cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sultanbeyli
Sultanbeyli zo ur gêr e proviñs Istanbul, e gwalarn Turkia.
Kresket eo buan dre m'emañ stag ouzh Istanbul ha tremenet he foblañs eus 500 annezad e 1965 da 272.000 e 2007.
Kernev-Veur
Kernev-Veur (Kernow e kerneveureg, Cornwall e saozneg) zo ur vro geltiek hag ur gontelezh e beg mervent Breizh-Veur, en hanternoz da Vor Breizh, dirak aodoù Bro-Leon, er c'hornog d'ar stêr Tamer, dezhi ur gorread a 3 564 km². 568 210 a annezidi a oa o chom enni e 2019, ha Truru eo he c'hêr-benn. Bet ur rouantelezh hag un dugelezh, pouezus eo bet ar mengleuzioù staen, al labour-douar, ar pesketaerezh hag an touristelezh en he ekonomiezh. Saozneg a vez komzet gant ar Gerneveuriz, ha kerneveureg gant lod, ur yezh keltiek tost ouzh ar brezhoneg.
Lec'hanvadur
Dont a ra anv ar vro eus meuriad ar gCornovii, ar Vrezhoned a oa o chom eno da vare an aloubadeg roman. Jafrez Menoe, oberour Historia Regum Britanniae er grennamzer, a grede e vije deuet anv ar vro eus Corineus, anv ur brezelour deuet gant Brutus da Enez Vreizh.
Ragistor
Dont a reas tud da chom da Vreizh-Veur goude diwezhañ oadvezh ar skorn. An tolead anavet evel Kerne-Veur hiziv a oa poblet da gentañ er Paleolitik hag er Mezolitik. Kenderc'hel a reas tud da vevañ eno en Neolitik hag en Oadvezh an arem.
Hervez John T. Koch ha re all, Kerne-Veur e diwezh Oadvezh an arem a oa ul lodenn eus ur sevenadur eus ar mor gant darempredoù kenwerzh stank, badezet Oadvezh an arem atlantel gant ar skolveuridi, hag a oa skignet e toleadoù Iwerzhon, Bro-Saoz, Kembre, Frañs, Bro-Spagn, ha Portugal.
Henamzer
Kentañ gwech e voe graet anv eus Kernev dre skrid a voe dindan pluenn an istorour Diodorus Siculus (war-dro 90 kent JK – 30 kent JK), a rae meneg moarvat eus ar pezh a oa bet skrivet gant ar beajour Piteas er IVvet kantved kent J.-K., pa verdeas betek Enez Vreizh : "Annezidi al lodenn-se eus Preden anvet Belerion (pe Land's End) o deus un doare bevañ sevenaet a-drugarez d'o darempredoù gant ar varc'hadourien. Dastum a reont ar staen, o labourat an douar ma vez produet gant evezh bras ... Eno neuze e vez prenet ar staen gant ar varc'hadourien digant tud ar vro hag e kasont anezhañ gante betek Galia, ha goude ur veaj tregont devezh a-dreuz an douaroù, e tegasont o bec'h war gein kezeg e beg ar Ron .‎"
N'ouzer ket piv e oa ar varc'hadourien-se. Hervez lod e c'hallje bezañ bet Fenikianed, met n'eus prouenn ebet eus kement-se. Ar c'helenner Timothy Champion, o komz eus evezhiadennoù Diodorus Siculus diwar-benn koñvers ar staen, a zisklêr "Ne lavar ket Diodorus gwezh ebet e verdee ar Fenikianed betek Kerne-Veur. Da dra e lavar ar c'hontrol krenn : edo produadur ar staen etre daouarn tud Kerne-Veur, hag aozet e oa e veaj betek ar Mor Kreizdouar gant marc'hadourien eus ar vro, war vor ha goude war zouar a-dreuz Galia, dre doleadoù pell-bras diouzh levezon ar Fenikianed". Genoù ar Ron a oa etre daouarn Gresianed Marselha. Prouennoù izotopek o deus diskouezet e teue tolzennoù staen kavet en aod Haifa, en Israel, eus Kerneveur. Ar staen, na c'halled ket dioueriñ evit produiñ arem, a oa un danvez dibaot a-walc'h hag ur varc'hadourezh prizius en oadvezh an arem - alese an dedennadur evit pourvezioù staen Devon ha Kerne-Veur
E-pad ar pevar c'hantved kentañ eus hon oadvezh, pa oa perc'henn Republik Roma pe an Impalaeriezh roman warni, e oa pell a-walc'h Kerne-veur diouzh ar c'hreizennoù romanekadur pennañ. An tostañ e oa Isca Dumnoniorum, hiziv Exeter. Koulskoude ez ae ar rouedad hentoù roman betek diabarzh Kerne-Veur ha peder lec'hienn roman a-bouez a oa savet e-kichen kreñvlec'hioù: Tregear e-tal Nanstallon a oa dizoloet e deroù ar bloavezhioù 1970, kavet e oa div all e-kichen Restormel Castle, e Lostwithiel e 2007, hag ur pevare kreñvlec'h e-kichen Calstock a oa dizoloet ivez abred e 2007. En tu all da se e oa kavet ur villa a c'hiz roman e Magor Farm, en Illogan e 1935.
Dumnonia
Goude ma oa aet kuit ar Romaned e voe adsavet ar rouantelezhioù keltiek kozh, ha goude 410 goude J.-K., Kerne-Veur a seblant bezañ renet en-dro gant pennoù roman-ha-kelt eus meuriad ar gCornovii e-barzh rouantelezh vrezhon Dumnonia (enni Devonshire hiziv hag an Inizi Sillan ivez). Brudet eo Marcus Cunomorus, ar Roue Marc'h, a zalc'he d'an nebeutañ ur c'hreñvlec'h e Tintagel e penn kentañ ar. Ar "roue" Roue Marc'h zo un den damistorel anavezet dre al lennegezh kembraek, Danvez Breizh, ha, dreist-holl, dre istor karantez norman-ha-Breton [Tristan (haroz)|Tristan hag Izold]], brudet er grennamzer. Deskrivet eo ar Roue Marc'h en istor-se evel ur c'har tost d'ar Roue Arzhur, a vez sellet outañ ivez peurliesañ evel un den bet ganet en un tiegezh kerneveurat hervez hengounioù folklorel hag a zeu eus Historia Regum Britanniae skrivet gant Jafrez Menoe en.
Mícheál Ó Coileáin
Yaouankiz
Michael John Collins a oa bet ganet e Woodfield, e-kichen Clonakilty, e-barzh Kontelezh Cork e 1890. Lâret e vez gant kalz a istorourien e oa bet ganet Collins d'ar 16 a viz Here met war e vez eo skrivet an 12. Ganet e oa bet en ur familh eus noblañs kozh Bro-Iwerzhon. Er Grennamzer e oa an tiegezh "Muintir Uí Choileáin" aotronez Uí Chonaill e-kichen Limerick. Met evel kalz a dud eus an noblañs e oant bet diberc'hennet ha deuet e oant da vezañ labourerien-douar evel ar re all. E dibenn an e teuas a-benn ar familh Coileáin/Collins da vevañ en un doare aesoc'h koulskoude eget ar pep brasañ eus ar beizanted all, gant o ziegezh 118 devezh-arat. Michael Collins e oa an trede mab eus an tiegezh hag an diwezhañ a eizh bugel. E dad, a oa bet ezel eus kevredigezh vroadelour ar Fenians, a varvas pa ne oa Michael nemet c'hwec'h vloaz.
