cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ogdoad
E mitologiezh Henegipt, an Ogdoad (henc'hresianeg : ὀγδοάς ogdoad "[lieskementet] dre eizh" ; henegipteg : ḫmnyw, liester nisbaek ḫmnw "eizh") a oa eizh doue Hermopolis (C'hemenou, "Kêr an Eizh") a oa deuet a-daol-trumm eus an Noun, ar meurvor a oa a-raok ganedigezh ar bed. A-goubladoù par ha parez e vezent renket hag azeulet.
Bez' e oant Nou/Naounet (koublad an dourioù kentidik), Amon/Amonet (an aer pe an diwelusted), Kouk/Kaouket (an deñvalijenn don) ha Houc'h/Haouc'het (an egor hag an amzer, a zo didermen). Liammet e oa an doueed gant ar glesker hag ar doueezed gant an naeron ; an holl o deus pennoù chas en o zreid. En tu all d'o jener, ne oa ket kalz a dra a lakae kemm etre un doue hag an doueez koublet gantañ. Da dra, anvioù an doueezed n'int nemet furm wregel anv an doueed koublet gante.
Partido Socialista Galego
thumb|Pegsun PSG Partido Socialista Galego (PSG) ("Strollad Sokialour Galiza") a oa ur strollad broadelour eus an tu kleiz bet krouet dre guzh e Galiza d'ar 23 a viz Eost 1963 gant Mario Orxajes Pita, Salvador Rei, Salvador García Bodaño, Xosé Luís Rodríguez Pardo, Cesáreo Saco, Manuel Caamaño ha Ramón Piñeiro.
Emezeliñ a reas ouzh ar strollad nevez tud bet izili kozh eus ar Partido Galeguista ("Strollad Galizegour") evel Francisco Fernández del Riego, dilennet da brezidant ar strollad, hag ivez tud yaouank bet levezonet gant mennozhioù Ramón Piñeiro evel Xosé Manuel Beiras Torrado ha Ramón Lugrís.
Displegadur liesgourel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen displegadur liesgourel pe displegadur liespersonel (saoz: polypersonal agreement pe polypersonalism) evit komz eus ar fed ma c'hell bezañ displeget ur verb evit klotaat gant meur a arguzenn war un dro, perliesañ betek peder d'ar muiañ.
1498
Diwar-benn bloavezh 1498 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Displegadur liesgourel
Ur perzh morfologel an hini eo hag a dalvez da verkañ ar penn ("pennmerkadur", saoz. head marking) kavet alies er yezhoù liessintezel. Klokaat a ra peurliesañ an displegadur liesgourel gant an ergativelezh.
Partido Socialista Galego
thumb|Skritell Emvod-meur 1977 E 1965 e krog da embann e Perpinyà ar gelaouenn Adiante ("War-raok"), embannet adalek dende 1969 e Galiza dindan an anv Galicia Socialista ("Galiza Sokialour").
1498
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1498
Displegadur liesgourel
Er yezhoù nann-liesgourel, e vez displeget ar verb hervez an arguzenn bennañ, da lâret eo ar rener evel e brezhoneg, pe c'hoazh ne vez ket displeget tamm ebet evel e sinaeg. Gant yezhoù liesgourel avat e vez implijet morfemennoù staget ouzh ar verb evit diskwel ar rener, ar renadenn eeun, ar renadenn dieeun, ar resever, hag all.
Partido Socialista Galego
E 1972 e voe dilennet Xosé Manuel Beiras da Sekretour-Meur ar PSG ha degemeret an deorienn bet diorroet gantañ anvet "trevadennouriezh diabarzh".
Displegadur liesgourel
Kavet e vez an displegadur liesgourel e yezhoù evel an euskareg hag ar jorjieg hag en darn vrasañ eus ar yezhoù liessintezel, evel da skouer ar gwaranieg, an tsalagieg ('"tcherokeeg") hag an inuktitut.
1498
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1498
Partido Socialista Galego
E 1974 e kemer perzh PSG e Kendalc'h Sokialour Iberia a-gevet gant PSOE, Moviment Socialista de Catalunya, Partit Socialista del País Valencià hag an Unión Sindical Obreira.
Displegadur liesgourel
E jorjieg, da skouer, e vez savet ul lieselfenn verbel diwar ur wrizienn mui meur a genger hervez an ezhommoù resis. Gant al lieselfenn verbel jorjiek e c'heller merkañ ar rener, ar renadenn eeun, ar renadenn dieeun, ar resever, al lec'hiañ, ar perc'henniezh hag an abeg, da skouer:
Partido Socialista Galego
E 1975 e teuas da vezañ PSG Movimento Socialista Galego ("Luskad Sokialour Galiza").
Displegadur liesgourel
Disheñvel al liesgourelezh eo diouzh ar raganvioù renadenn stag" (saoz. clitic pronoun) implijet gant yezhoù romanek zo dre ma n'int ket suert raganvioù stag enbarzhiet er verb, da skouer e galizeg:
Partido Socialista Galego
Da heul disoc'hoù fall ar mouezhiadegoù stad e 1977 hag ivez abalamour da levezon PSOE e sav tabut e diabarzh ar strollad ha leuskel a ra Beiras e bost a sekretour hag an izili hag a a save a-du gantañ a dosta muioc'h ouzh PSOE a oa bet krouet gante Colectivo Socialista-PSG, ennañ ur c'hant ezel bennak. Skarzhet e oant bet diouzh PSG da c'houde ha neuze ec'h ejont da emezeliñ er PSOE da vat.
Unan eus an aozadurioù bet savet Unidade Galega (UG, "Unvaniezh Galiza") gante e oa PSG da-geñver ar mouezhiadegoù koulz evit Parlamant Spagn hag evit an tiez-kêr bet dalc'het e 1979. Nac'hañ a reas PSG avat kemer perzh gant peurrest ar strolladoù enbarzhiet en UG er poellgor gantañ da gefridi sevel ur raktres evit Statud Galiza.
Da-geñver an Eil Emvod-meur e 1980 e oa bet votet a-enep endeuziñ PSG gant Partido Obreiro Galego (POG, "Strollad Micherour Galiza"), daoust ma save ar strollad a-du gant krouiñ Mesa de Forzas Políticas Galegas evit gallout kaozeal gant Bloque Nacional Popular Galego (BNPG, "Bloc'had Broadel Poblel Galiza"), diazezet war ar Bases constitucionais ("Diazezoù bonreizhel") embannet e 1976. Diwar an diviz-se hag a dalveze kement ha tostaat PSG ouzh BNPG e savas reuz er strollad ha meur a ezel a yeas kuit.
Da-geñver mouezhiadegoù Galiza dalc'het e 1981 e oa bet savet ul listenn a-gevret etre PSG ha BNPG ha diwar-se e oa bet tapet gante tri dileuriad en holl, en o zouez un ezel eus PSG, Claudio González Garrido.
Pa oa bet krouet Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza") e teuas da vezañ PSG unan eus an aozadurioù anavazet ez-ofisiel en e diabarzh. E 1983 e oa bet divizet gant PSG kuitaat BNG ha diwar an diviz-se ec'h a da get ar strollad dre ziviz lod eus an izili menel e diabarzh BNG dindan an anv Colectivo Socialista keit ha ma'c'h eas ar peurrest, gant Domingo Merino ouzh o fenn, d'en em deuziñ e-barzh Esquerda Galega e 1984 ha diwar-se e oa bet savet PSG-EG.
Skoroù treuzkas
Evit lakaat ar roadennoù da redek eus un drobarzhell d'unan all e-barzh ur rouedad stlennegel e ranker ober gant skoroù treuzkas. Gant ur savboent alvezel, e kennasker un drobarzhell ouzh ur rouedad stlennegel oc'h ober gant un elfenn e vez graet neuze skor d'ar stlenn anezhi.
Meur a rizh skoroù treuzkas e c'heller ober gante. Ar perzhioù a ren an dibab a zo :
Ar bann drafet a zo ar forc'had etre an talmoù uhelañ hag ar re izelañ e c'heller ober gante. An termen-se a servij ivez da envel an tizh treuzkas pe ar c'has treankañ (ar stlenngas) e-barzh ur skor treuzkas.
Ar re wedennet (pe plezhet)
thumb|Ur fun reoù gwedennet / Da adverkañ : al lugelloù RJ45
An hini e vez graet ar muiañ gantañ eo. Div orjalenn wedennet gouevr gwarezet gant ur c'holoenn disfu a c'honn anezhe a zo oc'h ober ur re. Meur a hini a c'hell ur fun bezañ enni. Aezet tre e vez ober gante.
Pevar rizh funioù gant reoù gwedennet a zo :
An hini ar muiañ arveret er rouedadoù load a zo an UTP. Peurliesañ e vez implijet ar funioù UTP gant an trevnadoù pellgomz. Kenstaget e vezont er savadurioù bremañ da aveiñ ar re ziwezhañ-mañ gant ar pellgomz. Hogen e rank ar funiegezh doujañ ouzh naouusterioù ar rouedadoù stlennegel (ar gweadur peurgetket) da ziogelañ perzh an treuzkas.
Kizidig kenañ eo ar rizh-se fun ouzh an daremougoù : arhentoù oc'h en em veskañ dre-benn da reoù wedennet all o vezañ re dost oute. An houarnadurioù a c'hell diogelañ perzh an arhentoù a red e-barzh ar funioù hag e c'hellont aotren da uhelaat tizhioù an treankañ ha da vuiañ hirder ar funioù.
An uc'hegenn a hirder evit ur fun reoù gwedennet a zo 100 metr.
Ar c'hennaskerioù
Meur a rizh kennaskerioù a vez arveret gant ar funioù reoù gwedennet :
Libreville
Poblet e oa Libreville gant 578 156 a dud e e miz Genver 2005.
Skoroù treuzkas
Ar rummennoù
Rummennoù despizet evit ar funioù UTP gant an "Electronic Industries Association and Telecommunication Industries Association - EIA/TIA" :
Ar fun gevahel
Frammet eo ar fun-se gant un neudenn gouevr gronnet gant un disfuer hag un eil reüser neudennoù kouever plezhet anezhañ. Ur gouin plastik a c'ha d'ober ur gwarezadur treloc'hel ha tredanel evit an trevnad.
Rizhioù
Daou rizh a zo :
Betek 500 metr a hirder e c'hell ur fun gevahel fetis bezañ. Neuze e vezont arveret evel "livennoù-kein" da gennaskañ div lec'hienn (pe load) kenetreze.
Betek 185 metr e c'hell ur fun gevahel fin muzuliañ.
Kennasker
Ar funioù-se ne vez ket implijet kalz ken hag int diamzeret bremañ. Ne glotont ket ken gant ezhommoù ar rouedadoù arnevez hag int erlec'hiet gant ar funioù reoù gwedennet e vez kinniget gant ar re se un doare plaenoc'h da gennaskañ trobarzhelloù e-barzh ur rouedad.
Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik
Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Gerne eo. Krouet eo bet e 1993. Bodañ a ra pemp kumun kanton Brieg (betek 2015). D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kemper Breizh ar C'hornôg, goude kendeuziñ gant Kemper Kumuniezh.
Skoroù treuzkas
Kennasker
center|500px|Ar fun gevahel
Al luc'hedañv
Frammet eo gant un neudenn e c'hell ar gouloù redek en he barzh (e gwer pe e plastik) fin tre (un treuzkiz a 10 µm). Roadennoù niverel eo e vez treuzdouget ganti dindan stumm luc'hskogoù (loc'hadurioù gouloù) gouluset. Un diod laser eo ec'h ec'hod (e kas) al luc'harhent a vez paket er penn all gant ul luc'hdiod a dreuzfeurm an arhent en un tredanarhent.
Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik a yae 5 kumun d'ober anezhi:
Skoroù treuzkas
Al luc'hedañv
Ouzhpenn e c'heller ober gant ur c'has treankañ (pe tizh treuzkas) fonnusoc'h, betek 200 Gbde (Giga bit dre eilenn) ha war un hiroc'h a hed, betek 2000 metr evit ur grennenn.
Hogen muioc'h pismigus e vez sternañ ar fun-se hag e ranker kaout ur varregezh a-zoare d'hen ober. Ur c'hennaskadur fall a c'hellfe herzel ouzh ar gouloù da redek gant ar fun hag ober ma vefe kollet an arhent.
Daou rizh luc'hedañv a zo :
1923
Diwar-benn bloavezh 1923 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1923
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1923
Poc'hêr Kumuniezh
Poc'hêr Kumuniezh (gwechall Kumuniezh kumunioù ar Poc'hêr) a zo un etrekumuniezh savet etre kumunioù eus departamant Penn-ar-Bed hag eus departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Kornôg Kreiz-Breizh eo. Krouet e voe e 1993.
Kumunioù
Poc'hêr Kumuniezh a ya 11 kumun d'ober anezhi:
Ar C'huzul
27 ezel a zo en anv ar c'humunioù. Christian Troadec, maer Karaez, eo ar prezidant, addilennet eo bet d'an 31 a viz Ebrel 2015.
Beuzid-ar-C'hoadoù
Beuzid-ar-C'hoadoù (La Bouëxière e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Liverieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
A. Evit Beuzid / Bouexière
B. Evit Chevré
Ardamezioù
''En glazur e pont en argant loc'hant ouzh lezioù a seizh bolzenn krommvegek mogeriek en sabel, skoret gant ur dreustellan en argant hag ouzh beg gant un dredeenn kommek ivez en argant. Leinet eo ar pont gant ur skoed en argant e groaz en sabel, skoret ouzh dehoù gant ur c'hadgi en aour ouzh kleiz hag ouzh kleiz gant ul leon en aour en e ziazez.''
Displegadur ː Pont Chevré (XIIIvet); Ardamezioù familh La Bouexière (XIIvet)
Eil Brezel-bed
.
Cumbric
Cumbric ("kumbrieg") a vez lavaret e saozneg eus ar yezh predenek komzet en Hanternoz Kozh Enez Vreizh etre ar hag an  kantved. Marvet eo gant lanv an alouberien c’herman, Angled ha Saozon.
Skridoù
N’anavezer nemet tri ger anezhi kavet e-barzh ur skrid latin, Leges inter Brettos et Scottos: « galnys », « mercheta » ha « kelkyn », a vije « galanas », « merch » ha « cylch » e kembraeg a vremañ, ha « merc'heta » ha « kelc'h(enn) », e brezhoneg evit an daou ziwezhañ. Anvioù-tud zo ivez e Buhez sant Kentigern. El lec’hanvadurezh eo ez eo chomet ar brasañ roud anezhi.
Komzet e veze e rouantelezhioù brezhon an hanternoz kozh, da lavarout eo Rheged, Gododdin ha Strat Clut, e broioù a zo bet lonket gant Bro-Skos pe Bro-Saoz.
Titan
Titan a c'hell bezañ :
Morhoc'h penn ront
Ar morhoc'h penn ront (Globicephala melas pe Globicephala melaena) a zo ur morvil dantek.
