cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hogsmeade
Hogsmeade (Prad-ar-Moc'h e brezhoneg, Pré-au-Lard, e galleg), zo ur gêriadenn hud, e romantoù Harry Potter, a zo savet e-kichen skol Hogwarts. Ar gêriadenn-mañ eo an hini nemeti e Breizh-Veur a zo poblet gant sorserien ha boudoù hud hepken. Savet eo bet d'ar memes mare ha Hogwarts tamm-pe-damm gant Hengist Woodcroft a glaske tec'hout diouzh handeadennoù ar Vougouled. E diavaez ar skol emañ. Aotreet e vez ar skolajidi yaouank da vont di ur wezh an amzer. Aotreet e vezont avat da vont di pa fell dezhe adalek an trede bloavezh-skol gant m'o do ur ger sinet gant unan eus o c'herent. Eno e c'hallont prenañ madigoù hud hag a bep seurt traoù hag evañ bier diwar amann (butterbeer e saozneg)
Setu amañ ar savadurioù pennañ a gaver eno :
An teir skubelenn
An teir skubelenn (anvet The Three Broomsticks e saozneg) zo unan eus tavarnioù ar gêriadenn, renet gant an itron Rosmerta. Brudet eo abalamour d'ar bier amann c'hwek a ever enni hag abalamour da gened he ferc'hennez : an itron Rosmerta, a zo o chom a-us d'an davarn. En em gavout a ra studierien hag implijidi Hogwarts en davarn-se.
Stal c'hoarielloù Zonko
E stal Zonko (Zonko's Joke Shop e saosneg) e kaver a bep seurt c'hoarielloù gouest da seveniñ "hunvreoù follañ Fred ha Jord Weasley zoken." Kavout a reer eno ar bombafank (bombabouses e galleg), madigoù hag a ro an hik, soavonoù lammer ha tasoù te a grog. Prennañ a ra ar stal er romant Harry Potter and the Half-Blood Prince ha stanket eo e brenestroù gant plenk. Edo Fred ha Jord e soñj da brenañ ar stal, met divizout a rint nompas ober pa vo difennet ouzh studierien Hogwarts gweladenniñ Hogsmeade abalamour d'ar reolennoù surentez uheloc'h kemeret goude azginivelezh Voldemort.
Ti-gar Hogsmeade
En ti-gar-se an hini (Hogsmeade Station e saosneg) e chom tren Hogwarts a-sav. Hervez tresadennoù J. K. Rowling, n'emañ ket ti-gar Hogsmeade en Hogsmeade e gwirionez, met en tu all d'al lenn. Filmet eo bet an arvestoù ma tiskouezer ti-gar Hogsmeade e filmoù Harry Potter er ti-gar Goathland e norzh ar Yorkshire Moors Railway, savet e 1865 ha n'en deus ket cheñchet abaoe, e keriadenn Goathland e norzh lanneier York.
Stal madigoù Honeydukes
Stal Honeydukes (Honeydukes Sweetshop e saosneg) zo unan eus ar stalioù madigoù brudetañ e bed ar Sorserien. Gwerzhet e vez eno madigoù hud a bep seurt, en o zouez raned chokolad (Chocolate Frogs e saozneg). Anavezet mat eo stal Honeydukes abalamour d'ar seurt pastezerezh teuzus ispisial a werzhont. Kavout a reer eno ivez kantaddoù seurtoù chokolad.
Ar berc'henned, Ambroazius Flume hag e wreg, zo o vevañ en ur ranndi a-us d'ar stal. E kav-gwin ar stal Honeydukes ez eus un traped a zigor war un trepas kuzh. Oc'h heuliañ anezhañ en em gaver e_kichen un delwenn sorserez born e trede solier Hogwarts. Implijet eo an hent-se gant Harry Potter evit dont da Hogsmeade e kuzh e Harry Potter ha Prizoner Azkaban.
Ar penn pemoc'h-gouez
An davarn vorn-se (The Hog's Head e saosneg ha La Tête de Sanglier e galleg) zo enni ur salig ratous ha strouilh, dezhi c'hwezh ar givri. Ken lous eo ar prenestroù ma skign ar c'houlaouennoù lakaet war an taolioù ar gouloù nemetañ. An tavarnour zo un den kozh, bras ha moan, ur penn kozh ha tagnous outañ, gant ur barv ha blev gris hir. Ar santimant en do Harry da vezañ gwelet anezhañ un tu bennak…
Groningen
Groningen a zo:
Bernard Kouchner
Bernard Kouchner zo mezeg hag ur politikour gall.
Gant mezeien all en deus krouet ar gevredigezh Mezeien hep bevennoù ha da c'houde Mezeien ar bed.
Abaoe an 18 a viz Mae 2007 eo Ministr aferioù diavaez Frañs e gouarnamant François Fillon.
Ganet e oa bet d'ar 1añ a viz Du 1939 e Avignon. E emezeladenn gentañ en ur strollad politikel a voe ouzh ar Strollad komunour gall. Er bloavezhioù 1960 ez eas gant ar Strollad Sokialour gall (graet en deus ur mont-ha-dont e Strollad radikal gall ivez).
1255
Diwar-benn bloavezh 1255 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1255
Luanda
thumb|250px|Luanda, gwelet eus ar mor Luanda eo kêr-benn ha kêr vrasañ Angola. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel, ha porzh brasañ ar vro eo ivez. War-dro 4,5 milion a dud zo o chom enni (e 2004, hervez ABU), ha kêr-benn Proviñs Luanda eo.
Savet e voe e 1575 gant trevadennerien eus Portugal dindan an anv São Paulo de Luanda. Abaoe m’eo dizalc’h Angola (1975) eo aet kuit an darn vrasañ eus an annezidi a oa genidik eus Portugal ha kemeret eo bet o lec'h gant kalzik tud eus Kuba a oa deuet da Angola evel soudarded da stourm a-enep an drevadennerien.
Cthulhu
Cthulhu a zo ur c’hrouadur ijinet gant ar skrivagner amerikan Howard Phillips Lovecraft, ha meneget evit ar wech kentañ en danevell The Call of Cthulhu (Galv Cthulhu), bet skrivet e 1926. Un euzhvil humenidik eo, penn ur morgazh dezhañ, ha divaskell ivez.
Taolennadur
Kinniget eo Cthulhu evel ur c’hrouadur - unan ag Ar Re Gozh Meur pe Ar Re Gozh pe Ar Re an Diavaez - a skuilh ur spont bras e touez mab den ha pa vo echui getoñ da gousked - pa vint plaset mat an astroù - diskaret vo an humenidigezh.
Diaes eo lâret ma n’en deus ken nemet liammoù arouezius gant doueed all ijinet gant Howard Phillips Lovecraft, evel Yog-Sothoth ("An Alc'hwez hag an Nor" doue an amzer hag an egor), Azathoth (ar Reustl Derc'hanel, Sultan an Diaouled), Nyarlathotep (Ar Reustl a Stlej, Kannad an Doueed), Nodens pe Shub-Niggurath, pe mard int hañval an eil d'egile. Bout zo marse un urzhaz etreze met n'eo ket sklaer james get Lovecraft : al lavar hag an dislavar a oa getoñ e-barzh e zanevelloù evit eilañ gwellañ relijionoù ha mitologiezhioù ar bed gwir. Lovecraft en doa ur mousfent "drouk" ha strafuilhañ an istoer a oa ul lod bras ag e blijadur.
Gwechall-gozh-Noe e voe trapet Cthulhu àr c'horreenn an Douar goude ur brezel a-enep Re Gozh Antarktika hag ur c'hrenn-douar. Emañ bremañ kousket e donderioù su ar meurvor Habask, en e gêr-bez dindan vor anvet R'lyeh (49°51' lec'hed kreisteiz ha 128°34' hed kornôg, tost da ven emañ al lec'h pellañ a bep douar). O c’hortoz distreiñ emañ ivez. Seblantout a ra Cthulhu bezañ ur meskaj etre mitologiezhoù europat (Kraken Skandinavia da skouer ; hag en un doare resisoc'h barzhoneg Alfred Tennyson "The Kraken”) ha re ar Reter-Nesañ (Dagon, a zo er Bibl doue-pesk ar Filistined, tud ag Ashdod hag a lazhas Samson ar paotr kreñv dre e vlev). Implijet e voe ivez Dagon get Lovecraft èl ur gwaz a g-Cthulhu pe ur c'hevreded anezhañ. An Horla, skrivet gant Maupassant, zo ivez ur vammenn evit Lovecraft, un istoer hag a daolenn ur ouenn sunerion-gwad disgwel ag an egor, deuet da zistruj mab-den. Pimpatrom un doue spontus eus an egor e seblant Cthulhu bezañ ivez : tennañ a ra d’un den, penn ur morgazh dezhañ, ha divaskell bras ha neudennek. Azeulet e vez gant tud skoanet, un dodenn a gaver stank en oberenn Howard Phillips Lovecraft. Cthulhu a c’hall ivez awenañ hunvreoù an dud, hag evel-se ez a war gresk an niver a dud a azeul anezhañ.
Setu penaos eo taolennet Cthulhu gant Howard Phillips Lovecraft e-barzh The Call of Cthulhu (“Galv Cthulhu”) : « Johansen a soñj e varvas daou zen, e-touez ar c’hwec’h den ha na zeujont ket a-benn da dizhout ar vag, abalamour d’ar spont a santjont d’ar mare daonet-se. N’eus den a c’hellje taolenniñ an euzhvil, n’eus yezh ebet a c’halljed implijout da daolenniñ ar gweled sot-se, ar rouestlad huchadennoù disklaer, an dislavar euzhus eus holl lezennoù an danvez hag eus an urzh kosmek. »
Drevezadurioù
Alies e klever anv eus “Mojenn Cthulhu” pa vez anv eus oberenn Howard Phillips Lovecraft. Koulskoude, n’eo ket bet implijet an droienn-se biskoazh gant Lovecraft e-unan (lâret veze kentoc'h getoñ ur "Yog Sothoth-erezh" pe "Kelc'hiad Arkham"). Ijinet e voe gant Derleth goude marv Howard Phillips Lovecraft. Brudet eo Cthulhu ivez er sinema (“In the Mouth of Madness” gant John Carpenter da skouer) pe er sonerezh rock ("The Call of Ktulu" gant Metallica).
Hervez August Derleth eo neuze damheñvel Cthulhu ouzh doueed diavaez Douar evel Chtuga, Yig, Glaaki, Chaugnar Faugn pe Y'Golonac. Ar re-se a vez graet doueed diavaez anezho gant ar re (evel August Derleth) o deus kendalc’het oberenn Lovecraft.
Lin Carter a lâr e oa bet skarzhet Cthulhu eus koskoriad Xoth gant an “Doueed Kozh-Noe.”
Cthulhu-Mythos
Tanichthys micagemmae
Tanichthys micagemmae a zo ur spesad pesked dour dous eus kerentiad ar cyprinidae. Dizoloet e oa bet e 2001 e Ster Be Hai e Viêt-nam.
Gant Tanichthys albonubes eo an ezel nemetañ eus genad Tanichthys.
1087
Diwar-benn bloavezh 1087 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1087
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1087
Hyas
Hyas (henc'hresianeg: Ὑας), a oa mab d'an Titan Atlas ha da Bleione, pe da Aithra an Okeanidenn. Ur gwareger brudet e oa, hogen lazhet e voe gant e breizh.
Hervez koñchennoù zo e voe lazhet o klask laerezh he leoned bihan digant ul leonez, hervez re all e oa naered bihan digant un naer, met hervez ar vojenn anavezetañ e voe toullgofet gant un hoc'h-gouez. He c'hoarezed, an Hyadezed, a ouelas dezhañ, kement ha ken bihan ma varvjont gant ar glac'har. Ha Zeus, bamet dirak kement a garantez en un tiegezh, a droas anezho e stered (ha sede penaos e voe krouet ar steredeg Hyades), ha lakaet e penn an Tarv, ma weler bep bloaz glav bras pa savont ha pan eont da guzh. Doueezed ar glav e oant deuet da vezañ.
Galv Cthulhu
Galv Cthulhu (e saozneg: The Call of Cthulhu) a zo unan eus danevelloù brudetañ ar skrivagner amerikan Howard Phillips Lovecraft.
Savet eo an danevell evel un heuliad darvoudoù skrijus, holl anezho kontet gant an daneveller. Enni ez eus anv eus mojennoù kozh-Noe, hag e-touez ar mojennoù-se emañ hini Cthulhu. Evit ar wech kentañ e-barzh skridoù Howard Phillips Lovecraft eo meneget. E 1926 e oa savet an danevell, ha buan eo deuet da vezañ unan eur re vrudetañ ar skrivagner.
E-kerzh an hañv 1997 e vije bet diguzhet ur son boud-tre anvet bloop. Dianav e chom e orin, met lec'hiet eo e-kichen R'lyeh, ar gêr ijinet gant Howard Phillips Lovecraft.
C'hoarioù
Meur a c'hoari (c'hoarioù-rol, c'hoarioù video) a zo bet saver diwar Galv Cthulhu. Ar c'hoari video anvet Call of Cthulhu : "Dark Corners of the Earth" a c'hoarvez en Innsmouth.
Zeeland
Zeeland (pe Zeland a-wechoù e brezhoneg, da lavarout eo bro ar mor) zo unan eus 12 proviñs a ya d'ober an Izelvroioù, e mervent ar vro, stok ouzh Belgia.
Douaroù hag inizi
Ur vro inizi ha ledenezi eo ha sed o anvioù: Met ul lodenn all a zo, ha n'eo ket nag un enezenn nag ul ledenez, anvet Zeeuws Vlaanderen, Flandrez zelandat. Betek 2003 n'halled ket mont di dre zouar eus an Izelvroioù all hep tremen dre Velgia. Abaoe ez eus un hent dindan vor adalek Terneuzen betek Borsele, da stagañ ar broviñs ouzh ar peurrest eus ar vro.
Tud ha kêrioù
Middelburg eo kêr-benn ar broviñs. Vlissingen ha Terneuzen zo porzhioù. Ar c'hêrioù bras all eo Hulst, Goes ha Zierikzee. 380 000 a dud zo er broviñs.
Istor
Zeeland a veze sachet etre kontelezhioù Holland ha Flandrez, er Grennamzer, betek ar bloaz 1299, pa varvas diwezhañ kont Holland, ha pa deuas konted Hainaut da deurel o c'hrabanoù warni. Goude se e voe tro konted Bavaria ha Bourgogn d'ober kemend-all.
Goude 1585 ez eas Zeeland evel ar 7 proviñs dizalc'h, d'ober an Izelvroioù.
Rannyezhoù
En darn vrasañ eus ar broviñs e komzer rannyezhoù zelandek hag en Hulst e komzer ur rannyezh flandrezek. Da goll ez a ar rannyezhoù er c'hêrioù bras e-touez ar re yaouank met 60 % eus an dud a ra ganto c'hoazh.
Stourm ouzh ar mor
Labourioù bras zo bet da stagañ ar peder enezenn hag al ledenez vrasañ kenetrezo ha da ziwall an douaroù diouzh ar mor, hag int douaroù izeloc'h eget ar mor alies.
Pennadoù kar
Meskaj a vez a-wechoù gant doareoù-skrivañ disheñvel : sellout ouzh Zeeland (disheñvelout), Seeland, Sealand. Diwar anv proviñs izelvroat Zeeland eo e teu anv Zeland-Nevez.
Clouet
Clouet zo un anv-tiegezh gallek.
Albatroz Amsterdam
Annez
Brosezat eo ar spesad en Enez Amsterdam (Bro-C'hall, e Meurvor Indez).
Malurus
Malurus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Un isspesad ha tregont (31) en holl ; o c'havout a reer en Aostralia ha Ginea Nevez.
Mil
Mil a zo ur ger brezhonek ha dezhañ meur a ster.
Hed
Kavout a reer ar ger mil evel gwrizienn er gerioù
Loen
Mil zo ur ger a dalvez loen (miled el liester), hag a gaver en anvioù: hag ivez
Kastell Edo
Un tour-meur e doare savouriezhel heverk kestell Japan zo bet d'ar c'hastell ivez. Diskaret eo bet avat gant an tanioù-gwall hag ar c'hrennoù-douar ha da get e oa aet dija e-doug an darn vrasañ eus marevezh Edo. Daoust da se e tiskouez ar jidaigeki (evel, da skouer Abarembo Shogun) savet en Edo ar c'hastell gant e dour-meur en ur lakaat kastell Himeji e plas evit-se.
E Matsu no Ōrōka ("trepas ar pin meur") kastell Edo eo e tennas Asano Takumi-no-kami e sabrenn verr d'an 21 a viz Ebrel 1701 a-benn klask lazhañ Kira Kozuke-no-suke evit bezañ bet dismegañset-spontus gantañ. Diwar-se e tarzhas darvoudoù ar seizh rōnin ha daou-ugent.
Meur a lec'h e Tokyo a denn o anv da gastell Edo. Otemachi ("kêr a-dal d'an nor veur"), Takebashi ("pont bambouz"), Toranomon ("dor an tigr"), Uchibori Dōri ("straed diabarzh ar foz"), Sotobori Dōri ("straed er-maez ar foz"), ha Marunouchi ("e-barzh an enklozadenn"), a-douez re all.
Deuet eo kastell Edo da vezañ anvet Tokyo-jo (東京城, "kastell Tokyo") e miz Here 1868, ha Koujo (皇城, "kastell an impalaer") goude e 1869, ha Kyujo (宮城, "kastell ar palez") goude c'hoazh e 1888. A-benn ar fin eo deuet da vezañ Kōkyo e 1948.
1088
Diwar-benn bloavezh 1088 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1088
Strollad Komunour Suis/Marksourion-Leninourion
Strollad Komunour Suis/Marksourion-Leninourion (en alamaneg: Kommunistische Partei der Schweiz/Marxisten-Leninisten; e galleg: Parti Communiste Suisse/Marxistes-Léninistes; en italianeg: Partito Comunista della Svizzera/Marxista-Leninista) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour a-du gant linenn bolitikel Sina bet krouet e Suis e 1969 diwar Kreizenn Lenin bet krouet e Lausanne e 1964.
Embannet e veze gant ar Strollad/Kreizenn Lenin Octobre (e galleg: 1964-1987), Oktober (en alamaneg: 1966-1987) hag Ottubre (en italianeg: 1971-1986).
E 1987 e oa bet divodet ar Strollad, bet kemeret e blas da c'houde ar Strollad Sokialour Frankizour.
Iliz Sant Pêr ha Sant Paol (Argol)
Porzh bered Argol a zo anavezet dreist-holl abalamaour d'e volz-enor savet er. Menegomp ivez :
Ar Chapel-Ervoreg
Ar Chapel-Ervoreg  (La Chapelle-Erbrée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Reter e departamant Il-ha-Gwilen.
Iliz Sant Pêr ha Sant Paol (Argol)
War unan eus ar c’hleier e lenner : <poem style="margin-left:20px; font-style:italic;"> Santez Genovefa Benniget gant an Aotrou Job Graveran, Person Sant Loeiz e Brest Paeron ha maeronez : J. Sebastien Goury, ijinour-meur, rener ar « Legion d’honneur », ezel kambr ar Gannaded, ha Genovefa Noury An Aotrou Guevel, person Goasguen maer Per Gourmelen, teñzorier Teuzet e 1839
Ar Chapel-Ervoreg
Anv
Stumm kozh skrivet kinniget ebet.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
396
1149 Ab Urbe Condita = 396 goude J.-K.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Revelezh denel
right Ar revelezh denel a zo an holl obererezhioù, emzalc'hioù ha stadoù en em anaout sevenet gant an Den diwar an anien revel ha/pe reizhel.
Ne gomzer ket eus ar revelezh pa vez kaoz eus al loened, ar plant hag ar bevien all : implij a reer ar ger gouennadur.
Implijet e vez ivez gant lod ar ger reizh alies a-walc'h evit komz eus ar rev met gwelloc'h eo reiñ ur ster disheñvel ha liammet asambles: an efedoù sokial ma ren an dud hervez o spered e-keñver ar rev ken eo sokial ar rev ha bevoniel ar reizh.
Ar revelezh denel he deus meur a aspekt: argerzhoù (prosesusoù) fiziologel tuet war dro ar c'hanadurezh, stadoù trivliadel, reolennoù (pe reoladoù) kevredigezhel pe lezennel pe relijiel hag an hevelepted revel a c'hell bezañ eztaolet en diabarzh an hinienn koulz hag en e diavaez e stumm e duadurioù reizhel.
Ret eo ober an diforc'h neuze tre an tuadurioù reizhel diouzh un tu hag ar stadoù-den (pe "identelezhioù" revel diouzh an tu all:
Stadoù-den revel
Ar stadoù-den revel a denn d'an doare ma vez dibabet gant hini pe hini en em anaout pe en em deskrivañ hervez e/he revelezh. Un identelezh (pe stad-den) an hini eo hag a c'hell bezañ liammet ouzh emzalc'hioù reizhel pe get.
Peurliesañ e vez great an diforc'h etre teir revelezh pennañ diazezet gant rev an dud m'en en sant an neb sachet war e du:
Stadoù-den revel all ez eus, neoazh, ha n'o deus netra da welet gant an tuadur reizhel pe c'hoazh a savont a-enep d'an doare ma vez rannet ar revelezh gant ar gedredigezh hervez ar reizh hag ar darempredoù reizhel:
Tuadurioù reizhel
Alies e vez lakaet an termen koshoc'h-mañ implijet dreist-holl er bloavezhioù 1970-80 da vezañ heñvelster gant an termen nevesoc'h revelezh denel.
Talvoudus e c'hell bezañ ober un diforc'h etre an daou dermen a-benn gallout deskrivañ ar revelezh denel en un doare resisoc'h.
Gant ar skwerioù-mañ e c'heller diskwel gwellc'h an diforc'h etre ar reizh hag ar rev:
Ne glot ket ar rezih c'henel gant ar rev betek ma vo klasket kemmañ ar reizh c'henel evit ma klotfe ganti. N'eus netra da welet gant an tuadur, rak un den treurevel a c'hell bezañ heñvelrevel, arallrevel, hollrevel pe amrevel.
Ne glot ket dre ret an identelezh revel-mañ gant an emzalc'hioù hag an tuadur reizhel atav, rak bez ez eus tud arallrevel hag a glask darempredoù reizhel gant tud eus an hevelep rev a-wechoù hep m'en em deskrivfent evel tud divrvel (sellit ouzh MSM)
Bez e c'hell unn bennak deskrivañ e(he revelezh evel heñvelrevel hep kaout darempredoù reizhel ebet, amrevel e vefe an tuadur reizhel neuze.
Rubén Darío
thumb|260px| Rubén Darío
Félix Rubén García Sarmiento (1867-1916) a oa ur barzh hag un diplomat nikaragwaat. Anezhañ ez eus bet graet "Príncipe de las letras castellanas" ha lavaret diwar e benn e oa unan eus skrivagnerien wellañ Kreizamerika.
E Metapa, e departamant Matagalpa e oa ganet met un darn vras eus e vuhez a dremenas e-maez e vro. E varzhonegoù kentañ a embannas da 12 bloaz. E 1882 ez eas kuit da El Salvador ma chomas betek 1886. E Chili e vevas neuze ha beajiñ a reas a-dreuz Amerika latin hag en Europa.
Lakaet eo da dad skol ar modernismo.
Liammoù divaez
Oberennoù Rubén Darío, hervez ar Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes
Mikroprosesor
Ar mikroprosesor, empenn ar c’hompoder
Ar mikroprosesor (pe korrgewerier) eo unvez kreiz tretiñ (UKT) ar c'hompoderioù. Graet eo gant un niver bras-tre a gompozantoù elektronikel - tranzistorioù hag elfennoù elektronikel all - munut-tre, kenstrollet war ar memes roudad integret semikonduer. Ar roudad-se vez anvet ivez skantenn : ur blakennig dafar semikonduer eo.
Roll ar mikroprosesor eo merañ labour ar c’hompoder dre jubenniñ ha peurgas stadamantoù ur program.
Doare-labourat ar mikroprosesor
Un horolaj a zo ur c'hompozant elektronikel hag a ro d’ar prosesor e ritm labourat. Er bloavezh 2005 e kaver er c’hoñvers kompoderioù gant frekañsoù horolaj betek 4 GHz.
Seul brimoc'h an horolaj, seul vrasoc'h an niver a stadamantoù program peurgaset gant ar mikroprosesor dre unanenn amzer. Hogen daoust da IBM a gendalc'h da greskiñ frekañsoù e brosesorioù (tro 6 GHZ hini ar Cell), e 2006 ha 2007 o deus cheñchet an embregerezhioù bras o zoare da sevel prosesorioù galloudusoc'h: e lec'h kreskiñ atav frekañs ar mikroprosesor o deus liesaet hemañ (Core 2 Duo eus Intel, AMD 64 X2 eus AMD, ha lod all da heul). E fin ar bloavezh 2007 e tlefe erruout ar c'hentañ prosesorioù gwerzhet d'ar brasañ niver gant pevar "galon" (pevar prosesor liammet kenetrezo). E 2010 ez eus bet kroget ur seurt nevez gant 6 "kalon".
Er mikroprosesorioù ez eus daou seurt lodennoù a-bouez : an unvez kontroll (UK) hag an unvez jediñ anvet ivez unvez aritmetikel ha lojikel (UAL).
An unvez kontroll a ren doare labourat ar prosesor dre heuliañ stadamantoù ur program raktermenet. Eviti ne dret ket an data ac'h erru er prosesor : sekañsiñ ra an operadennoù da vezañ graet warne gant an unvez jediñ.
An unvez jediñ zo he labour ober an operadennoù aritmetikel ha lojikel war an data binarel pourchaset d'ar prosesor. Ouzhpenn un unvez jediñ a c'heller kaout en ur mikroprosesor.
Penaos vez fardet ar mikroprosesorioù
Hirie an deiz e vez engravet ar mikroprosesorioù war ur galetezenn silisiom dre an doare-fardañ industriel anvet fotolitografiezh. Ar galetezenn silisiom vez anvet wafer (saozneg).
Ar wafer zo dezhañ un treuzkiz etre 20 cm ha 30 cm..
Da gentañ e vez oksidet gorre ar wafer dindan wrez ha gant oksigen pur, ar pezh a sav ur gwiskad dioksidenn silisiom (SiO2).
Da eil e vez goloet gorre ar wafer gant ur gwernis fotosantidik hag a c'hell bezañ disolvet diwar aktadur ar skinoù usmouk (UV).
An trede pazenn er hentenn-fardañ-se eo taoler bannoù skinoù UV war ar wafer a-dreuz ur maskl hag a zo anezhañ tresadenn ar roudad da vezañ aozet. Ar gwernis a gouezh warnañ ar skinoù UV a zo disolvet eta.
Gant un drenkenn e vez dilamet goude se an oksidenn ha n'eo ket gwarezet ken gant ar gwernis.
Evit echuiñ e vez disolvet ar gwernis ha n'eo ket bet taget gant ar skinoù UV.
E fin ar gont ne chom ket ken war gorre ar wafer nemet ar roudad elektronikel graet gant oksidenn silisiom.
Ar farderien a zeu a-benn d'ober engravadurioù munutoc'h-munutañ : en 2005 e veze engravet roudadoù elektronikel dezhe ar moander a 0,09 mikron (pe 90 nanometr), 2007 ez eo gouest an embregerezhioù da engraviñ e 65nm ha zoken e 45nm. Pall ar vihanadur-se a zo izelaat prizioù an unanenn: tu ' zo en ur vihanaat gorread ar prosesorioù lakaat muioc'h anezho war ur wafer.
1256
Diwar-benn bloavezh 1256 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1256
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1256
Lorgies
Lorgies a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Pluvaodan
Ardamezioù
En argant e gebrenn en gul heuliet gant tri evn ivez en gul, 2, 1
Dziecinów (powiat otwocki)
Dziecinów a zo ur gêriadenn eus gevred Polonia gant tro 676 annezad enni (e 2015). Etre Otwock emañ.
Paul Sérusier
thumb|220px|right|Paul Sérusier Paul Sérusier, livour gall, bet ganet e Pariz e 1864, marvet e Montroulez e 1927. Livour post-impresionist eo bet a-raok sevel ha kas en dro an emsav anvet an "Nabied" (ar pezh a dalvez kement hag "ar Brofeded" en hebraeg).
Jean Clouet
Jean (pe Janet) Clouet (Brusel 1480-Pariz 1541) a oa ul livour eus Izelvroioù Bourgogn, hag a labouras e lez ar roue gall er kantved. Tad e oa da François Clouet.
Struj trovanel
Un toullad mizioù e chomas Gauguin er Martinik, gant al livour Charles Laval.
Ingria
Ur vro istorel eus Norzh-Europa eo Ingria (Finneg Inkeri pe Inkerinmaa, Rusianeg Ижора pe Ингерманландия pe Ингрия, Svedeg Ingermanland, Estoneg Ingeri pe  Ingerimaa). Lec'hiet eo e Rusia dreist-holl hiziv. Enderc'hel a ra ur rannvro en em astenn a-hed ar stêr Neva etre Pleg-mor Finland, ar Stêr Narva ha Lenn Peipsi war-du ar c'hornôg, ha Lenn Ladoga hag ur gompezenn c'heuniek war-du ar su. An harzoù hengounel gant Karelia Finnek a heulie ar stêr Setra war-du ar gwalarn e Strizh-Douar Karelia. Gant pobloù finnek e oa bet poblet Ingria da gentañ - Izhoriz, Voted ha diwezhatoc'h Finniz Ingria hag Estoniz - met peurrusianekaet e oa bet er bloavezhioù 1930.
395
1148 Ab Urbe Condita = 395 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
Voted
Ur bobl vihan eus Ingria eo ar Voted. O zachenn istorel zo hiziv un darn eus gwalarn Rusia ha lec'hiet eo etre Sankt Peterbourg ha Narva. Vadjalain (liester: vadjalaizõt) en em c'halvont. Hogozik aet da get eo o yezh, daoust ma ne oant ket bet biskoazh ur bobl niverus.
Hogozk aet da get eo ar Voted goude ma oant bet forbannet gant Stalin. E 1989 ne oa nemet 62 anezho hag an hini yaouankañ a oa bet ganet e 1930.
Markermeer
Ar Markermeer, da lavaret eo Lenn Marken, anvet ivez a-wechoù Zuidelijk IJsselmeer (IJselmeer ar c'hreisteiz), zo ul lenn eus an Izelvroioù. En em astenn a ra war 700 km2 etre proviñsoù Flevoland ha Noord-Holland, el lec'h ma oa goueled ar Zuiderzee gwechall. An eil lenn vrasañ eo en Izelvroioù, goude an IJsselmeer.
Herri V (Bro-Saoz)
Herri V, Roue Bro-Saoz, Hêr ha Rejant Rouantelezh Bro-C'hall hag Aotrou Iwerzhon, a oa ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1387 ha marvet d'an 31 a viz Eost 1422, zo bet roue Bro-Saoz adalek 1413 betek 1422. Unan eus brezelourien vras ar Grennamzer e oa.
E vuhez
Ganet e oa e Monmouth, e Bro-Gembre d'ar 16 a viz Gwengolo 1387. Mab e oa da Herri Bolingbroke, a zeuas diwezhatoc'h da vezañ Herri IV, ha da Mari Bohun, a varvas kent kurunidigezh he fried Bolingbroke.
Sant Loeiz
Sant Loeiz zo anv meur a sant, ha dreist-holl an daou-mañ: Met re all zo c'hoazh:
Herri V (Bro-Saoz)
E vuhez
Brezel a reas da Gembreiz, renet gant Owain Glyndŵr, goude se a-enep an tiegezh Percy, en emgann Shrewsbury.
1622
Diwar-benn bloavezh 1622 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Herri V (Bro-Saoz)
E vuhez
Goulenn a reas kurunenn Bro-C'hall adal 1414, evel e hendad Edouarzh III en 1340, war zigarez e oa aet foll ar roue gall Charlez VI. Alouviñ a reas Bro-C'hall e miz Eost 1415 ha trec'h e voe war varc'heien Bro-C'hall en emgann Azincourt d'ar 25 a viz Here. Goude e kasas ur brezel aloubiñ e Normandi entre 1417 ha 1419.
Sant Loeiz
Lec'hanvadurezh
N'eo ket un anv-lec'h e Breizh, n'eus sant breizhat ebet en anv-se. Met kavet e vez war ur skol gristen bennak, evel Skol Sant Loeiz e Kastellin.
1622
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1622
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1622
Anne de Pisseleu
thumb|alt=Anne de Pisseleu|Anne de Pisseleu, treset gant [[Jean Clouet. Mirdi Condé, Chantilly.]]
Anne de Pisseleu, dugez Étampes, ganet e 1508, ha marvet war-lerc'h 1575, a oa pried Jean de Brosse ha serc'h ar roue gall Frañsez Iañ.
Josilin Kumuniezh
Josilin Kumuniezh (anvet betek 2010 Kumuniezh kumunioù Bro Josilin) a oa anezhi un etrekumuniezh eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Ploermael - Kalon Breizh eo. Krouet e voe e 1997. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa kendeuzet e Ploermael Kumuniezh.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Josilin a yae 12 kumun d’ober anezhi :
Albatroz Sanford
Dougen a ra anv an evnoniour amatour stadunanat Leonard Cutler Sanford (1868-1950).
Annez
Neizhiañ a ra al labous en Inizi Auckland, Inizi Chatham hag er c'hreisteiz da Zeland-Nevez.
1089
Diwar-benn bloavezh 1089 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1089
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1089
Kingisepp
Meneget e oa bet ar gêr evit ar wech gentañ e 1384 pa savas Republik Novgorod ur c'hreñvlec'h enni.Yama pe Yamsky Gorodok a galvas-hi anezhi hervez ur meuriad finek a veve er vro. Div wech e talc'has ar c'hreñvlec'h ouzh ar Varc'hegourien Deudonek e 1395 hag eus 1444 a 1448. Da Sveden e voe roet e fin Brezel Livonia met da Rusia e voe adroet 12 blovezh diwezhatoc'h, e 1595. Goude Feur-skrid Stolbovo e tremenas da Sveden adarre.
Ad aloubet e voe gant Rusia e 1703 e-pad Brezel Bras an Norzh ha da Jamburg a voe kemmet hec'h anv. Pemp bloiaz goude-se e roas Peter Meur ar gêr da Alexander Menshikov, duk Ingria. Hec'h anv allamanek a viras ar gêr betek 1922 pa gemmas ar volcheviked anezhañ da enoriñ Viktor Kingissepp, ur penn kommunour estoniat.
Dourioù etrebroadel
Graet e vez dourioù etrebroadel eus an holl dakadoù morel ha n'int ket dindan beli ur riez, p'eo an "dourioù dindan beli ur riez aodel" an termen kontrol. Meurvorioù, morioù ha dourioù ha n'int ket dindan al lezenn etrebroadel (Gwir ar mor amañ) a zo anvet an donvor pe ar c'heinvor pe ar mare liberum ("ar mor frank" e latin).
Diouzh ma pellaer eus an aodoù e tigresk gwirioù ar riez aodel hag ez eus meur a dakad morel meur a wir dibar warno :
Forzh pe vag pe lestr a c'hell merdeiñ en donvor hag en takad-mor etrebroadel hep bezañ graet un emglev gant ur riez. An danvezioù naturel a gaver e-barzh n'int ket perc'hennet gant riez pe riez, ha teir fennaenn zo enskrivet e Gwir ar mor :
Bigi ha listri a chom dindan lezennoù stag ouzh riez o banniel broadel. Koulskoude, pep riez a c'hell mont a-enep al listri implijet evit ar morbreizherezh ha kenwerzh ar sklavourien diouzh e intrudu.
Ninove
Ninove a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Ahmet II
thumb|Ahmet II, gant John Young, 1815 Ahmet II, ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1643, a voe sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Ibrahim I ha da Hatice Muazzez Sultan.
Ren a reas eus 1691 betek 1695.
Dindan e ren e voe kollet brezel Salankamen, ma varvas ar vizir bras Fazıl Mustafa Pacha, a-enep Aostria.
Mervel a reas Ahmet II d'ar 6 a viz C'hwevrer 1695 en Edirne. War e lerc'h e renas e niz : Mustafa.
Orhan Pamuk
Ferit Orhan Pamuk (Istanbul, ) zo ur romantour turk, unan eus ar re vrudetañ er bed hag a zo bet roet Priz Nobel al Lennegezh dezhañ e 2006.
E 1974 e krogas Orhan Pamuk gant ar vicher a skrivagner, ha priziet a-gozh eo e oberennoù en e vro abaoe e romant kentañ Karanlık ve Işık ("Teñvalijenn ha sklêrijenn", 1979). Goude embannadur saoznek e romant istorel Beyaz Kale ("Ar c'hastell gwenn", 1985) e c'hounezas brud en estrenvro gant ar priz Independent Award for Foreign Fiction a voe roet dezhañ e London e 1990 ; hiziv e vez troet e romantoù e tremen 60 yezh, ha 13 milion a levrioù zo bet gwerzhet en ur c'hant bro bennak.
Orhan Pamuk en devoa skrivet pennadoù evit ar gazetenn Taraf ("Kostez") betek ma voe berzet ar gazetenn gant ar Stad a-c'houde pennadoù niverus enep pouez an Arme er vuhez politikel e 2016.
Buhez
Ganet e voe Orhan Pamuk e 1952 e Nisantasi, ur c'harter pinvidik ha kornôgelaet en Istanbul, en ur familh vras par d'an hini a zeskriv en e romantoù Cevdet Bey ve Oğulları ("Cevdet Bey hag e vibien", 1982) ha Kara Kitap ("Al levr du", 1990) koulz hag en e vuhezskrid, Resimli İstanbul: Hatıralar ve Şehir ("İstanbul skeudennaouet : eñvorennoù ha kêr", 2003). Betek an oad a 22 vloaz en em ouestlas d'al livouriezh, c'hoant gantañ da vevañ diwar e arz. Goude bout bet testeniekaet e skol-veur lik American Robert College en Istanbul e studias ar savouriezh e-pad tri bloaz met ned eas ket betek penn, marv ennañ ar youl da vout un arzour hag un tisavour. War-du studiañ ar c'hazetennerezh e troas neuze ; un diplom a dapas gant Skol-veur Istanbul, met biskoazh ne voe kazetenner a-vicher. E 1974, d'an oad a 22 vloaz, e tivizas mont da skrivagner : dilezel pep tra a reas neuze, en em glozañ en e gambr e ti e vamm ha kregiñ da skrivañ. Bevañ a reas e ti e vamm betek e 30 vloaz, pa zimezas gant Aylin Turegen e 1982.
Eus 1985 betek 1988 e voe kelenner kouviet war ar c'heverata lizheregel hag ar skrivañ e Skol-veur Columbia e New York hag e Skol-veur Iowa, kent distreiñ da Istanbul.
Ur verc'h anvet Rüya ("Huñvre") en devoe gant e wreg e 1991 ; torret e voe an dimez e 2001.
E 2006 e tistroas Orhan Pamik da labourat e Skol-veur Columbia, hag e voe skrivagner er skol-veur brevez Bard College en Annadale-on-Hudson, New York. E 2009 e roas ur rummad kentelioù e Skol-veur Harvard diwar-benn ar varzhoniezh anvet The Naive and Sentimental Novelist ("Ar romantour eeunik ha trivlidik").
Daeloù
Da heul Priz Nobel al Lennegezh e 2006 e voe tamallet da Orhan Pamuk bout bet ar Priz en abeg da enebiezh an Akademiezh ouzh ren ar gouarnamant turk.
E 2011, ar strollad Reporters Sans Frontières a damallas ar romantour da sevel a-du gant ar gwaskadur e Sri Lanka pa gemeras perzh e Festival al Lennegezh er vro-se.
Prosez
Petra bennak ma voe dizunanet istorourien Turkia a-c'houde disklêriadennoù Orhan Pamuk e Das Magazin, huadeg a voe er bed a-bezh pa voe loc'het keisiadurioù enep ar romantour : sevel o mouezh a reas Amnesty International ha Kendivizad europat Gwirioù Mab-den ; eizh skrivagner meur, tri Friz Nobel en o zouez, a savas a-du gant Orhan Pamuk hag a-enep Stad Turkia Breudoù a voe diwar-benn goulenn Stad Turkia da emezelañ en Unaniezh Europa, a oa war an daol abaoe ar 4 a viz Here ; Parlamant Europa a embannas d'an 30 a viz Du e kasje pemp dilennad d'al lez-varn evit ensellout ar prosez. D'ar 16 a viz Kerzu e voe ampellet ar prosez abalamour ma ne oa ket bet kelaouet maodiern ar Justis a-zivout teuliad an afer. D'an 29 a viz Kerzu, prokulorien ar Stad turk a zilezas an tamall a gunujenn e-keñver lu Turkia, met ar gunujenn e-keñver Turkia a zalc'hjont. Ar 7 a viz C'hwevrer 2006 eo an deiziad nevez a voe divizet evit ar prosez, met d'an 22 a viz Genver e voe dilezet pep tamall gant maodiern ar Justis.
Goude m'en devoe Orhan Pamuk Priz Nobel al Lennegezh e miz Here 2006 e savas enebiezh e metoù broadelour Turkia. Brouezet an tamm anezhañ, an alvokad Kemal Kerinçsiz a savas klemm adarre ouzh Lez-engalv Meur ar Stad ; honnezh a roas urzh da lez-varn Şişli en Istanbul da addigeriñ an afer, ha d'ar e voe kondaonet Orhan Pamuk da baeañ 6 000 lur turk (Türk Lirası) evit digoll ar gevrenn glemmer, pemp den en holl, en abeg ma vije bet kunujennet o enor.
Oberennoù
Lakaet e vez romantoù Orhan Pamuk e lusk ar c'houdemodernouriezh, ma kaver William Burrougs (Naked Lunch, 1959), Gabriel García Márquez (Cien años de soledad, 1966), Georges Pérec (La vie mode d'emploi, 1978), Paul Auster (The New York Trilogy, 1985-86), Haruki Murakami (ねじまき鳥クロニクル Nejimakitori Kuronikuru, 1995) ha Toni Morrison (Home, 2012) a-douez ar re vrudetañ.
Strollad Komunour al Labourerion (Norvegia)
thumb|right|Arouezenn Strollad Komunour al Labourerion Strollad Komunour al Labourerion (e norvegeg: Arbeidernes Kommunistparti: AKP) a oa ur strollad komunour marksour-leninour maoour bet krouet e Norvegia e 1973 dindan an anv "Strollad Komunour al Labourerion (Marksour-Leninour)" (Arbeidernes Kommunistparti (marxist-leninistene)) gant izili aet kuit eus Kevread Yaouankizoù Sokialour (Sosialistisk Ungdomsforbund: SUF), bet lañset er penn-kentañ evel kevrenn yaouankizoù Strollad Sokialour ar Bobl (Sosialistisk Folkeparti), met disrannet dioutañ 1969 evit heuliañ ul linenn marksour-leninour, deuet da vezañ "Kevread Yaouankizoù Sokialour (Marksour-Leninour)" (SUF(m-l)).
E-kreiz ar bloavezhioù kentañ e stagas meur a ezel eus ar strollad d'en em broletarekaat, da lâret eo da labourat gant o daouarn keñver-ha-keñver gant ar vicherourion. Da c'houde ec'h erbedas ar Strollad klask labour evel kelennerion/ezed, dreist-holl er skolioù-meur evit kas war-raok e raktres politikel e-touez ar studierion/ezed.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag ezel eo eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Kelc'hlizher Etrebroadel) (kemeret perzh er 6vet, 7vet hag 8vet Kuzuliadegoù).
Ne gemeras ket Strollad Komunour al Labourerion perzh er mouezhiadegoù daoust ma savas a-du gant ar Kenemglev Ruz evit an Dilennadegoù (e nynorsk: Raud Valallianse; e bokmål: Rød Valgallianse).
Mont a reas ar Strollad da get pa oa bet krouet d'an 10 a viz Meurzh 2007 en e lec'h ur strollad nevez anvet Ruz (e norvegeg: Raudt/Rødt; samieg: Ruoksat) p'en em gendeuzas Strollad Komunour al Labourerion gant Kenemglev Ruz evit an Dilennadegoù.
Da heul ar gendeuzadenn-se ec'h eas kuit darn eus izili ar Strollad a-gent, dreist-holl diwar kevrenn ar studierion/ezed stag outañ anvet "Bodad Studierion Komunour Norvegia" (Noregs Kommunistiske Studentforbund: NKS), ha gante e oa bet krouet an talbenn hoxhaour, Strollad Koumunor Norvegia (Marksour-Leninour) (KP(m-l)), a-gevret gant Bodad Marksour-Leninour Dispac'h, gantañ da bal klask sevel ur strollad marksour-leninour rik hag unvan.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn viziek Røde Fane ("Banniel Ruz" (anvet Rødt!, "Ruz!" adal 2004) hag ar gelaouenn bemdeziek "Klassekampen" (Emgann ar Renkadoù), bremañ deuet da vezañ pemdezieg ar strollad "Ruz!", kalz ledanoc'h he linenn bolitikel evit pa oa perc'henn nemetañ warni Strollad Komunour al Labourerion.
Albatroz Tristan
An Albatroz Tristan a zo ur spesad evned-mor bras, Diomedea dabbenena an anv skiantel anezhañ. Dont a ra e anv boutin eus hini an inizi Tristan da Cunha ma ouenn enno hag an hini skiantel eus hini an evnoniour italian-arc'hantinat Roberto Dabbene (1864-1938).
Annez
Brosezat eo ar spesad en inizi Tristan da Cunha (Saint Helena, Ascension ha Tristan da Cunha, Tiriadoù Tramor Breizh-Veur).
Rummatadur
Sellet e veze outañ evel un isspesad da zDiomedea exulans kent.
France 3 Bretagne
France 3 Ouest a zo unan eus trizek skourr rannvroel ar chadenn c'hall France 3, skignet er rannvroioù Breizh ha Broioù al Liger, ha diazezet e Roazhon.
Kevala
Gant France 3 Ouest ez eus ur budjed bloaz a 31,97 milion a euroioù.
Ar bodoù-skrivañ lec'hel
Ar bodoù-skrivañ lec'hel a skign ho embannadurioù eus ar gazetenn lec'hel. Pevar anezho a zo, evit pevar kêr vras eus ar C'hornôg :
Ar burevioù digreizennet
Ar burevioù digreizennet n'o deus ket a embannadur lec'hel eus ar gazetenn, n'int nemet burevioù kelaouiñ, titouriù hag enklask. Lec'hiet int e kêrioù brasañ ar pep departamant n'o deus ket a bod-skrivañ lec'hel.
Abadennoù brezhonek
Abadennoù brezhonek a vez skrignet en un darn eus Breizh:
Ar prizioù
Bep bloaz e vez roet gant France 3 Breizh prizioù d'ar re a striv evit broudañ ha diorren implij ar brezhoneg. Kinniget e vez an abadenn gant Goulwena An Henaff en ur gêr disheñvel bep tro.
Liammoù diavaez
Vidéos des journaux du 12/13 : Vidéos des journaux du 19/20 :
Ingeborg Danmark (rouanez Bro-C'hall)
thumb|right|250px| Ingeborg Danmark, rouanez Bro-C'hall. thumb|right|250px|Pajenn eus levr-salmoù Ingeborg, war-dro [[1200. Mirdi Condé (Chantilly).]] right|thumb|160 px| Lizherenn aourlivet E, [[levr-salmoù ar rouanez Ingeborg Danmark, war-dro 1200, Ms. 66. Mirdi Condé, Chantilly. ]]
Ingeborg Danmark (pe Isambour, Ingeburge; Ingelburge, Ingelborg, Isemburge) (1175 – Corbeil, 1236) a oa ur briñsez eus Danmark hag a zimezas d'ur roue gall Fulup II an Aogust‎ (1165 -1223), hag a voe kaset kuit kerkent hag an deiz war-lerc'h.
Merc'h e oa da Valdemar Iañ Danmark ha da Sofia Minsk, ha c'hoar da Knut VI ha Valdemar II, rouaned Danmark.
An intañv
Intañv e oa ar roue gall, marvet e wreg yaouank Izabel Hainaut. Abaoe daou vloaz e klaske ar roue ur bried all. Kavet gantañ c'hoar roue Danmark, a rankas paeañ ur bern arc'hant evel argouroù. Dimeziñ d'ur briñsez danat a felle d'ar roue gall abalamour da gaout skoazell digant he bro a-enep Bro-Saoz. Ur gaer a blac'h e oa, hervez an testoù, ha desket mat. Kaer e oa an argouroù ivez: 6000 mark arc'hant.
Klaus Ebner
Klaus Ebner (ganet d'ar 8 a viz Eost 1964 e Vienna) zo ur skrivagner aostrian hag ur barzh katalanek.
Ingeborg Danmark (rouanez Bro-C'hall)
An eured
D'ar 14 a viz Eost 1193 e voe lidet an eured en iliz-veur Amiens, ha kurunennet ar briñsez en deiz war-lerc'h. E-pad an noz e savas heug er roue ouzh e wreg ma reas e soñj kas anezhi kuit d'he bro. Ne gomprener ket perak e c'hallas ar soñj trumm-se dont d'e benn. Hervez an testoù e oa tres nec'het bras gant ar roue e derc'hent an eured. Antronoz an eured e c'houlennas ar roue, hep lavarout perak, digant kannaded Danmark kas Ingeborg ganto d'o bro en-dro. Nac'h a rejont, ha kuit ez ejont hepti kerkent.
Goude an eured
Kaset e voe ar wreg nevez rak-tal da brioldi Saint-Maur ha goude da gouent Cysoing. Ha Fulup da gregiñ da glask terriñ an eured. Goulenn a reas ar roue gall digant ar pab terriñ an dimeziñ war-zigarez ne vije ket bet kaset da benn-vat, met ar wreg a lavaras e oa bet, ma rankas ar pab nac'h e aotre ouzh ar roue gall.
Fulup a wele en doa bet an dizober eus e wreg hag e oa dizimez adarre, a drugarez d'e eskibien sikourus, setu ma klaskas ur rouanez all da Vro-C'hall evit kaout ur pennhêr. Met anavezet e oa stad Ingeborg en holl lezioù Europa, ha ne oa ket aes dezhañ kavout plac'h na tad-kaer. A-du ganti e oa un toullad mat a briñsezed. Hervez he levr-salmoù e ouzomp e anaveze istor ar gontez Éléonore de Vermandois, nizez da Eleanora Akitania, a oa bet bac'het gant ar roue saoz Herri II (Bro-Saoz) e-pad 14 vloaz.
Pried nevez
Ret e voe da Fulup tremen gant un dimeziñ bihanoc'h e lufr, ha kemer Agnes Merania, merc'h da Berthold IV von Diessen, dug Merania. A-hervez e oa pitilh ganti, n'eus forzh penaos e oa gwelloc'h dezhañ bezañ rak diaes e vije bet kavout unan all goude pezh a oa c'hoarvezet.
Dic'hortoz da Fulup e oa enebiezh ruz Ingeburge, rak kavout a rae dezhañ e vije deuet a-benn anezhi buan. E gwirionez e chomas bac'het rouanez Bro-C'hall e-pad 20 vloaz, ha dismegañset, mezhekaet e voe, kaset a gouent da garc'har. Pevar sened-Iliz a voe aozet gant ar bibien diwar-benn an afer priedoù-se: bep tro e voe diskleriet fraezh e oa peurdidalvoud an arguzennoù da derriñ an dimeziñ. Kenwadelezh ne oa ket, kaset e oa bet an dimeziñ da benn, fellout a rae d'ar wreg chom dimezet dirak Doue, ne oa nemet ar roue a rae fae war ar sakramant.
Kentañ sened-Iliz
En 1198 e fellas d'ar pab nevez Inosant III plediñ da vat gant afer Ingeborg. Dre veur a wech e c'houlennas digant ar roue gall reiñ he lec'h ha renk en-dro d'ar rouanez ha da gas Agnes Merania kuit. Gourdrouz a reas eskumunugañ ar roue ma ne gouske ket gant e wreg hervez lezenn an Iliz. Er bloaz-se e varvas Sofia Minsk, mamm Ingeborg.
Eil sened-Iliz
D'ar 6 a viz Kerzu 1199 e voe aozet ur sened-Iliz all gant ar pab Inosant III e Dijon, ha torret e voe eured Fulup hag Agnes. Eskumunuget e voe ar roue, ha prest e oa ar pab da lakaat embann-berzh war rouantelezh Bro-C'hall.
Trede sened-Iliz
D'ar 15 a viz Genver 1200 e voe dalc'het sened-Iliz Vienne (hiziv en Isère). Pa ne zeue ket an doareoù diplomatek da benn-vat e voe embannet berz war Bro-C'hall gant kannad ar pab Pierre de Capoue. Forzh ebet ne reas Fulupgant kement-se, met meur a zen a gasas da Roma evit klask lakaat fin d'an eskumunugenn rak abalamour dezhañ ne c'halle ket ar bobl kaout sakramantoù an Iliz ha krog e oa an dud da glemm. D'ar 7 a viz Gwengolo 1200 evoe bodet ar breujoù e Rambouillet ha kemennet da Agnes ne oa ket anavezet an dimeziñ gant Roma. Ar roue a daolas bec'h an torr-dimeziñ war e eskibien. Ingeborg a oa bac'het pell-mat diouzh Pariz, ha n'eo ket en Etampes e oa, a voe degaset da gastell ar rouanezed, da Saint-Léger-en-Yvelines.
E miz Gwengolo 1200 e voe tennetan embann-berz gant ar c'hardial Octavien, ha kement-sea voe tamallet dezhañ gant ar pab Inosant III rak chomet e oa Fulup gant Agnes en enep d'e c'her.
Pevare sened-Iliz
En miz Meurzh 1201 e voe galvet an eskibien gant ar c'hardinal Octavien, kannad ar pab d'n em vodañ en ur sened-Iliz e Soissons da ober ar posez gortozet ha di e teuas Ingeborg. ne deuas ket Fulup a-benn da lakaat terriñ e zimeziñ ha ret e voe dezhañ kas Agnes kuit da b-Poissy, ha hi o tougen o zrede bugel. Dieubiñ Ingeborg a reas ar roue neuze.
Kement-se avat ne oa nemet un dro-widre evit dont a-benn da lakaat an iliz da anavezout an daou vugel bastard en doa bet gant Agnes hag Ingeborg a voe kasebuan en-dro d'he bac'h, da Etampes. D'an 20 a viz Gouhere 1201 e varvas Agnes er gwentloù hag he bugel prestik goude. E miz Du e voe anavezet besterd Fulup hag Agnes evel e vugale hervez lezenn an Iliz gant ar pab Inosent III war zigarez e oa dimezet ar vaouez a feiz vat dre ma krede e oa bet torret dimeziñ Fulup hag Ingeborg gant an Iliz a-raok. Adalek dibenn 1201 e oa sklaer an traoù, ha rankout a rae Ingeborg dont e-maez eus he c'harc'har, en Etampes. Met ne fellas ket d'ar roue gall plegañ, dreist-holl pa wele en doa daou vab. Kement-se ne viras ket outañ da glask fortuniaén adarre dre ma ne oanemet 36 vloaz. E 1202 he devoa Ingeburge skoazell digant ar pab Inosant III ha kannaded Danmark. Mervel a reas Knut VI, he breur henañ, ha roet kurunenn Danmark d'he breur Valdemar II. Stagañ a reas Fulup neuze da heskinañ Ingeborg evit ober dezhi mont da leanez pe goulenn dizimeziñ hec'h-unan.
Klemm a reas ar pab abalamour ma veze graet vil d'ar rouanez, kondaonet d'ur vuhez en dienez pa oa rouanez Bro-C'hall, merc'h ha c'hoar da rouaned.
En 1205 e c'houlennas Fulup an torr-dimeziñ abalamourma ne oa ket bet kaset an eured da benn-vat, goude ma oa bet ar pab o c'houlenn digantañ kousket gant e wreg evit ma komprenje ar roue ne oa ket da vout heuget ganti, ha kement-se en devoa bet lavaret Fulup ober, dre ziv wech, en Amiens hag e Saint-Maur, e deroù o disparti, hag ivez en Etampes goude sened-Iliz Dijon, evel ma lavaras Ingeborg d'ar c'hardinal Octavien. Etre 1205 ha 1209 e c'hanas ur mab, Pierre-Carolus anavet evel Pierre Charlot a voe eskob Noyon a roas e skoazell d'ar roue gall Loeiz IX en e groaziadeg.
Soñjet en dije ar roue addimeziñ adarre, marteze da vamm e vab bastard, an itron a Arras kevrinus-se ha e zesker mann diwar he fenn en dihelloù.
Prizoniadez politikel
Heug ouzh ur wreg evel hennezh n'eus ket par dezhañ en istor an dimezioù rouaned pa ouie ar rouaned c'hall lakaat o folitikerezh ha mad o rouantelezh da dremen dirak kement tra all, daoust d'an avoultriñ pe d'an eskumunugañ, evel a c'hoarvezas gant ar roue gall Roperzh II.
Poan zo o kompren e vije bet ken euzhus a gorf ur plac'h 18 vloaz ken e verite tremen 20 vloaz en ur vac'h abalamour da se. Koulskoude n'haller ket disteurel an arguzenn. Daoust da se ne weler ket perak ez eas Fulup en he gwele ma kave anezhi ken divalav na perak e kontas gevier goude pa lavaras ne oa ket bet kaset an eured da benn-vat.