cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ian Hudghton
Un ezel eus ar Scottish National Party eo. Abaoe dilennadeg 2004 emañ-eñ e penn bagad dilennidi Emglev Libr Europa e Parlamant Europa.
E miz Gwengolo 2005 e voe dilennet da brezidant ar SNP goude disparti Winnie Ewing.
Augustus
Augustus e oa anv latin an impalaer roman kentañ, Caius Octavius Thurinus, anavezet evel Augustus (63 kent JK –14).
Un anv-badez saoznek eo hiziv.
Titl
Diwar anv an impalaer e teuas da vout un titl roet d'an impalaerien roman. Troet e voe an anv e gresianeg, sebastos, ha diwar-se e voe savet an anv Sebastianus, a zo Sebastian e brezhoneg.
Plounevez
Plounevez, pe Plonevez, zo ul lec'hanv a gaver meur a wech e Breizh.
Augustus
Lec'hanvadurezh
Kalz lec'hioù a zo bet anvet da enoriñ an impaler:
Plounevez
Savet eo diwar plou (pe plo) ha nevez.
Gounezerezh
Ar gounezerezh pe al labour-douar a reer eus al labour a vez graet evit hadañ ha gounit ar plant a gresk en douar.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus ar verb gounit, a vez implijet amañ en ur ster strishoc'h pa vez kaoz eus tennañ frouezh eus an douar. Kenster eo gant labour-douar, a zo diaesoc'h sevel deveradoù diwarnañ. Gwelet ivez ar pennad Istor ar gounezerezh.
An dud
Gounideien ha kouerien a vez graet eus an dud a ra war-dro ar gounezerezh, met anvet e vezont labourerien-douar ivez. Statudoù a bep seurt o deus bet hag o deus bremañ. Ur roll a-bouez o deus bet en istor ar Bed abaoe m'eo bet ijinet gounezerezh e Oadvezh ar Maen nevez (pe Neolitik), seizh mil bloaz'zo d'an nebeutañ. Ral eo bet ar mareoù hag ar gevredigezhioù o deus anavezet gounideien frank ha perc'henned war o douaroù hag o doareoù produiñ. Sklaved int bet e-leizh en Henamzer, served e derou ar Grennamzer en Europa ar C'hornôg ha betek 1861 e Rusia, feurmerien int d'an aliesañ (da lavaret eo e paeont ur feurm d'un den bennak). E meur a gevredigezh kozh hag en nebeut a gevredigezhioù a-vremañ n'eo ket perc'hennet an douaroù gant an dud, met gant kumuniezh ar gêriadenn (kumunouriezh ar gounezerezh). Alies e vez(e) dasparzhet bep bloaz lodennoù an douar da vezañ labouret warno gant pep familh.
An danvezioù gounezet
A-viskoazh eo bet pal pennañ ar gounezerezh produiñ boued evit an dud hag o loened hag alies e vez merzet ne vije ket eus an Denelezh ma ne vije ket ar c'hounideien evit reiñ he boued dezhi. A-raok ma vije bet ijinet gounit danvezioù diwar an douar e oa bet kavet e c'helle meur a loen bezañ doñvaet evit tennañ boued diouto pe war-eeun o tebriñ anezho pe dieeun en ur dennañ o laezh pe o vioù pe o mel. Da-c'houde eo bet ijinet gounit plant evit o bouetañ e-lec'h lezel anezho da zebriñ plantoù gouez. Ar vagerien-loened a zo gounideien ivez pa tennont boued o loened diwar an douar. E mareoù an Istor eo bet kavet e c'hell ar gounezerezh produiñ danvezioù ha n'int ket evit bezañ debret pe evet (gwiad, livadenn, danvezioù sevel-tiez (ar feltr evit sevel lochennoù), danvezioù kimiek, trelosk). Atav ivez ez eus bet klasket gounit louzoù mat evit pareañ kleñvedoù goude m'eo bet kavet ar plant-se en ur stad gouez.
Meur a seurt gounezerezh
Renket eo er gounezerezh un obererezh kozh-tre, ar gwenanerezh (sevel ar gwenan) evit tennann o mel hag un obererezh nebeut kozh, ar vagerezh-pesked (en dourioù dous) hag un obererezh nevez a-walc'h, ar gounezerezh-mor (nevez evit magañ ar pesked, met kozh evit gounit ar c'hregin). A-gozh eo bet klasket lakaat ar c'hoadeier da broduiñ prenn, koad-losk, glaou-koad ha gouzer. Ar c'hoadgounezerezh eo.
Ar c'hig hag produioù diwar al loen
Al loened-kig eo al loened maget evit tennañ o c'hig diouto
Agnes Poatev
An anv
Agnès eo an anv e galleg, un anv roet fonnus e tiegezh ar Ramnulfided, evel ma veze roet an anv Gwilherm d'ar baotred. Meur a briñsez eus an tiegezh a gavas da zimeziñ en tu all d'ar Pireneoù ha dont a rejont da vezañ Inés eno.
Priñsezed
Meur a vaouez eus kerentiezh ar Ramnulfided :
Pennad kar
Agnès d'Aquitània Agnes of Aquitaine Inés de Aquitania Agnès de Poitiers
Dainville
Dainville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Dainville Communal Cemetery
Implijet e voe bered ar gumun adalek miz Meurzh 1916 betek betek miz Ebrel Here 1918, e-pad ar Brezel-bed kentañ. Douaret e voe ur milour enni e miz Mae 1940, e-pad an Eil Brezel-bed.
Isère
An Isère (okitaneg Isèra; arpitaneg: Isera) zo :
Romant brezhonek
Istor ar romant brezhonek
Na pa voe savet romantoù modern en Europa ar C'hornaoueg e Kantved ar Sklêrijenn ne voe ket embannet romantoù brezhonek a-raok diwezh an. Evit gwir, pa n'halled ket kavout gwir diez-embann evit ar seurt lennegezh, ez eo dindan stumm ar romant-kazetenn e voe embannet meur a hini eus ar romantoù brezhonek kentañ. Adkavet ez eus bet gant studierien ha klaskerien meur a romant brezhonek a oa bet ankouaet er c'helaouennoù kozh.
Diaes e vez embann levrioù tev e brezhoneg pa n'eo ket bet yac'h an embannerezh brezhonek biskoazh. Met diaesoc'h c'hoazh eo sevel anezhe. Se zo kaoz moarvat eo troet ar skrivagnerien da sevel danevelloù, berroc'h hag aezetoc'h da lakaat embann, kentoc'h eget romantoù.
XIXvet kanved
Emgann Kergidu Lan Inizan eo ar romant kentañ embannet e brezhoneg. Gant an ti-embann Lefournier e Brest e teuas er-maez : e 1877 al levrenn gentañ, e 1878 an eil levrenn.
XXvet kanved
E 1901 e voe embannet Ar gêr villiget gant ar gelaouenn Kroaz ar Vretoned, ur romant savet gant Laouig ar Moal (Louis-Marie Le Moal, ), lezvreur da Erwan ar Moal. Ur romant heñvelanvet zo bet skrivet gant Yeun ar Gow e 1962. Gant Emgleo Breiz ez eus bet lakaet war-wel e oa bet embannet e-barzh Le Courrier du Finistère e 1908 ur romant karantez gant Hyacinthe Kerniliz, ur c'houer e [[Pont-n'Abad] : Kalon rannet.
Kentañ romant brezhonek chomet diembann ?
