cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tu arbennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tu arbennek (saoz.: "causative voice") evit komz eus un tu yezhadurel pa vez treuzfurmet frammadur kevreadurel diazez ur frazenn, o tont da vezañ arguzenn amskouer ur verb tranzitivel ar graer yezhadurel, en ur lakaat fiz ar verb da greskiñ (+1). Ma van div arguzenn a dalvez da c'hraer ar frazenn goude treuzfurmadur ar frazenn en tu arbennek e rank unan anezhe da vezañ un arguzenn amskouer.
Implijet e vez an tu arbennek gant ar mongoleg hag ar japaneg, da skouer e japaneg:
Roll ar Pennoù Stad e 718
Pennoù Stad ar bloaz 717 - Darvoudoù ar bloaz 718 - Pennoù Stad ar bloaz 719 - Pennoù Stad dre vloaz -
Banjul
thumb|Ar voskeenn e-kreiz Banjul
Banjul a voe savet e 1816, evit ar c'henwerzh hag an arme, pa oa ar Rouantelezh Unanet o klask lakaat urzh e kenwerzh ar sklaved. Anvet e oa Bathurst betek 1973, e koun Henry Bathurst, a oa bet gwechall oc'h ober war-dro an drevadenn saoz.
Banjul zo ur porzh-mor a bouez evit Gambia : drezañ e vez ezporzhiet an arachidez gounezet er vro.
Meilh minvoan
Ar meilh minvoan (Liza ramado pe Mugil capito) a zo ur pesk mor.
Jakez-Erwan Mouton
Jakez-Erwan Mouton (Jacques-Yves Mouton), bet ganet e Sant-Maloù d'ar 29 a viz Genver 1957, zo kelenner ha skrivagner brezhonek. Bet eo kelenner war ar saozneg a-raok kelenn brezhoneg e Gwitalmeze.
Rouzegan-geun
Ar rouzegan-geun (liester : rouzeganed-geun) a zo ur spesad golvaneged, Acrocephalus palustris an anv skiantel anezhañ.
Jakez-Erwan Mouton
Unnek levr zo bet skrivet gantañ e brezhoneg : romantoù evit ar grennarded, romantoù evit bugale ar c’hentañ derez, romantoù evit an dud deuet, hag un dastumad barzhonegoù.
Rouzegan-geun
Anvet e voe Motacilla s. Sylvia palustris (kentanv) da gentañ-penn (e 1798) gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).
Sklaverezh
thumbnail|200px|Skeudenn a-enep d'ar sklaverezh, Bro-Saoz (1795) Ar sklaverezh zo ur reizhiad armerzhel ha kevredigezhel ma vez lakaet tud, sklaved anezho, da labourat dic'hopr evit ur mestr a zo perc'henn warno. Ret e vez d'ar sklaved sentiñ ouzh o mestr, ne vern petra eo e urzhioù.
Perc'henniezh eo ar sklaved, tennet pep frankiz diganto. Gwir o deus ar vistri d'o frenañ, gwerzhañ, feurmiñ hag eskemmañ evel n'eus forzh petore madoù all. Disheñvel eo ar sklaverezh istorel diouzh reizhad korvoiñ ar brizonidi dre ma veze reoliet gant lezennoù. Hiriv n'eus bro ebet hag a aotre ar sklaverezh, met daoust da se e c'hall mistri ar sklaved bezañ gwarezet gant al lezennoù.
E meur a vro eo lakaet ar sklaverezh da "dorfed ouzh an denelezh".
Rouzegan-geun
Annez
Ober a ra ar spesad e annez el lec'hioù gleb (eus Europa da greiz Rusia) ha nijal kuit da aodoù gevred Afrika da c'hoañviñ.
Jakez-Erwan Mouton
Skridoù
Embannet en deus danevelloù ha barzhonegoù e Skrid, Al Liamm, Brud Nevez hag all.
Skrivet en deus un toullad pennadoù evit ar gazetenn vrezhonek Ya !, er rubrik Soñjoù.
Kanton Quesnoy-sur-Deûle
Kumunioù
Kanton Quesnoy-sur-Deûle a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
Emgann Soissons (718)
Emgann Soissons 718 a oa emgann diwezhañ ar brezel diabarzh a heulias marv Pepin Herstal roue (?) ar Franked. Adalek miz Du 714 e vrezele Karl ar Morzhol, Theudoald, mab-bihan Pepin, Plektrud, e intañvez, Ragenfrid, maer palez Neustria ha Chilperic II, roue ar Franked, evit kemer penn ar rouantelezh.
Goude emgann Vincy, Chilperig II ha Ragenfrid, a oa bet faezhet gant Karl ar Morzhol a en em glevas gant Odo Veur eus Akwitania ha war-du Soissons e kerzhjont. Ouzh o gortoz edo Karl ar Morzhol avat, gant ul lu soudarded c'hourdonet a chomo an darn vrasañ anezho feal dezhañ a-hed o buhez. O faezhañ a reas Karl e-kichen Soissons. Tec'hout a reas Ragenfrid da dTeurgn tra ma repuas ar Roue hag Odo en Akwitania.
Odo a sinas ar peoc'h gant Karl nebeud goude ha daskoriñ a reas Chilperig. Ragenfrid a anavezas galloud Karl.
Caria
Caria zo
Enez Tristan
An Enez Tristan, anvet dre vras ar Fort gant tud ar vro , gwechall "Enez Tutuarn" , a zo un enezenn e Bae Douarnenez. Mont di a c'haller war droad pa vez izel ar mor.
Mojenn
Eno e vije bez Tristan, niz d'ar roue Marc'h, roue Kerne, hag Izold, gwreg ar roue, kuzhet dindan div wezenn skoulmet an eil gant eben. Hervez ur vojenn all e vije ar pezh a chom eus Kêr Is.
Istor
Ur peniti a oa eno en XIIvet kantved, ma veve Robert, a voe eskob Kerne adal ar bloaz 1113 betek 1130.
E dibenn ar XVIvet kantved e oa repu Fontanella.
Perc'hennet e oa gant diskennidi ar barzh gall Jean Richepin abaoe 1911 pa voe prenet gant Mirva an arvor.
Ejen
Karget eo bet Couign-amann da beuriñ geot an enez.
Tourig-ar-prad
thumb|Ar Shirshasana, er [[yoga, a denn un tamm d'ar c'hoari tourig-ar-prad.]] C'hoari tourig-ar-prad a zo c'hoari kerzhout war an daouarn gant an divhar er vann.
Horebeke
Horebeke a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Tourig-ar-prad
N'eo ket tre en em zerc'hel war ar penn eta, evel a vez graet er yoga, lakaomp.
Linda McCartney
Linda McCartney — ganet Linda Eastman, d'ar 24 a viz Gwengolo 1941 e Scarsdale, Stad New York - marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1998 — a oa ul luc'hskeudennerez amerikan.
Buhezskrid
Linda McCartney a gasas he yaouankiz e New York, en ur familh alvokaded afer.
Dont a reas da vezañ luc'hskeudennerez a-vicher, arbennik e oa war dachenn ar sonerezh rock. Evel-se e teuas a-benn da gejañ gant Paul McCartney, dre luc'hskeudenniñ ar Beatles e 1967. Dimeziñ a rejont d'an 12 a viz Meurzh 1969 e Londrez hag o devoe tri bugel : Stella, Mary ha James. Ur merc'h anvet Heather he doa bet diouzh he c'hentañ dimeziñ.
Kemer a reas perzh er strollad Wings bet krouet ganti, Paul ha Denny Laine e 1971.
