cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malisiteg-pasamawkodieg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo ar malisiteg-pasamawkodieg (malecite-passamaquoddy), komzet gant 1.500 den en holl e Brunswick Nevez e Kanada (655 den e 1998) hag e Maine er Stadoù-Unanet.
Div rannyezh ez eus:
Saozneg a vez komzet gant ar re yaouankañ dreist-holl.
Albert Camus
Albert Camus, bet ganet d'ar 7 a viz Du 1913 ha marvet d'ar 4 a viz Genver 1960, oa ur skrivagner, prederour, kazetenner gall ganet e Aljeria. Reseviñ a reas priz Nobel al lennegezh. Lakaet e vez alies kenañ Albert Camus e rummad prederourien ar bezout/existentialiste, met nac'hañ a rae bezañ lakaet er strollad-se. Skrivañ a reas oberennoù brudet evel L'Homme révolté, Le mythe de Sisyphe, ha stourm a-enep d'ur brederouriezh kaset gant an netraouriezh. Diskouezañ a reas en ur mod sklaer levezon Friedrich Nietzsche war e breder. Ha war tachenn ar feiz e skrivas en e notennoù "Ne gredan ket e Doue met n'on ket stag ouzh preder an dizouegezh".
Camus oa eil yaouankañ den o reseviñ priz Nobel al lennegezh (goude Rudyard Kipling). Ha dont a reas da vezañ kentañ den ganet en Afrika o reseviñ ar priz. Er memes koulz eo an den marvet ar yaouankañ e touez reseverien ar priz (marvet 3 bloaz goude-se).
Gwelloc'h e kave Camus bezañ anavezet evel den ha prederour eget evel ezel eus ur skol filozofel pe un ideologiezh. Muioc'h e kare an dud eget ar mennozhioù.
Abnakieg ar c'hornôg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo abnakieg ar c'hornôg, komzet gant 20 den nemetken e Kebek e Kanada (1991).
Ur yezh damvarv an hini eo.
Ounamieg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo an ounamieg (unami, delawareg, (lenni-)lenape pe tla wilano), komzet gant nebeutoc'h evit 5 den e biz ha kornôg-kreiz Oklahoma er Stadoù-Unanet (1996).
Tos a-walc'h eo d'ar mounseeg.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Murraya koenigii
Murraya koenigii, pe Kaloupile, zo ur wezenn eus India ha Sri Lanka. Moan eo he c'hef hag he skourroù, etre 5 ha 10 metr uhelder dezhi. En holl vroioù Gevredazia en e gaver, e Tailand marteze muioc'h c'hoazh, ha gounezet e vez e Malaysia. Dianav eo en Antilhez, met er Reünion hag e Moris (eno e reer karipoulé anezhañ) e ranker distruj ar gwez alies, ken aes e teuont.
Delioù bihan, glas-teñval ha frondus, zo dezhi, hag a implijer e meuzioù zo, evel ar chatni, ma vez graet delioù-kari anezho, ha gwezenn-gari eus ar wezenn-galoupile.
Murraya koenigii eo an anv skiantel abalamour da Johan Andreas Murray, a embannas en al Linnaeus Systema vegetablium. Curryleaf eo an anv saoznek, hag alese e teufe anv ar meuz curry pe kari.
Kegin
Implijet e vez kalz e keginerezh Burma hag India, hag en holl veuzioù tamoul pe dost. Lakaet e vez un toullad delioù er masala da deuler blaz.
Medisinerezh
Implijet e vez gwrizioù, ruskenn, ha delioù ar wezenn, ken war ar c'horf, ken e-barzh. Evet e vez an dour diwar an delioù pa vez re uhel gwask ar gwad er gwazhied. Flastret e vezont ivez gant brenn riz, ouzh ar boan-gof.
Brell
Ar brell, pe brem, (Abramis brama) zo ur pesk dour dous.
Priz Femina Estrenvro
Ar priz Femina Estrenvro a voe krouet e 1985. Gantañ e vez loreet un oberenn lennegel ha n'eo ket gall.
Aleksei Troitzky
Aleksei Alekseievitch Troitzky (e ruseg: Алексей Алексеевич Троицкий) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1866 ha marvet d'ar 14 a viz Eost 1942 e Leningrad (Unaniezh Soviedel).
C'hoarier echedoù rusian ha soviedat ha saver studiadennoù a-zivout ar finalennoù ag an dibab. Unan ag e studiadennoù brudetañ eo an dibenn:  ar roue ha daou varc'heg a-enep d'ar roue hag ur pezh-gwerin.
Mervel a reas gant an naon e-pad Seziz Leningrad. Distrujet e voe e notennoù e-pad ar seziz.
Ur studiadenn a 1909
An tu gwenn a zo da c'hoari. Dont a ra ar maout gantañ.
Klervi
Klervi zo un anv-badez brezhonek, a oa Chreirbia ha Creirvia en henvrezhoneg, kar d'an hengembraeg Creirvy, "bravig", alese "plac'h koant".
Aleksei Troitzky
Ur studiadenn a 1909
1. Mf6! De8
Klervi
Santez Klervi (a skriver ivez Klerwi) a oa merc'h da sant Fragan ha santez Gwenn, deuet eus Kembre da Vreizh er. Tri breur he doa, ar sent Jagu, Gwezhenneg ha Gwenole.
Kontañ a reer e voe graet ur burzhud un deiz gant Gwenole, pa oa bihan he c’hoarig Klervi. Ur waz he doa kroget e daoulagad ar plac’hig ha debret anezho. He breur Gwenole, pa welas kement-se, a yeas da gavout ar waz, he zoullgofas hag a adkavas an daoulagad. Rentet e voe he daoulagad da Glervi, a adkavas ar gweled evel-se a-drugarez d'he breur.
Aleksei Troitzky
Ur studiadenn a 1909
2. Md7! Rc4
3. Dxc7+ Rb4
5. Dc3+ Ra4
6. Dd4+ Ra3
7. Mc5 Db8
8. Da1+ Rb4
9. Ma6+
Abnakieg ar reter
Ur yezh aljek eus isskourr eus ar yezhoù algonkek ar reter eo abnakieg ar reter komzet gant 1 den nemetken nepell diouzh Bangor e Maine er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo.
Mael Lhopiteau
Mael Lhopiteau zo telenner ha kaner, eus Kemper. Telenniñ en deus graet gant ar strollad Safar, kanañ er festoù-noz gant Louise Ebrel ha gant ar strollad Plantec.
Kanton Trélon
Kanton Trélon a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Aquellos Ojos Verdes
Aquellos Ojos Verdes zo ur ganaouenn spagnolek eus deroù an, un doare bolero savet gant an daou sonaozer kuban Adolfo Utrera (1901-1931) ha Nilo Menéndez (1902-1987) ha bet kanet gant Ibrahim Ferrer.
Kanton Trélon
Kumunioù
Kanton Trélon a yae 12 kumun d'ober anezhañ:
Strollad Komunour Marksour-Leninour Frañs
Strollad Komunour Marksour-Leninour Frañs (e galleg: Parti Communiste Marxiste-Léniniste, PCMLF) eo anv ur strollad komunour marksour-leninourkrouet e Frañs e dibenn 1967, mennozhioù maoour a veze gant ar strollad.
Aet eo da get.
Istor
Kemer a reas ar Mouvement communiste français marxiste-léniniste an anv-se d'an 31 a viz Kerzu 1967 e-doug e gendalc'h bet graet e Puyricard.
D'an 12 a viz Mezheven 1968 e voe berzet ez ofisiel ar strollad PCMLF gant un dekred eus Prezidant ar Republik. Dont a ra da vezañ un aozadur kuzh, gant Raymond Casas, Jacques Jurquet ha François Marty en e benn.
