cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istor Alamagn
Trede Reich
thumb|left|[[Adolf Hitler gant Benito Mussolini e Yougoslavia aloubet gant an Ahel]] Torret e voe buan ar gwirioù demokratel diazez gant an dekred embannet goude tan-gwall ar Reichstag d’ar 27 a viz C’hwevrer 1933. An eneberezh, darnaouet ha handeet, ne voe ket evit herzel ouzh an Akta Engwiriañ e 1939 er Reichstag, a roe ar galloud lezenniñ klok da ouarnamant Hitler. Diazezet e voe ur stad hollveliek, renet gant ur gostezenn hepken. Reoliet-strizh e voe ar greanterezh e-sell da brientiñ an armerzh d’ar brezel. Torret e voe Feur-emglev Versailhez pa’z eas an armeoù alaman tre er Rheinland a oa sañset chom disoudard, hep na reas den van ebet e 1936. Hitler, lakaet hardizh gant politikerezh habaskaat kentañ ministr Breizh-Veur, Neville Chamberlain, a glaskas astenn Alamagn evit diazezañ Alamagn-Veur. Destagañ a reas Aostria, bro ar Sudeted ha tiriad Memel. A-benn tremen hep brezeliñ war daou dalbenn war un dro e skoulmas Feur-emglev Molotov-Ribbentrop gant an Unaniezh Soviedel e miz Eost 1939. Gant ar pezh a voe anavezet war-lerc’h evel al Loskaberzh ez embannas ar renad nazi lezennoù a suje war-eeun meur a c’hennad eus ar gevredigezh : ar Yuzevien, ar Slaved, an Tsiganed, an heñvelrevidi, ar frañmasoned, an disrannidi bolitikel hag an nammidi, e-touez re all. War-dro 11 milion a dud a voe muntret el Loskaberzh, en o zouez tremen 6 milion a Yuzevien.
Tennderioù a oa muioc’h-mui, abalamour d’ar vroadelouriezh, d’ar vilouregezh ha da gudennoù tiriadel. Kement-se a vroudas Alamagn da zistagañ ur Blitzkrieg enep Polonia d’ar 1añ a viz Gwengolo 1939. Daou zevezh war-lerc’h e tisklêrie ar Rouantelezh Unanet ha Frañs ar brezel da Alamagn, o reiñ lañs d’an eil brezel-bed. Buan a-walc’h e voe kontrollet an darn vrasañ eus Europa gant Alamagn, en un doare eeun pe dieeun. D’an 22 a viz Mezheven 1941 e torras Hitler an emglev gant an Unaniezh Soviedel dre zigeriñ un talbenn er reter hag aloubiñ an Unaniezh Soviedel. Alamagn a zisklêrias ar brezel d’ar Stadoù-Unanet pevar devezh war-lerc’h ma voe taget Pearl Harbour gant Japan. Daoust d’an arme alaman mont buan dre soupren e-barzh an Unaniezh Soviedel e voe Emgann Stalingrad ur prantad tonkus eus ar brezel. Neuze e krogas an arme alaman da gilañ war dalbenn ar reter betek ma voe trec’het a-benn ar fin. Da c’houde e voe aloubet Berlin gant an Arme Ruz. Kodianañ a reas Alamagn d’an 8 a viz Mae 1945.
Rannidigezh hag adunvanidigezh (1945-90)
Disoc’hañ a reas ar brezel gant marv tost dek milion a Alamaned, soudarded hag all, distruj kêrioù pennañ Alamagn, ha koll tiriadoù bras e-kerz broioù reter Europa. Argaset e voe war-dro 15 milion a Alamaned eus an tiriadoù-se, ha da-heul muioc’h a reuz hag a dud lazhet c’hoazh. Rannet e voe Alamagn ha Berlin gant ar gevredidi e pevar zakad aloubet gant an armeoù. Kendeuzet e voe an takadoù kontrollet gant Frañs, ar Rouantelezh Unanet hag ar Stadoù-Unanet da stummañ Republik Kevreadel Alamagn d’an 23 a viz Mae 1949. Diazezet e voe Republik Demokratel Alamagn gant an Unaniezh Soviedel d’ar 7 a viz Here 1949. Anavezet e veze an div stad-se dindan an anvioù "Alamagn ar c’hornôg" hag "Alamagn ar reter" a-getep. Gant Alamagn ar c’hornôg, Bonn he c’hêr-benn, e oa bet diazezet ur republik parlamantel frankizour gant un armerzh marc’had sokial. Kevredet e oa gant ar S.-U., ar Rouantelezh Unanet ha Frañs. Adalek deroù ar bloavezhioù 1950 e voe er vro ur prantad kresk armerzhel hir, anavezet evel Wirtschaftswunder. C’hoarvezet eo an azlañs dreist-holl abalamour d’an adreizh moneizel eus miz Mezheven 1948, hag adalek 1949, da skoazell ar S.-U. dre brestoù ar Steuñv Marshall. Alamagn ar c’hornôg, renet gant ar c’hañseller Konrad Adenauer, a emezelas ouzh AFNA e 1955 hag e 1958 e voe un ezel diazezer eus Kumuniezh Armerzhel Europa. Da gentañ e voe aloubet Alamagn ar reter gant an Unaniezh Soviedel, ha diwezhatoc’h (miz Mae 1955) e kevredas ganti. Alamagn ar reter a ziazezas ur renad aotrouniezhus gant un armerzh steuñvet e giz ar Soviedoù. Buan e teuas da vezañ pinvidikañ bro Feur-emglev Varsovia, hag an hini ar muiañ er penn a-raok. Padal e selle un nebeud brav a geodedourien war-du ar c’hornôg, o c’hoantaat ar frankizoù politikel ha berzh an armerzh. E 1961 e krogas gouarnamant Alamagn ar reter da sevel Moger Berlin evit mirout ouzh Alamaned ar reter da dec’hel diouzh ar gêr-benn da Alamagn ar c’hornôg. Hep dale e teuas ar Voger da vezañ un arouez eus ar Brezel Yen. Distegnet e voe an darempredoù etre Alamagn ar reter hag ar c’hornôg e penn kentañ ar bloavezhioù 1970 gant Ostpolitik ar C’hañseller Willy Brandt a zegemere ar c’holloù tiriadel a oa bet evit Alamagn da-heul an eil brezel-bed.
Dirak ar manifestadegoù a-zruilh ha kresk an ezvroañ gant Alamaned ar reter da Alamagn ar c’hornôg dre Hungaria, e tivizas pennadurezhioù Alamagn ar reter, en un doare dic’hortoz, laoskaat ar strishadurioù en harzoù ha lezel keodedourien ar reter da veajiñ d’ar c’hornôg. Gant se e voe buanaet an argerzh adreizhañ en Alamagn ar reter. C’hoarvezout a reas adunvanidigezh Alamagn d’an 3 a viz Here 1990 pa oa ar C’hañseller Helmut Kohl e penn an aferioù en Alamagn ar c’hornôg. Berlin a zeuas da vezañ ar gêr-benn en-dro. Ur roll ambilh zo bet c’hoariet gant Alamagn adunvanet en Unaniezh Europa hag en AFNA. Sikouret he deus an armeoù da zerc’hel an urzh er Balkanioù ha kenstrivet he deus gant AFNA da suraat Afghanistan goude ma oa bet bannet an Dalibaned er-maez. Alamagn zo bet unan eus ar re o deus skoret ar muiañ Bonreizh nevez Europa, ha zoken goude m’eo bet distaolet gant dilennerien Frañs hag an Izelvroioù. E 2006 e voe trec’h ur genunaniezh CDU, CSU hag SPD e dilennadegoù ar parlamant. Dilennet e voe Angela Merkel da Gañsellerez Alamagn, ar wech kentañ d’ur vaouez bezañ dilennet d’ar garg-se en istor ar vro.
Arondisamant Bastogne
Arondisamant Bastogne a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
Istor
Savet e voe Arondisamant Bastogne e 1823 en ur vodañ kantonioù Bastogne, Fauvillers, Houffalize ha Sibret kemeret diwar Neufchâteau ha kumunioù kemeret diwar arondisamantoù Marche-en-Famenne ha Diekirch.
Gardon (stêr)
Ar Gardon (en okitaneg hag e galleg), pe ar Gard (e galleg ivez, met n'eo ket ken implijet ha "Gardon") zo ur stêr e kreisteiz Bro-C'hall, dezhi 127,3 km hed, hag adstêr d'ar Ron, war e lez dehoù. Gant ar stumm "Gard" ez eus anvet un departamant diwarnañ, ar Gard.
1722
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1722
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1722
343
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Bihucourt
Bihucourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ:
Gwalarn (disheñvelout)
Gwalarn a c'hell daveiñ da :
Jérôme Lebouc
Jérôme Lebouc a zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1979 e Gwitreg. Kreizer eo e FC Marmande. Dibabet eo bet ur wech gant skipailh Breizh e 2008.
Listenn kastilli Suis
Sed amañ ul listenn eus kastilli Suis, renket hervez ar c'hantonioù.
Tangi Gwegen
Tangi Gwegen (pe Tanguy Gueguen e krennvrezhoneg), ganet war-dro 1565, marvet d'an 18 a viz Gouere 1632, oa ur beleg eus Leon, genidik eus Kastell-Paol a greder, hag a oa o chom e Montroulez, ma oa chaloni hag ograour en Iliz Itron Varia ar Vur e Montroulez. Savet en deus meur a levr relijiel.
Oberennoù
Embannet en deus
344
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Sul hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
Caffiers
Caffiers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Pleveleg
Pleveleg (Pleumeleuc e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
Sivet-palmez boutin
Ar sivet-palmez boutin (Paradoxurus hermaphroditus) a zo ur bronneg hag a vev er c'hoadegi trovanel en India ha gevred Azia.
Emzalc'h
Oberiant eo diouzh an noz ha mont a ra da guzhat er gwez a-raok tarzh-an-deiz.
En em vagañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hag diwar stlejviled, vioù hag amprevaned ivez.
Gallout a ra debriñ frouezh ar c'hafe. An had, tremenet dre benvegad koazhañ ar sivet-palmez, a vez dastumet gant an den hag implijet en un evaj priziet.
Orin an anv skiantel
Dont a ra anv ar spesad, hermaphroditus, eus gwagrennoù-c'hwezh a denn d'un divgell lec'hiet dindan lost ar par koulz ha dindan hini ar barez.
Prionodon
An daou spesad linsanged eus Azia a zo ennañ:
Gant loenoniourien 'zo e vez rummataet Prionodon er c'herentiad Prionodontidae m'emañ ar genad nemetañ.
Troad peresivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen peresivel (saoz.: peressive case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed ma vez treuzet un dra pe ul lec'h bennak gant un den pe un dra bennak, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "dre" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad-mañ gant ar bourouchaskeg, merket gant al lostger "-ga(a)n", da skouer:
Mammenn:
Tiffou, Étienne (1999: 190) ''Parlons bourouchaski. État présent sur la culture et la langue des Bourouchos (Pakistan)'', Pariz: L'Harmattan
Essive-modal case
Rea (doueez)
thumb|Rea, [[1888.]] Rea (Ῥέα e gregach), a oa un Ditanez, merc'h da Ouranos, an Oabl, ha Gaia, an Douar, e mojennoù Hellaz kozh. Er mojennoù koshañ e oa gant Gaia ha Kybele, an Doueez Veur, ha goude gwelet evel mamm an doueed ha doueezed brasañ.
C'hoar ha pried e oa da Gronos, ha mamm d'an doueed Demeter, Haides, Hera, Hestia, Poseidon, ha Zeus.
654
Diwar-benn ar bloavezh 654 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 654
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù v
Vincent Richetin
Vincent Richetin zo ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'an 13 a viz Eost 1985 e Nimes. Kreizer eo en US Konk-Kerne. Dibabet eo bet ur wech gant skipailh Breizh e 2008.
Ar Pok (Hayez)
Ar Pok (Il Bacio er yezh orin, an italianeg) a zo un eoullivadur graet gant Francesco Hayez e 1859, ma weler daou zen yaouank o pokat an eil d'egile. Oberenn vrudetañ al livour eo. War ziskouez emañ e Milano er Pinacoteca di Brera.
Gwelet eo an daolenn evel un arouez eus ar Romantelezh en Italia.
T. Llew Jones
thumb|right|260px|T. Llew Jones
Thomas Llewelyn Jones, anavezet evel T. Llew Jones (11 a viz Here 1915 – 9 a viz Genver 2009) zo ur skrivagner kembraek. Kalz en deus skrivet evit ar yaouankiz.
E vuhez
Ganet e oa e Pentrecwrt, e Sir Gaerfyrddin. Skoliet eo bet e Llandysul. Skolaer eo bet 35 bloaz e skolioù Ceredigion, ha rener-skol e Coedybryn e-tal Llandysul a-raok mont da skrivagner.
Skrivagner
E 1958 ha 1959 e c'honezas ar gador en Eisteddfod. Derc'hel a reas da skrivañ barzhoniezh, evit tud vras ha bugale, met dreist-holl romantoù polis evit evit krennarded ha romantoù istorel diazezet war troioiù ar morlaer Bartholomew Roberts pe al laer Twm Siôn Cati.
Ouzhpenn un 50 levr en deus embannet, evit tud vras pe vugale. N'int ket holl romantoù pe barzhonegoù: en Ofnadwy Nos e kont peñse al lestr anvet Royal Charter. Darn zo bet troet e saozneg pe azasaet evit ar skinwel.
Marvet eo pa oa 93 vloaz, d'an 9 a viz Genver 2009.
Echedoù
T. Llew Jones a oa c'hoarier echedoù ha sevel a reas, gant e vab Iolo, an dornlevr deskiñ echedoù kembraek kentañ (ha nemetañ betek-hen). Labourat a reas ivez da zistagañ kevrenn echedourien Kembre diouzh hini Breizh-Veur e 1970. Kalz en deus labouret er WCU, ha savet Y Ddraig, kelc'hgelaouenn an Dyfed Chess Association, deuet da vezañ kelaouenn echedourien Kembre er bloavezhioù 1970.
Gard (departamant)
Ar Gard (okitaneg ha galleg hag ent-ofisiel) zo un departamant e kreisteiz Bro-C'hall, er rannvro Okitania treuzet gant ar stêr Gard, anvet aliesoc'h "Gardon". Nimes eo ar penn-kêr anezhañ, ha 30 an niver roet dezhañ. Savet eo an departamant diwar un darn eus Lengadok hag en Okitania emañ penn-da-benn.
Traoñienn Aosta
Traoñienn Aosta (Val d'Outa en arpitaneg; Vallée d'Aoste pe Val d'Aoste e galleg; Valle d'Aosta en italianeg) a zo unan eus rannvroioù Italia. Aosta eo ar gêrbenn.
An anv
Dont a ra an anv eus kêr Aosta, eus anv an impalaer Aogust a ziazezas kêr Aosta, a oa Augusta Praetoria e latin. Kar eo eta d'an anv brezhonek Eost, ar miz (a zo Awst e kembraeg). left|thumb|450px
Rummad gerioù digor
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rummad gerioù digor (saoz: open class words) evit komz eus ur rummad gerioù a c'hell bezañ ledanaat an niver a c'herioù ennañ a-hed ar wezh dre o amprestañ diwar yezhoù all pe dre grouiñ nevezc'herioù.
E-touez ar rummadoù yezhadur pennañ renket e-touez ar rummadoù digor e kaver an anvioù, ar verboù hag an anvioù-gwan.
Niverus-kenañ eo ar gerioù renker er rummad digor betek tizhout meur a zek mil e yezh pe yezh ha dre ma ne denn ket da diazezoù frammel pennañ ar yezh e c'hellont bezañ kemmet, skarzhet pe ledanaet o niver ha kemmañ a ra hollad ar gerioù er rummad digor en ur yezh en un doare splann dindan buhez un den zoken. Diouzh an tu all avat eo izel an niver a c'herioù renket er rummad kloz ha dre ma tennont war-eeun da frammoù diazez ar yezh hec'h-unan ec'h eo kalz diaesoc'h o c'hemmañ a-hed an amzer. E brezhoneg, da skouer, ec'h eo disheñvel an anvioù-kadarn (rummad digor) implijet gant an dud yaouank bet skoliataet er yezh-se diouzh ar re implijet gant o araokidi met heñvel-poch eo chomet an araogennoù (rummad serr) implijet gante o-daou.
Buan e kemm ar gerioù er rummad digor e yezhoù birvidik-kenañ evel ar saozneg met buan-tre e kemm ivez ar gerioù er rummad digor e yezhoù evel ar brezhoneg p'en em diorroent evit gallout implijout evit komz eus traoù a denn da dachennoù teknikel ha skiantel, peurliesañ dre grouiñ gerioù kevrennek savet diwar gwiriziennoù staget oute kengerioù pe dre amprestañ gerioù teknikel etreboadel dre geñveriañ gant yezhoù all.
Gerioù leun eo ar gerioù er rummad digor peurliesañ keit ha m'eo gerioù goullo ar re er rummad serr. Disheñvel diouzh ar gerioù all eo an estamdadelloù dre ma vezont renket a-wezhoù e-touez ar gerioù goullo daoust dezhe bezañ digor o natur.
655
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 655
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 655
Derc'henn (planedenn)
Derc'henn ur blanedenn eo al lodenn greiz anezhi, e stumm un damsferenn en he c'halon. Gant houarn kazi glan eo graet hini an Douar. Seblantout a ra bezañ un dolzenn fetis a-walc'h e-kreiz ur voul graet gant roc'helloù liñvel nemet an derc'henn.
N'eo ket aes diskoachañ gant petra eo graet derc'hennoù ar planedennoù. Lod anezho n'o deus hini ebet marteze p'eo solut-plaen o diabarzh evel m'eo hini al Loar, da skouer pe, er c'hontrol p'eo liñvel o diabarzh evel hini Yaou hag hemañ graet gant aezhennoù evit al lodenn vrasañ.
Koulskoude n'eus nemet evit an Douar hag al Loar eo posupl ober gant mentadurioù krendouarel hag bezañ asur a-walc'h.
Dre studiañ park magnetek an Douar e c'heller diskoachañ traoù a-bouez. Soñjal a reer e teu ar park magnetek eus redoù tredan e lodenn diavaez an derc'henn, hemañ graet gant metal teuzet p'eo an derc'henn diabarzh graet gant houarn solut ha fetis ken e vez krouet gant troiadur al lodenn liñvel un efed "dynamo".
Er c'hontrol n'eus nemet ur park magnetek gwan war ar blanedenn Veurzh. Marteze eo solut derc'henn Meurzh hiziv p'eo bet liñvel gwechall. Ne c'heller ket displegañ n'eus ket a bark magnetek war Gwener, nemet gant martezeadennoù war un tizh re zister pe war un derc'henn liñvel holl.
Glaoda Iañ
Glaoda I, pe Claudius I, pe Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus hervez e anv leun e latin, pe Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus kent dont da impalaer, a oa un impalaer roman, bet ganet d'ar 1 a viz Eost 10 kent JK e Lugdunum, ha marvet d'an 13 a viz Here 54. Lesanvet e oa bet Germanicus, ha Britannicus goude trec'h e armeoù war ar C'hermaned da gentañ, ha war ar Vrezhoned goude. An anv Britannicus zo bet roet d'e vab goude.
Impalaer an impalaeriezh roman e voe adalek ar 25 a viz Genver 41 betek e varv d'an 12 a viz Here 54. Claudius e voe ar c'hentañ impalaer ganet e-maez Italia, hag eñ tremen 50 vloaz dija.
Buhez
Ganet e oa bet e Lugdunum (Lyon) e Galia d'ar 1 a viz Eost 10 kent JK, mab da Drusus Decimus Nero ha da Antonia ar Yaouankañ. E vamm a oa merc'h da Marcus Antonius ha da Octavia. Niz e oa da Tiberius, hag eontr da Caligula, a renas en e raok hag a voe muntret, d'ar 24 a viz Genver 41.
Ne greded ket e vije deuet Claudius da vout impalaer : besteod e oa, ha kavet e veze divarrek.
Tanneguy du Chastel
Tanneguy du Chastel, pe Tanguy du Châtel, zo bet tri brezelour brudet er Grennamzer eus Tiegezh du Chastel :
Glaoda Iañ
Eus 43 da 50
Kêrioù meur all : Durovernum (Canterbury), Verulamium (Saint Alban's), Venta Belgarum (Winchester), Durnovaria (Dorchester).
Bloavezhioù 50 - 51
Brezel enep ar Silured ha Caratacos / Karadeg
Euredoù ha bugale
Peder gwech e timezas.
Fabrice Garin
Fabrice Garin a oa ur c'hoarier mell-droad breizhat ganet d'ar 17 a viz Kerzu 1975 e Kemperle. Gourdoner US Saint-Malo eo ha dibabet eo bet div wech gant skipailh Breizh etre 2000 ha 2008.
Venus en he c'hluch
Venus en he c'hluch zo un doare delwennoù hellenek d'an doueez hellazat Afrodite (Venus ar Romaned) tapet a-greiz kouronkañ. Emañ an doueez en he c'hluch, he fennglin dehoù tost d'an douar, he fenn troet a-zehoù, ha peurvuiañ e vez he dorn dehoù war he skoaz kleiz, evel da guzhat he brennid. Diouzh gwelout na pet addelwenn anezhi zo bet kavet e kêrioù roman kozh Italia pe Bro-C'hall e ranker lavarout e oa un delwenn a blije kenañ en amzerioù-hont. Un toullad skouerennoù eus Venus en he c'hluch o deus levezonet livourien e-leizh abaoe amzer Giambologna, a zo bet treset gant arzourien war-lerc'h Martin Heemskerck, a reas un dresadenn eus Venus en he c'hluch Farnese a zo e Naplez.
An oberour
Ar patrom zo kaoz anezhañ en un arroud eus Istor Naturel Plinius an Henañ (xxxvi.35), ma ra ar gont eus an delwennoù e Templ Jupiter Stator er Porticus Octaviae, nepell diouzh ar Forom roman ; lenn a reer Venerem lavantem sese Daedalsas, stantem Polycharmus ("Venus o'n em walc'hiñ, "eus" Daedalsas, [hag unan all], en he sav, "eus" Polycharmus"), ma'z eus dave d'ur Gwener ha ne oa ket en he sav, graet gant un Doidalses, pe Daedalsas, dianav a-hend-all.
's-Hertogenbosch
Dont a ra anv ofisiel ar gêr diwar "des hertogen bosch" ("koad an dug"). Familh Herri Iañ, Dug Brabant, he doa douaroù bras e-kichen, en Orthen, abaoe meur a gantved. Sevel a reas ur gêr nevez war tevennoù dindan wez e-kreiz geunioù. Reiñ a reas dezhi an titl a geoded er bloavezh 1185, gant gwirioù d'ober kenwerzh, evit gwareziñ e interestoù lakaet en arvar gant Gelderland ha Holland. Mogerioù-difenn a voe savet tro-dro dezhi evit he gwareziñ diouzh an argadennoù. E 1203 e voe distrujet gant nerzhioù Gelderland ha Holland unanet, met adsavet e voe goude. War-dro 1475 e voe savet ur voger ledanoc'h da wareziñ ur gêr a oa deuet da vezañ brasoc'h. Hiziv e weler c'hoazh aspadennoù eus ar mogerioù kozh-se.
Ur gêr binvidik e oa betek 1520, hag an eil kêr vrasañ en Izelvroioù war-lerc'h Utrecht. Eno e voe ganet ul livour brudet, Hieronymus van Aken, anavezet dindan an anv Hieronymus Bosch (1450–1516).
Dwight D. Eisenhower
Orin ar familh
David Dwight Eisenhower a zo bet ganet d'ar 14 a viz Here 1890 e Denison, en Texas. Ar vamm, Mrs Ida Eisenhower, a oa test Jehovah. An trede eus 7 bugel Jacob Eisenhower hag Ida Elizabeth Eisenhower e oa. Badeziet e voe gant an anv Davit Dwight hogen anvet e voe Dwight er vuhez pemdeziek. Anv e hendadoù a veze skrivet "Eisenhauer" en doare orin. E 1741, Hans Nicolas Eisenhauer en doa divroet eus Saarland evit en em staliañ en Amerika, e trevadenn saoz Lancaster (Pennsylvania). En em staliañ a ra ar familh Eisenhower e Abilene e Kansas e 1892. E-kezh e skoliata eo en dije Dwight resevet al lesanv "Ike" gant e vignon wellañ. Da 19 vloaz, e 1909, resevout a ra testeni fin studioù an eil derez eus lise Abilene. Kregiñ a ra da labourat en un ti-laezh rak e gerent n'o deus ket a-walc'h a arc'hant evit kas anezhañ d'ar skol-veur. Klask a ra an arnodenn evit bezañ degemeret en akademiezh ar sevel batimañchoù, hogen, n'eo ket degemeret dre ma 'z eo re yaouank. Mont a ra a-benn ar fin da skol-veur Kansas City evit prientiñ ur respet soudard. Dont a ra brav gantañ e arnodennoù, dre-se eo degemeret diouzhtu en akademiezh soudardel West Point.
Venus en he c'hluch
Delwennoù kozh
Un tamm mat a vec'h a vez o klask disheñvelout an holl zelwennoù roman a zo bet graet en doare-se diwar skridoù hag an deskrivadurioù anezhe hepken, kement a gizelladurioù zo, met lod zo gant ur jarl dour, pe un Eros bennak ouzhpenn, ha neuze e vez aesoc'h diouzhtu. Da skouer, delwenn Mirdi ar Peniti, ha homañ.
Dwight D. Eisenhower
Respet soudard
E 1911, Dwight Eisenhower a zo degemeret e Akademiezh soudardel West Point. Dont a ra maezh 4 bloaz diwezhatoc'h, 61 vet war 164 gant ar ran a letanant. Kaset eo da heul e Fort Sam Houston eus San Antonio en Texas. Kejañ a ra gant Mamie Geneva Doud (1896–1979), ha dimeziñ a ra ganti d'an 1 a viz Gouere 1916. 2 vab en deus ganti, Doud Dwight Eisenhower (ganet d'ar 24 gwengolo 1917 et marvet d'an 2 a viz genver 1921 gant an derzhienn ruz) ha John Sheldon David Doud Eisenhower (ganet d'an 3 a viz Eost 1922). E 1917 eo anvet Eisenhower da gabiten ha kelenn a ra e meur a gamp gourdoniñ d'ar mare ma 'z eo ar Stadoù-Unanet engouestlet er c'hentañ brezel bed. Daoust dezhañ goulenn, ne zeu ket a-benn da vezañ kaset en Europa d'ar brezel, ha kemer a ra gourc'hemenn an "Tank Training Center" e Camp Colt, e Pennsylvania. Er c'hamp Meade, e-kichen Washigton, eo anvet da vajor, ha mont a ra d'an Infantry Tank School e-lec'h ma adkav ar c'holonel S. Patton, ofiser ar c'hirri houarnet. Asambles e embannont pennadoù evit aliañ da implij tankoù a-benn parraat d'un eil brezel an trancheoù. E vennozhioù n'int ket gwelet mat gant an uhelidi ha tost eo dezañ tremen el lez-vrezel. Da heul eo kaset e zonenn kanol ar Panama dindan urzhioù ar jeneral Fox Conner hag a wel ennañ talant, setu perak e enskriv anezhañ, e 1925, d'ar skol stummañ komandanted e Fort Leavenworth. Dont a ra maez eus e luskad er c'hentañ plas, dre-se e c'hounez kalz a bouez. E 1927 eo ezel eus komision ar monumantoù brezel amerikan hag e 1928 e pak un diplom er skol brezel amerikan (War College).
Venus en he c'hluch
Delwennoù kozh
Venus en he c'hluch  a veze paret alies gant un delwenn kluchet all eus an Henamzer, an Arrotino.
Abaoe an Azginivelezh
Meur a Venus en he c'hluch  a voe savet e stal Giambologna hag e hêr Antonio Susini ; e-touez ar skouerennoù-se eus delwennoù arem Gwener bihanaet gant Susini ez eus unan hag a oa e dastumad ar roue gall Loeiz XIV, hag a zo e dalc'h an Holburne Museum of Art e Bath ; unan all zo e dastumad Prince Carl Eusebius von Liechtenstein.
Campagne-lès-Guines
Campagne-lès-Guines a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Katch
Ar c'hatch a zo bet ijinet gant jess McHanon e 1948. Hiriv eo e vab Vince MCHanon. Ar c'hrevredad a oa anvet an WWWF (World Wide Wrestling Federation). E 1963 e oa bet graet ar kentan championat gounezet gant Buddy Rogers. Roet e oa bet un anv all d'ar c'hevredad : an WWf (World Wrestling Federation)e 1979. Hulk Hoggan a oa stereden an WWF rak Mr
Mary Vaughan Jones
Ganet e oa e 1918, e 'Firs Cottage', Maenan, e-kichen Llanrwst, e Sir Conwy, e hanternoz Kembre, ha mervel a reas e Rhuddlan, Clwyd, e 1983 ,.
Hec'h oberenn
Skrivet he deus ouzhpenn 40 levr evit ar vugale, ha kenlabouret da sevel kelaouennoù Urdd Gobaith Cymru. An darn vrasañ zo bet skeudennaouet gant Jac Jones.
Kalz anezho zo bet adembannet gant Cymdeithas Lyfrau Ceredigion.
Darn ivez zo bet troet e poloneg, hag e brezhoneg, embannet gant An Here.
Kalzik a levrioù nevez zo diazezet war an tudennoù krouet ganti evel : Sali Mali a'r Ceffyl Gwyllt, Dylan Williams, 2006.
Lizherenneg hebraek
Div lizherenn warn-ugent zo el lizherenneg hebraek. Implijet eo evit skrivañ meur a yezh komzet gant ar yuzevion, dreist-holl an hebraeg met ivez ar yidicheg, al ladinoeg hag ar yuzev-arabeg. Klasket ez eus bet, met en aner, skrivañ an hebraeg gant lizherennoù latinek en Israel. Skrivet e vez a dehou da gleiz.
Ne oa ket ul lizherenneg e gwirionez er penn kentañ, met kentoc'h un abjad, da lâret eo ne veze skrivet nemet ar c'hensonennoù. Tamm-ha-tamm avat e oa bet ijinet doareoù da diswel penaos distagañ ar vogalennoù, da gentañ o oc'h implijet lizherennoù kensonennel evel matres lectionis ha war-lerc'h dre krouiñ ur sistem pikoù ha skrapoù bihañ anvet niqqud.
Savet e oa al lizherenneg hebraek diwar patrom al lizherenneg fenikek war-du diwezh an eil milved a-raok Jezuz.
Diorroet e oa bet ar stil a vez implijet hiziv hag a reer skritur karrezennek outañ en IIvet kantved a-raok Jezuz Krist diwar skouer al lizherenneg arameek a veze implijet gant ar yuzevion evit skrivañ en hebraeg abaoe ar kantved a-raok Jezuz Krist.
Mary Vaughan Jones
Hec'h oberenn
Adkemeret ez eus bet lod eus an tudennoù-se da sevel abadennoù skinwel gant S4C, diwar skeudennoù an tresour Jac Jones.
Lizherenneg hebraek
Ne vez graet diforc'h ebet etre lizherennoù bras (pe bennlizherennoù) ha lizherennoù bihan, met lizherennoù zo o deus ur stumm ispisial pa vezont implijet e diwezh ur ger.
Mary Vaughan Jones
Priz
Ur priz zo bet savet en enor dezhi, anvet Gwobr Mary Vaughan Jones.
Agora
An agora a zo ul leurgêr en Hellaz kozh, ha savadurioù foran en-dro dezhi. Kreizenn politikel, relijiel hag ekonomikel ar geoded eo.
Mary Vaughan Jones
Levrlennadur
Un toullad eus al levrioù-mañ zo bet embannet e brezhoneg gant An Here :
Lizherenneg hebraek
Peurliesañ ne vez implijet an niqqud nemet evit levrioù evit ar vugale pe c'hoazh evit levrioù sakr evit bezañ sur e vo distaget mat pep ger. Ouzhpenn ar sistem-se ez eus ur sistem skrapoù all a dalvez da diskwel penaos e rank bezañ kanet pep ger en Torah.
Trentino-Alto Adige
thumb|Lec'hiadur Trentino-Alto Adige thumb|Proviñsoù Trentino-Alto Adige Trentino-Alto Adige (Trentino-Alto Adige en italianeg ; Trient-Südtirol ha Trentino-Südtirol en alamaneg ; Trentin-Südtirol ha Trentin-Sudtirol e ladineg) zo ur rannvro emren en Italia, 990 000 a dud enni.
Lizherenneg hebraek
Pa weler en daoelenn daou stumm disheñvel evit an hevelep lizherenn ez eo an hini a-gleiz ar stumm a vez implijet pa degouez e diwezh ur ger.
Trentino-Alto Adige
Trento eo ar gêr-benn, met e Bolzano (Bozen en alamaneg, Balsan e ladineg) emañ ar c'huzul rannvro hag un darn eus ar velestradurezh.
Proviñsoù
Div broviñs emren zo er rannvro :
Arondisamant Marche-en-Famenne
Arondisamant Marche-en-Famenne a zo unan eus ar pemp arondisamant eus proviñs Luksembourg er Rannvro wallonat e Belgia.
Istor
Arondisamant Marche-en-Famenne a oa ul lodenn eus departamant gall Sambre-et-Meuse a oa bet savet e Belgia e 1795, ha pevar arondisamant ennañ.
Emgann Winvaed
Emgann Winvaed a enebas, d'an 21 a viz du 654 pe 655 roue Bernikia Oswiu ouzh Penda Mercia ha e gevridi. Faezhet e voe tud Mercia ha lazhet e voe o roue.
Istor
left|thumb|250px|Rouantelezhioù Preden da vare Emgann Winvaed
Daoust dezhañ bezañ an emgann pouezusañ etre an div rouantelezh angl-ha-saoz pennañ e Preden, ne ouzer ket kalz traoù a-zivout emgann Winvaed. Gouzout a reer e stourmas an daou lu war ribl ur stêr met n'ouzomp ket en un doare resis pe stêr e oa. Un adstêr eus an Humber e oa moarvat ha posupl eo e oa ar stêr Cock Beck, war dachenn rouantelezh kozh Elmet pe ar stêr Went e-kichen Doncaster.
Er vestroni gounezet gant Penda Mercia war ar rouantelezhioù arall - ha dreist holl Rouantelezh Northumbria a oa ar rouantelezh pouezusañ gwechall. Kevreet gant Cadwallon ap Cadfan, roue Gwynedd en doa faezhet ha lazhet Edwin Northumbria en Emgann Hatfield Chase e 633 hag Oswald Northumbria en Emgann Maserfield e 642. Goude emgann Maserfield e oa aet Northumbria d'ur gwaz Mercia ha e chomas hec'h isrouantelezh Deira ur c'hevread da Vercia e-pad brezel 655
Chaoser
Ur chaoser a zo un savenn douar pe mein lakaet war e hed da wareziñ un tremen pe da herzel ouzh an dour. Savet e vez chaoserioù evit meur a abeg. Implijet e vez ar ger dre skeudenn ivez evit anadennoù naturel : Chaoser Enez Sun, Chaoser ar Ramzed.
Tremen a-dreuz lec’hioù gleb
thumb|250px|An [[Hindenburgdamm, ur chaoser a ere enez Sylt ouzh an douar-bras, a-dreuz Mor Wadden, en hanternoz Alamagn]] Sevel a reer ur savenn douar gant mein e-barzh peurvuiañ evit krouiñ un hent da dreuziñ ur stêr, ur geun, ul lagenn, pe da liammañ un enezenn ouzh an douar-bras. Gwechall e veze fardet an hentoù war an douar e-unan ha ne veze savet chaoserioù nemet el lec'hioù gleb pe a-dreuz un draoñienn. Hiziv e saver chaoserioù war hirderioù bras evit chom hep lakaat live an hent da gemm etre menezioù bihan re alies.
Evit ar memes abeg e vez graet an hentoù-houarn war chaoserioù alies a-walc'h.
Ar stankelloù savet a-dreuz ar stêrioù evit tremen dreisto pe evit implij nerzh an dour (er milinoù hag en uzinoù tredan) a vez graet dre sevel ur savenn douar pe vein pe vetoñs.
Herzel ouzh an dour
Chaoserioù evit diwall diouzh nerzh gwagennoù ar mor.
A-gozh e vez savet chaoserioù evit gwareziñ ar porzhioù-mor diouzh nerzh gwagennoù ar mor pa vez fall an amzer. Goudoret gant un chaoser pe ziv, an dourioù a chom peoc'h el lenn-borzh ha n’a ket ar bigi pe al listri da skeiñ ouzh kerreg an aod.
thumb|250px|right|Gant ar chaoser eo gwarezet tiez Gretna e [[Louiziana diouzh dourioù ar stêr Mississippi.]]
Chaoserioù evit diwall diouzh liñvadegoù ar stêrioù pe ar mor.
Evit mirout ouzh ar stêrioù a veuziñ o zraoñiennoù gant o dourioù da vare ar glaveier, pe ouzh ar mor a veuziñ an aodoù izel, e saver chaoserioù a-hed an dour a-hed kantadoù a gilometroù a-wechoù. Chaoserioù hir-kenañ ha graet e douar hag e mein a zo bet savet a-hed ar Roen, ar Ron, an Danav, al Liger, ar Mississipi ha meur a stêr vras e Sina. Brudet eo chaoserioù an Izelvroioù ivez, evel an Afsluitdijk a serr an IJsselmeer.
Jac Jones
Jac Jones, ganet d'ar 1añ a viz Meurzh 1943 e Gwalchmai, en Enez Von, zo un treser kembreat ha skeudennaouer levrioù evit ar yaouankiz.
Benjamin Péret
Benjamin Péret (4 a viz Gouere 1899 e Reudied- 18 a viz Gwengolo 1959 e Pariz) a oa ur skrivagner dreistrealour.
Jac Jones
Savet eo bet e Bristol, e Breizh-Veur, betek e 7 vloaz. Neuze e tistroas da Walchmai. Skoliet e voe en Ysgol Gynradd Gwalchmai hag Ysgol Gyfun Llangefni.
Benjamin Péret
E vuhez
Ganet e voe Benjamin Péret e Reudied e 1899. Ur skoliad diaes da vestroniañ e voe. Da 14 vloaz e heulias kentelioù tresañ teknek. Enrollañ a reas en arme e 1917, e-pad ar Brezel bed kentañ. Rediet e voe d'en ober abalamour d'e vamm. En em gavout a reas e Salonik met kouezhañ a reas klañv, neuze ec'h echuas ar brezel el Lorraine. E 1920 en em gavas e Pariz hag e kemeras perzh en abadennoù aozet gant izili dada. D'an 13 a viz Mae 1921 e kemeras perzh er prosez a-enep da Maurice Barrès. Perzh a soudard dianv a voe c'hoariet gant Péret. Er memes bloavezh e lakaas embann Le Passager du Transatlantique. Er goañv 1922 e kuitaas dada hag e krouas ar gelaouenn Littérature gant André Breton, Paul Eluard ha Louis Aragon. E 1923 e lakaas embann Au 12 du Boulevard Saint-Germain, ur gontadenn skeudennet gant un dresadenn gant Max Ernst. Eus miz Kerzu 1924 betek miz Gouere 1925 e voe e karg eus ar gelaouenn La Révolution surréaliste. E 1925 e lakaas embann 152 proverbes remis au goût du jour, gant sikour Paul Eluard. E 1927 e teuas da vezañ eus ar strollad komunour, hag e timezas gant ar ganourez vrazilian Elsie Houston. Er memes bloavezh e tarempredas Yves Tanguy ha Jacques Prévert er ranndi feurmet dezho gant Marcel Duhamel. Etre 1929 ha 1931 edo o chom e Brazil, hag ezel e voe eus ar gevre komunour. Toull-bac'het e voe abalamour d'e vennozhioù politikel. E 1931 e c'hanas e vab, Geyser e anv, ha skarzhet e voe Péret eus Brazil. Degouezhet e Pariz, e kemeras perzh en holl oberoù dreistrealour a voe aozet. E 1935 ec'h emezelas er strollad Contre-Attaque bet krouet gant Georges Bataille ha Boris Souvarin. Ur strollad a-enep d'ar stalinouriezh ha d'ar faskouriezh e oa. E 1936 ez eas da Spagn. Eno e kejas gant al livourez Remedios Varo, hag a zeuas da vezañ e geneilez. Péret a labouras evit skingomz POUM, hag ez eas da vrezeliñ war dalbenn Aragón. E 1937 e voe ezel eus steudad Durruti, hag e dibenn ar bloavezh-se e tistroas da Bariz. E 1938 edo o chom e Mec'hiko e-pad ur pennad, hag e teuas da vezañ ezel eus FIARI, ur strollad bet savet gant André Breton ha Leon Trotski. E miz C'hwevrer 1940 e voe engalvet ha kaset da Naoned. Harzet e voe e miz Mae abalamour d'e obereoù politikel, ha bac'het e toull-bac'h Roazhon betek an 22 a viz Gouere. Dre guzh e teuas a-benn da dizhout Marsilha e dibenn 1940. E 1941 e voe nac'het outañ bezañ degemeret er Stadoù-Unanet abalamour d' e vennozhioù politikel, ha dont a reas a-benn da vont war-du Mec'hiko. 200px|thumb|right|Golo Le Déshonneur des poètes, embannadenn 1996 Eno e labouras gant Natalia Sedova, ha tud all en doa kejet ganto e-pad brezel Spagn. E 1943 e varvas e wreg, ha neuze e timezas gant Remedios Varo. E 1945 e lakaas embann Le Déshonneur des poètes. Kuitaat a reas ar IV Etrevroadel e 1946, peogwir e kave e oa re zous mennozhioù ar strollad. E 1948 e tistroas da Bariz, ha difazier en un ti-moullañ e voe. A-hed ar bloavezhioù 1950 e kemeras perzh e meur a gazetenn hag e skrivas meur a levr. Mervel a reas d'an 18 a viz Kerzu 1959 abalamour d'un tromboz en aortenn.
839
Diwar-benn bloavezh 839 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 839
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 839
656
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 656
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 656
346
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Norfolk
Ur gontelezh saoz eo Norfolk, e rannvro Reter Bro-Saoz.
Douaroniezh
Er c'hornôg dezhi emañ Lincolnshire, Cambridgeshire er c'hornôg ha kreisteiz, ha Suffolk er c'hreisteiz. En hanternoz hag er reter emañ Mor an Hanternoz, gant The Wash.
Suffolk
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Suffolk. Emañ e-barzh ar rannbarzh Reter. Ipswich eo e benngêr.
Pissa
Pissa zo un anv-lec'h
Takeostig podobe
An takeostig podobe a zo ur golvaneg amprevanetaer, Cercotrichas podobe an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Cercotrichas podobe melanoptera ha Cercotrichas podobe podobe — er Sahel ha ledenez Arabia.
An isspesad Cercotrichas podobe melanoptera a gaver e kornôg Arabia Saoudat, Yemen hag Aden. An isspesad Cercotrichas podobe podobe a gaver eus Maoritania da dTchad, Soudan, Eritrea, Etiopia ha hanternoz Somalia.
1723
Diwar-benn bloavezh 1723 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1723
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1723
Takeostig rous
An takeostig rous (liester : takeostiged rous) a zo ur spesad golvaneged, Cercotrichas galactotes (Erythropygia galactotes kent) an anv skiantel anezhañ.
Menez
Ur menez a zo ur stumm douarel a sav e dolzenn uheloc'h eget al leur en un takad bennak. Bez' ez eus menezioù war 24% eus gorread an Douar (52% eus hini Azia, 36% eus hini Norzhamerika, 22% eus hini Suamerika, 17% hini eus Europa). Un den diwar 10 zo annezet er menezioù (graet e vez menezidi anezho). Ar stêrioù pennañ zo lec'hiet o mammennoù er menezioù peurvuiañ, ken e teu an hanter eus an dour evit an dud eus ar menezioù.
Takeostig rous
Anvet e voe Sylvia galactotes (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Menez
Uhelder ar menezioù
Jedet e vez uhelder ar menezioù dre vuzuliañ an diforc'h etre live ar mor ha live o leinoù.
Takeostig rous
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged bihan hag a bak diwar nij ha diwar an douar.
Menez
Uhelder ar menezioù
Ar menez uhelañ war zouar eo Menez Everest, dezhañ 8 848 m e uhelder ha lec'hiet en aradennad-venezioù ledanañ er bed.
Gallout a reer klask rekordoù uhelder all:
Takeostig rous
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
347
Bloavezh boutin, o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou
Tour Tangi
Kreñvlec'h Kilbignon, pe « Tour Tangi » zo savet war un duchenn roc'hellek war lez ar stêr Penfell dirak kastell Brest.
Fiennes
Fiennes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lazio
right|thumb|Lec'hiadur Lazio Lazio (distaget [ˈlattsjo]/[ˈlät̪͡s̪ːjo]) a zo unan eus rannvroioù Italia. Roma eo ar pennlec'h. Eil rannvro pobletañ Italia eo war-lerc'h Lombardia.
Louis Guilloux
Louis Guilloux (15 a viz Genver 1899 e Sant-Brieg - 14 a viz Here 1980 idem ) zo ur skrivagner breizhat gallek. Sokial ha realour eo e oberenn, evel e romant brudetañ Le sang noir.
Lazio
Istor
Latium e oa an anv latin.
Proviñsoù
Pemp proviñs zo enni:
Louis Guilloux
Oberenn
Taolenniñ a ra en e levrioù ar stourmoù sokial ha politikel e-barzh danevelloù e Breizh peurliesañ. E La Maison du Peuple tennet diouzh e eñvorennoù bugaleaj, stourm ur c'here anvet Quéré a lak anezhañ da goll pratikoù. Dont a ra a-benn da sevel ur gevelouri avat. E ''Le Sang Noir', diskuliañ a ra Cripure, kelenner e 1917 en ur gêr a c'halfe bezañ Sant-Brieg, plegenn ur yaouankiz aberzhet d'ar brezel.
Lazio
Proviñsoù
left|thumb|Proviñsoù Lazio
Louis Guilloux
Oberenn
Troet en deus ivez skrivagnerien saoznek evel Margaret Kennedy, Claude McKay, John Steinbeck, Margaret Kennedy ha C. S. Forester.
Troet e brezhoneg
Troet e oa bet e romant La maison du peuple dindan ditl Ti ar bobl gant An Here.
Enorioù roet dezhañ
E anv zo bet roet da straedoù e Sant-Brieg, Roazhon, Naoned, d'ur skolaj e Moñforzh. Krouet eo bet ar Prix Louis Guilloux gant Kuzul-departamant Aodoù-an-Arvor.
Skakbladet
Skakbladet a zo ur gazetenn embannet e daneg gant Dansk Skak Union (Unvaniezh Dan an Echedoù). Thorbjom Rosenlund eo he fenngazetennour.
Eodez (santez)
Eodez, pe Eodez Tremazan, a oa anv c'hoar sant Tangi.
Pisa
Pisa zo un anv-lec'h
Emou
An emoued a zo evned bras dic'houest da nijal. Diouzh an evnoniourien e vez renket an emoued er c'herentiad Dromaiidae pe Casuariidae (hervez ar C'hengor evnoniezh etrebroadel eo er c'herentiad Casuariidae).
Spesadoù
Ne chom nemet ur spesad emoued diwar an tri a oa en kantved.
348
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Gwener hag oc'h echuiñ gant ur Sadorn
1991
Diwar-benn bloavezh 1991 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1991
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1991
Brezel Troia
thumbnail|400px|Emgann ar bigi e-tal [[Troia, sarkofagenn eus Mirdi Thessalonika, eil kard an kantved]] Brezel Troia (pe Troja) a oa padet dek vloaz. Un danevell eus ul lodenn eus ar brezel a gaver e-barzh an Ilias, hag ar fin en Odysseia. Dre ma oa bet skrapet Elena gant ar priñs Paris eus Troia e tisklêrias ar C'hresianed ar brezel d'an Droianed.
An Ilias a gont kounnar Ac'hilleus. Dre ma oa bet kemeret digantañ ur sklavez gant ar roue Agamemnon e paouezas da gentañ da gemer perzh en emgannoù. Pa voe lazhet e genderv Patrokles gant Hektor, avat e touas en em veñjiñ hag e lazhas Hektor. Tonket e oa Troia da vezañ trec'het adal neuze.
Llywelyn Fardd
Llywelyn Fardd zo anv daou varzh kembraek er Grennamzer:
657
Diwar-benn ar bloavezh 657 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
François-René de Chateaubriand
thumb|right|François-René de Chateaubriand livet gant [[Anne-Louis Girodet-Trioson, deroù an ]] Ur skrivagner hag ur politikour brezhon ha gall eo François-René de Chateaubriand. Bet ganet e Sant-Maloù e 1768 ha marvet e 1848 e Pariz, e dad, e familh liammet da hini Kastell-Briant, unan eus ar re goshañ e Breizh a oa kont Komborn hag e kastell ar gêr-mañ ez eas an tiegezh da chom e 1777. Pinvidik a-walc'h e oa an tad dre ober kenwerzh war borzh Sant-Maloù.
657
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 657
François-René de Chateaubriand
Bugaleaj
Kontet en deu-s François-René e vugaleaj en ur c'hastell kozh ha yen. Chom a rae en e unan eurvezioù-pad ha ne oa nemet e c'hoar yaouankañ, Lucie evit pourmen en domani asamblez. Ijinet en doa un dudenn faltazi, ur c'hoant a blac'h, ar Silfidenn, an hini nemeti prest evit selaou ouzh an huñvreoù a vage ar c'hrennard e dizarempred.<br:>P'eo ar romantelezh liammet gant santimantoù an diaes e vez gwelet Chateaubriand evel tad al luskad lennegel a vo o flodiñ er bloavezhioù 1830.
Buhez milourel hag harlu
Broudet gant klask an avañtur ha ar gloar en em ouestlas el u gall pa oa 18 hag anvet e oa evel isletanant e rejimant Navarr. Treuziñ a reas ar meurvor evit mont da Norzhamerika e 1791. Goude e dimezi, ar bloaz war-lerc'h, ez eas e-barzh Lu an Divroidi a glaske herzel an Dispac'h gall ha lakaat ar roue gall war e dron en-dro. Gloazet eo bet e-pad sez Thionville e 1793 ha mont a reas da Londrez, paour-kenañ. Klask a reas gounid brud hag arc'hant dre al lennegezh ha skrivañ a reas Essai historique, politique et moral sur les révolutions considérées dans leurs rapports avec la Révolution française (Arnodskrid istorel, politikel ha kelennadurel war an dispac'hoù e-keñver an Dispac'h gall).
657
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 657
François-René de Chateaubriand
Berzh ar politikour hag ar skrivagner
Dont a reas e Bro-C'hall en-dro pa veze siouloc'h ar vuhez politikel dindan ar Goñsuliezh. Anvet evel sekretour-kannati e kannati Roma e talc'h da skrivañ hervez ar modoù-spered nevez. Berzh a reas gant romantoù awenet gant e darempredoù gant an Indianed e Norzhamerika (Atala, 1801; les Natchez, 1826) pe romantoù war ar verzherien kristen (ar Verzherien, 1809). E arnodskrid, le Génie du Christianisme (Dreist-ijin ar Gristeniezh) en doa tapet ur vrud dibar pa ao bet embannet en deiz ma vo anavezet an Emglev etre ar Republik gall hag ar Sant-Sez e 1802.
Ken strafuilhet e voe gant skrapadenn ha lazhadenn dug a Enghien e roas e zilez eus e garg e kannati Roma e 1804. Priziet evel ur rouelour kerreizh e voe degemeret en Akademiezh c'hall e 1811 hag e labouras gant gouarnamant an Adsavidigezh e 1815. E 1822 e oe anvet evel kannad e Breizh-Veur hag Ministr an Diavaez eus 1822 betek 1824.
Ne brizias ket Dispac'h 1830 hag ar roue nevez, Fulup a Orléans, rak e kave gwelloc'h labourat gant lignez ar Vourboned, da lavaret eo, souten mab yaouank dalif an dug a Verri, Herri V a Vro-C'hall pelloc'h.
Diaraoger ar romantelezh
Ul levezon bras en deus François-René de Chateaubriand el lennegezh. Skrivañ a reas Théophile Gautier en doa "adsavet an iliz-veur gotek, dibrennet an Natur bras hag ijinet ar velkoni vodern". Liammet en deus an ijin hag ar santidigezh, met eztaolet en deus penaos e c'helle chom en ur bed goullo pa oa leun e spered hag e galon.
Middelkerke
Middelkerke a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Beziet ez eus bet 59 milour estren ag an Eil Brezel-bed e tachenn ar C'hommonwealth eus bered ar gumun.
1945
Diwar-benn bloavezh 1945 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1945
Marvioù
18 Gwengolo : Voline, e Pariz.
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1945
Sikilia
Sikilia (Sicilia en italianeg ha sikilianeg, dont a ra ag ar gresianeg Sikelia), brasañ enezenn ar Mor Kreizdouarel, a zo unan eus rannvroioù emren Italia. Palermo eo ar gêrbenn.
Banniel
An Trinacria, 1282, eo arouez an tri beg-douar uhel : hini Trapani-Marsala er c'hornôg, hini ar biz e Messina ha hini ar gevred e Syracuse.
Yezhoù
Ouzhpenn an italianeg e vez komzet sikilianeg gant an darn vrasañ. Ur yezh latin eo ivez, hogen roudoù arabek, gallek, germanek, spagnolek a zo ivez. Meur a rannyezh sikilianek zo ouzhpenn.
Skrivagnerien
Brudet eo ar skrivagnerien-mañ eus Sikilia:
Gwengolo 2010 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2010 e Breizh
349
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Kêr Aten en he barr
An Agora eo plasenn veur ker Aten,a servije evit buhez an demokratelezh e Aten hag an Akropolis eo torgenn sakr ker Aten. Gwarezet e oa ar ger, abaoe fin ar brezeliou medek gant mogeriou uhel,a yae betek Pireeus, a oa porzh ker-benn Henc'hres. Kentañ pinvidigezh ar geoded a oa al labour-douar. Dirroeet mat e oa an artizanerezh hag ar c'henwerzh mor.
An Demokratelezh e Aten
Gant bodadenn ar geodediz, an Eklezia, e veze votet al lezennou ha diskleriet ar brezeliou. Peder gwech bep miz e veze bodet an Eklezia : pep hini a c'helle reiñ e ali ha goude e veze votet o sevel an dorn. Ar brasañ niver eo a zivize al lezennoù eta.
Ar furm wregel e brezhoneg
An dibenn -ez
Diwar un anv-verb e vez aes sevel anvioù-kadarn a denn d'ar merc'hed.
Gant an dibenn -ez-se e saver ivez gerioù evel
An dibenn -enn
Gant an dibenn -enn e saver anvioù all :
1724
Diwar-benn bloavezh 1724 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1724
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1724
840
Diwar-benn bloavezh 840 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 840
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 840
Tremazan
thumb|Kastell Tremazan hiziv an deiz Tremazan zo anv ur c'hastell e Landunvez, e Bro-Leon, savet war un duchenn roc'hellek dirak Porsal. Ne chom nemet dismantroù anezhañ, tammoù eus un tour karrezek, aet d'an traoñ tammoù anezhañ e goañvezh ar bloaz 1995.
Daoust d'an tour-meur bezañ kouezhet en e boull, e chom heverk ar savadur : 30 metr uhelder zo dezhañ ha pevar estaj. N'eus nemet tri zour-meur karrezek evel-se e Breizh : emañ ar re all e Hazhoù hag e Klison. Savet e vije bet an tour-meur-se etre 1330 ha 1350, hervez ar studiadennoù nevesañ. Ur voger gentañ a oa bet savet goude, er, hag un eil er.
Istor
Stag eo anv Tremazan ouzh hini sant Tangi, hag e c'hoar Eodez Tremazan. Duchatel pe du Chastel e oa anvet tiegezh perc'henned ar c'hastell, ha Tangi zo bet un anv-badez douget gant meur a vab er familh.
Hervez ar richenn e oa bet savet ar c'hastell gant un aotrou Bernard du Chastel pa oa deuet en-dro eus Brezelioù ar Groaz, e 1248. En hanterenn gentañ ar e kaver meneg asur eus ar c'hastell en istor, e-pad Brezel hêrezh dugelezh Breizh : a-du gant Yann Moñforzh e oa ar familh du Chastel ; d'un aotrou anvet Bernard du Chastel ivez, a oa diskennad d'ar Bernez kentañ, e taskoras Charlez Bleaz e gleze en emgann ar Roc'h-Derrien, e 1347. Pa zeuas ar peoc'h en-dro e tostaas ar familh d'ar C'hallaoued, hogen pa zeuas an dug Yann IV en-dro, e 1379, e savjont a-du gantañ adarre.
E dibenn ar e tremenas ar c'hastell etre daouarn an tiegezh Reoz (Rieux), hag etre meur a familh all goude, a-raok bezañ prenet gant Louise de Keroual e 1684. Adwerzhet e voe meur a wech goude. Un ti-feurm e oa deuet da vezañ en hag en. E 1999 e voe prenet gant kumun Landunvez. Hiziv e klask ar gevredigezh « SOS Château de Trémazan » lakaat gwareziñ ar c'hastell ha ledañ gouiziegezh diwar-benn e istor.
Liguria (disheñvelout)
Sellet ouzh :
Ferrara (disheñvelout)
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh eo ivez, evel a c'hoarvez alies da anvioù-lec'hioù:
Tevenn
Un tevenn a zo ur seurt run traezh savet gant an avelioù war ribl ar mor pe en dezerzhioù. "Erin" a vez graet eus an dra-se ivez.
Emilia-Romagna
Emilia-Romagna a zo unan eus rannvroioù Italia. Bologna eo ar gêrbenn. Savet eo diwar div rannvro istorel, Emilia ha Romagna. Er reter emañ Mor Adria, en hanternoz ar stêr Po, er c'hreisteiz an Apenninoù.
Luis
Luis zo un anv-badez spagnolek, kevatal gant Loeiz e brezhoneg
Hames-Boucres
Hames-Boucres a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).