozh eus Bro-Roazhon, en Il-ha-Gwilun, staget ouzh Reuz e 1965.
Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz etre Sant Yann-Vadezour ha Sant Paol, gant Santez Mari Madalen ha Sant Jerom
Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz etre Sant Yann-Vadezour ha Sant Paol, gant Santez Mari Madalen ha Sant Jerom, pe Madonna col Bambino tra i santi Battista, Paolo, Maddalena e Girolamo en italianeg, zo un eoullivadur diwar zorn al livour italian Tizian, graet etre 1515 ha 1518, hag a weler hiriv e Gemäldegalerie Dresden, en Alamagn.
Pawnee
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h. thumb|right|Banniel ar Pawnees Ar Pawneeed zo ur meuriad amerindian eus Amerika an Norzh a vev en Oklahoma pergen.
Hanezadur berr
Ar Pawnees a gomz ar yezh kaddoanek evel ar Caddos, ar Wichitas o vevañ e Louiziana, en Texas hag en Arkansas, hag an Arikaras a vev e Dakota an Norzh. Bet int d’en em zispartiañ gant o c’herent eus ar Su er XVvet kantved evit mont davit ar C’hansas. Eno o deus kejet gant an ergerzhourien eus Bro-Spagn Francisco de Coronado (1541) ha Juan de Onate (1601). Er XVIIvet kantved o deus ar Pawnees en em rannet e daou strollad. Er Su e vev ar Black Pawnees, ar Grand Pawnees, ar Republican Pawnees hag an Tapage Pawnees a-hed ar stêr Arkansas. Aet eo ar Skidis etrezek ar c’hostez norzh eus ar stêr Platte, a-hed stêr al Loup. Alies e vezont anvet ar Pawnees Loups. Daoust d’an aberzhioù o deus graet ar Pawnees hag o mignoniezh gant ar re wenn, ar Stadoù-Unanet o deus o rediet e 1876 da vont kuit eus tachennoù an Nebraska ha da vont d’en em staliañ en tachennoù Indian, war zigarez o skoazellañ e-keñver tagadennoù al Lakotas. Chom a ra tamm-pe-damm 2000 Pawnees en Oklahoma hiziv an deiz. Bep hañv e vez graet ganto ur gouel ma kanont ha dañsont evel gwechall. E 1780 e oa bet kontet 10,000 a Pawnee. E-pad ar bloavezhioù 1840, goude digoradur an houarnhentoù, ar c’hleñvedoù degaset gant ar re wenn (ar vrec’h, ar grip, etc…), an alkool hag ar brezelioù gant ar meuriadoù all en deus lakaet pobl ar Pawnee da zigreskiñ da 4,500 a dud. Levezon ar re wenn a lakaas ar Pawnee da goll o c’hustumoù hag o lidoù relijiel.
Penaos e vevent ?
Ar Pawnees a veve e rannvro ar stêr Platte en Nebraska e deroù ar XVIvet kantved. Pawnee zo « pariki » en Indian hag a dalvez « karn » en abeg d’o c’hizenn vlev o doa war o c’hlopennoù.
Ar gedvuhez
Kenaozet e oa ar meuriadoù e pevar strollad : ar Kitkehahkis, ar Chauis, ar Pitahauerats hag ar Skidis. Pep strollad oa rannet e meur a c’hêriadenn. E-barzh lochennoù goloet gant pri e vevent. An tipioù a dalveze e-pad ar jiboez ejened-moueek.
Ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezuz etre Sant Yann-Vadezour ha Sant Paol, gant Santez Mari Madalen ha Sant Jerom
Istor
E dastumad ar c'hardinal Domenico Grimani (1461–1523) e Venezia edo an oberenn, a greder, pa dremenas etre daouarn an Iliz Santa Maria dei Servi (Venezia), ha goude etre daouarn an Estensi. Pa voe staget dugelezh Modena ha Reggio ha diberc'hennet an tiegezh e voe gwerzhet un darn vras eus an dastumad da renerien Sachsen, ha serret e mirdi Dresden.
