cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
United States Marine Corps
Kredo an U.S. Marine
The Creed of the United States Marine, anavezet ivez dindan an anvioù The Rifleman's Creed ("Kredo ar Fuzuilher") ha My Rifle ("Ma Fuzuilh") zo un tamm pouezus eus kelennadurezh an USMC. Gant ar Major General William Henry Rupertus (1889-1945) e voe skrivet e-kerzh an Eil Brezel-bed, er bloavezh 1941 pe 1942. An holl Varines a zesk ar c'hredo-se e-kerzh o amzer gourdoniñ. Meur a gentel zo, berr pe hiroc'h ; setu amañ an doare a vez kelennet hiziv an deiz en USMC.
Hengounioù nann ofisiel ha boazioù
Kalz lesanvioù a zo d'ar soudarded Marines.
An ez-Marines
Pep ezel eus an USMC a rank gounez an titl "U.S. Marine" dre vezañ ur soudard mat ha leal, hag ivez un den pe ur vaouez a enor war kement tachenn eus ar vuhez. Al lugan Once a Marine, Always a Marine ("Ur Marine ur wech, ur Marine da viken") a zo bet krouet evit taolenniñ ar mennozh-se : eoken pa guitaer an USMC e chomer ur Marine, ar pezh a dalvez e ranker chom un den mat evit na degas mezh d'ar c'horfad USMC en e bezh. Ne blij ket tamm ebet d'an USMC e vije kaoz eus "ez-Marines" e gwirionez.
N'eus reolenn ebet skrivet splann a-zivout an doare da envel ur soudard Marines ur wech echuet gantañ e goñje met un nebeud troiennoù a zo deuet war wel, petra bennak ma n'eo ket ofisiel un darn anezho.
Kazetennoù
Kazetennoù a zo bet savet evit soudarded an USMC hag ivez evit reiñ brud dezho : Marine Corps Gazette ha Marine Corps Times.
Ensavadurioù
Pevar anezho eo ar re bouezusañ :
Emgann Caer
Emgann Caer pe emgann Chester zo un emgann zo bet er bloaz 616, etre arme Æthelfrith, roue Northumbria, ha rouaned vrezhon, en o zouez re Powys ha Rhos. Tud Northumbria a voe trec'h ha Selyf Sarffgadau, roue Powys, ha Cadwal Crysban, roue Rhos a voe lazhet o-daou, evel, moarvat, Iago ap Beli, roue Gwynedd.
Cistothorus
Cistothorus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Amerika, pevar isspesad ha tregont (34) dezhe en holl.
Bann Pondi
Bann Pondi a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant ar Mor-Bihan e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790.
Bali (hent)
Ur vali a zo un hent hir ha ledan gant gwez a bep tu, hag a gas d'ur savadur bennak alies.
Bann Pondi
Nav c'hanton a oa enni : Baod, ar Gemene, Klegereg, Logunec'h, Mêlrant, Neulieg, Noal-Pondi, Pluniav ha Pondi.
Bali (hent)
Steredoniezh
E brezhoneg e reer gant ar ger "bali" a-wechoù evit ober anv eus strolladoù stered en oabl, evel "ar Vali Wenn" evit Hent Sant-Jakez.
Bann Pondi
Lez-varn ar bann
Dilennet e voe pemp barner ha tri advarner e miz Here 1790 en ur heuliañ al Lezenn eus ar 16 hag ar 24 a viz Eost 1790. Evit kaout gwir da votiñ e ranke ar geodedourien bout pinvidik mat : graet e veze dilennourien an eil derez anezhe, un nebeud degadoù e oant er bann.
Dilamet ar bannoù
Gant Bonreizh ar Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Las Vegas (disheñvelout)
Las Vegas zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a lec'h.
Villalmanzo
Villalmanzo zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren  Kastilha  ha León.
Sahagún (Spagn)
Sahagún zo ur gumun eus Spagn e gevred proviñs León, e Kastilha ha León, entre ar stêrioù Cea ha Valderaduey, en komark Tierra de Sahagún, gant kumunioù all Cea, Grajal de Campos e Calzada del Coto.
Barzana
Barzana  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Bariano
Bariano  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Gourbannoù sant Eosten
Gourbannoù sant Eosten zo ul levr skrivet gant sant Eosten ma kont penaos e teuas da vout kristen dre levezon e vamm (santez Monica) hag Ambroaz, eskob Milano, goude bout bet un den eus an Anaout.
Un heuliad a drizek levr a ya d'ober an oberenn, ma'z eus pennadoù a-zivout buhez sant Eosten etre 397 ha 398.
Troet eo bet al levr-se gant Jil Ewan hag embannet gant Imbourc'h e teir levrenn etre 1994 h 1995.
Malherbe-sur-Ajon
Malherbe-sur-Ajon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Banneville-sur-Ajon ha Saint-Agnan-le-Malherbe.
Didone abbandonata
Didone abbandonata (Didon dilezet) zo anv meur a c'hoarigan italianek, awenet gant mojenn ar rouanez Didon, rouanez Kartada, c'hoar da b-Pumayyaton‎, roue Tir.
Bob Barker
Bob Barker, ganet Robert William Barker d'an 12 a viz Du 1923 e Darrington (Washington), a oa un aktour stadunanat.
Las Vegas
Las Vegas (distagadur amerikaneg: – Naʼazhǫǫsh Hátsoh e navac'hoeg) eo ar gêr vrasañ e stad Nevada, hag unan eus kêrioù bras ar Stadoù-Unanet (an 30vet hini). E 2010 e oa 583,756 a dud o chom e kêr ha war-dro 1,9 milion a dud en holl gant an trowardroioù. Brudet eo Las Vegas er bed a-bezh evit ar c'hoarioù arc'hant a vez graet eno noz-deiz, hag an dimezioù war ar prim. A bep seurt lesanvioù he deus: The Gambling Capital of the World (kêr-benn bed ar c'hlaoustreiñ), Sin City (Kêr Bec'hed), The Entertainment Capital of the World (kêr-benn bed an dudi), Capital of Second Chances (kêr-benn an Eil chañs), The Marriage Capital of the World (Kêr-benn bed an dimeziñ).
Unan eus ar c'hêrioù touristelañ eus ar bed eo gant 37,4 milion a weladennerien e 2004.
Villasandino
Villasandino zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren  Kastilha  ha León.
Şalgam
Ar şalgam (distaget chalgam) pe şalgam suyu (e turkeg irvin-saoz pe chug irvin-saoz) zo un evaj turk boutin e kreisteiz ar vro, liv ruz dezhañ ha trenk e vlaz.
Graet e vez diwar irvin-saoz, karotez du, bleud, holen, goell ha dour. An daou seurt şalgam gwerzhet, gant pe hep paprika, a vez evet yen.
Lady D'Arbanville
Lady D'Arbanville zo titl ur ganaouenn saoznek gant ar c'haner saoz Cat Stevens. 3:15 he fadelezh ez eo kentañ kanaouenn an albom Mona Bone Jakon, a-raok Maybe You're Right.
Villasur de Herreros
Villasur de Herreros zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Burgos, e rannvro emren  Kastilha  ha León.
Summertime
Summertime a zo ur ganaouenn saoznek savet e 1935 gant George Gershwin evit e opera Porgy and Bess. Savet e oa bet ar pozioù gant Edwin DuBose Heyward (1885-1940) hag e wreg Dorothy (1890-1961), hag Ira Gershwin (breur George). Ul luskellerezh eo ar ganaouenn-mañ, bet kanet gant an dudenn Clara d'he babig. Brudet-kenañ eo Summertime er bed a-bezh.
Sexual Assault Prevention & Response
Ar gudenn-se a zo gwelet evel sirius-tre gant pennoù-uhel an holl rannoù d'al lu a zo bet o kejañ evit kavout doareoù evit talañ ouzh an drast-se.
Endroadur
Un enklask a zo bet graet gant Ministrerezh difenn ar Stadoù-Unanet. Ar sifroù a oa bet gwelet evel spouronus ha mezhus dreist-holl e-touezh korf-soudard an United States Marine Corps.
Betek 8% eus hollad merc'hed izili ar strollad-stourm a oa bet taget dre o reizh pe en un doare reizhel, pezh a lak korfad an USMC o kaout an niver uhelañ a dagadennomù-reizhel e lu ar Stadoù-Unanet.
An niver a klemmioù a chom uhel er bloavezh 2013, ez eus bet ul lamm a 93% anezho o tremen eus 453 da 876. Bloavezh 2014 ez eo digresket a-nebeut da 855 klemm.
Ar gudenn-se a zo diazez evit pennoù al lu dre ar brud fall a vez degaset, klasket e vez a-bep seurt diskoulmoù evit e renkañ evel dibunadegoù, lidoù.. .
Ur gevrenn d'an holl skourioù e lu ar Stadoù-Unanet a zo bet krouet anvet ar Sexual Assault Prevention & Response (Diarbenn ha diskoulm d'an tagadennoù reizhel).
Ur gouzañver a c'hell gervel un niverenn ispisial deiz-ha-noz evit kavout sikour eno.
Skoteg
Ar skoteg a zo ur yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos hag ivez e Norzhiwerzhon, ma'z eo anavezet evel Ulster Scots. A-wezhioù e vez graet Lowlands Scots anezhañ evit ober ar c'hemm gant Gouezeleg Skos.
Diaes eo termeniñ ar yezh-se en un doare klok peogwir n'eus termenadur resis ebet evit ober un diforc'h etre ur yezh hag ur rannyezh. A-wezhioù e vez sellet outi evel ur rannyezh eus ar Saozneg, a-wezhioù e vez sellet evel ur yezh c'hermanek ken kar d'ar saozneg ha ma c'hallfe bezañ an norvegeg d'an daneg.
Barzh brudetañ Bro-Skos, Robert Burns, a skrive e skoteg.
Anv
Komzerien ar skoteg a implij anvioù evel braid Scots (Skoteg ledan), pe anvioù rannyezhel evel Doric pe Buchan Claik. Daoust ma n'eo ket ken diouzh ar c'hiz e vez implijet c'hoazh Scotch e Norzhiwerzhon, dreist-holl. Lallans a zo implijet ivez. Ulster Scots a zo implijet e Norzhiwerzhon (pe Ulstèr Scotch gant ar re a glask ledanat tachenn ar yezh), pe c'hoazh Ullans, meskaj etre Ulster ha Lallans.
Etimologiezh
Ur meskaj etre an henskoteg Scottis hag an hensaozneg diwezhañ Scottisc (Saozneg a-vremañ : Scottish), en deus erlec'hiet ur stumm koshoc'h Scyttisc (gant ur c'hemmadur en "i"). A-raok ar e veze anavezet ar yezh c'hermanek komzet e Bro-Skos evel "saozneg" (skrivet Ynglis pe Inglis d'ar mare-se), pa veze implijet Scottis evit ar gouezeleg. Dont a ra an anv brezhoneg eus Scottis. Goude ar eo deuet ar yezh c'hermanek komzet e kreisteiz Bro-Skos da vezañ disheñveloc'h-disheñvelañ diouzh ar rannyezhoù saoznek, hep kaout un anv dezhi koulskoude. Adalek 1495 eo bet implijet muioc'h-mui ar ger Scottis evit ar skoteg pa veze implijet Erse (a dalvez Iwerzhoneg) evit ar gouezeleg, a-raok ma vefe implijet Gaelic, Scots Gaelic pe Scottish Gaelic evit ar yezh-se.
Psilopogon annamensis
Psilopogon annamensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Beach House
Beach House zo un daouad dream-pop bet krouet e Baltimore (Maryland, SUA) e 2004 gant Victoria Legrand hag Alex Scally.
Psilopogon annamensis
Anvet e voe Cyanops oorti annamensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1919) gant an daou loenoniour saoz Herbert Christopher Robinson (1874-1929) ha Cecil Boden Kloss (1877-1949).
Beach House
Goude bezañ pleustret war ar sevel kanaouennoù e-pad ur bloavezh e krogas ar strollad d'ober sonadegoù e korn-bro Baltimore, e-lec'h ma'z eo bet ganet Alex Scally. E 2006 e voe embannet o fladenn gentañ, Beach House, enrollet dindan daou zevezh. Devotion, an eil pladenn, a voe embannet daou vloaz war-lerc'h, e dibenn miz C'hwevrer 2008. Pal an daouad a oa lakaat muioc'h a startijenn enni. Brud vat a savas diwar he fenn, er genrouedad dreist-holl. Kemennet e voe an drede hini gant ar ganaouenn Norway. E miz Genver 2010 e teuas er-maez Teen Dream. Ur wezh adarre e klaskas Legrand ha Scally degas muioc'h-muiañ a «nerzh ha kreñvder»; hogen aes e oa anavezout o sonerezh dibar gant tonioù strobinellus, mouezh velkonius Victoria hag ar gitar gant Alex. D'ar 15 a viz Mae 2012 e voe embannet Bloom. Berzh a reas diouzhtu gant an div ganaouenn gentañ tennet anezhi - Myth ha Lazuli.
Psilopogon annamensis
Dougen a ra anv an Annam, ar vro dindan warezveli c'hall (adalek 1883 betek 1945 ) ma oa bet kavet ar spesad.
Beach House
Forever Still a voe embannet enlinenn d'ar 4 a viz C'hwevrer 2013: peder c'hanaouenn - Wild, the Hours, Wishes, Irene - enrollet war ar maez, e-kichen El Paso, eus ar serr-noz d'ar sav-heol. En o lec'hienn ez eo displeget gant an daouad ne felle ket dezhañ «koll spered e sonerezh»: evit sevel ur video eus an dibab e ranke eta bezañ mestr war an aozañ, pezh ne vije ket gallus gant an obererezhioù brudañ boaz.
Psilopogon annamensis
Annez
Kavout a reer ar spesad e kreisteiz ha reter Laos ha Viêt Nam.
Beach House
O fempvet pladenn a enrolljont en diskar-amzer 2014, e Bogalusa, Louiziana. Depression Cherry a voe graet anezhi, ha d'an 28 a viz Eost 2015 e teuas er-maez. Enni ez eus dastumet «kanaouennoù aozet en-dro d'ur sonenn ha da nemeur a venvegoù, hag an taboulinoù zo kalz disteroc'h o roll.» Ur wezh adarre e hañval ar strollad kaout disfiz ouzh ar brud: «''dleout a raemp bezañ aet war-du tonioù kreñvoc'h, abalamour d'ar berzh ha d'al leurennoù bras; hogen pell emañ diouzh hor plegoù naturel. Aze e kendalc'homp da vont war-raok, oc'h ober fae war an arroud kenwerzhel a vevomp ennañ.''». E kreiz miz Gwengolo e krog Beach House gant un droiad tri mizvezh hag a gaso ar strollad d'ar Stadoù-Unanet ha da Europa.
En diskar-amzer 2015 e c'hoarvezas un dra dic'hortoz: embann a reas Beach House e vije embannet e c'hwec'hvet pladenn hep dale. Koulskoude ne oa bet lavaret grik diwar he fenn a-hed ar c'houlzad brudañ diwezhañ, en nevezamzer, evit Depression Cherry. Ur wech adarre e oa deuet da benn ar strollad da vezañ mestr war e labour, pergen war ar c'hehentiñ. D'ar 16 a viz Here 2015 ez eas er-maez Thank your lucky stars, da lavarout eo seizh sizhunvezh hepken goude Depression Cherry. War un dro e oa bet enrollet an div bladenn, daoust ma voe skrivet diwezhatoc'h pozioù an eil, e-kreiz ar bloavezh 2014.
B-Sides and Rarities a voe lakaet e gwerzh e miz Mezheven 2017. N'eo ket ur bladenn ordin, rak ne oa nemet div ganaouenn nevez warni, diwar bevazek. Peder c'hanaouenn zo bet adaozet (alese an anv remix stag outo). Ar c'hanaouennoù all a oa kozh pe goshoc'h, met ne oant bet embannet war bladenn gwech ebet : lod peogwir ne oant ket a-unan ket gant spered ar bladenn-mañ-pladenn, lod all peogwir e oant bet savet etre div bladenn. Advesket ha gwellaet eo bet ar braz anezho. D'ar strollad e oa un doare da c'hallout mont disoursi gant un hent nevez, war-du tonioù nevez, goude bezañ embannet kement tra o doa enrollet betek-en.
An hent nevez-se a oa hini o seizhvet pladenn, anvet 7 hag aet er-maez d'an 11 viz Mae 2018, goude bezañ embannet div ganaouenn anezhi (Lemon Glow ha Dive) en nevezamzer. Scally ha Legrand a felle dezho labourat mod-all, cheñch o hentennoù sevel hag enrollañ, hep soñjal tamm en doare ma c'hallfent leurenniñ ha soniñ o zonioù nevez da-geñver sonadegoù. Evit se o deus kenlabouret gant ur produer nevez, Peter Kember. Gouez da Alex Scally e oa tonioù ha sonadegoù 7 «''muioc'h a startijenn ha muioc'h a stlabez enno, met en un doare mat a gav din. Marteze un tamm muioc'h  rock and roll , ma ran gant an droienn gozh. Evit an enrolladenn-mañ e oamp mennet-bras da zegas ur seurt birvilh, ha rouestl enni, gant energiezhioù o vont a bep tu''».
Sourouc'han Alaska
Ar sourouc'han Alaska (liester : sourouc'haned Alaska) a zo ur spesad evned hirc'harek bihan, Calidris mauri an anv skiantel anezhañ.
Beach House
Teir c'hanaouenn a savas Beach House e 2021 evit Meow Wolf, ur gompagnunezh arz kempred dre soubidigezh : pep a ganaouenn evit teir c'hambr eus un diskouezadeg e Las Vegas. Ar film Marin's Dream zo bet savet diwar an tammoù sonerezh-se.
Blanche de Bretagne (1270-1327)
Blanche de Bretagne (1271 – 19 a viz Meurzh 1327) a oa merc'h da Yann II, dug Breizh, ha d'e wreg Béatrice d'Angleterre (Beatrice of England). Anavezet eo ivez evel Blanche de Dreux.
Sourouc'han Alaska
Anvet e voe Ereunetes Mauri (kentanv) da gentañ-penn (e 1857) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) da zougen bri d'al louzawour italian Ernesto Mauri (1791-1836).
Blanche de Bretagne (1270-1327)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Philippe d'Artois (1269-1298), mab da Robert II d'Artois, kont Artez.
Sourouc'han Alaska
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, kresteneged bihan ha blotviled peurvuiañ.
Beach House
Chomet eo ar strollad un daouad, daoust dezhañ bezañ skoazellet gant Daniel Franz, paotr an taboulinoù, da-geñver ar sonadegoù. Hervez Alex Scally e vez «kalz aesoc'h d'un daouad dont a-benn d'ober traoù entanus ha nevez».
Blanche de Bretagne (1270-1327)
Dimeziñ ha bugale
Meur a vugel o doe:
Sourouc'han Alaska
Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Siberia, kornôg ha hanternoz Alaska.
Beach House
Teir gwech o deus sonet Beach House e Breizh, e Hent ar Rock e Sant-Maloù d'an 19 a viz C'hwevrer 2010 hag e Stereolux Naoned d'ar 5 a viz Mezheven 2012 ha d'ar 6 a viz Mezheven 2016.
Blanche de Bretagne (1270-1327)
Intañvez
Pa intañvezas ez eas da lez Bro-C'hall. En 1326 eveve en-dro d'he merc'h-vihan, ar rouanez Jeanne d'Évreux (merc'h d'he merc'h Marguerite d'Artois ha Louis d'Évreux), pried Charlez IV.
Mervel a reas Blanche de Bretagne e kastell Vincennes en 1328.
Maria Anna Prusia
Maria Anna Prusia, pe  Maria Anna Friederike von Preußen  hervez hec'h anv alamanek (met Anna a veze graet anezhi peurvuiañ), ganet e 1836 en Berlin ha marvet e 1918 en Frankfurt, a oa ur briñsez eus Rouantelezh Prusia.
He buhez
Ar yaouankañ a dri bugel e oa, merc'h d'ar priñs Carl von Preußen ha d'e bried Marie von Sachsen-Weimar-Eisenach (1808–1877).
Kaer-eston e oa, ha tud a veze war he zro. E dibenn 1852 e tegouezhas Franz Joseph, danvez impalaer Aostria, en Berlin, ha sot-nay e voe ganti. Goulenn he dorn a fellas dezhañ. E vamm a skrivas evitañ d'he c'hoar Elisabeth Ludovika von Bayern, rouanez Prusia" . siwazh d'ar paotr impalaer e oa prometet dorn Anna dija, ha gwashañ pezh a oa, enebiezh ouzh un emglev Aostria a oa e-touez pennoù Prusia.
He bugale
C'hwec'h bugel he doe:
Enez Prad an Dug
Enez Prad an Dug (Île de la Prairie-au-Duc e galleg) a oa un enezenn el Liger, e kêr Naoned, hiziv stag ouzh Enez Naoned.
Istor
Dug Breizh an hini a oa perc'henn war an inizi el Liger, ha sede a belec'h e teu anv an enez-mañ.
D'an 9 a viz Gouhere 1485 eo en enez e voe krouget Pierre Landais, kentañ kuzulier an dug Frañsez II a Vreizh, ouzh ar post kroug savet gant ar c'huzulier meur a vloaz a-raok.
Alfonso III d'Este
Alfonso III d'Este (ganet e Ferrara en 1591, marvet e Castelnuovo di Garfagnana d'ar 24 a viz Mae 1644) a oa dug Modena ha Reggio adal 1628 betek 1629.
Bedulita
Bedulita  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Alfonso III d'Este
E vuhez
Mab e oa da Cesare d'Este ha da Virginia de' Medici. Un den feuls a oa anezhañ. Un tamm perzh a gemeras er brezel a-enep Lucca e 1613 ha perzh bras en tabut a savas etre tiegezh an dug ha hini an tiegezh Pepoli ken na voe muntret ar c'hont Ercole Pepoli e Ferrara en 1617.
En 1608 e timezas da Isabella Savoia, merc'h d'an dug Carlo Emanuele Iañ Savoia, a gare kement ma voe darbet dezhañ mont da vanac'h goude he marv en 1626, pa varvas er gwentloù eus he fevarzekvet bugel.
D'an 11 a viz Kerzu 1628 e varvas e dad, an dug Cesare, ha setu Alfonso e penn ar stad, met e dibenn Gouhere 1629, en e gastell e Sassuolo, ec'h embannas e tileze ar gurunenn d'he reiñ d'he mab Francescos.
D'an 8 a viz Gwengolo, e Marano e Tirol, e tilezas e zilhad dug da wiskañ sae vurell ar Gapusined, ha da gemer an anv fra' Giambattista da Modena. Prezeger ha misioner e voe hag e-kerzh bosenn 1630-1631 e veze o frealziñ an dud war o zremenvan. En miz here 1632, e tistroas da Vodena met enebiezh a savas outañ abalamour d'e brezegoù ma tamalle boazioù al lez hag ar Yuzevien a veze rediet gantañ da selaou e sarmonioù. Ret e voe dezhañ kuitaat kêr. En em dennañ a reas da vanati Castelnuovo di Garfagnana a voe savet evitañ gant e vab ha dug, hag eno e varvas d'ar 24 a viz Mae 1644.
E vugale
Pevarzek bugel o doe Alfonso hag Isabella, ha darn anezho a varvas en bugel :
Frered an deskadurezh kristen
Frered an deskadurezh kristen a c'hall bezañ evit :
Urraca Iañ León
Urraca Iañ León ha Kastilha (1081-1126) a oa rouanez León ha Kastilha (1109–1126). Ren a reas war-lerc'h he zad, Alfonso VI León ha Kastilha (c. 1047-1109),
He buhez
Ganet e oa Urraca e 1081. Merc'h e oa da Alfonso VI (c. 1047-1109), roue León ha Kastilha, ha d'e eil pried, Constanza de Borgoña.
He zad a oa mab da Fernando Iañ, roue León ha kont Kastilha, ha da Sancha León, merc'h da Alfonso V León. He mamm a oa ur briñsez c'hall, merc'h da Roperzh Iañ Bourgogn, ur mab da Roperzh II Bro-C'hall, an eil roue gall eus an Tiegezh Capet, ha da Hélie de Samur.
Kontez Galiza
E 1093 e oa ganet he lezvreur Sancho Alfónsez‎, a dlee ren war-lerc'h o zad. Daou vloaz goude, en 1095, e voe dimezet Urraca da Raimundo de Borgoña, pe Remont Bourgogn, ur priñs gall erruet e León goude Emgann Sagrajas, pa oa bet galvet priñsed kristen Europa gant Alfonso VI d'ober ur brezel d'ar vuzulmaned a breizhatae e zouaroù.
En 1095 ivez e timezas ar roue Alfonso VI e verc'h all, Teresa de León, da Henrique de Borgonha, hag e rannas Galicia en div gontelezh : kontelezh Galicia da Urraca ha Raimundo, ha kontelezh Portucalense, enni an douaroù entre ar stêrioù Duero ha Miño, da Teresa hag Enrique, hag ar gontelezh-se eo a deuio da vezañ rouantelezh Portugal.
E 1107 e varvas he fried gall, Raimundo de Borgoña. Ur mab o doa bet, Alfonso Ramires, a renas diwezhatoc'h evel Alfonso VII.
E 1108 e varvas Sancho er brezel, ha setu Urraca pennhêrez.
Rouanez Aragon
Pa'c'h addimezas da Alfonso Iañ Aragon e oa deuet pep hini eus an daou bried da vezañ kenroue egile. Se zo kaoz e voe lakaet soudarded eus Aragon gant Alfonso, e kêrioù Kastilha ha León. Diwar se e savas brezel diabarzh. Gwashaat a reas an traoù c'hoazh entre ar priedoù. Kavet e voe un abeg a genwadelezh ha goulennet digant ar pab Paskal II terriñ an eured.
Goude dispartiet an daou bried e kendalc'has ar brezel diabarzh ha n'echuas nemet en 1126, gant marv Urraca.
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas.
Friederike von Preußen
Friederike von Preußen, pe Friederike Prusia, zo anv meur a briñsez eus Prusia.
Sourouc'han-karreg
Ar sourouc'han karreg (Calidris ptilocnemis) a zo un evn hirc'harek eus kerentiad ar Scolopacidae.
Annez
Bevañ a ra al labous tost aodoù hanternoz Meurvor Habask (Alaska, Inizi Aleout, Kamtchatka, Inizi Kouril).
Zazuar
Zazuar  zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Kuno Meyer
Kuno Meyer (20 a viz Kerzu 1858 - 1919) a oa ur yezhoniour alaman hag ur c'heltiegour. Ganet e voe e Hamburg, ha breur e oa d'an istorour Eduard Meyer (1855-1930).
Goude studioù war ar yezhoniezh e skol-veur Hamburg hag e skol-veur Leipzig, gant ar c'helenner Ernst Windisch e-touez skolveuridi all, ez eas da Vro-Saoz da gelenn alamaneg hag ar yezhoù germanek e skol-veur Liverpool (1884-1911). Eno e talc'has da studiañ heniwerzhoneg ha da embann pennadoù war an danvez-se. E 1896 e krouas, asambles gant Ludwig Christian Stern, ar gelaouenn Zeitschrift für celtische Philologie. E 1903 e krouas Skol ar Studioù Iwerzhonek, e Dulenn hag er bloavezh war-lerc'h e savas ar gelaouenn a studi Ériu, a-gevret gant ar Skosad John Strachan. E 1911 e voe anvet da gelenner war ar yezhoniezh keltiek e skol-veur Berlin, war-lerc'h ar c'helenner Heinrich Zimmer.
Zarzosa de Río Pisuerga
Zarzosa de Río Pisuerga  zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Berbenno
Berbenno  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Cinnycerthia
Cinnycerthia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1844 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Constanza de Borgoña
Constanza de Borgoña (e spagnoleg), pe  Constance de Bourgogne e galleg (1046 – 1092), a oa ur briñsez c'hall hag a voe rouanez León ha Kastilha.
Cinnycerthia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Constanza de Borgoña
He buhez
Merc'h e oa da Roperzh Iañ Bourgogn, dug Bourgogn, ur mab d'ar roue gall Roperzh II Bro-C'hall, a oa an eil roue eus an Tiegezh Capet, ha d'e bried Hélie de Sémur. Moereb e oa d'an duged Huon Iañ Bourgogn hag Eudes Iañ Bourgogn, ha da Henrique de Borgonha, kont Portugal.
Dimezioù
E 1065, da naontek vloaz, e timezas Constance d'ar c'hont Hugues II de Châlon. Pevarzek vloaz e vevjont a-gevret ha bugel ebet n'o doe. Mervel a reas Hugues II de Châlon, e 1078.
Daou vloaz goude ec'h addimezas (a-raok an 8 a viz mae 1080) da Alfonso VI León, roue León, intañv evelti. C'hwec'h bugel a roas dezhañ neuze, met mervel a rejont holl, ha ne chomas nemet ur verc'h, Urraca, a renas war-lerc'h he zad Alfonso. Ur verc'h all, Elvira a oa marvet en yaouank.
Buhez e León
Bec'h he doe gant he fried, ac'h ae da redek an douilhez. Ur palez a savas e Sahagún (Spagn), e-kichen Manati San Benito, hag un templ a savas ennañ da santez Mari Madalen.
A-hervez he dije klasket reiñ harp d'ar Cid Campeador, a oa bet harluet gant he fried. Gervel a reas ar manac'h gall sant Lesmes da lakaat al liderezh roman e-lec'h an hini mozarab a oa diazezet er vro.
Marvioù an daou bried
Mervel a reas Constanza e 1093, da 46 vloaz. Beziet e voe e Manati Los Santos Facundo y Primitivo e Sahagún (Spagn). Mervel a reas Alfonso e 1109, goude addimeziñ meur a wech. O merc'h Urraca a renas neuze e div rouantelezh León ha Kastilha.
Zuñeda
Zuñeda  zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
San Vicente del Valle
San Vicente del Valle  zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Passer zarudnyi
Anvet e voe Passer simplex Zarudnyi da gentañ-penn (e 1896) gant ar skiantour rusian a orin alaman Theodor Pleske (1858-1932) : dougen a ra anv an ergerzher hag evnoniour rusian Nikolai Zarudny (1859-1919).
Annez
Kavout a reer ar spesad e gouelec'hioù kreisteiz Azia ar C'hreiz (Ouzbekistan ha Turkmenistan).
Saint-Senier-sous-Avranches
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: daou zen nann-soudard a varvas e Saint-Senier abalamour d'ar brezel, ur plac'h yaouank bet lazhet gant bombezadeg ar Re Gevredet d'ar 7 a viz Even, hag ur vaouez lazhet gant ur vindrailhadeg d'an 30 a viz Gouere ; degemeret e voe 3 000 repuad deuet eus Avranches goude bombezadeg ar Re Gevredet d'ar 7 a viz Even.
Emgann Culloden
Emgann Culloden (Gouezeleg Skos : Blàr Chùil Lodair) e voe emgann diwezhañ an dispac'h jakobat e 1745-1746. D'ar e c'hoarvezas etre lu Charles Edward Stuart ("Bonnie Prince Charlie" evit Skosiz) ha hini William Augustus, Dug Cumberland e-kichen Inbhir Nis. Trec'h an Hannoverien a harzas da vat al lusk jakobat e Bro-Skos, ha paouez a reas Charles Stuart da glask adlakaat lignez ar Stuarted e penn Breizh-Veur e-lec'h hini Hannover.
Lu Charles Stuart a voe dreist-holl uheldiriaded skos (Highlanders), izeldiriaded skos (Lowlanders) hag un nebeud Saozon. Skoazellet e voent gant Bro-C'hall ha rejimantoù iwerzhonat, a stourmas ganto. E lu ar gouarnamant e oa Saozon dreist-holl, gant un nebeud Skosiz memestra, tud eus Ulaidh hag Alamaned hag Aostrianed.
Gwadek e voe an emgann : fardañ war lu ar gouarnamant a reas an Highlanders, met buan e voent trec'het, pa ne badas emgann Culloden nemet un eurvezh hanter.
Etre 1 500 ha 2 000 Jakobad a voe lazhet pe c'hloazet er gad verr-se, pa ne voe kolloù ar gouarnamant nemet 50 den lazhet ha 259 gloaziad. "The Butcher" ("ar C'higer") e voe lesanv Cumberland goude kad Culloden. Divizet e voe gant ar gouarnamant gwanañ sevenadur gouezelek Bro-Skos dre lezennoù kalet a-enep ar mod da vevañ hag a-enep reizhiad ar c'hlanoù.
Ar c'hemperzh
E 1744 he devoa Bro-C'hall klasket aloubiñ Bro-Saoz gant ul luad 10 000 den bodet e porzh Dukark ; Charles Edward Stuart a glaskas tennañ splet eus ar gwezhiad evit kemer ar galloud. E miz Meurzh avat e voe stlabezet al lestraz gant korventennoù kent sevel an eorioù. Dilezet e voe ar raktres neuze. Kompren a reas Charles Edward Stuart e ranke bodañ ar Jakobidi tro-dro dezhañ war tir Bro-Skos end-eeun. Daou lestr a fredas, an Doutelle hag an Elizabeth, ha kuitaat Naoned war-du Bro-Skos. Rediet e voe an Elizabeth da zistreiñ war e c'hiz goude ur c'hrogad gant ul lestr-brezel saoz, hogen tec'hel kuit a reas an Doutelle ha d'an 2 viz Eost 1745 e tilestras ar priñs war Enez Èirisgeigh e Na h-Eileanan Siar.
Yen e voe an degemer : daou benn eus klanoù skos a nac'has mont d'e heul, unan anezho a gasas keloù d'ar Gouarnamant. Pa alias un trede penn "Kit d'ar gêr" e respontas Charles Edward Stuart "Ar pezh emaon oc'h ober", ha kuit war-du Moidart. Nec'het e voe ar Jakobidi gant kentodenn o friñs, met 700 ezel eus klan Cameron ha 500 eus klan MacDonald a oa e-kichen ar priñs e Glenfinnan pa savas ar banniel roueel ha pa vonnas e dad James Francis Edward Stuart evel roue Bro-Skos, Bro-Saoz hag Iwerzhon. Adal Glenfinnan e skoas war-du Dinedin, en ur zastum tremen 3 000 den war an hent. Daoust da ali Simon Fraser Lord Lovat, hag e bromesa da vodañ tri c'hlan ouzhpenn da vont d'e heul, e nac'has mont da Inbhir Nis hag ez eas war-du ar Su dre Athall ha Perth. Tremen 250 den eus klan Stewart of Appine a greñvaas an armead, ha kantadoù all a voe a-hed an hent. E Perth e voe c'hoazh kantadoù a izili eus klanoù Drummond ha Murray o tont d'em vodañ tro-dro d'ar priñs, kevret gant 200 den eus klan Robertson of Struan. E miz Gwengolo 1745 e tivizas ar c'homandant saoz Sir John Cope kilañ betek Inbhir Nis en Norzh, o lezel dre-se an hent digor da vont da Zunedin. E kreiz ar miz e voe un emgann e Coltbridge, e-kichen Dinedin, ma voe daou rejimant saoz lakaet da dec'hel kuit gant al lu nevez, hag en deiz war-lerc'h e oa Dinedin dalc'het gant ar Jakobidi. Buan e kasas Sir John Cope e armead da Zunedin, ha dont a reas Charles Edward Stuart da gejañ outi hag he skarzhañ kuit.
A-c'houde an trec'h-se e voe tremen 2 500 den ouzhpenn e lu ar Jakobidi, deuet eus Bro-Skos a-bezh. E dibenn miz Here 1745 e voe c'hoazh 600 den armet o tont gant an dug William of Atholl ha klan Grant, mui 400 eus klan MacPherson. Difiñv e chomas Charles Edward Stuart e Dinedin avat, o lezel dre-se amzer da c'houarnamant ar roue George II da gas bagadoù eus Flandrez da Vro-Skos ha da benn klan Campbell, Archibald 3de dug Argyll, da ouestlañ e binvidigezh da Vro-Saoz dre sevel un armead enep-Jakobat diouzh e du. Tremen 1 000 den a zegasas da du ar Gouarnamant saoz. O c'hortoz skoazell digant ar C'hallaoued e oa Charles Edward Stuart ; pourvezioù hag arc'hant a oa bet kaset dezhañ, hogen soudard ebet. Poazh e voe o c'hortoz, hag e deroù miz Du 1745 e treuzas ar vevenn war-du London ; un daou c'hant Saoz bennak a zeuas en e lu, tra ma oa lod Highlanders o tistreiñ d'ar gêr, krignet ma oant gant kleñved ar vro. Fall a-walc'h e oa ar c'hoari evit ar Jakobidi e gwirionez : er Biz e oa armead ar jeneral Wade, daou luad saoz all a oa o kerzhet a-dreuz ar Midlands dindan ren dug Cumberland, hag un trede a oa e Finchley, en Norzh da London, darev da zifenn ar gêrbenn, da lavaret eo tremen 30 000 soudard doazhet ouzh ar brezel e-tal ur 5 000 bennak a Highlanders aveet fall ha 200 Saoz eus Manchester.
Hep koll kad pe emgann e tizhas an Highlanders kêr Zerby, war-dro 200 km eus London, e deroù miz Kerzu 1745. Spontadeg a savas e kêrbenn ar Rouantelezh, prest e oa ar roue da zistreiñ da Hannover. Ar priñs e fellas dezhañ tennañ splet eus an degouezh, hogen ret-mat e voe dezhañ — daoust d'an doñjer a ziskouezas splann — ober diouzh meno e ofiserien : kilañ ha distreiñ d'an Highlands. D'an 19 a viz Kerzu ez erruas an armead Jakobidi e Carlisle, war harzoù Bro-Skos ; nebeut goude ec'h errujont e Glasgow, ma voe yen an degemer. En Highlands avat e voe tommoc'h, pa voe kresket al luad betek 8 000 den gant klanoù all.
D'an 3 a viz Genver 1746 e lakaas Charles Edward Stuart seziz war gêr Stirling, kêrbenn gozh Bro-Skos, hag emgann a voe e Falkirk ouzh arme ar jeneral saoz Hawley, a rankas tec'hel kuit. Ur wezh ouzhpenn avat ne ouezas ket ar priñs ober e vad eus an degouezh, pa zilezas seziz Stirling da gerzhet war-du Inbhir Nis en Norzh. E Moy, ur gêriadenn war-dro 16 km eus e bal, e tivizas ehanañ e ti an itron Mackintosh (lesanvet "Colonel Anne, rak dalc'het e oa Inbhir Nis gant 1 700 soudard eus ar Gouarnamant, dindan ren Lord Loudon. Pa ouezas hennezh eus donedigezh Bonnie Prince Charlie e kerzhas war-du Moy gant e Hannoverien. Pemp geder bet gourc'hemennet gant Lady Mackintosh a dennas gant o mouskidi en ur c'hervel a-bouez-penn anvioù klanoù d'o sikour. Pa ne ouient ket petra ober e kilas ar 1 700 soudard ha, sur ma oa e oa niverusoc'h ar Jakobidi, e tec'has Lord Loudon gant e lu war-du betek ar Ross-shire er Gwalarn. E dalc'h ar Jakobidi e voe Inbhir Nis, hag ar priñs a gasas ur rannarme da argas lu Lord Loudon pelloc'h c'hoazh.
E-keit-se e oa bet degaset mui-ouzh-lui a soudarded eus Flandrez gant ar Gouarnamant ; en Obair Dheathain e voent bodet dindan urzhioù dug Cumberland, a grogas da kerzhet war-du Inbhir Nis gant 8 000 den. Kement-se a zeuas da skouarn Charles Edward Stuart e miz Ebrel 1746, a zivizas kas 5 000 eus e dud davet ar Saozon. War an hent e voent kreñvaet gant 300 den eus klan Fraser, da c'hortoz ur 500 bennak ouzhpenn eus klanoù Fraser ha Mackenzie, na errujont biskoazh el lanneg anvet Culloden, war-dro 8 km a-vaez da Inbhir Nis.
Blello
Blello zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Emgann Culloden
An armeadoù
Highlanders emouestl e oa ar braz eus armead Charles Edward Stuart. Emouestlidi e oa an ofiserien ivez, koulz hag al Lowlanders hag ar varc'heien. Lod brezelerien avat a oa bet kaset gant pennoù o c'hlan, ha dre ma ne raent ket forzh eus stourm ar Jakobidi e savas kudenn e-kerzh an drougatred abalamour ma voe dizerterezh a-leizh.
Dre o renk e reizhiad ar c'hlanoù skosat e oa bet ar pennoù lakaet da ofiserien, hogen nebeut anezho a oa arroutet war divoud kas un emgann, ar pezh a voe gwashañ kudenn an tu Skosad. Ne oa ket gouest an ofiserien da renkañ o soudarded. Armet mat e oa ar pennoù meur — claidheamh mòr(kleze meur), targe (skoed prenn) ha pistolennoù, er c'hontrol d'an dud voutin a zouge un nebeud klezeier, bouc'hili, forc'hioù ha filzier. Goude an emgann, da lavar dug Cumberland, ne voe dastumet nemet 190 kleze skosat en eskemm ouzh 2 320 fuzuilh saoz. Jedet ez eus bet ne voe nemet 200 Skosad diwar ar 1 000 bet lazhet e Culloden a gement a zouge ur c'hleze. Soudarded eus an arme c'hall a oa ivez en emgann Culloden, o tont eus an Irish Brigade hag ar Royal Scots a servije Bro-C'hall. . Kanolierezh, marc'hegerezh ha troadegiezh a oa e lu dug Cumberland. Brientinien a oa eus an darn vuiañ eus an ofiserien, laourerien-douar e oa an droadeien. Gopret e oa ar soudarded. Daoust d'ar varc'heien bezañ maltouterien e gwirionez dre o micher, armet e oant gant pep a bistolenn, a fuzuilh hag a gleze saoz 89 cm hirder e lavnenn. . Betek 460 m e oa hed-tenn ar c'hanolioù saoz brasañ.
An emgann
Ha hi mat evit armeadoù kantreol, tachenn-emgann Culloden a oa diazas-krenn ouzh ar c'haderezhioù-kerc'hvell a oa re an Highlanders.
D'ar 14 a viz Ebrel 1746 en em lakaas luad Cumberland da gampiñ a-vaez da gêr Nairn, un 20 km bennak eus lanneg Culloden. Da serr-noz an deiz war-lerc'h, pa ne blije ket an dachenn dezhañ tamm ebet — gant gwir abeg, e savas Lord George Murray a-du gant un dagadenn-noz, gant ar soñj e teuje a-benn dre ar souezh da lakaat un tamm kempouez etre an daou luad. Ur c'hwitadenn e voe avat, rak biskoazh ne voe kavet kamp ar Saozon gant an Highlanders skuizh n'o devoa bet tamm boued ebet en devezh kent, war-bouez ur wispidenn dre zen. Pa zistrojont d'o c'hamp da c'houloù-deiz ar 16 a viz Ebrel 1746 e vanjont kousket el lec'h ma kouezhjont gant an diviadur, tra ma roe Cumberland an urzh d'e dud diskuizh ha maget mat da fardañ war an enebourien. Dihunet e voe armead Charles Edward Stuart gant taboulinadeg ar Saozon.
E deroù ar c'had e oa 5 000 den Bonnie Prince Charlie war div renk e-tal ar Biz. Evit boulc'hañ an emgann e lakaas dug Cumberland ar ganolierezh da ober un dennadeg kaeañ na c'hallas ket an Highlanders respont. Un eurvezh-pad e padas ar c'hoari, ha pa weljont an toulloù o vrasaat en o renkoù e krogas Skosiz da zifretañ ; goulenn a reas ar priñs digant Lord Murray reiñ an urzh da fardañ war an enebourien. Netra ne c'hallfe bezañ dic'hoanakoc'h eget o zagadenn ha reishoc'h eget an degemer, a skivas un ofiser saoz goude an emgann. Gourdonet gwelloc'h e oa ar Saozon a-c'houde meur a zrouklamm, hag a-gantadoù e varvas an Highlanders e-kerzh o lusk war-raok. Un hanter-eurvezh diwezhatoc'h e voe echu gant emgann Culloden. Cumberland neuze a gasas e varc'heien dre an dachenn a-bezh da zidroc'hañ ar c'hloazidi a-daolioù kleze, alese al lesanv a "Giger" a voe roet dezhañ. Pa oa o sellet a-bann ouzh drougatred e luad e voe Charles Edward Stuart pellaet diouzh al lanneg gant unan eus e ofiserien.
Bonnie Prince Charlie
Un tec'had e voe eus Charles Edward Stuart goude kad Culloden. Un ehan a reas e ti Lord Lovat e Gorthleck, tra ma 'z eas dug Cumberland da gousket e ti Lady Mackintosh hep bezañ bet pedet. Harzet e voe Colonel Anne, ha bac'het en Inbhir Nis c'hwec'h sizhunvezh-pad.
Diouzh e du e lezas ar priñs dismantroù e luad da zistrewiñ par ma c'halljont, hag e vennas distreiñ da Vro-C'hall. Klask a oa war e lerc'h war zouar ha war vor gant ar Gouarnamant. Divizout a reas neuze mont da Enez Sgitheanach da c'houlenn sikour digant klan MacLeod of MacLeod ha klan MacDonald of Sleat, ar pennoù end-eeun o devoa disklêriet e deroù emsav ar Jakobidi e chomjent diouzh tu gouarnamant Bro-Saoz. War an hent e kejas ouzh unan eus izili klan MacLeod en alias groñs da zistreiñ war e veno hag er c'hasas da Enez Veinn na Faoghla ma kavas repu e klan MacDonald of Clanranald, a oa feal d'ar Jakobidi. . Klasket e voe kas ar priñs da Steòrnabhagh, met ne voe bag ebet eno ouzh e c'hortoz, rak en aner e oa bet klasket feurmiñ unan. Enebourien dezhañ a oa war e lerc'h er vro, setu e tistroas da Veinn na Faoghla, ma oa kement all. Dav e oa mont kuit adarre : pemp mizvezh-pad e tec'has Charles Edward Stuart a-zirak an hemolc'herien a-dreuz enezeg Na h-Eileanan Siar, betek ma kejas ouzh Flora MacDonald er skoazellas da zistreiñ da Enez Sgitheanach. D'an 19 a viz Gwengolo 1746, en diwezh, e tizhas ar priñs porzh Àrasaig e paou Loch Abar, ma lestras war-du Bro-C'hall.[[ Biken ne zistroas Bonnie Prince Charlie da Vro-Skos.
An dialgerc'hioù
Taer e voe moustret war Skosiz a-c'houde trec'h dug Cumberland hag an Hannoverien war emsav ar Jakobidi.
Antronoz kad Culloden e kasas an dug 50 troadeg hag ur c'habiten da furchal kement ti a oa tro-war-dro d'an dachenn-emgann, war zigarez m'o devoa bet ar Jakobidi an urzh da na lezel o buhez gant soudarded ar Gouarnamant, ar pezh a oa diwir. Tremen 20 000 penn-chatal a voe laeret e-kerzh ar furchadeg, ha gwerzhet e Fort Augustus, e penn mervent Loch Nis. Pa 'z erruas dug Cumberland en Inbhir Nis e c'houllonderas ar jolioù ma oa bet bac'het enep-Jakobidi, hag e lakaas Jakobidi en o lec'h. Lod eus ar brizonidi a voe lakaet da uheldrubarded ha kaset da Su Bro-Saoz da vezañ barnet. Bac'het e voent e listri war ar stêr Davoez e London, pe e Tilbury Fort war lez Norzh ar stêr. Unan diwar ugent a voe barnet da vat ha lazhet, ar re all — 936 anezho — o vezañ kaset da drevadennoù ar rouantelezh da chom betek diwezh o buhez ; 222 Jakobad all a voe forbannet. Jakobidi all a c'houzañvas kastiz ar marv e Carlisle, e York hag e Kennington Park e London end-eeun. War-dro 120 Jakobad a voe lazhet, un drederenn anezho o vezañ dizertourien eus lu ar Gouarnamant. E Tower Hill e London e voe lazhet pennoù meur an emsav. E 1747 e voe lakaet 905 prizoniad en o frankiz dre ul lezenn a ziskounadur ; reoù all, 382 anezho, a voe eskemmet ouzh prizonidi a oa e dalc'h Bro-C'hall. Kont zo bet dalc'het eus 3 471 Jakobad bet bac'het ; n'ouzer netra diwar-benn planedenn 648 anezho.
Emgann Culloden e voe ar wezh diwezhañ ma voe daou luad tal-ouzh-tal war tiriad Breizh-Veur.
Vilviestre del Pinar
Vilviestre del Pinar  zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Yann Vari Joanno
Yann Vari Joanno, ganet d'an 12 a viz Gouere 1857 e Rostren ha marvet d'an 18 a viz Kerzu 1935 e Rostren, oa ur beleg katolik hag ur saver pezhioù-c'hoari brezhonek. Mab e oa da vMark Mari Joanno ha da vMari-Jann Leskoad, labourerien-douar anezhe.
Sourouc'han gouzoug ruz
Ar sourouc'han gouzoug ruz (liester : sourouc'haned gouzoug ruz) a zo ur spesad evned hirc'harek, Calidris ruficollis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e biz ha hanternoz Siberia.
Roperzh Iañ Bourgogn
Dimezioù ha bugale
Addimeziñ a reas da Ermengarde Anjev, lesanvet Blanche, merc'h da Foulk III Nerra, kont Anjev, ha da Hildegard Sundgau, intañvez Geoffroy Ferréol, kont Gâtinais, ha daou vab o doe: Harluet e voe Robert ha Simon gant o niz Huon Iañ Bourgogn pa zegouezhas er galloud.
Bolgare
Bolgare  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Marc'harid Bro-Skos (ganet en 1497)
Marc'harid Bro-Skos, pe Margaret Stewart, ganet en 1497, a oa merc'h da Jakez IV ha da Margaret Drummond.
Div wech e oa dimezet :
Santa Cecilia
Santa Cecilia zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Anna Beatrice d'Este
Merc'h e oa da Alfonso III d'Este, dug Modena ha Reggio etre 1628 ha 1629, ha d'e bried Isabella Savoia.
Alectroenas payandeei
Alectroenas payandeei a oa ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anna Beatrice d'Este
Dimeziñ a reas e 1656 da Alessandro II Pico della Mirandola, dug Mirandola ha markiz Concordia.
Alectroenas payandeei
Annez
Edo brosezat en enez Rodrigez.
Anna Beatrice d'Este
He bugale
Nav bugel he doe :
Mbabane
Mbabane (siSwati: ÉMbábáne) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Eswatini. Er bloaz 2007 e oa ur 95 000 bennak a dud o chom eno.
Psilopogon auricularis
Psilopogon auricularis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Cyanops franklini auricularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1919) gant an daou loenoniour saoz Herbert Christopher Robinson (1874-1929) ha Cecil Boden Kloss (1877-1949).
Annez
Kavout a reer ar spesad e menezioù reter Laos ha kreisteiz Viêt Nam.
Marc'harid Tudor
Margaret Tudor, pe Marc'harid Tudor, zo anv div briñsez saoz.
Psilopogon auricularis
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da bPsilopogon franklinii kent.
August von Preußen
August von Preußen zo anv meur a zen.
Sway
Sway zo ur ger saoznek hag a dalv kement hag horjellañ hag a gaver e titl meur a ganaouenn.
Kanaouennoù
Anavezet eo dreist-holl :
Torresandino
Torresandino zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Branzi
Branzi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Boltiere
Boltiere  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Dido
Dido eo stumm latin an anv Didon, rouanez Kartada, c'hoar Pumayyaton, roue Tir, hag hec'h anv e saozneg ivez.
Torrepadre
Torrepadre zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Port Louis
Port Louis eo kêr-benn Moris. Kêr ha porzh brasañ ar vro an hini eo ivez. 147 688 a dud a oa o chom eno e 2003.
Cesny-aux-Vignes
Cesny-aux-Vignes a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Istor
Adalek ar 1 a viz Genver 1975 betek ar 31 a viz Kerzu 2005 e oa bodet kumunioù Cesny-aux-Vignes hag Ouézy er gumun anvet Cesny-aux-Vignes-Ouézy.
Valle de Losa
Valle de Losa zo ur gumun e Spagn, e proviñs Burgos.
Bossico
Bossico  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Rosemary Clooney
Rosemary Clooney (1928-2002) a oa ur ganerez hag aktourez stadunanat. Moereb e oa da George Clooney.
Bréhal
Bréhal a zo ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
Thryophilus
Thryophilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1864 gant ar skiantour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezhe en holl.
Saint-Domingue
Saint-Domingue a oa un drevadenn c'hall e kornôg Enez Hispaniola, krouet e 1627 hag a badas betek miz Genver 1804: neuze e voe savet ur republik dizalc'h anvet Republik Haiti, goude ur brezel etre soudarded Napoleone Buonaparte hag ar vorianed emsavet kaset gant Toussaint Louverture.
An anv
Dont a ra an anv Saint-Domingue eus gallekadur an anv spagnolek Santo Domingo (ma vije bet troet ervat e vije bet Saint-Dominique).
Pol kêrel
[[Restr:Loire-Atlantique urban areas.svg|thumb|right|250px|Er gartenn-mañ eus Liger-Atlantel eo taolennet :
Saint-Domingue
Istor
Betek deroù ar bloavezhioù 1680 ne oa Saint-Domingue nemet ul lec'h-repu d'ar vorlaeron (pe flibisterien) deuet war-dro 1660 eus Enez La Tortue, tostik d'an aod anezhi, er biz, pe eus an Île-à-Vache, tost d'an aod gwalarn. Di e teue boukanerien, abaoe pell, da chaseal ejened gouez.
Pol kêrel
• ar poloù kêrel e ruz ;
Saint-Domingue
Istor
Etre 1678 ha 1700 e klaskas ar c'houarnerien c'hall dizarmañ ar flibisterien ha diorren un armerzh plantadegoù.
Adalek 1720 e oa deuet Saint-Domingue da vezañ kentañ gounezer sukr-kann. E-kreiz an e veze ezporzhiet ganti kement a sukr ha gant an holl inizi saoz. Ouzhpenn-se e veze kaset di an darn vrasañ eus sklaved ar morianeta gant ar c'henwerzh tric'hornek. A-raok an Dispac'h gall e talveze gwerzh madoù dornoberiet da Saint-Domingue kement hag un drederenn eus an eporzhiadurioù gall.
Pourvezerez kig er XVIIvet kantved
Entre 1600 ha 1630 e tiazezas an troiadoù preizhañ hag a veze graet adalek Europa betek neuze, er Mor Karib, en takadoù dilezt gant ar Spagnoled, evel an Île-à-Vache, La Tortue, pe aod gwalarn Saint-Domingue. Dilezet e oa bet loened gant an alouberien spagnol, kezeg, saout, chas, hag ar re-se a veve en o frankiz ha preizhoù aes e oant d'ar voukanerien.
Pol kêrel
• kumunioù all an toleadoù kêr (unpol) en orañjez ;
Saint-Domingue
Pourvezerez kig er XVIIvet kantved
Da gentañ e teuas ar voukanerien da chom war-dro ar c'hab Monte-Christo, en hanternoz, a zo bremañ war an harzoù entre Haiti hag ar Republik Dominikan. Goude e Port-de-Paix ha Petit-Goâve hag en enezennig Port-Margot.
Deroù an trevadennerezh gall
Goude dizoloet en 1492 gant Kristof Koulm e voe trevadennet an enez gant ar Spagnoled. Aour an hini a glaskent. War-dro 1530 e teuas ar metal melen da vout ral, ha dilezet e voe kornôg an enez gant ar Spagnoled, ma teuas da vezañ repu ar vorlaeron, Gallaoued pe Saozon pe Izelvroiz koulz hag all.
Pol kêrel
E 1999, e pennvro Frañs, e oa 354 fol kêrel a yae 3,100 kumun d'ober anezho (8 % eus an niver hollek a gumunioù) gant 35,708,162 annezad (61 % eus poblañs Frañs) war 44,030 km² (8 % eus ar gorread).
Saint-Domingue
Deroù an trevadennerezh gall
En desped da strivoù ar roue Felipe III a-enep ar breizherien e chomas ar voukanerien en enez. Tamm-ha-tamm, etre 1627 ha 1654, ne chomas nemet Gallaoued ken, ha lakaat a rejont o c'hrabanoù war enez La Tortue e gwalarn Hispaniola, ha war an Île-à-Vache er mervent a-raok sevel kêrioù war an douar bras: Petit-Goave en 1654, Port-de-Paix en 1666 ha Cap Français en 1670.
Pol kêrel
Komzet e vez ivez eus poloù krenn pa vez etre 5,000 ha 10,000 post-labour enno, ha poloù bihan pa vez etre 1,500 ha 5,000 post-labour enno.
Dido and Aeneas
Dido and Aeneas zo ur c'hoarigan saoznek savet gant Henry Purcell, libretto gant Nahum Tate (1652-1715). Awenet eo gant karantez ar rouanez Didon, c'hoar Pygmalion, roue Tir, ouzh an Troian Aeneas.
Saint-Domingue
Boukanerien, flibisterien, preizherien-vor
Kardinal Richelieu a erruas e penn ar galloud er Rouantelezh c'hall en 1623 hag a glaskas reiñ da Vro-C'hall un impalaeriezh drevadennel. Jean Cavelet, aotrou Herteley, a oa den a fiziañs e-keñver Richelieu hag unan eus renerien ar gompagnunezh anvet Compagnie de Saint-Christophe, a arc'hantas obererezh flibistiñ Pierre Belain d'Esnambuc war un dro gant Urbain de Roissey, aotrou Chardonville. Testeniekaet eo bezañs Gallaoued eno er mareoù-se gant dihelloù skrivet e La Tortue, a oa ul lec'h a-bouez dre abegoù emzifenn, hogen chom a ra roudoù eus bezañs Gallaoued Saint-Domingue ivez, ha liammoù a oa etre an daou arvor, a oa repu a bep eil hervez an ezhomm.
Bloavezhioù 1670 - 1684
Kentañ marevezh bras ar sukr en Antilhez gall, darvoud a bouez en istor Martinik ha Gwadloup.
Port-Louis
Port-Louis zo un anv-lec'h gallek, roet da veur a borzh.
Kurunenn drogêrel
[[Restr:Loire-Atlantique urban areas.svg|thumb|right|250px|Er gartenn-mañ eus Liger-Atlantel eo taolennet :
• ar poloù kêrel e ruz ;