cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muzul
Ar muzul (liester : muzulioù) eo an niver a vez eztaolet dre jediñ ur c'hementad dre gemer evel diazez ur c'hementad all lakaet da unanenn. Muzuliet e vez traezoù, pe anadennoù ar fizik. Implijet e vez ar muzulioù e meur a zegouezh, koulz er vuhez pemdeziek ha war tachennoù an arsellerezh skiantel. Da skouer : un tolz zo e pep tra ha pep den, a c'heller muzuliañ e kilogrammoù, unan eus ar muzulioù degemeret er Reizhiad unanennoù etrebroadel.
A-douez ar perzhioù fizikel a vez muzuliet diehan e c'heller menegiñ an hirder, an uhelder, ar skinoberiegezh, an tolz, an tizh, ar gwrezverk, ar gwask, al labour hag all.
Evit muzulioù fizikel a zo e vez fardet, pe dermenet, ur patrom fetis evit an unanenn, a reer "stalon" pe "skouer" anezhañ.
Endalc'her lakaet da venveg-muzuliañ
E-maez eus an dachenn skiantel ez eus muzulioù fetis, da lavaret eo an endalc'herioù a implijer a-gozh evit muzuliañ kementadoù a bep seurt : mentoù, liñvennoù, poultr, greun. Da skouer, ar greun a veze muzuliet a-boezelladoù (gant ur pod anvet "poezell") betek mare an Dispac'h Gall. Ouzh al litr, a zo un unanenn etrebroadel, ez eo bet erlerc'hiet abaoe.
Seth
Seth e oa doue an dezerzh, an arnev, an dizurzh hag ar broioù estren e relijion Henegipt.
Gwerin
Ar werin eo yoc'h an dud izelañ o statud er gevredigezh. Implijet e vez da gentañ evit an dud vunut, ar pezh a vez anvet ar bobl voutin ivez ragenep d'ar c'hlasoù sokial uhelañ, enno ar pennoù bras pe ar vegenn.
Japan
Un enezeg a-hed aodoù sav-heol Azia a ya d'ober Japan (e japaneg: 日本 Nihon pe Nippon, ent-ofisiel Stad Japan, 日本国 Nippon-koku pe Nihon-koku). Peder enezenn bennañ zo : eus an norzh betek ar su, Hokkaido, Honshu (an hini vrasañ), Shikoku ha Kyushu ha 97 % eus ar vro zo dindane ; 6 852 enez zo en holl e Japan abaoe 1945. Ouzhpenn 300 km eo hed an enezeg en holl ; 600 kilometrad e mervent Kyushu emañ Naha, war Enez Okinawa hag a zo lod eus strollad inizi Ryukyu (pe Ryūkyū rettō e japaneg). En tu-hont da 1 000 kilometrad hed zo da enezeg Nanpo, e su Tōkyō. Dindan Rusia emañ inizi Sac'halin (Karafuto e japaneg) ha Kouril (Chishima retto) a zo muioc'h eget 1 200 kilometrad hed dezho. E norzh ar vro emaint hag alies-kaer e vezont gwelet evel penn-pellañ Japan.
Gwerin
Ur ger implijet a-gozh eo (krennvrezhoneg: gueryn ; Fañch an Uhel: gwerin)) pa oa ledanoc'h an troc'h etre ar bobl hag ar re o doa madoù ha moienoù bevañ a-zoare. Er XVIIvet kantved e oa 80% eus an dud e Bro-C'hall o tennañ gounid eus an douar evel kouerien gant nebeut a splet. E 2006 e veze lavaret e oa 30% eus an dud dezho ul live bevañ eus an strishañ hag a c'hellfe bezañ termenet evel izili eus ar werin.
Koulskoude, diwar levezon ar c'hembraeg gwerin eo bet lakaet gwerin da vezañ kevatal d'ar ger gregach demos ha diwar ar ster-se ez eus bet savet troidigezhioù evit ar gerioù deveret (sellet ouzh geriadurioù François Vallée ha Roparz Hemon).
Japan
Diskouezet eo bet gant an arkeologiezh e oa poblet Japan kerkent hag ar paleolitik uhelañ. Meneget eo Japan e skridoù istor Sina adalek ar. Troc'het eo istor Japan e prantadoù ma oa levezonet kalz gant ar bed diavaez heuliet gant prantadoù hir digenvez. Abaoe diazezadenn e vonreizh nevez e 1947 ez eo deuet Japan da vezañ ur vonarkiezh vonreizhel gant un impalaer hag ur parlamant dilennet, an Dael.
An trede brasañ galloud ekonomikel eus ar bed eo Japan hervez ar PDG. Ar pevare ezporzhier brasañ eo ivez hag ar c'hwec'hvet emporzhier brasañ. Ur vro diorroet eo, dezhi ul live buhez uhel, hag an esperañs bevañ hirañ en deus er bed hervez jedadennoù Aozadur ar Broadoù Unanet. Mes arabat eo d'an daolenn vrav-se kuzhat ar c'hudennoù bras a c'hourdrouz dazont ar vro : gouzañv a ra Japan diwar ur feur genel e-mesk ar re izelañ er bed, kalz re izel da erlerc'hiañ ar rummadoù a ya da anaon : e 2017, e oa negativel feur kresk ar boblañ e Japan gant -0.21%, hag istimet e oa ar feur strujusted da 1,41 bugel dre vaouez Emañ poblañs ar vro o tigreskiñ.. Japan eo ar vro er bed ma pouez ar muiañ an dle foran ivez ; pa dizhe 223,80 % eus ar PDG e 2017.
Gwerin
Gwerin eo talbenn un dastumad brezhonek embannet gant Hor Yezh ma vez embannet ennañ danvez lennegezh pobl (kontadennoù, kanaouennoù evel reoù an Dastumadenn Pengwern...).
Folk
Japan
Istor
E-korf un nebeud bloavezhioù hepken en em dreuzfurmas kalz kevredigezh ar vro pa oa deuet an darempredoù en-dro gant broioù ar c'hornaoueg. Diskaret e voe ar shogunelezh, ha lakaet e voe an impalaer da ren en-dro. Gant adreizhadennoù an oadvezh Meiji kroget e 1868 e teuas cheñchamantoù a-leizh. Torret e voe ar reizhiad gladdalc'hel, ha kalz lezennoù eus broioù ar c'hornaoueg a voe kemeret, enne ur reizhiad lezenniñ hag a c'houarnamant. Adreizhadennoù all a voe ivez en armerzh, er gevredigezh hag en arme, ar pezh a dreuzfurmas Japan en unan eus riezoù bras ha modern ar bed. Ur youl vras da sevel a greskas er vro gant-se. Tarzhañ a reas brezelioù enep Sina e 1895) hag enep Rusia e 1905) da-heul. E-kerzh ar brezelioù-se e voe gounezet Korea, Taiwan ha tiriadoù all gant Impalaeriezh Japan. E penn-kentañ an e kendalc'has an impalaeriezh da astenn : aloubiñ a reas Mandchouria ha sevel eno ar Stad vargodenn anvet Manchouoko. Un eil brezel a loc'has e Sina e 1937 ha, da echuiñ, an argadenn e Pearl Harbor e 1941 a lakaas ar vro da gemer perzh en Eil Brezel-bed. Trec'het e voe Japan e 1945 da ziwezhañ, goude ma voe taolet div vombezenn atomek gant ar Stadoù-Unanet, unan war Hiroshima hag unan all war Nagasaki. Kodianañ a reas Impalaeriezh Japan ha kevrediñ a reas ar gouarnamant nevez gant an Amerikaned d’an 2 a viz Gwengolo 1945. Dindan gward ar Stadoù-Unanet e chomas Japan gwastet betek 1952. Addeuet ar vro d'he ment orin en em lakas an armerzh en e sav en-dro goude 1952, ha berzh gant annezidi an enezennoù betek bremañ.
Politikerezh
D'ar 16 a viz Gwengolo 2020 e teuas Yoshihide Suga da vezañ kentañ ministr nevez ar vro.
Prefedelezhioù
Rannet eo Japan etre 8 rannvro, enno 47 prefedelezh renet gant ur gouarner dilennet hag ur gambr dilennidi.
Kêrioù
Setu amañ roll kêrioù Japan hervez o foblañs ; kalzik eus ar c'hêrioù-se a ya d'ober megalopolennoù.
Wigan
Wigan zo ur gêr e Bro-Saoz, hanter-hent etre Manchester ha Liverpool, hag e-barzh ar Greater Manchester.
Douaroniezh
War lez ar stêr Douglas emañ, 24 km er c'hreisteiz da gêr Preston, 26.6 km er gwalarn da v- Manchester, ha 28 km er biz da Liverpool.
Brasañ kêr ha pennlec'h distrig Wigan eo Wigan. 81,203 den a oa o chom e Wigan e 2001 pa oa 305,600 den en distrig.
Istor
E bro ar Brigantes e oa Wigan en amzer Brezhoned Enez Vreizh.
Gant ar Romaned e voe savet ur gêr anvet Coccium eno er Iañ kantved. I.A 4821 (Iter X) : COCCIO. Diwar *Coccion, kembraeg coch = liv ruz.
E 1246, a greder, e teuas da vout ur vourc'h, e kontelezh Lancashire. E dibenn ar Grennamzer e oa unan eus peder bourc'h ar gontelezh, an teir all a oa: Lancaster, Liverpool, Preston.
Da vare ar Reverzhi C'hreantel e tiorroas an armerzh hag e kreskas ar boblañs kenañ. Brudet e oa ar glaouegi, a oa bet kroget eno e 1450. E dibenn an XIXvet kantved e oa 1000 toull-mengleuz war-hed 8 km esu kreiz-kêr? ma c'haller ur c'huzulier embann e oa ur vengleuz a-drek pep ti e Wigan". Paouezet e voe an tennañ glaou war-dro eil hanterenn an XXvet kantved. E 1974 eo e teuas Wigan da vout ur rann eus ar Greater Manchester.
Glaou
Wigan Pier, ur porzh war ar Leeds and Liverpool Canal, a voe brudet gant George Orwell. En e levr The Road to Wigan Pier e teskriv Orwell buhez ar beorien er bloavezhioù and 1930. Goude fin an obererezh greantel-se en ardremez eo deuet Wigan Pier da vezañ un dachenn gouestlet d'an obererezh sevenadurel.
Breutadenn
Evit Rivet & Smith, Coccium a zo Edgeworth, Lancashire : "where the waters of the streams, especially when in spate, run red with iron" = e-lec'h an dourioù, e-kerzh dourioù-beuz, a zo ruz gant houarn.
Evit Ordnance Survey : Wigan
Liammoù
http://roman-britain.co.uk/names/coccium.htm
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski, kêr eus Polonia.
Pledeliav
Pledeliav zo ur gumun e kanton Plened-Yugon e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Anv
Pledeliau, 1219 ; Pludeliau, 1234 ; Pludelia, 1248 ; Pledelia, 1286 ; Pledeliat, 1364 ; Pledelia, 1420 ; Ploedelia, 1442 ; Pledillia, 1516 ; Pledelliac, 1516 ; Pledelia, 1630 ;
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
Brezhoneg
Kumun Pledeliav, asambles gant kumunioù all eus bro Lambal, evel Andel, Henon, Maroue (e Lambal hiziv) pe Pledeliav, a votas mennad al luskad Ar brezoneg er skol evit goulenn ma vefe kelennet brezhoneg er skolioù kentañ derez er bloavezhioù 1930.
Amfitrite
Amfitrite (Άμφιτρίτη, Amphitrítê, e gregach) e oa gwreg Poseidon, doue ar mor e relijion Hellaz kozh. Merc'h e oa da Nereüs ha Doris.
Mojenn
Gant he c'hoarezed Nereidezed edo o c'hoari war an aod pa voe sachet warni selloù Poseidon, m'en doe an doue c'hoant anezhi. Ha hi kuit da guzhat, ha da glask repu da-gichen Atlas, er penn all d'ar bed ha d'ar mor. Met skrapet e voe gant un delfin, ha roet da Boseidon. War-lerc'h se e voe mamm da Driton.
Skridoù
N'eus meneg ebet eus Amfitrite en Ilias. Hervez an Odysseia ez eo un doueez eus ar mor hag a ren war ar morviled, hogen anv ebet eus he darempred gant Poseidon.
Anv anezhi zo ivez en Himn homerek da Apollon Delios (savet war-dro 700 kent JK) hag unan eus an doueezed a aozas ganedigezh an doue-se a-enep da ali Hera. Hervez ar pseudo-Apollodoros, e vije koshoc'h c'hoazh, ha lakaet eo gantañ e-touez an Okeanidezed.
Kentañ meneg eus he darempred gant Poseidon a gaver e Theogonia Hesiodos hag ivez eus he mab Triton.
Nout
Un doueez e mitologiezh Henegipt eo Nout, doueez an oabl eus Navad Bras Iounou (Heliopolis). Arouez ar stergann eo, ha sellet e vez outi evel mamm ar stered.
Kemer a ra perzh evel douez kentañ er vojenn a zezrevell krouidigezh ar bed hervez Navad Bras Iounou. Hervez ar vojenn-se ez eo merc'h da Chou, doue an aer, ha Tefnout, doueez ar glebor. C'hoar gevell ha gwreg Geb, doue an douar ez eo ivez ; aroueziañ a reont o-fevar eta ar peder elfenn bennañ). Ouzhpenn-se ez eo Nout merc'h-vihan an doue-heol Atoum.
Verved
Ar verved a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cercopithecidae, Chlorocebus pygerythrus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Hollzebrer eo ar verved petra bennak ma kav gwelloc'h ar frouezh koulskoude.
Annez hag isspesadoù
Al loen a vev ar pemp isspesad anezhañ : en Afrika ar Su hag ar Reter, en un takad hag a ya eus Etiopia ha Somalia da Suafrika, hep ankouaat Kenya ha Tanzania ennañ. Gwell eo gantañ dibab e annez e koadegi digor ha savanennoù.
Öland
Öland zo un enezenn svedat er Mor Baltel. Un enezenn vras eo, war-hed 6 km diouzh aod Sveden, e kontelezh Kalmar. Staget eo ouzh an douar-bras gant ur pont 6100 metr hed, abaoe 1972. Borgholm eo ar gêr bennañ.
Verved
Annez hag isspesadoù
Degaset eo bet e stadoù 'zo eus Stadoù-Unanet Amerika (Alabama, Arizona, Florida, Kalifornia, Louisiana ha Texas) kement hag en enez Ascension, er Bahamas, e Barbados, Bermuda, Jamaika, Kab Glas, Kuba, Nevis, Republik Dominikan, Republik Haiti ha Sant Kitts.
Besièrs
Besièrs (Béziers e galleg, distaget [bezje] ; Besièrs en okitaneg, distaget [be'zjɛs]) zo ur ĝer eus Okitania, e departamant an Hérault, e Frañs. Tost da 90 000 den zo o chom eno. Lec’hiet eo war lez ar stêr Orb, war vord ur skourr eus Kanol ar C'hreisteiz, war-hed 20 km diouzh ar Mor Kreizdouar.
14 Here
Lidoù
Sant an deiz : Santez Enora
Anubis
Anubis (henc'hresianeg : Ἄνουβις) eo anv a orin henc'hresianek un doue e benn aourgi liammet gant ar balzamegekadur hag ar vuhez er bed all e relijion Henegipt. En henegipteg e veze anvet Inpu (skrivet a-wezhioù Anup, Anpu, Ienpw). Hervez un dreuzskrivadenn akkadek e lizheroù Amarna e oa distaget anv Anubis evel Anapa Ar meneg koshañ anezhañ a gaver e testennoù piramidennoù an Henimpalaeriezh ma oa liammet gant interamant ar faraoned. D'ar mare-hont e oa Anubis doue pouezusañ ar re varv met kemeret e voe e lec'h e-doug ar grennimpalaeriezh gant Osiris.
Anvioù all en deus, a zo stag ouzh e roll el lidoù-kañv, evel hennezh hag a zo e lein ar menez, a bouez war e roll gwareziñ ar re varv hag o bezioù, hag an titl Hennezh hag a zo el lec'h ma saver ar balzamegennoù, a laka ar pouez war al lidoù a dalveze da brientiñ ar vuhez goude ar marv. Evel kalz doueed all eus Henegipt en doa Anubis perzhioù disheñvel e kenarroudennoù liesseurt, ha dibunadeg foran ebet ne veze graet en Henegipt da skouer hep ur skeudenn eus Anubis douget dirazi.
Graet e vez Anpout eus gwreg Anubis, hag an doueez Kebec'het eoa o merc'h.
Spes (doueez)
Spes a oa doueez henroman ar spi pe ar goanag. Spes, ultima dea ("Spes, an doueez diwezhañ") a veze graet anezhi ivez.
Aroueziañ a rae an esper da gaout eostoù puilh, kenkoulz ha bugale. Gervel hec'h anv a veze graet pa veze kresket an dud en un ti, pe eured war wel, pe da vareoù a bouez all.
Klotañ a rae gant an doueez Elpis henc'hresian.
Un templ a oa dezhi er Forum Holitorium.
En oberoù arzel e weled Spes o troñsañ he sae en ur zerc'hel un dornad bleunioù pe korn ar builhded. Un delwenn anezhi zo er Villa Ludovisi e Roma.
René Vautier
Ur sevener ha film-barer breizhat e oa René Vautier, bet ganet d’ar 15 a viz Genver 1928 e Kameled (Penn-ar-Bed) ha marvet d'ar 4 a viz Genver 2015 e Kemper,.
Ur yaouankiz stourm
E dad a oa micherour en ul labouradeg hag e vamm a oa skoalaerez. Adalek 1943 e krog gant ar stourm, da vare Rezistañs Frañs, pa ne oa nemet 15 vloaz. Diwar se en deus meur a vedalenn : Kroaz ar brezel, da 16 vloaz, hag eñ e karg eus strollad ar re yaouank e klann René Madec, hag enorioù ar Vroad gant ar jeneral Charles de Gaulle evit e oberoù politikel gant ar Rezistañs (1944).
Ur vuhez filmaozer engouestlet
Goude e studioù e lise Kemper e tap diplom an IDHEC (Ensavadur Studioù Uhel war ar Sinema), er rummad seveniñ, e 1948. E 1950, gant sevenidigezh ar film-berr Afrique 50, ar film eneptrevadennel kentañ e Frañs ha pennoberenn ar sinema engouestlet, eo enkablet 13 gwech ha kondaonet ur wech d’an toull-bac’h evit bezañ graet gaou ouzh dekred Pierre Laval (Ministr an trevadennoù e 1934). Kaset eo da doull-bac’h brezel Saint-Maixent, ha goude-se da Niederlahnstein, en takad gall a oa dindan dalc’h an Alamaned. E miz Mezheven 1952 eo dieubet.
Ur wech distro da Vreizh, e 1970, e sav Unvez Produiñ Sinema Breizh (an UPCB) a-benn « filmañ er vro ». E 1972 e roet da Avoir 20 ans dans les Aurès Priz Meur Festival Sinema Cannes, met René Vautier a zo aet kuit da ginnig e film e Annabah, en Aljeria, peogwir e soñje dezhañ e oa o vont da vezañ serret e Cannes gant an archerien. Resev a raio e briz gant prezidant ar festival ur miz goude, e Kemper. E miz Genver 1973 e krog gant un harz-debriñ evit goulenn-groñs ma vefe «(…) lamet digant bodad kontrollañ ar sinema ar galloud da damall ur film hep reiñ abeg ebet ; ha ma vefe berzet ouzh ar bodad-se da lakaat lemel pe nac’h vizaoù evit digarezioù politikel ». Trec’h eo René Vautier war ar bodad. Claude Sautet, Alain Resnais ha Robert Enrico a ro harp dezhañ ha da ziwezh an harz-debriñ e vez kemmet al lezenn. E 1974 e vo enoret gant juri ar Film enepgouennelour evit e bennoberenn a-bezh. Ur c’hevredad produiñ dizalc’h a grou e 1984 : Images sans chaînes.
A-holl-viskoazh en deus strivet da lakaat « e-kerz an dud ar skeudennoù hag ar son a veze berzet outo gant ar galloudoù e plas », evit diskouez « piv e oa an dud ha petra a vennent ». René Vautier zo unan eus ar filmaozerien rouez-kenañ o deus bet c’hoant da lakaat an traoù da cheñch dre filmañ, evel Jean-Luc Godard en doa kroaziet e 1968 da-geñver krouidigezh ar Strolladoù Medvedkine (strollad filmaozerien-vicherourien nemetañ istor ar sinema).
E 1998 e resev Priz Meur Kevredad Keodedel an Aozerien Liesvedia evit e bennoberenn a-bezh. Stourmet en deus ouzh Jean-Marie Le Pen, hag evel an Abbé Pierre evelkent, en deus difennet Roger Garaudy a oa tamallet war an negasionism. Bet en deus Kolier an Erminig e Pondi e 2000. O chom edo e Kankaven. O prientiñ ur film diwar-benn ar c’hontrollerezh, frammet gant e wreg Soazig Chappedelaine, zo filmaozerez anezhi ivez, en deus graet war an diwezhadoù. E 2009 e resev ur Mikeldi a enor evit e oberenn a-bezh gant Zinebi, festival etrebroadel an teul-film hag ar film berr Bilbao. Kinniget eo evel « an den bet muiañ kontrollet e Frañs ». Mervel a ra en ospital Kemper e miz Genver 2015 d'an oad a 86 vloaz.
21 Kerzu
Darvoudoù
Hervez an hengoun eo an 21 a viz Kerzu deiz kentañ ar goañv (en Hanterzouar an Norzh).
Hero
right|thumb|200px|Gortoz diwezhañ Hero gant [[Frederic Leighton, ma weler Hero nec'het o c'hortoz Leandros e-kreiz ar gwallamzer.]]
Hero (Ήρώ / Hêrố e gregach) a oa ur plac'h yaouank e mojennoù Hellaz kozh.
Ar vojenn
Belegez Afrodite e oa Hero e Sestos, o chom e oa en un tour war aod europat an Hellespontos.
Karet e oa gant ur gwaz yaouank, Leandros, a dreuze an Hellespontos eus Abydos bep noz, dre garantez, da gousket ganti: dirazañ e wele ar gouloù dalc'het gant e vestrez.
Un noz e voe gwallamzer, lazhet ar gouloù, ha Leandros ne gavas ket e hent en deñvalijenn.
En deiz war-lerc'h e voe kavet e gorf war an aod. En em lazhañ a reas Hero oc'h en em deurel eus lein an tour.
thumb|right|250px|Hero ha Leandros, gant [[William Etty (1828)]]
Oberennoù
Meur a arzour zo bet awenet gant ar vojenn:
Da gounaat ar yaouankizoù eo e treuzas Lord Byron an Hellespontos war-neuñv e 1810 etre Sestos hag Abydos: un eur ha dek munut e oa bet o neuial.
Livourien zo o deus livet ar vojenn: evel ar C'hallaoued Théodore Chassériau ha Jean-Joseph Taillasson.
Kerzu
Daouzekvet ha diwezhañ miz ar bloaz eo Kerzu en Deiziadur gregorian. Ar mizioù du a vez graet eus miz Du ha miz Kerzu e brezhoneg. Un deiz ha tregont zo ennañ, unan eus ar mizioù hirañ eo eta.
An anv
Dont a ra an anv eus "ker" ha "du": ar miz du-tre eo Kerzu. Kerdu a vez lavaret e rannyezh Treger. Anv ur c'hastell hag ur wazh e korn-bro Lokmikael-an-Traezh eo Kerdu ivez.
Genver
Miz kentañ ar bloaz en deiziadur gregorian eo miz Genver, skrivet Genveur a-wechoù.
Anv-tud
Un anv-badez hag un anv-tiegezh eo Genver ivez.
Di indigetes
Personeladurioù perzhioù difetis eo an darn vrasañ anezho, ha dre-se n'int nemet doueed ag eil pe drede renk. Pouezusoc'h un tamm e oa Ops, Jano ha Quirino. Benel eo an darn vuiañ eus an anvioù, evel re ar perzhioù e latin. N'eus ket da vezañ souezhet eta pa weler pegen niverus e oa an doueezed gant ar Romaned.
Genver
Pennadoù kar
‎
Isis
Isis eo an anv a orin gresianek a roer da Aset pe Iset, doueez gwarezerez ha salvus e mitologiezh Henegipt. Ezel eo eus Navad Bras Iounou.
Seblantout a ra e oa personeladur an tron gwezhall. E anv egiptat e hieroglifoù Egipt a dalvez "an azezenn". En enskrivadurioù e veze diskouezet da gentañ dindan stumm ur vaouez gant ur gador a dalvez dezhi da goef. Diwezhatoc'h e cheñchas an doare d'he zaolenniñ. Gwelet e vez dindan stumm ur vaouez dezhi kerniel ur vuoc'h a bep tu d'ur skant a arouez al Loar ; arabat eo neuze he droukveskañ gant Hathor, a oa doueez ar garantez, ar gened, ar sonerezh, ar vammelezh hag al levenez.
Meurzh
Meurzh a zo
Harpiezed
thumb|right|250px|Aourlivadur, v. [[1350]]
An Harpiezed (Ἅρπυιαι / Hárpuiai e gregach), harpienn en unander, pe herpidaed (herpida en unander), a oa merc'hed da d-Thaomas ha d'an Okeanidenn Elektra, pe hervez un doare all, merc'hed da d-Tyfon. Doueezed an drailh hag an dial int, dial an doueed diwar-goust an dud.
O anv
Talvout a ra o anv (Ἅρπυια / Hárpuia) kement hag « a nij hag a zrailh » : buanoc'h int eget an avel, trec'hiñ warno n'haller ket, gragailhat ha drailhañ a reont e kement lec'h ma tremenont, ha ne chom nemet o c'haoc'h war o lerc'h.
Hervez Homeros int doueezed ar c'horventennoù, hañval ouzh kezeg gouez, pa denn an avelioù flour da gezeg doñv. Hervez Hesiodos o deus ur c'horf askellek hañval ouzh hini an evned, ha pennoù merc'hed. Hervez Vergilius o deus dremmoù plac'hedigoù ha krabanoù laboused preizh.
Teir int :
Dont a c'hallfe mojenn an Harpiezed eus ar c'hilhegi-raden. Kement-se a greder en abeg d'an drailh a reont dre lec'h ma tremenont, hag abalamour ma vezont kaset kuit gant avel an hanternoz.
Mae
Pempvet miz ar bloaz eo miz Mae hervez an deiziadur gregorian.
Gwechall e oad kustum, e meur a vro en Europa, da blantañ ur « gwezenn miz Mae » evit lidañ distro an delioù er gwez. E Kontelezh Nisa e weled plac'hed ha paotred o « treiñ ar Mae » ouzh son ar pif hag an daboulin, da lavarout eo dañsal koroll-tro miz Mae en-dro d'ar wezenn plantet war leurgêr ar gêriadenn.
Gouere
thumb|Gouere e les Très Riches Heures du duc de Berry, [[1486]] Seizhvet miz ar bloaz eo Gouere, skrivet Gouhere ivez, en deiziadur gregorian.
C'hwevrer
Eil miz ar bloaz eo C'hwevrer en deiziadur gregorian.
Miz berrañ ar bloavezh eo, 28 deiz ennañ ; un devezh ouzhpenn a vez bep pevar bloaz, er bloavezhioù bizeost evel 2020.
21 Meurzh
Devezh kentañ an Nevezamzer en Hanterzouar an Norzh eo an 21 a viz Meurzh (ha devezh kentañ an Diskar-amzer en Hanterzouar ar Su).
C'hwevrer
Dont a ra an anv brezhonek eus an anv-gwan latin februarius, « miz ar glanaat », eus februare « glanaat », diwar anv an doueez roman Febris, deuet diwar anv an doue etrusk Februus ar glanaer : gouel ar glanaat en nevezamzer e oa ar februa, februalia, a veze lidet da 15 devezh ar miz-se.
Gwengolo
Navet miz ar bloaz eo miz Gwengolo en Deiziadur juluan evel en Deiziadur gregorian.
Miz an distro d'al labour eo evit kalz a labourerien, evit ar skolidi hag ar studierien.
15 Here
Lidoù
Sant an deiz : Santez Aourell.
Yezhoù kouchitek
Ur skourr eus ar yezhoù afrez-aziatek eo ar yezhoù kouchitek komzet e Korn Afrika.
Setu ar yezhoù kouchitek pennañ hervez an niver a dud a ra gante:
Isrannet e vez ar yezhoù kouchitek evel-hen dre vras:
Svaneg
Peder rannyezh pennañ ez eus:
Ur yezh dre gomz eo ar svaneg hep yezh unvan ebet evit ober gantañ dre skrid hag implijet e vez ar georgeg dre skrid. N'he deus ar yezh-mañ ouzhpenn statud ofisiel ebet e neplec'h.
En arvar da vont da get eo ar svaneg dre ma vez desket nebeutoc'h-nebeutañ gant ar re yaouank.
Yezhoù andiek
Un skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar yezhoù andiek komzet e Dagestan.
Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù didoek.
Andieg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar andieg (andi) komzet gant 9 000 den e Dagestan.
Tchetcheneg
Yezh ofisiel Tchetchnia eo an tchetcheneg.
Ac'hvac'heg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo an ac'hvac'heg (akhvakh) komzet gant 5.000 den e Dagestan.
Kabardeg
Ar c'habardeg en deus 48 kensonenn, en o zouez 22 dre c'hwezhañ ha 2 vogalenn nemetken.
Div rannyezh pennañ a zo:
Skrivet e vez gant al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet e rusianeg.
Yezhoù kouchitek ar c'hreiz
Ur skourr eus ar yezhoù kouchitek eo yezhoù kouchitek ar c'hreiz pe yezhoù agawek, ennañ 5 yezh komzet e Etiopia dreist-holl hag ivez e Eritrea (ur yezh nemetken).
Isrannet e vez yezhoù kouchitek ar c'hreiz evel-hen:
Ebrel
Imbrel a reer eus anv ar miz e Bro-Wened a-wechoù.
Gerdarzh
Eus al latin (mensis) Aprilis). Diasur eo an anv latin, met dre ma oa Ebrel eil miz an deiziadur roman, ma raed Quintilis eus ar pemvet miz (Goure) ha Sextilis eus ar c'hwec'hvet (Eost) e c'houlakaer e raed *((ap(e)rilis) "an hini da heul" goude Meurzh.
C'hvarcheg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar c'hvarcheg (khvarsh) komzet gant 1.000 den e Dagestan
Tsezeg
Ur yezh bizkaokazek eus skourr ar yezhoù didoek eo an tsezeg pe didoeg (dido) komzet gant 15.000 den e Dagestan.
Yezhoù didoek
Ur skourr eus yezhoù kaokazek ar biz eo ar yezhoù didoek pe yezhoù tsezek komzet e Dagestan.
Tost-tre eo ar yezhoù didoek d'ar yezhoù andiek.
Setu rol ar yezhoù didoek:
Godobereg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar godobereg (ghodoberi) komzet gant 2.500 den e Dagestan
Lakeg (Dagestan)
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù lakek-darvek eo ar lakeg komzet gant 82.010 den e douaroù-uhel kreiz Dagestan.
Bagvalaleg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar bagvalaleg (bagval pe bagvalal) komzet gant pevar mil den e Dagestan.
Botlic'heg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar botlic'heg (botlikh) komzet gant 3.000 den e Dagestan
Mezheven
C'hwec'hvet miz ar bloaz eo Mezheven en deiziadur gregorian.
Dahaloeg
Ur yezh kouchitek eus isskourr yezhoù kouchitek ar su eo an dahaloeg (dahalo, sanye pe guo garimani) komzet gant tro-dro da 3 000 den e e Proviñs an Aod e Kenya (1997).
Mezheven
Hervez ar steredoniezh eo an 21 a viz Mezheven goursav-heol an hañv en hantervoul norzh, ha gousav-heol ar goañv en hantervoul su, a verk kreiz pep rannamzer. Kentañ deiz an hañv ofisiel eo avat en Norzh, ar goañv ofisiel er Su.
Dahaloeg
Ur yezh en arvar an hini eo dre ma vez kemeret he flas tamm-ha-tamm gant ar swahilieg.
Ral eo etre an holl yezhoù kouchitek abalamour ma vez implijet ganti klikoù daoust ha n'he deus bet na liamm na darempred ebet gant ar yezhoù khoi-san.
Liammoù diavaez
Ethnologue
Erigone
Erigone a oa karet gant Dionysos ha mamm e oa d’an haroz Stafilos.
Mezheven
Gerdarzh
Keltiek eo anv miz Mezheven, eus *mediosaminos, "kreiz an hañv".
Erigone
He zad Ikarios, eus Aten, a oa hegarat ouzh Dionysos, hag an doue a roe gwin d'e vesaerien.
Bejteg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar bejteg (bezhta) komzet gant 6,800 a dud e Dagestan dreist-holl.
Hinouc'heg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar hinouc'heg (ginukh) komzet gant 200 den e Dagestan
Tchamalaleg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar tchamalaleg komzet gant 4 000 den e Dagestan.
Erigone
Ar vojenn
Un deiz e oant mezv, hag e soñje dezho en doa klasket Ikarios o c'hontammañ. Hag int, droug enne, d'e lazhañ. Kavet e voe e gorf gant e verc'h hag he c'hi Marea. Ma’z eas foll Erigone gant ar glac’har hag ez eas d’en em grougañ.
Gigatleg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar gigatleg (gigatl pe chamalal) komzet gant 4.000 den e Dagestan
Erigone
Ar vojenn
Ha mantret Dionysos, ha droug ennañ. Da gentañ e lakaas ar vosenn da redek dre gêr Aten. Goude e vroudas ar merc'hed yaouank dizimez d’en em grougañ ouzh skourroù ar gwez pin.
Kenderc’hel a reas an traoù er stumm-se betek an deiz ma lavaras orakl Delfi e oa ret kastizañ ar vesaerien a oa kiriek da vuntr Ikarios evit habaskaat Dionysos. Ma voent krouget d’o zro, ha lakaet e voe un deiz da enoriñ Erigone.
Ankiniz
Ur gumun gozh eus Breizh, e Bro-Naoned hag e departamant Liger-Atlantel oa Ankiniz. Emañ bremañ e-barzh ar gumun nevez Ankiniz-Sant-Gerent.
War un dorgenn emañ kêr, etre ar stêr Liger ha geunioù ar Grée.
7 535 annezad a oa enni o chom, hervez niveradeg an EBSSA e 2011.
Anv
" Rigord, dans la vie de Philippe-Auguste, parle d'Ancenis et l'appelle Andenesium, mot qui se rapproche beaucoup de l'étymologie que quelques uns lui assignent, an-den-ès, belle foret et rivière...".
Brezhoneg
Abaoe miz Gwengolo 2013 ez eus kentelioù brezhoneg eno, a-drugarez da genlabour Hentoù Breizh ha Kentelioù an Noz.
Istor
War un diazez galian-roman emañ tour-porched an iliz Sant-Pêr ha e chapel Itron Varia an Delivrañs eo bet kavet e 1943 ul laouer vaen meroveat. War-dro an 8vet kantved e seblant Ankini bezañ deuet da vezañ ur gêr wirion diwar ar c'henwerzh war ar stêr (savet eo bet chaoserioù en 10vet kantved a c'heller gwelout anezho hiziv c'hoazh). An darnvuiañ eus ar c'henwerzh a veze graet gant ar gwin (Muskadig) Alc'houez Breizh eo bet Ankiniz er Grennamzer pa oa war hent an alouberien o tont eus Bro-C'hall dre traoñienn al Liger.
Yezhoù kaokazek an norzh-kreiz
Ur skourr eus ar yezhoù kaokazek eo yezhoù kaokazek an norzh-kreiz anvet ivez yezhoù nac'hek pe yezhoù vaynac'hek komzet dreist-holl e Tchetchnia hag Ingouchetia e Rusia met war ledanaat ez eo aet takad ar yezhoù-mañ abalamour d'an niver uhel a divroidi eus Tchetchnia aet da glask repu er Reter Kreiz hag e Kreiz Azia.
Setu roll ha renkadur yezhoù kaokazek an norzh-kreiz:
Panareg
Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo ar panareg (eñapa "ar bobl") komzet gant tro-dro da 3.000-4.000 den e kreiz Venezuela.
Meur a rannyezh ez eus.
Hounzibeg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù didoek eo ar hounzibeg (gunzib) komzet gant 600 den e Dagestan
Du
Yezhoù all
An navet miz e oa en deiziadur roman kozh, deiziadur Romulus, se zo kaoz e vez graet November anezhañ e saozneg, noviembre e spagnoleg ha novembre e galleg. E finneg e reer marraskuu eus miz Du, da lavaret eo "miz ar re varv". E poloneg ha tchekeg e vez graet Listopad eus ar miz-se, da lavarout eo "miz an delioù o kouezhañ".
Deizioù
D'ar c'hentañ a viz Du e vez lidet gouel an Hollsent gant an Iliz katolik roman. Da vare ar Gelted kozh e oa ul lid all en Iwerzhon : gouel Samhain (Lá Samhna en iwerzhoneg) a oa deiz kentañ ar goañv.
Adigeg
Ur yezh kaokazek ar gwalarn eus skourr ar yezhoù kirkasek eo an adigeg (Адыгэ) anvet ivez kirkaseg tcherkeseg komzet gant tro-dro da 300 000 den e Republik Adigea e Rusia (125 000 den), Irak, Israel, Jordania, Makedonia an Norzh, Siria ha Turkia.
Gant ar rusianeg ez eo an adigeg unan eus div yezh kenofisiel Republik Adigea. E Turkia e vez kavet an darn vrasañ eus an dud a ra gant ar yezh-mañ. Eno avat n'he deus statud ofisiel ebet.
Unvanet e oa bet ar yezh goude Dispac'h miz Here 1917. Abaoe 1938 ec'h implijer al lizherenneg kirillek evit skrivañ an adigeg goude bezañ bet implijet en he raok kement al lizherenneg arabek da gentañ hag al lizherenneg latin da heul.
Kalacheg
Ur yezh dardek eo ar c'halacheg (kalashamun) komzet gant 6.000 den e Chitral e Pakistan.
Hichkaryaneg
Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an c'hreisteiz eo an hichkaryaneg (hixkaryana) komzet gant 500 den war lennoù ar Stêr e Brazil.
Tindieg
Ur yezh kaokazek ar biz eus skourr ar yezhoù andiek eo ar tindieg (tindi) komzet gant 5.000 den e Dagestan
Hichkaryaneg
Ral e-touez yezhoù ar bed eo hichkaryaneg abalamour ma vez savet ar frazennoù ganti hervez an urzh renadenn-verb-rener.
Gelaoeg
Ur yezh taiek-kadaiek eus skourr ar yezhoù geek-tchiek eo ar gelaoeg (gelo pe kelao) komzet gant tro-dro da 3.000 den e Sina
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez dilezet tamm-ha-tamm evit ober kentoc'h gant yezhoù all.
Yezhoù kaokazek ar gwalarn
Ur familh-yezhoù eo yezhoù kaokazek ar gwalarn (anvet ivez yezhoù pontek pe yezhoù kirkasek) komzet e Kaokaz Rusia, Turkia, Jordania, Kabardino-Balkaria hag Abc'hazia
Adigeg
Adigeg (kirkaseg pe tcherkeseg),
Paktaieg
Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar mervent eo ar paktaieg pe taieg ar su (pak thai pe dambro) komzet gant tro-dro da 5 milion a dud e su Tailand dreist-holl.
Akawaieg
Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an norzh eo an akawaieg komzet gant tro-dro da 6 000 den e Mazaruni Uhelañ e Guyana dreist-holl. Komzet e vez ivez, met kalz nebeutoc'h, e Venezuela.
Lakaet e vez ivez ar patamoneg da vezañ ur rannyezh eus ar yezh-mañ.
Liammoù diavaez
]
Dameleg
Ur yezh dardek eo an dameleg komzet gant nebeutoc'h evit 5.000 den e e traonienn Damil-Nisar e Chitral e Pakistan.
Ur yezh en arvar da vont da get e c'hellfe bezañ an dameleg dre m'emañ ar c'howareg o kemer e blas.
Chineg
Ur yezh dardek eo ar chineg (shina) komzet gant 321 000 den e Gilgit e norzh Pakistan hag en India.
Paloureg
Ur yezh dardek eo ar paloureg (palula phalura pe ashretiwar) komzet gant 7.000 den e traoñiennoù Ashret ha Biori e Chitral e Pakistan. E kêriadenn Sau en Afghanistan e komzer un adstumm eus ar yezh-se ivez.
Ingoucheg
Ur yezh kaokazek an norzh-kreiz eus skourr ar yezhoù veinac'hek eo an ingoucheg (ГІалгІай ghalghay /ʁəl.ʁɑj/) komzet gant tro-dro da 230.000 den e Tchetchnia (Rusia), Ingouchetia hag Ouzbekistan
Yezh ofisiel Ingouchetia eo an ingoucheg.
E penn-kentañ an XXvet kantved e veze skrivet an ingoucheg gant al lizherenneg arabek ha war-lerc'h Dispac'h miz Here e voe kroget he skrivañ gant al lizherenneg latin. Hiziv avat e vez implijet al lizherenneg kirillek gant un nebeud lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet er rusianeg.
Tiriyoeg
Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo an tiriyoeg (tiriyó pe trio) komzet gant tro-dro da 2.000 den o chom en daou du d'ar vevenn etre Brazil ha Surinam e norzh Amazonia.
Div rannyezh ez eus:
Yezhoù taiek
Ur skourr eus ar yezhoù taiek-kadaiek eo ar yezhoù taiek komzet e Viêt Nam, Tailand, Laos, Myanmar ha su Sina.
Setu penaos e vez isrenket ar yezhoù taiek:
Jorjieg
Ur yezh kartvelek ar jorjieg pe georgeg (ქართული ენა kartuli ena) komzet gant tro-dro da 4.1 milion a dud e Jorjia (83% eus ar boblañs), Iran, Azerbaidjan, Turkia ha Rusia.
Evel an holl yezhoù kaokazek ez eo ar jorjieg ur yezh ergativel ha daspegel. Luziet-tre eo fonologiezh ar jorjieg ivez dre ma ra gant meur a gensonenn a c'hell mont da heul an eil war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze.
Talvezout a ra ar jorjieg da yezh dre skrid evit an holl bobloù a ra gant yezhoù kaokazeg dre gomz evel ar svaneg, ar megreleg pe al lazeg.
Ul istor lennegel hir en deus ar jorjieg.
Setu rannyezhoù pennañ ar jorjieg:
Geb
Geb ha Nout a voe ken tost an eil d'egile ne c'halle tremen netra etrezo. Geb a voe dispartiet eus Nout gant o zad Chou, met a-drugarez d'ur finesa kavet gant Nout e teujont a-benn d'en em barañ hag engehentañ a rejont Osiris, Seth, Isis ha Neftis. Hervez un hengoun arouezek en em bare Geb ha Nout e teñvalijenn an noz hag e vezent dispartiet gant Chou diouzh ar mintin.
Jorjieg
Skrivet e vez ar jorjieg gant ur skritur ispisial, al lizherenneg c'heorgek.
Saekeg
Ur yezh taiek-kadaiek eus skourr ar yezhoù kamek-taiek eo ar saekeg komzet gant tro-dro da e Laos hag e biz Tailand.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez dilezet tamm-ha-tamm evit ober kentoc'h gant an isaneg pe al laoeg.
Gawareg-Bateg
Ur yezh dardek eo ar gawareg-bateg (gawar-bati pe aranduyiwar) komzet gant 9.000 den e Chitral e Pakistan (1.500 den) hag en Afghanistan (7.500 den).
Geb
Geb, doue an douar, ar plant hag ar maenadoù, a ro d'an douar e frouezh hag e zour. Unan eus ar peder elfenn a ya d'ober ar bed zo anezhañ. Krediñ a raed en Henegipt e veze degaset ar c'hrenoù-douar gant c'hoarzh Geb hag e lakae an trevadoù da greskiñ.
Un arouez eus ar roueelezh eo Geb ivez. Kemeret en defe ar galloud dre nerzh digant e vamm Tefnout a repuas en navad a-raok lezel an tron dezhañ. Dont a reas evel se da vezañ kentañ roue mojennel Henegipt hag e anv a roas da dron ar faraoned a veze anvet « tron Geb ».
Taolennet e veze dindan neuz un den du pe glas e groc'hen, en e c'hourvez war al leur ha dispartiet diouzh bolz an neñvoù (Nout) gant e dad Chou. Al livioù du ha glas a oa livioù mat-kenañ diouzh Henegiptiz, rak aroueziañ a raent an douar du strujusaet gant lec'hid dourioù an Nil (n'haller ket dioueret da gaout trevadoù mat), ha glas ar glazur, ha, dre vras, ar boudoù bev. Pa arouez ar roueelezh e vez ur gurunenn en e benn.
Doue an eñvor e oa ivez hag heñchañ a rae dorn ar skribed. Enoret e veze Geb en Heliopolis, hag e loened sakr a oa ar gwazi. Ur waz a gaver e-mesk an hieroglifoù a dalvez da skrivañ e anv.
Ar c'hwec'h faraon-doue a oa en urzh :
Feyleg
Feyleg Kurd Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù persidek eo ar eyleg (feyli; arabeg: al-fayliah) komzet gant ar Gurded chiited o chom e Diyalah en Irak.
Eost
thumb|Eost e Les Très Riches Heures du duc de Berry, [[1486]] An eizhvet miz eus ar bloaz eo en deiziadur gregorian, hag an eil miz, war-lerc'h Gouere, a zo en hañv penn-da-benn. Un deiz ha tregont zo ennañ.
En hantervoul norzh an Douar e klot gant miz C'hwevrer en hantervoul su.
Istor
Dont a ra an anv eus hini an impalaer roman Augustus (Aogust e brezhoneg). Er bloavezh 8 kent JK e voe lakaet gantañ un deiz ouzhpenn er miz, tennet digant C'hwevrer, evit ma vije kement-ha-kement a zeizioù e miz Eost hag e miz Gouhere, miz Julius Caesar, e ziagentour e penn gouarnamant Roma. En e raok, en deiziadur roman, e oa ar c'hwec'hvet miz, anvet sextilis diwar sextus, "c'hwec'hvet". Kregiñ a rae ar bloaz e miz Meurzh abaoe 750 kent JK, en amzer kentañ roue Roma, Romulus. An eizhvet miz e teuas da vezañ pa voe ouzhpennet Genver ha C'hwevrer e penn-kentañ ar bloaz en amzer ar roue Numa Pompilius war-dro 700 kent JK, pe pa voe tennet ar mizioù-se eus dibenn ar bloaz d'o lakaat en deroù gant an decemviri, war-dro 450 kent JK ; dizemglev a oa etre ar skrivagnerien roman war ar poent-se. Roet e voe anv an impalaer Augustus e 8 kent JK abalamour ma c'hoarvezas meur a zarvoud a bouez en e vuhez er miz-se, evel trec'h Alexandria.
Gerioù deveret
Eus augustus e teu ar gerioù:
Emgann Jena
D'ar 14 a viz Here 1806 e oa c'hoarvezet Emgann Jena (Jena en alamaneg, a zo en Alamagn hiziv an deiz). An trec'h a oa aet gant Napoleone Buonaparte, impalaer ar C'hallaoued, war ar Brusianed dindan urzhioù ar priñs Hohenlohe.
50 000 soudard a oa eus kostez al lu prusian ha 65 000 den a oa el lu bras renet gant Napoleone Buonaparte e-unan. En holl e oa bet lazhet pe gloazet 12 000 Prusian ha div wezh nebeutoc'h e tu ar C'hallaoued.
Er memes deiz e oa bet trec'h ar jeneral Davout war al lodenn all eus al lu prusian renet gant Dug Braunschweig e-doug emgann Auerstedt.
D'ar 27 a viz Here ez eas tre Napoleone Buonaparte e Berlin, kêr-benn Prusia, 10 mizvezh goude e drec'h war an Aostrianed en Austerlitz.
Bouyieg
Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek an norzh eo ar bouyieg (buyi; bouyieg: buxqyaix, LFE: [pu ʔjai]; sinaeg: 布依族; pinyin: bùyīzú) komzet gant tro-dro da 2,5 milion a dud e Guizhou, Yunnan ha Sichuan e Sina.
Pemoneg
Ur yezh karibek eus skourr yezhoù karibek an hanternoz eo ar pemoneg pe pemongeg (spagnoleg: pemón) komzet gant tro-dro da 4.800 den e Venezuela e Bolivar ha Gran Sabana. Komzet e vez ivez ar pemongeg e Brazil ha Guyana gant ouzhpenn 1.000 den.
Bouyieg
Ken tost eo ar bouyieg d'an djouangeg ma vez graet div rannyezh eus an hevelep yezh oute peurliesañ.
Skrivet e vez ar bouyieg gant al lizherenneg latin gant lizherennoù ispisial ouzhpenn.
Loureg
Ur yezh iranek eus skourr yezhoù iranek ar mervent eo al loureg (luri) komzet e Lorestan, Ilam, Chahar Mahaal ha Bakhtiari, Kohkiluyeh ha Buyer Ahmad hag e lec'hioù zo eus C'houzestan (Khuzestan) en Iran.
Skritur taidamek
Ne ouzer ket eus pelec'h e teu an skritur taidamek (Tai Viet) implijet evit skrivañ an taidameg, ur yezh taiek.
Pep lizherenn el abugida-mañ he deus ur stumm uhel hag ur stumm izel ha gant sinoù ispisial all e talvez kement-se da diskwel gant pesuert tonenn e rank bezañ distaget pep silabenn.
Setu ar c'hensonennoù:
Setu stumm ar vogalennoù stag:
Isaneg
Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù laoek-poutaiek eo an isaneg (ภาษาอีสาน phasa isan) komzet gant tro-dro da 23 milion a dud en Isan e Tailand.
Tost-tre eo an oisaneg d'al laoeg, met levezonet eo bet ivez gant an taieg. Gallout a reer en em glevout etre an teir yezh-se.
Gwechall e veze skrivet gant ar skritur laoek met bremañ e vez skrivet gant ar skritur taiek bet kelennet er skolioù abaoe ar bloavezhioù 1920.
Lareg
Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù persidek eo al achomi (achomi) komzet e Fars en Iran.
Kowareg
Ur yezh dardek eo ar c'howareg komzet gant 400 000 den e Chitral e Pakistan, e traoñienn Yasin hag e Gupis tost da Gilgit hag ivez e Swat uhel.
Evel un eil yezh e vez komzet e Gilgit hag e Hunza. Krediñ a reer e c'hellfe bezañ strolladoù bihan a gowaregerien en Afghanistan, China, India, Tadjikistan hag en Istanbul.
Evel ar yezhoù dardek all eo ar c'howareg ur yezh indez-Arian, koulskoude n'eo ket bet deveret eus ar sañskriteg evel an darn-vuiañ eus ar yezhoù indez-arian, met eus an indez-arianeg kozh.
Ul levezon deuet eus ar yezhoù iranek a zo bet warnañ ha brasoc'h eget ar pezh a zo c'hoarvezet er yezhoù dardek all.
Yezhoù yuzev-arabek
Ar yezhoù yuzev-arabek a zo enne meur a yezh arabek komzet gant ar yuzevion o chom pe bet o chom gwechall e broioù ma vez komzet arabeg.
Dre ma vez diazezet ar yezhoù yuzevek-se war ar an doare arabeg lec'hel e cheñch ivez ar yezhoù yuzev-arabek a lec'h da lec'h ivez, da skouer ar yuzev-morokeg pe ar yuzev-yemeneg.
Goude ar brezel etre israel hag ar broioù arabek e 1948 e tec'heas kuit an darn vrasañ eus ar yuzevion eus ar broioù arabek da glask repu en Israel hag e Frañs.
En arvar da vont da get emañ ar yezhoù yuzev-arabek hiziv dre ma'z int bet dilezet evit ober gant ar galleg pe an hebraeg hervez ar vro.
Peurliesañ e veze skrivet ar yezhoù yuzev-arabek gant al lizherenneg hebraek kentoc'h evit gant al lizherenneg arabek gant lizherennoù ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet en hebraeg.
Taidameg
Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar mervent eo an taidameg (taieg: pʰaːsaː tʰai dam ภาษาไทดำ ("taiek du"); sinaeg: 傣担语 dǎidānyǔ) komzet e Viêt Nam, Laos, Tailand hag e Jinping e Sina.
Skrivet e vez gant ur skritur ispsial, ar skritur taidamek.
Hazarageg
Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù persidek eo ar hazarageg (hazaragi) komzet gant an Hazared e kreiz Afganistan hag e lec'hioù zo ivez eus Pakistan. Meur a repuad hazaregour a vez kavet ivez e biz Iran.
Bachkardeg
Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù persidek eo ar bachkardeg (bashkardi pe bashagerdi) komzet e Kerman ha Sistan ha Baloutchestan e gevred Iran.
Meur a rannyezh ez eus oc'h ober ur pont etre al larestaneg diouzh un tu hag ar baloutcheg diouzh an tu all.
Ahomeg
Ur yezh taiek eus skourr ar yezhoù taiek ar gwalarn eo an ahomeg.
Koumzareg
Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù persidek eo ar c'houmzareg (kumzari) komzet gant tro-dro da 10.000 den eus meuriad ar Chihoued (shihuh) o chom e Kumzar e norzh Oman.
Ahomeg
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e diwezh an. Hiziv ne vez implijet nemet evit lidoù relijiel.
Koumzareg
Ar yezh iranek nemeti komzet e Ledenez Arabia eo ar c'houzareg.
Ahomeg
Skrivet e veze gant un doare-skrivañ ispisial, ar skritur ahomek.
Koumzareg
Diorroet e oa ar yezh diwar ar persek ha tost-tre eo chomet d'ar minibeg komzet e su Balotchistan doaust ha m'eo bet levezonet ar c'heriaoueg gant an arabeg.
En arvar da vont da get emañ ar yezh-mañ dre m'emañ ar re yaouank oc'h implijout arn arabeg en he lec'h muic'h-mui.
Ne vez ket skrivet ar c'houzareg ha n'eus lennegezh dre skrid ebet.
Yezhoù iranek
Renket e vez ar yezhoù iranek (pe yezhoù persek) e-touez familh ar yezhoù indez-europek. Marteze a-walc'h e teu ar yezhoù indez-iranek eus Kreiz Azia. Kaset e voent dre ar bed a-drugarez da levezonez impalaeriezh Persia ha gant ar Sasanided war o lerc'h. thumb|Kartenn o tiskwel al lec'hioù ma vez komzet yezhoù iranek
Setu penaos e vez renket ar yezhoù persek:
I. Yezhoù iranek ar reter
A. Yezhoù ar biz
B. Yezhoù ar gevred
'''II. Yezhoù iranek ar c'hornôg'''
A. Yezhoù ar gwalarn
B. Yezhoù ar mervent (Yezhoù persidek)
'''III. Yezhoù n'int ket bet renket c'hoazh '''
Skritur ahomek
Un abugida eo ar skritur ahomek implijet evit skrivañ an ahomeg, ur yezh taiek marv.
Yezhoù iranek
(* = yezh varv)
Skritur ahomek
Sur-mat e oa bet diorroet ar skritur ahomek war diazez ar skritur bramek a dalvezas da diazez evit an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ indek implijet e Gevred Azia.
Setu ar c'hensonennoù:
Setu stumm ar vogalennoù stag:
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Ar pennad-mañ a ginnig roll kumunioù al Liger-Atlantel. 207 kumun a gaver en departamant.
Tchorasmeg
Ur yezh iranek eus skourr ar yezhoù iranek ar reter tost-tre d'ar sogdeg eo ar tchorasmeg pe kwarezmegkomzet gwechall e Khwarazm en Ouzbekistan)
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Poblañs
1 296 364 annezad a oa en departamant e 2011, gant ur stankter a 188 /km², a-us da geidenn Bro-C'hall. Kavet e vez ur geidenn a 5 866 annezad dre gumun (1 542 evit Bro C'hall), pa 'z eo an niver kreiz a 2 143 annezad dre gumun (380 evit Bro C'hall).
Tchorasmeg
Ur yezh varv an hini eo.
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
• Ruz : kumunioù ar poloù kêrel
C'hloris
thumb|180px|Flora ha [[Zefyros, gant William Bouguereau (1875).]]
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
• Orañjez: kumunioù all an toleadoù kêr (unpol)
Yezhoù bizkaokazek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù bizkaokazek (anvet ivez yezhoù kaspek pe yezhoù dagestanek) komzet e Dagestan dreist-holl, met ivez e norzh Azerbaidjan ha Georgia.
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
• Melen: kumunioù all an takadoù kêr (liespol)
C'hloris
C'hloris (χλωρις / Khlôris e gregach) zo anv meur a blac'h e mojennoù Hellaz kozh.
Yezhoù bizkaokazek
Brudet eo yezhoù ar familh-mañ abalamour d'ar fonologiezh luziet-tre implijet gante, enni betek 60 kensonenn ha 30 vogalenn.
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
• Gwenn: kumunioù e-maez an takadoù kêr
C'hloris
E mojennoù zo e oa un nimfenn eus Inizi ar Wenvidien (a vije Inizi Kanariez hiriv, gouez da lod), liammet hec'h anv ouzh an natur, an nevezamzer, ar bleunioù, hag an eginañ.
Yezhoù bizkaokazek
Yezhoù ergativel daspegel ivez eo an holl anezhe, hag implijet vez gante meur a gas.
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
Gant ul linenn dev eo merket bevennoù pep tolead kêr.]]
C'hloris
C'hloris ha Zefyros
Zefyros, doue an avel gornôk, a garas anezhi, he skrapas, a zimezas ganti hag a viras anezhi e barr he yaouankiz, ma roas dezhi rouantelezh ar bleuñv. E miz Mae eo e voe o c'harantez en he bleuñv ha n'ankounac'ha ket ar varzhed, pa reont anv eus tro ar bloaz hag e goulzoù-amzer, da reiñ lec'h d'an daou bried-se e lidambroug an Nevezamzer. Ur mab o doe, Karpos, un anv hag a dalv kement ha "frouezh" e gregach.
Yezhoù bizkaokazek
Renkadur ar yezhoù bizkaokazek
Ez-hengounel e vez isrannet yezhoù ar familh-mañ e tri bloc'had pennañ evel-hen:
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
An toleadoù kêr, termenet gant an niver a bostoù-labour hag ar monedone stag ouzh al labour, a zo enno ur pol kêrel, hag a zo an unvez kêrel pennañ (da skouer : tolpad-kêrioù Naoned), ha kumunioù unpol, eleze kumunioù stag ouzh ur pol kêrel hepken ; Gallout a ra ar c'humunioù-se bezañ kêrel (da skouer : Bouez, Enorzh) pe diwar ar maez.
C'hloris
C'hloris ha Zefyros
Gwelout a c'haller ar vetaforenn naturel-mañ: "Zefyros... paotr an avel gornôg a zegas freskijenn ha glav e-kerzh an nevezamzer. En em unaniñ a ra gant C'hloris, doueez an diwanañ, a zeu anezhi frouezh fresk an douar."
Yezhoù bizkaokazek
Yezhoù avarek-andiek-didoek
Komzet e kornôg Dagestan
Roll kumunioù Liger-Atlantel
Toleadoù kêr
6 tolead kêr a zo en departamant :
C'hloris
E latin
Flora e oa hec'h anv e latin. Azeulet e veze gant ar Sabined ha ganto e voe degaset da Roma, ma veze graet lidoù dezhi da-geñver C'hoarioù Flora, pe ar Floralia, a veze lidet eus an 28 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae, kent mont da goll er.
Lennegezh latin
Al lennegezh latin a zo bet ul lennegezh puilh, savet e mare ar Romaned ha kelennet e-pad kantvedoù diwar ezhommoù an Iliz katolik roman. Pa veze al latin yezh ha danvez-studi ar c'hlasoù e skolioù ar Grennamzer e reer ar c'hlasoù eus an holl draou a denn d'al latin. Meur a arroudenn tennet eus an oberourien latin a zo anavezet c'hoazh, a drugarez da vannoù treset Asteriks paneveken.
C'hloris
E latin
thumb|right|250px|"Pa gomz e vez he diweuz o sunañ roz an nevezhañv: C'hloris e oa, ha Flora on bremañ." [[Ovidius.]]
Lennegezh latin
Ar c'hentañ oberennoù lennegel e latin anavezet mat a zo pezhioù-c'hoariva fent Plaotus e diwezh an 3de kantved kent Jezuz-Krist. Diskouez a ra ar yezh bezañ pinvidik ar c'heriaoueg anezhi. Produerezh ur gevredigezh sevenet a-bell ha levezonet gant ar gresianeg eo. Koulskoude e o bet ur skoilh war hent lennegezh latin p'en deus klasket an oberourien mirout e unvanded dirak levezon ar gresianeg hag emdroadur ar yezh komzet dreist-holl.