cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terry Crews
Terry Crews, ganet Terrence Alan Crews d'an 30 a viz Gouere 1968 e Flint (Michigan), zo ur fentour hag aktour stadunanat. Etre 1991 ha 1997 e oa ur c'hoarier melldroad amerikan a-vicher. Troet en deus e sitkomoù evel Everybody Hates Chris (2005–2009) ha Brooklyn Nine-Nine (2013–2021).
Salon Kitty (film)
Salon Kitty zo ur film erotek ha drama eus 1976 sevenet gant Tinto Brass. Kenbroduet eo bet gant Italia, Bro-C'hall hag Alamagnar C'hornôg. Diazezet eo bet war ar romant gant ar memes anv gant Peter Norden, a gonte istor ha darvoudoù gwirion ar Saloñs Kitty. Ar Sicherheitsdienst en devoa aloubet ar Fouzhlec'h brudetañ eus Berlin evit ober anezhañ ul lec'h spiañ. Skarzhet e oa bet ar gisti ha lakaet en o flas spierezed gourdonet, lakaet e oa bet mikroioù ivez. Ar pal a oa evezhiañ pennoù uhel al lu, ar strollad Nazi hag an diplomated estren.
Sellet a reer ouzh ar film-se evel ur skouer eus ar filmoù nazisploitation.
Afon Wnion
Ur stêr eus gevred Gwynedd eo an Afon Wnion, pe Stêr Gwnion. 16 km hed zo dezhi.
Eieniñ a ra e menez uhel Aran Benllyn, peder lev bennak eus Llanuwchllyn. Goude e red war-du ar mervent da gemberañ gant ar stêr Mawddach e-kichen Abaty Cymer. War he hent e tremen dre gêriadennoù bihan Rhyd-y-main ha Bontnewydd, dindan ur pont ken kozh hag an XVIIIvet kantved, ha goude e kêr Dolgellau ma tremen dindan ur pont brav arall, anvet Y Bont Fawr.
Dont a ra hec'h anv eus an anv-den Gwynion, ha troet eo gwyn en gwn; ul lec'h anvet Pennar(th) Gwynion zo en tolead, e-kichen Hengwrt.
Minoc'h godellek kof ruz
Ar minoc'h godellek kof ruz (Phascolosorex doriae) zo ur bronneg godellek a vev e Ginea Nevez.
Edward Blyth
Edward Blyth, bet ganet d'an 23 a viz Kerzu 1810 e Londrez (Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 27 a viz Kerzu 1873 er memes kêr, a oa un apotiker hag ul loenoniour saoz.
Minoc'h godellek kof ruz
thumb|left|180px|Tiriad ar minoc'h godellek kof ruz
Edward Blyth
Anavezet-mat eo evit bezañ kemeret perzh e diorroadur al loenoniezh en India peurgetket.
Somma Lombardo
Somma Lombardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Ali ben Yusuf
Ali ben Yusuf (علي بن يوسف en arabeg ) (1083- 1143) a oa eil emir almoravid Al-Ándalus war-lerc'h e dad, Yusuf Ibn Tachfin, adalek 1106 betek e varv. Ren a reas e-pad 37 vloaz.
Parkerthraustes humeralis
Parkerthraustes humeralis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Ali ben Yusuf
En Afrika e rene war un darn eus ar Maghreb, e Maroko ha Mauritania, un darn eus Mali, Senegal a vremañ, reter Aljeria, hag en Europa en Al-Andalus a zo Andalouzia bremañ, tolead València, hag un darn eus Aragon ha Katalonia. E dibenn e ren edo e c'halloud o trabidellat gant taolioù an Almohaded, a lamas digantañ meur a broviñs en Afrika.
Parkerthraustes humeralis
Anvet e voe Pitylus humeralis (kentanv) da gentañ-penn (e 1867) gant an evnoniour amatour stadunanat George Newbold Lawrence (1806-1895). Ar spesad nemetañ er genad Parkerthraustes an hini eo.
Kanton Pluveleg (1790)
Krouet e voe Kanton Pluveleg e 1790 .Peder c'humun a oa ennañ:
Parkerthraustes humeralis
Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg Amazonia.
Ali ben Yusuf
Brudet eo evel trec'hour roue Kastilha ha León, Alfonso VI e 1108, en emgann Uclés e-tal Cuenca ma voe lazhet Sancho Alfonsez, mab ar roue.
Parkerthraustes humeralis
Rummatadur
Renket e veze er c'herentiad Cardinalidae kent.
Kanton Pluveleg (1790)
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Ali ben Yusuf
Daou vloaz goude, en 1110, e voe aloubet Taifa Zaragoza, en hanternoz Spagn, gant e jeneral Abdelmalik ibn Mustain Imad al-Dawla, eus lignez Hudited Zaragoza.
Pseudantechinus
Pseudantechinus zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ razhed godellek a vev en Aostralia.
Lawton (Oklahoma)
Lawton zo ur gêr lec'hiet e mervent stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 96 867 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Lawton en ur mod ofisiel e 1901.
Ali ben Yusuf
Gantañ e voe savet mogerioù Marrakech.
George Shaw
George Kearsley Shaw, bet ganet d'an 10 a viz Kerzu 1751 e Bierton (Buckinghamshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Gouere 1813 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ul louzawour ha loenoniour saoz.
David A. R. White
David Andrew Roy White, ganet d'an 12 a viz Mae 1970 e Dodge City (Kansas) (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktour stadunanat.
Oberennoù
White en deus ebt skrivet al levr Between Heaven and Hollywood: Chasing Your God-Given Dream.
Minoc'h godellek roudennoù strizh
Ar minoc'h godellek roudennoù strizh (Phascolosorex dorsalis) zo ur bronneg godellek a vev e Ginea Nevez.
thumb|left|180px|Tiriad ar minoc'h godellek roudennoù strizh
Gloria Guida
Gloria Guida, ganet d'an 19 a viz Du 1955 e Merano, e Proviñs Bolzano en Trentino-Alto Adige, zo un aktourez italian. Pa zimezas 1991 gant Johnny Dorelli e voe echuet ganti he buhez vicherel.
Alesant II (Bro-Skos)
Alaxandair mac Uilliam e gouezeleg Skos e vare, Alasdair mac Uilleim hiziv (Baile Adainn, 24 a viz Eost 1198 – Cearrara, 6 Gouere 1249) a voe roue Bro-Skos adalek 1214 betek e varv dindan an anv Alaxandair II na h-Alba (Alaisder II hiziv). Gantañ e voe sinet Feur-emglev York e 1237.
Buhez
E Baile Adainn (Haddington e saozneg) e voe ganet d'ar 24 a viz Eost 1198, pennhêr ar roue Uilliam mac Eanric (William the Lion, c. 1142 – 1214) hag e bried Ermengarde de Beaumont (c. 1170 – 1233), a oa ur veskontez c'hall. Ul lodenn eus e yaouankiz a dremenas e Bro-Saoz, ma voe marc'heget gant ar roue John e 1212, da bevarzek vloaz ; e 1213 e voe kaset d'an Norzh e penn un arme evit flastrañ un taol-dispac'h renet gant Gofraid mac Domnail. Bloaz goude e varvas e dad ar roue Uilliam d'ar 4 a viz Kerzu 1214. D'ar 6 a viz Kerzu e voe kurunennet evit ren war-lerc'h e dad, dindan an anv Alaxandair II.
Ken abred ha 1215 e rankas plediñ gant emsavadeg ar klannoù Meic Uileim ha MacHeths enep ar gurunenn, a voe mouget buan. En hevelep bloaz e savas Alaxandair II a-du gant ar varoned saoz enep o roue John : e penn ul luad ez eas tre e Bro-Saoz ; garv e voe an dialgerc'h, pa voe dizalbadet Berwick-upon-Tweed gant soudarded ar roue saoz. E miz Gwengolo 1216 ez erruas an arme skosat e Dover (Kent), war aod su Bro-Saoz ; eno e tougas Alaxandair II gwazoniezh d'ar priñs Louis de France, a oa emvenner roue Bro-Saoz abalamour d'e zouaroù eno — dibabet e oa bet gant ar varoned evit kemer kador John. Pa varvas hennezh d'an 19 a viz Here avat, brientinien ar rouantelezh hag ar pab nevez Honorius III a skoras Henry of Winchester mab ar roue diwezhañ-marv, hag eñ nav bloaz hepken. Ret e voe d'ar C'hallaoued ha da lu Bro-Skos distreiñ d'ar gêr. Bloaz goude, d'an 12 a viz Gwengolo 1217, e voe peoc'h en-dro pa voe sinet Feur-emglev Kingston etre Alaxandair, Henry ha Louis.
D'an 18 a viz Mezheven 1221 e timezas Alaxandair II gant Joan of England, a oa c'hoar da Henry III.
Er bloaz 1222 e voe devet Adam of Melrose, abad Maolros hag eskob Gallaibh, en e salioù e Hàcraig (Halkirk hiziv) e-kerzh dispac'h an hoberelled enep un deog savet gantañ. War Jon Haraldsson, un Norvegad hag a voe diwezhañ kont Orkney betek 1231, e voe lakaet an tamall avat gant ar c'hroniker danat Boetius de Dacia (c. 1240 – c. 1285). Goude prouet digablusted an Norvegat ez eas ar roue Alaxandair da Vaolros, ma lakaas krougañ an darn vuiañ eus an hoberelled emsaver ha mac'hagnañ an nemorant kent lakaat rann gevandirel Orkney dindan e gurunenn. Ker kreñv e voe asantet d'e oberoù gant ar pab Honorius III ma resevas meuleudioù digant an Iliz katolik roman e-pad 25 bloaz. Goude an taol-kaer-se e kendalc'has ar roue da vrasaat ha kreñvaat e rouantelezh : destagadur Earra-Ghàidheal (Argyll hiziv) ha mirout Gall-Ghaidhealaibh daoust d'un emsavadeg e 1235.
Nebeut goude e c'houlennas Henry III Bro-Saoz gwazoniezh digant roue Bro-Skos ; arc'hañ kontelezhioù hanternozelañ Bro-Saoz e voe respont Alaxandair II. Renket e voe pep tra dre Feur-emglev York ar 25 a viz Gwengolo 1237, ma voe termenet an harzoù nevez etre rouantelezh Bro-Skos ha rouantelezh Bro-Saoz : Northumberland (Kontelezh Durham e-barzh), Cumberland ha Westmorland a voe lakaet da sujidi ar Saozon ; hogozik digemm int chomet betek bremañ, war-bouez un dachenn etre Solway Firth ha Longholm (douaroù Klann Armstrong) e Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh, a voe staget da Vro-Skos e 1590 gant Seumas VI na h-Alba, ha Berwick-upon-Tweed, a voe gwezh skosat gwezh saoz betek Achd an Aonaidh / Acts of Union ar bloaz 1707, pa voe lakaet da saoz.
C'hwec'h miz goude ar sinadeg e York, d'ar 4 a viz Meurzh 1238, e varvas Joan of England d'an oad a 27 vloaz ; bugel ebet ne oa deuet d'ar c'houblad. D'ar 15 a viz Mae 1239 ez addimezas Alaxander, gant ur C'hallez a renk uhel anvet Marie de Coucy (c. 1218 — 1285). Ur mab a zeuas dezho d'ar 4 a viz Gwengolo 1241, anvet Alaxandair mac Alaxandair, a renas war-lerc'h e dad gant an anv Alaxandair III na h-Alba.
Timadell divroudenn
An dimadell divroudenn (Rhinoptilus africanus) a zo un evn hag a vev e reter ha su Afrika.
Alesant II (Bro-Skos)
Buhez
E 1243 e voe mennet Henry III Bro-Saoz da aloubiñ Bro-Skos abalamour d'ur vevenn diresis, met Alaxandair a ouezas e ziarbennekaat dre ma kine ar varoned da vont da vrezeliñ ; ur feur-emglev a beoc'h a voe sinet e Newcastle upon Tyne d'ar 14 a viz Eost 1244.
Goude-se e klaskas ar roue diluziañ kudenn Na h-Innse Gall, a oa c'hoazh dalc'het gant Norvegia. Meur a wezh e klaskas o frenañ, en aner avat. Aet og an tamm anezhañ e tivizas o c'hemer dre nerzh e 1249, met mervel a eure war an hent da vont di, d'an oad a 51 vloaz,. Beziet e voe en abati Maolros, m'en devoa bet kement a zibun 27 vloaz kentoc'h.
Varano Borghi
Varano Borghi  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Les Sables-d'Olonne
Les Sables-d'Olonne, hag a vez graet ar Sabr anezhi a-wechoù e brezhoneg, a zo ur gumun hag un isprefeti eus departamant ar Vande e Frañs (er Poatev). Ur porzh kenwerzh, pesketa ha bageal eo war ar Meurvor Atlantel hag ivez ur c'houronklec'h brudet ha 15 027 a annezidi a oa o chom enni e 2008.
Adolfo Alsina (disheñvelout)
Adolfo Alsina zo anv
Busto Arsizio
Busto Arsizio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Kanton Mêlrant (1790)
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Say It Ain't So, Joe (kanaouenn)
Say It Ain't So, Joe (Lâr n'eo ket gwir, Joe) a zo ur ganaouenn saoznek (4:36 he fadelezh), savet ha kanet gant an arzour saoz Murray Head (1946-).
Lod eo eus eil albom Head — Say It Ain't So an titl anezhañ — a voe enrollet e studioioù e Londrez ha Willesden (Bro-Saoz) hag embannet e 1975. Dont a reas e-maez ur bladennig e 1975 ivez, Say It Ain't So, Joe war an tu A ha Don't Forget Him Now war an tu B.
En e albom When You're in Love (1995) m'en devoa adkemeret ar ganaouenn ennañ e tisplegas Murray Head e oa deuet an awen dezhañ goude bezañ gwelet un teulfilm diwar-benn Afer Watergate. Meneg a oa bet graet ennañ eus Shoeless Joe Jackson (1887-1951), ur c'hoarier baseball stadunanat (Chicago White Sox) hag a voe dic'hopret en abeg da grogadoù falset hag en devoa kavet gwelloc'h tevel warne (Afer Black Sox a voe graet eus kement-se).
