cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dinosaor
Chase
Unan eus ar c'harrekaennoù pouezusañ a voe kavet e gouelec'h Gobi e 1971. Bez' e oa ur Velociraptor hag a dage ur Protoceratops. Dizoloadenn an daou loen krog-ha-krog a brou kalz martezeadennoù Diskouez a ra e tage hag e tebre an dinosaored an eil re ar re all, petra bennak ma ne oa ket ur souezhadenn evit ar pezh a sell ouzh an Theropoda. Kadarnaet eo bet gant roudoù dent war ur garrekaenn Majungatholus e Madagaskar e 2003.
Kerzhed
Hervez an dizoladennoù graet hiziv an deiz ne vije bet spesad dinosaor turier ebet, ha nebeut a zinosaored kraper. Evel ma'z eus bet kavet ur bern roudoù spesadoù bronneged a durie hag a grape er C'henozoeg, an diouer a brouennoù diwar-benn spesadoù dinosaored heñvel zo un tamm souezhus.
Un doare mat da gompren emzalc'h ar spesadoù dinosaored eo deskiñ penaos e tilec'hient. Ar bevmekanikerezh peurgetket en deus pourchaset kalz elfennoù evel, da skouer, gouzout pegen buan e rede an dinosaored diwar studi labour ar c'higennoù ha levezon ar c'herc'hellder war framm o relegoù, , gouzout hag eñ e ranke an Theropoda ramz mont goustatoc'h pa vezent o redek war-lerc'h o freizh kuit da vezañ gloazet , ha gouzout hag-eñ e oa gouest ar sauropoda da chom war-neuñv.
Kelc'hiad buhez
Betek-henn e lavare ar skiantourien e oa an dinosaored loened a veve diouzh an deiz, e-skoaz ar bronneged kentañ a oa loened bihan a rene o buhez er beuznoz pe diouzh an noz kuit da vezañ taget.
E 2011 e voe renet ur studiadenn baleontologek diwar-benn framm lagad an dinosaored : muzuliet e voe hirder poulloù-lagad ha treuzkiz lagadenn sklera 33 spesad Archosauria, keñveriet gant re 164 spesad a hiziv, en o zouez stlejviled, evned ha bronneged. Diskouezet e voe e veve an dinosaored kigdebrer hanter diouzh an noz, an dinosaored a nije ha Pterosauria diouzh an deiz dreist-holl, hag e veve an dinosaored geotdebrer koulz an noz hag an deiz. Lars Schmitz & Ryosuke Motani, Nocturnality in Dinosaurs Inferred from Scleral Ring and Orbit Morphology, Science, 14 EBR 2011
Metabolegezh
A-zivout kennevid an dinosaored, ur studiadenn c'hall diwar-benn aozadur izotopek an oksigen e dent hag eskern 80 dinosaor eus ar C'hretase (Theropoda, Sauropoda, Ornithopoda ha Ceratopsia ) hag a zeue eus Norzhamerika, Afrika, Europa hag Azia he deus diskouezet e rankent kaout korfoù emwrezat. Feur an 18O e-keñver hini an 16O — a zo diouzh gwrezverk diabarzh al loened bev — a oa heñvel ouzh hini ar bronneged hag an evned, a zo emwrezat, ha disheñvel a-grenn diouzh hini ar stlejviled a-vremañ, loened gwreztaolus anezhe, diouzh hini Chelonii ha hini Crocodilia karrekaet eus ar C'hretase.
Bezañs frammoù Havers, anezho mikrokanolioù gronnet gant ur gwiskad eskern kengreiz e-barzh ar relegoù, en eskern karrekaet a vefe un elfenn ouzhpenn a lakafe da soñjal o doa korfoù emwrezat.
Ur skipailh eus Florida en deus jedet e oa kenfeur ar gwrezverk ouzh an tolzennad hag ouzh ar feur kreskiñ, eus 25 °C evit an dinosaored bihan betek 41 °C evit ar re vrasañ. Implijet o deus ur patrom niverel da jediñ gwrezverk ar c'horf diouzh ar ment hag ar feur kreskiñ, evit 8 spesad, eus Psittacosaurus mongoliensis, 12 kg ennañ, betek Apatosaurus excelsus, 2 6000 kg ennañ. Hervez ar skipailh e tizhe gwrezverk diabarzh Sauroposeidon proteles, ar pounnerañ eus an dinosaored anavet (60 tonenn), betek 48 °C moarvat. Prouiñ a rafe ar patrom-se e vefe tommaet an dinosaored bras dre « emwrezadezh anniñvel ».
Rummatadur an dinosaored
N'eus ket keit-se e renked Ichthyosauria, Pliosaurus, Plesiosauria (3 strollad stlejviled dour) ha Pterosauraia (stleviled-nij) e strollad an dinosaored ; hiziv e vez sellet oute evel lignezioù disheñvel diouzh an dinosaored. Ur strollad loened liesseurt e oa an dinosaored. Hervez ur studiadenn eus 2006 e oa bet deskrivet 527 genad asur disheñvel, hag ouzhpenn 1 844 genad a chom c'hoazh da renkañ,.
Taolenn hollek
Hervez ar Kod Etrebroadel Rummatadur al Loened ' e c'haller anavout etre 630 ha 650 genad dinosaored, gant meur a viliadoù spesadoù ; deskrivet e vez war-dro tregont spesad nevez bep bloaz. Un tamm muioc'h evit an hanter eus ar spesadoù n'int anavezet ken gant ur standilhon, diglok peurliesañ, ha nebeutoc'h evit 20% eus ar spesadoù zo anavezet gant muioc'h evit 5 standilhon. An daolenn hollek da-heul a ro liammoù etre ar strolladoù dinosaored pennañ. Kavout a reor un nebeud genadoù da reiñ un alberz eus an urzhiadoù hag eus ar c'herentiadoù meneget.
Orin an dinosaored
Diwanet eo an dinosaored e-barzh usurzhad ar stlejviled Archosauria, ur strollad stlejviled bihan diapsidek a veve e diwezh ar Permian ha dreist-holl e deroù an Triaseg.
E diwezh ar Permian, war-dro -250 milion a vloavezhioù zo, e voe un enkadenn drumm hag a gasas war-dro 90% eus spesadoù ar mare da get, ar pezh a roas o zu d'ar spesadoù loened ha plant a chome da vleuniañ ha da emdreiñ da c'hounit tachennoù nevez, an amnioted peurgetket. E-touez ar re-se edo hendadoù an dinosaored, ar stlejviled hag ar bronneged a wezhall hag a vremañ.
Ar stlejviled bihan diapsidek, da lâret eo dezho daou goublad prenestradenn en o c'hlopenn, a-drek poulloù o daoulagad, o deus eskern rakdentel e lodenn a-raok o c'harvanoù hag, evel holl stlejviled ar mare-se, izili a-dreuzkiz pe hanter-savet. Anvet int Thecodontia abalamour d'ar c'hentañ perzh-se. Aloubiñ a rejont an holl veteier, ha rannet e vezont e tri c'herentiad bras :
Enez Wight
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Enez Wight (Isle of Wight e saozneg, Ynys Wyth e kembraeg). Disrannet e voe diouzh Hampshire e 1890.
Abaoe freuz he daou zistrig e 1995 ez eo un aotrouniezh unvan. Lodek eo er rannvro Gevred.
Un toull-bac'h brudet a zo eno.
Dinosaor
Kentañ dinosaored
Anavout a reer roudoù pavioù karrekaet koshoc'h, ha lezet gant dinosaored moarvat. Lezet e oa bet ar re goshañ war-dro 248 milion a vloazioù zo gant « ''stlejviled bihan pevarzroadek, a vent gant ur c'hazh, a lezas o louc'hoù er pri e-tro 250 milion vloaz zo [...]. Dizoloet e oa ar pazioù-se e mervent Polonia, er menezioù Kroaz-santel. [...] Lezet e oa bet al louc'hoù [...] gant stlejviled eus ar genad Prorotodactylus, loened pevarzroadek dezho pemp biz, ha sanket donoc'h eo louc'h an tri biz kreiz el leur. Tost an eil re diouzh ar re all, ar roudoù-se zo disheñvel diouzh re stlejviled all eus strollad ar c'hrokodiled hag ar stlejviled'' ». '
« 246 milion a vloavezhioù eo oad roudoù all bet kavet gant [...] skipailh Grzegorz Niedzwiedzki eus Skol-Veur Warszawa. Brasoc'h int, war-dro 15 kantimetr, ha lezet e vijent bet gant dinosaored eus ar genad Sphingopus daoudroadek ». Ar roudoù-se a laka moarvat ar c'hentañ spesad dinosaored hep kemm etre Ornithischia ha Saurischiea da vevañ un nebeud milionoù a vloavezhioù abretoc'h, da lâret eo adalek diwezh ar Permian.
Steuzidigezh an Triaseg-Juraseg en deus roet an tu d'ar spesadoù nevez-se da baotañ ha da gemer al logoù ekologel dieub.
Enkadenn an Triaseg-Juraseg
Steuzidigezh an dinosaored, war-dro 65 milion a vloavezhioù zo, he deus lakaet an dud da sevel meur a vartezeadenn d'he displegañ abaoe ar bloavezhioù 1970, lod anezhe droch-pitilh evel distruj an dinosaored gant arallvediz, lod gwirheñveloc'h hag a c'haller gwiriañ en un doare skiantel. Ret eo derc'hel soñj avat ez eo « steuzidigezh an dinosaored » un doare da gaozeal ha netra ken : n'eo ket aet an dinosaored da get penn-da-benn peogwir e chom evned c'hoazh hiziv an deiz. Daoust da se ez eus bet un enkadenn veur e diwezh ar C'hretase, 65 milion a vloavezhioù zo. Honnezh avat he deus bet un efed bihanoc'h war ar vevliesseurted dre vras evit enkadenn veur ar Permian-ha-Triaseg pe zoken hini an Ordovisian) ; diouennet he deus loened ha plant mor dreist-holl, evel ar skourrad Foraminifera, pe an isurzhiad Ammonoidea, ha pas kement a organegoù hag a veve war an douar. Kalz izeloc'h eo feur ar spesadoù douar-se a ya da get evit hini ar spesadoù-mor. Abalamour da donkad an dinosaored avat ez eo deuet an enkadenn-se da vezañ brudet. Setu amañ abegoù gwirheñvelañ an enkadenn K-T. E miz Gwengolo 2007, ur skipailh klaskerien amerikan renet gant William Bottke eus ar Southwest Research Institute e Boulder, Colorado, ha skiantourien dchek a implijas drevezadennoù dre urzhiataer da c'houzout eus pelec'h e teue an asteroidenn he doa krouet krater Chicxulub. Jedet o deus gant 90% gwirheñvelder e oa bet darc'haouet war-dro 160 milion a vloavezhioù zo un asteroidenn ramzel anvet (298) Baptistina'', dezhi tro 170 km treuzkiz, e kelc'htro e gourizad asteroidennoù a zo etre Meurzh ha Yaou, gant un asteroidenn vihanoc'h ha dizanv dezhi 55 km treuzkiz. Drailhet e voe (298) Baptistina gant ar stokadenn, ha krouet e voe ur strollad asteroidennoù anvet « tiegezh Baptistina ». Hervez ar jedadennoù, lod eus an drailhennoù a oa kaset e kelc'htroioù a dreuze hent an Douar. Unan anezhe e oa ar maen-kurun 10 km led a skoas ledenez Yucatán 66 milion a vloavezhioù zo
Diazezet eo an teir damkaniezh-se war fedoù solut hag enkadenn veur ar C'hretase a c'hallfe bezañ c'hoarvezet goude degouezh an tri darvoud-se d'ar memes mare.
An dinosaored er bed a vremañ
E-pad ur c'hantved e voe ur rendael diwar-benn an damkaniezh-se, a voe distaolet gant lod klaskerien. Ibilioù-skoaz zo d'an evned, emezo, padal n'eus ket da Cœlurosauria. Re a bouez a voe roet da ezvezañs an ibiloù-skoaz, koulskoude, pa n'eus reoù ebet d'ar bronneged kigdebrerien, n'int stlejviled evit kement-se.
Abaoe ar bloavezhioù 1970 ez eus bet kavet Cœlurosauria gant ibiloù-skoaz, ha zoken e strolladoù na oant ket emdroet ken : trec'h war ar re all e voe damkaniezh an dinosaored hendadoù d'an evned.
Er bloavezhioù 1990 e voe kavet kalz karrekaennoù dinosaored pluñvek e Sina, e bro Liaoning ; kreñvaet o deus an damkaniezh-se. A-wezhioù ez int evned kentidik, hag a-wezhioù dinosaored pluñvek pe kentpluñvek ha na oant ket evned. Abalamour d'an dizoloadennoù-se e soñjer e tiorroas perzh nevez ar pluñv en unan pe e meur a spesad Cœlurosauria, en hendad ar C'hœlurosauria e-unan zoken, hep implijout anezhañ da nijal war a seblant, hag engehentet en deus spesadoù niverus a-walc'h a zinosaored pluñvek. Diwar unan eus ar spesadoù dinosaored pluñvek-se e vije diwanet hendad an holl laboused, meur a vilion a vloavezhioù diwezhatoc'h.
Petra bennak ma'z eo degemeret an damkaniezh-se gant ar pep brasañ eus ar skiantourien ez eus un nebeud klaskerien a sav a-enep c'hoazh.
Stlejviled a veve da vare an dinosaored
Kalz stlejviled a veve d'ar memes mare hag an dinosaored, ha kemmesket int bet gante er sinema hag el lennegezh, daoust ma n'int renket evel-se gant ar skiantourien : Pterosauria ("stlejviled-nij", en o zouez Pteranodon ha Pterodactylus), Plesiosauria, Pliosauridae, Mosasauridae  hag Ichthyosauria'' (stlejviled mor) eo ar re vrudetañ.
Enez Wight
Vectis Insula e oa anv latin Enez-Wight.
Freiburg
Freiburg pe Freyburg, zo un anv-lec'h alamanek diwar frei « dieub» ha Burg « kastell». Gallekaet eo bet an anv e Fribourg.
848
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 848
Cacatua
Cacatua a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kaketoued, krouet e 1817 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) isspesad en holl.
Rummatadur
Ar c'haketou galah, bet anvet Cacatua roseicapilla da gentañ-penn, a zo bet renket er genad Eolophus, Eolophus roseicapilla ar spesad nemetañ anezhañ.
1730
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1730
Trenkenn ribonukleek
An drenkenn ribonukleek (TRN) zo ur polimer damheñvel ouzh an drenkenn dizoksiribonukleek (TDN) ken evit a sell he framm, ken evit a sell he c'hefridi (Ober war-dro an titouroù genetek ha reiñ korf dezhe). Pevar c'hemm zo e-keñver an TDN :
1730
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1730
Rulosteg-Güldenstädt
Anvet e voe Motacilla erythrogastra da gentañ-penn (e 1775) gant an naturour alaman-balt Johann Anton Güldenstädt (1745-1781).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha divellkeineged a bep seurt.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Yann Brekilien
Jean Sicard, anavezet gant an anv-pluenn Yann Brekilien, a oa ur gwiraour hag ur skrivagner breton. Ganet e oa d´an 11 a viz Kerzu 1920 e Pariz (eus Blaen, Liger-Atlantel e oa e familh a-orin), ha marvet e oa d´an 12 a viz Meurzh 2009 e Kemper.
Eil Brezel-Bed
Rezistant eo bet adal 1941. Krouiñ a ra ur gelaouenn guzh asambles gant ar vreudeur Dupouy, mibien ar pennvreutaour Arrighi.
Goude ar Brezel
Goude ar Brezel e kendalc´h gant e vicher barner. Is-prezidant TGI Gwened e voe (1975-80).
Ur skrivagner puilh anezhañ, sevel a reas Kevredigezh ar Skrivagnerien Vreton ha Prezidant a enor ar gevredigezh e voe. Pennskriver ar gelaouenn "Breiz" e voe hag atebeg ar gevredigezh Kendalc'h. Prezidant "Ar Varc'hekadenn" (touristerezh war varc´h) hag ezel eus Gorsedd an Drouized. Ezel eus Kuzul-Merañ Coop Breizh e voe ivez, kazetenner en Armor Magazine hag ezel eus Komite a Enor "Avenir de la Culture" -Dazont ar Sevenadur-.
Notennoù
Dave ar pennad-mañ « http://fr.wikipedia.org/wiki/Yann_Brekilien ».
Elephantidae
Elephantidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged.
An hini nemetañ eo en urzhiad Proboscidea gant spesadoù bev hiziv an deiz: an olifanted.
Kevredad (gwir gall)
E Bro-C'hall, meizad ar c'hevredad a zo termenet gant mellad 1832 ar C'hod keodedel : Gallout a ra bezañ ensavet, e degouezhioù termenet gant al lezenn, dre akta bolontez un hinienn hepken. Ar re gevredet a n' em ouestl da gemer perzh er c'holloù.'' »
En destenn-mañ e taolenna an embregerezh an obererezh boutin hag ar c'hevredad a zo an enkorfadur gwirel a gaso an embregerezh-se da wir.
E kemm gant seurtoù all a dudelezh – pergen ar c'hevredigezhioù –, ur c'hevredad en deus atav ur c'halvidigezh armerzhel (pourchas madoù ha servijoù da baeañ, genel spletoù pe arboelladennoù, hag o rannañ), gwezh a vez (ral a wezh) a-gevret gant ur c'halvidigezh sokial.
Kevredadoù kenwerzhel
Emañ ar c'hevredadoù-se dindan gwir ar c'henwerzh/an aferioù.
Kevredadoù keodedel
An holl gevredadoù nann kenwerzhel a zo keodedel. Dindan ar gwir keodedel emañ ar c'hevredadoù-se. An tri diwezhañ-mañ a vod izili ar micherioù frank reolennet (kontourien-prizachourien, mezeien, breutaerien, ha c'hoazh) evit reiñ dezho an tu da embreger a-stroll ha da rannañ ar frejoù lojeiz ha framm (rannañ ur sekretourva, da skouer).
Philippe Noiret
Philippe Noiret, 1añ Here 1930, 23 a viz Du 2006 (Pariz), a oa anezhañ un aktour gall brudet. Graet en deus filmoù a bep seurt. Gouestlet en deus e vuhez d'ar sinema ha dreist-holl d'ar fentc’hoari.
Meon
thumb|right|Andon ar Meon thumb|Ar stêr Meon thumb|right|Ar Meon e-kichen [[Titchfield]]
Philippe Noiret
Buhezskrid
Ganet eo en Enez en ur familh kenwerzhel vihan. Ar-lerc’h bout c’hwitet 3 gwezh ar vachelouriezh e tilez ar studioù ha kemer a ra kentelioù Arzoù fromus get Roger Blin e Pariz. Ar-lerc’h ez a da greizenn fromus ar c’hornôg e-lec’h ma ya e darempred get ur c’homedian, aktour, leurennour ha filmaozour Jean-Pierre Darras. A-benn ar fin e kendrec’h an obererour fromus Henri de Montherlant Philippe Noiret da vout da gomedian. Diwar neuze e ouestlo e vuhez d'ar fentc’hoari, d'ar c'hoariva ha d'ar sinema.
Filmoù
C’hoariet en deus e-barzh muioc’h eget 100 film. Rolloù pouezus en deus bet da skouer e-barzh “Tad ha mab”, “Tasmant get ur bleinour” ,“ Ar re vrein”, “An Afrikan” pe c’hoazh “Roue ar farsadenn”...
Meon
Anv
Adsavet *MOINA gant ar glaskerien.
Philippe Noiret
Loreoù
- 1962 : Priz ar jubennerezh - 1976 : Kaezar an aktour gwellañ evit “Ar gozh fuzuilh” - 1990 : Kaezar an aktour gwellañ evit “Ar vuhez ha netra arall” - 2005 : Marc’hegour al lejion a enor - 2006 : loread ar briz Henri-Langlois eus Vincennes
Meon
Anv
Talvoudegezh ː peurheñvel ouzh Moenus > Main, ur stêr eus Germania, Main, Maoin, (<*Moina), Caragh river eus Kerry.
Rulosteg
Ar rulosteged zo evned eus ar genad Phoenicurus.
Meon
Anv
Diouzh ur wrizienn keltieg *mei-, latin meo = mont war raok.
Rulosteg
Spesadoù
E-touez ar spesadoù rulosteged emañ :
Laz
Laz a zo ur gumun eus Kerne, e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh. Emañ er vroig Dardoup e-kreiz ur rannvro goadek ha torgennek, ar Menez Du hec'h anv, etre Gourin ha Gouezeg.
Stour
Stour zo anv meur a dra :
Tunodo
An Tunodo zo luc’haj toerien, pilhaouerien ha klaskerien bara er Roc’h (Bro Dreger). Al luc’haj-mañ zo ur reizhad raganvioù-gour ennañ, bez' e kaver an dibarder-mañ e-barzh al langaj kemener ivez.
Christian Desbordes
Christian Desbordes a zo ur sonaozour, kempenner, soner eus korn bro Landerne. Rener Laz-kanañ Penn ar Bed eo abaoe 1989.
Lambezelleg
Lambezelleg a oa ur gumun eus Breizh e departamant Penn-ar-Bed. Bremañ ez eo ur c'harter eus Brest.
Tunodo
Ar raganvioù-gour
Ar raganvioù-gour zo savet gant ar raganvioù-perc’hennañ a zo heuliet gant ar rannig "jez". Ma lakaer ur verb goude, n'eus ket ezhomm lakaat ouzhpenn ar rannig "a", neuze ne vo ket graet ar c’hemmadur dre-vlotaat (gw. studiadenn Narcisse Quellien).
El liester e c’hall bezañ ar rannig "jez" gant ul liester e "-où" (jezoù).
- Ma jez malañ eltriz = Me a zebr bara
- Da jez ’z aio da dortal = te a yelo da gousket
An daou anv-gwan : gourt ha miñson
'''- Tremenet eo an daouzeg Abostol ? - Miñson' = Deuet eo kreisteiz ? - N'eo ket''
Job Jaffre
Joseph-Marie Jaffré, lesanvet Job Jaffre, pe c'hoazh Jos Pempoull, ganet e 1906 e Berne ha marvet e 1986 en Alre, Mabedad e anv-pluenn, zo ur c'hazetenner breizhat hag ur skrivagner brezhonek hag en deus skrivet e-barzh L'Heure Bretonne ha La Liberté du Morbihan.
E vuhez
Mont a reas da skolaer e skol Kernaskledenn a-raok mont d'an arme. goude e labouras e korn Pariz.
E 1931 e tistroas da Vreizh, d'an Oriant, da labourat er gazetenn bemdeziek Le Nouvelliste du Morbihan, rak asantet en doa bezañ penn-skrivagner ar gazetenn.
Strollad Broadel Breizh
Rebechet e vez dezhañ un nebeud frazennoù vil en dije bet skrivet er gazetenn-se, evel À la porte les Juifs & les enjuivés, a embannas d'an deiz goude skrapadeg ar Vel' d'Hiv a c'hoarvezas d'ar 16 ha d'ar 17 a viz Gouere 1942, hag eñ rener L'Heure Bretonne.
Goude an Eil Brezel-bed
E dibenn ar brezel e voe toullbac'het e-pad 14 mizvezh ha leusket da vont da Nedeleg 1945 rak ne oa netra da damall dezhañ.
Kornôg Sussex
Kornôg Sussex pe West Sussex a zo ur gontelezh e gevred Bro-Saoz. Harzoù en deus gant East Sussex, Hampshire ha Surrey. Tennañ a ra e anv eus rouantelezh kozh Sussex. Disrannet e oa bet rouantelezh Sussex e div gontelezh adalek an ha kuzulioù distag o deus abaoe 1888. Ur gontelezh-lid unvannet e chomas, avat betek 1974 hag embannadur Local Government Act 1972. Outañ e voe staget Mid Sussex neuze. Chichester eo kêr-benn ar gontelezh.
Job Jaffre
Goude an Eil Brezel-bed
Kazetenner e voe adarre e 1955 e La Liberté du Morbihan, ma voe lakaet da aozañ pennadoù evit bro an Alre. Betek 1973 e chomas kazetenner eno. Goude, pa oa war e leve-gozhni, e kenlabouras gant kelaouennoù brezhoneg Bro-Wened, gant Diwan, Dastum ha kalz a gevredigezhioù all. Bep Gwener e skrivas e bennad Etrezomp e brezhoneg betek e varv. Embannet eo bet an dastumadenn glok eus skridoù Job Jaffre er gazetenn La Liberté du Morbihan gant Daniel Doujet , Adkavout a reer Job Jaffre evel skidaozer er gelaouenn Breizh war ul luc'hskeudenn bet embannet e 1979.
D'an 12 a viz Meurzh 1986 e varvas Job Jaffre en Alre.
Dre-vras, memes tra, daoust d'un nebeud skridoù direnkus e-kerzh ar brezel, e chomo en eñvor an dud ez eo bet Job Jaffre ur Breizhad feal, fentigeller ha kelaouenner ampart.
Ternat (Belgia)
Ternat a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Proboscidea
Kerentiadoù
Ne chom nemet ur c'herentiad gant spesadoù bev hiziv an deiz: Elephantidae.
E-touez ar c'herentiadoù aet da get emañ Mammutidae (ar mastodonted) pe Gomphotheriidae.
Tubulidentata
Tubulidentata a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ur c'herentiad hepken: Orycteropodidae.
Genadoù
Vamzdžiadančiai
Klaipėda
Klaipėda (Memel pe Memelburg en alamaneg ; Kłajpeda e poloneg) zo ur gêr eus Lituania. Kêr-benn Kontelezh Klaipėda eo hag ur porzh-mor bras, an hini brasañ e Lituania. Emañ war aod ar Mor Baltel hag alese ez a listri da Sveden, Danmark hag Alamagn.
Digresket eo an niver a annezidi eus 207 100 e 1992 da 187 442 e 2005.
Mor
Ur rakger implijet e brezhoneg eo mor- ivez.
Ul ledennad dour-sall bras-tre eo ar mor (reizh gourel, liester morioù). Er ster hollekañ e c'holo ar mor an div drederenn eus ar voul-douar, strewet ennañ ar c'hevandirioù. Ar morioù brasañ etre ar c'hevandirioù a vez anvet meurvorioù.
En douaroniezh e vez roet ur ster strizh d'ul ledennad dour-sall bevennet tamm pe damm gant ar c'hevandirioù hag ez eus un nebeud morioù enklozet e-kreiz ur c'hevandir (Mor Aral, Mor Kaspia, ar Mor Marv). Dre astenn-ster e raer mor eus ul ledennad dour dous bras evit e dermeniñ evel brasoc'h eget al lennoù all : gwelet e vez evel ur mor diabarzh (Mor Galilea, Lenn Jeneva, Lenn Van, Lenn Poyang, Lenn Tai ha meur a lenn e Kanada, er Stadoù-Unanet) hag e-kreiz Azia ha Suamerika (Lenn Titicaca).
Koulskoude dre hevelebiezh ez eus morioù ha n'eus ket dour e-barzh, ar re a greder gwelet e planedennoù zo. War al Loar ez eus bet badezet meur a vor (da skouer, Mor ar Sioulded ha Mor ar Glaveier). Memestra evit ar blanedenn Meurzh.
Implijet e vez mor evit mareoù ar mor e-unan : setu ur mor mat (ul lanv mat)
Gerioù deveret
E penn gerioù a denn d'ar mor e kaver ar rakger mor evit anv al loened-mor peurvuiañ. Skouerioù : morc'hast, morc'hwen, mordouseg, morgaoul, morgazh, morhoc'h, morlenn, morlaer, morlu, morskoul, morvarc'h, morvezegiezh, morvil.
E dibenn ar gerioù e c'heller kavout mor evel lostger ivez : bran-vor, donvor, izel-vor, ki-mor, kog-mor, kraoñ-mor, leue-mor, steredenn-vor, tramor.
Ar verb morañ a vez implijet evit lakaat ur vag da verdeiñ war ar mor ha divorañ eo ar c'hontrol : mont war an douar goude bageal. Dont war wel goude bezañ bet goloet gant ar mor eo ur ster all da divorañ.
Da vezañ kendalc'het
Dour sal
Bez ez eus 3,7 miliard a bloavezhioù, war an Douar ez eus un oberezh mene-tanek bras hag a skarzh aezhenn, gaz karbonek, klor, soufr. Ar gazoù-se o deus reaktet gant an dour evel bremañ gant trenkennadur an dour. Setu skouerioù: 100 million a vloavezh goude, an Douar a en em yenañ. An dour a en em glizhenn hag ar glaveier trenk a gouezh evit krouiñ ar meurvorioù kentañ. Hervez un deoriezh, an drenkentez-se en defe rimiet reier an Douar, tennet en defe an dour an holenoù a zo er reier, ha kaset anezho dre redoù-dour, stêrioù,... davet armeurvorioù. Hervez un deoriezh all, an aezhenn a en em glizhiennfe en ur meurvor hag en defe tennet diouzhtu an elfennoù-se en donderioù morel. Bremañ an holen pe kentoc'h an holenoù a deu eus ar mein rimiet gant ar glaveier kouezhet hag en deus leusket e holenoù da vont, kaset gant arredoù-dour davet ar morioù.
Digemm e chom ar paoter holen
Ar sodiom a zo euvret e live ar c'heinoù-meurvorel, magma e leiz ez eus er menezioù dindan-vor-se, neuze tomm berv. An ionoù sodiom gant temmperadurioù ken uhel a en emvesk gant partikulennoù all ha stanket er roc'h e chomont. Ar c'helc'hiad-mañ a grou ur c'hempouez. E dour ar meurvorioù ez eus etre 33 he 37 g/l a holen. War c'horre ar morioù lec'h ma vez kavet ar muiañ a holen a zo lec'hiet dindan al lec'hedoù trovanel, er morioù serr pe dost, hag er zonennù mediterrannean dre ma'z eo an aezhennadur uhel hag ar c'hlaveier ral. Er c'hontrol, el lec'hioù lec'h m'emañ uhle ar c'hementad a holen en dour a zo lec'hiet dindan al lec'hedoù klouar rak eno glav,erc'h a vez alies gleb ha yen eo an amzer ha nebeut a aezhennadur a zo.
Trenkennadur ar morioù
Abegoù pennañ an drenkennadur-se:
Les Confessions (Rousseau)
Les Confessions zo ur buhezskrid gallek bet skrivet gant Jean-Jacques Rousseau. Adtapet eo bet an anv diwar titl ar vuhezskrid kofesionoù gant Eosten Hippo. Heuliet e vez 53 bloaz kentañ buhez Rousseau betek 1765. Echuet e oa bet ar skrivañ e 1769, met ret e voe gortoz 1782 evit ma vije embannet (Rousseau a oa marvet 4 bloaz a-raok). Lennet e oa bet lodennoù gantañ e saloñsoù lennegel pe emgavioù a-raok e varv.
Reter Sussex
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Reter Sussex. Krouet e voe e 1889 diwar zisrann Sussex e div gontelezh a-ziforc’h. Lodek eo er rannvro Gevred. Lewes eo e benngêr.
Abaoe 1997 ez eo Brighton ha Hove (6), deuet da vezañ Melestradurezh unvan, disrannet diouzh ar gontelezh velestradurel, daoust dezho chom er gontelezh lidel.
Troad allativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad allativel (saoz.: allative case, diwar al latin: allāt-, afferre "degas") evit komz eus un droad-lec'hiañ o verkañ ur c'hemm lec'hiadur, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "(betek) war" e brezhoneg.
Yezhoù finnek
Unan eus ar pemp zroad implijet gant ar yezhoù finnek eo an droad allativel, en o zouez ar finneg hag an estonieg, da skouer e finneg, merket gant al lostger -lle:
Disheñvel eo ster an draod-mañ diouzh hini an droad adesivel a dalvez da verkañ ur stad hep kemm lec'hiadur, o klotaat ivez gant an araogenn "war" e brezhoneg (kv. "on" e saozneg, disheñvel diouzh ar stumm allativel "onto").
Yezhoù baltek
Implijet e vez, ral a-wezh er yezhoù a-vremañ avat, an droad allativel gant ar yezhoù baltek, en o zouez al lituaneg, merket gant al lostger "-op" (berraet diwar ar stumm leun "-opi"), hag al latveg merket gant al lostger "-up.
1870
Diwar-benn bloavezh 1870 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Chess Informant
Chess Informant (Šahovski Informator) a zo un ti-embann hag ur gazetenn-levr saoznek bet krouet e 1966 e Beograd (Yougoslavia). Embannet e veze div wezh ar bloaz adalek 1966 betek 1990, ha teir gwezh abaoe.
1870
Armerzh
Ar yen (¥), moneiz Japan a-vremañ, zo krouet e miz Du e-lec'h ar ryō (両).
An Trevoù
An Trevoù (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Perroz-Gireg, e departamant Aodoù-an-Arvor.
1870
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1870
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1870
An Trevoù
Douaroniezh
War Mor Breizh, etre Louaneg ha Perwenan.
Kumunioù amezek :
William Jenkyn Jones
William Jenkyn Jones (1852-1925) a oa ur pastor kembreat a dremenas ul lodenn vat eus e vuhez e Breizh oc'h ober abostolerezh protestant.
An Trevoù
Monumantoù ha traoù heverk
Lec'hioù dre Natur :
A-hed an aod, a gornôg da reter:
William Jenkyn Jones
Ganet e oa bet e Cei Newydd d'an 29 a viz Meurzh 1852, mab d'ar pastor Thomas Jones. Goude e studioù doueoniezh e labouras da gentañ evel mestr-skol e Kembre. E 1882 ez eas da Vreizh evel misioner protestant. En em staliañ a reas da gentañ e Pont-'n-Abad, a-raok mont da Gemper e 1888, da gemer lec'h James Williams, ur pastor protestant all eus Kembre. Dimeziñ a reas e 1896 gant Fanny Ursule Wilhelm, merc'h da brotestanted deuet eus Suis. Prezegenniñ a rae e brezhoneg er Vro Vigoudenn dreist-holl, hag ivez e Gwaien, Douarnenez, Kemper. Temploù protestant a voe savet war e atiz e Pornaleg, Leskonil... Stourm a rae kalz ivez a-enep an alkoolegezh. Mervel a reas d'an 10 a viz C'hwevrer 1925 ha douaret e voe e Kemper.
Treiñ a reas testennoù relijiel e brezhoneg, evel Levr ar C'heneliezh (gant Anatol ar Braz war a seblant). Embann a reas ul levr kantikoù e brezhoneg ivez, Telen ar C'hristen, ha gantañ, evit doare, e voe awenet Taldir da skrivañ Bro gozh ma zadoù.
Veracruz
thumb|Kreñvlec'h kozh tost d'an aod gwelet eus ar [[malecón]] thumb|right|Kreiz-kêr Veracruz gwelet eus penn ar malecón, gant an iliz-veur en diadreñv. thumb|300px|Veracruz gwelet eus an oabl, e miz Mezheven 1997 Veracruz zo ur porzh-mor ha brasañ kêr Stad Veracruz (anvet ivez Veracruz de Ignacio de la Llave), e Republik Mec'hiko, war aod Pleg-mor Mec'hiko, met n'eo ket kêrbenn ar stad: Xalapa an hini eo. Alies e vez graet Puerto de Veracruz anezhi, d'he disheñvelout diouzh stad Veracruz.
Jarochos a vez graet eus an annezidi. E 2005 e oa 444,438 e kêr, ha 512,310 er gumun.
Istor
thumb|290px|Kêr Vera Cruz ha [[San Juán de Ulúa en 1615]] Diazezet e voe ar pozh gant ar c'honkistador Hernán Cortés, a zilestras eno e 1519, a-raok mont da aloubiñ Bro-Mec'hiko evit Spagn. Envel a reas anezhi La Villa Rica de la Vera Cruz ("Kêr Binvidik ar Gwir Groaz"; a-wechoù e vez lavaret e oa La Rica Villa de la Vera Cruz). Porzh pouezusañ Spagn Nevez e oa. Eno e karged arc'hant ha marc'hadourezh eus listri ar Meurvor Habask, bet diskarget en Acapulco ha degaset dre zouar da adkargañ war listri ar Meurvor Atlantel, da gas da Spagn.
Pernice Brothers
Pernice Brothers a zo ur strollad sonerien eus Dorchester, Massachusetts, SUA. Rock indie a vez graet ganto. Krouet eo bet ar strollad gant Joe Pernice e 1996 goude divodañ e strollad kent anvet Scud Mountain Boys. E Pernice Brothers e son ivez e vreur anvet Bob Pernice (sed orin anv ar strollad). Pladenn gentañ ar strollad, Overcome by Happiness he zitl, a voe embannet gant Sub Pop e 1998. Goude un ehna abadas tri bloaz (ma'z enrollas Joe Pernice ur bladenn e-unan hag unan all gant an anv Chappaquiddick Skyline) e voe embannet The World Won't End gant Pernice Brothers e 2001. Embannet e voe gant Ashmont Records, haga zo ti-embann Pernice ha Joyce Linehan. E 2003 e teuas er-maez Yours, Mine and Ours. Goude un droiad e 2004 e voe embannet pladenn live kentañ ar strollad, Nobody's Watching/Nobody's Listening he zitl, e penn-kentañ 2005. E miz Even 2005 e teuas er-maez pevare pladenn studio ar strollad, Discover a Lovelier You he zitl. E miz Here 2006 e voe embannet pempvet pladenn studio ar strollad, titlet Live a Little. Goodbye, Killer a voe embannet e miz Even 2010. E miz Mae 2007 e voe lakaet ar ganaouenn "Chicken Wire" (pladenn Overcome by Happiness), da ganaouenn drist finañ ar bed a-bezh (saozneg: #1 Most Exquisitely Sad Song in the Whole World) gant AOL Music.
Timbroù RSKS Treuzkaokazek
thumb|220px|left|Kartenn an Treuzkaokaz
Emañ an Treuzkaokaz etre ar Mor Du ha Mor Kaspia, e hanternoz Iran ha Turkia. Rannet eo ar vro venezek-se gant Stadoù Armenia, Azerbaidjan ha Jorjia.
D’an 29 a viz Kerzu 1922 eo degemeret en Unaniezh Soviedel broioù Kaokaz ar Su, dindan an anv a “Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek”, war-bouez un tamm mat eus tiriad Armenia hag a gouezh etre daouarn Turkia. Berrbad e vo avat, rak e 1936 e vo rannet ar rannvro e teir lodenn a yelo d’ober Republikoù Sokialour Jorjia, Armenia hag Azerbaidjan.
thumb|180px|right|Timbr 1923
Krog eo ar Republik Treuzkaokazek da embann timbroù e 1923. Timbroù Rusia pe Armenia int, dreistmoullet gant ur steredenn, en he c’hreiz al lizherennoù З С Ф С Р a dalv kement ha “Republik Sokialour Kevredek Soviedel Treuzkaokazek” e rusianeg. Ur rummad gouestlet d’ar menez Ararat ha d’ar puñsoù tir-eoul a vo embannet e 1923, gant ur dalvoudegezh-werzh e roubl pe e Kopek-aour. An timbr diwezhañ zo dreistmoullet gant « 700 000 РУБ ».
Timbroù an Unaniezh Soviedel a vo implijet adalek 1924 betek ma vo dizalc’h republikoù ar C’haokaz.
São Luís (Maranhão)
Tost d'ur milion a dud a oa o chom e kêr e 2006, hag 1,227,659 er veurgêr, ar 16vet tudetañ eus Brazil.
Istor
Da gentañ e oa ur gêriadenn dalc'het gant an "indianed" Tupinambá.
Bloavezhioù ar C'hallaoued
Kentañ Europiz a voe gwelet eo Gallaoued e oant, e 1612. Eus Kankaven, e Breizh, e oant aet kuit, da glask sevel un drevadenn. Renet e oant gant Daniel de La Touche de La Ravardière. Ur c'hreñvlec'h a voe da gentañ, anvet "Saint Louis", diwar-lerc'h ar roue gall Loeiz IX, hag evit enoriñ o roue da-neuze Loeiz XIII.
Tro Portugaliz
Kemeret e voe ar c'hreñvlec'h gant soudarded eus Portugal renet gant Jerônimo de Albuquerque e 1615, setu n'o doe ket amzer ar C'hallaoued da sevel ur gêr. Se zo kaoz e vez tabut a-wechoù da c'houzout gant piv e voe savet kêr São Luís.
Izelvroiz
E 1641 e voe aloubet kêr gant Izelvroiz, a chomas enni betek 1645, hep lezel o roud war ar sevel tier, ne chom nemet ar soñj eus o gwask rust ha garv.
Tier
E São Luís e weler tier ha savadurioù kaer, hêrezh an drevadennerien bortugalat.
Aten Brazil a vez graet anezhi, abalamour d'ar varzhed ha skrivagnerien zo deuet anezhi, evel Aluísio Azevedo, Graça Aranha, Gonçalves Dias, Ferreira Gullar.
E 1997 e voe anvet kreiz-kêr Lec'h Sevenadurel ar Bed gant an UNESCO.
Mid-Angled
Mid-Angled a vez lavaret eus ur bobl pe ur meuriad angl-ha-saoz pouezus e-pad marevezh saoz istor Bro-Saoz. En em staliet e oant war-dro ar er vro a zo hiziv Leicestershire hag East Staffordshire, met en em astenn a rae o zachenn betek Cambridgeshire hag ar Chiltern. N'ouzer ket ha rouaned o doa. War a seblant e voent staget ouzh Mercia abred a-walc'h
Priel
Priel (distaget er vro,  pelloc'h) zo ur gumun eus Breizh e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor, war lez kleiz aber stêr Landreger.
Douaroniezh
Bevennet eo Priel gant an dour : ur mor (hini Breizh) ha div stêr (ar Gindi ha genoù ar Yeodi (rinier Landreger).
Ar Vinic'hi, Kamlez, Landreger, Perwenan ha Plougouskant eo ar c'humunioù amezek.
Anv
"Ploeguyel" c. 1160 (Dom Morice); "Ploeguiel", 1253 ha c. 1330 (Eskoptioù Breizh) ; "Plogul", "Ploeguier", "Ployguiel", "Pluiguyel", "Ploeguielle", Plueyguiel", "Pluoyguiel", "Pluyguiuel", 1330 (prosez santelezhadur sant Erwan); "de Plebello ?", 1371 (Dom Morice); "Ploeguiell" 1420 (Yann V); "Ploeguiel", 1426, "Ploueguiel" 1516, (diellevr Redon); "Ploueguel", 1592 (Eskoptioù Breizh); "Plonguel", 1630 (Ao. Hardy)
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Kastell Keralio
, a c'haller gweladenniñ an diavaez anezhañ adalek miz Gouere betek miz Gwengolo
Dourbont ar Gindi
bet savet adalek 1610 betek 1623
José de Espronceda
thumb|José de Espronceda, poltred gant Antonio María Esquivel ([[1842–46)]] José Ignacio Javier Oriol Encarnación de Espronceda y Delgado (Almendralejo, 25 a viz Meurzh 1808 – Madrid, 23 a viz Mae 1842) a oa ur barzh spagnol.
Atmosferenn
An atmosferenn, pe aergelc'h, eo ar gwiskad aezhennek a zo gronnet ur blanedenn gantañ hag a vez dalc'het gant ar gravitadur. Er pennad-mañ ne vo anv ken eus atmosferenn an Douar. Diwar-benn aergelc'h planedennoù all, sellet ouzh ar pennad Atmosferenn (planedennoù)
Gwareziñ a ra an aergelc'h ar vuhez war an Douar abalamour ma teuz ar skinoù uslimestra, ma tomm gorread ar blanedenn o terc'hel an tommder (efed ti-gwer), ha ma tigresk kemmoù ar gwrezverk etre an deiz hag an noz.
Rannet eo an atmosferenn e gwiskadoù disheñvel, pep hini gant e berzhioù dibar evel ar gwrezverk pe an aozadur kimiek. Tolzennad pe mas an aergelc'h zo eus 5x1018 kg, hag emañ an tri c'hard anezhi dindan ur vevenn a dremen war-dro 11 km eus gorread ar blanedenn. Dont a ra an aergelc'h da vezañ rouesoc'h-rouesañ a vuzul ma kresk an uhelder, hep bevenn termenet ebet etre an aergelc'h hag an egor diavaez. Da 120 km uhelder an hini e krog efedoù an aergelc'h da vezañ merzet pa zeu un egorlestr betek a Douar. Sellet e vez ivez alies ouzh al linen Kármán, da 100 km uhelder, evel ar vevenn etre an atmosferenn hag an egor diavaez.
Aer eo an anv roet d'an aergelc'h implijet da analañ ha gant a luc'hkevanaoz pe fotosintezen. En aer sec'h ez eus well-wazh (dre volume) 78.09% nitrogen, 20.95% oksigen, 0.93% argon, 0.039% Dioksid karbon, ha kementadoù bihan gazoù all. Ur c'hementad bihan ha kemmus a aezhenn dour a vez ivez en atmosferenn, war-dro 1% eus an hollad. Daoust da aozadur an aer ha da wask an aergelc'h da cheñch hervez ar gwiskadoù, ne gaver aer azas evit ma chomfe bev ar plant hag al loened douar nemet e troposferenn an Douar hag en aergelc'hioù kevanaozet.
Gwiskadoù an aergelc'h
Ouzh ober an aergelc'h emañ :
Homoszféra Mwela Hewa Ajri Ҳаво ʻea
Rulosteg-Moussier
Ar rulosteg-Moussier (liester : rulosteged-Moussier) a zo ur spesad golvaneged, Phoenicurus moussieri an anv skiantel anezhañ.
Horace Horsecollar
Horace Horsecollar zo un dudenn faltazi e bed Mickey Mouse. Krouet e voe e 1929 gant Ub Iwerks evit Walt Disney.
Rulosteg-Moussier
Anvet e voe Erythacus Moussieri da gentañ-penn (e 1852) gant an evnoniour gall Léon Olphe-Galliard (1825-1893) : dougen a ra anv ar mezeg (hag eñ naturour amatour ivez) gall Jean Moussier (1795-1850).
Horace Horsecollar
Kompagnun Clarabelle ar vuoc'h hag unan eus mignoned gwellañ Mickey Mouse eo. Kregiñ a ra evel marc'h tret-karr e The Plow Boy (An arer). Met dont a ra da vezañ denheñvel buan, hag un dudenn a eil renk ivez evel Clarabelle, Clara Cluck hag all.
Rulosteg-Moussier
Annez
Emañ brosezat ar spesad en uhelgompezennoù digenvez kreisteiz Maroko, hanternoz Aljeria ha hanternoz Tunizia.
Clarabelle Cow
Clarabelle Cow zo un dudenn e bed Mickey Mouse krouet gant Ub Iwerks e 1928 evit ar studioioù Disney.
Dousig Horace eo, hag unan eus mignonezed gwellañ Minnie Mouse. Na bezañ netra all met un dudenn a eil renk ha na bezañ ket e bed an tresadennoù-bev e-pad un toullad dekvloaziadoù eo bet chomet deuet mat gant an dud, er Stadoù-Unanet hag en Italia dreist-holl.
Filmoù
Clarabelle e vez kavet er bannoù-treset ivez : da skouer ar Journal de Mickey e Frañs adalek 1930.
Tro dibenn ar bloavezhioù 1960 he deus kroget Clarabelle da zousetiñ gant Goofy met deuet eo en-dro gant Horace.
Liste der Bewohner Entenhausens
Aour
An aour a zo un elfenn gimiek hag ur metal prizius implijet d'ober bravigoù a bep seurt, gwalennoù, torc'hoù. 79 eo e niver atomek hag Au (eus al latin aurum) eo e arouez.
D'an deiz a hiziv ez eus war-dro 160 000 tonenn aour er bed, ar pezh a glot gant un diñs 20 m e gostez. War-dro 70% eus an aour-se zo bet teuzet e bravigoù pe bezhioù arzel.
Bistrak
Ar bistraked eo an evned a ya d'ober ar genad Oenanthe a voe krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Ion (mitologiezh)
Ion (Ίων / Iôn e gregach) a oa mab da Kreüsa merc'h Erec'htheüs ha da Apollon pe da Xouthos,.
Lennon
Lennon a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Pleiben betek 2014, e kanton Brieg bremañ, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Er vroig Bidar emañ.
Ion (mitologiezh)
Dilezet e oa bet gant e vamm kerkent ha ganet, ha saveteet gant ur velegez da orakl Delfi.
Xouthos, pried Kreüsa, a glevas an diougan-mañ digant an orakl: kentañ den a en em gavje gantañ eo e vab e vije. Ha Ion an hini e voe. Ma soñjas gantañ e oa eñ an hini e oa an tad, pa oa ur prof a-berzh an doue Apollon, gouez da Euripides, en e bezh-c'hoari Ion.
Tad an Ionianed eo Ion, hervez ar vojenn.
Kraozon
Kraozon (distaget Kraon er vro: ) a zo ur gumun eus Breizh e Kerne ha pennlec'h kanton Kraozon. Ar gumun bennañ eus Gourenez Kraozon a zo anezhi.
Douaroniezh
Kelc'hiet eo gant ar mor: en hanternoz dezhi emañ lenn-vor Brest, er c'hreisteiz Bae Douarnenez hag er c'huzh-heol ar Meurvor Atlantel. Anavezet mat eo ivez ar c'hourenez abalamour d'he geologiezh dibar. Gallout a reer kavout eno roudoù eus darvoudoù a-bouez e buhez an douar a ro tu da gompren penaos ez a fiñvadennoù ar douar en-dro. Kavet e vez e Kraozon ur pleg antiklinal mil anavezet (pleg an douar e stumm un A).
Tennis
An tennis zo ur sport paliked a vez c'hoariet gant daou zen, an eil a-enep d'egile (ur c'hoari-simpl a reer eus se), pe bevar dre skipailhoù daou (c'hoari-doubl), a-bep tu d'ur roued stignet dre greiz ul leur-choari. Ar c'hoarierien a sko en ur bolotenn gaoutchouk leun a aer ha goloet a feltr (melen peurliesañ) war-bouez ur paliked, dezhañ kerdin stignet a-led hag a-hed. Pal ar c'hoari eo kas ar bolotenn dreist d'ar roued e diabarzh tachenn an eneber. Paouez a ra an eskemm ha gounit a reer ar poent pa n'eo ket gouest an eil da adkas ar bolotenn e-barzh tachenn egile, o vezañ ma ne zeu ket a-benn da gaout stok ouzh ar bolotenn gant e baliked – poent-gounit a reer eus se – pe abalamour m'en em gav ar bolotenn e diavaez an dachenn – fazi - pe peogwir ne dremen ket dreist d'ar roued. Ur sport olimpek zo eus an tennis abaoe c'hoarioù olimpek Aten e 1896 met tennet e oa bet eus ar roll e c'hoarioù olimpek Pariz e 1924 betek re Seoul e 1988 ma voe adlakaet. En diabarzh pe en diavaez e c'haller c'hoari anezhañ. C'hoariet e vez ivez gant tud e-barzh kadorioù-ruilh ha tud dall heñchet dre son a liammer ouzh ar bolotenn. Yannick Noah bet ganet gant ur vamm a Vreizh hag un tad a Gameroun zo bet unan eus brudetañ c'hoarier ar mare diwezhañ evit ar pezh a sell eus tenniserien Breizh.
Kraozon
Anv
Bernard Tanguy : "Plueu Crauton, Crauthon, XIvet; Crauzon, 1173; Craozon, 1192-1202; Craothon, c. 1214; Crauzon,         1263, c. 1330, 1535;
Tennis
Istor
Doare modern an tennis zo ur stumm emdroet e Bro-Saoz eus an tripod a veze c'hoariet gant an noblañs adalek ar grennamzer. Goude emgann Azincourt (1415) eo bac'het dug Orléans e-pad ugent vloaz e Bro-Saoz. E Wingfield, e-barzh kontelezh Nortfolk el lec'h m'emañ miret e tegas hemañ an tripod a c'hoari tost bemdez. Ganet eo an tennis ouzhpenn pevar c'hantved diwezhatoc'h, etre 1858 ha 1870. E Leamington eo bet savet ar c'hlub kentañ d'ar mare-se ma oa peadra da grouiñ polotennoù kaoutchoug gouest da adlammat war ar geot. Gant se ez eo emdroet an tripod d'an tennis hag a zeuas da vezañ da vat ur c'hoari anezhañ. Dont a rafe an anv tennis eus ar ger gallek « Tenez ! » klevet « Tenèts », « Tenis » gant ar Saozon, alese ar ger Tennis. An tournamant kentañ a vije bet aozet en Eost 1876 war un dachenn kempennet war domani William Appleton e Nahant, er Massachusetts. Ar bloaz war-lerc'h, e Gouere 1877 e oa bet dalc'het tournamant kentañ Wimbledon a zeuas da vezañ unan eus pevar zournamant pennañ ar bed en tennis a-vremañ. 24 c'hoarier o doa kemeret perzh ha dirak 200 a arvesterien deuet d'ar gourfenn e oa aet ar maout gant ar Saoz Spencer Gore.
Kraozon
Ardamezioù
En aour e leon kudennek en sabel; e vevenn en gul, e deir mailhenn en aour
Tennis
Istor
E Breizh eo bet savet kentañ klub Frañs, e Dinarzh, er bloaz 1878. Er memes mare e krog ar c'hrogadoù kentañ en Aostralia. Tournamantoù a aozer e broioù all er bed, e Montreal ha Bro-Skos (1878), en Iwerzhon (1979), e Melbourne (1880). Tournamant broadel kentañ Aostralia hag a zeuio diwezhatoc'h da vezañ Open Aostralia zo bet aozet e 1905. Dalc'het eo bet hini ar Stadoù-Unanet evit ar wech kentañ e New-Port, Rhode Island, e 1881. Er bloaz-se eo miret da Amerikaned ar Stadoù-Unanet hepken. Hemañ an hini eo avat a zeuio da vezañ an US Open, unan eus pevar zournamant ar chelem bras. Diwezhatoc'h, e 1891 eo krouet Kampionad Frañs an tennis hag a vo etrebroadel e 1925. Ar pevar-mañ, Wimbledon e Bro-Saoz, an US Open, an Open gall hag an Open aostralian a zeuas da vezañ hag a chom c'hoazh tournamantoù etrebroadel pouezusañ an tennis a-vicher.
Kraozon
Dispac'h Gall
Dekred eus ar 26 a viz Du 1790 war al le ret: e penn-kentañ 1791 e voe nac'het al le ouzh ar Roue, ar vro hag al lezennoù gant ar person, Doixant e anv, Ha Meillard, kure.
Tennis
Istor
Ar reolennoù savet e 1924 gant Kevre Etrebroadel an Tennis zo chomet stabil a-walc'h betek deroù an XXIvet kantved estreget gant an tie-break zo bet ijinet diwezhatoc'h gant an Amerikan James Van Alen. E 1933 e c'hounez Jack Crawford tounrnamant Aostralia, re Roland-Garros ha Wimbledon hag er memes bloavezh e teu a-benn da vont betek gourfenn tournamant ar Stadoù-Unanet e Forest-Hills. En degouezh-se e klever evit ar wech kentañ an droienn « chelem bras » gant ar gazetennerien John Kieran hag Allison Danzig pa zisplegont e c'hallfe bezañ gounezet ar pevar zournamant gant an Aostralian er memes bloavezh. An tournamantoù-mañ a grog da dapout pouez rak d'ar c'houlz-se – hag evel-se e vo betek ar bloavezh 1973 - n'eus nemet gant ar peder bro a zegemer anezhe eo aet maout ar Gib Davis c'hoazh. Hag ar Gib Davis, dres, zo brasañ tournamant etrebroadel an tennis amatour etre ar bloavezhioù [[1920 ha 1960].
Kraozon
Krouet e voe kumun Lañveog e 1872 diwar ul lodenn eus kumun Kraozon.
Tennis
Istor
Gant Dwight Davis eo bet savet ar C'hib e 1900. Ne vez nemet inizi Breizh-Veur hag ar Stadoù-Unanet o kemer perzh da gentañ. Dont a ra goude da vezañ an tournamant bloaziek etre skipailhoù broadel (dezhe ur Stad), evit ar baotred. Bez ' ez eo ar Fed Cup an tournamant heñvel graet evit skipailhoù merc'hed. Krouet eo bet hemañ e 1963, er bloaz m'eo bet savet ar C'hevre Etrebroadel (Federation Cup), hini ar merc'hed, da lidañ 50vet deiz-ha-bloaz Kevre Etrebroadel an Tennis (ITF).
Polotennoù
Ar polotennoù tennis zo 6,5 sm treuzkas o ment, etre 56 ha 59,4 gramm o fouez (diouzh reolennoù Kevre Etrebroadel an Tennis) ha melen o liv peurliesañ, abaoe 1972 da heul enklaskoù o deus diskouezet e vije al liv gwellañ d'an dud da heuliañ ur c'hrogad er skinwel. Kavout a reer livioù all ivez, da ziforc'hañ ar polotennoù boas diouzh polotennoù gwakoc'h (nebeutoc'h a aer enne) ha gorrekoc'h, d'ar vugale ha d'an deraouidi da c'hoari gant dafar a glot gwelloc'h gant o fouez hag o nerzh pe o live. A vezañ ma 'z int gorrekoc'h eo aesa d'an den gwellaat e deknik ha kaout a-walc'h a amzer da vestroniañ e jestroù hag ar bolotenn.
Kraozon
Eil Brezel-bed
D'an 9 a viz Genver 1942 e kouezhas ur c'harr-nij Manchester I marilhet L7322 ha kodet EM-Q eus ar 207th Squadron eus Royal Air Force|aerlu ar Rouantelezh-Unanet) en Enez-Hir; tri nijour a voe lazhet, beziet int e bered ar gumun; d'ar 1 a viz C'hwevrer 1942 e kouezhas un nijerez Manchester I marilhet L7472 ha kodet QR-? eus ar 61st Squadron eus ar Royal Air Force e Morgad; daou nijour a varvas, n'int ket bet kavet; ar c'hwec'h nijour all a voe tapet d'an Alamaned; d'ar 16 a viz C'hwevrer 1943 e kouezhas ur c'harr-nij B-17F-25-BO (anvet "Spook", marilhet 41-24541 ha kodet VK-B) eus aerlu ar Stadoù-Unanet er mor e-tal Gourenez Kraozon; diwar an dek milour eus e baread e voe tapet tri gant an Alamaned, ne voe ket adkavet ar re all ; d'an 18 a viz Even 1944 e kouezhas ur c'harr-nij Blenheim marilhet LJ878 eus ar Royal Air Force e Kraozon, lazhet e voe e dri nijour; d'ar 14 a viz Eost 1944 e kouezhas un nijerez Lancaster I marilhet PD222 ha kodet KM-U eus ar 44th Squadron eus ar Royal Air Force er mor e Kraozon; pemp nijour a varvas, tri anezhe a voe douaret e bered Kraozon ha daou all e Saint-Charles de Percy War Cemetery (Bro-C'hall), unan all a zeuas a-benn da achap hag ar seizhvet hini a voe adkavet gant ar Re Gevredet.
Enez Raoul
right|thumb|300px|Enez Raoul gwelet eus an oabl. Enez Raoul (Raoul Island e saozneg, ha Rangitahua e maorieg) eo ar vrasañ eus an Inizi Kermadeg, er biz-norzh da Zeland-Nevez. Stumm un annev zo dezhi. Ur savlec'h skiantel a zo eno.
Tennis
Palikedoù
Tapout a reer ar paliked dre e droad en em zigor war ur stern kerdin a zo dalc'het gant ar framm grafit, titan pe zir a zo tro-dro dezhañ. Emdroet eo ar palikedoù gant an amzer, koad e oa o framm da gentañ met an dafarioù implijet zo bet cheñchet kalz adalek ar bloavezhioù 80 ha meur a vent hag a bouez a c'hall bezañ d'ar paliked, meur a ledander d'ar stern ivez, diouzh doare c'hoari an den, troet kentoc'h da c'hoari ouzh ar roued pe e foñs an dachenn, da skeiñ kreñv pe da vezañ resis,... Ment an troad zo hir pe hiroc'h, tev pe devoc'h ivez. A-bouez eo an doare ma vez stignet ar c'herdin ivez hag ar feur stignañ a c'hall bezañ reizhet gant ur mekanik ispisial diouzh ar perzhioù gwellañ c'hoantaet gant an den : nerzh, kontrol, aezamant, stabilded...
Kraozon
Monumantoù ha traoù heverk
Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost,.
Enez Raoul
An anv
Roet e voe dezhi anv Joseph Raoul, a oa kartermestr e bourzh La Recherche e 1793. Daoust ma veze graet Sunday Island eus an enez dre vras e voe anvet ent-ofisiel "Enez-Raoul" gant gouarnamant Zeland-Nevez e 1939.