cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kastell Duged Breizh
Sal an harnezerezh
E 1784 ec’h asantas ar roue gall Loeiz XVI d’ur raktres da dreiñ ar c’hastell da arsanailh e-sell da zifenn aodoù ar Meurvor Atlantel. Neuze e voe savet ar savadur-mañ evit reiñ goudor d’ur stal-ganolierezh ha da sanailhoù armoù ha tennoù. Ul lec’h diskouezadegoù eo bremañ.
Ar Gouarnamant Bihan
An ti bihan-mañ a zo bet darempredet gant holl roueed Bro-C’hall, adalek Frañsez Iañ - a lakaas sevel anezhañ - betek Loeiz XIV. D’an 13 a viz Ebrel 1598 e teuas Herri IV a Vro-C'hall da chom er c’hastell hag eno e sinas testenn vrudet Edit Naoned. Gant ar skrid-se e voe lezet un tamm frankiz-krediñ d’ar brotestanted.
Tour an Houarn-Marc'h
Evel holl dourioù ar c’hastelloù-kreñv diwezhañ eo ijinet evit an difenn koulz hag evit al lojañ. Al live izelañ en adraoñ a zo e darempred gant un doare garidell, un douribell izel ouzhpennet en douvez gant Merkeur e dibenn ar XVIvet kantved.
Tour ar Jakobined
Tour ar Saozon a vez graet ivez eus an tour-mañ rak eno e oa bet toullbac’het soudarded saoz en XVIIIvet kantved. Meur a wech eo bet adkempennet lein an tour ; ur savenn-ganolierezh eo en deiz a hiziv. Gant enklaskoù henoniel ez eus gallet priziañ mentoù gwirion ar savadur a oa warnañ er XVvet kantved.
Sevenadur
Fiziet en deus ti-kêr Naoned ar mererezh anezhañ e 2007 d'ar c'hevredad armerzh kemmesk "Nantes Culture & Patrimoine". Ur Mirdi Naoned a zo bet savet e-barzh. Kinniget e oa bet an opera-rock Anna Vreizh ennañ, evit ar wech kentañ, d'an 29 a viz Even 2009.
Tric'horn vogalennoù
Er yezhoniezh e vez implijet an termen tric'horn vogalennoù (saoz.: vowel triangle) war tachenn ar fonologiezh hag ar fonetik evit komz eus un tric'horn derc'hel implijet evit diskwel lec'hiadur an teod pa distager ur vogalenn.
Implijet e vez atav an teir vogalenn [a, i, u] evel vogalennoù dave lec'hiet e pep korn eus an tric'horn.
Gwelit ivez:
Vowel diagram
1155
Diwar-benn bloavezh 1155 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1155
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1155
Arrankudiaga
Arrankudiaga  zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Atikamekweg
Ur yezh aljek eus isskourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo ar atikamekweg (atikamekw pe tête de boule), komzet gant 3 995 den da yezh kentañ e teir c'humuniezh-yezh distroll e Manuane, Obedjiwan ha Weymontachie e Kebek e Kanada (1998).
Ur rannyezh-r an hini eo, disheñvel-tre diouzh ar montagneg hag an naskapieg komzet tro-war-dro.
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin hervez reolennoù reizhskrivañ ar galleg.
Ferwerderadiel
Ferwerderadiel zo ur gumun e proviñs Friz en Izelvroioù. E frizeg ar c'hornôg eo hec'h anv ofisiel, hag a zo Ferwerderadeel e nederlandeg.
Dasparzh ar boblañs er gumun
Dasparzh ar boblañs e kêrioù ha kêriadennoù a ya d'ober ar gumun (sifroù d'ar 1añ a viz Genver 2009) :
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Ferwerderadiel ez eus 13 dileuriad :
Naskapieg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo an naskapieg (naskapi), komzet gant 1.177 den e div gumuniezh-yezh e Kebek ha Labrador e Kanada.
Ur rannyezh-y an hini eo, tost-tre d'ar montagneg.
Div rannyezh ez eus:
N'emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get hag implijet e vez evit kelenn e Kawawachikamach hag evel danvez-kelenn el lec'hioù all.
Arratzu
Arratzu  zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
C'hoarigan
Ur c'hoarigan, pe opera en italianeg hag e meur a yezh, zo ur seurt pezh-c'hoari kanet hag eilet gant abadennoù sonerezh. Al levrig (libretto en italianeg) a vez graet eus testenn ar c'hoari. Meur a elfenn c'hoariva a c'hell bezañ dispaket e-doug ur c'hoarigan : prantadoù komzet, darvoudoù ha donedigezhioù, luskadoù traezennoù, trouzioù, dañs hag all.
Peurliesañ e vez c'hoariet ar c'hoariganoù e c'hoarigandioù (operaoù a vez graet anezho ivez).
Ul laz-seniñ hag ul laz-koroll a c'hell bezañ staliet enno. Koulskoude e vez c'hoariet ar c'hoariganoù er c'hoarivaoù bras ivez, pe dindan an amzer zoken pa vez tu.
Brudet eo ar c'hoariganoù italianek, re Giuseppe Verdi dreist-holl, ha re alamanek Richard Wagner.
Hamilcar Barca
Hamilcar Barca pe Hamilkar Barka (270 k J-K – 228k J-K), a oa ur jeneral anvet komandant armeoù Kartada e Sikilia e-pad ar Brezel punek kentañ. E penn tiegezh ar Varkided e oa. Tad Hannibal, Hasdrubal ha Magon e oa. Tad-kaer Hasdrubal gaer e oa ivez.
Boutin e oa an anv Hamilcar (Puneg-fenikianeg ḥmlqrt, "Breur Melqart") e-touez gwazed Kartada. An anv Brq (pe Baraq) a dalveze "taol kurun" e yezh Kartada ha kevatal eo eta d'an anv-gwan pe d'ar cognomen Keraunos, boutin e-touez kommandanted c'hresian ar mare. Kavet a reer gerioù tost en arabeg hag en hebraeg gant ar memes ster.
Hamilcar a rene arme zouar ar Gartadaiz e Sikilia eus 247 da 241 kent J.-K. e-pad prantad diwezhañ ar C'hentañ brezel punek. Ren a reas ur gouvrezel efedus a-enep ar Romaned e Sikilia ha betek aodoù Italia. E 247 kent J.-K., goude bezañ staliet e soudarded er menezioù e-kichen Panormus (Palermo hiziv) e kasas Hamilkar meur a argad e Kornôg aodoù Italia. Rediet e voe ar Romaned da dennañ ar pep brasañ diouzh o arme e porzh Lilybaeum (hiziv Marsala). Drouziwezh rummad listri Kartada e 241 k J.-K. a lakaas ar brezel da baouez. Goude an atroperezhioù peoc’h Kartada a voe rediet da zilezel Sikilia ha da baeañ digolloù bras-kenañ.
Goude faezhidigezh Kartada e tistroas Hamilcar en Afrika goude ma oa sinet ar peoc'h. Ne chome ket arc'hant a-walc'h ken gant ar Stad. Nac’hañ a reas Kartada, atizet gant enebourien ar jeneral, paeañ ar c'hoprsoudarded a oa dindan urzhioù Hamilkar e-pad brezel Sikilia kement ha ma oa bet prometet. En em sevel a rejont ha kalzig a sklaved libian a yeas d'o heul. Galvet e voe Hamilkar en-dro d'ar galloud. A-drugarez d'e levezon war ar c'hoprsoudarded hag ar pobloù afrikan tro-war-dro, ha d'e skiant evit ar strategiezh, a voustras buan an emsavadeg (-237).
Anvet komandant an arme e 237 k J.-K. e krogas aloubadeg Hispania da gavout arc'hant ha soudarded evit Kartada. Sonjal a rae dezhañ argadiñ Roma dre eno. Tremen reas 9 bloavezh o prientiñ meuriadoù aloubet reter ha Su Hispania hag o sevel un arme bras-kenañ a dalvezas d'e vab Hannibal e-pad an Eil brezel punek. Mervel a reas muntret gant ur c'helt e -228.
Arrigorriaga
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Arrigorriaga e [[Bizkaia.]] Arrigorriaga  zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Skravig an Hanternoz
Skravig an Hanternoz a zo un evn-mor, Sterna paradisaea an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e takadoù lec'hiet a-us da Gelc'h Arktika. En ur zivroañ e ra ar skravig-mañ 36 000 km mont-ha-dont bep bloaz (ar pezh a zo ar muiañ evit un evn) ouzhpenn da se ne wel tost james an noz (dre ma vez hañv pa vez er Pol Norzh ha hañv pa vez er Pol Su).
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Skravig an Hanternoz er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Saint-Martin-au-Laërt
Kendeuzet e oa gant Tatinghem d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Saint-Martin-lez-Tatinghem.
Tinlot
Tinlot a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Lion Feuchtwanger
Lion Feuchtwanger (lesanv : J.L. Wetcheek), bet ganet d'ar 7 a viz Gouere 1884 hag aet da anaon d'ar 21 a viz Kerzu 1958 a oa ur skrivagner yuzev alaman.
E vuhez
Ganet e oa bet Feuchtwanger e München e 1884 en un tiegezh bourc'hizien yuzev hevelebekaet. Mirour ha frankizour e oa e diegezh. Studiañ a reas al lennegezh hag ar brederouriezh e skolioù-meur München ha Berlin. Dont a reas da vezañ unan eus mistri ar romant istorel ha dont a reas da vezañ brudet er bed a-bezh gant e romant brudetañ embannet e 1923 : Ar yuzev Süss.
Buruteller c'hoariva, leurenner ha dramaour, edo e-touez saverien ar gelaouenn sevenadurel Der Spiegel, e 1908, a deuio 15 niverenn anezhi er-maez.
Blev-gaol
Ar blev-gaol eo ar blev a zo e gaol an dud, a-wechoù e krec'h o garbedenn. marblev tanav a vez e gaol ar vugale, neuze e reer blev-gaol eus blev tevoc'h ha hiroc'h pa deu oad ar gaezouregezh, gant kresk niver an androgenoù war groc'hen ar reizh.
Kresk ar blev-gaol
A-raok oad ar gaezouregezh eo marblev tanav a vez war reizh ar baotred hag ar merc'hed. Sed a zo al "live kentañ hervez Tanner".
Pa grog ar gaezouregezh, ha dre ma kresk niver an androgenoù, e teu blev tevoc'h ha hiroc'h war groc'hen ar reizh, hag en em astenn a ra gorread ar c'hroc'hen blevek gant ar bloavezhioù.
Blev ar baotred
Gant ar baotred e teu ar blev-gaol kentañ war ar sac'h, a-strew, pe e krec'h sichenn ar c'halc'h (live 2). Dindan bloaz e teu stank ar blev en-dro da sichenn ar c'halc'h, (live 3), ha dindan 3 pe 4 bloaz e vez leun ar c'haol gant ar blev (live 4).
Dindan 5 bloaz en em astennont war-du traoén ar c'hlunioù hag e savont war ar c'hof betek ar begel (live 5). Takadoù zo war ar c'hoc'hen ha ne vezont ket ken kizidik ouzh an androgenoù, ma teu blev warno diwezhatoc'h. Peurvuiañ e teu ar gizidigezh ouzh an androgenoù, hag ar blev da-heul, en divgazel, war ar vuzell-grec'h, dirak an divskouarn, en-dro d'ar begoù-bronn, e-kreiz ar bruched, dindan ar goñj war ar gouzoug, war ar bruched penn-da-benn, e traoñ an dremm (barv), war an izili hag an divskoaz, war ar c'hein, war ar c'hlunioù.
Gallout a ra ar blev-gaol kreskiñ gant an androgenoù hepmui, goude ma ned aje ket ar vielloù pe ar c'helloù en-dro a-zoare (gwelout ar pennad kaezouregezh)
Disheñvel hervez an dud
Disheñvel eo ar blev-gaol a zen da zen. Darn o devez blev tev ha stank, ha re all blev flour ha tanav.
Gallout a ra blev ar c'haol hag an divgazel bezañ disheñvel-mat o liv diouzh hini blev ar penn. Peurvuiañ e vezont teñvaloc'h, met sklaeroc'h e vezont a-wechoù gant darn.
Kalz a wazed o devez blev-gaol a-liv gant o barv (a-raok na deufe gwenn gant an oad), hag a c'hall bezañ disheñvel e liv diouzh blev ar penn. Gant an darn vrasañ eus ar merc'hed e vez ur stumm tric'hornek d'o blev-gaol, ha goloet gante o moudenn.
Evel dindan an divgazel eo stag ar blev-gaol ouzh gwagr sebasek.
Evel war blev ar penn e c'hall laou dont war blev ar c'haol: laou faraon, pe laou krapitous a vez graet eus ar ouenn-se.
Lemel ar blev-gaol
Disvleviñ ar c'haol a vez graet abalamour da ziskouez ar c'horf muiañ ma c'haller, hep diskouez blevenn ebet, hag abalamour da wiskañ dilhad a c'holo ar c'horf nebeutañ ma c'haller.
Penaos lemel
Gant koar e vez c'hoariet, pezh zo naturel, pe gant produioù kimiek arvarus.
Kanton Marquise
Kanton Marquise a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Marquise a yae 21 gumun d'ober anezhañ.
Longskate
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
200px|right|Ul longskater Al longskate a zo ur plankenn-ruilh hiroc’h eget ar skateboard, gantañ e c’heller mont kalz buanoc’h eget gant ur skate klasel, hiroc’h ha stabiloc’h eo neuze. Arabat eo meskañ al longskate gant al longboard hag a zo ur plankenn surf. E 1970 a oa bet krouet gant tud eus Kalifornia pa veze diank ar gwagennoù dezho. Klasket eo bet ganto adkavout santadurioù ar surf war ur plankenn a ruilh war an douar.
Ar plankenn (pe board)
right|90px|Ul longskate 40 meudad Bez' ez eus ur rummad liesseurt-tre a blankennoù, meur a stumm a hirder ha ledander o deus hervez an ezhommoù. Savet eo gant meur a zanvez evel koad, bambouz, gwiennoù gwer pe rousin proxy.
An trucks
Evel er skateboard eo an trucks al liamm etre ar plankenn hag ar rodoù. Bez' ez eus daou drucks war bep plankenn. Bez ez eus mentoù disheñvel hervez an ezhommoù. An aliesañ e kemm ar vent etre 150mm ha 250mm ledander.
Ar rodoù
Graet int en uretan, treuzkiz ar rodoù a zo etre 60mm ha 100mm. Implijet e vez ar rodoù bras evit mont buan, er c’hontrol ar rodoù bihan a zo kentoc’h evit mont er straedoù pe evit un implij liesseurt. Bez' ez eus un diforc’h a galeter etre 70A ha 100A. 70A a zo ar rodoù blot kentoc’h ha 100A rodoù kalet tre.
Ar grip
Servij a ra ar grip da virout ouzh an treid da ripañ er-maez eus ar plankenn. Staget eo ouzh ar plankenn evel ur seizenn-beg vras a stag kreñv a-walc'h evit mirout outañ a vont kuit. Gant ar grip e vez uzet buan ar botoù.
An implij
Krouet ez eus bet plankennoù longskate disheñvel evit kement implij a zo.
Crusing: ar plankennoù-se a zo graet evit ober baleadennoù hag un implij liesseurt. Da skouer evit mont da gerc'hat bara pe evit mont da di ur mignon a zo o chom nepell. Posupl eo ober un nebeud carving gant ar plankennoù-se.
Carving: un doare da ruilhañ evel ar surf gant troioù-korn berr. Ar plankennoù-se a vez an aliesañ hir hag an trucks a zo gwevnoc'h. center|800px|Carving Downhill: graet eo evit ruilhañ war an hentoù betek 100km/h. Ar plankennoù-se a zo kaletoc'h, pounneroc'h hag izeloc'h eo evit bezañ stabiloc’h. An tizh ofisiel uhelañ a zo 108.8 km/h hag an tizh nan ofisiel uhelañ a zo tro-dro da 125 km/h gant Kevin Reimer. center|800px|Downhill Slalom : ar plankennoù slalom a zo berroc'h eget ar re all, tennañ a reont d'ar skate. Strizh ha fin int evit gellout cheñch stur war verr hirder.
Boardwalking: plankennoù hir-kenañ (betek 1m80) evit adober efedoù ar surf longboard.
Bowl: plankennoù graet nemetken evit ar bowl. Kalet, berr ha ledan int.
Slide: ur plankenn diazezet war ar slide eo, berr a-walc'h ha ledan-kenañ gant ur kicktail hag un nose.
Ar c'henstrivadegoù
Bez ez eus un nebeud kenstrivadegoù slide ivez.
An tricks old school(doare gozh) e longskate
Diaesoc'h eo ober tricks zo gant ul longskate, graet int evit ar skate dre m'eobrasoc'h, ledanoc'h ha pouneroc'h ar plankennoù longskate met al longskatourien ampart a c'hell memestra en ober.
Giuseppina Strepponi
Giuseppina Strepponi (Clelia Maria Josepha Strepponi he gwir anv) a oa ur c'hoariganerez italian ganet e Lodi d'ar 6 a viz Gwengolo 1815, ha marvet d'ar 14 a viz Du 1897 e Sant'Agata.
Longskate
Ur sport risklus
Ur sport risklus e chom al longskate memestra. Bez ez eus reolennoù er c'henstrivadegoù : ret eo kaout manegoù, tokarnoù-gwarez hag ul lisañs. A-wechoù ec'h implij al longskatourien memes gwarezioù hag hini ar marc'h-tan. Evit ar re a grog eo aliet lakaat ilinwisk, manegoù, tokarnoù-gwarez. Ret eo kontañ 110€ da nebeutañ ha 490€ d'ar muiañ evit kaout an holl warezioù (tennet eus Rennes Longskate).
Gwirioù implijerien al longskate
Hervez al lezenn o deus al longskatourien memes gwirioù hag an dud war droad dre ma n'eus lezenn ebet graet evito. Dre vras eo sanset d'un den hag a implij ul longskate pe ur skateboard chom war vord an hent, a-gleiz (tu ar re a vale). Ouzhpenn eo sañset d'al longskatour implij treuzenn ar gerzhourien ha doujañ d'ar gouloù ruz.
Giuseppina Strepponi
Ograour e oa he zad, ha sonaozour : c'hoariganoù a save ivez. E 1834 e krogas da ganañ L'elisir d’amore, gant Donizetti. Er bloavezhioù 1830, e kanas muioc'h mui a draoù disheñvel, ma skuizhas kalz. Daou vugel he doe gant ar c'haner tenor Napoleone Moriani. En 1842, e kane evel Abigaille er c'hoarigan Nabucco, savet gant Verdi. Berzh bras a reas, ha 57 gwech e kanas er c'hoarigan. Met re e skuizhas he mouezh vresk. En 1846 e paouezas da ganañ war ul leurenn, ha hi 30 vloaz a-boan.
En 1851 ez eas gant Giuseppe Verdi da Sant'Agata da chom. Dimeziñ a rejont d'an 29 a viz Ebrel 1859.
Kampoù-bac'h gall
Bez ez eus bet kampoù-bac'h gall a-raok an Eil Brezel-Bed, e-pad ar brezel, ha war-lerc'h. Evit gouzout petra eo ar c'hampoù-bac'h (ne vez ket lakaet an anv-se war ar c'hampoù-prizonidi-brezel), klask ar pennad kampoù-bac'h
Atxondo
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Atxondo e [[Bizkaia.]] thumb|right|250px|Gwel eus karter Axpe Atxondo , pe Axpe Atxondo, zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
thumb|right|250px|Gwel eus ar c'hornad, anvet [[Durangaldea, gant Atxondo ha Durango]]
Kampoù-bac'h gall
E-pad an Eil Brezel-Bed
Adal 1939 e vo leuniet ar c'hampoù meneget uheloc'h gant Alamaned dastumet e Bro-C'hall, da lavarout eo gant tud oc'h enebiñ ouzh an Nazied (komunourien, yuzevien alaman) mesk-ha-mesk gant tud a-du gant Hitler, pe soudarded alaman.
War-lerc'h faezhidigezh an armeoù gall, aloubadeg Bro-C'hall ha diskar ar gouarnamant republikan, e teuy tro ar Yuzevien, a vo roet tamm ha tamm d'an nazied da gas da Alamagn.
Listenn 41 c'hamp
Anaout a reer kampoù: ; Da lavarout eo 41 c'hamp da vihanañ.
Ret eo menegiñ ivez
En Impalaeriezh Trevadennel gall, e oa bet krouet kampoù-labour evit ar Yuzevien gant gouarnamant Vichy en Aljeria hag e Maroko:
War-lerc'h an Eil Brezel-Bed
Kampoù-bac'h zo bet war ar maez en Aljeria, dalc'het gant an arme c'hall, ma veze boureviet ha lazhet darn eus ar brizonidi.
Levrioù
Raloc'h eo al levrioù diwar-benn ar c'hampoù gall eget re Alamagn.
16
769 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0016 goude Krist
Gwelet ivez
10er
Kensonenn daouzant
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn daouzant (saoz.: bidental consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an dent uhelañ hag an dent izelañ da lec'h distagañ pennañ.
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel ledanet e vez merket al lec'h distagañ-mañ gant ur sin diakritek ispisial skrivet a-us hag a-is d'un arouezenn bennañ, da skouer
Peurliesañ e vez kavet fonennoù a seurt-se e distagadurioù siek.
Testeniet eo bet avat implij seurt kensonennoù daouzant en distagadur reizh en ur yezh d'an neubeutañ: en unan eus isrannyezhoù rannyezh chapsougek ("shapsug") an adigeg e kaver ur ruzenn daouzant nann-c'hwibanus e lec'h [x] e rannyezh all ar yezh-se.
1156
Diwar-benn bloavezh 1156 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1156
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1156
Kroaz voemus (toullgorferezh)
Un doare toullgorferezh eo ar groaz voemus ma vez staliet un ampallang hag un apadravya er c'halc'h war un dro en ur ober stumm ur groaz e diabarzh ar vezenn anezhañ.
Peurliesañ e vez kaset da benn an toullgorfadur-mañ e div wezh, met bez' e c'hell bezañ kaset da benn en ur wezh nemetken.
Ahmed Qourei
Ganet e oa bet Ahmed Ali Muhammad Qourei (pe Qureia; أحمد علي محمد قريع, anvet ivez Abou Alaa أبو علاء diouzh e anv brezel) e 1937 e Abu Dis. Dre ziv wech eo bet kentañ ministr Palestina; da gentañ dindan prezidantelezh Yasir Arafat etre Here 2003 hag an 11 Du 2004 evit kempouezañ roll Mahmoud Abbas ha, da c'houde, gant hemañ diwezhañ etre ar 15 Genver 2005 hag an 19 C'hwevrer 2006. E karg eo bet ivez eus ar surentez e diabarzh Aotrouniezh Vroadel Palestina
Buhez hag oberiantiz politikel
Ganet eo bet e Abu Dis (e-kichen Jeruzalem) d'ar 26 Meurzh 1937 en ur familh un tamm en hec'h aez. E 1968 ez a er Fatah, anezhañ brasañ luskad politikel ha milourel a ya d'ober Aozadur Dieubiñ Palestina (ADP). Bankour eus e vicher, kemer a ra penn skourr ar postadurioù estren an ADP ma vo rener anezhañ e-pad ar bloavezhioù 1970 ha pennrener skourr armerzhel ar strollad. Dre e labour e teuio an ADP da vezañ unan eus implijerien vrasañ Liban. Skarzhet an ADP eus Liban, mont a ra da Dunis da-heul Yasir Arafat e 1982. Dilennet eo e Kengor Kreiz ar Fatah e miz Eost 1989 Kemer a ra perzh en abadennoù kevraouiñ Emglevioù Oslo evel ezel eus ar C'hengor Kreiz. Meur a garg zo bet fiziet ennañ e kabinedoù kentañ Aotrouniezh Palestina en o zouez hini Ministr an Armerzh hag ar C'henwerzh hag hini Ministr an Industriezh. E karg e vo ivez eus ur steuñv diorren evit an tiriadoù palestinat sujet da Bank ar bed e 1993. Gantañ eo bet krouet e 1993 ivez Kuzul Armerzhel Palestina evit an diorren hag an adsavaduriñ (KAPDA) a-benn rastellat skoaziadoù etrebroadel. Nebeut goude eo dilennet e Kuzul Kannaded Palestina.
Kentañ Ministr
E-kerzh prezidantelezh Mahmoud Abbas en deus bet savet Qourei ur c'habined nevez d'ar 24 C'hwevrer 2005, goude cheñchamantoù niverus bet goulennoù groñs gant renerien ar Fatah.
An deiz war-lerc'h dilennadeg Kannaded ar 26 Genver 2006 e tisklêr : "Ret eo doujañ da choaz ar bobl. D'ar strollad bet ar muianiver gantañ da stummañ ur gouarnamant nevez"; reiñ a ra e zilez eus e bost ha kemenn a ra trec'h al luskad islamek Hamas er votadeg.
Erlec'hiet eo bet gant Ismail Haniya eus an Hamas.
Pascal
Ar pascal (simbol : Pa) eo unanenn SI ar gwask. Kevatal eo gant un newton dre metr karrez. Ar memes unanenn a vez implijet c'hoazh evit muzuliañ ar striv, modul Young hag al lastikder.
Termenadur
1 pascal (Pa) = 1 N/m2 = 1 J/m3 = 1 kg·m–1·s–2
Orin
Anvet eo bet an unanenn diwar Blaise Pascal, ar matematikour, fizikour ha prederour gall dreist.
Displegadurioù
1 megapascal (MPa) = 1 000 000 Pa = 1 N/mm2.
Ar gwask atmosferek standart zo 101 325 Pa = 101,325 kPa = 1013,25 hPa = 1013,25 mbar = 760 Torr (ISO 2533).
E pad pell e voe muzuliet ar gwask atmosferek e milibar gant ar veteorologourien dre ar bed. Goude ma voe degaset an SI e voe gwelloc'h gant kalz anezho mirout an talvoudoù boas evit ar gwask. Setu perak e vez implijet an hektopascal hiziv-an-deiz gant ar veteorologourien evit an aerwask, dre m'eo kevatal an hektopascal gant ar milibar, tra ma vez roet gwaskoù damheñvel e kilopascal en holl dachennoù all pe dost, e lec'h ma ne vez ket graet gant ar rakger hekto.
Er sistem mts soviedel kozh e oa an unanenn gwask ar pieze a zo kevatal gant ur c'hilopascal.
Salome
Salome zo un anv-badez, a deu eus an hebreeg שלומית Shlomit, kar d'ar ger (שָׁלוֹ shalom, a dalv kement ha «peoc'h» (evel Salamun, anv-paotr).
Kar eo d'ar c'hentanv gourel Salaun
Un anv-tiegezh
<!--
Un nom de personnes
-->
Jean Cras
thumb|right|Jean Cras thumb|right|Jean Cras
Jean Cras zo anezhañ ur sonaozer eus Breizh. Ganet eo bet d'an 22 a viz Mae 1879 e Brest ha mervet eo d'ar 14 a viz Gwengolo e 1932 e Brest.
Buhezskrid
E Brest eo bet ganet Jean Cras d'an 22 a viz Mae 1879. Brudetoc'h eo evit e vicher martolod eget evit e oberenn sonerezh daoust m'en deus skrivet ur bern pezhioù. Kreñv e oa ennañ ar c'hoant da vont d'ar morlu da ofiser. Daoust d’e vicher en deus bet skrivet sonerezh e-pad e vuhez. Pa ne oa nemet 13 vloaz, levezonet gant e familh, e skivas e oberenn gentañ. Donet a rae a-benn da skrivañ sonerezh e-pad e labour evit ar morlu. Sonaozet en deus Jean Cras ur bern pezhioù a-hed e vuhez, poulzet gant e zarempredoù mignoniezh gant Henri Duparc. E-pad m'emañ kelenner er Skol Verdeiñ e sav ur reolenn a zo gantañ c’hoazh e anv: "reolenn Cras". Ganti e c'haller jediñ ar c'heid war ar c'hartennoù-mor. Implijet e vez hiziv an deiz gant martoloded er bed a-bezh. "Deizlevr bourzh", e oberenn bennañ, a zigor dorioù bed Cras d'an dud. Gwelet a reer gant an oberenn-mañ penaos eo ar c'hardoù-beilh a rank ar vartoloded ober e-pad an noz e bourzh al listri. Echuiñ a ra e vuhez er morlu gant ar renk a eilamiral, penn-major porzh Brest. Marvet eo Jean Cras d'ar 14 a viz Gwengolo 1932 er gêr ma oa bet ganet, Brest.
Oberenn
Ur mailh eo Jean Cras war an aozañ sonerezh-kambr. Pledet eo bet gantañ an holl zoareoù, eus ar sonatennoù d'ar pempadennoù. Eus ar c'hentañ e oar mestroniañ ar mousezteuler. Evel-just eo awenet gant e ved war vor evit sonaozañ. Diazezet eo e opera Polyphème war mojennoù ar mor. E gerzennoù a vez awenet koulz gant Breizh ha gant ar broioù bet gweladennet gantañ. Plijout a ra dezhañ livioù sonerezhioù Afrika pe re an Arabed. Aozet eo gantañ evel-se "Fleüt Pan", ur pezhiad dibar en e oberenn. Gouzout a ouie brezhoneg ivez. En e bezhiad "En Island" (gant dodennoù hañval ouzh ar re a oa bet pledet gant Ropartz e ra gant arroudennoù brezhonek. Ober a ra ivez gant tonioù dañs e-barzh tammoù sonerezh 'zo evel "Teir c'hanenn a Vreizh" pe "Ar Roue Loudivic".
Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Stig Dagerman
Stig Dagerman (5 a viz Here 1923 en Älvkarleby – 4 a viz Du 1954 e Danderyd) a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner svedat.
Stig Dagerman a voe e-touez skrivagnerien svedek bouezusañ ar bloavezhioù 1940. Etre 1945 ha 1949 e lakaas embann levrioù ha pennadoù kelaouiñ hag a reas berzh. Hag a-daol-trumm, hag hep displegadenn ebet, chomas a-sav gant ar skrivañ. E-pad an diskar-amzer 1954 e ouezas ar Svediz e oa bet kavet korf Dagerman en e garr : serret en doa an norioù ha laosket ar c'heflusker da vont en-dro.
E vuhez
Mab ur micherour e oa, ha desavet e voe war ar maez gant e dud-kozh. E 1932 ez eas da Stockholm a-benn chom gant e dad hag echuiñ e studioù. Azalek 1941 edo o labourat evel kazetenner : e kazetennoù sindikadoù e rae war-dro ar pennadoù sevenadurel. E miz Eost 1943 e timezas gant Annemarie Götze, ha hi merc'h repuidi alaman, evit ma c'hallfe-hi bezañ broadet svedat, rak ur stourmer anarkour ha sindikalour e oa he zad, ha klask a oa war e lerc'h en Alamagn. Ne ouezer tost netra diwar-benn buhez ar c'houblad. Gouestlet da Annemarie eo al levr Tysk Höst, ma kont ennañ Dagerson e pe stad e oa Alamagn e dibenn ar brezel.
E 1945 e teuas er-maez e romant kentañ, Ormen (An naer) e ditl, ha gwelet e voe neuze evel ur skrivagner arouezius eus al luskad modern e Sveden.
E 1946-1947 e voe kaset da Alamagn ma welas disoc'h ar bombezadegoù. Pennadoù kelaouiñ (Tysk höst, Diskar-amzer alaman) a skrivas diwar-benn stad an traoù er vro-se.
E 1950 e tispartias diouzh Annemarie, hag e timezas gant an aktourez Anita Björk e 1953.
Azalek 1949 ne c'hellas ket Dagerman skrivañ : holl e nerzh a ouestlas d'e vuhez familh, ha soñjal a reer ivez e teuas da vezañ schizofren. D'ar 4 a viz Du 1954 ez eas d'en em glozañ en e garrdi hag en em zistrujas dre leuskel keflusker e garr da vont en-dro.
E oberenn
E oberennoù Dagerman e kaver preder diwar-benn an emskiant, ar vuhezegezh, ar reizhelezh, ar prederouriezh sokial, ar garantez, ar gendruez hag ar justis. Labourat a reas ivez war an digenvez, an anken hag ar gablusted. Daoust ma pled gant danvez sirius e tiskouez fent ivez, ar pezh a laka oberennoù zo da vezañ flemmus.
Addizoloet e vo oberenn ha buhez Dagerman er bloavezhioù 1980. E oberenn glok, 11 levrenn en holl, a c'haller kavout hiziv an deiz. Meur a enklasker en deus labouret war ar pezh a zo en e oberenn (prederouriezh, politikerezh, bredoniezh, kazetennerezh) hag ivez war a liamm etre e labour hag ar sinema. E Sveden koulz hag e broioù all ez eus sonerien a implij e destennoù asambles gant sonerezh. Bep bloaz e vez roet priz Stig Dagerman gant kevredigezh Stig Dagerman. E 2008 e voe roet priz Stig Dagerman da J. M. G. Le Clézio. Keñveriet eo bet oberenn Dagerman gant hini Franz Kafka, William Faulkner pe c'hoazh Albert Camus.
Mikaela Kerdraon
Mikaela Kerdraon zo ur skrivagnerez hag ur skridvarnourez, arbennigourez war oberennoù Tangi Malmanche ha Xavier Grall anezhi. Ganet eo bet e 19... e Brest.
Oberenn
Skrivet he deus un studiadenn vrezhonek e niverenn 114 Al Liamm diwar-benn ar dramaour brezhonek Tangi Malmanche a-raok skrivañ ul levr gouestlet dezhañ. Goude e talc'has da studiañ spis oberenn ar skrivagner ha kelaouenner breizhat Xavier Grall. Harpet gant intañvez ar skrivagner e c'hellas renabliñ an holl destennoù ha pa vefent diembann. Lakaet he da deus embann pennadoù berr Xavier Grall roet d'ar gelaouenn "La Vie catholique" hag e genskriverezh gant Glenmor.
E brezhoneg
Tangi Malmanche. In Al Liamm, n° 114, 1968
Yann Moñforzh (1294-1345)
Yann Breizh (war-dro 1294, Henbont – 26 a viz Gwengolo 1345, Henbont), anvet Yann Moñforzh, a oa kont Montfort-l'Amaury adalek 1330, kont Richmond (1341-1342), hag en diwezh dug Breizh (1341-1345), met dre vras ne vez ket niverennet hag e vab eo a vez roet an niverenn IV dezhañ.
Mab e oa da Arzhur II († 1312), dug Breizh, ha da Yoland Dreux († 1330), kontez Montfort l'Amaury.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Janed Flandrez.
Strollad Komunour (Sveden)
150px|right|Strollad komunour Kommunistiska Partiet (Strollad komunour) a zo ur strollad politikel a Sveden. KPML(r) - Strollad komunour marksour-leninour (dispac'hour) e veze anvet a-raok.
Krouet e oa bet e 1970 gant Frank Baude. Kadoriad ar strollad: Anders Carlsson.
Ur strollad spiet gant ar polis
KFML(r)/KPML(r) hag an aozadurioù en-dro dezhañ a vez diwallet a-dost gant ar polis SÄPO (An niveroù a zeu eus an danevelloù savet gant ar polis). Bep tri miz e vez savet danevelloù war oberioù ar gomunourion hag an nazied. Hervez ar pennad 5, mellad 1, rann-bennad 2 ag al lezenn a-zivout ar sekred e vez aotreet ar Stad da nac'h anavezout danvez an danevelloù. Kondaonet eo bet Sveden gant Lez-Varn Europat Gwirioù Mab-Den diwar rekedoù bet savet dirazi gant daou ezel ag ar strollad abalamour d'al labour fichennaouiñ bet graet gant ar polis.
== Disoc'hoù en dilennadegoù == thumb|right|Disoc'hoù KPML(r) en dilennadegoù er c'huzulioù-kumun e [[2002]]
Lozère (departamant)
Al Lozère (e galleg), Losera (en okitaneg), a zo un departamant er rannvro Okitania, e kreiz-su Bro-C'hall. Dont a ra e anv eus ar Mont Lozère, anv gallek ar menez a zo Mont Losera en okitaneg. Mende eo ar pennlec'h anezhañ. Emañ an departamant en Okitania. Savet eo bet an departamant diwar ul lodenn vat eus Gavaudan.
Gaztelu-Elexabeitia
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Gaztelu-Elexabeitia e [[Bizkaia.]] Gaztelu-Elexabeitia  (anv istorel), pe Arteaga (anv ofisiel), pe Artea e spagnoleg, zo ur gumun eus Bizkaia en Euskal Herria.
Bazhataerezh
Ar bazhata pe bazhataerezh zo ur sport a vez graet gant ur vazh-emgann.
Implij
Implij ar vazh-emgann, peurvuiañ er salioù-armoù, a zo bet kodet gant ar vistri savate ha sabrenn evit ma vefe ar vazh implijet evel arm-difenn. Implije ar vazh evel objed difenn a zo bet asantet er XVIIIvet kantved. Er XIXved kantved, ar bazh a zo deuet da vezañ un objed eus ar vuhez boutin ha diouzh ar c'hiz evit ar baotred, hag a c'helle bezañ talvoudus en emgannioù.
Tennadoù a zo bet savet, en o zouez hini Leboucher (1843), hini ur skoliad da Michel (tro 1848), hini Larribeau (1853) hag hini Charlemont (1899). Er memes tro, en arme c'hall ez eo bet lakaet da gelenn a-stroll implij ar vazh ha skrivet ez eus bet dornlevrioù evit e implij, allies e liamm gant ar boks gall. Ar gevredigezhioù embregerezh korf ha tior e eil hanter ar a ginnig kentelioù bazh-emgann ha bazh. Ar mare brasañ eo evit ar vazh-emgann c'hall ; emgannioù bazh-emgann a zo diskouezet e publik, en o zouez emgannoù Pierre Vigny ha mab Charlemont. Ar vazh a zo zoken e program ar c'hoarioù olimpek Pariz e 1924 e rummad ar sportoù broadel.
Hiziv an deiz e vez c'hoazh kemeret evel arm ar vazh gant plom, da lâret eo lastret er beg. Teknikoù emgann ar vazh n'int ket aet da get e Frañs, hag implijet int gant ar boliserien gant korzoù teleskopek da skouer. Ar vazh-sport (bazh kevezadeg, bazh arm) a zo deuet da well er bloavezhioù 1970 gant Maurice Sarry en deus krouet ar CNCB (comité national de canne de combat); Ur sport emgann lezenet ha kenedeg, met, daoust ma oa anavezet er penn-kentañ, kollet en deus eus e vrud.
Bez ez eus ivez deus un hengoun brezel gant ar vazh treuskast gant ar mestr grenoblad Pierre Vigny e penn-kentañ an hag en deus servijet evel dave evit Bartitsu hag Edward William Barton-Wright ha d'ar vazh indian, al lathi, lezennet gant ar saozon Lang e 1923. Gouzout a reer gantañ e oa awenet doare Pierre Vigny gant teknikoù ar Calinda stick fighting eus enez Trinidad. Hiriv, tu zo komz eus bazh panache Roger Lafont, a ginnig un doare tostoc'h eus an emzifenn eget eus an emgann. Tu zo c'hoazh menegiñ ar vazh "skourjez" a zo evel un emdroadur eus ar vazh-emgann, dre m'eo bet lezennet gant Maurice Sarry ivez.
Diskrivadur
Evel m'eo bet lezennet er bloavezhioù 1970 evit bezañ implijet er c'hevezadegoù sport, ar vazh-emgann a zo skañv, e koad gwez-kistin hag un tamm stumm ur kon ganti.
Un hirder a 95 sm a zo ganti evit ur mas a 120 g tamm pe damm ha savet eo gant teir lodenn a zo, eus an diaz d'ar penn :
Diskrivadurig an tagadennoù pennañ
Bez ez eus 6 tagadenn lezennet, er vazh kevredad modern (Fédération française de savate, boxe française et disciplines associées) :
Ar 6 teknikoù-se a c'hell bezañ graet gant un dorn pe an hini all, pe c'hoazh o cheñch dorn e kerzh an emgann, ar pezh a ra un taol souezh.
An implij kozh, evel m'eo skrivet e tennadoù ar XIXvet kantved hag ar VVvet kantved, a ziskouez teknikoù taolioù disheñvel. Tu oa neuze ober taolioù en n doare disheñvel eus ar re a-vremañ : treug a-wechoù a-veskell, taolioù oc'h implij lodennoù all ar vazh (taol gant ar beg, taolioù gant seul an arm...) pe touch lodennoù bremañ diffenet evel lodennoù a-us ar c'horf.
Emgannoù
An emgannoù er kenstrivadegoù a vez graet e meur a dro, gant ur padelezh diouzh an tennerien hag an doare kenstrivadeg. Pep touch lakaet a ro poentoù. An emgann n'eo ket paouezet goude un touch. An hini gant ar muiañ a poentoù a c'hounnez
Gorread emgan
An emgannoù a zo graet en ur c'helc'h (9m treuzkiz). Ma ya unan eus an dennerien er-maez eus ar c'helc'h, e paouezer gant an emgann hag ec'h adkroger pa vez bet adlakaet an dennerien er c'helc'h.
Deroù an emgann
Goude bezañ saludet, an tennerien en em lak e stumm garde, pep tenner eus pep tu kreiz ar goread, hag eus pellder garde. Pa za kuit an tredeog, lar a ra "Allez !" ha kregiñ a ra an emgann.
Ar barner hag an tredeog
Evit merañ an emgan, bez ez eus er goread un tredeog o heuliañ an tennerien hag a ziviz pegoulz ha penaos ehaniñ an emgann hag adkemer anezhañ, goude ur fazi, ma 'z eo bet ur c'hoarier er-maez eus ar goread pe m'en deus lasoket e vazh da gouezañ, pe da n'eus forzh peseurt gudenn a c'hell c'hoarvezout e-kerzh un emgann. An tredeog a zo kiriek eus an doujañs da lezennoù ar vazh, ha reiñ a ra evezhiadennoù d'an tennerien ne zoujont ket diouti. Ma n'eo ket trawalc'h, gallout a ra an tredeog paouez an emgann evit goulenn ur pinijadenn. Bez ez eus ivez tri barner, staliet e tric'horn keitkostezeg tro-dro d'ar goread, a ziskouez d'ar merker an touchenoù lakaet (o sevel ur banniel eus liv an tenner en deus merket ur poent), ha diviz a reont ar pinijadennoù goulennet gant an tredeog evit un tenner.
Gwiriegezh un douchenn
Un touchenn a zo gwiriekaet ma z'eo : An taolioù a-hed a zo lkaet war evezh ha pinijennet.
Anita Björk
Anita Björk a zo un aktorez svedat, bet ganet Anita Barbro Kristina Björk e Tällberg (Kumun Leksand, Kontelezh Dalarnas) d'ar 25 a viz Ebrel 1923.
He buhez
Azalek 1942 e c'hoarias e filmoù savet gant Gustaf Molander pe Alf Sjöberg e Sveden. E 1943 e krogas da c'hoari er 'Kungliga Dramatiska Teatern', ma c'hoarias betek ar bloavezh 2000. C'hoari a reas e pezhioù-c'hoari savet gant William Shakespeare, August Strindberg, Jean Anouilh pe c'hoazh Euripides e-touez re all. Azalek 1955 e c'hoarias e filmoù skinwel (ul lodenn anezho sevenet gant Ingmar Bergman) hag ivez e tri heuliad skinwel.
E 1953 e timezas gant ar skrivagner svedat Stig Dagerman.
Yezhoù tibetek-burmek direnk
Ur bloc'had-mañ eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù tibetek-burmek direnk ma vez renket ennañ an holl yezhoù tibetek-burmek ha n'eus ket tu d'o renkañ e hini ebet all eus skourroù ar familh-yezhoù-se.
Bez' ez eus eizh yezh er bloc'had-mañ:
Ouffet
Ouffet (e walloneg:Oufet) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Biskoazh kemend-all
Biskoazh kemend-all! zo un estlammadell vrezhonek a verk ar souezh.
Rimadelloù
Kavout a reer an estlammadenn-se e-barzh meur a rimadell:
Skrav kuchenn
Ar Skrav kuchenn (liester: Skraved kuchenn) a zo un evn-mor Thalasseus sandvicensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Strewet eo al labous a-dreuz ar bed.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Skrav kuchenn er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Anvet gwechall Sterna sandvicensis.
Liammoù diavaez
Thalasseus sandvicensis war al lec'hienn Avibase
Anoueg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo an anoueg (anu) komzet gant tro-dro da 700 den e Myanmar.
Targoum
Targoum (liester: targoumim; "troidigezh, -ioù") a vez graet en hebraeg eus troidigezhioù aramaek an tanac'h. Troet int bet en Henamzer hag er Grennamzer gant kumuniezhoù yuzevien aramaeger.
Togodumnos
Togodumnos (?-43) a oa mab henañ Cunobelinos, roue ar bobl vrezhon anvet Catuvellauni, ha breur e oa da Garatacos. Lazhet e voe e-kerzh emgann ar Medway, e 43 goude JK.
Hervez Dion Cassius (Istore roman, LX) e oa mab da Gunobelinos, roue an Trinovantes. Sikour a reas e vreur Caratacos da lakaat e grabanoù war rouantelezh an Atrebatad Verica. War a greder ez eo pimpatrom ar roue brezhon mojennel Guiderius.
Togodumnos ha Caratacos a rene difennerien an enezenn a-enep lejionoù Aulus Plautius, met kannet e voent e daou emgann war c'hlann ar stêr Medway hag an Tavoez. Mervel a reas Togodumnos nebeut goude, ha Plautius a gemeras kêr Camulodunum.
<!--
Togodumnus is known only from Dio Cassius's Roman History, ... He probably succeeded his father to the kingship of the Catuvellauni, who were the dominant kingdom in the south-east of Britain at this time. Their territory took in the lands of several other nations, including their neighbours the Trinovantes, and possibly the Dobunni further west.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
Ar brezel-se a reas e reuz e Breizh e-kreiz ar Brezel Kant Vloaz a c'hoarveze e Bro-C'hall, setu ma vez lakaet gant an istorourien c'hall da vezañ ul lodennig eus o brezel bras. Koulskoude e voe kalz berroc'h.
Togodumnos
He had two notable brothers, Adminius and Caratacus. In Cunobelinus's later days Adminius gained control of Kent, but was driven from Britain in 40 AD, seeking refuge with the Roman emperor Caligula. Caligula planned an invasion of Britain in response, but called it off at the last minute.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
Istor
Pa varvas Yann III, dug Breizh, n'en doa bet bugel ebet. Daou zen a c'houlennas ar gurunenn neuze: e hantervreur Yann Moñforzh hag e nizez Janed Pentevr, merc'h d'e vreur Guy ha dimezet da Charlez Bleaz, anavezet evel dug kenkent gant Pirien Bro-C'hall.
Togodumnos
Based on coin distribution it appears that Caratacus, following in the footsteps of his uncle Epaticcus, completed the conquest of the Atrebates, the main rival to the Catuvellauni, in the early 40s. The Atrebatian king, Verica, fled to Rome and gave the new emperor, Claudius, a pretext to conquer Britain in 43.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
Istor
Brezel an div Janed a vez graet eus Brezel Hêrezh dugelezh Breizh abalamour ma oa div Janed a bep tu :
Togodumnos
According to Dio's account, Togodumnus led the initial resistance to the invasion, but was killed after the battle on the Thames. The Roman commander Aulus Plautius then dug in at the Thames and sent word for Claudius to join him for the final march on the Catuvellaunian capital, Camulodunum (Colchester). Dio says that this was because the resistance became fiercer as the Britons tried to avenge Togodumnus, and Plautius needed the emperor's help to complete the conquest; however, as Claudius was no military man and in the end spent only sixteen days in Britain, it is likely the Britons were already as good as beaten. Leadership passed to Caratacus, who took the fight outside Roman-controlled territory and remained at large until 51.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
Lennegezh
right|thumb|Penguilly l'Haridon : [[Emgann an Tregont]] E-pad brezel hêrezh e c'hoarvez troioù-kaer Duncan O'Hara, haroz "Emgannoù Duncan O'Hara" ha "Abati an aon" (Emb. Keit Vimp Bev). Er romant savet evit ar re yaouank e stourm ar marc'heg Duncan O'Hara e-kichen John Chandos, Olier Klison pe Jehan Lesnereg. Echu eo an istor-se gant Kentañ Feur-emglev Gwenrann e 1365.
Togodumnos
Togodumnus is nearly contemporary with Tiberius Claudius Cogidubnus (or Togidubnus), a pro-Roman king of the Regnenses in the period after the Roman conquest, who is known from Tacitus's Agricola and an inscription found in Chichester. The similarity of their names has led some, including the distinguished archaeologist Barry Cunliffe, to suggest that they may be one and the same. However the sources do not appear at first glance to support this: according to Dio, Togodumnus was killed in 43, while Tacitus says that Cogidubnus remained loyal to Rome into the later part of the 1st century, and his inscription dates after 79. It is of course not unusual in historical records for two people to have similar names (cf. Dubnovellaunus). As the Chichester inscription supports Tacitus, Cunliffe's interpretation would appear to imply an error in Dio's Roman History or in its transmission.
Brezel hêrezh dugelezh Breizh
Lennegezh
right|350px|thumb|[[Emgann an Alre, 1364]]
Togodumnos
References
-->
Ayieg (tibetek-burmek)
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo an ayieg  (ayi) komzet e gwalarn Yunnan e Sina.
1157
Diwar-benn bloavezh 1157 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1157
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1157
Brigitte Bardot
Brigitte Bardot (distaget LFE: [bʁiʒit baʁdo]), ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1934 e Pariz, a zo un aktourez c'hall. E barr he brud e oa er bloavezhioù 1950 ha 1960, anavezet er bed a-bezh evel BB.
Arteaga
Arteaga zo un anv-lec'h euskarek deuet da vout anv-tiegezh, evel alies en Euskal Herria hag e broioù all.
Gerdarzh
Dont a ra eus artea, glastenenn, hag aga, lec'h, talvezout a ra neuze kement ha glasteneg. Boutin a-walc'h eo an anv war ar maez, er vro. Eus ar vro euskarek eo bet kaset da Spagn ha da Amerika.
17
770 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0017 goude Krist
Gwelet ivez
10er
Nandrin
Nandrin (e walloneg:Nandrin) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Hannibal (disheñvelout)
Hannibal, pe Annibal, zo un anv punek, pe fenikianek, (diwar hann - "gras" ha baal - "mestr" pe "aotrou", a gomprener neuze evel "Gloar an Doue Ba'al"). Anv meur a zen e Kartada eo bet, hag adkemeret eo bet e saozneg.
11 Du
Ganedigezhioù
thumb|150px|Fyodor Dostoyevskiy thumb|150px|George Patton
Marvioù
thumb|150px|Yasir Arafat e [[1999]]
Harold Pinter
Ouzhpenn 30 pezh-c'hoari en deus skrivet, enno fent ha trajedi mesk-ha-mesk. En o zouez emañ The birthday party (Gouel deiz-ha-bloaz) pe Old times (Gwechall).
Sevel a reas enep ar brezel ouzh Irak e 2003.
Aet eo Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 2005.
Roll izili ar Seiz Breur
Eus 1923 betek 1947 en em vodas en Unvaniez ar Seiz Breur un tri-ugentad a arzourien, brezhon pe get, evit difenn mennozh un arz breizhek koulz modern ha hengounel. Ar roll-mañ a ziskouez an arzourien hag an izili all hag a voe degemeret ez-ofisiel.
Foueoniezh
Ar foueennoù anavezetañ a zo ar c'hebell-touseg hag al loued.
Louieg
Ur yezh tibetek-burmek direnk eus familh ar yezhoù sinek-tibetek eo al louieg (lui pe loi) komzet e Myanmar.
Brezel an Nav Bloaz
Brezel an Nav Bloaz, pe Brezel an Emglev Bras, pe Brezel Kevre Augsburg (1688-1697), a vez lavaret eus ar brezel a voe en Europa e dibenn ar.
An enebourien
Bez e oant:
Pal ar brezel
Bec'h bras a oa etre Bourboned Bro-C'hall ha Habsburged Aostria evit ren war vro Spagn. Gwelout kevre Augsburg.
Darvoudoù ar brezel
1688 1689
1690
1691
1693
1694
1695 -->
1696
Doris Lessing
Doris May Lessing (Kermanshah, Iran, 22 Here1919 – London, Bro-Saoz, 17 Du 2013) a oa ur skrivagnerez vreizhveuriat ha Rhodesiat.
Ganet e voe Doris May Tayler en Iran, ma vevas betek 1925. Pa oa 6 vloaz neuze e tilojas gant he zud da Rhodesia ar Su (e Zimbabwe bremañ), ma chomas betek 1949. Er bloaz-se, oadet 30 vloaz, ez eas da London da vevañ. Bloaz goude, e 1950 ez embannas he romant kentañ, The Grass is Singing. Goude-se e voe pemp levrenn Children of Violence (1952-1969), The Golden Notebook (1962), The Good Terrorist (1985), ha pemp romant skiant-faltazi ar rummad Canopus in Argos: Archives (1979-1983).
E 2007 e voe deroet Priz Nobel al Lennegezh dezhi, d'an oad a 87 vloaz.
Montagneg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus yezhoù kreek-montagnek-naskapiek eo ar montagneg (innu aimun), komzet gant 8 483 den diwar 10 000 a dud e 11 kumuniezh-yezh e Kebek ha Labrador e Kanada (1987).
Div rannyezh a zo hervez an doare ma vez distaget an l o tont eus ar c'hentalgonkeg:
N' emañ ket ar yezh-mañ en arvar da vont da get hag implijet eo bet evit kelenn er skolioù e Betsiamites nevez zo.
Testenn skouer
''Ushkat ka takushinin ute, tshekuan tshipetati? Tshipetati a tshuenutishiun? Mauat tshia?'' (a-raok|ma|dont|amañ||petra|te-kaout degas)(Te-kaout degas|hag-eñ|da-fortun)(Nann|neket?)
Yezhadur
Gwelet
John Maxwell Coetzee
thumb|John Maxwell Coetzee
Paul Ladmirault
thumb|right|Paul Ladmirault Paol Ladmirault (pe Paul Ladmirault e galleg) zo anezhañ ur sonaozer breizhat, ganet e Naoned d'an 8 a viz Kerzu 1877, ha marvet d'an 30 a viz Here 1944 e Kamoel (Mor-Bihan), war-lez ar stêr Gwilun.
John Maxwell Coetzee
Feulster, kasoni hag aon a vez dielfennet en e oberennoù. En o zouez emañ In the heart of the country (E kalon ar vro) pe Waiting for the Barbarians (O c'hortoz ar Varbared).
Paul Ladmirault
Buhezskrid
Ganet eo bet Paul Ladmirault e Naoned d'ar 10 a viz Kerzu 1877. Skrivañ a reas e oberennoù kentañ pa oa 8 vloaz hepken. Seniñ a rae ar piano, an orglez hag ar violoñs. Ur bugel marzh a oa anezhañ. E opera kentañ "Jili Raez" a oa bet c'hoariet pa oa 16 vloaz. Mont a ra e-barzh klas sonerezh Gabriel Fauré, ha klaviazañ en deus graet darn eus oberennoù e vestr. Anavezet eo Ladmirault ivez evel emsaver breton, ezel e oa bet e Strollad Broadel Breizh. Stourm a reas evit emrenerezh sevenadurel Breizh. Unan eus sonaozourien gentañ ar bodad arzel Seizh Breur e oa. D’e heul e emezelas buan Georges Arnoux ha diwezhatoc'hik Paol ar Flemm. Deskiñ a reas brezhoneg ha kembraeg ha treiñ a reas "Barddas", levr ar Varzhed. Marvel a reas en e di e Kamoel (Bro-Naoned) d'an 30 a viz Here 1944.
John Maxwell Coetzee
Aet eo gantañ priz Nobel al lennegezh e 2003.
Paul Ladmirault
Buhezskrid
Katolik don, ne skrivas nemet ur pezh sonerezh sakr "Oferenn verr", 60 vloaz e oa pa skrivas anezhi evit e vab Daniel pa yeas da veleg.
Oberenn
Awenet eo oberenn Ladmirault gant mojennoù ar Gelted. Brudet eo evit e varzhonegoù siñfoniek, en o zouez emañ "Breselien diouzh ar mintin" hag "Ar Briwer". Oberennoù all a zo bet savet gantañ diwar-benn Breizh end-eeun pe bed ar Gelted "Heuliad brezhon" e 1903, ha "Rapsodienn ouezel" e 1909, pe sonerezh Tristan hag Izold. N'eo ket bet c'hoariet gwech ebet e eil opera Myrdhin (Marzhin). Pezhioù sonerezh relijiel kaer-kenañ a zo bet savet gantañ ivez.
Stêrwennel zu
Ar Stêrwennel zu (liester: Stêrwenneled du) a zo un evn dour, Chlidonias niger an anv skiantel anezhañ.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Stêrwennel zu er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.2. (2015) ) pe e Sternidae.