cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pesk-arc'hant
Tres
E-tro ur santimetr hed eo ar pesked-arc’hant, hep kemer e kont hirder o izili. Hir eo o spegoù, neudennek. Treid o deus war daou, tri, pe pevar eus o izili. Dont a ra skedoù metalek o c’horf eus ar skantoù arc’hant en em zispak en-dro dezho goude o zrede muzadenn.
Diorren
Pevar miz a ya gant ur pesk-arc’hant evit dont d'e vent gour da nebeutañ. Diouzh e endro bevañ e c’hall e gresk gour padout betek tri bloaz avat. Gant gwrez ur gambr e c’hall dont d'e vent dindan bloaz. Bevañ a c’hall ober e kement lec’h zo, etre daou hag eizh vloaz. E-tro eizh gwech e vo muzet gant ur pesk-arc’hant a vev e vuhez penn-da-benn. Dre ma kresk dizehan e c’hall muzañ peder gwech ar bloaz avat. Dozviñ a c’hall ar barez e-tro ur c’hant vi bennak pa vez ar wrez war-dro 25° pe 30° Celsius. Dre vras e vo dozvet e frailhoù pe war tammoù paper. N'hall ket ar pesked-arc’hant gouennañ en un endro sec’h ha yen.
Emvagañ
An danvezioù enno polisakaridoù, evel desktrin an danvezioù pegus, a ya d'ober ar boued a blij ar muiañ d'ar pesked-arc'hant : ar peg, keinoù al levrioù, al luc’hskeudennoù, ar sukr, ar blev, ar c'henn hag al lastez. Diouzh an tu all, ne raint ket fae kennebeut war danvezioù evel ar c’hoton, al lin, ar seiz hag ar gwiennoù kalvezadel pe war an amprevaned marv pe an ezrelegenn o deus taolet o-unan zoken.
Gake no ue no Ponyo
Gake no ue no Ponyo (崖の上のポニョ) pe Ponyo war an tornaod zo ur film-bevaat japanat sevenet gant Hayao Miyazaki evit ar Studio Ghibli e 2008. Kontañ a ra istor ar pesk Brunehilde, merc'h ar sorser Fujimoto, a glask ober anaoudegezh gant bed an dud. En em gavet a ra gant Sosuke, ur paotrig 5 bloaz a ra Ponyo anezhi. Skrapet en-dro gant he zad, Ponyo a laer huderezh hep gouzout dezhi ha cheñch a ra stumm evit bezañ ur plac'hig 5 bloaz da vont da vevañ e-touez an dud.
Jens Christian Svabo
Jens Christian Svabo (1746 – 1824) a oa ul lenneg faeroat, yezhour ha tudoniour.
Ganet e voe e Miðvágur, en enez Vágar, mab d'ur pastor ha d'e wreg. Goude e studioù e Tórshavn ez eas da Gopenhagen, e Danmark, ma vevas etre 1765 ha 1800. Eno e studias ar skiantoù hag an ekonomiezh ha plediñ a reas, ouzhpenn, gant ar violin ha gant ar faeroeg ha sevel ar geriadur kentañ eus ar yezh-se (faeroeg-daneg-latin), anvet Dictionarium Færoense. Pemp dornskrid anezhañ zo deuet betek ennomp met ne voe moullet ar geriadur-se nemet daou c'hant vloaz war-lerc'h, gant Christian Matras. Kant vloaz goude labour Svabo e voe implijet e zornskridoù gant Svend Grundtvig evit sevel ur geriadur all, Lexicon Færoense (1887–1888). War ar geriadur diwezhañ-se e voe diazezet ar geriadurioù faeroeg all a voe embannet diwezhatoc'h (da skouer gant Jakob Jakobsen e 1891). Svabo, e-kichen al labourioù-se, a c'houneze e vuhez gant tammoù labourioù, evel kelenner-ti.
E 1781 ha 1782 ez eas Svabo, war c'houlenn ar roue Christian VII, d'e enezeg en-dro evit ur veaj studi. Eno e oa en e vleud. Danevelliñ a reas e gavadennoù e seizh levrenn, anvet Indberetninger fra en Reise i Færø 1781-82, met ne voent ket moullet e-pad e vuhez (war-bouez ul lodennig). E-pad ar veaj-se e tastumas un hanter-kant kanaouenn faeroek bennak. Ma oa ken pouezus evit Svabo dastum yezh ha sevenadur an inizi Faero, ez eo peogwir e soñje dezhañ e oant en arvar da vont da get, evel ma oa nevez-c'hoarvezet gant an norseg en inizi Shetland.
Svichtov
Svichtov (bulgareg: Свищов,Svištov) zo ur gêr en hanternoz Bulgaria, war lez dehoù an Danav. Sistova e oa hec'h anv da vare an Impalaeriezh otoman.
Jens Christian Svabo
Goude distreiñ eus e veaj e voe gwall glañv ha bevañ a reas ar peurrest eus e vuhez er baourentez. E 1800 e tistroas d'an inizi Faero hag ober a reas e annez e Tórshavn, en un ti anvet ar "Pætursarstova". En ti-se e voe kavet e 1928 ur c'haierad kanaouennoù savet gant Svabo. Emañ an dornskrid-se bremañ el Levraoueg Vroadel Faeroat (Føroya Landsbókasavn). Bremañ c'hoazh e vez sonet ar c'hanaouennoù dastumet gantañ.
Svichtov
Douaroniezh
Emañ er c'hreisteiz d'an Danav. Al lec'h-se a gas etrezek traoñienn ar Maritsa ha Mor Aegeos.
Istor
Abalamour ma oa pouezus al lec'h-se evit ar pezh a sell strategiezh, e-kreiz traoñienn an Danav etre an Dorioù Houarn hag ar Mor Du, e oa bet savet gant ar Romaned kêr Novæ, war 44 hektar, hervez Dekred an Douar Vespasian d'ar 26 a viz Here 69. E-kichen Svichtov edo Novæ.
Skol er gêr
Ar Skol er gêr zo un doare d'ober skol ma chom ar bugel pe ar vugale er gêr da vezañ skoliataet gant o zud. Daoust ma vez graet kalzig e Stadoù-Unanet Amerika n'eo ket gwall anavezet e Frañs nag e Breizh. N'emañ ket er-maez diouzh al lezenn avat dre ma c'houlenn e vije desket ar vugale etre 3 ha 16 bloaz ha n'eo ket skoliataet dre ret.
Río de las Chinas
Eieniñ a ra e-harz ar Portezuelo de Las Chinas. Diskenn a ra eus an Andoù, ha peder stêr a deu da gemberiñ enni : ar Río Baguales, ar Río Zamora, ar Río Vizcachas hag an Don Guillermo, an div ziwezhañ anezho eienet en Arc'hantina.
Eleonora di Napoli
thumb|Eleonora d'Aragona, hervez un delwenn marmor thumb|Eleonora d'Aragona
Río de las Chinas
Mont a ra da vagañ Lenn an Toro ma tegouezh war he lez reter, e Park broadel Torres del Paine.
Eleonora di Napoli
Eleonora di Napoli, pe Eleonora di Aragono, pe c'hoazh  Eleonora d'Aragona e Napoli (en italianeg), pe Eleonora Naplez, pe Leonor Aragon (e brezhoneg), ganet d'an 22 a viz Mezheven 1450 ha marvet d'an 11 a viz Here 1493, a oa kentañ Dugez Ferrara, Modena ha Reggio en Italia er XVvet kantved.