Embann a rae ar c'helaouennoù sizhuniek L'Humanité Nouvelle da gentañ, L'Humanité Rouge (deut da vout pemdeziek e 1975) war-lerc'h, hag ur bern kazetennoù all.
Aquellos Ojos Verdes
E saozneg
Lakaet e oa bet e saozneg gant Eddie Rivera hag Eddie Woods e 1929, anvet Green Eyes, hag enrollet gant Jimmy Dorsey e 1941.
En saozneg
(Male voice)
(Female voice)
Doareoù brudet
Brudet eo bet ar sonenn gant ar ganerien ha sonerien-mañ :
Kugenn
Kugenn (Cuguen e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen. 817 den a oa enn o chom e 2014.
Brecqhou
thumb|250px
Brecqou (Brecqhou e galleg, ha Brecqhou pe Brechou a zo un enezennig e Mor Breizh er c'hornôg da Sark.
Piano
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h. Ar piano a zo ur c'hlav (benveg-seniñ) gant ur c'hlaouier. Renket eo ken e-touez an tosklavioù hag ar c'herdinklavioù skoet. Graet e vez ar son gant kerdin stignet war ur framm dibleg a-us d'an daol-zasson. Gant morzholigoù warno un tamm feltr e vez skoet ar c'herdin diwar bountañ war ar stokelloù. Daskren ar c'herdin a zo lakaet a-sav gant ur mouger pa vez laosket ar stokell. Dre ur c'hempennadur mekanik, al laoskerez, e vez lezet ar gordenn da daskrenañ dieub hag adlañset buan-tre ar son un eil wech.
Eus berradur an droienn italian piano-forte (= dous-kreñv) e teu anv ar benveg. Diwar-se e lakaer da intent e teu disoc'hoù disheñvel hervez an nerzh a gaser evit stokañ ouzh an stokelloù.
Kavadenn ar piano-forte
Fardet eo bet ar piano-forte kentañ e derou an gant an italian Bartolomeo Cristofori e Firenze (Italia) a anvas anezhañ piano-forte. Diwar teuziadur klavioù koshoc'h eo bet krouet, ar c'hlavikerdinell hag an toskerkerdinell (Grennamzer). N'ouzer ket mat pegoulz eo bet fardet ar piano-forte kentañ gant Bartolomeo Cristofori, met diouzh ur renabl graet evit ar Medicis, mistri Cristofori e weler e oa ur c'hlav gantañ e 1700. Sañset eo bet fardet un ugentad piano-forteoù gant Cristofori a-raok ma varvas e 1731 hag e chom tri anezho hiziv deiziadet war-dro ar bloavezhioù 1720.
Piano Cristofori
E 1698, ar fardour klavisim italian Bartolomeo Cristofori a soñjas krouiñ ur benveg nevez gant ur c'hlavier. E bal a oa fardiñ ur benveg a c'helle produiñ sonioù nerzhek pe dous kement ha ma c'hell (n'ez eus ket tu da gemm kreñvder son ar c'hlavisim). E 1709 en doa echuet an ijinadenn. Anvet eo bet gant Cristofori "gravicembalo col piano e forte" – klavisim gant arlivioù dous ha kreñv. Treuzfurmet eo bet an anv-se e "pianoforte" ha berraet e "piano" dibaoe. Cristofori en deus bet kalz a gudennoù evit sevel ar benveg. Da skouer, penaos paraat doc'h ar vorzhollenn da adlammat goude bout bet skoet doc'h ar gordenn, ha lakaat anezhi da skeiñ ur wezh c'hoazh ? Kavout a reas un diskoulm : ur wikefre a vez anvet hiriv an deiz an "achap". E 1732, ar sonaozer Lodovico Giustini a embannas daouzek sonatenn evit ar piano, ar re gentañ skrivet evit ar benveg-mañ. Àr ar skrid en doa skrivet ar lodennoù da soniñ "piano" pe "forte". Pianoioù Cristofori o doa div gordenn evit pep notenn (evit lakaat ar soneiz da vont àr gresk). Ar c'herdin a veze skoet get morzholennigoù stumm karrezek goloet get lêr. Gwan e oa soneiz ar benveg, ar pezh a laouene e gevezerion, fardourion klavisim.
Piano Silbermann
Ijinadenn nevez Cristofori 'n em ledas en estrenvro, hag an obererion benvegoù a grogas da fardiñ pianoioù. E Dresden, en Alamagn, an oberer Gottfried Silbermann a ginnigas e ziwezhañ patrom piano da v/Bach mes ne voa tamm 'bet fromet ar sonaozer. Gwan e oa an notennoù skiltr, a lâras eñ, ha re bounner eo an touchennoù, ar pezh a lakae an oberidigezh da vout skuizhus. Silbermann a selaouas doc'h an evezhiadennoù-se hag a gemmas e biano. Ar wezh-mañ e voe gourc'hemennet pa esaeas ar sonaozer ar benveg evit an eil gwezh.
Ar piano karrez
Ar pianoioù kentañ a oa pianoioù lostek get ur voest a-blaen evit lojiñ ar c'herdin. Benvegoù fichet cheuc'h mes a gemer kalz a blas. Obererion alaman a grouas benvegoù bihanoc'h, anvet piano karrez. Doc'h ar c'hiz eo bet ar pianoioù karrez e Bro-Saoz lec'h ma teuas an Alaman Johannes Zumpe, skoliad Silbermann, d'en em staliiñ e 1760. Brud Zumpe 'n em ledas er bed a-bezh, hag e vinviji a zo bet ezporzhiet e Frañs hag e Amerika memes, lec'h ma 'z eo bet e gemmet ur wezh c'hoazh. Kerdin ar pianoioù karrez a zo renket a-blaen, a gleiz da zehoù, é gounit plas er mod-se – ur menoz tennet diàr ar c'hlavikerdin.
Ar framm metalek hag ar bedalenn greñv
Kerdin ar piano a zo astennet àr ur frammad e stumm un delenn, ar framm. Àr ar benvegoù kentañ, e oa ar framm-se graet get koad kreñvaet get houarn. E rannvroioù zo en Amerika, e distrizhe hag e krize ar c'hoad, a-gaoz d'an hin, ar pezh a zizakorde ar piano. E 1825 an oberer piano Alpheus Babcock a v/boston a soñjas en ur framm metalek hep koad: an houarn na griz ket. Obererion arall a adkemeras e soñjet e-dan berr e voa savet frammoù an holl pianoioù er memes mod. Hiriv an deiz, ez eo bras-tre framm metalek ar pianoioù lostek, rak gwask ar kerdin a zo bras kenañ: meur a donennad. Ur framme houarn teuzet en ur pezh a ro tu da sevel kredin tevoc'h hag astennetoc'h, a-benn gwellaat ar soneiz. E fin an XVIIIvet kantved, o doa an obererion a Londrez ur plas pouezus. E 1783 firm Broadwood a ijinas ar pezh a zo hiriv an deiz un ag an elfennoù pennañ ar piano modern: ar bedalenn «kreñv». Nebeut goude e voe savet an holl pianoioù get ar bedalenn-se hag àr-lerc'h e voe ouzhpennet ur bedalenn «dous». Benvegoù 'zo, dreist-holl ar re lostek, o deus un drede pedalenn.
Ar pianoioù a-blom
É welet pennvad ar piano karrez, ar farderion o deus klasket fardiñ ur benveg en deus soneiz a-zoare ar piano lostek mes a gemer nebeut a blas. An aesañ diskoulm a zo bet lec'hiiñ ar piano lostek a-blom – hag an dra-se eo o deus graet! An disoc'h a zo bet ur benveg uhel ha vil, lesanvet «piano jiraf». E 1811, an oberer a Londrez Robert Wornum a ijinas unan fetisoc'h a deuas da vout ar piano a-blom, goude bout bet gwellekaet mar a wezh. Bro Frañs he deus kemeret perzh e gwellidigezh ar piano a-blom, ec'h implijout ar staliadur e kordennoù kroaziet : ar c'herdin bout ha skiltr a oa astennet a dreuz ar re àr ar re arall. Er mod-mañ e oa tu lojiñ kerdin brasoc'h en ur boest bihanoc'h ha gwellaat neuze perzhded ha galloudegezh ar son. Da heul ez eo bet graet get an teknik-mañ evit ar pianoioù lostek, hag hec'h implijet e vez hiriv an deiz.
An anvioù bras
Dibaoe Cristofori ez eo 'n em diorroet kalz ar piano. Leun a obererion a oa brudet gwechall ne vez o anavet nemet get o enskrivadur àr o benvegoù a chom bev hiriv c'hoazh. Mes tri zi bras, holl krouet e 1853, a gendalc'h da vout hiriv an deiz: Bechstein ha Blütner e Alamagn ha Steinway er Stadoù Unanet – kavet e vez ingal an anvioù-se e gwellañ sonadegoù ar bed a-bezh.
An Ograoù
Ijinet eo bet an hini kentañ e bro C'hres daou vil vloaz 'zo d'an nebeutañ. Anvet 'veze an hydraulos, implij a rae gwask an aer bet krouet get ur bompell dour ha lakaet 'veze da vont en-dro get ur ur bompell a-zorn. Sonet 'veze ag an ograoù evit ar lidoù pe evit an emgannoù gladiatourion get ar Romaned. Kevredet get ar lidoù-mañ, ez eo deuet an ograoù da vout ur benveg relijiel, àr-lerc'h un nebeut kantvedoù. Hiriv an deiz e vez an ograoù a iliz ar brasañ benveg a familh ar c'hlavieroù: tuellennoù an ograoù a c'hell tizhout tro 10 metrad a hirder.
Ar Spinetez
Ar spinetez a zo bet implijet kalz e-kerzh ar XVIIvet hag ar XVIIIvet kantved, e amzer Bach ha Mozart. Dont a ra e anv ag ar ger latin spina, a dalvez draen, dre ma 'z eo he beg hañval doc'h un draen. Ar benveg-mañ a veze implijet pa veze un nebeut a dud kentoc'h evit ar sonadegoù bras dre ma 'z eo gwan he soneiz. Piñset eo ar c'herdin get pezhioù koad o deus ur beg e bluenn anvet : sauteraux. Pa vez pouezet àr un douchenn e sav ar sautereau hag e piñs ar gordenn.
Ar C'hlavisim
E-pad pevar c'hant blez, betek fin an XVIIIvet kantved eo bet ar c'hlavisim ar benveg get ur c'hlavier ar muiañ implijet. Get mentoù a-zoare, alies livet ha kinklet, e son a oa sklaer ha nerzhek. Ar re vrasañ o doa daou pe dri c'hlavier, lakaet an eil dreist egile, get gwikefreoù disheñvel a-benn cheñch soneiz. E mare Bach, e voe kavet ar c'hlavisim e lod vrasañ ar pezhioù evit ar sonerezh kambr pe evit ar lazoù-soniñ. Ar memes mont en-dro hag ar spinetez en deus.
Ar Piano
A-dal penn kentañ an XIXvet kantved, eh aas ar piano ag annezoù an aristokrated da diegezhioù ar vourc'hizion. E fin ar c'hantved e tizhas bed ar sonerezh jazz hag ar music-hall. E penn kentañ an XXvet kanted ez eo en em ledet ar piano en ur bochad familhoù. E-touez an holl c'hlavieroù ez eo ar piano a c'hell kaout ar muiañ a sonioù, ar bravañ arlivioù hag en em velliñ a ra mat-tre get ar binvioù arall. Ar perzhioù mat-se o deus e gaset dreist d'ar c'hlavisim ha d'ar spinetez.
An Harmonium
E 1840 e ijinas ur oberer ograoù gall ur benveg en doa ar memes mont en-dro evit an ograoù, mes get ur c'lavier oc'hpenn. Son an harmonium a deue a krenadennoù filennoù metalek, an anchennoù. Bout 'oa unan evit pep notenn. Krenañ a raen e-dan gwask an aer kavet en ur megin a veze lakaet da vont en-dro gras d'ur bedalenn. Buan en em ledas an harmonium en tiegezhioù kement ag en ilizioù hag er chapelioù, lec'h ma 'h eus tu klevet son an harmonium hiriv an deiz c'hoazh.
An akordeoñs
Èl an harmonium ez eo an akordeoñs ur benveg get anchoù. Dont a ra maez ur son pa vez sachet pe bountet àr ar meginoù. An dorn dehoù a c'hoari an ton àr ar c'hlavier bihan get touchennoù pe boutonoù, e keit ma lak da vont en-dro an dorn kleiz ar meginoù ha meur a vouton a-benn krouiñ klotadoù-boud.
Ar Piano Mekanikel
Ar piano mekanikel kentañ a zae en dro get un dornell; ur seurt boest sonerezh e oa 'benn ar fin. E penn komañs an XIXvet kantved, e veze savet anezhañ àr rodoù hag implijet er straedoù get ar sonerion. Da heul eo bet ijinet ur wikefre a c'helle bout lakaet àr klavier ur piano ordinal; ur wikefre bizied e koad a boueze àr an touchennoù. A-benn ar fin, ez eo bet lakaet ar wikefre-mañ er piano da vat. Mont a rae en-dro get rolloù paper toullet ha meginoù ( bet erlec'hiet get ur c'heflusker tredan goude-se). E 1900 eh eus bet graet kenwerzh getañ e-dan an anv pianola, hag a zo chomet dezhañ àr-lerc'h.
An Ograoù Hammond
Ar c'hlavier tredanel kentañ a zo bet krouet 100 vloaz 'zo e Stadoù-Unanet Amerika. Telharmonium a veze graet doc'htañ ha poueziñ a rae 200 tonennad! E 1939 an ijinour Hammond a grouas an ograoù Hammond. Son ar benveg-mañ a veze krouet get pladennoù e dir, a droe e maezioù magnetek. Er bloavezhioù 50 eo bet krouet ar c'hlavieroù hezoug, er bloavezhioù 60 ar c'hugoù elektronek – hag ar stokelleg.
Brud a gavas e berr amzer ograoù Hammond. En em ledet eo buan en ilizioù, er sinemaoù hag er studioioù radio kement ag en tiegezhioù.
Ar célesta
Ar célesta a hañval doc'h ur piano bihan hag en deus ar memes mont en-dro. An diforc'h eo, e sko ar morzholennoù doc'h barrennoù houarn, ar pezh a ro d'ar benveg-mañ ur soneiz skiltr ha kanus. Breouet e Bariz e 1886, ez eo bet implijet ar célesta e meur a sonaozenn laz-soniñ.
Sonerezh evit piano solo
Toniaoueg ar piano a zo kalz brasoc'h evit hini n'eus forzh peseurt benveg arall. Er c'hentañ plas e vez ar piano er c'hoariadennoù (sonadeg roet get un unsoner). Sonaozet eo bet pezhioù evit abadennoù skinwel, temoù filmoù ha sonerezh laz-soniñ, e meur a stil evit ar piano. Setu penaos eo bet pinvidikaet c'hoazh un tonaoueg a oa dija bras meurbet.
Triadoù get ur piano
Un triad a zo ur pezh evit tri benveg; d'ar liesañ e vez ur piano ur violoñs hag ur gourrebed, èl en triad anavet a V/Beethoven: Triad an Arc'hduk.
Pevarad get ur piano
Ar pevarad get ur piano a zo aozet d'ar liesañ get ur piano, ur violoñs, un alto hag ur gourrebed. Mes e Quatuor pour la fin fin du temps ag ar sonaozour Olivier Messiaen (skrivet e 1941, pa 'oa eñ ur prizoniad brezel) e vez kavet ur piano, ur violoñs, un dreujenn-gaol hag ur gourebed. An dibab-se 'zo bet graet e-keñver barregezh e gompagnuned a gamp.
Eilañ get ar piano
Perzh dibar d'ar piano (hag un nebeut benvegoù arall) eh eus tu soniñ meur a notenn er memes koulz (klotadoù), a pezh a lak anezhe da vout eilerion hag ar choaz. Get ar sonaozerion eo bet implijet kalz ar perzh-mañ, kement evit eiliñ benvegoù pe unkanerion kement hag aozadurioù bras laz-kaniñ.
Concerto evit ar piano
Ar ger «concerto» a dalveze gwechall evit an holl pezhioù evit meur a venveg. E-kerzh an daou gant hag hanter-kant vlez diwezhañ eo daet da vout ar c'honcerto ur sonaozenn evit ur benveg e-unan hag ur laz-soniñ. Mozart a zo bet an hini kentañ da sonaoziñ concertoioù evit ar benveg-mañ, hag evit daou ha tri fiano memes.
Ar piano jazz
Liammet eo ar piano get ar jazz abaoe ganedigezh ar stil sonerezh-se; e gavet e vez lies e triad, get taboulinoù hag ur gitar-boud. Soneiz nerzhek ar piano a glot mat-tre get luskoù kreñv ar jazz. Ennañ e vez kalz a unsonerion èl Oscar Peterson. E dalant dezhañ n'eo ket nemet e deknik hep par, mes ivez en e varregezh er primaozadennoù (sonerezh krouet a-feur m'emañ sonet).
Seine-Maritime
Ar Seine-Maritime, unan eus an departamantoù gall, a zo bet savet diwar Bro-Normandi gozh, en-dro da c'henoù ar stêr Saena. Ul lodenn eo eus ar Rannvro Normandi bremañ.
Piano
Mont en-dro ar piano
Tu vehe renkiñ ar piano get ar benvegoù kerdin dre ma deu ar son diàr froumoù ar c'herdin. Mes renket eo bet bepred get ar reizhad hengounel e toueez ar benvegoù get ur c'hlavier. Ar wikefre a lak da vont en-dro ar piano - an touchennoù a c'hourc'hemenn ar morzholenoù hag ar re-mañ a sko doc'h ar c'herdin - a vez anvet ar vekanikerezh. Soneiz ar benveg - ront hag unvan pe skiltr ha frapataet - a zepant doc'h ar vekanikerezh dreist-holl. Pouez ar c'hlavier en deus e bouezusted ivez: ret eo d'an touchennoù kaout ur gwevnder a-zere get bizied ar soner. Pouezus-tre eo ivez o dhe an holl morzholennoù ar memes pouez ha bout kenpell doc'h ar c'herdin, mod arall e zahe notennoù 'zo fonnaploc'h evit reoù arall. Ar son produet get ar benveg a zo amplaet get ar voest kensoniezh, a geer rolla linenn-gig. Ar pezh arrebeuri e koad a zo ar c'hef-dasson hag a greñva ar son. Tu 'zo digor golo ar c'hef a-benn kreñvaat ur wezh ouzhpenn ar son.
Seine-Maritime
Rouan, kêr-benn gozh Normandi, eo pennlec'h an departamant.
Piano
Farderezh ur piano
Bout 'zo pianoioù a veur a stil hag a veur a vent, ag ar piano a-blom modern a glot get an implij en tiegezhioù betek ar pianoioù sonadegoù. Ar pezh boutin d'an holl: ar memes elfenn eo hag a zo ar brasañ : ar framm e houarn. Ar vekanikerezh eo kalon ar piano. Pep elfenn enni a rank mont en-dro ag ar gwellañ ha bout reizhet resis-tre. An holl danvezioù implijet e farderezh ar benveg a rank bout a-zoare evit ma badehe hir amzer. Ar piano a rank bout kedoniet en un doare reoliek. Ar c'hendoner a reizh stennadur ar c'herdin é stardiñ pe é distardiñ ar brochoù ton.
Keidañ ur piano
Bez' ez eus 88 pouezell e klavier ur piano boutin. Pep pouezell a son un notenn hepken, a rank bezañ kentonet e-keñver an notenn La 440 Hz he zalm, a zo 6 notenn naturel ar pevare eizhvedell, a anver La4 pe A4. Kendonet e vez ar benveg hervez ar skeulenn geidesaouek a implijer er sonerezh kornôgel. Ar pouezelloù gwenn a son an notennoù anvet "naturel", a zo re ar skeulenn diatonek ; ar pouezelloù du a son an notennoù ouzhpenn, a dro ar skeulenn diatonek d'ar skeulenn gromatek. Rannet eo pep eizhvedell e 12 notenn eus an notenn voutañ d'an hini skiltrañ, hag ingal e vez an esaou (½ tonenn) etre div notenn da-heul.
Da skouer, gant un eizhvedell Don — Don + 1 :
An notennoù
Setu amañ taolenn holl notennoù ur piano boutin, 88 pouezell en e glavier. An notenn voutañ (La0_A0) eo ar bouezell gentañ e penn kleiz ar c'hlavier ; er penn dehoù ez eo Do8_C8 an notenn skiltrañ, sonet gant ar bouezell ziwezhañ.
{| style="margin:auto; margin-top:20px;"
Soniñ piano
Lâret e vez ez eo ar piano ar romantelañ benveg e-touez an holl re dre ma c'hell troiñ e stumm sonerezh lan a soñjoù, a fromoù hag a skeudennoù.
Plounerin
Plounerin zo ur gumun eus Breizh e Treger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Tud vrudet ganet e Plounerin
Yann-Vari ar Yann, barzh brezhonek ganet e Plounerin e 1813.
Atsineg
Ur yezh aljek eus is-skourr ar yezhoù arapahoek eo an atsineg (atsina, ahe, ahahnelin, a'ananin pe gros ventre), komzet gant tro-dro da 110 den nemetken e norzh-kreiz Montana er Stadoù-Unanet (1990).
Osetia ar Su
Republik Osetia ar Su (en oseteg: Республикæ Хуссар Ирыстон, treuzlizherennadur Respoublikae C'housar Iriston, e rusianeg: Республика Южная Осетия, treuzlizherennet Respoublika Ioujnaia Osetia hag e jorjianeg: სამხრეთი ოსეთია, treuzlizherennet Samkhreti Osetia) a zo anezhi ur republik dizalc'h de facto diouzh Jorjia, met n'eo anzavet gant riez ebet er bed, war-bouez Rusia e 2008 war-lerc'h ar brezel gant Jorjia, hag un dornadig broioù all. Gouarnamant kreiz Jorjia en deus lavaret ec'h adpiaouo deiz-pe-zeiz ar veli war ar vro-se, anvet gantañ gant an anv kozh Samatxlabo pe rannvro Tskhinvali (anv ar gêr-benn).
Atsineg
Ur yezh damvarv an hini eo.
Osetia ar Su
Statud politikel
N'eo ket anavezet Osetia ar Su gant Aozadur ar Broadoù Unanet pe Unaniezh Europa, a varn anezhi evel un darn eus Jorjia. Un eil referendom en doa aozet gouarnamant disranner Osetia ar Su e miz du 2006 goude ma oa bet nac'het an hini kentañ gant rest ar bed. Evel ma oa rakwelet e choazas an darn vrasañ eus poblañs ar vro mont kuit diouzh Jeorjia.
Referendom war an dizalc'hiezh
D'an 12 a viz Du 2006 ez eus bet dalc'het ur referendom war an dizalc'hiezh. En tu-hont da 90 % eus an dud a zo aet da votiñ, ha tost da 99 % o deus votet "ya". N'eo ket bet degemeret ar referendom-se gant ar gumuniezh etrebroadel.
Baadur Jobava
right|thumb|200px|Baadur Jobava e 2004 Baadur Jobava  (jorjieg: ბაადურ ჯობავა) a zo bet ganet d'an 26 a viz Du 1983 e Jorjia.
Osetia ar Su
Brezel 2008
E 2008 e klaskas arme Jorjia adtapout ar vro dre nerzh, argaset e voe gant Arme Rusia. War-lerc'h e voe anavezet dizalc'hiezh ar vro gant gouarnamant Moskov, koulz ha hini Abc'hazia.
War-du Rusia
D'an 18 a viz Meurzh 2015 e oa sinet un emglev «kevrediñ ha enframmañ» etre Osetia ar Su ha Rusia, ur bazenn ouzhpenn war-zu an destagadur hervez gouarnamant Tbilisi.
Baadur Jobava
Mestrc'hoarier echedoù jorjian.
2650 eo e renk Elo.
1176
Diwar-benn bloavezh 1176 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1176
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1176
Jean Hatzfeld
Jean Hatzfeld zo ur c'hazetenner ha skrivagner gall ganet e Madagaskar e 1949.
E-pad meur a vloaz en deus foetet bro lec'h ma oa brezel : Liban, Irak, Yougoslavia...
E 1994 eo bet e Rwanda evit studiañ ar gouennlazh a rae e reuz er vro etre Tutsied ha Hutued.
Diwar e atersadennoù en deus savet meur a esae evel Dans le nu de la vie, gant testeni Tutsied chomet bev dre guzhat er geunioù, pe Une saison de machettes gant, ar wech-mañ, testeni ar vuntrerien.
Loreet eo bet e labour gant ar priz Femina Esae e 2004 hag ar priz Médicis e 2007.
Virginia (anv-badez)
Virginia zo un anv-badez e meur a yezh: alamaneg, italianeg, saoznek, spagnolek, svedek.
Gerdarzh
Savet eo an anv diwar ar ger latin uirgo, gwerc'hez.
Tud
thumb|left| Poltred ar santez [[Virginia Centurione Bracelli.]] thumb|Virginia Madsen (2006)
Teatro alla Scala
300px|thumb|An Teatro alla Scala e [[Milano. ]] thumb|300px|Leurgêr ar Scala en XIXvet kantved
An Teatro alla Scala e Milano, a vez graet La Scala anezhañ peurvuiañ, a zo ur c'hoarigandi eus ar re vrudetañ er bed, ha lec'h pennañ arz ar c'han. Dont a ra e anv eus al lec'h m'emañ, al leurgêr anvet Piazza della Scala. Evit anv al leurgêr a zeu eus an iliz Chiesa di Santa Maria alla Scala, savet e 1381 hag anvet en enor da Regina della Scala, gwreg Bernabò Visconti, mestr kêr Milano en amzer-hont.
Boezinge
Boezinge en izelvroeg, Boezienge e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Lakaet eo bet e kumun Ieper gant lezenn 1977.
Er "C'harrefour des Roses" (kroaz-hent "Molenstraat" ha "Poezelstraat")
Eno e voe staliet ur c'halvar eus Louergad e Breizh evit enoriñ ar Vretoned marvet eno e-kerzh ar Brezel-bed kentañ hag ivez un daol-vaen eus Henant-Bihan. Emañ monumant ar barzh iwerzhonat Francis Ledwidge just e-kichen, lec'h ma voe lazhet e dibenn miz Gouhere 1917.
Bered ar gumun
Ur bez ag ar Brezel bed kentañ ha 14 bez ag an Eil Brezel Bed a gaver enni.
Bered ar C'hommonwealth : Artillery Wood Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e dibenn miz Gouere 1917. Implijet e voe evel ur vered ag an talbenn betek miz Meurzh 1918. 141 bez a voe enni pa voe sinet an arsav-brezel e miz Du 1918. Brasaet e voe da zegemeret bezioù o tont eus an tachennoù-emgann arall hag eus beredoù bihan arall.
Lazhet e voe ar barzh kembreat Hedd Wyn hag ar barzh iwerzhonat Francis Ledwidge e Boezinge d'ar 31añ a viz Gouere 1917. Douaret int bet er vered.
Bered ar C'hommonwealth:Bard Cottage Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Even 1915. Implijet e voe betek miz Here 1918. Goude arsav-brezel miz Du 1918 e voe degaset 14 bez eus ar parkeier tro-dro ha 32 vez eus ar vered Marengo Farm Cemetery, homañ o vout tost-tre e tu ar Su.
Bered ar C'hommonwealth : Dragoon Camp Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet d’an 9 a viz Eost 1917 gant Kembreiz an 38th (Welsh) Division. Anvet e voe Villa Gretchen Cemetery da gentañ. Ar gêr saoznek Dragoon a dalv Aerouant e brezhoneg, an Aerouant ruz o vout arouez Kembre. Implijet e voe ar vered betek miz Here 1918.
Bered ar C'hommonwealth : Welsh Cemetery (Caesar’s Nose)
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Gouere 1917 gant Kembreiz an 38th (Welsh) Division. Anvet e voe Villa Gretchen Cemetery da gentañ. Implijet e voe betek miz Du 1917.
Bered ar C'hommonwealth : Colne Valley Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Gouere 1915 gant Saozon an Territorial battalions of 49th (West Riding) Division. Implijet e voe betek miz C’hwevrer 1916.
Bered ar C'hommonwealth : Talana Farm Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Ebrel 1915 gant soudarded c’hall. E miz Even 1915 e krogas ar ''1st Bn. Rifle Brigade hag ar 1st Bn. Somerset Light Infantry'' d’ober war he zro. Implijet e voe betek miz Meurzh 1918.
Kroaz ar Vretoned
Kroaz ar Vretoned a oa ur gelaouenn gatolik vrezhonek hag a voe embannet e Sant-Brieg etre 1898 ha 1920.
Boezinge
Bered ar C'hommonwealth : La Belle Alliance Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz C’hwevrer 1916 gant an 10th hag an 11th King’s Royal Rifle Corps. Bezioù arall a voe ouzhpennet enni e mizioù Gouere hag Eost 1917. Anvet eo ar vered diwar anv un atant a zo e kichen.
Kroaz ar Vretoned
Adalek 1893 e krogas Frañsez Vallée da sevel pennadoù brezhonek bep sizhun evit ar gelaouenn c'hallek La Croix des Côtes-du-Nord (1892-1907). Pennadoù bihan e oant ha goude ur pennadig amzer e fellas da Vallée lakaat kreskiñ plas ar brezhoneg er gelaouenn. Aotre a voe roet dezhañ gant ar renerien da lakaat embann ur bajennad vrezhonek, hag adalek 1898 e teuas ar bajennad-se er-maez evel ur stagadenn da La Croix des Côtes-du-Nord, dindan an anv Kroaz ar Vretoned. Tamm-ha-tamm e kreskas ar stagadenn-se betek dont da vezañ ur gelaouenn sizhuniek diouti hec'h-unan hag a badas daou vloaz warn-ugent.
En deroù e veze embannet pennadoù relijiel enni dreist-holl, savet gant beleien evel Loeiz ar C'hlerg, met nebeut-ha-nebeut e teuas ar gelaouenn da vezañ liesseurtoc'h, gant pennadoù diwar-benn Istor Breizh, al labour-douar, kanaouennoù, pennadoù diwar-benn ar yezh, diwar dorn Vallée, pe savet gant tud a bep seurt : Frañsez Jaffrennou, Erwan ar Moal (Dir-na-Dor), Aogust Bocher, tud eus Treger ha Kerne-Uhel dreist-holl.
Boezinge
Bered ar C'hommonwealth : No Man’S Cot Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet eo bet e miz Gouere 1917. Implijet e voe betek miz Meurzh 1918. Kalz ag ar soudarded a zo douaret enni a oa Skosiz eus ar 51st (Highland) Division.
Kroaz ar Vretoned
E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe Kroaz ar Vretoned ul liamm etre ar soudarded war an talbenn hag o bro c'henidik. Un doare frealz e oa, da gelaouiñ an dud diwar-benn o buhez (lizheroù, testenioù, rentañ-kont eus ar brezel). Embann a reas ingal, da skouer, ar barzhonegoù savet gant Yann Mari Normand, "barzh Gwiglann".
Displegañ a reas ar rener kozh (tri-ugent vloaz e oa neuze) perak e oa aet ar gelaouenn da get, er pennad « Diwezan Kimiad » :
Met an diouer a arc'hant ha yec'hed ar rener o vont war fallaat n'int ket an abegoù nemeto a zispleg diskrog ar gelaouenn. En e eñvorennoù e skrivas Vallée :
Ptilonorhynchidae
Ptilonorhynchidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, brosezat en Aostralia ha Ginea Nevez, termenet e 1841 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Bermeries
Bermeries a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Ptilonorhynchidae
Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a eizh genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Rostrenenn
Rostrenenn (distaget er vro: pe  ) a zo ur gumun e departamant Aodoù-an-Arvor hag unan eus kêrioù brasañ Kreiz Breizh, en tu-hont da 3 000 a annezidi dezhi. Ur barrez eus Eskopti kozh Kernev a-raok 1790 ha kêr-benn ar Vro Fisel eo.
Deroù
E-pad ar prantad galian-ha-roman eo deuet Rostrenenn da vezañ ur c'hroashent asambles gant Karaez (Vorgium) abalamour d'ar marc'had dreist-holl. Dont a ra da vezañ ur gêriadenn da vat pa vez savet ur c'hastellig e koad-prenn e-kichen ur stank. An ti-kêr a vez kavet bremañ er plas-se. Ar c'hastellig-se a oa bet savet gant ur baron er goude Jezuz-Krist.
Baronelezh ha kastell
En e voe savet un tour-meur e plas ar c'hastellig. Galloudus e teuas baronelezh Rostrenenn da vezañ d'ar mare-se pa oa e varon (Riwalon aet da senesal Breizh e 1068). En em ledañ a rae levezon baronelezh Rostrenenn war pevar c'hanton betek an Dispac'h gall e 1789. Ar c'hastell a oa kelc'hiet gant mogerioù-difenn uhel hag gant ar stank bepred. Lod eus baroned Rostrenenn o deus bet ur pouez bras en istor: Jafrez Rostrenenn e-pad an Eizhvet kroaziadeg (en ), ar baron Pêr VI hag a vrezele gant Beltram Gwesklin (e 1370) hag ar baron Pêr VIII, letanant an armeoù gall, ivez, a skarzhas ar Saozon eus Frañs kuit gant Janed Ark.
E 1581, Toussaint de Beaumanoir, mestr-kamp armeoù ar Roue ha baron Rostrenenn a greñvaas an tour-meur. E 1592, e-pad 3 bloavezh e talc'has ar c'hastell ouzh an enebourien. Met en trede bloavezh e kouezhas ar c'hastell en e boull ha distrujet e voe evit na c'hellje ket bezañ implijet ken. Distrujet e oe da vat diwar urzh ar roue gall Herri IV e 1601, dindan Elena Rostrenn, merc'h Toussaint. Ur c'hastell nevez evit an annez a voe savet gant un embregour o chom e Kemper diwar c'houlenn an dugez Elbeuf, baronez Rostrenenn en. Ar varoned ziwezhañ a chomas er c'hastell-se betek an Dispac'h gall. Un toull-bac'h a voe graet gantañ (evel Kampostal), ti an archerien a vo staliet e-barzh da c'houde. Tudjentil ar vro a voe toullbac'het er c'hastell e-pad an Dispac'h.
E-pad labourioù kanol Naoned-Brest e servije ar c'hastell da bareañ ar brizonidi bolitikel, un ospital e oa d'ar mare-se. Implijet eo bet ivez evel skol ar merc'hed betek 1935, skoliatet e voent goude en ur savadur nevez: ar skol Édouard Herriot. Ar c'hastell en deus servijet evit bezañ skol an holl vugale e-pad an Eil brezel-bed, der ma oa ar c'hkommandantur e skol ar merc'hed. Ar peurrest eus ar c'hastell a zo bet distrujet evit sevel an ti-post.
left|200px|thumb|An ti-gar e [[1900.]]
Charlotte Guest
250px|right|thumb|An Itron Charlotte Guest Charlotte Bertie, anavezetoc'h evel Charlotte Guest, ganet d'an 19 a viz Mae 1812 en Uffington, Lincolnshire, e Bro-Saoz, ha marvet d'ar 15 a viz Genver 1895, a zo brudet evel ar vaouez a droas ar Mabinogi eus ar c'hembraeg d'ar saozneg en XIXvet kantved.
Rostrenenn
Diorroadur
En em ledet eo ar gêr tro-dro d'ar c'hastell, dreist-holl war dorgenn ar Minioù (263 metrad uhelder). A-raok an Dispac'h gall e veze korvoet ar c'hoadeier a oa tro-war-dro, diorroet eo ar gêr dre-se. 900 annezad a oa da vare an Dispac'h gall. E 1790 e teu Rostrenenn da vezañ ur gumun. Gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 e voe lakaet Rostrenenn da benn ur bann. Krouet voe neuze un takad evit labourat an douar, Rostrenenn o vezañ e-kreiz. A-drugarez da ziorroadur ar c'hehentiñ e teu kêr da vezañ liammet gant an diavaez. Diorroet 'vez ar skoliata ivez, degas a ra skolidi ha studierien. Dont a ra da vezañ ur gêr artizanel ha kenwerzhel. Da Veurzh e c'heller kavout ar marc'had e pep lec'h e kêr. Ur vediaoueg brav-tre a zo bet savet e 1993.
Burzhud miz Kerzu 1300 hag ar pirc'hirindedoù
E miz Kerzu 1300 e voe kavet gant un den un delwenn eus ar Werc'hez Vari e-kreiz un draeneg. Pa voe lakaet an delwenn e chapel ar c'hastell e voe pirc'hirined o tont da azeuliñ Itron Varia an Draeneg. Pardon ar Werc'hez a vez dalc'het bep 15 a viz Eost.
Charlotte Guest
He buhez
Ganet e oa en Uffington House, en Uffington, ha merc'h e oa da Albemarle Bertie, navet Kont Lindsey, ha d'e eil pried, Charlotte Susanna Elizabeth Layard. Mervel a eure he zad pa oa 6 vloaz, hag addimeziñ a reas he mamm da Peter Pegus, ur beleg a zisplije kenañ da Charlotte.
Rostrenenn
Ar festival Fisel
Ur festival anavezet e Breizh a-bezh a vez bep bloaz e Rostrenenn, hini an dañs fisel evel-just. E 2007, da skouer, e oa bet dalc'het ar 35vet festival fisel, etre an 23 betek ar 26 a viz Eost 2007.
E 1969 e oa dalc'het kentstrivadeg kentañ an dañs Fisel e Loudieg hag ar bloaz war-lerc'h e Bonen. Ac'halehont e oa bet kaset da Vêl-Karaez e 1972, met re vihan e oa deuet da vezañ sal ar gumun evit an dañserien. Goude-se e oa bet kaset da Rostrenenn. Hengounel eo an dañs fisel e Rostrenenn ha tro-war-dro, e Groñvel, e Plougernevel, Plevin, hag all. left|180px|thumb|Banniel Rostrenenn
Charlotte Guest
He buhez
E 1835, ha hi en he 23 bloaz, e timezas da Sir Josiah John Guest (1785 - 1852), a oa unan eus mistri labouradegoù houarn e kreisteiz Kembre, ha perc'henn labouradegoù houarn Dowlais (Dowlais Iron Company). Eured a voe abalamour da zimeziñ an arc'hant kozh d'an arc'hant nevez, ha n'eo ket abalamour da soñjoù romantel diouzh ar c'hiz e lennegezh ar mare. 23 bloaz e oa hi, 51 e oa eñ. Mont a rejont da chom da Dowlais, e Merthyr Tudful, goude ma voe bet dilennet he fried da gannad evit pastell-vro Merthyr Tudful e 1832. Evurus e voent ha 10 bugel o doe. Troet e oa Charlotte gant gwelvaoù romantel Kembre, ha gant lennegezh he bro nevez. Deskiñ kembraeg a reas mat a-walc'h da lenn ha da gomz ouzh he bugale, pezh na veze ket graet en he metoù tamm ebet en amzer-se. Perzh a gemeras en obererezh he fried, ken evit ar gumuniezh, ken evit e aferioù ivez, pa droas e galleg meur a skrid teknikel. Anvet e voe John Guest da varonet e 1838.
Pa grogas yec'hed he fried da vont war fallaat e voe ret da Charlotte tremen muioc'h a amzer war-dro an embregerezh, ha ne reas nemet se ken goude e varv e 1852.
Kuitaat a rejont Kembre hag e-pad meur a vloaz ne rejont nemet beajiñ dre Europa ha dastum priajoù-poazh a voe roet d'ar mirdi Victoria and Albert Museum goude. Hi a zastume ivez kartennoù-c'hoari, plenk-echedoù, a voe roet d'ar British Museum.
He mab henañ Ivor Bertie Guest, a zimezas da Lady Cornelia Spencer-Churchill, merc'h henañ seizhvet Dug Marlborough, da lavarout eo e oa moereb da Winston Churchill.
The Mabinogion
E 1838 e stagas da dreiñ e saozneg danevelloù ar Mabinogion. Harp a gavas gant John Jones (Tegid) ha Thomas Price (Carnhuanawc) ha labourat a eure war ur skouerenn eus dornskrid Llyfr Coch Hergest. Reiñ a reas an anv The Mabinogion d'an dastumad, a oa ennañ unnek danevell, ha chomet eo abaoe; hervez an arbennigourien e tlefe bezañ ar Mabinogi.
Sed a gaver el levr:
Embannet e voe an troidigezhioù e teir levrenn, a ginnige ar skrid krenngembraek ivez e 1846. Un embannadur all a voe e 1877, gant skeudennoù, ha hep kembraeg.
Gallout a reer soñjal eo harpañ Tegid ha Charnhuanawc en o labour treiñ a reas kentoc'h eget ober an troidigezhioù hec'h-unan. Daoust da se e chom skrid Charlotte Guest un oberenn glasel saoznek, ur skouer eus lennegezh ar Romantelezh.
Iota kenskrivet
Un iota (ι) skrivet goude ur vogalenn eo an iota kenskrivet (gresianeg: προσγεγραμμένη), implijet hervez reizhskrivadur liestonel an henc'hresianeg evit merkañ ar son [j] en “diftongennoù hir” e lec'h an iota isskrivet.
Iota adscript
Mikael
Mikael zo un anv-badez brezhonek, svedek, finnek hag armeniek a zeu eus an hebraeg : מיכאל. Talvezout a ra : "Piv a zo evel Doue?" (MI KA EL = MI : Piv? - KA : Evel - EL, berradur Elohim : Doue). E-touez meur a Vikael er Bibl e kaver an arc'hael Mikael. Rak-se eo deuet mat an anv gant tud eus kalz broioù gant un hengoun kristen. Deuet eo da vezañ un anv-familh ivez, ha stummoù zo forzh pegement, da skouer Michaels, Carmichael, Mitchell, Michalski, etc. Mikael eo ar stumm a gaver evel anv-familh e Breizh (alies er stumm gallekaet Michel) hag en Etiopia.
Sent kristen
An arc'hael Mikael. Lidet e vez Mikael d'an 29 a viz Gwengolo, un deiziad pouezhus e Breizh hag en Europa ar C'hornôg.
Rieien
Meur a rieg a oa anvet Mikael er broioù-mañ :
Evit ar broioù all, gwelit Michael, Michel hag all.
Tibor Szamuely
E miz Meurzh 1919 e oa bet kaset da benn en Hungaria un dispac'h komunour gant Béla Kun ouzh ar stern ha da neuze e teuas Tibor Szamuely da vezañ unan eus pennoù Republik Soviedel Hungaria.
Goude bezañ labouret e meur a bost disheñvel e oa bet anvet da Gomiser ar Bobl evit an Aferioù Milourel ha dindan e veli e oa bet kaset da benn ar "Spont Ruz". Sevel a reas ur bagad gwarded personel anvet "Paotred Lenin" (hungareg: Lenin-fiúk).
Iota isskrivet
Un iota (ι) bihan skrivet dindan ur vogalenn eo an iota isskrivet (gresianeg: ὑπογεγραμμένη), implijet hervez reizhskrivadur liestonel an henc'hresianeg evit merkañ ar son [j] en “diftongennoù hir”: ᾳ, ῃ hag ῳ.
Tibor Szamuely
Da diwezh miz Mae 1919 e veajas Szamuely betek Moskov evit stourm eno evit brudañ ar dispac'h hollvedel kichen-ha-kichen gant Lenin.
Iota isskrivet
Bremañ e vez implijet muioc'h-mui an iota kenskrivet.
Tibor Szamuely
Pac'h eas ar Republik Soviedel da get e teuas a-benn da dec'hel kuit eus ar "Spont Gwenn" hag a renas war-lerc'h a-enep d'an holl dud bet savet a-du gant ar gouarnamant komunour ha tec'hel a reas betek Aostria evit klask repu eno met pa oa o klask treuziñ ar bevennoù evit mont da Aostria e oa bet taget gant polis ar vro-se ha lazhet gante. Gant lod, avat, e vez lâret e oa en em lazhet.
Glazenn
Ar c'hlazenn (Spondyliosoma cantharus) a zo ur pesk mor.
Arapahoeg
Ur yezh aljek eus is-skourr eus ar yezhoù arapahoek eo an arapahoeg (Hinóno'eitíít), komzet gant 1 000 den e Wyoming er Stadoù Unanet.
Emañ ar yezh-mañ en arvar da vont da get.
Wijdemeren
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Wijdemeren ez eus 19 dileuriad : Tri zi parrez a zo en holl, hag unan anezho a zo war dachenn ur gumun all (Hilversum).
Roll an dud arroudennet
Er roll-mañ e tastumer peb a den a zo bet arroudennet ha wikiet. Renket e vo an dud dindan rolloù dre vroad, dre yezh, dre ober, hag all.
Breizh
Roll izili ar Seiz Breur
Brezhoneg
Roll skrivagnerien Emgleo Breiz
Roll skrivagnerien Skol Walarn
Théodore Hersart de la Villemarqué
Goulc'han Kervella
Mikael Madeg
Fañch an Uhel
Barzhoniezh
Georges Brassens
Armand Robin
Lennegezh dre gomz
Charles Perrault
Loon (Flandrez)
Loon ( e galleg: Loon-Plage ) a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Roll an dud arroudennet
Yezhoniezh
Roll yezhourien ar brezhoneg
Skiantoù
Alan Turing
Sportoù
Ellen MacArthur
Brito
Brito zo ur ger latin hag a dalv breizhat, hag un anv-lec'h hag anv-tiegezh portugalek.
E latin
Ur ger latin eo, hag a dalv kement ha brezhon, breizhat : pe eo diwar ar ger latin e teu ar ger brezhon, pe eo diwar ar ger brezhon e teu ar ger latin brito,
E portugaleg
Un anv portugalek kozh eo,
Tud
Un anv-tiegezh portugalek eo Brito, deut moarvat eus an anv-lec'h e Portugal.
Priz Femina
Ar priz Femina zo ur priz lennegel gall a voe krouet e Pariz e 1904 gant 22 genlabourez eus ar gelaouenn La Vie heureuse ha skoazellet gant ar gelaouenn Femina evit loreañ un oberenn c'hall (romant pe barzhoniezh) bep bloaz. Ar varzhez c'hall Anna de Noailles a oa e penn. Savet e voe evit keveziñ ouzh ar priz Goncourt hag a roe ar priz da baotred an aliesañ.
Er juri ez eus merc'hed hepken, ha roet e vez d'ar merc'her kentañ e miz Du en hôtel de Crillon, Pariz.
Istor ar prix
Da gentañ e oa bet anvet Prix Vie heureuse, abalamour ma oa aozet gant ar gelaouenn evit ar merc'hed La Vie heureuse, embannet gant Hachette, roet e voe ar wech kentañ d'ar 4 a viz Kerzu 1904, gant ur juri a 20 maouez (div wech muioc'h eget paotred juri ar Priz Goncourt). Ouzhpenn Anna de Noailles, e oa anvet Myriam Harry, Caroline de Broutelles (renerezh ar gazetenn), Itron Alphonse Daudet, Jeanne Nette dimezet gant Catulle Mendès, Itron Lucie Faure dimezet gant Georges Goyau, Séverine, Juliette Adam... Er bloavezhioù 1920 e cheñchas anv hag e koazhas ar juri da 12 ezel.
Toronto
Toronto eo kêr vrasañ Kanada gant ouzhpenn 2,5 milion a annezidi (6 136 654 e Toronto vras e 2006) war 630 km².
Priz Femina
Ar juri
Izili ar juri a zo (hiziv an deiz) :
Ken bras ma oa ar gevaezerezh etre juri ar Priz Femina ha juri ar priz Goncourt, evit gouzout piv a ginnigfe da gentañ an hini a gouneze, ez eus bet ur c'hen-emglev etrezo. A bep eil e vez kinniget al levr en deus gounezet.
Roll yezhourien ar brezhoneg
Er roll-mañ e vo kavet an dud o deus pledet gant ar brezhoneg diouzh ur savboent studi pe skiant : yezhoniezh, geriadurouriezh, pennaouiñ ar gerioù hag an troiennoù, skridvarnerezh, etc... Ar re a ra war ar yezhoù keltiek, ar brezhoneg en o zouez, a vez graet keltiegourien eus anezho.
Priz Femina
Loreidi ar priz Femina
Priz ebet e 1914, 1915 ha 1916
Roll yezhourien ar brezhoneg
Renket dre an anv-familh pe dre an anv-pluenn hep tennañ kont eus an anvioù-bihan.
Å
Ul lizherenn latin eo Å, å implijet evit skrivañ ar vogalenn distaget /ɔ/ pa vez berr ha /oː/ pa vez hir er yezhoù skandinavek dreist-holl, da lâret eo svedeg, daneg ha norvegeg. Skrivet e vez á evit ar son-mañ e faeroeg hag en islandeg.
Kavet e vez ivez evit skrivañ ar yezhoù samiek diwar levezon ar yezhoù skandinavek.
Diorroet e oa bet ar ront a-us d'an a diwar ar fed ma veze implijet daou a evit skrivañ ar son-mañ, an eil bihanoc'h a-us d'egile. Bez' e c'heller skrivañ c'hoazh aa mar bez ezhomm, evit abegoù teknikel da skouer.
Lizherenn diwezhañ al lizherenneg an hini eo e daneg ha norvegeg, met e svedeg e vez renket war-lerc'h Z met a-raok Ä hag Ö.
Kavet e vez al lizherenn-mañ en un nebeud yezhoù all ivez en tu-hont da Skandinavia :
E penn-kentañ an XXvet kantved e krogas an dud da implijout al lizherenn-mañ ivez evit skrivañ ur son heñvel-tre kavet e rannyezhoù wallonek ar reter resis zo ha war-lerc'h e teuas da vezañ implijet evit holl rannyezhoù ar reter gant tri doare-distagañ disheñvel hervez al lec'h. Bremañ e vez implijet gant reizhskrivadur dreistrannyezhel ar walloneg unvan.
Implijout a ra an istrezromaneg an hevelep lizherennoù latin evit ar roumaneg gant teir lizherenn ouzhpenn : å, ľ ha ń, pa dalvez al lizherenn å evit skrivañ ur son tost da [wa].
Implijet e vez ivez e Tchamorreg (chamorro).
Priz Femina
Loreidi ar priz Femina
Priz ebet e 1940, 1941, 1942 ha 1943.
Toronto
Lec'hiadur
Kêr-benn Ontario eo Toronto, ha meurgêr armerzhel ar c'hevread kanadian. War lez norzh al Lenn Ontario emañ, e proviñs Ontario. Toronto zo ur gêr vodern gant ul liv liessevenadurel. 40% eus ar boblañs zo genidik eus Breizh-Veur hepken. Ar saozneg eo bet dalc'hmat al lingua franca. An italianeg, ar portugaleg hag ar sinaeg a vez komzet kalzig ivez.
Sesil Karatantcheva
thumb|Sesil Karatantcheva Un denniserez a-vicher eo Sesil Karatantcheva (bulgareg: Сесил Каратанчева).
Toronto
Armerzh
Bet un greizenn lazhti moc'h, al lusk greantel zo bet roet gant tangarrerezh ar proviñs. Hiziv eo kalon bank hag arc'hant Kanada. Ar greanterezh sevenadurel hag ar stlennegezh emañ o tiorren buan ivez.
Sesil Karatantcheva
D'an 8 Eost 1989 eo ganet, e Sofia (Bulgaria).
Toronto
Sevenadur
Kalon buhez-spered ha sevenadurel ar C'hanada saoznek eo Toronto. Menegomp e Festival etrevroadel sinema.
Sportoù
Ar sportoù brudetañ eo an hockey war skorn, ar vell-droad ivez.
Sesil Karatantcheva
Dehouiadez eo.
Roll ar berradurioù
A bep seurt berradurioù a vez implijet e brezhoneg: