cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaledvoulc'h
Kaledvoulc'h (e brezhoneg) pe Caledfwlch (e kembraeg) eo anv kleze mojennel ar roue Arzhur (Kalesvolgh e kerneveureg) hervez ar mojennoù predenek (tud Kembre a lavar "kembraek") a zo diazez mojenn Arzhur. A-wechoù e lavarer en deus galloudiezhoù hud, pe lakaet e vez da vout arouez mestroniezh Enez Vreizh.
Excalibur
Met n'eo ket Kaledvoulc'h an anv anavezetañ, rak en holl yezhoù all e vez graet gant an anv gallek, deuet diwar al latin, Excalibur, ken ne oar ket an darn vrasañ eus ar Vretoned eo un anv brezhonek e oa da gentañ, hag a zo bet troet goude, e latin da gentañ, ha diwar-se e galleg.
Kaledvoulc'h
thumb|left|150px|Kaledvoulc'h Savet e vije an anv predenek-kembraek-se gant ar gerioù caled (kalet) ha bwlch (boulc'h). Gallout a rafe an anv dont eus hini ur c'hleze-luc'h, caladbolg e anv, e henvojennoù Iwerzhon.
Alies e vez lavaret e tenn Kaledvoulc'h d'an anv Caladbolg, hini ur c'hleze douget gant meur a zen eus mojennoù gouezelek Iwerzhon. Koulskoude ne gav ket da Rachel Bromwich na D. Simon Evans e vije gwirheñvel e vije bet amprestet an anv Caledfwlch eus an anv gouezelek Caladbolg. Kavout a ra dezho int daou anv "savet pell zo da envel ur c'hleze" ; hag ar c'hleze-se a deuas da vout perc'henniezh Arzhur er mojennoù predenek.
Wien
thumb|right|250px|Kember ar Wien gant Kanol an Danav e Vienna
Kaledvoulc'h
Excalibur
Kavout a ra d'ar geltiegourien peurvuiañ e teu Caliburnus Jafrez Menoe eus ur stumm hengembraek kavet gantañ en un dornskrid kollet abaoe. E-barzh hennezh e oa chomet ar ger bwlch digemm, ha ne oa ket troet da fwlch c'hoazh.
Wien
Ar Wien (LFE: [vi:n]) a zo ur stêr en Aostria, adstêr d'an Danav.
Kaledvoulc'h
Er skridoù kozh
Da gentañ-penn e kaver anv Kaledvoulc'h e skridoù kembraek, evel ar varzhoneg Preiddeu Annwfn hag an danevell Culhwch ac Olwen, er Mabinogi, skrivet war-dro ar bloaz 1100 war a greder.
Wien
Diskenn a ra, war-hed 34 km, eus Rekawinkel, en Aostria Izel, betek he c'hember gant Kanol an Danav e kreiz-kêr Vienna.
Puurs
Puurs a oa ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen, betek dibenn 2018. Adalek miz Genver 2019 ez eo ul lodenn eus kumun nevez Puurs-Sint-Amands.
Kaledvoulc'h
Er skridoù kozh
Diwezhatoc'h e kaver an anv e skridoù kembraek a zo azasadurioù eus danvez estren, latin pe gallek, evel ar Brut, diazezet war oberenn Jafrez Menoe.
Istor
thumb|130px|Un delwenn da Excalibur e [[Kingston Maurward]]
Europa Universalis II
Europa Universalis II a zo ur c'hoari strategiezh veur graet gant Paradox Interactive a-zivout ar maread 1421 - 1820. Ar c'hoarier a gontrol ur vro ha merañ a ra hec'h armerzh hag he darempredoù etrevroadel e-pad pevar kantved. Daoust ma'z eo liesekoc'h ha pinvidikoc'h eget he diagentour eo diazezet war an hevelep mennozhioù. Unan eus ar c'hemmoù pouezusañ a zo an tro roet d'ar c'hoarier da choaziñ forzh pe bro. Enderc'hel a ra ar c'hoari meur a scenariooù a ro tro d'ar c'hoarierien da c'hoari e meur a varevezh.
Aes tre ez eo da gemm ar scenariooù pe da grouiñ scenariooù nevez ha bez ez eus ur gummuniezh-mod oberiant tre.
Kaledvoulc'h
XXvet kantved
Kemeret e oa bet anv Kaledvoulc'h da anv-pluenn gant ar barzh Erwan Berthou.
Pilikant gwenn Amerika
Ar pilikant gwenn Amerika a zo un evn peskdebrer bras, Pelecanus erythrorhynchus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar pilikant gwenn Amerika en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
Valkirienn
Valkirienn (eus valkyrja (liester : valkyrur), eus val (lazhañ) ha kyrja (dibab)), da lavaret eo : ar re a zibab ar re varv) a reer eus gwerc'hezed-brezelourezed e mojennoù Skandinavia. Servijout a reont Odin, hag eñ e penn an doueed. Gwisket e vez ar valkiriezed gant houarnwiskoù, kas a reont brezelioù hag e lazhont brezelourien. Ene ar vrezelourien galonekañ a gasont d'ar Valhall, palez bras Odin. Eno e teu ar vrezelourien da vezañ einherjar. Ar vrezelourien-se a zo sañset stourm a-gevret gant Odin pa vo erru mare Ragnarök. Valkiriezed zo o deus ur perzh bras e mojennoù Skandinavia.
Displegadurioù
N'eo ket splann an diforc'h etre ar valkiriezed hag an Norned. Skuld, da skouer, a zo ezel eus an daou rummad. En arz a-vremañ e vez diskouezet alies valkiriezed evel gwerc'hezed brav war varc'h. Padal ez eo ur c'henning bleiz a vez implijet gant ar valkiriezed, ha neket ur marc'h. Ar valkiriezed a varc'hekae kentoc'h bandennadoù bleizi a ruze war an dachennoù emgann e-touez korfoù ar vrezelourien. Alies e seblant ar valkiriezed bezañ keñveriet gant ar brini, loened a gaver alies e mojennoù Skandinavia (da skouer Hugin ha Munin, an div vran a vez kludet war zivskoaz Odin).
Óskmær
Óskmær a zo savet diwar mær : « plac'h yaouank», « gwerc'hez», hag ósk : « c'hoant», « het ». Ral eo ar ger-se, ha tost eo eus Ce óskamær, « gwerc'hez dibabet » (gant Odin). Ar ger-se a implijer evit a sell ouzh Brynhild en Oddrúnargrátr hag evit a sell ouzh Hljód er Völsunga.
Óðins meyjar
A-wechoù e kaver Óðins meyjar (« gwerc'hezed Odin ») e-lec'h valkiriezed. Ar ger-se a gaver e-barzh þula.
Ar valkiriezed pennañ
Freya eo ar valkirienn bennañ. En he maner Sessrumne (diazezet e Folkvang) e tegemer ar vrezelourien varv, ha sturiañ a raio anezho devezh emgann Ragnarök.
E bed ar sevenadur
Meur a oberenn arzel (taolennoù, delwennoù, operaoù) a zo diazezet war dodenn ar valkirienn. Er sevenadur pobl (bannoù-treset, c'hoarioù video, skinwel) e kaver valkiriezed ivez.
Die Walkyrie  (1870) eo anvet eil lodenn " Der Ring des Nibelungen ", bet savet gant Richard Wagner.
Carency
Carency a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Hamas
Hamas (en arabeg حماس, Ḥamās ha teskanv evit Ḥarakat al-muqāwama al-islāmiyya, حركة المقاومة الإسلامية Luskad an Emsav Islamek) eo anv un aozadur palestinat broadelour hag islamour. Talvezout a ra ar ger hamas kement ha jourdoul, lañs, gred e brezhoneg. Palioù ar strollad eo ar stourm armet a-enep da Stad Israel a vez sellet gantañ evel ouzh ur Stad direizhwir, ha savidigezh ur Stad islamek e Palestina gant Jeruzalem da gêr-benn.
Istor
Krouet eo bet Hamas gant ar cheic'h Ahmad Yasin e 1987, e-kerzh an Intifada kentañ. E Kerzu 1987 eo bet embannet e gemenadenn gentañ gantañ. E-touez ar strolladoù bet araozañ emañ luskad "Kengevredad douar Isra" hag al "Luskad stourm islamek". Gant ar cheic'h Ahmad Yasin hag aduidi evel Mahmoud Al-Zahhar hag Abdul Aziz Al Rantisi eo bet frammet ha skignet an Hamas en un doare ofisiel. E mellad 2 e garta diazez, deiziet eus an 18 Eost 1988 eo kinniget al luskad evel ur skourr eus luskad etrebroadel ar Vreudeur vuzulman, bet krouet en Egipt e 1928 gant Hasan al-Banna, un emsav hag a embann labourat evit lakaat e pleustr ar charia islamek war ar pemdez e Palestinia a-bezh. Daoust d'an disklêriadenn-se, hag en tu all d'an daveenn ideologel-se, n'eus bet morse skoulmet an disterañ darempred etre an daou emsav-se evel m'eo bet anzavet gant pennoù an daou luskad.
E 2004 e voe bet drouklazhet gant lu Israel ar cheikh Yasin, penn speredel al luskad hag Abdelaziz Al-Rantisi, penn politikel Hamas.
Programm an Hamas
Ne anavez ket Hamas ar gwir da vevañ gant Stad Israel. Hervezañ eo bet savet ar Stad-se en ur ziperc'hennañ Palestiniz eus o bro. Sevel a ra enep da gement kammed a vije graet war-du ar Yuzevien. Goulenn-groñs a ra ma vo adsavet Palestina glok gant he harzoù kent savidigezh Stad Israel. Embann a ra eo ur c'holl amzer an divizoù etre an Arabed hag ar Yuzevien ha lakaat a ra ar stourm armet da venveg pennañ evit tizhout e balioù.
Ober a ra an Hamas war-dro ospitalioù ha skolioù; harpañ a ra emstriverien ha listennoù da-geñver an dilennadegoù kêr ha parlamant a vez dalc'het dindan kontroll an Aotrouniezh Vroadel Palestinat.
Brec'h armet
Ar "Brigadennoù Izzaddin al Qasam" eo brec'h armet an Hamas. En o c'harg emañ an emsav armet en deus sevenet tagadennoù a-enep soudarded ha siviled eus Israel, dre gwalldaolioù spont emlazh a-wechoù, dreist-holl e 2001. Rak-se e oa bet renket e-touez an "aozadurioù gwalldaolel" gant ar SUA.
Raoul Salan
Raoul Salan oa ur jeneral gall bet ganet d'an 10 a viz Even 1899 e Roquecourbe en Tarn, ha marvet eo d'an 3 a viz Gouere 1984 e Pariz. Kemer a reas perzh e "putsch ar jeneraled" e 1961. Gant Maurice Challe, Edmond Jouhaud, hag André Zeller e voe unan eus ar bennaozerien. E penn an Organisation Armée Secrète e oa, ur gevredigezh hag a stourme a-enep da zizalc'hidigezh Aljeria. Kondaonet e voe ha toullbac'het betek fin e vuhez. Met distaoliet pe amnistiet e voe diwezhatoc'h.
Tremen a reas ar pep pouezusañ eus e resped e tiriadoù an impalaeriezh trevadennel c'hall. Servijañ a reas en Indez-Sina C'hall etre 1924 ha 1937 e-lec'h ma voe e penn servij an titouriñ e ministrerezh an Trevadennoù. Etre 1942 ha 1943 e oa karget d'ober war-dro darempredoù ar "France Libre" ha dreist-holl en Afrika. Kemer a reas perzh en emgann Bro-Elzas hag e dieubidigezh Toulon. Adalek 1948 e tistroas da Indez-Sina C'hall e-lec'h ma teuas da vezañ penn-gomandant e miz Genver 1952, goude marv ar marichal de Lattre Tassigny. D'ar 1añ a viz Kerzu 1956 e voe staliet e penn ar c'hentañ tiriad milourel gall: Aljeria.
Brezel-bed kentañ
En em ouestlañ a reas evit holl-badelezh ar brezel an 2 a viz Eost 1917. Degemeret e voe e skol-uhel an arme e Saint-Cyr d'an 21 a viz Eost 1917. Dont a reas da vezañ danvez-ofiser d'ar 25 a viz Gouere 1918, ha kaset e voe d'ar 5vet rejimant troadeien-drevadennel e Lyon d'ar 14 a viz Eost 1918.
Pa oa e penn an 11vet bagad, e kemeras perzh en emgannoù rannvro Verdun (Saint-Mihiel, Les Éparges, Bois-Bourru, Côte de l’Oie, Cumières-le-Mort-Homme). Meneget hag anvet e voe en e vagad d'an 29 a viz Kerzu 1918.
Etre an daou vrezel
Staliet e voe en arme a ac'hubas Bro-Alamagn betek miz Mae 1919. Goude-se e titroas da uhel-skol milourel Saint-Cyr ar 7 a viz Mae 1919. Uhelaet e voe e renk da-vat ha roet dezhañ ar renk a is-letenant an 21 a viz Gwengolo 1919 ha staliet er rejimant troadeien drevadennel Maroko, e Landau, en Alamagn, d'an 3 a viz Kerzu 1919.
Goulenn a reas bezañ kaset d'ar Reter-Nesañ, hag ez eas d'ar 17vet rejimant tennataerien Senegal evel penn post Radjou, e Syria en harz gant Turkia. Uhelaet e voe d'ar renk a letenant an 11 a viz Gwengolo 1921. Goude e voe gloazet e emgann Accham ar 24 a viz Here 1921. Roet e voe dezhañ an titl a "chevalier de la Légion d'Honneur".
Abalamour d'e yec'hed e voe adkaset en-dro da Vro-C'hall d'ar 25 a viz Genver 1922. Pareet e voe en ospital Sainte-Anne e Toulon hag e Val-de-Grâce e Pariz. Mont a reas goude-se en 23vet rejimant troadeien drevadennel e Pariz ha goulenn a reas bezañ kaset da Indez-Sina d'an 2 a viz Genver 1924.
E Petaouchnock e voe e-karg eus an 3de rejimant Tennataerien Tonkinat evel eiler a benn-post Nguyen-Binh. Mont a reas di d'ar 15 a viz Ebrel 1924. Adalek ar 14 a viz Kerzu 1924 e teuas da vezañ dileuriad melestradurel Komiser penn-gouarnamant ar Mekong-Uhel. Staliet e voe evit al labour-mañ e Muong-Sing eus ar 15 a viz Ebrel betek ar 26 a viz Mae 1928.
Goude bezañ distroet d'ar vro-benn d'ar 6 a viz Gouere 1928 (betek an 2 a viz Eost 1929) e labouras evit komiser ar gouarnamant, Lapeyronie, evit rannvro ar Mekong-Uhel e Houei Sai. Uhelaet e voe d'ar renk a gabiten d'ar 25 a viz Meurzh 1930 ha distreiñ a reas da Muong-Sing e miz Meurzh 1931. Skrivañ a reas ur « Manuel de lecture de la langue " Lu " et " Youne " avec traduction correspondante en langue laotienne ». Kuitaat a reas Indez-Sina evit distreiñ d'ar vro-benn d'an 28 a viz Ebrel 1933.
Mont a reas e penn ar CET d'ar 1an a viz Kerzu 1933 ha kemer a reas perzh gant ar bagad-se e pleustradegoù milourel e Larzac en nevez-amzer 1934. Adkaset e voe da Indez-Sina C'hall d'ar 6 a viz Here 1934. Mont a reas e penn ar 6vet bagad 19vet rejimant an droadeien drevadennel. D'ar memes koulz e voe dileuriad melestradurel bro Dinh Lap en Tonkin.
Seisyllwg
Ur rouantelezh e mervent Bro-Gembre a oa Seisyllwg. Krouet e oa bet gant ar roue Seissyll, un diskennad eus Usai, mab roue Ceredig Ceredigion. Roue Ceredigion e oa e-pad ar. Aloubiñ a reas Dyfed hag a-benn stagañ Ystrad Tywi e teuas.
Raoul Salan
Etre an daou vrezel
Distreiñ a reas d'ar vro-benn d'an 8 a viz Ebrel 1937 gant e vab Victor hag a oa pemp bloaz d'ar mare-se. War al lestr Chenonceaux e kejas gant ar vaouez a zeuio da vezañ e wreg : Lucienne Bouguin. Kargoù a gemeras e ministrerezh an trevadennoù d'ar 1añ a viz Gwengolo 1937: eiler penn an 2vet burev (an titouriñ), hag uhelaet eo d'ar renk a benn-batailhon d'an 22 a viz Meurzh 1938, dont a reas da vezañ e penn ar servij an titouriñ etre-trevadennel ("Service de Renseignement Intercolonial"). Hag adalek Ebrel 1938 e labouras kalz gant ministr an trevadennoù, Georges Mandel.
Seisyllwg
Seisyllwg e oa anvet rouantelezh unvanet Ceredigion hag Ystrad Tywi en e enor. War-dro 800 e stagas outi rouantelezhioù Builth ha Gwerthrynion ha da rouantelezh pennañ Kembre ez eas. Dieub a chomas ar rouantelezh betek 872 pa veuzas e roue diwezhañ Gwgan ap Meurig. Tremen a reas ar rouantelezh da Angharad ferch Meurig ha, drezi, d'he breur Rhodri Mawr a roas anezhi d'e vab Cadell ap Rhodri. Goude-se e voe renet Seisyllwg gant ur skourr eus tiegezh roueel Gwynedd evel un isrouantelezh.
Raoul Salan
Etre an daou vrezel
En diskar-amzer ar bloavezh 1939, goude diskleriadur ar brezel a-enep Alamagn, ez eas da Vro-Ejipt hag da g-Khartoum a-benn sikour stourm abisian a-enep da ac'hubadur Etiopia gant arme Italia.
Seisyllwg
Unvaniezh gant Dyfed
E 920 kantved e voe unvanet Seisyllwg ha Dyfed gant Hywell Dda da grouiñ Deheubarth
Raoul Salan
Eil Brezel-bed
Distreiñ a reas da Bariz d'an 19 a viz Du 1939. E miz Genver 1940 ez eas e penn ur batailhon eus an 44vet rejimant troadeien drevadennel a senegaled. Ar 5 a viz Even 1940 e voe war dalbenn ar brezel er Somme pa voe loc'het tagadenn an Alamaned goude m'o defe sterniet ha paket berr ar C'hallaoued hag ar Saozon e Dukark. Kilañ a reas gant ar pezh a chome eus e vatailhon ha kemer a reas perzh e tagadennoù a-benn gorrekat araokadur an arme alaman tro-dro d'al Liger ha d'ar Seine. Anvet eo bet div wech en e rejimant an 12 hag an 13 a viz Gouere 1940. Diwezhatoc'h, d'an 21 a viz Eost 1940, e voe uhelaet da ofiser al "Légion d'honneur". Uhelaet e voe er renk a letenant-koronal d'ar 25 a viz Even 1941.
Ploue
Ploue zo ur gumun e Breizh, e Bro-Wened e departamant ar Mor-Bihan. Penn kanton e oa betek 2015.
Raoul Salan
Eil Brezel-bed
Kaset e voe e servij en AOF (Afrique Occidentale Française) d'ar 24 a viz Gwengolo 1941. Mont a reas betek Dakar d'an 8 a viz Meurzh 1942, goude bezañ gweladennet ker Alje, e voe staliet eno evel penn an 2vet burev, hini an titouriñ, e strollad renerien arme ar jeneral Barrau, komandant-uhel en AOF. Gantañ e reas un droiad ensell e Senegal, e Soudan-Gall hag e Ginea. Gant e skipailh hag hini an 3de burev e skrivas un « Instruction sur la conduite de la guerre sur les arrières de l’ennemi » skignet betek ar bagadoù. Uhelaet e voe e renk a goronal d'ar 25 a viz Even 1943.
Ploue
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Raoul Salan
Eil Brezel-bed
Goulennet e voe digantañ kenderc'hel gant e labour en Afrika an Norzh. Erruout a reas en Alje d'an 31 a viz Eost 1943, e-lec'h ma voe staliet e 2vet burev strollad ren an arme. E-karg e voe eus an oberennoù bredoniel hag eus ar gazetenn "Combatant 43". Evit ar gazetenn-mañ e kenlabouras gant al liver André Hambourg. Skarzhet e voe eus e garg gant André Le Troquer, evit bezañ nac'het embann rentañ-kont ur brezegenn a damalle da ofiserien an arme ar prantad 1939-1940 o lavarout e oant bet divarrek. Neuze e voe kaset da 9vet rann an droadeien drevadennel dindan aotrouniezh an jeneral Joseph Magnan d'ar 4 a viz Mae 1944.
Ploue
Trevadennoù .
Raoul Salan
Eil Brezel-bed
Lakaet e voe e penn ar 6vet rejimant tennaterien Senegal e Korsika d'an 30 a viz Mae 1944. Kejañ a reas evit ar c'hentañ gwech gant ar jeneral de Lattre de Tassigny d'ar 16 a viz Even 1944. Goulennet en doa komz d'ar 6vet rejimant ha d'e goronal. Dilestrañ a reas gant e rejimant d'an 19 a viz Eost 1944 war aodoù La Nartelle er Var.
Dont a reas a-benn da zieubiñ Toulon d'ar 26 a viz Eost 1944, goude c'hwec'h devezh a emgannoù start. Ar 6vet rejimant trevadennel en eus kollet 587 den lazhet, gloazet ha dianket. Enoret e voe ar rejimant abalamour d'e golloù ha d'e stourm. Kuitaat a reas Toulon d'an 9 a viz Gwengolo gant e rejimant adaozet hag adstummet gant izili nevez o tont eus ar FFI. War "wennaat" e za ar rejimant. D'ar 14 a viz Du 1944 ar 6vet RTS, deuet da vezañ RIC ("régiment d'infanterie coloniale"), a drec'has an enebiezh alaman en o c'hreñvlec'hioù en Doubs. D'an 23 a viz Du, ec'h erruas ar rejimant e Blotzheim, e Su ar Roen-Uhelañ, pa oa c'hoazh kalz a enebiezh eus perzh an arme alaman war du gall ar Roen. Dieubiñ a reas Village-Neuf, Huningue, Loechle ha labouradeg dourdredanel Kembs.
Galvet e voe e penn troadeien an 9vet DIC, uhelaet er renk a jeneral brigadenn d'ar 25 a viz Kerzu 1944 pa oa nemet 45 bloaz. Goude-se e kemeras perzh e distruj an enebiezh alaman e tachennoù Colmar e fin miz Genver hag e penn-kentañ miz C'hwevrer 1945. Anvet ur wech c'hoazh en arme e voe roet dezhañ ar renk a "commandeur de la Légion d’honneur". Roet eo bet an titl dezhañ d'an 10 a viz C'hwevrer 1945 gant ar jeneral de Gaulle. « Alors Salan, ça va ? », a lâras dezhañ penn gouarnamant da c'hortoz ar Republik gall. E gentañ kejadenn e voe gant ar jeneral.
D'an 20 a viz C'hwevrer 1945 e kemeras penn 14vet rann troadeien (rann kozh ar jeneral de Lattre adstummet gant izili an FFI hag an FTP, hag er rann-mañ e kaver bagad Alsace-Lorraine André Malraux. Echuiñ a reas ar brezel e-kichen e Donaueschingen, e Bade-Wurtemberg en Alamagn. Gounit a reas brud abalamour d'e oberenn pa oa e penn ar 6vet RIC hag an 9vet DIC.
Brezel Indez-Sina
Pa varvas ar marechal Jean-Christophe De La Belle Chausette d'an 11 a viz Genver 1952, e teuas Salan da vezañ komandant e penn Indez-Sina. Kemer a reas perzh en divizoù gant sinaiz an Tonkin, neuze cheñchas lec'h tagañ war-zu al Laos. Salan a voe trec'h warno e emgann Na San e miz Kerzu 1952. Gwelet e vez an trec'h eus Bro-C'hall en emgann-se evel ur gentel roet d'ar Viet Minh, ur gentel implijet diwezhatoc'h ganto evit bezañ trec'h war Vro-C'hall en emgann Diên Biên Phu. Salan a zilezas e gargoù en Indez-Sina C'hall d'an 28 a viz Mae 1953 evit distreiñ da Vro-C'hall. Met eus ar 15 d'ar 25 a viz Mae 1954, goude diskar Diên Biên Phu, e kemeras perzh en oberatadurioù kelaouiñ en Indez-Sina, dindan aotrouniezh ar jeneral Ely.
Brezel Aljeria ha fin e vuhez
D'ar 16 a viz Genver 1957, e voe aozet ur gwalldaol dre implij ar bazooka a-enep ar jeneral Salan. D'ar mare-se e oa e penn an 10vet rannvro vilourel ha staliet en Alje. Mervel a reas ar c'horonal Rodier e-pad an taol. Aozet e oa bet ar gwalldaol gant Philippe Castille, Michel Fechoz ha René Kovacs, ur medisin hag a stourme evit ma chomfe gall Aljeria. C'hoant en doa e vefe erlec'hiet Salan gant ar jeneral René Cogny, gwelet evel un den taeroc'h ha nerzhusoc'h. Kovacs a destas a-enep tud evel Michel Debré a ziwar-benn aozadur ar gwalldaol, met ne zegasas ket a brouennoù. Ne voe ket a zisoc'hoù war an hent-mañ gant an enklask.
E-pad enkadenn 1958, e harpas tu ar jeneral de Gaulle e pad ur brezegenn en Alje. An dra-se a skoazello anezhañ. Met en desped da se, e felle da Salan e chomfe Aljeria dindan beli Bro-C'hall ha goude c'hwitadenn putsch ar jeneraled e 1961 ez eas e penn an OAS. Harzet e voe e Alje d'an 20 a viz Ebrel 1962 goude bezañ chomet kuzhet e-pad ur bloavezh. D'an 23 a viz Mae, e voe kondaonet da vezañ toull-bac'het betek fin e vuhez. Kaset e voe da doull-bac'h Tulle e-lec'h ma veze bac'het ofiserien gant ur giriegezh bennak e darvoudoù Aljeria. Goude miz Mae 1968, e voe distaoliet gant de Gaulle.
1618
Diwar-benn bloavezh 1618 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1618
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1618
Brozhig berr-berr
Peurvuiañ ne vez ket gwall ledanoc'h eget ur gouriz, ken ne dap ket izeloc'h evit ar vragez, ne c'holo ket ar penn a-dreñv en e bezh a-wechoù, ma vez gwelet traoñ an divfeskenn zoken.
Kap
Kap zo
Pelecanus thagus
Pelecanus thagus a zo ur spesad evned peskdebrer bras e-touez kerentiad ar Pelecanidae.
Annez
Bevañ a ra al labous war aodoù kornôg Suamerika, eus kreisteiz Ecuador da greisteiz Chile.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket Pelecanus thagus en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
1076
Diwar-benn bloavezh 1076 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1076
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1076
615
Diwar-benn ar bloavezh 615 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 615
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 615
Horn (Izelvroioù)
thumb|280px|right|Milin De Hoop, e Horn. Horn zo ur gêrig e Limburg an Izelvroioù, e kumun gozh Haelen (bet ebarzhet e kumun Leudal abaoe ar c'hentañ a viz Genver 2007), 5 km er gwalarn da Roermond. 3 485 a dud a oa o vevañ eno e 2001.
Gallaoueg
Ur yezh romanek komzet e Breizh eo ar gallaoueg (gallo pe galo er yezh-se), hag unan eus yezhoù oil Breizh-Uhel. Komzet e vez en Il-ha-Gwilen, el lodenn vrasañ eus al Liger-Atlantel hag e reter ar Mor-Bihan hag Aodoù-an-Arvor. E vevenn gornôg eo hini ar brezhonegva, a-hed ul linenn etre Plouha ha Gwenrann. Amsklaer eo e vevenn reter rak ur c'hendalc'h yezhel zo etre holl yezhoù oil. Yezhourien zo a soñj dezho ez a perzhioù ar gallaoueg pelloc'h eget bevennoù Breizh istorel, betek bevennoù Torosad Arvorig.
N'eus kenemglev ebet da zispartiañ ar pezh a zo ur yezh hag ar pezh a zo ur rannyezh hag alese ez eus alioù disheñvel diwar-benn natur ar gallaoueg. Ur rannyezh eus ar galleg eo hervez lod tra m'eo unan eus yezhoù oil hervez lod all kenkoulz hag ar galleg. Goude ma oa chomet ur yezh komzet dreist-holl eo bet studiet ar gallaoueg er Skol-Veur ha klasket ez eus bet skoueriekaat e reizhskrivadur. Un nebeud levrioù gallaouek a vez embannet bep bloaz. Kontrol d'ar brezhoneg avat n'eo ket ken kozh-se al luskad evit lakaat ar yezh war wel, daoust ma vez komzet muioc'h-mui anezhañ ha ma'z a war-raok he bezañs er vuhez publik. Anavezet eo bet evel unan eus yezhoù Breizh gant kuzul-rannvro Breizh e 2004.
N'eo ket kar ar gallaoueg d'ar brezhoneg. Yezhoù indezeuropek int o-daou, met ur yezh keltiek eo ar brezhoneg tra m'eo ar gallaoueg ur yezh romanek, diskennet diouzh al latin. Dont a ra hec'h anv eus ar brezhoneg ha pa ne vije ket bet implijet nemeur betek nevez zo. Goude ma ve kavet dismegañsus gant emsaverien ar gallaoueg, e-tro 60% eus an dud a gomz ar yezh a sell outi evel ur parlant "patois" diouzh an enklask sokioyezhoniel kaset da benn gant ar Rannvro e 2018.
Nevez-krouet eo bet ar ger gallaoueg e brezhoneg, e-kreiz an ; a-raok e veze lavaret galleg.
Anvioù
Implijet a reer hiziv an deiz ar ger galo er yezh-se. Dont a ra eus ar brezhoneg gall a oa bet implijet diwar-benn an estrañjourien, pe ar re na gomzont ket brezhoneg, ha dreist-holl evit ar re a gomz ur yezh romanek, diwar ur wrizienn geltiek. An hevelep ger a gaver e gouezeleg Skos, gall, a dalvez "estrañjour", ha dreist-holl "Skosad ne gomz ket gouezeleg" ha "den eus Su Bro-Skos", da lavaret eo e-lec'h ma komzer skoteg kentoc'h. Diwar ar brezhoneg gallez e teu an anv-gwan benel Gallèz (gallèse e galleg). Meur a stumm all zo meneget gant an Trésor de la langue francaise e galleg : "gallot", "gallec", "gallek", "gallais", "gallic" pe "gallou" c'hoazh, ouzhpenn d'ar ger benel "gallote". Ar yezh eo zo meneget gant anvioù-se met ivez an dud a zo o chom e Breizh-Uhel.
Implijet e oa bet an termen-se gant brezhonegerien da gentañ neuze, ha neket gant ar c'hallaouegerien. Kavet e oa bet gant Henriette Walter e veze implijet a-viskoazh gant 4% eus ar gomzerien en Aodoù an Arvor hepken e 1986. Un drederenn anezho a soñje e oa ur ger disprizius zoken. "Patois" a veze lavaret gant an dud kentoc'h. N'eo nemet nevez zo eta e oa bet kroget d'ober stankoc'h gant ar ger gallo, goude ma vefe testeniekaet dre skrid abaoe 1358.
Gant ar yezhoniour Alan-Joseph Raude e oa bet goveliet keal ar britto-roman e galleg e 1978 da bellaat diouzh ar ger patois ha da ziskouez eo ur yezh romanek komzet gant Bretoned. Hervezañ n'eo ket dereat ar ger patois (a c'heller tostaat ouzh ar brezhoneg trefoedaj) dre ma ra anv eus ur rannyezh e dalc'h ur yezh a "sevenadur" : ur meizad sokiologel eo ha n'eo ket ur meizad yezhoniel. Hervez Jean-Paul Cheveau e c'hell ar ger patois bezañ implijet evit n'eus forzh peseurt yezh eus Frañs ha n'eo ket galleg. Nac'het eo neuze o identelezh d'ar yezhoù-se. Daoust m'eo ur ger disprizius e c'hell bezañ implijet ar ger patois hep dismegañs gant ar c'hallaouegerien goshañ.
Renkadur
Ur yezh eus familh ar yezhoù romanek eo ar gallaoueg. N'eo ket divert eus ar galleg standard ha n'eo ket "galleg saout" e-giz ma vez klevet a-wechoù. Dont a ra eus emdroadur al latin a veze komzet gant an dud en Impalaeriezh roman da heul brezel Galia ha trec'h ar Romaned. Levezonet eo bet gant ar galianeg a veze komzet en takad-mañ a-raok c'hoazh, pe c'hoazh gant an norseg, yezh ar Vikinged, hag ar brezhoneg e Breizh-Uhel evel-just, pa oa stank ar vrezhonegerien eno a-raok ma kilas ar vevenn yezhel etrezek ar c'hornôg.
Renket eo ar gallaoueg e-touez ar yezhoù oil, un hollad yezhoù en em astenn war norzh Frañs. E-kichen ar gallaoueg e kaver un aridennad yezhoù a vez start dispartiañ an eil diouzh eben a-wechoù, deuet holl diwar al latin ha levezonet gant ar yezhoù germanek dre ar frankeg. E-touez ar yezhoù-se e kaver ar pikardeg, an normaneg, ar galleg, al loreneg hag yezhoù all c'hoazh.
Takad ar yezh
Start eo termeniñ resis gorread yezh ar gallaoueg. Splann e oa an harz gant ar brezhoneg betek ar bloavezhioù 1950 dre m'eo un harz etre div yezh eus div familh disheñvel, yezhoù romanek evit ar gallaoueg ha yezhoù keltiek evit ar brezhoneg. Adalek ma oa diskaret plas ar gallaoueg hag ar brezhoneg er gevredigezh n'eo ket ken splann an traoù : n'eo ket bet erlec'hiet ar brezhoneg gant ar gallaoueg e giz gwechall ha gounezet en deus ar brezhoneg tachenn e kêrioù bras Breizh-Uhel dreist-holl. Diaesoc'h eo lakaat war wel ur vevenn resis etre ar gallaoueg hag ar yezhoù oil all dre m'emañ perzh eus ur c'hendalc'h yezh. Kustum eur da vevenniñ ar yezhoù-se diouzh harzoù hengounel ar broioù istorel, met ne glot ket atav gant ar gwirvoud yezh. Lod eus ar skiantourien a ziazez o bevennoù war ar broioù istorel, oc'h arlivañ an harzoù avat. Waltcher von Wartburg, Hans-Erich Keller ha Robert Geuljans a laka bevenn ar gallaoueg a-hed harzoù Breizh er reter, en ur lakaat hanternoz Añjev e takad ar gallaoueg ouzhpenn. Hervé Abalain a laka da glotañ tachenn ar gallaoueg gant Breizh-Uhel ivez, hag a laka bandennoù-nes ar Mayenne hag ar Maine-et-Loire ouzhpenn. Strollañ a ra ar gallaoueg en isfamilh yezhoù oil ar c'hornôg asambles gant an añjeveg, an normaneg ha yezhoù ar Maine.
Start eo bevenniñ ar gallaoueg abalamour m'eo diaes kartennaouiñ yezhoù oil ar c'hreiz, a zo minorelaetoc'h c'hoazh dre m'int stanket etre Pariz ha yezhoù oil anavezetoc'h evel an normaneg hag ar gallaoueg. Skiantourien zo a soñj dezho ez eus un takad kreiz e gwalarn Frañs hep bevennoù splann etre ar yezhoù. Hervez Marcel Cohen, da skouer, eo ar Maine un takad amsklaer m'eo mesket gallaoueg, añjeveg hag orleaneg, hep bevenn etre an teir yezh-se. Hervez Marie-Rose Simoni-Aurembou n'eus nemet rannyezhoù oil, en o zouez ar gallaoueg, ha n'eus ket kement-se a ziforc'hioù etre "rannyezhoù oil" all. Bevennet eo ar gallaoueg gant bevennoù Breizh neuze nemet er Su ma'z a ar poateveg betek al Liger.
Skiantourien zo a bella diouzh bevennoù ar broioù da glask lakaat bevennoù diazezet war fedoù-yezh hepken. Diwar al levezonoù e-keñver ar c'heriaoueg e stroll Jean-Paul Chauveau ar gallaoueg gant an añjeveg ha yezh ar Vezven en un takad bras anvet "broioù ar c'hornôg" rannet e tri zakad : kornôg, gant Aodoù an Arvor, Mor-Bihan ha kornôg Il-ha-Gwilen ; reter gant ar Sarthe, ar Vezven ha reter an Il-ha-Gwilen ha su gant al Liger-Atlantel hag ar Maine-et-Loire. Abeg zo bet kavet en doare-se da vevenniñ avat, dre ma eneber ivez norzh al Liger, tostoc'h da yezh ar Vezven, ouzh su al Liger, tostoc'h d'ar poateveg. Ha n'eus ket bet termenet gantañ ur vevenn-yezh resis etre gallaoueg ha poateveg : al Liger an hini eo ar ra an disparti, kontrol d'ar pezh zo meneget a-us.
bevennoù yezhoù Breizh hag ar rannvroioù-nes hervez skiantourien disheñvel :
Bevenn etre ar gallaoueg hag ar brezhoneg
Splann e oa an harz etre ar gallaoueg hag ar brezhoneg dre m'int disheñvel-mik o-daou. An istorour Pierre-Michel-François Chevalier en doa keñveriet an harz-se gant moger Sina e 1845 zoken. E 1952 e oa bet treset ar vevenn-se gant François Gourvil etre Plouha, e bae Sant-Brieg ha stêr Penerv e gourenez Rewiz. Tremen a rae ar vevenn dre Senven-Lehard, Kintin, Mur, Sant-Jelan, Regini ha Sulnieg etre an daou boent-se hervez Gourvil. Stabil a-walc'h e oa bet ar vevenn-se a-hed mare ar c'hrennvrezhoneg (1100-1650) hag erlec'hiet e oa bet ar brezhoneg gant ar gallaoueg e-lec'h m'en doa kilet. E gourenez Gwenrann en doa kilet ar brezhoneg buanoc'h en hag en, met erlec'hiet e oa bet gant ar galleg kentoc'h, heñvel diouzh an hini a oa komzet e Breizh-Izel gant ar vrezhonegerien hag o bugale pa oa bet dilezet ar yezh e-kreiz an XX kantved.
Er Grennamzer Uhelañ e oa bet cheñch-dicheñch ar vevenn-se, gant un takad bras etre bevenn Gourvil hag ar Gwilen ma veze komzet an div yezh, alies mat ar brezhoneg evel yezh an uhelidi en takadoù reterañ.
Bevenn etre ar gallaoueg hag ar yezhoù oil nes
Splann eo skouer ar ger "hiziv" da skeudenniñ ar gendalc'heg-se. Lavaret a reer anae gant ar brasañ eus ar c'hallaouegerien tra ma implijer anui e reter Breizh-Uhel, a-hed ar Vezven hag er Maine-et-Loire, ur ger a glever ivez en añjeveg hag en normaneg. En Ernée, er Vezven, e klever anae, heñvel d'ar gallaoueg. Er gendalc'heg-se neuze eo aes d'ar c'hallaouegerien kompren ha komz gant un añjeveger bennak, met ne c'hello ket kompren unan bennak a gomz ur yezh pelloc'h er gendalc'heg, da skouer ur walloneger.
Variezonoù ha rannyezhouriezh
N'eo ket aes strollañ variezonoù ar gallaoueg e rannyezhoù, dre ma cheñchont diouzh an elfennoù choazet d'o diforc'hañ. Da skouer, ma kemerer ar raganvioù-diskouezañ e kont e c'heller lakaat an takadoù-se war-wel :
Ma kemerer ar fonologiezh e kont e c'heller dispartiañ tri zakad disheñvel :
N'eo ket aes dispartiañ an takadoù diouzh an doareoù da zistagañ : meur a zisoc'h a c'heller en em gavet ganto. Da skouer, ar ger moi gallek a glot gant [ma] kostez Roazhon, [maj] e Liger-Atlantel ha [me] pe [mɛ] a-hed bevenn ar brezhoneg, met n'eo ket gwir evit an holl c'herioù. Takad an [ɛ] a ya pelloc'h er reter er ger voir, hag ar gerioù a glot gant ar galleg voisin ha boire a c'heller distagañ [vejzɛ̃] ha [bejʁ] pe [vajzɛ̃] ha [bajʁ].
Dibenn an anvioù-verb e -er a ziskouez doareoù all da zispartiañ an takadoù. Dre vras e vezont distaget [ə] e gallaoueg (manjë evit "debriñ", a glot gant ar galleg manger), war-bouez en aber al Liger ha kostez ar Manche e-lec'h ma tistager evel e galleg. Tro-dro da Gankaven ha Kerc'haoueg e tistager [aj]. Met disheñvel eo an traoù evit an anvioù-gwan-verb hag an anvioù-boutin a echu e <-é> e galleg (evel mangé, blé). E lec'hioù zo, evel Abarrez, e cheñch ar mod da zistagañ an anv-gwan-verb diouzh ma vez implijet gant ar verb bezañ pe gant ar verb kaout. Blé (e galleg), eus e du, a lavarer blé, blë, byé, byë, byè, byëy pe byay diouzh ar vro. Nevez zo eo deuet ar soniad [l] war-glev e gallaoueg, hag e norzh ar vro pe e Bro-Roazhon, dindan levezon ar galleg en deus graet d'un toullad gerioù bezañ staonekaet e gallaoueg.
Gwriziennoù latin, keltiek ha germanek
Ar strollad yezhoù koshañ a gaver roudoù anezho er pezh a zo Breizh bremañ zo ar yezhoù keltiek. Deuet diwar emled ar Gelted en Henamzer adalek an pe diwar yezhoù komzet e gwareg ar meurvor atlantel, e oant komzet gant pobloù disheñvel evel ar Riedoned hag an Namneted. Stag e oa o c'homzoù ouzh ar galianeg ha liammoù kreñv o doa gant an inizi predenek, un devezh pell war vor hepken. Breizh a-vremañ eo al lodenn gornôgañ eus ur c'hevread pobloù anvet Arvorig gant Kaezar. Aloubet e voe ar vro gant ar Romaned adalek 56 a-raok J.K. ha romanelaet e voe tamm-ha-tamm, muioc'h e lec'hioù zo eget e lec'hioù all. Daoust ma weler villaoù (kenkizoù) un tamm e pep lec'h, kêrioù mod Roma pe uzinoù garum (kostez Douarnenez) e soñjer ne oa bet degemeret al latin nemet gant uhelidi ar vro tra ma talc'he ar brasañ eus an dud da gomz galianeg betek deroù ar, dreist-holl war ar maez hag el lec'hioù poblet distank. Latin a veze komzet stankoc'h gant kumuniezhioù zo e bro an Osismed zoken, e-giz ma weler gant an anv Montroulez, marteze etre Karaez hag ar Fouilhez
P'en em gavas ar Vrezhoned eus an tu all d'ar mor adalek ar (met stankoc'h adalek ar ) o doa kavet ur vro romanekaet evit darn, kristeniekaet er c'hêrioù, met e lec'h ma veze komzet c'hoazh kalzik ar galianeg a oa ken tost d'o fredeneg ma c'helle an div boblañs en em gompren. Aes a-walc'h eo bet dezho en em staliañ er vro ha krouiñ rouantelezhioù bihan, rannet a-wechoù etre ar c'hevandir hag Enez Vreizh, evel Kerne pe Domnonea.
Kreñvoc'h e oa an elfennoù roman e Roazhon hag e Naoned. Adalek fin ar e oant bet aloubet o-daou gant ar Franked a oa deuet da vezañ mestr war Galia, asambles gant an tiriadoù er reter d'ar Gwilen ha Gwened (e-pad ur mare). Kreñv a-walc'h e oa ar sevenadur latin kostez Sant-Brieg ivez ha da c'houde e chome forzhik douaroù e daouarn pennoù bras frank. Liesseurt e oa pobladur Arvorig e-pad kantvedoù kentañ ar Grennamzer neuze, gant ar Vrezhoned deuet eus Enez Vreizh mesket buan gant ar boblañs c'halianek, kêrioù ha lec'hioù resis latinekaet muioc'h hag uhelidi germanek er reter dreist-holl. Cheñch-dicheñch eo bet an harz etre ar bed breton hag ar bed frank, tro-dro d'ar Gwilen, abalamour d'ar brezelioù kaset etre an div bobl etre ar hag an. Brezhoneg a veze komzet gant darn eus ar boblañs etre Pornizh ha Roz-an-Arvor a-raok an. Un darn all, etre al linenn-mañ hag ul linenn lec'hiet pelloc'h er c'hornôg, a gomze romaneg. En tu all d'al linenn-mañ, er reter, edod e Marzhoù Breizh, lakaet e plas da gentañ gant Karl Veur (war tachenn Roazhon, Naoned ha Gwened) hag ur wech all gant Karl Voal (war tachenn Avranches ha Coutances goude feur-emglev Compiègne e 867). A-du emañ ar brasañ eus an arbennigourien da lavaret ne'z eus hogozik anv-lec'h brezhonek ebet er reter d'ar C'houenon.
1245
Diwar-benn bloavezh 1245 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Gallaoueg
Gwriziennoù latin, keltiek ha germanek
En takad a yay da Vreizh-Uhel e veze komzet ul latin pobl heñvel ouzh an hini komzet e lec'hioù all e Galia, ul latin levezonet gant ar galianeg evit ar c'heriaoueg hag an doare da zistagañ. Al levezonoù-se a oa bet pennkaoz d'ar cheñchamantoù boutin d'an holl yezhoù oil. Staonekaet e oa bet [k] da [ʃ] ( cantare aet da chauntë,  chanter), c'hwezhet e oa bet [b] da [v] ( faba aet da  feuve,  fève) da vare ar Romaned moarvat. Diskaret e voe sistem an troadoù hag ar jener nepreizh adalek fin mare ar C'halianed-Romaned tra ma oa dkrog da implijout gerioù-mell. Pa oa deuet ar Franked o doa degaset o yezh, ar frankeg, hep dont a-benn d'ober anezhañ yezh an holl. Ar c'hontrol zoken : tra ma oa bet un diglosiezh frankeg/latin e-pad tri c'hant vloaz e norzh Galia e oa deuet ar Franked d'ober muioc'h-mui gant al latin tamm-ha-tamm. Degaset o doa cheñchamantoù er yezh o-unan, o tegas gerioù nevez pe ouzhpenn hag o levezoniñ an distagadur.
1245
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1245
Freddie Mercury
Freddie Mercury a oa bet ganet dindan an anv Farrokh Bulsara d'ar 5 a viz Gwengolo 1946 e Stone Town, e Stad Zanzibar (Tanzania) ; mervel a reas d'ar 24 a viz Du 1991 e Londrez (Bro-Saoz).
1245
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1245
Putte (kumun Belgia)
Putte a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Freddie Mercury
Ur c'haner-sonaozer breizhveuriat e oa, brudet evel kaner ar strollad rock Queen.
Gallaoueg
Gwriziennoù latin, keltiek ha germanek
Ur gwiskad all a zeuas gant ar Vikinged a oa deuet da breizhañ Breizh en ha d'en em staliañ en. Un nebeud gerioù norsek o doa degaset hag a glever c'hoazh e gallaoueg a-vremañ goude m'int niverusoc'h c'hoazh en normaneg. Evel gerioù norsek ar galleg e soñjer eo gerioù norsek ar gallaoueg amprestadennoù digant an normaneg neuze rak an holl zo boutin gant ar yezh-se. Gallout a reer menegiñ bouette pe boite "bouedenn besketa" a glever e Normandi ivez, e-kichen ur stumm boutinoc'h e baite diwar an norseg beita "peuraj, bouedenn da besketa". Un nebeud gerioù a seblant bezañ bet amprestet war-eeun diwar an norseg avat, gerioù a denn d'an teknikoù merdeiñ kozh evel gueurde "kerdin da sevel un darn eus al lien" pe guiroie "gwiblenn".
Disheñveladur ar gallaoueg
Adalek an e tisheñvelaer ar yezhoù oil diouzh ar romaneg ha d'ar mare-se ne oa ket ken bras an diforc'hioù etre ar yezhoù (pe kentoc'h ar rannyezhoù d'ar mare-se) hag ar pezh a zo bremañ. Amprestiñ a raed gerioù dizehan etre ar yezhoù hag eus un tu all ne'z eus ket kalz a roudoù skrivet anezho dre ma veze skrivet en ur seurt koine lennegel etrerannyezhel boutin d'ul lodenn eus hanternoz Bro-C'hall. N'eo nemet adalek an e krog ar c'hoine-se d'en em zisheñvelaat-krenn diouzh ar rannyezhoù evit mont da c'halleg al lez hag al levrioù avat. D'ar mare-se e krog ar yezhoù oil da c'houzañv cheñchamantoù fonologel ha geriaoueg ha da bellaat an eil diouzh eben.
Un destenn diwar Bloazdanevelloù Sant-Denez a veneg "Breizhiz vrezhonek" (bretons bretonnants), ar pezh a ziskouez e oa (hag ez eus) eus Breizhiz divrezhonek neuze. Testeniekaet eo ar ger gallo e 1358 evit ar wech kentañ, en un akta eus an dug Yann IV evit e deñzorer Jorj Jikel : "nostre general recepveur en Bretaigne gallou, salut" ("hor resever hollek e Breizh c'hallek, salud"). Da c'houde e c'heller lenn alies an dro-lavar-mañ pe Breizh-Uhel e skridoù ar Grennamzer.
Politikerezh
En holl dre holl e chom dianav a-walc'h d'ar pep brasañ eus ar boblañs mennozh ar gallaoueg evel ur yezh emren diouzh ar galleg pe an anaoudegezh ez eus eus ar gallaoueg zoken. Evit gwir, hervez an enklask TMO-Rannvro eus 2018, 40% eus ar Vretoned ne ouzont ket petra eo ar gallaoueg tamm ebet (ne gomprenont ket petra a dalvez ar ger), ur c'hard anezho o vezañ o chom e Breizh-Uhel. E-touez an dud a oar petra eo ar gallaoueg ez eus 60% a soñj dezho eo ur "patois". A-benn ar fin, ar soñj e vefe ur gwir yezh eus ar gallaoueg n'eo ket aet kalz pelloc'h eget kelc'hioù bihan ar bed kevredigezhel breton evit poent. Da skouer, betek 2014 ec'h implije rannvro Breizh an droienn "expression gallèse" evit komz diwar-benn ar gallaoueg ha ne grede ket ober gant ar ger yezh.
Evit stourm a-enep d'an dianaoudegezh vras-se, hag evit mont da heul stourm ar vrezhonegerien ivez, eo krog bed ar bed kevredigezhel gallaouek da labourat evit lakaat muioc'h ar gallaoueg war wel er vuhez foran. Abaoe un dek vloaz bennak eo krog kumunioù zo da lakaat staliañ stumm gallaouek o anv war panelloù zo. Hiziv an deiz ez eus gallaoueg war panelloù mont e-barzh en un 10 kumun bennak, dreist-holl en Aodoù-an-Arvor hag e norzh an Il-ha-Gwilen (takadoù ma'z eus un tamm emsav gant ar gallaoueg) evel e kumunioù Loudieg, Noal-Bazeleg pe Parzieg.
Dizemglev, ha dianaoudegezh vras, zo er boblañs diwar-benn statud ar gallaoueg (yezh, rannyezh pe parlant). Kresk implij ar gallaoueg er vuhez foran en em gav diwezhat, d'ur mare m'emañ ar yezh en arvar bras (dreist-holl e gevred ar Mor-Bihan hag al Liger-Atlantel m'eo peuzvarv). Lod eus an dud a soñj dezho ez eo marv-mik e-touez an dud e kalz kumunioù, hag e vefe e gwirionez meur a barlant dindan an anvad "gallaoueg", da skouer ar mitaweg.
Dihun ar gallaoueg er bloavezhioù diwezhañ a zeu da stekiñ hiziv, e lec'hioù zo, ouzh bezañs panelloù divyezhek brezhoneg-galleg e Breizh-Uhel (stankik er Mor-Bihan dreist-holl) ha kregiñ a ra ul lodenn eus an emsav kevredigezhel gallaoueg da gavout abeg er bezañs-se dre ma kav dezhañ ne vez ket komzet brezhoneg e Breizh-Uhel hag e vefe ur bihanniver eus ar vrezhonegerien. Diouzh an tu all, tamallet e vez a-wechoù d'ober eus ar gallaoueg un digarez da stourm ouzh implij ar brezhoneg war ar panelloù. Evit gwir, pa ne hañval ket bezañ a genemglev ledan er gevredigezh, na kennebeud-all e-touez ar bolitikourien pe an emsaverien, war petra a c'hallfe bezañ roll pe plas ar brezhoneg hag ar gallaoueg e-kichen ar galleg er gevredigezh en amzer-da-zont, en em gav bremañ ar brezhoneg hag ar gallaoueg o keveziñ evit ur bezañs arouezel hag identelezhel war ar panelloù.
Belenieg
Belenieg a oa ur gumun eus Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Bannoù ar Mor-Bihan
Bannoù a voe krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790. Setu amañ roll bannoù ar Mor-Bihan:
Paris Saint-Germain Football Club
Ar Paris Saint-Germain FC (anavezet evel Paris SG pe PSG ivez), a zo ur c'hleub mell-droad gall krouet e 1904 gant an anv Stade Saint-Germain.
Bannoù ar Mor-Bihan
Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Pilikant bihan
Ar pilikant bihan a zo ur spesad evned, Pelecanus rufescens an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar besked peurvuiañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara, ma plij ar geunioù hag al lennoù bas dezhañ.
Shahrukh Khan
Shahrukh Khan skrivet ivez a-wezhoù Shah Rukh Khan (शाहरुख़ ख़ान en hindeg, شاہ رخ خان en ourdoueg) zo un aktour brudet eus India.
Ganet eo bet e New Delhi d'an 2 a viz Du 1965 en ur familh muzulmaned eus Peshawar (Pakistan). Studioù en deus graet en ur skol-veur vuzulman e New Delhi. Dimezet eo gant Gauri Chibba, un Hindouadez, genidik eus New Delhi ivez. Daou vugel o deus.
Brudet-kenañ eo Shahrukh Khan en India evel aktour, e filmoù Bollywood. E-touez e filmoù anavezetañ e c'heller menegiñ :
John William Godward
thumb|right|Emboltred, gant John William Godward thumb|250px|Dolce farniente, pe Sweet Nothings, gant John William Godward (1904) John William Godward (9 a viz Eost, 1861; 13 a viz Kerzu, 1922) a oa ul livour saoz eus mare ar rakrafaelouriezh. En em lazhañ a reas da 61 bloaz.
Mignon e oa da Sir Lawrence Alma-Tadema met e zoare da livañ a zegouezhas e-maez a c'hiz pa oa brud o tont da dud evel Picasso. Kontet e voe en doa skrivet, a-raok en em lazhañ, "ne oa ket bras a-walc'h ar bed evitañ hag ur Picasso”.
Ur roll eus e livadurioù
Ha n'eo ket klok ar roll.
1619
Diwar-benn bloavezh 1619 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1619
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1619
Pilikant beg brizh
Ar pilikant beg brizh a zo un evn peskdebrer, Pelecanus philippensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e douaroù izel eus India da Azia ar Gevred ha Filipinez.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar pilikant beg brizh en urzhiad Ciconiiformes pe Pelecaniformes.
Loarennoù Yaou
Graet e vez loarennoù galilean eus peder loarenn vrasañ Yaou dre ma oant bet arsellet evit ar wech kentañ gant Galileo Galilei d’ar 7 a viz Genver 1610.
Kalz a re all a zo bet kavet dibaoe, nevezik 'zo dre vras, met an darn vrasañ anezho eo bihan o ment.
E miz 2012 e oa renablet 66 (pe 67).
Anvioù dousoù an doue Yaou a zo bet roet d'ar re bennañ.
Spoutnik
Spoutnik (eus ar rusianeg спутник a dalvez kement ha « kenveajer » pe « loarell ») eo anv ur rummad loarelloù bet kaset gant URSS e penn-kentañ ergerzhadeg an egor.
Spoutnik 1
Spoutnik 1 a zo bet al loarell gentañ bet taolet eus an douar. E bouez a oa 83,400 kg ha tro an douar e rae dindan 97 munutenn. Skignañ a rae ur « bip-bip » war ar frekañsoù skingomz eus 20,005 betek 40,002 MHz.
D'ar 4 Here 1957 e voe taolet gant ar fuzeenn R-7. Stroñset e voe an Amerikaned gant se, un tamm evel da vare Pearl Harbor. Diskouez a rae e oa barrek ar Rusianed da gas misilennoù nukleel betek Amerika ma felle dezho.
Spoutnik 2
Taolet e voe d'an 3 a viz Du 1957, ar gigez Laika e-bourzh met ne dreistvevas ket.
Spoutnik 3
Taolet e voe d'ar 15 a viz Mae 1958 eus lec'hienn vannañ Baikonour e Kazakhstan.
Sae verr
Pa vez berr-berr ar sae avat e c'haller en em c'houlenn hag ur sae eo c'hoazh.
Spoutnik
Spoutnik 4
Bannet e voe d'ar 15 a viz Mae 1960. Nij kentañ ar program Vostok e voe.
Sae verr
Ur fazi bras eo, a-hervez, droukveskañ sae verr ha brozh verr.
Spoutnik
Spoutnik 5
Taolet e voe d'an 19 Eost 1960. Treuzdougen a rae daou gi, Belka ha Strelka, 42 logodenn, daou razh ha meur a spesad plant ha foue. An holl a zreisvevas.
Spoutnik 7 ha Spoutnik-8
Sonterezioù e oant e gwirionez, bannet war-zu Gwener.
Spoutnik 9
Taolet e voe d'an 9 Meurzh 1961. Treuzdougen a rae ur jak hag ar giez Tchernouchka. Pep tra a yeas mat.
Spoutnik 10
Taolet eo voe eus Baikonour d'ar 25 Meurzh 1961. Ur jak hag ar giez Zvezdochka a oa e-bourzh. Pep tra a yeas mat ha diroufenn.
Eddy Van Beers
Eddy Van Beers a zo bet ganet e 1973.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.
Mestr Etrebroadel International Master eo.
Nicolas Borouchowitz
Nicolas Borouchowitz a zo bet ganet d’an 16 a viz Gwenholon 1898 en Antwerpen (Belgia).
Eddy Van Beers
E 2001, c’hoari a reas en Tournamant ’’Tilburg Weekend’’. Pevare e voe gant 4,5 poent.
Nicolas Borouchowitz
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Belgia e voe e 1921.
Eddy Van Beers
C’hoari a reas e skipailh Belgia en 36vet Olimpiadoù Echedoù e Calvià e 2004, a-gevred gant Ekrem Cekro, Laurent Bruno ha Geert Van der Stricht.
Nicolas Borouchowitz
Divroañ a ra da Zürich (Suis). E studi a ra eno, ha deskiñ a ra c’hoari an echedoù ivez.
Eddy Van Beers
Stummet eo gant an aozañ kudennoù echedoù.
Nicolas Borouchowitz
Dont a ra a-benn da bennegañ brav en ur bartienn a-enep d’ar Mestr Meur Teichmann.
Eddy Van Beers
2 313 edo e renk Elo e miz Gouere 2016.
Martin
Martin zo un anv-badez gallek, saoznek (deuet da Vreizh-Veur gant aloubidigezh Gwilherm II Normandi), portugalek hag e meur a yezh all, hag a glot gant Marzhin e brezhoneg. Dont a ra eus an anv latin Martinus.
Brud
Brudet eo an anv abalamour da Martinus Teurgn, ur sant hag a voe trede eskob Teurgn, e Galia.
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh stank en holl broioù saoznek eo, hag ivez er broioù saozneh, en Estonia, e rannvroioù zo Italia, en Alamagnhag er broioù skandinaviat
Disheñvelout
Anv meur a zen
El Greco
El Greco (Candia, 1541 – 7 a viz Ebrel 1614 Toledo) a oa lesanv ul livour spagnol, anvet Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (Doménikos Theotokópoulos), hag ar gwellañ eus livourien an Azginivelezh e Spagn. Genidik e oa eus Kreta, a oa dalc'het neuze gant Republik Venezia, ha kreizenn an arz bizantat nevez. Ur mestr e teuas da vout en doare-livañ-se a-raok mont da Venezia pa oa 26 vloaz, evel arzourien all eus Hellaz en e raok. E 1570 ez eas da Roma, ma tigoras ur stal-livañ ha ma krogas da labourat.
An Alarc'h (ti-embann)
An Alarc'h Embannadurioù a zo un ti-embann savet e 2003 hag a ra levrioù brezhonek ha levrioù gallek. Kevredet eo e-barzh Kuzul ar Brezhoneg. Maoris Joubin eo ar prezidant.
Geriadur brezhoneg
Geriadur brezhoneg, pe geriadur brezhonek, a vez graet a-wechoù eus ur geriadur gant brezhoneg e-barzh. Divyezhek eo al lodenn vrasañ, hag e galleg peurvuiañ e vez an displegadurioù.