cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imbourc'h
Orin
Buan e voe savet ur skourr sevenadurel da EBV : Skol An Emsav. Arouezius eo anv ar gevredigezh-se : o diazezerien o doa c'hoant da gas an danvez stourmerien vrezhon d'ar "skol" a-raok nad afent d'ar "Bobl", evel ma vezed troet d'ober, goude darvoudoù 1968 e Pariz hag e Breizh. Ar framm politikel EPV ne badas ket, met ar framm sevenadurel pe "ar stourm evit ar yezh", SAE, a chomas hag he folitikerezh a veze displeget er gelaouenn.
Da heul Kendalc'h Skol an Emsav dalc'het e Gwengamp e 1974 e teuas an troc'h war-wel etre daou rummad stourmerien. An hini kozh a oa begennelour, en ur zegemer a-grenn hêrezh Gwalarn ha SADED, pa gavas gwelloc'h an hini yaouank, pellaat, 'mont d'ar Bobl', levezonet gant mennozhioù kleizelour deuet da heul 1968, o pellaat evel-se, tamm-ha-tamm, diouzh an hêrezh broadelour ha kristen, mui pe vui, a rene en Emsav betek neuze.
Tuadur kristen ar gelaouenn diskleriet adalek 1974
E niverennoù kentañ ar gelaouenn e rankas Youenn Olier reizhabegañ e c'hwitadenn gant SADED hag ESB, ha talañ e diabarzh Emsav ar Bobl vrezhon (EPV) nevez-savet gantañ ouzh an tuadur kleizelour a-berzh ar rummad yaouank.
Goude Emvod-veur Gwengamp Skol An Emsav e 1974 e kollas Youenn Olier ha Paol Kalvez renerez an aozadur hag e voe distaget Imbourc'h diouzh EPV ha SAE ha staget ouzh "Kristenion Breizh". Kemmet krenn neuze e voe spered ar gelaouenn, da-heul ur seurt emzezrann : neuze e voe kemmet ment ar gelaouenn (stumm A5 adalek neuze) hag e talc'has gant he spered broadelour, met dave a reas ivez war-eeun d'ar feiz kristen ha da gelennadurezh an Iliz dre vras. N'eo ket kemmet abaoe, nemet e vez meret gant Emglev An Tiegezhioù abaoe 2001.
Madame Baptiste
Madame Baptiste zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Youenn Troal
Youenn Troal, Yves Troal e anv kefridiel, zo ur beleg hag ur skrivagner breizhat ganet e 1925 e Kombrid Aet eo d'an Anaon, d'ar 24 a viz Mezheven 2016. .
Madame Baptiste
Istor
Madame Baptiste a oa bet embannet e Gil Blas an 28 a viz Du 1882, sinet Maufrigneuse, da gentañ. C'hwec'h vloaz goude, e 1898, e oa bet adembannet en eil embannadur an dastumad Mademoiselle Fifi.
Imbourc'h
Tuadur kristen ar gelaouenn diskleriet adalek 1974
Liesseurt-kenañ e voe ar pennadoù, alies war danvezioù diaes : Feiz, Prederouriezh, Patrologiezh, Armerzh...
Douar ar Rouanez Maud
Douar ar Rouanez Maud (Dronning Mauds land pe Dronning Maud land e norvegeg) zo un darn eus Antarktika arc'het gant Norge. Anvet eo diwar anv Maud Kembre (1869–1938), ur briñsez saoz deuet da vout Rouanez Norge. Er c'hornôg d'an douar-se emañ an Tiriad Antarktikel Breizhveuriat.
Imbourc'h
Tuadur kristen ar gelaouenn diskleriet adalek 1974
Chom a ra stag ar gelaouenn ouzh an tuadur "begennelour" oc'h arverañ gerioù SADED hag o krouiñ re all en ur embann tri geriadur eus ar brezhoneg arnevez.
Moulet e voe ar gelaouenn gant he rener e-pad 35 bloaz en e gav, er straed Burloud e Roazhon. Moullañ ar pajennoù, o tastum hini hag hini en-dro d'an daol sikouret gant e vugale, krafennañ pep skouerenn, kas anezhe dre ar post : pep tra a veze graet en un doare artizanel. Ar goloioù hag ar skeudennoù a gaver er gelaouenn a veze treset gant e wreg, Annaig Couée, a sine "Juliana Broc'han".
Youenn Troal
Buhez hag oberenn
Desavet e voe en ur familh a gouerion vrezhoneger e Kombrid, e Bro-Vigoudenn. Beleget e voe e-kerzh ar bloavezh 1949, en eskopti Kemper ha Leon, gant an aotrou 'n eskob André Fauvel.
Anavezet eo dreist-holl evit bout skrivet al levr Ar C'hrist d'an Indianed, a zezrevell doare e abostolerezh e Perou eus 1963 da 1968 hag eus 1973 da 1979, da-heul ar c'halvadenn a reas ar Pab Pi XII en e lizher Fidei Donum e 1957 a c'houlenne digant beleion Europa da vont da sikour an Iliz en Afrika hag en Amerika ar Su. Embannet e voe e levr a-dammoù er gelaouenn Al Liamm da gentañ, er bloavezhioù 1970.
Imbourc'h
Embannadurioù
Ouzhpenn tri metrad estajerennoù ul levraoueg a vez leuniet gant ar pezh a zo bet moullet etre 1969 ha 2005 :
Youenn Troal
Buhez hag oberenn
Adembannet eo bet al levr-se gant Mouladurioù Hor Yezh e div levrenn e 2007 ha 2010, dindan an titl Ar C'hrist d'an Amerindianed Dave a ra an aotrou 'n eskob Visant Fave d'e gefridi e Menez an Andoù en e levr War roudou or misionerien. .
Imbourc'h
Embannadurioù
Dasparzhañ a ra ivez lod embannadennoù An Tour Tan, Barr Heol.
Kannadig Imbourc'h
Adalek 2000 e veze moullet Kannadig Imbourc'h, a zeue er-maez bep daou viz. Kenlabourat a rae Paol Kalvez, Yann Mikael, Tepot Gwilhmod, Youenn Troal ha Yann Talbot enni. Kelaouenn daouviziek Emglev An Tiegezhioù e oa, dezhi ur spered broadelour ha katolik.
N'eus ket ken eus Kannadig Imbourc'h abaoe 2018. Lod eus skipailh ar c'hannadig zo aet da sevel Ar Gouloù Gwenn gant Tepod Mab Kerlevenez : ar spered zo broadelour atav, met an tu kristen zo disteraet.
Lemming ar stepennoù
Lemming ar stepennoù (Lagurus lagurus) a zo ur c'hrigner eus Eurazia. Ar spesad nemetañ eo er genad Lagurus.
Youenn Troal
Buhez hag oberenn
Kenlabourat a reas Youenn Troal gant Visant Seite evit ober kentelioù er gevredigezh Ar Skol dre Lizer etre 1968 ha 1973. Dont a reas da vout aotrou person parrez Plouneour-Menez er bloavezhioù 1980 ha kelenner evit Strollad ar Vro Bagan, hag e krogas da skrivañ pennadoù evit Imbourc'h. Fiñvskeudennet e voe gant Frañs 3 e 1973 er filmig Oaled ar vro-Bagan.
Anvet e voe da berson parrez Trêgad er bloavezhioù 1990, kent mont war e leve e parrez Langolen e 2002, e-men ez embann skeudennoù deol e brezhoneg. Harpet en deus ar gevredigezh Tiegezh Santez Anna evit embann he c'helaouenn Breizh da Jezuz.
Ingal e kendalc'h da skrivañ pennadoù a-ziwar lennadennoù eus an Aviel evit ar gelaouenn Kannadig Imbourc'h.
Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt
Auguste Wilhelmine Marie von Hessen-Darmstadt, en alamaneg Auguste Wilhelmine Marie von Hessen-Darmstadt, ganet e Darmstadt e 1765, marvet e Rohrbach e 1796, a oa dre zimeziñ dugez Pfalz-Zweibrücken.
Merc'h e oa da Georg Wilhelm Hessen-Darmstadt (1722–1782) ha d'e bried Maria Luise Albertine Leiningen-Dagsburg-Falkenburg (1729–1818), a oa merc'h d'ar C'hont Christian Karl Reinhard Leiningen-Dagsburg.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas Auguste Wilhelmine e Gwengolo 1785 d'an dug Masimilian Jozeb von Zweibrücken (1756–1825), a voe kentañ roue Bavaria.
He bugale
Pevar bugel o doe:
Goude
Goude he marv ec'h addimezas ar roue intañv da Karoline Friederike Wilhelmine von Baden.
Castroponce
Castroponce zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Vocca
Vocca zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Janed Aragon
Janed Aragon, pe Joana d'Aragó e katalaneg, pe Juana de Aragón e spagnoleg, pe Giovanna d'Aragon en italianeg, a zo anv meur a rouanez pe briñsez, eus Aragon pe eus Rouantelezh Naplez.
Le Remplaçant (Maupassant)
Résumé
An Itron Bonderoi, intañvez an noter, a gar ar wazed yaouank ha koant. Gopraat a ra ur soudard yaouank da zont bep Meurzh d'he zi. Un deiz e klask ar soudard ur soudard all, Paumelle, da gemer e lec'h. Diwar an deiz-se e ro an intañvez e zeiz da bep hini eus an daou soudard.
Castrodeza
Castrodeza zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Pozzol Groppo
Pozzol Groppo zo ur gumun e proviñs Alessandria, e Piemonte, e hanternoz Italia.
Alagna Valsesia
Alagna Valsesia zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Albano Vercellese
Albano Vercellese zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Synaptomys
Synaptomys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ lemminged.
Rhondda Fach
Rhondda Fach zo ur stêr hag un draonienn e kreisteiz Kembre.
Eieniñ a ra ar Rhondda Fach un 2 km er reter da eien ar Rhondda Fawr er menezioù a-us da Blaenrhondda en ur c'heun etre Mynydd Beili Glas ha Mynydd Bwllfa. Tremen a ra dre stank Lluest-wen ha diskenn war-du Y Maerdy ha goude Ferndale, Tylorstown, hag Ynyshir, evit kemberiñ gant ar Rhondda Fawr e Porth.
Masimilian Iañ (dug Bavaria)
Masimilian Iañ (1573-1651) a oa dug Bavaria ha priñs-dilenner. Perzh a gemeras er Brezel Tregont Vloaz. Troet ruz e oa a-enep ar brotestantiezh ha mignon e oa da Ferdinant II an Impalaeriezh Santel.
Dimeziñ ha bugale
Div wech e timezas Masimilian :
Cwm Rhondda
Ur c'hantik kembraek eo Cwm Rhondda, kanet alies e degouezhioù meur, e-kerzh krogadoù rugbi. Dont a ra an anv eus traonienn ar Rhondda. Savet eo bet ar son (Arglwydd, arwain trwy'r anialwch) gant William Williams hag an ton gant John Hughes (1873–1932). Savet eo bet pe e 1905 pe e 1907 e Pontypridd.
Bugelez
thumb|right|300px|Porzh Bugelez Bugelez zo ur gêriadenn stag ouzh kumun Perwenan (Aodoù-an-Arvor), en Bro-Dreger. Lec'hiet eo war ur beg, etre oufoù Pelineg ha Gouervael. Nepell diouzh he forzh bihan ez eus ur vilin-vor bet savet e dibenn ar 15 kantved. Abaoe 2002 e vez dalc'het eno ur festival sonerezh bep eil bloaz.
Lennegezh
N'eo gwall aes merdeiñ a-hed aod Bugelez, gant an niver bras a enezennoùigoù hag a reier a gaver eno. Se zo kaoz, sur a-walc'h, en devoa lec'hiet Anatol ar Braz e zanevell Bizoù ar c'habiten (e-barzh an dastumad Mojenn an Ankou) en Bugelez : "Bremañ zo un hanter-kant vloaz bennak, ul lestr estrañjour a'n em gollas war-dro Bugelez, en Perwenan".
Cwm Rhondda
Doareoù saoznek
Doareoù saoznek zo ivez:
Castronuevo de Esgueva
Castronuevo de Esgueva zo ur gumun eus Spagn, e proviñs  Valladolid, en Kastilha ha León.
Buena Vista Social Club (laz-seniñ)
Ar Buena Vista Social Club  zo ul laz-seniñ kuban hag a oa bet savet evit seniñ sonerezh Kuba en un abadenn en Amsterdam ha sevel ur film diwar-benn ar sonerien anezhañ. Kent se e oa bet savet ur bladenn Buena Vista Social Club (albom), hag ur film Buena Vista Social Club (film), gant Wim Wenders.
E 2014 o deus kroget gant un Adios Tour a gendalc'h e 2016. Carlos Calunga eo pennkaner al laz.
Kanerien ha sonerien orin
E-touez ar rummad kentañ e oa
Tetraogallus tibetanus
Tetraogallus tibetanus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Castronuevo
Castronuevo pe Castronuevo de los Arcos zo ur gumun eus proviñs Zamora e Spagn.
Tetraogallus tibetanus
Annez
Brosezat eo al labous e Tibet.
Edouarzh
Edouarzh eo stumm brezhonek an anv-badez saoznek Edward. Sant Edouarzh ar Merzer a vez lidet d'an 18 a viz Meurzh gant an ilizoù katolik ha reizhkredennour.
Gyda Eiriksdottir Hordaland
Gyda Eiriksdotter (Gyða Eiríksdóttir) a oa pried ar roue Harald Hårfagre.
Liderezh an Eurioù
Liderezh an Eurioù eo pedenn bemdeziek ar gristenien rannet e meur a brantad anvet ofisoù.
Bez' ez eus etre 3 hag 8 ofis bemdez, hervez ar sistemoù. Gant an doare-ober-mañ e kendalc'her gant doare kozh ar Yuzevien a gane salmoù meur a wech bemdez. Pezh a glask ar feizidi ober eo pediñ dizehan, hervez a lavare Jezuz d'e ziskibien.
« Pedenn an deiz » zo ul levr-pediñ gant salmoù ha pedennoù pemdeziek an Iliz, embannet e 1988 gant Minihi Levenez, ha skrivet e skolveurieg. Ennañ e kavor ar bedenn-vintin (laodez) hag ar bedenn-noz (gousperoù) evit holl zevezhioù ar bloaz.
Samuel Tickell
Ar c'horonal Samuel Richard Tickell, bet ganet d'an 19 a viz Eost 1811 e Cuttack (Odisha, India) hag aet da Anaon d'an 20 a viz Ebrel 1875 e Cheltenham (Gloucestershire, Bro-Saoz), a oa un arzour, evnoniour, ur yezhoniour hag un ofiser e lu Breizh-Veur.
Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Anorrhinus tickelli, Cyornis tickelliae, Pellorneum tickelli — da zougen bri dezhañ.
Arcade Fire
Arcade Fire (anvet araok The Arcade Fire) a zo ur strollad sonerezh rock a orin eus Montreal, Kebek, Kanada. Izili eus ar strollad a zo Win Butler, Régine Chassagne, Richard Parry, Tim Kingsbury, William Butler (sonerer), Sarah Neufeld ha Jeremy Gara. Krouet e oa bet e deroù ar bloavezhioù 2000. Resevet o deus e 2011 e Los Angeles ar Grammy Award evit ar planedenn ar bloaz.
Inizi Agalega
Agalega zo un enezeg vihan e Meurvor Indez, anezhi ur rann eus ar Mascarenhas, stag ouzh Moris, hag en hanternoz dezhi.
Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern
Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern (Parc naturel régional des volcans d'Auvergne) a zo ur Park natur rannvroel e rannvro Arvern, en Torosad Kreiz, dindan 389,733 hektar. Savet eo bet e 1977.
Quintanilla de Onésimo
Quintanilla de Onésimo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Buena Vista Social Club (albom)
Buena Vista Social Club zo ur bladenn gant ul laz sonerien guban e 1997.
Alice Castello
Alice Castello zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Buena Vista Social Club (albom)
Kanaouennoù all
Daoust ma vezont klevet e-pad ar film, ne gaver ket
Ar sonerien ha kanerien
Diwar brud ar bladenn e voe aozet abadennoù dre ar bed.
Quintanilla del Molar
Quintanilla del Molar zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Le Fenouiller
Le Fenouiller a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
Castello
Castello zo un anv-lec'h italianek.
The Dandy Warhols
The Dandy Warhols zo ur strollad sonerezh pop a orin eus ar Stadoù-Unanet Amerika. Krouet eo bet e 1993 e Portland (Oregon).
Torre de Peñafiel
Torre de Peñafiel zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
National Geographic (kelaouenn)
National Geographic, anv ofisiel National Geographic Magazine, zo kelaouenn ofisiel an National Geographic Society. Embannet e vez ingal abaoe an 22 a viz Gwengolo 1888, nav miz goude krouidigezh an aozadur nemetken. Sujedoù diazez ar gelaouenn a zo reoù skiantel, douaroniezh, istorel hag a ro tro da gompren gwelloc'h Mab-Den. Ar gelaouenn a zo brudet dre he stumm, un hirgarrezenn velen, ha dre ma implij poltriji estonus evit ar golo. Abaoe ar bloavezh 2015 ar gelaouenn National Geographic zo perc'hennet dre lodennoù an ti-eskemm gant an embregerezh 21st Century Fox.
Rollulus rouloul
Rollulus rouloul a zo ur spesad fazaned eus ar c'herentiad Phasianidae. Ar spesad nemetañ er genad Rollulus an hini eo.
Anvet e voe Phasianus Rouloul (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Annezva
Bevañ a ra ar spesad e Borneo, Ledenez Malaysia, Sumatera ha Thailand.
Tetraogallus himalayensis
Tetraogallus himalayensis a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Phasianidae.
Blanche de France, Dugez Orleañs
Blanche de France (Châteauneuf-sur-Loire 1328-1394 Vincennes ), a oa merc'h dalif d'ar roue gall Charlez IV le Bel, ha d'e drede pried Jeanne d'Évreux (1310 † 1371), a oa Dugez Orleañs.
Tour-tan ar Wrac'h Vras
Tour-tan ar Wrac'h Vras zo un tour-tan savet war ur garreg etre Beg ar Raz hag Enez Sun.
Tetraogallus himalayensis
Annez
Brosezat eo al labous en uheldirioù Azia ar C'hreiz hag an Himalaya.
Blanche de France, Dugez Orleañs
D'an 8 a viz Genver 1345 e timezas d'he c'henderv,Philippe de Valois (1336 † 1375), dug Orleañs, a oa mab da Fulup VI ha da Jeanne de Bourgogne. Bugel ebet n'o doe.
Tour-tan ar Wrac'h Vras
Istor
E 1879 e voe divizet sevel un tour-tan eno. Daoust ma oa tostoc'h al lec'h-se d'an douar-bras eget Tour-tan ar Maen e voe start kas al labourioù da benn, abalamour d'ar rust ma vez ar mor alies er Raz. Galvet e voe ar vicherourien a oa bet o sevel tour-tan ar Maen, un nebeud bloavezhioù abretoc'h, da zont da labourat war chanter ar Wrac'h Vras, tud eus enez Sun ar braz anezho. Pemp bloaz e padas al labour, rak ne c'halled labourat nemet d'an izelvor ha pa veze sioul a-walc'h ar mor : e 1882 e voe boulc'het ar chanter hag enaouet e voe an tour-tan evit ar wech kentañ d'ar 15 a viz Gwengolo 1887. Hervez an ijinour Victor Fénoux, a oa e penn ar chanter, e c'halled labourat war-dro pemp miz bep bloaz, ma konted daou zevezh amzer gaer d'al loar nevez, daou zevezh all d'ar c'hresk, daou zevezh d'al loargann ha daou zevezh c'hoazh d'an digresk.
Betek 1995 ez ae al lampoù en-dro gant eoul-maen. Abaoe ez eont en-dro gant an tredan.
An eil tour-tan diwezhañ eus ar Stad C'hall da vezañ emgefreekaet eo ar Wrac'h Vras, e 1995. Er bloavezh-se ez eas kuit ar warded diwezhañ. Abaoe eo renet an tour-tan hag e c'houleier diouzh enez Sun.
Ur vuhez kalet
Betek 1995 e veze daou ward ingal en tour-tan. Dont a rae gwarded all da gemer o lec'h — gant ma ne veze ket gwallamzer ! —, e bourzh bigi Servij an Tourioù-tan hag ar Balizennoù. Tostaat a rae ar vag d'ar c'herreg, kement ha ma c'halle, ha stlapet e veze ur gordenn dezhi gant ar baotred a oa en tour-tan. A-hed ar gordenn-se e veze kaset an dud hag ar varc'hadourezh. Pa veze rust ar mor e veze start ober kement-se hag a-wechoù e oa dibosupl zoken.
Goude ar Brezel-bed kentañ e oa bet divizet mirout, evit an dud bet gloazet er brezel, postoù labour dindan ar Stad. Evel-se e voe kaset daou Gorsikad, bet gloazet o-daou, da vezañ gwarded er Wrac'h Vras, er bloavezhioù 1920. E-pad goañvezh 1925-26 en em gavjont o-daou en tour-tan, o-unan e-pad ouzhpenn daou viz diouzh renk : ken fall e oa an amzer ma ne c'halle ket gward ebet all dont da gemer o lec'h. Ken faezh ha divi e oa an daou zen ma ne oant ket evit derc'hel ar gouloù war-enaou en tour-tan. Ha kement-se a voe kaoz ma'z eas d'ar strad ar vag La Surprise, eus Pempoull, d'an 19 a viz C'hwevrer 1926.
D'an 28 a viz C'hwevrer 1926, a-benn ar fin, e teuas a-benn ur pesketaer eus Plougoñ ha gward tour-tan ar Maen da dostaat d'ar Wrac'h ha da gas an daou zen kaezh betek an douar-bras. Anv a voe eus an afer er c'hazetennoù. Ha rankout a reas ar gouarnamant embann un dekred da dennañ ar vicher gward en tourioù-tan diouzh listenn ar postoù labour miret evit an dud gloazet er brezel.
Enezeg Chiloé
Enezeg Chiloé zo un enezeg e su Chile, entre al ledredoù 41º ha 43º, stag ouzh kumun Chiloé, e Proviñs Chiloé, e Rannvro Los Lagos, evit ar pep muiañ.
Kumtag
Ar C'humtag zo ur gouelec'h e gwalarn Sina.
Enezeg Chiloé
Inizi
Un enezenn vras eo Enez Chiloé, hag ur bern inizi bihan en-dro dezhi. An enezeg a zo 9181 km² anezhi, ha 168 185 a dud er bloaz 2017.
Corwen
Corwen zo ur gêr hag ur gumuniezh eus biz Kembre, e kontelezh Sir Ddinbych. 2 325 a annezidi a oa e 2011. Emañ war lez ar stêr Dyfrdwy, e-harz ar menezioù Berwyn. Emañ er c'hornôg da Llangollen hag er c'hreisteiz da Rhuthun, hanter-hent etre Y Bala ha Llangollen
Enezeg Chiloé
Inizi
N'eo ket stag an holl inizi ouzh proviñs Chiloé, rak an inizi Desertores zo e proviñs Palena, hag enez Doña Sebastiana, zo e Proviñs Llanquihue), en rannvro Los Lagos.
An anv
Dont a ra an anv Chiloé eus ar ger Chilhué, furm spagnolek an anv chillwe, ur ger mapudungunek hag a dalv kement ha 'lec'h ar skreved' (Chroicocephalus maculipennis), evnedgwenn, du o fenn, stank en aodoù an enezeg.
Istor
Kentañ alouberien spagnol a daolas troad en inizi en 1567 a anvas anezho «Nueva Galicia» dre ma kavent heñvelik an aodoù ouzh re Galiza, hag a oa bro c'henidik gouarnour Chile, Rodrigo de Quiroga.
Puèi Marí
Ar Puèi Marí (Puy Mary e galleg) a zo ur menez-tan kozh eus Menez Cantal e Bro-Arvern en Okitania. Aspadenn brasañ stratovolkan Europa eo ha tapout a ra 1,738 m uhelder.
Glasgoed (Sir Fynwy)
Glasgoed (skrivet Glascoed e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. emañ e kornaoueg ar gontelezh, hanter-hent etre Brynbuga ha Pont-y-pŵl (Torfaen).
Puèi Marí
Lec'hiadur
Emañ e Park natur rannvroel menezioù-tan Arvern hag er beg anezhañ en em gav tachenn peder c'humun: Lo Falgós er c'hornaoueg, Le Claux en norzh, La Vijariá er reter, ha Mandalha e Sant Julian er su.
Torre de Esgueva
Torre de Esgueva zo ur gumun e Spagn, e proviñs Valladolid, e Kastilha ha León.
Glasgoed (Sir Fynwy)
Emañ Lenn Llandegfedd er c'hreisteiz d'ar gêriadenn.
Kantigou brezoneg
Kantigou brezoneg zo ul levr brezhonek embannet e 1934 e Sant-Brieg, gant A. Prudhomme, mouler an eskopti. Ennañ ez eus 137 kantik brezhoneg e-touez ar re anavezetañ, komzoù ha sonerezh. Adwelet e oa bet ar skrid kent embann gant Frañsez Vallée.
Glasgoed
Glasgoed pe Glascoed zo anv meur e gêriadenn e Kembre :
Torrecilla de la Orden
Torrecilla de la Orden  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Dzaoudzi
Dzaoudzi zo ur gumun e departamant gall Mayotte, e Meurvor Indez. E e oa 0 annezad.
Kêr-benn gozh Mayotte e oa, a-raok ma vefe bet dibabet lakaat Mamoudzou da gêr-benn.
Hotot-en-Auge
Hotot-en-Auge a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Kammdro en Ankeu
Kammdro en Ankeu, Kammdro an Ankoù, stumm gallek "Le tournant de la mort" a zo ul levr skrivet gant Loeiz Herrieu. Un dastumadenn eo eus al lizhiri en devoa bet skrivet d'e wreg Loeiza er Meliner e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, e stumm notennoù brezel a-zeiz da zeiz eo kinniget an danvez a gaver el levr. Skrivet eo bet gant an aozour e brezhoneg Gwened.
Temoù bras al levr ouzhpenn kontañ rik gwirvoud brezel Loeiz Herrieu a zo follentezh ar brezel, drochiri aozadur al lu c'hall hag ar boan da vezañ soudard pell eus e vro hag e familh.
Charlotte de Valois
Charlotte de Valois, ganet e 1446 ha marvet e 1477, a oa ur briñsez c'hall, merc'h vastard da Charlez VII, Roue Bro-C'hall, ha d'e serc'h Agnès Sorel.
Dimeziñ a reas e 1462, da 16 vloaz, da Jacques de Brézé. Ur mab o doe, Louis de Brézé, a zimezas da Diane de Saint-Vallier, anavezetoc'h evel Diane de Poitiers.
Lazhet e voe gant un taol kleze digant he fried e merouri la Couronne à Rouvres (Eure-et-Loir), d'ar 1añ a viz Even 1477, p'en devoa he c'havet etre divvrec'h ur skoedour.
Pentre-bach
Pentrebach, pe Pentre-bach, zo anv meur a lec'h e Kembre.
Gerdarzh
Diwar ar gerioù pentre (kêriadenn), ha bach (bihan).
Du Guesclin
Du Guesclin (Gwesklin e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet e gwenn ha du gant ar filmaozour gall Bernard de Latour e 1948.
An danvez
E-barzh penniliz Sant Denez emañ ur soudard kozh o kontañ buhez an hini a voe e vestr koulz hag e vignon : Beltram Gwesklin. Argaset e oa bet Gwesklin gant e familh pa oa-eñ bugel. Ne viras ket outañ a vezañ ur marc'heg hep e bar, ar pezh a ziskouezas da-geñver ur stourmadenn e ti Janed, kontez Pentevr. Da gentañ-penn ec'h asantas Beltram Gwesklin stourm ouzh ar Saozon evit dugelezh Roazhon. Dieubiñ a reas e vreur, bet paket gant dug Canterbury, ha distreiñ da di Janed Pentevr e-lec'h ma voe savet ur gouel d'e enoriñ : eno e kejas gant Tiphaine Raguenel a zeuio da vezañ e wreg diwezhatoc'h. Ne baouezas ket brud Gwesklin da greskiñ ma voe lakaet e penn armeoù an Daofin Charlez V, aet da roue Bro-C'hall a-drugarez dezhañ. Atav o vrezeliñ pell diouzh e wreg ne ouie ket Beltram Gwesklin e oa-hi klañv-fall. Koulskoude, a-raok tremen, gant skoazell ar roue e teuas-hi a-benn d'e zieubiñ diouzh a-dre daouarn ar Saozon o devoa lakaet harz warnañ ur wech ouzhpenn. Goude dek vloaz a vrezelioù du-mañ ha du-hont e varvas Beltram Gwesklin d'an oad a hanter-kant vloaz.
Lec'h ar brezhoneg er skolioù
Brezhoneg a vez desket en un toullad skolioù e Breizh, eus ar skol-vamm betek ar vachelouriezh (14.174 skoliad e 2011). Koulskoude eo disheñvel bras lec'h ar brezhoneg er skolioù, hervez ma'z int skolioù-Stad Div Yezh (5995 skoliad) pe katolik Dihun (4651 skoliad), pe skolioù Diwan (3528 skoliad).
Renk
Nebeutoc'h a dud a studi brezhoneg eget galleg, saozneg ha spagnoleg e Breizh, ha ma lakaer skolioù Diwan a gostez, nebeutoc'h eget an alamaneg ivez.
Torrecilla de la Abadesa
Torrecilla de la Abadesa  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Torrecilla de la Torre
Torrecilla de la Torre  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
East India Company
An East India Company (EIC), anvet ivez Honourable East India Company (HEIC) pe British East India Company ha lesanvet John Company, a oa un embregerezh kenwerzh eus Bro-Saoz ha goude-se eus ar Rouantelezh-Unanet. Savet e oa bet evit ober kenwerzh gant an "East Indies" (Indez ar Reter, gevred Azia a-vremañ). E gwirionez an darn vrasañ eus an eskemmoù marc'hadourezh a veze graet gant iskevandir Indez ha gant Sina an dierniezh Qing.
Hervez karta diazezañ an embregerezh e oa hini ar "Gouarnour ha kompagnunezh ar varc'hadourien eus Londrez oc'h ober kenwerzh gant Indez ar Reter". An embregerezh en he barr a oa o labourat evit an hanter eus ar marc'hadourezhioù eskemmet dre ar bed. Marc'hadourezhioù a bep seurt a oa evel kotoñs, seiz, liv indigo, holen, salpestr, te hag opiom. An embregerezh a oa mestr war penn-kentañ an impalaeriezh trevadennel breizhveuriat en India.
Gant ma oa bet roet lañs ha mestroniet an trevadenniñ en India gant ar British East India Company, kevezerezh a voe savet etre an embregerezh hag ar Stad Saoz. En desped d'an arc'hantaouiñ a-berzh ar gouarnamant saoz, e oa lies ar c'hudennoù arc'hant gant ar gompagnounezh. Divodet e voe e 1874 dre abeg an East India Stock Dividend Redemption Act tremenet ar bloavezh a-raok. Gouarnamant India a oa deuet a-benn da reiñ lamm d'an embregerezh. Skourrioù ar gouarnamant saoz en India a oa deuet a-benn da adpakañ kefridioù an embregerezh ha da gendeuziñ e armeoù en e re goude un hir a stourm.
Valverde de Campos
Valverde de Campos zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Kastell Loches
Kastell Loches zo ur c'hastell krennamzerel e Loches (hiriv en departamant gall Indre-et-Loire), e Bro-C'hall, ur 500 m eus lez ar stêr Indre. Brudet eo an tour-meur karrezek.
Saint-André-d'Ornay
Saint-André-d'Ornay a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Torrelobatón
Torrelobatón  zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Valladolid, en Kastilha ha León.
Maria Anna Aostria (1610-1665)
Maria Anna Aostria, en alamaneg Maria Anna von Österreich, (Graz 1610-1665 München), merc'h da Ferdinant II an Impalaeriezh Santel ha da Maria Anna Bavaria (1574-1616), a oa arc'hdugez Aostria, ha dre he dimeziñ dugez ha dilennerez Bavaria.
Arborio
Arborio zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Maria Anna Aostria (1610-1665)
Daou vab o doe :
Saint-Hilaire-de-Loulay
Saint-Hilaire-de-Loulay a oa ur gumun e departamant Vande e Bro-C’hall, E 2016 he doa 4533 annezad. Emañ e-barzh kumun nevez Montaigu-Vendée bremañ.
Incaspiza
Incaspiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1898 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
Spesadoù
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat eo an holl e Perou (Suamerika).
Villanueva de las Torres
Villanueva de la Concepción zo ur gumun e Spagn e Proviñs Granada.
Ithaginis cruentus
Ithaginis cruentus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Phasianidae. Ar spesad nemetañ er genad Ithaginis an hini eo.
Anvet e voe Phasianus cruentus (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an naturour saoz Thomas Hardwicke (1756-1835).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ :
La Question du latin
La Question du latin zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant embannet e 1886.
An danevell
Ar paotr Piquedent zo eveshaer er skol Robineau.
Anastasius
Anastasius zo un anv latin, deuet eus an anv gregach Ἀναστάσιος, Anastasios, deveret eus ar ger ἀνάστασις (anastasis) hag a dalv kement hag "azginivelezh". Eus an anv-se e teu an anv Anastasia, roet d'ar merc'hed.
Oderzo
Oderzo zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Vidor (Veneto)
Vidor zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Balmuccia
Balmuccia zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Merfyn ap Rhodri
Roue Powys e oa Merfyn ap Rhodri war-dro dibenn an, pa varvas e 904.
Mab e oa da Rhodri Mawr, roue war un darn eus Kembre. Pa varvas Rhodri en 878, e voe rannet e rouantelezh etre tri mab. D'an henañ, Anarawd ap Rhodri, e voe roet Rouantelezh Gwynedd, ha da gCadell ap Rhodri e voe roet Seisyllwg. N'ouzer ket da-vat pe rann a voe roet da vMerfyn, met Powys e ranke bezañ.
Asigliano Vercellese
Asigliano Vercellese zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Yerom Buleon
Aloiz Yerom Buleon (Pluvergad, 12 Gwengolo 1854 - Gwened, 31 Here 1934), Alois Jérôme Buléon en ti-kêr, a oa ur beleg katolik breizhat en deus savet levrioù relijiel ha dastumet kanaouennoù brezhonek en eskopti Gwened.
Blanche de France
Blanche de France zo bet anv meur a rouanez hag a briñsez c'hall.
Yerom Buleon
Mab da Julien Buléon hag Anne Le Tartaise e oa. Goude skolaj Sant-Frañsez-Zavier e Gwened, e studias e kloerdi bihan (1874) hag e kloerdi bras (1875) Santez-Anna-Wened (Keranna). Adalek 1877 e voe o kelenn an henlizhiri hag ar brezhong e kloerdi bihan Keranna, hag e-touez e studierien e voe Frañsez-Mari Kadig. Beleget e voe d'ar 16 a viz Meurzh 1878. Person Begnen e voe adalek 1899 hag eno e krouas ur c'hannadig-parrez divyezhek brezhoneg-galleg anvet Er Hlohig Begnen. Chaloni a enor e voe e 1901. E 1906 e voe anvet da berson-arc'hebeleg iliz-veur Gwened.
Blanche de France
Orin
Degouezhet e oa e tiegezh roueel Bro-C'hall gant dimeziñ infantez Kastilha, Blanche de Castille gant ar roue gall Loeiz VIII. Goude-se e voe roet da veur a briñsez.
Yerom Buleon
Eus 1905 da 1914 e voe e penn ar Revue Morbihannaise, ur gelaouenn c'hallek a blede gant an Istor, ar brezhoneg ha sevenadur Bro-Gwened. Dastum a reas kontadennoù ha kanaouennoù a voe embannet gantañ er gelaouenn-se. E brezhoneg e savas ur Histoér Santél ha kas a reas meur a bennad d'ar gelaouenn Dihunamb. A-hend-all e savas pennadoù e galleg dreist-holl, diwar-benn istor ar vro. E vreur Matilin Buleon a voe dastumer kanaouennoù ivez.
Blanche de France
Orin
Dre zimeziñ eo tremenet an anv eus Bro-C'hall da Vro-Saoz, dre an tiegezh Lancaster.
Ouzhpenn Blanche de Castille ez eus bet div rouanez c'hall all anvet Blanche.
Orin an anv-badez en noblañs
Kentañ meneg eus an anv Blanche a voe e Tiegezh an Ingelgerien, gant: dimezet da Étienne († 970), kont Gévaudan, Raymond († 978), kont Toulouse, Loeiz V Bro-C'hall (967 † 987) ha  Gwilherm Iañ Provañs (war-dro 955 † 993), kont Provañs.
Il y a ensuite une Avoye dite Blanche († 1067/1070), fille de Geoffroy, seigneur de Sablé-sur-Sarthe, et marié à Robert le Bourguignon, seigneur de Craon.
En raison d'une documentation insuffisante, il est difficile d'établir une parenté entre les deux familles d'Anjou et de Sablé, parenté suggérée par le prénom de Geoffroy présent dans les deux lignages et aussi par la proximité géographique. Un peu moins d'un siècle plus tard, une Marguerite de l'Aigle († 1141), issue par sa mère des comtes du Perche, donc parente à la fois des comtes d'Anjou et des seigneurs de Sablé, épouse le roi García V de Navarre (v. 1105 † 1150). C'est au sein de ce couple que le prénom de Blanche réapparaît avec Blanche de Navarre (1133 † 1158), mariée en 1151 avec le roi Sanche III de Castille, et grand-mère de la reine de France Blanche de Castille. García V et Marguerite de l'Aigle ont également un fils, Sanche VI, roi de Navarre, père de Blanche de Navarre (1177 † 1229), mariée en 1199 à Thibaut III, comte de Champagne. -->
Arc'hangelsk
Arc'hangelsk (Архангельск e rusianeg) a zo ur porzh e Rusia war ar Mor Gwenn. 348 783 a dud a oa o vevañ enni e 2010.
Villarboit
Villarboit zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Ludwig Iañ Bavaria
Ludwig Iañ Bavaria, ganet d'ar 25 a viz Eost 1786 e Strassburg, ha marvet d'an 29 a viz C'hwevrer 1868 e Nisa, a oa Roue Bavaria adalek 1825 betek Dispac'h 1848 e Alamagn.
Priñs pennhêr
Mab e oa da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria, ha d'e wreg kentañ Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt. En amzer-se e oa e dad en arme c'hall e Strasburg. Filhor e oa d'ar roue gall Loeiz XVI. D'ar 1añ a viz Ebrel 1795 e voe anvet e dad da ren goude marv e eontr, Karl II August, Dug Zweibrücken, evel dug Zweibrücken, ha d'ar 16 a viz C'hwevrer 1799 e teuas da vout priñs-dilenner Bavaria ha Kont Palatin ar Roen, ha Dug Berg pan eas da hesk lignez Pfalz-Sulzbach, da varv an dilenner Karl Theodor, Dilenner Bavaria.
D'ar 1 a viz Genver 1806 e kemeras an titl a roue Bavaria.
En Here 1810 e timezas da Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792–1854), merc'h da Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen ha d'e bried Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz. En deiz-se e voe goueliet an Oktoberfest kentañ e kêr München.
Ludwig a oa enebet ruz ouzh an emglev graet etre e dad ha Napoleon Iañ. Koulskoude en desped d'e zoug enepgall e voe ret dezhañ kemer perzh e brezelioù an impalaer gall gant arme Bavaria en 1806. Evel komandant e oa e penn ar C'hentañ Rannarme Vavarian er VIIvet Korf-arme, dindan ar Marichal François Joseph Lefebvre en 1809 E penn e rannarme e oa en Emgann Abensberg d'an 20 a viz Ebrel. . En 1817 e kemeras Ludwig perzh e diskar ar C'hentañ Ministr, ar C'hont Maximilian von Montgelas.
Kemer a reas ar gurunenn war-lerc'h e dad e 1825.
Roue
Harpañ a reas Bro-C'hres da vout dizalc'h hag e vab Otto eo a zeuas da vout kentañ roue Gres en 1832. Goude dispac'h gall 1830 e troas da roue garv. Ne oa ket karet abalamour d'e zarempred gant Lola Montez, ma voe ret dezhañ dilezel ar gurunenn e miz Meurzh 1848 d'h reiñ d'e vab Masimilian. Beziet eo bet en abati Saint-Boniface e Munich.
Bugale
Dimezet e voe e 1810 da Therese von Sachsen-Hildburghausen (1792–1854), merc'h d'an Dug Friedrich Iañ von Sachsen-Hildburghausen ha d'e bried Charlotte Georgine Luise von Mecklenburg-Strelitz. Nav bugel o doe:
Brétignolles-sur-Mer
Brétignolles-sur-Mer a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Colle Umberto
Colle Umberto zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Villata
Villata zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Treron sieboldii
Treron sieboldii a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ : e Japan, Laos, Rusia, Sina, Sukorea, Taiwan, Thailand ha Viêt Nam.
Cessalto
Cessalto zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Masimilian Iañ Jozeb
Maximilian Jozef von Zweibrücken, pe Masimilian Iañ Jozeb (Mannheim, 27 Mae 1756 – München, 13 Here 1825) a voe kont Ribeaupierre, priñs meur a zouar en Elzas, ha goude dug Zweibrücken, kont Birkenfeld,dug Bavaria ha priñs-dilenner an Impalaeriezh Santel eus 1795 betek 1805 da gentañ, ha goude-se kentañ roue Bavaria, eus 1806 betek e varv e 1825. Evel dilenner e oa Masimilian IV, evel roue e oa Masimilian Iañ Jozeb.
E vuhez
Mab e oa da Friedrich Michael von Pfalz-Zweibrücken-Birkenfeld (1724–1767), dug Pfalz-Birkenfeld-Bischweiler, ha d'e bried Maria Franziska Dorothea von Pfalz-Sulzbach (1724–1794). Skoliet e voe e Strasburg hag e gelennerien e oa Pierre de Salabert, abad Tholey, hag ar Breizhad Agathon Guinement. 11 vloaz e oa pa varvas e dad digantañ en 1767, ma chomas e-unan da gentañ. E vamm a oa bet kaset kuit eus lez he fried goude genel ur mab hag a oa diwar un aktour. Masimilian a voe skoliet dindan evezh e eontr Christian IV von Zweibrücken, a roas bod dezhañ e kenkiz an tiegezh Zweibrücken. E 1766 e teuas da vout kont Rappoltstein, hag e 1777 ez eas da goronal en arme Roue Bro-C'hall. Buan e savas da vajor-jeneral, hag etre 1782 ha 1789, edo o chom e Strasburg. Er c'heid amzer-se, e skol-veur Strasburg, edo Klemens von Metternich, a oa da vezañ kanseller impalaer Aostria, a gavas bod ur pennadig e ti ar Priñs Masimilian.
Dimezioù
Div wech e timezas. 1. Da Auguste Wilhelmine von Hessen-Darmstadt, ha pemp bugel o doe : 2. Goude marv e bried ec'h addimezas ar roue intañv da Garoline Friederike Wilhelmine von Baden, hag eizh bugel o doe :
Pierrefitte-en-Cinglais
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz
left|thumb|Ar stel hag an aoter-veur
Enya
Enya a zo ur ganerez iwerzhonat, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1961 e Gaoth Dobhair, e Kontelezh Donegal. Eithne Patricia Ní Bhraonáin eo hec'h anv gwir. Er bloavezhioù 1980-1982 e oa Enya o kanañ e-barzh ar strollad Clannad, gant he c'hoar Máire, he breudeur Pól ha Ciarán, ha daou eontr dezhi.Moya Brennan En iwerzhoneg, saozneg, spagnoleg, latin e vez kanet gant Enya, hag ivez e quenya, ar yezh ijinet gant J.R.R. Tolkien.
Balocco
Balocco zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Varallo
Varallo zo ur gumun en Italia, e proviñs Vercelli, e rannvro Piemonte.
Vedelago
Vedelago zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Chlorochrysa
Chlorochrysa a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Tri (3) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Suamerika.
Edward Hughes
Edward Hughes zo anv meur a zen, e Kembre ha Bro-Saoz dreist-holl.
San Fior
San Fior  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Kurdeg
Ar c'hurdeg (kurdeg : کوردی kurdî) zo ur yezh indezeuropek eus skourr yezhoù iranek ar gwalarn (isskourr yezhoù iranek ar gwalarn). Komzet eo gant ar Gurded (war-dro 30 million a dud) a vev en un takad rannet etre Turkia (kreiz ha reter ar vro), Iran (kornôg ar vro-mañ), Irak (hanternoz) ha Siria (hanternoz ar vro-mañ). Bout ez eus kumuniezhoù kurdek e Kenglad ar Stadoù Dizalc'h, Armenia, Azerbaidjan hag e kêrioù pennañ ar Reter-Kreiz. Adalek dibenn ar bloavezhioù 60 ez eus staliet un diaspora ouzhpenn 400 000 Kurd en Europa, en Alamagn peurgetket, er SUA, e Kanada hag en Aostralia.
Ar rannyezhoù
Abalamour d’an darvoudoù istorel ha da douaroniezh Kurdistan (taolead meneziek) eo chomet rannyezhet ar c’hurdeg. Kurdeg an hanternoz, ar c’hurmandjeg, a vez komzet gant al lodenn vrasañ a Gurded Turkia, re Siria, ar c’hKSD ha gant ul lod a Gurded a zo en Irak hag en Iran, da lavaret eo gant war-dro 60% eus an holl Gurded. Ar c’hurdeg kreiz, ar soranieg, a vez komzet gant al lod bras a Gurded Irak hag Iran, da lavaret eo gant 30% ag ar Gurded. Kurdeg ar c’hornôg, ar zazakeg, a gomzer dreist-holl e Kurdistan Turkia. Kurdeg ar reter, ar goranieg, a gomzer e su takadoù kurd eus Irak hag Iran. Evit an hevelep abegoù (istorel ha politikel) e skriver kurdeg gant teir lizherenneg disheñvel: al lizherenneg latin (Kurded Turkia), al lizherenneg kirillek (Kurded an ez-URSS) hag ar lizherenneg arabek (Kurded ar broioù arab ha re Iran).
Lakaet e vez ar rannyezhoù-se da yezhoù alies-mat.
Statud ofisiel
Yezh ofisiel rannvro emren Kurdistan en Irak eo ar c'hurdeg, a-gevret gant an arabeg.
Istor ar c'hurdeg
En em c'houlenn a ra ar yezhoniourion perak kement a ziforc'hioù etre ar yezhoù kurdek (pe etre rannyezhoù ar c'hurdeg, diouzh ar savboent), hag etre int hag ar yezhoù iranek arall ar c'hornôg (ar farsieg, bet yezh Impalaeriezh Persia koulskoude). Sur a-walc'h ez eo abalamour d'an torosennadur ha da zoare bevañ ar Gurded a zo ur bobl damgantreat.
Ur yezh a-lorc'h eo bet ar gouranieg e-pad pell (emañ en arvar hiriv an deiz). Kollet en deus e statud gant savidigezh Stadoù broadel er Reter-Kreiz goude ar Brezel Bed Kentañ.
Diskoachet ez eus bet n'eus ket pell ur yezh, treuzskrivet el linenneg A e Kreta vinoan (hanterenn gentañ an eil milved kent JK), hag a vefe indezeuropek ha tost e meur a geñver douzh ar gouranieg (yezhadur, soniadoniezh, geriaoueg).
Hervez ur vartezeadenn e vije bet an hengurdeg tost douzh ar medeg, yezh ar Veded, ur yezh indeziranek arall. Neoazh, ar yezhoniourion a soñj dezhe ez eo bet ar c'hurdeg levezonet gant yezhoù anindezeuropek ar rannved-mañ (yezhoù kaokazek).
An niveroù eus 1 da 10
yek, du, şê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh.
Madame
Madame zo ur ger gallek hag un titl roet da vaouezed zo. Dre vras e klot gant itron e brezhoneg, met sterioù istorel all en deus bet ar ger.
Istor
En amzer ar renad kozh, e veze lavaret madame eus un itron, pried un aotrou, priñs, roue, pe impalaer.
Diwezhatoc'h e voe lavaret eus merc'h henañ ar roue pe an daofin, hag eus pried Monsieur, breur ar roue gall.
Arthur Hay
Ar c'horonal Arthur Hay, navvet markiz Tweeddale anezhañ, bet ganet d'an 9 a viz Du 1824 e Gifford (Lodainn an Ear, Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Kerzu 1878 e Chislehurst (e gevred Londrez-Veur, Bro-Saoz), a oa un evnoniour skosat hag ofiser er British Army.
Madame
Hiziv
En berr e vez skrivet Mme, ha n'eo ket Me (a zo evit an titl Maître), na Mrs a zo saoznek (skrivet Mrs. e SUA) distaget [ˈmɪsɪz].
Arthur Hay
Anavezet e voe evel Lord Arthur Hay betek 1862 pan eas da veskont Walden hag a-raok mont da varkiz Tweedale da varv e dad George Hay (1787-1876).
Madame
Hiziv
Madame a vez lavaret ivez e galleg eus mestrez ur fouzhlec'h, gwelout Madame Claude.
Arthur Hay
Eontr e oa d'ur skiantour breizhveuriat all : Robert George Wardlaw-Ramsay (1852-1921).
Roe e voe e anv d'un nebeud spesadoù evned — Actinodura waldeni, Dicrurus waldenii, Rhabdotorrhinus waldeni — da zougen bri dezhañ.
Kizzy Crawford
Kizzy Crawford zo ur ganerez blues saoznek ha kembraek, eus un tiegezh a orin eus Barbados. Savet eo bet e Merthyr Tudful. Mennet eo Kizzy da gendeuziñ soul/jazz divyezhek.
Gounezet he deus div genstrivadeg kanerien: Canwr/Cyfansoddwr Merthyr a Rhondda Cynon Taf, e 2012, ha Brwydr Y Bandiau en Eisteddfod Genedlaethol 2013.
Maserada sul Piave
Maserada sul Piave zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
San Vendemiano
San Vendemiano zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Cemais Comawndwr
Cemais Comawndwr (Kemeys Commander e saozneg) zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e Sir Fynwy. Emañ en hanternoz ar gontelezh, er gwalarn da v-Brynbuga, un tammig er c'hreisteiz da v-Betws Newydd.
E kumuniezh Gwehelog Fawr emañ.
Blanca Kastilha
Blanca Kastilha, pe Blanca de Castilla (hervez hec'h anv kastilhanek), pe Blanche de Castille (hervez hec'h anv gallekaet), ganet d'ar 4 a viz Meurzh 1188 e Palencia, e Kastilha, marvet d'ar 27 a viz Du 1252 e Melun, e Bro-C'hall, a oa merc'h da Alfonso VIII Kastilha ha Leonor Bro-Saoz, hag infantez Kastilha.
Cemais Comawndwr
An anv
Er Grennamzer e oa eno ur gomandiri gant Marc'heien Urzh an Templ, evel ma reer eus tiez Urzh an Templ. Alese e teu ar ger "Comawndwr" en anv.
Blanca Kastilha
Dre he mamm e oa merc'h-vihan da Eleanora Akitania ha Henri II Plantagenêt. Nizez e oa d'ar roue saoz Yann Dizouar eta.
Dimeziñ a reas d'ar roue gall Loeiz VIII, ha rouanez Bro-C'hall e voe da-heul. Mamm e oa d'ar roue gall Loeiz IX, anavezet ivez evel sant Loeiz.
He buhez
E 1216, da varv ar roue saoz Yann, e tiskouezas Blanca he gouestoni pa c'houlennas he fried Loeiz kurunenn Bro-Saoz abalamour da wirioù e wreg, nizez Yann. Tad Loeiz, Fulup-Aogust, a nac'has skoazellañ e vab, ha Blanca hepken a roas harp dezhañ. Daou vorlu a voe aozet ganti: unan renet gant Eustace the Monk, hag un armead dindan Robert de Courtenay; met poaniañ a reas en aner.
He marv
Klañv e vanas e Melun e miz Du 1252, ha kaset e voe da Bariz, met ne vevas nemet un toulladig deizioù. Beziet e voe en abati Maubuisson.
Edward
Edward zo un anv-badez saoznek ha germanek, Edouarzh e brezhoneg.
Rouaned
Eizh roue saoz a-hend-all zo bet anvet Edward :
Treron fulvicollis
Treron fulvicollis a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Columba fulvicollis da gentañ-penn (e 1827) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Crocetta del Montello
Crocetta del Montello zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
San Polo di Piave
San Polo di Piave zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Edvard
Edvard zo un anv-badez norgeek ha svedek.
Tud
Edvard Bergh, anv meur a zen
Meduna di Livenza
Meduna di Livenza zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Lexias pardalis
Lexias pardalis zo ur valafenn a zimorfegezh revel vras an digoadennoù ha lezioù koadegi kentael ecorannved indomalayel.
Farra di Soligo
Farra di Soligo zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Léaupartie
Léaupartie a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: d'ar 13 a viz Eost e voe lazhet daou zen nann-soudard, Daoulas o anv-familh, e Léaupartie gant ur vombezadeg,.
Soullans
Soullans a zo ur gumun e departamant Vande e Bro-C'hall.
Leonteüs
Leonteüs (henc'hresianeg : Λεοντεύς Leonteus) a oa unan eus ar briñsed a gemeras perzh e brezel Troia.
Mab e oa da Goronos roue al Lapited. Gant al Lapit Polypoites ez eas d'ar brezel, a badas dek vloaz.
Goude kemeret Troia ez eas d'ar gêr war e dreid gant Polypoites ha Kalc'has, a gave gwelloc'h an hent hir dre an douar eget ar veaj verr war vor, abalamour da gounnar an doueez Athena.
Hag int-i erruet e Kolofon. Eno en em lazhas Kalc'has dre ma oa bet mezhekaet gant an diouganer Mopsos, en ur seurt kenstrivadeg divinout.
Goude beziet e gompagnun e talc'has gant e hent hag e savas, gant e gamarad, kêr Aspendos, e hanternoz Azia Vihanañ.
Mell-droad ouezelek
thumb|350px|Tyrone (e gwenn) enep Kerry (e gwer) e [[Croke Park, sportva Dublin en Iwerzhon]] thumb|350px|Tachenn ar vell-droad ouezelek gant he linennoù hag he falioù
Ar vell-droad ouezelek (Peil, Peil Ghaelach pe zoken Caid en iwerzhoneg a zo ur sport a-stroll a vez c'hoariet gant ur vell rond ispisial war un dachenn c'heot etre daou skipailhad 15 c'hoarier (mui eilc'hoarierien).
Ar sport poblekañ an hini eo en Iwerzhon hag e renet gant ar GAA (Kevredigezh Athletek Gouezelek) kevredigezh vrasañ Iwerzhon gant e niver a c'hoarierien hag a ren ivez 3 sport all, en o zouez an hurling a vez c'hoariet war ar memes tachenn.
Dont a ra ar sport-se eus ur seurt mell-droad kozh anvet Caid a veze c'hoariet en Iwerzhon adalek 1537. Nevezaet eo bet ar reolennoù e 1887 hag int chomet heñvel dibae.
Krogad gourfenn kampionad etre kontelezhioù (All-Ireland Senior Football Championship) eo ar mare dedennusañ e-keñver ar sport evit ul lodenn vras a iwerzhoniz.
Pal ha reolennoù
Pal ur c'hrogad a zo merkañ ar muiañ a boentoù.
An dachenn a zo ur skouegorneg hag en daou du ez eus ur pal gant peulioù e stumm un H. Seblant a ra evit-se bezañ ur meskaj etre peulioù ar rugbi ha palioù ar mell-droad. Daou zoare a zo evit merkañ poentoù, skeiñ ar vell gant un taol troad pe gant an dorn. Merket e vez 1 poent pa tremen ar vell a-us d'ar pal etre an daou beul ha 3 foent pa ya er bal.
Ar reolennoù simpl a-walc'h a sikour ar skipailh a ya d'an argad. N'eus nemet c'hoarierien a youl-vat hag ur c'hoarier en Iwerzhon ne c'hell c'hoari nemet en ur skipailh en e vuhez. Dre ret eo skipailh e gontelezh orin.
Skipailhoù e Breizh hag e Frañs
Dindan levezon Iwerzhoniz ez eus bet krouet un nebeud skipailhoù e Bro-C'hall (Pariz ha kêrioù bras all) hag e Breizh. 10 skipailh zo e Breizh e 2013 ha 9 er peurrest eus Frañs.
E 2013 ez eus ur gevredigezh a ra war dro aozadur ur c'hampionnad e Breizh Kevre Breizhat mell-droad ouezelek.
Liammoù diavez
https://web.archive.org/web/20100114052037/http://liguebretonne.footballgaelique.com/
Emgann Altsasu
Emgann Alsasu, pe Emgann Altsasua, pe la Acción de la Venta, zo un emgann a c'hoarvezas en Altsasu d'an 22 a viz Ebrel 1834, e-kerzh Kentañ brezel ar garlouriezh. Ar jeneral Tomás de Zumalacárregui an hini a oa e penn arme ar karlouriezh garlourien a zistrujas kirri ur charreadeg dindan ar jeneral Vicente Genaro de Quesada, hag a oa o vont eus Vitoria-Gasteiz da Iruñea, e kêr Altsasu Kalz a frankizourien a voe gloazet ha kalz prizonidi a voe graet gant Zumalacárregui.