cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felecanus
Meneg a gaver en dielloù eus Felecanus, Penn an Normaned e Breizh en. Lazhet oa bet e-kerzh emsavadeg ar Vretoned e 931. E wir anv a c’hellfe bezañ Feochán pe Finnacán, da lavarout eo un Iwerzhonad a orin eus Norvegia. Mestr e c’hellfe bezañ bet war Vreizh war-lerc’h Rögnvaldr († 925, pe d’an hirañ 930).
Dylan Eil Ton
Dylan Eil Ton (hervez ar c'hrenngembraeg) pe Dylan Ail Don (er yezh a-vremañ) eo anv breur Lleu Llaw Gyffes ha mab Arianrhod er Mabinogi.
Menegoù all
Meur a varzhoneg zo e Levr Taliesin diwar-benn Taliesin Ben Beirdd ma reer anv eus Dylan, hag en dornskrid-se e lenner ur marvnad dezhañ ivez. Un anv all dezhañ en Llyfr Taliesin eo 'Dylan Ail Môr'.
Maen Dylan
En Englynion y Beddau (e Levr Du Caerfyrddin), eo skrivet emañ bez Dylan e kornad Clynnog Fawr en Arfon, e Gwynedd:
Emañ Trwyn (fri) Maen Dylan e-tal Aberdesach e kumuniezh Clynnog. Er mor emañ Maen Dylan, ur garreg ouzh troad an Trwyn.
Kanton Calais-Reter
Kanton Calais-Reter a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Calais-Reter a yae 2 gumun d'ober anezhañ.
Janville (Calvados)
Janville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas daou zen nann soudard abalamour d'ar brezel e Janville e-pad Aloubadeg Normandi.
Maouezouriezh
Gant ar ger maouezouriezh e troer an termen womanism savet da vezañ ledanoc'h e ster evit ar venouriezh a vije diazezet, a-hervez, war skiant-prenet hag ezhommoù ar maouezed gwenn nemetken.
Tlingiteg
Ur skourr eus ar familh-yezhoù na-dene eo an tlingiteg komzet gant ur bobl-orin e gevred Alaska, e Yukon hag e Kolombia Breizh-Veur (Kanada) hag un nebeudig e Stad Washington (USA). Ur yezh en arvar an hini eo rak n'eus ken nemet un tammig en tu-hont da 1 000 den hag a ra ganti, an holl anezhe barrek war ar saozneg ivez.
Madhya Pradesh
Madhya Pradesh (hindeg: मध्य प्रदेश, LFE: [məd̪ʰjə prəd̪eːʃ]), anvet alies Kreizenn India, a zo ur stad e kreiz India. Bhopal eo e gêr-benn. Ar stad vrasañ e oa betek miz Du 2000 pa voe krouet stad Chhattisgarh diwar he zachenn. Harzoù he deus gant Uttar Pradesh, Chhattisgarh, Maharashtra, Gujarat ha Rajasthan.
Tlingiteg
Emeur oc'h ober strivoù bras evit reiñ lusk da yezh ha sevenadur en-dro e gevred Alaska.
Maouezouriezh
Derc'hel kont a ra neuze ar vaouezouriezh eus an holl vaouezed, pe du pe wenn hag a beseurt renkad kevredigezhel. N'eo ket, neuze, un termen bet krouet a-ratozh evit deskrivañ stad ar maouezed du nemetken.
Tlingiteg
Peder rannyezh pennañ a zo: hini an hanternoz (anvet yakoutateg); hini ar c'hreisteiz; hini an diabarzh komzet tro-dro da Lenn Atlin ha da Lenn Teslin (Kanada). Damvarv eo ar pevare rannyezh a reer tongaseg (taanta K̲wáan) outi.
Maouezouriezh
Ret eo anzav ne sache ket alies a-walc'h al luskad benourel war ar maouezed du rak keit ha ma klaske ar maouezed gwenn labourat er-maez eus o ziez, ar maouezed du a oa bet o stourm evit kaout an hevelep gwirioù ha goproù hag ar c'houred (du pe wenn) war marc'had al labour.
Yezhoù algonkek
Ur skourr eus ar yezhoù aljek eo ar yezhoù algonkek (saozneg:Algonquian), ennañ 38 yezh komzet e Amerika an Norzh e Kanada hag er Stadoù-Unanet:
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Le Palamède
Le Palamède a oa ur gazetenn echedoù e galleg. Anvet e oa bet diwar Palamedes, roue Euboia : hervez ur vojenn e vije bet ijinet an echedoù gantañ e-pad seziz Troia evit diduañ e soudarded. Krouet e oa bet ar gazetenn e 1836 gant ar c'hampion La Bourdonnais ha Joseph Méry, barzh ha kazetennour. Embannet e voe bep miz adalek 1836 betek 1839. Goude marv La Bourdonnais e voe adlañset e 1842 gant de Saint Amant. Paouezet e voe ganti e 1847.
Adkemeret e voe an titl Le Palamède gant ur gazetenn echedoù war "Internet", bremañ ul lec'hiennig diwar-benn klub Rethel (Ardennes).
Kontadenn
Stumm, orin ha rummata
Ur gontadenn a zo un istor a vez kontet, pe lavaret da gentañ penn.
En istor-se e vez kaoz eus tudennoù faltaziet, hag eus darvoudoù ijinet, hep klask gwirionez ebet, hep klask bout gwirheñvel e doare ebet.
Gerioù damheñvel o ster
Se zo kaoz e vez graet a-wechoù gant ar ger marvailh (eus ar galleg merveille), a zo heñvel e ster. Marvailher a zo dezhañ ar memes ster ha konter.
Kalz tud a ra bremañ gant ar moliac'h pe marzh ivez.
Treuzkas
Kontadennoù hengounel a vez kavet er bed-holl o-deus ur pe vuioc'h steuñv-dezrevell kozhpatromel (ger da wiriekaat).
Rummataet eo bet ar steuñvou-dezrevell-se gant ar folklorour finlandad Antti Aarne (1867-1925) ha kendalc'het eo bet al labour gant un Amerikan, Stith Thompson.
2 340 patrom evit ar c'hontadennoù a zo er rummatadur Aarne-Thompson bremañ.
Ur folklorour rusian, Vladimir Propp en-deus studiet framm ar c'hontadennoù moliac'h hengounel ha Bruno Bettelheim en-deus diskouezet penaos e veze stag ar ar steuñvoù-dezrevell ouzh ar frammoù digemm lakaet wae wel gant ar bsikologourion pe ar bredelfennerezh. Gantañ eo bet renevezet elfennadur ar c'hontadennoù brudetañ (Kroc'hen-azenn, da skouer).
Dastumerien brudet
E Breizh, Yann ar Floc'h, Ivon Krog hag Erwan ar Moal o deus savet seurt kontadennoù, darn anezho ijinet diwar patrom an hengoun.
Konter ha konterez
A-gozh, ar c'hontañ a zo bet dibunet ha treuzkaset gant ar merc'hed a veze o wiata pe o nezañ. E Bro-Dreger e vezent anvet nozvezhioù hag e veze kontet istorioù er filajoù-se. Ar vagerezed o-deus treuskaset hep ehan keid ar c'hantvedoù miliadoù a gontadennoù ivez.
Hag evit gwir, ar merc'hed o deus kroget er XVIIvet ktvd treuzskrivañ kantadoù a gontadennoù en un dastum bras, "Le cabinet des fées", meur a levrennoù gantañ. E-touez ar merc'hed-se e kaver Madame d'Aulnoye (Contes de ma mére l'Oye).
Sant-Yuvad
Sant-Yuvad a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Evrann e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kalao Hemprich
Ar c'halao Hemprich a zo ur spesad evned, Lophoceros hemprichii (Tockus hemprichii kent) an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad eus takadoù roc'hellek Etiopia da walarn Kenya hag Ouganda.
Yezhoù algonkek ar c'hreiz
Un is-skourr eus ar yezhoù aljek eo yezhoù algonkek ar c'hreiz, ennañ 23 yezh komzet e Amerika an Norzh e Kanada hag er Stadoù-Unanet:
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Homoforiezh
Implijet e vez an termen yezhoniel homoforiezh (saoz.: homophora) evit komz eus un doare ezoforiezh pa ra dave elfennoù ul lavarenn pe ur skrid da elfennoù er-maez eus ar skrid e-unan met komprenet a-drugarez d'an anaoudegezhioù boutin etre an hini a gomz hag an hini a glev, da skouer:
Korandjeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù songayek an norzh eo ar c'horandjeg (korandje) komzet war ar vevenn etre Aljeria ha Maroko.
Homoforiezh
Amañ, daoust ha n'emañ ket resisaet er skrid da beseurt "prezidant" e reer dave, e c'hell bezañ komprenet eus piv ez eus komz a-drugarez d'al lec'h ha d'an amzer ma vez produet ar skrid ha/pe a-drugarez da anaoudegezhioù sevenadurel boutin an hini a brodu ar skrid (pe al lavarenn) hag an hini (pe ar re) a resev anezhañ.
Llywelyn
Llywelyn (distagañ ) zo un anv-badez kembraek.
Gerdarzh
Dont a ra moarvat eus un anv brezhonek kozh (predenek, gouez da lod, Lugubelenus, diwar Lug, anv an doue kelt, ha Belenos. Kavout a reer Llywellyn, Llewelyn pe Llewellyn, met e kembraeg reizh n'eus nemet tri "l".
En istor Kembre
Un toullad tud zo bet en anv-se :
Anv-tiegezh
Tostoc'h deomp ec'h anavezer:
Evel anv-badez
E-touez ar re-se:
San Dorligo della Valle
San Dorligo della Valle (Dolina e sloveneg, Dolina San Dorligo e rannyezh Trieste) zo ur gumun en Italia, e proviñs Trieste, e rannvro emren Friuli-Venezia Giulia.
Un darn vras eus ar gumun zo en Istria. Gant Muggia ec'h eo unan eus an div gumun nemeto en Istria hag a zo chomet italian goude an Eil Brezel-bed.
Dimitris Liantinis
Kelennet en deus ar brederouriezh e-pad un tregont vloaz bennak e skol-veur vroadel Aten. Kelennet en deus ivez skiantoù an deskadurezh. Levezonet-bras e oa bet gant ar gentsokratidi ha preder Friedrich Nietzsche. Barzh e oa a-du-arall. E wreg, Niκolitsa Georgopoulou, zo kelennerez war ar brederouriezh e skol-veur Aten ivez hag a-bouez-bras eo hec'h oberennoù gouestlet d'an ontologiezh ha d'an usvedoniezh.
Liesseurt eo oberenn Liantinis. Emañ Eros ha Thanatos e-kreiz e breder. Studiet en deus barzhoniezh Rainer-Maria Rilke ha diskouezet en deus e zibarded. Loreet eo bet gant Akademiezh Aten abalamour d'e levr diwar-benn D. Solomos, ur barzh gresian. Studiet en deus ivez barzhoniezh Yorgos Seferis (Priz Nobel al Lennegezh e 1963). Skrivet en deus koulz levrioù a denn da skiantoù an deskadurezh ha re a-zivout istor ar brederouriezh ha troet en deus Ecce Homo Nietzsche. E levr brudetañ, Gemma, zo ur vurutelladenn a-vremañ eus sevenadur Gres.
Kuit e oa aet Dimitris Liantinis e 1998 goude lezel ul lizher d'e verc'h. Embannet eo bet e zastumad barzhonegoù gant e wreg e 2006.
Anarawd ap Gruffudd
Anarawd ap Gruffudd (marvet e 1143) a oa priñs Deheubarth e mervent Kembre.
Mab henañ Gruffudd ap Rhys e oa.
Pa varvas e dad digantañ e 1137 e teuas da vout e penn priñselezh Deheubarth. E 1138 ez eas gant e vreur Cadell ap Gruffudd a-gevret gant roue Gwynedd, Owain Gwynedd ha breur hennezh, Cadwaladr ap Gruffudd, da lakaat seziz war gastell Aberteifi a oa dalc'het gant an Normaned. Emglev o doa graet an arsailherien gant ur vorlu Vikinged met dilezet e voe ar seziz.
E 1140 ez eas Anarawd da reiñ skoazell da Owain Gwynedd en-dro, pa en doa tabut gant arc'heskob Canterbury diwar-benn envel eskob Bangor.
E 1143 e voe lazhet Anarawd dre dreitouriezh war urzh Cadwaladr, breur Owain. Ma savas droug en Owain, rak un harp divrall e oa bet Anarawd dezhañ, ha war-nes dimeziñ e oa-eñ gant merc'h Owain. Hag eñ neuze da gas e vab Hywel ab Owain Gwynedd da gastizañ e eontr Cadwaladr ha da dennañ digantañ an douaroù a zalc'he e Ceredigion.
War-lerc'h Anarawd ez eas e vreur Cadell ap Gruffudd da roue Deheubarth. E vab, Einion ab Anarawd, a voe lazhet gant e vevel e 1163, moarvat diwar c'hourc'hemenn ar c'hont norman Roger Hereford.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006
E 2006 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder galizat Óscar Pereiro.
Ar Stadunanad Floyd Landis a oa erruet da gentañ met distroadet e voe abalamour ma voe prouet en devoa kemeret testosteron.
Elisabeth Vonarburg
Ur skrivagnerez skiant-faltazi gebekat eo Elisabeth Vonarburg. Ganet eo e Pariz d'ar 5 a viz Eost 1947, hogen emañ o vevañ e Saguenay, Kebek, abaoe 1973.
E Kebek
E 1973 e heulias he gwaz e Chicoutimi ma oa bet anvet e-ser un eskemm etrebroadel. Eno e krogas-hi da vezañ un tamm aktourez evit ar skinwel hag ar skingomz (1973-1982) ha troerez teknikel evit Alcan (1976-1977).
War-dro al lennegezh e reas adarre, ha kentelioù a roas e Skol-Veur Kebek Chicoutimi hag e skolioù-meur kebekat arall etre 1973 ha 1986. Disrannet digant he gwaz e 1982 e tremenas un doktorelezh war al lennegezh gant un dezenn a-zivout hec'h oberennoù dezhi (La seconde naissance : entre la même et l'autre) e 1987.
E 1988-1990 ez adkrogas gant studioù goude-doktorel a-zivout ar gouennadur er skiant-faltazi wregel.
He labourioù kentañ er skiant-faltazi
E 1974 e krogas d'en em emplegañ en-dro eus ar skiant-faltazi gebekat dre skrivañ pennadoù er gelaouenn Solaris hag a oa anvet Requiem neuze. Enni e voe embannet he danevell kentañ e 1978 : Marée Haute. E 1979 ez eas da renerez lennegel ar gelaouenn ha da bennskridaozerez eus 1983 betek 1986. Ar c'hendalc'h kentañ a-zivout ar skiant-faltazi gebekat - BOREAL - a aozas-hi e Skol-Veur Kebek Chicoutimi e 1983. Kregiñ a reas ivez de dreiñ romantoù saoznek evel The Birthgrave gantThanit Lee.
He romant kentañ, Le silence de la cité, a voe embannet gant Denoël e 1981. Berzh a reas, hag evitañ e tegemeras Priz Meur ar skiant-faltazi C'hall, ar Priz Boréal hag ar Priz Rosny aîné. Embann a reas un dastumad danevelloù e Kebek e 1980, L'Œil de la nuit hag unan arall e Frañs, Janus.
Anavezet eo Elisabeth Vonarburg evit kalite he skritur e lusk labourvaoù-skritur hag abadennoù skingomz war Radio-Canada ha neuze war CHOC FM. Etre 1993 ha 1995 e talc'has ur c'hronik sizhuniek war Radio Canada, Demain la veille.
Intron Veur Ar Skiant-Faltazi Gebekat
E 1990 e tivizas dilezel he studioù d'ober war-dro al lennegezh hepken. Goude-se ez embannas kalz romantoù ha danevelloù. E 1992 ez embannas Chroniques du pays des mères a zegemeras ar Priz Aurora, ar Priz Boreal, Priz Meur ar Skiant-Faltazi hag har Faltazi Gebekat hag, en e eilstumm saoznek, ar Priz Philip K. Dick. Adalek ar berzh-se e vez troet an darn vrasañ eus he romantoù e saozneg, ar pezh a zo ral evit ur skrivagner kebekat a skiant-faltazi.
E 1994 e teuas er-maez Les voyageurs malgré eux, hag etre 1995 ha 1996 Heuliad Tyranaël : pemp romant a gont istor un drevadenn denel war ur blanedenn eus Altair. E 2005 e krogas da embann un heuliad nevez, Reine de Mémoire, hag a zo lec'hiet en ur Vro-C'hall dazeilat ma'z eus huderezh.
Unan eus hec'h embannerien, an Éditions Alire, en deus hec'h anvet « Intron Veur ar Skiant-Faltazi Gebekat », un dave da skrivagnerezed meur arall evel Andre Norton, Anne McCaffrey pe Ursula K. Le Guin hag o deus degemeret an hevelep titl.
Tasawakeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr yezhoù songayek an norzh eo an tasawakeg (tasawaq) komzet gant tro-dro da 8.000 den e Nijer.
Div rannyezh pennañ ez eus:
Skravig c'hwiton
Anvet e voe Sterna albifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1764) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Boued
Bevañ a ra diwar besked hag a bak o splujañ e-barzh an dour.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Karl Marx
Karl Heinrich Marx a zo ganet d'ar 5 a viz Mae 1818 e Trier, e Rheinland-Pfalz, en Alamagn ha marvet d'ar 14 a viz Meurzh 1883 e Bro-Saoz. Karl Marx a zo bet un oberiantizour politikel, ur prederour meur, hag un damkanour dispac'hour sokialour. Brudet eo bet gant ar burutellerezh en deus kaset a-enep d'ar gapitalouriezh ha d'ar c'hevala, mes ivez evit e sell war an Istor : abegiñ a ra an Istor e efedoù an emgann hollbadus etre an div glasad sokial ar broleterien hag ar gapitalourien. A-gevred gant Friedrich Engels, e vignon hag a rene ur c'hevredad gwiaderezh, e savas ar sokialouriezh skiantel.
Studioù
E Trier, ur gêr dindan beli Prusia, e wel Karl Marx sked gouloù an deiz evit ar wech kentañ. En ur familh bourc’hizien a orin yuzev, mes troet d’ar brotestantiezh e vevo e-kerzh e yaouankiz. E dad, Hirschel Marx, a zo alvokad a vicher, ha diskennad ul lignez koñversanted ha rabined. A-benn gellout ober e vicher en doa cheñchet relijion. Henrietta Pressburg Hirshel a oa anv e wreg, mamm Karl. Ganto e vezo badeziet e 1824 hervez al lid lutherour. Goude m’en dije paket e vachelouriezh e Gymnasium (Lise) Trier e lakaas Marx e anv e skol-veur Bonn. Eno e studias ar gwir. War-lerc'h ez eas da hini Berlin evit studiañ ar brederouriezh hag an Istor. Da Iena ez eas ivez. E 1841 e lakas un termen d’e studioù o kinnig un dezenn skrivet en henc'hresianeg : Differenz der demokritischen und epikureischen Naturphilosophie. Dilojañ a reas a ra da vBonn gant ar spi da vezañ kelenner eno. Lezel a raio e venoz dre wall ar raktresoù gouarnamantel war dodenn ar c’helenn.
Kazetenn eneberezh Rheinische Zeitung
Ur c’hazetenner direnkus a zeuio Karl Marx da vezañ neuze. Goude bezañ bet embannet e gentañ pennad-skrid e-barzh ar Rheinische Zeitung (ar « gazetenn roenad»), ur gazetenn embannet e Kologn ha brudet evit e dech demokratel dispac’hour, e teu Marx da vezañ pennskrivagner ar gazetenn e 1842. Ezel e kelc’h Hegelourien an tu kleiz (gant Bruno Bauer ha reoù all), tud o heuliañ prederouriezh Georg Hegel gant ur sell dispac’hour, e selloù politikel a zo d’ar c’houlz-se pell-tre a gleiz, mes n’int ket komunour evit c’hoazh. E vurutellerezh war diferadennoù politikel ha sokial ar c’houlz, adkavet er Rheinische Zeitung a zegaso dezhañ gwall imor ar Stad Prusian. Da gentañ-penn e vezo doubl-aotreeret ar gazetenn, goude e vo tripl-aotreeret ha d’an 1añ a viz Genver 1843 e verzhas ar gouarnamant prusian ar gazetenn da viken. An dra-se eo a vounto Marx da guitaat douaroù e yaouankiz.
Dimeziñ
E 1843 e timez Marx gant ur vignonez a vugaleaj Jenny von Westphalen e Kreuznach. Ganti edo dibaoe ma oa studier. Dont a ra eus an noblañs prusiad. He breur henañ a vo ministr an aferioù diabarzh e Prusia etre 1850 ha 1858. Meur a vugale en devo Marx gant e wreg hogen n’ez eus nemet teir flac’h (Laura, Eleanor ha Jenny) hag a vevo beteg an oad gour, ar re all a varvo a-raok. Laura a zimezo gant Paul Lafargue, ur sokialour gall, pehini a skrivo eñvorennoù hiniennel war Karl Marx, ur buhezskrid tomm ouzh ar prederour hag ouzh e dad-kaer.
Stagadennoù Bro-C'hall/Alamagn
En diskar-amzer 1843 e ra Marx e annez e Pariz a-benn embann ur gazetenn radikal en estrenvro a-gevred gant Arnold Ruge (1802-1880). Ne vo embannet nemet un niverenn eus ar stagadennoù Bro-Chall-Alamagn. Tardet e vez gant ar gazetenn-se abalamour d'an diaesterioù o dez da zasparzhañ ar c’hazetennoù d’an dud en Alamagn (dre guzh) ha abalamour d'an disemglevioù a zo savet etre Marx ha Ruge. Kavet e vez dija e skridoù Marx roudoù un dispac’hour. E mennoz Marx ez eo ret kontañ muioc’h war niverusted ar broleterien kentoc’h eget war empennoù sklerijennet un nebeud merourien. “Arm ar burutellañ na c’hell ket kemer plas buretellañ an armoù” D’ar mare-se e embann ar prederour alaman Ludwig Feuerbach Pennaennoù prederouriezh an dazont. Engels a lavaro da c’houde-se "hag e teujimp holl da vezañ Feuerbachianed".
Kejadenn gant Engels
E miz gwengolo 1844 e kej Marx gant Friedrich Engels, p’emañ hennezh o tremen un nebeud devezhioù e Pariz. Penn-kentañ ur vignoniezh dibar ez eo. Da 18 bloaz en doa ranket Engels kuitaat al lise evit dont da vezañ implijad armerzhel e Bremez dre abegoù familh. O studiañ drezañ e-unan ar brederouriezh e oa deuet neuze da vezañ partizan Hegel, koulskoude ne asante ket en defe hennezh roet e harp d’ar Stad prusian. E 1842 en doa kuitaet Bremez evit kemer ur post en ur firm kenwerzhel e Manchester, lec’h ma oa e dad unan eus ar berc’henned. Eno e kejas gant an dienez proletarian d’an holl liveoù (paourentezhioù dibar). Neuze e studias an diferadennoù da gompren : « Diferadenn a zivoud ar renkadoù labourus e Bro-Saoz », (1845). Ar gejadegenn-se n’eo ket c'hoarvezet dre zegouezh.
Nebeut goude bezañ graet anaoudegezh en em lakaont neuze da genlabourat war o c'hentañ oberenn a-stroll, ar familh santel a dag prederouriezh vurutellourezh Bruno Bauer, memes ma oant bet tost outañ a-raok. Goude e teu An Ideologiezh Alaman (skrivet evit ar lodenn vrasañ gant Marx), aozet diwar-benn ur burutellerezh stank a-zivout Max Stirner (lesanvet Sant Max) evit div drederenn eus an oberenn, a zifenn ur sell dañvezelour war an istor, o vont pelloc’h evit Feuerbach. P’o doa Marx hag Engels sevennet ur vurutelladenn strizh gant Bauer ha Stirner o devoa troc’het da vat neuze gant ar Feuerbachiezh, mes ivez gant ar sokialouriezh utopiour hag an idealouriezh Hegelian.
An oberenn ne gavas embanner ebet, ne vo embannet nemet ur c’hantved da c’houde. E Tezennoù war Feuerbach, testenn verr adkavet er memes dorn-skrid, e skrivas Marx : « Ar brederourien n’o deus graet nemet interpretiñ ar bed dre zoareoù lies, ar pezh a gont a zo treusfurmiñ anezhañ ». E kreiz ar bloavezhioù 1840 e kemer Marx hag Engels perzh er vuhez da neuze karget a strolladoù dispac’hourien parizian o virviñ. Kalz diouto a oa daoubleget dirak lavarennoù Pierre-Joseph Proudhon, dispaket e Prederouriezh an Dienez. Marx a raio ur burutellerezh taer eus an oberenn e Dienez ar Brederouriezh. Skoueriet eo an dro-spered a ren war ar skridoù el levr gant ar rakger : « E Bro-C’hall, eñ Proudhon en deus ar gwir da vezañ un armerzhour fall, keit ha ma z’eo ur prederour Alaman feal. E Alamagn en deus ar gwir bezañ prederour fall peogwir ez eo un armerzhour e-touez ar re greñvañ. Ni, en hor perzh vat a Alaman hag a armerzhour hon eus bet c’hoant da ginnig hon fazi doubl. » Diwar goulenn gwaskus ar gouarnour prusiad e oa chaseet Marx eus Pariz e 1845, tamallet outañ bezañ un dispac’hour danjerus. Mont a reas neuze da vBrusel. An ti annezet gantañ, en Iksel etre miz Genver 1847 ha C’hwevrer 1848, a servijaas diwar neuze da da lec'h emgav evit an holl enebourien politikel. Kemer a ra Marx perzh e Kevredigezh Demokratel Brusel ha dilennet eo evel Is-Prezidant.
E koulz nevezamzer 1847, e emezell Marx hag Engels en ur strollad kommunour kuzh : ar c'hevre kommunour. Kemer a reont enni ur plas kreñv e-pad eil emvod Londrez e miz Du 1847. Neuze e oa goulennet ganto sevel Manifesto ar strollad kommunour, (anavezet dindan ar memes anv), a oa embannet e 1848.
Dispac’hoù 1848
Pa darzh dispac’h gall miz C’hwevrer 1848 e kuita Marx Bro Velgia evit dont d’en em staliañ e Pariz adarre. Goude bezañ erruet an dispac’h e Bro-Alamagn ez a Karl Marx da Gologn evit dont da vezañ pennskridaozer an Neue Rheinische Zeitung (Kazetenn Nevez Ar Roen) embannet eus ar 1 a viz Mezheven 1848 betek an 19 a viz Mae 1849. Gant trec’h an enepdispac’h eo kaset Marx dirak al lez-varn peurgetket evit bezañ embannet e La Gazette skridoù-embann an dispac’her arluet Friedrich Hecker. Dirak an douidi en em zifenn dre lâret « Dever kentañ ar wask eo tangleuziañ diazezoù ar reizhiad politikel a-vremañ. » Didamallet eo d’an 9 a viz C’hwevrer 1949, met argaset gant ar gouarnamant d’ar 16 a viz Mae 1849 daoust dezhañ bezañ sujed ar Prus. Distreiñ a ra neuze da Bariz met argaset eo adarre goude manifestadeg an 13 aviz Mezheven 1849. Mont a ra da Londrez ha chom a raio ahont betek e varv. Diaes-kenañ eo bet buhez Marx pa oa arluet evel e c’heller lenn en e lizheroù. Gant skoazell arc’hant Engels staliet eñ ivez e Bro-Saoz e teu a-benn da dreuzvevañ. Daouast da-se emañ gant e familh en dienez : « Ma gwreg zo klañv, Jenny bihan zo klañv, Leni zo tapet gant ur seurt terzhienn nervel. N’hellan ket ha n’hellen ket gervel ar medisin defot arc’hant evit paeañ al louzoù. Abaoe eizhteiz e vouetan ar familh gant bara hag avaloù-douar, met en em c’houlenn a ran hag-eñ e c’hellin kaout un tamm anezhe hiziv » (da Engels, d’ar 4 a viz Gwengolo 1852). Unan eus e vugale, Edgar, a varv gant an isvagadur.
Skrivañ a ra un heuliad seizh pennad, dastumet dindan an titl « Le 18 Brumaire de Louis Bonaparte ». Deskrivañ a ra enno penn kentañ an eil Republik gall hag hec’h emdroadur betek taol-Stad an 2 a viz Kerzu 1851 hag a ro an Eil Impalaeriezh. Betek fin 1862, bloavezh e krog gant skritur e levr Das Kapital (Ar C’hevala) emañ Marx en ur blegenn eizik c’hoazh en desped da sikour Engels, a zo eñ ivez lakaet diaes gant an arc’hant abalamour d’an enkadenn ekonomikel amerikan, ha da sikour e eontr Lion Philips a ro un astenn war e herezh dezhañ. E 1864 ez a gwelloc’h stad e arc’hant gant herezh e vamm he doa atav nac’het reiñ dezhañ ar pezh e tlefe bezañ resevet goude marv e dad.
New York Tribune
Holl ar bloavezhioù 1850 a ouestl da skrivañ ur c'hantad a skridoù "boued" evit kazetennoù evel an New York Tribune, hogen kenderc'hel a ra gant e enklaskoù donaet war an armerzh, an Istor, ar politikerezh, hag all ... E-keit-se e chom e darempred gant dispac'hourien ar c'hevandir hag e skriv levrioù-stroll politikel liammet gant an nevezinti. Sellet e vez outañ gant gouarnerien Prusia evel penn un aozadenn irienn, pa n'ez eus mui eus ar Strollad komunour, a oa en em zivodet e 1852. Digeñvez en em gav Karl Marx, ha berr ar gwenneien gantañ. Dre-se ne c'hell ket kas e gefridi war-raok gant ar memes tizh.
Rugby
Evit ar sport, kit da wellet ar pennad Rugbi <HR noShade> Rugby zo ur gêriadenn e Warwickshire e-kreiz Bro-Saoz, war lez ar stêr Avon. 62.790 annezer a oa e 2002, 89.240 gant ar banlev.
Karl Marx
Dibenn e vuhez
Yec'hed Marx a falla abalamour d'e labour politikel distabil ; aozadur an Etrevroadel...
Rugby
Brud
Brudet eo Rugby gant krouidigezh ar sport rugbi gant ar skolajer William Webb Ellis.
Karl Marx
Arroudennoù brudet
(Diforc’h prederouriezh an natur etre Democrites hag Epicure)
(Dornskridoù 1844)
(gant Engels, Burutellañ Prederouriezh ar gwir eus Hegel, 1844)
(Ideologiezh Alaman)
"Istor ar gevredigezh beteg hiriv an deiz n’eo bet a-viskoazh nemet istor stourm ar c’hlasadoù" (Manifesto ar strollad kommunour, 1848)
(Digoradur burutellañ prederouriezh ar gwir skrivet gant Hegel)
(Oberennoù armerzhel)
Levrlennadur
Levrioù Karl Marx :
Pa skriv Marx al levrenn-se e 1843, e tag unan eus speredegezhioù pennañ ar c’houlz, Bruno Bauer, penn-linennad an Hegelianed yaouank hag a oa o paouez echuiñ ur skrid a zivous an dodenn. E testenn Marx ez eo ar Yuzevien abeg dezhañ da blediñ gant ur bern dodennoù all kalz ledanoc’h, a-benn ober ur vurutellañ diazezek eus ar Stad, eus e liammoù gant ar relijion dre vras, eus ar gevredigezh keodedel. Skoulm a levr o vezañ an emrenerezh. Evir ar wech kentañ e ra Marx un diforc’hidigezh splann etre an emrenerezh politikel hag an hini denel. Gant al levr-se e vezo Marx tamallet a enep-yuzeverezh.
El levr-se e vez graet ur vurutelladenn taer eus ar gapitalouriezh. Ar gevredigezh a zo mestroniet gant an armerzh, pezh a gas d’un daladenn hollek.
A-gevred gant Engels e red Marx war roudoù stourm ar c’hlasadoù. Sevel a reont neuze ur gwir program Dispac’hour. Un Oberenn dibar he deus merket da viken istor ar Broleterien.
Skrivet etre miz kerzu 1851 ha miz meurzh 1852 e diferadennoù ostilhel izel kenañ, d’ur maread lec’h m’eo Marx digenvez da vat. Un dielfennadenn eus an istor bemdeziek ez eo an oberenn-se, o tisplegañ dre sell Marx taol-Stad an 2 a viz kerzu 1851, a vounto niz Napoleon e-penn an eil Impalaeriezh. Dre lec’hiañ an taol-Stad en e endro armerzhel, sokial ha sevenadurel e ro Marx deomp un displegadenn genedus a ziskouez natur ar Stad suner-gwad etre krabanoù burevkrated divezh, o tebriñ ar gevredigezh. Un oberenn speredek tre
Kalao frikornek
Ar c'halao frikornek a zo ur spesad evned, Buceros rhinoceros an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, frouezh, krignerien, laboused bihanoc'h ha stlejviled bihan.
Pomatostomidae
Pomatostomidae zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù a vev en Aostralia ha Ginea Nevez. Pomatostomus eo ar genad nemetañ a ya d'ober anezhañ.
TermBret
Ur greizenn dermenadurezh evit ar brezhoneg eo TermBret. Enkorfet eo e Ofis ar Brezhoneg. Staliet eo e Roazhon, 10 straed Naonediz (rue Nantaise). Kroget en deus e labour pa oa ur rann eus Skol-Uhel ar Vro anvet Servij ar brezhoneg ha lakaet dindan atebegezh Olier ar Mogn er mare-se (1990).
Daou implijad zo o labourat ennañ. Bodet e vez ingal bodadoù termenadurezh gant tud arbennigour a-youl vat. E 2006 e laboure TermBret war ar c'hleweled hag evit renabliñ anvioù gwez Europa.
Ezel eo TermBret eus Kevredad termenadurezh Bro-C'hall (Société française de terminologie) hag en deus labouret kalz gant aozadurioù termenadurezh all evel EuskalTerm (Euskadi), Termcat (Katalonia), TermCymru (Bro-Gembre) hag hini ar C'hebek.
Bank termenadurezh
E derou ar bloavezh 2006 ez eus bet lakaet enlinenn bank roadennoù pe vank termenadurezh TermOfis e anv. Ebarzhet eo bet tost da 36 000 termen enni (miz Meurzh 2009). Skoueriekaet eo bet an termenoù diwar goulennoù ar strollegezhioù, an embregerezhioù hag an hiniennoù. Pep a geriaoueg moullet (sellet a-is) a zo bet lakaet enlinenn e endalc'h.
Anat eo e c'hell ar Wiikipedourien vrezhoneger sachañ traoù a-bouez diwar embannadurioù enlinenn koulz hag al levrigoù geriaoueg divyezhek (galleg-brezhoneg).
Geriaougi moullet
Embann a ra Ofis ar Brezhoneg-TermBret un toullad geriaouegoù savet gant izili gopret harpet gant tud a ziavaez a-wechoù.
Yezhoù algonkek ar c'hompezennoù
Un is-skourr eus ar yezhoù aljek eo yezhoù algonkek ar c'hompezennoù, ennañ 4 yezh komzet e Amerika an Norzh e Kanada hag er Stadoù-Unanet:
Vorarlberg
Ur stad kevredet a Aostria eo Vorarlberg a zo Bregenz e gêr-benn. Bevennoù he deus ar vro gant Liechtenstein ha Suis er c'hornôg, Alamagn en norzh ha Tirol er reter. Rannyezhoù alemanek a vez komzet e Vorarlberg, ha n'eo ket rannyezhoù aostriek-bavarek evel er peurrest eus Aostria. Betek an e veze komzet reto-romaneg e su ar vro.
E 1919 e c'houlennas breujoù Vorarlberg e vefe staget o bro ouzh Suis, met nac'het e voe ar goulenn-mañ gant gouarnamant Bern.
Louis-Marie-François Aubert
Louis-François-Marie Aubert zo anezhañ ur sonaozer eus Breizh. Ganet eo bet d'an 19 a viz C'hwevrer 1877 e Sant-Maloù ha marvet eo bet d'an 9 a viz Genver 1968 e Pariz.
Buhezskrid
D'an 19 a viz C'hwevrer 1877 eo bet ganet Louis Aubert, er memes bloaz ha Paol Ladmirault, ur sonaozour brudet all eus Breizh. Pa oa bihan, e vouezh soprano a ra d’e dud lakaat anezhañ d’ober studioù sonerezh. Eus Sant-Maloù, kêr ar gourserien, ez a Louis Aubert da skol sonerezh Pariz pa oa 11 vloaz. Kanañ a rae ar Pie Jesus eus Requiem Fauré pa oa bet kanet evit wech kentañ en iliz ar Vadalen e Pariz. Gant ar sonaozour-se eo en deus desket skrivañ sonerezh ha sonaozañ. Brudet eo ivez Louis Aubert evel ur sonaozour dibar. Awenet bras eo bet gant ar broioù estren, evel e genvroad Jean Cras. Kavout a ra e awen e Bro-Spagn pe e Bro-Vask, pe e broioù pelloc'h evit ar broioù arab pe broioù Azia. Gouvezet en deus lakaat asambles ar sonerezh klasel hag ar jazz, gant pezhioù diabar evel "Sinema" el lec'h ma ra dave da zaou benn-bras eus ar skrammoù: Chaplin ha Disney. Enoret e oa gant an akademioù sonerezh eus e vare pa'z eas d'an Anaon d'an 9 a viz Genver 1968 e Pariz.
Arc'himedes
Arc'himedes (henc'hresianeg: Αρχιμήδης), ganet e Sirakuza e 287, marvet Sirakuza 212 kt JK) a oa un ijinour gresian, ur prederour hag ur matematikour speredek. E dad a oa astronomour, eñ eo en dije kroget d’ober skol dezhañ. A-hervez en dije echuet e studioù er skol Aleksandria. D’an nebeutañ eo sur en deus anavezet kelennerien peogwir hon eus adkavet lizhiri a eskemme ganto.
Louis-Marie-François Aubert
Oberenn
Hervez ar vuzikologourien eo merket oberenn Louis Aubert gant levezon tri sonaozour meur: Fauré, Ravel ha Debussy. Louis Aubert, p’edo o chom er Vro-Vask, bro Maurice Ravel a oa en em gavet gantañ hag a blije dezhañ kenañ e sonerezh, a reas anaouegezh eno gant sonerezh ar c'heisteiz (Habanera, Ar ganaouenn gozh eus Bro-Spagn, An nozvezh vaour...). N'eus ket anezhañ ur sonaozour-skouer eus Breizh. Er c’hontrol d'e genseurted eus Breizh (ar Flemm, Ladmirault pe Roparzh...), n'en deus ket klasket awen e Breizh, pe ken nebeut. Marteze e opera "Ar c'hoad glas" el lec'h ma c'haller damverzout koadeg Bresilien a-wechoù. Diazezet eo an istor marzhus-mañ war penndudennoù Charles Perrault. Sonet e oa bet evit ar wech kentañ e Boston e 1911, ha berzh a reas en degouezh-se. Tapet kaer eo Breizh avat en e bezh pennañ "Bez Chateaubriand". Eus e gornig-bro a oa ar skrivagner brudet. Un danvez awen dibar eo bet ar mor evit oberennoù ar sonaozour-mañ a oa eus Sant-Maloù.
Arc'himedes
E deorienn vrudetañ e oa homañ : ma vije gant an nen ul loc'h bras a-walc'h hag al lec'h d'ober gantañ e vije bet gouest da lakaat an douar da fiñval.
Un istor brudet all a oa erruet gant Arc'himedes: Ur roue en devoa soñjet e oa bet touellet pa soñje gantañ ne oa ket aour rik e gurunenn. Implij a reas Arc'himedes un deorienn diwar-benn dilec'hiañ an dour abalamour d'ar pouez evit kavout penaos e oa arc'hant ar gurunenn-mañ pa oa bet paeet evit aour rik gant ar roue. Goude bezañ kavet penn d'ar gudenn-mañ en e gibell e redas Arc'himedes er-maez en noazh a-dreuz kêr en ur grial "Eurêka!" (kavet em eus!). Brudet mat eo Arc'himedes ivez evit bezañ ijinet ar savoniezh hag ur wikefre dourañ a vez graet Biñs Arc'himedes diouti.
E Sirakuza e vevas Arc'himedes, ur gêr hag a voe argadet gant ar Romaned e-kerzh daou vrezel. Sikour a reas Sirakusiz d'en em gannañ ouzh ar Romaned gras d'e lies ijinadennoù. A-benn ar fin, avat, e voe lazhet gant ur soudard roman e-pad eil brezel Kartada pa oa kemeret kêr gant ar Roman Marcellus. Lâret e vez e oa o tresañ grafikoù skiantel en traezh hag e c'herioù diwezhañ ouzh ar soudard roman a vije bet: "Na zirenkit ket ma c'helc'hioù!"
Itron Wenn
thumb|right|200px|Un Itron Wenn er C'harpatoù Un Intron Wenn pe Itron Wenn zo ur sort seblant hañval doc’h ur vaouez, hag a vez kavet e-barzh mojennoù zo. Meur a hini a vehe e Bro-C'hall hag er bed. Bout e vehe stumm a-vremañ ar banshee, ur vojenn geltiek.
Intron Wenn Koad Compiègne (Oise)
Etre Crépy-en-Valois ha Compiègne emañ Koad Compiègne. Eno zo moaien da gavout an Intron Wenn. Kontet e vez e vehe marvet he gwaz da-geñver un aksidant oto e-barzh en ur gammdroienn dañjerus 'ba'r c’hoad-se. N’eus ket kourz ebet resis ma vehe moaian d'he c’havout. Hi a c’hoaria biz-meud, c’hwi he digemer e-barzh en hoc’h oto, ha pand oc’h degouezhet 'ba'r gammdroienn el lec'h ma oa marvet ha gwaz, e huch « DIWALL », ha mont diàr-wel. Neoazh ma n’arestit ket evit he lakat da zont 'ba hoc’h oto, hi ho kortozo bar gammdroienn-sen ha c’hwi 'ni eo 'po un aksidant eno hag a varvo neuze. Mes ma he c’haset pa vez é c’hoari biz-meud, hi a zay 'ba hoc’h oto evel un den normal ha seul wezh e seller doc’hti seul wezh e vousc’hoarzh d'an den.
Intron Wenn C.H.U. Caen (Calvados)
Intron Wenn CHU Caen a vez gwelet c’hoazh àr an hent da vont da Luc-sur-Mer, just tre àr-lerc’h an ospital vras, hag e-troioù an abribus zo dre ae. Meur a dest en deus lâret en neus hi kaset diàr-aze. An hini diwezhañ en deus lâret e oa ur vrav a blac’h yaouank, e-troioù tregont vlez, gwisket gwenn penn-kil-ha-troad. Hi ‘doa lâret e faote dezhi mont d’ar gêr da Luc-sur-Mer. Hi a choma hep lâret grik e-pad ar veaj a-bezh (14km a hirded àr an D7), ha komañs birvilhiñ e-tal kêr Mathieu (Calvados). Pa erruer e-barzh e kêr Luc-sur-Mer e pennfoll hag e huch « Diwall, ar gammdroienn-sen zo disañs ! ». Hag àr-lerc’h ar gammdroienn, pa dro ar gonduerion d’he c’havet ne welont ket ken rintenn ebet anezhi.
Evit gouiet penn d’ar vojenn-se emañ ret klask pezh zo digouezhet eno : er blez 1970 he doa bet ur plac’h yaouank un aksidant 'ba'r gammdroienn-sen pa oa é tont en-dro eus Caen.
Gouenoù (sant)
Gouenoù, a gaver ivez skrivet Goueznou, zo unan eus sent vrezhon ar.
Itron Wenn
Hini Pouancé (Maine-et-Loire)
Doc’h pezh a vez lâret e vehe seblant un intron wenn ba kastell Pouancé, ha zo bet savet etre an 12 hag ar 15 kantvlezad. Ar seblant-se, hag a vez é kantreal der aze, a vehe seblant un intron a rank dihuel hag a oa bet savet magorioù en-dro dezhi 'ba'r c’hastell get he gwaz jalous, àr-lerc’h m'en doa hi staget doc’h un daol ha oa bet laket fourchetez ha kountelloù argant àrnezhi.
Gouenoù (sant)
Buhez Sant Gouenoù a voe skrivet e 1019. Enni e lenner e oa genidik eus Kembre. En tu all d’ar mor e reas e studi e manati brudet Llanilltud Fawr. Erruout a reas e Breizh gant e dad Tudon, e c’hoar Tudona hag e vreur Majan, e-pad bloavezhioù kentañ ar. Unan eus diskibled sant Paol Aorelian e oa. Sevel a reas ur peniti war douaroù roet dezhañ gant ar c'hont Konomor, zo hiziv e kumun Gouenoù. An iliz kentañ a savas eno a vije bet sakret gant sant Houardon e 642.
Hervez ar richenn e voe roet da sant Gouenoù kement a zouar ha ma c'helle kelc'hiañ gant ur foz en un devezh. En em lakaat a reas Gouenoù da gerzhet en ur stlejañ ur forc'h war e lerc’h hag ar foz a voe graet el lec’hioù ma tremenas a gelc’hie un dachenn douar a voe graet anezhi e vinic'hi. Fozioù sant Gouenoù a veze gwelet c'hoazh en, a-hervez.
Itron Wenn
Hini Pouancé (Maine-et-Loire)
Ur stumm arall a lavar e vehe ar vaouez-se Marie Delorme, ur plac’h yaouank hag a oa sot get ur marc’heg breton. Pa oa daet ar Vretoned àr Pouancé an eil gwezh ( kantved), ar marc’heg-se en doa gwraet e vad a garantez ar plac’h doc’htoñ, ha goulenn geti digeriñ dorioù kêr. Pezh he doa-hi graet get sikour he breur, ha oa serjant 'ba'r c’hastell. Neuze eh oa kemeret Pouancé get ar Vretoned, ha hervez ar vojenn, Marie Delorme a oa bet savet mangoerioù en-dro dezhi peogwir he doa treiset he re (e gwirionez e oa bet krouget).
Gouenoù (sant)
Abaoe an amzer-hont e vez graet Tro-vinic'hi Gouenoù, da zeiz Yaou Bask. D'an devezh-se e vez lidet pardon ar barrez, ha bale a ra an dud a-hed 18 km pe war-dro, war an hent a vije bet graet gant ar sant, pa oa o vevennañ e dachenn. Chom a reont a-sav gwech-ha-gwech all e lec’hioù a vije bet hentet gant Gouenoù en-dro d’ar vourc'h. Unan eus troioù-minic’hi diwezhañ Breizh eo, ha daoust ma n’eo ket anavezet kement ha hini Lokorn e vez kantadoù a dud bep bloaz o kemer perzh enni.
Itron Wenn
Hini Pouancé (Maine-et-Loire)
Ne vern ket penaos, markiz Preaulx en doa skrivet, pas forzh pell a-raok an Dispac'h, e oa bet kavet korf ur vaouez 'ba' ur lodenn eus c’hastell, ha hounnezh a oa azezet dirak un daol ha oa fourchetez ha kontelloù argant àrnezhi, ha ba beg ar vaouez e oa ur pezh aour.
Gouenoù (sant)
Enoret e vez pe e veze sant Gouenoù e meur a barrez all eus Breizh : e Sant-Gouenoù, Landeda, Lannarvili, Plouenan, Plougin ha Pleuloc'h.
Yezhoù kreek-montagnek-naskapiek
Un is-skourr eus yezhoù algonkek ar c'hreiz eo ar yezhoù kreek-montagnek-naskapiek, ennañ 9 yezh komzet e Amerika an Norzh e Kanada:
Gouenoù (sant)
Lidet e vez gouel sant Gouenoù d’ar 25 a viz Here.
Itron Wenn
Intron Wenn abati Mortemer (Eure, France)
Ba abati Mortemer, ba-tal Lyons-la-Forêt, e vehe gwelet traoù dreistnaturel. An impalaerez Mathilde, merc’h-vihan da Wilherm an Alouber, a oa bet savet magoerioù en-dro dezhi 'ba' kavioù lojeris an abati, peogwir e oa bet re-skañv e-keñver ar baotred. Hag a-c’houde an amzer-se e ta en-dro dindan furm un intron wenn, da gantreal 'ba' lojerisoù, dismantroù an iliz, 'ba'r c’hoadoù zo e-talte, hag en-dro d’er stank. Tud ar vro a lâr ma he gwelet ha manegoù gwenn genoc’h, e sinifia ec'h euredfec’h hep pell, ha ma zo manegoù du genoc’h neuzen, e sinifia e varvfec’h e-kerzh ar blez. Lâret e vez emañ bet gwelet he seblant get meur a dest, ha penaos zo pet tennet meur a boltred anezhi ivez nevez zo...
Intron Wenn kastell Tresaozon (Mor-Bihan)
Ba kastell Tresaozon, ba-tal parrez Pempont, e vez lâret e vehe gwelet seblant ur vaouez hag a oa bet interet en-bev e 1750.
Lammoù-dour Montmorency (Kebek)
Un intron wenn a vehe gwelet e-troioù lammoù-dour Montmorency, pas pell doc’h kêr Kebek. Marsen e vez lâret an traoù-se peogwir zo bet meur a zen en deus en em c'hraet en ur sailhal 'ba'r lammoù-dour-se.
Kastell Setin (Almagn)
Ba kastell Setin e vehe gwelet seblant Marie-Hélène, ur plac’h yaouank hag a vehe bet tamallet da vout ur Sorserez, ha losket ba un tantad e1620.
Yezhoù ojibwek
Un isskourr eus yezhoù algonkek ar c'hreiz eo ar yezhoù ojibwek, ennañ 8 yezh komzet e Amerika an Norzh e Kanada hag er Stadoù-Unanet:
Charibert
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus hari (=goaf) ha berth (=skedus).
Emdroadur
Adalek mare Karl Veur e troas da Herbert pe Heribert. Marteze e veze distaget C'haribert (evel Klotar/C'hlotar, Clovis/C'hlovis). Deuet eo da vout Hébert e galleg.
Houlle
Houlle a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Houlle Churchyard
Marvet e oant e-pad ar Brezel-bed kentañ
Deiktelezh
Implijet e vez an termen yezhoniel deiktelezh (saoz. : deixis, diwar ar gresianeg : δειξις "diskwel, ober dave") evit komz eus un doare ezoforiezh pa ra dave elfennoù yezh zo en ur skrid d'ur gwirvoud er-maez eus ar skrid, da lâret eo e ranker kompren da biv pe da betra e ra dave un elfenn bennak a-drugarez d'ar c'henarroud, anvet an origo, da skouer :
Pa vez Yannig o kaozeal, pa implij ar raganv gour "me" emañ oc'h ober dave dezhañ e-unan ("me" = "Yannig") o vezañ Yannig an origo en degouezh-mañ, met pa implij Katellig an hevelep termen eo evit ober dave dezhi hec'h-unan ("me" = "Katell"), Katell eo an origo ar wezh-mañ neuze.
Brud Nevez
Ur gelaouenn lennegel vrezhonek eo Brud Nevez ha staget ez eus outi un ti-embann dezhañ an hevelep anv. E-barzh ar gevredigezh Emgleo Breiz, a zo ur c'hevread kevredigezhioù, e vez meret an embannadurioù. Renet eo bet gant Andreo ar Merser, hag hiziv gant Fañch Broudig. Ur gelaouenn a lennegezh hag a geleier e brezhoneg eo, embannet e vez bep 2 viz. Ouzhpenn 250 niverenn a zo bet embannet.
Deiktelezh
Seurt gerioù ma rankont bezañ komprenet petra eo o origo (da biv pe da betra e rant dave e degouezh pe degouezh) dre dielfennañ ar c'henarroud kentoc'h evit elfennoù all er skrid e-unan a vez graet "gerioù deiktel" pe "elfennoù deiktel" oute.
Brud Nevez
Krouidigezh ar gelaouenn Brud
E 1957 e oa bet krouet an trimizieg Brud evel kelaouenn lennegel Emgleo Breiz. Istitlet e oa ar gelaouenn "Ar Yez hag ar Vro" hag e veze implijet ar skritur kazi nevez-flamm a oa bet fardet gant ar chaloni Frañsez Falc'hun, a oa pennkelenner war ar yezhoù keltiek e Skol-Veur Roazhon.
Deiktelezh
Peurliesañ e vez rummataet ar pro-stummoù e-touez an elfennoù deiktel, en o zouez ar gourioù personel ("me", "te", "eñ", "hi"...) pe c'hoazh elfennoù all hag a dalvez d'ober dave da lec'hioù ("amañ", "ac'halese", "avamañ"...) pe amzerioù ("war-lerc'h", "bremañ"...) hag ivez ar rannigoùigoù diskwel ("-mañ", "-se", "-hont", "-hen").
Brud Nevez
Krouidigezh ar gelaouenn Brud
E 1955 e oa bet roet dezhañ asant Ministr an Deskadurezh c'hall evit ma vefe implijet ar skritur-se, a voe graet ar skritur (pe an doare-skrivañ) skolveuriek anezhañ. Meneget e oa anv ar merour an Dr Dujardin, met ar c'hentskrid hag an div drederenn eus ar mareadeg a oa deuet diouzh pluenn Per Helias (pevar fezh-c'hoari dindan an talbenn "Tan ha Ludu").
E 2015 e oa aet Brud Nevez d'an traoñ.
Deiktelezh
Meur a zoare deiktelezh zo, rummataet evel-hen :
Characidae
Characidae a zo ur c'herentiad a besked dour fresk a vev er rannvedoù trovanel. Kalz kemmoù zo bet degaset er c'herentiad-mañ en istor ar rummatadur. E-touez ar pesked chomet ennañ e kaver an tetraed (gant daou c'henad tost tre an eil ouzh egile : Hemigrammus ha Hyphessobrycon). Kavout a reer izili ar c'herentiad e Suamerika hag e kreiz Afrika. Kozh a walc'h e vefe ar c'herentiad. War wel e vefe deuet da vare ar Mezozoeg, etre 80 ha 150 milion a vloavezhioù 'zo.
Enderc'hel a ra ar c'herentiad Characidae kalz spesadoù ha kalz anezho a chomfe da vezañ dizoloet. Bihan eo an darn vrasañ anezho hag ar re vihanañ zo nebeutoc'h eget 13 mm.
Rummatadur
Meur a c'henad zo er c'herentiad Characidae.
Iskerentiad Agoniatinae
Agoniates
Iskerentiad Aphyocharacinae
Aphyocharax
Iskerentiad Bryconinae
Brycon
Chilobrycon
Henochilus
Yezhoù arapahoek
Un is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar c'hompezennoù eo ar yezhoù arapahoek, ennañ 2 yezh komzet e Amerika an Norzh er Stadoù-Unanet:
Characidae
Iskerentiad Characinae
Charax
Galeocharax
Gnathocharax
Heterocharax
Hoplocharax
Phenacogaster
Priocharax
Roeboides
Iskerentiad Cheirodontinae
Compsura
Serrapinnus
Spintherobolus
Iskerentiad Clupeacharacinae
Clupeacharax
Iskerentiad Glandulocaudinae
20 genad
Iskerentiad Iguanodectinae
Iguanodectes
Piabucus
Iskerentiad Rhoadsiinae
Carlana
Rhoadsia
Parastremma
Iskerentiad Serrasalminae
15 genad
Iskerentiad Stethaprioninae
Brachychalcinus
Orthospinus
Poptella
Stethaprion
incertae sedis
(i.e., amsklaer eo rummatadur ar genadoù-se)
Boehlkea
Bryconamericus
Bryconops
Ceratobranchia
Deuterodon
Exodon
Hasemania
Hemigrammus
Hyphessobrycon
Inpaichthys
Jupiaba
Knodus
Moenkhausia
Myxiops
Nematobrycon
Oligosarcus
Paracheirodon
Petitella
Pseudochalceus
Rachoviscus
Roeboexodon
Schultzites
Thayeria
Tyttobrycon
13
766 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0013 goude Krist
Kanton Guînes
Kanton Guînes a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Guînes a ya 15 kumun d'ober anezhañ.
Bann Samtsi
Bann Samtsi a zo unan eus an 20 dzongkhag eus Boutan. Muzuliañ a ra 1 500 km² hag harzoù en deus gant Sikkim ha Bengal ar C'hornôg. E 16 gewog eo disrannet.
1. Bara
2. Biru
3. Charghary
4. Chengmari
5. Denchukha
6. Dorokha
7. Dungtoe
8. Ghumauney
9. Lehereni
10. Mayona
11. Nainital
12. Pagli
13. Samtse
14. Sipsu
15. Tading
16. Tendu
Istor ha sevenadur
Nebeut poblekaet e oa bann Samtsi gwechall peogwir o doa Boutaniz aon rak ar c'hleñvedoù trovanel, boutinoc'h en izeldirioù. E-derou an, avat e teuas tud eus Nepal da zigoadañ ha da heul e poblas ar bann.
E bann samtsi e vev al Lhopued, ur bobl nebeut anavezet a vefe, hervez tud ar vro, diskennidi ar Voutaniz kentañ.
Armerzh ha deskadurezh
War ar gouniderezh-douar eo diazezet armerzh ar bann c'hoazh. Ennañ e kaver talk ha dolomit. Daou gampus perc'hennet gant National Institute of Education a zo e bann Samtsi. Un darn eus Skol-veur Roueel Boutan eo.
Skravig Dougall
Ar skravig Dougall (liester : skraviged Dougall) a zo ur spesad evned-mor, Sterna dougallii an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv ar mezeg hag an naturour amatour skosat Peter McDougall (1777-1814).
Boued
Bevañ a ra diwar besked hag a bak o splujañ en dour.
Maluridae
Maluridae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1831 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Skravig Dougall
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad  anezhañ :
Maluridae
Diouzh Doare 6.3 an IOC World Bird List ez a c'hwec'h genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Nav spesad warn-ugent (29) en holl hag a gaver en Aostralia ha Ginea Nevez ; n'eus spesad ebet aet da get (†) en o zouez.
John Fowles
thumb|right|John Robert Fowles John Fowles a zo bet ganet d'an 31 a viz Meurzh 1926 e Leigh-on-Sea (Bro-Saoz) ha marvet d'ar 5 a viz Du 2005 e Dorest (mervent Bro-Saoz).
Unan eus skrivagnerien romantoù pennañ eo bet e Bro-Saoz en XXvet kantved.
E Oxford en deus kaset e studioù war ar galleg hag an alamaneg. Adalek 1963 hepken en deus gouestlet e vuhez d'ar skrivañ pa oa kelenner betek-henn (e skol-veur Poitiers peurgetket).