cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uraeginthus
Uraeginthus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.
1945 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Sordio
Sordio zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Maria Josepha Aostria (1699–1757)
Maria Josepha Benedikta Antonia Theresia Xaveria Philippine Aostria (8 a viz Kerzu 1699 en Vienna - 17 a viz Du 1757 en Dresden) a oa arc'hdugez Aostria, ha dre zimeziñ, Priñsez-Dilennerez Saks ha Rouanez Pologn.
Reizhiad kigennel
Ar reizhiad kigennel a zo graet gant holl gigennoù korf ul loen bennak. Stag eo ar c'higennoù ouzh an eskern dre stirennoù peurliesañ.
Maria Josepha Aostria (1699–1757)
He buhez
Merc'h e oa da Joseph Iañ ha d'e bried Amalia Wilhelmine von Braunschweig-Calenberg.
Blek le rat
Blek le rat, pe Xavier Prou en ti-kêr, bet ganet e 1951, a zo un arzour moull-livañ hag ur graffour gall, unan eus ar gentañ hag ar re vrudetañ.
Maria Josepha Aostria (1699–1757)
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe da August III, Roue Pologn. Pemzek bugel o doe.
Reizhiad kigennel
Ar reizhiad kigennel, a-gevret gant ar skeledenn (korf-eskern) hag ar reizhiad nervel, a ya da sevel ar benvegad emzilec'hiañ.
André Kolingba
André Kolingba (12 a viz Eost 1936 - 7 a viz C'hwevrer 2010) a oa ur soudard hag ur politikour eus ar Republik Kreizafrikan, bet prezidant ar vro.
Reizhiad kigennel
Kigennoù korf mab-den
Skourr ar gorfadurezh a studi ar c'higennoù eo ar gigennoniezh. Enni e vez studiet kefridioù ar c'higennoù, evel an astenn pe ar palvstouiñ.
Kigennoù lenkr eo ar c'higennoù flugezel, evel ar c'higennoù kelc'hstrishaer pe ar galon.
Aimee Nezhukumatathil
Aimee Nezhukumatathil, ganet e 1974, zo ur varzhez stadunanat a orin indezat.
Ossago Lodigiano
Ossago Lodigiano zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
André Kolingba
Klask a reas adkemer ar galloud dre un taol-nerzh e 2001. Kazeg a reas ha ret e voe dezhañ mont da gavout repu da Ouganda. Distreiñ a reas d'e vro e 2003 pa voe distroadet Patassé gant François Bozizé. Marvet eo gant ur c'hrign-bev e 2010 e Pariz.
{{DEFAULTSORT:Kolingba, Andre}
Barbara Baraldi
thumb|[[Barbara Baraldi, skrivagnerez italian]] Barbara Baraldi zo ur skrivagnerez italian. Ganet eo e Mirandola, e Modena emañ o chom. E 2007 e voe embannet he romant kentañ La ragazza dalle ali di serpente, en hec'h anv-pluenn Luna Lanzoni.
Seen
Seen, pe Richard Mirando en ti-kêr, bet ganet e 1961 er Bronx (New York), a zo ur graffour stadunanat.
Altopascio
Altopascio a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
533
Diwar-benn ar bloavezh 533 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez: Rummad:Ganedigezhioù 533
Marvioù
Gwelet ivez: Rummad:Marvioù 533
Ange-Félix Patassé
Ange-Félix Patassé (25 a viz Genver 1937 - 5 a viz Ebrel 2011) a oa ur politikour eus ar Republik Kreizafrikan, bet prezidant ar vro.
Ministr e voe e-pad prezidantelezh Jean-Bédel Bokassa ha ministr kentañ en impalaeriezh adalek miz Kerzu 1976 betek miz Gouere 1978. D'an 22 a viz Here 1993 ec'h eas da brezidant goude bezañ gounezet an dilennadeg. Addilennet e voe e 1999 met distroadet e voe en un taol-Stad aozet gant François Bozizé d'ar 15 a viz Meurzh 2003.
Aria
Aria zo
Saonioù-an-Erzh
Saonioù-an-Erzh (Vallons-de-l'Erdre e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ankiniz e departamant Liger-Atlantel. Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2018, pa oa bet bodet kumunioù Banvre, Gwerid, Malvegon, Sant-Marzh-an-Olivenn ha Sant-Suleg-al-Lanneier, eus Liger-Atlantel, ha kumun Freigné hag a oa e departamant Maine-et-Loire.
Caravelas
Caravelas  zo un anv-lec'h portugalek.
Lüneburg
Lüneburg zo ur gêr eus Alamagn, e stad Saks-Izel, un 50 kilometr bennak er gevred da Hamburg, en un tolead anvet Lüneburger Heide ("Lanneg Lüneburg"), war lez ar stêr Ilmenau. Annezet eo gant 70 000 den pe war-dro (2011 hag en tu-hont da 100 000 a dud en tolpad-kêr.
Er Grennamzer Uhelañ e oa Lüneburg unan eus kêrioù pinvidikañ hanternoz Alamagn hag unan eus kêrioù pouezus Kevre an Hansa e oa. Dont a rae ar binvidigezh-se eus ar vengleuz holen a oa er c'horn-bro. Anv a reer eus korvoerezh ar vengleuz-se en ur skrid eus 956 ha betek 1980 e voe eztennet holen enni.
Istor an Izelvroioù
An Izelvroioù zo poblet a-gozh, abaoe ar Paleolitik d’an nebeutañ. En Oadvezh an Houarn e oa meur a bobl o vevañ en douaroù a zo aet d’ober an Izelvroioù ha Belgia : ouzhpenn ar Velged hag ar Frisii, e teuas pobloù german evel ar Franked, ar Saksoned, ar Vataved d’ober o annez eno. Aloubet e voe an douaroù a oa a-gleiz d’ar Roen gant ar Romaned, adalek ar bloaz -58, ha mont a reas ar broioù-se d’ober Gallia Belgica da gentañ hag ivez Germania Inferior diwezhatoc’h. Hanternoz an Izelvroioù, a oa e diavaez an Impalaeriezh roman a voe levezonet un tammig gant o amezeien. En em veskañ a reas ar pobladoù-se, ha lod ne ouzer ket gwall vat a-wechoù ha Kelted pe Germaned e oant.
Er Grennamzer e oa, el lodenn eus Europa a zo aet d’ober an Izelvroioù ha Belgia, ur bern kontelezhioù, dugelezhioù hag eskoptioù, stag ouzh Dugelezh Bourgogn pe ouzh an Impalaeriezh Santel Roman. Er e voent unanet en ur rouantelezh hepken, renet gant an tiegezh Habsbourg. An Enep-Disivoud hag a zeuas war-lerc’h berzh ar galvinouriezh en Izelvroioù, hag ar c’hoant a oa da greizennañ ar galloud ha da vont a-enep al liesseurted relijiel, a gasas d’un emsavadeg a-enep Fulup II Spagn. Diwar an emsavadeg-se e voe rannet an Izelvroioù etre div lodenn : an eil, katolik, a vo anvet an Izelvroioù spagnol, er c'hreisteiz (Belgia bremañ), hag eben, protestant dreist-holl, a reer ar Proviñsoù Unanet anezhi, en hanternoz. Embannet e voe dizalc’hiezh Izelvroioù an Hanternoz d’ar 26 a viz Gouere 1581, hag anavezet e voe da vat e dibenn Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz (1568-1648).
