cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Er Reter d'an Heol hag er C'hornôg d'al Loar
Istor
Un arzh gwenn a dostaas ouzh ur c'houer kaezh hag a c'houlennas ma c'hallfe roiñ dezhañ e verc'h yaouankañ; en eskemm e lakay pinvidik an den. Ar verc'h a nac'has ar c'hinnig er penn kentañ, mes he zad a gendrec'has anezhi. He c'has a reas an arzh en ur c'hastell strobinellet. Da noz e troas an arzh en ur gwaz. Hogen biskoazh ne welas-hi anezhañ en e stumm denel peogwir en devoa lazhet ar gouloù a-raok e zonedigezh, ha mont kuit a-raok tarzh an deiz. Pa grogas ar plac'h bout tapet gant poan he bro e voe aotret gant an arzh distroiñ d'ar gêr tra ma tou ne gomzay ket gant he mamm he-c'hunan, hogen nemet pand eh eus tud tro-war-dro. Degemeret mat e voe ar plac'h gant he ziegezh pand eo degouezhet en-dro, daoust ha felle kreñv d'ar mamm komz ganti o-unan. Ar vamm a zeuas a benn lakaat e verc'h lavar dre vunud petra a oa degouezhet gant ar gwaz edo o kousket en he c'hichen da noz. Ar vamm a eilgerias e c'hallfe an arzh bout un troll, hag e roas ur gantol d'he merc'h o lavar e vefe gwell dezhi lakaat ar gouloù da noz da welet piv edo o kousket ganti, hep skuilhañ koar warnañ. Ar plac'h a reas ar pezh goulennet gant he mamm hag ur bam e oa dezhi pa welas e oa an arzh ur priñs hollgaer. Karantez he devoe tapet outañ hag e pokas anezhañ en ur skuilhas teir zakenn koar warnañ. Aze e tihunas ar priñs hag e lavaras e oa dav dezhi gortoz ur bloaz a-bezh a-roak e zizoloiñ evit ma c'hallje bout dieub. Mes bremañ e vo dav dezhañ distroiñ d'e lezvamm drouk, ma annez ur c'hastell e reter an heol hag e kornôg al loar, ha dimeziñ gant he merc'h divalav, un troll.
D'ar beure e welas e oa aet diwar well ar c'hastell. Kerkent e yeas da glask ar priñs. En ur dremen ar menezioù e kavas ur vaouez gozh o c'hoari gant un aval aour. Aze e c'houlennas digant ar gozhig ma anaveze marteze e-men emañ ar c'hastell etre reter an heol ha kornôg al loar. Ar vaouez ne c'halle ket he respont, hogen ur marc'h a voe roet dezhi ganti da vont da welet un amezegez a c'hallfe he sikour, hag e roas dezhi an aval aour. En tu-hont d'ar menez emañ an amezegez, hag ur gribell aour a zo ganti. Hi n'anavez ket ar wenodenn davet ar c'hastell naket, mes ur marc'h arall hag he c'hribell a roas d'ar plac'h. Ar marc'h-se a hentas anezhi betek an deirvet maouez ma n'anavez ket an hent kenebeut, mes ur marc'h nevez arall a roas dezhi gant ar rod-nezañ edo o labour gantañ. Davet Avel-ar-Reter e kasas ar marc'h anezhi.
Biskoazh eo bet Avel-ar-Reter er c'hastell e reter an heol ha kornôg al loar, hogen ambroug a reas anezhi da gomz gant Avel-ar-C'hornôg. Hag a-gevret e yejont da welet Avel-ar-Su. Ha gant Avel-ar-Su e kerzhjont davet Avel-an-Norzh evit an hevelep abeg. Avel-an-Norzh a lavaras e oa aet skuizh-marv ur wezh o c'hwezhañ ouzh un delienn d'he c'has davet ar c'hastell-se, mes he ambroug a ray betek al lec'h-se ma fell kreñv dezhi. Mennet bras e oa ar plac'h, ha sed bremañ Avel-an-Norzh hag ar plac'h o nijal a-us ar mor da vont di. D'ar beure goude bout degouezhet er c'hastell e krogas ar plac'h c'hoari gant an aval aour. O welet anezhi gant an aval e tostaas ar briñsez-troll da lavar dezhi he devoa c'hoant prenañ he aval eviti. Ar plac'h a asantas nemet ma c'hallfe tremen un nozvezh gant ar priñs. Ar briñsez a savas a-du gant an emglev, mes ur bannac'h dramm-hun a reas ha lakaat ar priñs d'e evet. Dibosubl e voe gant ar werc'h dihuniñ ar priñs, hag an hevelep tra zo c'hoarvezet en eil nozvezh pa voe eskemmet ar gribell aour evit un nozvezh ouzhpenn. Mes ar wezh-mañ e voe klevet he hirvoudoù hag he goueloù gant an dud karc'haret er c'hastell. Hag an deiz war-lec'h e tanavelljont ar pezh o devoa klevet d'ar priñs. D'an teirvet noz e savas a-du en-dro ar briñsez-troll evit eskemm an nozvezh gant ar rod-nezañ aour. Hag ar wezh mañ ne voe ket evet an dramm gant ar priñs ha neuze e tihunas pa zegouezhas ar werc'h d'e welet.
Ar priñs a lavaras dezhi penaos e c'hallfe er savetaat: Diskleriañ a ray e timezo-eñ gant hini a c'hallo diverkañ an teir saotrenn koar a zo war e roched, hag aze ne vo ket gallus d'an drolled, evel e vamm-gaer hag he merc'h, gwalc'hiñ anezho. Neuze e c'halvo ar werc'h d'er ober hag hi a c'hallo. Pep tra a dremenas evel ma oa lavaret hag an drolled a darzhas dre ar c'hounnar a savas enno. Torriñ a reas ar strobinell hag ar priñs a c'hallas bale bro d'an deiz en e stumm denel. Dieubet e voe tud ar c'hastell e reter an heol ha kornôg al loar gantañ hag e wreg, ha mont a rejont kuit alese en ur gemer an holl aour hag argant a oa du-mañ.
Blaenplwyf
Ur gêriadenn eus Kembre eo Blaenplwyf e Kontelezh Ceredigion, 6 km er mervent da Aberystwyth. Pont-llanio e oa anvet a-raok 1957. Treuzet eo gant an hent A487.
Ur wern skinwel zo eno, hag a vez gwelet a-bell. En 2002 e oa bet prenet an ti-post, a ra stal-voued ivez, anvet Siop y Parc, gant an annezidi,.
Terricciola
Terricciola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Maria Teresa Savoia
Dimezet e voe d'ur priñs gall, Kont Artez. C'hoar-gaer e oa eta d'ar roue gall Loeiz XVI.
Mervel a reas da 49 bloaz.
Vicopisano
Vicopisano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Llanafan
Ur gêriadenn eus Kembre eo Llanafan e Kontelezh Ceredigion. Emañ er gevred da gêr Aberystwyth, war an hent a gas eus Cwmystwyth da Bontarfynach. A-wechoù e reer Llanafan y Trawsgoed eur ar gêriadenn, diwar anv kumuniezh Trawsgoed.
Llanfarian
Llanfarian zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e Kontelezh Ceredigion, er c'hreisteiz da Aberystwyth, e traoñienn ar stêr Ystwyth.
Llanafan
Emañ Llanafan e kombod kozh Creuddyn, a oa e-unan e kantrev Penweddig er Grennamzer. Redek a ra ar stêr Ystwyth hebiou ar gêriadenn, er su dezhi.
Bethania (Ceredigion)
Ur gêriadenn eus Kembre eo Bethania e-kreiz Kontelezh Ceredigion.
Llanafan
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini sant Afan ("Afan Buallt" pe an "Eskob Afan", fl. 500-542). Ur feunteun en e anv a gaver er barrez (Ffynnon Afan).
Llanfarian
E 2011 e oa 1,541 a dud o chom e kumuniezh Llanfarian ha 792 anezho a oa kembraegerien (54%).
Betws Ifan
Ur gêriadenn eus Kembre eo Betws Ifan e Kontelezh Ceredigion, nepell diouzh Aberteifi.
Vecchiano
Vecchiano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Llanfair Clydogau
Llanfair Clydogau zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e Kontelezh Ceredigion, er reter da Llanbedr Pont Steffan hag e traoñienn ar stêr Teifi.
E 2011 e oa 634 a dud o chom er gumuniezh ha 268 anezho a oa kembraegerien (43%).
Cascina
Cascina zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Betws Leucu
Ur gêriadenn eus Kembre eo Betws Leucu e Kontelezh Ceredigion, e-kichen Llangeitho.
Tadig-kozh
Tadig-kozh zo lesanv ur beleg katolik, Placide Gwilhermig (1788-1873), bet person Bear, brudet da vezañ sorser e Bro-Dreger, ha mojennoù diwar e benn. Un danevell zo bet dastumet gant Anatole Le Braz diwar e benn.
Torres del Paine
Torres del Paine zo anv tri zra:
Yvon Etienne
Yvon Étienne (ganet e Pariz e 1950) zo un aozer, sonaozer, soner ha kaner gallek a Vreizh. Ul lusker abadennoù skingomz ha skinwel eo bet ivez e ti France Bleu Breizh Izel, TV Breizh ha Tébéo. Ezel eo eus ar strollad kanerien ha sonerien Les Goristes.
Buhezskrid
Ganet eo Yvon Etienne e Pariz e 1950.
Sonerezh
Yvon Étienne a denn splet eus ar sonerezh poblek gall hag ivez eus dañsoù pobl Breizh. Dre e ganaouennoù e komz gant fent peurvuiañ diwar-benn Breizh an Argoad hag an Arvor, koulz e galleg hag e brezhoneg.
Måneskin
Måneskin (distagadur danek: /ˈmɔːnəˌske̝nˀ/; "Loarwenn") a zo ur strollad rock italianek, krouet e 2016 e Roma, gant Damiano David, Ethan Torchio, Victoria de Angelis ha Thomas Raggi.
Tarama
An tarama zo boued eus Gres ha Turkia graet gant had pesked (meilhed, morued pe karped), laezh, chug sitroñs, eoul ha minvig bara. Kantalc'h spoumek zo gantañ, ha ledet e vez war un tamm bara pe un dra gevatal evel blini.
Dont a ra e liv roziet eus an had meilhed pe ul livuzenn bennak evel an E120 hag a zeu eus an amprevan Dactylopius coccus.
Psilopsiagon
Psilopsiagon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Egin
Egin zo ur ger brezhonek hag euskarek ("ober"), hag anv meur a dra.
Psilopsiagon
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Inizi Jason
An Inizi Jason pe Sebaldes (Jason Islands e saozneg ; Islas Sebaldes e spagnoleg) zo un enezeg eus Inizi Maloù, er gwalarn da West Falkland. Teir eus an inizi, Steeple Jason, Grand Jason, Clarke's Islet, zo tachennoù prevez e dalc'h ar Wildlife Conservation Society, eus kêr New York. Inizi all an enezeg a zo mirvaoù naturel e dalc'h gouarnamant an Inizi Maloù (Falkland Islands e saozneg).
Calci
Calci zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Maiden Castle
Maiden Castle zo ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn, er mervent da gêr Dorchester, e kreisteiz Bro-Saoz.
Kreñvlec'hioù evel-se, a anver bryngaerioù e kembraeg, a voe savet war torgennoù un tamm e pep lec'h dre Enez Vreizh da vare Oadvezh an Houarn, gant fozioù ha kleuzioù douar ha mein, graet d'en em zifenn a bep tu.
Ne ouzer ket petra eo orin an anv Maiden Castle : gallout a rafe bezañ un anv saoznek modern, o talvezout kement ha "kastell ar werc'hez", abalamour ma seblante diaes da aloubiñ, pe gallout a rafe bezañ un anv keltiek, deveret eus mai-dun, elez "kreñvlec'h meur".
En em astenn a ra war tost da 19 hektar. Soñjal a reer e voe savet an difennoù kentañ war-dro 2000 kent JK. Furchet e voe al lec'h gant an arkeologour Mortimer Wheeler ha gantañ e voe kavet roudoù eus ur gêriadenn eus Oadvezh an Houarn, war-dro 400 kent JK. Aloubet e voe gant ar Romaned er bloavezh 43 ha dilezet e voe war-dro 70.
Nannopsittaca
Nannopsittaca a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Casciana Terme Lari
Casciana Terme Lari zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Julien Bardy
thumb|180px
Julien Bardy a zo ur rugbier portugalat ganet d'an 3 a viz Ebrel 1986 e Bro-C'hall. Yaouaer e oa Bardy c'hoazh pa eo erruet e skol rugbi ASM. Chomet eo abaoe-se e Clermont ha rugbier a-vicher eo abaoe 2009. Gant gloazioù eo bet lakaet diaes Bardy evit ober e blas er skipailh kentañ. A-drugarez d'e orinoù eo bet dibabet div wech evit skipailh Portugal.
Klub
2009-2011. ASM Clermont Auvergne
Calcinaia
Calcinaia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Bertel Thorvaldsen
Bertel Thorvaldsen (daneg : [ˈpɛɐ̯tl̩ ˈtsʰɒːˌvælˀsn̩] ; Kopenhagen, 19 Du 1770 – idem, 24 Meurzh 1844) a oa ur c'hizeller danat brudet er bed a-bezh. E Roma en Italia e labouras adalek 1797 betek 1838.
Llandre (Llanfihangel Genau'r Glyn)
Llandre, pe Llanfihangel Genau'r Glyn, zo ur gêriadenn eus Kembre, e Kontelezh Ceredigion. Ur 7 km zo ac'hano da gêr Aberystwyth, er c'hreisteiz. En hanternoz emañ Dôl-y-bont.
Daimhinis
Daimhinis (Devenish island e saozneg ) zo un enezenn e lodenn izelañ Loch Éirne, en Hanternoz Iwerzhon.
Aspadennoù eus ur manati savet eno gant sant Molaise er, war un hent pirc'hirinaj etrezek Cruach Phádraig, a weler eno c'hoazh. Distrujet e voe ar manati e 837 gant Vikinged, hag e 1157 adarre e-kerzh brezelioù etre pennoù klannoù eus Iwerzhon. Adsavet e voe er Grennamzer gant Aogustined ha dediet d'ar Werc'hez Vari. Un tour 25 m uhelder zo war an enezenn ; savet e voe en.
Masnières
Masnières a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Brezel-bed kentañ:
Bered ar C'hommonwealth: Masnières British Cemetery
Digoret e voe ar vered e miz Here 1918 e kumun Marcoing, e dibenn ar Brezel-bed kentañ, gant ofisour beziañ 3 Rannlu ar Rouantelezh-Unanet.
Menezioù Torres del Paine
Menezioù Torres del Paine zo menezioù en Andoù Chile, e proviñs Última Esperanza, e rannvro Magallanes.
Armenia Inferior
thumb|250px|right|Armenia Inferior e glas; Armenia Superior e ruz.
Armenia Inferior (a anver ivez Armenia Minor) a oa ur broviñs eus an Impalaeriezh Roman. Dindan Gnaeus Domitius Corbulo e voe ar Romaned o'n em gannañ eno, ha trec'h e voent e 58 ha 63. Dont a reas da vezañ ur broviñs roman dindan an impalaer Trajan. Armenia Inferior a oa ur rann eus ur vro Armenia vrasoc'h (Armenia Major). Ar peurrest eus Armenia Major (Armenia Superior) a voe perc'hennet a-vareoù gant ar Romaned hag a-vareoù all e oa ul lodenn eus an impalaeriezhioù nes, Seleukided, Sasanided, Persia.
Jañ-Maï Priol
Hervezañ en dije « kanet a-raok komz ». Deskiñ a reas ar c'han-ha-diskan gant Claude Lintanf hag Jañ-Do Robin, ar pezh a gasas anezhañ war al leurenn da 9 bloaz. Kejañ a reas gant Brendan Corre, ur gejadenn hag a badas 19 vloaz. Da 10 vloaz e taolas e evezh war ar gavotenn gant Louis-Jacques Suignard. Abaoe ar mare-se e ra tro ar festoù-noz "e Breizh hag e Navarra"! : Gouel an Dañs Fisel, Gouel Kan ar Vartoloded e Pempoull, fest-noz al Log e Plûned, Gallésie en Fête, Java dans les bois, ha re all.
Esla
An Esla zo ur stêr eus proviñsoù León ha Zamora, e gwalarn Spagn, adstêr d'an Douro, a red etrezek ar Meurvor Atlantel. Da vare an impalaeriezh roman e oa anvet Astura. Diwar an anv-se e teufe anv ar bobl astur.
Bronant
Ur gêriadenn eus Kembre eo Bronant e Kontelezh Ceredigion, e kumuniezh Lledrod.
San Marcello Piteglio
San Marcello Piteglio a zo ur gumun ag Italia e proviñs Pistoia.
Proviñs Pesaro e Urbino
Proviñs Pesaro e Urbino (en italianeg:  Provincia di Pesaro e Urbino) zo ur broviñs en Italia, e rannvro Marche, div gêr-benn dezhi : Pesaro en arvor hag Urbino.
Ar stêrioù
Eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz :
Kumunioù ar broviñs
Bodet int e kumuniezhoù.
Blaenpennal
Ur gêriadenn eus Kembre eo Blaenpennal e Kontelezh Ceredigion, e kumuniezh Lledrod.
Roger Corman
Roger William Corman, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1926, zo ur sevener, produer filmoù hag aktour stadunanat. Lesanvet eo "The Pope of Pop Cinema" (Pab ar sinema pop) un diazez eo e bed ar filmoù dieub. Darn eus labour Corman zo bet degemeret mat hag a chom brudet hiziv-an-deiz c'hoazh, evel e filmoù gant budjedoù izel savet a-ziwar istorioù Edgar Allan Poe.
Enorioù hag eñvorennoù
En e skrid-buhez, anvet How I Made a Hundred Movies in Hollywood and Never Lost a Dim e vez kontet gantañ e eñvorennoù en industriezh ar filmoù.
Petit Papa Noël
Petit Papa Noël zo ur ganaouenn c'hallek savet e 1944 ha kanet gant Xavier Lermercier ; pedenn ur bugel a c'houlenne distro e dad a oa prizoniad en Alamagn e oa, war un ton aozet gant Henri Martinet (1904-1968).
Istor
Daou vloaz goude, e 1946, e voe klevet Tino Rossi (1907-1983) o kanañ ar ganaouenn er film Destins ; heñvel e oa ar son, hogen adskrivet e oa bet ar c'homzoù gant Raymond Vincy (1909-1985) evit lemel pep meneg eus an Eil Brezel-bed.
Er bloaz war-lerc'h, e 1947, ar ministr Marcel-Edmond Naegelen a venne stourm ouzh ar c'hantikoù Nedeleg relijiel klevet en amzer gouarnamant Vichy, a strivas da vrudañ ar ganaouenn evel ur c'hantik direlijiel,.
Kanerien
Kalz kanerien, gallegerien dreist-holl, o deus bet kanet ar ganaouenn: ... ouzhpenn Tino Rossi, a werzhas muioc'h a bladennoù 45 tro eget nikun e Bro-C'hall gant ar ganaouenn-se.
Porcia Catonis
Porcia Catonis pe Porcia Catonis filia (war-dro 70 kent JK – Mezheven 43 pe Here 42) a oa ur Romanez eus ar Iañ kantved kent JK. Anavezetoc'h eo hec'h anv evel eil pried Marcus Junius Brutus, brudetañ drouklazher Julius Caesar, hag an doare m'en em lazhas o lonkañ glaou ruz-tan.
Casale Marittimo
Casale Marittimo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rannvro Toskana.
Hapalopsittaca
Hapalopsittaca a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Porcia Catonis
Porcia (pe Portia) Catonis a oa merc'h da g-Cato ar Yaouankañ ha pried da Brutus, marvet en 42 kent JK. Lakaet eo bet he marv da bimpatrom ar fealded etre priedoù, met re all evelti zo bet en amzer Republik Roma.
Hapalopsittaca
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Porcia Catonis
He yaouankiz
Ganet e oa Porcia entre 73, ha 64 kent JK. Karantezus e oa, troet gant ar brederouriezh, ha kalonek. Hervez Ploutarc'hos e oa eus ar re goantañ. Yaouank-flamm e oa pa zizimezas he zad hag he mamm.
Hapalopsittaca
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Porcia Catonis
He yaouankiz
Merc'h e oa da Marcus Porcius Cato Uticensis ha d'e bried kentañ Atilia. Torret e voe dimeziñ he zud abalamour da avoultriezh he mamm.
Dimeziñ a reas en-yaouank da Bibulus, kamarad politikel d'he zad. ntre 58 ha 53 kent JK e voe an eured, hag ur mab o dije bet, Lucius Calpurnius Bibulus, hervez Ploutarc'hos. , goude ma kav d'an istorourien a vremañ e oa re yaouank Porcia evit bezañ mamm da Lucius, a vije bet mab d'ur wreg kent da Vibulus. En oad avat e oa da gemer perzh en emgann Philippes en 42 kent JK, ha mervel a eure e 32 kent JK.
Un toullad bloavezhioù goude e fellas da g-Quintus Hortensius Hortalus ober emglev gant Cato, ma c'houlennas dorn Porcia. Bibulus avat a gare e wreg ha ne felle ket dezhañ he leuskel da vont gant unan all. Hortensius neuze a ginnigas dimeziñ dezhi ken na c'hanfe ur pennhêr, hag he daskoriñ goude da Vibulus. Ne oa ket divoas seurt emglevioù en amzer-se.
Hec'h eured gant Brutus
Goude emlazh Cato ar Yaouankañ en 46 kent JK, e tizimezas Brutus, kenderv da Borcia, digant e bried, Claudia Pulchra, evit dimeziñ da Borcia.
He marv
Hervez an darn vrasañ eus an istorourien e oa en em lazhet Porcia en 42 kent JK o lonkañ glaou-bev. Hiriv ne gred ket an istorourien kement-se ken, ha soñjal a ra ganto he devoa Porcia devet glaou en ur pezh ma ne oa ket aer, hag e oa marvet diwar ar monoksid karbon. Pegoulz resis e oa marvet n'ouzer ket.
Abomey
Abomey zo ur gêr eus Benin, kêr-benn rannvro Zou. En em ledañ a ra war 142 km² ha 78 341 a dud zo o chom enni.
Savet e voe Abomey er ha kêr-benn e oa da rouantelezh Dahomey. Kemeret e voe kêr gant Europiz e 1892.
Rossignol (Gaume)
Rossignol a oa ur gumun e Gaume (Belgia), hiriv staget ouzh Tintigny. Eno e voe emgann Rossignol e miz Eost 1914, e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Les Ramoneurs de Menhirs
Les Ramoneurs de Menhirs zo ur strollad punk brezhonek bet savet e 2006. Eric Gorce a son ar vombard, Richard Bévillon ar binioù kozh, Maurice Jouanno a zo kaner (e brezhoneg Gwened) ha Loran - bet soner er Bérurier Noir er bloavezhioù 80 - zo gitarour. Klevet e vezont e-kerzh sonadegoù a bep seurt ha troet mat int gant meur a stourm : brezhoneg, ekologiezh, gwirioù ar pobloù, stourmoù sokial hag a-enep d'ar varc'hadourien-avel...
O sonerezh
Dibar a-walc'h eo dre ma vez mesket enni gitar-tredan punk ha boest-lusk Loran asambles gant ur c'houblad binioù-kozh/bombard ha sonioù hengouneloc'h. Gwech an amzer e pedont arzourien a bep seurt da seniñ ganto : Louise Ebrel, Gilles Servat, bagad Kemper, bugale ar skolioù brezhonek da geñver ar Redadeg 2010... Daoust dezho implijout sonioù kozh e vez modern a-walc'h temoù o c'hanaouennoù : enno e klever pozioù diwar-benn saveteiñ koad Breselien, Nicolas Sarkozy hag ar gevredigezh c'hall a-vremañ, ar stourmoù sokial, ar stourmoù evit adunaniñ Naoned ouzh peurrest Breizh ha kas ar brezhoneg war-raok, gwirioù Indianed an Amerik, ar gwir da vutuniñ drammoù zo...
Plijout a reont kenaén d'ar re yaouank, d'ar re gozh avat e vez diaesoc'h chom da selaou sonerezh ken trouzus.
Kerne Izel, 2006
Gant Louise Ebrel ha Maurice Jouanno
San Giuliano Terme
San Giuliano Terme zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pisa, e rann vro Toskana.
Clément Ric
Clément Ric a zo ur rugbier gall ganet d'an 18 a viz Gouere 1988 en Aurillac (Cantal). C'hoari a ra er renk gentañ gant ASM Clermont Auvergne. E 2006 eo aet da Clermont goude bezañ bet stummet en Aurillac da gentañ hag e Ussel da c'houde. Gant an diwanidi en deus c'hoariet a-raok mont d'ar skipailh kentañ e 2008. Abalamour d'e yaouankiz e vez implijet evel eilc'hoarier nemetken.
Lenn an Toro
Lenn an Toro zo ul lenn vras e Chile, 202 km2 he gorread, e Proviñs Última Esperanza, e Rannvro Magallanes. Maget eo gant meur a stêr, evel ar río de las Chinas, a zo 105 km hed, hag ar Río Tres Pasos, hag ar río Paine.
Anezhi e teu ar Río Serrano, a zo ur stêr berr a-walc'h, 38 km hed dezhi, hag a ya da aberiñ er Ceno Última Esperanza, a zibouk er pleg-mor Almirante Montt.
Thibaut Privat
thumb|180px
Thibaut Privat a zo ur rugbier gall ganet d'ar 6 a viz C'hwevrer 1979 e Nimes (Gard). C'hoari a ra en eil renk gant ASM Clermont Auvergne.
Stummet eo bet Privat gant RC Nîmes Gard a-raok mont da Veziers evit c'hoari er rummad kentañ gant ASBH. E 2003 en deus sinet e Clermont hag abaoe-se en deus kemeret perzh e krogadoù pouezusañ ar c'hlub. Bewech e oa war an dachenn evit ar gourfennoù c'hoariet gant Clermont, ar re kollet met ar re gounezet ivez (aet eo ar maout gantañ div wech: European Challenge Cup e 2007 ha Top 14 e 2010). E skiant-prenet hag e spered stourmer a vez pouezus-tre en eil renk.
Evit skipailh rugbi Frañs eo bet dibabet Privat dek gwech abaoe 2001. Tournamant ar 6 broad 2002 en deus gounezet en ur c'hoari tri c'hrogad enep Italia, Bro-Gembre ha Bro-Skos. Da c'houde eo bet dibabet evit kemer perzh e Kib ar bed 2003 gant ar Re C'hlas met n'en deus c'hoariet nemet ur c'hrogad, an hini diwezhañ evit an trede plas enep Zeland-Nevez. N'eo ket bet dibabet abaoe 2005.
Kornog (sonerien)
<HR noShade>
Ur strollad sonerezh eo Kornog a sone muzik Breizh, ar broioù keltiek ha lec’h all ivez. Krouet eo bet e 1980.
Buhez ar strollad
E 1980 e rae Jamie Mc Menemy (bet kaner ha soner bouzouki er strollad Battlefield Band) anaoudegezh gant ar violoñser Christian Le Maïtre hag ar soner gitar Soïg Sibéril. Dindan an anv Kornog e teuas buan da vezañ ur pevarbenveg pa zeuas ganto ar soner fleüt a-dreuz eus Aodoù-an-Arvor, Jean-Michel Veillon. Adalek neuze e vo arouezius son Kornog : ur son nerzhus-tre, ar violoñs hag ar fleüt, gant kenweadurioù kensonel ha mentadurel trivlius gwiadet asambles gant son ar bouzouki hag ar gitar, hag ouzhpenn istorioù dispar Jamie hag e aozadurioù dibar gwerzioù Bro-Skos. Er c'hontrol eus an darn vrasañ eus strolladoù breizhat ar bloavezhioù 80 e voe divizet gant Kornog chom hep mont da son er festoù-noz met son er sonadegoù hepken.
Hag evel-se e voe foetet gant ar strollad dre hentoù Bro-C'hall hag Europa ar c'hornog. E-pad o zroiad kentañ er Stadoù-Unanet e vo ken souezhet ha ken entanet an Amerikaned gante ma vo graet un enrolladur "live" e Minneapolis. War-lerc'h e vo teir zroiad all er Stadoù-unanet hag un trede CD ( Ar seizh avel ).
Siwazh e vo lakaet ar strollad en arvar abalamour d'an diouer a verañ efedus. E 1986, e kuitaas Soïg Siberil ar strollad. Gilles Le Bigot a gemera e blas. Ur bedervet pladenn a voe enrollet neuze. Met goude un droiad e Bro-Yougoslavia, Bro-C'hres ha Bro-Italia hag un toullad sonadegoù gant ar Chieftains e Breizh e voe disrannet ar strollad. Gant J-M Veillon ha Gilles Le Bigot e vo krouet Barzaz. Mont a reas Christian Le Maître a ya gant ar strollad Storvan, ha war-lerc'h e kemeras perzh e meur a droiad, er CELTIC FIDDLE FESTIVAL gant K. Burke ha J.Cunningham, da skouer.
Klenkañ a reas Jamie Mc Menemy e vouzouki er c'hrignol... n’eo ket evit pell peogwir e vez klevet adarre e meur a enrolladur adalek 1993 : E Koad Nizan, Swing & Tears, La Ballade du Nord-Ouest... ha gant ar strolladoù Taxi Mauve hag Orion.
E 1999, ez eo bet adsavet ar strollad, ar wech-mañ gant ar soner gitar dispar Nicolas Kemener hag a zo ivez kaner ha soner fleüt.
E penn-kentañ ar bloaz 2001 ez eus bet lakaet ur bladenn nevez da zont er-maez.
Kêriadenn ar bloavezh Mil
Kêriadenn ar bloavezh Mil (galleg: Village de l'an Mil ) zo ur mirdi bev e Lann Gouh, e Mêlrant, er Morbihan.
Amadeu Ferreira
Amadeu José Ferreira (Sendim, 29 Gouere 1950 - Lisbon, 1añ Meurzh 2015) a oa ur c’helenner, alvokad ha skrivagner portugalat en deus labouret evit adsevel ar mirandeg.
Kêriadenn ar bloavezh Mil
Obererezhioù
Stalioù a-bep seurt a vez kinniget gant tud a youl vat. Stalioù emgannañ krennamzerel pe c'hoarioù ar mare.
Amadeu Ferreira
Studioù war ar gwir en deus graet ha labouret en deus evel kelenner e kevrenn ar gwir e skol-veur nevez Lisbon.
Troet en deus a bep seurt traoù e mirandeg : oberennoù lennegel portugalek evel da skouer Os Lusíadas gant Camões, Mensagem gant Pessoa, pe c’hoazh skridoù klasel latin gant Horatius, Virgílius pe Catullus, pevar aviel an Testamant Nevez pe daou eus albomoù Astérix ar Galian.
Skridoù savet gantañ en deus embannet ivez : barzhonegoù, skridoù komz-plaen pe pennadoù a bep seurt embannet e meur a gelaouenn pe er gazetenn bemdeziek Público.
Bwlch-llan
Ur gêriadenn eus Kembre eo Bwlch-llan e Kontelezh Ceredigion.
François Villon
François Villon (a oa e anv gwir François de Montcorbier pe François des Loges, moarvat, 1431 - war-dro 1463) a oa ur barzh gallek hag a veve er.
Buhez
Ganet e voe e 1431, moarvat, e Pariz. Dre m'en doa kollet e dad, e voe fiziet gant e vamm baour en ur beleg anvet Guillaume de Villon, chapalan en iliz Saint-Benoît-le-Bétourné, e Pariz. Gant hennezh e voe kaset ar paotr d'ober studioù da vezañ kloareg. Tapout a reas ur vestroniezh e kevrenn an arzoù e skol-veur Pariz. Tamallet e voe dezhañ bezañ lazhet ur beleg en un tabut, e 1455. Kuitaat a reas Pariz neuze ha bevañ dindan guzh e-pad ur pennad. Er bloaz war-lerc'h e voe pardonet dezhañ, pa oa bet erbedet evitañ gant Guillaume de Villon. Diouzhtu war-lerc'h avat e voe tamallet dezhañ bezañ kemeret perzh en ul laeroñsi e Skolaj Navarra e Pariz. Mont a reas da guzh adarre ha bevañ etre 1456 ha 1461 e traoñienn al Liger.
E 1461 e voe toullbac'het c'hoazh, met lezet e voe da vont un nebeud mizioù diwezhatoc'h. Distroet da Bariz e skrivas Le Testament, met harzet e voe ur wech ouzhpenn e 1462. Jahinet e voe ha kondaonet d'ar marv. Da neuze eo e voe skrivet La balade des pendus gantañ. Hogen torret e voe ar varnadenn gentañ e miz Genver 1463, distaolet e voe ar c'hastiz ha cheñchet e dek bloavezh forbannerezh diouzh Pariz. Kuitaat a reas Pariz e miz Genver 1463, moarvat. Ha goude ne gaver mui roud ebet eus Villon.
Bolborhynchus
Bolborhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1857 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Amerika latin.
Beulah (Ceredigion)
Beulah zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Kembre, e kreisteiz Ceredigion. Hanter hent etre Castell Newydd Emlyn hag Aberporth, war aod Bae Ceredigion.
Kêriadennoù
E kumuniezh Beulah emañ kêriadennoù: Bryngwyn, Llandygwydd, Betws Ifan, Cwm-cou an darn vrasañ eus Cenarth, war lez ar stêr Teifi.
Binasperi
Binasperi (Viñaspre en spagnoleg) zo ur gêriadenn e kumun Lantziego e proviñs Araba e Kumuniezh Emren Euskadi. 63 a dud a oa o vevañ enni e 2007.
Beulah (Ceredigion)
Poblañs
E 2001 e oa 1,586 a dud, ha 54% anezho a oa kembraegerien, gant 45% ganet e-maez Kembre. Eus ar re genidik eus Kembre e oa 90% a gembraegerien.
E 2011 e oa poblet gant 1 591, hag 841 anezho (52,9%) a oa kembraegerien.
Brave (film, 2012)
Brave (Kalonek) a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek ar skeudennoù sintetek anezhañ, sevenet gant an tri filmaozer stadunanat Mark Andrews (1968-), Brenda Chapman (1962-) ha Steve Purcell (1961-).
Produet gant Pixar Animation Studios e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 10 a viz Mezheven 2012 e Seattle (Washington) (Stadoù-Unanet Amerika). Trizekvet film bevaat ar Studioioù Pixar e oa, war-lerc'h Cars 2 (e miz Mezheven 2011) hag a-raok Monsters University (e miz Mezheven 2013).
Istor
Merida, merc'h roue Bro-Skos, a zo ur plac'h yaouank herrus hag he deus c'hoant da vezañ gwaregerez, ar pezh nac'het gant he mamm. Un dibab graet ganti a laka rouantelezh he zad Fergus en arvar. Rankout a ra Merida ober ur veaj en natur evit kompren ar gwir galon.
Rosemarie Bowe
Rosemarie Bowe Stack (ganet Rose Marie Bowe) d'ar 17 a viz Gwengolo 1932 hag aet da Anaon d'an 20 a viz Genver 2019, a oa un aktourez ha top-model stadunanat. Brudet e voe dre he rolloù e filmoù ar bloavezhioù 1950.
Ganet e voe e Butte (Montana) ha desavet e Tacoma (Washington). Kroget e oa da vezañ un top-model e Los Angeles (Kalifornia), a-raok c'hoari rolloù bihan dizanv. He c'hentañ roll gwirion a voe e 1954 er film The Adventures of Hajji Baba. Goude-se e voe fiziet enni meur a roll bras a-raok ma paouezfe gant ar sinema goude ar film Big Trouble (1986) gant John Cassavetes.
Dimezet eo bet gant an aktour Robert Stack etre 1956 ha marv hennezh e 2003.
Morrígan
E gwengelouriezh Iwerzhon eo Mórrígan (pe Ar Mórrígan), pe Morrígu doueez ar brezel hag an tonkad. En iwerzhoneg a-vremañ e vez graet Mór-Ríoghain anezhi hag a dalv kement ha "rouanez-teuz".
Dre he roll evel doueez an tonkad eo ereet ouzh an diouganiñ, ar freuz, ar marv hag an trec'h war an aerva. E stumm ur vran, (graet ar badb anezhi) e c'hall dont war wel. Ar gadourion a vez broudet da gas kurioù da benn ganti ha tizhout an trec'h war o enebourion. Ha gwalc'het e vez ganti an dilhad brizhet gant gwad ar re donket d'ar marv Skeudennaouet e vez ivez evel doueez an douar hag ar riegezh, hag evel diwallerez ar c'hlenn hag he annezidi.
Kémi Séba
Kémi Séba ("Sterenn Zu" en egipteg kozh), lesanv politikel Stellio Gilles Robert Capo Chichi, zo ur stourmer hollafrikanour gall-ha-beninat ganet e Strasbourg d'an 9 viz Kerzu 1981.
Morrígan
Alies e vez graet Morrigan ag un triad c'hoarezed, anvet "an tri Morrígna". Meur a anv a c'hall bout kavet evit an teir doueez mes peurliesañ e kaver an anvioù Badb, Macha, ha Nemain pe Badb, Macha, hag Anand. Lavarout a reer eo anvioù liesseurt evit taolenniñ an hevelep doueez marteze. An teir Morrígna a vefe c'hoarezed an teir doueez-douar Ériu, Banba, ha Fódla. Gwreg an Dagda eo ha gallout a ra kemer stummoù a bep seurt. Tra ma vez azaouezet Badb ha Nemain evel gwragez Neit. Hiriv e kaver roudoù ag an doueez er Bean sí, ur boud ag an hengounioù-pobl.
Kémi Séba
D'e 14 vloaz e 1995 ec'h eas da chom da Rannvro Pariz gant e vamm hag e vreur. Kregiñ a reas da stourm e-barzh Nation of Islam. Kendiazezañ a reas ar Parti Kémite, ur strollad du, e 2002 hag ar vouezh-aotret e voe e-pad daou vloaz. E miz Kerzu 2004 e krouas Tribu Ka, ur strolladig hag a zo e bal difenn ar bobl du. E-kreiz ar gaoz hag ar gwarzh e vez alies er mediaoù. Tamallet e vez dezhañ bezañ gouennelour hag enepyuzev. Divodet e voe ar strollad e 2006 gant ar gouarnamant gall.
Morrígan
Gerdarzh
Tabutoù a zo war gerdarzh anv Morrígan. Mor a c'hall dont ag ur wrizienn indezeuropek hag a dalv "spont" "euzhus" hag e klot ouzh ar ger hensaoznek maere (adkavet e nightmare "gwallhunvre"), ar ger skandinavek mara, ha "mara" ("gwallhunvre") er yezhoù slavek. Tra ma vez troet rígan evel "rouanez" Gallout a reer goulakaat ur ger kentkeltiek *Moro-rīganī-s. Neuze e vez troet anv Morrígan evel "Rouanez-Teuz" pe "Rouanez-Tasmant.
Kémi Séba
Dilojañ a reas da Senegal e miz C'hwevrer 2011. Lakaet eo war ul listenn levezonerien enepgall en Afrika c'hallek gant ar skingomz gall France Info. Dont a reas e 2013 da vezañ ur c'hroniker politikel evit 2sTV, chadenn brevez gentañ ar vro. Kregiñ a reas e vrud da greskiñ en Afrika c'hallek. Kenderc'hel a reas da labourat evit skinweloù all evel Afrique Média Tchad ha VoxAfrica.
Kendiazezañ a reas an AMG Urgences panafricanistes (Urpanaf) gant Toussaint Alain e miz Kerzu 2015. Stourm a ra an aozadur-se war dachenn ar justis sokial, an neveztrevadennouriezh, al Lur CFA, ha goubrenerezh ar Stadoù afrikan liammet gant ar Françafrique.
E miz Gwengolo 2017 e voe argaset Kémi Séba da Vro-C'hall gant ar pennadurezhioù senegalat evit bezañ devet ur bilhed Lur CFA, hag e miz Here ec'h eas d'en em staliañ a Venin.
Beajiñ a reas kalz en Afrika hag er bed evit kejañ gant politikourien, sindikalourien ha stourmerien. Degemeret eo bet e Rusia hag en Iran, div vro hag a sav a-enep "impalaerouriezh ar C'hornôg". E miz C'hwevrer 2018 eo degemeret e Gwadloup gant ar sindikalour Élie Domota. E miz Gwengolo 2018 e voe degemeret en Italia gant al Luskad Pemp Sterenn ha reiñ a reas dezho un teuliad diwar-benn al Lur CFA hag ar Françafrique. Un nebeud mizioù goude e voe fustet Bro-C'hall gant Luigi Di Maio hag Alessandro Di Battista abalamour d'an neveztrevadennouriezh gall en Afrika. Se zo kaoz da dennderioù diplomatek etre an div Stad.
E miz Genver 2018 voe deroet dezhañ an titl a zen politikel afrikat ar bloaz 2017 gant ar chadenn Africanews, war-lerc'h an doktor kongolat Denis Mukwege.
Marin
Marin zo un anv-badez gallek ha kroatek, deuet eus an anv-badez latin Marinus. Un anv-tiegezh eo ivez e meur a yezh.
Misiones
Misiones zo anv spagnolek ar misionoù kaset gant leaned spagnol e Suamerika, dreist-holl, hogen ivez e Norzhamerika (Kalifornia da skouer), hag zo bet roet da veur a dachennad douar goude-se.
Yulia Nachalova
Yulia Viktorovna Nachalova (rusianeg: Ю́лия Ви́кторовна Нача́лова), ganet d'an 31 a viz Genver 1981 hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Meurzh 2019, a oa ur ganerez, aktourez ha kinnigerez abadennoù skinwel soviedat ha rusian.
Kaset e oa bet d'an ospital e miz Meurzh 2019. Klañv e oa gant ul live uhel a sukr er gwad. Marvet eo gant un oedema empenn en ospital Moskva d'ar 16 a viz Meurzh 2019
Llanfihangel y Creuddyn
Ur gêriadenn eus Kembre eo Llanfihangel y Creuddyn e Kontelezh Ceredigion, nepell diouzh Aberystwyth.
Agrippina an Henañ
thumb|150px|right|Delwenn da Agrippina an Henañ ([[Museo Arqueológico Nacional de España).]] Agrippina an Henañ, pe Agrippina maior, pe Julia Vipsania Agrippina (14 kent JK - 33), a oa ur briñsez roman eus an Henamzer, merc'h da Julia, merc'h d'an impalaer Augustus, ha merc'h-vihan d'an impalaer ha da Agrippa. Lezc'hoar, lezverc'h, ha merc'h-kaer d'an impalaer Tiberius e oa ivez.
Llanfihangel y Creuddyn
E kombod Creuddyn e oa gwechall.
Bignez
Bignez zo kouignoù graet gant bas fritet en eoul. Gallout a reont bezañ sukret pe sall. Ul lip-e-bav aes d'ober eo, setu perak e vezont kavet e kalz broioù.
Agrippina an Henañ
Dimezet e oa d'ar jeneral roman Germanicus. Gant he fried ez eas da chom e-touez e soudarded en Germania inferior, gant he mab Caligula, a voe Impalaer roman, hag eno e c'hanas he merc'h Agrippina ar Yaouankañ, en 15 pe 16.
Bignez
Gant bleud, vioù hag eoul pe amann e vez graet ar bas. Bier a vez lakaet ivez e broioù zo. Ront int peurliesañ, e stumm ur walenn a-wechoù, gant un toull e-kreiz eta, evel an donut amerikan.
Bignez sukret
Gant sukr pe gaotigell e vez gwarniset ar bignez boas. E-barzh pe war ar gorre e c'haller lakaat ar gwarnisadur-se. Frouezh (avaloù...), toaz chokolad da ledañ, mel pe a bep seurt diennoù zo doareoù all da fichañ anezho.
Bignez Bro-Dreger zo brudet e Breizh.
Bignez sall
Lakaet e vez legumaj (kourjetez, onion...).
Talvoudegezh vezhurel
Hervez taolenn vezhurel "Ajañs Frañs surentez yec'hedel ar boued, an endro hag al labour" e 2013 e talv 100 g a vignez plaen kement ha 400 kcal energiezh degaset gant 6,3 g protein, 22,1 g lipid ha 42,8 g glukid (13,7 g sukr gant ar glukid).
N'eo ket yac'h debriñ bignez, kalz sukr ha kaloriennoù o deus.
Pedro de la Rosa
Pedro Martinez de la Rosa (bet ganet e 1971 e Barcelona, Katalonia) zo ur blenier kirri a red e Formulenn 1 gant HRT-Cosworth e 2012. Redet en deus etre 1999 ha 2003 evit Arrows ha Jaguar a-raok dont da vezañ blenier esae evit McLaren. Redet en deu fin ar bloavezh 2006 gant McLaren-Mercedes oc'h erlec'hian Juan Pablo Montoya. Distroet eo e redadegoù e 2010 gant Sauber.
Alexander Schallenberg
Alexander Georg Nicolas Christoph Wolfgang Tassilo Schallenberg (ganet e Bern d'an 20 a viz Mezheven 1969) zo ur gwiraour hag ur politiker aostrian. Kañseller Aostria eo bet e 2021, eus an 11 a viz Here betek ar 6 a viz Kerzu. Ezel eo eus ar strollad Österreichische Volkspartei (ÖVP). Ministr an Aferioù diavaez e oa bet er gouarnamant kent, etre 2019 ha 2021.
P'en doa ranket Sebastian Kurz reiñ e zilez eus e garg a gañseller, d'an 9 a viz Here 2021, e oa bet anvet Schallenberg da gemer e lec'h.
Racconti fantastici
Racconti fantastici ("Kontadennoù moliac'hel") zo un dastumad kontadennoù italianek diwar zorn Iginio Tarchetti (1839-1869), embannet e Milano e 1869].
Iginio Tarchetti
Iginio Ugo Tarchetti (1839-1869) a oa ur barzh hag ur skrivagner italian.
Tapet e voe gant an drougskevent ha mervel a eure da 29 bloaz.
Myiopsitta
Myiopsitta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Johann Peter Hebel
Johann Peter Hebel, ganet e Basel d'an ha marvet d'an  e Schwetzingen, a oa ur skrivagner alaman a skrive en alamaneg unvan hag en alemaneg.
Buhez
En ur familh peizanted e voe ganet. Studioù doueoniezh a reas en Erlangen. Goude se e labouras evel kelenner-ti, kure, kelenner ha diagon. Anvet e voe e lise Karlsruhe hag eus 1808 da 1814 e voe rener al lise-se. Graet e voe doktor "honoris causa" anezhañ ivez e skol-veur Heidelberg.
Troet e oa Hebel gant ar plant hag an natur. Al levr kentañ embannet gantañ e 1803 e voe Alemannische Gedichte, ul levr barzhonegoù hag a reas kalz a verzh. Goude se e embannas ivez meur a "almanak" gant kontadennoù. E dibenn e vuhez e ouestlas e amzer d’ar relijion hag e skridoù diwezhañ a voe istorioù tennet eus ar Bible evit ar re yaouank. E varzhonegoù a voe meulet gant un toullad skrivagnerien alamanek : Goethe, Jean Paul, Gottfried Keller, Hermann Hesse, Martin Heidegger.
Oberennoù
Ha meur a levr all embannet goude e varv.
Éric Drouglazet
Éric Drouglazet, bet ganet d'ar 16 a viz Du 1967 e Tregon hag o chom eno, a zo ur bageer-dre-lien breizhat.
Korneli an Diod
Korneli an Diod (Karnag, 9 Ebrel 1797 - Enizenac'h, 15 Gwengolo 1862) a oa ur beleg ha saver levrioù devosion eus Bro Gwened.
Gant e eontr hag a oa person e Bizhui-an-Dour e voe broudet ar paotr yaouank da vont da veleg. Beleget e voe e 1821. E meur a barrez e voe anvet : Bizhui, Lokmac'hloù hag, adalek 1829, Enizenac'h, ma chomas betek dibenn e vuhez. Treiñ a reas meur a levr diwar ar galleg, en ur brezhoneg gwall levezonet gant ar yezh orin. En o zouez e c'haller menegiñ En or ag er vuhé devot, pe instructioneu forh pourfitable eit conduire ha sonnat en inean én devotion, asambles gant Jean Marion, Mis caer Mari, Perhinded devot Santes Anna, ha levrioù all c'hoazh.
Gant Yann-Vari ar Joubiouz e voe lakaet, e 1843, d'ober war-dro kannadig Brediah er Fé, ennañ pennadoù troet gantañ diwar ar galleg ha tennet eus an Annales de la propagation de la foi. Ober a reas war-dro ar gelaouennig-se e-pad tost da ugent vloaz, betek e varv.
Marina
Marina zo un anv-badez latin, italianek, ha slavek, roet d'ar merc'hed, deuet eus an anv latin « Marinus », evel an anv-badez italianek Marino, roet d'ar baotred.
Carré Manchot
Ur strollad sonerezh da zañsal er festoù-noz eo Carré Manchot. Krouet e oa bet e 1986 e Klegereg (Morbihan (56)). Deuet eo, abaoe ar mare-se, da vezañ ur strollad brudet hag a ra ur bern a festoù-noz abaoe ugent vloaz.
Ar strollad a-vremañ a zo ennañ Yannig Alory, fleüt a-dreuz koad, Yann-Loïc Joly ouzh an akordeoñs diatonik, Gilbert Le Pennec, gitarour, hag evit echuiñ, Loïc Bléjean gant an binioù-ilin, al fleüt-izel hag a zo erruet e 2007. O doare da seniñ hag o startijenn o deus kaset anezho dre Vreizh, met ivez dre ar bed a-bezh betek... an Turkmenistan e 2008 !
Ar strollad
Krouet e oa bet Carré Manchot e 1986, gant Rémi Martin, c'hoarier akordeoñs, Jean-Claude Riou, c'hoarier violoñs, Herve Le Lu, c'hoarier bombard ha Gilbert Le Pennec, paotr e c'hitar. Gant ar strollad kentañ-mañ eo bet enrollet pladenn gentañ ar strollad : Tabalish.
E 1988 e oa aet Rémi ha Jean-Claude kuit eus ar strollad evit leuskel o flas gant Ronan Robert (akordeoñs) ha Ronan Pinc (violoñs). Div bladenn a voe embannet da-heul se : Mab ar Miliner hag An Disparti hag a verko fin ar stumm-mañ eus ar strollad e 1994.
Ar bloavezh-se ez eas kuit an daou Ronan, hag erlec'hiet int bet gant Yannig Alory ouzh ar fleüt a-dreuz, Yann-Loïc Joly ouzh an akordeoñs hag Erwan Volant ouzh ar gitar-boud. Pemp pladenn a voe enrollet gante : « Noz ! » e 1996, « Riboul » e 1997, « Liyannaj » e 1999 hag a zo bet graet gant sonerien guadeloupean ar strollad Akiyo ka ha gant ar c'haner breton Patrick Marie. Graet o deus war-lerc'h un eil pladenn diwar skouer « Liyannaj » anvet « Liyannaj Live ». E 2001 ec'h enrollas ar strollad « Degemer ». War an album-se ez eus tu da adklevout sonerien « Liyannaj » met ouzhpenn da se c'hoarierien stokelloù pe taboulinoù Bagad Kemper hag a c'hoari hiziv c'hoazh alies gant Carré Manchot. Setu e 2005 ez eas kuit Erwan Volant, erlec'hiet gant Stéphane Sotin hag a c'hoari taboulinoù hag a roas d'ar strollad un energiezh nevez.
20 vloaz ar strollad
E 2006 e voe enrolet Laÿou ! ha d'ar memes mare e voe lidet ugentvet deiz-ha-boaz ar strollad, e startijenn hag e spered goueliañ hag a zo chomet ar memes hini hag e 1986, d'ar 13 a viz Gouere 2006, e Mur, e-tal Lenn Gwerledan.
Salvatore Farina
Salvatore Farina (1846 - 1918) a oa ur c'hazetenner ha romantour italian.
Carré Manchot
Ar strollad e 2013
thumb|Carré Manchot e 2010 Gilbert Le Pennec : gitar ; Yannick Alory : fleüt a-dreuz ; Yann-Loïc Joly : akordeoñs ; Loïc Blejean : uileann pipes ha low whistles ; Patrick Marie : kan.
Salvatore Farina
Ganet e oa e Sorso, e Sardigna. Mont a reas da studiañ ar gwir da Dorino ha Pavia, a-raok mont da chom da Vilano ma skrivas e oberenn.
Astured
An Astured (αστυρων e gregach, gant Strabon; astures en latin) a oa Kelted ha rak-Kelted (Keltibered) eus gwalarn ledenez Spagn, e Hispania Tarraconensis da vare an impalaeriezh roman.
Daou rumm, a lavared, a oa anezho : an Astured treuzvenez a veze graet eus re an arvor, an Astured Aogustan eus re an argoad.
E -25 e voent trec'het gant Augustus, e-kerzh ar brezelioù kantabr, war lez ar stêr Astura.
Bro an Astured
En o zachennad edo an douaroù zo aet d'ober Asturiez a hiriv, proviñs León, er c'hornôg d'ar stêr Esla, ha hanternoz proviñs Zamora en hanternoz d'ar stêr Duero ha kornôg an Esla, hag ivez, e Galiza, reter proviñs Lugo ha proviñs Ourense hag un darn eus distrig Bragança, e Trás-os-Montes e Portugal, pezh zo bet anvet Asturia.
Meuriadoù ha kêrioù
Hervez Plinius e oant 240.000 rannet entre 22 veuriad, met n'eus bet miret nemet 12 eus an anvioù-se : Lanciatis, Brigaecinis, Bedunensis, Orniacis, Lungonis, Saelinis, Superatis, Amacis, Tiburis, Egurris pe Gigurri, Paesicis ha Zoelais.
o c'hêrioù e oa Lancia (Villasabariego – León), Asturica (Astorga – León), Mons Medullius (Las Medulas? – León), Bergidum (Cacabelos, e-kichen Villafranca del Bierzo – León), Bedunia (Castro de Cebrones – León), Aliga (Alixa? – León), Curunda (Castro de Avelãs, Trás-os-Montes), Lucus Asturum (Lugo de Llanera – Asturias), Brigaetium (Benavente – Zamora), ha Nemetobriga (A Pobra de Trives – Ourense), a oa ur greizenn relijiel.
Pyrilia
Pyrilia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Amerika latin.
Astured
Relijion
An darn vrasañ evel al Lugones, a azeule an doue Lugh, ha doueed all evel Taranis ha Belenos.
Hêrezh
Chomet eo o anv en hini Rouantelezh Asturias hag en hini kêr Astorga.
Se canta
Se canta (stummoù all : Se chanta, Se canti, Se canto), pe Aquelas montanhas (stummoù all : Aqueras montanhas, Aqueres montanhes, Aquelei montanhas, Aqueli montanhas) pe La font de Nimes (stummoù all : La fònt de Nimes, la hont de Nimes) pe c'hoazh Montanhes Araneses, zo ur ganaouenn okitanek anavezet gant meur a stumm e broioù Okitania. Kontañ a reer e oa bet skrivet gant Gaston Fèbus, kont Fois ha beskont Bearn. Sellet a reer outi bremañ evel kan broadel Okitania. Meur a stumm zo anezhi, hervez ar rannyezhoù hag ar rannvroioù.
Lakaet eo bet en aragoneg ivez, gant an titl Aqueras montanyas, ha kanet eo bet gant meur a ganer eus Aragon, en o zouez ar barzh José Antonio Labordeta hag ar strollad Biella Nuei.
Komzoù e rannyezh Lengadok
Dejós ma fenèstra I a un auselon Tota la nuèch canta Canta sa cançon.
Diskan :
Se canta que cante Canta pas per ieu Canta per ma mia Qu'es al luènh de ieu.
Aquelas montanhas Tard s'abaissaràn E mas amoretas Se raprocharàn.
Baissatz-vos montanhas Planas, levatz-vos Per que pòsca veire Mas amors ont son.
Al fons de la prada I a un píbol traucat Lo cocut i canta Benlèu i a nisat.
Henfynyw
Henfynyw zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre e Kontelezh Ceredigion, tostik da Aberaeron. Kêriadennoù all zo er gumuniezh: Ffos-y-ffin, Llwyncelyn ha Derwen-gam.
E 2011 e oa poblet gant 1,045 a dud ha 557 anezho (54,3%) a oa kembraegerien.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus hen (kozh) hag un elfenn all hag a c'hallfe bezañ an anv krenngembraek Mynyw, diwar an anv latin Menevia, a oa anv Tyddewi.
Roll ar c'hanoù broadel
Setu amañ ur roll eus kanoù broadel stadoù ha broadoù ar bed.
Premio Xerais
Ar Premio Xerais zo ur priz lennegel e Galiza.
Henllan (Ceredigion)
Ur gêriadenn eus Kembre eo Henllan e kreisteiz Kontelezh Ceredigion.
Karl Benz
Karl Benz (gant Karl Friedrich Michael Benz d'ar 25 a viz Du 1844 e Karlsruhe – 4 a viz Ebrel 1929 e Ladenburg) a oa un ijinour alaman, unan eus diaraogerien ar sevel kirri-tan, ha krouer Benz & Cie hag a zeuas da vezañ Mercedes-Benz e 1926, goude kendeuziñ gant Daimler Motoren Gesellschaft.
Diorren ar c'hentañ karr Benz
E 1885 e labouras Benz war an Teirrodeg Teo : implijout a reas un teirrodeg hag ec'h ouzhpennas dezhañ ur bailh yenaet dre zour, ur sailhad ul litrad ha 560 watt, enaouiñ dre dredan, ur c'hlaped degemer renet hag ur voest tizhoù. D'an 29 a viz Genver 1886 ec'h embannas ar breved DRP-37435.
D'ar 5 a viz Eost 1888 e voe tapet ar patrom Benz Patent Motorwagen gant e wreg Bertha hep lavarout dezhañ. Ganti e voe graet an hentad hir kentañ gant ur c'harr, da lavaret eo 104 c'hilometrad etre Mannheim ha Pforzheim. Gant un tizh a 15 km/eur e reas ar veaj-se ar pezh a oa kalz d'ar mare-se. Profitañ a reas Karl evit gwellaat ar c'harr : ouzhpennañ un tizh da aesaat an tremen krec'hioù a voe e-touez ar c'hemmoù degaset gantañ.
Gilles Le Baud
Gilles Le Baud a oa ur bageer-dre-lien. Deuet eo da vezañ ur penn-embregerezh.
Lazhadeg Dahra
Lazhadeg Dahra a voe graet gant an arme c'hall e Mezheven 1845 en Aljeria, dindan urzhioù al letanant-koronal Aimbable Pélissier, diwezhatoc'h marichal, a vougas ur meuriad berber repuet e kevioù Dahra.
Karl Benz
Diorren ar c'hentañ karr Benz
E 1890 e kevredas gant Friedrich von Fischer, hag a voe lakaet e-karg eus ar melestradur ha gant Julius Ganss, lakaet e penn ar gwerzhañ. Ober a reas Karl Benz war-dro diorren rann deknik an embregerezh hag a greskas da vat.
E 1893 e voe savet ar c'harr Benz kentañ peder rod dezhañ, Benz Victoria e anv ha bloaz goude e voe savet ar Benz Velo, hag a voe implijet da batrom ar c'hirri-samm hag ar c'hirri-boutin kentañ e 1895.