cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rozalia Lubomirska
He buhez
E 1792 e oa o veajiñ e Suis. Chom a sav a reas e Lausanne. Bec'h he doe eno gant ar baron Eslach. Distreiñ a reas da Bariz pa oa an Dispac'h gall en e washañ. Harzet e voe, tamallet dezhi iriennañ a-enep an Dispac'h ha kenlabourat gant ar rouaned estren. Dibennet e voe.
Goude he marv
Goude marv Rozalia e voe dieubet he merc'h, Aleksandra Lubomirska, ha fiziet en Izabella Leżeńska.
Mojenn
Abaoe he marv ez eus bet savet meur a vojenn diwar he fenn. Gwelet e vez an tasmant anezhi er palez Lubomirski, en Opole Lubelskie. Lavarout a ra ar skrivagner Adolf Dygasiński bezañ gwelet anezhañ.
Saguinus inustus
Saguinus inustus a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae.
Annez
Kavet e vez e Suamerika, e gwalarn Brazil ha gevred Kolombia.
Pouldahu
Pouldahu (distagadur LFE: [pul'dø(j)], [pul'dahy], [pul'day], [pul'dɛvi] ) a zo ur gumun a-wecharall eus Breizh e Penn-ar-Bed. Ul lodenn eus kumun Douarnenez eo bremañ.
Aretha Franklin
Aretha Louise Franklin, ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1942 ha marvet d'ar 16 a viz Eost 2018, a oa ur ganerez, skrivagnerez kanaouennoù ha pianourez stadunanat. Franklin he devoa kroget gant hent ar sonerezh pa oa-hi bugel, o kanañ gospel en iliz New Bethel Baptist Church e Detroit, Michigan lec'h ma oa ministr he zad C. L. Franklin. Da 18 vloaz, e oa kroget gant sonerezh nann relijiel o enrollañ evit Columbia Records. D'ar mare-se ne oa ket deuet a-benn da gaout brud. Franklin a oa deuet a-benn da werzhañ pladennoù ha da vezañ brudet mat ur wech sinet gant Atlantic Records e 1966.
Taphrolesbia griseiventris
Taphrolesbia griseiventris a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Taphrolesbia an hini eo.
Aretha Franklin
Pladennoù
Pladennoù studio
Leon Iañ (impalaer)
Flavius Valerius Leo a oa impalaer roman eus ar 7 a viz C'hwevrer 457 betek an 18 a viz Genver 474, dindan anv Leon Iañ an Isaurian
Aretha Franklin
Marv
Marvet eo d'ar 16 a viz Eost 2018 gant ur c'hrign-bev eus ar pankreas oadet e oa a 76 vloaz.
Taphrolesbia griseiventris
Anvet e voe Cynanthus griseiventris (kentanv) da gentañ-penn (e 1883) gant an evnoniour poloniat Władysław Taczanowski (1819-1890).
Leon Iañ (impalaer)
Istor
Ganet e oa war-dro 401, e Trakia, mes n'ouzer ket piv e oa e dud, a oa eus meuriad ar Vessed.
Taphrolesbia griseiventris
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.
Leon Iañ (impalaer)
Istor
Dimezet e oa gant Aelia Verina. Div verc'h o doa bet ː Aelia Ariadnè ha Leontia.
Taphrolesbia griseiventris
Annez
{| Brosezat eo ar spesad e gwalarn Perou.
Leon Iañ (impalaer)
Istor
Er bloaz 457, Flavius Valerius Leo a oa tribun, ha penn-merour tiegezh an Alan Aspar, penn hol-c'halloudek gward-bro ar Reter.
Pa oa marvet Marcianus, d'ar 26 a viz Genver 457, Aspar a lakaas Flavius Valerius Leo da sevel da augustus (= impalaer), gant asant sened Kergustentin hag arme ar Reter.
Taphrolesbia griseiventris
Annez
Kavet eo bet Taphrolesbia griseiventris en un takad strizh rannet e pemp tiriad disheñvel hogen tost an eil d'egile, en aradennad venezioù Andoù e Perou. An abeg da gement-se ez eo ar spesad en arvar, a-douez abegoù arall.
War tor ar mezenioù e vev al laboused, war tachennoù meinek ha serzh goloet gant un nebeud struzh lec'hiet etre 2 750 ha 3 170 metr a-us live ar mor.
Maria Aurora Uggla
Maria Aurora Uggla pe Ehrengranat (1747–1826) a oa ur gontez svedat. Dimezell a enor e oa gant Rouanez Sveden, Sofia Magdalena Danmark, pried ar roue Gustav III, ha mignonezed e oant. Goude-se e voe lakaet e penn lez ar priñs pennhêr Gustav Adolf.
The Hunchback of Notre Dame (film, 1996)
The Hunchback of Notre Dame a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Gary Trousdale (1960-) ha Kirk Wise (1963-). Savet e voe diwar ar romant Notre-Dame de Paris, gant ar skrivagner gall Victor Hugo (1802-1885), a voe embannet e 1931.
Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 21 a viz Mezheven 1996 e Stadoù-Unanet Amerika. Pevarvet film bevaat ha tregont ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Pocahontas (e miz Mezheven 1995) hag a-raok Hercules (e miz Mezheven 1997).
Maria Aurora Uggla
Kuzulierez Sofia Magdalena e oa, hag ar rouanez a roe he fiziañs dezhi hag a selaoue hec'h alioù. Nebeud a vignoned he devoa ha ne oa ket toull he zeod.
Ur vaouez desket e oa Maria Aurora Uggla, reut he doareoù a-wechoù, ha donezonet-kaer evit ar c'han hag ar c'hoariva, ma oa brudet evel unan eus gwellañ aktourezed c'hoariva al lez. E 1774 e c'hourc'hemennas ar roue dezhi kelenn Charlotta Eckerman (1759-1790), ur plac'h a 15 vloaz, abalamour dezhi da c'hoari Mechtild er c'hoarigan Birger jarl, gant Gyllenborg hag Adlerbeth, pa oa bet nac'het gant Elisabeth Olin kanañ. Charlotte Eckerman a reas berzh, ken e reas, er C'hoarigan Roueel e Stockholm, ha galvet e voe war al leurenn e fin an abadenn gant ar selaouerien. Ar priñs Karl, he serc'heg, a huche : "Fröken Uggla, fröken Uggla!" (Dimezell Uggla!), ha neuze e voe stlakadeg daouarn ivez da Maria Aurora Uggla, abalamour m'he devoa kelennet Eckerman ha desket dezhi kanañ ken brav. Stlakadeg a voe ivez d'enoriñ an oberour Gyllenborg.
Un dimezell a enor all a oa bet tost ouzh kalon ar rouanez, Virgina Charlotta Duwall (1748–1816) hec'h anv, dimezet goude d'ar Baron Kristoffer Manderström. Met hervez testenioù ne rae Virgina Charlotta Duwall nemet kelaouiñ ar rouanez diwar-benn an darvoudoù er gevredigezh ha ne oa ket koulz mignonez evel Maria Aurora Uggla.
Maria Aurora Uggla a oa bet da gentañ dibabet da gannadez etre Gustav III hag ar rouanez en 1775 pa fellas d'ar roue adskoulmañ gant e wreg ha seveniñ e garg a bried, met ar c'hont Adolf Fredrik Munck af Fulkila an hini a voe kemeret evit se, dre m'en doa un darempred gant Anna Sofia Ramström, ar plac'h a gambr. Pa voe ganet ur mab-pennhêr gant ar rouanez e 1778 e savas ar vrud e oa bet graet ar bugel gant ar c'hont Munck.
E-kreiz ur gaoz gant ar briñsez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp e Mezheven 1778 e lavaras Uggla: "N'eus forzh penaos, ha pa rankjemp krediñ ur par berr e oa bastard ar bugel e gwirionez, peseurt kemm a raje d'ar roue? Bepred e sello outañ evel e vab. Ha didalvoud eo ar gaoz keit ha ma vo ur pennhêr da Sveden."
Maria Aurora Uggla a zimezas d'ar c'horonal Karl Adam Ehrengranath en 1778.
Tencteri
An Tencteri pe Tenchteri pe Tenctheri (Tenteritē hervez Ploutarc'hos) marteze ar bobl anvet  Tenkeroi gant Klaudios Ptolemaios, ha marteze ivez an Tungri a oa ur bobl eus an Henamzer e Germania, a zeuas da chom war lez dehoù ar Roen, en hanternoz, war-dro ar Iañ kantved kent JK. Meneget eo bet o anv gant Julius Caesar ha Tacitus. Roud anezho zo bet kavet e Kerzu 2015 en Izelvroioù.
Hervez ar Romaned e oant Germaned. Kouskoude e vefe keltiek o anv, ha Tencteri a dalvezfe ar re feal.
Brezel Nagorno-Karabac'h
An emgannoù taerañ zo bet er goañv 1992 hag an hanterouriezh etrebroadel a ginnigas diskoulmoù en aner. En hañv 1993 e voe aloubet rannvroioù en diavaez eus an enklozadur gant an Armeniz. E 1994 e oa 9% eus tiriad Azerbaidjan (ouzhpenn d'an Nagorno-Karabac'h) dindan dalc'h an Armeniz. Ar brezel zo bet kaoz eus dilec'hiadeg 400.000 Armeniad hag 800.000 Azerbaidjanad.
Sumqayıt
D'an 22 a viz C'hwevrer 1988, e-kichen kêr Askeran, e c'hoarvezas krogadoù etre Armeniz hag Azeriz a voe kaoz eus marv daou Azerad yaouank lazhet gant ur polis. Diwar-se e voe aozet ur pogrom e kêr Sumqayıt, nepell eus Bakou, a-enep an Armeniz a oa o chom eno. Hervez ar statistikoù ofisiel e vije bet lazhet 32 den e-kerzh an darvoudoù-se a badas 3 devezh, betek ar 1añ a viz Meurzh pa erruas ar Soviediz da lakaat un termen dezho.
Miz Genver 1990
Diwar ar stourmoù-se ec'h a Armeniz eus Azerbaidjan da glask repu en Armenia hag Azeriz eus Armenia d'ober kement-all en Azerbaidjan. E miz Genver 1989 e tiviz Moskou lakaat an Nagorno-Karabac'h en e c'halloud, ar pezh zo deuet mat gant an Armeniz. En hañv 1989 e paouez ar rouedad hent-houarn da vont en-dro etre Armenia hag Azerbaidjan.
E miz Genver 1990 e c'hoarvez adarre ur pogrom ouzh an Armeniz e Bakou. Disklêriet eo ar stad a reuziad hag ur c'heulfe zo lakaet e plas. Ledanaat a ra ar stourmoù e kêrioù all eus Azerbaidjan hag en Nac'htchevan.
Lazhadeg Xocalı
Al liamm nemetañ dre zouar etre Armenia hag an Nagorno-Karabac'h eo trepas Laçın, ur rann-douar strizh ha meneziek. Aerborzh nemetañ ar rannvro zo e kêr Xocalı, e hanternoz Stepanakert, gant 6 000-10 000 annezad enni. Ul lec'hienn kanolierezh eo ivez hag abaoe an 23 a viz C'hwevrer eo diouti e teu ar bombezadegoù war ar bagadoù armenian ha rusian e Stepanakert. E fin miz C'hwevrer eo gronnet Xocalı ha prest an Armeniz, sikouret gant ar Rusianed, da aloubiñ kêr. Buan e teuont a-benn da dapout ar c'hreñv war an difennerien azerat a glask tec'hel kuit asambles gant ar boblañs war-zu kêr Ağdam. Goude bezañ aloubet Xocalı en em lak an Armeniz da dennañ war an dec'hidi, soudarded koulz ha siviled. Kantadoù ag Azeriz a varvas el lazhadeg-se.
Reuz e Bakou
D'an 9 a viz Mae 1992, goude emgannoù taer, e teu a-benn an Armeniz da c'hounit Şuşa, lec'hienn diwezhañ an Azeriz er rannvro. Ha d'an 18 a viz Mae e kemeront Laçın ha digeriñ evel-se un hent da liammañ Armenia ouzh an Nagorno-Karabac'h. Skarzhañ a reont holl annezidi azerat diouzh kêr. Reuz a sav en Azerbaidjan goude ar c'holloù-se. D'ar 6 a viz Meurzh, goude lazhadeg Xocalı, eo rediet ar prezidant Ayaz Mütəllibov da reiñ e dilez. Yaqub Mammadov, prezidant ar parlamant, a gemer ar garg da c'hortoz met goude koll Şuşa eo skarzhet hag adlakaet Mütəllibov e plas. Emgannoù a c'hoarvez neuze e Bakou ha kouezhañ a ra Mütəllibov. D'ar 7 a viz Even eo dilennet Əbülfəz Elçibəy.
1993
E miz Ebrel 1993 eo trec'h an Armeniz war an Azeriz e Kəlbəcər, ur rayon en diavaez eus an Nagorno-Karabac'h poblet gant Kurded hag Azered. Klemmoù etrebroadel a sav a-enep an Armeniz. E Bakou eo rediet Elçibəy da reiñ e zilez d'an 18 a viz Even ha lakaet eo Heydər Əliyev en e blas. Tennañ a ra gounid an Armeniz eus breskder gouarnamant Bakou hag aloubiñ a reont rayonoù all en diavaez eus an Nagorno-Karabac'h : Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl ha Zəngilan.
Harz-tennañ
D'ar 16 a viz Mae 1994 en em vod renerien Armenia, Azerbaidjan, Karabac'h ha Rusia e Moskou ha sinet eo un harz-tennañ gant an daou gostez. N'eo ket diskoulmet ar c'hudennoù evit kement-se ha daoust da veur a emgav e chom stanket an traoù hag en arvar emañ ar peoc'h c'hoazh. N'eo ket anavezet republik Nagorno-Karabac'h hag aloubet eo c'hoazh meur a rayon azerat gant an Armeniz.
Fantasia 2000
Fantasia 2000 a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant un toullad a filmaozerien.
Produet gant Walt Disney Feature Animation ha Walt Disney Pictures e voe skignet gant Buena Vista Film Distribution Company, Inc., evit ar wech kentañ, d'ar 17 a viz Kerzu 1999 e New York (Stadoù-Unanet Amerika). Eizhvet film bevaat ha tregont ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Tarzan (e miz Mezheven 1999) hag a-raok Dinosaur (e miz Mae 2000).
Heuliad ar film Fantasia, deuet e-maez e miz Du 1940, an hini eo.
