cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caryothraustes
Caryothraustes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.
Arondisamant Bayeux
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Bayeux e 6 kanton (betek 2014) hag e 126 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Calvados d'ar 1 a viz Genver 2017. 123 c'humun zo en arondisamant Bayeux bremañ.
Cotinga (genad)
Spesadoù
Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika.
Montbéliard
Montbéliard (distagadur gallek: [mɔ̃.be.ljaʁ]; gwechall Mömpelgard en alamaneg) a zo ur gêr e departamant an Doubs e rannvro Bourgogne-Franche-Comté e Republik Frañs, nepell diouzh harzoù Suis. Un isprefeti a zo eno. Un darn eus labouradegoù Peugeot a zo diazezet eno.
Vulpes pilum mutat, non mores
Vulpes pilum mutat, non mores, pe Vulpem pilum mutare, non mores, zo ul lavar latin hag a dalvez Kemmañ e vlev a ra al louarn; kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket.
Da dostaat eo ouzh al lavar brezhonek : Al louarn a varvo en e groc'hen. en italianeg e lavarer La volpe cambia (pe perde) il pelo ma non il vizio (pe la propria natura, pe i propri costumi).
Evel-just, e-lec'h al louarn e ranker kompren an den.
Alphonse Arzel
Alphonse Arzel, ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1927 e Gwitalmeze ha marvet d'an 21 a viz C'hwevrer 2014, a zo ur politikour breton, bet senedour, ha maer Gwitalmeze etre 1961 ha 2001. Brudet eo ar stourm renet gantañ e penn maered ar c'humunioù saotret gant lanv du an Amoco Cadiz.
Gianico
Gianico zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Wolfgang von Trips
Wolfgang Alexander Albert Eduard Maximilian Reichsgraf Berghe von Trips (bet ganet d'ar, marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri alaman. Mab ur familh tudjentil eo, ha daoust da se en deus redet e F1 etre 1956 ha 1961. Redet en deus dreist holl evit Ferrari ha kevezet en deus evit titl ar vlenierien pzo erruet ur gwallzarvoud e Monza en deus lazhet anezhañ ha 15 arvesterien. Gant e genskipailher Phil Hill zo aet ar maout ar bloavezh-se. Perc'henner un troiad kart e oa von Trips, e Kerpen en Alamagn, un troiad perc'hennet goude gant Rolfe Schumacher, tad Ralf ha Michael Schumacher, a zo krog da redek war an troiad-se ha goude deuet da vezañ ar blenier alaman kentañ o c'hounit ur redadeg-leun abaoe amzer von Trips.
De Soto
De Soto, DeSoto, Desoto, pe de Soto zo un anv-lec'h deuet diwar an anv-tiegezh spagnolek.
Karv Eld
Ar c'harv Eld (Panolia eldii) a zo ur bronneg daskirier eus Azia ar Gevred.
Iarlles y Ffynnon
250px|thumb|Owain tapet dindan ur barrad kazarc'h, e-kichen ar feunteun (skeudenn eus embannadur [[Mabinogion Charlotte Guest (eil embannadur, 1877)]] 250px|thumb|Owain o saveteiñ al leon. Livadur tennet eus un dornskrid gallek.
An Tri Romant
Peredur fab Efrawg ha Geraint ac Enid eo anvioù an daou romant all. An tri a gaver e daou zornskrid eus ar : Levr Gwenn Rhydderch ha Levr Ruz Hergest.
Dornskridoù
Anavezet eo dre daou zornskrid kozh: Levr Gwenn Rhydderch ha Levr Ruz Hergest, o-daou eus ar. Un darn eus an danevell a gaver ivez en un dornskrid arall anvet Jesus Colleg Oxford MS. XX, a zo er Jesus College en Oxford. N'eus nemet el Levr Ruz e kaver ar skrid en e hed.
Orin an danevell
Gallout a rafe dont eus ar romant gallek Yvain ou le Chevalier au lion gant Chrétien de Troyes, savet en eil hanterenn an, etre 1170 ha 1180. Tennañ a ra dezhañ.
Auckland (disheñvelout)
Auckland eo kêr vrasañ Zeland-Nevez.
Iarlles y Ffynnon
Orin an danevell
Ar Mabinogi, pe Mabinogion, zo anezhe en anv-se abaoe ma voent troet hag embannet gant Charlotte Guest en.
Auckland (disheñvelout)
Auckland a c'hall bezañ ivez:
Iarlles y Ffynnon
Orin an danevell
Owain hag Yvain a oa, a soñjed gwechall, div dudenn deuet eus ur skrid all, ar memes hini, hogen kollet. Hiziv avat e kreder eo savet istor Owain war-eeun, pe dre hanterouriezh unan all, diwar barzhoneg Chrétien, gant elfennoù lec'hel ouzhpenn evit plijout da dud Kembre. Chrétien koulskoude en dije bet anaoudegezh eus skridoù pe mojennoù keltiek, rak elfennoù zo a seblant dont eus Buhez Sant Mungo (anvet ivez Kentigern), ur sant brezhon eus Strat Clut.
An istor
Dimezet eo ar marc'heg Owein d'an Itron ar Feunteun. Met koll anezhi a ra pa'z a da glask ober taolioù-kaer ur marc'heg e-lec'h chom d'ober war he zro.
Gottolengo
Gottolengo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Hag e paro an heol
Hag e paro an heol zo un dastumadeg diskoù, kasetennoù, pladennoù ha levrigoù evit al liderezh katolik e brezhoneg.
Hag e paro an heol 1
Embannet e 1974 gant Bleun-Brug ha Résonnance (22193)
Enrollet gant Gwalarn (Véronique Autret), hag Ar breizerien (ur strollad studierien ha kelennerien eus Plougerne)
Bezañ ennañ : ''Ganeoc’h c’hwi Jezuz ; Bemdez o vale dre ar bed ; Peur e teuio ? ; Sklêrijenn war ar vuhez ; Aotrou Doue Madelezuz ; Euz gweled an toull don ; Sell ouz an heol o sevel ; Piou ’zigoro ? ; Torret ’vo or sehet ; ’Vit klask or Zalver ; Du an noz ; Eun deiz e oa''.
Kinnig gant Mari Kermareg : « Kantikou nevez... hantez kant vloaz zo dija, ha pelloh zoken e veze graet ive « Kantikou nevez » deuz al leoriou kantikou, nevez embannet. E gwirionez, eur guchemad vrao a gantikou koz a rae ar peb brasa deuz al leoriou ze, leoriou leun a zalvoudegez ha n’eo ket dao diskleria amañ pinvidigez ar kantikou koz o deus douget a hed kantvedou, pedennou tud ar vro-mañ daved Doue. War an disk-mañ avad, ne gavoh nemed kantikou, nevez e gwirionez. Med da be vad sevel en deiz a hirio kantikou a brezoneg ? Marteze dre ma fell, da dud a zo, komz da Zoue gand geriou ha langaj ar bed ar vremañ, en em ziskouez d’Ezañ vel m’emaint, tud laosk awechou ha « mud gand aon dirag ar bed »... Med, daoust da ze, daoust ma seblant beza kuzet roudou Jezuz en or bed ni, e fell da gristenien a vremañ kana da Zoue o fiziañs ennañ hag o hoant da vond gantañ « war hent ar peoh ».
Job an lrien neus santet sur ezommou e genvroidi er mareou-mañ, ha deut eo dezañ komzou hag a ouio dougen daved Doue o soñjou, o frederiadennou, o joa hag o hoantou. Med ar homzou n’eo ket toud, rag ar hantikou a dle dougen ive n’eo ket pedennou eun den nemetken, med reou eur pobl. Amañ neuze e tle ar muzik kemer e blas. Gwechall a rae kalz, ar veleien, gand toniou poblek vid lakaad an dud da gana en o ilizou. War ar bladenn avad, ne gavoh nemed toniou nevez, ha kalz anezo koulskoude a seblanto deoh beza poblek daoust dezo da veza nevez ijinet gand Mikel Skouarneg. Ha dija, ar homzou hag ar sonerez, labour Job an lrien ha Mikel Skouarneg o deus kavet eun hekleo, peogwir Reun Abjean neus bet hoant kenlabourad ganto ha kempenna ar hantikou, ha kavet zo bet tud ive vid kana ha kinnig deoh ar hantikou nevez-mañ. Daoust hag e teuio deoh hwui ive hoant da gana ganto. »
Hag e paro an heol 2
Embannet e 1985 gant Bleun-Brug ha Keltia musique (BB 0385)
Enrollet en Abati Landevenneg e 1984, gant Laz-kanañ Penn ar Bed (Ensemble Choral du Bout du Monde e galleg) (renerezh René Abjean), gant skoazell menec’h eus an abati. Savet eo bet an disk e-boutin gant Abati Landevenneg, Laz-kanañ Penn ar Bed, Bleun-Brug ha Minihi Levenez.
Kinnig : "« Deg vloaz zo bremañ, oa deuet er mêz ar bladenn genta “Hag e paro en heol”. Deg vloaz, eur frapadig brao a amzer evid hada ha medi ivez. Daouzeg kantik nevez evid pedi ha kaña meuleudi. Daouzeg kantik nevez savet gand mignoned o labourad a gevred. Ha ’n eur gaña anezo, assemblez, ar geriou hag an toñiou zo deuet d’en em glask ha d’en em gaoud tamm ha tamm. Gwriziennet don en eun istor hag en eur vro, musik ar c’hanaouennou-mañ, daoust dezi beza nevez a zeblant beza anavezet ganeom abaoe pell zo. Levenez a vez santet er moueziou ar re o deus bet ar blijadur da gaña anezo e Landeveneg d’an devez kenta a viz mae 1984. Gand ma hellint beva koz ’neur veza kañet pelloh pella. »"
Hag e paro an heol 3
Bezañ ennañ : ''Ra vo peoh don ; Benniget eo ; Selaou ’ta ; Ganet eo bet ; Pa gouezas ; Staget eo bet ; Pedenn ar Vamm ; Kanevedenn ; Jezuz ’zo beo ; Torret gand karantez ; Salm 116. Kanom e vadelez ; Salm 22. Va fastor ; Salm 8. O Aotrou ; Salm 112. Adaleg ar zao-heol ; Salm 150. Allelouia''.
Ul levrig a zo ivez, gant tonioù : ''Hag e paro an heol. Chants pour une liturgie bretonne'', Minihi Levenez, 1989, 24 p. ISBN 978-2-908230-00-0
Kornigell penn du
Ar gornigell penn du (pe kernigell penn du) a zo un evn, Vanellus tectus an anv skiantel anezhañ.
Hag e paro an heol
Hag e paro an heol 4
Komzoù : Job an Irien. Sonerezh : Mikael Skouarneg, Christian Desbordes ha René Abjean. Enrollet gant Laz-kanañ Kanevedenn (eus Brignogan), gant skoazell Laz-kanañ Penn ar Bed.
Kornigell penn du
Annez
Bevañ a ra al labous en Afrika.
Hag e paro an heol
Hag e paro an heol 4
Bezañ ennañ : An êlez a gane ; A héd an deiz ; Aotrou Doue c’hwi eo on nerz ; Jezuz deuit d’or sikour ; N’on eus netra deom ; Greunenn ar garantez ; Mond davedoc’h ; Galloud ha gloar ; Bezit benniget ; Kuiteet e-neus ; Jezuz-Krist eo an Aotrou ; Euruz ; Oll boblou ar béd ; Kantik ar zeiz sant.
Catherine, Priñsez Kembre
Catherine Elizabeth "Kate" Middleton, Priñsez Kembre, pried William, Priñs Kembre, zo bet ganet d'an e Reading (Berkshire) da Vichael Middleton ha Carole Goldsmith.
C'hoar eo da Philippa Charlotte, lesanvet Pippa, bet ganet e 1983, ha da James, bet ganet e 1987.
Studiañ a reas Istor an arzoù e Bro-Skos.
Mamm eo da George, Charlotte ha Louis.
Dispac'h Rusia 1917
Graet e vez Dispac'h Rusia 1917, pe Reveulzi Rusia 1917, eus tout an darvoudoù a c'hoarvezas e Rusia e-kerzh ar bloaz 1917 hag a gasas d'an traoñ ren an Tsared, e-pad Dispac'h miz C'hwevrer, ha da savidigezh an Unvaniezh Soviedel, goude an Dispac'h miz Here, ur stad gouarnet gant komunisted.
Dispac'h C'hwevrer (Meurzh 1917) a oa bet un taol dispac'h tro-dro da Petrograd (hiziv Sant Petersburg), kêrbenn Rusia er mare-se. E-pad ar rouestl, izili eus ar parlamant impalaeriel (an Douma) o devoa kemeret ar galloud war ar vro. Sevel a rejont ar Gouarnamant Rusian da c'hortoz met a oa talet kreñv gant interestoù ar gapitalisted hag an noblañsoù. Pennoù al lu rusian a soñje dezho ne oa ket posubl da vougañ ar reveulzi. Boutnañ a rejont war an tsar Nikolaz II evit ma rofe e zilez. Ar Soviedoù, a oa savet dreist-holl gant soudarded ha klasad ouvrierien ar c'hêrioù bras, o devoa laosket ar gouarnamant da c'hortoz da ren, met o terc'hel galloud war ar gouarnamant hag o kaout bezenoù armet lies. Reveulzi C'hwevrer a oa ganet e-pad kolloù ramzel milourel ar C'hentañ Brezel-bed (1914–18), o devoa lakaet al lu rusian da gouezhañ ha da emsevel a-enep ar brezel.
