cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Orșova
Orșova (distaget [] e roumaneg ; Orschowa en alamaneg, Orsova en hungareg, Оршава/Oršava e serbeg) zo ur gêr e mervent Roumania, e rannvro Oltenia, hag ur porzh war lez kleiz an Danav. Emañ el lec'h ma kember ar stêr Cerna gant an Danav, un tammig en argrec'h d'an Dorioù Houarn (Porțile de Fier).
Codognè
Codognè zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Bóveda
Bóveda zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Oryol (disheñvelout)
Oryol zo ur ger rusianek a dalvez kement hag "erer" hag a c'hall bezañ anv meur a dra :
Hoplit
An hoplited (henc'hresianeg : ὁπλίτης hoplítēs) a oa brezelourion ag ar c'heodedoù-Stad en Henc'hres hag a veze aveet gant goafioù ha skoedoù.
Aozadur ar falanks a veze implijet ganto da vout efedusoc'h er brezel gant un nebeud kadourion. An aozadur-se a zibennade pep ezel da vrezeliñ e-unan, dre ma c'hallje gwanaat an aoz hag e lakaat en arvar. En deroù e veze kemeret an hoplited e-touez ar geodedourion dieub (perc'henned atantoù pe artizaned), pinvidik a-walc'h evit prenañ ur gwisk-arem pe ur gwisk-lin hag armoù (talvout a ra e c'halle bout un drederenn ag ar wizion).
Ar braz ag an hoplited ne oant ket brezelourion a vicher hag alies e veze un diouer a bleustr ganto. E kêrioù zo e veze dalc'het un unvez a vegenn, a veze graet επιλέγω epilektoi ("ar re zibabet") anezhi, dre ma oant dilennet e-touez al lu boas. Kavet e veze hoplited en Athenai, Argos, Thebai, ha Syrakousai, ha keodedoù arall,. An hoplited a yae d'ober ar braz ag al lu gresian.
Bucorvus
Bucorvus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1830 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849). Ar genad nemetañ an hini eo er c'herentiad Bucorvidae.
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika.
Kartenn istorel
Daou rummad zo :
Pedro Diniz
Pedro Paulo Diniz (bet ganet d'an e São Paulo) a oa ur blenier redadegoù kirri a Vrazil en deus redet e Formulenn 1 etre 1995 ha 2000, ur gevezadeg en deus tizhet dreist-holl dre arc'hante familh, met gant e dalant ivez.
Kartenn istorel
Dedennus a c'hall bezañ ar rummad kentañ peogwir e tiskouez ur sell a zo d'ur marevezh war an darvoudoù, hag ivez sell an dud ar bed o amzer.
Emgann Tewkesbury
Emgann Tewkesbury zo un emgann a-bouez hag a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Mae 1471 e Tewkesbury, Gloucestershire, Bro-Saoz e-pad Brezel an Div Rozenn. Gantañ e voe diskaret an Tiegezh Lancaster, a oa o ren dre ar roue Henry VI (1421-1471), gant an Tiegezh York.
En un tu edo al lu roueel renet gant ar rouanez Marc'harid Anjev, gwreg Herri VI, 6000 soudard ennañ, aroueziet gant rozenn ruz an tiegezh Lancaster ; en tu all edo lu Edouarzh IV, etre 3000 ha 6000 soudard bodet dindan rozenn wenn an tiegezh York. Edouarzh, penn an tiegezh York, a oa bet roue Bro-Saoz betek ma voe skarzhet a-ziwar ar gador gant an tiegezh Lancaster, tiegezh ar Rozenn Ruz.
Trec'h e voe Edouarzh IV, an tiegezh York hag ar Rozenn Wenn, ma chomjont mistri war ar vro betek marv Edouarzh IV e 1483. Stabilaet a-nebeudoù e voe Bro-Saoz dre an trec'h-se.
Villaviciosa de Tajuña
Villaviciosa de Tajuña zo ur gêriadenn e Spagn, e kumun Brihuega, e proviñs Guadalajara, war lez ar stêr Tajuña, enni 14 a dud o chom e 2006.
Vilalba
Vilalba zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo, anezhi pennlec'h komark Terra Chá. 14.788 a dud a oa eno o chom e 2014. Eus un den eus ar gumun e vez laret «vilalbés» pe «chairego».
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Liamm diavaez
Lec'hienn an ti-kêr
Castro de Rei
thumb|Sede pelec'h emañ Castro de Rei, e Galiza. Castro de Rei zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Ptilopachus
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Castro de Rei
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Ptilopachus
Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek πτίλον (plu e brezhoneg) ha παχύς (tev e brezhoneg).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Rouaned ar Vizigoted
Amañ e kaver ar roll eus Rouaned ar Vizigoted.
Kelennerezh
E skolioù Spagn, kentaou, e veze desket roll ar rouaned-se (La lista de los reyes godos), tri ha tregont anezho, a renas eus ar Vvet d'an VIIIvet kantved: un amprouenn a eñvor e oa, evel ma oa bet listenn an departamantoù gall.
Jean-Bertrand Pégot-Ogier
Jean-Bertrand Pégot-Ogier pe Jean-Bertrand Alexis Pégot-Ogier pe Jean Pégot-Ogier, bet ganet d’ar 7 a viz Mae 1877 e Salamanca hag aet d’an Anaon war talbenn an Oise, e Moulin-sous-Touvent, d’an 2 a viz Here 1915, a oa ul livour, ur skeudennaouer, ur c'hinklour, ul luc'hskeudenner, un arzvarnour, ur c'helenner war an arzoù hag ur marc'houarnour breizhat.
Rouaned ar Vizigoted
Kelennerezh
Goap a veze graet gant ar gelennourion nevez eus an doare kozh-se ma veze lakaet an istor da vezañ ur boelladenn da zeskiñ niveroù, bloazioù, betek nac'h talvoudegezh an eñvor a-wechoù.
Jean-Bertrand Pégot-Ogier
Ganet e oa bet en un tiegezh a bolitikourien ha noblañsoù c’hall hag a oa en harlu e Spagn. Mont a reas tud Jean-Bertrand da chom da Henbont pa oa eñ bugel.
Awenet eo bet gant Breizh (Molan, Ar Pouldu, Pont-Skorf, ar Blavezh,...) dreist-holl.
Liammoù diavaez
Jean Bertrand Pégot-Ogier
Olivier Panis
Olivier Panis (bet ganet d'an e Lyon) a zo ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 e-pad 10 vloaz, o c'hounit ur wezh Priz Bras Monako e 1996. Redet en deus etre 1994 ha 1999 gant Ligier ha Prost, bet eo bet blenier esaeoù McLaren e 2000, a-raok distreiñ gant BAR e 2001 ha mont da dToyota adalek 2003 betek e leve e 2004. Redet en eus ivez en Andur, o redek 24 eurvezh ar Mañs etre 2008 ha 2011 gant Oreca Matmut.
Christopher Lee
Sir Christopher Frank Carandini Lee zo un aktor saoz bet ganet d'ar 27 a viz Mae 1922 en Londrez, Bro-Saoz ha marvet er memes kêr d'ar 7 a viz Even 2015. Gwazour kuzh e voe e-pad an Eil Brezel-bed a-raok mont da aktor. Brudet eo evit bezañ c'hoariet Dracula e meur a film, hag an hudour Sarouman e The Lord of the Rings Peter Jackson.
