cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pameeg ar Su
Ur rannyezh pameek eo pameeg ar su eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gwechall e Mec'hiko.
Ur yezh varv an hini eo.
Pameeg ar C'hreiz
Ur rannyezh pameek eo pameeg ar c'hreiz eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4.350 den (1990) e Mec'hiko.
Benin
Ur riez e kornôg Afrika eo Republik Benin. Graet e veze Dahomey anezhi betek 1975. Dizalc'hiezh ar vro a c'hoarvezas e 1960. Un aod berr a-walc'h he deus er Su war pleg-mor Benin p'emañ harzoù Togo er C'hornôg, Nigeria er Reter, Burkina Faso ha Niger en Norzh.
Istor
Rouantelezh Dahomey a sav hec'h orinoù e Benin. Er en em astenne war ul lodenn vras eus Kornôg Afrika. Gant un "oba" en he fenn e oa pinvidik a-walc'h p'en doa staliet darempredoù kenwerzh gant Portugaliz hag Izelvroiz evit gwerzhañ sklaved dezho. Degouezhet e oa Europiz e dibenn ar. Er mare-se e veze graet Aod ar Sklaved eus aodoù rouantelezh kozh ar Benin.
E dibenn an e krogas Benin da goll he galloud ken e c'hellas Bro-C'hall lakaat anezhi da blegañ ouzh he beli e 1892. Ur brezel taer a renas ar roue Behanzin, eus Abomey e gêr-benn, met trec'het ha harluet e voe (1894). E 1899 ez eas tiriad ar vro hiziv, anvet Dahomey, da vezañ lodenn eus un trevadenn vras, Kornôg Afrika gall hec'h anv. E 1958 e oe savet ur Republik an Dahomey emren a-raok ma voe embannet an dizalc'hiezh d'ar 1añ Eost 1960. E 1975 e teuas da vezañ Republik pobl Benin. Abaoe diwezh ar renad marksour eo deuet Republik Benin da vezañ unan eus broioù demokratelañ Afrika.
Rannoù melestradurel
Betek 1999 e oa rannet Benin e 6 departamant. Kement hini anezhe a voe rannet e daou a-benn stummañ an 12 departamant a-vremañ.
Aberdyfi
Aberdyfi zo ur gêr e kreisteiz Gwynedd (gwechall e Sir Feirionnydd), en hanternoz Kembre. E lez hanternoz aber ar stêr Dyfi emañ, etre Pennal ha Machynlleth er reter ha Tywyn en hanternoz. Forzh touristed a ya di en hañv abalamour d'an draezheg hir.
Tren
Daou di hent-houarn zo.
1294
Diwar-benn bloavezh 1294 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Matlatzinkeg San Francisco
Ur rannyezh vatlatzinkek eo matlatzinkeg San Francisco eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 1.500 den e Mec'hiko.
1294
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1294
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1294
Theodor Galle
Theodor Galle (miz Gouere 1571 e Antwerpen - miz Kerzu 1633 e Antwerpen) a oa un engraver flamank, o tont eus ur familh engraverien.
Buhez hag oberenn
Mab da Philip Galle ha breur Cornelius Galle gozh e oa. Stummet e voe e Roma, eno e tresas ar savadurioù kozh. An holl oberennoù-se a zastumas en e levr Imagines ex antiquis marmoribus, numismatibus et gemmis expressae, d'e heul e kaver un dastumad engravadurioù diazezet war e dresadennoù anvet Speculum illustrium virginae, ha Buhez Maria.
E-karg e voe eus ul lodenn eus an engravadurioù a gaver e-barzh Nova reperta, embannet gant Jan Galle diwar oberennoù Jan van der Straet.
Garlostenn
Dindan an douar e vez dozvet an ûioù dre bakadoù (etre 20 ha 80). Ar re-se hag al larvennoù war o lerc'h a vez diwallet gant ar vamm.
Ørentvist
Plougraz
Plougraz (distaget ) a zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Plistin, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
War lez reter gwazh Sant Emilion amañ Plougraz.
Kumunioù amezek : Bodsorc'hel; Gwerliskin; Plounerin; Logivi-Plougraz; Lohueg; Bolazeg
Anv
Régis de Saint-Jouan : Eglise de Plebe Crucis, c. 1330 (Longnon, Pouillé, p 340); Ploegrois, 1425 (Yann V ...);.
Bernard Tanguy : Plebs Crucis, 1288; '''eccl. de Plebe Crucis, vers 1330; Plougraz, Plougrax, 1415; Ploegrois, 1425; Plugroez, 1437; Ploecroiz, 1442; Ploegroix, 1461; Plougras''', 1600;
Ardamez
En argant, e groaz pavek en gul (ardamez marc'heien an Temlpl)
Istor
Ar plou- (plebis) diazez e oa Logivi ha Lohueg e-barzh.
Neuville-en-Ferrain
Neuville-en-Ferrain a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Victor Segalen
Victor Segalen (brezhonekaet da Viktor Segalen moarvat) (1878-1919) zo ur mezeg-mor skrivagner, barzh, arkeologour ha sinologour breizhat en deus degaset da soñj donded sevenadurioù ar Reter-Pellañ (Sina ha Japan) hag Okeania. Lakaet en deus war wel oberenn al livour Paul Gauguin ivez.
Buhez
Ganet eo bet e Brest d'ar 14 a viz Genver 1878 er straed Massillon. E dad-kozh a oa mab bastard d'ur vatezh ganet e Plabenneg hag e oa Segalen hec'h anv-familh dezhi. Ur wech tapet e vachelouriezh e krogas gant studi ar vezegiezh-vor e Bourdel ken ez eas da zoktor e 1902. Lestrañ a reas da Bolinezia hag e tilestras e 1903 war enezenn Tuamotu hag en Inizi Markiz e-lec'h ma kavas roudoù Paul Gauguin, a oa marvet eno tri miz a-raok. Eno e kejas ouzh stuzegezhioù all, hini ar Vaoried peurvuiañ.
E 1905 e tistroas da Vrest hag e timezas. Kregiñ a reas gant studi ar sinaeg ha hini an arkeologiezh e Pariz (Skolaj Bro-C'hall ha Skol Yezhoù ar Reter).
Rala Rwdins
thumb|right|250px|Rala Rwdins, al levr kentañ en dastumad. Rwdlan eo ar sorserez vihan a weler war ar golo, pe Erell e brezhoneg. Rala Rwdins (pe Katell Skubell e brezhoneg) zo unan eus an tudigoù krouet gant ar skrivagnerez kembraek Angharad Tomos e-barzh un heuliad levrioù bugale, dastumad anvet Cyfres Rwdlan e kembraeg, treset gant Elwyn Ioan, embannet gant Y Lolfa, hag a zalc'h d'ober berzh e Kembre.
E brezhoneg
Embannet eo bet an 12 levr kentañ e brezhoneg gant An Here, an ti-embann aet d'an traoñ e 2000, ha Levrioù Erell, a vez graet anezhe.
Savet e oa bet ar skrid brezhonek gant Morwenna Jenkin evit an 8 levr kentañ, gant Martial Ménard ha Herve Bihan evit ar 4 all.
Chom a ra un toullad mat a levrioù, rak n'int ket bet brudet bras, met poan a vez ouzh o c'havout.
Anvioù an dud
Disheñvel eo anvioù an dud e kembraeg, anvioù ijinet a-wechoù (Rala Rwdins ha Rwdlan n'o deus ster ebet evit-doare) hag e brezhoneg:
Skinwel
Pezhioù c'hoari evit ar vugale zo bet savet diwar al levrioù. Gante ez eus bet graet programoù er skinwel kembraek evit ar vugale ivez.
Irmingard Hespengau
Irmingard Hespengau (hervez hec'h anv alamanek), pe Ermengarde de Hesbaye (hervez hec'h anv gallekaet), pe Irmengarde, (war-dro 778 – 818) a oa merc'h d'ar c'hont frank Ingram, kont Hespengau (war-dro Liège), a oa un niz da Rotruda Trier, gwreg Karl Martel, ha da Hedwig Bavaria. Dimeziñ a reas da Loeiz an Deol a oa roue Akitania, roue Italia, roue ar Franked, hag Impalaer santel.
He buhez
Ganet e oa Irmingard Hespengau war-dro 778 e douaroù he zad, Ingram. War-dro 794 e timezas da vab Karl Veur, Loeiz an Deol. Dezhañ e roas c'hwec'h bugel : Impalaerez e teuas da vout, war un dro gant he fried, da varv Karl e 814.
Bernez, roue Italia ha niz da Loeiz, fiziañs gantañ e-barzh lealded ar vrezelourien frank kaset dezhañ gant an impalaerez, a voe prizoniet gante, kaset da Aachen ha kondaonet d'ar marv e 818, dre ma oa o klask aozañ un emsavadeg. Kurunennet e voe Loeiz hag Irmingard e Reims gant ar pab Stefan IV e miz Eost eus ar bloaz 814.
Levezon bras he devoa war he fried, hag evit kadarnaat galloud he bugale e klaskas argas tud all an tiegezh impalaerel. War hec'h alioù e voe kaset bastarded Karl Veur (Drogon, Hugo ha Tierry) da vanatioù. Mervel a reas d'an 3 a viz Here 818 en Anje, goude bet oc'h ober un dro ensellout er rouantelezh gant he fried. Un nebeud bloavezhioù goude ec'h addimezas Loeiz da Judit Bavaria.
Victor Segalen
Buhez
Gant ar c'hont Auguste Gilbert de Voisins, ur beajour pinvidik, e savas un ergerzhadeg e kreiz Sina. Eus 1908 betek 1910 e reas furchadennoù hag e veajas betek Tibet. Kemer a reas perzh e kavadenn bez an impalaer Qin Shi Huang, unaner Sina e 220 KJK. Goude-se e tivizas chom e Beijing gant e wreg hag o mab ha mont da vezeg e kêr. Mont a reas da Vanchouria evit pareañ an dud tizhet gant ar vosenn. Adc'halvet e voe da Vro-C'hall e 1914 pa darzhas ar brezel-bed hag e servijas evel mezeg-lu ; e 1916 e voe adkaset da Sina gant an arme evit dastum ditouroù diwar-benn stad ar vro, a oa deuet da vezañ ur republik e 1911. E 1918 e tistroas da Vrest.
Klasket en doa sevel raktresoù beajoù nevez hag eñ klañv-diglañv pa varvas a-daol-trumm e 1919 : kavet e voe marv dindan ur wezenn e-kichen an Uhelgoad (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed) ha chomet en e dorn ur skouerenn eus Hamlet William Shakespeare.
Oberennoù
Un hanter eus e oberennoù chomet e stad an dornskrid zo bet embannet pell goude e varv.
Fortel-en-Artois
Fortel-en-Artois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bauhaus
thumb|200px|right|Logo ar Bauhaus krouet e 1922 gant [[Oskar Schlemmer]] thumb|200px|right|Savadur ar Bauhaus e Dessau
Ar Bauhaus a zo un ensavadur arzoù ha micherioù bet krouet e 1919 e Weimar (Alamagn) gant Walter Gropius. Dre astenn ec’h implijer ar ger evit taolenniñ ul luskad arzoù liesseurt : savouriezh, design, luc’hskeudenniñ, dilhad ha dañs. Gant ar Bauhaus eo bet diazezet reolennoù ha prederiadennoù ar savouriezh modern ha ar stil etrebroadel. Rankout a reas ar Bauhaus serriñ e 1933 diwar atiz an Nazied, divodet e voe hag ar re a oa e penn a rankas kuitaat Alamagn. Al lod vrasañ anezho a zeas da repuiñ er Stadoù-Unanet. Ur bern arzourien gward a-raok en Europa a-bezh a zo bet desachet gant programm ar Bauhaus, en o zouez Johannes Itten, Vassily Kandinsky, Paul Klee, László Moholy-Nagy pe Marcel Breuer. Tri rener a zo bet er Bauhaus : Walter Gropius, Hannes Meyer ha Ludwig Mies van der Rohe.
Istor ar Bauhaus
thumb|left|160px|[[Walter Gropius, krouer ha rener ar Bauhaus (1919-1928)]]
Krouidigezh
Dres goude ar brezel bed kentañ e voe krouet ar Bauhaus en Alamagn. Unan eus luskadoù nevezer penn-kentañ an Xxvet kantved eo. Goude bezañ roet e zilez eus renerezh skol arzoù-kinklañ (Kunstgewerbeschule) Weimar, e kinnigas Henry van de Velde (ezel eus al luskad Deutscher Werkbund) e blas da Walter Gropius. Hemañ a oa bet desket gantañ e vicher gant ar savour Peter Behrens, ha kemeret en doa perzh ivez el luskad Deutscher Werkbund. Met fellout a rae dezhañ lakaat e pleustr e vennozhioù nevezer a-fet arz ha savouriezh. Pa voe embannet Republik Weimar (miz Du 1918) e kinnigas Gropius d’ar gouarnamant da c’hortoz e vefe kenteuzet skol arzoù-kinklañ hag akademiezh arzoù-kaer Weimar. D’an 12 a viz Ebrel 1919 e voe lakaet Gropius da rener ar skol, anvet d’ar mare-se Staatliches Bauhaus zu Weimar. (alamaneg Bau, savadur ha Haus, ti. Bauhaus : ti ar sevel).
Walter Gropius a lakaas embann neuze manifesto ha programm ar Bauhaus. Er manifesto e lakaas war wel pal ar skol evel-henn : « Pal diwezhañ kement ober plastek a zo eo ar sevel![...] Savourien, kizellerien, livourien, dav eo deomp distreiñ d’al labour artizanel, peogwir n’eus ket eus an arz-micher. […] N’eus diforc’h pennañ ebet etre an arzour ha an artizan. […] C’hoantaomp, meizomp ha krouomp holl asambles savadur an dazont, ennañ pep tra dindan ur stumm nemetken : savouriezh, arzoù plastek ha livañ [...] »
Bauhaus Weimar
thumb|200px|Dismantroù an Tempelherrenhaus, stal-labour Itten etre [[1919 ha 1923]]
D’ar 1añ a viz Here 1919 e krogas ar c’hentelioù. A-benn lakaat e vennozhioù nevezer e pleustr e pedas Gropius arzourien vrudet : al livour Lyonel Feininger, ar c’hizeller Gerhard Marcks hag ivez al livour ha kelenner arzoù Johannes Itten. Daoust d’an diaesterioù en em gave goude ar brezel bed e teujont a-benn da aozañ o stalioù-labour.
E 1920, e voe lakaet da bal lakaat an arz hag an artizanelezh da dostaat an eil ouzh egile. Evit hen ober e tivizas kuzul ar vistri kas un adreizhadenn da benn : kement stal-labour a oa a voe lakaet dindan renerezh ur mestr-artizan (Werkmeister) ha hini ur mestr-arzour, e karg eus ar stummoù (Formmeister). Ouzhpenn e voe lakaet Itten da gelenner ar c’hentelioù-prientiñ, hag a zeuas da vezañ ur c’hwec’hmiziad ret. Degemeret e voe ivez al livour Georg Muche da vestr. E penn-kentañ 1921 e voe anvet al livourien Paul Klee hag Oskar Schlemmer da vistri, hag er goañv e voe anvet al livour Lothar Schreyer e penn rann an abadennoù.
Theo van Doesburg (ezel De Stijl) hag a oa o chom e Weimar a roas prezegennoù er Bauhaus, hag e kinnigas e oberennoù e-pad diskouezadegoù. Da-geñver an diskouezadegoù-se e rebechas an eztaoladurezh (hag a blije da Gropius) hag e luskas ar sevelerezh. Doesburg a rebechas an artizanelezh hag e pouezas diwar-benn perzh ar mekanikoù er c’hrouiñ. E-kerzh 1922 e kemmas Gropius palioù ar Bauhaus, hag e kasas war-raok ar preder war implij doareoù an industriezh evit krouiñ. Ne oa ket a-du Itten gant an emdroadur-se, ha pellaat a reas tamm-ha-tamm. Degemeret e voe Vassily Kandinsky da vestr. E penn-kentañ 1923 e kuitaas Itten ar Bauhaus. En e blas e voe degemeret an arzour sevelour László Moholy-Nagy, ha lakaet e voe e karg ar stal-labour metal. Ober a reas war-dro ar c’hentelioù kent ivez. Ger-stur ar Bauhaus a voe kemmet gant Gropius, hag e teuas da vezañ : « An arz hag an teknik, un unvezh nevez », padal e oa betek-henn : « N’eus diforc’h pennañ ebet etre an arzour hag an artizan». E 1924 e voe trec’het gouarnamant sokial-demokrat Land Thüringen. Fellout a rae d’ar virourien e vefe serret ar Bauhaus, hag e rannjont e tri ar yalc’had roet d’ar Bauhaus. D’ar 26 a viz Kerzu 1924 ec’h embannas ar vistri e vefe divodet Bauhaus Weimar a-benn ar 1añ a viz Ebrel 1925. A-benn skoazellañ ar Bauhaus e voe savet Kelc’h Mingnoned ar Bauhaus (Kreis der Freunde des Bauhauses). Er c’huzul-merañ e oa Marc Chagall, Albert Einstein ha Gerhart Hauptmann.
Bauhaus Dessau
thumb|left|240px|Savadur ar Bauhaus e Dessau
Pa voe divodet Bauhaus Weimar e voe kinniget d’ar Bauhaus en em staliañ e meur a gêr. Dessau a voe dibabet. E-touez an abegoù evit dibab ar gêr industriezh-se e oa an diouer a lojeris enni. Dre ma felle da Gropius e vefe implijet doareoù an industriezh evit sevel tiez e voe goulennet gantañ sevel ur gêr e Dessau-Törten. Kregiñ a reas ar c’hentelioù en-dro e Dessau e miz Meurzh 1925. An holl vistri a zilojas da zDessau, nemet Gerhard Marcks. Er memes koulz e voe lakaet un nebeud mistri yaouank (Herbert Bayer pe c’hoazh Marcel Breuer) e penn stalioù-labour zo. Gropius a gemmas ar programm deskadurezh gant ar pal sikour diorren un annez modern « eus an ardivink-ti-tredan eeunañ betek an annez klok». Krennet e voe an niver a stalioù-labour da 6 ha krouet e voe ar Bauhaus GmbH, gant ar pal gwerzhañ ar produoù ha lakaat ivez ar Bauhaus da vezañ spletus a-fet armerzh. Savadur ar Bauhaus a voe savet etre 1925 ha 1926. Nepell e voe savet ivez tiez ar vistri, ha diwar c’houlenn an ti-kêr e savas Gropius tiez hiniennel e Dessau-Törten. Savadur ar Bauhaus a voe sevenet penn-da-benn (livaj, arrebeuri, pannelerezh...) gant stalioù-labour ar Bauhaus. D’ar 4 ha d’ar 5 a viz Kerzu 1926 e voe aozet al lid-digor. Ouzhpenn 1000 den pedet a zeuas, hag ouzhpenn al lid e voe aozet diskouezadegoù, sonadegoù ha pezhioù-c’hoari.
thumb|right|240px|Ti ar vistri e Bauhaus Dessau E miz Ebrel 1927, hag evit ar wech kentañ, e voe digoret ur rann savouriezh dindan renerezh Hannes Meyer. Al livour Georg Muche a guitaas ar Bauhaus, erlec’hiet e voe e penn ar stal-labour gwiadiñ gant Gunta Stölzl. E penn-kentañ 1928 ec’h embannas Gropius e tileze e bost rener evit labourat muioc’h war dachenn ar savouriezh. Kinnig a reas e teufe Hannes Meyer da vezañ rener, kemend-se a voe graet. Moholy-Nagy, Bayer ha Breuer a guitaas ivez ar Bauhaus. Meyer a gemmas kelennadurezh hag aozadur ar Bauhaus. Goulenn a reas ma vefe arc’hantusoc’h ar stalioù-labour ha ma vefe krouet produoù standart a c’hallfe plijout d’an holl, ,. E-lec’h bezañ kenedus e voe kentoc’h skiantel e sell: ar produoù a ranke bezañ « ret, ha ken neptu [...] ha ma c’heller ijinañ. » Kinnig a reas ivez ma vefe digoroc’h ar Bauhaus, ha degemeret e voe neuze betek 200 studier.
thumb|left|240px|Sal gouelioù Bauhaus Dessau :kadorioù gant Breuer, gleuzeurioù gant Krajewski
E miz Gouere 1929 e voe kenteuzet ar stalioù-labour metal, koad ha livañ mogerioù, dont a rejont da vezañ ar stal-labour a eil enk, renet gant Alfred Arndt. Ur rann luc’hskeudenniñ a vo krouet dindan renerezh Walter Peterhans hag ar savour-kêraozour Ludwig Hilberseimer a voe degemeret. Muioc’h-mui a gelennerien a voe displijet gant Meyer : a-fet deskadurezh e kave dezho e oa troet betek re war an oberoù sokial, hag a-fet krouiñ e kavent e oa re skiantel e sell war an traoù. Rebechet e voe outañ ivez bezañ kendalc’het gant e oberiantiz komunour ha bezañ kaset ar Bauhaus war-du ar politikerezh. Lakaet e voe a-gostez hag erlec’hiet e voe gant ar savour Ludwig Mies van der Rohe,. Van der Rohe a glaskas dizober al liammoù etre ar Bauhaus hag ar politikerezh : ur strollad studierien, hag a oa komunourien hag a-du gant Meyer, a voe skarzhet. E 1930 e voe lakaet reolennoù nevez e pleustr, o kemenn ma oa difennet ober politikerezh er Bauhaus. Ar programm kentelioù a voe kemmet ivez, perzh ar savouriezh a vrasaas betek dont da vezañ al lodenn bouezusañ. Klee ha Stölzl a guitaas ar Bauhaus. E miz Du 1931 e voe gounezet dilennadeg ti-kêr Dessau gant NSDAP, ur strollad politikel a-enep groñs d’ar Bauhaus. E penn-kentañ 1932 e voe degemeret ar savourez diabarzh tiez Lilly Reich, dezhi d’ober war-dro ar stal-labour gwiad ha hini an ober a eil renk. D’an 22 a viz Eost 1932 e voe degemeret ur mennad kinniget gant an Nazied, o c’houlenn ma vefe divodet ar Bauhaus. Bauhaus Dessau a voe serret d’ar 1añ a viz Here 1932.
Lourieg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù tchadek ar c'hornôg B eo al lourieg (luri) komzet gant tro-dro da 30 den e Bauchi e Nigeria (1973).
Bauhaus
Bauhaus Berlin
Goude klozadur Bauhaus Dessau e voe kinniget gant div gêr sokial-demokrat (Magdeburg ha Leipzig) degemer ar Bauhaus. Met divizet e oa bet gant Ludwig Mies van der Rohe, a-raok zoken ma vefe serret Bauhaus Dessau, e vefe dilojet da Verlin hag e teufe ar Bauhaus da vezañ ur skol brevez. Neuze e tilojas ar Bauhaus da Verlin, hag en em stalias en ul labouradeg pellgomzerioù dilezet. D’an 11 a viz Ebrel 1933 e voe aozet ur furchadeg gant ar Gestapo hag e voe lakaet sielloù war ar Bauhaus. Rankout a reas Ludwig Mies van der Rohe marc’hata gant ar re e penn evit ma tigorfe ar Bauhaus en-dro, evel skol arzoù prevez. Rankout a reas asantiñ ivez e vefe skarzhet Vassily Kandinsky ha Hilberseimer. D’an 19 a viz Gouere ec’h embannas Ludwig Mies van der Rohe hag ar vistri e oa divodet ar Bauhaus.
Lourieg
Ur yezh war-nes mont da get amn hini eo, pe aet da get dija.
Bauhaus
Enebiezh an Nazied
Ne blije ket tamm ebet ar Bauhaus d’an Nazied. E 1935 e lavaras Joseph Goebbels : « Skouer beurvat an arz disteraet eo ar Bauhaus”. Ne blije ket ivez d’an Nazied e vefe bet ur bern izili eus ar Bauhaus e-barzh strollad komunour Alamagn. Abalamour da se en doa Hannes Meyer dilezet e bost rener e 1930. Goude klozadur ar Bauhaus e 1933 e tec’has al lod brasañ eus an izili war-du ar Stadoù-Unanet (da Chicago dreist-holl) padal e voe distrujet kalz eus o oberennoù en Alamagn.
thumb|right|280px|Pennaennoù ar c'helenn er Bauhaus, diwar [[Walter Gropius, 1922]]
Ar c’helenn
E-barzh programm ar Bauhaus, bet savet gant Walter Gropius e 1919 e oa bet lakaet da bal kelenn da studierien. Daoust d’ar c’hemmoù a c’hoarvezas e-pad ar 14 vloaz ma padas ar Bauhaus e chomas tamm-pe-damm digemm ar pennaennoù diazez. E-lec’h kaout kelennerien e voe kelennet gant mistri (Meister). Deskarded (Lehrlinge) a voe graet eus ar studierien, ha gellout a raent dont da vezañ kompagnuned (Gesellen) ha mistri yaouank (Jungmeister). Kuzul ar vistri a vere ar Bauhaus hag a envele ar vistri yaouank.
E-barzh an tres (gwelout ar skeudenn) savet gant Gropius e 1922 ez eo kinniget ar c’helennadurezh evel tri c’helc’h kengreizek, gant ar pal tizhout ar bazenn ziwezhañ : ar sevel (der Bau) an hini eo. Kentelioù diazez (Vorlehre) e oa al lodenn gentañ, sañset e oa padout 6 miz. Labourat en ur stal-labour eo an eil lodenn (3 bloavezh-pad). Betek 1925, e voe diazezet ar c’helennadur war daou ahel : kelenn ar stummoù (Formlehre) gant un arzour (mestr ar stummoù) hag ur c’helenn pleustrek (Werklehre) gant ur mestr artizan. En tres ez eo stag kement stal-labour ouzh un danvez : maen (Stein), pri (Ton), gwer (Glas), liv (Farbe), danvez (Gewebe), metal (Metall) ha koad (Holz). Al lodenn ziwezhañ, gouestlet d’ar sevel, a voe lakaet e plas diwezhatoc’h hag en un doare disheñvel.
Pal ar c’hentelioù diazez a oa reiñ ur stummadur arzoù diazez d’ar studierien. Er penn-kentañ e pade 6 miz, adalek 1923 e padas ur bloaz. Itten a rae war-dro e penn-kentañ ar Bauhaus. Pa voe aet kuit (1923) e kemeras Moholy-Nagy e blas, ha Moholy-Nagy a voe erlec’hiet gant Albers e 1928. Ouzhpenn ar stummadur-se e voe kentelioù gant Paul Klee ha Vassily Kandinsky.
Memes ma kemmjont a-hed istor ar Bauhaus, e chomas ar stalioù-labour unan eus lodennoù pouezusañ stummadur ar studierien. Adalek 1920 e voe aozet ar c’helenn daoubennek (mestr ar stummoù ha mestr-artizan) evit ma vefe aesoc’h lakaat ar c’helenn arzoù spis hag ar c’helenn pleustrek da dostaat an eil ouzh egile. Pa voe krouet ar Bauhaus e oa ar stalioù-labour da heul : hini ar gwiad, hini ar poderezh, hini ar metal, hini ar c’hoad hag an arrebeuri, hini al livañ mogerioù, re ar c’hizellañ (koad ha maen), hini ar moullañ ha hini ar c’heinañ. Evel-se e chomas an aozadur betek ma vefe krouet ar stal-labour a eil renk gant Meyer, bodet enni ar stal-labour koad, hini ar metal ha hini al livañ mogerioù. Rann ar savouriezh, dibenn ar stummadur evel ma oa bet ijinet gant Gropius, a zigoras e 1927 nemetken, dindan renerezh Meyer.
Ar stal-labour poderezh
Ar stal-labour poderezh a voe krouet e 1920 e Dornburg/Saale, 30 km eus Weimar. Er penn-kentañ ne voe nemet produoù dibar, goude-se, diwar atiz Theodor Bogler, e voent produet dre an industriezh. Ne voe ket kaset ar stal-labour poderezh da Dessau.
thumb|left|Kador Wassily, M. Breuer
Ar stal-labour koad hag arrebeuri
Er penn-kentañ e voe renet ar stal-labour koad gant Itten. Adalek 1921 e reas Gropius war-dro. Buan e voe skoueriakaet ar stal-labour hag ar c’hrouiñ. Kador-vec’h goulazhoù Breuer (1922) a voe savet goude ur studiadenn bizh a-benn anavezout perzhioù ar produ. Ur wech degouezhet ar Bauhaus e Dessau e voe lakaet ar stal-labour koad dindan renerezh Breuer, hag a implijas perzhioù an dir a-benn krouiñ kadorioù nevez da vat. E-touez ar re vrudetañ emañ ar gador Wassily hag ar gador skouer B3. Pa’z eas Breuer kuit e 1928 e voe erlec’hiet gant Arndt hag e cheñchas ar stal-labour : lakaet e voe da bal krouiñ produoù eeun, marc’hadmat hag aes da da sevel : implijet e voe danvezioù nevez evel an darbrenn, hag an arrebeuri savet a oa aes da sevel pe da zizober, ha gant un implij liesseurt. Ar stal-labour koad a chomas a-sav pa zilojas ar Bauhaus da Verlin, dre ma soñje Ludwig Mies van der Rohe e oa Arndt eus an tu kleiz pellañ.
Ar stal-labour gwiadiñ
Adalek penn-kentañ ar Bauhaus e voe gouestlet ar stal-labour gwiadiñ d’ar merc’hed niverus a zeske er Bauhaus. Teknikoù liesseurt a voe kelennet er penn-kentañ : gwiad, broderezh, gwierezh, dantelezh tev, kroched, skouloumiñ. Buan e voe implijet ar gwiad nemetken, a-benn arnodiñ programm ar Bauhaus. Ar pezh a voe krouet er stal-labour gwiad a voe levezonet da vat gant kentelioù Itten, Muche, Klee ha diwezhatoc’h gant re Moholy-Nagy ha Kandinsky. Levezonet e voe ivez gant an arz difetis (roudennoù, stummoù eeun, labour war al liv). Goude an dilojadeg da Dessau ha diwar atiz Stöltz e voe industrieloc’h an doare da labourat hag implijet e voe danvezioù nevez : seiz faos, kelofan. Gant ar stal-labour gwiadiñ e voe produet danvez da wiskañ arrebeuri korzennoù dir Breuer.
Ar stal-labour gwer ha livañ-mogerioù
E-barzh programm kentañ ar Bauhaus en doa kemennet Gropius e vefe aozet meur a stal-labour evit ar micherioù da heul : livourien-kinklerien, al livourien war wer, ar varelladurerien hag an amailherien. Adalek 1924 e voe kenteuzet ar stal-labour livañ mogerioù ha hini ar gwer. E-touez krouidigezhioù pennañ ar stal-labour gwer emañ gwer livet ha taolennoù gwer Albers.
Liesseurt e voe ar pezh a voe savet er stal-labour livañ : livañ c’hoarioù koad bet savet gant ar stal-gizellañ, livañ savadurioù ha krouidigezhioù dieub ouzh mogerioù. Anvet e oa bet Vassily Kandinsky da vestr ar stummoù e 1922. Er stal-labour-se ec’h arnodas, asambles gant ar studierien, e zamkaniezhioù diwar-benn al liammoù etre stumm ha liv.
Goude ma vefe bet adaozet ar stalioù-labour e 1929 (krouet ar stal-labour a eil renk) e voe produet dreist-holl paper-moger. E-touez ar paperioù-moger kentañ unliv e voe re ar Bauhaus, hep tres moulet ebet warno. Produet e voe en industriezhioù adalek 1929, ha berzh kenwerzhel pennañ ar Bauhaus e voe.
An dañs
Gant Oskar Schlemmer (1888-1943) e voe studiet ar fiñv hag an dañs. A-benn adkavout ar “ster diabarzh” e wiskas e zañserien gant dilhad difetis, dezho stummoù mentoniel, gant ar pal lakaat war wel ar fiñv kentoc’h evit an dañsour e-unan. Gwelout da skouer e Gorolloù triadek (1923).
Mississippi (stêr)
Ur plas dibar en deus ar Mississippi e armerzh ha sevenadur ar vro.
Douaroniezh
Redek a ra war-du ar c'hreisteiz etre meur a stad: met e Louiziana eo emañ an delta.
N'eus nemet ar Missouri, un adstêr, a zo hiroc'h egeti e Norzhamerika. A-hed tremen 6,800 km, e red an div stêr, lakaet a-hed-da-hed.
Istor
Bet eo o chom an Amerindianed a-hed ar Mississippi e-pad miliadoù a vloavezh. Chaseourien-kutuilherien a oa lod anezho, reoù all labourerien-douar. Erruout a rejont an Europeaned adalek ar XVIvet kantved.
Sevenadur
François-René de Chateaubriand, Mark Twain ha Herman Melville a zo bet awenet gant ar stêr. Diwanet e oa ar sonerezh blues e korn-bro delta ar stêr.
Sourouc'han morlerek
Ar sourouc'han morlerek (liester : sourouc'haned morlerek), pe morlereg hepmuiken a zo ur spesad evned hirc'harek, Calidris canutus an anv skiantel anezhañ.
Gwenael Emelyanoff
Gwenael Emelyanoff, zo ganet e Angers, e Bro-Anjev. Spagnegour ha keltiegour. Kelenner agregad war ar spagnoleg e Klasoù Prientiñ ar Skolioù Uhel Liseoù Kemper (Kernev ha Brizeug)..
Gwyneth Paltrow
Gwyneth Kate Paltrow, ganet d'ar 27 a viz Gwengolo 1972, zo un aktourez, maouez an aferioù, kanerez stadunanat. Krog eo da vezañ brudet dre ar filmoù evel Seven (1995), Emma (1996), Sliding Doors (1998) pe A Perfect Murder (1998). Paltrow a zo deuet da vezañ dreistbrudet gant ar film Shakespeare in Love (1998), ha gant ar film-se ez eo bet enoret gant un Academy Award hag ur Golden Globe Award evel aktourez gwellañ.
Gwenael Emelyanoff
Bet eo kelenner brezhoneg e Kamp Etrekeltiek Ar Vrezhonegerion, Liseoù Pariz (Voltaire ha Buffon), Kelennerien Brezhoneg en Deskadurezh Publik e Pariz, Skol Ober...
Sourouc'han morlerek
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged dour sall ha dour dous dreist-holl (amprevaned-dour, blotviled bihan, leoged en o zouez).
Gwenael Emelyanoff
Labourioù
Kenlabouret en deus da sevel Geriadur brezhoneg An Here. Savet e oa gantañ studiadennoù war ar brezhoneg hag an astureg ivez.
Sourouc'han morlerek
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
Gwenael Emelyanoff
Troidigezhioù
Troet gantañ un nebeud skridoù diwar yezhoù Spagn (spagnoleg, katalaneg, astureg, galiseg), embannet gant Al Liamm, Al Lanv...
Levrioù bugale pe yaouankiz
Troet ez eus bet gantañ levrioù evit ar vugale (dastumadeg Ar Skafig, e ti an Here) :
Teodora
Teodora, pe Theodora, Θεοδώρα e gresianeg, zo un anv-badez gresianek, stumm gwregel Teodoros, hag a gaver ivez e saozneg hag e meur a yezh all.
Gerdarzh
Savet eo diwar theos, doue, ha doron, prof. Talvezout a ra kement ha « prof digant Doue ». Un anv teoforek eo, evel an holl anvioù savet diwar ar wrizienn theos, evel Théophile, Théophraste, Théodule.
Diwar ar wrizienn doron ec'h anavezer Doris, Apollodoros.
Yezhoù arall
Evit ar baotred: Théodore.
Brud
Un anv stank eo e Serbia abaoe ar Grennamzer.
Tud all
Maouezed a ouenn uhel e Roma an :
Pennadoù kar
Theodora Θεοδώρα Theodora Theodora Théodora תאודורה Teodóra テオドラ 테오도라 Theodora Teodora Феодора Teodora 提奧多拉
Mazahoueg Michoacán
Ur rannyezh mazahouek eo mazahoueg Michoacán eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 15.000-20.000 den (1993) e Mec'hiko.
1674
Diwar-benn bloavezh 1674 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1674
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1674
Pevare pastell-vro Penn-ar-Bed
Ar pevare pastell-vro Penn-ar-Bed a zo ur bastell-vro votiñ e Penn-ar-Bed. Ur c'hannad dilennet dre ur votadeg unanv gant div dro he-deus er Kambr ar gannaded. Enderc'hel a ra ar c'hantonoù :
Dilennadegoù lezennel 2002
Gounezet eñ-deus Marylise Lebranchu en eil dro.
Dilennadegoù lezennel 2007
Gounezet eñ-deus Marylise Lebranchu en eil dro.
Matlatzinkeg Atzingo
Ur rannyezh matlatzinkek eo matlatzinkeg Atzingo eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 50-100 den (1993) e Mec'hiko.
Pleg-mor Bengal
250px|right| Pleg-mor Bengal Pleg-mor Bengal (e banglaeg বঙ্গোপসাগর, Bangópaságara, en hindieg बंगाल की खाड़ी, Bangála kí kháda, e telougoueg బంగాళాఖాతం, Bangálákhátam, e tamileg வங்காள விரிகுடா, Vankála virikutá, e saozneg Bay of Bengal) zo ul lodenn eus Meurvor Indez, e stumm un tric'horn, bevennet er c’hornôg gant Sri Lanka hag India, en hanternoz gant Bangladesh, er reter gant Birmania hag an enezegoù Andaman ha Nikobar.
Porzhioù-mor bras zo war aodoù Pleg-mor Bengal : Chennai (anvet Madras gwechall), Vishakhapatnam, Chittagong, Kolkata (anvet Calcutta gwechall) ha Puducherry (anvet Pondichéry gwechall).
De Stijl
De Stijl (ar stil e nederlandeg) a oa ur gelaouenn arzoù gweled ha savouriezh, bet embannet etre 1917 ha 1928, war atiz Piet Mondrian (1872-1944) ha hini Theo van Doesburg (1883-1931). Dre astenn e lavarer De Stijl evit taolenniñ ul luskad arzoù hag a levezonas savouriezh an XXvet kantved ( dreist-holl ar Bauhaus, ar stil etrebroadel hag ar Gward a-raok).
Ouzhpenn Van Doesburg ha Mondrian e voe izili all evel V. Huszár, G. Severini, J.J.P. Oud, G. Rietveld, G. Vantongerloo, Bar van der Leck, Vilmos Huszár, César Domela, Friedrich Vordemberge-Gildewart ha Jean Arp. De Stijl a zeas da get tamm-ha-tamm abalamour d’an disemglev a savas etre an diazezerien. Hervez Van Doesburg e vanke da Mondrian frankiz hag ijin a-fet krouiñ.
Istor De Stijl
thumb|right|Ur bajenn eus ar gelaouenn De Stijl
François Fillon
E vuhez
Mab eo da Annie Soulet, un istorourez a orin euskarat, ha da Michel Fillon, eus Poatev, noter e Vande. Tri breur en deus. Kreskiñ a reas e kêr Cérans-Foulletourte er Sarthe e-lec'h ma oa e skol ar gumun. Goude e studias er skolaj prevez Saint-Michel-des-Perrais e Parigné-le-Pôlin, ha goude el lise Notre-Dame de Sainte-Croix er Mañs. Ar vachelouriezh prederouriezh en doa bet e 1972. Studiañ a reas e Skol-Veur ar Maine e-lec'h ma oa unan eus studierien Christian Philip. Tapet en doa ur vestroniezh war ar Reizh publik e 1976. Bloaz war-lec'h en doa tapet an DEA war ar reizh publik er skol-Veur René Descartes, e Pariz, hag un DEA Skiantoù politik eus ar Fondation nationale des sciences politiques.
De Stijl
Istor De Stijl
Tro 1915 e krogas Van Doesburg da gejañ ouzh an arzourien a savfe ar gelaouenn gantañ. Kejañ a reas ouzh Piet Mondrian e-pad un diskouezadeg er Stedelijk Museum (Amsterdam). Mondrian en doa dilojet da Bariz e 1912, hag o pourmen en Izelvroioù e oa pa grogas ar brezel bed kentañ. Ne c’helle ket distreiñ da Bariz, neuze en em stalias gant kumuniezh arzourien Laren. Eno e kejas ouzh Bart van der Leck hag e welas alies M. H. J. Schoenmaekers. E 1915 e lakaas Schoenmaekers embann Het nieuwe wereldbeeld (Skeudenn nevez ar bed), hag e 1916 Beginselen der beeldende wiskunde (Pennaennoù ar matematik neuziañ). Levezonet da vat e voe Mondrian hag izili all De Stijl gant an div oberenn-se. Van Doesburg a anaveze ivez J.J.P. Oud hag an arzour hungarat Vilmos Huszàr. E 1917 e savjont De Stijl holl asambles, gant ar barzh Anthony Kok. Gerrit Rietveld, ur savour yaouank, az eas er strollad e 1918. Unvan e voe ar strollad e-pad pemp bloaz, daoust ma’z eas kuit Van der Leck e 1918 abalamour da zisemglevioù a-fet arzoù. Pa voe embannet Manifestoioù e voent kensinet gant holl izili ar strollad. A-fet savouriezh e voent levezonet gant labour Berlage ha hini Frank Lloyd Wright. Implijet e voe evit ar wech kentañ an dro-lavar Nieuwe Beelding e 1917 gant Mondrian. Skrivañ a reas un heuliad daouzek pennad anvet De Nieuwe Beelding in de schilderkunst hag a voe embannet er gelaouenn De Stijl. E 1920 e lakaas embann ul levr anvet Le Neo-Plasticisme.
François Fillon
E vuhez
Dimeziñ a reas d'an 28 a viz Even 1980 gant Penelope Clarke, a orin kembreat, eus Llanover, e-tal Y Fenni, e Gwent. Pemp bugel o deus : Marie, Charles, Antoine, Édouard hag Arnaud.
De Stijl
Goude 1920
Kemmañ a reas De Stijl tro 1921. E-keit ma oa levezonet Van Doesburg gant ar Bauhaus e voe ivez levezonoù all evel ar Sevelouriezh rusian ha hini Malevitch. Ne oa ket plijet holl izili De Stijl gant an dibaboù-se koulskoude. E 1924 e kuitaas Mondrian ar strollad, goude m’en defe kinniget Van Doesburg e gelennadur war an elfennouriezh : hervezañ e oa pouezusoc’h ar veskellenn evit al linenn serzh hag an hini a-blaen. Kalz izili nevez a voe degemeret e-barzh De Stijl. Re zo, evel I.K. Bonset (ur barzh dada) hag Aldo Camini (enep-prederour) a blantas reuz er strollad. Pa voe marv Van Doesburg e voe dizoloet e oa an daou anv-se anvioù-pluenn Van Doesburg.
François Fillon
Ar politikerezh
Soñjal a reas e-pad ur mare bezañ kazetenner ha mont a reas d'ober stajoù en AFP e-pad tri bloaz. Choaz a reas bezañ politiker goude bezañ bet tutet gant kannad ar Sarthe, Joël Le Theule evel eiler kannad en 1976. Pa zeuas hemañ da vezañ maodiern, François Fillon a vo eilrener e vinistrerezh. Goude marv Joël Le Theule e oa bet dilennet kannad ha goude se kuzulier departamant e 1981. Dont a rae da vezañ evel-se ar c'hannad yaouankañ eus ar Vodadenn Vroadel. E-pad pell eo bet tost da Philippe Séguin.
Melanotaenia catherinae
Melanotaenia catherinae a zo ur pesk eus ar genad Melanotaenia a vez kavet en inizi Waigeo ha Batanta e-kichen ledenez Vogelkop e Papoua ar C'hornaoueg.
François Fillon
Ar politikerezh
Prezidant rannvro Broioù al Liger eo er bloavezhioù 1990. A-enep adunvaniñ Breizh, labour a ra gant prezidant rannvro Breizh Josselin de Rohan evit ma yafe war-raok ar "Grand Ouest", ur rannvro bolitikel brasoc'h eget Breizh e kornog Frañs.
De Stijl
Levezon De Stijl war ar savouriezh
thumb|right|Ti [[Rietveld Schröder. Ar savadur nemetañ savet penn-da-benn diwar bennaennoù De Stijl]]
E-pad pell goude 1931 e voe bras-tre levezon De Stijl war ar savouriezh. Mies van der Rohe a voe e-touez ar re a chomas feal da vennozhioù ar strollad. Etre 1923 ha 1924 e tresas Rietveld Ti Rietveld Schröder, ar savadur nemetañ savet penn-da-benn diwar bennaennoù De Stijl. E Rotterdam (Café De Unie) e c’haller gwelout savadurioù bet treset gant J.J.P. Oud ha levezonet gant pennaennoù De Stijl.
De Stijl hiziv an deiz
Oberennoù izili De Stijl a zo strewet e pep lec’h er bed, ha diskouezadegoù diwar-benn De Stijl a vez aozet alies. E meur a virdi e kaver oberennoù izili De Stijl :
François Fillon
Ar politikerezh
Goude trec'h an « nann » d'ar referendom diwar-benn skrid-emglev Bonreizhel Europat ha dilez Jean-Pierre Raffarin a heul disoc'h ar vouezhiadeg, n'eo ket bet dalc'het er Gouarnamant Villepin. Fuloret an tamm outañ, e tisklêrias kerkent hag an deiz war-lerc'h en ur pennad eus Le Monde d'an 3 a viz Even 2005 « Ne chomo eñvor ebet eus Chirac, war-bouez ma adreizhadennoù ». Embann a reas e oa a-du gant dilennadenn Nicolas Sarkozy evel prezidant e 2007. Disklêriañ a reas neuze : Graet o deus ac'hanon ar rener eus koulzad Sarkozy
Otomeg Tilapa
Ur rannyezh otomek eo otomeg Tilapa eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 400 den (1990) e Mec'hiko.
Cornelius Galle gozh
thumb|200px|Poltred [[Juste Lipse gant Cornelius Galle]] Cornelius pe Cornelis Galle gozh (1576 e Antwerpen - 29 a viz Meurzh 1650 en Antwerpen) a oa un engraver flamank, o tont eus ur familh engraverien.
François Fillon
Ar politikerezh
Kemer a reas perzh en un doare oberiant-kenañ e koulzad danvez prezidant an UMP, evel kuzulier politikel.
Anvet e oa Maodiern Kentañ gant Nicolas Sarkozy d'ar 17 Mae 2007,, Prezidant ar Republik C'hall dilennet d'ar 6 a viz Mae 2007 ha deut da vezañ prezidant d'ar 16 a viz Mae 2007.
Cornelius Galle gozh
Buhez hag oberenn
Mab da Philip Galle ha breur Theodor Galle e oa. Brudet eo dreist-holl a-drugarez d'e engravadurioù diwar Pieter Paul Rubens. Goude ur veaj da Roma asambles gant e vreur Theodor e tegasas meur a engravadur diwar oberennoù Raffaello Sanzio, ar re Carracci, Tizian, Guido Reni hag arzourien all. Aozer meur a zastumad engravadurioù e voe, De symbolis heroicis en o zouez.
François Fillon
Dilennadeg prezidant ar Republik c'hall 2017
Goude bezañ bet trec'het gant François Fillon en dilennadegoù meur an UMP e voe kannad nemetañ ar strollad da geñver an dillendegoù prezidant 2017. Gwalldapet gant aferioù implijoù faos evit e familh e koll goustadik harp e voterien.
Buhez prevez
Dik gant ar redadegoù kirri-tan, François Fillon a gemeras perzh e 2003 er 24 heures du Mans Classic asambles gant Henri Pescarolo gant ur Ferrari 250 GTO. Plijout a ra kalz dezhañ an tarvmakiezh hag an alpaerezh.
Karr
E 2009 e oa bet savet klemm gant ur Roazhonez a-enep blenier ur c'harr en doa klasket he diskar p'edo war he marc'h-tan war an hent tro-kêr. Da François Fillon e oa ar c'harr, Édouard, ur mab dezhañ, an hini e oa ar blenier hag en devoa graet ur sin-biz hudur dezhi. Nac'het en deus Édouard dic'haouiñ ar vaouez.
De Stijl
Liverezh
A-fet liverezh e voe bevennet strizh an oberennoù savet gant izili De Stijl : Ar pennaennoù-se a vez adkavet ivez a-fet savouriezh.
Fontaine-l'Étalon
Fontaine-l'Étalon a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
De Stijl
Arroudoù
« Ar pezh a vennan kaout eo ar stumm a c’haller mestroniañ, e-keñver livañ, kizellañ ha sevel. » Theo van Doesburg
« An arz, evel ma veizomp anezhañ, n’eo na proletarian, na bourc’hiz. N’eo ket resisaet kennebeut gant an degouezhioù sokial. Er c’hontrol e tispleg nerzhioù a aoz d’o zro ar sevenadur en e bezh. » Theo van Doesburg
Egor
Ar ger egor a vez implijet evit en em reizhañ ouzh toleadoù goullo an hollved, e-maez aergelc'hioù ar c'horfoù-oabl.
Harzoù an Douar
N'eus ket un harz rik etre aergelc'h an Douar hag an egor o vezañ ma tigresk an douester dre ma kresk an uhelder. Padal en doa divizet ar Fédération aéronautique internationale e vo linenn Kármán termenadur an harz etre an aerlestrsaverezh hag an astraerezh. Implijet e vez-se peogwir en doa jedet Theodore von Kármán e vefe ret d'ul lestr beajiñ buanoc'h eget an herr kelc'hdroel da genderc'h dougen gant an aergelc'h en uhelder-mañ.
Koskoriad an Heol
E-barzh koskoriad an Heol e vez graet eus an egor egor etreplanedennel a zeu da egor etresteredel en heliopoz. E-maez hent Sant-Jakez e komzer eus egor etregalaksiel.
Goulloder an egor
Er c'hontrol d'ar pezh a greder n'eo ket peurc'houllo an egor : dastrewet eo gant rannennoù e douester izel, dreist-holl plasma-hidrogen, skinad elektromagnetek, materi du ha gremm du. Gwask an egor etresteredel a zo 10 pPa (1×10-11 Pa). E-skoaz eo an aerwask e live ar mor 1013 hPa (≈ 1x105 Pa).
Permetiñ a ra ezvezañs a aer d'an egor da vezañ ul lec'h peurvat evit ar steredoniezh — dre skouez, gorre al Loar. Ar pellseller Hubble a c'hellas luc'hskeudenniñ gouloù o tont eus 13,7 miliard vloaz 'zo (tost mare ar Big Bang).
Un den hag a vefe "splujet" er goulloder ne darzhfe ket, ne skornfe ket da varv, ha ne varvfe ket en abeg d'e wad o virviñ, ent gwir. Mouget e vefe hemañ goude un nebeud munutennoù. An aer a guitafe e skevent end-eeun. An holl oksigen er gwad a c'houllofe er skevent evit klask keidañ an diri-gwask. Ar marv a zeufe pa errufe ar gwad disoksigenet en empenn.
Satellitoù
Bez' ez eus meur a satellit o kelc'hdreiñ en-dro d'an Douar, en o zouez ar satellitoù-kehentiñ 35 786 km a-us da live ar mor er c'heheder. Alies e vez kredet ez eo an dud o kelc'hdreiñ e-maez park-hoalnerzh an Douar peogwir ez int o flodañ. Flodañ a rint peogwir ez int e kouezhadenn dieub. An hoalnerzh a genderc'h un nerzh kreizhoal hag a harz outo da ziflipañ en egor, enep dezhañ an nerzh kreiztec'h kenderc'het gant an herr linennek. Emledañ a ra hoalnerzh an Douar kalz pelloc'h ha mirout a ra al Loar war e gelc'hdro en ur pellder a 384 403 km.
Hervez teorienn an hoalnerzh e tosta hoalnerzh an holl gorfoù-oabl ouzh mann gant gwrizienn c'hin ar pellder.
Otomeg Mezquital
Ur rannyezh otomek eo otomeg Mezquital eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 100.000 den (1990) e Mec'hiko.
Hyakinthos
thumb| right|Marv Hyakinthos, livet gant [[Jean Broc.]]
Sourouc'han belost gwenn
Ar sourouc'han belost gwenn a zo un evn hirc'harek, Calidris fuscicollis an anv skiantel anezhañ.
Hyakinthos
Hyakinthos (Ὑάκινθος / Huákinthos e henc'hresianeg) a oa un haroz eus mojennoù Hellaz kozh, mab da b-Pieros, roue Makedonia, ha Kleio, muzenn an Istor. Ur paotr kenedus e oa, karet gant Apollon ha Zefyros.
Sourouc'han belost gwenn
Annez
Bevañ a ra al labous en inizi-hanternoz Kanada ha norzh Alaska ivez. Goañviñ a ra war aodoù-kreisteiz Suamerika, betek Enezeg Douar an Tan.
Hyakinthos
Mervel a reas en ur gwallzrvoud hag ur vleunienn a ziwanas eus e wad. Enoret e veze en Amyklai adalek an amzerveh mikeniat.
Banaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.3 eo ar banaeg ((ka-)bana, baza, koma pe mizeran) komzet gant tro-dro da 13.000 den e Kameroun ouzh ar vevenn gant [Nigeria]] (1987).
Tost-tre eo d'ar psikyeg, ar hyaeg hag ar c'hamweg.
Div rannyezh ez eus:
Mazahoueg ar C'hreiz
Ur rannyezh mazahouek eo mazahoueg ar c'hreiz eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 350.000 den (1993) e Mec'hiko.
Avelgem
Avelgem (e flandrezeg: Oavelgem) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
1295
Diwar-benn bloavezh 1295 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1295
Mercedes de Acosta
Mercedes de Acosta, ganet d'an 1 a viz Meurzh 1893 e New York, marvet d'an 9 a viz Mae 1968, a oa ur skrivagnerez saoznek stadunanat, a orin spagnol.
Hyaeg
Ur yezh tchadek eus is-skourr ar yezhoù biouek-madarek A.3 eo ar hyaeg (hya, ghye pe za) komzet e Kameroun ouzh ar vevenn gant Nigeria.
Mercedes de Acosta
Pevar fezh-c'hoari ganti a voe c'hoariet, ur romant ha tri dastumad barzhonegoù a voe embannet.
Hyaeg
Tost-tre eo d'ar psikyeg hag ar c'hamweg.
Mercedes de Acosta
Hogen brudet eo dreist-holl abalamour d'he c'harantezioù lesbian gant maouezed brudet evel Marlene Dietrich, Greta Garbo, Alla Nazimova, Tamara Karsavina, Eva Le Gallienne, Isadora Duncan, Katharine Cornell, Maude Adams, Ona Munson, Adele Astaire (c'hoar da Fred Astaire) hag ivez Tallulah Bankhead, e-touez re all, meneget en he emvuhezskrid.
Roncq
Roncq a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Mercedes de Acosta
He buhez
He zad Ricardo de Acosta a oa eus Cuba, he mamm Micaela Hernandez y Alba, a oa ur Spagnolez eus tiegezh brudet duged Alba. E 1920 e timezas Mercedes de Acosta gant Abram Poole (1882–1961), ul livour brudet, heñvelrevad evelti. Dizimeziñ a rejont en 1935.
E 1931 eo e reas anaoudegezh gant Greta Garbo. Diwezh o darempred, e 1944, a voe brasañ ranngalon he buhez.
En 1960 e voe embannet he levrad eñvorennoù, Here Lies the Heart, ma venegas holl he serc'hed. Meur a hini ne c'houzañvas ket ar brud roet d'o buhez prevez.
Mervel a reas en ankounac'h da 75 bloaz.
560
Diwar-benn bloavezh 560 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Breizh
right|framed|Clotaire I
Reter-nesañ
right|framed|pezh moneiz Khosrau I
Merien
Merien a zo amprevaned bihan eus kerentiad ar Formicidae hag a vev a-veuriadoù, hag a vez graet krugelloù-merien anezho. Rummet eo ar merien en urzhiad an himenoptered gant ar gwesped hag al laou-koad.
560
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 560
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 560
Merien
Deskrivañ
Ar merien kentañ a vefe o tont eus fin ar c'hretase, sur a-walc'h diwar diorroadur gwesped eus ar jurasik. En un doare morfologel ez int disheñvel diouzh an amprevaned all abalamour d'o "restell". Ar pep brasañ anezho n'o deus ket a eskell, met ar gouennerien o deus.
Auchy-les-Mines
Auchy-les-Mines a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Merien
Deskrivañ
Ur penn o deus, ur brusk pe thorax e-kreiz hag un tor e-barzh pehini ar sac'h-boued. Brasoc'h eo hini ar rouanez peogwir ez eus e-barzh ur stok vielloù hag ur stok sperloeniganed pe spermatek. Ma vez frouezhusaet ar vi e vo krouet ur par a-hen-all e vo ul labourerez. Evit lod eus ar spesadoù merien e c'hell ul labourerez dont da vezañ ur soudardez m'eo maget mat. Lod a zo merc'hed an interamant, lod a zo dideilerezd, lod soudardezed pe magerezed. En em annavezout a reont dre ar c'hwezh, ar feromonoù a resevont gant o zastornelloù. Ma kav ur veriennen kalz boued e vern ul lodenn eus ar boued-se en he sac'h-boued hag e roio d'ur gamaladez ar boued-se beg ouzh beg dre ar pezh a vez anvet trofallaksiezh.
Auchy-les-Mines
kantved
Brezel-bed kentañ: ar gumun a voe distrujet razh; roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 dezhi e 1920: , . Anvet e oa Auchy-lez-La Bassée, dont a reas da vout Auchy-les-Mines goude ar Brezel-bed kentañ.
Merien
Perzh
Pouezus eo ar merien evit an ekosistem rak gwalc'hiñ a reont an natur hag ar c'hêrioù o tebriñ korfoù marv, strewiñ a reont greun ha brenn fleur evit lod, reiñ a reont aer d'an douar kement hag ar buzhug ha gwareziñ a reont plantoù hag amprevaned all. Lod anezho a brodu zoken un deveradenn (dourenn) enep-mikrobel a implij an apotikerezh.
Preizerien
An tog-tousog c'hwibez, ophiocordyceps uniteralis a zeu a-benn da gemer kontroll empenn ar merien e vit oc'has betek ul lec'h mat da ziorren an tog-tousog-se. Mervel a ra neuze ar verienenn hag e teu war-wel an tog tousog dre benn ha dre gorfar verienenn.
Kerzhin
Kerzhin a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Topologiezh rouedad
An doare e vez desezet an elfennoù war ar rouedad eo an dopologiezh (skoroù treuzkas, urzhiataerioù ha parzhioù all). An doare eo etrekennasket ar parzhioù gantañ e c'heller didermenañ gant an dopologiezh ivez. Eret e vez an dopologiezh gant savlec'h pep klom war ar rouedad.
Mor-bihan
Ur mor-bihan, pe ul lenn-vor, pe ur vorlenn, zo ul ledennad dour damgloz en ur pleg eus an aod.
Topologiezh rouedad
Diforc'het e vez peurvuiañ an dopologiezh alvezel diouzh an dopologiezh vezoniel.
Mor-bihan
Komz a reer evel-se eus mor-bihan Brest, mor bihan Gavr pe Mor Bihan Gwened.
Topologiezh rouedad
Erouezadur (derc'hennadur) klomoù ar rouedad hag ereoù alvezel a rev etreze eo an dopologiezh alvezel.
Ar mod treankañ ar stlennoù war ar skor treuzkas ec'h erouez an dopologiezh vezoniel.
Da skouer, evit ur rouedad Ethernet e c'heller lavaret eo an dopologiezh alvezel "e steredenn" (pep klom a vez kennasket ouzh un tolper a zo "e-kreiz" ar rouedad). Hogen an dopologiezh vezoniel a zo "e bus" (darvanet e vez gant parzhioù elektronek an tolper ur bus - ul linenn unel - ar c'hlomoù kennasket outañ).
Plougouskant
Plougouskant zo ur gumun e Breizh e Treger, e kanton Landreger, departamant Aodoù-an-Arvor.
Otomeg Douaroù Uhel ar Reter
Ur rannyezh otomek eo otomeg Douaroù Uhel ar Reter eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 20.000 den (1990) e Mec'hiko.
1675
Diwar-benn bloavezh 1675 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1675
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1675