cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Papoua Ginea-Nevez
Aozadur melestradurel
Ur stad unanel e tlefe bezañ bet Papoua Ginea-Nevez da gentañ. E 1975, avat, e voe un emsavidigezh en enez Bougainville hag aon ez eus bet gant ar gouarnamant ez aje kuit ar broviñs-se a oa hini binvidikañ er vro. Pouezus-bras e oa mengleuzioù Bougainville evit armerzh ar vro nevez ha kalz paouroc'h e vije bet ma vije digevredet Bougainville. D'en em ziwall diouzh an dra-se ec'h aozas ar gouarnamant kreiz un doare gouarnamant proviñsel evit ar broviñs-mañ ha neuze evit an 18 arall.
Radeneg
Radeneg zo ul lec'hanv brezhonek
Lofoten
Inizi Lofoten (pe Lofoten hepken) a ya d’ober un enezeg lec’hiet war aod Norvegia etre 67° ha 69° ledred norzh, en tu-hont da Gelc’h Arktika eta. Svolvær eo ar gêr vrasañ, lec'hiet e 68°14' Norzh. Dispartiet int diouzh an douar-bras gant dour ar Vestfjord. En em astenn a ra an inizi eus an norzh d’ar su.
Jehan Brito
Ganet e oa Jehan Brulelou, lesanvet Jehan Brito (Yann ar Breton), e 1415 e Presperieg, e korn-bro Redon. Heuliañ a reas ur stummadur skol-veur en un lec'h dianav.
Lucrezia di Cosimo de' Medici
Lucrezia di Cosimo de' Medici (Firenze, 14 a viz C'hwevrer 1545 – Ferrara, 21 a viz Ebrel 1562) a oa pempet merc'h an Dug-Meur Cosimo I de' Medici hag Eleonora di Toledo.
Jehan Brito
Mont a reas da Flandrez da chom. Kaerskriver ha skrivagner foran e voe e Tournai er bloavezhioù 1446-1448. Dont a reas da vezañ unan eus mistri-moullerien Europa e kêr Brugge e-lec'h ma'z eus ul leti bras en e anv.
Lofoten
Setu amañ an inizi pennañ : Austvågøy (526,7 km²), Vestvågøy (411,1 km²), Moskenesøya (185,9 km²), Flakstadøya (109,8 km²) haGimsøya (46,4 km²). Inizi bihanoc’h, Værøy ha Røst, zo er c'hreisteiz. Da 1 227 km² e sav gorread an enezeg en holl, ha gant 23 587 a dud e oa annezet e 2010.
Jehan Brito
E genvreudeur e Brugge e voe Colart Mansion ha William Caxton, an hini a zegaso ar moullerezh da Vro-Saoz. Meur a vouladur e latin, galleg, flamanteg zo deuet betek ennomp, en o zouez ar flemmskrid a-enep Loeiz XI a Vro-C'hall, skrivet gantañ, hag anvet Deffense de monseigneur le duc et de madame la duchesse d'Autriche et de Bourgogne, à l'encontre de la guerre que le roi a suscitée.
Mervel a reas war-dro ar bloavezhioù ma voe staliet ar gwaskoù moullañ kentañ e Breizh, gant Flamanked moarvat. N'eus roud ebet anezhañ war-lerc'h 1484.
Lucrezia di Cosimo de' Medici
Dimeziñ
E 1557 e oa marvet he c'hoar henañ Maria di Cosimo Iañ de' Medici, a oa da eurediñ da Alfonso II d'Este, dug Modena ha Ferrara. Lucrezia neuze, pemp bloaz yaouankoc'h eget he c'hoar, a zimezas dezhañ e 1558, d'he zrizek vloaz, un dimeziñ dre hanterouriezh. Met n'erruas e Ferrara nemet e 1560. Un argouroù pinvidik a voe roet d'an ozhac'h.
Kirmeg
Ur yezh c'hourek eus is-skourr yezhoù ar su eo ar c'hirmeg (kirma pe tyurama).
Lucrezia di Cosimo de' Medici
Dimeziñ
Hogen, kenkent ha dimezet, ez eas Alfonso II d'Este da lez ar roue gall Herri II, da Bariz, hag e laoskas anezhi hec'h-unan e Firenze. Eno ez eas he yec'hed da fall, ha gwashoc'h evit biskoazh e oa pan erruas e Ferrara, d'ar 14 a viz C'hwevrer 1560. Bloaz goude e varvas diwar ur c'hleñved bennak, diwar gontamm a zo bet lavaret, met marteze diwar droug-skevent. 17 vloaz e oa. Bugel ebet n'he devoa bet, ha beziet e voe e Ferrara e Manati ar c'h-Corpus Domini, evel tud all an tiegezh Este.
Jehan Brito
Brud
Diwar e anv eo bet anvet : ha meur a straed e Presperieg, Redon, Roazhon...
Liammoù diabarzh
Gwelet ivez :
Lucrezia di Cosimo de' Medici
He foltred
Ur poltred kaer eus Lucrezia zo bet graet gant Agnolo Bronzino, m'he gweler e du hag e livioù koustus a ro ton d'he dremm morlivet.
Barzhoneg
Lavaret e vez ivez eo-hi an Dugez a zo anv anezhi e barzhoneg Robert Browning My Last Duchess.
Cap Blanc
Cap Blanc ( da lavarout eo Kab Gwenn e brezhoneg) zo un anv-lec'h gallek a gaver e-maez Bro-C'hall hag Europa:
Takaleg (tamangek)
Teir rannyezh ez eus:
Jeko meur Kaledonia Nevez
Jeko meur Kaledonia Nevez (Rhacodactylus leachianus) zo ur stlejvil noz a-orin eus Kaledonia Nevez.
Lokmikael-an-Traezh
Lokmikael-an-Traezh a zo ur gumun eus Treger, e kanton Plistin, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ardamezioù
En glazur e c'housourin en argant eilet ouzh kab gant ur steredenn en aour, ouzh beg gant ur bempdiliaouenn ivez en aour.
Dyaneg
Ur yezh c'hourek eus is-skourr yezhoù ar su eo an dyaneg (dyan) komzet gant tro-dro da 14.100 den e Burkina Faso.
Le Courrier des Échecs
Le Courrier des Échecs a zo ur gazetenn c'hallek embannet e Bro-C'hall. Embannet e vez gant an A.J.E.C. (Association des Joueurs d'Echecs par Correspondance: Kevredigezh ar C'hoarierion Echedoù dre Lizher). Gouestlet eo d'an echedoù dre lizher. Krouet e voe e 1947 gant Gaston Balbo, hag a voe he fenngazetennour betek 1973. Adalek 1973 betek 1997 e voe Jacques Jaudran. Abaoe 1997 eo Pierre Ruiz-Vidal.
Aotonoe (merc'h Kadmos)
Aotonoe (Ἀυτονόη, Aútonóê e gregach) a oa merc'h da gKadmos, roue Thebai, ha d'an doueez Harmonia, e mojennoù Hellaz kozh. C'hoar e oa da Ino, Polydoros, Agaue ha Semele.
Ganeg
Ur yezh c'hourek eus isskourr yezhoù ar su eo ar ganeg (gan) pe kaansaeg (kaansa), komzet e Burkina Faso, gant ur 6 000 a dud.
Aotonoe (merc'h Kadmos)
Lazhadenn he mab
E mab Aktaion an hini a voe debret gant e gon, evel kastiz war-lerc'h bout arvestet ouzh Artemis en he noazh.
Gant ar glac'har ez eas ar paourkaezh mamm eus Thebai da Ereneia, ur gêriadenn annezet gant Megarianed, hag eno e varvas.
Blodwen
Blodwen, un anv-plac'h, eo anv ar c'hoarigan kentañ e kembraeg e 1878, savet gant Joseph Parry (1841 - 1903) ha Richard Davies (Mynyddog). Kanaouenn vrudetañ an oberenn eo 'Hywel a Blodwen' a zo bet kanet dre ar bed. Unan all ivez "Fy Mlodwen, f'anwylyd, fy mhopeth" a vez kanet kalz gant tenored. 500 gwech e oa bet c'hoariet a-benn 1896.
Cap
Cap zo ur ger gallek, a orin okitanek, deuet diwar ar ger latin caput (penn), a gaver stank el lec'hanvadurezh.
Mourmeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo ar mourmeg (murmi, saozneg: Western Tamang) komzet gant tro-dro da 186.408-320.350 den (1991) e Nepal (1%-1.73% eus ar boblañs).
Div rannyezh ez eus:
Sokotra
Sokotra pe Suqutra (arabeg سقطرى ; Suquṭra) a zo un enezeg eus Yemen, gant peder enezenn bennañ (an hini vrasañ a-bell a zo anvet Sokotra end-eeun) hag enezennoùigoù e Meurvor Indez er-maez da aod Somalia ha 350 km bennak er su da ledenez Arabia.
Istor
Goude bet un enezenn gristen e voe kemeret gant muzulmiz arab en 639. Eno e rae ar voraerien arab un ehan a-raok hedañ aod reter Afrika.
E 1505 e voe kemeret gant Portugaliz.
E 1886 e vie etre daouarn ar Saozon, ha staget ouzh o zrevadenn en Aden, betek 1967 pa voe krouet Republik demokratel poblek Yemen.
Gorkeg ar reter
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo gorkeg ar reter (saozneg: Esatern Gorkha (Tamang)) komzet gant tro-dro da 3.000-4.000 den (1992) e Nepal.
Div rannyezh ez eus:
Borgloon
Borgloon (e limbourgeg: Loeën, e galleg:Looz) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Voeren
Voeren e nederlandeg, Voere e limbourgeg hag e platdiets, Fourons e galleg, Fourons e walloneg zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Rannoù
C'hwec'h kumun a-wechall zo bet strollet er gumun nevez :
Dogosoeg
Ur yezh c'hourek eus is-skourr yezhoù ar su eo an dogosoeg (dogoso) komzet gant tro-dro da 9.000 den e Burkina Faso.
Melaniparus
Melaniparus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Un isspesad warn-ugent (21) en holl ; o c'havout a reer en Afrika.
Samuel Reshevsky
Samuel Herman Reshevsky a zo bet ganet d'ar 26 a viz Du 1911 en Ozorkow (Polonia) ha marvet d'ar 4 a viz Ebrel 1992 e New York (SUA).
Mestrc'hoarier echedoù eus SUA, poloniat ag orin.
Mestr Meur Etrebroadel e oa.
P'edo pevar bloaz e teskas c'hoari. Da eizh vloaz e trec'he war c'hoarierion, skiant-prenet gante ha koshoc'h evitañ, e partiennoù kempred.
Kampion SUA e voe e 1936, 1938, 1940, 1942, 1946, 1969 ha 1970. E 1935 e krogas gant an tournamantoù etrebroadel e Margate, o tapout ar c'hentañ plas goude bout trec'het war José Raúl Capablanca hag ar re all.
Kab Sant Visant
Kab Sant Visant pe Beg Sant Visant, e Portugaleg Cabo de São Vicente , zo ur beg-douar e Portugal, ar beg merventañ eus Europa.
E parrez Sagres emañ, e kumun Vila do Bispo, en Algarve, 4 km er c'hornôg ha 3 km en hanternoz da Ponta de Sagres. Un tour-tan hag ur manati zo warnañ, hag ur c'hreñvlec'h kozh anvet Fortaleza de Sagres.
Istor
Peulvanoù zo er c'hab, pezh a ziskouezfe en deus un istor relijiel gwall gozh. Promontorium Sacrum e oa anvet en amzer ar Romaned ha dediet d'an doue Saturnus. En 779 e voe degaset di relegoù Visant Saragosa eus Valencia (Spagn).
Pantchgaonleg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo ar pantchgaonleg (panchgaunle) komzet e Nepal.
Kab Sant Visant
Istor
Meur a emgann war vor zo bet dirak Kab Sant Visant, ha dreist-holl hini 1797 entre Spagn ha Breizh-Veur.
Jeko-loupard
Ar jeko loupard (Eublepharis macularius) a zo ur stlejvil a-orin eus Azia ar Su.
Helen Marnie
thumb|right|200px|Helen Marnie war al leurenn e Bluefest en [[Ottawa e 2008]] Helen Marnie (1978 e Glasc'ho) a zo ezel eus ar strollad sonerien Ladytron. O chom e Londrez emañ. Unan eus div ganerez ar strollad eo, gant Mira Aroyo. Seniñ kenaozer a ra ivez er strollad. Studiet he deus ar sonererzh e skol-veur Liverpool ma tapas un diplom war ar sonerezh pop. Diskouezerez dilhad eo bet e-pad ur pennad ivez.
Listenn kumunioù Santa Catarina
dehou|thumb|350px|Kartenn municípios Stad Santa Catarina. Sed amañ listenn municípios (kumunioù) stad Santa Catarina e Brazil.
Bloavezhioù 0
''N'eus ket a vloaz mann en dekved-mañ (ken en deiziadur gregorian proleptek hag en deiziadur juluan); evel en dekved a-raok n'eus nemet 9 bloavezh ennañ. Kregiñ a ra er bloaz 1 kt JK''
Demi-bras
War dachenn ar barrez klasel e implijer an termen demi-bras evit deskrivañ un emstumm-divrec'h hanter-hent etre ar c'hentañ emstumm hag an eil emstumm gant ar palvioù damdroet d'an nec'h.
Jura (menezioù)
Ar menez Crêt de la Neige (1 720 m) eo ar menez uhelañ eus ar venezeg.
Volver
Volver, zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha distreiñ, hag ivez adober, hag a gaver en anv meur a oberenn, kanaouenn pe film.
Enez Wenn
Enez Wenn (les Évens e galleg) zo un enezennig dirak bae ar Poulgwenn, e Bro-Naoned, 3 km er gevred da veg Penc'hastell er Poulgwenn, ha 4 km er su da benn pellañ traezheg ar Baol.
-401
Diwar-benn bloavezh 401 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Toukidides, istorian gresian, a zanevell an oadvezh aour ha brezelioù ar Peloponnesos (Istor brezelioù ar Peloponnesos)
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 401 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 401 kent JK
Sant-Mikael-Plelann
Sant-Mikael-Plelann  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
Anita Garibaldi (Santa Catarina)
Anita Garibaldi zo ur gumun e stad Santa Catarina, e Brazil, anvet diwar Ana Maria de Jesus Ribeiro, pried Giuseppe Garibaldi. E 2010 e oa 8 627 a dud o chom enni, evit ur gorread a 606,12 km².
Tamangeg ar reter
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo tamangeg ar reter (saozneg: Eastern Tamang ) komzet gant tro-dro da 584.097-718.048 den (3.26% eus ar boblañs) e Nepal (1991) hag ivez en India (14.000 den e 1997), Boutan ha Myanmar
Teir rannyezh ez eus:
Volgograd
Volgograd (Волгоград e rusianeg) a zo ur gêr eus Rusia ha kêr-benn velestradurel Oblast Volgograd. War ribl kôrnog ar Volga emañ. 983 893 den a oa o chom enni e 2008. right|200px|thumb|Mendalenn kêr Stalingrad
Anv ar gêr
Tsaritsyn e oa hec'h anv etre 1589 ha 1925, ha goude Stalingrad ("kêr Stalin") betek 1961 (e rusianeg Сталинград).
Koutangeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo ar c'houtangeg (kutang ghale pe bhotte) komzet gant tro-dro da 1.300 den (1992) e Nepal.
Teir rannyezh ez eus:
Nar-poueg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù tamangek eo an nar-poueg (nar phu) komzet gant tro-dro da 533 den (1988) e Nepal.
Div rannyezh a zo:
Riemst
Riemst ( e limbourgeg: Riems) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Lynkeüs
Lynkeüs (Λυγκεύς e henc'hresianeg) zo anv meur a zen.
Mojennoù
Daou haroz eus mojennoù Hellaz kozh:
Hag ivez
Mira Aroyo
thumb|Mira looking e Bluefest en Ottawa e 2008
Mira Aroyo (bulgareg : Мира Аройо) (1977 e Sofia) a zo ezel eus ar strollad sonerien Ladytron. E Londrez emañ o chom.
A-orin bulgar ha yuzev eo, ha pa oa 10 vloaz ez eas eas da Israel gant he familh. Ezel nemetañ Ladytron ha ne voe ket o chom e Liverpool eo : Reuben Wu ha Daniel Hunt a gasas o bugaleaj eno, studiet he deus Helen Marnie er gêr-se. Pa oa DJ e Londrez e kejas Aroyo ouzh Danny Hunt hag a oa DJ ivez, hag e verzjont e plije ar memes sonerezh dezho. Er strollad e son kenaozer hag e kan. Sevel ha kanañ kanaouenn saoznek ha bulgarek a ra er strollad. Barrek eo ivez war ar genetik, hag un diplom war ar skiant-se he deus tapet e rann biokimiezh skol-veur Oxford Kensavet he deus ar pennad Species specificity in the activation of Xer recombination at dif by FtsK, embannet e Molecular Microbiology e 2003.
Machlolophus
Machlolophus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
C'hwec'h (6) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Azia.
Rummatadur
Ar pemp spesad a oa er genad Parus kent.
Yezhoù nilez-saharek
Ur familh-yezhoù komzet en Afrika eo ar yezhoù nilez-saharek, komzet gant tro-dro da 11 milion a dud (1987) e lodennoù uhelañ ar stêrioù Tchari hag an Nil.
Kalz a diforc'hoù ez eus etre ar yezhoù er familh-mañ, isrenket e meur a skourr hag a is-skourr, ha n'eo ket gwall-sklaer c'hoazh penaos e tlefe bezañ renket pep yezh er familh-mañ ez-resis.
Setu an doare-renkañ nevesañ hag ivez an hini gant ar muiañ a vunudoù:
Aglaia (merc'h Mantineüs)
Aglaia (Ἀγλαΐα e henc'hresianeg), merc'h Mantineüs, a oa pried da Abas, a oa daouzekvet roue Argos, mab-bihan da z-Danaos, mab da Lynkeüs hag Hypermnestra ha tad-kozh da z-Danae, mamm Perseüs.
1124
Diwar-benn bloavezh 1124 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1124
Galeg an norzh
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù tamangek eo galeg an norzh (saozneg: northern ghale) komzet gant tro-dro da 2.500 den (1991) e Nepal.
1124
Marvioù
1120'erne
Galeg an norzh
Pemp rannyezh ez eus:
Moelez
Moelez (Île aux Moutons evit ar c'hallegerien), a zo un enezennig er gwalarn da Inizi Glenan, nepell diouzh Konk-Kerne. Un tour-tan bihan zo warni.
Labour
Implijet e vez un den d'hec'h eveshaat e-pad an hañv, ha da gontañ ar skraviged. Da ziwall a vez ouzh ar vageerien a ra freuz, hep gouzout dezho a-wechoù.
Kezin
Ar C'hezin (Chézine e galleg) zo ur stêr eus Bro-Naoned, e Breizh. Kemberiñ a ra gant al Liger e Naoned. Eieniñ a ra e Sant-Stefan-Brengoloù. Tremen a ra war-lerc'h dre Saotron, Koeron, Sant-Ervlan, ha Naoned, kae ar Foz el lec'h m'emañ ar straed Mathurin Brissonneau. Dindan zouar emañ kilometradoù diwezhañ ar C'hezin, betek e gember gant al Liger. Glavek ha meurvorel eo temz ar stêr-se.
Karl Ludwig Harding
thumb|right|Karl Ludwig Harding Karl Ludwig Harding, bet ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1765, marvet d'an 31 a viz Eost 1834.
Maria Chuchena
Maria Chucena zo ur ganaouenn spagnolek eus Mec'hiko, en doare huapango, kanet gant Los Machucambos, Los Lobos ha kalz kanerien all
Nevenoe
Nevenoe (ha Nevenoù, Nominoe, Numinoe en dielloù), marvet d'ar e-kichen Vendôme, a oa ur priñs breizhat hag a oa bet roet karg dezhañ gant an impalaer frank Loeiz an Deol da vezañ missus dominicus (ur seurt prefed) e Breizh evit lakaat ar Vrezhoned da baeañ tailhoù da Impalaeriezh ar C'hornôg. Pa varvas Loeiz an Deol ne fellas ket da Nevenoe chom dindan beli e vab Karl Voal, setu e kemeras penn ar Vretoned.
Tud zo a wel Nevenoe evel « roue kentañ Breizh » a-bezh — petra bennak ma c'hallfed reiñ an titl-se da Morvan Lez-Breizh pe da Yezekael, roue Domnonea, met hervez lod istorourien ne oa ket roue evit gwir, kontrol d'e vab. Lesanvet e vez « Tad ar Vro » gant ar Vretoned memestra peogwir en doa savet ur Stad e Breizh hag a badas betek dibenn ar Grennamzer
Buhez
N'ouzer ket mat eus pelec'h e teue Nevenoe. Kont Gwened e oa, met n'eo ket ret e teue eus Bro-Wened. Tud zo a lavar e teue eus ar vro e-kichen Redon, met krediñ a reer e teue eus ar Poc'her.
Goude an emsavadeg hollek a c'hoarvezas en Impalaeriezh ar C'hornôg e voe aozet e 831 ur vodadeg hollek en Ingelheim. Eno e voe anvet Nominoe missus imperatoris ("kannad an impalaer") ar Vretoned gant impalaer ar C'hornôg ha roue ar Franked, Loeiz an Deol, mab Karl Veur, da lavaret eo kannad annezidi Breizh a-bezh war-bouez markoù Roazhon ha Naoned rak en e oa an harzoù etre ar Vrezhoned hag ar Franked a-hed ar stêr Wilen. Gant Regino Prüm e voe skrivet, dre fazi e 837, en e oberenn Chronicon : Murmanus rex Brittonum moritur et Numenoio apud Ingelheim ab imperator ducatus ipsius gentis traditur. Morvan [Lez-Breizh], roue ar Vretoned, a varvas ha Numenoi [Nevenoe] a voe krouet dug ar memes pobl gant an impalaer en Ingelheim. Feal e chomas Nevenoe da Loeiz betek marv an impalaer e 840, met ne oa ket evit anavezout beli e vab pa n'en doa ket touet chom feal dezhañ.
Trec'h e voe Nevenoe war Garl Voal, mab da Loeiz an Deol, en Emgann Ballon e-kichen Baen-Ballon e 845. Aloubiñ a reas Nevenoe Bro-Roazhon ha Bro-Naoned goude-se, ha klask astenn e veli war gornôg Bro-C'hall.
Dimezet e oa Nevenoe da Arc'hantael (Argantael). Evel ur roue e renas e diriad hag e harpas sant Konwoion evit sevel Abati ar Salver e Redon.
Mervel a reas e-kichen Vendôme d'ar 7 a viz Meurzh 851. Erispoe, mab dezhañ, a voe lakaet da roue goude e varv.
Monumant Baen Ballon
Ur monumant lid a vo ouzhpennet d'ar 26 a viz Mae 2018. Jean-Pierre Baudu eo an arzour e-karg gant sevel ar mein koun.
Aglaia (Fulenn)
Aglaia (Ἀγλαΐα e gregach) zo unan eus an Teir Fulenn e mojennoù kozh Hellaz, hag ivez anv meur a vaouez all.
Kerentiezh
Ar yaouankañ eus ar C'haritezed, pe an Teir Fulenn, eo Aglaia (pe ur pevare hini, Pasithea, hervez Homeros), ha doueez ar Gened e oa-hi. Teir merc'h da Zeus ha d'an Okeanidenn Eurynome e oa an Teir Fulenn-se. Sede anvioù he div c'hoar all
Dimezet e oa Aglaia da Hefaistos, a oa Vulkan gant ar Romaned, ha mamm e oa da Eukleia ("brud vat"), Eufeme ("meuliñ"), Euthenia ("buz") ha Filofrosyne ("degemer mat").
Hec'h anv an hini zo bet roet d'an asteroidenn (47) Aglaja.
Rannfrazenn adverb
Er yezhoniezh e vez implijet an termen rannfrazenn adverb pe sintagm-adverb (saoz: adverbial phrase) evit komz eus ur rannfrazenn ganti un adverb da benn anezhi.
Los Lobos Del Este De Los Angeles
Los Lobos Del Este De Los Angeles zo un albom graet gant al laz Los Lobos e 1978, hag ennañ kanaouennoù spagnolek.
-404
Diwar-benn bloavezh 404 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Carl Schlechter
thumb|100px|right|Carl Schlechter
-404
Europa
Kodianañ a ra Aten, marc’hata a ra Teramenes an emglev hag a zeu a-benn da enebiñ ouzh mennad Korintos ha Tebai. Lazhet eo Teramenes hag Alkibiades
Carl Schlechter
Carl Schlechter a zo bet ganet d'an 2 a viz Meurzh 1874 e Vienna (Aostria) ha marvet d'ar 27 a viz Kerzu 1918 e Budapest (Hungaria).
-404
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 404 kent JK
Carl Schlechter
Mestrc'hoarier echedoù aostrian, e mesk ar re gentañ eus penn kentañ an XXvet Kantved.
-404
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 404 kent JK
Carl Schlechter
Kazetennour
Adalek 1892 betek 1918 e talc'has kronikenn an echedoù er Wiener Allgemeine Sportzeitung.
Rannfrazenn adverb
E pep rannfrazenn adverb e c'hell bezañ ouzhpenn un adverb, ma vez graet "adverboù kreñvaat" ouzh ar re ouzpennet d'an adverb pennañ. E brezhoneg e vez implijet lostgerioù alies, da lâret eo morfemennoù stag kentoc'h evit leksemaoù emren, evit ober diouzh seurt elfennoù kreñvaat, da skouer :
Carl Schlechter
Kemm Schlechter e Digoradenn Philidor
1.e4 e5
Rannfrazenn adverb
Pennañ eo an adverb buan er frazennoù skouer-mañ rak bez' e c'heller tennañ kuit an adverb kreñvaat a eil-renk -tre hep ma teufe ar frazenn da vezañ amreizh e-keñver yezhadur ar brezhoneg met n'heller ket lemel kuit an adverb buan, da skouer :
Baeolophus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Carl Schlechter
Kemm Schlechter e Digoradenn Philidor
3.d4 Md7
4.Fc4 c6
5.Mc3
Trebêran
Trebêran  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plelann-Vihan e departamant Aodoù-an-Arvor.
Baeolophus
Trizek (13) isspesad en holl ; o c'havout a reer e Norzhamerika.
Rannfrazenn adverb
Talvezout a ra ar rannfrazennoù adverb da doareañ pe spisaat ster ur verb pe ur rannfrazenn verb pe c'hoazh un islavarenn pe ur frazenn a-bezh.
E brezhoneg ne vez ket diforc'het atav stumm un anv-gwan diouzh hini un adverb, keñveriit da skouer :
-405
Diwar-benn bloavezh 405 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Lisandros a zistruj morlu Aten, Pausanias, roue Sparta, a laka seziz war Aten, Kleofon zo lazhet, Korintos ha Tebai a c’houlenn ma vo distrujet Aten
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 405 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 405 kent JK
Jana Bellin
Jana Bellin a zo bet ganet d'an 9 a viz Kerzu 1947 e Praha (Tchekoslovakia).
Meurc'hoarierez echedoù tchek ha breizhveuriat.
Mestr Meur (Maouezi) (FIDE) eo.
2 173 edo he niver Elo e miz Gouere 2008.
Roll ar Pennoù Stad e 9
Pennoù Stad ar bloaz 8 - 9|Darvoudoù ar bloaz 9 - Pennoù Stad ar bloaz 10 - Pennoù Stad dre vloaz -
Reter-kreiz
Rummad:9
Niobe
Niobe (Νιόβη e gregach) a zo anv div vaouez e mojennoù Hellaz kozh:
La Raspa
La Raspa zo ur ganaouenn spagnolek eus Mec'hiko hag un dañs eus Veracruz hag a vez graet er skolioù.
Un ton anvet The Mexican Hat Dance a zo ur meskaj eus ton La Raspa ha hini Jarabe Tapatío.
E Breizh
E Breizh-Uhel e vez dañset ivez er festoù-noz. E Breizh-Izel e oa bet savet pozioù dizereat:
E galleg ivez ez eus un doare gant komzoù dizereat all, ha dianav e vez d'ar ganerien orin mec'hikan an ton.
Sibilla
Ur Sibilla (Sĭbylla pe Sibulla e latin, diwar ar ger gregach Σίβυλλα), a oa ur velegez hag un diouganerez en Henamzer. Meur a hini zo bet brudet.
Relijion
E mojennoù Hellaz kozh e oa ur velegez da Apollon hag a rae diouganoù en un doare amsklaer hag amster, ma c'halled kompren meur a dra, ha gant-se ne veze ket abeg da glemm goude.
Gwelet e veze ar sibilla evel un den tost d'an doueed, mouezh o furnezh, gouest da embann kemennoù an doueed d'an dud. Diwar-benn orin an anv hag ar vojenn n'eus netra asur.
An daouzek sibilla
Daouzek sibilla a veze kontet er Iañ kantved kent JK. e komze « gant ur genoù alfoet, hep mousc'hoarzh, hep bravigoù, hep ficherezh, hag he mouezh o tont dreist mil bloaz a-drugarez d'an doue». Hec'h orakloù a veze skrivet war delioù a oa e-doare divinadelloù pe luziadelloù.
Hervez Metamorfozoù (XIV) Ovidius e vage Apollon karantez ouzh sibilla Cumes ha kinnig a reas reiñ dezhi he goulenn ma roe dezhañ e c'hoant. Ha hi d'ober van da vezañ a-du ha da c'houlenn bloavezhioù buhez kement hag a draezhennoù en he dorn, en ur zisoñjal goulenn ar yaouankiz hollbad war un dro.
En Aeneis e skriv Vergilius e tiskennas Aeneas d'an Ifernioù gant sibilla Cumes. Hi he devoa diskouezet dezhañ pelec'h kutuilh ar barr aour er c'hoadoù war aod al lac d'Averne, ar barr a roas tu dezhañ da vont en Hades.
Sibillaed Raffaello
Sibille e angeli zo ul livadur gant Raffaello e Roma.
3 C'hwevrer
Marvioù
thumb|150px|Woodrow Wilson
Republik Demokratel Kongo
Republik Demokratel Kongo (anavezet ivez evel RD Kongo pe RDK, ha gwechall evel Kongo-Kinshasa ha goude-se Zair) zo ur vro vras e kreiz Afrika, an eil brasañ eus ar c'hevandir. Harzoù he deus gant Republik Kreizafrika en norzh ha gant Soudan ar Su er biz, gant Ouganda, Rwanda, Burundi ha Tanzania er reter, Zambia er su, Angola er mervent, ha Republik Kongo er c’hornôg. Un tammig digor he deus war ar Meurvor Atlantel, etre Angola er su hag enklozadur Kabinda en norzh, hag eno en em daol ar stêr Kongo er mor. Kinshasa eo ar gêr-benn.
Dont a ra an anv "Kongo" eus hini ar bobl Bakongo a vev e traoñ diazad ar stêr Kongo.
Istor
Perc’hennet e voe ar vro gant ar roue Leopold II eus Belgia, e dibenn an ha dont a reas da vezañ un drevadenn velgiat a veze graet Kongo velgiat anezhi. En amzer-hont e veze korvoet annezidi ar vro e mengleuzioù diamant hag e plantadegoù kaoutchoug, ha graet e veze outo en un doare vil. Etre 5 milion ha 15 milion a dud a vije marvet evel-se.
Dont a reas ar vro da vezañ dizalc’h e 1960, dindan an anv Republik Kongo betek ar 1añ a viz Eost 1964, pa voe advadezet Republik Demokratel Kongo (evit lakaat kemm gant ar vro amezek anvet Republik Kongo ivez (a-raok ar cheñchamant-se e veze graet gant Kongo-Kinshasa ha Kongo-Brazzaville evit lakaat kemm etrezo). E 1971 e voe cheñchet anv ar vro adarre, gant ar prezidant Mobutu Sese Seko, hag anvet e voe neuze Zair, diwar ar ger kongoek nzere pe nzadi, anv ar stêr, distreset gant Portugaliz. Goude ar brezel a gasas Mobutu d’an traoñ e 1997, e voe divadezet ar vro ur wech ouzhpenn, hag abaoe e vez graet Republik Demokratel Kongo anezhi.
Yezhoù
War-dro 242 yezh a vez kaozeet e Republik Demokratel Kongo. En o zouez ez eus peder zo « yezhoù broadel » : ar c’hongoeg, al lingala, an tshiluba hag ar swahileg.
En amzer an trevadennerezh belgiat ha da vare diktatouriezh Mobutu e oa al lingala yezh an arme. Er bloavezhioù diwezhañ (abaoe an emsavadegoù a-enep Mobutu) e vez graet kalz gant ar swahileg en arme, dreist-holl e reter ar vro. Ar galleg eo ar yezh ofisiel nemeti, ur yezh ha n’eo hini pobl ebet er vro.
Pa oa Kongo un drevadenn velgiat e veze kelennet ar peder yezh vroadel er skolioù. Abalamour d’an dra-se e oa unan eus ar broioù nemeto en Afrika, en amzer an trevadennerezh, ma ouie an dud lenn ha skrivañ o yezh.
Proviñsoù
Rannet eo RDK e dek proviñs hag ur gêr (Kinshasa) :
Gwerz
Ur werz (liester: gwerzioù) a zo ur ganaouenn e brezhoneg hag a gont un istor.
Klotañ a ra gant ar gerioù ballad e saozneg, ha baled e kembraeg. Dre ma vez trist pe kriz an istorioù kontet alies e kred d'an dud alies int memes tra evel klemmganoù.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger gwerz eus al latin uersus (gwerzenn, linennad barzhoneg). E kembraeg ez eus ur ger gwers ivez hag a dalv kement ha kentel.
Istor
Savet int diwar mojennoù kozh, buhez tud brudet en istor Breizh, gwallzarvoudoù, istorioù karantez ur fin skrijus dezho. Se eo pezh a greder hiriv, met pa veze savet gwerzioù e veze kaoz enne eus traoù nevez-degouezhet.
Hir-mat e vez kavet ar gwerzioù alies, kalz pozioù enne, ha goustad ez eo an ton anezhe evel ma tere ouzh ur ganaouenn hag a zo graet evit bezañ selaouet ha komprenet. Met pa oant savet ne vezent ket kavet hir, ha disheñvel eo an doare a zo hiziv da welout an amzer hag ar pad diouzh an hini a oa gwechall.
Levrioù brudet
Kavout a reer gwerzioù en oberennoù-mañ dreist-holl:
Kembre
Brudet eo ar werzaouerien-mañ:
Liammoù diavaez
Baled
Arabeg Bahrein
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo arabeg Bahrein (baharnah, arabaeg chiited Bahrein) komzet gant tro-dro da 310 000 den en holl e Bahrein (1995) hag ivez en Oman, hag en-dro da Qatif en Arabia Saoudat.
Maen ar Boudiged
Mojennoù
Hervez ar vojenn e vije bet savet gant boudiged hag an hini a zistrujje anezhi a varvje e-kerzh ar bloaz. Degaset o dije ar vein eus pemp kilometr alese en o zavañjeroù.
Eliz Iza
Eliz Iza, pe En ti Eliz Iza, pe Elyza, ha meur a anv all c'hoazh, zo ur ganaouenn vrezhonek, eus an XIXvet kantved, hag a oa Plac’hik Eussa an anv orin anezhi pa voe embannet e 1867.
Arabeg Bahrein
Ur rannyezh izel an hini eo e-keñver arabeg ar Pleg-mor.
Eliz Iza
Enrollet ha brudet eo bet gant ar c'hoarezed Goadeg, o devije desket anezhi pe diwar ur follenn-nij pe digant kanerien all. Kaoz zo enni eus Enez Eusa, nemet moarvat ne ouie gwall vat kanerezed Poher petra e oa an anv Eusa, ma voe lakaet un titl damdost da glevet.
Istor
thumb|[[Telen Remengol gant Yann-Vari ar Skourr .]]
Maen ar Boudiged
Mojennoù
Evit ar re yaouank a fell dezho dimeziñ ez eo maen ar boudiged un doare da c'houzout hag-eñ int graet an eil evit egile. Graet e vez tro ar savadur en ur gontañ an niver a vein. Mont a ra ar paotr dre an tu dehou, hag ar plac'h dre an tu kleiz, ha kontañ a ra pep hini an niver a vein. Pa'n em gav an eil a-dal d'egile goude graet an dro e vez keñveriet ar c'hontoù:
Sana'a
Sanˤā'  (arabeg: صنعاء, treuzskrivadur skiantel Ṣanʻāʼ, pe Sanaa pe c'hoazh Sana'a) eo kêr-benn Yemen ha pennlec'h Gouarnelezh Sana'a.
Nana Mouskouri
Ioánna Moúsc'houri (Ιωάννα Μούσχουρη), anavezet evel Nána Moúsc'houri (Nάνα Μούσχουρη), hogen Nana Mouskouri hec'h anv arzourez, ganet d'an 13 a viz Here 1934 e C'hania, en Enez Kreta, zo ur ganerez c'hresian brudet dre ar bed.
Kroget e oa da ganañ e 1958 goude bezañ darempredet ar sonaozer Mános Hadjidákis.
300 milion a albomoù he devije gwerzhet er bed a-bezh a-hed 50 vloaz a vicher. Kanet he deus en ur bern yezhoù, met ar yezh keltiek nemeti anezho eo ar c'hembraeg.
Pennreolenn an aktadur bihanañ
Termenadur an aktadur ha pennreolenn an aktadur bihanañ a zo bet savet gant Maupertuis.
E-barzh " Principe de la moindre quantité d'action pour la mécanique " (1744) e vez termenet an aktadur evel-hen gant Maupertuis :
« An Aktadur a zo kenfeurel gant liesad ar mas dre an tizh hag ar spas. Setu bremañ ar bennreolenn-se, ken fur ha ken din eus ar Peurvoud : pa c'hoarvez ur cheñchamant bennak en natur e vez atav ar c'hementad Aktadur implijet evit ar cheñchamant-se ar bihanañ posupl. »
Sint-Winoksbergen
Sint-Winoksbergen (en izelvroeg), pe Bergen e flandrezeg kornôgel, pe Bergues, anv ofisiel gallek, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant an Norzh), er Westhoek.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Yemen
Ur vro hag ur stad eus mervent al Ledenez Arab eo Bro-Yemen (arabeg: ليَمَن – al-Yaman), ent-hir hag ent-ofisiel Republik Yemen (لجمهورية اليمنية - al-Jumhūrīyah al-Yamanīyah). En norzh emañ Arabia Saoudat hag er reter emañ Oman, er su emañ Meurvor Indez (Pleg-mor Aden hag ar Mor Arabia) hag er c'hornaoueg emañ ar Mor Ruz. Sana'a eo ar gêr vrasañ hag ar gêr-benn. Ar republik nemeti eo el Ledenez Arab. Ar stad a-vremañ a zo ganet e 1990 diwar unvanidigezh Republik Arab Yemen (lesanvet "Yemen an Norzh") ha Republik Demokratel ha Poblel Yemen (lesanvet "Yemen ar Su", he devoa Aden da gêr-benn). En henamzer e veze graet Arabia Eürus eus ar vro-se.
Istor
Abaoe ar bloavezh 2015 ez eo kroget ur brezel diabarzh garv er Yemen.
Miroslav Filip
Miroslav Filip a zo bet ganet d'ar 27 a viz Here 1928 e Praha (Tchekoslovakia).
Mestrc'hoarier ha kazetennour echedoù tchek.
Anvet Mestr Etrebroadel e 1953 ha Mestr Meur Etrebroadel e 1955.
Kampion Tchekoslovakia e 1950 (a-gevred gant unan arall), 1952 ha 1954.
Budapest
Budapest eo kêr-benn Hungaria ha kreizenn bolitikel, sevenadurel hag armerzhel ar vro. War-dro 1.7 milion a annezidi (2.1 milion e-pad ar bloavezhioù 1980) he deus. Furmet e oa bet d'ar 17 a viz Du 1873 dre unvaniezh Buda (Ofen e alamaneg), Óbuda (Hen vBuda pe Alt-Ofen) war du-kleiz an Danav ha Pest war ar riblenn-zehou. An eizhvet kêr vrasañ en Unaniezh Europa eo.
Miroslav Filip
Div wezh, e 1956 ha 1962, e voe war ar renk evit Kampionad Bedel an Echedoù.
Ragenez
thumb|300px|Ragenez e [[Kroatia]] Ur ragenez zo un enezenn tost-tre d'an aod. Un anv-lec'h brezhonek eo ivez :
Jeko-nij
Ar jeko nij (Ptychozoon kuhli) a zo ur stlejvil a-orin eus gevred Azia. Pa vez en arvar e c'hell plavañ eus an eil gwezenn d'eben.
Bouillon (Belgia)
Jafrez Bouillon eo tudenn vrudetañ ar gêr. Dug Lotaringia-Izel anezhañ, gwerzhañ a reas e gastell e Bouillon, unan eus kreñvlec'hioù penañ e zugelezh, evit arc'hantaouiñ ar Gentañ Kroaziadeg e 1099. Marteze ne oa ket ganet e Bouillon, met brasaat a reas eno, hag anvet e voe diouzh anv ar gêr. Desavet e voe gant an Dug Jafrez III Lotaringia-Izel.
-406
Diwar-benn bloavezh 406 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Kallikratides, rener morlu Sparta, a goll Emgann an Arginusae, Sparta a ginnig ar peoc’h zo nac’het dindan levezon Kleofon
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 406 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 406 kent JK
Remizidae
Remizidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1891 gant an naturour hag evnoniour gall Léon Olphe-Galliard (1825-1893).
Diouzh Doare 6.4 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Lynkeüs an Argonaot
Lynkeüs (Λυγκεύς e henc'hresianeg), mab da Afareüs hag Arene, a oa unan eus an Argonaoted ha muntrer Kastor, a-gevret gant e vreur Idas. Gant an daou vreur e voe lazhet Kastor peogwir e oant holl (ha Polydeukes evelto) o klask fred gant Foibe hag Hilaeira, merc'hed Leukippos, a oa ivez eontr da Idas ha Lynkeüs hervez doareoù zo d'ar vojenn.
Oreadezed
An Oreadezed eo nimfezed ar menezioù e relijion Hellaz kozh. Plijout a ra dezho redek war-lerc'h al loened gouez ha hemolc'hiñ gant Artemis.
Lynkeüs an Argonaot
Lynkeüs an Argonaot a oa bet ivez o chaseal hoc'h-gouez Kalydon. Brud en doa da vezañ lemm e lagad, ken e oa gouest da welout a-dreuz ar gwez, ar mogerioù, ha dindan douar.
Diwar e anv e teu ar ger liñs, anv al loen a zo linx e latin, saozneg, ha galleg, brudet e lagad lemm.
Tatinghem
Tatinghem a oa ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kendeuzet e oa gant Saint-Martin-au-Laërt d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Saint-Martin-lez-Tatinghem.
Yuzevien
Ar Yuzevien (hebraeg: יְהוּדִים / yehoudim, gregach : Ἰουδαῖοι / Ioudaĩoi, latin : Iudaei), a zo izili ur bobl dre o <abbr title="Hollad ar perzhioù kevredigezhel, psikologel ha bevoniel a ya da dermeniñ ar Yuzevien a-douez ar pobloù all">yuzevegezh, pe ur gumuniezh relijiel dre ar <abbr title="Relijion ar Yuzevien">yuzeviezh.
Hervez o hengoun e tiskennont eus patriarked a zo meneget en Testamant Kozh evel Abraham, eus ur bobl semitek undoueour eus Palestina.
Strewet e voent dre ar bed a-bezh e-kerzh ar c'hantvedoù (an diaspora), heskinet alies — an heskinadeg washañ e voe ar Shoah e-kreiz an —, met kalzik anezho a zistroas da sevel stad Israel, hag un tammig en tu-hont da 40% anezho a zo o vevañ eno.
Piv a zo Yuzev?
N'emañ ket an holl Yuzevien a-du war ar poent-se, met gallout a reer neoazh sevel roll ar poentoù heverkañ ha degemeretañ:
Ar Yuzevien dre ar bed
Hervez Burev Kreiz Israel ar Stadegoù e oa 13,421,000 a Yuzevien dre ar bed e 2009, da lavaret eo war-dro 0,19% eus poblañs ar bed.
Cao Wei
Cao Wei (sinaeg 曹魏) a oa unan eus an teir rouantelezh a oa bet rannet Sina etrezo e-pad marevezh an Teir Rouantelezh. E Luoyang e oa e gêrbenn ha krouet e oa bet gant Cao Pi e 220 war an diazezoù lakaet gant e dad Cao Cao. Dont a ran e anv eus an hini roet e 213 da c'hlad Cao Cao. Stagañ a ra an istoriourien alies Cao diraktañ da zisheñvel anezhañ eus stadoù arall en istor Sina evel Rouantelezh Wei e-pad marevezh ar Rouantelezhioù Brezelour pe Wei an Norzh.
Alkaios
Alkaios ( Ἀλκαῖος e gregach; Alcaeus e latin) a zo anv meur a zen.
Deveret eo an anv eus Alkides, anv kentañ Herakles.
Skrivagnerien
Un toullad skrivagnerien en Henamzer zo anavezet ivez:
1125
Diwar-benn bloavezh 1125 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1125
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1125
1120'erne
Arabeg bedawiek
Tost a-walc'h eo d'an arabeg komzet e gwalarn Arabia Saoudat.
Teir rannyezh a zo :
Yezh Jordania an hini e oa a-raok ma tegouezhas eno ar repuidi o tec'hel kuit eus Palestina. Menel a ra c'hoazh hounnezh ar yezh implijet gant arme Jordania.
Argos (mab Zeus)
Dimezet e oa da Euadne (Εὐάδνη), merc'h da Strymon ha Neaira. Bugale o doe: Peiros, Epidaoros, Kriasos hag Ekbasos. Hervez Pausanias e voe daou vab all, anvet Forbas ha Tiryns. Kriasos a voe roue Argos war-lerc'h Argos. E kêr Argos e voe douaret Argos. Eno ez eus c'hoazh ur bodad-gwez santel, ma'z azeuler Argos.
Lavaret ez eus bet e oa tad da Argos Panoptes, engehentet gant Ismene.
Yezh paoell
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh paoell pe yezh ahel (saoz: pivot language) evit komz eus ur yezh, kalvezadel pe naturel, implijet evit tremen d'an eil yezh d'eben evit treiñ kentreze kentoc'h evit mont war-eeun an eil d'eben.
Talvezout a ra seurt yezhoù paoell da gentañ-holl evit treiñ ez-automatek dre urzhiataerezh, ha dreze e c'heller treiñ etre meur a yezh orin ha meur a yezh termen en un doare eeunoc'h hep rankout liesaat an an niver hollek a droidigezhioù, keñveriit da skouer:
Seul wezh ma'c'h a war vrasaat an niver a yezhoù, seul wezh ma teu da vezañ bihanoc'h an niver a droidigezhioù holler ma ranker sevel dre implijout ur yezh paoell e-keñver an niver hollek ma ranker sevel evit treiñ war-eeun etre pep yezh.
Ar gudenn bennañ a sav pa implijet seurt yezhoù paoell eo ar fed ma'c'h a war vrasaat ar riskl da dreiñ fall, rak bewech ma troer ez eus ur riskl da dreiñ fall un termen hag div wezh brasoc'h eo ar riskl-se pa ranker treiñ div wezh, da lâret eo gant ar yezhoù a ha b hag ar yezh paoell h:
Alies e vez implijet ar saozneg evel yezhoù paoell dre m'c'h eo bet dielfennet donoc'h evit an darn vrasañ eus ar yezhoù all gant ar yezhoniezh kentoc'h evit a-duagrez d'ar fed m'eo anezhañ ur yezh dereat e-keñver he yezhadur evit talvezout da yezh paoell, da lârete oe n'o ket ar saozneg ur yezh reizh he yezhadur diouzh un tu na gantañ kalz a elfennoù yezhadurel ha morfologel (da skouer displegaur ar verboù, jener, troadoù...) implijet stank pe stankoc'h gant kalz a yezhoù komzet dre ar bed.
Diouzh an tu all eo bet klasket gwezh ha gwezh all implijout an esperanteg evel yezh paoell dre m'eo reizh e morfologiezh ha gwevn a-walc'h e gevreadurezh.
Pebeilañ (saoz. relay) e reer eus ar fed ma implijet yezhoù paoell pa vezer o jubenniñ, da lârete eo pa n'anavez ket ur jubenner/ez ar yezh implijet gant an hini a zo o komz ha rankout a ra jubenniñ diwar ar jubennegezh savet diwar ar yezh-se betek ur yezh anavezet gantañ/i gant unan eus ar jubennourion/ezed all kentoc'h eveit ober war-eeun diwar ar yezh orin.
Abas (mab Lynkeüs)
Abas, mab da Lynkeüs hag Hypermnestra, a oa daouzekvet roue Argos. Mab-bihan e oa da z-Danaos.
Gwreg ha bugale
Dimeziñ a reas da Aglaia merc'h Mantineüs. Tri mab o doe, ar c'hevelled Akrisios ha Proitos, ha Lyrkos, hag ur verc'h, Idomene. Tad-kozh e oa da z-Danae, mamm Perseüs.
Roll ar Pennoù Stad e 10
Pennoù Stad ar bloaz 9 - Darvoudoù ar bloaz 10 - Pennoù Stad ar bloaz 11 - Pennoù Stad dre vloaz -
Balkon
thumb|right|250px|Balkon brudet [[Romeo ha Julieta e Verona.]] Ur balkon (eus ar ger gallek "balcon", amprestet digant an italianeg balcone), pe pondalez-a-ziavaez zo ul leurennig diavaez a valir ouzh moger ur savadur, gant un aspled en-dro dezhi hag a c'haller mont warni eus diabarzh an ti dre un nor-brenestr. Peurvuiañ e vez ouzh ur voger diavaez. A-wechoùigoù e c'hall bezañ e diabarzh ur savadur bras, evel ur c'hoariva, pe e c'hall skeiñ war ur porzh diabarzh.
Kanañ dindan ur balkon
E sevenadur an Azginivelezh ha betek ar da vihanañ e Spagn hag Italia, e teue gwazed yaouank da ganañ nozkanoù dindan balkonioù ar plac'hed yaouank er c'hêrioù.
Urbi et orbi
Eus balkon iliz-veur Sant-Pêr Roma e vez ar pab oc'h embann e vennozh urbi et orbi.
Balkonioù
Balkonioù koad a veze alies E Malta e tenn ar balkonioù hengounel d'ar moucharabie arab.
-408
Diwar-benn bloavezh 408 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Alkibiades a zistro da Aten, Lisandros a sav ur morlu evit Sparta en Efesos
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 408 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 408 kent JK
-407
Diwar-benn bloavezh 407 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Aonyx
Ur genad eus kerentiad ar mustelideged eo Aonyx.
-407
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 407 kent JK
Yezh termen
Implijet e vez an termen yezh termen (saoz. target language) gant studioù an treiñ evit komz eus ar yezh implijet evit sevel un droidigezh diwar ur yezh all, anvet ar yezh orin, da skouer pa droer an Divina Commedia e brezhoneg diwar an italianeg e talvez ar brezhoneg da yezh termen.
Ne rank ket bezañ disheñvel avat ar yezh termen diouzh ar yezh orin rak troidigezhioù enyezhel (saoz. intralinguistic translations) a c'heller sevel koulz ha troidigezhioù etreyezhel (saoz. interlinguistic translations), da skouer evit arbennigourion/ezed zo ez eo enyezhel an droidigezhioù kaset da-benn e galizeg diwar ar portugaleg pe un droidigezh savet e saozneg Breizh-veur diwar un destenn orin bet skrivet e saozneg ar Stadoù-Unanet pe c'hoazh un droidigezh e brezhoneg unvan savet diwar un destenn orin e rannyezh Bro-Dreger.
Aonyx
Spesadoù
3 spesad dourgon a zo er genad-mañ :
Sourd
Ar sourded a zo divelfenneged lostek rummataet en urzhiad Caudata (pe Urodela).
Ar sourd boutin (Salamandra salamandra) eo an hini anavezetañ e Breizh.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù sourded emañ: ...
Nigel Short
right|thumb Nigel Short a zo bet ganet d'ar 1añ a viz Mezheven 1965 e Leigh, Lancashire (Bro-Saoz).
Mestrc'hoarier echedoù breizhveuriat.
Mestr Meur Etrebroadel eo.
E 1993 e kollas ( 12,5 - 7,5) a-enep da Garry Kasparov finalenn Kampionad Bedel Echedoù ag ar PCA (Professional Chess Association). Evit erruout er finalenn e oa bet trec'h war Anatolij Karpov ha war Jan Timman.
Quito
Quito (distagadur LFE: [ˈkito]), ent-ofisiel Santo Francisco de Quito, eo kêr-benn Ecuador e Suamerika. Enni ez eus war-dro 1,6 milion a annezidi. En em astenn a ra kêr a-hed 20 km eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz, ha 2 850 metr eo hec'h uhelder a-us ar mor, ouzh tor ar menez-tan Guagua Pichincha. Talvezout a ra an anv Quito kement ha "kreiz ("ki") ar bed ("tu")" e ketchwaeg. An eil kêr vrasañ eo en Ecuador, goude Guayaquil. Ur gêr gozh eo, hag enni kalz a aspadennoù eus an amzer dremenet, peogwir e voe savet e 1534. En abeg d'he savadurioù kozh e oa bet lakaet e 1979 war roll ar Glad bedel, savet gant an UNESCO.
Longuenesse
Longuenesse a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bered ar C'hommonwealth: Longuenesse (Saint-Omer) Souvenir Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Pennkarter al luioù eus ar Rouantelezh-Unanet er c'hevandir e oa Saint-Omer adalek miz Here 1914 betek miz Meurzh 1916. Meur a ospital hag a Clearing-Station a oa diazezet e Saint-Omer. Taget e voe ar gêr gant an aerlu alaman e mizioù Du 1917 ha Mae 1918, pezh a lazhas kalz a dud. Pemp soudard bet barnet da varv ha fuzuilhet a zo douaret er vered: pevar anezhe, unan eus Kanada ha tri eus ar Rouantelezh-Unanet evit bout dizetet, an hini all, eus ar Rouantelezh-Unanet, evit bout nac'het sentiñ .
Anakso
Anakso a oa ur briñsez e mojennoù Henc'hres, merc'h da Alkaios ; he mamm a oa pe Astydameia, merc'h Pelops, pe Laonome, merc'h Gouneüs, pe Hipponome, merc'h Menoikeüs.
Pried e oa da Elektryon, roue Mykenai, ha breur he zad, penegwir e oa mab da bPerseüs hag Andromeda.
He bugale a oa : Alkmene, Stratobates, Gorgofonos, Filonomos, Kelaineüs, Amfimac'hos, Lysinomos, C'heirimac'hos, Anaktor hag Arc'helaos.
Kanton Sant-Ervlan-Reter
Kanton Sant-Ervlan-Reter a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Anakso
Anv ur vaouez arall
Un Anakso arall, eus Troizen, a voe lorbet gant Theseüs.
Kanton Sant-Ervlan-Reter
Kumunioù
Kanton Sant-Ervlan-Reter a yae ul lodenn eus kumun Sant-Ervlan d'ober anezhañ.
Autonoe (loarenn)
Autonoe (henc'hresianeg Αυτονόη) pe Yaou XXVIII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant ur strollad steredonourien eus Skol Veur Hawaii e voe dizoloet e 2001. Unan eo eus strollad Ananke, ur strollad loarennoù hag a gelc'htro etre 19.3 milion a gilometradoù ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 150°.
Tennañ a ra e anv eus Autonoe, c'hoar Semele.
Benead
Benead zo un anv-badez brezhonek. Dont a ra eus ar ger latin Benedictus, benniget.
Pibien
Ur c'hwezek pab bennak, Benead XVI an hini diwezhañ etre 2005 ha 2013.
Lec'hanvioù
Benedict
Pierre Louis Moreau de Maupertuis
Pierre Louis Moreau de Maupertuis (, Sant-Yowan-an-Havreg —, Basel) a oa matematikour, astronomour ha bevoniour.
Gantañ e voe roet da anavezout pennreolenn an aktadur bihanañ.
D'e ugent vloaz ez eas d'an arme ma teuas da vezañ letanant en ur rejimant marc'hegerezh ha studiañ a reas ar matematik war e amzer vak. Goude-se e tilezas an arme hag e teuas da vezañ ezel eus akademiezh ar skiantoù e 1723. E 1728 e reas ur veaj betek Londrez hag eno e voe dilennet kenseurt eus ar Gevredidezh Roueel (Royal Society). E 1736 e voe e penn an ergerzhadeg kaset gant Loeiz XV da Laponia evit muzuliañ hirder un derez eus an hedredenn, ha goude e zistro e teuas da vezañ ezel eus holl gevredigezhioù skiantel Europa pe dost.
E 1740 ez eas Maupertuis da Verlin war goulenn Frederig II (Prusia) ha kemer e reas perzh en emgann Mollwitz ma voe prizoniet gant an Aostrianed. Goude bezañ dibrizoniet ez eas en-dro da Verlin, ha da c'houde da Bariz e-lec'h ma voe degemeret en akademiezh c'hall. Goude bezañ bet o chom ur pennad e su Frañs evit ober war-dro e yec'hed a oa war ziskar, e varvas e Basel. En abeg d'e benn kalet e voe tabut etre eñ, Samuel Koenig ha Voltaire pergen.
Levrioù
Setu amañ e labourioù pennañ :
Embannet oa bet e Oberennoù e 1752 e Dresden hag e 1756 e Lyon.
Tichodromidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Arabeg ar Pleg-mor
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg ar Pleg-mor (khalaji; saozneg: Gulf Arabic) komzet gant tro-dro da 2.440.000 den en holl e Zubair ha war Gourenez Fau en Irak (40.000 den e 1998), Iran (200.000 den e 1993), Bahrein (100.000 den e 1995), Katar (103.600 den e 1986), pe 56% eus ar boblañs, Oman (441.000 den e 1995), Koweit (500.000 den e 1986, pe 85% eus ar boblañs), Arabia Saoudat (200.000 den), Emirelezhioù Arab Unanet (744.000 den) ha Yemen.
Meur a c'her ez eus o tont eus ar perseg ha distaget e vez tch ([tʃ]) al lizherenn kāf (ﻙ) ha distaget e vez g al lizherenn qāf (ﻕ).
Aljeria
Aljeria (arabeg لجزائر al-Jazā'ir, "An Inizi" ; tamazigteg hag arabeg aljerian : Dzayer, Djazaïr pe Ldzayer) zo ur Stad norzhafrikat, ul lodenn eus ar Maghreb eo. Republik Aljerian Demokratel ha Poblel, berraet en « R.A.D.P. » eo anv klok ar Stad (arabeg : لجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, tamazigteg : ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⴷⵣⴰⵢⵔⵉⵜ Tagduda Tadzayrit Tadimoqṛatit Taɣerfant). Aljer eo ar gêr-benn, a zo lec'hiet en norzh, war vord ar Mor Kreizdouarel. Brasañ bro Afrika eo, ul lodenn eus ar bed arabek hag eus an diaz kreizdouarel.
Goude 132 vloaz evel trevadenn c’hall he doa gounezet Aljeria he dieubidigezh d'ar 5 a viz Gouere 1962, goude ur brezel hir ha koustus, ha goude ur referendom emdermeniñ d'ar 1añ a viz Gouere 1962.