cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gruffudd
E yezhoù all
E saozneg e reer ivez gant Griffith, ha gant Griffiths pa vez un anv-tiegezh.
Tud
Kalzik a rouaned ha priñsed zo bet anvet Gruffudd:
Fjord
300px|thumb|Ur fjord e Norvegia Ur fjord pe fiord a zo un draoñienn aloubet gant ar mor. Disheñvel int diouzh an aberioù : ma’z int bet stummet da gentañ gant stêrioù, int bet krignet gant skornredennoù hag aloubet gant ar mor goude-se. Setu perak e vezont strizh ha don ; kavet e vezont war aodoù meneziek hag e broioù a oa goloet gant skornegoù ur poent zo bet.
Ur ger skandinavek eo ar ger fjord — da vezañ distaget /fyort/ — hag implijet e vez bremañ en ur bern yezhoù evit ober anv eus ar seurt traoñiennoù beuzet. E broioù Skandinavia en deus ar ger ur ster ledanoc’h ha mont a ra da envel kement pleg-mor a sank don en douaroù, pe e ve bet stummet gant ur skornredenn pe get.
Dre ar bed
Kavet e vezont war aodoù Norvegia, Skos (ma reer loch anezho), Greunland, Kanada (war aod ar Meurvor Habask), Chile (er su), Zeland-Nevez (Enez ar Su).
Setu amañ ar fjordoù hirañ a zo er bed :
589
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 589
Fjord
Dre ar bed
300px|thumb|Nærøyfjord e Norvegia
A-wechoù e reer "fjordoù" eus plegoù-mor all, evel e Bro-Saoz Nevez (Stadoù-Unanet) pe e Mor Adria.
Kocaeli (proviñs)
Proviñs Kocaeli zo ur proviñs e gwalarn Turkia, o skeiñ war mor Marmara hag ar mor Du.
Trukaeg
Ur yezh direnk komzet e Pernambuco ha Bahia e oa an trukaeg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.
Kocaeli (proviñs)
Douaroniezh
3.500 km² eo e c'horread.
Trukaeg
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Gruffudd Fychan
Meur a zen zo bet anvet Gruffudd Fychan (Gruffudd Vihan) en istor Kembre :
Uamueg
Ur yezh direnk komzet e Pernambuco e oa an Uamueg. Erlec'hiet e oa bet gant ar portugaleg.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Turumsaeg
Ur yezh direnk komzet e Papoua-Ginea Nevez, e proviñs ar c'hornog eo an dosoeg. N'eo mui komzet nemet gant un dornad a dud kozh. Tost e vefe ouzh an Dosoeg
Gwelet ivez
Yezhoù Papoua-Ginea Nevez
Yezhoù direnk
Ar Fouilh
Ar Fouilh a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg, hag e Bro-Oueloù, e kanton Pleuloc'h, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Xabier de Lizardi
José María Aguirre Egaña (1896 - 1933), anavezet evel Xabier de Lizardi, zo ur barzh ha skrivagner euskarek.
Gant Lauaxeta eo ar brasañ skrivagner euskarek eus ar mare a-raok ar brezel. Keñveriet e vez a-wechoù gant ar skrivagner spagnolek Juan Ramón Jiménez.
N'eus deuet nemet daou levr a zindan e bluenn:
Kütahya (proviñs)
Proviñs Kütahya zo ur proviñs e kornôg Turkia.
Douaroniezh
War-dro 600.000 annezad a oa e Kütahya e 2007. 12.000 km² eo e c'horread.
Mezoproterozoeg
Ar mezoproterozeg eo an eil maread douaroniel eus an eon proterozoeg. En em astenn a ra etre 1 600 milion ha 1 000 milion a vloavezhioù 'zo. Darvoudoù pennañ ar maread-se a voe furmidigezh an dreistkevandir Rodinia ha donedigezh ar revelezh.
Gruffudd ap Rhys
thumb|200px|right|Emañ Cantref Mawr en melen. En louet an douaroù e dalc'h an [[Normaned.]] Gruffudd ap Rhys (marvet e 1137), mab da Rhys ap Tewdwr, a oa roue war un darn eus Deheubarth e mervent Kembre.
Pa oa bet lazhet tad Gruffudd, Rhys ap Tewdwr e 1093, e voe kemeret un darn eus e rouantelezh gant an Normaned, ha tremen a reas un darn eus e yaouankiz en harlu en Iwerzhon. War-dro 1113 e tistroas da Gembre, hag e-pad meur a vloaz e voe o kantren da duta da vont d'an emgann ouzh an Normaned ha da arsailhañ o c'hestell e 1116.
Mibien
Daou vab en doe eus e eured kentañ:
Gant Gwenllian en doe pevar mab all: Div verc'h en doe ivez, Gwladus ha Nest.
Bloavezhioù 1600
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1600
Fau (lizherenn)
kleiz|100px Ul lizherenn c’hresianek kozh ha na vez ket implijet ken eo fau pe a-wechoù ivez digamma (“daou g”) (Ϝ, ϝ) hag a dalvez 6 hervez ar sistem niverenniñ gresianek (gwelet ivez stigma).
Distaget e vez LFE [w] ken e gresianek klasel hag e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek waw dres evel al lizherenn upsilon. 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin F diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Malatya (proviñs)
Proviñs Malatya zo ur proviñs e Turkia, e kreiz Anatolia.
Douaroniezh
War-dro 800.000 annezad a oa e Malatya e 2007.
12.300 km² eo e c'horread.
Kampionad mell-droad Frañs Ligue 2
Ar C'hampionad Frañs mell-droad Ligue 2, anvet peurvuiañ Ligue 2 (pe L2), a zo eil rummad mell-droad a-vicher Bro-C'hall. Dav eo tremen dre ar rummad-se evit ar c'hluboù ar c'hoant ganto mont e Ligue 1.
Bloavezhioù 1610
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1610
Melleg
Melleg (Mellé e galleg) zo ur gumun eus Breizh e kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Brezel-bed kentañ
.
Trevadennoù
.
Kalmthout
Kalmthout a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Falsskoazog
Ar falsskoazog (Pseudorca crassidens) a zo ur morvil dantek. Ar spesad nemetañ eo er genad Pseudorca.
Evel ar skoazog e c'hell lazhañ morviled all.
Stankell an Teir C'hanienn
Brasañ stankell dourdredan ar bed eo Stankell an Teir C'hanienn, (三峡大坝 e sinaeg pe Sanxia ) lec'hiet e Sina, war ar stêr Yangzijiang, peurechuet e miz Mae 2006.
Deskrivadur
E Sandouping, e-kichen Yichan, e rannvro Hubei, e-kreiz Sina, emañ Stankell an Teir C’hanienn e-lec’h ma kej rannvro venezek Gorre Yangtse gant plaenenn Yangtse Kreiz, e traoñ an Teir C’hanienn a-us da stankell Ghezouba, e-lec’h ma’z eus ur c’has a 14 300 m³/s er stêr. An diviz da sevel ur stankell eno a zo bet graet gant ar Vodadeg pobl e 1992. Staget eo bet gant ar chanter e 1994. E 2000 en deus tapet ar chaoser un uhelder a 80 metrad.
Istor
Ar c'hentañ raktres a oa e bal lakaat da sevel Stankell an Teir c'hanienn a gav e orin e 1919, bloaz kinnig kentañ Sun Yat-sen. E 1944 eo bet goulennet ouzh unan eus izili burev al labour-douar er Stadoù-Unanet studial ar raktres, met dilezet e oa bet hemañ e 1947, pa en em gav ar Gomunourien e penn ar vro.