Gwelet ivez
റഷ്യന്‍ വിപ്ലവം
Brough (Nottinghamshire)
Brough zo ur gêriadenn e Bro-Saoz, e Nottinghamshire. Emañ en hanternoz da gêr Newark-on-Trent, hag e parrez keodedel Collingham emañ.
Istor
Eno e oa gwechall ur gêr roman anvet Crococalana, savet en-dro d'ur c'hreñvlec'h er. En em astenn a reas ar gêr a-hed an hent roman anvet Fosse Way.
Meneg a gaver eus anv ar gêr roman e skridoù latin :
Dont a rafe an anv-se eus *crocco (= krec'h) ha *cal- (= diasur)
Psilopogon lagrandieri
Psilopogon lagrandieri a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Megalaima Lagrandieri (kentanv) da gentañ-penn (e 1868) gant an evnoniour gall Jules Verreaux (1807-1873) da zougen bri d'ar besamiral gall Pierre Paul Marie Benoît de Lagrandière (1807-1876) a voe Gouarnour Kochinchina.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Le Hom
Le Hom a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h kanton Thury-Harcourt eo.
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, o vodañ kumunioù Caumont-sur-Orne, Curcy-sur-Orne, Hamars, Saint-Martin-de-Sallen ha Thury-Harcourt.
Statud emrenerezh Katalonia (2006)
Statud emrenerezh Katalonia (e katalaneg : Estatut d'Autonomia de Catalunya, e kastilhaneg : Estatuto de autonomía de Cataluña) a zo ul lezenn-diazez, e stern Bonreizh Spagn 1978, evit aozañ ensavadurioù Katalonia, termeniñ gwirioù ha deverioù ar vro, he darempred gant ar peurrest eus Spagn ha penaos e vez arc'hantaouet he gouarnamant.
Asantet e oa bet d'al lezenn gant ar Gatalaniz dre ur referendom dalc'het d'an 18 a viz Even 2006 evit erlec'hiañ Statud Sau eus 1979. Diwar atiz Strollad ar Bobl e oa bet barnet e 2010 gant Lez-varn vonreizhel Spagn un toullad melladoù. 14 anezho a zo bet adskrivet ganto hag al lez-varn he deus rediet da lenn 27 anezho en ur mod nemetken. An darvoud-se en deus lakaet ur milion a dud da vanifestiñ e Barcelona dindan al lugan ''Som una nació. Nosaltres decidim (Ur vroad omp. Divizout a reomp''). Gwelet eo an darvoudoù-se evel lañs kentañ al lusk evit an dizalc'hidigezh er bloavezhioù 2010.
Caumont
Caumont zo un anv-lec'h normanek, pikardek, hag okitanek.
Statud emrenerezh Katalonia (2006)
Istor
Ur raktres evit reiñ da Gatalonia ur statud emren a oa bet tabutet e 1919 hep kaout disoc'hoù. E 1928 e oa bet skrivet ur raktres bonreizh gant broadelourien gatalan.
Statud Núria e 1932
Ar statud emrenerezh kentañ a oa bet savet e 1932, e-pad an Eil Republik spagnol, diwar un emglev etre ar sokialisted, ar vroadelourien hag ar republikaned. Asantet e voe d'ar statud-se gant 99% eus ar Gatalaniz goude ur referendom met enebiezh a oa bet gant lod eus ar gannaded er C'hortes, ha kemmoù bras a oa bet degaset d'an destenn. Daoust da se e voe disklêriet ez eo Katalonia ur rannvro emren e Spagn hag adsavet e voe a varv da vev ar Generalitat bet freuzet en. Ur Parlamant hag ur Prezidant a voe dilennet evit ren ar vro hag ar c'hatalaneg a oa yezh ofisiel, par d'ar c'hastilhaneg.
Dizemglev politikel etre an nerzhioù e penn Katalonia (ERC, en tu-kleiz) hag ar re e penn Spagn, en tu-dehoù, a zegasas un enkadenn bolitikel vras. Embannet e voe gant Lluís Companys, Prezidant Katalonia, ur Stad katalan e diabarzh ar Republik spagnol, a-raok ma voe harzet hennezh ha freuzet statud emrenerezh ar vro.
Trec'h talbenn an tuioù-kleiz e 1936 a aotreas Katalonia da adkavout an emrenerezh evit ur prantad berr a-raok ma tarzhje ar brezel diabarzh. Gant aloubadeg Katalonia gant arme ar jeneral Franco e voe freuzet da vat statud emrenerezh 1932.
Statud 1979
Gant distro an demokratelezh e Spagn e voe adsavet ar Generalitat ha galvet e brezidant diwezhañ, Josep Tarradellas, a oa en harlu da brezidañ ar Generalitat da c'hortoz an dilennadegoù. Degemeret e voe ar Statud nevez, savet diwar un emglev etre ar strolladoù politikel pennañ, e 1979 goude ur referendom. 88,1% eus ar Gatalaniz a savas a-du gant ar Statud emrenerezh nevez. Kadarnaet e voe gant ar C'hortes hag ar Sened er memes bloaz ha gant ar Roue e fin ar bloaz.
Anavezet eo Katalonia evel ur vroadenn gant ar c'hatalaneg evel he yezh dezhi. Adsavet e voe ar Generalitat, enni ur Parlamant hag ur gouarnamant renet gant Prezidant ar Generalitat.
Ul lañs evit reformiñ er bloavezhioù 2000
Da gentañ, pa oa kaoz eus nevesaat statud emren ar vro, e oa evit hizivaat un nebeud melladoù eus statud 1979 evit brasaat tachenn kefridioù ar Generalitat hag evit lakaat anezhañ da glotañ gant lezennoù bet votet gant ar Generalitat. Diwar intrudu gouarnamant Katalonia e teu ar soñj-se, harpet gant Strollad Sokialourien Katalonia (PSC-PSOE), Iniciativa per Catalunya Verds hag Esquerra Republicana de Catalunya (ERC) o doa tapet an trec'h e dilennadegoù 2003. Harpet int ivez gant prezidant gouarnamant Spagn José Luis Rodríguez Zapatero. Heuliet eo gant Partido Popular e Katalonia a gomañs da gemer perzh en tabutoù ur bloaz war-lerc'h.
Diwezhatoc'h e voe kavet un emglev ivez gant Convergència i Unió (CiU), ar strollad emrenour eus an tu-dehoù, diwar-benn termeniñ Katalonia evel ur vroad, lakaat katalaneg ha kastilhaneg par ouzh par ha krouiñ ur takad evit Katalonia evit dilennadegoù Parlamant Europa. Dizemglevioù a zo ivez, war arc'hantaouiñ ar Generalitat, likelezh an deskadurezh ha distro "gwirioù istorel Katalonia", ar pezh a lakaas da gredin ne gavjed ket un emglev evit ar Statud nevez.
