cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abati Itron Varia ar Releg
Istor
Savet e voe an abati e 1132. Met moarvat e oa bet ur manati keltiek eno, savet er ha distrujet gant ar Vikinged war-dro 920. En em ledañ a rae domanioù an abati war douaroù a oa e Leon, e Kerne hag e Treger. Savet e voe gant ar venec’h ur reizhiad dour efedus evit doura al liorzhoù tro-war-dro hag evit degas dour d’ar savadurioù. Ganto ivez e voe degaset kustum ar c’hevaez a dalveze da c’hounit an douaroù er c’hornad.
Clydau
Ouzhpenn Clydau he-unan ez eus kêriadennoù all er gumuniezh, evel Tegryn, Star ha Bwlchygroes.
Tasmant Kyiv
Tasmant Kyiv (ukraineg: Привид Києва, romanekadur: Pryvyd Kyieva, distaget [ˈprɪʋɪd ˈkɪjeʋɐ]) a oa lesanv ur sturier karr-nij brezel mojennel, MiG-29 Fulcrum en dije distrujet c'hwec'h karr-nij brezel rusian a-us da Gyiv e-kerzh an Argadenn war Kyiv d'ar 24 a viz C'hwevrer 2022. Meur a vammenn, evel Servij Surentez Ukraina, o doa embannet e oa bet an tasmant o tistrujañ betek 10 karr-nij enebour d'ar 27 a viz C'hwevrer. A-benn ar fin, mojenn Tasmant Kyiv zo un obererezh propaganda kement hag ur fulenn spi evit Ukrainiz.
Hartford (Connecticut)
Hartford eo kêr-benn stad Connecticut e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 124,775 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Hartford en ur mod ofisiel e 1784.
Tasmant Kyiv
D'an 30 a viz Ebrel 2022, pennoù nerzhioù aerlu Ukraina o doa embannet e oa “Tasmant Kyiv ur vojenn dreist-harozel, an dudenn o vezañ bet krouet gant tu Ukraina”. Displeget o devoa ivez ne oa ket un dudenn hiniennel nemetken met ur meskaj eus skeudenn an holl nijerien ukrainat kemmesket.
Clydau
E 2011 e oa 715 a dud o chom e kumuniezh Clydau ha 352 anezho a oa kembraegerien (50,4%).
Abati Itron Varia ar Releg
Istor
E 1375 e voe lakaet an arigrap war an abati gant soudarded saoz dug Lancaster. E 1551 e voe un tan-gwall ha devet e voe dielloù an abati. Adsavet e voe er. Met e dibenn ar e c’houzañvas adarre, diwar ar brezelioù relijion. Labourioù adsevel a voe c’hoazh er, hogen er c’hantved war-lerc’h ez eas an abati war ziskar tamm-ha-tamm dre ziouer a gempenn. E dibenn an ne chome nemet tri pe bevar manac’h eno ha serret e voe an abati e 1785. Da vare an Dispac'h gall e voe prenet gant ur marc’hadour a Vontroulez a lakaas kempenn an iliz evit he digeriñ en-dro. E 1914 e voe lakaet da « vonumant istorel ». Bremañ eo perc’hennet ar savadurioù gant departamant Penn-ar-Bed ha kempennet int bet evit reiñ bod d’ur greizenn sevenadurel a c’haller gweladenniñ ha ma c’haller gwelet diskouezadegoù.
Hiziv
Un iliz a c’hiz romanek, kemmet a-hed an istor, ar sakristiri, roudoù eus ar c’hloastr, eus sal ar chabistr, div lenn, ur feunteun, ha liorzhoù kelc’hiet gant fozioù don : sed aze ar pezh zo chomet war-lerc’h ar venec’h zo bet en Abati ar Releg e-pad c’hwec’h kantved.
Heuryou brezonec ha latin
An Heuryou brezonec ha latin composet quen e pros quen e guers, e faver ar bopl simp zo ul levr a relijion gant Charlez ar Brizh, embannet e 1712.
Gwaskell
Ar waskell eo ar ardivink evit gwaskañ produioù gounezel ha diouzh-se eztennañ chug frouez (avaloù ha sistr, oranjez, rezin, tomatez, etc.), hag eoul bouedel (diwar kolzac'h, olivez, tro-heol, bouedennoù frouez kor a bep seurt etc.). Un ardivink kozh-tre eo ma kaver e roudoù e amzerioù kentañ ar gounezerezh. Un ardivink dezhañ ar memes arc'hwelerezh eo ar waskerell  pe ar wask a zo bet ijinet er Grennamzer evit stardañ follennoù paper ouzh ur blakenn gant arouezioù pe skeudennoù huzet.
En Aviel
En Aviel zo ul levr brezhonek gant J. B. Oliereu, e yezh Gwened, embannet e 1913.
New Haven (Connecticut)
New Haven zo ur gêr lec'hiet e su stad Connecticut e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 129,779 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv New Haven en ur mod ofisiel e 1784.
Skolaj Anna Breizh
Skolaj Anna Breizh zo ur skolaj e kêr Roazhon, er straed Martenot, harp ouzh liorzh-veur an Tabor. Kant pazenn a vefe adalek ar straed betek an ti-skol.
Klasoù divyezhek (brezhonek) zo, adalek ar 6vet betek an 3e klas.
Pupienus
Pupienus, pe  Marcus Clodius Pupienus Maximus Augustus (war-dro 165/170 – 29 a viz Gouhere 238), anavezet ivez evel Pupienus Maximus, a voe impalaer roman e-pad tri miz e 238, bloavezh ar C'hwec'h Impalaer, war un dro gant Balbinus.
Ganet e oa war-dro 170 en un tiegezh kozh a batrikianed, hag eñ mab da Marcus Pupienus Maximus ha d'e bried Clodia Pulchra. Dimezet e oa da Sextia Cethegilla, merc'h da Titus Sextius Africanus, consularis vir, ha da Cornelia, merc'h-vihan da Titus Sextius Marcus Vibius Ovinius Secundus Lucius Volusius Torquatus Vestinus Lateranus, ha da Asinia Polla, merc'h-vihan da Marcus Gavius Squilla Gallicanus ha da Pompeia Agrippinilla. Tri bugel o doe : ur verc'h, Pupiena, hag a zimezas da Marcus Ulpius Eubiotus Leurus, ha daou vab : Titus Clodius Pupienus Pulcher Maximus ha Marcus Pupienus Africanus.
Melanerpes chrysauchen
Dont a ra e anv eus ar gerioù gresianek "χρυσός" (aour) hag "αυχένα" (kilpenn).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, e mervent Costa Rica ha kornôg-tost Panamá.
Hypsipetes
Hypsipetes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia ar Gevred hag en inizi 'zo e Meurvor Indez, c'hwec'h isspesad ha tregont (36) dezhe en holl.
Bridgeport
Bridgeport zo un anv-lec'h saoznek e Kanada ha SUA.
Roudouz
Ur roudouz, pe roudour, zo ul lec'h ma c'haller treuziñ ur stêr aes, o kerzhout, pe en ur c'harr. Ar pontoù o deus kemeret lec'h ar roudouroù.
Брод (Хасково облысы)
Bazhata
Bazhata a vez lavaret e brezhoneg eus reiñ taolioù gant ur vazh. Daou dra disheñvel e c'hall bezañ ar bazhata: pe ur c'hastiz, gant taolioù bazh, pe ur sport, ar bazhataerezh.