Myrmelastes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, eizh (8) isspesad dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar spesad hyperythrus (hyperythra) er genad Myrmeciza hag ar re brunneiceps, caurensis, humaythae, leucostigma, rufifacies, saturatus ha schistaceus er genad kozh Schistocichla betek 2013.
Colibri
Colibri a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ evned-kelien, krouet e 1824 gant an evnoniour alaman Johann Baptist von Spix (1781-1826).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz hag e Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.
Dafydd Wigley
Dafydd Wynne Wigley, anavezetoc'h evel Dafydd Wigley (ganet d'ar 1 a viz Ebrel 1943), zo ur politiker kembreat. Kannad en anv Plaid Cymru e voe e Ti ar C'humunioù, evit pastell-vro Caernarfon, eus 1974 betek 2001 hag e Bodadenn Vroadel Kembre, evit Caernarfon ivez, eus 1999 betek 2003. E penn Plaid Cymru e voe eus 1981 da 1984 hag eus 1991 da 2000. D'an 19 a viz Du 2010 e voe embannet e oa bet anvet da "bar" gant ar Rouanez Elizabeth II ha bremañ en deus ur sez e Ti al Lorded ma reer "Baron Wigley of Caernarfon" anezhañ abaoe ar 24 a viz Genver 2011.
Myrmoderus
Myrmoderus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Florisuga
Florisuga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Myrmoderus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Florisuga
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Myrmoderus
Rummatadur
Renket e veze ar spesadoù ferrugineus (ferruginea), loricatus (loricata), ruficauda ha squamosus (squamosa) er genad Myrmeciza betek 2013.
Sfins (Egipt)
E mojennoù Egipt e vez lavaret Sfins eus ur boud hiron, arouez unaniezh an doue-heol Ra (dezhañ korf ul leon), hag ur faraon (dezhañ penn un den, pe hini ur falc'hun, pe hini ur maout).
Gerdarzh
« Sfins » zo ur ger deuet eus ar gregach, eus ar ger Σφίγξ/Sphígx/Sfiks, met teñval eo ar ster. Hesiodos a rae gant Φίξ/Phíx/Fiks, marteze ar stumm koshañ. Meur a vartezeadenn zo bet dispaket : hervez lod e vije kar d'ar ger sanskritek sthag (en pâli, thak) hag a dalv kement ha « kuzhet ».
Mugen Motorsports
Mugen Motorsports (M-TEC Co., Ltd) (無限) a zo un embegerezh a Japan krouet e 1973 gant Hirotoshi Honda, mab Soichiro Honda en deus krouet Honda, ha gant Masao Kimura. Mugen a sav pe a brient kefluskerioù, dreist holl kefluskerioù Honda evit ar redadegoù kirri. Prientet en deus kefluskerioù evit ar Formulenn Nippon, evit ar Formulenn 3000 hag evit ar Formulenn 1 etre 1992 ha 2000 etre daou brantad ma oa Honda o kemer perzh er gevezadeg. Daoust ma'z eo bet krouet gant un ezel ar familh Honda en deus renet Honda war-lerc'h n'eo ket perc'hennet gant Honda. Mugen a dalv "diharz".
Whitby (Yorkshire)
Whitby  zo ur gêr hag ur porzh en arvor Norzh Yorkshire, e biz Bro-Saoz. Emañ war ribl mor an Hanternoz, en aber ar stêr Esk. Dont a ra an anv Whitby eus an norseg ha talvezout a ra kement ha "kêr wenn". Hervez niveradeg 2011 e oa 13,213 a dud o chom e Whitby.
Dreist kêr emañ aspadennoù Abati Whitby, un abati eus ar, ma oa Cædmon, unan eus ar varzhed saoznek kentañ, o vevañ. Abaoe ar Grennamzer ez eo Whitby ur porzh pesketa oberiant, anavezet gwechall evit an harinketa hag ar balumeta dreist-holl. War-dro ar porzh-se e teskas ar c'habiten James Cook merdeiñ.
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Whitby gant ar c'hêrioù-mañ :
Argumentum ad consequentiam
An argumentum ad consequentiam pe arguzenn dre an heuliad, zo un arguzenn douellus, hag a glask tennañ ur gentel (ur gredenn hepken peurliesañ) diwar unan eus efedoù ar gredenn.
Bezet ar frazenn:
Oryol (fourgadenn)
An Oryol (Rusianeg: Орёл, Erer; raloc'h Orel) a oa ur fourgadenn brezel savet gant Morlu Impalaeriezh Rusia. Lakaet e oa bet e servij e-pad ren an tsar Alexis Iañ evit difenn bigi kenwerzh an impaleriezh e Mor Kaspia.
Tobias Smollett
Tobias George Smollett, badezet d'an en An Reantan (Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Iar) ha marvet da 50 vloaz d'ar  e Livorno, a oa ur surjian, un dramaour hag ur romantour skosat.
Albert Zafy
Kas a reas e studioù war ar medisinerezh, ar matematik hag ar fizik e Montpellier hag e Pariz (Bro-C'hall). Ministr ar yec'hed hag an aferioù sokial e voe e gouarnamant Gabriel Ramanantsoa etre 1972 ha 1975. E 1975, enebet ouzh ar politikerezh sokialour lakaet e plas gant Didier Ratsiraka, e kavas gwell kuitaat ar gouarnamant ha distreiñ da labourat da skol-veur Madagaskar.
Argumentum ad consequentiam
Eus an eil rann e tenner an div vartezeadenn: Mar deo gwir A eo gwir B ivez da-heul. B eo an heuliad diwar A. Met B zo displijus d'ar feizidi. Neuze e c'hallont soñjal n'eo ket gwir A, ha krediñ ez eus eus Doue.
Albert Zafy
E 1993 e voe trec'h ouzh Ratsiraka en dilennadeg prezidantel ha kregiñ a reas gant e garg e penn ar Stad d'ar 27 a viz Meurzh 1993. Buan e savas dizemglev etre e vinistr kentañ hag eñ ha Zafy a zivizas e vefe dibabet hiviziken ministr kentañ ar vro gant ar prezidant ha n'eo ket gant ar Vodadenn Vroadel. Diwar neuze ec'h eas fiziañs ar bobl ennañ war zigresk ha d'ar 5 a viz Gwengolo 1996 e voe tennet e garg digantañ. Lakaat a reas e anv en dilennadeg da heul met koll a reas koulz e 1997 hag e 2001.
Burutellerezh
Ur buruteller a zo ur c'hazetenner hag a varn pe a zielfenn talvoudegezh oberennoù arzel: c'hoariva, gastronomiezh, lennegezh, sinema, sonerezh,...
Komz a reer ivez eus skridvarnerien, arzvarnerien...
Gerdarzh
Dont a ra ar ger eus an anv burutell, benveg da silañ bleud.
Ẽ
Ẽ (pe ẽ), pe E tilde, zo ur grafem implijet da skrivañ ar yezhoù apalai, guarani, umbundu, ha zarma. Stummet eo gant al lizherenn E gant un dildenn warni.
El Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel e vez implijet an arouez-se evit merkañ distagadur friet ar vogalenn /e/, a gaver e brezhoneg, skrivet eñ peurliesañ.
Brouay
Brouay a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant pemp kumun all d'ober ur gumun nevez: Thue-et-Mue.
Bered ar C'hommonwealth: Brouay War Cemetery
Marvet e oant e miz Even hag e miz Gouere 1944 p'edo ar Re Gevredet o klask tapout Caen dre ar c'hreisteiz e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed .
Cwm Hyfryd
Cwm Hyfryd zo un anv roet gant Kembreiz d'ar c'horn-bro en-dro da gêriadenn Trevelin e Chubut, en Arc'hantina, e-harz an Andoù. E spagnoleg, yezh ofisiel nemeti, eo Valle 16 de Octubre pe Valle Hermoso.
E 1884 eo Luis Jorge Fontana (1846 - 1920) a oa gouarnour kentañ proviñs nevez Chubut. Goulenn a reas Kembreiz digantañ aotre da vont da ergerzhout an Andoù da glask douar frouezhus nevez peogwir e oa kemeret an holl zouaroù mat e Dyffryn Camwy dija.
Kavout a rejont ur c'hornad a voe anvet Cwm Hyfryd gant tud Kembre. Douar strujus a oa eno, hag aozet e voe degas trevadennerien kembreat eus izelennoù Dyffryn Camwy.
Diwezhatoc'h e voe savet kêr Esquel, a oa da gentañ ul lec'h arsav da gousket kent tizhout Cwm Hyfryd.
Les faits sont têtus
Les faits sont têtus ("Pennek eo ar fedoù") zo ul levr gallek gant Olivier Berruyer e 2013 diwar-benn stad bed an arc'hant en hon amzer.
Ptilopachus nahani
Anvet e voe Francolinus nahani da gentañ-penn (e 1905) gant an naturour belgiat Alphonse Joseph Charles Dubois (1839-1920).
Annez
Kavout a reer ar spesad e biz Republik Demokratel Kongo ha kornôg Ouganda.
Marta Rovira
Marta Rovira i Vergés (bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1977 e Vic) a zo un alvokadez hag ur bolitikourez katalan, sekretourez hollek ERC abaoe 2011. Abalamour d'he ferzh e referendom war dizalc'hiezh ar vro e 2017 he doa divizet mont d'an harlu e Suis e 2018.
Canterbury (disheñvelout)
Canterbury a c'hall bezañ:
Yann III Navarra
Yann III, pe Yann Albret ( Jean d'Albret e galleg), ganet en 1469, ha marvet e Pau d'ar 17 a viz Mezheven 1516, a oa Roue Navarra, eus an Tiegezh Albret.
E vuhez
Mab e oa da Alan Albret (Alain d'Albret e galleg; war-dro 1440-1522), Aotrou Albret, Dug Guyenne, Kont Graves, ha da Françoise de Châtillon (marvet en 1481), Kontez Périgord, beskontez Lemojez. E vamm a oa merc'h da Gwilherm Châtillon-Blois, kont Pentevr ha beskont Lemojez, ha da Isabelle de la Tour d´Auvergne. Breur e oa da Charlotte d'Albret, a zimezas dre heg da Cesare Borgia.
Kont Périgord e oa Yann Albret etre 1481 ha 1516, Beskont Lemojez adal 1481 ha beskont Tartas n'ouzer ket adal pegoulz.
Eured
D'ar 14 a viz Gouhere 1484 en Orthez e timezas da Katelin Navarra, Rouanez Navarra. Kurunennet e voe ivez evel roue Navarra (1484-1516). Roue e oa eta  jure uxoris  ( dre wir e bried) a oa rouanez abaoe ar bloaz a-raok pa oa marvet he breur, Francisco Febo.
Brezel
En 1512 e voe trec'het gant Fadrique Álvarez de Toledo (dug Alba), a aloubas Navarra war c'hourc'hemenn Fernando II Aragon, dimezet da Germana de Foix, a oa keniterv d'ar rouanez Katelin Navarra.
En 1513 en em vodas Cortes Navarra, met ne deuas nemet an dud a-du gant Aragon, da embann e oa deuet Fernando II Aragon da vezañ roue Navarra. Staget e voe Navarra ouzh Aragon, ha tri bloaz goude, da Gastilha.
O chom e oa ar rouaned Yann ha Katelin e Bearn, hag alese e klaskjont, dre veur a wech, adkemer Rouantelezh Navarra hogen aner e voe.
Diwar neuze ne renas an Tiegezh Albret nemet war Navarra Izel, pe Nafarroa Beherea, hag e chomas er galloud betek marv Janed III Navarra e 1572.
Bugale
Trizek bugel o doe Yann ha Katelin:
Yann III Navarra a oa, dre vab Herri II Navarra, tad-kuñv da Herri IV, roue Bro-C'hall.
E varv
Mervel a reas e Pau d'ar 17 a viz Mezheven 1516, ha beziet e voe en iliz-veur Lescar.
Mor Jawa
Mor Jawa pe Mor Java (Laut Jawa en indonezeg) zo ur mor bihan war harzoù Meurvor Indez hag ar Meurvor Habask, a c'holo ur gorread a 310 000 km2.
Stummet e oa bet da vare ar skornerezh diwezhañ pa savas kondon ar morioù. Bas a-walc'h eo ar mor-se (67 metr d'ar muiañ).
En em astenn a ra etre inizi Borneo en norzh, Jawa er su, Sumatera er c'hornôg ha Sulawesi er reter. Dre strizh-mor Karimata etre Sumatera ha Borneo, er gwalarn, emañ e darempred gant Mor Sina ar Su; dre strizh-mor Sunda etre Sumatrra ha Jawa, er gevred, eo liammet ouzh Meurvor Indez; dre strizh-mor Makassar etre Borneo ha Sulawesi, en norzh, emañ e darempred gant Mor Sulawesi. Er reter da Vor Jawa emañ Mor Flores, hag er gevred emañ Mor Bali.
Bras eo pouez ar pesketaerezh e Mor Jawa rak gwall beskedus eo. Meur a bark natur zo bet savet en arvor, evel en enezeg Karimunjawa, hag e-leizh a douristed a zeu di da arvestiñ ouzh ar vuhez dindan vor (koural, spoue...).
Etre miz C'hwevrer ha miz Meurzh 1942 e c'hoarvezas eno Emgann Mor Jawa, unan eus an emgannoù taerañ war vor e-pad an Eil Brezel-bed. Distrujet e voe listri eus an Izelvroioù, ar Rouantelezh Unanet, Aostralia ha Stadoù Unanet Amerika gant morlu Japan a oa o tagañ Jawa.
Istor Monako
Monako zo ur briñselezh dizalc'h, liammet hec'h anv ouzh tiegezh ar briñsed Grimaldi abaoe 1297, hogen savet en-ofisiel e 1314, pa voe krouet an aotrouniezh, war harzoù Gall hag Italia. Da gentañ e voe dindan gwarez Spagn, goude hini Bro-C'hall, ha goude hini Sardigna hag Italia.
Eulampis
Eulampis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
O c'havout a rer e Karib, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Lophornis
Lophornis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Oidipoüs hag ar Sfins
Oidipoüs hag ar Sfins (Œdipe explique l'énigme du sphinx e galleg) zo un daolenn gant al livour gall Dominique Ingres.
Mojenn
Savet eo an daolenn diwar-benn mojenn Oidipoüs hag ar Sfins.
Sarmede
Sarmede  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Dienez
An dienez eo ar baourentez vras.
Anticucho
Anticuchos zo anv ur meuz eus Andoù Suamerika, anezho beriadoùigoù kig bevin, ar galon peurliesañ.
Emgann Villaviciosa (1710)
Emgann Villaviciosa a c'hoarvezas d'an 10 a viz Kerzu 1710, e Villaviciosa de Tajuña, e-kichen Madrid, daou zevezh goude emgann Brihuega, e-pad Brezel Hêrezh Spagn.
Orezon
300px|thumb|right
Un orezon a zo ur bedenn-hud. Dont a ra an anv eus ar ger gallek oraison, deuet eus ar verb latin orare, pediñ.
Arroudennoù
'' Un darouedenn a vez gwellaet en ur lavarout nav gwech hep alaniñ: "Trede daroued, daroued, tec'h Kerzh 'ta bremañ en da lec'h Treuz nav mor ha nav menez Ha nav gwiadenn gelvez Eno 'kavi da wele." En bro Dreger, a-dreuz parkoù'', Erwan Berthou
Conegliano
Conegliano  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Tarzo
Tarzo   zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Sciaphylax
Sciaphylax a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 2013 gant an evnoniour stadunanat Morton L. Isler hag e genseurted.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Renket e veze an holl spesadoù er genad Myrmeciza kent.
Jubenniñ
Jubenniñ zo lavaret en un eil yezh ar pezh zo bet lavaret en ur yezh kentañ. Ar jubenner eo an den a ra al labour-se, da zisplegañ da dud ha ne gomprenont ket ur yezh ar pezh zo bet lavaret er yezh-se gant ur c'homzer kentañ.
Jubenniñ a reer ivez eus ober an hini a eztaol e yezh ar sinoù, evit an dud vouzar, ar pezh zo bet lavaret dre gomz pe ar c'hontrol.
Dafydd Elis-Thomas
Dafydd Elis-Thomas (ganet d'an 18 a viz Here 1946), zo ur politiker kembreat. Kannad en anv Plaid Cymru e voe e Ti ar C'humunioù, evit pastell-vro Meirionydd, eus 1974 betek 1992, hag e Bodadenn Vroadel Kembre, ma voe prezidant ar Vodadenn, eus 1999 betek 2011. E penn Plaid Cymru e voe eus 1984 da 1991. E 1992 e oa bet anvet da "bar" gant ar Rouanez Elizabeth II hag abaoe en deus ur sez e Ti al Lorded ma reer "Baron Elis-Thomas of Nant Conwy" anezhañ.
Kadoriad Bwrdd yr Iaith Gymraeg e voe etre 1994 ha 1999, hag ezel eus meur a guzul-merañ (Kuzul Arzoù Kembre, British Film Institute). Goude bezañ bet o kelenn e Coleg Harlech hag e skol-veur Bangor e voe anvet da brezidant Skol-veur Bangor e 2000.
Hierakosfins
Ar hierakosfins zo ul loen mojennel, ur gripi hag a weler e-touez delwennoù Henegipt hag adarmezouriezh Europa, dezhañ korf ul leon ha penn ur falc'hun. Ijinet e oa bet an anv gant ar beajour Herodotos da envel ar shinsed pennoù-falc'hun a wele en Egipt. unan all a oa dezhañ penn ur maout, hag a rae Kriosfins anezhañ.
NGC 2936
NGC 2936, anavezet ivez evel galaksienn ar pengouin pe ar morhoc'h, zo ur c'halaksienn hag a vez kavet war-dro 400 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar, e steredeg ar Barez Aerouant.
Cordignano
Cordignano zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Tcharka
Un tcharka (rusianeg : чарка tcharka) a oa ur gib aour pe arc'hant 0,123 litr enni, d'evañ gwin e Rusia e-touez an noblañsed uhel.
Segusino
Segusino  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Reun Menez Keldreg
Reun Menez Keldreg zo ur skrivagner breizhat. Ganet eo bet e Plozeved d'ar 4 a viz Ebrel 1914. Aet eo d'an Anaon e Kemper d' ar 4 a viz Ebrel 1984. War varilh ar boblañs e oa "Alain Autret" ha war e gartenn soudard "Alain Autret dit René". Kontaouer a vicher oa. Etre 1965 ha 1979, ar bloaz ma'z eas war e leve, e voe arboellour e Skol Vroadel Uhel ar C'hounezouriezh (ENSA) e Roazhon. Skrivañ a reas danevelloù dreist-holl. Savet ez eus bet ur studiadenn diwar e benn gant Malo Bouëssel du Bourg : ''Reun Menez Keldreg melezour ur vuhez ? '', embannet gant BARN e 2007.
Martin Brundle
Redet en deus e Formulenn 1 etre 1984 ha 1989 hag adarre etre 1991 ha 1996, o redek gant skipailhoù evel Tyrrell, Williams, Brabham, Benetton, Ligier, McLaren pe Jordan, o tont a-benn da bignat war 9 fodiom. Redet en deus ivez en Andur ha gounezet en deus 24 eurvezh ar Mañs e 1990 gant Jaguar. Goude-se en deus labouret evel daneveller Prizioù Bras F1 gant ITV Sports etre 1997 ha 2008, ar BBC etre 2009 ha 2011 ha neuze Sky Sports F1 adalek 2012.
Llandidiwg
Llandidiwg (Dixton e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez eus kreisteiz Kembre, e Sir Fynwy. Emañ en hanternoz da gêr Trefynwy, e biz ar gontelezh, nepell diouzh bevenn Bro-Saoz.
Redek a ra ar stêr Gwy hebiou Llandidiwg.
Gouestlet eo an iliz-parrez da Sant Pêr, met krediñ a reer e voe savet an iliz a zo bremañ e-lec'h un iliz koshoc'h pe ur peniti gouestlet da sant Tydiwg.
Dimeziñ dre jubenn
A-wechoù e vez kaoz da zimeziñ unan kozh, ur gwaz pinvidik peurliesañ, intañv alies, gant unan yaouank paouroc'h.
Beatriz Portugal (1372-1410)
Beatriz Portugal (1372–1410), merc'h d'ar roue Fernando Iañ Portugal (1345-1383) ha d'e bried Leonor Teles de Meneses, a oa rouanez Kastilha (1383–1390) dre he dimeziñ da Juan Iañ Kastilha.
Pa varvas he zad e 1383 e voe anvet Beatriz, da 11 vloaz, da rouanez Portugal, hag he mamm da rejantez.
Brezel a voe etre div gostezenn A-benn ar fin e voe trec'h mestr Avis war Juan Kastilha en emgann Aljubarrota.
Afanasy Ordin-Nashchokin
Afanasy Lavrentievich Ordin-Nashchokin (ruseg : Афанасий Лаврентьевич Ордин-Нащокин) (1605–1680) a oa unan eus pennoù meur Impalaeriezh Rusia er.
Buhez vicherel Afanasy Ordin-Nashchokin a oa bet unan dreistordinal en impaleriezh rusian. En desped ma oa un nobl izel e oa deuet a-benn da dizhout ar renk a voyar ha titloù uhel. Deuet e oa a-benn da dizhout ar plasoù-se hep implij liammoù familh evel ma oa ar boaz d'ar mare-se met dre e labour hag e dalvoudegezh.
Alabama Song
Alabama Song a zo ur varzhoneg hag a voe savet ar pozioù saoznek anezhi e 1925 gant al lennegourez alaman Elisabeth Hauptmann (1897-1973) evit ar barzh alaman Bertolt Brecht (1898-1956). Lakaet e voe da ganaouenn pa voe krouet un ton dezhi e 1927 gant ar sonaozer alaman Kurt Weill (1900-1950).
Kanet e voe evit ar wech kentañ e 1927 gant gwreg Weil — an arzourez aostrian Lotte Lenya (1898-1981) — pa voe displeget Mahagonny-Songspiel e festival Baden-Baden (Republik Weimar d'an ampoent) : enrollet e voe gant ar ganourez d'ar 24 a viz C'hwevrer 1930. Graet e voe ganti en-dro da-geñver Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny (Braster ha diskar kêr vMahagonny), un abadenn sonerezh gant Brecht ha Weill hag a voe diskouezet e Leipzig (Republik Weimar) d'an 9 a viz Meurzh 1930 evit ar wech kentañ.
Doareoù all
Brud nevez a voe degaset d'ar ganaouenn pa voe enrollet Alabama Song (Whisky Bar) gant ar strollad rock stadunanat The Doors e 1966 evit e gentañ albom The Doors. Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h (e miz Gouere 1978) e voe enrollet un doare all, gwall souezhus, gant ar c'hanour saoz David Bowie (1947-2016) : embannet e voe ar bladennig d'ar 15 a viz C'hwevrer 1980 (o tougen Space Oddity war he zu B).
Kanet e voe Alabama Song ivez gant Angel Blue, Dalida, Dionysos, Marianne Faithfull, Chiara Galiazzo, Nina Hagen, Ute Lemper, Audra McDonald, Marilyn Manson, Melina Mercouri, Catherine Sauvage (La lune de l'Alabama), Soan, Peter Straker, Teresa Stratas, Dave Van Ronk, Viza ha Yelawolf.
Er sinema
Lod eo an doare savet gant The Doors eus sonerezh The World's End, ar film gant ar filmaozer saoz Edgar Wright (1974-) a oa bet embannet e miz Gouere 2013.
Vesterålen
thumb|Pelec'h emañ enezeg Vesterålen Vesterålen (Viestterálas e samieg an norzh) zo un enezeg eus arvor Norvegia hag un distrig e kontelezh Nordland, en norzh da Lofoten.
Setu amañ an inizi pennañ : Langøya, Andøya, Hadseløya hag al lodenn reter eus Hinnøya, an enezenn vrasañ. Inizi bihan all zo ivez.
Annezet eo enezeg Vesterålen gant 30 059 a dud (1añ a viz Gouere 2009). Sortland eo ar gêr vrasañ. Gant ur vag-treizh e c’haller mont eus Lofoten da Vesterålen. Stag eo an enezeg ouzh an douar-bras ha stag eo inizi an enezeg kenetrezo ivez war-bouez pontoù.
Emgann Stiklestad
Emgann Stiklestad zo unan eus emgannoù brudetañ istor Norvegia. C’hoarvezout a reas d’an 29 a viz Gouere 1030, e-kichen Stiklestad, e rannvro Trøndelag.
Bez e voe unan eus an emgannoù etre kristenien su Norvegia, renet gant ar roue Olaf Haraldsson hag ar baganed eus hanternoz ar vro. Lazhet e voe ar roue Olaf e-pad an emgann hag abalamour da se e voe lakaet da sant diwezhatoc’h, pa voe kaset e gorf da Nidaros.
Léon Jasson
Léon Jasson, ganet e Baod e 1921 hag aet da anaon d'ar 17 a viz Gouere 1946 e Roazhon a zo anavezet evel broadelour breton bet ezel eus ar Bezen Perrot, ur strollad armet a vroadelourien vreton engouestlet e lu an Trede Reich hag implijet a-enep paotred ar strouezheg.
Bez' eo unan eus ar re nemeto a zo bet kondaonet d'ar marv goude an Eil Brezel-bed.
Cornuda
Cornuda  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Léon Jasson
Buhez Léon Jasson
Bet eo bet er c'hloerdi met dre levezon Célestin Lainé e teuas da vezañ enep Iliz Roma.
Bet eo bet ezel er Bagadoù Stourm.
Gant nebeut-tre a izili eus ar Bagadoù-Stourm ez eas da heul Célestin Lainé etrezek ar Bezen Perrot. Anat ez eo Léon Jasson troet-krenn gant tuadur ha selloù Célestin Lainé. Goude bezañ kuitaet ar Bagadoù Stourm e oa kounnaret-groñs a-enep ar re a oa chomet eno hag a-enep luskad Raymond Delaporte ha na felle ket dezho sevel a-du-krenn gant an Trede Reich ha dougen an armoù.
Léon Jasson a oa ezel er Bezen Perrot gant ar renk a Oberscharführer der SS (berraet en Oscha, renk adjudant en armeoù Europa). Lesanvet e oa Gouez. Penn bagad kentañ ar Bezen Perrot e oa.
Gloazet-don e voe en e zorn e Kanuhel d'ar 25/26 a viz Gouere 1944 en un emgann a-enep paotred ar strouezheg.
Hervez Olier Mordrel e vije bet o stourm en ur bagad SS e-pad emgann Bastogne da vare emgann an Ardennes
Klask a reas kuzhat evel un trevour en un ti-feurm e Lauterbach en Hessen, met flatret e voe gant ur prizoniad-brezel gall. Harzet e voe gant an Amerikaned.
Mervel a reas fuzuilhet gant an arme c'hall e Roazhon er memes devezh evel André Geffroy Ferrand, un ezel all eus ar Bezen Perrot d'ar 17 a viz Gouere 1946.
Francysk Skaryna
Francišak Skaryna (Францішак Скарына e belaruseg), ganet war-dro 1490 e Polatsk ha marvet war-dro 1551, a oa ur skrivagner hag a veve e Dugelezh Veur Lituania. Sellet a reer outañ evel diazezer ar belaruseg hag ar moullañ e Belarus, abalamour d'al levrioù embannet gantañ en ur yezh slavek e 1517.
Ganet e voe e Polatsk e Dugelezh Veur Lituania da neuze, e Belarus bremañ. Studioù a reas e skol-veur Krakovia betek 1504. Un doktorerelezh mezegiezh a dapas e skol-veur Padova, en Italia, e 1512. Sevel a reas un ti-moullañ e Praha hag e 1517 e embannas ennañ ul levr salmoù, al levr kentañ biskoazh e belaruseg kozh. Goude-se e embannas ouzhpenn 20 levr all. Kenderc'hel a reas gant e labour moullañ e Vilnius. Etre 1517 ha 1519 e embannas ar Bibl, a oa bet troet gantañ en e yezh, e 22 levrenn. E labour pouezusañ e voe. Echuiñ a reas e vuhez e lez Ferdinand Iañ an Impalaeriezh Santel.
Diaes eo lavaret dre just e peseurt yezh e oa skrivet levrioù Skaryna. Ur yezh slavek eus ar reter e oa, a-dra-sur, met ne oa ket ar belaruseg a anavezomp hiziv. Daoust da se e seller outañ evel diazezer ar yezh a zo aet diwezhatoc'h da vezañ ar belaruseg.
Goude diskar an Unvaniezh Soviedel e voe anvet straedoù e Belarus en anv Francysk Skaryna. Ur "vedalenn Francysk Skaryna" (Медаль «Францыска Скарыны») hag un "urzh Francysk Skaryna" (О́рдэн Францы́ска Скары́ны) zo bet savet evit garedoniñ an dud e Belarus. Meur a zelwenn zo bet savet en e enor e Polatsk, Minsk, Kaliningrad ha Praha.
Susegana
Susegana zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Josep Pla
Josep Pla i Casadevall (distaget [] e katalaneg), ganet d'an 8 a viz Meurzh 1897 e Palafrugell ha marvet d'an 23 a viz Ebrel 1981 e Llofriu, a oa ur skrivagner hag ur c'hazetenner eus Katalonia.
Evel kazetenner en doa labouret e Bro-C'hall, Italia, Bro-Saoz, Alamagn ha Rusia, ma skrive pennadoù katalanek a gase da gazetennoù eus e vro. Sellet a reer outañ evel ur skrivagner a bouez evit al lennegezh katalanek vodern : gant e oberennoù, ha re tud all evel Salvador Espriu pe Josep Maria de Sagarra e voe nevesaet al lennegezh-se en. E-pad ouzhpenn 60 vloaz en doa skrivet ouzhpenn 30,000 pajenn. Bremañ c'hoazh ez ez eo unan eus ar skrivagnerien gatalanek a vez lennet ar muiañ.
Marvet e oa d'un 23 a viz Ebrel, Devezh Etrebroadel al Levrioù.
Discosura
Discosura zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Gaiarine
Gaiarine  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Yes Scotland
Ul levrig bannoù-treset a-zivout ar referendom bet aozet e Bro-Skos d'an 18 a viz Gwengolo 2014 eo "Yes Scotland".
Embannet eo bet an droidigezh vrezhonek gant Nadoz-Vor Embannadurioù e 2014.
Canterbury
Canterbury (Caergaint  e kembraeg, Kêrgent e brezhoneg a-wechoù) zo ur gêr e gevred Bro-Saoz, e kontelezh Kent, war lez ar stêr Stour. Un iliz-veur brudet zo enni, ha skrin sant Thomas Becket miret en he ser. Emañ kêr war roll Glad ar Bed an UNESCO hag ur gêr touristel-kenañ eo. Arc'heskob Canterbury eo primad Iliz Bro-Saoz hag anglikaned ar bed a-bezh.
Henamzer
Un oppidum keltiek meur a oa e Bigbury. Tapet e voe gant ar Romaned e-kerzh argadoù Julius Caesar, e 55 kent J.-K., ha Klaod, e 43 goude J.-K.. Ar Romaned o deus kavet gwelloc'h dilezel ar c'hreñvlec'h-se evit sevel ur gêr nevez, digor, a-dreuz gwernioù ar Stour, izeloc'h (gwelout gerdarzh : Durovernum). Durovernum zo bet kelc'hiet goude gant mogerioù war-dro 270.
Durovernum
- Ptolemeus : 'Darovernon'', c 150 ;
- I.A 4 : Durovernon ;
- Durovernia 605 BCS 5 ;
- Durouernis c. 730 Bede ;
- Durobernia c. 894 Asser.
Displegadenn : * duro = kreñvlec'h; *verno = gwernioù
- Ptolemy II,3,12 : Darouernon (= Darvernum), a polis of the Cantiacii ; var. Darouenon'(Darvenum).
- A.I 4725 (Iter II) : 'Duroruerno
- A.I 4734 (Iter III) : Durarueno
- A.I 4739 (Iter IV) : Duraruenno
- T.P : Duroaverus
Canterbury
Nennius :
- Cair Ceint (de Civitatibus Brittanniae, n° 13)
Skrivet Kaerreint gant Lewis Thorpe (ii,9).
E. Ekwall :
- Cantwaraburg, 754, Contwaraburg 851 ASC
- Cant-, Contwaraburg c 890 OEBede
Bucorvus leadbeateri
Bucorvus leadbeateri a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Bucorvidae.
Canterbury
Canterbury
displegadenn : Bourg (kreñvlec'h pe kêr) ar Cantware "pobl Kent
Bucorvus leadbeateri
Anvet e voe Buceros Leadbeateri (kentanv) da gentañ-penn (e 1825) gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) da zougen bri d'ar skiantour breizhveuriat Benjamin Leadbeater (1760-1837).
Canterbury
Canterbury
A.D. Mills :
Glantwymyn
Glantwymyn (Cemmaes Road e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e gwalarn kontelezh Powys, e Sir Drefaldwyn kozh. Emañ war an hent a gas da Gemais, er biz da Vachynlleth, war lez ar stêr Twymyn.
Spresiano
Spresiano  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Marc'harid Anjev (1430-1482)
Marc'harid Anjev, ganet d'an 23 pe d'ar 24 a viz Meurzh 1430, e Pont-à-Mousson, pe e Nancy, marvet d'ar 25 Eost 1482 e Dampierre-sur-Loire, Marguerite d'Anjou hec'h anv gallek orin, priñsez a Loren ha Bar, a voe rouanez Bro-Saoz adalek 1445 betek 1471.
Faustina Maratti
Merc'h e oa d'al livour Carlo Maratta, ha ne zimezas d'he mamm, Francesca Gommi, nemet e 1698, goude dezhañ intañviñ. Savet ha desket mat e voe.
Marc'harid Anjev (1430-1482)
He buhez
Merc'h e oa da René d'Anjou ha da Isabelle de Lorraine ; e 1444 e voe dimezet da Henry IV Bro-Saoz.
Faezhet e voe hec'h armead en Emgann Tewkesbury (1471), unan eus emgannoù pouezus Brezel an Div Rozenn.
En arzoù
Emañ Marc'harid Anjev e-touez tudennoù daou bezh istorel gant Shakespeare : Henry VI ha Richard III.
Diwar he fenn eo bet savet ar c'hoarigan Margherita d'Anjou gant Giacomo Meyerbeer.
Glantwymyn
E 2011 e oa 1,185 a dud o chom e kumuniezh Glantwymyn ha 607 anezho a oa kembraegerien (53,1%).
Silea
Silea  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Bucorvus leadbeateri
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, melc'hwed-krogennek, raned, stlejviled ha gouest eo da zebriñ bronneged ken bras ar ment anezhe ha hini gedon.
Marv an Indian
Troidigezh ul levr treset gant Luis Garcia e 1980 evit dastumad "Pilote" an ti embann Dargaud eo Marv an Indian. Pevar istor a gaver el levr : Tecumtha, Batailhon Sant Padrig ha Marc'h Foll hervez istorioù savet gant Jean Ollivier ; Deus al lazhadeg-gouenn d'ar stourm a hiziv gant kenlabour F.H. Cava.
Bucorvus leadbeateri
Annez
Kavout a reer ar spesad e savanennoù kreisteiz ha reter Afrika.
Marv an Indian
Taolennadur kriz lazhadeg an Indianed gant an Amerikaned eo, hervez gerioù brudet ur jeneral amerikan : "Un Indian mat a zo un Indian marv".
Rutherfordiom
Un elfenn gimiek eo ar rutherfordiom ; Rf eo e arouez kimiek, 104 e niver atomek ha 265,12 e dolz atomek.
Ur metal ardreuzat eo.
Ne gaver ket rutherfordiom en natur, un elfenn kevanaozet gant mab-den eo. Skinoberiek eo (1,3 eurvezh eo hanter-vuhez an izotop stabilañ, 267Rf).
Istor
E 1964 e voe dinoet ar rutherfordiom gant skiantourien Ensavadur Unvanet an Enklaskoù Nukleel, e Dubna en URSS (125 km en Norzh da Voskov emañ kêr Zubna). E 1969 e teuas ur skipailh enklaskerien amerikan e Kalifornia a-benn da gevanaozañ an elfenn, ar pezh a voe kadarnaet e 1973 gant ur skipailh amerikan all en Tennessee.
En enor d'ar fizikour soviedel Igor Vasilyevitch Kourtchatov (1903-1960) e voe roet an anv kourtchatovium d'an elfenn nevez, pa voe anvet rutherfordium gant an Amerikaned en enor d'ar fizikour zelandneveziat Ernest Rutherford (1871-1937). Gant an International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) e voe diskoulmet ar gudenn : daoust da enebiezh an Amerikaned e voe anzavet Soviediz evel an dizoloerien, ha rutherfordium e voe anv ofisiel an elfenn nevez.
Perzhioù
Ur metal liv an arc'hant pe c'hris eo ar rutherfordiom hep mar, da lavar ar skiantourien. Biskoazh avat n'o deus bet tro da arselliñ ur bloc'had eus ar metal-se, pa n'er c'haver ket war an Douar.
Izotopoù
N'eus izotop stabil ebet d'ar rutherfordiom. Pemzek izotop zo bet kevanaozet, eus Rf-253 (253Rf) betek Rf-263 hag eus Rf-265 betek Rf-268, dre gendeuziñ atomoù pe dre arselliñ skinoberiegezh elfennoù pounneroc'h. Biskoazh n'eo bet arsellet 264Rf, met jedet eo bet e vije e hanter-vuhez ken hir hag un eurvezh — ar pezh a chom da wiriañ c'hoazh, pa ouzer e oa bet jedet un hanter-vuhez a 13 eurvezh evit Rf-265 padal e voe muzuliet ≈ 2,5 munutenn hepken pa voe arsellet.
Arver
Hini, betek-gouzout.
Canterbury
Canterbury
- Cantuarabyrg, 805-10;
-24
730 Ab Urbe Condita = 24 kent J.-K.
Canterbury
Canterbury
- Cantwaraburg c. 900;
- Canterburie 1086 DB
Liammoù diavaez
http://marikavel.org/angleterre/canterbury/accueil.htm
Kanol Haute Perche
300px|right|thumb|Kanol Haute Perche e [[Kalveg, e Pont ar c'hClion.]] E Pornizh emañ Kanol Haute Perche, e Bro-Raez (Liger-Atlantel, Breizh).
Daouzek (12) kilometr a hirder eo. Mont a ra eus Arzhon-Raez betek Pornizh e-lec'h m'en em daol er Meurvor Atlantel. N'he deus nemet ur skleuz hag a c'haller gwelout e porzh Pornizh c'hoazh.
Istor
Savet e oa bet ar ganol-mañ, da gentañ-penn, evit liammañ ar Meurvor Atlantel da rouedad Bro-Raez dre an Acheno hag an Tenu. Padal, ne oa ket bet kaset ar raktres-mañ da benn, daoust ha ma vije bet talvoudus.
Formicivora
Formicivora a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, c'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.
Tadeusz Mazowiecki
Tadeusz Mazowiecki (ganet d’an 18 a viz Ebrel 1927 e Płock, marv d’an 28 a viz Here 2013) a oa our skrivagner hag ur c’hazetenner eus Polonia. Unan eus pennoù ar sindikad Solidarność e voe ha Kentañ ministr Polonia, etre 1989 ha 1991. Bez’ e voe ar c’hentañ Kentañ ministr eus ar renad demokratel a zeuas goude ar renad komunour hag a anver Trede Republik Polonia. Anvet e voe da varc’heg en Urzh an Erer Gwenn (uhelañ merk a enor e Polonia) hag enoret e voe gant medalennoù all e broioù all c’hoazh (Italia, Alamagn, Vatikan, Bro-C'hall, Lituania).
Emgann Adrianopolis
Emgann Adrianopolis a vez laret eus meur a emgann war-dro Andrinopolis, hiriv Edirne, en Turki :
Emgannoù all zo bet en Adrianópolis en, 914, 1003, 1094, 1255, 1355 ha 1829.
Joinville (Santa Catarina)
Joinville zo ur gêr e kreisteiz Brazil, e biz stad Santa Catarina. Brasañ kêr ar stad eo, gant 547 000 a dud o chom enni.
Boudika (film)
Boudika (Boudica e saozneg) a zo ur film-skinwel saoz skignet e 2003 ha sevenet gant Bill Anderson. Gouestlet eo da vuhez Boudika, rouanez pobl vrezhon an Ikened a veve en Enez Vreizh er goude JK hag a emsavas ouzh aloubadenn al lejionoù roman. N'eo ket bet troet ar film e brezhoneg ha padal e pled gant un darvoud pouezus hag istorel eus buhez ar Vrezhoned.
Gwelout a reer an emgannoù brasañ a reas ar rouanez Boudika gant e strolladoù Brezhoned, da heul marv he fried, ouzh ar c'hampoù hag ar c'hêrioù roman. Doare ar film a zo eeun a-walc'h, n'eus ket kalz a aktourien vrudet, n'eus ket kalz a sonerezh nag a efedoù ispisial hag abalamour da gement-se n'en deus ket graet berzh bras marteze. Hogen chomet eo tost a-walc'h ouzh ar wirionez istorel (hervez an darvoudoù anavezet ganeomp hiziv an deiz), ha feal ouzh boazioù, hengounioù ha buhez ar Vrezhoned kozh en Enez Vreizh e-pad ar c'hentañ kantved war-lerc'h JK.
Antofagasta
Antofagasta zo ur gêr e Chile, en hanternoz ar vro, 700 km diouzh ar gêr-benn Santiago de Chile. Kêr-benn Rannvro Antofagasta eo ha hini proviñs Antofagasta ivez.
E 2017 e oa 361 873 a dud o chom enni. Ur porzh bras eo, war harzoù dezerzh Atacama.
Follina
Follina  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Trochilus
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Brosezat eo ar genad e Jamaika.
Norbert Ratsirahonana
Norbert Lala Ratsirahonana (ganet d'an 18 a viz Du 1938) zo ur politikour eus Madagaskar.
Riese Pio X
Riese Pio X  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Símun av Skarði
Símun av Skarði (3 Mae 1872 – 9 Here 1942) a oa ur skrivagner, kelenner ha politiker faeroat. Goude tapout e ziplom kelenner e savas, e Tórshavn, Føroya Fólkaháskúli (skol uhel ar bobl inizi Faero), diwar skouer ar re savet e Danmark gant Nikolai Grundtvig. Labourat a reas enni evel rener eus 1899 da 1942. Kentañ Ministr Danmark Lars Løkke Rasmussen zo dimezet gant ur verc'h-kuñv dezhañ.
E 1906 e savas ar varzhoneg Tú alfagra land mítt, a zo aet d'ober kan broadel inizi Faero. Savet en doa ivez ur gelaouenn faeroek evit ar vugale Ungu Føroyar (1907-10 ha 1914-15). Politiker e voe ivez hag unan eus izili gentañ ar Sjálvstýrisflokkurin (strollad evit emrenerezh inizi Faero). Eus 1906 da 1914 e voe ezel eus al Løgting, parlamant an enezeg.
Heinrich Seuse
Heinrich Seuse, anvet ivez Heinrich Suso pe Amandus (en e skridoù) oa un dominikan alaman, teologour kevrinek. Un diskibl da Vestr Eckart eo bet.
Ganet e vije bet d'an 21 a viz Meurzh 1295 en Überlinken war aod Lenn Konstanz pe e-kichen Konstanz. Aet eo da Anaon e Ulm d'ar 25 a viz Genver 1366. Bet eo lakaet war roll an dud wenvidik e 1831.
Ganet eo bet Heinrich von Berg er familh a oa o ren war Verg. Kemeret en deus goude anv-familh e vamm Sus pe Süs. Degemeret eo bet da 13 vloaz e novisti an dominikaned e prioldi Konstanza. Eno e studias prederouriezh ha teologiezh.
War-dro 18 vloaz e troas war du ur vuhez relijiel kevrinek
Kendalc'het en dus da studiañ prederouriezh ha teologiezh da gentañ e kouent dominikan Straßburg (kazi sur etre 1319 ha 1321) ha goude e Studium Generale an Dominikaned e Köln (1324 betek 1327). Eno e vije bet e darempred gant Mestr Eckart ha Johannes Tauler, o-daou kevrinourien vrudet.
Deuet en-dro da brioldi Konstanz war dro 1327. Kelenn a reas eno met burutellet e voe e gelennadurezh abalamour d'e liammoù gant Mestr Eckart a c'heller krediñ. Barnet oa bet hemañ etre 1326 ha 1329 ha kondaonet. Difenn a reas Seuse anezhañ en e levr Das Büchlein der Warhrheit ( Levrig ar Wirionez) bet skrivet war-dro 1326 pe un tamm diwezhatoc'h. Al levr a voe gwelet evel disivoudel ha dleout a reas Seuse mont d'en em zifenn dirak Chabistr Meur an Dominikaned e Maastrichte 1330. Ne ouzer ket mat penaos e tremenas an traoù met n'hellas ket kelenn ken etre 1329 ha 1334.
E levr Das Büchlein der ewigen Weisheit (Levrig ar Furnez peurbadel) bet skrivet war-dro 1328 a zegasas trubuilh dezhañ ivez
Ne ouzer ket mat petra a reas goude. Soñjal a reer eo bet priol kouent Konstanz etre 1330 ha 1334 pe war-dro 1340. Anavezet eo evit bezañ bet un toullad diskibled; paotred ha merc'hed, re zo liammet eus luskad "Mignoned Doue". Kreñv eo bet e levezon e kumuniezhioù relijiel merc'hed, dreist-holl e kouent dominikan Katharinental en Aargau, brudet evit bezañ ul lec'h a gevrinegezh er XIIvet ha XIVvet kantved. E-kerzh e veajoù e skoulmas darempred gant Elsbeth Stagel, priolez kouent dominikanezed Töss, e "verc'h speredel". Troet he deus darn eus e skridoù latin e germaneg. Dastumet ha miret he deus e lizhiri.
Harlued e voe gant kumuniezh dominikan Konstanz etre 1339 ha 1346 (prantad an dizemglev bras etre ar Pab Yann XXII hag an Impalaer).
Kaset e voe da gouent Ulm e 1348. Chom a reas eno betek dibenn e vuhez war a seblant. Embannet en deus skridoù en alamaneg d'ar mare-se. Marvet eo e 1366 e Ulm.
Fontanelle (Italia)
Fontanelle   zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Chlorostilbon
Chlorostilbon zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Enrique III Kastilha
Enrique III Kastilha (Burgos, 4 a viz Here 1379 - Toledo, 25 a viz Kerzu 1406)  el Doliente ("ar C'hlañvad"), a voe roue Kastilha etre 1390 ha 1406.
Mab e oa da Juan Iañ (1358-1390) ha da Leonor Aragon (1358-1382).
War e lerc'h e renas e vab, Juan II Kastilha.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa Enrique III en 1388 e Palencia da Catalina de Lancáster, merc'h da Juan de Gante, dug Lancaster, ha da Constanza de Castilla. En iliz-veur Palencia e voe graet an eured.
Tri bugel o doe :
Gwilherm Adelin
Gwilherm Adelin, pe William Adelin, pe William Ætheling, ganet d'ar 5 a viz Eost 1103 ha marvet d'ar 25 a viz Du 1120, da 17 vloaz, anvet ivez Adelin (pe Adelinus, Adelingus, A(u)delin ha doareoù alleus Ætheling), a oa mab d'ar roue saoz Herri Iañ Bro-Saoz ha d'e bried Matilda Bro-Skos. Mervel a reas e peñse ar Blanche-Nef. Da-heul kement-se e tarzhas ur brezel-hêrezh a vez graet  The Anarchy anezhañ en saozneg.
E vuhez
Ganet e oa William (anvet diwar-lerc'h e dad-kozh) e Winchester. E dad, Herri Iañ Bro-Saoz, a oa mab yaouankañ Gwilherm an Alouber, dug Normandi deuet da vout roue Bro-Saoz e 1066. E vamm e oa Matilda Flandrez. Roparzh Berr e Heuz (Curthose e saozneg), mab henañ an Alouber, en doa bet dugelezh Normandi, ha William Rufus, ur breur yaouankoc'h da Robert, en doa bet Bro-Saoz. E 1100 e voe lazhet William e-kerzh un abadenn chase, hag anvet Herri da roue neuze. A-benn 1105 en devoa diframmet Normandi digant e vreur Roparzh ivez.
Mamm William, Matilda (anvet Edith ivez), a oa merc'h da Malcolm III, Roue Bro-Skos, ha da Marc'harid Bro-Skos, a voe anvet da santez. Herri en doa aozet an dimeziñ-se da gaout harp digant e sujidi angl-ha-saoz : Marc'harid a oa merc'h-vihan d'ar roue angl-ha-saoz Edmund Ironside, ha gournizez d'ar roue Edouarzh ar C'hofesour ; gant an eured -se e oa aroueziet unaniezh ar renerien norman nevez hag an dierniezh angl-ha-saoz kozh. Herri en doa spi e teuje William da ren war e lerc'h... hennezh a oa, da lavaras Henry of Huntingdon, "a prince so pampered" that he seemed "destined to be food for the fire."[2]
Fonte (Italia)
Fonte  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Juan Kastilha
Juan Kastilha zo anv meur a zen.
Rouaned
Daou zen a voe rouaned Kastilha :
Sun King (kanaouenn)
Sun King zo titl ur ganaouenn gant ar strollad sonerien saoz The Beatles. 2:26 he fadelezh e teu da zekvet e-barzh an albom Abbey Road, war-lerc'h You Never Give Me Your Money hag a-raok Mean Mr. Mustard.
Enrollet e oa bet d'ar 24, 25 ha d'an 29 a viz Gouere 1969 e studioioù Abbey Road e Londrez. Deuet e oa an albom er-maez d'ar 26 a viz Gwengolo.
Istor ar ganaouenn
Los Paranoias ar c'hentañ anv anezhi e oa bet savet ar ganaouenn-mañ gant John Lennon diwar un hunvre en dije graet ma wele Loeiz XIV (Bro-C'hall) (ar Roue Heol e lesanv) o tegouezhout en e balez e-touez tud evurus-kenañ o c'hoarzhin. Hervez George Harrison, ton Sun King a oa bet awenet gant hini Albatross, ur ganaouenn gant Fleetwood Mac deuet er-maez e miz Du 1968 : e penn-kentañ 1969 en devoa graet berzh en abeg da zoare-seniñ Peter Grenn, gitarour ar strollad saoz-stadunanat-mañ.
Echuiñ a ra Sun King gant un heuliad dister gerioù italianek, portugalek ha spagnolek, ar seurt a zesk an douristed. Chicka ferdy a vije un droienn a raje ganti bugaligoù eus Liverpool.