cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strelleg-Bartram
An anv
Dougen a ra anv an naturour stadunanat William Bartram (1739-1823).
Annez
Gouennañ a ra al labous en un tiriad hag a ya eus Alaska da su Stadoù-Unanet Amerika ha nijal da Suamerika da c'hoañviñ.
Gorik Cools
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Yezhoù tchadek ar reter B.3
Ur is-skourr eus yezhoù tchadek ar reter B eo yezhoù tchadek ar reter B.3, ennañ 4 yezh komzet e Tchad:
Gorik Cools
Mestr Meur eo.
Kampion Echedoù Belgia e voe e Visé e 1993.
E miz Here 2007 edo 2344 e renk Elo.
Taveeg
Taveeg a zo un enezenn hir (1,400 m), moan (keidenn 200 m), ha serzh (64 m), troet norzh-su, tost da aod Perroz-Gireg (hed 3°24’W, led 48°50’N). 35 ha eo gorread an enez. Didud eo ha perc’hennet eo gant Mirerezh an Arvor (Conservatoire du littoral) abaoe 1997. Gwechall e oa ur menaj ha gwelet a reer c’hoazh e vogerioù e norzh an enez.
An anv
E galleg e vez graet Île Tomé pe Tomé hepmuiken eus Taveeg. War ar c'hartennoù kozh e weler e veze graet ’t Groen Eijlant anezhi e nederlandeg.
An douarouriezh
Greunit roz brudet Perroz (maen ruz) gant gwazhennoù niverus dolerit ha mikrodiorit.
Al loened
Er bloaz 2002 eo bet diouennet ar razhed a nere eno (600 loen dinodet), ar pezh a zo bet un dra vat evit an evned: daougementet pe dric’hementet eo bet o niver, ha bremañ ez eus noueliged bras (Charadrius hiaticula) o neizhiañ. Un dra vat eo bet ivez evit ar minelled al liorzhoù (Crocidura suaveolens), na gaver e Breizh nemet war an inizi — pe, a-hend-all, er gevred —, ha lieskementet eo bet o niver dre zek. Hag un dra vat eo bet ivez evit an anuzed-dall (Anguis fragillis), anezho glazarded dibav.
An evned
Dre ma n’emañ ket pell eus ar Jentilez e kav d’ar skiantourien e teuy evned all da neizhiañ a-raok pell, an tort boutin (Puffinus puffinus) paneveken (ur c’houblad a oa e 1981), un evn ral koulz e Breizh hag er bed. An evned all
Arondisamant Ieper
Arondisaman Ieper a zo unan eus an eizh arondisamant eus Proviñs Kornôg-Flandrez e Flandrez Belgia.
Istor
Arondisamant Ieper a oa bet krouet e 1800. Ul lodenn e oa eus departamant gall (pevar arondisamant ennañ) al Lys (departement van de Leie e nederlandeg) eus Belgia, bet savet e 1795.
Douarouriezh
An douarouriezh a zo ur skiant a denn da berzhioù maenek an Douar (anvet litosferenn), da lavaret eo e galon, e vantell hag e bluskenn).
Iskelennoù pennañ
War perzhioù dourennek an Douar hag an hidrosfer
Ar c'helennoù pennañ eo an hidrogeologiezh hag ar vorouriezh fizikel, ar vorouriezh kimiezhel ha ar vorouriezh vevoniel
Skiantoù an aergelc'h a denn da berzhioù aezhennek an Douar (an aergelc'h pe atmosfer)
War perzhioù skornet an Douar (ar c'hruosfer)
Purpura fulminans
Ar purpura fulminans zo ur stumm dañjerus, lazhus a wechoù, da septikemia.
Lucien Petit-Breton
Lucien Mazan a oa gwir anv Petit-Breton, bet ganet e Plesei, e Bro-Naoned d'an 18 a viz Here 1882, hag aet da Anaon d'an 20 a viz Kerzu 1917 e Troyes war an talbenn-brezel. Ur marc'hhouarner brudet e oa en e amzer, dreist-holl abalamour ma c'hounezas Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn dre ziv wech, e 1907 ha 1908.
E vuhez
E dad, deuet da horolajer da Redon, en devoa ivez un tamm douar eno. Deuet e oa c'hoant dezhañ da vont da welout ar bed avat, hag e 1888 ez eas e-unan da Arc'hantina. Bloaz goude e tegouezhas e dri mab e Buenos Aires ivez : Anselme, Paul, ha Lucien ar yaouankañ. Ret dezho labourat o-zri, ha sede Lucien o tiwall toull-dor ar "jockey-club". D'e c'hwezek vloaz e tichañsas dezhañ gounit ur marc'h-houarn en ul lotiri. Nepell diouzh an ti e oa marc'hhouarnva Palermo. Ha tri bloaz goude, d'e naontek vloaz, e oa Lucien Mazan kampion Arc'hantina. An tad avat ne oa ket troet gant seurt c'hoarioù, sede dibabet ul lesanv gant Lucien. Peogwir e veze graet El Breton anezhañ e tibabas bezañ Lucien Breton, ha ne oa ket kreñvoc'h egetañ war gelc'h ar marc'houarnvaoù en Arc'hantina : trec'h e veze betek war an Europiz a deue da redek da gêr Buenos Aires.
E 1902 e teuas ur Gall, Contenet e anv, d'e gaout da aliañ anezhañ da vont da redek da vBro-C'hall, rak eno, emezañ, e veze gounezet muioc'h. Ret dezhañ espern ar veaj da gentañ. Pa erruas en Europa e voe ret dezhañ deskiñ galleg en-dro. Peogwir e oa ur reder all anvet Breton e kemeras an anv Petit-Breton.
Evel en Arc'hantina e krogas da redek e marc'houarnvaoù. E Pariz e redas, hag e Chicago hag Evrog Nevez ivez e redadegoù "c'hwec'h devezh". Biskoazh ne c'hounezas, rak er redadegoù-se a veze redet dre skipailhoù, e veze emglev etre ar rederien ha gwerzhet an trec'h etreze, en desped dezhañ a-hervez. Nag evit-se ! Gounit brud a reas bepred ma ne c'hounezas ket arc'hant e-leizh, ha plijout kenañ a rae d'an dimezelled a zerede d'e welout.
Dre ziv wech diouzh renk e voe trec'h e Tro Bro-C'hall, e 1907 hag e 1908, goude bezañ gounezet gantañ daou dennad er bloaz kentañ, ha pemp en eil. Ar c'hentañ reder e voe o c'hounit an dro div wech.
Mervel a eure war an talbenn e 1917 en ur gwallzarvoud,. Beziet e voe e bered Pennestin.
Rederien all en tiegezh
Redek a reas ivez e zaou vreur henañ, Anselme ha Paul. Kemend-all a reas ivez e vab Yves, a voe rener ur skipailh diwezhatoc'h.
Atelerix
Atelerix a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
4 spesad heureuchined afrikan zo ennañ :
Yezhoù tchadek ar reter A.3
Un is-skourr eus yezhoù tchadek ar reter A eo yezhoù tchadek ar reter A.3, ennañ 2 yezh komzet e Tchad:
Molenez (Leon)
<p align="left" style="spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB">100px Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi. Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.
Molenez a zo un enezenn vihan e Breizh (bihanoc'h eget 1 km²), en Enezeg Molenez, er-maez da aod kornôk Bro-Leon, hag er gevred da Eusa.
Lec'hiet eo e Mor an Hirwazh, e-kreiz enezeg Molenez, a zo un 20 enezenn bennak enni, ha setu ar re vrasañ : Banneg, Balaneg, Molenez, Trielen, Enez ar Gristenien, Kemenez, Litiry, Morgol, Benniged....
Molenez a zo ivez ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Evit mont eus porzh Konk-Leon betek Molenez ez eus 40 mn merdeiñ.
An anv
An anv "Molenez" a deufe eus "moal" hag "enez" (moal-enez) met hervez Joseph Loth, "mol" a zo deveret eus "moul" ,a dalvez evit ur run vihan. Enez-Moul a vez lavaret a-wechoù gant tud Eusa.
Mouligenn a vez lavaret ivez eus ur plac'h eus Moul.
Yezhoù tchadek ar reter B.2
Ur isskourr eus yezhoù tchadek ar reter B eo yezhoù tchadek ar reter B.2, ennañ 1 yezh komzet e Tchad:
Molenez (Leon)
Skoed-adarmez an enezenn
E welout a c'heller war ur stalaf eus goudor ar c'hanod saveteiñ. Livet e oa bet gant Laurent Mordelet. Diskouez a ra un eor (oc'h aroueziañ ar porzh), div vazh-eskob kroaziet (re sant Ronan, patron ar barrez) ha teir fempdelienn (oc'h aroueziañ bleunienn Molenez hag an Drinded santel). En-dro d'ar skoed ez eus div "volenenn" (bleunioù). Ar bleunioù medisinel-se a c'hell mont betek daou vetrad a uhelder. A-us d'an div volenenn ez eus ur gurunenn gant un tour-tan ha peder c'haravell evit diskouez ez eus un enezenn eus Molenez ha n'eo ket ur gêr. Dindan ar skoed e lenner ar ger latin servare, ar pezh a dalv evit "servijañ".
Istor
E-kerzh an amzerioù skorn, enezeg Molenez a oa ur gourenez bras-tre, gant ur gorread tost da 300 km². Stag e oa ouzh ar c'hevandir etre Konk-Leon ha Beg Lok-Maze. Pa c'hoarvezas teuz ar skornegoù, war-dro -10 000 kent JK, al lodenn vrasañ eus douaroù ar gourenez oa bet beuzet gant uheladur live ar mor ha ne oa chomet diveuz nemet un ugent enezenn bennak.
Furchadegoù renet nevez zo o deus diskouezet e oa dija tud war Molenez 5000 bloaz a-raok JK. En Henamzer (-400 kent JK), ar C'hresianed a anaveze Enez-Eusa, ha roet o doa an anv Ouxisame dezhi.
E 1375, Tanguy Moall, aotrou Moall Enez (Molenez) ha Trebabu a zimezas gant Marie Du Chastel. E skoed a zouge tri eor merdeerezh. An armoù-se a zo neuze e-keñver ar re a zo en enezenn eus Molenez. War ar c'hartennoù eus ar, ar gerioù "Milin" pe "Melin" a dalveze kement ha Molenez. A-raok an Dispac'h Gall e veze lâret ne oa ket posupl d'an dud chom bev e Molenez hep madoù ar roue. Met ar roue a oare mat e oa ret dezhañ kenderc'hel da "voueta" an enezourien rak ezhomm oa anezho evit gwarantiñ surentez ar verdeadurezh 'barzh unan eus dañjerusañ kanolioù-mor a zo er bed.
Ar c'holera oa bet degaset war Molenez gant ur bleiner bigi a oa bet e darempred gant un den klañv e Konk-Leon e deroù miz Eost 1893. Ar bleiner a oa chomet bev met treuzkaset en doe ar bakteri marvel d'e familh hag ar c'hleñved a skignas buan dre an enezenn. Marvet oa bet 44 den e Molenez e-kerz miz Eost hag 14 ouzhpenn e Trielen. Dre ma ne oa ket a goad war Molenez evit ober archedoù, ar c'horfoù a voe beziet en douar, gronnet gant ul liñsel eeun. D'ar Meurzh 16 a viz Even 1896, ur vag saoz, an Drummond Castle, a deuas da stekiñ ouzh ur garregenn en ul lec'h anvet "chaoser ar vein c'hlas" ha brudet evit bezañ dañjerus, e kornôg an enezenn. Peder vunutenn a voe trawalc'h evit ma vefe goueledet ar vag gant 141 treizhad ha 103 den eus anr bourzhiad. Ne chomas bev nemet tri den, savetaet gant ur pesketaer eus Molenez. Ar c'hanod saveteiñ (anvet "Amiral Roussin") a zeuas er-maez evit klask tud vev all met siwazh ne gavas den bev ebet. Ar rouanez Victoria eus arRouantelezh-Unanet a brofas un oglenn, evit degemer an dour glav, da dud Molenez, anvet ar saveteourien-vor.
Monumantoù ha traoù heverk
Gwechall, tro 1770, e oa un iliz dija er bourk, met re vihan e oa evit ar boblañs. Un iliz nevez oa bet savet e 1776, met ne badas ket 100 vloaz zoken, rak he zoenn a voe distrujet da vat e 1840. An iliz a-vremañ a zo bet savet e 1881, dindan anv Sant Ronan. Digoret e voe d'an 18 a viz Gouere 1881. D'ar mare-se e oa 583 a annezidi war an enezenn. Adalek 1800, ar Morlu Broadel a zivizas sevel tourellennoù evit evezhiañ aodoù Bro-C'hall. Evit a sell ouzh Molenez, ez eo un dachenn perc'hennet gant Louis Ballut a oa bet dibabet peogwir e oa lec'hiet war pennlein an enezenn. E 1806, ar Morlu a stalias un lochenn hag ur peul bras war un dachennig a 225m². An aotrou Ballut en doa ranket gortoz daou vloaz warn-ugent araok bezañ dic'haouet evit dalc'hidigezh e dachennad : resevet en doa a-benn ar fin ur sammad a 172,80 Lur. An dourellenn gentañ, hep tour ebet, a chomas war-sav betek 1908, ar bloaz ma voe savet an dourellenn e anavezomp hiriv an deiz. En tourellenn ez eus ur c'hwitellerez evit kemenn ar boblañs bewech ma vez un dañjer bennak. Ret e oa neuze d'ar boblañs kompren ster an alarm hervez an niver a daolioù-c'hwitellerez a glevent. E Molenez da skouer an dud a gomprene an taolioù c'hwitellerez e giz-se : daou daol-c'hwitellerez : sortiadenn ar Zodiac,tri zaol-c'hwitellerez : sortiadenn ar c'hanod-saveteiñ,pevar zaol-c'hwitellerez : sortiadenn ar Zodiac hag ar c'hanod saveteiñ,pemp taol-c'hwitellerez : tan-gwall.
Emdroadur ar boblañs abaoe 1962
E 1760 ne oa nemet 160 a dud o vevañ war an enezenn, ar pesketa hag al labour-douar bezhinaer a lake ar familhoù da vevañ. Da c'houlz-se, ar familhoù a oa niverus betek re niverus... ar rekord a zo 20 bugel evit un den eus Molenez dimezet div wech. Neuze, tud Molenez a wele, d'ur feson mat, ar boblañs o kreskiñ bloaz goude bloaz. En abeg d'ar c'hleñvedoù-red evel ar c'holera, ar vosenn pe kleñvedoù dibare all e veze memes tra nebeutoc'h a dud e-pad prantadoù berr. Niver an annezidi a greskas betek 1921 : er bloaz-se e oa 673 a annezidi. Abaoe, an niver-se a zo aet war zigresk ha, siwazh, hiriv an deiz, ne chom nemet un tammig muioc'h eget 200 annezad war an enezenn. An dispartioù, diskar ar pesketañ, koshadur ar boblañs, an diouer a zimezioù hag a c'hanedigezhioù eo an abegoù anat eus digresk ar boblañs.
Ar vuhez e Molenez
Un toullad tud, en o zouez re al leti-preti, a vev hervez eur an heol. Ar re all a ra hervez an eur ofisiel.
Tredan, dour ha lastez
Ur mekanik d'ober tredan (bouetet gant gazeoul) oa bet staliet war an enezenn e 1938. D'ar mare-se, ne veze tredan nemet e-pad un nebeud eurvezhioù bemdez. En deiz hiriv, Molenez a resev war-dro 20 tonenn gazeoul bep sizhun, dreist-holl evit boueta an teir zredanerez ac'h a en-dro war an enezenn. A-benn espern an energiezh eo bet goulennet gant ar c'huzul-kêr e vefe pourvezet ar gumun gant lampoù bevezadur izel evit ar goulaouiñ publik. Broudet e vez ivez an annezidi da zispign nebeutoc'h an energiezh dre adwelet difuadur o zi ha, diouzh ma vezo, da broduiñ energiezh o-unan gant panelloù fotovoltaek pe tourioù avel.
War-dro 100 tonenn lastez-ti a vez produet bep bloaz gant an annezidi. Abaoe 2008, al lastez a vez drailhet, mac'het ha berniet en ur greizenn treizhid a-raok bezañ kaset war an douar bras gant ul lestr-karg.
An tachennoù
Da vare Loeiz XIV, tud Molenez ne baeent tailh ebet, peogwir e henchent ar bigi betek Brest. An tachennoù a zo parkoù bihan, hag a zo bet roet d'an dud eus Molenez evit diorren o legumaj hag o ed evit gallout bevañ, da lâret eo boueta al loened hag o familh. Kavet e veze an tachennoù-se er su an enezenn. Pep perc'henn en doa un dachenn bevennet gant ur maen-bonn.
Fiuggi
Fiuggi a zo ur gumun ag Italia e proviñs Frosinone, e Lazio.
Kwikatekeg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù mikstekek eo ar c'hwikatekeg (cuicatec) komzet gant tro-dro da 10.000 den (1990) e Mec'hiko.
Geriaoueg ar savouriezh
Roll ar gerioù paotañ er savouriezh : kevrennoù savadurioù
Evit ar savadurioù hag ar frammoù savadur, sell ouzh ar rummad Savadurioù
Gunter Deleyn
Gunter Deleyn a zo bet ganet d'ar 12 a viz Genver 1955.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Echedoù Belgia e voe en Oostende e 1976 hag e Gent e 1979.
E miz Gouere 2008 edo 2296 e renk Elo.
Loktudi
Loktudi a zo ur gumun eus mervent Breizh e Penn-ar-Bed, er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad.
Douaroniezh
thumb|left|300px
Trikeg
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù mikstekek eo an trikeg (triqui) komzet gant tro-dro da 23.000 den (1990) e Mec'hiko.
Teir rannyezh ez eus, anvet hervez al lec'h ma vezont komzet:
Yezhoù tchadek ar reter A.1
Un is-skourr eus yezhoù tchadek ar reter A eo yezhoù tchadek ar reter A.1, ennañ 9 yezh komzet e Tchad:
Heureuchin kof gwenn
An heureuchin kof gwenn (Atelerix albiventris) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad Erinaceidae.
Bevañ a ra en Afrika, eus Senegal da Danzania.
Agapito
Agapito zo un anv-badez italianek ha spagnolek, deuet eus an anv gresianek Άγαπητός, aet da Agapetus e latin, savet diwar ar ger αγάπη (agápē), "karantez"; talvezout a ra kement ha " karadek, hegarat " ha gallout a reer e dostaat ouzh an anvioù brezhonek Karadeg ha Karanteg.
Trikeg Copala
Ur rannyezh trikek eo trikeg Copala eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 15 000 den (1990) e Mec'hiko.
Vulgat
Ar Vulgata zo un droidigezh eus ar Bibl e latin graet etre 382 ha 405 gant Hieronimos (~347 – 420) e Bethlehem, a-douez tud arall. E-kerzh ar XVvet kantved e teuas labour Hieronimos da vout an droidigezh ofisiel en Iliz katolik roman ; ganti e vez graet c'hoazh hiziv an deiz en Iliz latin (Ecclesia latina).
Gerdarzh
Goude versio vulgata "troidigezh voutin" diwar al latin krennamzerel vulgata, eus al latin uhel vulgata "boutin, hollek, poblek" a gaver er bomm vulgata editio, "embannadur poblek". Ar wrizienn eo al latin klasel vulgata, anv-gwan-verb benel ar verb vulgare "boutinaat, skignañ e-touez ar bobl", diwar vulgus "ar bobl voutin". Vulgata a voe dibabet e dibenn ar da anv troidigezh Hieronimos abalamour ma lakaas ar Bibl da vout lennus evit tud voutin Henroma.
Istor
En amzer-se e oa al latin yezh ofisiel Impalaeriezh Roma hag an Iliz katolik roman. Betek neuze e oa bet troet skridoù diwar an gresianeg, a oa yezh ar Pevar Aviel, d’al latin : gant ar Vetus Latina-se "[troidigezh] latin gozh" e veze graet en Iliz. Meur a droidigezh latin a oa, ha disheñvel e oa ar stummoù hervez ar broioù. C’hoant unvaniñ a oa bet neuze, hag er bloaz 382 e c'houlennas ar pab Damasus Iañ digant Hieronimos adwelet pevar Aviel an Testamant Nevez er Vetus Latina. E-unan e tivizas Hieronimos mont pelloc'h ha treiñ an darn vuiañ eus levrioù ar Bibl ; un degemer kalonek a voe graet d'e droidigezhioù nevez, ha gant red an amzer ez eas ar Vetus Latina er-maez a voaz. En XIIIvet kantved e voe staliet an doare nevez da vat hag anvet versio vulgata.
Tremen daou c'hant vloaz diwezhatoc'h e voe anvet Vulgata pa voe lakaet da Vibl ofisiel an Iliz katolik roman e Sened-Iliz Trento (1545–1563). Al levr kentañ bet moullet gant Johannes Gutenberg e 1455 e voe.
E 1590 e voe embannet ar Vulgata Sixtina (vgs) diwar urzh ar pab Sikstus V ; an embannadur-se eus ar Vulgata e voe an hini kentañ bet aotreet gant ur pab. Ne badas ket avat, pa voe embannet e 1592 ar Vulgata Sixtina Clementina (vgcl) diwar intrudu ar pab Klemañs VIII. Ofisiel e chomas betek 1979, pa voe embannet an Nova Vulgata Bibliorum Sacrorum Editio gant ar pab Yann-Baol II. E 1982 e voe adembannet, diwar urzh Yann-Baol II bepred.
Labour Hieronimos
Dre an niver bras a lizheroù bet skrivet gant an troer e ouzer diwar-benn e labour. E 382 e krogas Hieronimos da adtreiñ ar Pevar Aviel diwar an gresianeg ; echuet e oa al labour pa varvas Damasus Iañ e 384. Gant tud arall e voe troet an nemorant eus an Testamant Nevez ; goulakaet ez eus bet o devije Tyrannius Rufinus, Rufinus a Siria ha Pelagius graet ul lodenn da nebeutañ eus an droidigezh Er bloaz 410 d'an diwezhatañ e voe embannet ar skrid klok nevez, pa'z eus meneg anezhañ e displegadennoù Pelagius diwar-benn lizheroù Paol Tars.
Er bloaz 385 e voe skarzhet Hieronimos eus Roma ; e Bethlehem en em stalias neuze. Eno e c'hallas labourat war un dornskrid eus an Testamant Kozh en hebraeg, 6 levrenn dezhañ anvet an Hexapla diwar an gresianeg Ἑξαπλᾶ "c'hwec'hkement", m'en devoa an doueoniour Origenes (c. 18 – c. 253) savet un daolenn ma keñverie ger evit ger ar Bibl hebraek (an Tanac'h) gant ar Septuaginta gresianek. Diwar kement-se e voulc'has Hieronimos un droidigezh nevez eus Levr ar Salmoù, echuet e 389, hag a voe anvet Versio Gallicana diwezhatoc'h abalamour ma voe skignet e Galia adalek an.
E Vulgata Hieronimos, al levr hebraek Ezra-Nehemiah zo ul levr hepken petra bennak ma oa bet kinniget ober daou levr anezhañ peogwir emañ 1 Ezra ha 2 Ezra er Septuaginta hag er Vetus Latina ; hervez an troer avat n'eo an daou levr-se nemet daou zoare eus an hevelep levr orin. Heñvel a reas gant Levrioù ar Rouaned ha Levrioù an Danevelloù.
Ar Vulgata zo anzavet evel an droidigezh kentañ eus an Tanac'h hebraek d'al latin hep tremen dre ar Septuaginta henc'hresianek, met diaes eo bout sur abalamour d'an niver bras a zisplegadennoù bet skrivet e gresianeg ha d'e droidigezhioù diwar bannoù gresianek an Hexapla. Eosten Hippo avat a fizias e labour Hieronimos en e skrid Dē cīvitāte Deī contrā pāgānōs : « En hon amzer-ni ar beleg Hieronimos, ur gouizieg meur mestr war an teir yezh, en deus graet un droidigezh latin, neket diwar an gresianeg, war-eeun diwar an hebraeg orin ne lavaran ket. », hogen goulenn a reas digant an troer labourat ivez diwar ar Septuaginta gresianek, ar pezh a voe nac'het war zigarez ma oa bet "kollet dre zizonestiz un den bennak".
P'edo Hieronimos o treiñ an Tanac'h e kasas e notennoù ha displegadennoù da ouizieien arall ; al lizheroù niverus-se a yeas da ober raklavaroù lod levrioù eus ar Vulgata. Enno e lenner penaos, hervez an troer, e oa amwir al levrioù er Septuagenta ha ne oant ket er skrid hebraek. Ne voe ket heuliet gant an Iliz, p'emañ al levrioù-se er Vulgata bremañ. A-douez al levrioù-se e troas Levr Tobit ha Levr Youdith diwar an aramaeg ; klokaat Levr Ester a reas ar Septuaginta diwar ar gresianeg ha Levr Daniel diwar labour Theodotion hag en devoa troet an Tanac'h e gresianeg war-dro ar bloaz 240. Un obelus (†) a laake evit diskouez ar pezh en devoa ouzhpennet. Nac'hañ a reas avat treiñ Levr Barouc'h ha Lizher Yeremia, skridoù da vout ouzhpennet da Levr Yirmia, hag evit gwir ne voent ket kavet er Vulgate e-pad pevar c'hantved ; kalz hiroc'h eget er Septuaginta eo Levr Yirmia er Vulgate koulskoude, abalamour ma voe troet koulz ar skrid hag an evezhiadennoù bet degaset gant ar massorah, chadenn an hengoun evit a sell ouzh skrivadur ha distagadur an Tanac'h ; disheñvel diouzh hini an Tanac'h eo urzh ar pennadoù e troidigezh Hieronimos. Skridoù latin kozh Levr Barouc'h ha Lizher Yeremia kempennet gant Theodulfus Aurelianensis (~755–820) a voe lakaet e lod embannadurioù eus ar Vulgata en kantved. Adalek an e voe embannet e Pariz ar Vulgata soft-kont e stumm ul levrenn hepken, enni Levr Barouc'h hag ha Lizher Yeremia strobet dindan an anv "Levr Barouc'h". Adalek an kantved ivez e voe embannet dornskridoù eus ar Vulgata ma kaved Levr Ezra dindan an anv "1 Ezra" ha Levr Nehemiah dindan an anv "2 Ezra" ; an hevelep doare a voe en embannadurioù Pariz en  kantved, ma teuas Levr Ezra an Tanac'h da vout "3 Ezra" ha "4 Ezra". Levrioù all bet troet gant Hieronimos a gaver e meur a zoare eus ar Vulgata : Levr ar Furnez, Levr Furnez Sirac'h, Levrioù ar Vakabeed ha Pedenn Menashe ; lod skridoù, na gaver nag en Tanac'h nag er Septuaginta evel Levrenn 4 Ezra (a zo 2 Ezra hiziv) hag al Lizher d'al Laodikeianed, ez eo anat doare Hieronimos enno.
Goude bout troet 38 levr an Testamant Kozh (mar konter Levr Ezra-Nehemiah evel ul levr hepken) e vevas Hieronimos e-pad 15 vloaz c'hoazh o skrivañ kalz displegadennoù diwar-benn Levrioù ar Brofeded, en ur gemer e droidigezhioù da vammenn. Lod eus e ginnigoù evit gwellaat ar skridoù a voe lakaet er Vulgata.
Hêrezh
Adalek war-dro ar bloaz 400 betek 1530 e voe ar Vulgata an embannadur implijetañ eus levezonusañ levr Europa ar C'hornôg. Er Grennamzer e voe ar Bibl nemetañ anavezet gant an darn vuiañ eus ar gristenien. Petra bennak ma klaskas ar brotestanted embann ar Bibl en ur stumm aes evit ar bobl e kendalc'hjont da ober gant ar Vulgata en o breutadennoù doueoniel. Jean Calvin e-unan a ziazezas e sermonoù war labour Hieronimos. Heñvel a c'hoarvezas gant King James Version, an droidigezh saoznek bet skoret gant ar roue (James VI and I) implijet en Iliz Bro-Saoz adalek 1611. Ar Vulgata e voe mammenn an holl droidigezhioù poblek er bed betek lizher-meur Divino afflante Spiritu ("Awenet gant ar Spered santel") ar pab Pi XII d'an 30 a viz Gwengolo 1943, ma c'houlennas troidigezhioù nevez eus ar Bibl e yezhoù ar bed diwar ar skridoù orin.
Benito Mussolini
Benito Amilcare Andrea Mussolini a zo bet ganet d'an 29 a viz Gouere 1883 e Dovia di Predappio, Forlì (Italia), ha marvet d'an 28 a viz Ebrel 1945 e Mezzegra, Como (Italia).
Politikour, kazetenner italian, krouer ar faskouriezh e voe ha penn ar strollad Partito Nazionale Fascista, PNF. Kentañ ministr Italia e voe etre miz Here 1922 betek miz Gouere 1943. Bez e voe ivez penn-stad ar Republik Sokial Italian (italianeg: Repubblica Sociale Italiana) adalek 1943 betek e varv.
Lesanvet Il Duce ("ar penn"), Mussolini a oa krouer ar faskouriezh. E 1912, Mussolini a oa bet unan eus pennoù bras ar renerezh vroadel eus ar Partito Socialista Italiano (PSI). Skarzhet e voe eus ar PSI evit bezañ bountet evit ma vefe kemeret perzh gant Italia er C'hentañ Brezel-bed, padal pennoù ar strollad a felle dezho ma chomfe neptu ar vro. Mussolini en devoa kemeret perzh er brezel el Lu roueel italian betek bezañ gloazet hag adkaset er gêr e 1917. Mussolini a oa savet a-enep ar PSI, troet e oa war-zu ar vroadelouriezh e-serr ar sokialouriezh ha goude-se en devoa savet al luskad faskour a oa enebet d'an ingalded ha da stourm ar c'hlasadoù, o tifenn ur "vroadelouriezh reveulzier" a-us d'an enebiezhoù klasadoù.
Goude ar valeadeg war Roma e miz Here 1922, Mussolini a oa deuet da vezañ ar c'hentañ ministr yaouankañ eus istor Italia betek ma vefe lakaet e plas Matteo Renzi e miz C'hwevrer 2014. Ur wech lammet an holl enebiezhoù politikel dre e polis kuzh ha lakaat maez lezenn an harzoù-labour, Mussolini hag e harperien o devoa kreñvaet o c'halloud dre un heuliad lezennoù a lakaas ar vro da vezañ un diktatouriezh unpennek. E-doug pemp bloaz, Mussolini en devoa lakaet e plas un diktatouriezh reut gnat ar c'hoant sevel un hollveliegezh. E 1929, Mussolini a sine feur-emglev Lateran gant ar Vatican, o lakaat un harz da zegadoù a vloavezhioù a stourm etre ar Stad italian hag ar pabelezh, o embann frankiz Keoded ar Vatikan.
Yaouankiz
Mussolini a zo ganet d'an 29 a viz Gouere 1883 e Dovia di Predappio, Forlì (Italia). E-pad ar marevezh faskour, Predappio a oa lesanvet "kêriadenn an Duce" ha Forlì "kêr an Duce", gant piric'hinerien o weladenniñ Predappio ha Forlì evit gwelet lec'h ganedigezh Mussolini. Tad Benito Mussolini, Alessandro Mussolini, a oa ur gov hag ur sokialour, ar vamm, Rosa (ganet Maltoni), a oa hi ur skolaerezh devot katolik. Awenet e oa bet an anv Benito a-ziwar c'hoant an tad awenet gant ar prezidant mec'hikan eus an tu kleiz Benito Juárez. E raganvioù all Andrea hag Amilcare a-ziwar ar sokialourien italian Andrea Costa hag Amilcare Cipriani. Benito a oa bugel henañ ar re Mussolini. Arnaldo hag Edvige a oa ar re all.
Pa oa paotrig, Mussolini a dremene e amzer o sikour e zad evel gov.
Sant-Nikolaz-ar-Pelem
Sant-Nikolaz-ar-Pelem a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev, bet penn kanton betek 2015, en Aodoù-an-Arvor. Kêriadenn Botoa a zo stag outi.
Trikeg San Martín Itunyoso
Ur rannyezh trikek eo trikeg San Martín Itunyoso eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.000 den (1990) e Mec'hiko.
Sant-Servez-Landivizio
Sant-Servez — ent-hir Sant-Servez-Landivizio evit he dishañvalout diouzh Sant-Servez en Aodoù-an-Arvor — a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Monumantoù ha traoù heverk
,.
Erinaceus
Erinaceus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
4 spesad heureuchined eurazian a zo ennañ:
Yezhoù tchadek ar reter B.1
Ur is-skourr eus yezhoù tchadek ar reter B eo yezhoù tchadek ar reter B.1, ennañ 12 yezh komzet e Tchad:
Mourieg
Mourieg a zo ur gumun eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton Mourieg eo abaoe 2015.
Anv
Erwan Vallerie ː Moriacum, 1008; Moreyac, 1273; Moreiac, 1280; Moreac, 1387
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezel Indez-Sina
Kanton Plouigno
Betek 2015
Kanton Plouigno a yae 7 kumun d'ober anezhañ :
Abaoe 2015
Kanton Plouigno a ya 17 kumun d'ober anezhañ :
1282
Diwar-benn bloavezh 1282 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1282
Hildegard Vintzgau
Hildegard Vintzgau (war-dro 757, Thionville - † 30 a viz Ebrel 783), merc'h da Gerold Iañ Vintzgau hag Emma Alamania, merc'h da Hnabi, dug Alamania. Trede pried Karl Veur e oa. Dimeziñ a reas gantañ e 772.
He bugale
Eizh bugel he doe, hag en o zouez:
Powell Peralta
Powell Peralta a zo un embregerezh plankennoù-ruilh amerikan krouet gant George Powell ha Stacy Peralta. E 1991 ez eas kuit Peralta, ha dont a reas an embregerezh da vezañ Powell Corporation.
Istor
Goude e studioù ijinour e Stanford University e krogas George Powell da sevel e blankennoù-ruilh e 1957. E 1974, e c’houlennas e vab digantañ kaout ur plankenn-ruilh. Klemm a reas ar mab pa verzas ne oa ket rodoù uretan ha neuze ec’h adstagas George Powell gant ar sevel plankennoù-ruilh. Implijout a reas danvezioù nevez evel an aluminiom hag ar wienn wer. E-touez an dud a arnodenne e blankennoù-ruilh e oa Stacy Peralta. Pa guitaas Powell Los Angeles ez eas d’en em staliañ e Santa Barbara (California), hag e kendalc’has da sevel plankennoù-ruilh. E 1976 e savas ar plankenn anvet Quicksilver ProSlalom, ha goude-se ar plankenn Quicktail. Kregiñ a reas ivez da sevel rodoù, anvet e voent Bones (eskern), dre ma oant gwenn. Er memes bloavezh e voe skarzhet eus e labour, neuze e ouestlas holl e amzer d’ar sevel plankennoù-ruilh. E 1978 en em vodas gant Stacy Peralta. Brudet e oa Peralta e bed ar plankennoù-ruilh, hag e karg e voe eus ar bruderezh hag eus merañ ar skipailh. E 1979 e kroujont ur skipailh skaterien anvet Bones Brigade. Diorroet e voe an embregerezh en un doare dibar, al logo dibabet a voe ur c’horf-eskern. Brudet e voe ivez a-drugarez d’ar rummad videoioù Bones Brigade (« Public Domain », « Propaganda »,...), hag a voe ul levezon evit ur bern skaterien d’ar mare-se. Er bloavezhioù 1980 e voe sikouret ur bern skaterien gant an embregerezh : Tony Hawk, Franky Hill, Steve Caballero, Steve Saiz ha Colin McKay da skouer. E dibenn ar bloavezhioù-se e voe krouet embregerezhioù plankennoù-ruilh nevez. Ur bern skaterien a guitaas Powell Peralta d’ar mare-se, pe evit mont gant un embregerezh all, pe evit krouiñ o embregerezh dezho. E dibenn 1991 ez eas kuit Stacy Peralta. An embregerezh a zeuas da vezañ Powell Corporation. Daoust d’an diaesterioù argant a zo bet e kendalc’h c’hoazh an embregerezh da vont hiziv an deiz. E 2005 en em strollas en-dro Powell ha Peralta, ha lakaat a rejont adembann ar plankennoù-ruilh brudetañ bet ijinet ganto.
Yezhoù tchadek ar reter A.2
Un is-skourr eus yezhoù tchadek ar reter A eo yezhoù tchadek ar reter A.2, ennañ 6 yezh komzet e Tchad:
Yezhoù tchadek ar c'hornôg A.1
Un isskourr eus yezhoù tchadek ar c'hornôg A eo yezhoù tchadek ar c'hornôg A.1, ennañ 2 yezh komzet e Nigeria:
Moustoer-Logunec'h
Moustoer-Logunec'h a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Terpsic'hore
Terpsic'hore (Τερψιχόρη/Terpsichóre e gregach, eus τέρπεω / térpeô, « kavout mat pe brav », ha χoρός / khorós, « dañs ») eo anv muzenn an dañs. Ur plac'h virvidik eo, kurunennet a c'harlantezioù, ul lourenn ganti en he dorn.
Gant oberourien zo ez eus bet graet mamm ar morwragez anezhi.
Trikeg Chicahuaxtla
Ur rannyezh trikek eo trikeg Chicahuaxtla eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 6.000 den (1982) e Mec'hiko.
Bones Brigade
Bones Brigade a oa ur skipailh skaterien hag a ruilhas evit ar merk Powell Peralta da gentañ, hag evit Powell da c'houde. Krouet e voe ar skipailh e 1979 gant Stacy Peralta, hag eñ eo a zibabas lod brasañ izili ar skipailh. Meur a genstrivadeg a voe gounezet ganto, hag izili a skipailh a voe e-touez ar re a gasas ar sport-se war-raok, dre ijinañ fiñvoù nevez da skouer. E-touez skaterien vrudetañ ar skipailh e oa Tony Hawk, Mike Vallely ha Rodney Mullen.
Filmoù
Videoioù kentañ Powell Peralta a voe embannet e 1984. Hiziv an deiz ez eus 14 anezho.
Dindan an anv Powell Peralta: Dindan an anv Powell:
Izili Bones Brigade
Bones Brigade
OE Tcherkesia
Krouet e oa bet Oblast Emren Tcherkesia, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, e 1926.
Menez Ida (Troia)
Menez Ida a oa ur menez en Anatolia, nepell diouzh kêr Troia, ma voe savet kêr Dardania gant Dardanos ha ma oa bet graet e varnidigezh gant Paris. Graet e vez Kazdağı anezhañ e turkeg hiziv, ar pezh a dalvez "Menez ar waz", Kaz Dağları, pe Karataş Tepesi). Emañ e gwalarn Turkia, e gevret dismantroù Troia, tost da aod norzh Pleg-mor Edremit.
Ur menez Ida all a zo e Kreta.
Yezhoù Kolombia
Soñjal a reer e vez komzet 65 yezh indian e Kolombia. Etrezo-holl ez a ar yezherien anezho d'ober war-dro 1 % eus poblañs ar vro hepken. Meur a gumuniezh indian he deus kollet he yezh c'hoazh. Unyezhegerien spagnolek eo an 99 % eus poblañs ar vro.
An div yezh indian komzet ar muiañ eo an Nasa yuwe (Paezeg) e departamant Cauca e mervent ar vro hag ar Wayuu e gourenez La Guajira e biz ar vro war an harzoù gant Venezuela.
Statud lezennel
Anavezout ha gwareziñ a ra ar Stad liesseurtegezh etnek ha sevenadurel broad Kolombia. Ar c'hastilhaneg eo yezh ofisiel Kolombia. Ofisiel eo ivez yezhoù ha rannyezhoù ar strolladoù etnek el lec'hioù ma vezont boazet. Divyezhek e vo ar c'helenn a vo kaset da benn er c'humuniezhioù ganto un hengoun yezhel dezho o-unan. [...] izili ar strolladoù etnek a vo ar gwir ganto da gaout un deskadurezh a zouj d'o identelezh sevenadurel.
Diwar c'houlenn kuzulierezh ar brezidantelezh ez eus bet troet lodennoù eus bonreizh 1991 e 7 yezh indian gant harp skol-veur an Andoù : e Wayúnaiki, Nasa Yuwe, Gwambiaeg, Ika, Camentsa, Inga ha Cubeo
Aouezel-kenañ e chom an anaoudegezh-se avat rak, e gwirionez, n'emañ ket ar Stad kolombian e-tailh da seveniñ ar pezh a embann ar vonreizh. Douzh an tu all, eo gwriziennet don er bobl ar santimantoù gouennelour a-enep d'an Indianed gwelet alies e-giz "gouezidi" hep tamm sevenidigezh ebet.
Stad ar yezhoù
Abalamour d'ar brezel diabarzh zo oc'h ober e reuz e Kolombia abaoe ar bloavezhioù 50 e chom bresk-kenañ stad an Indianed er vro ha hini o yezhoù da-heul. Ingal e vez muntret pennoù an emsavioù indian, argaset e vez kumuniezhioù a-bezh er-maez eus o bro, rediet e vez an dud da zilezel o douaroù evit mont war-du douaroù distruj an uhelennoù. Evit gwir, n'eus yezh ebet a vefe asur hec'h amzer da zont. Un nebeud kumuniezhioù zo krog gant ar c'helenn divyezhek, dreist-holl e-touez ar Wambiaed, er C'hauca. Alies-kaer e vez kaset programmoù kelenn dre ar yezhoù indian gant misionerien brotestant a orin eus ar Stadoù-Unanet. Oberiant-kenañ eo bet ar gevredigezh Summer Institute of Linguistics (SIL) e Kolombia, da skouer. War zigarez studiañ ar yezhoù indian e kasont da benn ul labour avieliñ e gwirionez. Meur a gumuniezh indian a glask kaout an dizober anezho.
Deskrivañ ha rummata
N'eo ket bet deskrivet holl yezhoù Kolombia evit c'hoazh hag un toullad anezho zo e riskl bras da vont da get er bloavezhioù tost. E dibenn an ez eus bet lañset gant Skol-veur an Andoù e Bogotá ur programm klok evit deskrivañ holl yezhoù indian ar vro gant ur sell skiantel ha yael ha neket gant ur sell antropologour yen ha distag. Ar pal eo mont war-raok hag, en tu all d'an deskrivañ, emañ ganto ar soñj da grouiñ binvioù pedagodel evit suraat amzer dazont ar muiañ a yezhoù posupl. Ouzhpenn kas studierien da studiañ ar yezhoù e vez klasket stummañ indianed eus pep kumuniezh war ar yezhoniezh ivez evit ma kemerfent perzh int o-unan e deskrivadur o yezhoù hag e savidigezh ur standard skrivet evito. War-raok kalz eo aet an anaoudegezh eus yezhoù ar vro abaoe ar bloavezhioù 1980
Roll yezhoù indian bev e dibenn an
Notenn : alies, dre ziouer a ditouroù, ez eus bet graet er roll-mañ gant anv boas ar pobloù e spagnoleg evit envel o yezhoù. Ouzhpenn yezhoù e vo kavet rannyezhoù er roll-mañ ivez.
Caquetá ha Putumayo
War an harzoù gant Perou
Chocó
Koadeg a-hed aod ar Meurvor Habask
Komiserezh Guainía
Nepell eus an harzoù etre Kolombia, Brazil ha Venezuela
Vaupés
E biz ar vro
Microbates
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1873 gant an daou skiantour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913) ha Osbert Salvin (1835-1898).
Yezhoù Kolombia
Mirití-Paraná
E biz ar vro, er goadeg
Microbates
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, daouzek (12) isspesad dezhe en holl.
OE Kara-Kirgizia
D'ar 15 a viz Mae 1925 e voe adanvet Oblast Emren (OE) Kirgizia, ha d'an 11 a viz C'hwevrer 1926 e teuas da vezañ Republik Sokialour Soviedel Emren (RSSE) Kirgizia.
A-benn ar fin, d'ar 5 a viz Kerzu 1936 e teuas da vezañ RSS Kirgizia, unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel.
Kyrgyzská autonomní sovětská socialistická republika (1926-1936) Kirgisische Sozialistische Sowjetrepublik キルギス自治ソビエト社会主義共和国 (1926-1936)
Tierniezh Song
Tierniezh Song (Sinaeg 宋朝) a oa un dierniezh hag a renas war Sina eus 960 betek e zistruj gant ar Vongoled e 1279. Heuliañ a reas marevezh ar 5 Tierniezh & 10 Rouantelezh hag heuliet e voe gant an Dierniezh Yuan, a orin mongolat. Ar gouarnamant kentañ e oa en istor ar bed d'ober bilhedoù.
Kanton Gwitevede
Kumunioù
Kanton Gwitevede a yae 6 kumun d'ober anezhañ:
OE Tchouvachia
Krouet e oa bet Oblast Emren Tchouvachia, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, d'ar 24 a viz Gouere 1924.
Yezhoù tchadek ar c'hornôg A.4
Un isskourr eus yezhoù tchadek ar c'hornôg A eo yezhoù tchadek ar c'hornôg A.4, ennañ 7 yezh komzet e Nigeria:
Festival plin
thumb|right|Skeudenn da vrudañ fest 2010, e galleg evel er bloavezhioù a-raok
Ar Festival plin zo ur fest a vez aozet d'ar 15 a viz Eost en Danoued e Boulvriag, e Treger, er c'hreisteiz da Wengamp, ma vez sonet ha dañset plin.
Abaoe bloavezhioù e vez Jef Fulup o kinnig an abadenn d'abardaez, e brezhoneg hag e galleg.
Abadennoù 2010
Ne vez brudet ar fest nemet e galleg, e kazetennoù ar vro (L'Echo de l'Armor pe Le Trégor da skouer) pe el lec'hienn ofisiel. Kenstrivadegoù a bep seurt a oa e 2010:
Louarn Darwin
Louarn Darwin (Pseudalopex fulvipes) a zo ur bronneg kigdebrer bihan eus ar genad Pseudalopex.
Dizoloet e voe en Enez Chiloé war aodoù Chili gant Charles Darwin e 1834. Da gentañ e kredjod ne oa anezho nemet en enezenn-se met ur boblañs vihan a voe dizoloet e 1990 e Park Broadel Nahuelbuta ha studioù genel o deus diskouezet eo al louarn-se ur spesad distag.
Rummatadur
Pseudalopex zo ur genad er c'herentiad Canidae. Liammet a-bell eo ouzh ar bleizi ha distag diouzh al lern zo izili eus ar genad Vulpes. Pa dapas Darwin unan e 1834 e verzas e oa disheñvel diouzh ar spesadoù kavet war ar c'hevandir (P. culpaeus ha P. griseus) ha ne c'helle ket gouennañ gant spesadoù all ar genad Pseudalopex.
E-pad ar pleistosen e oa staget enez Chiloe ouzh an douar-bras gant ur pont douar. Beuzet e voe hemañ 15.000 bloaz 'zo e fin ar maread-skorn diwezhañ. Div boblañs distag a lern Darwin a voe krouet gant an darvoud-se.
Deskrivadur
Ur vlevenn gell-du pe du gant brizhelloù ruzart war e zremm en deus louarn Darwin. Bihanoc'h eo eget spesadoù ar c'hevandir ha berroc'h eo e bavioù. Etre 2 ha 4 kg eo e bouez.
Liammoù diavaez
Louarn Darwin
Menez Ida (Kreta)
Menez Ida, anvet hiziv Menez Psiloritis (gresianeg Ψηλορείτης, "menez uhel"), eo menez uhelañ Kreta. Eno e oa bet desavet an doue Zeus gant an nimfenn Ida.
Ur menez Ida all a oa e Troia.
Marc Dutreeuw
Marc Dutreeuw a zo bet ganet e 1960 e Belgia.
Yaoueneg-ar-Mousterioù
Yaoueneg-ar-Mousterioù (Juigné-des-Moutiers ez-ofisiel) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Marc Dutreeuw
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Mestr Etrebroadel eo.
Kampion Echedoù Belgia e voe e Geel e 1996.
E miz Here 2007 edo 2 388 e renk Elo.
Digeriñ a ra alies gant 1. e4.
E Tournamant Open Brasschaat e miz Eost 2004, dont a reas ar maout gantañ.
Adalek an 2 a viz Gouere betek an 10 a viz Gouere 2005, c'hoari a reas e Kampion Belgia a voe en Aalst. Trede e voe gant 5,5 poent.
Adalek an 20 a viz Eost betek an 28 a viz Eost 2005 e kemeras perzh e Brasschaat en Tournamant "Open"; seizhvet e voe gant 6,5 poent diwar 9.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 578 partienn, Dutreeuw en deus : 52 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Karintia (Slovenia)
thumb|250px|Rannvroioù istorel Slovenia: 1: [[Primorska 2: Kranjska 2a: Gorenjska 2b: Notranjska 2c: Dolenjska ha Bela krajina 3: Koroška 4: Štajerska 5: Prekmurje ]]
Aoide
Aoide (henc'hresianeg: Αοιδή) eo anv unan eus an teir muzenn a orin eus Boiotia, merc'hed da Mnemosyne, a voe nav diwezhatoc'h. Mneme ha Melete e oa he c'hoarezed. Hi a oa muzenn ar c'han. Ober a ra war-dro lenn, dibunañ, seniñ pe kanañ pezh zo bet skrivet gant he c'hoar Mneme. Arouez an implij graet eus un oberenn eo.
Karintia (Slovenia)
Kêrioù pennañ Karintia slovenek a zo Slovenj Gradec (alamaneg Windischgrätz, 16 779 annezad), Ravne na Koroškem (Gutenstein, 12 248 annezad), Dravograd (Unterdrauburg, 8 863 annezad), Prevalje (Prävali, 6 621 annezad), Mežica (Mies, 3 966 annezad) ha Črna na Koroškem (Schwarzenbach, 3 616 annezad).
Aoide
Gerdarzh
Dont a ra hec'h anv eus Αοιδη, Aoide, "kanañ". Eus ar ger-se eo e teu ἀοιδός / aoidós, "kaner": par e oa an aiodos d'ar barzh gant ar Gelted.
Sant-Trifin
Sant-Trifin a zo ur gumun eus Breizh, e Kernev hag e kanton Rostrenenn en Aodoù-an-Arvor.
OE Gorno-Badac'hchan
Ur rann eus RSS Tadjikistan e oa Oblast Gorno-Badac'hchan.
OE Adigeya
Krouet e oa bet Oblast Emren Adigeya, enbarzhiet en Unaniezh Soviedel, d'ar 22 a viz Eost 1922, gant ar sez melestradurel e Krasnodar.
D'an 3 a viz Mezheven 1991, goude ma'c'h eas an Unaniezh Soviedel da get, e teuas da vezañ ur Republik enbarzhiet e Republik Kevreadel Rusia: Republik Adigea.
Kantikoù da Sant Erwan
Daou gantik, da vihanañ, a zo anvet Kantik da Sant Erwan pe Kantik Zant Ervoan.
Kantik Zant Ervoan
Savet e oa bet gerioù ar c'hantik Zant Ervoan, a grog gant N'en euz ket enn Breiz, N'en euz ket unan, gant an aotrou Jean François Le Pon da gentañ-penn, hag eñ kelenner e kloerdi bihan Landreger (1874-1883) ha kure hec'h iliz-veur da c'houde (1883-1891). Azasaet en devoa ton unan eus koshañ gwerzioù ar Barzaz Breiz, Lez-Breiz an anv anezhi : sinet e voe an imprimatur gant an eskob Eugène Bouché (1828-1888) d'an 18 a viz Mae 1883.
E penn-kentañ miz Mae 1794, e-pad an Dispac'h Gall, e oa bet drastet iliz-veur Landreger ha distrujet bez Erwan Helouri gant ur batailhon soudarded c'hlas eus Étampes. Meneget en devoa ar skrivagner brezhonek Lan Inisan (1826-1891) an darvoud-mañ e kentañ levrenn e romant Emgann Kergidu (1877) : "Ker buan e voe klasket binviachoù, ha bolz sant Ivon ne zaleas ket da vezañ freuzet ha bruzunet." (Al Liamm, trivet embannadur 1977, pajenn 30). Savet e oa bet ar monumant gant an dug Yann V (1389-1442) evit enoriñ an den sant.
Setu ma voe graet e soñj gant an aotrou 'n eskob Bouché, genidik eus Rostrenn, da adsevel ar bez disakret, harpet ma oa gant an istorour breizhat Arthur de La Borderie (1827-1901). Benniget e voe ar maen kentañ anezhañ d'an 19 a viz Mae 1886. Diwar daou boz warn-ugent ar c'hantik savet gant Le Pon e oa daouzek gouestlet d'ar bez nevez da vezañ savet. Lakaet d'ar 6 a viz Gwengolo 1888 ne voe ket an aotrou Bouché evit arvestiñ ouzh al lid-digeriñ dre ma'z eas da Anaon d'ar 4 a viz Mezheven e Landreger, siwazh dezhañ. Nullet e voe ar gouel : ret e voe gortoz anvidigezh an eskob nevez, ar pezh a voe graet d'an 28 a viz Eost 1889. Berraet e voe ar c'hantik da driwec'h poz a-benn lid-digeriñ nevez an 9 a viz Gwengolo 1890 hag an hini a veze graet Laouenanig Zant-Ervoan anezhañ a voe anvet da chaloni-enor gant an aotrou Pierre-Marie Fallières, eskob Sant-Brieg ha Landreger, e dibenn an tri devezh gouelioù. Embannet e voe dindan stumm ur follenn-nij, e ti an intañvez ar Flem e Landreger.
Adkempennet e voe Kantik Zant Ervoan hag astennet e bozioù gant Juluen Sklison, kure e Landreger, hag embannet e 1936 el levrig Recueil de Cantiques A SAINT YVES (LES PRESSES BRETONNES - SAINT-BRIEUC), Kantik Zant Erwan e ditl ar wech-mañ. An doare-mañ eo a vez kanet c'hoazh hiziv an deiz.
Lenn a c'heller un doare all war lec'hienn Eskopti Sant Brieg ha Landreger (Kantik Sant Erwan), gwall souezhus gerioù kentañ ar c'hantik : <blockquote style="font-style:italic;"> Nann, n’eus ket e Breizh, nann, n’eus ket unan Nann, n’eus ket ur sant, evel sant Erwan Nann, n’eus ket ur sant, evel sant Erwan
Evel sant Erwan.''
Kantik da Sant Erwan
Ur c'hantik all zo ivez
Hemiechinus
Hemiechinus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Plin
Ur plin (kammskrivet *plinn a-wechoù ), un dañs-plin, dañs a-blin pe c'hoazh dañs Fañch, zo un dañs eus Kerne-Uhel (a-reter da Vêl-Karaez), ha gevred Bro-Dreger (kanton Boulvriag hag an trowardroioù). Komzet e vez eus Bro Plin, hag eus Bro Fañch a-wechoù.
Dañset e vez ar plin en ur chadenn serr (pe digor a-wechoù) ouzh ar c'han-ha-diskan pe ouzh ar binioù kozh ha bombard peurvuiañ.
Teir lodenn zo : dañs plin (ton kentañ pe ton simpl) — bal plin(ton kreiz) — dañs plin (ton diwezhañ pe ton doubl).
Kanerien ha sonerien
Kustum eo kanerien ha sonerien Bro-Dreger da ganañ pe da seniñ tonioù plin e festoù-noz ar vro.
Pierrette Kermoal
Pierrette Kermoal zo ur skrivagnerez, ur skridvarnerez hag un embannerez vrezhonek, bet ganet e 1942.
He buhez
Ganet eo e Bergerac, e departamant Dordogne. Bevet he deus e Brest ha skoliataet eo bet eno betek ar c'hlas Lizhiri Uhelañ (Lettres supérieures). Aet eo da genderc'hel studioù Lizhiri e skol-veur Roazhon. Desket he deus brezhoneg e Kelc'h Debauvais war un dro. Perzh he deus kemeret e SADED hag ESB. Kelennerez eo bet war al lennegezh c'hallek, al latin hag ar gresianeg e Roazhon. Ganti eo bet krouet ar gelaouenn lennegel Aber hag an ti-embann gant ar memes anv. Perzh he deus kemeret e bodad-lenn Kemper ha da bodadoù-lenn all.
Hec'h atapioù
Troet eo he spered war du lennegezh ar bed hag hini savet e brezhoneg hag e pleustr war tachenn ar skridvarnerezh vrezhonek hag ez eo ar skridvarnerez n'eus ket he far ganti. Pleustret he deus kalz war oberennoù Kervarker, Yann-Ber Kalloc'h, Tangi Malmanche ha Roparz Hemon. Kavout a ra dezhi eo a-bouez bras ivez, re Ronan Huon, Goulc'han Kervella, Jorj Abherve-Gwegen ha Paskal Tabuteau. Skrivañ ha studiañ ar brezhoneg klasel eo he fal.
Menegadurioù
"Va labour e brezhoneg a ran e sell an dazout [sic]. Ur glaoustre eo, sur, met al lennegezh,—- hag ar c'hrouin, en un doare hollek — zo sichenn buhez ur vroad : mar bez freuzet pep tra, mar chom an arz hag al lennegezh, e c'heller o sevel bepred." (En ur c'hrouiñ Aber) "e felle din digeriñ hentoù nevez d'hon lennegezh o sankañ adarre en henvoazelezh, hag er rannyezhoù, pe zoken, en isrannyezhoù."
Oberennoù faltazi
Meur a zanevell e kelaouennoù Preder, Al Liamm hag Aber.
Polioptila
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1855 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Annezva
O c'havout a reer en Amerika, pevar isspesad ha tregont (34) dezhe en holl.
Leti
thumb|Leti Llao Llao en Bariloche, [[Arc'hantina.]] thumb|Ul leti perc'hennet gant ar stad e [[Cienfuegos, e Kuba.]] thumb|Al leti Astoria e [[Sant Petersbourg, dirazañ delwenn an tsar diwezhañ, Nikolai II.]] Ul leti a zo un ti ma c'hall un den feurmiñ ur gambr gant an aezamantoù en deus ezhomm da dremen un nozvezh pe veur a hini.
Anv al leti
War dal an ti e vez merket anv al leti. Abaoe dibenn an XXvet kantved e weler kompagnunezhioù bras o perc'hennañ ur bern letioù e-barzh meur a vro, evel ar gompanunezh Accord.
Rummadoù letioù
Kemm a ra priz ur gambr hervez an aezamantoù kinniget el leti.
Gerioù all
herberc'hti, ostaleri, tavarn
Yezhoù tchadek ar c'hornôg A.3
Un isskourr eus yezhoù tchadek ar c'hornôg A eo yezhoù tchadek ar c'hornôg A.3, ennañ 12 yezh komzet e Nigeria:
Mar
<HR noShade> Mar (n'eus liester ebet) a zo un meizad a endalc'h un ober pe ur perzh a ne c'hell ket kaout fiziañs ennañ. Pa n'eo ket sur ar pezh a zo ar gaoz warnañ e tegas mar en e unan pe adstaget da gerioù zo an douetañs pe ar martezeañ pe an disteraat. Kavet e vez e-barzh meur a droienn implijet stank, met erlec'hiet e vez a-wechoù gant gerioù gallek o orin evel "dañjer", an "diasurded" ha "douetañs".
Talvoudegezh
P'eo saviad an nen war gostezenn an diasur e c'hell kouezhañ en ur dañjer warnañ hag e c'hell bezañ war var (kement ha bezañ en dañjer).
Er brederouriezh hag er skiant (sell ouzh pennaenn ar mar) ez eus kaoz eus ar mar evel meizad ar pezh ne c'heller ket sevel un diviz sklaer diwarnañ.