cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Phillip Parker King
An amiral Phillip Parker King, bet ganet d'an 13 a viz Kerzu 1791 en Enez Norfolk (stag ouzh Kenglad Aostralia) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz C'hwevrer 1856 e North Sydney (Aostralia), a oa un ergerzher breizhveuriat. Gantañ an hini eo e oa bet ergerzhet aodoù Aostralia (miz Kerzu 1817-miz Ebrel 1822) ha Patagonia (1826-1830).
Roet e voe e anv d'ur spesad evned — Chlamydosaurus kingii — da zougen bri dezhañ.
Lester Leroy Short
Lester Leroy Short, bet ganet d'an 29 a viz Mae 1933 e Port Chester (New York, Stadoù-Unanet Amerika), a zo un evnoniour stadunanat. Pleustret en deus war evned an urzhiad Piciformes dreist-holl.
Cora Pearl
Cora Pearl a oa anv-micher Emma Elizabeth Crouch, ganet e Londrez en 1835 ha marvet e Pariz e 1886, a oa ur gourtizanez en amzer an Eil impalaeriezh c'hall, hag a hoalas ar priñs Napoléon Joseph Charles Paul Bonaparte, ha dug Morny, an eil kenderv, hag egile lezvreur, d'an impalaer Napoleon III.
Evansville (Indiana)
Evansville zo ur gêr lec'hiet e mervent Indiana er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 117 429 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Evansville en ur mod ofisiel e 1812.
Seuil-d'Argonne
Seuil-d'Argonne zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine.
Cora Pearl
Skrivet he deus eñvorennoù, anvet Mémoires de Cora Pearl.
Idaho Falls
Idaho Falls zo ur gêr lec'hiet e gevred Idaho er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 56 813 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Idaho Falls en ur mod ofisiel e 1864.
Campephilus rubricollis
Campephilus rubricollis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus rubricollis (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Cumhuriyet
Cumhuriyet (Ar Republik e turkeg) zo ur gazetenn bemdeziek eus Turkia, krouet d'ar gant Yunus Nadi. Sevel a ra a-du gant mennozhioù Mustafa Kemal Atatürk, ha sellet a reer outi evel ur gazetenn sirius e Turkia.
Tost eo ar gazetenn da vennozhioù ar strollad CHP, ar strollad republikan diazezet gant Atatürk hag e aduidi. Difenn a ra ar gwirioù sokial hag hêrezh laik diazezerien Republik Turkia, hag abeg a gav e politikerezh gouarnamant Recep Tayyip Erdoğan.
Alf Sommerfelt
Alf Sommerfelt (23 a viz Du 1892 - 12 a viz Here 1965), a oa ur yezhonour norvegian hag ar c'helenner kentañ war ar yezhoniezh e Norvegia. Labourat a reas e Skol-Veur Oslo etre 1931 ha 1962.
Buhez prevez
Ganet e oa e Trondheim (Norvegia). Dimezet e oa gant ar skrivagnerez Aimée Sommerfelt. Mervel a reas e Nes (Norvegia) diwar ur gwallzarvoud war an hent.
Yezhoniezh
Sommerfelt en doa studiet e Pariz. Asambles gant Olaf Broch e savas an Norwegian association for linguistics e 1924. Skrivañ a reas ivez levrioù evit lakaat ar muiañ a dud da anavezout ar yezhoniezh. Dedennet e oa gant ar yezhoù keltiek, ha dont a reas da Vreizh meur a wech, ma studias lod eus rannyezhoù ar brezhoneg. Sevel a reas e 1958 ar gelaouenn Lochlann.
Celeus torquatus
Celeus torquatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus torquatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Yaşar Kemal
Eus ur familh baour e oa hag a bep seurt micherioù a reas goude ar skol. Kavout a reas labour gant ar gazetenn bemdeziek Cumhuriyet e 1951. E 1955 e voe embannet e romant kentañ, İnce Memed. Tamm-ha-tamm e teuas brud dezhañ hag e 1972 e oa bet rakdibabet e-touez danvez-loreidi Priz Nobel al lennegezh. Unan eus skrivagnerien anavezetañ al lennegezh turkek eo bet en. Troet eo bet e skridoù e meur a yezh, lod anezho e 29 yezh.
Meur a wech e embannas e soñj war stad ar minorelezhioù e Turkia (Armeniiz, Kurded). Kement a reas ma voe kondaonet gant Lez surentez ar Stad, abalamour d'e skridoù, ha toullbac'het e 1996.
Roll an emgannoù e-kerzh brezelekadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko
Sed amañ ur  Roll an emgannoù e-kerzh brezelekaadenn ar C'hallaoued e Mec'hiko  (1862-1867). E 1862 e voe aloubet Republik Mec'hiko gant arme an Impalaeriezh c'hall.
Campephilus melanoleucos
Campephilus melanoleucos a zo ur spesad evned bras eus ar c'herentiad Picidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-koad hag al larvenned anezhe dreist-holl koulz ha biskoul, mellkeineged bihan, merien, merien-gwenn, ha hugennoù gwech an amzer.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Panamá ha Suamerika :
Cadet
Cadet zo un anv gallek, a orin okitanek, hag a dalv kement ha yaouaer, deuet da vout anv-tiegezh.
Yezh
Eus ar ger gwaskonek capdèth : penn, kabiten, ur ger a veze graet eus ar bugel ganet war-lerc'h ar bugel henañ.
Arme
An anv cadet a veze, hag a vez c'hoazh, implijet e meur a vro da ober eus bagadoù danvez-ofiserien yaouank.
Thryomanes bewickii
Anvet e voe Troglodytes bewickii (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851) da zougen bri d'an evnoniour saoz Thomas Bewick (1753-1828). Ar spesad nemetañ er genad Thryomanes an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged peurliesañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ (bev c'hoazh) e Norzhamerika ha Mec'hiko :
Juana Manuel de Villena
Juana Manuel de Villena (1339 – 27 a viz Meurzh 1381) a oa ur vaouez a ouenn uhel, eus Kastilha. Merc'h e oa da Don Juan Manuel ha da Blanca Núñez de Lara.
He zad a oa mab d'an infant Manuel de Castilla ha d'e bried Beatriz de Saboya. He mamm a oa merc'h da Fernando de la Cerda ha Juana Núñez de Lara.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e voe d'ar roue Enrique II Kastilha.
Tredeml
Tredeml (Templeton e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e gevred Sir Benfro, Kembre, 112.4 km eus Kerdiz. Emañ er c'hreisteiz da gêr Arberth. E 2011 e oa poblet gant 947 a dud, ha 136 anezho (14,8%) a oa kembraegerien.
Soñjal a reer e teu an anv eus Marc'heien Urzh an Templ a vije bet diazezet eno a-raok ma vije kemeret o madoù gant Marc'heien Urzh Sant Yann a oa ur gomandiri ganto e Slebets. Meneget eo al lec'h e skridoù latin, evel Villa temparil e 1282 hag evel Villa Templarorium Campestris er bloaz war-lerc'h.
Trefin
Trefin zo ur gêriadenn eus Kembre, e gwalarn Sir Benfro. Emañ hanter-hent etre Tyddewi hag Abergwaun, e Park Broadel Arvor Penfro, ha tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro hebiou ar gêriadenn.
Brudet eo ar gêriadenn abalamour d'ur varzhoneg gant ar barzh kembraek William Crwys Williams, Melin Trefin, diwar-benn ur vilin gozh ma ne vez ket malet gwinizh ken met a vez "malet" he-unan gant an amzer.
E Trefin e c'hoarvezas unan eus stourmoù kentañ Cymdeithas yr Iaith Gymraeg e 1964 a-enep stummoù saoznekaet an anvioù-lec'h : "Trevine" a veze skrivet war ar panelloù en amzer-se. Bremañ ne vez implijet nemet ar stumm "Trefin" gant an holl, e saozneg koulz hag e kembraeg.
Vernou-en-Sologne
Vernou-en-Sologne a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.
Douaroniezh
51,31 km² eo gorread Vernou-en-Sologne.
Poblañs
War-dro 600 a dud a zo o chom eno e 2016.
Melestradurezh
E 2014 e voe Jack Terrier addilennet da vaer.
Yaouaer
Ar yaouaer eo ar yaouankañ eus daou vugel. An eil-henañ a vez lavaret ivez. Pa vez tri bugel avat e vez laret an etrehenañ eus an eil. Pa veze roet ar madoù gant un tad d'e vab henañ, d'e bennhêr, hervez an henañded, ne chome ket nemeur a dra evit ar yaouaerien.
Yezh
Emañ ar ger yaouaer (skrivet yaoüaër) e Geriadur Gregor, embannet e 1732. Savet e vefe ar ger yaouaer diwar yaouañ (roud ebet eus yaouañ e Geriadur istorel ar brezhoneg avat) gant an dibenn -er.
Klotañ a ra gant ar ger okitanek cadet, anavezet e saozneg abaoe 1634, deuet eus ar galleg.
Celeus undatus
Anvet e voe Picus undatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Ksenon
Anv un elfenn gimiek eo ksenon, 54 he niver atomek ha Xe he arouez. Ur gaz nobl eo, an hini ralañ ha kerañ war-lerc'h ar radon.
Celeus undatus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Alice Keppel
Merc'h e oa da Sir William Edmonstone, 4vet Baronet. Savet ha maget e voe e kastell Duntreath, set baroneted Edmonstone Bro-Skos. En 1891 e timezas da George Keppel ha div verc'h o doe. Brudet e oa evel unan eus gwellañ ostizezed marevezh ar roue Edward VII. Sachet e voe ar roue gant he c'hened, e 1898, hag e serc'h e voe betek fin e vuhez. Dre hec'h eil merc'h, Sonia Cubitt,e oa mamm-guñv Camilla Parker Bowles, Dugez Cornwall, eil pried Charles, Priñs Kembre.
Alexandre Dumas (mab)
Alexandre Dumas (1824-1895) a oa ur skrivagner gall. Mab e oa da Alexandre Dumas (tad). Berzh a reas er c'hoariva, ha brudet dreist ar re all eo ar romant La Dame aux camélias, hag ar pezh a voe savet diwarnañ.
Colaptes rupicola
Colaptes rupicola a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Frederick DuCane Godman
Frederick DuCane Godman, bet ganet d'ar 15 a viz Genver 1834 e Godalming (Surrey, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'an 19 a viz C'hwevrer 1919 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur skiantour saoz. Pleustriñ a reas war an amprevanoniezh, an evnoniezh ha sellet e veze outañ evel un arbennigour war al lepidoptered.
Agartala
Agartala zo ur gêr eus India, kêrbenn stad Tripura.
Emañ e biz ar vro, 2 km diouzh Bangladesh. Ouzhpenn 500.000 annezad a oa enni e 2011.
Valencia
Valencia zo anv meur a gumun e Spagn:
Maleo
Ar maleo a zo ur spesad evned, Macrocephalon maleo an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Macrocephalon.
En arvar emañ da vont da get abalamour ma tigresk e diriad ha gwarezet eo gant gouarnamant Indonezia.
Doareoù pennañ
Neizhañ a ra ar maleo war an douar, pe en traezh tommet gant an heol pe er c'hondon tanveneziek ma vez andonioù dour berv. Kleuziañ a ra un toull, dozviñ un û ennañ pa vez dereat an tommder ha goleiñ anezhañ gant traezh. Ar plog nevez-digloret a rank ober e hent war-zu ar gorre ha kavout e voued en e-unan.
Boued
Bevañ a ra diwar vlotviled, c'hwiled, divellkeineged bihan, frouezh, greun, had, merien ha merien-gwenn.
Annez
Kavout a reer ar spesad en inizi Bangka, Butung, Lembeh ha Sulawesi (Indonezia).
Piculus flavigula
Piculus flavigula a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus flavigula (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
George Newbold Lawrence
George Newbold Lawrence, bet ganet d'an 20 a viz Here 1806 e New York City (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Genver 1895 er memes kêr, a oa un den a aferioù hag evnoniour amatour stadunanat.
Diaochan
Diaochan pe Diao Chan (sinaeg plaenaet: 貂蝉; sinaeg henvoazel: 貂蟬, Pinyin: Diāochán) (160/161/169/171/173/174 - 198/199 pe diwezhatoc'h) a oa ur gourtizanez sinaat. Peurvuiañ e kreder ne oa nemet un dudenn eus ar romant sinaat An Teir Rouantelezh (pe Sanguo Yanyi, 三國演義), savet gant Luo Guanzhong, diwar darvoudoù ha tud eus dibenn marevezh an dierniezh Han (a oa krog da vont war an diskar en 175, betek en 220) hag eus marevezh an Teir Rouantelezh (220-265 goude JK), ha skrivet er.
Diaochan a zo korollerez ha sonerez, koant evel an deiz, anezhi unan eus Peder c'hened Hensina.
Rochefort (bier)
Bier Rochefort zo unan eus seizh bier trappist Belgia.
Bervet e vez en Abati Intron-Varia Sant Rémy e Rochefort abaoe 1899.
Batis
Batis zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1833 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Naontek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Afrika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.
Ciney (bier)
Bier Ciney zo ur bier eus Belgia. Krouet e voe e Ciney. Bervet e vez gant ar breserdi Alken-Maes en Alken.
Spanish Fort (Alabama)
Spanish Fort zo ur gêr eus Alabama, e-kichen Mobile, war aod Pleg-mor Mec'hiko. Er bloavezh 2000 e oa poblet gant 5 423 a annezidi.
La Païva
Esther Lachmann, pe Esther Pauline Thèrése Blanche Lachmann, anavezet ivez evel Blanche de Païva, pe markizez Païva, lesanvet La Païva, ganet e 1819 e Moskou, ha marvet en 1884 en kastell Neudeck, en Silezia, a oa ur gourtizanez c'hall eus ar re vrudetañ en XIXvet kantved. Brudet e oa e zastumad diamantoù.
Carlo Emanuele
Carlo Emanuele zo un anv-badez kevrennek italianek.
La Païva
He zud a oa yuzevien baour eus Pologn. He zad, Martin Lachmann, a oa ur gwiader hag a zimezas war-dro 1815 da Anne Amalie Klein.