War-dro 1600 e veze sellet ouzh an Izelvroioù evel ur vro distag, met n’eo nemet e 1648 ma voe graet ar peoc’h etre Spagnoled hag Izelvroiz, dre Feur-emglev Münster. En amzer-se ivez e voe deroù Kantved Aour an Izelvroioù, ur mare a verzh evit ar c’henwerzh hag ar sevenadur, hag a echuo er.
Goude an aloubadeg gant ar C'hallaoued e deroù an, e teuas an Izelvroioù da vezañ ur rouantelezh renet gant an Tiegezh Oranje. Neuze, goude ur mare mirour, mennozhioù frankizour kreñv a reas d’ar vro dont da vezañ un demokratelezh gant ur parlamant hag ur vonreizh, adalek 1848. Abaoe eo chomet evel-se, war-bouez un troc’h d’ar mare ma voe aloubet ar vro gant an Nazied.
Bagni di Lucca
Bagni di Lucca  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Villa Basilica
Villa Basilica  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Les Pineaux
Les Pineaux a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Andalous
Andalous a vez lavaret eus tud ha traoù Andalouzia, kumuniezh emren e Spagn. Hag ivez:
Lodi
Lodi  zo ur gumun italian ha kêr-benn Proviñs Lodi, e Lombardia.
Istor
D'an 10 a viz Mae 1796 e c'hoarvezas emgann Lodi ha  kemeret e voe kêr Lodi  gant arme Napoleone Buonaparte a oa o kerzhout war-du Milano.
Lodi a voe lakaet er Republik sizalpin, ha goude er Republik italian, ha goude  en 1805  e [Rouantelezh Italia (1805-1814)]]. E 1815, kouezhet an Impalaeriezh c'hall, e tistroas lodi dindan dalc'h Aostria,  er  Rouantelezh lombardo-vénitien a-raok mont e rouantelezh Italia en 1861.
Villa Collemandina
Villa Collemandina  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Isidore Geoffroy Saint-Hilaire
Isidore Geoffroy Saint-Hilaire, bet ganet d'ar 16 a viz Kerzu 1805 e Pariz hag aet da Anaon d'an 10 a viz Du 1861 er memes kêr, a oa ul loenoniour gall.
Mab e oa d'al loenoniour ha d'an naturour gall Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844).
Latin ala Lee!
Latin ala Lee! zo ur bladenn gant Peggy Lee e 1960.
PlayStation 2
Ar PlayStation 2 pe PS2, embannet d'ar 4 a viz Meurzh 2000, a oa bet an eil koñsolenn ti en un heuliad koñsolennoù PlayStation savet ha perc'hennet gant Sony Interactive Entertainment.
Levr Hagai
Levr Hagai a zo unan eus levrioù ar Brofeded en Tanac'h. Skrivet e vefe bet war-dro ar bloavezh 520 kent JK.
Setu ar pezh a gaver e troidigezh An Tour-Tan a-zivout oberenn Hagai :"Al labourioù kroget trizek vloaz bennak a-raok evit adsevel an Templ, ne daent ket buan a-walc'h ; muioc'h a bres a oa da adsevel an tiez, ha setu perak e ra Hagai rebechoù rust d'e genvroiz. Krediñ a c'heller e roas ul lusk nevez dezho peogwir, pemp bloaz goude, e voe graet dedi an eil Templ (515)."
Cara al sol
E miz Kerzu 1935 e oa bet savet ar pozioù. Kontañ a reer e oant bet savet gant José Antonio Primo de Rivera, krouer al luskad. Ar sonerezh orin a oa bet savet gant Juan Tellería (1895-1949) dindan an anv Amanecer e Cegama ("Tarzh-an-deiz e Zegama").
Kan-bale Cara al Sol
Ar c'han a echue gant ar ganerien o saludiñ gant o brec'h en nec'h o huchal luganoù broadelour spagnol.
Amanecer a oa bet ur strollad pop en devoa klasket adkemer ar ganaouenn e 1972 en ur bladenn anvet Cara al Sol, gant sonerezh modernoc'h ha kreñvoc'h. Emgannoù a oa bet gant izili ar Movimiento, an diktatouriezh frankist ar pezh a dalas ouzh an embann betek difenn lezennel ar strollad.
Joseph Sheridan Le Fanu
Joseph Thomas Sheridan Le Fanu (distaget e saozneg), bet ganet e Dulenn d'ar  ha marvet eno d'ar, a oa ur romantour iwerzhonat a skrive istorioù spont gotek, kevrinus hag euzhus.
Buhez
Ur barrez katolik e oa Abington, ma ne oa nemet un daouzek bennak a brotestanted e-tal c'hwec'h mil a gatoliked ; pa redias ar gouarnamant an holl gatoliked da baeañ un deog evit Iliz Iwerzhon e voe boulc'het Cogadh na nDeachúna, Brezel an Deog (1830-36). E 1832 ez erruas an trubuilhoù en Abington, hag e 1833 e tistroas ar re Le Fanu da Zulenn, ma voe gopret Thomas gant ar gouarnamant — betek 1834 hepken, abalamour da Vrezel an Deog. Dav e voe d'an tiegezh Le Fanu bevañ-bevaik betek ma voe gopret Thomas en-dro gant ar gouarnamant e 1838. Pa varvas an tieg e 1845 e rankas ar familh gwezhañ e levraoueg evit paeañ an dleoù.
Daoust d'an enkadennoù-se e teuas Joseph a-benn da chom gant e studi war ar gwir e Trinity College ; testeniekaet evel alvokad e voe e 1839, oadet 25 bloaz, hogen biskoazh ne vreutaas, pa gavas gwelloc'h mont da gazetenner. E 1838 c'hoazh en doa boulc'het skrivañ istorioù evit Dublin University Magazine, ma voe embannet e istor kentañ : The Ghost and the Bone-Setter ; adalek 1840 e voe perc'henn war meur a gazetenn, Dublin Evening Mail en o zouez.
D'an e timezas gant Susanna Bennett, merc'h d'un alvokad brudet e Dulenn. E 1845 e voe ganet o bugel kentañ, Eleanor, heuliet gant Emma e 1846, Thomas e 1847 ha George e 1854.
E 1847 e savas Sheridan Le Fanu enep ar gouarnamant da-geñver An Gorta Mór, Naonegezh Vras Iwerzhon (1845-49). E miz Ebrel 1858 e varvas gwreg ar skrivagner, a baouezas da skrivañ betek marv e vamm e 1861.
E 1861 end-eeun e voe Sheridan Le Fanu pennskridaozer ha perc'henn Dublin University Magazine, ma embanne e skridoù kent o azasaat evit marc'had Bro-Saoz ; The House by the Churchyard (1863) ha Wylder's Hand (1864) a voe embannet en doare-se. Diwar goulenn e embanner e London e rankas skrivañ a-zivout dodennoù saoz ar mare, ar pezh a zeuas a-benn d'ober gant ar romant Uncle Silas (1864). Distreiñ da Iwerzhon a reas avat en e istorioù diwezhañ.
E Dublin e varvas gant ul lamm-kalon en e 58 bloaz.
