cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Raymond Carver
E vuhez
Mont a reont da Galifornia da chom. Krog eo Raymond Carver da vontda gentelioù skridaozañ gant ar romantour John Gardner, a voe bras e levezon e buhez Carver. Goude se e kendalc'has gant ar studi, e skol-veur-stad Chico, hag e skol-veur Humboldt California hag e skol-veur Iowa. Er bloavezhioù 60 edo Carver hag e diegezh o chom e Sacramento, ma laboure evel eveshaer-noz en ospital. Studiañ a eure ivez e skol-veur-stad Sacramento ma tarempredas ar barzh Dennis Schmitz. E gentañ dastumad barzhonegoù Near Klamath, a voe embannet e 1968 gant kleub saoznek skol-veur Sacramento. Ur bloavezh a bouez e voe 1967 da Raymond Carver, abalamour ma voe embannet e varzhoniezh en dastumad brudet Foley, hag en abeg da varv e dad. Er bloavezh-se ivez ez eas da Galifornia, da b- Palo Alto, da labourat evel skridaozer gant Sciences Research Associates, ma chomas betek 1970. Er bloavezhioù 70 ha 80 e oa deuet un tamm brud dezhañ, ha kelennet en doa e meur a skol-veur. Etre 1980 ha 1983 e kelennas al lennegezh saoznek e skol-veur Syracuse. E-kerzh ar bloavezhioù-se, p'edo o labourat amañ hag ahont, hag o sevel e vugale en ur glask skrivañ, e stagas da evañ. Kontañ a reas e oa deuet da vezañ ken bras ezhomm ma ne rae nemet se ken. E diskar-amzer 1973, pa oa en Iowa City gant John Cheever en deus diskleriet en devoa evet muioc'h eget n'en devoa kelennet. Er bloaz war-lerc'h, kuitaet gantañ Iowa, ez eas Cheever d'un ospital evit al lonkerien, pa zalc'has Carver da evañ betek miz Even 1977: neuze e paouezas gant skoazell an AA. E 1982 e tizimezas digant e wreg Maryann, a oa bet tamallet dezhi tagañ tud eus an tiegezh Kennedy. Abaoe 1979 edo o vevañ gant ar varzhez Tess Gallagher, en doa gwelet e Dallas, hag a oa e serc'h abaoe ur veaj da Gaboul. Dimeziñ a rejont e 1988 e Reno, e Nevada. Daou viz goude, d'an 2 a viz Eost 1988, e varvas Carver e Port Angeles, e stad Washington, gant ar c'hrign-bev en e skevent, hag eñ 50 vloaz.
Cachoeira do Sul
Cachoeira do Sul, zo unan eus kêrioù Rio Grande do Sul e Brazil. Tost da 90 000 a oa enni e 2006. Kêr-benn ar riz a vez graet anezhi.
-457
Diwar-benn bloavezh 457 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Perikles, politikour atenat bet diskibl Anaksagoras, a zeu e penn Aten. Kregiñ a ra oadvezh aour Aten
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 457 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 457 kent JK
Sikkim
Sikkim (सिक्किम e nepaleg) zo ur stad vihan eus Unaniezh India, er menezioù Himalaya. En-dro da Sikkim emañ Nepal er c'hornôg, Tibet en hanternoz ha Bhoutan er gevred. Er c'hreisteiz da Sikkim emañ stad Kornôg Bengal (India).
E 2005 e oa 594 056 a annezidi. Bez' eo Sikkim ar stad distankañ he foblañs e-touez holl stadoù India hag ar stad vihanañ eo ivez. Gangtok eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Istor
Betek 1975 e oa Sikkim ur rouantelezh dizalc'h diouzh India ha kevreet ganti en un doare laosk. Er bloavezh-se e oa deuet da vezañ an eil stad warn-ugent eus Unaniezh India, goude ur referendom e-mesk an dud.
Douaroniezh
Ouzh tor an Himalaya emañ Sikkim ha gant se ez eo diseurt-kenañ ar vro, eus janglennoù trovanel ar c'hreisteiz betek menezioù uhel an hanternoz. Kangchenjunga, trede menez uhelañ ar bed, zo e Sikkim.
Yezhoù ha poblañs
Unnek yezh ofisiel a zo e Sikkim. En tu-hont d'an nepali, zo yezh ofisiel ar stad hag ar yezh eskemm, emañ ar bhutia, al lepcha, al limbu, an newari, ar rai, ar gurung, ar mangar, ar sherpa, an tamang hag ar sunwar. Desket e vez saozneg er skolioù ha graet e vez gantañ er skridoù stad ivez.
An hindouegezh hag ar voudaegezh (Vajrayana) eo ar relijionoù pennañ e-touez an dud.
Eremophila
Eremophila a c'hell bezañ :
Gruyère (keuz)
thumb|right|250px|Un tamm gruyère
Treveur
Treveur a c'hall bezañ :
Gruyère (keuz)
Gruyère a reer eus ur c'heuz suis. Dont a ra anv ar c'heuz-se eus al lec'h ma vez fardet : pastell-vro Gruyère, e kanton Freiburg. Er C'hwec'hkorn eo bet implijet ar ger gruyère e-pad pell a-benn envel forzh pe geuz e vefe, eus Bro-C'hall pe eus Suis. Hiziv an deiz, diwar ali Emglev Etrevroadel Stresa, e vez kaoz eus familh ar gruyère, enni meur a seurt fourmaj-laezh, evel Comté, Beaufort pe c'hoazh Jura.
Istor
Anv a voe graet eus ar ger gruyère (skrivet gruière) evit ar wech kentañ er. Abaoe an henamzer avat e ouezer e veze fardet fourmaj druz e bro Freiburg. E-pad an e teuas tud eus Freiburg d'en em staliañ e kanton Vaud hag e hini Valais, e Franche-Comté, er Jura hag e Savoia. Ganto e kasjont o gouiziegezh.
Taolennadur
Ur seurt keuz klok diwar laezh buoc'h kriz, an toaz o vezañ gwasket ha poazhet. Kriz e chom al laezh, an toaz nemetken a vez poazhet. Ur wrac'hell gruyère a vez ront hag an diavaez anezhi a zo greunek, yac'h hag azgell. A-fet stumm e rank bezañ kempouez, ha bolzek e rank ar bord (anvet seulgenn) bezañ. Evit a sell ouzh ar vent e rank bezañ etre 9,5 ha 12 kantimetr, etre 55 ha 65 km evit a sell ouzh an treuzkiz, hag ur pouez etre 25 ha 40 kg. War-dro 400 litrad laezh a zo ezhomm a-benn fardañ ur wrac'hell 35 kg dezhi. Puraet e vez ar gruyère e-pad ur pennad etre 5 ha 12 miz. E-pad ar mare-se e vez troet ar gwrac'helloù, ha frotet e vezont gant dour sall. Daoust d'ar pezh a soñjer n'eus tamm toull ebet er gruyère, frailhet e c'hall bezañ memes tra.
Daniel Kehlmann
thumb|right|Daniel Kehlmann Daniel Kehlmann, ganet d'an 13 a viz Genver 1975 e Munich (München) / Alamagn), zo unan eus ar re bouezusañ e-touesk skrivagnerien yaouank Aostria. E 1981 eo deuet da vevañ da Vienna, e-lec'h m'emañ o chom hag o labourat bremañ.
Hafada
right|thumb Un doare toullgorfañ war-c'horre eo an hafada, ha gantañ e vez toullet kroc'hen ar gousac'h.
Ne vez ket toullet gwall don er goursac'h hag a-drugarez d'an ouesk ma'z eo ar c'hroc'hen ne vez ket distaolet gant ar c'horf ken alies ha gant an doareoù toullgorferezh war-c'horre all.
Disheñvel eo diouzh an toullgorfadur kar pa vez toullet ar gousac'h a du da du.
Alies a-walc'h e vez implijet meur a hafada renk-ouzh-renk evit klotaat ur skalier.
Cha-cha-cha
Ar Cha-cha-chá zo un doare-seniñ ijinet e 1954 gant ur violoñsour kuban  Enrique Jorrin , eus ar charanga Orquesta America, e lodenn gentañ ur pezh anvet Engañadora ("Touellerez"), an tamm all o vezañ ur mambo.
Carl von Linné
Carl Linnaeus e oa e anv pa voe ganet. Pa voe noplaet gant roue Sveden e 1761 e cheñchas e anv e Carl von Linné. E kalz yezhoù e reer anezhañ hiziv Linné hepmuiken.
Cha-cha-cha
Ne deu an anv «cha-cha-chá», a zo ivez anv un dañs, nemet er pezh Silver Star, ha dont a ra eus trouz an treid rimiet ouzh al leur.
Kanaouennoù
Skouerioù
Carl von Linné
Linné a veajas e meur a rannvro eus Sveden evit diskrivañ ar plant hag al loened anezho : diwar ur veaj en hanternoz ar vro e voe savet e labour bras kentañ, Flora lapponica. Mont a reas da vroioù all en Europa ivez : en Izelvroioù e lakaas embann e Systema naturae.
« Den = Homo sapiens »
Gant Linné e voe roet da bep spesad un anv resis e latin, savet diwar daou barzh. Da skouer, Homo sapiens ("den a oar") evit an den hag Homo troglodytes ("den ar vougev") evit ar chimpanze. A-raok Linné e veze roet anvioù hir d’ar spesadoù, a-benn o diskrivañ. Gant skiantourien a veve er XVIvet kantved, an daou vreur Bauhin, e oa bet savet ar reizhiad anvadurioù daouel a zo implijet hiziv, met gant Linné an hini e voe lakaet an diazezoù-se da dalvezout a-vras.
Al lodenn gentañ eus an anv eo ar genad, hag an eil eo ar spesad. Evit Linné e oa an den hag ar chimpanze daou spesad eus ar memes genad, Homo. (Pan troglodytes eo anv skiantel ar chimpanze hiziv an deiz, daoust ma ne vev ket ar chimpanzeed er mougevioù).
Mennozh ar genadoù hag ar spesadoù a zeu eus Aristoteles. Met ar genadoù a voe bodet gant Linné d’ober urzhadoù, an urzhadoù a voe bodet e rummadoù hag ar rummadoù e riezadoù. Setu, da skouer, penaos e veze rummataet an den gant Linné :
Tri riezad a veze diforc’het gant Linné : loened, plant ha mein.
Ur protestant deol e oa Linné, ul lutherad, hag evitañ e oa ar vevoniezh ur studi eus ar bed urzhiet gant an "Aotrou". Krediñ a rae e oa bet krouet al loened hag ar plant gant Doue ha ne oant ket cheñchet abaoe krouidigezh ar bed. Ar spesadoù, evitañ, ne gemment ket (er c’hontrol diouzh ar pezh a voe displeget diwezhatoc’h gant Darwin). Daoust da se e oa krog da gas ar skiant war un hent a bellae diouzh kelenn ar relijion. Un arc’heskob lutherat a damallas dezhañ bezañ dizoue.
Bez' e voe Linné unan eus diazezourien Akademiezh ar Skiantoù e Sveden. Gantañ ivez e voe savet Liorzh Louzawouriezh Uppsala.
Emgann Aliwal
Emgann Aliwal a c'hoarvezas d'an 28 a viz Genver 1846 e Panjab. An trede emgann e oa er brezel kentañ etre ar Rouantelezh Unanet hag ar Sikhed en Indez.
Trec'h e voe ar Saozon renet gant Sir Harry Smith war ar Sikhed renet gant Ranjodh Singh Majithia.
Groningen (proviñs)
Groningen (Groningen en nederlandeg ha Grönnen pe Grun'n er rannyezhoù lec’hel) zo ur broviñs e biz an Izelvroioù. E 2005 e oa 575 234 a dud o chom enni (stankter = 246 annezad/km²). Groningen eo ar gêr-benn.
Er reter d’ar broviñs emañ stad alaman Saks-Izel, er c’hreisteiz dezhi e kaver proviñs nederlandat Drenthe, er c’hornôg Friz hag en norzh Mor Wadden (un tamm eus Mor an Hanternoz).
E proviñs Groningen e kaozeer rannyezhoù izelsaksek dibar anvet Grönnegs pe Grunnegs.
Bras eo pouez al labour-douar e Groningen ha gaz naturel a gaver eno ivez.
E-touez an dud vrudet genidik eus Groningen e c’heller menegiñ
Istor
Gwechall e oa Groningen ul lodenn eus bro ar Friziz. Dont a reas da vezañ ul lodenn eus an Impalaeriezh santel roman german en. E 1536 ez eas da familh an Habsbourged evel proviñsoù all an Izelvroioù. E 1594 e voe staget Groningen ouzh Republik an Izelvroioù, hag abaoe eo chomet unan eus proviñsoù an Izelvroioù.
Kompezenn
Un tolead douar, ec'hon peurliesañ, ha ne weler netra uheloc'h ha netra kromm enni eo ur gompezenn. Takadoù uheloc'h a vez tro-war-dro dezhi nemet m'emañ unan eus he c'hostezenn war ribl ar mor.
Deceangli
thumb|250px|Kembre da vare aloubadeg ar Romaned.
An Deceangli pe Deceangi a oa ur bobl vrezhon en Enez Vreizh a-raok aloubadeg ar Romaned.
N'ouzer ket gwall vat pegen bras e oa o douaroù, met gouzout a ouzer en em lede o galloud war ur vro zo aet goude d'ober kontelezhioù Sir y Fflint ha Sir Ddinbych, e biz Kembre a vremañ, ha moarvat muioc'h c'hoazh trema'r c'hornôg.
Dont a reas armeoù roman Publius Ostorius Scapula d'ober brezel d'an Deceangli war-dro 48. Plegañ a rejont hep stourm nemeur, e-skoaz ar Silures hag an Ordovices a veze dalc'hmat oc'h en em sevel. N'anavezer kêr roman ebet en o bro, nemet moarvat e oa Canovium (Caerhun) enni.
Chomet eo ar ger "Deceangli" en anv-lec'h "Tegeingl".
-461
Diwar-benn bloavezh 461 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 461 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 461 kent JK
Galerida
Galerida a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ an darn vrasañ eus ar c'hogenneged, krouet e 1828 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Pevar isspesad ha hanter-kant (54) en holl.
Tren Tizh-ha-Tizh
''Evezhiadenn : Gant an droienn "Tren tizh bras" (liester : trenioù tizh bras) e vez graet e brezhoneg abaoe pellik. Implijet e vez ivez "Tren Tizh-ha-tizh" evit seurt trenioù. Gwelet ivez ar pennad kroget gant an anv Tren tizh bras. Ar pennad-mañ a komz eus an Tren-Tizh-ha-Tizh implijet e bro-Frañs, anvet TGV. Evit lenn ar pennad diwar ar seurt trenioù en un doare hollek, gwelet Tren tizh bras. An Tren-Tizh-ha-Tizh (pe TTT e brezhoneg ivez, pe TGV e galleg), zo erruet pell zo e Breizh, met a-hervez n'eo ket ur gwir Dren-Tizh-ha-Tizh peogwir ne ya ket buan a-walc'h ha gant-se e chom Breizh re bell diouzh Pariz : graet e vez an diforc'h etre an dafar (an tren) hag an hent-houarn hag a leusk an tren mont gant un tizh uheloc'h da 250 km/e. An Tren-Tizh-ha-Tizh a implij hentoù-houarn boutin betek Brest met ne vez ket a hent-houarn Tizh-Bras e Breizh e 2014, daoust ma vo digoret unan etre Le Mans ha Roazhon e 2017.
Emglev zo bet etre Rannvro Breizh hag ar Stad c'hall evit arc'hantañ ul linenn nevez (a ray un tamm mat a zistruj) a dostay Breizh diouzh Pariz ervat, pa vo echu al labourioù a grogo e 2010 hag a gendalc'ho betek 2013:
Malagueña Salerosa
Malagueña Salerosa, anavezet ivez evel La Malagueña, zo ur son huasteco pe huapango eus Mec'hiko hag a vije bet savet gant Elpidio Ramírez ha Pedro Galindo. Gant kalz a dud ez eo bet kanet hag enrollet. Embannet e oa bet gant Peer International en 1947 ; gwirioù zo warni, goude ma lavar lod n'eus ket dre ma'z eo ur ganaouenn folklorel gozh.
An oberourien
Hervez ar sonaozour Nicandro Castillo ez eo dizanv ha hengounel un toullad mat a ganaouennoù lakaet war-gont Elpidio Ramírez, Roque Ramírez ha Pedro Galindo, evel Cielito lindo ha La Malagueña , pa oant anavezet, evel La Guasanga pe El Sacamandú, pell a-raok o enrolladenn hag a dleje bezañ er foran.
Ar ganaouenn
Kaoz zo eus ur gwaz o komz gant ur plac'h eus Málaga (e Spagn) hag o lavarout dezhi koantat eo-hi, e plijfe dezhañ dimeziñ dezhi nemet hervezañ e ra-hi fae warnañ peogwir eo rebaour.
Sonerien ha kanerien
Kalz tud o deus kanet ha sonenrollet ar ganaouenn, diaes bras da ganañ, lazoù huasteco, nouspet mariachi, triadoù sonerien bolero. Ar ganadenn vrudetañ e vije hini Miguel Aceves Mejía gant ur mariachi.
Gant triadoù bolero ec'h enever:
Ouzhpenn sonerien eus Mec'hiko o deus kanet anezhi, evel:
Malagueña
Malagueña zo ur ger spagnolek, an anv roet d'ur plac'h eus Málaga, ur porzh e kreisteiz Spagn, ha da veur a dra all da-heul hag a denn d'ar sonerezh peurvuiañ.
Arpad Elo
Arpad Emrick Elo (Élő Árpád Imre en hungareg) a zo bet ganet d'ar 25 a viz Eost 1903 en Hungaria ha marvet d'ar 5 a viz Du 1992 e Wisconsin er Stadoù Unanet.
Skiantour ha meurc'hoarier echedoù eus SUA.
Kelenn a reas ar skiantoù fizik en ur skol-veur er Milwaukee ha, goude, en unan all er Wisconsin. Meur a-wezh e voe kampion echedoù ar Stad-mañ.
Gantañ e voe ijinet an doare renkañ "Elo" evit gouzout nerzh kement c'hoarier echedoù. Implijet e vez bremañ an hevelep doare evit ar Go (c'hoari).
Pia Cramling
thumb|Pia Cramling Pia Cramling a zo bet ganet d'an 23 a viz Ebrel 1963 e Stockholm (Sveden).
Sellet e voe outi e-pad ar bloavezhioù 1980 evel ouzh unan eus gwellañ c'hoarierezed ar bed. Berzh a reas en tournamantoù, koulz er re hollek hag e re ar maouezi.
E 1992, dont a reas da vout Mestr Etrebroadel. Dimezet eo gant ar Mestr Meur Etrebrodel Juan Bellon. Emañ o vevañ e Spagn.
Kampionez ar maouezi ag Europa e voe e 2003.
Ar plas kentañ ag ar maouezi a voe tapet ganti e gouel Biel/Bienne e 2006.
Teirvet e voe e Kampionad bedel ar maouezi e Naltchik (Rusia) e 2008.
Grand pas
E barrez klasel e implijer an termen grand pas evit deskrivañ un heuliad dañsoù a dalvez evit diskouez ar penn-danserion/ezed, hag ivez a-wezhoù ar corps de ballet, en o gwellañ.
Dañs pennañ (pièce de résistance) un oberenn-varrez an hini eo, o talvezout evit lakaat war-wel an dañs evitañ e-unan hepmuiken peuliesañ kentoc'h evit kontañ ur rann eus istor an oberenn.
Sedan
Sedan a c'hall bezañ un anv-lec'h hag un anv-den.
Grand pas
Meur a rann a c'hell bezañ en ur grand pas, an aliesañ:
Alies e vez dañset ur grand pas pe ur grand pas d'action tennet diwar un oberenn-varrez glok evel arvestoù dezhe o-unan hepmuiken.
What the Hell Have I
What the Hell Have I a zo ur ganaouenn grunge sennet gant ar strollad Alice in Chains a glever e kantenn soundtrack ar film Last Action Hero gant Arnold Schwarzenegger e 1993.
Erouezadur
Savet e oa bet ar ganaouenn er penn-kentañ evit ar gantenn Dirt, met en diwezh e voe lezet evit ar film. War-lerc'h e voe graet ur single ganti evit harpañ an dud war o zroiad er festival Lollapalooza e 1993.
Liammoù diavaez
Klip ar ganaouenn war load YouTube
Geriaoueg
Ar c'heriaoueg (liester : geriaouegoù) a zo un hollad gerioù. Ma'z eo ur roll, ul listennad, e vez renket ar gerioù hervez un urzh, hag alies e vo urzh al lizherenneg, a gemm tamm pe damm hervez ar yezhoù.
Gerdarzh ha fedoù-yezh
Savet eo an anv geriaoueg diwar an anv-kadarn lies gerioù hag an dibenn gwregel -eg, a verk ul lec'h (gwelout er wikigeriadur : ).
Gerioù kar eo gerva ha geriadurig.
Ur verb deveret a zo : geriaouegiñ.
Geriaoueg evel daspunadur gerioù
Savet e vez levrioù, levrigoù ha fichennaouegoù urzhiataerel gant rolloù alfabetek gerioù tal-ouzh-tal pe un displegadur pe ur ger kevatal en ur yezh all. Seurt geriadurioù divyezhek simpl int, fardet evit pourvezañ un harp d'an dud na ouezont mat yezh pe gerioù ar bann kentañ. Savet e vez kalz a c'heriaouegoù war dachennoù arbennik.
Geriaoueg evel hollad difetis
Implijet e vez evit termeniñ hollad ar gerioù pe al lemmennoù a c'helll bezañ kavet en ur yezh. Studi geriaoueg ur yezh a zo ur skourr eus ar yezhoniezh, ar geriaouerezh hec'h anv. Er ster anavezetañ eo an holl c'herioù (lemennoù) a vez implijet gant an hiniennoù, ar skrivagnerien en o skridoù, da skouer.
Geriaouegoù brezhonek
Meur a c'heriaoueg brezhonek a zo bet embannet ha meur a c'heriadur n'eo ket nemet ur c'heriaoueg divyezhek hag an hini kentañ ar C'hatolicon ken ez eo unan meur. Nevez zo en deus Yoran embanner fardet un dastumadeg "geriadurigoù" brezhoneg + ur yezh all.
Sellet ivez
Wortschatz לקסיקון Woordenschat
Dañs Leon
Alieszik e vez kanet bannieloù Lambaol gant an danserien.
Kanton Sant-Nazer-Kreiz
Kanton Sant-Nazer-Kreiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Kumunioù
Kanton Sant-Nazer-Kreiz a yae ul lodenn eus kumun Sant-Nazer d'ober anezhañ.
Henry Jenner
Henry Jenner (1848-1934) a oa unan eus adsaverien ar c’herneveg hag un den desket-bras war ar yezhoù keltiek.
Ganet e voe Jenner e Plew Golom (St Columb Major), e Kernev-Veur, d’an 8 a viz Eost 1848. Mab e oa da Henry Lascelles Jenner, a oa kure ar barrez. E 1869 e teuas Jenner da vezañ kargiad el Lez Uhel ha daou vloaz diwezhatoc’h e voe anvet war ur post e Rann an dornskridoù kozh er British Museum, pa oa person e dad e Wingham, e-kichen Canterbury.
Abaoe e vugaleaj e oa dedennet gant ar c’herneveg ha gant ar yezhoù keltiek all. E 1876 e reas ur brezegenn diwar-benn ar c’herneveg. E 1877 e tizoloas un dornskrid er British Museum, ennañ 42 linenn, un tamm eus ur pezh-c’hoari skrivet e kerneveg eus 1450.
E 1903 e teuas da vezañ ezel eus Goursez Breizh ha sevel a reas ar gevredigezh gernevek kentañ, "Cowethas Kelto-Kernuak". Er bloavezh war-lerc’h e c’houlennas ma vije degemeret Kernev-Veur er C'hendalc'h Keltiek, a oa bodet da neuze e Caernarfon e Kembre.
Ur pennadig goude-se e embannas e Handbook of the Cornish Language (« dornlevr ar c’herneveg ») : deroù adsav ar c’herneveg e oa. Dibabet en doa evit-se ur stumm eus ar c’herneveg evel ma veze komzet e kornôg Kernev-Veur en. E ziskiblien, evel Robert Morton Nance, a gavas gwelloc’h en em ziazezañ war ar yezh evel ma veze kaozeet er Grennamzer.
E 1909 ez eas war e leve e Heyl, bro e wreg, hag e miz Genver 1912 e voe dilennet da levraoueger Levraoueg Morab e Pennsans, d’ober war-dro an dalc’had skridoù a denne da Gernev-Veur, betek 1927. Bet e voe ezel ivez eus meur a gevredigezh ouiziek evel ar Society of Antiquaries of London, ar Royal Cornwall Polytechnic Society hag ar Royal Institution of Cornwall. Mervel a reas d’an 8 a viz Mae 1934.
Pepi Iañ Merire
Pepi Iañ Merire, trede faraon ar c'hwec'hvet tierniezh en Henegipt (2232-2282 kent J.-K.)
E anv faraon kentañ a oa Neferdjahor a oa kemmet gant ar faraon diwezhatoc'h e Merire a dalvez "Karet gant Re."
Düsseldorf
Treuzet eo kêr gant ar stêr Roen, ha tro-dro dezhi ez eus torgennoù goloet gant koadoù ha gwiniegi.
Pepi Iañ Merire
Pepi a oa mab Teti hag Iput. Rekiz e oa dezhañ harpañ war tud galloudus en Egipt uhel evit diskar un den anvet Userkare en doa drouklazhet e dad hag a oa pignet war kador ar faroned. Kemer a reas en-dro e hêrezh a-benn ar fin. An dud o doa sikouret anezhañ a chomas kreñv o levezon en e lez da-c'houde, ha div eus e rouanezed a oa merc'hed d'ar vizir-se eus Egipt uhel. Merket e oa ren Pepi I gant emled an impalaeriezh etrezek kreiz Nubia, emled ar c'henwerzh betek broioù pell evel Liban hag aodoù Somalia, met ivez gant kresk galloud an noblañs. Brezelekaat a reas Weni, unan eus uhelidi Pepi, en e anv en Azia. Dont a reas ar savadurioù stag ouzh e vez, Mennefer Pepy, da vezañ anv holl gêr Memfis a-benn ar fin goude an tierniezh.
Düsseldorf
Diorren a reas ar sevenadur e Düsseldorf a-drugarez da dud evel Heinrich Heine, Robert Schumann...
Pepi Iañ Merire
<!--
Pepi I Meryre (reigned 2332 – 2283 BC) was the third king of the Sixth dynasty of Egypt. His first throne name was Neferdjahor which the king later altered to Meryre meaning "beloved of Re."
Pepi was the son of Teti and Iput. He needed the support of powerful individuals in Upper Egypt in order to put down an usurper named Userkare who had murdered his father and win back his rightful throne. These individuals would remain a strong presence in his court thereafter, and two of his queens were daughters of his Upper Egyptian vizier. Pepi I's reign was marked by aggressive expansion into Nubia, the spread of trade to far-flung areas such as Lebanon and the Somalian coast, but also the growing power of the nobility. One of the king's officials named Weni fought in Asia on his behalf. His mortuary complex, Mennefer Pepy, eventually became the name for the entire city of Memphis after the 18th Dynasty.
Reign Length
An analysis of the damaged Dynasty 6 South Saqqara Stone Annal document gives him a reign of c. 48-49 years but this is not confirmed by the Turin King List which apparently assigns him 44 years, according to the Danish Egyptologist Kim Ryholt's analysis of this document The latter figure may be closer to the truth since it would imply that Pepi I's cattle count dating system was not always biennial. That this is the case is suggested by a famous Year after the 18th Count, 3rd Month of Shemu day 27 inscription from Wadi Hammamat No. 74-75 which mentions the "first occurrence of the Heb Sed" in that year for Pepi. . (This would be Year 36 if the Biannial dating system was used.) This information is significant because the Heb Sed Feast was always celebrated in a king's Year 30. If Pepi I was following a biennial counting system, the inscription should have been dated to the Year after the 15th Count instead. This implies that the cattle count during the 6th dynasty was not regularly biannual.
Pepi I's highest dated document is the Year of the 25th Count, 1st Month of Akhet day [lost] from Hatnub Inscription No.3. The South Saqqara Stone also confirms that Pepi I's last year was his Year of the 25th Count.
Monuments
Two copper statues of Pepi I and his son Merenre were found at Hierakonpolis; they depict the two royals symbolically "trampling underfoot the Nine bows," a stylized representation of Egypt's conquered foreign subjects Pepi I was a prolific builder who ordered extensive construction projects in Upper Egypt at Dendera, Abydos, Elephantine and Hierakonpolis. One of his most important court officials was Weni the Elder who had a great canal built at the First Cataract for the king. Weni was also put in charge of the highly sensitive task of putting on trial a certain Queen Weret-yamtes, a wife of Pepi I, who had conspired to murder the king. .
References
-->
Karidjoneg
Ur yezh karibek eo ar c'haridjoneg (karijona, carihona, omagua pe mawa) eus is-skourr Yezhoù gevred Kolombia. Komzet e vez gant tost da 140 den (1993) e Kolombia.
Posupl e e vefe ar c'haridjoneg ur yezh disheñvel diouzh an hiniakotoeg-oumaoueg (hianacoto-umaua) ar rannyezh tostañ.
Giovanni Martinolich
right|thumb|250px Giovanni Martinolich a zo bet ganet d'an 22 a viz Even 1884 e Trieste (Italia) ha marvet d'ar 25 a viz Gouere 1910.
Diorren
Ur gevredigezh bet krouet d'an 10 Here 1998 eo Diorren.
Giovanni Martinolich
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Studier e oa e Vienna (Aostria). E 1905/06 e voe 4vet e Kampionad Vienna, goude Lowy, Milan Vidmar ha Savielly Tartakower. E 1906 e voe trec'h (9,5/12) e 4vet Tournamant Broadel Italian e Milano dirak Rosselli del Turco (9) ha Reggio (6,5). An disoc'h gwellañ bet tapet gantañ a voe an 9vet plas e Tournamant Meur Vienna e 1907, a-gevred gant Spielmann ha Wolf (6/13). E 1909 e voe trec'h e Tournamant Kevredigezh an Echedoù eus Trieste, 1,5 poent dirak Gladig. Embann a reas ur studiadenn a-zivout ar "Fegatello" (aberzhadenn ar Marc'h gant an tu gwenn) en Digoradur Spagnol er gazetenn "Rivista Scacchistica Italiana".
Diorren
Kas war-raok implij ar brezhoneg en armerzh, en embregerezhioù hag er vuhez vicherel eo he fal.
Un 30 embregerezh bennak a zo ezel anezhi.
Jakez Cosquer eo he frezidant.
Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad
Visant-Jozeb Rousseau Rozenkoad (Vincent-Joseph Le Rousseau de Rosencoat, eus e anv ofisiel) a oa ur beleg breizhat, ganet d’an 3 a viz Gouere 1726 e straed ar Forn, e Kastell-Nevez-ar-Faou. E dad a oa an aotrou Pêr-Mari Rousseau Rozenkoad, letanant senechaliezh ar C'hastell-Nevez.
Mont a ra da veleg, stag ouzh Kompagnunezh Jezuz, da lâret eo, e oa jezuist. Anvet eo kelenner tro-ha-tro e Arras, Kemper ha Nevers. Dont a ra war e giz d'e vro e 1774, pa voe lakaet da benn-aluzener, pe rener, kouent an Ursuladezed e Karaez. E 1780 e adkaver anezhañ evel rener kouent ar Vizintanezed, straed ar Vag-treizh (r. du Bac) e Pariz.
Harzet eo e-pad an Dispac'h bras dre ma nac'h touiñ al le d'al Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien.
Boureviet ha lazhet e voe d’an 2 a viz Gwengolo 1792 e-barzh leti kouent ar Garmez, e Pariz (Bro-C'hall), e-pad ar pezh a zo bet anvet "Lazhadegoù Gwengolo". Lesanvet eo bet "ar gwenvidig" war-lerc'h. Ur werenn-livet en e enor a c'haller gwelet en iliz-parrez Kastell-Nevez-ar-Faou.
Lapsang Souchong
Al Lapsang souchong ( 正山小种 e sinaeg; zhèngshān xiǎozhǒng, pe 烟小种; yān xiǎozhǒng e pinyin), zo un te du eus proviñs Fujian e Republik Poblek Sina. Lavaret e vez ez eo unan eus ar re splannañ o blaz. Brudet eo da vout un te evit ar baotred. Met hiziv e plij d'ar merc'hed ivez.
Goude ma teu eus delioù izel ar gwez eo lakaet ar souchong da de fin e vlaz. E-skoaz an te du a lec'h all e chom pell da verglañ. Petra eo al Lapsang souchong, ma n'eo ket ur souchong bet sec'het, war goad pin pe sedr, ruilhet ha merglet goude, ha sec'het adarre e paneroù bambou a-us d'un tan koad episea pe siprez. Blaz mogedet, a larer, a vez gant an te-mañ, pe koadet, evel gwinoù zo a vez miret e barrikennoù koad-derv.
Gant an anaoudeien e vez kavet « hardizh » blaz al Lapsang.
Los Machucambos
Istor
Da gentañ e oant anvet Los Acapulcos, met kuit ez eas ar c'haner mec'hikan Pedro gant un ostizez ha kemeret e voe e lec'h gant Julia Cortes.
Gant Los Machucambos e 1960 e voe roet da glevout ar ganaouenn Bamba en Europa a ganti e voe gonezet ganto ar Grand prix de l'Académie Française du disque. Met brudetoc'h e voent c'hoazh gant ur cha cha cha, Pepito, en 1961, hag a vo kanet ivez gant Bourvil.
Salomon Flor
right|thumb Salomon Mic'hailovitch Flor (e ruseg: Саломон Михайлович Флор) a zo bet ganet d'ar 21añ a viz Du 1908 e Horodenka (Aostria-Hungaria, en Ukraina bremañ) ha marvet d'an 18 a viz Gouere 1983 e Moskov e Rusia (Unaniezh Soviedel).
Republik partenopean
thumb|Banniel ar Republik Partenopean. Heñvel e oa ouzh an triliv gall, met gant liv melen e-lec'h ar gwenn Ar Republik partenopean, pe Republik Napolitan (Repubblica Napoletana en italianeg), a voe savet e 1799 gant ar jeneral gall Jean Étienne Championnet, pa oa bet trec'het gantañ arme Rouantelezh Naplez. Bez' ez eo unan eus ar republikoù berrbad a voe savet da-heul an Dispac'h gall evit skignañ an dispac'h dre ar bed : ne chomas en he sav nemet pemp miz, adalek miz Genver betek miz Mezheven 1799.
Salomon Flor
Mestrc'hoarier echedoù tchek ha tchekoslovak-soviedat.
Republik partenopean
Orin ar Republik
Pa grogas an Dispac'h gall, ne ziskouezas ket Ferdinand IV roue Naplez nag e wreg, ar rouanez Maria Carolina, c'hoar henañ ar rouanez c'hall Marie-Antoinette Bro-C'hall, enebiezh vras ouzh an nevezenti; met war-lerc'h diskar an unpenniezh e Bro-C'hall e savjont kreñv a-enep, hag e 1793 e kemerjont perzh en unvaniezh kentañ a-enep Bro-C'hall. Heskinet e voe didruez ar re a veze diskred warne da vezañ a-du gant ar C'hallaoued. Kement-se ne viras ket ouzh ar soñjezonoù republikan da vont war-raok e-touez noblañsed ar vro.
Salomon Flor
Ar C'haradenn Flor
thumb|left|Garadenn Flor
Republik partenopean
Orin ar Republik
E 1796 e voe sinet ar peoc'h gant Bro-C'hall, met e 1798, p'edo Napoleone Buonaparte en Egipt, ha war-lerc'h trec'h Nelson en emgann an Nil, e oa Maria Carolina oc'h isañ Ferdinand da zisklêriañ brezel da Vro-C'hall ur wech ouzhpenn. Nelson e-unan a zegouezhas e Naplez e miz Gwengolo 1798, ha degemeret e voe war an ton bras. 70 000 soudard a oa bet dastumet buan-ha-buan d'ober arme Naplez dindan ar jeneral aostrian Karl von Mack: d'an 29 a viz Here e tegouezhas e Roma, a oa bet kuitaet gant an arme c'hall, da adlakaat ar pab en e wir. Met war-lerc'h un enebargadenn gant ar C'hallaoued e rankas an arme napolitan kilañ. Buan e tistroas ar roue da Naplez. En desped d'al lazzaroni (ar bobl vunut) a oa tomm ouzh o roue hag ouzh al lignez roueel hag a oa prest d'e zifenn, e savas war lestr Nelson, ar Vanguard hag ez eas da repuiñ da Balermo gant e lez ha gant ar spont. Kemeret e voe kêr Naplez gant ar priñs Francesco Pignatelli Strongoli ha devet listri ar morlu saoz.
Mesk ha lazh a voe neuze. Gant al lazzaroni e veze muntret tud a greded e oant a-du gant ar republikaned, e-keit ha ma wele an noblañsed edo ar reuz o kreskiñ ha, peogwir e oant bet dilezet gant o roue, e oa gwelloc'h ur republik c'hallgar dezho eget an dizurzh.
E miz Genver 1799 e sinas Pignatelli e emzaskor e Sparanise d'ar jeneral gall Championnet. Pa voe klevet ar c'heloù e Naplez hag war ar maez ec'h en em savas al lazzaroni. Stourm a rejont kalonek ouzh an enebour, evite da vezañ armet fall ha gourdonet fall. Er c'heid-amzer-se e oa republikaned Naplez o tispac'hañ, ha setu krog ar brezel-diabarzh. D'an 20 a viz Genver 1799 e voe kemeret kreñvlec'h Castel Sant'Elmo gant ar republikaned, ha dont a reas an arme c'hall e kêr. Lazhet e oa bet 8 000 den eus Naplez, ha 1 000 e-touez ar C'hallaoued.
-456
Diwar-benn bloavezh 456 kent J.-K. an deiziadur juluan proleptek eo ar bajenn-mañ.
Botswana
Liammoù armerzhel strizh a-walc’h he deus Botswana gant Suafrika, ha pinvidik eo e gondon (diamantoù).
Botswana a zo unan eus ar stadoù stabilañ a zo en Afrika. Un demokratelezh eo, hag hervez an aozadurioù etrebroadel e vez doujet da wirioù mab-den eno.
Hinad
Berr-berr eo koulzad ar glaveier ha hanter grin eo an hinad. Daoust da se, abalamour da uhelder keñverel ar vro, ha d'al ledred, emañ an hinad da vezañ renket e-touez an hinadoù istrovanel. Er pep brasañ eus ar bloaz n'hall ket ar redoù-avel gleb tizhout ar vro. Ar c'houlz-amzer krin a bad eus miz Ebrel da Here er su ha betek miz Du en norzh (koulskoude e ra muioc'h a c'hlav dre eno). Digor eo ar rann su d'an avelioù yen er goañv, eus miz Mae da fin miz Eost, gant ur gwrezvark krenn a 14 °C. Tomm e vez an hañv dre holl gant gwrezvrek krenn a 26 °C. Heoliet eo ar vro a-hed ar bloaz, ha muioc'h c'hoazh er goañv. Avelek ha poultrennek e vez e-pad ar c'houlz-amzer krin.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Botswana e 9 distrig.
Ouzhpenn d'an distrigoù-se ez eus distrigoù-kêr meret gant kuzulioù-kêr : Gaborone, Francistown, Lobatse, Selebi-Phikwe.
Bagad Kemper
Krouet eo bet Bagad Kemper e 1949 gant Ronan Cadiou, Jos Le Corre ha Pierre Kerbourc’h dindan anv "Kevrenn C’hlazig". Kenlabouret en deus gant sonerien vrudet evel Dan Ar Braz, Carlos Nuñez, Johnny Clegg pe Susana Seivane.
Krouet eo bet Bagad Kemper e Breizh er bloavezhioù 50, heritour ur sonerezh hengounel pinvidik diwar kornioù-bro Breizh eo. 40 soner a zo e Bagad Kemper, ennañ 4 seurt binvioù da seniñ : ar binioù-bras, ar vombard, an taboulinoù hag an toserezh. Kemer a ra perzh e birvidigezh hag emdroadur ar sevenadur Breizhat. Toniaoueg Bagad Kemper a zo kompozet gant tonioù hengounel Breizhat alies-mat kempennet, met ivez gant sonaozadurioù nevez o doujañ ouzh perzhioù-pennañ ar sonerezh Breizhat. Sonaozadurioù nevez o doujañ ouzh perzhioù-pennañ ar sonerezh Breizhat, tonioù hengounel kempennet, seniñ tonioù a vroioù-estren gant un identelezh-kreñv, sed aze an toniaoueg kinniget gant Bagad Kemper, oc'h ober anezhañ unan eus kannadour-pennañ ar sonerezh Breizhat oc'h emdreiñ, an dra-se er bed a-bezh.
20 gwech eo bet Kampion Breizh ar bagadoù abaoe 1968, ar pezh a ra anezhañ ar bagad muiañ-titlet.
Istor
Krouet e 1949, ar Bagad Kemper a zo ur gevredigezh lezenn 1901. E 2010 e oa 156 ezel, eno 133 soner a oadoù disheñvel ganto. Er bloavezhioù 90 en deus kenlabouret Bagad Kemper gant un toullad arzourien vrudet, en o souezh Johnny Clegg evit Gouel an Erer Kozh e 1995, hag etre 1993 ha 1999 gant Dan ar Braz, evit an abadenn holl-vrudet bremañ, "Hêrezh ar Gelted" hag a roio abeg da enrollañ 5 pladenn, eno 3 "lives".
E keit-all, evit e 50vet deiz-ha-bloaz e 2000, e kinnige Bagad Kemper an abadenn "Azeliz Iza", ur grouidigezh savet tro-dro d'un ton hengounel Breizhat : Gwerz Eliz Iza. Setu e vo pedet gant ar Bagad sonerien trompilh, sonerien gitar hag ur ganerez e anv Marthe Vassalo.
Kenderc'hel a ra ar Bagad da genlabourat gant arzourien vrudet er bloavezhioù 2000, evel Hevia, Carlos Nuñez ha Susana Seivane. Homañ a gemero perzh evit an abadenn nevez savet gant ar Bagad : "Sud – Ar Su" (2003). Gant an abadenn-mañ e krog ar c'hoant gant ar Bagad d'en em zigeriñ war ar bed, da livañ tonioù hengounel Breizh gant levezonioù deuet deus Broioù ar Su, un identelezh kreñv ganto (Brazil, Kuba, Galiza, Kastilha...) pe deus ar Jazz, ha da bediñ sonerien anavezet war tachennoù-all da zont da seniñ sonerezh Breizh. Setu e vez mesket d'ar bombardoù, d'ar binioù-bras ha d'an taboulinoù binvioù-all evel an akordeoñs, ar gitar, ar gitar-boud, an drompilh, ar saksell o reiñ d'an abadenn-mañ u liv Latin dreistordinal. Kinniget e voe an abadenn-mañ 10 gwech, war leurenn Landaoudeg er Festival Penn ar Bed 2007 pe er Royal Concert Hall e Glasgow e 2006 da skouer.
E-kerzh ar Festival Celtic Connections e Glasgow e miz Genver 2005, en deus kejet Bagad Kemper gant Fred Morrison, unan eus barrekañ soner binioù-bras ar bed. Roet en deus ar gejadenn-se c'hoant dezho da grouiñ un abadenn gouestlet d'ar sonerezh Breizhat ha Skosat war un dro : setu ganet an abadenn "Deus Bro-Skos da Gerne". E-kerzh Gouelioù-meur Kerne e Kemper e voe kinniget an abadenn, o vodañ ouzhpenn 80 soner, Skosiz ha Breizhiz : setu ouzhpenn sonerien ar Bagad Kemper, e voe pedet Breizhiz-all, evel Bernez an Dreo o seniñ saksell, an daou Erwan Volant diouzh ar gitar ha deus tu ar Skosiz, ar Pipe-band Clan Gregor (o seniñ er c'hentañ rummad e Bro-Skos), Fred Morrison evel-just hag e sonerien (gourvioloñs, gitar, klavier) ha Julie Fowlis, a orin eus Inizi-Gall, ur ganerez ha soner a oa bet anvet "kanerez C'houezelek ar bloavezh 2005" e-kerzh an abadenn skinwel Scots Trad Music Awards.
E 2013 aet eo ar maout evit an 21 vet gwech
1949-2009 : 60 vloaz Hep Diskrog
Lidet eo bet e-kerzh ar bloavezh 2009, 60vet deiz-ha-bloaz ar Bagad. Ur bloavezh pinvidik kenañ ! Oc'h heuliañ "leit motiv" Herve ar Meur (is-diazezour ar Bagad Kemper ha Bodadeg ar Sonerion) Hep Diskrog, en deus ar Bagad Kemper kendalc'het da eskemm ha da dreuzkas d'ar muiañ-niver e garantez evit ar sonerezh hag ar sevenadur Breizhat.