Kendalc’het eo bet ar mennozh gant Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel, betek ma trenko an darempredoù etre ar Sinaiz hag ar Soviediz. Azalek 1955 eo adkroget an enklaskoù hag ar studiadennoù hep paouez. Gant diorren an ekonomiezh e deroù ar bloavezhioù 1980 eo adlakaet ar raktres-se war ar stern, gant harp an Amerikaned. Goude ma oa bet flastret stourmadeg Nevezamzer Beijing e 1989, e vroud ar c’hentañ ministr Li Peng, ijinour anezhañ diouzh e red stummañ, da sevel ar stankell. Serret eo an diviz da vat d’an 3 a viz Ebrel 1992, gant Kendalc'h broadel ar Bobl : 1767 mouezh a oa savet a-du, 177 a-enep ha 664 chomet mud. Ral eo gwelet ken nebeut a vouezhioù bodet en-dro d’un diviz er stad komunour sinat.
Roet eo bet lañs d’ar chanter war an ton bras e 1994 gant Li Peng.
D’an 20 a viz Mae 2006 eo embannet war ar groaz gant Li Yong'an, merour an embregerezh karget da sevel ar stankell, eo echu ar savadur. E gwirionez e vo dav gortoz [2008] a-raok ma vo oberiant ar stankell penn da benn, pa vo staliet ar 26 tredanerez.
Ar rendael
Lakaat sevel Stankell ar Teir C'hanienn en deus degaset ur rendael vras, kenkoulz e Sina hag e metoù ar skiantourien dre ar bed. Nac’het en deus ar Bank bedel degas e lod war zigarez ne gav ket dezhañ e vefe bevidik ar fardell. Embannet he deus ar skrivagnerez sinat Dai Qing eo ar stankell "ur farsadenn lu ha drastus". Dislavaret eo bet savidigezh ar stankell gant kevredigezhioù ekologel zo a gav dezho eo dañjerus bevañ en e gichen pa ouezer ez eus 75 milion a annezidi a zo o chom e traoñ ar savadur.
Poblañs
Diblaset e vo 1,2 milion a dud en holl (ar muiañ a dud bet divroet evel-se betek-henn a oa 300 000 den e norzh Sina) dre ma vo beuzet kalzig a gêrioù ha kêriadennoù.
Bloavezhioù 1620
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1620
Lizherenneg arvanitek
Diorroet e oa bet al lizherenneg arvanitek evit gallout skrivañ en albaneg arvanitek dre implijout al lizherenneg c'hresianeg. N'eus doare unvan ebet hag amañ e vez kinniget al lizherenneg evel ma oa bet implijet evit treiñ ar bibl bet embannet en arvaniteg.
Te Viet Nam
An dernmenn "te Viet-Namm" a zave ouzh an te du produet er vro-se dreist holl. Darn vrasañ anezho a zomarc'had-mad hagevit ober meskajoù e vezont implijet. Bez ez eus un nebeud teoù mat o ferzh avat a zo o blaz heñvel a-walc'h ouzh hini ar C'heemun pe de Yunnan.
Produiñ a ra Viet-Nam un oolong, mat a walc'h e berzh, hag un te glaz, an Dalat
Liammoù Diavaez
VITAS
Morskorneg
Pa ya an dour-mor da vezañ skornet en ur ober ur wiskad ledan-tre e lavarer emañ ar vorskorneg. P'eo sal an dour-mor ha p'eo o vrañsellat diehan dre an houlenn ne c'hell ket c'hoarvezañ nemet en takadoù ma ya an temperadur izel-tre, da lavaret eo tro-war-dro d'ar pennahelioù (polioù). E Meurvor skornek Arktika koulz hag e Meurvor skornek Antarktika e vez skornet an dour mizioù-pad ha diehan er pennahelioù. War vordoù ar Meurvor skornek Arktika ne chom ket ar vorskorneg e-pad an hañv. O ledanañ-diledanañ tro dro d'ar c'hevandir Antarktika a ra-hi ivez.
Dre an adtommañ hinadel e tigresk ar morskornegi hervez skiantourien zo.
Balum reizh du
Annez
thumb|left|300px|Tiriad ar balum reizh du.
Claude
Claude zo un anv-badez gallek deuet eus an anv latin Claudius, hag a zo bet diouzh ar c'hiz ken-ha-ken en. Roet e vez d'ar baotred koulz ha d'ar merc'hed.
Stummoù all
Claudine ha Claudette zo anvioù deveret. Anaout a reer ivez an anvioù-badez kevrennek Jean-Claude, Marie-Claude ha Anne-Claude.
Yezhoù all
Brezhonekaet eo bet dindan ar stummoù Klaoda pe Glaoda. Claudio eo an anv italianek roet d'ar baotred, ha Claudia d'ar merc'hed.
Ḷ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḷ, ḷ' implijet doubl (Ḷḷ) gant an asturianeg evit skrivañ ar son kensonennel [ʎ] kavet e rannyezh ar c'hornôg.
Ḷḷ Ḷḷ (bokstav)
Leda (loarenn)
Leda (gresianeg Λήδα) pe Yaou XIII a zo ul loarenn direizh progradek eus Yaou dizoloet gant Charles T. Kowal en Arvestva menez Palomar d'ar 14 a viz Gwengolo 1974. Anvet e voe diwar anv Leda, rouanez Sparta, serc'h Zeus ha mamm da Gastor, Polydeuces (Polluks), Clytemnestra hag Helena Troia.
Delfin boutin
An delfin boutin (Delphinus delphis) a zo ur morvil dantek.
Leda (loarenn)
Leda a zo unan eus strollad Himalia, pemp loarenn hag a dro etre 11 ha 13 milion a gilometradoù diouzh Yaou gant ur stouadur 27.5° pe war-dro.
Liammoù diavaez
Leda
Cláudia
thumb|right|150px|[[Cláudia Leitte, kanerez vraziliat]] Cláudia zo
Kanañ
Kanañ, evel komz, a dalv implij ar vouezh, unan eus perzhioù gouenn an dud eo eta.
Ḻ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḻ, ḻ implijet gant ar serieg evit skrivañ ar son kensonennel [l], keit ma ma vez implijet gant ar yezh-se al lizherenn l hepmuiken evit ober diouzh ar son [ɬ].
Kanañ
Nemet ne vez ket implijet heñvel en daou zegouezh. An hini a gomz a glask lavarout traoù ha bezañ komprenet gant an hini a selaou; an hini a gan a glask kanañ brav ha plijout d'an hini a selaou.
Tetis
Tetis a zo un treuzskrivadur eus :
Kanañ
Un arz eo ar c'han, evel al livañ, pa'z eus ennañ ampartiz hag ijin war un dro.
Kan al loened
Loened zo a gan ivez: laboused dreist-holl, hag ivez skrilhed, balumed. Met ne dalv ket ar c'han-se nemet da ziskouez ezhommoù, ha n'eo ket da grouiñ.
Koulskoude n'eus ket par d'an dud da lakaat en o c'han traoù disheñvel a bep seurt, evel sonioù pinvidik ha gwevn, ijin, santimantoù.
Binvioù ar c'haner
Ar genoù ha kerdin ar vouezh eo binvioù ar c'haner. ganto eo gouest eo da ober sonioù kemmus hervez e ijin hag e faltazi.
Mennad ar c'han
A-bouez eo ar c'han en istor kevredigezhioù an dud. Kanañ a ra an dud evit o flijadur, evit ankounac'haat ar boan pa vezont o labourat (o labourat a-gevret alies) evit seveniñ lidoù o relijion a-wechoù, met ober gant ar c'han a zo bet ivez un arz priziet-tre a-hed ar c'hantvedoù.