Kanet e oa bet e 1977 gant Roger Daltrey (1944-) ivez da-geñver e drivet albom One of the Boys.
Solbiate Arno
Solbiate Arno  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Catamblyrhynchus diadema
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Joe Jackson
Joe Jackson pe David Ian Jackson e anv en ti-kêr, bet ganet d'an 11 a viz Eost 1954 e Burton upon Trent, Staffordshire, Rouantelezh Unanet, a zo ur c'haner ha soner breizhveuriat.
Antechinus
Antechinus zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ loened godellek a vev en Aostralia.
Porto Valtravaglia
Porto Valtravaglia  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Rancio Valcuvia
Rancio Valcuvia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Travedona Monate
Travedona Monate  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Laniisoma
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Montegrino Valtravaglia
Montegrino Valtravaglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Sarcophilus
Sarcophilus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ur spesad bev nemetken hiziv an deiz: diaoul Tasmania.
Calendae
Calendae eo anv latin deiz kentañ ar miz en deiziadur roman. En deiz-se e veze embannet deiziadoù ar gouelioù gant ar veleien ha rankout a rae an dleourien paeañ o dle.
Deveradoù
Eus calendae eo deuet calendarium, anv levr ar c'hontoù a zlee bezañ paeet.
Kas un dra bennak ad kalendas graecas, d'ar c'halendoù gresian, zo kement hag ampellañ tra pe dra da viken, rak n'eus ket a galendae gant tud Hellaz.
Relegouer kalon Anna Breizh
Istor
Evel ma oa bet goulennet ganti, he c'halon a oa da vezañ lakaet en ur relegouer, en ur voest plom hag unan all e houarn. Goude-se e oa bet kaset da Naoned e-pad ul lid ramzel d'an 19 a viz Meurzh 1514, e Chapel ar C'harmelited, en ur c'houfr e penn bez Frañsez II. Lakaet he devoa sevel ar bez evit he zud (kemmet e voe lec'h ar monumant ha kaset e voe da Iliz-veur Naoned).
Jane Digby
Jane Elizabeth Digby, pe Lady Ellenborough, (1807–1881) a oa ur gontez saoz.
Ganet e oa Jane Digby e Dorset. Merc'h e oa d'an amiral Henry Digby ha da Lady Jane Elizabeth Coke. E 1799 e voe kemeret al lestr spagnol Santa Brigada, gant he zad. Un teñzor a oa e bourzh, ha setu deuet an tiegezh da vezañ pinvidik-mor. Gant an amiral Nelson edo e Trafalgar, kabiten war al lestr Africa. Digantañ eo he devoe Jane Digby domani Minterne Magna e Dorset.
Brudet e voe buhez prevez romantel Jane Digby, e-pad meur a zek vloaz, en Europa hag er Reter Nesañ. Pevar gwaz he doe ha dreist-holl serc'heged e-leizh, en o zouez Ludwig Iañ Bavaria hag e vab Otto, roue Gres, ar politikour Felix zu Schwarzenberg, ur jeneral ha brigant albanat.
Sesto Calende
Sesto Calende zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Jane Digby
E Siria
Da c'hwec'h vloaz ha daou-ugent e veajas da Siria. Orgediñ a reas ouzh ar cheikh Medjuel el Mezrab, 20 vloaz yaouankoc'h eviti. Dimezet e voent hervez al lezenn vuzulman, hag anvet e voe ar wreg Jane Elizabeth Digby el Mezrab. Evurus e voent ken e varvas 28 vloaz diwezhatoc'h, e Damask.
Poltred
Poltredet e voe gant Stieler evit Poltredaoueg ar gened, aozet gant ar roue Ludwig Iañ Bavaria.
Dendroplex
Dendroplex zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, trizek (13) isspesad dezho en holl.
Lonate Pozzolo
Lonate Pozzolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Viviane Hélias
Viviane Hélias, merc'h ur c'hemener, a zo ur vroderez vreizhat, genidik eus Bro an Aven.
Ramón Piñeiro
Ramón Piñeiro López (Láncara, 1915 - Santiago de Compostela, 1990) a oa ur skrivagner hag ur politiker eus Galiza. E 2009 e oa bet enoret e-pad Devezh al Lizhiri Galizek.
Studiañ a reas al lennegezh hag ar brederouriezh e skolioù-meur Santiago de Compostela ha Madrid, met n'eas ket betek penn e studioù. E 1932 ez eas e-barzh ar Mocidades Galeguistas, luskad yaouankizoù ar Partido Galeguista, ha kemer a reas perzh e raktres statud emrenerezh Galiza e 1936. Goude Brezel Spagn e kendalc'has da vezañ oberiant el luskadoù brogarourien. E 1943 e teuas da vezañ sekretour bodad-ren ar Partido Galeguista e-barzh ar vro, met e 1946 e voe kaset d'an toull-bac'h ha tremen a reas tri bloavezh ennañ. Ur wech deuet er-maez eus ar vac'h e pledas gant ar stourm sevenadurel hepken.
E 1950 e savas e Vigo an ti-embann Editorial Galaxia. Gant an ti-embann-se e voe embannet, dindan renad Franco, levrioù galizek ha levrioù spagnolek a bep seurt diwar-benn Galiza. E 1966 e voe dilezet Editorial Galaxia gant Piñeiro pa'z eas hennezh d'ar Stadoù Unanet. Neuze e labouras ur pennad e skol-veur Middlebury (e Vermont). E 1967 e voe degemeret da ezel er Real Academia Gallega.
Unan eus pennoù bras an emsav galizat en e voe Ramón Piñeiro ha sikour a reas da genderc'hel an emsav-se e-pad ha goude Brezel diabarzh Spagn.
Unan eus an traoù en deus klasket ober eo lakaat an holl nerzhioù politikel, brogarourien pe get, da zegemer goulennoù diazez ar yezhkarourien. Er bloavezhioù 1970 e voe kavet abeg ennañ gant an emsaverien yaouankoc'h, dreist-holl re an Unión do Povo Galego a damalle dezhañ bezañ re glouar. E 1983 e voe dilennet da brezidant Consello da Cultura Galega (Kuzul Sevenadur Galiza) ha chom a reas er garg-se betek e varv.
Diwar e atiz e voe embannet e 1958 an Diccionario enciclopédico gallego-castellano gant Eladio Rodríguez, goude marv an oberour. Troer e voe Piñeiro ivez ha lakaat a reas skridoù alamanek e galizeg evel Cancioeiro da poesía céltica (diwar Alt-keltische Dichtunguen, gant Julius Pokorny), e 1952, pe Da esencia da verdade (diwar Von Wessen der Wahrkeit gant Heidegger), troet e 1952 hag embannet 1956.
Alice Tissot
Gwreg an aktour gall André Augereau (1882-1935) e oa.
Casale Litta
Casale Litta zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Battlestar Galactica
Battlestar Galactica a zo ur frañchiz skiant-faltazi stadunanat savet gant Glen A. Larson. Ar frañchiz a zo kroget gant ar stirad skinwel diazez e 1978 heuliet gant ur stirad prequel berrbad anvet Galactica 1980, un heuliad levrioù, bandennoù-treset, ur c'hoari-taol ha c'hoarioù video.
Adfilmet eo bet ar stirad skinwel Battlestar Galactica e-stumm div lodenn skignet war ar skinwel : ur ministirad 3 eurvezh sevenet gant Ronald D. Moore ha David Eick e 2003 hag ur stirad prequel anvet Caprica a oa bet skignet e 2010. Ar ministirad he deus kendalc'het gant ur stirad skinwel skignet bep sizhun a baouezas er bloavezh 2009.
An holl filmoù e bed Battlestar Galactica a zo diazezet war ar memes istor : en ul lec'h pell diouzhomp en hollved e kaver ur sevenadurezh denel. Ar sevenadurezh-se a zo aozet e stumm ur c'hengevread anvet an 12 Trevadenn. Planedenn orin an holl dud-se eo ar blanedenn Kobol. Ur brezel hir o deus stourmet an 12 Trevadenn a-enep d'ur vroad robotoù anvet Cyloned. Mennet eo ar re-se da zistrujañ mab-den. Ar Cyloned a ginnig ar peoc'h d'an dud met ur griped eo. Harpet gant un den anvet Baltar, ar Cyloned a dag an 12 Trevadenn hag ar flodad listri-egor trevadennel a dalvez dezhe da voger difenn. Distrujet-krenn eo ar flodad listri, ha diouennet eo poblañs an trevadennoù. An nebeud re zo chomet bev da-heul an tagadennoù a loc'h etrezek an egor oc'h implij a-bep seurt listri-egor disheñvel. Eus ar flodad listri-brezel trevadennel ne chom nemet unan, ar Battlestar Galactica, ur pezh-mell lestr brezel ha dezougen en egor. Dindan urzhioù ar c'habiten Adama, al lestr-brezel Galactica a glask adkavout ar re zo chomet bev ha kas anezho er goudor etrezek un 13vet Trevadenn mojennel anvet Douar gant harp blenerien an nijerezioù brezel "Viper".
Battlestar Galactrica (1978)
Glen A. Larson, krouer ha produer Battlestar Galactica, a zisklerias e oa deuet soñj Battlestar Galactica, gant an titl Adam's Ark, e fin ar bloavezhioù 1960. James E. Ford a roas munudoù all er pennad anvet “Battlestar Galactica and Mormon Theology,” hag a voe lennet e-pad ar brezegenn "The Joint Conference of the American Culture and Popular Culture Associations" d'ar 17 a viz Ebrel 1980 (embannet abaoe gant an titl “Theology in Prime Time Science Fiction: Battlestar Galactica and Mormon Doctrine,”), ar stirad en devoa kendeuzet meur a dem a zeu eus an doueoniezh mormon. Evel-se e adkaver tem an dimeziñ evit "an amzer hag ar beurbadelezh", ur "c'huzul a zaouzek den", hag ur blanedenn anvet Kobol. Pa ouzer e oa Larson ezel eus Iliz Jezuz-Krist ha Sent an devezhioù diwezhañ (saozneg:The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) eo anat e oa bet levezonet gant e gredennoù evit sevel ar stirad. Diaes e oa bet dezhañ e-pad pell dastum arc'hant. Battlestar Galactica a oa bet produet a-benn ar fin da-heul brud vat ar film Star Wars.
Mennozh diazez ar stirad a oa hervez Larson kaout un doare film skinwel (ur film pilot teir eurvezh gant div wech div eurzvezh evit an tammoù all). Fellout a rae dezhañ bezañ arc'hantet ha skignet war ar chadenn Amerikan American Broadcasting Company (ABC). Ur stumm berraet d'ar pilot teir eurvezh anvet Saga of a Star World, a oa bet skignet er sinemaioù e Kanada (a-raok ma vefe skignet ar stirad er skinwel) ha goude-se e sinemaioù Amerika, Europa hag Aostralia. E-serr daou film ouzhpenn, ABC a zivizas sevel un heuliad gant un eurvezh bep sizhun a-benn ar fin.
E 1979 e-pad c'hwec'hvet koulzad al lid People's Choice Awards, ar stirad skinwel a dapas priz ar rummad "gwellañ stirad nevez drama".
Skignet eo oa lodenn gentañ ar stirad skinwel (ar film hir doare pilot) evit ar wech gentañ er skinwel d'ar 17 a viz Gwengolo 1978. Siwazh e oa bet troc'het an dreuzkasadenn 30 munutenn a-raok ar fin pa oa bet roet da c'hoût e oa sinet an arsav-brezel etre Egipt hag Israel anavezet evel Emglevioù Camp David. Goude an troc'h (a badas tro un eur), e kendalc'has an treuzkasadenn el lec'h ma oa ehanet.
E-pad eizh miz goude skignadur ar film pilot e voe sevenet 17 abadenn all (pemp anezho e daou damm), kevatal e oa gant stumm diazez ar stiradoù: 24 lodenn evit ur c'houlzad. Abalamour ma oa nebeutoc'h-nebeutañ a arvesterien hag dre ma kreske ar c'houst, ABC ehanas ar stirad Battlestar Galactica e miz Ebrel 1979. Al lodenn ziwezhañ anvet "Dorn Doue" (titl orin: "The Hand of God") a voe skignet er skinwel d'an 29 a viz Ebrel 1979.
Galactica 1980
Pennad spisoc'h gwelet: Galactica 1980
E diskar-amzer 1979, pennoù bras ABC o deus un emvod gant krouer Battlestar Galactica Glen A. Larson rak soñjal a reont adlañsañ ar stirad skinwel. Ezhomm e oa un diazez all d'an istor evit dedennañ an arvesterien. Divizet e oa e errufe ar flodad listri-egor trevadennel an devezh-ha-hiziv war an Douar. Un film nevez evit ar skinwel a voe produet hag anvet e oa Galactica 1980. Ur wech c'hoazh e voe choazet derc'hel ur stumm sizhuniek d'ar stirad Battlestar Galactica. Kroget e oa mat an traoù, siwazh an arvesterien ne voent ket niverus a-walc'h ha lamet e voe ar stirad goude dek abadenn nemetken.
Er stirad-se, ar flodad trevadennel a gav an Douar ha goude-se a zifenn anezhañ a-enep ar Cyloned. Ar stirad-se a voe ur c'hwitadenn brim evit meur a abeg met an diouer a arc'hant a voe an hini pennañ. Adimplijet e voe tammoù eus ar stirad kozh, ha tammoù eus ar film e-pad kren-douar an Universal Studios e 1974 evit ur sekañs argad eus ar Cyloned. Ur senario lezirek a oa ha choazet fall e oa ar prantad skignañ. Skignet e veze ar sul goude merenn, ur prantad implijet evit programmoù deskiñ d'ar familhoù, hag ouzhpenn-se da vare ar c'heleier.
ministirad skinwel
En desped d'ar strivoù evit adlañsañ ar stirad a-hed ar bloavezhioù n'eus ket unan anezho a reas berzh betek 2003 ma oa lañset en-dro gant Universal Television. Battlestar Galactica a oa ur ministirad teir eurvezh. Implijet gant ar chadenn Sci-Fi Channel, ar skrivagner filmoù ha skinwel Ronald D. Moore harpet gant ar produer David Eick a sevenas an heuliad. An aktour brudet hag enoret Edward James Olmos a voe choazet evit roll ar c'homandant Adama, Mary McDonnell evit ar brezidantez Laura Roslin. Starbuck ha Boomera oa merc'hed a-benn bremañ, c'hoariet int gant Katee Sackhoff ha Grace Park. Aktourien vrudet all a voe kemeret evel Jamie Bamber (Kabiten Apollo), James Callis (Doktor Gaius Baltar), ha Tricia Helfer evit roll ur Cylon anvet Niverenn C'hwec'h. Ar ministirad a reas berzh mat war ar chadenn Sci-Fi Channel betek reiñ ar c'hoant dezho da sevel ur stirad sizhuniek nevez eus Battlestar Galactica.
Ar stirad
Ar stirad skinwel nevez a oa bet kenproduet gant ar chadenn skinwel Saoz Sky Television, ha skignet da gentañ er Rouantelezh-Unanet war ar chadenn koskor Sky1 satellite channel e miz Here 2004. Ar stirad a voe skignet goude-se e Norzh-Amerika war ar chadenn Sci-Fi Channel e miz Genver 2005. Kenderc'hel a rae lec'h ma oa bet paouezet istor ar ministirad. An holl aktourien a zistroas d'o roll. Un toullad tudennoù nevez a voe ouzhpennet, ha Richard Hatch, a c'hoarias roll ar c'habiten Apollo er stirad Battlestar Galactica 1978, a zistroas met evit c'hoari Tom Zarek, ur sponter politikel a zeuio da vezañ ezel eus ar gouarnamant trevadennel.
Arktika
Arktika eo al lodenn norshañ eus ar voul-douar, en-dro da Benn-ahel an Norzh, enebet ouzh Antarktika a zo al lodenn suañ. Meurvor skornek Arktika a ya d'ober al lodenn vrasañ hag ivez darnoù eus Alaska, Kanada, Greunland, Island, Norvegia, Sveden, Finland ha Rusia. Ar vevenn a c'hall bezañ termenet evel ar pezh a zo en norzh da Gelc'h Arktika (66°3N), bevenn an Heol hanternoz hag an noz polel, hag a glot ivez, mui-pe-vui, gant bevenn ar gwez (en tu-hont ne vez ket kavet ken gwez o kreskiñ).
Isaac Le Chapelier
Isaac-René-Guy Le Chapelier, bet ganet d'an 12 a viz Mezheven 1754 e Roazhon hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 1794 e Pariz (Seine, Bro-C'hall), a oa un alvokad breizhat.
Goude bezañ tapet e ziplom alvokad e Kevrenn ar Gwir Roazhon ha diskouelet e Breujoù Breizh e oa ur prezeger eus an dibab e voe dilennet da gannad an Trede-Stad. Delc'her e garg a reas eus ar 17 a viz Ebrel 1789 d'an 30 a viz Gwengolo 1791 er Vodadenn vonreizhañ vroadel : ar prezidant anezhi e voe eus an 3 d'ar 17 a viz Eost 1789 zoken.
Bezañ e voe e-touez ar gannaded, a grouas ar C'hleub breton d'an 30 a viz Ebrel 1789 a-raok d'ar strollad-mañ mont da Gleub ar Jakobined diwezhatoc'hik.
Gantañ an hini eo e voe savet al Lezenn Le Chapelier a verze ar c'horfuniadoù, ar gompagnunelezh, ar c'henemsavioù labourerien hag ar gwir ec'hwelañ.
Castilly
Castilly a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Isigny-sur-Mer.
Isaac Le Chapelier
Aet an diskred warnañ a-barzh fin ar gont e voe barnet gant Lez-varn an Dispac'h, kondaonet d'ar marv ha dibennet.
Roet e voe e anv d'ur straed e Roazhon d'ar 15 a viz C'hwevrer 1888.
Brezzo di Bedero
Brezzo di Bedero  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Murray Head
Murray Seafield St George Head (bet ganet d'ar 5 a viz Meurzh 1946 e Londrez) a zo un aktour (sinema ha skinwel) hag ur c'haner-sonaozer gallek ha saoznek.
Perisilh
Ar perisilh a zo plant geotennek frondus, Petroselinum crispum o anv skiantel.
Timadell Jerdon
An dimadell Jerdon a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Glareolidae, Rhinoptilus bitorquatus an anv skiantel anezhañ.
Ur gwir dakson Lazar an hini eo : bet kavet e 1848 gant ar skiantour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872) ne voe ket adwelet kent 1986.
Annez
Emañ brosezat al labous e stad Andhra Pradesh, e gevred India,.
Kala
Kala a vez lavaret a-wechoù eus deiz kentañ ar miz, pe eus mizioù zo:
Gerdarzh
Dont a ra ar ger kala eus an anv latin calendae, deiz kentañ pep miz e Roma gozh.
Uboldo
Uboldo  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Valganna
Valganna  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Terra di Lavoro
An Terra di Lavoro zo ur rannvro istorel eus kreisteiz Italia (Italia Meridionale), liammet ouzh Campania, hag a zo bet rannet etre rannvroioù Lazio, Campania ha Molise. La Terra di Lavoro, a zo bet ur rann eus Rouantelezh Sikilia, hag eus rouantelezh Naplez goude, eus rouantelezh an Div Sikilia goude c'hoazh, hag eus Rouantelezh Italia a-benn ar fin.
Louzaouenn-an-hañv
Louzaouenn-an-hañv (Convallaria majalis e latin) a zo un anv plant geotennek kontammus, enno bleunioù gwenn pe roz frondus-tre. Profet e vezont d'ar 1 a viz Mae.
An Oferenn
An Oferenn zo ur c'hantik brezhonek eus Bro-Dreger.
Doare brezhonek
Un doare brezhonek a gaver el levr Kantigou Brezhonek, embannet e Sant-Brieg e 1934, savet marteze gant Frañsez Vallée, hag anvet An Oferenn (yezh Treger)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Breichinn
Poblet eo gant 7 481 a dud (e 2011).
An Oferenn
Levrioù
Kantigou Brezhonek. Eskopti Sant-Brieg ha Landreger. Adreizet dre urz an Aotrou 'n Eskob F.-J.-M. Serrand. Sant-Brieg. Moulet e ti A. Prud'homme. Mouler an eskopti. 1934
Breichinn
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Breichinn gant :
Herzegovina
Herzegovina eo anv ur vro istorel aet d'ober lodenn su stad Bosnia-ha-Herzegovina. Al lodenn vihanañ eus ar vro eo, gant 20% eus ar gorread, pe war-dro. Mostar eo ar gêr vrasañ.
Gazzada Schianno
Gazzada Schianno  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Tradate
Tradate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Ternate (Italia)
Ternate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Arondisamant Caors
Arondisamant Caors a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Lot hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Caors e 13 kanton (betek 2014) hag e 135 kumun :
Pachyramphus
Pachyramphus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1839 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Beaurepaire-sur-Sambre
Beaurepaire-sur-Sambre a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Bosnia
Bosnia (bosnieg: Bosna; serbeg: Босна; kroateg: Bosna) eo ar rannvro vrasañ eus Bosnia-ha-Herzegovina, gant tost da 80% eus ar gorread, ha dre vras hollad ar vro war-bouez ar su. Alies, dre verrdro ha dre fazi, e vez graet gant “Bosnia” evit ober anv eus ar Stad a-bezh.
Pachyramphus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seitek spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, un isspesad ha hanter-kant (51) dezhe en holl.
Brinzio
Brinzio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Besano
Besano zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Dasyatis
Dasyatis zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ raeed.
Rummatadur
E rummatadurioù 'zo e vez renket ar genad-mañ en urzhiad Myliobatiformes.
Taino (Italia)
Taino zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Marco Pantani
thumb|220px|Marco Pantani, Alpe-d'Huez, Tro-Frañs 1997
Marco Pantani zo ur marc'hhouarner italian ganet d'an 13 a viz Genver 1970 e Cesana (Italia) ha marvet d'ar 14 a viz C'hwevrer 2004 e Rimini (Italia). War ar vicher a varc'hhouarner e oa bet adalek 1992 betek 1996 gant skipailh Carrera hag adalek 1997 betek 2003 gant skipailh Mercatone Uno. Tro Italia ha Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn en doa gounezet e 1998, e wellañ bloavezh.
Pa veze tennadoù er menezioù e ouie lakaat bec'h ha tagañ dibaouez gant entan. Lesanvet e oa bet il Pirata (ar morlaer) abalamour d'e vandana, d'e skouarn minaouet, d'e benn touz, hag Elefantino (anv italianek Dumbo) abalamour d'e zivskouarn diflaket.
Piezorina cinerea
Piezorina cinerea a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae. Ar spesad nemetañ er genad Piezorina an hini eo.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Perou (Suamerika).
Timadell deirroudenn
An dimadell deirroudenn a zo ur spesad evned, Rhinoptilus cinctus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Hemerodromus cinctus (kentanv) da gentañ-penn (e 1863) gant an evnoniour alaman Theodor von Heuglin (1824-1876).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Afrika :
Brenta (Lombardia)
Brenta zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Arondisamant Fijac
Arondisamant Fijac a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Lot hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Fijac e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 120 kumun :
Onychorhynchus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Arondisamant Fijac
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Lot d'ar 1 a viz Genver 2017. 118 kumun zo en arondisamant Fijac bremañ.
Onychorhynchus
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Faustine Audebert
Faustine Audebert, ganet d'ar 26 a viz Gouere 1982, a zo ur ganerez hag ur sonerez vreizhat. Kanañ a ra e brezhoneg hag e galleg. Seniñ a ra gant ar piano hag an daf.
Garcelles-Secqueville
Garcelles-Secqueville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik
Cricqueville-en-Bessin
Cricqueville-en-Bessin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
abalamour d'ar brezel.
Mawddach
250px|thumb|Ar stêr Mawddach e-harz [[Cadair Idris]] Ar stêr Mawddach zo ur stêr eus Gwynedd, e hanternoz Kembre, hag a ya da aberiñ en Abermaw. Brudet eo he lezioù e-touez an arzourien abaoe an XVIIIvet kantved.
Red ar stêr
Eieniñ a ra en norzh da venez Dduallt, e-kreiz torosennad Eryri. Meur a adstêr en deus, kreñv an dour enno. Afon Wnion eo an hini vrasañ anezho.
Eoged ha dluzhed a c'haller tapout er stêr, hag aour a c'haller kavout e-touez grouan he naoz, daoust ma ne chom ket kalz ken.
Amerikiom
Un elfenn gimiek treuzuraniat skinoberiek eo an amerikiom ; Am eo e arouez kimiek, 95 e niver atomek ha 243,061 e dolz atomek. Ar seizhvet aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
Istor
Goude ar c'huriom 96Cm e voe dizoloet an amerikiom 95Am. Bez' ez eus bet anezhañ war an Douar e-pad milionoù a vloavezhioù koulskoude, pa veze kenderc'het e kreizennoù derc'hanel naturel en Oklo e Gabon. Ur milmilion a vloavezhioù zo e paouezjont da vont en-dro, ha dre ma 'z eo 7 370 bloavezh hanter-vuhez an izotop stabilañ, Am-243, n'eus mui nemet louc'hoù eus an amerikiom e krestenenn an Douar. E 1944 e voe kevanaozet amerikiom-241 a-ratozh-kaer e Skol-veur Berkeley (Kalifornia) gant skipailh Glenn Theodore Seaborg, Ralph A. James, Leon Owen Morgan hag Albert Ghiorso dre skinata plutoniom gant neutronoù en ur greizenn derc'hanel. Priz Nobel ar Gimiezh 1951 a yeas gant Glenn T. Seaborg evit bezañ dizoloet kimiezh an elfennoù pounneroc'h eget an uraniom, hag evit bezañ klokaet taolenn drovezhiek an elfennoù dre ouzhpennañ an aktinidoù. Da Edwin Mattison McMillan e voe roet ar Priz ivez, p'en devoa dizoloet an neptuniom e 1940. E Skol-veur Chicago e voe gwiriekaet kavadenn an amerikiom. Dre m'emañ an elfenn 95 e renkennad an aktinidoù dres dindan al lantanid europiom 63Eu e voe anvet americium en enor d'ar c'hevandir amerikan.
Perzhioù
Ur metal teir gwezh skinoberiekoc'h eget ar radiom eo an amerikiom. Liv an arc'hant zo gant ar metal glan. Blot a-walc'h eo, aes eo e zistummañ.
Kewarellek eo an amerikiom, da lavaret eo e tro da warell pa vez lakaet en ur gwarellvaez diavaez, en ur skalfad gwrezverkoù em astenn eus -269 °C (pa vez dourek an heliom) betek tommoc'h eget 20 °C.
Kimiek
Goustadik e koll e lufr pa vez lezet en aer, peogwir e tazgwered gant an oksigen. Par da re al lantanidoù eo perzhioù 95Am da-geñver an oksidadur hag an direadur. Aes eo dileizhañ an amerikiom en trenkennoù.
Izotopoù
Naontek izotop eus an amerikiom zo anavezet, eus 231Am betek 249Am, an hini stabilañ o vezañ Am-243 gant un hanter-vuhez a 7 370 bloavezh. Eus 0,64 µs betek 50,8 eurvezh eo skalfad hanter-vuhez an izotopoù all. Evel an uraniom-235 ez eo an izomer derc'hanel amerikiom-242m gouest da c'houzañv ar skririad derc'hanel, ar pezh a c'hall bezañ arveret da erlerc'hiañ ouzh an uraniom evit kenderc'hañ tredan e kreizennoù derc'hanel bihan.
Fizikel
Kilogrammoù Am-241 hag Am-243 zo bet dastumet abaoe ma 'z eus kreizennoù derc'hanel da genderc'hañ tredan (1951, e Stadoù-Unanet Amerika), hogen ken kemplezhek eo o hiniennekaat a-douez an dilerc'hioù skinoberiek ma ranker paeañ war-dro 1 200 € evit 1 gramm 241Am ha war-dro 130 000 € evit kement all ag Am-243. Aesoc'h ha marc'hadmatoc'h eo kevanaozañ amerikiom dre zazgweredoù derc'hanel diouzh an ezhomm. Ret eo kenderc'hañ Pu-239 — dre an argerzh bet implijet gant E. M. McMillan pa zizoloas 239Np e 1940 — kent e skinata d'e dro evit reiñ Am-241 : Hir eo an argerzh avat, tost da 15 bloavezh, hag an hanter hepken eus ar plutoniom a dro da amerikiom. Goude 70 bloavezh e c'hounezer ar pep muiañ eus Am-241.
Tu zo da lakaat Am-241 en un dazgwrereder derc'hanel adarre evit ma pakfe neutronoù all a-benn treiñ da Am-242 (79 %) hag Am-242m (10 %). Abalamour ma 'z eo 16 eurvezh hepken hanter-vuhez 242Am ez eo gwell kenderc'hañ Am-243 war-eeun diwar Pu-239 :
Kimiek
Lantanidoù hag aktinidoù oksidet zo en trelosk a zo bet arveret en dazgweredoù derchanel, a anver trelosk MOX (Mixed OXides, "oksidennoù mesket"). Ret eo tennañ ar plutoniom hag an uraniom eus ar MOX kent didoueziañ al lantanidoù oksidet hag an aktinidoù oksidet ; goude-se e tivesker an amerikiom hag ar c'huriom a-douez an aktinidoù oksidet. Dre goazhañ kenaozadoù an amerikiom e teuer a-benn da c'hounez ar metal glan ; fluoridenn amerikiom ha dioksidenn amerikiom a implijer :
Olmi
Olmi zo un anv lec'h italianek ha korsek.
Diphyllodes
Diphyllodes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1834 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Ginea Nevez, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Gordon
Gordon zo ur gumun en departamant Lot hag er rannvro Midi-Pyrénées, e mervent Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Gordon eo.
Tom Holland
Thomas Stanley Holland zo un aktor saoz bet ganet d'ar 1añ Mezheven 1996 e Londrez, e Bro-Saoz. Enoret eo bet gant ur British Academy Film Award ha tri Saturn Awards.
Gordon
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Gourdonnais anezho e galleg.
Sumirago
Sumirago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Dehoù
Dehoù, pe dehou, , , a zo un tu, a eneber ouzh kleiz. Un doare reteriñ keñverel eo, da lavaret eo e cheñch hervez lec'h an dud hag an traoù, hervez ar fiñvadennoù a reont.
Diwar-benn ar skritur
Kentañ meneg e henvrezhoneg : « dehou » distaget /dehɔw/ moarvat.
E krennvrezhoneg e kaver deho, dechou, "dehaou" , hag ivez "deheu", "deou", "deo".
Déou ha déhou a lenner e geriadur brezhoneg galleg ar ar Gonideg e 1850 ; deou e 1886 e geriadur Troude.
Laveno-Mombello
Laveno-Mombello  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Dehoù
Diwar-benn ar skritur
Gant Emglev ar skrivagnerien, e 1907, pa voe savet an doare-skrivañ KLT, ne veze skrivet nemet dehou, evel e Geriadur Vallée (1931).
Peurunvan
Abaoe deroù ar peurunvan, hag implij an "où", e kaver ar skrivad deho ù  gant skrivagnerien ha kelaouennoù 'zo. Gallout a reer menegiñ ar gelaouenn Barr-Heol da skouer, pe skrivagnerien evel Maodez Glanndour. Kavet e vez e Geriadur arnevez gallek-brezhonek Imbourc'h (1983). Kavet e vo un tammig diwezhatoc'h e-barzh geriadurioù implijet kaer evel Geriadur ar brezhoneg a-vremañ (1992), ha Geriadur divyezhek brezhoneg galleg français-breton Mouladurioù Hor Yezh (1993), hag ivez geriadurioù arbennikoc'h evel Geriadur kembraeg-brezhoneg Rhisiart Hincks (1997). Ne gaver ket an dra-se gant geriadurioù Roparz Hemon, ar pezh n'eo ket souezh pa ne verk ket an tired boud war an "u" pa ne vez ket al liester, daoust d'an etimologiezh hag ar soniadouriezh. Kement-se a zo bet heuliet gant geriadurourien evel Reun ar Glev, ma kaver Tu dehou (Coté droit) hag A-zehou (A droite). E labourioù all evel re Frañsez Kervella en e Yezhadur bras ar brezhoneg (1947), pe c'hoazh e Geriadur brezhoneg An Here (2001), e reer gant où en degouezhioù ma ne ra ket Roparz Hemon (gouloù, genoù…), met n'en greer ket evit "dehou".
E 2012
Savet ha peurechuet gant ar geriadurour Martial Ménard, ezel eus Kuzul skiantel Ofis ar Brezhoneg, e oa bet embannet an Dictionnaire français-breton gant an ti-embann Éditions Palantines : chomet e oa leal d'e oberennoù kent o tibab ar ger "dehou" da dreiñ an hini gallek "droite"...
E 2013
E Mezheven 2013 eo bet divizet gant kuzul skiantel Ofis Publik ar Brezhoneg degemer ar skrivad deho ù  .
Daoust da se, e-barzh Lizher ur vaouez dianavez, An Alarc'h embannadurioù, trede trimiziad 2013, e lenner : war tu dehou va c'haldrav-skol, pajenn 21.
Embannet e oa bet an albom bannoù treset Ar C'hazh e Breizh e miz Here 2000 gant Casterman. Unangomzoù an dudenn bennañ a oa bet lakaet e brezhoneg gant an Tregeriad Divi Kervella, troour anavezet-mat e metoù ar brezhoneg. E-barzh unan eus lagadennoù ar bajenn 21 e c'haller lenn "EVIT GWELET DIRAK E SELLAN A-ZEHOU" hep n'en dije kavet pouezus an troour togañ lizherenn diwezhañ ar ger a-zehou d'an ampoent-se, evitañ da vezañ ezel eus... Kuzul skiantel Ofis ar Brezhoneg bremañ.
Merdeerezh
E merdeerezh e vez graet gant ar ger stribourzh, evit tu dehoù ul lestr.
Korf an den
An tu dehoù eus korf an den eo an tu ma n'emañ ket ar galon.
Politikerezh
Graet e vez tu dehoù eus ar re a gustum sezañ e tu dehoù ur vodadeg, e-keñver ar c'hadoriad, enebet ouzh re an tu kleiz. Ur boaz deuet eus amzer ar Reveulzi c'hall ha ledet dre ar bed bremañ.
Evagoras Pallikarides
Evagoras Pallikarides a oa ur barzh hag emsaver kiprenezat, eus an EOKA, hag a stourme er bloavezhioù 1955–1959 a-enep gwask ar Rouantelezh-Unanet e Kiprenez. Harzet e voe d'an 18 a viz Kerzu 1956 pa voe tapet o tougen armoù war un azen.
Dehoù
Roud-avel
A-wechoù e vez lavaret "dehoù" eus tu ar su, evel en droienn ar mor dehou, a gaver e korn-bro ar C'hab hag Enez-Sun dreist-holl.
Evagoras Pallikarides
Krouget e voe d'ar 27 a viz C'hwevrer 1957.
Dourdu (Laeta)
Ur stêrig e Kerne (Breizh) eo an Dourdu.
Arc'heskopti Roazhon, Dol ha Sant-Maloù
Arc'heskopti Roazhon, Sant-Maloù ha Dol (archidioecesis Rhedonensis (-Dolensis-Sancti Maclovii) e latin) eo anv an eskopti a zo bet savet e 1801 hag a glot gant departamant gall an Il-ha-Gwilen. Emañ e sez e Roazhon.
Jerago con Orago
Jerago con Orago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Arc'heskopti Roazhon, Dol ha Sant-Maloù
En eskopti-se e kaver an holl barrezioù a oa en Eskopti Roazhon, ul lodenn vat eus ar re a oa en Eskopti Dol hag en Eskopti Sant-Maloù, un dornadig eus ar re a oa en Eskopti Gwened, hag un nebeudig eus parrezioù Eskopti Naoned. E 1859 e voe savet an Arc'heskopti.
Unan eus eskoptioù Proviñs ekleziastikel Roazhon eo.
René Pierre
René Pierre zo un embregerezh c'hall savet e 1952 e Ranchot, er Jura, gant René Pierre. An embregerezh a zo dilojet buan evit en em staliañ e Chalon-sur-Saône lec'h m'memañ c'hoazh.
Arbennikaet eo war ar sevel bilhardoù, ha dafar dudi evel ar baby-foot, c'hoarioù video er bloavezhioù 1970 ha 80, flipper, jukebox ...
Frédéric de Lafresnaye
Noël-Frédéric-Armand André, trivet Baron Lafresnaye, bet ganet d'ar 24 a viz Gouere 1783 e Falaise (Calvados a-vremañ, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Gouere 1861 er memes lec'h, a oa un dastumer hag evnoniour gall.
Tahlequah (Oklahoma)
Tahlequah zo ur gêr lec'hiet e biz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 16 021 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tahlequah en ur mod ofisiel e 1901.
Psilopogon oorti
Psilopogon oorti a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Bucco oorti (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864) da zougen bri d'an ergerzher izelvroat Pieter van Oort (1804-1834).
Annez
Kavout a reer ar spesad e koadegi menezioù Malezia ha Sumatera.
Rummatadur
Sellet e veze ouzh Psilopogon annamensis, Psilopogon faber ha Psilopogon nuchalis evel isspesadoù dezhañ kent.
Der Sieg des Glaubens
Der Sieg des Glaubens (alamaneg a dalvez Trec'h ar feiz) a zo ur film propaganda nazi ha kentañ teulfilm Leni Riefenstahl. Sevenet eo bet e 1933. Dibabet e voe Riefenstahl da sevenerez daoust ma ne savas ket a-du pennoù nazi zo peogwir ne felle ket dezho e vefe savet ar film gant ur vaouez. Er film e tiskouez pempvet kendalc'h ar strollad nazi hag a voe aozet e Nürnberg etre an 30 a viz Eost hag an 3 a viz Gwengolo 1933.
Senario
Evel en he filmoù propaganda nazi all evel Tag der Freiheit: Unsere Wehrmacht ha Triumph des Willens e tiskouez Riefenstalh darvoudoù ar c'hendalc'h en urzh ma c'hoarvezjont. N'eus tamm mouezh off ebet, na skridoù da zisplegañ an traoù. E-touez ar pezh a ziskouez e kaver degemer kannaded estren, politikourien ha pennoù-bras nazi e ti-gar Nürnberg, Adolf Hitler oc'h en em gavout en aerborzh hag e emvod gant pennoù-bras nazi, dibunadegoù izili SA ha prezegenn Hitler da lidañ dekvet deiz-ha-bloaz krouidigezh NSDAP.
Arondisamant Gordon
Arondisamant Gordon a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Lot hag e rannvro Okitania.
Der Sieg des Glaubens
Preservation status
Er film e weler Ernst Röhm, hag eñ e penn Sturmabteilung. D'ar mare-se e oa an eil den galloudusañ er strollad nazi. Met e miz Even 1934 e voe aozet Nozvezh ar c'hontili hir, ma voe lazhet Röhm ha pennoù SA all diwar urzh Hitler. Divizet e voe neuze ma vefe diverket an holl roudoù anezhañ a oa bet, holl skouerennoù ar film en o zouez. Se zo kaoz e voe savet Triumph des Willens da gemer e lec'h. Anat pa seller ouzh an daou film rak perzhioù boutin a zo dezho, evel skeudennoù kêr Nürnberg. Dre vras e kaver ar meems doare da filmañ en daou film ivez. Ha Herbert Windt a adimplijas e "Triumph des Willens" ul lodenn vras eus ar sonerezh en doa krouet evit Der Sieg des Glaubens.
Arondisamant Gordon
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Gordon e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 85 kumun :
-93
661 Ab Urbe Condita = 93 kent J.-K.
Arondisamant Gordon
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Lot d'ar 1 a viz Genver 2017. 99 kumun zo en arondisamant Gordon bremañ.
Der Sieg des Glaubens
Preservation status
E miz Ebrel 1934 edo Riefenstahl er Rouantelezh-Unanet, ma tisplegas he doare da aozañ teulfilmoù e meur a skol-veur. D'ar mare-se e voe savet ur skouerenn eus ar film, ha marteze re all ivez. Adkavet e voe ouzhpenn 60 vloaz goude, ha soñjal a reer ez eo ar skouerenn neemti eus ar film a zo.
La Repubblica
La Repubblica (ar Republik en italianeg) zo unan eus brudetañ kazetennoù pemdeziek Italia. Embannet e vez gant ar stroll Gruppo editoriale L’Espresso. Bez' eo an eil kazetenn gwerzhet ar muiañ en Italia, goude Corriere della Sera.
Savet e oa bet e 1976 e Roma ha deuet e oa an niverenn gentañ er-maez d'ar 14 a viz Genver 1976. Ur gazetenn eus an tu-kreiz-kleiz eo. Skignet e veze 636,577 skouerenn bemdez, well-wazh, e 2005. Meur a embannadur rannvroel zo, e Roma, Milano, Torino, Bologna, Genova, Firenze, Naplez, Palermo, Parma ha Bari. Visto che del pd Kenlabourat a ra La Repubblica gant kazetennoù pemdeziek eus broioù all en Europa en aozadur Leading European Newspaper Alliance (LENA), ennañ Die Welt eus Alamagn, El País eus Spagn, Le Figaro eus Bro-C'hall, Le Soir eus Belgia, Tages-Anzeiger ha Tribune de Genève eus Suis.
Rhodinocichla rosea
Rhodinocichla rosea a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Rhodinocichlidae.
Anvet e voe Furnarius roseus (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849). Ar spesad nemetañ er genad Rhodinocichla an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika :