cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Korea
E 1945 en em glevas an URSS hag ar Stadoù-Unanet diwar-benn kodianadur arme Bro-Japan e Korea hag an arme ruz a zalc'has ar vro betek norzh an 38 ledenn, e-keit ha ma talc'he arme ar Stadoù-Unanet su ar vro. An diviz kemeret gant armeoù kevredet a zeuas buan da vezañ diazez rannadur Korea gant an daou c'hourc'halloud, n'hallent ket en em glevet diwar-benn dizalc'hiezh Korea. Savet e oa gant pep hini eus an div vro gouarnamantoù a-du gant o c'helennadurezh, ar pezh a oa heuliet gant rannadur Korea a-vremañ : Korea an Norzh ha Korea ar Su. Brezel Korea a darzhas nebeut goude etre an div vro hag o c'hevredidi.
Orhan Gazi
thumb|Orhan Iañ
Mab e oa da Osman Gazi ha Mal Hatun.
Ren
Kregiñ a reas da ren asambles gant e dad e 1324 ha mont da sultan e 1326 goude marv Osman Gazi.
Kresket e voe gantañ tiriad e impalaeriezh :
Tiriad an Otomaned a dremenas eus 16.000 km² e 1326 da 95.000 km² e 1362.
Sevenadur
Dindan e ren e voe krouet ar medreseoù (skolioù) otoman kentañ en Iznik.
Taraba
Taraba a c'hell daveiñ ouzh
Logeginer-Plouziri
<HR noShade>
Logeginer-Plouziri a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Åland
Un enezeg eo inizi Åland  (Ahvenanmaa e finneg ; skrivet a-wechoù Aland pe Aaland (pa ne c’heller ket skrivañ al lizherenn å), enni ur 6 500 enezenn bennak e genoù pleg-mor Botnia etre Finland ha Sveden. Diwar ar 6 500 enezenn-se ez eus 80 anezho zo annezet ha sevel a rae poblañs inizi Åland da 27 734 den e 2009. Ur rannvro emren eus Finland an hini eo.
Istor
Er Grennamzer e oa an inizi e dalc’h rouantelezh Sveden. Adalek an e voent stag ouzh eskopti Åbo (Turku, e Finland) hag adalek ar  e voent ul lodenn eus dugelezh Finland a oa e dalc’h rouantelezh Sveden. E 1714 e voe aloubet an enezeg gant ar Rusianed. Mont a reas kalz annezidi da Sveden da repuiñ. Chom a reas ar Rusianed eno betek Emglev Fredrikshamn (1809). Dre an emglev-se e voe kadarnaet e oa roet Finland hag an enezeg da Rusia. Goude brezel Krimea, e voe emglev etre ar gevredidi ha Rusia a-benn divilourekaat an enezeg (Emglev Pariz, 18 a viz Ebrel 1856).
Goude dispac’h rusian 1917, e teuas Finland da vezañ ur stad dizalc’h, gant an enezeg e-barzh. Er mizioù war-lerc’h e voe ur brezel diabarzh e Finland etre ar Re ruz (skoazellet gant ar galloud nevez e Rusia) hag ar Re wenn (harpet gant Impalaeriezh Alamagn). Goulenn a reas tud Åland bezañ staget ouzh o mammvro gozh, Sveden. E-pad ar brezel e voe aloubet an enezeg gant Sveden, daoust ma oa da chom disoudard, hervez emglev Pariz. N'asantas ket Finland e c’hellje ul lodenn eus he ziriad mont gant Sveden. Pa voe echu ar brezel diabarzh e voe goulennet e ali digant Kevredad ar Broadoù. Divizet e voe, e miz Mezheven 1921, e oa an enezeg da chom gant Finland, met gwir an annezidi da gomz o yezh, ar svedeg, a ranke bezañ doujet gant ar stad, hag emren e tlee an inizi bezañ ha disoudard (testenn an emglev e saozneg : ).
A-hed ar bloavezhioù, abaoe, eo bet kadarnaet an emrenerezh-se.
Statud politikel
Ur statud proviñs emren zo gant inizi Åland e Finland. Displeget eo ar statud-se el Lezenn war emrenerezh Åland, bet degemeret d’an 12 a viz Here 1951, ha kadarnaet e 1990. Ur banniel dezho o-unan o deus an inizi, abaoe 1954, gwir da embann timbroù, hag ar svedeg eo ar yezh ofisiel nemeti war an inizi. Komzet e veze svedeg gant 93,5 % eus an annezidi e 2001.
Ur gwir veto zo gant an enezeg, ma kav d’ar gouarnamant emren ne vefe ket mat lakaat lezennoù zo gant ar galloud kreiz da dalvezout en inizi. Un emrenerezh leun zo gant gouarnamant an enezeg, nemet war dachenn an aferioù diavaez, ar maltouterezh, ar moneiz hag ar justis. Ur rannvro disoudard eo an enezeg. Ezel eo eus Unaniezh Europa abaoe 1995, ar bloavezh ma teuas Sveden ha Finland e-barzh an Unaniezh.
Ur c’hannad o deus an enezidi e parlamant Finland (Eduskunta pe Riksdag) e Helsinki.
Tog
Un tog, pe ur c'habell, zo ur pennwisk, da lavarout eo ur pezh dilhad a vez lakaet war penn an dud, koulz paotred koulz merc'hed hiziv. A bep seurt togoù zo, pep seurt stumm dezho.
Åland
Douaroniezh
En ul lec’h strategel emañ inizi Åland, e genoù pleg-mor Botnia etre Finland ha Sveden. N’emaint ket pell diouzh porzh Stockholm, na kennebeut diouzh Helsinki ha pleg-mor Finland.
Tog
Gerdarzh ha distagadur
Dont a ra ar ger eus ar ger gallek "toque". Daou zistagadur a gaver d'ar ger: gant ur vogalenn verr, e doare Kerne-Izel (liester tokoù, tokeier), pe gant ur vogalenn hir, e doare Treger (liester togoù). E geriadur Jules Gros e kaver meneg eus tokoù ha togoù, met togoù hepken er skouerioù.
Åland
Douaroniezh
Ouzhpenn ar 80 enezenn zo poblet, tremen 200 enezenn all a c’hellfe bezañ annezet, tra ma n’eus nemet reier eus ar peurrest, ur 6 000 karreg bennak. Liammet eo Åland ouzh Enezeg Turku er reter (finneg: Turunmaan saaristo,  svedeg: Åbolands skärgård).
Tog
Gerdarzh ha distagadur
Dre vras e vez lavaret tog bremañ eus ur pennwisk un tamm faro, marteze dre ma veze gwisket togoù gant an dud uhel gwechall, pa veze boned pe kalabousenn gant tud ar bobl war ar pemdez. Ne veze ket togoù gant ar merc'hed e Breizh a-raok dibenn ar brezel-bed kentañ.
Lodennoù
Peurvuiañ e vez div lodenn en un tog :
Gwiskañ ar penn
Gwiskañ ar penn a vez graet gant seurtoù togoù abaoe pell, ha gant pezhioù dilhad all, a bep seurt anvioù dezhe: boned, kasketenn, koef, bered.
Betek kreiz an e oa ret d'an dud goleiñ o fenn e pep lec'h, panevet-se ne oant ket gwisket da-vat. Ne oa nemet ar vugale ha ne oa ket ret dezho. Pa vez gwelet filmoù kozh e weler micherourien gant kasketennoù, pesketaerien gant bonedoù, labourerien-douar gant togoù, merc'hed gant koefoù, pe gant mouchouerioù. Ha soudarded, poliserien, beleien, gwisket o fenn ivez.
Ne oa nemet er gêr, hag er parkeier pe war vor, ne oa ket ret gwiskañ ar penn. Met er parkeier evel war vor, ma laboure an dud dindan ar seizh amzer, e oa furoc'h goleiñ ar c'hlopenn, traken 'met evit ar yec'hed.
Tennañ an tog
Tennet e veze an tog dirak an dud uhel, ar person evel-just, ar maer, an aotrou (perc'henn an douar, pe an ti), ar skolaer. Hag ivez en iliz.
Ar merc'hed avat ne oa ket ret dezho ober, na dirak tud uhel na "dirak Doue", dre ma ne oa ket dereat dezho dispakañ o blev.
Togoù a bep seurt
A bep seurt anvioù zo, hervez ar stumm, an danvez, ar vro orin ar yezh.
Åland
Douaroniezh
Klegerek eo an inizi, gant nebeut a zouar-labour warno. Un nebeud porzhioù mat zo, evel Ytternäs.
Gorread an inizi a sav da 1 512 km². Dek ha pevar-ugent dre gant eus an dud zo o chom war Fasta Åland, an enezenn vrasañ ; eno emañ ar gêr-benn, Mariehamn. Fasta Åland eo an enezenn vrasañ, a-bell, pa ya d’ober 70% eus gorread ar broviñs ; en em ledañ a ra a-hed 50 km eus an hanternoz d’ar c’hreisteiz, hag a-hed 45 km eus ar c’hornôg d’ar reter.
Hoc'h-gouez korr
An hoc'h-gouez korr (Porcula salvania pe Sus salvanius) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev en India ha Bhoutan.
Ar spesad nemetañ eo er genad Porcula.
Inizi Tudwal
thumb|right|250px|Inizi Tudwal Inizi Tudwal (Ynysoedd Tudwal e kembraeg; Saint Tudwal's Islands e saozneg) zo inizi en hanternoz Kembre, er c'hreisteiz da Abersoch e ledenez Llŷn, e penn Bae Tremadog.
An anv
Dont a ra an anv eus hini sant Tudwal, a c'hallfe bezañ an den a grouas eskopti Treger.
An inizi
Div enezenn zo:
Peskedus eo ar mor, sili zo e-leizh. Un tour-tan zo war enez ar c'huzh-heol, dismantroù ur prioldi war hini ar sav-heol.
Bouseg (kouchitek)
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù doulayek eo ar bouseg (bussa, dobase, d'oopace, d'opaasunte, lohu, mashile, mosiye pe orase), komzet gant 6.624 a dud (mui 920 den evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
Tost-tre eo d'ar gawadeg ha d'ar samaieg.
1735
Diwar-benn bloavezh 1735 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1735
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1735
Potamoker
Ar potamokered eo ar bronneged kar d'ar moc'h a ya d'ober ar genad Potamochoerus.
Spesadoù
2 spesad potamokered a zo:
Bütgenbach
Bütgenbach a zo ur gumun eus Reter Belgia, er Rannvro alamanek Belgia ag ar vro. Ur gumun alamanek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
Samaieg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù doulayek eo ar samaieg ((t)samai, tamaha, tsamak(k)o, bago, s'aamakk-ulo pe ku(i)le), komzet gant 50 328 den evel yezh kentañ ha gant 8 621 a dud (mui 1 200 den all evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
Freyburg
Freyburg zo un anv-lec'h alamanek, skrivet ivez Freiburg.
Skol Ober
Skol Ober zo ur gevredigezh savet da reiñ kentelioù brezhoneg dre lizher hag a voe krouet diwar diviz ur strollad emsaverien kar-o-yezh goude ur vodadeg e liorzh presbital Gouezeg e miz Gouere 1931. E 1932 e voe staliet Skol Ober e Douarnenez, e ti Marc'harid Gourlaouen, a voe renerez gant skoazell Frañsez Kervella betek 1987. Vefa de Bellaing a voe kentañ renerez ar gevredigezh, ha Riwanon Kervella a gemeras he fenn da-c'houde.
Mont en-dro
Digor eo ar c'hentelioù d'an holl dud a fell dezho kregiñ da studiañ pe wellaat o brezhoneg. Bez' e c'heller kregiñ pa garer. Heuliet e voe an doare-skrivañ a oa bet divizet gant ur bodad skrivagnerien bep tro : ar brezhoneg unvan (Emglev 1906) hag ar brezhoneg peurunvan (Emglev 1941). Ar skolidi a gas o labour skrivet da reizhañ pa fell dezho. Heuliet e vez o labour gant pep a gelenner. Gant ur 80 den a-youl-vat bennak e vez reizhet ar poelladennoù. Un darn anezho a c'hell difaziañ ar poelladennoù dre bostel.
Skolidi zo n'hellont ket kaout kentelioù en o skol ; o labour a c'hell bezañ notennet pa vez a-du renerezh ar skol.
Embannet ez eus bet levrioùigoù evit steudadoù kentelioù zo, da skouer dornlevrioù kembraeg hag iwerzhoneg. Skol Ober zo ezel eus ar gevredigezh Kuzul ar Brezhoneg, bet krouet e 1958).
Er bloavezioù kent
E 1937 e voe 3 live kentelioù a veze graet skol eus outo. Titlet e oa ar follennoù Kentelioù OBER. El liveoù 2 ha 3 e veze kelennet Lennegezh Vreizh, Istor Breizh ha Douaroniezh Breizh.
Goude an Eil Brezel-bed
C'hwec'h rummad a yeas da sevel ar c'helc'hiad studioù. Levrioù-deskiñ a voe evit pep hini anezho. Evit kregiñ gant ar brezhoneg e c'hall an dud dibab unan eus an hentennoù mañ : Da zibab zo evit kenderc'hal da zeskiñ ar yezh : Ul levr-studi hepken : Ul levr-studi hepken ivez : Da zibab zo etre daou levr : Ul levr hepken :
Krouidigezh ha pennaennoù
E-pad hanter-kant vloaz e veze kinniget da neb a c'houlenne tremen arnodoù gant daou live : An Trec'h kentañ hag An Trec'h meur. Embannet e voe krouidigezh arnodenn an Trec'h e dibenn ar bloaz 1937.
Ne voe ket ret bezatremenet an Rec'h kkentañ evit tremen an Trec'h meur, na bezañ bet enskrivet e OBER evit tremen an an arnodennoù kennebeut. D'ar re a voe deuet brav gant an arnodennoù a veze roet un ardamezig anvet Ar Simbol dezho hag e voe graet simbolidi eus outo. Trec'hourien a veze graet eus ar Simbolidi, kelennerien OBER ha kement hini en kinniget eul bour tavoudus e brezoneg reiz. Kasset e veze an teskadoù kentelioù d'ar skolidi hag, "adalek Pask 1938;;, d'an neb o goulenno (15 lur pep skol)".
Er penn-kentañ e veze aozet arnodennoù dre skrid ha dre gomz pep bloaz e meur a lec'h e Breizh hag e Pariz hag e oa ur prantad arnodennoù e miz Eost e Loperc'hed. Goude an Eil Brezel-bed e veze kempennet an aozadur lec'hel gant Kevredigezh an Deskadurezh nevez, kalz a gelennerien a-youl-vat enni.
An Trec'h kentañ
An Trec'h kentañ a voe e bal broudañ an emstriverien da gresk o anaoudegezhioù diwar-benn Breizh (Istor, douaroniezh, yezh, traou nevez…). Aterset e vezent e galleg, met e oa da studiañ live kentañ ar yezh ha da gompren un destenn simpl e brezhoneg. Ur skrivadenn a voe d'ober. Ul levr brezhonek a voe merket evit e studiañ hag e dlee an arnodad lenn ur pennad a vouezh uhel. Ur pennad e brezhoneg a voe da sevel ivez.
E dibenn bloavezioù 50, pa felle dezho pennoù bras Kendalc'h degas muioc'h a spered breizhat en o yaouankizoù e embannjont ul levrig war brogram an arnodenn (Breiz hor bro, 1955).
An Trec'h meur
E brezhoneg nemetken e veze tremenet arnodenn an Trec'h meur gant div isarnodenn, un diviz gant ar juri hag lennadenn un destenn. Aterset e voe an arnodidi war danvez ar c'hentelioù war ar yezhadur brezhoneg, an troioù-lavar, Douaroniezh Breizh Istor Breizh ha Lennegezh Vreizh hag ar Jedoniezh. Ret e voe sevel ur studiadenn war ur pennad-skrid ha un droidigezh diwar ar galleg, ar saozneg, an alamaneg pe an italineg hrevez c'hoant. Ul lennadenn e brzhoneg reizh pe direizh pe brezhoneg Gwened a voe goulennet ivez? Atersadennoù dre gomz war Istor ha Douaroniezh Breizh a voe ouzhpenn.
Evel en arnodoù ofisiel e veze roet d'an dremenidi un testeni gant menegoù (mat, mat a-walc'h, mat-tre) hag un ardamezig da vezañ douget war an dilhad.
Stateira (pried Alesant Veur)
Stateira, pe Stateira II, anavezet marteze evel Barsine ivez, marvet e 323, a oa ur briñsez pers, merc'h henañ ar roue Darius III hag e bried Stateira. Brudet e oa he mamm da vezañ bravañ plac'h ar bed.
Hec'h anv
Kaoz vras zo bet diwar-benn hec'h anv. En e zanevell eus Euredoù Susa ez eus meneg gant Arrian (war-dro 86 – goude 146), eus Barsine.
Prizoniet
Pa voet faezhet he zad en Emgann Issus, e voe tapet Stateira hag he c'hoarezed gant arme Alesant Veur. Brav a voe graet dezhe koulskoude gant an trec'hour.
En daou vloaz goude e veze Stateira hag he ziegezh o vont da-heul arme Alesant Veur. Mervel a reas he mamm etre 333 ha 331, ha ne chomas nemet he mamm-gozh Sisygambis da ober war he zro.
Darius a ginnigas neuze dorn e verc'h da Alesant, ha lezel gantañ an darn vrasañ eus an douaroù aloubet, evit echuiñ ar brezel hag ober ar peoc'h. Nac'h a reas roue Makedonia, peogwir e oa gantañ ar verc'h hag an douar, ha ma kare dimeziñ dezhi n'en doa ket ezhomm ken a aotre he zad.
Eured
Dimeziñ a reas Alesant Veur dezhi e-pad euredoù Susa e 324. En deiz-se ivez e timezas Alesant d'he c'heniterv Parysatis, a oa merc'h d'ar roue kent, ... .
Pa varvas Alesant er bloaz goude, e 323, e voe lazhet Stateira gant e bried kentañ, Roxana: marteze e ouie Roxana, pe e krede, pe e oa bet roet dezhi da grediñ, e oa Stateira o vont da gaout ur bugel dalif evelti, hag e c'hallje hennezh kemer lec'h he mab evel pennhêr.
Poltredet
Stateira a c'hallfe bout poltredet en ur murlivadur kavet e Pompeii. gwelout a reer ur brezelour en e noazh gant urgwisk ruz, e doare Makedonia, Alexander an hini e vije. A-gleiz dezhañ e weler ur vaouez kurunennet o terc'hel ur vazh-roue. Kaoz zo bet gant an istorourien da c'houzout piv e oa, pe Roxana pe Stateira.
Thomas Edison
Thomas Edison (Thomas Alva Edison eus e anv leun) a zo ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1847 en Ohio ha marvet eo d'an 18 a viz Here 1931 e New Jersey (Stadoù-Unanet). E lesanv e oa «Majisian Menlo Park», gwelet e oa evel an ijinour gwellañ eus ar Stadoù-Unanet. Ijinet en deus ar pellgomz (met tud all o doa kavet ar pellgomz araozañ), ar glogorenn dredan, ar sinema, an enrollañ son hag ar fonograf. Perc'henn e oa war 1 093 aotre-gwerzhañ er Stadoù-Unanet. Pa oa ganet Edison ne oa ket eus an tredan, 84 bloaz war-lerc'h e oa goulaouet ar bed a-bezh a-drugarez dezhañ.
Roll ar Pennoù Stad e 774
Pennoù Stad ar bloaz 773 - Darvoudoù ar bloaz 774 - Pennoù Stad ar bloaz 775 - Pennoù Stad dre vloaz -
Taraba (stad)
Ur stad reter Nijeria eo Taraba. Hevez ar stêr Taraba a red a-dreuz e zarn su eo anvet. Jalingo eo e gêrbenn.
Roll ar brederourien c'hallek
Prederouriezh - Prederourien
= M =
= P =
= R = = T =
= Broioù =
Frañs
Michel de Montaigne - Alexis de Tocqueville
Suis
Jean-Jacques Rousseau
Man Ray
165px|right|thumb|Man Ray e Pariz e 1934
Emmanuel Rudzitsky, lesanvet Man Ray a zo bet ganet d’ar 27 a viz Eost 1890 e Philadelphia ha marv d’an 18 a viz Du 1976 e Pariz. Ul livour, luc’hskeudenner ha filmaozer filmoù dada ha dreistrealour eo.
E vuhez
Kregiñ a reas gant e vicher e New York gant e vignon Marcel Duchamp. An daou anezho a savas rann amerikan dada. Ul levr a lakaas embann diwar-benn luskad dada New York e 1920 met ne reas ket berzh : « Ne c’hell ket dada bevañ e New York » a lavaras. Tilestrañ a reas en Harv-Nevez(Havre) hag e tapas an tren da vont da Bariz, eno e voe degemeret gant Marcel Duchamp. Er memes devezh e kejas Man ray ar strollad dreistrealour : Louis Aragon, André Breton, Paul Éluard ha Gala, Théodore Fraenkel, Jacques Rigaut ha Philippe Soupault. En em staliañ a reas e karter Montparnasse, kejañ a reas ouzh ar ganerez Kiki de Montparnasse hag e kouezhas e karantez ganti. Kejañ a reas ivez ouzh ar gwrier Paul Poiret. Meur a luc’hskeudenn tapet gantañ a voe embannet e kelaouennoù krouiñ dilhad, hag a-drugarez dezho e teuas da vezañ brudet. Gwech ebet ne zeuas a-benn da dennañ poltred Poiret. Pa varvas Poiret e kasas Man Ray poltred mezeg ar gwrier d’ar c’hazetennoù ha e lakaas ar gazetennerien da grediñ e oa poltred Poiret. Embannet e voe ar poltred. Asambles gant Jean Arp, Max Ernst, André Masson, Joan Miró ha Pablo Picasso e kinnigas e oberennopù e-kerzh an dikouezadeg dreistrealoutr kentañ e diskouezva Pierre e Pariz e 1925. A-drugarez d’e vignoniezh gant Marie-Laure de Noailles, ec’h aozas e film kentañ, Les Mystères du Château des Dés » e ditl, e 1928 (filmet e kenkiz ar familh de Noailles e Hyeres). E-pad tregont vloaz e tennas poltred ur bern tud vrudet evel James Joyce, Gertrude Stein pe c’hoazh Jean Cocteau. Lakaat a reas ivez an arzourien dreistrelaour hag he skorerez Berenice Abbott da anavezout oberenn Eugène Atget. E 1934 e tennas skeudennoù Meret Oppenheim, hag ar rummad noazhennoù-se a zeuas da vezañ e rummad brudetañ. thumb|left|225px| [[Salvador Dali ha Man Ray e Pariz e 1934 ]]
E 1940 e teuas a-benn Man Ray da vont betek Lisboa ha da lestrañ war-du ar Stadoù-Unanet, asambles gant Salvador Dalí, Gala hag ar filmaozour René Clair. Goude un nebeud deizioù e New York ez eas betek aod kornôg ar Stadoù-Unanet gant ar pal mont betek Tahiti. Met pa voe degouezhet e Hollywood e voe kinniget dezhañ diskouez e oberennoù hag e krogas da livañ en-dro. Degemeret e voe evel Satrap er Skolaj Patafizik e 1963. Mervel a reas d’an 18 a viz Du 1976 ha douaret e voe e bered  Montparnasse (7vet rann). War e vez e c’haller lenn : Unconcerned, but not indifferent.
thumb| Bez Man Ray e bered [[Montparnasse ]]
E oberennoù
thumb|150px| Poltred [[Marcel Duchamp, treuzwisket e Rrose Sélavy.]]
Richard Stallman
Richard Matthew Stallman (ganet d'ar 16 a viz Meurzh 1953) a zo un emsaver amerikan evit ar poelladoù frank, un hacker hag ur saver poelladoù. E miz Gwengolo 1983 en-deus roet lañs d'ar Raktres GNU da grouiñ ur Reizhiad korvoiñ frank heñvel ouzh Unix ha pennaozer ar raktres e oa bet adalek-se. Gantañ en deus lañset luskad ar poelladoù frank hag e 1985 en deus savet ar Free Software Foundation.
Unan eus ar re gentañ da ginnig mennoz ar C'hopyleft e oa hag aozet en-deus meur a lañvaz copyleft, ar GNU General Public License en-o-zouez. Adalek kreiz ar bloavezhioù 1990 en-deus Richard Stallman tremenet darn vrasañ e amzer o stourm evit ar poelladoù frank hag a-enep d'an aotreoù gwerzh evit ar poelladoù. Savet en-deus meur a boellad ivez : an Emacs orin, ar GNU Compiler Collection hag ar GNU Debugger. E 1989 en-deus kenziazezet al League for Programming Freedom
William Butler Yeats
William Butler Yeats (13 a viz Mezheven 1865, 28 a viz January 1939) a oa ur barzh, un dramaour, hag ur skrivagner saoznek iwerzhonat. Dre e oberenn e loc'has adsav lennegezh Iwerzhon. E-kerzh e bloavezhioù diwezhañ e voe anvet senedour e Seanad Éireann ("Sened Iwerzhon").
A-c'houde 1900 e teuas da vout fetisoc'h ha politikeloc'h e skrivadennoù. Den brudetañ an Irish Literary Theatre e voe d'ar c'houlz-se. D'ar poent-se e lakaas barzhed arall evel Ezra Pound da c'hounit brud. Priz Nobel al lennegezh e tizhas e 1923. E oberenn diwezhañ a voe The Tower e 1928  ha Words for Music Perhaps and Other Poems'', ambannet e 1932.
Beziet e voe e Ròcabruna Caup Martin da gentañ a-raok bout kaset e gorf da Droim Chliabh (Kontelezh Sligeach, Iwerzhon) war atiz gouarnamant Iwerzhon.
Taraba (stêr)
Ar stêr Taraba a zo ur stêr e stad Taraba e Nijeria. En em deurel a ra er Benue.
Potamoker ar stêrioù
Potamoker ar stêrioù (Potamochoerus larvatus) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev en Afrika.
Embannadurioù an Tour-Tan
Liammoù diavaez
Embannadurioù An Tour-tan abaoe 1980
Levrioù barzhoniezh, levrioù kristen, istor, ... h.a.
Terre de Brume
Terre de Brume zo un ti-embann breizhat e Roazhon. Brudet eo an adembannadurioù eus oberennoù François Luzel (renet gant Françoise Morvan) hag Anatole Le Braz.
Aparatchik
Aparatchik ( zo ur ger rusek, аппара́тчик, IPA: [ʌpʌˈraʨɪk], apparatchiki el liester rusek, aparatchiked e brezhoneg), a raed gantañ eus an dud uhel dindan ar stad, koulz en Unvaniezh ar Soviedoù evel en diktatorelezhioù kar all e reter Europa, en amzer ar gomunouriezh (1917-1989). Dre astenn ster ar ger eo deuet da vout un den eus ar strollad, a sav gant pazennoù ar hierarkiezh, hag a labour evit ar strollad.
Ster gwashaat
Hiziv, echu gant ar gomunouriezh en Unvaniezh ar Soviedoù hag Europa, e vez graet gant ar ger eus izili ur sistem politikel ponner ha pompadus, kozhik ha kabac’h, heñvel ouzh ar sistem sovietek, ken en e vont en-dro, ken en e neuz.
Graet e vez ivez ouzh an dud a implij o renk, o galloud, evit sevel er hierarkiezh, pe evit pinvidikaat. Darn a implij o galloud, hag a vourr oc'h ober, adalek ar bazenn izelañ, diwar-goust ar re all.
Komz a reer ivez eus burokrated.
Gawadeg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr ar yezhoù doulayek eo ar gawadeg (gawwada, gauwada, gawata pe kawwada), komzet gant 32.698 a dud (mui 1.367 den evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
C'hwec'h rannyezh pennañ ez eus:
Kanton Tintenieg
Kanton Tintenieg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Gawadeg
Talvezout a ra ar c'homsoeg da yezh uhel implijet gant pennoù-meur ar meuriad-se.
Nis (Leòdhas)
Nis eo anv rann hanternoz Enez Leòdhas en Inizi Gall e Bro-Skos. 16 kêriadenn zo enni, en o zouez: Lional, Siabost, Barabhas, Bràgar bho Dheas, Baile an Truiseil, Gabhsunn, Borbh, Cros, Sgiogartaidh, Eoradail, Eòropaidh. Er beg anezhi emañ Rubha Robhanais.
Poblañs
E 2001 e oa 962 a dud o chom enni. E 1830 e oant ouzhpenn 3,000.
Yezh
Eskemmoù sevenadurel zo etre Nis ha Conamara en Iwerzhon.
Bag
E Nis ez eus ur vag-dre-lien anvet Sgoth, pe Sgoth Niseach. Betek kreiz an e oant bagoù-pesketa an dud. Chom a ra lod, perc'hennet gant ar gevredigezh Falmadair.
Ekonomiezh
War nebeutaat ez a implij an taouarc'h da dommañ an tier.
Karantoer
Karantoer  a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwern-Porc'hoed e departamant ar Mor-Bihan. Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2017 goude bezañ bodet gant Kelenneg.
Ardamezioù
Rannet; ouzh 1, en geot e di en aour, digor ha goulaouet en gul, ur skeul toer ivez en gul war an doenn, heuliet gant un tour difoupant; ouzh 2, en sabel e dour en aour digor ha mogeriet en sabel, o vont d'ar strad e-barzh ur mor en glazur kommek en argant ouzh beg; ur gammell en argant, skedet en aour, balirant war al lodennadur; e gab en erminoù karget gant ur groaz pavek en gul.
Aozer ː J.P. Fernandez. ː An ti evit an toer; an tour, ar gammell, hag ar sked evit sant Marcoul, hag en devoa diouganet lonkadur tour kastell La Ballue.
Brezel-bed kentañ: 172 gwaz eus ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, d.l.e. 5,06 % eus he foblañs e 1911. Eil brezel-bed:
Brezhoneg
thumb|left|Panell divyezhek
Neuville-Vitasse
Neuville-Vitasse a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gwenvenez-Penfaou
Gwenvenez-Penfaou a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e reter ar vro. Ghemenë e gallaoueg.
Gerdarzh
left|thumb
Ardamezioù
Rannet etre gul ha glazur : ouzh 1 e groaz velchonek en aour, ouzh 2 e wezenn diwriziek en argant ; e gab en erminoù.
Yezhoù
Emañ Gwenvenez-Penfaou e bro C'hallo, komzet e vez gallaoueg eta.
Brezhoneg a zo bet komzet gwezharall avat. Muioc'h ag 20% ag an anvioù lec'h a zo brezhonek, pezh a zo kalzig evit ur barrez ken pell e Reter Breizh. Un tamm bennak gerioù brezhonek a bes evel kik (kig fall), oualë (gouelañ evit ur babig), h.a.
Breuriezhioù
Er barrez-mañ evel evit reoù arall Gwalarn Bro an Naoned e vez kavet breuriezhioù.
1862
Diwar-benn bloavezh 1862 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1862
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1862
Savelleg glas
Ar savelleg glas (liester : savelleged glas) a zo ur spesad golvaneged, Monticola solitarius an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Turdus solitarius da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Evn broadel Malta eo abaoe 1971.
Boued
Hollzebrer eo ar spesad daoust ma vev diwar amprevaned ha divellkeineged dreist-holl ; ne zisplij nag ar frouezh nag an hugennoù dezhañ ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Logeginer-Sant-Tegoneg
<HR noShade>
Logeginer-Sant-Tegoneg a oa ur gumun eus Bro-Leon e kanton Montroulez, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Bodet e oa gant Sant-Tegoneg d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Sant-Tegoneg-Logeginer.
Potamoker ruz
Ar potamoker ruz (Potamochoerus porcus) a zo ur bronneg eus kerentiad an hoc'heged hag a vev e kreiz ha kornôg Afrika.
658
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 658
Republik Alba (1944)
Kemer a reas anv ur Republik Alba all a oa bet etre 1796 ha 1801 e Piemonte.
Ankara
Ankara, (bet anvet Angora hag Ankiros en Henamzer), e Anatolia kreiz, a zo kêr-benn Durkia hag eil kêr vrasañ ar vro goude Istanbul. Emañ prefeti proviñs Ankara enni ivez. Ankaraiz a vez graet eus hec'h annezidi. P'emañ Ankara e uhelded 938 metr eo kevandirel an hin gant ur goañv yen-tre ha kalz a erc'h o kouezhañ hag un hañv tomm ha sec'h. Ul linenn metro hag ul linenn metro bihan (an "Ankaray") a zo bet staliet. Kavet e vez enni traoù modern ha traoù kozh (aspadennoù roman hag ur c'hreñvlec'h bizantiat). Poblañs (2005) : 5 153 000.
Istor
Kêr-benn Durkia eo deuet da vezañ ar gêr d'ar 1 a viz Gouere 1923 e-lec'h Istanbul a oa bet hini an impalaeriezh otoman, nebeut amzer a-raok ma voe embannet Republik Turkia gant Mustafa Kemal Atatürk.
Eus anv kozh ar gêr e teu an termen angora.
Savadurioù
Mirdi sevenadurioù Anatolia
Drask-Himalaya
An drask-Himalaya (liester : driski-Himalaya) a zo ur spesad golvaneged, Turdus unicolor an anv skiantel anezhañ.
Boued
Hollzebrer eo ha bevañ a ra diwar amprevaned, buzhug ha hugennoù peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad e kornôg ha kreiz menezioù Himalaya.
Magere Brug
thumb|Magere Brug thumb|Magere Brug diouzh noz Magere Brug (Pont Treut e nederlandeg) a zo ur pont a-us d'ar stêr Amstel e-kreiz Amsterdam. Tostik da g-Kerkstraat, etre Keizersgracht ha Prinsengracht emañ.
Ur pont-gwint hengounel eo, dezhañ div lodenn e koad, livet e gwenn. Ar pont kentañ a voe savet e 1670, met ken strizh e oa ken e oa diaes da zaou zen e dreuziñ war un dro. Adsavet e voe e 1871, ha kempennet e 1969 evit ma c'hallfe ar c'hirri tremen warnañ. Kirri a dremenas warnañ betek 2003. Er bloavezh-se e voe dreset ha kempennet a-seurt ma vez implijet gant marc'houarnherien ha kerzhourien nemetken.
Bep bloaz da zevezh an dieubidigezh (lidet d'ar 5 a viz Mae en Izelvroioù) e vez aozet ur sonadeg tost ouzh ar pont, hag ar rouanez Beatris a arvest outi.
Meur a wech eo bet implijet ar pont e filmoù, evel da skouer e-barzh Diamonds Are Forever, eus rummad filmoù James Bond.
Savelleg-karreg
Ar savelleg-karreg (liester : savelleged-karreg) a zo ur spesad golvaneged, Monticola saxatilis an anv skiantel anezhañ.
Kanton Kankaven
Kanton Kankaven a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Savelleg-karreg
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned a bep seurt, hugennoù ha stlejviled bihan.
Annez
Neizhañ a ra ar spesad en Eurazia dreist-holl ha nijal kuit da Afrika ar Reter da c'hoañviñ, ma plij an takadoù roc'hellek dezhañ.
Cutro
Cutro a zo ur gêr hag ur gumun ag Italia e rannvro Calabria.
Lesanvet eo "La Città degli Scacchi" (Kêr an echedoù).
854
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 854
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 854
Colbhasa
Colbhasa, pe Colonsay e saozneg, zo unan eus an Inizi Gall e Bro-Skos, etre Ìle er c'hreisteiz ha Muile en hanternoz, hag er c'hornôg da Diùra. 108 den a oa o chom enni e 2001. 4 074 hektar (8148 devezh-arat) zo enni.
Istor
Enni emañ gwrizioù ar genel Macfie ha skourr lec'hel ar genel MacNeill.
Sus
Sus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar moc'h ha loened kar dezho.
Sus
9 spesad a zo er genad-mañ:
Cola
thumb|right|280px|Setu pelec'h emañ Cola Enez Cola pe Colla (Coll e saozneg) zo un enezenn en Inizi Gall, er c'hornôg da Enez Muile, e kornôg Bro-Skos, dezhi 21 km hed ha 5 km ledander. Ben Hogh eo al lec'h uhelañ. 164 a dud a oa o vevañ enni e 2001.
Àirigh nan Gobhar (Arinagour) eo ar gêriadenn vrasañ. Di ez eer gant ur vag-treizh.
Brudet eo an traezhegi hag erinoù, ha kastell Breachacha. thumb|left|Traigh Feall, e Cola thumb|300px|kleiz|Àirigh nan Gobhar
Polonia
Polonia (poloneg : Rzeczpospolita Polska) zo ur Stad en Europa ar C'hreiz enni tremen 38 000 000 a annezidi. Gronnet eo gant Alamagn, Belarus, ar Republik Tchek, Slovakia, Ukraina, Lituania hag enezennad rusian Kaliningrad. Abaoe ar 1añ a viz Mae 2004 eo ezel eus Unaniezh Europa.
Douaroniezh
Dremmvro Polonia a c’hoarvez dreist-holl eus douaroù Plaenenn Europat an Norzh. Er su emañ aradennad-venezioù ar C’harpatoù avat, hag a stumm harzoù naturel etre Polonia hag ar Republik Tchek ha Slovakia. Digor-frank eo ar vro war ar mor Baltel ha dre se eo aesaet ezporzhiadurioù produioù al labour-douar, an oberiadoù hag an danvezioù krai (glaou). Gallet ez eus bet sevel chanterioù sevel bigi ivez. Merket eo an harzoù gant Alamagn war-bouez al linenn Oder-Neisse diwar anv ar stêr hag hec’h adstêr e kornôg ar vro.
Kêrioù pennañ : Varsovia (1,6 milion a annezidi), Łódź (803 000), Krakovia (740 000), Wrocław (633 000), Poznań (578 000), Gdańsk (458 000), Szczecin (417 000), Bydgoszcz (387 000), Lublin (356 000), Katowice (345 000), Bielsko-Biała (200 000).
Sellet ivez ouzh : Kêrioù Polonia ~ Brasañ kêrioù Polonia
Istor
Pennadoù dre ar munud : Istor Polonia ~ Kronologiezh Istor Polonia Fontet e oa bet Polonia en Xvet kantved war dachennad ar Bolaned. Er Grennamzer e teuas da vezañ ur vro na c’halled ket ober hepti e Kreiz Europa. Mieszko I eo he roue kentañ, anezhañ diazezer ar rummad-roueed Piast a renas war Bolonia eus 966 da 1370. Gniezno eo ar gêr-benn da neuze, er reter da Boznań.
Rakged ar C’hornôg katolik roman eo Polonia, a-dal d’ar bedoù ortodoks (Rusia, Belarus, Ukraina), pagan (broioù baltek), ha muzulman (Turkia ha Mongolia). En em gavout a ra ivez e-tal an Drang nach Osten (lusk germanek war-du ar reter), pe e vefe gant an Impalaeriezh Santel pe gant ar Varc’heien deutonek. Polonia, e kroashent meur a ved, hep harzoù naturel dezhi, zo digor-frank d’an alouberien. Gwastet e vo ar vro gant ar re-se, dreist-holl en XIIIvet kantved (aloubadegoù gant ar Vandennad Aour mongol eus 1248 da 1275).
Kazimir III ar Meur, roue diwezhañ ar rummad-roueed Piast a unvan Polonia.
En he barr emañ Polonia er XVvet hag er XVIvet kantved, e-pad ren ar rummad-roueed Jagellon, gant Ladislas II. Gant ar Rzeczpospolita Obojga Narodów (republik an div vroad), diwar unvaniezh Rouantelezh Polonia ha Dugelezh Veur Lituania (Unaniezh Lublin – 1569), ez eus goloet un tiriad hag « a ya eus ar Mor Baltel d’ar Mor Du » ha betek dorioù Moskov. Krakovia e oa ar gêr-benn da neuze, e Polonia vihan. Dont a ra Kazimir IV a-benn da unvaniñ evit ur prantadig rouantelezhioù Bohemia (1471), Hungaria (1490) ha Polonia.
Savet he doa ar Rzeczpospolita ur reizhiad politikel ha na oa ket bet gwelet abaoe Roma an Henamzer, ar Vrientinelezh. Dilennet e veze ar roue, ha ne veze ket treuzkaset ar garg dre hêrezh. Evel-just ne roe ar « republik »-se ar gwir da votiñ nemet d’an noblañsoù, met ar re-se a yae d’ober tost 10% eus ar boblañs, ha muioc’h c’hoazh en-dro da Varsovia a oa deuet da vezañ ar gêr-benn er XVIIvet kantved. Rediet e voe ar roue da zilezel darn eus e c’halloudoù gant an noblañsoù, e-keñver an tailhoù, an arme hag ar justis peurgetket. Evel-se, roue Polonia, d’ur mare ma oa kreñvaet o galloud gant roueed Europa (Frañs, Spagn, Aostria, Prusia), a oa gwanaet e hini er c’hontrol. Aroueziet e oa ar Rzeczpospolita gant ar frankiz-kredenn ivez. Ma oa chomet katolik an darn vrasañ eus ar gouerien e oa troet un nebeud brav a noblañsoù ouzh ar brotestantiezh, hervez kredennoù Luther ha dreist-holl re Calvin. A-hend-all, Polonia he doa roet bod (e kêr Leszno dreist-holl) d’ar « Vreudeur dchek » (Husited) a felle dezho tec’hout diouzh Bohemia a veze katolikaet en-dro gant ar re Habsbourg. Erfin e oa ur bern Yuzevien er Rzeczpospolita (etre 5 ha 10 % eus ar boblañs), er c’hêrioù hag el lodenn reter eus ar vro dreist-holl.
E 1570 ez erbede Emglev Sandomierz kenvezañs peoc’hus ar relijionoù. Kreñvaet e voe an emglev-se e 1572 gant Kengevread Varsovia. Ken damantus e oad d’ar frankiz-se ma voe rediet Henri de Valois (1572-1574, Herri III e Frañs) gant noblañsoù Polonia da reiñ muioc’h a wirioù da brotestanted Frañs, dezhañ da vezañ dilennet roue Polonia.
Met digreskiñ a reas ar frankiz-se tamm-ha-tamm er XVIIvet kantved, dreist-holl war-lerc’h 1655 pa voe aloubet Polonia gant Sveden a oa protestant.
Café de la Régence
An davarn Café de la Régence e Pariz (Bro-C'hall) a voe en XVIIIvet hag en XIXvet Kantved kreiz ha lec'h brudetañ ar c'hoari echedoù en Europa.
Polonia
Istor
E 1683 ez eus harzet gant Yann III Sobieski un argad turk bras dindan mogerioù Vienna. Daoust d’ar c’hur-se ez a ar Rzeczpospolita da fall tamm-ha-tamm, dre benn d’he reizhiad politikel distabil ha d’an aloubadegoù niverus (gant Sveden, Rusia, Turkia, Prusia). E fin an XVIIIvet kantved n’eo ket dizalc’h ken Polonia ha rannet eo teir gwech diouzh renk etre hec’h amezeien (e 1772, 1793 ha 1795). Kentañ rannadur Polonia, e 1772, a voe kaoz d’un dastaol gant ar geodedourien. Da-heul an dastaol-se e voe embannet ur Vonreizh e 1791. Daoust ma ne oa ket ken « dispac’hel » honnezh ha hini Frañs e voe kavet re zañjerus gant amezeien Polonia.
Hed-da-hed an XIXvet kantved e voe diframmet Polonia, rannet etre Rusia, Prusia (hag Alamagn da c’houde), hag Aostria (hag Aostria-Hungaria da c’houde). Ne voe dizalc’h en-dro nemet e miz Du 1918. right|thumb|Broadelezhioù e Polonia e 1931, kartenn gant Henryk Zieliński, Krzysztoflew ha Rowanwindwhistler
Evel ma voe kont gant an darn vrasañ eus broioù kreiz-reter Europa, nemet Tchekoslovakia, ne badas ket pell an uhelvennadoù demokratel. Buan e teuas ar renad da vezañ aotrouniezhus, dre levezon Józef Piłsudski peurgetket.
E fin an eil brezel-bed e vir URSS al lodenn reter eus ar vro, bet destaget e 1939, ha Polonia a « rikl » war-du ar c’hornôg, oc’h euvriñ su Prusia ar Reter, Pomerania ha Silezia. Kas a reer kuit an Alamaned a oa o vevañ en tiriadoù-se war-zigarez e oa ar re-se da Bolonia ent istorel. Dont a ra Polonia da vezañ ur republik poblel e dalc’h Moskou hag ezel eus Emglev Varsovia.
Er bloavezhioù 70 ha 80 e tiroll emsavadegoù taer er vro. E 1980 e krouer ur sindikad dieub (Solidarność : kengred), ennañ 10 milion a izili a-benn nebeut hag en e benn ul levier arouezel : Lech Walesa. Klask a ra ar Jeneral Jaruzelski terriñ ar sindikad dre embann ar "stad a vrezel" d’an 13 a viz Kerzu 1981, met kazeg a ra abalamour da levezon teir beaj Karol Wojtyla, deuet da vezañ ar pab Yann-Baol II, ha d’an treuzfurmadurioù krenn en URSS gant Gorbatchev.
Politikerezh
''Pennad dre ar munud : Politikerezh Polonia
Ur republik eo Polonia. Ar C’hentañ ministr eo prezidant Kuzul ar vinistred. Atebek eo e ouarnamant dirak ar gambr izel. Ar Prezidant, dilennet evit 5 bloaz hervez ar mouezhiañ hollek eeun, eo penn ar Stad. Envel a ra penn ar gouarnamant ha gwir en deus da lakaat e veto. Evit enebiñ ouzh ar gwir-se e rank ar gambr izel votiñ diouzh muiañ-niver an teir fempvedenn. Div gambr a ya d’ober ar parlamant : an Dieta – Sejm e poloneg – enni 460 kannad, hag ar Sened ennañ 100 senedour.
D’ar 5 a viz Mae 2006 ez eus deuet e gouarnamant Polonia meur a vinistr tost d’an tu dehou pellañ pe d’an tu kleiz pellañ. Roman Giertych, rener Kevre familhoù Polonia (LPR - Liga Polskich Rodzin), zo e penn an deskadurezh vroadel. Mennet eo da bouezañ, er programmoù-skol, war « talvoudoù kristen Polonia beurbadus ». Evit a sell ouzh Andrzej Lepper, anezhañ ur c’homunour kozh, bedaraller ha levier ar strollad Samoobrona (« Emzifenn »), eo bet anvet bes-kentañ ministr e karg eus al labour-douar. Ministrerezhioù al labour hag ar sevel-tiez en em gav ivez etre daouarn izili Samoobrona. Nec’het eo darn eus Poloniz, ar studierien peurgetket, gant ar c’habined kemmesk-se savet gant Jarosław Kaczyński.
Gwelet ivez Roll prezidanted Polonia ha [Kentañ ministred Polonia]].
Poblañs
Pennad dre ar munud : Poblañs Polonia
Azrannoù melestradurel
Rannet eo Polonia e 16 rannvro velestradurel a reer województwa anezho e poloneg : Bez’ e oa 49 rannvro etre 1975 ha 1999 (diskar URSS). Distroet int d’o niver hengounel goude m’eo bet dilezet ar Vonreizh sokialour kozh.
Armerzh
Pennad dre ar munud : Armerzh Polonia
D’an 12 a viz Gwengolo 1989 eo stummet gant rener kozh Solidarność, Tadeusz Mazowiecki, ar c’hentañ gouarnamant poloniat ha n’eo ket komunour abaoe fin an Eil Brezel-bed e Reter Europa.
Goude ul lankad kentañ diaes, aroueziet gant ur monc'hwez kreñv, gouwerzhekadur ar moneiz, embregerezhioù o serriñ, hag an dilabour o kreskiñ, ar politikerezh-se en deus sikouret da ziorren ha da vodernaat armerzh Polonia. Distroet eo ar c’hresk armerzhel kerkent ha 1993, gwellaet eo bet barr bevañ an dud, ha da-heul eo kresket ar bevezerezh, digresket ar monc’hwez ha stabilaet ar złoty. Kresket eo ivez an eskemmoù armerzhel hag ar postadurioù estren eeun.
D’an 23 a viz Kerzu 1991 e kuita Leszek Balcerowicz e bost e ministrerezh an arc’hant. Sellet e vez outañ evel tad an adreizhoù armerzhel hag oberour pennañ ar c’hemmoù don zo bet e Polonia e-doug ar bloavezhioù 90, war-lerc’h daou-ugent bloavezh a gomunouriezh. Kemeret eo e blas gant Karol Lutkowski.
Ur vravadenn zo bet en armerzh Polonia da-heul ar « yac’haat tu pe du » ha kendalc’het he deus betek 1997. Er bloavezh-se e oa tremenet feur an dilabour dindan 10 %. Abaoe ez eus kudennoù all gant Polonia : goude bezañ tremenet 20 % e 2004 e chom feur an dilabour en tu-hont da 19% e penn kentañ ar bloavezh 2005.
Minorelezhioù (dael zo diwar-benn ar sifroù)
Bez’ ez eus war-dro 40 000 a estrenien e Polonia, dreist-holl tud eus broioù reter Europa (Rusia, Belarus, Ukraina...) met ivez tud eus ar reter pellañ (Sina ha Viêt Nam).
E diaspora Polonia ez eus 20 milion a dud.
Folklor Polonia
Lod eus an dud a soñj n’eo folklor Polonia nemet korolloù Slask ha Mazowsze. Koulskoude e vez pleustret kalz ar folklor poloniat gant Poloniz a bep seurt oad hag a bep seurt dere.
Kement-se a zleer d’al labour youlek ha dispar zo bet graet evit gwareziñ ar folklor-se. Unan en deus graet kalz evit se eo Oskar Kolberg a redas dre Bolonia en XIXvet kantved a-benn dastum tonioù, barzhonegoù ha dañsoù, ar muiañ ar gwellañ, e kement rannvro zo tout. Tu zo da gaout al labour enklask-se en e bennoberenn, enni ouzhpenn 50 levrenn : « LUD » (ar bobl).
Krouet ez eus bet strolladoù a-leizh evel-se, lorc’h enno gant o rannvro orin. Cheñch a ra an tonioù hag an dañsoù eus an eil rannvro d’eben. Bez’ ez eus 5 dañs broadel zo bet brudet an darn vrasañ anezho gant Chopin : ar c’hrakowiak (dañs Krakovia), an oberek, an dañs poloniat, ar mazur hag ar c’hujawiak.
Rannvro Podhale, tost da Zakopane, eo ar skouer sebezusañ eus gwarez an hengoun folklorel. Er rannvro veneziek-se eo bet miret henvoazioù ar vuhez pemdez, ha dreist-holl ar sonerezh, gant an diorren touristel hag ar c’harczma (tavarnioù ma c’haller selaou sonerezh eus ar menezioù).
Erfin, abaoe ar bloavezhioù 1960, ez eus bet kalz a strolladoù estren o pleustriñ ar folklor poloniat a-benn lakaat an henvoazioù da badout.
Keginerezh Polonia
Sellet ouzh keginerezh Polonia.
Arar
An arar zo ur benveg da labourat an douar a anavezer abaoe ar bloavezhioù 3000 ( milved kent JK) e Mezopotamia. Staget e veze ul loen outañ evit e sachañ a-benn drailhañ gorre an douar. Da gentañ ne oa nemet un tamm koad en he fezh, goude eo betek pemp tamm a yae d'ober anezhañ.
Anv
Arar pe alar a vez implijet, hag ivez alaer, diwar arare, "arat" e latin ; gourel eo ar ger, erer eo e liester.
E skridoù zo e vez komzet eus meur a seurt erer :
Dasanatcheg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù omoek-tanaek ar reter eo an dasanatcheg (da(a)sanach, dathanaik', g(h)eleba, gelebinya, gallab, dama, marille, reshiat, russia pe shangilla''), komzet gant 34.564 a dud en holl en Omo en Etiopia (32.064 den e 1998 mui 231 den evel eil yezh) hag e reter Kenya (2.500 den e 1980).
Elmoloeg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù omoek-tanaek ar reter eo an elmoloeg (elmolo, fura-pawa, ldes, dehes, ndorobo), komzet gant 8 den nemetken e reter Kenya (1994).
Ur damvarv an hini eo m'eo bet dilezet evit ober kentoc'h gant ar sambouroueg.
Tost a-walc'h eo d'an dasanatcheg.
Tilloy-lès-Mofflaines
Tilloy-lès-Mofflaines  a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
1736
Diwar-benn bloavezh 1736 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1736
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1736
Genzano di Roma
Genzano di Roma a zo ur gumun, e meurgêr Roma Capitale, e rannvro Lazio, e-kreiz Italia. 24 100 a annezidi a zo o chom enni ha tregont kilometr bennak diouzh kêr Roma emañ.
Arboreg
Ur yezh kouchitek ar reter eus is-skourr yezhoù omoek-tanaek ar reter eo an arboreg (arbore, arbora, erbore pe irbore), komzet gant 4.441 a dud (mui 3.108 den evel eil yezh) en Omo en Etiopia (1998).
Woody Allen
Filmoù evel aktor
right|thumb|200px|Woody Allen, Oviedo.
659
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 659
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 659
Gwyddno Garanhir
Roue Meirionydd ha mab Gwrin Farfdrwch e oa Gwyddno Garanhir. Hervez an hengoun en dije kollet un darn vras eus e rouantelezh, a vije bet beuzet gant ar Meurvor Atlantel. Gwarezet e vije bet ar rannvro-se, Maes Gwyddno hec'h anv, gant ur chaoser. He dorioù a vije bet lezet digor gant ur plac'h, Mererid hec'h anv, ha beuziñ ar vro en dije graet ar mor.
Dimezet e vije bet Gwyddno Garanhir gant ur vaouez, Ystradwen hec'h anv, ha seizh mab en dije bet: Idris, Rhun, Dyfnwal, Eifionydd, Elffin, Sandde hag Edern.
Anv
Kar-tost eo anv Gwyddno da anv Gouenoù, e Breizh.
John Heartfield
Helmut Herzfeld, anvet ivez John Heartfield. (19 a viz Even 1891 eBerlin-Schmargendorf, 1891 - 26 a viz Ebrel 1968 e Berlin) a oa ul livour hag ul luc’hskeudenner alaman. Brudet eo gant e begadurioù a-enep an naziegezh. Dedennet e oa gant ar varksouriezh, mignon da George Grosz e oa, hag a-drugarez dezhañ e tizoloas al luskad dada e 1918. Nepell goude ar Foar dada etrevroadel gentañ (1920) e krogas gant e begadurioù (diazezet war luc’hskeudennoù), hag e tilezas al livañ. Ezel ar strollad komunour alaman (KPD) eo bet, ha meur a skritell enepnazi en deus savet. Labourat a reas ivez evit ar gelaouenn Arbeiter Illustrierte Zeitung (A.I.Z.) e 1930 : skeudenniñ golo ar gelaouenn eo ar pezh a rae. Kement a startijenn a oa gant e begadurioù ken e lavars Aragon e oa Heartfield “skouer an arzour enepfaskour.” E 1933 e rankas tec’hout war-du Polonia. A-raok ma vefe aloubet ar vro-se gant an nazied e tec’has war-du ar Rouantelezh-Unanet, eno e chomas etre 1938 ha 1949. Goude-se e tistroas d’e vro hag e 1950 en em stalias e Berlin ar Reter. Eno e kendalc’has da sevel skritelloù ha kinkladurioù evit Berliner Ensemble hag evit Deutsches Theater betek ma varvfe e 1968.
Kanton Kastell-Noez
Kanton Kastell-Noez a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
John Heartfield
E vugaleaj
Helmut Herzfeld a zo mab henañ ur familh a bevar bugel. E dad, Franz Herzfeld e anv, a oa skrivagner. Anvet e oa e vamm Alice Herzfeld. E 1895 e voe kondaonet e dad d’an toull-bac’h. Neuze e tilojas ar familh da Suis, ha goude-se da Salzburg (Aostria). E 1899 ez eas e dud diwar-wel (hiziv an deiz ne ouezer ket perak c’hoazh), en ur leuskel o bugale wra o lerc’h. Ar vugale a voe degemeret gant ur familh-degemer.
Deskiñ ar vicher
Helmut Herzfeld a zeskas ar vicher levrier e 1905 e Wiesbaden, ha war un dro ez eas da skol arzoù-pleustrek Munich etre 1908 ha 1911. Adalek 1912 e labouras evel grafour en ur stal vruderezh er memes kêr. Ouzhpenn da se e krogas da studiañ an arzoù hag an artizanelezh e skol Charlottenburg. E 1915 e reas e servij-soudard, hag er memes bloavezh, e kejas gant George Grosz.
Heartfield, an embanner
Adalek 1916 e voe anvet « John Heartfield ». Lakaet en doa kemm en e anv gant ar pal diskouez e oa a-enep ar vroadelourien alaman. Er bloavezhioù da heul e krouas, asambles gant e vreur Wieland Herzfeld, an ti-embann Malik, staliet e Berlin.
E oberennoù dada
Etre miz Mae ha miz Even 1916 e savas lizherennerezh div gelaouenn sizhuniek anvet «Neue Jugend» ha «Kleine Grosz-Mappe». E 1917 e savas gant George Grosz ur fiñvtresadenn anvet «Pêr e St Nazer», diwar c’houlenn Militärische Bildstelle (aozadur prestiñ filmoù evit ar soudarded). Emezeliñ a reas er strollad komunour (KPD) e d’an 31 a viz Kerzu 1918. Goude-se e labouras alies evit ar gelaouenn Rote Fahne (ar banniel ruz). Adalek 1919 e kemeras perzh e dada e Berlin, hag anavezet voe evel “keflusker dada”. E miz Ebrel 1920 e lakaas embann « Dada 3 », asambles gant George Grosz et Raoul Hausmann. E miz Even e kemeras perzh en diskouezadeg dada kentañ, e Berlin. Er memes bloavezh e lakaas embann al levr «der Kunstlump», savet gantañ ha gant George Grosz.
Mestr ar pegadurioù luc’hskeudennoù
En 1924 e lakaas embann e begadur luc’hskeudennoù anvet « Väter und Söhne 1924 » (tadoù ha mibien 1924): pegadur luc’hskeudennoù politikerezh kentañ Heartfield eo. War ar skeudenn e weler ar Jeneral Paul von Hindenburg a-dreñv korfoù-eskern soudarded. Ur bagad bugale gant unwiskoù ha fuzuilhoù, a denn warno. E 1929 e lakaas embann al levr skeudennoù « Deutschland, Deutschland über alles », savet gantañ ha gant Kurt Tucholsky. E 1930 e labouras evit ar gelaouenn Arbeiter-Illustrierten-Zeitung (AIZ), hag evit « Die Volks-Illustrierte » (VI) adalek 1936. Enno e lakaas embann e begadurioù luc’hskeudennoù betek 1938. Etre 1931 ha 1932 edo o chom en Unvaniezh Soviedel, hag eno e labouras war raktresoù liesseurt (diskouezadegoù, pezhioù-c’hoari).