5 darvoud a zo bet e-kerzh ar bloavezh pinvidik-mañ :
Penn strollad
Ezel eo Bagad Kemper eus Bodadeg ar Sonerion (BAS) o vodañ 89 bagad (ouzhpenn 5.000 soner). Ar BAS a zo ar skol-sonerezh-hengounel vrasañ e Breizh hag aozet e vez ganti bep bloaz ur genstrivadeg Vroadel ar Bagadoù, anezhi kevrennet e 5 rummad. Mont a ra ar Maout, da lavaret eo Kampion Breizh ar Bagadoù, gant trec'her ar c'hentañ rummad.
Stummadur
Ma 'z eo ken brudet Bagad Kemper, ez eo dreist-holl a-drugarez da sonerien ar c'hentañ rummad. Met ne vefe ket eus ar vrud-mañ m'en dije ket ur c'hoant evit mont war-raok bepred e-keñver kalite e sonerezh. An dra-se eo a zispleg mont-en-dro politikerezh tuta ar bahad hag e stummadur diabarzh. Araok seniñ gant ar Bagad bet 20 gwech Kampion Breizh, hent ur soner yaouank-flamm a zo bevennet : kregiñ a ra da zeskiñ e skol sonerezh ar Bagad, goude er Bagadig, war-lec'h er Bagad Glazik. Ma 'z eo mennet ha barrek hepken e sono ur wech bennaket gant ar Bagad Kemper.
Ar Stummadur war ar sonerezh
Er Greizenn Herve ar Meur e vez kentelioù :
Evit ar c'henstrivadegoù e vo diouzh an ezhomm ouzhpennet pleustradegoù d'ar Sadorn pe/ha d'ar Sul er Greizenn Herve ar Meur pe E Kerriou C'hoad e Sant-Evarzeg. Ar bolitikerezh-stummañ a zo meret gant Jean-Yves Magré. Skol sonerezh ar Bagad : ar Bagad-skol Krouet ez eus bet gant Bagad Kemper ur skol evit stummañ ar re yaouank. Hiziv an deiz ez eus 21 skoliad gant un oad keitat a 14 bloaz. Roet e vez kentelioù hiniennel pe a strolladoù bihan, gant kelennerien a-vicher oc'h heuliañ un hentenn resis ha pedagogel. Ar c'hentelioù sizhuniek, a vez roet gant kelennerien o labourat evit Bodadeg ar Sonerion Penn-ar-Bed, ha skoazellet int ivez gant sonerien a-youl-vat eus ar Bagad. Evit aesaat ha dont a-benn da zeskiñ an teknikoù, e vez e penn-kentañ desket seniñ gant ur benveg-studi : an tin whistle (fleüt Iwerzhonat) evit ar vombard, ar practice evit ar binioù-bras, ar practice pad evit an taboulin sklat.
Bagadig Kemper : un tennad pouezus
Goude bezañ paseet 1 vloaz pe 2 er skol sonerezh, e vez enframmet ar sonerien er Bagadig. Eno, e vezont o tizoleiñ ar sonerezh a-stroll hag e gemeront perzh d'ar c'henstrivadegoù : kenstrivadegoù ar bagadoù, kenstrivadegoù bombard a-stroll, kenstrivadegoù unsoner binioù-bras pe taboulin... Un digarez e vo evito seniñ evit ar wech kentañ dirak arvesterien
Bez ez eus hiziv an deiz 33 soner er Bagadig, ar Penn-soner a zo Yannig Martin e anv. Kemer a ra perzh e kenstrivadeg ar bagadoù er 5vet rummad (e 2009 eo en em gavet 3de) aozet gant Bodadeg ar Sonerion Penn-ar-Bed (BAS 29) hag e gouelioù aozet e bro Kemper dreist-holl (Gouelioù-meur Kerne, Livioù ar re Yaouank, Yaouvezhioù an Eskopti, Kroaz Spern, Menez Meur...).
Bagad Glazik : e touesk ar re vras
Pal kentañ ar Bagad Glazik a zo enframmañ ha stummañ ar sonerien yaouank flamm o tont eus ar Bagadig (5vet rummad), ha sikour ar sonerien da dizhout ul live uhel evit gellout ur wech bennak seniñ gant ar Bagad Kemper (1añ rummad), tout-se en ur ziorren ar sonerezh Breizhat e-kerzh sonadegoù, abadennoù, festoù-noz, kenstrivadegoù ha beajoù, dreist-holl e Breizh (Gouelioù Etrekeltiek An Oriant pe Gouelioù-meur Kerne e Kemper da skouer).
A-raok pignat en Trede rummad e 1998, e oa anvet Bagad Glazik Kemper "Bagadig KEMPER". Bez zo tro-dro da 25 pe 30 soner er strollad, gant un oad-keitat a 22 vloaz. Er genstrivadeg diwezhañ, aozet en Oriant e-kerzh ar Gouelioù Etrekeltiek 2009, eo erruet 3e war 15. Penn-soner ar Bagad Glazik a zo e anv Tangi Josset.
Kachwianeg
Ur yezh karibek eo ar c'hachwianeg (kaxuiâna, kashuyana, kashujana, kachuana, warikyana, warikiana pe kaxúyana) eus is-skourr Yezhoù su Gwiana. Komzet e vez gant tost da 434 den (1986) e Brazil.
Ur rannyezh ez eus:
Jeko kribennek
Ar jeko kribennek (Rhacodactylus ciliatus) a zo ur stlejvil a-orin eus su Kaledonia Nevez.
Roll Rouaned ha Duged Breizh
Hervez ar mare, rieien Breizh a oa bet rouaned ha goude Duged Breizh. Betek kreiz an XIIvet kantved, e veze graet konted eus duged Breizh gant er paperoù ofisiel, rak rouaned Bro-C'hall a selle ouzh Breizh evel ur gontelezh hepmuiken. E 1297 e teuas dugelezh Breizh da vezañ un dugelezh-pariezh, duged Breizh a oa pared eus Bro-C'hall hiviziken.
=Rouaned=
Rouaned ar Grennamzer Uhel
Kavout a reer amañ da-heul ur roll rouaned vrezhon o deus renet war ul lodenn eus Breizh :
Rouaned Breizh
=Duged=
Enez al Loc'h
Enez al Loc'h, perc'hennet gant an tiegezh Bollore, eo ar brasañ enezenn eus ar Glenan. En he c'hreiz ez eus ul loc'h.
Tim Burton
Tim Burton a zo ur filmaozer stadunanat.
Ganet e oa bet d'ar 25 a viz Eost 1958 e Burbank (SUA). Graet en deus e studioù e-barzh ar “California Institute of Arts” a-raok kregiñ gant e espet er blezadoù 70. Labouret en deus war tresadenn-vev hir The Fox and the Hound, produet gant Disney e 1981. Goude en deus savet e gentañ film berr Vincent e 1982, hag un tamm àr-lerc’h en deus savet un all Frankenweenie (1984) hag a zo ul luadenn eus ar film Frankenstein hag eus filmoù an ti-produiñ Hammer.
E 1985 e krogas da sevel filmoù hir get Pee Wee's Big Adventure hag a ziskouez e feson d’ober filmoù, personnel-tre. Tri blez àr-lerc’h e savas Beetlejuice get an aktor Michael Keaton. Goude an dra-se en deus graet Batman (1989) hag ivez Batman Returns e 1992.
Kalz a filmoù all en deus graet, an holl savet en e vod, iskis, du ha farsus war un dro.
Grand pas classique
E barrez klasel e implijer an termen grand pas classique evit deskrivañ ur grand pas ennañ pas-où klasel nemetken, hep pas o tennañ d'an danse de caractère ("dañs karakter").
Sant-Maodez
Sant-Maodez  a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
Makiritareg
Ur yezh karibek eo ar makiritareg (maquiritari, soto, pawana) eus is-skourr yezhoù su Gwiana. Komzet e vez gant tost da 5.240 den en holl e Venezuela (4.970 den e 1975) ha Brazil (270 den e 1986).
5 rannyezh ez eus:
Bazeleg
Bazeleg zo un anv-lec'h brezhonek, a gaver e lec'hanvadurezh Breizh-Uhel:
hag ivez:
Ålands Framtid
Dazont Ålands (Ahvenanmaan tulevaisuus e finneg, Ålands Framtid e svedeg) zo ur strollad politikel hag a venn disrannañ Ålanddiouzh Finland. E dilennadeg 2015 en deus dastumet 7,4 % eus ar mouezhioù. Daou zileuriad diwar 30 en deus e parlamant an inizi. Axel Jonsson eo e benn.
Keuz
Keuz zo ur santad a zisplijadur a sav d'an den, hag a c'hall bout kreñv pe greñvoc'h, trist pe c'hwerv, abalamour d'un dra a zo bet graet, pe n'eo ket bet graet, pe a zo c'hoarvezet.
Krennlavar
Keuz a-raok ne vez ket Keuz war-lerc'h ne dalv ket
Pennadoù kar
Cȳse Càbag पनीर பாலாடைக் கட்டி
Corresa
Corresa (Corrèze e galleg) a zo un anv-lec'h okitanek:
Hasekura Tsunenaga
Hasekura Rokuemon Tsunenaga (支倉六右衛門常長, 1571–1622) a oa ur samourai japanat e servij Date Masamune a oa daimyo Sendai d'an ampoent. E penn ur c'hannaderezh eo bet, kaset da Vec'hiko da gentañ ha da Europa da c'houde, etre 1613 ha 1620, a-raok distreiñ da Japan. Bet eo bet ar c'hentañ kargad ofisiel eus Japan bet kaset d'an Amerikaoù. Drezañ e voe skoulmet an darempredoù kentañ bet testeniekaet biskoazh etre Japan ha Bro-C'hall.
N'ouzer ket nemeur a-zivout mareoù kentañ buhez Hasekura Tsunenaga, nemet e oa anezhañ ur samourai bet o vrezeliñ e-pad aloubadeg Korea gant Japan dindan ren an Taiko Hideyoshi, e 1592 ha 1597.
Darempredoù gant Spagn
A-drugarez d'o zrevadenn e Filipinez, e c'hallas ar Spagnoled stagañ gant beajoù tramor a-dreuz ar Meurvor Habask etre Mec'hiko ("Spagn Nevez") ha Sina oc'h heuliañ evel-se beajoù Andrés de Urdaneta er. Manila a oa deuet da vezañ diazezva ar Spagnoled en Azia da vat e 1571.
Grand pas d'action
E barrez klasel e implijer an termen grand pas d'action evit deskrivañ ur grand pas a dalvez evit kontañ ul lodenn eus istor an oberenn-varrez.
Hasekura Tsunenaga
Darempredoù gant Spagn
Alies e tichañse d'al listri spagnol ober peñse war aodoù Japan abalamour d'ar gwallamzer. Dre an tu-se e krogas an darempredoù etre an div vro. Fellout a rae d'ar Spagnoled gwriziennañ ar feiz kristen e Japan met dizarbennet e voe o strivoù gant ar Jezuisted portugalat o doa kroget gant avielerezh ar vro e 1549. Enebiezh a gavjont gant Portugaliz hag Izelvroiz ivez n'o doa tamm c'hoant ebet da welet Spagn o kemer perzh er c'henwerzh gant Japan.
E 1609 e voe tapet ar galion San Francisco en ur gorventenn war e hent eus Manila da Acapulco, ha stlapet war aod Chiba, nepell eus Edo. Saveteet e voe ar vartoloded hag un degemer mat a voe roet dezho. Kejañ a reas Rodrigo de Vivero kabiten ar vag ha gouarnour Filipinez gant Tokugawa Ieyasu.
D'an 29 a viz Du 1609 e voe sinet ur gevrat etre en div vro ma voe aotreet ar Spagnoled da zigeriñ ul labourerezh e reter Japan. Aotreet e voe degas arbennigourien war ar mengleuzioù eus Spagn Nevez, gwir a voe roet d'al listri spagnol aodañ e Japan pa vije ezhomm ha kannaderezhioù japanat a oa da vezañ kaset da lez Spagn.
Ar raktres kannaderezh
Dont a reas neuze a-benn Luis Sotelo, ur manac'h Frañsezad a oa oc'h abostoliñ e tro-war-dorioù Edo abaoe un nebeud bloavezhioù da gendrec'hiñ ar shogun da gas ur c'hannad da Spagn Nevez (Mec'hiko) gantañ. E 1610 e loc'has en-dro penn da Vec'hiko gant ar vartoloded war an distro ha 22 Japanad e bourzh ar San Buena Ventura, ur vag savet gant William Adams, ur foeter-bro saoz, evit ar shogun. Ur wech degouezhet e Spagn Nevez e kejas Luis Sotelo gant ar besroue Luis de Velazco, a savas a-du da gas ur c'hannad da Japan. Divizet e voe kas an ergerzher brudet Sebastian Vizcaino, a resevas ouzhpenn da gefridi ergerzhiñ an "inizi Aour hag Arc'hant" a soñjed bezañ er reter da inizi Japan.
E 1611 eo m'en em gavas Vizcaino e Japan. Eno en em welas meur a wech gant ar shogun ha gant e aotrounez gladdalc'hel. Gwastet e voe an emgavioù-se avat abalamour d'an dispriz maget gant Vizcaino e-keñver boazioù Japaniz, abalamour d'an enebiezh a oa o sevel muioc'h-mui a-enep d'an abostolerezh katolik er vro ha da iriennoù Izelvroiz a-enep da c'hoantegezh ar Spagnoled. A-benn ar fin e loc'has kuit Vizcaino war glask an "Inizi arc'hant". Kavout a reas amzer fall ha rankout a reas distreiñ da aodañ e Japan en ur stad truezus.
Ober a reas e soñj ar shogun lakaat sevel ur galion e Japan a-benn kas Vizcaino en-dro da Spagn Nevez a-gevret gant ur c'hannaderezh japanat.
Beaj a-dreuz ar meurvor Habask
Kerkent hag echu e loc'has al lestr d'an 28 Here 1613 etrezeg Acapulco e Mec'hiko. E-tro 180 a dud a oa e bourzh, en o zouez 10 samourai eus ar shogun (pourchaset gant Ministrerezh ar Morlu Mukai Shogen), 12 samourai eus Sendai, 120 marc'hadour japanat, martoloded ha mevelien, hag e-tro 40 a Spagnoled hag a Bortugaliz.
En en gavout a reas ar vag en Acapulco d'ar 25 a viz Genver 1614 goude tri miz war vor ha degemeret e voe ar c'hannad war an ton bras. Pal pennañ ar c'hannaderezh a oa mont da Europa. Chom a reas Japaniz ur frapad e Mec'hiko a-raok mont da Veracruz a-benn digaeañ e bourzh lestraz Don Antonio Oquendo. D'an 10 a viz Mezheven e loc'has an dud e bourzh ar San Jose. Rankout a reas Hasekura lezel an darn vrasañ eus Japaniz war e lerc'h da c'hortoz anezhañ e Acapulco betek distro e gefridi.
Spagn
En em gavout a reas al lestraz e Sanlucar de Barrameda d'ar 5 a viz Here 1614.