cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tangwystl Goch
He bugale
Mamm e oa da Gruffudd ap Llywelyn Fawr, mab bastard ar roue ha mamm-gozh d'e bevar mab,
Gallout a rafe bezañ mamm da Gwladus Ddu ivez.
(5370) Taranis
(5370) Taranis pe (1986 RA) a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol. Bet e oa bet dizoloet d'an 11 a viz Eost 1986 gant Alain Maury. An anv Taranis a zo bet awenet gant ar vitologiezh keltiek.
Mell-droad (disheñvelout)
Mell-droad a c'hall ober dave da veur a c'hoari a-skipailh hag a vez c'hoariet gant ur vell:
Une vendetta
Une vendetta zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
An danevell
Istor dial ur vamm, e Korsika, a zo bet lazhet he mab.
Anthracoceros
Anthracoceros a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kalaoed.
Los Villares (Jaén)
Los Villares   zo ur gumun e Spagn, e  Proviñs Jaén (Spagn), en Andalouzia.
Coco (Maupassant)
Istor
Embannet e voe er gelaouenn Le Gaulois d'an 21 a viz Genver 1884. Adembannet e voe en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Duff
Duff zo :
Mac Duff
Mac Duff, mab Duff, zo un anv skosat, alies Macduff, pe McDuff
Fiorano Canavese
Fiorano Canavese (Fioran e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Skol-veur Oxford
Skol-veur Oxford (University of Oxford e saozneg) zo ur skol-veur en Oxford, e Bro-Saoz. Ar skol-veur goshañ eo e Bro-Saoz hag er bed saoznek dre vras, hag an eil skol-veur goshañ er bed, goude hini Bologna.
Savet e voe e dibenn an, met n'eus ket emglev etre an arbennigourien war ar bloavezh resis (etre 1096 ha 1167). Enni ez eus meur a "skolaj" distag an eil re diouzh ar re all, met gant ar skol-veur e vez aozet ar c'hentelioù evit an holl studierien. Evel-se ivez eo frammet skol-veur Cambridge ha kenlabour, koulz ha heligentañ, a vez etre an div skol-veur, ken ma reer Oxbridge eus an hollad anezho.
Dafydd ap Llywelyn
Dafydd ap Llywelyn (etre 1211 ha 1215 -1246) a voe Roue Gwynedd ha Priñs Kembre en.
Ganet e oa e Castell Hen Blas, Coleshill, Bagillt e Sir y Fflint. Mab e oa da Llywelyn Fawr ha da Siwan.
Villalbilla
Villalbillas zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Forno Canavese
Forno Canavese (Ël Forn e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Efed Dunning-Kruger
An efed Dunning-Kruger zo ur gredenn a lakfe an dud diampartañ da soñjal ez int barrekoc'h eget n'int tra ma kred ar re ampartañ ez int divarrek.
Kumuniezh kumunioù al Lenn Veur
Kumuniezh-kumunioù al Lenn-Veur a zo un etrekumuniezh lec'hiet e su departamant al Liger-Atlantel. Savet eo bet e 1993. Merañ a ra un dachenn a 297,57 km² gant 35 730 a annezidi e 2010.
Ar c'humunioù
9 kumun a ya d'ober anezhi:
An anv
Diwar al Lenn Veur, brasañ lenn Breizh.
Kalao brizh ar reter
Kalao brizh ar reter (Anthracoceros albirostris) a zo un evn hag a vev en Azia.
The squeaky wheel gets the grease
The squeaky wheel gets the grease zo ur c'hrennlavar amerikan hag a droer evel-hen: ar rod a wigour eo an hini a vo lardet. Ret eo kompren eo an hini a glemm a vez roet dezhañ, hag e ranker klemm evit kaout.
Istor
N'ouzer ket a belec'h e teu metaforenn ar rod a wigour met lakaet e vez war gont ar fentigeller Josh Billings en divije savet ar pezhig "The Kicker" (war-dro 1870).
Disheñvelded sevenadurel
Enebet eo ouzh ar c'hrennlavar brezhonek: Fallañ ibil a zo er c'harr a wigour da gentañ, a denn da lavarout eo ar re fall a glemm.
Ken enebet all eo ouzh ar c'hrennlavar japanat An tach uhelañ eo an hini a vez skoet warnañ.
Alexander Search
Alexander Search zo unan eus an anvioù-pluenn krouet gant ar skrivagner ha barzh portugalek Fernando Pessoa. E 1899 e voe krouet pa oa studier c'hoazh Pessoa hag o chom e Suafrika (1896-1905), da-heul e vamm hag e leztad a oa diplomat. Gant an anv-se e skrive lizhiri dezhañ e-unan ouzhpenn barzhonegoù e saozneg pe portugaleg e 1903.
Ouzhpenn an anv-pluenn-se e voe krouet kalz a re all gant Pessoa, ha betek hini ur breur da Alexander Search, anvet Charles James Search.
Gallout a reer, goude ma n'ouzer ket pikol tra eus an darn-se eus buhez an oberour, lakaat ar barzhonegoù-mañ war e anv:
British Army
Ar British Army (Arme Breizh-Veur pe Lu Breizh-Veur) eo anv tirlu (arme-douar) Rouantelezh Unanet Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon ha strollad pennañ an droadegiezh Saoz.
Al lu a oa da gentañ dindan urzhioù ar War Office, lec'hiet e Londrez; er bloavezh 1964 ez eo bet lakaet dindan urzhioù Ministrerezh an difenn. Penn-meur Lu Breizh-Veur, a vez graet Chief of the General Staff anezhañ, eo ar jeneral Patrick Sanders.
Orio Canavese
Orio Canavese (Òr e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Villamanrique de Tajo
Villamanrique de Tajo  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Breizh Fobal Klub
Ar Breizh Fobal Klub a zo ur c'hlub mell-droad savet d'an 29 a viz Gwengolo 2013 ha diazezet e Roazhon.
Tri skipailh paotred o deus kemeret perzh er c'hevezadegoù aozet e 2020-21 gant distrig Il-ha-Gwilen.
Villamanta
Villamanta zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Louis Aragon
Louis Aragon, barzh, kazetenner ha romantour gall anezhañ, a oa bet ganet d'an 3 a viz Here 1897 e Neuilly-sur-Seine (Hauts-de-Seine a-vremañ) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Kerzu 1982 e Pariz.
Anavezet eo ivez abalamour d'e skoazell diehan d'ar Strollad Komunour Gall adalek 1930 betek e varv. A-gevret gant André Breton, Paul Éluard ha Philippe Soupault e voe unan eus diazezerien al luskad dada e Pariz hag an dreistrealouriezh. Adalek dibenn ar bloavezhioù '50 e voe savet ha kanet sonennoù diwar e varzhonegoù gant Jean Ferrat, Léo Ferré ha reoù all, oc'h ober d'e oberenn varzhoniel bezañ anavezet. Il n'y a pas d'amour heureux, ur varzhoneg embannet e 1944 en dastumad La Diane française, a voe kentañ kanaouenn bet tennet eus oberennoù Louis Aragon : azasaet ha kanet e voe gant Georges Brassens e 1953.
Barzhoniezh
Meur a varzhoneg gant Aragon a zo bet troet e kanaouennoù gant Lino Léonardi, Hélène Martin, Léo Ferré, Jean Ferrat ha Georges Brassens ha kanet gante o-unan ha gant Yves Montand, Alain Barrière, Isabelle Aubret, Francesca Solleville, Nicole Rieu, Monique Morelli, Marc Ogeret ivez.
Notennoù
]
Palazzo Canavese
Palazzo Canavese (Palass e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Lawrence Oates
Lawrence Edward Grace Oates, lesanvet "Titus", bet ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1880 e Putney (ur c'harter eus Londrez, e Bro-Saoz) ha marvet d'ar 16 a viz Meurzh 1912, a oa un ergerzher saoz. Kabiten dragoned bet stourmet en eil brezel ar Voeren, kemeret en devoa perzh en ergerzhadenn Terra Nova bet savet gant Robert Falcon Scott : tizhout a reas Pennahel ar Su nebeut amzer war-lerc'h hini Roald Amundsen.
Macduff
Macduff zo un anv-tiegezh skosat, savet gant Mac ha Duff. McDuff zo ur stumm all.
Lawrence Oates
War e zistro eus ar Pennahel e voe paket e izili gant milher. Dre ma ouie mat n'hallje ket talañ ouzh ar varvenn-gig e-pad pell amzer e tivizas en em aberzhiñ evit ma chomje e genskipailhidi yac'h ha dibistig.
En aner ec'h aberzhas Oates e vuhez a-benn ar fin rak ar peurrest eus skipailh Scott a voe adkavet marv goude-se : brasañ gwallzarvoud an hini eo a c'hoarvezas da vare harozus an ergerzhadennoù en Antarktika (1895-1922).
Tristram
Tristram zo un anv-badez saoznek, deuet da vout anv-tiegezh.
Evned
An anv Tristram zo bet roet da veur a evn abalamour d'an evnoniour saoz, Henry Baker Tristram.
McDuff
McDuff zo un anv-tiegezh skosat, saoznekadur an anv gouezelek Mac Dhuibh (Mac = mab, Dhuibh = du).
Valdepiélagos
Valdepiélagos zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Benoni Auran
thumb|right|300px|Er gêr (Scène familiale) gant Benoni Auran, [[Monteux (Vaucluse). ]] Benoît Benoni-Auran (1859 e Monteux (Vaucluse) - 1944) a oa ul livour provañsat. Kalzik eus e daolennoù a zo war ziskouez e ti-kêr Monteux.
Villamantilla
Villamantilla zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Soire
Soire (distaget:, ha er vro), Issoire e galleg hag ent-ofisiel, a zo ur gêr, pennlec'h arondisamant, e departamant ar Puèi Domat e Bro-Arvern en Okitania. 14,170 a dud a oa o chom eno e 2011.
El Álamo
El Álamo (ar buplienn e brezhoneg) zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.
Pont-Canavese
Pont-Canavese (Pont e piemonteg, Punt en arpitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Isla del Carmen
Gerdarzh
Diwar Nuestra Señora del Carmen, a zo anv spagnolek Itron Varia Menez Karmel, enoret war Menez Karmel, e Palestina, abaoe Brezelioù ar Groaz.
Tangwystl
Tangwystl zo bet anv meur a vaouez en istor Rouantelezh Gwynedd
Xavier Josso
Xavier Josso, bet ganet e Naoned e 1894 hag aet d'an Anaon e 1983, a oa ul livour-skeudennaouer breizhat.
Bar-sur-Aube
Bar-sur-Aube zo ur gumun c'hall, en departamant Aube, er rannvro Grand Est.
Baralbins a vez graet eus an annezidi e galleg.
Ronco Canavese
Ronco Canavese (Ronch Canavèis e piemonteg, Ronc en arpitaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Xuetes
Ar Xuetes ([ʃu'ətəs] e katalaneg) pe Chuetas (e spagnoleg) zo ur stroll kevredigezhel en enez Mallorca, diskennidi eus darn eus yuzevien an enez a oa troet da gristenien, hag a zo chomet emouez eus o orin a-hed an istor, dezho anvioù-tiegezh hag a zo e-touez re an dud a zo bet heskinet goude tamallet dezho gant an Ofis Santel bezañ bet yuzevien e kuzh e dibenn ar XVIIvet kantved.
An anvioù-tiegezh
Sede an anvioù-tiegezh a zo Xuetes: Aguiló, Bonnín, Calle, Cortès, Fortesa/Forteza, Fuster, Martí, Miró, Picó, Pinya/Piña, Pomar, Segura, Tarongí, Valentí, Valleriola, ha Valls. Ar re-se eo ar re a chom eus ur gumuniezh kristenaet (conversa) kalz brasoc'h : e kaieroù ar c'hristenekadurioù, etre ar XIVvet ha XVvet kantved, hag e re an Ofis Santel, eus dibenn ar XVvet ha deroù ar XVIvet, a gaver enne ouzhpenn 330 anv-tiegezh etre ar yuzevien kristenaet hag an dud kondaonet dre an abeg a yuzeviñ en Mallorca. Un dra souezhus avat o deus kavet an enklaskerien: anvioù all zo c'hoazh a orin yuzev splann, hag ar re-se n'int ket gwelet evel diskennidi yuzevien, na xuetes, evel Abraham, Amar, Bofill, Bonet, Daviu, Duran, Homar, Jordà, Maimó, Salom, Vidal ha re all c'hoazh.
Kristenien nevez (1391-1488)
Betek dibenn ar XIVvet kantved e veze roet bec'h gant an iliz katolik e mallorca da gristenaat yuzevien an enez, met dister e oa frouezh he strivoù ha kemm ebet ne c'hoarvezas er gevredigezh. Kemm avat a deuas adal 1391, pa veze arsailhet ar c'harterioù yuzev, ha pa deuas Sant Vicente Ferrer en 1413 da brezeg, ha pa voe peurgristenaet yuzevien Mallorca, en 1435.
Deroù an Inkizision spagnol (1488-1544)
En 1488, pa oa bev c'hoazh ar re ziwezhañ eus an dud kristenaet e 1435, e tegouezhas e Mallorca an inkizitourien gentañ al lez-varn nevez savet gant ar Rouaned katolik a oa da-vat o klask aozañ ur stad vroadel war diazez ur relijion hepken.
XXvet kantved
E-pad Brezel Spagn ez eas a-du un toullad Xueted gant emsavadeg Franco hogen ar re all a oa a-du gant ar republikaned a voe heskinet gant an diktatour. E deroù ar bloavezhioù 1940, dindan levezon ar Falange Española ha hini nazied Alamagn, e voe aozet enklaskoù ha savet listennadoù anvioù evit prientiñ treuzdougen tud d'ar c'hampoù-diouennañ. A-hervez e vije bet savet gant an eskob Josep Miralles Sbert kement a gaieradoù anvioù ma ne c'halljod ket o implij.