E miz Eost 1836 e timezas Esther da Antoine François Hyacinthe Villoing, ur c'hemener gall, ganet war-dro 1810. Ur mab o doe, Antoine, ganet en 1837. Bloaz goude, skuizh gant he buhez trist, e skampas kuit gant ur gwaz dianav, hag e treuzas Europa da vont da Bariz.
Etre Pariz ha Londrez
Mont a reas da chom dirak iliz Notre-Dame-de-Lorette, ha gastaouiñ. Kemer a reas an anv Thérèse. War-dro 1840, e tegouezhas gant ar pianoour pinvidik Henri Herz, a oa sot-pitilh ganti. Drezañ e reas anaoudegezh gant arzourien e-leizh : ar sonaozourien Franz Liszt ha Richard Wagner, ar skrivagnerien Théophile Gautier hag Émile de Girardin.
Dimeziñ a reas e Londrez, enep al lezenn peogwir e oa dimezet dija. Ha war-dro 1847 he doe ur verc'h, anvet Henriette, fiziet e tud Herz. Mervel a reas ar bugel e 1859.
Ur maner he devoa, 25 avenue des Champs-Elysées, en Paris, echuet sevel e 1866. Enoe e talc'he ur saloñs lennegezh
Lennegezh
Ganti e voe awenet Alexandre Dumas (mab) pa skrivas ar pezh La Femme de Claude', e 1873.
Prezidant
Ur prezidant (ur brezidantez) zo un den lakaet e penn ur bodad pe ur vro, dre anvadur, dre zilennadur pe dre gevezholadur.
Kadoriad(ez) a vez graet ivez eus penn ur bodad, diwar ar ger cadeirydd, e kembraeg.
Gerdarzh
Eus ar galleg président, a zeuas e 1296 eus al latin proesidens diwar proesidere, ur ger savet diwar proe "a-raok", "dirak" ha sedere "azezañ" E 1617 e voe ar stumm benel gallek, présidente. Ar verb présider zo e galleg, a zo pennren e brezhoneg.
Pelec'h e vez lakaet ur prezidant?
E penn meur a dra e vez kavet ur prezidant :
Afrika
Ur roue zo e Maroko.
Cabo Rojo
Cabo rojo (Kab ruz) zo un anv-lec'h spagnolek.
Cabo Blanco
Cabo Blanco zo un anv-lec'h spagnolek hag anv meur a lec'h :
Dendrocopos analis
Dendrocopos analis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus analis (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ :
Parlamant gall
Ar Parlamant e Bro-C'hall a bleustr un tamm mat eus ar c'halloudezh lezennadurel hag a c'hall reoliñ ar pezh a ra ar gouarnamant, hervez Bonreizh ar Pempvet Republik c'hall e 1958.
Div gambr a zo anezhañ:
A-raok 1962 ne oa nemet gant ar Parlamant e oa riegezh ar bobl, met Prezidant ar Republik c'hall a zo reizhekaet gant ar bobl bremañ.
Despotelezh Epiros
Despotelezh Epiros (e gregach: Δεσποτάτο της Ηπείρου) zo ur stad ganet en Epiros, etre aod kreisteiz Albania a vremañ ha pleg-mor Korintos, da-heul ar Pevare Kroaziadeg e 1204, diwar dismantroù an Impalaeriezh vizantat. Embann a rae bout hêr d'an Impalaeriezh, evel ma rae Impalaeriezh Nicaea ha hini Trebizond. Kemeret e voe gant Rouantelezh Serbia e 1337, hag adsavet e 1356. Mont a reas da get gant an aloubadeg otoman e 1479.
An anv
Savet eo an anv despotelezh diwar ar ger despot (Δεσπότης), a oa an anv a veze graet e lez impalaer Kergustentin eus un den eus tiegezh an impalaer. Ur priñs e oa an despot eta, hag an despotelezh a oa ur briñselezh.
Pifon
Ur pifon, pe fichell , , pe keniler zo ur benveg metal d'ober war-dro an tan en oaled. Ur seurt krog e vez alies da gregiñ er skilhoù d'o zreiñ pa vez ezhomm.
Pifonañ ha fichellañ a vez laret eus implij ar benveg.
Mohoua albicilla
Annez
Brosezat eo Enez an Norzh.
Mohoua
Mohoua a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù hag a vev e Zeland-Nevez.
Maria Anna von der Pfalz
Maria Anna von der Pfalz zo anv meur a briñsez :
Henry Seebohm
Henry Seebohm, bet ganet d'an 12 a viz Gouere 1832 e Bradford (Kornôg Yorkshire, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Du 1895 e Londrez (Bro-Saoz), a oa ur beajer, un evnoniour amatour hag ur greantour (metalouriezh) saoz.
València
València (katalaneg València, distagadur LFE: [vaˈlensia]; Valencia e kastilhaneg (distaget pe ) eo kêr-benn Kumuniezh Emren València ha hini proviñs València. Trede brasañ kêr Bro-Spagn eo ivez, war-lerc'h Madrid ha Barcelona gant 810 000 a annezidi, hag ar 15 kêr en Unaniezh Europa evit a sell an niver a dud. Brasañ porzh ar Mor Kreizdouar eo, hag ar 5 hini en Europa.
Devezh Etrebroadel ar Yoga
Disklêriadur an devezh-se a oa deuet goude galv Ministr kentañ India Narendra Modi da geñver Bodadeg Veur Aozadur ar Broadoù Unanet d'ar 27 a viz Gwengolo evit degemer an 21 a viz Mezheven evel Devezh Etrebroadel ar Yoga, , , ma lavaras :
Diouzh savboent ar yoga e verk ar goursav-heol an tremen da dakṣiṇāyaṇa. Anvet eo al loargann kentañ goude ar goursav-heol Guru Pūrṇimā.
Govind Gurbani Yog Guru, Besprezidant Rajasthan Swasthya Yog Parisad Jaipur India en doa embannet e vefe hanter-kant mil den o pleustriñ ar yoga e Rajasthan d'an 21 a viz Mezheven.
Lidañ Devezh Etrebroadel ar Yoga
thumb|right|Lidañ Devezh Etrebroadel ar Yoga en ur skol e [[Chinawal, India]]
War-dro 40000 den gant Ministr Kentañ India Narendra Modi hag un niver bras a uhelidi o doa graet 21 asana (stummoù yoga) e-pad 35 munutenn evit lidañ kentañ Devezh Etrebroadel ar Yoga e Rajpath e New Delhi d'an 21 a viz Mezheven 2015. Lidet e voe an deiz gouestlet d'ar yoga gant milionoù a dud dre ar bed.
Carl Ludwig Koch
Carl Ludwig Koch, bet ganet d'an 21 a viz Gwengolo 1778 e Kusel (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 23 a viz Eost 1857 e Nürnberg (Kengevread alaman d'an ampoent), a oa ur c'hoadc'hounezer hag un naturour alaman. Pleustriñ a reas kalz war an amprevanoniezh.
Tad e oa d'un naturour alaman all : Ludwig Carl Christian Koch (1825-1908).
Aubréville
Aubréville zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine.
Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest
An Annales de Bretagne et des Pays de l’Ouest, a oa anvet Annales de Bretagne betek 1974, zo ur gelaouenn c'hallek trimiziek savet evit embann labourioù enklask gant istorourien diwar-benn Breizh ha broioù kornaoueg Bro-C'hall.
Courmemin
Courmemin a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Chambord, e rannvro Centre-Val de Loire.
Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest
Savet e voe ar gelaouenn Annales de Bretagne e 1886, gant kelennerien eus Skol-veur Roazhon : renet e oa neuze gant dean Kevrenn al Lizhiri hag en ul lodenn eus ar gelaouenn, anvet « Chronique de la Faculté », e veze embannet goulennoù an arnodennoù, evel re ar vachelouriezh. Adalek 1892, ha betek 1963, e kaved er gelaouenn ar meneg « publiée avec la collaboration de MM. les Archivistes des cinq départements de Bretagne » (embannet gant kenlabour diellourien pemp departamant Breizh).
Adalek 1898 e voe renet gant Georges Dottin, kelenner keltieg, ha dean Kevrenn al Lizhiri adalek 1911. Neuze e voe paouezet gant ar rubrikenn anvet « Chronique de la Faculté » ha graet e voe lec'h da bennadoù a rente kont eus levrioù istor. Etre ar bloavezhioù 1950 hag ar bloavezhioù 1970 e oa gouestlet pep hini eus an niverennoù trimiziek d'un dachenn enklask disheñvel ha bep bloaz e veze peder levrenn diwar-benn an « Arkeologiezh », al « Lennegezh », an « Istor » hag ar « Brezhoneg ».
Courmemin
Douaroniezh
24,17 km2 eo gorread Courmemin.
Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest
War dachenn ar brezhoneg hag ar studioù keltiek ez eus bet embannet pennadoù gant tud evel Fañch an Uhel, Joseph Loth, Frañsez Vallée, Adolphe Orain, Anatol ar Braz, Émile Ernault, Arthur Le Moyne de La Borderie, Pêr ar Rouz, Georges Dottin, Joseph Vendryes, Iwan an Diberder, Maurice Duhamel, Francis Gourvil, Yeun ar Gow, Jean-Michel Guilcher, Frañsez Falc'hun, Pêr Trepos, Léon Fleuriot, Gwennole ar Menn, Pierre-Yves Lambert, Donatien Laurent, Charlez ar Gall...
Courmemin
Poblañs
War-dro 500 a dud a zo o chom eno e 2016.
Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest
Goude ma oa bet savet Skol-veur Roazhon 2 Breizh-Uhel e 1969, e veze embannet ar gelaouenn gant an Institut Armoricain de Recherches Historiques, aet bremañ d'ar Centre de recherches historiques de l'Ouest (CeRHIO, UMR 6258 CNRS). Abalamour d'an diaesterioù arc'hant e oa bet adsavet ar gelaouenn, meret abaoe 1974 gant ur "gevredigezh evit embann an Annales de Bretagne et des Pays de l’Ouest", diazezet e meur a skol-veur, hini Roazhon 2 hag ivez hini Brest, hini Naoned, hini Teurgn, hini ar Maine ha hini Añje. Abaoe ez eus deuet kelennerien eus skol-veur an Oriant, hini Poitiers ha hini ar Roc'hell ouzhpenn.
Gallout a reer lenn danvez ar gelaouenn enlinenn e meur a lec'hienn.
Courmemin
Melestradurezh
E 2014 e voe dilennet Gilles Chantier da vaer.
Deiniolen
Er c'hreisteiz d'ar gêriadenn emañ mengleuz mein-glas Dinorwig ; kreskiñ kalz a reas Deiniolen abalamour da obererezh ar vengleuz en. Serret eo ar vengleuz-se abaoe ar bloavezhioù 1960 avat ha nebeutoc'h a obererezh zo e Deiniolen bremañ. Ur skol kentañ derez zo memes tra, Ysgol Gwaun Genfi.
Ul laz-seniñ binvioù kouevr anavezet zo ; savet e oa bet gant ar vengleuzierien e 1835 ha derc'hel a ra da gaout un tamm brud. Un eisteddfod a vez aozet bep bloaz er gêriadenn.
Trémont-sur-Saulx
Trémont-sur-Saulx zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine.
Goustranville
Goustranville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Malgven
Malgven pe Malgwen(n), zo ur plac'h a zo bet faltaziet ha lakaet e-barzh mojenn Kêr Is, e dibenn an, gant an Elzasad romantel Édouard Schuré, marteze diwar ur vojenn eus ar C'hab Sizhun, hogen n'eo ket testeniet.
Brudet e voe gant Charles Guyot e deroù an, en ur gontadenn.
Ur rouanez eus an hanternoz e oa Malgven, ha ren a rae e-kichen he fried kozh Harold pa zegouezhas gant ar roue Gradlon ha troas sot-pitilh gantañ. En lakaat a reas-hi da lazhañ he fried, hag int kuit da Vreizh war e varc'h, Morvarc'h. Bloaz e padas o beaj, genel a reas ur verc'h, Dahud, ha mervel.
Gli angeli di Borsellino
Gli angeli di Borsellino (Aelez Borsellino) a zo ur film italian gant Rocco Cesareo savet e 2003.
Fichenn deknikel
Paolo Zucca Mirco Da Lio Massimo Di Martino
An Hobbit
An Hobbit, pe eno ha distro (e saozneg : The Hobbit, or There and Back Again) zo ul levr saoznek 19 pennad ennañ bet skrivet gant J.R.R. Tolkien hag embannet e 1937 gant George Allen & Urwin e Londrez. Troet eo bet e brezhoneg gant Alan Dipode e 2001.
Hêrezh
Berzh bras en deus graet al levr-se, ken e oa bet goulennet un heuliad digant Tolkien gant e embannerien, setu e skrivas The Lord of the Rings ("Aotrou ar Gwalennoù"). Meur a film zo bet graet diwar The Hobbit. Gant Peter Jackson e oa bet ar film The Hobbit e teir rann : The Hobbit: An Unexpected Journey (2012), The Hobbit: The Desolation of Smaug (2013) ha The Hobbit: The Battle of the Five Armies (2014).
Mohoua ochrocephala
Annez
Bevañ a ra en Enez ar Su.
Manuel Kastilha
Manuel Kastilha (1234-1283) a oa un den uhel eus Kastilha, hag aotrou Villena, Escalona, Peñafiel, Elche, Santa Olalla, Agreda, Roa, Cuéllar, Chinchilla, Aspe ha Beas.
E dud
Mab e oa da Fernando III Kastilha ha da Beatriz Suabia. E dad a oa mab da Alfonso IX León ha d'ar rouanez Berenguela Kastilha. E vamm a oa merc'h d'ar roue Alfonso VIII Kastilha, ha pa oa marvet he breur Enrique Iañ Kastilha, roue war-lerc'h o zad, he devoa dilezet ar gurunenn a oa dezhi dre wir a hêrez. He zad Fulup Suabia, a oa Roue ar Romaned ha dug Suabia, hag he mamm a oa ur briñsez vizantat, Irene Ángelo, merc'h da Isaac II Angelos, Impalaer Bizantion.
E vuhez
Bez e voe alférez ar roue (1258-1277) ha mevel-meur (1279-1282), e-pad ren Alfonso el Sabio, hag adelantado mayor Murcia
Columba vitiensis
Columba vitiensis (koulm eus Viti, e brezhoneg), pe koulm jave gwenn, a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Isabella Bro-Saoz
Isabella Bro-Saoz (1214 – 1241), anvet ivez Elizabeth, a oa ur briñsez saoz, merc'h da Yann Dizouar, roue Bro-Saoz, ha d'e bried Isabelle d' Angoulême.
Columba vitiensis
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt, greun, had ha hugennoù dreist-holl.
Isabella Bro-Saoz
He buhez
Pevare bugel hag eil merc'h Yann Dizouar e oa. Daou vloaz e oa pa varvas he zad e 1216. He breur Herri III a voe anvet da roue neuze.
Ar pab Gregor X an hini a alias an Impalaer santel Friedrich II Hohenstaufen, en un emgav e Rieti, da zimeziñ da Isabella, choar ar roue saoz.
Columba vitiensis
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
Isabella Bro-Saoz
He buhez
Da gentañ ne soñje Friedrich nemet mirout e harperien c'hall. Pa gomprenas e c'hallje lemel skoazell a Vro-Saoz d'e enebourien en Alamagn gant un dimeziñ saoz, e savas a-du gant ar pab.
Dimezet e voe Isabella goant, ur bloaz warn-ugent dezhi, da Friedrich II Hohenstaufen 'Stupor Mundi', Impalaer santel intañvet div wech, ha daou-ugent vloaz dezhañ.
Lidet e voe an dimeziñ e Londrez e miz C'hwevrer 1235. En iliz-veur Worms avat e voe an eured.
Dre he dimeziñ e oa Impalaerez santel, Rouanez Alamagn ha Rouanez Sikilia.
He bugale
N'eo ket gwall sklaer ar skridoù kozh diwar-benn pet bugel he doe, nag o anvioù, nag an deiziadoù. Un dra zo sur avat : pevar bugel he doe da vihanañ: *ur mab a varvas prestik goude bout ganet, e 1236 pe 1241,
Muiris Ó Súilleabháin
Deuet eo al levr eñvorennoù-se da vezañ unan eus levrioù klasel anavezetañ al lennegezh iwerzhonek, dre ma voe lennet kalz er skolioù abalamour ma oa ur skouer vat eus rannyezh iwerzhonek Cúige Mumhan.
Isabel of Gloucester
Isabella Gloucester, pe Isabel of Gloucester (war-dro 1173 – 14 a viz Here 1217), a oa ur gontez saoz ha kentañ pried Yann Dizouar a-raok ma voe lakaet da roue. Anvioù zo bet roet dezhi ivez: Isabel, Hadwisa, Hawisia, Hawise, Joan, Eleanor, Avise, hag Avisa.
Merc'h e oa da William Fitz Robert, eil kont Gloucester. E miz Eost 1189 e timezas d'ar priñs Yann Dizouar, breur d'ar roue Richarzh Iañ. Bugel ebet n'o doe.
Goude bout anvet da roue en 1199 e reas Yann dispenn an dimeziñ gant ar pab Inosant III dre an abeg a genwadelezh. Isabel a addimezas da Geoffrey de Mandeville, ha da Hubert de Burgh.
Chambord
Chambord a c'hell bezañ:
Dinas Dinlle
Dinas Dinlle zo ur gêriadenn vihan eus Kembre, e gwalarn kontelezh Gwynedd. Emañ war ribl Bae Caernarfon, er mervent da gêr Caernarfon. E 2011 e veze komzet kembraeg gant 77,9% eus an annezidi. Brudet eo traezh brav an aod, anvet Morfa Dinlle, ha dont a ra tud a-leizh di e-pad an hañv.
Kreñvlec'h
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn, a zo e-kichen. Daou gleuz bras a zo en-dro d'ar "bryngaer"-se hag en em gav bremañ tre war bord ar mor. Traezoù zo bet kavet ennañ eus an hag an  hag a ziskouez ez eus bet tud o chom ennañ betek ar mare ma oa Romaned en Enez Vreizh.
Brudet eo ar c'hreñvlec'h-se abalamour ma kaver dirazañ, er mor, un enezennig anvet Caer Arianrhod, ma oa annezet an doueez Arianrhod a reer anv anezhi e-barzh Math, mab Mathonwy, unan eus skourroù ar Mabinogi.
Aegolius acadicus
Aegolius acadicus a zo ur spesad evned-preizh noz eus ar c'herentiad Strigidae.
Boued
Bevañ a ra diwar vronneged bihan.
San Salvador (kêr)
<HR noShade> San Salvador eo kêr-benn bro El Salvador. Kêr vrasañ ar vro eo ivez hag eil brasañ kêr Kreizamerika. 316 090 a dud a oa o chom e kêr e 2007 hag 1 566 629 a annezidi en tolpad kêr.
Gonneville-sur-Mer
Gonneville-sur-Mer a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Douville-en-Auge
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik hag ar vered
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Gonneville-sur-Mer
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik hag ar vered
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
.
Jeremy Renner
Jeremy Renner a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 7 Genver 1971 e Kalifornia.
Veniliornis dignus
Veniliornis dignus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Chloronerpes dignus (kentanv) da gentañ-penn (e 1877) gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) hag Osbert Salvin (1835-1898).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Veniliornis nigriceps
Veniliornis nigriceps a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus nigriceps (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant ar skiantour gall Alcide Dessalines d'Orbigny (1802-1857).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Guillam er Borgn
Guillam er Borgn (1840-1927), pe an In-noz (evn-noz) hervez e anv-barzh, a Seglian, a oa ur barzh poblek hag a save hag a gane sonioù aozet gantañ, e deroù an.
Benedetto
Benedetto zo un anv-badez italianek, roet d'ar baotred, hag un anv-tiegezh.
Gerdarzh
Diwar an anv latin Benedictus
Picumnus cinnamomeus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ en un takad bihan eus Suamerika :
Josh Duhamel
Josh Duhamel a zo un aktor amerikan bet ganet d'ar 14 Du 1972 e North Dakota.
Sinagogenn Naoned
Sinagogenn Naoned zo ur sinagogenn lec'hiet e kreiz kêr Naoned, e straed-dall Kopernik. Savet e oa bet e 1870.
Istor
Er Grennamzer e oa Naoned ar gêr eus Breizh ma oa ar muiañ a Yuzevien.
Krouet e oa bet koñsistor yuzev Naoned e 1834. Da neuze en em vode ar Yuzevien, evit o lidoù, en un ti hag a oa straed Montesquieu. Goude 1852 e veze graet al lidoù en un templ a oa straed Rosière d'Artois. Re vihan e oa hag e 1866 e oa bet ar Yuzevien o c'houlenn digant an ti-kêr arc'hant hag ul lec'h evit sevel ur sinagogenn. A-benn ar fin e voe aotreet sevel an ti e 1868. Gant an ti-kêr e voe roet 6,000 lur evit se. Prenet e voe un dachenn e 14,000 lur, gant arc'hant dastumet e-touez ar gumuniezh Yuzevien.
Digoret e voe ar sinagogenn ent-ofisiel d'an 21 a viz Mezheven 1870. Da neuze e oa 200 den e kumuniezh yuzev Naoned.
John de Lancie
John Sherwood de Lancie, Jr., anavezetoc'h evel John de Lancie, ganet e Philadelphia (Pennsylvania, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 Meurzh 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Benedetta
Benedetta zo un anv-badez italianek roet d'ar merc'hed.
Gerdarzh
Eus an anv latin Benedictus, roet d'ar baotred.
Sofia (disheñvelout)
Sofia a c'hall bezañ meur a dra:
Yann an Toullgofer
Yann an Toullgofer (Jack the Ripper e saozneg) a veze graet eus ul lazher a steudad hag en devoa bevet e Londrez e dibenn an kantved. Ul lesanv an hini eo dre ma ne oa ket bet kavet piv e oa ar muntrer-se e gwirionez : roet e oa bet dezhañ da-heul al lizher en devoa kaset d'an ajañs-kelaouiñ Central News m'en em ginnige evel-se ennañ. E-touez ar gisti a oa o labourat e ranngêr baour Whitechapel e tibabe e lazhidi ; pemp anezhe da nebeutañ a oa bet drouklazhet e 1888. Ne oa ket bet diskoulmet an afer-se gant enklaskerien ar mare-se ha meur a aozer hag a arzour a oa bet broudet o awen abalamour da identelezh kuzh hag abegoù kevrinus al lazher pe... al lazherien.
An afer e berr gomzoù
Kroget e oa bet an afer pa voe kavet Mary Ann Nichols dic'hoûget ha toullgofet en ur straed eus Whitechapel d'an 31 a viz Eost 1888. Achu e voe ar steudad muntroù gant hini Mary Jane Kelly bet adkavet gwall vuturniet en he c'hambr d'an 9 a viz Du er memes bloaz. Holl lazhidi Yann an Toullgofer a oa merc'hed hag a oa o labourat evel gisti bep ar mare en East End, unan eus paourañ ranngêrioù Londrez. Estreget an hini ziwezhañ, 25 bloaz anezhi, an darn vrasañ anezhe a oa maouezed e-kreiz o brud, war-dro 40 vloaz.
An deiz a hiziv e chom an afer-se ur gwir luziadell c'hoazh : piv e oa an drouklazher, pe abegoù en devoa, abalamour da betra ez ae da c'histi nemetken, perak e oa paouezet a-daol-trumm, hag all... ?
E zoare ober
Tri eus ar pemp muntr a oa c'hoarvezet e lec'hioù foran (straedoù) hag ur pevare e porzh ur savadur. D'an ampoent e oa boas ar gisti da labourat e ruioù dall ha straedoù enk hag a veze damsklêrijennet peurvuiañ, ma veze aes d'an drouklazher ober e vad eus ar saviad-se.
Benedicta
Benedicta zo un anv-badez latin, italianek ha spagnolek, roet d'ar merc'hed.
Barba Tassel
Barba Tassel zo ur gonterez eus Plouared hag he deus roet meur a werz pe a son hag a gontadenn da Fañch an Uhel e Plouared war-dro 1870.
Benedicta
Gerdarzh
Eus an anv latin Benedictus, roet d'ar baotred.
Yann an Toullgofer
E zoare ober
Dic'hoûget e oa bet al lazhidi da gentañ. Div anezhe a oa bet toullgofet : bet digoret o c'hof gant al lazher ha tennet ar flugez (bouzelloù, lounezhi, mammoù) dioutañ, d'o lakaat war skoaz ar c'horfoù-marv pe d'o c'has gantañ. Kaset e oa bet ul lodenn eus ul lounezh-den da George Lusk (Prezidant ar C'homiteoù evezhiañs) zoken, a-gevret gant ul lizher o kemenn e oa bet lamet diouzh unan eus al lazhidi.
Elizabeth Stride a oa bet dic'hoûget hep bezañ toullgofet : tomm e oa he c'horf c'hoazh pa oa bet kavet ha direnket ar muntrer sur a-walc'h hep n'en dije ket bet tro da beurechuiñ e bezh-labour euzhus.
Mary Jane Kelly, bet lazhet e-barzh ar gambr a feurme e Miller's Court, a oa bet peurzivouzellaouet. Strewet e oa bet he flugez er pezh a-bezh dre m'en devoa bet Yann an Toullgofer amzer a-walc'h da ober evel ma plije dezhañ.
Mary Ann Nichols, « Polly » he lesanv
Bet ganet Walker d'ar 26 a viz Eost 1845 e Londrez, dimezet da William Nichols ha mamm pemp bugel, aet diouzh he gwaz abaoe 1882. Lazhet e voe e-pad noz an 31 a viz Eost 1888, d'he 43 bloaz ha douaret e London Cemetery and Crematorium d'ar 6 a viz Gwengolo 1888, niverennet 210752 he bez.
Adkavet e oa bet he c'horf etre 3e30 ha 3e45 diouzh ar beure e Buck's Row, bet troc'het he goûg, diskolpet he zeod ha boulc'het he c'hof ; he forzh a oa bet boulc'het don ivez. Goude bezañ skejet he c'horf e voe stadet e oa bet taget da gentañ hag e oa kleiziat an drouklazher, ar pezh a voe dislâret diwezhatoc'h gant meur a skiantour barrek war an torfedoù.
E-barzh kazetennoù ar mare-se e veze lennet sof-kont, ha kazi bemdez, pennadoù diwar-benn maouezed drouklazhet, muturniet pe zevet bev. N'eo ket souezh neuze e vije bet kavet « iskis » an darvoud-mañ gante petrak bennak m'o devoa sachet evezh o lennerien ouzh doare ober divoas al lazher en ur ober Hini doullgofet Buck's Row eus ar paourkaezh maouez.
Annie Chapman, « Dark Annie » he lesanv
Bet ganet Eliza Ann Smith e miz Gwengolo 1841 e Londrez, dimezet da John Chapman e 1869 ha mamm div verc'h hag ur mab toc'h, lazhet e voe d'ar Sadorn 8 a viz Gwengolo 1888 diouzh ar beure, e porzh diabarzh niverenn 29 Hanbury Street. Luduet e oa bet d'ar 14 a viz Gwengolo 1888 e Manor Park.
Obéreù en In-noz
Obéreù en In-noz zo ul levr e brezhoneg Gwened, embannet e 1981, anezhañ un adembann eus skridoù koshoc'h, sonennoù ha kontadennoù, a oa bet savet gant Guillam er Borgn, a Seglian.
Yann an Toullgofer
Annie Chapman, « Dark Annie » he lesanv
Adkavet e oa bet en he gourvez, bet troc'het he goûg, peuzdistaget he fenn diouzh he c'horf. Digoret e oa bet he c'hof ha lakaet he bouzelloù war he skoaz dehou tra ma oa bet tennet he forzh, he c'hrozh hag an div drederenn eus he c'hwezigell. En he harz e oa un nebeud pezhioù moneiz hag ur golo paper skrivet deiziad an 28 a viz Eost warnañ.
Obéreù en In-noz
Danvez al levr
Rakskrid gant Herri er Borgn, mab-bihan d'ar barzh.
Yezh
Skrivet eo e gwenedeg e doare Dihunamb.
Yann an Toullgofer
Annie Chapman, « Dark Annie » he lesanv
Disklêriet en devoa un test o chom er savadur en devoa klevet ur vaouez o huchal « nann » en ur anzav ne oa ket bet kalonek a-walc'h evit sellout dre ar prenestr. Antronoz, ur plac'h vihan a gelaouas ar polis he devoa gwelet ur boullenn wad un nebeud tiez pelloc'h ac'hane : evit ar bolised e oa sur a-walc'h ur roud lezet war e lerc'h gant al lazher tra m'edo o kas gantañ an organoù edo o paouez tennañ diouzh korf al lazhiad.
Un nebeud deizioù diwezhatoc'h e oa bet lakaet harz war ur c'higer yuzev hag a oa o terc'hel ur stal er c'harter, John Pizer e anv, war zigarez e vije bet kavet un tamm eus un davañjer lêr war lec'hioù ar muntr. Ken abred all e oa bet lakaet an tamm lêr-se e-maez ar jeu dre ma oa d'ur feurmer eus ar savadur : gwalc'het e oa bet gantañ ha lakaet da sec'hañ. Karc'hariet e oa bet Pizer daou zeiz-pad, amzer d'ar polis d'e zidamall ha da sioulaat ar mor a dud a felle dezhe linchañ anezhañ.
Diwar neuze e voe graet diskiant trelatet pe vaniak revel eus an drouklazher, diouiziek war ar gorfadurezh. An diluz nemetañ a oa bet degaset gant un nebeud testenoù bet disklêriet gante o devoa gwelet Annie Chapman o toullañ kaoz gant un den un tog chase war e benn hag ur vantell hir du en-dro dezhañ. Lâret e oa bet ivez e kamme.
Elizabeth Stride, « Long Liz » he lesanv
Bet ganet Gustafsdotter d'ar 27 a viz Du 1843 e Torslanda, distrig Göteborg (Sveden), mamm daou vugel ha torrdimezet e 1876 diouzh John Thomas Stride. Adkavet e voe divuhez he c'horf d'an 30 a viz Gwengolo 1888 e porzh ar C'hleub Berner gant ur seurtanvet Louis Diemschutz. Douaret e oa bet en East London Cemetery (bez n° 15509).
Diwar ali arbennigourien 'zo n'halle ket an torfed-mañ bezañ bet sevenet gant Yann an Toullgofer : re verr an amzer ha re bell diouzh al lec'h ma oa da vezañ graet ar muntr da-heul. Ouzhpenn ne oa ket bet taget al lazhiad met dic'hoûget war-eeun gant ur gontell ledan, berr ha falllemmet he lavnenn, disheñvel-mik diouzh an hini bet graet ganti da geñver ar pevar muntr all. Gant ur gontell tanav, hir ha lemm he lavnenn e oa bet lazhet ha gwall vuturniet Catherine Eddowes war-dro pemp munutenn ha daou-ugent diwezhatoc'h. Graet en divije ar muntrer gant ar memes seurt arm a-benn an div wech kentañ a-raok kemm a-benn an drede hag adober gant ar gontell gentañ a-benn ar bevare (45 munutenn diwezhatoc'h) hag ar bempvet. Arvestet en devoa un test, Israel Schwartz e anv, ouzh an argadenn gant un den mezv hag en devoa he zaolet war al leur en ur zistagañ gerioù bras. Bet keñveriet an holl ditouroù dastumet gant ar polis e seblante an argader-mañ bezañ an drouklazher ivez.
Catherine Eddowes, « Kate Conway » he lesanv
Bet ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1842 e Wolverhampton (Staffordshire), ur verc'h ha daou vab he devoa bet gant he fried kleiz Thomas Conway. Bet lazhet d'an 30 a viz Gwengolo 1888 e oa bet muturniet hag adkavet e liorzh foran Mitre Square.
Merzheriet e oa bet Catherine Eddowes, sur a-walc'h peogwir n'en devoa ket gallet Yann an Toullgofer kas e « labour » da benn gant Elisabeth Stride (mar bez lakaet e oa bet lazhet houmañ gantañ). Adkavet e oa bet en he gourvez en ur boullennad wad, digoret he c'hof ha peurfoeltret he dremm : he fri ha he skouarn dehou boulc'het, ur V ledan treset war he fas gant ur gontell. Peuzdibennet e oa, toullgofet « evel ur pemoc'h en ur stal giger », lakaet he stomok ha he bouzelloù war he skoaz dehou, hec'h avu troc'het, unan eus he lounezhi hag he c'hrozh tennet kuit.
Mary Jane Kelly, « Ginger » he lesanv
Diouzh danevell ar mezeg-lezenn e voe kalz euzhusoc'h an torfed-mañ eget ar re all : ''Emañ ar c'horf en e c'hourvez e kreiz ar gwele, troet ar penn war ar jod kleiz, an divskoaz a-blaen, ahel ar c'horf damstouet war an tu kleiz avat. En em gavout a ra ar vrec'h kleiz a-hed ar c'horf, an arvrec'h pleget a-skouer ha pozet a-dreuz ar c'hof. Ar vrec'h dehou, un tamm bennak distaget diouzh ar c'horf, a zo war ar vatarasenn, tra m'emañ an arvrec'h war ar c'hof, stardet ar bizied anezhi. Distok eo an divhar, ar vorzhed kleiz a-skouer gant ar c'horf bras tra ma tres ar vorzhed dehou ur c'horn anlemm gant ar voudenn. Gorread diavaez a-bezh ar c'hof hag an divorzhed a zo bet diframmet tra m'eo bet tennet ar flugez diouzh kavenn ar c'hof. Troc'het eo bet an divronn adalek o diazezoù, muturniet an divrec'h gant meur a daol kontell dizingal ha n'haller ket anavezout an dremm. Gwiadoù ar goûg a zo bet troc'het betek an askorn. Strewet eo bet ar flugez a-stlabez : ar grozh, al lounezhi hag ur vronn a zo dindan ar penn ; ar vronn all e-kichen an troad dehou ; an avu etre an treid ; ar bouzelloù a-zehou d'ar c'horf ; ar felc'h a-gleiz d'ar c'horf ; berniet ez eus bet drailhennoù kig eus ar c'hof hag an divorzhed war un daol ; tennet eo bet ar galon ha n'eo ket bet adkavet''.
Annie Millwood
Bet ganet e-tro 1850, argadet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1888 e White's Row ha kaset d'an ospital abalamour ma oa bet gwall c'hloazet he c'horf ha he divhar : kuitaat a reas an ospital ha mont da Anaon d'an 3 a viz Meurzh 1888.
Ada Wilson
Bet ganet e-tro 1868, argadet d'an 28 a viz Meurzh 1888 en he zi (19, Maiden Street) hep na vije bet kollet he buhez ganti.
Martha Tabram « Emma Turner » he lesanv
Bet ganet White d'an 10 a viz Mae 1849 e Londrez, dimezet hag aet digant Henry Samuel Tabram he devoa bet daou vab gantañ. Drouklazhet e oa bet d'ar 7 a viz Eost 1888 e George Yard, 39 zaol kontell adkavet en he c'horf. En abeg d'al lec'h, d'an deiziad ha da zegouezhioù he marv e vez lâret gant arbennigourien 'zo e c'hallfe bezañ unan eus lazhidi Yann an Toullgofer. Padal, ne oa ket bet na dic'hoûget na toullgofet evel ma oa c'hoarvezet d'ar maouezed all (estreget Stride). Emdroadur grevusted gloazioù lazhidi Yann an Toullgofer – doare ober merkus al lazherien a steudad – a laka da vartezeañ e vije bet Martha Tabram drouklazhet gant lazher brudet Whitechapel.
Elizabeth Jackson « Lizzie » he lesanv
Korf ar gast-mañ eus Sloane Square, bet ganet d'an 18 a viz Meurzh 1865, a oa bet adkavet dre dammoù en Tavoez etre an 31 a viz Mae hag ar 25 a viz Mezheven 1889.
Hervez Anderson
E pennad 9 ar c'hounskrid ofisiel - « The lighter side of my official life » - a oa bet savet gantañ e tispleg Sir Robert Anderson e oa an drouklazher, gouez dezhañ, ur « maniak revel eus ar re feulsañ », a orin eus Pologn, bet desavet e renkad ar vicherourien hag o chom e-unan-penn en dachennad ma oa bet sevenet an torfedoù. E eiler, Donald Sutherland Swanson, en devoa skrivet e marz an diell : « Kosminski », oc'h ober dave d'ar skizofren Aaron Kosminski da vezañ an torfedour.
Al lesanv
Gallout a ra al lesanv « Yann an Toullgofer » dont eus ur c'hazetenner bennak peotramant eus ar muntrer e-unan.
Kroget e oa istor al lesanv-se gant ul lizher, Dear Boss e anv, degemeret d'ar 27 a viz Gwengolo 1888 gant ar Central News Agency ha sinet Yann an Toullgofer. Ne oa ket bet gwiriekaet evel bezañ bet dornskrivet gant al lazher ; sellet e vez ouzh al lizher-mañ evel un taol-esae da reiñ muioc'h a vrud d'an afer pe evel…lost al leue.
Skrivet e vije bet al lizher gant ur c'hazetenner eus ar pemdezieg  The Star, Frederick Best e anv, hag en devoa c'hoant d'ober d'e bennadoù bezañ « fetisoc'h » o reiñ un anv d'al lazher. Hanter-kant vloaz abretoc'h, ur Yann faltaziek all en devoa gounezet brud er memes kêr : Yann e seulioù war winterell. Oberourien 'zo evel Philip Sugden ha Lionel Fanthorpe o devoa skrivet en dije gallet awenañ lesanv « Yann an Toullgofer ».
Chomet e oa bet bev al lesanv-se dre ma voe eilembannet al lizher er c'hazetennoù gant Scotland Yard engortoz da vezañ anavezet an doare skrivañ gant unan bennak.
Brud
Meur a elfenn all o doa graet d'an drouklazher-se mont tre en istor ar c'hrim hag ar memor stroll. Ar pep hervekañ eo implij ar mediaou gant an Toullgofer e-unan moarvat, ar pezh a oa nevez d'ar mare-se. Meur a lizher a oa bet degemeret gant ar c'hazetennoù ha gant ar polis kement ha ken bihan ma voe lakaet e dorfedoù war wel e-pad meur a viz. Ha seul ma c'hwite Scotland Yard war serriñ ar muntrer seul ma kreske entan ar bobl. Diwar neuze e tiskouez al lizhiri sinet 'Ho servijour uvel Yann an Toullgofer' gant lizherennoù gwad bezañ bet skrivet gant ar c'hazetenner Frederick Best evit ober da dennadennoù The Star kreskiñ.
Ne oa ket bet diluziet ar c'hevrin a guzhe personelezh Yann an Toullgofer : ne voe ket lakaet harz war ar muntrer gant polis Kêr-Londrez, na zoken war un den bennak diskred warnañ. Adalek ar c'hentañ deiz betek an deiz a hiziv n'eus ket bet ehan ebet gant ar martezeadennoù a bep seurt.
East End Londrez en devoa roet ul leurenn dic'hortoz d'ar muntroù gant e c'hardennoù teñval, kemmeskailhez e engroez born, e aer diyac'h mat da zegas kleñvedoù a bep seurt : paourañ ranngêr ur gêrbenn divent-mat da vare an Dispac'h greantel.
Enskrivadur Goulston Street
Goude ma c'hoarvezas daou vuntr an 30 a viz Gwengolo e voe ensellet al lec'hioù gant ar polis o klask war-lerc'h diluzioù pe destoù. E-tro teir eur diouzh ar beure e voe kavet e Goulston Street un tamm eus un davañjer gwad warnañ gant an enseller Alfred Long, dek munutenn war droad eus ar plas ma oa bet lazhet Catherine Eddowes. O klask mont pelloc'h ganti e kavas Long un enskrivadur ouzh ur voger e-kichen an tamm tavañjer : « The Juwes are the men That Will not be Blamed for nothing » (« Ne vo ket tamallet ar Yuzeved evit netra » ur fazi er ger "juwes"). Goulakaet e oa bet e oa nevez an enskrivadur, anez e vije bet diverket gant unan eus an dud o chom er ranndioù nes. Kuit da voulc'hañ emsavioù enepyuzev e oa bet adskrivet a-raok bezañ skarzhet diouzh ar voger.
Tud barrek war ar muntroù dre doullgofañ, Stephen Knight en o zouez, o devoa kavet ur geñver iskis a-walc'h e skrivad direizh ar ger Juwes e-lec'h Jews (Yuzeved) hag anv Jubelo, Jubela ha Jubelum, (drouklazherien e mojenn Hiram). Ar pezh a reas da Stephen Knight skrivañ e oa Yann an Toullgofer frañmason, pe tomm e galon outo da nebeutañ.
Toledo (Spagn)
Toledo zo ur gêr e Spagn, e Kastilha-La Mancha, war lez ar stêr Tajo, ha kêr-benn Proviñs Toledo.
Brudet eo an Alcazar, hag an iliz-veur.
Millançay
Millançay a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.
Douaroniezh
57,94 km2 eo gorread Millançay.
Melestradurezh
E 2014 e voe Philippe Agulhon dilennet da vaer.
Alcázar
Alcázar zo ur ger spagnolek, a orin arabek, hag a dalv kement ha palez, kreñvlec'h, hag a zo anv meur a lec'h e Spagn.
Célian Goury du Roslan
Célian Louis Anne Marie Goury du Roslan, baron Goury (9 a viz Even 1846), bet ganet d'an 30 a viz Gouere 1811 e Landerne hag aet d'an Anaon d'an 10 a viz Gouere 1894, a voe ministr leunc'halloudek, kentañ sekretour kannadurezh Bro-C'hall e Mec'hiko.
Bia Seidl
Maria Beatriz Parpinelli Seidl (Rio de Janeiro, 19 Gwengolo 1961) zo ur ganerez hag aktourez eus Brazil.
Bretteville
Bretteville zo anv un daouzek kumun e Normandi, e Bro-C'hall.
Pelayo
Pelayo zo un anv-badez spagnolek.
Bauzy
Bauzy a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton Chambord, e rannvro Centre-Val de Loire.