cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
E (niver)
Prouadur anrasionalder e
Proueadur dre zislavar (ab absurdo). Goulakomp ez eus daou niver anterin a ha b e doare ma vefe, gant a pozitivel strizh ha b brasoc'h strizh eget 1.
Pledomp gant an niver Prouet e vo ez eo x un niver anterin pozitivel strizh ha bihanoc'h strizh eget 1, ha gant an dislavar-se e vo diazezet anrasionalder e. Dre ma n'eus niver anterin ebet pozitivel strizh ha bihanoc'h strizh eget 1 ez eus un dislavar, ha dre se ez eo e anrasional.
Roeselare
Roeselare (Roulers e galleg ) a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Pennlec'h Arondisamant Roeselare eo.
Eozen Maeeuc
Eozen Maeeuc (Yves Mayeuc e galleg), pe c'hoazh Yvo Caervoyec, ganet e Kervaeog e parrez Plouvorn e Leon e 1462, a voe eskob Roazhon. Marvet eo e Bruz er bloaz 1541.
Eskob
Lean e oa e kouent an Dominikaned e Montroulez, pan eas da hini ar C'heloù mat da Roazhon. Kofesour Anna Vreizh e oa a-raok bout hini ar rouaned c'hall Charlez VIII ha Loeiz XII.
E 1505 ec'h ambrougas an dugez Anna Vreizh e-kerzh he beaj e Breizh, hag e savas ur c'hantik latin ha brezhoneg hag a voe kanet er Folgoad en enor d'an dugez.
E miz Genver 1507 e voe anvet da eskob Roazhon gant ar pab Jul II.
E 1532 e tegemeras an dug Frañsez III e kêr Roazhon evit e gurunenniñ en iliz-veur. Eno e c'hallas an dug lenn ur varzhoneg e brezhoneg, war un daolenn ispilhet, skrivet gant lizherennoù aour.
Eginer
Sant Eginer, penitiour er. Enoret e vez e Leon e Logeginer-Sant-Tegoneg hag e Logeginer-Plouziri.
Santhià
Santhià (Santià pe Sant'Àgata e piemonteg) zo ur gêr vihan hag ur ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte, un 50 km er biz da gêr Torino, hag un 20 km er gwalarn da Vercelli. 9.130 a dud zo enni.
En-dro da Santhià emañ ar c'humunioù-mañ: Alice Castello, Carisio, Casanova Elvo, Cavaglià, Crova, Formigliana, San Germano Vercellese, ha Tronzano Vercellese.
Malarjez
Brudet eo malarjez Santhià, anavezet evel Carnevale Storico di Santhià, hini koshañ Piemonte abaoe ar : anavezet eo abaoe 1328.
Istor
Medalennet eo bet Santhià abalamour d'ar perzh kemeret er stourm e-pad an eil brezel-bed.
Yaeyameg
Ur yezh japanek eus skour ar yezhoù ryoukyouek eo ar yaeyameg (yaeyameg: yaima munii, japaneg 八重山語) komzet gant tro-dro da 44.650 den en inizi Yaeyama Islands.
Araokadur evit an Inizi (Marksour-Leninour)
Araokadur evit an Iniz (Marksour-Leninour) (e faeroeg: Oyggjaframi (marx-leninistar), OF(m-l)) a oa ur strollad komunour marksour-leninour bet krouet en Inizi Faero da heul un disrann e diabarzh kevrenn Tórshavn Araokadur evit an Inizi - Sokialourion Faero.
Embannet e veze gant ar Strollad ar gelaouenn Arbeiðið ("Labourerion") etre 1976 ha 1984 ha divodet e oa bet war-dro 1984.
Er penn-kentañ e kenlabouras ar Strollad gant strolladoù marksour-leninour eus Skandinavia, en o zouez Strollad Komunour al Labourerion (Norvegia), ar C'hevre Komunour Marksour-Leninour (Sveden), Strollad Komunour al Labourerion (Danmark), aozadurioù marksour-leninour eus Finland hag ar C'hevre Komunour (Marksour-Leninour) (Island).
Da heul an disrann etre Sina hag Albania e savas Araokadur evit an Iniz (M-L) a-du gant linenn bolitikel Strollad Komunour Albania.
Er bloavezhioù diwezhañ a-raok ma oa bet divodet ar Strollad en doa liammoù start gant Strollad Komunour Danmark/M-L.
Gatianus
Gatianus, pe Gatian, pe Gasian hervez brezhonekadurioù zo, (251-304) a oa kentañ eskob Teurgn, war-dro dibenn an III kantved ha deroù ar kantved.
Istor
Hervez an istorourien gristen e voe kaset, gant ar pab Fabian, eus Roma da C'halia, e-kerzh konsulvezh an impalaer Decius ha Vettus Gratus, e 250 CE, gant c'hwec'h eskob all, da avielañ ar vro. E Lyon avat e oa kristenien dija, hag Irenaeus a oa bet an eskob kentañ.
Goude e varv
Abaoe 1357 emañ iliz-veur Teurgn en e anv. A-raok e oa en anv Maurice d'Agaune.
Sant Martin a deue alies, a-hervez, da bediñ war e vez.
Gouel
Lidet e vez d'an 18 a viz Kerzu.
Plouarzhel
Plouarzhel (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Deûlémont
Deûlémont e galleg, Deulemonde en izelvroeg, a zo ur gumun eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
Victoria de Las Tunas
Victoria de Las Tunas zo kêr-benn proviñs Las Tunas e Kuba, war ribl ar Meurvor Atlantel. 184 183 a dud zo o chom enni.
Deûlémont
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Plouarzhel
Eil Brezel-bed:
Ganedigezh Gwener (Botticelli)
Ganedigezh Gwener, pe La Nascita di Venere en italianeg, zo un daolenn gant Sandro Botticelli, ma weler an doueez Gwener o tiflukañ eus ar mor.
Simonetta Vespucci‎, kaerañ plac'h Firenze hervez ar vrud, eo a zo Gwener en daolenn.
Troyes
Troyes (distaget: [tʁwa]) eo pennlec'h departamant gall an Aube. Er Grennamzer e oa kêr-benn kontelezh Champagn. thumb|left|Ur straed vihan e Troyes
Douaroniezh
War lez ar stêr Saena emañ Troyes.
Ganedigezh Gwener (Botticelli)
Savet eo bet an oberenn etre 1482 ha 1486, marteze evit Lorenzo di Pierfrancesco de’ Medici, kenderv da Lorenzo il Magnifico. Hennezh a oa, d’ar mare-se, perc’henn ar villa di Castello ma oa “Ganedigezh Gwener” hag “An Nevezamzer”, hervez a skrive Giorgio Vasari en e levr “Le Vite”, embannet e 1550.
Torosennadur
An torosennadur a zo furmoù a c'heller gwelout war gorre an Douar pe dindan ar mor. Ar geomorfologiezh eo ar skiant a bled gant studi ar furmoù bras ha bihan krouet diwar fiñvoù diavaez ar Voul-Douar hag int a vez studiet gant kelenn an tektonik. An abeg brasañ eus ar furmoù a zo disoc'h ar c'hrignerezhoù a c'heller kavout e pep lec'h : krignerezh an dourredennoù, krignerezh an avel, krignerezh ar mor. Dre vras e vez krignet an uhelennoù hag en o zouez ar menezioù a vez krignet diehan. Koulskoude e kendalc'h uhelaat meur a venez, rak diwar ar c'hoari etre plakennoù tektonikel ar bluskenn e teu ar menezkrouadur (orogénie ?) ingal.
Kounigameg
Ur yezh japanek eus skourr ar yezhoù ryoukyouek eo ar c'hounigameg pe (kunigami) komzet e su enezenn Kyushu e Japan.
Ganedigezh Gwener (Botticelli)
Sandro Botticelli a c’halle bezañ awenet gant ar barzh Angelo Poliziano, hag a zeskrive ganedigezh Gwener en ur varzhoneg dezhañ. En oberennoù Homeros hag Ovidius e c’haller kavout an hevelep sujed: Zefiros, doue an avel Gornôg, o kas an nevezamzer en e alan hag e bried C’hloris, o vriata anezhañ. N’eo ket sur e anaveze Sandro Botticelli an oberennoù orin. Met dre e amezeg, Giorgio Antonio Vespucci e c’halle ober anaoudegezh gant ar barzh ha tud vrudetañ Firenze. Unan eus e guzulerien e c’halle bezañ ivez ar prederour Marsilio Ficino.
Kounigameg
Daoust ha ma vez anvet ivez okinaweg an norzh a-wechoù, ez eo ur yezh disheñvel diouzh an okinaweg kentoc'h evit ur rannyezh okinawek.
Diaezet eo da c'hoût pet a dud a ra c'hoazh gant ar yezh-se ha sur mat emañ en arvar da vont da get.
Troyes
Istor
Augustobonna, evel a ziskouez an anv, a zo bet war a seblant savet da vare an impalaer Octavius Augustus.
Lakaet e-barzh rannvro Lugdunensis, kêrbenn Lyon; hag er fin ar IVt kantved, e-barzh rannvro Lugdunensis Tertia, kêrbenn Sens.
Monumantoù ha traoù heverk
Straedoù krennamzerel zo e kreiz-kêr. Mennegomp ivez an Iliz-veur, an ti-kêr hag Ostel al Leon du.
Tud
Sant Loup, eskop.
Touristerezh
Roet eo bet al label Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor dezhi.
Boued
Brudet eo anduilhig Troyes.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel an ti-kêr
Yonagouneg
Ul liamm-kar tost ez eus gant ar yaeyameg.
Mayenne
Mayenne zo
Kez
Kez a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg, e kanton Loudieg, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En gul e leon kurunet en argant.
XVIIvet kantved
Beskontelezh Roc'han a zo savet da dugelezh ha pariezh Bro-C'hall evit Herri a Roc'han, dre skrid-aotren embannet e Fontainebleau e miz Ebrel 1603 (enrollet ouzh Breujoù Pariz ar 7 Eost 1603). Kez e oa ezel eus an dugelezh ha pariezh se.
720
Diwar-benn bloavezh 720 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 720
Leto
thumb|right|300px| Leto skrapet gant Tityos : Apollon (en dorn kleiz), e wareg hag e glaouier gantañ, a glask mirout ouzh Tityos hag [[Artemis, ur wareg hag ur saezh ganti, a zo war-hent. Dremm a-raok un amforenn atikat dremmoù ruz, war-dro 515 kent JK. Mirdi al Louvre.]] Leto (Λητώ / Lêtố e gregach), anavezet eo evel Latona gant ar Romaned, a oa un doueez eus Hellaz kozh, a ouenn an Ditaned, a voe brazezet gant Zeus hag a c'hanas ar c'hevelled Artemis (Diana e Roma) hag Apollon.
Gouez da Hesiodos e oa merc'h d'an Titan Koios ha d'e c'hoar Foibe.
Mojennoù
Meur a vojenn zo diwar he fenn.
Heskinerezh ha gwilioud
Hervez mojennoù diwezhatoc'h e oa serc'h da Zeus. Brazezet e oa bet gant mestr an doueed ha heskinet e oa gant Hera, he devoa difennet ouzh an Douar degemer ar plac'h dougerez, ha ne gave lec'h ebet da c'henel he bugale, ha kaset he doa an naer Python war-lerc'h ar paourkaezh plac'h.
A-benn ar fin e kavas Ortigia (pe Asteria, diwar anv he c'hoar), un enezenn didud, a neuie war ar mor, kaset-digaset gantañ, ha ne oa ket dindan mallozh Hera eta peogwir ne oa stag ouzh douar ebet. Zeus a stagas an enezenn ouzh goueled ar mor, anvet e voe Delos (Δῆλος / Dễlos e gregach, « splann, hewel »).
Nav devezh-pad e voe Leto er gwentloù, pa deuas Eileithyia, doueez ar gwilioud, da reiñ skoazell a-benn ar fin. Evel-se eo e c'hanas Artemis hag Apollon.
E Roma
"Latona" a veze graet anezhi gant ar Romaned.
Manati
Ur manati (ger savet diwar ar gerioù "manac'h" ha "ti") a zo ur savadur e-lec'h ma vez bodet menec'h.
Implijet eo bet ar gerioù minic'hi ha mouster (diwar ar galleg) e brezhoneg ivez. Kavet e vezont e lec'hanvadurezh Breizh.
Delos
Delos (Δήλος e gresianeg) zo unan eus an inizi Kikladez er Mor Enezek. Bihanik eo, 3,5 km² dezhi hepken, ha didud abaoe pell zo. Dirak Reneia emañ (14 km², didud ivez) ha tost da v-Mykonos.
Ur greizenn genwerzhel ha relijiel a-bouez eo bet en Henamzer, dreist-holl er kantved kent J.-K. Un lec'h enoret gant tud bro Ionia met ivez gant sevenadurioù all ar C'hikladez. Un templ a oa da Apollon. Anavezet eo ivez evit bezañ al lec'h ma'z eo ganet Kevre Delos, ur strollad inizi ha kêrioù evit difenn a-enep ar bersianed : e miz mae -477 (kent J.-K.) e voe kentañ emvod ar c'hevre hag aze e voe miret teñzor ar strollad difenn-mañ betek -454 (kent J.-K.).
Emañ an enez war listenn Glad ar bed gant an UNESCO abaoe 1990. =Delos war dro -450 (kent JK)=
Leoned Delos
Leoned Delos a zo brudet a-walc'h hirie. Aozet int bet adalek marbr Paros a profet da Zelos gant enezenn emrenn Naksos. Staliet e voe neuze al Leoned war Leurenn al Leoned.
Lenn dour-dous
=Liammoù=
Roumaneg
Ur yezh indezeuropek eus skourr ar yezhoù romanek eo ar roumaneg (română, limba română), komzet e Roumania hag e Moldova dreist-holl. Ur yezh ofisiel eo e Roumania, Moldova, hag e proviñs emren Voivodina, e Serbia. E Republik Moldova e reer limba moldovenească eus ar yezh ofisiel ("moldoveg"), evit abegoù politikel (sellit ouzh Moldoveg da c’houzout hiroc’h).
Komzet e vez roumaneg gant war-dro 26 milion a dud.
Lizherenneg
Ouzhpenn al lizherennoù boas el lizherenneg latin e kaver ivez al lizherennoù-mañ e roumaneg : Ă (A gant breve), Â, Î (A, I, gant un tired kognek), Ș (S virgulenn), Ț (T virgulenn).
Mario Napolitano
Mestrc’hoarier echedoù italian e oa.