Pawnee
Ar gedvuhez
Ar baotred a gemere perzh en eostoù met mont a raent dreist-holl da jiboesaat ar bualed, an elaned, ar c’hizier-koad hag ar yer. Er penn-kentañ e veze chaseet gant chas ha da heul e krogjont da hemolc’hiñ gant kezeg, ar pezh a yae kalz buanoc’h. Aesoc’h e oa neuze treuzdougen al loened lazhet. Chaseourien varrek e oa ar Pawnees. Ampart-tre e oant gant ar gwaregoù. A-raok ma errufe ar re wenn e veze graet o ostilhoù ganto. Boulc’hañ a raent ar sileks betek ober ur veg ha lakaet e veze war biroù ha koafioù. Ober a raent ivez morzholioù ha heskennoù gant mein.
Maïz, koulourdrennoù ha favennoù-glas a blantent. D’ar merc’hed e oa tonket al labour-se. Kemer a raent perzh ivez er c’henwerzh hag el lidoù graet evit ar c’henderc’h boued, puilhder an eostoù hag ar jiboez ejened-moueek. Poderezh a veze graet ivez gant ar Pawnees. Holl vugale ar meuriad oa breur pe c’hoar ha da bep den gour e oa d’ o evezhiañ ha da zeskiñ dezho an doujañs ha kustumoù ar meuriad. Gant ar bried e vevent rak meur a wreg en doa an tad.
Meur a wreg o doa ar baotred. Kefridi ar vuhez oa gant ar maouezed. Dougen a raent o bugale e-barzh un doare « dougen-babig » staget ouzh o c’hein. Graet e vezent gant plankennoù koad ledanoc’h en nec’h anezho. Steredenn an norzh hag an heol oa livet warno. Goloet e veze gant kroc’henn ar c’hizier gouez a oa arouez an oabl steredennus. Ober a rae ar plankenn ur waregenn a-us da benn ar bugel. War al lodenn-se e oa livet ur ganevedenn. Skoazellet e oa ar wazed gant o gwragez evit dougen o fakadoù louzeier. Pep kêriadenn o doa pakadoù louzeier ganto.
An dud pouezusañ er gumuniezh Pawnee oa ar mestr hag ar beleg. Ur renk dibarek o doa er gevredigezh. Galloudoù dibar en doa ar chaman ha gallout a rae pareañ an dud klañv, chaseal an enebourien hag an naonegezhioù. Ar veleien-se a anaveze al lidoù hag an dañsoù sakr.
Alberto Vázquez-Figueroa
Alberto Vázquez-Figueroa zo ur romantour spagnolek, ganet e 1936, e Santa Cruz de Tenerife, en Inizi Kanariez. Ouzhpenn-se eo rener embregerezh disallañ dour-mor, hag ijinet en deus an disallañ-dour dre wask.
Filmoù
Ur pemzek eus e romantoù zo deuet da vout filmoù.
Pawnee
Ur bobl vrezelour
Ar Pawnees o doa kevredigezhioù brezelour ha milourel ivez. Pa veze douget ur roched graet gant kroc’henn e oa sin ur staelat desavet. Ar meuriadoù a vrezelie an darn vrasañ eus an amzer ganto oa an Arapaho, ar gComanched, ar gKiowa, ar Sioux, ar Cheyenne hag ar Shoshoned. Dre vras e oa an holl meuriadoù eus ar plaenennoù o vrezeliñ a-enep ar Pawnees. Ar brezelioù-se oa liammet ar peurliesañ gant al laeradennoù kezeg.
Dilhad
Nebeut a baotred o doa rochedoù graet gant kroc’henn. Ar rochedoù graet evit al lidoù o doa bandennoù leun a zrein heureuchin-reunek pe berlezennoù. Pa oa livet o daouarn e oa evit diskouez e oa bet brezelet gant un enebour korf ouzh korf. E-pad ar goañv e veze lakaet gant ar baotred mokasinoù graet gant kroc’henn elaned ha bualed. Pa veze tommoc’h an amzer e veze lakaet ganto danvez mell-kein. Lakaat a raent daou c’houriz, unan evit derc’hel ar bragoù hag unan all evit stagañ o c’hontili, ha diwezhatoc’h o fistolennoù. Ar merc’hed a lakae brozhioù ha mokasinoù graet gant kroc’henn dourgi pe bual. E-pad ar goañv e lakaent gamachoù ouzhpenn nemetken. Ar baotred hag ar merc’hed o doa holl o divskouarn toullet rak ar bravigoù a blije dezho.
Frederik Iañ
Frederik Iañ, ganet e 1471 ha marvet e 1533, a oa dug Schleswig ha dug Holstein adal 1513 betek 1523, ha roue Danmark ha roue Norge adal 1523 betek e varv e 1533.
Ganet e oa d'ar 7 a viz Here 1471 e kastell Haderslevhus.
Pevare mab Christian Iañ ha Dorothea von Brandenburg-Kulmbach e oa.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Frederig Iañ
Frederig Iañ zo anv meur a impalaer, roue, pe briñs en Europa.
San Daniele
San Daniele  zo anv italianek meur a lec'h en Italia.
Minecraft
Minecraft zo ur c'hoari video bet krouet gant Markus Persson ha diorroet gant Mojang. Er c'hoari ez eo ret bevañ an hirañ ar gwellañ en ur bed. Graet eo ar bed gant bloc'hoù (douar pe netra).
Istor
C'hoariet e vez gant un urzhiataer, un Xbox pe ur Playstation 3, ar pal a zo bevañ ha lazhañ tud gant ur c'hleze. Tu zo da grouiñ klezeier gant koad, douar pe maen, arc'hant, aour, lapiz lazuli, redstone, diamant, emrodez, gant un achanterezh pe c'hoazh gant ur c'hreeper.
Priz
29.99 €
Villalón de Campos
Villalón de Campos zo ur gêr hag ur gumun en  Tierra de Campos, e Spagn, e proviñs  Valladolid, en Kastilha ha León. 1523 a dud a oa enni e 2022.
Les Lucs-sur-Boulogne
Les Lucs-sur-Boulogne a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
Provin
Provin a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Burzhud ar pried gwarizius
Burzhud ar pried gwarizius, pe Miracolo del marito geloso en italianeg, zo ur murlivadur (340x207 cm) gant al livour italian Tizian, graet e 1511, hag unan eus livadurioù ar rummad Miracoli di sant'Antonio da Padova e Scuola del Santo e Padova.
Gwelout a reer un den o lazhañ e wreg goude dezhi bezañ tamallet da vezañ avoultr. Pa oar an den e oa digablus e c'houlenn pardon digant Sant Anton hag a sav ar vaouez a varv da vev.
Istor
E 1511, p'edo o tec'hel rak ar vosenn a rae he reuz e kêr Venezia, hag a lazhas e vestr Giorgione, e kavas Tizian repu e Padova. Eno e voe karget da sevel tri murlivadur e sal vras ar Scuola del Santo, ul lec'h bodadegoù tostik da'r basilica del Santo.
Bernard Lancret
Bernard Lancret, bet ganet Bernard Paul Mahoudeau d'ar 4 a viz Gwengolo 1912 e Gonesse (Val-d'Oise a-vremañ, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gwengolo 1983 e Mougins (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Goura
Goura a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1819 gant an naturour saoz James Francis Stephens (1792-1852).
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Enzo G. Castellari
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Jane Morris
Jane Burden, pe Jane Morris (1839-1914), a oa ur Saozez, brudet he c'hened, hag a voe poltredet gant meur a livour saoz rakrafaelour, evel Dante Gabriel Rossetti, pe William Morris, an hini a zimezas dezhi.