He buhez
Merc'h e oa da Ferdinando Iañ Naplez, roue Naplez, ha d'e bried Isabella de Taranto. C'hoar e oa da Alfonso II Naplez, Federico Iañ Naplez ha da Beatrice d'Aragona, a voe rouanez Hungaria ha pried da Mattia Corvino (roue Hungaria) ha da Ladislao II Bohemia en e c'houde.
Dimezioù
D'an 3 a viz Gouhere 1473, da 23 bloaz, e voe dimezet da Ercole Iañ d'Este, Dug Ferrara. Goude an eured e Naplez ez eas da Ferrara da vevañ.
Gouarn a rae gant furnez ha nerzh pa veze aet he fried diouzh ar gêr ha perzh a gemere en "Esame delle Suppliche", ma veze dieubet prizonidi Ferrara.
He bugale
C'hwec'h bugel he deus bet, div verc'h ha pevar mab:
Bez
Beziet e voe dindan ur pezh marbr e manati Corpus Domini e-kichen he mab Alfonso, he merc'h-kaer Lucrezia Borgia, ha daou niz, Alessandro d'Este hag Isabella d'Este.
Pesk-arc'hant
Metoù bevañ
Evel an Thermobia domestica e vev ar pesked-arc’hant e tiez-annez an dud. Kavet e vezont dindan ar yenerezioù, pe er privezioù tomm ma c’hallont bezañ degemeret e frailhoù pe c’haranoù al leur. Krignat levrioù, palennoù ha gwiadoù a blij dezho. Gwelloc’h eo ar meteier tommoc’h gant an Thermobia domestica avat ha kavet e vezont er poperezhioù m'en em vagont diwar ar bleud, ar bara ha produioù loenel all a c’hallont kavout.
Aratinga
Aratinga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).
Pesk-arc'hant
Gouennañ
Abalamour d'o boazioù noz, n'eus ket re bell zo ma ouzer eus doareoù en em barañ ar pesked-arc’hant. Redek-diredek a ra ar par hag ar barez a-hed ar paradur. Leuskel a ra a par ur gapsulenn had goloet gant ur gwiad tanav. Dastum a ra ar barez ar gapsulenn evit engehentiñ.
Enebourien
Enebourien naturel ar pesked-arc’hant eo ar garlostenned (Forficula auricularia).
Aratinga
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
Pesk-arc'hant
Dizober
Daoust d'ar reuzioù degaset gant ar pesked-arc’hant bezañ dister e vez sellet outo evel ouzh amprevaned noazus. Ha pa lakaont doñjer da sevel e tud zo, n'o deus tamm levezon ebet war yec’hed an dud. Er savadurioù n'hall ar pesked-arc’hant bevañ nemet e metoù mouest gant frailhoù. Ma yac’haer an en-dro, ez eont da get. gant doreaoù all e c’haller kaout an dizober anezho evit ur frapad ivez :
Aratinga
O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) issepsad dezhe en holl.
Martiniano
Martiniano zo un anv-badez italianek roet d'ar baotred.
Orin
Diwar an anv latin Martinianus, deveret eus Martinius (a zo Marzhin e brezhoneg).
C'hoarioù olimpek hañv 2012
C'hoarioù olimpek hañv 2012 a zo bet dalc'het e Londrez (Bro-Saoz), eus ar Gwener 27 a viz Gouere d'ar Sul 12 a viz Eost 2012. An trede gwech e oa da Londrez da zegemer ar C'hoarioù olimpek (goude 1908 ha 1948).
Leisure Suit Larry
Ar c'hoarioù a ro tro da vezañ an dudenn Larry Laffer, un den moal ha bihan, gwisket e doare ar bloavezhioù 1940 ha troet gant ar merc'hed. Dre vras istor ur c'hoari en heuliad a wel anezhañ o klask, dre vras en aner, da verc'heta maouezed a bep seurt.
Sennariolo
Sennariolo  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Traou-Nez
Traou-Nez a zo un dachenn e kumun Plourivoù. Eno ez eus un ti, anvet "Ti an Aber" bremañ, kenveret gant kumun Plourivoù ha.
Erlec'hiañ
Tost da aod aber an Trev eo an ti, ensac'het gant koadoù Penc'hoad-Lanserv. Un hent hag a zeu eus Penc'hoad a liamm al lec'h-mañ gant rest kumun Plourivoù.
Istor
Traou-nez a zo ivez anavezet dre an anv Ti an . Muioc'h a titouroù a gavoc'h war lec'hienn ti-kêr Plourivoù (istor/abadennoù).
Hent-houarn
Un ti-gar a zo a-us da Ti an Aber, war al linenn hent-houarn Pempoull-Gwengamp, ul lodenn eus anezhi. Harpañ a ra Marc'h-du an Trev aze.
Collainn Mhór
E dibenn an ha deroù an  e oa ur skol-vageal eno, stag ouzh hini ar Glenan, e Breizh. E 2013 e oa bet serret ar skol da vat.
Unan eus brasañ inizi ar bae eo. Pevar den a oa o chom eno e 2011.
Jacques-Jean-Pierre Le Mée
Jacques-Jean-Pierre Le Mée zo bet trivet eskob Sant-Brieg goude Emglev 1801, eus an 8 Eost 1841 d'an 31 Gouere 1858.
Ganet e oa e Ilfinieg, sakret e oa bet d'an 8 Eost 1841, en iliz-veur Sant-Brieg.
Er bloaz 1852 e stagas anv Landreger ouzh hini Sant-Brieg, evit adsevel titl eskopti Sant Tual. Kurunet en devoa Itron-Varia Gwir Sikour Gwengamp.
Aet e oa da Anaon d'an 31 Gouere 1858.
Michelle de Valois
Michelle de Valois, ganet d'an 11 pe 12 a viz Genver 1395 ha marvet en 1422, a oa ur briñsez c'hall, merc'h d'ar roue gall Charlez VI ha d'e bried Isabeau de Bavière.
Goude he marv
Addimeziñ a reas an dug Fulup da Izabel Portugal, a voe mamm da Charlez an Her.
Bargello
Ar bargello, pe barigello (stumm koshoc'h), pe "Capitano di Giustizia" pe "Capitano del Popolo", a oa un ofiser, e penn ur bagad soudarded, hag a oa karget da lakaat an urzh da ren e kêrioù zo en Italia ar Grennamzer, ha dreist-holl pa veze emsavadeg. Neuze e c'halle bezañ un tamm diktatour ha ren e kêr. E Stadoù ar Pab e oant stankoc'h eget e kornioù all eus Italia.
Dont a ra ar ger italianek eus ar ger latin diwezhat bargillus, marteze deuet eus al lombardeg (bargi e goteg, burg en alamaneg) hag a dalv kement ha "tour kreñv" pe "kastell kreñv".
Kaoz zo eus ur bargello e pezh William Shakespeare measure for measure. ("Dov'è il bargello?")
Palez
An anv Bargello zo bet roet ivez da balez ar c'habiten.
Hauru no ugoku shiro
Hauru no ugoku shiro (ハウルの動く城 "Kastell-fiñv Hauru") zo ur film bevaat japanat sevenet e 2004 gant Hayao Miyazaki evit ar Studio Ghibli, azasaet diwar Howl's Moving Castle, ur romant gant ar Saozez Diana Wynne Jones e 1986.
Kontañ a ra istor Sophie, ur plac'h 18 vloaz, zo milliget gant Sorserez al Lanneier goude bezañ en em gavet gant Hauru, ur paotr yaouank a fell dezhañ chom dizalc'h en ur vro tapet en ur brezel kriz. Sophie a zeu da vezañ ur vaouez 90 vloaz ha mont a ra da chom da gastell Hauru evit diskoulmañ ar sekredoù a zo kaoz dezhi ha da Hauru bezañ milliget.