Tro Bro Kemperle
Tro Bro Kemperle a zo ur rouedad dezougen beajourion e Bro Kemperle gant kirri-boutin ha kengirri. Krouet e voe e 2011.
Rocca Canavese
Rocca Canavese (La Ròca e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Monteille
Monteille a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: lazhet e voe un den nann-soudard e Monteille gant an Alamaned d'an 18 a viz Eost.
Valdemaqueda
Valdemaqueda  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Valdemanco
Valdemanco  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Rivarolo Canavese
Rivarolo Canavese (Rivareul e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Los Álamos (Chile)
Los Álamos zo ur gumun eus Chile, e Proviñs Arauco, e rannvro ar Biobío.
Kalao brizh Malabar
Ar c'halao brizh Malabar a zo un evn, Anthracoceros coronatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi India ha Sri Lanka,.
Camarhynchus
Camarhynchus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat int en Inizi Galápagos (Suamerika), eizh (8) isspesad dezhe en holl.
Asnières-en-Bessin
Asnières-en-Bessin a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Armerzh
.
Romano Canavese
Romano Canavese (Roman e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Aldea del Fresno
Aldea del Fresno zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Meteorologiezh
Ar veteorologiezh, pe hinouriezh , eo studi an anadennoù a c'hoarvez en aergelc'h hag a dalvez da gemenn en a-raok an amzer a raio.
Istor
Penn-kentañ ar skiant-se a oa bet kroget en India, pa oa bet an Upaniṣad o eskemm evit kompren penaos e oa krouet ar c'houmoul ha penaos e tagsent glav. Goude-se e oant bet o klask kompren ar c'houlzioù-amzer krouet gant fiñvoù an douar hag an heol. E levr klasel Varāhamihira, anvet Brihatsamhita ha skrivet tro 500 a-raok Jezuz-Krist, e vez embannet sklaer gouiziegezhioù tud India a-ziwar komprenidigezh an amzer hag ar c'hemmoù hin.
Benoni (Bibl)
Benoni, pe Benjamin, pe Benyamin, pe Binyamin a oa unan eus daouzek mab Yaakov, eil mab Rahel, ha diazezer meuriad Binyamin, unan eus daouzek meuriad Israel hervez ar Bibl.
Er Bibl
Diaes e voe ar gwilioud ha p'edo Rahel o vervel diwarnañ e anvas he mab "Ben-oni" (mab ma foan). Met "Binyamin" e voe anvet gant e dad.
Valdemoro
Valdemoro zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Fernando Pessoa
Fernando Pessoa, pe Fernando António Nogueira de Seabra Pessoa, ganet e 1888 ha marvet e 1935, zo ur skrivagner portugalek ha saoznek. Gwelet eo evel unan eus ar brasañ barzhed portugalek, hag eus lennegezh ar bed zoken, ha lakaet eo a vent hag a dalvoudegezh gant Luís de Camões. Hervez ar skridvarnour Harold Bloom eo "ur prof eus ar portugaleg d'ar bed". Skrivet en deus ivez e saozneg ha galleg, ha troet eus ar yezhoù-se.
Enbroet e Lisboa, harluet anezhañ e-unan (1905-1911)
En 1905, pa oa seitek vloaz, e laoskas e vamm e Durban,da vont da Lisboa, da studiañ an diplomatiezh en ur skol-uhel hag a deuas da vout en 1911, skol-veur al lizhiri. Bevañ a rae gant div voereb hag e vamm-gozh a-berzh tad, a droe da follez bep an amzer, Dionísia Perestrelo de Seabra. Bresk e oa e yec'hed
Mervel a reas Pessoa diwar ar boeson d'an 30 a viz Du 1935 e Lisbon, peuzdianav. Al lodenn vrasañ eus e oberenn ne voe embannet nemet meur a zekvloaz goude e varv (adalek ar bloavezhioù 1980 betek 2000). Meulet bras e voe gant Octavio Paz, Roman Jakobson hag an Italian Antonio Tabucchi, ha hiziv e vez gwelet evel unan eus brasañ skrivagnerion ha prederourion an XXvet kantvet, evel Rilke, Joyce pe Kafka.
La Main
La Main zo anv gallek meur a dra :
Pogoniulus leucomystax
Pogoniulus leucomystax a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Lybiidae.
Anvet e voe Barbatula leucomystax (kentanv) da gentañ-penn (e 1892) gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika : eus reter-pellañ Ouganda ha kreiz Kenya da vMalawi.
8°6 Crew
8°6 Crew a zo ur strollad sonerezh ska, skinhead reggae, dub hag un tammig oi! savet e Pariz (Bro C'hall) e 1995. Tri fladenn zo bet savet ganto.
Le Père Milon
Le Père Milon zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
Kentañ ma voe embannet Le Père Milon a oa e Le Gaulois an 22 a viz Mae 1883. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899.
Conrad Vernon
Conrad Vernon IV, bet ganet e Lubbock (Texas) (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 11 a viz Gouere 1968, a zo un aktour, ur mouezhier, ur filmaozer ha saver senario stadunanat.
Anavezet eo en abeg m'en deus kemeret perzh en un nebeud filmoù bevaat produet gant DreamWorks Animation, reoù ar rummad Shrek, Monsters vs. Aliens ha Madagascar 3: Europe's Most Wanted en o zouez da skouer.
Bet e oa bet Vernon war ar studi e California Institute of the Arts e Valencia, Kalifornia kent mont da labourat evel treser storyboard evit ar filmaozer stadunanat Ralph Bakshi (Cool World (1992), 2 Stupid Dogs, Rocko's Modern Life (1993), Nightmare Ned (1997) ha Morto the Magician (2001)).
E 1996 ez eas da labourat evit DreamWorks Animation d'ober war-dro ar film bevaat Antz. Goude-se e voe lakaet da labourat war ar film bevaat Shrek.
La Main (Maupassant)
La Main (istitlet Mémoire d'un farceur) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Istor
Embannet e voe er gelaouenn Le Gaulois d'an 23 a viz Kerzu 1883. Adembannet e voe en dastumad Contes du jour et de la nuit en 1885.
Falange Española
Ar Falanks Spagnol (Falange Española e spagnoleg) a oa ur strollad politikel spagnol awenet gant ar vroadelouriezh, ar faskouriezh hag ar gatoligiezh.
Savet e voe d'an 29 a viz Here 1933 gant José Antonio Primo de Rivera, mab da Miguel Primo de Rivera, bet diktatour Spagn etre 1923 ha 1930.
Dibad e voe, pa zivodas d'ar 15 a viz C'hwevrer 1934 evit kendeuziñ gant ar strollad Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista (JONS) : Falange Española de las JONS (FE de las JONS) e voe anv ar strollad nevez.
Goude berzh ar faskourien italian gant o c'herzhadeg war-du Roma, aozet gant Benito Mussolini en 1922, e voe klasket en anner sevel un aozadur heñvel ouzh hini Italia.
Salerano Canavese
Salerano Canavese (Saleiran e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
San Agustín del Guadalix
San Agustín del Guadalix zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
L'Orphelin (Maupassant)
L'Orphelin (An Emzivad) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
François-Auguste Biard
François-Auguste Biard a oa ul livour gall. Ganet eo bet d'ar 29 a viz Mezheven 1799 e Lyon. Aet eo da Anaon d'an 20 a viz Mezheven 1882 er Plâtreries, e Samois-sur-Seine, e-kichen Fontainebleau.
L'Orphelin (Maupassant)
Istor
Kentañ ma voe embannet L'Orphelin a oa e Le Gaulois ar 15 a viz Mezheven 1883. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899.
François-Auguste Biard
E vuhez
Daoust d'e dud kaout c'hoant e teufe da vezañ beleg, e tibabas François-Auguste Biard studiañ al liverezh. Kregiñ a reas gant Pierre Révoil a oa e penn skol Lyon d'ar mare-se. Beajiñ a reas goude en Italia, inizi Gres hag ar Reter-Tostañ.
Lenn Ladoga
Douaroniezh
E biz Sant-Petersbourg emañ, e Karelia, nepell diouzh harzoù Finland. Degemer a ra un tregont stêr bennak, en o zouez ar Svir, stêr diskarg Lenn Onega. An Neva eo he stêr diskarg dezhi, hag a dremen dre Sant-Petersbourg a-raok dinaou er Mor Baltek. Ouzhpenn c'hwec'h kant enez hag enezig he deus, hag ur gorread a 435 km². E-tal an aod gwalarn emañ ar peurviañ eus an inizi, en o zouez an inizi Valaam hollvrudet. Gwarezet int e-barzh Park broadel enezigoù al Ladoga abaoe 2017.
L'Orphelin (Maupassant)
An danevell
Istor ur plac'h yaouank kozh vil. Lazhet eo gant ar bugel emzivad he deus savet.
Lenn Ladoga
Douaroniezh
259000 km² eo he diazad doureier, ennañ tost da 50 000 lenn a-eilrenk ha 3 500 dourredenn ouzhpenn 10 km hed. Ouzhpenn 85 % eus dourioù Lenn Ladoga a zeu eus an teir fennstêr-mañ :
François-Auguste Biard
E vuhez
Ur wech distro e tiskouezas evit ar wech kentañ un daolenn e Saloñs 1818 Les Enfants perdus dans la forêt a voe brudet a-drugarez da engravadurioù. Goude e veajas a-dreuz Europa c'hoazh.
Geospiza
Geospiza a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
François-Auguste Biard
E vuhez
E 1839 e kemeras perzh en ergerzhadeg renet Joseph Paul Gaimard betek ar Svalbard hag ar Sápmi, gant danvez e bried, ar skrivagnerez Léonie d'Aunet. He danevell veaj a voe embannet e 1854 (Voyage d’une femme au Spitzberg). Livañ a reas Biard meur a daolenn awenet gant ar veaj-se ha peder fanell kinklañ "norzhek" evit Mirdi broadel istor an natur (Muséum national d’histoire naturelle) e Pariz.
Lenn Ladoga
Douaroniezh
Al lodenn eus ar rouedad « Volga-Baltek » hag a dreug Moskov gant ar Mor Baltek ha Sant-Petersbourg eo.
Geospiza
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
François-Auguste Biard
E vuhez
Livañ a reas François-Auguste Biard taolennoù awenet gant ar Bibl (Sainte Marie-Madeleine, Saloñs 1827), al lennegezh (Gulliver dans l’île des géants, Saloñs 1852) pe an istor (Hudson abandonné par son équipage en 1610, Saloñs 1852).
Lenn Ladoga
Loened ha plant
Annezva un isspesad reunig kelc'hennek eo, reunig Ladoga (Pusa hispida ladogensis).
François-Auguste Biard
E vuhez
E 1858-1859 e vevas e Brazil. Ur bloavezh a dremenas e Rio de Janeiro. Graet en deus ur poltred eus an Impalaer Dom Pedro II, migon dezhañ.
Lenn Ladoga
Loened ha plant
An aodoù norzh ha reter zo ur gelc'henn taiga grenn gant bodadoù gwez pruñs hag un dangoad bodoù lus, an aodoù su ha gwalarn zo ur gelc'henn taiga kreizteizat gant gwez pruñs met ivez tilh, skav-gwrac'h hag evlec'h, ha un dangoad a velchon-surig.
François-Auguste Biard
E vuhez
Meur a ergerzhadenn a reas e diabarzh ar vro hag en Amazonia da c'houde. Awenet ez eus bet un toullad eus e daolennoù gant ar prantad-se.
Lenn Ladoga
Istor
Un tennad e oa eus an hent kenwerzh etre ar Vareged hag an Impalaeriezh Bizantion.
François-Auguste Biard
E vuhez
Pedet oa bet da gelenn e Akademiezh Arzoù-kaer Rio (bet krouet gant Kefridi arzel Frañs (Mission artistique française) e 1816. Resev a reas ar c'hinnig e-kerzh e veaj en Amazonia. Nac'h a reas eta.
Lenn Ladoga
Istor
Savet e voe Manati Valaam war enezenn vrasañ enezeg Valaam (Valamo e finneg). Dilezet e voe etre 1611 ha 1715, ha ratreet er. Skarzhet e voe e-pad Brezel ar Goañv e 1940, ha distreiñ a reas ar menec'h e 1989. Manatioù all a zo evel hini war un enezenn a-gichen ha  hag a gendalc'h un nebeud skouerioù eus ar savouriezh grennamzerel moskovat.
François-Auguste Biard
E vuhez
O tistreiñ eus Brazil e tremenas dre Amerika an Norzh evel ma tiskouez e daolenn Comment on voyage en chemin de fer dans l’Amérique du Nord (Saloñs 1861). Meur a daolenn a zikouez pegen skoet oa bet gant ar sklavelezh.
Lenn Ladoga
An eil brezel-bed
E-pad Seziz Leningrad etre 1941 ha 1944 e voe Lenn Ladoga an diraez nemetañ d'ar gêr c'hronnet. Treuzdougenet e voe ar marc'hadourezhioù da Leningrad gant kirri-samm d'ar goañv pa oa skornet al lenn, ha gant bigi d'an hañv. « Hent ar vuhez » a oa graet eus an hent-se, daoust da ouzhpenn ur milion a dud a varvas gant an naon. War dourioù skornet al lenn e voe skarzhet eus kêr ouzhpenn ur milion a dud ha kaset d'ar gêr miliadoù a donennoù a vevañs e-pad 872 deiz ar seziz gant bagadoù Hitler. Goude ar brezel e voe kollet Karelia gant Finland ha skarzhet an Finlandiz kuit, lod anezho a chomas eno avat.
Ar skrivagner italian Curzio Malaparte en deus kontet en e levr Kaputt e 1943 istor « kezeg al Lenn Ladoga », kezeg ar ganolierezh soviedel trapet gant skornioù al lenn.
François-Auguste Biard
E vuhez
Mard eo bet tamallet e daolennoù awenet gant e veaj er Svalbard hag er Sápmi evit bezañ unton en o aozadur ha mont un tamm re bell ganti e-keñver degouezhioù, e tapas Biard brud evit e daolennoù diwar-benn buhez an dud, fiñv hag eztaol enne : Une famille de mendiants ha La Diseuse de bonne aventure e mirdi Lyon, Les Comédiens ambulants au Luxembourg, Le Baptême sous les tropiques, Le Bon Gendarme, Les Honneurs partagés, La Sortie d’un but masqué, La Traversée du Havre à Honfleur, Mal de mer sur une corvette anglaise (Dallas Museum of Art), Le Conseil de révision, Un plaidoyer en province, L’Abolition de l’esclavage (27 avril - 27 a viz Ebrel - 1848).
Embann a reas Biard danevell e veaj e Brazil, Deux années au Brésil, skeudennaouet gant 180 engravadur (1882, in-8°).
Ur poltred anezhañ a zo bet graet gant Jean-Baptiste Corot, Portrait de François-Auguste Biard (1830). E mirdi Arz hag Istor Jeneva emañ.
San Giorgio Canavese
San Giorgio Canavese (San Giòrs Canavèis, pe San Giòrs, e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
San Benigno Canavese
San Benigno Canavese (San Balegn e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Selim III Giray
Selim III Giray a oa mab da Fetih II Giray ha khan Krimea div wech en XVIIIvet kantved.
E 1771, dindan e eil ren, e voe aloubet Krimea gant ar Rusianed ha distrujet meur a gêr el ledenez. Ret e voe dezhañ tec'hel kuit ha kavout repu en Istanbul.
Pierre Laurent
Pierre Laurent (1904, Brest - 17 a viz Du 2002) a oa un emsaver hag ur stourmer evit ar brezhoneg. Tad e oa da Donatien Laurent.
Buhez
Da bemzek vloaz en doa desket brezhoneg. Studiet en doa er Skol Liskalvezel adalek 1922. Ijinour e stal Alsthom e Belfort a voe da gentañ a-raok labourat dindan ar Stad evit amaezhierezh an Armadur. Prezidant Kêr-Vreizh, an oaled sevenadurel vreizhat e Pariz, adalek 1947 betek 1956.
Aet e oa kolier an Erminig gantañ e 1991.
San Giusto Canavese
San Giusto Canavese (San Giust e piemonteg, L Zerb er rannyezh lec'hel) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Marcel Aubour
Marcel Aubour, bet ganet d'ar 17 a viz Mezheven 1940 e Saint-Tropez (Var), a zo bet ur melldroader etrebroadel gall.
A-hed e vicher (1960-1977) en devoa c'hoariet evit pevar c'hleub : an Olympique lyonnais (1960-1966), an OGC Nice (1966-1969), ar Stade Rennais UC (1969-1972) hag ar Stade de Reims (1972-1977).
Diwaller-pal e bost dezhañ war an dachenn, mont a reas ar maout gantañ da-geñver gourfennoù Kib vell-droad Bro-C'hall Chomet eo brudet-mat Marcel Aubour e-touez Breizhiz abalamour d'un darvoudig hag a c'hoarvezas e-kerzh ar gourfenn bet dalc'het e Stad Colombes d'ar Sul 20 a viz Mezheven 1971 : taolet e oa bet un nebeud pennoù artichaod gant suporterien deuet eus Henvig (Penn-ar-Bed). Goude bezañ ruilhet war an dachenn betek ennañ, an diwaller roazhonat en devoa o stlapet er-maez evel pa vije bet o c'hoari petank. Antronoz e kaved luc'hskeudennoù eus ar farsadenn-mañ war bajenn gentañ ur bern kazetennoù, e Bro-C'hall a-bezh.
Ugent gwech e tougas krez Skipailh Bro-C'hall etre 1964 ha 1968, o kemer perzh e Kib vell-droad ar bed 1966 e Bro-Saoz.
Pozuelo del Rey
Pozuelo del Rey  zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Maximiliane Borzaga
thumb|[[Maximiliane Borzaga poltredet gant Joseph Karl Stieler (1781-1858)]] Maximiliane Borzaga (1806-1837), a oa ur goantenn eus kêr München a voe poltredet e 1827 hag an daolenn lakaet war-ziskouez e Schönheitengalerie roue Bavaria, Ludwig Iañ.
Levrlennadur
Gerhard Hojer: Maximiliane Borzaga In: Die Schönheitsgalerie König Ludwig I. Verlag Schnell & Steiner GmbH, Regensburg. 6. Auflage 2006
Álamos
Álamos zo un anv-lec'h spagnolek.
Pozuelo de Alarcón
Pozuelo de Alarcón zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Yvoy-le-Marron
Yvoy-le-Marron a zo ur gumun e departamant Loir-et-Cher, e kanton La Sologne, en Arondisamant Romorantin-Lanthenay, e rannvro Centre-Val de Loire.
Douaroniezh
48,92 km2 eo gorread Yvoy-le-Marron.
Poblañs
War-dro 620 a dud a zo o chom eno e 2016.
Melestradurezh
E 2014 e voe addilennet Daniel Lombardi da vaer.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Torre Canavese
Torre Canavese (La Tor Bèr e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Villaviciosa de Odón
Villaviciosa de Odón zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e kumuniezh Madrid.
Los Álamos
Los Álamos zo un anv-lec'h spagnolek hag a gaver e meur a vro, nemet Los Alamos e vez skrivet e SUA.
Mino (genad)
Mino a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Los Álamos
Gerdarzh
Los Álamos, a zo an efl, ar pupli e brezhoneg, a vez skrivet en-reizh er broioù spagnolek, liester ar ger álamo.
Mino (genad)
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
C'hwec'h (6) isspesad bev c'hoazh en holl : o c'havout a reer en Aostralazia.
Benjamin
thumb|Benjamin Benjamin zo un anv-badez saoznek hag e meur a yezh all, roet d'ar baotred. Klotañ a ra ivez gant an anv brezhonek Benoni.
Gerdarzh
Dont a ra eus an hebreeg, talvout a ra kement ha mab eus ma zu dehoù.
Meteorit
Ur meteorit a zo ur c'horf solut naturel deuet eus an egor ha n'eo ket bet distrujet mik gant an aergelc'h hag a dizh gorre an Douar pe planedennoù pe korfoù oabl all evel al Loar. Alies e vez houarnek ar meteoritoù.
Charles Baratoux
Charles Baratoux, ganet d'an 19 a viz Genver 1846 e Sant-Brieg hag aet d'an Anaon d'an 19 a viz Meurzh 1898 er memes kêr, a oa un embreger labourioù foran hag ur politikour breizhat. Goude bezañ aet war e leve evel embreger e voe kuzulier-kêr Sant-Brieg (1888), maer e 1890, kuzulier-departamant Aodoù-an-Arvor, prezidant kambr kenwerzh (1891) ha besprezidant sindikad embregerien labourioù foran Bro-C'hall.
Pozuelo de Tábara
Pozuelo de Tábara zo ur gumun e Spagn, hag unan eus ar 179 kumun a zo e proviñs Zamora.
Radioaktivität
Radioaktivität (titl orin) pe Radioactivity (Skinoberiegezh) a zo ur ganaouenn alamanek/saoznek savet gant Ralf Hütter (1946-), Florian Schneider (1947-) hag Emil Schult (1948-) evit ar strollad sonerezh elektronek alaman Kraftwerk a oant izili anezhañ.
Enrollet e voe ar ganaouenn e 1975 e Studio Kling Klang (hini prevez ar strollad) e Düsseldorf, hag embannet e miz Here, a-gevret gant an unnek sonenn all eus an albom Radio-Aktivität.
Kregiñ a ra Radioaktivität gant un dalmadenn ingal damheñvel ouzh trouz arouezius ur c'honter Geiger hag ar ger "radioactivity" skignet dre al lizherenneg Morse a-raok da bozioù ar ganaouenn bezañ kanet gant Ralf Hütter, en alamaneg hag e saozneg. Ne reas ket berzh bras, panevet e Bro-C'hall ma teuas a-benn da vezañ renket da seizhvet.
Selaou Radioaktivität/Radioactivity...
Daoust ha ma kan Kraftwerk "Radioactivity Discovered by Madame Curie" ("Skinoberiegezh Kavet gant an Itron Curie") ez eo gant ur fizikour gall all — Henri Becquerel (1852-1908) — ma voe kavet dre zegouezh, e 1896, anadenn fizikel ar skinoberiegezh tra m'edo-eñ o labourat war dreistastreluc'hañ an halioù uraniom. En abeg d'al labourioù talvoudus-se e voe roet ar vMedalenn Rumford dezhañ e 1900. Kendalchet e voent gant Marie Curie (1867-1934) hag he gwaz Pierre (1859-1906) hag hi an hini eo a reas gant ar ger "skinoberiegezh" evit ar wech kentañ. Rannet e voe Priz Nobel ar Fizik etre an tri skiantour e 1903.
Vauda Canavese
Vauda Canavese (Vàudae e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Inkizision spagnol
An Inkizision spagnol, pe Ofis santel, pe Tribunal del Santo Oficio de la Inquisición e spagnoleg, a voe savet en 1478 gant ar Rouaned Katolik evit derc'hel ar feiz katolik en o rouantelezhioù. Ensavadurioù damheñvel a oa dija en Europa abaoe an XIIvet kantved, evel an Inkizision savet e Bro-C'hall e 1184. An Inkizision spagnol a oa rener gant ar rouaned war-eeun, ha padout a reas betek 1834, pa voe divodet gant ar rouanez Isabel II, daoust ma oa bet aprouet he diskar 22 vloaz a-raok, e 1812, gant ar brasañ niver e lezioù ( cortes) Cádiz.
Evel lez-varn Iliz, n'he doa an Inquisición da welout nemet gant kristenien badezet, hogen, dre ma ne oa tamm frankiz relijiel ebet a-hed hec'h istor, e rene war buhez an holl dud.
Villanova Canavese
Villanova Canavese (Vilaneuva Canavèis e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Katekiz ar vugale vihan
An oberour
Ur rakskrid zo, titlet Klevit mad, sinet gant Adolph, eskob Kemper ha Leon a grog evel-hen: Ar C'hatekiz-mab a zo bet great gant Aotrou'n Eskob Guened hen deuz roet aotre deomp da voulla anezan ive d'Hon eskobti. Diaes krediñ e vefe bet savet ar c'hatekiz gant eskob Gwened e-unan, met marteze gant unan eus e veleien ha kuzulierien.
Ce cochon de Morin
Ce cochon de Morin zo un danevell c'hallek gant ar skrivagner gall Guy de Maupassant, en 1882, embannet en dastumad Contes de la bécasse.
Diglossa
Diglossa a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1832 gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Ce cochon de Morin
Istor
Ce Cochon de Morin a oa bet embannet e Gil Blas an 21 a viz Du 1882, gant an anv-pluenn Maufrigneuse. Goude-se e voe adembannet en dastumad Contes de la bécasse ha lakaet da eil war-lerc'h La bécasse.
Diglossa
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Triwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Ce cochon de Morin
An danevell
Istor Morin, merser e La Rochelle, a zistro eus Pariz, goude tremen ur pemzektez eno. Er porzh-houarn e wel ur plac'h yaouank, Henriette Bonnel. He heuliañ a ra en tren. Klask a ra pokat dezhi. Spontet ar plac'h, gervel a ra implijidi, ha harzet Morin.
Geotrygon
E deroù ar bloavezhioù 2000 e oa bet dispartiet triwec'h spesad ar genad Geotrygon kozh etre hini a-vremañ, ar genadoù nevez Leptotrygon (ar spesad nemetañ Leptotrygon veraguensis ennañ) ha Zentrygon.
Confessions d'une femme
Confessions d'une femme zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Geotrygon
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Nav spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Confessions d'une femme
Istor
Kentañ ma voe embannet Confessions d'une femme a oa e Gil Blas an 28 a viz Mezheven 1882, sinet Maufrigneuse. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899.
An danevell
Ur wreg, erru war an oad, a gont perak eo bet avoultr.
Villaescusa (Zamora)
Villaescusa zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
Canchy (Calvados)
Canchy a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Villaferrueña
Villaferrueña zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
San Maurizio Canavese
San Maurizio Canavese (San Morissi e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Canchy (Calvados)
Monumantoù ha traoù heverk
.
Enez Ellesmere
Enez Ellesmere (Ellesmere Island e saozneg, Umingmak Nuna en inuktitut) zo un enezenn e Meurvor Arktika, e hanternoz Kanada, tost da C'hreunland.
Trede enezenn vrasañ Kanada eo enez Ellesmere, hag an dekvet enezenn vrasañ er bed, gant ur gorread a 196 235 km². Emañ en Enezeg ar Rouanez Elizabeth. E 2006 e oa poblet gant 146 den.
Anorrhinus
Anorrhinus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ kalaoed hag a vev en Azia.
Calyptophilus
Calyptophilus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1884 gant an evnoniour stadunanat Charles Barney Cory (1857-1921).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Hispaniola, tri (3) isspesad dezhe en holl.
À vendre
À vendre zo un droienn c'hallek hag a dalv kement ha da werzhañ.
Villafáfila
Villafáfila zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
Deroptyus accipitrinus
Deroptyus accipitrinus a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.
Theodor Kittelsen
Theodor Severin Kittelsen (27 a viz Ebrel 1857 – 21 a viz Genver 1914) a oa ul livour ha skeudennour norvegian hag unan a garetañ arzourion ar vro. Deuet e oa da vout brudet evit bout livet gweledvaoù Norvegia ha savet skeudennadurioù marvailhoù ha mojennoù ar vro. Brudet eo dreist-holl evit an trolled ha boudoù mojennel treset gantañ.
Villalba de la Lampreana
Villalba de la Lampreana zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
Trubuilhou An Aotrou Gargam
Trubuilhou An Aotrou Gargam (pe Torrou-penn an deiz kenta 'r bloaz) zo ur pezh-c'hoari farsus e daou arvest (c'hwezek diviz en hini kentañ ha seizh en eil) gant Glaoda ar Prad (skrivet KLAODA ar Prat war ar golo), embannet e Sant-Brieg (Aodoù-an-Hanternoz d'ar mare-se) gant Ti-moulerez Sant-Gwilherm e 1909.
Deroptyus accipitrinus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Suamerika :
Trubuilhou An Aotrou Gargam
Tudennoù
A-hed teir fajenn ha tregont an oberennig e ra Yann Lenner anaouedegezh gant an tudennoù anezhi :
Theodor Kittelsen
Peurliesañ e vez lakaet an oberennoù livet gantañ er stil nevezromantelour pe el livañ eeunek.
Kittelsen hag an issevenadur Black Metal
Adimplijet ez eus bet livadurioù ha skeudennadurioù savet gantañ gant strolladoù Black Metal (pe Folk Metal) zo (Satyricon, Empyrium, Otyg…) evit skeudenniñ o fladennoù. An hani en deus graet an implij stankañ anezhe eo Burzum (Dreist-holl re Svartedauen – Ar Marv Du –) evit pladennoù evel Hvis Lyset Tar Oss ha Filosofem.
Jean-Pierre Marielle
Jean-Pierre Marielle, bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1932 e Dijon (Côte-d'Or) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Ebrel 2019 e Saint-Cloud, a oa un aktour gall.
Albiano d'Ivrea
Albiano d'Ivrea (Albian e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Borgofranco d'Ivrea
Borgofranco d'Ivrea (Borghfranch e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Jean-Pierre Marielle
Ouzhpenn kant film en devoa kemeret perzh enne.
Anavezet-mat e oa abalamour d'e vouezh voud ha kleuz a zo bet klasket he drevezañ gant meur a fentigellour.
C'hoariet en devoa roll Markiz Pontkalleg er film Que la fête commence gant Bertrand Tavernier.
Saint-Aubin-le-Guichard
Saint-Aubin-le-Guichard a oa ur gumun e departamant Eure.
Bodet e oa gant 15 kumun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Mesnil-en-Ouche.
Nantua
Nantua zo ur gumun eus an departamant Ain e reter Bro-C'hall. Unan eus isprefetioù an departamant eo. Gwechall e oa e proviñs Bugey.
Tost da 4 000 den zo oc’h ober o annez e Nantua. Emañ war ribl ul lenn anvet Lenn Nantua, hag e-harz ur vri gleiz uhel. E-pad pell eo bet un ehan darempredet war an hent a gas eus Geneva da Lyon.
Savet e voe kêr en-dro d’ur manati savet e 671 gant Beneadiz.
Périgny
Périgny zo un anv-lec'h gallek.
Nantua
An anv
Un orin keltiek zo d’an anv Nantua : savet eo diwar an elfenn "nantu" (kar d'ar gerioù nant e kembraeg hag ant e brezhoneg), a dalveze kement ha « stêr », « traoñienn ». Kar eo an anv da hini an Nantuaded, ur bobl gelt eus Suis, ha da gêr Nancy e Loren, hiriv e Bro-C'hall.
Villageriz
Villageriz zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.
Cascinette d'Ivrea
Cascinette d'Ivrea (Cassinëtte d'Ivrèja e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.
Hylopezus
Hylopezus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1909 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929).
L'Aveugle
L'Aveugle (An Dall) zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1882.
Hylopezus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Dek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Kreiz ha Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Fausto Coppi
Angelo-Fausto Coppi, a veze graet Fausto Coppi anezhañ, a oa ur reder marc'h-houarn a-vicher eus Italia. Ganet e oa bet d'ar 15 a viz Gwengolo 1919 e Castellania (Piemonte) ha marvet d'an 2 a viz Genver 1960 e Tortone (Piemonte ivez). Ur mestr marc'hhouarner e oa ha graet e veze ar «campionissimo» anezhañ pa oa aet ar maout gantañ da skouer 5 gwech e Tro Italia ha div wech en Dro-C'hall.
Kevezerezh
Brudet e oa e gevezerezh gant Gino Bartali.
L'Aveugle
Istor
Kentañ ma voe embannet L'Aveugle a oa e Le Gaulois an 31 a viz Meurzh 1883. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899.
An danevell
Buhez ha marv ur bugel dall war ar maez.
Fausto Coppi
Buhez prevez
E 1945 e oa dimezet Coppi da Bruna Ciampolini e Sestri Ponente. Ur verc'h o doe, Marina, ganet e 1947. Adal 1953 e voe brudet e zarempred gant Giulia Occhini, lesanvet gant ar c'hazetennoù an di "Dama Bianca".
Mervel a reas e vreur Serse Coppi, marc'hhouarner ivez, e 1951, goude kouezhet e Tro Piemonte.
Petiville
Petiville zo un anv-lec'h gallek.
Chapel Santo André de Teixido
Soñjet e vez ez eus pirc'hirinerezhioù el lec'h-se abaoe Oadvezh an Arem. An testeni kentañ a zeu eus ar bloaz 1391, meneget gant ar manac'h galizat Martín Sarmiento (1695-1772) en e levr Viaje a Galicia (1754-1755), a-c'houde e weladenn. A-hed ar c'hantvedoù ez eus bet stummet meur a hengoun en-dro d'al lec'h, hag un tamm eus e vojenn int dija.
Mojenn ar gañsell
Bez' ez eus ur vojenn, a orin poblek hep mar ebet, hag a zispleg orin ar gañsell. Atav e krog ar mojennoù dre zonedigezh an abostol Andrev – pe eus e relegoù – el lec'hig-se e Galiza. Daou zoare zo d'ar vojenn goude-se : en eil, Andrev a sav klemm ouzh Jezuz Nazaret en abeg ma 'z eo meneziek ha digenvez al lec'h, ar pezh a zigalonekaio ar birc'hirined da vont ker pell, ha Jezus ha respont dezhañ « Chom eno, Andrev, rak bev pe varv e teuio an holl da 'z kwelout » ; en egile e keñverier sant Andrev ouzh e geneil en abostolerezh, Jakez an Henañ, hag en deus iliz-veur Santiago de Compostela, Hent Sant Jakez ha miliadoù a birc'hirined pa ne c'hall chapel Teixido enderc'hel a-boan un degad anezho – ha Jezuz o klask e zigoll dre lavarout « Ar re na vint ket bet eno pa oant bev a ranko mont di pa vint marv ».
Pirc'hirinded
Boaz e veze ar birc'hirined da stlepel ur maen er c'harnoù hag a zo war an daou du eus an hent – betek ugent karn zo etre parrezioù Veriñ de Abaixo ha Teixido. Hervez ar vojenn e komzo mein ar c'harnoù da zeiz ar Varn Diwezhañ, da lavarout pe ene en eus dalc'het d'e c'her da vont da Santo André.
Abaoe mare keltiek ar sevenadur kastro e vez pirc'hirinerezhioù e Teixido Ar brouenn gentañ a gaver e testamant un itron e 1391, ma c'houlenn ma yajed eviti da bardon Santo André de Teixido, p'he devoa prometet en ober, ha ma vije lakaet war an aoter ur c'houlaouenn-goar en testeni eus he stad a vaouez a renk uhel,.
E korn-bro Cotobade (proviñs Pontevedra) e reer Vía Láctea (Hent Sant Jakez) eus an hent da Santo André a gas d'ar gañsell.
Istor
Emañ ar chapel e Serra da Capelada, un tornaod e Norzh proviñs A Coruña, ur 600 m a-us live ar mor. Setu amañ ar pezh a soñjas Martín Sarmiento p'he gweladennas d'ar Sadorn 14 a viz Even 1755 :
Deskrivadur
A-fed frammadur ez eo ar gañsell un azeuldi gotek morel e rizhouriezh. Ar volz-enor vegant eo an elfenn goshañ.
Agapornis canus
Agapornis canus a zo ur spesad evned trovanel eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Chapel Santo André de Teixido
Deskrivadur
Eus marevezeh ar re Andrade e teu al lodennoù koshañ : ar penn-chantele hag a oa bolzek en deroù ; an nor a-gostez gant he gwareg vriataek e doare Elesbed Iañ, rizhek eus ar stil gotek diwezhat, hag a zlee talvezout da zor bennañ etre ar hag an  kantved.
Şahin Giray
Şahin Giray a oa khan diwezhañ khanat Krimea.
Agapornis canus
Anvet e voe Psittacus canus (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Chapel Santo André de Teixido
Deskrivadur
Klokaet e voe ar stumm-se gant savadur un tal nevez hag ur c'hloc'hdi, peurechuet e 1781 a-drugarez da gresk ar gounidoù degaset gant ar pirc'hirinerezh.
Şahin Giray
Studiet en doa e Salonik ha Venezia ma voe kannad.
Chapel Santo André de Teixido
Deskrivadur
E 1970 e voe dizoloet livadurioù-moger hag a ziskouez merzherinti sant Andrev.
Mojennoù ha hengounioù
Neb n'en em ouestlas ket da sant Andrev pa oa bev a ranko mont pa vo marv, hag un doare da seveniñ ar birc'hirinded eo gant skoazell kerent-nes vev (daou anezho peurvuiañ) hag a ambroug an ene marv. Kent kregiñ gant ar birc'hirinded ez a an dud d'ar vered m' en em vodont tro-dro da vez an hini tremenet evit pediñ e ene da veajiñ ganto. Gant minvig e farder sanandresiños, da lavarout eo arouezioù eus ar birc'hirinded. Teir skeudenn a veze graet en deroù : ur gwaz, ur vaouez hag ur goulm ; pemp zo hiziv : E Feunteun he zeir c'horzenn e klasker gouzout ha grataet e vo ar pezh a zo bet goulennet digant ar sant Andrev dre bedennoù. Evit-se e vanner ur tamm bara en dour : mar chom war-neuñv e vo skoazell digant ar sant, mard a d'ar strad n'eus spi ebet ken. Hervez un doare all e rank an den distreiñ d'ar gañsell mar nauñv ar bara. Kalied (Armeria maritima) a gresk tro-dro da Deixido, ha brudet int evit diskoulmañ kudennoù ar garantez. Unan eus hengounioù eo distreiñ eus ar birc'hirinded gant "skourr sant Andrev", a zo ur skourrig kelvez gant hugennoù ivin stag outo.
Şahin Giray
Lakaet e voe war tron Krimea gant ar Rusianed ha klask lakaat cheñchamantoù er c'hanat diwar o skouer. Kas a reas kêrbenn ar vro eus Bahçesaray da Gefe, war an aod.
Goude un emsavadeg a-berzh an Nogayed ha daou eus e vreudeur e rankas tec'hel kuit da Rusia. Goude ma voe distroet d'e vro gant sikour Moskva e voe rediet da reiñ e zilez gant Katelin II ha staget da vat e voe neuze Krimea ouzh Rusia.
L'Ami Joseph
L'Ami Joseph zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
Ednyfed Fychan
Ednyfed Fychan (marvet e 1246), pe Ednyfed Fychan ap Cynwrig, a oa distain pe senesal e lez Rouantelezh Gwynedd en amzer Llywelyn Fawr.
L'Ami Joseph
Istor
Kentañ ma voe embannet L'Ami Joseph a oa e Le Gaulois an 3 a viz Mezheven 1883. Ne voe adembannet nemet goude marv ar skrivagner, en dastumad dalif Le Père Milon en 1899.
An danevell
M. de Méroul en devoa anavezet Joseph Mouradour er skolaj ha mignoned e oant d'ar c'houlz-se. En em adkavout a reont ha pedet Joseph da gastell Méroul. Kuzulier departamant eo Joseph, republikan, frankveizour. Ar Veroulien zo katoliked ha troet gant ar roue.
Ednyfed Fychan
Istor
E 1215 eo e oa deuet da vout distain, ha skoazellañ a reas e aotrou Llywelyn Fawr da astenn e c'halloud war an darn vrasañ eus Kembre. Goude marv Llywelyn e servijas ar mab Dafydd ap Llywelyn. Perc'henn e oa war douaroù bras en Ynys Môn.
En emgann ouzh arme Ranulf, aotrou norman-saoz Caer e c'hounezas Ednyfed brud vras o troc'hañ pennoù tri enebour saoz ; an tri fenn-se eo a weler war skoed Ednyfed hag e ziskennidi.
War e lerc'h
War e lerc'h eo e vibien Goronwy ab Ednyfed ha Tudur ab Ednyfed a voe senesaled en amzer Llywelyn ap Gruffudd, a voe lazhet e 1282.
Dont a ra an tiegezh Tudor eus eured kuzh Owen Tudor (Owain ap Maredudd ap Tudur), un diskennad da Ednyfed Fychan, ha Catherine de Valois, intañvez ar roue saoz Herri V. O-mab-bihan Henri Tudur (1457-1509) a voe trec'h war Richard III en emgann Bosworth hag a renas neuze evel Herri VII.
Thripophaga
Thripophaga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Lenn Nyos
Mont a ra karregadoù volkanek d’ober ur stankell naturel a zalc’h an dour el lenn. E krater ar menez-tan emañ al lenn. E goueled an dour ez eus gaz (CO2) hag a zeu er-maez eus ar magma. Peurvuiañ e chom an dioksidenn garbon-se e strad an dour. Met d’an 21 a viz Eost 1986 e oa bet dislonket en un taol, pa oa bet reier o kouezhañ el lenn. Neuze e oa bet mesket an dour ha deuet e oa an dioksidenn garbon er-maez eus an dour. Meur a gant den a oa bet lazhet gant ar goumoulennad gaz tro-war-dro. Ar wech kentañ eo e vefe bet mouget un niver ken bras-se a dud gant un anadenn fizikel naturel. 4000 den a rankas kuitaat o zi er vro tro-dro.
Thripophaga
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
San Agustín del Pozo
San Agustín del Pozo zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zamora.
Airasca
Airasca (Airasca e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Torino, e rannvro Piemonte.