cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Porthaethwy
250px|thumb|Straed vras Porthaethwy 250px|thumb|Ti kozh - an ti bihanañ er Borth Porthaethwy pe Y Borth, an anv er yezh komzet a vremañ, (Menai Bridge e saozneg) zo ur gêr vihan e kreisteiz Ynys Môn, war aod ar Menai, e Kembre. E 2001 e oa 3 850 a dud o chom enni.
Skolioù
Ysgol y Borth eo anv ar skol gentañ derez, hag Ysgol David Hughes hini ar skol eil derez.
Kuzulierien-departamant Il-ha-Gwilen
E Kuzul-departamant Il-ha-Gwilen, en em vod e Roazhon, e kaver 53 c'huzulier.
Kourtizanez
right|thumb|250px|[[Veronica Franco, a oa barzhez ha kourtizanez e Venezia er XVIvet kantved.]] thumb|Poltred ar Vreizhadez [[Louise de Keroual|Louise de Kéroualle, gant al livour saoz Peter Lely. Serc'h ar roue saoz Charlez II e oa.]] Ur gourtizanez (eus ar ger gallek courtisane) a veze lavaret e brezhoneg eus ar merc'hed a renk uhel a werzhe o c'horf da dud pinvidik ha galloudus.
Gerdarzh
Hervez istor ar ger gallek e oa kaoz eus tud e lez ar roue a oa prest d'e servij. Tud a lez ne oa ken da gentañ. Met tamm ha tamm e voe prest lod merc'hed da servij ar roue betek en e wele.
En Italia an Azginivelezh e oa brudet lod merc'hed da vezañ kourtizanezed, da lavarout eo gisti a renk uhel. D'ar mare-se eo e veze kaoz eus Kourtizanez Veur Babilon, a yae dorn-ha-dorn gant an Antekrist. En un engravadur brudet eus 1498 gant Albrecht Dürer e weler anezhi evel ur gourtizanez eus Venezia, bet livet gantañ un nebeud bloavezhioù kent
Er XVIIvet ha XVIIIvet kantved e oa brudet kourtizanezed ar rouaned c'hall Loeiz XIV ha Loeiz XV, hag Antoinette Voisin dreist ar re all, ha re ar roue saoz Charlez II.
E dibenn an XIXvet kantved e oa brudet kourtizanezed evel Caroline Otero ha Liane de Pougy ha serc'hed ar roue saoz Edouarzh VIII, evel Lillie Langtry pe Hortense Schneider.
El lennegezh
Na c’hwi, kourtizanez, gant ho lapous bihan, C’hwi a zo ur c’hast fall en servij ar re-mañ
Betek ar Grennamzer
thumb|180px|right|Poltred [[Lais Korintos gant Hans Holbein the Younger, Kunstmuseum Basel]]
XVIIIvet kantved
thumb|180px|right|[[Madame de Pompadour, gant Maurice Quentin de La Tour, Mirdi al Louvre, Pariz]] thumb|300px|right|[[Marie-Louise O'Murphy|Mademoiselle O'Murphy, livet gant François Boucher.]]
Sant-Marzh-ar-C'hoad
Sant-Marzh-ar-C'hoad a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Enez an Evned
Enez an Evned, pe Isla de Aves, zo un enezenn didud er Mor Karib, 375 m hirder dezhi ha 50 m a ledander. Emañ 110 km er c'hornôg da Wadloup ha Dominika (15.66667°N, -63.6°W). Al lec'h uhelañ n'eo nemet 4 m dreist live ar mor, gant-se e vez goloet aes pa vez kelc'hwidennoù. Dañjerus eo an enezenn d'ar bagoù ha meur a hini he deus graet peñse eno. E 1980 e voe rannet e daou gant ar gelc'hwidenn Allen, met adunanet eo bet gant kresk ar c'houral. Koulskoude e kreder e c'hallo bezañ beuzet a-benn un ugent vloaz ac'hann gant ar mor oc'h uhelaat.
Sant-Marzh-ar-C'hoad
Anv
Hervez Dauzat & Rostaing ː diwar Sant Mark.
Trebez
Un trebez zo ur benveg houarn tri zroad a vez lakaet ur benveg all warnañ.
Kegin
right|thumb|Un trebez e-giz re an Gwechall e veze lakaet un trebez a-us d'an tan, en oaled pe er-maez, evit gallout lakaat ur pod-houarn warnañ da dommañ dour pe boued.
Hiziv
Trebezioù uhel zo hiziv da lakaat binvioù luc'hskeudenniñ pe armoù da dennañ.
Charanga
Ur charanga a zo un hollad sonerezh a gaver ennañ ur piano, ur violoñs, ur violoñsell, ur guiro, un dreujenn-gaol, ur fleüt, ur gourrebed hag un timbal (arabat faziañ gant an dimbalenn, a gaver er sonerezh klasel). Sonet ez eus bet danzonoù da gentañ penn gant seurt hollad. Savet ez eus bet da heul sonerezh cha-cha-cha hag ivez salsa.
Enez an Evned
Dizoloet e vije bet e 1584 par Avaro Sanzze. Spagnoled, Saozon, Portugaliz hag Izelvroiz a glaskas perc'hennañ anezhi. Abaoe 2004 ez eus ur c'hazarn eus morlu Venezuela, 370 km eus aod ar vro-hont. Savet eo Dominika a-enep da se: hervez emglev 1982, ha n'eo ket bet sinet gant Venezuela, n'hall ket un enezennig bezañ staget ouzh ur stad ma emañ e-maez harz 12 miltir an dourioù broadel (22 km).
Renkadur ar maenadoù/Boratoù
L. Gerüstborate
Distro da Renkadur ar maenadoù
Annibal
Annibal zo un anv-badez gallek, deuet diwar anv Hannibal Barca, jeneral kartadat.
Sachsenhausen (kamp-kreizennañ)
Sachsenhausen a oa ur c'hamp-kreizennañ nazi savet e 1935, tregont km e norzh ac'hann da Verlin. Kemer a reas plas hini Orianenburg a oa bet digoret e 1933 ha serret e 1935. Ne voe ket bac'het kalz Yuzevien er c'hamp met kentoc'h prizonidi bolitikel a bep seurt broadelezhioù. Etre 1936 ha 1945 e voe bac'het ennañ war-dro 200 000 den ha 100 000 a varvas ennañ. E miz Eost 1941 e voe lazhet ennañ ouzhpenn 13 000 prizoniad brezel soviet. C'hwec'h kant hektar e oa gorread ar c'hamp, hiziv an deiz eo bet lakaet da lec'h-koun (Gedenkstätte).
E kamp Sachsenhausen e voe staliet ensellerezh kreiz SS hag ennañ e voe arnodet an teknikoù peurlazhañ a-raok o implijout e kampoù all.
Dieubet e voe prizonidi ar c'hamp gant an Arme Ruz e fin miz Ebrel 1945. Ennañ e chome war-dro 3 000 prizoniad (an hanter anezho a oa maouezed). Implijet e voe ar c'hamp gant Soviediz etre 1945 ha 1950. Ennañ e voe bac'het neuze fonksionerien nazi hag enepkomunourien. Soñjal a reer e varvas 12 000 den ennañ d'ar mare-se abalamour d'an doareoù bac'hañ ha da gleñvedoù-red.
1978
Diwar-benn bloavezh 1978 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1978
805
Diwar-benn bloavezh 805 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 805
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 805
Pont ar Menai
Pont ar Menai, pe Pont y Borth pe Pont Grog y Borth e kembraeg, zo ur pont war ar Menai, dirak Bangor, etre Gwynedd hag Enez Mon, anvet diwar anv Y Borth, pe Porthaethwy, ar gêrig tostañ en enezenn.
Savet e oa bet gant an ijinour skosat Thomas Telford, ha digoret e 1826
A-raok ar pont
A-raok 1826 e treuze an dud gant ur vag, pe war droad pa veze izelvor. En 1800, sinet an Union Act, e oaan eskemmoù gant Iwerzhon o kreskiñ, ma voe divizet sevel ur pont da vont gant an hent betek Caergybi.
Englyn
Setu amañ un englyn kembraek savet diwar-benn ar pont.
Ibn Battuta
Abu Abdullah Muhammad Ibn Battuta (أبو عبد الله محمد ابن بطوطة en arabeg) (24 a viz C’hwevrer 1304 - 1377) a oa genidik eus hanternoz Maroko. Ur beajour bras hag un ergerzher eo bet.
War c’houlenn Sultan Maroko e kontas Ibn Battuta e veajoù dre ar munud. Al levr savet diwar e gontadennoù zo anavezet dindan an anv Rihla ("Beaj" en arabeg). Taolenniñ a ra en un doare klok ar vuhez e meur a rann eus ar bed er XIVvet kantved. Beajiñ a reas Ibn Battuta dre ar bed muzulman a-bezh, betek ar pezh zo bremañ India, ar Maldivez, Sri Lanka, ha Sina, oc’h ober kalz muioc’h a hent eget ur beajer bras all eus ar mare-hont, Marco Polo.
Kement tra a ouzomp diwar-benn buhez Ibn Battuta a zeu eus ar pezh en deus kontet deomp. Resisoc’h eo eget ar pezh en deus kontet Marco Polo, met burzhudusoc’h ivez aliezik.
Ganet e oa bet Ibn Battuta e Tanjah, en hanternoz Maroko, d’ar 24 a viz C’hwevrer 1304. Keñveriet eo bet gant Marco Polo (1254-1324), rak ur beajer bras eo bet. D’an oad a ugent vloaz ez eas da birc’hirinañ da Vekka ha kenderc’hel a reas goude-se da veajiñ, o foetañ un tamm brav a hent pa soñjer mat : tremen 120 000 km a-hed hag a-dreuz ar broioù muzulman !
E veajoù
Loc’hañ a ra evit mont da birc’hirinañ da Vekka eta, e 1325. Treuziñ a ra broioù hanternoz Afrika, a-hed ar Mor Kreizdouar, tremen dre gêr Aleksandria ma lavar deomp e wel an Tour-tan. Hag en em gavout a ra e Kaero. Kontañ a ra pegen pouezus eo an Nil evit buhez ar vro. Taolenniñ a ra deomp piramidennoù Gizah ivez. Eus Kaero e klask mont da Vekka, en ur sevel gant an Nil a-raok treiñ war-zu ar Mor Ruz. Met ne c’hell ket treuziñ ar mor ha rankout a ra mont war e c’hiz da Gaero. Eno e tiviz mont war-zu Damask. Tremen a ra dre gêrioù Jeruzalem, Betleem, Tir, Beirout, Damask ur wech kentañ, Tripoli, Alepo. Arsavioù a ra en holl gêrioù santel-se ha kontañ a ra deomp penaos e vez graet strivoù evit ma c’hellfe perc’hirined a bep bro dont diogel da Jeruzalem. A-benn ar fin e erru un eil gwech e Damask. Goude tremen ur pennad amzer eno, da vare ar Ramadan, e loc’h kuit gant ur garavanennad tud war-zu Medina, m’eo bet douaret ar profed Muhammad.
War-zu Mekka
Mont a ra war-zu an hanternoz goude, trema Tabriz ha Hent ar seiz. Ur gêr binvidik e oa deuet Tabriz da vezañ, goude ma oa bet digoret d’ar Vongoled, tra ma oa bet dismantret kalz kêrioù all ganto tro-war-dro.
Renkadur ar maenadoù/Kromatoù
F. Kromat
Distro da Renkadur ar maenadoù
Ibn Battuta
A-hed aodoù Afrika
Goude ar veaj-se ez a Ibn Battuta da Vekka adarre evit un eil hajj, un eil pirc’hirinded, ha chom a ra da vevañ eno e-pad bloaz a-raok kemer penn an hent en-dro, war-zu ar Mor Ruz, ar wech-mañ. Un ehan kentañ a ra en Aden, e Yemen, ha soñjal a ra e c’hellje pinvidikaat eno oc’h ober kenwerzh gant ar marc’hadourezhioù a erru betek Ledenez Arabia o tont a bep lec’h tro-dro da Veurvor Indez. Met divizout a ra ober ur veaj all c’hoazh, en a-raok, a-hed aodoù reter Afrika.
Tremen a ra war-dro ur sizhunvezh e pep hini eus al lec’hioù gweladennet gantañ : Etiopia, Mogadishu, Mombasa, Zanzibar ha Kilwa, e-touez meur a hini all. Gant ar monson e vo adkaset e vag war aod kreisteiz Arabia. Divizout a ra gweladenniñ Oman ha Strizh-mor Ormuz. Ur wech graet e droiad gantañ ez a da Vekka adarre, evit un trede pirc’hirinded.
Armboutskappel
Armboutskappel en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Armbouts-Cappel, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Renkadur ar maenadoù/Telluratoù
E. Tellurat
Nann studiet.
Distro da Renkadur ar maenadoù
Hastière
Hastière (e walloneg : Astire) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Renkadur ar maenadoù/Molibdatoù Tungstenatoù
G. Molybdat ha Wolframat
Distro da Renkadur ar maenadoù
Troad (disheñvelout)
Daou c'her "troad" zo e brezhoneg:
1. un "troad" (distaget: /'trwa:t/) zo ul lodenn eus ar c'horf;
2. un droad (distaget: /'tro:at/ diwar "tro"), pe un droiad, eo pezh a lakaer en un dro, pe a reer en ur wech:
Ruzenn c'hargadenn divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn c'hargadenn divouezh, treuzskrivet [ħ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 144.
Skouerioù
Kavet e vez ar fonenn-mañ en darn vrasañ eus ar rannyezhoù arabek hag ivez e meur a doare distagañ hebraek (gw. het(h)).
Rif
Rif a c'hall bezañ :
Tchad
Republik Tchad a zo ur stad eus Kreiz Afrika. En-dro da Tchad emañ ar broioù-mañ: Libia, Niger, Nigeria, Kameroun, Republik Kreizafrika ha Soudan (Darfour). Ouzhpenn 200 kenel ha 100 yezh zo er vro-mañ krouet gant ar stadoù europat e fin an. Diwar Lenn Tchad e teu hec'h anv, ha Ndjamena eo he c'hêr-benn.
Douaroniezh
Al labour-douar hag ar sevel loened eo obererezhioù trec'hel ar boblañs. Tireoul a zo ivez, hag uraniom e norzh ar vro.
Araok an drevadennerezh
Kavell an denelezh eo Tchad abaoe eo bet dizoloet Toumai e 2001, ur primat 7 milion bloaz kozh.
Rouantelezhioù a oa araok Tchad : hini Kanem-Bornou, hini Baguirmi, hini Ouaddai.
« Ijinadenn » Tchad
Ur republik emrenn e voe e 1958 ha dizalc'h e 1960 dindan prezidentelezh François Tombalbaye, met chom a reas norzh ar vro melestraduret gant Bro-C'hall pevar bloaz c'hoazh. Drouklazhet e voe Tombalbaye e 1975. Outel Bono, mezeg ha politikour araokour, a voe drouklazhet e Pariz e 1973. E 1990 voe kaset un toal-stad gant Idriss Déby, eus ar genel zagawa, sikouret gant Bro-C'hall.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1984
E 1984 e oa bet gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn gant ar reder parizian Laurent Fignon.
Tredion
Tredion a zo ur gumun eus kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Doueez
Un doueez a zo un doue gwregel. Alies e vez an doueezed en ur reizhiad liesdoueek.
E kalz sevenadurioù e vez enoret Mamm-Douar.
Henegipt
thumb|250px|left|An doueez [[Isis]]thumb|Delwenn d'an doueez [[Neith gant he deshret, kurunenn Egipt Izelañ (en hanternoz) ha cobra Wadjet.]]
Mezopotamia
Ishtar (Inanna) e oa doueez pennañ Babylonia hag Assyria.
Kanaan
Doueezed relijion Kanaan: Ba`alat Gebal, Astarte, Anat.
Arabia ragislamek
E Mecca ragislamek edo an doueezed Uzza, al-Manāt ha al-Lāt anavezet evel "merc'hed doue ".
Kelted
Doueezed al liesdoueegezh keltiek:
Jafrez
Jafrez (skrivet ivez Jaffre), zo un anv-badez brezhonek, deuet eus ar galleg Geoffroi. Un anv-tiegezh eo deuet da vezañ ivez.
Gerdarzh
Kar e vije an anv da Godefroy, deuet eus an anv alamanek Godfried. Neuze, (met dizemglev zo war ar poent-se) e vije savet gant Fried, peoc'h, ha God, doue.
Istor
Degouezhet eo an anv e Breizh en kantved. Geoffroy e oa anv Jafrez I (kont Anjev), a zimezas e verc'h Ermengarde d'e amezeg Konan I, dug Breizh. Ur mab a voe ganet, ha roet dezhañ anv e dad-kozh. Ha kont Roazhon e voe Jafrez vihan, evel e dad pa oa yaouank, ha dug war-lerc'h e dad, hag anavezet evel Jafrez I a Vreizh.
Anv-familh
Implijet eo Jaffrez (stumm leonek), ha Jaffre evel anv-tiegezh. Anaout a reer ivez eilstummoù evel Jaffrennou, Jaffrezou.
Manul
Ar manul (Otocolobus manul pe Felis manul), pe kazh Pallas, zo ur c'hazh gouez bihan (60 cm gant ul lost 10 cm) eus Kreiz-Azia. Melendu eo gant roudennoù du na vezont ket gwelus atav en abeg da devder e vlevenn.
Jafrez
Konted Anjev
C'hwec'h kont Anjev zo bet anvet Jafrez (pe Geoffroy, e galleg) :
Manul
Disheñvel eo diouzh ar c'hizhier arall, ar pezh en deus lakaet ar vevoniourien d'e renkañ en un iskerentiad : ar felinae. E bavioù zo berr hag e gorf tagos. Tev eo e vlevenn ha kemm a ra hervez koulz ar bloaz. Da c'hrisoc'h ez a e-pad ar goañv. Abalamour d'e zremm plat a-walc'h e kreder gwechall e oa hendad ar c'hazh persiat.
Jafrez
Konted Gâtinais
Tri Jafrez zo bet konted Gâtinais:
Manul
E stepennoù Azia e vev betek 4000 m. Un aneval-noz eo ha hemolc'h a ra krignerien, pikaed hag evned. Evit e greoñ e veze hemolc'het met gwarezet eo hiziv en darn vrasañ eus e diriad.
Idriss Déby Itno
thumb|right|Idriss Déby Itno 2020
Manul
Rummatadur
Renket eo ar manul en un iskerentiad ispisial, ar felinae. Bez ez eus tri isspesad :
Idriss Déby Itno
Idriss Déby Itno (1952-2021) a zo un ofiser bet Prezidant Republik Tchad etre 1990 ha 2021.
Kenlabouret en doa gant ar prezidant kent Hissène Habré betek ma savas dizemglev etreze e 1989. D'ar c'houlz-se ec'h eas kuit Idriss Déby da Libia ha da Soudan ma krouas e strollad politikel : an MPS (Mouvement Patriotique du Salut). Trec'h e voe e arme ouzh hini Hissène Habré ha dont a reas tre e Ndjamena, kêr-benn ar vro, e miz Kerzu 1990. Lakaet e voe da brezidant neuze. Dilennet eo bet goude-se e 1996, 2001, 2006, 2011, 2016 ha 2021. Prezidant Unaniezh Afrika eo bet etre 2016 ha 2017. Lazhet eo bet d'an 20 a viz Ebrel 2021 war an talbenn e Norzh ar vro a-enep emsavidi deuet eus Libia.
1929
Diwar-benn bloavezh 1929 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Stadoù-Unanet
Ur freuz-yalc'h e Wall Street a zegas war e lerc'h an Enkadenn Veur, enkadenn ekonomikel vrasañ an XXvet kantved a bad a-hed ar bloavezhioù 1930.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1929
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1929
Ỹ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ỹ, ỹ' implijet evit skrivañ ar gwaranieg, distaget [ɨ̃] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
CSS
CSS a zo anv meur a dra.
Soufrière (Gwadaloup)
Ar Soufrière a zo ur menez-tan e Gwadaloup.
Antigua
Antigua, Waladli hec'h anv orin, eo ar vrasañ eus an inizi a ya d'ober stad dizalc'h Antigua ha Barbuda, er Mor Karib. 80 161 a dud a oa o chom en enez e 2010, hag en tu-hont da 31 000 anezho a vev er gêr-benn, Saint John's.
Mongolia an Diabarzh
Mongolia an Diabarzh (mongoleg, öbür mongghul, sinaeg: 内蒙古自治区, Nèi Měnggǔ Zìzhìqū). Mongolia ar Su a vefe reishoc'h hervez an anvadur mongolek.
Rannvro emren eus Republik Pobl Sina, e hanternoz ar vro. Lec'hiet evit ul lodenn vras e dezerzh Gobi etre Mongolia hag ar Stêr Velen.
Pobloù a ya d'ober poblañs Mongolia ar Su
Niveridigezh ar bloaz 2000 Pobl Niver a dud Dregantad Sinaiz Han 18,465,586 79.17% Mongoled 3,995,349 17.13% Manchoued 499,911 2.14% Sinaiz Hui 209,850 0.900% Daured 77,188 0.331% Evenked 26,201 0.112% Koreaned 21,859 0.094% Rusianed 5,020 0.022%
3 (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo 3 implijet evit skrivañ ar arapahoeg, distaget [θ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Balum korr
Ar Balum korr (Caperea marginata) a zo ur morvil fanoliek. Ar spesad nemetañ eo er genad Caperea hag er c'herentiad Neobalaenidae.
thumb|left|250px|Tiriad ar balum korr.
thumb|left|250px|Balum korr ha den keñver-ha-keñver.
Koutcheg
Ur yezh indez-aryek eo ar c'houtcheg (kutchi) komzet e Koutch en India.
Heñvel-tre eo fonologiezh ar c'houtcheg ouzh hini ar sindeg, ar c'heriaoueg avat a zo tostoc'h ouzh hini ar goudjarateg.
Skrivet e veze gwechall gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur koutchek, met bremañ e vez implijet ar skritur goudjaratek.
Roll gwrizioù indezeuropek
Er roll-mañ e vez kavet ar gwrizioù kent-indezeuropek kavet an aliesañ gant skouerioù eus meur a yezh indezeuropek.
Niveroù
per- (kentañ) Al i parë, B pirmas, E first, G prōtos, H para, Ir er, K parwe, L primus, R pervyĭ, S prathama
Trevlean
Trevlean a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-3 e departamant ar Mor-Bihan.
Roll gwrizioù indezeuropek
Mamennoù
Elenco di radici indoeuropee
Trevlean
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Morvil dantek
Ar morviled dantek eo ar bronneged a ya d'ober an isurzhiad Odontoceti, en o zouez emañ an delfined, ar skoazog pe ar c'hwezhered da skouer.
Disheñvel int diouzh an isurzhiad all (ar morviled fanoliek) dre ma'z eus dent en o genoù.
Laurent Fignon
225px|thumb|right|Laurent Fignon, e 1993. Laurent Fignon, ganet d'an 12 a viz Eost 1960 e Pariz, ha marvet e Pariz d'an 31 a viz Eost 2010, en ospital ar Pitié-Salpêtrière, gant ur c'hrign-bev, zo ur marc'hhouarner gall a vicher hag en deus redet adalek 1982 betek 1993, hag a zo brudet dre m'en deus gounezet Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn div wech, en 1983 ha 1984, ha Tro Italia en 1989.
Y Mwmbwls
230px|thumb|right|Y Mwmbwls
Y Mwmbwls (Mumbles e saozneg, diwar ar ger gallek mammelles) zo anv ur c'harter bras eus Abertawe, e Kembre.
Gwelout a c'haller dismantroù kastell Oystermouth.
Istor
<!-- is a large village with adjacent headland stretching into Swansea Bay. It is part of the administrative area of the City and County of Swansea in Wales. Historically the area was part of the county of Glamorgan. Mumbles is also the name of a community made up of the Mayals, Newton, Oystermouth and West Cross electoral wards, and has an elected community council.
P';/Y64' 7Kumbles is possibly derived from the French word mamelles, meaning "breasts", which the two islets at the end of the Mumbles headland resemble. On the furthest islet stands Mumbles Lighthouse.
History
Archaeological evidence indicates that an ancient forest was located on what is now the foreshore of Mumbles Bay. The bones of bears, wolves, hyenas, deer, rhinoceros and mammoth have been discovered there. A bone cave at the Western tip of Caswell Bay was excavated in 1832, but has since been destroyed by the sea. Another, at the Inner Sound, Mumbles Head, was blown up by quarrymen in 1838 but not before elephant bones had been found. Also scattered around the bays of Mumbles and Gower are the bones of sixteen Ice Age mammals, including a mammoth's tooth measuring ten centimetres across, which is on display in Swansea Museum. The first human crop growers arrived in Mumbles over 3,000 years ago. Swansea Museum has two well-finished flint axe-heads, one from Newton and one from an allotment on Mumbles Hill. Much of what we know about the first metalworkers, in the Bronze Age, has been learned from their tombs: Pieces of pottery, a cairn and remains of a hut were found. The Bronze and Iron Ages seem to have been comparatively warlike and, on the cliffs above the Redcliffe flats at Caswell Bay, are the ridged remnants of a Redley Cliff iron-age fort. The@+QEf hrtnwty n,i6
+kui YR+nce]] that the Romans were based in Mumbles in a villa on the site of the present All Saints Church in Oystermouth. When the site was being extended in 1860, workmen removing a bank of earth on the south side of the original building accidentally broke up a Roman tesselated pavement, or mosaic floor. This was previously a pagan site, as were many sites of worship in the UK which subsequently became places of worship at the onset of Christianity. Indeed, in this area it has been reported that Romano British gentlemen of Roman Wales may have eaten oysters from the oysterbeds off the shore below the site at Oystermouth, Ystumllwynarth.
Three of the bells in All Saints Church once belonged to the Jesuit church of La Campania in Santiago, Chile. They seem to have been brought to Mumbles by Aubrey Vivian after a fire burnt down the Jesuit church in 1863, killing 2000 people. (The family of industrialist Henry Vivian had business connections with the copper mines of Chile.) In 1806, the Oystermouth Railway was built between Oystermouth and Swansea with the intention of carrying coal to Swansea. The potential for carrying passengers was soon seen and a horse-drawn railway passenger service was started on March 25, 1807, making it the first such service in the world. It became enormously popular and was commonly called 'the Mumbles train'.
Alc'hweder kornek
An alc'hweder kornek (liester : alc'hwedered kornek) a zo ur spesad golvaneged, Eremophila alpestris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda alpestris (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Y Mwmbwls
History
Following the development of the rail service, Mumbles became a very popular tourist destination. To capitalize on this, the Mumbles train was extended and a pier was constructed and opened in 1898 to serve as the new terminus.
Alc'hweder kornek
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad ha daou-ugent anezhañ en hantervoul norzh.
Y Mwmbwls
History
An RNLI lifeboat slipway was added to the pier in the summer of 1916 and a boathouse was finally built on it in 1922; these remain in use. On April 23 1947, the crew of eight men was lost while attempting to rescue the crew of the Samtampa that had run aground on Sker Point.
An amusement complex was developed at the land end of the Mumbles Pier in 1966, replacing an earlier popular dance hall. This proved to be a profitable attraction to visitors, resulting in the addition of a new building containing an amusement arcade, restaurant and bowling alley. The 'Mumbles Mile' is a stretch of road in Mumbles once notable for its concentration of pubs. It has long been a popular destination for pub crawls and binge drinking. Famous poet Dylan Thomas was said to have enjoyed many hours at The Mermaid. The 'Mumbles Mile' began to decline in popularity during the 1990s, owing to pressure from the local council and increased competition from Swansea's night attractions. Now, there are fewer than ten pubs on the 'mile', whereas there were once upwards of twenty.
Notable connections
-->
Banniel Bro-Saoz
Banniel Bro-Saoz zo warnañ ur groaz ruz e-kreiz ur foñs gwenn. Kavout a reer skouerioù eus implij an arouez-se e Bro-Saoz adalek an, ha deuet e oa da vezañ banniel ofisiel Bro-Saoz er.
Kroaz Sant Jord a reer eus ar groaz ruz-se, a gaver ivez war bannieloù Barcelona, Genova pe Milano pe c'hoazh bannieloù Gwernenez pe Jorjia.
Emañ war The Union Flag, banniel ar Rouantelezh-Unanet, mesket gant banniel Bro-Skos ha gant kroaz sant Padrig (arouez Iwerzhon) ; diskouez a ra bezañ an tu kreñv gantañ avat, p'emañ a-us ar re all.
Bugel-bihan
200px|thumb|Merc'h-vihan gant he mamm-gozh oc'h aozañ ur gouign. Ar vugale-vihan eo bugale ar mab pe ar verc'h, hervez sellboent an tad-kozh pe ar vamm-gozh. Ur bugel-bihan a c'hall bezañ ur mab-bihan, pa vez ur paotr, hag ur verc'h-vihan, pa vez ur plac'h.
Elbrous
Daou gern a gaver e gwirionez, an eil er c'hornôg hag egile er reter. Ur menez-tan eo an Elbrous, daoust ma n'eo ket oberiant ken. Emañ e republik emren Kabardino-Balkaria e Rusia, un 11 km bennak en hanternoz d'ar vevenn gant Jorjia.
Bugel-bihan
Gizioù
Ar c'hiz a veze, betek ar bloavezhioù 1960, da reiñ d'ur mab anv-badez e dad-kozh, ha d'ur verc'h anv-badez he mamm-gozh. Un hengoun kozh eo en Europa, pa seller ouzh istor anvioù priñsed evel Ermengarde, Foulk, Jafrez.
Hiziv
N'eo ket ken pouezus al liamm etre ar vugale-vihan hag o zud-kozh, dre ma vevont alies pell an eil re diouzh ar re all.
Souverenist
Un ger gallek eo hag a glot gant ul luskad politikel a ya a-du gant Europa ar Broadoù, ha n'eo ket hini ar rannvroioù, e-lec'h ma vefe doujet ouzh diforc'hioù hag emrenerezh pep bro. A-wechoù e plij d'ar souverenourien-se bezañ anvet eurorealourien da enebiñ ouzh ar gevrededourien europat hag a blijfe dezho gwelout Europa o tent da vezañ ur gengevredad. Plijout a ra dezhe bezañ lesanvet euroskeptikourien ivez. Alies e c'heller lavarout e vezont broadelourien strizh hag e Bro-C'hall evit ur vro unvan. Enep un Europa gant galloud hag ivez a-enep da rannvroioù kreñv. Souverenour a vez un den e Bro-C'hall pa zifenn mennozhioù tud evel Jean-Pierre Chevènement, Philippe de Viliers pe Jean-Marie Le Pen.
Kokouz
Kokouz, pe kokez, anvet ivez rigadell, a zo kregin daougleurek eus ar genad Cerastoderma, hag a gaver en traezh.
Spesadoù
E-touez ar c'hokez a-vremañ pe ar fosilennoù e kaver:
As (Belgia)
As (e limbourgeg: As ivez) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Monodontideged
Ar monodontideged eo ar morviled a ya d'ober ar c'herentiad Monodontidae e rummatadur ar bronneged.
Suat Atalık
right|thumb|Suat Atalık Suat Atalık a zo bet ganet d'an 10 a viz Here 1964 en Istanbul (Turkia).
Ur mestrc'hoarier echedoù turk eo.
Mestr Meur etrebroadel eo ivez.
Ʉ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ʉ, ʉ implijet evit skrivañ ar c'homantcheg, distaget hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Ḏ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḏ, ḏ' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [d] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel, o vezañ ma vez implijet al lizherenn D hepmuiken evit ober diouzh ar son [dʕ].
Solomon
Solomon zo un anv hebreek implijet evel anv-badez saoznek.
Ḍ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḍ, ḍ' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [t] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Hachich
An hachich zo ar pezh a vez graet eus ar rousin kanab India. Dont a rafe ar ger-mañ eus eus an arabeg حشّاشين (haššāšīn), sañset, a oa anv ur sektenn vuzulman brudet evit en implijout. Heñvel eo ivez, dre zegouez, ouzh ar ger arabek حشيش "foenn" (حشيش مخدر e vez lâret hachich en arabeg).
Kalz lesanvioù en-deus en o zouez hâch, chichoñ, choñ, tarbouif, teuteu, teuch, chit, teuchi, bedo, spif, charras, butun drol, baz-butun, chokolad ha na pet ha pet all c'hoaz….
Istor
Bremañ ne vez ket debret kalz hachich ken e-barzh broiou ar c'hornôg, ret eo goût ne oa ket kement-se a d-THC a-raok ha moaien a oa da zebriñ anezhañ hep mont da fall, da-lâret-eo zo bremañ dek gwech muioch a d-THC met n’eo ket aze emañ an dalc'h : N’emañ ket an aour g’an dilerien war ar raden (d’o soñj dreist-holl) ha gwell e vez gante lakaat mesk-ha-mesk traoù a-bep-seurt zo tout gant hachich, traoù louz lies gwech : hennezh, kaoc'h kañval, produ evit skaota listri, dour Javel, ha kokaïn ral a wech evit lakat an dud da brenañ digant ar memes diler en-dro. Toudt an traoù-mañ a lak anezhañ da vezañ skildrenk hag a daol blaz fall warnañ, dreist-holl evit an hachich a vez graet "tcherno" deus outañ (berradur eus tchernobil moarvat). An demz a zepant deus ar pezh a vez laket e-barzh hag ivez eus orin an hachich : spegus pe druz, solut pe sec'h. Hiziv an deiz e vez butunet kentoc'h evel ur sigaretenn (ur feilhenn pe ziv, pe muioc'h c'hoazh) pe gant ur c'horn-butun (dre zour ivez, pri poazh hemañ, houarn, koad…)
Penaos e vez fardet
Meur a zoare zo da fardañ an dramm-se. Dont a ra ar rousin kanab diouzh bleunioù ha delioù ar plantennoù barez. Daoust dezhe da gaout THC ar bodennoù mal ne doalont ket rousin.
Lakaet e vez ar bleuniou e glec'h e-barzh ur beñseliad aozadoù chimik ha naturel. Mesket ha tommaet e vez. A-ziwar ar meskad-se e krou un toaz rous-du (pe du evit an *hachich afghan). Dont a ra da vezañ solut a vuzul ma yena, sed pezh a zeu da vezañ an hachich.
Abalamour ma vez fardet ha mesket gant traoù lous e c'hell bezañ pistrius evit an dud. Evel zo bet lâret a-us e vez laket traoù a-bep-seurt e-barzh an hachich :
Penaos e vez aozet
Bremañ e vez aozet ha gwerzhet an hachich en doare plakennigoù, lavnennou pe belkadoù heñvel ouzh soavonetezoù. Paliset eo aes a-walc'h ar produ ha gant-se zo moaien d’an drafikerien koachañ kementadoù bras e-barzh kuzhiadelloù bihan-kenañ.
Lezennerezh
O vezañ ma'eo aozet an hachich diwar ganab India emañ dindan ar memes lezennoù.
Seurtoù hachich
Renket e vez an hachich e-barzh tri rummad pennañ :
Abaoe un nebeud amzer ez eur staget da broduiñ hachich e Bro-Suis dindan guzh. Pourchaset e vefe war-dro 5% eus ar goulenn zo war an hachich er vro gant ar produerezh-se. Tri seurt zo a vez anvet hervez ar menez e lec'h ma tiwan an trevadoù, da lâret eo : ar Säntis, ar Pollux ha Palü.
An efedou
En eneb-kàer emañ an hachich diouzh ar marijuana, n’eo ket naturel. Ha dram-a-ze teu a-zivar da ze a-bep-sort efejou ha diêzamañchou gwéch a ve. Barradoù kridiennoù ha poan benn pistigus hag a hell digouèo pa vé tranket pé butunet trow fall. Skuiz-divi e teu da vé an nén a-zivarnehoñ. A-damm-da-damm 'n-om gustum ar horf deuh an hachich, ha deus 12 gramm bep miz ’h a da veket 12 gramm bep sizhun. Bar vro vé gwèrzet sortou hachich louz ha pistrius evid an dud. N’eus ken méd an aïa hag an afghan hag a vefe « mad » méd maleüruzamant é réd dan nén mon'd ta beked ar Broiou-Izel evid taped krog barzh. Herver or studïadenn bét renet gant Le Nouvel Observateur zo 70% eus ar sortou hachich a zo bar vro hag a vefe n'enne or flakadig sustañsou pistrius evid an dud. Alies goude bé 'n om vaget gozig méd ga hachich hed pad michou zo heller kouèo en diwaskadenn, enkrez hag anken pa ne vez ket hachich ken en ti hag é réd ‘ta foeta bro evid prenë on tamm shit ha n’é ked tcherno anahoñ.
1930
Diwar-benn bloavezh 1930 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1930
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1930
Zifiideged
Ar zifiideged eo ar morviled a ya d'ober ar c'herentiad Ziphiidae e rummatadur ar bronneged.
Ṣ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṣ, ṣ' implijet evit skrivañ an odameg, distaget [ʃ] hervez al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel.
Timbroù Kirgizstan
Emañ Republik Kirgizstan e kreiz Azia. Ur Republik eus an Unvaniezh Soviedel eo bet, dindan an anv Kirgizia, a-raok ma vefe torret e liammoù gant Moskou e 1991.
Betek ar bloaz-se ez eus bet implijet eno timbroù an Unvaniezh Soviedel. Un darn anezho zo gouestltet d’ar Republik azian, da skouer e 1951 (25vet deiz-ha-bloaz Kirgizia), e 1957 (40vet deiz-ha-bloaz Dispac’h miz Here 1917), e 1960 (an dispac’hour M. Frounze), e 1962 (ar barzh Togolok Moldo), e 1963 (kantved ar stagidigezh), e 1968 (menezioù)…
right|200px|thumb|Timbr kentañ Kirgizstan - 1992
Kirgizstan a embann bezañ dizalc’h e miz Eost 1991, met an timbroù kentañ a vo lakaet e gwerzh e miz C’hwevrer 1992.
Gant lizherennoù kirilleg ha latin war ur dro eo skrivet anv ar vro war bep timbr, nemet ne vez ket doujet ouzh a reolenn-se gant ar velestradurezh dalc’hmat, an anv Kirgizstan o vezañ pe e latin pe e kirilleg nemetken a-wechoù.
E miz Ebrel ha miz Even 1993 ez eus bet lakaet er-maez timbroù rusian soulgarget gant un dalvoudegezh e roubl, hag e miz Eost timbroù e moneiz ar Stad (tyiyn).
Melestradurezh Kirgizstan he deus ranket taliñ ouzh an embann timbroù faos, savet gant embregerezhioù prevez evit abegoù kenwerzhel hepken. An dastumerion a ranko diwall ouzh o frenadennoù neuze…
Liammoù
42, St. Isanova, Bishkek 720017 Kyrghyz Republic
Sant-Masen-ar-Porzh
Sant-Masen-ar-Porzh a oa ur gumun a Vreizh e Kanton Machikoul, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
806
Diwar-benn bloavezh 806 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 806
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 806
Kanevedenn
Ur ganevedenn, pe gwareg ar glav, pe lagad-bleiz, a zo un touellwel optikel ha meteorologel hag a lak war wel spektr elektromagnetek gouloù an heol.
Kornôg
thumb| Rod an Avelioù Unan eus ar pevar avel eo ar c'hornôg (pe kornaoueg ) ha merket eo war tu kleiz an nadoz-vor. En tu enep d'ar reter emañ hag a-skouer gant an norzh, a zo el laez, diouzh an eil tu hag ar su, a zo merket en traoñ, diouzh an tu all.
Un anv, un anv-gwan pe un adverb a c'hell bezañ ar ger « kornôg » ; implijet e vez evit ar reteradur hag en douaroniezh.
Kartennouriezh
Dre voaz e vez treset war kostez kleiz ar c'hartennoù lodenn an tiriad lec'hiet er c'hornôg; hini an norzh e oa ar c'hostez kleiz war ar c'hartennoù hen, el laez e veze ar Reter hag en traoñ e veze merket ar c'hornôg: alese an anvioù Breizh-Uhel (er reter, e laez ar gartenn gwechall), ha Breizh-Izel (er c'hornôg, en traoñ).
Reteradur
Kavet e vez an tu kornôgel dre sellet ouzh al lec'h ma'z a an Heol da guzh e mare rik ar gedez, rak enep red an horolaj e tro ar voul-Douar warni hec'h-unan.
Mard afec'h dizehan etrezek ar c'hornôg e heuilhfec'h ur c'helc'h anvet ledred. O kregiñ war ar c'heheder e heuilhfec'h ar c'helc'h brasañ.
Sterioù all
Graet e vez « ar C'hornôg » dre vras eus un toullad broioù europat ha Norzhamerikan – eus Aostralia ivez a-wechoù, zoken p'emañ er Su – a zo diorroet mat e-keñver an deknologiezh. E-pad ar Brezel Yen e vezed kustum da enebiñ ar broioù-se, « ar C'hornôg » neuze, ouzh « ar Reter », da lavaret eo an Unvaniezh soviedel, ar riezoù dindan e veli, ha Republik Pobl Sina, Norzhkorea ha Mongolia. A-wechoù ez eneber « ar C'hornôg » ouzh « ar Su » ivez, war dachenn an armerzh pergen rak sellet e vez ouzh « ar C'hornôg » evel broioù pinvidik e-tal re ar Su a vefe paour.
Kan broadel
Kan broadel a reer eus ur pezh sonerezh, savet evit ezteurel ar vrogarantez, e pep bro. Pozioù a ya da-heul, savet da vezañ kanet war an ton lakaet ha graet, int ivez, da ezteurel an emskiant vroadel, dre veuliñ ar vro. Un anaoudegezh ofisiel a vez alies gant ar c’hanoù broadel, a-berzh ar pennadurezhioù.
E-pad an XIXvet kantved hag an, gant kresk ar vroadelouriezh ha savidigezh stadoù broadel, e voe dibabet ur c’han broadel e pep bro, e-touez pe e-kichen kanennoù brogar all. Er stadoù dizalc’h eo anavezet ar c’han broadel gant pennadurezhioù ar stad ; er broioù dalc’het ne vez alies statud ofisiel ebet gant ar c’han broadel. A-wechoù zoken, er broioù-se, n’eus hini ebet a-douez ar c’hanaouennoù brogar a vefe degemeret hag anavezet gant an holl evel ar c’han broadel.
Ar c’han broadel koshañ a anavezer en hor mare eo Wilhelmus, kan broadel an Izelvroioù, skrivet etre 1568 ha 1572. Un dra heverk gant ar c’han-se eo e komzer ennañ n’eo ket eus ur vro met eus un den (ar roue Gwilherm I). Peurvuiañ ez eus anv er c’hanoù broadel eus ar vro, hec’h istor, hec’h emgannoù.
E-pad an naontekvet kantved dreist-holl eo bet savet kanoù broadel Europa. Ha liv sonerezh ar mare-se a gaver warno. E kalz broioù eus Afrika hag Azia ez eus un neuz europat war ar c’han broadel ivez. Rouez eo ar broioù o deus ur c’han broadel a sav an awen anezhañ e gwrizioù sevenadurel ar vro, evel Japan, Costa Rica, Iran, Sri Lanka, ha Birmania.
Tonioù bale a gaver alies evit ar c’hanoù broadel pe tonioù kantikoù a-wechoù. E meur a vro eus Latinamerika e tenn ar c’hanoù broadel da donioù opera. Evit gellout bezañ c’hoariet pe kanet aes e rank ar c’hanoù broadel bezañ berr. Pa vezont hir ne vez kanet nemet ul lodenn anezho (an diskan da skouer).
N’eus ket kalz a ganoù broadel a vefe bet savet gant sonaozourien anavezet. God Save the Queen, kan broadel hollanavezet ar Rouantelezh Unanet, ne ouzer ket gant piv e voe savet, da skouer. E-touez ar c’hanoù broadel a zo bet savet gant sonaozourien anavezet e c’heller menegiñ hini Alamagn, a zo bet savet an ton anezhañ gant Joseph Haydn, hini Aostria, a zo bet savet an ton anezhañ moarvat gant Wolfgang Amadeus Mozart (met tabut a zo war an divoud) hag hini Keoded ar Vatikan, a zo bet skrivet gant Charles Gounod. En hevelep doare ar pozioù a zo bet savet alies gant tud a zo dianav a-walc’h hiziv an deiz : ar c’han broadel gall La Marseillaise a zo bet skrivet gant Claude Joseph Rouget de Lisle, un den n’eo anavezet evit tra all ebet. John Stafford Smith n’eo anavezet nemet evel aozer The Star-Spangled Banner, kan broadel Stadoù Unanet Amerika. Rouez eo ar c’hanoù broadel a zo bet meulet o fozioù : daou anezho eo kan broadel India hag hini Bangladesh, a zo o-daou pezhioù barzhoniezh skrivet gant Rabindranath Tagore.
Kanet pe sonet e vez ar c’hanoù broadel e degouezhioù foran a bep seurt. Sonet e vezont pa vez gouelioù broadel, gant an arme, en abadennoù sport (e deroù ar matchoù pe pa vez deroet medalennoù d’ar sportourien). E broioù zo e vez kanet ar c’han broadel gant ar skolidi e penn kentañ an devezh. E lec’hioù zo evel e Kembre e vez kanet ar c’han broadel (Hen Wlad fy Nhadau) e dibenn an abadennoù sonerezh alies. E kalz broioù e vez sonet ar c’han broadel e deroù pe e dibenn ar programmoù skinwel pe skingomz.
Lidoù a vez alies en-dro d’ar c’han broadel : e meur a vro e vezer boas d’e ganañ ouzh ar sav. Ha dizoare ha dizouj e vefe, eno, chom hep mont en e sav pa vez kanet.
Ouzhpenn ar c’han broadel e vez a-wechoù, e stadoù zo, kanoù ofisiel all, evel kan ar roue pe kan ar prezidant.
William S. Burroughs
William Seward Burroughs, anvet dindan e anv pluenn William S. Burroughs, (5 a viz C’hwevrer 1914, Saint Louis - 2 a viz Eost 1997, Lawrence) a zo ur skrivagner amerikan.
Brudet eo dreist-holl evit e romantoù da bennsaoutiñ, enno mesket implij an drammoù, an darempredoù heñvelreizh hag an diarbennerezh. Ezel eus Beat Generation eo bet ivez, gant Jack Kerouac pe Allen Ginsberg. A-fet sevel skrid eo brudet evit bezañ ijinet an doare cut-up (bet ijinet gantañ ha gant Brion Gysin). Cut-up a dalvez sevel un destenn en ur implij tammoù testennoù didroc’het ha mesk-divesk, en ur implij zoken tamm testennoù skrivet gant skrivagnerien all.
E vuhez
William Seward Burroughsa zo bet ganet en ur familh bourc’hizien. Mab-bihan da William Seward Burroughs (ijinour ar mekanik kontañ kentañ ha krouer Burroughs Adding Machine Company) eo. Mont a reas da skol John Burroughs hag eno e voe embannet e skrid kentañ (Personal Magnetism), e 1929. Mont a reas ivez da skol Los Alamos Ranch e Mec’hiko Nevez met n’en em blijas ket eno. Skarzhet e voe goude bezañ bet kavet o kemer ur meskaj klorin hag etanol gant ur skoliad all e Santa Fe. Mont a reas da skol-veur Harvard e 1932 evit tapout un aotreegezh war ar saozneg, e 1936 e voe diplomet. Goude-se e studias ar medisinerezh e Vienna hag e veajas en Europa. Eno e kejas gant ur vaouez yuzev, Ilse Kepper hec’h anv. Ne gare ket anezhi met koulskoude e timezjont, evit ma c’hallfe-hi tec’hout d’ar Stadoù-Unanet. Dispartiañ a rejont, met darempredoù mat a virjont memes tra.
Beat Generation : ar penn-kentañ
E 1944 e vevas Burroughs gant Joan Vollmer en ur ranndi enni ivez Jack Kerouac hag e wreg kentañ, Edie Parker hec’h anv. D’ar mare-se e krogas Burroughs da dañva ar morfin. E 1946 e timezas gant Joan. Ur mab a c’hanas e 1947 e Texas, William S. Burroughs Jr. e anv. Goude bezañ bet kudennoù gant ar polis abalamour d’an dramm e tec’has war-zu Mec’hiko. D’ar 6 a viz Gwengolo 1951, e-pad e veaj da Vec’hiko, e voe mezv Burroughs hag e lazhas Joan en ur dennañ en he fenn, pa oa-eñ o klask dreveziñ Gwilhom Tell. Tamallet e voe da Burroughs bezañ lazhet anezhi, chom a reas 13 devezh en toull-bac’h. Dont a reas e vreur d’e sikour, paeañ a reas ar boliserien koulz hag ar varnerien, ha Burroughs a voe dieubet. Rankout a reas mont bep Lun da di polis kêr Vec’hiko. Daleet ha daleet en-dro e voe ar prosez, Burroughs a brofitas evit skrivañ Queer ha goude ur pennad e tec’has war-zu ar Stadoù-Unanet. Goude marv Vollmer e tremenas ivz meur a viz o strañin e Amerika ar Su, o klask un dramm anvet yage. E 1953 e tremenas meur a viz gant e dud, e Palm Beach (Florida). Klask a reas kaout un darempred karantez gant Ginsberg met hemañ a nac’has, neuze e tivizas Burroughs mont da Roma. Goude-se ez eas betek Tanjer (Maroko). Eno e chomas meur a viz hag e skrivas Interzone. Distreiñ a reas d’ar Stadoù-Unanet met meur a gudenn a savas : darempredoù fall gant Ginsberg ha gant e dud, neuze e tistroas da Danger (miz Du 1954), e-lec’h m’en do muioc’h a frankiz hag e-lec’h ma oa digoust an dramm. Eno e chomas pevar bloaz, amzer dezhañ skrivañ Naked Lunch (Friko Noazh).
Naked Lunch
Ginsberg ha Kerouac a zeuas da welout anezhañ e Tanjer e 1957 hag e sikourjont anezhañ da lakaat embann Naked Lunch. Tammoù eus a romant a voe embannet er c’helaouennoù Black Mountain Review ha Chicago Review e 1958. Buan e savas reuze abalamiur da zanvez ar skrid. A-benn ar fin e voe embannet penn-da-benn e 1959, hag e voe brudet buan a-walc’h er Stadoù-Unanet hag en Europa. Meur a brosez a voe aozet a-enep da Naked Lunch er Stadoù-Unanet (Massassuchetts ha stadoù all). Meur ne voe ket difennet al levr, peogwir ne soñjas ket ar varnerien e oa ul levr hudur anezhañ. Burroughs a implijas tammoù dornskridoù Naked Lunch chomet diembann hag e lakaas embann The Soft Machine (1961), The Ticket That Exploded (1962) ha Nova Express (1963). Er romantoù-se ec’h implijas stank ar c’hut-up. Mont a reas Burroughs da Bariz e 1959. Buan e savas kudennoù pa voe harzet an torfedour saoz anvet Paul Lund, hag a roas anv Burroughs d’ar boliserien. Kejet en doa Burroughs gantañ e Tanjer. Dont a reas a-benn Burroughs d’en em dennañ memes tra hag embannet e voe Naked Lunch e Bro-C’hall er memes bloavezh, goude m’en defe Burroughs kaset tammoù anezhañ d’an embanner. An embannadur gallek a voe neuze disheñvel diouzh an hini saoznek, ha plijet-bras e voe Burroughs gant an dra-se. Gwirioù evit an embann er bed a-bezh a voe gwerzhet (dre Grove Press) ha Burroughs a implijas an 3 000 dollar a resevas evit prenañ dramm.
E Londrez
E 1966 e kuitaas Burroughs Pariz evit mont da Londrez, gant ar pal paouez gant an dramm. Eno e chomas e-pad c’hwec’h vloaz, war-bouez un nebeud beajoù d’ar Stadoù-Unanet. E 1968 e labouras evel kazetenner gant Jean Genet, Terry Southern ha John Sack a-benn rentañ kont eus an Democratic National Convention (Emvod Broadel ar strollad Demokrat) evit ar gelaouenn Esquire. Mignon da Southern e oa Burroughs, hag asambles e klaskjont sevel ur film diwar Naked Lunch e 1972, met ne zeujont ket a-benn. Burroughs a lakaas embann The Last Words of Dutch Schulz e 1969 ha The Wild Boys e 1971. E-pad ur pennad e voe ezel Burroughs eus Iliz ar Skiantologiezh, met ne chomas ket pell enni. Reuz a savas etrezañ hag izili an iliz pa savas ur renta-kont eus ul levr anvet Inside Scientology. Lizheroù taer a eskemmjont er gelaouenn Rolling Stone.
Distro d’ar Stadoù-Unanet
E 1974 e teuas a-benn Ginsberg da lakaat Burroughs da santiñ kelenn ar sevel-skrid (creative writing) e City College New York. Goude bezañ deuet a-benn da baouez gant an heroin e tilojas Burroughs da New York. Ur c’hwec’hmiziad e padas evel kelenner. Met fellout a rae dezhañ kaout peadra da vevañ, setu ma asantas bezañ kelenner e skol-veur Buffalo evit 15 0000 dollar ar c’hwec’hmiziad. Eno e kejas gant James Grauerholz hag a zeuas da vezañ e sekretour. Dedennet-bras e oa ivez Grauerholz gant ar sonerezh rock, hag a-drugarez dezhañ ec’h atersas Burroughs Jimmy Page evit ar gelaouenn Crawdaddy e 1975. Grauerholz a ginnigas ivez da Burroughs beajiñ er Stadoù-Unanet ha lenn e destennoù, ar pezh a rafe Burroughs e-pad an ugent vloaz da zont. e E 1976 e tivizas en em staliañ da vat er Stadoù-Unanet, hag e voe e darempred gant arzourien New York : Andy Warhol, Patti Smith, Lou Reed, Susan Sontag pe c’hoazh Dennis Hopper. Gant Grauerholz ha tud all e voe aozet Nova Convention etre an 30 a viz Du hag an 2 a viz Kerzu 1978, ur gouel arzoù liesseurt da lidañ oberenn Burroughs e oa. Ouzhpenn al lennadennoù gant Ginsberg ha re all e voe aozet abadennoù sonerezh gant Philip Glass, Deborah Harry, The B-52’s pe Suicide. Etre 1981 ha 1987 ec’h embannas tri levr : Cities of the Red Night (1981), The Place of Dead Roads (1983) ha The Western Lands (1987). A-hed ar bloavezhioù 1980 ha 1990 e kendalc’has Burroughs da gemer heroin, evel ma lavar Grauerholz e-barzh Last Words : The Finals Journals of William S. Burroughs.
Burroughs e Kansas
E 1981 e tilojas Burroughs da Lawrence (Kansas), hag eno e chomas betek fin e vuhez. A-drugarez da strivoù Ginsberg e voe degemeret e American Academy and Institute of Arts and Letters e 1983. Er bloavezhioù-se e oa deuet Burroughs da vezañ un ikonenn er bed undeground, hag e kenlabouras gant a bep seurt tud evel Bill Laswell, Throbbing Gristle, Sonic Youth, Nick Cave ha Tom Waits. E 1991 e teuas er-maez ar film Naked Lunch, sevenet gant David Cronenberg, ha gant asant Burroughs. Er bloavezhioù 1990 e krogas Burroughs da livañ taolennoù difetis : staliañ a rae bombezennoù ha podoù liv dirak al lien, hag e tenne warno gant ur bistolenn. Diskouezet e voe e oberennoù e New York. Mervel a reas Burroughs d’an oad a 83 bloaz d’an 2 a viz Eost 1997, abalamour da vougadur kigenn ar galon. Douaret e voe e bered Bellefontaine e Saint-Louis (Missouri). War e vez e c’haller lenn e anv hag :”American writer”.
Sinema
Burroughs a c’hoari er film Drugstore Cowboy. Kenlabouret en deus ivez evit sevel an teulfilm Words of Advice: William S. Burroughs On the Road (2007).
Enrolladennoù
" *Songs in the Key of X’', (1996) ha In Time: The Best of R.E.M. 1988-2003'', pladenn bonus (2003) – Mouezh Burroughs a glever war sonerezh-benveg “Star Me Kitten”R.E.M.
Alc'hweder skouarnek
An alc'hweder skouarnek (liester : alc'hwedered skouarnek) a zo ur spesad golvaneged, Eremophila bilopha an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Alauda bilopha (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus gwalarn Maouritania ha Maroko da Siria hag Irak.
Yezhoù finnek-mordvinek
Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-ougrek eo ar yezhoù finnek-mordvinek, ennañ 2 yezh komzet e Rusia (Europa), Estonia, Sveden ha Finland.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en is-skourr-mañ:
Skiermûntseach
Skiermûntseach pe Skiermuontseach (Schiermonnikoog e nederlandeg, Schiermonnikeich e rannyezh frizek an enez) zo un enezenn hag ur gumun e proviñs Friz, en Izelvroioù. Unan eus Inizi Friz ar C'hornôg eo, etre Mor Wadden ha Mor an Hanternoz. Ar gumun poblet an nebeutañ eo en Izelvroioù : 992 annezad e 2004 (stankter ar boblañs : 24 annezad/km²).
Langroez
Langroez (La Vraie-Croix e galleg) a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Kistreberzh, e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Abati Lokentaz
Abati Sant Weltaz a voe savet e Lokentaz, gant ur manac’h a oa deuet eus Enez Vreizh da Arvorig, Gweltaz e anv. Unan eus kaerañ abatioù romanek Breizh eo.