cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salle
Salle zo ur gumun italian e Proviñs Pescara e rannvro Abruzzo.
Pescosansonesco
Pescosansonesco zo ur gumun italian e Proviñs Pescara e rannvro Abruzzo. Ur 460 a dud zo enni o chom.
Un iliz zo d'ar gwenvidig Nunzio Sulprizio (1817 Pescosansonesco Vecchio - 1836) en dije graet ur burzhud e Napoli.
Río San Juan
Río San Juan zo anv meur a stêr er bed:
Fichenn S
Ur Fichenn S zo ur fichenn savet hervez al lezenn c'hall d'un den a zo gwelet evel un dañjer gant ar polis gall. Al lizherenn "S" a dalv kement ha " Sûreté de l'État" (" surentez ar stad "). An dud-se zo d'eveshaat, hep o herzel dre ret.
Abaoe 1969 ez eus bet savet 400 000 fichenn S.
Tonengo
Tonengo (Tonengh e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.
Melanerpes hoffmannii
Melanerpes hoffmannii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Centurus Hoffmannii (kentanv) da gentañ-penn (e 1862) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) : dougen a ra anv an naturour alaman Karl Hoffmann (1823-1859).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh ha sun-bleuñv.
Annez
Kavout a reer ar spesad e naoueier eus kreisteiz Honduras da Nicaragua ha Costa Rica.
Tonco
Tonco (Tonch e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.
Cugnoli
Cugnoli  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Midway
Midway zo un anv-lec'h saoznek hag a gaver e meur a vro.
Breudeuriezh Beleien Sant Pi X
Ar Vreudeuriezh Beleien Sant Pi X (latin : Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X, FSSPX) zo ur vreudeuriezh katolik hengounelour anvet diwar ar pab Pi X hag a oa bet diazezet gant an arc'heskob Marcel Lefebvre (1905-1991) e 1970.
Ar vrasañ breudeuriezh hengounelour eo, gant war-dro 700 beleg ha 3 eskob, ha kalz a vreudeuriezh hengounelour a zeu anezhi, evel ar vreuderiezh sant Pêr, hag ar gevredigezh sant Pi V.
Lidet e vez an oferennoù e latin ganto, hervez levr-oferenn 1962.
Istor
Savet e voe a-enep ar sened-iliz Vatikan II hag an oferenn nevez, gant youl kloareien ar c'hloerdi pabel gallek deut da welout an Aotrou'n eskob Marcel Lefebvre. Savet e voe d'ar c'hentañ a viz Du 1970 evel un unaniezh deol (e latin: pia unio) gant an aotrou'n eskob François Charrière (1893-1976), eskob Geneva, Lausanne, ha Fribourg. E 1971, ar 24 c'hloareg kentañ a yeas war ar studi beleg en Écône e Suis.
Distoket e oa diouzh Roma abaoe sakr eskobel ar pevar eskob (Bernard Fellay, Bernard Tissier de Mallerais, Alfonso de Galarreta ha Richard Williamson, kaset kuit abaoe 2012) e 1988, hag an eskibien-se a voe eskumunuget gant ar pab Yann-Baol II. E 2009 e voent digastizet, hag abaoe an amzer-se n'eo ket sklaer a-walc'h petra eo stad kanonikel ar Vreudeuriezh.
Medimnenn
Ar vedimnenn ( μέδιμνος / médimnos e gregach, liester μέδιμνοι / médimnoi) a veze implijet e Henc'hres da vuzuliañ ar greun ha danvezioù sec'h dre vras.
En Attika e oa war-dro 51,84 litr, met kemm a veze hervez ar broioù : 71,16 litr e Sparta. Implijet e veze e meur a geoded all, evel Korintos ha megara
Gant ar muzul se e veze muzuliet kementadoù gwin hag eoul, pesked ha kig.
Implijet e voe gant Solon en e Vonreizh war-dro -595 en Aten. Hervez ar vonreizh-se e ranked paeañ gant kementadoù greun evit kaout kargoù zo, evel 500 medimnenn evit bezañ pennarme, ha 200 evit labourat douar. paeañ a c'halled gant boued a bep seurt, met ezhomm a oa da resisaat ar c'hementadoù hervez ar c'hargoù.
Bud Luckey
William Everett Luckey, anavezetoc'h evel Bud Luckey, bet ganet e Billings (Montana), e Stadoù-Unanet Amerika, d'an 28 a viz Gouere 1934 hag aet da Anaon e Newtown (Connecticut) d'an 24 a viz C'hwevrer 2018, a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Tigliole
Tigliole (Tijòli e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.
Soglio (Italia)
Soglio (Seuri pe Seuli e piemonteg) zo ur gumun en Italia e proviñs Asti hag e rannvro Piemonte.
Soglio
Soglio zo un anv-lec'h italianek:
Herri ar Merdeer
Henrique de Avis, pe Henrique o Navegador (Herri ar Merdeer), pe an Infante Dom Henrique (Infant Dom Herri), lesanvet O Infante de Sagres, ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1394 e Porto ha marvet d'an 13 a viz Du 1460 e Sagres, a oa un infant portugalat hag a roas lañs da veajoù bras moraerien Portugal dre ar bed. Gwelet eo evel an den a enaouas tan an trevadenniñ europat.
Daoust d'e lesanv (ar merdeer) ne verdeas ket ha ne reas kavadenn ebet en douaroniezh. Arc'hantiñ ar beajoù ne reas ken, hag un titl a enor eo e lesanv, evel al lesanvioù roman roet d'an dud uhel, ha netra ken.
Mab e oa da João Iañ, roue Portugal
Ne zimezas ket ha divugel e oa.
Beziet eo er Mosteiro da Batalha
Marc'hegezh
thumb|250px|Kreñv e vez al liamm etre ar marc'heger hag e loen. Marc'hegezh eo ar sport hiniennel nemetañ ma ranker bezañ daou.
Marc'hegezh pe marc'hegañ a zo mont war gein ur marc'h, ur poned pe c'hoas un azen, ur mul; evit henchañ anezhañ.
Gwechall e oa un doare da veajiñ ha d'ober brezel, hiziv eo ur sport, un arz met dreist-holl un dudi.
Istor
Prouet eo bet e veze pleustret ar marc'hegañ er c'harrier e 1500 a-raok J.K. E Gres gwechall e veze "labouret" ar c'hezeg evit ma teufent da vezañ sentus hag aes da embregañ. Met ne oa nemet er 16vet kantved e oa savet ar skolioù marc'hegañ kentañ. E Bro-C'hall e veze taolet muioc'h a evezh ouzh ar skañvder hag an arz, tra ma vezo taolet evezh ouzh ar c'henurzhierezh e Bro-Alamagn. Pa dreser, ne ranker ket disoñjal emañ pep tra un c'hoari a gizidigezh. Arabat chom difiñv war ur marc'h, ar c'hontrol eo ret ober hep ehanañ. Bez e ranker adgoulenn, kampañ .. dre luskigoù tost diverz, met ar marc'h, eñ, a sant anezho.
Ur sport, un dudi met dreist-holl un arz
War un dro ez eo ar marc'hegañ ur sport hiniennel, met war un dro all ez eo ur sport graet a-zaou : al loen hag ar marc'heger. Ul liamm a vez savet etre an daou evit gellout ober unan hepken. Evit ober berzh e rank ar c'houblad kaout fiziañs ha doujañs an eil en egile. Lavaret 'vez eo ret d'ar varc'hegourien "komz kezeg". Ur skol voutin a vez er marc'hegañ, diazezoù a chom evit an holl met savet 'vez doareoù all. Prederiet int war doareoù soñjal all hag doareoù disheñvel d'ober e-keñver ar c'hezeg (da skouer Nuno Oliveira, Michel Robert ...)
Rummadoù evit c'hoantoù liesseurt
thumb|250px|Arthur Welsh King, ur marc'h a vicher gant disoc'hoù sportel kaer, an darn vrasañ e KKM. Amañ war ur roudour en ur genstrivadeg KKM. Ar marc'hegañ eo ar sport nemetañ ma kenskriv ar baotred hag ar merc'hed war ar memes par.
Leun a rummadoù a zo er marc'hegañ, setu e cheñch an doareoù ober ha soñjal hervez ar pezh 'vez graet.
An dudi marc'hegouriezh
Tremen a reont war techennoù goursoù, ar rummad ma vez kavet tout ar redadegoù kezeg. Ar pal eo mont ar buanañ posupl hag erruout a-raok ar re all. Redet 'vez an holl asambles. Redadegoù disheñvel 'zo :
Redadegoù d'an drot
Ar sportoù marc'hegañ
thumb|250px|Darshan, an abadenn nevez savet gant Bartabas, ur c'hoari gant ar gouloù / skeudoù.
Ar marc'hegañ evit an dudi
Ar marc'hegañ evit an dudi a zo sur a-walac'h ar rummad marc'hegezh graet ar muiañ. Gallout a reomp en ober en ur greizenn marc'hegañ pe gant hor c'hezeg. Ne c'hellomp ket jediñ an niver a dud a vez o varc'hegañ evit an dudi, rak n'eus ezhomm na bezañ en ur c'hlub nag en ur gevredigezh. Ar marc'heger a c'hell pourmen, evel ma ra an dud pa'z eont war droad pe war varc'h-houarn ...
An abadennoù marc'hegañ
Gwechall ne oa nemet un neubeut abadennoù marc'hegezh, dreist holl sirk. Araokadennoù zo bet, bremañ e vez muioc'h muiañ a strolladoù marc'hegezh nemetken. Savet int gant an holl rummadoù, eus ar pleustrer uhelañ, betek ur marc'hegezh graet hep dibr na netra ... E Bro-C'hall, er bloavezhioù 1980, e savas ur stollad marc'hegezh anavezet Bartabas (Zingaro), lakaet o deus en a-raok ar seurtoù abadennoù-se.
Ar KKM (kenskrivadeg klok marc'hegañ)
Ar genstrivadeg klok marc'hegañ (KKM) [CCE (concours complet d'équitation)]a zo ur sport hag ivez ur rummad olimpek abaoe C'hoarioù Olimpek Stockholm e 1912. En orin eo bet krouet ar rummad-se da priziañ ar c'hezeg evit an armead. Cheñchet en deus tamm ha tamm evit dont da vezañ ur rummad gwirion hag diskleriet.
Rannet eo ar genstrivadeg e tri zamm :
thumb|250px|Logo kevredigezh c'hall ar marc'hegañ, FFE
Ar marc'hegañ e Bro-C'hall
E Bro-C'hall ez eus ouzhpenn ur milion a varc'hegerien ; an hanter en o zouez o deus ul lisañs gant kevredigezh c'hall ar marc'hegañ, an FFE (600 805 pleustrer e 2008). Ar goprer kentañ er gennad sportel eo ar marc'hegañ, 60 000 a implijidi evit 6 000 kreizenn marc'hegañ ha 50 000 a zesaverien kezeg. War-dro 200 000 a gezeg ha poneed a vez er c'hreizennoù marc'hegañ, d'an niver-se e vo ouzhpennet ar c'hezeg a vez e ti an dud dibar. Krouet eo bet ar FFE e 1921. Bro-C'hall eo ar vroad kentañ evit an touristerezh war varc'h.
War live ar sporchoù, e vez aozet 5 000 genstrivadeg bep bloaz. Kevredigezh c'hall ar marc'hegañ eo ar pedervet kevredigezh olimpek dre a niver a dud lisañsiet. Ar marc'hegañ sportel en deus gounezet dija teir medalenn olimpek ha tregont abaoe krouidigezh ar C'hoarioù Olimpek.
Alessandro Farnese (1635-1689)
Alessandro Farnese (1635-1689) a oa ur brezelour italian, eus an Tiegezh Farnese, e servij roue Spagn.
Mab e oa da Odoardo Iañ Farnese, dug Parma ha Piacenza, ha d'e bried Margherita de' Medici. Gant e vreur henañ Ranuccio II Farnese, evel kustum, ez eas an dugelezh goude marv o zad e 1646. Jeneral en arme war varc'h Republik Venezia e voe e-pad daou vloaz, etre 1656 ha 1658, a-raok mont gant Spagn adal 1664. E 1665, en emgann Montes Claros, da vare aloubadeg Portugal, e oa dindan markiz Caracena, e penn ur c'horf-arme war varc'h.
Anvet e voe da vesroue e Navarra, ha goude e Catalogna. Ha goude brezel Holland (1672–1678), da c'houarnour Izelvroioù ar C'hreisteiz, etre 1678 ha 1682.
E 1687 e voe kuzulier-stad e Spagn. Mervel a reas e Madrid e deroù 1689.
Dimeziñ ha bugale
Gant e bried-kleiz Maria de Lao y Carillo, en doe pevar bastard:
Lir (disheñvelout)
Lir zo
Cerreto
Cerreto (dervenneg) zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun.
Moscufo
Moscufo  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Claude Piéplu
Claude Léon Auguste Piéplu, bet ganet e Pariz XIV (Bro-C'hall) d'an 9 a viz Mae 1923 hag aet da Anaon e Pariz XVI d'ar 24 a viz Mae 2006, a oa un aktour gall (c'hoariva, sinema ha skinwel).
Abalamour d'e vouezh ha d'e zistilh hep o far e oa bet dibabet da zaneveller an heuliad skinwel bevaat Les Shadoks adalek 1968 betek 1973.
Arsellva Nisa
An Arsellva Nisa zo ur savadur danzeet gant Charles Garnier (hag ar goupolenn gant Gustave Eiffel). Ul lunedenn vras eo ar benveg pennañ e-barzh (18 m a-hed gant ur ferenn-lagad eus 76 cm).
Nocciano
Nocciano zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Kastell Kerlaodi
Kastell Kerlaodi zo ur c'hastell dismantret e Plouenan, e Bro-Leon.
A-gozh e oa annezet al lec'h. Savet e voe ar c'hastell kentañ etre 1571 ha 1670. N'eus chomet anezhañ nemet an traoñ, gant un oaled, ur forn ha kavioù. Adsavet e voe etre 1750 ha 1787 ; ar chapel, ar marchosi, al laboù hag al liorzh zo eus ar mare-se ivez. Goude an adsaver Joseph du Dresnay, gouarnour Kastell-Paol, e tremenas ar c'hastell etre daouarn François Julien du Dresnay, gouarnour ar Maskaregnez, un enezeg e Meurvor Indez, perc'hennet gant Bro-C'hall en amzer-se. Da vare an Dispac'h gall e voe gwerzhet ar c'hastell d'un aotrou Drouillard. Mont a reas ar perc'henn nobl, Louis Ambroise du Dresnay, da repuiñ da Jerzenez. Kemer a reas perzh e dilestradeg an divroidi e Kiberen e 1795 ha mervel a reas en harlu e Londrez e 1798. Kempennet e voe ar skalieroù ha lojeiz ar gevred etre 1871 ha 1895 gant Pierre Drouillard, maer Kastell-Paol, kuzulier-kanton ha senedour.
E-pad an Eil Brezel-bed e voe René de Soyer, an den diwezhañ bet o chom er c'hastell, o reiñ skoaz da lomanerien kirri-nij a voe kuzhet gantañ e Kerlaodi. E 1942 e voe harzet ha kaset da Alamagn. Eno e varvas. Abaoe n'eus bet den ebet oc'h ober war-dro ar c'hastell. War-dro 1970 e voe gwerzhet lambruskoù hag oaledoù eus ar c'hastell ha kaset da gastell Autafòrt (Hautefort), e Perigòrd. Bremañ ne chom nemet dismantroù, kouezhet eo ar braz eus an doenn, diskaret eo bet ar gwez a oa tro-dro, ne chom nemet ar vali a gase d'ar c'hastell...
Jestin
Jestin zo un anv-badez brezhonek deuet da vezañ anv-tiegezh.
Fernando León (marvet e 1214)
Fernando León (1192/1193-1214), Fernando de León e spagnoleg, a oa infant, mab da Alfonso IX León ha d'e gentañ pried Teresa Portugal (1181-1250). E dad a oa mab da Fernando II León ha d'e bried kentañ, Urraca Portugal, hag e vamm a oa merc'h da Sancho Iañ Portugal ha d'ar rouanez Dulce Berenguer.
Div c'hoar en doa:
Arondisamant Carcassona
Arondisamant Carcassona a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aude hag e rannvro Okitania.
Fernando León (marvet e 1214)
Dleet e oa dezhañ ren e rouantelezh León, met mervel a reas e 1214, da 21 bloaz, a-raok e dad Alfonso IX León, a varvas e 1230.
Goude marv Alfonso ez eas ar rouantelezh gant an div c'hoar, a lezas o gwirioù gant o hantervreur, Fernando el Santo, ganet eus eil pried Alfonso IX, Berenguela Kastilha.
Arondisamant Carcassona
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aude d'ar 1 a viz Genver 2017. 187 kumun zo en arondisamant Carcassona bremañ.
Talliom
An talliom zo un elfenn gimiek. 81 eo e niver atomek ha Tl e arouez.
Pistrius-kenañ ez eo. Da welet eo tost d'ar plom. Ur metal tener-tener eo, aes da droc'hañ gant ur gontell. E 1861 e voe lakaet war wel evit ar wech kentañ.
Penne
Penne zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Bernard Fresson
Bernard René Pierre Fresson, bet ganet e Reims (Marne, Bro-C'hall) d'ar 27 a viz Mae 1931 hag aet da Anaon en Orsay (Essonne, Bro-C'hall) d'an 20 a viz Here 2002, a oa un aktour (c'hoariva, sinema ha skinwel) gall.
E bezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Anton Reichenow
Anton Reichenow, bet ganet d'ar 1añ a viz Eost 1847 e Charlottenburg (ur c'harter eus Berlin, Alamagn an deiz a hiziv) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Gouere 1941 e Hamburg (Alamagn), a oa ul loenoniour alaman.
Club Atlético River Plate (Montevideo)
Club Atlético River Plate (lesanvet Darseneros pe La Dársena ivez) a zo ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet d'an 11 a viz Mae 1932 e Montevideo (Uruguay), diwar gendeuziñ Olimpia ha Capurro.
Dont a ra an anv anezhañ eus hini River Plate Football Club, ur c'hleub all aet da get e 1929. Arabat eo kemmeskañ gant ar c'hleub arc'hantinat Club Atlético River Plate, bet krouet e Buenos Aires kenkent ha 1901.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Parque Federico Omar Saroldi e Prado (unan eus karterioù Montevideo).
Sea Shepherd Conservation Society
Sea Shepherd Conservation Society a zo un AMG e Friday Harbor, e stad Washington, en SUA. Savet eo bet e 1977 gant Paul Watson, un ekologour kanadian. Stourm a ra evit gwareziñ loened-mor.
Faskouriezh
Evit lod ez eo ar gevredigezh Sea Shepherd Conservative Society, ur strollad gant ur mont en-dro faskour, Paul Watson o vezañ un doare gourou.
Elice
Elice   zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Dremmwel (fizik)
An dremmwel eo al linenn a weler er pelloù etre an oabl hag an douar, pe ar mor.
Dirak ur c'horreenn blaen (ar mor da skouer), un arseller lec'hiet en uhelder U a welo an dremmwel war-hed H dioutañ, hervez ar formulenn :
H = 3.57 \sqrt{U} (U e metradoù, H e kilometradoù)
Setu un nebeud disoc'hoù :
Blanca Iañ Navarra
Blanca Iañ de Navarra, a-wechoù Blanche d'Évreux e galleg, (1386 pe 1387-1441 Santa Maria la Real de Nieva, e Kastilha ), a oa rouanez Navarra goude marv he zamm, adalek 1425 betek he marv e 1441.
Merc'h e oa da Carlos III Navarra, roue Navarra, ha da Leonor Kastilha (goude 1363-1416), infantez Kastilha.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas div wech.
La Hoguette
La Hoguette a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|Ar vourc'h
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas pemp den nann soudard e La Hoguette abalamour d'ar brezel, tri anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Iliz katolik Saint Barthélémy
Melestradurezh
left|thumb|An ti-kêr
Sant Jestin
Jestin, pe Iestin, pe Iestyn, pe Stinan e kembraeg (Justinian e saozneg, Justinus e latin), a oa ur manac'h eus Breizh hag a reas e annez en Ynys Dewi, e Sir Benfro, war-dro ar bloavezh 500, gant un nebeud diskibled dezhañ, pa oa bet roet an douar-se dezho gant sant Dewi.
Hervez ar vojenn e oa ur Breizhad a renk uhel, aet da vanac'h, hag o penediñ en enez pa deuas sant Dewi d'e gaout.
Gwynedd
Pe eñ pe ur Iestyn all, ha ne vefe ket eus Breizh moarvat neuze, a zo enoret e Llaniestyn, e kontelezh Gwynedd, e hanternoz ar vro, ma en dije savet un iliz, hag unan all c'hoazh en Enez Mon.
Breizh
N'ouzer ket penaos e teuas an anv da Vreizh. Marteze gant diskibien dezhañ, nemet e vije bet un den all anvet eveltañ. Anv ar manac'h bepred a gaver en anv Plistin.
Un singe en hiver (film)
Un singe en hiver a zo ur film gallek, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Henri Verneuil (1920-2002) e 1962.
Arondisamant Limós
Arondisamant Limós a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aude hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Limós e 8 kanton (betek 2014) hag e 149 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aude d'ar 1 a viz Genver 2017. 140 kumun zo en arondisamant Limós bremañ.
Corresa (stêr)
Corresa (okitaneg; Corrèze e galleg) a zo ur stêr en Okitania, adstêr d'ar Vesera, hag adadstêr d'an Dordonha. 95 km eo he hed. Eieniñ a ra e Pladenn Miuvachas. Kemeret eo bet hec'h anv evit envel un departamant, hini Corresa (Corrèze e galleg).
Tallud-Sainte-Gemme
Tallud-Sainte-Gemme a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Gérard de Nerval
Gérard de Nerval a zo anv-pluenn Gérard Labrunie, ur skrivagner gall ganet d'an 22 a viz Mae 1808 e Pariz, ma varvas d'ar 26 a viz Genver 1855. Brudet eo e varzhonegoù ha danevelloù, ha dreist-holl Les Filles du feu, un dastumad danevelloù ma'z eo  Sylvie an hini vrudetañ, hag e sonedennoù (Les Chimères).
Porthstinian
Eus ar porzhig e c'haller mont da Enez Dewi.
Rivinoù ur chapelig d'ar sant zo nepell.
Horizon
Horizon zo ur ger gallek ha saoznek hag a dalv kement ha dremmwel e brezhoneg. Anv meur a dra eo.
Farindola
Farindola zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Alun (Penfro)
Ar Stêr Alun zo ur stêr vihan e gwalarn Sir Benfro, e mervent Kembre.
Clelia Farnese
Clelia Farnese (1556- 1613) a oa ur briñsez italian, bastardez d'ar c'hardinal Alessandro Farnese.
Alun (Penfro)
Eieniñ a ra e-kichenik Tretio Common ha redek betek Tyddewi da aberiñ e Bae Sain Ffraid dirak Porth Clais.
Clelia Farnese
He buhez
N'ouzer ket na pelec'h na pegoulz e oa ganet Clelia Farnese, na piv e oa he mamm. He zad, ar c'hardinal Alessandro Farnese, a oa niz d'ar pab Paol III, hag etre 1554 ha 1556 edo ar c'hardinal o chom e Parma, ma kreder eo eno e voe engehentet ha ganet Clelia. Lavaret ez eus bet, gant ar c'hronikour Giovanni Battista Spaccini, e oa merc'h d'ur gannerez eus Modena, met marteze e oa merc'h d'un itron eus lez an tiegezh Farnese. Marteze ivez e oa ganet e Roma Evel-just e kavas gwell an tad derc'hel kuzh ganedigezh e verc'h, e-doare da genderc'hel da vagañ spi da sevel skeul ar c'hargoù en Iliz roman. Marteze, hervez tammoù testenioù, e voe savet gant he mamm-gozh, Gerolama Orsini. Koulskoude ez eus bet lavaret ivez e vefe bet kaset ar verc'hig gant he zad kardinal da di e c'hoar Vittoria, dugez Urbino, met gouzout a reer edo Gerolama er Palez Cesarini, e 1566, pa voe prometet dorn ar plac'h, en ofisiel, da Giovan Giorgio Cesarini, hag ul lizher kaset eus Castro, da reiñ keloù d'he mab eus ar plac'h, a ro sklêrijenn a-walc'h. Rak dugelezh Castro, ma edo Gerolama o chom, a oa ur c'horn-bro muioc'h distro ha pelloc'h diouzh selloù an dud ("... dava meno nell'occhio" .). N'eo nemet goude marv ar vamm-gozh, a c'hoarvezas e 1569, e voe fiziet Clelia en he moereb, dugez Urbino, savet en he lez, war un dro gant he c'heniterv Lavinia della Rovere.
Dimezet da Giovan Giorgio Cesarini
E miz Du 1564 edo Alessandro Farnese da-vat o klask d'e verc'h un dimeziñ hag a rofe ton d'an Tiegezh Farnese. Kavout a reas pezh a glaske, « un parentado proportionato per l'una et l'altra parte » emezañ, en tiegezh Cesarini , a oa e bouez o kreskiñ buan gras da Giuliano, un den eus ar « più eminenti nel mondo romano » , met ivez karget a zle ken bras ma edo en sell da skañvaat gant un emglev gant ar c'hardinal, ar pinvidikañ den a iliz eus e amzer, a lavared. Hag an daou, dre hanterouriezh Vittoria Farnese, en em glevas da reiñ dorn Clelia da mab nemetañ ar Cesarini hag e bried Giulia Colonna, Giovan Giorgio, hag e mizioù kentañ 1566, goude an 23 a viz Ebrel diouzh a ouzer, e voe graet an dimeziñ (sponsalia) er Palez Cesarini e Torre Argentina. Etre an dimeziñ ( sponsalia ) hag an eured en iliz avat e tremenas tost da bemp bloaz, hiroc'h eget gortozet, ablamour moarvat da marv Giuliano Cesarini (18 a viz Mezheven 1566) ha d'ar c'hemm ekonomikel a deuas da-heul evit an intañvez Giulia hag he mab Giovan Giorgio. D'an 3 a viz C'hwevrer1571 bepred, e loc'has an ambrougadeg a gasas Clelia eus Pesaro da Rocca Sinibalda, un douar d'ar Cesarini. .
Clelia a dremenas tri miz kentañ he buhez gwreg nevez etre Rocca Sinibalda ha Civita Lavinia, un douar all d'ar Cesarini, finché il padre accettò il rientro della coppia a Roma. In questo breve periodo la ragazza visse con la suocera Giulia Colonna, che avrebbe voluto indire grandi festeggiamenti per le nozze, venendone dissuasa, non senza fatica, dal cardinal Farnese, il quale controllava a distanza il comportamento dei novelli sposi. Incinta, in maggio la giovane guadagnò la città di notte assieme al marito, lontana dai clamori di una ribalta che il potente ecclesiastico continuava ad evitare. La sua influenza sul genero divenne ancor più piena in quello stesso 1571, poiché Cesarini, che già aveva perso il padre, rimase orfano anche di madre.
Dismesse momentaneamente le stravaganze mondane, Clelia rimase nuovamente incinta. D'ar 14 a viz Gwengolo 1572 (pe war-dro) e c'hanas ur mab, Giuliano. Tri deiz goude ec'h embannas an tad e « sodisfattione » al duca di Parma Ottavio, zio di Clelia e fratello del cardinale. Clelia era ugualmente radiosa, felice di aver dato una discendenza alla famiglia Cesarini: le dame dell'aristocrazia, accorse a farle visita secondo il cerimoniale previsto per queste occasioni, notarono che la ragazza « tanto sta meglio di come se sole stare » Badezet e voe Giuliano d'an 28 a viz Gwengolo. .
Priedelezh
Assieme allo svago c'erano il dolore e la preoccupazione. Le frequenti malattie che colpirono il piccolo Giuliano nei primi anni di vita lo portarono più volte vicino alla morte, tanto che dovette intervenire in alcune occasioni anche il medico del cardinale, Michelangelo Rodino Ai problemi del figlio vanno aggiunti i comportamenti di un marito spesso assente e per nulla disposto a rivedere la vita libertina cui era sempre stato abituato. La preoccupazione per i « desordini continoi ». di Giovan Giorgio emerge costantemente nelle missive al cardinale, inviate dalle persone che maggiormente vegliavano sulla coppia, in particolare Ascanio Celsi e Aurelio Coperchio. La condotta del marito procurava alla donna un dispiacere che andava gradualmente aumentando, fonte di ripetuti litigi cui seguirono altrettante riconciliazioni.
Che i litigi fossero frequenti si evince dal tono dei carteggi, volti a tranquillizzare l'ecclesiastico sulla convivenza coniugale, evidentemente motivo di preoccupazione, né deve sorprendere, dato il carattere ribelle e per nulla mansueto di Clelia. Quanto ai motivi, si rivela certamente interessante la lettera del vescovo Ascanio Cesarini - parente dello sposo - già citata, in cui si lamentavano i « desordini continoi ». La missiva diceva anche che bisognava « riformare e rassettare la casa et le donne ». Il passaggio lascia immaginare rapporti "molto intimi" tra Giovan Giorgio e le numerose donne del personale di casa. Il consorte aveva inoltre contratto debiti di gioco e si era legato ad ambienti poco raccomandabili.
Il senso di abbandono ebbe ripercussioni sulla salute di Clelia, che negli anni successivi andò incontro a molti momenti di depressione. Il suo malcontento diventò evidente a partire dal 1579, quando i toni delle lettere (tra i destinatari anche il celebre cugino Alessandro Farnese) lasciarono sempre più spazio all'esasperazione. L'8 luglio di quell'anno gli Avvisi riportavano questa notizia: « la voce uscita et publicata per Roma che la signora Cleria Farnese habbia per gelosia del signor Giovan Giorgio suo marito uccisa o bastonata la Bella Barbara [presumibilmente una cortigiana] è non solo aliena dalla verità, ma del tutto falsissima » Nonostante la smentita, perché una simile voce venisse pubblicata doveva appartenere a quella categoria di « informazioni che, per quanto frammentarie, erano di dominio pubblico ». . Probabile, quindi, che la diceria corrisponda a verità, anche se fino a qual punto è impossibile dire. -->
Eil dimeziñ
Goude marv Cesarini e 1585, e voe rediet Clelia, gant ar jeneral Alessandro Farnese, penn an Tiegezh Farnese, da zimeziñ da Marco Pio di Savoia, aotrou Sassuolo, ha da guitaat Roma. Ur fallzimeziñ e voe, gwall vihan e oa Sassuolo, ha feuls ar pried.
Pa varvas Marco Pio e miz Du 1599 e tistroas Clelia da Roma da di he mab Giuliano, a-raok mervel un tamm war e lerc'h (1613).
Polemark
Ur polemark ( πολέμαρχος /polémarkhos e gregach) a oa un uhelgargad hag ur pennarme e Henc'hres.
En Aten e veze graet an anv-se eus ur pennofiser uhel. Gouzout a reer e oa Callimachos a oa polemark Aten en emgann Maraton e -490, e penn kostezenn dehou ar falanks.
Pietranico
Pietranico zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Ernst August
Ernst August zo bet anv meur a briñs alaman :
If You Want to Sing Out, Sing Out
Lod eo eus ar c'hanaouennoù a glever a-hed Harold and Maude, ar film sevenet e 1971 gant Hal Ashby (1929-1988). Dibabet e voe gantañ da bennsonenn ar film brudet-se, kanet meur a wech gant C. Stevens koulz ha gant an tudennoù pennañ anezhañ : Marjorie "Maude" Chardin (Ruth Gordon) ha Harold Parker Chasen (Bud Cort) An holl anezhe — Don't Be Shy, On the Road to Find Out, I Wish, I Wish, Miles from Nowhere, Tea for the Tillerman, I Think I See the Light, Where Do the Children Play?, If You Want to Sing Out, Sing Out ha Trouble — a oa bet krouet d'ar c'houlz ma veze Stevens oc'h ober war-dro Tea for the Tillerman, e bevarvet albom studio.
Ne voe ket embannet ar ganaouenn a-raok 1984 pa zeuas e-maez an albom Footsteps In The Dark - Greatest Hits Volume Two. E 2007 an hini eo e voe embannet ar bladenn o telc'her sonerezh orin Harold and Maude.
Amélie d'Orléans
Amélie d'Orléans (1865-1951), pe  Marie Amélie Louise Hélène d’Orléans, pe Maria Amélia Luísa Helena de Orleães e portugaleg, a oa ur briñsez c'hall eus an Tiegezh Orléans hag a deuas da vout rouanez Portugal dre zimeziñ.
He buhez
Ganet e oa e Bro-Saoz ma oa repuet he zud goude dispac'h 1848. Merc'h henañ Philippe d’Orléans, kont Pariz, hag e bried Marie-Isabelle d'Orléans (1848-1919) e oa.
Dimeziñ a reas d'ar roue Carlos Iañ Portugal. E 1908 e voe lazhet he fried hag he mab henañ Luís Filipe en ur gwalldaol.
Cerreto Grue
Cerreto Grue zo ur gumun en Italia e proviñs Alessandria hag e rannvro Piemonte.
Manoppello
Manoppello zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Guira guira
Guira guira a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCuculidae.
Pianella
Pianella  zo ur gumun en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Camagna Monferrato
Camagna Monferrato zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria, hag a oa gwechall kêr-benn dugelezh Monferrato.
Guira guira
Anvet e voe Cuculus Guira da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Brit Air
Brit Air (kod IATA: DB; kod ICAO: BZH) a oa ur gompagnunezh treuzdougen dre girri-nij eus Breizh. Krouet e oa bet d'ar 26 a viz Gouere 1973 gant Xavier Leclercq. Kendeuzet e oa bet d'an 31 a viz Meurzh 2013 gant Airlinair ha Régional evit ober ar gompagnunezh HOP ! perc'hennet penn-da-benn gant Air France.
Guira guira
Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra al labous e Suamerika.
Brit Air
Istor
E 1973 e krouas Xavier Leclercq "Brittany Air International" gant merk kenwerzhel Brit Air gant kirri-nij a vent vihan (2 Piper-Aztec 5 plas). 5 Karr-nij a oa e 1978, unan 18 plas en o-zouez.
E 1979 e kemeras Brit Air he flas en treuzdougen rannvroel dre garr-nij gant nijadennoù reoliek eus Roazhon, Montroulez, Kemper, an Havr-Nevez ha Caen war-du Londrez. 7 karrr-nij he doa ar gompagnunezh neuze.
E 1983 e teuas daou Fokker a 50 plas pep hini da greñvaat ar strollad kirri-nij. Un emglev a voe skoulmet gant Air Inter.
Skoulmet e voe un emglev heñvel gant Air France e 1986. Prenañ a reas Brit Air 2 ATR, unan a 46 plas hag an eil a 50.
Astennet e voe an emglev gant Air Inter e 1989. Perc'henn e oa ar gompagnunezh war 19 karr-nij neuze.
Dilennet e voe Brit Air "Kompagnunezh europat ar bloaz" gant an "Association européenne des compagnies régionales" ha "Gwellañ kompagnunezh rannvro ar bloaz er bed" gant ar gelaouenn amerikan Air Transport World e 1995.
E 1997 e voe sinet ur gevrat frañchizañ gant Air France war holl linennoù Brit Air. Tremen a reas ar rouedad eus 22 linenn darempredet ingal da 33. Kavout a raed 12 CRJ (Canadair Regional Jet), 10 ATR 42, 2 ATR 72 er strollad kirri-nij. Prenet e voe un eil darvanerez nij evit ICARE, war CRJ 100 ar wech-mañ.
Mont a reas Brit Air war eil marc'had eskemmdi Pariz e 1998. 5 Fokker F100 a voe prenet.
E 2000 e teuas Air France da vezañ perc'henn war an niver brasañ niver gevrannoù Brit Air. Prenañ a reas ICARE un trede darvanerez nij war CRJ 100/200/700. Savet e voe ur sez nevez e Montroulez.
E 2001 e voe Brit Air ar c'hentañ kompagnunezh er bed oc'h implijout ur CRJ 700 eus ti Bombardier.
E 2002 e teuas Marc Lamidey da vezañ prezidant.
E 2003 e oa 30 vloaz ar gompagnunezh, gant 1,200 den gopret ha 37 karr-nij. D'an 22 a viz Mezheven e kouezhas ar c'harr-nij a zeue eus Naoned 2,3 miltir eus aerborzh Brest. Ar c'homandant a voe an den nemetañ o koll e vuhez. E 2008 e oa 1,300 den o labourat evit Brit Air (1,200 evit an nijadennoù, 45 evit ar greizenn stummañ ICARE ha 50 e Lyon evit kempenn ar c'hirri-nij). 36 karr-nij. 300 nijadenn bemdez. 4 milion a veajourien. 483,7 milion a euroioù a gengreadur. 5,3 milion a c'hounid rik.
E 2010 evel e 2001 evit ar CRJ 700 e voe Brit Air ar c'hentañ kompagnunezh oc'h implijout ar CRJ 1000. Ne voe nemet an hini kentañ a zouge livioù breizhat. Ar re all a oa livioù Air France warno.
E 2012 e oa 39 c'harr-nij (13 Bombardier CRJ-100 gant 50 plas, 15 Bombardier CR-700 gant 72 plas hag 11 Bombardier CRJ-1000 gant 100 plas). D'an 31 a viz Meurzh 2013 e voe strollet Brit Air, Airlinair ha Régional er gompagnunezh HOP !, pol nevez Air France evit an nijadennoù berr hag etre.
Lir (doue)
Mojennoù Kembre
Kar eo an doue iwerzhonat Ler d'an haroz kembreat Llŷr‎.
Lennegezh saoznek
Diwarnañ eo deuet anv ar roue King Lear ar pezh-c'hoari gant William Shakespeare.
Delwenn
Er Garden of Remembrance e Dulenn, ma'z eo eñvoret harozed ar stourm evit dizalc'hted Iwerzhon ez eus un delwenn anvet Children of Lir, gant Oisín Kelly.
Meiglyptes tukki
Meiglyptes tukki a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Vilagarcía de Arousa
Vilagarcía de Arousa zo ur gumun en arvor kornôk Galiza, e proviñs Pontevedra.
Roussillon
Roussillon zo un anv-lec'h gallek.
Meiglyptes tukki
Anvet e voe Picus tukki (kentanv) da gentañ-penn (e 1839) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Roussillon
Kumunioù
-- e Rousilhon (hag en departamant Pyrénées-Orientales)
Mirabello Monferrato
Mirabello Monferrato (Mirabèl e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Arondisamant Narbona
Arondisamant Narbona a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aude hag e rannvro Okitania.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Narbona e 9 c'hanton (betek 2014) hag e 82 gumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aude d'ar 1 a viz Genver 2017. 109 c'humun zo en arondisamant Narbona bremañ.
Alun (Ewenni)
Ar stêr Alun (Afon Alun e kembraeg) zo ur stêr e kreisteiz Kembre, e Bro Morgannwg, ha 7 km hed dezhi. C'hoarvezout a ra eus kember div wazh e kêriadenn Llandŵ (Llandow e saozneg), ar Stembridge Brook ha Gwazh Llandŵ (Llandow Brook e saozneg).
New York Mining Disaster 1941
New York Mining Disaster 1941 (Gwallreuz mengleuz New York 1941) a zo ur ganaouenn saoznek krouet e 1967 gant an daou vreur Barry (1946-) ha Robin Gibb (1949-2012) evit Bee Gees, ar strollad sonerezh pop aostralian-breizhveuriat a oant izili anezhañ.
Alun (Ewenni)
Un adstêr zo dezhi, Gwazh Colwinston, e-kichen kêriadenn Colwinston.
Kemberiñ a ra er stêr Ewenni e-kichen kastell Ogwr.
New York Mining Disaster 1941
E studioioù an International Broadcasting Company (IBC) e Londrez e oa bet enrollet gant ar strollad d'ar 7 a viz Meurzh 1967 e-touez teir c'hanaouenn all — I Can't See Nobody, Red Chair, Fade Away ha Turn of the Century — hag ac'h eas d'ober ul lodenn eus e drede albom studio Bee Gees' 1st. Ouzhpenn Barry (kaner ha soner gitar) ha Robin (pennkaner) e kemeras perzh : o breur Maurice Gibb (1949-2003, kaner ha soner gitar-boud) hag ar soner taboulinoù Colin Petersen (1946-) ivez. Kempennet e voe hag ouzhpennet binvioù sonerezh all outi gant Phil Dennys d'an 13 a viz Meurzh.
D'ar 14 a viz Ebrel da-heul ez eas e-maez ar ganaouenn evel tu A ur bladennig hag a zalc'he I Can't See Nobody war hec'h eil tu. Petra bennak ma oa bet krouet Bee Gees kenkent ha 1958 ne oa ket gwall anavezet ar strollad e Bro-Saoz : ma klevjod ar vrud e oa bet enrollet New York Mining Disaster 1941 gant The Beatles, al lizherennoù B ha G o talvezout kement ha Beatles Group...
An danvez
Diouzh ar pezh a lenner en dielloù stag ouzh ar c'houfrig Tales from the Brothers Gibb: A History in Song (1990) e voe awenet ar vreudeur Gibbs gant ar gwallreuz a c'hoarvezas d'an 21 a viz Here 1966 en Aberfan (Kembre) ma voe lazhet kant pevar den ha daou-ugent (kant c'hwezek bugel en o zouez !) gant ur riskladeg douar, sebeliet ma voent gant terril mengleuz ar gêriadenn. N'eo ket souezh 'ta e vije bet dibabet "Jones" gant an daou aozer, un anv-tiegezh hag a gaver stank e Kembre.
Fresné-la-Mère
Fresné-la-Mère a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Picciano
Picciano  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Pescara er rannvro Abruzzo.
Llandŵ
Llandŵ (Llandow e saozneg), zo ur gêriadenn e-kreiz Bro Morgannwg, e kreisteiz Kembre, un 20 km er mervent da Kerdiz hag ur 5 km er c'hornôg da Y Bont-faen.
Mombello Monferrato
Mombello Monferrato (Mombè e piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Ministrerezh Brezel Japan
Ministrerezh al lu Japanaat (e Japaneg: 陸軍省 Rikugun-shō) brudet dindan an anv Ministrerezh Brezel Japan a oa ur c'huzulva ministrel d'eus Impalaeriezh Japan, karget e oa gant ren melestradurezh Lu Impalaeriezh Japan (IJA).
Anv a zo bet anezhañ etre 1872 ha 1945.
Gant koll an Eil Brezel-bed gant Implalaeriezh Japan, Ministrerezh ar brezel Japanaat a voe lamet memes-tro evit al Lu Impalaeriel Japanaat gant an ac'huberien Amerikaned e miz du bloavezh 1945. N'eo ket bet adlañset anezhañ gant bonreizh nevez Japan goude ar brezel.
Caméra d'or
Ar c'hCaméra d'or (Kamera aour e brezhoneg) zo ur gopr hag a vez deroet bep bloaz da-geñver Festival etrebroadel ar film e Cannes (Alpes-Maritimes).
Krouet e oa bet e 1978 gant an den a sinema Gilles Jacob, hag eñ penndileuriad ar Festival d'ar mare-se. Goprañ a ra ar c'hCaméra d'or kentañ oberenn bet sevenet gant un arzour yaouank d'e galonekaat.
Dremmwel (sonerien)
Dremmwel a zo anv ur strollad sonerien vreizhat savet e 1986, pemp soner eus ar Vro C'hlazig ennañ. Klevet e vezont, Louise Ebrel o kanañ en o zouez a-wechoù, e-barzh festoù-noz, sonadegoù ha festivalioù, e Breizh hag e lec'h all (Europa, SUA). E 2011 e lidont 25 bloaz ar strollad en ur embann o zrede albom.
Ventor
Ventor pe, raloc'h, Mont Ventor (Mont Ventoux e galleg), a zo ur menez e Provañs (Okitania). Tapout a ra 1 912 m. Lesanvet eo «lo Gigant de Provença» (Ramz Provañs), hag ur menez aroueziek eus Provañs eo.
Marc'houarnañ
Brudet eo e-touez ar varc'hhouarnerien, ha meur a wech eo bet tremenet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn dre eno. Eno e varvas ar reder saoz Tom Simpson e 1967.
Marc'hallac'h sklaved
Marc'hallac'h ar sklaved zo ur marc'hallac'h ma vez gwerzhet ha prenet sklaved, abaoe an Henamzer.
Henamzer
En Henamzer e oa marc'hallac'hioù brudet en Hellaz ha Roma.
Krennamzer
Perzhier Genova ha Venezia a oa marc'hadoù a bouez goude bosenn ar pa voe diskaret poblañs al labourerien.
E Portugal e voe digoret ur marc'had e Lagos.
Tiegezh Farnese
An tiegezh Farnese zo un tiegezh uhelidi italian, tud a vrezel ha tud a Iliz, ha dreist-holl duged hag a renas pell amzer e Dugelezh Parma ha Piacenza ha Piacenza. Ur pab zo bet ivez en tiegezh, ar c'hardinal Alessandro Farnese hag a zeuas da vout ar pab Paol III.
Marc'hallac'h sklaved
Mare modern
Lisboa oa ur greizenn morianetaerezh a-bouezh er XIVvet kantved ha. Malta a oa ur marc'hallac'h sklaved bras all, diorret gant Urzh Sant Yann Jeruzalem.
Eus an betek 1830 e oa gwerzhet e marc'hallac'hoù sklaved Norzhafrika, re wenn paket e-pad skrapadegoù ar vorlaeron hag ar gorserien otoman pe eus ar Maghreb, hag Afrikaned degaset gant karaouanerien dre ar Sahara.
E Krimea e oa porzh Kaffa ur greizenn trafikerezh ar re wenn. Paket e oant gant an dTatared evit marc'hallac'hoù sklaved an Impalaeriezh otoman. Padout a reas an trafikerezh-se betek voe destaget Krimea ouzh Rusia e 1783.
Livadurioù
Abaoe an en Europa, hag abaoe an  er peurrest eus ar bed, eo berzet gwerzhañ tud.
Laurel and Hardy
Laurel and Hardy a oa anv un daouad fent savet e 1927 gant an aktourien Stan Laurel (1890-1965) hag Oliver Hardy (1892-1957). vuhez micherel a 25 vloaz, gant muioc'h evit 100 film, an daouad a voe brudet mat ha chomet eo brudet marteze an hini brudetañ e-touez daouadoù istor ar sinma. O kentañ studio a voe hini Hal Roach, ha gant an amzer o redek e voe ar Metro Goldwyn Mayer pe Universal Studios.
Stan Laurel hag Oliver Hardy o doa bet ur vuhez micherel er sinema pep hini anezho a-raok sevel an daouad pa erruont tro an 40 vloaz. Troet o deus asambles un heuliad filmoù e fin ar bloavezh 1926. Hervez ar rolloù a c'hoarient asambles e oa deuet war-wel buan dezho e oa gwelloc'h sevel un daouad gant pep hini o c'hoari un dudenn a zegase fent. Dre an doare-se d'ober e teuas ar brud raktal.
Skeudennoù
<Gallery mode=packed> El Gordo y el Seco. Pirograbado de Antonio Navarro..JPG Another fine mess 1930 poster.jpg Debbie Reynolds Auction - Stan Laurel and Oliver Hardy signature suits.jpg The Flying Deuces (1939) 1.jpg Stannie Dum and Ollie Dee.jpg
</Gallery>
Ortigueira
Ortigueira zo ur gumun eus Galiza, en arvor hanternoz proviñs A Coruña, e komark Ortegal.
War lez ar ría de Ortigueira, er reter, emañ ; er biz emañ Cariño, er reter Mañón, er c'hreisteiz kumunioù Somozas ha Puentes de García Rodríguez hag er c'hornôg Cerdido ha  Cedeira.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Stan Laurel
Stan Laurel ganet Arthur Stanley Jefferson, d'ar 16 a viz Even 1890 ha marvet d'an 23 a viz C'hwevrer 1965 a oa un aktour fent, ur skrivagner ha filmaozour Saoz. Brudet e voe dreist-holl dre e daouad fentus Laurel and Hardy gant Oliver Hardy (1892-1957). Bez e voe o c'hoari e-barzh 107 film-berr, film hir gant e genseurt.
Marv
Laurel a oa butuner sot betek paouez gant an tech-se tro 1960. e miz Genver 1965, ez eas da dremen skinoù-x evit ur bilimadur eus lodenn uhel e genoù. Mervel a reas d'an 23 a viz C'hwevrer 1965, oadet a 74 vloaz, pevar devezh goude bezañ bet tapet gant un taol-kalon (d'an 19 a viz C'hwevrer).
Nebeut munutennoù a-raok mont da anaon, Laurel a zisklêrie d'e infirmiourez ne vije ket bet a-enep mont da skiañ raktal. Souezet ar vaouez a responte dezhañ ne ouie ket e oa eñ danvez skier. "N'on ket," a respontas, "Met gwelloc'h e vefen oc'h en ober evit ar pezh a reomp!" Nebeut munutennoù war-lerc'h, an infirmiourez a daole ur sell warnañ met marvet e oa sioul en e gador-ruilh.
Ernst August von Hannover (1629-1698)
Ernst August von Braunschweig-Calenberg  (1629, Herzberg am Harz– 1698, Herrenhausen) a oa dug Braunschweig-Lüneburg ha priñs Calenberg (ha Hannover ar gêr-benn anezhi) adal 1679 betek e varv. En 1692 e voe anvet da briñs-dilenner gant an impalaer santel Leopold Iañ.
E vuhez
Mab e oa da Georg, dug Braunschweig-Lüneburg.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e 1658 da Sophie von der Pfalz (1630-1714).
Besterd
Gant e serc'h Clara Elisabeth von Platen en doe daou vastard :
Enez Vihan
An Enez Vihan, pe Enez Bihen, eo enez vrasañ un enezeg er-maez da Sant-Yagu-an-Enez, a-dal da Aod an Emrodez, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Bro Sant-Maloù. Ébihens a vez graet anezhi e galleg. A-hervez e vije bet gronnet gant ar mor 10 000 vloaz zo. Meur a savadur a voe savet warni : ur forn-holen ha tiez gant ar Goriosolited, un tour-ged gant Vauban... E-kerz abati Sant-Yagu e oa betek an Dispac'h bras, hag ur chapel o doa savet ar venec'h eno. En deiz a hiziv eo prevez an enez en he fezh. Bez' e c'haller he gweladenniñ memes tra, o tremen war droad dre ar roudour a zeu war wel etre an aod hag an enez pa vez mare tre.
Tarn (stêr)
An Tarn (okitaneg ha galleg) a zo ur stêr eus Okitania, adstêr d'ar Garona. 381 km eo he hed hag eieniñ a ra e Menez Losera, er Cevenas. Roet eo bet hec'h anv da zaou zepartamant, an Tarn hag an Tarn-ha-Garona.
Cwm Cynon
Cwm Cynon zo un draoñienn e kreisteiz Kembre, hag a zo bet pouezus en istor labour ar glaou e Kembre.
Eus 1974 betek 1996 e oa un distrig, e-barzh Sir Forgannwg, etre traoñienn Rhondda ha hini Merthyr Tudful. Div gêr vras a oa er c'horn-bro : Aberdâr, en hanternoz, hag Aberpennar er c'hreisteiz.
E 1996 e voe lakaet e-barzh bwrdeistref Rhondda Cynon Taf.
Mademoiselle Fifi (dastumad)
Mademoiselle Fifi zo un dastumad danevelloù gallek gant Guy de Maupassant e 1882. Diwar-benn al libertinerezh pe ar brezel (hini 1870) eo ar pep brasañ eus an danevelloù.
Istor
An darn vrasañ eus an danevelloù zo bet embannet e Gil Blas a-raok. E 1882 e voe embannet un dastumad seizh danevell, e ti Henry Kistemaeckers père, e Belgia, e 1882. Un adembannadur, kresket un tamm mat, a voe graet gant Victor Havard e Pariz, e 1883, ennañ triwec'h danevell. An trede embannadur a voe graet gant Paul Ollendorff e 1898.
Danevelloù al levr
Seizh danevell a oa el levr embannet gant Henry Kistemaeckers père, e Belgia, e 1882:
Unnek all a voe lakaet en embannadur gall e 1893, gant Victor Havard e Pariz, 18 danevell ennañ eta; setu int : Heñvel e voe an trede embannadur, e ti Paul Ollendorff.
Roccanova
Roccanova a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Saint-y-brid
Saint-y-Brid (St. Brides Major e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Bro Morgannwg e Kembre, ur 6 km er c'hreisteiz da gêr Pen-y-bont ar Ogwr.
E 2011 e oa poblet gant 1940 a dud, ha 193 anezho (10,2%) a oa kembraegerien.
Kêriadenn
Da Santez Brid, pe Ffraid (ar santez anvet Bríd e gouezeleg, Brigid e saozneg, Berc'hed e brezhoneg), eo dediet an iliz.
Teir zavarn hag ur skol gentañ derez zo.
Estadio Parque Federico Omar Saroldi
An Estadio Parque Federico Omar Saroldi, pe El Saroldi, zo ur sportva bet savet e Prado (unan eus karterioù Montevideo (Uruguay)).
Bet digoret d'an 2 a viz Du 1928 e veze graet Olimpia Park anezhañ kent dre ma oa Olimpia Football Club kozh perc'henn warnañ d'an ampoent. Pa voe krouet Club Atlético River Plate, e miz Mae 1932, diwar gendeuziñ Olimpia ha Club Atlético Capurro, e voe dalc'het krogadoù ar c'hleub nevez-c'hanet eno, ken anat ha tra.
Da-geñver ur c'hrogad c'hoariet ouzh Central Español Fútbol Club e pakas Federico Omar Saroldi, diwaller-pal River Plate, ur mestaol ouzh e benn. Pell grevusoc'h e oa eget na soñje an dud dre ma varvas Saroldi un nebeud deizioù war-lerc'h, d'ar 4 a viz Gouere 1932 : ken feuket ha doaniet e voe ar c'hleub ma voe divizet reiñ anv ar paourkaezh diwaller-pal d'ar sportva. Hiziv an deiz ez eo Intendencia de Montevideo perc'henn war Barque Saroldi a vez feurmet da River Plate.
Emañ lec'hiet Avenida 19 de Abril, nepell diouzh daou sportva all : Estadio Parque Alfredo Víctor Viera (Montevideo Wanderers) hag Estadio José Nasazzi (Bella Vista).
Immram Brain
Immram Brain (maic Febail), pe Beaj Brain mab Febail zo ur veurgan eus ar wengelouriezh Iwerzhon diwar-benn un den, Bran fab Febail hag a dreuz ar mor da gas dial goude muntr e dad. Skrivet e voe an danevell en VIIIvet kantved.
A-wezhioù e vez skrivet war rolloù danevelloù Kembre evel Echtra ("Troioù-kaer"), met alies evel un Immram, pe "Beaj". Gallout a rafe Immram Brain bezañ levezonet danevell Beaj Sant Brendan diwezhatoc'h.
Istor
Skrivet eo bet etre 700 ha 900 gant menec'h kristen. Ouzhpennet e voe ganto un nebeud gwerzennoù diwar-benn donedigezh Jezuz-Krist.
An danevell
Bran, mab Febal, a stag gant ur gest d'ar Bed All. Un deiz emañ Bran o kerzhout hag e klev sonerezh ken kaer ma'z eo lakaet da gousket. Pa zihun e wel ur brank arc'hant dirazañ. Distreiñ a ra d'e di a roue ha e-keit m'emañ e kompagnunez e goskor e tegouezh ur vaouez eus ar Bed All hag e kan dezhañ ur varzhoneg diwar-benn ur vro ma'z eo kresket ar brank. Er bed All-se emañ an hañv da viken. Ne vank ket boued na dour, n'eus na kleñved na glac'har. Ha hi lavarout da Vran mont da Vro ar Maouezi en tu all d'ar mor. Hag eñ, en deiz war-lerc'h, gant gwazed, da vont.
A-benn daou zevezh bale e wel un den en e garr o tont davetañ d'ar pevarlamm.Manannan mac Lir an hini eo, ha lavarout a ra da Vran n'emañ ket o verdeiñ war ar mor met war ur blaenenn vleuniek. Kalz gwazed all zo, emezañ, o vont en o c'hirri sterniet, met n'hallont ket bezañ gwelet. Kontañ a ra da Vran e engehento ur mab en Iwerzhon hag e vo ur brezelour meur anezhañ.
Kuitaat a ra Bran e vignon Manannan mac Lir, hag e tegouezh en Enez al Levenez.
Villa Poma
Villa Poma a oa ur gumun italian, e proviñs Mantova,  betek 2017. Ur ranngumun eo hiziv.
Istor
Mulo e oa an anv a-raok ma voe staget ouzh Rouantelezh Italia hag adanvet Villa Poma.