cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michelle Bachelet
Emginnig d'ar brezidantelezh
Harpet eo bet emginnig Bachelet gant an emglev strolladoù politikel anvet « Kenemglev ar strolladoù evit an demokratelezh » (CPD, Concertación de Partidos por la Democracia ), kevread er galloud a vod Strollad sokialour Chile (PSC, Partido Socialista de Chile ), ar Strollad evit an demokratelezh (PPD, Partido por la Democracia ), ar Strollad radikal sokial-demokrat (PRSD, Partido Radical Socialdemócrata ) ha Strollad demokrat-kristen Chile (PDC, Partido Demócrata Cristiano de Chile ).
Kouraleg Vras
Ar Gouraleg Vras, Great Barrier Reef e saozneg ("karreg kloued veur"), zo un dachenn ec'hon a gerreg kouralek er Mor Kouralek, e-maez da aod Queensland, er biz da Aostralia.
Ar gouraleg ec'honañ er bed eo, gant ouzhpenn 2 900 a reier ha 900 enezenn a-hed ouzhpenn 2 600 km en un dachennad a 344 400 km².
Manuelle Gautrand
Manuelle Gautrand a zo ur savourez c'hall bet ganet e 1961.
He burev a zigoras e Pariz e 1991. Meur a briz he deus tapet, en o zouez priz A.M.O., 2000 ha hini Savouriezh Yaouank e 1992. Ganti e vez savet savadurioù liesseurt : burevioù, lojeizoù boutin, stalioù pe savadurioù sevenadur.
Savadurioù bet krouet ganti
thumb|200px|right|Stal Citroën (C42), Champs-Elysées, [[2007]] thumb|200px|right|Stal Citroën (C42), Champs-Elysées, [[2007]] thumb|200px|right|Diabarzh stal Citroën (C42)
Krank-silioù
Ar c'hrank-silioù a zo ur spesad kresteneged dektroadek, Necora puber an anv skiantel anezhañ.
Bevañ a ra e biz ar meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz hag e kornôg ar mor Kreizdouar.
Eps
Eps a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lizherenneg koptek
Al lizherenneg koptek a zo anezhi ul lizherenneg implijet evit skrivañ ar c'hopteg, yezh relijiel ar c'hopted hag a veze komzet en Egipt betek ar. Diorroet eo diwar al lizherenneg c'hresianek, met implijet e vez un nebeud lizherennoù amprestet diwar ar skritur demotek evit notenniñ sonennoù n'eus ket anezho e gresianeg. Setu al lizherenneg glok:
center
Istor al lizherenneg
Implijet eo bet ar skritur-mañ abaoe ar. Daoust d'ar c'hopteg bezañ aet da yezh varv er vuhez pemdeziek ez eo chomet en implij gant an iliz koptek.
Republik Poblel Soviedel C'horezm
right|200px|thumb|Banniel Republik Poblel Soviedel C'horezm Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Poblel Soviedel C'horezm (ruseg: Хорезмская Народная Советская Республика) bet savet diwar ez-C'hanelezh C'hiva e miz C'hwevrer 1920 ha disklêriet ez-ofisiel d'ar 26 a viz Ebrel. Treuzfeurmet e oa bet d'an 20 a viz Here 1923 e Republik Sokialour Soviedel (RSS) C'horezm (ruseg: Хорезмская Социалистическая Советская Республика).
Ne badas RSS C'horezm muioc'h evit bloaz, rak d'an 10 a viz Here 1924 e oa bet isrannet etre RSS Ouzbekistan, RSS Turkmenistan hag OE Karakalpak pa oa bet adaozet Kreiz Azia gant an Unaniezh Soviedel hervez ar broadoù.
Listenn livourien Ofisoù Firenze
Listenn livourien Ofisoù Firenze (Galleria degli Uffizi, en italianeg) zo savet da renabliñ an arzourien a c'haller gwelout o oberoù e Mirdi an Ofisoù e Firenze, unan eus mirdioù kêr-benn Toskana, hag eus mirdioù brudetañ zo er bed.
Roumania
Roumania (roumaneg : România) zo ur Stad en Europa, ezelez eus Unaniezh Europa abaoe ar 1añ a viz Genver 2007. Bukarest eo he c'hêr-benn.
Listenn livourien Ofisoù Firenze
An arzourien
Evit pep arzour ez eo roet anvioù e livadurioù war-ziskouez e mirdi an Ofisoù, hervez urzh al lizherenneg italianek ordinal, hag a c'haller kavout o skeudennoù e stal Commons.
Tigred Dieubiñ Tamil Eelam
left|thumb|180px|Kartenn distrigoù Sri Lanka anavezet gant al LTTE evel Tamil Eelam Strollad Tigred Dieubiñ Tamil Eelam (Tamileg : தமிழீழ விடுதலைப் புலிகள், saozneg : Liberation Tigers of Tamil Eelam, berraet e LTTE), graet anezho ivez an Tigred Tamil, a zo un aozadur dizalc'hour tamil Sri Lanka krouet e 1976 hag a fell dezhañ difenn Tamiled Sri Lanka. E benngealoniour a oa bet Anton Balasingham eus 1979 betek e varv d'ar 14 a viz Kerzu 2006. E rener diwezhañ a zo bet Velupillai Prabhakaran betek marv hennezh d'an 18 a viz Mae 2009. Azgoulenn a ra groñs LTTE krouidigezh ur Stad dizalc'h, graet anezhañ Tamil Eelam, e hanternoz an enezenn. A-du e vefe lodenn vrasañ an Damiled gant ar pal-se.
War roll ofisiel aozadurioù sponter Stadoù Unanet Amerika, hini Unaniezh Europa pe hini India, edo ar strollad. D'ar 17 a viz mae 2009 goude bout bet kelc'hiet gant arme Sri Lanka e biz ar vro ha marv o rener, ec'h embann an dizalc'hourien damil e anzavont eo echu ar brezel diabarzh e Sri Lanka hag e fell dezho paouez gant 37 bloavezhiad stourmoù o deus graet etre 70 000 ha 100 000 den marv.
Divreizhadezh
Krouet e oa bet an termen divreizhel gant biologourion tro-dro da 1809 evit deskrivañ plant gante organoù genel gourel ha benel war un dro. Implijet e vez ivez ivez loened gante organoù genel pep reizh war un dro.
Pa gomzer eus tud kentoc'h evit loened pe plant eo gwell implijout kentoc'h an termen etrereizhadezh.
Arabat kemmesk ivez ar fed ma vez organoù genel eus pep reizh war un dro (divreizhadezh) gant an identelezh revel a denn d'ar revelezh denel pa garer ha/pe glakser kaout darempredoù reizhel kement gant tud eus an hevelep rev evit gant tud eus ar rev kontrol (sellit ouzh: divrevelezh).
Salvador
Salvador zo un anv portugalek, katalanek ha spagnolek, Salver e brezhoneg, deuet diwar ar relijion gristen hag unan eus perzhioù Jezuz, salver ar bed. An anv a gaver ivez e lec'hanvadurezh ar broioù spagnolek ha [portugalek.
Un anv-badez eo deuet da vezañ ivez.
Krank-meskl
Ar c'hrank-meskl (Pinnotheres pisum) a zo ur c'hresteneg bihan hag a vev er meskl, en istr pe e daougleureged all.
Paskwezhen
Mervel a reas Paskwezhen ivez, un tammig war-lerc'h e gevezer, e 876 pe e deroù 877. Krediñ a reer e oa bet ampoezonet pe lazhet gant goprsoudarded viking.