Lenn Victoria (disheñvelout)
Lenn Victoria, pe Lake Victoria, zo anv meur a lenn:
Okeanos
Okeanos (Ὠκεανός / Ôkeanós e gregach, latinekaet en Oceanus) zo un Titan, un elfenn orin deuet war wel a-raok krouidigezh ar bed. Mab eo da Ouranos, an Oabl, ha Gaia, an Douar.
Gwreg ha bugale
Dimezet eo d'e c'hoar Tethys, hag ur ribitailh merc'hed en deus bet diwarni, a vez graet an Okeanidezed anezhe, pe merc'hed "Okeanos". Mibien en deus ivez, ha doueed-stêrioù int. Lavaret e vez en deus betek 6000 a vugale.
Hervez meur a skrid
Bez' ez eo an dour gwelet evel un doue. Gronnañ a ra an Douar evel ur stêr veur ma vez krouet pep tra ennañ, ma teu pep tra di da vervel. Tad eo d'an tri mil stêr a ro dour d'an dud ha d'an douar.
Mojenn
Kement tra a zo pe iskis pe vurzhudus a zo lakaet tost d'ar « stêr Okeanos » (ὠκεανός ποταμός / ôkeanós potamós e gregach), an Etiopianed, Kimmerianed, Pigmeed, Geryon, ar Gorgoned, liorzh an Hesperidezed. En Okeanos eo e sav an Heol hag ar stered, hag ennañ eo ez eont da guzh.
Nag Okeanos na Tethys ned eont da-heul an Ditaned arall da goulz Brezel an Ditaned. Sioul e renont en o rouantelezh. E-kerzh ar brezel-se zoken e teu Rea da fiziout he merc'h Hera en Okeanos ha Tethys. Ha pa savo bec'h etre an daou bried eo Hera an hini a zeuio d'o habaskaat.
Okeanos an hini a c'houlenn ar gib aour digant e vab-kaer Helios, hag en prest da Herakles. Evel-se eo e c'hallas an haroz merdeiñ betek liorzh an Hesperidezed ha dont en-dro gant ejened Geryon.
Doue distroadet
Er mojennoù diwezhatoc'h, pa voe diazezet rouantelezh Zeus e Menez Olympos, gant e vreudeur Poseidon hag Haides, goude diskaret an Ditaned, eo Poseidon hag e wreg Amfitrite a renas war ar mor.
Evel Ouranos ha Gaia eo unan eus elfennoù ar bed (kosmos) evel stêr veur o c'hoari an dro d'an Douar hag o verkañ an harzoù anezhañ.
En arz
N'eo ket bet diskouezet abred en oberennoù arzel, ha pa voe graet e oa evel ur c'hozhiad e varv glas, o terc'hel korn un tarv, da aroueziañ puilhded nerzhus ha strujus an Dour.
Erika
Erika zo un anv-badez svedek, ha germanek, roet d'ar merc'hed, savet diwar an anv-paotr Erik, a gaver en Alamagn evel e Sveden hag en holl vroioù skandinavek.
Okeanidezed
Merc'hed Okeanos ha Tethys eo an Okeanidezed, nimfezed goueled ar mor, a zo ur ribitailh anezho :
Pep hini eus an nimfezed-se a oa stag ouzh ul lec'h gleborek bennak peurvuiañ, feunteun, gwazh, stêr, pe lenn.
Unan eus o c'hargoù a oa diwall bugaleaj ar baotredigoù.
Ouzhpennañ
Un toullad "difetisennoù" personelaet a oa lakaet da Okeanidezed, evel hag an holl anezho lakaet gant Hesiodos da verc'hed Okeanos ha Tethys.
1483
Diwar-benn bloavezh 1483 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1483
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1483
Kaouennieg
Kaouennieg (Cohiniac e galleg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Brieg e kanton Pleuloc'h, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Treuzet eo gant ar stêr Leñv.
Ardamezioù
"Palefarzhet; ouzh 1, en argant e deir erminig en sabel, 2, 1; ouzh 2, en glazur e greskenn en aour; ouzh 3, en glazur e wifrell en aour, heuliet gant div steredenn en argant; ouzh 4 en argant e gaouenn en sabel pigoset hag iziliet en gul"
Bad Radkersburg
Bad Radkersburg (sloveneg: Radgona, hungareg: Regede), diazezet en, a zo ur gêr e rannvro Stiria Izel, stad kevredet Stiria, Aostria. Lec'hiet eo war riblennoù ar Mur ha rannet etre Aostria ha Slovenia. Evit kêr Gornja Radgona, rann slovenat Radkersburg, sellit ouzh: Gornja Radgona.
Margay
Ar margay (Leopardus wiedii, pe Felis wiedii) a zo ur c'hazh gouez eus kreiz ha su Amerika. Er c'hoadegoù glaviek e kaver anezhañ. Hemolc'hiñ a ra eno e-unanik evned ha marmouzien. Daoust ma kreded gwechall e oa ur spesad e dañjer e kav an IUCN hiziv n'eo ket.
Heñvel a-walc'h ouzh an oselot eo ar margay, met un tamm berroc'h eo e benn. E lost a zo hiroc'h hag ar merkoù warnañ a zo disheñvel. Muzuliañ a ra ar piri etre 60 ha 80 cm gant ul lost a 50 cm. Bihanoc'h eo ar barezed, ne zibaseont ket 60 cm hag o lost a vuzul war-dro 40 cm. Pouezañ a reont etre 2 ha 4 kg.
Liammoù diavaez
ar margay
Dulce et decorum est pro patria mori
Dulce et decorum est pro patria mori zo ul lavar latin, tennet eus ur varzhoneg gant ar barzh latin Horatius, e-barzh an dastumad Carmina (III.2.13)) hag a dalv kement ha « C'hwek ha klodus eo mervel evit ar vro ». Hervez ar barzh eo c'hwek ha kaer mervel evit ar vro, un ali a zo bet implijet gant tud zo ha milliget gant tud all.
Ar varzhoneg orin
Sed amañ linennoù orin eus dibenn skrid ar barzh hag an droidigezh anezho. Dulce et decorum est pro patria mori : mors et fugacem persequitur virum nec parcit inbellis iuventae poplitibus timidove tergo. C'hwek ha klodus eo mervel evit ar vro : Ar marv a vez war-lerc'h an den a dec'h, ha ne ziskrog diouzh divhar na diouzh kein spontik ar yaouankizoù abaf. .
Brud
Distaget eo bet ar bomm-se gant Simon Fraser, 11vet Lord Lovat a-raok bezañ dibennet e Londrez e 1747.
Ar studierien saoz a lavare en XIXvet kantved: "Dulce et decorum est pro patria mori, sed dulcius pro patria vivere, et dulcissimum pro patria bibere. Ergo, bibamus pro salute patriae", da lavarout eo : " C'hwek ha klodus eo mervel evit ar vro met c'hwekoc'h bevañ eviti ha c'hwekañ tra eo evañ dezhi. Neuze evomp da yec'hed ar vro."
Meneget eo bet alies da vare an Impalaeriezh Breizhveuriat en XIXvet kantved, dreist-holl e-pad eil brezel ar voered hag ivez evit reizhabegiñ ar brezel-bed kentañ. Meneget eo en ur varzhoneg saoznek, gant ar barzh saoz Wilfred Owen, anvet Dulce Et Decorum Est.
Adskrivet eo bet ouzh moger chapel skol ofiserien an arme saoz e Sandhurst e Bro-Saoz.
Bannoù-treset
Meneget eo bet ivez e levrioù bannoù-treset, ha dreist-holl gant René Goscinny en Astérix, diwar fent, e Le Combat des chefs, ha La Mascotte, en albom Astérix et la Rentrée gauloise.
Use as a motto and inscription
The phrase is located on the second monument of the Point Lookout Confederate Cemetery in Point Lookout, MD, and at the Confederate Cemetery in the Manassas Battlefield National Park. -->
Ger-stur
"Dulce et decorum est pro patria mori" a zo ger-stur en un toullad aozadurioù:
Jakez Iañ (Bro-Saoz)
Mab e oa da Mari Stuart (1542-1587), rouanez Skosiz, ha d'hec'h eil pried, Henry Stuart, Lord Darnley (1546-1567).
Jakez Iañ
Jakez Iañ zo un anv roet da veur a roue ha meur a diern eus Europa pe Amerika :
Yaou (planedenn)
Yaou zo ur ramzplanedenn aezhel, an hini vrasañ e koskoriad an Heol hag ar bempvet hini pa bellaer eus an Heol. An doue roman Yaou eo orin hec'h anv. Kement ha 2,5 gwezh hini holl blanedennoù all an Heol kevret eo he zolz. Skeudenn luc'hed an doue eo arouez steredoniel ar blanedenn Yaou.
Tro zo da welet Yaou en oabl gant an daoulagad noazh, pa 'z eo ar pevare skedusañ korf goude an Heol, al Loar ha Gwener.
Avelioù kreñv a c’hwezh e gwiskadoù diavaez ar blanedenn, evel ar gorventenn a vez bepred en takad uhelvanel a zo 22° er Su d'ar c'heheder, hag a anver "an Tarch Ruz Meur". Abaoe tremen 300 vloaz e vezer oc'h arselliñ an tarch-se.
Luniad diabarzh
Diasur e chom an anaoudegezh eus luniad ar blanedenn Yaou, diazezet ma 'z eo war muzulioù ameeun. Hervez lod skiantourien ne vije tamm kalet ebet e Yaou, douesoc'h -douesañ e vije a-feur ma 'z eer war-du ar c'hreiz, ha brasoc'h-brasañ e vije ar gwask ; hervez reoù all e vije e kreiz Yaou ur galonenn roc'hellek enni silikatoù ha houarn (a-vent gant an Douar hag etre 10 ha 15 gwezh pounneroc'h egetañ), gronnet gant hidrogen metalek liñvel, hemañ gronnet d'e dro gant hidrogen molekulel liñvel, hag un aergelc'h tanav.
Abalamour d’ar pezh mell gwask ganet diwar tolz Yaou ec’h eo uhel-tre ar gwrezverk e diabarzh ar blanedenn, dre un argerzh a gwaskadur kerc'hellel anvet "gwikefre Kelvin-Helmholtz". E-tro 20 000 °C e vije gwrezverk ar galonenn. Gant un tolz 84 gwezh brasoc’h e vije bet uhel a-walc’h ar gwrezverk e kreiz ar galonenn evit ma krogje an hidrogen da deuziñ ; da steredenn e troje Yaou neuze.
Skinañ a ra Yaou muioc’h a c'hremm eget na resev digant an Heol. He gwrezverk uhel eo a zo kaoz d’ar pezhioù fiñvoù kendougen en he gwiskadoù liñvel ha da zilec'hiadur ar c’houmoul en hec'h aergelc'h.
Aergelc'h
War-dro 86 % hidrogen ha 14 % heliom a ya da ober aergelc'h tanav Yaou. Enni ez eus ivez eskennoù metan, aezhenn dour, amoniak, hag eskennoù bihan a garbon, etan, sulfidenn hidrogen, neon, oksigen, hidridenn fosfor ha soufr. Heñvel-tre e vije ar c'henaoz-se ouzh hini an nivlenn heolel a zo pennorin koskoriad an Heol.
Krim Belkacem
150px|thumb|Krim Belkacem Krim Belkacem (Krim Belkacem Ath Hadj Hocine), alias Si Rabah pe c'hoazh El-Sagh et-Tani, a zo bet ganet d'ar 14 a viz Gwenholon 1922 en "douar" Ait Yahia Moussa e kumun Draâ el Mizan en Aljeria ha marvet d'an 18 a viz Here 1970 e Frankfurt am Main (Alamagn).
Yaou (planedenn)
Aergelc'h
Sadorn zo luniet heñvel, met en Ouran ha Neizhan ez eus kalz nebeutoc’h a hidrogen ha heliom.
Krim Belkacem
Brogarour aljerian, unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian, politikour ha den-Stad.
Dione
Dione (Διώνη / Diốnê e gregach) a zo un anv maouezi e mojennoù Hellaz kozh.
Yaou (planedenn)
Aergelc'h
Fiñval a ra aergelc'h diavaez Yaou hervez ur c'hweladur tregemmel, arsellet evit ar wezh kentañ gant Jean-Dominique Cassini e 1690 : hiroc'h eo troerezh an aergelc'h er pennaheloù, pa bad war-dro pemp munutenn pelloc'h eget er c'heheder.
Krim Belkacem
Edo o terc'hel er strouezheg abaoe 1947.
Dione
Steredoniezh
E steredoniezh, ez eus ivez:
Yaou (planedenn)
Aergelc'h
E gwiskad diavaesañ aergelc'h Yaou ez eus strinkennoù skorn amoniak. Dont a rafe livioù ar c’houmoul eus an elfennoù kimiek a zo a-gementadoù munut en aergelc'h.
Krim Belkacem
Maodiern e Gouarnamant da C'hortoz Republik Aljeria.
Yaou (planedenn)
Loarennoù Yaou
Gwelet ar pennad gouestlet da : Loarennoù Yaou.
Krim Belkacem
Kavet eo bet drouklazhet, krouget gant e gravatenn, en e gambr en ul leti a Frankfurt am Main (Alamagn).
Korr liorzh
thumb|Korred liorzh gant o gwiskamant hengounel
Ur c'horr liorzh a zo skeudennadur ur grouadenn vihan ha mojennel (korr, kornandon, lutun, nisse hag all) dindan stumm un delwenn vihan, hag a vez implijet da ginklañ liorzhoù. Tud a zo a blij dezho dastum korred liorzh. Tud all, er c'hontrol, a gav mezhus e vefe korred e liorzhoù, hag o dieubiñ a reont. En heuliadoù skinwel koulz hag e lennegezh evit ar vugale e vez anv alies eus korred liorzh o tont da vezañ bev.
thumb|Stal-labour ur saver korred liorzh
Taolennadur
Peurliesañ c'horr liorzh ur barv gwenn, kroc'hen roz, ur boned ruz, ha gwisket e vez gant ur bragoù hag ur stammenn a liv disheñvel. A bep seurt a vez kavet : re zo savet gant pri, re all gant plastik. Re zo a denn da oberennoù arzel, padal n'eo ket ken brav ar re blastik.
thumb|Katalog korred liorzh, Alamagn, 1910
Istor
Ar c'horred liorzh kentañ a voe savet en Alamagn er kantved. Gant Sir Charles Isham e voent kaset d'ar Rouantelezh-Unanet : 21 c'horr savet gant priaj ha dastumet en Alamagn a gasas gantañ e 1847 hag o implijout a reas da ginklañ e liorzh en Northamptonshire.
Enepyuzevegezh
right|thumb|200px|Tresadenn enepyuzev embannet e Bro-C'hall e 1898. An enepyuzevegezh, pe enepyuzeviezh, pa vez un ideologiezh e reer kentoc'h gant enepyuzevouriezh , eo an anv roet d'an enebiezh pe d'ar gasoni ouzh ar Yuzevien, evel relijion, pobl, pe gouenn.
En em ziskouez a ra an enepyuzevegezh e komzoù ha skridoù hiniennoù zo, en heskinerezh a-wechoù, a-berzh yoc'hoù, strolladoù, pe gouarnamantoù zo.
En istor ez eus bet, ouzhpenn progromoù e broioù zo, darvoudoù c'hoarvezet eus an enepyuzevegezh, evel embann argasidigezh Yuzevien Bro-Saoz e 1290, an Enklaskerezh Spagnol ha harluidigezh Yuzevien Spagn e 1492.
Bez' ez eus bet ivez, dre Europa a-bezh, un darvoud meur c'hoarvezet da vare an eil brezel-bed, hag a vez graet al Loskaberzh, pe ar Shoah anezhañ, hag a veze graet an Diskoulm diwezhañ anezhañ gant Adolf Hitler hag e vignoned, pa gave dezho e ranked diskoulmañ « ar gudenn yuzev » en Europa. Neuze e voe lazhet ur 6 milion a dud a oa bet lakaet da Yuzevien, da lavarout eo an 3/4 (tri c'hard) eus Yuzevien al lodenn aloubet gant armeoù ar Reich, an 2/3 (div drederenn) eus Yuzevien Europa a-bezh, hag ouzhpenn un drederenn eus Yuzevien ar Bed a-bezh.
1922
Breizh
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1922
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1922
Levr ar C'hrennlavarioù
En Testamant Kozh emañ Levr ar C’hrennlavarioù, war-lerc'h Levr ar Salmoù. An darn vrasañ eus ar C'hrennlavarioù a zo bet skrivet gant ar Roue Salomon. Reiñ a ra al levr-mañ un heuliad kelennoù pe frazennoù berr, a zo o fal kelenn ar "Furnez" d'al lennerien, hogen, n'eo ket n'eus forzh pe furnez eo, a lavar ar feizidi, pa'z eo ar furnez hervez Doue, ur furnez n'he deus netra da welout gant ar furnez hervez an dud.
Ober a reer gant ar ger "Krennlavar" e brezhoneg dre ziouer a c'her gwelloc'h. En hevelep doare e vez implijet "Proverbia" e latin, "Proverbes" e galleg, "Proverbs" e saozneg, ha "Sprüche" en alamaneg. Met ar ger implijet en hebraeg a dalvez "ul lavar hag a zo ennañ muioc'h eget e ster rik".
E levr ar C'hrennlavarioù e kaver neuze lavarioù a c'hell bezañ komprenet gant daou ster :
Brudet e oa ar Roue Salomon evel un den fur-kenañ. Bez' e c'hellomp lenn diwar-benn e furnez, e levr kentañ ar Rouaned (pennad 5, gwerzadoù 9-14): "Doue a roas da Salomon furnez, ur skiant bras meurbet, hag ur c'houiziegezh ken frank evel an traezh a zo war aod ar mor. Furnez Salomon a oa dreist furnez holl dud ar Sav-Heol ... e vrud a voe dre an holl vroadoù tro-war-dro. Disklêriañ a reas tri mil lavarenn, ... Eus an holl bobloù e teued da glevout furnez Salomon, a-berzh holl rouaned an douar o doa klevet komz eus e furnez."
E peder lodenn e c’heller rannañ Levr ar C'hrennlavarioù :
1 - pennadoù 1 da 9. Eno e kaver krennlavarioù skrivet gant Salomon e-unan e-pad an 10vet kantved kent H.S. An destenn en em ziskouez evel lavarioù un tad o kelenn e vab ; ar furnez evel-just eo danvez pennañ ar gelennadurezh-se. 2 - pennadoù 10 da 24. Lenn a reomp el lodenn-se kendalc'h an destenn skrivet gant Salomon e-unan, met disheñvel eo ar mod lennegel. N'eo ket mui ur gelennadurezh unvan, hogen kentoc'h un heuliad frazennoù berr, savet diwar soñjezonoù kontrol an eil ouzh ar re all, pe lakaet keñver-ha-keñver. War a seblant, ez eus un ehan etre bep frazenn. 3 - pennadoù 25 da 29. Frazennoù berr lavaret gant Salomon eo ivez, met skridaozet int bet diwezhatoc'h gant "tud Ezekia" (25:1), da lavarout eo war-dro ar bloaz 700 kent H.S. 4 – pennadoù 30 hag 31. An daou bennad-se a zo evel ur stagadenn. Al lavarioù-se n'eo ket Salomon en deus o skrivet met daou zen kentoc’h, meneget e lec'h all : Agur (pennad 30) ha Lemuel (pennad 31). An hevelep talvoudegezh o deus koulskoude hag an 29 pennad kentañ, peogwir int bet degemeret gant Israeliz da gentañ, ha gant an Iliz da c'houde, evel gerioù o tont eus Doue.
E gwirionez e klask al levr-se lakaat an ene e doare da zegemer furnez Doue, kentoc'h eget na ziskuilh ar furnez-se. Lavarout a ra ar pennad 2: "ar furnez a zeuio ez kalon" (2:10). Furnez Doue ne vez ket treuzkaset dre skrid : he degemer a reer en e galon, rak Spered Doue eo an hini a zeu d'he lakaat enni. Sikour a ra Levr ar C'hrennlavarioù da aozañ ar meiz evit ma vefed degemerus e-keñver ar furnez neñvel. Reizhañ a ra an emzalc’hioù d’o lakaat evel ma rankfent bezañ, o veuliñ an doujañs-Doue, al largentez, ar fealded etre priedoù, an onestiz, tra ma laka war ziwall ouzh riskloù ar vezventi, an avoultriezh, ar gaou, an diegi, an tabutoù.
Dont a ra ar furnez da vezañ un den gwirion er pennad 8 : komz a ra, oberiañ a ra. A-ziwar ar werzad 23, ec'h adkaver enni personelezh Mab Doue, an Aotrou Jezuz-Krist evit ar Gristenien : "Neuze e oan e-kichen an Aotrou evel e oberour, e blijadur e oan a-hed an deizioù, o c'hoari hep paouez dirazañ, o c'hoari war voulenn e zouar, hag o kavout va eurvad e-touez bugale an dud" (8:30-31).
Jatsu
Jatsu (Jatxou e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
1482
Diwar-benn bloavezh 1482 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1482
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1482
Reunig
Ar reuniged, pe leueoù-mor, a zo bronneged mor eus ar c'herentiad Phocidae.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù reuniged emañ :
Reunig gris
Ar reunig gris (Halichoerus grypus) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Halichoerus.
thumb|left|250px|Tiriad ar reunig gris
Isca!
Isca! ("Fulenn") zo anv un aozadur broadelour hag enep-kevalour eus an tu-kleiz dianavez ez-ofisiel e diabarzh Galiza Nova, rann yaouankizoù Bloque Nacionalista Galego (BNG, "Bloc'had Broadelour Galiza").
Krouet e oa bet d'ar 16 a viz Gouere 2006 gant ur strolladig tud aet kuit pe bet skarzhet eus Unión da Mocidade Galega (UMG, "Unvaniezh Yaouankizoù Galiza"), rann yaouankizoù Unión do Povo Galego (UPG, "Unvaniezh Pobl Galiza"), en o zouez Sekretour-Meur Galiza Nova Xosé Emilio Vicente Caneda, mui un nebeud tud yaouank all eus Galiza Nova.
En em ginnig a reas en un doare foran evit ar wezh kentañ da geñver Gouel Broadel Galiza d'ar 25 a viz Gouere 2006 er vanifestadeg aozet gant BNG.
Tost a-walc'h eo o zezennoù ouzh re Movemento Pola Base, rak herveze eo aet re bell war hent ar vouezhiadegiezh BNG dre vras, dreist-holl dindan levezon UPG aet mui-ouzh-mui war an tu-dehoù herveze ha difenn a reont ar gredenn ma rank bezañ kreñvaet al labour war an dachenn sokial.
Youenn Drezen
Youenn Drezen, Yves Le Drezen e anv ofisiel, bet ganet d'ar 14 a viz Gwengolo 1899 e Pont-'n-Abad hag aet da anaon d'ar 17 a viz C'hwevrer 1972 en Oriant, alias Corentin Cariou peotramant Tin Gariou, zo bet skrivagner ha kazetenner.
Yaouankiz
thumb|upright=1.4|Youenn Drezen e skol Sant Gabriel, [[1908 (Klikañ war ar skeudenn evit gwelet pelec'h emañ Y. Drezen) ]] Ganet eo bet en un tiegezh paour eus ar Vro-Vigoudenn. E dad, un toer eus Ploeur, aet da anaon e 1911, a lezas eizh bugel da vagañ gant e intañvez yaouank, Marie-Corentine Kariou, eus Sant-Yann-Drolimon. Skoliet e oa bet e skol gristen Sant-Gabriel kreiskêr. Merzet e voe Youenn Drezen e-touez ar skolidi all gant an tad Sambille evit mont da visioner hag ez eas d'ar c'hloerdi da Euskadi hag e Kastilha. Kejañ a reas eno, e skol beleien Hondarribia, gant Jakez Riou e genvroad ha gant al leonad Jakez Kerrien. E-keit ha ma oant o studiañ ar relijion da vat, al lennegezh hag ar skiantoù ez addizolojont yezh o c'havell a-drugarez d'ur beleg a roas dezho skouerennoù levrioù brezhoneg, en o zouez Barzhaz Breizh. Sevel a reont skridoù brezhoneg awenet gant o stummadur lennegel ha dizoleiñ brezhoneg an eil egile. Goude bezañ kuitaet ar c'hloerdi e ra anaoudegezh, p'emañ oc'h ober e goñje e Roazhon, gant pennoù Unvaniezh Yaouankiz Breiz a oa o paouez embann er gazetenn Breiz atao pennadoù ma embannent o broadelouriezh enno.
Kazetenner
E-keit ha ma oa kazetenner, adalek 1924, e kenlabour gant meur a gazetenn ha radio an eil war-lerc'h eben evel ar Courrier du Finistère, Gwalarn Roparz Hemon, Ouest-Éclair. E 1924 e teuas da vezañ kazetenner er Courrier du Finistère hag e laka tuta e vignon Jakez Riou. Kemer a reas perzh e Kendalc'h hollgeltiek Kemper e 1924, gant Frañsez Debauvais, Yann Sohier, Jakez Riou, Abeozen, Marsel Guieysse, dindan paeroniezh Breiz Atao. Skrivañ a ra pennadoù evit Gwalarn, ar gelaouenn lennegel krouet e 1922 gant Roparz Hemon hag Olier Mordrel, hag embann a ra enni troidigezhioù diwar ar spagnoleg ("Ar vuhez a zo un huñvre" gant Calderón), an henc'hresianeg (Aesc'hulos) ha barzhonegoù evel "Nozvez arkus e beg an enezenn" skrivet e koun Jakez Riou e 1938 ha kempennet e 1960 (Al Liamm, n°151).
Skarzhet e voe eus ar Courrier du Finistère e 1931.
Adalek 1934 e skriv pennadoù evit ar gelaouenn Stur, ur wech an amzer.
Skrivagner
E miz Meurzh 1925 e tro e brezhoneg oberennoù klasel, en o zouez daou bezh-c'hoari gant Aeschulos. Kenderc'hel a ra war un dro e respet skrivagner gant daou romant, un nebeud barzhonegoù, un dornadig danevelloù ha daou bezh-c'hoari skrivet e brezhoneg. E zaou romant zo bet troet e galleg gantañ e-unan. Gant e vignon Pêr-Jakez Heliaz e voe peurechuet al labour treiñ-se, goude marv Youenn Drezen. Ezel eo eus strollad ar Seiz Breur.
Treiñ a ra levrioù evit ar vugale, embannet gant Gwalarn, a veze ingalet digoust er skolioù d'ar vugale o doa kemeret perzh e kenstrivadegoù skrivañ e brezhoneg. Da skouer, oberennoù Beatrix Potter evel Per ar c'honikl pe Priñsezig an dour, skrivet ha skeudennaouet gant G. Th. Rotman.
Eil Brezel-bed
Skrivañ a reas evit L'Heure Bretonne, kazetenn Strollad Broadel Breizh, bep sizhun dindan an anv-pluenn Tin Gariou (anv e dad-kozh a-berzh e vamm, Kaourintin Gariou) hag e Galv (renet gant Herve Helloco). Kenlabourat a reas er c'hronik "Ar seizh avel" e La Bretagne, renet gant Yann Fouere.
E 1941 e embannas ur romant hir e brezhoneg, Itron Varia Garmez an anv anezhañ, a zanevell darvoudoù a vije bet c'hoarvezet e Pont-'n-Abad. Bet eo bet embannet teir gwech, ar wech kentañ gant Skrid ha Skeudenn e 1941. Kreiz ar brezel e oa hag e veze diaes an embann levrioù, ha Youenn Drezen e-unan eo a zastumas an arc'hant en doa ezhomm da voulañ e levr. Tro Breizh a reas neuze evit ma rakprenje an dud Itron Varia Garmez. Adembannet e voe e levr gant Al Liamm e 1977, rak diviet e oa pell a oa pennoberenn Youenn Drezen, hag e 2012 gant Aber. Emañ gwirioù al levr gant e vab, Youenn Drezen e anv ivez, hag Al Liamm. Itron Varia Garmez a zo istor buhez ar Vro-Vigouden savet gant Youenn Drezen dre un dudenn anvet Paol Tirili. Hemañ en deus ur c'hoant en e vuhez, kizellet un delwenn d'an Itron Varia, o kemer da skouer Jani Dreo, ur vigoudenenn goant, blev ruz dezhi. Siwazh dezhañ e tapo Paol ur c'hleñved skevent hag a harzo outañ da lakaat e huñvre da zont da wir. Istor Paol, e garantez evit Jani hag e uhelvennad, a dremen e bro Pont-'n-Abad e-lec'h m'eo ravoltet an dud abalamour d'an dienez, erruet er vro dre ma n'eus na gwerzh na priz evit produioù al labour-douar pe ar mor. Un emsavadeg a zo o c'horiñ... E deroù an istor emañ yac'h ha dibistig Paol, ha daoust da stad truezus an ekonomiezh er vro, en deus ur c'heal ober un delwenn da Itron Varia Garmez. An disterder (delwennouigoù, buhez paour) Elfennoù ar c'hemm eo ar c'hleñved hag a harzo anezhañ da echuiñ an delwenn, daoust dezhañ bezañ ken tost da vezañ echu, hag an enkadenn en armerzh hag er vuhezegezh). An elfenn diskoulmañ eo ar marv, en dibenn e vuhez e kavo a-walc'h a nerzh da zistrujañ pennoberenn e vuhez, hag eñ ken tost da vezañ echu, dre lorc'hentez ha gant an aon, e vije echuet gant unan bennaket all. Lavarout a ra Paol Tirili : - Me a zo din-me va huñvre. Ne chomo ket war va lerc'h ur skeudenn distreset diouti. An disoc'h a vo evitañ an dieubidigezh eus ar vuhez, digabestret e ene.
Adalek miz Here 1940 e labour evit Radio Roazhon Breizh dindan renerezh Jean Trécan. Skrivañ a ra pezhioù-c'hoari evit ar radio hag ez enroll pennadoù-kaoz evitañ.
Eus 1943 da 1944 e teu da vezañ rener ar gazetenn divyezhek Arvor hag e ra anezhi ur gazetenn sizhuniek e brezhoneg penn-da-benn. Skrivañ a reas en hevelep kazetenn pennadoù enep-amerikan diwar-benn bombezadegoù Naoned a zo a-unan gant soñj ul lodenn eus an dud a c'houzañv anezhe.
Harzet e oa bet e 1944 met lezet e oa bet da vont goude un nebeud mizioù goude ur c'hemenn-didamall. Sikouret e voe d'ar c'houlz-se gant Reun Kreston ha Marcel Cachin.
Goude ar brezel
thumb|290px|right|Youenn Drezen war-dro 1950 Mont a reas da vevañ d'an Naoned e-lec'h m'edo o telc'her un ostaleri hep paouez da skrivañ evit Al Liamm, hep paouez a dreiñ levrioù e galleg kennebeut. Echuiñ a reas neuze da skrivañ romant e yaouankiz paour er Vro-Vigoudenn : Skol-louarn Veig Trebern hag e ”frai” paotr-teo (embannet etre 1972 ha 1973) war atiz Ronan Huon. N'eo ket bet adembannet abaoe, rak n'eo ket bet peurwerzhet c'hoazh an embannadur kentañ, goude un hanter gantved. Mervel a reas en Oriant e 1972, hep bezañ bet amzer da echuiñ troidigezh c'hallek Skol-louarn Veig Trebern.
Arroudoù
Dispriz en doa evit labour Kaourintin an Ourz, Frañsez Jaffrennou pe c'hoazh Loeiz ar Floc'h, ha plijout a rae dezhañ embann e zismegañs war bajennoù Gwalarn :
Koedlinez
Koedlinez a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
São Tomé ha Príncipe
São Tomé ha Príncipe (São Tomé e Príncipe [sɐ̃ũ tu'mɛ i 'pɾı̃sɨpɨ] e portugaleg), ent-ofisiel Republik Demokratel São Tomé ha Príncipe, zo un enezeg hag ur Stad e Pleg-mor Ginea, a-vaez da aodoù Afrika. Div enezenn bennañ zo : São Tomé ha Príncipe, 140 km] an eil diouzh eben, ha tremen 200 km o-div diouzh aodoù [[Gabon. Dre ma’z eo un enezeg n’he deus harzoù douarel gant bro all ebet ; Gabon, Ginea ar C'heheder, Kameroun ha Nigeria eo ar Stadoù tostañ, war douar-bras Afrika.
Stummet eo bet an enezeg gant un aradennad menezioù-tan kozh. São Tomé, an enez vrasañ, zo tre en hanternoz d’ar c’heheder. Anvet e voe evel-se en enor da sant Tomaz, gant ergerzherien deuet eus Portugal hag a erruas dirazi da zevezh gouel ar sant.
São Tomé ha Príncipe eo ar Stad vihanañ (e-keñver poblañs) a zo en Afrika. Bez' ez eo ivez ar vro bortugalek vihanañ a zo er bed.
Istor
Dizoloet e voe an enezeg gant moraerien bortugalar, João de Santarém ha Pedro Escobar, etre 1469 ha 1472. Trevadennet e voe São Tomé adalek 1493 gant Alvaro Caminha, en doa resevet an douar-se digant roue Portugal. Príncipe a voe aloubet un nebeud bloavezhioù diwezhatoc’h, e 1500. E-kreiz ar e oa deuet an enezeg, diwar-bouez labour ar sklaved, da vezañ ar vro ma veze gounezet ar muiañ a sukr en Afrika.
E 1876 e voe lakaet fin d’ar sklaverezh, met heñvel a-walc’h e chomas al labour evit an dud zu. En e c’hoarvezas ganto meur a emsavadeg a voe mouget dre nerzh bep taol.
Goude Dispac’h ar Jenoflez e Portugal e teuas São Tomé ha Príncipe da vezañ ur stad dizalc’h d’an 12 a viz Gouere 1975.
Claude Faraggi
Claude Faraggi a oa ur skrivagner gall, ganet e Clermont-Ferrand d'an 28 a viz Mae 1942 ha marvet e 1991.
Ar priz Femina en deus bet e 1975 gant e romant Le Maître d'heure. Lod eus e romantoù zo bet embannet goude e varv.
Liamm diavaez
Pennad diwar e benn e L'Express.fr
Partido Galeguista Nacionalista
Ar Partido Galeguista Nacionalista (PGN) ("Strollad Galizegour Broadelour") a zo ur strollad broadelour bet krouet e Galiza e 1984 gant un 50 den bennak aet kuit eus Partido Galeguista ("Strollad Galizegour") pa divizas en deuziñ gant Coalición Galega, en o zouez Ramón Martínez López ha Manuel Beiras.
E 1988 en em unvanas ouzh PNG ha diwar an emglev-se e oa bet krouet Partido Nacionalista Galego-Partido Galeguista (PNG-PG).
1481
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1481
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1481
Irun
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Irun e [[Gipuzkoa]] Irun (stumm euskarek ofisiel; Irún e spagnoleg, stumm diofisiel) zo ur gêr eus Gipuzkoa, en Euskal Herria, war lez kleiz ar stêr Bidasoa, a zisparti stadoù Gall ha Spagn. Ul lec'h tremen a-bouez etre an div stad eo.
Poblañs
Eil kêr vrasañ ar broviñs eo, ha 60.914 a dud a oa eno e 2008. Gant Hendaia ha Hondarribia e ya d'ober ar veurgêr Txingudi, enni ouzhpenn 95.000 a dud.
Mourad Didouche
Mourad Didouche, alias Si Abdelkader, a zo bet ganet d'an 13 a viz Gouere 1927 e karter El Mouradia en Aljer (Aljeria) ha marvet d'an 18 a viz Genver 1955 e Condé-Smendou (Aljeria).
Brogarour aljerian, unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian, politikour ha milour, penn ar "Wilaya 2".
Mervel a reas e penn e soudarded ag an ALN en un emgann d'an 18 a viz Genver 1955 p'edont o tagañ ur post ag al Lu Gall ("Emgann an douar Sadek"). Kemeret eo e blas gant e letanant Zighoud Youcef.
Régis Jauffret
Meskañ a ra teneridigezh ha krizder en e oberennoù m'en em lak e diabarzh e dudennoù (ur gwaller e Histoire d'amour, ur vamm lazhet he bugel ganti e Clémence Picot...).
Meur a briz zo aet gantañ, evel ar priz Femina e 2005 gant e romant Asiles de fous. Berzh bras a reas Microfictions, un teskad 500 danevell pep a bajennad dezho.
1919
Diwar-benn bloavezh 1919 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1919
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1919
Cadell
Un anv-badez kembraek hag anv meur a briñs e oa Cadell e Kembre er Grennamzer.
Hiziv
Kavout a reer ivez
Sant-Suleg-ar-C'hoad
Sant-Suleg-ar-C'hoad (Saint-Sulpice-la-Forêt e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Liverieg e departamant Il-ha-Gwilen.
Reunig kougoulek
Ar reunig kougoulek (Cystophora cristata) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Cystophora.
thumb|left|250px|Tiriad ar reunig kougoulek
Reunig barvek
Ar reunig barvek (Erignathus barbatus) a zo ur bronneg mor eus ar c'herentiad Phocidae. Ar spesad nemetañ eo er genad Erignathus.
thumb|left|250px|Tiriad ar reunig barvek
151
Marvioù 151
150er
Arthuret
Arthuret zo ur barrez eus kêr Carlisle, e gwalarn Bro-Saoz, e Cumbria, tost da harzoù Bro-Skos, ma c'hoarvezas Emgann Arfderydd er.
Ar barrez
Div gêriadenn zo anezhi: Longtown hag Easton. Div stêr zo ouzh he bevenniñ: ar stêr Esk er c'hornôg, hag ar stêr Lyne er c'hreisteiz. 2,434 a dud a oa o vevañ enni hervez niveradeg 2001.
Ul lec'h a bouez eo bet moarvat rak unan eus an eizh lec'h meneget er c'hentañ kartenn moullet eus Bro-Skos e oa, e 1570, graet gant Abraham Ortelius. Sed ar seizh lec'h all meneget: Carlisle, Kirklinton, Jedburgh, Wark, Coldstream, Norham ha Berwick (Logan Mack 1926).
Mojenn Arzhur
Nepell diouzh an iliz e c'hoarvezas Emgann Arfderydd, meneget e Vita Merlini Jafrez Menoe hag en Annales Cambriae, hag a vije c'hoarvezet er bloaz 573.
Ilin
thumb| Kern ilin ur gwaz E korf ar primated, hag en hini an den ivez neuze, ez eo an ilin ar c'henvell etre an askorn hir anvet paler a zo er vrec'h hag eskern an arvrec'h, an helmo hag ar werzhid.
Labour pennañ ilin an den eo lakaat an dorn el lec'h ma rank bout en egor, dre hiraat pe verraat an ezel krec'h, da lavaret eo reiñ an tu d'an dorn da dostaat d'ar vrec'h pe da bellaat diouti diouzh ezhomm.
Dav eo diforc'hañ etre an ilin, a zo ur c'henvell, hag ar gern ilin, an askorn kalet-kenañ a zo er penn anezhañ.
War-dro an ilin emañ ivez arskodenn gostezel ar paler, a valir a-us ar gern ilin, hag ar gavenn rak-helmo, a zo ur gleuzenn a weler a-dal d'ar gern ilin, e tu diabarzh an ezel, pa vez ur c'horn skouer etre ar vrec'h hag an arvrec'h.
Kenvell
Tri c'henvell a ya da ober an ilin e gwirionez :
1480
Diwar-benn bloavezh 1480 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ilin
Kenvell
Pa vez distegnet an ilin, ahel hir ar paler en em gav eil dre hini an helmo, e tro an daou askorn betek ur c'hogn 45° e-keñver an ahelioù, ha kigennoù an arvrec'h en em zastum war ar c'hostez evit lezel frankiz d'ar fiñvadenn. Kement-se holl a ro tu d'an ilin da zigeriñ betek ur c'hogn a zo tost da 180° evit ma vije hogos eeun al linenn etre ar skoaz hag an dorn.
1480
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1480
Ilin
Stagelloù
A bep tu d'an ilin ez eus stagelloù tric'hornek en em vesk gant pourc'had ar c'henvell. Dre ma vezont atav a-dreuz ahel ar c'henvell e vezont bepred stegnet, ar pezh a vir ouzh an ilin a blegañ, astenn pe dreiñ betek re.
1480
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1480
Ilin
Lienenn irus
Ec'hon-kenañ eo lienenn irus an ilin.
War ar paler en em astenn eus bevennoù ar c'henvell betek ar gavenn gurunek e traoñ ar paler, betek ar gavenn a-werzhid war tu diaraok a werzhid, ha betek kavenn ar gern ilin. Pa vez astennet an ilin e tizh al lienenn irus betek pelloc'h eget penn ar werzhid.
Meur a bleg irus zo e kognioù-tro an ilin ; aspadennoù int eus diorreadur ar rizhell. Alies e kaver ur pleg stummet evel ur greskenn-loar etre penn ar werzhid ha hini ar paler.
Plegadur
Teir c'higenn bennañ a ra war-dro legadur an ilin :
Ne c'heller ket plegañ an ilin muioc'h eget 145°, abalamour d'ar c'henstok etre kigennoù diaraok ar vrec'h ha re an arvrec'h pa vezont strizhet.
Astennadur
Adkas an arvrec'h d'e lec'h naturel eo astennadur an ilin. Gant kigennoù teirfennek ar vrec'h e vez graet, pa vezont distrizhet.
Harzet eo an astennadur pa 'z erru ar gern ilin e kavenn ar gern, pa vez stegnet ar stagell ziaraok hag en abeg da harz ar c'higennoù pleger. Pa glasker astenn an ilin betek re e torr unan eus an harzoù-se : ar gern ilin, ar pourc'had, ur stagell bennak ; dizroug e chom ar c'higennoù peurliesañ, met talmerenn ar vrec'h a c'hall bout gloazet.
Gwazhiadurezh ha nervennoù
Daou skourr eus talmerenn ar vrec'h (troc'hadoù krec'h hag izel an dalmerenn a-helmo) ha daou skourr eus talmerenn don ar vrec'h a ziskenn betek kengejañ en-dro war pourc'had an ilin ; eno e kejont ivez ouzh talmerennoù kilreder ar vrec'h, talmerenn gilreder ar werzhid hag an dalmerenn etreeskernel gilreder.
Daou glom limfel zo en ilin, a-us arskodenn gostezel ar paler : klomoù gorreel ha don an helmo.
Dre skourroù eus an nervenn gahergroc'henel, an nervenn greiz hag an nervenn a-werzhid e teu urzhioù an empenn betek tu diaraok an ilin, dre an nervenn a-helmo hag ur skourr eus an nervenn a-werzhid ez erruont d'an tu diadreñv.
Korn-dougen
Pa vez astennet ar vrec'h en ur lakaat palv an dorn war-raok pe war-du al laez e vez disteudet eskern ar vrec'h hag an arvrec'h. Ur c'horn anvet korn-dougen zo neuze war-du ar biz-meud — sellit ouzh hanterenn dehou ar skeudenn. Pal ar c'horn-se eo mirout ouzh ar vrec'h a stekiñ ouzh al lez pa vez brañsellet.
Peurliesañ e vez strishoc'h divskoaz ar merc'hed eget re ar baotred tra ma vez ledanoc'h o divlez, neuze e vez serroc'h o c'horn-dougen. Liesdoare avat eo digor ar c'horn-dougen a zen da zen, ha n'eur ket asur e vije un divneuziegezh revel wirion hervez an dezverk-se rak re nebeut a dud zo bet studiet. Un dezverk a-eilrenk e c'hallfe bout koulskoude, hervez studioù a zo war ober.
Brasoc'h e vez ar c'horn-dougen en ezel rener (ar vrec'h kleiz pa vezer kleizat), koulz er merc'hed hag er baotred.
Owen Jones
Owen Jones a zo anv meur a zen:
Korle
Korle (distaget ) a zo ur gumun eus kreiz Breizh, e reter Bro-Gernev, e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
Dulce et Decorum est
thumb| Wilfred Owen Dulce et Decorum est zo ur varzhoneg gant ar barzh saoznek Wilfred Owen e 1917, pa oa soudard en arme saoz er Brezel-bed kentañ, bloaz a-raok ma voe lazhet, e miz Du 1918, hag a voe embannet e 1920.