Barbara Zápolya
Barbara Zápolya (Trenčín, Rouantelezh Hungaria, 1495 – Kraków, 2 a viz Here 1515) a oa merc'h da Stefan Zápolya, un Hungariad a lignez uhel, ha da Hedwig Cieszyn, ur briñsez polonat. C'hoar e oa d'ar gontez Krisztina Zápolya de Szepes (1464-1526), da János Szapolyai (1487-1540), a voe roue Hungaria, ha d'ar c'hont György Zápolya (1488-1526 ).
Pried kentañ Sigismund Iañ an Henañ (1467-1548), roue Polonia ha dug-meur Lituania e voe d'an 8 a viz C'hwevrer 1512.
Div verc'h o devoe :
En he 20 vloaz e oa Barbara Zápolya pa varvas diwar un taol-gwad, tri miz goude ganedigezh Anna Jagiellon. Beziet e voe er chapel a voe lakaet sevel gant Sigismund, stok ouzh iliz-beur Wawel Kraków.
E 1518 ez addimezas ar roue intañv d'ur briñsez italian, Bona Sforza (1494-1557).
Lady Pink
Lady Pink, pe Pink, pe Sandra Fabara en ti-kêr, lesanvet kentañ plac'h ar graffiti, bet ganet e 1964 en Ambato (Ecuador), a zo ur c'hrafitiourez eus ar re vrudetañ.
Miss.Tic
Miss.Tic, bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1956 e Pariz, a zo un arzourez-neuziañ hag ur varzhez-kêr abaoe 1985, unan eus ar grafourezed brudetañ.
Maravedí
Ar maravedí pe maravedís ( morabatí e katalaneg) a oa ur pezh moneiz implijet e Spagn adal an betek an. Da gentañ e oa maravedioù aour hag arc'hant, goude ne voe mui nemet ur pezh kouevr.
Korfadurezh denel
Ar gorfadurezh denel eo deskrivadur frammadur korf mab-den, e organoù hag o lec'hiadur.
Maravedí
Ouzhpenn ar pezhioù kastilhan ha leonat e vez graet morabatí e katalaneg eus an dinar aour muzulman graet gant an Almoravided hag eus an dirham arc'hant krennamzerel. Hag ivez eus ar pezhioù aour eus an graet dindan Frederig Iañ Barbarossa, roue Sikilia.
Pieve Fosciana
Pieve Fosciana  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Korfadurezh denel
Brusk
Rannet eo ar galon e daou du : an tu-dehou hag an tu-kleiz. A-gleiz hag en nec'h, ar c'hentez kleiz ha kofig kleiz ar galon ; a-zehou hag en traoñ, ar c'hentez dehou ha kofig dehou ar galon.
Aogust II
333px|thumb|Aogust IIFrederig Aogust Iañ, pe Aogust II (August der Starke  en alamaneg) (1670 –1733), a oa Dilenner Sachsen, roue Pologn, ha Dug-Meur Lituania en XVIIIvet kantved. Ken kreñv e oa ma oa bet lesanvet der Starke, ha Dorn Houarn. Plijout a rae dezhañ terriñ hern kezeg gant e zaouarn.
Blangy-le-Château
Blangy-le-Château a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb
Korfadurezh denel
Brusk
{| width="100%" cellspacing:"20px"
Blangy-le-Château
kantved
.
Aogust II
E Sachsen e voe gwarezour an arzoù ha dindanañ e vleunias kêr Dresden, ma terede an arzourien d'e lez.
E vuhez
Mab e oa da Zilenner Sachsen ha d'e bried Anna Sophie af Danmark.
Dimeziñ
Dimezet e oa da Christiane Eberhardine von Brandenburg-Bayreuth. Ur mab o doe, Aogust III, a renas war-lerc'h e dad.
Serc'hed ha besterd
Protestantez e oa chomet e wreg Christiane, ha ne fellas ketdezhi mont d'e heul da Bologn, gwell ganti. Schloss Pretzsch war lez an Elbe, ma varvas. E-keit-se ne gave ket Aogust hir e amzer hepti, ha serc'hed e-leizh en doe.
E vesterd anavezet
Hervez skridoù kempred, ha Wilhelmine von Bayreuth zoken, en dije bet Aogust kement ha 365 pe 382 bugel. Diaes gwiriañ eta, pa ne anavezas ar roue nemet nebeudig anezho abalamour ma oa an darn vrasañ eus ar mammoù a-douez itronezed uhelañ e lez (war-bouez Fatima hag Henriette Renard)
—Gant Maria Aurora von Königsmarck:
—Gant Ursula Katharina von Altenbockum:
—Gant Henriette Rénard:
Foelgastell
Foelgastell zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e reter ar gontelezh, e-kichen Rhydaman. E kumuniezh Gorslas emañ.
Cauca (stêr)
Ar stêr Cauca (pe río Cauca hervez ar spagnoleg) zo unan eus stêrioù-meur Kolombia.
Red
Eieniñ a ra tost da laguna del Buey er Macizo Colombiano e departamant Cauca hag kemberiñ er río Magdalena tost da gêriadenn Pinillos e departamant Bolívar.
Tremen a ra dre 180 kumun, ha treuziñ departamantoù Cauca, Valle del Cauca, Quindío, Risaralda, Caldas, Antioquia, Córdoba, Sucre ha Bolívar.
Nina Stemme
Nina Stemme zo ur c'hoariganerez svedat. Brudet eo da vezañ ar gwellañ kanerez soprano oberennoù Richard Wagner.
USS Monitor
An USS Monitor a oa ur vag-brezel hobregonet dre aezhenn. Savet e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika, bez e voe ar c'hentañ lestr-hobregonet brezel lakaet e servij an Union Navy. Ar Monitor a oa bet brudet mat dre bezañ ar vag pennañ e-pad emgann Hampton Roads d'an 9 a viz Meurzh 1862. Dindan urzhioù al letanant John Worden, e stourmas a-enep al lestr-hobregonet kengevreet CSS Virginia (savet a-ziwar relegennoù an USS Merrimack). Ar c'hentañ emgann e voe etre bigi-hobregonet.
Tresoù nevez ar vag, gant un douribell hedro savet gant an ijinour stadunanat Theodore Timby, a voe adkemeret hag a voe diaz d'an holl bigi-brezel doare monitor.
Riés
Riés, pe Riez e galleg, distaget [ʁiˈjɛs], zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Alpes-de-Haute-Provence, er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur (PACA).
Douaroniezh
E-kichen kember ar stêrioù Colostre hag Auvestre emañ Riez.
Istor
Riés e oa ur gêr eus pobl ar Reii, staget ouzh rannvro Narbonensis. Savet eo bet da Colonia a urzh latin da vare Aogust. Da vare impalaeriezh izel, e oa staget ouzh Narbonensis Secunda, mammgêr Ais.
San Romano in Garfagnana
San Romano in Garfagnana a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Hagai
Hagai pe Haggai pe Agge (en hebraeg: חַגַּי‎, e gresianeg: Ἀγγαῖος; e latin: Aggaeus), a oa ur profed yuzev eus mare savidigezh Eil Templ Jeruzalem. Talvezout a rafe e anv kement ha "ma devezh santel".
Unan eus daouzek profed bihan an Tanac'h e oa (Levr Hagai). An hini kentañ eus an tri frofed goude harlu pobl Yehouda da Vabilon e voe, gant Zec'haria, kempred gantañ, ha Malac'hi a vevas ur c'hantved bennak war e lerc'h.
Prezegenniñ a reas war-dro ar bloavezh 520 kent JK dindan Zeroubavel, gouarnour Rouantelezh Yehouda, dindan roue Persia, Darius Iañ, evit broudañ e genvroiz da sevel buanoc'h an Templ. Kavout a reer meneg eus Hagai ha Zec'haria e Levr Ezra (5, 1).
Palefarzh noblañs
Ar palefarzh noblañs eo ar muzul implijet da vuzuliañ noblañs un den.
Un tad-kozh hag ur vamm-gozh en noblañs a ra daou balefarzh, daou dad-kuñv hag ur vamm-guñv a ra tri falefarzh all, pemp palefarzh en holl.
Brochfael ab Elisedd
Brochfael ab Elisedd a oa roue Powys war-dro kreiz an kantved war-lerc'h e dad Elisedd ap Gwylog. E vab Cadell ap Brochfael an hini a voe roue war e lerc'h.
Santa Coloma de Gramenet
Santa Coloma de Gramenet (gwechall : Gramenet del Besòs) zo ur gumun eus Katalonia, e proviñs Barcelona. Navvet kêr vrasañ ar vro eo.
Anvet eo bet ar barrez diwar santez Coloma Sens, ur verzherez gristen dibennet gant an impalaer roman Aorelian e 274 e Sens.
An "Església Major", an iliz vras, a voe savet etre 1912 ha 1915 en ur stil neo-gotek.
Benevello
Benevello a zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 156 a dud a oa enni o chom e 2019.
Unkorneg
Istor
Anv zo eus an unkorneg, dindan an anv monoceros, abaoe an Henamzer e mojennoù Hellaz kozh.
Deuet e oa da vezañ al loen faltaziek pennañ er Grennamzer kenkoulz hag en Azginivelezh. Skeudennet e veze d'ar mare-se, e skeudennadurezh al loened, evel ul loen ferv hag a veve er c'hoadoù donañ, arouez ar c'hlanded hag ar c'hras, ha na c'halle bout tapet nemet gant ur werc'hez. En holloueziadurioù e veze skrivet e c'helle purañ an dour ha pareañ. Troket e veze traoù gwelet evel gwir « kerniel unkorneg » d'ar mare-se.
Hiziv an deiz eo an unkorneg unan eus ar c'hrouadurioù mojennel e-touesk ar re vrudetañ. Ur bochad studiadennoù hag oberennoù lennegel a zo gouestlet dezhañ. Gwelet e vez er skeudennerezh a-vremañ evel ur jav bras gwenn, ur c'horn nemetañ e-kreiz e dal, diwar-se marteze ar ger « marc'h-kornek » a gaver e geriadur R. Hemon.
Er skridoù brezhonek
Meur a stumm zo da anv al loen mojennel-se er skridoù brezhonek.
Camporgiano
Camporgiano  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Unkorneg
Skoedoù
War ardamezioù Bro-Skos eo dalc'het ar skoed gant daou unkorneg.
Barbara von Absberg
Barbara von Absberg a oa abadez Abati Obermünster e Regensburg, en Alamagn eus 1435 betek 1456.
Butha-Buthe (distrig)
Butha-Buthe zo un distrig eus Lesotho.
Leribe (distrig)
Leribe zo un distrig eus Lesotho.
Castiglione di Garfagnana
Castiglione di Garfagnana  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Linenn Barbara
Al Linenn Barbara  a oa ul linennad kreñvlec'hioù alaman en Italia er c'hreisteiz da Roma, e-pad an Eil Brezel-bed.
Er c'hreisteiz d'al Linenn Gustav e oa, hag en hanternoz d'al Linenn Volturno.
Karavelenn
Ur garavelenn (caravela e portugaleg) zo un doare lestr dre lien graet gant Portugaliz er hag er, e Marevezh an Dizoloadegoù, evit ober beajoù pell.
Bergolo
Bergolo (Bèrgoj e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi a sav da.
Karavelenn
Implij
Moraerien vrudet o deus merdeet gant karavelennoù.
Bartolomeu Dias a erruas e Kab ar Spi Mat en 1487-1488.
Gant div garavelenn, ar Pinta hag an Niña, hag ar garakenn Santa Maria, eo ez eas Kristof Kolomb da Amerika en 1492. Vasco da Gama e voe an Europead kentañ da zegouezhout en Indez gant ur garavelenn.
Oreopsar bolivianus
Annez
Emañ brosezat ar spesad en Andoù mervent Bolivia (Chuquisaca, Cochabamba ha Potosí).
Rummatadur
Diblaset e oa bet ar spedad eus ar genad Agelaioides d'ober an hini Oreopsar e-unan-penn.
Nave
Nave zo anv meur a dra.
Bernezzo
Bernezzo (Bërness e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi a sav da.
Gamarte
Gamarte (Gamarthe e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
El alcalde de Zalamea
El alcalde de Zalamea zo anv meur a oberenn spagnolek:
Santa María (1492)
Ar Santa María zo ul lestr spagnol, ar brasañ eus an tri a eas gant Kristof Kolomb da Amerika e-kerzh e veaj kentañ en 1492, hag an hini a dreizhas warnañ. Ur c'harak, pe nev, e oa ar Santa María, ha div garavelenn a oa ouzh e heul, La Pinta ha La Niña.
Graet e oa gant koad eus Kantabria, ha perc'hennet e oa gant Juan de la Cosa. Goude ur veaj a zaou viz hanter er Mor Karib e reas peñse, da noz Nedeleg 1492, war aod Hispaniola. Ne zistroas ket al lestr da Spagn e Kerzu 1492 eta, evel an daou lestr all, peogwir e servijas da sevel ar Fuerte Navidad, ar c'hentañ annez spagnol er Bed Nevez.
Borgo San Dalmazzo
Borgo San Dalmazzo (Ël Borgh San Dalmass pe Ël Borgh e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Nivlennad ar Gevnidenn Ruz
Nivlennad ar Gevnidenn Ruz a zo un nivlennad lec'hiet war-dro 4 mil a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Saezhataer.
María Victoria Cervantes
María Victoria eo anv-micher ar ganerez vec'hikan María Victoria Gutiérrez Cervantes, ganet e 1933.
Bonvicino
Bonvicino (Bonvzin e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Niver an annezidi a sav da.
Peníscola
Amzervezh vodern
Goude mare ar pab ha Skism ar C'hornôg e tremenas al lec'h etre daouanrn Kurunenn Aragon. En 1522 e voe roet dezhi an titl a «Molt Noble, Lleial i Fidelíssima» abalamour d'he harp roet d'ar Gurunenn e-pad ar Revolta de les Germanies.
E-pad Brezel an Nav Bloaz (1688-1697) e voe gourdrouzet gant Jean II d'Estrées, hag e-pad Brezel Hêrezh Spagn e chomas feal d'ar banniel botifler, a-du gant Felipe V, a-drugarez pennegezh ar gouarnour Sancho de Echevarría, ha graet e voe ur Geoded anezhi e 1709. E Brezel Dizalc'hted Spagn e voe bombezet Peníscola e 1812 gant armeoù Spagn, renet gant ar jeneral Elío, hag a voe trec'h war soudarded Napoleon Iañ repuet e kêr hag er c'hastell.
Pietrasanta
Pietrasanta a zo ur gumun eus Italia e proviñs Lucca, e Toskana.
Melidectes
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Ginea Nevez, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Tri spesad kozh (fuscus, nouhuysi ha princeps) a oa aet d'ober ar genad Melionyx e 2019.
Melipotes
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1874 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Eiheralarre
Eiheralarre (Sent Miquèu en okitaneg; Saint-Michel e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù ha stok ouzh an harz etre an div stad spagnol ha gall.
Melipotes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Eiheralarre
Kumunioù amezek
En Iparralde: Er c'hreisteiz emañ Nafarroa Garaia
Melipotes
O c'havout a reer e Ginea Nevez, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Felin-wen
Felin-wen (White Mill e saozneg) zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ er reter da gêr Caerfyrddin. War lez an Tywi emañ, en hanternoz d'ar stêr-se.
Friedrich Iañ (roue Württemberg)
Friedrich Wurtemberg pe Friedrich III (1754-1816), a voe dug Württemberg (evel Frederig III, 1797-1805), ha goude 1805 roue Württemberg (evel Friedrich Iañ) (1805-1816).
E vuhez
Ganet e oa e Treptow an der Rega d'ar 6 a viz Du 1754. Mab e oa da Friedrich Eugen von Württemberg ha da Sophie Dorothee von Brandenburg-Schwedt.
Lesanvet e oa peogwir e oa tev ha bras, 2,11 m dezhañ. Dug e voe eus 1797 da 1803, dilenner eus 1803 da 1805, ha roue goude.
E varv
Mervel a reas d'an 30 a viz Here 1816 e Stuttgart.
Amblyramphus holosericeus
Amblyramphus holosericeus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Icteridae. Ar spesad nemetañ er genad Amblyramphus an hini eo.
Anvet e voe Xanthornus holosericeus (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Buonvicino
Buonvicino (Vommicìnu e kalabreg, Bombaci e gregach bizantin) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cosenza, e Calabria. Niver an annezidi a sav da.
Amblyramphus holosericeus
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh peurvuiañ hep ober fae war had ha divellkeineged (amprevaned dreist-holl) gwech an amzer.
Annez
Kavout a reer ar spesad e geunioù hanternoz Bolivia, Paraguay, kreisteiz Brazil ha hanternoz Arc'hantina.
La Pinta
La Pinta ("An Hini Livet") e oa lesanv ar garavelenn Santa Anna a oa aet, a-gevret gant ar garavelenn all, La Niña ("ar Plac'h", lesanv al lestr Santa Clara), da-heul al lestr Santa María (1492) m'edo Kristol Goulm warnañ o vont trema ar C'hornôg e 1492.
Orin
N'ouzer ket pelec'h e voe graet, marteze e Palos de la Frontera, evel a lavarer a-wechoù. Kement tra a ouzer zo deuet dre an  Historia del Almirante gant Hernando Colón hag an Diario de la primera navegación, dihelloù dastumet gant Bartolomé de las Casas diwar skridoù Koulm.
Diwar hec'h anv e kavas da lod istorourien e oa d'an tiegezh Pinto, met e gwirionez e voe feurmet digant ar perc'henn anezhi, Cristóbal Quintero, ac'h eas d'an Indez ivez warni evel martolod. ​
Stur
Ur stur zo ur wikefre evit kontroliñ roud ur vag. Dre astenn-stêr e ra dave d'an dra a zornater evit kas en-dro ar wikefre-se, lies he stumm (ur varrenn pe ur rod evit ar bagoù), pe da draoù heñvel a dalvez da sturiañ ur marc'h-houarn pe ur marc'h-tan, ur c'harr, un nijerez etc.
Ar sturioù dre astenn-stêr
Stur a vez graet eus ar varrenn pe ar rod a fiñver evit cheñch arroud ur vag. Barrenn an divrodegoù zo anvet stur ivez, pe barrenn-stur a-wechoù evit e zigemmañ diouzh ar sturioù all. Evit ar c'hirri e komzer eus rod-stur pe eus rod-vleinañ.
Gallout a reer sturiañ un aerlestr ivez met gant ar verb leviañ e reer kentoc'h.
Alcalde
An alcalde eo anv spagnolek ar maer e meur a vro (Spagn, Kolombia, Bolivia, Perou, Chili, Mec'hiko ha Venezuela), ur ger a orin arabek (eus قاضٍ qāḍī : « barner»).
Spagn
En Spagn eo an alcalde, pe alcaldesa, eo a zo e penn ar gumun, hervez lezenn 1985 (lezenn 7/1985 an 2 a viz Ebrel).
Annum
lieskementoù
Dereout a ra an annum da vuzuliañ prantadoù hir. Implijet e vez dreist-holl e tri stumm disheñvel :
Erbedet eo an arouezioù etrebroadel-se gant ar reolad ISO 80000-3:20061 e stagadenn an unanennoù n'int ket unanennoù SI.
Implij
Dibaot a-walc'h e vez implijet an annum (a) en e-unan. Kavet e vez e rolloù prantadoù skinoberiant, gant e rakgerioù, gant an deiz (d), ar munut (min) hag an eilenn (s).
Rouez a-walc'h ivez e vez implij ar c'hiloannum (ka). Graet e vez gantañ evit oadoù izeloc'h evit 100 000 vloaz, evel re ar c'harbon 14 (1 betek 50 ka).
Implijet e vez ar megaannum (Ma) da zeskrivañ emdroadur ar vuhez. C'hoarvezet eo an darzhadenn gambrian etre −541 ha −530 Ma. Diwezh an dinosaored a erruas 66 Ma zo ha donedigezh ar genad Homo war-dro 2,5 Ma zo. Implijet e vez atav an unanenn-se en amzer dremenet. Muzuliañ a reer adalek un « hiziv » ha n'en deus ket ezhomm da vezañ resis war-bouez un nebeud bloavezhioù pe un nebeud kantadoù a vloavezhioù peogwir eo bihan resisted an deiziadoù muzuliet gant an unanenn-mañ.
Implijet e vez ar gigaannum (Ga) pa gomzer eus bloaziadoù liammet ouzh Istor an Douar (eonoù, marevezhioù ha prantadoù geologek), Istor Koskoriad an Heol pe hini an hollved. Krouet eo bet an Douar un tamm ouzhpenn 4,5 Ga zo (4,5 miliard a vloavezhioù) hag istimet eo oad an hollved da 13,8 Ga. Graet e vez ivez gant ar gigaannum da gomz eus hanter-vuhez radioelfennoù zo : da skouer, 48,8 Ga evit ar rubidiom 87.
Uharte Garazi
Uharte Garazi (Uhart-Cize  e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun vihan eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù ha stok ouzh an harz etre an div stad spagnol ha gall.
María Victoria
Hag ivez:
Comazzo
Comazzo zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Jean Roudot
Jean Roudot, ganet d'an 29 Gouere 1871 e Sant-Wazeg ha marvet d'ar 26 Gouere 1921 e Penharz, a oa beleg ha skrivagner brezhonek.
Kelenner e voe kloerdi bihan Pontekroaz (1894) ha goude-se kure e Lanniliz (1901). Troet e oa gant ar mennozhioù katolik sokial, ha lakaat a reas Marc Sangnier, krouer luskad An Erv (Le Sillon), da zont da brezegenniñ da Lanniliz, e 1910, er bloavezh end-eeum ma voe eskumunuget hennezh gant ar pab.
Krouiñ a reas ur gazetennig divyezhek anvet Le petit semeur de Lannilis (1909-1921) ha kenlabourat a reas gant Feiz ha Breiz. Skrivañ a reas pezhoù-c'hoari brezhonek ha lakaat a reas c'hoari anezho e Lanniliz.
Kuitaat a reas ar barrez-se e 1915 pa voe anvet da gure e Penharz.
Les Authieux-sur-Calonne
Les Authieux-sur-Calonne a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Mafeteng (distrig)
Mafeteng zo un distrig eus Lesotho.
Corno Giovine
Corno Giovine zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Presuntos Implicados
Presuntos Implicados zo ul laz sonerien spagnol ganet en Yecla (Murcia) hag aet aleshont da chom da gêr Valencia, savet e deroù ar bloavezhioù 80'. E 2008 ez eas kuit ar ganerez Sole Giménez, ha kemeret he lec'h gant Lydia Rodríguez, an izili all zo Juan Luis Giménez ha Nacho Mañó. Tri milion a bladennoù o deus gwerzhet en holl, an hanter e Spagn.
Maseru (distrig)
Maseru zo un distrig eus Lesotho.
Rajko Đurić
Raјko Đurić (Рајко Ђурић e serbeg, Raiko Juric e romani; 3 a viz Here 1947 e Malo Orašje, Smederevo, Serbia, Yougoslavia - 2 a viz Du 2020) a oa ur skrivagner rom eus Serbia hag ur politiker. Bet eo e penn Unvaniezh Romed Serbia (Unija Roma Srbije), ur strollad politikel hag a zifenn ar Romed e Serbia.
Studiet en doa prederouriezh e skol-veur Belgrad (1967–1972). E 1986 en doa tapet un doktorelezh gant e dezenn war Sevenadur ar Romed e republik sokialour Yougoslavia. E 1991 e oa aet da chom da Verlin evit tec'hout diouzh ar brezel a oa o ren e Yougoslavia d’an ampoent ha diouzh renad Slobodan Milošević.
Skrivet en deus ouzhpenn 500 pennad diwar-benn ar Romed ha meur a levr. Kenlabouret en doa gwechall gant ar gazetenn bemdeziek Politika e Serbia. Bet eo sekretour ha, goude, prezidant an Unvaniezh Romani Etrebroadel ha sekretour meur ar skourr romek eus International PEN. Troet eo bet e skridoù lennegel e meur a yezh. E 2011 e oa bet unan eus ar re o doa savet an Akademiezh rom evit an arzoù hag ar skiantoù, e Serbia.
Kevadegezh ha treadegezh
Daou sav-boent diforc'h ha kenglokaus a gaver e yezhoniezh, pa vez dielfennet fedoù yezh.
Couëtron-au-Perche
Couëtron-au-Perche a zo ur gumun eus departamant Loir-et-Cher e Bro-C'hall, krouet e 2018.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2018, en ur vodañ kumunioù Souday, Arville, Oigny, Saint-Agil ha Saint-Avit.
Kevadegezh ha treadegezh
Ar meiziadoù kevadegezh ha treadegezh hag an enebiñ an eil ouzh egile zo deuet gant Saussure, anezhañ ar yezhoniour kentañ o vezañ graet un diforc'h sklaer etre an daou sav-boent.
Lakaet eo bet an enebadur-se e pleustr e prederouriezh, gant aozerien evel Barthes ha Sartre.
E bredoniezh an diorren e talvez an enebadur kevadegezh / treadegezh-se d'ar sell bihandiorroadurel (arnevez) pe brasdiorroadurel (diwar damkaniezhioù Jean Piaget).
Gerdarzhioù
Savet eo ar ger kevadegezh diwar ar ger kevad deveret eus ar rakger kev- hag eus ar ger oad, o talvezout er yezh pemdeziek « eus an hevelep oad » evit daou zen (alese kempred, eus an hevelep mare) ; ar ger-se zo un treuztres eus ar ger ouiziek deuet e galleg en XIXvet kantved (1827) dindan pluenn an Ao. Raymond ha deveret eus ar ger synchrone « kempred », koshoc'h amprestadenn c'hallek e mentoniezh (1743) ha tredanoniezh (1900) diwar latin ar Grennamzer synchronus (a gaver e saozneg abretoc'h c'hoazh dindan ar stumm synchronous gant ar ster « kempred » abaoe 1669), ha lakaet e pleustr war dachenn ar yezhoniezh gant Ferdinand de Saussure (1916) diwar ar gwriziennoù gresianek, συν-, « gant, ken- », ha χρόνος, « amzer ».
El alcalde de Zalamea (Calderón)
El alcalde de Zalamea zo ur pezh c'hoari gant Pedro Calderón de la Barca (1600–1681), savet en 1636, er Siglo de Oro spagnol.
Istor
Un doare all zo bet gant Lope de Vega (1562-1631).
Mohale's Hoek (distrig)
Mohale's Hoek zo un distrig eus Lesotho.
Certhiidae
Certhiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).
Diouzh Doare 7.3 an IOC World Bird List ez a daou c'henad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Conopophila
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1852 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia hag e Ginea Nevez.
Maccastorna
Maccastorna zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Corte Palasio
Corte Palasio zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Elefsina
Elefsina (Ελευσίνα e gresianeg ; Ἐλευσίς Eleusis en henc'hresianeg) zo ur gêr hag ur gumun e rannvro Attika, e Gres. Emañ e goueled Pleg-mor Saronikos, un ugent kilometr bennak diouzh Aten.
En Elefsina e veze lidet Kevrinoù Eleusis en Henamzer, hag eno ivez e voe ganet Aesc'hulos. Hiziv ez eo ur gêr industriel, gant brasañ purerezh tireoul Gres. Lakaet eo bet da Gêr-benn Europat ar Sevenadur e-pad ar bloaz 2023.
Héctor Lavoe
Héctor Juan Pérez Martinez, anavezet evel Héctor Lavoe, ganet e Ponce, en enez Puerto Rico, zo ur c'haner salsa puertorikan, brudet er bloavezhioù 1970 ha 1980.
Labourat a rae gant ar saksofonour Willie Colón. Lesanvet eo bet  El cantante de los cantantes .
Sisteron
Sisteron (en provañseg Sisteroun) zo ur gumun eus Bro C'hall, en departamant Alpes-de-Haute-Provence, er rannvro Provence-Alpes-Côte d'Azur.
Douaroniezh
War lez ar stêr Durença emañ, tostik da gember an Durença hag ar Buech, 40 km er gwalarn da gêr Digne, 45 km eus Forcauquier, 133 eus Marselha, 145 eus Grenoble ha 180 eus Niça.
Krennamzer
Sisteron zo bet pennlec'h un eskopti, adalek ar, bet diframmet e 1801.
Mairago
Mairago  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Qacha's Nek (distrig)
Qacha's Nek zo un distrig eus Lesotho.
Maira
Ar Maira (treut e brezhoneg) zo ur stêr eus Piemonte, adstêr d'ar Po, eienet en Alpoù (Alpi Cozie).
Redek a ra er Val Maira, traoñienn ar Maira. Treuziñ a ra kêr Dronero.
Harry Whittington (paleontologour)
Harry Blackmore Whittington (24 a viz Meurzh 1916 - 20 a viz Even 2010) zo ur paleontologour eus Breizh-Veur.
E-pad e espet, padet ouzhpenn 60 vloaz, en deus studiet an artropoded karrekaet eus deroù ar Paleozoeg, an trilobited dreist-holl. Labouret en deus diwar-benn morfologiezh an trilobited, an ekologiezh ha stratigrafiezh ar c'harrekaennoù koulz hag a-zivout ar paleodouaroniezh ha loened chistoù Burgess, o deus c'hoariet ur roll a bouez da gompren an darzhadenn gambrian.
Renet en deus tezennoù Derek Briggs ha Simon Conway Morris, o deus displeget teorienn nevez karrekaennoù chistoù Burgess. E-mesk ar prizioù niverus en deus resevet e c'haller menegiñ priz etrebroadel ar vevoniezh e 2001, hag er memes bloavezh, ar vedalenn Wollaston.
Valloriate
Valloriate (Valàuria e piemonteg) a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. Emañ er Val d'Estura, unan eus an traoñiennoù okitanek.
En-dro dezhi emañ kumunioù Demonte, Gaiola, Moiòla,Montrós ha  Rittana.
Poblañs
Sevel a ra niver an annezidi da.
Voivodiezh
Ur voivodiezh (województwo e poloneg) zo ur rann eus melestradurezh Pologn.
Legarda
thumb|250px|Sede pelec'h emañ Legarda e Nafarroa
Legarda zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Orio Litta
Orio Litta  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Fombio
Fombio zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Crespiatica
Crespiatica  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Coccopygia
Coccopygia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
Inizi Kalzenez
An Inizi Kalzenez zo un enezeg e Pleg-mor Sant-Maloù, ul lod eus an Inizi angl-ha-norman a-fet douaroniezh, hag ul lod eus kêr C'hranville ha departamant Manche (Bro-C'hall) a-fet melestradurezh. War-hed 17 kilometr diouzh Granville ha Beg an Trein emañ war un dro.
Coccopygia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Inizi Kalzenez
Gedarzh
Testeniekaet eo ar stumm Calsoi e 1022-1026 (insula que dicitur Calsoi), ha Chausie en 1322. Daou c'her zo en anv Kalzenez (pe Chausey e galleg ha saozneg a-vremañ). Ar penn-kentañ Kalz- (pe Cals- e latin) zo anv un den, ha div vartezeadenn a zo : an anv angl-ha-saoz Chols- evel e Cholsey (Bro-Saoz, Berkshire, Ċeolesiġ e 891), pe an anv-den norsek Kál evel an enezenn Kalsoy en inizi Faero. An dibenn-ger -ey a dalv enez e norseg, an hini a gaver ivez e Jersey, Alderney ha Guernsey e saozneg, holl enezennoù eus an inizi angl-ha-norman, met ivez en Anglesey (anv saoznek Enez Von, e Bro-Gembre) hag Orkney (inizi Orc'h, e norzh Bro-Skos).
Coccopygia
O c'havout a reer holl en Afrika.
Tro Penn-ar-Bed
Tro Penn-ar-Bed a zo ur redadeg war varc'h-houarn aozet bep miz Ebrel tro-dro da kêr Kemper. Digor eo ar redadeg d'ar varc'hhouarnerien a-vicher abaoe 2000.
Inizi Kalzenez
Douaroniezh
E-barzh Torosad Arvorig emañ an inizi Kalzenez. Er su d'an Inizi angl-ha-norman emaint, e Mor Breizh eta, e Pleg-mor Sant-Maloù. Emaint war-hed 17 km diouzh C'hranville er reter, 17 km ivez diouzh Beg an Trein er su, ha 39 km diouzh Sant-Heler, kêr-benn Jerzenez, er gwalarn.
Kalz inizi zo e "Kalz-enez" : un ugent bennak a enezennoù, ouzhpenn 130 enezennig, ha kerreg. Lod a lavar ez eus 365 enezenn eno, unan evit pep deiz eus ar bloaz. Grande-Île eo an enezenn vrasañ, an hini nemeti annezet, 1,5 km war 0,5 km en he ledanañ, ha tro-dro 90 devezh-arat dindani. Mareoù bras a vez, evel e Pleg-mor Sant-Maloù a-bezh, ha pa vez izel ar mor e c'hall en em astenn an enezeg war 4 000 devezh-arat en un hirgarrez tro-dro 6,5 km led ha 12 km hed. Unan eus lanvre brasañ Europa eo, betek 14 metr etre ar gourlanv hag an daere.
Anv ar Sound, ar vrec'h-vor vras a-hed ar Grande Île, a zeu eus ar ger norsek kozh Sund, ur ger par d'ar saozneg sound, an daou o talvezout kement ha "brec'h-vor" end-eeun.
An enezennoù brasañ
thumb|upright 2.5|center|Kartenn eus an inizi Kalzenez.
Istor
Roudoù mab-den zo bet kavet e Kalzenez, eus an neolitik, da skouer krommlec'h an Œillet e norzh ar Sound hag a ya war-wel d'an izelvor. D'ar Goriosolited e oa an inizi angl-ha-norman da vare ar C'halianed. Se zo kaoz eo ken kar ar gouennoù saout melen Bro-Leon ha Jerze. Da vare divroadeg ar Vrezhoned d'an Arvorig e oa kalz anezho o chom eno ivez, pe oc'h implijout anezho evel bod en o beaj etre an div Vreizh.
Staget e voe Kalzenez, Mîntchièrs hag Êcrého ouzh Normandi gant Gwilherm Hir e Gleze, dug Normandi, e 933. Donezonet e voe Kalzenez ha baronelezh Saint-Pair-sur-Mer e 1022 gant Richarzh II (dug Normandi) da leaned Menez-Mikael-ar-Mor hag a savas war an enezenn vras ur prioldi beneadat nepell diouzh an "atant" a-vremañ. Kavout a reer evit ar wech kentañ an anv Calsoi er skrid dilez. E 1066 e teuas Kalzenez da vezañ ur sujed eus Rouantelezh Bro-Saoz, aloubet ma voe gant Gwilherm an Alouber. Koulskoude e savas bec'h etre roue Bro-Saoz ha Dug Normandi Yann ha e amezeg roue Bro-C'hall Fulup II an Aogust hag a glaske lakaat e grabanoù war Normandi hag a aloubas e 1204. Met ne zeuas ket a-benn da gemer an inizi angl-ha-norman. Kadarnaet e voe ar c'holl eus Normandi gant roueed Bro-Saoz dre Feur-emglev Pariz e 1259, met an inizi a chomas ganto, dindan pennaotrouniezh roue Bro-C'hall. Echuet e voe ar wazoniezh e 1360 dre Feur-Emglev Brétigny.
Melestret e voe Kalzenez eus Jerzenez betek 1499. Dont a reas da vezañ ur repu evit morlearon ha floderien a bep seurt, rak ar Sound a oa un eorlec'h a-feson evit kuzhat. Savet e voe ar c'hreñvlec'h Matignon e 1559, ha brasaet e voe e 1740 met distrujet e voe gant ar Saozon e 1744. Unan all a voe savet er penn all d'an enezenn ha distrujet e voe hennezh gant ar Saozon ivez e 1756. Donezonet e voe an enezeg d'an abad Nolin gant ar roue gall Loeiz XV e 1772. Urzh a voe roet da sevel ar c'hreñvlec'h a-vremañ gant an impalaer Napoleon III e 1859, ar pezh a voe echuet e 1866. Servijout a reas da vac'hañ Komunarded e 1871, ha 300 Alaman hag Aostrian e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Renevezet e voe etre 1922 ha 1924 gant ar greanter Louis Renault hag en doa prenet an inizi, hag anvet e voe Château Renault diwar neuze. Ur gwarnizon alaman a oa eno e-pad an Eil Brezel-bed.
Bremañ eo staget Kalzenez ouzh an douar-bras a-fet ar velestradurezh rak n'eo ken nemet ur c'harter eus kumun Granville.
An obererezhioù ekonomikel
Goumon zo stank e Kalzenez. Dastumet e voe adalek ar evit kaout soda d'ober soavon ha gwer, hag adalek an  evit kaout iod d'ober livaj iod evit ober dilouezerioù en apotikerezh. Tud eus Blainville a eztenne ar soda el lec'h anvet bremañ "village des Blainvillais", e norzh an enezenn. Er e teue Malaouiz da eztennañ greunit en ul lec'h anvet bremañ "village des Malouins", e Port Homard. Gant greunit Kalzenez eo bet savet Menez-Mikael-ar-Mor, riblennoù Pariz hag adsavet Sant-Maloù goude en Eil Brezel-Bed.
Glad ha gouel
An doris eo ar vag pesketa hengounel. Bep bloaz e miz Eost e vez ur gouel gant redadegoù bigi, ur genstrivadeg pouleñvat ha c'hoarioù a bep seurt.
Kraperig gell
Ar c'hraperig gell a zo un evn krimper, Certhia americana an anv skiantel anezhañ.
Galgagnano
Galgagnano  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Kraperig gell
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika ha Mec'hiko da Nicaragua ivez ..
Quthing (distrig)
Quthing zo un distrig eus Lesotho.
Katy Perry
{{Infobox Sonerezh (arzour) | karta  = kan | anv  = Katy Perry | anv orin = Katheryn Elizabet Hudson | alias  = | skeudenn = | alc'hwez = | ganet  = 25 a viz Here 1984 | lec'h gan = Santa Barbara, Kalifornia | marv  = | lec'h marv = | bloavezhioù = 2001 | doare  = sonerezh pop, gospel, dance | label  = Red Hill, Island, Columbia, Capitol | endro  = | benveg = kan, gitar, piano | doare mouezh = | micher = kanerez, aktourez | lec'hienn = http://www.katyperry.com/|Katyperry.com} }} Katheryn Elizabet Hudson, anavezet dre an anv Katy Perry, ganet d'ar 25 a viz Here 1984 e Santa Barbara, Kalifornia, zo ur ganerez-sonaozerez stadunanat. E miz Here 2010, he doa gwerzhet 35,7 milion a bladennoù.
Bugaleaj
Merc'h eo da zaou bastor. Ur c'hoar he deus, Angela, hag ur breur, David. Bet eo er skol Dos Pueblos High School e Goleta e Kalifornia. Da 17 vloaz, e 2001, he doa graet Katy Perry ur bladenn muzik kristen dindan an anv Katy Hudson.
Dont a reas da vezañ Katy Perry da 20 vloaz.
Agneta Horn
Agneta Horn (1629 – 1672) a oa ur briñsez svedat, merc'h d'ar c'hont Gustav Horn, ha merc'h-vihan da Axel Oxenstierna, hag ur skrivagnerez svedek eus ar.
Katy Perry
Red-micher
*2001: Pladenn sonerezh kristen.
Agneta Horn
oberenn
Skrivet he deus un emvuhezskrid, kavet e 1885, hag a zo gwelet gant lod evel ar romant svedek kentañ.
Katy Perry
Red-micher
*2004: Labour gant The Matrix.
*2004: (Here) Lesanvet eo "The next big one" gant ar magazin Blender.
*2008: Ar bladenn "I kissed a girl" a zeu er-maez. "Hot N Cold" a zeu er-maez.
*2008: Gounit a ra Award ar ganerez wellañ.
*2009:
*2010:
He fladennoù
*Albomoù e studio: *Albomoù enrollet war ar prim :
*Singles: *Troiadoù: *Skinwel:
*Sinema:
Stomiopera
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1852 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Flower of Scotland
Flower of Scotland e saozneg, Flùr na h-Alba e gouezeleg, Flouer o Scotland e skoteg ("Flour Bro-Skos", da lavaret eo ar pep gwellañ eus Skosiz) eo kan broadel nann-ofisiel Bro-Skos. Savet eo bet gant Roy Williamson er bloavezhioù 1960 hag embannet er bloaz 1967 en albom gant The Corries Bonnet, Belt and Sword.
Stomiopera
Rummatadur
Renket e veze an daou spesad er genad Lichenostomus kent.
Kraperig
Ar c'hraperiged eo an evned krimper a ya d'ober ar genad Certhia, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Nav isspesad ha tregont (39) en holl.
Barbara Manfredi
Barbara Manfredi (Faenza, 1444 – Forli, 1466) a oa ur briñsez italian er.
Merc'h e oa da Astorre II Manfredi, aotrou Faenza, en Emilia-Romagna hiziv. E 1462 e timezas gant Pino III Ordelaffi, aotrou Forli, prometet ma oa dezhañ abaoe he seizh vloaz. E 1463 e klañvas Pino, ken na voe soñjet e oa bet kontammet gant e vreur Francesco. Gwellaat a reas dezhañ avat. E 1466, e voe tro Francesco da venel klañv, goude ma klaskas Barbara e gontammañ, en aner.
Francesco a voe muntret gant un ofisour dezhañ, setu ma lammas e vreur Pino war e gêr ha ma teuas da vout mestr Forli ha Forlimpopoli gant skoazell Venezia. Ur pennad goude e varvas Barbara, hag he zad a gavas dezhañ e oa bet kontammet gant Pino. Klask a reas skoazell ar pab Paol II da lakaat e vab-kaer e-maez Forli. Pino a c'houlennas digant Francesco di Simone Ferrucci sevel ur mell bez da Varbara en iliz Sant Biagio e Forli. Kement-se a veze komprenet evel ur merk a gablusted gant tud e amzer.
Graffignana
Graffignana  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Union Navy
An Union Navy a oa anv an United States Navy (USN) e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Enebet e oa ouzh C'honfederate States Navy (CSN). Da ziwall a zo rak implijet e vez an anv Union Navy a-wechoù evit ar bigi-brezel a oa war ar stêrioù, tra ma oa ar re-se dindan urzhioù ha sujidigezh an United States Army, anvet Union Army, e-pad ar brezel diabarzh.
Orin an anv
Stadoù Kengevreet Amerika a wele soudarded an Unaniezh evel tud a-du gant dieubidigezh ar sklaved. Graet e veze abolitionists anezho. An U.S. Navy o vezañ ul lod eus lu an Unaniezh a oa lesanvet an "Abolition fleet" hag an tirlu (U.S. Army) a veze graet an "Abolition forces" anezhi.
Kefridioù diazez
Kefridioù diazez an USN a oa: