cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Τζ (lizherenn)
Τζ, τζ a zo un divc'hrafenn savet war an div lizherenn c'hresianek Τ, τ (tau) ha Ζ, ζ (zeta) implijet gant ar gresianeg a-vremañ evit skrivañ ar son [dʒ] pe [dz] e penn-kentañ ur ger, da skouer τζάζ («jazz»).
Ghj (lizherenn)
Un deirgrafenn eo Ghj, ghj implijet gant ar c'horseg evit skrivañ ar son kensonennel [gj] pe [ɟ]. A-wechoù e vez implijet ghi en he lec'h ivez.
Mao Zedong
Mao Zedong (sinaeg: 毛泽东, pinyin: Máo Zédōng; Wade-Giles: Mao Tse-tung) a zo bet ganet d'an 26 a viz Kerzu 1893 hag aet da anaon d'an 9 a viz Gwengolo 1976 a oa ur rener eus an arme ruz hag eus Strollad Komunour Sina a gasas ar strollad-se d'an trec'h war ar C'huomintang e diwezh ar brezel diabarzh. Goude se e oa bet e penn Republik Pobl Sina adalek he savidigezh e 1949 betek e varv e 1976.
Sellet e vez outañ evel unan eus an dud pennañ en istor ar bed a vremañ hag unan eus ar c'hant den o deus bet al levezon vrasañ en ugentved kantved hervez an Time Magazine.
Daoust ma touger kalz bri dezhañ e Sina en un doare ofisiel eo bet gwanaet e levezon gant adreizhadennoù politikel hag ekonomikel Deng Xiaoping ha re renerien all abaoe e varv,. Anavezet eo Mao ivez evel ur barzh hag ur c'haligrafour
Yaouankiz e Sina
Mao a oa mab henañ un tiegezh en e aes eus Shaoshan e departament Xiangtan, e-barzh proviñs Hunan. Deuet e oa e hendadoù eus proviñs ar Jiangxi dindan an dierniezh Ming hag e oant deut da labourat e-giz kouerien. Ar xiang a oa e yezh orin ha neket ar mandarineg, ur rannyezh a oa gouest Sinaiz all da gompren evit al lodenn vrasañ met a chomo ur perzh heverk eus e brezegennoù, hag eus e varregezh dister war ar yezhoù ivez : morse ne vestronias ar putonghua, yezh standard Sina lakaet e plas gant e renad dezhañ e-unan. Wen Chi-mei, e vamm, a oa ur voudaadez devot. Abalamour da aez bihan e diegezh, e c'hallas e dad kas anezhañ d'ar skol ha diwezhatoc'h da Changsha da studiañ.
E 1908 e oa dimezet gant e dad da unan eus e nizezed, Luo, pevar bloaz koshoc'h evitañ. E 1936 e touas Mao da Edgar Snow ne'n doa ket bevet ganti biskoazh. Mervel a reas ar vaouez-se e 1910. Abalamour d'an eured-se e teuas Mao da vezañ un enebour-touet d'an euredoù aozet.
E-doug Dispac'h 1911, Mao a lakaas e anv evel soudard en ur rejimant lec'hel eus Hunan a stourmas diouzh tu an Dispac'herien. Ur wezh diskaret an dierniezh Qing da vat e tilezas Mao an arme hag e tistroas d'ar skol
Ur wezh tapet gantañ e skrid-testeni e kentañ skol normal proviñs Hunan e 1918, Mao a veajas gant ar c'helenner Yang Changji, e gelenner er skol-veur hag danvez e dad-kaer, da Beijing e-pad Emsav ar 4 a viz Mae e 1919.
Mao a nac'has ur c'hinnig da vont da studiañ e Bro-C'hall er c'hontrol eus lod eus dispac'herien vrudet all evel Zhou Enlai. Lod o deus lakat a été avancée que les faibles capacités linguistiques de Mao l'avaient découragé : la langue chinoise étant déjà un obstacle (le dialecte du Hunan étant sa référence principale). Hervez lod e krede mort ne c'halled studiañ ha diskoulmañ kudennoù Sina nemet e Sina. Er c'hontrol eus tud an amzer e studias ar gouerien a oa ar muiañ niver e poblañs Sina.
D'an 13 a viz Gouere 1921, Mao, 27 vloaz e oa d'ar c'houlz-se, a gemeras perzh e kentañ Kendalc'h broadel Strollad Komunour Sina (SKS) e Shanghai. D'ar c'houlz-se ne gemeras ket perzh er breutadegoù evit doare. Daou vloaz diwezhatoc'h e oa dilennet evel unan eus ar pemp komiser a oa e bodad kreiz ar strollad, da vare an trede kendalc'h. E Shangai emañ o chom e-pad ur frapad.
Diwezhatoc'h er bloaz-se (1923), Mao a zistroas d'an Hunan war urzh bodad kreiz SKS ha bodad kreiz ar C'huomintang da aozañ skourr ar C'huomintang e Hunan. E 1924 e oa dileuriet da gentañ kendalc'h broadel ar C'huomintang, ma oa dilennet evel erlerc'hier er Poellgor kreiz. E 1924 e teuas da vezañ an sterniad eus skourr ar C'huomintang e Shanghai, ha sekretour Rann an aozerezh.
Mennozhioù politikel
Mao a oa intereset-bras gant ar reizhiad politikel. E zaou skrid brudetañ, skrivet e 1937 o-daou, Diwar ar eneberezh ha Diwar ar Pleustr, a bled gant strategiezhoù pleustrek ul luskad dispac'hour hag a laka ar pouez war talvoudegezh vras an anaoudegezh diazez ha pleustrek, gounezet dre skiant-prenañ. An daou skrid a ziskouez gwrizioù guerrilla ar Vaoouriezh en ezhomm da gaout harp war ar maezioù a-enep an arme japanat a zalc'he ar vro ha lakaat a reont ar pouez war an ezhomm da c'hounit 'kalonoù ha speredoù' dre an 'deskadurezh'. Al levrioù-se, a yeas d'ober ul lodenn eus al Levrig ruz diwezhatoc'h, a c'halv da ziwall diouzh emzalc'h an den zo mouchet e zaoulagad hag a glask pakañ fuluped, hag ouzh jini "kannad an impalaer" a ziskenn diwar e garr da 'ziskleriañ e soñj'.
En tu all d'e zeskadurezh vihan, Mao a dremenas c'hwec'h miz o studiañ e-unan. Dizoleiñ a reas ar gomunouriezh da gentañ pa oa o labourat e skol-veur Beijing, hag e 1921 e kemeras perzh e savidigezh Strollad komunour Sina (pe SKS).
Brezel ha dispac'h
Er menezioù Jinggang, Mao a gendrec'has daou rener lec'hel emsaverien da zont dondan e renerezh. Eno, Mao a unanas e arme hag hini Zhu De, da grouiñ Arme ruz labourerien pa peizanted Sina, an Arme Ruz.
Adalek 1931 da 1934, Mao a ziazezas Republik sovietek Shina hag a oa dilennet prezidant ar republik vihan-se e takadoù meneziek ar Jiangxi. Eno, Mao a euuredas gant He Zizhen. Harzet e oa bet e wreg kent, Yang Kaihui, ha lakaet d'ar marv e 1930, just tri bloaz goude o dilec'h.
Boston
Boston eo kêr-benn ha kêr vrasañ Commonwealth Massachusetts, e Stadoù-Unanet Amerika. Kreizenn ekonomikel ha sevenadurel Bro-Saoz Nevez eo ivez. Bez' e oa 617 594 a annezidi o chom enni e 2010, ha 692 600 e 2019. Gant Cambridge ha Quincy ez a d'ober ur veurgêr, 4 588 680 a dud enni, an dekvet tudetañ tolpad er Stadoù-Unanet. Brudet eo kêr evit he skolioù-meur, an imbourc'h skiantel hag he buhez sevenadurel.
Diazezet eo bet d'an 17 Gwengolo, 1630 gant ar Buritaned eus kêr vBoston e Bro-Saoz. Unan eus kêrioù koshañ ar Stadoù-Unanet eo.
Darempredoù etrebroadel
Unnek kêr zo gevellet gant Boston :
Kevelet eo Boston gant pevar c'hêr ha rannvro ouzhpenn :
Chj (lizherenn)
Un deirgrafenn eo Chj, chj implijet gant ar c'horseg evit skrivañ ar son kensonennel [ky] pe [c]. A-wechoù e vez implijet chi en he lec'h ivez.
Pamplona
Pamplona zo un anv-lec'h spagnolek, ha hini meur a gêr er bed.
Dikdik
An dikdiked a zo antilopenned bihan eus ar genad Madoqua hag a vev e reter Afrika, en Angola hag e Namibia.
4 spesad dikdiked a zo:
Ọ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ọ, ọ, da lâret eo un o gant ur pik dindanañ, implijet gant ar yorubaeg evit skrivañ ar son vogalennek [ɔ].
Ọ
Iañ kantved
|  |
../.. | | |  kantved | | | ../..
Bloavezhioù 0 | Bloavezhioù 10 | Bloavezhioù 20 | Bloavezhioù 30 | Bloavezhioù 40
Bloavezhioù 50 | Bloavezhioù 60 | Bloavezhioù 70 | Bloavezhioù 80 | Bloavezhioù 90
Końskowola
Końskowola a zo ur gêriadenn eus gevred Polonia gant tro 2207 annezad enni (e 2015). Etre Puławy ha Kurów emañ, war ribl ar stêr Kurówka.
Iañ kantved
Kregiñ a ra ar c’hantved  d'ar 1añ Genver 1 hag e echu d'an 31 Kerzu 100.
Barzhoniezh
Ar varzhoniezh zo un dachenn lennegel kozh-kenañ, dezhi meur a stumm, hag a c'heller kavout savet gant tammoù skridoù berr anvet gwerzennoù pe savet e komz-plaen. Pouezañ a ra d'an dud a sav barzhonegoù, anvet barzhed ha barzhezed, ober war-dro ar stumm da gentañ ha degas un endalc'h just goude.
Istor
En Henamzer ar C'hresianed e veze gwelet pep a eztaoladur evel ur rann eus ar varzhoniezh, pa veze pleustret aketus-tre war ar stumm hag al lusk en helavaroniezh koulz hag ar c'han hag ar c'hoariva. Skiantourien ar mare, ar Brederourien a ree anezho, o deus klasket termeniñ petra oa barzhoniezh ha petra ne oa ket. Aristoteles, en e levr titlet Barzhoniezh a gav ez eus tri seurt barzhoniezhoù : ar varzhoniezh veurganel (pe veurzanevell), ar varzhoniezh farsus (pe farserezh) hag ar varzhoniezh dramael (pe ar c'hoariva dramael).
Pelloc'h e chomo tri rann : ar meurzanevell, ar varzhoniezh lourennek hag ar varzhoniezh c'hoarivael, enni an drajedienn koulz hag ar fentc'hoari). Dont a raio ar gwerzennoù da vezañ merk ar varzhoniezh, pa veze gwelet ar c'homz-plaen evel un eztaoladur boutinoc'h. Ar relijion hag ar mojennoù liammet dezhi, hag en un doare reksoc'h, ar vitologiezh a zo bet abegoù ar varzhoniezh en amzerioù kozh ha en amzer a-vremañ, koulz e touez sevenadurioù a ra kalz gand ar skridoù, koulz ha re a ra gant ar c'homz.
Evit bezañ desket ha kelennet dre eñvor e oa ret sevel ar meurzanevelloù war ur patrom, hini heglev ar c'han, diazezet war al lusk koulz hag an hesonerezh eilet gant ur beñveg seniñ (al lourenn peurliesañ e mare ar C'hresianed kozh). Nemet en amzerioù modern, ne oa ket anv ober un diforc'h etre ar sevel barzhonegoù hag ar sevel kanaouennoù. Pa oa kaoz eus an doueoù hag an harozioù en meurzanevelloù e veze roet ur pouez bras d'an doare-ober evit dibunañ an danevell hag evit islinennañ dre ar c'homz brasted an obererezhioù deskrivet. Diwar ar savboentoù-se, ne oa ket kalz a lec'h evit eztaoladur santidigezhioù an hiniennoù a yelo da vezañ muiañ priziet pelloc'h. Gant ar c'hlemmgan hag ar marvnad e teu eztaoladur ar sentidigezhioù ha pa vefe evit marv ur penn hag e rae ar Ch'resianed gant ar meulgan harozioù (humnos heroikos) ha pa veze ur mignon da vezañ meuleudiet e reent gant ar meulgan mignoned (humnos enkomiastikos).
Hopala!
Hopala! (istitlet La Bretagne au monde) a oa ur gelaouenn lennegel ha sevenadurel vreizhat, e galleg gant un tamm brezhoneg peurliesañ, krouet e 1998 gant Yann-Erwan an Disez war batrom ar gelaouenn gembreat "Planet". Renet eo bet gant Gérard Prémel ha goude-se gant Alain-Gabriel Monot.
Gouestlet e oa pep niverenn d'ur skrivagner pe d'ur sevenadur. Embannet e oa bet an niverenn diwezhañ, 59, e 2019.
Brezhoneg
Adalek an niverenn 38 e oa bet embannet ur romant gant Paol ar Meur. Embannet ez eus bet ivez barzhonegoù gant Lan ha Bernez Tangi, Alan Botrel, Gwendal Denez ; danevelloù gant Goulc'han Kervella ; studiadennoù gant Herve Bihan.
Sant-Kouloum
Sant-Kouloum (Saint-Coulomb e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Maloù-1 e departamant Il-ha-Gwilen. Anvet eo diwar Kolomban.
La Habana
La Habana, pe Ciudad de La Habana hervez an anv ofisiel bremañ, eo anv kêr-benn Kuba, ha kêr-benn div broviñs, Proviñs Ciudad de La Habana ha Proviñs La Habana, en hanternoz an enezenn. Ur porzh eo ivez. 2.4 milion a dud a zo o vevañ enni ha 3.7 en tolpad-kêr, ar pezh a ra dezhi bezañ brasañ kêr an Antilhez.
Anv kentañ kêr e oa Villa de San Cristóbal de La Habana. La Ciudad de las Columnas eo d'ar skrivagner Alejo Carpentier.
Servins
Servins a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
Ẹ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ẹ, ẹ, da lâret eo un o gant ur pik dindanañ, implijet gant ar yorubaeg evit skrivañ ar son vogalennek [ε].
Tacheles
thumb| Kunsthaus Tacheles, Oranienburger Straße thumb|A-dreñv ar savadur
Tacheles a zo ur greizenn arzoù alternativel e Oranienburger Straße (54-56a), e Mitte (Berlin). Ur ger yidek eo “tacheles”, talvezout a ra kaozeal splann.
Ar savadur
Savet eo bet etre 1907 ha 1908. Er penn-kentañ e oa ur stal vras, 5 estaj dezhi. Mont a reas ar stal en-dro etre 1909 ha 1914. Ne ouezer ker ar pezh a zo c’hoarvezet eno etre 1914 ha 1924. E 1924 e voe ouzhpennet ur c’hav. Bez eus anezhañ c’hoazh hiziv an deiz, lesanvet eo Tresorraum. Goude 1928 e voe implijet gant an embregerezh Allgemeine Elektrizitäts-Gesellschaft (AEG). Anvet e voe Haus der Teknik. Unan eus abadennoù skinwel kentañ Alamagn a voe filmet eno er bloavezhioù 1930. Er bloavezhioù 1930 e voe ivez implijet gant Talbenn alaman al labour (Deutsche Arbeitsfront, DAF), ur strollad nazi. Implijet e voe ivez evel burev gant SS. Prizonidi c’hall a voe bac’het eno e 1943, ha kalz distruj a voe da vare emgann Berlin. Daoust ma voe implijet er bloavezhioù 1950 ez eas stad ar savadur war washaat. Ul lodenn a voe dinamitet er bloavezhioù 1960, hag ul lodenn all a voe distrujet e 1980.
Kunsthaus Tacheles
E 1990 e voe anv da zistruj ar savadur da vat. Sañset e oa bezañ distrujet e miz Ebrel 1990. D’an 13 a viz C’hwevrer 1990 en em vodas eno ur strollad arzourien (Künstlerinitative Tacheles), hag e krogjont da aloubiñ ar savadur. Un emglev a voe kavet e 1998 a-benn ar fin, hag e chomas an arzourien eno. Sañset eo ar savadur bezañ distrujet a-benn dibenn 2008. E Tacheles e kaver un davarn (Zapata Bar), salioù diskouezadegoù, ur sinema, ha stalioù-labour an arzourien. E-touez an arzourien o deus bet diskouezet o labour e Tacheles emañ Mark Divo, Mutoid Waste Company (kizellerien), Spiral Tribe (strollad sonerezh), DNTT (strollad c’hoariva), Lennie Lee, Sasha Waltz pe c’hoazh Ramm Theater.
Sydney
Sydney eo ar gêr vrasañ zo en Aostralia, war aod gevred ar vro. Tremen 4 milion a dud a zo o chom enni.
Breka
Orin
Hervez lod e vije ul leanez iwerzhonat dianav, hervez lod all e vije merc'h d'ar roue Geraint of Dumnonia.
Potsdamer Platz
Potsdamer Platz a zo ur blasenn hag ur groashent e kreiz-kêr Berlin, en Alamagn. Anvet eo diwar anv Potsdam, ur gêr tost ouzh Berlin. Lod brasañ savadurioù ar blasenn a zo bet savet goude 1990. Unan eus lec'hioù aroueziusañ Berlin eo, ha stank eo an douristed a zeu d'he gwelout. Er bloavezhioù 1920 ha 1930 e oa unan eus lec'hioù buhezekañ Europa. Lod brasañ savadurioù ar blasenn a voe distrujet abalamour da vombezadegoù an Eil Brezel-bed. Pa voe rannet Berlin goude ar brezel, e voe troc'het ar blasenn e div lodenn, ha goude 1963 e veze treuzet gant Moger Berlin, neuze e voe dilezet.
Goude diskar Moger Berlin e 1989 e voe aozet ur sonadeg er blasenn gant Roger Waters : The Wall a voe sonet gantañ d'an 21 a viz Gouere 1990, da lidañ unvanidigezh Alamagn.
Goude 1990 e voe sachet evezh ar bolitikourien gant ar blasenn, rak tost ouzh kreiz-kêr emañ. Dilennidi ar c'huzul-kêr a zivizas rannañ ar blasenn e peder lodenn, pep hini anezho a voe fiziet en ur postour prevez, da bep hini anezho da aozañ e raktres. Da vare al labourioù-se e voe chanter brasañ Europa.
Gant Renzo Piano e voe savet steuñv savadur Daimler-Benz, deuet da vezañ DaimlerChrysler hiziv an deiz. Meur a savour brudet a savas steuñvioù. Potsdamer Platz No. 1 par Gant Hans Kollhoff e voe treset steuñv Potsdamer Platz No. 1, ur savadur ma kaver ennañ burevioù breutaerien. (a-zehou war ar skeudenn, ar savadur brik e-kreiz). Gant Helmut Jahn e voe savet steuñv Sony Center, hag a vez gwelet peurliesañ evel unan eus savadurioù aroueziusañ ar savouriezh a-vremañ e Berlin. Daoust ma ne savas ket a-du an holl gant ar raktres pa voe kinniget, ez eo deuet d avezañ ul lec'h ma teu stank an dud : 70 000 gweladenner an devezh a vez, hag a-hed an amzer e vez tud war al lec'h. Ouzhpenn desachañ touristed ez eo ul lec'h mat teu ar Verliniz d'ober o frenadennoù, hag an dud entanet gant ar sinema a zeu ivez : tri c 'hemplezh sinema, un akademiezh hag ur mirdi diwar-benn ar sinema ha 40 sal-sinema a gaver ivez.
Lodennoù zo eus Der Himmel über Berlin, ur film savet gant Wim Wenders e 1987, a zo bet filmet e Potsdamer Platz, a-raok ma vefe diskaret ar Voger.
Galatia
Galatia a oa ur vro e menezioù kreiz Anatolia e Turkia a vremañ. Bevennet e oa en norzh gant Bithynia ha Paphlagonia, er reter gant ar Pontos, er su gant Lycaonia ha Kappadokia, hag er c'hornôg gant ar pezh a chome eus Phrygia, a oa bet aloubet an hanter anezhi gant ar Gelted. Ankara, kêr-benn Turkia a vremañ, anvet Ancyra gwezhall, a oa ivez kêr-benn Galatia.
Galatia kelt
Orin ar C’halated eo an divroadeg kelt bras a aloubas Makedonia, renet gant ar penngadour kelt Brennos. Aloubiñ a reas Bro-C’hres e 281 kent J.-K. gant un arme vras ha, goude bezañ bet harzet en Termopiloù e-pad mizioù, e voe trec'h en Emgann an Termopiloù (279 kent JK) hag ‎e preizhas kêr Delfi.
D’ar memes mare e oa ur strollad Kelted all o treuziñ Trakia gant maouezed ha bugale. Kuitaet o doa strollad Brennus e 279 ha kaset e oant bet eno gant o fennoù bras, Leonorius ha Lutarius.
Anadiñ a reas an alouberien gelt-mañ en Azia Minor e 278 pe 277 kent J.-K. Evel alies e oa bet galvet an alouberien gant ar roue Nikomedes Iañ Bithynia, a c'houlenne o skoazell en ur stourm tierniezh a-enep d'e vreur. Tri meuriad a dreuzas a mor eus Thracia betek Asia Minor : an Trocmi, an Tolistobogii and an Tectosages. War-dro 10 000 brezelour a vije bet en o zouez hag ar memes niver a vaouezed hag a vugale. Faezhet e voent gant ar roue Seleukid Antiokos Iañ, en ur gombat ma voent karget gant olifanted brezel ar Seleukided.
Ne voe ket diouennet ar meuriadoù kelt koulskoude. Anneziñ a rejont un dachenn e-kreiz Anatolia o tiazezañ e-giz-se un dachenn gelt nevez en Azia Minor e reter Phrygia, a voe badezet Galatia. Kreñvaet e voent gant divroidi all eus Europa. Ac'hano e preizhent Bithynia hag an holl vroioù amezek.
Edo an dTolistoboii o chom er c’hornôg gant o c’hêr-benn Pessinus, an dTectosages, er c’hreiz, en-dro da Ancyra hag an dTrocmi, er reter, en-dro da gêr Tavium. Deskrivet eo bet renad ar C’halated gant Strabon : hervez ar boazioù kelt e oa rannet pep meuriad e pevar c’hanton. Pep kanton a oa renet gant ur penn bras (anvet tetrarc’h gant Strabo) gant ur barner hag ur jeneral dindanañ. Galloud ar barner a oa diharz nemet en aferioù muntr e vefe : barnet e vezent dirak ur c’huzul 300 den tennet eus an daouzeg kanton ha bodet en ul lec’h sakr, ugent lev e mervent Ancyra, a hañval bezañ bet ur c’hoad gwez-derv sakr, dre ma veze graet « Drynemeton » anezhañ. Lezet e oa bet ar pep brasañ eus an douaroù hag ar c’hêrioù d’ar Gapadokianed a baee tailhoù d’o aotronez nevez. Mont a re-se d’ober un noblañs brezelourien a veve a-gostez e tiegezhioù kreñvaet.
