cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urzh ar vreudeur prezegerien
Istor berr
E 1214 e voe roet dezhañ un ti evit bodañ ar re a yae da brezeg gantañ. Dedennet e voe Foulques, eskob Tolosa, a yeas gantañ da Roma evit goulenn digant ar pab Inosant III asantiñ da grouidigezh un urzh nevez. Chom a reas ar pab en entremar, met asantet e voe gant Honorius III e 1216.
Unser Land
Unser Land zo ur strollad politikel emrenour eus Elzas krouet e 2009. Savet eo bet dre vodañ daou strollad all eus Elzas Union du Peuple Alsacien ha Fer's Elsass.
Ezel eo Unser Land eus al luskad Rannvroioù ha Pobloù Kengred hag eus Emglev Libr Europa.
Urzh ar vreudeur prezegerien
Istor berr
Heuilhañ a reas an urzh reolenn Sant Eosten betek ma kemeras e 1220 e reolennoù dezhañ : un urzh kester, o lakaat ar pouez war stummadur e izili (teologiezh, gwir...), ar galv da brezeg hag ur speredelezh arvestel, gant un aozadur demokratel.
Unser Land
Un ezel eus ar strollad, David Heckel, zo bet dilennet e kuzul-departamant Bas-Rhin e miz Meurzh 2011.
Urzh ar vreudeur prezegerien
Istor berr
Gouestlet eo bet an dominikaned d'ar stourm ouzh an Disivoud protestant. Fiziet e voe an Inkizision enno e 1233. Kreskiñ a reas an urzh. Ul levezon bras en deus bet en Europa a-bezh evel kuzulierien ar pennoù-bras er Grennamzer hag e-kerzh an Azginivelezh. O levezon deologel a zo bet bras ivez. Staliet e oant er c'hêrioù dreist-holl. O galv da vont davet an dud a lakae anezho da gejañ gant skourroù preder un tamm war vevenn ar gristeniezh pe en diavaez zoken. Kudennoù diabarzh a savas diwar-benn ar reolennoù pa ne chomas ket an urzh unan kester hep tizhout an disrann.
Koll a rejont levezon adalek an. Pellaet e oant diouzh prederiadennoù ar mare ha kemeret eo bet o flas gant ar Jezuisted en ur stumm.
Skarzhet in bet eus Frañs e 1792 hag eus un toullad broioù bet aloubet gant Frañs goude.
En e teuas an nevesadur dre taliadur an urzh e Stadoù-Unanet Amerika e 1804. Distro da Frañs e 1843 a-drugarez da Henri-Dominique Lacordaire. Berzh a reas Skol Biblek Jeruzalem krouet er ger-se e 1890. Anv an École pratique d'études bibliques roet gant Marie-Joseph Lagrange a intente pouezañ war he zuadur skiantel ha reiñ ul lusk nevez d'an devarnerezh katolik.
E penn kentañ an XXvet int bet skarzhet eus Frañs e 1904 diwar lezenn Émile Combes war ar c'hongregadurioù (unan hepken a veze aotreet e pep departamant), met aotreet e voent da vont en-dro er bloavezhioù 1920.
Kalz dominikaned o deus tapet brud ha levezzon en XXvet kantved : Yves Marie Joseph Congar a gemeras ur pezh bras e Sened meur Vatikan II ; Marie-Dominique Chenu, bet kuzulier luskad ar veleien vicherour ; Louis-Joseph Lebret gant Économie et humanisme hag an digorradur d'an trede bed ; Timothy Radcliffe gant e skridoù teologel digor ha leun a fent.
Hervez levr-bloaz ar Vatikan embannet e 2010 e oa 5923 dominikan e 2008, 4466 anezho beleget.
Aozet eo an urzh e "Proviñsoù" (un 39 bennak er bed gant 602 gouent) gant ur priol dilennet e penn pep hini. Dilennet e vez Mestr an Urzh gant ur Chabistr meur.
Roll mistri an urzh abaoe ar penn kentañ a gaver er pennad "Mestr Urzh an Dominikaned" Bez 'z eus domikinanezed, ha kloastret e vezont, hag un trede urzh evit merc'hed a gelenn gant ur reolenn, hag un urzh evit laiked, paotred ha merc'hed o vevañ "er bed".
Dan Carter
Daniel William Carter lesanvet « Dan Carter », ganet eo d'ar 5 a viz Meurzh 1982 e leeston. Ur c’hoarier rugbi micherel eo. Dan Carter a c’hoari er post niverenn dek. Dan Carter a c’hoari evit skipailh an All Blacks. All Blacks eo anv ar strollad a Zeland-Nevez. E 2015 dan carter a oa anvet da wellañ c’hoarier rugbi ar bed. Enskrivet en deus 1598 poent gant skipailh an all blacks. Goude trec’h skipalh Zeland-Nevez e gourfenn kib ar bed 2015, Dan Carter en deus echuet e micher war an dachenn etrebloadel. Dan Carter a zo 1.78 m ha pouez a ra 94 kg.
Ar c'hentañ klub o tegemer Dan Carter e oa hini ar Canterbury crusaders e Zeland-Nevez. Dan carter a chomo eno etre 2003 ha 2008. Goude Dan carter en deus graet ur dro e-kichen Perpignan, e su ar Frañs. Chomet eo e-pad bloaz, etre 2008 ha 2009. Goude-se, ez eo distroet er skipailh Canterbury Crusaders ha chomet eo eno etre 2009 ha 2015. Ar koulzad-se ar racing (ur c'hlub e Pariz) en deus tutaet ar star-se.
Calcarius
Calcarius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1802 gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemp (5) isspesad dezhe en holl.
Livilla
180px|thumb|Livilla, merc'h-kaer Tiberius Livia Julia, pe Livilla (Livia vihan), ganet en 13 kent JK, marvet en 31, a oa merc'h nemeti Antonia Minor ha Drusus. C'hoar e oa da Germanicus ha Claudius. Merc'h-vihan an impalaerez Livia Drusilla e oa, ha diwarni e voe anvet.
He darempredoù en he ziegezh
N'ouzer nemet nebeud a dra diwar-benn he darempredoù gant an dud all eus he ziegezh. Hervez Suetonius avat e tisprize he breur yaouankañ Claudius: pa glevas-hi e teuje Claudius da vout impalaer, pezh a reas da varv e niz Caligula, e lavaras fraezh e oa mantrus evit ar bobl roman. 170px|thumb|right| Livilla er Grand Camée de France Marteze e vage gwarizi ouzh he c'hoar-gaer Agrippina an Henañ, gwreg Germanicus, a veze meulet muioc'h. Rak brud vat he devoa Agrippina dre m'he devoa ganet an danvez-impalaer Caligula hag an impalaerez Agrippina ar Yaouankañ.
Hervez Tacitus e oa Livilla ur gaer a vaouez. Moarvat, evel kalz maouezi eus lignez Julio-Claudian, e klaske pe kreskiñ he galloud pe reiñ ar galloud d'o mibien.
Dimeziñ da Gaius Caesar
Div wech e voe dimezet. Da gentañ er bloavezh 2 da Gaius Caesar (mab-bihan Augustus), mab-bihan hag advab Augustus, a oa da vezañ impalaer war-lerc'h e dad-kozh. Livilla eta a oa da vezañ gwreg da hêr an impalaer. Moarvat e roas an dimeziñ-se c'hoantoù bras a c'halloud diwar-goust raktresoù merc'hed-bihan Augustus, Agrippina an Henañ ha Julia Minor. Hogen Gaius a varvas er bloaz 4, Livilla a addimezas d'he c'henderv Drusus Julius Caesar, mab of Tiberius. He merc'h Julia a voe ganet tostik goude an eured.
Sejanus ha muntr Drusus Julius Caesar
Er bloaz 19 e c'hanas daou vab gevell, Tiberius Gemellus ha Germanicus Gemellus; Germanicus a varvas ez-vihan. War a seblant e voe piket he c'halon gant Lucius Aelius Sejanus, prefed pretorian Tiberius. Hennezh a glaske kemer ar galloud, hag ezhomm en doa da dennañ Drusus diwar e hent. Hervez Tacitus, Suetonius, ha Cassius Dio, en doa kontammet pried Livilla gant he skoazell. Met ma voe lazhet Drusus e voe graet en un doare soutil rak e 23 e seblante naturel ha ne voe ket diskred warnañ. Sejanus a c'houlennas aotre da zimeziñ da Livilla e 25 met Tiberius a nac'has aotren an eured.
Filmoù
<!-- She was ... step-granddaughter and great-niece of the Emperor Augustus, niece of the Emperor Tiberius, paternal aunt of the Emperor Caligula and Empress Agrippina the Younger, sister of the general Germanicus and the Emperor Claudius, and maternal great-aunt of the Emperor Nero. See also the Julio-Claudian family tree.
In 31 Tiberius finally allowed Livilla and Sejanus to be betrothed. Yet in that same year Tiberius received evidence from his sister-in-law Antonia Minor that Sejanus planned to overthrow him. Tiberius had Sejanus denounced in the Senate, then arrested and dragged off to prison to be put to death. A bloody purge then erupted in Rome, most of Sejanus' family and followers sharing his fate. Among the innocent victims of the purge were Sejanus' children. Aelius Strabo, the eldest, was the first to be executed. Upon learning of his death, Sejanus' former wife Apicata committed suicide, but not before addressing a letter to Tiberius claiming that Drusus had been poisoned, with the complicity of Livilla. Drusus’ cupbearer Lygdus and Livilla's physician Eudemus were now tortured, and seemed to confirm Apicata’s accusation.
Death and aftermath
Livilla too perished, whether by execution or suicide. Cassius Dio mentions one version of her fate, namely that out of regard for her mother Tiberius handed Livilla over to her for punishment, whereupon Antonia Minor locked her daughter in her room and starved her to death.
Portraiture
A cameo portrait of a lady with the silhouettes of two infants, has been tentatively identified as Livilla. Although it may be possible that the seated woman on right on the Great Cameo of France represents Livilla, it seems more probable that the female figure seated on the left and holding a roll is in fact representing Livilla, depicted there as the widowed wife of Drusus the Younger, seen just above her as one of the three heavenly imperial male figures.
Others with this same name
Julia Livilla, the youngest daughter of Germanicus, was named for her paternal aunt.
À la mort de Drusus, après l'accession de Tibère au trône, elle se montra publiquement comme la maîtresse de Séjan, favori de l'empereur, qui chercha à l'épouser pour entrer dans la famille impériale.
Ses machinations avec Séjan firent condamner Agrippine l'Aînée, sa rivale et belle-sœur ainsi que ses enfants qui briguaient la succession de Tibère. Les complots de Séjan découverts, Tibère reçut une dénonciation racontant la participation de Livilla à ces crimes ainsi que celui, non prouvé d'avoir empoisonné son mari Drusus.
He marv
Kondaonet e voe dgant Sened Roma da vervel gant an naon, en he zi, dindan evezh he mamm Antonia, en 31. Daonet e voe an eñvor anezhi, friket an delwennoù dezhi. An nebeud re a zo chomet ha deuet betek ennomp zo bet torret.
Sant-Marzh
Gerdarzh
Ne oa ket meneget an anv Sant-Marzh e geriadur brezhonek ebet betek 1993 da vihanañ. E gavout a reer ur wech e Geriadur Hemon-Huon 2005.
Marvailhoù Bro-Leon
Marvailhoù Bro-Leon zo un dastumad eus darn eus kontadennoù ar skrivagner leonat Gabriel Milin (1822-1895), embannet e 1999 gant Hor Yezh.
Sant-Marzh
Gerdarzh
A-benn ar fin eo bet implijet da dreiñ: Koulskoude e kaver Sant-Mezar-Elvinieg, evit Saint-Marc-le-Blanc.
Marvailhoù Bro-Leon
Danvez al levr
Div gontadenn warn-ugent zo el levr. Levrenn 1 zo skrivet war ar golo, koulskoude n'eus ket bet eus an eil levrenn.
Daou rakskrid zo: an hini kentañ gant Pêr Denez, an eil gant Maodez Glanndour.
E-touez marvailhoù al levr e kaver an holl re a oa bet embannet e-barzh Gwechall-goz e oa..., e 1924, 29 bloaz goude marv an oberour.
Asola (Lombardia)
Asola zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Asola
Asola zo anv meur a lec'h.
Amalie von Sachsen (1794–1870)
Amalie von Sachsen, pe Amalie Marie Friederike Auguste, pe Maria Amalia Friederike Augusta Karolina Ludovica Josepha Aloysia Anna Nepomucena Philippina Vincentia Franziska de Paula Franziska de Chantal (1794–1870) a oa ur briñsez alaman, sonaozourez ha skrivagnerez. Da anv-pluenn e kemere an anv A. Serena, ha c'hoariva a skrive evel Amalie Heiter.
Merc'h e oa da Maximilian von Sachsen ha da Carolina di Parma. Nizez e oa da Friedrich August Iañ, Roue Sachsen, ha da Anthony, Roue Sachsen ; c'hoar e oa ivez da Friedrich August II, Roue Sachsen, ha da Johann, Roue Sachsen ; moereb e oa da Albert, Roue Sachsen ha da Georg, Roue Sachsen.
Bevañ a reas Amalie e kastell Pillnitz, nepell diouzh Dresden, kêr-benn rouantelezh Sachsen. Ur vaouez desket e oa, a gane hag a sone ar c'hlavisim, hag a save sonerezh relijiel, c'hoariganoù, ha komediennoù.
Miguel
Miguel (distaget ) zo un anv-badez portugalek ha spagnolek, a orin hebreek.
Jean Monnet
Jean Monnet, ganet e Cognac d'an 9 a viz Du 1888 ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 1979 e Bazoches-sur-Guyonne, a zo ur politikour gall lakaet da vezañ unan eus "Tadoù Europa" a-gevret gant Robert Schuman.
Kerc'heiz vrizh
Ar gerc'heiz vrizh a zo ur spesad evn hirc'harek, Egretta picata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea (Herodias) picata (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl hag ivez diwar grank, pesked ha raned.
Annez
Kavout a reer ar spesad a-dakadoù eus Ginea Nevez da Indonezia ha hanternoz Aostralia.
Valle de Abdalajís
Valle de Abdalajís zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Málaga.
Tommaso de Vio
Tommaso de Vio, lesanvet Cajetan, pe Gaetanus e latin, ganet e 1489 e Gaeta, en Italia (alese e teu e lesanv), hag aet da Anaon e Roma e 1534, a oa un doueoniour ha kardinal italian.
Bet eo bet Mestr Urzh an Dominikaned etre 1508 ha 1518. .
Kannad ar Pab eo bet e Bro-Alamagn, karget e 1517 da glask kendrec'hiñ Martin Luther, a oa o paouez embann e 95 tezenn, da zislavarout e skridoù. Ne zeuas ket a-benn.
Morini
Ne ouzer ket mat pe ur yezh keltiek pe ur yezh c'hermanek a veze komzet ganto. Lod eus o anvioù-lec'h a ziskouez bezañ keltiek : Bononia da skouer, hogen Bononia germanorum a rae an istorour Zosimus eus ar gêr-se. Er c'horn-bro ma oant o chom e veze komzet flandrezeg er Grennamzer, ha bev e oa chomet ar yezh-se e kornôg ar vro, en-dro da gêrioù Boulogne ha Calais, betek fin ar mare-se.
Deveret eo an anv Morini, war a seblant, eus ar ger keltiek mori "ar mor", gant al lostger -no- (a gaver en anvioù pobloù all evel Ruteni, Santones, Turines pe Tigurini). Talvezout a rafe Morini eta kement ha « tud ar mor ».
Taget e voe bro ar Morini gant Julius Caesar e-pad e vrezelioù e Galia. Peuraloubet e voe o douaroù gant an impalaer Augustus etre 33 ha 23 kent JK, ha dont a reas da vezañ ul lodenn eus ar pezh a anver Gallia Belgica. E-pad emsavadeg Verkingetoriks, e voe un armead a 5000 Morin o kemer perzh en emgann Alesia.
Colette Besson
Colette Besson, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1946 e Saint-Georges-de-Didonne (Charente-Maritime, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Eost 2005 en Angoulins (Charente-Maritime), a oa un atletourez c'hall barrek war ar pevar c'hant hag an eizh kant metrad. Eviti da vezañ dimezet (da Jean-Paul Noguès) he devoa dalc'het hec'h anv plac'h yaouank a-hed he micher.
D'ar 16 a viz Here 1968 he devoa gounezet medalenn aour ar pevar c'hant metrad e Mec'hiko da-geñver C'hoarioù olimpek hañv 1968.
Arondisamant Senlis
Arondisamant Senlis a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Oise hag e rannvro Hauts-de-France.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Senlis e 10 kanton hag e 133 c'humun :
Arles de Tec
Arles de Tec zo ur gumun eus Katalonia an Norzh, e komark Vallespir, war lez an Tec. E departamant Pireneoù-ar-Reter emañ.
Alhaurín de la Torre
Alhaurín de la Torre zo ur gumun eus Spagn e proviñs Málaga.
Herlegon du
An herlegon du a zo un evn hirc'harek, Egretta ardesiaca an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar besked bihan dreist-holl, ha diwar amprevaned ha kresteneged ivez.
Annez
Bevañ a ra al labous e takadoù 'zo eus Afrika issahara, hag e Madagaskar.
Val della Torre
Val della Torre zo ur gumun italian e meurgêr Torino, en Piemonte.
Konstanza
Konstanza zo un anv-badez brezhonek hag alamanek.
Karpathos
Karpathos (Κάρπαθος e gresianeg, Kerpe e turkeg, Scarpanto en italianeg, Carpathus e latin) zo un enezenn eus Gres, etre Kreta hag enez Rodos, e gevred Mor Egea. Asambles gant enez Saria, e-kichen, ez a d’ober kumun Karpathos.
Riva presso Chieri
Riva presso Chieri zo ur gumun italian e meurgêr Torino, en Piemonte.
Maximum The Hormone
Maximum The Hormone zo ur strollad nu metal, bet savet e 1998 e Tokyo, Japan.
Memphis (Tennessee)
Memphis eo kêr vrasañ stad Tennessee er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 672 567 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Memphis en ur mod ofisiel e 1819.
Michel Platini
Michel François Platini a zo bet ur c'hoarier mell-droad etrebroadel gall, bet ganet d'an 21 a viz Mezheven 1955 e Jœuf (Meurthe-et-Moselle).
E 2018
Anzavet en deus e oa bet trucherezh en aozadur kib ar bed e 1998.
Kim Yo-jong
Kim Yo-jong (koreaneg: 김여정), ganet d'ar 26 a viz Gwengolo 1987, zo c'hoar an diktatour norzhkorean Kim Jong-un. Merc'h yaouankañ an diktatour Kim Jong-il eo. Ezel eo eus ar Politburo ha renerez skourr ar Propaganda hag ar birvilh e Strollad Labourerien Korea.
Serravalle a Po
Serravalle a Po zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Diredig kabell du
An diredig kabell du a zo ur spesad evned, Halcyon pileata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alcedo pileata (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Boued
Bevañ a ra diwar besked hag a bak dre splujañ ha kemer amprevaned bras ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus India da gKorea, dre vMyanmar ha Sina.
Tilly-sur-Seulles
Tilly-sur-Seulles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bered ar C'hommonwealth: Tilly-sur-Seulles War Cemetery
Marvet e oant e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. Implijet e voe ar vered gant ar 49 ha 50 Rannlu eus ar Rouantelezh-Unanet ,.
Annibale Iañ Bentivoglio
Annibale Iañ Bentivoglio (1413-1445), aotrou kêr Bologna, a voe muntret e 1445.
E vab, Giovanni II Bentivoglio, a oa Gonfalonier Bologna, ha mestr kêr.
Raúl González Blanco
Raúl González Blanco, anavezetoc'h evel Raúl, a zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel spagnol, bet ganet d'ar 27 a viz Mezheven 1977 e Madrid (Spagn).
San Giovanni in Marignano
San Giovanni in Marignano zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Alethe castanea
Alethe castanea a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Altdorf (Uri)
Altdorf zo ur gumun suis, pennlec'h kanton Uri.
Alethe castanea
Anvet e voe Napothera castanea da gentañ-penn (e 1856) gant an evnoniour stadunanat John Cassin (1813-1869).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Altdorf (Uri)
Emdroadur ar boblañs
Dave: OFS
Gustav III
Gustav III (Stockholm, 1746- 1792) a oa roue Sveden, ha priñs Finland adalek 1771 betek e varv. Mab henañ ar roue Adolf Fredrik e oa. E vammm Lovisa Ulrika, a oa c'hoar da Frederig II, roue Prusia. Brudet eo evel gwarezer an arzoù, hag adsaver an hollveliegezh. Ur roue gallgar ha lenner oberennoù ar brederourien c'hall, met enebet-krenn e oa ouzh an Dispac'h gall.
Yaouankiz
Skoliet e voe gant daou gelenner, Carl Gustaf Tessin ha Carl Fredrik Scheffer, daou bolitiker a dalvoudegezh en amzer-se, dibabet evitañ gant ar Riksdag; kement-se ne blije ket d'e dud a zeske dezhañ ober fae warne. Kenteliet e voe ivez gant ar barzh hag istorour Olof von Dalin.
Donezonet e oa, plijus e zoare,
Eured
D'an 1 a viz Here 1766, e Palez Christiansborg, e Copenhagen, e voe dimezet, dre hanterouriezh, da Sophia Magdalena, merc'h da Frederik V, roue Danmark, hag adarre da vat e Stockholm, miz goude, d'ar 4 a viz Du 1766. Gwall zimeziñ e oa, dre zaou abeg: ne glote ket o zemz-spered, met gwashaet e voe an traoù gant ranellerezh mamm ar roue, Lovisa Ulrika.
Bugale
Daou vugel a voe: Evit kas e briedelezh da benn-vat e c'houlennas ar roue skoazell digant ar c'hont Adolf Fredrik Munck, abalamour, a voe kontet, da zireizhderioù korfadurezh a oa gant an daou bried. Gouzañv a reas mamm Gustav, ar rouanez Lovisa Ulrika, diwar ar brudoù ne oa ket he mab a oa tad e vab henañ, an hini a oa da vezañ roue. Kaoz a voe e oa troet Gustav gant ar baotred ha mont a rae an teodoù en-dro diwar-benn e vignoniezh ouzh daou zen eus al lez, ar c'hont Axel von Fersen hag ar baron Gustav Armfelt. Sed a lenner e deizlevr e c'hoar-gaer, ar briñsez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp ( a renas diwezhatoc'h). Ar c'helenner Erik Lönnroth eus Akademiezh Sveden avat en deus embannet ne oa ket a fedoù da brouiñ e oa heñvelrevad ar roue Gustav III.
Roue
Roue e voe war-lerc'h e dad, Adolf Fredrik en 1771. Er bloaz goude, e miz Eost 1772, e reas un taol-stad pa oa ar vro er brasañ dizurzh. Gant skoazell an arme hag ar bobl e harzas izili ar riksdag, hag ar rad, a zalc'he ar galloud abaoe embannet bonreizh 1719. Ren a reas evel despot sklerijennet, adaozañ a reas ar justis hag an teñzor, lakaat berz war ar bourevierezh, kas war-raok ar skoliata, gwellaat stad ar gouerien, adlodennañ an douaroù, hag aozañ frankiz ar c'henwerzh war ar greun.
Diwall a reas an arzourien ha skrivagnerien ha diazezañ meur a akademiezh, hag Akademiezh Sveden da gentañ-penn, ur gwiskamant broadel ha lakaat a reas sevel C'hoarigandi Sveden. E 1772 e tiazezas Urzh Vasa da vrudañ ha loreañ ar Svediz o doa kaset o bro war-raok el labour-douar, er mengleuziañ pe er c'henwerzh.
Trevadennoù
Klask a reas kreñvaat an darempredoù gant Bro-C'hall ha reiñ trevadennoù da Sveden. En 1784 e voe roet enez Saint-Barthélemy gant Bro-C'hall d'ar roue Gustav III evit priz ar gwir da verniañ marc'hadourezh e porzh Göteborg. Porzh frank e oa en 1785. En enor d'ar roue e voe kemmet anv Le Carénage, bourk brasañ an enezenn, hag anvet Gustavia war-dro 1787.
Gustav a glaskas difenn harzoù ar reter ha kas anezho pelloc'h zoken. Abalamour da se e reas brezel da Rusia met ne deuas ket e daol da vat. En 1789 e voe kreñvaet an hollveli gantañ evit stourm ouzh an noblañsed gant an Akta a Unvaniezh ha Surentez, a veze roet gantañ da holl Svediz ar parded en o gwirioù, hag aotre da vont e servij ar stad.
Torret e voe an darempredoù mat en devoa gant Bro-C'hall da vare an Dispac'h gall.
E varv
D'ar 16 a viz Meurzh 1792 e voe un irienn gant an noblañsed enep dezhañ ha lazhet e voe en Ankarström. Embann a raent stourm a-enep un tirant met splann eo hiziv o devoa abegoù personel ouzhpenn.
E vab Gustav IV Adolf a voe anvet da roue.
Saint-Barthélemy ha Gustavia
En amzer Gustav III, e 1785, e tegouezhas enez Saint-Barthélemy, er Mor Karib gant Sveden, roet gant ar C'hallaoued evit kaout gwir da varc'hata e Gothenburg. Kêrbenn an enezenn a voe anvet Gustavia en enor da Gustav III. Aswerzhet e voe da Vro-C'hall e 1878, met chomet ezeus un toullad anvioù svedek
Dimeziñ ha bugale
Daou vab en doe:
Kontet e voe e oa bet graet e vab kentañ gant e vignon Adolf Fredrik Munck.
Sevigneg
Sevigneg zo un anv brezhonek, diwar an anv gallek Sévigné.
San Clemente (Emilia-Romagna)
San Clemente zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Félix Houphouët-Boigny
Félix Houphouët-Boigny, ganet Dia Houphouët, (wd 1905 - 7 a viz Kerzu 1993) a oa ur politikour ha prezidant kentañ Aod an Olifant.
Studioù war ar vezegiezh a reas ha medisin e voe en e vro etre 1925 ha 1939. E 1939 e teuas da vezañ merour kanton Akouè hag e voe e karg eus plantadeg e familh. Krouiñ a reas ur sindikad e 1944 (Syndicat Agricole Africain) evit difenn ar blanterien afrikan ouzh an drevadennerien. E 1945 e voe dilennet da gannad e bodadenn vonreizhañ Bro-C'hall ha dre-se e tivizas ouzhpennañ ar ger Boigny (tourz) ouzh e anv.
Gazoldo degli Ippoliti
Gazoldo degli Ippoliti zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Bagnolo San Vito
Bagnolo San Vito zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Friedrich August III
Friedrich August III (Dresden, 1865 – Sybillenort, 1932), a oa diwezhañ Roue Sachsen. Diroueet e voe e 1918.
E vuhez
Mab e oa d'ar roue Georg von Sachsen ha d'e bried Maria Anna Portugal.
Dimeziñ ha bugale
Eurediñ a reas d'an 21 a viz Du 1891 e Wien d'an arc'hdugez Luise von Österreich-Toskana, ha seizh bugel o doe.
Félix Houphouët-Boigny
Mervel a reas d'ar 7 a viz Kerzu 1993 ha Henri Konan Bédié a voe lakaet e penn ar vro.
Friedrich August III
Dimeziñ ha bugale
Se ne viras ket ouzh e bried da skampañ kuit e 1902 gant he serc'heg italian. Torret e voe o dimeziñ e 1903. Mervel a reas e dad e 1904, ha setu Friedrich August anvet da roue.
Dispac'h
E fin ar brezel bed kentañ e savas dispac'h en impalaeriezh alaman. D'an 13 a viz Du 1918 e tilezas ar gurunenn hag e lavaras d'an dispac'herien "Macht doch eiern Dreck alleene!" pa oant deuet da c'houlenn e zilez, rak dre ma oant souezhet o welout pegen buan en doa dilezet e garg ne ouient ket penaos ober ken hag o devoa goulennet kuzul digantañ. .
Raúl
Raúl zo un anv-badez spagnolek, hag a glot gant Raoul e brezhoneg.
Tud all
Hag ivez:
Feur-emglev Madrid (1526)
Feur-emglev Madrid zo ur feur-emglev hag a voe sinet e Madrid, d'ar 14 a viz Genver 1526 gant ar roue gall Frañsez Iañ hag a oa prizoniad an impalaer santel Karl V goude faezhet gantañ en emgann Pavia e 1525.
Diferadurioù feur-emglev Madrid
Hervez Feur-emglev Madrid
Goude
Kenkent ha dieubet e nac'has ar roue gall leuskel Bourgogn  da vont gant Spagn.
Diwar-se e vo kaletoc'h buhez an daou vab prizoniad e Spagn.
Santarcangelo di Romagna
Santarcangelo di Romagna zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Emgann Milne Bay
Emgann Milne Bay, Battle of Milne Bay anavezet ivez evel Operation RE pe emgann Rabi (ラビの戦い) evit Japaniz, a voe un emgann e-pad an Eil Brezel-bed war dachenn Brezel ar Meurvor Habask. Padet e oa etre ar 25 a viz Eost hag ar 7 a viz Gwengolo 1942 hag ennañ e oa enebet lu Stadoù-Unanet Amerika ha lu Aostralia, hag ar vegenn eus Morlu impalaeriezh Japan anvet Kaigun Tokubetsu Rikusentai. Un trec'h e voe evit ar Gevredidi. Nerzhioù Japan, harpet gant daou dank lijer, a dagas daou aerborzh lec'hiet e Bae Milne e Reter Ginea Nevez. Dre titouroù fall ar spierezh, ar japaniz ne oant ket kelaouet e oa kreñv ar gwarnizon aostralian, soñjal a rae dezho ne oa difennet an aerborzhioù nemet gant teir c'hompagnunezh (war-dro 280 soudard).
Dilestret e voe ganto da gentañ penn ur batailhon (800 soudard) d'ar 25 a viz Eost 1942. Ar Gevredidi, dre ar spierezh Ultra, a ouie e vefe eus an dilestradeg hag an nerzhioù o tont. Dre-se e oa bet brasaet ar gwarnizon ha prientet difennoù kreñv.
En desped da vezañ taget kreñv war al lec'h dilestrañ, pa oa erruet an nerzh bihan, e voe taget gant kirri-nij brezel kevredet. Ul lodenn eus an nerzh-kasjapanat a oa bet distrujet a-raok dilestrañ a-dreñv lec'hioù difenn al lu aostralian.
Ar japaniz a gendalc'has an dagadenn memestra en ur redek buan er janglenn ha mont war-zu an aerborzhioù evel rakwelet. Stourmoù taer a voe etre int ha bezenoù Aostralia, ar re-se o vezañ kentañ linenn difenn ar Gevredidi. Bountet e voe warno ha rediet e voent da gilañ, met kaset e voe un harp dic'hortoz d'ar Japaniz, ar Second Australian Imperial Force savet gant soudarded arbennikaet mat. Gant sikour an harp-se ha mestroni an oabl ar Gevredidi a dale ouzh an tagadennoù lies. O vezañ beuzet gant un niver uheloc'h a difennerien, hep harp ha gant kolloù kalz brasoc'h evit raksoñjet, morlu impalaeriezh Japan a voe rediet da skampañ kuit. Un nebeud soudarded eus Japan a gendalc'has ar stourm betek ar 7 a viz Gwengolo 1942.
Rivarolo Mantovano
Rivarolo Mantovano zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Saint-Mars
Saint-Mars zo un anv-lec'h gallek.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Médard, hini ur sant frank e Galia.
Teir c'humun zo en anv-se e Bro-Naoned;
Peoc'h an Itronezed
Peoc'h an Itronezed, pe peoc'h Cambrai, en 1529, a lakeas fin d'ar brezel etre ar roue gall Frañsez Iañ hag an impalaer santel Karl V, a oa ivez roue Spagn, savet abalamour ma en devoa torret ar roue e c'her ha nac'het ober hervez feur-emglev Madrid (1526).
Istor
Sinet e voe ar peoc'h e Cambrai d'ar 5 a viz Eost 1529 en ostel Saint-Pol a oa da Varie de Luxembourg. Frañsez Iañ a lavaras paouez a glask kemer douaroù en Italia, hag en eskemm e c'hallas kaout Bourgogn, goude dilezel Artez ha Flandrez.
Sinet e voe Peoc'h an Itronezed gant Loeiza Savoia, mamm ar roue Frañsez Iañ, Marc'harid Aostria (1480-1530), moereb d'an impalaer Karl V, ha Marie de Luxembourg, dirak ar c'hardinal Louis de Bourbon Vendome.
Da siellañ an emglev e plegas Frañsez Iañ, intañv abaoe meur a vloaz, da zimeziñ da Leonor Aostria, c'hoar d'e enebour Karl V. Ouzhpenn-se e teuas Bourgogn en-dro gant ar roue gall, gant ma tilezje e wirioù war zouaroù italian. Ouzhpenn kement-se c'hoazh, dieubet e voe, goude paeañ ur bern arc'hant, daou vilion a skoedoù, daou vab ar roue gall, Frañsez ha Herri, a oa gouestlidi e Madrid, da warantiñ ur peoc'h ha he oa ket bet o ren. Droukrañs ar roue gall avat a gasas anezhañ adarre war hent ar brezel seizh vloaz goude, e 1536.
Procarduelis nipalensis
Procarduelis nipalensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Carduelis Nipalensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894). Ar spesad nemetañ er genad Procarduelis an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Sarnen
Sarnen zo ur gumun suis, pennlec'h kanton Obwalden.
Emdroadur ar boblañs
Dave: OFS
Cyanopica (genad)
Cyanopica a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Spesadoù hag an isspesadoù anezhe
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Liac'hven Guadalperal
Liac'hven Guadalperal, anvet el dolmen de Guadalperal pe el tesoro de Guadalperal er vro, zo ur c'hrommlec'h brudet evel ar Stonehenge español. Savet e voe etre 3000 ha 2000 kent JK, en El Gordo, e tolead  Campo Arañuelo, en Extremadura.
Abaoe 1963 emañ dindan dour lenn Valdecañas, er stêr Tajo, ha n'er gweler nemet pa vez izel an dour.
Sliabh Dónairt
Sliabh Dónairt (Slieve Donard e saozneg) eo pennlein Ulaidh ha Norzhiwerzhon gant 849 m. Emañ e kontelezh An Dún e biz an enez.
Zarza de Granadilla
Zarza de Granadilla a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
San Benedetto Po
San Benedetto Po zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Frank Lampard
Frank James Lampard zo ur c'hoarier mell-droad etrebroadel saoz, o c'hoari evit Chelsea Football Club evit poent, bet ganet d'an 20 a viz Mezheven 1978 e Romford (Bro-Saoz).
Herlegon glas
An herlegon glas a zo un evn hirc'harek, Egretta caerulea (pe Hydranassa caerulea) an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded-dour (amprevaned ha kranked) dreist-holl, met ivez diwar akridi, c'hwiled, grilhed ha kevnid.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika a-bezh, eus Stadoù-Unanet Amerika da greisteiz Brazil hag Uruguay.
Gouesan
Ar Gouesan (Gouessant e galleg) zo ur stêr eus Breizh, e Bro-Sant-Brieg. Goude redet a-hed 40,9 km en em daol e Mor Breizh e Bae Sant-Brieg etre Hilion ha Morieg, ma tremen dindan Karrbont ar Pontoù-Nevez.
Johann Gottlob Schneider
Johann Gottlob Schneider (18 a viz Genver 1750 - 12 a viz Genver 1822) a oa ul lizheregour ha naturelour alaman.
Zarza de Montánchez
Zarza de Montánchez a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
Omar Sy
Omar Sy, bet ganet d'an 20 a viz Genver 1978 e Trappes (Yvelines), a zo un aktour gall.
Istor
E vamm, a-orin eus Maoritania, a oa ur vatezh, hag e dad a oa ul labourer a-orin eus Senegal. Kregiñ a reas gant e vicher er bloavezhioù 1996 hag 1997 war « Radio Nova », hag aze e reas anaoudegezh gant e vignon Fred Testot. Goude, war « Canal+ », e-kichen Jamel Debbouze, e kemeras perzh en abadenn Le Cinéma de Jamel. Krouiñ a reas Le Visiophon, un heuliad sketchoù bihan hag arvestoù.
D'ar 5 a viz Gouhere 2007 e timezas gant Hélène, ha dezho pevar bugel.
Médard
Medard, pe Medardus en latin (hag en alamaneg ha saozneg), ganet en 456 e Salency en Pikardi ha marvet e 545 e Noyon, a oa un eskob galian-roman, a orin frank.
Mab e oa da Nectar, pe Nectardus, ur Frank a wad uhel e lez Childerig Iañ, ha d'e bried Protagia, Galianez romanekaet ha kristenez.
Un anv-badez ha un anv-tiegezh eo. Lidet e vez d'an 8 a viz Mezheven.
Lec'hioù
En e anv emañ al lec'hioù anvet: Hag e brezhoneg:
Poggio Rusco
Poggio Rusco zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Magumma parva
Magumma parva a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Fringillidae.
Anvet e voe Himatione parva (kentanv) da gentañ-penn (e 1887) gant ar bevoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943). Ar spesad nemetañ er genad Magumma an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv ha divellkeineged.
Annez
Brosezat eo ar spesad en enezeg Hawaii.
Andecavi
thumb|300px|Kartenn eus [[Arvorig a ziskouez bro an Andes pe Andecavi, war ribl al Liger.]] An Andecavi (anvet ivez Andicavi hag Andes ) a oa ur bobl c'halian en Arvorig, gwechall.
En em astenn a rae bro an Andecavi war an douaroù zo aet d'ober Anjev goude, pe Maine-et-Loire hiziv dre vras. Diwar o anv e teu anvioù Bro-Anjev ha kêr Anje.
E levrenn 3 Commentarii de Bello Gallico gant Caesar e lenner e oa karterioù goañv an armeoù roman e bro an Andes, e-pad ar brezel a-enep pobloù Arvorig. E-pad ar goañv 57–56 kent JK e voe lakaet sevel listri gant ar Romaned war ribl al Liger, evit mont da aloubiñ Enez Vreizh da gentañ, met implijet e voent d'en em gannañ a-enep ar Weneted.
Goude faezhidigezh Galianed Verkingetorix en emgann Alesia e talc'has an Andecavi, renet gant Dumnacos, da vrezeliañ ouzh Roma. A-benn ar fin, goude seziz Limonum (Poitiers hiziv an deiz), unan eus lec'hioù kreñv ar b-Pictones, e voe faezhet arme an Andecavi gant ar Romaned. Daoust ma c'hallas Dumnacos tec'hel e voe kollet kalz tud gantañ ha goude-se e rankas pobloù Arvorig kodianañ da vat.
Emgann Stamford Bridge
Emgann Stamford Bridge a c'hoarvezas d'ar 25 a viz Gwengolo 1066 e Stamford Bridge e Yorkshire - teir sizhun a-raok Emgann Hastings - etre strolladoù saoz Harold Godwinson ha nerzhioù norvegiat Harald Hardrada. Merkañ a reas fin an oadvezh viking.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
290px|thumb|Italia e 1494, a-raok ar brezel kentañ Kentañ brezel Italia a c'hoarvezas etre 1494 ha 1497, pa fellas d'ar roue gall Charlez VIII mont da aloubiñ Rouantelezh Naplez, gant skoazell dug Milano da gentañ. Evit se avat e ranke treuziñ stadoù all ledenez Italia gant e arme, hag a-enep dezhañ e kavas an Impalaeriezh santel, Spagn, ha stadoù Italia kaset gant ar pab Alesant VI.
A-raok ar brezel
Bec'h a oa savet etre ar pab Inosant VIII ha Ferdinando Iañ Naplez pa en devoa nac'het ar roue paeañ e skod dleet d'ar pab. Ha setu ar pab, d'an 11 a viz Gwengolo 1489, da embann ur builh a-enep Ferdinando, d'e eskumunugañ, ha da ginnig Rouantelezh Naplez d'ar roue gall Charlez VIII, en devoa un tamm gwir bennak war ar rouantelezh dre e dad-kozh, ar roue Charlez VII, a oa dimezet da Mari Anjev, eus an tiegezh Anjev a oa o ren er rouantelezh-hont. Inosant a reas ar peoc'h gant Ferdinando a-raok mervel e 1492, met ar c'hinnig ne voe ket ankouaet. Mervel a reas Ferdinando d'ar 25 a viz Genver 1494, hag e vab Alfonso II a renas war e lerc'h.
Penn kentañ ar brezel
Goude en em glevout gant dug Milano, ha war an digarez toull (anat d'ar gempredidi) da gas ur brezel ar groaz nevez a-enep an impalaeriezh otoman ha da zieubiñ Jeruzalem, setu ar roue gall Charlez VIII o kuitaat Grenoble gant e arme hag o tremen dre ode ar Montgenèvre d'an 2 a viz Gwengolo 1494.
An arme c'hall o tegouezhout en Italia zo anezhi 200 gwaz a zo gwarded ar roue, un arme war varc'h a 1600 den, 12 000 den war droad (anezho 6000 Suis ha 3000 Gwaskon) hag un 70 kanol, skañv ha hefiñv, hag a denn boledoù arem pe kouevr, 100 en ur ober un eur.
Goude e talc'has an arme c'hall da vont trema'r c'hreisteiz : d'an 20 a viz Here e voe kemeret Mordano, e Romagna, ganto, ha lazhet soudarded ha tud disoudard; d'ar 26 e rejont kemend-all e Fivizzano. Spontet an Italianed, ha goude marc'hata, e voe kemeret Firenze hep en em gannañ d'ar 17 a viz Du. D'an 28 ez ejont war-du Roma, ma tegouezhjont d'an 31 a viz Kerzu. Un emsavadenn a voe e Firenze er c'heid-se, ha savet ur republik a chomas en he sav betek 1512.
Diredig ar mangrovennoù
Diredig ar mangrovennoù a zo ur spesad evned, Halcyon senegaloides an anv skiantel anezhañ.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
E Rouantelezh Naplez
Pan erruas ar C'hallaoued e Monte San Giovanni, e Rouantelezh Naplez, e kasas ar roue gall e gannaded da dud ar c'hastell da c'houlenn digante kodianañ. Lazhet e voe ar gannaded c'hall, ha muturniet, ha kaset e voe ar c'horfoù en-dro d'ar C'hallaoued. Konnariñ a reas ar roue, kanoliatet e voe ar c'hastell d'an 9 a viz C'hwevrer, arsailhet ar c'hreñvlec'h, ha lazhet an holl enebourien e-barzh. Sede penaos e krogas arigrap Naplez. Skignet e voe ar c'heloù dre Italia, ma tivizas priñsed Norzhitalia emunaniñ ha sevel Kevread Venezia, d'an 31 a viz Meurzh 1495, rak a bep tu e kleved e oa krog rogoni an alouberien c'hall da vagañ kasoni e-touez ar bobl.
Santa Marta de Magasca
Santa Marta de Magasca a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
Diredig ar mangrovennoù
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Herlegon Sina
An herlegon Sina a zo ur spesad evned hirc'harek, Egretta eulophotes an anv skiantel anezhañ.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
E Rouantelezh Naplez
War-dro hanter C'hwevrer 1495 e tilezas ar roue Alfonso II Naplez e garg a roue hag e vab Ferdinando II a renas war e lerc'h. Ret e voe dezhañ tec'hel avat pa zegouezhas an armeoù gall d'an 22 a viz C'hwevrer. Gant chomadenn ar C'hallaoued e Naplez e voe tapet gant ar soudarded kleñved Naplez, dianav betek neuze.
D'an 20 a viz Mae 1495 edo arme Charlez VIII o kuitaat Naplez, o leuskel Gilbert de Montpensier, anvet da vesroue, e penn ur gwarnizon gall.
Herlegon Sina
Anvet e voe Herodias eulophotes (kentanv) da gentañ-penn (e 1860) gant an naturour saoz Robert Swinhoe (1836-1877).
Boued
Bevañ a ra diwar chevr, kranked ha pesked dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra peurvuiañ war aodoù kornôg Korea, Manchouria ha kreisteiz Japan; goañviñ a ra war aodoù Azia ar Gevred, ,.
Kerc'heiz gouzoug gwenn
Ar gerc'heiz gouzoug gwenn a zo un evn hirc'harek, Ardea pacifica an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia, hag e takadoù 'zo eus Indonezia, Ginea Nevez ha Zeland-Nevez.
Rummatadur
Hervez an evnoniourien e vez renket ar gerc'heiz gouzoug gwenn en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
E Rouantelezh Naplez
Sede an arme c'hall dirak Asti, ha fall stad ar vrezelourien. Loeiz Orleañs a oa gronnet gant e soudarded e kêr Novara gant un armead 30 000 den da Ludovico il Moro, hag an naonegezh o ren. Goulenn a reas Loeiz sikour digant e genderv roue, goude ma n'en doa ket sentet ouzh e urzhioù.
Krog e oa an div gostezenn da varc'hata, ha sinet e voe ar peoc'h e miz Here 1495. Loeiz Orleañs a guitaas Novara gant e 5 500 den, Suised anezho dreist-holl, hag un toullad bras anezho a varvas nebeud goude, ken fall e oa o yec'hed. En emglev Verceil e tremene ar roue gall gant esper ha hunvreoù pa chome dug Milano mestr war an dachenn.
Er c'heid-se e chome un toullad Gallaoued e Naplez, o stourm evit mirout tammoù eus ar rouantelezh. Ferdinand II a zilestras en Calabria hag a lakaas seziz war gêr Naplez. Montpensier a repuas er c'hastelloù da c'hortoz skoazell digant Bro-C'hall. Met skoazell ne deue ket buan. Ludovico il Moro en devoa prometet kas listri karget a soudarded da Naplez met ne reas ket. Ha Charlez VIII a oa berr an arc'hant gantañ. Koust an droiad-vrezel da Italia a rankje bezañ bet paeet, evit ul lod bepred, gant donezonoù Firenze, graet pa vije bet daskoret dezho ar c'hreñvlec'hioù prestet d'ar C'hallaoued. A-benn ar fin e voe gwerzhet ar c'hreñvlec'hioù da Lucques, Venezia, Genoa pe Pisa, goude trubarderezh Robert de Balsac e Toskana. Charlez VIII a rankas neuze rentañ an arc'hant amprestet digant presterien Firenze ha tremen a rankas hep amprestañ gwenneien ken digant kêr Firenze.
Gilbert de Montpensier, neuze, a lestras gant tost an holl difennerien hag ac'h eas da Salerno. En e arme e oa goprsoudadrded dreist-holl, Alamaned hag Italianed, bouetet fall ha no devoa ket bet gwenneg ebet abaoe pell amzer. Lezel a reas arme Fernando II da c'hronnañ e armead e kêr Atella. Un darn eus ar soudarded alaman a nac'has en em gannañ, ma voe ret d'ar C'hallaoued en em rentañ. Kalz a soudarded c'hall a varvas gant ar c'hleñvedoù hag an naon.
Spagn avat a gemere perzh e Kevre Venezia, en enep da feur-emglev Barcelona, hag a gouezhas war Languedoc dre veur a wech e-kerzh ar bloaz 1496. Emwelioù a voe evit klask ober ar peoc'h gant Spagn e 1496, a-hed ar bloavezh 1497 ha deroù 1498, ken na voe sinet arsav-brezel Alcalá de Henares e miz Du 1497.
Stans
Stans zo ur gumun suis, pennlec'h kanton Nidwalden.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
E Rouantelezh Naplez
Charlez VIII en devoa c'hoant atav da lakaat e zorn war rouantelezh Naplez hag a glaskas chom mignon da briñsed Italia a c'halle e leuskel da dremen da vont etrezek Naplez. Dug Orléans avat a glaske lakaat harz da vennad ar roue. Charlez a varvas en 1498 hep na vije deuet e hunvreoù da wir.
Stans
Emdroadur ar boblañs
Dave: OFS
Dizalbad Roma
Meur a wech e oa bet lakaet an arigrap war gêr Roma :
Zarza la Mayor
Zarza la Mayor a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
An droug gall
Ur c'hleñved kevrinus a gouezhas war an arme c'hall e Naplez. N'eo ket sklaer pe e oa deuet eus ar Bed Nevez (abaoe troiad Kristof Kolomb e 1492) pe e oa ur stumm nerzhusoc'h eus un droug kozh a rene dija er vro, met honnezh eo ar c'hentañ abadenn anavezet eus an naplez er gêr-hont.
Antiquité de la Nation et de la langue celtes autrement appelez Gaulois
Antiquité de la Nation et de la langue celtes autrement appelez Gaulois zo ul levr gallek gant ar manac'h breizhat Paul-Yves Pezron, embannet e Pariz, gant Jean Boudot, e 1703.
Herlegon dremm wenn
An herlegon dremm wenn a zo un evn hirc'harek, Egretta novaehollandiae an anv skiantel anezhañ.
Kelienenn (steredeg)
Ar Gelienenn (Musca, berraet e Mus) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
An droug gall
Gant distro an arme c'hall d'ar gêr e voe skignet ar c'hleñved dre ledenez Italia, ha goude dre Europa. En italianeg e vez anv eus "Mal francese", pe "Mal Napoletano", kleñved Naplez e brezhoneg.
Herlegon dremm wenn
N'eo ket anavezet an tri isspesad Egretta novaehollandiae nana, Egretta novaehollandiae novaehollandiae hag Egretta novaehollandiae parryi ken.
Guijo de Coria
Guijo de Coria a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
Alethe diademata
Alethe diademata zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Bessonornis (Turdus) diadematus da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Annez hag isspesadoù
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar C'hornôg, eus Gambia-Senegal da Sierra Leone, Liberia, Ghana ha Togo.
Taol (steredeg)
An Daol (Mensa, berraet e Men) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Diredig Senegal
Anvet e voe Alcedo senegalensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
Skouer (steredeg)
Ar Skouer (Norma, berraet e Nor) zo ur steredeg eus an hantervoul su.
Glarus
Glarus zo ur gumun suis, pennlec'h kanton Glarus.
Istor
Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2011 goude bezañ bodet gant Ennenda, Netstal ha Riedern.
Lombok
Lombok zo unan eus inizi Indonezia, e proviñs Nusa Tenggara Barat.
Emañ etre enez Bali hag enez Sumbawa. En em astenn a ra war 4.725 km2 ha poblet eo gant 3,16 milion a annezidi (e 2010). Mataram eo ar gêr vrasañ ha kêr-benn ar broviñs.
Strizh-mor Lombok, etre Lombok ha Bali, zo ur rannadur a bouez evit ar vevoniourien : a bep tu dezhañ e kaver spesadoù loened disheñvel-mat, re an tolead "Indomalaya" er c'hornôg ha re "Aostralazia" er reter, rannet gant al linenn Wallace. Ar menez-tan Rinjani (3.726 metr) eo beg uhelañ an enezenn.
Ouzhpenn 85% eus ar boblañs zo tud eus ar bobl sasak, kar da dud Bali e-keñver sevenadur, hogen muzulmaned anezho. War-dro 10% zo tud eus Bali ha tud all zo c'hoazh, Sinaiz, Javaiz pe Arabed.
Menapii
Ar Menapii, pe Menaped a oa ur bobl a oa o vevañ e hanternoz Galia. Hervez an douaroniourien Strabon ha Ptolemaios, edo o douaroù en-dro da aberioù ar Roen hag an Escaut (Schelde). E Kassel edo kêr-benn o c'heoded.
En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ :
Enebiñ garv a reas ar Menapii ouzh armeoù Julius Caesar e-pad Brezel Galia. Faezhet e voent gant Caesar e 57 kent JK, hag int kevredet gant pobloù all eus Belgica evel ar Morini. Er bloaz war-lerc'h e rojont dorn da emsavadeg ar Weneted a-enep Caesar, gant pobloù all Arvorig, en aner avat. Daoust da se e nac'has ar Menapii hag ar Morini plegañ dirak Caesar. Brezelioù all a renas ar Romaned outo, evel e 55 kent JK, pa felle da Gezar aloubiñ enez Vreizh. Mont a reas ar Menapii da repuiñ er c'hoadoù hag er geunioù, tra ma veze devet o c'hêrioù hag o zrevadoù gant ar Romaned.
Diwezhatoc'h, e 54 kent JK, e kemeras perzh ar Menapii en emsavadeg pobloù Gallia Belgica, reneet gant Ambiorix. Ar wech-mañ e voent flastret gant Caesar.
Ar jeneral roman Carausius, a gemeras an titl a impalaer en enez Vreizh ha hanternoz Galia, en, a oa unan eus ar Menapii, genidik eus Gallia Belgica.
Marteze e oa kar ar Menapii hag ar bobl anvet Manapi en Iwerzhon (ur bobl a adkaver hec'h anv en hini kontelezh Fear Manach), meneget gant Ptolemaios.
Stato dei Presidii
An anv
Dont a ra an anv eus ar prezidoù — lochennoù-ged savet gant ar Spagnoled war un aod (eus ar ger latin : preasidium ; en spagnoleg : presidio, en italianeg : presidi, el liester). Anvet e oa ivez Prezidoù Toskana (en spagnoleg : Presidios de Toscana ; en italianeg : Presidi di Toscana). A-c'haoliad e oa tachenn ar stad war an div broviñs a-vremañ, Grosseto ha Livorno. Enni e oa ledenez Argentario| en Toskana hag Orbetello, Porto Ercole ha Porto Santo Stefano gant Ansedonia ha Talamone, ha goude Porto Longone (hiziv Porto Azzurro) war Enez Elba, a oa da aotrouniezh ha goude priñselezh Piombino. Goude-se e voe perc'hennet gant rouantelezh Naplez betek 1800. Goude ma ne oa ket gwall vras e c'hallas ar renerien anezhi pouezañ war politikerezh ar stadoù amezek hag Kreizitalia penn-da-benn.
Orin
Krouet e voe gant feur-emglev Londrez (1557), d'an 29 a viz Mae 1557, entre roue Spagn Felipe II, hag aotrou Piombino, Giacomo VI Appiano, kadarnaet gant feur-emglev Firenze (1557) an 3 a viz Gouhere er memes bloaz, entre an impalaer santel Karl V, ha dug Firenze, Cosimo Iañ, eus an Tiegezh Medici.
Padout a reas betek 1801, ha peder rann zo en hec'h istor :
Da get ez eas neuze rak ne voe ket adsavet goude diskar Napoleon hag e-barzhet e voe e Dugelezh-veur Toskana.
Gouarnerezh
Biskoazh n'eo bet ar Stato dei Presidii ur stad dizalc'h: na tiegezh-ren, na kannaded dezhi hec'h-unan. Peurvuiañ ne veze nemet ur stagadenn da rouantelezh Naplez (pe da unan all). Pevar presidio a oa:
Guijo de Granadilla
Guijo de Granadilla a zo ur gumun e Spagn, e Proviñs Cáceres, e Kumuniezh Emren Extremadura.
Stato dei Presidii
Gouarnerezh
Ne voe rener-stad ebet, met gouarnerien kaset gant stadoù pell. Ar re-se ne voent nemet ofiserien a renk etre, ha ne vezent prederiet nemet gant derc'hel ar c'hreñvlec'hioù e ratre.