cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pepin Herstal
E vuhez
War-dro 670/675 e timezas da Plektrudis ha daou vab o doe: Ur bern madoù a zegasas d'he fried, ar pezh a voe ur skoazell vras dezhañ en e vrezelioù ouzh Franked Neustria
Ur serc'h en doa ivez, Alpaida hec'h anv, ha daou vab he doa:
War-lerc'h marv Ebroin en 681 e reas ar peoc'h gant Waratton, maer ar palez e Neustria, hag e anavezas Thierry III evel roue. Neuze e vroc'has ouzh Berchaire, deuñv Warattonha maer ar palez war e lerc'h. Faezhet e voe armeoù Neustria gantañ e Tertry e 687.
Neuze, goude anavezout Thierry III adarre, e voe lakaet da maer ar palez evit ar rouantelezh frank en he fezh ha gouarn a reas anezhi betek e varv. Skoazellañ a reas avielerien germania, ha sujañ an Alamanned, pobloù Friz ha Frankonia.
Mervel a reas d'ar 16 a viz Ebrel 714 e Jupille (Belgia).
Renty
Renty a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Tchueyueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo an tchueyueg (queyu) komzet gant tro-dro da 7 000 den (1995) e kornôg Sichuan e Sina.
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
Fiefs
Fiefs a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lavinia Fontana
Lavinia Fontana, pe Lavinia Zappi (24 a viz Eost 1552 - 11 a viz Eost 1614) a oa ul livourez italian ganet e Bologna, merc'h d'al livour Prospero Fontana.
Deskiñ a reas he micher gant he zad e Bologna. Da 25 bloaz e timezas da Giovan Paolo Zappi, ul livour a zeuas da vout eiler ganti. Taolennoù relijiel, mojennoù eus an Henamzer — ha tud en o noazh, un dra zizereat d'ur vaouez d'ar mare-se. Kuitaat a eure he c'hêr c'henidik pa voe pedet da vont da Roma da labourat gant ar pab Klemañs VIII dre ma oa brudet hec'h ampartiz evel Rittratoourez. Eno e varvas d'he 62 vloaz e 1614.
Llanddeusant
Llanddeusant (Lan-daou-sant) a zo anv div gêriadenn e Kembre:
Aarhus
Aarhus pe Århus (distaget e daneg) zo ur gêr en arvor reter ledenez Jutland, e Danmark (etre 1948 ha 2011 e veze skrivet Århus). An eil kêr vrasañ eo e Danmark, goude Kopenhagen hag a-raok Odense. Poblet eo gant 242 914 a dud (e 2010), hag unan eus porzhioù brasañ Hanternoz Europa eo.
Sidan-krineg
Ar sidan-krineg (liester : sidaned-krineg) a zo ur spesad golvaneged, Anthus campestris an anv skiantel anezhañ.
Deskrivet e voe ar spesad e 1758, evit ar wech kentañ, gant Carl von Linné (1707-1778) : Alauda campestris eo anv skiantel a voe roet dezhañ gant an naturour svedat.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Laou-pesked
Al laou-pesked a zo kresteneged bihan arvevat ouzh ar pesked. Er genad Anilocra int rummataet.
Goban
300px|right|thumb|Ur goban hengounel evit c'hoari go, gant mein gwenn ha du. Un tablez a c'hoarier go warnañ eo ar goban (japaneg: 碁盤). Implijet e vez ivez evit c'hoarioù linennañ all evel ar Pente.
Ar goban hengounel
Mont a ra d'e ober ur plankenn zo par e vent da : N'eo ket bet resisaet gwech ebet tevder ar goban met brasoc'h eo eget hini ar c'hoarioù echedoù peurliesañ (15-20 cm). A-wechoù, pa vez tev a-walc'h, e vez kleuzet ar goban en tu diabarzh e stumm ur c'hloc'h. Pa vez c'hoariet e vez disheñvel ar son hervez al lec'h ma lakaer e vaen neuze.
Douget eo ar plankenn-mañ gant pevar zroad, 12 cm uhelder dezho mui pe vui. Graet eo gant Kaya, ur seurt koad a gaver e Japan dreist-holl. War-c'horre ar goban ez eus treset gant liv ur gael 19 x 19 linenn warni. Ment al logoù, heñvel an holl anezho, zo 23,7 mm (eus tu an hed) war 22 mm (eus tu al led). Kinklet eo poentoù kej ar 4, 10 ha 16 linenn gant kelc'hioù liv bihan anvet Hoshi.
Doareoù all
Bras eo ar goban hengounel. Ar c'hoad a vez graet anezhañ, ar C'haya, zo ker ivez. Setu perak ne vez ket mui fardet gobanoù hengounel-rik gant ar broduerien.
Ar c'hoad
Ker-ruz eo ar c'haya. A zo muioc'h, stumm ar goban zo ar muiañ a glask warnañ n'hall bezañ graet nemet gant gwez 700 vloaz kozh da nebeutañ ha n'haller sevel nemet 2 pe 3 goban dre wezenn. Ouzhpenn 100 000 € e c'hall koustañ. Ur goban hengounel e kaya, ha pa vefe gantañ un troc'h all, ne gousto ket nebeutoc'h eget 1000 € morse.
Bronnoù-kranked
Ar bronnoù-kranked zo kresteneged bihan arvevat ouzh ar c'hranked. Er genad Sacculina int rummataet.
Doareoù pennañ
Stag int ouzh kof ar c'hrank gant un troad a gas ur rouedad gwrizioù e diabarzh an ostiz a-benn tennañ dioutañ o bevañs.
1010
Diwar-benn bloavezh 1010 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bronnoù-kranked
Doareoù pennañ
Stummañ a reont ur yoc'h velen viheñvel etre brusk ha kof ar c'hrank. Er bloc'had-mañ emañ o organoù gouennañ ha servijout a ra ivez da c'hodell c'horiñ. Mont a ra da c'hell-mouk pa vez erru prest al larvennoù da ziglorañ.
Efedoù war an ostiz
Gwanaet eo ar c'hranked hag o c'hresk a c'hell gorrekaat pe paouez. Alies e varvont.
1010
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1010
Poumieg ar su
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo poumieg ar su (saozneg: Southern Pumi, p'umi, pimi, p'ömi pe p'rome) komzet gant tro-dro da 19,000 den (1999) e gwalarn Yunnan e Sina.
Bronnoù-kranked
Efedoù war an ostiz
Souezhusoc'h eo efed all ar bronnoù-kranked war o ostiz : ar par-krank a ya da barez ha ledanaat a ra e abdomen.
Annez
Bevañ a ra ar bronnoù-kranked er meurvor Atlantel, e mor Breizh, e mor an Hanternoz, er mor Baltel hag er mor Kreizdouar.
Spesadoù
Kalz a spesadoù bronnoù-kranked zo. Pep hini anezho zo arvevat ouzh ur spesad kranked roet : Sacculina triangularis a ya war ar c'hrank-saoz da skouer.
フクロムシ
Goban
Ar c'hoad
N'eo ket niverus ar c'hoarierien a c'hall paeañ kement-se. Alies ec'h implijer koadoù all estreget kaya. GRraet e vez gant ar Shin Kaya (kaya nevez e japaneg). Ker a-walc'h e chom priz ar gobanoù-se forzh penaos (alies en tu all da 500 €). C'hoari a ra ar pep brasañ eus ar c'hoarierien war gobanoù koad n'int ket ken priziet evel ar faou hag an derv pe, zoken, war gobanoù plastik. Kavet e vez gobanoù dindan 50 € neuze. Betek 10 € e c'hall diskenn priz ar gobanoù plastik.
Mentoù ar goban
Bras-mat eo ar goban hengounel, landrammus eo ha n'eo ket aes e zilec'hiañ. Graet e vez gobanoù hep troadoù bremañ, ha moanoc'h. A-wechoù, zoken, e vez krennet war al led hag an hed met ret eo e chomfe aes lakaat ar mein warnañ memes tra. Kavet e vez gobanoù pak-dispak ivez evit gellout o c'hlenkañ aesoc'h.
Ment ar gael
Daoust d'ar c'hrennadennoù a bep seurt e chom brazik ar gobanoù peurliesañ e-keñver ment dameroù an echedoù, abalamour d'an niver bras a logoù.
Ha pa vefe 19 linenn x 19 ar vent ofisiel hag an hini a vez kavet ar muiañ, kavet e vez ar mentoù 9 x 9 ha 13 x 13 implijet gant an deskarded pe evit abadennoù founnus dreist-holl. Abalamour d'o ment e vez fardet muioc'h-mui a c'hobanoù evel-se, dreist-holl da c'hoarioù beaj.
Fardañ ur goban
Notenn : Ar re n'int ket gwall dedennet gant fardañ ur goban o-unan pe gant prenañ unan, a c'hallo c'hoari gant ur follenn, ur c'hreion hag ur c'homenn, ha mat pell zo, daoust ma n'eo ket eus ar plijusañ.
Poumieg ar su
Ur yezh gant div donenn an hini eo.
Pemp rannyezh a zo.
Mœuvres
Mœuvres a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
.
Leifr Eiríksson
Leifr Eiríksson (hennorseg; en islandeg eo Leifur Eiríksson, e norvegeg Leiv Eiriksson, e saozneg pe e galleg Leif Ericson) (war-dro 980 – war-dro 1020) a oa ur moraer viking lakaet da vezañ an Europad kentañ bet betek Norzhamerika.
Moarvat e oa bet ganet Leifr war-dro ar bloavezh 980, en Island. Mab e oa da Erik ar Ruz (e norseg Eiríkr Rauði), harluet eus Island, hag a oa e-unan mab d’un Norvegiad kaset en harlu, Þorvaldr Ásvaldsson. Gant Erik ar Ruz e oa bet savet div drevadenn viking e Greunland, a oa bet anvet Eystribyggð (kêr ar reter), ha Vestribyggð (kêr ar c’hornôg). Tri bugel all en devoe Erik ar Ruz : daou vab, Þorvaldr ha Þorsteinn, hag ur verc’h Freydís Eiríksdóttir.
Pa oa e Norvegia e voe badezet Leifr, a zeuas evel-se da vezañ kristen, evel ma rae kalz a Vikinged d’ar mare-se. Pa’z eas da C’hreunland en-dro, e voe prenet ur vag gantañ digant Bjarni Herjólfsson, un den a lavarer en doa gwelet aodoù pelloc’h er c’hreisteiz da C’hreunland, pa oa bet diheñchet e vag e-kerzh ur veaj etre Island ha Greunland. Klask a reas Leifr Eiríksson adkavout an douaroù-se. E Saga Greunlandiz e konter penaos e voe lakaet da ouel gantañ er bloavezh 1000. An douar kentañ a gavas er c’hreisteiz a voe badezet gantañ Helluland (bro ar mein plat). Moarvat e oa ar pezh a anver hiziv Enez Baffin. Goude-se ez erruas dirak un douar kompez ha koadek a voe anvet gantañ Markland ("bro ar c’hoad"), a oa sur a-walc’h Labrador.
Pelloc’h eget Markland en em gavas Leifr hag e dud dirak un douar all hag eno e voe douaret ha savet tiez ganto. Ar vro a voe kavet plijus ganto, eoged a oa er stêrioù, klouar e oa an amzer ha fonnus e kreske ar geot. Hervez ar sagaoù e vefe bet kavet rezin ganto eno. Abalamour da se e voe anvet ar vro Vínland, da lavaret "bro ar gwiniegi". "An Douar-Nevez" a reer hiziv eus an douar-se.
Enklaskoù henoniezh a voe graet er bloavezhioù 1950 ha 1960 gant daou zen eus Norvegia, Helge Ingstad hag e wreg Anne Stine, ha kavet e voe ganto aspadennoù eus ur gêriadenn war aod hanternoz an Douar-Nevez, en ul lec’h anvet L'Anse aux Meadows. Eno e vije bet lec’h annez Leifr Eiríksson hag e dud e Vinland. Gant an enklaskoù-se e voe degaset ur brouenn ouzhpenn e oa bet Vikinged en Amerika, 500 vloaz a-raok Kristol Goulm.
Notenn
Hervez Saga Erik ar Ruz e vije bet kavet Amerika gant Leifr, pa oa o tistreiñ eus Norvegia da C’hreunland er bloavezh 1000 pe war-dro, nemet er saga-se ne lavarer ket en dije graet e annez eno. War Saga Greunlandiz en em ziazezer peurvuiañ bremañ evit displegañ e veaj.
UNESCO
thumb|Logo an UNESCO Aozadur ar Broadoù unanet evit an Deskadurezh, ar Skiant hag ar sevenadur (UNESCO pe welloc'h Unesco, United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) a zo bet krouet d'an 16 a viz Kerzu 1945 ha diazezet e Pariz. Ur rann eus an ABU eo. Pal an aozadur a zo da virout ar peoc'h ha sikour ar surentez dre obererezhioù war tachennoù lies evel an deskadurezh, ar skiantoù, ha degas reizhadurioù e bed ar sevenadurezh evit reiñ harp d'an doujañs hollvedel d'ar justis, galloud ar Gwir, ha doujañs da Wirioù Mab-Den ha kement frankiz embannet dre Karta Aozadur ar Broadoù Unanet. An aozadur a zo kendalc'hadur hini Kevredigezh ar Broadoù Bodad etrebroadel ar c'hengred speredel.
Palioù an aozadur
Termenet eo bet e balioù evel-mañ :
"[...] kemer perzh e mirout ar peoc'h er bed dre lakaat fetisoc'h kenlabour etre ar broadoù en ur blediñ gant an deskadurezh, ar skiant, ar sevenadur hag ar c'hemmenadur evit ma vo doujet evit pep hini hag e pep lec'h hep ma vo graet diforc'hioù e-keñver ar ouenn, ar rev, ar relijion d'ar justis, d'al lezenn, da wirioù an Den ha d'ar frankizoù-diazez a vez anavezet gant Karta ar Broadoù unanet evel perzhioù an holl bobloù".
Obererezh an UNESCO a vez meret o heuliañ 5 program bras : an deskadurezh, ar skiantoù rik ha naturel, ar skiantoù kevredigezhel, ar sevenadur hag an Ditour. Emañ sez an UNESCO e Pariz hag ez eus tremen 50 burev hag ensavadur ouzhpenn er bed a-bezh. 191 riez a zo bet degemeret evel izili (kontet e 2005).
Morc'hwen
Ar vorc'hwenenn, pe c'hwenenn-vor, (Talitrus saltator), a zo ur c'hresteneg bihan ha lammer hag a vev war an traezhennoù.
UNESCO
Palioù an aozadur
Savet en deus an aozadur-mañ roll ar Glad bedel ennañ un niver bras a vonumantoù, kêrioù, savadurioù ha gweledvaoù renket e meur a rummad.
Krouet en deus e 1992 ar program Memor ar bed evit ma vo doujet d'ar glad teulel ha ma vo miret anezhañ evit mad ar remziadoù da zont ha ma vo lakaet aesoc'h da dizhout gant ar gwerin. E 1998 en deus disklêriet an ABU e vo an dekved 2001-2010 lakaet evel "Dekved broudañ aergelc'h an difeulster hag ar peoc'h evit bugale ar bed". Fiziet eo bet an aozañ en UNESCO.
Saint-Martin-d'Hardinghem
Saint-Martin-d'Hardinghem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Poumieg an norzh
Ur rannyezh a zo:
Erwin L'Ami
Erwin L'Ami, ganet d'ar 5 a viz Ebrel 1985 e Woerden en Izelvroioù, zo ur mestrc'hoarier echedoù izelvroat.
Mestr Meur (FIDE) eo.
Jackson Pollock
Paul Jackson Pollock (28 a viz Genver 1912 - 11 a viz Eost 1956) a oa un arzour amerikan. Unan e oa eus ar skol displegour-difetis. Barnet e vez evel unan eus arzourien pouezusañ an.
Erwin L'Ami
2615 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Genver 2010.
Villers-la-Ville (Belgia)
Villers-la-Ville (e walloneg: L’Abeye, Vilé-l'-Veye) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Fulup an Arab
Un impalaer roman e oa Marcus Iulius Philippus  (war dro 209 - 249). Fulup an Arab a veze graet anezhañ abalamour da orin e familh. Ren a reas eus 244 betek 249.
Yaouankiz
Gwall nebeut a dra a anavezer diwar-benn yaouankiz Fulup an Arab. Ganet e oa e Bostra, Shabaa hiziv, e-kichen Damask e Siria ha mervel a reas e Verona (Italia). Mab e oa da Julius Marinus, ur penn-bras eus ar vro. N'anavezer ket anv e vamm, met ur breur en doa war a greder: Gaius Julius Priscus a yeas da ward bretorian e-pad ren Gordian III.
Bloavezhioù ar galloud uhelañ
E 243, e-pad brezel Gordian III a-enep ar Bersed, e varvas prefed ar pretordi, Timesitheus. Gant skoazell e vreur, Gaius Julius Priscus, e voe anvet Fulup en e lec'h. Goude ur faezhidigezh e varvas Gordian III e degouezhioù disklaer,muntret gant Fulup an Arab moarvat. E lec'h a gemeras hemañ hag ar peoc'h a sinas gant ar Bersed. Da Roma ez eas neuze, en ur lezel e vreur da ren reter an impalaerezh.
Kregiñ a reas re Fulup an Arab gant un aloubadeg c'hermanek e Panonia hag e Moesia. Trec'het e oa bet an alouberien e 248 met ne oa ket plijet al lu, peogwir n'en doa ket resevet un darn vras a-walc'h eus ar preizh moarvat. En em sevel a reas ul lodenn anezhi ha Tiberius Claudius Pacatianus a embannas impalaer. Fulup a flastras an emsavadeg ha Gaius Messius Quintus Decius a anvas rener Moesia.
Ne oa ket an taol-dispac'h nemetañ a oa ret da Fulup da stourm outañ. En em sevel a reas Marcus Iotapianus a-enep Gaius Julius Priscus er reter tra m'arnode daou alouberien arall, Marcus Silbannacus ha Sponsianus d'en embann impalaer, hep berzh, avat.
E-doug e ren e voe lidet milved Roma e 248, met meur a wech pa voe aloubadegoù pobloù ar Reter e klaskas kas pelloc'h.
E 249 e embannas Decius impalaer lejionoù an Danav. Mervel a reas e Verona pa oa o stourm a-enep anezhañ. E vab, Marcus Julius Severus Philippus, a voe muntret un tammig goude m'o-doa tizhet Roma nevezioù ar faezhidigezh e dad.
Martezeoù
Hervez an istorour Eusebius Kaesarea en e Istor an Iliz, e vije bet anezhañ ar c'hentañ impalaer roman kristen. Kement-se n'eur ket evit krediñ rak panevet da se e vije bet meneget gant skrivagnerien bagan ha gouzout a reer e oa bet heuliet ar relijion ofisiel gantañ. Diazezet eo kredenn Eusebius war ar brav a veze graet d'ar gristenien gant Fulup.
Sant-Eler-Kaleon
Sant-Eler-Kaleon a zo ur gumun eus Liger-Atlantel, e Breizh.
Melestradurezh
right|thumb|150px|[[Charles Étienne Gustave Le Clerc de Juigné|Gustave de Juigné (1828-1900), bet maer ar gumun adalek 1865 betek 1870.]]
Late of the Pier
Late of the Pier a zo ur strollad sonerien vreizhveuriat, ennañ pevar den, a orin eus Castle Donington. Sonererzh indie elektronek a vez graet ganto. Betek-henn o deus lakaet embann pemp pladenn vihan hag ur bladenn vras, Fantasy Black Channel he zitl, hag a zeuas er-maez d'an 11 a viz Eost 2008. Sonerezh ar strollad a vez keñveriet peurliesañ gant hini Gary Numan, Brian Eno, Stephen Dubrich, Metronomy ha Klaxons, dreist-holl abalamour d'an implij stank a reont eus kenaozerien.
Istor
E 2004 e voe savet ar strollad, daoust ma voe savet ul lodenn eus o zonioù pell a-raok (azalek 2001) gant Sam Eastgate,. O fladenn vihan gentañ, "Space And The Woods", a voe embannet gant WayOutWest Records e miz Meurzh 2007. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.
An eil hini, "Bathroom Gurgle" he zitl, a voe produet gant Erol Alkan hg embannet e voe e miz Gwengolo 2007 gant Moshi Moshi Records. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.
Ur stumm edit eus "Broken" a voe embannet war an dastumad Kitsuné Maison 5 dindan an anv The Fairy Lights,.
O zrede pladenn vihan, "The Bears Are Coming", a voe embannet dindan stumm ur bladenn 12" ha dre bellgargañ. Ur stumm 7" a voe ivez, gwerzhet e voe e-pad o zroiad e miz miz C'hwevrer 2008, ur stumm demo eus "Piss Hands" a oa war an tu b. Embannet e voe gant ti-emban ar strollad, anvet Zarcorp. O fevare pladenn vihan (daou du A) a oa warni stummoù nevez "Space and the Woods" ha "Focker".
Seniñ a rejont war leurenn NME/Radio One e-pad Carling Weekend Festival 2007 ha sonet o deus ivez e-penn-kentañ sonadegoù strolladoù evel Hadouken!, Soulwax, Justice hag U.N.K.L.E.. Seniñ a rejont ivez e penn-kentañ sonadegoù Kaiser Chiefs er Rouantelezh-Unanet e 2008.
O fladenn vras gentañ, Fantasy Black Channel he zitl, a voe embannet gant Parlophone d'an 11 a viz Eost 2008.
Krank pavioù hir
Ar c'hrank pavioù hir (Goneplax rhomboides) a zo ur c'hresteneg hag a vev e reter ar meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Namouyieg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo ar namouyieg (namuyi pe namuzi) komzet gant tro-dro da 5,000 den (1982) e mervent Sichuan e Sina.
Ur yezh gant peder zonenn an hini eo.
Sonerezh
Ar sonerezh a zo un arz, hini an aozañ hag an urzhiañ sonioù e-barzh ur pennad-amzer. Pa seller a dostoc'h e weler e vez aozet ivez an didrouz pe an arsavioù-sonioù, e vez merket an amzer gant al lusk, ez eus ur skeul sonioù, eus an izelañ d'an uhelañ.
Gwetchongeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo ar gwetchongeg (guiqiong) komzet gant tro-dro da 7 000 den (1995) e kornôg-kreiz Sichuan e Sina.
Sonerezh
Yec'hed
Implijet e vez ar sonerezh da stourm ouzh kleñvedoù zo : kleñved Parkinson  ha kleñved Alzheimer.
Tired lemm doubl
Tired lemm doubl eo anv un sin diakritek implijet gant al lizherenneg latin, gantañ stumm daou dired lemm skivet renk-ouzh-renk (˝). Implijet e vez gant an hungareg dreist-holl abaoe an evit skrivañ ar son ö hir evel e brezhoneg eu.
Implijet e vez ivez a-wechoù evit merkañ an donenn e yezhoù slavek ar su pe yezhoù genidik Norzhamerika. Implijet e c'hell bezañ ivez evit treuzksrivadennoù fonologel pe fonetikel tonennoù oc'h ober gant Lizherenneg fonetikel etrebvroadel:
Emsavblishment
An Emsavblishment, pe Emsavblijmant, a vez graet dre fent eus tud zo en Emsav.
Darn zo bet en Emsav (hini ar yezh pe an hini politikel), pe tostik dezhañ, hag a zo aet e-barzh aozadurioù politikel gall, lec'hel, departamantel pe rannvroel, hag a implij brud, levezon ha galloud, evit o mad pe hini o ziegezh pe o mignoned da gentañ-penn.
Darn all zo brudet dre ma o deus un tamm galloud en aozadurioù zo, pe a gred kaout dre ma vez o foltred er c'hazetennoù.
Kar eo ar meizad d'ar c'hlianterezh politikel kozh, pe d'ar c'hasikerezh spagnol, pe d'an nepotegezh hollvedel.
Beverwijk
thumb|right thumb|right|Lec'hiadur Beverwijk thumb|right|Banniel Beverwijk thumb|right|Ardamez Beverwijk thumb|right|Krugell an oadoù e Beverwijk (01/01/2008)
Beverwijk (distagañ : )a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Er Randstad emañ, tost ouzh Mor an Hanternoz. 20,38 km² eo gorread Beverwijk (douar : 18,58 km², dour : 1,8 km²). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 38 421 annezad enni. Beverwijk ha Wijk aan Zee a ya d'ober ar gumun. E-tro 1640 e voe krouet ur gêr anvet Beverwyck en Izelvroioù Nevez. Hiziv an deiz eo deuet da vezañ Albany e New York.
Istor
Dont a ra an anv Beverwijk eus Bedevaartswijk, a dalvez "trowardroioù ar birc'hirinded". Savet e voe ar gêr el lec'h ma oa iliz Santez Agata er Grennamzer. Gwelet e vije bet Santez Agata eno en kantved gant ur werc'hez eus Velsen, hag a oa o tec'hout rak kont Kennemerland.
E-tro 1977 e voe savet ar stalioù-arrebeuri kentañ en ur straed e Beverwijk. Tamm-ha-tamm e teuas da vezañ bali arrebeuri kentañ an Izelvroioù hag e 1981 e oa dek stal evel-se.
D'an 23 a viz Meurzh 1997 e voe un emgann e Beverwijk etre ur strollad harperien AFC Ajax hag unan eus harperien skipailh Feyenoord. Anavezet eo an darvoud gant an anv "Emgann Beverwijk". Unan eus harperien Ajax a varvas.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Beverwijk ez eus 25 dileuriad :
Friso Nijboer
Mestr Etrebroadel FIDE e voe e 1988 (oadet 23 bloaz) ha Mestr Meur e 1993 ; c'hoariet en deus eus 1980 da 2019.
Krogig (sin diakritek)
thumb|left| Ur sin diakritek eo ar c'hrogig (e vietnameg: dấu hỏi) implijet gant lizherennoù al lizherenneg latin evit gallout ober diouzh ar vietnameg dre skrid pa dalvez da verkañ tonenn ur silabenn.
ISO 4217
Ar reolad ISO 4217 (ICS 03.060 ha 01.140.30) pe reolad ar moneizoù zo anezhi ur reolad etrebroadel graet gant Aozadur etrebroadel evit ar reolatañ. Teir lizherenn zo enni.
1202
Diwar-benn bloavezh 1202 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
ISO 4217
He div lizherenn gentañ a zeu eus anv ar stad, lizherenn gentañ ar moneiz eo he hini diwezhañ. Un nebeud skoueroù : USD evit an dollar amerikan, JPY evit ar yen, GBP evit al lur sterling (GB evit Great Britain, P evit Pound)... Nemet an euro en deus ur sistem all peogwir n'eo ket ur stad met un toullad stadoù : EUR evit an euro.
1202
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1202
ISO 4217
Lakaat a ra ar reolad-mañ d'ober an diforc'h etre moneizoù zo, heñvel o anv ( dollar, franc, lur, dinar, dirham...). ]. Servijout a ra ivez da welet sklaer etre an unanenn voneizel hag e rann pe rannoù (an euro hag e santimoù da skouer).
E-touez ar reoladoù ISO-4217 e kaver ivez reoladoù evit ar metaloù prizius : aour, arc'hant, paladiom ha platin.
Implijet e vez gant bed an aferioù hag ar bankoù, met ivez war bilhedoù an tren hag ar c'harr-nij.
Ar BSI (British Standards Institution) eo an aozadur a ra war-dro roll ar reoladoù-mañ. E Londrez emañ.
Fleury (Pas-de-Calais)
Fleury a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kannerez c'hris
Ar gannerez c'hris (liester : kannerezed gris) a zo ur spesad golvaneged bihan, Motacilla alba an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl, kelien, merien ha moustiked en o zouez, bet paket gantañ war an douar pe war nij.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
Dimitri Reinderman
thumb|right|Dimitri Reinderman, Leiden, 2007 (luc'hsk. Winicjusz Drozdowski) Dimitri Reinderman a zo bet ganet d'ar 12 a viz Eost 1972 e Hoorn (Izelvroioù).
Mestrc'hoarier echedoù izelvroat.
Mestr Meur (FIDE) eo.
Paolo Veronese
Paolo Veronese a oa lesanv Paolo Caliari pe Cagliari (Verona, 1528 – Venezia, 19 a viz Ebrel 1588) a oa ul livour italian a bouez en amzer ar Rinascimento, an Azginivelezh italian. "Il Veronese" a veze graet anezhañ abalamour ma oa ganet e Verona, ha petra bennak ma tremenas an darn vrasañ eus e vuhez e Venezia.*
Alberic O'Kelly de Galway
Alberic O'Kelly de Galway a zo bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1911 e Ruisbroek (Sint-Pieters-Leeuw) (Belgia) ha marvet d'an 3 a viz Here 1980 e Brusel (Belgia).
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kazetennour ha skrivagnour echedoù e oa.
Skrivañ a reas kalz a bennadoù a-zivout an echedoù er c'hazetennoù Europe-Echecs, La Libre Belgique ha Le Soir.
E miz Gwengolo 1939 e oa serjant en Tirlu belgiat. Kemer a reas perzh en Eil brezel bed e Belgia e miz Mae 1940.
Komz a rae seizh yezh: galleg, izelvroeg, alamaneg, saozneg, italianeg, spagnoleg ha rusianeg.
Mestr e 1938, Mestr Meur Etrebroadel FIDE e 1956.
Kampion Echedoù Belgia e voe e 1938, 1942, 1943, 1944, 1946, 1951, 1952, 1953, 1956, 1957 ha 1959 (ar wezh-mañ a-gevred gant Jozef Boey).
Charlez VI (Bro-C'hall)
E 1392, emañ o ren e arme evit mont da Yann IV, dug Breizh, en deus roet repu da Bêr Craon, an den en doa klasket drouklazhañ ar C’honestabl Olier V Klison ; met, d’ar 5 a viz eost 1392, e koad ar Mans, e krog ur barrad follentez ennañ : oc’h huchal emeur o klask e drubardiñ, e tag e soudarded dezhañ e-unan. Lazhañ a ra pevar den a-raok bezañ mestroniet. Goude un nebeud eurvezhioù e teu e skiant dezhañ en-dro, e c’houlenn bezañ pardonet hag e kemer an hent en-dro. Bloaz diwezhatoc’h, dizeur bal ar re a zeve, ma wel pemp eus e vignoned o teviñ ez vev, a laka anezhañ da vont foll da vat.
Alberic O'Kelly de Galway
Kampion bedel an echedoù dre lizher adalek 1959 betek 1962.
Ersoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tchiangek eo an ersoueg (ersu), ha komzet e vez gant tro-dro da 13 000 den (1995) e su-kreiz Sichuan e Sina.
Ur yezh gant teir zonenn an hini eo.
Teir rannyezh a zo:
Implijet e vez un doare-skrivañ dre skeudennoù ha livioù evit ober gant ar yezh-mañ dre skrid.
Ront (sin diakritek)
Implijet e vez ur ront pe ur c'helc'hig bihan evel sin diakritek al lizherenneg latin e yezhoù resis zo, en o zouez ar yezhoù skandinavek hag ivez ar walloneg gant al lizherenn A (Å,å). C̊ c̊ G̊ g̊ Z̊ z̊
Implijet e vez ivez gant at lizrenn u (Ů, ů) e tchekeg, anvet kroužek evit diskouez e rank ar vogalenn-se bezañ distaget hir, da skouer "kůň" ("marc'h", LFE [ku:ɲ]).
Kyū
Kyū (級) zo un termen Japaneg implijet er sportoù emgannañ, chado, ikebana, go, Shogi hag e obererezhioù kar evit envel derezioù barregezh pe skiant-prenañ disheñvel.
En darn vrasañ eus ar sportoù emgannañ japanat a-vremañ e verk an termen Kyu an derezioù war zigresk a vez paket gant an deskarded a-is d'ar gouriz du. An derez kentañ eo an 10 kyu hag an hini diwezhañ ar 1 kyu a glot gant ar gouriz gell pe ar gouriz ruz. An derez war-lerc'h eo ar 1 dan (gouriz du).
Kemm-digemm eo renkadur ar c'hyuioù hervez ar skolioù hag hervez ar sportoù. E sportoù zo e vez gwisket ur gouriz gwenn gant an holl berzhidi kyu. E sportoù all e vez implijet livioù disheñvel evit ar gourizioù evit merkañ derez ar c'hyu. E Japan, hec'h-unan, ne vez ket implijet nemeur ar gourizioù liv. Nemedennoù zo eus ar c'hendo hag eus ar Bujinkan ma ne vez ket embannet ar renk a wel d'an holl (dre gourizioù pe un dra bennak all). D'ar Sendei eo da c'houzout live e studierien.
Gallout a ra ar c'hyuioù bezañ isrannet e barennoùigoù (etre 1 ha 6) a vez du, gwenn pe a-liv gant liv ar gouriz zo war-lerc'h peurliesañ (da skouer : gouriz melen gant ur varrennig orañjez). Alies e vez implijet ar barrennoùigoù-se gant ar vugale, dezho da santout ez eont war-raok.
Deroet e vez an derezioù Kyu gant ar sensei en e zdōjō, goude un arnodenn, furmel pe get, peurliesañ. A-wechoù e vez kadarnaet derez ar 1 kyu dirak ur bodad dereziañ (da skouer, e kevreadoù zo e Belgia).
Hengouneloc'h eo ober gant gourizioù gwenn traken met kalz a skolioù a gav gwelloc'h ober gant livioù bremañ evit kennerzhiñ an dud da vont war-raok.
Mudansha a vez graet eus ar bleustrerien ganto ul live kyu. Talvezout a ra kement hag "unan hep dan". Sellet e vez outo evel deskarded kentoc'h eget studierien. N'eus nemet goude bezañ tapet ar renk a 1 dan ma vez graet studierien anezho.
1011
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1011
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1011
Kyū
Kemmoù hervez ar skolioù
Daoust ma ra ar pep brasañ eus skolioù ar c'hornôg gant un doare renkañ dre gyuioù, gallout a ra an niver hag al liv anezho cheñch diouzh ar skolioù. Ar pezh a seblant bezañ heñvel e pep lec'h eo eo gwenn ar c'hyu izelañ tra m'eo gell an hini uhelañ.
Gwelet ivez : Renkoù e Go.
1203
Diwar-benn bloavezh 1203 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1203
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1203
Tchiangeg an norzh
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tchiangek eo tchiangeg an norzh (saozneg: Northern Qiang) komzet gant tro-dro da 57,800 den (1999) e norzh-kreiz Sichuan e Sina.
Peder rannyezh a zo:
Belgia
Ur stad eus Europa eo Belgia (e nederlandeg: België, galleg: Belgique, alamaneg: Belgien) pe, hervez e anv leun, Rouantelezh Belgia. E kornaoueg ar c’hevandir emañ, etre Mor an Hanternoz er gwalarn, an Izelvroioù en norzh, Alamagn ha Luksembourg er reter, ha Frañs er su hag er mervent.
Ar yezhoù
Teir yezh ofisiel zo e Belgia: alamaneg, flandrezeg, ha galleg.
Sega Master System
Ar Sega Master System pe SMS (e Japan: SG-1000 Mark III) a zo ur goñsolenn c'hoarioù bideo eus an trede remziad. Deuet e oa er-maez e 1986 er Stadoù Unanet hag en Europa, hag e 1987 e Japan. Daoust d'ar goñsolenn-mañ bezañ buanoc'h he c'hewerier hag uhelloc'h he spister grafikel evit re an Nintendo Entertainment System, ne oa ket gwerzhet nemet 13 milion skouerenn anezhi en holl betek 1996.
Sonerezh klasel
Ar sonerezh gouiziek aozet en Europa hag e Rusia betek an eo dre vras ar pezh a anver sonerezh klasel. Enebet e vez a-wechoù, da skouer, ar stumm "barok" ha "klasel" pe "klaselezh" ha "modernelezh" en arzoù all. Met evit ar sonerezh, graet e vez "sonerezh klasel" eus an holl stummoù, eus an hini barok betek an hini modern. Koulskoude, graet e vez "sonerezh klasel" ivez eus ar sonerezh arnevez a zo skrivet gant ur sonaozour(ez) hag a heuilh ar reolennoù akademikel.
Forc'het e vez gant an termenadur-mañ diouzh ar sonerezh troadet (evel ar jazz, na heuilh ket ar reolennoù akademikel peurliesañ), ar sonerezh dizanv pe ar sonerezh a-strolladoù ma vez kuzhet anv ar sonaozour(ez), sonerezh ar filmoù, hag all.
Rik-ha-rik e reer "sonerezh klasel" eus ar sonerezh bet aozet etre 1750 ha 1820. Gant an termenadur-mañ ez eus sonaozourien brudet evel Haydn, Mozart pe Beethoven.
Seizh rummad bras zo :
Sonerezh klasel – da lavaret eo reoliet strizh — zo ivez er broioù arabek, en India, e Bro-Skos (ar piobaireachd) hag e Japan.
Gwelet ivez
Listenn ar sonaozourien
Charlez V (Bro-C'hall)
Charlez V, lesanvet Charlez ar Fur, a zo bet ganet e Vincennes (Bro-C'hall) d’an 21 a viz Genver 1338, ha marvet e Beauté-sur-Marne (Bro-C'hall), d’ar 16 a viz Gwenholon 1380.
Roue Bro-C'hall e voe adalek 1364 betek 1380. Echuiñ a reas lodenn gentañ ar Brezel Kant Vloaz gant e ren ha dont a reas a-benn da gemer en-dro an holl zouaroù kollet gant e ziagentidi.
Bet eo ar c’hentañ priñs gall a zo bet anvet Daofin, titl roet da hêr an tron abaoe ma oa bet prenet an Dauphiné gant e dad-kozh Fulub VI. D’an 8 a viz Ebrel 1350 e timezas gant Janed Bourbon a roas eizh bugel dezhañ.
Bann Kargil
thumb|220px|Menezioù Kun ha Nun e Kargil. thumb|220px|Maezioù e Kargil thumb|220px|Merc'hed Kargil Bann Kargil (hindeg करगिल) a oa unan eus bannoù proviñs Ladakh kent ma voe disrannet e 1947. An daou vann arall a oa Skardo Baltistan ha Leh Central Ladakh. Hiziv eo Kargil unan eus bannoù eus rannvro Ladakh e-barzh stad indian Jammu ha Kachmir. War al Linenn a gontroll a-dal d'ar C'hachmir kontrollet gant Pakistan emañ. Un darn eus Bann Kargil eo Zanskar ha traoñiennoù Suru ha Dras.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
கார்கில்
Leog
thumb|left|250px|Louc'hoù leoged
Thiembronne
Thiembronne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Thiembronne Communal Cemetery
Mervel a reas e-pad ar Brezel-bed kentañ.
Yezhoù koukiek-tchinek-nagaek
Ur skourr eus ar yezhoù sinek-tibetek eo ar yezhoù koukiek-tchinek-nagaek (kuki-chin-naga) komzet en India, Myanmar ha Bangladesh.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-henn:
Pik (sin diakritek)
Implijet e vez ar pik evel unan eus sinoù diakritek al lizherenneg latin e meur a doare disheñvel hervez ar yezh:
e malteg e vez skrivat a-uz d'ur c (Ċ, ċ) ha g (Ġ, ġ) evit skrivañ ar sonioù [tʃ] ha [dʒ]; en iwerzhoneg (anvet sí buailt) e veze implijet gwechall evit merkañ ar c'hemmadur dre c'hwezhañ e poloneg e vez lakaet a-us d'ar z evit skrivañ ar son [[ʐ].
E vietnameg e talvez da varkañ an donenn nặng pa vez skrivet a-is d'ur vogalenn, da skouer ặ.
Sassegnies
Sassegnies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Moger
Moger brik|thumb|180px Ur voger (eus ar ger latin maceria, sellout ouzh magoer e gwenedeg), pe mogerioù el liester, a zo un dra savet gant mein da ober ur gwasked, pe un harz, en ul lec'h bennak. Ur vogerenn a vez graet eus un darn eus ur voger.
Darn zo tev, izel, darn zo graet gant koad, pri, brik. Lod zo graet gant mein, bihan pe vras, berniet hepken, lod all gant mein peget gant pri pe morter pe simant pe traoù all.
Mañsonerezh a vez graet eus ar sevel mogerioù alies.
Talvoudegezh
thumb|Mogerioù war ar maez en [[Iwerzhon]] Er savadurioù (tiez pe savadurioù uhel) e vez savet ar mogerioù evit krouiñ ar c'hostezioù (pevar gostez peurvuiañ) hag ar pezhioù-ti e-barzh. Evit dougen ar solieroù hag an toennoù e vezont savet, nemet pa vez staget ar mogerioù-rideoz ouzh frammadur diabarzh ar savadur uhel-tre (ar skraberioù-oabl da skouer).
Pa vez tanav ar mogerioù diabarzh e vez kaoz eus speurennoù e prenn, e plastr, e betoñs, e brik hag all.
Savet e vez mogerioù evit bezañ gwarezet ouzh fenomennoù naturel evel an dour, an avel pe an heol pe ouzh an trouz (moger eneptrouz).
Mogerioù a bep seurt
Moger a vez graet eus traoù damheñvel ouzh ur voger fetis.
Mogerioù bras
thumb|Moger Vras Sina
Lec'hanvadurezh
Kavet e vez ar ger e lec'hanvioù brezhonek ha darn anezho a vez gwelet evel roudoù kozh-tre galian-ha-roman peurliesañ. Gwelet e vez Kervoger (Kermoguer), Porzh Moger, Penn ar Voger, Roz ar Voger.
Dan (renk)
Graet e vez gant an termen japanek dan (段) er sportoù emgannañ japanat hag en obererezhioù japanat hengounel all evel an ikebana, ar c'hoari go pe lid an te evit merkañ liveoù barregezh pe skiant-prenañ disheñvel.
Dont a ra reizhiad an danoù goude hini ar c'hyuioù. En darn vrasañ eus ar sportoù emgannañ japanat e vez merket mestroni un derez dan gant un den (yūdansha, 有段者) dre zougen ur gouriz du. Dre voas ez a war gresk al liveoù a c'haller tapout eus ar 1 dan betek an 10 dan. Dre-vras e c'hall an danoù kentañ bezañ tapet dre en em ginnig da arnodennoù pe e-kerzh kenstrivadegoù. An danoù uhelañ a c'houlenn bloavezhioù a skiant-prenañ avat hag un emouestl bras en obererezh pleustret, dre ar c'helenn pe an imbourc'h. N'hall an derezioù uhelañ bezañ deroet nemet gant unan gantañ ur renk uheloc'h hag a gomz en anv un ensavadur kreiz.
Reizhiad ar renkoù dre zanioù zo bet ijinet en a-benn kemer lec'h an doare hengounel dre ziplomoù barregezh. Evel-henn e klot an dan kentañ gant ar mare ma veze echuet ar prantad divrazañ gant an deskarded er skolioù hengounel, ha ma veze sellet outo evel tud dellezek da gregiñ da resev ur gwir kelennadurezh. E berr gomzoù ez eo an dan kentañ, derez an deraouad. Heñveldra, miret e vez an dan uhelañ evit krouer ar sport emgannañ ha n'hall bezañ roet nemet gantañ e-unan. Gant se eo aet da get an derez-se e sportoù zo.
E japaneg ez eus un anv da bep dan : 1 Shodan, 2 nidan, 3 sandan, 4 yondan, 5 godan, 6 rokudan, 7 shishidan (pe sitshidan), 8 hashidan, 9 kyudan ha 10 judan.
Ivan VI (Rusia)
Ivan VI Antonovitch (e ruseg Иоанн VI Антонович) (23 a viz Eost 1740 - 16 a viz Gouere 1764) a voe impalaer Rusia etre 1740 ha 1741.
Ganet e Sant-Petersbourg e oa mab d'ar priñs Anton Ulrich von Braunschweig ha d'ar briñsez Anna Leopoldovna Mecklenburg.
Tildenn
1821
Kentañ ma kaver an arouez e brezhoneg eo e Geriadur ar Gonideg e 1821. Met div arouez zo el levr e gwirionez : Hiriv ne reer ket ken gant ar varrennig plaen.
Tildenn ebet e skridoù Fañch an Uhel.
1947
E Yezhadur Bras ar Brezhoneg e lenner un toullad linennoù a-zivout implij ñ evel dibenn anv-verb hag en derez uhelañ (anvet derez uhel).
Er yezhoù all
E spagnoleg e talvez ar ger tilde evit ober dave koulz d'an tired lemm ha d'al linennig kromm lakaet a-us d'un n ([n]) > ñ ([ɲ] pe gn hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg) diorroet diwar un diverradur latin ma veze lakaet ur bennlizherenn N a-us d'un n all e-lec'h skrivañ nn. Er yezhoù all avat e vez implijet ar ger tilde evit ober dave d'al linennig kamm nemetken.
E portugaleg e vez implijet a-us d'an a pe d'an o evit merkañ ar fed ma vezont distaget dre ar fri, da skouer constituição, constituições (“bonreizh/où”).
Fonetik etrevroadel
Gant al Lizherenneg Fonetikel Etrebroadel e vez implijet an dildenn evit merkañ an distagadur dre ar fri pa vez skrivet a-us d'ur vogalenn pe c'hoazh d'ur gensonenn, da skouer ar brezhoneg “foñs” [ˈfɔ̃sː]. Pa vez skrivet a-dreuz d'ul lizherenn e talvez evit merkañ e vez distaget gant an ankoue, da skouer ar saozneg “cool” [kʊ:ɫ].
Implijet e c'hell bezañ an dildenn ivez e-lec'h an tired kognek pa vez skrivet an henc'hresianeg hervez reolennoù ar reizhskrivadur liestonel evit diskouez e pign an ton ha neuze e tiskenn en-dro.
E vietnameg e vez implijet an dildenn evit ober dre skrid diouzh an donenn ngã a ya war ziskenn.
Sell gwirius
E Bro-Frañs, kelc'h-lizher an 23 a viz Gouere 2014 a veneg ar sinoù diakritek aotreet er melestradur ; diaotreet eo an dildenn. Gant se, an anv bihan "Fañch" zo bet nac'het gant ti-kêr Kemper. Brudet eo dija ar babig tro-war-dro e-giz « Fañch Tildenn ».
Moris
An anv
Kentañ prouenn istorel eus an enez anvet Mauritius gant Europiz zo war ur gartenn bortugalat laeret gant ar spier italian Alberto Cantino e 1502 War a seblant e oa anvet Dina Arobi gant moraerion arab war-dro 975, ar re gentañ marteze o teurel troad war an enez.
E 1507 e teuas moraerion eus Portugal da ober un dro war an enez didud. Anvet e voe Cirne ganto war ar c'hartennoù portugalek, marteze diwar anv unan eus o listri pe en abeg d'an evn anavezet evel dodo, a oa stank eno d'ar c'houlz. Ur moraer portugalat all, Pedro de Mascarenhas, a roas e anv d'an enezeg, Mascarenhas.
E 1598 e teuas ul lestraz izelvroat, dindan an amiral Wybrand van Warwijck, da aochañ e Grand Port, hag an amiral da envel an enezenn Mauritius, en enor d'ar priñs Maurits van Nassau, stathouder ("penngouarnour") ar Republik izelvroat. Diwar neuze e voe ul lec'h-arsav da bourveziñ dour ha boued war hent Indez Nederlandat ar Reter.
Yezhoù
N'eus yezh ofisiel ebet e Moris. Kreoleg dreist-holl, bhojpurieg ha galleg eo yezhoù an dud ; gant ar saozneg e vez graet er gouarnamant.
Touristelezh
Klask a ra renerien ar Republik diorren an douristelezh ha sachañ ar re binvidikañ. Koz a oa bet eus vakañsoù ar prezidant gall Jacques Chirac en hañvezh 2000 en ul leti eus ar re gerañ (ar Royal Palm, 21 972 lur gall bemdez).
Ac'hates
Ac'hates pe Akates, pe Akat, a oa ur mignon bras da Aeneas, hervez mojennoù Roma gozh, hag Eneid Vergilius: meur a wech e vez graet fidus Achates, « Ac'hates feal » anezhañ er varzhoneg.
N'eus kaoz ebet anezhañ e mojennoù Hellaz. Gallout a rafe an den hag e anv bezañ bet ijinet gant Vergilius.
Mojenn
Pa oa an tan e kêr Troia e skoazellas Aeneas da dec'hout gant e dad hag e vab, da gentañ war ar menez Ida, ha goude betek Italia. Atav e veze prest da sikour pa veze ezhomm. Kas a reas e gile betek sibilenn Cumae.
Menegoù
Meneget eo bet gant meur a skrivagner (Jean-Jacques Rousseau, Walter Scott), hag a-wechoù dre fent, evel pimpatrom ar mignon feal, tre evel Patrokles, mignon Akilles, pe Pirithoos, mignon Theseüs.
Abidjan
Abidjan eo kêr vrasañ ha kreizenn armerzhel Aod an Olifant. Kêr-benn velestradurel ar vro e oa etre 1933 ha 1983. Emañ war ribl al loc’h Ébrié. Tremen pemp milion a dud a oa o chom en tolpad-kêrioù e 2006, ar pezh a ra da Abidjan bezañ kêr bobletañ kornôg Afrika, goude Lagos e Nigeria, hag unan eus ar re bobletañ en holl gevandir.
Ur porzh bras zo en Abidjan, unan eus ar re bouezusañ war aodoù pleg-mor Ginea. Un nebeud bloavezhioù zo e oa Abidjan unan eus kêrioù pinvidikañ ha sioulañ Afrika, met abaoe 2002 hag ar brezel diabarzh a ren en Aod an Olifant, eo deuet da vezañ unan eus ar re arvarusañ, dreist-holl evit an estrañjourien.
E 1933 e teuas Abidjan da vezañ kêr-benn trevadenn c’hall Aod an Olifant, e-lec’h ar gêr-benn gozh, Bingerville. E 1983 e voe lakaet Yamoussoukro da vezañ kêr-benn nevez ar stad, met kalz melestradurezhioù zo chomet en Abidjan, ha kannatioù estren ivez.
RSS Azerbaidjan
Unan eus Republikoù diazez an Unaniezh Soviedel e oa Republik Sokialour Soviedel Azerbaidjan (azeri: Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası; lizherennoù kirillek: Азәрбаjҹан Совет Сосиалист Республикасы).
Legio IX Hispania
Al Legio IX Hispania zo ul lejion roman krouet er c'hentañ kantved goude J.-K.
The Wedding Present
Istor ar strollad
thumb|right|150px| Roll tonioù un abadenn (er Vauban, [[Brest, d'ar 24 a viz Mae 2006) gant The Wedding Present]] E 1992 ec'h embannas The Wedding Present ur bladenn single bep miz, e vinil nemetken. Ar ganaouenn war an tu A a oa krouet ganto, un ganaouenn savet gant tud all ha sonet en-dro ganto a oa war an tu B. An holl bladennoù-se a voe dastumet hag embannet e stumm CD : Hit Parade 1 ha Hit Parade 2 o zitloù. E 1993 e troas ar strollad. Ar c'henlabour gant RCA a baouezas, hag e 1994 e voe embannet Watusi, gant an ti-embann Island. E 1995 e troas ivez ar strollad, hag er memes bloavezh e voe degemeret gant an ti-embann Cooking Vinyl. Ur bladenn vihan, Mini he zitl a zeuas er-maez, hag ur bladenn glok ivez, anvet Saturnalia. Ar strollad a chomas a-sav goude un abadenn ziwezhañ e Liverpool, d'an 18 a viz Genver 1997. Mont a reas Gedge da grouiñ ur strollad all, Cinerama e anv. E miz Gwengolo 2004 ec'h embannas izili Cinerama e oa bet kemmet anv ar strollad evit dont da vezañ The Wedding Present en-dro. Ur bladenn single, Interstate 5 he zitl, a zeuas er-maez d'ar 15 a viz Du 2004. Ur bladenn glok nevez, Take Fountain he zitl, a zeuas er-maez d'ar 14 a viz C'hwevrer 2005. Treiñ a reas ar strollad en Europa hag er Stadoù-Unanet e 2005 hag e 2006. D'ar 26 a viz Mae 2008 e teuas er-maez pladenn ziwehzañ ar strollad, El Rey he zitl, enrollet gant Steve Albini.
RSS Azerbaidjan
Bakou e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.
Legio IX Hispania
Er bloaz 71 e oa kaset al lejion da Eburacum (York hiziv), e bro ar Vrigantes, war urzh Quintus Petilius Cerialis, ar jeneral-gouarnour roman evit Britannia romania.
The Wedding Present
Notenn
E-keit ma oa eus an apartheid e nac'has ar strollad e vefe gwerzhet e bladennoù e Suafrika, setu perak e c'haller lenn Not for sale in South Africa war goloiù pladennoù kentañ ar strollad.
Legio IX Hispania
E 83 pe 84, dindan ar jeneral Agricola, e kemeras perzh en Emgann Mons Graupius (Grampians), e Bro-Skos a-vremañ, a-enep armead 30 000 Brezhon ar penngadour Galgacos e-kerzh emgann diwezhañ Brezhoned Enez Vreizh.
The Wedding Present
Pladennoù single
Ar sifr a ziskouez ar plas uhelañ tizhet en Hit Parade breizhveuriat
RSS Azerbaidjan
Krouet e oa bet d'an 28 a viz Ebrel 1920 evel ur Republik Soviedel Sokialour, hag adal ar 21 a viz Meurzh 1922 betek ar 5 a viz Kerzu 1936 e o ur rann eus ar RSKS Treuzkaokazek gant RSS Armenia ha RSS Jorjia. Dont a reas a-benn da vezañ RSS Azerbaijan, unan eus Republikoù diazez URSS, d'ar 14 a viz Meurzh 1937.
D'an 10 a viz Du 1990 e oa adanvet Republik Azerbaidjan, ha menel a ra c'hoazh e-pad bloaz ouzhpenn en Unaniezh Soviedel a-raok disklêriañ he dishualded diouti.
Yezhoù nagaek
Un is-skourr eus ar yezhoù koukiek-tchinek-nagaek eo ar yezhoù nagaek (naga) komzet en India.
Isrannet e vez ar yezhoù er skourr-mañ evel-hen:
Aurélia Aurita
Aurélia Aurita, (anv gwir Hakchenda Khun, berraet alies e Chenda Khun) a zo bet ganet d’an 10 a viz Ebrel 1980 e Châtenay-Malabry. Un dresourez ha senarioerez bannoù-treset a orin sinat ha khmer eo. Hec'h anv arzourez a zo tennet eus anv ur seurt morgaoul, Aurelia aurita.
He buhez
thumb|right|Aurélia Aurita e miz Here 2007 An tresañ he deus studiet e skol Arc-en-Ciel (Antony) ha lakaet he deus embann istorioù berr er gelaouenn Fluide Glacial, hag e PLG. Kemeret he deus perzh ivez e raktresoù enno meur a dreser, evel Stereoscomic pe FLBLB. War un dro e studias an apotikerezh. E 2001 e c’hounezas priz ar senario gwellañ e kenstrivadeg Alph'Art bannoù-treset skol e gouel bannoù-treset Angoulême. Gant hec’h albom kentañ, Angora e ditl, e voe merzet gant ar vurutellerien. E 2004 e kemeras perzh en ur raktres hollek diwar-benn Japan. Er vro-se e vez o chom hiziv an deiz. Hec’h eil albom, anvet Fraise et Chocolat, a voe embannet e 2006. Ennañ e kont he buhez reizhel gant he c’haredig, anvet Frédéric Boilet. Evit tud zo ez eo un albom a-feson, evit re all avat e seblant gwall c’houllo. An eil lodenn, Fraise et Chocolat 2 he zitl, a zo deuet er-maez e 2007. Da c'houde e kont traoù startoc'h gant Je ne verrai pas Okinawa, hag e komz eus an doare m'eo bet degemeret Fraise et Chocolat e-barzh Buzz-moi. E 2011, e sav ul levr kentoc'h evit ar vugale anvet Vivi des Vosges.
E miz Genver 2014 eo bet lakaet e gwerzh ''LAP ! un roman d'apprentissage'', lodenn gentañ un dastumad tri levr tro-dro da Lise emveret Pariz.
Hervez tud zo ez eo heñvel he labour ouzh hini Anaïs Nin.
2003
''Diwar-benn bloavezh 2003 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Floringhem
Floringhem a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Heiloo
thumb|right|2000px|Lec'hiadur Heiloo thumb|right|150px|Banniel Heiloo thumb|right|90px|Ardamez Heiloo thumb|right|200px|Krugell an oadoù e Heiloo (01/01/2008)
Heiloo (distagañ : ) a zo ur gumun hag ur gêr e rannvro istorel Friz ar C'hornôg, e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. 18,99 km² eo gorread Heiloo (douar : 18,76 km², dour : 0,23 km² ). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 22 248 annezad enni. Ar c'hêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Heiloo : Bollendorp, Kaandorp, Kapel hag Oosterzij.
Istor
Dont a ra an anv Heiloo eus an nederlandeg heilige loo ("koad sakr"). A-hervez en dije Sant Willibrord kaset ur burzhud da benn eno war-dro 690. Ur chapel eus an kantved a zo, anvet Onze Lieve Vrouwe ter Nood, hag un ti-kêr bet savet e 1926. Er bloavezhioù 1950 ha 1960 e kreskas buan poblañs Heiloo, peogwir e teuas ur bern tud eus Amsterdam. Ul lodenn vras eus tud Heiloo a ya da labourat pe da studiañ en Alkmaar.
Kachrout
Ar c'hachrout ( en hebreeg), pe kachrout an daol hag ar meuzioù (, kashrout hamitba'h vèhamaakhalim en hebreeg) eo an anv a vez graet eus ar reolennoù a denn d'an emvagañ er relijion yuzev, hag unan eus an diazezoù anezhi.
Heiloo
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Heiloo ez eus 19 dileuriad :
Transportoù
En Heiloo ez eus un ti-gar ma c'haller tapout an tren da vont da Alkmaar, Hoorn, Uitgeest, Zaandam, Amsterdam, Utrecht, 's-Hertogenbosch, Eindhoven, Den Haag, Weert, Roermond, Maastricht hag Heerlen.
Un arsav-tren all a zo war an hent etre Heiloo ha Limmen. Implijet e vez ur wech ar miz da gas pirc'hirined da chapel 'Onze lieve vrouwe ter nood' (anv an arsav-tren eo ivez), padal e oa anvet Runxputte betek 1914. Unan eus ar pladennoù a voe distrujet e 1997 abalamour da abegoù surentez.
Mousteroù-Raez
Mousteroù-Raez a zo ur gumun eus Breizh, e kanton Pornizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Marvet int e-pad an Eil Brezel-bed. An holl a varvas d'ar 17 a viz Even 1940 pa voe kaset d'ar strad ar mordreizher RMS Lancastria eus ar Rouantelezh-Unanet e donvor Sant-Nazer, nemet unan, ul Letanant eus ar Morlu, marvet e dibenn miz Meurzh 1942, goude an Oberiadenn Chariot.
Eirene
Eirene, un anv a deu eus ar gregach, hag a dalvez "peoc'h", a oa anv
Tubize
Tubize (en izelvroeg : Tubeke) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Brabant Wallonia.
Kannerez louet
Ar gannerez louet (liester : kannerezed louet) a zo ur spesad golvaneged, Motacilla cinerea an anv skiantel anezhañ.