T (kirillek)
Ugentvet lizherenn al lizherenneg latin eo T, t, distaget [t], hag ivez ugentvet lizherenn al lizherenneg kirillek hervez urzh al lizherenneg rusek, skrivet Т, т.
Gwalc'hion
Gwalc'hion (Gausson e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Mur, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
Kanañ
Brud ar ganerien
N'eo ket heñvel brud ar ganerien hiziv ouzh hini dec'h.
Delfin brizh
An delfin brizh (Stenella attenuata) a zo ur morvil dantek.
Çh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Çh, çh, implijet gant ar manaveg evit skrivañ ar son kensonennel [tʃ], disheñvel diouzh ch [x]. Alies avat ne reer ket an diforc’h dre skrid etre an div lizherenn-mañ.
Delfin boutin
thumb|left|300px|Tiriad an delfin boutin. thumb|left|200px|Delfin boutin ha den keñver-ha-keñver.
Kapellen (Belgia)
Kapellen a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Paul Hindemith
Paul Hindemith a oa ur sonaozour, penn-klaviaz hag arvoudour alaman, bet ganet e Hanau (nes da Frankfurt am Main) d'ar 16 a viz Du 1895 ha marvet e Frankfurt d'an 28 a viz Kerzu 1963
Buhezskrid
Studiet en deus ar violin e Frankfurt, da c'houde en deus sonet en Opera Frankfurt etre 1915 ha 1923. Etre 1921 ha 1929 e voe arvoudour ar pevarad Amar ma stourmo a-zevri evit sonerezh e amzer. Kerkent ha 1927 e voe anvet da gelenner sonaozouriezh e skol-seniñ Berlin ha goude-se e Suis e 1938 ma tivroas rak bountad ar naziegezh. Loc'hañ a reas d'ar Stadoù-Unanet lec'h ma kelenne e skol-veur Yale, evel kelenner sonaozouriezh, etre 1940 ha 1953. Degemeret e voe da geodad stadunanat e 1948. Distreiñ a reas da Europa ma annezas e Suis (kador kerzoniezh, skol-veur Zürich etre 1951 ha 1953).
E zastalmerezh, a reer Motorik anezhañ (« kefluskouriezh »), a zo tosus hag a venn bezañ « sorc'hennus ». Mont a ra da heklev donedigezh ar greantelaat hag ar c'heflusker, dre ma tinac'h Hindemith kement a zo fromus, bredoniel, dangorel, evel-henn etre sonerezh gwigour ha sonerezh nevez-klasel Hindemith a sin ur sonerezh personnel-kenañ (Gebrauchsmusik = Sonerezh talvoudour).
Gwall ec'hon eo e oberenn, en tu-hont da gant kenaozadur, hag emell a ra eus an holl stummoù. Hag eñ difennour gredus eus ar sonerez kempred, n'eo morse bet dedennet gant an daouzeksonelezh. Skrivet en deus ivez meur a oberenn damkaniel. Lakaet en deus sonerezh war barzhoniezh Rilke ha Christian Morgenstern.
Konya (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Konya
Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed
Ur barzh kembraek eus dibenn ar XIVvet kantved e oa Gruffudd Fychan ap Gruffudd ab Ednyfed.
N'ouzer ket nemeura dra diwar-benn an den ouzhpenn pezh a gaver en e werzennoù.
Oberennoù
Chom a ra teir barzhoneg hag ur cywydd eus e labour, 539 linenn en holl. Unan da Dafydd Fychan ap Dafydd Llwyd, eus Trehwfa ha Trefeilir (Môn), eben da Hywel ap Goronwy ap Tudur Hen eus Penmynydd ( e Môn ivez).
Konya (proviñs)
Proviñs Konya eo proviñs brasañ Turkia, e kreiz Anatolia.
Douaroniezh
Gant ouzhpenn 2.000.000 a annezidi eo unan eus proviñsoù poblekañ ar vro.
40.000 km² eo e c'horread.
thumb|center|350px|Mirdi [[Mevlana e kêr Konya]]
Bloavezhioù 1630
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1630
T (kirillek)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek tau (T).
Delfin brizh
thumb|left|300px|Tiriad an delfin brizh. thumb|left|200px|Delfin brizh ha den keñver-ha-keñver.
Daniel
Daniel ([dã'ni:el]), pe Deniel (['denjel]), zo anv-badez brezhonek, a orin hebreek hag a gaver e meur a yezh. Brudet eo bet abalamour ma oa anv haroz Levr Daniel en Testamant Kozh, hogen dre ma koazh levezon ar Bibl en hon amzer e teu raloc'h an anv.
Roet eo bet stank e Breizh d'ar baotredigoù war-dro eil hanterenn an XXvet kantved.
An anv Daniel a gaver e meur a anv-lec'h e Breizh
Delfin roudennek
An delfin roudennek (Stenella coeruleoalba) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad an delfin roudennek. thumb|left|200px|Delfin roudennek ha den keñver-ha-keñver.
Tadjikistan
Istor
Bez ez eus bet tud o vevañ en douaroù a reer Tadjikistan oute hiziv abaoe 4.000 a-raok Jezuz. Dindan beli meur a impalaeriezh eo bet ar vro a-hed an amzer, met dreist-holl dindan galloud Persia. Degaset e oa bet an islam da Dadjikistan gant an Arabed er 7vet kantved. War-lerc'h an Arabed e teuas ar Samanided, hag a oa trec'h warne ivez da heul an Durked. Ar Vongoled eo en em ziazezas er vro er fin ha dont a reas Tadjikistan ul lodenn eus emirelezh Buc'hara.
En 19vet kantved ez eas Impalaeriezh Rusia war ledanaat e Kreiz Azia ha kouezhañ a reas Tadjikistan dindan he beli. Goude ma oa bet skarzhet an Tsar e 1917, e stourmas an Dadjiked en aner a-enep ar Volcheviked o klask menel ur vro dieub.
Da gentañ penn e voe lakaet Tadjikistan asambles gant Ouzbekistan e Republik Sokialour Soviedel Emren Tadjikistan en Unaniezh Soviedel, met war-lerc'h e teuas da vezañ ur Republik Emren da vat e-unan-penn.
Er bloavezhioù 1970 e stourmas strolladoù islamour kuzh a-enep an Unaniezh Soviedel met ne grogas ket ar stourm-se da vat a-raok 1990. E 1991 e voe echu gant an Unaniezh Soviedel ha Tadjikistan a zisklêrias e oa anezhañ ur vro dishual.
Kanañ
Brud ar ganerien
Brud o deus ar ganerien a vicher hiziv dre ar skingomz, ar skinwel, ar pladennoù a werzhont, hag ar c'helaouennoù a bep seurt a ziskuilh gant piv e kouskont pe petra a soñjont eus ar politikerezh.
Tadjikistan
Istor
Diouzhtu war-lerc'h e tarzhas ur brezel diabarzh.
Kanañ
Deskiñ
Treuzkaset e vez arz ar c'han dre an drevezerezh peurliesañ, met desket e vez ivez e skolioù-sonerezh.
Tadjikistan
Istor
Dilennet e voe Emomali Rac'hmonov e penn ar vro hag hemañ an hini eo a gendalc'h er post-se hiziv c'hoazh.
Kanañ
Kan ha barzhoniezh
Implijet e vez alies ar ger kanañ evit ober anv eus dibunañ barzhonegoù, hag ar ger kan e-lec'h barzhoniezh. Kanerien zo o deus kemeret barzhonegoù tud all da ganañ ( Alan Stivell e brezhoneg Paco Ibáñez e spagnoleg, Brassens, ha Ferré e galleg)
Tadjikistan
Istor
Dalc'het e oa bet ur vouezhiadeg e 1999 met ar strollad a gollas a zisklêrias e oa fall an disoc'hoù pa voe addilennet Rac'hmonov kazi a-unvouezh.
Kanañ
Gerioù kar dre ar ster
Sångröst
Tadjikistan
Politikerezh
Ur brezel diabarzh a grogas kazi diouzhtu ma oa bet tapet gant Tadjikistan e zishualded diouzh an ez-Unaniezh Soviedel. En holl, diouzh ar 400.000 a Rused a oa o vevañ er vro d'ar c'houlz-se, 25.000 a dec'has kuit da Rusia. Aet e oa bet an traoù war sioulaat da geñver 1997 pa grogas ur gouarnamant kreiz da zont war wel.
Ur Republik eo Tadjikistan ha dalc'het e vez mouezhiadegoù eno evit dilenn ar prezidant hag ar breujoù.
Trubulhoù a vez gwall alies etre ar strollad a zo gantañ ar galloud hag ar strolladoù all met menel stabil a-walc'h a ra an traoù memestra.
Rannvroioù
Teir rannvro (unander: viloyat, liester: viloyatho) ez eus e Tadjikistan (gant he c'hêr-benn da heul):
Bez ez eus ur rannvro emren (viloyati mukhtor):
Douaroniezh
Ar riez vihanañ e Kreiz Azia eo Tadjikistan hag ouzhpenn-se n'en deus tamm arvor ebet. Treuziñ ar vro a ra ar menezioù Pamir ha tremen an hanter eus ar vro a zo uheloc'h evit 3.000m a-us da live ar mor. Talvezout a ra ar stêrioù Amu-Darya ha Pyanj da verkañ ar bevennoù gant Afganistan.
En norzh emañ merket ar vevenn gant ar menezioù Treuz-Alay hag er Su gant ar menezioù Karakoram.
Armerzh
A-ziwar an holl vroioù eus an ez-Unvaniezh Soviedel ez eo Tadjikistan an hini baourañ hag ouzhpenn-se emañ renket e-touez broioù paourañ ar bed-holl ivez. N'eo ket gwall stabil armerzh Tadjikistan rak ne vez gwerzhet gantañ nemet kotoñs hag [aluminiom]].
Ur barrad sec'hor kriz a oa bet hag e 2001 e tisklêrias ar Groaz Ruz e oa poblañs Tadjikistan en arvar da vervel gant an naon.
A (kirillek)
Kentañ lizherenn al lizherenneg kirillek eo А, а, distaget [a] pe [ɑ].
Tadjikistan
Poblañs
7.011.556 a dud a zo e Tadjikistan (2004). En o zouez ez eo an darn vrasañ dioute Tadjiked, met kalz a Ouzbeked ez eus ivez hag un niver bihan a Rused. Mont a ra war izelaat an niver a Rused eno avat dre ma tistroont muic'h-mui da Rusia.
A (kirillek)
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek alpha (A).
Tadjikistan
Sevenadur
Tadjikeg eo yezh ofisiel Tadjikistan met implijet e vez c'hoazh ivez ar [rusianeg dresit-holl evit ar c'henwerzh. Klasket eo bet ivez glanaat ar yezh dre implijout muic'h-mui a c'herioù a-orin persek hag en ur skarzhañ reoù all o tont eus an arabeg.
Daoust ma'z eo ur vro baour anezhi, e oar hogozik an holl dud (98%) lenn ha skrivañ. Brudet e veze Tadjikistan da vare an Unaniezh Soviedel evit e c'hoariva hag evit e skrivagnerion.
Muzulmiz eo an darn vrasañ eus an Dadjiked hag aet eo an islamouriezh war gresk er bloavezhioù diwezhañ. Sunnied eo an lodenn vrasañ, met kalz a Chiited ez eus ivez.
Liammoù ez eus bet a-gozh etre Tadjikistan hag ar sevenadur persat hag anavezet ha brudet eo er vro ar skrivagnerion a Bersia evel Ibn Sina, Firdausi, Rudaki pe c'hoazh Omar C'hayyam.
Renée Bro-C'hall
thumb|250px|Renée Bro-C'hall, gant [[Jean Clouet.]] right|thumb|Renée Bro-C'hall, gant [[François Clouet.]] thumb|160px|He zad, [[Loeiz XII. ]]
Renée Bro-C'hall (1510-1575), anavezet ivez evel Renata di Francia en Italia, ganet e Bleaz ha marvet e Montargis, a oa merc'h da Loeiz XII ha da Anna Breizh, dugez Chartres ha Montargis. Dont a reas, goude hec'h eured, da vout dugez Ferrara, Modena, ha Reggio, en Italia. Harp a roas d'ar brotestanted ha da Jean Calvin.
He buhez
Mervel a reas he mamm e 1514, pa oa pevar bloaz, hag he zad e 1515. E 1514, goude marv he mamm Anna, e voe dimezet he c'hoar Klaoda da Frañsez, dug Angoulême, pennhêr ar roue. Mervel a reas Klaoda e 1524.
Savet e voe Renée gant Michelle de Saubonne, a oa protestantez, ha skoliet ganti ha gant Jacques Lefèvre d'Étaples.
Ferrara
E 1527, da 17 vloaz, e voe dimezet da Ercole II d'Este (1508 † 1559), dug Ferrara, Modena, ha Reggio, en Italia, a oa mab da Alfonso Iañ d'Este ha da Lucrezia Borgia. Pan eas da Italia da chom e kasas Michelle de Saubonne ganti.
E Ferrara e vodas tud desket en-dro dezhi, protestanted italian darn anezho, evel Ambrogio Cavalli, Giulio della Rovere, Celio Secondo Curione, Antonio Pagano, pe Gallaoued evel he sekretour Lyon Jamet, hag ar barzh gall Clément Marot. Gwareziñ a reas protestanted heskinet, evel Camillo Renato, Lodovico Domenichi, Isabelle Bressegna. Darn a deue eus Suis (Genève), Alamagn pe an Izelvroioù.
Bloavezhioù 1640
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1640
Renée Bro-C'hall
Ferrara
Kenskrivañ a rae gant Jean Calvin a deuas d'he gwelout e 1536.
Seblantout a reas treiñ war-du ar brotestantiezh, ma voe klasket afer outi gant an Iliz e 1554, ken e rankas embann e oa feal d'ar gatoligiezh.
He bugale
Pemp bugel he doe:
Intañvez
Intañvezet e oa e 1559. Dre ma n'en em gleve ket gant he mab Alfonso II, dug Ferrara, a save a-enep d'he feiz protestant, e tistroas da Vro-C'hall, da Vontargis (ma oa dugez), e 1560, hag eno e roas harp d'ar brotestanted, evel Agrippa d'Aubigné, daoust da c'hourdrouz he mab-kaer, François de Guise, pried he merc'h Anna, a oa e penn ar gostezenn gatolik.
E-pad an tri brezel relijion kentañ e tiwallas kêr Montargis dre varc'hata gant an armeoù protestant hag arme ar roue, renet adal miz Du 1567 gant dug Anjev, an hini a deuas da vezañ Herri III, dre ma felle dezhi chom neptu.
Setúbal
Setúbal a zo ur gêr hag ur porzh eus Portugal, er gevred da Lisboa.
Banniel Montenegro
thumb|250px|Banniel Montenegro ([[2004–bremañ)]]
Banniel Montenegro a zo bet cheñchet d'an 12 a viz Gouhere 2004 gant Parlamant ar vro. Deuet eo da vezañ ur banniel ruz, gant ur bordeür aour, en e greiz ardamezioù ar vro bet degemeret e 1993.
An ardamezioù-se a zo diazezet war re ar roue Nikola. Lezet eo bet a-gostez avat e bennlizherennoù NI (e lizherennoù kirillek).
Kenfeur ar banniel a zo 1:2.
Bannieloù kozh
thumb|Republik sokialour Montenegro (1945-1993) Betek 1992 e oa Montenegro ul lodenn eus Republik Kevreadus Sokialour Yougoslavia. Ur steredenn ruz a oa e-kreiz ar banniel. Heñvel-mik e oa ouzh hini Serbia d'ar mare-se. Kenfeur 1:2.
Bannieloù kozh Montenegro a oa diazezet war an triliv a-blaen ruz-glas-gwenn (arouez unanded etre ar Slaved, an arliv sklaer eus ar glaz a oa hini ar gwiskamantoù hengounel).
Brașov
thumb|right|150px|Braşov Braşov zo ur gêr eus Roumania. Brudet eo kastell Bran, nepell.
Skoazog
''Morvleiz a zegas amañ. Evit ar pesk: gwelet rinkin''. <hr noShade />
Ar skoazog (Orcinus orca), pe bleiz-mor, pe morvleiz, a zo ur morvil dantek hag a vev en holl meurvorioù ar bed. Al loen brasañ eo er c'herentiad Delphinidae.
En em vagañ a ra diwar pesked askornek pe rinkined, morviled (balumed), hag ivez bronneged mor all (reuniged a bep seurt, morleoned, koleoù-mor...).
Ar spesad nemetañ eo er genad Orcinus.
Xu Yuanyuan
Xu Yuanyuan (sinaeg : 徐媛媛 ; Xu eo an anv-tiegezh), bet ganet d'an 8 a viz Meurzh 1981 e Sina, zo ur Vestrc'hoarierez echedoù sinaat.
E miz Here 1997 e voe trec'h e Kampionad Bedel ar Re Yaouank (Maouezi) dindan 16 vloaz e Yerevan, en Armenia.
E 2000 e voe trec'h e Kampionad Bedel ar Re Yaouank e Yerevan ivez.
Mh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Mh, mh implijet gant an iwerzhoneg evit skrivañ ar son kensonennel [w] dirak ar vogalennoù a, o pe u (distagadur ledan) e deroù ur silabenn, da skouer lámha /la:wə/ “daouarn” ha /v/ e diwezh ur silabenn, da skouer léamh /lʲe:v/ “o lenn” ha /vʲ/, dirak ar vogalennoù e hag i (distagadur moan), da skouer nimh /nʲivʲ/ “pesk”.
Ŀl
Implijet e vez evit gallout skrivañ daou l an eil war-lerc'h egile en ur ober an diforc'h gant al lizherenn ll implijet evit skrivañ ar son [λ].
Interpunct
Ferred
Ferred (Le Ferré e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Arvaniteg
Ur yezh indez-europek eus skourr ar yezhoù albanek eo an Arvaniteg (arvaniteg: Αρbε̰ρίσ̈τε pe Arbëríshte distaget, gresianeg: Αρβανίτικα) hag a vez komzet e 300 keriadenn bennak e Gres. Skrivet e vez gant al lizherenneg arvanitek dreist-holl, met implijet e vez ar reizhskrivadur albanek ivez. En arvar da vont da get emañ hiziv an deiz rak komzet e vez nebeutoc'h-nebeutañ gant ar re yaouank.
Bh (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Bh, bh implijet gant an iwerzhoneg evit skrivañ ar son kensonennel [w] dirak ar vogalennoù a, o pe u (distagadur ledan) e deroù ur silabenn, da skouer ábhar /a:wər/ “danvez” ha /v/ e diwezh ur silabenn, da skouer: dubh /duv/ “du” ha /vʲ/, dirak ar vogalennoù e hag i (distagadur moan), da skouer aibhneacha /avʲnʲəxə/ “stêrioù”.
Bloavezhioù 1650
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1650
Bh (lizherenn)
Implijet e vez ivez a-wezhoù evit treuzskrivañ ar son [bh] e yezhoù all, evel da skouer ar sañskriteg.
Karlovy Vary
Karlovy Vary (alamaneg: Karlsbad) a zo ur gêr eus Tchekia. 51 537 annezad he doa e 2005. Kêr-benn rannvro Karlovarský kraj an hini eo.
Strizh-mor Bering
thumb|450px|right|Luc'hskeudenn dre loarell Strizh-mor Bering right|thumb|450px|Kartenn-verdeiñ Strizh-mor Bering
Emañ Strizh-mor Bering etre Kab Dejnev (Siberia - Rusia), hemañ al lec'h reterañ (169°43' W) a zo en Azia, ha Kab Priñs Kembre (Alaska - SUA), hennezh al lec'h kornôkañ (168°05' W) e Norzhamerika. Emañ al lodenn strishañ un tammig e Su Kelc'h Arktika (65° 40' N) ha war-dro 83 km eo e ledanded pa 'z eus un donder etre 30 ha 50 m.
Un nor etre Mor an Dchoutchked, ul lodenn eus Meurvor Skornek Arktika, ha Mor Bering, ul lodenn eus ar Meurvor Habask, eo.
Anvet eo bet ar strizh-mor diwar Vitus Bering, un ergerzher danat a oa o labouarat evit ar Rusianed pa dreuzas ar ganol-vor e 1728.
E-kreiz ar strizh-mor emañ an Inizi Diomed (SUA), warni ur gêriadenn gant ur skol vihan.
Kinniget ez eus bet meur a wech sevel ur pont pe un hent-riboul (tunnel) evit liammañ Siberia hag Alaska ha koulskoude e oa ur pont-douar naturel e-pad Oadvezh ar Skorn anavezet evel pont-douar Bering.
E Meurzh 2006, ar Breizhveuriad Karl Bushby hag ar reder-bro Gall-ha-Stadunanat Dimitri Kieffer a dremenas war droad war ar mor skornet oc'h ober 90 km dindan ur pemzektez, met ne voent aotreet gant ar warded da vont pelloc'h e Rusia ha lakaet e voent en toull-bac'h evit ur frapadig.
Sell ouzh (BBC)
Polieg
Ardamezioù
Rannet etre argant ha glazur, e leon en gul teodet, krabanet ha kurunet en aour, balirant.
Morhoc'h du
Ar morhoc'h du (Phocoena phocoena) a zo ur morvil dantek. Unan eus ar morviled bihanañ eo.
Rouantelezh Kent
Rouantelezh Kent ( e saozneg: The kingdom of the Kentish ha goude Kingdom of Kent; e hensaozneg: Cantaware Rīce; e latin: Regnum Cantuariorum), a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz er Grennamzer, hag a glote he zachenn dre vras gant kontelezh Kent, e gevred Bro-Saoz, hiriv. Tennañ a ra e anv eus ar bobl vrezhon anvet Cantiaci, tud ar vro Ceint.
Krouet e voe war a seblant er gant Juted hag unan eus ar rouantelezhioù angl-ha-saoz pouezusañ e voe betek ar. Goude-se, dre ma oa rouantelezhioù galloudusoc'h en-dro dezhi, ez eas he levezon war zigresk ha goude hanterenn gentañ ar e teuas da vezañ sujet d'e amezeien, Essex ha da c'houde Wessex. En Xvet kantved e teuas da vout un darn eus Bro-Saoz.
Savidigezh
Hervez Nennius hag ar C'hronik angl-ha-saoz e vefe bet krouet rouantelezh Kent gant Hengist hag e vab Horsa, daou goprsoudard german hag a vefe bet galvet gant Vortigern d'e skoazellañ da zifenn Preden ouzh ar Bikted. Roet en dije Vortigern Enez Thanet dezho hag euredet e vije neuze da Rowena, merc'h Hengist.
Goude m'o doa paouezet ar Vrezhoned d'e baeañ e vefe en em savet Hengist ha stourmet ouzh Vortigern hag e vab Vortimer en emgannoù Wippedesfleot, Aegelesthrep ha Crecganford war-dro 450. Divarrek e vefe bet ar Saksoned d'aloubiñ Preden a-bezh met mirout a reas Kent. Hervez Nennius en doa aozet Hengist ur banvez gant uhelidi Preden da sinañ ar peoc'h met o zrubardiñ a reas hag o lazhadegañ.
Difizius ez eo Nennius hag ar C'hronik angl-ha-saoz evit ar prantad-se, avat, hag heñvel-tre eo an danevell-se ouzh ar mojennoù germanek. Adkavout a reer, evit skouer, istor ar banvez en Niebelungenslied, gant Attila e perzh an trubard. Gwirheñvel eo mojennel pe damvojenell hag e oa kalz liesekoc'h istor savidigezh ar rouantelezh.
Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e vefe bet Oisc Kent roue kentañ ar vro hag anezhañ e tenn an dierniezh e anv - an oiscingas. Gwirheñvel e voe furmet ar rouantelezh a-nebeudoù e fin ar hag e deroù ar  gant goprsoudarded o-defe skrapet ar galloud digant an noblañs vrezhon.
Ar
Hogozik netra a anavezer diwar-benn istor Kent e-pad ar met, war a seblant e oa unan eus ar rouantelezhioù pouezusañ ha pinvidikañ e Preden. E binvidigezh e tenne eus e zarempredoù gant ar Franked hag e-pad ar prantad-se e oa ar greizenn genwerzhel pennañ er vro. Kornôk ar vro, a oa e sevenadur sakson kentoc'h eget jut, a voe aloubet ha staget gant rouaned Kent er, d'un ampoent n'anavezer ket. He feurheñvelder hag he sevenadur ispisial a viras ar rannvro hag un isrouantelezh e furmas alies evit hered ar gurun.
Abalamour d'e liammoù gant ar franked e voe Kent ar rouantelezh angl-ha-saoz kentañ gounezet d'ar feiz. E 597 ec'h erruas Sant-Aogustin er vro gant 40 manac'h hag ar pezh a yefe da vezañ arc'heskopti Canterbury a aozas.
Æthelbert Kent a voe gounezet d'ar feiz e 616. Unan eus ar rouaned angl-ha-saoz pouezusañ e oa war a seblant ha war un darn vras bro-Saoz en em astenne, ar pezh a lakaas Beda da reiñ an titl Brettwalda dezhañ. Aozañ a reas ul lezennaoueg, an hini gentañ e bro-Saoz.
John Maynard Keynes
John Maynard Keynes a oa un armerzhour hag ur matemikour breizhveurat bet ganet d'ar 5 a viz Even 1883 e Cambridge ha marvet d'ar 21 a viz Ebrel 1946 e Firle (Sussex).
Rouantelezh Kent
Ar
Goude e varv ez eas war zigresk galloud Kent avat. Essex, a oa bet ur gwez dezhañ a adkavas e frankiz ha d'ar baganelezh e tistroas, ar pezh a viras an Iliz da lakaat e sez e Londrez evel ma venne. Kregiñ a reas ar rouantelezhioù arall da genwerzhañ gant ar c'hevandir ha da vihanoc'h ez eas perzh Kent. Goude 650 e oa aet war a seblant da sujet d'e amezeien. E 686 e voe aloubet gant Caedwalla Wessex a lakaas e vreur Mul Kent war an tron. Faezhet ha lazhet e voe gant un emsav e voe hemañ, avat ha daoust ma tistroas Caewalla da wastrañ ar rouantelezh e voe divarrek d'e aloubiñ adarre.
Mercia a aotrounie ar vro dre ur roue gwaz Oswine Kent war-dro 689 met ne renas hemañ nemet div vloavezh. Kaset kuit e voe gant Withred Kent a adsavas frankiz ar vro. E 694 e sinas ar peoc'h gant Wessex.
An
Ar roue meur diwezhañ e voe Withred. Goudezañ e voe renet Kent gant meur a roue alies, daoust m'o-doe an dra-se en un doare peoc'hek. E 764 ez eas ar vro da sujet da Offa Mercia. O zitl a viras rouaned Kent da gentañ met er bloavezhioù 770 ec'h esaeas Offa da ren ar vro gantañ e unanig. Abeg un emsavadeg e voe an dra-se ha trec'h e voe tud Kent, war a seblant, en un emgann e-kichen Otford e 776 ; Reiñ a reas an trec'h-se tro d'ar vro da chom frank un nebeud bloavezhioù rak, war a seblant, Egbert II Kent hag Ealhmund Kent a oa barrek da ren en un doare dizalc'h. Ne badas ket, avat, hag adsevel a reas e aotrouniezh Offa e 785.
Ouzh Mercia e chomas staget Kent eus 785 betek 796. Goude marv Offa, avat e tistroas her ar rouantelezh, Eadbert Praen ha mont a reas da benn d'adsevel ar vro e-pad div vloavezh. Faezhet e voe gant Coenwulf Mercia e 798. E vreur Cuthred Kent e plasas hemañ war dron Kent. Goude e varv e 807 e voe adstaget Kent ouzh Mercia.
Kent a voe adsavet war-dro 820 gant Mercia ha roet d'un isroue Baldred Kent. E 825 e voe faezhet Mercia gant Egbert Wessex en Emgann Ellendun ha gant hemañ e voe skrapet Kent. Diarbennet e voe Baldred ha staget e voe tachenn Kent ouzh Wessex. D'un darn eus isrouantelezh Æthelstan Wessex ez eas war-dro 839 met da Wessex e tistroas goude e varv.
Manisa (proviñs)
Proviñs Manisa zo ur proviñs e kornôg Turkia.
Douaroniezh
War-dro 1.300.000 annezad a oa e Manisa e 2007.
Il
An Il a zo unan eus adstêrioù ar Gwilen. E Roazhon emañ kember an div stêr. Ouzh ar Renk eo liammet gant Kanol an Il hag ar Renk a genask Roazhon ouzh Mor Breizh. Hiriv n'eus nemet bigi touristerezh ken warni.
Manisa (proviñs)
Douaroniezh
13.800 km² eo e c'horread.
Il
Douaroniezh
An Ilig (Illet) eo he adstêr bennañ.
Bloavezhioù 1660
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1660
Claudius
Claudius a zo anv unan eus brudetañ tiegezhioù Roma gozh ar gens Claudia, ha dreist-holl hini an impalaer Claudius. Kar eo an anv marteze d'ar ger latin claudus, a dalv kement ha kamm, met n'int ket da vezañ mesket.
Henamzer
Meur a zen, kar a dost pe a bell d'ar gens Claudia zo bet anvet Claudius.
Chang Tung Lo
Chang Tung Lo (Chang eo an anv-tiegezh) zo ur mestrc'hoarier echedoù sinaat.
Frizeg ar reter
Ur yezh c'hermanek eus skourr ar yezhoù frizek eo ar saterfrizeg (frizeg: Seeltersk) pe frizeg ar reter komzet gant nebeutoc'h evit 2 250 den e teir c'humun e Saks Izel, Alamagn. Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Chang Tung Lo
Ezel eo bet eus skipailh broadel Sina en Olimpiadoù Echedoù e 1978, ar c’hentañ gwezh da Sina kemer perzh en Olimpiadoù. Kemer a reas perzh ur wezh hepken en darvoud brudet-se. C’hoari a reas pemp krogad: + 2, = 3.
Ezel eo bet eus skipailh broadel Sina e Kampionad Azia (Gwazed ) dre Skipailh e 1977 : + 2, = 2, - 2.
Kahramanmaraş (proviñs)
Proviñs Kahramanmaraş (anv kent : Maraş) zo ur proviñs e Turkia.
Frizeg ar reter
Teir rannyezh a zo:
Kahramanmaraş (proviñs)
Douaroniezh
War-dro 1.000.000 annezad a oa e Kahramanmaraş e 2007.
Frizeg ar reter
Yezher diwezhañ ar bedervet rannyezh, hini enez Wangerooge, a varvas e 1953.
Kahramanmaraş (proviñs)
Douaroniezh
14.300 km² eo e c'horread.
Marcus Claudius Tacitus
Marcus Claudius Tacitus, ganet war-dro ar bloaz 200, a voe impalaer roman eus 275 da 276. E diegezh a oa a orin eus Terni, en Ombria. Kar a lavare bezañ d'an istorour Tacitus, met o fougeal e oa moarvat. Konsul e oa en 273, ha senedour pinvidik.
War a seblant e oa hantervreur d'an impalaer Florian.
Idwal Iwrch
Idwal ap Cadwaladr (Ituvellus er skridoù latin, Judwald er skridoù saoznek kozh), anavezetoc'h evel Idwal Iwrch (Yuzwal Yourc'h, e brezhoneg), ganet war-dro 650 ha marvet e 720, a voe roue Gwynedd adalek 682 pe seik.
Mab e oa da Gadwaladr Fendigaid (Kadwalaer Benniget), roue Gwynedd.
E-kerzh e ren eo e kreskas hag e kreñvaas rouantelezh Saozon Mercia, e amezeion er reter. Soñjal a reer en em glevas gant Brezhoned Powys da vont d'ober troiadoù brezel dre eno, en amzer ar roue saoz Coenred.
Pried ha bugale
Dimezet e oa da Angharad Breizh, un iskis a anv: Angharad n'eo ket un anv a gaved e Breizh.
E vab Rhodri Molwynog ap Idwal an hini a voe roue war e lerc'h.
Status constructus
Implijet e vez an termen latin status constructus evit komz eus ur struktur yezhadurel implijet gant ar yezhoù afrez-aziatek, ha dreist-holl gant ar yezhoù semitek evel an arabeg, an hebraeg hag ar malteg.
Talvezout a ra evit liammañ un anv-kadarn amstrizh ouzh un anv strizh, (da lâret eo un anv implijet gantañ ar ger-mell strizh) ouzh evit merkañ ul liamm genitivel etre an daou anv-se ma teu da vezañ an anv kentañ ar renadenn anv pe ar perc'hennad an eil anv e-keñver an anv kentañ. Implijet e vez ur struktur heñvel outañ e yezhoù keltiek evel ar brezhoneg.
Arabeg
En arabeg e reer الإضافة (al-iḍāfa "stagadur") eus ar status constructus.
Unan eus tri stad yezhadurel an anvioù-kadarn arabek eo ar status constructus, gant ar status absolutus ("stad amreizh") hag ar status emphaticus pe status determinatus ("stad reizh").
Setu an tri stad-se lakaet keñver-ouzh-keñver:
En arabeg klasel n'heller ket implijout ar status contructus gant ar ger-mell strizh al ha ne vez ket implijet an nunadur, da lâret eo ne vez ket staget -n da heul merk an troad. Pa grog ar ger da heul gant ur ger-mell e vez aotreet implijout ar status contructus aat e meur a rannyezh arabek hag en arabeg komzet dre vras, ha neuze e teu ar skouer diwezhañ da vezañ: ˀUmm-'al-shaikh jamillah.
Hebraeg
En hebraeg e reer smikhut (סמיכות; 'nesadur') eus ar status constructus.
Arberecheg
thumb|200px|left|Rannyezhoù albanek Ur yezh indez-europek eus skourr ar yezhoù albanek eo an Arberecheg (arberecheg: Arbërëshë) hag a vez komzet e su Italia e kerioù ha keriadennoù bet diazezet gant repuidi albanek tec'het kuit eus o bro en kantved. N'eo ket anavezet evel yezh ofisiel nemet e kumun Hora e Arbëreshëvet (italianeg: Piana degli Albanesi) e Sikilia. En kantved ez eo bet dilezet ar yezh gant al lodenn vrasañ eus Albaned Italia: ne vane nemet 80 000 arberecheger diwar 300 000 e 1978.
Suzana (Bibl)
Suzana pe Suzanna, zo anv meur a vaouez er Bibl.
Mojenn Levr Daniel
Daou gozh a renk uhel eus ar c'hornad, a oa troet o spered gant Suzana, ur vrav a vaouez a oa gwreg ur yuzev pinvidik, a guzhas er jardin ma oa-hi kustum da gibellat en he noazh. Ha i neuze d'he gourdrouz ha da lavarout e ranke o lezel da gemer o c'hoant rak panevet da se e tamallfent anezhi da vout avoultrerez, pezh a dalve kement ha kastiz ar marv. Nac'h plegañ dezho a reas Suzana, hag an daou gozh kuit. Nemet derc'hel d'o ger a rejont.
Barnet e voe ar wreg ha kondaonet d'ar marv, met dont a reas Daniel (ur profed en Testamant Kozh) d'he sikour, ha prouiñ a reas e oa ganti e oa ar wirionez.
Kondaonet ha meinataet e voe an daou zen fall.
Oberennoù
Kalzik a oberennoù zo bet awenet gant mojenn an Testamant Kozh.
Livouriezh
Gant ar vojenn viblek ez eus bet awenet meur a arzour. Gwelout ar pennadoù:
Cynan Dindaethwy ap Rhodri
Cynan Dindaethwy ap Rhodri (marvet e 816), mab da Rhodri Molwynog ap Idwal roue Gwynedd, ha da vMargaret ferch Duplory, a voe roue Gwynedd, pe war-lerc'h marv e dad e 754, pe hini e eontr (pe kenderv?) Caradog ap Meirion e 798.
E vreur Hywel ap Rhodri Molwynog (hervez e anv ap Rhodri), pe e genderv (hervez e anv Hywel Farf-Fehinog ap Caradog), a voe roue en e c'houde e 814, pa ziframmas Enez Von digantañ. Adkemeret e voe e 816 gant Cynan met mervel a reas er bloavezh-se end-eeun.
E verc'h Esyllt an hini a voe mamm da vMerfyn Frych, tad Rhodri Mawr.
Bloavezhioù 1670
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1670
Mardin (proviñs)
Proviñs Mardin zo ur proviñs e gevred Turkia, war harzoù Siria.
Douaroniezh
War-dro 740.000 annezad a oa e Mardin e 2007.
9.000 km² eo e c'horread.
Tadjikeg
An tadjikeg (Тоҷикӣ, Tojikí, تاجیکی) a zo ur yezh persek komzet e Kreiz Azia.
Komzet e vez dreist-holl e Tadjikistan, Ouzbekistan, Afganistan, Bro-Sina (e kornôg Xinjiang) hag e kornôg Pakistan. Yezh ofisiel Tadjikistan eo an tadjikeg.
Tost-tre eo ouzh ar perseg hag evit lod ez eus anezhañ ur rannyezh dioutañ kentoc'h eget ur yezh da vat. Deuet eo da vezañ ur yezh en hec'h-unan da vare an Unaniezh Soviedel.
Implijet e veze al lizherenneg latinek evit skrivañ an tadjikeg adalek 1928 met war-lerc'h e veze implijet al lizherenneg kirillek. En Afganistan avat e kendalc'h an dajdikegerion da skrivañ o yezh oc'h implijout al lizherenneg arabek.
Daoust ha ma'z eo deuet da vezañ disheñvel a-walc'h an tadjikeg komzet e Tadjikistan diouzh an hini komzet en Afganistan hag Iran, dreist-holl abalamour d'ar bevennoù politikel ha da levezon ar rusianeg, e c'hell an holl dadjikegerion dont a-benn d'en em gompren en o yezh.
An div gêr bennañ e-lec'h ma vez komzet an tadjikeg a zo hiziv e-barzh Ouzbekistan, da lâret eo Samarkand ha Buc'hara.
E kornôg Pakistan ivez ez eus etre 500.000 hag ur milion a dud a ra gant an tadjikeg ouzhpenn an holl zivroidi deuet eus lec'hioù all ma vez komzet tadjikeg.
Fernão de Magalhães
Fernão de Magalhães (hervez e anv portugalek), pe Ferdinand Magellan (diwar e anv latin Ferdinandus Magellanus), a oa ur moraer portugalat ganet e 1480 ha marvet d'ar 27 a viz Ebrel 1521 hag a oa e servij ar roue Carlos Iañ Spagn. An den kentañ o vont war vor eus Europa da Azia en ur ober an dro da Afrika, an Europad kentañ o verdeiñ war ar Meurvor Habask.
Daoust ma kred da lod eo bet an hini kentañ en deus bet graet tro ar bed e varvas er Filipinez. Triwec'h moraer eus e skipailh, war ul lestr leviet gant Juan Sebastián Elkano, o devoa tizhet Spagn e 1522 hag int ar re gentañ oc'h ober tro ar Voul-Douar.
E anv
Magellan a vez graet anezhañ e meur a yezh diwar latinekadur e anv, Magellanus.
Ganedigezh ha bloavezhioù kentañ
Ganet eo bet Magellan e hanternoz Portugal, pe e Sabrosa (tost ouzh Vila Real, e proviñs Trás-dos-Montes) pe e Porto. Mab e oa da maer Sabrosa, Pedro Rui de Magalhaes, ha da Alda de Mesquita.
Da zaouzek vloaz, pa oa deuet da vezañ emzivad, ez eas da floc'h da lez ar roue João II, da Lisboa, e-lec'h ma oa e vreur abaoe daou vloaz dija.
Gwilavez
Gwilavez (Villamée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Zhou Jianchao
thumb|180px|Zhou Jianchao e miz Even 2007 Zhou Jianchao (e sinaeg: 周健超 ) a zo bet ganet d'an 11 a viz Even 1988 e Shanghai (Sina). Mestrc'hoarier echedoù sinaat.
Mestr Meur eo abaoe 2006.
2 635 edo e Renk Elo e miz Ebrel 2009, e live uhelañ betek-hen.
Muğla (proviñs)
thumb|350px|Lec'hiadur proviñs Muğla
Proviñs Muğla zo ur proviñs e mervent Turkia, o skeiñ war mor Egea hag ar mor Kreizdouarel.
Douaroniezh
War-dro 760.000 annezad a oa e Muğla e 2007.
13.000 km² eo e c'horread.
thumb|center|350px|Bodrum
Carlos Torre
Carlos Jesús Torre Repetto (Mérida, Yucatán, 29 a viz Du 1904 – idem, 19 a viz Meurzh 1978) a oa ur Mestr Meur Etrebroadel mec'hikan war c'hoari an echedoù.
Trec'h e voe war Ernst Grünfeld e Baden-Baden (Alamagn) e 1925. Ur c'hoarier ag an dibab e voe, leun a bromesaoù ; ret e voe dezhañ pellaat ag an echedoù avat pa voe tapet gant ur c'hleñved. Da Vestr Meur Etrebroadel e voe anvet e 1977, bloaz a-raok e varv, gant an <abbr title="Fédération Internationale Des Échecs">F.I.D.E. (Kevread Etrebroadel An Echedoù).
Buhez
Da seizh vloaz e teskas fiñvoù ar pezhioù war an tablez. Unnek vloaz e oa pa zilojas e familh da New Orleans (Louisiana) e 1915 ; eno e kejas ouzh Edwin Ziegler Adams, ur c'hoarier echedoù brudet e Louisiana, a oa beskadoriad an aozadur New Orleans Chess & Whist Club, a droas d'e gelenner. E 1920, da 16 vloaz, e voe trec'h Carlos Torre Repetto war Edwin Z. Adams e tournamant New Orleans. E-kerzh ar bloavezhioù 1925 ha 1926 e voe pedet da gemer perzh e meur a dournamant etrebroadel : Baden-Baden 1925, Marienbad 1925, Moskov 1925 ha Chicago 1926. E 1926 end-eeun e c'hounezas Kampionad broadel Mec'hiko. Siwazh, e dibenn miz Here 1926, krak a-raok e 22 deiz-ha-bloaz, e voe skoet gant un diwaskadenn a redias anezhañ da guitaat bed an echedoù da vat ha da viken. E 1977, bloaz a-raok e varv d'an oad a 74 vloaz, e voe deroet dezhañ an titl a Vest Meur Etrebroadel. Berr-tre e voe red-micher Carlos Torre evel c'hoarier an echedoù, p'en em dennas ken abred diouzh an tournamantoù etrebroadel daoust d'an arbennigourien gwelout un danvez Kampion ar bed ennañ ; d'an darn vrasañ eus an dud e soñje e oa abalamour d'ur garantez kollet, met e-kerzh un atersadenn e tisklêrias C. Torre e oa abalamour da gudennoù arc'hant.
Doare da c'hoari
Nebeut-tre a aoareoù solius da vuzuliañ galloud ur c'hoarier e-keñver ar re all a oa er bloavezhioù 1920. Mar klasker hiziv reiñ ur rank Elo dezhañ dre studiañ e grogadoù e c'heller tizhout 2560, da lavaret eo a-live gant Spielmann (1883-1942) ha Tartakower (1887-1956) ; un tammig kreñvoc'h eget Réti (1889-1929) hag Grünfeld (1893-1962) e vije bet, ha gwanoc'h eget tri C'hampion ar bed e vare : Emanuel Lasker (1868-1941), José Raúl Capablanca (1888-1942) hag Aleksandr Alec'hin (1892-1946). Ur c'hrogad gounezet ha daou a-rampo eo bet disoc'hoù C. Torre enep an tri mestrc'hoarier : faezhet E. Lasker, rampo buan gant A. Alec'hin ha rampo gant poan e-tal J. R. Capablanca. Da 63% eus galloud an tri C'hampion ar bed ez eo bet lakaet hini C. Torre ; unan eus e zerverkoù e oa : seul greñvoc'h e eneber, seul welloc'h e c'hoarie, ha meur a wech en deus kollet dirak tud kalz gwanoc'h egetañ. Dibar e oa e zoare d'en em lec'hiañ war an tablez, hag ur mailh e oa war ar gadouriezh (an "taktik").