cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kampionad mell-droad Frañs
Kampionad mell-droad Frañs, anvet Ligue 1 abaoe 2002 (pe Ligue 1 Uber Eats evit abegoù sponsoring), a zo ur genstrivadeg etre 20 klub mell-droad eus ar Frañs (hag ivez Monaco). An devezh kentañ eus ar c'hampionad-se a zo bet lañset an 11 a viz Gwengolo 1932. Anvet « National » e 1932-33, kemer a ra ar c'hampionad an anv « Division 1 » etre 1933 ha 2002 a-raok bezañ anvet « Ligue 1 » e-pad an hañvezh 2002. Gant an AS Saint-Étienne emañ ar rekord a ditloù : 10 anezho. An Olympique Lyonnais a zo bet kampion etre 2002 ha 2008 (7 gwech da heul), ur rekord eo ivez.
Kamweg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.3 eo ar c'hamweg (kamwe, hig(g)i, hiji pe vacamwe) komzet gant tro-dro da 300.000 den en Adamawa e Nigeria (1992).
Tost-tre eo d'ar psikyeg hag ar hyaeg.
Implijet e vez ar yezh-mañ evit kelenn er skolioù kentañ-derez.
Eizh rannyezh ez eus:
Otomeg Tenango
Ur rannyezh otomek eo otomeg Tenango eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 10.000 den (1990) e Mec'hiko.
Hieronymus Cock
Hieronymus (Jérôme) Cock (Kock) (tro 1510—1570 e Antwerpen) a oa ul livour hag engraver flamank eus mare an Azginivelezh. Brudet eo dreist-holl evit bezañ bet mouller ha gwerzher stampennoù.
Psikyeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.3 eo ar psikyeg (psikye, kapsiki, kamsiki pe ptsake) komzet gant tro-dro da 52.000 den en holl e Kameroun (40.500 den e 1982) hag e Nigeria (12.000 den e 1992).
Hieronymus Cock
E vuhez
Ganet e voe Cock en ur familh arzourien. E dad, Jan Wellens de Cock (tro 1480-1527), e anv, a voe e-touez arzourien gentañ Norzheuropa a voe dedennet gant al livañ gweledvaoù, ha gant Carel van Mander e voe meulet taolennoù e vreur, Matthys Cock (1505-1552).
Degemeret e voe e kouch Sant Lug e Antwerpen e 1545. Etre 1546 ha 1548 e labouras e Roma. E 1548 e tistroas da Antwerpen hag eno e savas e di-embann Giorgio Ghisi, Dirck Volkertszoon Coornhert a labouras evitañ, ha Cornelis Cort a voe e zeskard.
Psikyeg
Tost-tre eo d'ar hyaeg hag ar c'hamweg.
Hieronymus Cock
E vuhez
Engravadurioù diazezet war oberennoù Pieter Brueghel gozh ha re Hieronymus Bosch a lakaas embann. Gant sikour ar c'hartennour spagnol Diego Gutiérrez ec'h embannas ur gartenn eus Amerika e 1562.
Bradach
Bradach a zo un anv kembraek, a orin gouezelek marteze, hag a gaver e Kembre:
Hieronymus Cock
E vuhez
Azalek 1557 e labouras Philip Galle e ti-embann Cock, hag e lec'h a gemeras. Intañvez Cock, Volcxken Diercx hec'h anv, a gendalc'has gant ti-embann he gwaz betek he marv e 1601.
Psikyeg
Teir rannyezh ez eus:
Hieronymus Cock
E vuhez
Vincenzo Scamozzi a gopias meur a engravadur gant Cock en e levr diwar-benn Roma.
E skeudenn a gaver e-barzh Pictorum aliquot celebrium Germaniae inferioris effigies'' (Skeudennoù livourien vrudet an Izelvroioù) bet savet e 1572 gant Dominicus Lampsonius.
Jeff Beck
Geoffrey Arnold "Jeff" Beck (24 a viz Even 1944 e Wallington, Londrez - 10 a viz Genver 2023 e Sussex ar Reter), a oa ur gitarour rock saoz. Sonet en deus e-barzh meur a strollad pouezus dalaek 1964 betek 2023.
E zoare da seniñ rythm'n'blues ha jazz a lakaas anezhañ da vezañ unan eus gitarourien wellañ e rummad.
Goude c'hwitadenn an eil "Jeff Beck Group" e 1972 e krouas Beck al laz Beck, Bogert & Appice, un trikon gant Carmine Appice (taboulinoù) ha Tim Bogert (gitar boud). Met ne oa ket berzh gante, neuze e tivizjont echuiñ gant ar strollad. E 1975 e krouas Beck un albom Jazz fusion anvet Blow by Blow. Diouzhtu e resevas meur a varnadenn vat, hag e pignas e 4 plas ar Charts US. Heuliet e voe gant an albomWired e 1976, ur c'henlabour gant ar c'hlavierour Jan Hammer, hag a resevas kement a vrud.
Resev a reas Jeff Beck e 3 Grammy Award evit ar gasadenn wellañ e Rock ar wech-mañ, gant ar sonenn Dirty Mind tennet eus an albom You Had It Coming (2001).
E albom eus 2003 a laka war wel ar stil elektro-gitar implijet war e zaou albom diwezhañ. A-drugarez d'ar sonenn Plan B e resevas e 4 Grammy Award.
Kanton Fouenant
Betek 2015
Kanton Fouenant a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
Arsailh war Pearl Harbor
An arsailh war Pearl Harbor, tachenn eus ar morlu amerikan a oa en Enez Oahu, en enezeg tiriad amerikan Hawaii, e-kreiz ar Meurvor Habask, a oa kaset da benn war urzh Hirohito, impalaer Bro-Japan, da-heul an embargo lakaet war an eoul-maen gant ar Stadoù-Unanet, ha sevenet dre sourpren d'ar Sul, 7 a viz Kerzu 1941 diouzh ar beure gant kirri-nij eus morlu impalaerel Bro-Japan a-enep morlu amerikan ar Meurvor Habask a oa er porzh hag a-enep nerzhioù all a oa tro-dro. Ur bazenn eus politikerezh emledañ an impalaeriezh eo an dagadenn-se. Distruj ar strollad listri pennañ eus morlu ar Stadoù-Unanet a zlee reiñ he zu d'an impalaeriezh da sevel he "Sferenn kenverzh Azia vras ar Reter". Pennoù uhel Impalaeriezh Japan a felle dezhañ ivez respont d'ar c'hastizoù ekonomikel kemeret gant Washington e miz Gouere 1941 goude aloubadenn Bro-Sina hag hini Indez-Sina c'hall gant arme impalaerel Bro-Japan.
Kanton Fouenant
Abaoe 2015
Kanton Fouenant a ya 8 kumun d'ober anezhañ :
Arsailh war Pearl Harbor
Goude an arsailh, kaset da benn gant div wagennad kirri-nij, e oa pounner ar c'holloù amerikan : 2 403 den lazhet ha 1 178 den gloazet. Pevar lestr eus al linenn, tri morreder, tri lestr-distruj ha 188 karr-nij a oa distrujet. Koulskoude e c'halljont dresañ kalz listri er mizioù da-heul, hag an tri douger kirri-nij amerikan na oant ket e Pearl Harbor, a chomas dibistig. Ar Japaned a gollas 64 den, 29 c'harr-nij ha pemp lestr-spluj korr. Prizoniet e oa ur martolod.
E nebeutoc'h evit peder eurvezh warn-ugent e oa taget ivez ar Stadoù-Unanet er Filipinez gant impalaeriezh Bro-Japan. Tagañ a reas ivez Breizh-Veur, oc'h aloubiñ Hong-Kong hag o tilestrañ e Malaizia.
Da-heul an arsailh war Pearl Harbor e kemeras perzh ar Stadoù-Unanet en Eil Brezel-bed a-du gant ar Gevredidi. Lidet e vez ar gwallzarvoud er Stadoù-Unanet bep bloaz. Diskouezet o deus an Amerikaned herder steuñv an amiral Isoroku Yamamoto, an diouer a brientadur hag al lezober amerikan. Breud zo hiziv an deiz c'hoazh diwar-benn roll ar prezidant Roosevelt.
Emlederezh impalaeriezh Bro-japan
Kregiñ a reas Bro-Japan d'en em ledañ en kantved hag e deroù an  en ur stagañ ouzh he ziriad Enez Formosa e 1895, su Enez Sac'halin e 1905 ha Korea e 1910. E-pad ar c'hentañ Brezel-bed e lakaas impalaeriezh Bro-Japan he c'hrabanoù war impalaeriezh trevadennel Bro-Alamagn en Azia ar Reter hag ar Meurvor-Habask hag e c'hounezas lodennoù marc'had diwar-goust an Europeiz hag an Amerikaned a oa er c'hornad. Goude 1920 e c'horrekaas kresk armerzh Bro-Japan hag e kreskas niver an dud dilabour. Gouzañv a rae an industriezh diwar an diouer a zanvezioù krai hag a varc'hadoù.
Etre an daou vrezel e savas an impalaeriezh ur morlu brezel modern. Ne dremenas ket ekonomiezh ar vro hebiou da enkadenn vras 1929. Heuliet e oa an enkadenn ekonomikel gant kresk levezon ar vroadelourien ha tud an arme e-pad an oadvezh Shōwa. Aloubet e oa Manchouria gant an an arme impalaerel e 1931 hag an tiriad-se a a zeuas da vezañ Stad margodenn Manchoukouo. Aloubet e oa lodennoù all eus Bro-Sina gant Bro-Japan. E 1937 e aloubas an impalaeriezh peurrest Sina adalek Shanghai hep diskleriañ ar brezel en un doare ofisiel avat.
Fallaat a ra an darempredoù etre Tokyo ha Washington
E 1940 e sinas an impalaeriezh an emglev a dri hag en em renkas gant nerzhioù an Ahel. Ar memes bloavezh e tennas an impalaeriezh he mat eus faezhidigezh Bro-C'hall hag eus diaesterioù ar Rouantelezh-Unanet, da sevel diazlec'hioù evit hec'h arme en Indez-Sina gall. Savet e oant goude un emglev skoulmet d'an 22 a viz Gwengolo gant gouarnamant trevadennel Hanoi, heuliet gant emgannoù taer e Lang Son ha gant bombezadeg Haiphong, a baouezas war urzhioù gouarnamant Bro-Japan d'ar 26.
E 1941 ne baouezas ket an darempredoù etre an div vro da fallaat : e miz Mae e roe Washington e skoazell da Vro-Sina dindan stumm ur prest-koumanant. Goude ma nac'has Bro-Japan kuitat Indez-Sina ha Sina, nemet Manchoukouo, e tisklêrias ar Stadoù-Unanet, ar Rouantelezh-Unanet hag an Izelvroioù un embargo klok adalek ar 26 a viz Gouere 1941 war an eoul-maen hag an dir, hag ivez skornañ kaoudoù Bro-Japan er Stadoù-Unanet.
En un emvod dalc'het d'ar 6 a viz Kerzu 1941 e tivizas ar Japaned e vefe disklêriet ar brezel d'an Amerikaned ha d'ar Rouantelezh-Unanet, nemet un emglev a vefe kavet buan gant Washington. D'ar 16 a viz Here, ar c'hentañ maodiern Konoe, hag a gave dezhañ en doa kollet fiziañs an impalaer Showa hag hini an arme, a roas e zilez diouzh e garg en ur ginnig e kemerfe ar priñs Naruhiko Higashikuni, un eontr d'an impalaer, e bost war e lerc'h. Hirohito a nac'has ar c'hinnig, harpet ivez gant an arme, hag e choazas kentoc'h ar jeneral Tōjō, a-du a-grenn gant ar brezel met brudet ivez evit e fealded e-keñver ensavadur an impalaeriezh.
Hep gortoz fin an divizoù n'o doa tamm fiziañs enne ken, e krogas ar Japaned da brientiñ an dagadenn. D'an 3 a viz Du e tisplegas an amiral Osami Nagano dre ar munud da Hirohito stumm diwezhañ ar raktres arsailh war Pearl Harbor. D'ar 5 a viz Du 1941 e aprouas an impalaer ar raktres savet evit ar brezel a-enep ar Stadoù-Unanet, Breizh-Veur hag an Izelvroioù lakaet evit deroù miz Kerzu. Ar memes devezh, e lakas ar QG impalaerel e pleustr an diviz kemeret hag e roas an urzh da benngomandant ar strollad-listri, an amiral Isoroku Yamamoto, da reiñ lañs d'ar c'hefridi a-enep Pearl Harbor. Dre ma ne zisoc'he ket an divizoù gant ar Stadoù-Unanet e aprouas Hirohito "brezel Azia vras ar Reter" a-benn ar fin, d'ar 1 a viz Kerzu, goude bezañ bet habaskaet gant Nagano ha ministr ar morlu, Shigetaro Shimada, a-zivout o chañsoù berzh en ur ziarbenn arguzenn ar priñs Nobuhito Takamatsu ne vefe ket ar morlu evit talañ a-enep ar Stadoù-Unanet en tu all da zaou vloaz.
An nerzhioù tal-ouzh-tal
Adalek an kantved e teuas arme Bro-Japan da vezañ kreñvoc'h-kreñvañ hag e teuas da vezañ modern-kenañ. Da stourm ouzh kresk an dilabour degaset gant an Enkadenn vras e kreskas ar gouarnamant e urzhiadennoù armoù. Kreskiñ a reas kalz dispignoù ministrerezh ar brezel. En holl e oa perc'henn ar Japan war ur pemzek lestr-hobrejonet, un dek douger kirri-nij bennak, 50 morreder, 110 lestr-distruj, 80 lestr-spluj ha war-dro 1 350 karr-nij e 1941. Met da gentañ penn e oa 73 milion a annezidi er vro, brogarour-kenañ e oant ha prest d'en em aberzhiñ. Fiziañs o doa soudarded an impalaeriezh e nerzh o arme. Ouzhpenn e oa sur Tōkyō da vezañ harpet gant an Alamanted betek-gouzout e vefent argadet gant an Amerikaned.
E 1941, ne oa ket prest ar Stadoù-Unanet da vrezeliñ. Bras-kenañ eo poblañs ar Stadoù-Unanet (132 milion a annezidi) ha galloudus-kenañ eo hec'h industriezh. E 1941 e oa meur a viliad kirri-nij en arme amerikan met aet e oa ar pep brasañ diwar c'hiz. E 1940 e oa kalz gwanoc'h an an arme amerikan, gant 250 000 soudard, evit ar Japaned o doa tri milion a soudarded.
Ouzhpenn-se ne oa ket prest poblañs ar Stadoù-Unanet da gregiñ ur brezel. Eñvor ar Brezel-bed kentañ hag hini ar soudarded amerikan lazhet en Europa a oa bev-tre c'hoazh. Ne oa ket bet restaolet an amprestoù kemeret digant ar Stadoù-Unanet gant ar Stadoù o doa kemeret perzh er brezel ha kalz Amerikaned a oa digenvezour. Ar prezidant Roosevelt (1933-1945) ne felle ket dezhañ kennebeut sachañ warnañ eneberezh an Amerikaned a orin alaman, italian ha japanat. Ar poellgor America First, ur gevredigezh peoc'hgarour a oa bras he levezon, a boueze ivez da zerc'hel ar Stadoù-Unanet er-maez eus ar brezel.
E miz genver 1941 e prometas Roosevelt da Winston Churchill e trofe e vro a-enep d'an Trede Reich nazi da gentañ ha ket a-enep Bro-Japan. Da skañvaat bec'h ar Rouantelezh-Unanet en emgann ar mor atlantel, eus miz Ebrel da viz Gouere 1941, tri lestr-hobrejonet, un douger kirri-nij, pevar morreder ha daou strolladig listri-distruj a oa kaset eus ar Meurvor Habask d'ar Meurvor atlantel (da lâret eo 20 % eus strollad listri ar Meurvor Habask), ar pezh a leze ar muiañ niver gant morlu Bro-Japan.
Diazlec'h Pearl Harbor
Pearl Harbor e oa ar porzh brezel brasañ eus ar Stadoù-Unanet er Meurvor Habask. Edo war an aod, e su Enez Oahu, en enezeg Hawaii, 15 km e kornôg Honolulu. Digenvez a-walc'h e oa e-kreiz ar Meurvor Habask, 3 500 km diouzh Los Angeles ha 6 500 km diouzh Tokyo. Enez Oahu a oa ar muiañ poblet eus enezeg Hawaii hag e oa war hent diazlec'hioù Guam, Wake ha Midway. E deroù an Eil Brezel-bed e oa etre 140 ha 180 000 Japanad o chom e Hawaii.
Edo diazlec'h Pearl Harbor en-dro d'ur vorlenn vas. Mont a raed tre dre ur ganol strizh-kenañ (400 metr lec'hed ). Eoriet e veze ar pep brasañ eus al listri-Brezel er-maez eus ar vorlenn, e reter hag e norzh Enez Ford. Tri anezhe a oa er c'hornôg (an USS Utah, an USS Raleigh hag an USS Curtiss). Ereet e veze ar batimantoù brezel daou-ha-daou, da arboellañ arc'hant ha dre ziouer a blas.
Strategiezh ha steuñv an dagadenn
Distrujañ ar morlu amerikan eoriet e Pearl Harbor a oa pal an dagadenn, evit gellout goude se aloubiñ diboan Azia ar Gevred hag inizi ar Meurvor Habask. Rediet e vefe an arme amerikan da guitaat Hawaii ha da gilañ betek Kalifornia. Ret e oa pulluc'hañ ar sanailhoù, ar stalioù dreserezh hag ar mirlec'hioù mazout miret evit strollad listri ar Meurvor Habask, hep disoñjal nijvaoù Wheeler Field ha Hickham Field. Fellout a rae ivez da Vro-Japan digoll mezhekadenn ar c'hastizoù ekonomikel kemeret gant Washington. Fiziet e oa prientadur an arsailh e penngomandant ar morlu, Isoroku Yamamoto.
Mont a ra listri ar Japaned kuit
D'ar 14 a viz Du 1941 en em vodas ar strollad listri e bae Hito-Kappu, e su an inizi Kouril. Bez e oa 6 douger kirri-nij (Akagi, Hiryū, Kaga, Shōkaku, Sōryū, Zuikaku ) hag ouzhpenn 400 nijerez : kirri-nij chase Mitsubishi A6M (ar Zeroioù), kirri-nij bombezer-tarzher Nakajima B5N (ar c'hKateoù) ha bombezerien a-bik Aichi D3A (ar Valoù). Ur strollad listri ergerzhiñ a oa ennañ 22 lestr-spluj, 5 lestr-spluj godell Ko-hyoteki, gant daou zen ha div darzherez a 450 mm e-bourzh ha tri morreder skañv. Ambrouget e oa an ergerzhadenn gant 8 bag da bourchas eoul-maen d'al listri.
D'ar 26 a viz Du, e-keit ha ma oa an daou c'houarnamant o tivizout c'hoazh, e oa kuitaet Bro-Japan e kuzh gant ar strollad listri. Mont a reas etrezek enezeg Hawaii dre an norzh o tremen dre un hent na oa ket darempredet gant kalz bigi.
D'ar 1 a viz Kerzu e aprouas Hirohito Brezel Azia vras ar Reter e-doug ur brezegenn impalaerel hag aotreañ a reas bombezañ Pearl Harbor. Pa resevas al listri an urzh ofisiel da vont d'an emgann d'an 2 a viz Kerzu, e oa c'hoazh ar gouarnamantoù o tivizout. D'ar 6 a viz Kerzu edo al listri 370 km e norzh Pearl Harbor pa resevjont ar ger-kuzh : « krapit ouzh ar menez Niitaka ».
C'hwitadenn an divizoù ha disklêriadenn brezel
An divizoù etre Bro-Japan hag ar Stadoù-Unanet a oa kroget en-dro e miz Du 1941 met skoilhet e oant an deiz a-raok an dagadenn : Goulenn a rae groñs ar Japaned e paouezfe ar Stadoù-Unanet da skoazellañ Sinaiz. Ar secretour Stad Cordell Hull a c'houlenne diouzh e du ez afe kuit soudarded Bro-Japan diouzh Sina. D'ar 6 a viz Kerzu 1941, Roosevelt a gasas ur pellskrid d'an impalaer Hirohito da loc'hañ en-dro an divizoù a oa dalc'het e Washington.
Ar memes deiz e kasas maodiern an aferioù estren Bro-Japan d'e zileuridi ha d'ar c'hannadour Kichisaburo Nomura, e post e Washington, un teul kodet e 14 mellad. Lavaret e oa dezhañ reiñ anezhañ d'ar sekretour Stad amerikan antronoz da 1e d'enderv, da lâret eo da 7e 30 e Hawaii. Ne oa ket roet ar gemennadenn d'an eur avat abalamour d'an dale kemeret da zigodañ anezhañ. Dont a reas a-benn ar servijoù kuzh amerikan da zigodañ anezhi pell a-raok kannati Bro-Japan : mellad diwezhañ ar memorandum hepken, da laret eo an disklêriadenn brezel, na oa ket bet digodet gant an Amerikaned. D'ar 7 a viz Kerzu da 11e 58, eur Washington (6e 28 e Hawaii), e lennas ar jeneral George Marshall an destenn ; nec'het ganti, Marshall a oa gounezet d'ar soñj e oa Japaniz o prientiñ un dagadenn. Kas a reas ur pellskrid da c'hervel an diazlec'hioù amerikan a oa er Filipinez, e Panama, e San Diego hag e Pearl Harbor da ziwall. Abalamour da gudennoù teknek e tegouezhas ar galv-diwall-se re ziwezhat e Hawaii, meur a eurvezh goude ar bombezadegoù. Resevet e oa gant ar c'hannadour amerikan e Bro-Japan war-dro dek eurvezh goude fin an dagadenn.
An arsailh
Isoroku Yamamoto ha jeneraled all o doa raktreset un arsailh e teir gwagennad kirri-nij met ar besamiral Chuichi Nagumo a zivizas ne vefe nemet div. 350 nijerez a gemeras perzh en arsailh en holl. 91 karr-nij a oa gouestlet da zifenn ar strollad-listri.
Sourouc'han du
Ar sourouc'han du (liester : sourouc'haned du) a zo un evn hirc'harek, Calidris maritima an anv skiantel anezhañ.
Arsailh war Pearl Harbor
An arsailh
E-doug noz ar 6 d'ar 7 a viz Kerzu an hini e krogas an abadenn. A-drugarez da'r gouloù-deiz ne oa ket ret kemer kement a ziarbennoù kuit da vezan gwelet gant an Amerikaned ha gallouta raed mont buanoc'h etrezek ar pal. An dagadenn e Malaisia, d'an 8 a viz Kerzu, a c'hoarvezas d'ar memes mare e gwirionez, rak en tu all da linenn ar c'hemm deiz e oa.
Ar c'hefredioù ergerzherezh
War-dro hanternoz e oa lañset pemp lestr-spluj godell a loc'has trema Oahu.
Sourouc'han du
Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled bihan ha kresteneged hag a gav e lec'hid an aodoù a zarempred al labous. Amprevaned ha laou-dar a gav mat p'emañ o klask e voued en douaroù.
Arsailh war Pearl Harbor
Ar c'hefredioù ergerzherezh
Da 3e 58 e tisklêrias an USS Condor en doa gwelet ul lestr-spluj e morlenn Pearl Harbor d'al lestr-distruj USS Ward. Hemañ a glaskas anezhañ en aner : dianadet e oa. Amiraliezh Pearl Harbor ne gasas ket ar galv-diwall. Da 6e 37 e kavas ar Ward ul lestr-spluj all a c'houeledas.
Sourouc'han du
Isspesadoù
Tri isspesad zo dezhañ : Calidris maritima belcheri, Calidris maritima littoralis ha Calidris maritima maritima.
Conchy-sur-Canche
Conchy-sur-Canche a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Vogalenn beuzdigor greiz plaen
Ur vogalenn a drede renk eo ar vogalenn beuzdigor greiz plaen, treuzskrivet [ɐ] hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etrebroadel, ganti an niverenn dave 324.
N'eus arouezenn ebet evit treuzskrivañ ar vogalenn ront par d'ar vogalenn blaen-mañ dre ma n'anavezer yezh ebet ma ra ganti evel fonem.
Arsailh war Pearl Harbor
Ar wagennad kentañ
Etre 6e ha 7e 15 e loc'has ar c'hentañ gwagennad a 183 nijerez, renet gant ar c'habiten Mitsuo Fuchida, trema Pearl Harbor. En o zouez e oa :
Ne voent gwelet nemet da 7e gant daou soudard amerikan en Opana Point (gant ur radar SCR-270 a oa e-kichen beg norzh Oahu). Ne voent ket kredet gant un ofiser nevez, al letenant Kermit A. Tyler, a oa sur a-zevri e oa 6 bombezer B-17 a oa o tont eus Kalifornia hag a oa gortozet.
War-dro 7e 30 e tremenas ar c'hentañ nijerez japanat da anaout an ardremez hag e roas ar sinal : « Emañ Pearl Harbor o kousket. »
Tremen a reas an nijerezioù kentañ a-us d'an diazlec'h amerikan da 7e 40. Izel e nije ar c'hirri-nij tarzher ha dont a raent eus lec'hioù disheñvel. Nijal a rae ar bombezerien uhel-kenañ avat.
Da 7e 53 e kouehas ar bombezennoù kentañ hag en em renkas ar c'hirri-nij e stumm o bodadennoù argad. Kaset e oa ar galv-diwall gant an eilamiral Patrick Bellinger.
Pemp lestr-spluj Ko-hyoteki a daolas tarzherezioù ouzh listri amerikan e deroù ar vombezadeg. Diwar an dek den a oa e bourzh al listri-spluj e oa lazhet 9. An hini nemetañ chomet bev, Kazuo Sakamaki, a oa prizoniet hag e teuas da vezañ ar c'hentañ prizoniad brezel eus Bro-Japan tapet gant an Amerikaned e-pad an Eil Brezel-bed. Skoet e oa an USS West Virginia gant un darzherez hag eteuas evel-se da vezañ ar c'hentañ lestr tizhet gant an arsailh.
Rannet e oa ar c'hentañ argadenn-se e 6 kevrenn. Unan anezhe a oa kaset ouzh tachenn Wheeler Field (sellet ouzh ar gartenn). Tennañ a reas ar Japaned o mat eus ar souezhadenn da vombezañ al listri brasañ, e reter ar vorlenn dreist-holl. Kregiñ a rae pep hini eus an tagadennoù gant bombezerien hag a echue gant kirri-nij chase betek-gouzout e vefent heuliet.
Eil gwagennad
Da 8e 30 e oa kaset eil gwagennad an arsailh, enni 167 karr-nij. Implijout a reas muioc'h a vombezerien a nije a-blaen. Bez e oa :
Renet e oa gant al letanant-komandant Shigekazu Shimazaki. Rannet e oa e pevar strollad a oa kaset unan anezhe a-enep diazlec'h Kānehohe, e reter Pearl Harbor. Degouezhout a reas ar strolladoù nijerezioù hogozik d'ar meemes mare, eus meur a lec'h.
E-doug an eil gwagennad e tennas ar C'hurtiss war ul lestr-spluj hag a oa goueledet gant al lestr-distruj USS Monaghan. Echuiñ a reas arsailh an eil gwagennad da 9e 45. Goude an argad e tremenas kirri-nij all da studiañ an distrujoù.
An Amerikaned en em zifenn
Dihunet e oa an dud a oa e bourzh al listri d'an tarzhadennoù. Lañset e oa ar galv-diwall gant ar c'homandant Logan Ramsey da 7e 58, pemp minut goude ar c'hentañ bombezennoù. Roet e oa da c'hoût da Washington DC gant an amiral Husband Kimmel nebeut goude.
Daoust d'ar spontadeg e stourmas meur a soudard gant kalon. An amiral Isaac C. Kidd hag ar c'habiten Franklin Van Valkenburgh a fardas war pont an USS Arizona da aozañ an difenn ha lazhet e oant prim goude. Enoret e oa an daou zen goude o marv gant ar vedalenn a enor. An asagn Joe Taussig a lakaas an USS Nevada da loc'hañ e-pad an dagadenn. Unan eus al listri-distruj, an USS Aylwin, a reas ar memes tra gant gant pevar ofiser hepken en e vourzh, an nemorant eus an akipaj a oa anezhañ asagnoù hep skiant-prenet war vor. Ar c'habiten Mervyn Bennion, komandant an USS West Virginia, a renas e akipaj a-raok bezañ lazhet gant skolpadoù bombezennoù. Lazhet e oa ar c'hentañ martoloded gant an argadenn dre an aer e-bourzh al lestr-spluj USS Tautog a ziskaras ivez ar c'hentañ nijerez. Doris « Dorie » Miller hag a oa keginer e bourzh an USS West Virginia, a gemeras ur vindrailherez stourm a-enep ar c'hirri-nij ha a dennas ouzh ar Japaned : diskar a reas unan d'an nebeutañ e-keit ha ma oa taget e lestr. Roet e oa dezhañ kroaz ar morlu (Navy Cross) goude an emgann. 14 martolod hag ofiser a oa enoret gant ar vedalenn a enor. ur vedalenn ispisial, ar Pearl Harbor Commemorative Medal, a oa roet da c'houde d'an holl a oa e Pearl Harbor e-pad an arsailh. En oabl, an eneberezh a-bouez nemetañ a zeuas eus un dornadig Curtiss H.75 hag a Curtiss P-40 Warhawk hag eus an difenn a-enep an nijerezioù. Klask a reas kirri-nij zo dizoleiñ listri ar Japaned met en aner.
Nulladenn an trede gwagennad
Lod eus an ofiserien a bouezas war an amiral Nagumo dezhañ da deuler un trede argadenn da zistrujañ ar mirlec'hioù trelosk ha danframmoù Pearl Harbor. Istorourien zo o deus lâret e vije bet strobet en un doare efedusoc'h strollad-listri ar Meurvor-Habask ma vije bet distrujet ar mirlec'hioù trelosk hag an dafar dreserezh, kalz muioc'h evit dre zistruj listri eus al linenn. Koulskoude e tivizas Nagumo dilezel raktres un trede gwagennad evit meur a abeg : da gentañ e reas muioc'h a verzh an difennoù a-enep ar c'hirri-nij e-pad an eil gwagennad ma oa kollet an 2/3 eus ar c'hirri-nij japanat diskaret. Ne oa tamm efed sourpren ebet ken hag un trede gwagennad a c'hallfe kreskiñ kolloù arme Bro-Japan. Ouzhpenn-se, prientiñ un trede argadenn a vije bet re hir, hag en dije lezet amzer d'an Amerikaned da dagañ nerzhioù Nagumo a oa war-dro 400 km e norzh Oahu. O listri-spluj a c'halle kavout ha tagañ listri ar Japaned. Ouzhpenn ne ouie ket c'hoazh ar Japaned e-men e oa an dougerien kirri-nij amerikan hag erruet e oant e penn o fourvezioù : chom pelloc'h a greske ar riskl da zioueret trelosk. Tizhet e oa bet pal ar Japaned gant an eil gwagenn, da lâret eo dizornañ strollad-listri amerikan ar Meurvor-Habask. Abalamour da se e ranke paouez an ergerzhadenn. Poent e oa mont kuit eta, rak Bro-Japan en doa palioù strategek all en Azia ar Gevred.
Stadoù-Unanet Amerika
90 munutenn goude ma voe kroget an argadenn e oa paouezet anezhi. Daou vil eizh martolod a oa bet lazhet ha 710 gloazet; 218 soudard pe soudard-nij (bez e oant ul lodenn eus an Army betek krouidigezh an US Air Force e 1947) a oa bet lazhet ha 364 gloazet; 109 marines a voe lazhet ha 69 gloazet; hag ouzhpenn-se 68 trevour a voe lazhet ha 35 gloazet. En holl, 2335 soudard stadunanat a oa marvet ha 1143 a oa bet gloazet.
Alan III
Alan III lesanvet Rebrit, Roebre pe Ruibriz (war-dro 997 - 1añ a viz Here 1040) a oa mab da Jafrez Iañ a Vreizh, kont Roazhon ha dug Breizh, ha da Hawiz Normandi, merc'h da Richarzh Iañ, dug Normandi. Dug e voe da 10 vloaz, pa varvas e dad e 1008. Roue Breizh e lavare bezañ ivez, evel diskennad da Erispoe.
Philip Galle
thumb|250px|An alkimiour
Alan III
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a eure da v-Bertha, merc'h Odo II, kont Bleaz, ha daou vugel da vihanañ o doe: Gant ur serc'h, dianav hec'h anv avat, en doe ur mab bastard:
Philip Galle
Philip Galle, pe Philipp (1537 e Haarlem – 12 pe 29 a viz Meurzh 1612 e Antwerpen) a oa un engraver flamank, hag eñ o tont eus ur familh engraverien. War gouevr ec'h engravas. Tresañ, embann, gwerzhañ engravadurioù ha skrivañ a reas ivez.
Alan III
E varv
O tifenn Gwilherm e Normandi e oa Alan pa varvas, d'ar c'hentañ a viz Here 1040 e Vimoutiers, ampoezonet gant aotrounez en em savet a-enep d'an dug. Tud zo a gred eo gant Gwilherm e voe kontammet Alan III, hag ivez e vab Konan II. Beziet e voe en iliz-abati an Drinded e Fécamp.
Philip Galle
Buhez hag oberenn
Deskard Hieronymus Cock e voe e Antwerpen. Eno ec'h engravas tresadennoù Pieter Brueghel gozh, en o zouez heuliad ar Seizh pec'hed pennañ. Goude-se e teuas da vezañ engraver Maarten van Heemskerck. Azalek 1557, e voe perc'henn war e stal dezhañ, hag enni e labouras ivez e vibien Theodor Galle ha Cornelius Galle gozh, hag ivez e vab-kaer Adriaen Collaert, ar vreudeur Wierix, Hendrick Goltzius, Crispin de Passe gozh hag izili all ar familh Collaert.
A-bouez e oa stal engraviñ Philip Galle e Antwerpen, hag ar pennoberennoù a savas a oa diazezet war oberennoù gant Pieter Brueghel gozh ( An Alkimiour, 1558), Jan van der Straet, Franz Floris (Merc'hed Loth) ha gant Gillis Congnet (Aenevm Saecvlvm ha 4 oad an denelezh, 1575).
Alan III
Lennegezh
Meneget eo e anv e-barzh Trioedd Ynys Prydein.
Llanbradach
Llanbradach zo ur gêriadenn e Kembre, en hanternoz da g-Caerffili e Kontelezh Caerffili. Gwechall e oa e Gwent.
Gerdarzh
Eus stumm kemmet glan (lan) (brezhoneg: glann), treuzkomprenet evel llan, ha Bradach, anv ar stêr, ha marteze un anv den a orin gouezelek.
Glaou
Ur vengleuz glaou a voe digoret eno er bloavezhioù 1890 hag a yeas mat en-dro betek ar bloavezhioù 1930. Klozet eo bet e 1961.
Otomeg Querétaro
Ur rannyezh otomek eo otomeg Querétaro eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 33.000 den (1990) e Mec'hiko.
Mouskoumeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek B.2 eo ar mouskoumeg (muskum pe muzgum) komzet gwechall e kornôg Tchad.
José Tonoli
José Tonoli a zo bet ganet d'an 30 a viz Ebrel 1931 en Oostende (Belgia) ha marvet d'an 29 a viz Eost 2006 e Jette (Belgia).
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Echedoù Belgia a voe e Gent e 1975 a-gevret gant Johan Goormachtigh hag Henri Winants.
E miz Gouere 2006 edo 2153 e renk Elo.
Pieter Claesen
Pieter Claesen a zo bet ganet d'ar 21 a viz Meurzh 1971.
José Tonoli
C'hoari a rae e "Chess Club Anderlecht" ha dilennet e voe da Gadoriad a Enor ag ar c'hleub.
Hansaviertel
thumb|700px|center|Gwel meur war Hansaviertel
Hansaviertel a zo anv ur c'harter eus Berlin, lec'hiet en arondisamant Berlin-Mitte abaoe adreizhadenn 2001.
A-raok an adreizhadenn-se e oa e karter Tiergarten.
Pieter Claesen
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Mestr Etrebroadel eo abaoe 1998.
C'hoari a reas e skipailh Belgia en Olimpiadoù Echedoù Yerevan (Armenia) e 1996.
Kampion Belgia e voe e Geel e 1999, a-gevred gant Serge Vanderwaeren.
C'hwec'hvet e voe en Open Echedoù Leuven e 2003.
Kampion Brabant Flandrez eo.
2386 edo e renk Elo e miz Here 2007 ha 2371 e miz Here 2008.
Digeriñ a ra gant 1. c 4.
1296
Diwar-benn bloavezh 1296 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Pieter Claesen
C'hoari a ra er c'hleub "LV Leuven".
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 364 partienn, Claesen en deus : 52 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
1296
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1296
Brehant-Loudieg
<HR noShade>
1296
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1296
Brehant-Loudieg
Brehant-Loudieg a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Mihangel Morgan
Mihangel Morgan a zo ur skrivagner kembraek, ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1955 e Trecynon, e-kichen Aberdâr, e Rhondda Cynon Taf. Unan eus skrivagnerien bouezusañ Kembre eo bet en. Skrivet en deus ivez meur a levr, barzhoniezh ha levrioù akademek war ar lennegezh. Bremañ emañ o chom en Talybont. Kelenner eo e skol-veur Aberystwyth.
Romaine Brooks
Romaine Brooks, pe Beatrice Romaine Goddard, ganet e Roma e 1874 ha marvet e Nisa e 1970, a oa ul livourez stadunanat, brudet evel serc'h ar skrivagnerez Natalie Clifford Barney.
Brehant-Loudieg
Douaroniezh
Etre stêrioù Oud ha Lié emañ Brehant-Loudieg.
Romaine Brooks
Anavezet eo he foltredoù maouezed gwisket e tog, evel hec'h emboltred e 1923. Peder zaolenn ganti a weler e Mirdi Sainte-Croix e Poitiers, e Bro-C'hall.
He buhez
Pinvidik e oa he zud, hag arc'hant he doe digante a-hed o buhez. Ganet e oa e Roma met distreiñ a reas an tiegezh da SUA prestik goude. Pa voe seizh vloaz e voe roet da sevel d'un tiegezh paour.
Brehant-Loudieg
Anv
Stummoù skrivet
Romaine Brooks
He buhez
Entre 1903 ha 1904 e voe Romaine Brooks dimezet da John Ellington Brooks, ur pianoour.
He c'harantezioù
Meur a serc'h he doe e-touez an arzourien a bep seurt, gant Dolly Wilde, nizez da Oscar Wilde, an dañserez Ida Rubinstein pe ar skrivagner ha politikour faskour Gabriele D'Annunzio. Met karantez vras he buhez e oa ar skrivagnerez lesbian Natalie Clifford Barney, a zarempredas adal 1915 e-pad 50 vloaz.
Tal-y-bont
Tal-y-bont, pe Talybont (Tal ar Pont, e brezhoneg) zo un anv-lec'h boutin a-walc'h e Kembre..
Mbareg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek B.2 eo ar mbareg (mbara, guelengdeng pe g'kelendeng) komzet gant nebeutoc'h evit 1.000 den e reter Tchad (1980).
Brehant-Loudieg
Anv
Gerdarzh
Romaine Brooks
He liverezh
Poltrederez e oa dreist-holl, hag al liv louet hag ar re all tost-kar a implije kenañ adalek 1904.
Oberennoù
Dek oberenn ganti a weler er pennad saoznek en:Romaine Brooks ha n'haller ket gwelout amañ en abeg d'ar gwirioù miret.
Tal-y-bont
Kavout a reer ivez:
Brehant-Loudieg
Ardamezioù
En gul e deir mailhenn en aour
Istor
Brehant-Loudieg e oa ur barrez eus eskopti Sant-Brieg.
Dug a Roc'han e oa aotroù al lec'h.
Brezel-bed kentañ
Eil Brezel-bed
Brezel Aljeria
Mousgoueg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek B.2 eo ar mousgoueg (musgu, musgum, munjukk' pe mulwi'' ) komzet gant tro-dro da 85.908 den en holl e Kameroun (61.500 den e 1982) hag e Tchad (24.408 den e 1993). Seizh rannyezh ez eus:
Kanton ar Gelveneg
Kanton ar Gelveneg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton ar Gelveneg a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Sourouc'han petralek
Ar sourouc'han petralek a zo un evn hirc'harek, Calidris melanotos an anv skiantel anezhañ.
Anzegem
Anzegem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Sourouc'han petralek
Annez
Bevañ a ra al labous e broioù polel.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han petralek en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Otomeg Estado de México
Ur rannyezh otomek eo otomeg Estado de México eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 10.000 den (1990) e Mec'hiko.
Plovdiv (Oblast)
Douaroniezh
En oblast-mañ e kaver : ul lodenn eus Plaenenn Trakia Uhel, ar menezioù Rhodopi, an aridennad menezioù Sredna Gora, an traoñiennoù isvalkanek hag an aridennad menezioù Stara Planina gant e benn uhelañ, Botev (2 376 m).
Setu amañ roll an traoù dibarañ all :
Armerzh
Pouezus hag askoridik eo al labour-douar. Gounezet e vez frouezh (avaloù, prun, per, kerez, rezin, sukrin ha sukrin-dour), legumaj (tomatez, skilbebr, karotez, kaol, avaloù-douar), ed, riz, heiz hag all.
Diorroet eo ar greanterezh :
Kêrioù
Plovdiv eo kêr-benn an oblast. Setu amañ kêrioù all : Karlovo, Sopot, Klisura, Kalofer, Hisarya, Saedinenie, Rakovski, Brezovo, Stamboliyski, Krichim, Perushtitsa, Sadovo, Parvomay, Asenovgrad, Laki, Katunica, Yiagodovo.
Kumuniezhoù
18 anezho zo er rannvro :
Otomeg Temoaya
Ur rannyezh otomek eo otomeg Temoaya eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 37.000 den (1990) e Mec'hiko.
Saint James
Saint James zo un anv saoznek, anv-tud hag anv-lec'h.
Rannfrazenn verb
A-wezhioù e vez termenet ar rannfrazennoù verb en un doare strishoc'h, da skouer hervez ar yezhadur europat hengounel, enne nemet verboù pennañ, verboù skoazell ha savadennoù verbel all oc'h implijout anvioù-verb ha gerioù-etre.
Agen
Agen (okitaneg ha galleg) a zo ur gêr eus Okitania, pennlec'h departamant al Lot-et-Garonne. 33569 a dud a oa o chom enni e 2016
Linselles
Linselles zo ur gumun hag ur gêr e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Marchienne-au-Pont
Marchienne-au-Pont (walloneg : Mårciene) a oa ur gumun e Wallonia e Belgia, e proviñs Hainaut. Staget eo bet ouzh kumun Charleroi gant lezenn 1977.
Alexander von Humboldt
Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt pe, berroc’h, Alexander von Humboldt (ganet e Berlin d’ar 14 a viz Gwengolo 1769 – marv e Berlin d’ar 6 a viz Mae 1859) a voe un ergerzher hag ur skiantour alaman, breur d’ar yezhour Wilhelm von Humboldt.
Marchienne-au-Pont
Istor
Pevar film a voe goustlet da Yvonne Vieslet.
Alexander von Humboldt
Beaj da Amerika
Da 27 vloaz e oa gantañ ur stummadur klok war skiantoù an natur, an douarouriezh, al louzawouriezh, an douaroniezh, ar steredoniezh, al loenoniezh, ha war meur a yezh. Ouzhpenn se e oa pinvidik ha prest da aozañ beajoù skiantel bras. E Pariz e reas anaoudegezh gant Aimé Bonpland, a yeas gantañ en e veaj da Amerika. Loc’hañ a rejont kuit eus A Coruña, e Galiza, ha goude un diskenn e Tenerife, ez erruas Humboldt ha Bonpland e Venezuela d’ar 16 a viz Gouere 1799. O vont kuit eus Caracas e savas an ergerzherien gant traoñienn an Orinoko da-gaout eien ar stêr vras-se ha diskouez a rejont e oa e darempred gant an Amazon. Ur veaj all a rejont da Guba, ha distreiñ d’an douar bras da c’houde. O loc’hañ kuit eus aod Kolombia e savjont a-hed traoñienn ar stêr Magdalena, evit treuziñ an Andoù goude-se hag erruout e Quito. E-pad o beaj e voe krapet ganto menezioù uhel evel ar Chimborazo hag ar Pichincha, daou venez-tan zo bremañ en Ecuador, ha kenderc’hel a rejont gant o beaj war-zu andon ar stêr Amazon, a-raok distreiñ war-zu ar c’hornôg ha tremen dre Lima ha Callao. Eno e studias von Humboldt ar gwano a oa dianav en Europa c’hoazh. Studiañ a reas ivez ar Meurvor Habask ha deskrivañ a reas ur gasenn vor zo anvet kasenn Humboldt abaoe, diwar e anv. Eus aod Perou ez ejont war vag da Vec'hiko. Eno e tremenjont ur bloavezh a-raok na vijent pedet gant prezidant ar Stadoù-Unanet Thomas Jefferson, a blije dezhañ kenañ ar studioù douaroniezh. En dibenn ez ejont da Europa en-dro, da Bariz. En holl e oa padet o beaj pemp bloavezh (eus 1799 da 1804) ha dizoloet o doa ur bern traoù war dachenn an douaroniezh ha skiantoù an natur.
Skrivagner ha diplomat
E 1805 e teuas da vezañ doktor e skol-veur Frankfurt an der Oder hag ezel eus Akademiezh Skiantoù Prusia. Goude meur a vloaz e Berlin ez eas von Humbolt da Bariz en-dro, hag eno e chomas betek 1827. Labourat a reas neuze war e levr Régions équinoxiales du Nouveau Continent (1811 - 1826), ur c’hendastum eus e veaj da Suamerika hag e zizoloadennoù eno. Goude-se e voe o chom e Berlin, ur gêr a veze kuitaet gantañ ur wech an amzer da vont d’ober kefridioù evel diplomat da Vro-C'hall, Bro-Saoz ha Danmark, e servij roue Prusia. E 1829 ez eas da ergerzhout Kreiz Azia (Oural, Altai ha Mor Kaspia), a-gevret gant ar skiantour Christian Gottfried Ehrenberg. E 1844 e teuas er-maez e levr "Central Asien", diwar-benn ar veaj-se. Bloavezhioù diwezhañ e vuhez a voe gouestlet gantañ da sevel e oberenn veur Kosmos (1845 - 1862), ur c’hendastum eus holl ouiziegezh skiantel ar mare-se, e pemp levrenn.
Melc'hwed-krogennek
Maligorned, melc'hwed-klorek , melc'hwed-kornek , melc'hwed-krogennek , melc'hwed-krogilhennet , melc'hwed-moger , melc'hwed-podek a reer eus blotviled krogennek hag a vev en dour dous, en dour mor pe war an douar (40% anezho). An 40% diwezhañ-se dreist-holl a anaver mat, p'en o c'haver el liorzhoù. Gasteropoded int, a vev diwar plant hepken, pe diwar plant ha loened, pe diwar loened hepken, pe diwar lastez. Ur grogenn rodellet o deus, bras a-walc'h evit ma c'hellfe al loen en em zidennañ penn-da-benn enni.
Tremen 50 000 spesad maligorned zo ; pouezus int e sevenadur mab-den, pa vezont maget ha debret ha pa vez stourmet outo.
Annezva
E pep lec'h ez eus maligorned-douar, zoken en dezerzhioù ; maligorned-dour a gaver en holl stêrioù (war-dro 4 000 spesad) hag er morioù betek an abisoù, da lavarout eo izeloc'h eget 3 000 m dindan live keitat ar mor.
Deskrivadur
Ledan-kenañ eo skalfad mentoù kregin ar maligorned en o oad, pa'z eo ar spesad brasañ 900 gwech brasoc'h eget an hini bihanañ : Syrinx aruanus, 91 cm ha 18 kg — maligorned-mor all, < 1 mm. En Afrika ar C'hornaoueg e kaver ar brasañ maligorned-douar, ar spesad Achatina achatina, betek 30 cm o c'hrogenn hag 1 kg a bouez enno. Lod maligorned a anal dre skevent evel an darn vuiañ eus al loened a vev war an douar, lod all a ra dre vrenkoù evel an darn vuiañ eus ar re a vev en dour. Koulskoude, kement a spesadoù maligorned zo emdroet war an Douar a-hed istor ar blanedenn ma kaver maligorned o deus brenkoù war an douar ha re o deus skevent er stêrioù hag er morioù.
Boued
E genoù an darn vuiañ eus ar maligorned ez eus un doare teod warnañ miliadoù a vegennoùigoù hag a labour evel ul livn a-benn drailhañ ar boued. Geotdebrerien eo an darn vrasañ eus ar maligorned (re ar morioù a zebr bezhin), hogen lod zo hollezat ha lod all zo preizherien kigezat.
Maligorned ha mab-den
Maget e vez maligorned, Helix pomatia ha Cornu aspersum dreist-holl, evit sevel meuzioù cheuc'h e keginerezh Europa. Maligorned all a vez debret en Afrika hag en Azia da dapout protein. War aodoù ar bed a-bezh e vez debret maligorned mor. Fall eo ar maligorned evit ar gounezerezh dre vras, abalamour ma tebront ar plant yaouank. Klask a reer o lazhañ dre zisastuzerioù kimiek, dre kenderc'hadoù huelenn pe gignen enno. Lod labourerien-douar a glask mirout outo a bignat er gwez dre lakaat ur gwiskad kouevr tro-dro d'ar c'hef anezho, pe dre skuilhañ tammoù klor vioù war al leur a-benn mirout ouzh ar maligorned a ruzañ. Un doare all zo bet klasket, dre zegas maligorned preizher Rumina decollata eus diazad ar mor Kreizdouar ; ar re-se a zebr maligorned al liorzhoù ha gasteropoded all evel ar melc'hwed. Gwezeladoù evit yec'hed ar c'hroc'hen a vez fardet diwar Helix aspersa rak sikour a reont da gleizhennañ ar goulioùigoù, da vouestaat ar c'hroc'hen, da beuzdiverkañ ar roufennoùigoù ha da bareañ an akne.
Puerto Rico
Puerto Rico (ent-ofisiel: Kenglad Puerto Rico, saozneg: Commonwealth of Puerto Rico, pe Stad dieub kevredet Puerto Rico, spagnoleg: Estado Libre Asociado de Puerto Rico) zo un enezeg en Antilhez Brasañ, er Mor Karib, er reter d'ar Republik Dominikan, hag ur stad emren hag a zo stag ouzh Stadoù-Unanet Amerika. En hanternoz emañ ar Meurvor Atlantel, er c'hreisteiz ar Mor Karib.
Ouzhpenn enez Puerto-Rico ez eus inizi all kalz bihanoc'h, en o zouez Vieques, Culebra hag Isla Mona.
Spagnoleg eo yezh ar boblañs hag ar yezh vroadel, ha saozneg ha spagnoleg ar yezhoù ofisiel. San Juan eo ar gêr-benn. Poent zo bet e tegouezhe eno divroidi eus Korsika.
Breud a vez alies war statud an enezeg. Hervez ur referendom dalc'het e 2012, e oa 44% eus an dud evit dont da vezañ ur stad eus ar Stadoù-Unanet, 28% evit dont da vezañ ur stad kevredet pe ur stad dizalc'h, ha 26% evit ar c'henglad (statud a-vremañ).
Tennessee (disheñvelout)
Tennessee a zo unan eus 50 stad Stadoù-Unanet Amerika.
Puerto Rico
An anv
Gant Kristof Kolomb e voe anvet Enez San Juan Bautista, en enor da Sant Yann ar Badezour, hag ar porzh a voe anvet Ciudad de Puerto Rico. A-benn ar fin eo aet anv Puerto Rico war an enez, ha hini San Juan war ar porzh a zeuas da vout kêr-benn an enez.
Tennessee (disheñvelout)
Bez' ez eo ivez:
Puerto Rico
An anv
Puerto Rico eo an anv ofisiel spagnolek, met ivez e saozneg abaoe 2002, ha Porto Rico, a zo chomet e galleg, n'eo ket mui an anv saoznek boas. Un anv all zo implijet gant tud an enez : Boriquén, eus Borikén, an anv e taino, yezh henbobl an enez, hag a dalv kement ha douar an aotrou kadarn.
Korventenn Maria
https://www.huffingtonpost.fr/entry/trump-aurait-envisage-de-vendre-porto-rico-apres-les-degats-de-louragan-maria_fr_5f0c33c3c5b63a72c34458a3?ncid=fcbklnkfrhpmg00000001
1676
Diwar-benn bloavezh 1676 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1676
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1676
Yael ha Sisra
Giaele e Sisara (pe Yael ha Sisra e brezhoneg), zo anv ul livadur gant Artemisia Gentileschi, hag a zo e dalc'h Mirdi Szépművészeti, e Budapest.
Awenet eo gant mojenn Yael ha Sisra, a gaver e Levr ar Varnerien, unan eus levrioù ar Bibl.
Gwelout a reer Yael o vont da lazhañ ar jeneral enebour : lakaet he deus un nadoz tost d'e skouarn, savet eo he brec'h, ur morzhol en he dorn, ha prest eo da reiñ taol ar marv.
Ur vojenn damheñvel eo istor Judit ha Holofern, livet ivez gant Artemisia Gentileschi.
Lantilieg
Lantilieg, bet anavezet e brezhoneg e-pad ur pennad gant ar stumm Landeliav, a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ
Listennad kanerien ha sonerien hengounel breizhat
Setu ul listennad kanerien ha sonerien breizhat pe troet gant Breizh :
Rouantelezh Jeruzalem
Rouantelezh Jeruzalem a oa ur rouantelezh bet krouet gant kristenion Kornôg Europa e 1099 er Reter Tostañ.
Melisenda
thumb|right|Melisanda a Jeruzalem Melisanda, pe Melisenda Jeruzalem (1101 pe 1105 -11 a viz Gwengolo 1161), a oa rouanez Jeruzalem etre 1131 ha 1143, ha rejantez ar rouantelezh adal 1143 betek 1152.
Merc'h e oa da Baldoen II (roue Jeruzalem), roue Jeruzalem, ha d'e bried Morfia Melitene, priñsez armenian. Ganet e oa ur pennadig goude kemeret kêr gant brezelourien ar Groaz.
Eured ha bugale
Dimeziñ a reas da Foulk V ha daou vab o doe:
Kerdu
Kerdu a zo
Salvador Allende
thumb|220px|right|Salvador Allende ouzh un timbr eus [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel|CCCP]] Salvador Allende Gossens a zo bet ganet d'an 26 a viz Gouere 1908 e Valparaíso (Chile) ha marvet d'an 11 a viz Gwenholon 1973 e Santiago de Chile (Chile).
Kadoriad Chile adalek ar 4 a viz Du 1970 betek an 11 a viz Gwenholon 1973.
Pietro Badoglio
Pietro Badoglio a zo bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1871 e Grazzano Monferrato (Italia), Grazzano Badoglio bremañ ha marvet d'ar 1añ a viz Du 1956).
Gérard Huet (politikour)
Gérard Huet, ganet en 1947, zo ur politikour breizhat, maer Loudieg betek 2016 ha kuzulier departamant, bet kelenner en deskadurezh-stad, brudet en e gornad gant e emzalc'h souezhus a-wechoù. Komz gallaoueg a oar, hag a blij dezhañ ober, ha dre se lakaet da c'henaoueg gant e enebourien bolitikel, a-hervez.
Dilennet e oa bet da vaer Loudieg e 2001 gant e listennad, a-enep ar maer Didier Chouat (PS) hag an tu dehoù.
Gant Marc Le Fur, kannad UMP, en deus labouret da zifenn ospital Loudieg.
Brud dre Vro-C'hall en deus tapet pa en deus nac'het dimeziñ ur gwaz hag ur vaouez a Varoko evit an abeg ma ne oa ket ar gwaz gant paperioù ofisiel gall. Graet eo bet an dimeziñ a-benn ar fin, war urzh al lez-varn, gant un eil-vaer, e-maez an ti-kêr. Ur bloaz war-lerc'h e oa dizimezet an daou bried.
Renata Borgatti
Renata Borgatti (1894 – 1964) a oa ur sonerez italian. Merc'h e oa d'ar c'hoariganer Giuseppe Borgatti (1871-1950), a gane e La Scala Milano hag a vanas dall. Lakaet e oa bet da zeskiñ dañsal met dilezel a reas an dañs da seniñ piano, ha dreist-holl oberennoù ar sonaozer gall Claude Debussy.
Frederic Mistral
Frederic Mistral (rouesoc'h:Frederic Mistrau) a zo bet ganet d'an 8 a viz Gwengolo 1830 e Malhana ha marvet d'ar 25 a viz Meurzh 1914.
Renata Borgatti
E 1919 e oa serc'h d'al livourez Romaine Brooks, a reas he foltred. E 1920 ez eas Renata Borgatti kuit eus Capri ha pell diouzh Brooks da genderc'hel da ober he micher en Europa hag e SUA.
Frederic Mistral
Skrivagner ha geriadurour en okitaneg Provañs e oa, ha tapet en doa Priz Nobel al lennegezh.
Renata Borgatti
Er bloavezhioù 1920 e taremprede Winnaretta Singer, pennhêrez an tiegezh Singer, ar gompagnunezh gwrierezioù. E-keit-se e sone gant ar violinourez Olga Rudge, a oa serc'h d'ar barzh Ezra Pound. Pound a skrive diwar-benn ar sonerezh da neuze, ha ne oa ket plijet kaer gant doare-seniñ Renata. Evel kalz sonerien all en amzer-se ne oa ket Renata evit gouzañv Ezra, un den ha ne gemere ket ar boan da zisplegañ e varnadennoù krenn. Daoust da se e sonas pellik amzer gant Olga, hep ma ne vije bet darempred ebet etreze estreget evit ar vicher hag ar sonerezh.
Frederic Mistral
E oberenn vras kentañ a voe Mirèio. Ganti e voe anavezet diouzhtu e Bro-C'hall a-bezh, ha da heul er bed a-bezh.
Renata Borgatti
E dibenn he buhez e kelenne ar sonerezh. Mervel a reas gant al leukemia e Roma e 1964.
Frederic Mistral
Skrivet eo ar werz e mod Homer : daouzek kan.
Skrivañ a reas ivez gwerzioù all : Calendau, Lou Pouemo dòu Rose (Gwerz ar Ron), Nèrto, La Rèino Joano (ar rouanez Joana a Napoli). Skrivañ a reas ivez ur levr diwar e vuhez Memòri e raconte, ha dreist-holl e c'heriadur bras Lou tresor dòu Felibrige gant en tu-hont da 65 000 ger ennañ.
Buan ec'h arruas tud arall er Felibrige, evel ar barzh a Salon Blàsi-Antòni Crousillat pe, da heul, Bonaparte-Wyse, un Iwerzhonad eus tiegezh an impalaer Napoleon III.
Solon
Solon, e henc'hresianeg Σόλων, ganet war-dro 640 kent J.K., marvet e 558 kent J.K., politikour, lezenner ha barzh eus Aten.
Bud-Strasnedh
Ur barrez keodedel eus Kernev-Veur eo Bud-Strasnedh. Porth Bud ha Strasnedh eo he c'hêriadennoù pennañ.
Otomeg Texcatepec
Ur rannyezh otomek eo otomeg Texcatepec eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 12.000 den (1990) e Mec'hiko.
Prasutagus
Prasutagus a oa ur roue brezhon en Enez Vreizh er I-añ kantved. Roue e oa war an Ikened, er vro zo bremañ Norfolk hec'h anv, e biz Bro-Saoz.
Gwaz e oa d'ar rouanez Boudika.