cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Menadezed
Magerezed an doue int, nimfezed menez Nysa, a oa bet fiziet ar bugel doue enno gant Hermes. Mont a reont d'e heul, gwisket gant krec'hin loened gouez, o seniñ taboulinoù hag o hejañ ouroulerioù, deuet dezho an ambren.
An anv-se a veze roet ivez d'ar maouezed a gemere perzh en Dionysia, lidoù Dionysos en Aten.
Jelada
Ar jelada (Theropithecus gelada) a zo ur marmouz eus Etiopia. Er c'herentiad Cercopithecidae emañ, asambles gant ar babouzed.
Doareoù pennañ
Bevañ a ra a-strolladoù war uhelgompezennoù avelek Etiopia.
En em vagañ a ra ar jelada diwar geot, garennoù ha greun nemetken. thumb|left|250px|Ur barez jelada
Paliked
Ur paliked (pe ur baliked) zo:
Koala
Ar c'hoala (Phascolarctos cinereus) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia. Ar spesad bev nemetañ eo er c'herentiad Phascolarctidae.
Doareoù pennañ
Bevañ a ra er c'hoadegoù eukaliptuz. En em vagañ a ra diwar delioù ar gwez-se (war-dro 500g bemnoz), asambles gant douar, grouan ha rusk evit aesaat e goazhadur. Estreget ar chas n'en deus tamm preizher ebet.
Ul lodenn vras eus a amzer a dremen o kouskediñ war ur brank. Daoust d'e feson dous e c'hell ar c'hoala dantañ ha skilfañ.
35 devezh eo an dougen. Goude-se ec'h a ar c'holen nemetañ e godell e vamm ma chomo 6 miz enni.
Kayseri
Kayseri zo unan eus kêrioù brasañ Turkia, kêrbenn proviñs Kayseri.
Douaroniezh
Emañ e-harz menez Erciyes (Argaeus ar C'hresianed ; Erciyes Dağı e turkeg).
Ouzhpenn 900.000 annezad zo enni.
Istor
Da gentañ e oa anavezet gant an anv Mazaca pe Mazaka, a c'hallje bezañ un anv armeniek. Goude e voe kêr-benn proviñs roman Kilikia, hag anavezet e oa neuze evel Εὐσέβεια ἡ πρὸς τῷ Ἀργαίῳ ("Eusebia Argaeus") en henc'hresianeg. Adanvet e voe Caesarea in Cappadocia (evit he disheñvelout diouzh ar c'hêrioù all anvet Caesarea en Impalaeriezh roman) en enor d'an impalaer Caesar Augustus pa varvas er bloaz 14. Mont a reas an anv-se da Καισάρεια (Kaisariyah) e gresianeg, ha da g-Kayseri da c'houde e turkeg.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo gant Saarbrücken (Alamagn) ha Humus (Siria).
Daman ar C'hab
Daman ar C'hab (Procavia capensis) a zo ur bronneg eus Afrika hag eus ar reter nesañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Procavia.
thumb|left|200px|Tiriad daman ar C'hab
Kolobouz Kornôgafrika
Kolobouz Kornôgafrika (Colobus polykomos) a zo ur marmouz eus kornôg Afrika (eus Gambia betek Aod an Olifant).
Hemon
Tud
E galleg e kaver ar stumm Hémon:
Gwennel
Gwennel a oa ur gumun eus kanton Sant-Albin-an-Hiliber e departamant Il-ha-Gwilen. Emañ e-barzh kumun Glannoù-ar-C'houenon bremañ.
Kendeuzet e oa bet gant gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Glannoù-ar-C'houenon.
Kinkajou
Ar c'hinkajou (Potos flavus) a zo ur bronneg eus Kreiz ha Suamerika.
Ar spesad nemetañ eo er genad Potos. thumb|left|250px|Tiriad ar c'hinkajou
Comines (Norzh)
Comines  a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall an Norzh e Bro-C'hall.
kantved
.
Douaroniezh
War an harzoù gant Belgia emañ Comines. En tu all ag an harzoù emañ Comines Belgia, ur rann eus kumun Comines-Warneton en Hainaut. Ar stêr Leie a ya d'ober ar vevenn.
Broioù keltiek
Ar broioù keltiek, pe Keltia evel ma reer anezho a-wechoù e brezhoneg, eo ar broioù ma komzer yezhoù keltiek.
Un naoutur hag un anv krouet en eo, hag ul liv romantel zo dezhañ, evel d'ar gerioù Cambria ha Caledonia e saozneg, pe d'ar ger Armorique e galleg evit komz eus Breizh.
Diazezet eo war ar meno ez a ar broioù a orin keltiek, pe ma vez komzet yezhoù keltiek, d'ober ur gumuniezh, dezhi un hêrezh heñvel, un hêrezh hag a c'hall bezañ sevenadurel pe istorel, pe tennañ d'ar yezhoù keltiek.
Notenn
Diwar ar ger Keltia e teu ar ger keltieg. Tud zo a ra gant kelteg, savet diwar ar ger kelt.
Kolobouz
Ar c'holobouzed a zo marmouzed eus Afrika issahara rummataet er c'herentiad Cercopithecidae.
Comines
Comines a zo:
Comines
Stiria
Ur stad kevredet a Aostria eo Stiria (alamaneg Steiermark, sloveneg en kroateg Štajerska, sloveneg Prekmurje Štájersko, hungareg Stájerország) a zo Graz (sloveneg Gradec) e gêr-benn. Diazezet eo bet ar vro e 1180. Betek fin ar Brezel bed kentañ e voe renet evel dugelezh gant an Habsbourged. E 1919 e voe disrannet rannvroioù sloveneger Stiria diouzh Aostria ha staget ouzh rouantelezh SHS (Yougoslavia). Hiziv an deiz n'eus nemet 4 250 sloveneger hag a zo o chom e mervent ar vro dreist-holl, en-dro da gêr Radkersburg / Radgona.
Meneziek ha koadek eo ar vro: ouzhpenn 61% eus he zachenn a zo dindan goadeier.
Hampshire
Hampshire (Southamptonshire betek 1959) zo unan eus kontelezhioù Bro-Saoz, war ribl Mor Breizh, e kreisteiz Breizh-Veur. Er rannvro Gevred eo enframmet.
Brudet eo abalamour ma'z eo kontelezh ar skrivagnerez Jane Austen hag abalamour ma kaver eno porzh Southampton, porzh Portsmouth ha kêr-benn gozh rouantelezh Wessex, Winchester.
Rannet eo ar gontelezh velestradurel etre 11 distrig, pa'z eo disrannet diouti abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1997 aotrouniezhioù unvan Southampton ha Portsmouth, daoust ma chomont er gontelezh lidel.
Graz
Graz (diwar ar sloveneg Gradec, "kastellig," sloveneg Prekmurje Gráca) eo kêr-benn stad kevredet Stiria, en Aostria. Lec'hiet eo e biz ar vro, war riblennoù ar Mur, ha rannet e 17 arondisamant. Peder skol-veur a zo e Graz, gant 35 000 studier en holl.
Gevelliñ
Gevellet eo Graz gant:
Karta ar Peoc'h hag an Adunvaniñ
Gant ur boblvouezhiadeg bet graet d'an 29 Gwengolo 2005 (97% eus ar mouezhioù a-du ganti) e oa bet kadarnaet an destenn-mañ.
Treiñ pajenn 13 bloavezh a vrezel sivil bet en Aljeria eo he fal. Eus un tu, ne vo ket tamallet an islamisted bet divizet ganto paouez gant stourm an armoù. Digollet e vo ar familhoù bet lazhet unan eus o izili e-pad ar gwalldaolioù eus un tu all.
Flavius Julius Constans
Flavius Julius Constans (320-350), ganet e Konstantinopolis, a oa impalaer roman eus 337 betek e varv e 350.
Mab yaouankañ Constantinus Iañ e oa Constans. E vamm, Fausta Flavia Maxima, a oa eil gwreg Constantinus. Daou vreur koshoc'h en doa, Constantinus II ha Constantius II.
Savet e voe da Caesar (= eil impalaer) gant e dad, d'an oad a 13 vloaz, d'ar 25 a viz Du 333, ha da Augustus ( = impalaer) d'an 9 a viz Gwengolo 337. En deiz-se e voe rannet an Impalaeriezh etre e zaou vreur all, Constantinus II ha Constantius II, hag eñ. Dezhañ e tegouezhas Italia, Pannonia hag Africa.
Constantinus II, mestr e Galia, Spagn hag Enez Vreizh, a aloubas Italia e 340, met trec'het e voe gant Constans en Aquileia, ma varvas Constantinus. E 341-2, ez eas Constans d'ober un droiad brezel ouzh ar Franked hag e penn kentañ 343 e reas un dro da Enez Vreizh.
E 350 e oa en em savet e jeneral Magnentius a-enep dezhañ, ha daou abeg a oa da se : e vout henvelreviad, hag e warded-korf varbar. Lazhet e voe Constans gant soudarded Magnentius en iliz Helena (Elne, e-kichen Perpignan) d'ar 27 a viz C'hwevrer 350.
Mezansker
Mezansker a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"En argant e deir moualc'henn en sabel"
Digemeret gant ar Gumun ː 12 Meurzh 1976
Enrollet ar 25 Mae 1976
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
Demografiezh
Cynan ab Owain Gwynedd
Skoazell a roas d'e vibien Gruffudd ha Maredudd pa glaskjont ober un taol-diskar a-enep d'e vreur Hywel, e 1170 dre ma oa bet lakaet da ren goude marv o zad. En em dennañ a reas Hywel eus ar gwallbleg-se ha kaset e voe Kynan d'an harlu e 1173 gant an daou genbriñs da neuze, Dafydd ha Rhodri. Pa varvas Cynan e 1174 ez eas e vibien da skoazellañ e niz Llywelyn ab Iorwerth da vout priñs e 1195.
Enderun
Enderun a oa ur skol savet dindan ren ar sultan Murat II hag a chomas digor betek bloavezhioù diwezhañ an impalaeriezh otoman (1908).
Gant ur skol evel Enderun e c'helle an impalaeriezh stummañ tud diouzh hec'h ezhommoù. Goude o studioù ec'h ae an darn vrasañ eus al loreidi da servijout uhelidi ar Stad pe d'an arme (Janisered).
Constantius II
Flavius Iulius Constantius, anavezetoc'h evel Constantius II, (7 a viz Eost 317 - 5 a viz Here 361) a voe Impalaer Roman (337 - 361) eus Tiegezh ar Gonstantined.
Arabat meskañ e anv gant hini e vreur Constans, a voe impalaer gantañ.
E vuhez
Eil mab Constantinus Iañ ha Fausta e oa. Ganet e oa e Sirmium (en Illyricum), hag anvet e voe da Gaesar gant e dad. Teir gwech e voe dimezet: d'ur verc'h da Julius Constantius da gentañ, da Eusebia da eil, da Faustina da drede. Ur verc'h o doe, Constantia, a zimezas gant an Impalaer Gratianus.
Pa varvas e dad Constantinus e 337, e voe lazhadeg, kaset en-dro gant Constantius. Graet e voe o stal d'ar gerent deuet eus eil dimeziñ e dad-kozh Constantius Chlorus gant Theodora, ha ne chomas ken nemet e vreur henañ Constantinus II, hag e vreur all Constans, ha daou genderv (Gallus hag e hantervreur Juluan) evel paotred. En em glevout a reas an tri breur da rannañ an Impalaeriezh etrezo, hervez youl o zad. Da g-Constantinus II Britannia, Galia hag Hispania; da g-Constans Italia, Afrika, hag Illyricum; ha da g-Constantius ar Reter.
Savet da Caesar (= eil impalaer), d'an 8 a viz Du 324.
Anavezet evel Augustus (= impalaer) d'an 9 a viz Gwengolo 337.
Marv ha warlerc'hiad
Juluan a voe lakaet da Augustus gant arme Galia e 361, ha Constantius a voe ret dezhañ c'hoari dre nerzh ouzh an impalaer dre laer. Pa oa an div arme o vont d'en em gannañ e varvas Constantius gant an derzhienn nepell diouzh Tarsus d'ar 5 a viz Here 361, ha Juluan a voe embannet da vout Augustus dre an Impalaeriezh roman.
Krenngembraeg
Ar c'hrenngembraeg (Cymraeg Canol e kembraeg) eo an anv a reer eus ar c'hrembraeg a veze skrivet er Grennamzer, etre an XIIvet ha, goude marevezh an hengembraeg.
Yezh an dornskridoù eo, hini tost an holl zornskridoù koshañ er yezh-se, hini ar Mabinogion eta, goude ma kreder eo kalz koshoc'h an danvez anezho, ha yezh al lezenn gembreat kozh. Ha komprenus eo d'ur c'hembraeger desket.
Doare-skrivañ
N'eo ket peurheñvel an doare-skrivañ en holl skridoù. Dre vras memes tra e veze skrivet "k" e-lec'h "c" hiziv, ha "d" e-lec'h "dd".
Roll ar brederourien veur
Prederouriezh - Prederourien
R-Z
قائمة الفلاسفة Filozofo Daftar Filsuf Filosoof Filosofer Философ Felsefe tarihi
Arcidosso
Arcidosso a zo ur gumun ag Italia e proviñs Grosseto, e rannvro Toskana, 100 km er c'hreisteiz da Firenze.
Emgann ar Medway
Emgann ar Medway zo un emgann a c'hoarvezas en Enez Vreizh er bloaz 43, war lez ar stêr Medway, entre arme roman ar jeneral Aulus Plaucius hag ar Vrezhoned kaset gant an tierned Cunobelinos hag e vibien Caratacos ha Togodumnos.
Dilestret e oa arme ar Romaned e gevred Enez Vreizh, anezhi peder lejion, da lavarout eo 20 000 soudard, hag ouzhpenn 20 000 soudard-skoazell, Galianed dreist-holl, ha 5 000 marc'heg a gerzhas war-zu ar stêr Medway, ma kavas dirazi arme ar vrezhoned, anezhi soudarded war droad dirak ha war varc'h a-drek.
Aulus a c'houc'hemennas ouzh ar C'halianed treuziñ ar stêr ha mont da skeiñ gant kostez an arme vrezhon, pezh a voe graet en un doare efedus. Goude-se e kasas al Legio IX Hispana d'ober heñvel er c'hostez all. Neuze en em dennas ar Vrezhoned. Gallout a reas ar Romaned treuziñ an Tavoez, ha kenderc'hel gant ar brezel.
Servus
Servus zo ur ger latin hag ur ger-saludiñ e yezhoù zo eus Kreizeuropa, evel en Aostria ha Bavaria-Uhel, en un dachennad a glot dre vras gant Impalaeriezh Aostria gozh.
Sag' beim Abschied leise Servus ("Lavar 'servus' dousik, pa gimiadomp") zo ur ganaouenn anavet en Aostria.
Stiria (Slovenia)
<HR noShade>
thumb|250px|Rannvroioù istorel Slovenia: 1: [[Primorska 2: Kranjska 2a: Gorenjska 2b: Notranjska 2c: Dolenjska ha Bela krajina 3: Koroška 4: Štajerska (Stiria Slovenia) 5: Prekmurje ]]
Stiria slovenek pe Stiria izel (Spodna Štajerska e sloveneg; Spoudnjo Štájersko e sloveneg Prekmurje; alamaneg: Untersteiermark; hungareg: Alsó-Stájerország,) a vez graet eus ur rannvro e biz Slovenia hag a oa perzh eus dugelezh Stiria (Aostria-Hungaria) betek 1918. Kêrioù pennañ Stiria izel a zo Maribor (alamaneg: Marburg 110 668 annezad), Celje (Cilli, 48 081 annezad) ha Ptuj (Pettau, 23 000 annezad).
Abdelaziz Belc'hadem
Abdelaziz Belkhadem (arabeg: عبد العزيز بلخادم ), bet ganet d'an en Aflou (Aljeria), zo ur politiker aljerian hag a voe Kentañ ministr e vro adalek ar  betek an.
Da gentañ e oa kelenner e kornôg Aljeria. Ezel e oa eus Talbenn an Dieubidigezh Vroadel, kentoc'h eus tu an adreizhourien.
E 1977 e voe dilennet evel kannad hag e 1990 ez eas da brezidant Bodadeg ar Bobl hag ar Vroad. Skoazell a reas gouarnamant Mouloud Hamrouche, lesanvet Gorbatchev Aljeria. Skarzhet e voe avat pa voe nullet an dilennadegoù bet gounezet gant Talbenn Islamek ar Silvidigezh. Gant kalon e klaskas gant tud all skoulmañ darempred gant islamourion evit kaout un emglev da vare ar brezel diabarzh.
Pa zeuas Abdelaziz Bouteflika da benn ar vro e voe galvet en-dro : da Vinistr an Aferioù Diavaez ez eas. Harp a reas da A. Boutefkila, dizehan, ken ma voe anvet da Gentañ Ministr d'ar 24 a viz Mae 2006.
Kolobouz Angola
Kolobouz Angola (Colobus angolensis) a zo ur marmouz hag a vev e diazad ar C'hongo hag e Tanzania.
Plougin
Plougin (distaget: ) a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Ardamezioù
Treustellet etre argant hag aour a beder pezh, e zaou peul en glazur; e gab en aour karget gant teir brizhenn erminig en sabel
Eil Brezel-bed:
Plougerne
Plougerne (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Douaroniezh
War lez dehoù an Aber-Ac'h emañ Plougerne.
Stummoù skrivet
Erwan Vallerie ː Ploe Kerneu, c 1330; Ploueguerneau, 1388; Guikerne, 1498; Ploekerneau, 1516; Plou-Kerneaw, 1636; Guiquerno, 1715
Gerdarzh
Dont a ra an anv Plougerne eus an henvrezhoneg ploe (parrez) ha kernev (Kerne-Veur).
Plouiz-Kerne a reer eus tud Plougerne, pe Plougerneviz pe Plougerneiz.
Ardamezioù
En aour e dreustell en gul, e sourin geotet karget gant teir bezantenn en argant balirant, e gab en erminoù
Eil Brezel-bed:
Lec'hanvadurezh
Traezhegi:
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|Ar c'halvar hag an iliz katolik thumb|left|[[Tour-tan Enez-Werc'h e-kichen Lilia, e Plougerne]]
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Re an Tirlu, troadeion o-daou, a varvas e miz Here 1918, e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Re an Aerlu a varvas e-pad an Eil Brezel Bed:
Melestradurezh
Roll ar vaered
Mojenn Tolente
Kontañ a reer e oa ur gêr anvet Tolente gwechall hag a vije bet beuzet gant ar mor. Gant meur a istorour eo bet lec'hiet ar gêr-se dirak aod Plougerne. N'eo, evit poent, nemet martezeadennoù chomet difrouezh Met hervez ur vartezeadenn all e vije bet ar gêr-se e-kichen Pont de la Talence, e Abbeville, tost da c'henoù ar stêr Somme.
Maen-koun
Ur maen-koun (liester : mein-koun) a zo un maen gros pe venet a zo un enskrivadur (pe veur a enskrivadur) warnañ evit mirout koun (pe eñvor) un den, ur strollad tud pe un degouezh. Lavaret e vez maen-eñvor ivez.
Ne vezont ket da veskañ gant ar mein-vonn enskrivet a zo evit termeniñ un dachenn pe un tiriad pe ul lec'h heverk war un hent, nag ivez gant ar mein-vez enskrivet, nemet pa vezont savet a-us d'ar bez gant un enskrivadur hir (maen-koun war bez Yann-Frañsez ar Gonideg e Konk-Leon da skouer). E Breizh ha broioù all e vez kavet mein sonn dindan 1 metrad hag dienskrivet a reer peulvanoù anezho. Darn anezho a zo peulvanoù galian.
Enrico Paoli
Enrico Paoli a zo bet ganet d'an 13 a viz Genver 1908 e Trieste (Aostria-Hungaria, bremañ Italia) ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 2005 e Reggio Emilia (Italia). Mestrc'hoarier echedoù italian e oa. Deskiñ a reas c'hoari an echedoù p'edo nav vloaz. D'an oad a 60 vloaz e trec'has evit ar wezh diwezhañ e kampionad Italia. Gantañ e veze aozet tournamant brudet “Torneo di Capodanno” (Tournamant Etrebroadel Deiz-Kentañ-Bloaz) e Reggio Emilia: lañset e voe e 1958, hag aozet e vez c'hoazh. Hini 1991-1992 a vodas Garry Kasparov, Anatolij Karpov, Viswanathan Anand, Vassily Ivanchuk, Boris Gelfand, Lev Polugaevski, Mikhail Botvinnik, Mikhail Tal, Boris Spassky ha Vasily Smyslov ... Teir gwech e voe Kampion Italia, e1951 e Venezia, e1957 e Reggio nell'Emilia hag e 1968 e Milano. E 1950 e Venezia, Enrico Paoli a voe trec'h gant ar pezhioù du war ar Mestr Meur soviedat Aleksandr Kotov. E 1951 e teuas da vezañ Mestr Etrebroadel. E 1964 e voe dibabet evel Tredeog Etrebroadel. Mankout a reas un hanter-boent dezhañ en un tournamant e 1969 e Vršac evit bout anvet Mestr Meur gant ar FIDE (Kevre Etrebroadel An Echedoù). E 1996 e voe roet an titl "Mestr Meur" honoris causa gant ar FIDE. E 2004 (96 vloaz e oa) e kemeras perzh en e dournanamant etrebroadel diwezhañ, hini Saint-Vincent.
Velosiraptor
Ar Velociraptored ("Preizher fonnus" e latin), ur genad Dromaeosauridae, a oa dinosaored a oa o vevañ war-dro 75 da 71 milion vloaz zo e-pad diwezh ar C'hretase. Anavezout a reer daou spesad, daoust ma"z eus bet kaoz eus spesadoù all en amzer dremenet. V. mongoliensis eo ar spesad skouer. Dizoloet e oa karrekaennoù eus ar spesad-se e Mongolia. Un eil spesad, V. osmolskae, a oa badezet e 2008 diwar tammoù klopennoù kavet e Mongolia diabarzh, e Sina.
Bihanoc'h evit Dromaeosauridae all evel Deinonychus hag Achillobator, Velociraptor en doa koulskoude kalz eus perzhioù o c'horfadurezh. Ur c'higdebrer daoudroadek e oa. Pluñvek e oa gant ul lost hir ha reut, ha skilfoù e stumm filzier war pep pav a-dreñv, hag a veze implijet da lazhañ e breizhoù war a soñjer. Gallout a reer lakaat kemm etre ar Velociraptored hag an Dromaeosauridae all dre o c'hlopenn hir hag izel, gant ur muzell troet etrezek an nec'h.
Velociraptor (anvet ivez 'raptor') zo unan eus ar genadoù dinosaored brudetañ abalamour d'ar perzh bras a c'hoari e-barzh ar film Jurassic Park. Er film-se avat e oa diwir lod eus perzhioù e gorfadurezh, da skouer e oa kalz brasoc'h e vent evit na oa e gwirionez ha ne oa ket pluñvek. Anavezet eo mat ivez gant ar baleontologourien, abalamour ma'z eus bet deskrivet en tu all d'un dousennad relegenn garrekaet, ar muiañ eus holl an Dromaeosauridae. Ur garrekaenn vrudet zoken en deus miret ur Velociraptor krog-ha-krog gant ur Protoceratops.
Diskrivadur
1 metr uhelder hag 1,8 metr ledander e oa ar Velosiraptor. Debriñ a rae dinosaored bihan ha bronneged. Adkavet eo bet e eskern e Mongolia e 1924. Gwechall e oa strujus an hin du-hont ha bevañ a rae ar Velosiraptor er c'hoadeier, e-lec'h ma oa a-walc'h da zebriñ evitañ. Fonnus e rede ha war a seblant e oa speredek kenañ, ar pezh a zo bet ur gavadenn evit ar skiantourien ar bloavezhioù 1920 hag a grede e diotach an dinosaored.
Daoudroadek e oa ar Velosiraptor, hag implijout a rae e lost e-giz un doare da gempouezañ e gorf pa dage an dinosaored all gant ar skilfoù a oa ouzh e dreid.
Filettino
Filettino a zo ur gumun ag Italia e proviñs Frosinone, e rannvro Lazio.
Arvier
Tud
Maurice Garin, ganet en Arvier d'an 3 a viz Meurzh 1871 a gemeras ar vroadelezh c'hall e 1901 a-raok gounit Tro Bro-C'hall e 1903.
Lignezouriezh
Studi an dud a zo bet hendadoù (pe diagentidi) un hinienn pe a zo bet diskennidi dezhañ eo al lignezouriezh, houmañ pleustret gant al lignezourien, amatourien pe dud a vicher. Ur skiant harp d'an istor eo. Evit kavout roudoù an hiniennoù e vez furchet e meur a seurt skridoù : renabloù, dielloù an noterien, enskrivadurioù war vaen hag all. Evit dispak disoc'hoù an enklaskoù ha liammoù kerentiad etre an hiniennoù e vez savet taolenn-lignez. Hollad an diagentidi d'un hinienn eo al lignez.
Istor al lignezouriezh
A-gozh e klask an dud uhel mirout roudoù o lignez, dreist-holl lignez an tadoù. Gwechall (hag hiziv e kornioù'zo ar bed) e veze miret koun al lignez dre ar c'homz ha dre ar c'han ken e veze savet meurganoù gant danevelloù war lignezoù enno. En o zouez ez eus oberennoù Homeros, an Ilias hag an Odysseia. Er Bibl (en Testamant kentañ) ez eus rolloù diagentidi an dud pennañ (Noe, Abraham, Mose, Jezus, da skouer).
Forza Italia
Forza Italia a zo un aozadur politikel italian. Krouet eo bet d'an 18 a viz Genver 1994. Silvio Berlusconi eo e gadoriad abaoe e grouidigezh.
Gesves
Gesves (e walloneg: Djeve) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Gruffudd ap Cynan
Gruffudd ap Cynan (war-dro 1055 - 1137) a oa roue Gwynedd adalek 1081 betek e varv. Ganet e oa e Dulenn, savet e Sord Cholmcille (Swords) e-kichen Dulenn. Mab e oa da Cynan ap Iago, ha da Ragnell, ur verc'h da Olaf Arnaid, roue Daned Dulenn. Eus Iwerzhon e teuas skoazell dezhañ da gemer ar galloud e Gwynedd.
Kolobouz Geoffroy
Kolobouz Geoffroy (Colobus vellerosus) a zo ur marmouz hag a vev en Aod an Olifant, Benin, Togo, Ghana ha Nigeria.
Gruffudd ap Cynan
Gruffudd hag ar varzhed
Meilyr Brydydd a oa barzh e lez Gruffudd ap Cynan. Gantañ e voe savet marvnad ar roue, evel a oa dleet dezhañ.
We Are the World
We Are the World a zo ur ganaouenn a garitez eus 1985 skrivet gant Michael Jackson ha Lionel Richie, produet gant Quincy Jones hag enrollet gant ar strollad USA for Africa. Pal ar ganaouenn a oa dastum arc'hant evit mont a-enep d'an naonegezh en Etiopia.
Ar mennozh a zo bet er penn kentañ gant an aktor/kaner Harry Belafonte. E vanager Ken Kragen en deus kinniget dezhañ ober ur ganaouenn lies-arzourien evel evit Do They Know It's Christmas? eus ar strollad Band Aid ennañ Bob Geldof ha Midge Ure e 1984.
En holl ez eus bet muioc'h eget 45 soner enno Bob Geldof, 21 kaner enno Lionel Richie, Michael Jackson, Tina Turner, Bob Dylan et Bruce Springsteen, o kemer perzh er raktres.
Ar Columbia Records he deus profet ar c'houst produiñ ha dasparzhañ. "We are the World" a zo deuet er maez d'ar Meurzh 7 a viz Meurzh 1985. Goude ar week-end kentañ e oa bet gwerzhet 800 000 skouerenn. D'ar Gwener 5 a viz Ebrel 1985 (Gwener ar Groaz e oa ar bloavezh-se) e vez lakaet da dremen ar ganaouenn war 5 000 savlec'h skingomz d'ar memes koulz. An abadenn-se a lak anezhañ d'ar renk kentañ ar gwerzh pladennoù er Stadoù Unanet, chom a raio er plas-se e-pad 4 sizhunvezh da heul.
Ar ganaouenn he deus gounezet 3 Grammy Awards e 1986.
Muioc'h eget 7,5 milion a skouerennoù eus an ton a zo bet gwerzhet er Stadoù Unanet. Kavet e vez er pladenn USA for Africa : We Are The World, 3 milion a skouerennoù eus ar bladenn-mañ a zo bet gwerzhet. Bez ez eus tonioù skrivet gant Prince, Springsteen, Turner ha tud all c'hoazh a vez kavet war ar bladenn.
Ar raktres (albom, videoclip, single) en deus degaset 50 milion a zollaroù evit talañ d'an naonegezh en Etiopia
Kanerien
An arzourien da heul o deus da nebeutañ skrivet ul linenn eus ar ganaouenn
Listenn klok al laz-kanañ
VH-1's Pop-Up Video a lavar en deus kuitaet Waylon Jennings ar prantad enrollañ dre ma oa reuz war ar c'homzoù.
Bangor (Kembre)
Bangor zo ur gêr hag ur gumuniezh eus Kembre, en hanternoz ar vro, dirak Enez Mon, e traonienn ar stêr Adda. War-dro 20 000 a dud zo o chom enni. Ur skol-veur zo.
Stenieg
Ar stenieg (eus ar gresianeg στηνος, strizh) a zo ar maread diwezhañ eus ar mezoproterozoeg. Padout a reas eus 1.200 milion bloaz'zo betek 1.000 bloaz'zo. N'eo ket diazezet war ar stratigrafiezh met war ar gronologiezh.
Bangor (Kembre)
An Eisteddfod Genedlaethol
Meur a eisteddfod vroadel zo bet e Bangor:
Stenieg
Tenn a ra e anv eus ar gweleoù liesteuzfurmek furmet en-e-bad. E-pad ar stenieg e touezas ar dreistkevandir Rodinia
Bro-Roazhon
thumb|[[Banniel Bro-Roazhon]] Bro-Roazhon a zo unan eus nav bro hengounel Breizh. Daou c'hant pevarzek kumun a ya d'ober anezhi, ar pezh a ra 3 997 km² hag ur boblañs a 692 560 a annezidi e 2010. Roazhon eo kêr-benn Bro-Roazhon.
Stenieg
Liammoù diavaez
ar stenieg war GeoWhen
Bro-Roazhon
Brezhoneg
E distro-skol 2022 e oa enskrivet er skol Diwan hag er c'hlasoù divyezhek 1501 skoliad (2,3 % eus skolidi ar vro evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)
Conwy (kêr)
Conwy zo ur gêr en arvor hanternoz Kembre, ur 35 km er reter da g-Caernarfon, e genou ar stêr Conwy. Betek 1974 e oa e Sir Gaernarfon, goude edo e Gwynedd betek 1996, ha bremañ emañ e Sir Conwy.
Istor
Savet eo bet ar c'hastell brudet gant ar roue saoz Edouarzh Kentañ er bloaz 1284. Arsailhet e voe kêr Conwy gant armead Cromwell e 1645 ha kemeret.
Bro-Zol
thumb|[[Banniel Bro-Zol]] Bro-Zol, pe Bro-Dol, a zo unan eus nav bro hengounel Breizh, ha Dol he c'hêr-benn. Nav c'humun ha tregont a gaver enni, war un tiriad a 623 km². 55 300 a annezidi a oa e Bro-Zol e 2012.
Arabat kemmeskañ Bro-Zol gant Eskopti Dol a oa kalz ledetoc'h, gant parrezioù strewet un tammig dre-holl e Breizh, ha betek e Normandi.
Parrez (relijion)
Ur barrez (pe parrouz e Treger) a zo, er broioù kristen, ur gumuniezh tud war un dachenn douar bodet en-dro d'un iliz, a zo kreiz ar vuhez relijiel, renet gant ur beleg anvet person.
Istor
Da gentañ e oa ur gumuniezh kristenien hepken.
Rann diazez an Ilizoù kristen eo ar barrez (liester : parrezioù). Savet diwar ar ger gresianek kozh parrochia eo bet pa oa gresianeger darn-vuiann ar gristenien e derou an Iliz kristen kentañ e kantvedoù kentañ an hoalad kristen (Iañ ha IIvet kantved). Chomet eo rann diazez an Iliz katolik betek ar blavezioù 1980. Chom a ra hini an ilizoù protestant er bed a-bezh. E meur a vro eo chomet ar ger parrez (parish e saozneg ha paroisse e galleg ar C'hebek evit ar rann melestradurel diazez er maezioù ha n'eo ket mui ur rann relijiel.
Ar barrez katolik e Breizh
Ur framm evit ar vuhez kevredigezhel eo chomet ar barrez e maezioù Breizh ken eo bet implijet ar ger parrez evit ar gumun er-maez eus ar gerioù (ma oa meur a barrez enno). Hiziv e vez graet muioc'h-muiañ gant ar ger kumun, nemet gant brezhonegerien ar bobl. Hiziv a vez bodet ar parrezioù evit sevel ar bodad parrezioù (groupement paroissial e galleg). Ma oa belein ar barrez mistri war ar vuhez relijiel, strollel ha personel e veze e pep parrez kuzul ar fablig evit merañ savadurioù ha douaroù ar barrez. Ar fabligien pe ar flabiked (fabriciens e galleg) a veze graet eus ar guzulierien. Ar fabrik a oa e garg pennañ dastum arc'hant evit ma vo savet ha kempennet an iliz-parrez hag ar chapelioù. Alies e veze kuzulioù ar fabrik evit pep a chapel trev. Kontaouer ar fablig a oa ar prokulor (fablig) e anv (marguillier e galleg).
Sant-Brizh-Gougleiz
Sant-Brizh-Gougleiz (Saint-Brice-en-Coglès e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h Kanton Sant-Brizh-Gougleiz e oa betek 2015.
Nav bro gozh Breizh
A-raok 1790 e oa rannet Breizh e nav eskopti, a vez graet anezho nav bro gozh Breizh dre ma oant live melestradurezhel a-us da hini ar parrezioù, a-raok hini an dugelezh.
Sant-Brizh-Gougleiz
Kendeuzet e oa bet gant Sant-Stefan-Gougleiz d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Maen Roc'h.
Nav bro gozh Breizh
Ul lodenn eus istor Breizh zo en nav eskopti-se eta, a vez graet anezho ivez an nav bro gozh a zo aroueziet war ar Gwenn-ha-Du.
Sant-Brizh-Gougleiz
Ardamezioù
"Peuliaouet etre gul hag aour", hervez Froger ha Pressensé.
Nav bro gozh Breizh
E 1790 e voe rannet ar vro e pemp departamant gall ha ne voe ket anv eus Breizh ken er velestradurezh, a-raok krouidigezh ar rannvro pevar departamant.
Sant-Brizh-Gougleiz
Ardamezioù
An dresadenn roet amañ a zo da lenn ː "Peuliaouet etre aour ha gul"
Kretase
Ar C'hretase, pe Kleizeg, a zo ur marevezh geologel hag a grog tro-dro da -145,5 milion a vloavezhioù hag a echu e -65,5 milion a vloavezhioù. Echuiñ a ra ar marevezh-se gant marv an dinosaored ha meur a furm buhez all. Trede marevezh ar Mezozoeg eo ar c'hretase. Heuliañ a ra ar juraseg hag heuliet eo gant ar paleogenel.
Nolwenn Korbell
Nolwenn Korbell, ganet e Kemper d'an 3 a viz C'hwevrer 1968, a zo ur ganourez eus Breizh. Sevel a ra ivez he c'hanaouennoù liesseurt o awen. Savet eo bet e brezhoneg en ur familh troet gant ar c'han hag ar sonerezh. Kanourez eo he mamm ivez, Andrea ar Gouilh, hag he zad, Herve Korbell a zo soner.
A-raok kanañ war hec'h anv hec'h-unan eo bet aktourez (sinema, c'hoariva ha skinwel), kinnigourez er skinwel, ha kanourez ivez er strollad kembraek Bob Delyn a'r Ebillion. Ganedigezh he mab Gwion e 1998 a zo bet ur mell plijadur en he buhez personel.
Buhez
Ganet eo Nolwenn Korbell e Kemper d'an 3 a viz C'hwevrer 1968 en ur familh ha ne gomze menet brezhoneg. Desket he deus bet ar galleg er skol. Heuliañ a rae he mamm e troiadoù sonadegoù dre ar broioù keltiek. Klevout a reas neuze tud eus Bro-Gembre, Iwerzhon ha Bro-Skos o kanañ en o yezh.
Kregiñ a reas da gemer kentelioù c'hoariva e MJC Douarnenez. 1- vloaz e oa-hi pa c'hoarias e sketchoù e-pad " La Nuit des Raouls ", un adsevel fentus eus Nozvezhioù ar Cesar. Remerket eo gant Youenn Gwernig, rener an abadennoù brezhoneg war France 3 Ouest.
Red (2007, Coop Breizh)
gant ar gitarour Soig Sibéril
Selim Iañ
Selim I (e turkeg otomanek سليم الأول), lesanvet Yavuz Sultan Selim e turkeg, a voe 9vet sultan an impalaeriezh otoman. Ganet e voe d'an 10 a viz Here 1470 en Amasya.
Mab e oa da vBayezid II ha Gülbahar Hatun.
Gouanac'h
Gouanac'h (distaget ) a zo ur gumun eus Treger e kanton Plouha, e departamant Aodoù-an-Arvor, e hanternoz Breizh.
Kolobouz du
Ar c'holobouz du (Colobus satanas) a zo ur marmouz eus Afrika.
Jemeppe-sur-Sambre
Jemeppe-sur-Sambre (e walloneg: Djimepe-so-Sambe) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Poltreder stumm
right|350px Ur poltreder stumm (eus ar saozneg compact camera), a zo ur benveg poltriji bihan ha skañv, peurliesañ e vez emgefreek pep tra enno, bizet e vez ganto dre ur bizer bihan pe dre ur skramm gant strinkennoù liñvel. Graet eo dreist-holl evit an dud a glask ur benveg eeun hag aes da implij, hep mont re war dachenn an teknik (Digoradur, amzer poziñ, ISO).
Kavet e vez un nemedenn eus tu ar potreder stumm arc'hantel : ar poltreder prest da skeudenniñ (ur wech echu ar film e-barzh, ne c'heller ket adimplijout ar voest).
E penn kentañ 2008 e kaver poltrederioù niverel gant ur paker, dezhañ etre 4 ha 12 milion a biksel, ur zoom optek etre 3 ha 4 d'an aliesañ ha betek 10 d'ar muiañ. Tu 'zo gant darn eus ar poltrederioù niverel-se ober filmoù bihan gant pe hep ar son hervez ar poltreder. Kavout a raer ivez fonksionoù ouzhpenn war poltrederioù stumm a renk uhel evel ar Wi-Fi...
Maout (loen)
Ur bronneg daskirier doñv eus ar c'herentiad Bovidae, anv spesad Ovis aries eo ar maout (liester : meot). Par an dañvadez eo met gant disheñvelsterioù bras p'eo kromm ha hir e gerniel ha brasoc'h e gorf. Un temz-spered kreñvoc'h a zo gantañ pa klask dispennañ e enebourien pe ar re a seblant bezañ. "Tourtañ" a ra ar meot all en ur redeg gant e gerniel prest da stokañ outo.
Bridge (poltreder)
350px|right|thumb|Bridge Lumix DMC-FZ50 ha Sony DSC-H7 Ar Bridge a zo ur poltreder a renker etre ar c'hompact hag ar refleks. Tenn a ra kalz d'ar refleks a fed tres diavaez, met tostoc'h eo deus ar c'hompact pa seller e diabarzh ar voest
Ar zoom a vez bras a-walc'h warno peurvuiañ, bizet e vez evel war ur refleks pe dre ar skramm a zo a-dreñv ar benveg. An difoc'h bras a zo etre ar bridge hag ar refleks a zo an doare da gas ar skeudenn: war ur refleks e buker dre ur melezour pe ur prism o adkas ar wirionez, war ur bridge avat e weler atav dre ur skramm. ouzhpenn-se, n'eus ket tu da cheñch ar ferennegoù war ur bridge.
Maout (loen)
Pa vez kaoz eus ar meot hag an dañvadezed asamblez e vez implijet ar ger hollel dañvad. Evit deskrivadur ar par hag he farez, sell outañ.
Bridge (poltreder)
E penn kentañ 2008 e kaver potrejerioù bridge etre 6 Mpx ha 12 Mpx (megapixel), gant ur zoom etre x6 ha x18. Gwerzet e vezont d'ur priz izeloc'h eget ar refleks, ret eo gouzout memestra n'eo ket ken koulz ferennegoù ar binviji-se gant re ar refleks.
Maout (loen)
Orin an anv
Ur ger keltiek kozh eo pa 'z eus bet kavet ar ger galianek *molton (sell ouzh mouton ger galleg). Kavet e vez mollt (kembraeg), mols (kerneveureg), molt (iwerzhoneg) ha mult (gouezeleg Bro-Skos).
Ardamezouriezh
Ul loen kavet e meur a vitologiezh, e meur a vojenn eo ar maout. Er vitologiezh keltiek eo ar maout un arouez evit nerzhioù an natur hag an frouezhusted.
Ardarmez Kerne eo, marteze diwar e gerniel (kern) ha diwar e greoñv (knev, stumm kozh krev). Ur c'hoari-gerioù e vefe hervez Divi Kervella ha kavet e vez ur maout war skoed-ardamez an eskopti ha hini ti-kêr Gemper.
E tresoù kozh ar sevenadur keltiek ez eus bet kavet ul loen e stumm ur sarpant gant penn ar maout. En ur deuziañ daou loen disheñvel-tre e veze diskouezet unaniezh ar perzhioù kontrol kevatal d'ar yin/yang sinaek.
Plouider
Plouider (distaget ) zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lesneven, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Ardamezioù
Rannet ː ouzh 1 en aour e vrizhenn erminig en sabel ouzh kab hag e c'harbenn buoc'h ivez en sabel ouzh beg; ouzh 2 en glazur e vrizhenn erminig en argant ouzh kab hag e c'harbenn buoc'h ivez en argant ouzh beg; e groaz latin divouedet en argant, karget gant ur c'hleze-meur ouzh beg en sabel balirant.
Gevelliñ
Gevellet eo Plouider gant :
Trieste
Trieste (latin : Tergeste, Tergestum, Tercestum ; sloveneg : Trst ; alamaneg ha friouleg : Triest), lec'hiet e reter pellañ ar vro, stok ouzh ar vevenn gant Slovenia, zo ur gêr en Italia. Eus 1382 betek 1919 e oa porzh pennañ Aostria-Hungaria, ha betek an deiz a hiziv ez eo bet miret o yezhoù gant ar minorelezhioù slovenek hag alamanek a zo o chom eno.
Kolobouz Guereza
Kolobouz Guereza (Colobus guereza) a zo ur marmouz hag a vev e kreiz, kornôg ha reter Afrika.
Doareoù pennañ
War-dro 50 cm eo hirder e gorf ha betek 80 cm e c'hell bezañ e lost a zo un doupenn wenn en e benn. Etre 8 ha 13 kg eo e bouez. Du eo e vlevenn gant ur roudenn wenn tro-dro d'e zremm ha war e gostezioù.
A-strolladoù bihan e vev kolobouz Guereza: ur par gant un nebeud parezed hag o re vihan.
Difenn a ra e diriad gant roc'hadennoù ha lammoù.
Ur perzh dibar zo gant e venvegad koazhañ: an hanter vuioc'h a elfennoù bouedus a c'hell tennañ diwar e voued eget ar marmouzed all a-drugarez da vakteri en e stomog.
Tonenn
噸
Bartolomeu Dias
Bartolomeu Dias (war-dro 1450 - 29 a viz Mae 1500) a oa ur moraer hag un ergerzher genidik eus Portugal. Merdeiñ a reas betek Kab ar Spi Mat, e penn suañ Afrika, e 1488. Moarvat e oa an Europad kentañ oc’h ober kement-se.
Ride (EP)
thumb|right|200px|Golo ar bladenn Ride a zo ur bladenn EP bet savet gant ar strollad breizhveuriat Ride. D'ar 15 a viz Genver 1990 e teuas er-maez, embannet e voe gant Creation Records.
Bartolomeu Dias
En 1481 e oa bet Bartolomeu Dias gant Diogo de Azambuja, betek Aod an Aour (Ghana hiziv). Ur marc’heg e lez ar roue e oa Dias, merour meur sanailhoù ar roue ha mestr war al lestr São Cristóvão. Gant ar roue João II e voe anvet, d’an 10 a viz Here 1486, da gemer penn un ergerzhadenn a-hed aodoù Afrika, a-benn ober tro ar c’hevandir ha kavout un hent mor da vont betek Azia. Unan eus palioù ar veaj a oa ivez kavout bro ur roue kristen lesanvet an Tad Yann, a oa bet klevet komz diwar e benn gant an ergerzher João Afonso de Aveiro. Ma oa ur rouantelezh kristen en Afrika e felle da Bortugaliz mont e darempred ganti.
Prientiñ a reas Dias e veaj e-pad meur a viz ha kuitaat a reas Lisbon e miz Eost 1487 gant tri lestr, div garavellenn hanter-kant tonell hag ur vag all da gas ar pourvezioù. E-touez an dud all a oa asambles gantañ e c’heller menegiñ anvioù Pêro de Alenquer, a zanevellas beaj kentañ Vasco da Gama, ha breur Bartolomeu, Pêro Dias, a oa e penn an trede bag. Ganto ivez e oa daou Afrikan ha peder Afrikanez, a c’hellfe talvezout dezho da lomaned pe da jubennourien el lec’hioù ma vefe douaret ganto.
Ride (EP)
Ride hag ar bladenn EP a zeuas da-heul, Play he zitl, a voe adembannet asambles war ar bladenn Smile e miz Gouere 1990, hag embannet e voe er Stadoù-Unanet. Embannet e vo ivez er Rouantelezh-Unanet e miz Du 1992, dre ma oa diviet an div bladenn EP.
Bartolomeu Dias
Bartolomeu Dias a reas gouel war-zu genoù ar stêr Kongo a oa bet ergerzhet er bloavezh a-raok gant Diogo Cão ha Martin Behaim. Goude-se e voe hedet aod Afrika ganto, hag en em gavout a rejont e Bae Walvis. Kollet e voe ar gwel eus an douar ganto goude-se ha tapet e voent gant ur gorventenn spontus a badas 13 devezh hag a gasas al listri pell war-zu ar su. Pa teuas an amzer sioul en-dro ez ejont war-zu ar reter da gentañ ha war-zu an norzh adarre. En em gavout a rejont en aod d’an 3 a viz C’hwevrer 1488, en ur bae a zo anvet bremañ Mossel Bay. En em gavet e oant er reter d’ar beg suañ en Afrika.
E miz C’hwevrer 1488 e voe hedet an aod ganto, war-zu ar reter. Pa voe sklaer dezhañ e oa tu da c’hoari an dro da Afrika ha da genderc’hel evel-se war-zu Indez e tivizas Dias mont war e c’hiz. War e hent distro e welas Kab ar Spi Mat, e miz Mae. Erruout a reas e Lisbon e miz Kerzu 1488, goude ur veaj 16 miz hanter.
Ride (EP)
Roll an tonioù
Holl ganaouennoù savet gant Ride.
Bartolomeu Dias
Ar c’hab a anver bremañ Kab ar Spi Mat a voe badezet gantañ "Kab ar C’horventennoù" (Cabo das Tormentas), abalamour d’an amzer fall en doa kavet eno. Adanvet e voe Cabo da Boa Esperança (Kab ar Spi Mat), diwezhatoc’h, gant ar roue João II, dre ma oa bet digoret eno un hent war-zu ar reter. Ur gavadenn a bouez e oa an hent-se : evit ar wech kentañ e c’helle tud Europa ober kenwerzh gant Indez hag Azia hep rankout tremen dre ar Reter Nesañ. Kement-se a lakaas ar c’henwerzh dre ar Mor Atlantel da greskiñ. Er c’hantvedoù war-lerc’h e kreskas ivez kenwerzh ar broioù eus arvor ar Mor Atlantel hag e tigreskas hini broioù ar Mor Kreizdouar hag ar Reter Nesañ.
Kolobouz ruz Ouganda
Kolobouz ruz Ouganda (Piliocolobus tephrosceles) a zo ur marmouz hag a vev en Ouganda, Rwanda, Burundi ha Tanzania.
Mezheven 2009 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Bartolomeu Dias
E 1497 ez eas Dias da-heul Vasco da Gama, en e veaj da Indez. Mont a reas ivez da-heul Pedro Álvares Cabral war ar Meurvor atlantel, en ur veaj ma voe kavet Brazil ganto e 1500. Mervel a reas war vor, er-maez da Gab ar Spi Mat : e vag a reas peñse war an aod e-kichen ar beg-douar en doa diskrivet da dud Europa.
Mezheven 2009 e Breizh
2009 e Breizh
Recoaro Terme
Recoaro Terme a zo ur gumun ag Italia e proviñs Vicenza.
Gwareg (kumun)
Gwareg a zo ur gumun eus Bro Gerne hag e kanton Rostrenenn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kreiz Breizh.
Eil Brezel-bed
left|thumb|Anv L. Le Bail, un den eus Gwareg, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz.
Totoroeg
thumb|250px|Totoroeg. Totoroeg a reer eus ur yezh indian komzet e Kolombia war kumun Totoró. E gwirionez ez eo kentoc'h ur rannyezh eus ar gwambiaeg komzet er gumun amezek.
Lizherenneg c'hresianek ar c'hornôg
Lizherenneg c'hresianeg ar c’hornôg a oa anezhi unan eus doareoù hen lizherennegoù gresianeg bet implijet tro-dro d’ar 8-5vet kantved a-raok ar varevezh voutin e Euboea hag e lec’hioù all e kornôg Aten, dreist-holl el lec’hioù en Italia bet trevadennet gant Gres. Dont a reas unan eus an doareoù all, hini ar reter implijet en Anatolia, da vezañ al lizherenneg klasel boutin pa oa bet kroget d’ober ganti en Aten ha tamm ha tamm eo hounnezh an hini a veze implijet e pep lec’h ma veze komzet gresianeg betek ma chomas diimplij lizherenneg ar c’hornôg tro-dro d’ar 4re kantved a-raok ar varevezh voutin. Peuzheñvel e oa lizherenneg gresianeg ar c’hornôg ouzh al lizherenneg etruskek kozh, estreget ar fed ma veze implijet al lizherenn Ξ ha stumm al lizherenn Z hag a vane tost c’hoazh d’al lizherenn fenisek zayin. Setu roll al lizherennoù a veze implijet gant lizherenneg ar c’hornôg treuzskrivet hervez stummoù anavezetañ lizherenneg ar reter da lâret eo, implijet e veze c’hoazh al lizherennoù bremañ diamzeret digamma, san ha qoppa met ne veze ket implijet na Ξ na Ω. Ouzhpenn-se, tostoc’h e oa stumm Δ ouzh hini al lizherenn latin D. Dont a ra stumm ar Σ implijet gant al lizherenneg gresianek klasel diwar hini lizherenneg ar c’hornôg kentoc’h evit hini ar reter, anvet sigma loarel, hag a oa tostoc’h he stumm ouzh al lizherenn latin C. Skrivet e veze ivez a-wechoù al lizherenn Ρ en un doare tostoc’h diouzh hini al lizherenn latin R. Setu stumm lizherennoù lizherenneg ar c’hornôg (skrivet en urzh a dehoù da gleiz): Ret eo goût e veze distaget en ur mod disheñvel diouzh boazioù distagañ lizherenneg ar reter lizherennoù zo hervez boazioù ar c’hornôg: Η a veze distaget [h] ha Χ a veze distaget [ks] (o klotañ gant distagadur al lizherenn Ξ e lizherenneg ar reter) ha Ψ a veze distaget [kʰ], (o klotañ gant distagadur al lizherenn Χ e lizherenneg ar reter).
Today Forever
thumb|right|150px|Golo ar bladenn Today Forever a zo ur bladenn EP bet savet gant ar strollad breizhveuriat Ride hag embannet gant Creation Records d'ar 4 a viz Meurzh 1991.
An teir c'hanaouenn gentañ a gaver war ar CD single anvet "Vapour Trail" a voe embannet er Stadoù-Unanet. Ar peder c'hanaouenn a voe ouzhpennet e dibenn ar bladenn vras Nowhere pa voe adembannet e 2001.
Gwareg
Ur wareg a zo un anv a vez graet ouzh un dra a zo dezhañ ur stumm kamm. Eus meur a dra e vez graet ur wareg eta.
Aljer
Kêr-benn Aljeria eo Aljer (arabeg: الجزائر al-Jazāʼir; galleg: Alger; berbereg: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ Dzayer), lesanvet « al Bahdja » (« al Lufrus ») pe « ar gêr wenn », houmañ eo kêr vrasañ ar vro gant 3 milion a annezidi en he zolpad-kêrioù, da lavaret eo 10% eus poblañs Aljeria. Ur porzh bras eo, unan eus ar re bouezusañ war aodoù ar Mor Kreizdouarel.
Orin an anv
Peurvuiañ e vez komprenet an anv diwar ar ger arabek Jazira (unander) ha Jaza'ir (liester), da lavaret eo "an Enezeier" pa 'z eus un nebeud enezennoù e-tal ar porzh enklozet er chaoser hiziv. Koulskoude eo bet kinniget anv berberek un dierniezh, ar Ziridi (sellet ouzh istor ar gêr), pa dalvez tiziri loargann e berbereg.
Douaroniezh
War dinaou menezioù Sahel al Jaza'ir emañ ar gêr he deus astennet he zakad war 230 km² betek 30 km eus an aod. War dinaou unan eus ar menezioù eo kluchet ar C'hasbah (Kasbah), karter koshañ ar gêr.
C'hwec'h dor gozh a zo tro-dro d'ar gêr (bab = dor): Bab El-Oued, Bab Azzoun, Bab Dzira, Bab El Bhar, Bab Jedid ha Bab Sidi Abd Rahmane.
An amzer en Aljer:
Henamzer
Seblantout a ra Aljer bezañ bet diazezet gant ar Fenikianed er IVre kantved kent Jezuz-Krist pa'z eus bet kavet listri kampiniat e foñs ur puñs e 1940.
Gevellerezh
Gevellet eo Aljer gant meur a gêr tro ar bed:
Kolobouz ruz Gordon
Kolobouz ruz Gordon (Piliocolobus gordonorum) a zo ur marmouz hag a vev e Tanzania.
Montourz
Montourz (Montours e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant Gougleiz ha Kell-Gougleiz d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Dorioù-ar-Gougleiz.
Kolobouz ruz
Ar c'holobouz ruz (Piliocolobus pennantii) a zo ur marmouz eus Afrika, hag a vev e Nigeria, Republik Kongo hag en Enez-Vioko.
Kolobouz ruz Preuss
Kolobouz ruz Preuss (Piliocolobus preussi) a zo ur marmouz hag a vev e Kameroun ha Nigeria.
Prunus
Prunus a vez graet eus ur genad gwez ha brousgwez, en o zouez ar prunenned, ar c’herezenned, ar pechezenned, an abrikezenned hag an alamandezenned. Dre voas e vez renket ar Prunus e diabarzh kerentiad ar Rosaceae a-gevret gant ar roz. Sellet e vez outo evel ouzh un iskerentiad, anezhañ ar Prunoideae (pe Amygdaloideae) met, a-wechoù, e vez sellet outo evel ouzh ur c’herentiad drezo o-unan ar Prunaceae (pe Amygdalaceae). Kantadoù a spesadoù Prunus zo, strewet dre ranndirioù kerreizh hanterenn norzh ar voul-douar.
Meurgan
Ur meurgan  a zo ur varzhoneg hir-tre e gwerzennoù a zanevell da gustum kurioù hag avanturioù istorel pe mitologel sevenet gant un haroz pe gant meur a hini, hag he deus ur pouez bras evit ur sevenadurezh pe ur vroad. Implijet e vez ivez ar gerioù meurzanevell ha danevellgan evit meurgan. Albert Lord ha Milman Parry o deus diskouezet e oa ar meurganoù klasel ur stumm barzhoniezh dre gomz da gentañ. Koulskoude eo bet skrivet ar meurganoù zo chomet betek ennomp, evel oberennoù Virgilius, Dante Alighieri, ha John Milton. Kalz anezhe a vije bet kollet ma ne vijent ket bet skrivet.
Prunus
Peurliesañ eo gwenn pe roz o bleuñv gant pemp petalenn ha pemp sepalenn. Genel a reont o-unan pe dre volzadoù a zaou da c’hwec’h war vlokadoù. Frouezh an holl spesadoù Prunus en em ziskouez e stumm un drupenn gant ur maen bras a-walc’h en o c’hreiz. Goafheñvel eo o delioù diflip, dantek war ar c’hant anezho.
Meurgan
Ar meurgan koshañ a c'heller lenn hiziv an deiz eo meurzanevell an haroz Gilgamech a oa savet en akkadeg er ha  kantved kent Jezuz-Krist. Kavet e oa bet e 1870 en ur furchata e-barzh dismantroù levraoueg Ninive. Etre -850 ha -750 ez eus bet savet div veurzanevell vrudetoc'h hag anavezet a-gozh e henc'hresianeg, an Ilias hag an Odysseia. Savet e oant o div gant ar barzh dall Homeros a-hervez. Kemeret eo bet an daou skrid-se, evel patromoù ar meurzanevelloù gant skrivagnerien ha studierien al lennegezh klasel.
Prunus
Rummata
Lod a dorr ar genad Prunus e genadoù disheñvel. N'eo ket ar pep brasañ eus ar skiantourien evit anavezout er Prunus pelloc’h eget un isgenad. An ITIS ne anavez nemet ur genad Prunus, gant ar roll spesadoù evel m'emañ diskouezet er voest a-zehou.
Implijoù
E genad Prunus emañ an alamandezenned, an abrikezenned, ar c’herezenned, ar pechezenned hag ar prunenned ; gounezet eo an holl anezho evit ar c’henwerzh abalamour d'ar frouezh taolet ganto. Tamm debradus an alamandez eo an hadenn anezho ; drupennoù eo frouezh an alamandezenned, n'int ket kraoñ. Kalz a spesadoù hiron zo ivez. Gounezet e vezont evel plant kinklañ, implijet dreist-holl abalamour d'o bleunioù puilh, a-wechoù evit o delioù pe o ruskenn. Er plant kinklañ-mañ e renker ar strollad zo ennañ an holl kerezenned bleuniaouek.
Balieg
Balieg (Baillé e galleg) a oa ur gumun eus Kanton Sant-Brizh-Gougleiz e departamant Il-ha-Gwilen.
Prunus
Implijoù
Degaset eo bet ar Prunus e rannoù eus ar bed ma ne vezent ket kavet gwechall. Kement-se abalamour d'o zalvoudegezh bras. Ur c’halz eus spesadoù Eurazia a c’hounezer evit kinklañ pe evit o frouezh. Plantet int bet e pep lec’h er bed ha lod zo en em c’hraet eus o lec’h nevez kalz en tu all d'o lec’h orin.
Talvezout a ra ar spesadoù Prunus da blant emvagañ evit spesadoù Lepidoptera zo.
Balieg
Douaroniezh
War lez hanternoz ar stêr Minette emañ Balieg
Prunus
Dibab spesadoù dre gevandir
Notenn: diglok eo ar roll-mañ hep mar ebet.
Pesaro
Pesaro zo ur gêr hag ur gumun en Italia. Kêr-benn proviñs Pesaro e Urbino eo, a-gevret gant Urbino, e rannvro Marche.
Prunus
Eurazia
thumb|right|300px|Kerezenn Japan (Prunus serrulata) e bleuñv
Gouelezennouriezh
Studi ar gouelezenniñ hag ar gouelezennoù eo ar ouezelennouriezh, da lavarout eo an tevion/lec'hid ha/pe an dislav a bep seurt hag an doare m'en em zastumont er poulloù a wiskadoù) hag a zdiazad-où a-benn ober mein gouelezennek.
Frazenn amreizh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen frazenn amreizh (saoz: irregular sentence pe minor sentence) evit komz eus un frazenn hep ur rener ha/pe ur prezegad ha na doujont ket da reolennoù boas ar yezhadur, da skouer:
Barcellona Pozzo di Gotto
Barcellona Pozzo di Gotto a zo ur gumun ag Italia e meurgêr Messina.
Frazenn amreizh
E-touez ar frazennoù amreizh e kaver frazennoù diverb, da skouer:
Plouneour-Menez
Plouneour-Menez a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Montroulez, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Play (EP)
thumb|right|150px|Golo ar bladenn
Play a voe an eil pladenn EP bet savet gant ar strollad sonerin breizhveuriat Ride. Embannet e voe er Rouantelezh-Unanet gant Creation Records d'an 2 a viz Ebrel 1990.
E miz Gouere 1990 e voe embannet er Stadoù-Unanet asambles gant ar pladenn EP kent, Ride he zitl, dindan an anv Smile. E miz Du 1992 e voe embannet Smile er Rouantelezh-Unanet ivez, dre ma oa diviet ar pladennoù EP orin.
Roll an tonioù
Holl ganaouennoù gant Ride.