cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spider-Man
Emgannoù kentañ
Er penn-kentañ e fell da Spider-Man bezañ ezel eus Fantastic Four, rak soñjal a ra dezhañ ez eo un doare da c’hounit arc’hant. Mont a ra neuze e Baxter Building, rak eno emaint o chom. Goulenn a ra ganto bezañ ezel eus o strollad, ha bezañ gopret. Met ne asantont ket : ur familh eo Fantastic Four, ha ket un embregerezh. Ur pennadig goude e stourm Spider-Man a-enep e enebour kentañ, Chameleon e anv, hag a soñj dezhañ ez eo Spider-Man ur c’hrennard. Goude bezañ bet el lise ez a Parker da Empire State University, eno e tarempred meur a zen, Harry Osborn ha Gwen Stacy en o zouez. Green Goblin, unan eus enebourien gentañ Spider-Man, a zizolo piv eo e gwirionez. Paket e vez Spider-Man gant Green Goblin, ha dre ma soñj d’ar Goblin e vo trec’h e lavar da Barker piv eo e gwirionez. Neuze e kompren Parker ez eo Norman Osborn, da lavaret eo tad e vignon gwellañ. E dibenn an emgann e koll Osborn e vemor hag e tisoñj neuze piv eo, ha piv eo Parker. Ur pennadig goude o emgann e kej Parker gant Mary-Jane Watson.
Spider-Man er c'homics
Hag ar rummad New Avengers (krouet gant Brian Michael Bendis ha David Finch). Unan anezho eo Spider-Man.
Kevredidi Spider-Man
Spider-Man en deus kejet ivez gant gourharozed eus tiez-embann all (crossover a lavarer e saozneg) :
Spider-Woman
Peder flac’h a zo bet anvet Spider-Woman : Ur Spider-Woman a weler ivez er rummad Ultimate Spider-Man, tro-dro d’an niverenn #100.
Spider-Girl
Ar rummad-se (senario gant Tom DeFalco, tresadennoù gant Pat Oliffe) a zo paouezet goude an niverenn #100, ha kroget en-dro dindan an titl The Amazing Spider-Girl.
Spider-Man 2099
Troioù-kaer Spider-Man 2099 a c’hoarvez en amzer-da-zont. E-pad ur pennadig ez eus bet eus ar rummad-se, goude-se eo chomet a-sav. Kavout a reer an haroz en-dro e Captain Marvel volume 3.
Scarlet Spider
Anv Ben Reilly eo (klon Peter) pa’n em gav e-unan a-enep da Venom.
Araña
Ar rummad nevesañ eo. Er penn-kentañ e oa ul lodenn eus Amazing Fantasy ha bremañ ez eo ur rummad distag.
Gwiskamantoù Spider-Man
Ur gwiskamant e danvez ruz ha glas eo, gant arouez ur gevnidenn da live bruched. Gwiskamant pennañ ha brudetañ Spider-Man eo, gantañ e vez anavezet diouzhtu. Ouzhpenn ar gwiskmanat ez eus bitrakoù liesseurt : er manegoù ez eus peadra da deurel gwiad, er gouriz ez eus peadar da vannañ skeudenn arouez Spider-Man, kartouchennoù enno gwiad a zo ivez, ur mekanik skeudennoù munut evit ma c’hallfe Peter kaout skeudennoù a-feson da ginnig d’an Daily Bugle hag ur mekanik magnetek a implij a-benn heuliañ e enebourien. E filmoù Sam Raimi e teu a-benn Spider-Man da deurel gwiad e-unan, a-drugarez d’ur c’hemm a zo c’hoarvzet en e arzornioù p’eo bet flemmet gant ar gevnidenn. Ar c’hemm-se a voe kinniget evit ar wech kentañ e 2004 er rummad Spectacular Spider-Man (senario gant Paul Jenkins), met n’eo ket bet kendalc’het gant senariourien all. Ar c’hemm a weler en-dro en is-rummad The Other (senario gant Joe Michael Straczynski), a c’haller lenn er rummadoù bet embannet e 2005.
E-kerzh Secret Wars e tap Spider-Man ur gwiskamant du nevez, ur boud bev eo e gwirionez. Eus diavaez douar e teu, goleiñ ar c’horf a ra, padout ra dre lonkañ adrenalin ar re a wisk anezhañ. Dont a ra a-benn Spider-M d’en em zizober dioutañ a-drugarez da sikour Mr.Fantastic. Ar gwiskamant a vez gwisket gant Eddie Brock goude-se, hag eñ a a zeu da vezañ Venom. Evel-se e c’hall teurel gwiad diehan, ha gwiskañ pe diwiskañ ar gwiskamnat pa fell dezhañ. Ouzhpenn ez a war gresk an tizh pa red hag e varregezh da lammat.
Ur wech skarzhet ar gwiskamant du kentañ ha diwar c’houlenn e vignonez (Black Cat) e tiviz Parker fardaén un eil gwiskamant du. E lakaat a ra er boubellenn goude ma vefe bet taget Mary Jane gant Venom (mirout a ra ar maslk hag ar manegoù nemetken). Implijet e vo ar gwiskamant du en-dro e-pad ur pennadig, goude ma vo bet tizhet moereb Spider-Man gant tenn ur sniper : un doare da gemenn d’e enebourien e teu d avezañ evit Spider-Man. Ur gwiskamant kaoutchoug eo, hag un arm a-zoare a-enep d’an tredan implijet gant Electro. (Amazing Spider-Man #425)
Ur gwiskamant ruz ha glas eo, hini ar c’hlon anvet Ben Reilly. (Web of Spider-Man #118)
Goude marv Peter Parker er rummad The Other e tiviz e vignoned skarzhañ kement tra a oa dezhañ. Pa zeu en-dro ne chom netra neuze, ha Tony Stark (Iron Man) a brient ur gwiskamant nevez, ruz ha liv an aour eo. E-pad ur pennadig e vo gwisket gant Spider-Man. Pevar fav a zo hag alaouret eo an daoulagad (The Amazing Spider-Man #529). E wiskamant orin a vez gwisket en-dro gant Spider-Man pa vez o stourm asambles gant Captain America en istor Civil War.
Fiñvtresadennoù
Ar rummad fiñvtresadennoù kentañ a zo bet savet e 1967, dek vloaz goude eo bet skignet er C’hwec’hkorn. Rummadoù nevez a zo bet savet e 1981, 1994, 1999 hag e 2003. Ur rummad nevez a zo war ar stern.
Oz
Oz a c'hall bezañ :
Stirad skinwel
Oz (1997–2003)
Claudia
Claudia zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'hed, evel ma vez roet an anv Claudio d'ar baotred. Met un anv latin brudet e oa ivez en Henamzer.
E Yezhoù all e lavarer :
Tud
thumb| [[Claudia Quinta (war-dro 205 kent JK) . Poltred gant Neroccio dei Landi (1447-1500), livour eus Siena.]]
Bastard
Ur bastard (bastarded, besterd el liester), pe ul laeradenn ivez, zo un den ganet e-maez ar briedelezh. En istor ar sevenadur kristen, met a-raok ivez, e veze dismegañset ar vesterd, ha n'o doa ket kement a wirioù hag o breudeur ganet er briedelezh.
Hugo Pratt
Hugo Pratt (Ugo Eugenio Prat, bet ganet d’ar 15 a viz Even 1927 e Rimini, Italia ha marvet e Pully e Suis, d’an 20 a viz Eost 1995) a zo un tresour ha ur senarioer bannoù-treset italian. Brudet eo evit bezañ ijinet Corto Maltese. E-touez perzhioù pennañ e oberenn e kaver an temoù da heul : beajoù, troioù-kaer, gouiziegezh ha rinouriezh. Brudet eo ivez evit nerzh e dresadennoù gwenn ha du hag e varregezh da implijout ar peurzisheñvelder.
Bastard
Bastarded e-touez ar briñsed
E lezioù zo, er Grennamzer evel en Azginivelezh, e veze savet bugale ar rouaned hag ar briñsed mesk-ha-mesk, daoust d'an Iliz, a gondaone an avoultriezh. Kement-se zo gwir evit lez Frañsez II, dug Breizh, e Naoned, evel hini priñsed Italia, evel Medici Firenze, pe hini ar roue gall Loeiz XIV.
Hugo Pratt
Ur vuhez evel ur romant
Diaes eo gouzout pe lodenn eus e vuhez a zo gwir ha pe lodenn a zo bet ijinet gantañ. Eñ e-unan a lavaras en doa trizek doare disheñvel da gontañ e vuhez, hag e oa diaes dezhañ gouzout hag un doare anezho a oa gwir pe get. En ur mod e c’hallfe bezañ unan eus tudennoù e oberenn, ra damheñvel ouzh buhez Corto Maltese eo bet e hini, a-fet beajoù ha kejadennoù.
Bastard
Bastarded e-touez ar briñsed
Pibien zo ivez hag o deus besterd.
Suraval
Frouezh ar suravalenn eo ar suraval pe sitroñs.
Hugo Pratt
E yaouankiz
E Venezia e kasas e vugaleaj. Da 10 vloaz ez eas da Abisinia gant e vamm, gant ar pal adkavout e dad (soudard a-vicher e oa) eno. Aloubet e oa ar vro gant Italia abaoe 1935.
Pa darzhas an eil brezel bed ec’h emouestlas gant e dad e polis an trevadennoù, a-benn stourm a-enep d’an dizalc’hourien. Goude argadenn ar saozon e 1941, e welas an impalaer Haile Selassie Iañ e kêr Addis-Abeba. Kaset e voe familh Pratt en ur c’hamp prizonidi. Klañv e kouezhas e dad, hag e varvas e-keit ma oa prizoniad. Hugo hag e vamm a voe adkaset da Italia gant ar Groaz Ruz e 1943. Reuz a oa en Italia abalamour d’ar brezel, ha dindan beli an alamaned e oa Venezia. Harzet e voe Pratt gant SS peogwir e soñje dezho e oa ur spier eus Afrika ar Su. Engouestlet e voe e polis-mor an Trede Reich, goude triwec’h devezh e teuas a-benn da dec’hout kuit ha neuze e labouras e-giz troour hag aozer abadennoù evit ar Gevredidi betek 1946.
Bastard
Tud
Bastarded brudet zo bet, evel
Yorkshire hag an Humber
200px|thumb|right| Unan eus 9 Rannveo Bro-Saoz eo Yorkshire hag an Humber (Yorkshire and the Humber e saozneg). Ur Pastell Dilennel Europat eo ivez war un dro, hag a zilenn 6 Kannad Europat da Barlamant Europa.
Frañsez II (Breizh)
thumb|left|Delwenn-gañv Frañsez II en [[iliz-veur Naoned]]
Hugo Pratt
An ijin
Kregiñ a reas gant ar vicher tresour e 1945, goude bezañ kejet ouzh Mario Faustinelli hag Alberto Ongaro, hag a oa o paouez krouiñ un ti-embann. Kinnig a rejont da Bratt tresañ L’Asso di Picche, diwar skouer gourharozed ar Stadoù-Unanet evit ar gelaouenn Albo Uragano. E-pad pevar bloaz e voe embannet istorioù Pratt, gant senariooù skrivet gant Mario Faustinelli. E-keit ma trese e profite ivez Pratt evit beajiñ, a-benn kaout mennozioù. D’ar mare-se neuze e veajas e Amerika ar Su hag er peurrest eus Europa. Buan e voe brudet e labour e Arc’hentina, hag an embanner Cesare Civita a ginnigas dezhañ dont da labourat e Buenos Aires. Asantiñ a reas Pratt, hag eno e chomas betek 1949.
Rotokaseg
Ur yezh papouek ar reter eo ar rotokaseg (rotokas) komzet gant 4.000 den e Bougainville, un enezenn e reter Ginea Nevez (Papoua Ginea-Nevez).
Frañsez II (Breizh)
Dug Breizh e oa Frañsez II. Ganet e oa bet e Klison d'an 23 a viz Mezheven 1433 ha marvet e Koeron d'an 9 a viz Gwengolo 1488. Anvet e oa bet da zug war-lerc'h marv Arzhur III e 1458.
Hugo Pratt
An ijin
E 1959 ez eas Pratt da Londrez hag e labouras evit ajañs Fleetway : tresañ a reas unnek rummad istorioù brezel evit ar gelaouenn War, Picture Library. Goude-se en em stalias e São Paulo e-pad ur bloaz, eno e kelennas an tresañ e Escuela Panamericana de Arte. E 1962 e tistroas da Vuenos Aires, eno e savas Wheeling ha Capitan Cormorant. Un nebeud mizioù goude e savas un enkadenn armerzh e Arc’hentina hag e tistroas da Italia. Distro e Venezia, e labouras evit ar gelaouenn Corriere dei Piccoli hag e savas meur a istor evel Simbad il marinaio e 1963. Lakaat a reas ivez div oberenn skrivet gant Robert Louis Stevenson e bannoù-treset : L’Isola del tesoro (Treasure Island) hag Il Ragazzo rapito (Kidnapped !), e 1965. Ouzhpenn da se e kendalc’has da veajiñ e Brazil, Etiopia ha Laponia.
Bastard
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez. Anaout a reer:
Lennegezh
Niverus eo ar vesterd el lennegezh.
Rotokaseg
Brudet eo ar yezh-mañ abalamour d'an niver izel-tre a fonemennoù hag a lizherennoù implijet evit he skrivañ: 6 kensonenn (skrivet p t/s k v r g) ha 5 (marteze 10) vogalenn (skrivet a e i o u).
Frañsez II (Breizh)
Mab e oa da Richarzh Breizh, kont Étampes, ha mab-bihan da Yann V, dug Breizh.
Rotokaseg
N'eus nemet ar pirahaneg (pirahã) a implijfe nebeutoc'h c'hoazh a sonennoù.
Charmander
Charmander a zo ur spesad pokemon. Daoudroadeg, ur seurt glazard orañjez eo, melen e gof. Ur flammijenn a zo e beg e lost. Ma'z eo mouget e varv ar pokemon. En un doare boas e tiskouez ar flammijenn-se stadoù imor pe yac'hed ar pokemon.
Hugo Pratt
An ijin
E miz Even 1967 ez eas e darempred gant Florenzo Ivaldi hag a oa o vont da lakaat embann ur gelaouenn nevez, Sergent Kirk he zitl. An niverenn gentañ a zeuas er-maez e miz Gouere, enni pajennoù kentañ un istor savet penn-da-benn gant Pratt hag anvet Una ballata del mare salato. Enni e kaver tudenn Corto Maltese evit ar wech kentañ. Met ne reas ket berzh ar gelaouenn, ha chom a reas a-sav e dibenn 1969. Dilabour en em gavas Pratt, neuze e tistroas da Etiopia gant ar pal adkavout bez e dad. E gavout a reas e-kichen Harar. Gweladenniñ a reas ivez Kenya ha Tanzania.
Frañsez II (Breizh)
Mab e oa ivez da Marc'harid Orleañs.
Hugo Pratt
An ijin
E miz Du 1969 e voe aozet 5vet Saloñs etrevroadel ar c’homics e Lucca. Eno e kejas Pratt gant Georges Rieu, pennskrivagner Pif Gadget, hag a ginnig dezhañ lakaat embann e oberennoù er c’hwec’hkorn. Asantiñ a reas Pratt hag e teuas d’en em staliañ e Saint-Germain-en-Laye. Troioù-kaer Corto Maltese a voe embannet e Pif evit ar wech kentañ e miz Ebrel 1970. Ouzhpenn ugent re all a voe, betek 1973. An holl istorioù-se a gaver e-barzh an albomoù anvet Sous le signe du Capricorne, Corto toujours un peu plus loin, Les Celtiques ha Les Éthiopiques. Met ne blijas ket da lennerien ar gelaouenn, na d’ar re a rae war-dro kennebeut. Pratt a guitaas Pif neuze, hag e tistroas da Etiopia. Etre miz Gouere 1973 ha miz Genver 1974 e voe embannet La Ballade de la mer salée er gelaouenn France-Soir. Skignet e voe an albom gant Casterman e 1975. Adalek miz C’hwevrer 1973 e voe embannet Les Scorpions du désert e-barzh Tintin. Meur a albom all a savas etre 1974 ha 1980, hag embannet e voent e meur a vro en Europa. E 1976 ez eas Pratt da Ganada d’ober prezegennoù diwar-benn istor indianed Amerika. E miz C’hwevrer e voe krouet ar gelaouenn (A SUIVRE) gant Casterman, enni e voe embannet istorioù nevez Corto Maltese. Yaouankiz an haroz a voe embannet er gelaouenn Le Matin de Paris etre miz Mae 1981 ha miz Genver 1982. E 1983 e veajas Pratt en Iwerzhon hag er Stadoù-Unanet.
E 1984 en em stalias Pratt e Grandvaux e Suis hag er bloaz goude e reas war-dro ur raktres nevez : lakaat embann ar gelaouenn Corto. Kenderc’hel a reas da veajiñ hag ez eas da Djibouti, distreiñ a reas da Arc’hentina, ha goude-se Chili, enezenn Pask, Perou, Mec’hiko, Guatemala ha Honduras. An istorioù anvet Le Elvetiche ha Mu la città perduta a zeuas er-maez e 1987 hag e 1988. E miz Even ha miz Gouere 1992 e tistroas d’ar Meurvor Habask : enezenn Pask en-dro, Ginea Nevez, hag ivez inizi Cook ha Samoa, Tahiti ha Tetiaroa. E 1995 e voe embannet Dans un ciel lointain er gelaouenn (A SUIVRE). Un nebeud oberennoù all a savas goude, met klañv e oa dija. Mervel a reas abalamour d’ur c’hrign-bev d’an 20 a viz Eost 1995.
Frañsez II (Breizh)
Dimeziñ a reas d'e geniterv Marc'harid Breizh da gentañ.
Mentoniezh aljebrek
Ar ventoniezh aljebrek zo un domani a 'r jedoniezh, etre ar ventoniezh hag an aljebr (an aljebr kantammsavat evit bout resisoc'h). Ent-eeun, studi ar seurtad aljebrek, an teskadoù poentoù despizet gant ataladoù polinomek a zo anezhi. Ent-hollekoc'h e tenn d'ar goulunioù.
Rotokaseg
Liammoù diavaez
Yezhadur berr
Kevin Das Neves
Kévin Das Neves a zo ur c'hoarier mell-droad ganet an 8 a viz Mae 1986 e Clermont-Ferrand ur broadelezh portugaleg gantañ. Kreizour eo er Football Klub Naoned. E vent a zo 1, 83 m hag e bouez 75 kg.
Kroget en deus da c'hoari e klub Cournon a Auvergne er Puy de Dôme, degouezout a ra e kreizenn stummañ klub mell-droad Naoned e 2003, c'hoari a ra e grogad kentañ e Ligue 1 ar 6 a viz Mae 2006 (Football Klub Naoned - Girondined Bourdel, 0-1).
Hipolenn
Hipolenn zo ur gevredigezh savet e miz Genver 2007 evit broudañ ar vugale da lenn brezhoneg, dre ginnig dezho levrioù ma vez peget brezhoneg war ar galleg.
Palioù Hipolenn
Hipolenn zo he fal :
Mont en-dro ar gevredigezh
Gant izili ar c’huzul-merañ e vez kenurzhiet labour ar gevredigezh hag aozet abadennoù lenn. E 2008, edo er c'huzul-merañ Morwena Audic, Katell Chantreau (sekretourez), Christophe Guillas, Laurence Guillo (prezidantez), Nicolas Hyon (teñzorour).
Skoazellet e vez ar c'huzul-merañ gant ar bodad treiñ hag adlenn, ennañ Stefan Alliot, Morwena Audic, Tudual Audic, Katell Chantreau, Sarah Chedifer, Maxime Crahe, Erwann Denez, Nicolas Hyon, Jean-Do Robin.
Forzh peseurt den a fell dezhañ, brezhoneger ha plijet gant al levrioù, a c'hell dont e-barzh skipailh Hipolenn evit kemer perzh en dibab levrioù, el labour treiñ, el labour maketenniñ an troidigezhioù ha kempenn al levrioù, pe c'hoazh evit buheziñ abadennoù lenn.
Frañsez II (Breizh)
Bevañ a rae ganti hag e bried kleiz Antoinette de la Maignelais hag o bugale e kastell Naoned, lakaet sevel gantañ.
Neuze e timezas gant Marc'harid Foix, priñsez a Navarra, ha ganti en doe div verc'h, Anna, hag Isabeau a varvas yaouankik.
Waldemar Kita
Waldemar Kita (ganet e 1953) a zo un den a afer gall ha polonat.
Lunedour eo Waldemar Kita eus e vicher ha krouet en deus, e 1986, ar gevredigezh Cornéal, deut da vezañ 20 vloaz war-lerc’h an hini gentañ e Bro-C’hall hag ar pevare hini en Europa evit empennañ ha krouiñ ferennoù evit an daoulagad evit mezegiezh ar c'hararakt.
Ouzhpenn medisinerezh an daoulagad e labour Cornéal (56 milion a euroioù a c'hounidoù e 2005) war ar genedouriezh a drugarez d’an drenkenn hialuronek (Juvederm®, Surgiderm®) produet ganto evit dilemel roufennoù kroc’hen an dremm. Waldemar Kita en deus gwerzhet Cornéal e miz Kerzu 2006 d’ar gevredigezh amerikan Allergan evit 180 milion a euroioù.
Mell-droad
Waldemar Kita a zo bet c’hoarier mell-droad, eñ eo a vere ar c’hlub suis FC Lausanne-Sport adalek 1998 betek 2001. Eñ eo en dije kaset ar c’hlub-se d’ar freuz-stal daoust ha m’en doa kuitaet ar c’hlub abaoe daou vloaz dija. Klasket en doa prenañ FK Naoned e 1998 met ar c’huzul merañ en doa dibabet ar Socpresse. A-benn ar fin e teu da vezañ prezidant FK Naoned e miz Eost 2007 goude bezañ bet prenet ar c’hlub evit 10 milion a euroioù digant Dassault.
Frañsez II (Breizh)
Politikerezh diavaez
Delc'her a reas da astenn e c'halloud pa glaske rouaned Bro-C'hall lakaat o c'hrabanoù war e zugelezh.
Rankout a reas stourm ouzh ar roue gall Loeiz XI da gentañ, hag ouzh e verc'h goude-se. Pa oa minor Charlez VIII, da lavarout eo re yaouank da ren e-unan, e reas emglev gant dug Orleañs ha kont Angoulême evit en em sevel a-enep al lezrouanez Anne de Beaujeu.
Ne c'hellas ket mirout ouzh ar roue Charlez VIII a vezañ trec'h war e lu en Emgann Sant-Albin-an-Hiliber e 1488. Miz war-lerc'h e kouezhas an dug diwar e varc'h e-pad ur valeadenn hag e varvas. E verc'h Anna, 11 vloaz, en em gave dugez.
Tri bloaz goude e voe rediet an dugez Anna, hag hi ur grennardez 14 vloaz c'hoazh, da zimeziñ gant ar roue gall Charlez VIII.
Dimezioù ha bugale
D'an 13 pe d'ar 16 a viz Du 1455 e timezas e Gwened da Marc'harid Breizh (1443-1469), merc'h henañ an dug Frañsez Iañ
Addimeziñ a reas e Klison d'ar 27 a viz Mezheven 1471 gant Marc'harid Foix, lesanvet « bruched laezh », merc'h da Gaston IV Navarra, kont Foix, ha div verc'h o doe:
1757
Diwar-benn bloavezh 1757 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Toukan Toco
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Sant-Albin-ar-C'hestell
Sant-Albin-ar-C'hestell (Saint-Aubin-des-Châteaux an anv ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Kanton Kastell-Briant, e Liger-Atlantel, e reter ar vro.
Ardamezioù
En argant e groaz eoriek hebiaet ouzh kab a-zehoù gant ur vrizhenn erminig hag ouzh beg a-gleiz gant ur flourdilizenn, an holl en gul.
1757
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1757
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1757
Gwelfed ha Gibellined
Gwelfed ha Gibellined, Guelfi e Ghibellini en italianeg, a oa div gostezenn bolitikel enebet e Stadoù-keodedoù kreiz ha norzh Italia adalek an betek ar. Dre vras e c'haller lavarout e oa ar Welfed a-du gant ar pab hag ar C'hibellined gant an Impalaer santel. Pouezus e voe an enebiezh etre Guelfi ha Ghibellini en Italia ar Grennamzer.
Gant Tabut ar Galloudekadur (1072) e krogas ar stourm evit ar galloud etre ar pab hag an Impalaeriezh santel roman german (ISRG), na echus nemet e 1122 gant sinadeg Konkordat Worms. En Italia avat e voe atizet ar stourm etre an div gostezenn e-pad an Etrerenadur Meur en ISRG (1250, marv Friedrich II – 1273, tronidigezh Rudolf I).
Orin
Guelfo, liester Guelfi, eo stumm italianek anv an tiegezh Welf, hini duged Bavaria. A-hervez e oa bet o lugan e Seziz Weinsberg e 1140. O enebourien eno e oa an tiegezh Hohenstaufen eus Swabia, renet gant Konrad III, o huchal Wibellingen, anv ur c'hastell hag a zo anvet Waiblingen hiziv. Da Ghibellino e troas Wibellingen en italianeg.
880
Diwar-benn bloavezh 880 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gwelfed ha Gibellined
Orin
E-kerzh ren an Impalaer santel roman Federico Barbarossa (ren : 1155-1190) e voe italianekaet an anvioù Welf ha Wibellingen. Pa reas brezel en Italia evit kreskiñ e c'halloud impalaerel eno e voe anavezet tud e gostezenn evel Ghibellini ; Guelfi a raed eus tud ar gostezenn all, bodet er C'hevre lombard (Lega Lombarda), a zifenne frankizioù ar c'heodedoù ouzh an Impalaer. Faezhet e voe Federico ganto en Emgann Legnano e 1176. Plegañ a rankas an impalaer hag anavezout emrenerezh ar C'hevre Lombard, atav dindan e aotrouniezh met war ar paper nemetken.
880
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 880
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 880
Gwelfed ha Gibellined
An div gostezenn
An disrann etre an div gostezenn, Gwelfed ha Gibelined, a voe lakaet splann e-pad ren Frederig Barbarossa eta en. Gibellined a oa perc'henned an douaroù a-du gant an Impalaer, ha Gwelfed e oa marc'hadourien ar c'hêrioù, ar re a harpe ar pab enep dezhañ. E gwirionez e oa kalz luzietoc'h ar politikerezh. Troet e oa ar c'hêrioù da vont a-enep an Impalaer ma klaske astenn e c'halloud warne, pa veze pell ha dizañjer ar pab, ha neuze e oant a-du gant ar Welfed. Ken gwir all e oa en tu all : pa emelle ar pab en aferioù ar c'hêrioù betek re e savent enep dezhañ hag e troent a-du gant ar C'hibellined. Evit ar c'hêrioù bihan e oa ur c'hoari all : pa veze dalc'het ar gêr vras amezek gant ar Welfed e troent aes a-du gant ar C'hibellined. Evel-se e voe kont etre Gwelfed Firenze ha Gibellined Siena en em gannas e Montaperti, e 1260. Pisa a oa ur c'hreñvlec'h Gibellined, enebet ouzh Genoa, e tu ar Welfed.
Soja
Ar soja, pe soya, zo plant gounezet evit kaout eoul-debriñ ha boued evit magañ chatal ha pesked.
Ciliata
Ciliata a zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ tri spesad leogenned.
Rezin
Frouezh ar winienn eo ar rezin. E-touez ar frouezh muiañ gounezet er bed int. Rezin ruz ha gwenn a zo. Gallout a reont bezañ debret fresk pe sec'het. Chug, gwin, kaotigell, koñfitur a c'hall bezañ graet deusouto. Graet e vez eoul gant o splus.
Fanny Cochrane Smith
11 bugel he doe. Un dregantad bras eus kumuniezh Aborijened Tasmania a-hiriv a zo he diskennidi. Brudet eo gant he enrolliñ gant kranennoù-koar graet e 1903. Sonenrolladenn nemetañ ar yezh henvroat tasmanian eo. Ur vreutadeg a oa e-keñver mare he marv evit gouzout piv etre hi ha Truganini a oa an aborijen tasmaniat diwezhañ en un doare rik.
Sint-Lambrechts-Woluwe
Sint-Lambrechts-Woluwe (e galleg: Woluwe-Saint-Lambert) a zo ur gumun eus Rannvro Brusel-Kêrbenn e Belgia.
Pál Schmitt
Pál Schmitt zo ur politikour eus Hungaria. Ganet eo bet d'an 13 a viz Mae 1942 e Budapest. Prezidant republik Hungaria eo bet etre ar 6 a viz Eost 2010 hag an 2 a viz Ebrel 2012.
Anavezet eo bet Pál Schmitt, da gentañ, evel iskrimour. Medalennoù aour en doa bet e C'hoarioù Olimpek Mec'hiko e 1968 hag e re München e 1972, e rummad ar c'hleze. E 2004 e voe dilennet da gannad e Parlamant Europa, en anv ar strollad Fidesz. E 2009 e voe dilennet e parlamant Hungaria ha d'ar 14 a viz Mae 2010 e oa deuet da vezañ prezidant ar parlamant-se.
D'an 29 a viz Mezheven 2010 e oa bet dilennet Pál Schmitt da brezidant republik Hungaria, a-enep ar sokialour András Balogh. Deuet e oa da vezañ prezidant ent-ofisiel d'ar 6 a viz Eost. D'an 2 a viz Ebrel 2012 en deus roet da c'houzout dirak ar Parlamant e roe e zilez eus e garg, war-lerc'h ma vije bet tamallet dezhañ bezañ skridpreizhet e labour skol-veur.
Leogenn pemp mourrenn
Al leogenn pemp mourrenn (Ciliata mustela), liester: leoged pemp mourrenn, a zo ur pesk mor.
Kartada
Kartada (diwar ar fenikianeg Qart-ḥadašt a dalvez "Kêr nevez", da lâret eo Tir nevez ) pe Kartago, diwar al latin Carthago, eo anv ur geoded dezhi 3000 bloaz e pleg-mor Tuniz. Savet e oa un drevadenn fenikian eus |Tir eno en Henamzer. Hiziv ez eo ur bannlev eus Tuniz, kêr-benn Tunizia, enni 20 715 annezad e 2004.
Marie Smith Jones
Marie Smith Jones (ganet 14 Mae 1918 e Cordova (Alaska) ha marvet en Anchorage d'an 21 a viz Genver 2008) a oa komzerez diwezhañ ar yezh eyak eus kreiz-su Alaska. Penn ar vroad Eyak eo ivez. An Eyak gwirion nemetañ eo bremañ ivez. Kemeret he doa perzh etre 2000 ha 2005 e danzen an "Eyak Language Project", ur raktres evit krouiñ un doare da zeskiñ ar yezh eyak evit an holl.
Kartada
Ar c'hentañ sevenadur a vleunias er geoded hag en dachenn a oa dindan e levezon zo anvet sevenadur Kartada pe sevenadur punek. Dont a ra an anv-gwan punek eus an anv-gwan latin poenicus pe punicus a zeu eus Poenus, an anv a roe ar Romaned d'an enebourien-se, abalamour ma oa bet diazezet Kartada gant Fenikianed (Phoenices). Edo kêr Kartada e reter Lenn Tuniz, en tu all da greiskêr Tuniz. Hervez an istorourien c'hresian e oa savet gant trevadennerien fenikian eus Tir renet gant ar rouanez Elisa a oa advadezet (rouanez Dido) en Aeneis Virgilius. Dont a reas da vezañ ur geoded vras pinvidik hag ur galloud bras eus kornôg ar Mor kreizdouar. Keveziñ hag enebiñ a reas gant ar c'heodeoù gresian, Sirakuza, ha diwezhatoc'h gant Roma.
Celtica
Celtica, pe Gallia Celtica en latin, da lavarout eo Galia geltiek, a oa unan teir rannvro Galia hervez De Bello Gallico, danevell Julius Caesar, war lez kleiz ar Roen. Gouez d'ar jeneral roman e oa rannet Galia etre teir rannvro:
Kartada
Aloubadeg Italia gant armeoù Kartada renet gant Hannibal e-doug an Eil brezel punek a c'hourdrouzas amzer da zont Roma, dreist-holl goude Emgann Canna. Koulskoude ez eo Kartada a oa faezhet en diwezh hag en em gavout a reas he Stad en he gwanañ goude faezhidigezh Hannibal en Emgann Zama e 202 kent J.-K.. Goude an Trede brezel punek e oa distrujet ar geoded gant ar Romaned e 146 kent J.-K.. Koulskoude e oa adsavet gant ar Romaned hag e teuas da vezañ pedervet keoded vrasañ an Impalaeriezh roman. Diwezhatoc'h e voe kêr-benn rouantelezh berrbad ar Vandaled. Kemeret en-dro gant Impalaeriezh roman ar Reter e chomas unan eus ar c'heodedoù roman brasañ a-raok bezañ distrujet gant an Arabed e-pad an aloubadegoù muzulman, e 698.
Celtica
Hervez Plinius an Henañ avat eo ar Saena a rae ar vevenn entre ar Velged, en hanternoz, ha Celtica, er c'hreisteiz. Ar Velged koulskoude, pe darn anezho da vihanañ, a gomze ur yezh keltiek : ur c'hevredad pobloù e oant, ha n'eo ket ur bobl gant ar memes yezh. Arvorig ivez, hervez istorourien zo, a oa ur c'hevredad pobloù, hag ur vro distag, etre ar Saena hag al Liger.
Kartada
Gerdarzh
Dont a ra hec'h anv eus ar Fenikianeg Qart-ḥadašt (diskrivadenn vrezhonekaet: Kart C'hadacht) pe Qrthdst, a dalvez Kêr nevez. E gresianeg e lavarer Καρχηδών (Karc'hēdōn), etruskeg *Carθaza, en arabeg قرطاج pe قرطاجة, Qarṭāj‎, hag e latin Carthago. E Berbereg ez eo anvet ⴽⴰⵔⵜⴰⵊⴻ Kartajen.
Celtica
Menegoù
Sed a skriv Caesar en de Bello Gallico :
Kartada
Topografiezh
Savet e oa Kartada war ur beg-douar gant digoroù war ar mor en norzh hag er su. Al lec'h m'edo savet ar geoded a rae anezhi mestrez ar c'henwerzh etre kornôg ha reter ar Mor Kreizdouar. Holl ar bigi a dreuze ar mor a rank tremen etre Sikilia hag aod Afrika, e lec'h m'eo Kartada, alese he galloud hag he levezon vras.
Celtica
Proviñs
En amzer an impalaer Augustus ez aio Celtica d'ober ar broviñs roman anvet Lugdunensis, a voe rannet adarre en.
Kartada
Topografiezh
Mogerioù-kreñv bras he doa ar geoded, dezhe 37 kilometr hed, hiroc'h evit e kêrioù all eus an hevelep ment. Edo ar pep brasañ eus ar mogerioù en aod. Mestroni Kartada war vor a vire ouzh an enebourien a dagañ anezhi diwar ar mor. Ar 4 pe 4,8 kilometr mogerioù-difenn ledan-kenañ a stanke ar strizh-douar er c'hornôg ha den ne zeuas a-benn da dremen a-dreuz dezhe.
Ur pikol nekropolenn he doa ar geoded, marc'hadoù, temploù, ur savadur evit ar sened, tourioù hag ur c'hoarivaha rannet e oa e peder zachenn annez. E-kreiz ar geoded dre vras edo ur wikadell uhel anvet ar Birsa.
Istor
Arvarus eo studi istor Kartada. Abalamour ma oa distrujet he sevenadur hag he skridoù gant ar Romaned e fin an Trede brezel punek ne chom nemet nebeut a vammennoù kartadat war-eeun. Daoust ma'z eus un nebeud troididigezhioù kozh eus testennoù punek e gresianeg pe e latin, hag enskrivadurioù dizoloet war savadurioù pe monumantoù eus Norzh Afrika, ez eo istorourien c'hresian pe roman zo ar memmennoù pennañ, en o zouez Titus Livius, Polibios, Appianus, Cornelius Nepos, Silius Italicus, Ploutarc'hos, Dio Cassius, hag Herodotos. Ar skrivagnerien-se a oa eus pobloù a geveze, hag alies a vrezele, gant Kartada. Keveziñ a rae ar c'heodedoù gresian ganti evit mestroni Sikilia, hag ar Romaned a stourmas e tri brezel a-enep Kartada. N'eo ket souezhus e vefe leun o skridoù a enebiezh ouzh Kartadaiz. Un nebeud skrivagnerien c'hresian o deus bet ur sell a-du war Gartada met kollet eo bet o oberennoù.
Savidigezh Kartada
Savet e voe ar geoded e 814 kent JK gant trevadennerien fenikian eus keoded Tir a gasas gante doue o c'heoded orin : an doue Melkart. Hervez ar vojenn e vije bet savet ar geoded gant ar rouanez Didon (pe Elisa, pe Elisar) a oa tec'het eus he bro c'henidik abalamour ma oa bet drouklazhet he gwaz gant he breur yaouankañ Pumayyaton, roue Tir. Un niver a vojennoù zo bet miret deomp gant al lennegezhioù latin ha gresianek.
Yezh ar Sinoù Finnek
Yezh ar Sinoù Finnek (Finneg: Suomalainen viittomakieli, SVK) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant kumuniezh ar re vouzar e Finland (8 000 ) hag e meur a stad all.
Kartada
Republik Kartada
Republik Kartada a zo bet unan eus ar re o deus bet ar vuhez hirañ hag unana eus ar Stadoù brasañ eus ar Mor Kreizdouar he doa. Pa oa en he barr e rene 300 keoded all en-dro da gornôg ar mor-se.
Staget e oa bet ar pep brasañ eus an trevadennoù fenikian kozh ouzh he zachenn, da skouer Hadrumetum, Utica ha Kerkouane. Sujañ a reas ivez ar meuriadoù libian hag e tiazezas e veli war holl aodoù Afrika an Hanternoz adalek Maroko a-vremañ betek bevennoù Egipt. Astenn a reas ivez he galloud er Mor Kreizdouar o lakaat en he dalc'h Sardinia, Malta, an inizi Balear ha hanterenn gornôg Sikilia. Savet e oa bet ganti trevadennoù a-bouez war aodoù Iberia ivez.
Pennadoù kar
Listenn rouaned Kartago
Blessy
Blessy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Alberta
Alberta a zo ur broviñs eus kornaoueg Kanada. Edmonton eo ar gêr-benn, hogen Calgary eo ar gêr vrasañ.
Ainharbe
Ainharbe (Ainharp e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.
Abinomneg
Ur yezh papouek digenvez eo an abinomneg (Abinomn pe Foya) komzet gant tro-dro da 300 den e Papoua ar C'hornaoueg (2002) war-dro genoù ar Baso.
Merk mann (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen merk mann (saoz: zero pe zero mark) evit komz eus elfennoù diwelus met ret evit gallout kas da benn dielfennadurioù yezhoniel en ul live donoc'h evit ar gorre, da lâret eo ne vezont ket distaget pa gomzer. Skrivet e vez "Ø" peurliesañ.
Implijet e vez an termen "merk mann" evit ober an diforc'h etre furmoù amverk ha furmoù merket, gante ur merk fetis.
Meur a doare merk mann ez eus:
Yezhoù nannindezeuropek Europa
300px|thumb|right|Kartenn ar yezhoù ha n'int ket indezeuropek enEuropa Yezhoù nannindezeuropek Europa eo ar re-mañ:
Augeias
E anv
E gregach e oa Αυγείας / Augeías, a dalv kement ha skedus.
Aloze-Ziboze-Onizegaine
thumb|260px|right|Setu pelec'h emañ Aloze, e [[Zuberoa.]]
Aloze-Ziboze-Onizegaine (Alos-Sibas-Abense e galleg hag ent-ofisiel ; Alòs-Sibàs-Avensa en okitaneg) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall. Hervez ar velestradurezh c'hall emañ e Kanton Atharratze-Sorholüze, e departamant ar Pireneoù-Atlantel hag er rannvro Akitania.
Savet eo diwar kêriadennoù :
Altzai
Altzai zo ur gumun gozh eus Zuberoa, en Euskal Herria. En 1833 e voe kendeuzet gant kumunioù  Altzabeheti ha Zunharreta d'ober  Altzai-Altzabeheti-Zunharreta.
Augeias
Ur roue
Kemmañ a ra e lignez hervez ar skridoù. Hervez darn e oa mab da Helios ha da Naosidame, pe da Eleios, roue Elis, ha da Naosidame. Hervez darn all e oa mab da b-Poseidon, pe da Forbas hag Hyrmine. Ha tad e oa da Epikaste, Fyleüs, Agamede (a oa mamm da z-Diktys), Agasthenes, hag Eurytos.
Mojennoù
Stag eo e anv ouzh div vojenn.
Herakles
Marchosioù bras meurbet en devoa. Lous ha flaerius e oant dre ma oant leun a loened, hag a rae bernioù teil. O naetaat a reas Herakles dre lakaat div stêr da dremen enno, ha hennezh a voe ar pempvet eus e drevelloù.
Krevier bras en devoa, ha den n'en devoa kement a bennoù-chatal hag eñ. Dre ma ne oa ket bet skarzhet dindane gwech ebet abaoe un 30 vloaz e save flaer euzhus diwarne. Urzh a voe roet da Herakles gant e genderv Eurystheüs mont d'o naetaat.
Pa ginnigas Herakles labourat evit Augeias e prometas ar roue reiñ dezhañ ul loen diwar zek eus e bennoù chatal ma teuje a-benn da beurechuiñ al labour en un ober un devezh. Ha dont a-benn a reas Herakles o lakaat ar stêrioù Alfeios ha Peneios da dremen er marchosioù. Echu gantañ e labour, setu Herakles da c'houlenn e c'hopr. Fuloret e oa Augeias, nac'h paeañ a reas ar roue, petra bennak ma save e vab Fyleüs a-enep dezhañ. O c'has kuit a reas o-daou diwar e dro gant ar fulor.
Diwezhatoc'h e nac'has ar c'henderv kontañ hennezh e-touesk an daouzek trevell dre ma ne oa ket bet graet al labour gant Herakles e-unan, met gant ar stêrioù, ha dre ma oa bet paeet. Kontañ a reas e chome c'hoazh seizh trevell da ober, ma kasas an haroz da drec'hiñ Evned lenn Stymfalos.
Tri bloaz goude e teuas Herakles pa oa tud Eulis oc'h ober ul lid d'an doue Poseidon, ha lazhañ a reas Eurytos, mab da Augeias.
Diwezhatoc'h e tistroas gant un arme da aloubiñ kêr Elis, ober freuz ha reuz enni, ha lazhañ ar roue. Gervel a reas neuze Fyleüs da zont en-dro da gemer ar garg a roue e-lec'h e dad. Evit lidañ e drec'h ec'h aozas ar c'hoarioù olimpek kentañ, gouez d'ar barzh Pindaros.
Tro-lavar
Implijet e vez aliezik an droienn marchosioù, pe krevier, Augeias, evit ober anv eus ul lec'h lous meurbet, ha betek er politikerezh pa geñverier stadoù pe gouarnamantoù gant ar c'hrevier flaerius-se. Lavaret e vez naetaat marchosioù, pe krevier, Augeias eus ul labour diaes da gas da benn ha n'hall ket ne vern piv ober, nemet un den par da Herakles e ve, hogen un dra a vefe ret ober evit gwellaat ar vuhez er vro.
Yezhoù totonakek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù totonakek (saozneg: Totonacan), ennañ 11 yezh komzet en Amerika e Mec'hiko.
Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:
Yezhoù youkiek
thumb|288px|Takad ar yezhoù youkiek a-raok donedigezh Europiz
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù youkiek (saozneg: Yuki pe Yukian), ennañ 2 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet:
Arrokiaga
Arrokiaga (Roquiague e galleg hag ent-ofisiel; Arroquiaga en okitaneg) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e Kanton Maule-Lextarre.
Walter Sutherland
Walter Sutherland, marvet e-tro 1850, e oa sañset komzer a-vihanik diwezhañ an norneg. Eus Skaw war enez Unst er Shetland e oa. Hervez kont e oa o chom en ti a oa ar muiañ en norzh er Rouantelezh-Unanet.
Manfredi
An Tiegezh Manfredi a oa tud a ouenn uhel a oa mistri kêr Faenza adal an XIIIvet kantved betek ar XVIvet kantved.
Un anv a orin germanek (Manfred) eo. Kentañ meneg eus ur Manfredi e Faenza a oa e 1050.
Peurvuiañ e veze ar re Manfredi e tu ar Welfed a-enep ar C'hibellined.
Skourr Faenza
Eus 1501 betek 1503 edo Faenza dindan Cesare Borgia
Altzürükü
thumb|right|260px|Setu pelec'h emañ Altzürükü e [[Zuberoa.]] Altzürükü (Aussurucq e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.
Toukanig Derby
An toukanig Derby (liester : toukaniged Derby) a zo ur spesad toukaniged, Aulacorhynchus derbianus an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an naturour saoz Edward Smith-Stanley (1775-1851) a oa trizekvet "Earl of Derby" ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad eus kreisteiz-pellañ Kolombia, a-hed naoueier reter an Andoù, da vBolivia.
Yezhoù East Bird's Head
Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo ar yezhoù East Bird's Head, ennañ teir yezh:
1758
Diwar-benn bloavezh 1758 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1758
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1758
Duudsonit
Duudsonit (an Duudson-ed) a zo un abadenn skinwel eus Bro Finland kroget e miz Gouere 2001 gant an anv finnek Extreme Duudsonit. Ur meskaj gwallamoù savaj gant fent kinniget en ur mod gwirvoudel. An abadenn a heuil buhez pevar mignon, a zo boaz d'an anarkiezh.
An abadenn a zo un tamm evel an abadennoù poblek eus ar memes stumm da skouer : Jackass, Dirty Sanchez, Wildboyz, Viva La Bam et Les 11 Commandements.
Istor
Pevar den a zo er strollad : Judda Hildén ( ganet e 1980 ), Jarno "Jarppi" Leppälä ( ganet e 1979 ), Jarno Laasala ( ganet e 1979 ) hag Hannu-Pekka «HP» Parviainen ( ganet e 1981 )
Barkoxe
thumb|right|230px|Setu pelec'h emañ Barkoxe e [[Zuberoa.]] Barkoxe (Barcus en okitaneg, e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus proviñs Zuberoa, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Maule-Lextarre.
Pythagoras
E vuhez
Gouzout a reer e oa ganet er, war-dro -580, en enez Samos, enezenn eus Mor Egea gwarezet gant an doueez Hera, pe e Tyrrhenia, pe e Tyr, pe e Syria, hervez Klemes Aleksandria , ha marvet war-dro -490 pe -497, tremenet gantañ e 80 vloaz (barr e oad a vije bet da goulz ar 60 olimpiadenn, war-dro 540–537, hervez Diogenes Laertios).
Dont a ra e anv ( Pyth-agoras : « an hini kemennet gant Pythia »), eus ar c'hemenn graet d'e dad pan eas d'ober un droiad da gêr Delfi.
War a greder e oa mab d'ur marc'hadour fenikiat, anvet Mnesarc'hos. Kement-se a ouzomp dre Herodotos ha ne veneg e anv nemet ur wech. E dad a oa engraver mein prizius, hag e vamm, Parthenis, brudet da vout kenedusañ plac'h an enez. O-daou e oant diskennidi da Ankaios, mab Poseidon, en doa diazezet Samos. Mnesarc'hos ha Parthenis a oa aet betek Delfi da gaout ar b-Pythia. Diganti e klevjont e oa brazez Parthenis hag he dije ur mab koant ha fur. Kemm anv e wreg a reas Mnesarc'hos neuze, hag envel anezhi Pythais (plac'h ar « Pythia »), hag envel ar bugel « Pythagoras », kemennet gant ar b-Pythia.
Daoust d'ar bloavezhioù (ur c'hantved a ziforc'h) e veze kontet gant ar Romaned da vezañ bet kelenner Numa Pompilius, eil roue Roma hervez ar vojenn, ha diazezer ar relijion roman. Mont enep ar gredenn-se a ra an istorour Titus Livius en e Istor Roma. Aet e oa da Su Italia goude, da g-Krotonos, un drevadenn c'hresian. Eno e kelenne e skiant hag e breder da strolladoùigoù tud. Liammet e oa ar matematik hag ar vuhezegezh ken e prezegenne un doare-bevañ simpl ha kredennoù kevrinour diwar tremen an eneoù goude ar marv (ar metempsikoz).
Hervezañ e vez staget un niver da bep tra ha graet eo ar sonerezh diwar perzhioù an niveroù. Tad an niverouriezh eo.
Dizoloadennoù ar bitagoridi
N'eo ket sur e oa bet ijinet gant Pythagoras kement a zo bet lakaet war e gont. Kavet e voe diazez ar glevouriezh pa voe tennet frouezh eus e deorienn war uhelded ar sonioù.
Dastumet eo bet teoremoù Pythagoras gant ar matematikour Euklides tri c'hantved war-lerc'h ha n'ouzer ket ha diskoachet eo bet gantañ disoc'h an teorem war an tric'horn hirgarrezek. Implijet eo evit jediñ ar c'hostez hirañ, an hipotenuzenn, pa anavezer hirder an daou all.
Taolenn al lieskementadurioù, ar c'heitadoù aritmetik ha mentoniel, teorienn ar c'henfeurioù a zo bet lakaet war e gont ivez.
Brezhoneg ha Bonreizh
thumb|Difennet skopañ ha kaozeal brezhoneg. Ur skritell a zo bet lavaret ne oa ketbet anezhi biskoazh.
Ur yezh enepbonreizhel eo ar brezhoneg, evel an holl yezhoù estreget ar galleg war zouar ar Republik c'hall.
Istor
E 1958, diskaret ar Pevarvet Republik C'hall, e oa bet embannet Mammlezenn (pe Bonreizh) nevez ar Pempvet Republik C'hall. Kaoz ebet ne oa enni eus yezh. Un dra anat e oa moarvat ne oa yezh all ebet er vro.
E 1992 e voe daskemmet ar Vonreizh gant ul lezenn hag e-barzh ar mellad 2 e voe lakaet kement-mañ: « La langue de la République est le français » ( ar galleg eo yezh ar Republik). Un doare all a oa d'ar frazenn da gentañ (« le français est la langue de la République »), met kemmet e oa bet dre ma klemme Kebek ha Belgia abalamour ma n'eo ket e Bro-C'hall hepken e komzer galleg.
E gwirionez e ouied dija e oa ar rouedadoù jakobin o kemer diarbennoù evit chom hep plegañ d'an emglevioù etrebroadel a denn da yezhoù ar minorelezhioù, ha dreist-holl d'an en:European Charter for Regional or Minority Languages, pe Karta ar Yezhoù Bihan, bet degemeret gant Kuzul Europa e 1992 end-eeun.
Evel-just n'eo ket bet gwelet ar Vonreizh o servij da enebiñ ouzh ar saozneg, n'eus nemet gwelout anvioù ar stalioù pe titloù ar filmoù, met gwelet mat eo bet o servij enep d'ar brezhoneg ha d'ar yezhoù all.
Ar Vonreizh hiziv
Dre natur eta eo republikan ar yezh nemeti meneget er Vonreizh c'hall, ha dre natur eo eneprepublikan ar re all.
Kemm ar Vonreizh
Kemm mellad 2 ar Vonreizh a vez goulennet gant aozadurioù evel Kuzul Sevenadurel Breizh ha Diwan, hiraat ar mellad d'ober anv ennañ eus ar yezhoù "rannvroel" er Vonreizh.
C'hwitadenn 2008
Er Sened emañ ar senedour Jean-Luc Mélenchon oc'h ober brezel abaoe pell zo ouzh ar yezhoù, hag ouzh Diwan zoken. E 2006 en doa kenaozet ur c'hendiviz er Sened ma teuas e Françoise Morvan da gomz enep ar Garta. Efedus eo bet e stourm ha klevet eo bet e gilhog o kanañ war-lerc'h e drec'h.
Nac'het ez eus bet gant ar Sened gall kemm ar Vonreizh evit ober anv eus ar yezhoù rannvroel enni. Bet eo Mélenchon o kontañ ne oa ket a-enep ar yezhoù tamm ebet (evel ma veze kontet e 1992 ne oa ket savet ar mellad a-enep dezho ivez), met enep ma vefe stoket ouzh ar Vonreizh ha n'eo ket al lec'h dereat d'ober anv eus ar yezhoù estreget ar galleg. "Kenelourien", emezañ e vije difennerien ar yezhoù estreget ar galleg, ha republikaned vat moarvat difennerien ar brezhoneg.
Yezhoù Bae Geelvink
Ur skourr eus ar yezhoù papouek eo yezhoù Bae Geelvink komzet en Papoua ar C'hornaoueg.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
Ger-mell mann
Er yezhoniezh e vez implijet an termen ger-mell mann (saoz: zero article) evit komz eus degouezhioù yezhadurel ma ne vez ket implijet ar ger-mell.
Bez' e c'hell ur ger-mell mann bezañ strizh pe amstrizh evel ar gerioù-mell all:
Shanawdithit
Sellet a reer ouzh Shanawdithit (1801 – 6 Mezheven 1829), pe Nancy April, evel ezel diwezhañ ar bobl Beothuk e Douar-Nevez.
Ger-mell mann
Ger-mell mann strizh
Shanawdithit
Ganet e vije bet e 1801. Goude pakadeg Demasduwit pe Mary March, moereb Shanawdithit, e 1819, e tec'has kuit ar re vBeothuk a chome. Mervel a reas he zad e-pad amzer-nevez 1823 o kouezhañ dre ar skorn pa oa o klask achap ouzh chaseourien. Naon du dezho hag hep gwarez, Shanawdithit, he mamm hag he c'hoar a zivizas mont d'an trevadenner tostañ, un traper anvet William Cull, evit klask damant. Kaset e voe an teir maouez da St. John's e lec'h ma varvas ar vamm hag ar c'hoar gant an dorzhellegezh.
Damkaniezh ar strolloù
Damkaniezh ar strolloù zo un diskiblezh a 'r jedoniezh. Lodenn an aljebr hollek a studi ar strolloù hag ar frammoù aljebrek a zo anezhi. Diorren damkaniezh ar strolloù zo o tont eus damkaniezh an niveroù, eus damkaniezh an ataladoù aljebrek, hag eus ar mentoniezh.
Bual Azia
Bual Azia (Bubalus bubalis) a zo ur bronneg daskirier doñv.
Shanawdithit
Shanawdithit, adanvet Nancy, a oa kaset da Exploits Island ha labourat a reas evel matezh e ti John Peyton Jr. Kaset e oa en-dro da St. John's e Gwengolo 1828 gant William Cormack hag a lakaas war paper ur bern traoù a voe lavaret ganti diwar-benn he fobl. E emell Cormack e chomas betek he disparti eus Douar-Nevez e penn-kentañ 1829. Kemeret e oa war kont ar pennprokulor James Simms e lec'h e tremenas an nav mizvezh a chome gant he buhez.
Ger-mell mann
Kemmañ a c'hell ivez ster ur ger hervez ma vez implijet gantañ ar ger-mell strizh pe get, da skouer:
Shanawdithit
He yec'hed bresk a zalc'has da vont da fall. Gweladennet e voe kalz gant William Carson. Mervel a reas gant an dorzhellegezh e ospital St. John's e 1829.
Diskouezet e oa he c'hlopenn d'ar Royal College of Physicians e Londrez evit bezañ studiet. E 1938 e oa roet d'ar Royal College of Surgeons of England. War-lerc'h e oa distrujet e-pad Blitz an Eil Brezel Bed. Ar peurrest anezhi a voe douaret er vered gozh e su St. John's.
Divonted e voe er vered e 1903 gant sevel un hent-houarn. Ur momunant zo eno hag a lavar: "This monument marks the site of the Parish Church of St. Mary the Virgin during the period 1859 - 1963. Fishermen and sailors from many ports found a spiritual haven within its hallowed walls. Near this spot is the burying place of Nancy Shanawdithit, very probably the last of the Beothuks who died on June 6, 1829."
Anavezet mat eo Shanawdithit evit tud Douar-Nevez. Lesanvet e oa ur briñsez Terra Nova gant ur gazetenn lec'hel ar Newfoundlander e 1851. Lennerien The Telegram a zilennas anezhi e 1999 an henvroad heverkañ e-pad ar mil bloaz tremenet (57% ouzh ar mouezhioù).
Damkaniezh ar strolloù
Istor
Unan eus orinoù ar mennoz a stroll zo studi an ataladoù aljebrek gant Joseph-Louis Lagrange (1771). An termenadurezh a « stroll » a voe anatet evit ar wech gentañ gant Évariste Galois (1830) : tu zo da « strollañ » unandelvadurioù ar c'horfoù a zigenaozadur eus ur polinom disrannus. Ar mennoz a stroll a zo ivez e anien e studi ar mentoniezhoù nevez, Felix Klein (1872), ha damkaniezh an niveroù : Leonhard Euler, Carl Friedrich Gauss.
Arloadurioù
- War ar stern -
Steredenn-lostek
Kavet e vez ar steredennoù-lostek en egor pell (e koskoriad an Heol e vezont kavet en tu-hont da Bloudon), met a-wechoù e tostaont d'an Heol ha neuze e c'haller o gwelet da noz. Neuze o devez ul "lost" hir, abalamour ma vez teuzet ar skorn gant an Heol ha gwentet gant an avel heol.
Daouzek trevell Herakles
Daouzek trevell Herakles a zo un aridennad mojennoù eus Hellaz hag a ra dave da droioù-kaer an haroz Herakles goude ar binijenn roet dezhañ gant an doueez Hera. Dodekathlos a vez graet eus ar mojennoù-se e gregach.
An trevelloù a voe gourc'hemennet gant ar roue Eurystheüs. An daouzek trevell a voe meneget gant Peisandros en ur meurgan skrivet tro-dro 600 kent JK, aet da gollet abaoe.
Treiñ foll a reas Herakles ma lazhas e wreg hag e vugale. Hag eñ da-gaout Pythia, evit gouzout penaos kaout an daspren. Apollo a guzulias dezhañ mont da servij Eurystheüs, roue Mykenai, e-pad dek vloaz, hag er c'heid-amzer-se eo e sevenas e gurioù.
Istor an danevelloù
Kenstaget eo bet an daouzek danevell-se diwezhatoc'h, daoust ma'z eus re all c'hoazh diwar-benn an haroz-se. Lakaet e vez aozadur an daouzek trevell war gont ur varzhoneg, kollet abaoe, a zo bet skrivet gant Persandros, eus Enez Rodos, war-dro 600 kent JK.
Ar vojenn
Herakles, mab d'ur vaouez ha d'an doue Zeus, en devoa sachet warnañ, kasoni an doueez Hera, pried Zeus. Gwarizi e-leizh a oa enni abalamour ma n'he doa bet mann d'ober e-barzh ganedigezh an haroz. Ha hi, droug enni, da lakaat ennañ ur barrad follentez, ma lazhas e wreg Megara hag o mibien.
Pa zeuas e skiant en-dro dezhañ ez eas da welout ar Pythia, da c'houzout penaos reiñ an dic'haou eus e dorfed. Hag ar velegez da ober Herakles anezhañ (Alkides e oa e anv a-raok) da lavarout dezhañ labourat evit Eurystheüs, e enebour a-gozh, ha d'ober ar pezh a c'hourc'hemennje.
Da gentañ ne oa nemet dek trevell da gas da benn, met Eurystheüs a lavaras ne gonte ket lazhañ naer-zour Lerna peogwir e oa bet sikouret gant Iolaos. Goude-se, war-lerc'h tro marchosioù Augeias e lavaras heñvel, war-zigarez m'en devoa Herakles goulennet arc'hant digant ar roue.
An daouzek trevell
Setu int en urzh m'o c'haver gant Apollodoros (2.5.1-2.5.12):
En e drevelloù e veze ur c'hompagnun gant Herakles peurvuiañ (un eromenos) : hervez lod e oa Likymnios, hervez lod all e oa e niz Iolaos.