cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breudeur Morvan
O buhez
Gant o mamm Augustine ar C’hreñv, eo o deus desket an holl donioù ha sonioù a ganont. Hag hi he doa desket gant he zad, Guillomme Creff, ganet e 1852. Tonioù plin ha fisel a ganont dreist-holl, dre m’emaint tost d’an div vro-se, hogen tonioù gavotenn a deu gante ivez.
Labourerien-douar a vicher int bet e Botkol. Savet o deus ur strollad kanerien hengounel e 1958, gant degouezhadenn ar c’hentañ sono. Kroget e oant da ganañ en « noziadoù » a veze war-lerc’h an devezhioù bras ar maez, tennadeg patatez, dornañ…
Goude ar brezel, pa oa ar c’helc’hioù keltiek o kregiñ da aozañ « festoù-noz », e oant krog da ganañ evit Kelc’h Keltiek Boulvriag, ma veze Etienne Rivoallan ha Jorj Kadoudal o son, pe Kelc’h Keltiek Rostren, ma veze Lomig Doniou o kanañ. Pa oa deuet al lanv ar sonerezh keltiek da-heul miz Mae 1968 ha pladennoù Alan Stivell e oant kroget da ganañ pelloc’h eus ar gêr, hep mont war leurennoù Pariz evel ar C’hoarezed Gwadeg.
Evel ar C’hoarezed Gwadeg o deus graet kalz evit lakaat er maez ar c'han ha diskan eus an ankouazh. O c'hanaouenn vrutedañ eo « Joli Koukou » a zo deuet da vezañ o himn.
Ar vreudeur Morvan (Henri ha Yvon) a ra tro Breizh evit ar festoù-noz, ha tresañ a reont bep bloaz war irvi an arar evit diskouez digoridigezh Gouel an Erer Gozh e Karaez-Plouger e Penn-ar-Bed. Evit ar wech kentañ e 2009 o deus kanet ar c’hentañ Boys Band eus istor Breizh war leurenn vrasañ ar gouel, gant an Tambours du Bronx dirak 60 000 den, hag 230 000 mont e-barzh a zo bet e pevar devezh. Kanet o deus ivez e sonadeg anvet Fest-noz e Botkol e 1999.
Pladennoù enrollet
N'o deus ket graet kalz a bladennoù.
Prizioù
Pladenn « Un Demi-siècle Kan-ha-diskan » en deus gounezet ar c’hwec’hvet embannadur deus Priz bras ar pladenn an Télégramme embannet ar 27 a viz Ebrel 2010.
Wolfram (disheñvelout)
Wolfram zo un anv-badez alamanek
Gerdarzh
Testeniet eo ar ger Wolfram en Alamaneg e 1747 (Wolform e 1562), hogen a orin dianav. Bez' e c'hall ar ger bezañ ur c'henaoz eus Wolf, "bleiz", ha Rahm, "dienn", hogen an eil elfenn a c'hallje dont eus ar ger krennalamanek uhel ram "huzil", "saotradenn" en abeg ma tegase ur c'holl bras en argerzh ar c'henderc'hañ staen
Argyle
Argyle zo un doare kozh da skrivañ an anv saoznek Argyll, bremañ e-barzh kontelezh Argyll and Bute e Bro-Skos.
Ems-Supérieur
thumb|right|Departamantoù gall e hanternoz Alamagn e 1812. An Ems-Supérieur (Ober-Ems, en alamaneg) a oa anv un departamant gall en Alamagn. Kêr Osnabrück e oa ar pennlec'h anezhañ.
An anv
Bez' e oa unan eus an 3 departamant gall a oa savet o anvioù diwar hini ar stêr Ems.
Arondisamantoù ha kantonioù
Rannet e oa an departamant evel-henn:
Diskar
Pa voe distroadet an impalaer Napoleon e 1814 ez eas an darn vrasañ eus an douaroù gant Rouantelezh Hannover.
Hiriv
Emañ douaroù an departamant-se evit lod e Saks-Izel, evit lod all e Nordrhein-Westfalen.
Moerbeke (Norzh)
Moerbeke en izelvroeg, anv ofisiel: Morbecque, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant Norzh.
Pont
Ar pontoù a zo savadurioù graet evit mont dreist un harz, en tu all d'ur ganienn, d'un draoñienn, d'un hent, d'un hent-houarn, d'un dourredenn, d'ul ledennad dour pe d'ur skoilh bennak all. Al leur-bont a c'hell bezañ lakaet uhel pe uheloc'h evit lezel listri da dremen dindani.
Ret eo sevel pontoù abalamour d'an dud ha d'ar marc'hadourezhioù da vont gant un hent kompez ha berroc'h. A-hend-all e vije diaes pe dic'hallus an tremen peurvuiañ.
Dre astenn-ster e vez graet pont eus an traoù a denn d'ur pont en un doare bennak, a ra un ere bennak etre daou all. Pont a vez graet ivez eus ar gorre plat a c'heller kavout er bagoù pontet. En elektronek ez eo ur mekanik etre daou amredad. Pa vez re strizh ar pont ha ne c'hell ket dougen kirri ponner e vez anvet ur bontenn a-wechoù. Ur pontig etre daou savadur a c'hell bezañ ur bontenn ivez.
Istor
War a seblant eo bet savet ar pontoù kentañ gant prenn pe plankennoù pe gant mein lakaet war ar ribloù war-eeun pe douget gant treustoù kroaz-digroaz. Ur bontenn a zo ur pont simpl graet gant ur plankenn pe un treust.
Implijet eo bet ar gwaregoù gant ar Romaned evit sevel pontoù ha dourbontoù hag e c'heller gwelet meur a hini c'hoazh. Implijet o deus ar Romaned ar pri-raz evit kempouezañ kemmoù an nerzhioù a gouezh war ar mein naturel.
Ar pontoù-kerdin, ur seurt pont a-ispilh simpl a oa savet gant an Inkaed e menezioù an Andoù e Suamerika, just a-raok ma voent trevadennet gant Europiz er.
En e tegasas Hans Ulrich, Johannes Grubenmann ha reoù all teknikoù nevez evit ar pontoù prenn.
A-drugarez d'an Dispac'h greantel en e voe posupl implij ar potin evit sevel pontoù ledanoc'h, met ne oa ket gant an houarn ar perzhioù mekanik mat evit dougen pouezioù bras-tre. Pa voe posupl implij an dir ha produiñ anezhañ e-leizh e voe savet pontoù divent diwar ijinadennoù Gustave Eiffel.
Er memes mare e veze implijet funioù dir evit sevel pontoù-a-ispilh hag en eo bet ijinet ma vije solutoc'h ar betoñs gant funioù silet enno (betoñs raokforset).
Gerdarzh
Eus al latin "pontem" eo deuet war-eeun ar ger brezhonek "pont" hep tremen dre hanterouriezh ar galleg, rak e kembraeg e reer gant "pont" ivez hag e kerneveg gant "pons". Amprestet eo bet ar ger a-raok ma vije bet disrannet an teir yezh predenek.
Rummadoù ar pontoù
Kavet e vez 4 seurt pontoù d'an aliesañ :
Ouzhpenn-se e c'hell leurenn ur pont bezañ lakaet uheloc'h pe gwintet (pont-gwint) pe war dreiñ (pont-tro), an holl pontoù gorre-gouzi.
Er yezh
Ouzhpenn-se e komzer eus pontoù evel ar re-mañ:
Comedy Central
Istor
Krouet eo bet d'ar 1añ a viz Ebrel 1991, goude kendeuzadur ar chadennoù Comedy Channel (gant ar strollad Viacom, dre MTV Networks) hag HA! (gant ar strollad Time Warner, dre Home Box Office). E 2003 eo bet adprenet gant Viacom an hanter eus e lodenn digant Time Warner evit 1.225 bilion dolar hag eo deuet neuze da vezañ perc'hennour nemetañ ar chadenn. Graet eo bet Comedy TV (CTV) eus ar chadenn-mañ. Siwazh dezho, ur chadenn eus Kanada en doa miret dija ar gwirioù war an anv-mañ ha ranket o deus kavout un anv all, da lâret eo Comedy Central. A-drugarez da rummadoù-tresadennoù-bev evel South Park eo deuet da vezañ ur chadenn a seller kalz outi. Ouzhpenn 50% eus an amerikaned a c'helle resevout ar chadenn-mañ en o zi e 1998. E 2004 ar 4 programm pennañ ha sellet ar muiañ er chadenn a oa : South Park, Chappelle's Show, The Daily Show, ha Reno 911!, ur rummad film a gont istor ur c'homiserdi un tammig ispisial. E 2005 eo bet sinet en-dro ur c'hevrad evit skignañ South Park 3 bloaz ouzhpenn.
Trede Republik c'hall
Koulskoude, stricto sensu, ne voe savet da vat nemet e 1875. Etre 1870 ha 1875 eta e voe ur marevezh arvar.
Ibiz dremm zu
An ibiz dremm zu a zo ur spesad evned, Theristicus melanopis an anv skiantel anezhañ.
Trede Republik c'hall
Istor
Dilennidi kentañ bodadenn vroadel an Trede Republik a oa, evit an darn vrasañ, roueelourien pe, daoust dezhe da vezañ nebeutoc'h, Bonapartourien. Daoust da se e teuas ar renad republikan a-benn da vezañ degemeret ha da ren buhez ar vro e-pad 65 vloaz, da lâret eo pelloc'h evit an holl renadoù abaoe an Dispac'h gall ha kement-se daoust da enkadennoù politikel a-bouez evel Gwallskouer ar medalennoù, Gwallskouer Panama, Enkadenn Boulanger, an afer Dreyfus, diazezadur al likelezh gant lezenn disparti an ilizoù hag ar stad, krouidigezh ar skolioù publik, ha kement zo. Hiziv c'hoazh ez eo an hirañ eus holl ar republikoù gall hag ar renad hirañ anavet gant Bro-C'hall abaoe 1789.
Poltredoù Pevarzek prezidant an Trede Republik C'hall
An titl a oa « président de la République française ».An deiziadoù a zo penn-kentañ ha fin ar c'hannad.
Ibiz dremm zu
Anvet e voe Tantalus melanopis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez
Kavout a reer ar spesad war aodoù Perou, hanternoz Chile hag Arc'hantina betek Enezeg Douar an Tan.
Pabez Janed
Ar vojenn
thumb|330px|Ar babez o wilioudiñ, engravadur e levr [[Boccacio, er pennad diwar-benn ar babez er chabistr diwar-benn ar Maouezed a Vrud]]
War-dro 850 e oa ur plac'h yaouank eus Mainz — anvet e meur a zoare: Jeanne, Agnès, Marguerite pe Gilberte hervez an dud — a guitaas he zud da vont war ar studi, pe da-heul he fried a oa studier. Gwisket e oa evel ur gwaz hag anavezet evel Johannes Anglicus (Yann Saoz), ar pezh a ziskouezje e oa saozez a orin. Studiañ a eure en ur skol-veur saoz, ha goude tapet ganti he bachelouriezh ez eas gant he fried, pe he serc'heg, da studiañ ar skiantoù hag ar brederouriezh da Aten. Pa varvas he gwaz ez eas da Roma. Eno e voe roet dezhi ar garg da lenn ar Skriturioù sakr a-raok mont e-barzh ar Curie. Hervez dihelloù zo e vije bet anvet da gardinal, hag hervez an holl e vije bet dilennet da bab gant ar bobl roman abalamour d'he deskadurezh ha d'he deoliezh . Daou vloaz goude e voe touellet ar babez pe gant ur c'hloareg pe gant ur c'hardinal spisweloc'h eget ar re all hag e wilioudas a-wel d'an holl, pe pa oa o lavarout an oferenn, pe pa oa war varc'h, pe e-pad prosesion Gouel ar Sakramant, etre iliz-veur Sant-Yann-Latran hag iliz-veur Sant-Pêr. Hervez ar c'hronikour dominikan Jean de Mailly e voe meinataet d'ar marv gant ar bobl. Hervez Marzhin ar Polonad e varvas er gwentloù. Hervez re all e voe kaset kuit ha netra ken. . Rediet e voe an Iliz da wiriañ gourelezh ar bibien nevez-anvet diwar neuze. Un den a iliz a veze lakaet, a lavared, da balvata ar brouenn, a-dreuz ar gador-doull. Echu e gefridi gantañ e youc'he: «  Duos habet et bene pendentes  » (« div en deus, hag istribilhet mat int »). Ouzhpenn da se, abalamour d'an eñvorenn boanius-se, ne dremen ket ken prosesionoù eus al Latran d'ar Vatikan dre iliz Sant Klemez, lec'h ar gwilioud. Un delwenn koulskoude zo bet savet el lec'h ma c'hoarvezas. .
Ar fedoù
Ur vojenn eo a zo bet kredet enni betek ar XVIvet kantved, ha gant an Iliz zoken.
Displegadur
Meur a zisplegadur zo d'ar vojenn.
Lennegezh
Meur a skrivagner zo bet o plediñ gant ar vojenn.
Moerbeke
Moerbeke a c'hell bout:
Aozadur Komunour Belarus
Aozadur Komunour Belarus (e belaruseg: Белорусская коммунистическая организация) a zo anv ur strollad komunour bet krouet e Belarus, gantañ en e benn Vladimir Ignatovsky, diwar an aozadur "Belarus Yaouank" (Маладая Беларусь), bet krouet e Savadur Deskadurezh Minsk e 1917.
E 1918 e teuas da vezañ ur gevrenn emren eus Strollad Sokialourion Belarus - Dispac'helour, met e deroù an hevelep bloavezh ec'h em disrannas da vat ha dont a reas da vezañ ur strollad emrenn penn-da-benn. E Miz Eost 1918, avat, e kendeuzas gant Strollad Komunour Belarus.
Strollad Komunour Proleter Aod an Olifant
Strollad Komunour Dispac'hel Aod an Olifant (e galleg: Parti Communiste Proletarien de Côte d'Ivoire) a 'zo anv ur strollad komunour a stourm dre guzh en Aod an Olifant.
Sevel a ra a-enep da vezañs Frañs er vro.
Kanton Lokournan
Kanton Lokournan a zo ur c'hanton eus Bro-Leon, e Breizh, anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed.
