cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Den Haag
Annezet eo Den Haag gant 468.711 a dud (d’ar 1añ a viz Mezheven 2005). E kêr emañ porzh kozh Scheveningen.
Den Haag hag an trowardroioù a ya d’ober, gant 700.000 a annezidi, unan eus kreizennoù pouezusañ ar Randstad, gant Amsterdam ha Rotterdam.
An anv Den Haag (skrivet gwechall «Die Haghe») eo an anv ofisiel koshañ. Ur stumm all zo da anv kêr :  's-Gravenhage («Liorzh an dug»), cheuc’hoc’h, zo en implij abaoe 1639. Savet e voe moarvat diwar skouer an anv 's-Hertogenbosch (anvet alies Den Bosch). Bremañ e vez implijet ar stumm Den Haag gant an ti-kêr, ha stummoù heñvel a gaver e yezhoù all : Den Haag en alamaneg, The Hague e saozneg, La Haye e galleg pe La Haya e spagnoleg.
E Den Haag emañ an Erste Kamer (Kambr gentañ) hag an Tweede Kamer (eil kambr), da lavaret an div gambr a ya d’ober parlamant an Izelvroioù. Eno ivez emañ burevioù ar vinistred ha lez-varn uhelañ ar vro. Eno emañ o chom ivez ar Rouanez Beatris. Kannatioù ar broioù all en em gav holl e Den Haag ha meur a ensavadur etrebroadel bras ivez (evel Europol pe al Lez-varn Etrebroadel. Daoust da se ez eo Amsterdam kêr-benn an Izelvroioù, hervez bonreizh ar stad.
Tongzhi
An imapalaer Tongzhi, badezet Zaichun pa oa ganet (27 a viz Ebrel 1856 - 12 a viz Genver 1875) a oa an navet impalaer eus an tierniezh manchou Qing, hag an eizhvet eus e linez a renas war Sina, etre 1861 ha 1875.
Mervel a reas gant ar vrec'h da 18 vloaz.
Petra ober
Petra ober? (pe, hervez an dud, Peta d'ober?, Petra zo d'ober), zo anv brezhonek teir oberenn rusek ha n'int ket bet embannet e brezhoneg.
Bedfordshire
Ur gontelezh lidel eus Bro-Saoz eo Bedfordshire, lodennek eus e rannbarzh Reter. Bedford eo e benn-gêr.
Abaoe 1997 e oa dispartiet diouzh ar gontelezh amaezhel Luton, deuet da vezañ neuze Amaezerezh unvan.
Rannet e oa betek ar 1añ Ebrel 2009 ar gontelezh amaezhel miret e 3 distrig, daou anezho (Kreiz-Bedfordshire (Mid Bedfordshire) ha Su-Bedfordshire) o vezañ hiviziken kendeuzet da sevel Distrig Kreiz-Bedfordshire (Central Bedfordshire), deuet da vezañ evel Distrig Bedford ha Luton Amaezerezhioù unvan miret en ur gontelezh lidel hepken, ar gontelezh amaezel o vezañ aet da get.
832
Diwar-benn bloavezh 832 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 832
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 832
Landunvez
Landunvez a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Douaroniezh
Porzh an Arc'hantell ha Kersant
646
Diwar-benn ar bloavezh 646 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 646
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 646
Venus Lely
Venus Lely  zo un delwenn hellenek marmor, e doare Venus en he c'hluch, eus mare an Antonined.
Da gentañ e oa e dastumad Gonzaga e Mantova, ha renablet eno e 1627. Eno e voe gwelet gant Rubens a oa o chom en ti, kaset gant ar roue saoz Charles Iañ evel diplomat ha dastumer oberennoù arzel. Levezonet-bras e voe e zoare da livañ korfoù merc'hed noazh gant an delwenn-se, kement ha ken bihan ma voe diskouezet en National Gallery pa voe aozet un diskouezadeg da Rubens ("Rubens: A Master in the Making" ) adalek ar 26 a viz Here 2005 betek ar 15 a viz Genver 2006 Prenet e voe digant an tiegezh Gonzaga, e 1627-28, evit Charles Iañ eta, E 1631 edo e Bro-Saoz ma veze laret e oa "ar gaerañ delwenn a zo" ha priziet kement ha 6000 skoed.
Pa voe strewet dastumadoù arzel ar roue e-pad amzervezh Commonwealth dindan Cromwell, e tegouezhas etre daouarn al livour hag anaoudeg Peter Lely, ha setu penaos e teuas dezhi an anv Venus Lely E 1682, daou vloaz war-lerc'h marv Lely, e voe kemeret eus dastumad al livour da adlakaat e dastumad ar roue, ha staliet e Palez Whitehall, a voe an tan ennañ d'ar 4 a viz Genver 1698, distrujet an ti, nemet saveteet e voe ar Venus.
Abaoe 2005 emañ er British Museum, war brest ha war hir dermen, goude un tamm fichañ, hag he gwelout a c'haller en trepas 23.
Berrig
Berrig a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
Sturienn ː Bepred pelloc'h
Degemeret gant ar Gumun er bloaz 1989
Aozer ː Bernard Le Ny - Jegat
Levi Eshkol
Levi Eshkol (e Hebraeg לֵוִי אֶשְׁכּוֹל, ganet gant anv Levi Shkolnik, לֵוִי שׁקוֹלנִיק;), ganet d'ar 25 a viz Here 1895 ha marvet d'ar 26 a viz C'hwevrer 1969, a zo bet trede kentañ ministr Israel eus 1963 betek e varv e 1969. Eshkol a zo bet ar ministr kentañ o vervel e-pad e amzeriad maodiern.
Levi Shkolnik a zo bet ganet e kêriadenn Oratov e-kichenn Kiev e Ukraina. E vamm oa o diskenn eus hendadoù C'hasid hag e dad eus ur familh Achkenaz. Levi a resevas un deskadurezh relijiel hengounel. E 1914, e kuitas ar vro evit mont da Balestina hag a oa er mare-mañ en impalaeriezh Otoman, ha dont a reas da vezañ ezel eus ar Jewish Legion (ur skour eus an arme saoz).
E 1951, goude krouidigezh stad Israel, Eshkol a zo bet dilennet er c'hKnesset (ar parlamant israelian) evel ezel ar strollad Mapai. Adalek 1952 e voe ministr al labour douar betek ma vefe staliet da vaodiern an arc'hantañ goude marv ar ministr Eliezer Kaplan. Derc'hel a reas ar c'harg-mañ e pad 12 bloaz. E pad e amzeriad a vaodiern, brud ha pouez Eshkol en e strollad a zo aet war brasaat, betek ma ar c'hentañ ministr David Ben-Gourion a ginnigas anezhañ evel e warlec'hiad. Pa roas Ben-Gourion e zilez, Eshkol a voe dilennet gant e strollad evit mont da vaodiern, ar pezh a zo c'hoarvezet.
Met an darempredoù gant Ben-Gourion a zeas war fallat, ha gwashoc'h eo deuet da vezañ goude afer Lavon (un darvoud c'hoarvezet e Bro-Ejipt stag ouzh taolioù an arme israelian). Ben-Gourion ne deuas ket a-benn da enebiñ ouzh Eshkol, ha lakat a reas ar strollad Mapai d'en em disrannañ a-benn krouiñ ar Rafi (ur strollad politikel a-gleiz eus Strollad al Labour) e miz Even 1965. Met er memes koulz ar Mapai a aozas un unaniezh gant Strollad al Labour, gant Eshkol en he fenn. Ar strollad Rafi a gollas dilennadegoù miz Du 1965. Ha dre-se Eshkol a erruas e penn ar vro gant netra na den ebet ken da enebiñ outañ. Met Ben-Gourion a gendalc'has da zistroadañ Eshkol en ur c'hlask levezoniñ "tadoù ar vro". Ben-Gourion a glaskas diskouez ar c'hentañ ministr evel un den gwan ha hep barregezhioù evit ur c'harg evel e hini ha ket gouest da wellaat renk ha stad Israel.
