cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emarginata
Emarginata a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1896 gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Afrika ar Su.
Clamator
Clamator a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873), ennañ koukouged.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Solamente una vez
Solamente una vez zo ur ganaouenn spagnolek hag ur bolero savet gant ar c'haner-sonaozer mec'hikan Agustín Lara (1900-1970) ; deuet eo da vout ur ganaouenn glasel kanet gant kalz kanerien.
Dediet e voe gant Lara da José Mojica, ur c'haner tenor hag aktour hag a oa o vont da lean fransiskan : hennezh an hini a ganas anezhi da gentañ e 1941 er film Melodías de América (sevenet gant Eduardo Morera).
Kanerien spagnolek
"Solamente una vez" zo bet kanet gant Sara Montiel, Daniel Rodríguez, Quartetto Gelato, Arielle Dombasle, Benny Moré, Ignacio Piñeiro, Pedro Vargas, Julio Iglesias , Roberto Carlos, Andrea Bocelli , Chucho Valdés, Plácido Domingo, Nat King Cole, Marty Robbins, Lucho Gatica, Guadalupe Pineda, Roland Shaw & His Orchestra, Luis Miguel, Connie Francis (e spagnoleg ha saozneg penn-ouzh-penn) , Ely Guerra y Alondra de la Parra.
Saozneg
Daou zoare saoznek zo.
"You Belong to My Heart" zo bet kanet er film "The Three Caballeros", graet gant ar gompagnunezh Disney, komzoù saoznek gant Ray Gilbert, kanet gant Dora Luz. Pell a-walc'h eo komzoù saoznek Gilbert eur re spagnolek Lara.
Enrollet eo bet en albom Classic Disney: 60 Years of Musical Magic
Klevet e vez ivez er bladenn Million Dollar Quartet, hag Elvis Presley, o kanañ anezhi.
Brezhoneg
Un doare brezhonek zo ivez.
Chicago (strollad)
Chicago a zo ur strollad sonerien stadunanat, krouet e 1967 e Chicago (Illinois, Stadoù-Unanet Amerika) gant ar gitarour Terry Kath (1946-1978), ar c'haner Robert Lamm (1944-), an trompilher Lee Loughnane (1946-), an tromboner James Pankow (1947-), ar saksofoner Walter Parazaider (1945-) hag an tabouliner Danny Seraphine (1948-).
Embannet e voe e albom kentañ — Chicago Transit Authority an titl anezhañ — e miz Ebrel 1969, ennañ kanaouennoù hag a reas berzh bras, Questions 67 and 68 hag I'm a Man en o zouez.
Berzo Demo
Berzo Demo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Dilestradeg Normandi
Dilestradeg Normandi a vez graet eus an oberiadurioù dilestrañ hag eus an oberadurioù aerdouget kaset da benn gant armeoù ar Gevredidi d'ar 6 a viz Even 1944 e-pad aloubadeg Normandi en Oberiadur Overlord e-doug an Eil Brezel-bed. An "Oberiadenn Neptune" eo an anv-kod a oa bet roet d’an dilestradeg. Graet e vez an D-Day (Deiz D) eus an deiz-se alies. An dilestradeg vrasañ eo en istor Mab-Den, an oberiadur brezel 'se a voe penn kentañ dieubidigezh an tiriadoù kornôgat e dalc'h an Trede Reich abaoe 1940.
156 000 soudard eus ar Gevredidi a dagas an Normandi. A-dal dezhe e oa 50 350 soudard Alaman. Chomet e oa bet kuzh lec’hioù dilestrañ ar flodad ha tachennoù douarañ an harzlammerien evit tapout berr an nerzhioù difenn Alaman betek devezh an dilestrañ. Ouzhpenn bezañ nebeutoc’h, an digempouez e-keñver an armoù etre an Alamanted hag ar Gevredidi a lakaas ar re gentañ da goll. 10000 soudard eus ar Gevredidi a varvas hag etre 4000 ha 9000 diouzh kostez an Trede Reich. Ar Rezistañs a en em gemeras ouzh an Alamanted (o tistrujañ peulioù pellgomz, linennoù-tren…) evit sikour ar Gevredidi. Ne zeuas ket ar Gevredidi a-benn da dizhout o falioù en un doare aes met a-benn fin an devezh e oant trec’h dija. Un trec’h diaes met bras e voe evit ar Gevredidi. Adalek an deiz-se e oa taget nerzhioù an Trede Reich dre ar C’hornôg koulz dre ar Reter (URSS).
Abeg
Etre ar 27 a viz Mae hag ar 4 a viz Even 1940, e-tro 338 000 soudard eus ar British Expeditionary Force (BEF) hag eus an arme c'hall a oa stanket en arvorioù Bro-C'hall a dec'has eus Dukark. Goude ma oa tarzhet ar brezel etre an Trede Reich hag an URSS, e miz Even 1941, penn ar Soviediz, Joseph Stalin, a c'houlennas diouzhtu ma vefe digoret un eil talbenn e kornôg Europa. E fin miz Mae 1942 an URSS ha Stadoù Unanet Amerika a embannas ur gemennadenn: "... full understanding was reached with regard to the urgent tasks of creating a second front in Europe in 1942." En desped d'ar gemennadenn Kentañ maodiern ar Rouantelezh Unanet, Winston Churchill, a gendrec'has prezidant ar Stadoù-Unanet, Franklin D. Roosevelt, da zaleañ an aloubadeg prometet, rak memes gant harp an Amerikaned, ar Gevredidi ne oant ket prest evit un hevelep oberiadur.
E-pelec'h?
Divizet e oa dilestrañ adalek ar bloavezh 1943. Er mizioù a-raok an aloubadeg, ar Gevredidi a savas un oberiadur touellañ, dezhañ da bal lakaat an Alamanted da grediñ e vefe aozet an dilestradeg e-kostez an Nord-Pas-de-Calais.Oberiadur Bodyguard e oa e anv. Tankoù ha kirri-nij faos a voe savet ha lakaet e lec'hioù a lakafe an Alamanted da vezañ touellet gant palioù ha nerzhioù gwir an dilestradeg.
Diouzh kostez an Alamanted e ouied e oa un dilestradeg da zont met ne ouied ket na peur, na peseurt nerzhioù a vefe na dreist-holl e pelec'h e vefe. Adolf Hitler a lakaas e penn an difenn ar Feldmarschall Erwin Rommel gant an urzh da sevel difennoù kreñv. Sabatuet e voe Rommel pa voe graet gantañ tro an traezhennoù. Reiñ a reas urzhioù sklaer evit adsevel a-grenn an difennoù gwelet gantañ evel dister pe null. Savet e vo neuze ar pezh a vezo anvet Moger ar Meurvor Atlantel.
An traezhennoù dilestrañ
C'hoarvezout a reas an dilestradeg war aodoù Normandi etre reter ar C'hotentin betek Saint-Aubin-sur-Mer. Rannet e voe an aod e lec'hioù dilestrañ roet pep a anv kod dezho:
Piranga
Piranga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1808 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Sascha Funke
Sascha Funke a zo un DJ hag ur produer sonerezh alaman. Diazezet eo e sonerezh war ar sonerezh elektronek bihanañ a vez sonet e Berlin. Embannet eo bet e bladennoù gant daou di-embann pladennoù alaman : Kompakt ha BPitch Control.
Pladennoù
1999
2000
2004
2005
2006
2007
2008
Edith Wharton
Edith Wharton, ganet Edith Newbold Jones e New York d'ar 24 a viz Genver 1862 ha marvet e Saint-Brice-sous-Forêt (hiriv e Val-d'Oise) d'an 11 a viz Eost 1937, zo ur romantourez stadunanat.
Manifestadeg Unite the Right 2017
Ar Vanifestadeg Unite the Right 2017 (lesanvet the Charlottesville rally) a oa bet ur vanifestadeg gant an Alt-right e Charlottesville (Virginia), e Stadoù-Unanet Amerika etre an 11 hag an 12 a viz Eost 2017. Ar pal a oa enebiñ ouzh ar fed ma vefe lamet delwenn Robert Edward Lee eus ar gêr.
Edith Wharton
He buhez
Trede bugel George Frederic ha Lucretia Jones e oa Edith Newbold Jones ; daou vreur koshoc'h he doa. Ganet e voe e-kerzh ar Brezel-diabarzh ; tri bloaz e oa pa oa echuet ; goude ar brezel ez eas an tiegezh da veajiñ dre Europa ma teskas Edith komz galleg, alamaneg hag italianeg. Bet e oa o chom e Pariz, e Bad Wildbad en Alamagn hag e Firenze. E 1874 e tistrojont da New York.
E 1907 ez eas da Bariz da chom. Daremprediñ a reas skrivagnerien c'hall evel Paul Bourget, Jacques-Émile Blanche, Anna de Noailles, André Gide.
Manifestadeg Unite the Right 2017
E-touez ar vanifesterien e oa dreistbeliourien wenn, broadelourien wenn, nevez-kengevredidi, nevez-Nazied, ha bezenoù armet.
Ar vanifestadeg a oa troet feuls pa voe kejet etre ar vanifesterien hag an enep-manifesterien. D'an 12 a viz Eost, o welet ar feulster o kreskiñ, gouarnour Virginia Terry McAuliffe a lakas e plas ar Stad a reuziad o lakaat war-raok e oa re a zañjer evit ar bobl hag e c'hellfe mont war washaat. Dindan un eurvezh, ar Virginia State Police a zisklêrie e oa difennet ar vanifestadeg dre ar feulster a oa enep lezenn a-berzh ar vanifesterien. Div eurvezh war-lerc'h, un den a vlenie un oto hag a flastre marvus ur vaouez (Heather Heyer) hag a gloaze 19 a dud all, an holl anezho enep-manifesterien.
Jeff Sessions penn ar justis stadunanat a embanne goude an darvoud e oa sponterezh hag a roe urzh da gregiñ gant un enklask diazezet war ar garg a "torfed kasoni". A-raok an dagadenn sponterezh ouzhpenn a dud gloazet a a oa bet, un 19 bennak e-pad an emgannoù straed. Daou archer a zo marvet goude an darvoud feuls pa voe kouezhet ur viñsaskell eus ar polis. Rebechoù a oa bet savet a-enep ar prezidant Donald Trump dre ma ne veze ket bet skoet kreñv a-walc'h gantañ en e c'hentañ kemennadenn war ar vroadelourien wenn disklêriet en devoa nemetken e oa an darvoud awenet gant "hatred, bigotry and violence on many sides". En desped d'an tagadennoù mamm ar vaouez yaouank muntret (Susan Bro) he devoa skrivet dezhañ war Twitter:
An darvoud-se en deus bet lakaet war-raok an torr gouennel a vez er Stadoù-Unanet ha ne ya ket war zigresk.
I Hela Cnau
I Hela Cnau ("O kraoña") zo ur romant kembraek gant Marion Eames, bet embannet e 1978 hag adembannet e 1993.
Kontañ a ra istor ur C'hembread yaouank hag a dec'h diouzh ar baourentez war ar maez, hag a ya da glask ur bed gwelloc'h da Vro-Saoz, e tolead ar  Merseyside, e-kichen Liverpool.
Morbig zu
Ar vorbig zu a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Haematopodidae, Haematopus ater an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad war aodoù kreisteiz ha kornôg Suamerika.
East River
East River (rinier ar reter) a zo ur strizh-mor e kêr New York, er Stadoù-Unanet. Daoust d'e anv "River" (rinier, stêr) n'eo ket ur stêr met ur strizh-mor ma c'hoarvez tre ha lanv. Dispartiañ a ra karterioù Queens ha Brooklyn diouzh Enez-Vanhattan hag ar Bronx, hemañ o vezañ war an douar-bras.
Puente Libertador General San Martín
Ar Puente Libertador General San Martín zo ur pont bras etre Arc'hantina hag Uruguay.
Alberzh Iañ
Alberzh I zo anv meur a gont, dug pe roue.
Antimon
Ar stibiom, anvet antimoan ivez , zo un elfenn gimiek, 51 e niver atomek hag Sb e arouez. Pistrius eo an antimoan.
Aldeaquemada
Aldeaquemada zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
Harlem (disheñvelout)
Harlem a c'hall bezañ:
Borgo San Giacomo
Borgo San Giacomo zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Diogo Fernando
Diogo Fernando a zo bet ganet e 1980 e Portugal.
C'hoarier echedoù portugalat.
Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 2002 eo.
E renk Elo uhelañ a voe 2 496.
2 460 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Mae 2011 .
Emgann Fontenoy
Emgann Fontenoy a c'hoarvezas d'an 11 a viz Mae 1745 e-kichen Fontenoy en Izelvroioù aostrian (hiziv e Belgia, e kumun Antoing) e-pad Brezel Hêrezh Aostria, ma voe trec'h an arme c'hall.
Capo di Ponte
Capo di Ponte (penn ar pont) zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Likia
Mojenn
Hervez Herodotos he devoa bet Europa daou vab, Sarpedon ha Minos. bec'h a savas etrezo evit ren e Kreta. Minos a gasas Sarpedon hag e dud, an Termilae, d'an harlu. Hag int erruout e Milias e Likia. Diwezhatoc'h, Likus, mab da Pandion II, roue Aten, kaset d'an harlu gant e vreur Egeos, a deuas da chom gant an Termilae. Hag int da envel ar vro Likia, diwar e anv.
Rowettia goughensis
Rowettia goughensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Nesospiza goughensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1904) gant an evnoniour breizhveuriat William Eagle Clarke (1853-1938). Ar spesad nemetañ er genad Rowettia an hini eo. Dont a ra anv ar genad eus hini John Quiller Rowett (1876-1924), un den a aferioù saoz hag a arc'hantas Ergerzh Shackleton-Rowett da Antarktika (1921-22).
En arvar bras emañ ar spesad abalamour d'al logod (Mus musculus) a oa bet degaset da Enez Gough : bevañ a reont diwar vioù an evned kement hag o floged.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun, had, hugennoù ha kevnid.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Enez Gough, en enezeg Tristan da Cunha (Rouantelezh-Unanet).
Gene Wilder
Jerome Silberman, bet ganet e Milwaukee (Wisconsin, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 11 a viz Mezheven 1933, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Castillo de Locubín
Castillo de Locubín zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
Seleniom
Un elfenn gimiek eo ar seleniom ; Se eo e arouez kimiek, 34 e niver atomek ha 78,96 e dolz atomek. Un nann-metal eo ar seleniom, par d'ar sulfur 16S, a zo e amezeg e strollad 16 taolenn beriodek an elfennoù.
Blot eo, liesdoare eo e neuz, etre hini ur metal gris ha hini gwer ruz. Dibaot a wezh e kaver seleniom glan en natur, ha pa vije e kenaozadoù ; seleniom ampur a gaver e kailhoù sulfidennoù pa vezer o kenderc'hañ kouevr diwarno. Eus ar c'houevr dreist-holl hag eus an nikel e vez tennet.
Japan hag Alamagn e voe ar bourvezerien bennañ e 2011, heuliet gant Belgia, Rusia, Kanada, Chile, Filipinez, Finland, Perou ha broioù all. War-dro 2 000 tonennad a seleniom a voe kenderc'het e 2011.
Istor
E 1817 e voe ar seleniom dizoloet gant ar gimiourien svedat Jöns Jakob Berzelius ha Johan Gottlieb Gahn. Diwar an henc'hresianeg σελήνη selênê, "Loar", e voe anvet an elfenn nevez peogwir e kredas dezho e oa or c'henaozad eus an telluriom, a oa bet anvet diwar anv latin an Douar.
E 1873 e kavas an ijinour tredaner saoz Willoughby Smith e oa harz ar seleniom stag ouzh nerzh ar gouloù.
Perzhioù
Etre re e amezeien e strollad ar c'halkuzennoù 16S (sulfur) ha 52Te (telluriom) emañ perzhioù kimiek ar seleniom.
Izotopoù
C'hwec'h izotop a gaver en natur, pemp anezho o vezañ stabil : 74Se, 76Se, 77Se, 78Se ha 80Se. Ar c'hwec'hvet, 82Se, a dro da 82Kr (un izotop eus kripton), hogen peogwir ez eo 1020 a vloavezhioù hanter-vuhez 82Se e lavarer a-wezhioù ez eo stabil evelkent.
Carlos Reutemann
Carlos Alberto Reutemann, lesanvet Lole (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri arc'hantinat en deus redet e F1 etre 1972 ha 1982. Redet en deus evit Brabham, ar Scuderia Ferrari, an Team Lotus ha Williams ha gounezet en deus 12 redadeg.
War-lerc'h eo deuet da vezañ politikour en e vro, o vont da c'houarnour, hag o soñjal e-barzh mont war ar renk evit bezañ dilennet Prezidant e 2011, ar pezh en deus nac'het ober a-benn ar fin.
La cigarra
La cigarra zo anv meur a ganaouenn spagnolek:
John Churchill, 1añ Dug Marlborough
John Churchill, 1añ Dug Marlborough  (1650–1722) a oa kont, ha goude 1añ dug Marlborough, jeneral ha politikour saoz. Servij a reas dindan pemp roue er XVIIvet ha XVIIIvet kantved. Floc'h e oa e lez an Tiegezh Stuart. Er bloavezhioù 1670 ha deroù ar bloavezhioù 1680 e servijas dug York hag e savas en arme;
Je sais rien mais je dirai tout
Je sais rien mais je dirai tout a zo ur film gall deuet er-maez e 1973, sevenet ha pennc'hoariet gant Pierre Richard.
Yann Gonan
Ganet e oa Yann Gonan, Jean Conan, d'an 3 a viz Gwengolo 1765 e karter Abati Santekroe, e Gwengamp (Aodoù-an-Arvor a-vremañ) ha marvet d'an 18 a viz Kerzu 1834 e Tredraezh (22). Ur barzh brezhonek e oa.
E vugaleaj e Gwengamp
E dad a oa anvet Guillaume Conan hag e vamm, Mari Moalou. Daou vreur en doa, unan a oa martolod hag a varvas er mor, egile, soudard, a voe lazhet en Italia.
Fátima Vieira
Fátima Vieira a zo bet ganet d'ar 16 a viz Mae 1969 e Portugal.
Yann Gonan
Boporzh, Keriti-Pempoull
D'an oad a zaouzek vloaz e teuas Yann Gonan da vezañ mevel en Abati Boporzh, e Keriti-Pempoull, e-lec'h ma tremene e nozvezhioù o lenn. Posupl eo e oad o klask ober ur manac'h anezhañ. An nebeud a c'hopr en deveze a zispigne da brenañ levrioù. Desket e voe dezhañ lenn ha skrivañ en abati-se. Lenn a rae diouzh an noz diwezhat. E blijadur e oa. Lenn a rae al levrioù santel, an Testamant Kozh hag an Testamant Nevez. E berr-amzer o deskas dre eñvor, emezañ. Goude se e lennas levrioù lezennel hag ivez levrioù diaoulek evel an Alibardon!
Martolod ha Soudard, an Dispac'h Gall
E 1785, e voe anvet Yann Gonan da soner taboulin ur gompagnunezh soudarded e Gwengamp. Lesanvet e oa "Guingamp" pa oa soudard. Ur plac'h a garas, met ne voe ket aotreet gant he zud da zimeziñ ganti. Da heul se eo en em ouestlas e 1786 da vont da besketa moru en Douar-Nevez met a-benn ar fin e teuas buan a-walc'h en-dro da Vreizh da Abati Boporzh ha d'al levraoueg e-lec'h ma plije dezhañ lenn ha studiañ. Mont a reas neuze war vor war ur vag a tri c'hant tonell anvet "Sauvage". Dirollet e veze ar mor alies. Ober a rejont peñse eno e-mesk ar skorn d'ar 14 a viz Mezheven 1787. ha degemeret en ur meuriad Beothuk e-lec'h ma tiwanas karantez etrezañ hag un indianez.http://fr.wikipedia.org/wiki/B%C3%A9othuks A-benn ar fin, e voe tapet war ur vag all hag e voe degaset en-dro da Vreizh e-lec'h ec'h adkavas levraoueg Boporzh e miz Kerzu 87.
Fátima Vieira
C'hoarierez echedoù portugalat.
Santiago de Calatrava
Santiago de Calatrava zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
Yann Gonan
Martolod ha Soudard, an Dispac'h Gall
Eurediñ a reas d'ar 24 a viz Genver 1789 gant Marguerite-Jacquette Menguy. Ganti o devo daou vugel.
Fátima Vieira
2 075 edo he renk Elo d'ar 1 a viz Mae 2011 .
Yann Gonan
Martolod ha Soudard, an Dispac'h Gall
D'ar 24 a viz C'hwevrer 1792, d'an oad a seizh vloaz warn-ugent, e tistroas d'an arme, ha gant e rejimant e tapjont Palez an Tuileries. En em gannañ a reas e Hondschote, Wattignies, Fleurus, Menen... dindan urzhioù ar jeneraled Jean Nicolas Houchard ha Jean-Baptiste Jourdan. Ar bloaz war-lerc'h, e 1793, e voe gloazet en e vorzhed, hag adkaset d'ar gêr e 1794 da-heul ur gwallzarvoud all. Mervel a reas Marguerite-Jacquette Menguy, e wreg, d'ar 25 a viz Genver 1797. Addimeziñ a reas Yann Gonan, hag eñ gwiader a daou vloaz ha tregont, gant Marie Jeanne Le Thomet (nezerez) d'an 2 a viz Mendem eus ar 6vet bloavezh e Gwengamp ; pevar bugel o doe asambles.
Feur-emglev Entrammes
Feur-emglev Entrammes a voe sinet er bloaz 863 etre ar roue Salaun hag ar roue Karl Voal en Abbati Entrammes (Mayenne, Bro-C'hall).
Llyfr Glas Nebo
Llyfr Glas Nebo zo ur romant kembraek gant Manon Steffan Ros, embannet gant Y Lolfa e 2019. Gantañ e oa aet ar Priz Barn y Bobl (Llyfr y Flwyddyn, "Levr ar Bloaz") er bloaz-se.
Feur-emglev Entrammes
Kadarnaet e oa da Vreizh an douaroù bet gounezet gant Erispoe ha brasaet e oa ar vro betek ur vro "etre daou zour" (moarvat etre ar stêrioù Mezven ha Sarthe).
Yann Gonan
Martolod ha Soudard, an Dispac'h Gall
E miz Ebrel 1796 en emgannas a-enep d'ar Chouanted e Koad Malane, e-kichen Gwengamp. D'ar 26-27 a viz Here 1799 e klaskas ar Chouanted aloubiñ Sant-Brieg. Yann Gonan a oa e-touez difennerien kêr.
Fin e vuhez, gwiader adarre
Neuze e teuas da vezañ gwiader evel e dad. Mont a rae da labourat er menajoù e-kostez Tredraezh ha Lokmikael. labourat a rae war an deiz ha skrivañ diouzh an noz. Skrivet en deus tost da 40 000 gwerzenn.
Ar pezh a blije dezhañ en galleg a lakae e stumm gwerzennoù brezhonek. Skrivet en deus ur varzhoneg emvuheziadur e brezhoneg a dremen 7000 gwerzenn o tanevelliñ e vuhez ha dreist-holl e veajoù pesketa hag arme. Anvet eo : 'Avanturio ar citoian Jean Connan a Voengamb'. Dre zigouez e voe adkavet an dornskrid e levraoueg kastell Leskiviou e Pleiber-Krist e-kreiz ar c'hantved diwezhañ. Ennañ e vez danevellet gantañ e boanioù-spered soudard bloaz II ar Republik da goulz an Dispac'h Gall. Skrivet e voe se gantañ pa oa gwiader ha kozh e Tredraezh.
War a seblant ez eas Fañch an Uhel (an Uzel) da welout e vugale dre ma oa o klask war-lerc'h an dornskridoù leusket dezhe gant o zad, met ne deuas ket a-benn da saveteiñ an holl dornskridoù, rak gwerzhet e oa bet ar bern paper-se evel paper da bakañ traoù evit un dalvoudegezh a ur skoed pe 3 lur-gall.
E familh hag e vugale
Setu amañ roll ar vugale en deus bet gant e ziv wreg.
Oberennoù
Seizh dornskrid en deus savet met n'eus bet kavet ken nemet 4 klok.
C'hoarioù arc'hant
Ar c'hoarioù arc'hant a vez graet eus ar fed da bariañ arc'hant pe un danvez ker war un darvoud (redadegoù, krogadoù sport, dilennadegoù...) douetus ar pal o vezañ da c'hounez muioc'h a arc'hant pe a zanvez ker evit an hini lakaet en arvar.
Yann Gonan
Oberennoù
En holl ez eus 29260 gwerzenn miret en deiz a hiziv, moarvat 37540 gwerzenn skrivet etre holl, bet skrivet pa oa erru kozh. Skrivet en dije ivez un toullad kanaouennoù.
E vrezhoneg
Ne skriver ket ken ar yezh evel ma rae Yann Gonan, levezonet da vat gant ar "brezhoneg beleg" breinet gant ar galleg. Kement en deus lakaet a c'halleg ken e vez trubuilhet al lenner alies gant ar gerioù a seblant distummet hag a ranker lenn a-vouezh-uhel ha dre ar reizhskrivañ gallek.
C'hoarioù arc'hant
C'hoarioù arc'hant lous
Bed ar Mafia a c'hounez kalz arc'hant gant ar c'hoarioù arc'hant. Ar pal a zo da reiñ an tu d'an dud dedennet gant ar c'hoarioù arc'hant el lec'hioù ma z'int difennet da c'hoari. War un tu all e mod all pa vez aotreet el lec'h ar c'hoarioù arc'hant, e vez roet an tu d'an dud difennet dezho da c'hoari da bariañ arc'hant memestra en un hentenn nann ofisiel.
Yann Gonan
E vrezhoneg
Daoust da se, en deus e yezh perzhioù dreist. Da zeskiñ a zo digantañ war dachenn ar rannyezhouriezh. Alies en deve e skridoù blaz brezhoneg Goueloù. Santet e vez ez eo brezhoneger a-vihanik.
C'hoarioù arc'hant
C'hoarioù arc'hant lous
Kuba a zo bet anavezet dre-se rak difennet e oa ar c'hoarioù arc'hant er Stadoù-Unanet, ar c'hoarierien hag ar Mafia a zae neuze eno evit gellet c'hoari ha pariañ arc'hant.
Yann Gonan
E vrezhoneg
Studiet en deus kalz ar skridoù koshoc'h, reoù ar pezhioù-c'hoari kozh. Adkavout a reer a-wechoù, moarvat hep gouzout dezhañ zoken, aspadennoù eus ar brezhoneg-krenn hag enklotennoù pe glotennoù diabarzh.
Treser
Kavet ez eus bet 14 tresadenn en dornskridoù "Louis Eunius », « Santes Jenovefa » hag « Avanturio ar Citoien Jean Conan a Voengamb ». Gwelet e vez e plije se kalzik dezhañ. E-barzh « Santes Jenovefa » eo e kaver ar muiañ anezhe hag ar re vravañ ouzhpenn.
Santiago-Pontones
Santiago-Pontones zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
Emgann Malplaquet
Gwadek e voe an emgann, an hini spontusañ eus Brezel Hêrezh Spagn. An armeoù unanet a gollas etre 20 000 ha 25 000 den, ar C'hallaoued 6 000 bennak hepken. Gallout a reas bro-C'hall kenderc'hel ar stourm betek emgann Denain, ha marc'hata feur-emglev Utrecht e 1713.
Kan
Diwar an emgann-se e voe savet ar c'han Malbrough s'en va-t-en guerre‎.
Didier Pironi
Didier Joseph Louis Pironi (bet ganet d'ar, marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 hag en Andur. E F1 en deus redet etre 1978 ha 1982, bloavezh e wallzarvoud grevus-tre en deus rediet anezhañ da bouez gant ar redadegoù kirri. Redet en deus evit Tyrell, Ligier ha Ferrari, ha trec'het en deus 3 gwezh. Anavezet eo evit e vignoniezh gant Gilles Villeneuve, ur vignoniezh deuet da vezañ un enebouriezh pa oa Ferrari e penn ar jeu e 1982, bloavezh marv Villeneuve hag e wallzarvoud dezhañ. Gounezet en deus ivez 24 eurvezh ar Mañs gant Renault Alpine e 1978. Lazhet eo bet en ur gwallzarvoud redadegoù bigi keflusket e 1987.
Galdhøpiggen
Galdhøpiggen eo ar menez uhelañ e Norvegia, e Skandinavia hag e Norzh Europa, gant 2469 metr uhelder. Emañ e menezieg Jotunheimen e kontelezh Oppland, e-kreiz su ar vro.
Aubigny (Somme)
Aubigny zo ur gumun c'hall en departamant Somme.
Saks (disheñvelout)
Saks, pe Sachsen (en alamaneg), zo un anv a dalvez da envel meur a dra zisheñvel, hervez an amzerioù, pe da vare an Impalaeriezh santel roman, pe an Impalaeriezh alaman, pe en Alamagn a vremañ.
Harlem
Harlem (distagadur: ) a zo ur c'harter e ranngêr velestradurel (borough) Manhattan e kêr New York, er Stadoù-Unanet. E-pad pell eo bet ur c'harter kreñv ar re zu ennañ, hag unan eus lec'hioù pouezus emsav ar re zu evit ar gwirioù keodedel.
Saks (disheñvelout)
Istor
Meur a stad zo bet en istor
Harlem
An anv
Dont a ra anv Harlem eus hini Haarlem en Izelvroioù.
Adro
Adro zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia.
Nita Raya
Nita Raya, bet ganet Raïssa Beloff-Jerkovitch d'ar 15 a viz Here 1915 e Chişinău (Republik Moldova a-vremañ), a zo bet un dañserez (er Folies Bergère peurgetket), ur ganourez hag un aktourez sinema c'hall a orin roumanat.
Bevañ a reas gant an arzour gall Maurice Chevalier etre 1935 ha 1945.
Gerioù un nebeud kanaouennoù he devoa skrivet ivez, en o zouez :
Larouillies
Larouillies a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Valdepeñas de Jaén
Valdepeñas de Jaén zo ur gumun e proviñs Jaén, en Andalouzia.
Cassano
Cassano zo un anv-lec'h italianek, ha hini meur a gumun:
Mulhacén
Ar Mulhacén (distaget e spagnoleg) zo ur gern er menezioù Sierra Nevada, e su Spagn. Ar menez uhelañ eo e Spagn, gant 3 482 vetr uhelder, da vihanañ Spagn ar c'hevandir rak uheloc'h eo ar Pico de Teide, ur menez-tan en Inizi Kanariez, gant 3 715 m. Ar Mulhacén eo ar gern uhelañ en Europa, e diavaez an Alpoù hag ar Menezioù Kaokaz, hag ivez an hini uhelañ eus Ledenez Iberia.
Haize
Haize pe Hayzu zo un anv-badez euskarek hag a dalv kement hag avel. D'ar merc'hed e vez roet.
Britannia Superior
Britannia Superior a oa ur rann eus proviñs Britannia savet war-dro 214 gant an impalaer Caracalla, mab da Septimius Severus. Edo e kreisteiz ar pezh zo bremañ Bro-Saoz, en-dro da gêr Londinium (Londrez bremañ), hag ul lejion a oa annezet er gêr-se, kêr-benn ar broviñs. Padout a reas ar broviñs-se, gant he harzoù, betek ma voe adaozet an impalaeriezh gant Diokletian e 296.
Talvezout a rae an anv Britannia Superior da verkañ e oa tostoc'h diouzh Roma, kêr-benn an Impalaeriezh, eget Britannia Inferior, a oa e hanternoz Bro-Saoz, en-dro da Eburacum (York).
Fernando Silva
Fernando Ribeiro da Silva a zo bet ganet d'ar 4 a viz Eost 1950 e Portugal, ur c'hoarier echedoù portugalat eo.
Mestr Etrebroadel (FIDE) eo abaoe 1975. Gounezet en deus ar c'hampionad portugalat echedoù e 1975, 1976, 1977, 1981 ha 1987.
E renk Elo uhelañ a voe 2 385, e miz Gouere 1994.
2 357 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Mae 2011 .
Valdepeñas
Valdepeñas zo anv meur a gumun e Spagn.
Chloropipo
Chloropipo a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1859 gant an daou evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906) ha Ferdinand Heine (1809-1894).
Neopelma
Neopelma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1861 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Spesadoù
Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Chloropipo
Spesadoù
O c'havout a reer e Suamerika.
Authie (Somme)
Authie zo ur gumun c'hall en departamant Somme.
Tristan Tzara
Tristan Tzara, ganet Samuel Rosenstock d'ar e Moinești (Roumania), ha marvet d'ar  e Pariz, Bro-C'hall, a zo ur skrivagner, ur barzh hag ur skridarnodour roumanek ha gallek, hag unan eus diazezourien al luskad Dada, a vo pelloc'h ar marc'h-blein anezhañ.
Acquanegra sul Chiese
Acquanegra sul Chiese zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Giovanni Lista
Giovanni Lista a zo un istorour hag un arzvarnour italian ganet e 1943.
Arsenik
Un elfenn gimiek eo an arsenik, anvet arsenom ivez ; As eo e arouez kimiek, 33 e niver atomek ha 74,922 e dolz atomek. Ur metaloid eo an arsenik.
Dibaaot a wezh e kaver strinkennoù arsenik glan en natur ; dindan e stumm maenat en e gaver. Sina eo ar c'henderc'her arsenik pennañ er bed (25 000 tonennad e 2011, dirak Chile (11 500 t) ha Maroko (8 000 t). D'o heul : Perou, Rusia, Belgia, Kazakhstan, Mec'hiko. War-dro 52 000 tonennad ag arsenik a voe kenderc'het er bed e 2011.
Istor
Abaoe Oadvezh an Arem d'an diwezhatañ e oar mab-den a-zivout sulfidenn velen an arsenik, pa veze lakaet en arem evit e galetaat. En Henamzer e voe graet heñvel, hag implijet e veze da ober liv melen evit an arzoù. Er vezegiezh ivez e voe arveret, koulz en Europa hag e Sina, dindan e stumm trisulfidennek A2S3 (an orpimant). En e voe kenaozet an deiroksidenn arsenik (As2O3, "arsenik gwenn") gant an alkimiour arab Abu Musa Jâbir ibn Hayyân Al-Azdi. Dre m'eo divlaz ha dic'hwezh e voe ur pistri galloudus, anvet pistri ar Rouaned ha roue ar pistrioù ; ne voe ket tu d'e ziguzhat er boued kent an.
E 1250 e voe kavet an elfenn e-unan gant ar c'himiour german Albrecht von Bollstädt, lesanvet Albertus Magnus pe sant Alberzh Meur (1193-1280), dre lakaat ur meskaj orpimant ha soavon da dommañ. E 1649 ez embannas an apotiker german Johann Schröder daou zoare da fardañ arsenik. E 1760 e fardas an apotiker-kimiour gall Louis-Claude de Gassicourt (1731-1799), hep gouzout dezhañ pa oa o klask aozañ liv diwelus evit skrivañ, ar c'hentañ kenaoz diazezet war an arsenik, anvet kakodil (tetrametildiarsenik, C4H12As2). Armoù kimiek graet gant arsenik a voe implijet e-kerzh ar Brezel-bed kentañ.
Kimiek
Tost-tre d'e amezeg er strollad 15, ar fosfor, eo an arsenik. Tri stumm zo dezhañ en natur, a anavezer diouzh o liv du, griz pe velen. Oksidet e vez pa vez lakaet da zeviñ en aer ; da drioksidenn arsenik' (AS2O3) e tro neuze, gant c'hwezh ar c'hignen ; an hevelep kenaoz a c'haller kaout dre lakaat arsenik e darempred gant an drenkenn sulfurek H2SO4. Trenkenn arsenik (H3As04)a ro gant an drenkenn nitrek HNO3 devec'hiet, ha trenkenn ortoarsenius(H3As03) dre an HNO3 tanav. Da 614 ° C e sec'hdarzh, da lavaret eo e tro da c'haz.
Izotopoù
75As eo an izotop paotañ en natur, an hini a anver As. Tremen tregont skinizotop zo bet krouet gant mab-den betek-henn, eus 60As betek 92As ; 73As eo an hini stabilañ, gant un hanter-vuhez a 80,3 devezh.
Er vezegiezh
Arsenik a veze arveret kent dizoloadur an enebbevoù gant ar Skosad Sir Alexander Fleming e 1928. Trioksidenn arsenik As2O3 a voe arveret abaoe ar XVIIvet kantved a-benn stourm ouzh ar c'hrign-bev.
Er brezel
A-hed Brezel Viêt Nam ez arveras ar Stadoù-Unanet ar "Gwezher Glas" (Blue Agent), ur meskaj a 65 % kakodilat sodiom (CH3)2AsOOH ha 35 % trenkenn nitrek NaCl a zo ul lazhgeot, evit distrujañ ar rizegi hag an deliaouegi.
-97
657 Ab Urbe Condita = 97 kent J.-K.
Kanton an Drinded-Porc'hoed (1790)
Krouet e voe Kanton an Drinded-Porc'hoed e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix. Peder c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton an Drinded-Porc'hoed ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Varenne
Varenne zo un anv-lec'h gallek, gwaremm e brezhoneg.
Stêrioù
Meur a stêr Varenne zo ivez, hogen disheñvel eo ar gerdarzh, kenorin e vefe gant anvioù ar stêrioù Var ha Vire.
RAÍZ
RAÍZ zo ur bladenn graet e 2014 gant Niña Pastori, Lila Downs ha Soledad Pastorutti‎.
Lenn Garda
Lenn Garda, anvet ivez Benaco (/beˈnako/, pe ivez /ˈbɛnako/) eo anv brasañ lenn Italia, 370 km² he gorread, hag an trede donañ war-lerc'h lenn Como ha lenn Maggiore. Rannet eo etre teir rannvro, Lombardia (proviñs Brescia), Veneto (proviñs Verona), Trentino-Alto Adige (Proviñs emren Trento). Un enez zo el lenn: an Enez Borghese
Ronnie Peterson
Bengt Ronnie Peterson (distaget : [ˈrɔni ˈpɛtɛ.ˈʂon], bet ganet d'ar, marvet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri a Sveden, lesanvet SuperSwede. Redet en deus e F1 adalek 1970 betek e varv e 1978. Gounezet en deus 10 Priz Bras. Graet en deus e zisoc'hoù gant March, o kevezañ evit an titl e 1971, ha redet en deus ivez gant Tyrrell e 1977, met graet en deus an darn vrasañ eus e red-vicher gant Lotus, ur wezh etre 1973 ha 1975 hag ur bloavezh diwezhañ e 1978 e-pad ma echuas e stourm ouzh e genskipailher Mario Andretti evit an titl gan e varv e Priz Bras Italia.
Lenn Garda
Kumunioù
Sed anvioù ar c'humunioù en-dro d'al lenn:
Lennegezh
Er Grennamzer e skrive Dante  diwar-benn Lenn Garda en  Divina Commedia:
Acquanegra
Acquanegra ("Dour du" en italianeg) zo anv div gumun  ha div stêr en Italia.
Vouilly
Vouilly a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Bodet e oa gant peder c'humun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Isigny-sur-Mer.
Jean-Pierre Jarier
Jean-Pierre Jacques Jarier (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri gall en deus redet e Formulenn 1 e 1971 hag etre 1973 ha 1983. Anavezet en deus ur bern skipailhoù, Ligier, Lotus ha Tyrrell en o zouesk, ha sellet e vez evel unan eus ar vlenierien gwellañ didrec'h.
Condé-en-Normandie
Istor
Krouet eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016, dre vodañ kumunioù La Chapelle-Engerbold, Condé-sur-Noireau, Lénault, Proussy, Saint-Germain-du-Crioult ha Saint-Pierre-la-Vieille.
Borgocarbonara
Borgocarbonara zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Sierra Nevada (Spagn)
Ar Sierra Nevada zo ur venezieg e kreisteiz Spagn, en Andalouzia, e proviñsoù Granada hag Almería. Ar Mulhacén‎ eo ar menez uhelañ anezhi.
Borgo Mantovano
Borgo Mantovano zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Krouet e voe d'an 1 a viz Genver 2018 dre gendeuziñ kumunioù Pieve di Coriano, Revere ha Villa Poma.
Borgo Virgilio
Borgo Virgilio zo ur gumun nevez en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia,                             lec'h ganedigezh a Vergilius.
Diwazh
An Diwazh (Divatte e galleg) a zo ur stêr eus gevred Bro-Naoned, adstêr d'al Liger war e lez kleiz. War un darn vat eus e red e ra an Diwazh ar vevenn etre Breizh ha Bro-C'hall. 28 km eo hed ar stêr. Eieniñ a ra e Le Puisey-Doré e Bro-C'hall, a-raok antren buan e Breizh ha dispartiañ kumunioù Beuzid-an-Doured (La Boissière) ha Kerravaot (La Remaudière), goude e ra ar vevenn etre Breizh ha Bro-C'hall (hag etre departamant al Liger-Atlantel ha hini ar Maine-et-Loire) betek he c'hember gant al Liger, etre Chapel-Baz-Meur ha La Varenne.
Bambi
Bambi a zo ur film saoznek, sevenet gant ar filmaozer stadunanat David D. Hand (1900-1986).
Pempet film bevaat ar Studioioù Disney e oa, war-lerc'h Dumbo (e miz Here 1941) ha just a-raok Saludos Amigos (e miz Eost 1942 ivez).
Sermide e Felonica
Sermide e Felonica zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Spanish Harlem (kanaouenn)
E-touesk ar ganerien all a roas ar muiañ a vrud d'ar ganaouenn emañ Aretha Franklin.
Soledad Pastorutti
Soledad Pastorutti ( 1980, Arequito, Santa Fe ) zo ur ganerez arc'hantinat, lesanvet La Sole, pe  El Tifón, pe  El Huracán de Arequito, abalamour da nerzh he mouezh. Ur c'hoar dezhi, Natalia Pastorutti, zo kanerez ivez.
He c'hentañ albom, Poncho al Viento, a oa an albom muiañ gwerzhet biskoazh en Arc'hantina, hervez Alberto Caldero, prezidant Sony Music e fin ar bloavezhioù 90, e-barzh ar gazetenn La Nación. Hag an eil ganti, La Sole, a oa eil gwellañ gwerzh Sony Music er vro biskoazh.
Niña Pastori
Niña Pastori pe  María Rosa García García, ganet e San Fernando (Cádiz), e proviñs Cádiz e 1978, zo ur ganerez flamenco. Merc'h-vihan eo d'ar ganerez flamenco Inés "la del Pelao". Levezonet eo bet gant Camarón de la Isla, alias José Monje Cruz (1950 – 1992).
En hec'h albom Joyas prestadas, e 2006, e kane kanaouennoù savet gant Joan Manuel Serrat, Alejandro Sanz, Maná, Juan Luis Guerra, Antonio Machín, Manolo García, Luz Casal, Armando Manzanero, Los Chichos pe Marife de Triana.
Xenopipo
Xenopipo a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
San Giacomo delle Segnate
San Giacomo delle Segnate zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Varennes
Varennes zo un anv-lec'h gallek.
Sonvaleer MP3
Ur sonvaleer MP3 zo ur benveg da selaou sonerezh dastumet en doare MP3 (MPEG-1/MPEG-2 Audio Layer III).
MP3
MP3 zo anv meur a dra:
Elīna Garanča
Elīna Garanča, ganet e 1976 e Riga (Latvia), en un tiegezh kanerien, zo ur ganerez latviat.
Psilopogon viridis
Psilopogon viridis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Bucco viridis (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Dont a ra e anv eus ar ger latin "vĭrĭdis" a dalv kement ha gwer (ha glas).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh peurvuiañ ha kemer amprevaned ivez gwech an amzer.
Annez
Ar spesad zo brosezat e douaroù izel ha naoueier kornôg-kreiz ha mervent India.
Psilopogon armillaris
Anvet e voe Bucco armillaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an daou isspesad anezhañ en Indonezia :
Soraya Sáenz de Santamaría
María Soraya Sáenz de Santamaría Antón, ganet d'an 10 a viz Even 1971 e Valladolid, a zo ur bolitikourez spagnol ezel eus Strollad ar Bobl. Besprezidantez gouarnamant Spagn eo abaoe 2011 hag abaoe 2017 emañ e penn Katalonia abalamour d'ar mellad 155 en deus freuzet ensavadurioù ar vro goude darvoudoù miz Here 2017.
East Harlem
<HR noShade> East Harlem, lesanvet ivez "Spanish Harlem", pe "El Barrio", zo ur rann eus karter Harlem, e New York, en Enez Manhattan, a-stok ouzh an Upper East Side, Central Park hag an East River. Lesanvet e oa bet Spanish Harlem abalamour d'an niver bras a dud o chom eno hag a oa spagnolegerien deuet eus Puerto Rico; bremañ e kaver muioc'h mui a dud deuet eus ar Republik Dominikan, hag ivez eus El Salvador pe Mec'hiko. Betek 1930 e oa anavezet evel "Italian Harlem". Abaoe 2000 avat e kresk niver an dud a orin sinaat.
Hyacinthe Yvia-Croce
Hyacinthe Yvia-Croce pe Hyacinthe Yvia Croce eo anv-pluenn Jean-Pierre Croce (Muru, 1893 - Aiacciu, 1981) a oa skrivagner, istorour ha kazetenner korsat.
Soudard e voe en arme Bro-C'hall e-pad ar Brezel-bed Kentañ. Goude ar brezel e kenlabouras gant ar gelaouenn gorsek A Muvra. Evel Petru Rocca, saver ar gelaouenn-se, e voe ezel eus ar strollad emrener Partitu Corsu d'Azzione adalek 1922. Pennskrivagner ar gazetenn La Nouvelle Corse e voe (1931-1935) ha labourat a reas evit ar pemdezieg La Dépêche Corse (1935-1943).
Tamallet e voe dezhañ, e fin an Eil Brezel-bed, bezañ bet "kenlabouret" gant an alouberien italian. Barnet e voe ha kondaonet da 5 bloavezh toull-bac'h, e 1946.
Meur a levr en deus skrivet, e galleg, diwar-benn Korsika hag ar c'horseg, hag en o zouez un antologiezh vras eus al lennegezh korsek.
San Giorgio
San Giorgiozo anv meur a gumun en Italia, ha meur a lec'h.
Monte
thumb|[[Monte Rosa, e Bro-Suis.]] Monte zo ur ger portugalek, spagnolek hag italianek hag a dalv kement ha menez, a gaver stank el lec'hanvadurezh.
Kumunioù
-Skrivet en ur ger:
Hag ivez:
thumb|Ur gwel eus [[Monte Carlu.]]
Hent-houarn Pondi An Alre
Ul linenn hent-houarn zo etre Pondi hag An Alre. An termenadur RFF (Hentoù-houarn bro-Frañs) eo 474000. Digoret eo bet d'an 19 a viz kerzu 1864 ha prientet e voe diouzhtu an dachenn endalc'het evit 2 forzh. Koulskoude n'eo implijet al linenn hirie nemet evit an tremenerezh marc'hadourezh daoust ma vez menozhioù obererezh evit kinnig al linenn e-touezh ar rouedad THR Breizh.
Joaquim Durão
Joaquim Durão a zo bet ganet d'ar 25 a viz Here 1930 e Lisbon (Portugal) ha marvet en hevelep lec'h d'ar 21 a viz Mae 2015 en hevelep lec'h.
Hent-houarn Pondi An Alre
Istor
Al linenn a voe koñsedet e miz even 1855 da. Adalek 1934 e vo meret gant ar stad. D'an 2 a viz here 1949 e voe serret an tremenerezh beajourien.
Joaquim Durão
C'hoarier echedoù portugalat.
Hent-houarn Pondi An Alre
Obererezh
Ar evit ar prantad 2015 - 2020 en deus kinniget nevesadenn al linenn evit derc'hel an tremenerezh marc'hadourezh.
Joaquim Durão
Mestr Etrebroadel (FIDE) abaoe 1975 e oa. Tredeog Etrebroadel (FIDE) abaoe 1985 e oa. 13 gwezh e voe Kampion Portugal. Kadoriad Kevre Portugal an Echedoù e voe.
Hent-houarn Pondi An Alre
Tres
<!--
Joaquim Durão
E renk Elo uhelañ a voe 2 197.
Hent-houarn Pondi An Alre
Tracé
Après avoir quitté la gare d'Auray l'embranchement se détache de la ligne de Savenay à Landerneau à un point situé à 4 km (alt. 34 m), il rejoint Pluvigner, monte jusqu'à Lambel (alt. 97,5 m) et redescend vers la gare de Baud, franchit l'Ével et passe en tunnel avant de traverser le Blavet (alt 29,5 m) dont il remonte la vallée en le franchissant plusieurs fois, à Saint-Rivalain, puis deux fois entrecoupé d'un tunnel à Saint-Nicolas des Eaux, à et une dernière fois juste avant d'arriver à Pontivy (alt 59 m).
Joaquim Durão
1 928 edo e renk Elo d'ar 1 a viz Mae 2011 .
Liammoù diavaez
E bartiennoù e Chessgames
Hent-houarn Pondi An Alre
ouvrages
Comme spécifié dans la concession, l'emprise est prévue pour deux voies, sa largeur moyenne est de 28 mètres, mais les travaux de terrassement de la plateforme n'ont été effectués que pour une seule voie. Le tracé, comporte quelques principaux ouvrages d'arts : deux petits tunnels : le tunnel de Bot-Chasse d'une longueur de 131 mètres, et le tunnel de Castanec long de 144 mètres, et six franchissement du Blavet par des ponts, il comprend également cent-vingt-sept ouvrages ordinaires permettant le franchissement de petits cours d'eau, ainsi que des routes et chemins. L'ensemble de ces ouvrages est prévu pour deux voies, sauf les tabliers métalliques des ponts conçus pour une seule voie. A l'origine il y a vingt-trois passages à niveau avec une habitation de garde barrière. -->
Trenioù
An trenioù marc'hadourezh a zo stlejet bremañ (2011) gant stlejerezioù "G1000". Stlejerezioù bro-Spagn mod "66000" a zo implijet ivez.
Tremenerezh
Un tremenerezh marc'hadourezh a zo hepken abaoe ma'z eo bet harpet an trenioù beajerien e 1949. Kouslkoude ez eus c'hoazh un tren touristed "Tren Blaved - Meurvor" kroget e 2007 o tremen gwech-a-gwech all, aozet gant ar c'hevredigezh PARB'ER qui essaie de faire revivre une activité voyageur sur la ligne entre la gare d'Auray et la gare de Pontivy en organisant quelques circulations chaque année.
An tremenerezh marc'hadourezh a zo liammet dreist holl da "Unicopa", staliet e-kichen Ti-Gar Baod. E 2011, ar "Gouessant" ha Glon (Pondi) a implij trenioù marc'hadourezh, ur wech pe 2 dre sun.
Boeing B-17 Flying Fortress
Pare
A-wechoù e c'halle bezañ tud ouzhpenn, evel ul luc'hskeudenner da skouer.
Franz Iañ Aostria
Franz II an Impalaeriezh Santel ( Franz II, Erwählter Römischer Kaiser en alamaneg), pe Franz Iañ Aostria, ganet e Firenze e 1768 ha marvet e Vienna e 1835, a oa arc'hdug Aostria (1792-1804), hag an impalaer santel roman diwezhañ, pa renas adalek 1792 betek ar 6 a viz Eost 1806. Diwar neuze e voe impalaer Aostria, hag ouzhpenn roue Hungaria ha Bohemia (1792-1835), betek e varv.
Divodañ a reas an Impalaeriezh Santel goude emgann Austerlitz ma voe faezhet an Trede Kenunaniezh gant Napoleon.
Dimezioù
Peder gwech e timezas
Marguerite Deval
Marguerite Deval, bet ganet Marguerite Hippolyte Juliette Brulfer d'an 19 a viz Gwengolo 1866 e Straßburg (Bas-Rhin a-vremañ, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 18 a viz Kerzu 1955 e Pariz XVII, a oa ur ganourez hag un aktourez (c'hoariva ha sinema) c'hall.
Ganti eo e voe diazezet, e 1898, an Théâtre des Mathurins a renas betek 1905.
Braschi
Braschi zo un anv-tiegezh italianek.
Nikteüs
Nikteüs (Νυκτεύς e gregach) a oa roue Tebez, hervez mojennoù Hellaz kozh.
Mojenn
Mab e oa d'an nimfenn Klonia, ha da Hirieüs, pe da C'hthonios, eontr da Greon. Breur e oa da Likos.
Loa-sil
Ul loa-sil zo ur benveg-kegin evel ur loa-bod, pe ur gloge, hogen plaen ha leun a doulloù. Servij a ra da lemel druzoni diwar ar soubenn, koaven diwar al laezh peurvuiañ.
Nikteüs
Mojenn
Ren a reas e Tebez goude marv Polidoros, hag e vreur Likos an hini a voe roue war e lerc'h. Gant Polikso en doe daou vugel: Antiope ha Nikteis.
Pa voe bet lardet e verc'h Antiope gant an doue Zeus e voe harluet gant he zad hag e tec'has da Sikion, e-ser ar roue Epopeüs, a zimezas dezhi. Taget gant an dic'hoanag en em lazhas Nikteüs, goude lezet gant e vreur Likos ar garg da gastizañ Epopeüs hag Antiope.
N'anavezas ket e zaou vab-bihan, Amfion ha Zetios.
Brasserie de la Divatte
Liammoù diavaez
Brasserie de la Divatte
'O surdato 'nnammurato
'O surdato 'nnammurato (Ar soudard amourous) zo ur ganaouenn e napolitaneg savet gant Aniello Califano hag an ton gant Enrico Cannio en 1915, diwar-benn ur soudard e-pad ar Brezel-bed kentañ hag a soñj gant tristidigezh en e garantez.
Deuet eo da vout kan harperien ar c'hleub mell-droad SSC Napoli.
Max Dearly
Max Dearly, bet ganet Lucien Paul Marie Joseph Rolland d'an 22 a viz Du 1874 e Pariz XVII (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 2 a viz Mezheven 1943 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine a-vremañ, Bro-C'hall), a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Max Dearly an hini eo a grouas Gala de l'Union des artistes, e 1923, evit skoazellañ an arzourien ezhommek.
Étrœungt
Étrœungt a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
Second Lieutenant (Eil Letanant) e oa er Leicestershire Regiment, 5th Bn. Mervel a reas d'ar 7 a viz Du 1918 e dibenn ar Brezel bed kentañ.
Little Mix
Little Mix (a oa anavezet a raok dindan anv Rythmix) a zo ur girls band eus bro Saoz. Gounezet ho deus an 8vet bloavezh eus The X Factor e 2011, ar wech gentañ e oa evit ur strollad gounit ar priz-se. Er strollad emañ Perrie Edwards, Jade Thirlwall, Leigh-Anne Pinnock ha Jesy Nelson. O albom kentañ eo DNA, embannet eo bet d'ar 25 a viz Ebrel 2013 e Frañs. Goude berzh o single Wings, Little Mix a embann o albom kentañ e 2012, goude ez eus bet Change Your Life hag How Ya Doin'?. O eil albom Salut a zo bet embanet d'an 3 a viz Kerzu 2013.
Perrie Edwards
Manacus
Manacus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad : O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, naontek (19) isspesad dezhe en holl.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (Анна Юрьевна Нетребко e ruseg), ganet e 1971 e Krasnodar (Rusia) zo ur ganerez rus en un tiegezh kanerien.
Rouantelezh Saks
Rouantelezh Saks pe Sachsen (a zo Königreich Sachsen en alamaneg) zo unan eus stadoù istorel Alamagn, a badas eus 1806 betek 1919.
A-raok-se e oa ur briñselezh, Priñselezh Saks (a zo Kurfürstentum Sachsen en alamaneg). Goude e teuas da vezañ Stad dieub Saks (a zo Freistaat Sachsen).
Istor
Perzh a gemeras e Kengevread ar Roen, eus 1808 da 1813, er C'hengevread alaman](1815-1866), e [[Kengevread Hanternoz Alamagn (1867-1871) hag en Impalaeriezh alaman (1871-1918).
Ouzhpenn e kemeras perzh er Mitteldeutscher Handelsverein, pe unvaniezh kenwerzhel Kreizalamagn (1828-1834), ha goude er Deutscher Zollverein, pe unvaniezh maltouterezhel alaman (1834-1919).
Dresden e oa ar gêr-benn, ha gouarnet e voe gant ar skourr alberzhat eus an Tiegezh Wettin.
Da get ez eas en 1918 pa deuas Alamagn da vout ur republik.
Vobarno
Vobarno zo ur gumun en Italia, e proviñs Brescia e Lombardia. Drezi e tremen ar stêr Chiese.
David Walker (blenier redadegoù kirri)
David Walker (bet ganet d'an ) a oa ur blenier redadegoù kirri aostralian en deus redet e Formulenn 1 e 1971 ha 1972 gant Team Lotus. N'eo ket aet mat an traoù gantañ hag anavezet eo evit bezañ ar blenier nemetañ n'eo ket deuet a-benn da verkañ poent ebet pa c'hounez e genskipailher titl ar vlenierien er memes koulz.
Schivenoglia
Schivenoglia zo ur gumun en Italia, e Proviñs Mantova ha rannvro Lombardia.
Sonerezh keltiek
Ar sonerezh keltiek eo an anv a roer dre vras da sonerezh ar broioù keltiek.