696
Diwar-benn ar bloavezh 696 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ekobenelouriezh
An ekobenelouriezh a zo un ideologiezh ganet er bloavezhioù 1970. Ar ger (écoféminisme) a zo bet krouet gant Françoise d'Eaubonne e 1974 en he levr Le féminisme ou la mort, hag al luskad a zo dioroet dreist-holl a-dalek 1980 goude ur c'hendiviz er Stadoù-Unanet war "An ekobenouriezh hag ar vuhez war an Douar" (miz Meurzh 1980).
696
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 696
Ekobenelouriezh
Ganet e metoù ar venelouriezh, e klask an ekobenelouriezh ober al liamm etre ar mennozioù benelour hag ar mennozioù ekologour. Ar stumm soñjal-se a embann ez eo liammet start mac'homerezh ar maouezed hag hini an natur (ha dre-vras an holl mac'homerezhioù: gouenel, a-enep d'ar bobloù minorelaet, h.a.). Kavout a rafent o orin er memes kevredigezh patriarkel. O fal a zo eta distruj ar gevredigezh patriarkel-se evit sevel e plas ur gevredigezh ekobenelour. Ar gevredigezh-se a vije diazezet war an doujañs kevatal evit an holl boudoù bev hag an holl pobloù. Aozet e vije en un doare matriarkel, hep hierarkiezhoù, tro-dro da eko-keriadennoù a 100-140 den.
Anna-Vari Arzur
Ur wech aet war he leve e krouas Skolig-al-Louarn e 1982. Ur gevredigezh e oa Skolig al Louarn, hag a oa war un dro ur greizenn sevenadurel vreizhek e Plouvien hag un ti-embann a embannas levrioù e galleg pe divyezhek diwar-benn Breizh, savet gant ur bern skolidi asambles, evel Dis, raconte-moi la Bretagne - Kont din 'ta istor va Bro e 1987, Dis, montre-moi la Bretagne - Va Bro, etre eur zell hag eur gwél e 1989, Dis, explique-moi la naissance de mon pays - Va bro, gwechall ha bremañ e 1992 ha Dis-moi comment ils parlent - Komzou tud va bro e 1994.
696
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 696
Campi
Campi zo un anv-lec'h italianek, deuet da vout anv-tiegezh.
Tud
Campi a oa anv un tiegezh arzourien e Cremona er, en o zouez:
Almira Skripchenko
Almira Skripchenko a zo bet ganet d'ar 17 a viz C'hwevrer 1976 e Chişinău, Moldova.
Mikronezia
thumb|right|350px|Kartenn Mikronezia (e saozneg) Mikronezia (“an inizi bihan", eus ar gregach mikros (μικρός), hag a dalvez bihan, ha nesos (νῆσος), hag a dalvez enez) a zo unan eus an teir rann vras a ya d'ober Oseania e-maez eus Aostralia ha Tasmania (an div all eo Melanezia ha Polinezia). E Mikronezia emañ ar stadoù hag an tiriadoù-mañ:
Almira Skripchenko
Mestrc'hoarierez echedoù moldovat-gall.
Dimezet eo bet gant Joel Lautier adalek 1996 betek 2001.
Ekobenelouriezh
Evit mont pelloc'h
Lec'hienn pennañ an ekobenelouriezh (e saosneg) MIES (Maria), SHIVA (Vandana), L’écoféminisme, Pariz, L’Harmattan, 1999 (1983 evit an embannadur e saosneg).
Marchalleg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù malayek-polinezek eo ar marchalleg pe eboneg (marchalleg: Kajin M̧ajeļ) komzet gant 43.900 den (1979) en Inizi Marshall ha Nauru.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn:
Melanotaenia batanta
Melanotaenia batanta a zo ur spesad pesk eus ar c'herentiad eus ar Melanotaeniidae. Kavet e vez en Enez Batanta, war-du ar c'hornôk eur al ledenez Vogelkop e Papoua ar C'hornaoueg.
Liammoù diavaez
Melanotaenia batanta
Sint-Niklaas
Sint-Niklaas a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Pennlec'h Arondisamant Sint-Niklaas eo.
Slovakeg
Ar slovakeg (slovakeg: slovenčina) zo ur yezh indezeuropek eus skourr yezhoù slavek ar c'hornôg. Komzet e vez gant 6 milion a dud e Slovakia hag e meur a vro all e kreiz Europa. Abaoe 2004 ez eo ar slovakeg unan eus yezhoù ofisiel Unaniezh Europa. Kar eo d'ar tchekeg, hag en em gompren a ra slovakegerien ha tchekegerien an eil egile hep kudenn ebet.
Rannyezhoù
Teir rannyezh pennañ a zo: hini ar reter, hini ar c'hreiz ha hini ar c'hornôg.
Al lizherenneg slovakek
'''
Yezhoù slavek
Ur skourr eus ar yezhoù indez-europek eo ar yezhoù slavek, komzet e Kreiz ha Reter Europa hag e Siberia.
Isrannet e vez ar yezhoù-mañ evel-henn:
Kevre Marksour-Leninour Tigray
Kevre Marksour-Leninour Tigray (e saozneg: Marxist-Leninist League of Tigray) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour damguzh bet krouet en Etiopia e 1983.
Ur pouez bras en doa ar Strollad e diabarzh Talbenn Dieubidigezh Pobl Tigray er bloavezhioù 1980 hag izili eus Kevre Marksour-Leninour Tigray e oa an darn vrasañ eus an Talbenn, en o zouez prezidant Etiopia a-hiziv, Meles Zenawi.
Sevel a rae ar Strollad a-du gant linenn politikel enep-adwelour Strollad Labour Albania hag abalamour da se e oa start an darempredoù a-wezhoù gant abn aozadur kar, Talbenn Dieubidigezh Pobl Eritrea, o stourm o-daou a-enep d'an Derg, skoazellet gant an Unvaniezh Sovidel diouzh e du.
Davide Marotti
Davide Marotti a zo bet ganet d’ar 1añ a viz Genver 1881 e Napoli (Italia) ha marvet d’an 18 a viz Gouere 1940.
Mestrc’hoarier echedoù italian.
Kelennour lennegezh ha prederouriezh e oa.
Kampion Italia an echedoù e Viareggio e 1921, dirak Leone Singer eus Trieste.
C’hoari a reas e Tournamant Londrez 1922, gant disoc’hoù bihan.
Ur bartienn: Davide Marotti - Giovanni Cenni (Roma, 1911)
1.e4 e5 2.Mf3 Mc6 3.Fc4 Fc5 4.b4 Fb6 5.b5 Ma5 6.Mxe5 Mh6 7.d4 d6 8.Fxh6 gxh6 9.Df3 Tf8 10.Fxf7+ Re7 11.Mc3 Fe6 12.Dg4 Txf7 13.Dh4+ Tf6 14.Mf3 Rd7 15.d5 Fg8 16.e5 Tg6 17.Dh3+ Re8 18.0-0 Dd7 19.e6 Dg7 20.Me4 Mc4 21.Mh4 Me5 22.Rh1 Mg4 23.Mxg6 Dxg6 24.Dxg4 Fd4 25.Mxd6+ 1-0
Loeiz XII (Bro-C'hall)
Loeiz Orleañs, pe Loeiz XII, ganet d'ar 27 a viz Even 1462 e Bleaz (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 1añ a viz Genver 1515 e Pariz (Bro-C'hall), zo bet roue Bro-C'hall adalek 1498 betek e varv. Mab e oa da Charles d'Orléans, dug Orleañs, ha d'ar briñsez Marie de Clèves (1426-1487). E dad a oa niz d'ar roue Charlez V. Ne felle ket da Loeiz XI e c'hallje kaout hêred, ken e redias anezhañ da zimeziñ gant e verc'h Janed a Vro-C'hall, a oa siek a gorf; a spered avat ne oa ket.
