cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yves-Marie Gabriel Laouenan
Buhez
Prizoniet e oa gant ar Saozon d'an 22 a viz Even eus ar memes bloavezh ha chom a ray prizoniet tri bloavezh hanter, betek ar c'hentañ a viz Genver 1800. Kregiñ a ra en-dro e labour ar miz war-lerc'h evel martolod, met anvet eo danvez-letanant a eil klas testeniekaet d'an 28 a viz C'hwevrer 1800. Chom a ra daou viz e morlenn Brest e bourzh La Convention ha Le Tourville ha mont a ra gant al lestr-se betek an trevadennoù betek 1802. E-keit ha ma oa e morlenn Brest e bourzh an Ulysse e 1803 e teuas da vezañ asagn lestr maget. 22 vloaz e oa. Labourat a ra e bourzh ar Watigny betek 1805 ha mont a ra neuze da Enez Santo Domingo e bourzh ar Jupiter. Prizoniet e oa adarre gant ar Saozon ha chom a reas hogos eizh vloaz en o dalc'h.
Distroet e Breizh e chom war an douar da gentañ ha goude e bourzh Le Magnifique e morlenn an Oriant hag e hini Brest. D'ar c'hentañ a viz Eost 1816 hepken e teuas da vezañ letanant lestr, ar c'hentañ derez eus an ofiserien.
Dimeziñ a reas d'an 12 a viz Meurzh 1817 gant Félicité Jann Mari Padeau Kervillard, ganet d'ar 5 a viz Gouere 1800. Houmañ a oa nizez, a-berzh he mamm, eus aotrou a Gersaozon, pried markizez Koadanskourr brudet hag intron Keryann e Sant-Nouga. Genel a reas ur mab, Klemañs Pêr Yann Fransez, ganet e Brest d'an 20 a viz Even 1823.
Merdeiñ a reas Laouenan e-pad eizh vloazh c'hoazh goude e eured. Mont a ra d'an Douar-Nevez, da Doulon, d'an Antilhez betek 1825. Chom a reas neuze da labourat e Brest e renerezh ar porzh ha goude e kuzul brezel ar porzh. Mont a ra war e leve d'an 8 a viz C'hwevrer 1831.
Oberenn
Meneget eo bet oberenn vrezhonek diembann Y.-M.-G. Laouenan er c'henskriverezh en deus bet gant Yann-Frañsez ar Gonideg eus un tu hag gant Kervarker eus un tu all. Gwelout a ree enne e vistri e-keñver ar yezh ha fiziet en doa dornskrid Kastell Ker Yann d'an hini kentañ hag ar skouerenn divanket eo an hini a zo bet adkavet e paperoù Kervarker.
Laouenan en deus skrivet teir oberenn lennegel hag unan hepken zo bet adkavet e 2001 gant Fañch Postic pa oa o renkañ paperoù Kervarker : ur romant istorel anvet Kastell Keryann Koadanskourr, ur flemmskrid diwar-benn an noblañs zo kollet hag ur romant istorel all, le vieux Marin, skrivet e brezhoneg ivez moarvat, zo kollet ivez.
Laouenan en deus savet ur danevell-labour e 1836, koulz e brezhoneg hag e galleg, evit kemer perzh er genstrivadeg aozet gant "Strollad a Gendamouez" Brest war sujed an deskadurezh er brezhonegva : Pere in an harzoù ouzh diorroadur deskadurezh ar bobl Vreizh-Izel ha petra a vefe d'ober evit o fellaat?.
Arroudenn ar glozadur : ''M'hon eus c'hoant da skulia ann deskadurezh é Vreiz-Izel, heuliomb a gentel-é-kentel ar Vrétouned a Vreiz-Veur,ô kaoud da genta eur skol brézounek pendéziek, pé da nébeuta sulveg, é pep parrez brézounek diwar ar méaz : eur skol hanter brezouneg ha galleg é pep penn leac'h a ganton diwar ar méaz; hag ur skolach kommunal er c'hérioù ar gwella léc'hed évit skuilia tro ar vro pleg ar wiziégez, ével Kastell Paol, Landerné, hag Karhaëz &a. &a hag, enn divez, ur gador brezounek e pep eskopi euz ann départamanchou a Finister, a Vorbihan, hag a Kostesiou Hanter noz...''
Pa ne oa bet kaset nemet ur skrid all, e galleg hag a-enep an deskadurezh vrezhonek, ne oa ket bet disoc'h ebet d'ar genstrivadeg
Mennozhioù YMG Laouenan
N'en doa ket graet Laouenan studioù reoliek. Yaouankik ez eas war vor evel mous ha martolod ha prizoniad eo bet e-pad pemzek bloaz. Marteze en doa gallet tapout un tamm deskadurezh war bontonioù ar Saozon digant prizonidi all, met n'eus chomet roud ebet eus e stummadur pe eus an dud a oa o taremprediñ eno.
Koulskoude e tiskouez bezañ gouest da implij arroudennoù ha proverboù latin. Anavezout a ra un nebeud oberennoù brezhonek evel Sarmoun Dom Per Yann ar C'hauzeur...war varo truezus e gloc'her keaz Vikeal Morin... gant Klaod al Lae, Meuleudiguez gegin-gaër cure Sant-Yann-ar-Bis gant Pêr ar Bailh ha troidigezh vrezhonek ur ganaouenn c'hallek.
Seblantout a ra bezañ lennet Buffon ha levrioù war al lennegezh hag ar yezhadur gallek ivez.
Pa savas e romant e oa Laouenan, ur barner a beoc'h hag e oa Loeiz-Fulub 1 o ren ha diwar prezegennoù unan eus an tudennoù e kompren e oa kontant gant ar politikerezh nevez. Souten a rae an Dispac'h, nemet tu ar Montagne ha marteze eo bet kontant gant renad Napoleon dre vras. Diskouez a ra un dizemglev gant an Iliz pa laka e genou un dudenn kinnig ma vije aotreet ar veleien mont da zimeziñ.
Pouezañ a ra war an araokadennoù a vije d'ober e gounezerezh Breizh ; difraostañ, dizourañ ar geunioù ha lakaat pep takadig douar da vezañ korvoet, met ne ra ket meneg eus ar c'henwerzh hag ar greanterezh.
Anadia
Anadia zo un anv-lec'h portugalek.
Mourkimeg
Ur yezh direnk komzet e Papoua ar C'hornaoueg, e Jayawijaya Kabupaten, eo ar mourkimeg. Hogozik netra a anavezer diwar-e-benn
Sivas
Sivas zo ur gêr e kreiz Turkia, kêrbenn proviñs Sivas.
Istor
Ur gêr eus bro Pontos e oa Sivas, war ribl ar stêr Halys, ha goude e Kappadokia.
Kêr-benn proviñs Armenia Minor e oa, savet war ul lodenn eus Kappadokia, anvet Cabira d'ar c'houlz-se.
Kresket e voe gant Pompeius, e roas dezhi an anv Diospolis.
Anv
Meur a anv zo bet gant Sivas :
Sant-Gregor
Sant-Gregor  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Lanvezhon e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
War lez kanol Il ha Renk emañ Sant-Gregor.
Brezel-bed kentañ
daou anezhe a varvas e Belgia d’an 22 a viz Eost 1914, unan en Emgann Rossignol, er 1añ Ruminant Troadegiezh e oa, egile e Virton, er 130vet Rujumant Troadegiezh e oa.
Gevelliñ
Gevellet eo ar gumun gant:
Martzilla
Martzilla (Marcilla hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e kreisteiz Nafarroa en Euskal Herria, war lez ar stêr Aragon, adstêr d'an Ebro.
Muc'ha-doraeg
Yezh ur meuriad kuzh eus stad Andhra Pradesh en India eo ar muc'ha-doraeg. Ur yezhoù direnk eo hervez Ethnologue. Komzet e vez en hevelep rannvro hag an Oriyeg
Gwelet ivez
Yezhoù direnk
Mañeru
Mañeru zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Arano
Arano  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Kamp-bac'h
Ur c’hamp-bac’h a zo ul lec’h serr, bras-mat, aozet da zastumm ennañ enebourien bolitikel, tud o tont eus ur vro emeur oc’h ober brezel dezhi, tud disheñvel o orin pe o relijion, tud o tont eus ul lec’h ma vez emgannoù, pe tud arall a bep seurt ha dreist-holl pa c’hoavez brezel.
En degouezh-se e vez dibabet an dud hervez o orin, hep derc’hel kont eus al lezenn pe ar gwir dre vras, ha n’eo ket war-lerc’h ur varnadenn. Gant an Nazied ez eus bet graet gant ar ger ‘’Konzentrationslager’’, kamp-bac’h, eus ar c’h-kampoù-diouennañ. Koulskoude e vez graet ar c’hemm etre kampoù-bac'h ha kampoù-diouennañ, goude ma vez gwelet tud o vervel a-leizh er c’hampoù-bac’h abalamour d’ar vil ma vez graet d’an dud enne.
Arieja (departamant)
An Arieja (en okitaneg: Arièja; e galleg hag ent-ofisiel: Ariège, distaget ) zo un departamant, e kreisteiz Bro-C'hall, er rannvro) Okitania, a zeu e anv eus ar stêr a dremen drezañ, an Ariège. En Okitania emañ an departamant, savet diwar tammoù eus Gwaskogn ha Lengadok.
Fois (Foix e galleg) eo pennlec'h an departamant.
Livadurioù da Afrodite
thumb|left|260px|Kibelladenn Gwener, gant [[Simon Vouet]] Bodet ez eus amañ un toullad taolennoù savet da Afrodite pe Gwener, hag a zo bet un niver bras anezho abaoe an Azginivelezh.
Awenet eo bet an arzourien a-wechoù gant mojennoù Hellaz kozh
Hag atav e vez en he noazh.
Diniver eo an oberennoù-se, met darn a zo brudet dreist ar re all:
XVIvet kantved
thumb|left|Gwener hag al ludour, gant [[Tizian. 1599]]
XXvet kantved
Ral eo deuet da vezañ livadurioù doueez an Henamzer
Frans Eemil Sillanpää
thumb|Frans Eemil Sillanpää
Frans Eemil Sillanpää a zo ur skrivagner finnek. Ganet e oa bet d’ar 16 a viz Gwengolo 1888 en Hämeenkyrö, e kreisteiz Finland, ha mervel a reas d’an 3 a viz Mezheven 1964 en Helsinki.
Taolennet en deus en e skridoù buhez an dud vunut e kêrioù bihan Finland. E 1939 en doa bet Priz Nobel al lennegezh.
Iγil n Lmizan
Iγil n Lmizan e kabileg pe Draâ el Mizan  en arabeg a zo ur gêr ag Aljeria e wilaya Tizi n Wezzu (pe Tizi-Ouzou en arabeg), e Kabilia.
Areso
Areso  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Arakil
thumb|250px| Sede pelec'h emañ Arakil e Nafarroa
Arakil  ( Araquil hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria.
Krouet e voe en 1857 dre gendeuziñ Aizcorbe, Ekai, Etxarren, Etxeberri, Egiarreta, Errotz, Irurtzun, Izurdiaga, Murguindueta, Satrustegi, Urritzola, Ihabar ha Zuatzu.
En 1996 en em zistagas Irurtzun.
Kuzulioù
Enni emañ ar c'huzulioù-mañ (anezho kêriadennoù damemren) :
Aria (Nafarroa)
Aria  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Beire
Beire  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Hotei
thumb|Maitreya hag e ziskibien kizellet e rec'hier kevioù Feilai Feng, [[Sina.]]
Budai (布袋, pinyin Bùdài) — e japaneg Hotei, e tai Phra Sangkrachai (พระสังกระจาย) — pe ivez Bouddha evurus (歡喜佛, Huānxǐ Fó), Buddha mousc'hoarzhus pe Buddha lart, zo ur skeudenn boutin a-walc'h eus ar voudaegezh e Sina.
Enoret eo koulz gant an tao ha gant ar shintoegezh.
Greta Foulon
Greta Foulon a zo bet ganet e 1946.
C'hoari a ra er C'hleub "Schaakring Deurne".
Kampionez echedoù Belgia (maouezi) e voe e 1993, 1994 ha 1995.
1909 edo he renk Elo e miz Here 2007.
Bourgogn
Istor
Dont a ra an anv Bourgogn eus pobl ar Vurgonded a grouas Burgondia. En amzer Karl Veur hag e ziskennidi e voe ur rouantelezh a Vourgogn, hag ur rouantelezh an Div Vourgogn.
Neuze enta e oa duged Bourgogn dindan ar roue gall abalamour da zugelezh Bourgogn, da Artez ha da Flandrez, ha dindan an Impalaer abalamour da gontelezh Bourgogn, Gueldre, kontelezh Hainaut, Brabant hag un toullad douaroù all.
Ragistor
Eskern zo bet kavet e Solutré a ziskouez e oa poblet ar vro etre -18 000 ha -15 000.
War-dro ar a-raok ar C'hrist gant Kelted o deus lezet o roudoù (teñzor Vix).
Eno e oa kreiz ar vro o stourm ouzh Romaned Kaezar, betek seziz Alesia. Romanekaet don e voe ar vro. Savet e voe Augustodunum (Autun hiziv), a zeuas da vout ur greizenn a sevenadur galian-roman. Adalek an e voe kristenaet ar vro. Er e voe rivinet gant ar Varbared. War-dro 450 e voe gwelet ar Vurgonded o tiazezañ hag o sevel o rouantelezh, Burgondia.
Gant feur-emglev Verdun, e 843, e voe rannet Impalaeriezh ar C'hornôg entre tri mab Loeiz an Deol, ha merket an harzoù etre Dugelezh Bourgogn, roet da Karl Voal, ha Kontelezh Bourgogn, pe Franche-Comté, e dalc'h Lotar, a chomo en Impalaeriezh Santel betek ar.
En 879 e teuas lodenn reter ar vro da vezañ kreiz Rouantelezh Bourgogn a en em lede e Provañs ha war lez dehou ar stêr Ron. Adalek an e veze graet Rouantelezh Arle anezhi, hag en 1032 e tegouezhas etre daouarn an impaler german Konrad II.
Marum
Marum (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Boerakker, Jonkersvaart, Lucaswolde, Marum, Niebert, Noordwijk, Nuis ha De Wilp. thumb|right|260px|Ti-kêr Marum
Olimpia
thumb|350px|right|Olimpia (37.63806°N, 21.63°W)
Marum
Kuzul-kêr
Sed disoc'hoù dilennadeg kuzul-kêr Marum bet d'ar 7 a viz Meurzh 2006, keñveriet gant re dilennadeg 2002. 4743 annezad (62,94 %) a gemeras perzh e votadeg 2006, padal e oa bet 4546 anezho (61,26%) o kemer perzh e 2002.
Olimpia
Olimpia (Ολυμπία pe Ολύμπια / distaget Olumpia, en henc'hresianeg hag Olimpia e gresianeg a hiriv) a oa ur gêr gouestlet d'ar relijion en Hellaz kozh, er Peloponnez, e plaenenn Elis, war lez dehoù ar stêr Alfea nepell diouzh kêr Pyrgos, ur 4 levr hanter (18 km) eus aod ar Mor Ionian e-harz ar Menez Kronion.
Marum
Kuzul-kêr
Марум и Бенбоу
Azagra
Azagra  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Olimpia
Eno e oa koad Altis, ul lec'h sakr. Edo ar stadiom e-kreiz ar gwez olivez. Aoter Zeus a oa e-kichen.
Eno e veze dalc'het C'hoarioù Olimpek an Henamzer gwezhall. Eno ivez e vez tanet ar flammerenn olimpek hiziv un toullad mizioù a-raok lid-digeriñ ar C'hoarioù Olimpek pe re an hañv pe re ar goañv.
Araitz
Pemp "kuzul" zo enni: Azkarate, Gaínza, Inza, Uztegi hag Arriba-Atallo (ennañ an daou garter Atallo hag Arriba).
Kanton Saint-Omer-Norzh
Kanton Saint-Omer-Norzh a oa ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Luskad Etrebroadel ar Groaz Ruz hag ar C'hreskloar Ruz
Luskad Etrebroadel ar Groaz Ruz hag ar C'hreskloar Ruz, berraet e Kroaz-Ruz etrebroadel alies, a zo un aozadur etrebroadel dengar. Bodet e vez ennañ tremen 180 aozadur broadel.
Istor
E kreiz an e voe krouet. Krouet e oa bet gant Henri Dunant, e bal a oa degas ur skoazell neptu d'ar vilourion bet gloazet en emgannoù. Dunant a oa bet spontet gant stad truezek ar soudarded bet gloazet en Emgann Solferino e 1859.
Yezhoù penoutiek Kalifornia
Ur skourr eo yezhoù penoutiek Kalifornia, ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Menterwolde
Menterwolde (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Krouet eo bet e 1990 pa voe kendeuzet Meeden, Muntendam hag Oosterbroek.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Menterwolde ez eus 15 dileuriad :
Tarn
An Tarn zo :
Kevre Komunour Breizh-Veur
Kevre Komunour Breizh-Veur (en saozneg: Communist League of Great Britain) a 'zo anv un aozadur komunour marksour-leninour oberiant er Rouantelezh Unanet.
Er penn-kentañ e oa anezhañ ur strollad maoour a save a-du gant linenn politikel Sina hag en em ezelañ a reas ouzh ar Kuzul evit Trec'hiñ war an Adwelouriezh, evit Unvaniezh ar Gomunouriezh (Committee to Defeat Revisionism, for Communist Unity) e 1965 ha diwar ar gendeuzadenn-se e oa bet savet ar Kreizenn Oberiantiz evit Unvaniezh ar Varksouriezh-Leninourizh (Action Centre for Marxist-Leninist Unity), adanvet Aozadur Marksour-Leninour Breizh-Veur (Marxist-Leninist Organisation of Britain) e 1967.
Da heul an dizemglev etre Sina hag Albania e savas ar Strollad a-du gant linenn politikel Strollad Labour Albania hag adanvet e oa bet "Kevre Komunour Breizh-Veur" e 1975.
Labourat a ra ar Strollad evit reiñ skoazell d'ar Stalin Society ("Kevredigezh Stalin").
Embannet e vez gant ar Strollad ar c'helaouennoù Compass ("Nadoz-vor") ha Combat ("Emgann")
Aveiro (disheñvelout)
Aveiro zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.
Kaouenneg-Lanvezeeg
Douaroniezh
Kaouenneg-Lanvezeeg a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Bear e departamant Aodoù-an-Arvor.
Istor
Lanvezeeg a oa da gentañ ul lodenn bet distaget eus Kawan, ha deuet eo da vezañ ur barrez emren, ne c'houzer ket pegoulz. Savet e voe da gumunn e 1790, e kanton ar Roc'h-Derrien. Staget e voe an iliz ouzh hini Mantallod e 1804, hag ouzh hini Kaouenneg e 1805. E 1974 e voe distaget ar gumun diouzh kanton ar Roc'h, ha staget gant Kaouenneg e kanton Lannuon.
Adalek 2015 emañ en arondisamant Lannuon, etrekumuniezh Lannuon-Treger, mes e-barzh kanton Bear, arondisamant Gwengamp ! Ur sapre kudenn evit sekretourva an ti-kêr !
Iliz katolik Kaouenneg
Diavez
Iliz katolik Lanvezeeg
Diavez
Diabarzh
Marañón
Marañón zo un anv-lec'h spagnolek.
Ac'h
Ac'h a zo
Antsoain
Antsoain  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Loir-et-Cher
Anv
Hervez boaz ur bern an departamantoù gall e teu an anv diwar hini stêrioù, amañ al Loir hag ar Cher.
Istor
Savet eo bet an departamant diwar un tamm eus an Orléanais met ivez diwar darnoù eus ar Perche, ar Maine, ar Berry hag an Touren.
Tigr Tasmania
Tigr Tasmania pe bleiz Tasmania (Thylacinus cynocephalus) a zo ur godelleg kigdebrer aet da get en.
Yezhoù tchinoukek
Ur skourr eo ar yezhoù tchinoukek (saozneg: Chinookan), ennañ 2 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Yezhoù maidouek
Ur skourr eo ar yezhoù maidouek (saozneg: Maiduan), ennañ 4 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Dresden
Dresden (Drježdźany e sorabeg) zo ur gêr-arondisamant eus Alamagn, ha kêr-benn Bro-Saks eo. Eil kêr vrasañ al Land eo ivez, goude Leipzig. 790 000 annezad zo en tolead kêr, ha war-dro 1,34 milion er veurgêr. War ribl ar stêr Elbe emañ. Hini brasañ Alamagn eo he marc'had Nedeleg, hag unan eus ar re goshañ er bed.
En Emgann Dresden e voe trec'h Napoleone Buonaparte war ar C'hwec'hvet Kenunaniezh d'ar 27 a viz Eost 1813. Lazhet e voe 25 000 den ha distrujet e voe ar c'hreizkêr gant bombezadenn an Amerikaned hag ar Vreizhveuriz e fin an Eil Brezel-bed. Adsavet e voe ul lodenn eus ar c'hreizkêr istorel avat. Goude Adunanidigezh Alamagn e 1990 eo deuet Dresden da vezañ en-dro ur greizenn sevenadurel, kelenn ha politikel.
Marañon
300px|right|thumb| Setu pelec'h emañ Marañón
Ibn Khaldun
Ibn Khaldun (anv klok: Abou Zeid Abd ur-Rahman Bin Mohamad Bin Khaldoun, en arabeg: أبو زيد عبد الرحمن بن محمد بن خلدون الحضرمي, 1332 e Tuniz, 1406 e Kaero) a oa un istorour, prederour, kannadour ha politikour eus Ifriqiya.
Yezhoù penoutiek Oregon
Ur skourr eo yezhoù penoutiek Oregon, ennañ 5 yezh komzet e Norzhamerika (er Stadoù-Unanet).
Rouantelezh Westfalen
Rouantelezh Westfalen zo ur rouantelezh istorel a zo bet anezhi e-pad 6 vloaz, etre 1807 ha 1813 en Alamagn. Dizalc'h e oa en-ofisiel, met dindan dalc'h Bro-C'hall e oa e gwirionez, hag ar roue e oa Jérôme Bonaparte, breur an impalaer gall Napoleone Buonaparte, ha savet e oa ar vro evitañ. Anvet e oa war-lerc'h Westfalen met ne oa ket kalz douaroù boutin etre ar rannvro orin hag ar rouantelezh e gwirionez.
Yezhoù penoutiek Oregon
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
Renadenn anv
Ar renadenn anv (pe renadenn-anv) a servij da zegas ur resisadenn d'ur ger. Da skouer "ki ar verc'h". Gant ar renadenn e vez diskouezet da biv eo ar c'hi.
Rouantelezh Westfalen
Krouet e oa bet Rouantelezh Westfalen e 1807 gant douaroù tennet digant rouantelezh Prusia war-lerc'h Peoc'h Tilsit. En o zouez E Kassel edo ar gêrbenn, hag e palez Wilhelmshöhe edo lez ar roue, adanvet Napoleonshöhe. Edo ar rouantelezh ivez e-barzh Kengevread ar Roen.
Renadenn anv
Evit "ul lodenn eus an ti" ez eo an hevelep tra. Ar renadenn anv "an ti" a servij da resisaat al lodenn.
Rouantelezh Westfalen
Ur stad-skouer hervez an doare napoleonek e oa: ur vonreizh skrivet a oa, un nebeud kemmoù kevredigezhel a oa bet graet, distroadet ar servelezh, roet ar gwir da ren embregerezhioù, ha lezennaoueg Napoleon. Lakaet e oa bet ar sistem metrek da dalvout evit ar pouezioù ha muzulioù. Evit ar gwir da gomz a oa troc'het berr.
Renadenn anv
Implijet eo a-benn ar fin un tammig evel un anv-gwan met krouet eo gant un anv-kadarn.
Rouantelezh Westfalen
Kentañ kefridi ar rouantelezh e oa pourchas soudarded d'an impalaer gall ha degas arc'hant d'ober brezel. Kalz Westfaleniz a varvas er brezel a-enep Rusia e 1812. Harozel e voe emzalc'h ar Warded Westfalenat en emgann Borodino.
Renadenn anv
Ar renadenn anv zo a-dreñv ar ger.
Rouantelezh Westfalen
E miz Gwengolo 1813 e voe kemeret kêr Kassel gant Kozaked rus war-lerc'h dezho faezhañ an arme c'hall. A-benn ar 1añ a viz Here e oa ar rouantelezh a-bezh e-dalc'h ar Gozaked, met tri deiz war-lerc'h setu distro Girolamo gant soudarded c'hall, ha kemeret Kassel ganto.
Renadenn anv
Pa vez "termenet" ar renadenn (ha pa vefe gant ur ger-mell amstrizh) e vez lamet ar ger-mell dirak an anv (termenet a-walc'h e vez gant ar renadenn-anv). Ne vez ket graet a gemmadur en degouezh-se (hep ger-mell, kemmadur ebet) : Merc'h Pêr, Foar Gwengamp.
Evel ma welit e vez cheñchet an traoù pa ne vez ket termenet an anv a zo renadennet. Pa ne vez ket un dra vev e vez degaset ar renadenn gant "eus" :
ur rod eus ur garrigell. Un diforc'hig zo etre "ur rod eus ur c'harr" hag "ur rod-karr" e-keñver ar ster da gentañ med ivez e-keñver ar yezhadur : ar ger "rod-karr" a zo ur ger kevrennek ha n'eo ket ur stroll graet gant ar ger hag e renadenn.
E Trésor du Breton Parlé (Jules Gros,fr:Jules Gros) e kaver memestra :
Aveiras
Aveiras zo anv div barrez e kumun Azambuja e Portugal:
Auritz
Auritz (Burguete hervez ar stumm spagnolek kenofisiel, met da eil) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Istor
Ernest Hemingway a vije bet o chom eno ur pennad war-dro 1920.
Ath
Ath a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Hainaut.
Bezioù ar C'hommonwealth eus ar Brezel bed kentañ e bered ar gumun
38 milour ag ar C'hommonwealth a zo bet douaret e bered ar gumun, adalek miz Du 1918 betek miz Meurzh 1919. An darn vrasañ anezhe a varvas en No. 2 Australian Casualty Clearing Station.
Kentañ Emgann Konkerel
E Kentañ Emgann Konkerel e oa enebet e 981 e Konkerel, tost da Wenvenez-Penfaou, Naonediz renet gant Gwereg Breizh, ha Roazhoniz renet gant Konan an Tort.
Hervez Kronik Naoned e voe trec'h Gwereg ha hervez Kronik Menez Sant Mikael e c'hounezas Konan...
Antzin
Antzin  (Ancín hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Leon godellek
Al leon godellek (Thylacoleo carnifex) zo ur godelleg kigdebrer aet da get. Bevañ a rae en Aostralia adalek an oligosen betek ar pleistosen. Aet e voe da get 50.000 bloaz 'zo.
Bras-mat e oa kigennoù e garvanoù e-keñver e vent. Gant-se e tlee krog al leon godellek bezañ an hini kreñvañ eus krogoù an holl vronneged (bev pe aet da get hiziv) : ken kreñv e oa krog ul leon godellek 100 kg ha hini ul leon 250 kg a-vremañ.
Skilfoù pak-dispak a oa dezhañ hag ar godelleg nemetañ e oa gant an dibarder-se. Moarvat e c'helle pignat er gwez evel ar banterenn a-vremañ.
Diwar studiadennoù un nebeud eskern e c'houlakaer e oa al leoned godellek war-dro 100-130 kg o fouez. Lod anezho a oa moarvat ouzhpenn 160 kg dezho.
Kened
Ar gened pe ar gaerded, zo ur meizad, difetis eta, hag ur perzh hag a vez anavezet d'an traoù ha d'an dud, hag a vez gwelet pe glevet gant an dud all, hag a ro plijadur dezho peurvuiañ. Hervez Tomaz Aquino eo ar pezh a ra plijadur d'ar gweled hepken (quae visa placet). Gallout a ra ar blijadur-se dont ivez koulskoude eus ar stumm, ar fiñv, an ton.
Leon godellek
Rummatadur
N'eo ket liammet al leon godellek ouzh al leon a-vremañ. Er genad Thylacoleo e oa, asambles gant :
Kened
Studiet e vez ar gened e meur a ziskibliezh, er brederouriezh evel en arz, er bredoniezh, pe er gevredoniezh.
Gallout a ra meizad ar gened kemmañ hervez ar broioù hag an amzerioù, evel ma weler en oberennoù arzel, el liverezh dreist-holl, met ivez hervez an dud. Daou zen ne gavint ket ken kaer ar memes tra. Hervez David Hume: « Ar gened n'eo ket ur perzh d'an traoù anezho o-unan, n'eus anezhi nemet e spered an hini a sell outi, ha pep den a wel ur gened disheñvel. » Koulskoude e vez emglev dre vras etre an holl dud war an traoù a gened.»
Kened ha relijion
Ar gened zo ur c'haer a brof digant Doue, da-lavaras sant Aogustin Hippo (354-430), met arabat d'an dud vat soñjal eo ur mad bras, rak Doue he ro ivez d'an dud fall.
Kened ar maouezed
Kened ar maouezed eo marteze ar pezh a sach selloù ar wazed an aliesañ, ha hini an arzourien ha livourien a dra sur. Peurvuiañ e vez c'hoar kened ar c'horf d'ar yaouankiz. Kemmañ a ra meizad ar gened hervez an dud, koulskoude e vez atav kreñv pouez gizioù an amzer, aozet gant ar varc'hadourien.
Kened diabarzh
Peurvuiañ e komzer eus kened diabarzh da ober anv eus un dra pe un den ha n'eo ket splann e gened.
Vilded
Ar vilded eo an anv kontrol d'ar gened. Evel ar gened eo ur meizad a gemm hervez an amzer hag an dud.
Traoù kaer
Gant bed ar c'hiz e vez kinniget d'an dud gwiskañ dilhad kaer, ha bravigoù (pe braverioù). Dre ar bruderezh e vez lakaet dindan selloù an holl ur skeudenn eus ar gened liammet ouzh ar binvidigezh hag an arc'hant.
Kened ar maezioù
Plant ha gwez a ra kened ar maezioù, aet war zivalavaat gant diskar ar c'hleuzioù hag ar gwez. Kentañ tra a ra ar saverien tiez a-raok skarzhañ an douar labour eus ar parkeier eo diskar ar gwez en-dro d'ar c'hêrioù.
Kenstrivadegoù kened
Deuet eo ar c'hiz da aozañ kenstrivadegoù kened evit ar merc'hed dreist-holl, en holl, vroioù, hag e Breizh evel e lec'h all. Kevezerezh zoken a vez etre aozerien an holl genstrivadegoù-se: Miss Universe, Miss World, Miss International, Miss Earth. En degouezhioù-se emañ beli an arc'hant war ar gened.
Fernsehturm Berlin
52.52083°N, 13.40944°W
Fernsehturm Berlin a zo un tour a oa implijet evit skignañ abadennoù skinwel. Ur ger alamanek eo Fernsehturm, a dalvez da aroueziñ kement tour a skign skinoù sinwel pe re skingomz. Hiziv an deiz ez eus warnañ skingaserioù FM ha TNT.
Savet eo bet etre ar 4 a viz Eost 1965 hag an 3 a viz Here 1969, diwar tresoù ar savour anvet Hermann Henselmann. Savadur uhelañ Berlin eo (368 m), hag un arouez eus Berlin ar Reter ivez. War Alexanderplatz emañ. An doenn anezhañ a zo da 250 m uhelder, an estaj diwezhañ da 210 m uhelder. Teir fignerez a zo. E penn an tour ez eus ur preti gwel meur, hag a dro warnañ e-unan.
Kanton Saint-Omer-Kreisteiz
Kanton Saint-Omer-Kreisteiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Espinho
Espinho zo un anv-lec'h e Portugal
Muruzabal
Muruzabal (pe Muruzábal  e spagnoleg) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Mendigorria
Mendigorria, pe Mendigorría hervez ar stumm spagnolek ofisiel (Menez Ruz e brezhoneg), zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Eno e c'hoarvezas Emgann Mendigorria e 1835, etre tud kostezenn don Carlos hag ar frankizourien.
Aranaratxe
Aranaratxe (euskareg ha stumm ofisiel), pe Aranarache (hervez ar stumm spagnolek kenofisiel), zo ur gumun e kornôg Nafarroa en Euskal Herria. 79 annezad a oa e 2007.
Yezhoù penoutiek an Uhelenn
Ur skourr eo yezhoù penoutiek an Uhelenn (saozneg: Plateau Penutian), ennañ 6 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Korfkenn
Ar gorfkenn a zo ur pezh dilhad-dindan gwisket gant ar merc'hed war o c'hof hag o divgroazell, da zerc'hel o bruched hag o divlez, da reiñ ur stumm d'o c'horf, diouzh ar c'hiz betek deroù an XXvet kantved ha dilezet da vat goude an eil brezel-bed.
Yezhoù penoutiek an Uhelenn
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Korfkenn
Er bloavezhioù diwezhañ eo bet adkemeret ar ger gant bed ar c'hiz evit ober anv eus dilhad war-benn, hag a denn tamm pe damm da gorfkennoù gwechall, met n'int ket graet da zerc'hel ar c'horf, ha ne roont stumm ebet dezhañ. Peurvuiañ e vezont laset, ha netra ken.
Snezana Micic
Snezana Micic a zo bet ganet e 1966.
Korfkenn
Karg
Karg ar gorfkenn a oa stardañ ar c'horf da reiñ stumm ur c'horf mistr, da voanaat an dargreiz. Lasoù hir a oa da stardañ hag a-wechoù e vije diaes da lakaat, ha da skoulmañ. Aesoc'h e oa d'ar merc'hed a renk uhel, dezho mitizhien, eget da verc'hed ar bobl.
Er film Gone with the Wind e weler ar merc'hed o sikour an eil eben da lasañ o c'horfkenn.
Snezana Micic
Mestrc'hoarierez echedoù serb a Yougoslavia ha belgiat.
Meurthe-et-Moselle
Ar Meurthe-et-Moselle (distaget e galleg) zo un departamant, e biz Frañs, er rannvro Grand Est. Nancy eo ar pennlec'h anezhañ, hag ar 54 an niverenn lakaet dezhañ. Krouet eo bet d'ar 7 a viz Gwengolo 1871, savet diwar tammoù douaroù eus departamantoù kozh ar Meurthe, hag ar Moselle hag a oa bet lezet gant Bro-C'hall war-lerc'h feur-emglev Frankfurt.
Snezana Micic
C'hoari a ra e Kleub Echedoù Anderlecht.
Meurthe-et-Moselle
Istor
Arondisamantoù Lunéville, Nancy ha Toul a oa chomet gall a voe lakaet ennañ, pezh a deue eus departamant kozh ar Moselle a yeas d'ober arondisamant Briey. Arondisamantoù Salzburg ha Saarburg a yeas gant Alamagn. Un darn eus an departamant a oa e Dugelezh Bar.
Korfkenn
Karg
Goude an eil brezel-bed eo deuet da vout arouez karc'har ar c'horf. Pa voe deuet giz al loeroù-gaol e voe echu d'ar gorfgenn da vat.
Snezana Micic
Mestr FIDE (maouezi) eo.
Kampionez echedoù Belgia (maouezi) e voe e 1996 ha 1997.
2151 edo he renk Elo e miz Here 2007.
Francesco Albani
Francesco Albani a oa ul livour italian barok eus ar XVIIvet kantved, ganet e Bologna e 1578, ha marvet eno ivez e 1660.
E vuhez
Ganet e oa Bologna, e ti ur marc'hadour seiz. Deskiñ ar vicher a eure en e gêr c'henidik, gant ar Flamank Denijs Calvaert, ha goude-se mont da Roma. Eno e studias e ti Carracci hag e labouras e stal Andrea del Verrocchio. Ur c'hevezer da Domenichino ha Guido Reni e teuas da vezañ.
A-hervez e timezas d'ur gaer a wreg ha daouzek bugel en doe diganti, kaer pe gaeroc'h an holl anezho. Setu ma oant patromoù eus ar c'hentañ, ha marc'had-mat, dezhañ.
Kelenner eo bet da Giovanni Maria Galli da Bibiena ha Girolamo Bonini
Doare da livañ
Klasel ha skañv eo e zoare da livañ, gantañ e vez nimfezed hag aelezigoù noazh e-leizh (putti), o vousc'hoarzhin e-kreiz ur vro gaer, e taolennoù o deus levezonet betek livourien an.
Oberennoù
Ar re wellañ eo :
Aranguren
Aranguren zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Af
Af, pe AF, a gaver e meur a yezh.
Trede pastell-vro ar Morbihan
Trede pastell-vro ar Mor-Bihan a zo ur bastell-vro votiñ er Mor-Bihan. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he deus e Kambr ar Gannaded.
Enni emañ kantonioù Baod, an Elven, Gregam, Logunec'h, Pondi, Roc'han ha Sant-Yann-Brevele
Arantza
Arantza  ( pe Aranaz hervez ar stumm spagnolek ) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Yezhoù tsimichiek
Ur skourr eus ar yezhoù penoutiek eo ar yezhoù tsimchianek (saozneg: Tsimshian) komzet e gwalarn Kolombia Breizh-Veur ha kreisteiz Alaska.
Setu penaos e vez isrannet ar peder rannyezh tsimchianek:
Svalbard
Svalbard a zo un enezeg e Meurvor Arktika, er c'hornog da Douar Franz-Josef, en norzh da Europa, hanter-hent etre Norvegia ha Penn-ahel an Norzh. Emañ an inizi-se etre 74º ha 81º ledred norzh hag etre 10º ha 32° hedred reter. Stag eo an enezeg ouzh Rouantelezh Norvegia. Teir enezenn a zo tud o chom warno : Spitsbergen, an hini vrasañ, Bjørnøya ha Hopen. Longyearbyen eo ar gêr vrasañ hag ar gêr-benn. Gant Emglev Svalbard, sinet e 1920, e voe anavezet riegezh Norvegia war an enezeg, ha dont a reas en he c'herzh e 1925, met bez' ez eo c'hoazh unan eus ar pevar ziriad er bed a zo anavezet o statud arbennik gant emglevioù etrebroadel. Gwechall e veze anvet an holl enezeg Spitsbergen (Spitzberg e galleg) diwar anv an enezenn vrasañ. Spitsbergen a zo evit "menez pikerniet".
Istor
Marteze e oa bet kavet inizi Svalbard gant ar Vikinged en pa'z eus anv eus Svalbard (= riblenn yen) er sagaoù hennorvegeg, met lod a soñj e c'hell bezañ ur riblenn yen all, evel enez Jan Mayen pe ar Greunland.
En ur doare suroc'h e c'heller tennañ kont eus ar gavadenn graet gant an ergerzher izelvroat Willem Barents e 1596. Er hag en  e voe korvoet Enez Spitsbergen evel un annez etrebroadel evit ar balmumeta ken ez eas da get balum ar Greunland. Gant listri Izelvroiz, an Daned, Breizhveuriz, ar C'hallaoued ha Norvegiz e voe chaseet ar balumed ha 60,000 anezho gant Izelvroiz hepken. E bae Madalen (Magdalenefjorden), ul lec'h brav-eston e Norzh Enez Spitsbergen, e kaver un toullad bezioù chaseourien balumed hag ur monumant bihan e koun Euskariz marvet eno. Anv Santez Madalen a vefe bet roet d'ar fjord en o enor.
E 1839 un ergerzhadeg skiantel gall renet gant Joseph Paul Gaimard (1796-1858) a yeas betek ar Svalbard war ar gorvetenn La Recherche. War vourzh al lestr e oa al livour François Auguste Biard (1798-1882) ha danvez e wreg, ar skrivagnerez Léonie Thévenot d'Aunet. Livet ez eus bet un toullad taolennoù diwar-benn ar Svalbard ha Bro ar Samied gant François Auguste Biard. Enbannet eo bet danevell veaj Léonie D'Aunet, Voyage d'une femme au Spitzberg, e ti Hachette e 1855. Roet eo bet anv La Recherche d'ur fjord war enezenn Spitsbergen (Recherchefjorden war Wedel Jarlsberg Land). Kalz ergerzherion a loc'has eus Ny-Ålesund e deroù an (Roald Amundsen, Umberto Nobile, Lincoln Ellsworth, an amiral Byrd war-du pennahel an Norzh pe pelloc'h. E 1926 e kuitaas aerlestr Amundsen ha Nobile, an Norge, Ny Ålesund evit tizhout an Alaska. Daou vloaz war-lerc'h e klaskas Nobile ober memes beaj gant an Italia. Kollet e voe. Amundsen hag e skipailh a varvas o vont d'e glask. Nobile a voe adkavet goude...
E deroù an e krogas embregerezhioù eus meur a vro da gleuziañ mengleuzioù glaou. Gant ar "Feur-emglev o tennañ da Spitsbergen" sinet e 1920 e voe anavezet riegezh Norvegia, met gant gwirioù bevennet. Chom a rae pep a stal gorvoiñ evel m'emaint (mengleuzioù glaou peurvuiañ) ha ne oa ket aotreet da Norvegia da staliañ he lu.
Krediñ a ra da lod istorourien eo bet roet Svalbard da Norvegia evit he zrugarekaat p'he doa stourmet taer war vor a-enep d'an Alamaned e-doug ar Brezel-bed kentañ ha kollet un toullad bras a dud ha listri ganti.
Hiziv ne chom nemet mengleuzioù glaou norvegat ha rusian. E 2008 eo bet krouet ur gwarez danzouar evit hadoù ar bed.
Douaroniezh
13% a lec'hioù goloet a van, 27% a reier moal, 60% a skornegi a d'ober ar Svalbard. An hin a zo pennahelel rust, hini un dezerzh yen. Etre 200 ha 300 mm glav ar bloaz. Gwrez keitat : etre -4°C ha 6°C e miz Gouhere ; -16°C betek -30°C e miz Genver. Newtontoppen (1,713 m) eo al lec'h uhelañ.
Evned a gaver kalzik (ouzhpenn 160 spesad). Chom a ra un nebeud balumed. Reuniged a zo niverus keñveriet gant ar c'holeoù-mor bet chaseet kalz d'ur mare zo bet (etre 500 ha 2,000). Ouzhpenn ar arzhed gwenn, loen arouezel ar Svalbard, e kaver lern arktek ha kirvi-erc'h (war dro 10,000).
Estreget Longyearbyen ez eus tri lec'h war Enez Spitsbergen ma kaver tud a-hed ar bloaz : Barentsburg, 400 annezad, ur vengleuz glaou perc'hennet gant Rusianed; Pyramiden, gant un nebeud Rusianed (un eizh bennak); ha Ny-Ålesund, gant 130 skiantour a 15 bro e-kerzh an hañv ha 30 a-hed ar bloaz. Krouet eo bet ar gêriadenn e 1916 gant Kings Bay Kull Compani. Betek 1963 e oa ur vengleuz glaou eno. Serret voe da-heul un toullad tarzhadennoù a lazhas mengleuzerien. Bremañ ez eo ur greizenn skiantel etrebroadel. Bez' e vefe ar gêriadenn dostañ ouzh penn-ahel an Norzh (79°N) gant annezidi a-hed ar bloaz.
Ma kendalc'h ar vorskorneg da gilañ, ma c'hell al listri bras tremen hañv-c'hoañv dre an Norzh evit tizhout ar Meurvor Habask, ma teu aesoc'h mont da glask ar petrol hag ar gaz a zo dindan ar mor tro-dro da Svalbard, e cheñcho mik pouez ekonomikel an enezeg hag he dremm.
Urzainki
Urzainki (pe Urzainqui hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e Traonienn Erronkari‎.
Lot-et-Garonne
Al Lot-et-Garonne (e galleg hag ent-ofisiel, distaget: ), Òlt e Garona pe Òut e Garona (en okitaneg), zo, abaoe 1790, un departamant, er rannvro Akitania-Nevez, e mervent Bro-C'hall. Savet eo an anv diwar anv div stêr, al Lot, hag ar Garonne. Agen eo ar pennlec'h. Emañ an departamant en Okitania, savet gant tammoù diwar Gwienna ha Gwaskogn.
Olimpos
Olimpos e peurunvan, pe Olympos Hervez politikerezh treuzskrivañ ofisiel Wikipedia, pe Olumpos (e Geriadur Vallée (1931) (diwar ar gresianeg : Όλυμπος Olympos) eo anv menez uhelañ Hellaz, 2917.727 metrad uhelder dezhañ, anezhañ eil menez uhelañ ar Balkanioù goude e venez kar Menez Mousala (2 925,4 m). Emañ war-hed 100 km eus Thessaloniki, eil kêr vrasañ Hellaz. Meur a gern zo : Mytikas, an hini uhelañ, Skala, Stefani, Profitis Ilias ha Touba.
Gendarmenmarkt
Gendarmenmarkt a zo ur blasenn e kreiz-kêr Berlin. Klec’hiet eo gant savadurioù dibar : Konzerthaus Berlin (sal sonadegoù) ha div iliz-veur : an hini c’hall hag an hini alaman. E-kreiz ar blasenn emañ delwenn ar barzh Friedrich Schiller.
Olimpos
Eno e oa, hervez Gwengelouriezh Hellaz annez doueed pennañ Henc'hres, Zeus en o fenn.
Gendarmenmarkt
Krouet eo bet gant Georg Christian Unger e dibenn ar XVIIvet kantved. D’ar mare-se e oa anvet Linden-Markt. An anv a-vremañ a zo diazezet war ar rejimant archerien a voe eno betek 1773. Er memes bloavezh eo bet kemmet ar blasenn gant Georg Christian Unger. Lod brasañ savadurioù ar blasenn a zo bet distrujet e-pad an eil brezel bed, adsavet int bet goude-ze, dres evel ma oant.
Gwelout ivez :
Olimpos
Lec'hanvadur
Dont a ra an an anv eus ar ger henc'hresianek Ὄλυμπος / Olympos. Diwar-benn ar gerdarzh n'eus nemet martezeadennoù. Gwelout a c'haller ur wrizienn olu- a dalv kement ha troc'hañ, falc'hañ , « touzañ , a gaver e-barzh ollumi ("troc'hañ", "distruj"), oloos ("distrujer", "marvel") hag oulē ("troc'h", "rann").
An dibenn -mpos, a gaver e meur a yezh indezeuropek, en anvioù-gwan a verk pe al lec'hiañ pe ur stumm.
Krediñ a reer e talveze Olumpos kement hag un dra bennak « a droc'he lemm » pe « a droc'he an hent ». N'halled ket treuziñ ar menez, ha gwelet e veze evel un harz krenn etre Thessalia ha Makedonia, pe ledenez Hellaz hag Europa.
Ur gerdarzh all a seblant suroc'h. Neuze e teufe "Oulumpos", ar ger a gaver e skridoù Homeros, eus ar gwriziennoù indezeuropek-mañ :
Douaroniezh
En em astenn a ra ar Menez Olympos en hanternoz Hellaz, tost da aod ar Mor Enezek, da Dhessalia ha da Vakedonia. Ur pezh tolzenn a venez zo anezhañ, sonn-mat e meur a lec'h, hag islonkoù ledan. Koadek eo an traoñ anezhañ, hag erc'hek e gern.
Beleien ha pirchirined a grapas gant ar menez Olympos en Henamzer. Kentañ ma voe krapet ar menez en hon amzer a voe d'an 2 a viz Eost 1913 gant Daniel Baud-Bovy, Frédéric Boissonas ha Christos Kakkalos.
Mojennoù
Kuzhet eo lein ar menez ouzh an dud gant ar c'houmoul. Neuze e c'halle doueed pennañ Henc'hres ober o annez eno ha bezañ sioul o frikota hag o sellout ouzh an dud a bell. Hervez Homeros ne oa na glav nag erc'h ha gwenn e oa ar bed d'an doueed eno, war-lerc'h dezho en em zizober eus an Ditaned, Ofion ha Tifon.
Menezioù all
Triwec'h menez all er bed zo heñvelanvet, darn anezho en inizi Hellaz, e Kiprenez, Azia Vihanañ, Zeland Nevez, Tennessee, Utah ha Stad Washington e SUA.
Rotes Rathaus
thumb| Rotes Rathaus
Rotes Rathaus (ti-kêr ruz), a zo ti-kêr Berlin. Sez ar maer-gouarnour eo ha hini sened Berlin eo ivez. Savet eo war Rathausstraße, e karter Mitte. Anvet eo evel-se abalamour da liv an danvez (brik) bet implijet evit e sevel.
Savouriezh
Savet eo bet etre 1861 ha 1869 gant ar savour Hermann Friedrich Wäsemann, diwar skouer savadurioù doare azginivelezh italian (gwelout Ferrare ha Bolonia). An tour-ged a zo diazezet war skouer iliz-veur Itron Varia Laon (Bro-C’hall). Savet eo bet en ul lec’h bet stag a-viskoazh ouzh ensavadurioù kêr Berlin. E 1879 e voe bet ouzhpennet ur c’houriblenn, warni tud ha darvoudoù stag ouzh istor Berlin, hag ivez ouzh emdroadur ar gêr a-fet skiantoù hag armerzh. An delwennoù a zo er porzh a zo bet ouzhpennet e 1958. Savet int bet gant Fritz Kremer, aroueziñ a reont pobl Berlin oc’h adsevel ar gêr.
thumb| Rotes Rathaus e-pad Gouel ar Gouleier 2007
Istor
Pa oa rannet Berlin e oa ti-kêr Berlin ar Reter. Ti-kêr Berlin ar C’hornôg a oa e karter Schöneberg (Rathaus Schöneberg). Deuet eo ar Rotes Rathaus da vezañ ti-kêr Berlin e he fezh abaoe unvanidigezh 1991.
Martina Sproten
Martina Sproten a zo bet ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1970.
Mestrc'hoarierez echedoù belgiat eo.
C'hoari a ra er C'hleub Schach Klub Rochade Eupen-Kelmis.
Kampionez echedoù (maouezi) eus Belgia e voe e 1992.
Yezhoù penoutiek direnk
Ur skourr eo ar yezhoù penoutiek direnk, ennañ 1 yezh komzet e Norzhamerika er Stadoù-Unanet:
Martina Sproten
1852 edo he renk Elo diwezhañ.
Gérard Lorgeoux
Gérard Lorgeoux a zo bet ganet d'an 21 a viz eost 1943 e Pluverin e departamant ar Morbihan.
Mouler a vicher eo.
Politikour breizhat.
Dilennet e oa bet evit ar wech kentañ evel kuzulier meur e 1992 e Kanton Logunec'h. Kannad eo evit Trede pastell-vro ar Morbihan adalek 2002.
Tarn (departamant)
An Tarn zo un departamant eus kreisteiz Bro-C'hall, a dremen ar stêr Tarn drezañ. Albi eo pennlec'h an departamant.
Strollad Komunour Alamagn/Marksourion-Leninourion
Strollad Komunour Alamagn/Marksourion-Leninourion (en alamaneg: Kommunistische Partei Deutschlands/Marxisten-Leninisten, KPD/ML) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Hamburg (Alamagn) e 1968 gant Ernst Aust da heul un disrann e diabarzh Strollad Komunour Alamagn.
Sevel a rae a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania.
E 1986 e kendeuzas ar Strollad gant ar Bodad Marksour Etrebroadel (Gruppe Internationale Marxisten) ha diwar an emglev-se e oa bet savet ar Strollad Sokialour Unvan (Vereinigte Sozialistische Partei).
E 1986 ec'h eas kuit un toullad izili, savet gante da c'houde ur strollad nevez difennet kreñv gantañ al linenn adwelour, anvet Strollad Komunour Alamagn/Marksourion-Leninourion (Steredenn Ruz) (Kommunistische Partei Deutschlands/Marxisten-Leninisten (Roter Stern)), oberiant c'hoazh hiziv.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Roter Morgen.
Aber-Ac'h
An Aber-Ac'h a zo war un dro anv:
Kumunioù douret
Plouzeniel (andon), Ar Folgoad, Lanniliz, Plougerne, Landeda.
Troell
Troell
Yezhoù yokek-outiek
Ur skourr eo ar yezhoù yokek-outiek (saozneg: Yok-Utian), ennañ 11 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Amarante
Amarante zo un anv-lec'h portugalek, e Portugal ha Brazil.
E stadoù Brazil e kaver an anv meur a wech:
Pennadoù kar
アマランス (曖昧さ回避)
Arellano
Arellano  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Arbizu
Arbizu zo ur gumun e gwalarn Nafarroa en Euskal Herria. er c'hornad anvet traonienn Sakana (pe La Barranca e spagnoleg).
Fundão
Fundão zo un anv-lec'h e Portugal hag e Brazil.
Yezhoù kalapouyek
Un is-skourr eus yezhoù penoutiek Oregon eo yezhoù kalapouyek, ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Évin-Malmaison
Évin-Malmaison a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Kêr-benn
Kavet e vez ar furm kêrbenn (liester : kêrbennoù) alies a-walc'h, e Geriadur Hemon-Huon da skouer, met ar furm kêr-benn eo an hini a gaver e geriadur An Here hag el levrioù-deskiñ. Pa vez ur roll dibar gant ur gêr war dachenn pe dachenn e vez graet kêr-benn eus ar gêr-mañ ivez ; da skouer : An Oriant eo kêr-benn ar peskerezh e Breizh.
Tregont Mac'homer
An Tregont Mac'homer (Latin : Tyranni Triginta) zo ur strollad a dregont a dud (un nebeud anezho a oa bugale) meneget gant Trebellius Pollio en Historia Augusta peogwir o doa klasket skrapañ an titl a impalaer e-pad ren Gallienus. N'haller ket fiziout re en Historia Augusta hag an darn vrasañ eus ar glaskourien a gred en deus empennet an aozer un nebeud anezho da lakaat keñver-ha-keñver enkadenn an trede kantved ha marevezh Tregont Mac'homer Aten.
O anvioù
El listenn-se e kaver :
Hervez David Magie, an nav alouber a stourme ouzh Gallienus a voe :
Yezhoù aodoù Oregon
Un is-skourr eus yezhoù penoutiek Oregon eo yezhoù aodoù Oregon, ennañ 3 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Renket e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù siouslawek
Un is-skourr eus yezhoù aodoù Oregon eo ar yezhoù siouslawek, ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
31 Kerzu
Ganedigezhioù
thumb|150px|Psy
Lidoù
Forzh gouelioù e-pad an noz el lodenn vrasañ eus ar bed evit an tremen d'ar Bloaz nevez.
Artzibar
Artzi (Arce, hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e komark Auñamendi, e merindad Sangüesa, 35,8 km eus Iruña, ar gêr-benn.
En 2009 e oa 254 a dud o chom enni.
Rannoù
Arrieta, Artozqui, Azparren, Lacabe, Nagore (pennlec'h), Saragüeta, Uriz ha Villanueva de Arce.
Saozon-Sevigneg
Saozon-Sevigneg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Lanvezhon e departamant Il-ha-Gwilen.
Douaroniezh
E Reter da Roazhon emañ.
Anv
Erwan Vallerie ː de Saxonis, XIt; Cesson, 1152; Saxon, 1153
Ardamezioù
"En gul, e gebrenn en argant, eilet gant teir ganochenn ivez en argant" Diwar ardamezioù familh Cucé (siell 1346)
Saint Brélade
thumb|right Saint Brélade (e jerzenezeg ha saozneg; Saint-Brélade e galleg) eo anv unan eus 12 parrez Jerzenez, ennañ 10,558 den o chom (2011), hag ur gorread a 12,8 km².
An anv
Dont a ra an anv eus ur sant brezhon er, Branwalader, anvet ivez Branwallder, Brevalaer, Brelade, Broladre, Brelodre, Brélade. Mab e vije bet d'ur roue eus Kernev-Veur, Kenen. Diskibl e oa da Samzun, a voe eskob Dol.
Vîngtaine
Peder vîngtaine a zo er barrez-mañ:
Yezhoù klamatek-modokek
Un is-skourr eus yezhoù penoutiek an Uhelenn eo ar yezhoù klamatek-modokek (Klamath-Modoc), ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Maelienydd
Maelienydd a oa ur rouantelezh vrezhon lec'hiet war-dro Llandrindod, er c'hornad a zo Radnorshire hiziv. Diazezet e vije bet war-dro 410 gant unan eus mibien Vortigern, Brydw. Goude faezhidigezh e dad e vije bet aotreet da virout e zouaroù e reter Kembre.
N'ouzer hogozik netra diwar-benn istor Maelienydd ha diasur eo he bezañs end-eeun. Buhez Sant Curig Lwyd a veneg un "duk" Maelienydd, Mael, hag en dije roet douareier d'ur manac'h Maelgwn. An hevelep den hag ar Millo map Camuir meneget en dornskrid Harleian 3859h evel un diskennad da vBrydw e c'hellfe bezañ.
Castelo Branco
Castelo Branco (kastell gwenn) zo un anv-lec'h portugalek, hag un anv-tiegezh.
Antoine Caron
Antoine Caron a oa ul livour gall eus skol Fontainebleau er XVIvet kantved. Desket en doa ar vicher eno gant Francesco Primaticcio. Dont a reas da vout livour Caterina de' Medici.
Tri arvez a weler en e oberenn:
Oudenaarde
Oudenaarde a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. He foblañs a gomz izelvroeg, a zo ar yezh ofisiel ivez.
Monumantoù ha traoù heverk
E-touez monumantoù kêr emañ an ti-kêr, a zo bet savet gant an tisavour bruselat Hendrik van Pede, treset ti-kêr Brusel gantañ ivez. Brudet eo ar pallennoù-moger aodenardat ivez, Verdures o anv. Bez' es eus mirdioù en holl bed ma'z eus skouerennoù enno. War lec'hienn kêr (gwelet izeloc'h "liammoù diavaez"), e kaver meur a ditour diwar-benn ar pallennerezh kozh hag an adaozadur.
Baião
Baião zo un anv-lec'h portugalek.
Skol Fontainebleau
Skol Fontainebleau eo an anv roet da zaou marevezh eus an arz e Bro-C'hall.
Baião
Gerdarzh
Marteze diwar un anv-gwan bahiano (eus ar bae), savet diwar an anv-kadarn bahia, aet da baião
Traoù arall
Baião Baiao (Portugal) Байан (Порту) Baião (Portekiz)
Skol Fontainebleau
Kentañ skol
Er skol Fontainebleau gentañ e oa arzourien italian pedet gant ar roue gall Frañsez Kentañ da ginklañ kastell Fontainebleau, da lavarout eo : Ganto e voe levezonet arzourien c'hall evel Jean Goujon pe Antoine Caron. A-wechoù e veneger ivez Benvenuto Cellini, Girolamo della Robbia hag arzourien all pedet gant ar roue gall da Skol Fontainebleau. Lavarout a reer e voe anezhi adalek 1530 betek 1570.
Eil skol
En eil skol Fontainebleau, pa voe echu ar brezelioù relijiel, en amzer ar roue Herri IV (1589–1610), e oa arzourien c'hall evel Toussaint Du Breuil ha Martin Fréminet hag un nebeud Flamanked evel Ambroise Bosschaert.
Gor
Ur gor zo ur c'hoeñv a zeu er c'hroc'hen pa vez tanijennet, gor ennañ eta, ha leun a zour, pe lin.
Laret e vez gor ivez eus al lin a vez ennañ.