cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Footwork Arrows
Footwork Arrows a oa anv ur skipailh redadegoù kirri a rede e Formulenn 1 dindan an anv Footwork, gant sikour ar skipailh ha saver F1 Arrows krouet e bloavezhioù 1980. Kemeret en deus Wataru Ohashi, un den a afer eus Japan, perzhioù er skipailh Arrows e 1990, dre e embregerezh Footwork Express Co., Ltd., betek bezañ gouest da adenvel ar skipailh Footwork e 1991. Redet o deus gant kefluskerioù Porsche da gentañ a-raok redek gant Mugen Motorsport ha Hart hep dont a-benn da verkañ ur poent betek 1996. Paouezet en deus Ohashi da reiñ arc'hant d'ar skipailh a-raok ar bloaz-se ha adkemeret eo bet an anv Arrows ar bloaz war-lerc'h.
François Ngeze
François Ngeze zo ur politikour eus Burundi, bet lakaet e penn ar Stad eus an 21 a viz Here d'ar 27 a viz Here 1993 gant ar strollad soudarded en doa distroadet ha lazhet Melchior Ndadaye, prezidant kentañ dilennet ent-demokratel er vro.
D'ar mare-se e oa Ngeze ezel eus an UPRONA, daoust dezhañ bezañ Hutu, ar genel ha ne oa ket gwall stank hec'h izili er strollad politikel-se. Ministr an Diabarzh e oa bet e gouarnamant Pierre Buyoya, trec'het e dilennadeg miz Even 1993.
Divodet e voe ar c'homite soudardel ha lakaet Sylvie Kinigi da brezidantez en etrekarg d'ar 27 a viz Here 1993.
Forti
Forti Corse, pe Forti a oa ur skipailh redadegoù kirri en deus redet e Formulenn 3, Formulenn 3000 hag ivez e Formulenn 1. Krouet eo bet e fin ar bloavezhioù 1970 ha gounezet en deus titloù e F3 ha trec'hioù he F3000. E 1995 en deus divizet mont da redek e F1, gant sikour an arc'hant roet gant sponsoroù Pedro Diniz evit lakaat anezhañ da redek, met ne oa ket kevezus a-walc'h ar c'harr evit dont a-benn da gaout ur poent. Daoust ma oa gwellaet kalz ar c'harr e 1996 e teu kudennoù arc'hant dre zisparti Diniz da Ligier ha ne zeu ket a-benn ar skipailh da echuiñ ar bloavezh. Gwelet e vez evel ar skipailh prevet gwir diwezhañ e F1.
Ernest Borgnine
Ernest Borgnine (Ermes Effron Borgnino diouzh e anv gwir), bet ganet d'ar 24 a viz Genver, 1917 e Hamden (Connecticut) hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) d'an 8 a viz Gouere, 2012, a oa un aktour stadunanat.
Brynhyfryd
Brynhyfryd zo un anv-lec'h kembraek, savet diwar ar gerioù bryn (bre, menez) ha hyfryd (brav).
Yezhoù all
Ne gaver ket ar c'hevatal e brezhoneg, met e yezhoù all e kaver anvioù damheñvel:
Oxyura ferruginea
Oxyura ferruginea a zo ur spesad evned palvezek eus kerentiad an Anatidae.
Anvet e voe Erismatura ferruginea da gentañ-penn (e 1838) gant an naturour saoz Thomas Campbell Eyton (1809-1880).
Olibrius
Tud eus an Istor
Olibrius, skrivet Olybrius ivez, a oa anv meur a zen eus an Impalaeriezh roman :
Brita Hagberg
Brita Christina Hagberg, pe Nilsdotter hervez hec'h anv plac'h yaouank, pe Petter Hagberg (1756- Stockholm 1825), a oa ur vaouez a voe soudard en arme Sveden e-pad ar Brezel etre Sveden ha Rusia (1788-1790).
La Portada
La Portada zo un arc'h naturel en arvor Chile, 18 km en hanternoz da Antofagasta.
Kamp-labour
Ur c'hamp-labour zo ur c'hamp-bac'h ma vez bodet prizonidi kondaonet da labourat.
Kampoù ar Goulag (URSS)
Kampoù-labour a zo bet savet hag implijet a galz en URSS.
Bro-C'hall
Kampoù-labour a voe savet e-pad ar Brezel-bed kentañ, e Blangy-sur-Bresle, en ul lec'h anvet « Les Tranchées », e Saigneville, hag e koadeg Crécy, evit lakaat labourerien sinaat, da labourat, dindan evezh soudarded saoz ha gall. 20 000 a varvas en Europa, un 800 zo beziet e bered sinaat Nolette.
Alamagn nazi
Kenkent ha 1933 e voe digoret kampoù-labour evit ar gomunourien ha sokialourien gant an nazied. Goude e voe dastumet ivez yuzevien. Graet e oant da implij labour an dud, ha n'hallent ket bezañ prizonidi-vrezel, da labourat evit an industriezh-vrezel. Kaletaat a reas an doareoù-bevañ, evit lakaat an dud da vervel, da re all da gemer o lec'h.
Japan - mare Shōwa
Impalaeriezh Japan a oa boas da implij siviled ha prizonidi vrezel evit kas da benn labourioù liesseurt. Lu Impalaeriezh Japan a rae war-dro ar c'hampoù-bac'h.
thumb|right|300 px|Buchenwald 1945
Puerto del Rosario
Puerto del Rosario zo ur gumun en enez Gran Canaria, e proviñs Las Palmas, en Inizi Kanariez.
Kergelenn
Kergelenn a zo un anv lec'h ha den a orin brezhonek.
Santa María de Guía de Gran Canaria
Santa María de Guía de Gran Canaria zo ur gumun e Gran Canaria, e proviñs Las Palmas, en Inizi Kanariez.
Gup-palmez
Rummatadur
Ar spesad nemetañ eo er genad Gypohierax. Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gup-palmez en urzhiad Accipitriformes, Ciconiiformes pe Falconiformes.
San Giovanni Gemini
San Giovanni Gemini zo ur gumun e proviñs Agrigento, e Sikilia.
Lesdain
Lesdain zo un anv-lec'h gallek.
Steven Seagal
Steven Frederick Seagal, ganet e 1952 e Lansing (Michigan) (Stadoù-Unanet Amerika), zo un aktour stadunanat.
Podargidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù kar d'an adrened, termenet e 1847 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez ae tri genad d'ober ar c'herentiad :
Kristen Noguès
Kristen Noguès a oa un delennourez, ur ganerez, hag ur sonaozourez, bet ganet d'ar 14 a viz Meurzh 1952 e Versailhez, hag aet d'an Anaon e Brest d'ar 5 a viz Gouere 2007.
E-pad he yaouankiz e oa Kristen Noguès o chom e rannvro Pariz. A-orin eus Breizh e oa he zud, he zad eus Bro-Wened, hag he mamm eus Bro-Dreger.
Desket he doa c'hoari gant an delenn gant Denise Mégevand hag a oa bet kelennerez Alan Stivell.
E penn kentañ ar bloavezhioù 1960, e oa Kristen Noguès e-barzh Telenn Bleimor, ur strollad telennourezed.
D'an oad a 21 bloaz e tistroas Kristen da Vreizh. Desket e oa bet ganti sonioù ha gwerzioù hengounel ar vro, a-drugarez da Yann Poens, hag e-keñver ar festoù-noz.
Eus 1973 betek 1980 e kemeras perzh Kristen Noguès en ti-kenlabourat Névénoé, gant Patrik Ewen ha Gérard Delahaye.
C'hoariet he deus gant un toullad arzourien : Jacques Pellen, Jacky Molard ha Patrick Molard, Didier Squiban, Didier Lockwood, Julos Beaucarne, Erik Marchand, Gildas Boclé, Manu Lann-Huel, Denez Prigent, pe Yann-Fañch Kemener.
Ur vrezhonegerez e oa Kristen Noguès ivez, ha komz a rae brezhoneg ouzh he merc'h, Katell.
Cécile
Cécile zo un anv-badez gallek.
-59
695 Ab Urbe Condita = 59 kent J.-K.
Komark Terra Chá
Terra Chá zo ur c'homark eus Galiza, e Proviñs Lugo. Vilalba eo ar pennlec'h.
Felin-fach (Powys)
Felin-fach, pe Felinfach, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreisteiz kontelezh Powys. Emañ er biz da Aberhonddu, e Sir Frycheiniog kozh.
Er gumuniezh emañ, ouzhpenn kêriadenn Felin-fach, kêriadennoù Llanfilo, Tredomen, Llandyfalle ha Llandyfaelog Tre'r-graig.
E 2011 e oa 673 a dud o chom e kumuniezh Felin-fach ha 70 anezho a oa kembraegerien (10,7%).
Cerfontaine (Norzh)
Cerfontaine zo ur gumun e departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Izomeriezh
thumb|500px|Ar seurtoù izomeriezhioù E kimiezh organek e komzer eus izomeriezh pa vez div volekulenn dezho ar memes formulenn diaoz met formulennoù damziorroet pe formulennoù diorroet disheñvel. Perzhioù fizikel, kimiek ha biologel disheñvel o deus ar molekulennoù-se a vez graet izomeroù anezho.
Savet eo bet an termen izomeriezh diwar ar gerioù henc'hresianek ίσος (isos = heñvel) ha μερος (meros = lodenn).
Merzet e voe an izomeriezh evit ar wezh kentañ e 1827 pa voe aozet an drenkenn izosianik (H-C=N=O) gant Friedrich Woehler. Daoust ma oa he c'henaozadur elfennel heñvel ouzh hini an drenkenn fulminek (H-N=C=O, aozet gant Justus von Liebig ar bloaz a-raok) e voe notennet gant Woehler ez eo disheñvel a-grenn perzhioù kimiek an daou zanvez-se. Kontrol e oa an dizoloadenn-se da deoriennoù ar mare ma soñjed e oa didermenet penn-da-benn perzhioù an danvezioù gant o formulenn diaoz.
Lakaat a reer kemm etre meur a izomeriezh, dreist-holl etre an izomeriezhioù struktural hag ar re ardremmez (stereoizomeriezh). Bezañ ez eus izomeriezhioù kenfurmadur ivez.
Izomeriezh struktural
Izomeriezh struktural a vez graet eus an izomeriezhioù ma vez disheñvel chadennadurioù an atomoù. O formulenn diaoz eo poent boutin nemetañ an izomeroù struktural ; n'emaint ket kenaozet gant ar memes strolloù fonksional.
Izomeriezh chadenn
Izomeriezh chadenn a lavarer pa vez disheñvel chadenn atomoù karbon (skeledenn) an izomeroù. Doareet eo an izomeroù-se dre m'o deus perzhioù kimiek peurheñvel ha perzhioù fizikel disheñvel.
Janet Leigh
Janet Leigh (Jeanette Helen Morrison diouzh hec'h anv gwir), bet ganet d'ar 6 a viz Gouere 1927 e Merced (Kalifornia) hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) d'an 3 a viz Here 2004, a oa un aktourez stadunanat.
E 1951 e timezas d'an aktour stadunanat Tony Curtis he devoe div verc'h gantañ : Jamie Lee Curtis ha Kelly Curtis, deuet da vezañ aktourezed int ivez.
Izomeriezh
Izomeriezh chadenn
butan      metilpropan CH3-CH2-CH2-CH3     CH3-CH-CH3 |                 CH3
Izomeriezh pozadenn
Da skouer : C3H7OH
propan-1-ol     propan-2-ol CH2-CH2-CH3     CH3-CH-CH3 |         |  OH         OH
Izomeriezh fonksion
Izomeriezh fonksion a lavarer pa vez disheñvel strolloù fonksional an izomeroù, ha dre se ez eo disheñvel o ferzhioù fizikel ha kimiek. Graet e vez izomeroù "fonksion" eus an izomeroù-se.
Da skouer : C2H6O
etanol      metoksmetan CH3-CH2-OH      CH3-O-CH3
Izomeriezh ansaturadur
Izomeriezh ansaturadur a lavarer pa vez disheñvel ansaturadurioù an izomeroù.
Da skouer : C3H6 propen       siklopropan CH2=CH-CH3      H2C——CH2 \ /           CH2
-23
731 Ab Urbe Condita = 23 kent J.-K.
Izomeriezh
Stereoizomeriezh
Stereoizomeriezh a lavarer evit komz eus izomeroù ardremmez, eleze molekulennoù peurheñvel o c'henaozadur met disheñvel aozadur o atomoù er spas. Rummañ a reer an izomeroù ardremmez e daou strollad bras : an enantiomeroù hag an diastereoizomeroù.
Enantiomeriezh
thumb|300px|Ur skouer a enantiomeriezh : 2 volekulenn nann arlakadus dre ur melezour (gant [[taolennadur Cram)]] An enantiomeroù, anvet izomeroù optikel c'hoazh, a zo anezho div volekulenn a zo skeudenn an eil d'eben dre ur melezour ha n'int ket arlakadus : komz a reer neuze eus kiralder.
N'int ket simetrek, n'int ket arlakadus gant o skeudenn dre ur melezour eta. An dorn dehou nann arlakadus gant an dorn kleiz zo ur skouer fetis eus kiralder.
Skouerioù eus enantiomeroù o deus un efedusted klinikel e medisinerezh :
Diastereoizomeriezh
An diastereoizomeroù eo ar stereoizomeroù n'int ket enantiomeroù.
Diastereoizomeriezh ardremmezioù Z hag E
right|framed|Ardremmezioù Z hag E an drenkenn 3-aminobut-2-enoik
Pa gaver daou stroll disheñvel a bep tu d'un eread doubl e tiforc'her div ardremmez : Z hag E. Dibosupl eo an troiad libr en-dro d'an ereadoù doubl dre ma'z eus un eread π : setu ez eo plaen ar volekukenn gant div ardremmez posupl.
Gant an urzh priorelezh diwar ar c'henemglev CIP (Cahn, Ingold, Prelog) e termener an div izomeriezh evel-henn :
da skouer : an drenkenn 3-aminobut-2-enoik, amañ e-kichen. COOH > H hag NH2 > CH3 eo ar priorelezhioù. En taolennadur kentañ emañ ar stroll priorel er memes tu eus ar plaen : setu ez eo taolennadur an drenkenn (Z)-3-aminobut-2-enoik. En eil taolennadur avat emañ ar strolloù priorel enep an eil d'egile : setu ez eo an drenkenn (E)-3-aminobut-2-enoik a zo taolennet.
Louis Capart
Louis Capart a zo ur c'haner, ur soner hag ur sonaozour, bet ganet d'an 31 a viz Eost 1947 e Ménilmontant (ur c'harter e Pariz).
Izomeriezh
Diastereoizomeriezh ardremmezioù Z hag E
En un doare hollek e vez rouesoc'h an ardremmezioù Z rak distabilaet e vez ar strolloù priorel (ar re vrasañ peurvuiañ) gant o volum. Met gallout a reer stabilaat ardremmezioù 'zo, dre geladur peugetket.
Louis Capart
E vamm a oa a-orin eus Enez-Sun, hag e dad eus Pikardi.
Izomeriezh
Diastereoizomeriezh ardremmezioù Z hag E
Notenn : Graet e vez nebeutoc'h gant ar gerioù cis ha trans'' a vez doareet ganto lec'hiadurioù relativel ar strolloù hep derc'hel kont eus o friorelezh. War daolennadur an ardremmez E da skouer e vo lavaret emañ an H e trans ar CH3, hag emañ an H e cis an NH2.''
Louis Capart
Brudet kenañ eo e ganaouenn Marie Jeanne Gabrielle, gouestlet d'an enezenn, graet ganti tro ar bed meur a wech. Priz meur Akademiezh Charles Cros, priz ar Sacem, abadennoù e Frañs hag en estrennbroioù, o deus graet brud Louis Capart, daoust dezhañ chom pell euz ar mediaou en un doare iskiz awalc'h.
Izomeriezh
Izomeriezh kenfurmadur
thumb|Izomeroù kenfurmadur diseurt an [[butan|n-butan e projektadur Newman. ]] Ar memes formulenn diorroet a zo gant an izomeroù-se. N'int disheñvel nemet dre an troiadur en-dro d'un eread simpl (eread sigma), hep terriñ anezhañ. Da skouer en deus ar butan (C4H10) tri izomer kenfurmadur.
Atropoizomeriezh
Ar memes formulenn diorroet a zo gant an izomeroù-se. Komz a reer eus antropoizomeriezh pa vez trawalc'h ar speurenn aktivadur en-dro d'un eread simpl (eread sigma) evit ma c'hellfed doareañ pep hini eus an atropoizomer.
Epimeriezh
An diforc'h nemetañ etre daou epimer eo ardremmez absolut ur c'harbon asimetrek hepken, evel etre an le D-mannoz et le D-glukoz da skouer, pe c'hoazh etre an D-glukoz hag an D-galaktoz.
Anomeriezh
right|thumb|200px|[[Projektadur Haworth an α-D-glukopiranoz.]]
Un degouezh dibar eus epimeriezh evit karbon 1 an ozoù. Gantañ e c'heller deskrivañ ar c'henemglev α ha β da skouer. Mard emañ stroll hidroksil ar c'harbon 1 a-is d'ar plaen (taolennadur Haworth) e vo lavaret ez eo α (alfa) an oz, ha mard emañ stroll hidroksil ar c'harbon 1 a-us d'ar plaen e vo lavaret ez eo β (beta) an oz.
Da skouer : α-D-glukopiranoz : war ar skeudenn emañ ar c'harbon 1 a-zehou ha taolennet eo ar fonksion hidroksil (ar stroll -OH) war-zu an traoñ.
A-bouez bras eo an anvadurezh-se evit deskrivañ an ereadoù kimiek tapet en disakaridoù hag er polisakaridoù.
Da skouer : ar sakaroz (α-D-glukopirannozil(1→2)β-D-fruktofurannozid) zo un disakarid a c'hoarvez eus α-glukoz ha β-fruktoz ereet en α1-2.
Rochester (Kent)
Rochester (distaget [] e saozneg) zo ur gêr e distrig Medway, e kontelezh Kent, e kreisteiz Bro-Saoz. Emañ war lez ar stêr Medway, war-dro 30 km diouzh Londrez.
Istor
Kreñvlec'h roman DUROBRIVAE, war ar stêr Medway
Anv
Talvoudegezh : "bridge(s)-fort" = pont mogeriet / kreñvlec'h war un pont Eilert Ekwall : Hrofaescaestre c 730 Beda; Hrofesceaster c 700 Laws, 839 ASC; Hrofescester 811 BCS 339; Rovecestre, DB. "Kreñvlec'h roman de Hrofi". Hrofi 'ciuitas Hrofic c 730 Beda, civitas Hrobi 842 BCS 439), ur stumm tennet diwar brittoneg (Durobrivis (dat. plur.) 4 I.A; (in) Dorubreui c 730; Beda; Dorobrevi 844 BCS 445), hag e dalv kement ha "pontoù ar c'hreñvlech" (bret. duro- = kreñvlec'h + briva = pont).
Istor
Durobriva (Rochester) a oa war an hent bras eus Durovernum (Canterbury) da Londinium (Londrez), e-lech an hent a dreuz ar stêr Medway.
Kshatriya
Kshatriya (hindeg : क्षत्रिय) ag ar sañskriteg kṣatra, "ren, aotrouniezh") zo unan ag ar pevar varna (urzh sokial) er gevredigezh hindou, ereet ouzh an vrientelezh vrezelel . Ar ger sañskritek kṣatriyaḥ a vez arveret pa vez kaoz ag ar gevredigezh vedek kozh ma veze aozet an izili e peder renkad : brahmin, kshatriya, vaishya ha shudra.
Sant-Gouvri
Sant-Gouvri zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan. Ul lodenn eus kumun Roc'han eo bremañ.
Brezel-bed kentañ Kumunioù strollet
Sanlúcar
Sanlúcar zo un anv-lec'h spagnolek ha hini meur a gumun en Andalouzia, e Spagn.
Colette (skrivagnerez)
Skeudenn:Meurastumm.png Ur pennad Colette zo ivez.
Muniadona
Muniadona zo un anv-badez spagnolek, roet d'ar merc'hed er Grennamzer.
Colette (skrivagnerez)
Sidonie-Gabrielle Colette, lesanvet Colette, ganet e Saint-Sauveur-en-Puisaye (Yonne) d'an 28 a viz Genver 1873 ha marvet e Pariz d'an 3 a viz Eost 1954 a oa ur skrivagnerez c'hallek.
Buhezskridoù
thumb|right|Bez Colette e bered [[Père-Lachaise|bPère Lachaise]]
Albanchez de Mágina
Albanchez de Mágina zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
Fernán González
Fernando González, pe Ferdinandus Gundisalvi (Castillo de Lara, c. 910 - Burgos, 970), anavezetoc'h el lennegezh evel Fernán González, a voe kont Kastilha hag Araba (931-944 ha 945-970).
Mab e oa da Muniadona Lara ha Gonzalo Fernández, nevez-anvet da gont Burgos ha Kastilha.
Chowchilla
Chowchilla a zo ur gêr eus kontelezh Madera, e Kalifornia. 18 720 a oa o chom enni e 2010, pa ne oa nemet 11 127 o vevañ eno er bloaz 2000. Chowchilla a zo 24 km e biz Madera, war un uhelder a 73 metrad.
Bez eo Chowchilla ur gêr lec'h ma voe savet div greizenn skourr da departamant ar reizherezh hag an dizua, ar Central California Women's Facility hag an toull-bac'h Valley State Prison.
An anv "Chowchilla" a gav mammenn adal anv ar meuriad indianed Chaushila ur strollad indianed Yokut o devoe bet bevet eno.
Frauenkirche
Meur a iliz zo anvet Frauenkirche (Iliz an Itron Varia) en Alamagn
Doperezh
An doperezh a reer eus treuzimplij danvezioù pe doareoù medesinel a-benn gwellaat ar barregezhioù evit a sell ar c'horf koulz hag ar spered.
Alcaudete
Alcaudete zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
Doperezh
Istor
Kavout a reer roudoù a-gozh eus doareoù doperezh hogen dreist-holl abaoe dibenn ar bloavezhioù 1950 eo bet kroget da vezañ boutin mat e bed ar sportoù. Er redadegoù 100 m e weler ur c'hresk trumm en disoc'hoù er bloavezhioù 1960 a-raok dezhe stabilaat er bloavezhioù 1970-1980. Kreskiñ a reont en-dro adalek ar bloavezhioù 1980, er mare ma'c'h erru an EPO ha produioù kuzhañ war ar marc'had. Kontrolioù e-leizh a oa graet er bloavezhioù da-heul met n'eo nemet e 1998 e teu ar gudenn war wel er vuhez foran gant afer Festina e-pad Tro Bro C'hall : Harzet ez eus bet un ezel eus ar skipailh gant 500 dozenn a broduioù doperezh, 235 klogorenn a EPO gantañ.
Leonardina woodi
Leonardina woodi a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Doperezh
Doareoù dopus
Fonnusaat an treuzkas a zioksigen a c'hell bezañ graet a-drugarez d'ur maread tremenet er menezioù da skouer pe e lec'hioù paour e dioksigen. Lakaat a ra ar c'horf da broduiñ muioc'h a c'hlobulennoù ruz a-benn akoursiñ ouzh ar c'hondisionoù nevez. Devezh ar c'henstrivadegoù eo gouest ar c'horf da zougen ha da gas muioc'h a zioksigen betek ar c'higennoù ha ne skuizhont ket buan. Ar memes efed a vez graet pa vez strinkellet gwad ur sportour, bet tennet dioutañ mizioù en a-raok. Pa vez pinvidikoc'h ar gwad e globulennoù ruz e teu brasoc'h ar riskloù da ziorren ur c'hleñved pe un taol kalon-gwazhied, un infarktus pe ur Gwallzarvoud eus Gwazhied an Empenn.
Cluain Cearbán
Cluain Cearbán (Louisburgh e saozneg) zo ur gêr vihan eus Iwerzhon, e kornôg kontelezh Maigh Eo.
Doperezh
Danvezioù broudus
Anavezet mat eo an amfetamin evit gwellaat an evezh, an dalc'husted ouzh ar striv hag evit fonnusaat an talm. Difennet ha dialiet groñs eo o implij koulskoude abalamour d'ar melloù riskloù evit ar galon hag ar gwazhied ha d'an efedoù a bred a zegasont. Klasket e vez implijout ar c'hafein en o lec'h abalamor m'he deus ar memes efedoù hag e feur er gwad ne rank ket mont dreist da 12µg/ml.
Cluain Cearbán
Emañ en arvor, war aod kreisteiz ur bae anvet Cuan Mó. Eno e voe ganet ar vorlaerez Gráinne Ní Mháille. Alese e loc’h ar bagoù da vont da inizi Cliara hag Inis Toirc.
Doperezh
Danvezioù anabolizus
Danvezioù anabolizus naturel evel an testosteron a broduer en hor c'horf. Kreskiñ a reont ar c'higennoù, an tagusted, ar fiziañs ennomp, an dalc'husted ouzh ar striv hag ar boan. Pa vezont strinkellet e c'hellont bezañ kaoz eus difrouezhusted ar baotred hag eus diorroadur krignoù-bev ar prostat. Evit a sell ouzh ar merc'hed e enebont ouzh mont-en-dro reizh ar vierez, an amzerioù ha gourelaat a reont (kresk an divskoaz, mourroù war o dremm ...).
Cluain Cearbán
Savet e oa bet ar gêr e dibenn an, en ul lec’h anvet Cluain Cearbán, ha roet e oa bet d’ar gêr nevez-se an anv "Louisburgh", e saozneg, en enor da Emgann Louisbourg, ur c'hrogad a oa bet etre Frañsizien ha Saozon e Nova Scotia, e Kanada, e 1758. En iwerzhoneg e voe kendalc’het d’ober gant an anv kozh avat.
Doperezh
An hormonoù
An hini anavezetañ eo an EPO hag a c'hell kreskiñ ar produadur a c'hlobulennoù ruz ar pezh a aesa treuzkas an dioksigen betek ar c'higennoù ha ne skuizhont ket ken buan neuze. Muioc'h a c'hlobulennoù ruz er gwad a laka anezhañ da vezañ pegusoc'h, ar pezh a uhela ar riskloù evit ar galon hag ar gwazhied.
Louzoù all
Louzeier a c'hell bezañ roet d'ar sportourien met gant ma vefe un abeg medesinel resis. Al louzeier evit ar galon, ar betastanker a eneb ouzh an anken hag a reol an talm ; louzeier sioulaat pe analgezek a eneb ouzh ar boan.
Tout an doareoù kinniget a c'hell gwellaat barregezhioù ha kurioù ar sportourien a c'hall koulskoude met mont dreist galloudegezhioù ar c'horf dre forzh o implijout. Dreistgourdonadur, treuzimplj, oberiantizoù dibaouez a c'hell diorroiñ kleñvedoù, ouzhpenn d'ar c'hudennoù kresk gant ar vugale. An doperezh gwellañ a zo an hini hag a zouj ouzh ar c'horf : plegoù buhez yac'hus, magadurezh kempouez ha gourdonadur prederiet.
Leonardina woodi
Dougen a ra anv Leonard Wood (1860-1927), ur milour stadunanat hag a voe gouarnour-meur Filipinez adalek 1921 betek e varv, d'ar 7 a viz Eost 1927.
Herve Burel
Herve Burel (Plouider, 1858-1943) a oa ur c'houer protestant ha micherour leonat hag a skrivas eñvorennoù e brezhoneg.
Mont a reas da vicherour d'ar Releg-Kerhuon. Laosket en deus ur pemp kant pajennad vrezhonek skrivet e 1905 ha 1907, a zo bet troet e galleg gant Nelly Blanchard.
Rigadell
Rigadell a zo un anv a vez roet da vlotviled divgrogennek a bep seurt a gaver en aod. En o zouez emañ:
Leonardina woodi
Annez
Emañ brosezat ar spesad e kreisteiz Filipinez (koadeier menezioù Mindanao).
Sylvestre Ntibantunganya
Sylvestre Ntibantunganya (ganet d'an 8 a viz Mae 1956) zo ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro.
Leonardina woodi
Rummatadur
Renket e voe e kerentiad an Timaliidae da gentañ-penn hag e-barzh hini ar Pellorneidae da-heul.
Sylvie Kinigi
Sylvie Kinigi (ganet e 1952) zo ur bolitikourez tutsi eus Burundi, bet ministrez kentañ ha prezidantez ar vro.
Sylvestre Ntibantunganya
Mont a reas da brezidant goude marv Cyprien Ntaryamira d'ar 6 a viz Ebrel 1994. Distroadet e voe en un taol-Stad aozet gant Pierre Buyoya d'ar 25 a viz Gouere 1996.
Sylvie Kinigi
E miz Genver 1994 e tivizas ar Parlamant envel Cyprien Ntaryamira, bet ministr al labourerezh-douar, da brezidant. Sylvie Kinigi a asantas d'an diviz-se ha dilezel he c'harg d'ar 5 a viz C'hwevrer.
Úbeda
Úbeda zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
Muniadona de Lara
Muniadona de Lara (? - 935), kontez Kastilha (909-915), a oa pried d'an aotrou diazezer Lara, kont Burgos ha Kastilha, Gonzalo Fernández. Piv e oa he zud, n'ouzer ket. He zad a c'halle bezañ anvet Ramiro, rak en amzer-se e veze anvet an eil mab hervez anv tad e vamm, hag hec'h eil mab a oa anvet Ramiro González, meneget ur wech en un dihell, ha lazhet oc'h en em gannañ, e 936, ouzh ar vuzulmaned.
Doryfera
Doryfera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Colette
Colette zo un anv-badez gallek, da c'hoarvez eus berradur Nicolette, deuet eus Nicole, hag a oa diouzh ar c'hiz en hanterenn gentañ an kantved.
Un anv-tiegezh eo ivez.
Tud
Lesanv :
Breizharock
Breizharock a zo ul laz-seniñ rock breizhat.
-51
703 Ab Urbe Condita = 51 kent J.-K.
Cyprien Ntaryamira
Cyprien Ntaryamira (6 a viz Meurzh 1955 - 6 a viz Ebrel 1994) a oa ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro e 1994.
Kregiñ a reas gant e studioù e Bujumbura met, goude c'hwitadenn emsavadeg an Hutued e 1972, e voe ret dezhañ tec'hel kuit diouzh e vro ha kavout repu e Rwanda. Goude bezañ tapet un diplom war al labourerezh-douar e skol-veur Butare e 1982 e tistroas da Vurundi. E 1986 e kemeras perzh e krouidigezh ar strollad politikel FRODEBU (Front pour la Démocratie au Burundi) hag a voe trec'h e dilennadeg demokratel kentañ ar vro e 1993. Ntaryamira a voe anvet da vinistr al labourerezh-douar gant ar prezidant nevez Melchior Ndadaye. Goude lazhadenn hemañ gant soudarded e miz Here 1993 en em gavas Sylvie Kinigi e penn ar Stad. E miz Genver 1994 e tivizas ar Parlamant envel Ntaryamira da brezidant. Kregiñ a reas gant e garg d'ar 5 a viz C'hwevrer 1994.
Andújar
Andújar zo ur gumun eus Spagn e Proviñs Jaén.
Sant-Samzun (Roc'han)
Sant-Samzun zo ur gumun a-wechall eus Breizh e departamant ar Mor-Bihan, e Bro-Sant-Brieg. Ul lodenn eus kumun Roc'han eo bremañ.
Mango (evn)
Ar mangoed eo an evned-kelien a ya d'ober ar genad Anthracothorax, krouet e 1831 gant an naturour alaman Friedrich Boie (1789-1870).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Amerika dre-vras, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Arondisamant Castras
Arondisamant Castras a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Tarn hag e rannvro Okitania.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Castras e 23 c'hanton hag e 153 c'humun :
Carnières
Carnières zo un anv-lec'h gallek.
Bugey
Bugey (Bugê en arpitaneg) zo ur broviñs kozh eus Bro-C'hall hag a zo bremañ en departamant Ain, etre Lyon ha Geneva. Al lodenn suañ eus menezioù Jura eo ha bevennet eo gant ar stêrioù Ain er c'hornôg ha Ron er c'hreisteiz hag er reter.
Istor
Stag e oa Bugey ouzh Dugelezh Savoia gwechall, betek 1601, pa voe roet da Vro-C'hall, dre Feur-emglev Lyon. Da vare an Dispac'h gall e voe unanet gant proviñs Bresse ha gant bro Gex da sevel an departamant Ain.
Campylopterus
Campylopterus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Becerreá
Becerreá zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Kasper Hauser
Kaspar Hauser
Begonte
thumb|Sede pelec'h emañ Begonte, e Galiza. Begonte zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Domitien Ndayizeye
Domitien Ndayizeye (ganet d'an 2 a viz Mae 1953) zo ur politikour eus Burundi, bet prezidant ar vro etre 2003 ha 2005.
Besprezidant e voe e-pad 18 miz pa oa Pierre Buyoya prezidant. D'an 30 a viz Ebrel 2003 e voe anvet da brezidant d'e dro hag e chomas e penn ar Stad betek an dilennadeg a voe gounezet gant Pierre Nkurunziza e miz Eost 2005.
Bro an Aven
Bro an Aven a zo ur vro hengounel Breizh, e Kerne, etre an Oded hag al Laeta.
Nikel
An nikel zo un elfenn gimiek. N eo e arouez hag 28 e niver atomek. Ur metal eo ivez.
Aven (stêr)
An Aven a zo ur stêr e Breizh, e Kerne-Izel, e departamant Penn-ar-Bed, hag a dreuz kêr Pont-Aven. 37 km hed zo dezhi.
Cunetio
Cunetio a oa ur c'hreñvlec'h hag ur gêr roman, war lez ar stêr Kennet, e Wiltshire, e Bro-Saoz, el lec'h m'emañ bremañ kêriadenn Mildenhall. Annezet e voe gant Romaned adalek an betek dibenn aloubidigezh roman Enez Vreizh, pa voe dilezet war a seblant.
Anv
Meneget eo an anv "Cunetio" e skridoù latin :
Dianav eo talvoudegezh an anv-se.
Teñzor Cunetio
Sellet ouzh fr:Trésor de Cunetio
Xove
Xove zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Abati Verrepoz
Abati Verrepoz, pe Abati Intron-Varia Verrepoz ent-hir, a zo un abati sistersianed diazezet e 1184 e Berrepoz-ar-Blavezh e Kernev-Uhel.
George Montagu (naturour)
George Montagu, bet ganet e Lackham House (Wiltshire, Bro-Saoz) e 1753 hag aet da Anaon e Kingsbridge (Devon, Bro-Saoz) d'an 20 a viz Mezheven 1815, a oa un naturour saoz.
Anavezet-mat eo Montagu e metoù an evnoniezh en abeg d'e oberenn — Ornithological Dictionary; or Alphabetical Synopsis of British Birds — a oa bet embannet e Londrez e 1802.
Talhaearn Tad Awen
Talhaearn Tad Awen (fl. er ) a oa ur barzh kembraek eus an Hanternoz Kozh, hervez an dihelloù kozh kembraek. Bevañ a rae en amzer ar varzhed Aneirin ha Taliesin, met un tamm koshoc'h e oa, hag evelte eo lakaet e-touez Cynfeirdd Enez Vreizh. Hogen, ma'z eus chomet skridoù ganto, gantañ n'eus chomet mann.
Brudet eo evelkent evit bout bet ar c'hentañ barzh kembraek.
Vilches (Spagn)
Vilches zo ur gumun eus Spagn, en Andalouzia, e Proviñs Jaén (Spagn), e kornôg komark ar c'h-Condado de Jaén. En-dro dezhi emañ kumunioù Linares, Ibros, Rus, Úbeda, Arquillos, Navas de San Juan, Aldeaquemada, Santa Elena, La Carolina y Carboneros.
Brezel etre Sveden ha Rusia (1788-1790)
Brezel a voe etre etre Sveden ha Rusia adalek miz Mezheven 1788 betek miz Eost 1790. Gustav III an hini a oa o ren e Sveden ha Katelin II e Rusia. Kroget e voe ar brezel gant Gustav III evit unvaniñ an dud en-dro dezhañ d'ur mare ma veze an noblañs hag ar Riksdag oc'h enebiñ outañ. Soñjal a rae e rankje evel-se e enebourien diabarzh reiñ harp dezhañ. Hogen, pegen kresket bennak e oa galloud ar roue goude e daol-stad e 1772 ne c'halle ket kregiñ gant ar brezel ken eeun ha tra.
Aldo Moro
Aldo Romeo Luigi Moro, pe Aldo Moro ent berr, (23 Gwengolo 1916 – 9 Mae 1978) a oa ur politiker italian eus ar gostezenn Democrazia Cristiana (DC). Kentañ Ministr Italia e voe eus 1963 da 1968, hag adarre eus 1974 da 1976. En holl e tremenas ouzhpenn c'hwec'h vloaz er garg-se. Emglev a reas gant penn ar gomunourien, Enrico Berlinguer, hag abalamour da se e seller outañ evel unan eus tud pouezusañ ar vuhez politikel italian en.
E penn ar Strollad Demokrat Kristen (Democrazia Cristiana, DC) e oa Aldo Moro hag un den barrek e oa d'ober emglevioù gant politikerien all, ken e diabarzh e gostezenn ken en diavaez. Skrapet e voe d'ar 16 a viz Meurzh 1978 gant ar Brigadennoù Ruz ha lazhet e voe goude bezañ dalc'het ganto 55 devezh.
Émile Jourdan
Émile Jourdan, bet ganet d’an 30 a viz Gouere 1860 e Gwened hag aet d’an Anaon e 1931 e Kemperle, a oa ul livour breizhat.
Ganet e oa bet en un tiegezh a reizhourien. Studiañ a reas e Skol an arzoù-kaer e Pariz hag en Académie Julian. Goude bezañ beajet betek Finland war bourzh an Dieudonné en em stalias da vat war ribl an Aven. Mervel a reas, klañv gant ar boeson hag an dienez, e ti ar re gozh e Kemperle.
Un nebeud oberennoù
War-dro 1900
Maria Benedita de Castro Canto e Melo
Maria Benedita de Castro do Canto e Melo (São Paulo pe Santos, 1792 — Rio de Janeiro, 1857), a oa ur gontez vrazilian, serc'h d'an Impalaer Pedro Iañ Brazil.
He c'hoar Domitília de Castro e Canto Melo‎ a oa bet serc'h ivez d'an Impalaer ur pennad a-raok.
Bugale
Ur verc'h he doe.
Pietro Bembo
E vuhez
Ganet e oa e Venezia e 1470. Mab e oa da Bernardo Bembo, un diplomat veneziat eus uhelañ tiegezhioù ar Republik, ha d'e bried Elena Morosini. Troet-kaer e oa e dad gant al lennegezh, ken en doa lakaet sevel ur monumant d'ar barzh Dante en e gêr a Ravenna. Abred e voe taolet evezh ouzh speredegezh ar bugel. Pa voe kaset e dad da gannad da Firenze ez eas Pietro d'e heul, hag eno e pegas karantez ennañ ouzh an toskaneg, ar yezh a skrivo hiviziken, e-lec'h hini e gêr c'henidik.
E miz Mae 1492 ez eas gant e gamarad Angelo Gabriele, da studiañ gregach da Sikilia, da gêr Messina, dindan Costantino Lascaris (1434-1501). Eno e chomas betek 1494. Adalek an amzer-se e kenskrivas gant lenneien an enez, en o zouez Maurolico (1494-1575). Distreiñ a reas ac'hano da Venezia gant e vignon nevez Cola Bruno (1480-1542). E Venezia e kenlabouras gant Aldo Manuzio, hag e 1495 e reas war-dro embann yezhadur gregach C. Lascaris (anvet  Erotemata) a oa bet degaset gant e genstudier Angelo Gabriele hag eñ eus Messina. Berzh a reas e levr latin De Aetna ad Angelum Gabrielem liber (embannet gant A. Manuzio, e Venezia, e 1495), ma kont e chomzadenn e Sikilia hag e droiad krapañ war-lein ar menez Etna.
Faustyna Kowalska
thumb|290px|Faustyna Kowalska Faustyna Kowalska, ganet d'ar 25 a viz Eost 1905 e Głogowiec (Pologn), ha marvet d'ar 5 a viz Here 1938 e Krakow, zo ul leanez polonat katolik, anvet da santez e 2000 gant ar pab polonat Yann-Baol II.
Pietro Bembo
E vuhez
Loreet e voe Pietro Bembo e skol-veur Padova ha mont a reas da studiañ da lez Ferrara (1497-1499) hag a oa deuet da vezañ ur greizenn lennegezh ha sonerezh a bouez. Eno en em gavas gant Ariosto hag e stagas da skrivañ e levr, Gli Asolani, un diviz diwar-benn ar garantez ha penaos ober al lez. Barzhonegoù al levr a oa savet e doare Boccaccio ha Petrarca, ha kanet e voent er XVIvet kantved. Bembo a gave gwell klevout ur vaouez o kanañ anezho en ur seniñ al lud, ur blijadur a voe roet dezhañ gant Isabella d'Este e 1505, ma kasas dezhi ur skouerenn eus e levr.
E 1502 ha 1503 edo adarre e Ferrara, hag un darempred a garantez en doe gant Lucrezia Borgia, gwreg an danvez dug Alfonso d'Este. En amzer -se e oa savet brezel etre Ferrara ha Venezia diwar-benn mestroni Polesine, Rovigo ha marc'had an holen ("guerra del sale"). Mont kuit ac'hano a reas d'ar c'houlz ma tegouezhas Josquin des Prez da sonaouzour ofisiel Ercole Iañ d'Este er chapel, ma tremenas hebiou d'ar vosenn a skubas un darn vat eus kêriz e 1505, ha hini ar sonaozour Jacob Obrecht en o zouez.
Etre 1506 ha 1512 edo o chom en Urbino, hag eno eo e stagas Bembo da skrivañ e levr pouezusañ, un arnodskrid diwar-benn penaos sevel barzhoniezh en italianeg, Prose della volgar lingua, goude ma ne voe embannet nemet kalz diwezhatoc'h, e 1525. E 1513 ez eas da Roma da-heul Giulio de' Medici, a zeuas da vout pab evel Klemez VII. E Roma e teuas da vout sekretour ar pab Leon X. E 1514 e teuas da vout marc'heg en Urzh Malta. Pa varvas ar pab e 1521 ez eas war e leve, fallik e yec'hed, ha mont da c'hom da Badova ma vevas meur a vloavezh c'hoazh, a dremenas o skrivañ.
E 1525 a-benn ar fin e voe embannet e oberenn. E 1530 e voe anvet da istorour ofisiel Republik Venezia, e vro c'henidik, ha prestik goude da levraoueger iliz-veur Sant Vark. D'an 20 a viz Kerzu 1538 e voe anvet da gardinal in pectore gant ar pab Paol III ha Bembo da Roma adarre. Bloaz goude e voe beleget en Urzh Malta.
Mervel a reas e Roma da 77 vloaz ha beziet e voe en iliz Santa Maria sopra Minerva, evel ar pab en enoras.
E oberennoù
(trasportati anche in quella volgare):
Ramón Cabrera y Griñó
Ramón Cabrera y Griñó (Tortosa, 1806 – Wentworth, Virginia Water, Surrey, Bro-Saoz 1877) a oa ur c'hont spagnol hag ur jeneral er brezel carlista en. E penn armeoù ar garlourien e tolead ar Maestrat e oa e-pad brezel kentañ ar garlourien hag e penn an armeoù e Katalonia e-pad an eil brezel. E fin ar brezelioù ez eas a-du gant Alfonso XII.
Karlouriezh
Ar garlouriezh a oa un emsav ganet goude marv ar roue Fernando VII, hag a glaske lakaat e vreur Carlos da roue, e-lec'h e verc'h Isabel II. Gwelet eo ivez etre ar stourm etre dalc'hidi ar renad kozh, ar garlourien harpet gant an Iliz katolik, ha difennerien ar Gapitalouriezh o kreskiñ.
Bugaleaj
Mab e oa da José Cabrera, marc'hadour ha perc'henn ur vag a 25 tonell e Tortosa, en aber ar stêr Ebro, a varvas pa oa 5 bloaz. E vugaleaj a dremenas o c'hoari war lez ar stêr hag e straedoù Tortosa gant ar vugale all. Pa voe bras e fellas d'he mamm ez aje da veleg. Evit-se e voe lakaet da gloareg, pe farnulo, e ti ur chaloni eus an iliz-veur anvet don Vincente Presivia : Ramon a laboure evel mevel en ti, hag en eskemm en deveze kentelioù latin.
Ne blijas ket ar vuhez-se dezhañ : lezirek, disent, tabuter, divergont, dichek e veze, un tronero (lampon), ha pa c'houlennas bout anvet da veleg e voe nac'het e c'houlenn gant eskob Tortosa, Víctor Damián Sáez, bet ministr d'ar roue Fernando VII. En 1825 en devoe da hêrezh ul leve-iliz. Setu eñ hep ti nag aoz da bevar-bloaz warn-ugent, pa glevas keloù eus marv ar roue Fernando VII. Eizhtez goude, da hanter Here 1833, e voe diskuliet un irienn a-enep ar rouanez nevez Isabel II, ha Cabrera e-touez an iriennerien. Ar jeneral Berton, gouarnour kêr, a c'houlennas proseziñ ; ar vikel-vras don Mateo Sanpons a savas ar skrid-tamall. Dont a reas Ramon a-benn da dec'hel d'ar menezioù. Eno e klevas edo kreñvlec'h Morella o paouez bezañ kemeret gant an emsavidi eus kostezenn ar garlouriezh, hag eñ di da soudardiñ.
Kentañ brezel ar garlouriezh
E-pad Kentañ brezel ar garlouriezh (1833–1839) e tiskouezas bezañ un den kriz. Lakaat a reas fuzuilhañ prizonidi en devoa prometet lezel en buhez, tangwallañ a reas tier tud ha ne oant ket o vrezeliñ.
Igromañserezh
thumb|200px|Engravadur eus an okultourien [[John Dee ha Edward Kelley o c'hervel spered un den aet da anaon savet gant Ebenezer Sibly el levr Astrology (1806).]] An igromañserezh zo ur seurt hudouriezh pe hudouriezh du diazezet war an darempredoù gant ar re varv – pe o c'hervel o spered dindan stumm un tasmant, pe dre weledigezhioù pe o lakaat o c'horf da sevel en-dro – da harpañ an divinouriezh, da reiñ benvegoù da ziouganañ darvoudoù da zont, da zizoleiñ gouiziegezhioù kuzh, da zegas unan bennag a-douez ar re varv, pe da ober gant an hini marv evel un arm. A-wezhioù e vez graet "hudouriezh ar marv" anezhañ. Gallout a ra an anv-se bezañ implijet en ur ster ledanoc'h d'ober anv eus an hudouriezh du pe ar sorserezh.
Gerdarzh
Dont a ra ar ger igromañs eus ar galleg nécromantie gant un troc'h fall goude ar ger-mell. Hemañ a zeu e-unan eus al latin 'necromantia, amprestet digant an henc'hresianeg νεκρομαντεία (nekromanteía), Ur c'henstrollad eus νεκρός (nekrós) "kelan" ha μαντεία (manteía) "divinouriezh" impijet da gentañ da c'houzout dimp gant Origenes Aleksandria en III kantved goude J.-K. . Ar ger implijet en henc'hresianeg klasel a oa ἡ νέκυια (nekyia), a weler implijet da skouer en arroudenn eus an Odysseia ma tiskenn Odysseus e rouantelezh ar re varv. Lavaret e veze νεκρομαντεία en henc'hresianeg hellenistek.
<!--
Henamzer
The oldest literary account of necromancy is found in Homer's Odyssey. Under the direction of Circe, a powerful sorceress, Odysseus travels to the underworld (katabasis) in order to gain insight about his impending voyage home by raising the spirits of the dead through the use of spells which Circe has taught him. He wishes to invoke and question the shade of Tiresias in particular; however, he is unable to summon the seer's spirit without the assistance of others. The Odyssey's passages contain many descriptive references to necromantic rituals: rites must be performed around a pit with fire during nocturnal hours, and Odysseus has to follow a specific recipe, which includes the blood of sacrificial animals, to concoct a libation for the ghosts to drink while he recites prayers to both the ghosts and gods of the underworld.
Practices such as these, varying from the mundane to the grotesque, were commonly associated with necromancy. Rituals could be quite elaborate, involving magic circles, wands, talismans, and incantations. The necromancer might also surround himself with morbid aspects of death, which often included wearing the deceased's clothing and consuming foods that symbolized lifelessness and decay such as unleavened black bread and unfermented grape juice. Some necromancers even went so far as to take part in the mutilation and consumption of corpses. These ceremonies could carry on for hours, days, or even weeks, leading up to the eventual summoning of spirits. Frequently they were performed in places of interment or other melancholy venues that suited specific guidelines of the necromancer. Additionally, necromancers preferred to summon the recently departed based on the premise that their revelations were spoken more clearly. This timeframe was usually limited to the twelve months following the death of the physical body; once this period elapsed, necromancers would evoke the deceased's ghostly spirit instead.
Heðin Brú
Hans Jacob Jacobsen, anavezetoc'h gant an anv-pluenn Heðin Brú (17 Eost 1901 e Skálavík - 18 Mae 1987 e Tórshavn) a oa ur skrivagner faeroek.
Igromañserezh
Oberennoù
Meneget eo ar ger e-barzh An Teirgwern Pembroke, gant Jarl Priel.
Psilopogon lineatus
Psilopogon lineatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Anvet e voe Capito lineatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh peurvuiañ.
Arondisamant Albi
Arondisamant Castras a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Tarn hag e rannvro Okitania.
Heðin Brú
Unan eus ar skrivagnerien faeroek brudetañ eo, ha skrivañ a rae e rannyezh e enezenn, Sandoy. En e oberenn anavezetañ, Feðgar á ferð ("Tad ha mab o veajiñ"), e kont an troc'h etre ar sevenadur hengounel hag hini ar gevredigezh vodern en inizi Faero. Troet eo bet al levr-se e meur a yezh, ha dibabet eo bet da vezañ levr an XXvet kantved gant e genvroidi.
Domitília de Castro e Canto Melo
Domitília de Castro e Canto Melo (São Paulo, 1797 — São Paulo, 1867) a oa ur varkizez vrazilian, serc'h d'an Impalaer Pedro Iañ Brazil. He c'hoar Maria Benedita de Castro Canto e Melo‎ a voe serc'h dezhañ ivez.
Heðin Brú
Troidigezhioù en deus graet Heðin Brú ivez a-hed e vuhez, diwar meur a yezh : alamaneg (Kontadennoù Grimm, Troioù-kaer ar Baron Münchausen), saozneg (pezhioù-c'hoari gant William Shakespeare), daneg (William Heinesen), norvegeg (Knut Hamsun, Henrik Ibsen), svedeg (Astrid Lindgren), rusianeg (Anton Tchec'hov, Fiodor Dostoievski).
Domitília de Castro e Canto Melo
He buhez
merc'h e oa da João de Castro do Canto e Melo, kentaén beskont Castro, ha da Escolástica Bonifácia de Oliveira Toledo Ribas, eus São Paulo.
Eured kentañ
E miz genver 1813 e oa Domitília en he 15 vloaz pa voe dimezet da Felício Pinto Coelho de Mendonça (1789–1833), un den feuls anezhaén, ha torret e voe an dimeziñ e 1824.
Tri bugel he doe: Francisca, Felício ha João.
Treviso
Treviso zo ur gumun ha kêr-benn proviñs Treviso, e Veneto, en Italia.
Xermade
thumb|Sede pelec'h emañ Xermade, e Galiza. Xermade zo ur gumun eus reter Galiza, e proviñs Lugo.
Liv and Maddie
Liv and Maddie (Liv ha Maddie) a zo un abadenn skinwel stadunanat evit ar grennarded krouet gant John Daniel Beck (1973-) ha Ron Hart ha produet gant It's a Laugh Productions evit Disney Channel.
Xermade
Parrezioù
Sede parrezioù ar gumun:
Liv and Maddie
D'an 19 a viz Gouere 2013 e voe skignet ar rann gentañ ha padout a ra ar stirad hiziv an deiz c'hoazh, p'emeur erru gant an trede rannamzer hag ar rann 80 (24 a viz Meurzh 2017).
Dove Cameron a c'hoari div c'hoar, gevellezed anezho. Rooney eo anv-tiegezh an tudennoù pennañ.
Condado
Condado zo ur ger spagnolek hag a dalv kement ha kontelezh, hag a zo ivez hini meur a lec'h er broioù spagnolek.
Giulio Andreotti
Giuglio Andreotti (Roma, 14 a viz Genver 1919 - Roma, 6 a viz Mae 2013) a oa ur politiker italian eus ar gostezenn Democrazia Cristiana, hag a voe Kentañ Ministr Italia eus 1972 da 1973, eus 1976 da 1979 hag eus 1989 da 1992. Bez' e voe ivez ministr an Diabarzh (1954 ha 1978), ministr an Difenn (1959-1966 ha 1974) ha ministr an Aferioù Diavaez (1983-1989), hag ivez senedour e Sened Italia eus 1991 betek e varv. Kazetenner ha skrivagner e oa bet ivez, ha ren a reas ar gelaouenn gatolik 30 Giorni.
Condado
-e proviñs Burgos,
-e proviñs Huelva, en Andalouzia
Propithecus candidus
Propithecus edwardsi a zo ur spesad lemureged eus kerentiad an Indriidae.
Hervez loenoniourien 'zo e vez sellet outañ evel un isspesad eus ar sifaka talgenet (Propithecus diadema candidus).
Annez
Kavout al loen a c'haller e tri gwarezva lec'hiet e biz Madagaskar.
Cison di Valmarino
Cison di Valmarino zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Vazzola
Vazzola zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Giulio Andreotti
Graet e veze anezhañ Divo Giulio ("Jul an doue", diwar an droienn latin Divus Iulius a oa unan eus lesanvioù Julius Caesar), abalamour d’e lec’h bras e buhez politikel Italia en eil hanterenn an. Er politikerezh diabarzh e oa deuet-mat d’an dud a afer ha d’an Iliz katolik. War dachenn ar politikerezh estren e oa troet gant Unaniezh Europa, ha gantañ e voe gwellaet an darempred etre Italia hag ar broioù arab. Evit ar re a blije e bolitikerezh dezhañ ez eo un den a reas eus Italia ur vro diorroet hec’h ekonomiezh. Ar re a oa a-enep dezhañ avat a lavar ne reas netra a-enep breinadurezh ar gevredigezh. Ha tamallet e voe dezhañ zoken bezañ graet emglev gant torfedourien Cosa Nostra. Didamallet e voe gant ar varnerien avat.
Hugues de Payns
Hugues II de Payns (pe Hugues II de Payens a-wechoù), a oa ur marc'heg eus Champagn, anavezet-mat en abeg ma oa bet krouet gantañ ar vezin gristen a deuas da vezañ Urzh an Templ adalek 1129. Bezañ e voe ar mestr meur anezhañ eus 1129 betek e varv e 1136.
E vuhez
N'ouzer ket kalz a dra diwar-benn lec'h ganedigezh Hugues II de Payns ha ne c'haller nemet goulakaat e oa bet ganet e-tro 1070-80. Mab e oa d'an Aotrou Hugues de Payns ha d'ur vaouez hag a zo chomet dianav hec'h anv ; ur mab all en devoe ar c'houblad, Acheus e anv. Hervez istorourien 'zo (an arc'heskob gall Guillaume de Tyr en o zouez) e vije ganet e Payns, ur gêriadenn hag a zo 12 km er gwalarn da gêr Troyes, kêrbenn konted Champagn.
D'ar 27 a viz Du 1095, da-geñver sened-iliz Clermont, e voe roet lañs d'ar C'hentañ Kroaziadeg gant ar Pab Urban II (e-tro 1042-1099) evit ma vije dieubet an hent da Jeruzalem bet stanket d'ar birc'hirined gristen gant an Durked. Ne gemeras ket perzh Hugues II de Payns er groaziadeg-mañ a voe peurachuet gant dibenn Seziz Jeruzalem d'ar 15 a viz Gouere 1099. Ne voe nemet e 1104 ma ambrougas e bennaotrou Hugues Ier de Champagne d'an Douar Santel ma chomas e-pad tri bloaz a-raok distreiñ d'e di e 1107. Eurediñ a reas da Elisabeth de Chappes e 1108, ha pevar bugel en devoe (Gibuin, Isabelle, Herbert ha Thibaud) ganti.
En Douar Santel da vat
Pan eas e wreg da Anaon e 1113 pe 14 e reas e vennozh mont d'an Douar Santel adarre ha d'ober e annez eno. A-gevret gant Godefroy de Saint-Omer e savas an Tour de Destroit, etre Haifa ha Césarée, da zifenn ha da wareziñ ar birc'hirined a oa gant o hent war-du Jeruzalem. Goude bezañ krouet Urzh Marc'heien Baour ar C'hrist gante e 1118 e fizias Baudouin II, roue Jeruzalem ar c'houlz, enne ul lodenn eus e balez a veze graet Templ Salomon anezhi. Anvet e voe an urzh nevez Marc'heien Baour ar C'hrist ha Templ Salomon diwar neuze, Geoffroy Bisol, André de Montbard, Payen de Montdidier, Archambault de Saint-Amand, Godefroy, Gondemare ha Roral anv ar varc'heien all. [...].
Condado
-e proviñs Jaén
- e lec'h all
Sfiñs Gizah
Sfiñs Gizah pe Sfiñs bras Gizah (en arabeg: أبو الهول, Abū al-Haul, "tad ar spouron") a zo delwenn vras ur sfiñs e Nekropol Gizah, gant ur c'horf leon choukant hag ur penn den. Soñjal a ra d'an egiptourien e c'hallfe skeudenniñ ar faraon C'hafra. Brasañ delwenn unvaenek ar bed eo gant 73.5 m a hed, 19.3 m a led hag 20.22 m a sav.
Swynnertonia swynnertoni
Swynnertonia swynnertoni a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Muscicapidae.
Anvet e voe Erythracus swynnertoni da gentañ-penn (e 1906) gant al loenoniour saoz George Ernest Shelley (1840-1910) : ar spesad nemetañ er genad Swynnertonia an hini eo.
Dougen a ra anv an amprevanoniour saoz Charles Francis Massy Swynnerton (1877-1938).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Augusto
Augusto zo un anv-badez spagnolek, italianek ha portugalek diwar an anv latin Augustus'''.
Cimadolmo
Cimadolmo zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.