cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dilhad-korf merc'hed
E-pad pell en deus talvezet ar ger dilhad-dindan da aroueziñ dilhad-dindan ar merc'hed nemetken, abaoe ar bloavezioù 1990 avat ez eus dilhad-dindan evit ar baotred ivez.
Rouzegan-Turkestan
Anvet e voe Sylvia (Acrocephalus) agricola (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant ar skiantour breizhveuriat Thomas Caverhill Jerdon (1811-1872).
Dilhad-korf merc'hed
Hiziv an deiz e vez dilhad-dindan brav hag aes da implij. Ur mad beveziñ eo, ha pouezus eo e bed ar c’hiz. Gallout a ra an dilhad-dindan bezañ dous, skañv, treuzwelus pe c’hoazh seizennek. Un doare da hoalañ e c’hall bezañ ivez, koulz evit ar baotred hag ar merc'hed. Diskouez ar pezh a vez kuzhet ha kuzhat ar pezh a vez diskouezet a zo unan eus perzhioù an dilhad-dindan.
Rouzegan-Turkestan
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Marzhinieg-Houarnruz
Ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen eo Marzhinieg-Houarnruz.
Rouzegan-Turkestan
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Silvio Danailov
Silvio Danailov a zo bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1961.
Marzhinieg-Houarnruz
Ardamezioù
"En argant e fempdiliaouenn en gul"
Silvio Danailov
Mestr Meur Etrebroadel eo.
2466 edo e renk Elo diwezhañ.
Meister E. S.
Meister E. S., pe Mestr E. S., ganet war-dro 1420 ha marvet war-dro 1468, eo an anv a reer en alamaneg eus un arzour, orfebour hag engraver alaman dizanv, a laboure war-dro kreiz ar, pa oa marevezh an arz gotek oc'h echuiñ. Drevezet e voe e zoare ken e voe. E.S. eo al lizherennoù a gaver e 18 eus e oberennoù (doareoù all damheñvel a gaver en oberennoù all). Meister 1466 a veze graet anezhañ kentaou. An engravour gwellañ e oa en Alamagn a-raok Martin Schongauer. Kement enklask a zo bet graet evit gouzout piv e oa zo chomet berr evit poent.
Dilhad-korf merc'hed
Fardañ dilhad-dindan
Ne vez ket aes fardañ dilhad-korf evit ar merc'hed. Etre 15 hag 20 gwienn zisheñvel (naturel pe sintetek) a vez implijet, hag etre 15 ha 30 tamm disheñvel (skoazigelloù, framm, skrafennoù, dantelezh, broderezh, kinkladurioù...). Fardañ ur vrennidenn a c’hall padout neuze etre 9 hag 20 munutenn.
Meister E. S.
E vuhez
Moarvat e teue eus kreisteiz Alamagn, pe eus Suis.
Kement-se a soñjer abalamour da heñvelderioù gant tud eus ar broioù-se. Eñ eo an hini kentañ a lakaas pennlizherennoù e anv en e oberennoù, pezh a zeuas da vout ur boaz e-touez an engraverien.
Soñjal a reer e oa orfebour a-raok dont da vout engravour. Un arzour all, Israhel van Meckenem, a labouras ivez gantañ, a greder. Ober a reas 11 engravadur evit an Ars moriendi (An Arz da Vervel, pe Skol ar Marv mat), ul levr devosion poblek. Soñjal a reer ivez edo o chom e Konstanz, Bazel, Bodensee hag e norzh Suis tro 1440. Diwezhatoc'h e vije bet e Straßburg (s.o an oberennoù a grouas etre 1540 ha 1468). Soñjal a reer ivez e vije bet levezonet gant labourioù Meister der Spielkarten (Mestr ar c'hartoù c'hoari), re Rogier van der Weyden, re Konrad Witz ha re livourien nederlandat. Oberennoù sinet E. S. a ziskouez e oa oberiant etre 1450 ha 1467, bloavezh e ziwezhañ oberenn sinet. Diwar skridoù er rannyezh alemanek, e berzhioù dibar a-fet ikonografiezh ha stil ha ritenn ar paper a implijas, ha ma vezont keñveriet gant labourioù arzourien all, e c'haller soñjal edo o chom e Rhein uhel er 15vet kantved. Marvet e vije dambrest goude (1466 pe 1467).
Ars Moriendi
Unnek engravadur a reas evit al levr Ars moriendi, anavezet e brezhoneg ivez evel Skol ar marv mat, ul levr devosion brudet. Graet e oant da vezañ lakaet en un dornskrid, ha moulet int bet diwezhatoc'h.
Tolomuko
An tolomuko, pe taira, (Eira barbara) a zo ur bronneg eus kerentiad ar mustelideged. Er c'hontrol diouzh an darn vrasañ eus izili ar familh-mañ n'eo ket ur c'higdebrer met kentoc'h un hollzebrer. An ezel nemetañ eus ar genad Eira eo.
Heñvel-tre eo dre e feson ouzh ur gaerell pe ouzh ur mart. Muzuliañ a ra 60 cm gant ul lost 45 cm pa pouezañ a ra 5 kg. An tolomuco zo du pe gell-du e vlevenn gant un tarch sklaeroc'h war e vruched. Kreoñ e benn a ya da c'hell pe da c'hris pa gosha. Genel a ra ar parezed etre 2 ha 4 c'holen bep bloaz.
Bevañ ar ra an tolomukoed e koadegoù trovanel Kreiz ha Suamerika. Debriñ a reont frouezh, bronneged bihan hag evned. Er gwez, e douarennoù pe e neizhioù goloet gant geot e kaver anezho dreist-holl.
C'hoarius-tre int ha doñvaet e vezont alies gant tud ar vro da stourm ouzh an amprevaned ha ar c'hrignerien. N'eo ket an tolomuko ur spesad en arvar.
Liammoù diavaez
An tolomuko war Animal Diversity Web
Bonningues-lès-Calais
Bonningues-lès-Calais a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
43
Gwelet ivez
40er
Republik tiberin
Ar Republik tiberin a zo ur stad verrbad a voe krouet en Italia e dibenn an, pa voe trec'h armeoù gall ar jeneral Buonaparte er vro.
Ur republik c'hoar da Vro-C'hall e oa enta. Dont a rae an anv anezhi eus ar stêr Tiber.
Istor
D'ar 4 a viz C'hwevrer 1798 e voe savet, pa voe kemeret ar galloud e Perugia gant ar Republikaned. D'ar 7 a viz Meurzh 1799 e voe staget ouzh Republik Roma. Nemet bloaz ne badas eta.
Gant ur c'hoñsul e oa renet hag an triliv gall a oa ar banniel anezhi.
630
Diwar-benn ar bloavezh 630 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 630
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 630
Stene (Norzh)
Stene en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Steene, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Dmitriy Yakovenko
Mestrc'hoarier echedoù rusian.
Deskiñ a reas c'hoari an echedoù p'edo 3 bloaz.
Kampion ar bed ag ar c'hoarierion dindan 18 vloaz e 2001.
Dont a reas ar maout gantañ e Tournamant Open Saint-Vincent e 2001.
Mestr Meur eo.
2710 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2735 eo bet e renk Elo gwellañ e miz Gouere.
Jack McDevitt
Jack McDevitt (g.1935) a zo ur skrivagner skiant-faltazi a vez alies e romantoù o livañ arnodennoù a genstokat gant gouennoù ezdouarel ha ezarkeologiezh.
Rouzegan-Rusia
Boued
Amprevanetaerien eo laboused ar spesad dreist-holl daoust ma plij dezhe debriñ hugennoù ivez.
Jack McDevitt
An danevelell kentañ embannet gantañ a voe "The Emerson Effect" e Twilight Zone 1981. Daou vloavezh diwezhatoc'h e embannas e romant kentañ The Hercules Text a-zivout dizoloadenn un arouez ezdouarel hag an efedoù diwar ar sevenadur denel.
Rouzegan-Rusia
Annez
Neizhañ a ra ar spesad el lodenn gerreizh eus Azia hag en darn vrasañ eus Europa ar Reter tra ma nij kuit da India ha Sri Lanka da c'hoañviñ.
Jack McDevitt
Gant The Engines of God (1994) e kinnigas Jack McDevitt unan eus temoù pennañ e oberenn : un hollved a oa kalz buhez speredek ennañ gwechall met ma vez kavet nemet rivinoù hiziv. E bersonnaj bennañ, ar bleinier Priscilla Hutchins, a gaver e tri romant ouzhpenn e Deepsix (2001), Chindi (2002), hag Omega (2003).
Buhez
Studiañ a reas Jack McDevitt e LaSalle College ma c'hounezas un eus e zanevelloù priz ar Freshman Short Story Contest. Embannet e voe e kazetenn ar skolaj : Four Quarters. Paouez da skrivañ a reas, avat, peogwir ne grede ket e c'hellfe bezañ ken vat ha Charles Dickens. E 1980 hepken e adkrogas, kalonekaet gant e wreg Maureen.
Levrioù brezhonek da studiañ yezhoù all
N'eus ket bet savet kalz a levrioù-studi evit mont eus ar brezhoneg d'ur yezh all. Ar skridoù deskiñ kentañ a zo bet savet gant Roparz Hemon p'en doa klasket broudañ ar vrezhonegerien da zeskiñ an esperanteg. Eus 1928 betek 1930 e stagas d'e gelaouenn lennegel Gwalarn ur stagadenn esperantek, Nord Okcidento.
Manaveg
Er pennad Geriadurouriezh ar brezhoneg ez eo bet renablet ar geriadurioù brezhoneg-yezh all hag ar c'hontrol.
Yezhoù katawbek
Un isskour eus ar Yezhoù siouek-katawbek eo ar Yezhoù katawbek. Enno e kaver div yezh hepken, ar C'hatawbeg hag ar Woconeg. Aet da get eo an div yezh-se, hag en ez eus un arnodenn o vezañ graet da zasorc'hiñ ar C'hatawbeg.
Grincourt-lès-Pas
Grincourt-lès-Pas a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Denis Marion
Denis Marion (anv-pluenn Marcel Defosse) a zo bet ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1906 e Sint-Joost-ten-Node (Belgia) ha marvet d'ar 15 a viz Eost 2000 en Eaubonne (Bro-C'hall).
Skrivagnour gallek, breutaer, kelennour skol-veur ha mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Farouk Amonatov
Farouk Amonatov a zo bet ganet d'an 13 a viz Imbril 1978 en Unaniezh Soviedel.
Det sjunde inseglet
Det sjunde inseglet, pe Ar seizhvet siell, zo ur film gant Ingmar Bergman.
Farouk Amonatov
Mestr Meur eo abaoe 2002, an Tadjik nemetañ gant an titl.
Det sjunde inseglet
An istor
Er XIVvet kantved emañ ar vosenn oc'h ober he reuz e Sveden. Ur marc'heg hag e skoedour a zo o tistreiñ eus ar brezel. War un aod en em gavont gant an Ankou. Kinnig a ra ar marc'heg ober ur c'hoariadenn echedoù, evit hiraat e amzer, ha kavout ur respont d'e c'houlennoù trabedek. Pelloc'h ez eus termajied o treuziñ ur vro en anken.
Minerva
300px|thumb|right|[[Lavinia Fontana, Minerva o wiskañ he dilhad, 1613, Galeria Borghese, Roma.]] Minerva (Μινέρβα en henc'hresianeg), merc'h da Yaou, a oa anv an doueez Atena gant ar Romaned.
Farouk Amonatov
Trec'h eo bet e meur a dournamant etrebroadel, c'hoari a ra enne dindan banniel e vro.
Kampion Moskov e voe e 2003. Eno e vez o vevañ hag o pleustriñ.
Minerva
Doueez ar furnez, ar brezel, ar skiantoù, an arzoù e oa, hag ivez hini an dimezioù, hag ar ganedigezhioù.
Doueez roman
Dont a ra an anv Minerva eus hini an doueez etrusk Menrva. Mesket e vije bet an anv gant o ger "mens" (spered) dre ma’z eo ivez doueez ar meiz.
Gant an anv Minerva Medica, e voe gwarezerez ar vezeien.
E Roma e veze enoret war ar menez Kapitol, adalek an 19 betek an 23 a viz Meurzh, deizioù a oa bet anvet Quinquatria, war-lerc'h Idoù Meurzh. Gouelioù all a oa, ar Minusculæ Quinquatria, war-lerc'h Idoù Mezheven, d'an 13 eus ar miz, gant fleütourien, a veze alies el lidoù relijiel.
Lannarvili
Lannarvili (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Minerva
Doueez roman
E 207 kent JK e voe savet ur gevrenn barzhed hag aktourien da ober lidoù e templ Minerva war ar menez Aventin. En o zouez e oa Livius Andronicus. Ur seurt kreizenn sevenadurel a bouez e oa templ Minerva an Aventin da arzourien ar Republik Roman. Enoret e veze Minerva er menez Kapitol, e templ Minerva Medica, ha gant Yaou ha Junon e oa e Triad ar C'hapitol (Triada capitolina).
Lennegezh
Ur pennad diwar he fenn zo el levr De mulieribus claris gant Boccaccio.
Otto Hahn
Otto Hahn a oa ur c'himiour alaman, ganet d'an 8 a viz Meurzh 1879 e Frankfurt am Main ha marvet d'an 28 a viz Gouere 1968 e Göttingen.
Ganet eo bet en ur familh gweraerien, deuet da vezañ bras o embregerezh. Pa oa bugel c'hoazh e oa e dad gant ar soñj lakaat anezhañ da studiañ an arkitektouriezh. D'ar mare-se eo e krogas Otto Hahn gant e daolioù-arnod kentañ e-barzh ti-kouez e dud. Brudet edo dija evit e vemor vras. E 1944 e resevas priz Nobel ar gimiezh. Lesanvet eo bet "Tad ar gimiezh nukleel".
Samuel Colt
Samuel Colt (19 a viz Gouere 1814 - 10 a viz Genver 1862 e Hartford (Connecticut), Stadoù-Unanet), eo an den a grouas ar bistolenn-dro gentañ e 1835. Un arm eeun eo. Ennañ e lakaer ar boledoù en un daboulin, da lavaret eo ur granenn dro enni meur a doull (kambr) a ya pep hini d' e dro da genglotañ gant ar c'hanol hag ar reizhiad stekiñ, a seurt ma c'haller tennañ hag adkargañ buan. Ar mont en-dro-se a voe implijet goude-s e emeur a arm, holl anvet diwar e anv.
An armoù
Samuel Colt a ijinas ar bistolenn-dro gant platinenn, anvet e voe Colt Paterson : e-keit ma karger anezhi e tro ar granenn hag en em gav an toulloù (kambreier) karget e-tal ar c'hanol. Ar pistolennoù-tro Colt Paterson kentañ a voe produet e 1836. Gobari 0,36 (biz-meud) dezhi ha pemp tenn eo perzhioù ar pistolennoù-se. Gwerzhet e voe da vorlu Texas, rak d'ar mare-se e oa Texas o paouez dont da vezañ ur republik dizalc'h, ha rangers ar republik en em ganne a-enep d'ar vec'hikaned ha d'an indianed.
E 1846 e kenlabouras Colt gant ar c'habiten Samuel Hamilton Walker hag e tapjont ur gevrat : 1000 pistolenn-dro Colt, kemmet diwar c'houlenn Walker, hag a roas e ali e anv ar arme amerikan. Le colt Walker 1847 a zo heñvel ouzh an armoù a vije savet goude-se nebeut-tre a dammoù lem-laka, pontig stag ouzh al lech-dorn dindan, kranenn 6 kambr dezhi). Gant an taboulin hir ennañ peadra da lakaat 3,25 g poultr hag un tenn krommvegek gobari .44 dezhi, hag ur c'hanol 22,9 cm hirder dezhi, e oa un arm bras-tre, 2 kg e bouez pa oa goullo.
A-drugarez d'ar werzh-se e c'hellas Colt lakaat produiñ pistolennoù-tro modernoc'h evit ar Paterson. Krouiñ a reas ivez ivez ar bistolenn-dro Colt Holster Pistol 1848 (pistolenn gentañ ar rummad Dragoon, gobari.44 dezhi, kanol 20sm hirder). Skañvoc'h evit ar bistolenn Walker e oa, hag implijet e voe gant ar rejimantoù marc'hegiezh.
Pistolennoù-tro gobari .31 dezho ha skañvoc'h (betek 70% nebeutoc'h evit ar bistolenn Walker) a voe krouet ivez : Colt Baby Dragoon (1847/48, 5 tenn, gant pontig eeun a-dreñv), Pocket (1849, 5 pe 6 tenn, pontig ront). Implijet e vezent dreist-holl gant tud voutin, poliserien, kannaded ha kompagnuniezhioù rederigoù. Etre 1848 ha 1873 e savas Colt 34 0000 Pocket Revolvers
E 1851 e voe krouet ar bistolenn-dro Navy (gobari .36 dezho) pe Belt Model (douget ouzh ar gouriz) hag a oe e-touez an armoù-tan gwerzhet ar muiañ (215 000 anezhi). D'an 23 a viz Genver 1851 e teuas a-benn ar c'habiten Dansan da dizhout ur gwenn a oa da ouzhpenn 28m dezhañ gant e bistolenn-dro Navy.
E 1860 e voe savet ar bistolenn New Model Army hag a gemeras plas ar re Dragoons. A-fet gobari e oa heñvel (.44) met a-fet pouez e oa 30% skañvoc'h. Ar re New Army (1860), New Navy (1861, gobari .36 dezhi) hag ar re New Police (1862, gobari .36 dezhi, 5 tenn) a voe an armoù diwezhañ hep kartouchennoù.
Coulogne
Coulogne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Buggenhout
Buggenhout zo ur gumun e Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Kafitchoeg
Div rannyezh pennañ ez eus, disheñvel-tre an eil diouzh eben :
Les échecs auront mis fin à son règne
left|thumb "Les échecs auront mis fin à son règne" a zo un daolenn bet livet gant Willy Vallez.
Benjamin Franklin
Benjamin Franklin (bet ganet d'ar 17 a viz Genver 1706 e Boston - marvet d'ar 17 a viz Ebrel 1790 e Philadelphia) a zo bet ur skrivagner, ur fizisian hag un diplomat amerikan. Kentañ kannad ar Rouantelezh-Unanet e lez roue Bro-C'hall eo bet. Labourer-spered klok ha frañmason (hengoun saoz) e oa. Ingaliñ a rae almanagoù e tiez paour trevadennoù saoz Amerika. E pep almanag e oa ur pennad diwar-benn ar brederouriezh hag ar skiantoù. Unan eus tadoù dizalc'hidigezh ar Stadoù-Unanet (1776) eo bet.
631
Diwar-benn ar bloavezh 631 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 631
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 631
Berlare
Berlare a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
E 1798 e voe Brezel ar Gouerien, un emsavadeg a-enep Bro-C'hall.
Lesotho
Lesotho zo ur rouantelezh eus traoñ Afrika zo enklozet penn-da-benn e Suafrika. "Bro ar re a gomz sotho" eo ster anv ar vro. A-raok dont da vezañ dizalc'h e 1966, e veze graet Basutoland anezhi. Maseru eo ar gêr-benn.
Politikerezh
Pakalitha Mosisili a oa kentañ ministr etre 1998 ha 2012 hag etre 2015 ha 2017.
Kornog (levr)
thumb|150px|right|Golo al levr Kornog (Surf en Bretagne) a zo ul levr bet savet gant David Bianic, Erwan Crouan ha Didier Tirilly. Maketennet eo bet gant Gurvan Tymen. Embannet eo bet gant Coop Breizh e 2005. Ennañ e kontont istor diorren ar surf hag ar sportoù stag outañ : kitesurf, windsurf ha bodyboard e Breizh. Rannet eo al levr e peder lodenn :
Chakatchoeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù gongaek ar su eo ar chakatchoeg (shakacho, moc'ha, mocha pe shekka) komzet gant 54.894 den evel yezh kentañ ha gant 3.476 den all evel eil yezh e Norzh Kafa en Etiopia (1998).
Ur yezh gant tonennoù an hini eo.
Tost-tre eo d'ar c'hafitchoeg.
Daktyloi
An Daktyloi (Δάκτυλοι Ἰδαῖοι e henc'hresianeg, eus Δάκτυλοι, "bizied") oa ur rumm doueed o chom war venez Ida, e-lec'h ma oant bet ganet diwar o mamm Rea, hervez mojennnoù Hellaz kozh.
War ar menez-se ivez e oa ar Goureted hag ar Goribanted o chom.
Skolaj
Ur skolaj a zo un ensavadur deskadurezh a zo bet peurvuiañ al live deskadurezh etre ar skol hag ar skol-veur abaoe ar Grennamzer. Betek krouidigezh an deskadurezh publik (pe foran) eo pep a live an deskadurezh dindan beli an Iliz katolik ha roman hag hini an ilizoù all e Europa. Koulskoude e kaver skolajoù arbennig pe skolveuriek e broioù zo.
Calvados (departamant)
Calvados eo an anv a vez graet, abaoe 1790, eus un departamant gall, e Normandi, etre departamant ar Manche, er c'huzh-heol, hag ar stêr Saena, er sav-heol.
Daktyloi
Dont a ra o anv eus o mamm, pa oa er gwentloù, a starde he bizied war an douar.
Skolaj
Gerdarzh
Un deveradur eus skol a seblant bezañ (gresianeg), met levezonet eo bet furm ar ger gant ar ger latin collegium (cum + legium = (bezañ asamblez) gant ar (memes) reolenn. Talvezout a rae evit bodadoù kloer zo gwechall).
Calvados (departamant)
Caen eo ar penn-kêr anezhañ.
Inkane
Un inkane a zo, pe a oa, ul loen-kezeg bihan, ur gazeg kentoc'h, sioul ha reizh, aes mont warni, dizañjer, evit an dimezelled. Dont a ra ar ger eus ar ger gallek kozh haquenée moarvat, nemet e vije eus ar stumm saoznek hackney.
Triliv
War bannieloù zo emañ al livioù a-led, evel war hini an Izelvroioù. War re all emaint a-serzh, evel war hini Bro-C'hall.
Inkane
Orin ar ger
Diasur eo orin ar ger. Hervez lod e teufe ar ger gallek eus ur ger saoznek kozh, hackney, hervez lod all e teufe ar ger saoznek hackney eus ur ger gallek kozh.
Kensonenn lavnenn an teod
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn lavnenn an teod (saoz.: laminal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti lavnenn an teod da lec'h distagañ pennañ, da lâret eo lodenn blaen uhelañ an teod a-drek beg an teod.
Triliv
Bannieloù triliv all zo ha ne vez ket graet bannieloù triliv anezho abalamour ma vez strewet al livioù en un doare disheñvel, evel war bannieloù ar Rouantelezh Unanet ha Stadoù Unanet Amerika.
Inkane
Orin ar ger
Pa'z a war-raok ur marc'h dre sevel an daou bav war ar memes kostez ez a d'ar paz inkane.
Kensonenn lavnenn an teod
Enebiet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kein an teod diouzh ar c'hensonennoù distaget gant beg an teod pa gomzer eus kensonennoù distaget gant kurunenn an teod. Ret eo ober an diforc'h etre kensonennoù distaget gant beg an teod ha kensonennoù distaget gant lavnenn an teod, dreist-holl ar c'hensonennoù dre daravat hag ar c'hensonennoù dre fic'hal.
Calvados (departamant)
Dont a rafe an anv eus an anv graet eus reier er-maez da Arromanches-les-Bains.
Triliv
Bannieloù republikan all
Diwar an tan c'hwezhet e kalon republikaned ar mare-se er broioù amezek e voe krouet bannieloù nevez e republikoù nevez an amzer evel re ar republikoù-mañ:
Daktyloi
Hervez ur vojenn arall e vijent ganet eus ar boultrenn a veze skoet gant magerezed Zeus war o lerc’h, da guzhat roudoù o zreid ha da ziwall Zeus rak fulor lontek e dad Kronos, en doa debret e holl vugale nemetañ.
Inkane
Hiriv, ur ouenn
Ur ouenn kezeg saoz zo anvet "hackney" hiziv. Ur ouenn da sachañ karroñsoù ha da drotal eo. N'int ket evel inkaneed ar Grennamzer eta.
Nayieg
Tost a-walc'h eo d'ar chekoeg ha d'an dizieg.
An dud yaouank a gomz kentoc'h kafitchoeg hag a dalvez da yezh konwerzh.
Mart gouzoug melen
Ar mart gouzoug melen a zo ur bronneg bihan, Martes flavigula an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Heñvel a-walc'h eo ouzh ur gaerell-vras nemet eo brasoc'h e vent. Pouezañ a ra etre 3 ha 4 kg ha muzuliañ a ra war-dro 1 metr eus ar penn betek penn e lost.
Boued
Kigdebrer eo al loen.
Annez hag isspesadoù
thumb|left|{{legend|#36648B|Tiriad Martes flavigula.}} Al loen a vev an nav isspesad anezhañ :
Skolaj
Skolajoù savet gant an ilizoù
Evit bastañ da ezhommoù an Iliz katolik roman e oe savet ar skolajoù en. Dindan aotrouniezh an eskoptioù e vezent ha krouet e oant peurvuiañ er c'hêrioù ma veze sez un eskob enno. Er c'hêrioù brasañ e veze meur a skolaj, arc'hantaet gant ensavadurioù-iliz. Koulskoude e veze roet ar c'hentelioù pennañ e ensavadurioù pennañ a veze ar facultas o anv (betek 4). Ar skolajoù a yeas da vezañ al lec'h ma veze roet bod d'ar studierien. Er XIVvet kantved e krogas ar skolajoù seveniñ kefridi an deskadurezh, met roet e veze an diplomoù gant pennadurezhioù ar skol-veur, ar facultates (kevrennoù) enni. Degemeret e veze bugale, krennarded ha tud en oad er skolajoù hervez al live o doa tapet e latin. Gant an Azginivelezh ha Sened-Iliz Trento e teuas ar skolajoù da vezañ al live deskadurezh etre ar skol hag ar skol-veur. Tamm ha tamm e oe krouet 7 live klasoù. Ne veze degemeret, nemet mibien an dudjentil ha re ar vourc'hizien pa kouste ker ar studioù. D'ar Jezuisted e fizias ar pab aozadur ha renerezh ar skolajoù er XVIIvet kantved.
Kensonenn lavnenn an teod
Peurliesañ ne dalv ket an difor'ch resis-se evit diforc'hañ fonemennoù, da skouer e brezhoneg c'hell bezañ distaget gant beg an teod pe gant lavnenn an teod ar c'hensonennoù dre serriñ [t, d] hep ma talvez an diforc'h-se da lakaat kemm etre gerioù disheñvel o ster, hag e rannyezhoù arabek zo e vez distaget [t] gant lavnenn an teod keit ha ma vez distaget [d] gant beg an teod.
Felipe González a-enep Adolfo Suárez
left|thumb Felipe González a-enep Adolfo Suárez a zo un daolenn bet livet gant Antonio Guijarro Morales.
Woesten
Woesten en izelvroeg, Woestn e flandrezeg kornôgel, a zo ur rann-gumun e Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun nevez Vleteren.
Kensonenn lavnenn an teod
E yezhoù all zo avat, an euskareg hag ar serbeg-kroateg en o zouez, e talvez an diforc'h etre al lec'h stagañ resis etre ur gensonenn distaget gant beg an teod hag ur gensonenn distaget gant al lavnenn da diforc'hañ fonemennoù, da skouer en euskareg:
Skolaj
Skloajoù an deskadurezh gall
Abaoe an adreizhadur Fouché (1961) eo bet anvet "skolajoù eil derez" an ensavadurioù evit ar vugale hag ar grennarded etre 12 ha 16 bloaz. War pevar live klasoù e vez degemeret ar skolajidi, eus an 6vet klas betek an trede klas o heuliañ an anvadur a zo bet implijet el liseoù publik krouet e 1804 gant an impalaer Napoleone Buonaparte. Evit ma vo digor deskadurezh an eil derezh d'an darn vuiañ eus ar vugale e talc'has ar gouarnamant gall lakaat da sevel skolajoù kazi e pep kanton ha da rannañ al liseoù etre al lodenn skolaj hag an tri live klas uhelañ (Eil glas, Klas kentañ ha Klas termen) a vire anv al lise ganto. Evit kas pelloc'h al lañs evit lakaat muioc'h a skolajidi er framm nevez e c'houlennas an Ministrerezh an Deskadurezh-Stad ma vo roet an tachennoù-douar hag arc'hant gant ar c'humunioù.
Skolajoù e reter Europa
E kalz broioù reter Europa, en o zouez ar broioù alamanek, e reer gymnasium eus ar skolioù eil derez, skolajoù pe liseoù.
Skolajoù Norzhamerika
E Stadoù-Unanet Amerika hag e Kanada eo anvet high school ar skolioù eil derez.
Ar skolaj Diwan kentañ e Brest hag er Releg-Kerhuon
E 1988, 11 bloaz goude krouidigezh ar skol-vamm Diwan gentañ, e tigoras Diwan Breizh ur skolaj brezhonek en ur ranndi e karter Kerinou e Brest evit 8 skolajiad nemetken. E 1990 e tilojas ar skolaj d'ur skol gozh, straed Gay-Lussac, er Releg-Kerhuon. Roet e voe dezhañ anv Roparz Hemon abalamour m'en deus savet an den-se ostilhoù a bouez evit an deskadurezh vrezhonek. Abaoe 200* eo bet cheñchet an anv da Skolaj Diwan Penn-ar-Bed.
Skolaj Diwan Kemper
Dougen a ra anv ar skrivagner brezhonek Jakez Riou.
Skolaj Diwan Gwened
Ganet eo Skolaj Diwan ar Morbihan da goulz an distro skol 1999. Staliet e oa/ e Plañvour, e kreizenn Amzer Nevez. Joel Le Baron, prezidant kentañ en deus lañset ar skolaj, gant ar rener, David Ar Gall o kenlabourat gant ar c’huzul merañ. E distro-skol 2001 eo dilojet ar skolaj evit mont e kreiz-kêr Gwened, straed Jean Marie Allanic, war Rabine Gwened, e-tal kichen ar porzh. Labourioù a zo bet graet evit kempenn al lec’h, ha tamm ha tamm e vez savet ur skolaj brasoc’h brasañ. En distro-skol 2002 e teuas Antony Heulin da vout rener ha Jean François Gouillouzig da vout Prezidant.
Kevrataet eo bet ar skolaj da vout ur gevrad gant ar stad e 2005, goude 5 blez kelenn ha goude bout staliet ar sal fizik ha teknologiezh. Brasaet eo ar skolaj hag emañ o kresk an niver a skolajidi. Degemeret e vez 122 skolajiad hiriv. Diabaoe 2005 eo renet ar skolaj gant Stéphanie Ménec hag ar prezidant, Vincent Brumauld des Houlières.
Gant ar skipailh pedagogel, tud ar c’huzul merañ hag an holl dud a labour evit ar skolaj, e vez lañset raktresoù hag eskemmoù gant broioù arall, gant brezhonegerien ha kevredigezhioù. Bep trimiziad e vez savet ur gouel war un devezh evit gouesltañ ar brezhoneg oc’h ober c’hoarioù, stalioù, eskemmoù gant tud a-vicher, festoù noz.
Triliv
Bannieloù triliv all
Setu amañ ul listennad bannieloù triliv :
-an tri liv a-led :
-an tri liv a-serzh :
-en un doare all:
Re all zo c'hoazh.
Skolaj
Skolaj Diwan Gwened
Destenn tennet ag al lec'hienn : http://sites.google.com/site/ebrezhoneg56
Skolaj Diwan Sant-Ervlan
Emañ e-barzh ar greizenn sevenadurel Yezhoù ha Sevenadur.
Dizieg
Ur yezh gant tonennoù an hini eo.
Tost a-walc'h eo d'ar chekoeg ha d'an nayieg.
Lyonesse
Lyonesse (pe Lyoness, pe Lyonnesse) eo an anv saoznek ha gallek a roer d'ar rouantelezh vrezhon mojennel a vez lec'hiet er maez d'an Inizi Sillan e mervent Kernev-Veur.
Meneget e vez anv Lyonesse alies gant hini Avalon, un douar mojennel all, ha gant an anv Trevelyan, anv un tiegezh a Gernev-veur, rak hervez ur vojenn lec'hel " pa voe beuzet Lyonesse dindan ar mor ne voe nemet un den anvet Trevelyan a deuas a-benn da dec'hout war e varc'h gwenn". War skoed an tiegezh emañ ar marc'h-gwenn o sevel eus ar mor.
Mayotte
Mayotte (Maore e shimaore, Mahori e kibushi) a zo un enezenn e Meurvor Indez hag unan eus tiriadoù tramor Bro-C'hall betek 2011, hag un departamant tramor abaoe an 31 a viz Meurzh 2011. Unan eus an inizi Komorez eo Mayotte, etre douar-bras Afrika ha Madagaskar. D'an 22 a viz Kerzu 1974 e voe dalc'het ur referendom en enezenneg a-bezh, d.l.e. ar bastell-vro votiñ, evit dibab etre dont da vout dizalc'h pe chom dindan beli Bro-C'hall. 90% eus ar voterien a zibabas an dizalc'hidigezh en enezenneg a-bezh, met nac'het e voe an dizalc'hidigezh en enezenn Mayotte. Pa zeuas an inizi all da vezañ dizalc'h diouzh Bro-C'hall, e 1978, e tibabas tud Mayotte derc'hel da vezañ un tiriad gall. Da-heul ur referendom dalc'het e miz Meurzh 2009 eo deuet enez Mayotte da vezañ un departamant gall d'an 31 a viz Meurzh 2011.
Lyonesse
E fin ar marevezh roman e c'holoe an inizi un dachenn vrasoc'h eget hiziv hag un isrouantelezh eus Dumnonia a voe savet enno. Hogozik netra ne anavezer diwar-benn hec'h istor ha damvojennel eo ar rouaned a zo deuet o anv betek ennomp. Gwirheñvel eo e voe adstaget ouzh Dumnonia, marteze pa voe beuzet an darn vrasañ eus he ziriad gant ar mor.
Mayotte
Statud
N’eo ket degemeret dalc'h ar Frañs war an enezenn gant stad Komorez, na gant Unaniezh Afrika, na gant Aozadur ar Broadoù Unanet hag evitañ eo un darn eus Republik Komorez. War roll an tachennoù da didrevadenniñ emañ.
Lyonesse
Tostaat a c'haller an anv Lyonesse eus ar ger latin legiones, hag eus Bro-Leon. Tennañ a ra mojenn beuzidigezh Lyonesse da hini Ker Is.
Dider Lombardia
Dider Lombardia (pe Desiderius) (war-dro 710 - war-dro 774), diwezhañ roue Lombarded Italia (757 - 774).
E verc'hed
Dimeziñ a reas e verc'hed
Pa varvas Karloman e skampas e intañvez kuit gant he mab, gant aon rak he breureg Karl, betek rouantelezh Dider. Pa voe kaset kuit Desiderata gant he fried ez eas Dider gant un arme da gaout ar pab da c'houlenn digantañ lavarout e begement da Garl abalamour d'e zoareoù digristen. E-keit-se e tegouezhas armeoù Karl e Lombardia, ha trec'het e voe Dider gant roue ar Franked.
44
797 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0044 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Gwelet ivez
40er
Kensonenn gweuz-gouel
Peurliesañ e kaver kensonennoù gweuz-gouel enne un elfenn gensonennel dre serriñ mui un elfenn gensonenn fri, da skouer [k͡p, g͡b, ŋ͡m].
Peurliesañ e vezont treuzksrivet oc'h implijout ur waregig evit diswel e talvez an div lizherenn d'ur fonemenn nemeti. A-wezhoù e vez implijet ereadurioù evit treuzskrivañ seurt sonennoù daoust ha ma ne vezont ket anavezet ez-ofisiel an arouezennoù-se gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel, da skouer:: Skeudenn:Labial velars.png
Evel ma tiskwel ar skouerioù-mañ tennet diwar an eggoneg e talvez seurt kensonennoù kendistaget da gensonennoù eeun dre ma c'hellont bezañ enebiet ouzh an hevelep elfennoù kensonennel an eil war-ler'ch eben evel fonemennoù distag an eil diouzh eben:
An Arzh
An Arzh a zo un enezeg hag ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-2 e departamant ar Mor-Bihan gant Enez Arzh hag inizi all, didud ar re-mañ, enne.
Ardamezioù
En argant e deir fempdiliaouenn en gul; e erion en glazur.
Diforc'h ardamezioù famille d'Ars.
Ger-stur
Arzao Hag Arzam (Arsav hag Harzomp) eo ger-stur ar gumun.
Ar bartienn echedoù (1896)
right|thumb Ar bartienn echedoù a zo un daolenn bet livet gant Ludwig Deutsch e 1896.
Kensonenn etredent
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn etredent (saoz.: interdental consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an teod hag an dent da lec'h distagañ pennañ, da lâret e vez silet lavnenn an teod etre an dent ha stekiñ a ra ouzh an dent.
Diforc'het e vez ar c'hensonneoù etre dent diouzh ar c'hensonennoù dent dre ma vez distaget ar c'hensonennoù etredent dre silañ an teod etre an dent, kit ha ma stok an teod ouzh kein an dent uhelañ pa vez distaget ur gensonenn dent.
Ernst Mach
Ernst Mach a zo ganet d'an 18 a viz C'hwevrer e Chirlitz-Turas e 1838 ha marvet eo d'an 19 a viz C'hwevrer 1916 e Haar e kostez München. Ur fizisian aostrian e oa.
Kensonenn etredent
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetik etrbroadel e c'heller implijout ur sin diakritek ispisial evit diskwel emañ distaget etre an dent ur gensonenn bennak, da skouer [n̪͆], daoust ha ma vez implijet aliesoc'h ar sin a dalvez da verkañ kensonennoù kevig dirak, da skouer [n̟].
Ernst Mach
Savet eo bet gant e dad betek ma vefe 14 vloaz, goude-se e heulias studioù er Gymnasium (ul lise eo) e 1853 a-raok bezañ degemeret e skol-veur Vienna da 17 vloaz. Studiañ a reas ar matematik, ar skiantoù fizik hag ar brededouriezh. Embann a reas un dezenn doktorelezh war ar fenomennoù tredan da ziskargañ hag an tredanlusk e 1860. Kelenner war ar matematik e voe e skol-veur Graz e 1864 ha kelenner fizik er skol medisinerezh e 1866. E-keit-se e voe bet dedennet gant ar vevedouriezh ha merzerezh ar skiant. E 1897 en doe ur barrad empenn met kenderc'hel a reas da gelenn. E 1901 ez eas war e leve hag e teuas da vezañ ezel eus kambr uhel parlamant Aostria. Kenderc'hel a reas da embann levrioù skiantoù fizik ha kimiezh.
Mervel a reas d'an 19 a viz C'hwevrer 1916 e Haar e-kostez München (Alamagn).
Kensonenn etredent
Daoust ha ma vez deskrivet ar sonennoù [ð, θ] kavet er c'hembraeg (skrivet  ha <dd> ) hag ar saozneg (skrivet   o-div) da skouer, evel kensonennoù dre daravat etredent, da lâret eo /ð̟, θ̟/, e gwirionez e vezont distaget peurliesañ evel kensonennoù dent.
Ral a wezh e vez implijet kensonennoù etredent rik gant yezhoù ar bed evel fonemennoù ha mar bez anezhe ne vezont ket enebiet ouzh ar kensonennoù dent war ar live fonemek.
Kavet e vez un [l̟] etredent e rannyezhoù italianek 'zo hag e darn vrasañ yezhoù Aostralia e kaver kensonenoù etredent rik distaget gant lavnenn an teod skrivet th, nh hag ivez a-wezhoù lh.
632
Diwar-benn ar bloavezh 632 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 632
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 632
Wichelen
Wichelen a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Morzhell
Morzhell  a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Morzhell e oa betek 2015.
Ardamezioù
"En gul e greskenn en aour"
Republik Kreizafrikan
Istor
Oubangui-Chari e oa anv ar vro a-raok an dizalc'hiezh, hag un darn e oa eus Afrika ar C'heheder C'hall.
Yezhoù ometoek
Un is-skourr eus ar yezhoù ometek-gimirek eo yezhoù ometoek, ennañ 10 yezh komzet e Etiopia.
Stêr Ruz (Viêt Nam)
Redek a ra ar Stêr Ruz (vietnameg Sông Hồng pe Hồng Hà; sinaeg Hónghé (红河); Haneg: Lalsa) adal Sina betek Viêt Nam, a-raok en em deuler e Mor Su Sina. Anavezet eo ivez dre an anv Yuan Jiang (元江, pinyin yuan2jiang1), a dalvez kement ha "Stêr orinel".
1149 kilometr hed he deus ar Stêr Ruz, 639 km e Sina ha 510 e Viêt Nam. E proviñs Yunnan, e Sina, emañ eien ar stêr. Peurliesañ e red war-du ar gevred. Treuziñ a ra bro ar vinorelezh Dai a-raok kuitaat Sina dre prefeti emren Honghe e Yunnan. Mont a ra tre e Viêt Nam dre broviñs Lao Cai a-raok tremen dre vevenn reter Ha Noi, kêr-benn Viêt Nam. Lec'hiet eo Tonkin war delta ar stêr. Da vare an trevadennerezh e klaskas ar Frañsizien ha galloudoù all ober eus ar stêr Ruz un hent kenwerzhel gant Sina. un tammig berzh a reas. Ar Stêr Du, Hắc Hà, eo adstêr bennañ ar Stêr ruz.
Sainte-Anne
Sainte-Anne zo un anv-lec'h gallek, a glot gant Santez-Anna e brezhoneg, diwar anv Anna, mamm Mari er relijion gristen. Un anv eo a gaver e Kebek hag e Kanada, evel e Breizh hag e Bro-C'hall.
E Breizh
N'eus nemet div gumun: Meur a gêriadennig hag a chapelig zo en anv-se a-hend-all, met ar brudetañ eo Sainte-Anne-d'Auray, Santez-Anna-Wened, lec'h-pirc'hirinañ, anvet ivez Keranna, e-kichen an Alre. Anv ur c'harter eus Naoned eo ivez, war tosenn Santez-Anna ("Butte Sainte-Anne").
Gwelout Santez-Anna
E New Brunswick
Hag ivez ar c'hêriadennoù
Río de la Plata
Río de la Plata zo un aber bras e Suamerika. Stummet eo gant ar stêrioù Paraná hag Uruguay a gengej a-raok en em deurel er Mor Atlantel.
Visant Fave
Visant Fave, e galleg Vincent Favé, bet ganet d'an 20 a viz C'hwevrer 1902 en Kleder (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Ebrel 1997 e Kastell-Paol (Penn-ar-Bed), a oa un den-a-iliz hag ur skrivagner brezhonek.
Río de la Plata
Emañ Río de la Plata etre Arc'hantina hag Uruguay. Emañ Buenos Aires, kêr-benn Arc’hantina, war ar ribl su ha Montevideo, kêr-benn Uruguay, war ar ribl norzh.
Visant Fave
Buhez
Beleget d’an 22 a viz Gouere 1925. Kure e Skaer ha goude-ze aluzener Y.K.A.M. (Yaouankizoù kristen ar maezioù, pe « J.A.C.») e 1935. Chaloni a enor e voe e 1939, hag aluzenner-meur ar Bleun-Brug e 1944.
Río de la Plata
Brasañ aber ar bed eo Río de la Plata, gant 219 km led en e ledanañ.
Visant Fave
Buhez
Person-kanton Lesneven e 1947, ha goude-se person-arc'hbeleg Kastell-Paol e 1947. Vikel-vras e 1956, hag eskob skoazeller Eskopti Kemper ha Leon adalek 1957.
Rener Kenvreuriez ar Brezoneg Eskopti Kemper ha Leon goude sened-meur Vatikan II.
Meles
Spesadoù
3 spesad broc'hed zo ennañ :
Visant Fave
Oberennoù
Da heul sened-meur Vatikan II, e lakeas Kenvreuriez ar Brezoneg da zont er-maez meur a "gaier" roneotet ma oa enno troidigezh vrezhonek lennadennoù oferennoù ar sul, kement-mañ dindañ renerezh an Aotrou ’n Eskob Visant Fave.
Yezhoù tcharaek
Un isskourr eus ar yezhoù ometek-gimirek eo ar yezhoù tcharaek, ennañ 1 yezh komzet en Etiopia:
Chekoeg
Ur yezh omotek eus is-skourr ar yezhoù diziek eo ar chekoeg (shek(k)o pe shak) komzet gant 23.785 den evel yezh kentañ ha gant 4.920 den all evel eil yezh e Kafa en Etiopia (1998).
Visant Fave
Oberennoù
A-hend-all, embannet e oe gant an Aotrou Fave ha Kenvreuriez ar Brezoneg un droidigezh eus ar Pevar Aviel e 1982, hag e 1988, al levrioù all eus an Testamant Nevez.
Chekoeg
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Éamonn Ceannt
right|thumb|Éamonn Ceannt Éamonn Ceannt (Edward Thomas Kent), ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1881 ha marvet d'an 8 a viz Mae 1916, a oa ur broadelour hag un dispac'hour iwerzhonat.
Visant Fave
Oberennoù
Kontet en devoa e veajoù e-barzh War roudou or Misionerien bet embannet gant Emgleo Breiz e 1989. Notennoù yezh digantañ zo bet embannet gant Emgleo Breiz ivez (Notennou yezadur, 1998).
Meles
Spesadoù
Hervez loenoniourien 'zo eo ar broc'h Meles meles ar spesad nemetañ er genad Meles, ar re all zo isspesadoù dezhañ.
Éamonn Ceannt
Ceannt a zo bet ganet e Glenamaddy e Ballymoe e-barzh kontelezh Galway en ur familh a seizh bugel. E dad oa un ezel eus ar Royal Irish Constabulary, polis Iwerzhon ar gouarnamant saoz. Pan eas war e leve e 1882, eñ hag e familh a yeas war-zu Dulenn.
Eno e teuas Ceannt da vezañ desachet gant ar strolladoù sevenadurel hag ar stourm broadel iwerzhonat. Dont a reas da vezañ un ezel eus ar Gaelic League (adalek e zonedigezh er gevredigezh e cheñchas stumm e anv "Edward" evit kemer ar stumm iwerzhonek: "Éamonn") ha dont a reas da vezañ ur soner pib-ilin eus ar re wellañ. Mont a reas da seniñ dirak ar Pab Pi X. Labourat a reas e kontouriezh an Dublin Corporation.
War-dro 1913 e teuas da vezañ un ezel eus an Irish Republican Brotherhood, ha diwezhatoc'h unan eus krouerien an Irish Volunteers. Ceannt oa unan eus izili kuzul milourel evit aozadur Emsavadeg Pask e 1916, ha sinañ a reas gant ar re all embannadenn ar Republik. Lakaet e oa bet e penn 4vet batailhon ar Volunteers, hag e-pad an emsavadeg e oa staliet e South Dublin Union hag e-kichen strilherezh Marrowbone Lane gant ouzhpenn kant den dindan e urzhioù (e eil-a-gamp, Cathal Brugha, ha William Thomas Cosgrave). E vagad-stourm a reas kalz a emgannoù e-pad ar sizhunvezh, met kodianañ a rejont d'ar Saozon pa oa bet goulennet diganto gant ar c'homandant Patrick Pearse. Tachennoù ha savadurioù dalc'het gant Ceannt a oa e-touez a re nemeto na oant ket bet tapet gant ar Saozon (gant Milin Boland dalc'het gant Éamon de Valera).
Kensonenn gweuz-staon
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn gweuz-staon (saoz.: labial-palatal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn kendistaget ganti ar diweuz hag an staon da lec'hioù distagañ pennañ war un dro, da lâret eo e stok pe e tostae an teod ouzh ar staon keit ha ma vez rontaet an diweuz.
Treuzskrivet e vez [ɥ] ar gensonenn gweuz-staon dre dostaat (mouezhiet) hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Talvezout a ra da hantervogalenn o klotaat gant ar vogalenn [y] (skrivet  e brezhoneg).
Gwelit ivez:
Labio-palatale approximant
Chekoeg
Tost a-walc'h eo d'an nayieg ha d'an dizieg.
XIvet kantved
|  |
Bloavezhioù 1000 | Bloavezhioù 1010 | Bloavezhioù 1020 | Bloavezhioù 1030 | Bloavezhioù 1040
Chekoeg
Div rannyezh ez eus:
XIvet kantved
Bloavezhioù 1050 | Bloavezhioù 1060 | Bloavezhioù 1070 | Bloavezhioù 1080 | Bloavezhioù 1090
D'ar 1001 e krog an  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1100.
Krennamzer Uhelañ a vez graet eus ar maread-mañ eus Istor Europa.
Arthur Dunkelblum
Arthur Dunkelblum a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1906 e Kraków (Polonia) ha marvet d'ar 27 a viz Genver 1979.
Dont a reas da vezañ belgiat e 1935.
Meurc'hoarier echedoù poloniat-belgiat.
Mestr abaoe 1932.
Kampion Echedoù Belgia e voe e 1935. C'hoari a reas e skipailh Belgia en unnek Olimpiad Echedoù e 1928, 1933, 1937, 1950, 1954, 1956, 1958, 1960, 1962, 1966 ha 1968.
Broc'h Japan
Broc'h Japan (Meles anakuma pe Meles meles anakuma) zo ur bronneg brosezat e Japan.
Lucienne
Tud
Anaout a reer:
633
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 633
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 633
Rouzegan-tamariskl
Ar rouzegan-tamariskl (liester : rouzeganed-tamariskl) a zo ur spesad golvaneged, Acrocephalus melanopogon an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Sylvia melanopogon (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Lunfardo
Al lunfardo zo ul luc'haj spagnolek eus Buenos Aires (Arc'hantina) ha Montevideo (Uruguay).
Scacchi
En daolenn e weler an arzourez Sofonisba Anguissola, gant he c'hoarezed Lucia ha Minerva, ha marteze o mamm. Ouzh ar plankenn echedoù e lenner ur frazenn latin : «SOPHONISBA ANGUSSOLA VIRGO AMILCARIS FILIA EX VERA EFFIGIE TRES SUAS SORORES ET ANCILAM PINXIT MDLV».
Film spont
Ar sinema spont a zo bet anavezet dreist-holl 'vit ar filmoù italian deus ar bloavezhioù 70 ha 80. Jess Franco, Maria Bava,.... Ar film aozour gentañ a savas ur film gore a voe Herschell Gordon Lewis (un Amerikan anezhañ) en 1963 gant ar film Blood Feast.
Ar sinema spont a zo un doare filmoù lec'h ma vez klasket gant an arvester pe da vezañ spontet pe da vezañ dudiet en un doare farsus. Ret eo sevel 2 rummad hini ar filmoù gore o vezañ feuls betek re (filmoù 'zo o vezañ difennet betek en 31 vro), pe ar filmoù damm-wir (fantasic).
Frañsez Favereau
Frañsez Favereau, pe Francis Favereau hervez e anv ofisiel, ganet d'an 21 a viz Mezheven 1948 en Plelin-Tregavoù (Aodoù-an-Arvor), a zo ur geriadurour, yezhoniour ha skrivagner brezhonek ha gallek.
Pa voe skolveuriet war ar saozneg en 1971 ez eas da lise publik Karaez da gelenn. Goude ez eas da Wengamp da gelenn brezhoneg, eus 1982 da 1989. Kelenner war ar yezh hag al lennegezh vrezhonek, rener an unvez klask "Brezhoneg - Keltieg" en Skol-Veur Breizh-Uhel Roazhon 2 abaoe 2002.
Prezidant Kuzul skiantel Ofis publik ar brezhoneg eo.
Stourm politikel
En e yaouankiz e voe ezel eus ar strollad politikel Emsav Stadel Breizh, betek 1969. D'an 8 a viz Kerzu 1968 e voe prezegenner da-geñver un devezh-studi e galleg aozet gant Kelc'h Debauvais e Roazhon, a-gevret gant prezegennerien all evel Youenn Olier.
Goude se e kemeras perzh er strollad politikel EBV.
Kenlabouret en deus gant ar gelaouenn Imbourc'h, renet gant Youenn Olier :
Anvet e voe da gelenner saozneg, ha kaset da Garaez. Eno e kenlabouras gant UDB. Ezel eus Unvaniezh Demokratel Breizh eo bet, ha kenlabouret en deus gant ar gelaouenn Pobl Vreizh
Yezhoù gimirek
Un isskourr eus ar yezhoù ometek-gimirek eo yezhoù gimirek, ennañ 1 yezh komzet en Etiopia:
Listenn barzhed Kembre (550-1600)
Sed amañ ul listenn eus ar varzhed kembraek etre ar Vvet kantved ha diwezh ar XVIvet kantved. N'eus ket kaoz amañ eus Barzhoniezh Dieub ar marevezh diwezhañ, adalek 1550, met meneget ez eus un dornad barzhed eus ar XVIIvet kantved a gendalc'h gant an doare gwerzaouiñ kozh.
Etre 550 ha 1100
Chomet eo oberenn ar re-mañ avat, barzhed eus mare an Hengerdd anezho, a anavezer ivez evel marvezh y Cynfeirdd.
1100-1290
Barzhed lez a veze graet eus Y Gogynfeirdd, ha hiziv an deiz e reer Beirdd y Tywysogion (Barzhed ar Briñsed) anezho.
Oscar Traynor
Oscar Traynor, ganet d'an 21 a viz Meurzh 1886 ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 1963, oa ur politikour hag un dispac'hour iwerzhonat ezel eus ar Fianna Fáil.
Fred Perry
thumbnail|right|250px|Fred Perry e 1934-1936 thumbnail|left|150px|Delwenn da Fred Perry en All England Lawn Tennis Club, e Wimbledon. thumb|150px| Logo Fred Perry (ur gurunenn lore) war ur polo Frederick John Perry (18 a viz Mae 1909, Stockport- 2 a viz C'hwevrer 1995 Melbourne, Aostralia) a oa ur c’hoarier tennis ha tennis taol saoz. E 1975 e teuas da vezañ ezel eus International Tennis Hall of Fame. Kampion ar bed (tennis taol) e voe e 1929.
Oscar Traynor
Oscar Traynor a zo bet ganet en ur familh a vroadelourien e Dulenn, e lec'h ma oa bet desket gant ar Christian Brothers. E 1889 e krogas da labourat evit John Long, ur c'hizeller koad brudet er mare-hont, ha kregiñ a reas da zeskiñ ar vicher gantañ. C'hoariñ a rae mell-droad, ha beajiñ a reas e Europa gant skipailh ar Celtic eus Belfast.
Listenn barzhed Kembre (550-1600)
1290-1500
Setu marevezh Beirdd yr Uchelwyr.
Oscar Traynor
Traynor a zeuas da vezañ un ezel eus an Irish Volunteers, ha kemer a reas perzh en emsavadeg Pask e 1916. Ur wech harzet goude an emsav, e voe toullbac'het e Bro-Gembre. E-pad ar brezel dizalc'hidigezh e teuas Traynor da vezañ brigader en ur bagad-stourm eus an Irish Republican Army e Dulenn, ha kemer a reas perzh en argad ar Custom House e 1921. Pa darzhas ar brezel diabarzh e miz Even 1922 e savas Traynor a-du gant ar republikaned. Bagad-stourm Dulenn en em zisrannas, met kalz eus e izili a heulias Michael Collins hag ar strolladoù broadelour. Traynor hag un nebeud republikaned a glaskas sikour an emsavidi a oa o lakaat seziz war ar Four Courts en ur dagañ soudarded ar Free State dre O'Connell Street. Dont a rejont a-benn da enebiñ ouzh ar Free State Army e-pad ur sizhunvezh a-raok tec'hout kuit. Goude-se ec'h aozas Traynor taolioù guerrilla e Su Dulenn hag e kontelezh Wicklow. Met harzet e voe e miz Gwengolo ha toullbac'het betek fin ar brezel.
Fred Perry
Ar c’hoarier tennis
E dournamant Chelem Meur kentañ a c’hounezas pa oa 24 bloaz (US Championships e Forest Hills, a-enep d’an Aostralian Jack Crawford, ha dindan pemp set (6-3, 11-13, 4-6, 6-0, 6-1.). E 1934 e c’hounezas tri zournamant ouzhpenn : e Sydney (Australian Championships), a-enep da Jack Crawford (6-3, 7-5, 6-1.), Wimbledon (Jack Crawford : 6-3, 6-0, 7-5.) ha Forest Hills a-enep d’ar c’hoarier amerikan Wilmer Allison (6-4, 6-3, 1-6, 8-6.). E 1935 e voe trec’h e tournamant Roland-Garros hag e hini Wimbledon, an div wech a-enep da Gottfried Von Cramm. E 1936 e voe e rann an amatourien evit ar wech diwezhañ : gounit a reas daou dournamant (Chelem Bras) : e Wimbledon a-enep da Von Cramm (6-1, 6-1, 6-0.) hag an US Championships a-enep da Donald Budge. Hir ha start e voe ar c’hoari (2-6, 6-2, 8-6, 1-6, 10-8.). En holl e c’hounezas eizh titl en tournamantoù pennañ. Teir gwech da heul e c’hounezas gourfenn Wimbledon hep koll an disterañ set. Ar c’hoarier kentañ e voe a c’hounezas pevar zournamant Chelem Bras tennis da heul, met ket er memes bloavezh. Pa zeuas da vezañ c’hoarier a-vicher e c’hounezas un ugent titl bennak, en o zouez daou en U.S. Pro Championships (e 1938 ha 1941). Jack Kramer a skrivas en e vuhezskrid (1979) e oa que Perry e-touez c’hwec’h c’hoarier tennis gwellañ ar bed, goude Ellsworth Vines ha Donald Budge, a-live gant Bill Tilden, Bobby Riggs ha Pancho Gonzales ha gwelloc’h evit Rod Laver.
Listenn barzhed Kembre (550-1600)
XVIvet kantved
An darn vrasañ eus re deroù ar c'hantved a skriv e doare Beirdd yr Uchelwyr, barzhed ar briñsed. N'emañ ket amañ anvioù ar varzhed a gane war batromoù dieub nevez adalek kreiz ar c'hantved. Teurel evezh e oa c'hoazh barzhed a vicher er XVIIvet kantved.
Oscar Traynor
D'an 11 a viz Meurzh 1925 e voe dilennet en Dáil Éireann evel ezel eus ar Sinn Féin evit Norzh Dulenn, met ne gemeras ket e garg abalamour da bolitikerezh ezvezañs a oa gant ar strollad Sinn Féin. Addilennet e voe e-pad dilennadegoù miz Even 1927, hag ur wech c'hoazh ne gemeras ket e garg, met asantiñ a reas da zisoc'hoù an dilennadegoù-se. Hag e 1932 e voe dilennet evel dileuriad evit ar Fianna Fáil evit Norzh Dulenn, ur wech c'hoazh.
Fred Perry
E zoare da c’hoari
Fred Perry a oa ur c’hoarier bras a-walc’h (1,80 m), ha kreñv e oa ivez, ar pezh a lakae anezhañ da vezañ ur servijour ampart. Gwevn ha buan e oa e c’hoari ivez, a-drugarez d’ar pezh en doa desket pa c’hoarie tennis taol. Brudet e oa ivez evit e varregezh a-fet skeiñ a-gildorn, bole hag e varregezh da chom tost ouzh ar roued a-benn gounit poentoù. Hervez Jack Kramer e vefe bet Fred Perry e-touez c’hwec’h c’hoarier tennis gwellañ ar bed.
Oscar Traynor
E 1936 e voe lakaet da vaodiern ar post hag ar pellskriverezh. E 1948 e teuas da vezañ prezidant kevredigezh ar vell-droad ouezelek, ur garg hag a zalc'has betek e varv. Diwezhatoc'h e voe anvet da vaodiern ar gwareziñ broadel e-barzh kalz gouarnamantoù aozet gant ar Fianna Fáil, ha goude-se ez eas da vaodiern ar justis a-raok ma'z afe war e leve e 1961.