cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bassano del Grappa
Bassano del Grappa  a zo ur gumun eus Italia, e rannvro Veneto, hag e Proviñs Vicenza,  ma'z eo an eil kêr pobletañ gant 42 383 a dud.
Martina Hingis
Martina Hingis (ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1980) zo ur c'hoarierez tennis eus Suis
Castroserna de Abajo
Castroserna de Abajo zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
1998 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
1998 e Breizh
Castroserracín
Castroserracín zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Marc'hadour-red
Ur marc'hadour-red zo ur marc'hadour hag a ya a gêr da gêr, hag a di da di, da werzhañ e varc'hadourezh.
Pa veze an darn vrasañ eus an dud o chom war ar maez, e tegase marc'hadourezh ar c'hêrioù da di an dud : levrioù, kazetennoù, danvez, dilhad, seizennoù, louzoù, c'hoarielloù, kontilli, ... Alies e tougent o marc'hadourezh war o c'hein.
Prodotiscus regulus
Prodotiscus regulus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Indicatoridae.
Torre Val de San Pedro
Torre Val de San Pedro zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Prodotiscus regulus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Mary Robinson
Mary Robinson zo anv meur a vaouez :
Castle (stirad skinwel)
Skignet e vez e Frañs abaoe ar 5 a viz Gouere 2010 war France 2.
An istor
Ur skrivagner evrogneveziat brudet a romantoù polis, Richard Castle, a zo erru skuizh gant e haroz Derrick Storm. Souezhet eo an holl pa ziviz e lazhañ en e levr diwezhañ.
E-kerzh an abadenn aozet gant e embanner evit lidañ ermaeziadenn al levr e kej Richard gant al letanant polis Kate Beckett. Ul lennerez feal eo ha karget eo d'ober un enklask a-zivout muntroù heñvel ouzh ar re bet ijinet gant Richard en e levrioù.
Ur wech diskoulmet an afer e c'houlenn Castle digant e vignon ar maer an aotre da gemer perzh evel alier en enklaskoù da zont al letanant Beckett. Dedennet-kenañ eo gant personelezh ar vaouez yaouank ha c'hoant en deus ober ganti harozez ur rummad nevez a romantoù : Nikki Heat.
Hegaset eo hi gantañ er penn kentañ met dre ma labouront asambles war an enklaskoù e tiwan karantez etre an daou daoust dezho klask kuzhat o santadoù e-pad pell.
Illa dau Levant
Illa dau Levant ("Enez ar sav-heol" en okitaneg; Île du Levant e galleg) a zo unan eus Inizi Ieras, an hini ar muiañ er reter. 900 hektar, 8 km a hed, 2 km a led. Dalc'het eo gant an arme c'hall evit ar pep brasañ, hag ar peurrest gant ur c'hamp naturegourien.
Liamm diavaez
http://www.iledulevant.com.fr/en/
Saint-Christophe-la-Chartreuse
Saint-Christophe-la-Chartreuse a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Don (Norzh)
Don a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Implijet e voe ar vered e dibenn ar Brezel bed kentañ, adalek dibenn miz Here 1918, ha betek miz Genver 1919. Staliet e oa bet daou ospital-dispartiañ er gumun. Goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 e voe degaset bezioù eus tachennoù-emgann tro-war-dro ar gumun. Ouzhpennet e voe un nebeud bezioù e-pad an Eil Brezel-bed,.
Robinson
Gerdarzh
Diwar an anv-badez Robin hag an dibenn son (mab).
Lec'hioù
Meur a lec'h zo anvet Robinson e SUA.
Beatrice d'Este (1268-1334)
Beatrice d'Este (1268-1334) a oa merc'h da Obbizzo II d'Este, aotrou Ferrara, Modena ha Reggio Emilia ha da Jacobina Fieschi pe Constanza della Scala.
San Vito di Leguzzano
San Vito di Leguzzano a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Campigny
Campigny zo un anv-lec'h gallek.
Beatrice d'Este (1268-1334)
Meneget eo e Purgator ar barzh Dante Alighieri. Hi eo a zo pried (hep bout anvet avat) Nino (ar barner Nin eus Gallura) a ouel dezhi ha d'o merc'h Giovanna, e Purgator an Divina Commedia N'eo ket Beatrice Portinari, an itron karet gant ar barzh.
Altavilla Vicentina
Altavilla Vicentina a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Joseph Ferdinand von Bayern
Joseph Ferdinand von Bayern (1692 - 1699 ) a oa ur priñs alaman eus an Tiegezh Wittelsbach. Mab e oa da zilenner Bavaria, ha dre destamant Carlos II, roue Spagn, e oa pennhêr war gurunenn Spagn adalek e bevar bloaz, e 1696 betek e varv.
E vuhez
Mervel a reas da seizh vloaz.
Saint-Pierre-du-Bû
Saint-Pierre-du-Bû a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Canapville
Canapville zo un anv-lec'h gallek.
Székely Himnusz
Székely Himnusz ("Meulgan Sikul") zo ur varzhoneg savet e 1921 ha dibabet gant Kuzul Broadel Sikul evel kan broadel ar vro Sikul d'ar 5 a viz Gwengolo 2009. György Csanády a skrivas ar c'homzoù ha Kálmán Mihalik a savas ar sonerezh.
N'eus ket eus ur vro Sikul (Hungariz o vevañ e Roumania) en un doare ofisiel ; un doare emrenerezh vihan zo avat, dindan beli Stad Roumania, hag anavezet ez eo bro Sikul gant Stad Hungaria.
E Treuzsilvania dreist-holl e vez kanet Székely Himnusz, a-raok ar c'hrogadoù sport hag al lidoù meur gant ar c'han broadel hungariat Himnusz ; ar ganaouenn Szózat a vez kanet ivez. Bep bloaz e vez kanet a-leizh ar ganaouenn Székely Himnusz e-pad Devezh Frankiz Sikulia, un devezh lid aozet evit gounit emrenerezh ouzhpenn d'ar vro Sikul paneveken an adstagañ da Hungaria.
Aldealengua de Pedraza
Aldealengua de Pedraza zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Strakig
Ar strakiged eo an evned a ya d'ober ar genad Saxicola a voe krouet e 1802 gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad a ya d'ober ar genad :
Emilianus
Emilion, pe Emilianus (e anv latin) (aet da anaon e 767) a oa merour kont Gwened, manac'h ha penitiour e Breizh. Ur sant eo en Iliz katolik hag en Iliz reizhkredennour ha lidet e vez d'ar 16 a viz Du.
Buhez
Ganet e oa e Gwened, kêr-benn Bro-Ereg en Breizh hag e teuas da vezañ merour ur c'hont eus Gwened. N'ouzer ket avat pe anv e oa hemañ. Hervez ar vojenn, e roe bara da re baour Gwened e kuzh diouzh e vestr. Fellout a reas d'ar c'hont tapout anezhañ war an tomm. Sourpren a reas anezhañ gant e vantell leun a vara da reiñ d'ar re baour. Pa c'houlennas ar c'hont digantañ digeriñ e vantell en dije graet Emilianus ur burzhud o treiñ an torzhioù bara e tammoù keuneud.
Dont a reas da vezañ manac'h e Saujon (e Salignac), e kichen Saintes. Rediet e voe da dec'hout abalamour d'an niver a berc'hirined a zirede da-heul e vurzhudoù. Mont a reas d'ul lec'h digenvez da chom, e Combes, e-kichen ar pezh zo deuet da vezañ Saint-Émilion, ha mervel a reas e 767.
Savet e voe ur manati eno goude e varv hag ur penniliz monolitek, en - kantved, kleuzet en un tornaod, a zeuas da vezañ iliz parrez, betek an Dispac'h.
Mayarí
Mayarí zo ur gumun eus reter Enez Kuba.
Azzone Visconti
Azzone Visconti (1302 - 1339) a oa aotrou kêr Milano adalek 1327.
Mab e oa da Galeazzo Iañ Visconti (1277 - 1328) ha da Beatrice d'Este (1268-1334), merc'h da Obizzo II d'Este, aotrou Ferrara ha Modena.
E miz Mae 1322, e voe roet, dezhañ ha d'e vamm Beatrice, gant e dad, gouarnamant Piacenza ; e miz Here e rankas Azzone ha Beatrice tec'hel eus kêr a oa emsavet ha klask repu da gêr Cremona. E miz Gwengolo 1325 e kemeras perzh en emgann Altopascio, pa voe trec'h e dad Galeazzo Iañ Visconti war armeoù Firenze, e tu ar Welfed (guelfi ), kaset gant ar jeneral aragonat Raymond Ier de Cardone. Azzone a voe gwelet neuze evel ur brezelour kadarn ha haroz ar c'hibelined.
D'ar 7 a viz Genver 1328, e oa deuet da gurunidigezh an impalaer Ludwig Bavaria ha bloaz goude, d'ar 15 a viz Genver 1329, e voe anvet gantañ da vikel impalaerel e Milano gant paeañ ur bern arc'hant (pe 60 000 pe 125 000 florin) ha ne baeas ket penn-da-benn.
Panteon Galiziz Illur
Emañ Panteon Galiziz Illur (galizeg : Panteón de Galegos Ilustres) en iliz kouent San Domingos de Bonaval, e kêr Santiago de Compostela, e Galiza. An iliz en he fezh a vez lakaet da banteon, petra bennak ma ne vez implijet nemet chapel Maria-lid (Capela da Visitación, Capela de San Domingos en Suriano) ha hini ar C'hrist Santel (Capela do Santo Cristo) e gwirionez. Eno emañ bezioù tud veur a C'haliza, en o zouez an douaroniour Domingo Fontán (1788-1866), ar varzhez Rosalía de Castro (1837-1885), ar politiker rannvroelour Alfredo Brañas (1859-1900), ar barzh Ramón Cabanillas (1876-1959), ar politiker broadelour Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (1886-1950) hag ar c'hizeller Francisco Asorey (1889-1961).
Da C'haliziz divroet da Guba e teuas ar mennozh.
Istor ha dezverkoù
An eil e voe Alfredo Brañas, e 1906 ; lakaet e voe e-tal Rosalía, e sell da gadarnaat raktres ur mozoleon gouestlet da dud veur Galiza. E 1961 e voe beziet ar c'hizeller Francisco Asorey, lesanvet escultor da raza ("kizeller ar ouenn"), war-eeun er Panteón, ha d'an 12 a viz Eost 1967 e voe tro Ramón Cabanillas hag a voe degaset eus bered Cambados.
D'an 28 a viz Mezheven 1984 e voe degemeret er panteon relegoù ar politiker, skrivagner ha treser Alfonso Daniel Rodríguez Castelao, degaset eus Buenos Aires ma oa aet d'an Anaon e 1950. E chapel ar C'hrist Santel, koshañ hini an iliz, emañ e vozoleon.
En diwezh, e 1988, e voe treuzkaset ar c'hefredour ha douaroniour Domingo Fontán eus Bered Hollek Santiago. E leur ar chapel e voe beziet, evel R. Cabanillas
Marie-Thérèse Bro-C'hall (1667-1672)
Marie-Thérèse Bro-C'hall (1667-1672), lesanvet la Petite Madame, a oa trede merc'h Maria Tereza Spagn ha Loeiz XIV, Roue Bro-C'hall. Mervel a reas da bemp bloaz gant an droug-skevent.
Aldeanueva de la Serrezuela
Aldeanueva de la Serrezuela zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Canchy
Canchy zo un anv-lec'h gallek.
Aldea Real
Aldea Real zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia. E 2022 e oa 283 a dud o chom enni.
Hemithraupis
Hemithraupis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Pantalone
Pantalone zo anv un den eus commedia dell'arte Venezia, hag a zouge ur bragoù ruz hir (deuet da vout pantalon, en galleg). Un den kozh, pizh, ha drouk eo Pantalone,
Marie-Thérèse Bro-C'hall (1667-1672)
Trede merc'h he mamm Maria Tereza Spagn e oa. Dre ma oa ar verc'h henañ, marvet he c'hoarezed koshoc'h, e vez graet Madame Royale anezhi, pe la Petite Madame, evit he disheñvelout diouzh he moerebed, a veze lesanvet Madame dre ma oant priedoù hec'h eontr, a veze lesanvet Monsieur : Henriette d'Angleterre, kentañ Madame marvet en 1670, hag ar briñsez Palatine, an eil Madame, marvet en 1722.
Pantalone
.
San Pietro Mussolino
San Pietro Mussolino a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Hemithraupis
Un isspesad warn-ugent (21) en holl : o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.
Pantalone
Orin
Ganet eo Pantalone e Venezia e-kreiz ar. Ur marc'hadour kozh gadal eo. Dont a rafe e anv eus hini ar sant veneziat San Pantaleone.
Bro-C'hall
Gallekaet e voe e anv, deuet da vezañ pantalon e galleg. Met Géronte eo e c'hoariva gallek ar, gant Molière da skouer.
Gwipri-Mezeg
Gwipri-Mezeg zo ur gumun eus Breizh e kanton Redon e departamant Il-ha-Gwilen. Krouet e oa bet d'ar 1 a viz Genver 2016, pa oa bet bodet kumunioù Gwipri ha Mezeg.
Altissimo
Altissimo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Cléville
Cléville zo anv meur a lec'h e Normandi.
Nesospiza
Nesospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Tri (3) isspesad en holl.
Aldealengua de Santa María
Aldealengua de Santa María zo ur gumun e Spagn e proviñs Segovia.
Nuit de Noël (Maupassant)
Nuit de Noël (Noz Nedeleg) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
An danevell
Henri Templier a gont petra a oa c'hoarvezet gantañ ur wech da noz Nedeleg.
Martin Eisentraut
Martin Bruno Eisentraut, bet ganet d'an 21 a viz Here 1902 e Großtöpfer hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Gouere 1994 e Bonn (Nordrhein-Westfalen, Alamagn), a oa ul loenoniour alaman hag a bleustras war ar vronnegouriezh hag ar stlejvilouriezh.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù da zougen bri dezhañ.
Diazezadur Maeght
E 1964 e voe bet savet an diazezadur Maeght gant Aimé Maeght hag e wreg Marguerite. Lec’hiet eo e su Bro Frañs e Saint-Paul de Vence. Ennañ e vez adkavet meur a oberenn gant arzourien brudet-kenañ : Joan Miró, Alberto Giacometti, Georges Braque, Alexander Calder… ur gwir lec’h arzel eo.
An diazezadur
Ar savadur a zo bet savet ivez gant preder an arzourien : adkavet e vez arz meur anezho el lec’h. Giacometi ha Miro o deus savet ul lodenn vras eus al lec’h, gant ar porzh hag ar mil-hent-dall. Evit an holl arzourien, an diazezadur a zo ul lec’h sakr, ul lec’h eskemm. N’eo ket ur mirdi e penn-kentañ. E-barzh « Maeght », skrivet gant Yoyo Maeght, e welomp mat ar preder a zo gant al lec’h-mañ. La fondation n’est pas un musée mais “un univers” dans lequel l’art moderne pourrait trouver sa place et son arrière monde qui s’est appellé jadis le surnaturel. Aze e welomp peseurt mennozh a zo ganto. Templ an arz eo an diazezadur-mañ, eus an holl stummoù: barzhonegoù, livadurioù, kizelladurioù… an diazezadur-mañ en deus un teskaouad modern ha disheñvel kenañ war un dro. Adkavet e vez meur a stumm arz eus ar bed a bezh. E 1965 e voe savet nozvezhioù an diazezadur. E pad nozvezhioù zo eus ar bloaz, ur stumm all eus an arz a deue en diazezadur Maeght : dansourien (dreist holl dansourezed), muzisianed, a teue da lak ur spered plijus. War sonerezhioù modern e veze dañset dansoù ar mare. Du-se e veze a wechoù tud evel Pierre Bouler, Tenakis... Memes m’az eo marvet Aimé Maeght e 1981, memes m’az eo marvet meur a arzourien, e chom bev atav ar spered Maeght. Arzourien nevez a zo aet da labourat gant diskennidi ar familh. Hiziv an deiz eo al lec’h ur mirdi anavezet kenañ. Chom a ra distag eus ar stad. Ul lec’h sakr eo c’hoazh evit meur a den : chomet eo bev spered Aimé Maeght.
Mignoned ar penn-kentañ
Aimé Maeght a oa mignon kenañ gant meur a arzour. Tro-dro dezhañ e oa meur a zen anavezet: Jacques Prévert, Fernand Léger, Pierre Bonnard, Henri Matisse, Georges Braque, Alberto Giacometti, Marc Chagall, Alexander Calder, Joan Miró. Ar re mañ a zo bet arzourien bouezusañ an kantved. Savet o deus taolennoù, kizelladurioù, brav-eston. Sikouret o deus anezhañ da sevel al lec’h, da ginklañ anezhañ, da leuniañ ar savadur gant arz. Ur spered kreñv a oa etre an holl. Gwelet e veze anezho etrezo, o tabutal, o farsal. Ur strollad kreñv kenañ e oa. Ar skoazell mañ en deus sikouret Aimé d’en em dennañ eus marv Bernard, ha da sevel an diazezadur-mañ.
Ur strollad o vrasaat
Abaoe un nebeud bloavezhioù eo brasaet ar strollad. Krouerien ar strollad a zo marvet, pe re gozh evit kendec’hel. Met tud yaouank a zo o tont. Arzourien evel Ellsworth Kelly, Pablo Palzuelo, Jean-Paul Riopelle, Saul Steinberg, Richard Lindner, Antoni Tapies, Eduardo Chillida, François Fielder, Paul Rebeyrolle, Pol Bury, Pierre Alechinsky, Valerio Adami, Jacques Monory, Gérard Gasirowski, Aki Kuroda, Manolo Valdès, Marco del Re, o deus brasaet ar strollad kozh. Chom a reont war ar spered kozh eus an traoù ha chom a reont feal d’ar mennozhioù kozh.
Taol Micher
Ar savadur a zo un taol micher he unan. Savet eo en un doare arzel, gant livioù ar vro. War ar savadur vamm e vez daou “impluvium”. Servijout a reont da zerc’hel an dour. Er savadur ez eus meur a sal gant taolenoù eus chagall ha leger, gant kizelladennoù giacometti, calder ha miro. Savet eo bet ur porzh gant Giacometti e lec’h e vez adkavet lod eus e taolioù micher pennañ. Miró en deus savet ur mil hent dall. Ar savadur a zo leun a arz. Arz eo e unan. Al lec’h a zo un arz.
Pove del Grappa
Pove del Grappa a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Mary Robinson (prezidantez)
Mary Robinson (ganet e 1944 e Béal an Átha), pe Máire Mhic Róibín en iwerzhoneg, a oa alvokadez ha politikourez iwerzhonat, bet Prezidantez Iwerzhon etre 1990 ha 1997. Komiserez uhel evit Gwirioù mab-den eo bet etre 1997 ha 2002, evit Aozadur ar Broadoù Unanet. Embanet he doe e oa Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 er Stadoù-Unanet un torfed a-enep an denelezh.
Deuet e oa da Roazhon ma oa bet degemeret er skol-veur hag en ti-kêr.
Theodore Kaczynski
Theodore John Kaczynski, lesanvet Ted, ganet d'an 22 a viz Mae 1942, a zo ur sponter stadunanat. Brudet e voe dre al lesanv roet dezhañ gant an FBI: Unabomber. Mailh war ar matematikoù, paouezet en devoa e labour er skol-veur e 1969 evit mont war-zu ur vuhez tost ouzh an natur. Etre 1978 betek 1995 en deus lazhet 3 a dud, ha gloazet 23 all. Lañset en devoa un heuliad tagadennoù gant bombezennoù dre ar vro a-bezh o choaz evel palioù an dud liammet gant an teknologiezhoù a-vremañ. Abegoù sponterezh Unabomber a oa reoù sokial a-enep ar greanterezh hag an teknologiezhoù modern, difenn a ra un doare anarkouriezh glas.
Tonezza del Cimone
Tonezza del Cimone a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Theodore Kaczynski
Harzet eo bet d'an 3 a viz Ebrel 1996. D'an 22 a viz Ebrel 1998 e voe kondaonet 8 gwech d'an toull-bac'h da viken.
Aldea
Aldea zo un anv-lec'h spagnolek, stank a-walc'h el lec'hanvadurezh, hag a zeu eus ar ger arabek aḍ-ḍayʿah (الضيعة) "mereuri".
Nostradamus
Miquèl de Nòstra Dama, e galleg Michel de Nostredame (ganet e Sant Romieg de Provença, d'ar 14 a viz Kerzu 1503 – ha marvet e Selon de Provença, d'an 2 a viz Gouhere 1566), anavezetoc'h a-galz dre e anv latinekaet Nostradamus, a oa un apotiker hag un astrolog eus Provañs, aet e vrud dre ar bed a-bezh bremañ, a-drugarez d'e skridoù, ar Propheties da gentañ penn.
Afonso Iañ Portugal
Afonso Henriques, pe Afonso I Portugal, ganet e Guimarães, pe Viseu, e 1109 (?), ha marvet e Coimbra d'ar 6 a viz Kerzu 1185, a voe kentañ roue Portugal e 1139. Lesanvet e voe O Conquistador, O Fundador pe O Grande dre an abeg ma aloubas kalz douaroù.
Mab e oa da Henrique de Borgonha, pe Herri Bourgogn, kont Portucale, ha da Deresa, infantez rouantelezh León, ha kontez Portucale, ur gontelezh e-barzh rouantelezh León.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure e 1146 da Mafalda de Sabóia, kontez Savoia ha Maurienne (1125 - 1157), anavezet ivez evel Matilda Savoia.
Seizh bugel o doe, hag o mab Sancho I a voe roue war e lerc'h.
Hag ivez
Bolzano Vicentino
Bolzano Vicentino a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Buhez Genovefa a Vraban
Buhez Genovefa a Vraban (an anv war ar golo), pe Buhez Skouerius Jenovefa Kontez a Vraban (an anv e-barzh al levr) zo ur romantig gant Klaoda 'r Prat, embannet gant Emgleo Sant Iltud, e 1926. Triwec'h pajennad ha pevar-ugent zo el levr, rannet e seitek pennad, ur skeudenn e deroù pep hini. Ur rakskrid zo hogen taolenn ebet nag en deroù nag e dibenn al levrig. Er rakskrid e lavar an oberour eo savet e labour diwar "Gontadennoù ar Chaloni Schmid", ha bet aotre gantañ, emezañ, d'he zrei, e brezhoneg.
Ar pennadoù
Seitek pennad zo el levr, setu o anvioù er skritur orin:
Évariste-Vital Luminais
Oberennoù
Ouzhpenn-se, Alexis Mauflastre (1839-1905) en doa bet livet ur gopienn eus an daolenn Retour de chasse pe Les braconniers bretons.
Gatipedro
Evit spontañ ar gatipedro hag e gas kuit eo ret lakaat holen dre lec'h ma tremen, da lavarout eo dirak dor ar gambr ha war barlenn ar prenestr. Pa vez ar gatipedro o kerzhout e kemer harp war e bavioù ha war e deod, ha pa gav holen war an douar ez a war e giz hag e laosk ar vugale e peoc'h.
Kement-se zo bet kontet gant ar skrivagner Álvaro Cunqueiro, en e levr Escola de Menciñeiros, e 1960.
Kastell Kronborg
Eus mare an Azginivelezh eo ar c'hastell-se, pa oa bet savet adalek 1574. Ur plas a bouez en deus bet en istor broioù Skandinavia, etre ar hag ar. Asambles gant kreñvlec'h Helsingborg, e Sveden, en tu all d'ar mor, e roe an tu da gontrollañ an tremen dre strizh-mor an Øresund da vont d'ar Mor Baltel.
Un arouez istorel eo c'hoazh evit tud Danmark. Ha brudet eo ivez evel kastell ar roue en drajedienn Hamlet, skrivet gant William Shakespeare. Anvet eo "Elsinore" er pezh-c'hoari, diwar an anv Helsingör. C'hoariet e oa bet Hamlet e kastell Kronborg e 1816, da verkañ 200vet bloavezh marv ar skrivagner. Hag adc'hoariet eo bet eno meur a wech abaoe.
Aldealengua (disheñvelout)
Aldealengua zo anv meur a gumun e Spagn.
Berenguera Barcelona
Berenguera Barcelona (1116 - 15 Genver 1149) a oa ur briñsez katalan deuet da vout rouanez kenseurt León hag impalaerez Spagn dre he dimeziñ da Alfonso VII el Emperador, roue León. Mamm e voe da zaou roue : Fernando II León ha Sancho III Kastilha, roue Kastilha.
Dimezet e voe e 1125 da Alfonso VII ha bugale o doe :
Homs
Homs (en arabeg : ḥimṣ, حمص ; graet e veze Emesa anezhi e-pad an Henamzer (latin : Emesa ; henc'hresianeg : Έμεσα)) zo ur gêr a Siria (e-mesk ar re bobletañ), unan a bouezusañ kreizennoù greantel hag armerzhel ar vro. Lec'hiet eo Homs e kreiz Siria, nepell diouzh Liban. Bout ec'h eus etre 900 000 hag 1 000 000 a annezidi enni. Unan a lec'hioù kreiz an emsavadeg a-enep da renad Bashar al-Assad eo ivez adalek 2011.
Douaroniezh
136 Km e biz Damas. 25000 annezer e 1863.
Aldealengua
Aldealengua zo ur gumun e Spagn e proviñs Salamanca.
Traezenn dreuzneizhanat
Traezenn dreuzneizhanat (trans-Neptunian object e saozneg ; teskanv: TNO) a vez graet gant ar steredoniourien eus kement traezenn eus Koskoriad an Heol emañ he c'helc'htro en tu-hont da hini ar blanedenn Neizhan.
Escola de Menciñeiros
Escola de Menciñeiros zo ul levr galizek savet gant Álvaro Cunqueiro, embannet e 1960 gant Galaxia. Kaoz zo ennañ eus buhez pareourien ha gizioù war ar maez e Mondoñedo ha Terra Chá.
Montebello Vicentino
Montebello Vicentino a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Traezenn dreuzneizhanat
Gouriziad Kuiper ha Koumoulennad Oort a zo darnoù eus an egorenn-se.
E-touez an traezennoù treuzneizhanat emañ ar planedennoù-korr Ploudon, Eris, Makemake ha Haumea.
Escola de Menciñeiros
Danvez al levr
Pemzek danevell zo el levr.
Claudia Acte
Claudia Acte, pe Acte, a oa ur sklavez e Henroma, deuet eus Asia Minor, ma vije bet prenet gant Claudia Octavia,  merc'h an impalaer Glaoda, hervez an istorour Dion Cassius.
He darempred gant Neron
Glaoda, a oa eontr da Agrippina ar Yaouankañ, mamm Neron, a zimezas d'e nizez intañvezet er bloaz 49. Setu eñ deuet da vout leztad Neron, tra ma teue e verc'h Claudia Octavia, bet digant e bried kentañ Messalina,  da vout lezc'hoar da  Neron. Dimezet e voe Neron hag Octavia en 53. Bloaz goude, en 54, e voe kavet marv an impalaer Glaoda, kontammet a greder gant e bried Agrippina, mall warni gwelout he mab o wiskañ kurunenn he fried.
E 55, diwar ali e guzulierien Seneca ar Yaouankañ ha Sextus Afranius Burrus, hag en desped d'e vamm, e tilezas Neron e wreg da vont gant ar sklavez Claudia Acte. Nec'het e oa Seneca o welout ne gave ket Neron, 17 vloaz neuze, e blijadur gant Octavia fur, ha kavout a rae dezhañ e c'hallje ober droug dezhi. Acte a oa desket-bras war plijadurioù ar baotred, ha ne oa nemet ur sklavez, hag ouzhpenn e tisplije kenañ da Agrippina, un doare mat da bellaat ar mab diouzh e vamm, he devoa ur gwall levezon politikel, a gavent, hag ivez doareoù dañjerus pa soñjent e marv Glaoda. Da gentañ e chomas kuzh an darempred etre Neron hag  Acte, evit chom hep noazout ouzh e eured politikel da Octavia. Gant Marcus Salvius Otho, Claudius Seneca hag Annaeus Serenus e veze sikouret Neron hag Acte d'en em gavout e kuzh. Serenus zoken, mignon da Seneca, a embanne e oa serc'h dezhañ ar sklavez Acte, evit ma ne vije ket diskred  warni.
Tri bloaz e padas o darempred evel-se, ken e fellas da Neron dimeziñ da Acte. Hag eñ da aozañ ur goñchenn : e-touez hendadoù Acte e vije bet Attale Iañ, roue Pergamon. Hag eñ da c'hoprañ uhelidi bet konsuled da douiñ e oa Acte a orin roueel, ma kounnaras Agrippina, kement a lorc'h enni gant he hendadoù roman uhel.
He levezon politikel
Evel serc'h an impalaer e c'halle kaout levezon vras war an impalaeriezh, goude ma n'ouzer ket ha pouez he doe. Mont a ra Tacitus betek skrivañ e oa darempredoù erotek etre Agrippina hag he mab hag ec'h alie Acte Neron, war guzul Seneca, da stourm ouzh an darempred-se, gant aon da vezañ kontammet gant ar vamm. En un doare fin e roas da gompren da Neron e c'hallje an arme enebiñ taer ma vije anavezet ar gwadorged etre mab ha mamm.
A-benn ar fin e voe bihanaet levezon Agrippina war he mab,  ha da-heul  war politikerezh an impalaeriezh, gant Acte. Tro wenn a reas ar vamm o klask o disrannañ : ne reas nemet stagañ Neron ouzh ar sklavez. Ha lakaat e penn Neron e oa ret kaout an dizober eus e vamm evit kemer ar stur da vat.
Pinvidigezh
Dilezet e voe Acte en 58, pa orgedas Neron ouzh Poppaea Sabina, met sklaved e-leizh ha douaroù bras a voe profet dezhi e Velletri, e Puzzoli hag en Sardigna.
Goude marv Neron, gant e ziv vagerez, e reas obidoù roman dezhañ : ur pezhig er genoù, war pep a lagad, ha devet e voe ar c'horf war ur bern keuneud. Goude e lakaas ar relegoù en ur bez d'an Domitii, tiegezh gwir dad  Neron, war ar menez  Pincio. Hervez Suetonius e paeas kement ha 200000 sesters evit e oidoù. Meur a enskrivadur zo bet kavet ivez diwar-benn he sklaved ha mevelien ha mitizhien disklavet.
Ne greder ket e vije bet kristenez, goude ma c'halle darn eus he skaved bezañ bet.
Kavet eo bet bezskrid e Velitrae.
Livouriezh
Claudia Acte a weler en oberenn al livour rus Vassili Smirnov, anvet Marv Neron, e 1888, pan edo an arzour o chom e kêr Roma.
Thésée
Thésée eo anv gallek an haroz hellazat Theseüs.
Listri
Thésée a oa anv daou lestr eus ar morlu gall :
Oryzoborus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, e Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezhe en holl.
Georg August Zenker
Georg August Zenker, bet ganet d'an 11 a viz Mezheven 1855 e Leipzig (Kengevread alaman d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz C'hwevrer 1922 e Bipindi (e mervent Kameroun), a oa ul loenoniour ha louzawour alaman.
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Melignomon zenkeri — da zougen bri dezhañ.
Montebello
Montebello zo un anv italianek ha hini meur a lec'h.
Josip Broz Tito
Josip Broz (1892-1980), a veze graet Tito anezhañ, a oa un den a stad eus Yougoslavia, e penn ar vro adalek 1945 betek e varv. Kaset en deus war-raok an eneberezh komunour a-enep armeoù an Trede Reich en e vro. Adalek 1948 e pellaas diouzh an Unaniezh Soviedel hag e kasas ur politikerezh disteud.
Domingo García-Sabell
Domingo García-Sabell (1908-2003) a oa ur medisin ha skrivagner galizek.
Unan eus renerien an ti-embann Editorial Galaxia e voe. Treiñ a reas oberennoù Martin Heidegger ha James Joyce e galizeg. Eus 1979 da 1997 e voe prezidant ar Reial Academia Galega.
Mannaig Thomas
Mannaig Thomas, ganet e 1978, zo kelennerez brezhoneg e skol-veur Brest.
Skoliet eo bet e Diwan. Unan eus kentañ skolidi kentañ skolaj Diwan e voe.
Buthraupis
Buthraupis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
James Chapin
James Paul Chapin, bet ganet d'an 9 a viz Gouere 1889 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Ebrel 1964 er memes kêr , a oa un evnoniour stadunanat.
Buthraupis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika, dek (10) isspesad dezhe en holl.
James Chapin
Adalek 1909 betek 1915 e kemeras perzh en ergerzh savet gant an evnoniour alaman Herbert Lang (1879-1957) e Kongo Velgia.
Rachel Bluwstein
Rachel Bluwstein Sela, ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1890 e Saratov, e Rusia, ha marvet d'ar 16 a viz Ebrel 1931 e Tel Aviv, a oa ur skrivagnerez hebreek eus Rusia a zivroas da Balestina e 1909. Anavezet eo dreist-holl evel Rachel (רחל) — evel-se eo e sine hec'h oberennoù—, pe Rachel ar varzhez (רחל המשוררת).
He buhez
Rachel a varvas d'ar 16 a viz Ebrel 1931, ha hi 40 vloaz. Beziet eo e bered Kinneret, he bez troet ouzh Mor Galilea, hervez he c'hoant disklêriet er varzhoneg If Fate Decrees.
Simon
Simon zo un anv-badez brezhonek hag a gaver e meur a yezh.
Tud
Meur a sant a zo, gwelet Sant Simon.
Simón Bolívar, den a stad
Lestr Theseüs
Goulenn a rae Ploutarc'hos ha digemm e chomje al lestr mar bije kemmet plankenn-ha-plankenn.
Tito
Tito zo un anv-badez italianek ha spagnolek.
Gerdarzh
Eus an anv latin Titus.
Baptiste
Lennegezh
.
Listennad an anvioù-verboù hep dibenn anv-verb
Un toullad anvioù-verboù brezhonek n'o deus ket a zibennoù da verkañ an anv-verb.
Dibennoù-verb
Merkoù zo d'an anv-verb e brezhoneg. Lavaret ha skrivet e vez:
Sikist Armenia
Sikist Armenia (Sicista armenica) a zo ur bronneg krigner brosezat en Armenia.
Listennad an anvioù-verboù hep dibenn anv-verb
Dibennoù-verb
Arabat kemmeskañ an anv-verb ha pennrann ar verb (a dalvez da stummañ an doare-gourc'hemenn) : digeriñ / digor !, labourat / labour !
Listennad verboù
Sed amañ ar verboù anavezetañ ha muiañ implijet ha n'o deus dibenn ebet ; lod anezho a c'hall kaout un dibenn anv-verb pe meur a hini, ha meneget int er rannbennad izeloc'h.
Hep dibenn ebet pe gant unan
Verboù zo, hag a vez alies hep dibenn, a c'hall kaout unan a-wechoù
Fuentecambrón
Fuentecambrón zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Soumont-Saint-Quentin
Soumont-Saint-Quentin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Emglev-Bed an Avielourien
Emglev-Bed an Avielourien (World Evangelical Alliance (WEA) e saozneg) a zo un aozadur Ilizoù protestant avielourien evit ar bed a-bezh, bet diazezet e Londrez e 1951. E Vancouver emañ e sez. Bez' ez eo an aozadur etrebroadel pennañ evit an Ilizoù avielour.
Meleagros
Meleagros (henc'hresianeg Μελέαγρος Meléagros) a oa un haroz e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa d'ar roue Oineüs.
Ar vojenn
Ul loen anvet hoc'h-gouez Kalydon a oa oc'h ober freuz ha reuz er vro. Hag ar roue da gas e vab Meleagros da duta a-benn ar chase. Dibab a reas Atalante, a oa deuet da vout ur plac'h kaer hag ur chaseourez a zoare. Atalante a zegouezhas un deiz gant daou zen-marc'h, Hylaios ha Roikos. Hag int ha klask sailhat war ar werc'hez, met lazhet e voent ganti a-daolioù saezhoù. Hervez mojennoù all e voent lazhet gant he fried Meleagros.
Hag int da chaseal al loen. Atalante a roas an taol kentañ, met Meleagros a lazhas anezhañ. Peogwir e voe komzet vil outi gant an daou chaseour Eurypylos hag Ifikles e voent lazhet ivez gant danvez he fried. Ha peogwir e oa droug e Tokseüs ha Pleksippos, e eontred, o welout ar priz, a oa da vezañ roet d'ar gwellañ chaseour, o vont gant ur vaouez, e lazhas anezho ivez.
Fuentearmegil
Fuentearmegil zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Umberto Nobile
Umberto Nobile a oa un ijinour war an aerlestrerezh hag un ergerzher italian.
Ganet eo bet e Lauro d'an 21 a viz Genver 1885 hag aet da Anaon e Roma d'an 30 a viz Gouere 1978
Kelenner aerlestrsaverezh e Skol-veur Napoli eo bet e-pad ouzhpenn tregont vloaz. Bet eo bet rener ar Stabilimento militare di Costruzioni Aeronautiche e Roma eus 1919 betek 1928 ha jeneral rann an ijin aerlestrel evel ijinour an Aerlu Italian.
Unan eus digorerien ha tud heverk istor an aerlestrerezh italian eo bet Umberto Nobile. Brudet eo bet goude bezañ bleinet an Norge, kentañ aerlestr o nijal a-us da Bennahel an Norzh e 1926. Mestr an aerlestr Italia eo bet e-kerzh un eil ergerzhadeg war-du ar Pennahel e 1928.
Roald Amundsen, an den kentañ o vezañ tizhet an daou Benn-Ahel goude bezañ kemeret perzh e beaj an Norge ivez, a gollas e vuhez e miz Mezheven 1928 pa oa aet da glask sikour Nobile ha skipailh an Italia kouezhet en norzh d'ar Svalbard o tistreiñ eus Pennahel an Norzh.
Antrona Schieranco
Antrona Schieranco zo ur gumun e Proviñs Verbano-Cusio-Ossola e Piemonte.
Fuentecantos
Fuentecantos zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Caresana
Caresana (Carzan-a e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Joan Rivers
Joan Alexandra Rosenberg (Molinsky hec'h anv plac'h yaouank) a zo un aktourez amerikan bet ganet d'an 8 a viz Mezheven 1933 e Brooklyn ha marvet d'ar 4 a viz Gwengolo 2014 e Manhattan.
Sikist Kaokaz
Sikist Kaokaz (Sicista caucasica) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Rusia ha Jorjia.
Ablon
Ablon a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: nav den nann-soudard a varvas en Ablon abalamour d'ar brezel, daou anezhe e miz Ebrel, tri e miz Mae, daou e miz Even ha daou e miz Eost.
Fuentelmonge
Fuentelmonge zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Raquel Tavares
Raquel Tavares, ganet d'an 11 a viz Genver 1985 e Lisbon, zo ur ganerez fado portugalat.
Erwan Keravec
Erwan Keravec, bet ganet e 1974, a zo muzisian. Seniñ a ra ar binioù-bras.
Raquel Tavares
Kanerez
Gounezet he deus ar brasañ kevezadeg kanañ fado a zo e Portugal, ar “Grande Noite Do Fado”. Alies e kan er “Bacalhau De Molho”, unan eus brudetañ tier fado Lisbon pa ne vez ket o kanañ dre Europa, e Pariz, Roma pe Madrid.
Film
E 2004 edo Raquel o kanañ fado e film Mário Barroso a zo anvet "O Milagre segundo Salomé" ("Ar burzhud hervez Salomé"). Dañset he deus en Eurovision Dance Contest 2008 gant João Tiago, ha da eizhvet e oant.
Caresanablot
Caresanablot (Carzan-a Blòt e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Le Rouge de Bréca
Le Rouge de Bréca (ar Rouzard eus Bréca), François-Marie Moranton e anv en ti-kêr, bet ganet e Brunet, e-kichen Sant-Lefer, e 1863, hag aet d'an Anaon e 1943, a oa ur muzisian brudet e Bro-Gwenrann. Seniñ a rae ouzh ar veuz, ar violin hag an akordeoñs diatonek.
Ur maenig engravet en enor dezhañ a c'haller gwelet er Briwer.
Gontrodo Pérez
Merc'h e oa d'an aotrou Pedro Díaz de Valle, ha d'e bried María Ordóñez. He zud-kozh a-berzh tad e oa Diego Gutiérrez ha Gotina Pérez, he zud-kozh a-berzh mamm e oa Ordoño Álvarez, alférez real ha diskennad eus an infant Ordoño Ramírez el Ciego (an dall), ha Gontrodo Sol Rodríguez. He zad, hervez ar gelennerez Margarita Torres Sevilla-Quiñones de León, a oa aotrou Torres de León hag ar Valle de Mansilla.
Unity (lusker video)
C'hwec'h doare pennañ a zo bet d'al lusker video betek-henn.
Gontrodo Pérez
Dimeziñ a reas da Gutierre Sebastiániz, a oa «potestas» pe «teniente» (aotrou) Aguilar, kreñvlec'h nepell diouzh Oviedo, meneget e anv en 1137 en dihelloù Manati San Salvador (Celorio). Tri bugel o doe:
Un darempred tomm a voe etre Gontrodo hag ar roue Alfonso VII, pa deuas da vougañ emsavadeg ar c'hont Gonzalo Peláez, hag ur verc'h o doe, Urraca, a zimezas d'ar roue García Ramírez, roue Pamplona.
Billie Holiday
Billie Holiday, lesanvet Lady Day, pe Eleanora Fagan hec'h anv en ti-kêr, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1915 e Philadelphia (SUA) hag aet d'an Anaon d'ar 17 a viz Gouere 1959 e New York (SUA), a oa ur ganenerez blues ha jazz stadunanat.
Un nebeud kanaouennoù
Ouzhpenn 660 kanaouenn a zo bet enrollet gant Billie Holiday.
Sikist hirlostek
Ar sikist hirlostek (Sicista caudata) a zo ur bronneg krigner hag a vev e reter Rusia ha biz Sina.
Teseo
Teseo zo un anv-badez italianek, diwar anv an haroz gresian Theseüs.
Carisio
Carisio (Caris e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Marc Clérivet
A-raok bezañ kaner, klasker, kelenner war ar sonerezh,... e oa Marc Clérivet naturour hag ijinour labour-douar.
Friederike Hannover (1954-)
Friederike Hannover pe Friederike Elisabeth Viktoria-Luise Alice Olga Theodora Helena, ganet e 1954 e Salem, e Baden-Württemberg, zo ur briñsez alaman, merc'h da Georg Wilhelm von Hannover ha da Sophie Gres ha Danmark, c'hoar d'ar priñs saoz Philip, Dug Edinburgh.
Studierez eo bet er Simon Fraser University e British Columbia, e Kanada er bloavezhioù 1970.
Rachel de Queiroz
Rachel de Queiroz, ganet d'ar 17 a viz Du 1910 e Fortaleza ha marvet d'ar 4 a viz Du 2003 e Rio de Janeiro, a oa un dramaourez, ur romantourez hag un droourez vraziliat. Skrivet he deus diwar-benn pobl an Nordeste. Lavaret e vez eo Raquel de Queiroz meurañ skrivagnerez Brazil.
E 1927 e krogas da labourat evel kazetennerez. E 1930 e voe embannet he c'hentañ romant, O Quinze, deuet da vout ur film.
E 1964 e voe anvet da gannadez Brazil er Broadoù Unanet.
E 1969 he deus bet ar Prêmio Jabuti.
E 1977 e voe ar vaouez kentañ degemeret en Academia Brasileira de Letras.
E 1993 e voe ar vaouez kentañ o resev ar Prêmio Camões, ar brasañ priz lennegel roet e portugaleg.
Friederike Hannover ha Cumberland
Friederike Hannover ha Cumberland, pe Friederike Sophie Marie Henriette Amelie Therese von Hannover und Cumberland (* 9 a viz Genver 1848 en Hannover; † 16 a viz Here 1926 en Biarritz) a oa ur briñsez eus Tiegezh Hannover. Merc'h e oa da Georg V (1819-1878), diwezhañ roue Hannover.Dimeziñ a reas d'ar Baron Alfons von Pawel-Rammingen (1843–1932), mab d'un den e karg e gouarnamant Dugelezh Saks-Coburg-Gotha. Goude an eured e vevas an daou bried e Bro-Saoz.
Yveline Samoris
Yveline Samoris zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Istor
Kentañ ma voe embannet Yveline Samoris a oa e Le Gaulois an 20 a viz Kerzu 1882. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899. Met adkemeret e oa bet an darn vrasañ anezhi en danevell Yvette, embannet en 1884.
Fuentestrún
Fuentestrún zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Fuentes de Magaña
Fuentes de Magaña zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Janed Pentevr
Janed Pentevr, lesanvet Janed ar Gammez (war-dro 1324 – 10 a viz Gwengolo 1384) e Gwengamp) a voe dugez Breizh suo jure war un dro gant Charlez Bleaz (iure uxoris ) adalek an betek a, e-pad bloavezhioù Brezel Hêrezh Breizh pa voe graet klemm war he zitl gant tiegezh Moñforzh. Ouzhpenn-se e oa kontez Pentevr. He ren a voe merket gant ar brezel diabarzh a oa deuet da vezañ un dachenn emgann evit rouantelezhioù Bro-C'hall ha Bro-Saoz en o brezel Kant Vloaz. Gant roue Bro-C'hall e voe harpet tra ma voe harpet Yann Moñforzh gant roue Bro-Saoz. Goude ar brezel e chomas gant titl dugez Breizh, hep ar galloud avat.
Buhez
Merc'h e oa da Guy Pentevr, breur da Yann III, dug Breizh, ha Janed Avaugour e oa. Bugel nemeti he zad e oa. Ouzhpenn-se, dre ma oa divugel an dug e oa pennhêrez nemeti kurunenn an Duged ouzhpenn d'he gwirioù war kontelezh Pentevr.
E 1335 e voe marc'hataet dimeziñ Janed gant John Eltham, earl Kernev-Veur ha breur roue Bro-Saoz, Edouarzh III met ne'z eas ket gwall bell hag e 1337 e timezas da Charlez Bleaz en Pariz.
E 1341, da varv Yann III, e voe fiziet an dugelezh enno, gant skoazell an noblañsed ha gant asant roue Bro-C'hall, Fulup VI a aotreas Charlez Bleaz d'ober enor evit an dugelezh. Nemet e voe klemmet an titl gant Yann Moñforzh, mab da Yolanda Moñforzh, eil pried an dug Arzhur II. Yann III en doa klasket pellaat bugale Yolanda diouzh an hêrezh, betek klask lakaat eil dimeziñ e dad da vezañ nullet, en aner. Yann Moñforzh a voe heuliet gant ul lodenn eus an noblañs izel ha kendalc'het e voe ar stourm goude e varv zoken, gant e wreg Janed Flandrez evit o mab Yann IV. Prizoniad e voe Charlez Bleaz e-pad ul lodenn eus ar brezel a-raok mervel en emgann an Alre a voe trec'h ar re Moñforzh.
Dimeziñ ha bugale
Janed ha Charlez o doa bet ar vugale da heul :
Cellio
Cellio (Cèj e piemonteg) a oa ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Casanova Elvo
Casanova Elvo (Casanòva e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Fuentepinilla
Fuentepinilla zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Gymnobucco peli
Gymnobucco peli a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Dont a ra e anv eus hini Hendrik Severinus Pel (1818-1876), gouarnour izelvroat an Nederlandse Goudkust (Aod-an-Aour izelvroat).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : eus Sierra Leone da greisteiz Kameroun, kornôg Republik Demokratel Kongo, Gabon ha hanternoz Angola.
Cervatto
Cervatto (Cervat e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Sikist Kazbegi
Sikist Kazbegi (Sicista kazbegica) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Rusia ha Jorjia.
Fuentelsaz de Soria
Fuentelsaz de Soria zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Jacques Cambry
Jacques Cambry, bet ganet d'an 2 a viz Here 1749 en Oriant hag aet da Anaon d'an 31 a viz Kerzu 1807 e Cachan (Val-de-Marne a-vremañ), a oa ur skrivagner brezhoneg ha galleg, bet diazezet an Akademiezh Keltiek gantañ e 1804.
Ornella
Ornella zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'hed.
Jacques Cambry
Mab e oa Jacques Cambry d'un den a laboure evit Kompagnunezh an Indez en Oriant ha beajiñ a reas dre Europa ha betek an Antilhez. Labourat a reas evel kelenner-ti evit bugale ur familh binvidik. Da vare an Dispac'h Gall e savas a-du gant ar mennozhioù nevez ha dont a reas da vezañ prokulor e kumun an Oriant e 1792.
Ornella
Orin
Ornella zo un anv a orin lennegel deuet eus La figlia di Jorio gant ar skrivagner Gabriele D'Annunzio.
Jacques Cambry
Goude-se e reas e annez e Kemperle : mont a reas e-barzh bodad evezhiañ Kemperle ha dont da vezañ prezidant an distrig. Sevel a reas ur c'hatalog eus an traoù diflipet diouzh krabanoù an distrujerien (1795) hag ur Veaj e Penn-ar-Bed (1799).
Prefed departamant Oise e voe e 1800-1802. E 1804 e voe unan eus ar re a savas an Akademiezh Keltiek, krouet d'an 30 a viz Meurzh e Pariz, gant Jacques Cambry, Jacques-Antoine Dulaure ha Jacques Le Brigant. Mervel a reas Cambry e 1807.
Sikist Kluchor
Sikist Kluchor (Sicista kluchorica) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Rusia ha Jorjia.
Montenegro de Cameros
Montenegro de Cameros zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Proviñs Arauco
Proviñs Arauco zo ur proviñs eus Chile e Rannvro ar Biobío. Kêr Lebu eo ar gêr-benn.
Monteagudo de las Vicarías
Monteagudo de las Vicarías zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Civiasco
Civiasco (Civiasch e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Rouaned León
Rouantelezh León a gendalc'has Rouantelezh Asturiez, ha García Iañ a voe ar roue kentañ, a gasas al lez da gêr León.
Tierniezh Navarra
Goude faezhañ arme León en emgann Tamarón, ma voe lazhet ar roue Bermudo III León, e voe kemeret kurunenn León gant Fernando Iañ dre wirioù e bried Sancha León, c'hoar d'ar roue lazhet Bermudo III.
Magdalena Sibylle von Sachsen
Magdalena Sibylle von Sachsen  (1617 –1668) a oa priñsez pennhêrez Danmark ha Norge adal 1634 betek 1647, evel pried ar priñs pennhêr Christian Danmark, ha diwezhatoc'h Dugez Sachsen-Altenburg evel pried Friedrich Wilhelm II, Dug Sachsen-Altenburg.
Merc'h e oa Magdalena Sybille da Johann Georg Iañ von Sachsen, priñs-dilenner eus an Tiegezh Wettin (lignez Alberzh), ha da Magdalena Sibylle von Preußen.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Denis
Kavet e vez e saozneg, galleg, alamaneg, sloveneg, roumaneg, tchekeg, kroateg, bosnieg, galizeg, ruseg ha poateveg.
Valdeavellano de Tera
Valdeavellano de Tera zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Kelc'h
Ar c'helc'h a zo anezhañ ur grommenn blaen serr a c'hoarvez eus kement poent eus ur plaen a zo keitpell diouzh ur poent roet, anvet "kreizenn ar c'helc'h". Ar pellder boutin-se etre ar poentoù eus ur c'helc'h hag e greizenn a vez graet skin anezhañ.
Rannet eo ar plaen e div lodenn gant ar c'helc'h : an diabarzh hag an diavaez (e gwirionez ez eus un trede lodenn : ar vevenn etre an diabarzh hag an diavaez). Er yezh pemdez e c'heller ober "kelc'h" eus ar vevenn (an drolinenn), pe eus an holl figurenn : ar vevenn hag an diabarzh. Hiziv an deiz e matematik e vez graet "kelc'h" eus ar vevenn (ar grommenn), tra ma vez graet "disk" eus an diabarzh (ar c'horreenn).
En ur spas n-ment e vez graet sferenn eus teskad ar poentoù a zo keitpell diouzh ur greizenn. Setu ez eus ur sferenn div-vent eus ar c'helc'h.
Valdegeña
Valdegeña  zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Sancha
Sancha zo un anv-badez spagnolek eus ar Grennamzer, roet d'ar merc'hed, diwar an anv Sancho, roet d'ar baotred.
Le Theil-en-Auge
Le Theil-en-Auge a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: d'ar 7 a viz Gouere e voe lazhet tri den nann-soudard er gumun gant ur vombezadeg.
Leonor Kastilha (1191-1244)
Leonor Kastilha (1202-1244) a oa infantez Kastilha ha rouanez Aragon dre zimeziñ.
Merc'h e oa da Alfonso VIII Kastilha ha da Leonor Plantagenêt (1160-1214).
Dimezet e voe e Mezheven 1221 en Àgreda (hiriv e proviñs Soria) da Jaime Iañ el Conqueridor, roue Aragon ha Kont Barcelona.
Ur mab he doe, Alfonso Aragon ha Kastilha (1222-1260), a voe anvet da bennhêr e 1228 hag a varvas e 1260.
Freuzet e voe an dimeziñ e 1229, ha mont a reas Leonor da leanez da gouent Las Huelgas, e Burgos, ma varvas e 1244. En hec'h obidoù ne oa nemet he mab Alfonso hag al leanezed.
Addimeziñ a reas Jaime.
Sikist Altai
Sikist Altai (Sicista napaea) a zo ur bronneg krigner hag a vev e kreiz Azia (Rusia ha Kazakstan).
Scopello
Scopello zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Costanzana
Costanzana (Costanzan-a e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Sali Vercellese
Sali Vercellese (Sali e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Yungay
Yungay zo un anv-lec'h eus Suamerika.
Barbara Weldens
Barbara Weldens, ganet e 1982 ha marvet d'an 19 a viz Gouhere 2017 e Gordon (Lot), a oa ur ganerez c'hall. Enoret e oa bet gant priz ar Révélation Scène 2016 eus an Akademiezh Charles-Cros, ha gant priz ar c'honkour Jeunes talents 2016 eus ar Festival Jacques Brel. Awenet e oa he gant Jacques Brel ha Barbara.
D'an 3 a viz C'hwevrer 2017 e voe embannet he c'hentañ albom studio, anvet Le Grand H de l’homme.
Pladenn
Le Grand H de l’homme
Antoninus Liberalis
Antoninus Liberalis zo ur gramadegour ha skrivagner gresianek a veve etre ar bloavezhioù 100 ha 200..
Oileán Mór an Bharraigh
Oileán Mór an Bharraigh, pe An tOileán Mór ent-berr, (Great Island e saozneg, a vefe an Enez Veur e brezhoneg) zo un enezenn e pleg-mor Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ porzh bras An Cóbh en enezenn ha liammet eo houmañ ouzh an douar-bras dre ur pont a gas d’un enezenn all en hanternoz dezhi, Oileán Fhóta, hag a zo stag hec’h-unan ouzh an douar-bras war-bouez ur chaoser. Evel-se e c’haller mont gant an tren betek porzh An Cóbh. Ouzhpenn-se ez eus ul linenn listri-treizh da vont eus Oileán Mór betek aod kornôg morlenn Corcaigh.
En em astenn a ra Oileán Mór war 7 km a hed ha 4 km a led. Stank a-walc'h eo an dud en enezenn hag ur porzh bras eo An Cóbh, ennañ listri a dreuz ar Meurvor Atlantel. Eus deroù an eo an darn vrasañ eus ar savadurioù er gêr-se.
Reachrainn
Reachrainn (Lambay  pe Lambay Island e saozneg) zo un enezenn e Mor Iwerzhon, el lark da Zulenn. Emañ war-hed 4 km diouzh an douar-bras hag ar poent pellañ er reter eus Republik Iwerzhon eo.
Div enezenn all eus Iwerzhon o deus anvioù heñvel : Reachlainn e kontelezh Aontroim ha Reachlainn Uí Bhirn e kontelezh Dún na nGall.