Écuélin
Écuélin a zo ur gumun eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
Sulvezh Gwadek (1972)
Ar Sulvezh Gwadek (Bloody Sunday e saozneg, Domhnach na Fola en iwerzhoneg) eo an anv roet d'an devezh ma oa bet lazhet 13 manifester (un den ouzhpenn, ur gwaz, a varvas pevar miz hanter goude bout gloazet) gant arme Breizh-Veur, d'an 30 a viz Genver 1972, e-pad ur vanifestadeg peoc'hiek e Derry (Doire) (Iwerzhon an Norzh) evit ingalded ar gwirioù etre ar gatoliked hag ar brotestanted. A-wezhioù e vez lâret ivez Bogside Massacre, lazhadeg ar Bogside, e saozneg.
Ar vanifestadeg-se a oa bet aozet gant an Northern Ireland Civil Rights Association, kaset gant Ivan Cooper, da c'houlenn ingalded ar gwirioù etre ar brotestanted hag ar gatoliked, evit ar gwirioù keodedel hag a-enep ar bac'hadennoù diwar ziviz ar melestradur, bet divizet gant Parlamant Norzhiwerzhon d'an 9 a viz Eost 1971. Daoust da youl Ivan Cooper da viret ar peoc'h e krogas emgannoù etre ar vanifesterien hag an arme. 28 manifester a voe gloazet gant boledoù, 13 den a varvas eno, 7 krennard e no zouez, hag unan all un tamm war-lerc'h. Gloazet e oa daou vanifester gant kirri an arme a dremenas warne. Pemp eus an dud c'hloazet a oa diskaret gant un tenn en o c'hein. Ar soudarded lakaet e kaoz a oa izili eus ar 1añ Batailhon eus Rejimant harzhlammerien ar Rouantelezh-Unanet.
Hervez an arme e vefe bet tennet warno gant an IRA setu perak o defe tennet d'o zro. Hervez ar vanifesterien avat e vefe bet tennet gant an arme war un engroez hep armoù. Un enklask a oa graet buan-ha-buan gant ur c'huzul-enklask renet gant Lord Widgery hag en doa didamallet an arme en ur lâret e oa bet tennet gant an IRA hag e vije bet tennet d'he zro gant an arme. Neoazh n'eus ket bet kavet armoù pe danvez-tarzh war ar vanifesterien ha n'eus ket bet soudarded lazhet 'pezh a zo souezhus ma vefe bet tennet warno da gentañ.
Da-heul al lazhadeg e kreskas kalz niver izili an IRA hag a gasas a-c'houde gwalldaolioù marvus. Arme Breizh-Veur a gollas ivez ul lodenn eus he c'hredusted abalamour d'an afer-se. Ar rendael a badas pell amzer etre an daou du. D'ar 16 a viz Mae 1997, Channel 4 a skignas un diell savet gant Lena Ferguson hag Alex Thomson diwar an darvoud. Enni e tisplege pevar soudard dizanv e oa bet tennet gant an arme war an engroez, pezh a zislavar ar c'homzoù ofisiel. Abalamour d'ar c'hlemmoù savet goude-se e tivizas ar c'hentañ ministr Tony Blair digeriñ en-dro an enklask e 1998. Etre 1998 ha miz Du 2004 ez eus bet goulennataet 921 test gant ar barner Mark Saville ha savet 1555 testeni skrivet. Ul lodenn eus ar soudarded a anzavas e oa diarmet ar vanifesterien hag o doa lâret gaou en a-raok. Klozet e voe an afer e 2010.
Anavezet e oa bet gant gouarnamant David Cameron e 2010 e oa bet graet ur fazi. Aet eo ministerdi an difenn pelloc'h d'an 22 a viz Gwengolo 2011 en ur zisklêriañ e vefe digollet gouzañverien ar "Bloody Sunday". "Anavezout a reomp ar glac'har bevet gant an tiegezhioù-se abaoe daou-ugent vloaz hag anavout a reomp he deus droukc'hraet an arme. Mantret eo ar gouarnamant eus kement-se", eme ar ministerdi, hervez The Guardian.
1576
Diwar-benn bloavezh 1576 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1576
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1576
Larraine
Larraine (Larrau en okitaneg, e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e Kanton Atharratze-Sorholüze, e Zuberoa, en Iparralde, en Euskal Herria.
Meilh ruz karreg
Ar meilh ruz karreg (Mullus surmuletus) a zo ur pesk mor.
Mopsos
Daou ziouganer a zo anvet Mopsos (Μοψος e henc'hresianeg) e mojennoù Hellaz kozh:
Taleg
Un taleg a c'hall bezañ meur a dra :
Uithoorn
thumb|right|200px|Lec'hiadur Uithoorn thumb|right|150px|Banniel Uithoorn thumb|right|90px|Ardamez Uithoorn thumb|right|190px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Uithoorn (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 19,49 km² eo gorread Uithoorn (douar : 18,29 km², dour : 1,2 km²) ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 27 933 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Uithoorn : De Kwakel hag Uithoorn.
Istor
Er Grennamzer e veze implijet an anv De Uithoorn (pe De Uythoorn) da envel lec'hioù izelañ deandi Sant Yann. Savet e voe Uithoorn tro-dro d'al lez-varn. Bevañ a rae an dud diwar al labour-douar, met paour e oa an douar. E-tro 1600 e krogas an dud da doullañ an douar da gaout taouarc'h. Diwar se e teuas lennoù, lakaet da bolderioù diwezhatoc'h. E-pad ar brezel etre Frañs hag an Izelvroioù e voe kreñvaet Uithoorn e 1672 (nederlandeg : rampjaar, da lavaret eo bloavezh ar gwallreuz). Da vare ar Republik Batav e vo kendeuzet Thamen en Uithoorn. War wellaat ez eas armerzh Uithoorn en kantved, ha meur a embregerezh a zeuas d'en em staliañ eno, re gimiezh en o zouez. E dibenn an kantved e voe adtapet meur a lenn, da greskiñ gorread an douaroù ma c'halle an dud gounit. thumb|right|200px|Iliz Sint-Jan E-tro 1885 e voe kreñvaet ar vro tro-dro da Uithoorn, ul lodenn eus Stelling van Amsterdam e oa al labourioù-se. An hent-houarn a dizhas Uithoorn e 1915.
Kreskiñ buan a reas Uithoorn goude an Eil Brezel-Bed : karter Thamerdal a voe savet e 1948, ha da-heul e voe savet Zijdelwaard (1960), Legmeer (1972), Meerwijk-West ha Meerwijk-Oost (1985). Ur greizenn-genwerzh a voe savet e kreiz-kêr e 1991.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Uithoorn ez eus 21 dileuriad :
Banv
Banv zo
Kreousa
Peder flac'h a anavezer dindan an anv Kreousa (henc'hresianeg: Κρέουσα) e mojennoù Hellaz kozh:
Emgann Soissons (486)
Emgann Soissons a enebas Hlodwig ouzh Syagrius, ur penn roman a zalc'he an tachennoù etre ar Somme hag al Liger. "Rouantelezh" Syagrius a voe an hevelep ment hag hini Hlodwig met ne gontrolle ket mat anezhi. Ur penn-brezel brezhon a zalc'he rannvro Bleaz hag e kalz kêrioù e oa an aotrounegiezh nemeti hini an eskob.
Al luioù
N'anavezer Emgann Soissons nemet dre ar pezh a lavar Gregor a Deurgn diwar e benn ha dianav eo ment an daou lu. Lu Hlodwig a oa kenaozet eus soudarded meuriadel. Gant ur goaf hag ur fransisk e voent armet ha ne zougent harnez ebet. Gant an uhelidi ne oa ket tokarnoù, war a seblant. Marc'hegezh ebet ne oa e-barzh al lu.
Lu Syagrius a endalc'he ar pezh a chome eus an arme roma e Galia hag un darn vras anezhañ a oa germanek e orin. Gwirheñvel eo e oa un nebeud marc'hegourien ennañ met diaes eo da lârout muioc'h diwar e benn.
An emgann
Livadur ebet eus an emgann hon eus. Gregor a Deurgn a lavar e c'hoarvezas en ul lec'h rakdivizet gant an daou enebour, hervez ar c'hustum germanek met skrivañ a rae ouzhpenn ur c'hantved bennak goude an darvoudoù. An dra nemetañ a c'heller bezañ sur anezhañ eo e voe trec'het Syagrius. Hlodwig a berc'hennas e riez met ret e voe dezhañ stourm ouzh ar Vrezhoned. A-benn da gemer Bleaz e teuas met dleout a reas sinañ ur feur-skrid gant an "Arvorigiz". N'eur ket sur piv e voent an Arvorigiz-se avat. Fleuriot a gred e oant Brezhoned met posupl eo e oant tud keodedoù galian-ha-roman Maen hag Anjev.
Gwelet ivez
Rouantelezh Soissons
Halo (heuliad c'hoarioù video)
An heuliad Halo
Halo a zo ur c'hoari video tenn brudet mat. Dre berzh an hini gentañ ez eo bet sevenet un heuliad c'hoarioù video war e lerc'h :
Breve
Breve (diwar al latin]: brevis "berr"), eo an anv a roer d'ur sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, gantañ stumm ul linenn vihan (˘) lakaet a-us d'ur vogalenn, da skouer Ă, ă, evit diskouez e vez distaget berr.
Implijet e vez evit skrivañ al latin e geriadurioù, dornlevrioù ha yezhadurioù, hag ivez gant ar roumaneg evit ober diouzh ar son [ə], da skouer măr «aval». En esperanteg e vez implijet evit diskouez ez eo nann-silabennek ar vogalenn u, distaget [w]. Implijet e vez ivez evit skrivañ ar vietnameg.
Ur breve an hini eo, kentoc'h evit ur c'haron a gaver a-us d'ar gensonenn g (ğ) e turkeg, tatareg hag azerieg.
Hervez reolennoù sistem romanekadur ar sinaeg anvet pinyin e vez implijet e evit ober diouzh un donenn.
Pwoeg ar c'hornôg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pwoek eo pwoeg ar c'hornôg (mutheit pe phlong sho) komzet gant tro-dro da 210.000 den e Myanmar.
Teir rannyezh ez eus:
Skrivet e vez gant un doare-skrivañ diazezet war ar skritur burmek.
Bujumbura
200px|thumb|right| Bujumbura, gant al lenn Tanganyika er pelloù Bujumbura eo kêr-benn Burundi. Emañ war ribl al lenn Tanganyika, hag e dibenn an e oa enni war-dro 300 000 a annezidi.
E 1889, Usumbura ne oa nemet ur gêriadenn vihan pa oa deuet soudarded alaman d’en em staliañ enni. Goude ar Brezel-bed kentañ e teuas da vezañ pennlec’h melestradurel Ruanda-Urundi, lakaet dindan gwarez Belgia gant Kevre ar Broadoù. Pa zeuas Burundi da vezañ dizalc’h e 1962 e voe lakaet da gêr-benn ar stad nevez, gant an anv Bujumbura.
Lydia
Lydia a oa ur vro gozh en Anatolia, war aod Mor Egea, ha Sardeis he c'hêr-benn. Anavezet e oa gant Homeros evel "Meonia". Anv eus Lydia a gaver e mojennoù Herakles hag Omfale, pe re Tantalos ha Pelops, hendadoù an Atrided.
Kêrioù Henegipt
Gwelet ivez : Kêraozouriezh Henegipt
Ƒ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ƒ, ƒ implijet evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel an eweeg.
Pascal de Kerenveier
François Nicolas Pascal de Kerenveier, pe Frañsez Nikolaz Paskal Kerenveier (Rosko, 13 a viz Mezheven 1729 – Beauvais, 31 a viz Mae 1794), a oa ur soudard breizhat hag a servijas en arme c'hall.
Ƒ
Diazezet e oa bet stumm al lizherenn-mañ war hini un f skrivet er stil italek
Pascal de Kerenveier
Oberennoù
Daou skrid anavezet e brezhoneg zo bet savet gantañ : Metamorphosiou Ovid troet diwar al latin (c. 1755), hag Ar farvell goapaer (1759).
Ƒ
Implijet e vez ivez a-wechoù evit treuzskrivañ ar son skrivet [ɸ] gant ar Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Pascal de Kerenveier
Ar farvell goapaer
Daou zornskrid eus Ar farvell goapaer a zo :
Daou embannadur zo bet eus an oberenn-se :
Glaoke
Glaoke (Γλαυκή e henc'hresianeg) zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh:
Arbennelezh (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen arbennelezh evit komz eus ur frammadur yezhadurel pa vez lakaet un gouzañver yezhadurel da gas da benn un oberenn bennak (displegat gant ur verb) pe d'e gas da benn en un doare resis gant ur graer yezhadurel, da skouer:
Un elfenn voutin da holl yezhoù ar bed eo an arbennelezh, met implijet e vez meur a doare yezhadurel disheñvel evit he displegañ:
Arbennelezh vorfologel
Meur a venger morfologel a c'hell talvezout da sevel stumm arbennel ur verb, dreist-holl kengerioù (rakgerioù, lostgerioù, engerioù...), da skouer:
Kemmoù ster
A-hed ar wezh e c'hell kemmañ ster ar stumm arbennel deveret, da skouer:
Arbennelezh troadellek
An darn vrasañ eus yezhoù Europa a implij troadelloù arbennik evit sevel frammadurioù arbennel, kentoc'h evit elfennoù morfologel. Implijout reont neuze verboù skoazell resis a gemm yezh da yezh, da skouer:
Kevreadurezh ar frammadur troadellek
E frammadurioù kevreadurezhel evel-hen ez eus daou verb ha teir arguzenn: an arguzenn gentañ 'zo rener ar verb kentañ; ar eil arguzenn 'zo renadenn ar verb kentañ ha rener an eil verb war un dro; an trede arguzenn 'zo renadenn an eil verb.
Eilpennet e c'hell bezañ an arguzennoù oc'h ober gant an tu-gouzañv, met alies e teu da vezañ re bounner ar frammadur kevreadurezhel e meur a yezh, da skouer:
E yezhoù all e ranker implijout frammadurioù all kentoc'h evit ober gant verboù skoazell. E spagnoleg, da skouer, e ranker implijout an doare-sujañ, luzietoc'h ar frammadur evit an hini diazezet war verboù skoazell:
Er yezhoù romanek (hag e yezhoù all) e kaver meur a verb a c'hell talvezout da verb amdranzitivel (tu-etre) oc'h implijout ur raganv brizhemober stag pe da verb tranzitivel (tu arbennek), da skouer e spagnoleg:
Arbennelezh leksemek
Meur a wezh e vez implijet gerioù disheñvel, da skouer:
Bez' e c'hell bezañ liammet ez-etimologel an eil stumm ouzh egile, kemmet tamm-ha-tamm a-hed ar wezh ivez a-wezhoù, d.s.:
Kemmoù stad
Er yezhoù implijet gante verboù-stad e c'heller sevel stummoù arbennel diwar ar verboù-se ivez dres evel ma reer gant verboù reizh (verboù ober) evit merkañ kemm ar stad pe kemm perzh ar stad, da skouer
Stummoù arbennel diwar anvioù hag anvioù-gwan
Evit a sell ouzh ar gevreadurezh ec'h eo peuzheñvel ur frammadur hag a dalvez da lakaat un anv-gwan pe un anv-kadarn da dont davezañ ur verb gantañ da ster « dont da vezañ (ur perzh bennak) » ouzh ur framamdur arbennel kaset da benn gant ur verb amdranztivel. Da skouer, e brezhoneg e c'heller dielfennañ al lostger deverañ -aat (evel ur stumm arbennel:
D'Eon
Charles Geneviève Louis Auguste, marc’heg d’Eon, zo bet ganet e Tonnerre e 1728.
Goude studioù er skolaj Mazarin e Pariz, e tapas un doktorelezh war ar Gwir, hag e skrivas un nebeud esaeoù, evel un essai historique sur les différentes situations financières de la France sous le règne de Louis XIV.
Kejañ a reas gant ar priñs Conti a rene war servijoù kuzh Loeiz XV. Gantañ e voe kaset d’Eon da Rusia e 1755 evit seveniñ e gefridi kentañ e diplomatiezh : kejañ gant an impalaerez Elesbed Iañ evit sinañ un emglev etre Rusia ha Bro-C’hall. Kas a reas e labour da benn vat hag e chomas 4 bloaz e Rusia evel sekretour kannati. Eno en doe tro evit ar wech kentañ da wiskañ dilhad merc’hed e-korf ar festoù dic’hizet aozet e lez an impalaerez.
Pa zistroas da Vro-C’hall e 1761 e servijas en arme e-pad kampagnoù diwezhañ ar brezel 7 vloaz lec’h ma tapas brud evit e gadarniezh.
E fin ar brezel e voe kaset da Londrez evit skoazellañ ar c’hannad, an dug de Nivernais, a-benn marc’hata ar peoc’h.
D’Eon hag a gave dezhañ e oa da vont da gannad, a voe feuket bras pa voe kaset ur c’hannad nevez, ar c’hont de Guerchy, da Londrez. Tabut a savas etrezo ha, goude bezañ graet kazeg o klask skarzhañ de Guerchy, en em gavas d’Eon en ur blegenn fall. Diwar-se e oa ken arvarus evitañ distreiñ da Bariz ma voe ret dezhañ chom e Londrez.
Strafuilh a savas diwar ar vrud-se, kement ma voe kaset kannaded gant Loeiz XV evit kaout penn d’an afer ha ma voe aozet klaoustreoù e Bro-Saoz diwar-benn e reizh. Ul lez-varn zoken a embannas e oa d’Eon ur vaouez, hep na vefe ar marc’heg war al lec’h, na degaset prouenn ebet.
E 1777 e voe aotreet d’Eon da zistreiñ da Vro-C’hall gant Loeiz XVI, gant urzh da chom gwisket evel plac’h.
Distreiñ a reas da Londrez e 1785 lec’h ma krakvevas pa voe tennet e leve digantañ goude an dispac’h gall. Eno e oa o chom e ti un intañvez, Mrs Cole, hag a voe an hini a naetaas e gorf goude e varv d’an 21 a viz Mae 1810. N’eo nemet d’ar mare-se ma tizoloas an itron gozh e oa bet o chom e-pad bloavezhioù er memes ti gant ur gwaz.
Ur c’horfskejadur a voe graet en deizioù goude ha testeniekaet e oa ur gwaz eus ar marc’heg d’Eon.
D'Eon a voe douaret e Londrez, da lavaret eo e kêrbenn ar... Middlesex.
Añjela goant
thumb|300px|right|La belle Angèle ([[Añjela goant) 1889, Pariz, Mirdi Orsay]] Añjela goant (La belle Angèle) zo anv ul livadur graet gant Paul Gauguin e 1889 ha war ziskouez emañ e Mirdi Orsay e Pariz.
Poltred Angèle Satre (1868-1932), ostizez e Pont-Aven, eo an daolenn, ha gwisket eo ganti he dilhad Bretonez evit an degouezh. Pried e oa-hi da Frédéric-Joseph Satre, a vo anvet da vaer. Brud he doa da vout ur plac'h kaer a'r c'haerañ (en em c'houlenn a c'haller ha n'eus ket un tamm goap e titl an daolenn pa weler anezhi). Dle en doa graet Gauguin en he zi ha ne oa ket bet lakaet da baeañ. Evit he zrugarekaat eo en doa graet he foltred.
Hiziv ez eus ur straed Rue de la Belle Angèle e Pont-Aven.
Kevin Terrieux
right|thumb|Kevin Terrieux e Tournamant Fouenant, Here-Du 2007Kevin Terrieux a zo bet ganet e 1985.
Saskia van Uylenburgh
Saskia van Uylenburgh (2 a viz Eost, 1612 - 14 a viz Mezheven, 1642) a oa pried al livour izelvroat Rembrandt van Rijn, ha patrom un toullad mat eus e daolennoù ha tresadennoù.
Kevin Terrieux
Mestrc'hoarier echedoù breizhat.
Saskia van Uylenburgh
He buhez
Ganet e oa e Leeuwarden, e Bro-Friz. Eizhvet ha diwezhañ bugel Rombertus van Uylenburgh, e oa. Alvokad a renk uhel ha bourkmestr e oa he zad, ha diazezer skol-veur Franeker. Mervel a reas he mamm, Sjoukje Ozinga, pa oa 12 vloaz, hag he zad 5 bloaz war he lerc'h.
Kevin Terrieux
Ezel eo eus kleub Gwengamp, L'Échiquier Guingampais.
Saskia van Uylenburgh
He buhez
E 1625 e tegouezhas he c'henderv Hendrick van Uylenburgh eus Polonia da Amsterdam. Livour ha marc'hadour taolennoù e oa, ha dre e hanterouriezh eo e reas anaoudegezh gant danvez he fried, Rembrandt.
Eureudet e voent d'an 22 a viz Mezheven 1634 e Het Bildt, e-lec'h ma oa bet savet Saskia gant he c'hoar Hiskje hag he breur-kaer Gerard van Loo. Ur c'hoar all dezhi, Antje, a varvas en yaouank. War-lerc'h an obidoù e sikouras Saskia he breur-kaer, Johannes Maccovius, ur c'helenner polonat a gelenne doueoniezh e Franeker. Berzh a reas Rembrandt ha gounit a reas un tamm brav a arc'hant, ma tilojas da vont da chom d'un ti bras er Jodenbreestraat e 1639, tostik da ziskouezva he c'henderv er c'harter yuzev, ma emañ Mirdi Rembrandt hiziv. Tri eus o bugale a varvas e berramzer goude bout ganet. D'an 22 a viz Gwengolo 1641 e c'hanas Saskia ur mab anvet Titus, diwar anv e voereb Titia (Tietje) van Uylenburgh. Mervel a reas Saskia er bloaz goude, marteze gant an droug-skevent. Beziet e voe en Oude Kerk (iliz kozh). Ur pennad goude, e roas Rembrandt braverioù ha gwalinier Saskia da Geertje Dircx, pezh na blijas ket nemeur d'an tiegezh Uylenburgh. Un toullad bloavezhioù goude e kredas Geertje e oa Rembrandt o vont da zimeziñ ganti, met neuze en dije kollet an hêrezh deuet a-berzh Saskia. Pan eas kuit Geertje ha pa glaskas gwerzhañ ar braverioù e reas Rembrandt prosez dezhi, ken e lakeas anezhi da vezañ kraouiet da di ar re sot da gêr Gouda.
Bachant
Bachant a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Pwoeg an norzh
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pwoek eo pwoeg an norzh (phlong) komzet gant tro-dro da 600.000 den (1983) e ae Sarieng gwalarn Tailand e Sina.
