cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Melilla
Ur bern repuidi eus broioù Afrika a glask dont da v-Melilla, evit gallout mont e-barzh Unaniezh Europa da c'houde.
Gwelet ivez
Plaza de soberanía
Metz-en-Couture
Metz-en-Couture a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Bethan Gwanas
Bethan Gwanas (Bethan Evans hervez hec'h anv ofisiel), zo ur skivagnerez kembraek, ganet d'ar 16 a viz Genver 1962 e Dolgellau, ha savet e kembraeg hervez doare ar vro.
17 levr he deus skrivet, ken evit krennarded pe deskerien gembraek, ken evit kembraegerien. Un aotreegezh c'hallek he deus tapet e skol-veur Aberystwyth hag e 1985 he deus gounezet ar Gurunenn en Eisteddfod yr Urdd. Bet eo o chom e Bethesda, Kerdiz, Nigeria, ma kelenne saozneg, ha Bro-C'hall, a-raok mont da Rhydymain da chom.
Bugaleaj
Hervez Yr Herald Cymraeg e oa Brownie Tales, gant Enid Blyton, a oa he levr muiañ karet en he bugaleaj, emañ al levr ganti bepred, nemet chaoket eo bet un tamm ar c'hein anezhañ gant he c'hi bihan Del, ur Welsh collie.
He labour
A-raok ma teuas brud dezhi evel skrivagnerez he deus labouret evel kelennerez galleg, kelennerez saozneg, ha pennvuhezourez en Urdd e Glan-llyn, e-tal Y Bala (e-kichen ar gêr dezhi), hag ivez aozerez abadennoù skingomz gant Radio Cymru.
E 2003 e tilezas he labour evel bruderez lennegezh gant Kuzul Gwynedd evit bezañ skrivagnerez hepmuiken.
Odocoileus
Odocoileus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad karveged eus Amerika a zo er genad-mañ:
Bethan Gwanas
He labour
Goude eo bet filmet he romant Amdani!, diwar-benn ur skipailh rugbierezed, da skignañ en S4C, ha berzh a reas.
Ę (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ę, ę, da lâret eo e gant un ogonek, dindanañ, implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son vogalennek [ɛ̃].
Ī
Ul lizherenn latin ispisial eo Ī, ī, da lâret eo i gant ur makron warnañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son vogalennek [i:].
863
Diwar-benn bloavezh 863 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 863
Boneg
Ur yezh kouchitek eus skourr yezhoù kouchitek ar reter eo ar boneg (af-boon) komzet gant nebeudig-tre a dud Kreiz Jubba e Somalia (1980).
Ur yezh damvarv an hini eo
Ē (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ē, ē, da lâret eo e gant ur makron warnañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son vogalennek [e:]/[ε:].
Pleg-mor Aden
En em ledañ a ra er c'hornôg da Vor Arabia, ha liammet eo ouzh ar Mor Ruz dre strizh-mor Bab al-Mandab. Dispartiañ a ra Yemen diouzh Somalia (pe resisoc'h Somaliland). En em astenn a ra a-hed 900 km, a gornôg da reter, hag a-hed 500 km a norzh da su, en e ledanañ. Ul lec'h a bouez evit ar c'henwerzh war vor eo Pleg-mor Aden. Aden, Berbera ha Djibouti eo ar porzhioù brasañ.
Yezhoù kouchitek ar su
Un isskourr eus ar yezhoù kouchitek eo yezhoù kouchitek ar su, ennañ 7 yezh komzet e Tanzania ha Kenya:
Karv-mul
Ar c'harv mul (Odocoileus hemionus) a zo ur c'harv hag a vev e kornaoueg Norzhamerika.
1871
Diwar-benn bloavezh 1871 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1871
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1871
Bannieloù Stadoù ar bed war vor
Broioù 'zo o devez bannieloù dishañval war zouar ha war vor (pe war zour: stêrioù, kanolioù, lennoù...). E yezhoù 'zo memes ez eus pep a c'her evit an degouezhioù-se. E saozneg e vo lavaret flag evit ur banniel, met war vor e vo lavaret ensign. Hañval eo e galleg pa vez lavaret drapeau war an douar, ha pavillon e bourzh ur vag. Amañ ne vo roet nemet ar bannieloù-listri sivil a zo dishañval diouzh an hini a zo en implij war zouar. Evit ar bannieloù brezel war vor, kit da welet: Bannieloù ar morluioù.
Banniel broadel lakaet ouzh konk
E broioù 'zo, dreist-holl er reoù a zo bet e dalc'h ar Rouantelezh-Unanet, e vez lakaet ar banniel broadel war zouar ouzh konk ur banniel ruz. Aostralia, Fidji ha Zeland-Nevez a cheñch liv maez o banniel (ruz e-lec'h glas)
Bannieloù dishañvalik
Evit broioù all avat eo gwall zister ar cheñchamant. Ne vez cheñchet nemet kenfeur ar banniel. Evel Suis da skouer: karrez eo war zouar, ha hirgarrezek evit ar bigi hag al listri.
Bannieloù Stad war vor
E broioù 'zo e vez lakaet kemm er bannieloù implijet gant an aozadurioù Stad pe ofisiel. E meur a vro evel en Alamagn, en Aostria, Belgia, e Finland e vez lakaet an ardamezioù e-kreiz, hag e Skandinavia e vez graet alies gant bannieloù “lost-pik”. Er Rouantelezh Unanet eo glas ar banniel (padal eo ruz evit ar siviled).
Handelsvlaggen van de wereld
Pokerig
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Nav spesad pokeriged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Daouzek isspesad ha tri-ugent (72) en holl.
Tempera
250px|right|thumb| Tempera war goad, gant [[Niccolò Semitecolo, e 1367.]] thumb|Ar Mizantrop, tempera war goad, [[Pieter Brueghel gozh, 1568]] An tempera (tempera all'uovo hervez an anv rik en italianeg) eo an doare da livañ muiañ implijet a viskoazh, abaoe liverezh Egipt, livourien skeudennoù Bizantion, re Europa er Grennamzer. Ober a reer gant melen-vi da liammañ ar pigmantoù.
Evel-se e reer da livañ war ar plastr, pe war daolennoù koad. A-wechoù e veze lakaet mel e-lec'h gwenn vi, pe laezh, pe traoù all c'hoazh. Da neuze e komzer ivez eus tremplivadur. Er XVvet kantved e veze graet kemend-all war lien ivez.
Pa veze kel a livañ war un daolenn goad pe ur voger e veze graet gant un indu kleiz pe plastr ennañ.
Pireneoù
Ar Pireneoù zo un aradennad-venezioù lec’hiet etre al Ledenez iberek hag ar peurrest eus kevandir Europa. En em astenn a reont eus ar Mor Kreizdouar, er reter, d’ar Meurvor Atlantel (pleg-mor Bizkaia), er c'hornôg. Ledet int war hanternoz Katalonia, Aragón, Euskal Herria (Bro-Vask) ha war kreisteiz Okitania. Emañ priñselezh Andorra a-bezh enno. Euskadi ha Katalonia, e pep hini eus an daou benn, zo a-c’haoliad war an aradennad. Mont a ra ar Pireneoù d'ober an harzoù, tamm pe damm, etre Frañs ha Spagn. Daou gorn-bro zo lec'hiet diouzh un tu eus an aradennad, ent-douaroniel, ha stag ouzh an tu all, ent-politikel : Traoñienn Aran, a red he dourioù war-zu an hanternoz, zo stag ouzh Spagn ha lodenn norshañ Cerdanya, a ya he dourioù war-zu ar c'hreisteiz, zo stag ouzh Frañs (departamant Pireneoù-ar-Reter), war-bouez enklozadur Llívia.
430 km eo hed aradennad ar Pireneoù ha 100 km eo he ledander d'ar muiañ. Aneto eo ar menez uhelañ (3 404 m), lec'hiet e Spagn.
An anv
Cheñch a ra anv ar Pireneoù hervez ar yezhoù a gaozeer eno: Pirineus e katalaneg, Pyrénées e galleg, Pirineos e spagnoleg, Pirenèus en okitaneg, Perinés en aragoneg ha Pirinioak en euskareg.
Hervez mojennoù Henc'hres e voe krouet ar Pireneoù gant Herakles, evit douarañ ar briñsez Pirene.
Dremmvroioù
N'eus ket lennoù bras evel en Alpoù. Ral hag uhel eo an odeoù. Kalz froudoù zo avat, hag a ra alies lammoù-dour meurdezus. Alies e ra an traoñiennoù un hantergelc'h gant tornaodoù serzh, anvet sirkoù.
Lamm-dour Gavarnie (462 m) eo an hini uhelañ, e-kreiz ar Pireneoù e sirk Gavarnie (departamant Pireneoù-Uhel, Gwaskogn). E-barzh Park Broadel ar Pireneoù emañ.
Lucius Iañ
Lucius I a oa an eil warn-ugent eus pibien an Iliz katolik roman e Roma, eus 253 da 254, ha lakaet eo bet da sant. Dilennet e oa bet war-lerc'h marv Cornelius, met harzet e voe tost kenkent war urzh an impalaer Trebonianus Gallus ha kaset d'an harlu. Koulskoude, pa voe muntret an impalaer e tistroas da Roma abalamour ma ne oa ket brudet an impalaer nevez Valerianus da vezañ ken enebet ouzh ar gristenien.
Ne oa ket savet enep distro ar reneaded o devoa gouzañvet heskinerezh an impalaer roman Decius d'an Iliz. Kement-se a voe tamallet outañ gant an novatiens, ma rankas Cyprianus Kartada sevel e vouezh d'e zifenn.
D'ar 4 a viz Meurzh eo e vez goueliet.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (27 a viz Eost 1770 e Stuttgart - 14 a viz Du 1831 e Berlin) a oa ur prederour alaman hag unan eus krouerien an idealouriezh alaman gant Johann Gottlieb Fichte ha Friedrich Wilhelm Joseph Schelling.
Ul levezon kreñv war aozourien niverus all en deus bet. En o-zouez e kaver (Bauer, Marx, Bradley, Sartre, Küng). E-touez e enebourien e kaver Schelling, Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche, Heidegger, Russell). Hegel a lâre diwar-benn an darempred etre natur ha frankiz, peurfedusded ha trehontiñ hag unvaniezh an daou dra-se hep skarzhañ kuit an eil pe egile.
Bourvarred
Bourvarred zo ur gumun e Breizh e Kanton Bruz, e Bro-Roazhon (departamant Il-ha-Gwilen).
Istor
Bet eo Gabriel Iañ Montgomery o chom eno. Dibennet e voe e Pariz e 1574.
Ekonomiezh
E Bourvarred emañ sez Bridel, isembregerezh ar stroll Lactalis.
Yezhoù kouchitek an norzh
Un is-skourr eus ar yezhoù kouchitek eo 'yezhoù kouchitek an norzh, ennañ 1 yezh komzet e Soudan:
Ý (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ý, ý, da lâret eo y gant un tired lemm, implijet gant ar slovakeg hag an tchekeg evit skrivañ ar son vogalennek [i:].
Mol
Ar mol (simbol : mol) a zo un unanenn ziazez eus ar sistem etrebroadel a vez graet ganti war dachennoù ar fizik hag ar gimiezh dreist-holl. Ar mol eo kementad danvez ar sistemoù a zo enno kement a hamboudoù elfennel hag ez eus a atomoù e-barzh 0,012 kilogramad karbon 12. Graet e vez niver Avogadro eus an niver-se a hamboudoù a dalvez war-dro 6,0221353 × 1023.
Pa vez kaoz eus moloù ez eo a-bouez bras lavaret ivez peseurt hamboudoù a vez kontet. Gallout a reont bezañ :
1740
Diwar-benn bloavezh 1740 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1740
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1740
Pokerig-Krüper
Ar pokerig-Krüper (liester : pokeriged-Krüper) a zo un spesad evned eus ar c'herentiad Sittidae, Sitta krueperi an anv skiantel anezhañ.
Annezva
Brosezat eo ar spesad e reter Gres dre dTurkia.
Zhao Xue
Mestrc'hoarierez echedoù sinaat.
He renk Elo a 2523 (FIDE) a lak anezhi 6 e-mesk maouezi ar bed.
Valira
Ar Valira a zo ur stêr eus ar Pireneoù hag un adstêr d'ar Segre. Stêr bennañ Andorra eo hag er vro-se emañ an darn vrasañ eus he red. E kumun Encamp, Andorra emañ hec'h andon hag e La Seu d'Urgell e Katalonia, Spagn emañ he c'hember gant ar Segre.
Kleopatra Makedonia
Kleopatra Makedonia, pe  Kleopatra Epiros, ganet en -355 ha marvet en -308, a oa merc'h d'ar roue Fulup II Makedonia ha da Olympias Epiros ha c'hoar da Alesant Veur. Div hanterc'hoar he doa ivez, Thessalonike ha Cynane, hag un hantervreur, Fulup III Makedonia.
Savet e voe e Pella gant he mamm.
En 337 kent JK (336?) e timezas d'hec'h eontr Alesant Iañ Epiros, roue Epiros, ha breur d'he mamm Olympias. E-pad an eured e voe lazhet he zad Fulup II Makedonia. Ha hi gant he breur Alesant da Epiros. Eno e c'hanas daou vugel:
Pa intañvezas en 326 e voe tutorez o mab Neoptolemos II. Klask a voe warni da zimeziñ pa varvas he breur Alesant e 323, gant meur a jeneral makedoniat, rak ar re-se a felle dezho dimeziñ dezhi evit kaout gwir da ren war an impalaeriezh pe war Makedonia da vihanañ.
Leonnatos a oa da zimeziñ dezhi, met mervel a reas er brezel guerre lamiaque en 322. Perdikkas, an hini a blije dezhi evit-doare, a voe muntret en 321. O vont e oa da zimeziñ da Ptolemaios ( a vo faraon goude), met lazhet e voe-hi gant Antigonos ar Borgn en 308.
Elefantina
Elefantina a zo un enezenn e tal Asouan. Ker-benn e oa da nom kentañ Gorre Egipt. E anv egiptek a oa Abou: Ab a talvez kement a olifant. Adalek ar Rouantelezh kozh, eo bet ar gêr e su Egipt, tost d'ar c'hentañ katarakt: ur pouez strategel bras a oa eta gant Elefantina. Doueed Elefantina a oa C'hnoum, Satet hag Anouket.
right|thumb|320px|Enezenn Elefantina, o tiskouez an [[nilometr ha Mirdi Asouan.]] right|thumb|320px|Ul luc'hskeudenn noz eus Asouan o tiskouezh enezenn Elefantina
Devezh ar vro
Devezh ar Vro, pe devezh broadel, a reer eus un devezh zo lakaet en deiziadur evit lidañ ur vro. Meur a stumm a c’hell bezañ gant al lidoù-se. Alies e vo ur gouel broadel, un devezh gouel, eus Devezh ar Vro. Alies e tegouezh an devezh-se d’un deiz eus ar bloaz ma teuas ar vro da vezañ dizalc’h (da skouer ar 4 a viz Gouere e Stadoù-Unanet Amerika. E broioù zo e vez dibabet deiz gouel ur sant enoret er vro (da skouer gouel Sant Padrig evit Iwerzhon). Deiziadoù pouezus en istor a c’hell bezañ lakaet da Zevezh ar Vro ivez (da skouer an 11 a viz Gwengolo evit Katalonia). En darn vrasañ eus ar broioù ne vez nemet un Devezh ar Vro bep bloaz, met e broioù zo, evel Pakistan, e c’hell bezañ meur a hini. Meur a anv a c’hell bezañ gant ar devezhioù gouel broadel : Devezh an Dizalc’hidigezh, Devezh ar Frankiz, Devezh an Unaniezh, Devezh ar Republik.
Er broioù dizalc’h e vez anavezet an devezh-se gant al lezenn ha peurvuiañ e vez un devezh gouel. Er broioù n’int ket dizalc’h e c’hell bezañ anavezet ent-ofisiel (da skouer e Katalonia e oa bet anavezet da zevezh gouel gant ar Parlamant e 1980). E broioù all, dre ma n’eo ket anavezet an devezh ent-ofisiel, e c’hell bezañ dizemglev war an deiziad. E Breizh da skouer e lavar kalz tud e vez Devezh ar Vro d’an 19 a viz Mae, gouel Sant Erwan, met d’ur mare zo bet e veze roet an anv Devezh ar Vro, e Breizh, d’un devezh eus miz Mezheven ma veze lidet koun Emgann Ballon (trec’h Nevenoe war ar Franked). Ar pouez a roer da Zevezh ar Vro a c’hell bezañ bras pe vrasoc’h hervez ar vro hag an devezh a c’hell kaout meur a stumm. E Frañs da skouer e vez moustroù bras gant soudarded o tibunañ war ar Champs-Élysées e Pariz ha tanioù-arvest a vez aozet e kalz kêrioù. En Iwerzhon e vez tud laouen o tibunañ e straedoù pep kêr hag e vez forzhig tud o lonkañ banneoù en ostalerioù. Gouel Erwan, e Breizh, a vez lidet gant abadennoù sonerezh dreist-holl.
E kalz broioù e tegouezh Devezh ar Vro d’un deiziad resis, met en un nebeud broioù e c’hell bezañ ur gouel mont-dont. E Jamaika, da skouer, e vez lidet Devezh ar Vro d’al lun kentañ eus miz Eost. Lidañ a reer evel-se dizalc’hidigezh Jamaika, a voe roet dezhi gant gouarnamant ar Rouantelezh Unanet d’al Lun 6 a viz Eost 1962, al lunvezh kentañ eus miz Eost er bloavezh-se. E Tailand, a-hend-all, e vez lidet deiz-ha-bloaz ar roue d’ar 5 a viz Kerzu. D’an deiz-se e vez Devezh ar Vro bremañ met cheñch a raio pa vo ur roue all war an tron.
Ŷ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ŷ, ŷ, da lâret eo y gant un tired kognek, dindanañ, implijet gant ar c'hembraeg evit skrivañ ar son vogalennek distaget [ɨ, i:]/[ə] e nozrh ar vro ha [ɪ, i:]/[ə] e su ar vro.
Bedawieg
Ur yezh kouchitek eus is-skourr yezhoù kouchitek an norzh eo ar bedawieg (to-bedawiye, bedawi pe beja) komzet gant tro-dro da 1.148.000 a dud en holl e biz Soudan (951.000 den e 1982) hag en Eritrea (120.000 den e 1970) hag Egipt.
Peder rannyezh ez eus:
1877
Diwar-benn bloavezh 1877 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1877
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1877
Perdikkas
Perdikkas (Περδίκκας e gregach) zo un anv-den en Hellaz kozh.
Breizh
Breizh ( pe ), e gallaoueg : Bertaèyn ) zo ur vro geltiek, ul ledenez hag un takad sevenadurel e kornôg Europa, savet war lodenn gornôg ar pezh a oa Arvorig gwezhall. Ur vroad eo ivez abaoe an, pa oa unanet gant Nevenoe, he roue kentañ. Bretoned a vez graet eus he fobl.
Dizalc'h eo bet Stad Breizh betek ar a-raok bezañ enframmet e rouantelezh Bro-C'hall da-heul koll arme Breizh a-enep an arme c'hall en emgann Sant-Albin-an-Hiliber e 1488. Emren eo chomet Breizh betek dibenn an a-raok bezañ dispennet ha divodet gant an Dispac'h gall a grouas an departamantoù.
Abaoe krouidigezh ar rannvroioù e Frañs en eil hanterenn an ez eus bet savet en-dro ur gwirvoud melestradurel da Vreizh, evit an daou drederenn eus he foblañs.
Ul ledenez vras eo Breizh, lec'hiet e kornôg Europa, etre Bro-C'hall hag an inizi breizhveuriat. War un tiriad strategel emañ, etre Mor Breizh hag ar Meurvor Atlantel, adal da gevandir Amerika. Un hin veurvorel he deus, neuze e vez dous ha gleb he goañvioù ha fresk he hañvioù daoust da vezañ tommoc'h gant tommadur an hin en.
Etimologiezh
Evel ar stummoù gallaouek Bertaèyn, ar stumm gallek Bretagne peotramant ar stumm saoznek Brittany e teu ar ger Breizh diwar al latin Britannia, "douar ar Vretoned", a oa anv ur broviñs eus an Impalaeriezh roman. Ar ger-se a oa bet implijet abaoe ar da gaozeal diwar-benn Enez Vreizh. Tapet e oa bet ar ger diwar ar gresianeg Πρεττανικη  (Prettanike) pe Βρεττανίαι  (Brettaniai) implijet gant an ergerzher Piteas eus Massalia, hag amprestet o-unan diwar an anv en em roe annezidi an enezenn, a oa bet adsavet e *Pritanī en o yezh, diwar ur proto-keltieg *kʷritanoi , mammenn ar c'hembraeg Prydain , anv Enez Vreizh er yezh-se. Amsklaer eo talvoudegezh ar ger, a oa bet tostaet eus "preder" da skouer, peotramant eus ar wrizienn indezeuropek *kʷer- ("troc'hañ", "ober"). Tostaet e oa bet ivez diouzh anv iwerzhonek ar Bikted Cruithne .
Da vare ar Romaned e implijed ar ger Arvorig evit kaozeal diwar-benn tiriadoù ledanoc'h eget Breizh a-vremañ, daoust ma oa al ledenez al lodenn gornôg anezho. Dont a ra eus ar galianeg aremorica a sinifi "tal ar mor", "tost ouzh ar mor". Un anv all a oa bet implijet betek an, Letauia, a dalvezfe "ledan", "plaen", a zo chomet bev e kembraeg : Llydaw.
Gilles Binchois
thumb|250px|Gilles Binchois (en tu dehoù), gant [[Guillaume Dufay (en tu kleiz)]]
Breizh
Etimologiezh
Adalek ar e komañsed d'ober gant Britannia da gaozeal diwar-benn al lodenn eus Arvorig poblet gant ar Vretoned abaoe an, ha stankoc'h adalek ar. Gregor Teurgn a oa an istorour kentañ oc'h ober gant Britannia er stêr-se.
Gilles Binchois
Gilles Binchois, anvet ivez Gilles de Binche pe Gilles de Bins, a zo ganet e Mons (Belgia) war dro 1400 ha marvet d'an 20 a viz Gwengolo 1460. E-touez izili yaouankañ Skol Bourgogn e oa hag unan eus sonaozourien bouezusañ ar XVvet kantved.
Breizh
Etimologiezh
Breizh a zeufe eus ur stumm hipokristek *Brittia a vije bet roet da Enez Vreizh a-bezh. Atestet eo evit ar wezh kentañ e lesanv an dug Alan III Rebrit en doa bevet en. Daou zoare zo da distagañ ar ger-se e brezhonegva a-vremañ : e gwalarn ar vro (Kerne-Leon-Treger dre vras), a skrived Breiz betek an, ha  e gevred ar vro (Bro-Gwened dre vras), a skrived Breih er skritur gwenedek. Ar reizhskrivadur Breizh a oa deuet gant ar skritur peurunvan darbennet e 1941 hag a zo implijet gant ar muiañ-niver bremañ. Breiz a gendalc'her skrivañ er skritur skolveurieg avat.
Gilles Binchois
Buhez
Mab Jean ha Joanna de Binche e oa. E dad Jean, a oa kuzulier an duk Guillaume IV a Hainault ha labourat a rae en un iliz e Mons. Ne ouezer netra war stummadur Gilles Binchois e-keñver ar sonerezh. Gouzout a reer e voe ograouer e iliz Santez Waudru e Mons e 1419. Tro 1423 ez eas da Lille evit servij arme an duk Earl a Suffolk. E 1426 e servijas Phillipe le Bon, e moted Nove Cantun krouet moarvat e 1431 evit badeziant Antoine, priñs Bourgogn. Unan eus e ganaouennoù Je ne vis oncques la pareille a voe skrivet pe kenskrivet gant e vignon Guillaume Dufay. Gant hennezh e voe anavezet Binchois evel unan eus gwelañ sonaozerien ar mare. E 1452 e teuas Gilles Binchois da vezañ provost iliz Sant Visant Soignies.
Breizh
Istor
Bet eo bet Breizh unan eus ar riezoù koshañ en Europa da vare diskar an Impalaeriezh roman, met kavet ez eus bet roudoù niverus eus obererezhioù mab-den e takadoù tost d'an aodoù ha war an inizi peurvuiañ.
Ragistor
Roudoù un tantad ken kozh ha 500 000 a vloavezhioù zo bet kavet e Ploeneg, ar re goshañ kavet en Europa. En enez Eusa ez eus bet meur a vonedonea gant annezidi a bep seurt abaoe hoalad an Neolitik. Etre 4 000 ha 1 200 kent J.K. e savas tud ne anavezer kalz a draoù diwar o fenn meur a savadur mein : peulvanoù (mein hir), taolioù-maen hag alezioù toet. Sevenadur ar meurvein en em astennas war Europa a-bezh, met e Breizh e tizhas un diorren bras, seul vui m'eo roc'hellek-kenañ an douar.
Henamzer
Poblet e voe al ledenez gant poblañsoù a gaoze ur yezh geltiek, ar galianeg ha perzh eus Galia e teuas ar vro da vezañ eta. War dro -330 e tremenas ar merdeer Piteas war an aodoù. Kyrtoma a ra eus al ledenez, hag envel a ra an douaroù a welas en tu all da Vor Breizh Prettanike pe Brettaniai zo deuet da vezañ Preden en hor yezh. Antreal a rae hor bro en istor.
Dont a ra ar ger Arvorig, eus ur ger galianeg latinekaet en Aremorica pe Armorica. Roet e oa anv-se en Henamzer klasel d'ul lodenn eus Galia, etre kornad Pornizh e su genoù al Liger ha Dieppe. Pemp poblad pe meuriad Galianed a oa e lodenn an Arvorig zo deuet da vezañ Breizh, an Osismied, ar Weneted, ar Goriosolited, ar Riedoned hag an Namneted). Gant ar Romaned e voe aloubet an tiriad a vo graet Breizh anezhañ war-lerc’h, evel ma aloubas peurrest Arvorig da vare Brezelioù Kaezar e Galia.
Enbroadeg ar Vretoned da Arvorig
Er bloavezhioù 380 e oa moarvat un niver bras a soudarded vrezhon eus an lu roman da zifenn aodoù Arvorig a-enep al laeron-vor a zeue eus Norzh Europa hag a rae o reuz e Mor Breizh. Goude se ez voent implijet da stourm ouzh emsavadegoù ar Bagaudae. Hervez an Historia Brittonum, skrivet en, an impalaer Magnus Maximus, a dennas an armeoù roman eus Preden, o c'hasas eno ivez.
Pa voe dilezet Proviñs Britannia gant al lejionoù roman e 411 e fizjont difenn an enezenn er Vrezhoned. Buan avat, argadegoù ar Bikted o tont eus Caledonia ha dreist-holl re ar Scoti (Iwerzhoniz) (deuet eus Hibernia) a zeu da vezañ niverusoc'h-niverusañ. War ar memes tro eo aloubet reter an enezenn gant pobloù german, an Angled hag ar Saozon peurgetket, a argas ar Vrezhoned trema ar c'hornôg. War a seblant e vefe argadegoù ha trevadennoù an Iwerzhoniz o dije bet ar roll brasañ da atizañ un niver bras a Vrezhoned da vont kuit war an douar-bras e lec'h ma anavezent kerent a oa soudarded eno. Divroañ a reas ar Vretoned da Walarn Galia dre vras, da Arvorig dreist-holl.
Rouantelezh Breizh
Etre 843 ha 851 e voe trec'het meur a wezh lu ar Franked gant Nevenoe, a oa bet o telc'her Breizh en anv an Impalaer, hag e vab Erispoe. Dizalc'h e teuas Breizh da vezañ hag Erispoe a zeuas a-benn da lakaat roue ar Franked Karl Voal da anavezet e galite a roue (Emglev Anje e 851). Brasaet e voe ar rouantelezh dindan ren Saläun.
Aloubadegoù ar vikinged
Preizhet e voe Breizh gant ar Vikinged meur a wezh kerkent ha 843. Goude drouklazhañ Salaün avat, o profitañ eus ar brezel ma rae e hêred er vro, e teuas ar Vikinged da gas prantadoù-preizhañ spontusoc'h-spontusañ. Goude ren ar roue Alan Iañ e voe distrujet ar rouantelezh ganto.
Unanidigezh gant Frañs hag ar prantad modern
Da-heul e voe trec’h rouantelezh Bro-C’hall, ur rouantelezh c’halloudus anezhi, war an dugelezh da vare emgannoù 1488 ha 1491. E 1532, o doa goulennet Stadoù Breizh, a oa bodet e Gwened, e vije unanet an dugelezh hag ar rouantelezh da viken. Mirout a reas Breizh dreistwirioù zo (al lezenniñ hag ar sevel tailhoù dibar), koulskoude, betek an Dispac'h gall.
Ar, ar hag ar  a vez sellet outo evel prantadoù eus an toniusañ e Breizh. D’ar mare-se e veze treuzdouget marc’hadourezhioù a-leizh dre vor etre Spagn, Bro-Saoz hag Holland. Breizh a oa, anat eo, e kreizig-kreiz an hentoù-se. Da vare Colbert e voe diorret an arme e Breizh hag abalamour d’an dizemglevioù a veze etre Frañs ha Bro-Saoz ez eas Breizhiz tamm-ha-tamm war baouraat.
Abaoe an Dispac'h gall
E-pad nozvezh ar 4 a viz Eost 1789, evit gwir, e voe torret dreistwirioù ar c’humunioù, ar c’horfuniadoù, an noblañs, ar c’hloer… ha dreistwirioù Breizh. Disrannet e voe Breizh e pemp departamant.
Paouroc'h paourañ e oa ar vro abaoe an met en  e voe an traoù en o gwashañ. Skoet e voe an dud gant ar Brezel Bed Kentañ hag an Eil Brezel Bed ha cheñchet dremm he doa graet ar vro d'ar mare-se, paneveken gant dilez o yezhoù gant ar Vretoned. Rannet e voe Breizh e div rannvro d'ar mare-se ivez, al lodenn vrasañ oc'h ober Rannvro Breizh hag ul lodenn bet ebarzhet e Broioù al Liger.
Douaroniezh
Ledenez vrasañ Frañs eo Breizh, gant ur gorread a 34 030 km² etre Mor Breizh ha Meurvor Atlantel, a c'heller didroc'hañ etre an Hirwazh kostez Enez Eusa ha Pleg-mor Gwaskogn e su ar vro. Didroc'het-kenañ eo aodoù Breizh, leun a torraodoù, a rozioù, a aberioù hag a gaboù. Ar Mor Bihan, e su ar vro, zo ur porzh naturel bras-tre ha leun a inizi. 800 enezenn a zo nepell eus aodoù Breizh : ar Gerveur eo an hini vrasañ, er su. 2 860 km a aodoù a zo e Breizh en holl, un drederenn eus aodoù hollek Frañs eo.
N'eo ket plaen Breizh penn da benn abalamour da dTorosad Arvorig, ur aradennad venezioù kozh-Noe ledet etre Normandi, Maine, Añjev ha Breizh. Abalamour d'an dra-se ne'z eus ket a harzoù merket splann er gweledva etre Breizh ha Frañs, war-bouez ar stêr Kouenon a verk an tremen etre Breizh ha Normandi. Tra m'emañ Torosad Arvorig en e uhelañ e Maine (417 m) hag e tigresk a feur ma tosta diouzh ar mor ez a war uhelaat kreiz al ledenez gant ar Menez Du ha Menez Are. Menez uhelañ Breizh eo ar Roc'h Ruz e Menez Are gant 385 m, heuliet a-dost gant menezioù all nepell.
Alies e reer an Arvor eus al lec'hioù tost ouzh an aodoù (implijet eo stank e galleg, "l'Armor") tra ma reer an Argoad eus an tiriadoù diabarzh (e galleg "l'Argoat"). An douaroù pinvidikañ zo ar re a oa goloet gant koadeier a-raok amzer an Neolitik. Bremañ e kaver koadeier bihanoc'h, evel Koad Pempont, a soñjer eo restachoù koad mojennel Breselien. Stank e kaved gwez war ar c'hleuzioù abaoe an, met da get hogozik penn da benn e oa ar gweledva-se abalamour ma oa re vihan ar parkeier evit leuskel mekanikoù da dremen. Poaniet e oa bet gant un nebeud tud, evel Saig Jestin, da adsevel ar c'hleuzioù. An douaroù paouroc'h zo goloet gant lanneier. Yeunoù a gaver e Breizh ivez, er Briver da skouer, a zo bet lakaet en ur park naturel rannvroel, tra m'eo bet lakaet Menez Are hag aod an Hirwazh e parkoù all.
Douarouriezh
Dont a reas ledenez Vreizh war-wel da vare an orogeniezh kadomian, a stummas aod an norzh etre Gwengamp ha Felger. War-wel e teuas aod ar su da vare an orogenezenn hersinian. D'ar memes mare e leuskas menezioù-tan oberiant-kenañ kementadoù bras a c'hreunvaen. Etre an daou brantad-se, kadomian ha herkiniat, e gaved an tiriad dindan zour meur a wezh, ar pezh a leuskas mein fosil ha goueledennet, evel ar maen glas hag ar c'hrag. Dre ma ne gaver ket raz eo trenk-tre an douar e Breizh.
Uhelaet ha plaenaet e voe torosag Arvorig meur a wezh tra ma oa stummet ar Pireneoù hag an Alpoù. Rimiet e voe ar reier abalamour d'ar cheñchamantoù hin ha stummadur reier goueledennet ouzhpenn. Atebeg eo ar metamorfism eus stummadur ar maen glas, ouzhpenn da zouar pinvidik Enez Groe.
E-pad skornadegoù ar Pevarveder e voe goloet Breizh gant loess ha leuniet e voe an traoñiennoù, disoc'h obererezh stank plakennoù Afrika hag Eurazia, gant goueledennoù ar stêrioù. Stummet e voe gweledva Breizh a-vremañ da vat e-kerzh ar milion a vloavezhioù diwezhañ.
Hin
Emañ Breizh en takad goudomm, gant un hin cheñch-dicheñch, levezonet gant ar mor, tost-tre ouzh hini Kernev-Veur. Alies e ra glav, met ken alies e weler an heol. E-pad an hañv ez an temperadurioù betek 30°C, met klet e chom an hin. 15°C a ziforc'h a vez etre an hañv hag ar goañv, met cheñch a ra diouzh pegen pell emeur diouzh ar mor. Chom a ra etre an amzer war an aodoù, muioc'h eget e diabarzh ar vro, met kement a c'hlav a ra war an daou dakad-se. Muioc'h a c'hlaveier a gouezh war Menez Are avat. Muioc'h a heol a vez e sur ar vro, etre An Oriant ha Pornizh avat, betek 2000 eurvezh bep bloaz.
Plant hag anevaled
Leun a laboused-mor disheñvel a c'heller gwelet a-hed an aodoù, annez ar morvrini bras, gouelini gris, godezed beg plat, morskouled boutin, ereved beg hir pe poc'haned boutin. Ar brasañ eus ar spesadoù-se a ouenn war inizi distro ma n'eo ket kerreg, start e vez gwelet anezho neuze. E diabarzh ar vro e kaver spesadoù a weler stank en Europa, evel fazaned, gwennili-siminal, kefeleged, glaouered du pe klujared gris.
Evel e Kembre, Kernev-Veur pe Iwerzhon e kaver e dourioù Breizh leun a anevaled-mor evel rinkined pirc'hirin, reuniged gris, baoted lêrek, daofined, morhoc'hed, morgaouled, kranked pe ligistri. draeneged a gaver stank a-hed an aod, tra ma vev touilhed-traezh war ar plateiz kevandirel. Er stêrioù e kaver dluzhed, eoged asambles gant dourgon hag avanked.
E-touez an divellkeineged e c'heller menegiñ melc'hwedenn-grogennek Kemper. Ar bronneged brasañ a oa bet chaseet betek an amzer vodern, aet e oa ar vleizi da get en da skouer. Hiziv e c'heller menegiñ ar c'hirvi, moc'h-gouez, lern, gedon ha meur a spesad askell-groc'hen.
Brudet eo Breizh evit marc'h Breizh, ur ouenn kezeg eus ar vro, hag evit ar Spagnol Breizh, ur c'hi-chaseal. Gouennoù chatal a zo bet desavet er vro, lod eus outo a oa war-nes mont da get en evel ar saout brizhdu, saout Froment eus a Vro-Leon, saout Arvorig ha saout an Naoned.
Hentoù
Fall e oa ar rouedad hentoù e Breizh betek ar bloavezhioù 1970. Gwellaet e oa bet un tamm en gant labourioù duk Aiguillon evit aesaat tremen ar soudarded, met chom a rae a-bouez ruz an treuzdougen war vor hag an tren goude an. Diwar labour ar CELIB er bloavezhioù 1960 e oa bet divizet gant gouarnamant de Gaulle ur steuñv krouiñ ha reneveziñ hentoù a 10 milion lur e-pad 25 bloaz. Ouzhpenn 1000 km a hentoù-tizh a oa bet savet, o liesaat an trafik dre bevar. Kontrol d'ar pezh a oa bet graet e lec'h all e Frañs n'eus ket da baeañ ur peaj war hentoù Breizh ha ne c'heller ket bleniañ en tu all da 110 km/h (e-lec'h 130 km/h).
An hent pennañ a liamm ar c'hêrioù bras hag an tolpadoù all a-hed aod an norzh eo an Hent Vroadel 12 a liamm Roazhon, Sant-Brieg, Montroulez ha Brest. Diwar Roazhon e liamm Breizh ouzh Normandi ha mont a ra betek Pariz. E su Breizh e tremen Hent Vroadel 165 a-hed an aod en hevelep doare o liammañ an Naoned, Gwened, An Oriant ha Kemper a-raok treiñ war-zu an norzh betek Brest. An Hent Vroadel 164 a chome diechu e labourioù e 2022, neuze e chom lodennoù gant un hent e-lec'h daou, met treuziñ a ra Kreiz Breizh etre Roazhon, Loudia, Karaez betek Kastellin ha Kraozon. Un hent-bras all zo etre Roazhon ha Gwened, an Hent Vroadel 166 tra ma'z eus unan all, an Hent Vroadel 137 d'ober al liamm etre Sant-Maloù, Roazhon hag an Naoned hag alese mont betek Bourdel.
Aer
Aerborzh brasañ Breizh eo Aerborzh Naoned Atlantel, a gas kirri-nij d'ar Rouantelezh-Unanet, Italia, Alamagn, Iwerzhon ha Maroko. Aerborzh etrebroadel Brest-Breizh eo an eil brasañ, dirak Aerborzh Roazhon - Sant-Jakez hag Aerborzh an Oriant-Breizh Su. Aerborzhioù bihanoc'h a zo, met diaezamantoù bras o devez.
Hentoù-houarn
Div linenn TTB, skourroù an TTB Atlantel, zo e Breizh, unan a liamm Pariz ouzh an Naoned hag unan all o liammañ Pariz ouzh Roazhon ha dre-se ouzh Kemper ha Brest. Astennet e voe al linenn tizh-uhel e 2017, en tu-mañ eus ar Mañs, da gas buanoc'h an trenioù warno. Tabut a oa bet abalamour d'an arc'hant postet el labourioù-mañ evit efedoù fall war ar vro, e-keñver priz an tiez e Bro-Roazhon ha plas an trenioù rannvro.
Ar servij rannvroel zo aozet gant trenioù THR a ra liammoù etre kêrioù Breizh hag a servij da drenioù ar pemdez.
Bevezerezh
Ar bevezerezh eo ar beveziñ madoù ha servijoù a-benn bastañ d'an ezhommoù pe d'ar c'hoantoù. Ar vevezerien, an embregerezhioù hag ar Stad a ra gantañ.
Breizh
Mor ha dour
En e voe digoret ur ganol vras etre an Naoned ha Brest. Digoret e oa bet evit ar c'hoñverz met bremañ e c'heller bageal warni evit ar blijadur.
Bevezerezh
Daou brantad kenglotus a zo d'ar bevezerezh : ar produerezh hag an dasparzh.
Breizh
Marc'hhouarnerezh
Unan eus sportoù-pennañ Breizh eo ar marc'hhouarnerezh ha meur a zen ez a war beloioù evit ar blijadur, ar pezh en deus lakaet ar strollegezhioù publik da bostañ arc'hant en hentoù-marc'h-houarn ha peadra d'ober gant ar beloioù. Er vro a-bezh eo bet brasaet ar rouedad hentoù, war bord an hentoù meret gant ar c'humunioù peotramant war hentoù savet a-ratozh, lod anezho savet diwar hentoù-houarn kozh. Hentoù ispisial a zo, evel ar Vélodyssée ("Belodisea") eus Rosko betek an Naoned hag hentoù-meur a zo merket gant sinoù e "V" (evel V1, V2...). An halajoù a-hed kanol Naoned-Brest a zo bet kempennet evit ar beloioù, da lavaret eo 385 km, met kammdroioù a zo : kuitaat an hent a vez erbedet a-wezhioù da verraat ar veaj ha degas un tamm cheñchamant.
Rannoù hengounel
Div bastell-vro vras zo e Breizh : Breizh-Uhel (Gorre-Breizh), a glot gant tachenn ar gallaoueg a-raok ar bloavezhioù 1950 ha Breizh-Izel (Goueled-Breizh), a glot gant ar brezhonegva a-raok ar bloavezhioù 1950. Rannet e voe Breizh e nav gontelezh, ha goude nav eskopti, a glot gant an eskoptioù katolik, met o deus servijet ivez da rannadurioù brezel, melestradurezh ha sevenadurel. Chom a ra bev ar broioù-se e Breizh-Izel dreist-holl, ha muioc'h c'hoazh e penn ar vrezhonegerien.
Bevezerezh
Termenadur armerzhel
- Anv a zo eus daou seurt beveziñ :
Breizh
Rannoù hengounel
An eskoptioù kozh etek 1792 a oa :
Bevezerezh
Termenadur hervez ar gontouriezh vroadel
Hervez ar gontouriezh vroadel eo aozet ar bevezerezh dibenn diwar : Hollad an dispignoù graet gant an tiegezhioù evit prenañ madoù ha servijoù kenwerzhel a-benn bastañ d'o ezhommoù hiniennel. Hollad an dispignoù e madoù ha servijoù liammet gant ar produerezh dezho un implij dibenn dibar, ar servijoù tiadel, ar servijoù lojeiz produet gant ar berc'henned dalc'herien, an emvevezerezh tapet digant ar broduerien ankenwerzhel. Klotañ a ra gant pourchasoù madoù ha servijoù e traezoù roet digoust pe d'ur priz izel d'an tiegezhioù. (deskadurezh, yec'hed, obererezh sokial, servijoù dudi pe sevenadurel). Klotañ a ra gant an treuzkasoù sokial ankenwerzhel roet d'an tiegezhioù.
Degouezhioù heverk
Pa vez bevezet o froduerezh gant an tiegezhioù e vez komzet eus emvevezerezh. An degouezh-se a c'hoarvez er gounezerezh hengounel.
Plas ar bevezerezh en armerzh
Ar bevezerezh a ya d'ober ul lodenn eus ar c'helc'hiad armerzhel hollek. Korvoderioù disheñvel a ya d'ober budjed an tiegezhioù
Ar c'horvoderioù-se a vez implijet evit
Amañ e weler penaos eo ar bevezerezh diouzh korvoderioù ar vevezerien, met ivez diouzh o emzalc'h e-keñver an arc'hant. An emzalc'h-se a zo stuziet alies gant diarbennerezh o c'horvoderioù da zont hag o fiziañs en dazont.
Emdroadur ar bevezerezh a zo un elfenn bennañ eus ar blegenn armerzhel.
Un nebeud termenadurioù
A-benn beveziñ e rank an oberourien ekonomikel kaout ur c'horvoder.
Evel-mañ e vez resevet gant an tiegezhioù korvoderioù al labour (goproù rik a skodennoù sokial, korvoderioù al labourerien frank), korvoderioù ar berc'henniezh (ranndalioù, kampioù ha feurmoù). Ar sammad a za d'ober ar c'horvoder kentañ. D'ar c'horvoderioù-se e ranker ouzhpennañ ar c'horvoderioù treuzkas (pourchasoù sokial) ha lemel an tailhoù eeun. Tapet e vez neuze ar c'horvoderioù vak a chom d'an tiegezhioù evit beveziñ pe espern.
Emzalc'h beveziñ an tiegezhioù a zo termenet da gentañ-penn gant an diviz rannañ ar c'horvoder etre ar bevezerezh hag an espern. An dielfennadur keynezian a lak ar bevezerezh da elfenn bouezusañ e dasparzh ar c'horvoder. Dre-se e soñj da Keynes eo ar bevezerezh ur fonksion eus ar c'horvoder vak, da lâret eo :
C=c(Yv)
Hervez ar c'hontouriezh vroadel eo skeudennet espern an tiegezhioù gant al lodenn eus ar c'horvoder a « chom vak a-benn berniañ fredoù korfel pe arc'hantel ». En espern a za d'ober mentelad ar c'hont implij ar c'horvoder, div lodenn dezhi : an espern arc'hantel (kaoudoù liñvel, postadurioù) hag an espern anarc'hantel (prenadennoù lojeiz, madoù aveiñ evit an embregourien hiniennel).
An espern a zo rik pa zidenner dioutañ ardaladur kevala an embregerien.
Castelfranco Veneto
Castelfranco Veneto (Casteo e veneto) zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia, ha 33 361 a dud enni.
Kumunioù amezek
Castello di Godego, Loreggia, Resana, Riese Pio X, San Martino di Lupari, Santa Giustina in Colle, Vedelago
Bevezerezh
Ar gevredigezh veveziñ
An termen « kevredigezh veveziñ » a zo ur berradur eus an termen « kevredigezh c'hreantel a vevezerezh sturiet », meizet gant Henri Lefebvre evel stad ar gevalaouriezh goude an Eil Brezel Bed. Ur gevredigezh veveziñ a arouez ur gevredigezh e lec'h m'eo ar pren madoù ha servijoù pennaenn ha pal ar gevredigezh-se. Al live korvoder keitat uhel a vast d'an ezhommoù ret (boued, lojeiz, deskadurezh, yec'hed,...) hag a servij ivez da verniañ madoù (dre c'hoant, abalamour d'ar vruderezh) hag o implijout pe o tiskouez (evit abegoù kened da skouer). Arouez ar gevredigezh veveziñ eo an dra « bevezus », kollidik, hag a rank bezañ adnevesaet pe bannet. Gallout a rafer produiñ objedoù solutoc'h, ar pezh a greskfe o c'houst hag o fadelezh buhez, ar pezh a noazfe d'e dro ouzh ar bevezerezh.
Evit an dud enebet ouzh ar gevredigezh veveziñ e talvez ar c'healiadur-se e rankfe pep tra bezañ eskemmet war ar marc'had evit ma c'hellfe bezañ tizhet hor c'hoantoù gant ma vo arc'hant a-walc'h d'en ober.
Hogen an dreistvevezerezh a ra gaou ouzh an endro hag ar yec'hed dre un implij diboell eus an danvezioù naturel.
Gwelet ivez
Потребление ভোগ Consum Spotřeba Forbrug (økologi) Consumption (economics) Konsumo Consumo Kulutus Fogyasztás Konsumo Consumo 消費 მოხმარება 소비 ການຊົມໃຊ້ Konsumpcija Consumptie Konsumpcja Consumo Потребление Konsumtion நுகர்வு Pagkonsumo Tüketim صرف 消费
Breizh
Rannoù hengounel
Niver bandennoù ar Gwenn-ha-du a oa bet choazet diouzh niver ar broioù-se, ar re wenn evit Breizh-Izel, ar re zu evit Breizh-Uhel.
E Breizh-Izel dreist-holl, eo rannet c'hoazh pep hini eus ar broioù-se en isbroioù sevenadurel a rae diforc'hioù etrezo gant ar mod d'en em wiskañ, an dañs peotramant ar mod da gaozeal brezhoneg. Lod a chom bev c'hoazh, evel ar Vro-Vigoudenn pe Bro-Bagan. Gallout a reer menegiñ ouzhpenn Bro-Fañch, Bro-Fisel, Bro-Chelgenn pe Bro-Dardoup.
Rannoù a-vremañ
Dre ma oa deuet re vihan an departamantoù e oa bet soñjet krouiñ rannvroioù brasoc'h e-kerzh an. Daoust ma oa difennet Breizh gant pemp departamant gant broadelourien Breizh, gant asant ar boblañs dre vras, e oa bet kavet gwelloc'h gant gouarnamantoù Frañs distagañ departamant al Liger-Atlantel diouzh Breizh evit e lakaat e rannvro Broioù al Liger. Arguzennet e oa bet e vije kevezerezh etre Roazhon ha Naoned, hag e oa re bell an Naoned diouzh kreiz ar rannvro. Meur a raktres a oa bet abaoe ar bloavezhioù 1920, met n'eo nemet e 1956 e oa bet treset rannvroioù Breizh ha Broioù al Liger evel m'emaint bremañ. E 1972 e voe roet galloudoù d'ar rannvroioù-se, asambles gant ur c'huzul rannvro. Brasaet e oa bet galloudoù ar rannvroioù un tammig e 2014.
Unvan eo Breizh evit a sell ouzh ar justis, pa dalvez lez-c'halv Roazhon evit Breizh en he fezh.
Adunanidigezh
Pa voe bet krouet Rannvroioù Breizh ha Broioù al Liger e oa savet meur a vouezh, e-touez ar bolitikerien, luskad broadel Breizh kenkoulz hag ar boblañs, a-enep an diviz ha da c'houlenn ma vezo adunanet Breizh he femp departamant.
Enebourien an adunanidigezh, politikerien eus Broioù al Liger alies, a gred ne c'heller ket mont gant an hent-se : kollet e vije gant ar Rannvro he c'hêrbenn politikel hag ekonomikel, ne vije ket unvan a-walc'h Broioù al Liger ha rankout a rafed ebarzhañ an departamantoù a chom e rannvroioù all evel Centre-Val de Loire pe Nouvelle Aquitaine. Arguzenniñ a reont, evel lod eus enebourien ar soñj-se e Breizh, e vije graet poan da Roazhon ha digempouezet Breizh etre Breizh-Uhel ha Breizh-Izel. Ar brasañ zo ar bolitikerien-se a c'houlenn ma vo unanet Breizh ha Broioù al Liger d'ober ur rannvro Kornôg Bras avat.
Harpet eo soñj an adunanidigezh gant kevredigezhioù evel Breizh Unvan pe A la bretonne, ha gant emsavadurioù publik evel Kuzul rannvro Breizh (abaoe 2008), ha meur a wezh gant kuzul departamant Liger-Atlantel. Sontadegoù a ziskouez eo soutenet an adunanidigezh gant ar brasañ niver e rannvro Breizh kenkoulz hag e Liger-Atlantel, tra m'eo nac'het soñj ar C'hornôg Bras.
Kêrioù-penn
Meur a gêr a oa bet seiz ar galloud a-hed istor Breizh. Ne ouezer ket kalz a draoù diwar-benn annez ar rouaned kentañ met gouzout a reomp e fiñve kalz lez an duked hag o melestradurezh, pep duk o reiñ pouez d'ur c'hastell peotramant d'ur gêr bennak diouzh e sañtimantoù. Bevet o doa etre an Naoned, Roazhon, Redon, Ploermael, Gwened pe Gwenrann dreist-holl, da lavaret eo e Breizh-Uhel muioc'h eget e Breizh-Izel. Pa oa dizalc'h ar vro en em vode Stadoù Breizh etre Dinan, Ploermael, Redon, Roazhon, Gwitreg, Gwenrann met dreist-holl e Gwened (19 gwezh) hag en Naoned (17 gwezh).
E-touez ar c'hêrioù-se e c'heller lavaret e oa un tric'horn kêrioù-penn etre Gwened, Roazhon hag an Naoned. Kurunennet e veze an duked e Roazhon tra ma oa Gwened seiz Kambr ar c'hontoù hag ar Parlamant betek fin an dizalc'hidigezh. Kaset e voe ar Parlamant da Roazhon ha kambr ar c'hontoù d'an Naoned ur wezh staget Breizh ouzh Frañs. Naoned, lesanvet Kêr an Duked a oa annez pennañ ried diwezhañ Breizh. Emañ Kastell Duged Breizh e kreiz-kêr an Naoned c'hoazh. Hiziv ez eus tud evit lavaret eo an Naoned kêrbenn Breizh met Roazhon, dre m'eo kêrbenn rannvro Breizh, a zo gwelet evel kêrbenn ar vro. Seiz ur rannvro-Iliz aozet war tiriadoù rannvro Breizh ha Broioù al Liger eo ivez.
Gweledva politikel
Betek hanterenn ziwezhañ an e oa kreñv levezonoù katolik ha mirour e Breizh a-bezh, tra ma oa tostoc'h rannvroioù zo evel bro greantel Sant-Nazer hag an Oriant pe ar veskell etre Pont-'n-Abad ha Landreger hag a dreuz Breizh – lesanvet ar veskell stourm – ouzh al luskadoù sokialour ha komunour. Muioc'h a-bouez o doa kemeret strolladoù an tu-kleiz, dreist-holl ar Strollad sokialour da gentañ hag ar re C'hlas nevez-zo, er vro. Adalek 2004 e oa ar muiañ-niver ganto e Kuzul rannvro Breizh. Chom a ra kreñv ar virourien er Mor-Bihan avat. Izeloc'h e vez ar strolladoù tu-dehoù pellañ e Breizh eget e Bro-C'hall.
E Breizh e kaver un anadenn bolitikel ha sevenadurel dibar, pa 'z eus tud a embannont mennozioù goubarzhel e-keñver dazont ar vro dre ul luskad difetis ha liesseurt a vez graet Emsav eus outañ hag e c'heller kavout e orin e kreiz an, goude adlañs al lennegezh vrezhonek. Strolladoù rannvroelour, emrenour, broadelour ha dizalc'hour a zo er vro abaoe deroù an, met dister e chomont a-fet dilennidi. Chom a ra brudet fall Strollad Broadel Breizh dre ma aet war hent ar faskouriezh gant un nebeud eus e bennoù ha kenlabouret gant Nazied hag alies e tager an emsav abalamour d'o oberoù, goude ma oa bet graet choazoù kontrol gant broadelourien all. Hiziv eo an Unvaniezh Demokratel Breizh ar strollad brudetañ. Ur strollad eus an tu-kleiz eo, a oa bet tost ouzh ar Sokialourien a-raok tostaat ouzh an Ekolojisted, a stourm evit emrenerezh ar vro. Dilennidi o deus er C'huzul rannvro hag e kêrioù zo. Menegiñ Strollad Breizh a c'heller ober, en em brezañt evel ur strollad nag a-gleiz nag a-zehoù, met gwelet e vez evel ur strollad kreiz-dehoù alies dre ma'z eus eus an UDB a-gleiz.
Poblañs
Hervez an niveridigezh ofisiel diwezhañ e oa 4 784 126 a dud o chom e Breizh e 2022 (3 354 854 e Rannvro Breizh hag 1 429 272 Liger-Atlantel, sifroù dastumet e 2019 da vezañ ofisiel e 2022), ar pezh a Breizh etre Zeland-Nevez (4,898,000 e 2018) ha Palestina (4,550,368 e 2014). Biskoazh ne oa bet kement a dud o chom e Breizh en hec'h istor. N'eo ket dasparzhet ingal ar c'hresk-se avat. Tra ma oa kresket ar boblañs dre vras eus 1 % bep bloaz, met muioc'h e oa bet e Mor Bihan hag en Il-ha-Gwilun. Bro-Roazhon ha Bro-Naoned a zesach an dud, kenkoulz hag an takadoù tro-dro d'an aod, dreist-holl er c'hreisteiz e-lec'h ma vez heol. Ar maezioù dre vras, met dreist-holl ar menezioù. E Breizh-Izel e oa bet kollet tud ivez.
E 1851 e oa tro-dro 2.7 milion a dud a chom e Breizh hag izel e chomas ar c'hresk betek kreiz an, dreist-holl abalamour ma oa kalzig a Vretoned o vont kuit eus ar vro, da labourat e rannvroioù pinvidikoc'h peotramant e broioù estren. Kresket e voa ar boblañs betek 3.2 milion e 1962 avat, ur c'hresk kaset gant an Naoned dreis-holl. Adalek ar bloavezhioù 1960 e kreskas buanoc'h ar boblañs dre ma oa tavet an divroañ. Breizh a zesach familhoù, tud nevez aet war o leve ha tud koshoc'h eget 35 vloaz. Deuet eo da vezañ start-kenañ evit ar gelennerien-skolioù distreiñ er vro da skouer.
Kêrioù Breizh
Brasañ kêrioù Breizh eo Naoned, Roazhon ha Brest, gant ouzhpenn 100 000 annezad. Un nebeud kêrioù bras a zo, en tu all da 25 000 annezad, evel Kemper, An Oriant, Sant-Nazer pe Sant-Brieg. Ar c'hêrioù all zo bihanoc'h eget 25 000 annezad, evel Montroulez pe An Alre.
Broadelezh
Daoust d'ar frankiz kollet ha d'ar frammoù melestradurel a zisrann ar Vretoned e kendalc'h Breizh da vevañ evel un unanenn vroadel. Ar merkoù anatañ eus kement-se eo he sevenadur dibar (sonerezh, kan, lennegezh, keginerezh, dañsoù, c'hoariva, gizioù emwiskañ hag all), he yezhoù (ar brezhoneg hag ar gallaoueg), hec'h armerzh (gant luskadoù evel Produet e Breizh), labour an Emsav (politikel, sevenadurel, yezhel, armerzhel) abaoe daou gantved, al liammoù etrebroadel niverus a vez maget gant pobloù all, ha youl ar Vretoned da vevañ en ur vro unanet en-dro.
E 2014 e tisklêrie 86% eus an dud bezañ stag-tre ouzh Breizh. 45% en em sante ken breton ha gall. 81% a soñj dezho eo ur rannvro, 13% a lavar eo ur vro ha 4% a lavar eo ur vroad. Digor e chom ar Vretoned e-keñver an dud : 63% a lavar n'eo ket ret bezañ bet ganet e Breizh peotramant kaout familh eus Breizh evit bezañ breizhat. 66% eus an dud a zisklêrie n'anavezent ket mat istor o bro ha 14% a lavar o doa bet kentelioù diwar-benn istor Breizh (er skol kentañ derez evit an hanter-anezho). E 2019 e responte 61% eus an dud war pemp departamant Breizh e oant a-du gant krouidigezh ur strollegezh war pemp departamant, gant ur Vodadeg he galloudoù astennet. 64% a responte e oant a-du ma vije kemeret gant Breizh kefridioù diouzh ar Stad. Hervez ur sontadeg kaset e 2012 hag embannet e-barzh ar gelaouenn Bretons e 2013 e oa 18% eus an dud a oa a-du gant dizalc'hidigezh Breizh. Ar sontadeg a ziskoueze e chome lealoc'h ar Vretoned koshañ ouzh Frañs : 58% eus an dud en tu all 60 vloaz en em sante gall da gentañ, tra m'en em sante 53% eus an dud dindan 35 bloaz breizhat da gentañ. An dud eus an tu-kleiz en em sante muioc'h breizhat ivez.
Yezhoù
Ar brezhoneg hag ar gallaoueg eo yezhoù hengounel Breizh. N'eo ket yezh-vamm ar brasañ eus an dud bremañ abalamour m'int bet erlec'hiet gant ar galleg, met klask a reer ober anezho yezhoù-daremprediñ adarre. Rannet eo o zachenn gant ur vevenn yezh a oa kilet, gant an tu kreñv evit ar gallaoueg, abaoe ar Grennamzer. Ar vevenn hengounel a dremen etre Plouha en norzh betek Gourenez Rewiz er su, met emañ an traoù o cheñch hervez enklaskoù yezhoniel diwezhañ. Ofisiel eo ar galleg, evel e pep lec'h e Frañs, tra m'eo bet anavezet ar brezhoneg hag ar gallaoueg evel yezhoù Breizh gant Kuzul rannvro Breizh.
Brezhoneg
Politikerezh ar gouarnamant gall en XIX hag a lakaas ar skol da vezañ ret ha difenn a reas implij ar brezhoneg er skolioù, gant ar pal lakaat an dud da zeskiñ galleg buan ha cheñch yezh. Dre an diouer a zazont ekonomikel e brezhoneg hag ar vezh santet gant an dud goude an Eil Brezel Bed e oa komañset da zesevel bugale e galleg adalek ar bloavezhioù 1930 ha 1940. Evelato e oa chomet gouest ar brasañ eus an dud e Breizh-Izel da gaozeal brezhoneg betek ar bloavezhioù 1960. Adalek ar bloavezhioù 1950 e oa aotreet kelenn brezhoneg evel un danvez diret adalek ar skolaj. Skolioù brezhonek dre soubidigezh a oa bet digoret er bloavezhioù 1970 ha tamm-ha-tamm e oa bet klasket lakaat ar yezh war-wel gant ar strollegezhioù publik, tra ma oa tavet an treuzkas dre ar familhoù.