Kastiz
Gwechall e veze kastizet tud vras ha bugale gant taolioù, taolioù bazh pe taolioù skourjez. Tud an noblañs a veze ur vazh gante alies, ha ganti e vazhataent lakizien ha mitizhien. Kement-se a zo meneget e pezhioù Molière (Georges Dandin, Les Fourberies de Scapin). E skolioù Bro-Saoz e veze bazhataet bugale, hervez ar c'hrennlavar: Spare the rod spoils the child ( ma ne vazhataer ket ar bugel e vo kollet).
Bizhier-polis
Bizhier a vez gant poliserien en ur bern broioù ha bazhata an dud a reont gante, dreist-holl e-lerzh manifestadegoù.
Hartford
Hartford zo un anv-lec'h saoznek e Bro-Saoz hag e SUA.
Gerdarzh
Un anv saoznek kozh eo. N'eus ket emglev war orin ar ger "hart", marteze eus "herd", chatal; ha ford (evel e-barzh Bradford, Crawford, Oxford), a dalv kement ha roudour, kar d'ar ger norgeek fjord.
CMA CGM
Compagnie maritime d'affrètement - Compagnie générale maritime (CMA CGM) eo an trede paramantour brasañ er bed a-fed dezougen endalc'herioù ; an hini kentañ eo e Bro-C'hall. Dre gendeuziñ CMA ha CGM e 1996 e voe krouet ar gompagnunezh CMA-CGM.
E Marselha emañ sez pennañ an embregerezh.
Istor
E 1851 e voe savet an embregerezh Messageries maritimes (MM), a zo tad-kozh an embregerezh CMA CGM.
Flodad
Setu amañ flodad CMA-CGM e 2015.
Anabacerthia
Anabacerthia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Sarubobo
Sarubobo (japaneg : さるぼぼ) a zo un amuzetez japanat. Liammet eo dreist-holl gant kêr Takayama e prefeti Gifu.
Lerwa lerwa
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae. Ar spesad nemetañ er genad Lerwa an hini eo.
Sarubobo
Ur boupinell eo, ruz gant stumm un den met hep tresoù war e pe he dremm. A bep seurt ment e c'hall bezañ. En un doare hengounel e vez prientet ar sarubobo gant ar mammoù-kozh evit o bugale-vihan evel c'hoarielloù hag evit ar merc'hed evel doug-chañs evit eurediñ.
Payada
Ar payada (en Arc'hantina, Uruguay, kreisteiz Brazil ha darn eus Paraguay), pe  paya (en Chile) eo anv an arz ma weler un den, ar payador, o werzaouiñ hag o kanañ un istor, e dekgwerzennoù anvet decimas, war ar prim. Pa vez daou o kanañ e vez laret «contrapunto». Pep payador a rank respont da c'houlennoù ar payador all, hag ober goulennoù all outañ. Tennañ a reont d'an disputoù brezhonek a veze poent zo bet, pa oa c'hoazh brezhonegerien savet er yezh war ar maez, ha dreist-hol d'ar bertsolarismo en Euskadi.
Sarubobo
Sarubobo a dalvez "babig marmouz", bobo o vezañ un doare lec'hel da lavarout "babig" e Takayama.
Lerwa lerwa
Anvet e voe Perdix Lerwa (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Payada
Ar payadas a bad eurvezhioù, a-wechoù devezhioù. An doare sonerezh implijet eo ar cifra hag ar milonga.
Sarubobo
Hirie an deiz e vez gwerzhet sarubobo d'an douristed, evel arouez eus Takayama.
Lerwa lerwa
Annezva
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus an Himalaya da greiz Sina.
Taifa Murcia
Taifa Murcia a oa un taifa en al-Ándalus, e Ledenez Iberia e dibenn kalifiezh Córdoba adalek 1010. Aloubet e voe gant armeoù rouantelezh Kastilha war-dro dibenn ar Reconquista.
Istor
Er bloaz 713, daou vloaz goude an aloubadeg arab en Iberia, edo an emir Abd al-Azizo ren e gevred al ledenez. Ar c'hont vizigot Teodomiro, a oa gouarnour ar broviñs, a godianas, hag a viras emrenerezh dre baeañ un truaj. En emglev Teodomiro e oa 7 kêr : Orihuela, Alicante, Begastri, Mula, Lorca, Elche ha Villena. An douar emren-se eo a voe anvet Tudmir (arabekadur an anv Teodomiro), ma teuas da vout kora en emiriezh. Distabil e oa emiriezh Córdoba (entre 754 ha 929) ha bec'h a veze entre árabed ha vizigoded kristen, ma voe diskaret kêr Eio, ha kaset an dud anezhi, gant Abderramán II, emir al-Ándalus, eus Eio da Mursiya (kêr Murcia hiriv) en Ebrel 825.
E-pad ar galifiezh, entre 929 ha 1031, e kreskas hag e pinvidikaas Mursiya, ma teuas da gaout pouez e stad al-Ándalus.
Kentañ taifa (XIvet kantved): ar Banu Tahir, Ibn Ammar hag Ibn Rasiq
thumb|200px|An taifaoù e [[1037, ma weler kentañ Taifa Murcia]] Eus Orihuela e teue ar sklav, en- ofisiel, Jairán, a gemeras Murcia war-dro 1012-1013, hag Almería bloaz goude, ma kasas e lez, o lezel ur gouarnour en Murcia, anvet Zuhaír. Pa varvas Jairán, en 1028, e teuas Zuhaír da Almería, o lezel ivez gouarnourien en Murcia, ha dreist-holl an tiegezh Banū Tāhir, stag ouzh Taifa Almería.
Koulskoude, n'eo nemet en XIvet kantved e teuas Murcia da vezañ kêr-benn un taifa dizalc'h. Dindan Abu Abd al-Rahman Ibn Tahir e oa bet staget Murcia ouzh Taifa Valencia, ha kouezhet e oa an taifa etre daouarn Taifa Toledo. , ha neuze e teuas Murcia a-benn da vezañ dizalc'h da vat. Da get ez eas ar stad-se e 1078 pa zegouezhas arme roue taifa Sevilla, Al-Mutamid e Murcia.
Ur wech kemeret Taifa Murcia, setu ar vizir Al-Mutamid, Ibn Ammar, rener an droiad-vrezel ha gouarnour nevez Murcia da gemer an titl a roue, ha troc'hañ krenn e zarempredoù gant taifa Sevilla. Ne badas ket pell e ren avat, rak kregiñ a reas d'ober dispignoù bras ken e kollas harp ar bobl. Ibn Rašiq (jeneral dindan Al-Mutamid) a oa e penn enebourion Ibn Abmmar, ken e rankas ar roue kaezh tec'hel diouzh kêr da repuién da Taifa Toledo en 1080.
Payada
Istor
En Arc'hantina eo an 23 a viz Gouhere eo "Devezh ar Payador" e koun ar payada brudet etre Juan Nava ha Gabino Ezeiza en Paysandú en 1884. Ezeiza an hini a voe trec'h gant e Salute to Paysandú, enrolladenn nemeti eus mouezh Ezeiza.
Kentañ payador anavezet e oa Simón Méndez (lesanvetGuasquita), soudard a vrezelias en aloubadeg ar Saozon er Río de la Plata.
Mon âne
Komzoù gallek
1. Mon âne, mon âne A bien mal à la tête. Madame lui a fait faire Un bonnet pour sa fête
Un bonnet pour sa fête Et des souliers lilas, la, la, Et des souliers lilas.
2. Mon âne, mon âne A bien mal aux oreilles. Madame lui a fait faire Une paire de boucles d'oreilles,
3. Mon âne, mon âne A bien mal à ses yeux. Madame lui a fait faire Une paire de lunettes bleues,
Une paire de lunettes bleues Une paire de boucles d'oreilles, Un bonnet pour sa fête Et des souliers lilas, la, la, Et des souliers lilas.
4. Mon âne, mon âne A bien mal à ses dents. Madame lui a fait faire Un râtelier d'argent,
Un râtelier d'argent Une paire de lunettes bleues, Une paire de boucles d'oreilles, Un bonnet pour sa fête Et des souliers lilas, la, la, Et des souliers lilas.
5. Mon âne, mon âne A bien mal à l'estomac. Madame lui a fait faire Une tasse de chocolat,
Une tasse de chocolat Un râtelier d'argent, Une paire de lunettes bleues, Une paire de boucles d'oreilles, Un bonnet pour sa fête Et des souliers lilas, la, la, Et des souliers lilas.
Kontadennoù Grimm
Kontadennoù Grimm (Kinder- und Hausmärchen en alamaneg) zo bet embannet e div levrenn eus 1812 betek 1857.
Anvioù ar c'hontadennoù
Al lizherennoù "KHM" a zo amañ abalamour d'an anv Kinder- und Hausmärchen, anv orin an oberenn e div levrenn.
Mojennoù bugale
Kinder-legende a oa bet lakaet e dibenn an eil levrenn en embannadur 1819.
Lauf
Lauf zo ur ger alamanek hag a dalv kement ha red, redadenn, redadeg, hag un anv-lec'h en Alamagn.
Syntaxe du breton moderne
Syntaxe du breton moderne — 1710-1972 zo ul levr diwar-benn yezhadur ar brezhoneg gant René Le Gléau. Embannet e voe e 1973 gant Éditions La Baule er Baol-Skoubleg, a voulle ar gelaouenn Al Liamm ivez. Peurwerzhet e oa e dibenn ar bloavezhioù 1990, neuze e tivizas an oberour e adwelout hag e greskiñ ; adembannet e voe adalek 1999 dindan an anv Études syntaxiques bretonnes.
Istor
Dister a-walc'h e oa lodenn an ereadurezh el levrioù yezhadur e 1973. Ne veze kavet gwir zisplegadurioù nemet e Yezhadur Bras ar Brezhoneg, met ret e oa bezañ brezhoneger evit gallout e lenn. Grammaire bretonne Roparz Hemon (1941) a oa un tamm skort war an danvez.
Danvez al levr
Setu amañ taolenn al levr. Gallek eo Syntaxe du breton moderne ; doujet ez eus bet da ziviz an oberour.
Diwar-benn kemmadurioù
N'eus ket a gemmadurioù, hervezañ,
Pa vez kemmadurioù a-wechoù (er skouerioù roet gantañ) e lavar a-wechoù eo gwell tremen hep ober,
Cwm yr Eglwys
Aspadennoù eus un iliz kozh a weler er gêriadenn, iliz Sant Brynach. Soñjal a reer e oa bet savet an iliz orin war-dro ar gant ar sant iwerzhonat Brynach, eus familh rouaned Brycheiniog. Hervez ar vojenn e oa kustum ar sant da vont da venez Carn Ingli, er menezioù Preseli, da gomz gant an aeled. Adsavet e voe un iliz nevez er memes lec'h en. Ne chom nemet an tour hag ur voger eus an iliz-se, distrujet ma voe ar peurrest gant ar mor e-pad ur gorventenn vras, d'ar 25 a viz Here 1859.
Melanerpes cruentatus
Anvet e voe Picus cruentatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus reter Kolombia d'ar Gwianaoù‎‎, reter Bolivia, biz Brazil ha Mato Grosso.
Melanerpes herminieri
Melanerpes herminieri a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Herminieri (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849) : dougen a ra anv an apotiker ha naturour gall Félix Louis L'Herminier (1779-1833).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Gwadeloup ma vez graet "Tapé" pe "Toto bwa" anezhañ e kreoleg ar c'horn-bro.
Lleuwen Steffan
Lleuwen Steffan zo ur ganerez kembraek ganet e 1979, bet desket brezhoneg ganti en ur staj 6 miz, hag a c'haller klevet ha gwelet war leurennoù Breizh. Merc'h eo d'ar c'haner kembraek Steve Eaves.
Loreet eo bet gant ar Prizioù 2012 F3 Breizh er rummad Pladennoù kanet e brezhoneg. Anvet e oa ivez er rummad Brezhoneger ar bloaz. E 2013 eo bet trec'h e Liet International, "Eurovision" ar yezhoù bihan, gant ur gananouenn e brezhoneg, "Ar Gouloù Bev".
Bazh-eskob
Ur vazh-eskob zo ur vazh douget gant un eskob hag a zo arouez e garg.
Le Morte d'Arthur / 7vet istor
Sir Launcelot and Queen Gwenyvere, "Sir Lanselod hag ar Rouanez Gwenivar", eo seizhvet istor Le Morte Darthur ar skrivagner saoz Sir Thomas Malory (c. 1416 – 14 a viz Meurzh 1471), a skrivas pa oa bac'het e London adalek 1468 betek 1470.
Un henvoulladenn eus Le Morte Darthur a voe graet e 1485 gant William Caxton (c. 1422 – c. 1491) e London. Diwar un eilskrid eus oberenn Malory hag un dornskrid all e labouras Caxton. Kentoc'h eget moullañ an eizh istor evel e oant bet skrivet gant Malory e kavas gwelloc'h o rannañ en 21 levrenn ha 504 fennad, setu e ya seizhvet istor Malory d'ober al levrennoù XVIII ha XIX, 38 pennad en holl.
Dornskrid ha henvoulladur
Setu amañ penaos e voe rannet seizhvet istor Le Morte Darthur gant William Caxton, hag ar pezh a zo kontet ennañ.
Skeudennoù
Amañ ar skeudenn nemeti a voe graet gant Aubrey Beardsley (1872-1898) evit 7 istor Le Morte d'Arthur, embannet gant J. M. Dent & Co., London, 1893-1894.
Wang Wei
Wang Wei (699-759 pe 701-761), anavezet ivez evel Wang Youcheng, a oa ur barzh sinaat eus ar, hag ouzhpenn ur soner, livour, ha politikour, unan eus re vrudetañ e amzer. E livadurioù zo deuet betek ennomp dre hanterouriezh arzourien all hag a reas eillivadurioù anezho, met anavezet gwelloc'h eo e varzhonegoù a voe brudet e kornôgeuropa dre an dastumad saoznek Three Hundred Tang Poems.
Bazh-kerzhout
Ur vazh-kerzhout zo ur vazh implijet gant tud zo evel harp e-pad ur gerzhadenn. Gwechall ne veze nemet un doare bizhier, hag a servije da gerzhout ha d'en em zifenn kenkoulz all, ar penn-bazh. Hiziv e vez bizhier da gerzhout evel bizhier-ski.
Knout
Ar c'hnout (кнут en ruseg) zo ur skourjez a veze implijet en Impalaeriezh Rusia da skourjezañ an dorfedourien hag enebourien bolitikel ar gouarnamant. Arouez gwaskerezh ar stad hag an dsared e oa deuet da vezañ.
Feskennad
Ur feskennad, pe un tersad, a oa ur c'hastiz bihan a veze roet gwechall er gêr d'ar vugale na oant ket fur pe na sentent ket ouzh o zud. N'eo ket aet ar boaz da beurgoll e Breizh, met n'eo ket un dra ordinal degemeret ken evel betek dibenn an XXvet kantved, hag abaoe dibenn ar bloavezhioù 1960 ne vez roet er skolioù ken.
Roet e veze ar feskennad hep divragaouañ ar vugale peurvuiañ, hogen a-wechoù e vezet diskennet ar bragoù. Peurvuiañ e veze skoet gant an dorn hogen a-wechoù gant ur wialenn, ur gouriz, bleñchoù koad bezv, pe gant linad zoken.
Istor
Tersataet e voe Anne-Josèphe Théroigne de Méricourt (1762-1817) gant jakobinezed e-pad an Dispac'h gall, ma'z eas he spered e belbi.
Labour
E bankoù sinaat zo e veze tersataet an implijidi e 2016, ,.
Spital
Spital a c'hall bezañ :
Brezelioù fernandin
Ar brezelioù fernandin (Guerras fernandinas e spagnoleg) a voe brezelioù evit kurunenn Kastilha goude marv Pedro Iañ Kastilha, entre Fernando Iañ Portugal hag Enrique II Kastilha, ha goude gant mab Enrique, Juan Iañ Kastilha, war-lerc'h ma oa bet muntret Pedro Iañ Kastilha, lesanvet el Cruel (an den kriz) gant e hantervreur Enrique.
Criniger
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad bulbuled a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika ar C'hornaoueg hag ar C'hreiz, pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Dinas (Sir Benfro)
Dinas (Dinas Cross e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, en arvor sir Benfro.
Emañ war an hent a gas eus Abergwaun da Nyfer hag en am astenn a ra war ledenez Ynys Dinas, anavezet dre m'eo stank enni ar reuniged hag an evned-mor. Distrujet e voe iliz Dinas gant ar Vikinged gwechall. E kumuniezh Dinas emañ, ouzhpenn Dinas, kêriadennoù Pwllgwaelod ha Cwm yr Eglwys.
Naranjito
Naranjito a c'hall bezañ meur a dra :
Dinas (Sir Benfro)
E 2011 e oa 815 a dud o chom er gumuniezh ha 357 anezho a oa kembraegerien (44,3%).
Bernieria madagascariensis
Bernieria madagascariensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Bernieridae.
Anvet e voe Muscicapa madagascariensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804). Ar spesad nemetañ er genad Bernieria an hini eo hag ar genad skouer e-keñver ar c'herentiad Bernieridae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Madagaskar :
Front National
Meur a Front National zo en istor ar broioù gallek.
Melanerpes lewis
Melanerpes lewis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Lewis (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) : dougen a ra anv an ergerzher stadunanat Meriwether Lewis (1774-1809).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak koulz diwar nij hag o toullañ kef ar gwez war-bouez e bigos. Degouezhout a ra dezhañ kemer frouezh ha hugennoù ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad o neizhañ e koadegi kornôg Norzhamerika hag o c'hoañviñ e hanternoz Mec'hiko.
Treuz-kontre
Treuz-kontre pe cross country (anv orin saoznek) a vez lavaret eus "redek war ar maez" pe "redek a-dreuz maezioù", ur sport a vez graet o redek dre ar parkeier ha war an hentoù-karr ha gwenodennoù, ha n'eo ket en tachennoù sport na war ar straedoù terduet. Adalek an dibenn-hañv eo e vez aozet ar redadegoù-se war ar maez. Etre ul lev ha teir (4 ha 12 kilometr) a vez da redek gant ar sportourien, hervez oad an dud ha live ar genstrivadeg.
Ar redadeg
A-gevret ha stok ouzh ul linenn e krog ar rederien da redek.
Redadegoù
Redadegoù a bep seurt zo, darn zo berr, re all zo hir, ha redadegoù evit ar yaouankiz zo ivez.
Redadegoù yaouankizoù
Implijet e vez ar redadegoù krennarded er skolioù da zibab ar rederien wellañ d'o lakaat da redek war ar roudennoù goude.
Kampionadoù
Kampionadoù a vez: kampionad Europa ha kampionad ar bed, e-kichen hini Breizh ha re all.
James Stagg
Sir James Martin Stagg, bet ganet d'an 30 a viz Mezheven 1920 e Dail Chè (Meadhan Lodainn, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mezheven 1975, a oa koronal (Group Captain e saozneg) en aerlu breizhveuriat (Royal Air Force) etre 1943 ha 1945.
E-pad an Eil Brezel-bed e oa bet lakaet da bennkenurzhier an tri servij meteorologel — Met Office, Royal Navy hag United States Army Air Forces — a rae war-dro ar rakweladoù amzer evit an Oberiadenn Overlord.
Eñ an hini eo a gendrec'has ar jeneral stadunanat Eisenhower da zaleañ deiziad dilestradeg ar Gevredidi war draezhennoù Normandi eus ar 5 d'ar 6 a viz Mezheven 1944.
Noplaet e voe e 1954 gant ar rouanez Elesbed II.
Melanerpes portoricensis
Melanerpes portoricensis a zo ur evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus portoricensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1803) gant al loenoniour gall François Marie Daudin (1776-1803).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl — c'hwiled ha merien peurgetket — ha frouezh ivez.
Annez
Brosezat eo ar spesad en enez Puerto Rico (hag e Vieques ivez).
Llandyfái
Llandyfái (Lamphey e saozneg) zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz Sir Benfro. Emañ er reter da gêr Penfro.
Gwelet a reer er gêriadenn aspadennoù eus "Palez an Eskob", hag a veze implijet gant eskibien Tyddewi. Savet e voe ar braz eus ar savadur a weler bremañ gant Henry de Gower, eskob Tyddewi etre 1328 ha 1347.
E 2001 e oa 12,9% eus an dud a oa kembraegerien.
Kerzhout
Kerzhout zo un ober naturel ha boutin d'an holl loened garet ha troadet, fiñv ar c'horf pa lakaer an eil troad dirak egile, da vont war-raok, ha n'eo ket ken fonnus evel redek. Un ober ret eo d'an darn vrasañ eus an dud, d'al labourerien, d'ar chaseourien abaoe amzerioù koshañ ar ragistor. Un ober a blijadur eo ivez, hag ur sport eo deuet da vezañ.
Yec'hed
Erbedet eo an ober gant ar vedisined abaoe pell, evel en Tacuinum Sanitatis.
Kerzhout gant bizhier
Kerzhout gant bizhier zo ur c'hiz nevez, deuet eus an hanternoz. Kerzherien a vez gant bizhier houarnet.
Eglwyswen
Eglwyswen pe Eglwys Wen zo ur gêriadenn eus Kembre e hanternoz Sir Benfro. Emañ war harzoù ar menezioù Preseli, er su da Aberteifi hag er reter da Abergwaun. Emañ e-barzh kumuniezh Crymych.
Melanerpes pulcher
Melanerpes pulcher a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Eglwyswen
Gwechall e veze graet "Whitchurch-by-Cardigan" eus ar gêriadenn e saozneg, met bremañ e implijer peurliesañ an anv kembraek e saozneg.
William Hope Hodgson
William Hope Hodgson (1877 – 1918) oa ur skrivagner saoz.
Melanerpes pulcher
Dont a ra e anv eus ar ger latin "pulchĕr" a dalv kement ha "brav", "kaer".
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — Melanerpes chrysauchen pulcher— da vMelanerpes chrysauchen kent.
Die Bremer Stadtmusikanten
Die Bremer Stadtmusikanten ("Sonerion Bremen") zo ur gontadenn alamanek hag a gaver e kontadennoù Grimm dindan an niverenn 27. He c'havout a reer en dastumad adalek eil embannadur dastumad ar vreudeur Grimm e 1819. Meur a wech eo bet lakaet e brezhoneg.
L'Île-d'Olonne
L'Île-d'Olonne a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Cypseloides
Cypseloides a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1848 gant an evnoniour alaman August Vollrath Streubel.
Melanerpes pucherani
Melanerpes pucherani a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Cypseloides
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Melanerpes pucherani
Anvet e voe Zebrapicus Pucherani (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant an naturour gall Alfred Malherbe (1804-1865) : dougen a ra anv an ergerzher hag al loenoniour gall Jacques Pucheran (1817-1894).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl hag ivez diwar frouezh ha sun-bleuñv.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus kreisteiz Mec'hiko (stadoù Veracruz ha Chiapas) da gornôg Kolombia ha kornôg Ecuador.
The Avengers (film 2012)
The Avengers (Avengers Assemble e broioù zo) a zo ur film gourharozed stadunanat ma kavet gourharozed. Produet eo bet gant Marvel Studios ha skignet gant Walt Disney Pictures. Diazezet eo ar film war ar c'homics titlet Avengers hag a vez embannet gant Marvel Comics. C'hwec'hvet film Hollved sinema Marvel eo. Sevenet eo bet ar film gant Joss Whedon ha gantañ eo bet skrivet ar senario anezhañ ivez. Er film e c'hoari Robert Downey Jr., Chris Evans, Mark Ruffalo, Chris Hemsworth, Scarlett Johansson, Jeremy Renner, Tom Hiddleston ha Samuel L. Jackson.Er film e tiviz Nick Fury (hag eñ e penn S.H.I.E.L.D.) tuta Iron Man, Hulk, Thor ha Captain America, dezho da stourm ouzh Loki, hag eñ breur Thor, hag a fell dezhañ distrujañ an Douar.
Stagañ a reas tud Marvel Studios gant raktres The Avengers goude bezañ bet ur yalc'had gant Merrill Lynch e miz Ebrel 2005. Goude berzh ar film Iron Man e miz Mae 2008 e voe kemennet gant tud Marvel e teufe The Avengers er-maez e miz Gouere 2011. E Miz Meurzh 2009 e voe degemeret Scarlett Johansson e-touez aktorien ar film, ha neuze ar film a-benn 2012. E miz Ebrel 2010 e voe degemeret Whedon hag a adskrivas ar senario bet savet gant Zak Penn. E miz Ebrel 2011 e krogas produiñ ar film en Albuquerque, ha goude-se e Cleveland (miz Eost 2011) hag e New York City e miz Gwengolo 2011. Da vare ar post-produiñ e voe lakaet ar film e teir ment. D'an 11 a viz Ebrel 2012 e voe skignet evit ar wech kentañ, en El Capitan Theatre en Hollywood, California.
Llangwm (Conwy)
Llangwm zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e gevred Sir Conwy, e hanternoz Kembre.
E kombod Uwch Aled e oa Llangwm er Grennamzer. E-barzh Sir Ddinbych eo bet hag e Clwyd goude.
Ur wazh-dour a red dre ar gêriadenn, kent en em deurel er stêr Ceirw. Er c'hreisteiz ez eus torgennoù hag an hini uhelañ anezho eo ar Foel Goch (611 m).
Ur voudenn-gastell eus ar Grennamzer zo, anvet Tomen Maesmor.
Evel en daou lec'h all anvet Llangwm e Kembre eo gouestlet an iliz-parrez da sant Jerom. Met da gentañ e oa bet gouestlet da Sent Gwynog ha Noethan, mibien sant Gweltaz.
E 2011 e oa poblet gant 470 a dud, ha 284 anezho (61,5%) a oa kembraegerien.
Oskar (sinema)
Un Oskar zo ur priz roet bep bloaz gant Akademiezh Arzoù ha Skiantoù ar Fiñvskeudenniñ ‎e Beverly Hills (Kalifornia), SUA.
Melanerpes striatus
Melanerpes striatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picas [sic] striatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776).
Annez
Brosezat eo ar spesad e Hispaniola hag en Isla Beata.
Helen Shapiro
Helen Kate Shapiro (ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1946) a oa ur ganerez saoz hag aktourez. Er bloavezhioù 1960 e rae berzh ken e rae. E 1961 en em gavas e barr ar gwerzhioù pladennoù gant You Don't Know ha Walkin' Back to Happiness, pa ne oa nemet 14 vloaz. E 1963 e reas un droiad er vro gant The Beatles.
Oldenburg (disheñvelout)
Oldenburg zo un anv-lec'h alamanek, hag a dalv kement ha kastell kozh.
Études syntaxiques bretonnes
Études syntaxiques bretonnes zo un oberenn yezhadur gant René Le Gléau, e peder levrenn, embannet adalek miz Mae 1999.
Fran Miklošič
Fran Miklošič (anavezet en alamaneg evel Franz Xaver Ritter von Miklosich) (20 a viz Du 1813 – 7 a viz Meurzh 1891) a oa ur yezhoniour sloven.
Études syntaxiques bretonnes
En e rakskrid e tiskleir an oberour ez eo Études syntaxiques bretonnes eil embannadur e Syntaxe du breton moderne, embannet e 1973 ha peurwerzhet. Adwelet en deus e labour kent, a zo bet kresket dre bourchas daveoù, menegoù hag arroudoù hir a-benn sevel ul levr-skol a-live gant an trede klas. War-raok bepred !, e brezhoneg, eo frazenn diwezhañ ar rakskrid gallek.
Fran Miklošič
E vuhez
Ganet e voe Miklošič e Radomerščak e-kichen kêr Ljutomer, e Stiria Izel, hag a oa da neuze en Impalaeriezh Aostria.
Studioù war ar brederouriezh a reas e skol-veur Graz, ha dont a reas da vezañ kelenner prederouriezh enni. E 1838 ez eas da skol-veur Vienna, ma tapas un doktorelezh war ar gwir. Levezonet e voe gant ar yezhoniour Jernej Kopitar ha paouez a reas gant ar gwir, da ouestlañ e vuhez da studi ar yezhoù slavek.
Études syntaxiques bretonnes
Al levrennoù
Setu amañ taolennoù ar peder levrenn. Gallek eo Études syntaxiques bretonnes ; doujet ez eus bet da ziviz an oberour.
Fran Miklošič
E vuhez
E 1844 e tapas ur post e Levraoueg an Impalaeriezh, e Vienna. Er bloavezh-se ivez e embannas ur pennad diwar-benn labour ar yezhoniour alaman Franz Bopp hag a sachas evezh ar skolveuridi warnañ. Diwar neuze e embannas meur a oberenn ma tiskouezas e oa un den desket-bras war ar yezhoù slavek. Gant e labour e voe degaset kemmoù bras da studi ar yezhoù-se.
E 1849 e voe anvet Miklošič d'ar gador nevez-savet evit ar yezhoniezh slavek e skol-veur Vienna. Ezel e voe ivez eus Akademiezh Skiantoù Aostria, e rann ar yezhoniezh, ha kenskrivañ a rae gant "Akademiezh C'hall an Enskrivadurioù hag al Lizheroù Kaer". En e oberenn en deus pledet gant ar yezhoù slavek, hag ivez gant ar roumaneg, an aroumaneg, an albaneg, ar gresianeg, ar romeg (romani).
E vennozhioù politikel
Da vare Dispac'h 1848 e kemeras perzh Miklošič, a-zevri, en emsav broadel sloven. Bez' e voe kadoriad ur gevredigezh studierien sloven eus Graz ha Vienna, anvet Slovenija. Asambles gant tud all evel Matija Majar ha Lovro Toman, e savas ur programm politikel anvet "Slovenia Unanet", da c'houlenn ma vefe unanet an holl zouaroù ma komzed sloveneg en ur vro hepken, en Impalaeriezh Aostria, ha ma vefe roet d'an dud ar gwir da gomz sloveneg e pep lec'h. Goude c'hwitadenn an emsavadeg, e tistroas d'e obererezh skloveuriad. Met kensinañ a reas Emglev Lennegel Vienna, e 1850, a-gevret gant skrivagnerien serbek ha kroatek, Vuk Karadžić, Đuro Daničić, Ivan Mažuranić, Dimitrija Demeter, Stjepan Pejaković, Ivan Kukuljević ha Vinko Pacel, da glask unvaniñ yezhoù skrivet ha lennegezhioù ar Serbed, Kroated ha Slovened.
Gavriniz
thumb|280px|right|Gavriniz, gant he c'harn brudet, savet war-dro -3500 Gavriniz a zo un enezenn eus Mor Bihan Gwened, e Breizh, stag ouzh kumun an Arvor-Baden, e departamant ar Mor-Bihan.
Markiz Pontkalleg
D'an 28 a viz Kerzu 1719 e voe lakaet harz warnañ e presbital An Ignol e-lec'h m'en doa kavet repu. Barnet e voe e Naoned, kondaonet, ha dibennet d'ar 26 a viz Meurzh 1720.
E vuhez
Markiz Pontkalleg a oa un den yaouank eus an noblañs bihan. Etre Pondi hag an Oriant e oa e zouaroù, e-lec'h ma oa e gastell. Servijet en doa dek vloaz e-barzh an arme, distroet e oa da Vreizh goude-se evit adkavout e vuhez a zenjentil. Kemer a ra perzh en Istor gant afer irienn Pontkalleg.
Kenarroud politikel hag istorel
Marvet e oa Loeiz XIV e 1715 ha neuze e oa deuet mare ar rejañs gant Fulup II Orleañs. Ouzhpenn-se e oa brezel e Bro-C'hall a-enep Spagn abaoe pell amzer. Neuze gant ar cheñchamant renad politikel e oa bet kresket an tailhoù hag aet e oa skuizh ar bobl gant kement-se, noblañsoù bihan dreist-holl. Ar Markiz Pontkalleg, gant noblañsoù all, a oa savet a-enep d'ar Rejant ha d'e bolitikerezh.
Irienn ha marv
Kroget en deus an istor pa erruas Montesquiou e penn proviñs Roazhon ha pa greskas an tailhoù. Neuze eo bet divizet gant lod eus an noblañs en em aozañ eneptañ hag a-enep penn bras Bro-C'hall : ar Rejañ, sikouret int bet gant duk ar Maine, unan eus bastarded ar roue marv. Ar ravolt-se a zedenno Bro Spagn hag he roue Fulup V (mab bihan da Loeiz XIV) a oa dedennet ivez gant plas ar Rejañ hag a oa mignon gant duk ar Maine.
Sinañ a reas ar Markiz pontkalleg un destenn a enep kreskadurezh an tailhoù. Klasket n'eus sevel un arme gant labourerien douar diwar goulenn duk ar Maine evit mont e Roazhon enep Montesquiou. An irienn-se n'oa ket tizhet he fal, ha kondaonet d'ar marv oa bet e Naoned d'ar 26 a viz Meurzh 1720.
Gwerz
Sellet ouzh ar pennad : Marv Pontkalleg
Ur werz a zo bet savet war marv ar markiz, ha treuzkaset eo bet dre gomz a rummad da rummad. Evel-se ez eo chomet bev eñvor markiz Ponkalleg e Kreiz Breizh e-pad ouzhpenn daou c'hant hanter-kant vloaz. Meur a stumm anezhi a gaver. Unan anezho a zo bet dastumet gant Kervarker hag embannet eo bet e Barzaz Breiz. Deuet eo da vezañ unan eus ar gwerzioù anavezetañ e Breizh diwezhatoc'h evel-se.
Fiñvskeudennerezh
War istor ar markiz ez eo diazezet ar film Que la fête commence savet gant Bertrand Tavernier e 1975. Jean-Pierre Marielle a c'hoarias roll ar markiz ennañ.
Juan Hidalgo de Polanco
Juan Hidalgo de Polanco (1614-1685) a oa un telennour ha sonaozour spagnol, en doare barok, a savas ar c'hoarigan spagnol hag ar zarzuela.
Xiphidiopicus percussus
Xiphidiopicus percussus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae. Ar spesad nemetañ er genad Xiphidiopicus an hini eo.
Anvet e voe Picus percussus (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ :
Jean Ray
Jean-Raymond De Cremer (Gent, 1887–1964), anavezetoc'h dre e anvioù-pluenn Jean Ray ha John Flanders, a oa ur skrivagner belgiat divyezhek. Mignon e oa d'ar skrivagner Henri Vernes.
Oldenburg
Oldenburg zo ur gêr dizalc'h e Niedersachsen en Alamagn. Pa oa e dalc'h ar C'hallaoued, etre 1810 ha 1814 e oa bet anvet Le Vieux-Bourg e galleg.
Douaroniezh
Emañ e kember ar stêrioù Hunte ha Haaren, e gwalarn Alamagn, etre kêrioù Groningen, en Izelvroioù, ha Bremen er reter. E 2010 e oa 162 173 den o chom enni, ha gant se ez eo ar pevare brasañ kêr e Niedersachsen war-lerc'h kêrioù Hannover, Braunschweig hag Osnabrück.
John R. Goldsborough
Ar C'hommodore John Rodgers Goldsborough, ganet d'an 2 a viz Gouhere 1809 hag aet da Anaon d'an 22 a viz Even 1877, a oa un ofiser en United States Navy. Goldsborough a oa bet degemeret er morlu e 1824 ha kaset da stourm a-enep ar vorlaeron er Mor Kreizdouar. Ur wech, pa oa e penn ur vag gant 18 martolod, en devoa taget ha prizoniet ur vag morlaeron c'hresian gant 58 den en e vourzh.
Astérix
Astérix, pe Asteriks en e zoare skrivañ brezhonek, eo haroz pennañ ar rummad bannoù-treset Asterix ar Galian, skrivet gant René Goscinny ha skeudennaouet gant Albert Uderzo, e 1959, ha betek 1977, ha skrivet ha skeudennaouet gant Uderzo hepken goude 1977 da heul marv Goscinny.
John R. Goldsborough
Anvet e voe da letanant e 1837 ha kemer a reas perzh el labour da sevel kartennoù eus arvor reter Stadoù-Unanet Amerika hag e 1847 e tegasas ar sistem unvan evit an holl boueoù ha merkoù mor. Implijet e vez c'hoazh an doare-se d'ober hiziv-an-deiz en SUA.
Astérix
Lañset e voe avanturioù kentañ Asterix ar Galian er gelaouenn Pilote e fin ar bloavezhioù 1950. A bep seurt troioù-kaer a vez bevet gantañ ha gant e vignon Obeliks.
John R. Goldsborough
Goldsborough en doa tizhet ar renk a Gommodore e deroù ar Brezel diabarzh stadunanat e miz Ebrel 1861, e penn ur vag-dre-dan e oa, an USS Union. Er bloavezh-se, an Union a harzas meur a vag kengevreet ha distrujet e voe ar privateer York. Lakaet e voe da gabiten e 1862. E-pad ar peurrest eus ar brezel e teuas a-benn, e postoù disheñvel, da herzel muioc'h c'hoazh a vigi kengevreet.
Goude ar brezel diabarzh e oa bet o veajiñ dre ar Meurvor Atlantel, ar Meurvor Indian ha Mor Sina. E 1868 e voe lakaet e penn ar skouadrenn aziatek e-pad un nebeudig amzer. Mont a reas war e leve e 1870.
Jacob ha Wilhelm Grimm
Ar vreudeur Grimm, pe Jacob ha Wilhelm Grimm, a zo daou vreur brudet e lennegezh Alamagn hag en hini ar bed abalamour d'ar c'hontadennoù o deus dastumet hag embannet. Daou yezhour e oa Jacob Grimm (4 a viz Genver 1785 - 20 a viz Gwengolo 1863) ha Wilhelm Grimm (24 a viz C'hwevrer 1786 - 16 a viz Kerzu 1859).
O bugaleaj
Eus Saks e oa an tiegezh, protestanted an dud-kozh. Nav bugel o doe Philip ha Dorothea Grimm ha c'hwec'h anezho a chomas bev : Jacob, Wilhelm, Carl, Ferdinand, Ludwig ha Charlotte. Ganet e voent en un ti e kêr Hanau e-kichen Frankfurt am Main, e rannvro Hessen.
Pa oant studierien e oant enebet ouzh sujidigezh o bro a oa bet lakaet dindan gazel-gê gant an impalaer gall Napoleon hag e armeoù. Levezonet e oant gant skrivagnerien ar romantelezh alaman. Ar re-se a oa yaouankizoù troet da zisteurel al levezon c'hall ha da glask gwrizioù o sevenadur alaman el lennegezh-pobl. Studiet e veze gante ar skridoù kozh en o yezh. E-touez an dud-se e oa daou varzh, Clemens Brentano hag Achim von Arnim a zastumas kanaouennoù-pobl etre 1806 ha 1808 hag a embannas anezhe en un oberenn anvet "Des Knaben Wunderhorn" (Korn Hud ar Bugel). Evelte e reas Kervarker, pa zastumas kanoù Barzaz Breiz, embannet e 1839, ha Fañch an Uhel gant Gwerziou Breiz Izel 1868 ha Soniou Breiz Izel e 1890.
Kenlabourat a reas ar vreudeur Grimm gant an dastumerien kanaouennoù, ha dont a reas c'hoant dezhe da vont da zastum kontadennoù-pobl o bro. Evel-se eo, hag abalamour dezhe, ec'h anavezomp Gwennerc'h, Luduennig, ha meur a gontadenn all.
War roudoù ar vreudeur Grimm ivez ez eas Fañch an Uhel pa zastumas kontadennoù-pobl Breizh. E broioù all e oa tud all c'hoazh oc'h ober labour heñvel, evel Afanassiev e Rusia
Hep labour ar vreudeur Grimm eta e vije bet kollet teñzorioù : re Alamagn evel-just, hogen re Breizh ha meur a vro all c'hoazh ivez, ha paouroc'h e vije bet hon sevenadur.
Dastum mojennoù
En 1811 ec'h embannas Wilhelm Grimm e levr kentañ, troidigezhioù diwar mojennoù danek, Altdänische Heldenlieder. En 1812 e voe kentañ levr an daou vreur diwar-benn an Hildebrandslied hag ar Wessobruner Gebet. hag e dibenn ar bloaz e teuas a zindan ar wask al levr '' Kinder- und Hausmärchen 900 skouerenn anezhañ.
E brezhoneg
Meur a wech ez eus bet troet pe adkontet kontadennoù dastumet gant ar vreudeur Grimm.
Magasin spirituel er beurerion
Magasin spirituel er beurerion, pe Magasin Spirituel Er Beurerion, en Artisantet, Er Serviterion, Hac en Dud Diar Er Mæzeu, zo ul levr brezhonek a relijion savet gant Jean Marion, eus Aradon, hag embannet en 1790. Un droidigezh, laosk a-walc'h, pe gentoc'h un dreuzskrivadenn, eo eus ul levr gallek, ar  Magasin des pauvres, artisans, domestiques et gens de campagne, gant ar skrivagnerez c'hall Jeanne-Marie Leprince de Beaumont, a oa bet embannet e 1768. Er skrid brezhonek eo lakaet da c'hoarvezout e Breizh an XVIIIvet kantved.
Ar Roue Glesker
Ar Roue Glesker, pe Ar roue Glesker pe Herri houarn (Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich en alamaneg), eo ar gontadenn gentañ a gaver e dastumad ar vreudeur Grimm.
An istor
Ur briñsez re voumounet a deu da vout kamaradez d'ur glesker hag a dro e priñs yaouank koant.
E doareoù nevesañ ar gontadenn e rank ar briñsez pokat d'ar glesker evit ma troio e priñs, met e doare Grimm eo pa sko al loen gant heug ouzh ur voger eo e tro en priñs. E doareoù all, ha koshoc'h, e oa trawalc'h d'ar glesker tremen an noz war blueg ar briñsez.
Doare
Hervez doare-renkañ Aarne-Thompson eo ur gontadenn eus an doare 440. En doare-se ec'h anavezer ivez The Tale of the Queen Who Sought a Drink From a Certain Well eus Bro-Skos, ha The Well of the World's End eus Bro-Saoz.
Krizder
Taol feuls ar briñsez pa sko ar glesker ouzh ar voger zo un darvoud boutin a-walc'h da derriñ gwallblanedenn ar paourkaezh priñs. E danevelloù all e kinniger troc'hañ penn al loen.
Ty Elise
Ty Elise zo un ostaleri lec'hiet e Plouie, brudet-bras e-metoù ar re a blij Breizh hag ar brezhoneg dezho. Dalc'het eo an ostaleri gant ur C'hembread anvet Byn Walters zo bet ouzhpenn tregont vloaz e Breizh bremañ. D'an 19 a viz C'hwevrer 2010 eo bet distrujet razh gant an tan. Addigoret eo bet d'ar c'hentañ a viz Meurzh 2013.
Nanoteknologiezh
An nanoskiantoù ha nanoteknologiezhoù (eus an henc'hresianeg νάνος, « korr »), pe NST, a c'hall bezañ termenet evel hollad ar studiadennoù hag an doareoù da sevel ha da vaneañ frammoù (fizikel, kimiek pe biologek), stignadurioù ha reizhadoù danvezel e skeul an nanometr (nm), da lâret eo e renk braster an hed etre div atomenn.
Meur a viliard a zollaroù a vez postet evit an enklask hag evit diorren an nanoteknologiezhioù. Europa he deus roet 1,3 miliard euro e-pad ar prantad 2002-2006 ha 3,5 miliards euro e-doug ar prantad 2007-2013. E deroù ar bloavezhioù 2000, lod a ziougane e c'hallfe tizhout ar marc'had bloaziek er bed war-dro 1000 miliard a zollaroù amerikan adalek 2015 (hervez National Science Foundation e 2001), ha betek 3000 miliard a zollaroù (hervez Lux Research Inc e 2008).
Men of the Deep Waters
Men of the Deep Waters zo un dastumad danevelloù ha barzhonegoù gant William Hope Hodgson, embannet e 1914 gant Eveleigh Nash.
Kouevr
Ar c'houevr zo un elfenn gimiek hag ur metal. Cu eo e arouez ha 29 e niver atomek.
Dugelezh-veur Oldenburg
Dugelezh-veur Oldenburg (en alamaneg : Großherzogtum Oldenburg) zo ur stad alaman dizalc'h hag a badas eus 1829 betek 1918.
Ezel e oa da Gengevread Alamagn (1829-1866), goude-se da Kengevread Norzh Alamagn (1867-1871) ha goude d'an Impalaeriezh alaman (1871-1918).
Istor
Un dugelezh e oa a-raok bezañ anvet da zugelezh-veur.
Llandysilio (Sir Benfro)
Llandysilio, pe Llandysilio-yn-Nyfed pe Llandysilio-yn-y-Nefyd (Llandissilio e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre e reter Sir Benfro. Emañ war an hent etre Arberth ha Crymych, nepell diouzh harzoù Sir Gaerfyrddin.
Lucien Rault
Lucien Rault a oa un atleter breizhat ar redadegoù hir e ziskiblezh dezhañ, bet ganet d'an 30 a viz Meurzh 1936 e Plougonwaz. Rannet e voe e vicher a-bezh etre ar c'henstrivadegoù dalc'het war roudennoù atleterezh an hañv-pad hag ar re redet e-maez ar stadoù (redek a-dreuz maezioù) er goañv.
Llandysilio (Sir Benfro)
Gouestlet eo an iliz da sant Tysilio, ur sant kembreat eus ar. E-barzh an iliz ez eus mein eus ar ha warno enskrivadurioù kozh.
Michel Rocard
Michel Rocard (Courbevoie, 23 a viz Eost 1930-2 a viz Gouere 2016) a oa ur politiker gall, eus ar Strollad Sokialour (PS). Kentañ Ministr Bro-C'hall e oa bet etre 1988 ha 1991.
Lucien Rault
Sed amañ dindan e ditloù evit ar pezh a sell ouzh ar redek a-dreuz maezioù :
Michel Rocard
D'ar 24 a viz Here 2005 e oa bet o kaozeal gant kannadour Stadoù Unanet Amerika, Craig R. Stapleton, ha danevell o emgav a voe embannet gant WikiLeaks Lavaret en doa Rocard d'ar c'hannadour e oa bet savet ar Stad C'hall war dismantroù pemp sevenadur : ar sevenadur breizhek, an hini okitan, an hini elzasat, an hini korsat hag an hini flamank. .
Gabriel Celaya
Gabriel Celaya, anv klok : Rafael Gabriel Juan Múgica Celaya Leceta, (Hernani 18 a viz Meurzh 1911 - Madrid 18 a viz Ebrel 1999) a oa ur skrivagner euskarat spagnolek, brudet abalamour d'e varzhoniezh.
Llandysilio (Sir Benfro)
Douaret eo bet ar barzh kembraek Waldo Williams e Llandysilio.
Lucien Rault
Tapet e voe gantañ un nebeud titloù er redadegoù war roudenn ivez :
E vicher etrebroadel ne oa ket bet nebeutoc'h pinvidik dre ma oa bet dibabet 12 gwech e skipailh redek a-dreuz maezioù Bro-C'hall ha 27 gwech e skipailh atleterezh Bro-C'hall, oc'h ober dezhañ kemer perzh e Kampionadoù Europa 1971 (e Helsinki (Finland)) ha C'hoarioù olimpek hañv 1976 (e Montreal (Kebek)).
Meur a rekord a oa bet dalc'het gant Lucien Rault, en o zouez :
Pirelli
Pirelli & C. SpA a zo ur saver bandennoù-rod italian. Ar 5 saver eo e-barzh ar bed. Kemer a ra perzh e redadegoù kirri o sevel bandennoù-rod e Formulenn 1, e GP2.
Marcantonio Torelli
Marcantonio Torelli (Guastalla, ... – Eost 1462) a oa kont Montechiarugolo.
Mab e oa da Cristoforo Iañ Torelli ha Taddea Pio. E dad a oa kont Guastalla ha Montechiarugolo.
Mervel a reas p'edo o tistreiñ eus ar brezel e Naplez : e miz Eost 1462 e c'hoantaas kouronkañ en ul lenn en Abruzzo, ken tomm e oa an amzer. Ne soñjas ket tennañ e harnez-brezel ha beuzet e voe. Dre ma oa dizimez ha divugel ez eas e vadoù gant e vreur Marsilio Torelli.
Ithaginis
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Ithaginis cruentus, daouzek isspesad (Ithaginis cruentus affinis, I. c. beicki, berezowskii, clarkei, cruentus, geoffroyi, kuseri, marionae, michaelis, rocki, sinensis ha tibetanus) dezhañ.
St Ives
St Ives zo anv saoznek meur a lec'h.
Llanfyrnach
Llanfyrnach zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez eus Kembre, e hanternoz sir Benfro. Emañ er reter d'ar menezioù Preseli, er c'hreisteiz da Aberteifi.
Anvet e voe ar barrez diwar sant Brynach, ur sant deuet eus Iwerzhon.
Ganet e voe ar barzh kembraek Thomas Evan Nicholas ("Niclas y Glais") e Llanfyrnach e 1878.
Joan Miró
Joan Miró  pe Joan Miró i Ferrà a zo ul livour, kizeller, priour hag engraver katalanat bet ganet e Barcelona d'an 20 a viz Ebrel 1893 hag aet da Anaon e Palma e Mallorca d'ar 25 a viz Kerzu 1983. Unan eus pouezusañ ezel an emsav dreistrealour eo bet.
En e oberennoù e weler e oa dedennet gant isemouez, ar "spered bugelel" hag e vro. Er penn kentañ e voe levezonet gant ar gubouriezh, ar faovouriezh hag an ekspresionouriezh. Goude e livas en un doare plaenoc'h gant un tu eeunek. An daolenn anvet La masia bet livet etre 1920 ha 1922 a zo e-touez ar re anavezetañ eus ar mare-se.
Pa 'z eas da Bariz e teuas e oberennoù da vezañ muioc'h hunvreel. Klotañ a rae gant pennaennoù an emsav dreistrealour. Emezelañ a reas ennañ. E meur a skrid er bloavezhioù 1930 e tiskouez Miró e c'hoant da zilezel an doareoù kent da livañ. Ne felle dezhañ sentiñ ouzh lezenn ebet nag ouzh re an genedelezh nag ouzh re an dreistrealouriezh.