cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Loeroù-gaol
Al loeroù-gaol zo ur pezh dilhad-dindan en deus kemeret lec'h al loeroù abaoe ar bloavezhioù 1960.
Đồng Hới
Đồng Hới zo ur gumun eus Viêt Nam, e kumuniezh emren Quang Binh. Gorread: 155,54 km2, poblañs : 103 988 annezad e 2006. Phong Nha-Ke Bang a zo 40 km e norzh Dong Hoi. Aerborzh Đồng Hới a zo 6 km e norzh Đồng Hới.
Loeroù-gaol
Evel loeroù int d'an divhar, hag evel ur bragoù d'ar c'haol ha d'ar feskennoù, se zo kaoz e vez lavaret loeroù-bragoù ivez gant lod.
Talvezout a reont da zerc'hel tomm, da reiñ ur stumm brav d'an divhar pa vezont diskouezet, ha plijus int da zougen. Brudet e voent adalek ar bloavezhioù 1960, pa grogas reuziad ar vrozhig-verr.
Ober al loeroù-gaol
14 kilometrad neud zo ezhomm d'ober ul loeroù-gaol. En Azia e vez graet ar re varc'hadmatañ, ar re gerañ (ha gwellañ, a-hervez) e Bro-C'hall, Italia hag Alamagn.
Er sportoù
Dre ma talc'h tomm e vez douget loeroù-gaol gant sportourien ha dreist-holl ar ruzikerien war zañs.
Kroc'hen ha sorc'henn
thumb|Loeroù-gaol thumb|Loeroù-gaol ha brozhig-verr. Gant an neuz an « eil kroc'hen » ha meudata plijus an danvez anezho ez eus ganet ur sorc'hennerezh troet gant al loeroù-gaol, ha dreist-holl gant al loeroù-gaol du graet gant un danvez anvet elastan, neuz ar satin, ha doare lufr dezhañ.
Loeroù-gaol ha gwazed
Er Grennamzer ha betek an Dispac'h Gall e veze douget dilhad heñvel a-walc'h ouzh loeroù gaol gant ar wazed. Tud zo a lavar e vez douget kalz loeroù-gaol gant ar baotred met ne gredont ket lavarout, gant aon rak ar fallvrudoù.
Chesterfield (Bro-Saoz)
Chesterfield zo ur gêr istorel eus Bro-Saoz, brasañ kêr Derbyshire, ha brudet tour hec'h iliz.
Lahoueg
Teir rannyezh pennañ ez eus:
365
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Gŵyr
Gŵyr zo un anv kembraek a gavaer e lec'hanvadurezh Kembre.
Rollandia rolland
Rollandia rolland a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Annez
Kavet e vez al labous war lennoù dour dous kreisteiz Suamerika.
Isspesadoù
Tri isspesad zo dezhañ :
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Rollandia rolland en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Felibrige
Ar Felibrige (reolad modern) pe Felibritge (reizhskrivadur klasel) a zo ur gevredigezh hag ur skol lennegel krouet evit adsav lennegel an okitaneg, savet e Castèunòu de Gadanha (Provañs) gant Frederic Mistral, Teodòr Aubanèu (Teoudor Aubanèu), Josèp Romanilha (Jousep Roumanilho) ha pevar ag o mignoned. Ur seurt kenvreuriezh hag ur c'hevarzhe ouiziek ez eo, gant lidoù ha traezennoù arouezel, heñvelek a-walc'h da re Goursez Breizh, eus un tu, hag ul labour gouiziegezh, eus un tu all, pa talc'h da aozañ ostilhoù yezh evel en ur adnevezañ geriadur bras an okitanek, « Lou Tresor dóu Felibrige ». Ur c'hevread evit bodañ kevarzheoù felibr, anvet escolo felibrenco, hag a zo liammet d'ar Felibrige kreiz eo ivez.
Gerdarzh
An anv « felibres » a c'hell dont ag ur fazi poblek. Ar c'hantik a oa anavezet a ganour da selaouer hag an dud o deus komprenet enta : « Li Sèt Felibres de la Lèi » (ar Seizh Felibr ag al Lezenn), pa oa ret kompren « Li Sefers, libres de la Lèi » (ar Seferieu, levrioù al Lezenn). N’eo ket kalz anavezet « sefer », rak ur ger hebraek eo, p'eo ur sefer ur rolled, evel e oa al levrioù en araok hag e weler e dalc'h ar Brofeded àr an ikonoù. Koulskoude n'eo ket sklaer awalc'h an displegadennoù kinniget gant Mistral e-unan en e emvuhezskrid. Hervezañ e c'helfe bezañ ar ger okitanek liammet gant fellebris, latin evit magadell. Hag Alain Rey a skrivas e wele ar c'hoari gerioù « sefers, libres » evel ur fentigell.
Diaraogerien ar Felibrige
Dont a reont war-lerc'h diaraogerion evel an aotrou Millot (saver an Histoire littéraire des troubadours, 1794), Fabre d’Olivet ha Raynouard (Choix de poésies originales des troubadours, 1816-1821). Ar re-se a felle dezhe derc'hel un hengoun barzhek, a za ag ar «chansos» ag an droubadoured, hag evezhiañ purded ar yezh. Bez e oa ur strollad okitanek arall e amzer pa oa yaouank Frederic Mistral, « Li troubaires » (An Droubadoured), e Marselha, met e izili a oa troet ouzh ar gêr-se hepken.
Istor
Àr-dro 1850, ar varzhed okitanek a sante an ezhomm d'en em zastum, hag en em gempenn, evit reiñ un alan nevez d’al lennegezh hag ar yezh okitanek. D'an 21 a viz Eost 1853 e voe aozet Gouel an Droubadoured (Roumavagi dei Troubaires) e Ais de Provença hag e voe kouviet da vont di Aogust Brizeug gant Josèp Romanilha ha Jean-Baptiste Gaut, met ar barzh brudet evit bezañ bet loreet gant an Akademiezh gall ne c'hellas ket dont, ken gwanaet e voe gant an droug-skevent. Savet e voe ar Felibrige e kastell Fòntsegunha (e Castèunòu de Gadanha, e Provañs], d’an 21 a viz Mae 1854 gant seizh barzh yaouank: Teodòr Aubanèu, Joan Brunet, Pau Gièra, Ansèume Matièu, Frederic Mistral, Josèp Romanilha hag Anfòs Tavan. Fellout a rae dezho sevel krog an okitaneg hag unvaniñ e zoare-skrivañ. Mistral a ginnig dezhe an anv «felibres», deuet ag ur ganaouenn gozh relijiel (e-menn ar Werc'hez Maria a zispleg hi he deus kavet he mab e-barzh an templ « e-mesk seizh felibre al lezenn »). Ar c'hentañ izili ag ar Felibrige a zo enta «Doctored al lezenn». An hani koshañ zo Romanilha, obérour Li Pascareleto (Bleuñv-Pask), e 1847 ha Li Pantaiaire (An hunvreourion), e 1851. Skrivet en deus ivez an oberoù boutinoc'h evel Li Prouvençalo (ar Vrovañsalezed / geotennoù ar Werc'hez) 1852.