Gekoeg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek eo ar gekoeg (geko, kekhong, kekaundu pe gaikho) komzet gant tro-dro da 9.500 den e Myanmar (1983)
Pwoeg an norzh
Teir rannyezh ez eus:
Zingem
Zingem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Pwoeg ar reter
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù pwoek eo ar pwoeg ar reter (phlou pe moulmein) komzet gant tro-dro da 1.000.000 den (1998) e Myanmar ha gant 50.000 den e Tailand (1998).
Teir rannyezh ez eus:
Daneg
An daneg zo ur yezh germanek eus skourr ar yezhoù skandinavek. Kar eo d'an norvegeg ha d'ar svedeg. Ur statud yezh ofisiel en deus e Danmark hag en Inizi Faero hag e Greunland (a-gevret gant yezh vroadel pep hini eus an div vro-se). Ur statud ofisiel en deus ivez e Schleswig-Holstein en Alamagn, ma vez komzet gant 50 000 den.
Skrivet e vez an daneg gant al lizherenneg latin gant teir lizherenn ispisial ouzhpenn : Æ, æ ; Ø, ø, Å, å. Pa ne c’heller ket skrivañ al lizherennoù-se e reer en o flas gant ae, oe hag aa.
An daneg eo ar yezh skandinavek zo pellaet ar muiañ diouzh an norseg kozh, dre m’eo bet eeunaet kalz e yezhadur ha dre m’eo emdroet kalzik e fonologiezh. Daoust m’eo bihan Danmark e oa diforc’hioù rannyezhel bras dre ar vro betek nevez zo (gant tri strollad rannyezhoù : østdansk, daneg ar reter, ømål pe ødansk, daneg an inizi, ha jysk, yezh Jutland). Hiziv an deiz koulskoude eo ledet yezh Kopenhagen dre ar vro a-bezh hag alies ne chom nemet arlivioù rannyezhel war ar parlantoù.
Glaoke (merc'h Kyc'hreüs)
Glaoke (Γλαυκή e henc'hresianeg) a oa merc'h Kyc'hreüs, roue Salamis. Dimeziñ a reas da d-Telamon hervez oberourien zo. Hervez re all e oa mamm dezhañ.
Meilh (pesk)
<HR noShade>
Ar meilhed, pe meilhi, a zo pesked mor rummataet en urzhiad Perciformes, evel ar morzered pe ar brizhilli.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù meilhed emañ:
...
Graet e vez meilhed eus pesked all ivez evel ar meilh-karreg da skouer.
Ogonek
100px|left|Ogonek
An ogonek zo ur sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, dezhañ stumm ur c'hrog bihan lakaet dindan ur vogalenn.
Daoust d'o stumm heñvel e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar sedilha pe lostig ç.
Dont a ra e anv diwar ar ger polonek sword, a dalv kement ha “lostig”, hag a zo anvet nosinė, da lavarout eo “dre fri”, e lituaneg.
Implijet e vez
Robert
Robert zo un anv-badez gallek, alamanek, nederlandek, saoznek, ha skandinaviat. Un anv-tiegezh eo deuet da vezañ er broioù gallek dreist-holl.
Orin
Dont a ra eus an anv germanek Hrodbertht, eus hrod (klod) ha beraht (skedus), da lavarout eo klod lufrus. Un anv a gaved e-touez ar Franked e oa, ha kaset e voe da Vro-Saoz gant Normaned Gwilherm an Alouber.
Rouaned, priñsed ha sent
Er pennad Roperzh e kaver roll klok ar rouaned, priñsed ha sent.
Brekeg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù brekek eo ar brekeg (brek, pre, pramano pe laku) komzet gant tro-dro da 16.600 den e Myanmar (1983).
Caen
Caen eo pennlec'h departamant gall Calvados. Kêr-benn ar rannvro kozh Normandi-Izel ez oa ivez betek 2015. Abaoe ar 1 a viz Genver 2016 emañ prefeti rannvro Normandi e Rouan, met e Caen eo bodet ar c'huzul-rannvro.
Hervez an INSEE e oa 108 793 a dud o chom en Caen (236 271 en tolpad-kêrioù ha 401 208 en tolead kêr ) e 2011. War lez ar stêr Orne emañ.
Keoded Gwilherm an Alouber eo, ha d'ur glad bras en deus hêrezhet ar c'hêr. A-bouez e oa perzh Caen e-pad an Aloubadeg Normandi, se a zo abeg kêr Caen en deus savet ur c'hounlec'h.
Kêr vrasañ er C'halvados hag e Normandi-Izel emañ Caen. An trede kumun vrasañ (goude An Havr-Nevez ha Rouen) hag an trede tolpad-kêrioù brasañ (goude Rouen hag An Havr-Nevez) e Normandi. An tolead kêr Caen eo an eilvet brasañ e Normandi goude Rouen, hag an 22 e Bro C'hall
Douaroniezh
Lec'hiet eo ar gêr en diazad Pariz, e kreizur c'hompezenn: Kompezenn Caen, e-lerc'h m'emañ kalz a c'hounezerezh diwar edeier.
War lez ar stêr Orne emañ Caen.
Emdroadur ar boblañs 1793-2006
• Mammennoù : EBSSA
• Mammennoù : ldh/EHESS/Cassini betek 1999 hag INSEE abaoe 2006 )
Melestradurezh
(1) : aet d'an anaon e-pad e amzer-gefridi.
Gwener (deiz)
Ar Gwener eo an deiz etre ar Yaou hag ar Sadorn. Hervez ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant al Lun, ha homañ eo ar reizhiad erbedet gant ISO 8601, ez eo ar pempvet deiz eus ar sizhun. Gant ar reizhiad a laka ar sizhun da gregiñ gant ar Sul, hengounel e meur a vro eus kornaoueg Europa, hag a-orin yuzev-kristen, ez eo ar c'hwec'hvet devezh. Donet a ra an anv diwar an doueez Gwener, unan eus doueed pennañ ar Romaned, adalek amzer Julius Caesar.
Ar Gwener er relijion gristen
Deiz marv Jezuz war ar groaz eo, hag abalamour da se e tle ar gristenien ober vijil en deiz-se. Gwelet ar c'hrennlavar: Ar Gwener, Devezh peñver. E Breizh ne veze ket debret kig gwechall neuze, hag ar c'hiz e oa debriñ krampouezh pe pesked. Un devezh a-bouez eo Gwener diwezhañ ar C'horaiz, a vez graet Gwener-ar-Groaz anezhañ.
Gwener-ar-Groaz
Un deiz a-bouez eo Gwener-ar Groaz-er relijion gristen pa lavar Sant Yann Aveliour eo en deiz ma veze lidet Pask gant ar Yuzevien ez eo bet barnet ha kondaonet Jezuz-Krist da vezañ kroazstaget. Sul-Fask eo anv ar Sul a zeu goude ha Yaou-Gamblit ar Yaou en e raok.
N'eo ket stabil deiziad Gwener-ar-Groaz pa vez jedet pegoulz e vo deiz Sul-Fask diwar deiziadur al loar.
Ar Gwener en Islam
Un deiz a-bouez eo pep Gwener evit ar vuzulmaned sunnit ha chiit pa vezont kustum da vont d'ober o lidoù d'ar voskeenn. Er broioù muzulman ne labour ket kalz a dud en deiz-se.
Makron
Makron (diwar ar gresianeg : μακρός, « bras »), zo anv ur sin diakritek implijet el lizherenneg latin, gantañ stumm ul linenn vihan lakaet a-us d'ur vogalenn ( ¯ ), da skouer Ā, ā, evit diskouez e vez distaget hir.