Hans Christian Andersen
Goap a voe graet outañ e-pad pell amzer en e vro ken e voe brudet e Bro-Saoz hag en Alamagn, a-raok bezañ anavezet evel skrivagner meur e Danmark. E Bro-Saoz e tarempredas Charles Dickens, en Alamagn e reas anaoudegezh gant Chamisso, hag e Bro-C'hall gant Heinrich Heine, Honoré de Balzac, Alphonse de Lamartine e ti Virginie Ancelot.
3381 destenn a zo bet skrivet gant Andersen ha troet ez eus bet kalz anezho e 125 yezh. Deuet eo e vojennoù da vezañ lodenn eus sevenadur hollek Europa hag ar broioù saozneger, aezet da gompren gant ar vugale met gant kentelioù buhez hag ur spered stourm a-enep da walleurioù ar bed enno, ar pezh a c'hell bezañ boued preder evit an dud-vras ivez.
Matthäus Merian
Matthäus Merian der Ältere (Matthäus Merian gozh) (22 a viz Gwengolo 1593 e Basel - 19 a viz Even 1650 e Bad Schwalbach) a oa ur c'houevrengraver hag un embanner alaman ha suis.
E vuhez
Goude bezañ bet o studiañ en ul lise e teskas tresañ hag engraviñ war gouevr e Zürich gant an engarver Friedrich Meyer. Etre 1610 ha 1615 edo o studiañ hag o labourat e Straßburg (gant Dietrich Brentel), e Nancy hag e Pariz (gant Jacques Callot). E 1615 e savas steuñv Basel.
Domingo de Guzmán
Lakaet eo bet da sant gant an Iliz katolik e 1234, ha goueliet e vez d'an 8 a viz Eost abaoe Sened-Iliz Vatikan II, daoust ma voa d'ar 4 a viz Eost a-raok.
Matthäus Merian
E vuhez
Goude bezañ bet o chom en Augsburg, e Stuttgart hag en Izelvroioù, en em stalias Merian e Frankfurt am Main hag en Oppenheim, hag eno e labouras evit an embanner hag kouevrengraver Johann Theodor de Bry. De Bry a oa perc'henn war ur stal-labour engraviñ e Oppenheim ha war un ti-moullañ e Frankfurt, ma veze moullet levrioù beajoù d'ar Reter Pellañ. E 1617 e timezas gant Maria Magdalena de Bry, ha hi merc'h de Bry. E 1616 en em stalias e Basel. Roet e voe aotre ar c'hevredadoù-micher, ha neuze e c'hellas labourat en un doare emren. Goude marv de Bry e 1623 e voe lakaet e penn ti-moullañ Frankfurt. Lakaet e voe da geodedour e Frankfurt e 1626, hag azalek ar mare-se e c'hellas labourat evel embanner emren. E 1627 e tegemeras Wenzel Hollar da zeskard. Un engraver brudet e teufe Hollar da vezañ.
Domingo de Guzmán
Buhez ur sant
Ganet e oa e Caleruega e Kastilha Gozh, un 20 lev eus Burgos. Hervez doare e oa e dad eus tiegezh illur ar re Guzmán. Studiañ a reas an doueoniezh hag ar brederouriezh e Palencia. E 1196, teuas da vout kloareg e chabistr eskopti Osma.
Matthäus Merian
E vuhez
Goude marv e wreg e 1645 e timezas Merian gant Johanna Sibylla Heim e 1646. Gant e wreg kentañ en doe div verc'h ha tri mab, Matthäus Merian yaouank ha Caspar Merian en o zouez. An daou anezho a labouras en e stal-labour. Ur verc'h en doe gant e eil gwreg, Anna Maria Sibylla Merian hec'h anv, hag a zeuas da vezañ livourez (bleuñvioù hag amprevaned). Matthäus Merian a varvas d'an 19 a viz Even 1650 e Bad Schwalbach e-kichen Wiesbaden. Douaret e voe e Peterskirchhof, e-kichen Frankfurt.
Domingo de Guzmán
Buhez ur sant
Buan e voe merzet e oa deol, gredus, ha barrek da brezeg. Lakaet e voe da gelenn doueoniezh e 1198 e Palencia. En 1203 ez eas gant e eskob, Diego, da Vro-Danmark, karget gant ar roue Alfonso VIII, roue Kastilha, da glask ur pried d'e vab e-touez priñsezed ar vro-hont.
Ar Faoued
Ar Faoued a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Gernev, e kanton Gourin e departamant ar Mor-Bihan. Penn kanton e oa betek 2014.
Matthäus Merian
E vuhez
Dedennet-tre e oa Merian gant ar relijion, evel ma weler pa seller ouzh e skoed-ardamez hag ouzh ar siell a grouas evit e di-embann, ma lenner : Pietas contenta lucratur.
Levezonet e voe Erik Dahlberg ha Rembrandt gant labour Merian. En Alamagn ez eus ur gelaouenn gouestlet d'ar beajoù anvet "Merian".
Oberenn
E oberennoù pouezusañ :
Penn laser
thumb|Goulun ur penn laser
Ur penn laser, pe unvez laser, a zo ur voest peurgloz, enni un ec'hoder (ur c'haser) laser (un diod laser), ur bodad melezourioù, un enanker, ur c'heflusker poligon. Ar bodad-se a servij da "skrivañ", pe gentoc'h, d'enlouc'hañ skeudenn un teul war ul luc'hreüser. Peurgloz e vez ar boestoù da zalc'hen war ar boultrenn hag al leizhien da vont e-barzh.
Arveret e vezont gant ar moullerezioù hag ar pelleilerioù "laser" ha gant an darn vrasañ eus al luc'heilerezioù niverel.
Pennreolenn e vont en-dro
left|thumb|Goulun mont en dro ur penn laser
Pa vez lakaet en-dro ur penn laser ec'h en em laka ar c'heflusker da dreiñ hag an diod da ec'hodiñ. Ar skinenn produet gant an ec'hoder laser a zeu da barañ war ar melezour poligon marc'het war ar c'heflusker. E-mod-se ec'h en em laka ar skinenn laser d'ober monodoneoù war ar melezour danzeet dres dirak ar c'heflusker poligon. Ne chom ken 'met neuze da sturiañ ar skinenn war-zu al luc'hreüser a zo d'enlouc'hañ warnañ skeudenn an teul da voullañ oc'h implijout un heuliad melezourioù.
Bukarest
Kêr-benn Roumania eo Bukarest (București e roumaneg). Kêr vrasañ ar vro eo ivez gant 2,7 a dud er gêrva (2011).
Penn laser
Pennreolenn e vont en-dro
Servijout a ra an enanker SOS da gontrolliñ emañ war enaou an diod laser ha da reiñ un dave eus savlec'h ar skinenn d'al luc'hreüser o treiñ evit ma vo enlouc'het anezhañ a linenn da linenn. Ret eo goubredañ tizh ar c'heflusker poligon gant tizh al luc'hreüser.
Bukarest
kantved
Brezel-bed kentañ:
Krank-houarn
Ar c'hrank-houarn (Xantho incisus) a zo ur c'hresteneg bihan (war-dro 4 cm).
Laires
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Laires Churchyard
Mervel a reas e-pad ar Brezel-bed kentañ. Milour e oa er Royal Horse Artillery .
Luskad Rannvro Savoia
thumbnail|225px|right|Logo al Luskad Rannvro Savoie
E 2007 he-deus kinniget 7 danvez-kannad d'an dilennadegoù lezenel met gounezet he-eus nebeutoc'h eget 0,1% ar mouezhioù.
Unan eus izili diazezer eus Rannvroioù ha pobloù a-gengred hag eus Emglev Libr Europa eo.
Gwelet ivez
Le Portable
Aostralia (kevandir)
Kevandir Aostralia a zo evit an douarourien ur c'hevandir ennañ Douar-bras Aostralia, Ginea-Nevez ha Tasmania, hag un toulladig inizi all tro-dro.
1008
Diwar-benn bloavezh 1008 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1008
Richard Hutten
Richard G. J. Hutten (1967 e Zwollerkerspel, Izelvroioù) a zo un dizagnour izelvroat. E 1991 e krouas e studio e Rotterdam, goude bezañ tapet e ziplom e Akademiezh Dizagn Eindhoven.
Oberennoù Hutten a c'hgaller gwelout e mirdioù evel Centraal Museum en Utrecht, Stedelijk Museum en Amsterdam, Vitra Design Museum e Weil am Rhein hag er San Francisco Museum of Modern Art. Philippe Starck en deus implijet pezhioù-arrebeuri savet gant Hutten e diabarzh Delano Hotel Miami hag er Mondrian Hotel Los Angeles. Oberennoù Hutten a zo bet diskouezet ivez e Milano, Köln, Pariz, Londrez, Berlin, Weimar, Toronto, Ghent, Verona (Abitare il Tempo), Amsterdam (Stedelijk Museum), Rotterdam (Kunsthal ha Museum Boijmans van Beuningen), Utrecht (Centraal Museum), Den Bosch (Museum het Kruithuis), Breda (Museum De Beyerd), New York (Museum of Modern Art), Kopenhagen (Louisiana Museum), Helsinki (Industry Museum & Alvar Aalto Museum), Bremen (Ubersee Museum), Montreal, Tokyo (Idée, E&Y), Osaka, Stuttgart (Design Centre) hag e San Francisco (Museum of Modern Art).
Hutten a zo brudet dre ma sav pezhioù-arrebeuri menozel ha fentus war un dro. Hutten a gemer perzh er strollad "Droog Design" ("Dizagn sec'h"), abaoe m'eo bet krouet e 1993.
Theodor de Bry
Theodor de Bry (1528 e Liège – 27 a viz Meurzh 1598 e Frankfurt am Main) a oa un treser, engraver hag embanner. Brudet eo, evel e vab Johann Theodor de Bry (1561-1623) dre ma lakjont embann Peregrinationes in Indiam orientalem et Indiam occidentalem, ma lenner rentaoù-kont ar beajoù kentañ da Amerika.
Kazi sur e teskas gant e dad, an orfebour Thiry de Bry yaouank. Martez e rankas tec'hout kuit eus Liège ha mont da Straßburg dre ma oa gwelet evel un disivouder ha dre ma oa bet lamet holl e vadoù digantañ. Soñjal a reer en em stalias e Straßburg e 1560. Ur gêr a-bouez e oa a-zivout diorren an arzoù (engraviñ ha orfeberezh dreist-holl), hag eno e veze degemeret an holl re a veze heskinet abalamour d'o c'hredennoù. Eno ivez e timezas gant Catherine Esslinger.
E Londrez edo etre 1587 ha 1588, ha goude-s en em stalias da vat e Frankfurt.
Kuzul Dispac'hel da C'hortoz Polonia
Krouet e oa bet Kuzul Dispac'hel da C'hortoz Polonia (poloneg: Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski, diverret: Polrevkom; ruseg: diverret Польревком) e miz Mezheven 1920 gant Rusia Soviedel a-benn kouiñ Republik Sokial Soviedel (RSS) Polonia da heul. Divizet e oa bet krouiñ ar Polrevkom d'an 23 a viz Mezheven 1920 e Moskov gant "Burev Polonia" ar Volcheviked. Kemeret e oa bet an diviz-se e-kreiz ar berc'hioù graet d'ar mare-se gant an Arme Ruz er brezel etre an Unaniezh Soviedel ha Polonia o soñjal krouiñ ur veleztradurezh evit takadoù Polinia deuet dindan beli URSS. Disklêriet e oa bet neuze e oa "da c'hortoz" ar C'huzul Dispac'hel-se rak ur wezh ma vije bet trec'h da vat Soviediz e vije bet lakaet dindan beli Strollad Komunour Labourerion Polonia.
En em vodañ a reas ar Polrevkom evit ar wzh kentañ d'ar 24 a viz Mezheven e Smolensk, ha staliet e oa bet sêz ar C'huzul eno en un tren gwarezet-mat hag a loc'has buan-ha-buan betek Minsk (d'ar 25 a viz Mezheven), war-lerc'h da Wilno (d'ar 27 a viz Mezheven) hag a-benn ar fin da v-Bialystok d'an 30 a viz Mezheven 1920. Eno e oa bet staliet sêz ar C'huzul da vat hag embannet e oa bet un disklêriadur diwar-benn e balioù.
Setu roll izili ar C'huzul:
D'an 22 a viz Eost 1920 e kuitaas ar Polrevkom Bialystok adarre ha skeiñ war-Minsk ha pa oa bet trec'h Poloniz war an Arme Ruz e oa bet nullet kazi kerkent war-lerc'h.
Redon
Redon a zo ur gumun hag ur gêr eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Redon hag Arondisamant Redon eo.
Anv
Stummoù skrivet
Gerdarzh
Deveret eo an anv Redon eus ur ger keltiek kozh : roto (ar rod) (daveoù a vank) ha n'en deus netra da welet gant anv Roazhon (pe hini ar Riedones (pobl c'halian tro-dro da Roazhon).
Ger-stur Redon
"Kear vihan, brud vras" : skrivet eo ar frazenn-mañ e-tal an ti-kêr. E 1908 e oa bet enskrivet war an ti-kêr. Ar stumm leonad ti kear a oa ur choaz aratoz gant ar rannvroelourien a-benn stagañ muioc'h c'hoazh kêr redon ouzh Breizh Izel.
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Soudard en Tirlu e oa. Marvet eo d'ar 5 a viz Here 1939 e-pad an Eil brezel-bed. .
Brezhoneg
Ur roll pouezus zo bet c'hoariet gant kêr Redon en istor ar brezhoneg. Ac'haleno e teu ar pep brasañ eus ar pezh a anavezer eus an henvrezhoneg a-drugarez da diellevr Redon.
Unan eus an nebeud kêrioù eus Breizh-Uhel ganti ur ger-stur brezhonek eo Redon.
Ya d'ar brezhoneg
D'an 10 a viz Here 2008 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Kelenn d'ar vugale
Kerkent ha votet al lezenn Deixonne e 1951 e voe digoret kentelioù brezhonek e lise prevez ar Salver e Redon. E-kerzh ar bloavezhioù 70 e veze kelennet istor ha sevenadurezh Breizh bep sizhun d'an holl liseidi e lise ar Salver. Er bloavezhioù 1978 ha 1979 e oa kentelioù brezhoneg gant Herve Frangeul eno ha, goude-se, gant Brigitte Corne. Herve Frangeul a ginnige ivez kentelioù istor ha yezh e lise publik Beaumont e dibenn ar bloavezhioù 1970. Goude-se e voe Fulup Lanoë a gelennas ar yezh eno e-kreiz ar bloavezhioù 80 kent na voe tro ar c'helenner Jean-Jacques Boisdron e lise Beaumont hag e skolaj publik Bellevue.
E Redon eo bet o kelenn ivez Pierrick an Danteg, Louis Lijour, Jakez-Erwan Mouton ha Yann Duchet.
E 1988 e oa bet goulennet gant kerent 62 bugel eus Redon ma vefe savet ur skol zivyezhek e kêr met ne voe nemet e 1997 ma voe aotreet digeriñ an hentad divyezhek kentañ. Berzh a reas hepdale.
E distro-skol 2022 e oa enskrivet 135 skoliad er c'hlasoù divyezhek (12,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
Un hentenn divyezhek a zo e Skolaj ar C'hleuz Sant Jozeb eus al live c'hwec'hvet betek al live trede. Desket e vez brezhoneg hag istor-douaroniezh dre ar brezhoneg. 24 bugel a zo en hentenniad er bloavezh 2017.
Kelenn d'an dud deuet
E 1979 e oa kentelioù brezhoneg e kreizenn sokial Redon gant ar gevredigezh Koun Nominoe hag e 1983 e voe krouet kleub ar vrezhonegerien evit bodañ ar yezherien a felle dezho eskemm e brezhoneg pe deskiñ lenn ha skrivañ. E 1987 e voe krouet ar gevredigezh Gwezenn gant Emile Granville evit kelenn ar yezh. Abaoe ez eus bet kentelioù dizehan e kêr bep bloaz.
Nevenoe
Nevenoe a oa rieg Breizh e 819. Gounezet en deus e 845 un emgann e Baen a-enep d'ar Franked. An Istorour Arthur De La Borderie en doa graet anezhañ : " Tad ar Vro ". E koun Nevenoe e oa bet savet un delwenn war plasenn an iliz e Baen.
Sant Konwoion
Savet e oa bet Redon en 832 gant Konwoion. Ar manac'h Konwoion en doa savet ivez un abati hag un iliz etre 842 ha 853. Un delwenn zo bet staliet e-tal skolaj Bellevue, war dosenn Beaumont.
Santo Domingo de Guzmán
Santo Domingo de Guzmán zo un anv spagnolek
Andrev Latimier
thumb|right|200px|Andrev Latimier e 1997 Ganet eo bet Andrev Latimier d'ar 16 a viz Ebrel 1923 e Pariz ( rann). Mont a reas da Anaon d'an 29 a viz Gouhere 1998 e Lannuon.
Kontelezh Luimneach
thumb|{{Legend|#0f0|Kontelezh Luimneach}} Kontelezh Luimneach (Contae Luimnigh en iwerzhoneg ha County Limerick e saozneg) zo ur gontelezh e kornôg Iwerzhon. Luimneach (Limerick) eo kêr-benn ar gontelezh. 183 863 a dud a oa o chom enni e 2006. Niver an annezidi a sav bremañ da.
Andrev Latimier
E vuhez
Genidik oa e dad eus Loudia (Breizh-Uhel) hag e vamm eus Plouilio (Bro Dreger). Dimeziñ a reas e 1948 gant Suzanna Drillet, ganet ivez e Pariz ( rann), he zud genidik o-daou eus Plouilio. C'hwec'h bugel o deus bet. Bet oa bet o labourat e prefeti Pariz, el Levrdi Keltiek e Pariz ha goude, e melestradurezh an Deskadurezh-Stad ma chomas betek fin e amzer labour evel isrener Kreizenn Rannvro an Dafar Pedagogel (CRDP) e Roazhon. Ne c'hellas dont en-dro da Vreizh nemet e 1972. Kavet e vez roud anezhañ evel emsaver e 1941 pa gejas ouzh Pêr ar Bihan en ur skol stummañ danvez mentourien. Reiñ a rae d'ar mare-se kentelioù brezhoneg e Kêr-Vreizh, straed Saint-Placide e rann Pariz. Daremprediñ a rae ivez kelc'hioù keltiek : "Nevezadur", "Amzer da Zont" ha "Korollerien Breiz-Izel". Rener "Nevezadur" e voe e dibenn ar bloavezhioù 1940.
E deroù 1946 en em gavas e-touez ar strollad tud yaouank a grouas, e Pariz, ar gelaouenn Al Liamm : Glaoda Millour, Herri ar Floc'h, Ronan Chevalier, Erwan Tymen, Pêr ar Bihan. Gant niverenn 6 (Genver-C'hwevrer 1948) Al Liamm, e kendeuzas Al Liamm ha Tír na nÓg. Skrivet en doa Andrev Latimier pennadoù-stur an niverennoù 1 betek 7. Kendelc'her a reas ingal goude da gemer perzh er skipailh betek e dremenvan. Reizhañ a rae an amprouennoù ha kemer a rae, a vare da vare, karg un niverenn en he fezh. Ne skrivas ket kalz pennadoù e-unan. Tu zo da venegiñ e studiadenn diwar-benn Markiz ar Roari en niverenn 19.
Morse ne voe diseblant e-keñver politikerezh. Ezel e oa bet eus MOB (Mouvement pour l'Organisation de la Bretagne) ha skoazellet en doa ar gelaouenn L'avenir de la Bretagne. Tizhet e voe gant stourm an Aljerianed evit o frankiz ha dedennet gant mennozhioù ar rummad en deus savet Unvaniezh Demokratel Breizh. Reizher Skol Ober e voe ivez ur wech war e leve e Perroz-Gireg.
Storlok
Storlok a zo bet ur strollad sonerezh eus Breizh hag a gane da gentañ penn kanaouennoù doare rock, hag ivez blues, e brezhoneg. Blaz ar folk a oa ivez gant o fladenn vras. Ne badas ket pell ar strollad-se. Daoust da se e tapas ur vrud “mitik” pa oa bet degaset un doare nevez da ganañ brezhoneg ganto ha pozioù stag eus darvoudoù o amzer.
Darn eus o c’hanaouennoù a zo anavezet mat c’hoazh evel Gwerz ar vezhinaerien, Keleier Plogoff pe Boutoù koat dre dan. Etre keleier ar stourmoù er vro (Keleier Plogo ha Kastell Rock) hag ar stourmoù etrebroadel (Gwerz Marv Jorj Jackson) un nebeud sonerien ha kanerien yaouank o deus divizet er bloavezh 1976 Lavar ar bed e brezhoneg o heuliañ froud sonerezh ar mare. Ar strollad ne bado ket muioc'h evit pevar bloaz met roudoù hag heklev a chom c'hoazh war e lerc'h.
Sonerien
Saverien ar pozioù o deus graet o zammig hent abaoe : O kanañ gant ar strollad e oa ivez :
Kerverner-Raez
Kerverner-Raez a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Raez, e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
E-kerzh an Eil brezel bed, d'ar 17 a viz Even 1940 e voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer. Ur bern korfoù-marv a voe kavet war an aodoù. Douaret int bet e Liger-Atlantel hag e Vendée. Tremen 100 milour eus ar Rouantelezh-Unanet a zo douaret e bered Kerverner-Raez, met 33 anezhe chomet dianv. Diwar ar re anavezet, tri soudard a zo douaret er vered, met n'ouzer ket pelec'h ez-resis,.
Legestr
Al legestr (Homarus gammarus) a zo ur c'hresteneg mor. Pa ne vez ket koulz an embarañ e chom en e doull, met mont er-maez a ra da noz.
Meuz
Kaoz eo bet al loen da drubuilh ar politikour gall François de Rugy.
Yezhoù Europa
Euskareg
N'eus liamm yezhoniel ebet etre ar yezh-mañ ha yezh ebet all.
Yezhoù savet a-ratozh
N'eus nemet an esperanteg hag a vez implijet aliezik a-walc'h.
Gorre Egipt
A-hed ar wech eo bet frammet douaroniezh Egipt gant red an Nil. Dezhañ eo e taveer eta pa reer gant an troiennoù Gorre Egipt, pe Egipt Uhel, ha Goueled Egipt, pe Egipt Izel. Dre ma red an Nil eus ar su d'an norzh betek ar mor Kreizdouar e vez graet Gorre Egipt eus rann su ar vro ha goueled Egipt eus rann norzh ar vro. Ma vije klasket tresañ ul linenn faltaziek a zispartife Goueled ha gorre Egipt e tremenje dre Maadi. Evit an arkeologiezh e krog Gorre Egipt gant bered Teba betek stankell uhel Asouan ha deroù Nubia.
Savoie
Savoie zo un anv gallek, deuet diwar anv Savoia.
Gorre Egipt
Lec'hiennoù arkeologel
Geografia dell'antico Egitto
Yezhoù Europa
Yezhoù finnek-ougrek
Un isfamilh eo ar yezhoù-mañ renket e-touez familh ar Yezhoù ouralek.
Yezhoù indezeuropek
Graet e vez kent-indezeuropek eus ar yezh voutin e savas an holl yezhoù indezeuropek diwarni. .
Yezhoù germanek an hanternoz
(diorroet diwar an Henskandinaveg)
Yezhoù germanek ar reter
(savet diwar ar Goteg)
Lik Ha Lik
Lik ha lik a oa ur strollad rock hag a gane e brezhoneg bet savet e Roazhon e 2000. Er penn-kentañ e oa ur strollad hard-rock gant levezonioù metal ha mesket gant traoù all c'hoazh.
Yezhoù Europa
Yezhoù all
Setu un nebeud yezhoù all a vez komzet en Europa:
Lik Ha Lik
Buhezskrid
Lik Ha Lik e cheñch stil ar strollad evit distreiñ e 2008 gant ur son liesseurtoc'h (ur meskaj rock, funk, ska rap, punk, hip-hop). E 2009 e embannont Dr Fañchenstein (un demo 4 c'hanaouenn).
Er bladenn Rock e Breizh o doa embannet ur ganaouenn nevez "Sekred evit gouenn ar vistri". O labourat war embann un dra nevez e oant hag a c'heller pellgargañ war o lec'hienn.
Als
thumb|230px|Pelec'h emañ Als e Danmark
Als (Alsen en alamaneg) zo unan eus inizi Danmark er Mor Baltel. Poblet eo gant war-dro 60 000 a dud hag en em astenn a ra war ur gorread a 321 km².
thumb|180px|left|Porzh Sønderborg
Bleiz gris
Ur pennad Bleiz (disheñvelout) zo ivez.
Ar bleiz gris (Canis lupus) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad ar c'hanidae. Kenorin eo gant ar c'hi (Canis lupus familiaris). Fonnus e veze ar bleizi gris en Eurazia a-bezh, en Amerika an Norzh hag er Reter krenn met abalamour d'an hemolc'h ha da zistrujadenn e endro n'en kaver mui nemet en un darn eus e annezva kozh. Daoust ma n'eo ket bezant er bed a-bezh eo en arvar e meur a rannved.
Ur perzh pouezus-tre en ekosistemoù m'e gaver en deus ar bleiz gris. Bevañ a ra en endroioù liesseurt kenañ : pradennoù, koadegoù klouar, menezegoù, stepennoù, taiga ha toundra.
Livadur
Kemm a ra kalz ment ha pouez ar bleizi hervez ar rannvedoù, hag e vezont brasoc'h en hanternoz. Ar peurliesañ e vuzul ar bleizi etre 0.6 ha 0.9 metr ha pouezañ a reont etre 33 ha 62 kg. Pennoù'zo en Alaska a dizh 77 kg. Ar bleiz brasañ anavezet a oa bet lazhet en Alaska e 1939. Pouezañ a rae 80 kg. Ar bleizi bihanañ eo isspesad ar bleizi Arabia : pouez o farezed a ya da 10 kg hepken.
Kerzhout a c'hell ar bleizi war un niver bras a zachennoù ha gweñv tre ez int en erc'hegoù. Roeñvoù bihan o-deus etre o bizied-troad a ro tro dezho da gerzhout en un doare aesoc'h war an erc'h. Dijitigrad ez int ivez, ar pezh a ro tro dezho da rannañ pouez o c'horf en un doare ingaloc'h. Ar pavioù a-raok a zo brasoc'h eget ar re a revr hag ur pempvet biz-troad aspadennek o-deus. O skiltroù dall a skoazell anezho da chom war-sav war gorreoù risklus ha gwazhiennoù ispisial a vir ar pavioù ouzh ar rev. Gwrag-c'hwezh lec'hiet dindan ar pavioù a lez arouezioù kimiek war ar gorre ha ga harp ar bleizi da gavout o merkoù ha da ziskouez d'o c'hennouennidi pelec'h emaont. Gallout a ra ur bleiz seblantout brasoc'h eget m'eo abalamour d'e vlevad stank a vez kenaozet a zaou wiskad. An hini kentañ a zo graet gant blev kalet a vir an aneval ouzh an dour hag ar poultr. An eil a zo stankoc'h ha dizintrus ha mirout a ra ar bleiz ouzh ar yenijenn. Kemm a ra blevad ar bleiz hervez an amzer. O blevad-goañv a vez ar barrezed o virout hiroc'h eget ar piri.
Kemm a ra liv ar blevad eus ar gris betek ar gell-gris en ur dremen dre ar gwenn, ar ruz, ar gell pe an du. E darn vrasañ ar poblañsoù e vez mesket liv ar pennoù met n'eo ket ral da gavout un aneval (pe zoken ur boblañs) a zo ul liv nemetañ e vlevad. Ar bleizi gwenn a vez boutinoc'h er broioù ma vez erc'h er gouañv. Dr c'hrisoc'h ez a blevad ur bleiz pa gosha.
Gouennadur
Anien a ouennadur a vez o vroudañ ar bleizi youank da vont kuit eus ar bagad-chas da gercc'hat un dachennad ma c'hellint sevel ur c'hlan nevez. O c'hoarvez ur wech pep bloaz e vez ar skigadeg-mañ. Evel ma ne baront ket an eil gant an egile bleizi eus ar memes bagad ez eus ezhomm eus daou vagad da grouiñ unan nevez. Pa gej daou vleiz o-deus aet kuit eus o vagad-chas e krogont da sevel un dachennadenn nevez. Betek ar varv e vez o padout al liamm etrezo.
Etre 60 ha 63 devez e pad an dougen. War dro 500 g e pouez ar venned. Dall ha bouzar ez int ha ne c'hellont ket bevañ hep ho mamm. Ur barrez a c'hell genel etre 1 ha 14 bleizig. Chom a reont er mougev betek ma vez tizhet oad teir sizhunvezh ganto. En un dachenn uhell e vez lec'hiet ar mougev ar peurliesañ ha tost ouzh an dour. Bez ez eus ur "gambr" en e benn, goude un hent-riboul a c'hell muzul meur a vetrad. Goude teir sizhunvezh ez a ar bleizig da zizalc'hoc'h ha kregiñ a reont da ergerzhout o endro. Gallout a reont pellaat ag ur c'hilometrad pa dizhont 5 sizhunvezh. Goude div sizhunvezh e krogont da zebriñ kig adskopet ha dizonet e vezont goude 8-10 mizvezh. E-pad ar sizhunvezhioù kentañ e ra ar vamm war-dro e venned ganti hec'h unan met skoazellet e vo diwezhatoc'h gant ar peurrest eus ar bagad-chas. Goude div vizvezh e vo ar bleizigoù diblaset d'ul lec'h ma vint e surentez tra yelo ar bagad-chas da hemolc'hiñ. Unan pe daou vleiz vras a chom ganto d'o mirout. Goude un nebeud a sizhunvezhioù muioc'h e vez aotret ar bleizigoù da heuliañ ar re vras ha gwir o-deus da zebriñ da gentañ daoust d'o renk izel. Ne gemerint ket perzh en hemolc'h kent ma vez tizhet eizh mizvezh ganto. Da stourm etrezo e krog da sevel ur renkadurezh ha da embreger al lidoù ag aotrouniezh hag a sujidigezh diouer d'o vuhez kevredel.
Kenere
Daoust ma n'o deus yezh ebet e c'hell ar bleizi kaout darempred a-drugarez d'un nivrer bras ag arouezioù korfel
Aotrouniezh : ur bleiz oc'h aotrouniañ a chom war-sav, e bavioù sonn hag e zivskouarn war sav. Sonn e vez al lost alies ivez. En doare-se e tiskouez ar bleiz eñ-deus ur renk uhel er chas. Galloud a ra ivez ur penn-bleiz sellout pizh unan izeloc'h e renk, e lakaat war an douar pe pignat war e zivskoaz.
Sujidigezh (oberiant) pa fell d'ur bleiz diskouez eo sujet e izel-eñv e gorf a-bezh ha tronsañ a ra e ziweuz. Izelaet e vez al lost pe lakaet etre an divhar a revr. Tuet e vez ar vuzell war du ar penn-aneval.
Sujidigezh (distrivant) kreñvoc'h e vez ar sujidigezh distrivant eget an hini oberiant. War e gein en em lakaa an aneval hag e c'houzoug e tiskouez d'ar penn-aneval.
Kounnar war-sav e vez divskouarnn ur bleiz fuloret. Diskouez a ra e zent ha gallout a ra oc'hal.
Aon : ur bleiz an aon gantañ a esae d lakaat e gorf da seblant bihanoc'h eget m'eo e gwirionez. Pladañ a ra e zivskouarn war e benn. Strishat a ra e zaoulagad hag etre e divhar e laka e lost evel un aneval sujet.
Ouzh en em zifenn : ur bleiz ouzh en em zifenn a blad e zivskouarn war e benn.
Chaseal ar bleiz
Chaseal ar bleiz a veze graet war varc'h gant an dud uhel ha war droad gant tud ar bobl
Priñs Dan eus Yan
Ar Priñs Dan eus Yan (mandarineg: 燕太子丹) a oa hêr ar Rouantelezh Yan e penn ar maread ar Rouantelezhioù oc'h Emgannañ e Sina. Klask a reas Jing Ke lazhañ roue Qin Shi Huang. C'hwitañ a reas avat ha Rouantelezh Qin a aloubas Yan. Tad ar Priñs Dan, roue Xi eus Yan, a lakaas e vab d'ar marv goude kouezhadenn Ji, kêrbenn Yan da blijout da Qin Shi Huang.
Qin a harpas e arsailhadeg hag aloubiñ a reas ar rouantelezhioù Chu ha Wei a-raok argadiñ Yan adarre e 222.
Roll er film The Emperor and the Assassin
Er film e kas Priñs Dan eus Yan ar muntrer da blijout da Qin-Shi, serc'h Qin Shi Huang. Ur c'hwitadenn eo, avat.
Gwelet ivez
Qin Shi Huang
Akordeoñs
An akordeoñs, lesanvet boest an diaoul, zo ur benveg-seniñ dre avel. Aozet eo gant ur c'hwezerezh, hag lak an aer da vont ha da zont, ha gant touchennoù hag a zigor trapigoù evit laosken an aer da dremen ha neuze e taskren an añchenn dieub vetalek a brodu ar son.
Istor
Deuet eo war wel ar sheng, « pe ograou beg » e 3000 a-raok JK, anavezet e-giz tad-kozh an akordeoñs, ar benveg añchenn dieub kentañ eo. D'ar 6 a viz Mae 1829, fiziout a ra breved an akordeoñs an Aostrian Cyrille Demian. E 1863, sevel a ra Paolo Soprani ijinerezh kentañ an akordeoñs e Castelfidardo hag a zo kavell an akordeoñs. Gallout a ra ober al lusk kenkoulz hag an ton hag ar gensoniezh. Talvezout a ra un orkestr neuze, gounezet en deus ur plas pouezus er balioù poblek e Bro-C'hall. Met ar re varrek war ar sonerezh ne blij ket ar benveg-mañ gant e gendonioù prest dija. Goude an Eil Brezel-Bed, n'emañ ket ken an akordeoñs diouzh ar c'hiz ken daoust ma vez implijet gant kanerien evel Jacques Brel en e ganaouennoù. Mard eo un tammig pifon d'ar mare-se, a-drugarez d'ar maestroioù o tont deus ar bal beni ( bal-musette). Dont a ra en-dro diouzh ar c'hiz adalek ar bloavezhioù 80. Plijout a ra ar sonerezh hengounel ha folklorel d'an dud, hag implijout a reont an akordeoñs (sonerezh Breizh, Slavek, Cajun...); goude-se, implijout a reont kanerien evel Renaud ( hag a zo brudet tre d'ar mare-se) ; dont a ra war wel, sonerien akordeoñs pouezhus hag a ya kuit deus ar musette, evel Marc Perronne pe Richard Galliano ; ha, er fin, implijet eo ivez gant strolladoù ar scène alternative evel Mano Negra pe Les Négresses Vertes. Hiziv e vez implijet kalz gant kanerien « variétés » (Patrick Bruel, Bénabar...) pe gant strolladoù « alternatifs » (Les Ogres de Barback, Les Têtes Raides, Les Minables...) pe sonerien jazz (Richard Galliano). Implijet e vez an akordeoñs koulz er sonerezh folklorel hag en hini pobl, jazz pe klasel.
Lesanvioù
Boest an diaoul
Équirre
Équirre a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Sidan-prad
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha divellkeineged all.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
[[Restr:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|thumb|upright 2|center|
Elesbed Iañ (Rusia)
thumb|Elesbed Iañ war-dro 1768, gant [[Heinrich Buchholz]]
Ielizaveta Petrovna (Елизавета Петровна e ruseg), ganet d'an 29 a viz Kerzu 1709 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1762 (hervez an deiziadur gregorian) ; 18 a viz Kerzu 1709-25 a viz Kerzu 1761 (deiziadur juluan)), lesanvet Elesbed an Habask, a voe impalaerez Rusia eus 1741 betek 1762, gant an anv Elesbed Iañ.
Buhez a-raok an tron
Eil merc'h Pêr Iañ ha Katelin Iañ e oa ha ganet e Kolomenskoye, e-kichen Moskov. Dre guzh e oa euredet he zud e miz Du 1707 ha n'eo nemet e miz C'hwevrer 1712 ma voent dimezet ent-ofisiel.
Klask a reas Pêr Iañ ur pried a zeree ouzh Elesbed : soñjet e voe er roue Loeiz XV, roue Bro-C'hall, hag er priñs Karl Augustus a Holstein-Gottorp. Met familh an hini kentañ a nac'has hag an eil a varvas un nebeud deizioù goude an emglev-eured.
Brudet e oa Elesbed en abeg d'he c'hoantiz ha d'he barregezh war meur a yezh (italianeg, alamaneg, galleg), war an dañs ha war ar marc'hegezh.
Goude marv he zad e 1725 e voe renet Rusia gant he mamm ha gant Menshikov. E miz Mae 1727 e varvas Katelin Iañ ha kaset e voe Menshikov d'an harlu.
Goude ren berr Pêr II ne voe ket kinniget emglevioù-eured dezhi gant lezioù Europa gant aon da zisplijout d'an impalaerez Anna.
Taol-stad 1741
Gant sikour rejimantoù gwarded Rusia e lakaas herzel ar bugel Ivan VI hag e familh e Palez ar Goañv e-korf noz ar 25 a viz Du 1741. Boled ebet ne voe tennet e-pad an taol-stad-se : le a oa bet touet gant Elesbed ne vefe ket sinet an disterañ kastiz d'ar marv e-pad he ren.
Gant aon rak distro Ivan VI, bac'het e kreñvlec'h Schlusselburg, e voe distrujet an holl deulioù a rae meneg anezhañ.
Hêr Elesbed
Dre ma oa Elesbed dizimez ha divugel e oa ret dezhi kavout un diskoulm evit ma chomfe tron Rusia gant ar familh Romanov.
Merck-Saint-Liévin
Merck-Saint-Liévin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Merck-Saint-Liévin Churchyard
Mervel a reas e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Triumvirelezh kentañ
thumbnail|right|Marcus Licinius Crassus An Driumvirelezh kentañ, e dibenn Republik Roma, a voe un emglev politikel etre Caesar, Pompeius ha Crassus.
Marcus Mosiah Garvey
thumb|right|185px|Marcus Garvey e 1924 Marcus Mosiah Garvey pe Marcus Garvey (17 a viz eost 1887, Saint Ann's Bay, Jamaika – 10 a viz Mezheven 1940, Londrez) a zo ur marc'h-blein du eus an. Tremen a ra da brofed an emsav rastafari. Dont a ra e gentanv Moses pe The Black Moses eus ar profed Moizez. Diaraoger an hollafrikanouriezh eo ha meuliñ a ra unvaniezh ar re zu er bed a-bezh dre e gazetenn, The Negro World, hag e soñj dezhañ eo ret da ziskennidi ar sklaved zu distreiñ da Afrika (ar pezh a vez graet « Back to Africa » anezhañ).
Triumvirelezh kentañ
An driumvirelezh
thumbnail|left|Gnaeus Pompeius Magnus Skoulmet eo an driumvirelezh kentañ ganto e 60 kent JK, dre guzh, rak tost da spered an dud e chom c'hoazh irienn Catilina e 63 kent JK. Pal kentañ oc'h emglev, talvoudek pemp bloaz, a oa dilennadeg Julius Caesar da goñsulerezh 59 kent JK. Tizhet e oa bet ar pal-se a-nevez a-drugarez da arc'hant Crassus a baeas an droiad evit an dilennadeg-se adarre. War-lerc'h e goñsulerezh e tapas Caesar prokoñsulerezh Galia Narbonensis, Galia Cisalpina hag Iliria. Kregiñ a ra diouzhtu gant aloubidigezh Galia vlevek. E 56 kent JK eo adnevezet an emglev e Galia Cisalpina, peogwir ne c'hell ket Caesar kuitaat an dachenn dindan e veli hep kaout ar riskl da vout tamallet gant e enebourion bolitikel. Dilennadegoù Pompeius ha Crassus hag astenn amzeriad Caesar e Galia eo ar palioù rakwelet ar wech-mañ. Harpet gant dalc'hidi Caesar e vez dilennet Pompeius ha Crassus evit ar bloavezh 55 kent JK hag ar re-se a lak da votiñ astenn amzeriad Caesar betek 50 kent JK. E dibenn o magistradelezh e resev pep hini ur brokoñsulerezh : Crassus e Syria, Pompeius en Hispania.
Dibenn an driumvirelezh
thumbnail|right|Gaius Julius Caesar Trec'het ha lazhet eo Crassus gant ar Barted avat. A-hend-all ez a Julia, merc'h Caesar ha gwreg Pompeius, da anaon o terriñ unan eus al liammoù a unane an daou zen-se. Broc'hañ a reont evit ar galloud da neuze : e -50 e nac'h Caesar disoudardañ e lejionoù, e-keit ma ra dalc'hidi Pompeius o seizh gwellañ evit ma vefe nac'het un eil koñsulerezh da gCaesar e -49. En emgann Farsalia e -48 eo trec'h Caesar war bPompeius. Hennezh a dec'h kuit betek Egipt e-lec'h m'eo drouklazhet a-raok donedigezh e enebour. Anvet eo Caesar da ziktatour met drouklazhet eo d'e dro d'ar 15 a viz Meurzh 44 kent JK.
An driumvirelezh hag ar sened
Triumvirat 三頭政治
Kastell Lehon
Kastell Lehon zo e kumun Lehon e-kichen Dinan, e Breizh-Uhel.
Emañ ar c’hastell er c’hreisteiz da Zinan war un dorgenn 70 metr uhelder. Nepell emañ diouzh ar stêr Renk ha diouzh an hent bras a gas eus Roazhon da Zinan.
Istor
Ur c'hastell koad a voe savet da gentañ, en Xvet pe en. Anv a reer anezhañ evit ar wech kentañ en ur skrid eus 1034
War pallenn-moger Bayeux e weler argad ur c’hastell, gant ar gerioù-mañ dindan : "contra dinantes" (a-enep tud Dinan). Tennañ a ra ar c’hastell skeudennet da gastell Lehon, kalz muioc’h eget da hini Dinan. Perc’hennet e oa an daou gastell, ouzhpenn, gant aotrouien Dinan...
E 1168 Herri II, roue Bro-Saoz, a lakaas seziz war ar c’hastell difennet gant aotrouien Dinan, met en aner. N’eo nemet er bloavezh war-lerc’h, e 1169, e teuas a-benn da gemer ar c’hastell ha da zistrujañ anezhañ.
E dibenn an hag e deroù an  e voe adsavet ar c’hastell gant Rolant Dinan hag e ziskennidi. Rivinoù eus ar c’hastell-se eo a weler bremañ e Lehon.
En e tremenas ar c’hastell eus familh aotrouien Dinan da familh Avaogour. E 1264, Alan Avaogour a werzhas kastell Lehon ha kastell Dinan d’an dug Yann Iañ ar Rouz. Dont a reas kastell Lehon da vezañ sez galloud an dug evit korn-bro Dinan.
E 1341 e krogas Brezel hêrezh dugelezh Breizh etre Yann Moñforzh ha Charlez Bleaz. E 1359 e voe lakaet seziz war kastell Lehon ha war kêr Zinan gant ar Saozon, renet gant Herri, dug Lancaster. E dibenn ar, goude emglev Gwenrann, a lakae fin da Vrezel hêrezh dugelezh Breizh, e teuas en-dro kestell Lehon ha Dinan etre daouarn an dug Yann.
E dibenn ar e voe lakaet kreñvaat mogerioù ar c’hestell gant an dug Frañsez II. Aspadennoù eus kement-se a weler hiziv c’hoazh. Met ne voe ket a-walc’h evit stourm ouzh ar C’hallaoued : goude drouziwezh Sant-Albin-an-Hiliber d’an 28 a viz Gouere 1488, ar gouarnour a rentas alc’hwezioù kêr "pour éviter le pillage, les robberies et les efforcements de femmes" (kuit da gaout skrap ha riñs enni ha kuit d’ar merc’hed bout gwallet".
An diskar hag an adsav
E 1664 e voe roet rivinoù ar c’hastell gant roue Bro-C'hall, Loeiz XIII da Charles Bruslard, an abad a oa e penn abati Lehont, d’ar venec'h da dapout mein eno evit kempenn savadurioù o abati.
Daoust ma ne chome nemet dismantroù eus ar c’hastell e kendalc’he gouarnour Dinan (betek an Dispac'h Gall) da vezñ anvet "Gouarnour kestell Dihan ha Lehon".
E-pad an Dispac'h gall e voe prenet ar c’hastell gant un aotrou Reslou de Guemen. Dek vloaz goude e c’houlenne an aotrou-se digant an ti-kêr aotre da zispenn an tourioù hag ar mogerioù. Laouen e voe ar c’huzul-kêr pa c’hallas evel-se kaout mein a-leizh da bavezañ an hent a-hed ar Renk. Gant an dispenn-se e voe daouhanteret uhelder an tourioù.
Diskennidi Reslou de Guemen a brofas an dismantroù d’ar barrez e 1872, en ur c’houlenn ma vije savet ur chapel warno. E 1875 eta e voe savet ur chapel, gouestlet da Sant Jozef. E 1964 e voe freuzet ar chapel ha ne chom anezhi nemet delwenn Sant Jozef.
Abaoe 1905 eo perc’hennet ar c’hastell gant ar gumun. Lakaet e voe war roll ar monumantoù istorel d’ar 4 a viz C’hwevrer 1926, met tennet e voe alese e 1931 war c’houlenn an ti-kêr. E 2004, war c’houlenn ar maer, e voe lakaet ar c’hastell en-dro war roll ar monumantoù istorel. Etre 2003 ha 2006 e voe labourioù da gempenn ha da suraat al lec’h. Hag abaoe miz Mezheven 2006 eo digor ar rivinoù d’ar weladennerien.
Kenemobererezh (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kenemobererezh (saoz.: "reciprocity") evit komz eus ur frammadur yezhadurel a dalvez evit merkañ ul liamm resis etre div rannfrazenn anv.
Gant ar stumm kenemober ec'h eo bep perzhiad yezhadurel koulz graer ha gouzañver an ober kaset da benn gant egile, da skouer:
Menemobererezh kv. Emobererezh
E yezhoù 'zo, eo o zouez ar brezhoneg hag ar saozneg e vez graet un diforc'h kevreadurezhel etre ar c'henemobererezh diouzh un tu hag an emobererezh diouzh an tu all. E yezhoù all, avat, en o zouez ar galleg e vez implijet an hevelep frammadur kevreadurezhel evite o-daou, da skouer:
Stummoù arbennik
Merket e vez an tu-kenemober gant al lostger "-(i)ş" staget ouzh ar verb, disheñvel diouzh an tu-emober merket gant al lostger	"-(i)n". Implijet e vez ivez ur rummad raganvioù kenemober deveret diwar doubladur ar ger bir ("unan"). Liester eo ar raganavioù-mañ atav abalamour da berzhioù semantikel ar frammadur, ennañ meur a berzhiad atav. Da skouer en nominativel:
Blaricum
thumb|right|200px|Blaricum thumb|right|200px|Lec'hiadur Blaricum thumb|right|150px|Banniel Blaricum thumb|right|90px|Ardamez Blaricum thumb|right|180px|Krugell an oadoù e Blaricum (01/01/2008) Blaricum (distagañ : )a zo ur gumun hag ur gêriadenn e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 15,58 km² eo gorread Blaricum (douar : 11,13 km², dour : 4,45 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 8 998 annezad enni. Daou distrig a ya d'ober ar gumun : Dorp ha Bijvanck. Enni e kaver kalz tiez-feurm bras-tre ha karterioù annez cheuc'h. Meur a zarvoud a vez aozet e-pad ar bloaz. Kalz Izelvroiz vrudet a zo o chom enni evel Marco Borsato, Anita Meijer, Paul de Leeuw, Gordon, Jerney Kaagman, John de Mol, Anita Witzier, Nick van Heesewijk ha Rene Froger.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Blaricum ez eus 13 dileuriad :
Muiden
thumb|Krugell an oadoù (01/01/2008) Muiden zo ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. E genoù ar stêr Vecht emañ, en ul lec'h anvet Vechtstreek.
Ur gumun e oa gwechall ; un tamm eus kumun Goise Meren eo hiziv.
Istor
Ar roud kentañ eus Muiden a zo deiziet e 953, pa roas Otto Iañ, impalaer santel da grouiñ ar gêr. D'ar mare-se e oa anvet Amuda, da lavaret eo "genoù ar (stêr) A". "A" a oa anv kozh ar stêr Vecht.
E 1122 e voe roet un nebeud gwirioù-kêr da VMuiden ha da Utrecht gant an impalaer Herri V,impalaer santel. An douaroù tro-dro da vMuiden a voe roet d'ar c'hont Floris V, hag e stagas gant sevel Kastell Muider e genoù ar stêr Vecht. E 1296 e voe roet gwirioù-kêr en-dro da vMuiden.
E 1673 e voe kaset skluzioù ar stêr Vecht da vMuiden ha brasaet ha kreñvaet (ur voger a voe savet e genoù ar stêr Vecht) e voent e 1676 evit ma ne vefe ket beuzet Muiden.
Kreiz Egipt
Kreiz Egipt a reer eus al lodenn eus Egipt zo etre Gorre ha Goueled Egipt. Dre vras ez a eus Qena (Denderah) betek su ar Fayoum.
En Henamzer
Kêr relijiel Kreiz Egipt a oa Abydos, pe c'hoazh Hermopolis. N'eus ket bet a gêr-benn er vro-se evit gwir pe marteze e-pad ur frapad amzer berrik evel evit Tell al-Amarna, nepell eus Hermopolis, zo bet kêr-benn e-pad nebeutoc'h eget 10 vloaz. Ul lec'h dedennus-kaer eus Kreiz Egipt eo Beni Hassan. Eno eo bet douaret tud veur ar Rouantelezh Kreiz. Priziusañ lec'h Kreiz Egipt a zo templ Sethi I e Abydos, hep mar ebet. Er mareoù-mañ eo un tamm diaes gweladenniñ ar vro-se abalalamour d'an dizurzhioù a vez gwech ha gwech all. Netra grevus avat evit an douristed. Gwelloc'h eo chom hep ruzañ re bell en takad-se memes tra.
Muiden
Lec'hioù dibar
thumb|right|225px|Muiderslot
Kreiz Egipt
En Henamzer
Rannvroioù Egipt a norzh da su :
Gwelet ivez
Geografia dell'antico Egitto
Muiden
Al labouradeg poultr
E 1702 e voe divizet chom a-sav gant produiñ poultr en Amsterdam. Vroedschap (kuzul-kêr) Muiden a roas aotre da Reinier van Cuyk eus Amsterdam da sevel ul labouradeg poultr e kornôg Muiden er memes bloavezh. Berzh a reas al labouradeg betek ar Brezel-Bed kentañ ha serret e 1919, a-raok bezañ digoret en-dro e 1922. A-hed an kantved ez eas war gresk ar produiñ, tra ma kreske kêr Muiden war-du al labouradeg. E 1972 e voe anvet "Muiden Chemie". Reuz a savas er bloavezhioù 1980, pa voe lavaret e veze kaset poultr da Iran diaotre. Mont a reas ar stal da netra e 1990 hag adprenet e boe gant Britse Royal Ordnance, ur skourr eus British Aerospace. Goude un tan-gwall e 2001 e voe paouezet d avat gant ar produiñ poultr.
Tarzhadennoù abaoe 1883 :
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Muiden ez eus 13 dileuriad :
Garili
Ar garili (Lepas anatifera) a zo ur c'hresteneg mor.
Plat ha tric'hornek eo e grogenn hag a zo war-dro 5 cm he hirder. Pemp plakenn glas-gwenn, ur roudenn orañjez war o bord, a ya d'ober anezhi.
N'eo ket kloz ar plakennoù-se war lodenn uhelañ korf ar garili ha dre an toull-se e tispak neudennouigoù a dap krog er plankton.
Un troad moan ha du a ya d'ober lodenn izelañ e gorf ha gantañ e stag al loen ouzh un diaz bennak (tamm koad, reier, boutailhoù plastik...). Pa zispak an troad e c'hell bezañ betek 70 cm e hirder.
Bevañ a ra er morioù klouar pe domm.
Droukvesket e vez a-wechoù gant ar vortepezenn.
thumb|left|250px|Garilied stag ouzh ur graoñenn-gokoz
Uitgeest
Touristelezh
Er polder tro-dro da Uitgeest ez eus pemp meilh. En Uitgeese e voe ganet Cornelis Corneliszoon e 1550. Gantañ eo e voe ijinet an heskennerezh kentañ a yae en-dro gant nerzh an avel. thumb|right|200px|Meilh De Dog en Uitgeest En Uitgeest e kaver ivez un iliz protestant eus ar kantved, ur redva da bleustriñ war ar c'hart, hag ur marina. Fort aan den Ham (etre Uitgeest ha Krommenie) a oa unan eus 42 greñvlec'h Stelling van Amsterdam. War listenn glad bedel UNESCO emañ Stelling van Amsterdam, hag ar c'hreñvlec'h a c'haller gweladenniñ da Sul.