Reizskrivadur Mistral ha brud nevez degaset gantañ d'al lennegezh okitanek
Mistral a skrivas holl e oberoù e okitaneg hag en doe savet ur reizhskrivadur a yeas da vezañ ar reolad mistralad pe ar reolad modern. Reiñ ul lufr hag ur welusted d'ar yezh a oa bet implijet e lezioù roueel ha priñsel er Grennamzer a voe pal uhel ar Felibrige. Gounit a reas e bariadenn Mistral pa teuas ar vrud broadel hag etrebroadel gant e varzhoneg hir, Mireio e 1859. Skrivañ a reas ivez, Calendau ha Lo Poema dau Ròse, (Barzhoniezh ar Roen). Ispisialourion lennegezh a laka hemañ diwezhañ ar-lein e obéreu arall.
Breizh hag ar Felibrige
Krouidigezh ar Felibrige a zo bet broudet gant adsavidigezh al lennegezh poblel brezhoneg (Barzaz Breiz, 1839 ha 1845) ha stil nevez ar varzhoniezh vroadel dispaket gant Aogust Brizeug ha ne voe ket ar gejadenn graet a-bell. Respont a reas Brizeux gant ul lizher berr hag ur varzhoneg hir a-walc'h, «Aux poètes provençaux», pa voe kouviet da gejañ ganto e 1853. N'o deus ket ankounac'het oberenn ha ton Brizeug, pa voe sevenet lid-kañv ar barzh brezhonek e Montpelhier, e-lech ma varvas e miz Mae 1858, ken e teuas ur bagad felibred d'e ambroug d'ar vered. Ha mouget eo kan an eostig/ Nann, kas a ri buhez en-dro d'az yezh hevouezh war zigresk, Provañs kaer… Yezh ar vro a zo ar chadenn beurbadus a laka pep da vezañ dalc'het asambles,/Ganti e vez desket traou ar vuhez,/Ganti e vezont miret en soñj.(Tennet diouzh "Aux poètes provençaux, à leur réunion du 21 août 1853'')..
Oberiantizoù
Ne ra ar Felibred nemet labourat evit ar yezh okitanek. Pep unan n’eo ket barzh, met pep unan a laboura eviti. Ar simpl « felibres mantenèires » (felibroù dalhourion) a skriv kontadennoù ha fentigelloù, a sav pezhioù-c'hoari, a gan e okitanek. Ar « mèstres d’òbra » (mistri-labour) a skriv pennadoù diàr an Istor, an Douaroniez pe o tennañ d'ar Lennegezh okitanek. Sevel a reont kazetennoù, arvestoù ha darvoudoù a bep sort. Ar « mestres en Gai Saber » (mistri e Gouzout Laouen). Un pal a-bouez eo ledanañ an deskadurezh okitanek eus ar skol-vamm d'ar skol-veur ha e klask e kas pelloc'h pep a skol felibr lec'hel diorroadur ar c'halandretoù (skolioù kentañ derez), ar skolajoù hag al liseoù okitanek, kenurzhiet an ober gant ar "meñtenansoù" (mantenéncio) el live rannvroel. Kouviet e vez ar Felibrige evit reiñ e ali diwar-benn programoù an Deskadurezh-stad. Kemer perzh e ra ar Felibrige e-barzh an obererezhioù a denn da zifenn ha diorroadur an okitaneg, da skouer evit ma vo sinet gant gouarnamant Bro-C'hall Karta ar yezhoù nebeut implijet.
Gouel Santo-Estello ha C'hoarioù meur ar Boked
Daou zegouezh a vez aozet ingal gant ar Felibrige e kêrioù an okitanekva tro-ha-tro, Gouel Santo-Estello ha C'hoarioù meur ar Boked.
Santo-Estello
Lidet e vez gouel Santo-Estello (Santa-Estèla, er reizhskrivadur klasel) pep bloaz gant degouezhioù sevenadurel hag arzel asambles gant emvod-meur ar gevredigezh.
Kathrin Schmidt
Kathrin Schmidt (12 a viz Meurzh 1958 e Gotha) a zo ur skrivagnerez alaman.
He buhez
E 1958 e voe ganet Kathrin Schmidt e Gotha hag adalek 1964 edo o chom e Waltershausen. Goude tapout he bachelouriezh e studias ar vredoniezh etre 1976 ha 1981 e skol-veur Jena. Goude tapout he diplom e voe skorerez etre 1981 ha 1982 e skol-veur Leipzig. Goude-se e labouras evel bredvezegez evit ar vugale e Rüdersdorf hag e Marzahn. E 1990-1991 e rezas war-dro ar magazin Ypsilon. Abaoe 1994 ez eo skrivagnerez leun-amzer. Dimezet eo, pemp bugel he deus hag emañ o chom e Mahlsdorf e Berlin.
Oberennoù
thumb|O lenn „Du stirbst nicht“, 2009 thumb|upright|Levr sinet ganti
Limbourg (Belgia)
Proviñs Limbourg a zo unan eus proviñsoù Belgia, e reter Flandrez.
Kumunioù
1. Alken
2. As
3. Beringen (kêr)
4. Bilzen (kêr)
5. Bocholt
6. Borgloon (kêr)
7. Bree (kêr)
1614
Diwar-benn bloavezh 1614 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
8. Diepenbeek
1614
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1614
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
9. Dilsen-Stokkem (kêr)
1614
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1614
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
10. Genk (kêr)
11. Gingelom
12. Halen (kêr)
13. Ham
14. Hamont-Achel (kêr)
15. Hasselt (kêr)
16. Hechtel-Eksel
17. Heers
18. Herk-de-Stad (kêr)
19. Herstappe
20. Heusden-Zolder
21. Hoeselt
22. Houthalen-Helchteren
23. Kinrooi
24. Kortessem
25. Lanaken
26. Leopoldsburg
27. Lommel (kêr)
28. Lummen
29. Maaseik (kêr)
30. Maasmechelen
An Ignel
<HR noShade>
An Ignel a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan. E su ar vro Pourlet emañ.
Anv
Stummoù skrivet
Gerdarzh
Chieg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù lahouek eo ar chieg ((lahu) shi, kutsung, lahoueg melen pe kwi) komzet gant tro-dro da 62.000 den en holl e Laos (20.000 den e 1983), Sina (5.000 den e 1984), Myanmar (10.000 den e 1989), Tailand (20.000 den e 1998), Viêt Nam (5.000 den e 1998) ha gant ezvroidi er Stadoù-Unanet.
Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional
thumb|Skritell embannet gant ar BEAN Ar Bloc d'esquerra d'alliberament nacional (BEAN) ("Bloc'had an Tu-Kleiz evit an Dishualded Vroadel") a oa ur c'hengevredad bet savet er bloavezh 1979 da-geñver ar mouezhiadegoù gant disrannerien gatalanek gant Lluís Maria Xirinacs, ar Partit Socialista d'Alliberament Nacional (PSAN) hag Bloc Català de Treballadors (BCT).
Ar strollad katalanek disrannour kentañ an hini e oa, ha kaset en doa un dileuriad da Barlamant Spagn e 1979 hag en doa bet muioc'h evit 50,000 vot.
Da c'houde e kuitaas ar PSAN ar c'hengevredad ha dont neuze ar BEAN da vezañ ur strollad politikel.
Savet e oa bet un disklêriadur unvan etre BEAN hag ar Nacionalistes d'Esquerra da-geñver ar vouezhiadeg demokratel kentañ dalc'het e 1980 met a-benn ar fin e oa bet kinniget bep a listenn ganto met n'o doa ket gellet kaout dileuriad ebet. En em divodañ a reas ar BEAN e 1982.
Nant-Izeg
Nant-Izeg  (Val-d'Izé e galleg, Ize e Gallo) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwitreg-Kornôg e departamant Il-ha-Gwilen.
Skouvlant
Skouvlant (La Regrippière  e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
32. Neerpelt
Ar C'hloastr-Plourin
Ar C'hloastr-Plourin a zo ur gumun eus kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed, hag e Bro-Dreger, e Breizh.
Douaroniezh
Kumioù amezek : Plourin-Montroulez; Skrigneg; Berrien; Plouneour-Menez; Pleiber-Krist
Ardamezioù
Ne vefe ket
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
33. Nieuwerkerken
34. Opglabbeek
35. Overpelt
36. Peer (kêr)
37. Riemst
38. Sint-Truiden (kêr)
39. Tessenderlo
40. Tongeren (kêr)
41. Voeren
42. Wellen
Chiroxiphia
Chiroxiphia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
43. Zonhoven
Chiroxiphia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Limbourg (Belgia)
Kumunioù
44. Zutendaal
Urzh an Erminig hag ar Pennoù-ed
Urzh an Erminig a voe krouet e 1381 gant Yann IV Moñforzh, dug Breizh. Staget e voe Urzh ar Penn-ed outañ gant an Dug Frañsez Iañ  e 1448. Pa voe staget dugelezh Breizh ouzh rouantelezh Bro-C’hall e 1532 ne voe ket anv ken eus an daou urzh-se.
Krouidigezh
Urzh an Erminig a oa un urzh a varc’hegiezh, a voe krouet e 1381 gant dug Breizh, Yann IV Moñforzh (1345-1399, evit kreñvaat e c'halloud war an dugelezh ha bodañ an noblañsed tro-dro dezhañ. E 1364, e-pad emgann an Alre, e oa deuet an diegezh Moñforzh, gant skoazell ar Saozon, da vezañ trec'h war Charlez Bleaz, a veze harpet gant roue Frañs. Hennezh a oa e sell da vont war dron an dugelezh. An diernezh nevez en doe lakaet da bal difenn emrenerezh Breizh ha kreñvaat ar velestradurezh anezhi. Ur benveg politikerezh diabarzh e oa met ivez ur benveg diplomatiezh da-geñver al lezioù all. Da vare an dug Frañsez Iañ e veze un enor da vat evit an dud da zont izili eus an urzh-se ha nebeut war-lerc'h e teuas da vezañ "Urzh an Erminig hag ar Penn-ed". Gallout a reer gwelet ar c'holier-se e kerc'henn delwenn Frañsez II en he gourvez en iliz-veur Naoned.
N’eus skrid ebet o reiñ testeni eus krouidigezh an urzh-se ha statudoù an urzh-se ne vezont ket anavezet kennebeut. Gouzout a reer avat e voe krouet an urzh-se war-lerc'h distro an Dug IV eus Bro-Saoz. En em vodañ a rae izili an urzh-se ur wech ar bloaz en iliz-chabistr en Alre ma teuent d’un oferenn a veze lavaret gant un dean hag eizh beleg. Dibar e oa an Urzh-se rak d'ar mare-se e veze degemeret ar merc’hed (nav merc’h diouzh a ouzer) kerkoulz hag an diblonidi.
Ur c’holier a veze roet da izili an urzh-se. C'hoarvezout a rae an dro-c'houzout eus div chadenn aour gant klochedoù e stumm erminigoù. Staget e veze an div chadenn an eil ouzh eben gant ur gurunenn doubl, daou erminig a-istribilh outi.
An erminig
Hervez ur vojenn, an Dugez Anna a oa o pourmen e Breizh he doa gwelet tud a oa chaseal un erminig. Pa oa en em gavet al loen war ribl ur poull-dour e tiababas talañ ouzh ar chaseourien kentoc’h eget kousiñ e vlev gwenn-kann gacht fank. Hag an Dugez Anna, fromet-kaer gant emzalc’h al loenig-se, da c'houlenn ouzh ar chaseourien chom hep lazhañ an erminig. Diwar neuze e tivizas ober eus an erminig hec’h arouez. « Kentoc’h mervel eget kousiñ » zo deuet da vezañ ger-ardamez Breizh (latin : « Potius mori quam foedari »).
Lakaet e voe an erminig, evit gwir, da ardamezoù duged Breizh gant Pêr kentañ Brizhkloareg (1213-1237, a oa ezel eus Tiegezh Dreux. Mab e oa Pêr kentañ Brizhkloareg da Robert 1añ, ur mab da Loeiz VI. Tiegezh Dreux en doa ur skoed-ardamez gant karezennoù aour ha glas-pers hag ul lurell ruz. E 1316 e kemmas an dug Yann III an ardamezoù. Tennañ a reas ar c’harezennoù hag al lurell ha un torradur erminigoù a lakaat en o lec’h. Dont a reas da vezañ ardamez Breizh. Krouet e voe an erminig ardamezek neuze gant ur familh kapesian.
Ar Penn-ed
An dug Frañsez Iañ a blije kaer dezhañ ar gerioù-ardamezoù hag an ardamezoù. War-dro 1447 ez ouzhpennas da golier Urzh an Erminig ur c'holier pennoù-ed. Lod a soñj dezho en doa graet an dra-se rak peuzheñvel e oa stumm lost an erminig ouzh hini ur penn-ed, zo hanver vrasoc’h egetañ hag eilpennet. Bez hollgaer Frañsez II, zo hiziv e kroazenn su iliz-veur Naoned, zo bet ur c’holier erminig ha pennoù-ed e kerc’henn an dug.
Lenn ivez
Urzh an Erminig zo bet krouet e 1973 evit enoriñ ar pennoù-bras a gas sevenadur Breizh war-raok.
Nacionalistes d'Esquerra
Nacionalistes d'Esquerra ("Broadelourion eus an Tu-Kleiz") a oa oanv ur c'hengevredad bet savet da geñver ar mouezhiadegoù gant disrannourion gatalan (ur rann eus ar PSAN, Bandera Roja, h.a.).
Ne oa bet tapet gante sez ebet e Parlamant Katalonia p'en em ginnigas evit ar wezh kentañ e 1980 o vezañ ma oa ur strollad disrannour all, ar Bloc'had an Tu-kleiz evit an Dishualded Broadel (BEAN, Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional), war ar stern ivez d'ar c'houlz-se.
E 1985 en em unanas gant Kenemglev Broadelourion an Tu-kleiz (Entesa dels Nacionalistes d'Esquerra) hag un nebeud tud aet kuit nevez zo eus ERC met sevel a reas ur rann eus ar strollad a-enep an unvaniezh-se ha sevel a rejont Luskad an Tu-Kleiz Broadelour (Moviment d'Esquerra Nacionalista).
Procellariidae
Procellariidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, evned-mor ennañ, termenet e 1820 gant al loenoniour saoz William Elford Leach (1791-1836).
Roperzh Teurgn
Roperzh Teurgn pe Roperzh Kreñv (pe Robert le Fort e galleg) a oa un uheliad hag ur brezelour frank, hendad dinastiezh ar Roperzhidi hag ar Gapesianed, ganet etre 815 hag 820, ha lazhet d'ar 15 a viz Gwengolo 866 en emgann Brissarthe, er Maine-et-Loire a hiziv.
Procellariidae
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a pemzek genad d'ober ar c'herentiad :
Rollandia microptera
Rollandia microptera (pe Podiceps micropterus) a zo ur spesad evned dour e-touez kerentiad ar Podicipedidae.
Roperzh Teurgn
Familh Roperzh a oa ur familh konted staliet etre Roen ha Meuse.
Rollandia microptera
Abalamour d'ar rouedoù bras a ra ar besketaerien gante aboe 1990 e vez stadet ez a an niver a laboused war zigreskiñ a vloaz da vloaz : beuziñ a reont enne hep bezañ gouest d'en em zizober anezhe dre m'int graet gant gwienn gevanaoz.
Roperzh Teurgn
War-dro 840, da heul rannidigezh an impalaeriezh etre mibien Loeiz an Deol, e tibabas Roperzh mont d'en em staliañ da Neustria ha servijout Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg.
An titl a vMissus dominicus a oa gantañ war-dro 852-853, ha galloudoù bras dezhañ e broioù Maine, Teurgn hag Anjev.
Rollandia microptera
Annez
Kavet e vez al labous war lennoù uheldirioù kornôg Bolivia ha kreisteiz Perou, ma vez graet "zampullín del Titicaca", "macá del lago Titicaca" pe "keñola" anezhañ e spagnoleg.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Rollandia microptera en urzhiad Ciconiiformes pe Podicipediformes.
Roperzh Teurgn
E vuhez
Krediñ a reer e oa mab da Roperzh († 834), kont Oberrheingau ha Wormsgau, ha da Waldrade, c'hoar da Odo Orleañs.
<!--
Lors d'un colloque scientifique tenu à Angers en 1987 à l'occasion du millénaire capétien, l'historien Karl Ferdinand Werner a confirmé l'origine rhénane de Robert le Fort en s'appuyant sur le témoignage de Réginon de Prüm et a confirmé la réussite de son implantation dans la région ligérienne par les attaches familiales qui l'auraient lié au clan animé par le sénéchal Adalard et à deux groupes de parenté de l'Ouest, les comtes Géroldiens installés à Blois, Châteaudun et Angers et les Widonides basés dans la marche de Bretagne.
Toutefois, pour d'autres, l'ancêtre des rois capétiens, Robert le Fort, dont l'origine demeure assez mystérieuse quoi qu'on en dise, serait le fils d'un boucher…
Robert le Fort est cité dès 836, année au cours de laquelle il quitte la région du Rhin Moyen, mais sans être titré. Lors des luttes de pouvoir entre les fils de Louis I le Pieux, il prit parti pour Charles le Chauve, qui était le gendre d'Eudes d'Orléans, et il dut abandonner ses terres, incorporées dans le royaume de Lothaire I, pour se réfugier à l'Ouest, dans sa famille maternelle. En 852, Charles le Chauve le fait abbé laïc de Marmoutier, puis l'année suivante missus dominicus des régions de Tours et d'Angers et probablement comte de Tours.
En 858, Charles le Chauve installe son fils Louis II le bègue à la tête du comté du Mans et Robert, inquiet, se révolte en rejoignant Louis le Germanique. Il ne se soumet qu'en 861, en échange du marquisat de Neustrie.
Après les premières offensives des Vikings — qui ont établi des bases à l'embouchure de la Loire (853) et de la Seine (856) — contre les royaumes francs, Charles le chauve, qui règne sur ces territoires charge Robert le Fort de les défendre. Il fut donc de sa responsabilité de lutter contre les Bretons et les Normands et il fut finalement tué en combattant ces derniers à la bataille de Brissarthe en 866. -->
Dimeziñ ha bugale
N'eus meneg istorel ebet eus pried Roperzh. Krediñ a reer e oa Adelaid, pe Adelais Elzas, pe ur vaouez kar dezhi, marteze merc'h dezhi.
Honnezh a oa anavezet ivez evel Adelaid Teurgn (war-dro 805 - † war-lerc'h 866), a oa merc'h da Huon Teurgn hag Elzas, lesanvet an Aonig. Dimezet e voe da gentañ war-dro 839, da g-Konrad Iañ Bourgogn.
Gant an eured-se e oa deuet Roperzh da vout breur-kaer d' an impalaer Lotar Iañ, dre ma oa dimezet gant Ermengard Teurgn, c'hoar Adelaid. .
N'eus forzh penaos e ouzer e oa tad da Odo Iañ ha Roperzh Iañ a voe roue ar Franked o-daou. Roperzh Iañ a oa tad-kozh Huon Capet. Dre-se e oa Roperzh Teurgn penn lignez ar Gapesianed.
Chérisy
Chérisy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Edgard Colle
Edgard Colle, bet ganet d'an 18 a viz Mae 1897 e Gent (Belgia), marvet d'an 20 a viz Ebrel 1932 e Gent (Belgia).
Chérisy
kantved
.
Edgard Colle
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Digoradenn Colle
1.d4 d5
2.Mf3 Mf6
3.e3 e6
4.Fd3 c5
Implijet e vez gant Pia Cramling hag Artur Yousoupov.
613
Diwar-benn ar bloavezh 613 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Panthera gombaszoegensis
Ar Panthera gombaszoegensis, pe Jagoar Europa, a zo ur c'hazh meur hag a veve en Europa 1,5 milion a vloavezhioù ’zo. Hendad koshañ al leon hag ar c'hizhier meur a-vremañ eo. Kavout a reer e fosilennoù e Bro-Saoz, Alamagn, Italia, Spagn, Frañs hag an Izelvroioù. Fosilennoù heñvel a-walc'h a zo bet kavet en Afrika ar reter.
613
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 613
Panthera gombaszoegensis
Brasoc'h e oa eget ar jagoar a-vremañ ha tapout preizhennoù brasoc'h moarvat a c'helle. Krediñ a reer e oa ar jagoar europat ul loen digenvez gant un doare-buhez heñvel a-walc'h ouzh hini ar jagoar a-vremañ. Krediñ a reer e veve er c’hoadegi dreist-holl met n'eo ket sur.
Panthera palaeosinensis
Panthera palaeosinensis a oa un doare kazh meur hag a veve e hanternoz bro-Sina e-pad ar pleistosen. Un hendad d'an tigr e oa moarvat.
613
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 613
Corapipo
Corapipo a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Elorn
An Elorn zo ur stêr eus Breizh, a dremen dre Landerne hag en em daol e lenn-vor Brest. 56,4 km zo dezhi. Graet e vez Richer Landerne anezhi ivez, evit al lodenn a ya eus Landerne d'ar mor, hag adalek ar gêr-se e tisparti Leon diouzh Kernev.
Kanaouenn diwar-benn an Elorn (dañs Leon)
Kanet e vez un ton hengounel anvet an Elorn evit dañsal Dañs Leon.
An hini 'neus c'hoant da welet ar c'haerañ stêr zo er bed E kreiz 'tre Kerne ha Leon e vo dav dezhañ monet E Kommanna 'n un draoniennig e-kreiz geot glas ur foenneg Eus ur feunteunig disafar ur c'houerig 'zo 'redek Dre Sizun 'ya da Blouziri evit ober un droig Hag eno 'deu da ledanaat ar wazhienn binvidik Treuziñ a ra Landivizio e-kreiz bro ar c'halvarioù Ha reiñ 'ra d'ar c'hezeg brudet geot druz e-leizh ar pradoù Goude 'n un draonienn dudius 'tre ar gwez hag ar bleunioù Redek 'ra an dour goustadik eus a-gleiz hag a-zehou Gwelet a ra iliz Pont C'hrist ha kastell ar Roc'h Morvan Lec'h 'neus kemeret e anv eus Elorn oa Priñs amañ Diskenn a ra e Landerne dindan ur pont kozh iskis Dougen a ra betek eno bagoù tre an div iliz Diwar ar c'hostez a Gerne, Loperc'hed ha Dirinonn E sell pizh demeus Gwipavaz ha deus ar Forest-Leon Ar Gerc'horriz a oa gwechall, 'plije dezho an houlennoù Hag a veve war stêr Elorn, o lojañ e-barzh o bagoù E Plougastell ’mañ ar Pont bras, e-lec'h ma'z echu ar stêr Ar C'herne ro 'n dorn da Leon eus a bep tu d'ar richer Goude 'n Elorn a gouezh e Brest en ur vorlenn hep heñvel O kemmeskañ dour douar Breizh gant dour ar Mor Atlantel Ar stêr Elorn, ya Bretoned, ’zo stêr an unvaniezh Unaniñ ’ra div vro rannet, ha reiñ ’ra dezho ar vuhez.
367
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun
Amzer (yezhadur)
Hervez reolennoù yezhadur pep yezh e vez implijet amzerioù da verkañ ar prantad ma c'hoarvez un ober bennak.
Alies e vez merket an amzerioù-se e stummoù ar verboù. Kement-se a c'hoarvez e brezhoneg hag er yezhoù indezeuropek hag e meur a yezh all, hag abalamour da se e reer amzerioù-verb anezhe. A-wechoù avat e vez merket gant merkoù all distag diouzh ar verb, evel e sinaeg ha meur a yezh all komzet en Azia, pa dalvez an adverboù da verkañ an amzerioù yezhadurel hepmuiken Setu amañ da skouer daou zoare da dreiñ ar bomm brezhonek « Mont a rin warc'hoazh » e saozneg :
Yezhoù all evel ar rusianeg avat a ra kentoc'h gant arvezoù, pa c'hellont ober hep amzerioù nemet p'o devez ezhomm diouto pe pa vez ret dezho eztaoliñ.
Diaes e vez a-wechoù gouzout pet amzer yezhadurel a vez implijet gant ar yezh-mañ-'r-yezh, rak lod yezhoù a verk ivez en o verboù titouroù all hag a dennañ da wirionder ar frazennoù, h.a. Ne vez ket aezet atav ober an diforc'h ivez etre an amzerioù hag an arvezoù (Gw. pelloc'h).
E brezhoneg e vez graet an diforc'h etre stummoù arbennik ar verb bezañ/bout : ar boaz (vez), al lec'hiañ (emañ) hag ar stadoù all (zo/eo) ; ne c'heller ket displegañ pep unan eus ar stummoù-se e pep unan eus amzerioù ar verb avat. Hevelep stummoù arbennik n'eus ket anezho e verboù all ar yezh.
Ne glot ket dre ret an doare ma vez implijet an amzer-mañ-'n-amzer etre an eil yezh hag eben. Da skouer :
Amzerioù kevrennek
Meur a yezh, en o zouezh ar brezhoneg hag an darn vrasañ eus ar yezhoù indez-europek all, a ra gant amzerioù kevrennek. Savet e vez an amzerioù-se dre implijout stummoù disheñvel ar verb pennañ gant ur verb-skoazell evel bezañ (d.s. aet on) pe en devout (d.s. debret em eus). N'eo ket amzerioù kevrennek ar stummoù verb a implij an displegadur dre ober (d.s; debriñ a ran) hag a c'hell bezañ displeget en un doare kevrennek ivez (d.s. gant en devout : "debriñ am eus graet").
Implijet a c'hell bezañ meur a verb all evel verb sikour, da skouer :
Setu un nebeud skouerioù tennet diwar ar yezhoù indezeuropek gant ar verb mont.
Amzer, doare, tu hag arvez
Ne vez ket aezet atav ober an difor'ch etre amzerioù, doareoù, tu hag arvez ur verb. Da skouer, ar stummoù war ober (emaon o vont ; edon o vont) a denn da arvez ar verb ha n'eo ket d'e amzer, hag e c'hellont bezañ displeget e meur a amzer (amzer vremañ : emaon o vont ; amzer dremenet : edon o vont). E saozneg avat ez eo dibosubl disrannañ arvez ar verb diouzh e amzer. Yezhoù evel ar sinaeg a ra hep amzer (tremenet - bremañ - dazont) ebet, pa 'z implijont kentoc'h arvezioù (echu - diechu).
Renkadur an amzerioù
Lod yezhoù a ziforc'h etre amzer dremenet / amzer vremañ / amzer da zont diouzh un tu, hag amzerioù arbennik all hag a verk amzer nann-dremenet / amzer nann-vremañ / amzer nann-da zont.
Setu amañ un nebeud amzerioù.
Peter Fischli ha David Weiss
Peter Fischli (8 a viz Even 1952 e Zürich) ha David Weiss (21 a viz Even 1946 e Zürich ivez), a zo un daouad arzourien suis diazezet e Zürich. Peurliesañ e reer Fischli/Weiss anezho. Kenlabourat a reont abaoe 1979. E-touez arzourien vrudetañ Suis emaint. O oberenn vrudetañ eo ar film anvet "Der Lauf der Dinge". Meret e vez o oberennoù gant Matthew Marks Gallery (New York).
Fischli a studias e skol arzoù-kaer Urbino etre 1975 ha 1976, hag e hini Bologna etre 1976 ha 1977. Weiss a studias e skol arzoù pleustrek Zürich etre 1963 ha 1964, hag ar c'hizellañ a studias e Basel e 1965.
Liesseurt eo an doareoù implijet ganto: filmoù, luc'hskeudennoù, levrioù-arz, staliadurioù liesvedia ha delwennoù da skouer. Implijout a reont traoù ar vuhez pemdez, hag e staliont anezho e kendestennoù arzel. Kalz fent ha godiserezh a gaver en o oberennoù. O labour a zo bet keñveriet gant hini Marcel Duchamp, Dieter Roth pe c'hoazh hini Jean Tinguely. E 2003 e voent an arzourien a voe kaset da ziskouezadeg daouvloaziek Venezia e anv Suis.
O oberennoù a c'haller gwelet en Tate hag er Guggenheim.
Heterocercus
Heterocercus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1862 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
A Canticle for Leibowitz
A Canticle for Leibowitz (Ur C'hantik evit Leibowitz e brezhoneg) zo ur romant skiant-faltazi saoznek skrivet gant an Amerikan Walter M. Miller, Jr, embannet er Stadoù-Unanet e 1959 hag e Bro-C'hall e 1962.
Sellet e vez outañ evel unan eus pennoberennoù al lennegezh skiant-faltazi.
Savet eo ar romant diwar teir c'hontadenn embannet entre 1952 et 1957 er gelc'hgelaouenn SF « The Magazine of Fantasy and Science Fiction ». Diwar-benn istor Mab-Den en dazont goude ar brezel nukleel, ha ster ar relijion eo.
An istor
E dibenn an, goude ur brezel nukleel, e fellas d'an dud a oa chomet bev distruj an holl levrioù dre ma oant binvioù euzhus ar skiant he doa distrujet an denelezh. Isaac Leibowitz, a oa un ijinour, a savas un urzh menec'h da glask saveteiñ an oberennoù na oant ket bet distrujet.
Un toullad kantvedoù goude edo ar breur Francis, eus Urzh Leibowitz, o tizoleiñ relegoù hag a c'hallje reiñ tro d'ar skiant da vleuniañ en-dro.
Calonectris
Calonectris a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1915 gant an daou evnoniour aostralian Gregory Mathews (1769-1832) ha saoz Tom Iredale (1880-1972).
Benvegad
Ur benvegad zo un hollad binvioù. Pa gomzer eus korfadurezh eo an hollad organoù a labour a-gevret da gas da-benn un hevelep kefridi e-barzh ar c'horf, evel ar benvegad analañ, ar benvegad koazhañ.
368
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Benzin
Ar benzin zo ur meskad hidrokarbidennoù a dalvez da zileizhañ korfoù zo ha da zisaotrañ.
The Simpsons
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB"> Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
The Simpsons ("Ar re Simpson") zo ur rummad tresadennoù-bev fentus ha flemmus amerikan bet krouet gant Matt Groening e 1989. Lakaat a ra war-wel un tiegezh amerikan anvet « Simpson ». Melen eo kroc'hen pep tudenn eus an tiegezh, evel hini hogos pep tudenn er rummad. Izili an tiegezh eo Homer, an tad ; Marge, ar vamm ; Bart, ar mab hag ar bugel henañ ; Lisa, ar verc'h kentañ, ha Maggie, an eil merc'h. Homer a vez gwelet alies evel tudenn bennañ The Simpsons.
D'ar 17 a viz Kerzu 1989 e voe skignet evit ar wech kentañ, war ar rouedad Fox Broadcasting Company, hag e 1990 e Frañs war Canal +, war France 3, M6 ha W9. Gant regont koulzad ha 641 c'houlzad zo bet skignet abaoe an deroù ez eo The Simpsons an heuliad skinwel hirañ da chom war embann ; e 2009 e oa deuet da vezañ ar stirad skinwel amerikan doare primetime e-plas Gunsmoke. Ar film The Simpsons Movie a oa bet embannet er sinema dre-ar-bed d'ar 27 a viz Gouhere 2007 ; berzh bras en doa bet graet o rastellañ 527 milion azollaroù. D'ar e voe adlañset ar stirad evit daou goulzad : ar 27 (2015-2016) hag an 28 (2016–2017), pep hini o signañ 22 damm e pep koulz.
Adalek ar penn-kentañ en deus ar rummad The Simpsons gounezet kalz a brizioù, da lavaret eo 24 gwech ar Primetime Emmy Awards, 26 gwech an Annie Awards, hag ur Peabody Award (e 1996, evit an 8koulzad kentañ ). D'an 31 a viz Kerzu 1999, ar gelaouenn Time Magazine he deus diskouezet The Simpsons evel gwellañ stirad skinwel an.
An tudennoù
Ar re Simpson zo un tiegezh amerikan skouer o chom en ur gêr anvet Springfield. Homer, an tad, a labour e kreizenn nukleel ar c'horn-bro, ur vicher na glot ket gant e zoareoù dibled. Dimezet eo gant Marge, kliched dispar ar wreg hag ar vamm a labour er gêr. Tri bugel zo d'ar c'houblad : Bart, ur babouzeg 10 vloaz, Lisa, ur plac'h dreistdonezonet 8 vloaz, ha Maggie, ur babig na gomz tost gwech ebet. Ur c'hi zo ivez, anvet « Santa's Little Helper » ("Darbarerig an Tad Nedeleg") hag ur c'hazh anvet « Snowball » ("Kouign-erc'h"). Al loened-se a dalv kalz evit an tiegezh, ha perzhioù pouezus o deus bet e lod abadennoù. Daoust d'an amzer tremen — gouelioù deiz-ha-bloaz, festoù, marv pe ganedigezh, euredoù pe zispartioù tudennoù 'zo, ne gosha morse an tudennoù ha mirout a reont an neuz o devoa e dibenn ar bloavezhioù 1980. Techoù a vez implijet er rummad, ha kalz tudennoù o deus unan da nebeutañ, evel « D'ho ! » (Duh ! e saozneg), tro-lavar brudet-kenañ Homer, « Excellent ! » gant Charles Montgomery Burns, pe c'hoazh « HA-Haw! » goapaus Nelson Muntz. Kantadoù a eiltudennoù zo, evel ar gelennerien, mignoned ar familh pe c'hoazh un niver bras a dud vrudet hag anavezet forzh pegement hiziv an deiz. Tudennoù zo o chom e lec'hioù resis evel Moe, tavarnour muiañ-karet Homer, pe c'hoazh Karl ha Lenny, a zo o labourat gantañ er greizenn nukleel. Pep tudenn er rummad zo bet dibabet-mat evit derc'hel ur perzh a-ratozh e kêr Springfield.
An dodennoù
Springfield eo bed tudennoù The Simpsons. Eno e vezont lakaet e diaesterioù gant ar gevredigezh a-vremañ. Neuze e vez bepred tu da Vatt Groening da ijinañ ur senario nevez evit pep skignadenn. Da skouer, dre m'emañ Homer o labourat er greizenn nukleel ez eus tu da zonaat dodenn an endro. Tu zo ivez da gomz diwar-benn an deskadurezh dre m'emañ Bart ha Lisa oc'h ober o studioù er skol, pe c'hoazh komz eus a bep seurt dodennoù all dre ma'z eus e Springfield kantvedoù a eiltudennoù o terc'hel perzhioù gant a bep seurt palioù disheñvel. Kavout a ra The Simpsons awen e daveoù sevenadurel gwirion evel ar sinema, ar skinwel, ar sonerezh, al lennegezh, ar skiantoù pe c'hoazh an istor. Tu a vefe da grediñ ez eus eus The Simpsons un dresadenn-vev graet evit plijout d'ar vugale, met e gwirionez eo graet a-ratozh evit ober goap ouzh ar gevredigezh ma vevomp-holl hiziv an deiz, diouzh framm ar gevredigezh amerikan. Hevelep kemennadenn zo a-dreñv pep skignadenn, ken eeun ma c'hellfe bezañ. Daoust da gement-se e chom The Simpsons tresadennoù-bev graet evit lakaat an dud da c'hoarzhin ha da dremen amzer blijus.
An arlizh
E-touez an traoù a ro e liv d'ar rummad eo ret menegiñ an arlizh a zo e penn-kentañ pep skignadenn. Kregiñ a ra gant ur zoum diwar an titl The Simpsons ha betek kêr Springfield. Goude-se e heuilh pep tudenn eus an tiegezh o tistreiñ unan-hag-unan d'ar gêr goude un devezh labour en hevelep koulz-amzer. Ur wech erruet er gêr en em stailh an tiegezh war ar gourvezvank dirak ar skinwel, hep en em saludiñ kenetrezo. Gant David Silvermann e voe aozet an arlizh kentañ, ha Danny Elfman a grouas ar sonerezh goude bezañ bet galvet gant Matt Groening e 1989. Ar sonerezh klevet a vez bepred ar memes hini, ha derc'hel a ra ur roll talvoudus-kenañ er rummad. Hervez Danny Elfman e chomo ar ganaouenn-se, krouet dindan daou zevezh gantañ, an hini wellañ bet savet gantañ biskoazh. Pevar foent en arlizh a gemm alies ag abadenn da abadenn avat : skrivet e vez gant Bart frazennoù disheñvel war daolenn ar skol e-keñver an abadenn ; c'hoariet e vez ur solo saksell disheñvel gant Liza ; cheñch a ra ar pezh a vez skrivet war panell-skritellañ ar c'hef-enroller er stal hag evit echuiñ, cheñch a ra tost bepred gag ar gourvezvank.
Abadennoù a-ratozh evit Halloween
Deuet eo an abadennoù a-ratozh evit Halloween da vezañ ur boaz. Matt Groening en deus savet abadennoù a-ratozh diwar-benn an euzh, ar moliac'h hag ar skiant-faltazi. Bep bloaz e vez skignet The Simpson's Horror Show da vare Halloween. E 1990 e voe skignet evit ar wech kentañ, e-kerzh ar c'houlzad 2. Biskoazh n'eo bet kemmet e vent, da lavaret eo teir abadennig e-lec'h unan ment reizh.
Bannoù-treset
Bez' ez eus bet kalz bannoù-treset diwar-benn The Simpsons. E 1991 e voe embannet ar re gentañ, er gelaouenn Simpsons Illustrated. Plijet-bras e voe an dud, setu perak e tivizas Matt Groening e 1993 krouiñ an ti-embann Bongo Comics. Naontek rummad bannoù-treset zo bet embannet gantañ betek-henn.
The Simpsons : ar film
Ur film bevaat zo bet savet gant David Silverman ha Matt Groening, deuet er-maez d'ar 27 a viz Gouere 2007 er bed a-bezh. Produet e oa bet gant 20th Century Fox, Gracie Films, ha Film Roman. Ar film Simpson en doa graet berzh bras o rastellañ 527 milion $.
Hent hir ar film Simpsons
Abaoe penn kentañ ar stirad skinwel Simpsons e oa bet kaoz eus sevel ur film. James L. Brooks a oa savet ar soñj ennañ da implij skrid an tamm "Kamp Krusty" d'an heuliad a-benn kaout istor ar film. Ar gudenn a savas a oa ar poan da astenn istor an tamm evit mont etrezek padelezh ur film. E-pad pell amzer e chomas ar c'hudennoù ur skoilh d'ar film : un diouer a istor, un diouer a amzer d'ar skrivagnerien ha d'ar skipailh produiñ evit labourat war ur film e-pad ma kendalc'he ar stirad. Etre 1989 ha 2003 e chomas ar raktres unan a gostez.
Istor ar film
Er film eo saotret lenn Springfield gant Homer. Buan-kenañ e teu Springfield da vezañ kêr saotretañ ar Stadoù-Unanet. Abalamour da gement-se e tiviz ar gouarnamant lakaat ur volz-to vras war kêr Springfield ha lazhañ kemet den a zo dindani a-benn gwareziñ ar c'hêrioù all. Tec'hel kuit eus Springfield a ra an tiegezh Simpson, ha mont da Alaska da vevañ — met n'o deus ket ar re Simpson c'hoant da leuskel kêr Springfield da vezañ distrujet hag o mignoned da vezañ lazhet.
Panthera youngi
Ur c'hazh meur ragistorel e oa Panthera youngi. Bevañ a reas e biz Sina 350 000 bloaz 'zo, hag un hendad e oa d'al leon ar c'hevioù europat ha d'al leon ar c'hevioù amerikan war a greder.
E Choukoutien e oa bet kavet e fosilennoù.
Loeiz Herrieu
Loeiz Herrieu, Louis Henrio, ganet d'ar 27 a viz Genver 1879 e Lannarstêr (ul lodenn eus Kaodan er mare-se), Bro-Gwened, Mor-Bihan, marvet d'an 22 a viz Mae 1953, en Alre, Bro-Gwened, Mor-Bihan. Mab labourerion-douar, brezhonegour a-vihanik, derc'hel a reas an douar e Lannarstêr hag en Henbont. Labourer-douar, barzh, skrivagner ha kazetenner brezhonek, ha brogarour breizhat.
E vuhez
Ganet e oa bet e Lannarstêr er Morbihan, d'ar 27 a viz Genver 1879 ha marvet d'an 22 a viz Mae e 1953 en Alre. E anv e marilh an ti-kêr a oa Louis Henrio. Herrieu a oa ur skrivagner gwenedek. Lesanvet e oa “Er Barh Labourer”, ar barzh labourer. Mab ul labourer-douar e oa. Ar gwenedeg a veze e yezh abaoe ma oa bihan. Anvet eo bet Skol Diwan An Oriant skol “Loeiz Herrieu” e 2003. Anvioù-pluenn en devoa : Ab Guenel, Er Barh Labourer, Er Boulom Uisant, Er Bugul Gunthiern, Estik er Goh-Ker, Fetekour, Louis du Cosquer, M.I ( evit Mab Izabel ), L. er Rouzig, pe c’hoazh Er Voualh Argant.
Embann a reas ar gazetenn Dihunamb evit ar wech kentañ e 1905 gant sikour Andrev Mellag. E Dihunamb e kaver pennadoù a bep seurt, rolloù gerioù brezhoneg mat, sonennoù kozh, krennlavarioù, sorbiennoù ha kuzulioù mat evit al labourerien-douar. E vignoned a oa Yann-Ber Kalloc'h, Roperzh ar Mason ha Zavier Langleiz.
Dimeziñ a reas d'an 11 a viz Genver 1910, gant ur plac’h yaouank eus Langedig, Loeiza er Meliner hec’h anv (« Vedig an Evel »).Bet o deus daou paotr unan anvet Meriadeg Herrieu hag a zo beleg ha skrivet gantañ ur geriadur, hag e eil mab a zo Armel Herrieu, labouret en deus evit gouel etrekeltiek an Oriant. Loeiz 'zo bet isofiser e-pad brezel bed 1914-1918. Kendalc'het en deus etre an daou vrezel bed d'ober e labour : un dastumadeg eus traoù Breizh, aozañ kenstrivadegoù e brezhoneg e-barzh ar skolioù, hag evel-just kendalc'het en deus gant e gazetenn “Dihunamb”. Aozañ a reas gant Yann Vari Frañsez Jakob hag André Mellac, gorsedd Lokmariaker.
Rebechoù
Rebechet ez eus bet dezhañ gant souverenisted c'hall zo bezañ bet skrivet pennadoù a oa enep-yuzev e-kerzh ar brezel, ha gant gwir abeg. Evelkent e ranker lakaat ar soñjoù-se e-keñver ar soñjoù a rene d'ar c'houlz-se, o c'houzout e oa Loeiz Herrieu ul lenner reoliek eus ar gazetenn gatolik La Croix hag a vounte seurt siklezonoù enep-yuzev e pennoù an dud a-raok ar brezel, da goulz Afer Dreyfus, koulz hag e-pad ar brezel diwezhañ. Ne rae Herrieu ken nemet restañ e bater war-lerc'h unan all. Ar gazetenn-se, hag a zo bet tremenet da genlabourerez stad Vichy, a zo anezhi c'hoazh en deiz a hiziv ha ne rebecher ket kalz a dra dezhi. Kazetenn an Iliz Katolik gall e oa, hag ez eo c'hoazh. Kaset e veze ar mennozhioù-se en-dro dre hengoun an Iliz abaoe sened-iliz Latran e 1215 (Daoust ha ne oa ket ar bobl yuzev an hini he devoa lazhet ar C'hrist ? a lavarent). Daoust d'ar skridoù divalav-se, n'heller ket renkañ Loeiz Herrieu e-touez an nazied. An 31 pennad a vez rebechet dezhañ a ranker lakaat keñver-ha-keñver gant e oberenn war he led. Pa reer se, e taoler pled ez eo bet hemañ un den a-bouez evit ar vro en e amzer. Rankout a reer kaout doujañs ouzh e oberenn hollek a voe ur gaer a hini, a roas c'hoant da veur a Wenedour da virout ha da labourat rannyezh Gwened.
Kazetenn Dihunamb
Er bloaz 1905 e voe moulet niverenn gentañ Dihunamb, ur gelc’hgelaouenn viziek a zo deuet er-maez betek miz Eost 1944. Savet eo bet ar gazetenn-mañ a-benn dihuniñ brezhonegerien Bro Gwened evit diorroiñ muioc’h al lennegezh vrezhonek. thumb|right|300 px
Pennadoù all
Ur bern pennadoù en deus skrivet e kelaouennoù all. Sellit ouzh Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien savet gant Lukian Raoul, Al Liamm, 1992.
Taranto
thumb|left|Ar pont-tro thumb|left|Pont Taranto digor
Vienne (departamant)
<HR noShade>
Biskinenn
Ur viskinenn zo ur vag vihan, dezhi ur fard bihan, teir gwern hag ur wern-veg.
Vienne (departamant)
Ar Vienne (galleg, distaget: [vjɛn]; Vinhana pe Vienna en okitaneg) zo un departamant e rannvro Akitania-Nevez e Bro-C'hall, met un dornadig kumunioù a zo en Okitania. Poitiers eo ar pennlec'h anezhañ. Dont a ra an anv eus ar stêr Vienne, adstêr d'al Liger.
Istor
Savet eo bet an departamant diwar tammoù eus proviñsoù kozh. Ar braz a zeu diwar Poatev, er gwalarn ez eus ul lodenn eus Añjev, er biz ul lodennig eus Touren hag ur gevred un dornadig kumunioù eus Bro-Lemojez (Marcha).
Bez Santel
Iliz ar Bez Santel, anvet ivez Iliz Bez ar Salver pe Iliz an dasorc'hidigezh (e gresianeg : Ναός της Αναστάσεως, Naos tis Anastaseos; e jorjieg : Agdgomis Tadzari; en armenieg : Surp Harutyun) gant Kristenien ar Reter, zo un iliz kristen e diavaez mogerioù-kreñv kêr gozh Jeruzalem. Sellet e vez ouzh al lec'h-se evel al lec'h santelañ gant ar Gristenien o deus doujañs bras outañ. An iliz-se zo ar santual savet en-dro d'al lec'h ma oa kroazstaget ar C'hrist (Golgota) hag ivez al lec'h ma oa bet beziet (bez Jezuz Krist) ha ma tasorc'has hervez ar Bibl. Deuet eo an iliz da vezañ ul lec'h pirc'hirinaj a bouez adalek ar.
Kent ar groazstagadur
Hervez ar furchadennoù renet er penniliz a-vremañ gant ar frañsezad Virgilio Corbo, er bloavezhioù 1960, ez eus bet dizoloet roudoù mein ben hag eus douaroù gounezet. Diskouez a reont e oa tud o chom e-kichen ar menez Golgota kalz a-raok ma oa bet meneget en Testamant Nevez. E diavaez kêr Jeruzalem edo hag e talveze al lec'h-mañ da vengleuz maen "malaki" adalek an. Goude se, er kantved, e oa bet goloet an toulloù gant douar hag implijet e oa bet evel jardin. Hemañ eo jardin ar Golgotha zo anv anezhañ en avieloù. En tu-hont da se e oa bet dizoloet roudoù gounezerezh e-barzh ar c'hroc'h ma oa dizoloet ar Groaz. D'ar memes mare e oa bet savet ur reizhiad grec'hier bezioù e kornôg ar vengleuz. Kleuzet e voe ar bezioù e brioù roc'hek uhel a-blom ; e-mesk ar re-se ez eus unan zo lesanvet, hervez an hengoun, "bez Jozeb Arimatea".
Ar basion
Ar c'hroazstagadur, ar beziadur hag an Dasorc'hidigezh a zo bet pazennoù diwezhañ pasion ar C'hrist. Hervez ar pevar aviel e oa al lec'h-mañ « e diavaez ar mogerioù », « e-kichen un hent » ha « tost da gêr » (Yn 19:20), war ar « Golgota », anvet ivez «Lec'h ar c'hlopenn» (Mz 27:33, Mc'h 15:22, Lk 23:22 et Yn 19:17), a oa ur « jardin » a-raok (Jn 19:41). Ouzhpenn e oa bet beziet ar C'hrist en ur « bez nevez » (Yn 19:41, Lk 23:33 ha Mz 27:59) a oa « nepell ac'hano ».
Kadarnaet eo disklêriadennoù an avieloù gant ar arkeologiezh. ouzhpenn se, martezeadenn « Bez ar Jardin », norshoc'h da gêr Jeruzalem, a oa brudet-kenañ e deroù an, zo dilezet abaoe pell evit hini ar Golgota.
Hiziv an deiz ez eo doujet gant ar Gristenien evel al lec'h ma oa lakaet e gorf ha ma tasorc'has. Hiziv ez eo klozet ar bez en ur savadur marmor.
Ar Golgota e-pad an Henamzer
Eusebius Caesarea a ziskriv en e « Buhez Kustentin » (Vita Constantini) penaos lec'h ar Bez Santel, deuet da vezañ ul lec'h azeulerezh evit kumuniezh Kristenien Jeruzalem, a oa bet goloet gant douar ma oa bet savet goude un templ pagan dediet da Wener. Daoust ma ne lavar ket hiroc'h ez eo posupl e oa ul lodenn eus ar Jeruzalem adsavet gant an impalaer Hadrianus e 135 ha badezet en-dro Ælia Capitolina, goude mougidigezh emsavadeg yuzev 70 hag emsavadeg Bar Kokhba e 132-135.
War-dro 325-326 e roas an impalaer Kustentin an urzh da zizoloiñ al lec'h ha goulenn a reas digant Macarius Jeruzalem sevel un iliz el lec'h resis ma oa bet kroazstaget ha beziet Jezuz Krist. Danevell a reas pirc'hirined Bourdel (Itinerarium Burdigalense) e 333 : « Eno, bremañ, war urzh an impalaer Kustentin, ez eus bet savet ur penniliz, da lavaret eo un iliz kaer meurbet, gant oglennoù en he c'hichen evit tennañ dour hag ur gibell a-dreñv, ma vadezer ar vugale vihan ».
Sokrates Kergustentin (ganet war-dro 380), en « Istor eus an Iliz », a zeskriv pizh penaos e oa bet dizoloet (Deskrivadenn adkemeret gant Sozomenus ha gant Theodoret). Merka☺46 a ra ar roll a-bouez c'hoariet gant ar furchadennoù hag ar savadurioù graet war urzh mamm Kustentin, Santez Elena, en dije dizoloet ivez ar Gwir Groaz, hervezañ.
Kustentin a c'houlennas digant Elena lakaat sevel ilizoù el lec'hioù ma veze kounaet buhez Jezuz Krist : kounañ a ra Iliz ar Bez Santel diwezh buhez Jezuz, penniliz an Eleona war Menez an olivez zo al lec'h ma vefe pignet Jezuz betek an neñv, Iliz ar C'hinivelezh e Betleem a goun deroù e vuhez. Lakaat a reas sevel un iliz en Hebron iez.