cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yezhoù lappek
Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-lappek eo ar yezhoù lappek, ennañ 11 yezh komzet e Finland, Rusia (Europa), Sveden ha Norvegia.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Yezhoù baltez-finnek
Notenn: Disheñvel eo ar yezhoù baltek-finnek-mañ diouzh ar yezhoù baltek-finnek.
Un is-skourr eus ar yezhoù finnek-lappek eo ar yezhoù baltez-finnek (saozneg: Balto-Finnic), ennañ 2 yezh komzet e Norvegia ha Sveden
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
Gwiñver Yucatán
Gwiñver Yucatán (Sciurus yucatanensis) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Guatemala, Belize ha Mec'hiko.
1974
Diwar-benn bloavezh 1974 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Yann ar Badezour e-tal ar feunteun
Emañ Yann ar Badezour e-tal ar Feunteun en un dastumad prevez e Valetta, en enez Malta. Abalamour da se n'eo ket bet gwelet na studiet kalz gant an arzvarnourien. Gouez da John Gash eo diwar zorn Caravaggio, abalamour d'an heñvel ma'z eo livet ar c'hig amañ hag e Kupidon en e gousk, a zo sur da vezañ graet gant Caravaggio p'edo o vevañ e Malta.
Bia
Bia zo anv meur a dra ha meur a lec'h.
Zegerskappel
Zegerskappel en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Zegerscappel, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
1305
Diwar-benn bloavezh 1305 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1305
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1305
Treuzlizherennadur arabek
Diorroet ez eus bet meur a doare da dreuzlizherennañ ar skritur arabek gant lizherennoù al lizherenneg latin, da lâret eo e romanekaat, rak ne glot ket meur a fonem arabek gant ar re a vez kavet er yezhoù europek peurliesañ.
Diwar an diazez-se neuz e c'hellfor sevel un daolenn eeunoc'h da vezañ implijet evit treuzskrivañ anvioù arabek evit un implij boutin er yezh-mañ'r-yezh, da skouer :
Kemm-digemm e vo pep treuzlizherennadur boutin e pep yezh-pal evel-just rak ret e vez keñveriañ talvoud orin pep lizherenn arabek gant fonemoù ha reolennoù reizhskrivañ ar yezhoù-se, da skouer :
Peurliesañ e vez klsket ober hep skrapoù na lizherennoù "iskis" pa vez treuzlizherennet evit un implij boutin evit ma vefe aezeto'ch da lenn.
Notenn: N'eo ket heñvelster an treuzlizherenniñ dre vras hag ar roimanikadur hag a denn d'an treuzlizherenniñ dre implijout al lizherenneg latin nemetken, rak treuzlizhrennet e c'hell bezañ ur skritur bennak gant n'eus forzh peseurt doare-skrivañ all evel-just, da skouer :
Treuzskrivañ an arabeg e brezhoneg
Setu amañ da heul ur c'hinnig evit treuzlizherenniñ n'eus forzh peseurt anv arabek hervez reolennoù ar reizhskrivadur brezhonek evit un implij boutin. Evit gouzout diwar-benn ar reolennoù bet degemeret war ar wiki-mañ, sellit ouzh Kendivizoù reolata/Treuzskrivañ an arabeg
Yezhoù lappek ar c'hreiz
Un isskourr eus ar yezhoù lappek eo ar yezhoù lappek ar c'hreiz, ennañ pemp yezh komzet e Finland ha Rusia (Europa) :
1000
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1000
Eilenn
An eilenn:
Gwiñver liesliv
Ar gwiñver liesliv (Sciurus variegatoides) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Kreizamerika.
Glaokos (mab Minos)
Glaokos (Γλαῦκος e gregach, “skedus”) a oa mab d'ar roue Minos, roue Kreta, ha d'e wreg Pasifae.
Mojenn
Un deiz e oa o c'hoari, gant ur volotenn pe ul logodenn, ha setu eñ steuziet kuit a-greiz-holl. Beuzet e oa en ur jarlad mel ha ne oa ket bet kavet e gorf. Mont a reas e dud da welet orakl Delfi, hag a lavaras dezho: Ul loen burzhudus zo ganet en ho touez: an hini a gavo ouzh petra eo heñvel e gwirionez a gavo ar bugel hag a roio buhez dezhañ en-dro.
Aberfala
Aberfala (LFE: [abɛr'fa:la], saozneg: Falmouth) a zo ur gêr e Kernev-Veur. E 2011 e oa 21 797 a dud o chom eno. Anv hengounel ar gêr eo Pen-y-cwm-cuic (kerneveureg modern: Penn an Komm Kwykk, da lâret eo "Penn an ouf"). Treuzkomprenet eo bet gant saoznegerien evel "Penny come quick!" ("Gwenneg, deus buan!").
Gevellet eo gant Douarnenez.
Istor abred
Aberfala eo ar lec'h ma savas Herri VIII Kastell Penndennis evit difenn Carrick Roads, e 1540. Ar ger vrasañ er c'hornad a oa Pennrynn betek ar mare-se. An Aotrou John Killigrew a grouas kêr Aberfala (Falmouth e saozneg) nebeut amzer ár-lerc'h e 1613.
E fin ar kantved e oa kreñvaet kastell Penndennis get mogerioú kostezet, rak gourdrouz Armada Spagn. E pad ar brezel-diabarzh Civil War, Kastell Penndennis a oa unan ag ar c'hastelloú diwezhañ é stourmiñ a-enep da lu parlamant Bro-Saoz.
Ar-lerc'h ar brezel diabarzh e resevas an Aotrou Peter Killigrew un aotree roueel ár-lerc'h bout bet roet douar evit sevel iliz Iliz ar Roue Charlez ar Merzher, gouestlet da Charlez Iañ, "ar Martir".
Pod-bleunioù
thumb|250px|left|[[Opuntia monacantha en ur pod pri-poazh evel plantenn-di]] thumb|250px|right|Pod-bleunioù goullo thumb|250px|right|Pod war e benn Ur pod-bleunioù zo ur pod ma vez lakaet douar ha bleunioù da greskiñ ennañ. Alies e vezont e pri-poazh, a-wechoù e koad, e maen, en plastik. Peurvuiañ e vez un toullig en diaz, d'an dour da vont kuit. Se zo kaoz e vez lakaet ur pladig dindan da virout an dour-se a vo kemeret gant ar blantenn hervez hec'h ezhomm gant he gwrizioù.
Terra Lliure
Terra Lliure ("Bro Dieub" e katalaneg) a oa un aozadur broadelour a rae gant ar feulster. Krouet e 1979 ez eas da get ez-ofisiel e 1995.
Setu palioù pennañ ar strollad. An darn vrasañ eus izili kentañ Terra Lliure a deuas er bloavezhioù 80 eus aozadurioù ha strolladoù all, dreist-holl Epoca (Arme Pobl Katalonia), FAC (Talbenn Dishualded Katalonia), PSAN (Strollad Sokial evit an Dishualded Broadel), IPC (Dishualded evit ar Broioù Katalanek) ha JERC (Yaouankiz Tu-kleiz Republikanour Katalonia).
Embann a reas Terra Lliure disklêriadur kentañ ar strollad anvet “Galv ur Vro Dieub” 1 d'an 24 a viz Mezhven 1981, nebeut war-lerc'h ma voe bet klasket gant an arme en em ober gant ar galloud adarre dre an taol c'hwitet er parlamant Bro-Spagn, ar "Cortes" d'an 23 a viz C'hwevrer kaset da benn gant ar c'horonal archer (guardia civil) Tejero. Skignet e oa bet ar c'halvadenn-se e-kerz ur vodadenn veur anvet “La Crida a la Solidaritat” (Galv ar C'hengred) dalc'het e stadiom melldroad Barselona.
Kaset e oa bet da benn taol kentañ ar strollad e miz Mae pa voe tennet war ar c'helaouenner Federico Jiménez Losantos, o c'hloazañ anezhañ en e c'har.
Mervel a reas un ezel eus Terra Lliure, Martí Marcó i Bardellaevit d'e 19 vloaz, evit ar wech kentañ pa voe tennet warnañ gant ar polis d'ar 26 a viz Genver 1979. Pemp miz war-lerc'h e varvas Fèlix Goñi “Bruc” o kas ur vombezenn. Mervel a reas Josep Antoni Villaescusa e 1984 o fardañ ur vombezenn. E 1985 e voe lazhet Quim Sánchez pa darzhas ur vombezenn.
Etre 1981 ha 1984 e klaskas Terra Lliure kaout souten digant renkadoù labourerion Katalonia a-benn pouezañ war politikerezh ar vro. D'ar mare-se e veze skoet gant ar strollad war palioù resis: ar skinwelioù, embregerezhioù gall ha spagnolek, polis Spagn. O lakaat ur vombezenn da darzhañ en ul lêz-varn e voe lazhet gant ar strollad ar sivil nemetañ, anzavet evel ur fazi bras gante da heul.
Daoust ha ma voe harzet un nebeud pennoù eus an aozadur etre 1984 ha 1989 e teuas a-benn Terra Lliure da derc'hel penn ha diorroet e oa gante daou strolladig all evit harpaña anezhañ: ar c'hKomite Kengred ar Vrogarourion Katalanek (CSPC) hag al Luskad evit Difenn ar Vro (MDT).
En hañv 1988 e dalc'has Terra Lliure e IIIde Kuntell diazezet war tri skrid o teskrivañ ideologiezh terorikel ar strollad hag o tielfennañ levezon gwirion al luskad broadelour er gevredigezh. Abalamour da drubuilhoù diabarzh e krogas Terra Lliure da vont war wanaat hag e disklêrias d'ar mediaoù unan eus izizi kentañ ar strollad, Pere Bascompte, e oa an aozadur e-ser vezañ divoded.
Abalamour d'ar strivoù graet gant ar barner Garzón e 1992 da geñver ar C'hoarioù Olimpek e voe harzet 60 den sañset da vezañ liammet ouzh Terra Lliure.
E miz Gwengolo 1995, goude un nebeud mizioù hep taol ebet, e disklèrias ar strollad e oa bet divodet da vat.
Gwiñver gellrous
Ar gwiñver gellrous (Sciurus niger) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Mec'hiko, Stadoù-Unanet Amerika ha Kanada.
Unión do Povo Galego
Unvaniezh Pobl Galiza (galizeg Union do Povo Galego (UPG) a zo ur strollad broadelour ha marksour-leninour.
Krouet e 1964 en deus da bal emrenerezh Galiza ha difenn interestoù ar renkadoù labourerion.
Savet e oa bet gant UPG talbennoù broadelour ledan: da gentañ Bodadenn Vroadel Pobl Galiza (galizeg Asamblea Nacional Popular Galega (ANPG) ha war-lerc'h Bloc'had Broadelour Galiza (BBG) (galizeg Bloque Nacionalista Galego (BNG)). Abaoe 1982 emañ UPG unan eus ar strolladoù ezel eus BBG.
Sant-Yagu-ar-Bineg
Sant-Yagu-ar-Bineg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan.
Unión do Povo Galego
Bautista Goyel Álvarez Domínguez eo prezidant ar strollad. Sekretour Meur UPG, Francisco Rodríguez Sánchez, a zo ivez kannad evit BBG e Breujoù Spagn.
Sant-Yagu-ar-Bineg
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed . Brezelioù didrevadenniñ
Unión do Povo Galego
Embannet e vez gant UPG ar gelaouenn Terra e Tempo.
Dalc'het e oa bet XIvet Kuntell Broadel UPG e Santiago de Compostela e 2005.
Liamm diavaez:
www.uniondopovogalego.org Lec'hienn ofisiel
Iestyn
Iestyn zo un anv-badez kembraek, kar d'an anv brezhonek Iestin, pe Jestin, hag a deufe eus an anv latin Justinianus, hini an impalaer meur Justinian Iañ.
Sant
Ur manac'h eus Breizh e oa Jestin, a-hervez, hag ober a reas e annez en Ynys Dewi, e Penfro, war-dro ar bloavezh 500, gant un nebeud diskibled dezhañ, pa oa bet roet an douar-se dezho gant sant Dewi.
N'ouzer ket penaos e teuas an anv da Vreizh. Marteze gant diskibien dezhañ, nemet e vije bet un den all anvet eveltañ.
Abati Santekroe (Gwengamp)
Abati Santekroe, pe Santekroaz , a oa un abati e Gwengamp, e Treger, savet e 1135 gant menec'h deuet eus Bourg-Moyen e-kichen Blois (Loir-et-Cher), gant arc'hant deuet a-berzh Raoul, eskob Landreger. Distrujet eo bet da vare an Dispac'h gall.
Ur maner zo ivez, savet er gant an abad Claude de Kernevenoy (†1573]), a oa eskob Treger ([[1566-1572). E-kreiz an talbenn ez eus un tour c'hwec'hkognek en traoñ ha kelc'hiek er c'hrec'h. Gwerzhet e voe evel Mad Broadel da vare an Dispac'h gall. Un atant a oa ennañ betek kreiz an.
Hiziv ez eus ur preti e-barzh.
Yezhoù lappek ar reter
Un is-skourr eus ar yezhoù lappek eo ar yezhoù lappek ar reter, ennañ 1 yezh komzet e Finland:
Parti Ouvrier Indépendant
Ar Parti Ouvrier Indépendant zo ur strollad politikel gall hag a zo bet savet e 2008 pa voe divodet ar Parti des Travailleurs.
Ruzenn darzh mouezhiet
Peurliesañ en em dalc'h ar fonenn-mañ evel ur gensonenn, met bez' e c'hell en em derc'hel ivez evel ur vogalenn.
Nunavut
Nunavut (skrivet ᓄᓇᕗᑦ er silabenneg inuktitut, distaget /'nunavut/ e yezh ar vro; /ˈnuːnəvʊt/ e saozneg) zo un tiriad eus Kanada. An tiriad nevesañ eo pa voe krouet e 1999, diwar-goust Tiriadoù ar Gwalarn. En em astenn a ra en hanternoz da broviñsoù Manitoba ha Kebek.
Dont a ra an anv "Nunavut" eus ar yezh inuktitut, ha talvezout a ra kement hag "hor bro". Betek 1999 e oa douaroù Nunavut e Tiriadoù ar Gwalarn. Emglev a voe etre an annezidi, an Inuit ha gouarnamant Kanada evit krouiñ un tiriad dezho o-unan.
Iqaluit eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ (6 184 a annezidi e 2006).
Alfeios
Alfeios (Αλφειός, e gregach, Alpheus e latin, a dalv kement ha gwennik) a zo anv un doue-stêr, hag evel-just mab da Okeanos ha Tethys, evel an holl doueed-stêrioù. Un nebeud mojennoù zo diwar o fenn.
Alfeios an den
P’edo o chaseal e koadeier Hellaz e welas Alfeios an doueez Artemis, ma savas dezhañ c’hoant anezhi. Mont a reas d’he heul a-dreuz Hellaz penn-da-benn ken na erruas e Letrinoi. Eno e welas Artemis gant he nimfezed o labezañ o dremmoù gant pri. Tapet ar paotr a oa gant ar c’hoant da reiñ ur freilhad da Artemis : ne oa ket evit anavezout anezhi diouzh ar re all. Hag eñ kuit. Chañs en doa bet avat, rak alies e veze kastizet buan ar wazed gant an doueez, brouezekoc’h an ton anezhi peurvuiañ.
Alfeios ar stêr
C'hwitet gantañ e daol gant Artemis, setu Alfeios oc’h orgediñ ouzh unan eus he nimfezed, Arethousa, un deiz ma oa en he noazh o kouronkañ. Met ar plac’h a oa evel an doueez, troet gant ar chase hag ar redadennoù er c’hoadeier muioc’h eget gant c’hoari daou gant gwazed. Redek a rae ar stêr war-lerc’h ar plac’h, ken na errujont dirak enez Ortigia. Hag Arethousa da c’hervel Artemis d’he saveteiñ eus briataerezh Alfeios, hag an doueez da dreiñ anezhi en ur wazh. War-lerc’h redek dre Hellaz penn-da-benn ha dindan ar mor zoken, e tiflukas Alfeios en he c’hichen, ma en em veskas o doureier.
Herakles
Ar stêrioù Alfeios ha Peneios eo a voe implijet gant Herakles da naetaat marchosioù Aogias.
Yezhoù lappek ar su
Un is-skourr eus ar yezhoù lappek eo ar yezhoù lappek ar su, ennañ 4 yezh komzet e Sveden ha Norvegia:
Basil Poledouris
Basil Poledouris pe Basilis Konstantine Poledouris (Kansas City, Missouri, 21 a viz Eost 1945 - Los Angeles, Kalifornia, 8 a viz Du 2006), a oa ur sonaozour sinema stadunanat. Brudet eo bet e labour gant e sonerezh evit Conan The Barbarian (1982), Robocop (1987),The Hunt For Red October (1990) ha Starship Troopers (1997) dreist-holl. Kenlabouret en deus ingal gant filmaozerien zo, John Milius, Paul Verhoeven, Simon Wincer ha Randal Kleiser en o zouez.
Gwiñver gris Arizona
Gwiñver gris Arizona (Sciurus arizonensis) a zo ur bronneg krigner a vev e gwalarn Mec'hiko ha mervent Stadoù-Unanet Amerika.
Karr-nezañ
thumb|right|290px|Rod-nezañ eus Galiza. thumb|right|250px|Un Iwerzhonadez kozh o nezañ, war-dro 1900. Ur c'harr-nezañ, pe ur rod-nezañ, zo ur benveg da nezañ gloan dreist-holl, pe lin pe kanab, a veze implijet er gêr, en ti gwechall. Gant ar c'harr-nezañ eo bet kemeret lec'h ar gegel en ti, tra ma c'halled kas ar gegel e-maez an ti, da vaesa saout lakaomp.
Un nezerez eo ar vaouez a vez o nezañ.
Istor
Gandhi hag e heulierien a rae an dilhad a zougent hag a roe ton d'an dud all d'ober kemend-all evit distabilaat an ekonomiezh saoz a zalc'he al labouradegoù-nezañ. Ar charkha, ar rod-nezañ indian a voe lakaet ouzh banniel Strollad ar C'hendalc'h.
Abati ar Joa
Abati ar Joa (Abbaye de la Joie Notre-Dame, e galleg) zo ur gouent leanezed sistersian savet e 1953 e Kempenieg, demdost da goad Brekilien. N'eo ket gwall gozh ar savadurioù eta.
Kent-se edo al leanezed e Santez-Anna-Wened.
Labourat a reont amañ da ober gwastilli, bara-mel, chokolad, ha keuz. Stal zo ganto, digor bemdez-Doue, da werzhañ kement-se.
Ôbrée Alie
Ur strollad sonerezh gallaouek eo Ôbrée Alie. Al lodenn vrasañ eus an testennoù a zo e gallaoueg, met kanañ a reont ivez e galleg ha zoken e kastilhaneg gwech ha gwech all. Bèrtran Ôbrée a zo kaner hag oberour er strollad-mañ. Er strollad Bèrtran Ôbrée Trio emañ ivez.
Lorenzo Costa il Giovane
Lorenzo Costa il Giovane ( Mantova 1537 - Mantova 1583) a oa ul livour eus an Azginivelezh italian.
KInklet en deus ar Palazzo Belvedere di Roma ha lod eus ar murlivadurioù er Palazzo Ducale e Mantova.
Couign-amann
Couign-amann zo un ejen karget da beuriñ geot Enez Tristan e Douarnenez. Anvet eo bet Couign-amann, ha n'eo ket Kouign-amann, peogwir eo « C » lizherenn gentañ anvioù an ejened ganet e 2007.
Enki Bilal
200px|right|thumb|Enki Bilal - 2010 Enki Bilal (7 a viz Here 1951, Belgrad) a zo ur filmaozour, tresour ha senarioer bannoù-treset gall. Bosniak e oa e dad, ha tchek e vamm. E 1960 he deus dilojet e familh da Bariz. Goude bezañ studiet e skol an arzoù-kaer e lakaas embann e istor kentañ, Le Bol maudit e ditl, er gelaouenn Pilote.
E oberenn
E 1975 e teuas er-maez e albom bannoù-treset kentañ, La Croisière des oubliése ditl, senario gant Pierre Christin. E 1979 e teuas er-maez Les Phalanges de l'Ordre noir, un istor diwar-benn brezel diabarzh Spagn, bepred diwar ur senario gant Pierre Christin. E 1980 e stagas gant un heuliad savet gantañ penn-da-benn (tresadennoù ha senario), hag al lodenn gentañ anezhañ, anvet La Foire aux immortels a voe embannet er gelaouenn Pilote. An eil lodenn, La Femme piège he zitl, a voe embannet e albom e 1986. Ouzhpenn al labour hiniennel-se e kendalc'has da genlabourat gant Pierre Christin. Sevel a rejont meur a albom, enno skeudennoù ha poltredoù livet warno (Los Angeles, L'Étoile oubliée de Laurie Bloom ; Cœurs sanglants). An albomoù-se a voe embannet gant Dargaud hag embannadurioù Autrement. E 1982 e tresas Bilal war gwer ul lodenn eus klinkadurioù La Vie est un roman, ur film aozet gant Alain Resnais. Daou vloaz a-raok en doa treset skritell ur film all savet gant Resnais, Mon oncle d'Amérique e ditl. E miz Genver 1987 e resevas Bilal Priz Meur saloñs Angouleme (Grand Prix du 14e Festival d'Angoulême).
E 1989 ec'h echuas Enki Bilal e film kentañ, Bunker Palace Hôtel e ditl, ennañ aktourien evel Jean-Louis Trintignant ha Carole Bouquet. Er memes bloavezh e voe embannet Exterminateur 17 gant Les Humanoides Associés. Ragembannet e oa bet er gelaouenn Métal hurlant e 1978. E 1990 e voe adembannet gant Les Humanoïdes Associés ar pezh a oa bet embannet gant Dargaud : Mémoires d'outre-espace, La Croisière des oubliés, Le Vaisseau de pierre, Les Phalanges de l'Ordre noir, Partie de chasse, ha Cœurs sanglants et autres faits divers. E 1990 e tresas Bilal kinkladurioù ha dilhad ar pezh-c'hoari Romeo ha Julieta, korolladeg gant Angelin Preljocaj. E miz Du 1991 e voe aozet Opéra bulle, un diskouezadeg daou viz anezhi aozet er Villette, e Pariz.
E 1990 e tresas kinkladurioù ha dilhad 'O.P.A. Mia, un opera gant Denis Levaillant, krouet e-pad gouel-c'hoariva Avignon. E miz Gwengolo 1993 e teuas er-maez lodenn ziwezhañ La trilogie Nikopol, Froid Équateur he zitl. Lakaet e voe da levr gwellañ ar bloavezh gant skipailh ar gazetenn Lire. E 1994 e teuas er-maez Bleu sang, ennañ holl dudennoù teir-oberenn Nikopol, embannet gant Christian Desbois Editions. E miz Gwengolo 1996 e teuas er-maez Mémoires d'autres temps, adembannadur kresket ar Bol maudit ha Crux Universalis. E miz C'hwevrer 1997 e teuas er-maez eil film Bilal, Tykho Moone ditl. D'an 22 a viz Gwengolo 1998 e voe embannet Le Sommeil du monstre, lodenn gentañ Peder-oberenn an Euzhvil (Tétralogie du Monstre).
E 2003 e voe embannet 32 décembre, eil lodenn Peder-Oberenn an Euzhvil (Tétralogie du Monstre). D'an 21 a viz Meurzh 2004 e teuas er-maez trede film Bilal, Immortel, ad vitam e ditl, diazezet war La trilogie Nikopol, hag ennañ ur meskaj skeudennoù aozet gant urzhiataer hag aktourien wir evel Linda Hardy pe Charlotte Rampling ha Yann Collette. D'an 3 a viz Mae 2006 e voe embannet Rendez-vous à Paris, trede lodenn Peder-oberenn an Euzhvil (Tétralogie du Monstre). D'an 23 a viz Meurzh 2007 e teuas er-maez Quatre ?, lodenn ziwezhañ Peder-oberenn an Euzhvil (Tétralogie du Monstre). D'an 19 a viz Du 2007 e teuas er-maez Tétralogie du Monstre | L'intégrale du Monstre, dindan stumm un albom, ha dindan stumm un teir-oberenn ivez (an div lodenn ziwezhañ a voe kenteuzet, diwar c'houlenn Bilal).
1306
Diwar-benn bloavezh 1306 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1306
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1306
Somme-Leuze
Somme-Leuze (e walloneg:Some-Leuze) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Bellerofon
Bellerofon (Henc'hresianeg: Βελλεροφῶν) pe Bellerofontes (Βελλεροφόντης) (Hipponoos a oa e anv pa oa ur bugel anezhañ) zo un haroz eus gwengelouriezh Henc'hres. Eñ a oa an haroz ha lazher euzhviled brasañ e-touesk Kadmos ha Perseüs, a-raok deizioù Herakles, hag e gur uhelañ a voe marvedigezh Kimera, un euzhvil a voe taolennet gant Homeros evel penn ul leon, korf ur c'harv ha lost un naer : « he c'hwezhadenn a strew gant flammoù gor. » Anavet eo ivez evit mestroniezh ar marc'h Pegasos gant skoazell kabestr strobinellet Athena, hag evit bout bet kastizet gant doueed rak fellout a reas dezhañ krapat gant ar Menez Olimpos evit chom ganto.
Gerdarzh
Marteze Βελλεροφοντης Bellerophonis < Βελεμνον Belemnon, βελονη beloni, βέλος bélos "saezh" + φοντης phonis "lazher" < φονευω phoneyo "lazhañ".
Yaouankiz
Mab e oa da C'hlaokos, roue Korinthos, pe da Boseidon hervez ar mojennoù, ha da Eurynome. Mab-bihan e oa da Sisyfos. Hipponoos e oa e anv pa oa ganet, met adanvet e voe Bellerofon "muntrer Belleros" war-lerc'h lazhañ Belleros. Abalamour d'ar gwalldaol-se e rankas tec'hel da Diryns ma voe degemeret e lez ar roue Proitos.
Doñvaat Pegasos
Polyeidos a laras da vBellerofon e vefe dav dezhañ tapout Pegasos. Evit lakaat ar marc'h d'asañtin e oa bet goulennet da vBellerophon huniñ e azeuldi Athena. E-kerzh e oa o kousket e hunvreas e oa bet lakaet ur c'habestr aour en e gichen gant an doueez, hag e laras dezhañ e kavo ar marc'h divaskellek en andon Pirene e keoded Korintos, e lec'h ma oa ganet an haroz. Mammennoù all a zifer e oa kabestret al loen endeo, pe oa bet roet dezhañ gant Poseidon.
Jorge Oteiza
Jorge Oteiza Enbil (1908-2003) zo ur c'hizeller hag ur skrivagner euskarek, ganet en Orio (Gipuzkoa). E 1935 ez eas da Amerika ar Su, ma chomas 14 vloaz, hep gwelout ar brezel-diabarzh eta.
E 1963 ec'h embannas Quosque tandem!, un arnodskrid diwar-benn kenedouriezh un arz euskarat gwriziennet en ene euskarat, emezañ, ha diazezet war an arz ragistorel.
Mervel a reas e Donostia ma voe digoret ur mirdi, miz war-lerc'h, dediet d'e oberenn, ar Museo Oteiza.
Friad
Ur friad zo
Evn ar baradoz
Evned ar baradoz eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Paradisaeidae, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840). An darn vrasañ anezho a vev e Ginea Nevez.
Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a c'hwezek genad d'ober ar c'herentiad hiziv an deiz. Setu-i amañ, renket diouzh an urzh filogenetek (U. f.).
Breserezh Lancelot
Ar vreserezh Lancelot zo ur vreserezh bier krouet en 1990 gant Bernard Lancelot e Roz-Sant-Andrev e Breizh-Uhel, er Morbihan.
E 2020 eo bet prenet gant ar stroll gall Agrial.
Bier
Dek bier zo betek-hen, naturel, hep bout silet, graet war o goell. Roet ez eus bet dezho anvioù a denn da istor ha sevenadur Breizh dreist-holl. Sede o anvioù ar re a gaver en boutailhoù: Hag ivez
Traoù all
Ouzhpenn bier a vez graet er vreserezh:
Luskad Maoour Etrebroadelour
Al Luskad Maoour Etrebroadelour (LME) (saozneg Maoist Internationalist Movement (MIM)) a zo ur strollad marksour-leninour-maoour staliet er Stadoù Unanet dreist-holl.
Krouet e oa LME e 1983 diwar RADACADS a laboure kichen-ha-kichen gant tud o tont eus Studierion evit ur Gevredigezh Demokratel. Er penn kentañ e veze anvet Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (LDE) (saozneg Revolutionary Internationalist Movement (RIM)), met cheñch a reas e anv e 1984 goude ma voe tapet an anv LDE gant ar Strollad Komunour Dispac'hel.
Al Luskad Maoour Etrebroadelour a zo hogozik ar strollad maoour (pe c'hoazh komunour zoken) e bal dezhañ stourm evit difenn gwirion an heñvelrevelourion/ezed.
An diforc'h pennañ etre LME ha strolladoù all staliet er broiou impalaerour a denn d'o c'hredennoù politikel a-zivout brientinelezh al labourerion, da lâret eo ar renkad kevredel a vez kavet er broioù impalaerour a denn muioc'h a c'hounid diwar o labour graet dre ma teu dezhe ivez ul lodenn eus ar gounidoù a sav diwar mac'homañ an Trede Bed. Evit LME neuze eo ret difenn groñs gwir ar broioù mac'homet da vezañ emren evit terriñ al liammoù trevadennel a laka anezhe dindan beli ar broioù impalaerour.
Hervez tezennoù LME emañ kazi an holl labourerion wenn er Stadoù Unanet da vezañ renket e brientinelezh al labourerion, abalamour dezhe neuze ez eo diaezet kas an dispac'h betek penn.
Dizanv eo ar pennadoù embannet e kelaouenn al Luskad MIM Notes (Notennoù LME), skignet gante dre ar Stadoù Unanet a-bezh, dreist-holl er skolioù-meur. Sinet e vez ar pennadoù gant un doare kod, d.s. MC5, da lâret eo "Kamalad LME niverenn 5".
Brudet eo LME rak skrivet e vez gante gerioù boutin zo hervez reolennoù ispisial, d.s womyn (maouez - evit ober an diforc'h gant man, gour) persyn (den), I$rael, Kanada, ha united $nakes of ameriKKKa (Stadoù Unanet Amerika - o c'hoari gant KKK a ra dave da Ku Klux Klan ha d'an naered, snakes e saozneg).
Kalz en deus prederiet LME ivez war an darempredoù etre ar wazed hag ar maouezed.
Breizh Cola
Breizh Cola a zo un doare Kola disheñvel (pe "altercola"), krouet gant Phare Ouest (Breserezh Lancelot) e 2002. Tregont implijad a vez evit produiñ ar Breizh Cola hiziv an deiz. E gavout a reer e Breizh dreist-holl hag er ranvroioù gall amezek.
Paeroniañ a ra ar merk kleuboù mell-droad 'zo : War-raok Gwengamp (22), Stad Brest 29 (29), Stad Roazhon (35), Gwened Olimpek Klub ha Football Club Lorient-Bretagne Sud (56).
Bep bloaz e produont 5 milion a voutailhadoù Breizh Cola, gant ur c'hresk a 20 % bep bloaz. E 2009 e voe ur gounid a 5 milion a euroioù. Gwerzhet e vez gwelloc'h (e Breizh ha war lodenn gornôk Bro-C'hall) eget Pepsi-Cola, gant 10 % eus ar marc'had.
Trebeurden
Trebeurden (distaget: ) a zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger hag eus departamant Aodoù-an-Arvor.
Breizh Cola
Ur blaz etre hini Coca-Cola ha Pepsi-Cola en deus, ur blaz kreñv met gant ur gaz dous.
Bia (doueez)
Bia (henc'hresianeg : βία, "taeroni") eo doueez an Nerzh diroll e relijion Hellaz kozh.
Kegel
thumb|right|300px|Santez [[Marc'harid gant he c'hegel o nezañ enur ziwall an deñved dirak selloù Olibrius.]] thumb|Eva o nezañ, he c'hegel en he dorn dehou. [[Hunterian Psalter, war-dro 1170 (Glasgow University Library)]]
Ur gegel zo ur benveg kozh da nezañ gloan, lin pe kanab a-wechoù. Ur wialenn goad, aozilh alies, a oa anezhi. Kinklet e veze a-wechoù. Implijet e veze pe gant ur gwerzhid pe gant ur rod-nezañ. Arouez labour ar merc'hed e oa er Grennamzer. Ouzh ar gegel e vez lakaet ar stoubennoù gloan a zo da nezañ abalamour da chom hep o meskañ, ha punet int en-dro d'ar gegel ha dalc'het gant ur seizenn.
Implijet e vez ar gegel pe gant ar rod-nezañ pe gant ur werzhid.
Kuzul ar Brezhoneg
thumb|upright=1.8|Stal Kuzul ar Brezhoneg e Saloñs al levrioù e [[Karaez e 2008. Gwelout a reer Yann Bijer ha Herve Latimier oc'h ober kaoz.]] Kuzul ar Brezhoneg zo ur c'hevredad embannerien vrezhonek, ha gallek (Travaux d'Investigation et de Recherche).
War-dro 1000 levr brezhonek, 100 levr gallek , ha 10 levr saoznek zo kinniget ganto.
Istor
Savet e voe e dibenn 1952 da vrudañ ar peurunvan, war-lerc'h ma oa bet savet ar c'hevredad Emgleo Breiz evit brudañ ar skolveurieg, nevez savet d'ar poent-se.
Bia (doueez)
Merc'h eo da Titan ha Stiks. C'hoar eo da Nike, Kratos, ha Zelos, hag evelte e veze gant Zeus, mestr an doueed, dalc'hmat. Dont a rae an enor-se abalamour d'o skoazell roet dezhañ, a-gevret gant o mamm, da vare Brezel an Ditaned.
Kuzul ar Brezhoneg
Hiziv
Gant ar C'huzul e vez roet ar Priz Langleiz bep bloaz abaoe 1976.
Kampioned (mibion) bedel echedoù (hiniennel)
Kampioned (mibion) bedel (hiniennel)
Yezhoù lappek an norzh
Un is-skourr eus ar yezhoù lappek eo ar yezhoù lappek an norzh, ennañ 1 yezh komzet e Norvegia, Sveden, Finland:
Renkadur ar maenadoù/Elfennoù
Er rummad se emañ an elfennoù a vez kavet e-barzh an natur en ur stumm digemmesk. Ouzhpenn se e kaver amañ kendeuzadurioù ha karbidennoù naturel.
Trebeurden
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Lannuon (Servel); Pleuveur-Bodoù
Renkadur ar maenadoù/Elfennoù
B. Metaloidoù, Nannmetaloù
Distro da Renkadur ar Maenad
Trebeurden
Anv
B. Tanguy : Treberden, 1628; Trebreden, fin XIVvet, 1461, 1486, 1539, 1540; Treberden, 1543
diwar un anv den Preden, tennet e-unan eus anv keltiek Breizh-Veur.
Ardamez
En gul, e gaerell en argant gwakoliet gant erminoù, eilet gant seizh kregilhenn en aour, 4 ouzh kab, 3 ouzh beg
Iliz an Drinded
Diavez
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Marvet int e miz Ebrel 1941, e-pad an Eil brezel-bed, pa gouezhas o c'harr-nij (ur Whitley V marilhet Z6556 ha kodet MH-Q) e Trebeurden,.
Alan Silvestri
Alan Silvestri pe Alan Anthony Silvestri (New York, 26 Meurzh 1950) zo ur sonaozour sinema stadunanat.
Bèrtran Ôbrée
thumb|Bèrtran Ôbrée er [[Ar Maezioù Frank|Maezioù Frank.]] Bèrtran Ôbrée a zo ur c'haner gallaouek, krouet gantañ ar strolladoù sonerezh Ôbrée Alie ha Bèrtran Ôbrée Trio. Savet en deus ur geriadur divyezhek gallaoueg-galleg ha galleg-gallaoueg, Motier de galo.
Skrivagner
Skrivañ a ra pennadoù gallaouek e-barzh Nous Vous Ille, kelaouenn Kuzul-departamant Il-ha-Gwilun (na ro lec'h ebet d'ar brezhoneg).
Tro en deus bet ivez da skrivañ un doser war ar gallaoueg er gelaouenn ArMen (Niv. 174) gant Jean-Pierre Angoujard.
Ardbeg
Ardbeg zo ur wiski single malt aozet ha savet en ur strilherezh en arvor kreisteiz Ìle, unan eus Inizi Gall, e Bro-Skos. ‎Ar re all, Laphroaig ha Lagavulin, zo brudetoc'h marteze. Tud Ardbeg a lavar e reont an taouarc'hekañ wiski en enezenn, hag e reont gant heiz kellidet eus stal Port Ellen, e dalc'h ar gompagnunezh veur Diageo. Rener ar strilherezh e oa an aotrou Stuart Thomson eus 1997 betek 2006. D'an 12 a viz meurzh 2007 eo deuet Michael "Mickey" Heads, rener Jura, da gemer war e lerc'h
Brudet eo blaz Ardbeg, blaz an taouarc'h hag ar moged. Daoust d'ar c'hwezh kreñv, d'ar blaz pinvidik, da nerzh an alkool, eo c'hwek da dañva, ha pell e pad ar saour er genoù.
Istor
Krouet eo bet strilherezh Ardbeg en 1815, but was mothballed in 1981 pa voe ehanet ganti. Adkroget e voe goustad e 1989, ha kendalc'het well-wazh betek dibenn 1996. Prenet hag addigoret e voe e 1997 gant Glenmorangie Plc, hag adkrog d'ober wiski e dibenn Mezheven 1997, ha dreist-holl adalek 1998. <!--It is now one of the fastest growing Islay single-malts. Glenmorangie Plc. a zo kenberc'hennet gant ar gompagnuniezh c'hall LVMH hag ar gompagnunezh vreizhveurat Diageo; with Nanny Hoople still with 48% of the stock capital.
An Ardbeg Committee was established in 1945 to "promote the advancement of general knowledge and enjoyment of Ardbeg" (Quote: Rules and Regulations, page 4). All Ardbeg-aficionados can join this Committee on Ardbeg's website (see below). Special bottlings can sometimes be obtained by members of this committee. It is not possible to have these special bottlings shipped to the US or Canada.
Boutailhadiñ
Kreñvoc'h eget an 40%, an izelañ aotreet, e vez wiski Ardbeg pa vez lakaet e boutailhoù peurvuiañ. Many bottlings are also non-chillfiltered. Both measures contribute to produce a full-flavoured whisky.
Meur a seurt boutailhadoù zo, sed ar re vrudetañ:
Independent bottlings are often available.
Meuleudi
E-barzh ar Whisky Bible 2008 eo bet lakaet da World Whisky of the Year.
Gwiñver Gwiana
Gwiñver Gwiana (Sciurus aestuans) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika.
Tilh
Tilh a zo
Relijion er gevredigezh hellazek
Ar c'hredennoù: -An doueed a c'helle sikour anezho; Kehelet oa an doueed. Reiñ a roent profoù hag aberzhioù. Un dibunadeg eo evit enoriñ un doue ha graet vez sonerezh pe sport en enor dezho.
Liesdoueidi eo an Henc'hresianed. An doueed a zo o chom war ar menez Olimpos. Un haroz a oa pe un hanter-zoue, pe diazezer ur geoded, pe vadoberour.
Sgalpaigh
Sgalpaigh zo anv gouezelek div enezenn e Bro-Skos, o-div anvet Scalpay e saozneg:
Marie Curie
Maria Skłodowska, pe Maria Salomea Skłodowska-Curie, bet ganet d'ar 7 a viz Du 1867 hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Gouhere 1934, a oa ur gimiourez hag ur fizikourez polonat, deuet da vezañ keodedourez c'hall da heul he dimeziñ gant Pierre Curie. Gant he gwaz e tizoloas ar skinoberiegezh ha div wezh e c'hounezas-hi ar Priz Nobel.
Tapet he doa priz Nobel ar fizik e 1903 asambles gant he gwaz Pierre Curie hag Henri Becquerel, gant he labourioù war ar skinoberiegezh. Priziet e oa bet un eil gwezh evit he labour war ar poloniom ha war ar radiom e 1911. Ar vaouez nemeti eo da vezañ gounezet daou briz Nobel. Hi ivez eo ar c'hentañ maouez tapet ganti Medalenn Davy gant sikour he gwaz war ar radiom e 1903.
Kampioned skolveurel bedel echedoù (skipailhoù)
Kampionadoù skolveurel bedel echedoù (skipailhoù)
Oranienburg (kamp-kreizennañ)
Kamp-kreizennañ Oranienburg a oa ur c'hamp-kreizennañ a voe savet gant an nazied e miz Meurzh 1933 e-kreiz Oranienburg (Brandenburg) e-lec'h ma oa ur vreserezh ma teue izili SA. Unan eus kampoù-kreizennañ kentañ an Trede Reich e voe. Pa voe diskaret SA ez eo izili SS a reas war e dro (miz Gouere 1934). Betek ma vefe serret ar c'hamp e miz Gouere 1935 e voe bac'het 3 000 paotr ha teir maouez ennañ. 16 den da nebeutañ a voe lazhet gant ar warded, en o zouez ar skrivagner anarkour Erich Mühsam (d'an 9 a viz Gouere 1934). E 1936 e voe savet kamp-kreizennañ Sachsenhausen nepell diouzh Oranienburg.
José Saramago
José de Sousa Saramago, ganet d'ar 16 a viz Genver 1922, ha marvet d'an 18 a viz Mezheven 2010, a zo ur skrivagner, c'hoarivaour ha kazetenner portugalek. Gounezet en doa Priz Nobel al lennegezh e 1998. E Lanzarote, en Inizi Kanariez e oa o chom.
Pêr Iañ (Breizh)
Pêr, lesanvet Brizhkloareg, (1191 - 1250) a oa Dug Breizh e-pad 25 bloaz, eus 1213 betek 1237, jure uxoris, ha kont Richmond hag aotrou Machecoul.
Istor
Ganet e oa war-dro 1187 e Dourdan. Mab e oa da Robert II, kont Dreux, ha kenderv d'ar roue gall Fulup II an Aogust.
Goude marv Arzhur Iañ eo e c'hoar Alis Breizh an hini a oa pennhêrez an dugelezh. Alis a oa bet prometet he dorn d'un aotrou breizhat (ne oa nemet 3 bloaz!), met Fulup a zimezas anezhi da Bêr Dreux, evit startaat al liammoù etre Breizh ha Bro-C'hall.
Stourmet en deus Pêr Iañ gant Fulup hag e vab Loeiz a-enep Yann Dizouar hag Herri III a Vro-Saoz, met goude marv Loeiz en em savas a-enep Gwenn Kastilha, rouanez Bro-C'hall.
N'eo ket bet dug Breizh gwech ebet, met rejant hepken, ur seurt "lezdug" eta. Ren a reas Breizh en anv e wreg, betek marv homañ e 1212, ha goude-se en anv e vab Yann, pa oa dindan oad. Pa dizhas hemañ e 20 vloaz e 1237 e lezas an dugelezh en e emell, hervez ar reizh. Betek fin e vuhez e vevas evel ur marc'heg baleant. Mont a reas d'an Douar Santel, stourmet en deus a-enep ar Saozon hag an Arabed.
Mervel a reas pa oa o tistreiñ diouzh ar Groaziadeg diwezhañ, e 1250.
Xerinae
Xerinae a zo un iskerentiad e rummatadur ar bronneged.
Genadoù
15 genad krignerien a zo ennañ:
Xerini : Protoxerini : Marmotini :
801
Diwar-benn bloavezh 801 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 801
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 801
Palestina
Palestina (eus ar gresianeg: Palaistina hag al latin: Palaestina, en arabeg: فلسطين Filastīn, en hebraeg: פלשתינה) a zo ur rannvro eus ar Reter-Kreiz, lec'hiet etre ar Mor Kreizdouar ha dezerzh ar Jordan. Ar Yuzevien a ra anezhi Eretz Israel hag ar Gristenien an Douar-santel. Hiziv an deiz eo an annezidi Arabed ha Yuzevien dreist-holl; eno emañ stad Israel ha Tiriadoù Palestina.
Tortis
Tortis pe tilh zo ur meskaj pri ha plouz implijet da sevel mogerioù tier. Implijet eo bet an doare-ober-se en holl vroioù ar bed, war-bouez ar broioù yen. Gwechall e veze implijet stank war ar maez e Bro-Roazhon, ha klask a reer mirout darn eus an tiez-se, met kalz a vez distrujet c'hoazh.
1307
Diwar-benn bloavezh 1307 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Styx River
Styx River zo un anv-lec'h saoznek roet da veur a stêr, war-lerc'h anv ar stêr Stiks, anavet e mojennoù Hellaz kozh.
1307
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1307
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1307
Ronchin
Ronchin a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Melestradurezh
• N'eo ket anavezet c'hoazh an holl fedoù.
Nazar (anv-badez)
Nazar zo un anv-badez arabek. Diwar an anv-se e teu Nazer, ha neuze Sant-Nazer.
Gerdarzh
Dont a rafe an anv eus an hebreeg, ha talvezout a rafe eus Nazaret, kêr tud Jezuz.
Yezhoù all
Dont a rafe an holl stummoù dindan eus ar stumm latin Nazarius.
Er broioù islamek
Nazar, a dalv kement ha gouestl en arabeg hag un anv-paotr eo er broioù arabek, en urdu hag e broioù islamek zo, goude ma'z eo disheénvel e orin.
Sgalpaigh na Hearadh
Sgalpaigh, pe Sgalpaigh na Hearadh ent-hir (div enezenn anvet Sgalpaigh a zo), a zo un enezenn e-kichen Na Hearadh e Bro-Skos. 322 a dud a oa o chom enni e 2001. En An Acarsaid a Tuath (North Harbour) emañ ar braz eus an dud o vevañ. "Beinn Scorabhaig" eo ar menez uhelañ.
Eilean Glas Sgalpaigh na Hearadh zo ul ledenezig en aod ar reter ma weler ar c'hentañ tour-tan savet en Inizi Gall Pellañ.
Trinity College
Trinity College (Coláiste na Tríonóide en iwerzhoneg), pe Trinity College Dublin, pe ivez gant un dro lavar all College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin) a oa bet krouet e 1592 gant ar rouanez Elizabeth Iañ. Trinity College eo ar c'h-"college" nemetañ ezel eus skol-veur Dulenn (memes ma heñvelsterioù a vez graet kazi eus al lavaroù "Trinity College Dublin" ha "University of Dublin". An hollad graet eus ar skol-veur hag an Trinity a zo an hini koshañ en Iwerzhon, unan eus seizh koshañ er bed saoznek. Hag an hini nemetañ lec'hiet e-maez ar Rouantelezh-Unanet.
São Carlos
São Carlos zo
Eilean Glas
Eilean Glas, a zo Enez C'hlas e gouezeleg, a zo anv meur a enezenn e Bro-Skos.
Re all zo c'hoazh a zo anvet Glas Eilean.
Bodadenn vonreizhañ vroadel
Evit sevel ur vonreizh e vez bodet ur vodadenn vonreizhañ. Ur vonreizh a zlee bezañ skrivet evit ur bobl hag e tlee bezañ degemeret asant ar bobl goude. Graet e vez gant ur referendom d'an aliesañ. Patrom ar vodadenn vonreizhañ eo ar Vodadenn vonreizhañ vroadel c'hall a oa bet krouet diwar votadeg kannidi Breujoù meur Rouantelezh Bro-C'hall e 1789.
An darn vrasañ eus ar gannaded a oa bet bodet e Versailhez diwar urzh ar roue Loeiz XVI ne oant ket evit gouzañv ne vije ket asantet gant an Noblañs hag ar Gloer cheñch sistem-merañ Bro-C'hall. D'an 21 a viz Mezheven e tivizjont embann, goude ur votadeg, ez ajent d'ober ur vodadenn nevez, he fal dezhi sevel ur vonreizh hag hec'h anv, ar Vodadenn vonreizhañ vroadel.
O welet ne oa ket ar roue evit bleniañ labourioù ar Breujoù meur ec'h embannas e vije lakaet un arsav war o daelioù hag e voe serret dorioù ar sal-vodadeg. D'an 22 a viz Mezheven, pa welas ar gannaded e oa bet serret an dorioù e voe kinniget gant un nebeud kloer ma vije graet ar vodadeg en Iliz Sant-Loeiz e Versailhez. Kant nav c'hannnad ha daou-ugent eus ar Gloer ha daou gannad eus an Noblañs a yeas da vodañ gant kannaded an Trede-urzh.
Speg kein gwenn
Ar speg kein gwenn (liester : speged kein gwenn) (pe speg brizh kein gwenn ) a zo ur spesad evned eus iskerentiad ar speged, Dendrocopos leucotos an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Picus leucotos (kentanv) da gentañ-penn (e 1802) gant al loenoniour alaman Johann Matthäus Bechstein (1757-1822).
Boued
Bevañ a ra diwar c'hwiled hag al larvenned anezhe peurliesañ met degouezhout a ra dezhañ kemer amprevaned all, greun, had, hugennoù ha kraoñ ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ :
Styks
Styks (henc'hresianeg : Στύξ, Styx) a oa un nimfenn, merc'h da Okeanos ha Tethys e mojennoù Hellaz kozh. Anv ur stêr eus an Ifernioù e oa ivez.
Styks, nimfenn
Orgediñ outi a reas an Titan Pallas, mab da Grios. Gantañ he doe pevar bugel : Zelos (an Treflamm), Kratos (ar Galloud), Bia (an Nerzh) ha Nike (an Trec'h).
Ar vojenn
D'ar mare ma rankas Zeus brezeliañ ouzh an Ditaned e tegouezhas da gentañ, gant he bugale, da skoazellañ mestr an doueed. Evit he zrugarekaat e reas anezhi liamm sakr promesaoù an doueed : ne oa ket gwashoc'h kastiz eget an hini roet d'an dud a dorre o fromesa pa veze touet en hec'h anv. Leoù Zeus e-unan n'hallent ket bout torret.
Ar stêr
Mestrez ur feunteun en Arkadia e oa ivez. Redek a rae an dour anezhi d'ober ur wazh a yae en ur frailh hag a gase d'an Ifernioù, hag eno e teue da vezañ ur stêr ledan, stêr veur an Ifernioù, ar Styks.
Evit ma vije trec'h an haroz Ac'hilleüs en emgann atav e voe glebiet gant e vamm Tethys e dour ar stêr Styks. Nemet derc'hel ar babig dre e seul a rae ar vamm, ha dre aze eo e voe lazhet.
Abalamour da se eo ar Styks stêr an dud varv ivez.
Konstantin Sakaiev
Konstantin Sakaiev a zo bet ganet en ur familh tatar d'an 13 a viz Imbril 1974 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù rusian ha soviedat eo.
Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe 1992.
2634 edo e renk Elo e miz Gouere 2007; 2677 e voe e renk Elo gwellañ e Genver 2005.
1975
Diwar-benn bloavezh 1975 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1975
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1975
Sant-Yann-ar-Wern
Anv
Stumm kozh ebet roet betek-henn
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Aleksandr Grichtchouk
thumb|Aleksandr Grichtchouk Aleksandr Igorevitch Grichtchouk ( ruseg :Александр Игоревич ГрищукПётр) a zo bet ganet d'an 31 a viz Here 1983 e Moskov (Unaniezh Soviedel).
Mestrc'hoarier echedoù rusian.
Xerus
Xerus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Ennañ ez eus krignerien kar d'ar gwiñvered hag a vev en Afrika.
Aleksandr Grichtchouk
Kampion an echedoù ar re yaouank a Rusia en holl rummadoù oad. Ne zeuas ket a-benn da vout Kampion bedel an echedoù dindan 18 vloaz.
2715 edo e renk Elo e miz Here 2007; 2732 e voe e renk Elo gwellañ e miz Gouere 2003.
Capitaine Conan
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr Capitaine Conan zo ur romant gallek diwar-benn ar Brezel-bed kentañ, skrivet gant Roger Vercel a c'hounezas ar Priz Goncourt gantañ en 1934.
Ur film
Diwar ar romant ez eus bet savet ur film gant Bertrand Tavernier, gant Philippe Torreton evel aktour pennañ. Tapet e oa bet ar Priz Méliès gant ar film e 1996.
Gwiñver-antilopenn
Ar gwiñvered-antilopenn eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Ammospermophilus.
Bevañ a reont e Norzhamerika.
Spesadoù
Pevar pe bemp spesad a zo :
Au Clair de la Lune
Au clair de la lune zo ur ganaouenn boblek c'hallek eus ar XVIIvet pe XVIIIvet kantved.
Istor
Darn a lavar e voe savet an ton gant Jean-Baptiste Lully, sonaozour ofisiel ar roue gall Loeiz XIV, hag ar son gant e vignon ar barzh Philippe Quinault, er XVIIvet kantved.
E brezhoneg
Lakaet eo bet e brezhoneg, a-hervez gant Roparz Hemon. Pa vo kavet ar skrid e vo lakaet amañ.
Kib rugbi ar bed 2007
Kib rugbi ar bed 2007 (IRB Rugby World Cup France 2007™ e saozneg) voe aozet e Bro-C'hall evit al lod brasañ, hag ivez Naoned, Kerdiz ha Dinedin. VIvet kevezadeg e voe, hag aet e voe ar maout gant Suafrika. Aozet e voe gant an International Rugby Board (IRB).
Lec'h
Kib rugbi ar bed-mañ voe aozet e Frañs. C'hoariet e voe pevar c'hrogad e Kembre, er Millennium Stadium e Kerdiz ha daou grogad e Skos, e stad Murrayfield e Dinedin. Divizout a reas Iwerzhon tremen hep kemer perzh er gib abalamour da adsavadur stad Lansdowne Road.
Prantad c'hentañ
''Pevar foent evit pep krogad gounezet. Daou boent pa eur rampo. Ur poent ouzhpenn evit bezañ merket pevar zaol-esae da nebeutañ. Ur poent ouzhpenn evit bezañ koll gant seizh poent pe nemetoc'h.''
Gourfenn
Pos = posicion. Pres = presentaciones. Actualizado al 19 de octubre de 2007.
Moezeg
Moezeg (Mouazé e galleg) zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
En argant e gebrenn en glazur heuliet gant teir melionenn geotet
Ardamezioù familh le Bariller
Su
Ar Su a zo unan eus ar pevar avel ha merket eo war an nadoz-vor. En tu kontrol d'an Norzh emañ hag e ra ankloù skouer gant ar C'hornôg hag ar Reter.
Kreisteiz
Ar C'hreisteiz a vez lavaret anezhañ ivez, diwar lec'hiadur an Heol d'an eur a greisteiz, met kement-mañ n'eo gwir, evit a sell an douaroniezh, nemet en hantervoul an Norzh, ha dreist-holl a-us Trovan ar C'hrank : en hantervoul ar su emañ an Heol en norzh da greisteiz.
Dre ur reolenn voutin e vez kempennet ar c'hartennoù evit ma vo d'an traoñ lodenn su an diriad a weler treset warno.
Emañ ar "Su douaroniel" e penn traoñ an ahel ma'z a ar voul-Douar da dreiñ en-dro dezhañ hag e vez ar pol Su eus ar poent-se. E kevandir Antarktika emañ.
Emañ ar "Su gwarellek" (pe vagnetek) e poent m'emañ ar pol Su gwarellek, da lavarout eo ar poent e-lec'h ma kaver ar brasañ nerzh gwarellek negativel. En Antarktika emañ ivez, un nebeud kantadoù a gilometradoù pelloc'h eget ar Su douaroniel.
Implijet e vez an termen Su evit menegiñ takadoù bras ha bihan hag a zo gwelet er Su gant an arseller. Dre hollegezh e vez termenet evel broioù ar C'hreisteiz ar re a zo e Su Norzhamerika hag Europa : alies ec'h intenter evel-se ez eus diforc'hioù e-keñver araokadur ar galvezoniezh. An darn vrasañ eus broioù ar Su a vez kavet en hemisferenn su.
Führer
Führer (sturier, pe rener) eo an titl a voe roet da Adolf Hitler da vare an Trede Reich naziat. Bez' e oa ivez ur stumm sañset hiroc'h hag ofisieloc'h, "Führer und Reichskanzler" (sturier ha kañseller ar Reich) a veze implijet e prezegennoù ha kelaouennoù ofisiel.
Su
Kreisteiz
Evel pep tu eus rod an avelioù e c'hell ar ger Su bezañ un anv, un anv-gwan hag un adverb, an daou ziwezhañ gant un s bihan.
Führer
Implijet eo bet hag e vez c'hoazh titloù gant an hevelep talvoudegezh gant diktatourien all er bed a-bezh.
Skwerioù:
Su
Dehou
E kembraeg ivez e talv ar ger de kement ha dehou (enebet ouzh chwith) ha kement ha kreisteiz (enebet ouzh gogledd neuze), hag an eilstumm deau zo kement ha dehou ivez. Ar ger-se eo a gaver en anv Deheubarth (Dehoubarzh e brezhoneg, da lavarout eo parzh an dehou, pe tolead ar c'hreisteiz).
Liammoù diavaez
Pelec'h emañ an Heol da greisteiz e pep lec'h war an Douar? Skol-veur Naoned (e galleg)
1894
Diwar-benn bloavezh 1894 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1894
Maneki-neko
Ar maneki-neko (招き猫) zo un delwennig vihan hag a ziskouez ur c'hazh o sevel e bav, hag a zo anavezet ivez evel "kazh ar chañs" pe "kazh ar blanedenn vat " e Japan. Graet eo e pri-gwenn, a-wechoù pri-poazh, ha lavaret e vez e tegas chañs d'e vestr.
Gwelet e vezont er stalioù, pretioù. Mar bez savet ar pav dehoù e lavarer e tegas arc'hant, mar bez ar pav kleiz e tegas gweladennerien. Kemm a ra an doare da sevel ar pav. Seul uheloc'h ar pav, eme an dud, hag a seul belloc'h e teuy an arvalien.
Gerdarzh
Dont a ra maneki (招き) eus ar verb maneku (招猫) hag a dalv "pediñ da dremen" pe "saludiñ". Neko (猫) a dalv "kazh". Lakaet kichen-ha-kichen e talv ar gerioù "kazh a bed da zont e-barzh". Hervez an henvoaz japanat e lavar ar c'hazh gant e bav : "Deus tre, mar plij. Degemeret mat e vi."
Mojennoù
''Un deiz e voe tapet un den pinvidik a renk uhel en ur gorventenn a-greiz ma oa o chaseal ha repu a gavas dindan ur wezenn e-kichen an templ. Tra ma oa o c'hortoz ar glav hag an avel da devel e welas ur c'hazh hag a rae sin dezhañ da dostaat ouzh dor an templ. Kuitaat a eure ar repu en doa kavet dindan ar wezenn ha tostaat ouzh ar c'hazh iskis''...
Livioù
Hervez al liv e vez sterioù damzisheñvel:
Strollad Radikal an Tu-kleiz
Strollad Radikal an Tu-kleiz a zo ur strollad bihan eus an tu-kleiz furmet e 1972 goude un disrann eus ar Strollad Radikal.