Betek 2015
Kanton Lokournan a yae 12 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Lokournan a ya 18 kumun d'ober anezhañ:
Roll ar Pennoù Stad e 577
Pennoù Stad ar bloaz 576 - Darvoudoù ar bloaz 577 - Pennoù Stad ar bloaz 578 - Pennoù Stad dre vloaz -
Fazan livet
Ar fazan livet a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae. Chrysolophus pictus eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e dinaoued ar menezioù kreiz ha kreisteiz Sina.
Roll oberennoù Beethoven
Sonerezh klaviazel
Brudet eo Beethoven dreist pep tra evit e nav simfonienn. Skrivañ a reas ivez meur a gengerzad, dreist-holl da vezañ sonet gantañ e-unan, kement ha sonerezh klaviazel all, da gentañ penn digorennoù ha sonerezh degouezhiadel evit arvestoù c'hoariva, hag oberennoù evit lidañ degouezhioù liesseurt.
Simfoniennoù
Pezh a grede gwezhall da lod e oa ur Simfonienn abred gant Beethoven, Simfonienn "Jena" e Do muiañ, a soñjer bremañ ez eo digant Friedrich Witt.
Ur gredenn a zo en dije Beethoven c'hoantaet skrivañ un Dekvet Simfonienn e-kerzh bloaveziad diwezhañ e vuhez ; ur aozadenn sonadus eus arroudoù bezus a zo bet kenstrollet gant Barry Cooper.
Sonerezh kambr
Pevaradoù-kerdin Beethoven a zo tost ken brudet hag e simfoniennoù. Skrivañ a reas ivez sonerezh kambr evit meur a seurt lazioù all, en o zouez triadoù-piano, triadoù-kerdin, ha sonadennoù evit biolin ha gaolbiolin gant piano, kement hag oberennoù gant c'hwezherioù.
Oberennoù evit piano a-unan
Ouzhpenn an 32 sonadenn vrudet, ez eus en oberennoù Beethoven evit piano a-unan lies pezh ul luskad, pergen an teskad argemmoù, hag ar belbiajoù.
Sonerezh-mouezh
Petra bennak ma kasas un opera hepken da benn, Beethoven a skrivas sonerezh-mouezh a-hed e vuhez, lakaet ennañ daou teskad oferenn, oberennoù all evit kor ha klaviaz (ouzhpenn an Navet Simfonienn), ariaoù, daouadoù, sonioù arzel (lieder), hag unan eus ar c'helc'hiadoù sonioù kentañ.
Istor ar reizhiadoù niverenniñ liesseurt
Hervez ar palioù katalogiñ, ez eus pevar doare da anavezout pezhioù gant Beethoven : Bez' ez eus ivez katalog Biamonti, kempunet gant Giovanni Biamonti hag embannet e 1968. Ennañ e kaver war un dro ar pezhioù dezho niverennoù opus hag an holl oberennoù diwar katalogoù Kinsky hag Hess gant darnoù e-maez katalog betek-henn a-benn sevel ur rollad kronologel hepken, 849 enmont ennañ, lod anezho o strollennañ lies pezh. Ral a wezh e vez implijet niverennoù Biamonti avat.
An darn vrasañ eus pezhioù brudetañ Beethoven o deus niverennoù opus, met nemedennoù a zo, "Für Elise", WoO 59, eo unan eus ar re heverkañ.
Richenn
Hervez an etimologiezh e vefe dav skrivañ rizhenn met lakaet eo bet e-mod-se e-keñver an doare da zisklipañ e brezhoneg a-vremañ. Dont a ra eus ar brezhoneg kozh rith hag a signifi furm pe skeudenn, ketpar eo d'ar c'hembraeg rhith hag a signifi furm, feson, arouez hag ivez d'an iwerzhoneg riocht (heniwerzhoneg richt). Dont a reont tout eus ar c'heltieg (p)rptu.
Roll oberennoù Beethoven
Oberennoù klaviel : WoO 1-86
Klaviaz e-unan Kengerzek Dañsoù Baleoù ha dañsoù evit c'hwezherioù Hep piano Gant piano
Richenn
Er c'hontrol eus ar c'hontadennoù hag a c'hoarvez e-barzh ur bed diwar faltazi, emañ kentoc'h ar richennoù e-barzh ur bed hag a c'hellfe bezañ real. Gant ar studioù bet graed war-fed an dra-se, e vez komprenet diouzhtu ez eus daou rummad tud: Ar richennoù 'zo peurliesañ etre ar ouiziegezh dre ar fedoù hag ar c'hredennoù, pe an traoù diwar faltazi. Koulskoude ne c'hell ket bezañ termenet ar gredenn gant ar richenn rak m'eo hiniennel dre benn-natur, ha cheñch a ra eus an eil d'egile. Evit renkañ un danevell e rummad ar richennoù eo ret diforc'hañ. Lâret e vez ar richenn dre 'n eñvor gant ur stil ha grataet gantañ un arouez gwirion : degouezhet eo bet an istor d'un den anavezet hag en ul lec'h determinet, ha traoù all c'hoazh.
Roll oberennoù Beethoven
Oberennoù klaviel : WoO 1-86
Sonadennoù hag oberennoù dezho ul luskad hepken Argemmoù Dañsoù
Richenn
Legenda
Roll oberennoù Beethoven
Oberennoù gant niverennoù Anhang (AnH)
Lakaet war anv Beethoven en ur doare diasur pe faos, diwar Stagadenn (Anhang) katalog Kinsky. AnH 7 betek 18 a zo oberennoù n'oant ket bet skrivet gant Beethoven, a oa bet gwerso lakaet war e anv e gaou.
Bodadeg ar Sonerion
Bodadeg ar Sonerion, a-wechoù B.A.S., a zo ur gevredigezh hag a vod an darn vrasañ eus ar bagadoù e Breizh hag e Bro-Frañs.
Roll oberennoù Beethoven
Oberennoù diuzet gant niverennoù Hess (H)
(Niverennoù deverket gant Willy Hess) Notenn : Ne gaver ket er rann-mañ an oberennoù o deus ivez niverennoù WoO numbers, hag a zo rollet kentoc'h a-us.
Oberennoù ouzhpenn
Bez' ez eus un nebeud oberennoù n'int ket zoket rollet ar c'hatalogoù a-us. En o zouez :
Ur
Ur zo
Bodadeg ar Sonerion
Aozet e vez bep bloaz abaoe 1949 kenstrivadeg ar bagadoù gant B.A.S.
Honnezh a vez prientet gant 2 droad : un amprouad en nevezamzer hag unan arall en hañv, e-pad gouel etrekeltiek an Oriant/Emvod ar Gelted.
Tycho Brahe
Tycho Brahe, ganet Tyge Ottesen Brahe (14 a viz Du 1546 - 24 a viz Here 1601), a oa un uheliad danat. Brudet eo hiziv evit e labour e steredoniezh dreist-holl met en e amzer e oa ur steredour hag un alkimiour brudet.
Bodadeg ar Sonerion
Deroù
E-pad ar bloavezhioù 1920 e oa c’hoarvezet ur cheñchamant a bouez e Breizh. An dilhad hengounel a oa bet dilaosket, kerkoulz hag ar sonerezh. An dud a blije gwelloc’h dezho selaou kannaouenoù er radio. Kement-all a oa c’hoarvezet gant ar balioù, ma oa bet kemeret lec’h dansoù Breizh gant dañsoù giz Bro-C’hall. Gant ar chenchamantoù sokial hag ekonomikel a oa e soñje d’an dud e oa sevenadur Breizh hag ar brezhoneg traoù a-ziwar-lerc’h ha na vijent ket mat evit an amzer da zont.
Ar c’houbladoù binioù/bombard a oa bet lakaet diaes abalamour d’ar c’hemmoù-se ha neuze e oant bet o vont da get, en desped d’o finvidigezh ha d’o dibardelezh. Er bloavezhioù 1920 ne chome nemet un dek soner hengounel]] bennak e Breizh. Klasket e oa bet evit ar wech kentañ stollañ sonerien evit saveteiñ o gouiziegezh. Se zo kaoz e oa bet krouet “Kenvreuriezh ar Viniaouerien” gant Herve ar Menn e Pariz.
War-lec’h e oa bet savet Bodadeg ar Sonerion e-pad kendalc’h Skol-Uhel keltiek Breizh e 1943. D’an 23 a viz Mae 1943 e oa bet graet e gentañ abadenn gant Bodadeg ar Sonerion war porzh ar Parlamant e Roazhon. An izili diazezerien, a veze lesanvet ar c’hwec’h mousketer, hervez ar pezh a lâre Per-Jakez Helias, a zo : Dorig ar Voyer, Efflam Kuven, Robert Marie, Iffig Hamon, René Tangi ha Polig Monjarret. Ar c’hamp sonerezh kentañ a oa bet dalc’het e miz Gwengolo 1943, e Gouezeg, gant 23 stajiad. Abalamour d’ar brezel ne oa ket bet lakaet reolenoù ar gevredigezh BAS e prefeti Roazhon. An dra-se a oa bet graet e 1946. Dorig ar Voyer a oa lakaet da Brezidant ha Polig Monjarret da sekretour.
Da gentañ e tiskoueze ar raktres-se bezañ diskiant : evit kalz a dud a-enep e seblante ar stourm-se bezañ kollet en a-raok, rak ne glote ket mennozhioù ar sonerien gant ar pezh a veze soñjet er mare-se. Ijinet o doa ar sonerien yaouank-se da grouiñ “Bagadoù” evel ar Pipe-Bands e Bro-Skos. Gant Polig Montjarret e oa bet krouet bagad kentañ Karaez e 1948, gant tri rummad binvioù-seniñ – bombard / binioù-bras / ha taboulinoù ha tomperezhioù - evel ma vez gwelet hiziv an deiz c’hoazh.
War-lec’h ar brezel
Un eil kamp sonerezh a oa bet e miz Eost 1946 en Argol (Penn-ar-Bed). E 1947 e oa bet pedet un dileuriadur eus Bro-Skos en trede kamp a oa bet dalc’het e Sarzhav. E 1949 ez embannas BAS e gazetenn “Ar Soner”. Krouet e oa bet ar c’hevread Kendalc’h e 1950 e Kemper. Enanañ emañ kelc’hioù ha BAS, tout an dud a zo dedenet gant sevenadur Breizh. Polig Montjarret a oa bet ar pennsekretour kentañ anezhañ. Ur Gouel etrebroadel gant biniaouioù-bras a oa bet priented e Brest e 1953, evit goueliañ dekvet deiz-ha-bloaz BAS. Bep bloaz e vez savet ar gouel-se abaoe an deiz-se hag abaoe 1971 e vez aozet en Oriant. Abaoe 1997 ez eo bet lakaet Bob Haslé da brezidant BAS Gantañ e oa bet diazezet ar bagad Kadoudal hag Kelc’h keltiek Gwern. 125 bagad, da lavaret eo war-dro 10000 a sonerion, zo emzelet ouzh BAS.
Aozadur
BAS a zo aozet gant lies bodadegoù departamant :
Bodadeg ar Sonerion Aodoù-an-Arvor (22) Bodadeg ar Sonerion Divroet Bodadeg Sonerion Bro-Naoned (44) Bodadeg Sonerion Penn-ar-bed (29) Bodadeg Sonerion bro-Roazhon (35) Bodadeg Sonerion Bro-Wened (56)
E Plañvour (56), er greizenn Amzer-Nevez, emañ sez broadel BAS. Eno e vez graet war-dro ar velestradurezh hag aozadur hollek ar gevredigezh. Andrev Kefeleg eo ar Prezidant e 2012-2013, ha Vonig Fraval eo ar renerez.
Kampionad
Bep bloaz, abaoe 1949, e vez aozet gant Bodadeg ar Sonerion Kenstrivadeg Vroadel ar Bagadoù. Dasparzhet e vez a c’hant bagad bennak zo Breizh hag e lec’h all e pemp rummad ar c’hampionad-se. E-barzh pep rummad (nemet er pempvet rummad) e vez aozet div droiad : en nevezamzer e vez aozet an droiad kentañ hag an eben en hañv e-pad Emvod ar Gelted evit ar rummadoù 1, 2 ha 3A. E-pad Gouelioù meur Kerne e vez aozet an droiad evit ar rummadoù 3B ha 4. E Karaez, e kreiz miz Gouere, e vez aozet ar genstrivadeg evit ar pempvet rummad.
Skeul an hesonerezh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen skeul an hesonerezh (saoz.: sonority hierarchy) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare da renkañ ar fonennoù hervez bep o live sonel.
Bodadeg ar Sonerion
Kampionad
Bagad Kemper eo ar strollad zo bet gounezet ar genstrivadeg an aliesañ. (20 gwezh, e 1951 asambles gant Kemperle, e 1952, e 1975-1978 (4 bloaz da heul), e 1982, e 1984-1985, e 1988, e 1991, e 1994-1995, e 1997-1998, e 2000, 2002, 2004, 2011-2012). Kampion diwezhañ e 2012 eo Kemper neuze. Kampionad arall a vez kenaozet gant BAS : ar c’hampionad sonerezh hengounel (koupladoù, daouadoù libr, hag all...) e Gourin, e dibenn sizhun gentañ miz Gwengolo e vez azoet meur a gampionad gant talabarderien, toumperien ha bianiaiouerien braz.
Embannadur
Pladennoù, DVDoù enrollet da vare ar genstrivadeg vroadel ar bagadoù a vez embannet bep bloaz. Hentennoù evit deskiñ seniñ binioù-bras, ar bombard pe taboulin skiltr a zo bet embannet, evel dastumadoù skrid-sonerezh (tonioù Breizh-Izel). Ur gazetenn “Ar Soner” e vez embannet bep daou viz gant Bodadeg ar Sonerion. Er gazetenn-se e vez embannet keleier diwar-benn sonerezh Breizh hag ar Broioù keltiek ha kinniget e vez pennadoù diwar-benn ar danvez-se. Ur gazetenn en-linen a zo bet krouet gant ar vodadeg departamant divroet e 2005 : "Divroet Newez"
Skeul an hesonerezh
Da skouer, produet e vez muic'h a son pa distager ar vogalenn [a] evit pa distager ar gensonenn dre serriñ [t].
Rosario (Santa Fe)
Rosario eo kêr vrasañ proviñs Santa Fe en Arc'hantina. Trede kêr vrasañ ar vro eo, gant ouzhpenn ur milion ha kant mil a dud. Ur porzh a-bouez eo ivez war lez ar stêr Paraná, ur 400 km er gwalarn da gêr Buenos Aires.
Skeul an hesonerezh
Gant yezhoù 'zo emañ diazezet reolennoù o tennañ d'an heñveladur war skeul an hesonerezh, da skouer e finneg -tne- → -nne- e displegadurioù verbel 'zo..
Kemmañ a c'hell skeul an hesonerezh resis a yezh da yezh, met setu ur sistem boas (1 = live hesonerezh izelañ):
Strollad Labourerion Barbados
Strollad Labourerion Barbados (e saozneg: Workers Party of Barbados) a 'zo anv ur strollad marksour bet krouet e Barbados e 1985 gant Dr. George Belle.
Gaëtan Rondeau
Gaëtan Rondeau, ganet e Gorron (Mayenne) d'ar 7 Kerzu 1873 ha marvet d'an 10 Here 1971, zo bet maer Naoned.
Alvokad e oa bet e Pariz (adalek 1896 betek 1900) hag e Naoned da c'houde (adalek 1900 betek 1906).
Anvet e voe da vaer e-pad an Eil Brezel-bed, adalek miz Mae 1941 betek ma roas e zilez d'an 10 a viz Here 1942.
Sevel a reas a-enep diviz gouarnamant Vichy da droc'hañ Breizh e div lodenn ha lakaat Naoned en ur rannvro ma oa Anjev en he fenn, rak "Naoned eo kêr-benn Breizh koulz e-keñver istor, politikerezh hag ekonomiezh".
E-pad e respet maer, d'an 20 a viz Here 1941, e voe muntret Karl Hotz, an ofisour a oa e penn ar soudarded alaman el Liger-Atlantel, gant rezistanted. Evel dial e voe fuzuilhet 48 gouestlad, d'an 22 a viz Here, e Kastell-Briant (27 den), e Naoned (16) hag er Mont Valérien, e-kichen Pariz (5).
Gernika-Lumo
250px|thumb|right|Gwezenn brudet Gernika Gernika-Lumo zo ur gumun e Bizkaia, en Euskal Herria, enni kêr Gernika.
Istor
Ur vombezadeg a voe war gêr Gernika, d'ar 26 a viz Ebrel 1937, e-kerzh brezel Spagn. Gant kirri-nij al Luftwaffe, aerlu Alamagn, hag un nebeud reoù eus aerlu Italia faskour, a oa o vrezeliñ eus tu ar jeneral spagnol Franco, e voe bombezet Gernika e-pad 4 eurvezh ha distrujet kement savadur a oa betek 10 kilometr tro-dro.
Gwezenn Gernika
Gwezenn Gernika a zo un dervenn, arouez frankizoù ar Vasked.
Remilly-Wirquin
Remilly-Wirquin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Stankted ar boblañs
Penaos termeniñ stankter ur boblañs ?
Stankter ur boblañs eo an niver a dud dre km². Da lavaret eo puilhentez bezañs an dud war un tiriad bennak. Tu zo komz eus ar stankted evit abegoù all. Da skouer e bed ar gêraozouriezh e vez komzet eus stankted al lojeizoù dre devezh arat.
Remilly-Wirquin
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Remilly-Wirquin Churchyard
Mervel a reas e miz Genver 1915, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Stankted ar boblañs
Penaos termeniñ stankter ur boblañs ?
<!--
Comment définir la densité de population ?
La densité d'une population est le nombre d'habitants au km²
Il faut tout d'abord noter que la densité de population, selon cette définition, dépend de l'échelle de la surface d'échantillonnage utilisée, et il est difficile de la définir comme une fonction continue à valeur réelle sur la surface en question. Si les objets concernés sont modélisés comme des points discrets, la densité de population connaîtra des sauts alors que le bord de la surface d'échantillonnage passera sur les individus. Considérer les individus comme des objets étendus dans l'espace pose d'autres problèmes dès que l'ordre de grandeur de la surface d'échantillonnage approche celui d'un objet (par exemple, l'échelle d'une personne peut être considérée de la taille du terrain de son lieu d'habitation: pour certaines personnes, cela peut être une surface très grande).
Pour résoudre certains de ces problèmes, la densité de population peut être considérée, de même que la longueur d'une côte, comme une quantité fractale dépendant de l'échelle, elle peut se retrouver avec un IDH
Densité de population biologique
1. Des problèmes accrus pour trouver des partenaires dans les zones de faible densité.
2. Un accroissement des unions consanguines dans les zones de faible densité.
3. Une susceptibilité aux évènements catastrophiques accrue dans les zones de faible densité.
Il faut remarquer cependant que des espèces différentes présenteront à la base des densités différentes. Par exemple, les espèces à stratégie r ont d'ordinaire une densité de population élevée, tandis que les espèces à stratégie K peuvent présenter une densité de population plus faible. Une faible densité de population peut être associée avec une adaptation vers une spécialisation dans la localisation des partenaires reproductifs, comme des polinisateurs spécialisés tels qu'on en trouve dans la famille des orchidées.
Il est aussi possible de définir la densité d'une population grâce à sa biomasse. Cette méthode est utile quand il faut comparer des densités d'espèces de taille ou de nature très différentes.
Densité de population humaine
Pour les êtres humains, on définit la densité de population comme le nombre de personnes par unité de surface (qui peut inclure ou pas les eaux intérieures), bien qu'elle puisse également être exprimée par rapport aux terres habitables, habitées, arables (ou potentiellement arables) ou cultivées.
Elle est fréquemment exprimée en personnes par kilomètre carré ou par hectare et s'obtient simplement en divisant le nombre de personnes par la surface considérée mesurée en kilomètres carrés ou en hectares.
Dans la pratique, on peut calculer ceci pour une ville, une agglomération, un pays ou le monde entier.
À titre d'exemple, pour la plupart des pays européens de taille conséquente (intégrant de ce fait des zones denses et d'autres moins peuplées), la densité moyenne oscille entre 100 et 250 habitants par kilomètre carré (France : 109 hab./km², Allemagne : 233 hab./km², Royaume-Uni : 245 hab./km²). Un territoire très désertique a quant à lui une densité proche, voire inférieure à un habitant au kilomètre carré (Groenland : 0,03 hab./km², Sahara occidental : 1 hab./km²).
La densité utile facteur de freinage démographique.
La densité utile, c'est-à-dire par kilomètre carré cultivable, est un des nombreux facteurs qui après le niveau de développement, influe sur les anticipations des familles et des États concernant l'environnement au sens large, la fécondité et donc la croissance démographique. Ainsi, à niveau de développement comparable, les taux de fécondité et de croissance démographique sont généralement plus élevés en Afrique, Amérique et Océanie qu'en Eurasie.
Pays et territoires les plus denséments peuplés
Les pays ou territoires présentant les plus hautes densités de population sont :
Tous ces territoires partagent une surface relativement petite et un niveau d'urbanisation exceptionnellement élevé, avec une population urbaine économiquement spécialisée faisant appel à des ressources agricoles extérieures, ce qui illustre la différence entre une densité de population élevée et une surpopulation.
Concernant les États d'une certaine taille, le plus densément peuplé est le Bangladesh, où 134 millions de personnes vivent dans une zone hautement agricole autour de l'embouchure du Gange, avec une densité de population de plus de 900 habitants par km2. La densité de population sur l'ensemble des terres émergées est à l'heure actuelle de 42 habitants au km2.
Cas des zones urbaines
Les agglomérations présentant une densité de population exceptionnellement haute sont souvent considérées comme surpeuplées, bien que ceci dépende de beaucoup de facteurs tels que la qualité des logements et des infrastructures ou l'accès aux ressources. Les villes les plus denses sont situées dans le sud et l'est de l'Asie, bien que Le Caire et Lagos en Afrique tombent également dans cette catégorie.
La population d'une ville dépend cependant fortement de la définition utilisée pour la zone urbaine : les densités sont plus élevées si on ne considère que le centre de la municipalité que si on compte également les banlieues — de développement plus récent et pas encore incorporées administrativement — comme dans les concepts d'agglomération ou de métropole, ce dernier incluant parfois des villes avoisinantes.-->
Kensonenn kendistaget
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn kendistaget (saoz.: co-articulated consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti daou lec'h distagañ war un dro.
Isrannet e vez ar c'hesnonennoù kenstaget e daou rummad:
Kensonennoù gante daou lec'h distagañ pennañ (both plosive, or both nasal, etc.) ha kensonennoù gante ul lec'h distagañ a-eil renk ouzhpenn o lec'h distagañ pennañ.
Kensonennoù gante daou lec'h distagañ pennañ
Kensonennoù gante ur c'henlec'h distagañ a-eil renk
Ar pep aliesañ e vez rontaet an diweuz war un dro, da skouer, [kʷ]. A-hendall e kaver kensonennoù kendistaget gant ar staon, da skouer [tʲ] e ruseg, an drekstaon [lˠ] (anvet "L teñvel" e saozneg), hag ar gourlañchenn [tˤ] (anvet "kensonennoù stambouc'hus" en arabeg).
Ne vez ket renket e-touez ar c'hensonennoù kendistaget ar c'hensonennoù dre strakal daoust ha va vezont distaget dre implijout an troc'h-avel ouzhpenn bep o lec'h distagañ pennañ.
Impalaeriezh Pala
An Impalaeriezh Pāla a oa un dierniezh hag a gontrolle norzh ha reter India, ha dreist-holl Bihar ha Bengal eus an hag an. An anv pal a zalvez gwarezer hag implijet e oa e penn diwezhañ anv kement roue Pala. Diazezer an dierniezh e oa Gopala a oa bet dilennet da roue Gaur e 750. Padout a reas an dierniezh betek an pa voe distrujet gant an Dierniezh Sena.
Bouches-du-Weser
thumb|right|Departamantoù gall e hanternoz Alamagn, e 1812. Bouches-du-Weser (en alamaneg: Wesermündungen) zo anv unan eus an 13 departamant gall a voe krouet en Alamagn d'ar 1 a viz Genver 1811, pa voe staget ouzh Bro-C'hall al lodenn-se eus ar vro, en amzer an Impalaeriezh c'hall kentañ, a badas betek 1815.
Bremen a oa ar pennlec'h.
Savidigezh
Dont a ra e anv eus ar stêr Weser. Krouet e voe an departamant war douaroù kêr zieub Bremen, dugelezh Oldenburg, ha Rouantelezh Hannover.
Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Barua)
Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (e banglaeg: বাংলাদেশের সাম্যবাদী দল (মার্কসবাদী-লেনিনবাদী) Bangladesher Samyabadi Dal (Marksbadi-Leninbadi)) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour a stourm dre guzh, bet krouet e Bangladesh e 1971 gant Abdur Rouf da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour).
Bouches-du-Weser
Evezhiadenn
Hervez anv an departamant e komprener e oa gourel anv ar stêr e galleg d'ar re a savas an anv-se. Koulskoude, evel en alamaneg (die Weser), eo gwregel anv ar stêr er yezh-se.
Arondisamantoù ha kantonioù
War-lerc'h ma voe faezhet Napoleon e 1814, e voe rannet an departamant etre Rouantelezh Hanover, dugelezh Oldenburg ha kêr zieub Bremen.
Hiriv
Emañ an douaroù-se e stadoù Saks-Izel, ha Bremen.
Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Barua)
Dilip Barua eo ar Sekretour-Meur a-hiziv ha e vez "Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Barua)" anezhañ evit lakaat an diforc'h etrezañ ha Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Umar) (Bangladesher Samyabadi Dal (Marksbadi-Leninbadi) (Umar)) ha Strollad Komunour Bangladesh (Marksour-Leninour) (Dutta) (Bangladesher Samyabadi Dal (Marksbadi-Leninbadi) (Dutta)).
Ezel eo ar Strollad eus Talbenn Demokratek an Tu-kleiz hag ivez eus Kenemglev an 11 Strollad.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eus al ha kemer perzh en deus graet er Devezhioù-studi Komunour Etrebroadel (International Communist Seminar) aozet bep bloaz gant Strollad Labour Belgia.
Michel Hunault
Ur politikour breizhat eo Michel Hunault, ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1960 e Kastell-Briant e Liger-Atlantel. Dilennet e oa bet da gannad e c'hwec'hvet pastell-vro Liger-Atlantel e 1993 ha betek votadegoù 2012. Un ezel eus ar strollad UDF eo bet, ha bremañ emañ er strollad Nouveau Centre.
Besprezidant Kuzul rannvro Broioù-al-Liger eo bet ivez etre 1998 ha 2004.
Breur gevell eo da Alain Hunault a zo maer Kastell-Briant. O zad, Xavier Hunault, a oa kannad ivez ha maer Kastell-Briant e-pad pell.
Soazig
Soaz, pe Soazig, n'eo ket ur gwir anv-badez e brezhoneg, pa n'eo nemet ur berranv diwar Frañsoazig, brezhonekadur an anv gallek Françoise, bet diouzh ar c'hiz. Gant Soazig eta e vez brezhonekaet aes anv kement Breizhadez zo bet anvet Françoise.
Diwar an anv-badez Frañseza avat ez eus ur berranv all, Seza, ha diwar Seza, Zaig.
A-hend-all ez eus ur stumm all c'hoazh, Fantig.
Fazi
Dre fazi, ha dre levezon doare-skrivañ ar galleg, e kaver ivez ar stummoù Soizic, Soizig, Soizick....
Roll ar stered tostañ
Dre o fellder eo renket ar stered lec'hiet nebeutoc'h eget 5 parsek deus an Douar. En ur enderc'hel an Heol e anavezer 63 steredenn lec'hiet en ec'honder-se.
Ar steredennoù o sked dre wel brasoc'h eget 6.5, hag a c'heler gwelout gant an daoulagad noazh a vez diskouezet e gris. Ar renk spekrek a vez diskouezet e liv renk ar steredenn. Pellederioù skrivet e ruz a zo istimadurioù.
Lippe
Lippe zo un anv lec'h alamanek a c'hall bezañ
Marquay (Pas-de-Calais)
Marquay a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bleiz ruz
E gavout a raed gwechall e gevred Stadoù-Unanet Amerika. Astennadur al labourerezh-douar hag an hemolc'h o deus lakaet e boblañs da zigreskiñ ha war-dro 300 hinienn hepken a chomfe (an div drederenn anezho a zo savet hag un drederenn bet adlakaet en natur ma ouennont en-dro).
E 1987 e tilezjod 100 anezho en Alligator River National Wildlife Refuge en un enezenn war aod North Carolina. Un eil poblañs a voe dilezet en Horn Island war aod Mississippi met e ziblasañ e voe ret ober peogwir e c'helle kejañ gant an dud.
Adlakaet eo bet e natur, ha kement-se gant berzh, un 70 hini gouez sur a zo, ha moarvat ouzhpenn (2010).
Isspesadoù
Bez' e oa tri isspesad met daou anezho a zo aet da get en natur.
Rashtrakuta
An Dierniezh Rashtrakuta (Sañskriteg: राष्ट्रकूट rāṣṭrakūṭa, Kannadeg ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ) a oa un dierniezh indezat hag a rene un darn vras eus su, kornôg ha norzh India a-vremañ etre an hag an
Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour-Maoour)
Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour-Maoour) (e saozneg: Revolutionary Communist Centre of India (Marxist-Leninist-Maoist)) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet en India e 1995 dindan an anv orin Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour) met em em disrann a reas e div rann: Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Marksour-Leninour-Maoour) diouzh un tu ha Kreizenn Komunour Dispac'hel India (Maoour) diouzh an tu all.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag unan eus ar strolladoù bet savet gante Kuzul Kenoazañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia (KKSAMSA) an hini eo ouzhpenn bezañ bet ur c'hannad evit dont da vezañ un ezel eus al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (RIM)
Ibiz jave gwenn
An ibiz jave gwenn a zo ur spesad evned, Theristicus caudatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e Suamerika.
Theristicus branickii
Theristicus branickii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Threskiornithidae.
Dougen a ra anv an naturour polonat Ksawery Władysław Branicki (1864-1926).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus Andoù Ecuador da hanternoz-pellañ Chile.
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad — Theristicus melanopis branickii — da dTheristicus melanopis kent.
Ewenni
Ewenni zo ur gêriadenn e lez ar stêr Ewenni e Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, 5.6 km eus kêr Pen-y-bont ar Ogwr.
Brudet eo abalamour d'ar prioldi kozh ha d'an iliz.
1650
Diwar-benn bloavezh 1650 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1650
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1650
Lippe (stêr)
Ar stêr Lippe zo ur stêr e Nordrhein-Westfalen, en Alamagn. Un adstêr d'ar Roen eo, dezhi 255 km hed.
Emañ an eienenn anezhi e koadeg Teutoburg e Bad Lippspringe tost da gêr Paderborn. Tremen a ra dre Lippstadt a-hed bevenn ar Ruhr. E Wesel e vesk he dourioù gant re ar Roen.
Ar vro anvet Lippe a deu hec'h anv eus hini ar stêr. Ur stad e oa en Impalaeriezh santel roman german, hiriv eo ur bastell-vro e Nordrhein-Westfalen.
Ur (Cerdanya)
Ur zo ur gumun eus Alta Cerdanya, e Katalonia, e departamant ar Pyrénées Orientales. Un 300 a dud bennak zo o chom eno.
Ross 154
Ross 154 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 3.0 parsek pe 9.68 bloavezh-goulou diouzh an Douar. Ar steredenn dostañ a zo Steredenn Barnard (1.66 parsek pe 5.41 bloavezh-goulou)
Gwelet ivez
Roll ar steredennoù tostañ
José de San Martín
José de San Martín (Yapeyú, Corrientes, Arc'hantina, d’ar 25 a viz C'hwevrer 1778 - Boulogne-sur-Mer, Bro-C'hall d’ar 17 a viz Eost 1850) a voe, gant Simón Bolívar e Venezuela, unan eus tud veur ar brezelioù dieubidigezh e trevadennoù spagnol Suamerika. Graet e vez anezhañ ivez al Libertador José de San Martín pe el Libertador, an dieuber e spagnoleg. Sellout a reer outañ evel dieuber Arc'hantina, Chile ha Perou : en hini gentañ eus ar broioù-se e voe graet anezhañ Tad ar Vro, en eil kabiten jeneral an armeoù ha Saver ar republik, hag en trede an Dieuber (al Libertador).
Heñvelsilabennek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen heñvelsilabennek (saoz.: tautosyllabic) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ar fonemoù en hevelep silabenn. Aralsilabennek a vez graet eus fomemoù e silabennoù disheñvel.
José de San Martín
Mab e oa d’un ofiser spagnol ha ganet e voe Yapeyú a oa da neuze e besrouantelezh Río de la Plata ha bremañ e proviñs Corrientes e hanternoz Arc’hantina. Mont a reas d’ober e studi da Spagn adalek 1783. José San Martín a stagas gant micher an armoù e Spagn, ha kemer a reas perzh en emgannoù a-enep ar C’hallaoued adalek 1793 ; e 1808 e kemeras ur perzh bras en emgann Bailén (un trec’h a bouez evit Spagnoled en o brezel a-enep Napoleon).
Heñvelsilabennek
Da skouer, heñvelsilabennek eo ar fonemoù /k/, /a/ ha /z/ er ger unsilabennek brezhonek "kazh". Er ger divsilabennek gallek "être" ("bezañ") ez eo heñvelsilabennek ar fonemoù /t/, /r/ hag (/ə/) e diwezh ar ger hag arallsilenennek int o-zri e-keñver ar vogalenn /ɛ/ e penn ar ger.
Heñvelsilabennek eo pep elfenn eus un diftongenn ivez.
José de San Martín
Dilezel a reas micher an armoù goude-se ha mont a reas da Vro-Saoz. Eno e tarempredas frañmasoned saoz ha re eus Suamerika a oa oc’h irienniñ da glask dieubiñ broioù Suamerika diouzh yev Spagn (iriennoù boulc’het gant ar Venezuelad Francisco de Miranda, ur frañmason anezhañ ivez). Distreiñ a reas José de San Martín da v-Buenos Aires e 1812 hag eno e voe kinniget dezhañ un titl « letanant-koronal » en armeoù Proviñsoù Unanet Suamerika, ur stad nevez-savet e besrouantelezh Rio de la Plata he doa embannet e oa dizalc’h diouzh Spagn d’ar 25 a viz Mae 1810. Gant ar skiant en doa prenet o vrezeliañ e Spagn, e c’hallas José de San Martín aozañ gwelloc’h arme ar stad nevez. Ha trec’h e voe en emgann San Lorenzo (3 a viz C'hwevrer 1813) a-enep soudarded a-du gant roue Spagn. Goude an emgann-se e voe anvet da jeneral. Dre ma oa bet trec’het armeoù Proviñsoù Unanet Suamerika gant nerzhioù Spagn en emgannoù Vilcapugio hag Ayohuma, e voe kaset San Martín da hanternoz ar vro. E 1814 e teuas roue Spagn en-dro war e dron ha kavout a rae d’an holl e vije adsavet e c’halloud en trevadennoù ha trec’het emsavioù Suamerika. Lakaat a reas José de San Martín en e soñj kas an emgannoù pelloc’h war-zu an hanternoz, betek Perou, en ur dremen a-dreuz an Andoù ha mont da sikour dizalc’herien Chile. Gant ar jeneraled chileat Bernardo O'Higgins ha Juan Gregorio Las Heras e teuas a-benn da skarzhañ da vat soudarded Spagn eus ar vro-se (emgann Maipú e Perou).
Arme San Martín a dizhas an arme bleinet gant Simón Bolívar e kêr Guyaquil (en Ecuador hiziv) e 1822, ha San Martín a zilezas ar brezel goude-se ha lezel Bolívar da rener nemetañ betek dibenn ar brezel.
Distreiñ a reas da v-Buenos Aires ha goude marv e wreg e 1824 ez eas da Europa : da Vro-Saoz da gentañ ha da Vrusel da c’houde. E 1830, e-pad Dispac'h Belgia, ez eas da Vro-C’hall. Eno e varvas e Boulogne-sur-Mer. E galon a voe miret e-pad meur a vloaz en iliz-veur ar gêr-se a-raok bezañ adkaset da iliz-veur Buenos Aires.
Celtic Football Club
E 1967 e voe ar Celtic ar skipailh breizhveuriat kentañ o c’hounit ur gib Europa gant Kevre ar gampioned (a veze anvet Kib Europa ar c’hluboù kampion er mare-se). Lisbon Lions a vez lesanvet c’hoarierien ar gourfenn a voe gounezet a-enep Inter Milan. N'oa nemet c'hoarierien skos er skipailh ha ganto e yeas ar maout ivez en holl genstrivadegoù e kemerjont perzh enno ar bloaz-se.
Ledred
Al ledred, pe ledenn, a zo un dalvoudegezh kognel eus lec'hiadur Norzh-Su ur poent war an Douar pe ur blanedenn all, en Norzh pe er Su d'ar C'heheder.
Muzuliet e vez kogn al ledred eus 0° er C'heheder betek 90° e pep penn-ahel, e derezioù, munutennoù hag eilennoù, heuliet gant ar roud N war-du pennahel an Norzh pe S war-du pennahel ar Su — arabat eo arouezhiañ ar Su gant al lizherenn K, a zo Kornôg pa gomzer eus hedredoù.
Da skouer : 47° 13′ 05″ N eo ledred Naoned ; war-dro an hevelep ledred, 47°, emañ Kebek er C'hornôg, Budapest hag Ulaanbaatar er Reter.
Raganv renadenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv renadenn (saozneg: objective pronouns) evit komz eus ur rumm raganvioù ispisial implijet evit ober dave da renadenn ar frazenn, disheñvel diouzh ar rumm raganvioù rener implijet evit ober dave da rener ar frazenn.
Er yezhoù germanek, hag ivez e galleg, e vez implijet ur rumm raganvioù isispial evit ober dave da renadenn ar frazenn o klotaat gant an troad akuzativel evit ar renadenn eeun hag ar renadenn dieeun:
Ledinghem
Ledinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Raganv renadenn
E yezhoù all e reer un diforc'h etre ar raganvioù implijet evit ar renadenn eeun hag ar renadenn eeun evel en alamaneg a ra gant ur patrom nominativel (rener) - akuzativel (renadenn eeun) - dativel (renadenn dieeun) pe ar gresianeg a ra gant ar patrom nominativel (rener) - akuzativel (renadenn eeun) - genitivel (renadenn dieeun), da skouer:
E lod yezhoù avat e reer hep rumm ispsial ebet evit ar raganvioù renadenn hag implijet e vez en o lec'h savadennoù disheñvel a yezh da yezh.
E brezhoneg, da skouer, reer kentoc'h gant araogennoù displeget : "da" evit renadennoù dieeun hag "a" evit renadennoù eeun (pa ne vez araogenn ebet liammet ouzh ar verb peurliesañ pe c'hoazh an araogenn all ma vez implijet un araogenn resis gant ur frazenn a verb bennak (da skouer : "selaou ouzh). Implijout a c'heller ivez un anv-gwan perc'hennañ e lec'h an araogenn "a" evit ober dave 'ur renadenn eeun, da skouer:
E yezhoù evel an euskareg, ergativel ha daspegel war un dro, eo luzietoc'h kalz an traoù dre ma tenn da displegadur liespersonel ar verboù, da lâret eo e vez merket un hevelep verb meur a-wezh gant meur a lost-gerioù o tennañ da rener ha/pe renadenn eeun pe dieeun ar frazenn hervez ar patrom nor (abolutivel) - nori (dativel) - nork (ergativel), da skoue r:
Cynfael
Roue diwezhañ Caer Gloui a oa Cynfael. E drec'hiñ a reas Ceawlin eus Wessex e Emgann Deorham e 577. Ne ouzer netra all diwar-e-benn.
Serfilh
thumb|Anthricus cerefolium Ar serfilh zo plant, o anv spesad Anthriscus cerefolium, dezho delioù glas-flamm a seblant bout drailhet ken-ha-ken, hag a vez lakaet er meuzioù da reiñ blaz.
Anvioù all
Kerbel a vez graet anezho en alamaneg, cherfeuil e gallo, chervil e saozneg, cerafolio e spagnoleg, ha cerfoglio en italianeg.
Saoj
Ar saoj a zo plant eus ar genad Salvia a c'hounezer spesadoù anezho pe da ginklañ liorzhoù pe ouzh kleñvedoù zo.
Safron
Ar safron zo plant, o anv spesad Crocus sativus, hag a c'hounezer evit o bleunioù, hag un temz hag a denner eus ar plant-se, hag a servij da deurel liv war ar boued (war ar riz lakaomp), hag ul liv ivez.
Erwin Rommel
Erwin Johannes Eugen Rommel a oa ur jeneral alaman en doa kemeret perzh en Eil Brezel Bed, ganet d'ar 15 a viz Du 1891 e Heidenheim ha marvet d'ar 14 a viz Here 1944 e Herlingen. Servij a reas e-pad tregont vloaz e korfoù arme disheñvel arme Alamagn.
Rosario
Rosario zo
Erwin Rommel
Goude e ergerzhadenn-vrezel e Afrika an hanternoz e voe lesanvet gant e genvroiz kement ha gant e enebourien "Louarn ar gouelec'h" (Wüstenfuchs en alamaneg). Ren a reas arme alaman Afrika an Hanternoz eus 1941 betek 1943, annavezet dre anvioù Afrika Korps (DAK adalek an 18 a viz C'hwevrer 1941), PanzerGruppe Afrika (25 a viz Gouere 1941, da heul entoueziadur ar c'horf arme italian), PanzerArmee Afrika (21 a viz C'hwevrer 1942), ha evit echuiñ HeeresGruppe Afrika (adalek an 23 a viz C'hwevrer 1943 betek skarzhadeg pe rentadeg soudarded Ahel Afrika an Hanternoz d'an 12 a viz Mae 1943, Rommel o vezañ kuitaet Afrika d'ar 7 a viz Meurzh eus ar bloavezh-se).
E yaouankiz
Ganet oa e Heidenheim, ur barrez e-kichen Ulm, e Württemberg.