Hervez ur gavadenn graet e 2000 ez eus ur gwir romant brezhonek savet war-dro 1830 gant Yves-Marie Gabriel Laouenan, Kastell Ker Yann Koatanskourr e ditl, hag a oa chomet diembann betek-henn. Embannet e voe evit ar wech kentañ e 2004 gant Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek dindan renerezh Yves Le Berre. Ur romant politikel eo pa lenner ennañ soñjoù ur veteran diwar-benn an Dispac'h gall.
Béatrice de Bar
Meur a briñsez zo bet anvet Béatrice de Bar, pe Beatris Bar hervez ar brezhoneg:
Darius Milhaud
Darius Milhaud, bet ganet d'ar 4 a viz Gwenholoñ 1892 e Marseille en Okitania (Stad C'hall) ha marvet d'an 22 a viz Mezheven 1974 e Geneva (Suis), a oa ur sonaozour gall.
Ave Maria
Skrid ar bedenn
Setu an destenn e latin :
Sonerezh
Gant pedenn an Ave Maria ez eus bet bet awenet meur a sonaozour, Franz Schubert, Charles Gounod, Johann Sebastian Bach ha Giulio Caccini / Vladimir Vavilov) en o zouez.
Film
En un doare all ec'h eo bet awenet gant ar bedenn ivez ar filmaozer gall ha suis Jean-Luc Godard da sevel e film « Je vous salue, Marie » e 1985.
Antonin Artaud
Antonin Artaud, (anv gwir:Antoine Marie Joseph Artaud), bet ganet d'ar 4 a viz Gwenholon 1896 e Marseille en Okitania (Stad C'hall) ha marvet d'ar 4 a viz Meurzh 1948 en Ivry-sur-Seine (Bro-C'hall).
Skrivagner gall ha gallek, barzh, aktour, leurennour.
Lur Jibraltar
Lur Jibraltar (Kod ISO GIP) eo ar moneiz embannet gant gouarnamant Jibraltar. An hevelep talvoudegezh hag al lur Sterling en deus. Betek 1927 ec'h implijed ar moneiz breizhveuriat, asambles gant ar real gwechoù 'zo. En 1927 e krogas gouarnamant Jibraltar da embann bilhedoù. Adalek 1988 e kogn pezhioù ivez. Ober a ra ar Jibraltariz gant al lur sterling ivez. An euro a vez degemeret er stalioù met pas gant ar Post pe ar gouarnamant.
N'heller ket implijiñ lur Jibraltar e Breizh-Veur met e eskemm a c'heller ouzh lurioù sterling d'ar feur a 0.92:1. An hevelep pouez ha ment hag ar pezh saoz ul lur en deus ar pezh ul lur Jibraltar, hag alies e vez kavet e Bro-Saoz.
Talvoudegezh
D'ar 15 a viz Ebrel 2009 e talveze lur Jibraltar :
£1 = €1,14147 Euro
£1 = $1,46085 Dollar ar Stadoù-Unanet
£1 = ¥10,2095 Renminbi (yuan)
£1 = ¥147,634 Yen japanat
Orthosia
Doueez c'hresian ar berzh eo Orthosia. Unan eus an Eurioù e oa-hi.
Penteür
Penteür, pe Pentevr, a oa ur gontelezh e Breizh gwechall, er reter da Sant-Brieg. Lambal e oa ar gêrbenn. Unan eus an daou arc'hdiagonded eskopti Sant Brieg gant Bro-Oueloù.
Kreñvlec'h Pentevr
Er e voe lakaet sevel ur c'hreñvlec'h e Sant-Pêr-Kiberen gant Louis-Jean-Marie de Bourbon, dug Pentevr. Graet e vez Kreñvlec'h Pentevr anezhañ.
Kontelezhioù Breizh
Meur a gontelezh zo bet e Breizh gwechall
Krank
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Ar c'hranked a zo kresteneged rummataet en urzhiad Decapoda, asambles gant ar chevr pe al legestr.
En infraurzhiad Brachyura (eus ar gresianeg brachy: berr, oura: lost ; da lâret eo gant ur c'hof berraet ha skoachet dindan an toraks) emañ ar c'hranked gwir. Meur a spesad kranked all a vez rummataet en dreistkerentiad Paguroidea (infraurzhiad Anomura) evel ar c'hrank-bigorn.
Dont a rafe ar ger Krank eus ar c'hembraeg cranc pe eus ar c'herneveureg canker.
Deskrivadur
Ar c'hrank a zo, evel an holl artropoded, divellkeinek, da lâret eo dieskern, ha goloet gant ur golo kitin, anvet ar pod. Dek pav en deus, daou veud en o zouez. A bep seurt ment zo d'ar c'hranked : ar c'hrank-meskl eo an hini bihanañ (war-dro 5 mm) hag ar c'hrank-kevnid japanat an hini brasañ (betek 4 m).
Stumm ar pod ivez a cheñch kalz hervez ar spesadoù : damm-ront gant ar c'hrank-saoz, karrez pe tric'hornek. Stumm ha ment ar meudoù a zo disheñvel ivez. An darn vrasañ eus ar c'hranked a zo preizherien pe debrerien korfoù-marv met spesadoù plantdebrerien pe hollzebrerien zo ivez.
Kast
Kast a zo gumun eus Bro-Gerne, e kanton Kraozon, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Krank
Orin
thumb|left|Ul limul, loen eus familh ar c'hranked, a veze kavet er juraseg. Kavet 'vez c'hoazh outo hiziv an deiz.
Kast
Douaroniezh
Eieniñ a ra ar Stêr Deir e Kast ha mont alese da Gemper.
Krank
Orin
Roudoù kentañ ar c'hranked a vez kavet e-pad ar Mezozoeg, amzeriet eo bet ar garrekaenn goshañ kavet er Juraseg, 170 milion a vloavezhioù zo. E-pad ar prantad-se e oa brasaet an niver a spesadoù, cheñchet o stumm hag o doareoù bevañ. Hiziv an deiz e vefe 6800 spesad kranked er bed a-bezh, er morioù dreist-holl, met kavet e vez ivez 850 anezhe en dourioù dous (stêrioù, lennoù...) pe o vevañ e maez an dour, dreist-holl dindan un hin tomm.
Kast
Anv
Gerdarzh
Krank
Gouennadur
thumb|right|Merzet e vez ez eo brasoc'h ar c'hof dindan ar barez (a-is) eget an hini dindan ar par (a-us).
Gouennadur ar c'hranked a zo, evit al lodenn vrasañ anezhe, unan reizhel diavaez. Ar c'hranked a zo, evel an holl artropoded, loened vic'hanerien, setu perak ez eo brasoc'h kof ar parezed, evit gallout degemer an uioù goude ar gouennadur. Goude an dozviñ e krog buhez ar c'hrank e stumm ul larvenn e-pad ur prantad disheñvel hervez ar spesadoù : tri devezh d'an nebeutañ gant Tunicotheres moseri ha betek ur bloavezh gant Cancer magister. Bez' zo spesadoù kranked a zo stumm al loen en e oad gour gante kerkent ha digloret, da lâret eo hep tremen dre stad al larvenn, hag e kreskont hep cheñch stumm.
Kast
Ardamezioù
N'ez eus ket, evit ar poent
Krank
Ekonomiezh
thumb|right|Kranketaerien o tasparzhañ kranked hervez o spesad. Pesketaet e vez bep bloaz 1.2 milion a donennoù kranked er bed a-bezh, hep kontañ ar granketaerien hiniennel pe hengounel, er broioù paour dreist-holl. Peskerezh ar c'hrank a vez graet an aliesañ gant kavelloù. Ur pouez ekonomikel en deus ar c'hrank e-keñver ar boued : priziet eo e gig gant ar geginerien hag implijet eo gant embregerezhioù evit ober boestoù-mir.
Falc'hun-roc'h
Ar Falc'hun roc'h a zo un evn-preizh deiz, Falco biarmicus an anv skiantel anezhañ.
Krank
Ekonomiezh
Industriezh ar c'hrank e boestoù-mir a zo evezhiet pizh evit meur a abeg : - diwall ne'z afe ket produerien zo da veskañ kig ar c'hranked gant hini ar pesked, aesoc'h da zastum. - diwall ivez ne vefe ket danvezioù estren (tammoù kregin, migorn pe organoù a bep-seurt) o louzañ ar c'hig-kranked. - diwall e vefe graet aketus war-dro ar mirout : riskloù bras a zo evit yec'hed ar vevezerien ma 'z eo miret fall ar boued, evel gant an holl broduioù o tont eus ar mor.
Arouezelezh
thumb|right|164px|Sin ar C'hrank er zodiak. Gwelet evel ul loen gwarezus a-hed an Henamzer e cheñch e vrud da vare ar Grennamzer ma teu da vezañ arouez an drougavel hag an euzhviled mor. Er c'hontrol e veze gwelet mat-tre kranked ar spesad Dorripe gant an Aziiz rak enno e oa, hervez ar vojenn, ene ar soudarded marv.
Cancer, ar ger "krank" e gresian, a zo unan eus sinoù ar zodiak, hag anv ur steredeg.
Spesadoù
Krank brasañ ar bed, Macrocheira kaempferi|thumb|right Hag an hini bihanañ, ar c'hrank-meskl|thumb|right Stenorhynchus seticornis|thumb|right Grapsus grapsus|thumb|right Dromia personata|thumb|right
E-touez ar spesadoù kranked emañ :
Kast
Ar bersonajoù
An dud zo gwisket gant dilhad diouzh ar Arginivezlezh.
Ar c'harv
Ar c'harv zo sonn ha lidus, gant ar groaz etre e vrankoù.
Er sevenadur keltiek, ar c'harv, anvet Cernunnos pe Kerno, an Doue kornek, zo un hanterour etre an douar, an neñv hag ar vuhez peurbadel.
Sant Hubert
O pediñ emañ, ur glin war an douar, e zaouarn juntet, e zaoulagad goursavet o sell ouzh an neñv.
Ar chas
Dirak Sant Hubert daou gi zo o sellout ouzh ar c'harv.
Bleiz-stêr
Ar c'hi-dour brasañ er bed eo ar bleiz-stêr, pe ki-dour meur, (Pteronura brasiliensis). Ar spesad nemetañ eo er genad Pteronura.
Kast
Ar floc'h hag ar marc'h
A-dreñv Sant Hubert, ar floc'h zo oc'h ober war dro ar marc'h.
Bleiz-stêr
Annez
Kavout a reer bleizi-stêr e stêrioù ha lennoù izeldirioù trovanel holl vroioù Suamerika estreget Chile. Deuet eo da vezañ ral-tre e Paraguay, Uruguay hag Arc'hantina.
Emzalc'h
Unan eus preizherien vrasañ ar rannved-se eo ar bleiz-stêr. En em vagañ a ra diwar pesked, kranked, kaimaned bihan ha naeron. Gallout a ra hemolc'hiñ e-unan pe e strolladoù. Ur spesad kevredadel eo ar bleizi-stêr. Bevañ a reont e strolladou familh 4-8 ezel enno. Ar parezed a c'han etre 1 ha 5 kolen en un douarenn ur wech ar bloaz. Gant o mamm e chom ar c'helin etre daou ha tri bloavezh.
Harry Potter
Harry Potter zo anv ur paotrig hag a zo penntudenn ur rummad romantoù saoznek savet gant ar skrivagnerez J. K. Rowling. Seizh levr zo er rummad ma c'haller lenn troioù-kaer Harry Potter, deskard sorser.
Bleiz-stêr
Gwarez
Hemolc'het e vez ar bleizi-stêr evit o c'hroc'hen met ivez evit o c'hig. En arvar eo ar spesad hervez an IUCN, abalamour d'ar chase, da zistrujadur e annez, da gleñvedoù degaset gant an anevaled doñv ha d'al louzoù enep-amprevaned a zalc'h en e gorf.
Harry Potter
Embannerien
An embannerien kentañ a oa Bloomsbury e Rouantelezh-Unanet ha Scholastic Press e Stadoù-Unanet (e-lec'h ma oa deuet er-maez al levr kentañ dindan titl Harry Potter and the Sorcerer's Stone. E brezhoneg e oa bet troet al levr kentañ gant Mark Kerrain, ha deuet e oa er-maez e 2012 gant embannadurioù An Amzer. Filmoù zo bet savet diwar ar romantoù.
Bleiz-stêr
Liammoù diavaez
Ar bleiz-stêr war Animal Diversity Web
Harry Potter
Romantoù
Kontañ a ra ar seizh levr istor un deskard sorser anvet Harry James Potter. E pep levr e taneveller ar pezh a c'hoarvez e-pad unan eus e vloavezhioù e skol Kerambreoù gant e vignoned Ron Weasley ha Hermione Granger. Eno e c'hoarvez ar pep brasañ eus an darvoudoù, nemet e-barzh al levr diwezhañ a gont istor ur veaj. Stourm a ra Harry Potter a-enep ar sorser drouk Voldemort en deus drouklazhet tud Harry hag en deus klasket lazhañ ar paotrig e-unan a-benn kemer ar galloud e bed ar sorserien, peogwir a oa bet diskouezet ar babig evel e enebour bras. E-pad e vuhez e Kerambreoù e kresk Harry hag eno e tremen e oad- krenn o kavout direustloù da veur a gudenn, kudennoù skol, kudennoù kalon pe kudennoù gwashoc'h.
Berzh Harry Potter
Abaoe m'eo bet embannet ar c'hentañ romant, Harry Potter ha maen ar furien (Harry Potter and the Philosopher's Stone) e 1997, al levr en deus gounezet brud vras forzh pegement er bed. Bet en deus gourc'hemennoù digant ar skridvarnerien ha gwerzhet eo bet stank er bed a-bezh. Savet ez eus bet filmoù, c'hoarioù video ha marc'hadourezh a bep seurt a denn da Harry Potter. Gwerzhet ez eus bet en tu all da 325 milion a skouerennoù eus levrioù Harry Potter ma konter holl skouerennoù ar c'hwec'h romant embannet betek-henn. Troet eo bet avanturioù ar sorser yaouank e muioc'h evit 63 yezh. Disklêriañ a ra an embannerien ne vo ket moulet nebeutoc'h evit 12 milion a skouerennoù, tra ken 'met er Stadoù-Unanet, da-geñver ar voulladenn gentañ.
Al levr diwezhañ a zo deuet er-maez d'an 21 a viz Gouere 2007 e saozneg, dindan an anv: Harry Potter and the Deathly Hallows (Harry Potter ha Relegoù an Ankoù) hag a vo embannet e galleg d'ar 26 a viz Here 2007.
Berzh he deus graet Rowling gant he romantoù, ha hi eo an hini he deus gounezet ar muiañ a arc'hant a-hed istor al lennegezh. Gwerzhet e vez stummoù saoznek ar romantoù gant Bloomsbury er Rouantelezh-Unanet, Scholastic Press er Stadoù-Unanet, Allen & Unwin en Aostralia ha gant Raincoast Books e Kanada.
Savet ez eus bet filmoù diwar pemp romant kentañ Harry Potter gant Warner Bros. Filmet eo bet ar pempvet, Harry Potter hag Urzh ar Feniks (Harry Potter and the Order of the Phoenix), adalek miz C'hwevrer 2006, ha deuet eo er-maez d'an 11 a viz Gouere 2007.
Mank Magalhães
Ar mank Magalhães a zo ur spesad evned, Spheniscus magellanicus an anv skiantel anezhañ.
Harry Potter
Kerambreoù
Hogwarts (e saozneg) eo anv skol ar sorserien. Renet eo ar skol gant Albus Dumbledore ha Minerva McGonagall eo an isrenerez, betek ar levrenn.
Mank Magalhães
Anvet e voe Aptenodytes magellanica (kentanv) da gentañ-penn (e 1781) gant an naturour alaman Johann Reinhold Forster (1729-1798). Dougen a ra anv ar moraer portugalat Fernão de Magalhães (war-dro 1480-1521) a voe roet e anv d'ur strizh-mor ma c'haller kavout al labous.
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar besked (genougammed en o zouez) met ivez diwar stivell, krill ha kresteneged all.
Harry Potter
Kerambreoù
E penn pep koskoriad, e Hogwarts, e vez kavet ur rener (kelenner er skol ivez) ha pep a dasmant o deus ivez.
Mank Magalhães
Annez
Kavout a reer ar spesad war aodoù Patagonia hag en inizi Juan Fernández, Maloù hag en Isla de los Estados.
Harry Potter
Kerambreoù
An tasmantoù : Nick Peuzdibenn evit Gryffindor, Ar manac'h lart evit Hufflepuff, An intron gris evit Ravenclaw, hag Ar baron gwadek evit Slytherin.
Listenn al levrioù
2- Harry Potter and the Chamber of Secrets (1998) - Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù  (2017)
3- Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (1999)
4- Harry Potter and the Goblet of Fire (2000)
5- Harry Potter and the Order of the Phoenix (2003)
6- Harry Potter and the Half-Blood Prince (2005)
An deroù
Harry Potter zo un deskard sorser e skolaj sorserez Hogwarts (Poudlard en droidigezh c'hallek). Ganet eo bet d'an 31 a viz Gouere 1980. E dud, Lili Evans ha James Potter, zo bet drouklazhet gant Lord Voldemort, ur maj du galloudus, a glaskas goude se lazhañ Harry, hag eñ bloaz hepken dezhañ d'ar c'houlz-se. Met ar strobinell a daolas ouzh Harry a zistroas outañ hag a zistrujas e gorf. gwarezet diouzh ar marv a-drugarez d'e Horcruxoù e teuas da vezañ ur c'hrouadur breskoc'h evit un teuz met bev atav. Da-heul an darvoud-se e vir Harry ur gleizhenn e stumm un daredenn war e dal, e lec'h ma oa bet skoet gant ar strobinell.
Goude e wallzarvoud, ha daoust m'eo dianadet, e talc'h Voldemort da vezañ ar sorser ar muiañ doujet er bed, kement ha ken bihan ma ne vez ket distaget e anv gant ar sorserien. Graet e vez anezhañ "C'hwi-oar-piv", "an-hini-eo-arabat-distagañ-e-anv" peotramant "Te-oar-piv".
Pa oa emzivad e oa savet Harry gant e eontr hag e voereb, Vernon ha Petunia Dursley — muggleed anezhe (moldu a lenner en droidigezh c'hallek), da lâret eo tud n'o deus tamm pouer hud ebet ha n'in ket sorserien —, a vez bepred war e vuhez, a guzh outañ e orin hag e zonezonoù sorser. Atahinet e vez gant e genderv, Dudley a vez graet e did outañ gant e dud hag a goll anezhañ.
Da goulz e unnekvet deiz-ha-bloaz e resev Harry ul lizher a bed anezhañ da vont da skol Hogwarts (Poudlard e galleg), skol sorserien ha sorserezh, da vare an distro skol. Kement bugel sorser a vez lakaet e anv enni da vare e c'hanedigezh. E eontr, ne fell ket dezhañ e tizolofe Harry e orin ha klask a ra mirout outañ a vont di par ma c'hall met gant skoazell Rubeus Hagrid (distaget Rubeüs), kaset gant Dumbledore, rener skol Hogwarts, e teu Harry a-benn, a-benn ar fin, da gemer an tren da vont d'ar skol war ar c'hae 9 3/4 eus ti-gar King's Cross e Londrez. E skol Hogwarts, Harry a ra anaoudegezh gant daou vignon eus ar c'hentañ, Ron Weasley ha Hermione Granger, a roio an dorn dezhañ en e avanturioù. Stourm a reont a-gevret a-enep An-hini-eo-arabat-distagañ-e-anv, da lâret eo Lord Voldemort.
Troidigezhioù Harry Potter er yezhoù all
Troet eo bet levrioù Harry Potter e meur a yezh, kembraeg, iwerzhoneg hag e latin hag e henc'hresianeg zoken. Ur raktres treiñ e gouezeleg Skos a oa ivez, met n'eo oa ket bet graet.
E kalz yezhoù, er c'hontrol eus ar galleg, n'eo ket bet troet an anvioù divoutin (an anvioù-lec'hioù dreist-holl, evel Hogwarts).
Un toullad mat a linennoù ivez zo bet laosket a-gostez gant an troour en droidigezh c'hallek.
Embannadur brezhonek
Embannet e oa bet levrenn gentañ romantoù Harry Potter e brezhoneg e miz Here 2012, gant an Amzer embanner, gant an titl Harry Potter ha Maen ar Furien. Troet eo bet al levrenn gentañ e brezhoneg gant Mark Kerrain. E 2017 eo bet embannet an eil levrenn, Harry Potter ha Kambr ar Sekredoù, gant ar memes embanner ha troet gant ar memes troer ivez.
Filmoù
Eizh film zo bet savet diwar ar seizh romant rummad-se (al levr diwezhañ zo bet rannet etre div lodenn) gant Warner Bros Pictures ha meur a sevener evel Chris Columbus, Alfonso Cuarón, Mike Newell ha David Yates.
Duisans
Duisans a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ishi
Gant e skoazell e oa bet studiet ar sevenadur Yana gant Alfred L. Kroeber (tad Ursula K. Le Guin).
Jorj Iañ Breizh-Veur
Jorj I Breizh-Veur (George I, 28 a viz Mae 1660 – 11 a viz Mezheven 1727), a voe Dilenner Hannover goude marv e dad e 1698, ha roue Breizh-Veur adalek 1714 (pa oa 54 bloaz) betek e varv e 1727. Eñ an hini e voe ar c'hentañ roue eus Tiegezh Hannover. Ne ouie ket komz saozneg. Alies e veze en Hannover ha lezel a reas ar gouarnamant etre daouarn ar C'hentañ Ministr.
E vuhez
Ganet e oa d'an 28 a viz Mae 1660 e Hannover, mab henañ Ernst August von Hannover ([[1629-1698)|Ernst August]], dug Brunswick-Lüneburg, ha priñs-dilenner Hannover (adalek 1692) hag e bried Sophia von der Pfalz, ur verc'h-vihan d'ar roue James Iañ.
E-pad bloavezh kentañ e vuhez e oa pennhêr e dad ha tri eontr divugel. E 1661 e voe ganet e vreur Frederick Augustus, ha savet e voe an daou baotr (lesanvet Görgen ha Gustchen er gêr) an eil gant egile.
E-pad bloaz etre 1664 ha 1665 ez eas o mamm da chom da Italia abalamour ma oa klañvidik, met kenskrivañ a rae gant gouarnerez he mibien rak preder a gemere en o deskadurezh.
E 1683 e kemeras perzh gant e vreur Friedrich August e Brezel Bras an Durked, e-kerzh Emgann Vienna, ha Sophia Dorothea a c'hanas o mab, Jorg August. E 1690 e varvas Friedrich August er brezel. Daou vloaz goude, e 1692, e voe anvet e dad Ernst August da briñs-dilenner Hannover gant an impalaer santel abalamour da skoazell an tiegezh d'an impalaer.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Sophie Dorothea von Braunschweig-Lüneburg. Daou vugel o doe :
Ne zaremprede ket e wreg ken. Lakaat a reas bac'hañ anezhi abalamour d'un darempred he doa gant an ofiser yaouank Philipp Christoph von Königsmarck‎, hag a voe lazhet war e urzh. Bac'het e chomas Sophie Dorothea a-hed he buhez, e-pad 32 vloaz, hep gwelout he bugale.
Torret e voe dimeziñ George ha Sophia Dorothea, n'eo ket abalamour d'o avoultriezhioù, met dre ma he devoa ar wreg kuitaet he fried. Gant skoazell he zad e reas George bac'hañ Sophia Dorothea e Kastell Ahlden, en he Celle genidik, ma chomas betek he marv, tregont vloaz goude. Ne oa ket aotreet da welout nag he bugale nag he zad, difennet outi addimeziñ, ne veze aotreet nemet da gerzhout hec'h-unan-penn e porzh ar c'hastell. Arc'hant he deveze d'en em vagañ ha da gaout mevelien ha mitizhien, ha gallout a rae pourmen en ur c'harroñs e-maez he c'hastell, dindan evezh avat.
Ur serc'h en doa Jorj, Melusine von der Schulenburg‎, a gasas gantañ da Vro-Saoz. Tri bugel da vihanañ o doe.
Hesiodos
thumb|220px|« Pseudo-[[Seneca » : pell amzer e voe kredet e oa penn ar prederour stoikian roman, met gallout a rafe bezañ ur barzh kozh, Hesiodos marteze. Delwenn roman diwar batrom un delwenn hellenat (British Museum)]]
Hesiodos (Ἡσίοδος, Hêsíodos e henc'hresianeg, Hesiodus e latin) a oa ur barzh hellazat eus an. Ganet e vije Hesiodos en Askra, ur vourc'hadenn eus Boiotia.
-63
691 Ab Urbe Condita = 63 kent J.-K.
Mank Humboldt
Ar mank Humboldt a zo ur spesad evned, Spheniscus humboldti an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Spheniscus Humboldti da gentañ-penn (e 1834) gant ar skiantour alaman Franz Julius Ferdinand Meyen (1804-1840). Dont a ra an anv eus hini ar gasenn yen a dremen a-hed aodoù Chile ha Perou m'emañ o vevañ ar spesad ; termenet e oa bet gant ar skiantour prusian Alexander von Humboldt (1769-1859).
Doareoù pennañ
Dic'houest eo ar spesad da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged ha pesked dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, war an aodoù eus hanternoz Perou da greisteiz Chile.
-63
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 63 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 63 kent JK
Hesiodos
Ar fedoù
Tra ne ouzer diwar e benn nemet pezh a skriv en e varzhonegoù. Dre deir gwech e-barzh Al Labourioù hag an Deizioù e ro un dornad munudoù diwar-benn e vuhez. Un draig a lavar ivez en e Dheogonia.
1062
Diwar-benn bloavezh 1062 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1062
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1062
Hesiodos
Ar fedoù
E dad a deue eus Kyme en Aiolis, ur vro eus Azia-Vihanañ etre Ionia ha Troas. Pe anv e oa, n'ouzer ket. Dios e vije bet, hervez an hengoun, met kement-se a deuje eus treuzkompren ur rannbennad «Πέρση, δῖος γένος / Pérsê, dĩos génos » (Labourioù, gwrz. 299), komprenet evel « Perses, mab da z-Dios » e-lec'h « Perses, mab hael ». Perc'henn e oa d'ur seurt embregerezh aocherezh a voe rivinet gantañ.
Hantervogalenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen hantervogalenn (saoz.: semivowel) pe hantergensonenn (saoz.: semiconsonant) evit komz eus vogalennoù nann-silabennek implijet a-gevret gant vogalennoù silabennek evit sevel diftongennoù. Lledlafariad a vez lavaret e kembraeg.
Hesiodos
Ar fedoù
Ul lec'h paour e oa Askra. Hervez Hesiodos e oa ur « bourk milliget, drouk d'ar goañv, kriz d'an hañv, morse ne veze plijus » (Labourioù, gwrz. 640). Pa zeuas ar c'houlz da rannañ hêrezh e dad e savas bec'h etre e vreur Perses hag eñ, hag ur prosez e voe etreze. Gant rouaned Askra e voe lavaret edo ar gwir gant Perses. Hemañ a gasas goude se e stal da Gernetra, hag ez eas war-lerc'h da c'houlenn arc'hant digant e vreur a gasas anezhañ da sutal. Ha Perses, droug ennañ, a c'hourdrouzas Hesiodos, prest d'ober ur posez all d'e vreur. Hiroc'h n'ouzer ket.
Hantervogalenn
Hanterhent eo an hantervogalennoù ouzh ar c'hensonennoù dre dostaat (saoz. approximant) hag ar vogalennoù e-keñver o doare distagañ diouzh un tu hag heñvel int ivez ouzh ar c'hensonennoù e-keñver o mont-en-dro.
Hesiodos
Ar fedoù
Evit reiñ un tamm skiant d'e vreur hag e skoazellañ da gaout ur vuhez yac'h ha da verañ e beadra evel a zo dleet e savas Hesiodos ar varzhoneg Al Labourioù hag an Deizioù.
Hantervogalenn
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizhereneg fonetikel etrebroadel e implijer peurliesañ sin diaktrikel [ ̯  ] skrivet dindan ur vogalenn evit diskwel eo nann-silabennek daoust ha meur a wezh e reer heptañ evit aesaat an traoù.
Hesiodos
Al Labourioù hag an Deizioù
Diazezet eo an oberenn war an div wirionez-mañ:
Hantervogalenn
Da skouer, bez' e c'heller treuzskrivañ ar ger saoznek wow [waʊ̯], ha daoust ha m'eo heñvel ouzh ar vogalenn [u] koulz [w] ha [ʊ̯] e vezont treuzskrivet gant arouezennoù disheñvel evit diskwel e rank dielfennañ an elfenn gentañ [w] evel un elfenn gensonennel keit ha ma rank bezañ komprenet an elfenn diwezhañ [ʊ̯] evel ur rann eus an diftongenn [aʊ̯]. Dre m'az ei strisoc'h (serroc'h) eviti ar sonenn dre dostaat [w] muioc'h kensonennlheñvel evit an hantervogalenn [ʊ̯] an hini eo ivez.
Hesiodos
Al Labourioù hag an Deizioù
Skrivet e voe pa oa al labour-douar o vont da fall, ha Hellaziz o tivroañ da glask douaroù nevez da drevadenniñ.
Dordogne
Dordogne zo un douranv gallek.Ur ger a orin keltiek e vefe Dordogne, diwar ur ger kozh Durānius, kar d'an anvioù stêrioù Dora, Dore, Douro, Durance,ha d'ar ger brezhonek dour.
Hesiodos
Al Labourioù hag an Deizioù
Ouzhpenn labourat an douar e oa un aoidos anezhañ, da lavarout eo ur barzh hag a save barzhonegoù evit o reiñ da glevet d'an dud. E C'halkis en Euboia, e kemeras perzh en ur genstrivadeg barzhoniezh aozet gant mibien ar roue Amfidamas da lidañ obidoù o zad. Trec'h e voe war ar genstriverien all gant ur varzhoneg a gane enni talvoudegezh al labour-douar hag ar peoc'h. Un trebez a voe roet dezhañ evel gopr ha dediet e voe gantañ da Vuzezed menez Helikon.
Mervel a eure en Askra. Pa voe distrujet ar gêriadenn gant tud Thespiai, e tec'has an annezidi da Orc'homenos. Hervez testeni Aristoteles en e v-Bonreizh Orc'homenos e voe dastumet ludu korf ar barzh, war-lerc'h un orakl, gant tud ar gêr-se, ha lakaet e-kreiz o agora, e-kichenik bez Minyas, haroz ar geoded en-eeun. E-giz-se e voe lakaet Hesiodos gant an annezidi da ziazezer o c'hêr (οἰκιστής / oikistês e gregach).
Komz anezhañ e-unan en deus graet Hesiodos en e oberenn: karout a ra ar vuhez sioul war ar maez, an dilontegezh hag ar reizhded, doujañ ouzh ar relijion betek bout kredus, hep klask plijout d'ar roue, trawalc'h dezhañ reiñ skoazell d'e genvroiz, a brezege dezho ar vuhezegezh vat gant gwerzennoù brav. Gantañ eo bet ijinet ar varzhoniezh didaktek. Delwennoù a voe savet dezhañ war-lerc'h e varv e Thespiai, Olympia ha war menez Helikon.
Kanet e voe e varzhonegoù gant ar rapsoded ha brud vras a deuas dezho evel-se. Kalzik a varzhed a zo bet awenet gant Hesiodos, hag en o zouez
Ar mojennoù
E skridoù kozh e kaver munudoù diwar-benn Hesiodos:
Oberennoù
Mard eo anavet anv Hesiodos eo abalamour m'en deus skrivet diwar-benn ar mojennoù kozh en e oberennoù, ha dreist-holl Theogonia hag Al Labourioù hag an Deizioù.
Oberennoù all lakaet war e gont
Koulskoude ez eus bet lakaet e-leizh a oberennoù all war e gont, en un doare faltazius:
Hantervogalenn
Dre m'eo tost an eil ouzh eben war al live fonetikel e vez implijet a-wezhoù an termenoù "sonenn dre dostaat" ha "hantervogalenn" evel ma vefent heñvelster. Disheñvel int avat ha termeniñ a c'heller an hantervogalennoù en un doare resisoc'h evel sonennoù dre dostaat o klotaat gant bep ur vogalenn, da lâret eo:
Kavout a reer ivez e yezhoù evel an nepaleg, ar roumaneg hag ar samoaeg hantervogalennoù nann-silabennek [e̯] hag [o̯] o klotaat gant vogalennoù etre (saoz. 'mid vowel'), da skouer:
Yezhoù burmek
Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar yezhoù burmek (saozneg: burmish) komzet e Sina ha Myanmar.
Hantervogalenn
Gwelit ivez:
Puolivokaali
Yezhoù burmek
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù loloek-burmek
Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù loloek-burmek (saozneg: lolo-burmese) komzet en India, Sina, Myanmar, Laos ha Viêt Nam.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Yezhoù koumek
Ur bloc'had yezhoù sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù koukiek-tchinek ar su eo ar yezhoù koumek (khumi), ennañ div yezh komzet e Myanmar hag en India.
Rhône
Ar Rhône eo anv gallek :
Listenn kêrioù Portugal
Listenn kêrioù (pe cidades) Portugal hag an deiz ma oant anvet da gêrioù.
Mank Galápagos
Ar mank Galápagos a zo ur spesad manked, Spheniscus mendiculus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar besked, ha gresteneged gwech am amzer.
Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Galápagos (enez Fernandina ha kornôg enez Isabela).
Yoleg
Ar yoleg pe yola a oa ur skourr eus ar c'hrennsaozneg hag a emdroas en un doare dieub en Iwerzhon ar reter. Komzet e veze gant Saozon o doa heuliet Strongbow ha Robert Fitzstephen da gontelezh Wexford e 1169. Peogwir o doa tapet kalz elfennoù eus ar sevenadur iwerzhonat e vezent dianzavet gant Saozon Bro-Saoz a lâre e oant "muioc'h iwerzhonat eget an Iwerzhoniz".
Yezhoù nachiek
Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar yezhoù nachiek (naxi), ennañ ur yezh nemetken komzet e Sina:
Yoleg
E baronelezh Forth ha Bargy e veze komzet ar yoleg dreist-holl. An darn vrasañ eus ar yolegerien o doa dilezet o yezh evit an iwerzhoneg a-raok emgann Kinshale (1601) met un nebeudig anezho a chome e c'hoazh.
Nédonchel
Nédonchel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Augustus (titl)
Augustus, pe Aogust, zo un titl : Diwezhatoc'h e voe pevar impalaer, daou "aogust" ha daou "gaesar".
Gwelout: Caesar
Dilez
Dilezet e voe an titloù latin e penn kentañ ar gant an impalaer Heraclius, ha kemeret an titl a v/basileus (roue, e gregach).
Adimplij
Diwezhatoc'h, e voe adkemeret an titl-se gant impalaerien Alamagn adalek Otto II. C'hwezhet e voe zoken peogwir e oa deuet da vout semper Augustus pe perpetuus Augustus.
Diwar anv an impalaer Aogust e voe anvet al lejion roman III Legio Augusta,
Ona
Ar bobl Ona a oa ur bobl amerindian e Douar an Tan, distrujet gant ar re Wenn. Onaeg e oa o yezh.
Raganv emober
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv emober (saoz. reflexive pronoun) evit komz eus un doare anaforiezh pa ra dave ur raganv d'un anv (pe ur raganv all) bet meneget kentoc'h en hevelep lavarenn (saoz. clause). Graet e vez "ger-kent" (saoz. antecedent) ouzh an anv pe ar raganv kent ma ra dave dezhañ ur raganav emober. Kemmañ a ra natur seurt raganvioù kalz a yezh da yezh, gant lod e vez graet gant raganvioù ispsiial, disheñvel diouzh an holl re all keit ha ma ra yezhoù all 'zo gant stummoù boutin etre stumm ar raganvioù emober ha hini raganvioù all. E brezhoneg e implijer ur stumm digemm en em dirak ar verboù hag en em derc'hel a ra evel ur rannig verb o kemer plas ar rannigoùigoù "a" hag "e", daoust ha ma c'hell bezañ implijet a-gevret gant ar rannig "o" ("oc'h" dirak "en em" dre ma krog gant ur vogalenn) abalamour ma'c'h eo semantikel perzh ar rannig "o" keit ha m'eo kevreadurezhel natur ar rannigoùgoù "a"/"e", da skouer: Disheñvel eo avat natur kevreadurezhel ar raganv emober diouzh hini ar rannigoùigoù dre m'en em dalc'h evel ur rakger stag ouzh ar verb kentoc'h evit ur rannig ha neuze e c'heller e lakaat e penn ur frazenn: Bez' e c'heller ivez pouezañ war ar gour dre implijout rangavioù kreñvaat, da skouer: E saozneg, da skouer, e klota stumm ar raganvioù emober gant hini ar raganvioù kreñvaat, met daosut da se eo disheñvel o mont-en-dro, da skouer: E yezhoù zo ne reer an diforc'h etre ar raganvioù renadenn boas hag ar raganvioù emober en trede gour dre ma ranker ober an diforc'h en un doare splannoc'h en degouezh-mañ, keñveriit da skouer: E spagnoleg e vez implijet stummoù disheñvel evit lakaat sklaer an diforc'h etre stumm ar raganv renadenn hag ar rganv emober pa reont dave d'an trede gour, da skouer: Er yezhoù implijet gante ur stumm disheñvel evit ober an diforc'h-mañ etre ar raganv renadenn hag ar raganv emober ne vez ket merket gant ar stumm emober ar jener zoken pa vez graet dre voaz gant ar raganv renadenn voas. E yezhoù all e evz implijet stummoù genitivel evit merkañ an diforc'h etre stumm emober ha stummoù nann-emober, da skouer e svedeg: Hag ivez gant ar anvioù-gwan perc'hennañ:
Kastelodenn
Ur gastelodenn zo ur benveg e stumm ul lestr-kegin gant un dorn, pe lost, e metal, hag a dalvez da virviñ dour, da boazhañ pe da aozañ boued.
Dont a ra ar ger eus ar ger gallek "casserole", stumm bihanaat « casse », a oa anv ul loa vras.
Yezhoù loloek-burmek direnk
Ur bloc'had yezhoù eus skourr ar yezhoù loloek-burmek eo ar yezhoù loloek-burmek direnk, ennañ ur yezh nemtken komzet e Viêt Nam:
Keoded ar Vatikan
An italianeg eo yezh ofisiel ar riez, ar galleg ar yezh diplomatek hag al latin yezh ar Sez santel (i.e. yezh an Iliz). Meur a yezh a vez komzet gant an annezidi, italianeg peurvuiañ hag alamaneg gant ar Gward suis.
Istor
Krouet eo bet ar Vatikan e Roma dre emglevioù al Laterano (11 C'hwevrer 1929) sinet gant ar c'hardinal Pietro Gasparri, kannad ar Pab ha Benito Mussolini, Prezidant kuzul ar gouarnamant italian. An nemorant eus Stadoù ar Pab a c'holoe un darn vras eus Italia abaoe kantvedoù eo ar Vatikan.
Süleyman
Süleyman (e turkeg diwar an arabek سليمان‎ Sulaymān) zo un anv den turkek a glot gant an anv brezhonek Salaun.
Salzburg
Kêr-benn Stad kevredet Salzburg (stad), Aostria eo  (alamaneg evit "kastell an holen"), lesanvet "Roma an Alpoù". Lec'hiet eo war ar vevenn etre Aostria ha Bavaria, Alamagn, war riblennoù ar stêr Salzach. Rannet eo kêr e 13 arondisamant, 145 000 annezad enni. Ganet eo bet Wolfgang Amadeus Mozart eno e 1756.
Istor
Korvoet eo bet ar mengleuzioù holen adalek Oadvezh kentañ ar Maen hag e-pad Oadvezh kentañ an Houarn pa oa mestr ar Gelted war ar vro. Nepell diouzh Salzburg ez eus bet kavet e kêriadenn Hallstat ur vered vras enni 2000 bez.
Colonia Hadriana e oa bet anvet kêr gant ar Romaned. Er Grennamzer uhelañ e tiazezas sant Rupert un abati evit al leaned hag e nizez, unan all evit al leanezed hag e tiorroas ur gêr en-dro dezho. Anvet eo bet diwar ar mengleuzioù holen a gaver tro-war-dro. Diouzh kenwerzh an holen e kreskas ar galloud lec'hel ken e voe lakaet ar gêr da arc'heskopti en 11vet kantved.
Charlez
Charlez zo un anv-badez brezhonek, pe gentoc'h brezhonekadur an anv-badez gallek Charles, rak n'eo ket brudet da vezañ roet evel anv da vugale Breizh.
Implijet e vez ar stummoù Charl ha Jarl (stumm tregeriek), diazezet war distagadur an anv. Anaout a reer ar skrivagner Jarl Priel.
Dek roue Charlez (pe Charles) zo bet er vro: Gwelout ivez : Charlez Bro-C'hall
Écurie
Écurie a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Monceau-Saint-Waast
Monceau-Saint-Waast a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Yezhoù loloek an norzh
Un isskourr eus ar yezhoù loloek eo yezhoù loloek an norzh komzet e Sina.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
Shu Han
Shu Han (sinaeg 蜀漢), anvet wechoù'zo Rouantelezh Shu a oa unan eus an Teir Rouantelezh o stourm evit aotrouniezh Sina goude diskarr an Dierniezh Han.
Istor
E-pad diskarr an Dierniezh Han e kenstrollas Liu Bei ur c'harr d'an impalaer diwezhañ a genstrollas kalz tud ha gant skoazell Zhuge Liang e talc'has proviñsoù Jin ha Yi ha neuze Hanzhong. Aloubet e voe proviñs Jing gant Lü Meng e 219 met gouestl e voe Liu Bei da virout darn vrasañ e dachenn. Pa skrapas Cao Pi an titl ag impalaer e 220, o krouiñ an Cao Wei, en em em embannas Liu bei Impalaer Han. Daoust ma weler anezhañ evel krouer un dierniezh nevez en-doa lâret atao ne oa e riez nemet kendalc'hidigezh hini an Han.
E 222 e krogas an disemglev bras kentañ etre an teir rouantelezh. Argad a reas Liu Bei Wu ar Reter gant 40.000 soudard da adaloubiñ proviñs Jing. Faezhet e voe en emgann Yilling, avat. hag un niver vras eus e soudarded a voe lazhet. Rediet e voe liu Bei da dec'hiñ da Vaidicheng. Da glañv ez eas tu-se ha mervel a reas ur bloavezh diwezhatoc'h. E vab Liu Shan a yeas da roue goudezañ.
E 263 e argasas Wei rouantelezh Shu Han. Abalamour da strategiezh ar jeneraled Zhong Hui ha Deng Hai e teujont a-benn da zerc'hel proviñs HAnzhong hag ar gêrbenn Chengdu. En em zaskor da Zhong Hui a reas Jiang Wei hag arnodiñ a reas d'e lakaat d'en em sevel a-enep Deng Hai. C'hwitañ a reas, avat, a lazhet e voe asambles gant an daou jeneral gant o soudarded dezho. Goude-se e voe harluet Liu Shan da Luyoang, kêrbenn Wei, ma rojod titl Duk Anle dezhañ.
Tri Bleiz Die
Tri Bleiz Die zo ur strollad punk hag a gan e brezhoneg hepken. Savet eo bet e 1998 e Naoned ha divodet eo bet e 2006. Implijout a raent binviji hengounel (bombard, fleütenn, violoñs) mesket gant binviji punk-rock (gitar tredan, gitar boud tredan, taboulinoù). Ar brasañ niver eus an testennoù a zo skrivet ganto.
Dibabet o deus e izili paouez da seniñ gant ar strollad goude ur sonadeg diwezhañ d'an 21 a viz Here 2006. Ur sonadeg dreist-ordinal e oa bet. Pedet e oa bet Les Baragouineurs ha Gweltaz Adeux (eus ar strollad EV), evit ar re bennañ, en MJC karter an Doulon (Naoned).
Goude ar sonadeg diwezhañ-se ez eo en em gavet ar strollad a-gevret adarre evit sonadegoù ispisial. Da gentañ unan e Run ar Puñs e Kastellin d'ar 27 a viz Here 2007. Div sonadeg all o deus graet e 2009, d'ar 17 a viz Mae evit an Alien Fest ha d'an 20 a viz Mae evit al Live Factory e Naoned.
Izili
Setu amañ roll e izili da vare an disparti :
Izili kozh all e oa :
Pladennoù
Peder fladenn zo bet savet gant ar strollad.
Videoioù
Kavout a reer videoioù eus ar strollad war Youtube:
Yezhoù loloek
Un is-skourr eus ar yezhoù loloek-burmek eo ar yezhoù loloek (saozneg: loloish) komzet e Sina, Viêt Nam, Myanmar, Laos ha Tailand.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
POUM
thumb|right|150px
Strollad micherourien an unanidigezh marksour (pe POUM, Partido Obrero de Unificación Marxista e spagnoleg, Partit Obrer d'Unificació Marxista e katalaneg) a oa un aozadur dispac'hour spagnol savet e 1935 ha divodet 1937. E izili a gemeras perzh e Brezel Spagn a-enep ar jeneral Franco.
Krouidigezh
Krouet e voe POUM e Barcelona d'an 29 a viz Gwengolo 1935 dre gendeuziñ daou strollad all : Izquierda Communista, ur strollad trotskour renet gant Andreu Nin, ha Bloque Obrero y Campesino renet gant Joaquín Maurín. An daou aozadur-se a oa disrannoù eus Strollad komunour Spagn (PCE), hag a oa stalinour d'ar mare-se.
Lavaret e vez e oa POUM un aozadur trotskour. N'eo ket gwir, rak diemglev a oa etre pennoù-bras ha Trotsky. Nac'h a reas pennoù POUM sentiñ dezhañ pa gemennas dezho dilezel ar sindikadoù ha krouiñ sovideoù. Ha Trotsky a glemmas a-zivout « perzh truezus penn-bras » POUM. Un aozadur marksour enepstalinour e oa avat, ha sevel a reas a-enep prosezoù Moskva en e gelaouenn La Batalla. Dre ma oa distag POUM diouzh Komintern e voe fall-tre darempredoù e izili gant ar stalinourien. A-fet etrebroadelezh e oa ezel POUM eus Burev Londrez (deuet da vezañ Kreizenn varksour dispac'hour etrebroadel). J.I.C. (Juventud iberica comunista) a oa aozadur yaouankiz POUM. Renet e voe gant Germinal Vidal ha goude gant Wilebaldo Solano.
POUM e penn-kentañ ar brezel-diabarzh
Ministr ar justis e Katalonia oa Andreu Nin pa grogas ar brezel. Lemet e voe ar garg digantañ. Etre miz Gouere ha miz Kerzu 1936 e kreskas an niver a izili a oa e POUM, eus 6000 da 30 000, dreist-holl e Katalonia hag e rannvro Valencia. A vent vihan e oa ar strollad memes tra, keñveriet gant ar gomunisted hag an anarkourien. Unan eus izili vrudetañ POUM a voe ar skrivagner saoz George Orwell, hag a gontas e chomadenn e Spagn en e levr Homage to Catalonia. Izili POUM a savas a-du gant ar c'henberc'hennañ aozet e Katalonia abaoe an 19 a viz Gouere 1936. Evel izili CNT e kave da izili POUM e oa liammet ar brezel ouzh an dispac'h. Abalamour d'an holl draoù-se e savas reuz etre PCE diouzh un tu ha POUM ha CNT diouzh an tu all.
Gwask ha berzidigezh
Ar stalinourien a lakaas da grediñ e oa POUM un aozadur hitlerian ha trotskour hag a genlaboure gant ar vroadelourien ha goulenn a rejont ma vefe berzet POUM. Orlov, hag a oa e penn NKVD e Spagn, a lakaas da grediñ e oa bet dizoloet dielloù ma oa anat e oa un emglev etre POUM hag an enebour. D'ar 16 a viz Even 1937 e voe sezizet sez POUM ha harzet e bennoù-bras. Klemm a reas CNT hag izili zo eus ar gouarnamant, met fin POUM e voe. Kenderc'hel a reas ar strollad da embann e gazetenn, La Batalla he zitl, dre guzh.
E diskar-amzer 1938 e voe aozet prosez pennoù-bras POUM, Juan Andrade en o zouez. Hini ebet anezho a voe kondaonet da gastiz ar marv.
POUM goude ar brezel : an harlu e Frañs
Prizonidi POUM (Julián Gorkin, Wilebaldo Solano, Juan Andrade, Pere Bonet) a voe dieubet pa voe tapet Barcelona : kaset e voent da doull-bac'h Cadaqués, ha dont a rejont a-benn da dec'hout kuit. Mont a rejont da repuiñ da Frañs, ma voent bac'het e kampoù-kreizennañ, evel ar republikaned spagnol all.
E penn-kentañ an Eil brezel bed e savas a-du izili POUM gant ar "faezhegezh dispac'hel", hag e kemerjont perzh e Talbenn etrebroadel ar vicherourien (krouet e miz Gwengolo 1938). E Frañs e oa tost a-walc'h POUM ouzh PSOP (Parti socialiste ouvrier et paysan), ur strollad krouet gant Marceau Pivert.
Berzet ha gwasket e voe POUM gant gouarnamant Vichy : e miz C'hwevrer 1941 e voe harzet meur a benn-bras ha kondaonet e voent d'an toull-bac'h gant lez-varn arme Montauban : Wilebaldo Solano (20 vloaz), Ignacio Iglesias (12 vloaz), Juan Andrade (5 bloaz). E-touez penn POUM a oa chomet dieub e oa Josep Rovira. Bet e oa bet e komandant 29 Rann-arme ar republik (enni izili POUM). Azalek diskar-amzer 1941 ha daoust d'ar pezh a oa bet divizet gant e strollad e voe e penn strollad Martin ar rouedad Vic. Un aozadur a sikoure an dud da dreuzhiñ ar Pireneoù e oa. Mont a reas an aozadur en-dro betek ma vefe dieubet Frañs. D'ar 17 a viz Gouere 1944 e voe dieubet Wilebaldo Solano gant FFI. E toull-bac'h Eysses e oa. Asambles gant anarkourien all e savas ar batailhon Libertad, hag a oa distag diouzh UNE (Union nationale espagnole, dalc'het gant ar gomunisted) hag e tieubjont Juan Andrade hag a oa bet dalc'het e toull-bac'h Bergerac, daoust ma oa bet dieubet ar gêr.
POUM goude an Eil brezel bed
La Batalla a voe adembannet en un doare ofisiel azalek miz Gouere 1945. (Muioc'h a ditouroù diwar-benn POUM )
Izili POUM a lakaas da bal diskar renadur Franco e Spagn. Met pennoù-bras POUM (Solano, Andrade) a soñje dezho e vefe dibosupl, dre ma kaver gwelloc'h da c'houarnamantoù ar Stadoù-Unanet, Breizh-Veur ha Frañs e chomfe Franco e penn ar vro. E 1948 e soñje d'ar polis e oa war-dro 300 ezel eus POUM e Frañs. Wilebaldo Solano a voe sekretour meur POUM en harlu azalek 1948.
Spheniscus demersus
Spheniscus demersus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Spheniscidae.
Anvet e voe Diomedea demersa da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar besked ha stivell dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra ar spesad war aodoù hag inizi er-maez da Namibia ha Suafrika.
Moereb
Moereb un den eo c'hoar pe c'hoar-gaer d'e vamm pe d'e dad. An niz hag an nizez a vez graet eus an den-se. Ar voereb-kozh eo c'hoar d'e vamm-gozh pe d'e dad-kozh.