cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Formulenn 1
Renerien skipailhoù
Unan eus ar renerien skipailhoù brudetañ eus deroù ar gevezadeg eo Alfred Neubauer, en deus renet skipailh redadegoù Mercedes-Benz etre 1926 ha 1955. Dindan e veli e vestroni Mercedes ar redadegoù etre an daou vrezel, ha goude en Eil Brezel Bed, betek titloù Juan Manuel Fangio e 1954 ha 1955. E 1955 e vev avat e eurioù gwashañ gant gwallzarvoud 24 eurvezh ar Mañs 1955 en deus lazhet 80 den. Enzo Ferrari a lak e skipailh da redek kenkent ha ma kroge ar gevezadeg, ha renet en deus e skipailh, a-bell pe a-dost, sikouret gant tud-all betek e varv e 1988.
Er bloavezhioù 1960 e teu war-wel ar skipailhoù saoz, Team Lotus en o zouesk, renet gant an ijinour Colin Chapman, an hini en deus ijinet doare ispisial kirri ar bloavezhioù-se, an hini en deus degaset Ford ha Cosworth e F1 gant ar V8 brudet-tre, an hini en deus ijinet ivez ar c'hirri gant efed leur e 1978. Renet en deus e skipailh betek e varv e 1982.
Saint-Germain-d'Ectot
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Aurseulles.
Monumantoù ha traoù heverk
.
Formulenn 1
Renerien skipailhoù
Luca di Montezemolo, denjentil italian, liammet ouzh ar familh Agnelli ha Fiat, a ren ar Scuderia Ferrari e 1975, a-raok dont en-dro e penn ar savour kirri ha skipailh Formulenn 1 en un dro er bloavezhioù 1990 betek bremañ. Hennezh, sikouret gant Niki Lauda, a zegas Jean Todt, d'ar mare-se rener Peugeot Sport, d'an F1 e 1993, o tigeriñ unan eus marevezhioù gwellañ ar Scuderia.
Frank Williams asambles gant Patrick Head a grou Williams Engineering goude meur a daol esae e 1977. E skipailh a vo e kreiz ar jeu etre 1980 ha 2004 met abaoe ne ya ket ken mat an traoù. Gouzañvet en deus ur gwallzarvoud e 1986 ar pezh a lez anezhañ impichet met kenderc'hel a ra da lakaat e skipailh da redek. Hervezañ e talvez muioc'h ar c'harr eget ar blenier ha gwir eo ur bern blenierien bet kampion gant Williams a zo aet d'ur skipailh all, pe war o leve, goude o zitl, Nigel Mansell, Alain Prost ha memes Damon Hill, en deus divizet mont kuit a-raok gounit an titl gant Williams!
McLaren zo bet renet gant meur a zen goude marv Bruce McLaren, Teddy Mayer en o zouesk, a zo bet e penn ar skipailh betek deroù ar bloavezhioù 1980, pa oa bet erlec'hiet gant Ron Dennis. Gantañ e teu mare gwellañ ar skipailh gant Niki Lauda, Alain Prost hag Ayrton Senna. Bloavezhioù diaes a vev e-pad ar bloavezhioù 1990 met gounit a ra c'hoazh titloù gant Mika Häkkinen. Rankout a ra dilezel penn ar skipailh da vMartin Whitmarsh e 2008, goude titl Lewis Hamilton, en abeg d'an afer spiañ a zo bet e 2007. Dont a ra en-dro e penn ar jeu e 2014.
Flavio Briatore zo bet rener kenwerzh Benetton, ha anvet eo bet penn Benetton Formula etre 1989 ha 1997, a-raok dont en-dro e 2001 evit prientiñ adprenañ ar skipailh gant Renault, ha renet en deus ar skipailh-se goude, etre 2002 ha 2009. Perc'henner Ligier eo bet ivez. Gantañ en deus gounezet en-dro Ligier, hag eo bet gounezet titloù ar vlenierien hag ar saverien gant Benetton kenkoulz ha Renault. Rediet eo bet dilezel ar F1 avat abalamour ma oa dizoloet e berzh en afer Crashgate e Singapour e 2008 gant gwallzarvoud Nelson Piquet jr evit sikour trec'h e genskipailher Fernando Alonso. Erlec'hiet eo bet gant Eric Boullier en deus adreizhet ar skipailh a-raok bezañ adprenet gant Genii Capital, ur foñs arc'hantel en deus adanvet ar skipailh Lotus F1 Team gant aotre Proton, perc'henner Lotus Cars, ha familh Colin Chapman. E 2014 e tiviz Boullier mont da vMcLaren.
E-touesk an artizaned e kaver Peter Sauber, a zo bet rener e skipailh Sauber, lezet da vMonisha Katelborn ha Giancarlo Minardi, perc'henner ha rener Minardi. Ken Tyrrell a oa eus ar ouenn-se, o c'hounit titloù er bloavezhioù 1970 gant Jackie Stewart.
Ijinourien
Formulenn 1 deroù kevezadeg bed ar vlenierien a zo hini ar savourien hollek, a ra ar c'hastell-karr hag ar c'heflusker e memes tro (evel Alfa Romeo), ha peurvuiañ ez eo ar c'heflusker a gont ar muiañ hervez tud ar mare-se. Cheñch a ra gant ar skipailhoù saoz ar sav o c'hastell-karr peurvuiañ, met a bren o c'hefluskerioù gant saverien all (evel Cooper a bren kefluskerioù Coventry Climax), pe a bren pep tra, kastell-karr ha keflusker (Rob Walker Racing Team en o zouesk). Diwar-se e teu an ijinourien kentañ a gas war-raok skiant sevel kestell-kirri. Colin Chapman eo an hini kentañ a zo bet brudet. Ouzhpenn rener ar skipailh Team Lotus, un ijinour eus ar c'hentañ, gouest da ijinañ traoù nevez e-unan, ha gouest da anavezout soñjoù dreist tud all. Diplomet e ijinerezh ar frammoù e Skol-Veur Londrez e ya d'ober e goñje er Royal Air Force. Diwar-se e teu e soñj ez eo pouezus e vefe skañv-tre ar c'hestell-karr evit bezañ efedus. Lakaat ar ra da bleustriñ evit ar c'hirri ar pezh a dalv evit an aerlistri. E karrdi e dad eo krog da sevel kirri sport skañv-tre a werzh mat a-walc'h ha klask a ra mont da dresañ kirri evit ar Formulenn 1. Tresañ ha sevel a ra kirri evit ar F2 a-raok bezañ pedet gant Vanwall da dresañ o c'harr VW56. E 1958 e lak da redek ur c'harr en deus treset ha savet e-unan e F1, al Lotus 16. Trec'h kentañ ul Lotus a zo hini Stirling Moss e Priz Bras Monako 1960 war ul Lotus 18 prientet gant ar RWRT. Gant John Cooper e aoz dispac'h kentañ ar F1 o lakaat ar c'heflusker a-dreñv ar blenier da gentañ, hag sevel ar c'harr tro-dro d'ar blenier goude, gant ur c'hastell-karr unkouc'h, ar pezh a ro stumm kirri F1 ar bloavezhioù 1960. Trec'hiñ a ra kalz, ha gounit ar ra ur bern titloù, met ne baouez ket da vont war-raok, da skouer er bloavezhioù 1970 pa sav martezeadenn an efed leur, o sevel kirri diwar an teknik-se, ar pezh a levezon kirri F1 ur wezh ouzhpenn. Un ijinour italian eo Mauro Forghieri, a grog da labourat evit ar Scuderia Ferrari e 1961. An titl kentañ gounezet gant ur c'harr en deus treset a zeu e 1964 gant titl John Surtees ha tamm ha tamm e teu da vezañ tudenn pouezusañ ar Scuderia, dindan Enzo Ferrari e-unan. E vloavezhioù gwellañ avat a zeu gant e girri gwellañ, heuliad ar 312 T, a c'hounez pevar zitl ar saverien (1975, 1976, 1977, 1979) ha tri zitl ar vlenierien (1975 ha 1977 gant Niki Lauda, 1979 gant Jody Scheckter.
Gordon Murray, eus Suafrika, a dres Brabham BT49 gant ur c'heflusker Cosworth a ro da Nelson Piquet e ditl kentañ e 1981. Gantañ ha gant BMW eo c'hounez ur c'harr gant ur c'heflusker turbo e ditl kentañ.
Brudet-tre eo bet John Barnard, eus Bro-Saoz, er bloavezhioù 1980 ha 1990. Ijinet en deus ar c'hirri o deus gounezet ar muiañ e skipailhoù disheñvel evel McLaren, Ferrari ha Benetton. Gantañ ha gant Ron Dennis e trec'h adarre McLaren goude ur mare didrec'h, gant titloù Niki Lauda e 1984 hag Alain Prost e 1985 ha 1986.
Plas ar merc'hed
Ez ofisiel ez eo digor ar Formulenn 1 d'an holl, paotr pe blac'h, met evit gwir n'eo ket stank ar merc'hed er sport-se. Ret eo chom hep derc'hel kont eus ar merc'hed implijet gant ar sponsored evit o c'horf, lesanvet pitbabes e saozneg (fulennoù ar standoù), ha eus ar grid girls (merc'hed ar gael), a ziskouez panelloù gant niverennoù ar vlenierien war kael disparti, ar pezh a ziskouez hervez lod bengasoni ar redadegoù kirri, kreñvaet gant komzoù tud zo (evel Jean Alesi pe Jenson Button) diwar dic'houestder ar merc'hed da redek e F1. Daoust da se ez eus bet pemp plac'h o deus redet pe klasket redek ur Priz Bras F1 e kevezadeg bed : Maria Teresa De Filippis, eus Italia, he deus kemeret perzh da bemp Priz Bras, tri redadeg en o zouesk, e 1958 ha 1959, Lella Lombardi, Italia, seitek Priz Bras, daouzek disparti en o zouesk etre 1974 ha 1976, hounnezh eo ar plac'h kentañ he deus merket poentoù e kevezadeg bed ar vlenierien, o vezañ c'hwec'hvet eus Priz Bras Spagn e 1975, Divina Galica, Bro-Saoz, tri Friz Bras hep dont a-benn da ditriñ e 1976 ha 1978, Desiré Wilson, Suafrika, ur Priz Bras hep titriñ e 1980 ha Giovanna Amati, Italia, tri nann-titriñ e 1992. Er-maez eus ar gevezadeg avat eo Desiré Wilson ar plac'h nemetañ en deus gounezet ur redadeg F1, e-barzh kevezadeg Breizh-Veur F1 e 1980. Sarah Fisher, a zo bet blenierez IndyCar, a zo ar plac'h diwezhañ o kemer perzh d'un dibenn-sizhun Priz Bras o ruilhañ evit esaeoù dieub Priz Bras ar Stadoù-Unanet e 2002, gant McLaren-Mercedes. Div blac'h o doa un Dreist Aotre e 2012, Susie Wolff ha Maria de Villota, merc'h ar blenier Emilio de Villota. De Villota, eus Spagn a oa blenierez esaeoù Marussia met gloazet eo bet gant ur gwallzarvoud e-pad esaeoù aerodinamikel e Silverstone, o koll ul lagad. Mervel a ra ur vloaz diwezhatoc'h, dre heuliad ar gwallzarvoud-se moarvat. Susie Wolff, eus Bro-Skos, a zo gwreg Toto Wolff, a oa kevranneg Williams a-raok kemer penn Mercedes AMG. Enfredet eo Susie Wolff gant Williams e 2012 ha kemeret he deus perzh d'un abadenn esaeoù blenierien yaouank, o vezañ tost a-walc'h ouzh amzer he c'henskipailher Daniel Junquadella. E 2014 eo sañset kemer perzh da esaeoù dieub ur Priz Bras pe zaou.
Stankoc'h eo bezañs ar merc'hed e micherioù an darempredoù (darempredoù gant ar mediaoù, kazetennerezed ha. ha.) met n'int ket stank e penn ar skipailhoù. Carmen Ziegler he deus bet ur post uhel a-walc'h e Sauber e 1993 hag Antonia Terzi a oa penn kevrenn an aerodinamiezh e Williams etre 2002 ha 2004 a-raok ma vefe skarzhet kuit goude he FW26 a oa c'hwitet. E 2012 eo bet anvet Monisha Kaltenborn e penn Sauber, o erlec'hiañ ar perc'henner Peter Sauber, o tont da vezañ renerez kentañ ur skipailh Formulenn 1, heuliet buan a-walc'h gant Claire Williams, merc'h Frank Williams, anvet renerez Williams e lec'h he zad deuet re gozh, a chom perc'henner avat.
Ar saverien hag ar skipailhoù
Abaoe 1981 eo sañset ur skipailh F1 sevel e gestell-karr ha neuze n'eus diforc'h ebet ken etre ar gerioù "skipailh" ha "saver". An dra-se a zo diforc'h pennañ ar Formulenn 1 pa geñverier gant an IndyCar e lec'h ma c'hell ar skipailhoù sevel o c'hirri pe prenañ anezho digant ur savour-kirri (daoust ma ne chom nemet Dallara a sav kestell-karr evit an IndyCar e 2014), pe gant ar Formulennoù bihanoc'h evel ar GP2 e-lec'h ma vez roet ar memes kirri da bep skipailh evit lakaat war wel ar vlenierien gwellañ. Evit gwir an ekwation skipailh=saver n'eo ket bet gwir atav. Stank e kaver ar c'hirri gwerzhet da skipailhoù all etre 1950 ha 1980, ha memes goude an difenn. Ar skipailh prevet brudetañ eo hep mar ar Rob Walker Racing Team, an hini nemetañ en deus trec'het, gant sikour Stirling Moss. Goude 1981 avat int deuet ral peogwir e oa difennet. Koulskoude e 2007 ez eus bet savet cholori o tizoloiñ ar Super Aguri hag ar Toro Rosso. Splann e oa ne oa nemet karr 2006 Honda ha karr 2007 Red Bull Racing ! Evit afer Toro Rosso-Red Bull, o deus ar memes perc'henner, Red Bull, eo bet kavet un tu da vont tro-dro d'ar reolenn en ur lakaat an anv Red Bull Technology war steuñvenn ar c'harr, met evit Super Aguri, sikouret gant Honda abaoe e zisoc'hoù, n'eo bet roet displegadur ebet ! A-benn ar fin, gant klemm Williams ha Spyker eo bet difennet an doare-se d'ober e 2010, pep skipailh a rank soñjal e-barzh e garr bremañ. Toro Rosso a soñj en e girri e-unan abaoe 2010 neuze. Super Aguri zo bet laosket gant Honda e 2008 peogwir e kroge da kaout disoc'hoù gwelloc'h eget ar skipailh ofisiel.
Triwec'h skipailh a oa e 1950 o redek, met ken ral a oa ar c'hirri kevezus ha ken ker e oa redek eo bet diskaret meur a skipailh buan a-walc'h, betek lakaat an aozourien da zegemer kirri F2 evit leuniañ ar c'haeloù. Ar Scuderia Ferrari eo ar skipailh koshañ e F1, deuet war ar c'haelioù kenkoulz hag eil Priz BRas ar bloaz 1950 e Monako. Da gentañ e oa ur bern saverien-kirri o doa savet ur skipailh evit redek ha brudañ o labour evel Alfa Romeo, Ferrari, Mercedes, Maserati ha war-lerc'h Renault. Met goude ar bloavezhioù 1960 o deus dilezet ar F1 evit redek kentoc'h en Andur. Distroet int er bloavezhioù 1980 evel saverien-keflusker ha dreist holl er bloavezhioù 2000 evel saverien kirri, evel Toyota, Renault, BMW Sauber, Honda ha war-lerc'h Mercedes, ha saverien bihanoc'h evel Spyker F1, Caterham pe Marussia. Evit gwir o deus an holl nemet Mercedes, Caterham ha Marussia divizet da zilezel adarre ar F1 adalek 2010.
Etre ar bloavezhioù 1960 ha 1990 e veze mestroniet ar F1 gant saverien prevet, saoz peurvuiañ, savet evit ar redadegoù nemetken, evel Lotus, McLaren, Brabham pe Williams. Diwar ar skipailhoù-se eo bet savet saverien-kirri a-wezhioù evel Lotus Cars pe McLaren Automotive. Ar skipailhoù-se o doa ezhomm eus kefluskerioù a brene digant saverien-kefluskerioù ispisial (Cosworth, an hini brudetañ, gant sikour Ford avat, Coventry Climax, Repco, Hart pe Judd. Ral a wezh o deus savet o c'heflsukerioù-dezho en abeg d'ar c'houst. A-hed ar bloavezhioù eo bet karzhet ar saverien-keflusker prevet gant ar saverien bras hag o arc'hant, an hini diwezhañ o vezañ Cosworth, aet kuit e 2013. Hiziv ez eus adarre meur a skipailh perc'hennet gant un den nemetken ha diaes eo dezho bezañ kevezus en abeg d'an arc'hant dispignet gant ar skipailhoù bras (Red Bull, McLaren, Ferrari, Mercedes). Evit kevezañ e F1 e vez ret dispign etre 66 milion ha 400 milion a zollar dre vloaz, ur sifr da lakaat etre krommeloù en abeg d'ar sekred a fell d'ar skipailhoù kaout war o budjedoù.
Evit krouiñ ur skipailh nevez e vez ret reiñ 25 milion a lur saoz d'ar FIA ha setu perak e kav gwelloc'h tud a fell dezho mont e-barzh ar F1 prenañ ur skipailh kozh ha lakaat un anv nevez dezhañ evit mirout ivez arc'hant ar skinwel a vez roet bep bloaz hervez disoc'hoù ar skipailh.
Mont war-zu ar Formulenn 1
Pouez an darempredoù hag an anvioù a gont kalz ivez. Daoust d'e bevar titl e ChampCar eo bet digoret hent ar F1 da Sébastien Bourdais nemet goude e gejadenn gant Nicolas Todt, mab Jean Todt, deuet da vezañ e alier, ha Gerhard Berger, kenberc'henner Toro Rosso. Krediñ a c'heller ober eo bet kalz aesoc'h da zDamon Hill, Jacques Villeneuve, Nico Rosberg, Nelson Piquet jr, Kazuki Nakajima, Max Verstappen pe Mick Schumacher (mibien Graham Hill, Gilles Villeneuve, Keke Rosberg, Nelson Piquet, Satoru Nakajima, Jos Verstappen ha Michael Schumacher) da zont e F1 eget tud ken barrek, met dianav.
Goude ar Formulenn 1
An darn vrasañ eus ar vlenierien a baouez da redek e Formulenn 1 war-dro 35 vloaz, met ne dalv ket e paouezont da redek da vat, dreist holl evit ar re yaouankañ. Evit gwir ez eus ur bern doareoù redadegoù kirri a c'houlenn nebeutoc'h digant o c'horf hag a zo mat evit redek c'hoazh, betek 50 vloaz a-wezhioù. Gant fent e vez lesanvet a-wezhioù ar gevezadegoù-se "ti ar re gozh ar F1". En o zouesk e kaver an DTM a ra berzh e-touesk blenierien kozh ar Formulenn 1, da skouer kampion-doubl Mika Häkkinen, hag an drec'hourien Jean Alesi, Ralf Schumacher ha David Coulthard o deus kevezet e kevezadeg alaman ar c'hirri tourism. Paul di Resta a redo er gevezadeg-se e 2014, goude bezañ bet tapet ar maout gantañ e 2010 a-raok mont da redek e F1. Ur gevezadeg all a ra berzh eo hini an Andur, ar WEC, gant he redadeg pennañ, 24 eurvezh ar Mañs, er rummad LMP1, ar pezh a zedenn ivez blenierien yaouankoc'h skarzhet eus ar F1, peogwir eo ar c'hirri a denn d'ar muiañ d'ar c'hirri F1 er redadegoù kirri. Mark Webber, Sebastien Buemi, Anthony Davidson, Allan McNish, Alexander Wurz a red e LMP1 evit ar gevezadeg-se. Natur ispisial 24 eurvezh ar Mañs a zedenn ivez blenierien koshoc'h a glask un dae bennak, evel Jacques Villeneuve pe Nigel Mansell da skouer, dreist holl e rummadoù GT. Arabat ankounac'haat e veze boazet ar vlenierien da dremen ag ur rummad d'ur rummad all betek ar bloavezhioù 1980, evel Graham Hill, Olivier Gendebien, Louis Rosier pe Jochen Rindt ha chom a ra c'hoazh un nebeud re, a-wezhioù gant redoù-micher un tammig diaes hag e pep lec'h, o deus redet an daou a-raok bezañ gwelet evel blenierien war o leve e F1, Sebastien Bourdais o vezañ ar skouer pennañ, o redek e 24 eurvezh ar Mañs a-raok ha goude e amzer F1, o kevezañ ivez e redadegoù kirri norzhamerikan ivez (ChampCar hag IndyCar). Just a-walc'h eo redadegoù kirri Amerika an Hanternoz un doare all da genderc'hel da redek goude ar F1, a-gozh, gant Emerson Fittipaldi ha Nigel Mansell da skouer, e CART, skouer Mario Andretti o vezañ disheñvel abalamour ma en deus redet en Amerika an Hanternoz a-raok, e-pad ha goude e amzer e F1. Hiziv e kaver skouer Rubens Barrichello a zo aet da redek en IndyCar goude e Briz Bras diwezhañ, kenkoulz ha Takuma Sato ha Justin Wilson. Blenierien all a zo aet da redek e NASCAR, evel Jacques Villeneuve, Juan Pablo Montoya, Nelson Piquet jr ha Scott Speed. Kevezadegoù kirri un-plas er-maez eus ar framm "mont war-zu ar F1" zo bet aozet hag ar re-se o deus dedennet ar vlenierien F1, evel an A1 GP, aozet diwar ar broioù, pe ar Superleague Formula, diwar skipailhoù mell-droad. Bremañ ez eo ar Formulenn E, ur formulenn dredan, a zedenn blenierien evel Jaime Alguersuari, Sebastien Bourdais, Sebastien Buemi, Karun Chandock, Robert Dornboos, Lucas di Grassi, Narain Karthikeyan, Christian Klien, Vitantonio Liuzzi, Franck Montagny, Takuma Sato ha Bruno Senna. Ur gevezadeg evit blenierien kozh ar F1 zo bet aozet e 2006, ar Grand Prix Masters, hep bezañ kaset betek ar fin avat, gant kudennoù arc'hant.
A-hend all ez eus un toullad blenierien F1 o deus krouet o skipailh, pe o deus renet ur skipailh F1 goude o amzer dirak o rod-stur, Jackie Stewart evit Stewart Grand Prix, Alain Prost evit Prost Grand Prix, Gerhard Berger evit Toro Rosso ha Niki Lauda evit Jaguar Racing, met ivez o reiñ alioù da Ferrari e deroù ar bloavezhioù 1990 ha da vMercedes abaoe 2013. Blenierien all a ro o skiant-prenet da chadennoù skinwel a skingas ar F1, evel en deus graet James Hunt evit ar BBC, en o zouesk Martin Brundle, David Coulthard, Damon Hill, Luciano Burti, Niki Lauda, Jean Alesi, Jacques Laffite, Jacques Villeneuve, Franck Montagny ha Jérôme d'Ambrosio. Blenierien all e gemer perzh e aozadurioù ar redadegoù kirri en o bro, evel Damon Hill ha Jackie Stewart a zo bet prezidanted ar British Racing Drivers' Club e-pad pell. Brudet eo Carlos Reutemann evit bezañ aet da bolitikour en Arc'hantina, dilennet gouarnour zoken.
Prizioù Bras
Goude 2021 e oa bet redet 1057 redadeg (1046 Priz Bras hag 11 abadenn an Indianapolis 500) — redet gant 744 blenier gant 37 broadelezh disheñvel — er gevezadeg bed :
Bandennoù-rod
Ar bandennoù-rod a zo un dra a-bouez evit ar kirri peogwir eo ar pezh nemetañ e-barzh ar c'harr a zo stok ouzh an hent. Ar bandennoù-rod e Formulenn 1 a zo teneroc'h eget re ar c'hirri boas, a zo int-i graet evit padout. Ar reolennoù a zo bremañ a vount war ar vlenierien da redek gant an daou seurt bandennoù-rod roet gant ar saver bandennoù-rod e-pad ar redadeg, nemet ma ra glav.
Meur a saver bandennoù-rod o deus redet e Formulenn 1, a-wechoù o-unan, a-wechoù ouzh reoù all. Pirelli a zo ar saver bandennoù-rod a labour evit ar F1 abaoe 2011.
Eneberezh ouzh ar Formulenn 1
Evel evit pep sport redadegoù kirri ez eus tud oc'h enebiñ ouzh ar Formulenn 1. Gwallzarvoud bras 24 eurvezh ar Mañs 1955 en deus lañset ul lusk a-enep ar redadegoù kirri, o lakaat meur a Stad da verzañ anezho. Difennet eo c'hoazh e Suis da skouer,. Tamallet e oa bet levezon ar redadegoù war ar savete war an hentoù, da skouer dre lakaat war o c'hont tizh ar kirri hag ar vlenierien, daoust ma n'eus ostilh ebet evit muzuliañ levezon ar redadegoù kirri e savete an hentoù hag emzalc'h ar vlenierien.
Evel meur a sport all eo bet brudet e-pad pell ar butun e bed ar Formulenn 1.
Ar re enebet ouzh ar Formulenn 1 a ziskouez alies he levezon war an endro. Evit gwir o deus ar redadegoù kirri ul levezon war an endro dre veveziñ esañs ha bandennoù-rod, dre ar beajoù tro-dro d'ar bed, sevel an troiadoù, ur saotradur trouz a zo ivez. Koulskoude e klask ar Formulenn 1 bezañ ekologeloc'h dre implijout muioc'h a dredan, o'n em soñjal gwelloc'h war ar beajiñ ha penaos strollañ deiziadoù ar Prizioù Bras a zo e memes kornadoù eus ar bed.
Pellorneum albiventre
Pellorneum albiventre a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Pellorneidae.
Alcippe poioicephala
Anvet e voe Thimalia [sic] poioicephala (kentanv) da gentañ-penn (e 1841) gant an evnoniour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).
Pellorneum albiventre
Anvet e voe Neornis albiventris (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant ar skiantour saoz Henry Haversham Godwin-Austen (1834-1923).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Alcippe poioicephala
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ en Azia ar Su hag India :
Pellorneum ruficeps
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad warn-ugent anezhañ :
World Trade Center (1973-2001)
Ar World Trade Center a veze graet eus ur greizenn 7 tour uhel e traoñ Manhattan, New York City, e Stadoù Unanet Amerika. Brudet e oa evit an daou dour uhel gevellet, a oa bet digoret d'ar 4 a viz Ebrel 1973, hag a voe distrujet d'an 11 a viz Gwengolo 2001 e-pad Gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001. Distrujet e oant bet d'ar mintin, ha dre o flastradenn e voe kaset d'an traoñ ar peurrest eus ar savadurioù a yae d'ober ar greizenn. Dismantroù ar savadurioù a voe razhet evit adsevel ur greizenn nevez.
Bamir Topi
thumb|Bamir Topi
Bamir Myrteza Topi (ganet d'ar 24 a viz Ebrel 1957 e Tirana) zo ur politikour albanat, dilennet da brezidant republik Albania d'an 20 a viz Gouere 2007 gant ar Parlamant.
Raúl Castro
Raúl Modesto Castro Ruz, ganet d'an 3 a viz Even 1931, zo ur politikour hag un dispac'her eus Kuba. Brudet eo evel breur yaouankañ Fidel Castro. Raúl Castro zo e penn nerzhioù armet Kuba (douarlu, morlu, hag aerlu). Bez eo bet kentañ sekretour poellgor kreiz Strollad Komunour Kuba (Partido Comunista de Cuba) abaoe 2011. Raúl Castro eo ar jeneral uhelañ e Kuba. Raúl Castro a oa unan eus pennoù an dispac'herien er bloavezhioù 1950. Ur wech kemeret ar galloud gant e vreur Fidel Castro, Raúl Castro a zeuas da vezañ unan eus an dud pouezusañ er strollad komunour, o vezañ penn lu ar vro e-pad 49 bloaz, etre 1959 betek 2008.
Martino Martini
Martino Martini zo anv meur a zen.
Pomatorhinus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Azia, pemp isspesad ha tri-ugent (65) dezhe en holl.
Sliabh Liag
Sliabh Liag (Slieve League pe Slieve Leag e saozneg) zo ur menez hag un tornaod uhel en arvor kontelezh Dún na nGall, e gwalarn Iwerzhon. Bri uhelañ Europa eo, pa dap 601 metr uhelder.
Colombelles
Colombelles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Sliabh Liag
Uheloc'h eo eget Aillte an Mhothair, tornaodoù all eus Iwerzhon, e kontelezh An Clár, met n'eo ket ken brudet.
Francis James Child
Brudet eo e levr Child Ballads e 5 levrenn, embannet etre 1882 ha 1898. Ur studiadenn veur eo an oberenn-se war dachenn ar sonerezh folk saoznek.
Colombelles
kantved
Eil brezel-bed: distrujoù bras a voe er gumun e-pad Emgann Normandi, lazhet e voe 48 den nann-soudard gant ar bombezadegoù.
Melestradurezh-kêr
Ar c'huzul-kêr a zo 29 ezel ennañ, ar maer har 8 eilmaer en o zouez.
Radio Free Europe
Radio Free Europe/Radio Liberty berraet e RFE pe RL zo ur skingomz stadunanat a gas keleier ha dielfennadurioù diwar-benn kreiz ha reter Europa, kreiz Azia hag ar Reter Nesañ "where the free flow of information is either banned by government authorities or not fully developed" (brezhoneg: "Lec'h ma vez difennet ar gwir da embann e soñjoù gant ar gouanrmantoù pe ma vez krennet"). Arc'hantaouet eo an aozadur gant gouarnamant SUA.
Colombelles
Etrekumuniezh
Ar gumun a ya d'ober perzh er gumuniezh tolpad-kêrioù Caen abaoe ma oa bet krouet honnezh d'an. 18 kumun a oa d'ar mare-se en aozadur.
Radio Free Europe
E-pad ar Brezel Yen, Radio Free Europe (RFE) a veze skignet war-zu ar broioù suj d'ar galloud soviedel ha Radio Liberty (RL) war-zu an URSS end-eeun. RFE a oa bet krouet evel un ostilh propaganda enep-komunour er bloavezh 1949 gant an National Committee for a Free Europe. RL a oa bet krouet daou vloaz war-lerc'h ; an daou aozadur a voe kendeuzet e 1976. Ar gouarnamantoù komunour a glaske alies kas spierien komunour evit mont e-barzh pennlec'h an RFE. Alies e veze troc'het ar skinoù radio en URSS dre obererezhioù lies spierien ar KGB. RFE/RL a oa arc'hantouet evit ul lod gant ar CIA (Central Intelligence Agency) betek 1972.
Martini
Martini zo un anv-tiegezh italianek.
Olifant (danvez)
An olifant zo un danvez kalet, gwenn ha divoull, anezhi danvez pennañ dent ha skilfoù genoù al loened evel an olifanted, an dourvarc'hed, ar c'holeoù-mor, an narwaled, ar c'hwezherien bras, ar fakochered. Ar ger olifant a vez implijet da gentañ evit komz eus olifant an olifanted pe ar mammouted.
Abaoe ar ragistor en deus benet ha kizellet an den traezoù en olifant. A-raok ar plastik e veze implijet an danvez-se da sevel traezoù pemdez evel boulloù bilhard, touchennoù piano, nozelennoù, treid kontilli ha loaioù, da geinañ levrioù, ha kement zo.
Prinia sylvatica
Prinia sylvatica a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Cisticolidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
George Martin
George Martin zo un anv saoznek ha hini meur a zen :
Martino Martini (jezuist)
Martino Martini (e sinaeg 卫匡国, pinyin: Wei Kuangguo, meneget ivez evel "Martin" pe "Martinius"; Trento, 20 Gwengolo 1614 – Hangzhou, 6 Even 1661) a oa ur jezuist italian, istorour, douaroniour ha kartennour, a labouras e Sina. Sevel a reas ur yezhadur eus ar sinaeg.
Foulognes
Foulognes a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Sliabh Speirín
Sliabh Speirín pe na Speiríní (hervez an iwerzhoneg ; Sperrin Mountains pe the Sperrins e saozneg ) zo un aradennad menezioù e Hanternoz Iwerzhon. En em astenn a ra e kontelezhioù Tír Eoghain ha Doire, eus An Srath Bán war-zu Díseart Máirtín er reter ha war-zu Léim an Mhadaidh en norzh. Brav ha gouez eo ar maezioù. Annezet eo an tolead gant war-dro 150,000 a dud.
Haifaa al-Mansour
Haifaa al-Mansour ( هيفاء المنصور), bet ganet d'an 10 a viz Eost 1974, a zo ur filmaozerez ha senarioourez saoudat. Kentañ sevenourez saoudat eo.
Ceratopsia
Ar Ceratopsia (En henc'hresianeg « dremmoù kornek ») zo ur strollad dinosaored geotdebrer a oa stank en Azia hag e Norzhamerika er C'hretase. En dreistkerentiad-se emañ kerentiadoù ar Psittacosauridae (loened daoudroadek, dezhe drein heñvel ouzh re an hoc'h-dreinek a-wezhioù), ar Protoceratopsidae hag ar Ceratopsidae, anezhe o-daou strolladoù loened pevarzroadek gant kerniel ha gouzougennoù. Ar gouzougennoù-se a c'hallfe bezañ bet skoroù da stagañ kigennoù da gentañ, ha brasaet o defe da servijout evit en em zifenn hag en em barañ.
E-touez ar Ceratopsia ar muiañ anavezet emañ ar Psittacosaurus, ar Protoceratops, an Triceratops, an Torosaurus, ar Centrosaurus, ar Styracosaurus hag ar Pachyrhinosaurus. Triceratops zo unan eus ar Ceratopsia brudetañ gant an holl. Emañ ar c'hiz echuiñ an anvioù genad eus ar strollad Ceratopsia gant « -ceratops » met ne c'hoarvez ket atav. Unan eus ar genadoù kentañ a oa anvet evel-henn eo ar genad Ceratops e-unan, en deus roet e anv d'ar strollad, daoust ma vez sellet outañ hiziv evel un nomen dubium rak e zilerc'hioù karrekaet n'o deus ket perzhioù arouezius zo a gaver gant ar Ceratopsia all.
La Lande-sur-Drôme
La Lande-sur-Drôme a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Val-de-Drôme.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas un den nann soudard e La Lande-sur-Drôme abalamour d'ar brezel e miz Gouere.
Fallschirmjäger
Fallschirmjäger zo ur ger alamanek evit "harzlammerien". Fallschirm (harz-lamm) ha Jäger (chaseour, hag ar ger boas eo en alamaneg evit ober anv eus an droadeien lijer). Ur roll hollbouezus zo bet gant an unvezioù-se e-pad an Eil Brezel-bed. Asambles gant ar Gebirgsjäger e oant gwelet evel nerzhioù gwellañ lu an Trede Reich. E fin an Eil Brezel-bed e oant bet adsavet diouzhtu evel ul lod eus nerzhioù difenn Alamagn ar C'hornôg, kement hag eus Alamagn ar Reter met gant ur roll nerzhioù arbennik.
Hottot-les-Bagues
Hottot-les-Bagues a zo ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bered ar C'hommonwealth: Hottot-les-Bagues War Cemetery
An darn vrasañ anezhe a varvas e 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed .
Fallschirmjäger
Fallschirmjäger ha Breizh
Unvezhioù Fallschirmjäger o deus bet stourmet e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed e Breizh. Brud o deus tapet o tifenn kêr Vrest.
2. Fallschirmjäger-Division
An 2. Fallschirmjäger-Division zo chomet stag ouzh Breizh dre ma voe savet ar rannarme e miz C'hwevrer 1943 e Breizh kostez Gwened. Ar rannarme-se a oa bet stummet adal ar Fallschirm-Jäger-Regiment 2 (FJR.2) hag an II./Fallschirm-Artillerie-Regiment 1. Goude an dilestradeg e Normandi e voe adkaset ar rannarme da vro Landerne ; kemer a reas perzh e seziz Brest.
Torfedoù brezel
Ma voe brud mat war an unvezhioù harzlammerien Fallschirmjäger e-pad hag abaoe an Eil Brezel-bed e voe kaset da benn torfedoù brezel a-enep trevourien ganto, zoken pa ne voent ket niverus e voe anezho :
Hamid Karzai
thumb|Hamid Karzai e miz Eost 2009
Hamid Karzai (pachtoueg: حامد کرزی) zo ur politikour afghan ganet d'ar 24 a viz Kerzu 1957 e-kichen Kandahar. Dilennet eo bet da brezidant republik islamek Aghanistan e 2004 hag adarre e 2009.
Pomatorhinus hypoleucos
Pomatorhinus hypoleucos a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.
Anvet e voe O[rthorhinus].hypoleucos (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Gevred hag ar Su :
Miloš Zeman
E miz Genver 2013 e oa bet dilennet Miloš Zeman da brezidant ar republik, hag an hini kentañ e oa da vezañ dilennet war-eeun gant tud ar vro, rak araozañ e oa bet dilennet Václav Havel ha Václav Klaus gant ar Parlamant. Addilennet e voe e miz Genver 2017.
Pedro Pires
thumb
Pedro Verona Rodrigues Pires (ganet d'an 29 a viz Ebrel 1934) zo ur politikour eus ar C'hab Glas. Goude bezañ bet ministr kentañ ar republik eus 1975 da 1991 eo bet dilennet da brezidant e miz Meurzh 2001 hag addilennet e 2006.
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo
Teodoro Obiang Nguema Mbasogo (ganet d'ar 5 a viz Even 1942) zo ur politikour eus Ginea ar C'heheder ha prezidant ar vro abaoe taol-Stad 1979 ma voe harzet ha kondaonet Francisco Macías Nguema. Ur Vonreizh nevez a voe degemeret e 1982 ha dilennet Obiang da brezidant. Addilennet eo bet e 1989, 1996, 2002 ha 2009, bewech gant ouzhpenn 96% eus ar mouezhioù.
José Eduardo dos Santos
José Eduardo dos Santos (28 Eost 1942 e Luanda - 8 Gouere 2022 e Barcelona) zo ur politikour angolat, prezidant ar vro etre 1979 ha 2017.
A-orin eus São Tomé ha Príncipe e oa e dud. Emezelañ a reas er strollad politikel MPLA (Movimento Popular de Libertação de Angola - Luskad Poblek evit Dieubidigezh Angola) pa oa studier c'hoazh. En abeg da waskadeg ar gouarnamant trevadennel e kavas gwell mont en harlu da Gongo-Brazzaville e 1961. Eno e kenlabouras gant an MPLA hag e teuas da vezañ un ezel ofisiel eus ar strollad. Kenderc'hel a reas gant e studioù e Bakou (Azerbaidjan), en URSS. Distreiñ da Angola a reas e 1970.
Goude dizalc'hiezh Angola e miz Du 1975 e voe kemeret ar galloud gant an MPLA met ur brezel diabarzh a darzhas etre tud an MPLA ha tud ar strolladoù all (UNITA ha FNLA). José Eduardo dos Santos a voe dilennet da brezidant Angola e miz Gwengolo 1979 goude marv Agostinho Neto, prezidant kentañ ar vro. E miz Gwengolo 1992 e voe aozet dilennadegoù met na José Eduardo dos Santos nag e gevezer, Jonas Savimbi eus an UNITA, na zeuas a-benn da zastum 50% eus ar votoù evel ma oa dleet evit bezañ dilennet. Ne voe ket tu da aozañ un eil tro en dilennadegoù hag ar brezel diabarzh a darzhas adarre pa chome dos Santos en e garg a brezidant.
Paul Biya
Paul Biya (ganet Paul Barthélemy Biya'a bi Mvondo d'an 13 a viz C'hwevrer 1933 e Mvomeka'a) zo ur politikour kamerounat aet da brezidant ar vro d'ar 6 a viz Du 1982 goude dilez Ahmadou Ahidjo. Dilennet eo bet e 1984 hag addilennet e 1988, 1992, 1997, 2004 ha 2011.
Ronit Elkabetz
Ronit Elkabetz, bet ganet d'ar 27 a viz Du 1964 e Beersheba (Distrig ar Su, Israel) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Ebrel 2016 e Tel Aviv (Israel) a oa un aktourez, ur filmaozerez ha saverez senario israelat. Labourat a reas en Israel hag e Bro-C'hall.
Liammoù diavaez
Ronit Elkabetz war allocine.fr
Anne Doat
Anne Doat, bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1936 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine a-vremañ, Bro-C'hall), a zo bet ur gomedianez koulz er c'hoariva, er sinema hag er skinwel.
Merc'h eo d'al leurenner gall Jan Doat (1909-1988) hag euredet (d'an 9 a viz Eost 1963) e voe da Jean Vautrin (1933-2015). Kregiñ a reas gant he studioù e lise Saint-Cloud ma plije kalz kentelioù he c'helenner war arz ar c'hoariva dezhi. Dont a reas a-benn da gendrec'hiñ he zud aotren anezhi da vont da gentelioù Jean Valcourt (1905-1969) e Skol muzik hag arz an teatr Pariz. Ne oa ket faziet war he micher rak gopret e voe an aktourez yaouank e miz Kerzu 1957 ha degemer a reas ar Priz Suzanne-Bianchetti evit perzh "Juliette" er film Chiens perdus sans collier. Kemer a reas perzh e meur a zrama ha heuliadenn skinwel (Le Chevalier de Maison-Rouge (1963) en o zouez) er bloavezhioù tri-ugent. Goude ma voe ganet he zrede mab Julien, e 1977, e reas he mennozh paouez gant he micher dre ma oa-eñ paket gant an aotegezh. Savet e oa bet gant ar c'houblad ar gevredidezh "Autisme solidarité" hag ar greizenn "Oriane" e Barjols (Var) e-tailh da zegemer oadourien skoet gant ar c'hleñved-se.
Der gute Kamerad
Der gute Kamerad ("Ar c'hamarad mat") zo ur c'hlemmgan alamanek savet gant ar barzh Ludwig Uhland e 1809 e Tübingen. Un ton a voe savet gant Friedrich Silcher e 1825, e Tübingen ivez, a soñjer.
Evel kan soudarded eo anavezetoc'h an anv Ich hatt' einen Kameraden ("Ur c'hamarad am boa").
Troet eo bet, pe azasaet, e meur a yezh : brezhoneg, galleg, kabileg. E brezhoneg eo bet savet ar skrid gant Kerlann.
Ludwig Uhland
E 1807 ha 1808 en devoa savet kanaouennoù evit Musenalmanach Seckendorff hag e 1812 ha 1813 barzhonegoù evit ar Poetischer Almanach hag an Deutscher Dichterwald. En 1815 ec'h embannas an dastumad  Vaterländische Gedichte, ha brud en doe gantañ. Adembannet e voe meur a wech, ha kresket bep taol. Traoù all a embannas, Ernst, Herzog von Schwaben (1818) ha Ludwig der Baier (1819), dister e-skoaz e ganoù.
Barzh romantel e oa, troet gant ar Grennamzer.
Olga Guillot
Olga Guillot, ganet e 1923 e Santiago de Cuba, marvet en Miami e 2010 a oa ur ganerez kuban, brudet dre ganañ bolero, evel «Miénteme», «La gloria eres tú», pe «Tú me acostumbraste». Lesanvet e oa «la reina del bolero», kanañ a reas gant Frank Sinatra hag Edith Piaf.
Pa oa krennardez e savas, gant he c'hoar Ana Luisa, an daouad «Las hermanitas Guillot» en 1941 a gane er skingomz. Da gentañ e kane an tango e doare Libertad Lamarque ha Mercedes Simone. Er bloavezhioù 1940, e kane er pevarad Siboney, renet gant Isolina Carrillo.
E 1961, goude Dispac'h Kuba, ez eas da chom da Venezuela, ha goude Mec'hiko, ha goude Miami, ma varvas. Hi eo ar ganerez spagnolek kentañ a ganas en Carnegie Hall Evrog Nevez, e 1964. Biskoazh ne zistroas da Guba.
Dimezioù
Dimezet e voe d'ar c'hazetenner kuban Ibrahim Urbino, d'an aktour Alberto Insúa (1926-2003) ha goude d'ar sonaozour René Touzet (1916-2003), hag ur verc'h o doe: Olga María (ganet e 1960), deuet da vout kanerez evel he mamm.
He fladennoù
- Gant Panart Records
- Gant Puchito Records
- GantCon Musart Records
- Gant CBS Records
- Gant Warner Records
George Soros
George Soros, bet ganet Schwartz György d'an 12 a viz Eost 1930 e Budapest (Hungaria), a zo ur c'hellidour stadunanat pinvidik-mor a orin hungariat. E miz C'hwevrer 2018 e oa istimet da 8 bilion $ e binvidigezh. Roet en deus un 32 bilion $ da obererezhioù ar mat dre e aozadur Open Society Foundations.
Deuet brudet eo gant e obererezhiou a drafikerez war ar « paper arc'hant » (devise) hag ar c'hevrannou (actions). Merket en deus istor talvoudou ar yalc'hadou an talvoudou hag ivez evit e madoberereziou filantropek. Unan eus diazezourien an hedge funds eo, digouezhet er bloaveziou 70, hag a zo disheñvel deus ar glogoren arc'hantiñ japanad. Prezidant eo bremañ deus Soros Fund Managment, diazezet e New York, hag a vere e 2012,ouzhpenn 25 milliard a $ evitañ, e famill hag e (fondations). Krouet en deus an Open Society Institute, deuet da vezañ Open Society Foundations.
En e yaouankiz Soros, ganet György Schwartz, a zo mab ar skrivagner esperanteg Tivadar Soros, gant an oberenn Maskerado ĉirkaŭ la morto, bet skrivet da gentañ en esperanteg hag a zanevelj e istor e-kerzh an dalc'hidigezh alaman e Budapest. Troet eo bet e meur a yezh (saozneg, rusianeg, alamaneg, hungareg ha turkeg). Neoazh Georg hag e vreur Paul ne hañvalont ket bezañ esperantegerien a vihanig, obererezh ebet n'o deus graet war an danvez se. Ganet eo en Hungaria. Pa oa trizek vloaz e voe aloubet Hungaria gant an Alamagn nazi, e miz meurzh 1944. Daoust d'e familh bout Yuzevien e tec'h kuit deus an hengaserezh dre chans, gwarezadur un implijiad ar vaodiernerez ha lak anezhañ da dremen evit e filhor. Bevañ ra en Hungaria betek 1946, kent tec'hout d'an dalc'herez soviedel e-skeud 'n em gavout er c'hendalc'h esperantek.
D'ar Rouantelezh Unanet e tivro e 1947, ma stag gant studiou armerzhel el London School of Economics. Tapout a ra ur vachelor e skiantou e 1951 hag ur PhD a brederouriez en 1954. Kregiñ ra da labourat, ar memes bloaz, en un ti courtage deus ar City Londoniad, krouet gant daou genlabourer Hungariad. Ouzhpenn da se e ra micheriou bihan evel mestr gouronkañ, gwerzer profou envoriñ, douger malizennou. Mont ra d'ar Stadou Unanet e 1956 evit hevezañ gounid awalc'h a arc'hant e Wall Street evit bout skrivagner ha prederour. Labourat a ra, evel dielfenour e meur a meur a gevredigez arc'hantel bihan : F.M. Mayer and co Wertheim and co puis Arnold and S. Bleichroeder. E ti Arnold and S. Bleichroeder eo dielfenour hag e ver evit ar wech kentañ ur sammad postadurez tredeogel war an danveziou diazezel. E 1969 e krou e c'hentañ ...
Cabourg
Cabourg a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Zack Snyder
Zack Snyder a zo ur filmaozer, senarier hag aktor amerikan bet ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1966 e Green Bay, Wisconsin (SUA).
E vuhez
Goude bezañ bet stummet e Londrez hag e Pasadena e stagas Zack Snyder gant svel filmoù bruderezh ha buan e teuas a-benn da vezañ brudet rak barrek e oa a-fet stil hag a-fet kontañ darvoudoù. Labourat a reas evel rener al luc'hskeudenniñ ha sevener hag e savas meur a film bruderezh evit merkoù evel (Audi, Jeep, Budweiser, Nike, Reebok, Subaru, …). Meur a briz a dapas kaout ivez : daou Clio Awards hag ul Leon aour e Festival filmoù bruderezh Cannes.
E 2003 e savas e film sinema kentañ, Dawn of the Dead e ditl, diwar Zombie gant George A. Romero. Mat e voe degemeret ar film, gant an arvesterien koulz ha gant ar vurutellerien, ha neuze e c'hellas mont da labourat da Hollywood. Tri bloaz goude e savas 300, diwar ar c'homic 300 (comic) gant Frank Miller. E 2009 e sevenas ar film Watchmen diwar ar c'homic gant Alan Moore.
D'ar 4 a viz Here 2010 ec'h embannas e lec'hienn Deadline e sevenfe Superman : Man of Steel kerkent hag echu gant Sucker Punch. Superman: Man of Steel a voe produet ha skrivet ar senario anezhañ gant ar vreudeur Nolan hag o skipailh, hag o deus bet labouret war Batman Begins ha The Dark Knight c'hoazh.
Pomatorhinus horsfieldii
Pomatorhinus horsfieldii a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Timaliidae.
Anvet e voe Pomatorhinus Horsfieldii (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour saoz William Henry Sykes (1790-1872) da zougen bri d'an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned paket diwar an douar pe er struzh.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a zo brosezat ar pevar isspesad anezhañ en India :
Ismail Omar Guelleh
thumb Ismail Omar Guelleh (ganet d'ar 27 a viz Du 1947 e Dire Dawa, Etiopia) zo ur politikour djiboutiad, prezidant ar vro abaoe 1999. Addilennet eo bet e 2005. E 2010 eo bet cheñchet ar Vonreizh evit ma c'hellfe lakaat e anv un trede gwech e dilennadegoù 2011. Addilennet eo bet d'an 8 a viz Ebrel 2011.
Ali Bongo Ondimba
Ali Bongo Ondimba (ganet d'an 9 a viz C'hwevrer 1959 e Brazzaville gant an anv Alain-Bernard Bongo) zo ur politikour gabonat ha prezidant ar vro abaoe 2009. Mab eo da Omar Bongo, prezidant Gabon etre 1967 ha 2009.
Georgi Parvanov
thumb
Georgi Sedefchov Parvanov (e bulgareg: Георги Седефчов Първанов) zo ur politikour bulgar ganet d'an 28 a viz Even 1957 e Sirishtnik ha prezidant Bulgaria abaoe 2002.
Graet en deus studioù war an istor e Sofia ha deuet da vezañ ezel Strollad Komunour Bulgaria e 1981. Dilennet eo bet da brezidant ar vro d'an 18 a viz Du 2001 ha kemeret e garg d'an 22 a viz Genver 2002. Addilennet eo bet e miz Here 2006.
Ernest Claes
Andreas Ernestus Josephus Claes, pe Ernest Claes, ganet e Zichem, d'ar 24 a viz Here 1885 ha marvet d'an 2 a viz Gwengolo 1968 en Elsene, a oa ur skrivagner flandrezat. Lod eus e skridoù en deus sinet gant an anv-pluenn G. van Hasselt.
E oberenn anavezetañ eo ar romant De Witte (1920), a gont istor ur paotrig, e istor dezhañ e gwirionez, hag a zo bet savet filmoù diwarnañ gant Jan Vanderheyden e 1934 ha gant Robbe De Hert e 1980. E-touez e levrioù all e c'haller menegiñ Herman Coene (1925-1930), Kiki (1925) ha Floere het Fluwijn (1950). E-barzh Namen 1914 en deus kontet penaos e oa tremenet ar Brezel-bed Kentañ evitañ, pa voe kaset d'ar c'hlañvdi ha d'ar prizon e-kichen Namur.
War an dachenn bolitikel e oa a-du gant emrenerezh Flandrez ha stourm a reas gant ar Vlaams Nationaal Verbond, ul luskad broadelour hag a genlabouras gant an Nazied e-pad an Eil Brezel-bed. Rebechet e voe kement-se dezhañ goude ar brezel ha tremen a reas tri miz e toull-bac'h Sint-Gillis (Brusel), a-raok bezañ didamallet.
Erika Kornélia Szeles
Erika Kornélia Szeles (Szeles Erika Kornélia, hervez ar stumm hungarek), ganet d'ar 6 a viz Genver 1941 e Budapest hag aet da Anaon d'an 8 a viz Du 1956 e Budapest, a oa ur stourmerez hungariat enep-komunour a voe lazhet d'an oad a 15 vloaz e-pad Reveulzi Hungaria 1956 pa oa o stourm en un emgann straed a-enep nerzhioù al Lu Ruz.
Yaouankiz
Ganet e voe Erika e 1941 en ur familh yuzev, ha desavet e voe gant he mamm dreist-holl dre ma oa bet kaset he zad d'ar c'hamp-bac'h Nazi lec'h ma varvas. Tra ma oa he mamm ur gomunourez gredus ha strizh anezhi, Erika a zeuas da vezañ enep-komunourez dindan levezon hec'h amourouz.
Studierez e oa da gentañ en Dobos C. József Vendéglátóipari Szakképző Iskola e Pest, ha goude-se e voe keginerez deraouat en ostaleri Hotel Béke e Teriz Kvrut 43, Budapest.
Emsavadeg Budapest
Pa voe kroget emsavadeg Budapest d'an 23 a viz Here 1956 e voe mennet e amourous gant sevel ur strolladig stourm enep komunour. Emezelañ a reas he er strolladig a oa suj d'an nerzhioù lu pobl enep komunour. Erika a grogas gant bezañ ur soudard, deskiñ a reas buan penaos implij ur vindrailherez. D'ar 4 a viz Du 1956 pa voe kaset nerzhioù al Lu Ruz evit flastrañ emsavadeg Budapest e cheñchas an traoù, an emsavadeg a oa sur da vezañ flastret garv gant ar gomunisted. Kamaladed dezhi a gendrec'has anezhi da baouez gant bezañ ur soudard hag e voe karget he da vezañ un infirmiourezh eus ar Groz-ruz o pareañ an emsavidi gloazet o tougen anat un unwisk gant ur groaz ruz.
E-pad un oberiadur brezel, Erika a voe gloazet marvus dre tenn soudarded al Lu Ruz d'an 8 a viz Du 1956. Klasket he doa he sikour ur gamarad stourm bet gloazet e-kreizh aur straed. Ar soudarded eus an Arme Ruz a dennas warni memestra padal he touge un unwisk eus ar Groaz Ruz. Mont a reas da Anaon el lec'h ma voe gloazet d'an oad a 15 vloaz.
Brudet eo dre he oad pa varvas ha dre ur poltred gant ar poltrijer-kazetenner danek Vagn Hansen. Beziet eo bet e bered Kerepesi e Budapest.
Ar Merzher
Deuet eo Erika Kornélia Szeles da vezañ un arouez d'ar reveulzi e Budapest dre sikour ar poltred brudet e-pad ha dres goude an darvoudoù. Hiziv-an-deiz c'hoazh ez eo enoret e Hungaria evel ur simbol eus frankiz ar vro.
Yayi Boni
thumb
Yayi Boni (ganet d'ar 1añ a viz Gouere 1952 e Tchaourou) zo ur politikour eus Benin dilennet da brezidant ar vro e miz Ebrel 2006.
Graet en deus e studioù war an ekonomiezh hag ar politikouriezh e skolioù-meur Cotonou, Dakar (Senegal), Orléans ha Pariz (Bro-C'hall). Addilennet eo bet evit 5 bloavezh e miz Meurzh 2011.
En septembre 2021, Patrice Talon et Thomas Boni Yayi, alliés politiques devenus ennemis intimes, se sont rencontrés au palais de la Marina, à Cotonou. Lors de ce tête-à-tête, Thomas Boni Yayi a exposé à Patrice Talon une série de propositions et de demandes, portant notamment sur la libération des « détenus politiques ».
Michel Martelly
thumb
Isaias Afewerki
Isaias Afewerki (e tigrigneg: ኢሳይያስ ኣፈወርቂ) zo ur politikour eritrean ganet d'an 2 a viz C'hwevrer 1946 en Asmara. Prezidant kentañ Eritrea eo abaoe an dizalc'hiezh e 1993.
Seretse Ian Khama
thumb|Ian Khama e [[2007.]] Seretse Ian Khama, ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1953 e Chertsey (Surrey, Bro-Saoz), zo ur soudard hag ur politikour botswanat dilennet da brezidant Botswana e miz Ebrel 2008. Mab eo da Seretse Khama, prezidant kentañ ar vro ha gwelet evel tad an dizalc'hiezh. Studiet en deus e Zimbabwe, Eswatini ha Suis. Un diplom en deus tapet en akademiezh soudardel Sandhurst (Rouantelezh-Unanet). Addilennet eo da brezidant gant ar Parlamant d'ar 26 a viz Here 2014.
Michel Martelly
Michel Martelly (ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1961 e Côtes-de-Fer) zo ur soner, sonaozour ha politikour haitiad ha prezidant ar vro eus ar 14 a viz Mae 2011 betek 2016.
Livry (Calvados)
Livry a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant div gumun all d'ober ur gumun nevez: Caumont-sur-Aure.
kantved
Eil brezel-bed, 1944-1945: mervel a reas pemp den nann soudard e Livry abalamour d'ar brezel, daou anezhe a voe lazhet gant tennoù kanol d'an 13 a viz Even 1944 e-pad Emgann Normandi.
Bezioù ar C'hommonwealth er gumun
Kabiten e oa er 4th Bn Grenadier Guards. Mervel a reas d'an 30 a viz Gouere 1944 e-pad Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed. Marvet e oant e miz Even 1944 en Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed, daou anezhe, milourion er 8th King's Royal Irish Hussars eus ar Royal Armoured Corps, d'an 12, an trede hini, eus The Queen's Royal Regiment (West Surrey), 1/6th Bn., d'ar 14.
Amfreville (Calvados)
Amfreville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
; mervel a reas unnek den nann-soudard en Amfreville e mizioù Even hag Eost 1944.
Pomatorhinus ochraceiceps
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Propagandakompanie
Propagandakompanie berraet e PK anvet a-wechoù Propagandatruppe a oa unvezioù arbenikaet war dachenn ar propaganda evit an Trede Reich. Kavet e vezent kement er Wehrmacht pe er Waffen-SS. An nerzhioù-se a oa adkavet en Amtsgruppe für Wehrmachtpropaganda (WPr), ur skourr eus an Oberkommando der Wehrmacht.