cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Relijion yoruba
Shango
Doue an tan-kurun ha Doue an tan eo Shango. Bez' e vez gwelet ane'añ atav gant ur vouc'hal ha diskouez 'ra an nerzh, ar galon. Un doue brezeler eo oc'hpenn. E-touez e servijourien e c'hallomp menegiñ Oshumaro (ar Ganevedenn) hag Afefe (an Avel). Hervez ar vojenn 'renas Shango war ar gêr Oyo. Dimeziñ 'reas gant teir doueez da nebeutañ: Oya, Oshun hag Oba. Mab Yemaya eo met desavet 'oa bet gant Obatala 'blamour ma ne felle ket mui Yemaya ober war e dro. A-hend-all eo Shango doue ar sonerezh, an taboulinoù hag ar brezel. Gwareziñ 'ra diouzh an emlazh dre an tan. Hervez ar vojenn bepred 'noa devet Shango e gastell d'ar mare edo o klask kadarnaat e c'halloudoù doueel. O welet ar gwalheur graet gantañ e-unan ha da c'houde be'añ gwelet marv e briedoù ha bugale 'oa aet Shango d'en em grougañ. Ar we'enn dibabet gantañ 'vit en em grougañ 'vez hanvet Aya. Lâret 'vez ne c'haller ket troc'hañ ar we'enn-se gant ur vouc'hal met gant koad ar we'enn Aya 'vez savet troadoù ar bouc'haloù. 'B'ar relijion gristen ha dreist-holl 'ba Brezil 'vez kemmesket gant Sant Yann Vadezour pe gant Sant Jerom. 'Ba Kuba 'vez kemmesket gant Santez Barbara. 'Vit echuiñ 'vo ouzhpennet ganimp 'vez kontet Shango e-touez ar roueed 'doa krouet ar vro Yoruba. Profet 'vez de'añ peurliesañ ur maout.
Was ist Aufklärung ?
Troet eo bet e brezhoneg gant Laorañs Motrot.
Relijion yoruba
Oshosi
Un doue brezeler eo ivez. Met dreist pep tra eo Doue ar Chañs, an Arvestiñ, ar c'hoadeier hag ar chaseourien. Diskouez 'ra ar galloud. Plijout 'ra de'añ ar gwez. Lidet 'vez peurvuiañ d'ar Yaou ha gantañ 'vo gwelet peurliesañ ur wareg ha biroù 'vez e arouezioù. Al livioù glas ha gwer 'vez e livioù karetañ. 'B'ar relijion gristen 'vez kemmesket gant Sant Norbert 'ba Brezil.
Ogun
Un doue brezeler meur eo. Mab Yemaya, breur Shango ha pried Oya eo doue ar c'hovien hag eus pep tra a implij an houarn. Pezh a zispleg 'vez gouestlet de'añ meur a arouez houarn 'vel ar biroù, ar macheteoù, ar goafioù, ar c'hlezeier, ar sabroù. Hervez ar vojenn 'oa an doue kentañ war an douar 'vit aozañ diorren ar vuhez. Liammet eo ar sifr 7 gantañ hag e livioù karetañ mouk, glas-gwer. E ostilh brudetañ a chom ar machete ha kemmesket 'vez 'b'ar relijion gristen 'ba Brezil dreist-holl, gant Sant Pêr.
Oshun
Doueez ar garantez eo met ivez 'vez gouestlet de'i ar binvidigezh, an aour. Doueez an dourioù dous eo ivez, da lâret eo ar stêrioù, al lennoù. Renet 'vez ganti ar strujusted ivez. Skeudennet 'vez ane'i dindan tresoù ur vaouez kaer kenañ gwisket gant ur vantell aour. Liammet 'vez ganti al liv melen. Gouestlet ivez de'i pep tra 'vez aour hag arem. De'i e ya ar sifr 5 hag he loened karetañ 'vez ar peroked, ar bultur, ar paun. E-touez ar profoù 'vez roet de'i e-pad al lidoù 'vez ar mel, ar gwin gwenn, ar chug orañjez. 'B'ar relijion gristen 'vez kemmesket gant "Deoliezh Aluzen ar C'houevr" 'ba Kuba ha gant "Hon Itron eus ar gouleier" 'ba Baia 'ba Brezil. Berr-ha-berr 'vez lidet pep tra 'vez kaer meurbet en hec'h anv.
An doare da leustriñ
Peurliesañ 'vez pleustret ar relijion Ifa dre an diouganiñ a gemer ur plas meurbet o c'hoût 'vez diazezet ar sevenadurioù afrikan kentidik war al lavar. Ouzhepennet 'vo an dafaroù 'vez implijet 'vit aroueziñ an diougan: monetaria monetaoù, formulennoù kuzh...
Salvirola
Salvirola   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Lech Sant
Lech Sant e ladineg, Lago Santo en italianeg, zo ul lenn e Sutirol, e kumun Santa Cristina Gherdëina (Santa Cristina Valgardena en italianeg).
Pieve San Giacomo
Pieve San Giacomo   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Maximianus
Maximianus pe Maksimian a zo bet anv meur a zen e Roma an Henamzer.
Priñselezh Piemonte
Priñselezh Piemonte a oa unan eus Stadoù Savoia.
Istor
E 1418 e varvas dibennhêr Ludovico di Savoia-Acaia (1364-1418), anezhañ diwezhañ ezel eus e diegezh Savoia-Acaia. Pried e oa da Vona di Savoia (1388-1432), c'hoar da Amedeo VIII (1383-1451), kont ha goude dug Savoia, a zegouezhas aotrouniezh Piemonte gantañ neuze.
E 1424 e reas ur briñselezh e Piemonte, hag e anvas e vab henañ Amedeo (1412-1431) da briñs Piemonte. Chom a reas an titl en implij a-hed istor rouantelezh Sardigna, ha hini rouantelezh Italia.
D'an 2 a viz Mezheven 1946 e voe aozet ar referendom ma tibabas pobl Italia sevel ur republik e-lec'h ur vonarkiezh. Adal neuze e oa echu gant ar briñselezh hag an titl a briñs, ha lakaet e voe Piemonte d'ur rannvro eus Italia.
Martin Scorsese
Martin Charles Scorsese, ganet d'ar 17 a viz Du 1942, zo ur filmaozer, aktour hag istorour italian-stadunanat.
Darn eus filmoù Scorsese zo diwar-benn an identelezh italian-stadunanat (dreist-holl sikilian), pennaennoù ar feiz Roman-katolik evel ar gablusted hag an dasprenerezh, ar feiz, an dourc'heta, an torfedelezh hag ar brezelioù gangoù. Darn eus e filmoù zo brudet ivez evit diskouez ar feulster hag al luc'haj. Renet en deus filmoù evel Mean Streets (1973), Taxi Driver (1976), Raging Bull (1980), The King of Comedy (1983), After Hours (1985), an drama relijiel The Last Temptation of Christ (1988), Goodfellas (1990), Cape Fear (1991) Casino (1995), ha The Irishman (2019). Evit lod anezho en deus labouret gant e gamalad hag aktour Robert De Niro. Scorsese en deus labouret ivez gant an aktour Leonardo DiCaprio, o ren anezhañ e pemp film, adalek Gangs of New York (2002) ha nevesoc'h an The Wolf of Wall Street (2013). Ar film The Departed (2006) an trede gwech ma labourent asambles, en deus degaset da Scorsese un Academy Award for Best Director hag enoret eo bet ar film ivez gant an Award for Best Picture. Kenlabour an daou en deus talvezet dezho meur a wech bezañ anvet evit un Academy Award ha gounezet o deus meur a wech prizioù hag enorioù brudet.
Breuil
Breuil zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Gerdarzh
Eus ar galianeg brogilos, "koad bihan gronnet gant ur voger pe ur c'harzh",.
Tud
Breuil zo un anv-tiegezh gallek.
San Bassano
San Bassano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Dorchester (Dorset)
Dorchester (distaget [] e saozneg) zo ur gêr eus Bro-Saoz, pennlec'h kontelezh Dorset. Emañ etre Poole ha Bridport, war an hent bras. Ur greizenn genwerzh eo Dorchester, a-gozh, war lez ar stêr Frome.
E Dorchester e oa ar skrivagner Thomas Hardy o chom, ha gant ar gêr-se e voe awenet evit sevel e romant The Mayor of Casterbridge.
Da vare niveradeg 2011 e oa 19,060 annezad o chom e Dorchester.
An anv
E hensaozneg e oa Dornwaraceaster (an anv "ceaster" a veze roet e hensaozneg d'ar c'herioù a orin roman).
Evit Durnovaria : Rivet & Smith, p. 345-346
Kanton an Oriant-1
Kanton an Oriant-1 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 21 a viz C'hwevrer 2014, e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
Dorchester (Dorset)
An anv
Talvoudegezh : pe "ar c'hreñvlec'h war ar stêr Arnus" ?, pe "meil-dorn (maen heñvel ouzh ur meilh-dorn) e-kichen ar stêr".
--
Evit Dorchester : Eilert Ekwall
Talvoudegezh : diouzh ur wrizienn *derk- (breton derch, kembraeg drych = aspect), da lavarout : "bright or splendid place" = ur blas kaer-tre
Istor
Durnovaria e oa kêrbenn an Durotriges e koulz ar Romaned. War a seblant Maiden Castle e oa o c'hreñvlec'h (bet aloubet gant Vespazian war dro 44 goude J.-K.
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Dorchester gant ar c'hêrioù-mañ :
Genivolta
Genivolta  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Gombito
Gombito  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Pieve d'Olmi
Pieve d'Olmi   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Sychdyn
Dont a ra an anv Sychdyn eus an anv saoznek Soughton, a dalvez kement ha "kêr ar c'hreisteiz".
En ur c'hornad parkeier ha koadeier emañ Sychdyn. Kalz eus an annezidi zo tud hag a labour e Chester, Liverpool pe Wrecsam. Un davarn zo, ur stal-voued, un ti-post hag ur skol kentañ derez.
Bodet e voe e lez gant ar priñs Llywelyn ap Gruffudd e Sychdyn, d'ar 27 a viz Eost 1275.
Grumello Cremonese ed Uniti
Grumello Cremonese ed Uniti  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Certhionyx
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Tomás de Bhaldraithe
Tomás de Bhaldraithe (14 Kerzu 1916 – 24 Ebrel 1996) a oa kelenner skol-veur ha geriadurour iwerzhoneg. E oberenn anavezetañ eo e c'heriadur, English-Irish Dictionary, embannet e 1959.
Certhionyx
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad golvaneged er genad-mañ : Certhionyx variegatus‎.
Tomás de Bhaldraithe
Buhez
Ganet e voe e Luimneach. Lakaet e voe "Thomas MacDonagh" da anv dezhañ e koun Thomas MacDonagh (Tomás Mac Donnchadha), unan eus renerien Emsavadeg Pask e 1916. "Waldron" e oa anv e dad, hag a voe troet gantañ e "de Bhaldraithe" diwezhatoc'h. Desavet e voe e Dulenn.
Studioù galleg a reas ha tremen a reas amzer e Pariz er bloavezhioù 1930. Eno e tarempredas brogarourien vreizhat en harlu. Pa darzhas ar brezel ez eas da Iwerzhon en-dro. Ha neuze e stagas a-zevri gant studi an iwerzhoneg hag e rannyezhoù.
Meur a labour all a embannas, evel da skouer ur studiadenn war iwerzhoneg Cois Fharraige, e kontelezh Gaillimh. Labourat a reas kalz ivez e dibenn e vuhez evit Foclóir na Nua-Ghaeilge (Geriadur an iwerzhoneg nevez), diechu c'hoazh.
Collocalia esculenta
Collocalia esculenta a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Apodidae.
Moscazzano
Moscazzano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
John Clipperton
John Clipperton (ganet e Great Yarmouth er kantved ; marvet e 1722 e Gaillimh) a oa ur morlaer saoz a breizhe al listri spagnol en  hag a oa diazezet en Enez Clipperton.
Collocalia esculenta
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar seitek isspesad anezhañ :
Gracula
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia ar Su.
Mechanic: Resurrection
Mechanic: Resurrection zo ur film niñvek embannet e 2016 ha renet gant Dennis Gansel ha skrivet gant Philip Shelby ha Tony Mosher, a-ziwar un istor gant Shelby ha Brian Pittman. Un heuliad eo d'ar film The Mechanic embannet e 2011, hag a oa un adsevel eus ar film gant ar memes anv embannet e 1972. An aktourien pennañ eo Jason Statham, Tommy Lee Jones, Jessica Alba ha Michelle Yeoh.
Embannet eo bet Mechanic: Resurrection en Hollywood d'an 22 a viz Eost 2016 hag evit Stadoù-Unanet Amerika d'ar 26. N'eo ket bet degemeret mat, met deuet eo a-benn memestra da rastellañ 125 milion $ dre ar bed evit ur voujedenn a 40 milion.
Saint-Hilaire-du-Bois (Vande)
Saint-Hilaire-du-Bois a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Survival (kelaouenn)
Survival istitlet « guide de survie en milieu hostile », zo ur gelaouenn dreistbevouriezh gall. Ar c'hentañ kelaouenn e galleg eo o plediñ gant an dreistbevouriezh. Laurent Berrafato eo rener an embann. An embannadurioù Librairie le Hussard (Pariz) eo embanner ar gazetenn.
Kenlabourerien
Lies eo kenlabourerien ar gelaouenn, hervez komzoù Laurent Berrafato e vez adkavet dreist-holl soudarded pe ez soudarded.
John F. Kennedy Jr.
Kennedy a oa marvet gant e wreg Carolyn Bessette-Kennedy ha c'hoar goshañ honnezh en ur gwallzarvourd karr-nij pa oa John o vleinañ.
Pizzighettone
Pizzighettone  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Avesnes-le-Sec
Avesnes-le-Sec a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Pessina Cremonese
Pessina Cremonese  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Montodine
Montodine  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Grontardo
Grontardo  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Erna Flegel
thumb|right|Erna Flegel Erna Flegel (11 a viz Gouere 1911 e Kiel – 16 a viz C'hwevrer 2006 e Mölln) a oa ur glañvdiourez alaman. E servij Adolf Hitler e voe eus miz Genver 1943 betek dibenn an Eil Brezel-bed. E-touez ar re ziwezhañ a chomas er Führerbunker e voe ha marteze a-walc'h e oa ennañ c'hoazh p'en em zistrujas Hitler. E skol-veur Humboldt (Berlin) e labouras gant Werner Haase, hag a oa unan eus mezeien Hitler. E dibenn ar brezel e voe kaset d'ar Reichskanzlei gant ar Groaz Ruz.
E-pad ma oa er Führerbunker e teuas da vezañ mignonez da vMagda Goebbels ; ha c'hoarvezout a reas dezhi ober war-dro ar vugale Goebbels betek o marv.
E-keit ha ma oa aloubet Berlin gant arme URSS e voe aliet da chom er bunker, rak ul lec'h diarvar e oa. Goude-se e voe goulennataet gant an Amerikaned.
E 1977 e voe lakaet foran dielloù eus an Eil Brezel-bed, en o zouez rentañ-kont hec'h atersadenn. Neuze ez eas kazetennerien zo da c'houlennata anezhi en ti-retred m'edo o chom.
Er film Der Untergang (2004) ez eo an aktorez Liza Boyarskaya a c'hoari he ferzh.
Formigara
Formigara  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Kanton an Oriant-2
Kanton an Oriant-2 a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 21 a viz C'hwevrer 2014, e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
Kelly Macdonald
Kelly Macdonald, ganet d'an 23 a viz C'hwevrer 1976, zo un aktourez skosat brudet evit he rolloù er filmoù Trainspotting (1996), Gosford Park (2001), Intermission (2003), Nanny McPhee (2005), Boardwalk Empire (2010–2014), Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2 (2011), Brave (2012), evit Hated in the Nation (2016), ul lodenn eus Black Mirror. Evit ar film skinwel eus 2005 The Girl in the Cafe, e voe lakaet he anv evit ur Golden Globe hag enoret e voe gant un Emmy Award for Outstanding Supporting Actress er mini-stirad kement hag evit ar film. E 2003 e voe gwelet er mini-stirad skinwel war ar BBC anvet State of Play o c'hoari ar gazetennerez Della Smith.
Gussola
Gussola  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Ardeola bacchus
Ardeola bacchus a zo ur spesad kerc'heized eus ar c'herentiad Ardeidae.
Anvet e voe Buphus bacchus (kentanv) da gentañ-penn (e 1855) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Total War (heuliad c'hoarioù video)
Total War zo un heuliad c'hoarioù video strategiezh sevenet gant The Creative Assembly war urzhiataerioù hiniennel. Ur c'hemmesk eo etre c'hoari tro-ha-tro ha merañ danvezioù diazez, al lodenn emgann a zo unan amzer frank. Ar c'hoari kentañ en heuliad a voe Shogun: Total War embannet e miz Even 2000. An hini diwezhañ eus an heuliad c'hoarioù video zo anvet Total War Saga: Thrones of Britannia. Embannet eo bet d'an 3 a viz Mae 2018. En holl ez eus bet gwerzhet 20 milion a skouerennoù eus an heuliad.
Ardeola bacchus
Annez
Neizhañ a ra ar spesad e douaroù izel Azia ar Su ha nijal kuit da Inizi bras ar Sounda da c'hoañviñ.
Gourmalon
Gourmalon zo un anv-lec'h brezhonek hag a zeu eus anv Gourmaelon.
Nycticorax
Nycticorax a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kerc'heized-noz, krouet e 1817 gant an naturour saoz Thomas Ignatius Maria Forster (1789-1860).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad, bev c'hoazh, a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Piadena Drizzona
Piadena Drizzona  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Daughters of the American Revolution
An Daughters of the American Revolution (DAR, "merc'hed an Dispac'h amerikan" e brezhoneg) zo un strollad merc'hed kar-o-bro er Stadoù Unanet.
Savet e oa bet d'an 11 a viz Here 1890.
Mare an divroadegoù
En istor e vez graet mare an divroadegoù eus ur mare en istor Europa ma c'hoarvezas divroadeg ar pobloù german war-zu broioù an Impaleriezh roman, adal aloubadeg an Huned war-dro 375 betek diskar al Lombarded en Italia e 568. Ar c'houlz-se a verk un emglev istorel etre sevenadur Henroma hag ar sevenadur german a oa chomet hanter-kantreer betek neuze. An darvoud-se a verkas deroù ar grennamzer uhelañ.
Bremañ ez eus dizemglev adarre diwar-benn abegoù an divroadegoù-se. Soñjal a ra lod e voe diskar Roma ar c'hornog e oa ar pennabeg mes bremañ e soñjer ivez e oa marteze un an diskar-se un heuliad kentoc'h dre ma oa ul lod vras a C'hermaned engouestlet en armeoù Roma, ha tamm-ha-tamm e torrjont o le gant an impalaer da sevel rouantelezhioù emren e tiriad an impalaeriezh kozh. Da skouer, ar Wizigoted a oa staliet e norzh Italia ha diwezhatoc'h e Spagn, pe ar Franked a zalc'has norzh Galia en ur dreuziñ ar Roen, pe ivez ar Vandaled hag ar Sueved o doa aloubet trowardroioù ar Mor Kreizdouar.
Ors
Ors a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Mare an divroadegoù
Impalaeriezh roman ar C'hornôg a sankas en ur brezel diabarzh e-keit ma veze meret rouantelezhioù nevez gant pennoù gour anvet dierned a vrezel. Hogen bev e chomas an impalaeriezh e reter e-pad hogozik mil bloaz ouzhpenn. Divroadegoù fin an impalaeriezh a lakaas diazezoù a stummas Europa ar grennamzer.
Ors
kantved
Brezel-bed kentañ:
Emgann Angaur
Emgann Angaur zo bet un emgann taer war Talbenn ar Meurvor Habask e-kerzh an Eil Brezel-bed, hag a oa bet stourmet war enez Angaur en Enezeier Palao etre ar 17 a viz Gwengolo hag an 22 a viz Here 1944. An emgann-se a oa ul lodenn eus un argadenn veur anvet Oberiadur-brezel Forager a voe kaset da benn etre miz Even 1944 ha miz Du 1944, hag eus an Oberiadur-brezel Stalemate II.
Ors
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Ors Communal Cemetery
Marvet int e miz Du 1918 (nemet unan marvet e miz Here), e dibenn ar Brezel-bed kentañ. Soudarded el Lancashire Fusiliers pe er Manchester Regiment e oa an darn vrasañ anezhe,. Enni emañ douaret ar barzh Wilfred Owen, isletanant er Manchester Regiment.
Huskarl
An Huskarled (norseg húskarlar) a oa gwarded-korf ar rouaned hag an dudjentil skandinavat.
Ors
Bered ar C'hommonwealth: Ors British Cemetery
Ur vered eus ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Du 1918 ha douaret e voe enni milourion eus an Highland Light Infantry (Skos) hag eus ar Royal Engineers marvet e-doug an emgann evit treuziñ ar ganol Sambre-Oise d'ar 4 a viz Du 1918. Goude dibenn ar brezel e voe ouzhpennet bezioù all deuet eus beredoù tro-dro .
Huskarl
Ar ger a za eus hús (ti) ha karl (den gour, dishual), "Gour an ti". Peurvuiañ an Huskarled e-touesk an Angled-ha-Saozon a veze anvet Hirth ("nerzh an ti") ivez. Diwezhatoc'h e veze graet huskarl eus an holl soudarded a-vicher gopret gant un tiegezh. Ar soudarded all, hag a oa kouerien peurvuiañ, a veze anvet Fyrd, engouestlet dre heg pe paeet evel goprsoudarded. An niver a huskarled a c'halle sevel betek war-dro 2000 soudard en ur rouantelezh.
Emgann Angaur
Kolloù an United States Army a oa bet 264 den lazhet ha 1354 gloazet, kolloù Lu Impalaeriezh Japan a oa bet 1350 den lazhet, 50 prizoniet.
Kenarroud
Angaur zo un enezenn vihan maen-raz, 4,8 km hirder, nepell diouzh Peleliu. Eno e veze tennet fosfat e mengleuzioù. E-kreiz 1944 ez eus ur gwarnizon 1400 soudard eus Bro-Japan dindan urzhioù renerezh rannad Inizi Palao a oa en he fenn al letanant-jeneral Sadae Inoue. O difennoù dister, hag an tu a oa da sevel nijvaoù eno a rae eus ar Palao ur preizh dedennus evit ar Gevredidi o paouez kemer an Inizi Marshall. Dre ma ziouerent gobarioù douarañ avat ne c'hallent ket kregiñ un arsailh a-raok derc'hel an Inizi Mariana.
Emgann
Kregiñ a reas ar Gevredidi da vombezañ an enezenn gant al lestr hobregonet USS Tennessee, ha goude gant bombezerien Dauntless eus an douger kirri-nij USS Wasp adalek an 11 a viz Gwengolo 1944. D'ar 15 a viz Gwengolo, e kroge da vat emgann Peleliu.
D'ar 17 e tizouare an 81 rannarme droadegiezh renet gant ar major jeneral Paul J. Mueller e norzh hag e su an enezenn. Muioc'h a vec'h a oa bet gant ar minoù hag ar stoc'hadennoù war an traezh evit gant enebargadoù ar Japaned. Startaat a reas an harzerezh avat a-vuzul ma'z ae an Amerikaned war-raok etrezek « ar volenn », ur gleuzenn e-kichenn al lenn Salome, e gwalarn an enezenn, ma oa kreñvaet Japaniz.
D'an 20 a viz Gwengolo e oa taget an duchenn gant an 332 batailhon e meur a "wagennad", met ar 750 difenner a argasas anezhe a-dugarez d'o c'hanolioù ha d'o fezhioù mortez. Koulskoude, Japaniz a veze dindan ur glavad obuzioù ha lakaeet e voent da vont du gant an naon hag ar sec'hed. Tizhet e oa an duchenn gant an Amerikaned d'ar 25 a viz Gwengolo. Kentoc'h evit en em gannañ evit kemer ar groc'hioù e stoufjont o digoroù gant tourterioù. D'an 30 a viz Gwengolo e oa kemeret an enezenn da vat.
Disoc'h
Nijvaoù a voe savet e-keit ha ma oa an emgann oc'h ober e reuz c'hoazh, met abalamour d'an dale a oa bet o kemer an Inizi Palao e oa diechu an nijvaoù pa oa kroget aloubadeg an Inizi Filipinez e miz Here 1944. Abalamour da se e tisklêrias an amiral William F. Halsey, Jr. e oa bet diezhomm kemer an Inizi Palao hag ar Japaned eno o doa gouzañvet kement a golloù eno ma ne vijent ket bet ur skoilh da zizouarañ en Inizi Filipinez. A-du emañ kalz istourien eus ar brezel gantañ hiziv an deiz. Hervezo ez eo ar skiant prenet en emgannoù gant an 81 rannarme droadegiezh a oa bet ar gounid brasañ. Kaset e oa war-eeun d'en em gannañ e kombat an Enez Peleliu da harpañ ar c'hentañ rannarme Marines he doa kavet eneberezh kreñv e krec'hioù an enezenn-se.
Modulatricidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2015 gant an evnoniour danat Jon Fjeldså (1942-) hag e genlabourerion.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Annezva
O c'havout a reer en Afrika ar C'hreiz.
La Caillère
La Caillère a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Modulatricidae
Rummatadur
Renket e veze an tri genad er c'herentiad Arcanatoridae kent.
Á Sprengisandi
Á Sprengisandi zo ur ganaouenn islandek skrivet gant Grímur Thomsen (1820-1896), diwar anv ar Sprengisandur, an hent kozh a-dreuz Uheldirioù Enez ar Skorn. Kaoz zo enni eus ur marc'heger a c'houlenn digant e varc'h hastañ buanoc'h gant aon rak an elfed.
Pozioù ar ganaouenn
Ríðum, ríðum og rekum yfir sandinn, rennur sól á bak við Arnarfell. Hér á reiki er margur óhreinn andinn úr því fer að skyggja á Jökulsvell. Drottinn leiði drösulinn minn, drjúgur verður síðasti áfanginn.
Þei, þei. Þei, þei. Þaut í holti tófa, þurran vill hún blóði væta góm, Eða líka einhver var að hóa undarlega digrum karlaróm. Útilegumenn í Ódáðahraun eru kannske að smala fé á laun.
Motta Baluffi
Motta Baluffi  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Isola Dovarese
Isola Dovarese  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Liza
Liza zo ur berranv saoznek, unan eus ar re niverus a zo deuet diwar an anv-badez Elisabeth.
Gourmelon
Gourmelon zo un anv-tiegezh brezhonek hag a zeu eus an anv-badez Gourmaelon. Gourmelin zo ur stumm all.
Martignana di Po
Martignana di Po  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Cettiidae
Cettiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2006 gant ar skiantourien svedat Per Alström, Per G.P. Ericson, Urban Olsson & Per Sundberg.
Dont a ra e anv eus hini ar jezuist italian Francesco Cetti (1726-1778) a oa loenoniour ha matematikour.
Genadoù
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad golvaneged bihan d'ober ar c'herentiad ; setu-i, renket diouzh an urzh filogenetek :
La Bretagne libertaire
La Bretagne libertaire zo un embannadenn eus 1921.
Dindan an titl-se e teuas er-maez, er bloavezh-se, ur c'haier 66 pajennad en dastumad Les Humbles, ur gelaouenn renet gant Maurice Wullens hag a zeue er-maez ur wech an amzer, gant an istitl "Revue Littéraire des Primaires", etre 1913 ha 1940.
Gant Camille Le Mercier d'Erm e oa bet savet ar c'haier-se, gant ur pennad bras anvet « La Nation bretonne et l’Internationale ». Pennadoù berroc'h a oa, gant tud a bep seurt, e galleg ar braz anezho met lod e brezhoneg ivez, gant Félicité Robert de Lamennais, Ernest Renan, Olier Souetr, Aristide Briand, Gustave Hervé, Yves Le Febvre, Guillaume Carantec, Émile Masson, Jos Le Bras, Louis Napoléon Le Roux, Le Mercier d’Erm, Frañsez Jaffrennou ha Charlez Rolland. Koadengravadurioù a oa, diwar zorn Jeanne Malivel.
Monte Cremasco
Monte Cremasco  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Malagnino
Malagnino a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Kanton Mourieg
Kanton Mourieg a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant dekred an 21 a viz C'hwevrer 2014, e departamant ar Mor-Bihan e Breizh.
Abroscopus
Abroscopus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1930 gant an evnoniour breizhveuriat Edward Charles Stuart Baker (1864-1944).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e vezent er c'herentiad Sylviidae kent.
Yevgeny Rodionov
Yevgeny Aleksandrovich Rodionov lesanvet Jenya (Rusianeg: Евгений Александрович Родионов) ganet d'an 23 a viz Mae 1977 hag aet da Anaon d'an 23 a viz Mae 1996 a oa ur soudard rusian bet prizoniet ha lazhet pa oa dalc'het gant tud Tchetchenia dre ma oa bet nac'het gantañ treiñ ouzh an Islam ha cheñch tu er brezel. Too-war-dro e marv a chom amsklaer met o deus bet degaset estlamm ha brud dre Rusia a-bezh. Un azeulerezh a oa ganet adal tonkad skrijus ar soudard yaouank, n'eo keet bet lakaet da sant betek-henn gant Iliz Rusia met degemeret eo bet evel merzher nevez.
Ar c'hentañ soudard eo degemeret evel merzher rusian. N'eo ket bet degemeret evel sant en desped d'ar pezh a gaver alies memes ma vez niverus an dud o c'houlenn e vefe graet.
Merzher kristen
Deuet eo da vezañ ur merzher kristen. An Iliz rusian a oa bet o tegemer anezhañ dre an hengoun kreñv poblek a oa savet tro-dro dezhañ gant piric'hinajoù el lec'hioù ma vevas.
Adkemer
Un adkemer a zo bet eus tonkad Yevgeny Rodionov gant Iliz Rusia, lu Rusia ha broadelourien ar vro.
Kador ruz ha glas
Ar Gador ruz ha glas a zo ur gador bet ijinet e 1917 gant Gerrit Rietveld. Un arouez e teir ment eus stil De Stijl eo. Ar gador orin a voe livet diouzh reolennoù De Stijl : du, gris ha gwenn. E 1918 e voe kemmet evit bezañ heñvel ouzh livadurioù Piet Mondrian, pa zizoloas Rietveld e labour. E 1919 e voe degemeret Rietveld e De Stijl. War ziskouez emañ ar gador en High Museum of Art, en Atlanta. juntoù Rietveld a zo bet implijet da sevel anezhi. thumb|right|200px|Ur skeudenn eus ar gador e De Stijl niv. 11, miz Gwengolo 1919 War ziskouez e voe e skol-veur teknologiezh Delft – rann an arkitektouriezh e 2008. D'an 13 a viz Mae 2008 e oe distrujet ar savadur a-bezh gant un tangwall, met dont a reas a-benn ar bomperien da adtapout ar gador.
Namugongo
Namugongo zo ur gumun en Ouganda, war-dro 13 km er biz d'ar gêr-benn Kampala. Brudet eo kêr abalamour d'ul lazhadeg a c'hoarvezas eno en, pa oa Kampala e Rouantelezh Bouganda c'hoazh.
Heer (Wehrmacht)
An Heer a oa unan eus tri nerzh ar Wehrmacht gant ar C'hriegsmarine hag ar Luftwaffe. En tirlu-se edo ar brasañ niver eus ar soudarded alaman e-kerzh an Eil Brezel-bed, ha renet e veze gant an OKH. Oc'hpenn-se e oa ar Waffen-SS hag ar Bodentruppen dindan ren Hermann Göring, Oberbefehlshaber (penn komandant) al Luftwaffe. Hag adalek 1944 e voe krouet ar Volkssturm, un nerzh diorroet evit ar strollad NSDAP e-unan.
Brunswick
Brunswick zo un anv gallek, saoznek, spagnoleg... deuet diwar distagadur lec'hel an anv alamanek Braunschweig.
Namugongo
Etre an hag ar, 45 floc'h yaouank a voe lazhet diwar gourc'hemenn o roue Mwanga II (1868-1903, ren ) abalamour ma nac'hent dilezel ar feiz kristen : anglikaned e oa 23 anezho, ha katoliked 22 ar re all. Bep bloaz d'an 3 a viz Mezheven e teu kristenien eus ar bed a-bezh evit enoriñ ar verzherien.
Merzherien Namugongo
E 1875 e c'houlennas ar roue Muteesa Iañ (1837-1884, ren 1856-1884) digant ar Rouantelezh-Unanet ma vije kaset misionerien anglikan, a zegemeras e 1877. An islam a zeuas nebeut goude dre varc'hadourien arab eus Zanzibar, hag e 1879 ez erruas misionerien gatolik c'hall. E kreiz ar bloavezhioù 1880, an darn vuiañ eus izili al lez a oa aet war unan eus an teir c'hredenn, ha diwar neuze e stourmas pep relijion evit gounit galloud er rouantelezh. Tomm d'an islam e oa ar roue Muteesa I, tra ma oa kristenien eus meur a benn gwaz dezhañ. , met gouzout a reas c'hoari pep feiz enep an div all ha kavout ur c'hempouez etre ar Stadoù estren hag a oa o klask astenn o beli war Afrika. Goude marv Muteesa Iañ e renas e vab Kabaka Mwanga II (ren 1884-1888, 1889-1897). En enep ouzh e dad e tibabas flastrañ pep emelladur dre skarzhañ misionerien ha rediañ ar gristenien da zilezel o feiz dindan gastiz a varv ; bloaz war-lerc'h e dronidigezh e lakaas lazhañ tri ezel kristen eus e lez hag e c'hourc'hemennas muntrañ an arc'heskob ha misioner James Hannington war harzoù reter ar rouantelezh. Mestr-a-di al lez, ur c'hatolig anvet Joseph Mukase Balikuddembe, a rebechas ar muntr d'ar roue : dibennet e voe d'ar, ha harzet e voe e heulierien — daoust da gement-se, meur a gristen a voe anvet da bostoù milourel pouezus. En deiz-se end-eeun e anvas penn floc'hed al lez, Charles Lwanga (1860-1886), da vestr-a-di ; kerkent hag anvet e voe badezet hemañ gant ur misioner katolik. Er bloaz 1885 bepred, goude m'o devoa nac'het floc'hed eus e lez kaout darempredoù reizhel gantañ rak berzet e oant koulz gant ar gatoligiezh hag an islam e tivizas ar roue kaout an dizober eus ar relijionoù-se hag a save a-enep hollc'halloudegezh hengounel e garg. Un emvod meur a voe dalc'het d'ar ma voe ret d'an holl dud c'hounezet el lez dibab etre o feiz nevez ha sentidigezh diflach ouzh ar roue hervez an hengoun ; daou floc'h a voe kondaonet d'ar marv. Antronoz da veure, Charles Lwanga a vadezas dre guzh ar gatekizidi a oa dindan e urzhioù ; en hevelep deiz e voe dalc'het un eil emvod, ma voe adc'hraet ar goulenn : dindan ren Charles Langwa, an holl floc'hed a nac'has dilezel o feiz ha kondaonet e voent d'ar marv. D'an 3 a viz Mezheven e voent losket, pa soñje d'ar roue edo Charles Lwanga hag e heulierien o labourat gant estrenien evit pistriañ gwrizioù e rouantelezh.
Kunsthalle Hamburg
thumb|right|300px|Kunsthalle Hamburg Hamburger Kunsthalle a zo ur mirdi arzoù-kaer e Hamburg, en Alamagn. Ennañ e kaver oberennoù a dnn da Hamburg ( kantved), livadurioù izelvroat ha flamank ar hag ar  kantved, livadurioù alaman ha gall an  kantved hag arz modern. Tri savadur a ya d'ober ar mirdi hag a zo e kreiz-kêr, nepell diouzh ti-gar kreiz Hamburg ha diouzh lenn Binnenalster.
Istor
thumb|right|Savadur Schirrmacher/Hude diouzh an noz thumb|right|Mont e-barzh savadur Schumacher
Ar mirdi kentañ a voe savet etre 1863 ha 1869 gant an arkitektourien Georg Theodor Schirrmacher und Hermann von der Hude. An eil savadur, savet e 1919, a voe savet diwar ur steuñv gant Fritz Schumacher. Galerie der Gegenwart a voe savet etre 1976 ha 1997, diwar ur steuñv gant O. M. Ungers.
Oberennoù
thumb|right|Galerie der Gegenwart Er mirdi e kaver livadurioù gant Max Liebermann, Lovis Corinth, Philipp Otto Runge, Caspar David Friedrich, Adolf Menzel. E Gallerie der Gegenwart e kaver oberennoù eus penn-kentañ an kantved gant arzourien evel Pablo Picasso, Paul Klee ha Max Beckmann, hag arz krouet goude 1945.
Dugelezh Braunschweig
Dugelezh Braunschweig pe  Braunschweig-Wolfenbüttel zo ur stad istorel en Alamagn en Impalaeriezh santel roman german savet gant Kendalc'h Vienna e 1815, ha kêr Braunschweig e oa ar gêr-benn.
Peter Högl
Peter Högl (19 a viz Eost 1897 e Dingolfing – 2 a viz Mae 1945 e Berlin) a oa ul letanant-koronal (Obersturmbannführer) SS. E Berlin e oa e dibenn an Eil Brezel-bed, ha repuiñ a reas er Führerbunker.
Faisal Iañ Irak
Faisal bin al-Husain a vroudas ar vuzulmaned sunnit hag ar re chiit d'en em unaniñ evit staliañ eur Stad arab dizalc'h diouzh an Impalaeriezh otoman, enni Iraq, Siria hag ar peurrest eus ar Greskenn strujus (hiziv : Egipt, Iran ar c'hornôg, Israel, Jordania, Kiprenez, Liban ha Turkia ar Gevred). E-pad e ren e strivas da envel en e velestradur tud eus pep poblad ha pep feiz, hogen en ur glask krouiñ ur vroadelouriezh arab e rankas lezel lod strolladoù relijiel a-gostez, pa ne oa ket Arabed anezho.
Peter Högl
Högl eo a harzas ar jeneral SS Hermann Fegelein pa glaske tec'hout war-du Sveden pe Suis gant e garedig hungariat hag ivez gant bilhedoù, paseporzhioù faos ha dilhad sivil. Högl a harzas anezhañ peogwir e laboure Fegelein evit Himmler, hag a oa bet lakaet da dreitour gant Hitler peogwir en doa klasket kaout un emglev gant ar Gevredidi gant sikour ar c'hont Folke Bernadotte. Dre ma ne oa ket Himmler e Berlin e kemennas Hitler ma vefe harzet an holl dud a laboure gantañ hag a oa e Berlin. Kaset e voe Fegelein dirak ul lez-vrezel renet gant ar jeneral Wilhelm Mohnke hag enni ar jeneraled Wilhelm Burgdorf, Hans Krebs ha Johann Rattenhuber.
Faisal Iañ Irak
Buhez
Trede mab Husain bin Ali, cherif Mekka, e oa Faisal bin al-Husain. E Kergustentin, kêr-benn an Impalaeriezh otoman hag Istanbul hiziv, e voe desavet. E 1913, d'an oad a 28 vloaz, e voe dilennet da gannad kêr Jeddah e parlamant an Impalaeriezh. Bloaz war-lec'h e tarzhas ar Brezel-bed kentañ (1914-1918).
Les Grandes Baigneuses (Renoir)
400px|thumb| right|Les Grandes Baigneuses, gant [[Pierre-Auguste Renoir. ]]
Peter Högl
Högl en em lazhas er Führerbunker d'an 2 a viz Mae 1945.
Les Grandes Baigneuses (Renoir)
Les Grandes Baigneuses (Ar C'houronkerezed Bras) a zo un daolenn gant Pierre-Auguste Renoir livet etre 1884 ha 1887.
Kroget e oa gant an daolenn goude distro eus Italia. Awenet e oa gant un delwenn diwar zorn François Girardon (Le Bain des Nymphes (1672), izelvos plom evit ur feunteun eus liorzh kastell Versailhez), met levezonet eo ivez gant oberennoù Dominique Ingres ha murlivadurioù Raffaello en devoa gwelet en Italia. Adal neuze ne livo ket er-maez ken, hag e stago da ziskouez maouezed en o noazh dreist-holl.
Faisal Iañ Irak
Brezel-bed Kentañ
Bloaz goude, war e hent a Vekka da Gergustentin, e weladennas Damask e Siria evit un eil gwech ; eno, d'ar, e voe fiziet ennañ Protokol Damask, ur skrid bet aozet gant ar c'hevreoù kuzh Al-Fatat ("Kevre ar Yaouankiz arab", ur strollad broadelour) hag Al-Ahd ("Kevre an Engouestl", renet gant ofiserien arab al lu otoman) ma tisklêrient e savjent a-du gant tad Faisal en e stourm ouzh an Impalaeriezh gant ma vije kinniget ar protokol d'ar Rouantelezh-Unanet (R-U) evit sevel ur Stad arab dizalc'h diwar an holl diriadoù otoman a zo er Su d'ar 37 ledred Norzh — dindan Turkia neuze, gant ar Mor Kreizdouar da vevenn er C'hornôg hag Iran er Reter.
Les Grandes Baigneuses (Renoir)
Maouezi
Aline Charigot eo ar veleganez en a-dreñv hag a zimezo da Renoir en 1890. Suzanne Valadon an hini zo en dour, hag a vo mamm da Maurice Utrillo.
Faisal Iañ Irak
Brezel-bed Kentañ
D'an, nepell diouzh Medina en Arabia Saoudat, e kejas Faisal ouzh an ofiser kelaouaer breizhveuriat Thomas Edward Lawrence hag a oa o klask un den barrek da ren an nerzhioù hachemit evit sevel ur Stad arab dizalc'h goude ar Brezel-bed ha dismantr an Impalaeriezh otoman. Faisal neuze a renas Lu an Norzh adalek 1916 betek 1918 enep an Otomaned war an tiriad a droas diwezhatoc'h da Siria, Jordania hag Arabia Saoudat ar C'hornôg. Pa felle da Faisal sevel un impalaeriezh evitañ e-unan ha n'eo ket aloubiñ unan evit e dad e klaskas e 1917 kavout un emglev gant an Otomaned : dindan o beli e vije-eñ e penn proviñsoù otoman Siria ha Mosoul (en Iraq hiziv). E miz Kerzu ez eas e darempred gant ar jeneral otoman Djemal Pacha (1872-1922) hag e kinnigas treiñ a-du gant an Impalaeriezh gant ma vije gwalc'het e c'hoant da ren, rak dipitet bras e oa bet gant an Emglev Sykes-Picot hag e felle dezhañ neuze labourat gant muzulmaned hepken. An dra nemetañ a viras outañ a zistreiñ diouzh e dad eo e nac'has an Otomaned e eilkevratiñ evit ren war ul lodenn eus o Impalaeriezh ; kompren a reas Faisal neuze ne glaske ar galloud kreiz nemet rannañ ha diskar an nerzhioù hachemit. E miz Mezheven, kevredet gant e vreur henañ Ali, roue an Hejaz (Arabia Saoudat ar C'hornôg, war aod ar Mor Ruz) hag an emir Abdallah Treuzjordania e lakaas seziz war Vedina. A-c'houde Unternehmen Michael, un argadenn veur alaman er Somme d'ar enep Bro-C'hall hag an R-U hag a seblante kemenn drouklamm ar Gevredidi, e tistroas Faisal da welout Djemal Pacha da c'houlenn ar peoc'h — gant ma vije lakaet e penn Siria ; pa grede d'ar jeneral e vije trec'het ar Gevredidi e nac'has kinnig an emir hachemit. Hemañ, droug ennañ, a genlabouras gant ar Gevredidi evit kemer Damask e miz Here 1918 hag e kendalc'has da stourm ouzh an Otomaned e Medina, a gemeras d'an goude ur seziz a dregont mizvezh. Perzh a gemeras Faisal e gouarnamant nevez Damask, unan arab, hag a voe staliet goude an trec'h.
Les Grandes Baigneuses (Renoir)
Maouezi
A-raok diskouez Les Grandes Baigneuses e labouras Renoir a-hed tri bloaz war an daolenn.
Bendola
Ar Bendola, pe Banna-Bendola, zo ur froud e Piemonte hag a red dre proviñs Torino, 34,48 km hed dezhi. Adstêr eo d'ar Malone war e lez dehoù.
Les Grandes Baigneuses (Renoir)
Degemer
Kenañ e plijas an daolenn da Claude Monet ha Marcel Proust, met degemeret fall e voe a-hend-all gant an arzvarnerien.
Gesso
Ar Gesso  zo ur stêr 42 km  dezhi, hag a red e Piemonte  en Italia. Adstêr eo d'ar Stura di Demonte, a zo adstêr eo d'an Tanaro, a zo adstêr d'ar Po.
Daimon
Un daimon (henc'hresianeg : δαίμων daímōn "doue", "doueel", "galloud", "tonkad" ; liester : daímones) zo ur boud speredel e mitologiezh Henc'hres.
Gallout a ra bezañ spered pe ene un den marv, hogen evel boud na denel na doueel e vez taolennet peurliesañ. An daimones zo hanterourien etre an denelezh hag an doueegezh. Graet e veze "hiniennel daimon" eus tudennadur tonkad un den. An daimon gresian a c'hall bezañ keñveriet gant ar genius roman.
Ral a wezh e veze implijet ar ger gantHomeros, ha netra nemet evit taolenniñ levezonoù speredel na zeuont eus doueegezh ebet. Gant Hesiodos e c'halled kavout ar ger diwar-benn speredoù hegarat hag a ambrouge pep den. Hervezañ e teue ar boudoù-se eus eneoù a veve e-pad an Oadvezh Aour.
Armin D. Lehmann
Armin Dieter Lehmann (23 a viz Mae 1928 e Waltrudering, München - 10 a viz Here 2008 e Coos Bay, Oregon) a voe ezel eus an Hitlerjugend hag implijet e voe evel kannad er Führerbunker e-pad devezhioù diwezhañ an Eil Brezel-bed hag ivez e-pad emgann Berlin. Kuitaat a reas ar bunker ur pennad goude emlazh Hitler.
Pieranica
Pieranica   a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Armin D. Lehmann
E vuhez
Er 'Gymnasium Elisabet' e Wrocław (d'ar mare-se e oa ur gêr alaman anvet Breslau) e studias. Goude ar brezel e studias ar c'helaouiñ e München. E 1953 e tivroas d'ar Stadoù-Unanet ma labouras evit an arme. Goude-se e kasas ouzhpenn daou ugent vloaz o labourat war dachenn an douristelezh, ha meur a levr a skrivas war an dodenn-se.
Kalz e skrivas ivez war ar pezh a vevas pa oa ezel eus Hitlerjugend ha pa oa er Führerbunker. Hitler's Last Courier hag In Hitler's Bunker eo e levrioù brudetañ. Produiñ a reas ivez un teulfilm diwar-benn e vuhez evel bugel-soudard, anvet Eyewitness to History.
Ken abred ha pa oa 17 vloaz e voe ur stourmer peoc'hgarour : mont a reas da ouzhpenn 150 bro, ma kelennas an doujañs hag an difeulster d'an dud.
Émerchicourt
Émerchicourt a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Anneliese
Anneliese zo un anv-badez kevrennek alamanek, savet diwar an anvioù Anne ha Liese.
Madignano
Madignano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Henri d'Arbois de Jubainville
Marie-Henri d'Arbois de Jubainville, ganet e Nancy d’ar ha marvet e Pariz d'ar, a oa un istorour, un dielldiour, ul lizheregour hag ur c’heltiegour gall.
Buhez
Joseph Loth hag Êmile Ernault a voe e zaou ziskibl tost hag e gendalc’herien, hemañ kentañ e warlerc’hiad war ar gador-prezeg.
Trumm e varvas Henri d'Arbois de Jubainville e 1910, er prantad ma oa bet beuzet un darn vras eus Pariz.
Eus ar brezhoneg d’ar yezhoù keltiek an Henamzer
A-drugarez da Georges Dottin e weler penaos eo bet broudet al Lorenad da studiañ lennegezh kozh Iwerzhon hag ar sevenadur keltiek. Un ugent vloaz bennak goude lennet ar Barzaz Breiz e kejas ouzh Théodore Hersart de La Villemarqué, hemañ ezel eus an Akademiezh an Enskrivadurioù hag al Lizhiri kaer ivez. Petra bennak ma oa echu gantañ gant ar brezhoneg er mare-se e studias anezhañ dre ar skridoù nemetken. Skrivañ a reas un nebeud pennadoù war yezhadur ar brezhoneg ha reoù all war an anvioù-tud brezhonek kavet er c’hartaoù kozh, met kompren a reas e oa al lennegezh vrezhonek dibourvez a destennoù o taveañ d’ar sevenadur keltiek kozh.
Deskiñ kembraeg hag iwerzhoneg kozh a reas, ken e voe ar c'hentañ arbennigour gall war lennegezhioù Keltia. Ur c’hevandir sevenadurel e talc’h da lakaat da zivorañ.
Ar C'hermaned dindan beli ar Gelted a-hervez
Ma oa Henri d'Arbois de Jubainvill troet ouzh studi ar Geltiegezh, ne oa ket un arkeologour anezhañ, ul lizheregour e oa, a glaskas kompren ar c’hevredigezhioù dre ar gerioù keltiek hag alamanek a gaver e skridoù an Henamzer. Gant labourioù ar geltegourien alaman e pledas, en o zouez ar Grammatica Celtica savet gant Johann Kaspar Zeuss e 1853. Keltomania, da lavared eo, un deur bras evit ar Gelted a savas en Europa a-bezh. Ma lezas koun un den gouzañvus e oa start en e vennozhioù hag e gredennoù hengounel (relijion, brogarouriezh). Levezonet gant ar spered kempred e klaskas diskouezañ dre studi ar skridoù harpet gant an arkeologiezh e oa bet araok aloubadenn ar Romaned ur seurt impalaerezh kelt en doa lakaet meuriaded german dindan e bennaotrouniezh. Arguzennoù a sache eus an douranvadurezh, da skouer, pa oa bet prouet eo keltiek kalz ar stêranvioù e Bro-Alamagn. Meneg un impalaerezh kelt kozh gant Titus-Livius ha hini dreisted milourel ar C'halianed e-keñver ar C'hermaned gant Kaesar a vroudas ar martezeadennoù-se ha ne oant ket nac'het gant an holl Alamanegerien. Darn an istorourien a asantas ma oa kendirvi-nes ar Gelted hag ar Germaned. Beteg hiziv e chom an Alamaned hag an Aostridi kalz dedennet gant istor ha buhez ar Gelted kozh.
Al lostgêr galian-ha-roman -(i)acum
Henri d'Arbois de Jubainville en deus roet brud da droidigezh al lostgêr -acum pe -iacum a gaver e meur a lec’hanv e Bro-C’hall, met treuzfurmet hag aet da vogalennoù (-é', -ié, -y, -ieu'' hag all). Hervezañ, ar pennrann a zispak anv ar perc’henn koshañ, un den galian-ha-roman gant un anv latin peurvuiañ, hag al lostger a dalvezfe merk ar piaou. Pelloc’h e voe kavet ne oa ket al lostger ur merk piaou hag e c’helle ar pennrann bezañ un anv-kadarn. Frañsez Falc’hun a bouezas war ezvezañs ar penrannoù douaroniel. An deorienn a zo bet heuliet gant Auguste Longnon hag Albert Dauzat, met kemmet e voe ar sell gant Marc Bloch hag embannadur tezenn an istorour Michel Roblin (1910–1998). Labourioù nevesoc'h war ar galianeg o deus kadarnaet ar martezeadennoù.
Barnadenn dalif
Da lavar Christian-Joseph Guyonvarc'h ez eo levezonet speredoù ha hentennoù labour H. d'Arbois de Jubainville gant o mare, daoust dezho bezañ degaset e Bro-C'hall gwelloc'h anaoudegezh eus ar skridoù gwengelouriel keltiek ; « mastaret int gant soliadelouriezh hag istoreloureizh int » (entachés de positivisme et d'historicisme) hervezañ.
Vermenagna
Ar Vermenagna zo ur froud eus proviñs Cuneo, e Piemonte en Italia, ha 27 km hed dezhi. Adstêr eo d'ar Gesso, etre Roccavione ha Borgo San Dalmazzo.
Bona di Savoia (1388-1432)
Bonna di Savoia, ganet en 1388 ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1432, a oa ur briñsez a Savoia hag un itron a Biemonte.
Merc'h e oa da Amedeo VII, kont Savoia, ha d'ar briñsez c'hall Bonne de Berry. He breur Amedeo a renas war-lerc'h o zad.
Izano
Izano  a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cremona, e rannvro Lombardia.
Iorwerth Drwyndwn
Iorwerth Drwyndwn (Iorwerth an Togn e brezhoneg, rak torret e oa bet e fri) pe Iorwerth ab Owain Gwynedd, anavezet ivez e saozneg evel Edward (c. 1130–1174), a oa kentañ mab hervez lezenn Owain Gwynedd, roue Gwynedd, hag e bried kentañ Gwladys ferch Llywarch.
Dimezet e oa da Marared ferch Madog. E vab Llywelyn ap Iorwerth, anavezet ivez evel Llywelyn Fawr a unanas ar vro hag a voe unan eus brasañ rouaned Kembre. Iorwerth en doa bet Nant Conwy da hêrezh digant e dad, Owain Gwynedd. Kouskoude ne voe ket roet ar gurunenn dezhañ abalamour d'e fri torret.
Federico II da Montefeltro
Federico II da Montefeltro, pe Federico Paolo Novello da Montefeltro, a oa kont Urbino adal 1364 betek e varv e 1370. Mab e oa da Nolfo da Montefeltro ha da Margherita di Cante Gabrielli, a oa he zud o ren war gêr Gubbio.
E 1360 e reas brezel da arme ar pab a oa renet gant Anichino di Bongardo. E vab Antonio a renas war e lerc'h.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Teodora Gonzaga, merc'h da Ugolino Gonzaga eus Mantova, ha pevar bugel o doe:
Eontr e oa d'ar varzhez Battista Malatesta.
Paganiezh
Ar Baganiezh (ag al latin pagus, "ar maezioù") a zo ur ger a veze arveret gant ar gristened kentañ evit termeniñ pobl an impalaeriezh Roman a rae gant al liesdoueegezh pe ur relijion kenelel ha n'eo ket ar yuzevegezh. En amzer an impalaerezh, e veze graet ur pagan ag an dud a anneze er maezioù, pell diouzh ar gristianed ag a vene er c'hêrioù. Ar ger hellene, pe gentile a c'halle bout arveret a-wezhoù. An aberzhioù lidel, hag a veze graet atav er relijion gresian ha roman a c'halle bout ur verk splann da varnañ piv a oa kristen ha piv ne oa ket. Ar baganiezh a veze ereet kreñv ouzh ar goueriadelezh.
Adal an e vez lavaret pagan (pe heiden  er yezhoù germanek) evit tud o deus kredennoù liesdoueel pe liammet ouzh an natur. A-wezhioù e vez graet pagan ag an dizoueidi daoust ma n'eo ket un doareañ pizh.
Chelidorhynx hypoxanthus
Chelidorhynx hypoxanthus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Stenostiridae. Ar spesad nemetañ er genad Chelidorhynx an hini eo.
Anvet e voe Rhipidura hypoxantha (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus reter menezioù Himalaya da Azia ar Gevred.
Denys Shmyhal
Denys Shmyhal (ukraineg : Денис Анатолійович Шмигаль ; Lviv, URSS, ), eo 18 Kentañ ministr Ukraina abaoe ar.
Respet politikel
Adalek miz Eost 2019 emañ e penn oblast Ivano-Frankivsk.
D'ar 4 a viz Meurzh goude-se, war-lerc'h dilez Oleksi Hontcharouk hag hervez kinnig ar prezidant Volodymyr Zelensky a oa o koll brud er opinion, e oa anvet Denys Chmyhal kentañ ministr gant ar Rada,. En e c'houarnamant, savet ar memes devezh, e oa izili dezhe muioc'h a skiant-prenañ evit re ar c'habined kent. Kemeret e oa lec'h ministr yaouank an difenn gant ur jeneral war e leve, Andriï Taran, da skouer. Gwelet fall e oa an adkempenn-se gant ar marc'hadoù rak c'hoarvez a rae e-kreiz poread kleñved bedel ar c'horonaviruz hag e-doug an atroperezh evit resev ur skoazell a-berzh ar Font Moneizel Etrebroadel (FMI), pa ne oa ket bet adanvet ministrez kent an ekonomiezh a blije kalz da Gornôgiz.
Republik Venezia
Republik Venezia (a oa hec'h anv leun Serenissima Repubblica di Venezia en italianeg) a oa ur stad savet en-dro da gêr Venezia hag a badas eus ar bloavezh 697 d'ar bloavezh 1797. Renet e veze gant un doge. Brudet e oa marc'hadourien Republik Venezia e tout ar broioù a oa en-dro d'ar Mor Kreizdouar. E 1797 e voe aloubet gant armeoù Napoleon Bonaparte a oa o vrezeliañ en Italia. Diwezhatoc'h c'hoazh e voe ur republik verrbad en-dro da Venezia etre 1848 ha 1849, anvet Repubblica di San Marco.
Salisbury
Salisbury zo un anv-lec'h, un anv-badez hag un anv-tiegezh saoznek.