Kernev-Veur
Dumnonia
Archaeologiezh evel elfennoù eus ar relijion, al lennegezh hag ar mojennoù a zesk deomp e oa un ekonomiezh stabil a-walc'h ha liammoù sevenadurel kreñv etre mervent Preden, su Kembre, Arvorig, inizi Mor Breizh, hag Iwerzhon adalek ar mare m'en em dennas Impalaeriezh roman ar C'hornôg betek ar hag hag ar. Kalz a sent kozh a deuas eus Kembre da Vreizh a dremenas dre eno, ha darn o deus lezet roud eus o zremen el lec'hanvadurezh.
Mícheál Ó Coileáin
Yaouankiz
Ur bugel speredek ha prim-kenañ oa Michael. Desavet eo bet e-kreiz ar mennozhioù broadelour: gant e dad ha gant e vestr-skol, Denis Lyons, ezel eus an Irish Republican Brotherhood. Mont a rae ivez da welet ur gov eus ar vro, James Santry, hag a gonte dezhañ istorioù ha mojennoù kozh Bro-Iwerzhon a lezas ur roud don en e spered, gouez dezhañ e-unan. An endro-se a laoskas e spered ar paotr roudoù diziverkus. Goude marv e dad pa oa en e vloaz e lakaas e vamm e anv e kentelioù evit prientiñ arnodennoù da vezañ degemeret e servijoù ar post saoz. Dont a reas a-benn da dapout an arnodenn-se ha, evel kalz tud eus tolead Clonakilty, e yeas da vevañ da Londrez gant e c'hoar. Ne oa nemet pemzek vloaz d'ar c'houlz-se. Tremen a reas dek vloaz e kêr-benn an impalaeriezh saoz. Labourat a reas da gentañ e servijoù arc'hanterezh ar Post, met cheñch patrom a reas meur a wezh da c'houde. Pa oa implijet e Post Londrez e teskas kalz a draoù hag ar skiant-prenet-se a servijas dezhañ diwezhatoc'h pa voe e karg eus an arc'hantañ e gouarnamant Iwerzhon. Buan-kenañ ez eas e darempred gant kevredigezhioù Iwerzhoniz, evel ar Gaelic Athletic Association e lec'h ma teuas da vezañ un atlet hag ur gourenour eus ar c'hentañ, ma n'eo ket ar gwellañ hini eus ar c'helc'hiad. Bep noz ez ae d'ar Gaelic League, e-lec'h ma teske iwerzhoneg, ma kemere kentelioù diwar-benn lennegezh hag istor e vro. E 1909, paeronet gant Sam Maguire, ur republikan protestant eus Dunmanway, e teuas da vezañ ezel eus an I.R.B. Touiñ a reas stourm a-enep gwask ar Saozon en Iwerzhon (diwezhatoc'h e voe unan eus e izili pouezusañ). Met e 1914 e tarzhas ar c'hentañ brezel bed. Divizout a reas an I.R.B. ober e vad eus diaezamantoù Bro-Saoz evit dieubiñ Iwerzhon diouzh ar Saozon. Michael Collins, a oa o labourat evit un embregerezh amerikan, a roas e zilez e 1916 pa glevas e veze prientet taolioù en Iwerzhon hag e Bro-Saoz.
Kernev-Veur
Brezelioù gant ar Wessex
Goude Emgann Deorham e 577 e oa dispartiet Dumnonia (ha dre-se Kerne-Veur) diouzh Kembre. An Dumnonii en em gannas alies war-lerc'h ouzh rouantelezh saoz Wessex. Danevell a ra an Annales Cambriae e oa trech Brezhoned Kerne-Veur e 722 e "Hehil". Evit doare e stourmas ar Gerneveuriz ouzh bagadoù eus Wessex, evel m'en laka da soñjal meneg ar roue Inus Wessex hag e gar Nonna en un dave da emgann Lining e 710.
Mícheál Ó Coileáin
Emsavadeg Pask
Mikael O Coileáin a grogas da c'hounit brud e-pad Emsavadeg Pask, e 1916. Un aozer eus ar c'hentañ a oa anezhañ hag ur strategour fin ha speredek-kenañ, ha doujet-kenañ e oa gant izili an IRB, kement ha ken bihan ma oa bet lakaet da guzulier war an arc'hanterezh gant ar c'hont Plunkett. Diwezhatoc'h e teuas da vezañ eil-a-gamp Joseph Plunkett, unan eus aozerien an emsavadeg.
Glareell daneskell ruz
Ar c'hlareell daneskell ruz (liester : glareelled daneskell ruz) a zo un evn amprevanetaer, Glareola pratincola an anv skiantel anezhañ.
Mícheál Ó Coileáin
Emsavadeg Pask
D'al Lun Fask, pa grogas an emgann e kêr Dulenn, en em gannas Ó Coileáin gant Padraig Pearse ha re all en ti-post. Evel ma oa bet soñjet gant kalz a dud e teuas an emsavadeg da vezañ un dizeur milourel. Stad e oa en ur bern tud o vezañ ma oa bet un emsavadeg da vihanañ rak evito e oa ar pouezusañ. Krediñ a raent ez afe en-dro meizad "aberzh ar gwad" (merzherien an Easter Rising o dije awenet aberzhioù all evit Iwerzhon). Met Ó Coileáin a oa a-enep ar mennozh-se. Fuloret e oa gant ar pezh a wele evel un dibunadeg c'hoariellerien dizampart hag un diouer a aozerezh. Da skouer e oa diboell hervezañ dibab strategel batimantoù evel an ti-post na c'halled ket difenn a-enep an arme saoz na kuitaat ur wezh kollet an emgann hag e-lec'h na c'halled ket kennebeut kas pourvezioù-brezel e-doug an emgannoù. Evitañ ne vije ket gounezet ar brezel a-enep Bro-Saoz gant emgannoù klasel, met gant ur brezel diazezet war ar chouanerezh: gant strolladoù soudarded gouest da dagañ buan hag ent-dic'hortoz, ha gouest da dec'hout kuit buan-kenañ en un vro anavezet-mat. Ret e oa degas ar muiañ posupl a golloù diouzh tu an enebour, hag an nebeutañ a c'halled evit an dagerien. Houmañ a oa strategiezh ar "flying columns" a vo implijet ha kaset da benn en un doare efedus tre e-pad ar brezel dizalc'herezh.
Kernev-Veur
Brezelioù gant ar Wessex
Lenn a reer er C'hronik angl-ha-saoz er bloaz 815 : "Hag ar bloaz-mañ e renas ar roue Ecgbryht un argadenn e Kerne-Veur eus ar reter betek ar c'hornôg." Diwar neuze e seblant e talc'has ar vro evel un dugelezh (ducatus) staget ouzh e rouantelezh Wessex, daoust ma ne oa ket ul lodenn anezhi. E 825, hervez ar C'hronik angl-ha-saoz, en em gannas ar Wealas (Kerneveuriz) a-enep an Defnas (Gwazed an Devon) e Gafulforda. Er memes bloavezh, Ecgbert "a reas eus o bro evel ma felle dezhañ, hag a roas an dekved lodenn anezhi da Zoue." Da lavaret eo e oa staget Iliz Kerne-Veur ouzh Eskobelezh Sherborne, hag e oa roet da Eahlstan, an eskob brezeler saoz, a gemeras perzh er brezel, un dalc'h bras e Kerneveur gant Callington ha Lawhitton, o-daou e traoñienn ar stêr Tamer, ha Pawton e-kichen Padstow.
Glareell daneskell ruz
Annez
Al labous a vev an tri isspesad anezhañ :
Mícheál Ó Coileáin
Emsavadeg Pask
Goude c'hwitadenn an emsavadeg e oa bet harzet Ó Coileáin, evel kalz re all, ha kaset da doull-bac'h Frongoch e Bro-Gembre. Pa oa bet dieubet e oa deuet Ó Coileáin da vezañ unan eus pennoù arouezusañ an emsav nevez, er strollad Sinn Féin. Tamallet e oa bet ouzh ar strolladig politikel-se gant ar Saozon ha kazetennoù Iwerzhon bezañ kiriek eus Emsavadeg Pask (ar pezh na oa ket gwir rak ar Sinn Féin ne save ket a-du gant an emsavadeg-se). Met buan a-walc'h e oa en em silet kalz emsavidi er strollad-se evit kemer ar penn anezhañ hag ober o mad eus ar brud en doa tapet e gaou. E miz Here 1917 e oa deuet Ó Coileáin a-benn, a-drugarez d'e varregezhioù, da vezañ ezel eus strollad seveniñ ar Sinn Féin ha rener an Irish Volunteers (Éamon de Valera e oa prezidant an daou strollad).
Kernev-Veur
Brezelioù gant ar Wessex
E 838 e oa faezhet Kerneveuriz hag o c'hevredidi danat gant Egbert en Emgann Hingston Down e Hengestesdune (Hingston Down e Kerne-Veur moarvat). E 875 e veuze roue diwezhañ Kerneveur, Dumgarth. War-dro ar bloavezhioù 880, Angled-ha-Saozon eus Wessex o doa akuizitet tachennoù douar bihan e reter Kerne-Veur ; en o zouez Alfred Veur en doa un nebeud damanioù. Ar roue Athelstan Bro-Saoz (924–939) a lakaas ar vevenn etre pobl Kerne-Veur hag ar pobl saoz war glannoù ar stêr Tamer, eme William Malmesbury a skrive war-dro 1120.
Prantad breton–ha-norman
Pa seller ouzh an Domesday Book ez eus peadra da grediñ e oa bet diberc'hennet renkad ar berc'henned douar a orin eus Kerne-Veur hogos penn-da-benn d'ar mare-se hag e oa bet kemeret e lerc'h gant perc'henned douar saoz, Harold Godwinson e-unan da skouer. Koulskoude, e skridoù-testeni eus Bodmin a zalc'h soñj eus dieubadur sklaved, e weler daou zen a-bouez er vro hag o doa pep a anv saoznek a oa displeget gant anvioù a orin eus Kerne-Veur. E 1068 e oa anvet Brian Breizh Kont Kerne-Veur, hag anvioù all meneget gant Edith Ditmas a laka da soñjal e oa kalz kevredidi breton eus an Normaned e-touez ar berc'henned douar goude deroù ren Gwilherm an Alouber e Kerne-Veur. Diskennidi e oant d'ar Vrezhoned o doa tec'het betek an Arvorig e-pad prantad kentañ an aloubadeg angl-ha-saoz. Kinnig a reas ivez ar prantad-se evit aozadur kelc'hiad Tristan hag Iseult gant barzhed evel Béroul diwar un hengoun dre gomz predenek boutin dezhe.
Mícheál Ó Coileáin
An Dáil kentañ
Evel holl uhel izili a-bouez ar Sinn Féin e oa bet dibabet Collins evit kemer perzh e dilennadegoù hollek 1918 a-benn kaout ur sez er parlamant saoz e Londrez. Ha dilennet e oa bet, evel an darn vrasañ eus danvez-kannaded e strollad, da gannad evit rannvro Su-Cork. Koulskoude en doa disklêriet ar strollad ar Sinn Féin ne'z afent ket da sezañ da Westminster, met e chomfent en Iwerzhon evit ober o labour dileuridi e Dulenn a-benn krouiñ eno ur gwir barlamant Iwerzhon. Ar parlamant-se, anvet Dáil Éireann (ar pezh a dalv "Bodad Iwerzhon"), en em vodas er Mansion House e Dulenn e miz Genver 1919. De Valera hag ar peurrest eus ar bodad a oa bet harzet gant ar Saozon da-geñver an dra-se. Collins a oa deuet a-benn da c'houzout ar pezh en em gavfe a-drugarez d'e spierien ha da gemenn an dra da izili ar bodad. Met de Valera a lâras ober van nompas gouzout ar pezh en em gave, peogwir, hervezañ e vefe bet tu da sevel ur sapre oberenn propaganda gant an harzadennoù-mañ. A-walc'h e oa gant un nebeud tud evit ober al labour-se er mediaoù. Dre ma oa ezvezant de Valera ezvezant e oa bet dilennet Cathal Brugha da "Príomh Aire" (troet ger-ha-ger: kentañ ministr, met alies a-walc'h e veze troet "Prezidant an Dáil Éireann"), met erlec'hiet gant de Valera pa dec'has kuit eus toull-bac'h Lincoln gant sikour Collins e miz Ebrel 1919.
Kernev-Veur
Prantad breton–ha-norman
Nepell goude aloubadeg an Normaned e oa roet ar pep brasañ eus an douaroù d'an noblañs breton-ha-norman nevez. Mont a reas al lodenn vrasañ gant Roperzh, kont Mortain, hantervreur Gwilherm an Alouber ha perc'henn douar brasañ e Bro-Saoz goude ar roue, en doa ur c'hreñvlec'h e Trematon Castle e-kichen genoù an Tamer.
Mícheál Ó Coileáin
An Dáil kentañ
Collins a gemere amzer evit bezañ sekretour ar gevredigezh skoazell evit familhoù ar brizonidi iwerzhonat. Kregiñ a reas da lakaat e plas un dreist-servij a gelaouennoù evit aozañ taolioù ha bezañ kemennet eus an argadoù saoz. Michael Collins a anaveze tud e-barzh pep renk sokial eus ar gevredigezh: tud an Ti-Post, blenierien taksi pe fiakr, gwerzherien kazetennoù, paotred ostaleri, hag anaout a rae betek an archerien hag an diwallerien toull-bac'h. Mick oa un den eus ar bobl hag a ouie komz d'ar bobl hag e veze azeulet ganto ha leal e oant da Gollins. Hag eñ a drugareke an dud eus o fiziañs en ur vezañ leal d'e dro. Bep gwezh ma veze goulennet un draig digantañ e rae e seizh gwellañ evit ma vefe diskoulmet ar gudenn. Met arabat krediñ e rae se peogwir e oa evit enoriñ un dle bennak, met peogwir e oa Collin un arallgarour eus ar c'hentañ troc'h. Kas a rae tammigoù eus e amzer brizius da vont da reiñ sigaretennoù pe boued en un doare kuzh d'ar brizonidi, gant ur ger kalonekaus staget war ar boest. "Ne c'heller ket ijinañ holl berzhioù mat an den-mañ," a veze lâret gant an dud en-dro dezhañ.
Kernev-Veur
Prantad an dTudored 1485–1603
Dindan ren an tiegezh Tudor e oa krog statud disheñvel Kerne-Veur da vezañ krignet gant kreizennadur ar meslestradur. Da skouer, dindan an dTudored e paouezas ar boaz da lakaat kemm etre al lezennoù, evel ar re a denne da industriezh ar staen, a dalveze in Anglia, e Bro-Saoz, hepken pe in Anglia et Cornubia, e Bro-Saoz hag e Kerne-Veur.
Mícheál Ó Coileáin
An Dáil kentañ
E 1919 en doa Collins kalz a gargoù: E-pad an hañv eo bet dilennet da brezidant an IRB, e miz Gwengolo da rener servijoù-kuzh an Irish Republican Army hag ar Volunteers bet kenstaget ouzh an IRA. Ar brezel dizalc'hidigezh a grogas pa oa digoret an Dáil kentañ ha pa oa lazhet daou archer gant an IRA e Sloheadbeg, e kontelezh Tipperary (lazhet int bet goude urzhioù pennoù an arme).
Maodiern an arc'hantañ
E 1919, Collins, mil garget dija, a resevas un titl hag ul labour nevez: anvet eo bet gant de Valera da vaodiern an arc'hantañ. Evel-just, en ur prantad ken drouk ha ken feulz hag hini ar brezel dizalc'hidigezh, pep ministr a c'helle bezañ harzet pe lazhet gant ar Saozon (an arme, ar Black and Tans pe an Auxiliaries,...). Setu perak n'o doa an darn vrasañ eus ar vinistred n'o doa a wir vezañs nemet en ur renk melestradurel war un tamm paper. Ne oant nemet un den pe zaou o labourat kuzhet en ur burev teñval.
Kernev-Veur
Prantad an dTudored 1485–1603
E 1549, dindan ren Edouarzh VI ha rejañs Dug Sommerset e strakas Emsavadeg Levr ar bedenn kumun. Sevel a reas ar pep brasañ eus mervent Breizh-Veur a-enep Akta unvander 1549, a redie an holl d'ober gant Levr ar bedenn kumun protestant hag ur servij komunion protestant a oa da gemer lerc'h an oferen gatolik. Katolik e oa Kerne-Veur dre vras d'ar mare-se. Degemeret e oa an Akta div wezh gwashoc'h e Kerne-Veur rak skrivet e oa e saozneg hepken hag ar pep brasañ eus Kerneveuriz a gomze kerneveureg hepken er mare-se. Fellout a re dezhe e talc'hfe an oferennoù da vezañ lidet e latin. Daoust ma ne gomprenet ket gwell ar yezh-se e oa diazezet-mat e implij gant un hengoun a-gozh ha ne oa ket gwelet evel ur yezh estren hag alouberez evel ar saozneg. Krediñ a reer ee oa lazhet ugent dre gant eus poblañs Kerne-Veur e 1549. Unan eus faktorioù pennañ eus diskar ar c'herneveureg eo.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
Met Collins eñ, a reas ul labour ramzel evit ar republik. A-benn kavout arc'hant evit republik Bro-Iwerzhon e krouas un amprest etrevroadel diazezet war ur sistem a gredoù pe a yalc'hadoù. Brud Collins hag e amprest a oa ken ledet dre ar bed a-bezh ken e lakaas Lenin, klevet gantañ kaoz eus se, amprestiñ arc'hant digantañ. Ur c'hannad rusian a oa bet kaset da vro-Iwerzhon evit eskemm arc'hant a-enep bravigoù roueel hag ur gurunenn (an teñzor-se a oa bet disoñjet gant tout an dud betek ma oa bet adkavet e Dulenn er bloavezhioù 1930).
Kernev-Veur
Brezel sivil saoz (1642–1649)
Kerne-Veur a c'hoarias ur roll a-bouez e-pad Brezel Diabarzh Bro-Saoz, rak un enezennad roueelour e oa e mervent ar vro a oa a-du gant ar Barlamantourien evit ar pep brasañ. Abeg emzalc'h Kerneveuriz e oa Gwirioù ha privilajoù Kerne-Veur a oa stag ouzh an dugelezh hag ouzh ar stannarioù, ar pezh a lakae Kerneveuriz da welet ar roue evel ur gwarezer eus o gwirioù hag eus privilajoù an dugelezh. Douget e oa ivez Kerneveuriz gant o identelezh kreñv da enebiñ ouzh kement emelladenn en o aferioù gant tud a-ziavaez bro. Fellout a rae da barlamant Bro-Saoz bihanaat galloud ar rouaned. Nerzhioù ar Barlamantourien a aloubas Kerne-Veur dre deir gwezh hag a zevas dielloù an dugelezh. E 1645 Sir Richard Grenville, unan eus pennoù roueelour kerneveurat, en em stalias e Lannstefan, a lakaas bagadoù a-hed ar stêr Tamer hag a roas urzh dezhe da zerc'hel "holl ar soudarded estren e diavaez Kerne-Veur". Grenville a glaske implijout "santimant dibarelezh Kerneveuriz" da vodañ harperien evit ar gostezenn roueelour hag e kinnigas d'ar priñs ur raktres en dije savet un dugelezh Kerne-Veur damdizalc'h ma vije bet laket e plas.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
Pa reer ur bilañs, al labour hag e efedoù lakaet e plas gant Michael Collins oa ramzel. Krouiñ a reas ur skouardron ispisial a zrouklazherien anvet The Twelve Apostles (An Daouzek Abostol), a-benn lazhañ an obererien hag ar pennoù saoz. Rankout a reas ivez ober war-dro ha kempenn an amprest broadel, ober war-dro gouarnamant de Valera pa veze o veajiñ er Stadoù-Unanet pe en ur vro estren hag aozañ an eskemmadegoù armoù. Collins a zo deuet da vezañ den-meur.
Kernev-Veur
Emsavadeg 1715
Un emsavadeg Jakobiz a voe e Kerne-Veur hag en Devon e 1715. Renet e oa gant James Paynter eus Sant Columb. C'hoarvezout a rae d'ar memes koulz hag an emsavadeg Jakobiz brasoc'h ha brudetoc'h e Bro-Skos hag e norzh Bro-Saoz. Moustret e voe buan an emsavadeg e Kerne-Veur. Prosezet e voe ouzh James Paynter evit trubarderezh uhel met embann a reas e wir evel kement mengleuzier staen kerneveurat da vezañ barnet dirak ur juri a biri. Didamallet e voe gante ha lezet da vont.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
Collins ha Richard Mulcahy a oa an daou obererien hag aozerien a bouez eus an Irish Republican Army, ha ren a raent taolioù ar strolladoù guerrilla. Gwelet e vez alies kennañ Collins evel an aozerien meur eus "flying columns" (strolladoù hag a dage ar Saozon dre souez hag a oa gouest da dec'hout kuit buan-tre en un endro anavezet: un nebeud kolloù evit kalz a freuz eus tu an enebour e-pad ar brezel dizalc'hidigezh renet gant an IRA, met lâret eo eñ en doa graet se e -nan a zo faos. Ur giriegezh hag ur pouez bras-kenañ en doa en aozadur-se, met an eilaozerien oa Dick McKee, a voe lazhet diwezhatoc'h gant ar Saozon e-pad Bloody Sunday 1920. Ouzhpenn da se, ul lodenn vat eus taolioù an IRA a oa aozet gant pennoù rannvroel, gant strategiezhioù prientet ha prederiet gant Collins pe Mulcahy.
Kernev-Veur
Tsunami 1755
D'ar c'hentañ a viz Du 1755 da 9e 40 diouzh ar beure e tarzhas Kren-douar Lisbon a oa heuliet gant un tsunami hag a skoas aodoù Kerne-Veur war-dro 2e goude kreisteiz. Edo epikreizenn ar c'hren-douar war-dro 200 km a-vaez d'ar C'hab Sant Visant e Portugal, ouzhpenn 1,600 km e Mervent al Lysardh. E Karreg Loes y'n Koes e savas ar mor a-daol-trumm a-raok kilañ, dek munut diwezhatoc'h e savas da 1, 8 m buan-kenañ, hag a gilas ken buan all. Kenderc'hel a reas da zevel ha da ziskenn e-giz-se e-pad pemp eur. E Pennsans e pignas eus 2.4 m hag e Lulyn eus 3 m. Testenioù eus ar memes darvoud a voe e Sant Ives ha Hayle. Arnold Boscowitz, ur skrivagner gallek eus an a glemmas ar "c'holl bras a vuhezioù hag a berc'hentiaj c'hoarvezet war aodoù Kerne-Veur". <!--
Porthleven
thumb|Porzh Porthleven Porthleven eo anv ur porzh pesketa e su Kernev-Veur e rannbarzh kozh Kerrier, ur barrez sivil eo ivez. Eno e oa war-dro 3 190 a dud o chom e 2001 met kalz war gresk ez a an niver a dud en hañv.
Kernev-Veur
Relijion
Industrialised communities have long appeared to weaken the pre-eminence of the Church of England, and as the Cornish people were readily involved in mining, a rift developed between the Cornish people and their Anglican clergy in the early 18th century. Resisting the established church, many ordinary Cornish people were Roman Catholic or non-religious until the late 18th century, when Methodism was introduced to Cornwall during a series of visits by John and Charles Wesley. Methodist separation from the Church of England was made formal in 1795.
Porthleven
Gevellet eo gant Gwiseni.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
E-touez pennoù ar stourm broadel e oa kalz a dud a zeuas da vezañ kevezerien ma n'eo ket enebourien: Cathal Brugha, ministr an difenn hag a oa deuet da vezañ amguzhet ma n'eo ket distroadet gant Collins (rak sañset e oa ret da Gollins bezañ nemet ministr an arc'hantañ met eñ oa kalz barrekoc'h war an traoù milourel ha strategiel eget Brugha), hag Eamon de Valera, prezidant an Dáil Éireann hag a glaske pellaat Michael Collins diouzh ar vro en ur gas anezhañ d'ar Stadoù-Unanet met Collins a nac'has bepred.
Kernev-Veur
Adreizhadenn ar pastelloù bro
In 1841 there were ten hundreds of Cornwall: Stratton, Lesnewth and Trigg; East and West Wivelshire; Powder; Pydar; Kerrier; Penwith; and Scilly. The shire suffix has been attached to several of these, notably: the first three formed Triggshire; East and West appear to be divisions of Wivelshire; Powdershire and Pydarshire. The old names of Kerrier and Penwith have been re-used for modern local government districts. The ecclesiastical division within Cornwall into rural deaneries used versions of the same names though the areas did not correspond exactly: Trigg Major, Trigg Minor, East Wivelshire, West Wivelshire, Powder, Pydar, Kerrier and Penwith were all deaneries of the Diocese of Exeter but boundaries were altered in 1875 when five more deaneries were created (from December 1876 all in the Diocese of Truro). -->
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
Goude ur prantad amzer kalet kenañ evit ar Saozon, e-lec'h m'o doa kollet mestroni Bro-Iwerzhon, hag goude kalz a dud avrv eus an daou du, e kendalc'he an Iwerzhoniz ida stourm kousto pe gousto. Hag a-greiz-holl, en ur mare dic'hortoz penn-da-benn, pa oa erruet ar stourm en e boent kaletañ evit an emsaverien (marteze ne vefe ket bet tu dezho da genderc'hel kalz pelloc'h), e c'houlenne ar Saozonun arsav-brezel. Michael Collins hag holl obererien ar frankiz iwerzhonat a oa deuet a-benn da gaout ar maout war ar brasañ impalaeriezh a oa er bed a-bezh. Ha Collins e oa ar brasañ oberer eus an trec'h-mañ.
Kernev-Veur
Ar floderezh
Anat eo e oa ar floderezh en e vog e Kerne-Veur e fin an hag e deroù an. An taosoù war an emporzhiadennoù hag ar frejoù maltouterezh all war ar varc'hadourezh a atize un niver a goñversanted hag a vevezerien da chom hep paeañ ar priz ouzhpenn a boueze warne oc'h implijout aod drailhet ar gontelezh evit resev marc'hadourezh flodet. Ar brandy, an dantelezh, ar butun degaset eus an douar-bras a oa ar marc'hadourezhioù a veze flodet ar muiañ. Brudet e oa an davarn Jamaica Inn e lanneg Bosvenegh da vezañ bet implijet abred da flodañ. En, ul lodenn vras eus poblañs Kerne-Veur – war-dro 10 000 den a istimer, bugale ha maouezed en o zouez – a gemere perzh er vicher-se. Digreskiñ a reas feur ar floderezh goude se ha war-dro ar bloavezhioù 1830, daou faktor a bouezas da vuanaat an emdroadur-se : gwellaenn servijoù ar warded-aod a vrasae ar riskloù da vezañ serret ha digresk ar frejoù maltouterezh war ar madoù emporzhiet a izelaas ar gounidoù a-grenn.
Mícheál Ó Coileáin
Maodiern an arc'hantañ
Aozet eo bet un emvod etre ar gouarnamant saoz ha pennoù gouarnamant, dianzavet bepred, iwerzhonat. Ne oa stad ebet, war-bouez an URSS hag en doa ezhomm arc'hant, hag a anzavas republik Bro-Iwerzhon. De Valera evit bezañ war ar memes renk hag ar roue George V en em uhelaas d'ar renk a brezidant ar republik. Envel a reas ur strollad kannaded. En e benn: Arthur Griffith, gant Michael Collins e-touez ar gannaded. Collins a asantas mont met krediñ a rae gantañ e vefe de Valera e-barzh ar strollad, mont a reas memestra da Londrez.
Kernev-Veur
Identelezh Kerne-Veur
Kresket eo an dedenn evit identelezh Kerne-Veur en da-heul labour Henry Jenner hag al liammoù savet gant ar pemp broad kelt arall.
Savet e oa ur strollad politikel anvet Mebyon Kernow e 1951 da glask servijout interestoù Kerne-Veur ha da c'houlenn muioc'h a emrenerezh evit ar gontelezh. Kalzig izili a oa dilennet er c'huzulioù kontelezh, er c'huzulioù distrig hag er c'huzulioù kêr ha parrez met ne reas ket berzh ar strollad el live broadel. Implij stankoc'h banniel Sant Piran zo bet lakaet war gont ar strollad.
Mícheál Ó Coileáin
Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat
An dileuriadur iwerzhonat - Arthur Griffith (en e benn), Robert Barton, Michael Collins ha gant Robert Erskine Childers evel sekretour an dileuriadur - a erruas en 22 plasenn Hans e Knightsbridge d'an 11 a viz Here 1921. Ha chom a rejont el lec'h-mañ betek fin ar c'henvreutaerezh, da lâret eo, e miz Kerzu. En dibenn ec'h errujont d'ur feur-skrid sinet d'ar 6 a viz Kerzu 1921, ur feur-skrid hag a warante krouidigezh hag anzavadur ar stad iwerzhonat anvet "Irish Free State" (troet ger ha ger eus al lavarenn iwerzhoneg "Saorstát Éireann"). Ur feur-skrid diaes da lonkañ evit an Iwerzhoniz, ha diaes e voe da lakaat da dremen en Iwerzhon. Pa sinas an diell e klemmas ar c'hentañ ministr saoz, Lloyd George, peogwir e lakae e zazont politkel en arvar. Collins a respontas dezhañ: "Ha me, en ur sinañ se, on un den marv" (ar pezh a zeuas da vezañ gwir eizh miz diwezhatoc'h).
Kernev-Veur
Identelezh Kerne-Veur
Un emdroadur zo bet e-keñver an doare m'eo anavet identelezh Kerneveuriz pe o c'henel. E 2001 e c'hallas annezidi Kerne-Veur enrollañ o identelezh etnek evel Kerneveuriz en niveradeg vroadel evit ar wezh kentañ er Rouantelezh-Unanet, hag e niveradeg ar skolioù e 2004 e oa tu da verkañ e oa Kerneveurad en isrann ar Vreizhveuriz wenn. D'ar 24 a viz Ebrel 2014 e oa embannet e vefe roet da Gerneveuriz ar statud a vinorelezh hervez ar c'henemglev-stern evit gwareziñ ar bihanniveroù broadel.
Mícheál Ó Coileáin
Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat
An emglev a roas tu d'an dud eus Norzhiwerzhon (protestanted evit ar pep brasañ) da guitaat ar republik nevez (ar pezh a rejont diouzhtu). Ma tlee an dra-se c'hoarvezet e vefe bet ret krouiñ ur bodad e karg da dermeniñ harzoù nevez Bro-Iwerzhon. Michael Collins en doa c'hoant dre se da strishaat ar muiañ posupl an tachennoù disrann (da lâret eo Norzhiwerzhon) evit gwanaat anezho ar muiañ posupl war an dachenn ekonomikel. Rak bihan-kenañ e oa an tachennoù el lec'h ma oa kalz a dud eus ar strolladoù "unionist". Da-heul e vije bet aesoc'h adunaniñ ar vro evit gwir. Rak d'ar mare-hont e oa darn eus ar brotestanted ha na oant ket a-enep ar fed bezañ e-barzh ar republik.
Kernev-Veur
Brezel 335 vloaz
Ur brezel 335 vloaz en deus enebet an Izelvroioù (ar Proviñsoù-Unanet d'ar c'houlz-se) hag Inizi Sillan etre 1651 ha 1986. E-pad Eil Brezel Diabarzh Bro-Saoz a enebas ar roueelourien hag ar barlamantourien etre 1642 ha 1652, Cromwell en doa argaset ar roueelourien. Ur rannvro hepken a gendalc'he da herzel outañ : Kerne-Veur. Kevredet e oa neuze ar Proviñsoù-Unanet hag ar barlamantourien. Evel ma oa al lodenn vrasañ eus Breizh-Veur etre daouarn ar barlamantourien d'ar c'houlz-se e oa bet disklêriet ar brezel da Inizi Sillan a enebe atav oute. Paouez a reas ar brezel un nebeud mizioù goude. Sinet e oa ar feur-emglev a beoc'h e 1986 hepken en un doare ofisiel, ar pezh a sinifi e c'hallfe bezañ bet taget unan eus broioù gant eben e-pad an amzer-se. Dre ma ne oa ket bet sinet ar peoc'h ez eo sañset bezañ padet ar brezel e-pad 335 vloaz hep ma vije bet tennet an disterañ tenn. Unan eus ar brezelioù hirañ ha sioulañ eo eta.
Mícheál Ó Coileáin
Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat
Ar stad iwerzhonat nevez en oa ur statud a zominion, gant ur mekanik parlamantel daouduek, ar galloud seveniñ gant ar roue met lakaet e pleustr gant ur gouarnamant iwerzhonat dilennet gant an Dáil Éireann (troet "Chamber of Deputies"). Ar stad iwerzhonat en doa droed da gaout ur sistem lezioù-barn dizalc'h diouzh ar galloud saoz.
Ar republikaned kalet o doa gwelet se evel ur gwallhentadur, gant ar republik erlec'hiet gant un dominion ezel eus an impalaeriezh saoz, hag an "Oath of Allegiance"/"Touadenn a lealded" d'ar roue. Met ne oa ket un douadenn graet d'ar roue met d'ar stad iwerzhonat, gant un douadenn dieeun d'ar roue, met se a oa arouezel penn-da-benn.
Kernev-Veur
Dezvad Kernev-Veur er Rouantelezh-Unanet
Er Rannbarzh Mervent eo enframmet Kernev-Veur.
Mícheál Ó Coileáin
Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat
Adalek an emglev en em zisrannas ar Sinn Féin, hag an Dáil a dabutas e pad dek devezh a-raok asentiñ d'ar feur-skrid dre ur votadeg: 64 evit ha 57 a-enep. Tud evel de Valera a nac'he dilezel ar stourm a-enep ar Saozon, peogwir, hervezañ, m'o doa pleget dirak an iwerzhoniz eo peogwir ne oant ket gouest da genderc'hel ar stourm. De Valera a lâras d'ar bodad e-pad an tabutoù: "The country is there for the taking: take it!" (Ar vro a zo amañ evit ma vefe tapet: pakit-hi). Met Michael Collins hag a oa evit ma vefe paouezet ar brezel hag evit un adsavidigezh eus ar vro, a respontas dezhañ: "The nation is there for the making: make it!" (Ar vroad a zo amañ evit ma vefe savet: savit-hi!". Aze e c'heller gwelet sklaer ne oa ket eus Michael Collins nemet un nerzh distrujañ pe brezeliñ, met ivez un nerzh a grouidigezh. Marteze eo peogwir n'o doa ket e gevezerien un natur a saverien broadoù en em guzhent er brezel, al lec'h ma en em santen er surentez. Pa glaske enebourien an emglev pismigañ war ar feur-skrid e lâras Collins: "Is the country never to get a chance?" (Daoust hag en ur mare bennak e c'hallo hor bro kaout he chañs?). E pad an tabutoù e voe taget Collins gant Cathal Brugha a lâre ne oa ket reizh e vefe lesanvet gant ar c'hazetennoù: "The man who won the war" (An den hag a c'hounezas ar brezel) peogwir ne oa ket eñ da vezañ e karg eus an arme ha ne oa ket an den en doa ar muiañ a skiant-prenet war ar brezel. Met ar wirionez oa roet gant e lesanv: a-drugarez da Gollins eo e oa bet trec'h an IRA. Collins a huñvree en un Iwerzhon hag a zilezfe he stultennoù evit lakaat he rambreoù da vevañ.
Kernev-Veur
Dezvad Kernev-Veur er Rouantelezh-Unanet
Kaoz zo bet gant gouarnamant Bro-Saoz, e 2010, da unaniñ kontelezhioù Devon ha Kernev-Veur.
Mícheál Ó Coileáin
Ar feur-skrid saoz-iwerzhonat
De Valera en em lakaas e penn an tu enep-feur-skrid hag a nac'has pep dilezadur bennak. Enebourien de Valera a damallas dezhañ ober rebechoù met de Valera a ouie mat ne oa ket posupl krouiñ ur republik gant divizoù etre-gouarnamantoù ken berr. Tud 'zo a lâre en doa kaset Collins d'ober ar gwall labour ha da vezañ e karg eus ar samm da zegas un emglev a vije gwelet ken fall, ha se e plas de Valera, evit ma vije posupl dezhañ gounit muioc'h a vrud en Iwerzhon.
Kernev-Veur
Kontelezh lidel ha kontelezh amaezhel
Abaoe 1890 ez eo distag Inizi Sillan diouzh kontelezh amaezhel Kernev-Veur. Chom a reont bodet en hevelep kontelezh lidel avat.
A Mesa pola Normalización Lingüística
thumb|Arouezenn A Mesa para a Normalización Lingüística
Mícheál Ó Coileáin
Gouarnamant da c'hortoz
Gant bonreizh an Dáil lakaet e pleustr e 1919 e oa atav eus bezañs an Dáil Éireann. De Valera a roas e zilez eus e garg prezidant met klask a reas e adtapout dre zilennadegoù en ur ziazazañ e brogramm war ar pal skarzhañ ar feur-skrid. Met Arthur Griffith a drec'has de Valera hag a bakas ar garg (Griffith a gemeras an titl "President of Dáil Éireann" kentoc'h eget hini c'hwezet de Valera "President of the Republic"). En desped d'an emglev n'en doa ar gouarnamant-mañ statud ofisiel ebet ha ne oa ket anavezet el lezennoù bonreizhel saoz. Setu ma c'hellas un eil gouarnamant enep-emglev en em stummañ.
A Mesa pola Normalización Lingüística
A Mesa pola Normalización Lingüística (MNLG) (e brezhoneg: "Burev evit Normalizadur ar Yezh") a zo anv un aozadur galizek a stourm evit normalizadur ar galizeg war dachenn ar vuhez foran.
Kernev-Veur
Amaezierezh lec'hel
Etre ar 1añ Ebrel 1974 hag ar 1añ Ebrel 2009 e voe rannet "kontelezh" Kernev-Veur e c'hwec'h Distrig. Abaoe a 1añ Ebrel 2009 eo bet kemeret lec'h ar Gontelezh hag ar c'hwec'h distrig gant un Amaezhierezh Unvan (unitary authority), meret gant ur Kuzul Kernev-Veur.
Mícheál Ó Coileáin
Gouarnamant da c'hortoz
Ar gouarnamant da c'hortoz a oa bet aozet dindan aotrouniezh Collins hag a deuas da vezañ "President of the Provisional Government" (da lâret eo kentañ ministr). Chom a reas e karg eus an arc'hantañ er velestradurezh republikan. Met an doare ma'z ae en-dro an traoù er velestradurezh-mañ oa luziet kenañ. En un doare ofisiel e oa kentañ ministr dindan aotroniezh ar gurunenn saoz. Hag evit bezañ staliet da vat e oa ret dezhañ mont e darempred gant al Lord Lieutenant of Ireland, ar beskont Fitzalan (e penn ar velestradurezh saoz e Iwerzhon). A-benn en ober ha heuliañ politikerezh ar republikaned e kejas Collins gant Fitzalan evit goulenn daskoridigezh kastell Dulenn (adroet kentoc'h e stumm ur seurt lid), kreiz ar galloud saoz en Iwerzhon. Collins a erruas gant seizh munut dale el lidoù, ha Fizalan a rebechas an dale-se outañ. Collins a respontas dezhañ: "You had to wait seven minutes but we had to wait seven hundred years!" (Ranket ho peus gortoz seizh munut met ni hon eus ranket gortoz seizh kantved!).
A Mesa pola Normalización Lingüística
Krouet e oa bet da heul an Encontro sobre o estado actual da normalización lingüística ("Emgav diwar-benn stad a-vremañ normalizadur ar yezh") dalc'het e 1986
Batman (disheñvelout)
Batman a c'hall bezañ anv meur a dra.
A Mesa pola Normalización Lingüística
Labourat a ra war meur a dachenn, en o zouez an deskadurezh, an tiez-bank, an anvioù-lec'h, ar c'humuniezhioù galizeger er.maez eus harzoù ofiesl Kumuniezh Emren Galiza a-vremañ, ar c'henwerzh hag an embregerezhioù prevez, ar velestradurezh...
Lannudhno
Lannudhno (LFE:, saozneg: St Erth) a zo anv ur barrez sivil hag ur gêriadenn e Kernev-Veur e rannbarzh Pennwydh.
A Mesa pola Normalización Lingüística
Carlos Callón a zo bet prezidant ar Mesa abaoe 2002 betek hiziv.
Kernev-Veur
Amaezierezh lec'hel
Ar c'hêrioù hag ar parrezioù keodedel eo live izelañ an amaezerezh lec'hel.
Dilennadegoù
Da vouezhiañ da Zael Unaniezh Europa ez eo stag Kernev-Veur ouzh Pastell Dilennel Mervent Bro-Saoz.
Da vouezhiañ da Di ar C'humunioù ez eo rannet Kernev-Veur e 6 Pastell Dilennel :
Relijion
En Iliz anglikan e klot Kernev-Veur gant eskopti Truru.
En Iliz katolik e klot Kernev-Veur gant deanelezh Kernev-Veur, a zo ul lodenn eus eskopti Aberplymm.
Ledet-mat eo ivez e Kernev-Veur an ilizioù protestant disrannet diouzh an Iliz anglikan, an hentennouriezh pergen.
Kerneveureg
Ur yezh eus skourr predenek ar yezhoù keltiek eo ar c'herneveureg. Tost-kenañ eo d'ar yezhoù predenek all, ar c'hembraeg hag ar brezhoneg, ha pelloc'h diouzh ar yezhoù gouezelek. Ar c'herneveureg ne'n deus statud ofisiel ebet e Kerne-Veur.
Degaset eo bet d'ar vuhez en-dro en rak aet e oa da get evel yezh vev e diwezh an. Edo ar yezh war an diskar abaoe ar ha da vare marv ar re ziwezhañ a gomze kerneveureg distenn, ne veze komzet nemet e kornôg ar gontelezh. Dolly Pentreath, aet da anaon e 1777, a oa an hini ziwezhañ gouest da gomz kerneveureg distenn a greder. Menel a rae oberennoù eus lennegezh kerneveurek ar grennamzer hag eus prantad an dTudored, ha tammoù testennoù, yezhadurioù en o zouesk, eus ar, an hag an.
Abaoe kreiz an ez eus bet klasket gant skolveuridi ha tud ac'haret ha gwellwelus dasorc'hiñ ar c'herneveureg. Lañs a oa degaset d'al luskad-se e 1904 pa oa embannet oberenn Henry Jenner, Handbook of the Cornish Language, diazezet war ar c'hrenngerneveureg. Heuliet e oa gant strivoù da adsevel ar yezh dre ar yezhoniezh-keñveriañ hag an dielfennadur diabarzh. Amprestet e oa kalz digant ar c'hembraeg hag ar brezhoneg da sevel ar c'herneveureg a vremañ. Etre 1929 ha 1939 e oa embannet tri levr d'an nebeutañ dezho da bal sikour deskiñ kerneveureg. Kalz tabutoù a savas diwar-benn reizhskrivadur ar c'herneveureg e-doug an, a-raok ma oa tizhet un emglev diwar-benn un doare skrivañ standard e 2008. Diaes eo gouzout pet kerneveureger zo met krediñ a reer ez eus war-dro 500 den hag a gomz kerneveureg riel hiziv. Kelennet eo ar c'herneveureg bremañ e skolioù zo e Kerne-Veur.
E 2002, e oa graet anv eus ar c'herneveureg evel unan eus yezhoù ar Rouantelezh-Unanet e Karta Europa ar yezhoù rannvro pe bihanniver. Abalamour da se, e 2005, e resevas e zifennerien arc'hant digant ar gouarnamant. An UNESCO, hag a renke anezhañ e-mesk ar yezhoù aet da get betek-henn, en deus renket anezhañ n'eus ket pell e-mesk ar yezhoù "e dañjer bras".
Amprestet ez eus bet meur a c'her kerneveurek e geriaoueg ar mengleuzioù e saozneg, evel costean, gossan, gunnies, kibbal , keeve pe kieve ha vug.
Banniel
Banniel broadel Kerne-Veur eo Banniel Sant Piran, anvet ivez Crows Wyn ("kroaz wenn" e Kerneveureg). Sellet e vez outañ evel banniel ar gontelezh gant Kuzul Kerne-Veur. Banniel Sant Piran zo anezhañ ur groaz wenn war ur c'horread du. Hervez ar vojenn e oa choazet al livioù-se gant Saint Piran goude bezañ sellet ouzh ar staen gwenn e-mesk ar glaou du hag al ludu pa zizoloas ar staen. Banniel Kerne-Veur zo ar c'hontrol rik eus banniel kozh breizh, anezhañ ur groaz du war un dachenn wenn. Ar c'hentañ meneg eus banniel Sant Piran zo e 1835 pa embannas Davies Gilbert (1767-1839), istorioù dastumet gant daou skrivagner all, Hals ha Tonkin, gant notennoù eus e berzh.
Romantoù
Sir Arthur Quiller-Couch, skrivet gantañ meur a romant ha studioù burutellerezh eus lennegezh, a oa o vevañ e Tre Fowy. Diazezet eo istor ar pep brasañ eus e romantoù e Kerne-Veur. Daphne du Maurier a oa o chom e Maen Ebeli e-tal Tre Fowy ha kalz eus he romantoù o deus un endro kerneveurat : The Loving Spirit, Jamaica Inn, Rebecca, Frenchman's Creek, The King's General, My Cousin Rachel, The House on the Strand ha Rule Britannia. Skrivet he deus ivez Vanishing Cornwall. Awenet eo bet istor The Birds, unan eus he heuliadoù danevelloù berr spont brudet gant film Alfred Hitchcock, gant Kerne-Veur.
The Adventure of the Devil's Foot un avantur eus Sherlock Holmes skrivet gant Conan Doyle a c'hoarvez e Kerne-Veur. Heuliad Winston Graham, Poldark, re Kate Tremayne, Adam Loveday, romantoù Susan Cooper Over Sea, Under Stone, Greenwitch, ha romant Mary Wesley, The Camomile Lawn, a c'hoarvez holl e Kerne-Veur. Gant an anv-pluenn Alexander Kent, Douglas Reeman end deus skrivet heuliadoù, o harozed Richard Bolitho hag Adam Bolitho, a dremen e Kerne-Veur e diwezh an hag e deroù an, en Aberfala. Kalz eus istorioù Gilbert K. Chesterton a c'hoarvez eno ivez.
Kerne-Veur er grennamzer zo endro an drilogiezh savet gant Monica Furlong, Wise Child, Juniper ha Colman, evel lodennoù eus Charles Kingsley's Hereward the Wake.
Romant Hammond Innes, The Killer Mine, romant Charles de Lint, The Little Country , ha pennadoù 24-25 Harry Potter and the Deathly Hallows, savet gant J. K. Rowling, zo diazezet e Kerne-Veur.
David Cornwell, en deus skrivet romantoù spierien dindan anv John le Carré, a oa o vevañ hag o labourat e Kerne-Veur. Ganet e oa bet ar romantour William Golding, bet gounezet gantñ ar priz Nobel lennegezh, e Sant Columb Minor e 1911, ha distreiñ a reas da veavañ e Truro eus 1985 betek e varv e 1993. D. H. Lawrence a vevas e Kerne-Veur e-pad ur prantad berr. Maget e oa Rosamunde Pilcher eno ivez, ha meur a istor skrivet ganti a c'hoarvez e Kerne-Veur.
Barzhoniezh
Ar barzh Sir John Betjeman a blije Kerne-Veur dezhañ forzh pegement hag e talc'h ur plas bras en e oberoù. Beziet eo e bered iliz Sant Enodoc, e Trebedrek. . Ar barzh Charles Causley, a oa ganet e Lannstefan hag ar brudetañ eus barzhed Kerne-Veur eo moarvat. Jack Clemo ha A. L. Rowse a oa ivez Kerneveuriz brudet evit o barzhonegoù.
Oberennoù all
Skrivet e oa un niver bras a pezhioù-c'hoari e gwerzennoù diwar-benn ar basion e Kerne-Veur evel an Ordinalia e-pad ar grennamzer. Kalz anezhe zo anavet hag o deus pourchaset titouroù prizius diwar-benn ar c'herneveureg. Gallout a reer menegiñ ivez Beunans Meriasek ha Bewnans Ke.
Pascon agan Arluth (Pasion hon Aotrou) eo an oberenn glok koshañ e kerneveureg. Skrivet e oa er.
Sarmonioù Treagar eo ar c'hentañ skouer eus skridoù plaen e kerneveureg zo chomet betek ennomp. Un heuliad 12 sarmon katolik eo skrivet e saozneg ha troet gant John Tregear war-dro 1560, ha staget oute un trizekvet hini Sakramant an Aoter skrivet gant un den all. Daouzek eus an 13 sarmon e Homelies to be read within his diocese of London of all Parsons, vycars and curates skrivet gant Edmund Bonner e 1555 ; dek eus ar re skrivet gant John Harpsfield, daou eus Henry Pendleton and one by Bonner himself) a oa lakaet e kerneveureg gant John Tregear, hag a zo bremañ an oberenn vrasañ e skrid-plaen e kerneveureg . Tregear ne oa ket un troer eus ar c'hentañ hag a rae alies gant gerioù amprestet digant ar saozneg pe gant kalkoù diwarnañ . Hervez Alan Kent e oa marteze abalamour ma ne oa ket Tregear evit kaout soñj eus ar gerioù kevatal e kerneveureg abalamour d'an digresk bras en anaoudegezh hag er varregezh da gompren kerneveureg d'ar c'houlz-se, ha marteze e felle dezhañ reizhañ e skridoù diwezhatoc'h Dizoloet e oa ar sarmonioù e miz Ebrel 1949 gant John Mackechnie e paperioù an tiegezh Puleston| e dastumad ar British Museum.
Nicholas Boson (1624−1708) a skrivas teir zestenn e kerneveureg : Nebbaz gerriau dro tho Carnoack (Un nebeud gerioù diwar-benn ar c'herneveureg) etre 1675 ha 1708 ; Jowan Chy-an-Horth, py, An try foynt a skyans (Yoan Chyannor, pe, an tri foent a skiant), embannet gant Edward Lhuyd e 1707, daoust ma oa skrivet abretoc'h ; ha The Dutchess of Cornwall's Progress, ul lodenn anezhi skrivet e saozneg, na anaver nemet tammoù anezhi bremañ. Bez eo an div gentañ an testennoù e skrid plaen e kerneveureg nemeto zo chomet eus ar. Embannet e oa oberennoù Boson, gant re e vab John Boson hag e genderv Thomas Boson (1635–1719) e levr Oliver Padel : The Cornish writings of the Boson family (1975).
Thomas Hardy's drama The Queen of Cornwall (1923) is a version of the Tristan story; the second act of Richard Wagner's opera Tristan und Isolde takes place in Cornwall, as do Gilbert and Sullivan's operettas The Pirates of Penzance and Ruddigore.
Clara Vyvyan was the author of various books about many aspects of Cornish life such as Our Cornwall. She once wrote: "The Loneliness of Cornwall is a loneliness unchanged by the presence of men, its freedoms a freedom inexpressible by description or epitaph. Your cannot say Cornwall is this or that. Your cannot describe it in a word or visualise it in a second. You may know the country from east to west and sea to sea, but if you close your eyes and think about it no clear-cut image rises before you. In this quality of changefulness have we possibly surprised the secret of Cornwall's wild spirit--in this intimacy the essence of its charm? Cornwall!". A level of Tomb Raider: Legend, a game dealing with Arthurian Legend, takes place in Cornwall at a museum above King Arthur's tomb. The adventure game The Lost Crown is set in the fictional town of Saxton, which uses the Cornish settlements of Polperro, Talland and Looe as its model.
The fairy tale Jack the Giant Killer takes place in Cornwall. -->
Keginerezh
Kelc'hiet eo Kernev-Veur war tri zu gant ar mor ha dourioù peskedus, ha dre se eo aes pourchas boued mor fresk eno. Brasañ porzh pesketa Breizh-Veur eo Newlyn hervez talvoudegezh ar pesked degaset ennañ. Ur meuz pesked brudet eus ar vro eo ar Stargazy pie, ur wastell gant pesked ma tifluk pennoù ar pesked a-dreuz kroust ar wastell, evel pa vijent o sellet ouzh ar stered. Fardet e vez ar wastell-se da vare festival Tom Bawcock's Eve, met gallout a ra bezañ debret forzh pegoulz.
Mícheál Ó Coileáin
Gouarnamant da c'hortoz
An emglev a zisranne an dud en Iwerzhon. Da gentañ tout e oa chalet Éamon de Valera, prezidant ar republik iwerzhonat e vije bet sinet an emglev gant Collins hep kaout e asant e ministrerezh. Da c'houde, danvez ar feur-skrid oa en arvar ha gwallgaset. De Valera ha kalz a dud eus ar gouarnamant a enebe ouzh ar fed ne oa Iwerzhon nemet un dominion, hag ar fed ma oa ret touiñ ul lealded bennak d'an impalaeriezh saoz. Hag un dra kaset alies e tabutoù ar bodad broadel oa kudenn eus ar bezañs eus ar Royal Navy saoz e-barzh portoù Su-Iwerzhon (roll ar porzhioù oa bet rakwelet gant ar Saozon). An traoù-se a lakae en arvar chañsoù Iwerzhon d'en em ziorren war-zu ar broioù estren, un taol lakaet e plas gant ar Saozon. Memes ma oa bet votet an emglev (64 mouezh a-enep 57) e oa ul lodenn vras eus an Iwerzhoniz, ha dreist-holl eus an IRA, a-enep ar feur-skrid. An elfenn-se a zigore an amzer dazont war brezel sivil.
1113
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1113