Implijet e vez evit skrivañ al latveg, al lituaneg, hawaieg (anvet kahakō), maorieg.
Implijet e vez alies ivez e geriadurioù latin hag evit romanekaat yezhoù evel ar japaneg, da skouer 交通 kōtsū "red kirri" ha 骨 kotsu "askorn".
Hervez reolennoù sistem romanekadur ar sinaeg anvet pinyin e vez implijet evit ober diouzh un donenn.
Implijet e vez evit kemmañ talvoudegezh lizherennoù zo : A-wechoù e vez lakaet dindan lizherennoù zo da gemmañ an distagadur anezho.
Brezhoneg
Implijet eo bet ar makron e brezhoneg e geriadur ar Gonideg, n'eo ket evit merkañ ur vogalenn hir, hogen evit e lakaat war al lizherenn n da verkañ ar friadur. Kavet e veze c'hoazh e 1908 er Grammaire bretonne du Dialecte de Tréguier.
Ar makronoù
Tri makron a vez implijet en amzer-vremañ :
Ysbaddaden Pencawr
Ysbaddaden Pencawr (pe "Ysbaddaden Pennaeth y Cewri", da lavarout eo "penn ar gorred", pe Ysbyddaden Bencawr) eo anv ar ramz a zo tad Olwen en danevell Kulhwch hag Olwen‎ er Mabinogi. Hervez ur vojenn e ranko mervel pa zimezo e verc'h.
Bweeg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek eo ar bweeg (bwe pe bghai) komzet gant tro-dro da 15.700 den e Myanmar (1983) ha gant un nebeudig tud e Tailand.
Korykia
Korykia (henc'hresianeg : Κωρύκια) a oa un naiadenn a veve war Menez Parnassos e Fokis, e-kichen Delfi, en Hellaz an Henamzer, hervez ar mojennoù. Merc'h e oa d'an doue-stêr Kefisos, pe Pleistos, en hanternoz Boiotia, ha c'hoar d'an div naiadenn all, Kleodora ha Melaina.
Unan eus teir nimfenn an nevezamzer e oa, o chom en ur vougev a oa er menez, anvet mougev Korykia, ma veve gant he div c'hoar.
Gant Apollon e c'hanas Lykoreüs. Amezegez e oa d'an nimfenn Kastalia.
Acadine
Acadine a oa anv ur feunteun e Sikilia, brudet he galloud hud, meneget hec’h anv gant Diodoros Sikilia.
Skoet e veze taolennouigoù enni, da lavarout eo plakennoù (koad, pe koar) a veze skrivet warne promesaoù, pe leoù. Ma choment war-c'horre e oant leoù gwirion, mard aent d'ar strad e oant falsleoù.
Klotenn
Ur glotenn zo graet gant ur son, pe ur soniad, a zo heñvel e dibenn daou c'her disheñvel, a lakaer e diwezh gwerzennoù : a-wechoù div werzenn, a-wechoù muioc'h. An testennoù gant klotennoù a vez renket er gennad lennegel a reer ar varzhoniezh anezhi. Ar c'hlotennerezh eo a vez graet eus an doare da sevel klotennoù.
Skouer: teir gwerzenn gant ur glotenn.
Mab ar c'hadour a lavare
A lavare d'e dad ur beure
Marc'hegerien war-lein ar bre
Barzaz Breiz, gant Kervarker.
Diazez ar werzaouriezh (pe ar gwerzaouiñ) eo bet ar glotenn, el lennegezh vrezhonek koulz hag e hini yezhoù ar broioù nes da Vreizh en amzerioù modern. E penn ar Grennamzer e veze dalc'het da stumm latin ha gresianek ar werzaouriezh diazezet war bepeiladur ar soniadoù hir hag ar sonioù berr. Ar varzhoniezh latin e Breizh (Marbod ha Maronad Yezekael, da skouer) a zo skouerioù an hengoun-se.
Barzhoniezh hep klotennoù
En avat ez eus bet diorroet ur varzhoniezh ha n'eo ket diazezet war ar c'hlotennoù e dibenn pep gwerzenn. Zavier Langleiz an hini a zo bet da gentañ oc'h arnodiñ an doare nevez-se.
Klotennerezh brezhonek a-vremañ
Ur vogalenn heñvelson d'an nebeutañ a ranker klevet e dibenn div werzenn a lakaer da glotañ. Skouer: Ma c'halon a zo frailhet dre nerzh ma enkrezioù Ma daoulagad entanet n'o deus mui a zaeloù. Diazezet eo klotenn an div werzenn-mañ, gant Prosper Proux, war ar vogalenn [u].
Peurvuiañ e vez un tammig pinvidikoc'h ar glotenn, gant ur vogalenn hag ur gensonenn: da skouer e ha d. Skouer:
Ha hep dale, siwazh, e vo ar Vretoned
Henvel eus tud Bro-C'hall pe eus an Normanted.
''Petra a c'hoarvezo? ... O Breizh ma bro garet,''
Ma c'halon a zo trist ha meurbet glac'haret !
Evel a weler e gwerzennoù Proux pe re Fañch an Uhel da-c'houde, n'eo ket trawalc'h ar c'hlotennoù d'ober barzhoniezh.
Klotennerezh brezhonek kozh
Er varzhoniezh kembraek koulz hag er varzhoniezh brezhonek e kaver ur boaz kozh da sevel ar c'hlotennoù a vez graet klotennoù diabarzh anezho. An doare kozh-se a oa bet dilezet el lennegezh vrezhonek da vare diwezh ar XVIIvet kantved abalamour d'an diaez ma oa he sevel. Abaoe deroù an XXvet kantved avat ez eus bet savet barzhonegoù nevez oc'h implijout ar glotennerezh brezhonek kozh.
Sevel gwerzioù
Embannet e oa bet gant Al Liamm ul levrig anvet Diazez ar sevel gwerzioù, gant Frañsez Kervella (embannet da gentañ er gelaouenn Al Liamm).
1577
Diwar-benn bloavezh 1577 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1577
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1577
Karon
Pa vez ul lizherenn gant ur varrenn serzh, evel L, l, d, t, e vez lakaet dre vras ur virgulenn-grec'h: L’, l’, d’, t’.
Anvet e vez ivez háček (LFE: /hʌːʧɛk/) e tchekeg, mäkčeň («merk blot») e slovakeg, strešica («toennig»), e sloveneg, kvaka pe kvačica («krogig») e kroateg ha serbeg ha katus («toenn») en estoneg.
Daoust dezhi da gaout ur stumm heñvel outañ e ranker ober an diforc'h etre ar sin diakritek-mañ hag ar breve:
Implijet e vez dreist-holl evit skrivañ ar yezhoù slavek hag ar yezhoù baltek gant al lizherenneg latin met ivez ar friouleg ha yezhoù finnek evel an estoneg, ar yezhoù samiek, ar c'harelieg hag ar finneg (ez-ofisiel e rankfed ober kentoc'h gant š evit gant sh daoust ma vez graet ar c'hontrol gant an darn vrasañ eus an dud).
Implijet e vez ivez gant ar romanekadur pinyin evit merkañ un donenn.
RSS Kirgizia
Lec'hiet e Kreiz Azia e oa Republik Sokialour Soviedel Kirgizia (kirgizeg: Кыргыз Советтик Социалисттик Республикасы), unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel.
Krouet e oa bet d'ar 14 a viz Here 1924 evel Oblast Emren Kara-Kirgizia, ur rann eus RSKS Rusia. D'ar 1 a viz C'hwevrer 1926 e teuas da vezañ Republik Sokialour Soviedel Emren Kirgizia, hag a oa ebarzhet e Rusia c'hoazh, hag a-benn ar fin, d'ar 5 a viz Kerzu 1936 e teuas da vezañ ur Republik distag gant an anv Republik Sokialour Soviedel Kirgizia (adanvet an deiz a-raok).
Barbara
Barbara zo un anv-badez italianek a orin latin, brudet dre ar bed. Anavezet eo dreist-holl en Italia hag e Pologn, hag er broioù saoznek ha spagnolek, ha kar eo d'an anv brezhonek Barba.
Gerdarzh
Dont a rafe eus ar ger latin gwregel barbara deuet eus ar ger gregach bàrbaros, un anv a vez graet eus ar Varbared, ha deuet da vout anv-badez, abalamour d'ar santez Barbara Nikomedia hervez ar vojenn a zo diwar he fenn.
En Italia, un anv-paotr
En Italia, e-kichen ar stummoù all-mañ, Barbera, Barbarella, Barbarina, Barberina e kaver ivez un anv-paotr: Barbaro, Barbarino, Barberino, diwar daou sant Barbaro, lidet d'ar 6 ha d'ar 14 a viz Mae eno.
Tud all
thumb|[[Barbara Baraldi, skrivagnerez italian]]
Anv-lec'h
Meur a gêr zo anvet diwar ar santez-se.
Doue
Er relijion afrikan (yoruba) a gaver e Kuba ha Brazil eo heñvelekaet ar santez ouzh an doue Chango.
Kanton Roubaix-Kreiz
Kanton Roubaix-Kreiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Roubaix-Kreiz a yae ul lodenn eus kumun Roubaix d'ober anezhañ:
Kyc'hreüs
Kyc'hreüs (henc'hresianeg : Κυχρεύς) a oa mab d'an doue Poseidon ha da Salamis, merc'h an doue-stêr Asopos.
Dont a reas da vout roue enez Salamis, dimeziñ a reas d'an nimfenn Stilbe, hag ur verc'h o doe, anvet C'hariklo, a voe gwreg C'heiron, an den-marc'h.
Ur verc'h arall dezhañ, Glaoke, a zimezas da d-Telamon, ha hemañ a voe roue an enez da varv e wreg.
Akastos
Akastos (Ἂκαστος e henc'hresianeg) a oa unan eus an Argonaoted, an harozed a yeas gant Iason da glask ar maoutken aour, hervez mojennoù Hellaz kozh.
C'hoantegezh
thumb|right|200px|Ar wallc'hoantegezh, livet gant [[Giotto di Bondone|Giotto ]]
Monumantoù Henegipt
Kavet e vo war ar bajenn-mañ roll an temploù, ar beredoù ar piramidennoù hag an holl vonumantoù a ouzer bezañ bet savet da vare Henegipt.
C'hoantegezh
Ar c'hoantegezh, pe gwallc'hoantegezh a vez kemmesket talies gant ar warizi.
Gwavas lake
Ul loc'h vojennel eo Gwavas lake etre Kernev-Veur hag Inizi Sillan.
C'hoantegezh
C'hoantegezh, gwallc'hoantegezh
Peurvuiañ e kaver gwelloc'h ober gant gwallc'hoantegezh pa gomzer eus ar pec'hed pe ar gwalldech, abalamour ma'z eo resisoc'h.
Roll ergerzherien
An ergerzherien zo bet oc'h ergerzhout an Douar, war vor pe war zouar.
C'hoantegezh
Gwallc'hoantegezh ha gwarizi
Ar warizi zo aon da goll un dra bennak a yafe gant unan all (alies an den a garer). Ar wallc'hoantegezh eo ar boan gouzañvet gant an hini n'en deus ket un dra hag a wel gant ar re all.
Gwavas lake
Gwavas lake a zo ivez ur ganaouenn aozet gant Richard Gendall (alias Gelvinak, dre e anv barzh) ha kanet gant Brenda Wootton.
Semantik
Studi sterioù ar gerioù, strolladoù gerioù pe frazennoù eo ar semantik pe steroniezh.
Ar steroniezh a c'hell bezañ teorikel pe kantouezel, da lavaret eo sevel damkanoù diwar disoc'hoù arnodennoù pleustrek, dreist-holl war tachenn ar bredyezhoniezh.
Un dachenn-studi steroniel all a denn d'ar gerioù kevrennek, ha re all a denn da studi al liammoù etre ster termenoù disheñvel, da skouer an termenoù kenster, an enepster, al liesterioù, hag all
Ar steroniezh poellel a denn da studi gwirionez ar frazennoù.
RSS Kazac'hia
Lec'hiet e Kreiz Azia e oa Republik Sokialour Soviedel Kazac'hia (kazac'heg: Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы) eil Republik diazez vrasañ an Unaniezh Soviedel, deuet da vezañ Republik Kazac'hstan goude ma'c'h eas URSS da get.
Almaty oa kêr-benn ar Republik, anavezet gwelloc'h d'ar mare-se diouzh hec'h anv rusek Alma-Ata.
A-hed ar bloavezhioù 1950 ha 1960 e oa bet bountet war tud eus URSS en he fezh da vont da vevañ e RSS Kazac'hia hag abalamour da se e kreskas ken buan all an niver a dud eus lec'h all (dreist-holl Rusianed, met ivez Alamaned, Ukrainiz, Belarusiz ha Koreaned) ma teuas da vezañ niversoc'h an ermaezidi o vevañ eno evit ar Gazac'hed o-unan.
D'an 10 a viz Kerzu 1991 e oa bet kemmet anv ar vro ha dont a reas da vezañ Republik Kazac'hstan ha dishual e teuas da vezañ c'hwec'h devezh war-lerc'h.
Goude dont da vezañ dishual e tec'has kuit meur a zen deuet da vevañ eno eus lec'h all da geñver maread ar ren soviedel.
Pennoù Stad dre vloaz
Setu roll ar pennoù-stad, pennoù-gouarnamant pa pennoù-bras arall renket dre vloaz
Gebaeg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek ar c'hornôg eo ar gebaeg (geba, kaba pe karenbyu) komzet gant tro-dro da 40.100 den e Myanmar (1983).
Rouzegan-korz
Ar rouzegan-korz (liester : rouzeganed-korz) pe richaner-korz, a zo ur spesad golvaneged bihan, Acrocephalus scirpaceus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Turdus scirpaceus (kentanv) da gentañ-penn (e 1804) gant an naturour gall Jean Hermann (1738-1800).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha diwar hugennoù ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Mirdi ar Peniti
thumb|250px|Mirdi ar Peniti Mirdi ar Peniti, pe Mirdi an Ermitaj (en ruseg Государственный Эрмитаж, Gossoudarstvenny Ermitaj, Mirdi-stad ar Peniti) zo unan eus brasañ mirdioù arz ar bed, e-kreiz Sankt Peterbourg, war lez ar stêr Neva, e Rusia. Tost da 1000 sal zo ennañ, 60 000 pezh zo war ziskouez, ha tost da 3 milion a re all zo er c'havioù. 2 500 den a zo o labourat eno. Krouet e voe e 1764 gant an tsarez Katelin II ha digor eo d'an dud abaoe 1852.
Rannet eo an dastumadoù evel-se : an hendraoù egiptat, an hendraoù klasel, an arz ragistorel, ar bizaouerezh hag an arzoù-kinklañ, an Azginivelezh italian, an arzoù-kaer italian ha spagnol, an armoù hag an houarnwiskoù, Oad aour al livadur nederlandat ha an arz barok flamank, an arzoù-kaer alaman, suis, breizhveurat ha gall, an arz rusian, an nevezklasel gall hag an impresionouriezh, an arz modern, romantel alaman hag eus an kantved.
Dagbaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an dagbaeg (dagba) komzet gant tro-dro da 40.000 den e Republik Kreiz Afrika.
Rouzegan-broen
Ar rouzegan-broen (liester : rouzeganed-broen) a zo ur spesad golvaneged amprevanetaer, Acrocephalus schoenobaenus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Motacilla Schoenobaenus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar breizhoù a bep seurt : amprevaned (c'hwiled, Hemiptera, Hymenoptera, Lepidoptera, Neuroptera, Orthoptera), amprevaned-dour (Ephemeroptera) hag amprevaned kigdebrer (Odonata).
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en ekorannved palearktikel ha nijal kuit da Afrika ar Su da c'hoañviñ.
Skritur meroitek
thumb|left|lizherenneg meroitek war monumantoù ha gant skritur-red Ul lizherenneg a gav he orinoù er hieroglifoù hag er skritur demotek egiptek eo ar skritur meroitek. Adal an eil kantved ket JK eo bet evit skrivañ ar yezh veroitek a veze graet ganti e rouantelezh Meroe. Marteze eo bet implijet evit skrivañ yezh nubiek ar rouantelezhioù nubiat zo deuet war he lerc'h ivez. Alfabetek eo an doare-skrivañ ha, dre se, ez a en-dro en un doare disheñvel mat eus an hini implijet evit skrivañ ar hieroglifoù egiptek. Gouizeien zo, evel Haarman, a gred dezho e c'hallje al lizherenneg c'hresianek bezañ c'hoariet ur roll e framm ar skritur meroitek; da gentañ-penn peogwir e ra ar meroiteg gant lizherennoù dibar evit merkañ ar vogalennoù. Daoust da se, war poentoù all ne'z a ket en-dro evel ar gresianeg tamm ebet.
Monumant da Yuzevien Europa drouklazhet
thumb|upright=1.15|Ur sell ouzh ar Monumant, miz Gwengolo 2007
Skritur meroitek
Ur skritur soniadurel eo dre ma vez merket ar vogalennoù hag ar c'hensonennoù. Alfabetek e oa al lizherenneg evit ar pep brasañ gant ur vogalenn /a/ dre ziouer, diskriv; ne veze resisaet nemet ar vogalennoù all. N'eus doare ebet da ziforc'hañ ur gensonenn en hec'h-unan eus an hevelep kensonenn mui /a/. Gant se, ez eo m evit ar silabenn /ma/ hag ar gensonenn /m/, tra m'eo mi evit ur /mi/ alfabetek penn-da-benn. Er ster-se e tenn kalz ar skritur meroitek d'al lizherennegoù abugidaek Indezek a oa o tiorren d'an hevelep koulz. Alies ne veze ket skrivet kensonennoù silabennek zo e dibenn ar gerioù, evel /n/ pe /s/.
23 arouezenn a oa en holl, teir vogalenn en o zouez : pevarzek kensonenn bennak, gant ur vogalenn /a/ goulakaet nemet e vije merket ur vogalenn all : ha peder arouezenn silabennek-rik n'hallont ket bezañ kemmet gant un arouezenn vogalennek : Tabut zo c'hoazh evit gouzout hag-eñ ez eo se evit ur silabenn pe ur gensonenn /s/, diforc'h eus s evel /š/; heñveldra evit ne evel ur silabenn pe ur gensonenn /ñ/; hag hag-eñ e c'hallje t' bezañ bet evit ar silabenn ti. Lod a soñj dezho e c'hallje an implij eus silabennoù e-lec'h lizherennoù alfabetek evit sonioù zo bezañ bet evit merkañ diforc'hioù rannyezhel e diabarzh ur skritur unvan.
Daou zoare skrivañ disheñvel a oa d'al lizherenneg veroitek. Ur stumm evit ar monumantoù kemeret diwar ar hieroglifoù egiptek hag ur stumm red deuet diwar an demoteg. Gant an demoteg eo bet skrivet an darn vrasañ eus ar skridoù. Kontrol d'ar hieroglifoù, e klot rik an daou stumm an eil gant egile (un arouezenn evit un arouezenn), nemet, er stumm red, e vez kenereet ar c'hensonennoù gant an i zo war o lerc'h.
Skrivet e veze a-zehou da gleiz, eus al laez d'an traoñ, pe eus al laez d'an traoñ dre vannnoù, a-zehou da gleiz. Evel o mammenn hieroglifek e selle an arouezennoù meur war-du deroù un destenn.
Un arouezenn a yae tri fik a-led pe a-serzh d'hec'h ober a oa ivez. Implijet e veze evit rannañ gerioù pe frazennoù. Bez' eo an arouezenn boentaouiñ nemeti a veze graet ganti.
Mard eo gwir eo bet implijet ar skritur meroitek gant rouantelezhioù Nubia, eo bet erlec'hiet gant ar lizherenneg koptek p'eo bet degaset ar gristeniezh da Nubia er.
Monumant da Yuzevien Europa drouklazhet
Ar chanter a grogas d'ar 1 a viz Ebrel 2003, hag echuet e voe d'ar 15 a viz Kerzu 2004. D'an 10 a viz Mae 2005 eo bet digoret ez-ofisiel (d'an 12 e voe digor d'an holl), goude ur 15 vloaz bennak a sac'h-blev. Gant an tisavour Peter Eisenman eo bet ijinet war un dachenn anvet Ministergärten. Eisenman a c'hounezas ar genstrivadeg (miz Du 1997) a oa bet aozet evit gouzout pe savour a vefe e karg. D'ar 25 a viz Even 1999 e voe asantet e raktres gant dilennidi ar Reichstag. Un dachenn eo ar monumant just a-walc'h, warni 2 711 maen-sonn war wel. An holl zo heñvel a-fet ment : 2,38 m hirder, ha 0,95m ledander. A-fet uhelder int holl zisheñvel, etre 0,2m ha 4,80m. Pal ar savour a oa lakaat ar weladennerien diaes, ha diskouez un urzh netra denel ennañ. Dindan an dachenn-se ez eus ur greizenn ditouriñ, peder sal enni, evit ma c'hallfe ar weladennerien kaout muioc'h a ditouroù.
War-dro 3,5 million a dud o deus gweladennet ar monumant e-pad ar bloavezh goude ma vefe bet digoret, da lavaret eo war-dro 10 000 den bemdez.
Padaongeg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek ar reter eo ar padaongeg (padaung pe kayang) komzet gant tro-dro da 40.900 den e stadoù Kayah ha Mobyè e Myanmar (1983) ha gant un nebut tud e Thailand
Wilhering
Wilhering, meneget evit ar wezh kentañ e 985, a zo ur gêr en Aostria-Uhel. E 1146 e tiazezas ar Sistersianed ur manati eno hag a voe distrujet en un tan-gwall e 1733. Adsavet eo bet iliz ar manati e stil ar Rokoko.
thumb|left|250px|Diabarzh iliz manati ar Sistersianed e Wilhering
Goulaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo ar goulaeg (gula) komzet gant nebeutoc'h evit 10 000 den den e Tchad.
Nabaeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù soudanek ar c'hreiz eo an nabaeg (naba) komzet gant tro-dro da 232.500 den e Tchad.
Wortegem-Petegem
Wortegem-Petegem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Lateg
Ur yezh karenek eus is-skourr ar yezhoù bgaiek ar reter eo al lateg (lahta, taru, tarulakhi, khahta pe peu) komzet e Myanmar.
Nabaeg
Setu ar rannyezhoù pennañ:
Vieux-Mesnil
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .