cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sandhi tonennel
E sinaeg mandarinek, da skouer, ez eus peder zonenn bennañ: an donenn "blaen-uhel" (pe "kentañ tonenn", sinaeg: 陰平/阴平 yīnpíng); an donenn "war gresk" (pe "eil tonenn", sinaeg: 陽平/阳平 yángpíng); an donenn "digresk-kresk" (pe "trede tonenn", sinaeg: 上聲/上声 shǎngshēng pe shàngshēng); hag an donenn "war digresk" (pe "pevare donenn", sinaeg: 去聲/去声 qùshēn). Hervez reolenn sandhi tonennel kavet an aliesañ pa degouezh div trede tonenn renk-ouzh-renk (˨˩˦) e teu tonen ar silabenn gentañ da vezañ un eil tonenn (˧˥) keit ha ma teu an eil silabenn da vezañ un hanter trede tonenn (˨˩), d.s.:
976
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 976
Alemanned
Brezelioù gant ar Romaned
Ur wech trec’h war ar C’hoted, an Impalaer roman Gallienus a zeuas a-benn da lakaat an Alemanned da baouez. An Impalaer a zeuas war e lerc’h, Claudius II Gothicus, a oa bet trec’h da vat war ar Wizigoted, a roas lamm d’an Alemanned en hanternoz Italia. Rankout a rejont distreiñ d’o bro orin.
Sandhi tonennel
Keit ha m'eo sklaer hag eeun a-walc'h eo reolennoù ar sandhi tonennel e yezhoù 'zo evel ar mandarineg, e yezhoù all avat, evel da skouer ar hakaeg hag ar woueg, e c'hellont bezañ kalz luzietoc'h.
Alemanned
Brezelioù gant ar Romaned
Er c’hantved war-lerc’h e voe taget an Impalaeriezh meur a wech gant an Alemanned. E miz Genver 366 e voe treuzet ganto ar stêr Roen, a oa skornet, da glask aloubiñ an Impalaeriezh roman.
Sandhi tonennel
Diouzh an tu all, dres evel ma ranker ober an diforc'h etre ar sandhi diouzh un tu hag ar c'hemmadurioù evel ar re a gaver e brezhoneg, eo ret ober an diforc'h atav etre ar sandhi tonennel lakaet e pleustr bewezh m'en em gav tonennoù resis gant tonennoù ersis all ha kemmoù tonennel all o tennañ da gemmoù morfologel, d.s. e kantoneg ppa vez distaget ar sinalun 糖 "tong4" e talvez kement ha 'sukr' keit ha ma talvez 'madig' pa vez distaget "tong2". E mineg ar su e c'heller kenstagañ ar morfem kiaⁿ ('aonig') ouzh ar morfem lâng ('den') evit krouiñ ar ger kevrennek kiaⁿ-lâng hag a gemm e ster hervez ar c'hemmoù tonennel, d.l.e. "kiaⁿ7-lâng" 'kaout aon rak an dud' kv. "kiaⁿ1-lâng" 'spontus'.
Kavet e vez sandhi tonennel e yezhoù all ivez ha n'eo ket nemet er yezhoù sinaek, da skouer e tcherokeeg hag er yezhoù otek-mangeek komzet e Mec'hiko.
Power Trio
Power trio a zo ur seurt strollad rock'n'roll poblekaet er bloavezhioù 1960.
Alemanned
Brezelioù gant ar Romaned
E 406 e voe treuzet ar Roen ganto adarre. Aloubiñ a rejont takadoù bras hag en em ziazezañ eno, er pezh zo bremañ Elzas ha Suis. Drastet e voe ul lodenn vras eus Galia ha merzheriet e voe ar Gristenien ganto, da-laras Gregor a Deurgn.
Power Trio
Power trio a zo graet gant un tarlasker (soner gitar), un iz-tarlasker (soner gitar-boud) hag un tabouliner, unan pe meur eus ar re-se o kanañ (m'az eus eus ur c'han evel-just). Al labour tarlasker luskel ha/pe an hini soner piano, hag a veze kavet alies er rock, a zo laosket a gostez, ar strolladoù krouet e-mod-se oc'h adkav neuze stumm kent strolladoù blues ar bloavezhioù 1950. Donedigezh Power trio a zo bet posupl, evit ul lodenn, dre ziorroadur teknologel ar c'hitarioù tredan hag an amplaerioù, hag he deus lakaet da vezañ posupl d'ar c'hitarioù produiñ kalz muioc'h a son ha neuze gellout asuriñ he-unan al lodenn tonel er strolladoù o seniñ sonerezh a-seurt gant rock, funk, ha reoù all...
Alemanned
Alemanned ha Franked
Rouantelezh an Alemanned, etre Strassburg hag Augsburg, a badas betek 496. Da neuze e voe aloubet gant Franked Hlodwig Iañ ha dont a reas da vezañ ul lodenn eus bro ar Franked, renet gant un dug frank.
Power Trio
Cream, Taste ha The Jimi Experience a zo skouerioù mat eus power trio-où, memes ma n'eo ket bet sellet outo evit gwir evel-se d'ar poent. Ar power trio a zo ivez ur bagad hag a zo fraezh a-walc'h evit seniñ war ar prim.
E Breizh
Ebel Elektrik zo ur power trio blues-rock psikedelek a-seurt gant ar re ziwezhañ-se hag e brezhoneg penn-da-benn. A-hend-all e c'haller menegiñ Brieg Guerveno en doa savet e bladennoù metal kentañ gant ur power trio a-raok degemer un tarlasker all.
Alemanned
Alemanned ha Franked
Dre feur-emglev Verdun e 843 e voe rannet impalaeriezh Loeiz an Deol, mab Karl Veur, etre e dri mab. Dont a reas an dugelezh-se da vezañ ul lodenn eus rouantelezh ar reter, rouantelezh Loeiz ar German. Un dugelezh emren e chomas memes tra, e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman, betek 1268.
thumb|left|Bro an Alemanned ha Burgondia uhel en
Kaol-bihan
Kaol-bihan, pe kaol-Brusel, zo ur ouenn kaol, gounezet ha debret gant an dud evel legumaj.
Alemanned
Hiziv
Paouez a reas bro an Alemanned da vezañ ur vro diouti hec’h-unan pa voe aloubet gant ar Franked. Chom a reas disheñvel diouzh ar broioù all tro-dro e-pad pell koulskoude. Hiziv an deiz he deus dalc’het un tamm personelezh disheñvel ivez. Eno e komzer rannyezhoù alemannek, e Baden-Württemberg (Alamagn), e kornôg Bavaria (Alamagn), e Vorarlberg (Aostria), e Suis hag en Elzas.
Tra ma leze ar "Franked" o anv gant Frañs ha gant Franken (en Alamagn), e chome anv an "Alemanned" da envel ar bobl a reer anezho bremañ Alamaned e brezhoneg, Allemands e galleg pe Alemánes e spagnoleg.
30 Mae
Lidoù
​
Levrioù Erell
Levrioù Erell zo un dastumad levrioù skrivet ha skeudennaouet gant Angharad Tomos.
Rala Rwdins a vez graet anezho e Kembre.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre serriñ divouezh treuzskrivet [t] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 103.
Levrioù Erell
Gwerzh
Seblantout a ra an daou gentañ bezañ bet peurwerzhet.
Poan a vez o kavout ar re all, koulskoude e chome kantadoù anezho e 2009.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
Kavet e vez stank-tre ar fonenn [t] e yezhoù ar bed ha gant an darn vrasañ anezhe e vez implijet un doare [t] d'an nebeutañ evel fonem ha lies gwezh e kaver yezhoù, da skouer an holl yezhoù indez-aryek komzet en India en o zouez an hindeg, ma vez implijet gante meur a doare [t] disheñvel enebiet an eil re ouzh ar re all war al live fonologel, da skouer un [t] plaen enebiet ouzh un [t] c'hwezhet.
Levrioù Erell
Nebeud a verzh
Nebeud a verzh o deus graet al levrioù e Breizh, pa reont berzh ken-ha-ken e Kembre.
Hoc'h-dreinek Brazil
Hoc'h-dreinek Brazil (Coendou prehensilis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
N'anavezer nemet div yezh hep [t] ebet: an hawaieg hag ar samoaeg, hep [n] ebet ivez.
Levrioù Erell
Nebeud a verzh
War a seblant ne blijont ket d'an dud vras, kustum ouzh levrioù an embannerien c'hallek, paper lufr ha livioù flamm. Kavet eo bet un tamm diaes ha re binvidik ar brezhoneg enne ivez.
Hoc'h-dreinek Brazil
Doareoù pennañ
Hir eo e lost (etre 30 ha 50 cm) ha hegrog, da lavaret eo e c'hell kregiñ e brank ar gwez gantañ.
Levrioù Erell
Nebeud a verzh
Koulskoude e plij ar bed-se d'ar vugale peurvuiañ, da re Vreizh evel da re Gembre, pa vez kinniget dezho, ur bed a faltazi pell diouzh ar pemdez ha diouzh bed an dud vras peurvuiañ.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [d] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat hag ouzh ar fonem ruz [z] (diorroet ez-istorel diwar [θ]) dre ar c'hemmadur c'hwezhañ (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Hoc'h-dreinek Brazil
Engehentañ
War-dro 200 devezh e pad an dougen ha ganet e vez ur c'holen bewech, 400 gramm e bouez. Goude bloaz e tizh ment an oad gour.
Levrioù Erell
Brud
Ouzhpenn-se n'eus ket bet klasket brudañ anezho ivez evel ma oar ober Kembreiz, gant aktourien o vont a skol da skol da c'hoari an istorioù, ar skrivagnerez o kaozeal gant tud ar vugale, abadennoù er skinwel, filmoù, pladennoù.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
Hervez reolennoù fonotaktikel ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar c'hwibanennoù, e dibenn ur ger pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "Liveadur").
Hoc'h-dreinek Brazil
Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz ha diskuizhañ kludet er gwez diouzh an deiz. Bevañ a ra er c'hoadegi dreist-holl daoust ma c'hell bezañ spurmantet o kantreal en tachadoù gounezet gant an dud.
Hoc'h-dreinek Koopman
Hoc'h-dreinek Koopman, pe hoc'h-dreinek korr du, (Coendou nycthemera pe Coendou koopmani) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Brazil.
Hoc'h-dreinek Brazil
Emzalc'h
Pa vez paket pe pa'n devez aon ec'h a en e rodelloù.
Kensonenn kevig dre serriñ divouezh
Ral a wezh e kaver kensonennoù dent rik e yezhoù, rak daoust ha ma vez deskrivet fonennoù 'zo evel kensonennoù dent, da skouer <n>, <t> ha <d> er yezhoù romanek hag ivez e brezhoneg peurliesañ e stok lodenn vrasañ ouzh ar c'hevig kentoc'h evit ouzh an dent daoust met renket e vezont alies evel kensonennoù dent kentoc'h evit kensonennoù kevig abalamour m'az eo kensonennoù lavnenn an teod re ar yzhoù romanek keit ha m'az eo kensonennoù beg an teod an c'hensonennoù kevig damheñvel oute kavet e saozneg da skouer ha deskrivet int-i evel kensonennoù kevig.
Levrioù Erell
Brud
Gwir eo ivez ne vez ket brudet, na klasket brudañ al levrioù brezhonek evit ar vugale e skolioù Breizh.
Hoc'h-dreinek Brazil
Emzalc'h
En em vagañ a ra diwar plant : gwrizioù, delioù, frouezh... Dibluskañ a ra rusk ar gwez evit tizhout lodenn denerañ ar c'hoad.
Darempred gant an dud
Hoc'h-dreinek Brazil a c'hell kas freuz ha reuz er plantadegoù (bananez, goiavez, maiz...) pa glask boued.
Debret e vez gant annezidi Suamerika.
Rouantelezh East Anglia
Rouantelezh East-Anglia a oa ur rouantelezh angl-ha saoz a gloke he zachenn tro pe dro gant kontelezhioù a-vremañ Suffolk ha Norfolk. Krouet e oa bet, war a-seblant, en eil hanterenn eus ar hag unan eus ar peder rouantelezh angl-ha-saoz dizalc'h c'hoazh e oa e amzer an aloudabeg viking.
Savidigezh
Disklaer eo orin rouantelezh angled ar reter. Hervez Nenius e vefe bet Wehha ar roue kentañ met eus e vab Wuffa e tenn ar familh roueel hec'h anv. Kalz koshoc'h eo ar pobladur angl-ha-saoznek ha unan eus ar rannvroioù kentañ da zegemer embroidi angl eo East Anglia moarvat. Kreñv a-walc'h e oa al levezon skandinavia war a seblant hag an heñvelder etre karn Suton Hoo ha bezioù roueel e Sveden en-deus lakaet tud da grediñ e oa familh roueel East Anglia ur skour eus un dierniezh reter Sveden. Hervez un deorien arall e tiskennfe eus tiegezh ar Geats meneget e Beowulf.
Suffolk ha Norfolk a oa riezoù pe meuriadoù dizalc'h er moarvat met n'ouzer ket pegoulz e oant bet unvanet.
Er hepken ez a East Anglia war-well en hon andonoù. Sujet e oa da Aethelbert Kent e oa he roue Raedwald East Anglia, war a seblant, met gwanoc'h e oa e levezon. Mirout a rae Raedwald ar gwir da gomandiñ e lu ha daoust m'en-doa savet un aoter da Jezuz e kendalc'has da enoriñ an doueed bagan.
Galloudus e chomas ar rouantelezh e-pad hanterenn gentañ ar. E 749, avat, e voe disrannet e teir darn. An hini galloudusañ eus ar rouaned, Beonna East Anglia a adunvannas ar vro buan a-walc'h, war-a-seblant, rak an hini nemetañ o kognañ pezhioù moneiz e voe. Posupl eo ivez, avat, e oa un doare penn-roue gant daou is-roue dindanañ.
Questrecques
Questrecques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Rouantelezh East Anglia
ha fin ar rouantelezh
Chom a reast East Anglia ur broviñs Mercia betek 826 pa faezhas Æthelstan East Anglia Beornwulf Mercia, gant skoazell Wessex en-doa e roue Ecgbert Wessex faezhet Mercia en Emgann Ellendun. E 827 e faezhas Æthelstan Luceda Mercia en-doa esaet da adaloubiñ ar vro. Goude an amzeriad-se n'eo anavezet istor East Anglia nemet dre bezhioù moneiz. Mirout a reas ar rouantelezh e frankiz betek 869 pa voe lazhet e roue diwezhañ, Edmund East Anglia gant al Lu Bagan Veur.
Goude-se e tremenas East Anglia dindan veli ar vikinged, daoust ma'z eo posupl e kendalc'has isrouaned saoz da ren e kornioù'zo ar vro.
Mediastinum
right|thumb|Tresadenn eus ar mediastinum.
Ar mediastinum, pe poullkreiz, zo anezhañ ul lodenn eus kavenn ar brusk zo etre div lodenn ar skevent. Ennañ emañ ar galon, an treizher, ar vriant hag an div vronkezenn vras. Tremen a ra ivez drezi pikoloù gwazhied kas, kanolioù limfatek, hag elvaj. E berr gomzoù ez eo endalc'had kavenn ar brusk pa denner ar skevent.
Rannet eo diwar emglev e :
Kaset e vez da benn an enselladenn hollek a-drugarez d'ar skanner.
Sez sokial
Ar sez sokial eo ar chomlec'h skrivet e statudoù un embregerezh, ur c'hevredad, ur gevredigezh pe un aozadur bennak. Reiñ a ra dezho o annez gwirel hag o broadelezh.
Kaol-go
Kaol-go zo ur meuz eus Alamagn hag Elzas, anezhañ kaol gwenn miñset munut ha lakaet da c'hoiñ en hili. Mat eo evit ar yec'hed, ha leun a vitaminoù C. Ur meuz goañv eus ar c'hentañ eo.
Servijet e vez gant kilhevardon, a bep seurt silzig ha kig-sall, hervez pegen bras eo naon an dud.
Tud zo a ev bier gant kaol-go, re all a gav gwelloc'h gwin gwenn. Da neuze e c'haller evañ riesling, pe sylvaner a zo gwelloc'h marc'had. Bretoned zo ne zisplij ket dezho muskadig ivez.
Troad perlativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad perlativel (saoz. perlative case) evit komz eus un droad a dalvez da deskrivañ ar fed ma tremen en egor pe en amzer un dra pe un den bennak dre un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogennoù "dre" pe "a-hed" e brezhoneg, da skouer:
Implijet e vez gant al lavoukaleveg (lavukaleve), ur yezh papouek ar reter hag ivez e yezhoù komzet en Aostralia, en o zouez ar kuku-yalandjieg (kuku-yalanji) hag ar wambayeg (wambaya) hag ivez e toc'hareg.
Aval-orañjez
Dont a reont diwar Citrus sinensis ha Citrus aurantium ha seurtoù all, eus ar c'herentiad Rutaceae.
Brudet eo ar frouezh abalamour d'ar vitamin C zo enno.
Hervez ar FAO (2014), e oa bet dastumet 71 milion a donelladoù orañjez, ur c'hard anezho e Brazil, ar peurrest e Sina, India, Mec'hiko, SUA, Spagn, Egipt, Indonezia, Turkia ha broioù all.
Orañjez pe melen-ruz a lavarer pa gomzer eus liv an aouraval.
Koulm c'hlas
Ar goulm c'hlas, (liester : koulmed glas) a zo ur spesad evned, Columba oenas an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Columba Oenas da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Lais Korinthos
Lais Korinthos a oa un hetaira, pe kourtizanez, brudet en Hellaz an Henamzer, er. Krediñ a reer e oa ganet e Korinthos. Bevañ a rae en amzer Brezel ar Peloponnesos, ha kontet e oa da vezañ kaerañ plac'h hec'h amzer. Brudet ivez e oa he zostoni hag he froudennoù.
E-touez he serc'heged e oa ar prederour Aristippos, en deus bet savet daou skrid diwar he fenn (Πρὸς Λαΐδα, ha Πρὸς Λαΐδα περὶ του κατόπτρου), hag ar c'hampion er C'hoarioù Olimpek, Eubotas Kyrene. Hervez ur vojenn en doa prometet he dougen da Girene ma c'hounezje, ha kas a reas ur poltred anezhi.
A-hervez e oa krog da lonkañ pa oa deuet kozh. Mervel a reas e Korinthos ma voe savet ur monumant dezhi en ur c'hev anvet Κράνειον.
Lais arall
Un hetaira yaouankoc'h a oa anvet Lais ivez, Lais Hyccara. Mesk a zo e skridoù kozh diwar o fennoù, ken n'ouzer ket atav eus pehini ez eus kaoz.
1850
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1850
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1850
Flavius Marcianus
right|250px|thumb Marcianus, pe Flavius Marcianus Augustus, ganet e Trakia pe en Illiria en 392 pe 396, ma marvet d'ar 27 a viz Genver 457, a oa impalaer roman ar Reter (Impalaer Bizantion) adalek 450 betek e varv.
N'ouzer ket kalz a dra diwar-benn e dud. Soudard e oa e dad, hag eveltañ ez eas Marcianus da soudard.
Ren Marcianus a oa bet hini adtapout douaroù impalaeriezh ar reter. Evel impalaer e oa deuet a-benn da dalañ ouzh tagadennoù ar varbared ha da adsevel an ekonomiezh. Eus an tu all en devoe bet ur politikerezh evit e lodenn douaroù nemetken o leuskel Impalaeriezh ar C'hornôg e-unan hep kas sikour a-enep aloubadegoù ar varbared. Dre-se e c'hallas Attila kas da benn ar c'hampagnoù italian hag ar Vandaled mont da breizhañ Roma e 455.
Evit Iliz Ortodoks ar Reter, Marcian a zo bet anzavet evel ur sant evit e rol e-pad kuzuliadeg Chalcedon.
Stilbe
Stilbe (henc'hresianeg : Στίλβη) a oa un nimfenn, merc'h d'an doue-stêr Peneios ha d'an naiadenn Kreousa.
Iole
Iole (Ίόλη) a oa merc'h da Eürytos, roue Oic'halia, ha c'hoar da z-Deione hag Ifitos. Brudet e oa he c'hened, hervez Apollodoros, ha goulennet e voe he dorn gant Herakles.
Stilbe
Diwar Kyc'hreüs e c'hanas an nimfenn C'hariklo, a vo gwreg C'heiron hag Eueres.
Iole
Mojenn
Ne oa ket aet da bell ma voe embannet ar c'heloù: aet e oa kezekenned ar roue gant ul laer, marteze Autolykos. Redek a reas Ifitos neuze da c'houlenn digant Herakles e skoazellañ d'o zapout. Ha c'hoarvezout a reas pezh a oa da c'hoarvezout: kounnariñ a reas an haroz.
Kregiñ a reas e breur e vuiañ karet, ha skeién anezhañ ouzh moger kêr, ha lazhet ar paotr. Hervez Diodorus Siculus eo gant Herakles ez eas ar c'hezekenned evel dic'haou pe dial.
Goude an abadenn-se ez eas Herakles da Galydon. Eno, war skalier an templ, e welas ur goantenn all, Deianeira, c'hoar d'ar priñs Meleagros. Ne voe ket pell kalon Herakles oc'h ankouaat Iole : ur vamm dereat e vije honnezh evit ar vugale a felle dezhañ kaout, goude marv kriz e re gentañ. Ober a reas al lez dezhi, gounit he c'halon, hag eureujiñ dezhi.
Dial
Yac'h ha divac'hagn e oa ar plac'h, hogen tapet e voe gant an enebour Herakles ha kaset gantañ, en desped dezhi, evel serc'h.
Evel-just ne oa ket gwall blijet Deianeira, pried an haroz, met da gentañ bepred ne lavaras netra. Goude ur pennad avat he devoe aon da goll he fried Herakles, a seblante kavout gwelloc'h an durzhunell yaouank, ar goantenn Iole, eget mamm e vugale.
Toneg Nessos
Bloavezhioù a-raok, e oa bet douget Deianeira gant an den-marc'h Nessos dreist ar stêr Euenos hag hennezh en devoa klasket embarañ ganti dre heg, en tu all d'ar stêr, e-keit ma oa Herakles er stêr o neuial. Herakles a dennas anezhi a-dre pavioù Nessos o skeiñ saezhoù kontammet gant an den-marc'h. A-raok mervel en devoa lavaret Nessos, en e huanad diwezhañ, da Zeianeira, mirout ur banne eus e wad, rak servijout a c'hallfe da zourenn hud, ma c'hallfe glebiañ e doneg (c'hiton), dezhi da vezañ sur eus fealded he fried ha ne welfe ken nemeti. Ha sed a reas-hi, o krediñ gevier an den-marc'h seul vui ma vage gwarizi ouzh Iole.
Reiñ a reas an doneg d'he fried eta. Ha p'he gwiskas Herakles ez eas ar c'hontamm en e gorf. Hep gouzout dezhi eta he devoa Deianeira lazhet he fried, pa grede dezhi. Pa gomprenas Deianeira pegen bras fazi he devoa graet en em lazhas.
Eured ha bugale
Dre ma kare Iole a-greiz e galon e c'houlennas Herakles digant e vab henañ Hyllos ober war he zro hag eureujiñ dezhi. Ur mab o doe Iole hag Hyllos, Kleodaios e anv, ha teir merc'h Euaic'hme, Aristaec'hme, hag Hyllis.
Batchameg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar batchameg (bac(h)ama, bashamma, abacama, besema, bwareba pe gboare) komzet gant tro-dro da 150.000 den en Adamawa e Nigeria (1992).
Teir rannyezh ez eus:
Joachim Wtewael
Joachim Anthonisz Wtewael (1566 en Utrecht - 1añ a viz Eost 1638 en Utrecht) a oa ul livour izelvroat. Renket e vez e oberennoù e-touez re luskad an orbidouriezh.
E vuhez
Deskiñ a reas engraviñ e stal-labour e dad. 6 miz-pad e veajas e Bro-C'hall hag en Italia (Padova) hag eno e stagas gant al livañ.
E 1592, pa oa 25 bloaz, e tistroas da Utrecht. Livour e voe e breuriezh oberourien dibroù ha sevel a reas taolennoù, tresadennoù, engravadurioù ha gwer-livet. E-touez livourien ziwezhañ an orbidouriezh e voe Wtewael ha tost e chomas eus al livañ hengounel, tra ma tibabe lod brasañ an arzourien mont war-du an naturegezh.
Unan eus arzourien bouezusañ luskad ar vanieregezh en Izelvroioù e voe.
Levr an anaon
Kavet e vez ul Levr an anaon e-barzh kalz a sevenadurioù: e Henegipt, en Tibet, er sevenadur maya, hag all... Dre vras, pal al levr-mañ eo sturiañ eneoù ar re varv e pad ar veaj er bed all.
Levr an anaon e Henegipt
Levr an anaon a zo un dastumad troioù-lavar ha garmoù hud implijet en Henegipt a-benn sturiañ eneoù ar re varv. Lakaet e veze al levr e-kichen ar valzamegenn, er bez, evit ma sikourfe an den marv da dremen an amprouennoù hag erruout dirak Osiris e parkoù Ialoù (evit gellout advevañ er bed all). Kavet e vez el levr garmoù hud evit en em dreuzfurmiñ, anvioù diwallerien dor ar varnedigezh ha gwall-anzav an torfedoù digraet eo ret dibunañ evit lakaat ar galon da vezañ lijeroc'h eget Maât.
Skrivet e veze al levr e hierateg war un tamm papiruz. Kavet e vez an oberenn-mañ adalek maread an impalaeriezh nevez (XVIIIvet remziad) betek ar prantad gresiano-roman.
Memes ma eo an anv "Levr an anaon" an hini brudetañ, n'eo nemet un droidigezh peuztost eus an anv gwir. Aze e kaver troidigezhioù tostoc'h eus an anv wirion :
Troidigezhioù
Dastumet eo bet gant skiantourien troiad Egipt testennoù anvet lidoù-kañv gant Champollion.
Ar c'hentañ troidigezh a zo bet aozet e 1842 gant an egiptologour Karl Richard Lepsius diwar ur papiruz miret e mirdi Turin. Anvet eo bet Todtenbuch (Levr an anaon) an droidigezh. Dalc'het eo bet ar memes anv goude-se.
E 1881, an egiptologour Willem Pleyte a genglotas pennadoù embannet gant Lepsius dindan an anv Chapitres supplémentaires du Livre des Morts, 162 à 174 ; publiés d'après les monuments de Leyde, du Louvre et du British Museum.
E 1886, an egiptologour suisat Henri Edouard Naville a embannas ul levr anvet Bibl an Henegiptianed.
E 1898, an egiptologour saoz Sir E.A. Wallis Budge, rener ar British Museum, a embannas hollad pennadoù Levr an anaon goude e zizoloadenn e Teba e 1887 e lec'h ma kavas papiruz Ani. Implijout a reas an anv Levr ermaeziadenn an deiz.
Kalz a embannadurioù disheñvel a ra gant an droidigezhioù-se. Hiziv an deiz o deus ur statud foran, setu e kaver an testennoù-mañ en un doare aes kenañ war lec'hiennoù internet tud entanet gant an Henegipt.
Levr an anaon an tibetaned
Ul levr an anaon a vez kavet e Bro-Tibet. Anvet eo ar "Bardo Thödol". Un dastumad reolennoù ha kuzulioù eo, da reiñ d'an dud o vervel pe d'ar re varv evit ma ne adc'hanfent ket en dro hag evit ma kuitfent trap ar vuhez hag an adsav da vev (Ar c'hontrol eus ar pezh a zo skrivet e-barzh al levr egiptian). Al levr-mañ a denn eus ar voudaegezh tibetan.
Kensonenn kevig dre serriñ mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn kevig dre serriñ mouezhiet treuzskrivet [d] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 104.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem divouezh par [t] dre ar c'hemmadurioù dre galetaat hag ouzh ar fonem ruz [z] (diorroet ez-istorel diwar [ð]) dre ar c'hemmadur c'hwezhañ hag a-wezhoùigoù ivez ouzh ar gensonenn dre fri [n] dre ar c'hemmadur dre fri (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Hervez reolennoù fonotaktikel ar brezhoneg e vez divouezhiet atav, evel an holl kensonennoù dres serriñ hag ivez ar c'hwibanennoù, e dibenn ur ger pe c'hoazh dirak ur gensonenn divouezh all (sellit ouzh ar pennad: "Liveadur").
Ral a wezh e kaver kensonennoù dent rik e yezhoù, rak daoust ha ma vez deskrivet fonennoù 'zo evel kensonennoù dent, da skouer <n>, <t> ha <d> er yezhoù romanek hag ivez e brezhoneg peurliesañ e stok lodenn vrasañ ouzh ar c'hevig kentoc'h evit ouzh an dent daoust met renket e vezont alies evel kensonennoù dent kentoc'h evit kensonennoù kevig abalamour m'az eo kensonennoù lavnenn an teod re ar yzhoù romanek keit ha m'az eo kensonennoù beg an teod an c'hensonennoù kevig damheñvel oute kavet e saozneg da skouer ha deskrivet int-i evel kensonennoù kevig.
(29227) Wegener
(29227) Wegener a zo un asteroidenn anvet diwar ar skiantour alaman Alfred Wegener.
Panama (disheñvelout)
Panama a lavarer hag a skriver e brezhoneg peurvuiañ pa reer anv
Piemonte
Piemonte (Piemonte en italianeg ; Piemont e piemonteg, okitaneg hag arpitaneg ; Piémont e galleg) zo anv ur rannvro en Italia. Ur rouantelezh e oa gwechall.
Levr Kells
Levr Kells (Book of Kells e saozneg, Leabhar Cheanannais en iwerzhoneg) a zo un dornskrid skeudennet gant livadurioù ha klinkadurioù savet gant menec'h a orin eus ar sevenadur geltiek eus ar bloavezhioù 800. Pennoberenn ar gristeniezh iwerzhonat, levr Kells a zo, en desped d'ar fed ma n'eo ket peurechuet, unan eus bravañ dornskridoù enlivet bet savet gant daouarn mab-den. Ha dibar abalamour m'eo chomet betek ennomp daoust da drubuilhoù ar Grennamzer. Abalamour d'e gaerder ha da zreistelezh teknikel e vunudoù, al levr-mañ a zo gwelet gant kalz a arbennigourien evel unan eus gwellañ oberennoù an arz krennamzerel. Skrivet e latin, e kaver el levr pevar Aviel an Testamant Nevez, notennoù ha displegadurioù klinket gant skeudennadurioù ha enlivadurioù.
En orin
Levr Kells zo arouez pennañ ur strollad a dornskridoù savet etre fin ar hag an  e manatioù Iwerzhon, Bro-Skos ha Bro-Saoz. En o zouez e kaver Cathach Sant Kolomba, Ambrosiana Orosius ha Levr Durrow (evit ar ), avieloù Durham, Echternach, Lindisfarne ha Lichfield. An dornskridoù-se o deus perzhioù boutin e-keñver an arz, an doare skritur hag hengoun an destennoù, ar perzhioù-se o deus sikouret an dud arbenniket war an dachenn da strollañ anezho er memes familh. Ken resis dre e enlivadurioù emañ Levr Kells lec’hiet diwezhat a-walc’h e-keñver ar steudad dornskridoù all, tro an pe deroù an, da vare Levr Armagh neuze. Diazezet eo an oberenn diwar normoù ikonografel hag a gaver er skridoù kozhañ: da skouer stumm al lizherennoù kinklet bet implijet da gregiñ pep aviel o vezañ reoliek kenañ e-keñver an dornskridoù all bet savet e inizi Breizh-Veur d’ar memes mare. N’eus nemet keñveriañ pajennoù digoradur Aviel Sant Vazhev e-barzh Avieloù Lindisfarne gant reoù Levr Kells evit bezañ kendrec’het.
An anv "Levr Kells" pe "Levr Ceanannas" a zo o tont eus abati Kells (Ceanannas) e kontelezh an Mhí, en Iwerzhon: eno e voe skrivet al levr ha miret e-pad pell. Savet e voe Abati Kells war-dro 800, da vare aloubadegoù ar Vikinged, gant menec’h a oa deuet eus manati Ì Chaluim Chille (Iona) (war aod kornôg Bro-Skos). Manati Ì Chaluim Chille a oa bet savet gant sant Koulm (anvet ivez Koulmkell) e-kreiz ar. Pa zeuas ar vuhez da vezañ re zañjerus war an enez, abalamour da dagadennoù ar Vikinged, ez eas ar venec’h da Iwerzhon, da sevel manati Kells.
An dornskrid n’eo ket bet echuet biskoazh ha ne ouzer ket abalamour da betra.
Chom a reas Levr Kells e manati Kells betek 1654. Er bloavezh-se e voe aloubet ar manati gant soudarded saoz Oliver Cromwell ha kaset e voe al levr da Zulenn evit bezañ lakaet en diogel. Kinniget e voe al levr da d-Trinity College e Dulenn e 1661 gant Henry Jones, a zeuas a da vezañ eskob An Mhí diwezhatoc’h. E Trinity College eo chomet al levr abaoe ar mare-se, nemet pa voe prestet da levraouegoù pe mirdioù all e-pad prantadoù berr. War ziskouez emañ e levraoueg Trinity College abaoe an.
Antigua (disheñvelout)
Antigua (kozh, e spagnoleg) zo anv meur a lec'h er bed.
Kaol-saout
Kaol-saout, pe kaol-kutuilh, pe kaol-stlej, zo ur seurt kaol a vez roet d'ar saout.
Panino
Ur panino (ur ger italianek a dalvez torzhig vara) zo ur sandwich graet gant bara doare Italia, anvet ciabatta. E-barzh an dorzhig troc'het a-blaen e vez lakaet salami, kig-morzhed-hoc'h, kig, keuz, pe traoù all, ha servijet e vez tomm a-wechoù.
Pa vez grilhet e vez amanennet an tu diavaez ha grilhet en ur wask.
Landevant
Landevant a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan. right|thumb|Ar porzh-houarn
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Monumantoù ha traoù heverk
right|thumb
La Antigua
La Antigua (an hini gozh e spagnoleg) zo anv meur a lec'h er bed spagnek.
Puñsel
Puñsel a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"En gul e veunteun en argant heuliet gant div henvoulc'h en aour, un hini ouzh dehoù, eben ouzh kleiz; e gab brizhet".
Aozer ː Ao. Michel Pressensé
Bataeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar bataeg (batt)a, gwata, bete, birsa pe dunu) komzet gant tro-dro da 152.500 den en e holl en Adamawa e Nigeria (150.000 den e 1992) hag e Kameroun (2.500 den).
Tost-tre eo d'ar batchameg, ar goudeg hag an nzanyieg.
Falieg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar falieg (fali) komzet gant ouzhpenn 20 000 den en Adamawa e Nigeria (1990).
Peder rannyezh a zo, anvet hervez ar c'hêriadennoù ma vezont komzet:
Kreoleg Maoris
Ur yezh kreolek eus is-skourr ar c'hreolegoù gallek eo kreoleg Maoris (maorisianeg: kreol morisyen) komzet gant en-dro da 1 000 000 den (d.l.e. 80% eus ar boblañs) e Maoris.
Dube
An dube (liester : dubeed), a zo ur spesad evned, Columba livia an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ er bed a-bezh :
Marengo
Marengo zo ur ger a gaver e :
Traoù all :
Saint-Étienne-au-Mont
Saint-Étienne-au-Mont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
San José
San José zo un anv-lec'h spagnolek a gaver e meur a vro. Div gêr zo brudet dreist-holl : Re all e-leizh a zo avat.
Gerdarzh
Savet eo diwar anv sant Jozeb, tad-mager Jezuz hervez an Aviel.
Kaol-bleuñv
Kaol-bleuñv, pe kaol-fleur, pe kaol-bouedek, pe kaol-brignennek, pe brikoli, zo ur seurt kaol (Brassica oleracea var. botrytis L.) a vez gounezet evit he meristem (un organ rakvleuniek) bouedek – gwenn alies – hag a vez debret evel legumaj.
E Breizh
E Breizh e vez gounezet ar c'haol-fleur a-hed arvor hanternoz ar vro, en takadoù klouar er goañv, dreist-holl kornioù-bro Kastell-Paol, Pempoull ha Sant-Maloù.
Irvin
An irvin zo plant a vez gounezet ha debret gant an dud, Brassica napus eo o anv spesad. Tev eo ar gwrizioù anezho, gwenn pe roz, pe ruz o liv, hervez ar ouenn.
Goudeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar goudeg (g(o)ude, cheke, tchade, shede, mapodi, mapuda, mudaye, mocigin pe motchekin) komzet gant tro-dro da 96.000 den en holl en Adamawa hag e Borno e Nigeria (68.000 den e 1987) hag e Kameroun (28.000 den).
Komzet e vez bep a rannyezh disheñvel e Nigeria hag e Kameroun met tost a-walc'h eo an eil ouzh eben evit ma teufe a-benn an dud d'en em gompren memestra.
Goudoueg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar goudoueg (gudu pe guto) komzet gant tro-dro da 5.000 den e Adamawa e Nigeria (1993).
Ur rannyezh ez eus:
477
Diwar-benn bloavezh 477 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 477
1851
Diwar-benn bloavezh 1851 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1851
Koulm nikobar
Ar goulm nikobar (liester : koulmed nikobar) a zo ur spesad evned, Caloenas nicobarica an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Columba nicobarica da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, greun ha hugennoù ; degouezhout a ra d'ar spesad debriñ divellkeineged bihan ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
977
Diwar-benn bloavezh 977 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 977
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 977
Coendou rothschildi
Coendou rothschildi a zo ur spesad krignerien eus kerentiad an Erethizontidae.
Dougen a ra anv al loenoniour breizhveuriat Michael Rogers Oldfield Thomas (1858-1929) en devoa deskrivet ar spesad evit ar wech kentañ e 1902.
Annez
Emañ brosezat e Panamá ha bezant e Suamerika ivez.
Nicolaus Copernicus
Nicolaus Copernicus (latin), Mikołaj Kopernik (poloneg), (Toruń 19 a viz C'hwevrer 1473 - Frombork 24 a viz Mae 1543), eo ar steredoniour european kentañ empentet gantañ ur patrom kreizheoliek eus Koskoriad an Heol. Gwelet e vez e levr De revolutionibus orbium coelestium evel poent-deroù ar steredoniezh a-vremañ.
Heuliadoù niverus ar gavadenn o devoa degaset kemmoù war tachennoù lies ar skiantoù, ar relijion hag ar brederouriezh. Kaoz a zo bet eus ur reveulzi copernikan.
Yaouankiz
Nicolaus Copernicus a oa bet ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1473 en ur familh pinvidik eus kêr Thorn, e Pomerania. An tad, anvet ivez Nicolaus, zo ur bourc'hiz eus Kraków deuet da vevañ e Thorn nebeut amzer a-raok ma vefe aloubet ar rann-vro gant Rouantelezh Polonia. Deuet e oa a-benn memestra da vezañ tailhanter kêr. Ar vamm a oa, Barbara Watzelrode (pe Watzenrode) unan eus familhoù koshañ Thorn, war e seblant a orin eus Silezia.
Bevet en deus Nicolaus e yaouankiz e Thorn da gentañ o vevañ er 17 straed Santez Anna (hiziv adanvet straed Copernicus) goude-se e oa dilojet ar familh er 36 plasenn ar marc'had er memes kêr pa oa eñ 7 vloaz. Desket e oa bet ar vugel war an arzoù, ar sonerezh hag al lizhiri. Skoliataet e oa bet e skol iliz Sant-Yann.
Hoc'h-dreinek lost-pilgos
An hoc'h-dreinek lost-pilgos (Echinoprocta rufescens) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kolombia hag un nebeud en Ekwador. Ar spesad nemetañ eo er genad Echinoprocta.
Erell
Erell zo un anv-badez brezhonek roet d'ar merc'hed. Ral awalac'h eo.
Punishing Kiss
Punishing Kiss a zo ur bladenn gant ar ganerez alaman Ute Lemper. Deuet eo er-maez e 2000. Disoc'h ar c'henlaour etre Lemper hag ar strollad The Divine Comedy eo. Er bladenn ez eus tonioù savet gant Nick Cave, Elvis Costello, The Divine Comedy, Philip Glass, Tom Waits, Scott Walker hag ivez Kurt Weill. The Divine Comedy eo ar strollad a son gant lemper war al lodenn vrasañ eus an tonioù. Neil Hannon ha Joby Talbot a gempennas ivez "Tango Ballad" (Brecht -Weill), ha Neil Hannon a gan div ganaouenn ("Tango Ballad", "Split") gant Lemper.
Bangor (Breizh)
Bangor a zo unan eus peder c'humun Enez ar Gerveur, e Breizh, e departamant ar Mor-Bihan
Kanton Mur
Kanton Mur zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 24 c'humun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Punishing Kiss
Gant ar bladenn gwerzhet e Bro-C'hall e voe ouzhpennet ur bladenn gant teir c'hanaouenn c'hallek.
Kanton Mur
Betek 2015
Kanton Mur a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Bangor (Breizh)
Gerdarzh
Breuriezh veur, hervez Joseph Loth
Punishing Kiss
Er bladenn japanat ez eus un ton ouzhpenn, "Lullaby" e ditl.
Kanton Mur
Abaoe 2015
Kanton Mur a ya 23 c'humun d'ober anezhañ :
Bangor (Breizh)
Gerdarzh
Kinniget eo, evit Bangor Bro-Gembre ː "Benchoer, 634. "Wattled fence" ... reference is probably to the wattled fence that enclosed de monastery founded in 525" = kloued en dro ur manati.
Kanton Mur
Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Bangor (Breizh)
.
Tud liammet gant ar gumun
John Russell, Claude Monet, Henry Moret ha Françoise Bangor a livas eno.
Alfred Jarry
Alfred Jarry (Laval, - Pariz, 1añ a viz Du 1907), a oa ur skrivagner gall.
Buhez
D'an 8 a viz Gwengolo 1873 e voe ganet Alfred Jarry e kêr Laval. Caroline Quernest, e vamm, a guitaas he fried, Anselme Jarry, e 1879, gant o bugale : Alfred hag e c'hoar, Charlotte. E lise Sant-Briag e chomas Alfred betek an eilvet klas, mat-tre e labouras ennañ. D'e zaouzek vloaz e krogas da skrivañ e-unan komzoù-plaen ha gwerzennoù, ha pa guitas Sant-Briag e 1888 en doa paket prizioù a-leizh. Dilojañ da Roazhon a reas e vamm hag he bugale. Eno, er c'hlas kentañ (rhétorique), en em gavas gant un dudenn a-bouez bras en e skridoù da zont : Félix Hébert, e gelenner war ar fizik. Ur c'helenner iskis e oa, evit doare. Ur c'heneil da Alfred a skrivas diwar e benn ur pezh flemmus ha farsus anvet Les Polonais. Diwar-se e voe skrivet Ubu roi gant Alfred Jarry. Ar paourkaezh kelenner a dapas e begement e meur a bezh-c'hoari dindan lesanvioù all : P.H., Père Heb, Eb, Ebé, Ebon, Ebance, Ebouille... Tremen a reas Alfred e vachelerouiezh gant ur meneg "mat" e 1889. E lise Henri IV e Pariz e teskas ar brederouriezh. E koulz e tremenas ar Père Heb da vezañ ar Père Ubu. Kenderc'hel a reas da skrivañ. E 1893 e varvas e vamm ; un taol kreñv e voe evitañ rak betek-henn en doa tremenet e vuhez a-bezh ganti. Daou vloaz goude e voe gourc'hemennet da ober e amzer-soudard ; met n'en doe ket da vont d'an arme, rak barnet e voe evel re zroch gant an ofisourien — anat eo en e skridoù en doa dismegañs evit ar brezel hag an arme. E 1896 e kinnigas Le roi Ubu d'ur c'hoariva brudet, an Théâtre de l'Œuvre e Pariz ; asantet e voe c'hoari ar pezh. Freuz bras a voe graet gant ar pezh, ken feukus, nevez, ha flemmus ma oa d'an amzer-se. C'hoariet e voe ivez e 1898 gant margodennoù embreget gant Alfred Jarry hepken.
Er bloaz 1906 e voe tapet e Alfred Jarry gant torzhellegezh an doagenn-empenn ; mervel a reas daou vloaz goude, d'an 3 a viz Du, paour-razh, e bered Bagneux.
Soñjoù pennañ
Un den iskis e oa Alfred Jarry, ur barzh, ur c'helaouenner, ur romantour, un troer, goapaus ha flemmus war an dro e bluenn, ne zigore ket e galon d'ar re all. Daoust d'e evañ re ec'h eo sklaer e oa troet da stourm a-enep feulster an arme, da c'hoapaat ar sistem, ar politikerezh ha drochded an dud a c'halloud. Lakaet e vez ivez da Vestr gant ar surrealourien, ar pezh n'eo ket didalvoud !
Oberennoù
Skrivet en deus barzhonegoù ivez, ha krouet eo bet gantañ (pe kentoc'h gant an Doktor Faustroll, unan eus e dudennoù) ar 'Patafizik, hag a vefe ur skiant, pe ur c'hrakskiant — piv a oar ?, hini ar « solutions imaginaires, qui accorde symboliquement aux linéaments les propriétés des objets décrits par leur virtualité. ».
Bogna Korjenkowa
Bogna Korjenkowa (stumm alamanek Bogna Koreng) ganet e 1965 e Radwor (alam. Radibor) e-kichen Budyšin (alam. Bautzen) a zo ur gelaouennerez sorabek. Goude bezañ studiet an alamaneg e kavas labour gant ar skinwel e Budyšin er bloavezh 1992. Abaoe 2003 emañ e karg eus an abadennoù e sorabeg. E Panschwitz-Kuckau emañ o chom gant he familh.
An trede plas a yeas ganti e Gouel Etrebroadel Radio ha Skinwel ar Minorelezhioù Broadel e 2003. Roet e voe ar priz dezhi en Oujhorod en Ukraina.
Holmaeg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo ar holmaeg ((bali) holma pe da holmaci) komzet gant 4 den nemetken en Adamawa e Nigeria (1987).
Ur yezh varv an hini eo bremañ.
Arondisamant Eeklo
Arondisamant Eeklo a zo unan eus an c'hwec'h arondisamant eus proviñs Reter Flandrez e Belgia.
Istor
Arondisamant Eeklo a oa bet krouet e 1803 pa oa bet lodennet Arondisamant Antwerpen. E 1923, un nebeud kumunioù eus Arondisamant Antwerpen a voe staget ouzh Arondisamant Eeklo evit aesaat kresk porzh Antwerpen.
Kistreberzh Kumuniezh
Kistreberzh Kumuniezh, anvet Kumuniezh-kumunioù Bro Kistreberzh betek 2015, a zo un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gwened eo. Krouet eo bet e 1997.
Kumunioù
Kistreberzh Kumuniezh a ya 13 kumun d’ober anezhi:
Naheulband
Strollad Naheulbeuk : an Naheulband ! Evit ger-stur "C'est bien beau les trucs sur Internet mais... est-ce qu'on peut en avoir en live ?"
E oberenn : an Tourell Naheulbeuk. Ur saga MP3 e galleg, an hini brudetañ koulz lavaret, ha tu vefe lavar eo an hini kentañ eus ar seurt... E ijiner : Pen Of Chaos (anvet eo peurviañ gant e lizherennoù kentañ, pe neuze "POC"). Hemañ eo diazezer "Tourell Naheulbeuk" pe "le Donjon de Naheulbeuk" en e yezh orin.
Penn Kentañ an "Naheulband"
Strollañ a raio tro-dro dezhañ sonerien a bep seurt, o krouiñ evit a wech kentañ an Naheulband evit ar "Monde du Jeu" e Paris e 2002. Krouet e vo ur CD, ur frapadig amzer goude, anvet "Machin de Taverne". D'ar mare mañ e oa ar strollad savet diwar Pen of Chaos, Knarf, Lady fae of Chaos, Tony Beaufils, Ghislain Morel ha Dimitri Halby1.
Hiziv an deiz
Chomet eo ar strollad evel-se, daoust da Z/Dimitri a vo cheñchet gant Jade de Nazca, ha Lili, e 2004. Ar strollad plijus-mañ a ra sonadegoù e un tamm pep lec'h ma vezont pedet (Breizh, Bro Belgia, Bros Suis, hag ar C'h/Kebek). O vrud 'zo atv o kreskiñ. Un eil album a zo bet savet e 2005 anvet « À poil dans la forêt ». E-barzh, bruderezh faos evit ar an "horzhoù paf" (ar masses paf). Hiziv an deiz eo tost echu gant ar saga MP3-mañ (echuiñ a ra an istor bet rakwellet gant POC), met kenderc'hel a raio troioù-kaer Naheulbeuk dre e vandennoù-treset.
Hoc'h-dreinek Norzhamerika
Hoc'h-dreinek Norzhamerika (Erethizon dorsatum) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko, Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada. Ar spesad nemetañ eo er genad Erethizon.
49er
Ar 49er a zo ur c'hlas nevez skiffoù undoare. Ar strollad a zo savet a daou zen: ur sturier hag ur skipailhad. E dres arnevez a zo ul labour eus Julian Bethwaite, mab Frank Bethwaite (ijiner ar Tasar hag ar c'hlas Laser 2). Poblekoc'h poblekañ ez eo ar vag en abeg d'he dibab evit ar c'hoarioù Olimpek abaoe C'hoarioù Olimpek Sydney e 2000.
Saint-Louis
Saint-Louis zo un anv-lec'h gallek, skrivet Saint Louis e saozneg (hep barrennig-stagañ), diazezet war an anv-badez gallek Louis, anv meur a sant. Er broioù gallek e vez roet en enor d'ar roue gall Loeiz IX, er broioù spagnolek ha portugalek enenor d'ar sant italian Luigi Gonzaga.
25px Breizh
E Breizh eo ral an anv. Degaset eo bet gant an Iliz c'hall, a felle dezhi enoriñ pe ar roue gall Loeiz IX, pe Luigi Gonzaga.
E SUA
E Stadoù-Unanet Amerika e vez skrivet Saint Louis: Hag ivez
Pennadoù kar a bell pe a dost
Сэнт-Люіс
St. Louis Saint Louis (Missouri) سانت لويس، ميزوري Sent-Lüis Sent Loisos (Mėsūrės) Горад Сент-Луіс Сейнт Луис Saint Louis, Missouri Saint Louis (Missouri) St. Louis St. Louis, Missouri St. Louis St. Louis St. Louis, Missouri Sankta Luiso San Luis (Misuri) Saint Louis Saint Louis (Missouri) fa:سنت لوئیس Saint Louis Saint-Louis (Missouri) St. Louis St. Louis St. Louis, Missouri סנט לואיס St. Louis, Missouri Saint Louis, Missouri Saint Louis (Missouri) St. Louis, Missouri St. Louis, Missouri Saint Louis, Missouri St. Louis Saint Louis (Missouri) セントルイス სენტ-ლუისი ಸೈಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ 세인트루이스 St. Louis, Missouri Urbs Sancti Ludovici Saint Louis Sent Luisas Sentluisa St. Louis, Missouri Сент Луис (Мисури) सेंट लुईस St. Louis, Missouri St. Louis Saint Louis (Missouri) St. Louis Saint Louis (Missorí) Сент-Луис St. Louis, Missouri Saint Louis Saint Louis St. Louis (Missouri) St. Louis (Missouri) Saint Louis, Missouri Сент-Луис St. Louis, Missouri St. Louis St. Louis, Missouri St. Louis Сент Луис Saint Louis St. Louis, Missouri செயின்ட் லூயிஸ் (மிசூரி) సెయింట్ లూయిస్ เซนต์หลุยส์ Saint Louis, Missouri St. Louis, Missouri Сент-Луїс (Міссурі) St. Louis, Missouri Saint Louis (Missouri) St. Louis, Missouri 圣路易斯 (密苏里州) St. Louis, Missouri
Mekanik dre vurezh
Un ijinadenn eo ar mekanik dre vurezh; an araokadennoù bennañ diwar e benn a zo bet graet en XVIIIvet kantved. Ur c'heflusker termek eo lec'h ma c'hoarvez an devadur en diabarzh: Treuzfurmiñ a ra energiezh termek ar vurezh (dour e stumm gaz), pourvezet gant ur gaoter, e energiezh mekanik. Ur pouez bras en deus bet ar vekanik e-kerzh an Dispac'h greantel, ar vammenn energiezh gentañ a orin vekanik e voe savapl ha mestroniapl gant Mab-den (en enep da energiezh an dour, al lanv pe c'hoazh an avel hag o deus ezhomm lec'hioù spesius ha n'eus ket tu d'o implij p'en devezer c'hoant). En XXvet kantved eo bet distroadet gant an droellrodoù (turbin), ar c'heflusker tredan hag ar c'heflusker dre darzhañ.
Istor
Al labourioù kentañ diwar ar vurezh hag he implij a voe graet da vare an henamzer. Savet e voe gant Heron a Aleksandri er Iañ kantved an Eolipil, gwelet 'vel ur c'hoariel abalamour d'e c'halloudezh gwan, padal ur gwir keflusker dre vurezh e oa.
Ret e voe gortoz ar XVIIvet kantved evit ma teufe en-dro ar menoz da implij galloudezh ar vurezh. E 1601, Giovanni Battista della Porta, hag e 1615 Salomon de Caus a ziskriv ur pomp gouest da skarzhañ an dour diouzh ur besel. E 1629 e sil Giovanni Branea menoz milinoù o vont en-dro gant ar vurezh, ar bloavezh da heul e tap David Ramseye ur brevet evit ur pomp o vont en-dro gant tan. Gwellaat a ra e 1629 Edward Somerset raktres Caus dre bourveziñ ar gambr vurezh gant un distaner, sevel a ra ur skouerenn vras, hogen, mervel a ra a-raok m'en defe gellet lakaat e pleustr e ijinadenn.
Emgann Kistreberzh
Emgann Kistreberzh a enebas ul lu viking ouzh arme vreizhat Alan I hag e gevezer Yezekael. Alan I ha Yezekael, hag a veze o stourm an eil ouzh egile evit tron Breizh, o doa divroc'het a-benn talañ ouzh an dañjer nevez. Nebeut a dra a ouzer diwar-benn an emgann-se met Yezekael a voe lazhet ennañ, ar pezh a lakaas Alan I da roue nemetañ. Un trec'h a yeas gant ar Vretoned memes tra. Goude o faezhidigezh ne reas ket ar Vikinged kalz a dra sirius ken evit tagañ Breizh ha kement-se betek marv Alan.
Djimieg
Ur yezh tchadek eus isskourr ar Yezhoù tchadek ar c'hornôg B.3 eo an djimieg ((d)jimi, jimjimen pe um falin) komzet gant tro-dro da 3 500 den (1982) e Kameroun stok ouzh ar vevenn gant Nigeria.
Pemp rannyezh ez eus :
Ngwabaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.8 eo an ngwabaeg (ngwaba, gombi pe goba) komzet gant tro-dro da 10.000 den en Adamawa e Nigeria (1993).
Friedrichshain-Kreuzberg
thumb|Lec'hiadur eil arondisamant [[Berlin]] thumb|An daou garter (Ortsteil) : [[Friedrichshain ha Kreuzberg a gaver en eil arondisamant]]
Friedrichshain-Kreuzberg a zo eil arondisamant melestradur (Bezirk) Berlin. Aozet eo bet e 2001, hag ennañ ez eus div bastell-vro : Friedrichshain ha Kreuzberg. Unan eus an daou arondisamant (Mitte eo an eil) enno pastelloù-bro bet e Berlin ar Reter ha Berlin ar C'hornôg eo. An daou garter a zo liammet an eil ouzh egile gant ur pont anvet Oberbaumbrücke, a-us ar stêr Spree.
A-drugarez d'an hengoun underground a vez e Kreuzberg e teu eus ar c'harter ar c'hannad glas nemetañ, Hans-Christian Ströbele e anv, bet dilennet en dro gentañ er Reichstag e 2005.
Turzhunell
An turzhunelled a zo evned eus ar c'herentiad Columbidae, asambles gant an dubeed pe ar c'hudoned.
Neufchâtel-Hardelot
Neufchâtel-Hardelot a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Turzhunell
Spesadoù
E-touez ar spesadoù turzhunelled emañ :
Tigr
Ur c'higdebrer eus familh ar Felidae eo an tigr. An hini brasañ eus ar c'hizhier meur ez eo hag unan eus ar re bouezusañ. An darn vrasañ anezho a vev en India met o c'havout a c'heller en Azia ar reter a-bezh.
Bevañ a ra dreist-holl e koadegoù hag e pradennoù a ya mat e douellivadur diouto ha ma c'hellont tapout preizhoù mibinoc'h ha buanoc'h. Er c'hontrol d'an darn vrasañ eus ar c'hizhier eo an tigred neuñvierien mat. Alies e kaver anezho e stêrioù ha lennoù. Hemolc'hiñ a reont geotdebrerien evel ar c'hirvi, moc'h gouez ha bualed.
Ur spesad en arvar eo, gant distruj e annez hag ivez ar bigriañ. Ne chom nemet ur 5 000 tigr bennak er bed tra ma oant ouzhpenn 100 000 ur c'hantved zo.
Perzhioù
Ar c'hazh brasañ ha pounnerañ er bed eo an tigr. Daoust ma c'hell kemm e berzhioù hervez an isspesadoù e vez pouez an tigred par etre 180 ha 320 kg tra ma pouez ar parezed etre 120 ha 180 kg. Ar pared a vuzuilh etre 2,6 ha 3,3 metr, ar parezed etre 2,3 ha 2,75 metr. Eus an holl isspesadoù eo ar hini an tigr Amour an hini brasañ ha tigr Sumatra an hini bihanañ.