cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tennis
Gwiskamant
N'eus ket dilhad ret da c'hoari tennis. Peurliesañ, ar c'hiz zo gant ar baotred da c'hoari gant ur bragoù berr, hag ar merc'hed gant ur vrozh verr. Evel c'hoarvezet evit an dafar eo cheñchet kalz dilhad an denniserien a-hed an amzer ha merkoù dilhad brudet evel Fred Perry (bet savet gant ar c'hoarier tennis e fin ar bloavezhioù 40) ha Lacoste (bet krouet gant ar c'hoarier René Lacoste e 1933) zo bet merkoù tennis rik a-raok ober o zreuz en dilhaderezh diouzh ar c'hiz. Lod eus ar c'hoarierien a gustum ivez gwiskañ un dro-vrec'h serviedenn da dorchañ o zal diouzh ar c'hwezenn. Ijinet eo bet gant Fred Perry p'en deus savet e embregerezh dilhad asambles gant ar c'hoarier mell-droad aostralian Tibby Wegner.
Kraozon
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant holl. Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed.
Tennis
Leur ha tachenn c'hoari
Geot (evel e Wimbledon), douar (evel e Roland-Garroz) pe galet (simant, sintetek evel Decoturf an US Open, quick hag a zo un danvez plastik, ...) eo danvez al leur-c'hoari peurliesañ, ar pezh a cheñch perzhioù an eskemmoù. Leur-c'hoari gorrek a reer eus an hini douar ha prim eus ul leur-c'hoari geot abalamour ma vez berroc'h an eskemmoù war ar geot alies. Al leur-c'hoari douar zo anezhañ ur gwiskad poultr hepken e gwirionez (brik pe maen pilet), lakaet war ur simantenn maen-raz. Ar gwiskad-mañ an hini a aotre ar c'hoarierien da ruzañ betek ar bolotenn pa vefent re verr war ul leur geot. Adlammat a ra nebeutoc'h ar bolotenn war ar geot ha gant se ivez e vez berroc'h an eskemmoù hag e kemer e greñv war an eneber ar c'hoarier a gustum argadiñ (o vont d'ar roued kerkent ha servijet da skouer).
Plaen ha skouergornek eo an dachenn, 23,77 m (78 troad saoz) hirder eo, 8,23 m (27 troad saoz) ledander evit ur c'hoari-simpl ha 10,97m (36 feet) evit ur c'hoari-doubl. Daou drepas 1,37m ledander zo ouzhpennet evit ar c'hoari-doubl neuze.Ur roued zo stignet e-kreiz an dachenn war he ledander, dalc'het gant bep a bost e pep penn anezhi. Daouhanteriñ a ra an dachenn e div lodenn ken bras ha ken bras. Emañ kenstur da linennoù penn an dachenn. 1,07 m uhelder eo ar roued er postoù ha 91,4 sm en he c'hreiz.
Kraozon
Ar Brezoneg er Skol
1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad Ar Brezoneg er Skol (ABES) evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol.
Tennis
Leur ha tachenn c'hoari
Pemp seurt linennoù zo war an dachenn, gwenn an holl anezhe
E-kerzh ar c'hoari, pa stok ar bolotenn ouzh al linenn e talvez kement hag e-barzh an dachenn, ha pa vefe ouzh ul lodenn dister eus al linenn hepken.
C'hoari ha gounit ur poent
An eil c'hoarier (pe skipailh) zo a-dal d'egile, ar roued o tispartiañ lodenn pep hini. Loc'hañ a ra ar poent gant ar servij.
Ar servij
An hini a zo servijer a sko en e volotenn war-gaout ar resever. Servijout a ra ar memes den a-hed ur c'hoari ha cheñch servijer a reer bep c'hoari. Da servijout e ranker bezañ e dreid a-drek al linenn gentañ hag etre ar merk kreiz hag al linenn gostez. Ar resever diouzh e du a c'hall bezañ el lec'h a gar met a rank laoskel ar bolotenn da skeiñ war al leur a-raok hec'h adkas. Kroaziañ a ranker e servij da lavaret eo kas ar bolotenn er c'harrez a-veskell dreist d'ar roued. Un eil polotenn a c'haller kas ma vez c'hwitet war e daol gant ar servij kentañ. Ma vez c'hwitet div wech war e servij (fazi doubl) e koller ar poent. Muioc' h a riskloù a gustum tapout ar c'hoarierien war o servij kentañ (o skeiñ kreñvoc'h da lakaat diaes ar resever) evit tapout an tu kreñv war ar c'hoarier all e deroù ar poent. En eil servij avat, kuit dezhe d'ober ur fazi doubl (evel displeget pelloc'h) e tapont nebeutoc'h a riskloù ha seul aesoc'h a-se e c'hall bezañ d'ar resever a-wechoù, pa c'hall hemañ, diouzh e du, adkas ar bolotenn en doare ma vo lakaet diaes ar servijer. Un ace (ger saozneg distaget eys) a reer eus ur servij mat pa ne zeu ket a-benn ar resever da gaout stok ouzh ar bolotenn. Ur servij-gounit a reer eus ur servij mat pa ne zeu ket a-benn ar resever da adkas ar bolotenn e diabarzh tachenn ar servijer. Alies e klask ar servijerien lakaat un ace pe ur servij-gounit, dezhe da c'hounit poentoù buan. E deroù pep c'hoari e krog ar servijer war an tu dehoù (hag e servij war ar c'harrez kleiz neuze). Ar servijer a cheñch tu d'e servij a-bep eil poent goude (en tu all d'ar merk kreiz ez a).
Let
Pa sko ar bolotenn ouzh lein ar roued e c'hall c'hoarvezout daou dra. (let a reer eus an degouezh-mañ hag e rank bezañ embannet evel-hen). Pe n'en em gav ket er c'harrez a zo dleet (abalamour ma kouezh eus tu ar servijer pe e-maez eus karrez degemer an eneber) hag e vo kontet evel ur fazi. Pe en em gav er c'harrez ret hag e rank ar servijer servijout en-dro evel ma ne vije ket bet eus ar servij-mañ. Da lavaret eo, ma oa gant e servij kentañ e adkrogo gant e servij kentañ, ha ma oa gant e eil servij e vo gant e eil servij adarre. Lakaet eo ar reolenn-mañ rak dic'hortoz a-grenn eo al lec'h m'en em gav ar bolotenn pa stok ouzh ar roued ha re start e vefe d'ar resever anez d'ar reolenn-mañ. Forzh pegement a servijoù let a c'hall ober evel-se hep na vefent fazioù morse. Disheñvel eo an traoù pa vez let ar bolotenn e-kerzh an eskemm (goude ar servij neuze) : derc'hel da c'hoari a reer evel ma ne vije c'hoarvezet netra, ha pa vefed lakaet diaes gant se.
An eskemm
Pa sko ar bolotenn kaset gant ar servijer ouzh diabarzh ar c'harrez ret e krog an eskemm. Pep hini a rank adkas anezhi dreist d'ar roued, e diabarzh tachenn egile a zo bevennet gant al linennoù kostez (re ar c'hoari-simpl pe ar c'hoari-doubl diouzh an niver a c'hoarierien) ha linennoù penn an dachenn. Rankout a ra pep c'hoarier skeiñ er bolotenn a-raok na adlammfe un eil gwech war al leur pe na skofe homañ ouzh an disterañ tra all (moger, lein,...) goude an adlamm kentañ. Estreget war ar servij ma rank kouezhañ er c'harrez a-raok adkas anezhi, aotreet eo skeiñ er bolotenn a-raok na stokfe ouzh al leur. Un taol-nij pe ur vole a reer eus se. Derc'hel a ra an eskemm betek ma vez c'hwitet gant hini pe hini, ar poent a ya d'an den all neuze. Goude pep poent gounezet e cheñch ar servijer an tu ma ra e servij.
Fazioù
Meur a zoare fazioù zo. Pa gouezh ar bolotenn e-maez eus an dachenn ret (e-pad ar servij pe e-kerzh an eskemm) ez eo ur fazi hag e rank bezañ kemennet gant an tredeog (pe ar resever ma n'eus tredeog ebet) gant ar ger « e-maez ». Ne vez embannet netra p'en em gav ar bolotenn er roued. N'eo ket aotreet d'ar servijer e stokfe e droad ouzh diabarzh an dachenn, nag e krignfe e droad al linenn penn, ken ma n'en deus ket skoet er bolotenn. Fazi dre droad a reer eus se ha rankout a ra c'hoari e eil servij ma oa an hini kentañ pe reiñ ar poent ma oa gant e eil servij. Difennet eo ivez stekiñ ouzh ar roued e mod ebet (gant e gorf pe gant ar paliked e vefe) ha koll a reer ar poent pa c'hoarvezh. Pa c'hoarier en diabarzh, ma c'hoarvezh d'ur c'hoarier kas ar bolotenn ken uhel ken e stok ouzh al lein e vez kollet ar poent gantañ.
Gounit ur c'hrogad
Da c'hounit ur c'hrogad e ranker gounit daou set peurliesañ, tri evit tournamantoù ar chelem bras.
Gounit ur set
Ur set a c'hounezer pa verker 6 c'hoari gant d'an nebeutañ daou c'hoari lañs war an eneber. Gallout a reer gounit ar set 6-0 (n'eus bet gounezet c'hoari ebet gant egile eta), 6-1, 6-2, 6-3 pe 6-4 neuze. Ma n'eo ket aet ar set gant hini ebet eus daou c'hoarier (pe skipailh) goude dek c'hoari e c'haller tapout ar set gant ur skor a 7-5. M'en em gav ar skor e 6-6 e kroger gant an tie-break (displeget pelloc'h), a dalvez da c'hoari dispartiañ hag a ra gounit ar set 7-6. E tournamantoù ar chelem bras avat (estreget en US Open) ne vez ket eus an tie-break nag er 5vet set evit ar baotred nag en 3de set evit ar merc'hed, ha gant se n'a ar maout gant an den nemet pa vez daou c'hoari a-ziforc'h, 8-6, 9-7, 10-8...
Gounit ur c'hoari
Da c'hounit ur c'hoari eo ret lakaat pevar foent d'an nebeutañ, gant ul lañs a zaou boent d'an nebeutañ. Ar servijer koulz hag ar resever a c'hall gounit ar c'hoari eta, daoust ma vez ar servijer peurliesañ a c'hounez « e c'hoari » gant ar start ma c'hall bezañ d'an eneber adkas ar bolotenn pa glask hennezh loc'hañ an eskemm diwar ur servij skoet kalet. Ma vez lakaet tri foent gant pep hini e-kerzh ar c'hoari en em gavont rampo hag e vint dirampoet evel displeget pelloc'h. Sed aze penaos e konter ar poentoù :
M'en em gav rampo 40-40 an daou eneber, ar c'hoarier a yello ar c'hentañ poent gantañ a vo al lañs gantañ (advantage e saozneg) war egile.
Ur c'hoari gwenn a reer eus ur c'hoari gounezet hep na vefe bet lakaet poent ebet gant an eneber.
Ur wech m'eo aet ar c'hoari gant hini pe hini e kroger gant ur c'hoari all (dezhañ ur skor gwerc'h da gregiñ). Cheñch a reer servijer ne vern gant piv e vefe bet gounezet ar c'hoari kent. A-bep eil e servij ar skipailhoù doubl ivez, pep c'hoarier o servijout d'e dro pa vez poent d'e skipailh servijout. Ar break a vez graet pa vez tapet c'hoari ar servijer gant ar resever. Kadarnaat ar break a ra goude ma c'hounez an hevelep c'hoarier e c'hoari servij da heul. Daou c'hoari da heul a c'hounez da neuze hag en em gavout a ra gant daou c'hoari lañs, ha war an hent mat da c'hounit ar set neuze. Lakaomp da skouer e vefe ar skor en 3-3 hag e vefe d'ar c'hoarier A da servijout. Ma koll A e c'hoari servij en em gav ar c'hoarier B dirak, war ar skor 4-3 ha dezhañ eo da servijout. Graet eo ar break gantañ. Ma c'hounez e c'hoari servij da heul e vo ar skor en 5-3, kadarnaet eo ar break gantañ. Trawalc'h e vo dezhañ da c'hounit e gentañ c'hoari servij evit gounit ar set.
Poent-ar-c'hoari, poent-ar-set, poent-ar-c'hrogad
Poent-ar-c'hoari (game point e saozneg) a reer eus ur poent ma c'hall an eil c'hoarier pe egile gounit ar c'hoari ma 'z a ar poent-mañ gant an den-mañ. Da skouer, poent-ar-c'hoari a glasko dastum ar resever m'emañ ar skor en 30-40 (da lavaret eo 30 d'ar servijer, 40 d'ar resever ). Ma 'z a gantañ ar poent da heul ez aio ar c'hoari gantañ. Poent-ar-set (set point e saozneg) a reer eus ur poent ma c'hall an eil c'hoarier pe egile gounit ar set ma 'z a ar poent-mañ gantañ. Da skouer, poent-ar-set a glasko dastum ar servijer m'emañ ar skor en 5-3 40-15. Ma 'z a ar poent gantañ ez aio ivez ar set gantañ war ur skor a 6-3. Ma koll ar poent e vo un eil poent-ar-set kerkent, o vezañ ma vo 5-3 40-30. Poent-ar-c'hrogad (match point e saozneg) a reer eus ur poent ma c'hall an eil c'hoarier pe egile gounit ar c'hrogad ma 'z a ar poent-mañ gantañ. Da skouer, poent-ar-c'hrogad a glasko dastum ar servijer m'emañ ar skor en 6-4 5-2 40-30. Ma 'z a gantañ ar poent da heul ez aio ivez ar maout gantañ, en ur c'hrogad da c'hounit gant daou set. Skor ar c'hrogad a vo 6-4 6-2 eta.
Tie-break
C'hoariet e vez un tie-break p'en em gav skor ar set e 6-6. Ur c'hoari ispisial zo eus an tie-break o vezañ ma ra d'ar c'hoarier (pe d'ar skipailh) a c'hounez anezhañ gounit ar set, war ar skor a 7-6. E-kerzh an tie-break e servij ar c'hoarierien pep hini d'o zro. An hini a grog ne servij nemet ur wech (en tu dehoù war-zu an tu kleiz) hag an eneber a servij div wech da heul (en tu kleiz war-zu an tu dehoù, hag en tu dehoù war-zu an tu kleiz). Goude se e servij pep hini d'e dro div wech da heul, o cheñch tu bep tro. Ne gonter ket poentoù an tiez-break er memes doare. Poent ha poent e kresk ar skor (ha n'eo ket 15, 30, 40). An hini kentañ en em gav gant 7 poent, ha daou boent a lañs war an eneber (7-1, 7-5, 9-7, ...) a c'hounez an tiez-break (hag ar set war un dro).
Cheñch tu
Goude c'hoari kentañ pep set hag e fin pep eil c'hoari da c'houde e cheñch tu ar c'hoarierien war an dachenn. Bep gwech ma cheñchont e c'hallont kaout un ehan diskuizh a bad ur vunutenn hanter. Pep prantad ehan a grog diouzhtu pa vez gounezet poent diwezhañ ar c'hoari hag a achu pa skoer er bolotenn evit servij kentañ ar c'hoari da heul. Goude c'hoari kentañ pep set e cheñcher tu hep ehanañ. E fin pep set ez eo un ehan div vunutenn a c'hall tapout ar c'hoarierien. Cheñch tu war an dachenn zo talvoudus en diavaez dreist-holl, ma c'hall an amzer kaout ul levezon war ar bolotenn hag ar c'hoarierien (gant an avel hag an heol dreist-holl). E-kerzh an tie-break e cheñcher tu bep c'hwec'h poent hep ehanañ.