Dylan O'Brien
Dylan O'Brien (ganet d'ar 26 a viz Eost 1991 e New York) a zo un aktour ha soner stadunanat. Brudet eo dre ma c'hoari Stiles Stilinski er stirad stadunanat Teen Wolf abaoe 2011.
Michelle
Michelle pe Michèle zo un anv-badez gallek ha saoznek roet d'ar merc'hed.
Dylan O'Brien
Dizoloet eo bet a-drugarez d'e roll er film The First Time en 2012 met ivez a-drugarez ar film The Maze Runner e 2014 hag e Maze Runner: The Scorch Trials deuet e-maez e 2015.
Champagné-les-Marais
Champagné-les-Marais a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Solarussa
Solarussa  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Boulette d'Avesnes
Ar Boulette d'Avesnes zo ur fourmaj graet e korn-bro Avesnes-sur-Helpe e Pikardi. Graet eo diwar fourmaj Maroilles fresk, temzet gant parsilh, stragon, ha tachoù jiroflez. Graet e vez e stumm ur pikern, ha goloet gant paprika.
Aes e vez da anavezout gant e stumm hag e liv ruz. Kreñv eo, c'hwezh ha blaz dezhañ. Ne blij ket d'an dud ha ne gavont ket mat boued temzet na fourmaj kreñv e c'hwezh. Hervez an teodoù fall eo kreñvoc'h ar c'hwezh eget hini ar munster.
Mogoro
Mogoro  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Boulette d'Avesnes
Boulette d'Avesnes gwenn a vez graet ivez. A-hervez n'eo ket ken kreñv, ar c'hwezh da vihanañ.
Lazhadeg Sant Berteleme
Lazhadeg Sant Berteleme (galleg: Massacre de la Saint-Barthélemy) zo ul lazhadeg protestanted e Pariz, d'ar 24 a viz Eost 1572, da zeiz Sant Barteleme. Meur a zevezh e padas, ha lazhadegoù a voe ivez en un ugent kêr all er rouantelezh e-pad ar sizhunioù goude.
Entre 10 000 ha 30 000 den a voe lazhet er rouantelezh c'hall a-bezh.
Ouzhpenn abegoù relijiel a oa d'al lazhadeg, rak kasoni a oa savet entre an uhelidi katolik ha protestant, ha vendetta entre Tiegezhioù Guise ha hini Châtillon-Montmorency. Ouzhpenn-se e oa enebet pobl Pariz, troet gant ar gatoligiezh, ouzh politikerezh ar roue da glask sioulaat ar vro.
Reolenn
Ar reolenn pe ar reol zo ur ger liessteriek, implijet war meur a dachenn :
Benveg
Ar reolenn zo ur benveg mentoniezh ha tresañ implijet koulz gant ar skolidi ha tud a vicher a bep seurt, evit ober un eeunenn ha muzuliañ an hed dreist-holl. Reolennoù spesadel a zo :
Arondisamant Forbach-Boulay-Moselle
Arondisamant Forbach-Boulay-Moselle a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Moselle hag e rannvro Grand Est.
Istor
Krouet e oa bet an arondisamant d'ar 1 a viz Genver 2015 eus arondisamantoù Forbach ha Boulay-Moselle.
Ippolito d'Este
Ludovico Ariosto, Orlando furioso'' cap.III ottava 56.
Ippolito d'Este, ganet e Ferrara d'an 20 a viz Meurzh 1479 ha marvet eno ivez d'an 3 a viz Gwengolo 1520, a oa un arc'heskob ha kardinal italian e deroù ar XVIvet kantved e Ferrara, breur d'an dug Alfonso Iañ d'Este (1476-1534).
Kardinal
Goude marv e eontr Mazheaz e reas kalz beajoù da Italia. E-kerzh hini 1493 e voe anvet da gardinal gant ar pab Alesant VI. Tri bloaz goude, pa oa o tec'hel rak ar vosenn a skoe Hungaria, ec'h erruas e Roma gant ur c'hoskor a 250 den. Anvet e voe da arc'heskob Milano e 1497 ha da gardinal e 1509. E Roma e oa o chom, hag ur vikel a veze oc'h ober war-dro e garg a arc'heskob e-keit-se. Hervez dihelloù tailhoù Curia Roma e 1500 e oa ar pempet pinvidikañ e Stadoù ar Pab.
Keskiñ a reas e levezon e 1501 pa zimezas e vreur Alfonso gant merc'h ar pab Alesant VI, Lucrezia Borgia. Neuze e voe anvet da arc'hveleg (archipresbyter) Iliz-veur Sant Pêr Roma. E Roma e chomas betek deroù 1503, ha goude ez eas war fallat e zarempredoù gant ar pab abalamour ma tisplije dezhañ kenañ itrikoù an dug Ercole gant ar C'hallaoued, enebourien ar pab spagnol.
Skoazellañ a reas e vreur Alfonso d'Este, dug Ferrara, ha gwareziñ ar barzh Ludovico Ariosto.
Goude marv ar pab Alesant VI e voe anvet da eskob Ferrara gant Pius III. Rev avat a oa etrezañ hag ar pab a deuas goude, Julius II. E 1507 e kuitaas Curia Roma. Daoust da se e kanas ar pab meuleudi dezhañ abalamour d'e emzalc'h da vare irienn Bentivoglio. En 1509 e kasas un arme da adkmer douaroù Polesine a oa bet kollet gant an Estensi en o brezel a-enep Republik Venezia en 1484, ha trec'h e voe en emgann Polesella. D'ar 27 a viz Gouhere e voe galvet gant ar pab da Roma, met kavout a reas dezhañ e oa e vuhez e dañjer ha gwell e kavas tec'hel da Hungaria.
D'ar 16 a viz Mae 1511 e oa e-touez ar gardinaled a sinas ur galv d'ar pab da zont da gomz da Sened-Iliz Pisa an disivouderien. E vreur Alfonso koulkoude a deuas a-benn d'e lakaat da zilezel an disivoud, hag aotreet e voe gant ar pab da zistreiñ da Ferrara.
E 1513 e tistroas Ippolito da Hungaria met dilennet e oa bet ur pab nevez etre-keit-se, Leon X, eus an Tiegezh Medici, ha mont a reas en-dro d'e gêr c'henidik. D'an 22 a viz Ebrel e voe pardonet dezhañ ha d'e diegezh o oberoù tremenet, kaset a-enep ar pab. <!-- E 1496, incalzato dalla peste, tornò stabilmente in Italia, anche grazie allo scambio di vescovato gant Agria (che non prevedeva la residenza obbligatoria) autorizzato dal papa. A questo titolo ecclesiastico ungherese aggiunge a quello civico di főispán della contea ungherese di Heves.
D'an 28 settembre 1497, dopo aver a lungo rimandato, scrisse al papa notificandogli che si stava dirigendo a Roma dove era stato convocato. Arrivò a Roma l'11 dicembre con un seguito di 250 persone. Ricevette la berretta rossa l'8 gennaio 1498.
La potenza economica della famiglia è documentata anche dalla imposte pagate nel 1500 dal cardinale, che risultò il quinto per censo della Curia Romana.
La sua influenza crebbe nel 1501 in occasione del matrimonio tra il fratello Alfonso I e Lucrezia Borgia. Questo matrimonio gli fruttò la nomina ad arciprete di San Pietro.
Il 9 dicembre 1501, il cardinale partì da Ferrara con un seguito di 500 persone per accompagnare Lucrezia nel suo viaggio verso Roma, dove arrivarono il 23 dicembre; il matrimonio fu celebrato in Vaticano il 30 dicembre. Ippolito si trattenne a Roma fino al concistoro del 15 febbraio 1503.
L'anno successivo i suoi rapporti con il Papa si deteriorarono a causa della politica filofrancese del padre Ercole I. Morto il Borgia, il suo successore Pio III lo nominò vescovo di Ferrara, ma con l'avvento di Giulio II i rapporti col Pontefice tornarono ad essere tesi. A causa di contrasti politici con il pontefice, nel 1507, Ippolito lasciò la Curia, tuttavia l'anno successivo il papa stesso si dovette congratulare con lui per la gestione della congiura dei Bentivogli. Durante la guerra tra il Papa e Venezia contro la famiglia estense, si comportò in maniera egregia spalleggiando il fratello Alfonso I. Il 22 dicembre 1509, alla guida della famosa artiglieria ferrarese, affondò nel Po la flotta della Repubblica di Venezia nella battaglia di Polesella e bloccò l'avanzata delle armate della Serenissima, che erano giunte a minacciare la stessa Ferrara dopo aver riconquistato il Polesine di Rovigo.
Il 27 luglio dell'anno successivo il Papa lo richiamò a Roma, ma sentendosi poco sicuro in Italia, Ippolito si rifugiò in Ungheria.
Il 16 maggio 1511 fu uno dei cardinali firmatari della citazione ad apparire per il Papa al Concilio di Pisa (scismatico), ma ad ottobre, su suggerimento del fratello, lasciò le posizioni scismatiche e fu autorizzato dal pontefice a tornare a Ferrara.
Nel 1513, a causa dei cattivi rapporti con il Papa, tornò in Ungheria, ma due mesi dopo, senza aver partecipato al conclave, con l'elezione di papa Leone X rientrò a Ferrara. Il 22 aprile 1514 il cardinale ed i suoi parenti furono perdonati da tutte le censure in cui erano incorsi per aver partecipato alle guerre in Italia. Dopo una parentesi di quattro anni, alla morte di Ulászló II, temendo di perdere la sede arcivescovile di Agria, tornò per l'ultima volta in Ungheria.
D'an 29 a viz Genver 1518 e voe aotreet gant ar Papa ad accettare dal fratello, per sé e per i suoi eredi e successori, chiese e proprietà.
Nell'agosto 1517 Ippolito intendeva recarsi ad Eger in compagnia dei fratelli Alessandro e Ludovico Ariosto e del suo segretario Ludovico da Bagno. Ma Ludovico Ariosto si rifiutò adducendo motivi di salute e familiari. Il cardinale minacciò il poeta di privarlo di tutti i benefici e rendite che gli aveva in precedenza concesso. L'Ariosto scrisse per questo evento una satira, indirizzata ai due che si erano recati con Ippolito ad Eger:
"A messer Alessandro Ariosto et messer Ludovico da Bagno/Io desidero intendere da voi,/Alessandro fratel, compar mio Bagno,/s'in corte è ricordanza più di noi;/se più il signor me accusa;/[...]/So mia natura come mal conviensi/co' freddi verni; e costà sotto il polo/gli avete voi più che in Italia intensi./ma il caldo de le stuffe, c'ho sì infesto,/che più che da la peste me gli involo/Né il verno altrove s'abita in cotesto/paese: vi mangia, giuoca e bee,/e vi si dorme e vi si fa anco il resto./Che quindi vien, come sorbir si dee/l'aria che tien sempre in travaglio il fiato/de le montagne prossime Rifee?/Dal vapor che, dal stomaco elevato,/fa catarro alla testa e cala al petto,/mi rimarei una notte soffocato./E il vin fumoso, a me vie più interdetto/che 'l tòsco, costì a inviti si tracanna,/ e sacrilegio è non ber molto e schietto./Tutti li cibi son con pepe e canna/di amomo e d'altri aròmati, che tutti/come nocivi il medico mi danna./Qui mi potreste dir ch'io avrei ridutti,/dove sotto il camin sedria al foco,/né piei, né ascelle odorerei, né rutti;/e le vivande condiriemi il cuoco/come io volessi, et inacquarmi il vino/potre' a mia posta, e nulla berne o poco./Dunque voi altri insieme, io dal mattino/alla sera starei solo alla cella, solo alla mensa come un certosino?/[...]/A me, per esser stato contumace/di non voler Agria veder né Buda,/che si ritoglia il suo sì non mi spiace""
Ippolito d'Este non fu però l'unico vescovo italiano di Eger. Tra 1475 e 1486 Eger ebbe come vescovo il francescano veronese Gabriele Rangoni (1420-1486), una delle più importanti personalità della corte di Mattia Corvino, nonché noto inquisitore degli ussiti.
-->
E 1519 e lezas arc'heskopti Milano gant e niz Ippolito II d'Este.
Gwareziñ a reas an arzourien, ha dreist-holl Ludovico Ariosto hag an tisavour Biagio Rossetti.
Bugale
Digant e serc'h Dalida de' Puti en doe daou vugel bastard
E varv
Mervel a reas e Ferrara en e veaj diwezhañ da Italia, d'an 3 a viz Gwengolo 1520, war-lerc'h ur regofad legistri. Beziet e voe en iliz-veur Ferrara. Lezel a rae war e lerc'h daou vab bastard ha gant e vreur Alfonso Iañ 200 000 dugad-aour.
E 1607, e voe lakaet e relegoù e-harz bez ar pab Urban III, war un dro gant re ar c'hardinal Giovanni Salvati, ha lakaet en ur jarl marmor.
René Barjavel
René Gustave Henri Barjavel (Nyons, – Paris, ) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner gall. Ur senarioour hag un emzivizour evit ar sinema e voe ivez.
Brudet eo dre e romantoù skiant-faltazi ha moliac'h (fantasy) ma tiskouez bezañ ankeniet gant ar deknologiezh pa ne c'hall mui mab-den he mestroniañ. Lod dodennoù a gaver meur a wech en e oberennoù : diskar ur sevenadur en abeg da c'halloud re vras ar skiant, follentez ar brezel, ha peurbadelezh ar garantez. Barzhoniel ha hunvreüs e oa e zoare da skrivañ ; war dachenn ar brederouriezh hag an ekologiezh e oa aet ivez.
E 1944, en e romant S-F Le Voyageur imprudent, e voe René Barjavel unan eus ar skrivagnerien gentañ oc'h ober gant diac'hinad an tad-kozh : a-greiz beajiñ en amzer, an haroz a varv goude lazhet e dad-kozh — ne c'hall ket an haroz bezañ bet ganet neuze.
Bubanza (proviñs)
Bubanza zo ur proviñs eus Burundi.
René Barjavel
Buhez ha respet
E Nyons e voe ganet René Barjavel d'ar 24 a viz Genver 1911, d'ar pober Henri Barjavel ha d'e bried Marie Paget. Unnek vloaz e oa René pa varvas e vamm diwar "kleñved ar c'housk" (trypanosomiasis), degaset gant soudarded a oa bet en Afrika e-kerzh ar Brezel-bed kentañ. Nevez-intañv e oa an tad pa werzhas e stal kent mont da davarnour, e Nyons bepred.
Goude ar skol kentañ-derez e Nyons ec'h eas René Barjavel d'ur skolaj e Cusset e bannlev Vichy (Allier). Tapet gantañ e vachelouriezh e voe paotr e vil micher e-pad berr amzer : diwaller en e skolaj, kefridier en ur gevredad diloc'hel, kelenner prevez war ar saozneg (na ouie ket gwall vat) hag implijer en un ti-bank. D'e 18 vloaz ec'h eas da gazetenner er Progrès de l'Allier. E-kerzh e labour eno ec'h aozas prezegennoù ; unan diwar-benn ar skrivagnerez Colette a voe danvez e levr kentañ, un arnodskrid anvet Colette à la recherche de l'amour (1934).
Da-geñver ur brezegenn e Vichy e 1935 e reas René Barjavel anaoudegezh gant an embanner belgiat Robert Denoël (1902-1945), a oa staliet e Paris. Goude lennet an danevell eus e brezegenn hag eus e etreweladenn gant R. Barjavel e voe pedet hennezh da zilezel ar Progrès evit mont da labourat en ti-embann, ar pezh a eure ar skrivagner yaouank hep termal.
Er bloaz 1936 e timezas gant Madeleine de Wattripont, a oa genidik eus Belgia ivez. Daou vugel o devoe : Renée e 1937 ha Jean e 1938. E dibenn ar bloaz 1937 ivez e kendiazezas ar gelaouenn lennegel La Nouvelle Saison gant an dramaour Jean Anouilh (1910-1987) ; seizh niverenn a voe embannet, betek miz Gouhere 1939.
E miz Gwengolo 1939 e tarzhas an Eil Brezel-bed, ha kaset e voe René Barjavel, 28 vloaz, d'an talbenn evel korporal er melestradur en ur rejimant zouaved, a oa troadeien e Lu Afrika. Disoudardet e voe goude faezhidigezh Bro-C'hall e 1940, ha distreiñ da Nyons a eure. Dilabour en em gave, peogwir e oa bet serret ti-embann R. Denoël e Paris, engalvet ma oa bet ar rener e lu Belgia. Faezhet Belgia e voe addigoret an ti-embann e miz Here 1940, hogen rediet e voe da genlabourat gant Wilhelm Andermann, un embanner alaman, ha da embann skridoù kenlabourerezhourien evel Louis-Ferdinand Céline ha René Brasillach. René Barjavel a voe anvet da rener al lennegezh e ti Denoël. E 1942 e voe karget da reiñ lañs d'un dastumad evit ar yaouankizoù, La Fleur de France, en enor da harozed Bro-C'hall ; en dastumad-se ec'h embannas unan eus e oberennoù : Roland, le chevalier plus fier que le lion (1942).
E 1943 e voe embannet e ti Denoël ar c'hentañ romant skiant-faltazi skrivet gant R. Barjavel, Ravage ; Roman extraordinaire e oa an istitl, pa oa dianav c'hoazh an termen science-fiction e Bro-C'hall d'ar mare-se ; anticipation a veze lavaret. Berzh a reas ar romant, neuze e stagas R. Barjavel da skrivañ ur romant S-F all, Le Voyageur imprudent, a voe embannet a-bennadoù e Je suis partout, ur sizhunieg kenlabourerezhour renet gant R. Brasillach, adalek ar 24 a viz Gwengolo 1943 betek ar 14 a viz Genver 1944. Tri istor berr gant René Barjavel a voe embannet ivez er gelaouenn-se : Les mains d'Anicette, La fée et le soldat ha Péniche ; e 1945 e voent bodet en teskad La fée et le soldat.
E 1944 e teuas e ti Denoël ul levrig (109 fajenn) gant R. Barjavel a-zivout ar sinema, Cinéma total – Essai sur les formes futures du cinéma ma rakwelas ar sinema e bos hag al liesvedia.
Goude Dieubidigezh Paris (25 a viz Eost 1944), ar mizieg Les Lettres Françaises, unan eus kelaouennoù ar Rezistañs, a embannas « listenn du » ar skrivagnerien genlabourerezhour, savet gant an aozadur anvet Comité National d'Épuration ; René Barjavel a oa el listenn-se, met didamallet e voe gant ar skrivagner Georges Duhamel (1884-1966), a oa e penn ar Poellgor-se. Robert Denoël a voe taget ivez, dre m'en devoa kenlabouret gant un Alaman hag embannet skridoù Céline ha Brasillach ; direizh e oa, pa oa bet rediet da genlabourat gant W. Andermann ha p'en devoa embannet skridoù Louis Aragon hag Elsa Triolet. Lamet e voe digantañ e garg en ti-embann hag anvet ur merer en e lec'h, an embanner gall Samuel "Maximilien Vox" Monod (1894-1974, breur an naturour Théodore Monod). Peogwir e veze dalc'het S. Monod betek re gant e labour dezhañ e lezas René Barjavel da ren an ti Denoël. Robert Denoël a voe galvet dirak al lez-varn, hogen muntret e voe d'an 2 a viz Kerzu 1945.
Goude ar brezel ec'h adkrogas René Barjavel gant e labour filmvarnour ha gant skrivañ levrioù (La fée et le soldat, 1945 ; Tarendol ha Les enfants de l'ombre, 1946). Adalek 1947 e stagas gant skrivañ emzivizoù evit ar sinema (Paysans noir, sevenet gant George Régnier, 1948), hag er bloaz 1948 ivez ec'h embannas ur romant S-F all, Le diable l'emporte. E 1949 e kemeras perzh e senario ur film all, Donne senza nome, sevenet gant Géza von Radványi (1950).
Diwar ar re labourat hag en abeg d'un dorzhellegezh e rankas mont da ziskuizhañ e 1950 ; e-pad ar prantad-se e prientas e vuhezskrid Journal d'un homme simple (1951). En hevelep bloaz e stagas gant pennadoù er gazetenn Carrefour a-zivout barn abadennoù skingomz.
Adalek 1951 hag ar film Le petit monde de Don Camillo (Julien Duvivier,1952) e troas ar skrivañ seniariooù hag emzivizoù da labour pennañ René Barjavel betek kreiz ar bloavezhioù 1960. E dibenn ar bloavezhioù 1950, daoust d'e labour evit ar sinema, ec'h adkrogas gant ar skiant-faltazi dre ar gelaouenn Fictions ma'z embannas tri istor berr e 1958, 1961 ha 1962. Adalek 1965 e pellaas diouzh ar sinema hag e troas war-du al lennegezh en-dro : er bloaz 1966 ec'h embannas un arnodskrid usvedoniel anvet La faim du tigre ; d'ar mare-se e tivizas dilezel e anv-bihan evit sinañ e levrioù « Barjavel » hepken.
D'ar mare-se ivez e tistroas d'ar c'hazetennerezh : pennadoù a-zivout abadennoù skinwel e Le Journal du Dimanche, pennadoù all e France-Soir, un abadenn er skingomz Radio-Télé-Luxembourg (RTL).
E 1967 (13 Meurzh – 8 Mae) e voe gwelet war ar chadenn skinwel c'hall ar c'hentañ stirad S-F a voe skignet e Bro-C'hall, Commando spatial - La Fantastique Aventure du vaisseau Orion, a oa bet azaset gant R. Barjavel diwar ar stirad alaman Raumpatrouille - Die phantastischen Abenteuer des Raumschiffes Orion (1966), a c'hoarvez er bloaz 3000.
E 1968 e teuas er-maez e romant La nuit des temps, skrivet diwar ur senario a oa bet nac'het en abeg da goust ar film. En hevelep bloaz e labouras evit ur film a-zivout al luskad hippie, Les chemins de Katmandou (André Cayatte, 1969) ; diwar senario ar film e skrivas ar romant heñvelanvet (1969 ivez).
E 1970 e skrivas ur pezh-c'hoari, Madame Jonas dans la baleine, na voe c'hoariet nemet 60 gwech ; adc'hoariet e voe e 1977 evit ar skinwel, ha René Barjavel a dennas dioutañ danvez e romant Une rose au paradis (1981).
E 1974 e voe embannet romant kentañ ar stirad Les dames à la licorne, kenskrivet gant Olenka De Veer ; e 1977 e teuas an eil er-maez, Les jours du monde, hag O. De Veer a skrivas he-unan an trede ha diwezhañ, La Troisième Licorne (1979).
Ul levr a-zivout menoioù ekologour ar skrivagner, Lettre ouverte aux vivants qui veulent le rester, a voe embannet e 1978 e ti Albin Michel.
E 1980 e voe azasaet e romant Tarendol (1946) evit ar skinwel dre ziv rann, sevenet gant Louis Grospierre gant harp R. Barjavel. Adalek deroù ar bloavezhioù 1980 ec'h adkrogas da skrivañ romantoù S-F : Une rose au paradis (1981) ha La tempête (1982) ; e 1984 e voe L'enchanteur, ur romant awenet gant mojenn Arzhur.
Er bloaz 1985 e voe embannet e romant diwezhañ, La peau de César, a zo ur romant polis. E dibenn ar bloavezh-se, d'ar 24 a viz Du, e voe sammet gant un taol-kalon goude un devezhiad en ur skolaj gant kelennerien ha skolajidi. E bered Bellecombe-Tarendol (Drôme) emañ e vez.
E miz C'hwevrer 1986, goude tremenvan René Barjavel eta, e voe embannet Demain le paradis.
Kanaouennoù
E-kichen e labour evel senariouour hag emzivizour e skrivas René Barjavel pozioù un nebeud kanaouennoù evit filmoù.
Soddì
Soddì  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Arllechwedd
Arllechwedd a oa unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer, e rouantelezh Gwynedd.
Hiziv e talc'h da vezañ un deanelezh, un unvez evit an iliz : deanelezh Arllechwedd en eskopti Bangor. A-fed ar velestradurezh emañ an darn vrasañ eus douaroù Arllechwedd e Sir Conwy, hag un tamm bihan, er gornaoueg, zo e kontelezh Gwynedd.
Baou gabellek
Ar vaou gabellek (liester : baoued-kabellek) a zo ur spesad evned-preizh, Buteogallus coronatus (Harpyhaliaetus coronatus kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Harpyia coronata (kentanv) da gentañ-penn (e 1817) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus reter Bolivia, Paraguay ha kreisteiz Brazil da greiz Arc'hantina.
Mirdi an Arzoù (Naoned)
Mirdi brasañ Breizh eo Mirdi an Arzoù e kreiz-kêr Naoned, er straed Georges-Clemenceau, hag addigoret e 2017. Talbennoù e savadur, an toennoù hag ar skalieroù meur zo enskrivet e roll ar monumantoù istorel abaoe 1975.
Istor
Krouet e oa bet mirdi an arzoù-kaer e 1801 dindan ren Napoleone Buonaparte, war un dro gant 14 mirdi all e Bro-C'hall. Roet e oa bet un daou-ugent bennak a daolennoù dezhañ gant ar Stad, tennet eus ar "Mirdi kreiz" ("musée central", bremañ mirdi al Louvre). Prenet e voe gant kêr Naoned dastumad ar vreudeur Pierre ha François Cacault. Klokaet e voe ar font-se, ennañ meur a oberen a bouez, gant donezonoù ha prenadennoù gant ar gêr skoazellet gant Kevredigezh mignoned Mirdi arzoù-kaer Naoned. Hiziv ez eus fiziet er mirdi oberennoù ouzhpenn gant Dalc'had Rannvroel an Arz a Vremañ (DRAB) Broioù-al-Liger hag ar Greizenn Pompidou.
Savadur
Serret e oa bet e Kerzu 2011, evit daou vloaz d'ar muiañ, a lavared, hag addigoret eo bet e Mezheven 2017 hepken abalamour da zour danzouar dizoloet en diazezoù.
4.48 Psychosis
4.48 Psychosis a zo ur pezh-c'hoari bet skrivet gant ar c'hoarivaourez saoz Sarah Kane. Hec'h oberenn ziwezhañ e voe, ha c'hoariet e voe da gentañ erIt Royal Court Theatre d'an 23 a viz Even 2000, tost bloaz goude emlazh ar skirvagnerez. N'eus ket tudennoù er pezh, na titour ebet a-fet leurenniñ. Heñvel eo ouzh ur barzhoneg, evel ma oa Crave. Pa vez c'hoariet e cheñch kalz neuze, etre ur c'hoarier ha seizh anezho. Pa voe c'hoariet evit ar wech kentañ e oa tri aktor. Diazezet eo ar pezh war savboent un den a c'houzañv barradoù diwaskadennoù, evel ma c'houzañve Sarah Kane hec'h-unan. Diazezet eo ivez war prederiadennoù diwar-benn an emzistruj. Sarah Kane en em lazhas goude skrivañ ar pezh hag a-raok ma vefe leurenniet.
Azzano
Azzano zo un anv-lec'h italianek.
4.48 Psychosis
Hervez ar c'hoarivaour David Greig ez eo ur pezh poanius pa ouezer e voe skrivet gant un den a oueze e vefe c'hoariet goude e varv. Burutellerien'zo a gavas diaes gwelout pe ziforc'h a oa etre ar pezh ha buhez Sarah Kane.
Hervez Greig e teu titl ar pezh-c'hoari eus an eur ma tihune Sarah Kane pa veze tapet gant he barradoù diwaskadennoù.
Inizi an Avel (Antilhez)
Inizi an Avel zo un darn eus an inizi Antilhez, er Mor Karib, etre Puerto Rico, en hanternoz, ha Venezuela, er c'hreisteiz.
4.48 Psychosis
Dave d'ar pezh-c'hoari
Ar strollad sonerien Tindersticks en deus savet ur ganaouenn anvet "4:48 Psychosis" en e drede pladenn (Waiting For The Moon). Komzoù ar ganaouenn a zo tammoù eus testenn ar pezh.
Inizi an Avel (Antilhez)
Avel pe Dizavel
Kemm a zo hervez ar yezhoù etre ar re a vefe ""en avel pe en dizavel.
Anvioù an inizi
Eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz:
Maria Antonia di Borbone-Spagna
right|thumb| María Antonia de Borbón, infantez Spagn, rouanez [[Sardigna. ]] thumb|right|Ar rouanez Maria Antonia, poltredet gant [[Anton Raphael Mengs|Mengs (1728–1779) ]]
María Antonia Fernanda de Borbón (e spagnoleg), a oa ganet e Sevilla d'ar 17 a viz Du 1729 ha marvet e Moncalieri d'an 19 a viz Gwengolo 1785, a oa ur briñsez spagnol. En italianeg e voe anvet Maria Antonia Fernanda di Borbone
Merc'h yaouankañ ar roue spagnol Fulup V hag e eil pried Elisabetta Farnese e oa. Evel merc'h da roue Spagn e oa infantez, betek hec'h eured. Eurediñ a reas d'an 31 a viz Mae 1750 en Oulx, nepell diouzh Torino, en Italia, da Vittorio Amadeo III, a voe roue Sardigna war-lerc'h e dad Carlo Emanuele III, pried da Polyxene von Hessen-Rheinfels-Rotenburg.
Hent-houarn Dyffryn Conwy
Hent-houarn Dyffryn Conwy (Rheilffordd Dyffryn Conwy e kembraeg) zo un hent-houarn e hanternoz Kembre, etre Llandudno dre Cyffordd Llandudno da Blaenau Ffestiniog.
Istor
Meret e vez al linenn bremañ gant Trafnidiaeth Cymru.
Baou zigenvez
Ar vaou zigenvez (liester : baoued digenvez), a zo ur spesad evned-preizh, Buteogallus solitarius (Harpyhaliaetus solitarius kent) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Circaëtus solitarius (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour suis Johann Jakob von Tschudi (1818-1889).
Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev diwar naered peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en un takad hag a ya eus Mec'hiko da gornôg, hanternoz Suamerika :
Missouri (stêr)
Ar stêr Missouri (Missouri River e saozneg, distaget: [mɪˈzʊɹɪˌɹɪvɚ] LFE) eo hirañ stêr Amerika an Norzh. 4 130 km a zo dezhi ha kemberiñ a ra gant ar Mississippi — hiroc'h eget homañ ziwezhañ eo hogen nebeutoc'h a zour enni – en norzh da St. Louis. Ec'hon-kenañ eo he diazad doureier (1 300 000 km²). Eieniñ a ra er Menezioù Roc'hellek, er Montana, ha tremen dre ar Plaenennoù Meur. Lesanvet eo The Big Muddy (an hini fankek vras) dre ma kas kalz a zouar ganti.
Guillaume-Elisée Martial
Guillaume-Elisée Martial zo bet pevarvet eskob Eskopti Sant-Brieg ha Landreger goude Emglev 1801, eus an 3 Eost 1858 d'ar 26 Kerzu 1861.
Genidik e oa eus bro Bourdel.
Anvet e oa eskob Sant-Brieg d'an 3 Eost 1858, ha sakret e Bourdel d'an 21 Du 1858.
Mervel a reas en un doare trumm d'ar 26 Kerzu 1861.
Louis de Goesbriand
Louis de Goesbriand, ganet e Lannurvan e Kerne, a voe kentañ eskob katolik Burlington (Vermont) e Stadoù-Unanet Amerika.
Guillaume-Elisée Martial
N'en deus ket bet amzer d'ober kalz a dra evel eskob.
Marino
Marino zo un anv-badez italianek.
Mogorella
Mogorella   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Nureci
Nureci  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Baldichieri d'Asti
Baldichieri d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti,  hag e  rannvro Piemonte.
Micaela
Micaela zo un anv-badez spagnolek roet d'ar merc'hed, hogen dibaot a-walc'h.
Józef Piłsudski
Józef Klemens Piłsudski pe Józef Piłsudski (distaget ['juzɛf piw'sutski] e poloneg) (5 a viz Kerzu 1867 – 12 a viz Mae 1935) a voe e penn Republik Polonia etre ar C’hentañ hag an Eil Brezel-bed, da lavarout eo e-pad Eil Republik Polonia.
E yaouankiz
Ganet e voe e keriadenn Zułów (Zalavas hiziv, e Lituania), a oa en Impalaeriezh Rusia en amzer-se) en ur familh noblañsoù polonat paour. E studioù a reas e Vilno (Vilnius) ha goude-se e C'harkiv, en Ukraina (en Impalaeriezh Rusia ivez, en amzer-se). Eno, pa oa studier war ar medisinerezh, e voe harzet e 1886 ha skarzhet eus ar skol-veur dre ma tamalled dezhañ bezañ un enebour politikel. Harzet e voe adarre e 1887, ha tamallet e voe dezhañ bezañ kemeret perzh en un irienn da glask lazhañ an tsar Aleksandr III. Barnet e voe ha kaset en harlu da Siberia e-pad pemp bloaz.
Pa voe lezet da vont en e frankiz, e 1892, e lakaas e anv e-barzh ar Polska Partia Socjalistyczna (PPS, Strollad sokialour Polonia) ha labourat a reas da aozañ ur skourr anezhañ e Lituania (el lodenn eus douaroù Polonia a oa en Impalaeriezh Rusia da neuze). E penn ar gelaouenn sokialour Robotnik (al labourer) e oa. Dimeziñ a reas gant e wreg kentañ, Maria Koplewska e 1899. E miz C’hwevrer 1900 e voe harzet Piłsudski ha toullbac’het e Gwikadell Varsovia, rak kavet e oa bet ti-moullañ ar gelaouenn Robotnik gant ar polis. Dont a reas a-benn da dec’hout e miz Mae 1901 diouzh ospital Sant-Petersbourg ma oa bet kaset. Adkregiñ a reas Piłsudski da stourm gant ar PPS, hag e-pad ar Brezel etre Japan ha Rusia (1904–1905) ez eas da Japan da glask ober emglev gant ar vro-se d’en em sevel a-enep an tsar, met en aner.
E 1904 e voe savet gant Piłsudski ur strollad armet, an Organizacja Bojowa (OB-PPS), da stourm ouzh nerzhioù Rusia evit dizalc’hiezh Polonia a-bezh. E-pad Dispac'h rusian 1905 e voe c’hoariet ur roll a bouez gant Piłsudski e Rouantelezh Polonia. E deroù 1905 e voe galvet an dud da ziskregiñ diouzh o labour gant ar PPS. War-dro 400 000 den a gemeras perzh en harz-labour-se, a badas daou viz. E miz Mezheven 1905 e voe un emsavadeg enep-rusian e Łódź : padout a reas ur sizhun ha degadoù a dud a voe lazhet gant polis hag arme Rusia. Bec’h a voe eno ivez etre aduidi Piłsudski hag ar PPS ha heulierien Roman Dmowski hag e strollad Narodowa Demokracja a oa klouaroc’h ha na savent ket a-du gant ar stourm armet ouzh nerzhioù Rusia. E 1906 e voe rannet ar PPS e div gostezenn : ar Frakcja Rewolucyjna (“rann dispac’hel”) hag al Lewica (“tu-kleiz”). Fellout a rae an Tu-kleiz kenlabourat gant dispac’herien Rusia, pa lavare ar Rann dispac’hel e ranked sevel a-enep an tsar da c’hounit dizalc’hiezh Polonia. E 1909 ez eas ar maout gant ar Frakcja Rewolucyjna er PPS. Piłsudski, o welout ar Brezel-bed kentañ o tont, a aozas un arme polonat kuzh gant an dud en doa bodet en Organizacja Bojowa : savet e voe evel-se ar Związek Walki Czynnej (ZWC, Unaniezh evit ar stourm oberiant), a rae embregadennoù el lodenn eus douaroù Polonia a oa e dalc’h an « hini wanañ eus aloubererien Polonia », Aostria-Hungaria. E 1914 e oa 7239 ezel gant ZWC.
Soudarded Piłsudski a dagas Rusia e miz Eost 1914, o sevel a-du gant an Impalaeriezh alaman ha gant Aostria-Hungaria. Goude bezañ diskouezet nerzh e arme e meur a emgann, ha dreist-holl en Emgann Kostiuchnówka e 1916, e c’houlennas ouzh an div Impalaeriezh-se reiñ he frankiz da Bolonia ; anez e paouezfe Poloniz gant o stourm ouzh ar Rusianed. Asantiñ a reas gouarnamantoù Alamagn hag Aostria-Hungaria. Ur stad nevez a voe krouet anvet Rouantelezh Polonia hag er gouarnamant anezhi e voe lakaet Piłsudski da vinistr ar Brezel. Soñjal a rae e oa ret da Boloniz en em gannañ ouzh Rusia hag e oa tonket d’an Impalaeriezhioù kreiz koll ar brezel. Dre ma tiskoueze bezañ re zistag diouto e voe harzet ha kaset d’an toull-bac’h e Magdeburg. Soudarded Polonia a voe lakaet en Arme Aostria-Hungaria. D’an 8 a viz Du 1918 avat e voe lezet Piłsudski da vont kuit eus an toull-bac’h ha da zistreiñ da Bolonia. D’an 11 a viz Du 1918 e voe embannet dizalc’hiezh Polonia gantañ, nevez adlakaet e penn nerzhioù Polonia, gant renerien ar Rouantelezh.
Er galloud
E 1918 e voe lakaet Piłsudski e penn ar stad nevez : prezidant Polonia (Naczelnik Państwa) e voe etre 1918 ha 1922. Stourm a reas a-enep ar galloud nevez e Rusia e-pad ar Brezel etre Rusia ha Polonia e 1920, dorn-ha-dorn gant nerzhioù ar broadelour ukrainat Symon Petliura. Emglev peoc'h Riga a lakaas fin d’ar brezel e miz Meurzh 1921. D’ar mare-se ivez e voe savet ur vonreizh nevez evit ar vro, unan a lakae harzoù da c’halloud ar prezidant. Reiñ e zilez a reas Piłsudski. Chom a rae e penn an arme, met e 1923 e roas e zilez eus ar garg-se ivez. E miz Mae 1926 avat e teuas e penn ar vro adarre, dre un taol-stad, degemeret mat gant un toullad strolladoù politikel. Nac’h a reas ar garg a brezidant ar Republik a veze kinniget dezhañ, met bez’ e voe tro-ha-tro kentañ ministr, ministr an difenn ha penn uhelañ an arme. Tamm-ha-tamm e teue Polonia da vezañ un diktatouriezh etre daouarn ar marichal Piłsudski. E 1930 e lakaas herzel un toullad politikourien da zerc’hent ur votadeg. E 1935 e lakaas degemer ur vonreizh nevez. Prederiet-bras e oa gant gwareziñ Polonia diouzh tagadennoù ar broioù amezek (Alamagn, Unaniezh Soviedel). Dirak ar galloudoù hollveliour-se e felle dezhañ difenn dizalc’hiezh Polonia. Klask a reas sachañ evezh renerien stadoù kornôg Europa, da vare Emglevioù Locarno e 1925 ; kinniget en dije d’ar C’hallaoued, e 1933, ober gantañ ur « brezel diarbenn » ouzh Hitler. Met nac’het en dije ar gouarnamant gall, en ur lavaret dezhañ e oa graet an emglev etre Bro-C’hall ha Polonia evit en em zifenn ha n’eo ket evit tagañ « an aotrou Hitler ».
Tamm-ha-tamm, avat, e teue Piłsudski da vezañ muioc’h-mui un diktatour en e vro, en e stourm ouzh an dud na oant ket a-du gantañ. Lakaat a reas digeriñ, e 1934, ur c'hamp-bac'h e Bereza Kartuska, a voe lakaet tud ennañ betek 1939, pa ne oa da badout nemet bloaz. Komunourien a voe bac’het ennañ dreist-holl, rak aon en doa gouarnamant Polonia e sikourfent an Unaniezh Soviedel.
Veliko Tarnovo
Veliko Tarnovo (Велико Търново e bulgareg) zo ur gêr eus Bulgaria ha kêr-benn proviñs Veliko Tarnovo. War-dro 72 mil a dud a oa o vevañ e kêr e 2010,en hanternoz ar vro, war lez dehou ar stêr Yantra.
Sonora Carruseles
La Sonora Carruseles zo ul laz sonerien salsa kolombian krouet en 1995 e kêr Medellín.
Gonnosnò
Gonnosnò  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Robert Mapplethorpe
Robert Michael Mapplethorpe, ganet d'ar 4 a viz Du 1946 hag aet da Anaon d'an 9 a viz Meurzh 1989, a oa ul luc'hskeudenner stadunanat brudet mat evit e luc'hskeudennoù e gwenn-ha-du. Lies e oa tachennoù labour an arzour eus poltredoù tud brudet (evel e gamaladez Patti Smith), paotred ha merc'hed en noazh, hag emboltredoù. Gwallreuz spontus a oa bet tro-dro d'e labour war ar baotred heñvelreizh BDSM e New York City e fin ar bloavezhioù 1960 ha penn-kentañ ar bloavezhioù 1970. Un diskouezadeg gantañ eus e oberennoù e 1989, anvet Robert Mapplethorpe: The Perfect Moment, a oa bet gwelet evel "hudur" betek re, ha deroù ur gaoz e oa bet e Stadoù-Unanet Amerika a-fed implij an arc'hant foran, ha dreist-holl a-zivout strishaat pe get ar frankiz da embann e soñjoù hervez bonreizh ar vro.
Modolo
Modolo  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Buttigliera d'Asti
Buttigliera d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e  rannvro Piemonte.
Yezhoù retoromanek
Ar yezhoù retoromanek zo ur skourr eus ar yezhoù romanek. Komzet e vezont e hanterno Italia hag e reter Suis. Dont a ra anv ar familh yezhoù-se eus hini ar broviñs roman Raetia en em astenne en Alpoù, el lodenn-se eus Europa mui pe vui.
Studiet e voent gant ar yezhoniour italian Graziadio Isaia Ascoli hag a lakaas o c'herentiezh war wel e 1873. Diskouez a reas e oa anezho ur strollad yezhoù disheñvel-mat diouzh ar yezhoù romanek all. Ar pezh a laka kemm etre ar yezhoù retoromanek hag an italianeg pe ar yezhoù romanek all eo hirder ar vogalennoù (vogalennoù hir pouezmouezhiet), ar vogalennoù kreiz ront. Urzh ar gerioù er fazennoù eo an urzh SVO (rener - verb - renadenn).
Teir yezh zo er familh yezhoù-se :
Anavezet eo ar yezhoù-se ent-ofisiel gant gouarnamantoù Italia ha Suis met en arvar emaint holl, pe e vefent skoazellet hag anavezet a-gozh evel e Suis, pe nevesoc'h zo evel en Italia (abaoe 1999 hepken).
Roc'h Toull-al-Laeron
Roc'h Toull-al-Laeron zo unan eus uhelennoù ar Menez Du, e Breizh. Ar poent uhelañ eo, ma lakaer Menez C'homm a-gostez, gant 318 metr a uhelder.
E kumun Speied emañ, tost d'ar vevenn velestradurel etre Penn-ar-Bed hag ar Mor-Bihan.
Villafranca d'Asti
Villafranca d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e  rannvro Piemonte.
Villanova d'Asti
Villanova d'Asti a zo ur gumun eus Italia e proviñs Asti, hag e  rannvro Piemonte.
Saline
Saline zo un anv-lec'h, a orin gallek, e meur a vro.
Saline (Grenada)
Saline zo un enezenn didud (0,3 km²) e Grenada, er Mor Karib
Sedilo
Sedilo  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Charles Lindbergh
Charles Augustus Lindbergh (4 a viz C'hwevrer 1902 e Detroit Michigan - 26 a viz Eost 1974 en enez Maui Hawaii) a zo unan eus brudetañ nijerien gentañ istor an nijerezh. E-bourzh e Spirit of St Louis eo bet an hini kentañ o treuziñ ar Meurvor Atlantel en un tenn hag en e-unan. Loc'hañ a reas eus New York d'an 20 a viz Mae 1927 ha pradañ e Pariz d'an 21 a viz Mae goude un nijadenn 33 eurvezh ha 30 munutenn.