Ur c'hresk ekonomikel spontus a zo bet e pad kentañ prantad maodiern Eshkol, arouezet mat eo an darvoud-se gant krouidigezh ar sistemoù a bontoù-dour broadel (המוביל הארצי/"HaMovil Ha'Artzi" en hebraeg) e 1964. Eñ hag e vinistr an arc'hantañ Pinchas Sapir's a rankas kemer divizoù evit gorrekat ur mekanik ekonomikel o vont re vuan. Ober a rejont-se dre ur politikerezh a resediñ ekonomikel. Met an dra-se a gasas ur seurt diskar eus an obererezh ekonomikel israelian. Kreizennerezh an ekonomiezh steuñvet israelian a gasas kudennoù er mekanikoù em-reoliata ar gorrekadur an tarzh ekonomikel hag an dra-se a lakas al liveoù uheloc'h eget ar pezh oa gortozet e penn kentañ. Eshkol a rankas labourat da enebiñ ouzh ur c'hresk eus an niver a dud dilabour er vro (12% e 1966). Met marteze ar resediñ-se a sikouras da adsevel ur sistem ekonomikel bresk penn da benn ha da enebiñ ouzh ar c'hudennoù ekonomikel c'hoarvezet gant an eoul-maen etre 1967 ha 1973.
Met skeudenn ha brud Eshkol a voe gwallgaset a-raok ar brezel c'hwech devezh. E-pad ar maread "gortoz" ar brezel-mañ, gwask c'hoantoù brezelour ar boblañs a vreinas galloud ha uhelder politikel ar c'hentañ ministr. Met nac'h a rae Eshkol kas Israel da vrezeliñ a-enep unaniezh ar broioù arab bodet dindan aotrouniezh Gamal Abdel Nasser. Ur gudenn teknikel e-pad ur brezegenn er skingomz a zistrujas da vat e skeudenn. Adalek ar mare-se, ne voe gwelet Eshkol nemet evel un den divarrek da gas a benn aferioù Israel. Rankout a reas lezel da gostez e sell politikel peoc'h-garour en ur reiñ karg maodiern ar wareziñ broadel da Voshe Dayan. E miz Even 1967 e vrasaas e c'houarnamant o sevel anezhañ war ur patrom a unaniezh broadel hag e c'houlennas e vefe paouezet ar brezel. E Genver 1968 e kemeras perzh e krouadur ar strollad Ma'arakh.
Mervel a reas abalamour d'un droug-kalon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1969.
Skania
thumb|Lec'hiadur Skania e Sveden Skania (Skåne e svedeg) zo ur rannvro douaroniel eus Sveden e beg kreisteisañ ledenez Lec'hlenn, hag ur broviñs istorel (landskap) e Rouantelezh Sveden, ur broviñs e Rouantelezh Danmark a-raok 1658 ha lod eus douaroù istorel Danmark, hag ivez, abaoe 1997, ur gontelezh (län) eus Sveden. En hanternoz emañ proviñsoù Halland, Småland ha Blekinge, er reter ha kreisteiz ar Mor Baltek, hag er c'huzh-heol strizh-mor Oresund.
Un darn eo eus Rannvro Oresund, ur rannvro dreistbroadel. War-dro 130 km hed zo dezhi a hanternoz da greisteiz, hag en em astenn a ra Skania e nebeutoc'h eget 3% eus gorread Sveden. 1 250 000 a dud zo o chom enni (2011), da lavarout eo 13% eus poblañs Sveden en holl.
Abalamour d'al liammoù istorel gant Danmark, d'ar gompezenn ec'hon ha d'an hin glouaroc'h e seller ouzh Skania evel ur vro disheñvel diouzh ar peurrest eus Sveden.
thumb|left|150px|Banniel Skania
Istor
thumb|[[Charlez XI en Emgann Lund, 1676, livet gant Johan Philip Lemke, 1684.]] Gwelout Istor Skania ha Skåneland.
Derbyshire
Ur gontelezh saoz eo Derbyshire, e rannbarzh Reter Midlands. Matlock eo e benngêr, Chesterfield eo ar gêr vrasañ.
Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo disrannet Derby, deuet da vezañ Amaezerezh unvan, diouzh ar gontelezh amaezhel
Louis Armstrong
Louis Daniel Armstrong (4 a viz Eost 1901 e New Orleans (SUA) - 6 a viz Gouere 1971 e Corona, Queens, New York City (SUA)) a oa un trompilher hag ur c'haner stadunanat.
331
1084 Ab Urbe Condita = 331 goude J.-K.
Sul-Fask : 11 Ebrel
1313
Diwar-benn bloavezh 1313 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1313
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1313
Kastell Chillon
Kastell Chillon zo ur c'hastell war lez lenn Geneva, er penn reterañ, en Veytaux, e-kichen Montreux, en Suis. 110 m hirder zo dezhañ ha 50 m ledander, hag un tour-kreiz 25 m zo ennañ. Perc'hennet eo bet gant Tiegezh Savoia, ha gant kanton Bern adalek 1536 betek 1798. Hiziv eo kanton Vaud an hini zo perc'henn warnañ.
Da gentañ e oa 100 batis distag anezhañ, hag a zo bet liammet kenetreze tamm ha tamm.
Lennegezh
Brudet eo bet gant ar barzh saoz George Byron a skrivas e varzhoneg The Prisoner Of Chillon (1816) diwar-benn François de Bonivard, ur manac'h ha politikour hag a voe kraouiet eno etre 1530 ha 1536 ; Byron en devoa skrivet e anv ivez war ur peul en tour-kreiz, ur skouer hag a zo bet heuliet gant vandaled all. Kaoz zo eus ar c'hastell er romant Daisy Miller gant Henry James e 1878.
Stad
Ar Stad (stad da lod) zo unan eus stummoù aozadur politikel ur vro.
Bevennet eo gant harzoù ar Stadoù all, ha lakaat a ra he lezennoù da dalvezout war he zachenn, war zouar ha war vor zoken (komz a reer neuze eus eus an domani war vor).
Peurvuiañ e klasker disheñvelout:
Stadoù
An holl vroioù zo rannet en un doare bennak, evit aesaat ar melestriñ. Darn e rannvroioù, darn e departamantoù, kemm a ra ar gerioù hervez ar broioù hag ar Stadoù.
Stadoù dizalc'h zo a zo rannet etre Stadoù all, ha n'int ket dizalc'h. Komz a reer neuze eus Stadoù emren, pe Stadoù kevredet, e diabarzh Stadoù kevredadel.
Stadoù kevredadel
Setu ul listennad Stadoù kevredadel:
Ar Stadoù (dael)
E amzerioù ar gladdalc'helezh e veze dailoù a vode meur a stad, da lavared eo rummad tud hervez o stad sokial. E meur a riegezh europat e veze kavet anvadurioù evel États (galleg) pe States (saozneg) ou Staten (yezhoù germanek).
Lavaredoù
= Pennadoù nesañ =
Takrour
Unan eus Stadoù bihan Afrika ar C'hornôg e oa Takrour en Oadvezh an Houarn. Bleuñviñ a reas keñver-ha-keñver gant Rouantelezh Ghana well-wazh. E Traoñienn ar Senegal e oa, a-hed an harzoù etre Senegal ha Maouritania hiziv an deiz. Ur greizenn genwerzh a oa anezhi, ma tremene aour eus korn-bro Bambuk, holen eus an Awlil, greun eus Sahel ha sklaved eus ar su. War a seblant e troas Takrour ouzh an Islam en, a-raok Ghana, ha kevrediñ gant an Almovarided Verber en o brezel enep ar rouantelezh-se. Takrour, hag hi e-touez ar re gentañ o treiñ ouzh an Islam, a c’hoarias ur roll bras evit digeriñ Afrika ar C'hornôg d’ar relijion-se.
Alies e reer Toukouleur eus rouantelezhioù islamek Takrour, diwar ur stumm gallek trefoedet eus "akrour."
Venus Victrix (Canova)
'Pauline Bonaparte evel Venus Victrix' zo un delwenn d'ar briñsez Pauline Bonaparte (Maria Paoletta Buonaparte hec'h anv gwirion), hanter noazh hag en he hanter gourvez, graet gant ar c'hizeller italian Antonio Canova. Savet eo an oberenn hervez ar c'hiz roman kozh pa veze poltredet tud evel pa vijent doueed, ha maouezed war o gwele. Urzhiet e oa bet gant Camillo Borghese, pried ar briñsez, ha breur-kaer da Napoleone Buonaparte, ha graet e voe an oberenn e Roma etre 1805 ha 1808, war-lerc'h an eured. Kaset e voe an delwenn da di g-Camillo, da Dorino, ha da Genova goude. Ne erruas er Galleria Borghese e Roma nemet war-dro 1838. Poltredoù noazh a oa divoas, hag ar maouezed a renk uhel a veze gwisket un tamm bennak dalc'hmat da guzhat pezh oa ret. Kaoz zo bet, hag a zo c'hoazh, da c'houzout ha noazh e oa Paolina dirak ar c'hizeller, rak ar penn hepken a seblant gwirion (un tamm kaeraet koulskoude), met ar bruched noazh zo stummet hervez patromoù boas ar gened en doare klasel-nevez. Pa voe goulennet diganti penaos he devoa graet evit en em ziskouez ken diwisk e respontas, hervez ar vrud, e oa ur fornigell er stal-labour ha gant-se n'he devoa ket anoued. Kement-se a c'hallfe bezañ bet ijinet diwezhatoc'h, pe embannet ganti mann nemet evit ar blijadur da lakaat ar gwalldeodoù da vont en-dro.
Delwenn ha mojenn
En he dorn kleiz ez eus un aval, abalamour da vojenn trec'h Afrodite en afer barnadenn Paris ma oa an aval da vont gant an doueez vravañ. Alese e teu anv an delwenn, Venus Victrix, Afrodite trec'hourez er gevezadeg gant an doueezed all war ar Menez Ida. Mennet e oa pried ar briñsez Paolina da rentañ enor da gened e wreg, brudet da vezañ unan eus kenedusañ maouezedhec'h amzer.
Er sal m'emañ an delwenn warwel, er Galleria Borghese, ez eus un terest ma weler barnidigezh Paris livet gant Domenico de Angelis en 1779, awenet gant un uhelvos brudet eus ar Villa Medici.
Brigadenn Ronarc'h
Ar Vrigadenn Ronarc'h a zo un unanad milourel ag ar Morlu gall.
Savet eo bet e miz Eost 1914, e penn-kentañ ar Brezel-bed kentañ.
An amiral Pierre-Alexis Ronarc'h a zo bet lakaet en he fenn.
Divodet eo bet ar Vrigadenn Ronarc'h e miz Du 1915.
Brudet eo ar Vrigadenn Ronarc'h dreist-holl abalamour d'he ferzh en Emgann Diksmuide, war Dalbenn an Ijzer, e Flandrez Belgia.
Sevel ar Vrigadenn
Ur rejimant martoloded a zo krouet gant pellskridoù Maodiern ar Mor d'ar 7 a viz Eost ha d'an 9 a viz Eost 1914 evit mont da ziwall an urzh e Pariz. Prederiet eo ar gouarnamant abalamour d'an trubuilhoù a c'hellfe sevel eus tu an aozadurioù (strolladoù politikel, sindikadoù) a-enep d'ar brezel. Dastumlec'h Cherbourg a rank kas teir c'hompagnunezh, hini Brest peder, hini An Oriant peder ivez, hag hini Rochefort unan. D'an 16 a viz Eost, un urzh maodiernel nevez a lak da sevel eizh kompagnunezh nevez (dastumlec'h An Oriant a rank kas teir c'hompagnunezh, hini Brest peder hag hini Cherbourg unan) ,evit krouiñ un eilvet rejimant martoloded. D'ar 26 a viz Eost eo divizet sevel ur batailhon, peder c'hompagnunezh ennañ, o tont eus dastumlec'h Rochefort.
Ar Vrigadenn e Bro-Bariz
Degouezhet eo an Alamaned tost-tre eus Pariz. Lakaet eo an 6vet Kompagnunezh eus ar 1añ rejimant en un tren hobregonet. D'an 20 a viz Gwenholon ez eus un emgannig ouzh uhlaned, nepell eus Montdidier: tri martolod breizhat a zo lazhet.
Flandrez
Flandrez (Vlaanderen e nederlandeg) a vez lavaret eus hanterenn norzh Belgia, ma vez komzet nederlandeg pe stummoù anezhañ, anvet alies flandrezeg. Unan eus rannvroioù hag eus kumuniezhioù yezhel Belgia eo (Rannvro Flandrez ha Kumuniezh flamank). Brusel eo ar gêr-benn. Eno emañ sez Parlamant Flandrez, daoust m’eo distag Rannvro Brusel diouzh Rannvro Flandrez ha daoust ma vez komzet galleg gant an darn vrasañ eus an dud eno.
D'ar 1 a viz Genver 2008 e oa 6 161 600 a dud o chom e Rannvro Flandrez. War-dro 15% eus annezidi Brusel a sell outo o-unan evel Flandreziz ivez.
Istor Flandrez
Flandrez a oa rannet etre meur a stad, troc’het gant al lodenn a-us da Vro-C’hall hag al lodenn a-is d’an Impalaeriezh Sant-Roman.
Adalek 1384 e krogo an tiridoù da vezañ reoù ar Broioù-Izel eus Bourgignon, nemet priñselezh Liege hag a deuio da vezañ an Izelvroioù Spagnol. War-lerc’h ur brezel e c'hounez Bro-C’hall ar c’hostez kornôg, e 1678. Ar Broioù-izel (a oa d'ar Spagnoled c’hoazh) a vo tapet gant Aostria e 1713, a-raok bezañ adtapet gant ar C’hallaoued e 1792. Tapet o doa ar C'hallaoued priñselezh Liege ivez, met ne badas ket, Aostria a adkemeras an douar-se e 1783. E 1794 e oa bet adtapet, ur wech ouzhpenn, gant Bro-C’hall hag treviñ a ra anezho e 1795. E 1815 eo kemeret tiriad Flandrez gant rouantelezh an Izelvroioù.
Istor Flandrez etre savidigezh Belgia hag an Eil Brezel-bed, a zo o stourm evit kaout ar memes gwirioù hag o geneiled eus Bro-C’hall peogwir e oa un gwall zisparti(en ur stad savet gant hag evit ar c’hallaoued).
Mont en-dro politikel
Bez eus e Flandrez un demokratiezh gant ur vodadeg dilennet gant un dilennidigezh hollved, ur parlamant gant ur gambr, ur gouarnamant, ministerioù. An holl ensavadurioù a zo staliet e Brusel. Bez eus ur c’hoant gant ul lodenn eus ar belgianed da rannañ Belgia e daou gant Flandrez en un tu ha Wallonia en tu all.
Sevenadur Flandrez
Ar yezh ofisiel e Flandrez eo an nederlandeg.
Flandrez a zo anavezet evit e arz, e saverezh evel an arz nevez, e bier (gant muioc’h eget 300 bier disheñvel), e gegin hag e sportourien.
Levrlennadur
Región Flamenca Flämesch Regioun
1709
Diwar-benn bloavezh 1709 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1709
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1709
Cecil Rhodes
thumb|Cecil Rhodes Un den a afer saoz oa Cecil John Rhodes (1853-1902) a ziazezas ar gompagnunez diamantoù De Beers e Suafrika. Kentañ ministr trevadenn ar C'hab e voe. Herouezañ a reas an trevadennerezh ha diazezañ a reas Rhodesia a voe anvet diouzh e anv.
E c'her-stur oa : "So much to do, so little time..." (kement d'ober, ken nebeut amzer...).
Akropol
An akropolis (ἀκρόπολις, akrópolis, « kêr uhel»), pe akropol (stumm brezhonekaet), pe gorre-kêr a oa ur c'hreñvlec'h savet e lec'h uhelañ ur gêr dre ma'z eo aesoc'h da zifenn, en Hellaz kozh. Eno e oa repu ar bobl pa veze arsailhet kêr gant an enebourien.
Dont a ra eus an anv-gwan ἄκρος / ákros « uhel», hag an anv-kadarn πόλις / pólis, « keoded »), ha talvout a rae kement ha « lec'h uhelañ kêr».
Anvioù disheñvel a veze d'an akropoloù hervez ar c'hêrioù:
Kensonenn rak-staon
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn rak-staon (saoz.: alveolo-palatal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti diadreñv al logigoù dent hag ar staon da lec'hioù distagañ pennañ war un dro, da lâret eo e stok beg an teod ouzh diadreñv al logigoù dent keit ha ma vez tostaet lavnenn an teod ouzh ar staon.
Disheñvel eo ar c'hensonennoù rak-staon ouzh ar c'hensonennoù drek-logigoù dre ma vezont distaget gant lavnenn an teod kentoc'h evit beg an teod ha disheñvel int ivez diouzh ar ruzennoù kilbleg hag ar c'hensonennoù isbeg an teod dre ma touch muioc'h eus korf an teod ouzh ar staon.
Setu ar c'hensonennoù rak-staon pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel: :
Gresianeg
Ar gresianeg (Ελληνικά) a zo ur skourr eus ar yezhoù indezeuropek en-e-unan. Studiet eo bet e istor diwar teulioù skrivet 3 500 bloaz zo hag ez int lod ar roudoù skrivet koshañ a c'heller kavout evit ur yezh indezeuropat. Komzet e vez gant 15 milion a dud, an darn vuiañ e Bro-C'hres ha e Kiprenez, met gant kumuniezhioù Gresianed divroet ivez.
Skrivet e vez ar gresianeg gant al lizherenneg c'hresianek, al lizherenneg wir kentañ zo bet er bed hag eo tad d'al latin ha d'al lizherenneg kirillek.
Istor
Komzet ez eus bet gresianeg e Ledenez ar Balkanoù adalek an eil milved kt JK evel m'eo bet lakaet war wel pa oa bet diskoachet tablezennoù al linenneg B eus 1500 kt JK. Koulskoude n'eus ket liamm ebet etre al linneneg B hag al lizherenneg c'hresian hag hemañ a zeu eus al lizherenneg fenikian, doare-skrivañ an abjad (war-dro 1000 kt JK). N'eus ket bet kalz a cheñchamant abaoe.
Dre voaz e vez rannet istor ar gresianeg etre ar mareoù-mañ :
Da vezañ kendalc'het
Gored (kumun)
Gored (Gorges e galleg) zo ur gumun e Breizh e Kanton Klison, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Nielles-lès-Calais
Nielles-lès-Calais a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
332
1085 Ab Urbe Condita = 332 goude J.-K.
Bloavez bizeost, o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Ploare
Ploare zo ur gumun a-wechall e Kerne Penn-ar-Bed, stag ouzh Douarnenez abaoe 1945.
333
1086 Ab Urbe Condita = 333 goude J.-K.
647
Diwar-benn ar bloavezh 647 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
333
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
647
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 647
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 647
Koati ar menezioù
Koati ar menezioù (Nasuella olivacea) a zo ur bronneg hag a vev e Kolombia, Venezuela, Ekwador ha, marteze, Perou. Ar spesad nemetañ eo er genad Nasuella.
Dorzeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar c'hreiz eo an dorzeg (dorze) komzet gant 20.782 den evel yezh kentañ ha gant 3.597 den evel eil yezh e Etiopia (1998) e Norzh Omo dreist-holl, daoust ha m'emañ ar gumuniezh vrasañ en Addis Ababa.
Tost-tre eo d'ar Gamoeg-gofaeg-dawroeg ha d'ar wolayteg.
Lare
Lare a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Kistreberzh e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
1953
Diwar-benn bloavezh 1953 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1953
Talbenn an IJzer
Talbenn an IJzer a zo un talbenn war ribl ar stêr IJzer e Flandrez Belgia e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Savadurioù-kreñv ar Re Gevredet
left|thumb|Ar Ganzepoot left|thumb|Skluzioù ar Ganzepoot e [[Nieuwpoort (Flandrez)|Nieuwpoort, alc'hwez an dourbeuzadeg]] thumb|450px|left|Ganzepoot ha waterwegen 1. [[Ijzer; 2. Kanol Plassendale-Nieuwpoort; 3. Kanol Nieuwpoort-Dukark; 4. Ouf Nieuwendamme; 5. Slijkvaart; 6. Grote Beverdijkvaart; 7. Oude Veurnevaart; 8. Mor an Hanternoz]]
left|thumb|250px|Monumant d'ar re varv, 4re Rann-Arme Belgia, 1914-1918 left|thumb|250px|Monumant da soudarded ar Rann-arme "Grossetti", emgann Here 1914, e Lombardsijde
Kubewano
E steredoniezh eo ur c'hubewano un draezenn eus gouriziad Kuiper hag a gelc'htro en tu-hont da Neizhan ha n'emañ ket e dasson gant ar blanedenn-se. Ar c'hubewanoioù o deus hanterahelioù bras er rann 40-50 unanenn astronomek hag, er c'hontrol da Bloudon, ne dreuzont ket kelc'htro Neizhan. Graet e vez traezoù klasel Gouriziad Kuiper anezho ivez, dre ma'z eo peuzkelc'hiek o c'helc'htro.
Dont a ra an anv souezhus eus ar c'hentañ traezenn dreuzneizhanat (TTN) bet dizoloet (en tu-hont da Bloudon ha da Charon), (15760) 1992 QB1. Ar re a oa bet kavet war he lerc'h a oa bet graet "QB1-o's" anezho e saozneg (distaget kioubewno), ha chomet eo an anv-se.
E-touez ar c'hubewanoioù e kaver:
7 Meurzh
Ganedigezhioù
thumb|150px|Taylor Dayne
Asse
Asse a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Pennlec'h Kanton Asse eo.
Rouelazh
thumb|right|300px| Rouelazh ar roue [[polonat Przemysław II e Rogoźno Wojciech Gerson (1831–1901) ''Midi Broadel Warszawa ]]
Un torfed kastizadus gant ar boan a varv e oa al lazh-roue gwezhall en Europa hag e lec'h all, peogwir e oa pep roue o ren dre wir Doue, hervez lezennoù politikel ha relijiel pep bro.
E Bro-C'hall
E Bro-C'hall e veze drailhet o c'horf, dibezhiet etre pevar marc'h.
334
1087 Ab Urbe Condita = 334 goude J.-K.
Herri III
Herri III zo anv meur a impalaer, roue, dug, aotroù ha kont en Europa.
Loa
thumb|right|180px|Loaioù eus ar Grennamzer e [[Kastell Chillon, e Suis. ]] thumb|right|180px|Loaioù e pri-gwenn, eus [[Sina.]] thumb|right|200px|Loaioù da servij [[huelenn]] Ul loa zo ur benveg a dalv da zebriñ pe da evañ, pe da servij, boued tanav ha dourek.
Er penn anezhi emañ ar seurt lestr bihan ma lakaer ur banne, er penn all emañ an troad, hir pe hiroc'h, da zerc'hel en dorn.
Gerdarzh
Ur ger kozh eo, deuet eus an henvrezhoneg (a-raok ar bloavezh 1000), ha kar d'ar ger kembraek llwy. E galleg ne deu ar ger cuiller nemet adalek an XIIvet kantved.
Loaioù
A bep seurt loaioù zo, hervez ar pezh a reer gante. Dre vras ez eus re vras ha re vihan.
Istor
Er ragistor e veze implijet kregen evel loaioù.
Eus oadvezh ar maen hon eus loaioù graet en eskern hag en koad.
En Hellaz kozh e veze debret vioù gant loaioù.
E Breizh war ar maez e veze lakaet al loaioù, en koad, en ur pezh arrebeuri anvet marc'h-al-loaioù.
Loa hir
Un droienn zo: Evit debriñ/koaniañ gant an diaoul eo ret kemer/kaout ul loa hir. He c'havout a reer el lennegezh saoznek:
Kembre
E Kembre e veze kinniget ul llwy cariad (loa karantez), d'ar plac'h karet.
Adalek ar eo e vo lakaet loaioù war an daol d'an dud da zebriñ, rak a-raok ne servije nemet da veskañ ha servij ar boued dourek.
Sina
E Sina e vez graet loaioù gant pri-gwenn.
Pennadoù kar
Essbesteck
Meloeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar c'hreiz eo ar meloeg (melo pe malo) komzet gant 20.151 den evel yezh kentañ ha gant 4.657 den evel eil yezh e norzh Omo en Etiopia (1998).
Eemsmond
Eemsmond (distagañ ) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Eemshaven, Eppenhuizen, Kantens, Oldenzijl, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Roodeschool, Rottum, Startenhuizen, Stitswerd, Uithuizen, Uithuizermeeden, Usquert, Warffum ha Zandeweer. Hag ivez div enezenn didud : Rottumeroog ha Rottumerplaat. Krouet eo bet ar gumun e 1990, pa voe kendeuzet Warffum, Kantens, Hefshuizen hag Usquert. An anv a voe dibabet e 1992. Pemp ti-gar a zo (Warffum, Usquert, Uithuizen, Uithuizermeeden ha Roodeschool) ma c'haller tapout an tren da vont da Groningen.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Eemsmond ez eus 19 dileuriad :
Bassariscus
Bassariscus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad prokionideged eus Kreiz ha Norzhamerika a zo ennañ:
Surrey
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Surrey, e rannbarzh Gevred Bro-Saoz.
E Kingston upon Thames, ur c'harter eus Londrez hiziv, emañ melestradurezh ar gontelezh. Guilford a oa ar gêrbenn istorel.
Olingo
An olingoed eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Bassaricyon.
Bevañ a reont e Kreiz ha Suamerika.
Spesadoù
6 spesad olingoed a zo:
Gouezeleg Skos
Gouezeleg Skos (e gouezeleg Gàidhlig, kodoù ISO 639-2: gla, ISO 639-1:gd) zo unan eus ar yezhoù gouezelek, ur yezh keltiek a gomzer e Bro-Skos. Kar a-dost eo d’an iwerzhoneg.
War-dro 60 000 den a ra gantañ e Bro-Skos. Gàidhealtachd eo an anv a roer d’an takad ma’z eus bet dalc’het d’ober gantañ evel yezh pemdeziek gant an darn vrasañ eus an dud a-hed an istor, da lavarout eo en Inizi ar C’hornôg (Na h-Eileanan an Iar) hag en ul lodenn vat eus an Uheldirioù, an tamm eus an douar-bras zo e kornôg hag en hanternoz Skos.
Arabat kemmeskañ gouezeleg Skos gant gouezeleg Iwerzhon (an iwerzhoneg) na gant ar  skoteg (Scots), ur yezh deveret hennezh eus an doare saozneg krenn a gomzed en Izeldirioù Skos.
Istor ar yezh
Ne ouzer ket mat abaoe pegeit amzer e vez komzet ar gouezeleg e Skos : marteze e veze kaozeet war aod ar c’hornôg en amzer ar Romaned. Gant savidigezh rouantelezh Dalriada er pevare kantved, en daou du d’ar mor, en hanternoz Iwerzhon hag e kornôg Skos, e voe kreñvaet ar yezh. Gounit tachenn a reas ivez, o kemer harp war prezegennerien an iliz katolik. Ur mare zo bet, e dibenn ar grennamzer, ma veze komzet en darn vrasañ eus Skos. Betek ar c’hwezekvet kantved eo chomet unvan a-walc’h ar gouezeleg komzet e Skos hag en Iwerzhon. Abaoe ar mare-se eo kroget an daou zoare gouezeleg da bellaat an eil diouzh egile hag eo deuet anat ar c’hemm etrezo er yezh skrivet (lenn pelloc’h).
Ur sevenadur pinvidik, koulz dre gomz ha dre skrid, zo gant ar gouezeleg, dre ma voe yezh an noblañsoù hag o barzhed en Uheldirioù. Goude stadigidezh Skos ouzh Bro-Saoz, dreist-holl, e voe argaset ar gouezeleg ha doareoù-bevañ tud an Uheldirioù.
Daoust ma n’eus nemet un niver bihan a Skosiz oc’h ober gant ar gouezeleg ez eus ur plas bras a-walc’h gant ar yezh-se e sevenadur ar vro, hag evit kalz tud, pe e ouifent ar yezh pe ne rafent ket, ez eo yezh ar vro. Evit lod all avat n’eo nemet ur yezh rannvroel, hini an Uheldirioù hag an inizi.
Stad ar yezh
Goude bezañ argaset e-pad kantvedoù, eo deuet ar gouezeleg a-benn da c’hounit un tamm statud ofisiel hiziv an deiz. Kelennet e vez ar yezh er skolioù er Gàidhealtachd, dreist-holl en inizi ; implijet e vez gant kuzul Inizi ar C’hornôg. Gant ar BBC ez eus ur savlec’h hollouezelek, Radio nan Gaidheal, a skign bemdez abadennoù e gouezeleg. Abadennoù skinwel a gaver war veur a chadenn (BBC-Scotland, Grampian Television), hag emeur o studiañ penaos e vefe tu da grouiñ ur chadenn a vije gouestlet d’ar gouezeleg, heñvel ouzh S4C e Kembre.
Ar gouezeleg n’en deus ket kement a anaoudegezh digant gouarnamant ar Rouantelezh Unanet ha m’en deus ar c’hembraeg. Met abaoe adsavidigezh Parlamant Skos, en deus gounezet un tamm statud er vro. E miz Ebrel 2005 e oa bet votet gant ar Parlamant ul lezenn evit ar gouezeleg e Skos. Gant al lezenn-se e oa bet disklêriet ez eo ofisiel ar gouezeleg e Skos hag e oa bet krouet Bòrd na Gàidhlig, un aozadur a zo e labour sevel ur steuñv diorren evit ar gouezeleg. Gant 58 552 a dud e veze komzet gouezeleg da vare an niveridigezh diwezhañ (2001), tra ma oa diouiziek anezhañ ar braz eus an dud e Skos (5 003 459 anezho). Estreget er rannvroioù ma vez graet gantañ a-gozh gant an darn vrasañ eus an dud (Gàidhealtachd), ar gouezeleg a vez kaozeet ivez e kêrioù bras Skos, dreist-holl e Glasc'ho. E Skos Nevez, e reter Kanada, e kaver gouezelegerien ivez, un nebeud kantadoù anezho ha tud kozh peurvuiañ. Bez' ez int diskennidi eus Skosiz aet gwechall d'al lodenn-se eus Kanada da vevañ.
Diforc’hioù etre gouezeleg Skos hag an iwerzhoneg
Yezhoù kar a-dost eo gouezeleg Skos hag an iwerzhoneg. Splann eo an heñvelderioù dreist-holl etre gouezeleg Skos ha rannyezh iwerzhonek an hanternoz. Setu amañ da skouer penaos e vez lavaret « penaos emañ an traoù ganit ? » :
Diforc’hioù zo etre an div yezh skrivet, dreist-holl abaoe ma voe eeunaet an doare-skrivañ iwerzhonek. An tired anvet fada a lakaer war ar vogalennoù da verkañ o hirder zo un tired lemm en Iwerzhon hag un tired boud e Skos : ar ger a dalvez "degemer mat" a skriver fàilte e Bro-Skos ha fáilte en Iwerzhon.
Noz
An noz pe an nozvezh eo ar c'houlz pa vez an Heol a-is d'an dremmwel, gwelet gant un arvester war an Douar; gwelet diouzh an egor eo al lodenn eus an Douar ha n'eo ket sklêrijennet gant an Heol, en deñvalijenn emañ al lodenn-se eta. Treiñ a ra an Douar war e ahel dindan 24 eurvezh, neuze e vez bepred an hanter anezhañ sklêrijennet gant an heol p’emañ an hanter all en “disheol”. Ar prantad kontrol d'an noz eo an deiz (pe an "devezh" ha ar ger-se a zo evit chom hep meskañ gant ar ger "deiz" pa vez ar gaoz war ar prantad 24 eur). Eurioù deroù ha diwezh an deiz a zepant eus meur a abeg (koulz-amzer, ledred, hedred ha takad eurioù).
Padelezh ha lec'hiadur
Daou dra a zo kaoz d'an nozioù da vezañ berroc'h eget an deizioù. Pa vez ouzhpennet an daou fenomen e c'heller kompren eo aet an Heol war-dro 50 munutenn izeloc'h pa 'z eus gouloù o skeiñ an douar c'hoazh. Ma ne vije an daleoù-se e vije padelezh an noz a-blom gant hini an deiz en degouezh an div gedez kedez an Nevezamzer ha kedez an Diskaramzer, ar momedoù m'emañ an Heol o tremen a-us d'ar c'heheder.
Evit gwir, e mare ar c'hedezioù, e pad an deiz 14 munutenn nebeutoc'h er c'heheder hag un tammig muioc'h en ahelioù. Er goursav-heol hañv e vez an noz en he berrañ hag er goursav-heol goañv en he hirañ.
Gamoeg-gofaeg-dawroeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar c'hreiz eo ar gamoeg-gofaeg-dawroeg (gamo-gofa-dawro) komzet gant 1.236.637 a dud evel yezh kentañ ha gant 77.883 den evel eil yezh en Omo en Etiopia (1998).
Bez' emañ ar gouarnamant o prientiñ dafar kelenn er yezhoù-se.
Ur yezh gant tonennoù an hini eo.
Agustín Fernández Paz
thumb|right|200px|Agustín Fernández Paz Agustín Fernández Paz (29 Mae 1947 e Vilalba - 12 Gouere 2016) zo ur skrivagner galizek. Loreet eo bet e 2008 gant ar Premio Nacional de Literatura Infantil y Juvenil. Kelenner eo bet e Vigo. Ezel eo bet eus Kuzul Sevenadur Galiza.
Oydaeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù ometoek ar c'hreiz eo an oydaeg (oyda) komzet gant 16.597 den evel yezh kentañ ha gant 4.040 den evel eil yezh e gwalarn Omo en Etiopia (1998).
Gamoeg-gofaeg-dawroeg
Tost-tre eo d'an dorzeg ha d'ar wolayteg.
Oydaeg
Tost a-walc'h eo d'ar wolayteg hag ivez d'ar basketeg.
Gamoeg-gofaeg-dawroeg
Teir rannyezh pennañ a zo:
Agustín Fernández Paz
Lavarout a ra eo bet levezonet gant Lovecraft en e levrioù spont, evel Cartas de inverno.
Stefan ar Strad
Stefan ar Strad, Étienne Marie Le Strat e marilh an ti-kêr (1865-1954), anavezet ivez evel Stevan Kerhored, a oa ur beleg a Vro-Gwened, ganet ha marvet e Pluniav.
Mignon e oa da Loeiz Herrieu, ha kenlabourat a reas gant Dihunamb. Savet en deus kantikoù, ha troet fablennoù diwar La Fontaine.
Person e oa bet anvet e Ploue e 1917, ha sevel a reas ar c'hannadig brezhonek Klohdi Ploué.
Langolen
Langolen a zo ur gumun eus Bro C'hlazig e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Brezhoneg
Votet eo bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr Langolen d'ar 24 a viz Du 2017. Al live 1 oa bet roet d'ar gummun.
Roxana, gwreg Alesant Veur
Roxana (Ῥωξάνη / Rôxánê e gregach, eus an henberseg Roshanak pe Roshaniâ « an hini skedus » pe « steredennig»), ganet war-dro 345 – marvet e 310 kent JK, a oa pried kentañ Alesant Veur.
He buhez
Merc'h e oa Roxana d'ar satrap Oxyartes, eus Balkh, a zo ur gêr eus hanternoz Afganistan hiriv, neuze e Baktria, ur vro en Impalaeriezh Pers.
En 327 e oa 16 vloaz pa voe tapet gant soudarded Alesant a oa oc'h aloubiñ Sogdiana, ma oa repuet pried Oxyartes hag e verc'hed. Lavarout a raeas tud Makedonia, ouzh he gwelout, n'o devoa ket gwelet plac'h ken brav evelti en Azia, abaoe Stateira, gwreg ar roue Darios III, marvet ur pemp bloaz kent (war-dro 332). Ken kaer e e voe kavet gant Alesant ma fellas dezhañ dimeziñ dezhi, hag a reas hervez al liderezh pers.
Pa voe klevet ar c'heloù gant an tad Oxiartes ez eas da godianañ. Sogdiana a oa ar satrapiezh diwezhañ e Pers o kouezhañ etre daouarn roue Makedonia. Un doare da ober ar peoc'h etre roue Makedonia ha satraped Baktria e voe an eured eta. Daoust da se, hervez ar skridoù kozh, e vage Alesant karantez ouzh e bried yaouank.
E 326 ez eas Roxana gantañ da aloubiñ Indez.
Moarvat ne blijas ket dezhi euredoù Susa e 324, pa gemeras Alesant div wreg all en un taol.
Goude marv Alesant
Mervel a reas Alesant e Babilona, e 323, pevar bloaz goude e eured. Dougerez e oa Roxana avat ha genel a eure ur mab dalif, Alesant IV Makedonia, pe Alesant Aigos.
Tapet e voe Roxana hag he mab e-barzh an itrikoù ha gwidreoù a steue an diadoked p'edo Impalaeriezh Makedonia Alesant o kouezhañ en he foull goude marv ar roue.
Er memes bloaz, e voe pedet Stateira, merc'h d'ar roue Darius III hag eil pried Alesant, hag he c'hoar ganti, gant Roxana da zont d'he zi. Eno e voent lazhet gant Roxana, skoazellet gant ar jeneral Perdikas, evit lakaat he mab da vezañ anavezet evel hêr d'ar roue hag anvet Alesant IV Makedonia.
Lazhañ a reas ivez pe Drypteis (Pl. Alex. 77.4), c'hoar Stateira, pe Parysatis II, trede pried Alesant.
Emglev a reas neuze gant ar rouanez-mamm Olympias a-enep Fulup III Makedonia (pe Fulup III Arrhidée) hag Euridike. Goude e klaskas gwarez Polyperchon, a oa deuet da gemer lec'h Antipater e penn Rouantelezh Makedonia.
Gant he mab ez eas da repuiñ da gêr Pydna pan erruas Kassandros Makedonia, mab Antipater, e penn un arme. Goude ma voe kemeret kêr ha lazhet Olympias en 317, e voe kraouiet Roxana en Amphipolis.
He marv
Gant Kassandros e voe lakaet d'ar marv war un dro gant he mab en 310.
648
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 648
Roxana, gwreg Alesant Veur
He marv
thumb|800 px|centre|Taolenn [[Il Sodoma en he fezh.]]
Romantoù istorel
Roxana a zo lakaet ivez da dudenn e meur a romant istorel saoznek:
648
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 648
Troad instrumentel-komitativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad instrumentel-komitativel (saoz.: instrumental-comitative case) evit komz eus un droad o klotaat war un dro gant implij an droad instrumentel diouzh un tu ha gant hini an droad komitativel diouzh an tu all, kevatal mui-pe-vui ouzh an araogenn "gant" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad-mañ gant an hungareg, merket gant al lostger "-(v)el"/"-(v)al", da skouer:
Mammennoù:
"Hungarian Instrumental case"
1314
Diwar-benn bloavezh 1314 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1314
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1314
1710
Diwar-benn bloavezh 1710 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1710
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1710
Kaoteriad
Levr
Kaoteriad zo anv un dastumad danevelloù brezhonek.
Peuplingues
Peuplingues a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
335
1088 Ab Urbe Condita = 335 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Rouantelezh Holland
125px|thumb|Ardamezioù Rouantelezh Holland 125px|thumb|Banniel Rouantelezh Holland 300px|right|thumb|Kartenn Rouantelezh Holland, gant an departamantoù krouet gant ar C'hallaoued Rouantelezh Holland a voe krouet d'ar 5 a viz Mezheven 1806 gant an impalaer gall Napoleon Iañ, pa fellas dezhañ lakaat ur roue er vro e-lec'h ar Republik Batav ha reiñ ar garg d'e vreur Luigi Buonaparte, a voe lakaet da roue hag anvet Lodewijk Iañ. Kemeret e voe anv ur broviñs, Holland, da envel an Izelvroioù penn-da-benn.
Ar roue Louis Iañ a voe distroadet gant e vreur impalaer, drouklaouen gant e emzalc'h, e 1810. Aloubet e voe ar rouantelezh ha staget ar vro ouzh an "Impalaeriezh C'hall Kentañ".
Uthr Bendragon
Uthr Bendragon, pe Wthyr Bendragon, a oa un tiern ag ar Vrezhoned e Breizh-Veur er. Tad ar roue Arzhur hervez ar mojennoù.
Un dave berr da Uthr a gaver er varzhoniezh hengembraek, mes e vuhez a voe skrivet en gant Galfridus Monemutensis en e levr anvet Historia Regum Britanniae ("Hannes Tierned Breizh"). Un denenn amduek e hañval bout el lennegezh hogen un tiern kreñv ha difennour e dud.
El lennegezh kembraek
Er varzhoneg Pa Gwr yw y Porthawr, e Levr Du Caerfyrddin ez eus kaoz eus Mabon fab Modron, gwaz da Uthr. En ur varzhoneg all, Ymddiddan Arthur a'r eryr, ez eus anv eus un ni da Arzhur, anvet Eliwlad, a zo mab da Madog fab Uthr : breur da Arzhur eo Madog eta.
Meneg zo eus Uthr en unan eus Trioedd Ynys Prydain ivez, "Tair Prif Hud Ynys Prydain" (niv.28), ma lavarer dezhañ deskiñ da Venw fab Teirgwaedd (un den a zo kaoz anezhañ en danevell Culhwch ac Olwen) unan eus tri zra hud pennañ Preden.
Gant Jafrez Menoe
En Historia Regum Britanniae eo kontet e istor gant Jafrez Menoe war un dro gant hini Arzhur. Mab eo Uthr d'ar roue Cystennin II ha breur eo da Emrys Wledig. E Breizh eo bet maget evit e ziwall diouzh kasoni Gwrtheyrn.
Yezhoù afrikat-hag-aziat direnk
Er bloc'had yezhoù-mañ e vez enket an holl yezhoù afrikat-hag-aziat ha n'eus ket tu d'o renkañ e hini ebet all eus skourroù ar familh-yezhoù-se.
Pierre Manoli
Pierre Manoli (15 a viz Kerzu 1927, Kaero - 6 a viz C'hwevrer 2001, Kerricharzh-an-Arvor) a oa ur c'hizeller ha bevet en doa e Breizh ul lodenn eus e vuhez.
Oberennoù
Sevenet en doa kalz oberennoù foran :
Pierre Manoli a oa kizeller al lusk, ar c'hejadennoù hag an arouezioù. Implijet en doa an nerzh fetis kenkoulz hag ar skañvezh ouesk. Ijinet en doa teknikoù nevez : greunvaen teuzet, feilhañs gant flammer, strinkadenn metal, amlivañ war orjal ha gwisponet.
Mirdi
L'atelier Manoli eo e anv. E Kerricharzh-an-Arvor emañ. Moaien zo da welet kizelladurioù e ti an arzour hag en e liorzh.
Biraleg
Ur yezh afrez-aziatek eus bloc'had ar yezhoù direnk eo ar biraleg (birale, (ifa')ongota, birelle pe shanqilla) komzet gant 20 den nemetken e gevred Omo en Etiopia (1990).
Embannadurioù Al Liamm
Embannadurioù Al Liamm zo un ti-embann brezhonek krouet gant Ronan Huon, stag ouzh ar gelaouenn Al Liamm.
Asambles gant ar gelaouenn, skipailh Al Liamm en deus meret un obererezh embann brezhonek eus ar re bouezusañ, p'o deus klasket heuliañ an hent boulc'het gant Skridou Breiz, an ti-embann meret gant Florentin Goinard, hemañ tost ouzh Strollad Broadel Breiz. Prenet en deus Ronan Huon e 1959 an holl levrioù brezhonek a oa bet chomet e-kerz ar merour.
E 1957 e seblant bezañ bet yezh kentañ an embannerezh p'eo bet lakaet e gwerzh Geotenn ar Werc'hez ha danevelloù all gant Jakez Riou ha trede embannadur Grammaire bretonne (Yezhadur brezhoneg) gant Roparz Hemon (an embannadurioù kentañ dindan anv Skridou Breiz e 1940 ha 1948). En Al Liamm e fizias Roparz Hemon, hag eñ harluet en Iwerzhon, un darn vras eus e oberenn hag an darn vuiañ eus ar romantoù hag an danevelloù skrivet gantañ.
Embannerezh geriadurioù, hentennoù (Cours élémentaire de breton ha goude Méthode rapide de breton) ha yezhadurioù Roparz Hemon zo bet ul labour a-bouez, koulz e-keñver ledanaat implij ar brezhoneg ha degas arc'hant d'an embanner. Pa veze moullet 500 skouerenn eus ul levr faltazi gwerzhet e-pad dek vloaz e veze gwerzhet kantadoù a levrioù deskiñ e levrdioù kar-o-bro ha dre lizher gant an Dimezell Jeanne Queillé o chom e Gwengamp.
Herefordshire
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Herefordshire (/ˈhɛrɪfədʃə/; skrivet Herefs. pe Hfds. alies), stok ouzh Kembre. Emañ e rannbarzh Kornôg Midlands. Hereford eo ar gêr vrasañ hag ar benngêr anezhi, hag ur 55 800 a dud o chom enni.
Henffordd pe Swydd Henffordd eo hec'h anv kembraek.
Kontelezhioù amezek
En-dro dezhi emañ :
Ur vro labour-douar eo ; brudet eo sistr ha chatal Hereford.
Wolaiteg
Tost-tre eo d'ar Gamoeg-gofaeg-dawroeg ha d'an dorzeg.
Tost a-walc'h eo d'ar gamoeg
Rannyezhoù wolaytek e c'hellfe bezañ an dorzeg, ar meloeg hag an oydeg ivez.
Priz Broadel al Lennegezh evit ar Vugale hag ar Yaouankiz
Ar Premio Nacional de literatura infantil y juvenil, pe Priz Broadel al Lennegezh evit ar Vugale hag ar Yaouankiz e Spagn, a zo ur priz lennegel roet, e miz Here, d'ar gwellañ oberenn savet evit ar vugale e rouantelezh Spagn, hag a zo aozet abaoe 1978 gant Ministrerezh spagnol ar Sevenadur.
833
Diwar-benn bloavezh 833 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Priz Broadel al Lennegezh evit ar Vugale hag ar Yaouankiz
15.000 euro (20 000 e 2010) a vez roet d'al loread, ne vern e pe yezh eus ar stad eo skrivet an oberenn: gounezet eo bet ar priz meur a wech gant levrioù galizek ha katalanek, hag ur wech gant un oberenn euskarek.
833
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 833
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 833
Yezhoù egiptek
Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù egiptek, ennañ yezhoù komzet gwechall en Egipt :
Zorah en heolienn
thumb|300px|Zorah on the Terrace, 1912, eoullivadur war lien, 116 x 100 cm. [[Mirdi Pushkin, Moskov, Rusia]]
Stêr Aon
thumb|right|260px|Ar Stêr Aon eus lein torgenn [[Landevenneg ]]
Ur stêr e Kornôg Breizh eo ar Stêr Aon pe an Aon. War 145 km e tiskenn adalek hec'h eienenn e-kichen Lohueg (Treger ; Aodoù-an-Arvor) betek lenn-vor Brest etre Rosloc'hen (Kerne - Penn-ar-Bed) ha Landevenneg (Kerne ; Penn-ar-Bed). Graet e vez Richer Kastellin eus hec'h aber pa ya al lanv betek ar gêr-se a-hed un hir a wazhenn. War an hanterad izel eo bet kanoliet er bloavezhioù 1830 evit bezañ ul lodenn eus ar Ganol Naoned-Brest etre Meilh-ar-Wern ha Pont-Triffen, poent-kej etre an teir c'humun Speied, Kledenn-Poc'hêr ha Landelo hag etre ar Stêr Aon ha lodenn ganoliet ar stêr Iêr.
Adstêrioù
En tu dehoù
Zorah en heolienn
Zorah en heolienn (1912), zo un eoullivadur war lien graet gant Henri Matisse. War ziskouez emañ er mirdi Pouchkin e Moskov e Rusia.
Piauí
Bevennoù
Bevennet eo ar stad
Stêr Aon
Dourioù-beuz
Meur a wech ez eus bet dourioù-beuz diwar ar glaveier diehan a c'hell kouezhañ war he diazad-doureier. Goude dourioù-beuz bras e 2000 ez eus bet divizet gant Kuzul-departamant Penn-ar-Bed ma vefe savet ur stankell e Meilh-ar-Wern e-lec'h skluz ar Gilli C'hlas. 8 rañvell a ya da glozañ, ez-aotomatek, an hent pe d'an dour dous pe d'al lanv hervez al liveoù anezho.
Piauí
Kêrioù all
Parnaíba, Picos, Oeiras, Floriano.
Stêrioù
Parnaíba, Poti, Canindé, Piauí ha São Nicolau eo ar stêrioù brasañ.
ISKCON (Hare Krishna)
Ul luskad relijiel nevez, pe evit lod ur sektenn, eo ISKCON, diazezet war gredennoù ar vichnouegezh mod Gaudiya, da lâret eo e c'hell bezañ renket e-touez familh ar relijionoù a denn d'an hindouegezh. Diazezet eo ISKCON war ar bhakti yoga, da lâret eo kanañ meleudi da gKrichna hag e genseurtez Radha.
Degaset e voe ar c'hredennoù-se evit ar wech kentañ da broioù ar C'hornôg gant A.C. Bhaktivedanta Swami Prabhupada p'en em stalias e New York e 1966 evit prezegenniñ eno.
Dre vras
Anavezet e vez al luskad Hare Krichna gant an dud dre vras a-drugarez d'an izili a c'heller gwelet (nebeutoc'h-nebeutañ e gwirionez) gwisket evel menec'h eus India o tañsal hag o kanañ ar mantra meur dre straedoù bras kêrioù pennañ broioù Europa.
Ar mantra meur
Dont a ra lesanv al luskad diwar ar ganenn kanet gante a-hed ar wech a vez graet er maha mantra outi, da lâret eo ar ganenn veur.
Kavet e vez ar ganenn-se e skriturioù sakr an hindouegezh, da skouer an Upanichad Kali-santarana, ha skignet e voe dreist-holl gant Chaitanya Mahaprabhu, bet ganet e Mayapur (India) e 1486. Brudet-bras eo ar ganenn-se en India a-bezh ha kanet e vez gant an dud n'emaint ket e-barzh al luskad ISKCON ivez.
Setu pozioù ar ganenn:
Kanañ a ra meuleudi da anvioù an doue Chiva, Krichna ha Rama.
Kredennoù hag istor
Evit izili ISKCON ez eo Krichna kevatal da Vichnou ha hennezh e penn an holl zoueed. Kregiñ a reas ar bhakti yoga da geñver ar maread ar Vedaoù, met diorroet ha kaset da benn e oant dreist-holl gant Sri Caitanya Mahaprabhu e kornôg Bengal er bloavezhioù 1500s. Abalamour da se emañ renket ISCKON evel un doare hindouriezh vishnour gaudiya, da lâret eo e mod Bengal.