cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erythropitta macklotii
Anvet e voe Pitta Macklotii (kentanv) da gentañ-penn (e 1834) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) da zougen bri d'an evnoniour ha naturour alaman Heinrich Christian Macklot (1799-1832).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Figline e Incisa Valdarno
Figline e Incisa Valdarno a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Le Manoir (heuliad romantoù moliac'h)
Le Manoir zo un heuliad levrioù evit ar yaouankiz, gant arvar hag oberiantiz, skrivet gant Évelyne Brisou-Pellen hag embannet gant Bayard Jeunesse abaoe 2013. Adembannet e vezont e stumm levrioù-chakod abaoe 2017.
Spered
Spered en deus meur a dalvoudegezh, an darn anezho o vezañ liammet gant ur sustañs nann danvezel lakaet e-tal ar c'horf den hag ar materi.
Istor ar ger
Spered o tont eus ar ger latin spiritus (spiritus o vezañ awenet gant ar ger spirare; Brezhoneg: C'hwezhañ). Spered pe spiritus a zo ivez troidigezh ar ger gresianeg pneuma (gresianeg:πνεῦμα) hag ar ger hebraeg ruach deuet adal ruach ha-kodesh (Hebraeg: רוח הקודש; Brezhoneg: Spered Santel) a-wechoù skrivet ruaḥ ha-qodesh skrivet en Tanakh (Hebraeg: תנ״ך) Testamant Kozh pe Bibl ar yuzevien.
Kristeniezh
Evel-se bezet graet ! (Amen)"
Karakara jave ruz
Ar c'harakara jave ruz a zo un evn-preizh, Ibycter americanus an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Ibycter.
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Amazonia.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar c'harakara jave ruz en urzhiad Falconiformes pe Ciconiiformes.
Jean Chrétien
thumb|right|270 px|Jean Chrétien, 20 kentañ ministr Kanada Joseph Jacques Jean Chrétien (ganet d'an 11 a viz Genver 1934) zo kentañ ministr Kanada. Dilennet e voe evit daou respet pevar bloaz eus 1993 da 2003.
Ganet eo bet e 1934 e Shawinigan, Kebek.
Le Petit Fût
Le Petit Fût zo un danevell gant ar skrivagner gallek Guy de Maupassant embannet e 1884.
Istor
Kentañ ma voe embannet a oa e Le Gaulois ar 7 a viz Ebrel 1884. Adembannet e voe en dastumad Les Sœurs Rondoli (dastumad) er memes bloaz.
Manannan Mac Lir
Manannan mab Ler, pe Manannán mac Lir, a oa un doue ar mor, e gwengelouriezh Iwerzhon. Mab e oa d'an doue Lir (ger hag a zo kement ha mor en iwerzhoneg) hag a vije unan eus an Tuatha Dé Danann, tud an doueez Dana. Un doue brezelour eo, roue ar bed all, ar Sidh. Liammet eo e anv ouzh Enez-Vanav.
Eñ eo a bourchas moc'h d'an doueed arall a-benn ar Banvez Meur.
Kar eo da Manawydan fab Llŷr, haroz ar Mabinogi kembraek,
Táin Bó Cúailnge
Hervez an danevell Táin Bó Cúailnge eo Fand anv e wreg, met e mojennoù all eo Áine. ur verc'h o deus, Níamh Chinn Óir (Nia Ben Aur). Hervez ur vojenn all en deus ur mab, Lugh.
Immram Brain
Hervez mojenn Immram Brain emañ an haroz Bran maic Febail hag e goskor o verdeiñ da glask un enezenn hud.
Wolfenbüttel
Wolfenbüttel zo ur gêr eus Niedersachsen, en Alamagn, 10 km er c'hreisteiz da gêr Braunschweig, war lez ar stêr Oker. 52 446 a dud a oa enni e Kerzu 2016.
Istor
Kentañ meneg eus anv Wolfenbüttel a gaver en 1118. Hervez a greder ne oa neuze nemet ur bodad tier war un enezennig eus ar stêr Oker. En 1432 e voe savet ur palez e Wolfenbüttel gant duged Braunschweig. A-hed tri c'hanved e voe darempredet gant arzourien ha tud evel Michael Praetorius, Gottfried Wilhelm Leibniz, ha Gotthold Ephraim Lessing. War-dro 1753 e tistroas al lez da gêr Braunschweig, ha da get ez eas brud Wolfenbüttel neuze.
Scarperia e San Piero
Scarperia e San Piero  a zo ur gumun eus Italia e proviñs Firenze, e Toskana.
Messala
Messala, pe Messalla, zo un anv-tiegezh latin en Henroma.
Anv deveret
Eus an anv Messala e teu an anv Messalina.
Oswald
Oswald zo un anv-badez saoznek.
Thomas Loyer
Thomas Loyer, ganet d'ar 25 Du 1967, zo bet kelenner e Diwan, deuet da vezañ enseller en deskadurezh-stad, ha troour brezhonek.
Lennegezh c'hallek eo a zo bet troet gantañ betek-hen.
Cédric Sinou
Cédric Sinou, ganet d'an 11 Kerzu 1974, zo un troour brezhonek. Labouret en deus evit embannadurioù An Here hag evit JPL Films.
Parkour
Ar Parkour (berraet en PK) zo un doare sport gant troioù-ouesk war toennoù ha leurioù. Meur a zoare parkour zo, evel ar "parkour primat" (er gwez) hag ar "parkour kêrel".
Istor
Ar sportour gall David Belle (Fécamp, 29 Ebrel 1973) a vez lakaet da grouer ar parkour met awenet eo bet gant mistri an arzoù emgannañ evel Jackie Chan.
Eil Levr an Danevelloù
Eil levr an Danevelloù (2 Dn) zo ul levr eus an Testamant Kozh. En Tanac'h ez eo an eil lodenn eus Levr an Danevelloù. Dont a ra da-heul al levr kentañ (1 Dn) hag a gont istor ar bed adalek e grouidigezh betek ren ar roue David, haroz al levr kentañ (1 Dn). Salaun eo hini an eil lodenn. Ne gaver netra enep dezhañ. Ar roue en deus savet an Templ kentañ eo. Tost da eizh pennad a zo gouestlet d'an oberenn-veur-se.
Kavout a reer c'hwec'h pennad ha tregont en holl el levr. Nav a zo evit Salaun hag an nemorant evit rouaned Rouantelezh Yehouda adalek marv Salaun betek an harlu e Babilon. Goude disrann meuriadoù an norzh ne bled an daneveller nemet gant Rouantelezh Yehouda, ar rummadoù chomet feal da Zoue hervezañ.
An trec'h war an enebourien, ar berzh-mat, eurvad ar bobl a zo liammet ouzh ar fealded da Zoue. Buan e tremen an daneveller war ar rouaned o deus kemeret plegoù fall e-keñver al Lezenn ; pelloc'h e chom gant ar re o deus klasket adreizhañ an traoù. Pec'hedoù ar rouaned, ar briñsed, ar veleien hag ar bobl, o tisentiñ ouzh kelennadurezh ar brofeded, eo o deus degaset war Israel ar gwallverzh, dismantr an Templ, rivin Jeruzalem hag an harlu.. .
Arthur Wellesley
Arthur Wellesley (1769–1852), kentañ dug Wellington, a oa un ofiser ha politiker saoz, a orin iwerzhonat, pennjeneral an arme a voe trec'h war an impalaer gall Napoleon Bonaparte e Waterloo e 1815, Kentañ Ministr Breizh-Veur etre 1828 ha 1830, hag adarre e-pad miz e 1834.
Alies e vez tostaet ouzh John Churchill, dug Marlborough, rak o-daou a voe jeneraled veur a-raok bezañ politikerien a bouez bras.
E vuhez
Ganet e oa Arthur Wesley d'an 30 a viz Ebrel 1769, pe e kastell Dangan, e kontelezh Meath, pe e ti e dud e Dulenn, en ur metoù protestant. Trede mab e dud e oa. E dad e oa Garret Wesley, kont Mornington, hag e vamm e oa Anne Hill, kontez Mornington, merc'h henañ beskont Dungannon. Kontet he deus bet e vamm e oa ganet en ti niverenn 24 en Upper Merrion Street, hiriv "The Merrion Hotel".
E 1778 e troas e anv da Wellesley.
Kaset e voe d'ober e studi da Eton eus 1781 da 1785, ha goude da Vrusel.
Brezel ouzh Napoleon
P'edo Napoleon o ren war an darn vrasañ eus Europa e klaske Bro-Saoz enebiñ ouzh e arme. Goude un droiad da Vro-Danmark e voe anvet Wellesley da letanant-jeneral ha kaset da Bortugal. Eno e klaske Portugaliz stourm ouzh ar C'hallaoued. Trec'h e voe Wellesley war ar C'hallaoued en Emgann Roliça hag en Emgann Vimeiro en 1808.
E miz Ebrel 1809 e voe lakaet e penn arme Portugal gant ar roue João VI. Setu eñ neuze e penn an div arme, saoz ha portugalat.
Hag eñ neuze da gas kuit an arme c'hall eus Portugal. Goude, gant un arme spagnol, e voe trec'h war arme ar roue gall lakaet e Spagn gant e vreur Napoleon, en emgann Talavera.
Fausto
Fausto zo un anv-badez italianek, ha portugalek, diwar an anv latin Faustus.
Aurora (disheñvelout)
Aurora zo
Konrad Duden
thumb|Konrad Duden
Konrad Duden (3 a viz Genver 1829 - 1 a viz Eost 1911) a oa ul lizheregour alaman hag a savas ar geriadur alamanek Duden.
Nefilim
Nefilim (hebraek:נְפִילִים‎, נָפִיל‎ Nafíl en unander) a vez graet eus tudennoù dreistnaturel a gaver er Bibl, anezho diskennidi da "vibien Doue" ha "merc'hed ar gwazed" a-raok al Liñvadenn Veur. Ar ger « Nefilim » a vez adkavet div wech en Torah – pe Pentateuc'h – (levr ar C'heneliezh 6. 4), a-wechoù e vez graet gant ar ger « ramzed ». Nefilim a zo liester « nefel » pe « nāfîl » en hebraeg. Hervez an displegadennoù, ar ger « nefilim » a c'hell talvezout « ar re a zo kouezhet », « ar re a gouezh » (Aeled dismantret), pe « ar re a lak da gouezhañ » (ar re a vrein ene Mab-Den). Hervez ar Bibl e oant bet gwelet o annezañ bro Kanaan.
El lodenn eus ar C'heneliezh a raanv eus an Nefilim e c'haller soñjal ez int pe " mibien Doue", pe gant ur sell degemeret ledanoc'h ar frouezh ganet adal « mibien Doue » (aeled) ha maouezed denel. An tamm-se eus ar C'heneliezh a adkaver a-raok lodenn al Liñvadeg. Gant ma z'eo berr ha diresis ez eo bet komprenet gant meur a zoare disheñvel.
An Nefilim a c'hell bezañ kemmesket gant ramzed all a zo anv anezho er Bibl.
Meurgêr Firenze
Douaroniezh
41 c'humun zo enni.
Accadia
Accadia zo ur gumun italian eus Proviñs Foggia e Puglia.
Lucretia Mott
thumb|Lucretia Mott
Lucretia Mott, ganet Lucretia Coffin d'an 3 a viz Genver 1793 ha marvet d'an 11 a viz Du 1880 e Philadelphia, a oa ur stourmerez evit gwirioù ar merc'hed hag a-enep ar sklavelezh.
Bevañ a rae en ur familh quakered a soñje dezho e oa kevatal an holl dirak Doue. Pa deuas da vezañ kelennerez e verzas e oa hanter vrasoc'h gopr ar wazed eget hini ar maouezed hag e tihunas enni ar c'hoant da stourm evit gwirioù ar merc'hed. E 1811 e timezas gant James Mott hag un nebeud bloavezhioù goude ec'h ejont da chom da Philadelphia. Eno e teuas o zi da vezañ ul lec'h a-bouez evit ar stourm a-enep ar sklavelezh.
Talbenn ar C'hornôg (Eil Brezel-bed)
Talbenn ar C'hornôg eo an dachenn ma reas ar brezel e reuz e Kornôg Europa e-pad an Eil Brezel Bed. Pa reer anv eus Talbenn ar c'hornôg e reer anv eus an emgannoù c'hoarvezet e Danmark, Norvegia, Luksembourg, Belgia, an Izelvroioù, ar Rouantelezh-Unanet, Frañs, Italia, hag Alamagn.
Sellet e vez ouzh an emgannoù e su Europa hag e lec'h all evel tachennoù brezel disheñvel diouzh hini ar C'hornôg. Daou brantad emgannoù bras a voe war Talbenn ar C'hornôg. E-pad ar prantad kentañ e kodianas Luksembourg, an Izelvroioù, Belgia, ha Frañs e-kerzh miz Mae ha miz Mezheven 1940 goude dezho bezañ faezhet e Belgia hag e norzh Frañs, a-raok kenderc'hel gant ur brezel en oabl etre Alamagn ha Breizh-veur a reer emgann Bro-Saoz anezhañ. E-doug an eil prantad e voe emgannoù war ur skeul vras war an douar (harpet gant ur brezel strategek nijerezioù hag a weler evel un talbenn e-unan), hag a grogas e miz Mezheven 1944 gant ar gevredidi o tilestrañ e Normandi hag a gendalc'has betek ma voe faezhet an Trede Reich e miz Mae 1945.
1939–1940: Trec'h an Ahel
D'ar 1añ a viz Gwengolo 1939 e krogas an Eil brezel bed gant aloubadeg Polonia gant Alamagn. Evel respont e tisklerias Breizh-Veur ha Frañs ar brezel ouzh Alamagn d'an 3 a viz Gwengolo. Ar mizioù da heul a voe anvet ar Brezel Drol.
Brezel Drol
Brezel Drol e veze graet eus deroù an Eil Brezel Bed, arouezet gant un nebeud oberiadurioù brezel er c'hevandir goude aloubadeg Polonia betek Emgann Frañs. Daoust ma oa disklêriet ar brezel etre ar galloudoù europat, ne oa argad ebet etreze. Sañset e oa ar Rouantelezh-Unanet ha Fraañ harpañ Polonia hag harpell ebet n'he deus bet daoust d'an emglev sinet etreze.
An nerzhioù gall a reas un dagadenn e Saarland a-enep Alamagn met paouez a rejont ha distroiñ d'o bro. E-pad ma oa ar braz eus Arme Alamagn o stourm e Polonia, e oa gwardet al linenn Siegfried (al linenn kreñvaet d'en em ziwall diouzh Frañs) gant un lodennig all. En tu all gant al Linenn Maginot e chome ar C'hallaoued, tra ma veze savet ul linenn ouzhpenn war harzoù Belgia gant ar Saozon. Ar Royal Air Force a vannas traktoù propaganda a-us Alamagn hag ar bagad kanadian kentañ a zouaras war Breizh-Veur, tra ma vane sioul kornôg Europa e-pad ar 7 miz da heul.
Kerkent ma voe diskleriet ar brezel e krogas Breizh-Veur ha Frañs da brenañ ur bern armoù digant ar Stadoù-Unanet e-kichen ar re krouet ganto. Kemer a reas perzh ar SUA o werzhañ paramantadurioù d'ar gevredidi e prizioù izel. Youl Alamagn da skoilhañ an eskemm treuz-atlantel gant ar gevrididi a loc'has Emgann an Atlantel.
Oberiadur Weserübung
Tarzh ar brezel a grogas e norzh Europa gant Emgann Norvegia heuliet gant oberiadur Weserübung, an aloubadeg eus Danmark ha Norvegia gant an Alamaned. Raktreset e oa bet gant ar gevrididi ober un dilestradeg war holl aodoù Mor an Hanternoz evit stankañ degasadennoù danvezioù eus Sveden da Alamagn. Hogen bountet e oant bet er-maez adarre gant ar Wehrmacht. Ar 'c'h-'Kriegsmarine'', a c'houzañvas kalz a golloù memestra e-pad he daou viz a seziz lakaet war Norvegia.
Emgannoù evit Luksembourg, an Izelvroioù, Belgia ha Frañs
E Mae 1940 e krogas an Alamaned Brezeliadenn ar C'hornôg (Der Westfeldzug). Kevredidi ar C'hornôg a blegas buan a-walc'h dindan strategiezh ar Blitzkrieg. Ar braz eus an nerzhioù gall ha saoz a dec'has davet Dukark. Pa oa an emgann o vont d'an trec'h e soñjas an Alamaned penaos e vo graet gant Breizh-Veur. Ma vefe nac'het ar feur-emglev-peoc'h gantañ, e chome dibarzh an aloubadeg. Hogen, ar gKriegsmarine a gollas ul lodenn ken bras eus e nerzhioù e Norvegia ma ne c'hall ket azaoueziñ un dilestradeg, ha ret-holl e voe d'an alamaned tapout an drestelezh war an aer gant al luftwaffe.
1941–1944: an ehan
Al Luftwaffe ne zeuas ket a-benn da drec'hiñ war ar RAF e-pad emgann Bro-Saoz, ar soñ da aloubiñ Breizh-Veur a voe dilezet. Tra ma veze engervet ar Wehrmacht en aloubadeg ar Unvaniezh Sovietel e krogas savadur Moger an Atlantel a-hed aodoù Mor Breizh. Graet e voe da ziarbenn aloubadeg ar gevredidi. E 19 a viz Eost 1942 e krogas an Dilestradeg Dieppe e Frañs. Peurvuiañ ar bagad a voe Kanadian gant un nebeud eus Saoz, SUA harpet gant listri saoz ha poloniat. An argad a voe ur gwallreuz dre ma voe kollet un drederenn eus an nerzhioù. Hogen desket eo bet kalz diwar an oberadur hag adimplijet e vint en aloubadegoù a heul.
E-pad hogos daou vloaz ne voe ket dilestradeg a-hed aodoù ar c'hornôg nemet un nebeud gwezhiadurioù Komando gouvrezel savet gant ar rezistañs harpet gant an SOE ("Special Operations Executive") hag an OSS ("Office of Strategic Services"). Neoazh eo bet savet gant ar gevredidi ur gwezhiadur bombezadeg war vro-Alamagn a-bezh kaset a-benn d'an deiz gant an amerikaned ha d'an noz gant ar saozon.
Yann-Vari
Yann-Vari zo un anv-badez kevrennek brezhonek.
Gerdarzh
Savet eo diwar daou anv-badez brezhonek, Yann ha Mari.
Talbenn ar C'hornôg (Eil Brezel-bed)
Dilestradeg ar gevredidi e Normandi
E 6 Mezheven 1944 e krogas gwezhiadur Overlord evit dieubiñ Frañs. Gourizet e voe 200,000 alaman e chakod Falaise. 150,000 alaman a c'hallas tec'hel an takad en ur leukel aveadurioù a-bouez ha 50,000 alaman a voe lazhet pe brizoniet.
The Times
The Times zo ur pemdezieg eus Breizh-Veur krouet gant John Walter e 1785 gant an anv London Daily Universal Register.
E 1788 e teuas da vezañ The Times hag e 1806 e voe lakaet skeudennoù ennañ evit ar wech kentañ. Adprenet e voe gant Rupert Murdoch e 1981.
Chucho Valdés
Chucho Valdés eo anv-micher Jesús Valdés Rodríguez, ganet e 1941, ha pianoour kuban. Seniñ a rae en  Orquesta Cubana de Música Moderna, pa savas, e 1973, al laz Irakere, da seniñ Latin jazz.
Mab eo d'ar soner Bebo Valdés, ha tad da Chuchito, pianoourien eveltañ. Pemp Grammy Awards ha tri Latin Grammy Awards en deus bet.
John Berry (1917-1999)
John Berry, bet ganet Jak Szold e New York (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 9 a viz Mezheven 1917 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 29 a viz Du 1999, a oa un aktour, ur filmaozer, produour ha saver senario stadunanat.
Tifenn Merien
Tifenn Merien zo skolaerez e Diwan ha troourez vrezhonek.
Caroline Rose Hunt
Caroline Rose Hunt, ganet d'an 8 a viz Genver 1923 hag aet da Anaon d'an 13 a viz Du 2018, a oa un hêrez perc'hennez war letioù stadunanat. Bet eo unan eus ar maouezed pinvidikañ e Stadoù-Unanet Amerika. Brudet e voe evel krouerez Rosewood Hotels & Resorts, a voe digoret ganti e 1979.
San Marco la Catola
San Marco la Catola   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Foggia, e rannvro Puglia.
20 Chansons Bretonnes
20 Chansons Bretonnes zo un dastumad kanaouennoù pobl bet kendoniet gant G. Arnoux hag embannet e 1933 e ti Henry Lemoine e Pariz.
Petra bennak ma 'z eo an daolenn e galleg penn-da-benn, ar c'hanaouennoù brezhonek, 16 diwar 20, zo kinniget e diabarzh al levrig gant o zitl brezhonek. War pep pajenn gleiz emañ an ton hag ar poz kentañ ; a-dal d'ar sonerezh emañ ar pozioù all. Pa vez brezhonek ar ganaouenn emañ troidigezh c'hallek ar poz kentañ dindan ar skrid brezhonek, evit ma c'hellfed kanañ en eil yezh pe eben ; a-geñver d'an ton emañ ar pozioù brezhonek all hag o zroidigezh c'hallek.
Ramphocaenus
Dont a ra e anv eus ar gerioù henc'hresianek ράμφος (pigos e brezhoneg) ha καινός (iskis e brezhoneg).
Spesadoù hag isspesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pemzek (15) isspesad dezho en holl.
Pen
Pen zo ur ger a gaver e lec'hanvadurezh meur a vro, en o zouez Bro-Gembre, ur ger kembraek kevatal da benn e brezhoneg.
Jean-Marie
Jean-Marie  zo un anv-badez kevrennek gallek.
Pen
Anvioù-lec'h e Kembre
Begoù-douar zo ivez :
Barranquilla
Barranquilla eo kêr-benn an departamant Atlántico e Kolombia. Emañ tost da aber ar Río Magdalena, stêr vrasañ Kolombia.
Pen
Anvioù-lec'h e Kembre
Menezioù zo :
San Marco in Lamis
San Marco in Lamis   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Foggia, e rannvro Puglia.
Pen
E saozneg
E saozneg e dalv pen kement ha stilo. Pa c'hoarier gant ur c'hreion etre e vizied e komzer eus pen spinning. Ar Pen club zo ur c'hlub skrivagnerien etrebroadel ha nan-politikel brudet.
Jean-Marie
Gerdarzh
Savet eo diwar daou anv-badez gallek, Jean ha Marie.
San Giovanni Rotondo
San Giovanni Rotondo   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Foggia, e rannvro Puglia.
Hen 2-437
Hen 2-437 a zo un nivlennad planedennoù e steredeg al Louarnig.
San Paolo di Civitate
San Paolo di Civitate    zo ur gumun eus Italia, e proviñs Foggia, e rannvro Puglia.
Mark Rutte
thumb|250px Mark Rutte (distaget [ˈmɑrk ˈrʏtə] e nederlandeg ; ganet d'ar 14 a viz C'hwevrer 1967) zo ur politikour eus an Izelvroioù, zo e penn ar strollad Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD, Strollad ar bobl evit ar frankiz hag an demokratelezh). Sekretour-stad evit an aferioù sokial hag al labour eo bet, etre miz Gouere 2002 ha miz Mezheven 2004, ha sekretour-stad evit an deskadurezh, ar skiant hag an armerzh etre miz Mezheven 2004 ha miz Mezheven 2006, e kentañ hag eil gouarnamant ar c'hentañ ministr Jan Peter Balkenende. E miz Mezheven 2006 en doa roet e zilez evit distreiñ d'an Tweede Kamer (eil kambr ar parlamant) e penn e strollad.
E penn ar strollad VVD e oa da-geñver dilennadeg 2006 ha da-geñver hini 2010. D'ar 14 a viz Here 2010 e oa deuet da vezañ kentañ ministr an Izelvroioù.
Bigoudenn
thumb|right|200px|Ur Vigoudenn gant he c'hoef thumb|right|200px|Bigoudenned Ur vigoudenn (tra) pe ur Vigoudenn (plac'h) a vez lavaret
Kanaouenn
Ur ganaouenn a blije da Glaziked zo kanañ, d'ober goap ouzh ar Bigoudenned:
Kàng (tommerezh)
Kàng (sinaeg : 炕 kàng ; manchoueg : ᠨᠠᡥᠠᠠ nahan ; kazakeg : кән kan) a reer e Sina eus ur savenn dommet a implijed da leurenn war an deiz ha da wele diouzh noz e Norzh ar vro hag e Mongolia abalamour ma vez ker yen ar goañvezhioù eno ma ne bade ket gweleoù giz ar Su klouaroc'h. Da leur end-eeun ur sal e c'helle servijout ivez pa veze bras a-walc'h.
Deskrivadur
Ur savenn graet gant brikennoù (pri pe leus, hervez ar vro) zo staliet etre un oaled ma reer un tantad — er gegin peurliesañ — hag ar siminal ; an tantad a gas moged hag aer tomm betek ar siminal, dre ar mogedegoù a zo dindan ar savenn : meur a eurvezh a vez ret evit tommañ ar brikennoù, met pa vez graet mat ec'h eo gouest gorre ar savenn da chom ken tomm ha 40°C a-hed un nozvezh sklas hep muioc'h a dan. Ar sal a vez tommet ouzhpenn d'ar savenn neuze.
War-dro daou vetr eo ledander ar savenn, a c'hall bezañ ken hir ha moger ar sal m'emañ. Eus un drederenn betek un hanter eus gorread ur sal e vez peuliesañ, met dre an hevelep doare e c'heller tommañ al leur hepken en he fezh : un dikang ("kàng al leur") eo an anv a roer d'an doare kàng-se.
"Ar penn" (炕头 kàng tóu) a reer eus tu an oaled, tra m'eo "ar beg" (炕梢 kàng shāo) tu ar siminal ; er penn e lakaer mestr an ti hag ar gouvidi a bouez, er beg e kousk an dud vihan hag ar yaouankizoù.
Istor
Ken abred ha Nevezoadvezh ar Maen e voe ijinet tommañ an tiez dre o leur e Sina, da lavaret eo war-dro 7 200 vloaz zo. , E tiriad ar rouantelezh Balhae (698-926) ec'h eo bet kavet koshañ merkoù ur gwele kàng : ur gwiskad pri 10 cm e devder, chouket war al leur ; un tantad a veze graet war e c'horre, ha pa veze tommet a-walc'h an darenn e veze lazhet an tan ha skubet al ludu kent gourvez warni.
Un darenn tommet dre ur mogedeg hepken zo bet kavet e proviñs Heilongjiang e dismantroù ur savadeur eus ar ; stummet evel un L e oa ar mogedeg savet gant brikennoù ha mein, ha golet e oa gant darennoù maen. En ur palez eus ar e proviñs Jilin ez eus bet kavet ur voger dommer daou vogedeg enni evit tommañ ur gwele kàng stummet evel un L ivez, graet e brikennoù sec'het en heol.
Sevenadur
Kement ha "lakaat dilhad da sec'hañ e-kichen an tan" eo stêr kentañ kàng, evel m'eo testeniekaet er Shuō wén jiě zì (說文解字, "displegañ ar gerioù"), ur geriadur sinaeg embannet da vare an dierniezh Han er bloaz 121.
En e levr "Annezioù hengounel e Sina" (中国传统民居 Zhōngguó chuántǒng mínjū) e tispleg an aozer Wang Qi Jun penaos e veze peurimplijet galloud al leus da virout an tommder, evit keginañ ouzhpenn da dommañ ar sal. Kevioù anvet yáo dòng (窰洞, "kev") eo an annezioù henañ e Sina, a oa paot e Plateiz al Leus e kreiz ar vro ; dastumet ez eus bet e vijent bet diannezadus hep kàng.
Paot e oa ar savennoù kàng e Manchouria ivez, ma vezent anvet nahan e yezh ar vro. Pouezus e oant pa c'hoarveze kañv : lakaet e veze ar re dremenet war ur plankenn e-kichen an nahan ; uhelder ar plankenn a ziskoueze dere ar familh pe oad an den marv.
Hêrezh
Ne vez mui savet kàng ebet en doare hengounel, pe ral a wech, met miret eo bet an doare : ur gaoter e-lec'h un oaled, un darenn beton e-lec'h brikennoù, troellenegadoù dour zomm e-lec'h mogedegoù, ha siminal ebet alies.
Ur mennozh damheñvel a oa deuet d'ar Romaned : an hypocaustum, da dommañ o c'hibelldioù ha savadurioù foran all.
Levrlennadur
{| width="100%;"
Hyliotidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2006 gant an evnoniour gall Jérôme Fuchs hag e genlabourerion.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Ramphocaenus sticturus
a zo ur spesad golvaneged bihan-bihan eus ar c'herentiad Polioptilidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù 'zo eus Suamerika :
Rummatadur
Sellet e veze ouzh izili ar spesad evel isspesadoù eus Ramphocaenus melanurus — Ramphocaenus melanurus obscurus ha R. m. sticturus — kent.
Claire Keegan
Claire Keegan (ganet e 1968) zo ur skrivagnerez saoznek eus Iwerzhon.
Studioù he deus graet e New Orleans, er Stadoù-Unanet, hag e Kerdiz, e Kembre, m'he deus kelennet ivez.
He dastumad danevelloù kentañ, Antarctica, a voe embannet e 1999 ha gounit a reas meur a briz gantañ, evel ar Rooney Prize for Irish Literature hag ar William Trevor Prize. Abaoe he deus embannet levrioù all hag a zo bet troet e meur a yezh. Unan anezho, Foster (embannet e 2010) en deus tapet brud hag a zo bet savet ur film iwerzhonek diwarnañ, An Cailín Ciúin.
Borka: The Adventures of a Goose with No Feathers
Borka: The Adventures of a Goose With No Feathers (Borka: Avanturioù ur Waz displuñv  e brezhoneg) zo ul levr evit ar vugale savet ha skeudennet gant John Burningham hag embannet gant Jonathan Cape en 1963. Loreet e voe gant Medalenn Kate Greenaway (Kate Greenaway Medal) e 1963.
Risaralda
Risaralda  zo unan eus an daou zepartamant ha tregont a zo e republik Kolombia. E 1966 e voe krouet. Pereira eo ar gêr-benn.
Meurgêr Genova
Meurgêr Genova zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Liguria. Krouet e oa e 2015 da gemer lec'h Proviñs Genova.
Douaroniezh
67 kumun zo enni.
Evn (disheñvelout)
Un evn zo ul loen, met stêrioù all zo d'ar ger.
Sterioù all
Un evn zo ivez
Priz Bras kirri Spagn 2012
Priz Bras kirri Spagn 2012 (Formula 1 Gran Premio de España Santander 2012), redet d'ar 13 a viz Mae 2012 war troiad Katalonia eo 863 redadeg kevezadeg bed Formulenn 1. Ar bempvet kevezadenn eo e kevezadeg 2012 hag an eil gwech warn-ugent eo e vefe graet Priz Bras Bro-Spagn eno.
Stadegoù
Priz Bras Bro-Spagn 2012 a zo :
Rouantelezh Maisor
Rouantelezh Maisor a oa ur stad eus India hag a vije bet savet en 1399 en-dro da gêr Maisor, pe Mysore (hervez skritur ar saozneg), pe Maisor. Renet e oa gant an dierniezh Odeyar, ha da gentañ e oa dindan rouantelezh Vijayanagara. Pa'z eas ar rouantelezh all war an diskar (war-dro 1565) e teuas Mysore da vout dizalc'h. Er XVIIvet kantved e kreskas dindan ar rouaned Narasaraja Wodeyar Iañ ha Chikka Devaraja Wodeyar, diwar-goust Karnataka ha Tamil Nadu.
Brezelioù
Meur a vrezel a reas ouzh Bro-Saoz en XVIIIvet kantved.
En 1947 e voe staget ouzh India, derc'hel a reas ar briñsed Odeyar da ren betek 1949.
Rajaed Maisor an dierniezh Odeyar betek 1796
Tipû Sâhib, hapet gant ar C'hallaoued, a voe trec'het gant ar Saozon e Seringapatam en 1799, hag adsavet e voe an dierniezh Odeyâr e penn ar vro ; koulskoude adal 1831, neuze en 1881 e teuas ar galloud, en-dro entre daouarn an dierniezh Odeyâr, ha Maisor a deuas da vezañ ar pouezusañ stad en Impalaeriezh an Indez.
Valeria Messala
Valeria pe Valeria Messala, merc'h da Marcus Valerius Messalla Niger, ha c'hoar da Marcus Valerius Messalla Rufus a voe konsul e 53 kent JK, a oa pevare pried an diktatour roman Sulla.
London Bridge
Meur a bont istorel zo bet graet London Bridge anezho. An holl re-se a oa bet savet evit tremen dreist ar stêr Tavoez etre City of London ha karter Southwark e kreiz kêr Londrez. An hini a zo hiziv-an-deiz hag a ro an tu da dreuziñ ar stêr, bet digoret d'ar 17 a viz Meurzh 1973, zo ur pont houarn ha mein. Kemeret en doa lec'h hini an hag a oa savet gant mein nemetken ; a-raok e oa bet ur pont krennamzerel e-pad 600 vloaz. A-raok c'hoazh e oa bet pontoù koad savet gant ar Romaned, anezho krouerien ar gêr.
Ar pont a-hiziv, 283 m e hirder, zo lec'hiet 30 m en argrec'h d'al lec'h ma oa ar pontoù kozh.
Valeria Messala
Arvar
Ploutarc'hos a lavar e oa c'hoar da Quintus Hortensius, met ur fazi eo, dleet marteze da anv ar Valerius Messala a zimezas da c'hoar Hortensius.
Paul Mancini
Paul Mancini (Roma, 1636 - Pariz, 18 Gouhere 1652), a oa ur mab da Geronima Mazzarini ha d'ar baron Michele Mancini. Dre e vamm e oa niz d'ar c'hardinal Giulio Mazzarini.
Mignon e oa d'ar roue gall Loeiz XIV, ha kabiten e oa en e arme.. Gloazet fall e voe d'an 2 a viz Gouhere 1652, en emgann ar fabourzh Saint-Antoine e Pariz war-dro fin ar Fronde.
Kalz e ouelas ar roue dezhañ, a-hervez.
Wace
Wace (war-dro 1115 – war-dro 1183) a oa ur barzh norman, ganet e Jerzenez, ha desavet e Normandi an douar-bras. E-barzh ar Roman de Rou e lenner e oa bet kaset da g-Caen) pa oa bugel, e oa bet war e studi e Caen da gentañ, hag en Enez-Frañs goude, a-raok distreiñ da Normandi, da vevañ evel chaloni e Bayeux.
An den
Diwar-benn Wace n'ouzer nemet pezh a lavar eus e vuhez en e varzhonegoù. Ger ebet eus pegoulz e oa ganet ; moarvat etre 1090 ha 1110 hervez a greder.
An anv Wace zo bet implijet e Jerzenez betek ar ha hañvalout a ra bezañ e anv nemetañ. An anvioù-tiegezh ne oa ket anezho e pep lec'h en amzer-se.
Roman de Brut
Diazezet eo ar Roman de Brut war al levr Historia Regum Britanniae, skrivet e latin gant Jafrez Menoe. Kontañ a ra istor Enez Vreizh abaoe donedigezh Brutus a Droja ha mojenn ar roue Arzhur. Gant Wace an hini e vez graet ar meneg kentañ eus an Daol Grenn ha roet an anv Excalibur da gleze Arzhur. Berzh a reas ar romant-se e Bro-Saoz en e amzer ha gantañ e voe brudet mojenn Arzhur er vro-se. Gantañ e voe awenet Layamon a skrivas ur varzhoneg hir anvet Brut ivez hag a voe ar skrid saoznek kentañ diwar-benn ar roue Arzhur.
Roman de Rou
Er Roman de Rou e reer anv, kalz, eus Gwilherm an Alouber hag aloubadeg Bro-Saoz gant an Normaned. Hervez Layamon e oa bet savet ar skrid war c'houlenn ar roue saoz Herri II.
Yezh
Wace a skrive en ur rannyezh normanek.
Ur monumant greunvaen zo bet savet da Wace er States Building, e Royal Square, e Jerzenez. Warnañ e lenner div werzenn eus ar Roman de Rou ma embann ar barzh pelec'h e oa ganet, ha ma santer un tamm lorc'h ennañ :
E jerzenezeg a vremañ :
E galleg a vremañ:
E brezhoneg:
Departamant Sucre
Sucre  zo unan eus an daou zepartamant ha tregont a zo e republik Kolombia, anvet diwar-lerc'h anv ar jeneral Sucre. Sincelejo eo ar gêr-benn.
Cauca
Cauca zo un anv-lec'h e Kolombia:
Xabier Amuriza
Xabier Cruz Amuriza Zarraonaindia, anavezetoc'h evel Xabier Amuriza, zo ur bertsolari, da lavarout eo ur barzh euskarek,  ouzhpenn bezañ  skrivagner, troer, soner ha politiker euskarat.
Div wech e c'hounezas kampionad ar bersolari-ed, e 1980 hag e 1982. An hini kentañ e voe, er vro, o sevel barzhonegoù en euskara batua, er yezh unvan, pa ne veze graet nemet er rannyezhoù a-raok. Embannet en deus dastumadoù eus e varzhonegoù (bertso) ha meur a skrid diwar-benn ar sevel gwerzennoù, ur geriadur klotennoù, ha meur a romant. Troet en deus Brave New World gant Aldous Huxley ivez. Hag embannet en deus e-leizh a bennadoù e kazetennoù evel Egin, Gara, Euskaldunon Egunkaria ha Berria, koulz hag er gelaouenn Argia.
Ouzhpenn bezañ bertsolari ha skrivagner ez eo stourmer politikel ivez. Pa oa beleg c'hoazh e oa bet toullbac'het abalamour ma kemere perzh en ul luskad beleien enebet ouzh diktatouriezh Francisco Franco. Diwezhatoc'h e voe oberiant el luskad Herri Batasuna ha dilennet e voe da guzulier-kêr en anv ar strollad-se e 1979 ha da gannad e parlamant Bizkaia. Pa zeuas Juan Carlos Iañ da C'hernika e 1981 e voe unan eus ar re a droc'has prezegenn ar roue spagnol dre ganañ Eusko Gudariak, kan-bale ETA. Neuze e voe bac'het adarre.
Ben Johnson (atletour)
Benjamin Johnson pe Ben Johnson a zo ur reder, evit ar 100 m dreist-holl, ganet e Falmouth (Jamaika) d'an 20 a viz Kerzu 1961. Kanadian eo bremañ.
Xabier Amuriza
Dilennet e voe c'hoazh e Parlamant Euskadi e 1986, ma chomas betek 1990.
Ben Johnson (atletour)
E vuhez
Erruout a ra d'an oad a 15 vloaz e Kanada, e Scarborough en Ontario, gant e vamm hag e bemp breur. E dad o chom e Falmouth. Ober a ra anaoudegezh gant gourdoner skol-veur York, Charlie Francis, ur c'hampion eus ar 100 m.
Mont a ra da glub Scarborough Optimists hag e 1980 ec'h eas da skipailh Kanada. Gonnit a ra e vedalenn etrevroadel gentañ e c'hoarioù Commonwealth 1982 ma erruas eil eus ar 100m e 10s05 etre an daou skosad Allan Wells ha Cameron Sharp.
Stadegoùː
Gounezet en deus ur vedalenn arem war ar 100 m ha war ur redadeg a-bep eil (4 × 100 m) e c'hoarioù olimpek an hañv 1984 e Los Angeles.
Gounezet en deus ivez Kampionnad ar bed e Paris e 1985 war 60 m nemetken.
E 1988 e c'honne e 9,79s gourfenn ar C'hoarioù Olimpek e Seoul dirak e enebour gwashañ, Carl Lewis, met kavet e vez nebeut war-lec'h ez eo dopet Ben Johnson, ar pezh a ro dezañ an difenn d'ober sport e-pad daou vloaz hag ar pezh a roas fin d'e red micherel.
Günther Schwägermann
Günther Schwägermann (24 a viz Gouere 1915 en Uelzen) a voe eil-a-gamp Joseph Goebbels azalek 1940. Ar grad uhelañ a dapas a voe SS-Hauptsturmführer.
E miz Genver 1945 e c'houlennas Goebbels gant Schwägermann mont betek e genkiz e Lanke (e-kichen Berlin) ha kas e wreg Magda hag o bugale betek ur bunker e Schwanenwerder.
D'ar 1añ a viz Mae 1945, pa oa dibenn emgann Berlin, e kemeras perzh Schwägermann e deviñ korfoù ar re Goebbels hag o bugale. Dont a reas a-benn da dreuzvevañ hag e tec'has kuit war-du Alamagn ar C'hornôg, ma voe prizoniet gant an Amerikaned.
Mesnil
Mesnil zo un anv-kadarn gallek stank el lec'hanvadurezh e Norzh Bro-C'hall ha Belgia, hag a dalveze kement ha « domani war ar maez».
Hippolais languida
Hippolais languida a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acrocephalidae.
Le Voyage à Paimpol (film)
Le Voyage à Paimpol (Ar Veaj da Bempoull e brezhoneg) zo ur film gallek, sevenet gant ar filmaozour stadunanat John Berry e 1985.
Hippolais languida
Anvet e voe Curruca languida (kentanv) da gentañ-penn (e 1833) gant an daou naturour alaman Friedrich Wilhelm Hemprich (1796-1825) ha Christian Gottfried Ehrenberg (1795-1876).
Le Voyage à Paimpol (film)
An danvez
Kejet o devoa Joël ha Maryvonne an eil gant egile e Sant-Brieg, el labouradeg m'edont o labourat. P'en em gavas dougerez e plegas Maryvonne da youl Joël hag eurediñ a rejont. Ober a rejont o annez er c'horn-bro ha paket e voe ar c'houblad gant troenn ar vuhez voutin : o faotrig Tito, an ti, ar stourmoù el labouradeg. Ne oa ket ar vuhez he devoa soñjet Maryvonne kaout. Diviet. Ma ra he mennozh mont da-gaout Jean-François, ar c'hazetenner a oa deuet da sevel pennadoù evit Ouest-France diwar-benn an harz-labour en he labouradeg. Piket he c'halon gant Jean-François e tap-hi ur c'harr-boutin hag a gas anezhi da Bempoull...
Hippolais languida
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged.
Monte Saccarello
Ar Monte Saccarello (2201 m) eo ar menez uhelañ eus an Alpi Liguri en  Italia.
Strizh-mor Palk
Strizh-mor Palk zo ur strizh-mor etre Tamil Nadu, en India ha beg hanternoz enez Sri Lanka. Rannañ a ra Pleg-mor Bengal er reter diouzh Bae Palk er mervent, hag a zo dispartiet e-unan diouzh pleg-mor Mannar gant Pont Adam.
Anvet eo strizh-mor ha bae Palk evel-se e koun Robert Palk, gouarnour saoz proviñs Madras en.
Medalenn Kate Greenaway
Medalenn Kate Greenaway (Kate Greenaway Medal en saozneg) zo ur priz roet da skeudennerien levrioù bugale e Bro-Saoz. Savet eo bet en enor d'ar skeudennerez saoz Kate Greenaway (1846-1901).
NGC 7049
NGC 7049 a zo ur c'halaksienn elipsennek ferennek lec'hiet war-dro 101 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Indian.
Daveennoù
http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=NGC+7049&bibdisplay=none
Katana
Katana a reer e japaneg eus ar sabrennoù brudetañ eus Japan a veze implijet gant ar samouraied da vare krennamzer ar vro. Evel en Europa, kaout ar gwir da zougen ur c'hatana a oa un dreist-gwir na veze roet nemet d'ar samouraied.
Doareoù sevel
Meur a zoare katana zo bet hervez ar mare.
Adsav Meiji
A-hed mare Adsav Meiji (1868–1912) e voe lamet tamm-ha-tamm o dreistgwirioù digant renkad ar samouraied, en o zouez an hini da zougen armoù evel ar c'hatana.
Castelnuovo della Daunia
Castelnuovo della Daunia zo ur gumun en Italia e proviñs Foggia hag e rannvro Puglia.
Monteleone di Puglia
Monteleon di Pugliae zo ur gumun en Italia e proviñs Foggia hag e rannvro Puglia.
George Armstrong Custer
George Armstrong Custer ganet d'ar 5 a viz Kerzu 1839 ha marvet d'ar 25 a viz Even 1876 a oa un ofisour ha komandant er varc'hegiezh eus an United States Army e-pad Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika hag ar Brezelioù Indian. Desavet er Michigan hag en Ohio, Custer a oa bet degemeret e West Point e 1857, echuet en doa diplomet an hini diwezhañ eus e glasad e 1861. Pa darzhas ar brezel diabarzh, Custer a oa bet galvet da servij en Union Army.
Custer a c'hounezas brud vat e-pad ar brezel diabarzh. Kroget e oa bet ar stourm gantañ e-pad ar c'hentañ emgann veur, hini Bull Run d'an 21 a viz Gouhere 1861, nepell diouzh Washington D.C. Gant ma oa liammet gant un toullad ofiserien uhel e voe sikouret evit e vuhez soudard met ouzhpenn da-se e oa un ofiser marc'hegiezh mailh anezhañ. Custer a c'hounezas e breved brigader jeneral d'an oad a 23 vloaz, nebeutoc'h evit ur sizhun a-raok emgann Gettysburg. Eno e voe penn da argadenn marc'hegiezh nerzhus a dalas ouzh Lu Stadoù Kengevreet Amerika da dremen dreist flankennoù talbenn an Unvaniezh.
E 1864, Custer a c'hounezas ur steredenn all hag a dapas e breved evit ar renk a major jeneral. E-fin ar brezel e dibenn Kampagn Appomattox, lec'h ma oa bet tu-pe-du e obererezh ha re e soudarded, Custer a oa aze pa godianas ar jeneral Robert Lee d'ar jeneral Ulysses S. Grant, d'an 9 a viz Ebrel 1865.
Goude ar brezel diabarzh, Custer a chomas el lu en United States Volunteers gant ar renk a major jeneral betek ma vefent divodet e miz C'hwevrer 1866. Goude-se e voe lakaet d'ar renk a gabiten ha goude-se leutanant koronal er 7th Cavalry Regiment e miz Gouhere 1866. Kaset e voe e kornôg ar vro evit stourm er Brezelioù Indian Amerika e 1867. D'ar 25 a viz Even 1876, gant ma oa e-penn ar 7th Cavalry Regiment e emgann Little Bighorn war douaroù ar Montana Territory a-nep ur c'hengevread meuriadoù indianed Amerikas, e voe lazhet gant e holl rejimant (e-touez anezho daou vreur dezhañ). An emgann a zo chomet brudet e Istor Stadoù-Unanet Amerika gant al lesanv "Custer's Last Stand." An trec'h war Custer hag e rejimant a oa bet ken splan e Little Bighorn ma chomas brudetoc'h evit e holl obererezhioù brezel all.
Punta Marguareis
Ar Punta Marguareis en italianeg, Marguarèis e piemonteg, eo menez uhelañ an Alpi Liguri (2 651 m) etre proviñs Cuneo e Piemonte ha departamant gall an Alpes-Maritimes.
Frida
Frida, pe Frieda, zo un anv alamanek roet d'ar merc'hed.
Brezelioù etre Maisor ha Bro-Saoz
Er pevare brezel e voe trec'het ha lazhet Tipû Sâhib, diskaret e rouantelezh, ha kemeret ar vro gant ar British East India Company, a oa neuze mestr war an darn vrasañ eus India.
Ar brezelioù
En 1789 e fellas da Dipû Sâhib kreskiñ e rouantelezh hag aloubiñ a reas Travancore, a oa gwarezet gant ar Saozon. Bro-C'hall n'hallas ket dont d'e skoazellañ evel boaz, hag evel m'edo Tipû Sâhib o c'hortoz, abalamour d'an Dispac'h gall nevez krog.
Troia (Italia)
Troia zo ur gumun en Italia e proviñs Foggia hag e rannvro Puglia.
Zapponeta
Zapponeta  zo ur gumun en Italia e proviñs Foggia hag e rannvro Puglia.
Pietro Mazzarino
Pierre Mazzarino, pe Mazzarini, ganet e Palermo e 1576 ha marvet e Roma d'ar 4 a viz C'hwevrer 1654, a oa tad d'ar gardinaled Jules Mazarin ha Michel Mazarin.
E dad Giulio Mazzarini, genidik a gêr Genova, a oa deuet da chom da Sikilia, e Castel-Mazzarino, alese an anv-tiegezh. Un tamm peadra a reas a-benn gallout kas e vab Pietro d'ar skol, ma teuas da vout noter.
E 1590, goude marv e dad, e werzhas e arrebeuri da vont da chom da Roma ha da echuiñ e studioù. Eno, gant lizheroù erbediñ, ez eas da-gaout ar priñs Filippo Colonna, a oa konestabl meur Napoli, priñs Paliano ha penn skourr henañ an tiegezh Colonna, ha kemeret e voe da gambrelan.
E 1608 e teuas da vout keodedour roman. Dimeziñ a reas da Ortensia Bufalini (1575-1644), filhorez da Filippo Colonna.
Eured ha bugale
Pried e oa Pietro Mazzarini da Ortensia Bufalini (1575-1644). C'hwec'h bugel o doe :
Sons of Anarchy
Sons of Anarchy zo ur stirad skinwel stadunanat savet gant Kurt Sutter ha skignet etre 2008 ha 2014. Reiñ a ra tro da heuliañ buhezioù torfedourien war moto, izili eus ur gang. Ar re-se a vev e Charming, ur gêr ijinet eus Kalifornia. Er stirad e kaver an aktour Charlie Hunnam evit Jackson "Jax" Teller, a zo besprezidant ha goude-se prezidant ar gang. Kemer a ra plas e dad-kaer, Clay Morrow, goude ur vot eus an izili. Ur wech pignet en aozadur e krog da brederiañ war ar gang. An temoù pennañ eo ar genvreuriezh, al lealded hag an dasprenerezh.
Alberona
Alberona  zo ur gumun en Italia e proviñs Foggia hag e rannvro Puglia.
Monarkiezh Zeland-Nevez
Monarkiezh Zeland-Nevez (ent ofisiel : monarchy of New Zealand) a vez graet eus ar vonarkiezh vonreizhel o ren war Zeland-Nevez. Penn ar vonarkiezh eo ar rouanez Elizabeth II, deuet da vezañ penn ar Stad goude marv he zad, ar roue George VI, d'ar 6 a viz C'hwevrer 1952.
Goude Emglev Waitangi etre ar rouanez Victoria hag ar Vāoried sinet e 1840, ar Saozon a oa deuet da vezañ mistri Zeland-Nevez, ha penn ar Stad a oa dre ret penn monarkiezh ar Rouantelezh-Unanet.
Roazhon Park
Roazhon Park eo an anv ofisiel a zo abaoe an 12 a viz Mezheven 2015 gant ar stad ma c'hoari ar Stade Rennais Football Club e Roazhon abaoe 1912 (dioueliet d'ar 15 a viz Gwengolo). War lez Hent an Oriant emañ, en niverenn 111. Setu perak e veze graet Stad Hent an Oriant anezhañ (Stade de la Route de Lorient) a-raok. Da heul ur referendom e-touez an dud (60000 gwedead) eo bet dilennet an anv gant en tu-hont da 70% eus ar voterien, ouzh Stade des Hermines a oa an eil kinnig.
Perc'hennet eo gant Roazhon Meurgêr (nevesaet e oa bet ar stad gant kêr Roazhon e 2004) ha feurmet d'ar c'hleub-embregerezh Stade Rennais Football Club, a zo bet renet, etre miz Mae 2010 ha miz Ebrel 2012, gant Patrick Le Lay, bet e penn TF1 ha krouet gantañ TV Breizh.
Lec'h zo da 31 127 arvester ennañ war ar paper. E gwirionez ne vez ket lakaet muioc'h eget 29 500.
Treinell
Un dreinell, pe karr-stlej, stlejell, tranell, zo ur seurt karr hag a vez stlejet gant loened (chas, ejened, kezeg, kirvi) pe tud.
Broioù paour
En Afrika, e Kuba, e vez graet gant stlejelloù koad sached gant ejened.
Erc'hegi
En Alaska ha Kanada, en erc'hegi, e vez sachet kirri-stlej gant chas war an erc'h.
E Rusia e vez graet gant kezeg, hag un troika zo ur stlejell hag a vez tri a gezeg outi.
Roazhon Park
Redadeg 2010
E miz Mae 2010 e oa bet treuzet gant Ar Redadeg.
Vio (sant)
Vio, pe Nonna, pe Vouga zo ur sant deuet eus Iwerzhon da Vreizh er.
Lidet e vez d'ar 15 a viz Even.
E vuhez
Eskop Armagh e bro Iwerzhon e oa.
Hervez ar vojenn, treuziñ a reas Mor Breizh war ur vag maen betek erruout en enez Nonn e-kichen Penmarc'h. Goude e krouas ur manati el lec'h m'emañ bremañ chapel Sant Vio e Tregeneg.
Marvet eo war-dro ar bloaz 585.
Viva la pappa
Viva la papa, pe  Viva la pappa col pomodoro (Bevet ar soubenn domatez) zo ur ganaouenn italianek, a zo bet kanet gant Rita Pavone e 1965.
Dewi Morris Jones
Dewi Morris Jones (Hendy-gwyn ar Daf, 1950 - Bronant, 15 a viz Ebrel 2015) zo ur c'helenner, levraoueger hag embanner kembreat. Unan eus renerien Cyngor Llyfrau Cymru (Saozneg: Welsh Books Council; Brezhoneg: Kuzul Kembre al levrioù) e oa, an aozadur a ra war-dro an embann levrioù e Kembre.
E-touez krouerien ar Scrabble kembraek ("Scrabble yn Gymraeg") e oa, hag ezel eus Plaid Cymru e oa.
Kanañ a rae gant Côr Meibion Caron, laz-kanañ paotred Tregaron.
E 2008 e oa bet anvet da zrouiz e Gorsedd Kembre evit e vuhez gouestlet da Gembre, ha roet dezhañ ur sae wer.
Douglas (ki)
Douglas zo ur c'hi gall brudet gant ar mediaoù gall e miz C'hwevrer 2022 peogwir en doa kemeret perzh en anvidigezh Valérie Pécresse evel danvez prezidantez evit he strollad politikel Les Républicains.
Hyliota
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855). Ar genad nemetañ eo er c'herentiad Hyliotidae.
Lefaux
Lefaux a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Hyliota
Annezva
O c'havout a reer en Afrika issahara, seizh (7) isspesad dezho en holl.
William Herschel
William Herschel (1738–1822) a oa ur steredoniour alaman-saoz.
Apiro
Apiro zo ur gêr eus Italia e proviñs Macerata e rannvro ar Marche, e kreiz Italia.
Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769)
Kentañ brezel Maisor ouzh Bro-Saoz (1767-1769), an hini kentañ eus ar pevar a voe, a oa ur brezel kaset gant Hyder Ali, sultan rouantelezh Maisor, ur rouantelezh e mervent India, evit bezañ mestr war Su India. Berzh a reas ar sultan, ha darbet e voe dezhañ kemer Madras digant ar Saozon.
Kemer ar galloud a reas Hyder Ali, pennjeneral arme ar rouantelezh, goude marv ar roue, ar maharaja Krishnaraja Wodeyar II en 1760, ha distroadañ an dierniezh Wodeyar, a oa e penn ar vro abaoe deroù ar. Gantañ e voe kresket douaroù ar rouantelezh hag aloubiñ a reas Bednore, Sundra, Sera, Canara ha Guti.
Brezelioù all a voe goude c'hoazh.
Marcus Valerius Messalla
Marcus Valerius Messalla (pe Messala) zo bet anv meur a zen e Roma an Henamzer, pe Henroma.
Romain Grosjean
Ur blenier Formulenn 1 eo Romain Grosjean, bet ganet e 1986 e Geneva, an div-vroadelezh gall ha suis o vezañ dezhañ. Redek a ra gant un aotreegezh gall e Formulenn 1 e 2012 gant ar skipailh Lotus F1 Team. Goude disoc'hoù mat e GP2 e teu er F1 gant Renault F1 Team evit 7 Priz Bras diaes-tre. Erlec'hiet gant Vitaly Petrov e tistro e GP2 evit gounit an titl e 2011.
Marcus Valerius Messalla
Orin
Ar Valerii Messallae a oa patrisianed roman eus ur skourr d'ar gens Valerii. Ar c'h- cognomen Messalla a oa bet roet da Manius Valerius Maximus Corvinus goude kemeret gantañ kêr Messina (pe Messala), e-pad ar brezel punek kentañ. E ziskennidi a viras al lesanv e-lec'h Maximus ha Corvus evel ar re all.
Romain Grosjean
Kirri unplas
Goude ur mare oc'h ober e glasoù e karting e-barzh meur a gevezadeg gall e teu Romain Grosjean da gevezadegoù kirri unplas, gant kevezadeg suis Formulenn Renault 1600, gounezet gantañ adal ar bloavezh kentañ, e 2003. E 2004 e teu da gevezadeg gall Formulenn Renault e lec'h e gounez an titl ar bloaz goude. Goude-se e red gant ar skipailh Signature e kevezadeg Formulenn 3 Euro Series e lec'h e echu 13 e 2006. E 2007, gant ASM Formule 3 a ya ar maout gantañ goude ur stourm ouzh Sebastien Buemi.
Neola
An neola zo ur benveg-seniñ ijinet er bloavezhioù 1970 e Kembre.
Romain Grosjean
Ur mare kentañ o kreñvaat
Tremen a ra e kevezadeg GP2 Series e 2008 gant ar skipailh ART Grand Prix, deverad ar skipailh F3 ASM, a zo da Frederic Vasseur ha Nicolas Todt. Da gentañ e kemer perzh da gevezadeg GP2 Asia Series evit anavezout muioc'h e skipailh hag ar c'harr. Gounit a ra div lodenn ar redadeg gentañ e Dubai. Goude-se e kendalc'h da vestroniañ ar c'hevezadeg gant pevar zrec'h, ha c'hwec'h plas pol. Mont a ra ar maout gantañ div redadeg a-raok ar fin.
Diaesoc'h eo ar c'hevezadeg european, daoust meur a Podiom ha daou trec'h, en abeg da gudennoù teknikel, da skouer e Bro-C'hall e lec'h vez troc'het e geflusker. Reseviñ a ra ivez Grosjean ur c'hastiz drive through e Katalonia pa oa o vezañ e penn ar redadeg abalamour d'un embreg gwelet evel direizh gant ar gomiserien. Echuiñ a ra 4. Erlec'hiet e-barzh ART Grand Prix gant Nico Hülkenberg ha Pastor Maldonado a ya Grosjean da Varwa Addax. Ober a ra un hat trick e Bro-Spagn ha gounit a ra e Monaco evit kemer penn ar c'hevezadeg. Ar redadegoù goude zo diaesoc'h, gant meur a wallzarvoud. Rankout a ra Grosjean reiñ penn ar c'hevezadeg da Nico Hülkenberg. Goude abadenn Hungaria ez eus 15 poent etre an daou zen ha chom a ra 8 abadenn. Ne echuiñ ket Grosjean ar c'hevezadeg peogwir eo bet galvet gant Renault F1 Team evit erlec'hiañ Nelson Piquet jr.
Kannadig (Skoazell Vreizh)
Kannadig (Bulletin d’information de Skoazell Vreizh) zo ur gelaouenn c'hallek renet gant Charlie Grall.
Romain Grosjean
Un eil mare a-benn gounit
E 2010, goude ar Formulenn 1 ha goude bezañ deuet da vezañ kampion Auto GP gant DAMS e kemenn Grosjean e zistro e GP2 Series o erlec'hiañ Jerôme d'Ambrosio (DAMS en Alamagn ha goude se kenskipailher d'Ambrosio Ho-Pin Tung adalek abadenn Belgia betek ar fin. Echuiñ a ra 14 ar c'hevezadeg, daou blas goude Jerôme d'Ambrosio.