cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mariano Escobedo
Buhez
Mariano Escobedo a oa ganet e San Pablo de los Labradores (Galeana hiziv-an-deiz), e Nuevo León d'ar 16 a viz Genver 1826. Bez e oa an hini yaouankañ e-touez c'hwec'h bugel Manuel Escobedo ha Rita de la Peña.
Harper's Weekly
Harper's Weekly, A Journal of Civilization a oa ur gazetenn bolitikel stadunanat diazezet e New York. Embannet e oa gant Harper & Brothers etre 1857 ha 1916. Kavet e veze enni keleier eus ar vro hag an estrenvro, skridoù dudi, skridoù politikel pe prederiañ war sujedoù lies. Bez e oa ivez ul lodenn fent, hag ar skeudennoù a oa pouezus mat en identelezh ar gazetenn. Hollbouezus e oa bet ar gazetenn a-fed kelaouiñ e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Ar skeudennoù eus an darvoudoù brezel a zo chomet brudet mat hiziv-an-deiz c'hoazh. Pa oa ar gazetenn en he barr, e oa al lec'h ma embanne Thomas Nast e soñjoù politikel.
Istor
Gant e vreudeur James, John, ha Wesley, Fletcher Harper a oa bet o sevel an ti-embann Harper & Brothers e 1825. O welet penaos e oa bet graet berzh bras gant an Illustrated London News, Harper en doa embannet an Harper's Magazine e 1850. Er gazetenn viziek e oa skrivagnerien brudet evel Charles Dickens ha William Makepeace Thackeray, oc'h embann skridoù lies e-pad meur a vloaz. Dre ma pade ar berzh e voe kroget d'he embann bep sizhun.
Toazennoù
Toazennoù, pe pasta diwar an anv italianek, zo boued graet gant toaz a zo ur meskad meret eus dour ha bleud, pe semoul gwinizh kalet, yell, ed-du, riz, maiz pe edaj all, pe legumaj zoken (fav, fer). Vioù hag holen a vez ouzhpennet a-wechoù.
A bep seurt stumm a zo. An toazennoù "europat" a zeu eus keginouriezh Bro-Italia evel ar spaghetti, ar macaroni pe ar c'hrogennigoù. An gnocchi a vez graet gant avaloù-douar ha toaz.
En Azia e vez kavet toazennoù ivez, graet gant bleud gwinizh bouk, riz, riz glutenek, fav mungo (soja glaz), patatez dous hag all.
Toazennoù sec'h
Gwerzhet e vezont dindan an anv-se p'o devez ur feur glebor dindan 12%. An anvadur Toazennoù gant vioù zo aotret pa vez 140 g a vioù klok pe melenoù-vi evit pep kilogram semoul.
A bep seurt stumm a vez kavet : karrez pe lavnenn (lazagn), seizenn (linguine pe tagliatelle en italianeg, 面条 miantiao e sinaeg), neudenn (vermisel, spaghetti), korzenn (macaroni), torchenn (ravioli en italianeg, 饺子 jiaozi e sinaeg), hag all.
Diskouez a ra an toazennoù kalz spletoù : marc'had-mat int, aes da virout peogwir int dizourennet, gremmus int, hag aes da boazhañ gant ur gastelotennad dour hepken.
Toazennoù fresk
Graet e vez an toazennoù-se en un doare artizanel, gant an dorn pe ur mekanik. Muioc'h a vlaz o deus, met n'int ket magusoc'h eget an toazennoù sec'h.
Istor
Roudoù koshañ toazennoù zo bet kavet e Bro-Sina e 2000, e Lajia. Mell a oa an ed implijet evit ober anezho. Kaoz zo eus toazennoù ivez en ur pleustrad kegin eus Mezopotamia, e stumm tablezennoù gennheñvel, eus 1700 araok JK, troet e 1994.
Eus ar IVe kantved kt JK betek an eil kantved kt JK eo liammet Europa ha Sina gant hent ar seiz. Ar ger « pasta » a zeu eus al latin izel. Anv zo eus ur rekipe ravioli gant Zhang Yi (张揖) da vare an Teir Rouantelezh (220-265). En e ra Republikoù Genova ha Pisa ar c'henwerzh eus toazennoù sec'h.
E 1933 eo reolennet gant Italia ar produiñ hag ar gwerzhañ toazennoù.
Produiñ ha beveziñ toazennoù
Bevezet e vez 28 kg a doazennoù bep bloaz gant pep Italian, ar re gentañ int er bed, a-bell, ha war o lerc'h e kaver Venezuela ha Tunizia.
Produet e oa bet 3 191 505 a donennoù gant Italia e 2005. Ar produer kentañ er bed eo, ha goude emañ ar Stadoù-Unanet gant 2 vilion a donennoù ha Brazil gant 1 milion a donennoù. Ezporzhiet e vez 50 % eus ar c'henderc'hadur italian.
Bro Traoñiennoù ar Gwilen
Bro Traoñiennoù ar Gwilen zo ur vro hervez lezenn Voynet.
Kig
Kig vez graet eus forzh peseurt tamm loen ennañ danvez kigenn dreist holl met ivez druzoni, stirennoù, gwad. Ar bouzelloù hag ar flugez all a c'hell bezañ renket e-touezh ar c'hig, daoust dezho bezañ stummet gant nebeut-tre pe tamm kigenn ebet.
Dont a ra ar c'hig eus ar sevel loened pe eus ar chaseal.
Savet e vez al loened a-ratozh evit o c'hig, (chatal pe loened bihan) pe e c'hell bezañ ur produ ouzhpenn pa vez savet al loened evit un abeg all, laezh, vioù, gloan hag all. Pa 'z eo mod-se al loened re gozh a vezont treuzfurmet e kig memestra.
Graet e vez jiboez eus al loened chaseet evit o c'hig.
E broioù zo hag e relijionoù zo e c'hell tammoù kig, pe seurt kig, pe ar c'hig da vat bezañ difennet dindan abegoù disheñvel.
Perzhioù ar c'hig, boued ha yec'hed
Boued a galite eo ar c'hig dre ar proteinioù a zo ennañ (Etre 20 ha 30% hervez ar seurt kig). Kavet e vez er c'hig trenkennoù amine pennañ ne c'hell ket bezañ stummet gant ar c'horf. Mineralioù a vez kavet ivez, dreist holl houarn er c'hig ruz. Vitaminoù a zo ivez dreist holl vitaminoù B. Druzoni a zo c'hoazh mui pe vui hervez an tamm kig hag ar seurt loen (tro dro 10,7 g / 100 g a geidenn).
An elfennoù boued a c'hell bezañ disheñvel-tre hervez spesad hag oad al loen, ar pezh en deus debret ha peseurt tamm kig eo.
A bep seurt kig
Renket e vez alies ar seurtoù kig hervez o liv
Renket e vez ivez ar seurtoù boued hervez o orin
Posupl eo ivez renkañ ar seurtoù kig hervez ma eo bet treuzfurmet pe get
Inizi Tavolara
An Inizi Tavolara zo un enezeg e biz enez Sardigna, er mor Kreizdouar.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2023
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 e 2023 eo 74 abadenn kevezadeg bed blenierien ar Formulenn 1. Kendelc'her a ra ar reolennoù nevez bet degaset e, gant un nebeud cheñchamantoù. Max Verstappen ha Red Bull Racing a zifenn o zitloù.
Blenierien ha kirri
Setu roll an holl vlenierien, skipailhoù hag oberourien keflusker a zo da redek e 2023.
Maria Elisabeth von Sachsen
Maria Elisabeth von Sachsen zo anv meur a briñsez:
Maché
Maché a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Vegas de Itata
Vegas de Itata zo ur gêriadenn e kumun Coelemu, en proviñs Itata, e Chile nepell diouzh aber ar stêr Itata.
Bae Fundy
Ar porzh brasañ er bae eo Saint John, e New Brunswick.
Gao
Gao a zo ur gêr eus Mali, lakaet da vezañ kêr-benn Stad Dizalc'h Azawad pa oa bet disklêriet dizalc'hiezh ar vro-se e miz Ebrel 2012. Emañ kêr war lez ar stêr Niger ha 86 633 a dud a oa o chom enni e 2009.
Alfa Romeo (Formulenn 1)
Alfa Romeo en deus kemeret perzh e-barzh kevezadegoù ar Formulenn 1 etre 1950 ha 1951 hag etre 1979 ha 1985 evel saver kirri, hag etre 1950 ha 1988 evel saver keflusker. Gounezet en deus daou ditl ar vlenierien, e 1950 gant Nino Farina hag e 1951 gant Juan Manuel Fangio.
Koh-Lanta
Koh-Lanta (anvet Les Aventuriers de Koh-Lanta e-pad ar c'hentañ koulzad) zo un abadenn skinwel c'hall skignet war TF1 abaoe ar 4 a viz Eost 2001. Kinniget eo bet da gentañ gant Hubert Auriol, ha gant Denis Brogniart abaoe 2002. Anv an abadenn a zo deuet a-ziwar ar ger thai « Koh Lanta », a talvez « enezenn ar milionoù a lagadoù » hag a zo anv an enezenn eus Thailand lec'h ma voe filmet ar c'hentañ abadenn.
Emgann Monterrey
Emgann Monterrey (saozneg: Battle of Monterrey) a oa bet un emgann etre an 21 hag ar 24 a viz Gwengolo 1846, e-pad ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet. En un tu e oa ar Jeneral Pedro de Ampudia ha lu mec'hikan an norzh hag en tu all arme an alouberien stadunanat, un nerzh savet gant an nerzhioù douarlu, emouestlidi ha Texas Rangers dindan urzhioù ar Jeneral Zachary Taylor.
Ur stourm garv a voe e kêr gant kolloù uhel a bep tu. An emgann a oa echuet gant pep tu o c'houlenn un arsav-brezel daou viz hag an nerzhioù mec'hikan aotreet da gilañ en urzh en eskemm ouzh kodianidigezh kêr.
María Isabel
María Isabel e spagnoleg, pe Maria Isabel e portugaleg, zo un anv-badez roet d'ar merc'hed, savet diwar María hag Isabel.
Bro Breselien
Teir c'humuniezh kumunioù zo enni, da lavaret eo 34 c'humun ha 71 057 a dud e 2020 : Breselien (8 kumun, 18 066 a dud), Moñforzh Kumuniezh (8 kumun, 26 355 a dud) ha Sant-Meven Menezalban (18 kumun, 26 636 a dud).
Brezhoneg Gwenrann
Brezhoneg Gwenrann pe gwennraneg eo ar brezhoneg komzet e ledenez Gwenrann. Tamm-ha-tamm en deus kilet ar brezhoneg betek bout komzet mann nemet er penn pellañ, àr an aod : Pennestin, Kamoel, Ferel, Mesker, Penc'herieg, ar Groazig, Bourc'h-Baz hag all.
Roll rouaned Uladh
Roue Uladh (Rí Ulad en heniwerzhoneg, Rí Uladh en iwerzhoneg), anvet ivez Roue Ulaid ha Roue an Ulaid, e oa titl rouaned rouantelezh proviñsel iwerzhonat Ulaid. Implijet e veze ivez a-wezhioù an titl rí in Chóicid a dalvez "roue ar bempvedenn".
Brezhoneg Gwenrann
Kar da wenedeg eo brezhoneg ar vro, neoazh ez eus muioc'h a ziforc'h etreze aveit etre tregerieg ha leoneg.
Roll rouaned Uladh
Douget da gentañ gant renerien an Ulaid mojennel ha goude gant re an Ulaid istorel, dezho un dachenn kalz bihanoc'h, ez eas an titl rí Ulad da get goude aloubadeg Ulaid gant an Angled-ha-Normaned e 1177 ha savadur kontelezh Uladh. Roet e veze an titl a rex Hibernicorum Ulidiae a dalvez "Roue Iwerzhoniz an Ulaid" da zinastiezh re Mac Dúinnshléibe eus Ulaid (saozneg : Donleavy / Dunleavy) betek ar mare ma'z eas da get e dibenn an.
Brezhoneg Gwenrann
Àr-dro 3 000 ger zo bet dastumet, reoù get ar re a gomze brezhoneg ar vro àr-eeun, ha reoù arall zo bet adkavet gras d'o bugale (troioù-lavar evel : « Kenavo, ma hi za ket hi skreñvo » a zo bet adkavet evel-se !).
Roll rouaned Uladh
Goude diskar ar gontelezh e 1333 e voe dasorc'het hag uzurpet an titl, goude 1364, gant kevezerien vras renerien an Ulaid, Uí Néilled an norzh o doa aloubet dismantroù ar gontelezh ha diazezet tuath adanvet Clandeboye. Mistri e oa deuet Uí Néilled an norzh da vezañ war hanternoz Iwerzhon, hag o douaroù a glote dre vras gant ar pezh zo Cúige Uladh hiziv. Dereout a rae an titl d'o domani eta hag adanvet e voe hennezh Ulaid, dezhañ ment rouantelezh an Ulaid mojennel tamm-pe-damm. "Priñs Ulaid" a zeuas da vezañ un titl boutin evit an O'Neill (Ui Neill en iwerzhoneg) betek Tec'hadenn ar gonted e 1607.
Brezhoneg Gwenrann
Ur pempvet rannyezh
Sklaer eo levezon ar gwenedeg : sellomp da skouer ouzh an "th" predeneg a veze kavet e brezhoneg-krenn, hag a zo aet da "z" e brezhoneg KLT (Kerne, Leon, Treger) ha da "h" e gwenedeg. An "th"-se zo aet da "h" e Bourc'h-Baz, evel e gwenageg n'eus nemed eun dra lâr : "e-bars kêr" med ivez "abar hou ti".
Roll rouaned Uladh
Rouaned istorel
Sellet ouzh Roll renerien Tír Eoghain evit re Uí Néill an norzh, rouaned Ulaid goude dasorc'h an titl e 1364.
Brezhoneg Gwenrann
Ur pempvet rannyezh
Un dra iskis c'hoazh a vez gwelet e daou benn douar Breizh Izel : diouzh tu reter pellañ Treger, e Bro Welo hag er Vro Wennrann (200 c'hilometr etreze) ez eus bet miret eur stumm kozh evel ar dalc'h /f/ krennvrezhonnek ; da skouer ar ger "Klañv" zo "klãf" e Bro Welo ha "kleñf" e Bourc'h Baz.
Disheñvel eo displegadur ar verboù, dreist-holl hini ar verb "ober" ; displeget evel eur verb reizh, diwar ar wrizienn "zober". Doare gourc'hemenn : dòwbéir, dòwbérãm, dòbéréi.
Dre levezon ar galleg e weler un ereadurezh o sevel diwar ar galleg : "Pa vin skuizh" zo troet e Bourg Batz "Pi me fou chuih".
An dastumerien
Meur a zen zo bet éc'h ober àr-dro gwennraneg : Émile Ernault, Paulin Benoist, Pierre Le Roux pe c'hoazh Gildas Buron a zo o labourat e mirdi Bourc'h Baz. Kervarker en deus bevet er vourc'h-se ivez, ha dastumet en deus ur ganenn gant ur plac'hig, evel Pître De Lisle du Dreneuc e 1872 hag Pierre Bezier. Dañs-tro merc'het Baz Er merc'het a Gervalek zo ho voll er spinek Er spinack lir a lir, er spinek lir a la, Er merc'het a Roffiat zo koèt ha mad Er merc'het a Drégaté zo koèt ha koèt e vé Er merc'het a Benhastèl d'he zo dent vel ur rastel Ar verhek d'ar Vourh zo kimi gour ha gour Nend eus nemet un enrolladur eus brezhoneg ar vro. Yann-Vari Kavalin ne ra nemet kontiñ e brezhoneg ahoel.
E-touez an dastumerien, Léon Bureau (1836-1900) eo moarvat an hini a zo bet dastumet gentañ ar muiañ a zafar, daoust da vezañ bet kollet al lodenn vrasañ eus e labour war hor yezh goude e varv.
Ujan IV
Ujan IV (e latin: Eugenius IV), Gabriele Condulmer e anv-tiegezh, ganet d'an ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Manac'h beneadad e oa a-raok dont da vezañ pab.
Solitaire du Figaro
Ar Solitaire du Figaro, pe Solitaire URGO Le Figaro (hervez anv ar sponsor URGO) etre 2017 ha 2019, a zo ur redadeg a-dennadoù en e unan evit bigi-dre-lien heñveldoare.
Aozet e voe e 1970 evit ar wech kentañ gant Jean-Louis Guillemard ha Jean-Michel Barrault.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch
Llanrhaeadr-yng-Nghinmeirch zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e kontelezh Sir Ddinbych, e Kembre. Alies e lavarer Llanrhaeadr hepken. Emañ etre Dinbych ha Rhuthun.
Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Dyfnog pe Defynog, hag unan eus ilizoù koshañ Kembre eo. War ur werenn-livet eus 1533, an hini vravañ e Kembre moarvat, e weler ur skeudenn eus "gwezenn Yese". E-kichen an iliz emañ feunteun sakr Sant Dyfnog, ma oa boas an dud da zont da gaout ar pare gwechall.
Ur skol kentañ derez zo, ur preti hag un davarn e-kreiz ar gêriadenn.
E 2011 e oa 1,038 a dud o chom e Llanhaeadr-yng-Nghinmeirch, ha 514 anezho (51,2%) a oa kembraegerien.
Halia
Halie pe Halia ( Ἁλίη pe Ἁλία e gregach, hervez ar rannyezh) zo anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh :
Deana Martin
Deana Martin, ganet d'an 19 a viz Eost 1948 e New York, zo ur ganerez stadunanat. Merc'h eo d'ar c'haner Dean Martin, a orin italian.
Reachlainn Uí Bhirn
Reachlainn Uí Bhirn (Rathlin O'Birne Island e saozneg ) zo un enezenn vihan en Iwerzhon, e kontelezh Dún na nGall. Emañ dirak aod Gleann Cholm Cille, e kreisteiz ar gontelezh.
Un tour-tan a voe savet en, ha kregiñ a reas da vont en-dro e miz Ebrel 1856. E 1974 e voe staliet ur ganer tredan nukleel evit sklêrijennañ an tour-tan. Adalek 1987 ez eas en-dro gant nerzh an avel, hag abaoe 1991 ez a en-dro gant energiezh an heol.
Lestr-spluj 361 (Sina)
Al Lestr-spluj No. 361 anvet Ar voger vras #61 (长城61号) a oa ul lestr-spluj eus Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina Doare-035AIP (adsevel eus an ES5E) (kod AFNA Ming III) gant ur c'heflusker tredan ha diesel. E miz Ebrel 2003, e-pad ur c'hourdonadenn er Mor Melen etre Norzhkorea ha Proviñs Shandong e Sina, al lestr-spluj en devoa ur gwallzarvoud a lazhas an 70 martolod. Unan eus gwashañ gwallzarvoudoù milourel e-pad ur mare a beoc'h e voe evit Sina. Ar c'homandant eus ar morlu Shi Yunsheng hag ar c'homiser politikel Yang Huaiqing a voe skarzhet goude ar gwallzarvoud.
Anboto
Anboto zo ur menez e Bizkaia, en Euskal Herria, e kornad Durango. Mojennoù e-leizh zo en-dro dezhañ.
Landtag
Landtag (liester : Landtage) a reer eus parlamantoù al Länder en Alamagn hag en Aostria.
Ar voterezh kenfeurel eo an doare ma vez dilennet an dud el Landtage en Alamagn. Ar strolladoù tizhet ganto ouzhpenn 5 % eus ar votoù a c'hall kaout dileuridi, nemet e Land Bremen m'eo trawalc'h tizhout 5 % eus ar mouezhioù en unan eus an div gêr.
Peurliesañ e pad pemp bloaz amzeriad ul landtag nemet e Länder Bremen, Hamburg Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg ma pad pevar bloaz.
Landtag Berlin zo anvet Abgeordnetenhaus, Landtage Bremen ha Hamburg zo anvet Bürgerschaft.
Adarra
Adarra zo ur menez 810 metrad e-kichen Donostia, e Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Gwennerc'h ha Rozenn Ruz
Gwennerc'h ha Rozenn Ruz (Alamaneg: Schneeweißchen und Rosenrot) zo ur marvailh alaman. Ar stumm anavezetañ a voe dastumet gant ar Vreudeur Grimm (KHM 161). Ur stumm koshoc'h ha berroc'h titlet, "Ar c'horr dianaoudek", a voe skrivet gant Caroline Stahl (1776–1837). Ne anavezer stumm arall ebet dre gomz a-raok daoust ha ma'z eus bet dastumet meur a unan abaoe an embann kentañ e 1818. Ar marvailh a glot gant an doare 426 ("An div blac'h, an Arzh, hag ar C'horr") er roll savet gant Aarne-Thompson.
N'eus darempred ebet etre an istor-mañ hag ar marvailh "Gwennerc'h" a awenas tresadenn-vev Walt Disney, Snow White and the Seven Dwarfs e 1937. En alamaneg a vremañ eo anvet ar plac'h Schneewittchen ha n'eo ket Schneeweißchen evel er gontadenn "Gwennerc'h ha Rozenn Ruz". An istor-mañ en deus bihan a dra da welet gant egile war-bouez anv ar plac'h. Ennañ e vez graet anaoudegezh gant ur c'horr hepken.
Istor
Gwennerc'h ha Rozenn-ruz zo div blac'h yaouank a zo o vevañ gant o mamm, un intañvez paour a zo o chom en ul lochenn er c'hoadoù. Abaf ha dilavar eo Gwennerc'h hag e kav gwell beviñ er gêr, lenn ha gober war-dro an ti. E-skoaz Rozenn-ruz zo didroell, leun a vuhez ha laouen ha gwell eo dezhi mont da vale e-maez an ti. Div blac'h vat zo anezhe ha karout a reont an eil eben hag o mamm o c'har kalz ivez.
Un noz bennak e-kreiz ar goañv e stokjod ouzh an nor. Digoriñ an nor a reas Rozenn-Ruz ha sed amañ edo un arzh. Da gentañ e savas aon enni mes an arzh a lavaras dezhi nompas kaout aon. "Riou 'm eus hag emaon o klask ul lec'h bennak da dommaat ma c'horf," emezañ. Er leuskel a rejont da zont e-barzh hag azezañ dirak an oaled. Riñsañ a reas Gwennerc'h ha Rozenn-Ruz kuit an erc'h a oa warnañ, ha goude ur pennadig e teujont da vout plijet bras gantañ, hag an arzh a ziskuizhas en nozvez-pad en ur gousket e-tal an tan. A-c'houde-se e oa boazet an arzh da vale a-hed an deiz ha da zistroiñ bep noz da gêr Gwennerc'h ha Rozenn-Ruz da gousket, betek diwezh ar goañv.
Pa voe degouezhet an hañv e lavaras an arzh e oa dav dezhañ mont kuit e-pad ur pennad da ziwall un teñzor a-enep ur c'horr ganas. Ha diwezhatoc'h pa oa an div blac'h o vale er c'hoadoù e kejjont gant ur c'horr a oa dalc'het e varv en ur wezenn. Ar merc'hed a yeas d'er sikour hag en dieubas o troc'hañ e varv hogen dianaoudek e chomas ar c'horr ha huchal warno zoken abalamour d'e varv troc'het. Meur a wezh e adkavjont ar c'horr en ur par fall goude-se a bep gwezh e sikourjont anezhañ hep bout trugarekaet gwezh ebet.
Ur wezh c'hoazh e weljont ar c'horr mes en arvar bras e oa ar wezh-mañ rak an arzh a felle dezhañ e lazhañ. Ar c'horr a aspedas an arzh da vout truezus ha da zebriñ an div blac'h kentoc'h egetañ. E-lec'h asantiñ ouzh e c'houlenn, an arzh a lazhas anezhañ gant un taol-pav. Ha diouzhtu e teuas an arzh da vezañ ur priñs. Ar c'horr en devoa strobinellet anezhañ p'en doa laeret e vein prizius hag e droiñ en doa graet en un arzh. Ar strobinell a dorras goude marv ar c'horr. Gwennerc'h a zimezas gant ar priñs ha Rozenn-Ruz gant breur ar priñs.
La Pommeraye (Calvados)
La Pommeraye a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Agnéby
Agnéby zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e gevred ar vro.
Logan Sargeant
Logan Hunter Sargeant (bet ganet d'an ) zo ur blenier redadegoù-kirri a red e Formulenn 1 abaoe gant Williams-Mercedes.
Baker River
Baker River zo anv saoznek meur a stêr:
Marzhin V
Marzhin V (e latin: Martinus V), Oddone Colonna e anv-tiegezh, ganet e 1368 e Genazzano ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Bodañ a reas sened-iliz Basel e 1431.
Fenain
Fenain zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Roberto Torres
Roberto Torres zo anv meur a zen :
José Eduardo Agualusa
thumb|José Eduardo Agualusa José Eduardo Agualusa (ganet d'an 13 a viz Kerzu 1960 e Huambo, Angola) zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner angolat.
An Havr-Nevez
An Havr-Nevez (e galleg Le Havre [lə avʁ]) a zo ur gumun hag ur gêr eus Bro-C'hall, war lez ar stêr Saena, e departamant Seine-Maritime, hag e rannvro Normandi.
Disklêriet eo bet Glad bedel gant an UNESCO e 15 a viz Gouere 2005.
Semoul
Semoul, pe grizied , zo ur seurt bleud graet diwar greun gros ed (gwinizh kalet alies). Servijout a ra d'ober toazennoù, kouskous, upma ha farzoù dreist-holl.
Ar ger "semoul" a zeu eus semolino, ur ger italianek diwar semola, brenn.
Ar semoul gwinizh kalet eo an hini a gaver ar muiañ er c'heginerezh. Gantañ e vez graet an toazennoù dre ret en Italia ha Bro-C'hall. Graet e vez gantañ evit fardañ meuzioù liesseurt all : farzoù, soubennoù, kouskous... Semoul maiz zo ivez, evit ober polenta da skouer, semoul maniok ha heiz en Afrika, semoul yell en Alamagn.
Gregor XII
Gregor XII (e latin: Gregorius XII), Angelo Correr e anv ganedigezh, ganet e 1325 e Venezia ha marvet e 1415, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Reiñ a reas e zilez e-pad sened-iliz Konstañs evit gellet paouez Skism Meur ar C'hornôg.
Bafing
Bafing zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e gwalarn ar vro.
San Nicolò d'Arcidano
San Nicolò d'Arcidano zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Kanol Baker
Ar Ganol Bakerzo ur ganol eus Chile en Tortel, er Rannvro Aysén. Eno e teu ar Río Baker da aberiñ.
Aidomaggiore
Aidomaggiore zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Yann Poupinot
Yann Poupinot (1921, Colombes - 1976, Naoned) a oa un emsaver breizhat.
Ezel e oa eus Framm Keltiek Breizh e 1941. Sekretour Ker Vreiz e voe e Pariz er bloavezhioù 1950. Diwar ar c'hentelioù istor ha douaroniezh roet gantañ e Ker-Vreiz e savas ul levr anvet La Bretagne contemporaine, embannet e 1954 ha 1955. E 1957 e voe unan eus ar re a grouas ar MOB (Mouvement pour l'Organisation de la Bretagne), gant Yann Fouéré ha Ronan Goarant. Kadoriad Kreizenn Sevenadurel Keltiek Naoned e oa, pa varvas e miz C'hwevrer 1976.
Inosant VII
Inosant VII (e latin: Inosant VII), Cosimo de' Migliorati e anv-tiegezh, ganet e 1336 e Sulmona ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Denguélé
Denguélé zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e gwalarn ar vro, sko ouzh Ginea ha Mali.
Bas-Sassandra
Bas-Sassandra zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e mervent ar vro, war aod Pleg-mor Ginea.
Selena Gomez
Selena Gomez, pe Selena Marie Gomez, zo un aktourez, kanerez ha diskouezerez-c'hiz eus Stadoù-Unanet Amerika.
Keginerezh Italia
Keginerezh Italia eo an hollad aozennoù, meuzioù, rekipeoù ha teknikoù keginañ a gaver e ledenez Italia abaoe an henamzer. Stewet eo ar c'heginerezh kreizdouarat-se er bed a-bezh hiziv hon deiz, hag ar c'heginerezh gwellañ-deuet en Europa eo hervez un sontadeg e 2010, hag er bed hervez unan all e 2012 , , ,. Brudet eo evit he eoul olivez, e c'heuzioù, he c'hilhevardon, he fizzaioù, he zoazennoù, he gwinoù, he frouezh hag he dibennoù-pred dreist-holl. En holl ez eus ouzhpenn 5300 produ italian.
Un nebeud meuzioù brudet
An eoul olivez zo un aozenn diazez e keginerezh Italia. Tomatez ha kalz legumaj all a gaver ivez, louzeier evel ar bazilik, ha safron implijet evel temz. Kalz hiliennoù zo ivez, evel ar pesto. Pinvidik eo an hevlezouriezh-se abalamour d'ar rannvroioù a ya d'ober Italia.
Un nebeud meuzioù brudet :
Selena Gomez
Buhezskrid
Katerine FOVIAU a eilmouezh anezhi e galleg. Lesanvet eo Sel’ pe Selly pe ael Disney. He zad Ricardo Joël zo meksikan hag he mamm Amanda zo italian. Dipartiet eo he zud. E-barzh kalz filmoù he deus kemeret perzh.
War tachenn ar c'hanañ eo pop he stil sonerezh pe c'hoazh dance pop, electronic rock, electropop ha pop rock. He familh sonerezh eo hini Justin Bieber, Drew Seeley, Demi Lovato, Taylor Swift hag ar Jonas Brothers.
Sinema
2003 : Spy Kids 3 ; Mission 3D ; Waterpark girl 2007 : Horton ; Helga 2008 : Another Cinderella Story ; Mary 2009 : Arthur ha veñjañs Maltazard ; Selenia 2010 : Ramona and Beezus ; Beezus 2011 : Monte Carlo ; Grace ; What Boys Want
Sonerezh
Kanaouennoù brudet
Gonnostramatza
Gonnostramatza zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Río Baker
Ar Río Baker zo ur stêr e su Chile. Eieniñ a ra el lenn Bertrand ha redek war-du ar su e rannvro Aysén, ma ya da aberiñ er Ganol Baker, e-kichen Enez Carlos, a sko war ar Meurvor Habask.
Oscar Piastri
Oscar Jack Piastri (bet ganet d'ar ) zo ur blenier redadegoù-kirri a red e Formulenn 1 abaoe gant McLaren-Mercedes. E e oa blenier-miret Alpine, ur skipailh en doa postet kalzig a arc'hant evit e stummadur. Kampion 2020 F3 ha kampion 2021 F2 eo.
Loïc Nottet
Loïc Nottet a zo ur c'haner ha sonaozour belgiat ganet d'an 10 a viz Ebrel 1996 e Charleroi.
Buhez
E 2014, kemer a ra perzh e-barzh kenstrivadeg The Voice e Belgia.
E 2015, kaout a rae e Eurovision Song Contest gant ar ganaouenn Rhythm Inside.
E 2015 en doa kemeret perzh e Danse avec les stars e Bro-C'hall hag aet e oa ar maout gantañ.
E 2016, e teuas e eil "single" er-maez, Million Eyes.
E 2017, e teuas e trede "single" er-maez, Mud Blood hag ar c'hentañ albom Selfocracy.
Albom
Selfocracy (2017)
Lecce
Lecce zo ur gêr hag ur gumun e kreisteiz Italia. Pennlec'h Proviñs Lecce eo, e rannvro Puglia.
Brasañ kêr ledenez Salento eo, ur gêr gozh anezhi, hag enni ur skol-veur, kozh ivez. 94,766 a dud zo o chom e kêr ha 430,000 a dud zo o vevañ en tolpad-kêrioù.
Abalamour da builhder ar savadurioù kozh ha kaer enni, Lecce zo bet lesanvet "Firenze ar c'hreisteiz".
Will Stevens
William Stevens (bet ganet d'ar ) zo ur blenier redadegoù-kirri en doa redet e Formulenn 1 e gant Caterham-Renault hag e  gant Manor Marussia-Ferrari. Redet en doa en andurañs ivez.
Cercando l'oro
Cercando l'oro zo anv ur bladenn italianek gant ar soner-kaner italian Angelo Branduardi e ti Polydor e 1983. Gant e wreg Luisa Zappa e savas-eñ ar c'homzoù.
Doare gallek
Tout l'or du monde, komzoù gant Etienne Roda-Gil. Alan Stivell a son ivez e daou bezh.
Dix-Huit Montagnes
Dix-Huit Montagnes zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kornôg ar vro, sko ouzh Ginea ha Liberia.
Bonifas IX
Bonifas IX (e latin: Bonifacius IX), Pietro Tomacelli e anv-tiegezh, ganet tro 1356 ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Palmas Arborea
Palmas Arborea  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
HMS Stonehenge (P232)
An HMS Stonehenge a oa ul lestr-spluj klasad S trede doare savet evit ar Royal Navy e-kerzh an Eil Brezel-bed. Echuet e oa bet ar sevel e 1943 ; ar c'hentañ ged a voe tro-dro da Norvegia. Goude-se e voe kaset da gostez ar Reter-Pellañ, ma voe sevenet div dro-c'hed. E-kerzh ar c'hefridioù-se e voe kaset d'ar strad div vag japanat. E-kerzh an eil kefridi e steuzias ar Stonehenge ha disklêriet kollet gant an holl vourzhidi d'an 20 a viz Meurzh 1944. Petra bennak ma ne ouzer ket petra zo c'hoarvezet e soñjer ez eas al lestr-spluj a-benn ur min. Betek-henn eo chomet dianav lec'h ar peñse.
Mario Vargas Llosa
Mario Vargas Llosa (distaget ), bet ganet Jorge Mario Pedro Vargas Llosa d'an en Arequipa e Perou, zo ur skrivagner perouat brudet evit e romantoù, e varzhonegoù hag e arnodskridoù politikel. Ouzhpenn d'e vroadelezh perouat e tapas an hini spagnat e 1993. E 1994 e voe ezel eus ar ''Real Academia Española]]. Loread priz Nobel al lennegezh 2010 eo, , hag ezel eus an Académie française abaoe ar 25 a viz Du 2021.
Albagiara
Albagiara zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
La Salvetat
La Salvetat zo un anv-lec'h okitanek, hag anv meur a gumun c'hall.
Istor
Dont a ra eus an anv okitanek salvetat (savete, e brezhoneg), roet da veur a lec'h entre an XIvet ha XIIvet kantved.
Lec'hanvioù
Hag ar c'humunioù all-mañ:
Inizi Friz an Hanternoz
thumb|upright|Inizi Friz an Hanternoz, a-hed aodoù Alamagn ha Danmark thumb|upright|Skeudenn tennet eus ul loarell Inizi Friz an Hanternoz zo ur strollad enezennoù e Mor an Hanternoz, dispartiet diouzh an douar-bras gant Mor Wadden, a-hed aodoù hanternoz Alamagn ha kreisteiz Danmark. Emañ an inizi alaman e Kreis (arondisamant) Nordfriesland, e Schleswig-Holstein. Emaint ivez e Park broadel Mor Wadden.
An inizi danat en em astenn a-hed aod Jutland, en hanternoz d’an inizi alaman, zo e rannvro Syddanmark. Bremañ ne vez kaozeet frizeg nemet en inizi alaman, ken e virer an anv Inizi Friz an Hanternoz evito.
Enez Helgoland, zo kalz pelloc’h diouzh an douar-bras, a gonter ivez e-touez Inizi Friz an Hanternoz.
Erre (Norzh)
Erre a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Fromager
Fromager zo ur rannvro eus Aod an Olifant. Ar prezidant Laurent Gbagbo a oa a-orin eus rannvro Fromager.
Cuba le canta a Serrat
Cuba le canta a Serrat (Kuba a gan Serrat) zo un albom graet e Kuba gant kanerien ar vro o kanañ sonioù savet gant ar c'haner katalan Joan Manuel Serrat, embannet gant ar gompagnunezh Discmedi.
Embannet e voe an div bladenn en 2005 ha 2007. en un adembannadur all e voe lakaet un DVD gant skeudennoù eus ar sonerien ha kanerien a gane kanaouennoù Serrat, ha skeudennoù eus Enez Cuba. Cuba le canta a Serrat zo bet loreet gant ur Grammy Latinos evel gwellañ Álbum tropical contemporáneo en 2005.
Cuba le canta a Serrat. Volumen 1 (2005)
CD 1 CD 2
Cuba le canta a Serrat. Volumen 2 (2007)
CD 1 CD2
Stêr Oria
Ar stêr Oria zo ur stêr eus Gipuzkoa, en Euskal Herria. Aberiñ a ra en Orio.
Kêrioù treuzet
Saotret kalz eo bet gant ar greanterezh.
Haut-Sassandra
Haut-Sassandra zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreiz ar vro.
Urban VI
thumb|left|500px|Kartenn [[Skism meur ar C'hornôg (1378-1417).]]
Morlu Rusia
Flodad morlu milourel kevread Rusia (rusianeg: Военно-морской флот Российской Федерации (ВМФ России) berraet en Morlu Rusia eo skourr morlu Nerzhioù Armet Kevread Rusia. Bez' ez eus eus ar morlu-se gant stummoù lies ha disheñvel abaoe 1696. Savet eo bet an doare a-vremañ e miz Genver 1992 pa oa bet kemeret plas Morlu Kenglad ar Stadoù Dizalc'h (a oa bet o kemer plas ar Morlu Soviedel goude fin an URSS e fin miz Kerzu 1991).
Dundaff Linn
Dundaff Linn zo ul lamm-dour war ar stêr Clyde, e Bro-Skos.
Morlu Rusia
Kentañ stumm Morlu Rusia a oa bet e-pad ren an Tsar Pêr Iañ e miz Here 1696. Hervez an hengoun en doa disklêriet : "Ur penn gant un arme n'en deus nemet un dorn, met an hini en deus ur morlu en deus daouarn." Simboloù morlu Rusia, evel an asagn gant kroaz Sant Andrev, ha darn ar gizioù a oa bet ijinet ha lakaet da dalvezout gant Pêr Iañ e-unan.
Leila Lopes
thumb|Leila Lopes Leila Lopes (ganet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1986) zo ur vaouez eus Angola gounezet ganti kenstrivadegoù kened. Bet eo Miss Angola e 2010 ha Miss Hollved e 2011.
Morlu Rusia
Morlu Rusia a zo chomet damheñvel e aozadur evel hini an nerzhioù morlu soviedel. Ar flodadoù a zo reoù ar Flodad Norzh, Flodad ar Meurvor Habask, Flodad ar Mor Du, Flodad ar Mor Baltel, Flodad ar Mor Kaspia, Nijlu morlu ha nerzhioù lu an aervorioù (savet gant an droadegiezh morlu, ar fuc'helloù aervorel hag ul lodenn kanolierezh).
Saint-Denis-de-Méré
Saint-Denis-de-Méré a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Melestradurezh
left|thumb
Leila Lopes
Ganet eo bet Leila Lopes e proviñs Benguela en ur familh a-orin eus ar C'hab Glas. Dilennet e voe Miss Angola UK e miz Here 2010 pa oa studierez e Breizh-Veur. Daou viz goude e voe dilennet Miss Angola e Luanda. D'an 12 a viz Gwengolo 2011 e voe dilennet Miss Hollved e São Paulo e Brazil. Ar wech kentañ e voe d'un Angoladez gwiskañ ar gurunenn-se abaoe ma vez aozet ar genstrivadeg-se. Leila Lopes eo ar pedervet maouez eus Afrika dilennet da Viss Hollved, war-lerc'h Margaret Gardiner (Suafrika, 1978), Michelle McLean (Namibia, 1992) ha Mpule Kwelagobe (Botswana, 1999).
Agapornis
Agapornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant ar skiantour saoz Prideaux John Selby (1788-1867). Dont a ra e anv eus an daou c'her henc'hresianek "αγάπη" (karantez) hag "ὄρνις" (evn).
Ober a ra TermOfis Ofis Publik ar Brezhoneg laboused ar garantez eus evned ar genad-mañ : ar brud o devez da chom asambles e-pad pell amzer pa vevont a-goubladoù.
Sinema
Er film The Birds (1963) gant Alfred Hitchcock (1899-1980) e kej an eil haroz — "Melanie Daniels", Tippi Hedren (1930-) — gant egile — "Mitch Brenner", Rod Taylor (1930-2015) — en ur stal-evned a-drugarez d'ur c'houblad Agapornis...
O c'havout a reer holl en Afrika.
Hent-houarn Santez-Pezhenn Pornizh
Al linenn Hent-houarn Santez-Pezhenn Pornizh a zo ul linenn hent-houarn etre Santez-Pezhenn ha Pornizh, e Bro-Naoned, e departamant al Liger-Atlantel, e Breizh.
Istor
Digoret e voe al linenn e 1875.
Usellus
Usellus  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Lagunes
Lagunes zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreisteiz ar vro, war aod Pleg-mor Ginea.
Roll izili an Avengers
Krouerien
An holl izili amañ dindan a grouas ar skipailh e The Avengers vol. 1 #1 (miz Gwengolo 1963).
Izili West Coast Avengers (1984–1994)
Izili Avengers tutet gant Hawkeye a grouas skipailh West Coast Avengers (e 1984).
Izili nevez, New Avengers (2005)
Savet e vo skipailh New Avengers da-heul tec'hadeg ar re zrouk diouzh toull-bac'h The Raft.
Izili Heroic Age (2010 - bremañ)
Gourharozed degemeret en Avengers goude darvoudoù Dark Reign ha Siege.
Guardians of the Galaxy (1978)
Ur strollad gourharozed eus ar 31 kantved eo, deuet dan 20 kantved e n vol. 1 #168 (miz C'hwevrer 1978) ha lakaet da izili ouzhpenn e saga Korvac.
The Great Lakes Avengers (1989)
Ur strollad gourharozed a savas e skourr eus Avengers, gant an anv Great Lakes Avengers, e West Coast Avengers vol. 2 #46 (miz Gouere 1989), hep statud ofisiel. Anvet Lightning Rods goude-se, hag adkemeret an anv kentañ goude. Rediet da cheñch anv e GLA Misassembled, ha dibabet Great Lakes X-Men. Kemmet en-dro da Great Lakes Champions e The Thing #8. Anvet Great Lakes Initiative abaoe Civil War.
Avengers Resistance
Ur strollad Avengers savet gant Tigra, e bal stourm ouzh Norman Osborn.
Lacs
Lacs zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreiz ar vro.
Fuzuilhadeg moskeennoù Christchurch
Fuzuilhadegoù moskeennoù Christchurch zo bet d'ar 15 a viz Meurzh 2019 da 00:40 (eur Breizh) e moskeenn Al Noor hag e kreizenn islamek Linwood e Christchurch, e Zeland-Nevez. 49 den d'an nebeutañ zo bet lazhet e-kerzh ar fuzuilhadegoù. Kentañ-ministr ar vro, Jacinda Ardern, he deus embannet sklaer e oa un dagadenn sponterezh.
Bez' e vefe bet pevar argadour ; unan anezho, un Aostralian 28 vloaz anvet Brenton Tarrant, en deus filmet an dagadenn ha skignet ar video war Facebook Live. Skrivet en devoa luganoù nevez-nazi ha dreistbeliour gwenn war e armoù bet diskouezet enlinenn a-raok an torfed.
Gregor XI
Gregor XI (e latin: Gregorius XI), Pierre Roger de Beaufort e anv-tiegezh, ganet e 1329 pe 1331 e Rosiers-d’Égletons (Bro-C'hall) ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Villa Sant'Antonio
Villa Sant'Antonio  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Brezel Dizalc'hiezh Spagn
Brezel Dizalc'hted Spagn (1808-1814) (saozneg: Peninsular War; spagnoleg: Guerra de la Independencia Española; katalaneg: Guerra del Francès) a c'hoarvezas e Spagn, etre Spagn ha Bro-C'hall, renet gant Napoleone Buonaparte, an impalaer gall a felle dezhañ lakaat e vreur Giuseppe Buonaparte, lesanvet Pepe Botella (Job e Voutailhad), da roue er vro-se, evel José Iañ. Gwelet eo ar brezel-se evel unan eus ar brezelioù c'hwezhet gant Napoleone Buonaparte en Europa abalamour d'e c'hoant da lakaat broioù Europa dindan e dreid. E saozneg e vez laret The Peninsular War peogwir e c'hoarvezas ivez e Portugal, hag e krogas da vat pan eas armeoù Bro-C'hall ha Spagn da aloubiñ Portugal e 1807. Gwashaat a reas an abadenn e 1808 avat pa savas bec'h etre Bro-C'hall ha Spagn. Kregiñ ervat a reas ar Brezel Dizalc'hted gant emsavadeg an Dos de Mayo e 1808.
Padout a reas ar brezel-se ken na voe trec'h ar C'hwec'hvet Kenunaniezh war Napoleon e 1814. Alies e lavarer eo ar c'hentañ brezel-dieubiñ dre grogadoù bihan, pe guerrilla.
Distujet e voe ar velestradurezh spagnol gant ar C'hallaoued, ha rannet etre juntas er proviñsoù. En 1810 e voe adsavet ur gouarnamant broadel, Cortes Cádiz, a oa emharluet e kreñvlec'h Cádiz, met n'halle ket sevel arme ebet peogwir e oa gronnet gant un armead 70,000 soudard gall. Daou vloaz e padas Seziz Cádiz, eus 1810 da 1812.
Skarzhet e oa bet ar C'hallaoued eus Portugal gant an armeoù saoz ha portugalat, ha skoazellañ a raent ar re a veze o vrezelekaat ouzh soudarded Bro-C'hall ha ne oant ket evit derc'hel ur vro ken bras.
Deroù ar brezel
Skoulmet e oa bet un emglev etre Spagn ha Bro-C'hall gant Feur-emglev San Ildefonso (1796), sinet gant ar priñs Manuel Godoy en 1796. E 1805 avat e c'hoarvezas faezhadenn Trafalgar. Kollet ganti pep liamm ha darempred gant he zrevadennoù en Amerika ha prest e oa da lammat war hec'h amezeg, Portugal, gant skoazell Napoleon. Rak mignonez d'ar rouantelezh saoz e oa rouantelezh Portugal, ha ne felle ket dezhi seriiñ he ferzhier ouzh al listri saoz. Brezel an Orañjez a voe graet eus an abadenn-se, a echuas e 1801 gant Feur-emglev Badajoz (1801).
En 1807 e nac'has Portugal seveniñ ar Blokus kevandirel, ma c'hoantaas Napoleon kas un arme da aloubiñ Portugal. Gant feur-emglev Fontainebleau (1807) sinet gant Carlos IV, e voe aotreet da gas un arme, renet gant ar jeneral gall Jean-Andoche Junot, da dreuziñ Spagn, da vont da gastizañ Portugaliz. E 1807 eta e krogas ar c'hentañ arnod gall da aloubiñ Portugal.
Ne voe ket pell Napoleon neuze o lakaat e fri en aferioù Spagn. War zigarez kas un arme da skoazellañ Junot, e kasas da Spagn un arme renet gant Murat, hervez ma oa aotreet gant feur-emglev Fontainebleau.
Un taol-stad a voe aozet gant an infant Fernando, a ziskaras e dad roue, Carlos IV. Hag ar roue kozh da c'hervel Napoleon d'e sikour. Hag an impalaer gall da gouviañ an tad hag ar mab da Vaiona (Ebrel-Mae 1808). Met pa welas pegen toc'hor e oa erru an tiegezh roueel spagnol e klaskas teurel e graban war Spagn.
Kregiñ a reas ar brezel e 1808 pa en em savas kêr Madrid a-enep an arme c'hall a oa erruet e kêr-benn Spagn. Da-heul e voe tro ar proviñsoù goude deuet Napoleon a-benn da lakaat ar roue kozh Carlos IV da reiñ e zilez ha da leuskel ar gurunenn gant e vreur Giuseppe Buonaparte.
Bec'h he doe an arme c'hall gant ar brezel bihan aozet a-enep dezhi, ha gant an arme saoz deuet da sikour Portugal. E 1813 e rankas an arme c'hall tremen en hanternoz d'ar Pireneoù. War-nes aloubiñ kreisteiz Bro-C'hall edo ar Spagnoled, Saozon, Portugaliz, dindan Arthur Wellesley, dug Wellington.
1809
thumb|Argadeg ar Boloniz en emgann Somosierra, gant [[January Suchodolski.]]
1813
Portugaliz;
Loriculus
Loriculus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1849 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevarzek spesad a ya d'ober ar genad :
Naontek (19) isspesad bev c'hoazh en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Su.
Mercedes Sosa
thumb| Mercedes Sosa
Mercedes Sosa, pe Haydée Mercedes Sosa, (San Miguel de Tucumán, Arc'hantina, 9 a viz Gouhere 1935 – Buenos Aires, Arc'hantina, 4 a viz Here 2009 ) zo ur ganerez arc'hantinat anavezet ivez evel La Negra Sosa pe  La Voz de América, brudet dre Suamerika.
Villa Verde
Villa Verde zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Barbara Allen
Barbara Allen zo ur ganaouenn saoznek a Vro-Skos. Kaset e voe alese d'ar Stadoù-Unanet, ma voe brudet bras. Ur c'hant doare disheñvel zo anezhi bremañ. En dastumad Child Ballads he deus an niverenn 84.
Kanerien
Kanet eo bet gant meur a zen, en o zouez Alies e vez disheñvel ar c'homzoù.
Doareoù italianek
Tri doare italianek zo bet kanet gant Angelo Branduardi :
Pontrhydfendigaid
Ur gêriadenn eus Kembre eo Pontrhydfendigaid e Kontelezh Ceredigion, war lez ar stêr Teifi, tost d'an eien anezhi, e menezeg Elenydd. Emañ etre Tregaron er su ha Pontarfynach en norzh. E kembraeg komzet ar c'hornad e reer "Y Bont" hepken eus ar gêriadenn.
Salvetat
Ar salvetat  (pe sauvetat) a oa un dachenn er Grennamzer, en Okitania, krouet gant an Iliz katolik en-dro d'un iliz, bevennet gant mein-bonn pe pilerioù, ma c'halle an dud kavout repu, ha ma vezent e savete.
Un toullad anvioù
Er bourc'hioù-mañ e oa ur salvetat: Hag ivez amañ:
Kumunioù
Meur a gumun hiziv zo anvet La Salvetat.
Marahoué
Marahoué zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreiz ar vro.
Arme Dieubidigezh Pobl Sina
Arme Dieubidigezh Pobl Sina (sinaeg: 中国人民解放军, pinyin: Zhōngguó Rénmín Jiěfàng Jūn) anvet da gentañ Arme Ruz Sina, eo nerzh lu milourel Republik Sina hag ar strollad komunour sinaat. Arme Dieubidigezh Pobl Sina a zo rannet e pemp skourr: an douarlu, ar morlu, an aerlu, ar banner roketennoù hag an nerzh harp strategiel. An unvezioù ledet dre ar vro a zo suj da unan eus ar pemp tachenn strategel. Arme Dieubidigezh Pobl Sina ezo an nerzh milourel brasañ a-fed niver a soudarded dre ar bed hag an eil a-fed ar budjed.
Unan eus an armeoù o vodernaat ar buanañ eo er bed gant galluster da zont da vezañ un nerzh milourel bras, gant nerzhioù difenn lec'hel kreñv met ivez nerzhioù kas. Sina eo an trede ezporzhier armoù er bed.
Eil brezel etre Sina ha Japan
Krouet e oa bet Arme Dieubidigezh Pobl Sina d'ar 1añ a viz Eost 1927 e-pad Emsavadeg Nanchan pa oa bet soudarded eus ar C'huomintang (KMT) o emsevel a-dreñv Zhu De, He Long, Ye Jianying ha Zhou Enlai goude lazhadeg ar gomunisted gant Tchang Kai-chek. Graet e oa bet anezho Arme Ruz al labourien ha peizanted sinaat, pe simploc'h an Arme Ruz. Etre 1934 ha 1935, an Arme Ruz a oa deuet a-benn da zreistbevañ en desped da gampagnoù brezel lies kaset gant Tchang Kai-chek a-enep dezhi.
Montereau-Fault-Yonne
Montereau-Fault-Yonne zo ur gumun c'hall e kember ar stêrioù Saena ha Yonne, en departamant gall Seine-et-Marne.
Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina
Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina (sinaeg: 中国人民解放军海军) eo skourr morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina, hag a zo nerzhioù milourel Republik Sina ha Strollad Komunour Sina. Mammenn Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina a zo da glask en unvezioù morlu a oa bet o stourm e-pad Brezel diabarzh Sina. Krouet e oa bet ent-ofisiel e miz Gwengolo 1950. Er bloavezhioù 1950 ha 1960, an URSS a sikoure kalz Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina gant kuzulierien morlu hag ezporzhiadur dafar ha teknologiezhioù.
Betek fin ar bloavezhioù 1980, ar morlu sinaat a oa unan ster hag arvorel dreist-holl. Adal ar bloavezhioù 1990, goude kouezhadenn an URSS, pennoù ar strollad komunour hag ar morlu a oa savet ar c'hoant ganto da vont etrezek ar mor. E 2009 e oa deuet da vezañ ur morlu mor brodadel. A-raok ar bloavezhioù 1990 Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina a oa suj da Douarlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina.
E 2008, ar Jeneral Qian Lihua a embanne e oa c'hoant gant Sina da gaout ur flodad vihan gant douger-nijerezioù en dazont, met gant ur pal emzifenn lec'hel. E 2013, pennoù Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina o deus lakaet war-wel steuñvioù evit gellet mont pelloc'h eus an douaroù sinaat. Dre-se e vez embannet gant arbennigourien an nerzhioù milourel ez eus c'hoant gant Sina da gaout un nerzh morlu difenn hag argadiñ mor.
Pemp skourr a zo da Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina: al listri-spluj, an nerzhioù war-c'horre, an nerzh difenn arvorel, ar bagad Marines ha Servij nijlu Morlu Arme Dieubidigezh Pobl Sina.
En holl ez eus 255 000 ezel er morlu, 10 000 anezho o vezañ soudarded marines ha 26 000 ezel en nijlu morlu. An eil morlu eo dre ar bed a-fed tonennoù, just goude an US Navy. Bez eo an nerzh brasañ a-fed soudarded e-touez an holl morluioù.
Prizonidi Japan an Eil Brezel-bed
E-pad an Eil Brezel-bed, etre 19 500 hag 50 000 ezel eus nerzhioù Lu Impalaeriezh Japan o devoa kodianet d'ar Gevredidi a-raok fin Brezel ar Meurvor Habask e miz Eost 1945. Soviediz o devoa graet ha bac'het e-tro 500 000 prizoniad brezel ha trevour japanat e Sina hag e lec'hioù all. Niver hollek ar soudarded, martoloded ha nijerien japanat kodianet ne oa ket uhel dre pennaennoù milourel Impalaeriezh Japan : sañset e oa an holl stourm betek ar marv. Ar Gevredidi o doa mil boan evit pakañ prizonidi. Ul lodenn vras eus ar soudarded japanat, a oa sur hervezo da vezañ jahinet ha lazhadeget ma vefent prizoniet, a gave gwell dezho emlazhañ.
Gouarnamantoù ar Gevredidi gant ar pennoù bras milourel eus ar C'hornôg o devoa goulennet ma vefe graet war-dro prizonidi brezel Japan hervez an emglevioù etrevroadel. En gwirionez, kalzig soudarded ne oant ket tomm gant pakañ prizonidi dre ur meskaj a ouenelouriezh, hag ar fed ma oa bet jahinet ah lazhet prizonidi gant ar Japaniz. Ur c'hampgn kroget e 1944 o vroudañ da bakañ prizonidi brezel a oa bet lañset, deuet e oa a-benn da uhelaat an niver a brizonidi graet dreist-holl e doug bloavezh diwezhañ ar brezel.
Ar brizonidi brezel japanat a soñje dezho kreñv e oa chalus bras o stad hag e oant troc'het da viken gant ar japaniz all, un toullad anezho o devoa roet titouroù milourel. Ar brizonidi paket gant nerzhioù ar C'hornôg a oa dalc'het a-vras e doareoù mat e kampoù en Aostralia, Zeland-Nevez, India ha Stadoù-Unanet Amerika. Ar re paket gant an URSS a oa kaset e kampoù-labour e Siberia. Goude an Eil Brezel-bed e oa kroget da leuskel ar brizonidi-se da zistreiñ e Japan, SUa hag ar Rouantelezh-Unanet o devoa dalc'het milieroù anezho betek 1946 pe 1947 hag an URSS betek penn-kentañ ar bloavezhioù 1950. An URSS en doa kroget da laoskel ar brizonidi brezel da vont a-hed degadoù a vloavezhioù goude fin ar brezel. Reoù a zo chomet stanket betek fin an URSS er bloavezhioù 1990. Un nebeud a zo chomet e Rusia dre ma oa bet savet ur familh eno ganto.
Stagadenn (enez)
Enez Stagadenn zo un enezenn dirak genoù stêr an Aber-Ac'h, e kumun Plougerne, e Bro-Leon. Hi eo an enezenn gornôkañ e-touez inizi Plougerne.
Gallout a reer mont war droad betek enni pa vez reverzhi vras, eus aod Sant-Kava, e Lilia. A-hend-all e c'haller mont gant ur vag, eus Lilia pe eus porzh an Aber Ac'h, e Landeda.
Un enezenn izel eo, etre 4 ha 5 hektar he gorread, diouzh ma vez uhel pe izel ar mor. En aod ar c'hornôg n'eus nemet kerreg, tra ma'z eus un aod-traezh vrav e tu ar reter.
Perc'hennet eo an enezenn bremañ gant ar gevredigezh Amis du Jeudi Dimanche, krouet gant an tad Michel Jaouen, goude bezañ bet tra Jules Glaizot, rener ul labouradeg iod, al livour Bernard Buffet hag un den a aferioù, Pierre Bergé.
Micurà de Rü
Micurà de Rü, pe Nikolaus Bacher (Badia, 4 Kerzu 1789 – Wilten, Innsbruck, 29 Meurzh 1847), a oa ur beleg ha yezhour ladinek eus Aostria-Hungaria, brudet evit e skridoù diwar-benn al ladineg.
Betty Boop
Betty Boop zo un harozez tresadennoù-bev, bet krouet gant an arzourien stadunanat Myron Natwick (1890-1990), Seymour Kneitel (1908-1964) ha Bernard Wolf (1911-2005) e 1930.
Micurà de Rü
Ganet e voe Nikolaus Bacher e kêrig Rü e San Ćiascian, pe San Cassiano, a zo bremañ e Badia, e Sutirol, hag a oa neuze en Aostria.
Betty Boop
Kentañ ma voe gwelet a voe d'an 9 a viz Eost 1930 er film Dizzy Dishes gant ar filmaozer stadunanat a orin Polonia[polonat Max Fleischer (1883-1972), ma oa Betty Boop ul ludresadenn eus ar ganerez Helen Kane (1904-1966), a gane en ur dreveziñ ur babig ; ur meskaj maouez/kiez-rodellek e oa an dudenn treset gant M. Natwick. Kement a verzh a reas e New York ma voe broudet M. Fleischer da sevel ur stirad. Gant an dreserien S. Kneitel ha B. Wolf e voe troet d'ur vaouez ; e 1932 e voe boulc'het ar stirad, ha dizale e troas Betty Boop da dudenn vrudetañ ar Fleischer Studios.
Micurà de Rü
Studiañ a reas doueoniezh ha beleget e voe e Salzburg e miz Eost 1814. Goude se e voe aluzener ha kelenner en ur skol evit ar soudarded e Milano. Kelenn a reas ivez italianeg e skol-veur Innsbruck.
Bruille-lez-Marchiennes
Bruille-lez-Marchiennes a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.