Emgann Grunwald
Emgann Grunwald, pe emgann kentañ Tannenberg, pe c’hoazh emgann Žalgiris, a c’hoarvezas d’ar 15 a viz Gouere 1410 e-kerzh ar brezel Polonat-lituaniat-hag-alaman hag ar c’hroaziadegoù balt. Ar c’hevredadur skoulmet etre rouantelezh Polonia ha Dugelezh Veur Lituania, renet a-getep gant ar roue Jogaila (Władysław Jagiełło evit Poloniz) ha gant An Dug Meur Vytautas (Witold), a voe trec’h en emgann-mañ war an Urzh Teutonek bleinet gant ar Mestr Meur Ulrich von Jungingen. Mervel a reas pe prizoniet e voe al lodenn vrasañ a bennoù bras an Urzh. Daoust ma ne gollas ket hemañ-diwezhañ re a dachenn da-geñver Feur-emglev peoc’h Toruń (1411) e voe gwanaet da-heul emgann Grunwald ha ne adkavas morse e c’halloud kent. D’e heul ivez e eskoras ur riez galloudus nevez e reter Europa: unaniezh Polonia ha Lituania (ha zeuy da vout Kenunaniezh Polonia ha Lituania er XVIvet kantved).
Unan eus brasañ ha krennusañ emgannoù ar Grennamzer e voe.
Chomet eo bev mat en eñvor ar pobloù alaman, poloniat, lituaniat, ha belarus. Dreist-holl en hini Poloniz ha Lituaniz. Ha lidet e vez an emgann gant ar re-mañ diwezhañ.
Melody Time
Melody Time a zo ur film hir saoznek, sevenet gant ar pevar filmaozer stadunanat Clyde Geronimi (1901-1989), Wilfred Jackson (1906-1988), Jack Kinney (1909-1992) ha Hamilton Luske (1903-1968).
Emgann Grunwald
Anvioù
C’hoarvezout a reas an emgann war tiriadoù Stad-venec’h an Urzh Teutonek (Ordensstaat) war gompezennoù etre teir c’hêriadenn: Grünfelde (Grunwald) er c’hornôg, Tannenberg (Stębark) er biz, ha Ludwigsdorf (Łodwigowo, Ludwikowice) er su. Jogaila a gomz eus al lec’h evel-henn: "loco conflictus nostri, quem cum Cruciferis de Prusia habuimus, dicto Grunenvelt". Ar gronikerion boloniat goude a veizas an anv Grunenvelt evel Grünwald a dalv “koad glas” en alamaneg. Lituaniz a zegemeras an anv-mañ diwezhañ ouzh e dreiñ e lituaneg ger-evit-ger: Žalgiris (diwar žalia, "glas/gwer", ha giria, "koadeg"). An Alamaned, int, a reas Tannenberg anezhañ (“run ar gwez sapin”).
Melody Time
Dekvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Fun and Fancy Free (e miz Gwengolo 1947) hag a-raok The Adventures of Ichabod and Mr. Toad (e miz Here 1949).
Emgann Grunwald
Anvioù
Anvet eo neuze: Schlacht bei Tannenberg gant an Alamaned, Bitwa pod Grunwaldem gant Poloniz, Žalgirio mūšis gant Lituaniz.
Neoazh, “Emgann Grunwald” eo an anv a roer dezhañ peurliesañ e broioù arall.
Mammennoù
N’eus ket kalz a zielloù solius, neptu ha kenoadek a-zivout an darvoudoù. Poloniat al lod bras anezhe. An hini pouezusañ eo ar c’hCronica conflictus Wladislai regis Poloniae cum Cruciferis anno Christi 1410, bet skrivet nebeut war-lerc’h an emgann gant un den test a-lagad.
Kenarroud istorel
E 1385 e timezas an Dug-Meur lituaniat Jogaila gant Jadwiga Anjev, rouanez Polonia (Unaniezh Krewo). Degemer a reas Jogaila (hag e vro d’e heul) ar feiz kristen ha kurunennet e voe roue Polonia oc’h unaniñ Rouantelezh Polonia gant Dugelezh-Veur Lituania dre ar pennoù (ne voe ket unanet an div vro o-unan). N’en doa ket mui an Urzh alaman a zigarezioù relijiel evit tagañ Lituania enta (pennabeg andro Jogaila ouzh ar gristeniezh, gant ar fed ne c’helle ket naket Poloniz degemer ur roue pagan). Klask a reas avat Mestr-Meur an deutoneged nagenniñ gwiriegezh andro Jogaila. A-hend-arall e kreske an tennderioù tiriadel etre Lituania hag an Urzh a-zivout Samogitia, hag etre ar re-mañ diwezhañ ha rouantelezh Polonia.
E miz Mae 1409 en em savas ar Samogitianed, chomet pagan, a veve dindan gwask an Alamaned. Soutenet e voent gant Lituaniz hag ar re-se gant Poloniz. Prest e voe pep tra evit ma tarzhfe ar brezel. D’ar 6 a viz Eost 1409, war-lerc’h en devout adreñvet e luioù diouzh Samogitia, e tisklêrias ar Mestr-Meur Ulrich von Jungingen brezel da Bolonia ha da Lituania. Fellout a rae dezhañ bout trec'h war an div vro an eil war-lerc’h eben o kregiñ gant Polonia (aloubadeg Polonia-Veur ha Kujawy). Kemer a rejont meur a gêr, hogen aozet e voe un enebargadenn gant Poloniz ha taget e voe Memel gant ar Samogitianed.
Chomel a reas ar c’hrogadoù a-sav betek miz Mezheven 1410. Ladislas II (Jogaila) ha Vytautas a sailhas a-gevret ouzh tiriadoù an Urzh, ar pezh a souezhas ar Varc’heion deutonek a soñje dezhe o dije o zaget pep hini diouzh e du (aozet o doa kerc’hadennoù war an harzoù evit faziañ an Alamaned).
An nerzhioù war an dachenn
Eus un tu en em gave al lu teutonek, ennañ war-dro 27 000 den o tonet eus Prusia hag Europa ar c’hornôg, kanolioù gante. Eus an tu arall edo ul lu polonat-lituaniat kevredet (Ruthened ha Tatared a gaved e bagadoù an Dugelezh-Veur lituaniat) ennañ war-dro 39 000.
Ar sifroù-se, o tonet ag un istorour polonat, zo bet arzaelet ha leiantet e-pad pell gant an istorourion alaman (a lavare ne oa war-dro nemet 11 000 teutoneg ha 17 000 enebour dezhe). Diaes eo gouzout resis an niver ag emgannerion. Ar pezh a zo sur avat ez eo e oa niverusoc’h ar soudarded boloniat ha lituaniat.
Ma oa distankoc’h ar varc’heion deutonek e oant ivez gourdonet, renet hag armet gwelloc’h eget o enebourion.
Ergerzhadenn dre Brusia
En em gavout a reas luioù Jogaila ha Vytautas en tu arall ag an harzoù ha treuziñ a-gevret ar stêr Vistula e deroù miz Gouere. Goude e stardjont da gerzhout war-du kastell Malbork, kêrbenn an Urzh Teutonek. Pa ouias Ulrich von Jungingen an dra-se ec’h aozas ul linenn zifenn, hogen klask a reas Jogaila c’hoari tro anezhi dre ar reter. Kerzhout a reas an Alamaned a stur gant arme o enebourion.
Deroù an emgann: tagadenn ha souzadenn Lituaniz Vytautas
Vytautas eo a argadas kostez kleiz lu an Urzh gant ar varc’hegerion lituaniat. Goude ouzhpenn un eurvezh stourm e stagjont ar re-mañ diwezhañ da gilañ ha da gemer an tec’h zoken. Diaes eo hiziv an deiz c’hoazh gouzout hag ur souzadenn vellourel e oa (boaz e oa Lituaniz d’ober van da guitaat an dachenn emgann evit distreiñ ha kelc'hiañ o enebourion). Tachet e veze an istorourion boloniat da embann ne oa nemet un dec’hadeg na mui na maez ha ne voe aet an trec’h nemet a-drugarez d’al lu poloniat. Ha gwir eo n’eo distroet Lituaniz nemet e dibenn an emgann. Evit Lituaniz ez eo, er c'hontrol, a-drugarez da bleustradeg ar varc’hegerion lituaniat m’o deus gellet Poloniz bout trec’h war an Alamaned o vezañ m’o doa klasket ul lodenn vat anezhe galoupat war-lerc’h Lituaniz Vytautas o tarnaouiñ mod-se an talbenn.
Stourmadenn Poloniz-Marc’heion Deutonek
War-lerc’h e tagas ul lod arall ag ar varc’heion gornogat kostez dehou al lu poloniat hag an tu-kreñv a oa gante d’ur mare bennak betek gellout pegañ e banniel roueel Krakow. Adtapet e voe hennezh nebeut war-lerc’h gant Poloniz avat. Koll-gounit e chomas e-pad pell an emgann evit Jogaila. En arvar e voe bet e vuhez zoken pa voe taget gant ur marc’heg alaman.
Dibenn an emgann D’ar poent-se e tistroas al lu lituaniat adaozet war an dachenn emgann o tagañ an adreñv teutonek. War-nes bout beuzet gant Poloniz ha Lituaniz e oa al lu alaman ha klask a reas ar Mestr-Meur Ulrich von Jungingen digelc’hiañ e re o tremen dre douesk Lituaniz, hogen lazhet e voe bet. Dioueret a levier ha kelc’hiet e voe dav d’ar varc’heion deutonek klask sevel ur c’hamp war ar prim. Hogen sezizet hag a-benn ar fin kemeret e voe hennezh ha lazhet al lodenn vrasañ ag an difennourion.
Padet en doa an emgann dek eurvezh.
Kolloù ha prizonidi
Hervez levrioù kontoù an Urzh ne oa distroet nemet 1 427 den e Malbork. Prizañ a reer e oa bet 8 000 teutoneg lazhet, en o zouesk etre 200 ha 400 marc’heg ha pennoù bras an Urzh, ha 14 000 prizoniad. Dieubet e voe buan a-walc’h ar soudarded a renk izel gant mar en em ginnifent da Grakow war-lerc’h. Poloniz ne viras gante nemet ar varc’heion ar renk uhel evit goulenn dasprenoù evite.
Kendalc’h an ergerzhadenn
War-lerc’h an emgann e kerzhas en-dro arme Jogaila war-du Malbork a voe tizhet d’ar 26 a viz Gouere ha lakaet ar seziz warnañ (kemeret e voe bet meur a gastell hag a gêr arall endeo: Danzig, Thorn, Elbing. Hogen ne oa ket an arsailherion aveet ha prest evit ur seziz hirbad ha ret e voe dezhe disezizañ ar c’hastell d’an 19 a viz Gwengolo ha dilaoskel ar c’hêrioù kemeret gante. Hogen, d’an 10 a viz Here e voe trec’h a-nevez Ladislas II war an Urzh (Emgann Koronowo).
Feur-emglev peoc’h Toruń a voe sinet etre ar vellerion d’ar c’hentañ a viz C’hwevrer 1411. Reiñ a reas an Urzh en-dro rannvro Dobrzyń da Bolonia, asantiñ dilezel e zezoioù war Samogitia ha paeañ digollioù koustus. Gwanaet e oa an Urzh Teutonek ha diaes e voe dezhañ tuta marc’heion nevez (ne oa ket mui a groaziadeg dre ma oa kristen bremañ broioù an trowardroioù). Ne adkavas morse e c’halloud kent.
Emgann Grunwald en arzoù hag el lennegezh
E Polonia eo chomet bev-mat eñvor an emgann e penn an dud hag en eil hanterenn ag an XIXvet kantved ec’h awenas arzourion ar vro evel Jan Matejko (Bitwa pod Grunwaldem – Emgann Grunwald, 1878) pe ar skrivagner Henryk Sienkiewicz a gont e Krzyżacy (1900) dibun ha kenarroud istorel an emgann gant ur sell broadelour (kasoni ouzh an Alamaned hag un tamm dismegañs e-keñver Lituaniz).
Gudrun Gut
Gudrun Gut (ganet Gudrun Bredemann e Celle e 1960) a zo ur sonerez hag un DJ alaman.
He yaouankiz a gasas e Lüneburger Heide hag e 1975 e tilojas da Verlin. Eno e studias arzoù ar gweled en Hochschule der Künste ("Skol uhel an Arzoù") etre 1978 ha 1984. E-touez izili gentañ Einstürzende Neubauten e voe, hag e-touez krouerien Mania D, Malaria! ha Matador e voe ivez. E 1990 e c'hoarias er pezh-c'hoari Hamletmaschine gant Heiner Müller. E penn daou di-embann pladennoù emañ : Monika Enterprise ha Moabit Musik (krouet e 1990). Asambles gant Thomas Fehlmann e kinnig an abadenn skingomz sizhuniek Oceanclub e Berlin. Ar bladenn gentañ m'emañ hec'h-unan, I Put a Record On he zitl, a voe embannet d'ar 5 a viz C'hwevrer 2007.
Hervez a lenner er gelaouenn The Wire magazine e miz Ebrel 2008, eo bet ur plac'h a-bouez bras e diorren ar sonerezh nevez e Berlin.
Constanza Aragon (1300-1327)
Constanza Aragon (1300-1327), pe  Constanza de Aragón y Nápoles e spagnoleg, Constança d'Aragó i d'Anjou e katalaneg, a oa infantez Aragon.
Barbara Morgenstern
Barbara Morgenstern (19 a viz Meurzh 1971) e Hagen a zo ur sonerez alaman a son sonerezh elektronek.
Constanza Aragon (1300-1327)
Ganet e oa d'ar 4 a viz ebrel 1300 e València. Merc'h e oa da Jaime II el Justo ha da Bianca di Napoli‎. O fevare bugel e oa. He zad a oa mab da d'ar c'hont Pere el Gran ha Constança de Sicília. He mamm a oa merc'h da Carles II de Nàpols i Maria d'Hongria. C'hoar e oa d'ar c'hont Alfons el Benigne, ha d'ar gonted Pere IV de Ribagorça ha Ramon Berenguer I d'Empúries.
Barbara Morgenstern
He buhez
Ganet e voe Barbara Morgenstern e Hagen. Lavarout a ra e teskas ar sonerezh hec'h-unan, koulskoude e heulias kentelioù seniñ gant ar piano pa oa bugel, hag ivez kentelioù sonerezh jazz e skol-sonerezh Hagen. Goude kemer perzh en ur strollad sonerien ha goude echuiñ gant he studioù e lise Ernst Meister e Hagen-Haspe e tivizas stagañ da vat gant ar seniñ e 1991.
Constanza Aragon (1300-1327)
E 1312, e voe dimezet e Xàtiva da Don Juan Manuel, infant Kastilha, mab d'an infant Joan Manuel de Borgonya i de Suàbia.
Barbara Morgenstern
He buhez
Etre 1992 ha 1994 edo o chom e Hamburg ma savas tonioù ha ma kemeras perzh en ur strollad ma kane a cappella. E-pad c'hwec'h sizhunvezh e heulias kentelioù sonerezh pobl e Hamburg Hochschule. E 1994 e tilojas da Verlin ma sonas gant kenaozerien en ur strollad. Diwar 1996 e tivizas seniñ hec'h-unan.
Constanza Aragon (1300-1327)
Bugale o doe:
Barbara Morgenstern
He buhez
E penn-kentañ 1997 e lakaas embann ar c'hasedig Enter The Party gant al label Haufrau Im Schacht krouet gant Florian Dietz (lesanvet Jo Tabu). Er memes bloavezh e savas ar bladenn EP Plastikreport, kenbroduet gant Michael Mühlhaus. E-pad goañv 1998 e reas un droiad sonadegoù en Alamagn asambles gantañ ha gant Christian Obermaier. Goude-se ez ejont da seniñ da Aostria ha da Suis. Ha da-heul e teuas er-maez e fladenn gentañ, Vermona ET 6-1 he zitl, embannet gant Monika Enterprise. E 1999 e lakaas embann ur bladenn EP enni tonioù advesket, Fan No.1 he zitl.
Constanza Aragon (1300-1327)
Mervel a eure e kastell García Muñoz e1327.
Opisthoprora euryptera
Opisthoprora euryptera a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Opisthoprora an hini eo.
Barbara Morgenstern
He buhez
Evit he fladenn Fjorden (2000) e kenlabouras gant Stefan Betke ha Robert Lippok (ezel eus To Rococo Rot). E 2001 e lakaas embann ar bladenn EP Eine Verabredung ha da-heul e sonas e Glasc'ho hag e Londrez. E 2002 e lakaas embann ur bladenn EP all, Seasons he zitl. Ne voe embannet nemet 500 skouerenn anezhi. Ur wech ouzhpenn e oa frouezh he c'henlabour gant Robert Lippok. Er memes bloavezh ec'h adveskas an ton This is the Dream of Evan and Chan savet gant DNTEL ma kemer perzh Ben Gibbard (hag eñ ezel eus Death Cab For Cutie). E 2003 e lakaas embann Nichts Muss. Evit ar bladenn-se e labouras gant Stefan Betke ha Thomas Fehlman. E 2005 e kenlabouras en-dro gant Robert Lippok hag e savjont ar bladenn Tesri.
Opisthoprora euryptera
Anvet e voe Trochilus eurypterus (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant ar skiantour saoz George Loddiges (1786-1846).
Hercules (film, 1997)
Hercules a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Ron Clements (1953-) ha John Musker (1953-). Awenet e oa bet saverien ar senario gant Herakles, unan eus harozed veur mojennoù Hellaz kozh.
Opisthoprora euryptera
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv.
Barbara Morgenstern
He buhez
E 2004 e voe pedet gant Goethe-Institut hag e reas 34 sonadeg er bed a-bezh asambles gant Maximilian Hecker. Kemer perzeh a reas e daou don eus ar bladenn Pick Up Sticks gant Bill Wells (2004). Kenlabourat a reas ivez gant Paul Wirkus ha Stefan Schneider evit o raktres September Collective. Lakaat a rejont embann ur bladenn anvet September Collective gant al label Geographic, hag a zo ur rann eus Domino Records renet gant Stephen Pastel (ezel eus Pastels). E 2006 e teuas er-maez he fladenn The Grass Is Always Greener.
Hercules (film, 1997)
Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 13 a viz Mezheven 1997 e Stadoù-Unanet Amerika kent na vije dalc'het ar gentaenn anezhañ e New York antronoz. Pempet film bevaat ha tregont ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h The Hunchback of Notre Dame (e miz Mezheven 1996) hag a-raok Mulan (e miz Mezheven 1998).
Opisthoprora euryptera
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus Kolombia da hanternoz Perou.
Michael Willmann
Michael Leopold Lukas Willmann (1630 – 1706) a oa ul livour alaman, lesanvet Raffaello Silezia.
Ganet e oa e Königsberg, e Dugelezh Prusia. Mab e oa d'al livour Christian Peter Willmann. E 1650 ez eas da Republik an Izelvroioù da zeskiñ ar vicher, ha levezonet e voe gant Rembrandt, Pieter Paul Rubens, hag Antoon van Dyck.
Green Bay (Wisconsin)
Green Bay zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Wisconsin e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 104 057 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Green Bay en ur mod ofisiel e 1854.
Əsgəran
Əsgəran, pe Askeran, (en armenieg : Ասկերան) zo ur gêr e rayon Xocalı en Azerbaidjan ha kêrbenn rannvro Askeran en Nagorno-Karabac'h.
E 1988 e c'hoarvezas eno krogadoù etre Armeniz hag Azered hag a voe abeg, etre traoù all, eus brezel Nagorno-Karabac'h.
Kenosha
Kenosha zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Wisconsin e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 99 218 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Kenosha en ur mod ofisiel e 1854.
Make Mine Music
Make Mine Music a zo ur film hir saoznek, sevenet gant ar pemp filmaozer stadunanat Bob Cormack (1909-1952), Clyde Geronimi (1901-1989), Jack Kinney (1909-1992), Hamilton Luske (1903-1968) ha Josh Meador (1911-1965).
Eizhvet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h The Three Caballeros (e miz Kerzu 1944) hag a-raok Fun and Fancy Free (e miz Gwengolo 1947).
Kevin Meaney
Kevin Gerard Meaney, bet ganet e White Plains (New York, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Ebrel 1956 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Here 2016 e Forestburgh (New York, SUA), a oa un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Appleton (Wisconsin)
Appleton zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Wisconsin e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 72 623 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Appleton en ur mod ofisiel e 1835.
Xunqueira de Espadanedo
Xunqueira de Espadanedo zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.
Ginette Leclerc
Ginette Leclerc, bet ganet Geneviève Lucie Menut d'an 9 a viz C'hwevrer 1912 e Pariz XVIII (Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Genver 1992 e Pariz XVI, a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
Keulfe
Ar c'heulfe zo ur berz d'ur boblañs bezañ war ar straedoù e-pad mareoù 'zo. Gallout a ra bezañ lakaet e pleustr en ur vro pe en ur gumun hepken.
Louis Daquin
Louis Léon Auguste Daquin, bet ganet e Calais (Pas-de-Calais, Bro-C'hall) d'an 30 a viz Mae 1908 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 2 a viz Here 1980, a oa ur filmaozer ha saver senario gall.
Sidford
Sidford zo ur gêrig e Bro-Saoz, e Devon, war ar stêr Sid hag a red a-hed 10,5 km betek tizhout Mor Breizh e Sidmouth, etre Exmouth ha Lyme Regis.
Ar stêr Sid a ro he anv da Sidbury (= bourg, pe kreñvlec'h war ar Sid), da Sidford (= roudour war ar Sid), ha da Sidmouth (= genoù ar Sid).
Hervez Rivet & Smith e oa eno un annezadenn roman anvet Moridunum ː
Sumqayıt
300 px|thumb|Lec'hiadur Sumqayıt Sumqayıt zo ur gêr e reter Azerbaidjan, war aod Mor Kaspia, 30 km diouzh Bakou. Trede kêr Azerbaidjan eo (goude Bakou ha Gəncə) gant 308 000 annezad enni e 2009. Un 30 den bennak a voe lazhet eno e-kerzh ur pogrom e penn kentañ brezel Nagorno-Karabac'h.
Sidford
Talvezout a rafe an anv Moridunum kement hag "ar c'hreñvlec'h (*-dunum) e-kichen ar mor (*mori-)".
Dre an aer (Google Earth) e vez gwelet ur park kelc'hiek nepell a-us Sidbury, er pezh a zo war a seblant ur c'hember bihan.
Evel-just, ar Moridunum-se n'eo ket ar memes hini hag hini Bro-Gembre.
Osbert
Gerdarzh
Diwar ar ger henc'hermanek "berth", (skedus); kar da anvioù evel Berta, hag Albert, Caribert, Dagobert, Gilbert, Gisbert, Herbert, Hubert, Robert, ha re all c'hoazh;
Carballeda de Valdeorras
Carballeda de Valdeorras zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.
Racine (Wisconsin)
Racine zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Wisconsin e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 78 860 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Racine en ur mod ofisiel e 1699.
Bianca di Napoli
Bianca di Napoli (1283 – 1310), pe Blanca d'Anjou e katalaneg, a oa ur briñsez eus naplez, ha rouanez Aragon goude hec'h eured da Jaume II, roue Aragon.
Mervel a eure e Barcelona e 1310
Candide
Candide ou l'Optimisme zo ur gontadenn filozofikel c'hallek, savet gant Voltaire hag embannet e Suis, e kêr Genève, e miz Genver 1759. Ugent gwech e voe embannet e-pad buhez an oberour, gant se eo unan eus an oberennoù a reas ar brasañ berzh el lennegezh c'hallek.
« Candide » eo an haroz, un anv deuet eus ar ger latin candidus, hag a dalv, war un dro, kement ha "gwenn", hag ivez "a feiz vat", "didro". An anv dibabet-se a ziskouezfe kredoni an haroz. Souezhiñ a ra, a-hed e droioù, rak kement tra amreizh a wel.
Meneg zo er gontadenn eus kren-douar ar 1añ a viz Du 1755 e Lisbon, ha displegañ a ra Voltaire e sell ouzh an Droug er bed. Gwelet eo ar gontadenn evel un dagadenn nerzhus ouzh ar wellwelouriezh, kelennet gant an Alaman Gottfried Leibniz en e oberenn c'hallek La Monadologie, e 1714.
Kenarroud politikel
Pa voe embannet an oberenn edo Voltaire o chom en domani Délices e Genève, ur gwir  palez filozofour gant liorzhoù Epikur. Daou zarvoud o deus glac'haret anezhañ kentaou : krenadenn-douar Lisboa d'an 1 a viz Du 1755 ha deroù ar Brezel Seizh Vloaz (1756). Ma skrivas ar brederiadenn : « An istor en e hed hogozik zo un heuliad krizderioù didalvoud » (Essai sur l’histoire générale, 1756).
Hervez meur a skridvarnour n'eo an haroz hegredik nemet an oberour e-unan. Ar baron vestfalian zo arouez an noblañs alaman, sot-nay gant ar palefarzoù-noblañs, ha « roue ar Vulgared » e ve Frederig II, roue prusia, a voe trec'h e 1757 en emgann Rossbach. Un dial e ve ar gontadenn, goude an tabut a voe etrezo en 1753. Ober anezhañ « roue ar Vulgared » n'eo nemet un doare da silañ e voazioù reizhel, pa deu bulgar eus ar ger « bougre » deuet eus « bulgare »!) hag a dalveze « heñvelreizh » en amzer-se.
Ar gontadenn
Tregont pennad zo e Candide ou l'Optimisme. {|
Pennad I
Candide zo ur paotr yaoank hag a zo o chom e kastell ar baron Thunder-ten-tronckh en Westphalia .Pangloss ar prederour eo e vestr-skol, kelenn a ra ar « métaphysico-théologo-cosmolonigologie », hag embann a ra, da-heul Leibniz, e vevomp er gwellañ bed zo bet biskoazh. Candide avat zo skarzhet eus ar bed -se goude reiñ ur pok d'an dimezell Cunégonde, merc'h ar Baron. Ha Candide neuze dre ar bed, war hent ur veaj hir ha kentelius.
Pennad II
Tapet eo Candide gant tutaerien roue ar Vulgared a zo o klask tud yaouank d'ober soudarded ganto. Skourjezet eo.
Pennad III
Tec'hout a ra Candide eus an arme vulgar.
Pennad IV
Reiñ a ra an aluzen d'ur paour : Pangloss an hini eo. Gant ul lestr ez eont da Lisbon.
Pennad V
Kren-douar Lisbon.
Pennad VI
Auto-da-fé: Candide tersataet, Pangloss krouget.
Pennad VII
Candide da-heul an hini gozh: adkavout a ra Cunégonde.
Pennad VIII
Istor Cunégonde: penaos e voe gwallet ha lazhet he zud.
Pennadoù XI–XIV
Eus Buenos Aires (pennad XIII) da Baragway, bro ar jezuisted (pennad XIV), hag ac'hano d'an Eldorado (pennadoù XVII-XVIII) ha goude da Surinam (pennad XIX).
Pennad XV
Breur Cunégonde a gont penaos eo chomet bev. Candide a lavar e kar e c'hoar hag e fell dezhañ dimeziñ dezhi. Hag ar jezuist da gounnariñ. Kann zo, ha lazhet eo ar beleg gant Candide, a rank tec'hel.
O Carballiño
O Carballiño zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.
Candide
Pennad XVI
Candide ha Cacambo a gav div verc'h ha daou vermouz war o lerc'h.
Pennadoù XXI–XXII
Distro da Europa. E Bro-C'hall : e Bourdel.
Pennadoù XXIII
E Bro-Saoz.
Pennadoù XXIV
E Venezia.
Cartelle
Cartelle zo ur gumun eus kreisteiz Galiza, e proviñs Ourense.
Candide
Pennadoù XXV-XXX
E Konstantinopolis (pennad XXVII).
Velasquez
Velasquez, pe welloc'h Velázquez, evel a vez skrivet e spagnoleg, zo un anv-tiegezh spagnolek.
Gerdarzh
Savet eo diwar an anv-badez Velasco.
Celanova
Celanova zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Castillo de Garcimuñoz
Castillo de Garcimuñoz zo ur gumun e Spagn, e proviñs Cuenca, e kumuniezh emren Kastilha-La Mancha. Da 128 den e save ar boblañs enni e 2022.
Castrelo do Val
Castrelo do Val zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Castro Caldelas
Castro Caldelas zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Kanton Ryes
Kanton Ryes a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi-Izel.
Kumunioù
Kanton Ryes a yae 25 kumun d'ober anezhañ:
Oxypogon
Oxypogon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1848 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Angelica
Angelica zo un anv-badez italianek, hag a glot gant Angélica e spagnoleg.
Oxypogon
Spesadoù
Pevar spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Angelica
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-gwan latin angelicus, "aelel", savet diwar ar ger gregach άγγελος (ángelos). Kar eo d'an anv-badez all Angela.
Oxypogon
Spesadoù
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika.
Angelica
Gerdarzh
Kentañ meneg eus an anv a zo en Orlando furioso, meurgan italianek gant Ludovico Ariosto.
Brother Bear
Brother Bear a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Aaron Blaise (1968-) ha Robert Walker (1961-2015).
Chandrexa de Queixa
Chandrexa de Queixa zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Brother Bear
Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 20 a viz Here 2003, e Stadoù-Unanet Amerika. Pevarvet film bevaat ha daou-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Treasure Planet (e miz Du 2002) hag a-raok Home on the Range (e miz Meurzh 2004).
Cenlle
Cenlle zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Pierre Montazel
Pierre Montazel, bet ganet e Senlis (Oise, Bro-C'hall) d'ar 5 a viz Meurzh 1911 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 8 a viz Gwengolo 1975, a oa ur filmaozer ha saver senario gall. Labouret en devoa er sinema evel rener ar skeudenniñ ivez.
E vuhez
Kemer a reas perzh er filmoù Les Hommes de proie (Willy Rozier, 1937), Paris New-York (Claude Heymann ha neuze Georges Lacombe, 1940) hag Elles étaient douze femmes (Georges Lacombe, 1940) pa grogas gant e vicher evel paotr ar c'hamera.
Coles
Coles zo ur gumun eus gevred Galiza, e proviñs Ourense.
Toro
Toro zo ur ger kastilhanek, katalanek, hag italianek, hag a dalv kement ha tarv. Un anv-lec'h eo ivez.
Kumunioù e proviñs Zamora
-kumunioù -komark:
Partido Popular (Spagn)
Ar Partido Popular (PP, "Strollad ar Bobl") zo ur strollad politikel spagnat mirour. Unan eus daou strollad brasañ Spagn eo ha tremen 700 000 a izili en deus, a-hervez. Abaoe miz Du 2011 emañ ar brasañ-niver gantañ e Kambr Kannaded Spagn. Savet e voe ar Partido Popular e 1989, pa oa bet unanet ar strollad anvet Alianza Popular gant daou strollad bihanoc’h, ar Partido Demócrata Popular hag ar Partido Liberal Español.
Gant ar Partido Popular e voe gounezet dilennadeg 1996 hag er galloud e chomas betek 2004, renet gant José María Aznar. Neuze e voe trec’het ar PP gant ar PSOE renet gant José Luis Rodríguez Zapatero. Kemeret e voe lec’h Aznar e penn ar strollad gant Mariano Rajoy, zo kentañ ministr bremañ. Kollet e voe mouezhiadeg 2008 gant ar PP adarre, met trec'h e voe e hini diskar-amzer 2011.
thumb|left|270px|Mouezhioù dastumet gant an [[Alianza Popular (1977–1986) hag ar Partido Popular (1986–2008) e dilennadegoù Spagn.]]
Agesinated
An Agesinated pe Cambolectri Agessinates, zo ur bobl c'halian, eus Gallia Aquitania meneget gant Plinius an Henañ en e levr Historia Naturalis. Krediñ a reer hiriv e oant o chom war-dro Agen.
Kata'ib Hezbollah
Kata'ib Hezbollah (Arabeg: كتائب حزب الله‎‎, Brigadennoù Strollad Doue) pe Brigadennoù Hezbollah a vez graet eus ur bezen chiit irakian harpet gant bro Iran krouet e miz Here 2003. E-pad Brezel Irak e oa ar strollad o stourm a-enep an Amerikaned hag o c'hengevredidi. Abaoe emañ o stourm e brezel diabarzh Irak hag e brezel diabarzh Siria.
Istor
Kuzh eo aozadur ar bezen Kata'ib Hezbollah met gouzout a reer e vez kavet e-touezh ar pennoù bras d'an aozadur Abu Mahdi al-Muhandis, ur penn d'an nerzhioù Al-Qods eus Iran ha gourdoner an Aozadur Badr.
Bez' eo ar bezen Kata'ib Hezbollah ul lodenn eus Al-Hashd Al-Sha'abi (Engalvadeg an nerzhioù pobl), ur c'hengevread muzulmaned Chiit o stourm a-enep ar stad Islamek.
Emgann Mosoul
Turkia o welet seurt bezenoù o kemer perzh en emgann a c'alvas anezho da chom hep jahinañ ar boblañs Turkmen rak mod all e teufe nerzhioù lu Turkia da stourm a-enep dezho.
Testamant neve eus hon Otro hac hon Salver Jesus-Christ
Testamant neve eus hon Otro hac hon Salver Jesus-Christ zo un droidigezh katolik eus an Testamant Nevez, embannet e Gwengamp en ti B. Jollivet e 1853, e yezh Treger.
Ne ouzer ket ervat gant piv e oa bet graet an droidigezh, marteze gant an aotrou Jozef Joubin, person Lanrodeg, pe gant Leméhaussé.
Kalz aesoc'h da lenn gant an dud e oa an droidigezh-mañ eget hini Ar Gonideg, enni e-leizh a c’herioù nevez brezhoneg, a c’herioù gwall-gozh, pe a stummoù amprestet digant ar c'hembraeg.
Oreonympha nobilis
Oreonympha nobilis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Oreonympha an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar sun-bleuñv.
Annez hag isspesadoù
Brosezat eo an daou isspesad  anezhañ e Perou :
Yahoo!
Yahoo! (gwreskanv evit Yet Another Hierarchical Officious Oracle) zo ur pourvezer servijoù web diazezet e Sunnyvale, e Kalifornia. Verizon Media zo perc'henn warnañ abaoe 2017 dre Oath Inc..
An embregerezh diazez Yahoo! a oa bet savet gant Jerry Yang ha David Filo e miz Genver 1994 ha lakaet en eskemmdi d'an 2 a viz Meurzh 1995. Yahoo! a oa bet unan eus an embregerezhioù diazez ha brudet-spontus e voe er bloavezhioù 1990 a-raok mont goustadik war-gil.
Ile aux Moines
Île aux Moines zo anv gallek meur a lec'h.
Moeche
Moeche zo ur gumun eus Galiza, e proviñs A Coruña.
Hassan Nasrallah
Hassan Nasrallah (arabeg : حسن نصرالله‎‎ ), ganet d'an 31 a viz Eost 1960 e Beirout (kêr-benn Liban), a zo ur politikour libanat. Brudet eo evit bezañ trede sekretour-meur an aozadur politikel ha milourel Hezbollah ; erlec'hiet en devoa ouzh Abbas al-Musawi goude ma oa bet lazhet gant nerzhioù lu Israel d'ar 16 a viz C'hwevrer 1992.
Moeche
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Hassan Nasrallah
An Hezbollah a zo bet ouzhpennet abaoe war listenn an aozadurioù sponterezh gant Stadoù-Unanet Amerika, Unaniezh Europa ha broioù all. Nasrallah a vez graet alies outañ gant an anv al-Sayyid Hassan (السيّد حسن), an titl enorus Sayyid o vezañ implijet evit lakaat war-raok un diskennidigezh adal ar profed Mohammed dre e vab-bihan Husain ibn Ali.
Bras-Panon
Bras-Panon zo ur gumun e departamant tramor ar Reünion, e Meurvor Indez. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Saint-Benoît hag e kanton Saint-André-3.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Panonnais anezho e galleg.
Istor
Krouet e oa bet ar gumun e 1882 diwar ul lodenn eus tiriad kumun Saint-Benoît.
Angélique
Angélique zo un anv-badez gallek, deuet eus an anv italianek Angelica, diwar an anv-gwan latin angelicus, "aelel", savet diwar ar ger gregach άγγελος (ángelos).
Tungred
An Dungred, pe Tongred (pe Tungri pe Tongri e latin) a oa ur bobl pe kevredad pobloù a veve e Gallia Belgica da vare Impalaeriezh Roma. Hervez an istorour roman Tacitus e oant "Germani", da lavarout eo Germaned.
Hervez Ptolemaios e vevent en  Arduenna Silva, Koadeg an Ardennes, war lez ar stêr Meuse. Atuatuca e oa o c'hêr-benn, hiriv Tongeren e Limburg, e Belgia.
E-touez o amezeien e oa ar Vataved en hanternoz, ar Venaped ha Nervii er c'hornôg, ar Remi hag an Treveri er c'hreisteiz.
O anv
Diwar o anv e teu hini meur a lec'h en Belgia, Alamagn hag en Izelvroioù, en o zouez Tongeren, meur a lec'h anvet Tongerloo, ha Tongelre.
Pauline Johnson
Embannet e voe barzhonegoù Pauline Johnson e Kanada, er Stadoù Unanet hag e Breizh-Veur. En he amzer e voe lennet kalz he skridoù ha bez' e voe Pauline Johnson unan eus ar skrivagnerien o deus diazezet lennegezh saoznek Kanada. Kollet he doa un tamm brud goude he marv, met abaoe dibenn an ez eus kalzik a dud adarre a zo troet gant he skridoù. Embannet e oa bet un dastumad anezho e 2002.
The Lady is a Tramp
The Lady Is a Tramp zo ur ganaouenn saoznek eus ar gomedienn war gan Babes in Arms savet e 1937, gant Lorenz Hart (1895-1943) ha Richard Rodgers (1902-1979), hag a zo bet kanet gant Frank Sinatra hag Ella Fitzgerald.
Enrolladenn Tony Bennett
Enrollet e voe ivez gant Tony Bennett e 2011 en e albom Duets II, ma kan gant Lady Gaga, en un doare jazz evel ma vez kanet bremañ peurliesañ. Adembannet e voe ivez en albom Cheek to Cheek: HSN Deluxe e 2014.
Muros (Galiza)
Muros zo ur gumun eus kornôg Galiza, e proviñs A Coruña, war lez hanternoz aber ar stêr Tambre, ar ría de Muros e Noia.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Mugardos
Mugardos zo ur gumun eus Galiza, e hanternoz proviñs A Coruña, war lez ar Ría de Ferrol‎.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Narón
Narón zo ur gumun eus hanternoz Galiza, e proviñs A Coruña, war lez ar Ría de Ferrol‎.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Teo
Teo zo ur gumun eus hanternoz Galiza, e proviñs A Coruña.
Ramphomicron
Ramphomicron a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Teo
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Ramphomicron
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Villa Alemana
195px|thumbnail|right|Villa Alemana Villa Alemana zo ur gêr eus Chile. 97 km² eo he gorread. Tost da 122 806 a dud a oa enni e 2002.
Manduessedum
Manduessedum pe Manduesedum a oa ur c'hreñvlec'h roman, hag ur gêrig roman da-c'houde, e proviñs Britannia. Bremañ eo deuet da vezañ Mancetter, ur gêriadenn e kontelezh Warwickshire.
Anv
Meneget eo an anv en Itinerarium Antonini. 4703 (Iter II) ː Manduesedo / Manduessedo
Dont a rafe an anv-se eus ar gerioù *mandu (= marc'h bihan, pone) hag *essedo (=karr-emgann)
De arte venandi cum avibus
De arte venandi cum avibus ("Arz ar chaseal gant evned") zo ul levr diwar-benn ar falc'hunerezh.
Istor
Frederig II an Impalaeriezh Santel (1194–1250) zo anavezet evel unan hag a vrudas ar falc'hunerezh e kornôg Europa. Kontañ a reer en doa desket ober digant Arabed pa oa o vrezeliañ er Reter Nesañ e-pad ar C'hwec'hvet Kroaziadeg (1228–1229). Lakaat a reas treiñ un dornskrid arabek diwar-benn ar falc'hunerezh hag embannet e voe e latin e 1241, gant an titl De arte venandi cum avibus.
As Somozas
As Somozas zo ur gumun eus hanternoz Galiza, e proviñs A Coruña.
Home on the Range (film, 2004)
Home on the Range a zo ur film tresadennoù-bev hir saoznek, sevenet gant an daou filmaozer stadunanat Will Finn ha John Sanford.
Produet gant Walt Disney Feature Animation e voe skignet gant Walt Disney Pictures, evit ar wech kentañ, d'an 21 a viz Meurzh 2004 e Los Angeles (Stadoù-Unanet Amerika). Pempet film bevaat ha daou-ugent ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Brother Bear (e miz Here 2003) hag a-raok Chicken Little (e miz Here 2005).
Noia
Noia zo ur gumun eus kornôg Galiza, e proviñs A Coruña.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Neda (A Coruña)
Neda zo ur gumun eus hanternoz Galiza, e proviñs A Coruña, war lez ar Ría de Ferrol‎.
Don Juan Manuel
Don Juan Manuel (1282 – 1348) a oa infant Kastilha (mab-bihan d'ur roue e oa), priñs Villena (en Aragon), ha skrivagner kastilhanek.
E vuhez
Ganet e oa en kastell Escalona, en proviñs Toledo. Mab e oa d'an infant Manuel Kastilha, ha mab-bihan d'ar roue Fernando III Kastilha. Niz e oa d'ar roue Alfonso X, ha meur a wech en em savas a-enep d'ar eontr-se.
Mervel a reas e dad en 1283, hag e vamm en 1290, pa ne oa nemet eizh vloaz, ha savet e voe gant e eontr, ar roue Sancho IV Kastilha.
Dimezioù
Teir gwech e timezas:
Ouzhpenn-se en devoe Don Juan Manuel daou vastard gant Inés de Castañeda:
Talcahuano
100px|thumbnail|right|Talcahuano Talcahuano zo ur gêr hag ur porzh e Chile, war un dro kentañ porzh-pesketa ha kentañ porzh-brezel, e proviñs Concepción. 92 km² eo he gorread. Tost da 171 383 a dud a oa enni e 2002.
Toro (Zamora)
Toro zo ur gumun eus Spagn, e reter proviñs Zamora, en kumuniezh emren Castilla y León, war lez ar stêr Duero. War un duchenn 100 m uhelder emañ. Er gumun e red ivez ar stêrioù Guareña, Hornija ha Bajoz, hag ivez ar wazh Talanda.
Er c'hornôg da gêr Toro, 32 km anezhi, emañ emañ kêr Zamora, kêr-benn ar broviñs. Valladolid a zo 62 km anezhi, Salamanca a zo 72 km, ha Madrid 220 km.
Ryes
Ryes a zo ur gumun eus Bro-C'hall e Normandi. Pennlec'h Kanton Ryes eo.
Mediomatrici
Ar Mediomatrici, pe Mediomatriked , a oa ur bobl c'halian a oa o vevañ e biz Galia, diazezet e traoñiennoù ar stêrioù Meuse, Moselle ha Saar, er c’horn-bro a zo en-dro da gêr Metz bremañ. En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ : Treveri en hanternoz, Leuci er c'hreisteiz, Remi er gornaoueg, Triboci er reter. Divodurum Mediomatricorum (Metz) e oa o c’hêr vrasañ, e kember ar stêrioù Seille ha Mosella.
Ryes
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Mediomatrici
Julius Caesar e voe an hini kentañ o venegiñ ar bobl-se e-barzh De Bello Gallico, er I kantved kent JK. Hervez Caesar en em astenne o bro betek ar Roen. Kement-se a dalvez moarvat e oa deuet an Triboci eus an tu all d'ar Roen d'en em staliañ er gornaoueg d'ar stêr.
Istor
E 52 kent JK e oa bet kaset 5000 brezelour gant ar Vediomatriked da dagañ arme Caesar e seziz Alesia. Skeiñ o moneiz dezho a raent.
Displeget eo bet an anv "Mediomatrici" evel "ar bobl etre ar Matrona (Marne) hag ar Matra (Moder)."