cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apple
1981-1990 : ar Macintosh
Un urzhiataer gortozet e-pad pell eo, ha kalz gwelloc'h eget an Apple II mes kentoc'h graet evit ar studierien Skol-Veur hag al labourerien speredekAli personel. Tro-dro da gant-mil skouerenn a vo gwerzhet e-pad ar c'hwec'h miz kentañ. Kendalc'her a reas memestra Apple da werzhañ ha da ziorroiñ an Apple II.
1990-1998 : ar blezioù diaes
Diaesoc'h diaesañ eo da Apple enebiñ ouzh Microsoft er marc'had dre ma eo ar PC izel e brizioù. Un drederenn eus ar postoù a vo lamet a-benn savetiñ an embregerezh.
1998-2001 : an iMac
An iMac a lakey Apple d'ober e gentañ blez gounidigezh abaoe 1993, adnevelezh Apple en un doare dre ma eo bet gwerzhet eizh kant mil skouerenn e 1998. E 1999 e krog Apple d'ober urzhiataerioù-doug iMac hag iBook. Memes ar poelladoù Mac OS a gemm da vout Mac OS X e 2000, gant un etrefas sklaeroc'h ha plijusoc'h da implijout.
2001-2005 : An iPod
Ar merk he deus ledanaet e oberiantiz àr-zu ar sonerezh dre zigoriñ ur stal sonerezh àr ar rouedad, an iTunes Music Store e miz Ebrel 2003, ur stal enframmet er poellad iTunes, implijet evit an iPod hag an urzhiataer.
Christophe Le Mével
thumb|220px|Christophe Le Mevel goude an Hent Adelie 2008, e Gwitreg. Christophe Le Mevel, bet ganet e Lannuon d'an 11 a viz Gwengolo 1980, zo ur marc'hhouarner breizhat.
Buhezskrid
Da bevarzek vloaz e oa kroget da vont war varc'h-houarn, e Lannuon, war Varc'h-houarn Treuz Bro (MTB). Goude-se eo bet stummet en UC Sant Brieg hag e skipailh Jean Floc'h. Marc'hhouarner a vicher eo bet e 2001 er skipailh Crédit Agricole Espoirs da gentañ, hag er strollad kentañ bloaz war-lerc'h. Tutaet eo bet gant ar Française des Jeux e 2009 evel ur c'hrimper.
Gounezet en deus un tennad e Varese en Tro Italia 2005. Ne oa ket c'hoarvezet d'ur Breton abaoe 1985, gant Bernard Hinault. E 2009 en deus echuet an Dro Frañs en dekvet plas. Dek vloaz a oa ne oa ket bet ur Breton en Top-10, abaoe ma oa bet Jean-Cyril Robin, ul Lannuonad all. 2009 a oa bet ur bloaz eus ar c'hentañ evitañ pa oa en em gavet en dekvet plas e redadegoù Pariz - Nisa hag en Dauphiné Libéré.
E miz Du 2014 e ro da c'houzout e paouez gant ar vicher.
James Longstreet
James Longstreet, ganet d'an 8 a viz Genver 1821 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Genver 1904, a oa unan eus jeneraled brudetañ Lu Stadoù Kengevreet Amerika e-pad Brezel diabarzh ar Stadoù Unanet. Bez e voe isurzhier diazez ar Jeneral Robert E. Lee, a rae anezhañ "Old War Horse."
Servijet en devoa evel penn ur c'horfad brezel dindan urzhioù Lee e-pad darn eus an emgannoù stourmet gant an Army of Northern Virginia war tachenn reter ar brezel. Servijet en devoa ivez dindan urzhioù ar jeneral Braxton Bragg en Army of Tennessee war talbenn kornôg ar brezel. Skrivagnerien buhez Longstreet kement hag an istorour Jeffry D. Wert a embann diwar-benn an ofisour, "[He] was the finest corps commander in the Army of Northern Virginia; in fact, he was arguably the best corps commander in the conflict on either side."
Goude ar brezel
Goude ar brezel, Longstreet gant e familh a ya da vevañ da New Orleans, ur gêr gant e-leizh a ez-jeneraled kengevreet. Dont a ra da vezañ unan eus pennoù un embregerezh kotoñs ha prezidant an embregerezh nevez-savet Great Southern and Western Fire, Marine and Accident Insurance Company. Klask a raio da vat bezañ lakaet e penn ar Mobile and Ohio Railroad, met en aner. C'hwitañ a raio ivez da sachañ posterien arc'hant evit e vennozh da sevel un hent-houarn etre New Orleans ha Monterrey, e Mec'hiko.
E 1870, e voe lakaet e penn an aozadur nevez New Orleans and Northeastern Railroad. Er memes bloavezh e c'houlenn ma vefe pardonet gant ar Prezidant Andrew Johnson, gant asant e gamalad kozh Ulysses S. Grant. Johnson a nac'h, displegañ a raio da Longstreet pa gejont un deiz :
En desped d'an enebiezh-se e voe rentet dezhañ e wirioù keodedour gant Kendalc'h ar Stadoù Unanet e miz Even 1868.
Villar del Humo
Villar del Humo zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Hylopsar
Hylopsar a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1940 gant an evnoniour alaman Hans von Boetticher (1886-1958).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika.
Rummatadur
Betek 2007 e veze renket er genad Lamprotornis.
Rivarone
Rivarone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Asprièiras
Asprièiras a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Villar del Infantado
Villar del Infantado  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Emgann Cheat Mountain
Emgann Cheat Mountain, anvet ivez Emgann Cheat Summit Fort, a oa bet un emgann etre an 12 hag ar 15 a viz Gwengolo 1861, e Pocahontas County ha Randolph County, e Virginia (hiziv West Virginia). Ul lodenn e voe eus Kampagn Virginia e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Bez e voe ar c'hentañ emgann eus ar brezel diabarzh lec'h ma oa bet Robert E. Lee e penn bagadoù stourm en emgann. E-pad an emgann, Lee en devoa klasket kelc'hiañ ar gwarnizon eus an Union Army staliet e Cheat Mountain. Biken ne voe lañset an dagadenn abalamour ma voe keleier faos digant prizonidi brezel hag un eskemm fall a ditouroù hag urzhioù etre ar pennoù kengevreet.
Rage Against the Machine
thumb|right|350px|Rage Against the Machine o seniñ e-pad Big Day Out (2008) e [[Melbourne]]Rage Against the Machine (R.A.T.M.) a zo ur strollad rok amerikan krouet e 1990 e Los Angeles gant Tom Morello ha Zack de La Rocha. O sonerezh a zo ur meskaj metal rap ha funk. Gant sikour Tim Commerford ha Brad Wilk e voe ur strollad a-bouez er bloavezhioù 1990 betek ma paouezfent da c'hoari sonerezh asambles er bloavezhioù 2000.
Emgann Cheat Mountain
Disoc'h
Ma n'haller ket komz eus un trec'h evit an Unaniezh, nerzhioù lu Stadoù Kengevreet Amerika a oa bet rediet da gilañ.
Rage Against the Machine
Ar strollad
Abaoe krouidigezh ar strollad n'ez eus ket bet a cheñchamantoù a-fet sonerien
1991:Ganedigezh ar strollad
Krouidigezh R.A.T.M. zo bet graet a-drugarez da gejadenn Zack de La Rocha ha Tim Commerford. An daou anezho a oa er skol asambles ha mignoned e oant. Zack de La Rocha hag a oa plijet kalz gant ar sonerezh a lak e vignon da c'hoari gitar boud. E-keit-se e krouas Zack de La Rocha ur strollad anvet "Inside Out" e 1988 ; met ar strollad ne badas ket pell dre fazi ar gitarour Vic DiCara a guitas ar strollad e 1991.
E-keit-se, Tom Morello a oa o seniñ gitar e Libertyville, en Illinois, e-barzh meur a strollad e-giz “Electric Sheep”, gant gitarour Tool, Adam Jones. Pa erruas Tom Morello e Los Angeles, gant ar c'hoant krouiñ ur strollad rok, en em gavout a reas gant Zack de La Rocha e-barzh ur c'hleub rap.
War-lerc'h e respontas Brad Wilk da gemennadenn ar strollad a oa war glask evit un tabouliner ha, da echuiñ, Zack de la Rocha a bedas e vignon Tim commerford evit c'hoari gitar boud ganto.
2000: Dispartiñ ar strollad
Da vare krouidigezh “The Battle of Los Angeles”, teirvet bladenn studio ar strollad, e embannas Zack de la Rocha e oa e soñj da baouez gant R.A.T.M.. E fin 2000 e oa, displeget en doa e oa evit kregiñ gant ur raktres disheñvel, dre ma vanke mui-ouzh-mui awen d’ar strollad abaoe ar bladenn “Evil Empire”. Evit kimiadiñ, ar strollad a roas div sonadeg e Los Angeles anvet "Live at the Grand Olympic Auditorium". Krouet e voe un DVD hag ur bladenn diwar ar sonadegoù-se. Peurrest ar strollad a savo ur strollad anvet “Audioslave” gant Chris Cornell, kaner kozh “Soundgarden”. E-keit-se e oa Zack de la Rocha oc’h aozañ ur bladenn e-unan.
2007:Adaozadur
E miz Genver 2007, ar strollad a embannas e oa prest da adkregiñ. An abeg pennañ d’ar c’houlz-se a vije termen ar strollad “Audioslave”. Tud all a lavare e vije bet ar strollad R.A.T.M. gant ar c’hoant krouiñ un abadenn arvestus evit dilennadegoù prezidantel 2008 e Amerika. Adsavet e oa bet ar strollad evit gouel-veur Kalifornia anvet “Coachella”. D’ar Sadorn 28 a viz Ebrel 2007 e oa bet aozet gant Tom Morello ur sonadeg anvet “The Nightwatchman” hag an deiz war-lerc'h, d’ar Sul 29, pa oa bet R.A.T.M. o seniñ e tibunas Zack de la Rocha un nebeud gerioù, gwall c’hortozet gant an holl, a-enep Bush e koulz ar ganaouenn "Wake Up" :
''..."A good friend of ours said that if the same laws were applied to U.S. Presidents as were applied to the Nazi's after World War II, then every single one of 'em, every last rich white one of 'em from Truman on, would have been hung to death, and shot. And this current administration is no exception. They should be hung, and tried, and shot. As any war criminal should be. But the challenges that we face, they go way beyond administrations. Way beyond elections. Way beyond every four years of pulling levers. Way beyond that, because this whole rotten system has become so vicious and cruel, that in order to sustain itself, it needs to destroy entire countries, and profit from their reconstruction, in order to survive, and that's not a system that changes every four years, it's a system that we have to break down generation after generation after generation after generation after generation. WAKE UP!"...''
= Pladennoù = En holl ar strollad Rage against the machine o deus krouet teir bladenn:
Rage against the machine (1992)
War poltred ar bladenn e weler luc’hskeudenn wenn ha du ul lean boudaat, Thích Quảng Đức, oc’h en em entanañ evit klemm ouzh an diktatouriezh eus Su Viet Nam, sikouret gant SUA da c’houzl-se. Ar poltred-se a ziskouez eus petra vo kaoz er bladenn. Amañ e kavfed poltred ar bladenn Rage against the machine
Evil Empire (1996)
Skeudenn ar bladenn a ziskouez c'hoazh eus petra vo kaoz er bladenn. Gwelet e vez ur bugel livet e-giz skritelloù propaganda an URSS, gwiskamant un haroz doare Superman a zo warnañ. Dindan ar paotr ez eo skrivet “Evil Empire”, al lesanv roet d’an URSS gant Ronald Reagan eo, evit diskouez n'eo ket ken pell a-se ar Stadoù Unanet hag "impalaeriezh an drougober. Amañ e kavfed poltred ar bladenn Evil Empire
The Battle of Los Angeles (1999)
War ar bladenn mañ e weler skridachoù ha meilh-dorn savet un den, arouez ar stourm eo. An titl "The Battle of Los Angeles" a zo splann e gemennadenn ivez. Da vare an droiad veur da-heul embann an albom e oa bet adkemeret ar skeudenn-se evit brudañ abadennoù ar strollad e pep kêr gweladennet gante en ur cheñch un tamm an titl : The Battle of “anv ar geriadenn” a oa skrivet ouzh ar skritelloù. Amañ e kavfed poltred ar bladenn The Battle of Los Angeles
= An testennoù = Holl destennoù Rage Against The Machine a zo gouestlet kalz d'ar politikerezh, komz a reont ivez eus dreist implijoù ar gevalaouriezh ha gevierezh ar mediaoù.
Chelmsford
Chelmsford zo anv meur a lec'h :
Abati Iona
War enezenn Ì Chaluim Chille, en Inizi Gall e kornôg Bro-Skos, emañ lec'hiet Abati Iona. Unan eus talvoudusañ ha koshañ kreizennoù relijiel Europa ar C'hornôg e oa. Skignañ ar feiz kristen e Bro-Skos e oa pal ar gumuniezh menec'h-se, pa oa Iona e dalc'h Dál Riata. Bremañ ez eus ur gumuniezh kristen ekumenek eno, ha dont a ra pirc'hirinded di.
Istor
E 593 e teuas Koulm eus Iwerzhon d'en em staliañ war enezenn Ì Chaluim Chille gant daou genvroad evit sevel ur manati. E annez a reas eno evit skignañ abostolerezh ar feiz kristen e-touez ar Bikted hag ar Skosiz. Adalek neuze e voe dibabet an enezenn evit kuruniñ ha sebeliañ ar rouaned skosat.
Hollvrudet eo Levr Kells, a zo un dornskrid gant tresadennou kenedus ; hervez e vefe bet skrivet gant menec'h Iona war-dro ar bloavezh 800. Istor Iwerzhon a oa bet skrivet dija e-tro ar bloavezhiou 740. Adal 806, abalamour da dagadennou niverus ar Vikinged, e voe drouklazhet 68 manac'h e Pleg-mor ar Verzherien ha neuze menec'h Koulm a zistroas da Iwerzhon da gaout repu ; menec'h all a dec'has da Velgia, Bro-C'hall ha Suis. War-dro ar bloavezh 825 e rankas ar manac'h iwerzhonat sant Blathmac ha menec'h all distreiñ da Iona, hag eno e voent drouklazhet evit ul lod anezho gant bagadou Vikinged a lakaas tan en abati. Daoust d'ar reuziadou-se ne voe ket goullonderet nepred an abati, a gendalc'has da gaout levezon tro-dro ha talvoudegezh da c'houde ; en abati e varvas ar roue Amlaíb Cuarán e 981. Aloubet e voe Ì Chaluim Chille gant roue Norvegia, a renas warni e-pad hanter-kant vloaz betek ma voe adperc'hennet an enezenn gant ar pennkadour Somhairle, roue an Inizi, a varvas e 1164. E 1203, e vab Ragnall mac Somhairle – hag a ziazezas ar remziad lesanvet Lord of the Isles koulz hag ar c'hlann skosat Dòmhnaill – a c'hourc'hemennas e vije ur manati nevez e-lec'h an hini kozh. Savet e voe an abati en hervez doare Eosten Hippo ; an hini nemetañ eo en doare neuz tisavouriel-se.
Massinissa
Masinissa pe Massena (war-dro 240 pe 238 kent J.-K. - war-dro 148 kent J.-K.) a voe kentañ roue Numidia, ur rouantelezh eus norzh Afrika en Henamzer. Brudet eo evit e roll a-bouez evel kevredad ar Romaned en Emgann Zama (202 kent J.-K.) e diwezh an Eil brezel punek.
En III kantved kent J.-K. e oa rannet Afrika an Norzh e teir Stad poblet gant Berbered : hini ar Maoured, hini Maoritania a oa etre ar Meurvor atlantel hag ar stêr Mulucha, hini ar Masaesyli er c'hreiz, eus ar stêr Mulucha betek ar stêr Amsaga, renet gant ar roue Sifaks, hag erziwezh, e reter Kartada, rouantelezh ar Massyli, etre ar stêr Ampsaga (Oued-el-Kebir) ha tiriadoù Kartada.
Ailoche
Ailoche zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Petko Slaveykov
Petko Rachov Slaveykov (bulgareg: Петко Рачов Славейков) (17 a viz Du 1827 – 13 a viz Gouere 1895) a oa ur barzh, ur politiker, hag ur gwerinelour eus Bulgaria.
Ganet eo Slavanov e Tarnovo e 1827, d'an devezh ma varvas e vamm ha dre vurzhud e chomas bev. Studiañ reas e Tarnovo hag e kêrioù all. Deskiñ a reas serbeg, gresianeg hag anaoudegezh a reas gant lennegezhioù broioù ar c'hornôg. Kelenner e voe e 1843 en e gêr c'henidik, hogen skarzhet e voe en arbenn d'ur varzhoneg flemmus.
Neuze e kelenno e kêrioù Vidin, Vratsa, Pleven, Berkovitsa, Lyaskovets, Byala hag Elena. Dont a raio da vezañ dastumer kanaouennoù ha dastum a reas betek 2263 anezho. Dre hanterouriezh Nikola Mihaylovski e kejo gant barzhed rusian.
Kregiñ a raio da embann e levrioù kentañ hag ar barzhoneg levezonet gant an darvoudou reveulziek war Brezel Krimea. Divroañ a reas da gêr Istanbul lec'h ma voe pedet e 1863 da dreiñ ul levrenn glok deus ar Bibl e bulgareg gant ar gumuniezh vulgarek. Embann a reas skridoù e meur a gelaouenn vulgarek ha betek 60 levr a savas, a-barzh dont unan eus brudetañ skrivagnerien vulgarek. Perzh a gemeras evit un iliz emren bulgarek. Harzet e voe goude ur pennad anvet Dvete kasti i vlasti, skrivet er gazetenn Makedoniya, ha tamallet da genlabourat gant ar Poellgor Kreiz Dispac'hel Bulgar e Bukarest. Sevel a reas ur skol uhel vulgarek en Odrin e 1874 e-ser argas al levezon c'hresian. Abalamour d'e skridou reveulziek e voe chadennet ha bac'het goude emsavadeg miz Ebrel. Gant gwalldan Zagora e voe pulluc'het e zastumadeg a 15 000 tro-lavar.
E-kerzh ar brezel etre Rusia ha Turkia ez eas a-du gant ar Rused. Ha karget e voe da ambroug soudarded ar jeneral Mikhail Skobelev e-touez ar meneziou Balkan, ha dezrevell a reas emgann Shipka en Istanbul.
Goude dieubidigezh Bulgaria diouzh ar veli otoman e 1878, Slaveykov a stourmas evit ur vonreizh demokratel. Anvet e voe da sturier Bodadenn Vroadel Bulgaria e 1880, ha da vinistr ar Sklerijenn hag an Aferioù diabarzh (1880-1881).
Villar y Velasco
Villar y Velasco zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Kastell Machikoul
Savet e voe ar c'hastell kentañ en, ha kemmoù a voe degaset dezhañ meur a wech a-hed ar c'hantvedoù. Pa oa en e bezh e oa ur c'hastell-kreñv, gant c'hwec'h tour kranellek, un tour-meur ha touflezioù en-dro dezhañ.
Distrujet e voe goude an Dispac'h Gall ha Brezelioù Vande hag implijet e voe ar mein anezhañ evit sevel tiez ha pavezañ hentoù e Machikoul. Hiziv ne chom nemet tammoù mogerioù anezhañ.
Istor
Unan eus kestell Marzioù Breizh e oa, war harzoù Poatev, evel kastell Klison pe hini Tiffauges. Ur c’hastell pouezus eo evit istor Breizh eta. Ouzhpenn se e voe unan eus lec’hioù annez aotrouien Raez. Eno e oa bet Jili Raez (1405-1440) o vevañ, moarvat, ha dre se e reer "kastell Jili Raez" anezhañ. Hervez a lenner en aktaoù e brosez e oa bet lazhet meur a blac’h yaouank gantañ er c'hastell-se. Dirak dor ar c'hastell ivez e oa bet Jili Raez o’n em zaskor da zileuriad an dug Yann V, a-raok bezañ kaset da Naoned da vezañ barnet d’ar 15 a viz Gwengolo 1440.
E-pad an Dispac'h Gall e oa bet c'hwezhet an tan er c'hastell, e 1792. Eno ivez e voe prizoniet republikaned e 1793. E 1804 e voe diberc’hennet aotrou diwezhañ Raez, Alexandre de Brie-Serrant (1748-1814), ha prenet e voe ar c'hastell gant kumun Machikoul. Lezet e voe war an dispalu ha troet e voe en ur vengleuz e deroù an XIXvet kantved. Talvezout a rae ar mein anezhañ da veinañ hentoù ar vro ha da sevel tiez. Maen-badeziant iliz Machikoul hiziv a zeu eus chapel ar c'hastell.
Hiziv ne chom nemet aspadennoù eus ar c’hastell : mogerioù diavaez an tour-meur hag un tamm moger diabarzh. Lakaet e voe ar rivinoù-se war roll ar monumantoù istorel e 2004.
Olmeda de la Cuesta
Olmeda de la Cuestay  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Juan de Borja
Juan de Borja zo un anv spagnolek ha hini meur a zen:
I Heard It Through the Grapevine (kanaouenn)
I Heard It Through the Grapevine (Hen deskiñ a ris diwar ar grib) a zo ur ganaouenn saoznek savet e 1966 gant an daou arzour stadunanat Norman Whitfield (1940-2008) ha Barrett Strong (1941-) evit kanerien an ti-embann pladennoù Motown.
Enrollet d'ar 17 a viz Mezheven 1967 gant Gladys Knight & The Pips e voe embannet d'an 28 a viz Gwengolo da-heul. Daoust ma voe enrollet ar sonenn da gentañ-penn gant Smokey Robinson (1940-) and The Miracles a-gevret, ne voe embannet nemet d'ar 26 a viz Eost 1968 en albom Special Occasion. D'an hevelep deiz e voe embannet doare Marvin Gaye (1939-1984) en e albom In the Groove : hemañ an hini eo a reas berzh bras, ma voe renket I Heard It Through the Grapevine da bevarugentvet e Listennad ar 500 kanaouenn wellañ bet embannet hervez Rolling Stone e 2004. He c'hlevout a reer e penn-kentañ The Big Chill, eil film hir Lawrence Kasdan (1949-) deuet e-maez e miz Gwengolo 1983. Un doare all, kanet gant ar strollad Creedence Clearwater Revival, a zo chomet anavezet-kaer ivez : dekvet kanaouenn e albom Cosmo's Factory eo, war-lerc'h Who'll Stop the Rain hag a-raok Long as I Can See the Light.
Olmedilla de Alarcón
Olmedilla de Alarcón  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Colaptes auratus
Colaptes auratus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Biella
Biella zo ur gêr eus Italia, pennlec'h proviñs Biella e rannvro Piemonte.
Colaptes auratus
Anvet e voe Cuculus auratus (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Biella
RRummad:Kumunioù proviñs Biella
Colaptes auratus
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer frouezh, greun, had, hugennoù ha kraoñ ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
Hylopsar cupreocauda
Hylopsar cupreocauda a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Anvet e voe Lamprocolius cupreocauda (kentanv) da gentañ-penn (e 1857) gant an evnoniour alaman Gustav Hartlaub (1814-1900).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Sierra Leone da c'hGhana.
Netro
Netro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Alcázar del Rey
Alcázar del Rey  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Vigliano Biellese
Vigliano Biellese zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Sala Biellese
Sala Biellese zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Caenolestes
Caenolestes zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ minoc'hed-oposom a vev e Suamerika.
Villaconejos de Trabaque
Villaconejos de Trabaque  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Hollved sinema Marvel
Hollved sinema Marvel (saozneg : Marvel Cinematic Universe) a reer eus ur bed faltazi boutin da veur a c'hourharoz. Kaset eo ar raktres war-raok gant Marvel Studios, ha diazezet eo ar filmoù war tudennoù Marvel Comics. Damheñvel eo ouzh Marvel Universe a gaver e comics Marvel. Temoù, lec'hioù, aktorien ha tudennoù a zo boutin d'ar filmoù ivez. Evit poent ez eus deuet pemp film er-maez : Iron Man ha The Incredible Hulk e 2008, Iron Man 2 e 2010, Thor ha Captain America: The First Avenger e 2011. Tri film alla z o raktreset: The Avengers, Iron Man 3 ha Thor 2.
Filmoù
{| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" border="1" width=100% ! Film ! Deiziad ! Sevener ! Senario gant ! Produer(ien) ! Skigner ! colspan="6" style="background-color:#b8c7d6;" |
Filmoù deuet er-maez
7 a viz Mae 2010 (SUA) 6 a viz Mae 2011 (SUA) istor: Mark Protosevich ha J. Michael Straczynski 22 a viz Gouere 2011 (SUA) ! colspan="6" style="background-color:#b8c7d6;" |
Filmoù da zont
! colspan="6" style="background-color:#b8c7d6;" |
Noyelles-lès-Seclin
Noyelles-lès-Seclin a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Juan Borgia (kardinal 1496)
Juan Borgia, pe Juan de Borja Llançol de Romaní e spagnoleg, (pe Giovanni Borgia en italianeg, lesanvet il Minore) (1470-1500), a oa ur c'hardinal spagnol.
Villaescusa de Haro
Villaescusa de Haro zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Juan Borgia (kardinal 1496)
Ganet e oa e kêr Valencia, e rouantelezh Valencia, e 1470. Mab e oa da Jofré de Borja Llançol, baron Villalonga, ha da Juana de Moncada, nizien d'ar pab Alesant VI.
D'an 19 a viz Gwengolo 1494 e voe anvet da eskob Melfi, e rouantelezh Naplez. Dilezel ar garg a reas d'an 3 a viz kerzu 1498.
Lakaet e voe e penn arme ar pab hag e Genver 1500, pa oa o kerzhout enep arme kêr Bologna e klañvas hag e varvas e Fossombrone (pe en Urbino hervez testenioù zo) d'an oad a 30 vloaz.
Villanova Biellese
Villanova Biellese zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Borja
Borja zo un anv-lec'h spagnolek hag un anv-tiegezh.
Captain America: The First Avenger
Captain America: The First Avenger a zo ur film amerikan deuet er-maez e 2011. Diazezet eo war gourharoz Marvel Comics anvet Captain America. Unan eus ar pemp film a ya d'ober Marvel Cinematic Universe eo. Sevenet eo bet ar film gant Joe Johnston, skrivet ar senario anezhañ gant Christopher Markus ha Stephen McFeely. E-touez aktorien ar film emañ Chris Evans, Tommy Lee Jones, Hugo Weaving, Hayley Atwell, Sebastian Stan, Dominic Cooper, Neal McDonough, Derek Luke ha Stanley Tucci. Er film e konter istor Steve Rogers, un den klañvidik a-orin eus Brooklyn, hag a zeu da vezañ ur goursoudard anvet Captain America. Stourm a ra gant arme ar Stadoù-Unanet en Eil Brezel-bed. Rankout a ra stourm ivez a-enep Klopenn Ruz, hag eñ e penn un aozadur nazi anvet Hydra. Produiñ a film a grogas e miz Even 2010, hag ar filmañ a voe graet e Londrez, Manchester, Liverpool ha Los Angeles. Da vare ar postproduiñ e voe lakaet ar film e teir ment.
Diskouezet e voe evit ar wech kentañ e Hollywood d'an 19 a viz Gouere 2011, ha skignet er Stadoù-Unanet d'an 22 a viz Gouere 2011.
Sonerezh ar film
E miz Even 2011 e voe kemennet gant Buena Vista Records e vefe embannet sonerezh ar film. Er bladenn e kaver an holl donioù bet savet gant Alan Silvestri, hag ivez an ton titlet "Star Spangled Man" (sonerezh gant Alan Menken ha komzoù gant David Zippel). En Air Studios e Londrez e voe enrollet sonerezh ar film, ha d'an 19 a viz Gouere 2011 e voe embannet ar bladenn.
Margareta Eriksdotter (rouanez Norge)
Margareta Eriksdotter pe Margareta Eriksdatter (war-dro 1155 – 1209) a oa ur briñsez svedat deuet da vout rouanez Norge.
Merc'h e oa da Erik IX, Roue Sveden, ha d'e bried Christina Björnsdotter.
E 1189 e timezas da Sverre Sigurdsson, roue Norge.
Hispania
Hispania a oa an anv latin evit al Ledenez iberek m'emañ Bro-Spagn ha Portugal hiziv. Dindan ar Republik roman e oa rannet Hispania etre div broviñs : Hispania Citerior ha Hispania Ulterior. E-pad ar briñsiezh e voe rannet Hispania Ulterior e div broviñs nevez, Baetica ha Lusitania, ha Hispania Citerior a oa advadezet Tarraconensis. Goude se e oa distaget lodenn gornôkañ an Tarraconensis diouti. Da gentañ e oa anvet ar broviñs nevez-se Hispania Nova, ha Callaecia diwezhatoc'h (pe Gallaecia, alese anv Galiza a vremañ). Adalek Tetrarkiezh Diocletianus (war-dro 284) e voerannet adarre su an Tarraconensis en ur broviñs anvet Carthaginensis, hag an inizi Balearez moarvat. Bodet e oa holl ar proviñsoù-se en un Diosez sivil a oa dindan vikel Hispaniae. Implijet e voe an anv Hispania e-pad prantad ar Wizigoted. Dont a ra an anv España (Bro-Spagn) eus Hispania.
Henrique Iañ Portugal
Henrique Iañ Portugal (1512-1580), lesanvet "o Casto", a oa kardinal ha roue Portugal entre 1578 ha 1580.
Villas de la Ventosa
Villas de la Ventosa  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Henrique Iañ Portugal
Pempet mab Manuel Iañ Portugal, roue Portugal, hag e eil pried Maria Aragon e oa, ha breur yaouankañ João III Portugal.
Ne oa ket da ren, ha se zo kaoz ez eas da veleg. Da 66 vloaz avat e teuas da vezañ roue, met ne renas nemet daou vloaz, ha mervel hep mab ebet da gemer e lec'h.
Villagarcía del Llano
Villagarcía del Llano zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Takekazu Asaka
Takekazu Asaka (浅香武和 e japaneg), bet ganet e Tōkyō e 1952, zo ur yezhoniour hag ur c'helenner japanat war al lizheregouriezh romanek e Skol-veur Tsudajuku e Tōkyō. Troet en deus e japaneg oberennoù galizek gant Rosalía de Castro, Ramón Cabanillas hag Uxío Novoneyra, ha savet en deus ar c'hentañ levr yezhadur galizek evit Japaniz. Embann a ra bezañ « kannad sevenadur Galiza e Japan »
Da geñver O Día das Letras Galegas, "Devezh al Lizhiri Galizek" ez aoz Takekaku Asaka kelc'hiadoù sonerezh ha barzhoniezh c'halizat e Tōkyō hag e kêrioù all. E miz Mezheven 2017 e voe anvet da genskriver er Real Academia Galega (Akademiezh Roueel Galiza) en anavezadur e labour.
Treuz
E 1989 e voe Takekazu Asaka e Galiza evit ar wech kentañ, da-geñver Kendalc'h Etrebroadel ar Yezhoniezh hag al Lizheregouriezh Romanek ; da neuze e reas anaoudegezh gant yezh ha sevenadur Galiza, ha buan e troas d'o difenner meur. E Tōkyō e kelenn ar yezhadur spagnolek, ar galizeg ha sevenadur Galiza.
E 2002 e troas e japaneg Cantares gallegos, un dastumad barzhonegoù embannet e 1863 gant Rosalía de Castro. E 2014 e troas Contos da miña terra Rosalía de Castro (1864), gant lennadenn ar skrid war ur CD. E 2017 e savas Takekazu Asaka un embannadur divyezhek eus Os Eidos Uxío Novoneyra (1955).
Mezzana Mortigliengo
Mezzana Mortigliengo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Biella, e Piemonte.
Dana Snyder
Dana Snyder, bet ganet e Allentown (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) e 1973, a zo un aktour stadunanat, brudet war internet hag e skinwel SUA.
Gimli
Gimli a zo ur c'horr e-barzh Aotrou ar Gwalennoù, un heuliad levrioù skrivet gant ar skrivagner saoznek J.R.R. Tolkien. Mab Gloin eo, unan eus an trizek korr aet gant Bilbo (pe Bilbo Sac'heg) da adkemer Erebor hag e deñzorioù. An aktour kembreat John Rhys-Davies a c'hoari Gimli e film Peter Jackson.
Templemars
Templemars a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Alcalá de la Vega
Alcalá de la Vega zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Cucurrucucú paloma
Cucurrucucú paloma zo ur ganaouenn eus Mec'hiko, ur Huapango skrivet gant Tomás Méndez e 1954 ha kanet er film Al diablo las mujeres e 1955. E 1965 e voe kemeret da didl en ur film anvet ivez Cucurrucucú Paloma, renet gant Miguel M. Delgado, ma voe klevet kanet gant ar ganerez vec'hikan Lola Beltrán.
Abaoe eo bet klevet e filmoù all evel Le Magnifique, Escuela de vagabundos, The Last Sunset, Happy Together ha Hable con ella, My Son, My Son, What Have Ye Done, ha The Five-Year Engagement.
Sonenrollet eo bet gant Luis Miguel, Rocío Dúrcal, Pedro Infante, Perry Como, Caetano Veloso, Miguel Aceves Mejia, Harry Belafonte, Nana Mousc'houri, Julio Iglesias, Hibari Misora, Nana Mouskouri, Julio Iglesias, Rosemary Clooney, The Del Rubio Triplets, Shirley Kwan, Joan Baez (en hec'h albom Gracias a la Vida), Mus, Lila Downs (en hec'h albom Pecados y milagros‎).
Bascuñana de San Pedro
Bascuñana de San Pedro zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Huerta de la Obispalía
Huerta de la Obispalía zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Celina González
Celina González Zamora , ganet e 1929 e Nueva Luisa, e proviñs Matanzas, e Kuba, zo ur ganerez. Er bloavezhioù 1950 e kane en daouad Celina y Reutilio.
Kouerien e oa he zud. Pa oa bugel e kane gante hag he breur hag he c'hoar e beilhadegoù (saraos) an dibenn-sizhun. Ángela a sone an tres hag a gane ha Jesús a sone laúd. Celina a gane tonioù en doare  guajiro. Digant he mamm e teskas enoriñ an doueed afrikan : Ochún, Babalú Ayé, Changó y Yemayá.
Reutilio Domínguez Terrero (*Guantánamo, 1921 - †1971) a oa gitarour.
Prosper Mérimée
Prosper Mérimée, bet ganet e Pariz d'an 28 a viz Gwengolo 1803, a oa un istorour, un henoniour hag ur skrivagner gall.
Saint-Martin-de-la-Lieue
Saint-Martin-de-la-Lieue a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|Straed ar C'henwerzh
Prosper Mérimée
Desavet e oa bet e metoù ar vourc'hizien hag an arzourien. Goude mont war studi ar gwir e tiskouezas bezañ troet gant al lennegezh : kenkent ha 1825 e oa bet embannet un nebeud skridoù gantañ, danevelloù en o zouez. Kement-se a reas dezhañ bezañ anavezet a-raok mont e-barzh an Akademiezh c'hall e 1844.
Saint-Martin-de-la-Lieue
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas pevar den nann-soudard e Saint-Martin d'ar 7 a viz Even ha pemp den all d'ar 14 a viz Eost abalamour d'ar bombezadegoù.
Prosper Mérimée
Mervel a eure d'an 23 a viz Gwengolo 1870 ha sebeliet e voe e Cannes (Alpes-Maritimes).
Saint-Martin-de-la-Lieue
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Coca
An anv coca a denn d'al louzoù pe louzawouriezh peurvuiañ:
Enkadenn Veur
An Enkadenn Veur eo an anv a roer d'ar gwallemgav armerzhel a c'hoarvezas gant ar bed a-bezh e-pad an dek bloavezh kent an Eil brezel-bed.
An holl vroioù a c'houzañvas an eil re war-lerc'h ar re all, met embann al lezenn amerikan Smoot-Haley Tariff d'an 17 a viz Mezheven 1930 a voe an deroù evit an darn vuiañ anezho ; hervez ar broioù ez echuas etre dibenn an degad 1930 ha kreiz an degad 1940 Hiroc'h, hollekoc'h ha donoc'h un enkadenn ne voe ket a-hed an XXvet kantved.
Chomet eo an Enkadenn Veur ur skouer eus pegen gwazh un diskar a c'hall c'hoarvezout en armerzh ar bed a-bezh.
Cours élémentaire de breton
Cours élémentaire de breton zo ul levr da zeskiñ brezhoneg, savet gant Roparz Hemon, hag a zo bet embannet e 1930. Meur a embannadur zo bet eus al levr en. Implijet e veze gant kentelioù dre lizher Skol Ober betek er bloavezhioù 1990.
Enkadenn Veur
Gwastet e voe Stadoù a-bezh, pinvidik pe baour. D'an traoñ ez eas leve an dud, talvezad an tailhoù, ar gounidoù hag ar prizioù tra ma voe ar c'henwerzh etrebroadel diskaret eus 50 % en abeg d'al lezenn Smoot-Hawley Tariff dreist-holl. Betek 25 % eus an dud a gollas o labour er Stadoù-Unanet, ha 33 % e lod broioù.
Gouzañv kriz a reas darn eus kêrioù ar bed, krisoc'h c'hoazh pa oant kreizennoù greantel. Ehanet e voe ar sevel tiez. Mervel pe dost a reas al labour-douar pa voe un digresk a 60 % e prizioù an eostadoù, ,.
Miliadoù a diegezhioù a voe rivinet, bras-divent e voe an dilabour, miliadoù ag embregerezhioù hag a vankoù a reas freuz-stal. W E roz emañ an Enkadenn Veur (1929–1939) <HR> derc'had evel-just. An hevelep kemmoù a c'haller gwelet diouzh an amzer.
<HR> • Merzit levezon vat ar brezel war armerzh SUA. W
Un nebeud broioù a grogas da bareañ adalek 1935-1936, hogen en darn vrasañ eus ar bed e padas efedoù an Enkadenn Veur betek dibenn an Eil brezel-bed e 1945, ha pelloc'h c'hoazh e lod anezho.
Orin al lavarenn
En XIXvet kantved e oa bet goveliet al lavarenn economic depression ("enkadenn armerzhel") gant armerzhourien ha politikourien e Stadoù-Unanet Amerika hag e Breizh-Veur. Da geñver enkadenn 1819 er Stadoù-Unanet e komzas ar Pennsezer James Monroe (1758-1831) eus "a depression" ("un enkadenn"). War e lerc'h ez implijas ar Pennsezer John Calvin Coolidge (1872-1933) an hevelep lavarenn evit komz a-zivout enkadenn 1920-1921.
An armerzhour Saoz Lionel Robbins (1898-1984) zo anavezet evit bezañ strewet al lavarenn dre e levr  The Great Depression  ("An Enkadenn Veur") bet embannet e 1934. .
An Deroù
Ar Black Thursday eo orin an Enkadenn Vras hervez an darn vuiañ eus istorourien an armerzh ; lod anezho avat n'int ket a-du hag a ziskleir penaos ne voe ar freuz a c'hoarvezas en deiz-se nemet un azon eus ar c'hleñved, an abeg anezhañ ne oa ket.
Gwellsellerien e chomas an Amerikaned goude ar Yaou Du evelato, da heul disklêriadur ar greantour John Davison Rockfeller (1839-1937) a lavaras en devoa bevet enkadennoù dija, ha bepred e oa distroet berzh ha finborte er vro E deroù 1930 e pignas marc'had al lodennoù en-dro : e miz Ebrel e tizhas al live en devoa bet e deroù 1929, hogen bez' e oa c'hoazh tost da 30 % izeloc'h eget barr miz Gwengolo 1929. Muioc'h ag arc'hant a voe dispignet e deroù 1930 gant ar gouarnamant hag an embregerezhioù eget na oa bet e 1929, met un digresk a 10 % a voe e dispignoù an dud o devoa kollet e marc'had al lodennoù. Diouzh tu ar c'heloù fall, e kreiz 1930 e krogas ur sec'hor bras en doaroù strujusañ ar Stadoù-Unanet.
E kreiz 1930 e oa aet feurioù ar c'hampi d'an traoñ, hogen an dic'hwezh ha diegi an dud da geñver an amprestañ arc'hant a ziskoueze e oa ar postañ hag an dispign en un enkadenn. E miz Mae 1930 e oa bet gwerzhet nebeutoc'h a girri-tan eget e 1928. An holl brizioù a grogas da ziskenn petra bennak ma chomas ar goproù stabil a-hed 1930, hogen e 1931 e krogas an dic'hwezh. Gwashaat a reas stad al labour-douar pa 'z eas ar prizioù war ziskar, hag er rannvrioù ma oa mengleuzioù ha koadegi greantel rak uhel e oa feur an dilabour ha ral al labourioù all eno.
En abeg da ziskar armerzh SUA e sankas an darn vrasañ eus ar broioù all er penn kentañ, ha dasparzh an nerzh hag ar gwander e diabarzh pep bro a wellaas pe a washaas he stad da c'houde. Pa glaskas lod Stadoù lakaat o armerzh da chom war neuñv dre lezennoù-gwareziñ evel ar Smoot–Hawley Tariff Act ha lakaat kresk war o prizioù er broioù all e voe kreñvoc'h c'hoazh an diskar er c'henwerzh etrebroadel. E dibenn 1930 e oa armerzh ar bed o tiskenn reoliek betek an traoñ, a dizhas e 1933.
Setu amañ un daolenn eus ar c'hemmoù e sifroù an armerzh e peder Stad etre 1929 ha 1932
Abegoù
A-douez abegoù all, gwanderioù e framm armerzh SUA a zegasas ar Black Thursday. Da c'houde, ar gwanderioù-se end-eeun ha disentezioù bet kemeret gant tud hag ar Stad a droas ar Yaou Du en un Enkadenn Veur kent he strewiñ dre ar bed a-berzh.
Gwanderioù framm armerzhel SUA evel freuz-stal ar bankoù bras ha diskar trumm marc'had a lodennoù e 1929 eo pennabegoù an enkadenn hervez an istorourien, tra ma lavar an armerzhourien voneizelour ez eo kentoc'h diwar disentez Stad-kreiz SUA da grennañ war an embann-moneiz ha disentez Stad Breizh-veur da zistreiñ da werzh an aour kent ar Brezel-bed kentañ evel dave ar moneiz e c'hoarvezas en Enkadenn.
Ne vo meneget amañ nemet an diskoulmoù brudetañ a zo bet kinniget — hini anezho avat ne c'hall reiñ un displegadur klok.
An arvrokadur
Tennañ splet eus natur kemm-digemm ar marc'had evit lakaat klaoustre war emdroadur priz ur c'henderc'had pe ul lodenn a-benn gounit arc'hant eo arvrokañ.
Hervez lod armerzhourien e vije ar bankoù aet e-maez eus o micher, p'o devoa prestet muioc'h ag arc'hant d'an arvrokerien eget n'o devoa lakaet en armerzh gwirion ar Stadoù-Unanet. War gresk atav e yeas priz al lodennoù en eskemmdioù betek ma ne voe mui den evit resteurel an amprestoù ; pa 'z eas eskemmdi New York d'an traoñ e savas pennfollerezh a sac'has reizhiad arc'hantel ar vro a-bezh ; tremen 8000 bank a reas freuz-stal etre 1929 ha 1934, ha dre ma ne oa mui arc'hant prestet e chomas an armerzh a-sav.
Ar moneiz
Pa veze dleoù gant ur Stad e veze tennet aour diganti ha krennet war an arc'hant a veze prestet dezhi. Peogwir e oa ar Stadoù-Unanet unan eus ar Stadoù a c'halle paeañ he dleoù e dollaroù e voullas dollaroù hag e lezas he dleoù da greskiñ betek tremen 350 % eus he c'henderc'had diabarzh kriz (KDK) E-lec'h bezañ postet er greanterezh ez eas an arc'hant gant an arvrokerien, alese muioc'h-mui a c'halloud gant an eskemmdioù betek ma tisac'has ar berniad dleoù. Pa oa ar berniad-se diazezet war digempouez reizhiad arc'hantel ar bed a-bezh e voe tizhet armerzh ar bed a-bezh ivez.
Re nebeud a brenadennoù
Rivinet e oa Europa e dibenn ar Brezel-bed kentañ tra ma kreske pinvidigezh ar Stadoù-Unanet, na voe ket dasparzhet ez-reizh avat : un nebeud tud pinvidik-mor ne dispignent ket a-walc'h hag ar peurrest eus an dud ne c'hallent ket dispign ; strizh neuze e chome ar marc'hadoù, re a gevala a oa, nebeutoc'h a dud a laboure peogwir e oa bet kenderc'het re a draoù, hag ar c'hempouez-se en dilabour a zegasas an Enkadenn Veur.
Hervez lod armerzhourien e teuas kement-se diwar aozadur nevez al labour da heul mennozhioù Frederick WInslow Taylor (1856-1915) : betek re e voe kenderc'het tra ma chome ar goproù re izel.
Ar fazioù bras
Tonket e oa an Enkadenn Veur da c'hoarvezout abalamour da skloufoni an arvrokerien, d'an dle bet lezet da vont gant ar Stad, da zisentezioù fall a-berzh ar Stad hag ar Bank-kreiz a-fed armerzh ha moneiz.
Mestr ebet war ar c'hoari
Ne oa Stad ebet a gement a oa gouest da embann reolennoù ar c'hoari, da lakaat ar broioù all da zoujañ outo : pep Stad a choarias diouzh he zu hep na vije kenlabour, ar pezh a gasas d'ur c'hoari armerzhel war verr dermen ha neuze d'an Enkadenn Veur.
Breizh-Veur ne oa mui gouest da ren war ar c'hoari, hag ar Stadoù-Unanet ne oant ket mennet d'en ober.
War-du an diwezh
Adal deroù 1933 e krogas ar Stadoù-Unanet da yac'haat, hag an darn vrasañ eus ar broioù da heul, met ne c'hallas ket SUA adkavout live o C'henderc'had Broadel Kriz (KBK) a 1929 kent 1940 ; da 15 % e oa feur an dilabour er bloavezh-se c'hoazh, hogen gwelloc'h eget ar 25 % a oa e 1933. Ouzhpenn an dilabour e oa kalz is-implij, da lavaret eo tud a laboure gwezh ha gwezh all, darn-amzer, war postoù ma oant re varrek pe re desteniet.
Klask a reas Herbert Hoover (1874-1964), Pennsezer SUA eus Meurzh 1929 betek Meurzh 1933, ober un draig bennak evit pareañ ar vro hogen re wan e oa, ha Franklin D. Roosevelt a voe dilennet war e lerc'h.
Petra bennak ma n'eus kenemglev ebet etre an armerzhourien a-zivout abegoù gwirion ar pareañ, an holl anezho a anzav e voe peder elfenn oc'h aesaat buhez SUA hag ar bed betek ar pare.
New Deal : an Dasparzh Nevez
Ur strollad lezennoù bet embannet diwar intrudu F. D. Roosevelt eo an New Deal ; den ne oar ha degas pe buanaat a rejont ar pare, met a-dra-sur ne voent ket start a-walc'h evit peurechuiñ gant an Enkadenn Veur rak enket c'hoazh e oa SUA pa grogas an Eil brezel-bed. Lod dielfennerien a embann e voe frealzet an dud hag ar marc'hadoù gant prezegennoù hag oberioù ar Pennsezer a gemenne un adc'hwezh hag ur c'hresk e feur an amprestoù,. Raktresoù labourioù foran a voe lakaet e pleustr, evel hentoù, stankelloù ha kreizennoù tredan a zo arveret c'hoazh hiziv an deiz.
Efedus e voe an New Deal evelkent, pa bignas KDK SUA en-dro adalek 1938 goude un eil ardec'h e 1937. Lod armerzhourien a damall politikerezh ar gouarnamant amerikan hag an New Deal da vezañ degaset an ardec'h-se, a oa c'hoarvezet pa oa an armerzh war yac'haat. Lod all a damall an arvrokadur, a oa aet en-dro adarre kerkent ha gwellaet stad ar vro raktal goude ma voe an New Deal lakaet e pleustr.
Ne oa ket an armerzh gouest d'em bareañ neuze, ha moarvat ne vije ket deuet a-benn hep diwerzhekadur an dollar amerikan bet divizet gant ar gouarnamant, na hep an trubuilhoù politikel a oa en Europa, a lakaas aour da skuilhañ en armerzh SUA.
Gant an New Deal e ouezas F. D. Roosevelt sevel ar politikerezh a oa gortozet gant an dud gwastet gant an Ekadenn Veur ; dilennet e voe da Bennsezer en-dro e 1936, 1940 ha 1944.
An arc'hant
Elfennoù moneizel a voe ivez o c'hoari ur perzh pouezus e dibenn an Enkadenn Veur, daoust d'ur meradur fall a-berzh ar Bank-kreiz.
Diwar intrudu F. D. Roosevelt e voe adframmet reizhiad ar moneiz en SUA. E 1933 e voe embannet Lezenn ar Bankoù (Glass-Steagall Act) evit reoliañ an doare ma rae ar vankerien o micher : gwarezet e vije an dud gant al lezennoù, ha paouez a rajent da dennañ o arc'hant diouzh ar bankoù gant aon rak ar c'holl, ar pezh a oa bet pennabeg da freuz-stal kalz bankoù e deroù an Enkadenn Veur ; disrannet e vije ar bankoù-fiziañ (arboelloù hag amprestoù) diouzh ar bankoù-postañ (kenwerzh hag arvrokadur). Kalz bankoù a gavas an dro da dremen dreist al lezenn, met e 1999 hepken e voe ar Glass-Steagall Act kaset da get kent bezañ adlakaet e pleustr gant Barack Obama e 2008 en abeg d'un enkadenn nevez.
An aour
Lod armerzhourien o deus diskouezet penaos e voe dre ar Gold Exchange Standard (GES) en em strewas an enkadenn er bed ; diskouezet o deus ivez e oa pa dremenas Stadoù heptañ e voe skoazellet ar pareañ, rak dilezel an eskemm aour-moneiz pe ziwerzhekaat o moneiz a rejont, Lod armerzhourien avat a lavar e voe liesdoare ar politikerezhioù bet lakaet e pleustr gant ar Stadoù o devoa dilezet ar GES ha liesdoare ivez an disoc'hoù anezho.
Holl Stadoù kreñvañ ar bed a zilezas ar GES e-kerzh an Enkadenn Veur, Breizh-Veur da gentañ pa voe al lur saoz taget gant arvrokerien ha pa zigreskas he berniad aour e miz Gwengolo 1931 : paouez a reas ar Bank of England da eskemm bilhedoù e lurioù saoz ouzh aour, ha lakaat a reas al lur da neuñviñ war marc'hadoù-eskemm estren. Da heul Breiz-Veur hag e 1931 e voe dilezet ar GES gant Japan ha Stadoù Skandinavia. Stadoù all evel Italia hag SUA a heulias ar GES betek 1932-1933 tra ma chomas "Bloc'had an Aour" (Bro-C'hall, ha Polonia, Belgia, Suis d'he heul) ennañ betek 1935-1936.
Seul abretoc'h e voe dilezet ar GES gant ar Stadoù, galloudus pe get, seul abretoc'h e voe echuet gant an Enkadenn Veur : digabestret e voe Breizh-Veur hag Skandinavia pell a-raok "Bloc'had an Aour". Lod broioù a heulie gwerzh an arc'hant e-lec'h hini an aour, evel Sina, a voe skrafignet hepken ganti.
An Eil brezel-bed
Kenemglev zo etre istorourien an armerzh evit lavaret ez echuas an Enkadenn Veur e deroù an Eil brezel-bed. Darn eus an darvoud-se a c'hoarvezas abalamour ma tispignas SUA evit ar brezel, ar pezh a lakaas an dilabour da zigreskiñ.
Châteaumur
Châteaumur  a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Enkadenn Veur
An Eil brezel-bed
E dibenn ar brezel e tistroas gwazed SUA d'ar gêr, ha ret e voe azasaat an armerzh nevez d'an darvoud-se. Armerzhourien a oa e melestradur ar Stadoù-Unanet d'ar mare-se, ha biken ken ne baouezo ar Stad gant an dispignoù foran.
Ar bloavezhioù 2008-2012 : un Enkadenn Veur all ?
Un Ardec'h Meur a c'hoarvezas er bloavezh 2008 ; evel e 1929 e krogas e SUA hag en em strewas buan dre ar bed.
Ben S. Bernanke, anezhañ Pennsezer Bank-kreiz SUA, a zibabas c'hoari gant ar moneizañ ha feur an amprestoù en un doare disheñvel diouzh a voe graet e 1929, ar pezh a laka goulennoù d'an armerzhouriezh rak buanoc'h e yac'haas reizhiad an arc'hant en XXvet kantved.
Biskoazh en XXvet kantved ne oa bet an difoc'h etre ar re baour hag ar re binvidik ker gwazh hag e 1928-1929. ; an hanter eus an dud dilabour a oa bet sac'het e-pad tremen c'hwec'h miz, ar pezh ne c'hoarvezas biken kent ardec'h dibenn ar bloavezhioù 2000 : e 2007-2008 e voe an diforc'h etre peorien ha pinvidien par da re an Enkadenn Veur. Ha kentel zo bet desket ?
Notennoù
<references group="N"/>
Pozoamargo
Pozoamargo  zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Huerta del Marquesado
Huerta del Marquesado zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Gwianaoù
Gwianaoù zo un anv douaroniel hollek hag a vez graet eus ur rann eus arvor biz kevandir Suamerika, etre ar broioù Venezuela, en hanternoz, ha Brazil er c'hreisteiz, enni ar broioù-mañ:
Mitaweg
Ar mitaweg zo ur rannyezh "c'hallaouek" a veze komzet etre ar Gwilen hag al Liger. Sko ouzh Brezhoneg Gwenrann ez eus brezhonekadurioù niverus ennañ. Skrivagner pennañ ar mitaweg eo Yann Mikael.
Levrlennadur
Kannadig Imbourc'h, niv. 77, Eost-Gwengolo 2012, "Brezhonekadurioù er Mitaweg" gant Yann Mikael.
Cielito lindo
Cielito lindo zo ur ganaouenn spagnolek brudet eus Mec'hiko, savet en. Skrivet e voe e 1882 gant Quirino Mendoza y Cortés, ur sonaozour mec'hikan. Un arouez eus Mec'hiko eo deuet da vout (evel Guantanamera evit Cuba), dreist-holl er broioù estren.
Kanerien
Peurvuiañ e vez kanet gant ul laz mariachi, met kanet e vez gant an holl ganerien anvek e Mec'hiko evel Pedro Vargas pe Luis Aguilar.
Melldroad
Evel arouez broadel e vez kanet seul wech ma vez skipailh broadel Mec'hiko o c'hoari, goude ma ne oar ket an holl ar werz en e hed.
Lec'hanvadur
Meur a gêriadenn zo bet anvet en enor d'ar ganaouenn, ha kantadoù a straedoù e Mec'hiko :
Fletcher Christian
Fletcher Christian (1764-1793) a oa rener emsavidi al lestr saoz the Bounty ha diazezer trevadenn Enez Pitcairn. Anv-tiegezh kalz tud eo Christian e Pitcairn.
Ganet e oa Fletcher Christian e 1764 e Moorland Close, e-tal Cockermouth e Cumberland e Bro-Saoz. Ar pempvet eus c'hwec'h bugel e oa. E dad Charles a varvas a-raok pevar bloaz Fletcher. E vamm Ann a oa sammet a zle, ma tec'has gant he bugale da Enez Vanav e-lec'h ma n'hallent ket bezañ tapet. Da 18 vloaz ez eas da vartolod war al lestr HMS Eurydice a oa o vont da India.
En 1789 edo war al lestr Bounty ma kasas an emsavadeg enep ar c'habiten William Bligh. Gant unnek den ez eas da Dahiti. Dre ma ne faote ket dezhañ bout tapet gant ar Royal Navy ez eas gant eizh martolod, c'hwec'h gwaz hag unnek maouez a Dahiti, hag ur babig, da Inizi Pitcairn, ma varvas
Alberto
Alberto zo un anv-badez italianek, spagnolek ha portugalek.
Legolas
Legolas a zo un elf sindar e-barzh Aotrou ar Gwalennoù, un heuliad levrioù skrivet gant ar skrivagner saoznek J.R.R. Tolkien. Unan eus harozed pennañ ar romant eo. Mab eo da Dhranduil, roue elfed ar C'hoad Du. Legolas Deliennc'hlas (Greenleaf e saozneg) a zegouezh da vare Kuzul Elrond e 3018 an Trede oadvezh. Ezel eo eus Kumuniezh ar Walenn, evel dileuriad an Elfed. Kamalad ar C'horr Gimli eo.
Dark Vador
Ur wech sevenet ar ren nevez ez eo karget d'ober war-dro an egorlu brezel d'an Impalaeriezh ha da ziskar enebourien ar ren nevez.
Legolas
E bouez dister e darvoudoù Brezel ar Walenn avat a arouez diskar levezon gouenn an Elfed ha kresk hini an Dud. Hervez Tolkien "Legolas zo moarvat an hini eus an nav baleer a ra an nebeutañ.
An aktour Orlando Bloom a c'hoari Legolas e filmoù Peter Jackson.