Taolioù
An doare boutinañ da skeiñ er bolotenn pa vezer e penn an dachenn zo dre un taol-eeun pe ur c'hiltaol. Evit simplaat an traoù e c'haller lavaret e vo diouzh ma vo ar bolotenn a-gleiz pe a-zehoù d'e gorf.
Taol-eeun
Evit un dehouiad e krog ar jestr war tu dehoù e gorf hag e achu en tu all, goude d'ar paliked bezañ skoet er bolotenn. Peurliesañ e vezer barrekoc'h war an taol-eeun eget war ar c'hiltaol.
Kiltaol
Evit un dehouiad e krog ar jestr war tu kleiz e gorf hag e achu en tu all, goude d'ar paliked bezañ skoet er bolotenn.
Taol-nij, lob, smash ha passing-shot
Un taol-nij pe ur vole a skoer en aer a-raok na gouezhfe ar bolotenn war al leur, pa vezer ouzh ar roued peurliesañ, da argadiñ. O vezañ ma n'eus ket bet kollet tizh gant ar bolotenn oc'h adlammat war al leur e tistro buan war tachenn an eneber a vez lakaet diaes d'hec'h adkas. Ul lob a reer o kas ar bolotenn uhel ha pell en dachenn, da argadiñ pe da zifenn, d'ar c'hoarier d'en em adlec'hiañ gwelloc'h evit aesaat an difenn, pe da c'hounit ar poent o kas ar bolotenn dreist d'an eneber, e doare ma ne vo ket evit smashañ. Ma n'eo ket uhel a-walc'h al lob, an eneber a c'hall ober ur smash, o skeiñ kalet er bolotenn pa vez a-us d'e benn, da achuiñ ar poent. Ur passing-shot zo un taol a ra d'ar bolotenn tremen a-gleiz pe a-zehoù d'an eneber a zo ouzh ar roued, buan ha re bell anezhañ evit ma c'hallfe kaout stok outi.
Renkadur ar c'hoarierien e Frañs
Kevre Frañs an Tennis an hini a jed hag a embann renk ar c'hoarierien a ra tournamantoù.
En eil rummad emañ ar renkoù 15, 5/6, 4/6, 3/6, 2/6, 1/6 ha 0. Er rummad-mañ n'eo ket a-walc'h merkañ poentoù da bignat. Un niver strizh a blasoù zo da bep renk hag ur seurt kenstrivadeg eo neuze da vezañ diouzh hini pe hini.
C'hoarierien vrudet
Setu, adalek ar bloaz 1968, roll ar c'hoarierien bet gounezet gante, dre ziv wech d'an nebeutañ, hini pe hini eus tournamantoù ar chelem bras.
Rekordoù
8 eurvezh hag 11 munutenn eo padet ar set diwezhañ-mañ. Hemañ ivez eo ar set a zo padet ar pellañ en istor an tennis a-vicher.
Keoded Doue
Anv un oberenn bet skrivet gant Eosten Hippo e penn kentañ ar kantved eo Keoded Doue. E latin eo Dē cīvitāte Deī contrā pāgānōs, berraet e De Civitate Dei.
Gant an hevelep oberour eo bet skrivet ivez al levr : Gourbannoù.
Jean-Jacques Rousseau
Jean-Jacques Rousseau a oa ur prederour swis, ganet d'an 28 a viz Even 1712 hag aet da Anaon d'an 2 a viz Gouere 1778. Brudet eo bet dre skrivañ Les Confessions. Mennozhioù ha prederiadennoù Jean-Jacques Rousseau a oa ul lodenn eus al luskad ar Sklêrijennoù. Skeud e soñjoù a c'holoas ivez an Dispac'h gall. Hiziv-an-deiz c'hoazh e vez skeud Rousseau war tachennoù lies evel ar politikerezh, an ekonomiezh hag an deskadurezh.
E-pad an Dispac'h gall, Rousseau a oa brudet mat evel prederour e-touez izili ar C'hlub Jakobin. Interet e vo evel un haroz broadel er Panthéon e Pariz, e 1794, 16 vloaz goude e varv.
Ploermael
Douaroniezh
E-kreiz Breizh emañ Ploermael.
Ardamezioù
En erminoù e leonparzh leonek en sabel, kurunennet en glazur, o tougen en e bav dehou ur banniel en glazur karget gant pemp brizhenn erminig en argant, 3, 2
Sturienn ː Tenax in fide D'Hozier, 1696. Froger & Pressensé; 1999
Istor
Staget eo bet ar gêr ouzh domani an dug e 1148
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Trevadennoù
kantved
Kresket eo bet ar gumun d'ar 1 a viz Genver 2019 goude bezañ bodet gant Mousterrin.
Mell-dorn
Istor
Hervez istorourien 'zo, e oa bet krouet an handball e 1898 e Danmark gant gwellidigezh an "håndbold", c'hoariet war un dachenn vihan, ar memes hini hag hini ar "sept" hiziv-an-deiz. E 1919, en doa kinniget an Aotroù Carl Schellenz ur reizhadenn eus an trodball ha krouet an handball gant 11 c'hoarier. E 1926 E Haye, en doa anavezet Kevredad etrevroadel an atletism amatour, ur c'homision evit sevel reolennoù etrevroadel evit ar "c'hoari gant an dorn" deuet da vezañ an handball. E 1928 e oa deuet an handball (c'hoariet er-maez gant skipailhoù 11 c'hoarier) da vezañ ur sport diskouezadek e C'hoarioù Olimpek Amsterdam. E-pad ar C'hoarioù Olimpek-se e voe krouet "Kevredad etrevroadel an handball amatour" (F.I.H.A) E 1932 e oa 23 bro e-barzh ar F.I.H.A. Digemeret e oa, an handball e c'hoarioù olimpek Berlin. 6 bro o doa kemeret perzh: Alamagn, Suis, Hungaria, Roumania ha SUA. Daou vloaz goude e voe aozet gant an Alamagn kentañ kampionad ar bed da unnek ha da seizh. Goude an Eil Brezel Bed e oa bet lamet eus ar program olimpek. E miz Gouhere 1946, e oa bet krouet gant eizh federation vroadel e Kopenhagen, Kevredad etrevroadel an handball a-vremañ (I.H.A)
AR REOLENNOU
Ur skouergorneg a 40m a-hed war 20m ledander eo an dachenn c'hoari. E-barzh an hirgarrez-se ez eus ur c'horreenn c'hoari ha div c'horreenn pal.
Reolenn 2: Amzer c'hoari
Evit an holl skipailhoù ouzhpenn 16 vloaz, e vez c'hoariet 2 wezh 30 min, an troc'h a bad 10 min. Evit ar re etre 12 pe 16 bloaz, e vez c'hoariet, 2 wezh 25 min hag evit ar re vihan, a re eus 8 ha 12 vloaz, 2 wezh 20 min.
Reolenn 3: Ar skipailh, ar cheñchamantoù c'hoarier, an akiperezh
1.Ar skipailh Ur skipailh e vez graet gant 12 c'hoarier. War an dachenn avat, 7 outo hepken a c'hoari, hag ar re all a chom war ar c'hostez. E-penn-kentañ ar match, e rank pep skipailh diskouez 5 c'hoarier d'an neubeutañ. Pep skipailh zo aotreet da leuriañ 4 enor. An enorioù-se ne c'hellont ket bezañ erlec'hiet e-pad an emgav. Unan anezho a rank bezañ pennkaor ar skipailh.
3. An akiperezh Holl c'hoarierien ur skipailh a rank kaout an hevelep dilhad. Dilhad eus ar skipailh a rank en em zikeñvelaat mat gant al livioù eus dilhad ar skipailh enep. Diwaller pal ur skipailh a rank kaout dilhad disheñvel eus dilhad e skipailh hag ar skipailh enep. Ar c'hoarier a rank kaout sifroù bras, 20 cm, war e gein ha 10 cm war e vruched. Ar sifroù a za eus 1 betek 20. Livioù ar sifr a rank lakaat kemm mat etre al livioù hag an abeg eus ar vailhur. Kabiten pep skipailh a rank kaout ur vrec'henn tost eus 4 cm. Ar c'hoarierien a rank kaout boutoù sport. Difennet eo d'ar c'hoarierien kaout traoù dañjerus, da skouer: diwalloù evit ar penn, maskloù evit an dremm, kelc'hioù brec'h, gwalennoù, tro c'houzoug, kleierigoù skouarn, lunedoù hep lastikenn. Ne vez asantet lakaat talgenoù nemet pa vezont graet gant un danvez gwevn ha lastik. Ma vez ur c'hoarier o wadañ pe m'en dez gwad warnañ eo ret dezhañ mont kuit eus an dachenn diouzhtu evit en em bareañ hag en em walc'hiñ. Ne c'hell ket ar c'hoarier, dont en-dro war an dachenn ma ne vez ket graet an dra-se. An holl c'hoarierien ne asantont ket ouzh ar reolenn-se a vez anavezet kablus d'un emzalc'h enep ar sport.
Reolenn 4: An diwaler pal
1731
Diwar-benn bloavezh 1731 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Mell-dorn
Istor
An diwaler pal a c'hell:
1731
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1731
Mell-dorn
Istor
- Touchañ ouzh ar volotenn war ar c'horreenn pal gant e gorf a-bezh.
1731
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1731
Mell-dorn
Istor
-En em ziplasañ gant ar volotenn war ar c'horreenn pal.
-Kuitaat ar c'horreenn pal hep ar volotenn ha kemer perzh war an dachenn neuze an diwaler pal a heul ar memes reolennoù hag ar c'hoarier all.
-Kuitaat ar c'horreenn pal pa na vez ket mestroniet ar volotenn ha kendalc'het da c'hoari ganti war an dachenn c'hoari.
-Lakaat ar c'hoarier enep en dañjer e-pad e obererezhioù.
-Kuitaat ar c'horreenn pal gant ar volotenn.
-Goude an adkas, adtouchañ ar volotenn er-maez e c'horreenn pal ma n'eo ket bet touchet ar volotenn gant ur c'hoarier all a-raok.
-Touchañ ouzh ar volotenn pa vez war al leur pe pa vez o ruilhañ er-maez eus ar c'horreenn pal.
-Dont en-dro gant ar volotenn eus an dachenn c'hoari betek ar c'horreenn pal.
-Touchañ ouzh ar volotenn gant an troad pe ar c'har pa vez war ar c'horreenn pal, war al leur pe pa'z a war-zu an dachenn c'hoari.
Reolenn 5: Ar c'hastizoù
1.Ar berzioù
Ar berzioù a c'hell bezañ roet evit:
-An direizhderioù hag obererezhioù graet a-enep ur c'hoarier all ha ne'z a ket e-barzh rummad ar "sanctions progressives".
Ar berzioù a rank bezañ roet evit:
-Direizhderioù e-pad un taolad deus ar skipailh enep.
-Emzalc'hioù enep sport eus ur c'hoarier pe eus un ofisiel deus ar skipailh.
Arabat da bep c'hoarier kaout muioc'h eget ur berz ha ur skipailh kaout muioc'h eget 3 berz. Ur c'hoarier a zo dija skarzhet kuit 2 vunutenn ne rank kaout berz ebet da c'houde.
2. Ar skarzhoù
Timbroù Sina – Burevioù rusian
left|130px|thumb|Timbr 35 kopek - 1904
Mell-dorn
Istor
Ur skarzh kuit rank bezañ roet digant:
-Cheñchamantoù direizh pe mont e-barzh an dachenn direizh.
-Emzalc'h enep ar sport adlavaret da veur a c'hoarier war an dachenn.
-Diberzhiañ eus ur c'hoarier pe un ofosiel e-pad an amzer c'hoari.
Pep skarzh kuit a zo atav evit 2 vunutenn war an amzer c'hoari. Pa vez skarzhet kuit teir gwezh, ar memes c'hoarier, diberzhiet eo.
Daman (loen)
An damaned eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Procaviidae hag an urzhiad Hyracoidea.
Mell-dorn
Istor
3. An diberzhioù
Daman (loen)
Bevañ a reont en Afrika hag er Reter-Kreiz.
La Liberté du Morbihan
La Liberté du Morbihan a oa ur pemdezieg gallek zo bet er Mor-Bihan en hanterenn ziwezhañ an XXvet kantved e Gwened hag en Oriant a c'houdevezh. Dont a rae er-maez d'ar pardaezh da gentañ hag d'ar mintin erfin. Embannet e voe adal ar 5 a viz Eost 1944 betek 28 a viz Here 1995.
Daman (loen)
Spesadoù
4 pe 5 spesad damaned a zo:
Timbroù Sina – Burevioù rusian
Timbroù implijet e Rusia ivez a vez graet gante e Sina betek 1899, gant ma ‘z eus moulet ar soulgarg "КИТАЙ" ("Sina" e rusianeg) warne. Liv ar soulgarg a c’hell bezañ du, glas pe ruz, hervez liv ar paper e-unan, evit kreñvaat an enebiezh. A-zerc’h pe a-blaen e c’hellont bezañ.
La Liberté du Morbihan
Istor
Anv ar gazetenn, ganet d'an 18 a viz Eost 1944, a oa Le Morbihan Libéré da gentañ, anezhi kazetenn ar Rezistañs a oa bet embannet he niverenn gentañ d'ar 5 a viz Eost, bout ma oa merket ar 6 warni. Aotreet e voe an embannadur d'an 18 a viz Eost da c'houde gant prefed ar Morbihan nevez anvet hag ebarzhet madoù an Nouvelliste du Morbihand'an embregerezh gwask nevez, pa voe bet kenkizet ar gelaouenn gozh evit bezañ bet chomet oberiant ha bezañ kenlabourer ar c'houzalc'herien alaman. Kentañ rener e voe Jean Le Duigou ha ne badass ket en e blas a-raok da zont da vezañ kelaouenner en-dro. Krouet e voe ar c'hevredad dre gevrannoù e miz Here 1944. Dezhañ e voe ur reneriezh aozet gant tudelezhioù dibabet diwar o liammoù gant ar Rezistañs. Teir gevrann warn'ugent a yae d'ober kevala o sammañ 11 500 lur gall :
Hoc'h-douar
An hoc'h-douar, pe orikterop, (Orycteropus afer) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika issahara.
Daman-gwez ar c'hreisteiz
Daman-gwez ar c'hreisteiz (Dendrohyrax arboreus) zo ur bronneg a vev e reter ha kreisteiz Afrika.
Hoc'h-douar
Ar spesad nemetañ eo en urzhiad Tubulidentata.
La Liberté du Morbihan
Istor
Hervez ar gazetenn Libération e voe tennet war-dro 18 000 skouerenn en e varr ingal ha 7 000 er bloavezhioù diwezhañ nemetken. Niverenn diwezhañ La Liberté du Morbihan a zeuas er-maez d'an 28 a viz Here 1995.
Hoc'h-douar
Doareoù pennañ
1.60 m eo e hirder gant ul lost 50 cm. Etre 40 ha 65 kg eo e bouez. Hir eo e voj hag e zivskouarn, begek e lost, gell ha rouez e vlevenn. Turiañ a ra an douar gant skilfoù kreñv e bavioù a-raok ha toullañ garidennoù 10 metrad. Gant e bavioù a-dreñv e skarzh an douar er-maez.
La Liberté du Morbihan
Brezhoneg
Pennadoù brezhoneg a veze enni bep sizhun, savet da gentañ gant Job Jaffre ha Pier ar Saoz, ha gant Daniel an Doujet goude.
Mell-dorn
Istor
-Ur c'hoarier difennet dezhañ da c'hoari a za war an dachenn.
Daman (loen)
Spesadoù
Procaviidae Procaviidae Procaviidae
Mell-dorn
Istor
-Trede emzalc'h enep ar sport gant unan eus tud ofisiel ar skipailh.
-Un direizhder a ziskouez un dañjer evit ar c'hoarier.
Pennad savet gant 3deidi diwan plijidi
Hoc'h-douar
Doareoù pennañ
Ober a ra gant e c'hwesha evit diskoachañ ar merien hag ar merien-gwenn en em vag diwarno. Debriñ a ra togoù-touseg ha frouezh ivez.
Ur c'holen nemetken a vez ganet goude un dougen 7 miz. E rakdent hag e zent-lagad a gouezh pa vez yaouank c'hoazh ha ne chom nemet ar c'hildent gant al loen en e oad gour.
Timbroù Sina – Burevioù rusian
right|130px|thumb|25 kentim war 25 kopek - 1917
Daoust d’ar burevioù-post degemer moneiz Sina, ur “cent” sinaek o vezañ kevatal d’ur c’hopek rusian, e cheñch ar soulgarg e 1917 evit sklaeraat an traoù. E moneiz Sina ez eo dreistmoullet an timbroù hiviziken, ha skrivet gant lizherennoù latin. Talvoudegezh ar moneizoù o venel kevatal dalc’hmat. E 1920 ez eus moulet timbroù all dreistmoullet, nemet ne vezont ket lakaet e gwerzh evit al lodenn vrasañ anezho, ar burevioù-post e Sina o vont da serriñ ar bloaz-se.
Clara Cluck
Clara Cluck zo un dudenn faltazi krouet gant The Walt Disney Company e 1934. Ur yar eo (cluck a dalv klochañ, sklokal). E bannoù-treset e vez diskouezet evel mignonez wellañ Daisy Duck.
Tresadennoù-bev klasel
filmoù berr:
Mickey Mouse Works 1999/2000
House of Mouse 2001/2004
Eupen
Eupen zo ur gêr hag ur gumun eus Reter Belgia, e rannvro alamanek ar vro. Ur gumun alamanek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
Daman-gwez ar c'hornôg
Damà arborícola
Ar Basion Vras
Ar Basion Vras a zo
CSS (strollad)
thumb|150 px|right| Cansei de Ser Sexy e Rock en Seine e 2007
CSS (Cansei de Ser Sexy, Aet skuizh o vezañ sexy, e portugaleg) a zo ur strollad sonerezh eus São Paulo (Brazil) bet savet e miz Gwengolo 2003. Levezonet eo sonerezh ar strollad gant ar sonerezh elektro-rock, hag arzoù liesseurt, evel an design pe ar sinema. Peurliesañ ez eo fentus komzoù o c'hanaouennoù, kanet e saozneg pe e portugeg. Bet eo ar strollad o seniñ e Breizh e Roazhon e 2006, e-pad an Transmusicales.
Pakistan
Pakistan, Republik islamek Pakistan (اسلامی جمہوریۂ پاکستان) ent-ofisiel, a zo ur vro eus Su Azia hag eus ar Reter Kreiz Meur. Un aod 1 046 km he deus a-hed mor Oman er su ha bevennet eo gant Afghanistan hag Iran er c’hornôg, India er reter ha Republik poblel Sina er biz pellañ.
Pakistan eo ar c’hwec’hvet bro bobletañ er bed hag an eil bro bobletañ gant ur muiañ-niver muzulman. Lodenn e oa he zachennad eus India Breizh-Veur a-raok ma vefe rannet, hag un hir a istor he deus an dachennad-se a-fet sevenadurezh, gant Sevenadurezh Traoñienn an Indus peurgetket. Aloubet e oa bet an darn vrasañ anezhi er milved kentañ kent JK gant ar Bersaned hag ar C’hresianed. Diwezhatoc’h e oa deuet an Arabed, an Afghaned, an Durked hag ar Vongoled. Lakaet e oa bet an dachennad e-barzh Raj Breizh-Veur en naontekvet kantved. Abaoe m’eo dizalc’h ar vro he deus anavezet prantadoù kresk milourel hag armerzhel ha prantadoù distabilded, gant disrannidigezh Reter Pakistan (Bangladesh hiziv an deiz). Pakistan he deus disklêriet kaout armoù nukleel.
Istor
Pennad dre ar munud : Istor Pakistan
Hiziv an deiz ez a pevar froviñs d’ober Pakistan : Punjab, Sind, Balochistan ha Proviñs an Harzoù Gwalarn. Gouarn a ra ivez ul lodenn eus Kachmir a zo rannet bremañ etre Pakistan hag India. E korn-bro an Indus e oa diazezet sevenadurioù kozh, en o zouez hini Mehrgarh, unan eus ar c’hêrioù koshañ anavezet er bed, ha Sevenadurezh Traoñienn an Indus (2500 – 1500 kent JK) en Harappa ha Mohenjo-Daro. A-hed ar c’hantvedoù ez eus deuet bagadoù alouberien hag enbroidi, en o zouez an Harappaiz, an Indezarianed, ar Bersed, ar C’hresianed, ar Sakaed, ar Barted, ar Gushaned, an Huned wenn, an Afghaned, an Arabed, an Durked hag ar Vughaled. Graet o doa o annez e Pakistan, ha levezonet o doa an dud eno dre vezañ euvret ganto. Diazezet e oa bet Stad vodern Pakistan d’ar 14 a viz Eost 1947, met un hir a istor he deus ar vro a-gevret gant India, Afghanistan hag Iran. Ur c’hroashent eo ar c’horn-bro evit an hentoù kenwerzh istorel hag evit Hent ar Seiz.
Sevenadurezh Traoñienn an Indus a yeas da get e kreiz an eil milved kent JK, ha war he lerc’h e teuas ar Sevenadurezh Vedik en em astenne war ul lodenn vras eus norzh India ha war Pakistan. Renet e voe ar c’horn-bro gant impalaerezhioù ha rouantelezhioù lerc’h-ouzh-lerc’h, adalek an impalaeriezh pers Ac'haemenid war-dro 543 kent JK, betek Aleksandr Veur e 326 kent JK hag an Impalaeriezh Vaurya. Fontet e oa bet ar Rouantelezh Indezat-ha-Gresian gant Demetrius I a Vactria. Adalek 184 kent JK e oa enni kornioù-bro Gandhara ha Punjab, ha dindan ren Menander eo e tizhas hec’h emled brasañ, o tiazezañ ar prantad Gresian-ha-boudaek gant araokadennoù war dachenn ar c’henwerzh hag ar sevenadur. Kêr Daxila (Takshashila) a zeuas da vezañ ur greizenn deskiñ pouezus en amzer-hont. Dismantroù kêr, er gornôg da Islamabad, zo unan eus lec’hiennoù arkeologel pouezusañ ar vro.
E 712 goude JK e voe aloubet Sindh ha Multan e su Punjab gant ar jeneral arab Muhammad bin Qasim ha prientet an dachenn evit meur a impalaeriezh vuzulman lerc’h-ouzh-lerc’h, en o zouez an Impalaeriezh Ghaznavid, Rouantelezh Ghorid, Sultanelezh Dehli hag an Impalaeriezh Mughal. E-pad ar marevezh-se e voe c’hoariet ur roll bras gant ar visionerien Soufi evit treiñ ar muiañ-niver eus tud ar c’horn-bro ouzh an Islam, pa oant boudaiz ha hindouaded. Tamm-ha-tamm ez eas an Impalaeriezh Mughal war he diskar e penn kentañ an XVIIIvet kantved. Gant se e voe roet tro d’an Afghaned, d’ar Valochied ha d’ar Sikhed da gontrollañ takadoù bras eus ar vro betek ma voe lakaet he beli war su Azia gant Kompagnunezh saoz reter India.
Ar brezel dizalc’hiezh e 1857 a oa bet ar stourm armet diwezhañ enep Raj Breizh-Veur. Lakaet en doa diazezoù ar stourm dieubiñ dizarm renet gant ar C’huntell. Koulskoude, e fin ar bloavezhioù 1930, e teuas ar C’hevread muzulman da vezañ poblekoc’h-poblek gant aon e vefe dileuriet fall ar vuzulmaned pe e vefent gwalleget er politikerezh. D’an 29 a viz Kerzu 1930 e tistagas ar prezidant Allama Iqbal ur brezegenn ma c’halve da grouiñ ur Stad vuzulman distag e gwalarn hag e reter Su Azia. Sevel a reas Muhammad Ali Jinnah a-du gant Teorienn an Div Vroad hag ober a reas d’ar C’hevread muzulman degemer Ratozhiad Lahore e 1940 (anavezet evel Ratozhiad Pakistan), a gasas a-benn ar fin da grouidigezh Pakistan.
Stummet e oa bet Pakistan d’ar 14 a viz Eost 1947 gant div lodenn enno ur muiañ-niver muzulmaned e reter hag e gwalarn India Breizh-Veur. Dispartiet e oant diouzh ar peurrest eus ar vro gant ur muiañ-niver Hindouat. E Pakistan edo proviñsoù Balochistan, Bengal ar reter, Proviñs an Harzoù Gwalarn, Punjab ar c’hornôg ha Sindh. Da-heul rannidigezh India e voe taolioù-freuz etre ar c’humuniezhoù en India ha Pakistan : milionoù a vuzulmaned a yeas da Bakistan ha milionoù a Hindouidi hag a Sikhed a yeas da India. Dizemglevioù a savas e meur a briñselezh evel Jammu ha Kachmir a oa aet e-barzh India dre ma oant bet aloubet gant brezelourien Pachtoun, tra ma oa gwelloc’h an dizalc’hiezh gant an darn vrasañ eus an annezidi. Kement-se a gasas da vrezel kentañ Kachmir e 1948, a echuas gant Pakistan oc’h aloubiñ un drederenn eus ar stad war-bouez nebeut. Eus 1947 da 1956 e oa Pakistan un Dominion er c’hCommonwealth. Disklêriet e oa bet ar republik e 1956, met dastroc’het e voe gant un taol-stad gant Ayub Khan (1958–69), a oa prezidant e-pad ur prantad distabilded diabarzh, hag un eil brezel gant India e 1965. Ret e voe d’e warlerc’hiad, Yahya Khan (1969–71), plediñ gant ar gorventenn a lazhas 500 000 a dud e Pakistan ar reter.
Eus 1972 da 1977 e voe lakaet al lezennoù trevourel da dalvezout en-dro dindan renadur Zulfikar Ali Bhutto betek ma voe diskaret ha goude-se kondaonet d’ar marv er pezh a voe ur gwir vuntr lezvarnel e 1979 gant ar jeneral Zia-ul-Haq. Hennezh a zeuas da vezañ an trede prezidant milourel. Lezennoù kozh Pakistan a voe lakaet en o flas ar Shariah islamek a greskas levezon ar relijiuzed war ar gevredigezh hag an arme. Goude marv ar jeneral Zia en ur gwallzarvoud karr-nij e 1988 e voe dilennet Benazir Bhutto, merc’h Zulfikar Ali Bhutto, da Vinistrez kentañ Pakistan, anezhi ar vaouez kentañ er post-se. E-pad an dek vloaz war-lerc’h e voe ar galloud ganti ha gant Nawaz Sharif a-bep-eil, pa washae plegenn armerzhel ha politikel ar vro. Pakistan a gasas 5000 a soudarded da vrezel ar Pleg-mor e 1991 da gemer perzh er c’hengevredad renet gant ar Stadoù-Unanet, dreist-holl evit difenn Arabia Saoudat. Da-heul tennderioù milourel gant India e stourm ar c’hKargil e oa bet un taol-stad e Pakistan e 1999 ma oa bet kemeret ar galloud erounit gant ar jeneral Pervez Musharraf. E 2001 en em lakaas Musharraf da brezidant goude ma voe rediet Rafiq Tarar da reiñ e zilez. War-lerc’h dilennadegoù ar parlamant e 2002 e treuzkasas Musharraf ar galloud erounit d’ar c’hentañ ministr nevez-dilennet Zafarullah Khan Jamali a zeuas war e lerc’h Shaukat Aziz, ur banker a vicher anezhañ, e dilennadegoù 2004. En e c’houde e voe tremenet ur frapad er sez gant Chaudhy Shuja'at Hussain.
Gouarnamant ha politikerezh
Pennad dre ar munud : Politikerezh Pakistan
Stummet e oa bet gouarnamant kentañ Pakistan gant ar C’hevread Muzulman dindan renerezh Muhammad Ali Jinnah ha Liaquat Ali Khan. Roll ambilh ar C’hevread Muzulman e politikerezh Pakistan a zigreskas un tamm mat gant donedigezh strolladoù politikel all, Strollad Pobl Pakistan e Pakistan ar c’hornôg, ha Kevre Awami e Pakistan ar reter, a gaso a-benn ar fin da grouidigezh Bangladesh. Degemeret e oa bet kentañ Bonreizh Pakistan e 1956, met astalet e voe e 1958 gant Ayub Khan. Bonreizh 1973, astalet e 1977 gant Zia-ul-Haq, a voe lakaet da dalvezout en-dro e 1991. Honnezh eo pouezusañ testenn ar vro, a laka diazezoù he gouarnerezh. Ur republik demokratel kevreadel eo Pakistan, gant an Islam da relijion stad. E-barzh ar sistem dambrezidantel ez eus ur parlamant e ziv gambr a c’hoarvez eus ur ar Sened, ennañ 100 ezel, hag eus ar Vodadeg vroadel, enni 342 ezel. Ar Prezidant eo Penn ar Stad ha Penn an armeoù, ha dilennet e vez gant ur c’hengor dilennel. Peurliesañ ez eo levier ar gostezenn vrasañ er Vodadeg Vroadel a ya da [[Kentañ ministr Pakistan|gentañ ministr. Ur sistem gouarnerezh damheñvel zo gant pep hini eus ar proviñsoù, gant ur Vodadeg Proviñsel dilennet war-eeun ma teu al levier eus ar gostezenn pe ar c’hevredad brasañ da vezañ Pennministr. Gouarnerien ar Proviñsoù a vez anvet gant ar Prezidant. thumb|200px|Savadur ar Parlamant en [[Islamabad]]
Ur roll levezonus zo bet c’hoariet gant Arme Pakistan a-fet politikerezh a-hed istor Pakistan, gant prezidanted soudarded o ren adalek 1958–71, 1977–88 hag abaoe 1999. E-pad ar bloavezhioù 1970 e tiflukas Strollad Pobl Pakistan (SPP), ur gostezenn eus an tu kleiz renet gant Zulfikar Ali Bhutto, war an dachenn bolitikel. Dindan ren Muhammad Zia-ul-Haq, ur soudard anezhañ, he deus kroget Pakistan gant ur c’hemm krenn e-keñver politikerezh kozh an takad breizhveuriat dre zegemer ar Charia ha lezennoù all diazezet war an Islam. E-pad ar bloavezhioù 1980 e oa bet roet lañs d’ul luskad enep-gladdalc’hel hag a-du gant Muhajir, Luskad Muttahida Qaumi e anv, gant kêriz desket e Sindh ha dreist-holl e Karachi. Arouezet e oa ar bloavezhioù 1990 gant ur politikerezh kenemsav renet gant an SPP hag ur C’hevread Muzulman yaouankaet.
Baruch Spinoza
Hep gwir bater, soñjal avat a reas kalz diwar-benn an danvezioù doue.
Pakistan
Gouarnamant ha politikerezh
E dilennadegoù hollek miz Here 2002 e oa deuet ar muiañ-niver eus sezoù ar Vodadeg Vroadel gant Kevread Muzulman Pakistan (Q) (KMP-Q). Da eil e errue Strollad Parlamantidi Pobl Pakistan (SPPP), anezhañ ur gevrenn eus an SPP. Zafarullah Khan Jamali eus KMP-Q a yeas da gentañ ministr met reiñ a reas e zilez d’ar 26 a viz Mezheven 2004, ha lakaet e voe en e lec’h levier ar KMP-Q, Chaudhry Shujaat Hussain, da gentañ ministr da c’hortoz. D’an 28 a viz Eost 2004 e votas ar Vodadeg Vroadel, 191 enep 151, da zilenn Shaukat Aziz, Ministr an Arc’hant ha besprezidant kozh Citibank, da Gentañ Ministr. Muttahida Majlis-e-Amal, anezhañ ur c’henemsav eus kostezennoù relijius islamek, a yeas ar maout gantañ en dilennadegoù e Proviñs an Harzoù Gwalarn, ha kresket e voe niver e zileuridi er Vodadeg Vroadel.
Un ezel oberiant eus ar Broadoù Unanet (BU) hag eus Aozadur ar C'hevelerezh Islamek (AKI) eo Pakistan. Implijet he deus an aozadur diwezhañ-mañ da forom evit ar Gerreizhded Sklêrijennet, anezhi ur steuñv da gas war-raok un azginivelezh hag ur mare sklêrijennoù er bed muzulman. Ezel eo ivez Pakistan eus aozadurioù lec’hel pennañ Kevredigezh Su Azia evit ar C’henobererezh Lec’hel (KSUKL) hag Aozadur ar C’henobererezh Armerzhel (AKA). Gwechall e oa bet darempredoù kemmesk etre Pakistan hag ar Stadoù-Unanet, dreist-holl e penn kentañ ar bloavezhioù 1950 pa oa Pakistan "unvanetañ unvanad" ar Stadoù-Unanet ha pa oa ezel war un dro eus Aozadur ar Feur-emglev Kreiz hag eus Aozadur Feur-emglev Gevred Azia. E-pad ar brezel URSS-Afghanistan er bloavezhioù 1980 e oa bet Pakistan un unvanad hollbouezus eus ar S-U, met trenkañ a reas an darempredoù etrezo er bloavezhioù 1990 pa voe lakaet kastizoù gant ar S-U abalamour ma oa diskred war Pakistan da gas obererezhioù nukleel. Gant gwalldaolioù an 11 a viz Gwengolo hag ar Brezel enep ar sponterezh a voe war o lerc’h e oa bet gwellaet al liammoù etre ar S-U ha Pakistan, dreist-holl pa oa bet paouezet gant Pakistan he skoazell da renad an Dalibaned e Kaboul. E miz Genver 2004, A. Q. Khan, diazezer programm nukleel Pakistan, a anzavas e oa bet e-barzh ur rouedad kuzh evit skignañ armoù nukleel da Libia, Iran ha Korea an Norzh. D’ar 5 a viz C’hwevrer 2004 e kemenne ar prezidant Pervez Musharraf e pardone da A. Q. Khan. Evit bremañ eo fall e yec’hed ha rediet eo da chom er gêr gant ar justis.
Baruch Spinoza
Levezonet e voe gantañ tud e amzer ha tud an amzer a-c'houde (Hegel, Schopenhauer, Nietzsche, Deleuze, h.a.).
Pakistan
Gouarnamant ha politikerezh
E-pad pell he deus bet Pakistan darempredoù diaes gant hec’h amezegez India. Da-heul an dizemglev diwar-benn Kachmir ez eus bet gwir vrezelioù e 1947 hag e 1965. Brezel diabarzh 1971 a zisoc’has gant Brezel Dieubidigezh Bangladesh ha Brezel India-Pakistan 1971. E 1998 ez amprouas Pakistan armoù nukleel e respont d’an tarzhadennoù nukleel embreget gant India hag e teuas da vezañ ar stad vuzulman kentañ ganti armoù nukleel. War-lerc’h oberoù evit ar peoc’h e 2002 e wella ingal an darempredoù gant India. Darempredoù tost zo etre Pakistan ha Sina war dachenn an armerzh, an arme hag ar politikerezh.
Ouzhpenn-se e oa chomet ar vro e-pad pell gant distabilded en he froviñs brasañ, Balochistan. Kaset e oa bet an arme di da stourm ouzh un emsav taer er proviñs eus 1973 da 1976. Dont a reas stabilded er gevredigezh en-dro goude ma voe lakaet Rahimuddin Khan da verour al lezenn-vrezel e 1977. War-lerc’h ur prantad peoc’h er bloavezhioù 1980 ha 1990 e voe adlañset ul luskad disrannañ gant levierien meuriadoù Baloch goude ma oa aet ar galloud gant Pervez Musharraf e 1999. Nawab Akbar Bugti, levier an emsav Baloch, a oa bet lazhet e miz Eost 2006 gant arme Pakistan.
Rannadurioù melestradurel
Pennad dre ar munud : Rannadurioù Pakistan
Pakistan zo ur c’hevread ennañ pevar a broviñsoù, un tiriad eus ar gêrbenn ha takadoù meuriadel melestret ent kevreat. Embreger a ra he galloud er fedoù war lodennoù kornôg korn-bro Kachmir, aozet evel div unvez politikel disrann, Azad Kashmir ha Takadoù an Norzh. India a lavar eo dezhi an takadoù-se.
E 2001 e oa bet torret gant ar gouarnamant kevreadel an unvezioù melestradurel anvet "rannadurioù" a yae d’ober un trede livel gouarnerezh. An unvezioù anvet "distrigoù", a oa ar pevare live, a zeuas da vezañ an trede live nevez. Rannet eo ar proviñsoù hag an tiriad eus ar gêrbenn e 107 distrig, enno meur a tehsil ha gouarnamantoù lec’hel. En takad meuriadel ez eus seizh ajañs meuriadel ha c’hwec’h takadig distag diouzh an distrigoù e-kichen ; en Azad Kachmir ez eus seizh distrig, hag e Takadoù an Norzh ez eus c’hwec’h distrig.
Proviñsoù:
Tiriadoù: <li> Tiriad Islamabad</li> <li> Takadoù meuriadel melestret ent kevreat</li> </ol>
Takadoù eus Kachmir melestret gant Pakistan: <li> Azad Kashmir</li> <li> Northern Areas</li> </ol>
Douaroniezh ha hinad
Pennad dre ar munud : Douaroniezh Pakistan
Pakistan a c’holo 803 940 km², gorread Frañs hag ar Rouantelezh-Unanet a-gevret war-bouez nebeut. War ar blakenn dektonek indian emañ lodenn reter ar vro, ha war ar plateiz iranat ha plakenn Eurazia emañ al lodennoù norzh ha kornôg. Panevet ar 1 046 km a aod war mor Oman, he deus Pakistan 6 774 km a harzoù war an douar: 2 430 km gant Afghanistan er gwalarn, 523 km gant Sina er biz, 2 912 km gant India er reter ha 909 km gant Iran er mervent. Meur a seurt furmadurioù naturel a c’haller gwelet, adalek an traezhennoù, al lagonioù hag ar geunioù an aod su, betek ar c’hoadeier mouest brav-kaer ha gwaredet ha pikernioù skornet ar menezioù Himalaya, Karakoram ha Hindou Kush en norzh. Istimañ a reer ez eus 108 pikern ouzhpenn 7 000 metr goloet gant erc’h ha skornredennoù. E-touez menezioù Pakistan ez eus pemp pikern en tu-hont da 8 000 metr (en o zouez K2 ha Nanga Parbat). Adalek Kachmir kontrollet gant India betek kornioù-bro norzh Pakistan hag a-hed ar vro emañ ar stêr Indus hag hec’h adstêrioù niverus. Toleadoù norzh Pakistan a zedenn un niver bras a douristed estren. Er c’hornôg d’an Indus emañ dezerzhioù sec’h ha tosennek Balochistan; er reter emañ tevennoù traezh dezerzh Thar. Dezerzh Tharparkar e proviñs Sindh er su eo an dezerzh strujus nemetañ er bed. Plaenennoù strujus eo an darn vrasañ eus Punjab ha lodennoù eus Sindh, hag eno eo pouezus-kenañ al labour-douar.
Kemmañ a ra an hinad kement hag ar maeziadoù, gant goañvioù yen ha hañvoù tomm en norzh hag un hinad klouar er su, lakaet kerreizh gant levezon ar meurvor. En toledaoù kreiz e vez hañvoù tomm-gor gant gwrezverkoù hag a c'hall pignat betek 45 °C, ha war o lerc’h goañvioù yen-du, dindan 0 °C alies. N’eus ket kalz a c’hlav, eus nebeutoc’h eget 250 milimetr betek muioc’h eget 1 250 milimetr, degaset dreist-holl gant avelioù mervent ar moñson e fin an hañv. Savet ez eus bet stankelloù war ar stêrioù ha toullet ez eus bet puñsoù er c’hornadoù sec’hañ evit stourm ouzh an diouer a zour.
Plant ha loened
Gant al liesseurt m’eo ar maeziadoù hag an hinadoù e c’hall al loened gouez hag an evned liesseurt-kaer paotaat. Ar c’hoadeier zo enno avalpineged alpat pe isalpat evel ar pin-kroaz, ar pin hag ar sedrez deodar e menezioù an norzh, betek gwez o delioù dibad evel ar shisham en aradennad ar Sulaiman er su. E torgennoù ar c’hornôg ez eus jenevregoù ha lorn gant geot ha strouezh. A-hed an aod ez eus koadeier manglez a ya d’ober ar braz eus takadoù mouest an arvor.
Er su ez eus krokodiled e dourioù bouc’h aber an Indus, tra ma’z eus moc’h-gouez, kirvi, heureuchined-reunek ha krignerien bihan war glannoù ar stêr. E strouezhegi traezhek kreiz Pakistan e kaver aourgon, bleizi-broc’h, kizhier gouez ha louparded tra ma paot en oabl ar falc’huned hag an erered. E dezerzhioù ar gevred e kaver gweparded Azia, loened rouez anezho. E menezioù an norzh ez eus ur bern loened en arvar, evel deñved Marco Polo, deñved Urial, givri Markhor hag Ibex, arzhed du ha gell an Himalaya, ha louparded-erc’h, loened rouez-kenañ anezho. E miz Eost 2006 e oa bet roet ul loupard-erc’h bihan emzivat gant Pakistan d’ar S-U. Ur spesad rouez all eo delfined ar stêr Indus : dall ez int ha krediñ a reer ne chom nemet 1000 anezho, gwaredet e daou santual pennañ. Er bloavezhioù diwezhañ, gant an niverus ma oa al loened lazhet evit o feur pe o lêr, ez eus bet embannet ul lezenn a verzh chase al loened gouez hag an evned, hag ez eus bet diazezet meur a santual hag a warezva evit al loened gouez.
Armerzh
Pennad dre ar munud : Armerzh Pakistan
Kemmet eo bet framm an armerzh gant kresk ar gennadoù estreget al labour-douar, ha bremañ ned a al labour-douar d’ober nemet 20% eus ar PDK. Gennad ar servijoù a gont evit 53% eus PDK ar vro, hag ar c’henwerzh a-vras hag ar c’henwerzh a-vunut a ya d’ober 30% eus ar gennad-mañ. Nevez zo eo diflechet Yalc’h Karachi, asambles gant an darn vrasañ eus ar broioù war eskoriñ er bed. Postadurioù estren a gementadoù bras zo bet graet e meur a c’hreanterezh. Ar greanterezhioù eus ar vegenn e Pakistan eo ar pellgehentiñ, ar meziantoù, ar c’hirri-tan, al lien, ar simant, an temz, an dir, ar sevel bigi, ha nevesoc’h zo, an aeregor.
Pakistan he deus sevenet kurioù ijinouriezh evel savidigezh ar stankell vrasañ leuniet gant douar er bed, Tarbela, an daouzekvet brasañ stankell er bed, Mangla, kenkoulz hag an hent uhelañ er bed : Gourhent Karakoram. Ouzhpenn-se ez eus un hanter dousennad stankelloù rakwelet evel Stankell Kalabagh, Stankell Diamer-Bhasha, Munda, Akhori ha Skardu Katzara.
E miz Du 2006 o doa sinet Sina ha Pakistan un emglev frankeskemm gant ar spi tric’hementiñ ar c’henwerzh eus an daou du, eus 4,2 miliard a $ da 15 miliard a $ e-korf ar pemp bloaz war-lerc’h. Ezporzhiadurioù Pakistan e 2005 a save da 15 miliard a $, ha prest e oant da dizhout 18 miliard a $ e 2006 ha 20 milion a $ e 2007. En e vleuñv eo ivez e Pakistan greanterezh an armoù : ezporzhiañ a ra 200 milion a $ bep bloaz, dreist-holl aveadurioù difenn hag armoù war-du broioù ar Reter Kreiz hag Azia ar Su, ha spi o deus an dud e karg e vo an ezporzhiadurioù-se en tu-hont da 500 milion a $ ar bloaz er pemp bloaz a zeu. Ouzhpenn-se e kas kalz Pakistaniz tramor profoù da Bakistan dre servijoù enlinenn a bep seurt, ha se a gresk arc’hant ar vro.
Dre genderc’hel gant he diorroadur armerzhel herrek er bloavezhioù diwezhañ he deus tizhet Pakistan ur feur kresk 7 % er bloavezh arc’hant 2005-2006. En e studiadenn armerzhel eus miz Mezheven 2006, ar ramz arc’hantel Morgan Stanley en doa lakaet Pakistan war e roll eus ar marc’hadoù war eskoriñ en armerzh ar bed, e-touez 25 bro a ziskouez ur c’hresk etre pe kreñv war ur prantad amzer hir a-walc’h. Notennañ a ra an danevell “eo kresket buan hec’h armerzh nevez zo ha merzet eo bet gant kevranneien eeun an embregerezhioù. D’an hevelep koulz, Moody's Investors Service o doa lakaet ar pouez war ar c’hammedoù bras zo bet graet gant Pakistan war dachenn an armerzh nevez zo, hag uhelaet o doa o notenn eus B2 da B1, o notennañ e oa “diaweladoù war vat”.
Poblañs
Pennad dre ar munud : Poblañs Pakistan
Istimañ a reer ez eus 169 270 617 a dud e Pakistan, evel e 2007. Pakistan en deus c’hwec’hvet brasañ poblañs ar bed, muioc’h eget Rusia ha nebeutoc’h eget Brazil. Abalamour da feur kresk uhel Pakistan emeur en gortoz e tremenfe dirak Brazil, a-fet poblañs, a-benn ar bloavezh 2020. Diaes a-walc’h eo diawelet emdroadur ar boblañs e Pakistan abalamour d’an disheñvelderioù e resisted ar sontadegoù, ha d’an dislavar er studiadennoù a bep seurt war ar feur gouennañ. War a seblant e oa ar feur kreskiñ en e vog er bloavezhioù 80, ha digresket en deus kalzik abaoe.. Istimañ a raed ar boblañs da 162 400 000 d’ar 1añ a viz Gouere 2005, gant ur feur gouennañ 34 dre vil, ur feur mervel 10 dre vil hag ur feur kresk naturel 2,4%. Uhel eo feur mervel ar vugale e Pakistan, 70 dre vil.