Referendom
D'an 18 a viz Even 2006 e voe dalc'het ar referendom. Trec'h e voe gant "Ya" gant 73,23% eus ar mouezhioù a-enep 26,72% evit "nann" ha 5,34% o deus votet gwenn (nebeutoc'h eget 1% eus votoù nul). Ne voe ket kemeret perzh kalz avat, ar pezh a lakaas diaes ar strolladoù politikel, kar 48,8% eus an dilennerien katalan o deus votet nemetken. Kadarnaet eo ar Statud memestra peogwir ne oa ket a reolennoù diwar-benn ar c'hemer-perzh.
Amboug dirak Lez-varn Bonreizh Spagn
D'an 31 a viz Gouere 2006 e voe kinniget dirak Lez-varn Bonreizh Spagn ur c'hlemm a-enep ar Statud nevez gant ar PP, o tamall an hanter eus melladoù ar Statud, lod anezhañ o vezañ e Statudoù emrenerezh kumuniezhioù all e Spagn. Mont a ra difenner ar bobl Enrique Múgica a-du gant ar PP evit burutellat ar Statud nevez.
E miz Gwengolo hag Here eus ar memes bloaz e toug kumuniezhioù emren Inizi Balear, Valencia (renet gant PP) hag Aragon (renet gant ar PSOE) a-enep ar melladoù diwar-benn Dielloù Kurunenn Aragon. Kumuniezhioù La Rioja ha Murcia (renet gant PP) a zougas klemm a-enep ar melladoù diwar-benn red an Ebre hag an arc'hantaouiñ anezhañ.
Burutelladennoù ouzh Lez-Varn Bonreizh Spagn
E-touez barnerien ez eus "mirourien" (anvet gant ar PP) ha "araogourien" (anvet gant ar PSOE). Tapet e voe al Lez-varn e stourmoù levezon an daou strollad e-pad pevar bloaz, ar pezh en deus lakaet al Lez-varn diaes evit barnañ ar Statud nevez. E 2007 e voe goulennet gant ar PSOE e vije skarzhet Prezidantez al Lez-varn María Emilia Casas abalamour d'he gwaz en doa skrivet ur rentañ-kont evit gwelet hag-eñ e klote ar Statud gant ar Vonreizh. Nac'het e voe gant al Lez-varn. Un ezel all a voe bountet betek dilezel e bost. Un all, Roberto García-Calvo a varvas, met ne voe ket erlec'hiet abalamour d'an dizemglev etre an daou strollad pennañ eus buhez politikel Spagn.
Tamallet e voe al Lez-varn ne'z aje ket buan a-walc'h e labour diwar-benn ar Statud.
Da c'hortoz diviz al Lez-varn, dizemglevioù diwar penaos lakaat ar Statud e pleustr
Divizet e voe gant ar Generalitat lakaat e pleustr ar Statud nevez hep gortoz diviz al Lez-varn. Marc'hataet e voe neuze un emglev war arc'hantaouiñ obererezhioù ar gouarnamant a-benn digreskiñ divigad ar budget e 2009.
Bep an amzer e voe daleet treuzkas ar c'hinnigoù nevez diwar gouarnamant Spagn. E 2009, ne oa treuzkaset 9 c'hinnig nemetken diwar 40 raktreset. Memestra e kendalc'hed war al labour evit reformiñ an tachennoù roet gant ar Statud, an deskadurezh, karg difenner ar bobl...
Diviz Lez-varn ar Vonreizh
E 2010 e voe embannet diviz Lez-varn Bonreizh Spagn. Nullet e voe 14 mellad diwar 223. Lezet e voe ar rakger a dermen Katalonia evel ur vroad diwar abegoù n'emañ ket e tachenn ar gwir ha n'eus levezon ebet war an doare da lenn an destenn. Lemmet e voe meizad ar vroad e melladoù avat kar a-enep Bonreizh Spagn ne anavez nemet ur vroad ez ae, daoust da "dalvoudegezh istorel ha sevenadurel" ar meizad. Asantiñ a ra e vije ret ar c'hatalaneg er skol met nac'hañ a ra vije implijet katalaneg kentoc'h eget kastilhaneg er melestradur. Nac'hañ a ra ivez e vije krouet un ensavadur evit adwelet labour an ensavadurioù Stad e Katalonia.
Deroù un enkadenn bolitikel e Katalonia abalamour da ziviz al Lez-varn
Gwelet fall e voe an diviz gant ar Gatalaniz a aozas ur vanifestadeg vras d'an 12 a viz Gouere 2010, diwar intrudu Òmnium Cultural, dindan an anv "Som una nació. Nosaltres decidim" (Ur vroad omp, Ni a ziviz). Soutenet eo gant an holl strolladoù politikel war-bouez skourr katalan ar PP. Hervez ar polis e voe bodet ur milion a dud, ur milion hanter hervez an aozourien.
Loc'hañ a reas al lañs dizalc'hour a vodas ouzhpenn ur milion a dud bep bloaz evit goulenn an dizalc'hidigezh, a-wezhioù 2 vilion, hag a lakaas ar gouarnamant da sikour aozadur ur guzuliadenn e 2014 hag ur refenrendom e 2017.
Broad katalan
E mellad 8 ar Statud e oa termenet Katalonia evel ur vroad, ar pezh a glote hag a glot c'hoazh gant meno ar Gatalaniz war ar poent-mañ, daoust m'eo termenet Katalonia evel ur vroadenn nemetken e Bonreizh Spagn.
Buan-tre e teuas war wel ne glotje ket ar mellad-se gant mellad 2 Bonreizh Spagn kar mont a ra a-enep "unaniezh nann-disrannapl Spagn, a zo broad boutin an holl Spagnoled ha n'haller ket rannañ". Abalamour d'an dra-se e oa bet kemmet ar mellad-se gant Lez-varn Bonreizh Spagn e 2010.
Difennet eo ar mellad gant barnerien zo memestra, evel Carles Viver i Pi-Sunyer a oa bet barnour e Lez-varn Bonreizh Spagn, a lavar n'eus mennozh ebet e-keñver ar gwir er mellad-mañ met kentoc'h un heuliad mennozhioù bras n'o deus talvoudegezh ebet e-keñver ar gwir. ur gudenn politikel eo ha n'eo ket ur gudenn war ar gwir hervezañ.
Ar yezh
Kreñvaet eo plas ar c'hatalaneg gant ar Statud, a zo anavezet evel "yezh-dezhi" Katalonia. Anavezout katalaneg a zeu da vezañ ur redi kement hag evit ar c'hastilhaneg. Posupl e vije bet ivez kas goulennoù pe klemmoù d'an ensavadurioù-stad, evel da Lez-Varn ar Vonreizh, d'al Lez-varn Uhel ha d'ar c'hCortes Generales e katalaneg. Anavezet eo evel yezh ar vro, par d'ar c'hastilhaneg. Gwarezet eo ar yezh gant ar Statud diwar neuze ha pas gant lezennoù ar rannvro.
Diviz Lez-varn ar Vonreizh a lammas ar gwir da gas goulennoù pe klemmoù e katalaneg d'an ensavadurioù-stad ha n'eus ket droet da c'houarnamant Katalonia implijout ar c'hatalaneg evel yezh bennañ ar velestradurezh.
Gwirioù istorel
Karget eo ar Generalitat da lakaat da dalvezout gwirioù keodedel, yezh ha sevenadurel ar Gatalaniz. Ar gwirioù "istorel"-se a zo diazez gouarnamant ar vro, da lavaret n'eus ket ken eus ur c'hevread etre pobl Katalonia ha Stad Spagn met ur gouarnamant diaezet war ar gwirioù-se.
Difenner ar Bobl
Kontrol d'ar pezh a oa bet embannet gant ar Statud, e oa bet nac'het gant Lez-varn ar Vonreizh ar gwir da Zifenner ar Bobl katalan (e katalaneg : Síndic de Greuges) da sellet pizh ouzh labour an ensavadurioù spagnol e Katalonia.
Galloud barnañ
Mont a ra pelloc'h kefridioù ar Generalitat e-keñver ar barn gant Statud 2006, da skouer e-keñver ar stourm a-enep an drammoù, al lez-varn peoc'h ha tresañ harzoù al lezioù-barn. Roet e voe ar plas uhelañ da Lez-varn uhel Katalonia (e katalaneg : Tribunal Superior de Justícia de Catalunya pe TSJC).
Hogen, gant diviz Lez-varn ar Vonreizh, e voe lakaet ensavadurioù-barn Katalonia dindan gazelge an ensavadurioù spagnol.
Arc'hantaouiñ
Pelloc'h ez a galloud arc'hantaouiñ ar Generalitat. An arc'hant degaset gant tailhoù ar Gatalaniz a zo sañset chom er Generalitat, da lavaret eo e kresk al lodenn eus an arc'hant roet d'ar gouarnamant hag e tigresk al lodenn roet da c'houarnamant Spagn, da lavaret eo e chom e Katalonia 50% eus tailhoù ar goproù, 50% eus an TGO, 58% eus an tailhoù dibar ha 100% eus an tailhoù all. Ar Generalitat en deus droet da dermeniñ normoù an tailhoù.
Ar gwir zo roet d'ar Generalitat da c'houlenn ma vije arc'hantaouet raktresoù gant ar Stad diouzh pouezh Katalonia e PIB Spagn. Gwelet e voe er bloavezhioù 1990 ha 2000 e veze arc'hantaouet 12% eus holl arc'hant dispignet gant Spagn e Katalonia pa oa 18% eus PIB ar vro.
Bevennet e oa bet kalz ar galloudoù-se gant diviz Lez-varn Bonreizh Spagn, dreist-holl diwar-benn ar gwir da lezenniñ war ar c'hefoù-espern hag an aozadurioù kredit, ar bankoù hag an asurañsoù.
Arondisamant Vire
Arondisamant Vire a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Calvados hag e rannvro Normandi.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Vire e 6 kanton (betek 2014) hag e 88 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Calvados d'ar 1 a viz Genver 2017. 44 c'humun zo en arondisamant Vire bremañ.
Hecyra
Hecyra (henc'hresianeg Ἑκυρά / Hekurá, "mamm-gaer"), zo ur gomedienn latin gant ar barzh roman Terentius (c. 184 – c. 159 KJK) bet skrivet e 165 KJK. Anavezet eo ivez evel L'Hécyre e galleg. Sonerezh evit fleütoù a oa bet savet ivez gant Flaccus, sklav da Claudius.
Kanton Ploue (1790)
Krouet e voe Kanton Ploue e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Ploue ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Marcel Vallée
Marcel Alexandre Armand Vallée, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1880 e Pariz III (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 31 a viz Here 1957 e Fontaine-le-Port (Seine-et-Marne, Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Dimezet e voe d'an aktourezed gall Madeleine Geoffroy (1891-1968) ha Jeanne Pérez (1894-1975).
Priz Pritzker
Ar Priz Pritzker a zo ur priz adeiladouriezh a vez roet bep bloaz gant izili an diazezadur Hyatt abaoe 1979. Krouet eo bet gant an nevidour amerikan Jay Arthur Pritzker (1922-1999) hag e wreg.
Pal ar priz eo garedonañ labour un adeiladour bev en deus diskouezet e varregezhioù hag en deus degaset kalz d'an denelezh dre ar raktresoù sevenet gantañ. Par d'ar Priz Nobel eo ar Priz Pritzker evit an adeiladourion ; 100 000 $ a vez roet d'al loread(ez) gant ar chadennad letioù Hyatt bet diazezet gant ar vreudeur Pritker e 1957.
Ivo Josipović
thumb|right|Josipović. Ivo Josipović (28 a viz Eost 1957 e Zagreb) a zo ur politikour kroat, ha prezidant Republik Kroatia. Kannad Strollad sokial-demokrat Kroatia (SDP) eo bet abaoe 2003. Kelenner war ar gwir e skol-veur Zagreb ha kelenner sonerezh eo. E 1985 e tapas kaout priz kentañ EBU gant e oberenn Samba da Camera.
D'an 10 a viz Genver 2010 eo bet dilennet da brezidant Republik Kroatia (60,29% eus ar mouezhioù en eil tro), dirak maer Zagreb, Milan Bandić e anv, a dapas kaout 39,71% eus ar mouezhioù.
Priz Pritzker
Hiziv an deiz e vez roet ar priz gant Thomas J. Pritzker, mab da Jay A. Pritzker, a zo e penn ar fondezon Hyatt.
Amalie Auguste Bavaria
Amalie Auguste Bavaria, pe Amalie Auguste von Bayern (* 13 a viz Du 1801 en München; † 8 a viz Du 1877 en Dresden) a oa ur briñsez eus Bavaria deuet da vout, dre zimeziñ, Rouanez Saks.
Priz Pritzker
Div vaouez hepken o deus bet ar Priz Pritzker betek-henn : an Irakadez Zaha Hadid e 2004 hag ar Japanadez Kazuyo Sejima e 2010.
Amalie Auguste Bavaria
He buhez
Merc'h e oa da Masimilian Iañ Jozeb, roue Bavaria, ha d'e eil pried Karoline Friederike Wilhelmine von Baden. O fevare bugel e oa.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe e 1822 da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873)
Priz Pritzker
Ar Japanad Ryue Nishizawa e oa al loread yaouankañ pa c'hounezas ar Priz a-gevret gant K. Sejima : 44 bloaz e oa d'ar mare.
Barasinga
Ar barasinga (Rucervus duvaucelii) a zo ur bronneg daskirier eus Azia ar Su.
Priz Pritzker
Niver a Brizioù Pritzker dre vroadelezh
Tud eus ugent broadelezh en holl zo bet garedonet gant ar Priz Pritzker abaoe 1979.
Jef ar Penven
thumb|250px|Skritell [[Kanadenn Penn ar Bed e 2011. Rouez ar gerioù brezhonek warni.]] Jef ar Penven (Jef Le Penven e galleg) a oa ur sonaozour breizhat ganet e Pondivi (Mor-Bihan, Breizh) d'an 3 a viz Du 1919 ha marvet d'an 30 a viz Ebrel 1967 e Douarnenez (Penn-ar-Bed, Breizh).
Cerveno
Cerveno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Jef ar Penven
En 1940 e teuas da vout rener Laz-seniñ Breizh.
Eñ an hini a savas an ton da ganañ ar varzhoneg Me zo ganet e-kreiz ar mor skrivet gant Yann-Bêr Kalloc'h ha kanet gant meur a hini evel Yann-Fañch Kemener, Gilles Servat pe Alan Stivell. Met an hini he deus kanet anezhi evit ar wech kentañ eo ar ganerez Mona Kerys e 1959.
Kanton Lannoez (1790)
Krouet e voe Kanton Lannoez e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Lipaugus
Lipaugus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Corzano
Corzano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Concesio
Concesio zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Oktopus Kafé
Oktopus Kafé a zo ur strollad breizhat, ur c'haner ha tri soner ennañ. Reiñ a reont ton da ganaouennoù ha barzhonegoù brezhonek ha gallek, skrivet gant Pêr-Jakez Heliaz ha Max Jacob da skouer.
Prizioù
2011: Priz ar gwellañ pladenn Frañs 3 gant Ar vro didu
Soto
Soto zo un anv-lec'h spagnolek, eus hanternoz Spagn, deuet da vout anv-tud.
Le Gueux
Le Gueux zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1884.
Istor
Embannet e voe er pemdezieg Le Gaulois d'an 9 a viz Meurzh 1884. Adembannet e voe en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Kanton Pont-Skorf (1790)
Krouet e voe Kanton Pont-Skorf e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Pont-Skorf ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Jovian (lemur)
Jovian, bet ganet e Durham (North Carolina) (Stadoù-Unanet Amerika) e 1994 ha marvet d'an 10 a viz Du 2014, a oa ul lemureg anavezet dre ma oa "Zoboo" er stirad skinwel stadunanat evit ar vugale Zoboomafoo.
Carpenedolo
Carpenedolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Chaumont
Chaumont a zo un anv-lec'h gallek hag okitanek.
Gerdarzh
Talvezout a ra kement ha Mont-Chauve, pe "menez moal".
Coccaglio
Coccaglio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
William Adama
William "Bill" Adama zo un dudenn ijinet e bed ar stirad skinwel Battlestar Galactica doare 2004, zo "Husky" e anv brezel. C'hoariet eo ar roll gant an aktour Edward James Olmos. Anavezet eo dreist-holl evel kabiten ( gant ar renk a gomandant) al lestr-egor brezel Battlestar Galactica. Un adweladenn eo d'an dudenn ar c'homandant Adama e stirad skinwel 1978 Battlestar Galactica ma oa c'hoariet an dudenn gant an aktour Lorne Greene.
Al lesanv
E lesanv, "Husky", a zeufe pe eus e vouezh raouliet, pe eus e nerzh kalon pa oa nevez war ar vicher soudard (keñveriet gant ur c'hi o chilpat) e-pad ar C'hentañ Brezel Cylon.
Buhez soudard
Gallout a reer gwelet roll kefridioù disheñvel an Amiral Adama pa sav Billy Keikeya un doser e-pad al lodenn "Hero". Setu penaos eo kinniget ar roll:
Goude marv an Amiral Helena Cain, Adama a zo enoret evel Amiral, dre abeg ma'z eus meur a vattlestar neuze. Derc'hel a raio an titl-se memes goude ma distruj an eil Battlestar, ar Battlestar Pegasus.
Chiomonte
Chiomonte (Cimon en piemonteg, Chaumont pe Cháumount en okitaneg, Chaumont en galleg ) zo ur gumun e Piemonte en Italia, er Val di Susa. 931 a dud o chom enni.
Philippine Charlotte von Preußen
He buhez
Merc'h e oa da Friedrich Wilhelm Iañ (Prusia) ha d'e bried Sophie Dorothea von Hannover.
Vulnerant omnes, ultima necat
Omnes feriunt, ultima necat (an holl a sko, an hini diwezhañ a lazh), pe a-wechoù Vulnerant omnes, ultima necat pe omnes vulnerant, ultima necat (an holl a c'hloaz, an hini diwezhañ a lazh), zo lavaroù latin damheñvel, diwar-beun an eurioù, hag a vez kavet a-wechoù war an horolajoù-heol.
Lakaet e vez ar frazenn-se war gont Seneca an Henañ.
Taolenn
Droukvesk a vez graet alies etre an doue kozh Kronos (Κρόνος / Krónos e gregach, Saturnus e latin) ha Chronos.
Darfo Boario Terme
Darfo Boario Terme zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Mont Chauve
Mont Chauve zo ur menez e Kebek, 599 m uhelder, war lez al lenn Stukely, e menezioù Sutton.
Gerdarzh
Anvet eo diwar gallekadur anv ar menez Golgota, e Jeruzalem.
Kornigell driliv
Ar gornigell driliv pe kernigell driliv (liester : kornigelled triliv) a zo un evn, Vanellus tricolor an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Aostralia.
Procnias
Procnias a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Berimbau (kanaouenn)
Berimbau zo titl ur ganaouenn e doare ar samba savet gant an daou arzour brezilian Baden Powell de Aquino, evit an ton anezhi, ha Vinícius de Moraes evit ar gerioù anezhi.
Enrollet e voe gant Vinícius de Moraes e miz Here 1963 evit ar wech kentañ.
Troet e oa bet ar ganouenn-mañ e galleg gant Claude Nougaro e 1966, bezañ adanvet Bidonville gantañ.
Santiago de Querétaro
Santiago de Querétaro eo kêr-benn stad Querétaro e Bro-Vec'hiko.
Berimbau (kanaouenn)
Ar gerioù
Capoeira me mandou An dañser capoeira en deus gourc'hemennet din Dizer que já chegou Kemenn e oa-eñ arruet Chegou para lutar Arruet da c'houren Berimbau me confirmou Ar berimbau en deus kadarnaet din Vai ter briga de amor E vo un emgann evit ar garantez Tristeza camará... Hag an dristidigezh a vo trec'h...
Se não tivesse o amor (2x wech) Se não tivesse essa dor (2x wech) E se não tivesse o sofrer (2x wech) E se não tivesse o chorar (2x wech) Melhor era tudo se acabar (2x wech)
Kanton Henbont (1790)
Krouet e voe Kanton Henbont e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Henbont e departamant ar Mor-Bihan e oa. Henbont a oa e bennlec'h hag e gumun nemeti. Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Henbont ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Berimbau (kanaouenn)
Ar gerioù
Eu amei, amei demais O que eu sofri por causa de amor ninguém sofreu Eu chorei, perdi a paz Mas o que eu sei é que ninguém nunca teve mais... Mais do que eu
Capoeira me mandou Dizer que já chegou Chegou para lutar Berimbau me confirmou Vai ter briga de amor Tristeza camará...
Corteno Golgi
Corteno Golgi pe Córteno Golgi, zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. A-raok 1956 e oa Corteno nemetken, astennet e voe an anv d'enoriñ ar skiantour Camillo Golgi, genidik eus ar gumun.
Phytotoma
Phytotoma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1782 gant ar skiantour chilean Juan Ignacio Molina (1740-1829).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
(243) Ida
(243) Ida zo un asteroidenn eus ar Gourizad asteroidennoù e Koskoriad an Heol. An hini nemeti eo a-gement e vefe un asteroidenn all o kelc'htreiñ en-dro dezhi.
Ibil
Un ibil zo un tamm koad, e stumm un tach tev, a vez implijet da liammañ daou damm koad gant ar c'hilvizion.
Ibilioù (pe ibilien) all zo, en houarn hag hiriv e plastik.
Estreget da labourat
Komzet e vez ivez eus ibilioù all, hag anavezet eo an ibil kig, un anv all roet d'ar c'halc'h pa vez sonn.
Mitrospingidae
Mitrospingidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 2013 gant ar skiantour stadunanat Frederick Keith Barker hag e genseurted.
Diouzh Doare 8.1 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Renket e vezent er c'herentiad Thraupidae kent.
Rouantelezh Württemberg
Rouantelezh Württemberg zo ur rouantelezh e Württemberg en Alamagn an kantved. Krouet e voe gant Napoleon Iañ e Kerzu 1805 diwar Dugelelezh Württemberg ha padout a reas betek diskar an Impalaeriezh alaman e 1918, pa voe diskleriet Stad dieub Württemberg.
Leno (Lombardia)
Leno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Bernard Le Brun
Bernard Le Brun, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1927, ha marvet e Kemper d'ar 15 a viz Genver 2007, a oa un ardamezour hag ur bannielour breizhat. War-dro 45 skoed kumun eus Penn-ar-Bed a zo bet savet gantañ, hag ivez meur a vanniel, evel reoù ar Vro Vigoudenn, Treger, Poc'hêr...
Michaelsberg (Elzas)
Michaelsberg (Mont Saint-Michel e galleg) zo ur menez bihan, 437 m uhelder dezhañ, en Elzas, er Vojoù, e kumun Sànt Johànn (Saint-Jean-Saverne an anv gallek ofisiel) en departamant Bas-Rhin.
Kornigell India
Ar gornigell India (pe kernigell India) a zo un evn, Vanellus indicus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Azia.
Xipholena
Xipholena a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant al loenoniour alaman Constantin Wilhelm Lambert Gloger (1803-1863).
Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança
Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança, ganet e Lisboa d'an 13 a viz Meurzh 1907 ha marvet e Verona d'ar 6 a viz Mae 1995, a oa ur gazetennerez ha skrivagnerez portugalat. Anavezet e oa ivez evel  Sua Alteza Real Dona Maria Pia de Saxe-Coburgo Gotha e Bragança, an anv a implije da c'houlenn kurunenn Portugal. El lennegezh e oa  Hilda de Toledano hec'h anv-pluenn.
Xipholena
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Maria Pia von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança
He buhez
Merc'h e oa da Maria Amélia Laredó e Murça, genidik eus Cametá, e stad Pará, e Brazil. Ha lavaret a rae ivez e oa merc'h d'ar roue Carlos Iañ Portugal, dimezet neuze da Amélia de Orleães. Lavaret a rae e oa bet anavezet gant ar roue Carlos I evel e verc'h. Adalek 1957 e implijas an titl "Dugez Bragança" da c'houlenn kuruenn Portugal. E 1983 e voe embannet gant ul lez-varn eus Portugal n'he doa ket diskouezet prouennoù a-walc'h evit ma c'hallfed lavaret e oa merc'h d'ar roue Carlos I.
Afer Poidimani
E 1987 e sinas Maria Pia lezel he gwirioù gant Poidimani, dre ma n'he devoa, emezi, skoazell ebet a-berzh he bugale. Abaoe an deiz-se e lavar Poidimani bezañ Dom Rosario von Sachsen-Coburg-Gotha Bragança, 22vet dug Bragança. Prosezioù zo bet, kondaonet eo bet Poidimani e 2011, ha lezet da vont e 2013.
Cedegolo
Cedegolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Banniel Ukraina
Banniel Ukraina a zo ur banniel rannet a-blaen, div vandenn gevatal gant glas en nec'h ha melen dindan. Hervez an aroueziadur ofisiel e tiskouez kement-se glas an oabl a-us an edegi melen (mellad 20 e Bonreizh Ukraina). Ar glaz hag ar melen a oa livioù ofisiel Ukraina abaoe 1848, ha livioù banniel Republik Pobl Ukraina e oant bet e-pad ur pennad berr e 1918, met argaset e oa bet ar banniel goude ha berzet. Dibabet e oa bet en-dro da vare an dizalc'hiezh e 1991, ha degemeret da vat e 1992.
Am Monadh Ruadh
Am Monadh Ruadh (gouezeleg, ar Menez Ruz; saozneg: Cairngorms) a zo un aradennad venezioù e Bro-Skos, hag un darn eus Am Monadh.
Raymond Poulidor
Raymond Poulidor, lesanvet “Poupou”, ganet d'ar 15 a viz Ebrel 1936 e Lo Mas d'Artija (Okitania), a zo ur marc'hhouarner, reder a-vicher etre 1960 ha 1977.
Trindade (Goiás)
Trindade zo ur gêr eus Brazil e stad Goiás. 119 385 a dud a oa o vevañ enni e 2016.
Am Monadh
Am Monadh (gouezeleg; Grampian Mountains pe Grampians e saozneg) a zo unan eus teir aradennad venezioù pennañ a zo e Bro-Skos. E-kreiz ar vro emañ, ha dindan un darn eus an Uheldirioù.
An anv
N'eus anv kozh ebet e gouezeleg pa ne veze ket gwelet evel un hollad gwechall, ha graet e veze The Months (ar menezioù) eus an tolead e saozneg a-raok. Kar eo ar gar Monadh d'ar brezhoneg "menez", ha talvezout a ra bremañ kement ha "lanneg c'hleb veneziek", pe "geunioù meneziek". An anvadur saoznek Grampian(s) a zeu diwar ur vi-koukoug graet e 1476 en un embannadur eus skrid Tacitus, ma voe lakaet Mons Grampius e-lec'h Mons Graupius. Adkemeret e voe gant an istorour skosat Hector Boece e 1520, gant ar stumm Grampians, evit ober anv eus an tolead-mañ, daoust ma n'ouzer ket resis pelec'h edo ent-resis ar Mons Graupius meneget evit Emgann Mons Graupius a c'hoarvezas er bloaz 83 pe 84.
Renée
Renée zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed.
Orin
Diwar an anv-badez gallek René, roet d'ar baotred.
Castenedolo
Castenedolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. Un 11 500 a dud zo enni o chom.
Printemps des sonneurs
Printemps des sonneurs zo un devezh sonadegoù aozet bep bloaz e Brest abaoe 1997. Roet e oa bet lañs d'un dibunadeg bagadoù e ruioù kreiskêr er bloavezh-se gant bagad Brest Sant-Mark ha gant an ti-kêr. Bep bloaz e vez etre 10000 ha 15000 a dud o tont da welet ar sonerion en un abadenn a zegas soñj eus Festival etrebroadel ar biniawoù a veze graet e Brest eus 1953 betek 1965.
E 2018, war zigarez an darvoud, e voe embannet ur pennad kaoz e Le Télégramme diwar-benn orin ar bagadoù a vefe bet krouet gant un den troet gant an nazied eme ur c'helener skol-veur.
Malkoha
Ar malkohaed (diwar ar sinhaleg) a zo ur genad evned kar d'ar c'houkouged.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Azia.
Cellatica
Cellatica zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Castegnato
Castegnato zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Carpodectes
Carpodectes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1865 gant an naturour saoz Osbert Salvin (1835-1898).
Valvestino
Valvestino zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Carpodectes
Spesadoù
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.
Instituto Federal da Bahia
Instituto Federal da Bahia (IFBA) a zo bet krouet d'an 2 a viz Mezheven 1910 e Salvador, Bahia, Brazil, ,.
Natal (Rio Grande do Norte)
Natal zo ur gumun eus Brazil, anezhi kêr-benn stad Rio Grande do Norte.
Kanton Josilin (1790)
Krouet e voe Kanton Josilin e 1790 hervez un dekred bet kemeret gant ar Vodadeg Vroadel d'an 22 a viz Kerzu 1789. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Josilin a oa e bennlec'h hag e gumun nemeti. Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Josilin ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Dùn Chailleann
Dùn Chailleann (gouezeleg; Dunkeld e saozneg) a zo ur gêr vihan eus Peairt agus Ceann Rois, e Bro-Skos. Er bloaz 2004 e oa 1 170 a dud o chom eno.
An anv
Talvezout a ra an anv kement ha "din (lec'h kreñv) ar g-Caledonii", ur boblad kozh a soñjer e oa o fennlec'h amañ.
Michaelsberg
Michaelsberg zo un anv-lec'h alamanek.
Gerdarzh
Diwar Michael, a zo Mikael e brezhoneg, ha berg, a zo menez.
Anv meur a venez eo
Trenzano
Trenzano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Treviso Bresciano
Treviso Bresciano zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Aucey-la-Plaine
Aucey-la-Plaine zo ur gumun c'hall eus Normandi e kanton Pontorson e departamant Manche.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, Even 1944: un den nann-soudard a varvas en Aucey abalamour d'ar brezel, lazhet e voe d'an 22 gant ur vombezadeg.
Monumantoù ha traoù heverk
e Fiévroux.
Cephalopterus
Cephalopterus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1809 gant al loenoniour gall Étienne Geoffroy Saint-Hilaire (1772-1844).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Edward James Olmos
Edward James Olmos (anv badez Edward Olmos) ganet d'ar 24 a viz C'hwevrer 1947 a zo un aktour hag ur sevener filmoù ha skinwel amerikan. Brudet eo dreist-holl evit roll William Adama er stirad skinwel adsavet Battlestar Galactica, hini al letanant Martin "Marty" Castillo er stirad Miami Vice, ar c'helenner Jaime Escalante e Stand and Deliver, ar penn familh Abraham Quintanilla, Jr. er film Selena, an detektiv Gaff e Blade Runner. E 1988, Olmos a oa bet anvet evit un Academy Award evel gwellañ aktour en ur rol pennañ evit ar film Stand and Deliver.
Edward James Olmos a zo ganet e Los Angeles, Kalifornia, lec'h ma vevas e holl vugaleaj. Mab eo da Eleanor Huizar ha Pedro Olmos. Ur familh paour e oa, an tad a oa rediet da gaout div vicher evit krakvevañ, o vezañ souder ha paotr al lizhiri.
Niltava
Niltava a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant an naturour breizhveuriat Brian Houghton Hodgson (1800 pe 1801-1894).
Dont a rafe an anv eus ar ger nepalek "niltau" evit envel ar spesad Niltava sundara.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Unnek (11) isspesad en holl.
Renée de Rieux
Renée de Rieux zo anv div vaouez
Repco
Replacement Parts Company pe Repco a zo un embregerezh aostralian a sav pezhioù cheñch evit ar c'hirri hag ar motoioù. Anavezet eo evit bezañ savet ganti keflusker ar Brabhamoù-Repco en deus tapet e Formulenn 1 daou ditl ar saverien e 1966 ha 1967 ha daou ditl ar vlenierien gant Jack Brabham ha Denny Hulme.
Adieu (Maupassant)
Adieu zo un danevell gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant (1850-1893), embannet en 1884.
Istor
Embannet e voe an danevell er pemdezieg gallek Gil Blas, d'an 9 a viz Meurzh 1884, ha sinet Maufrigneuse evel e holl gontadennoù er gelaouenn-se.
Bloaz goude, e 1885, e voe adembannet en dastumad Contes du jour et de la nuit, gant an embanner Marpon-Flammarion.
E brezhoneg
Troet eo bet gant Daniel Doujet, dindan an titl Kenavo hep distro hag embannet e 2019 e blog Emglev Bro an Oriant.
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia (Skol-veur Recôncavo da Bahia, UFRB) a zo bet krouet d'an 3 a viz Gouere 2006 e Cruz das Almas, Bahia, Brazil, , , , ,.