Ar C’halianed a oa bezelourien vras hag istimet e oant evit se. En em ginnig a raent evel goprsoudarded, o stourm war un dro en daou du a-wezhioù e brezelioù bras ar grez-se. E-pad bloavezhioù e voe preizhet hanterenn gornôg Azia Minor gant ar C’halianed, evel kevredidi eus an eil tiern gresian pe egile, hep koll bras, betek ar mare ma’z ejont a-du gant ar priñs seleukid renavi Antioc’hos Hieraks, a renas en Asia Minor. Hieraks a glaskas kannañ ar roue Attalus I Pergamum (241–197 kent J.-K.), met er c’hontrol, ar c’heodedoù hellenizet unanet gantañ, hag armeoù hemañ diwezhañ a bilas ar Gelted da vat meur a wezh, war-dro 232 hag a redias anezhe da chom peoc’h er vro ma oant o chom dija. Tem ar Galian o vervel  (Un delwenn vrudet war ziskouez war blasenn Pergamum) a chomas unan eus ar re vrudetañ en arz hellenek e-pad ur remziad.
Met ne oa ket diskaret da vat nerzh ar C’halated. Implijet e voent gant Roue Pergamum e-unan er brezelioù drastus a rae o reuz en Azia Minor. Anv zo ivez eus ur strollad e gopr gant Ptolemaios IV en Egipt a yeas kuit d’o bro abalamour d’ur fallaenn heol. E deroù an eil kantved kent J.-K. ez ejont a-du gant ar roue seleukid Antioc’hos Veur, ar roue seleukid diwezhañ a glaskas lakaat en-dro Asia Minor en e zalc’h. Trec’het e voe ar roue gant ar Romaned avat.
E 189 kent J.-K. e kasas ar Romaned un egerzhadenn renet gant Caius Manlius Vulso en o enep. Faezhet e voent da vat. Adalek neuze e oa diskaret o nerzhioù hag e teujont da vevañ dindan galloud rouantelezh ar Pontos. Dieubet e voent gant brezelioù Mithridates ma teujont da vezañ kevredidi c’hredus eus Roma.
Galatia roman
Pa varvas an trede roue, Amintas, e 25, e voe staget Galatia ouzh an impalaeriezh roman gant Augustus. Daoust da se e adsavas Pilamenes, hêr ar roue, un templ a oa dediet d'an doueez frijian, e-kichen Ankara, evit azeuliñ Augustus (Ar Monumentum Ancyranum), e testeni eus e fealded. War mogerioù an templ-se an hini eo eo bet dalc'het ar pep brasañ eus Res Gestae Augustus betek ennomp. Nebeut eus ar proviñsoù a voe ken feal ouzh Roma.
E-pad e eil beaj avielerezh Paol, gant Silas ha Timotheos (Aktoù 16:6), a weladennas Galatia, e lec'h ma chomas klañv ("Lizher d'ar C'halated" 4:13), ha ma prezegas an Aviel. E-pad e drede beaj e treuzas holl vroioù Galatia ha Phrygia (Aktoù 18:23). E-pad e veajoù e voe degemeret gant birvilh e Galatia. E Lystra e voe start-kenañ mirout ouzh an engroez da ober aberzhioù en enor da Baol, o soñjal e oa doueed anezhañ hag eus Barnabas (Ober a raent Hermes ha Zeus anezhe) (Aktoù 14:8-23), ur wezh pareet gant Paol un den "a oa nammet a-vihan ha n'en doa ket kerzhet morse" (Aktoù 14:8). Skrivet eo e teuas betek "beleg Zeus, a oa e dempl e-kichen dor ar geoded, gant oc'hen ha garlantezennoù hag a felle dezhañ kinnig un aberzh war un dro gant an engroez" (14:13). Paol a c'houlennas groñs gante chom hep ober ; diwezhatoc'h e voe badaouet gant un engroez Galated (Aktoù 18:19-20) ha lezet eno. En desped da se, ul lodenn eus ar C'halated a seblant bet gounezet d'ar relijion nevez (Gal.1:2b, e lec'h ma implijer ar ger lies "Ilizoù Galatia").
Ar C'halated a gomze atav ur yezh keltiek e koulz Sant-Yerom (347–420 CE) a skrivas e veze komzet tost ar memes galianeg gant Galated Ancyra ha Treveri Augusta Treuerorum (Treves) e (Gallia belgica).
War-dro 386-95 div broviñs nevez a gemeras lec'h Galatia : Galatia Prima ha Galatia Secunda or - Salutaris a oa staget outi ul lodenn eus Phrygia.
Ạ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ạ, ạ, implijet a-wechoù gant yezhoù Afrika evit skrivañ ar son vogalennek [ə].
Kavet e vez al lizherenn-mañ ivez e vietnameg ma vez implijet ur pik dindan ul lizherenn evit merkañ an donenn voud anvet nặng.
1475
Diwar-benn bloavezh 1475 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1475
Maskaradenn
thumb|200px|[[Ben Jonson, bet savet gantañ maskaradennoù e-pad ren Jakez Iañ.]] Ar vaskaradenn (pe maskeladenn) a oa un doare arvest lez a oa en e vleuñv en Europa ar c'hwezekvet hag eus deroù ar seitekvet kantved, daoust dezhañ da vezañ diwanet abretoc'h en Italia. Kavout a raed enni war un dro musik ha dañs, kan ha c'hoariva, hag ur c'hinkladur leurenn danzeet a-ratozh, ma c'halle ar frammoù tisavouriezh hag an dilhad bezañ treset gant un tisavour brudet, evit diskouez ur barabolenn doujus d'ar patrom. Aktourien a vicher ha sonerien a veze gopret evit lodenn ar c'hoari hag ar sonerezh er maskaladennoù. Alies, an dud masklet na gomzent ket ha na ganent ket a oa tud-a-lez : Jakez Iañ, pried Anne Danmark, a zañse alies gant hec'h intronezed masklet etre 1603 ha 1611, ha Herri VIII ha Charlez Iañ a c'hoarias er maskaladennoù en o lez. Hervez hengoun ar maskaladennoù e tañsas Loeiz XIV e barrezioù e Versailhez war tonioù savet gant Lully.
Kazh an Andoù
Kazh an Andoù (Leopardus jacobita pe Oreailurus jacobita), anvet ivez kazh ar menezioù, a zo ur c'hazh gouez bihan hag a vev en uheldirioù an Andoù.
Doareoù pennañ
N'eo ket gwall anavezet kizhier an Andoù. A-vent gant ar c'hizhier doñv int met seblantout a reont brasoc'h en abeg d'o blevenn dev ha d'o lost hir. Muzuliañ a reont etre 57 ha 64 cm gant ur pouez 4-7 kg. Evit gwareziñ ouzh ar yenijenn o deus ur vlevenn c'hris stank gant roudennoù gell. Teñvaloc'h eo o c'hof hag o favioù. Tu a-dreñv o divskouarn a zo gris-du. Betek 4 cm e c'hell bezañ o blevennoù. Bez' ez eus nav gwalenn du en-dro d'o lost.
Rummatadur
Renket eo bet kazh an Andoù er genad felis met en ur genad ispisial e voe lakaet abalamour da stumm e glopenn. Ne anavezer isspesad ebet.
Annez
En uheldirioù an Andoù hepken e kaver ar c'hizhier-mañ. Bevañ a reont en un endro krin e norzh Chile, gwalarn Arc'hantina, su Perou ha mervent Bolivia. Lod anezhe a voe merzet etre 3 000 metr ha 5 100 m e kornioù-bro roc'hellek hag avelek ma ne gresk gwezenn ebet. En erc'hegi ez a, gwechoù zo, war a seblant.
Annez kazh an Andoù a zo lodennet e tachennoù bihan distag an eil diouzh eben gant traoñiennoù annezet gant an dud.
Emzalc'h
Ne anavezer hogozik netra diwar-benn emzalc'h kizhier an Andoù. Krignerien bihan a hemolc'h war a seblant.
Gwarez
N'anavezer ket pet kazh an Andoù ez eus met moarvat n'eo ket bras-kenañ o niver. Enk eo o annez ha ne bourvez ket kalz boued. Hervez an IUCN ned a ket o foblañs dreist da 2 500 penn. War stagadenn I an CITES eo bet lakaet.
Liammoù diavaez
Kazh an Andoù
Na-Meoeg
Ur yezh direnk eo an Na-Meoeg. Komzet e vez e Viet-Nam, e proviñs Lang Son, e pastell-vro Trang Dinh : kêriadennoù "Cao Minh" ha "Khuoi Phu Dao", pennkêr Khanh Long; e pastell-vro Thach An, kêriadenn Ca Liec.
Ar yezh hag an dud a gomz anezhi a c'hallfe bezañ deuet eus Guangxi (Sina).
John Leland
thumb|right|John Leland John Leland a oa ur beajour hag istorour saoz eus ar. Deskiñ a reas latin ha gregach, ha yezhoù all evel ar galleg.
E 1710, e voe embannet, gant Thomas Hearne en Oxford, The Itinerary of John Leland, Antiquary e nav levrenn.
Amanliz
Amanliz (Amanlis e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gentieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Istor Normandi
thumb|235px| Skoed-ardamez [[Normandi ]]
Amanliz
Douaroniezh
Kumunioù amezeg: Kornuz; Sant-Armael-ar-Gilli; Neveztell; Kastell-Geron; Pereg; Gentieg.
Istor Normandi
Henamzer
En Henamzer, e skridoù Julius Caesar ez eus anv eus un nebeud pobloù galian en douaroù ma voe krouet dugelezh Normandi 10 kantved diwezhatoc'h : Mor Breizh a oa ul liamm etre ar pobloù en hanternoz hag er c'hreisteiz dezhañ, hag anvioù heñvel a veze kavet en daou du. Eskemmoù armerzhel a veze etre Breizh-Veur koulz hag ar morioù nes ken ez eus bet kavet roudoù ar marc'hadourezhioù italian er broioù kelt. E 27 kent JK e voe staget broioù ar C'haleted hag hini ar Veliokased gant an impalaer roman Aogust ouzh ar broviñs roman anvet Gallia Lugdunensis, Lyon he c'hêr-benn. Goude ma oa aet kuit al lu roman eus Galia e penn ar IVre kantved (gant Kustentin aet da dapout ar galloud e Roma) e klaskas ar c'heodeded galian kevrediñ evit gwareziñ o surentez tro-dro d'an Aulerked. Koulskoude e teuas ar Frized, morlaeron anezho, da gontrolliñ an aodoù tamm ha tamm.
Vikinged aotreet d'ober o annez
Un darn eus Neustria zo aet d'ober Normandi e 911 pa voe sinet Feur-emglev Saint-Clair-sur-Epte etre Rollon, tiern viking, ha Charlez III a Vro-C'hall. Roet e voe kontelezh Rouen da Rollon, en eskemm e oa karget da zifenn traoñienn ar Saena a-enep ar Vikinged all. Krouet e oa dugelezh Normandi, a oa gwazour da Rouantelezh Bro-C'hall.
Moger Hadrian
Moger Hadrian pe Mur Hadrian evel e kembraeg (Hadrian's Wall e saozneg; Vallum Ælium e latin) a vez graet eus ar voger-difenn savet gant ar Romaned en hanternoz proviñs Britannia.
Amanliz
Anv
Talvoudegezh : souezhus e vefe un anv tennet diwar ar ger brezhonek amann ! (brezhoneg ne oa ket komzet en Amanliz).
Moger Hadrian
Etre 119 ha 122, ha goude e 142, en em savas ar vBrigantes, harpet gant meuriadoù disuj Kaledonia, war harzoù hanternoz Britannia. Ret e voe kreñvaat al limes (moger a zifenne harzoù an impalaeriezh en norzh). E-pad beaj an impalaer Hadrian an hini e voe savet moger Hadrian. Kroget e voe d'he sevel e 121-122, hag echuet e voe e 128. Hedet e oa ar voger gant touflezioù, ha kreñvlec’hioù ha kazarnioù hag a oa ingalet a-hed an harzoù. Chom a reas efedus e-pad tri c’hantved daoust da dagadennoù ar Bikted.
Ur voger all a voe savet 20 vloaz diwezhatoc'h gant an impalaer Antoninus Pius, pelloc'h en hanternoz, anvet Moger Antoninus, met dilezet e voe en.
Glad
Enskrivet eo bet e 1987 war roll glad ar bed gant an UNESCO.
Çorlu
Çorlu zo ur gêr e gwalarn Turkia, e proviñs Tekirdağ. Kêr vrasañ Trakia eo gant 200.000 annezad enni.
Istor Normandi
Duged ha roueed
Kreskiñ a reas galloud duged Normandi pa zivizas an dug Gwilherm, lesanvet an Alouber da-c'houde, klask tapout tron rouantelezh ar Saozon e Breizh-Veur tra ma oa kenderv d'ar roue saoz, Edouard ar C'hofesour en doa dilennet anezhañ evit bezañ e hêr. E 1066 e tastumas ul lu bras, Normaned koulz ha Brezhoned ennañ, e porzh Saint-Pierre-sur-Dives hag e kasas anezhañ tramor. Trec'h en doe war Harold hemañ emembannet bezañ ar roue, e-doug emgann Hastings ha lazhet e oe e enebour. Rannañ a reas Gwilherm an douaroù en doa lakaet da vezañ holl renablet en Domesday Book (Levr ar Barn diwezhañ). Evel-se e oe roet da dug Breizh Hoel II en doa harpet Gwilherm ur strollad chapeleniezhoù e Norzh Bro-Saoz, anvet Enor Richmond, ur vammenn puilh arc'hant evit an dugelezh. Dugelezh Normandi ivez a oa uhelet dre ma oe e dug ur roue a c'helle sac'hañ dalc'hioù bras war ar c'hevandir ha kemer ar bennaotrouniezh ma veze tu. E 1154 ez eas dug Breizh Konan IV da repu e Bro-Saoz hag ez eas da wazhour ar roue norman ha saoz Herri II Plantajened. Hemañ a oe gward dugelezh Breizh pa oe e Jafrez Plantajened, e vab, ur minor dimezet gant hêrez dugelezh Breizh, Koñstañs. Pa varvas Jafrez, hag eñ un dug Breizh hag Anjev berrbad, e resevas an dugelezh Herri II.
E-pad tri c'hantved e voe Normandi ur briñselezh vras. Gant an Normaned e voe aloubet Bro-Saoz, Sikilia, Italia ar Su, etc...
E 1204 e tennas splet ar roue gall Fulup II eus torfedoù ha trubarderezh Yann Dizouar evit embann ma oa lamet dugelezh Normandi dioutañ. E 1206 e aloubas Normandi Fulup II. Lakaat a reas da sevel ar c'hastell-kreñv Château-Gaillard, e-kichen Les Andelys (Eure) evit herzel distreiñ an Normaned-Saozon. Goude-se e tistroas Normandi da vezañ ur broviñs eus Bro-C'hall. Ne chomas nemet Inizi Breizh dindan beli ar roueed saos hag e vezont staget ouzh kurunenn Vro-Saoz nemet gant an dugelezh saoz chomet bev enno. Daoust m'en doa anavezet ar roue saoz Herri III pennaotrouniezh ar roue gall e talc'has ar roueed saoz all adtapout an Normandi ha ne oe ket dilezet eo bet an azgoulenn a-raok 1804. E 1315 e embannas ar roue gall Loeiz X ar Garta d'an Normaned a wareze dezho frankizoù hag emsavadurioù dibar. Kadarnaet e oe e 1339 gant Charlez IV.
Lennegezh
En XIXvet kantved e voe brudet ar skrivagnerien c'hallek-mañ:
Paolo Uccello
Paolo di Dono di Paolo, lesanvet Paolo Uccello (Firenze, 1397 - Firenze, 1475), zo ul livour ha matematikour italian eus ar c'hentañ Azginivelezh (Quatrocento), mab da Dono di Paolo, surjian ha barver, ha da Antonia di Giovanni del Beccuto.
Labourat a rae kenañ war ar pellwelad en arz. Hervez Giorgio Vasari, en e levr Le Vite, e oa deuet da vout e sorc'henn. Ar pellwelad a implije da grouiñ donder en e daolennoù, ha n'eo ket, evel tud all e amzer, da gontañ istorioù.
E vuhez
Paolo Uccello zo ul livour eus ar c'h-Quattrocento en deus merket istor al liverezh dre vestroniañ reolennoù nevez an diabellwelad. Deskiñ a reas ar vicher e ti Lorenzo Ghiberti entre 1407 ha 1414 pe seik, hag eno e reas anaoudegezh gant livourien brudet evel Masolino, Donatello ha Michelozzo.
Goude stummet war ar micherioù a livour, kizeller, orfebour, ha tisavour. En 1424 e labouras en iliz-veur Venezia. Labourat a reas war-dro peurechuiñ chapel-vadeziñ Firenze, gant Michelozzo.
Levon Aronian
Levon Aronian (en armenieg: Լևոն Արոնյան) a zo bet ganet d'an 6 a viz Here 1982 en Yerevan, Armenia.
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
Gant 2756 poent Elo (FIDE) e miz Ebrel 2006 ez eo an trede c'hoarier ag ar bed war-lerc'h Veselin Topalov (2804) ha Viswanathan Anand (2803).
Hellen
Hellen (henc'hresianeg : Ἕλλην / Héllên) a oa roue Fthia e Thessalia, ha tad an holl Hellened, da lavarout eo tud Hellaz. Mab e oa da z-Deukalion ha da b-Pyrra, hervez mojennoù zo, da Zeus ha Dorippe hervez re all. Dimezet e oa d'an nimfenn Orseis, ha tri mab o doe:
Hellen ha gerioù deveret
Diwar anv Hellen e teu ar gerioù-mañ:
Natagaimaseg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Kolombia, e rannvro Tolima, e oa an natagaimaseg. Aet da get adalek meur a remziad hag an holl izili eus ar meuriad a gomz spagnoleg hiziv.
Gwelet ivez
Yezhoù Kolombia
Yezhoù direnk
James Thomson (barzh)
James Thomson (11 a viz Gwengolo 1700 – 27 a viz Eost 1748) a oa ur barzh hag un dramaour skosat.
Ganet e oa en Ednam e Roxburghshire, ha aet e oa war ar studi da skol-veur Dun-Edin. Pa oa studier c'hoazh e voe embannet e gentañ dastumad barzhonegoù. Jed Valley dreist-holl, al lec'h ma oa bet desavet, a oa an danvez an oberenn. Soñjet en doa kemer ur stad a vuhez en Iliz, met dilezel a rea ar c'hentelioù abalamour ma veze kavet abeg en e brezegennoù a vije bet re rikamanet.
E 1725 ez eas da Londrez. O chom edo en East Barnet da gentañ ha diwezhatoc'h e Richmond e 1736.
E Londrez eo en em gavas gant skrivagnerien brudet all, en o zouez ur c'henvroad skosat, David Mallet. Buan e reas berzh hag e sachas evezh ha bri Frederick, Priñs Kembre, a harpe war an dachenn bolitikel. Embannet e voe un dastumad eus e varzhonegoù anvet The Seasons e 1730, dediet da George Lyttelton, hag e teuas da vezañ kulator mab Sir Charles Talbot, ha goude Solicitor-General.
Goude marv Talbot, e kollas Thomson evezh ar priñs, hag e echuas e amzer gant The Castle of Indolence, e oberenn ar gwellañ anavezet, a voe embannet tre a-raok e varv.
Ur breud savet diwar-benn ar gwirioù embann war unan eus e oberennoù, The Seasons a zegasas daou diviz lezennel a-bouez (Millar v. Taylor; Donaldson v. Beckett) en istor ar gwirioù skridaozañ (copyright).
Midlands
right|thumb|250px
Ar Midlands a zo ur rannvro eus Bro-Saoz o klotañ mui pe vui ouzh tachenn rouantelezh kozh Mercia. Emañ etre bro-saoz ar su, bro-saoz an norzh, East-Anglia ha Kembre ha Birmingham eo ar gêr vrasañ.
N'eo ket ar Midlands un disrannadur melestradurel eus Bro-Saoz ha n'eo ket sklaer o harzoù. An darn vrasañ eus an dud a laka enno kontelezhioù Derbyshire, Gloucestershire, Herefordshire, Leicestershire, Lincolnshire, Northamptonshire, Nottinghamshire, Rutland, Shropshire, Staffordshire, Warwickshire, West Midlands ha Worcestershire.
Bamileke
Ar Bamileke, pe ar bobl vamileke, zo ur bobl eus kornôg Kameroun.
Toullgorferezh
An toullgorferezh pe piercing (diwar ar saozneg: body piercing) a zo un doare da zaskemm ar gorfadurezh dre toullañ ar c'hroc'hen a-benn staliañ ennañ bravigoù a bep seurt.
E lec'hioù zo e vez toullet gant an dud o c'horf evit abegoù relijiel. E SUA hag e Kornôg Europa avat eo deuet da vezañ ur c'hiz abaoe ar bloavezhioù 1990, deuet eus ar broioù saoznek, ha brudet gant kanerien saoz ha stadunanat zo, tremenet etre daouarn an doullerien-groc'hen, o deus krouet o lec'hienn e SUA,  Body Modification E-Zine , da vrudañ o micher, e-giz un arz nevez, gant un istor, mistri, pennoberennoù. Alies e vez gwelet tud a bep seurt toullet o fri, o diskouarn, o abrant hag o zeod, ken paotred ken merc'hed. Graet e vez peurliesañ, a-hervez, evit bravaat ar c'horf dreist-holl.
Istor
A-gozh eo bet toullet o c'horf gant an dud e meur a vro hag e meur a sevenadur dre ar bed a-bezh, eus Henegipt betek India ma c'heller gwelet alies maouezed toullet o fri.
Gant an Azteked ivez e veze toullet teod an dud en ul lid relijiel hag en Europa e vez toullet divskouarn ar merc'hed hag ivez muioc'h-mui ar baotred a-gozh.
Kalz mojennoù a vez kontet diwar-benn an toullañ-kroc'hen, evit klask reiñ un diazez istorel dezhañ e broioù ar c'hornôg, met gwall arvarus eo an arguzennoù ha peurvuiañ ne veneger skrid istorel ebet.
Teknikoù
Meur a deknik zo da doullañ ar c'horf, en o zouez implijout ur gontell lemm pe ur skalpel pe c'hoazh un ardivink ispisial, anvet pistolenn a-wechoù, bet ijinet a-ratozh-kaer evit toullañ ar skouarn. Risklus eo implijout seurt ardivinkoù avat evit ober toulloù e lec'hioù all eus ar c'horf, rak diaes int da naetaat da vat.
Yac'haat
Hir pe hiroc'h e c'hell bezañ ar prantad a rank ar c'horf evit yac'haat da vat hervez al lec'h bet toullet. Ouzhpenn-se ranker diwall da derc'hel naet-tre atav al lec'h, rak un c'hloazadenn an hini eo e gwirionez.
Amzerioù yac'haat:
Ur wech pareet da vat e c'hell an den kemmañ ar bravig pe lemel anezhañ evit prantadoù berr mar bez ezhomm.
Riskloù
Evel n'eus forzh peseurt teknik ma vez torret ar c'hroc'hen e sav riskloù a bep seurt, evel, da skouer, kleñvedoù red. Bremañ avat ec'h eo izel-tre seurt riskloù pa vez toullet ar c'horf gant tud a vicher ha pa diwaller da derc'hel ar c'hloazadenn naet-tre.
Posupl eo ivez e zeufe un allergiezh diwar ar metaloù implijet evit ar bravigoù, dreist-holl an nikel, met bremañ ez eus meur a danvez a c'heller implijout en o lec'h.
Ret eo diwall ivez rak skeiñ warne evit mirout eus an traoma hag a c'hell sevel gwall aezet diwarne pa vezont fresk dreist-holl.
Divoutin
Lod a lak toullañ o c'hein
Félix Le Dantec
Félix Le Dantec, bet ganet d'an 16 a viz Genver 1869 e Plougastell-Daoulaz ha bet marvet e 1917 e Pariz, a zo ur bevoniour, ur prederour hag ur c'helenner-meur skol-veur. Savet en deus levrioù e-lec'h ez eztaol prederennoù un hollrediour hag un dizoueegour.
Buhez
Ur mab d'ur mezeg e oa. Mezeg Ernest Renan eo bet e dad. Studiet en deus e skolaj Lannuon, e Lise Brest ha e Lise Jeanson-de-Sailly e Pariz. Pa ne oa nemet c'hwezeg ez eas da Skol Normal Uhel Pariz. E 1888 e teu da vezañ ur prientour e-barzh arnodvaoù Ensavadur Pasteur dindan renerezh Louis Pasteur hag Ilia Metchnikoff. Mont a ra da vezañ kelenner skol-veur goude bezañ tapet an doktorelezh war ar skiantoù e 1891. Gant Auguste Pavie, kefridiad ar Gouarnamant gall hag ergerzher, e veaj da Indez-Sina evel skiantour er bloavezhioù 1890. Dont a rae alies da di e familh (Ti Plad) e Pleuveur-Bodoù, chomet oa barrek da vrezhonegañ.
E anv a zo bet roet da lise publik Lannuon. Roet eo bet e anv d'ur ru e 13vet arondisamant Pariz e 1934. Kavout a reer ruioù o tougen e anv e Brest, Sant-Brieg, Kemper ha Lannuon (etre kroazhent-tro an Ti-Post ha penn kentañ straed Pompidou ha straed Kervenno).
Oberenn skiantel ha prederouriezhel
Labouret en deus war ar brotisted, un urzhiad beveien etre al loened hag ar plant. Difennet en deus teoriennoù an hollrediezh da-heul Jean-Baptiste Lamarck. Soutenet en deus ar soliadegezh ha savboentoù Henri Bergson.
1476
Diwar-benn bloavezh 1476 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1476
Papavoeg
Ar papavoeg (papavô) zo ur yezh direnk komzet e Brazil, e stad Acre war ribloù ar ster Taramacá. N'ouzer hogozik netra diwar he fenn.
Pankarareg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil, e stad Bahia, e oa ar pankarareg. Hogozik netra a anavezer diwar-e-benn. An holl izili eus an meuriad a gomz spagnoleg hiziv
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Cyllene (loarenn)
Cyllene (eus ar gresianeg Κυλλήνη) pe Yaou XLVIII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol Veur Hawaii eo bet dizoloet e 2003. Emañ-hi e strollad Pasiphae, ur strollad loarennoù hag a gelc'htro etre 22,8 milion ha 24.1 milion a gilometradoù gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Tennañ a ra hec'h anv eus Cyllene, un naiad pe un oread kevreet gant Menez Kyllini e Gres. Ur verc'h da Zeus e oa.
Лъ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Лъ, лъ implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [ɬ].
Kartenn rouedad
left|thumb|Kartenn rouedad da varc'hañ e-barzh un drobarzhell voullañ (ur c'hennasker RJ45 ha BNC ouzh he zalbenn
E-barzh un urzhiataer e vez ar roadennoù o redek dindan stumm bitoù e vezer o skeudenniñ gant 0 pe 1. Treuzfurmet e vez al liveoù-se gant ur gartenn rouedad e arhentoù ("signals") e vo tu treuzdougen anezhe hag o zreuzkas a-ziabarzh an urzhiataer. Redek a ra an arhentoù-se gant skoroù treuzkas (funioù, rouedad hep fun).
War live 1 (alvezel) ar patrom OSI eo e vez o labourat ur gartenn rouedad evit an treuzfurmiñ hag an treuzkas.
Despizadur ar gartenn rouedad
An etrefas etre an urzhiataer hag ar skor treuzkas eo ar gartenn rouedad un amredad elektronek anezhi. Ur reoler a vez kenstaget enni da dreuzfeurmiñ ar roadennoù a-stur da roadennoù a-steud. Meur a seurt kartenn rouedad a zo hervez rizh ar rouedad e vez kennasket ar gartenn outañ. E-giz-se e vez graet :
He aroueziadurioù
Pep kartenn rouedad ez'eus un enneg alvezel ("un hardware address") dezhi. Graet 'vez enneg MAC gantañ ivez. Unel rik eo enneg alvezel ur gartenn rouedad da anavezout pep hini anezhe (pe ivez pep trobarzhell) war ar rouedadoù.
Dezverket e vez ivez ur gartenn rouedad gant he doare da vezañ luget e-barzh an ardivinkoù (an urzhiaraerioù dreist-holl).
Arouezet eo ur gartenn rouedad gant an tizh treankañ e c'hell ober gantañ da dreuzkas ar roadennoù. An tizh treankañ a rank bezañ azasaet ouzh an tizh treankañ implijet gant ar skoroù treuzkas hag hollad an aveadurioù war ar rouedad (tolper, routaer, ...). Da skouer : 100 Mbde (Mega bit dre eilenn) evit ur gartenn rouedad kennasket ouzh ur rouedad Ethernet a vez oc'h ober gant ur funiegezh "re wedennet" (RJ45).
Arventennoù ("parameters") he deus ur gartenn rouedad ouzhpenn e c'heller kefluniañ anezhe.
An diazezañ e-barzh un urzhiataer
Arventennoù kefluniañ ("configuration parameters") o deus ar c'hartennoù rouedad a servij da gehentiñ gant an urzhiataer evel an holl gartennoù askouezh : ar spanoù pe IRQ (Interrupt ReQuest), en ennegoù enankañ/ec'hankañ, an enneg memor hag ar sanell DMA (Direct Memory Access).
Ar c'hennaskerioù diavaezh
> RJ45 evit ar skoroù re wedennet (ar re ar muiañ arveret bremañ).
> BNC (British Naval Connector) evit ar funioù kevahel.
> DB9 evit ul c'hennaskañ Token Ring.
> ST evit lugañ ul luc'hedañv.
> MIC evit ur c'hennasker FDDI.
Meur a gennasker a c'hell kinnig ur gartenn rouedad a-gevred ganti (RJ45 ha BNC da skouer). Ur gartenn "kombo" e c'heller ober anezhi neuze.
An aroueziadurioù mezoniel
Hervez ar c'homenad implijet e vo roet un enneg mezoniel (pe un enneg rouedad) "d'ar gartenn" (hogen e vefe lavaret kentoc'h e vefe roet un enneg mezoniel d'an drobarzhell war ar rouedad ! Ar gartenn rouedad hag ar c'homenad ne labour ket war an hevelep live OSI). Ma ve implijet ar c'homenad kehentiñ TCP/IP war ar rouedad da skouer e vo roet un enneg IP d'an drobarzhell hag a vo unel war ar rouedad (hogen an enneg-se a c'hellfe bezañ arveret war ur rouedad-all. Arabat faziañ etre an enneg alvezel roet pa vez kenderc'het ar gartenn hag unel war an holl rouedadoù hag an enneg mezoniel e roer pa luger un drobarzhell pe un urzhiataer ouzh ur rouedad).
A-hend-all hag evel evit an holl gartennoù askouezh hag an drobarzhelloù e vez arveret ur stur meziantel da zewezhiañ ar c'homenadoù kehentiñ implijet ha da skoazellañ da arventennañ ar gartenn pa vez-hi diazezet e-barzh ar stael (ar post).
Ar sturioù-se a ra gant daou bennaenn a oa bet krouet : 1) da lakaat ar c'hartennoù rouedad d'ober gant ur c'homenad roet (IPX pe IP da skouer) ha 2) evit ur gartenn rouedad roet da vezañ ereet gant meur a gomenad. An NDIS (Network Device Interface Specification) ha an ODI (Open Data Interface) eo ar pennaennoù-se ; an hini gentañ a oa bet danzeet gant Microsoft ha 3Com hag an eil gant Novell hag Apple. Hervez ur reizhad korvoiñ rouedad eo e vez dibabet ur bennaenn pe unan-all neuze.
Ur c'hetal kehentiñ eo e tespiz an NDIS etre al live a-is MAC hag an azasaer rouedad.
Tatev Abrahamyan
left|thumb|Tatev Abrahamyan Tatev Abrahamyan a zo bet ganet d'an 13 a viz Genver 1988 en Yerevan (Armenia). E Glendale, Kalifornia emañ o chom.
Mestrc'hoarierez echedoù armeniat.
Mestrez (Maouez) Etrebroadel eo.
2344 e oa he renk Elo (Kevre Bedel An Echedoù - FIDE) d'ar 1añ a viz Genver 2022.
Domenico Ponziani
Domenico Lorenzo Ponziani a zo bet ganet d’an 9 a viz Du 1719 e Modena (Italia) ha marvet d’ar 15 a viz Gouere 1796 e Modena (Italia).
Bannieloù armeoù ar bed
Bannieloù an armeoù-douar a c'hall bezañ a-wechoù gwall zishañval diouzh ar banniel broadel. Ar memes tra a c'hall c'hoarvezout ivez gant bannieloù ar morluioù. Met dre vras muioc'h a gemm gant hini ar morluioù eget gant hini an armeoù-douar.
Хъ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Хъ, хъ implijet gant ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [χ].
Bannieloù armeoù ar bed
Bannieloù arme dishañval diouzh banniel broadel ar vro
Arme Rusia he deus adkemeret ur banniel eus mare an URSS, graet e vez "Banniel an Trec'h" anezhañ.
Bannieloù istorel
Bannieloù ha n'emaint ket en implij ken.
Domenico Ponziani
Mestrc’hoarier ha saver studiadennoù echedoù italian, ezel eus "Skol Modena".
Hatchepsout
Hatchepsout a oa ur faraonez hag a renas eus 1479 kent JK betek he marv war-dro 1457 kent JK.
Ger-mell strizh
Ar ger-mell strizh zo ur ger-mell a vez implijet dirak un anv-kadarn pa vez gouvezet eus petra e vezer o kaozeal, pa greder n'haller ket faziañ war an dra pe an den e vezer o komz anezhañ.
Lavaret e vo an den moal, e-lec'h un den moal pa ouzer mat eus piv ez eus kaoz.
Troiennoù hep ger-mell strizh
E troiennoù zo n'implijer ger-mell ebet e yezhoù zo, pa gaver ar ger-mell strizh e troiennoù kevatal e yezhoù all a-wechoù, e galleg alies. E brezhoneg ne vo ket lakaet ger-ebet, na strizh nag amstrizh en troiennoù-mañ:
Kêr
Dirak ar ger kêr ne vez ket lakaet ar ger-mell strizh peurvuiañ: Met lavaret e vo:
Divdaolenn dug Urbino
Divdaolenn dug Urbino (anvet ivez Le Triomphe de la Chasteté, "Trec'hlid an Dic'hadaliez") e galleg), zo anv div daolenn livet gant Piero della Francesca etre 1460 ha 1470, anezho eoullivadurioù war goad (ur ral gant Piero) ha miret en Uffizi Firenze.
Aozadur
Un daolenn daoudu eo. Daou boltred : hini dug Urbino, Federico da Montefeltro, ha hini e bried, Battista Sforza. Tal-ouz- tal emaint, hag en diabell e weler ar maezioù. An daou bried zo o tegouezhout e kêr, aelez (arouezioù an dic'hadaliezh) en-dro dezhe e daou garrsaceht gant [kezeg-kornek]], o tont a-benn an eil d'egile :
Pataxo-Hahaayeg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil, e stadoù Minas Gerais, Bahía ha Pôsto Paraguassu, e oa ar Pataxo-Hahaayeg. Hogozik netra a anavezer diwar-e-benn. An holl izili eus an meuriad a gomz portugaleg hiziv
Th (lizherenn)
Ul lizherenn e yezhoù zo, hag un divc'hrafenn latin eo Th, th.
E brezhoneg
Degemeret e vez evel lizherenn e brezhoneg da dreuzkrivañ al lizherenn c'hresianek Θ, θ.
En albaneg
Implijet e vez gant an albaneg evit skrivañ ar son kensonennel [θ] ivez.
E saozneg
E saozneg e vez implijet ivez da aroueziañ
E zouloueg
E zouloueg e vez implijet evit skrivañ ar son [tʰ], da lâret eo un t distaget dre c'hwezhañ.
Bröhan-Museum
thumb |Bröhan-Museum
Bröhan-Museum a zo ur mirdi e Berlin. Gouestlet d'an arz nevez, d'an arz kinklañ ha d'an design (1889-1939). E-tal kastell Charlottenburg emañ.
Ennañ e kaver miliadoù a objedoù arz : oberennoù design e plastik, livadurioù ha tresadennoù dastumet gant Karl H. Bröhan (1921-2000) e-pad ar bloavezhioù 1960. E zastumad a roas goude-se da Land Berlin, hag e 1983 e voe digoret ez-ofisiel ar mirdi el lec'h m'emañ hiziv-an-deiz.
Pezhioù prierezh, gwer ha re borselen a gaver ivez ennañ, ha pezhioù dir savet da vare luskad an arz kinklañ hag an Arz nevez. Pezhioù-arrebeuri savet gant Henry van de Velde, Emile Gallé, Louis Majorelle, Josef Hoffmann pe Paul Iribe a gaver ivez ennañ.
Oberennoù arzourien bennañ ar Berliner Sezession : Karl Hagemeister, Hans Baluschek ha Willy Jaeckel a c'haller gwelout ennañ ivez.
Къ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Къ, къ implijet gant an avareg hag ar c'habardieg evit skrivañ ar son kensonennel [q':].