Dont a reas da vezañ roue memestra pa chomas divugel Charlez VIII hag Anna Vreizh. Goude torret e zimeziñ e euredas gant ar rouanez intañvez kenkent ha bloaz kentañ e ren.
Brezel foll
E 1485, evel dug en ur renk uhel e kemeras penn un emsavadeg noblañsoù a-gevred gant Frañsez II, dug Breizh e-enep al lezrouanez Anne de Beaujeu, o vezañ ma oa ar roue Charlez VIII, ur minor. Trec'het e oant e Sant-Albin-an-Hiliber e 1488. Toullbac'het e oa bet Loeiz ha dug Breizh lakaet da blegañ dirak Anne de Beaujeu. Anvet eo bet an avañtur ar Brezel foll.
Difachañ
Pa yeas Charlez VIII da roue e oant difachet.
Donedigezh d'an tron
E 1498 e varvas Charlez VIII a-daol-trumm ha ne oa ket chomet bev nep bugel dezhañ ganet diwar ar rouanez Anna Vreizh. Pa oant bet plijet bezañ asamblez e kinnigas ar roue nevez Loeiz da Anna Vreizh dimeziñ gantañ. Met evit kas an dimeziñ da benn e oa ret goulenn an aotre digant ar pab, Alesant VI Borgia, a ranke terriñ e eured kentañ gant merc'h Loeiz XI. Emglev a voe etre ar roue hag ar pab. Kas a reas Alesant VI e vab Cesare Borgia da Vro-C'hall gant an aotre ken gortozet ha roet e voe dezhañ, en eskemm, un dugelezh e Bro-C'hall (dug Valentinois e voe anvet) evit e boan hag aberzhet e voe ur briñsez, Charlotte d'Albret, a voe lakaet da zimeziñ gantañ.
Dimezioù
Teir gwech e timezas.
D'an 8 a viz Genver 1499, ec'h addimezas Loeiz hag Anna Vreizh (1477-1514) e Naoned. Div verc'h o doe:
En 1514 e timezas da Mari Tudor, priñsez a Vro-Saoz (1496-1533), merc'h d'ar roue saoz Herri VII, Kembread a orin, ha da Elesbed Plantagenêt ( pe Elesbed Evrog). bugel ebet n'o doe.
Ur mab bastard en doa bet ivez, Michel Bucy, arc'heskob Bourges (1489-1511).
Uhelgompezenn
Un uhelgompezenn a zo ur c'horreenn ec'hon ha kompez (pe damgompez) uheloc'h eget an toleadoù a zo tro-war-dro. Diouzh obererezh ar c'hrignerezh war ar menezioù e vez krouet an uhelgompezennoù.
1añ Here
Lidoù
Sant an deiz : Santez Uriell
Santez Lusia
Sainte Lucie Santa Lúcia (desambiguação)
Portugaleg
Ur yezh romanek eo ar portugaleg ganet diwar distagadur poblek al latin e gwalarn al ledenez iberek da heul donedigezh ar Romaned adal an. Levezonet e voe gant ar pobloù germanek etre ar Vvet kantved hag an goude JK.
Gant an ha penn kentañ ar Reconquista, emled ar gristenien diwar-goust ar vuzulmaned, e teuas ar galizeg-portugaleg da vezañ ur yezh lennegel e norzh Portugal hag e Galiza.
Yves Leterme
thumb|Yves Leterme Yves Camille Désiré Leterme (ganet d'ar 6 a viz Here 1960 e Wervik) zo bet kentañ ministr Belgia div wech, etre miz Meurzh 2008 ha miz Kerzu 2008, e miz Ebrel 2009, etre miz Du 2009 ha miz Ebrel 2010 hag etre miz Ebrel 2010 ha miz Kerzu 2011. Etre 2004 ha 2007 e oa ministr-prezidant (e penn gouarnamant) Flandrez.
Portugaleg
A-feur m’en em ledas ar gristenien betek ar Su e voe levezonet ar yezh gant an arabeg ivez.
Golvan-karreg
Anvet e voe Fringilla Petronia (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Portugaleg
Daoust d’ar yezh semitek-se bezañ laosket roudoù stank e portugaleg, n’int ket ken niverus hag ar re testeniekaet e spagnoleg. Preizhet e voe Faro (kêr eus rannvro Algarve, e Su Portugal) gant Portugaliz 243 bloaz a-raok Granada gant ar Spagnoled. Tamm-ha-tamm e krogas ar portugaleg d’en em ziforc’hañ diouzh ar galizeg.
Yves Leterme
Mab eo d'ur Wallon ha d'ur Flandrezadez ha kaozeal a ra mat-tre galleg koulz ha nederlandeg. Dimezet eo ha tri bugel en deus.
Hazhoù-Bazeleg
Hazhoù-Bazeleg (Hédé-Bazouges e galleg), hag a oa anvet Hazhoù (Hédé e galleg) betek 2011, a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Hazhoù eo.
Golvan-karreg
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl.
Yves Leterme
Tremenet en deus e vugaleaj e Zillebeke, e kumun Ieper. Studiet en deus ar skiantoù politikel e skol-veur Gent. E 1983 e oa deuet da vezañ prezidant yaouankiz ar strollad CVP. E 1991 e oa bet anvet da sekretour broadel ar CVP (CD&V bremañ). Dilennet e oa bet e ti-kêr Ieper e 1995, hag aet e oa da gannad e Parlamant Belgia e 1999. E miz Mezheven 2003 e oa bet dilennet e penn ar strollad Christen-Democratisch en Vlaams hag e miz Gouere 2004 e oa deuet da vezañ ministr-prezidant Flandrez.
Golvan-karreg
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
Hazhoù-Bazeleg
Ardamezioù
En argant e gebrenn geotet heuliet gant teir brizhenn erminig; e gab karget gant pemp brizhenn erminig.
Ebrel 2008 e Breizh
2008 e Breizh
Portugaleg
Pellaat a reas c’hoazh gant dizalc’hidigezh Portugal e 1185, argasadenn an Arabed ha drouziwezh ar Gastilhaned tra ma chome Galiza dindan gallout Rouantelezh Kastilha.
Etre ar hag ar  dreist-holl e voe savet impalaeriezh Portugal en Afrika, Amerika hag en Azia. Mont a reas Bartolomeu Dias, Vasco da Gama, Pedro Álvares Cabral, Fernão de Magalhães (Magellan)... war morioù ar bed. Dont a reas ar portugaleg da vezañ ur genyezh betek Japan.
A-drugarez da yezherien Brazil dreist-holl eo deuet ar portugaleg da vezañ an 3de yezh europek muiañ komzet goude ar saozneg hag ar spagnoleg hag an 8vet er bed a-bezh, gant ouzhpenn 200 milion a yezherien hiziv an deiz. Yezh ofisiel 8 stad eo : Angola, Brazil, Kab Glas, Ginea-Bissau, Mozambik, Portugal, São Tomé ha Príncipe ha Timor Lorosae.
Mont a reont d’ober ar Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (Kumuniezh ar broioù portugalek) a zo he fal skignañ ar portugaleg ha broudañ an dud d’e zeskiñ. Pinvidik eo al lennegezh portugalek ha niverus eo ar skrivagnerien, e Portugal hag e Brazil dreist-holl.
Priedoù-kleiz ar rouaned c'hall
Loeiz XV a Vro-C'hall
Ur pemzek bennak zo anavezet dezhañ.
Yann ar Groaz
Ezel eus urzh ar C'harmel, Juan de Yepes a zo bet un teologour, ur c'hevrinour hag ur barzh spagnol. Lakaet da sant dindan anv Sant Yann ar Groaz e kemeras ur roll eus ar re bouezhusañ en Adreizhadur katolik e Bro-Spagn asamblez gant santez Teresa a Avila. Anvet eo bet da doktor an Iliz. E 1952 e oa bet anvet da sant paeron ar varzhed spagnolek.
Karget e voe Yann ar Groaz sevel meur a gouent karmez hag e teuas da Avila e 1567 da harpañ Tereza de Cepeda y Ahumada (Tereza de Jezuz hec'h anv relijiel) evit adreizhañ kouent an Engorfadur. E 1577 e oe taget gant ar garmez "klouar" hag e oe bac'het e Toledo hag eno e savas e varzhonegoù kevrinel. En em zivac'has e 1578 hag e kendalc'has gant e labour adreizhañ e meur a gêr. Met ur wech c'hoazh e oe taget ha lakaet da vezañ ul lean hep karg e bloaz e varv.
Oberennoù
Gouel : 14 a viz Kerzu
Santez Odilia
Er seizhvet kantved, Santez Odilia. Ganet dall e voe pareet dre vurzhud da zeiz he badeziant d'he femzek vloaz. Diwezhatoc'h e teuas da vezan abadez manati beneadad Hohenbourg, hiziv Odilienberg, a oa bet diazezet gant he zad, a oa Dug Bro-Elzas. Patronez Bro-Elzas eo hi.
697
Diwar-benn ar bloavezh 697 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 697
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 697
Dendermonde
Dendermonde a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Pennlec'h Arondisamant Dendermonde eo.
Arineg
Ur yezh yenisek e oa an arineg. Komzet e oa e kreiz Siberia, etre Yeniseysk ha Krasnoyarsk hag aet da get eo e-pad an
Gwelet ivez
Yezhoù yenisek
Yax-Pasaj Chan Yoaat
Yax Pasaj Chan Yopaat, anvet ivez Yax Pasaj Chan Yoaat, Yax Pac ha Yax Pasah, e oa roue rouantelezh vayat Xupki eus 763 da 810. Savet en doa an Aoter Q. Goude e varv ec'h antreas Copan en ur marevezh a ziskar.
698
Diwar-benn ar bloavezh 698 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 698
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 698
721
Diwar-benn bloavezh 721 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Vendée
Ar Vendée (stumm gallek orin ha stumm ofisiel nemetañ; Vande  a-wechoù e brezhoneg ) zo :
721
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 721
Landebaeron
Landebaeron a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Bear, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Mignon
Mignon zo ur ger brezhonek, a gaver ivez e galleg (mignon) hag e saozneg (en:minion) :
Anv-tud
Un anv-tiegezh gallek eo ivez
Yezhoù malayek-polinezek
Ur skourr eus ar yezhoù aostronezek eo ar yezhoù malayek-polinezek ennañ meur a yezh komzet e inizi Gevred Azia hag er Meurvor Habask dreist-holl. Ur yezh malayek-polinezek eo ar malagasieg ivez, komzet e Madagaskar.
Isrannet e vez ar yezhoù malayek-polinezek e daou vloc'had pennañ evel-hen:
Yezh ofisiel e pep he bro orin eo ar yezhoù malayek-polinezek.
Mignon (istor)
Mignoned a veze graet er XVIvet kantved eus kileed an noblañsed uhel. Adalek amzer ar roue gall Herri III (1551-1589) e vo roet ur ster all d'ar ger, damveneg gantañ eus sodomiezh. En amzer-se e krogas gwazed yaouank al lez da gemer doareoù a lakae ar bobl da c'hoarzhin. Abaoe an XIXvet kanved e vez graet an anv-se eus mignoned ar roue Herri III.
E saozneg
Kavet e vez ar ger e pezhioù-c'hoari Shakespeare, skrivet "minion".
Mignoned flut
Mignoned fled, pe mignoned flut, a c'haller lavarout eus ar 'mignons de couchette', hervez troienn Brantôme da ober anv eus mignoned ar roue Charlez VIII. Pa veze gwelet mat un den gant ar roue e veze roet dezhañ an enor da gousket e kambr ar roue. Evel-se e veze trugarekaet ar fealañ servijourien. En amzer an Azginivelezh eo ul lec'h sakr e oa kambr ar roue, ha gallout kousket enni pa veze ar roue - letanant Doue war an douar - a oa ar pal da dizhout da dud al lez.
Herri II, roue Bro-C'hall a c'hoarie gant an doare-se da ziskouez piv a blije pe a zisplije dezhañ. Meur a wech e pedas Anne de Montmorency da gousket gantañ en e wele, brasat enor. Feuket-bras e veze ar gannaded estren o klevout kement-se, met kustumiñ a raent o soñjal e oa gwall zibalamour doareoù al lez c'hall.
Dre youl Henri II ha hini Henri III dreist-holl ez eas doareoù al lez war strishaat. N'halled ket mont e kambr ar roue ken aes evel gwechall ken. Ul lec'h sakr e oa deuet da vezañ, ha gwarizi a oa ouzh an dud aotreet da vont e-barzh. Se zo kaoz e veze graet goap viloc'h ouzh ar vignoned-flut e dibenn ar XVIvet kantved.
Mignoned Herri III
En amzer Herri III e klaske gwazed yaouank al lez c'hall en em wiskañ kran, kement ha ken bihan ma spontent ar vourc'hizien onest. Evit ober evel ar roue en em stipent, e rodellent o blev, e lakaent poultr war o dremm. Ouzhpenn-se e tougent boukloù-skouarn, dantelezh, frezennoù ampezet. Goap a veze graet outo gant ar bobl rak betek neuze ne veze el lez nemet gwazed kreñv prest da vont d'an emgann.
PE-touez mignoned ar roue e oa :
<Gallery> File:Jacques de Levis, comte de Caylus Quesnel.jpg| Caylus. File:Louis de Maugiron.jpg| Maugiron. File:Charles de Balzac d'Entragues.jpg| Entraguet. File:Jean Louis de Nogaret de La Valette.jpg| Épernon. File:Annejoyeuse.jpg| Joyeuse. </Gallery>
Savoie (departamant)
Ar Savoie a zo unan eus an daou zepartamant gall a zo bet savet diwar Bro-Savoia pa voe staget ouzh Bro-C'hall e 1860. Chambéry eo anv ar pennlec'h.
Roll ar Pennoù Stad e 770
Pennoù Stad ar bloaz 769 - Darvoudoù ar bloaz 770 - Pennoù Stad ar bloaz 771 - Pennoù Stad dre vloaz -
Saint-Lô
Saint-Lô (Sant Lo gant ar vrezhonegerien) eo anv pennlec'h departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Ti-pediñ
250px|thumb|Séipéilín Ghallarais, un ti-pediñ e [[Kontelezh Ciarraí en Iwerzhon.]]
Un ti-pediñ a zo ur savadur aozet gant unan bennak da pediñ ennañ pe en e gichen. Deveret eo diwar ar gerioù : ti ha pediñ.
Bez' ez eus un enezenn anvet Enez Tibidi en Ospital e-tal abati Landevenneg. Dont a rafe eus ar memes ger gant ur c'hemmadur dre vlotaat goude ti.
Pietro Aretino
Pietro Aretino (20 a viz Ebrel 1492 – 21 a viz Here, 1556) a oa ur barzh italian, skriver pezhioù-c'hoari ha flemmskridoù, hag en doe levezon bras meurbet war an arz hag ar politikerezh hag a ijinas ar bornografiezh lennegel.
E vuhez
Ganet en Arezzo en noz entre an 19 hag an 20 a viz Ebrel 1492, mab e oa d'ur botaouer-lêr anvet Luca (marteze Del Tura e anv-tiegezh) hag ur c'hast prostituta, Margherita dei Bonci, lesanvet Tita, a veze ivez patrom e ti al livourien ha kizellerien. Dont a ra e anv Aretino eus hini e barrez c'henidik (Aretino, "eus Arezzo" en italianeg).
<!--Born out of wedlock in ... There the rich banker and patron of took him under his wing.
The pamphlet was such a success that it kickstarted 's career and established him as a famous satirist, ultimately known as "the Scourge of Princes."
Aretino prospered, living from hand to mouth as a hanger-on in the literate circle of his patron, sharpening his satirical talents on the gossip of politics and the papal Papal Curia, and turning the coarse Roman pasquinade into a rapier weapon of satire, until his sixteen ribald Sonetti Lussuriosi written to accompany Giulio Romano's exquisitely beautiful but utterly pornographic series drawings engraved by Marcantonio Raimondi under the title I Modi finally caused such outrage that he had to temporarily flee Rome.
After Leo's death in 1521, his patron was Cardinal Giulio de' Medici, whose competitors for the papal throne felt the sting of Aretino's scurrilous lash. The installation of the prudish Fleming Adrian VI ("la tedesca tigna" in Pietro's words) instead encouraged Aretino to seek new patrons away from Rome, mainly with Federico II Gonzaga in Mantua, and with the condottiero Giovanni de' Medici ("Giovanni delle Bande Nere"). The election of his old Medici patron as Pope Clement VII sent him briefly back to Rome, but death threats and an attempted assassination from one of the victims of his pen, Bishop Giovanni Giberti, in July 1525, set him wandering through northern Italy in the service of various noblemen, distinguished by his wit, audacity and brilliant and facile talents, until he settled permanently in 1527, in Venice, the anti-Papal city of Italy, "seat of all vices" Aretino noted with gusto.
From the security of Venice Aretino "kept all that was famous in Italy in a kind of state of siege," in Jakob Burckhardt's estimation. Francis I of France and Charles V pensioned him at the same time, each hoping for some damage to the other. "The rest of his relations with the great is mere beggary and vulgar extortion," was Burckhardt's assessment of a man the 19th century found utterly unprincipled, an abject flatterer, the object of judgmental disgust and yet the father of modern journalism:
Apart from both sacred and profane texts— a satire of high-flown Renaissance neo-Platonic dialogues is set in a brothel— and comedies such as La cortigiana and La talenta, Aretino is remembered above all for his letters, full of literary flattery that could turn to blackmail. They circulated widely in manuscript and he collected them and published them at intervals winning as many enemies as it did fame, and earned him the dangerous nickname Ariosto gave him: flagello dei principi ("scourge of princes"). The first English translations of some of Aretino's racier material have been coming onto the market recently. -->
La cortigiana zo un drevezaden eus Il Cortegiano, gant Baldassare Castiglione; E-barzh eo kontet troioù un denjentil a Siena a ya da Roma da vout kardinal. Ur serc'h a garfe kaout ivez met sevel a ra karantez ennaén ouzh ur plac'h en he frenestr.
Mignon e oa d'al livour Tizian, a reas tri foltred anezhañ. Mervel a reas, a lavarer, diwar tagañ o c'hoarzhin."
en italianeg
-evit ar c'hoariva:
Galeg ar su
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo galeg ar su (saozneg: southern ghale pe galle gurung) komzet gant tro-dro da 12.000 (1975) e Nepal.
Teir rannyezh ez eus:
Gouroungeg ar reter
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo gouroungeg ar reter (saozneg: eastern gurung) komzet gant ouzhpenn 105.000 den (1991) e Nepal (1,23% eus ar boblañs).
Teir rannyezh ez eus:
Golvan-erc'h
Ar golvan-erc'h pe golvan-erc'h Eurazia (liester : golvaned-erc'h Eurazia) a zo ur spesad golvaneged bihan, Montifringilla nivalis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Fringilla nivalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
Tchamoroueg
Ur yezh malayek-polinezek eo an tchamoroueg (tchamoroueg: chamoru, saozneg chamorro) komzet gant tro-dro da 60.000 den e Guam hag en holl Inizi Mariana.
Levezonet don eo bet an tchamoroueg gant ar spagnoleg ha betek 50% eus ar c'heriaoueg a deu eus ar yezh-se.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin hag un nebeud lizherennoù ouzhpenn (Å, Ñ, Ng) hag al lizherenn y a vez distaget 'dj''
Paul Charles Morphy
right|thumb|150 px|Paul Morphy Paul Charles Morphy a zo bet ganet d'an 22 a viz Mezheven 1837 e New Orleans (SUA), ha marvet d'an 10 a viz Gouere 1884 e New Orleans ivez.
Meurc'hoarier echedoù amerikan, aet ar maout gantañ e tournamant New York 1857. Dont a reas diouzhtu da Europa, el lec'h ma voe trec'het an holl veurc'hoarierion gantañ. Goude daou vloaz e paouezas gant ar c'hoari.
Manangbaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo ar manangbaeg (manangba, nyeshang pe saozneg northern gurung) komzet gant tro-dro da 3.736 den (1988) e Nepal.
Ariège
An Ariège zo un anv-lec'h gallek, diwar ar ger okitanek Arièja, ha hini
José Raúl Capablanca
José Raúl Capablanca y Graupera a zo bet ganet d'an 19 a viz Du 1888 e La Habana (Kuba) ha marvet d'an 8 a viz Meurzh 1942 e New York (SUA).
Meurc'hoarier echedoù kuban.
Ur c'hoarier dispar e teuas da vout p'edo yaouank-tre c'hoazh. En ur drec'hiñ Emanuel Lasker e 1921 e teuas da vout kampion ar bed. Koll a reas e ditl e 1927 a-enep da Aleksandr Alekhin.
Barbarin
Barbarin zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Gwipedel
Gwipedel (Guipel e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Hazhoù e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Gerdarzh ː Gui = vicus; -ppetel = anv hep respont
Monumantoù ha traoù heverk
.
699
Diwar-benn ar bloavezh 699 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Florian
Imperator Caesar Marcus Annius Florianus Pius Felix Invictus Augustus a oa un impalaer roman a ren e-pad 88 devez e 276.
699
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 699
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 699
Florian
War a seblant e oa hantervreur d'an impalaer Marcus Claudius Tacitus. Anvet e voe gant al lu er c'hornôg. Ne oa ket skoret gant ar Sened a-bezh, ar pezh na ziwallas ket da lakaat SC war e voneizioù.
Tra m'edo o vrezeliñ ouzh an Eruli pan embannas lu ar reter Probus evel impalaer. An daou impalaer a gejas e Cilicia. Soudarded Florian a oa niverusoc'h, met Probus a oa ur jeneral gwelloc'h. Pa welas soudarded Florian ne c'hellent trec'hiñ e vuntrjont anezhañ. Renet en-doa e-pad neboutoc'h eget tri mizvezh.
E-pad ar C'hrennamzer e fougasas ar familh von Blumenthal e tiskenne anezhañ.
Beatrice di Tenda
Beatrice di Tenda, pe di Lascaris (1372-1418) a oa ur briñsez italian e dibenn ar ha deroù ar, en hanternoz Italia.
He buhez
Ganet e oa Beatrice di Tenda e Tenda e 1372. He zad a oa Pietro Balbi Lascaris, kont Tenda. He mamm, a oa Poligena hec'h anv, a ziskenne eus ur skourr d'an tiegezh impalaerel bizantat Lascaris, dre hanterouriezh Eudossia Lascaris merc'h da Teodoros II Lascaris, imperatore di Nicea, ha gwreg da Guglielmo Pietro, kont Ventimiglia.
Kentañ pried a voe dezhi eo Facino Cane an hini e voe, un tamm condottiero anezhañ, a skrapas an dimezell eus kastell he zad, hag a gasas anezhi gantañ en e vrezelioù, ha Beatrice ne voe ket hep kemer perzh ha ne chomas ket hep en em gannañ.
War-lerc'h intañveziñ ec'h addimezas e 1412, gant Filippo Maria Visconti(1392 – 1447), dug Milano, a oa 20 vloaz yaouankoc'h egeti. Degas a reas Beatrice 4000 dugad aour, ouzhpenn douaroù bras, evel argouroù.
E 1418 e voe tamallet gant he gwaz da vezañ avoultrez. Anzav a reas, goude bout gwasket ha jahinet, ma voe kondaonet ha dibennet e kastell Binasco, gant he serc'h (gwir pe faltaziet) d'an 13 a viz Gwengolo 1418. Hervez lod e voe aozet an afer gant Agnese del Maino, a oa dimezell a gompagnunezh Beatrice ha pried-kleiz Filippo.
War he lerc'h
Gant he buhez eo bet awenet Vincenzo Bellini a skrivas ur reuzc'hoari Beatrice di Tenda e 1833, tennet eus al levr heñvelanvet e 1825 gant Carlo Tedaldi Fores.
Kuba
Kuba (Cuba e yezh ar vro, distaget /kouba/) zo ur republik dizalc'h er Mor Karib, en Amerika. Enez Kuba a ya ouzh hec'h ober, hag un nebeud inizi nes, an hini vrasañ eo Isla de la Juventud. En hanternoz dezhi emañ Stadoù-Unanet Amerika ha Bahamas. Er c'hornôg emañ Mec'hiko, er c'hreisteiz an Inizi Cayman ha Jamaika, er gevred emañ enez Hispaniola, div stad enni: Haiti hag ar Republik Dominikan. La Habana eo ar gêr-benn. Ul lodennig vihan, Guantánamo, a zo dalc'het gant ar Stadoù-Unanet o deus ur bon arme eno.
Istor
Dizoloet e voe an enez gant Kristof Kolomb, ha kemeret an enez en anv rouaned Spagn. Distrujet e voe an Indianed war zigarez deskiñ dezho pediñ ha labourat. Degaset e voe sklaved eus Afrika da zifraostañ ha da c'hounit sukr ha kafe.
E 1898 en em savas an enez a-enep yev mistri Madrid, ha brezel kriz a voe. Dont a reas an Amerikaned, en anv ar Frankiz, da sikour reiñ lamm d'ar Spagnoled, gant ar soñj da lakaat o c'hrabanoù war ar vro (kemend-all a raent ahont er Filipinez).
(da echuiñ)
Sevenadur
Kan broadel Kuba eo la Bayamesa
Gouezeleg
Pa gomzer eus gouezeleg e reer kaoz :
Bikoleg
Ur yezh malayek-polinezek eo ar bikoleg (bicolano pe bicol) komzet gant 4,6 milion a dud dreist-holl e Ledenez Bikol war enez Luzon er Filipinez.
Diana (doueez)
Diana zo anv un doueez roman, merc'h da Jupiter ha Latona, ha c'hoar gevell Apollon. Daoust ma oa a orin italek, eo bet tostaet ouzh an doueez c'hresian Artemis, hervez an interpretatio graeca. Ganet e oa bet war enez Delos.
Bikoleg
Isrannet e vez ar bikoleg e tri bloc'had rannyezhel pennañ evel-hen:
Diana (doueez)
An doueez
Doueez ar chase, al loened gouez hag ar c'hoajoù e oa, ha diwezhatoc'h doueez al loar ha skeudenn ar werc'hded ivez. Chaseourez eo, ha ganti ur bagad nimfezed, gwerc'h an holl anezho evelti. Un doueez kriz eo ha didruez ouzh ar re o deus he zrubarded, pe he lakaet da gonnariñ, tud pe nimfenned. Neuze e tistruj an eostoù, e lazh an tropelloù, e laosk kleñvedoù da redek dre ar vro, hag e lazh bugale.
Mojenn Niobe
Pedet e oa bet gant he mamm Latona da gastizañ Niobe, ha mont a reas, a-gevret gant Apollon, da lazhañ gant he saezhoù bugale ar rouanez a fougee en abeg da niver brasoc'h he bugale.
Gers
Gers (e galleg evel en okitaneg) zo :
Diana (doueez)
Mojenn Kallisto
Didruez ha gwarizius eo Diana ouzh he servijerien. Treiñ a eure an nimfenn Kallisto en arzhez abalamour m'he devoa kousket gant Yaou, en devoa kemeret tres Diana, evit lorbañ ar goantenn.
Mojenn Orion
Un deiz, dre warizi, gant he saezhoù e lazhas ar paourkaezh Oriona gare koulskoude, dre ma oa bet skrapet gant Eos, ar Gouloù-Deiz. Da Opis, unan eus mitizhien Diana, e c'hoarvezas heñvel.
Mojenn Akteon ha Diana
Ar vojenn vrudetañ diwar he fenn moarvat eo hini ar chaseour Akteon.
James Watt
James Watt a oa bet ganet d'an 19 a viz Genver 1736 e Greenock (Skos), ha marvet d'an 25 a viz Eost 1819 e Handsworth (Bro-Saoz).
Diana (doueez)
Mojenn Akteon ha Diana
Hennezh a oa o hemoc'hiñ gant e chas pa zegouezhas dirak ar poull ma oa Diana o koronkañ. Savet droug en doueez, ha hi da skeiñ dour ouzh penn ar paotr. Ha setu eñ troet e karv kenkent. Hag ar chas da lammat gantañ ha d'e zrailhañ.
Gers
Auch eo ar pennlec'h anezhañ.
Lozère
Lozère zo un anv-lec'h gallek, deuet diwar an anv okitanek Losera pe Lousero.
722
Diwar-benn bloavezh 722 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Diana (doueez)
Arz
Livet eo bet Diana en chaseourez meur a wech, gant he gwareg hag he saezhoù. Maouezed a renk uhel ivez zo bet livet e-giz Diana, hag a-wechoù diwisk a-walc'h. E-touez ar re vrudetañ emañ Diane de Poitiers, serc'h ar roue gall Herri II, hag an Itron Pompadour, div chaseourez rouaned.
Listenn kumunioù Nafarroa
thumb|300px|right|Nafarroa — kartenn ar c'humunioù. thumb|100px|left|Ardamezioù Nafarroa.
Sed amañ listenn an 272 kumun a zo e Kumuniezh Forel Nafarroa. merket eo ivez e pe merindad emaint, statud an euskareg enne, ha kresk-digresk ar boblañs enne.
722
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 722
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 722
Lozère
Meur a dra zo anvet Lozère:
Gwitalmeze
Gwitalmeze zo ur gumun e Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Betek 2015 e oa penn Kanton Gwitalmeze.
Monumantoù ha traoù heverk
Ar 7 karrnijour a varvas e-pad an Eil Brezel Bed, hini an tirlu a voe kavet er mor e miz Gwengolo 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
James Watt
Matematikour hag ijinour skosat.
Adelaid Bourgogn (Impalaerez)
Adelaid Bourgogn, pe Adelaid Italia, pe Adelaid an Impalaeriezh Santel, pe Adelheid von Burgund (en alamaneg), zo ur briñsez frank ganet en Orbe, e Suis (kanton Vaud) war-dro 931, ha marvet e Seltz en 999. Lakaet eo bet da santez, met seblantout a ra bezañ bet muioc'h a bouez politikel eget a bouez relijiel en hec'h amzer.
James Watt
E vuhez
E dad a oa ur shipwright, perc’hen war ur vag ha embregerer, pa oa e vamm, Agnus Muirhead, eus ur familh a renk uhel ha desket mat. An daou a oa presbiterian ha covenantaires forts[réf. nécessaire]. James Watt a zo bet skoliataet en un doare dizingal. Desket eo bet kentoc’h e ti e dud gant e vamm. Barrek tre e oa gant e zaouarn, barrek war ar matematik ivez, ha padal e oa displijet gant al latin hag ar gresianeg.
Adelaid Bourgogn (Impalaerez)
He buhez
Merc'h e oa da Rodolf II Bourgogn, roue Bourgogn, ha Berta Swabia, a oa merc'h d'an dug Burchard II Swabia. Yaouank-flamm e oa pa voe dimezet da Lotar Arle, a oa roue Italia gant e dad, Huon Arle.
Hervez skridoù zo e vije bet dizenoret gant he zad-kaer « a-raok dezhi tizhout gwele e vab ». Abred e varvas he fried, pistriet e vije bet en 950 gant Berengar II, markiz Ivrea, a gemeras kurunenn Italia neuze, hag a zalc'has Adelaid en e ser en desped dezhi. Prizoniadez e oa eta. Hag hi neuze da c'hervel d'he sikour roue ar C'hermaned, Otto Iañ, a zimezas geti en 951 hag a zistroadas Berengar.
Kurunennet e voe evel impalaerez war un dro gant he fried e miz C'hwevrer 962. Intañveziñ a reas e miz Mae 973, hag he mab Otton II a renas neuze. Dizemglev avat a oa etrezi hag he merc'heg Teofano Skleraina, ha kaset e voe da gaolmoc'ha gant he mab. Met pa varvas hennezh e miz Kerzu 983 e rankas en em glevout gant ar verc'h-kaer abalamour ma oa dalc'het he mab-bihan Otton III gant Herri Bavaria, lesanvet an Tabuter. Adalek marv Teofano e miz Mezheven 991 betek an deiz ma voe Otton en oad-gour e renas war an impalaeriezh. Mervel a reas e 999, er bloaz ma teuas he mignon Gerbert d'Aurillac da vout pab, dindan an anv a Jelvestr II. Sikour a reas sevel meur a vanati, evel hini Seltz, e-lec'h ma echuas he buhez.
Eured ha bugale
Div wech e timezas:
Ar santez
thumb|right|260px|Santez Adelheid Bourgogn. Heilige Adelhaid en alamaneg. Ur skoazell vras a roas d'an Iliz ha da sevenadur ar c'huzh-heol, dreist-holl da venec'h Cluny. Se zo kaoz moarvat eo bet anvet da santez ha lidet e vez d'ar 16 a viz Kerzu.
Quesnoy-sur-Deûle
Quesnoy-sur-Deûle a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Quesnoy-sur-Deûle eo.
Bargota
Bargota  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Quesnoy-sur-Deûle
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Giambattista Lolli
Giambattista Lolli a zo bet ganet e 1698 e Nonantola (Italia) ha marvet d’ar 4 a viz Even 1769.
Mestrc’hoarier echedoù ha teoriennour dibennoù-partiennoù italian, ezel eus "Skol Modena".
Garadenn Lolli
1.e4 e5
3.Mf3 g5
4.Fc4 g4
Naoeroeg
Ur yezh malayek-polinezek eo an naoeroeg (dorerin Naoero) komzet gant 7.000 den e Nauru (50% eus ar boblañs).
Mezozoeg
Ar Mezozoeg, bet anvet Eil hoalad, a zo un hoalad douarouriezhel en deus padet etre -251 à -65,5 milion bloavezhioù. E korf an amzervezh-mañ en deus tarzhet spesadoù bronneged ha dinasaored. Echuiñ a ra gant Marvedigezh ar C'hleizeg.
E deroù ar Mezozoeg e oa tolpet an holl douaroù divoret en ur dreistkevandir, ar Pangea. E korf an hoalad en em zisrannañ ar Pangea etre daou gevandir bras, Laurazia ha Gondwana.
Laurazia a ya d'en em zisrannañ ivez etre Norzhamerika ha Eurazia ha Gondwana a zo bet orin pevar kevandir : Suamerika, Afrika, Aostralia hag Antarktika.
Oadvezh an dinosaored a zo unan eus anvioù ar Mezozoeg hag en amzervezh-mañ eo bet gwelet diorroadur al laboused kentañ, ar bronnegeg kentañ hag ar plant angiosperek. Pep a stumm buhez a vez kavet ha pa ve dindan ur stumm kentidik (evit ar bronneged, da skouer).
Rannet e vez ar Mezozoeg etre tri sistem :
Sellet ivez ouzh
Skeul amzervezhioù douarouriezhel
Roll Rouaned Kappadokia
Sedut amañ ul listenn eus rouaned Kappadokia, ur rouantelezh gozh en Anatolia
Norzhamerika
Emañ er Reter d'ar Meurvor Habask hag er c'hornôg d'ar Meurvor Atlantel, er su da Veurvor Arktika hag en hanternoz da Suamerika. E-keñver douaroniezh emañ Kreizamerika e-barzh Norzhamerika, met alies e vez lakaet a-gostez, koulz hag an Antilhez, dreist-holl pa vez kaoz eus sevenadur ha politikerezh. Er c'hevandir-mañ e kaver teir stad, ec'hon-mat ha stank o foblañs :
Hag ivez tri ziriad:
Lanniskad
Lanniskad a oa ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor. Kendeuzet e oa bet gant div gumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Berrepoz-ar-Blavezh.
Barillas
Barillas  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Basaburua
Basaburua  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Brelevenez
Brelevenez zo un anv-lec'h brezhonek, savet diwar ar gerioù bre (evel er Menez Bre) ha levenez. Daou lec'h a enever e Breizh: