cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mato Grosso
Mato Grosso (distagadur portugalek: [ˈmatu ˈɡɾosu]) zo unan eus Stadoù Brazil, e-kreiz ar vro, er rannvro Centro-Oeste. Cuiabá eo ar gêr-benn. An trede brasañ Stad eus Brazil eo, hag he lodenn norzh a zo dindan koadeg Amazonia. En-dro dezhi emañ (a-du gant red an eurier, adalek ar c'hornaoueg) Stadoù Rondônia, Amazonas, Pará, Tocantins, Goias, Mato Grosso do Sul. Eus tu ar mervent emañ Bro-Volivia.
James Whitmore
Unan eus e rolloù gwellañ zo bet unan un den tamallet e The Shawshank Redemption.
Sugawara no Michizane
Kargoù uhel a voe fiziet e Sugawara e lez an Impalaer Uda met e 901 e voe iriennet a-enep dehañ gant e eneber Fujiwara no Tokihira ha torret e voe eus e gargoù hag anvet da gargiad bihan e Dazaifu, e Proviñs Chikuzen Kyushu. Goude e varv reuzeudik, e-unanik, e kouezhas ar vosenn hag ar sec'hor war ar vro ha mervel a reas mibien an Impalaer Daigo an eil war-lerc'h egile. Skoet e veze ingal Hall Degemer ar Palez Meur (shishinden) gant al luc'hed ha reuziet e voe kêr gant kaouadoù avel tourmant ha dour-beuz sizhunvezhioù-pad. Lakaet e voe ar gwalennoù-se war gont spered kounnaret Sugawara marvet en harlu ha savet e voe un templ shinto anvet Kitano Tenmangu e Kyoto, gouestlet dezhañ. Adroet e voe e gargoù hag e ditloù da Sugawara goude e varv ha diverket e voe eus ar marilhoù kement meneg a rae anv eus e vuhez en dispell. Douekaet eo bet Sugawara evel Tenjin-sama, pe kami pe gouzieg. Hiziv an deiz ez eus kalz a demploù en e enor e Japan.
Gant sugawara e voe divizet paouez gant kannaderezh an Impalaer da Sina e 894, dre ma soñje dezhañ ne oa ket ken skedus an dierniezh Tang ken.
Yezh VO
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh VO evit komz eus yezh ganti da frammadur kevreadurezhel diazez an urzh verb ("V") - renadenn ("O"), da lâret eo e teu ar verb dirak ar renadenn.
Doareoù
Tri doare ez eus:
André Malraux
André Malraux, ganet e Pariz an 3 a viz Du 1901 ha marvet e Créteil an 23 a viz Du 1976, (e anv gwir oa Georges André Malraux) oa ur skrivagner, kantread ha politikour gall.
Yezh VO
Istor an termen
Gant W. P. Lehmann e oa bet kinniget da gentañ kenstrollañ ar c'hwec'h isdoare e daou doare urzh-gerioù pennañ (yezhoù VO ha yezhoù OV) e diabarzh e framm teorikel anvet "Pennaenn Diazez al Lec'hiadur" (FPP: Fundamental Principle of Placement), oc'h arguzenniñ n'eo ket dre ret ar rener elfenn bennañ ur frazenn.
André Malraux
Yaouankiz
Abalamour da zizimeziñ (e 1905) e dud, Malraux a voe desavet gant e vamm hag e vamm-gozh. Pa oa 14 bloaz e voe degemeret e uhel-skolaj ar straed Turbigo (dont a raio da vezañ al lise Turgot). Er mare-mañ e veze o tremen e amzer er stalioù-levr, er sinema, er c'hoariva, mirdioù, sonadegoù, hag all, hag all. Disachet kennañ e deuas da vezañ gant al lennegezh arnevez.
E 1918 e voe nac'het dezhañ bezañ degemeret el lise Concordet ha dilezel a reas e studioù. James ne dapas e vachelouriezh. Met e lec'h d'e bellaat eus al lennegezh e voe ar c'hontrol, ivoulet e deuas muioc'h c'hoazh gant ar skrivañ. Krouiñ a reas darempredoù gant strolladoù arzel ar gerbenn hag embann a reas e gentañ oberennoù (teoriennoù lennegel, buruteladennoù ha krouadurioù personel). Malraux a laras diwar-benn krouadurioù ar maread-se e oant krouadurioù "farfelues". An arzourien oant levezhonet gant an expressionisme alaman, barzhoniezh Apollinaire pe Max Jacob. Tudenn Clappique en e levr La Condition Humaine a zo skeudenn ar spered iskis-se.
Troioù-kaer ar Reter
E 1921 e dimezas gant Clara Goldschmidt. Aozañ a rae un dastummadeg en embannadurioù Sagittaire. Goude un niver uhel a veajoù e Europa a-bezh e zeas en Indez-Sina c'hall gant Clara a-benn laerañ un nebeud delwennoù hag o adwerzhañ. A-drugarez d'an tro-kaer-mañ e skrivas La Voie Royale. Harzet e voe met gellout a reas distreiñ e Pariz goude tabutoù ha renkamantoù diplomatel. Disachet gant ar vuhez trevadennel e zeas en dri en Indez-Sina c'hall evit krouiñ ur gazetenn enep-trevadennel: "L'Indochine enchaînée".
Coronel Fabriciano
Coronel Fabriciano zo ur gêr eus Brazil e stad Minas Gerais. 110 290 a dud a oa o vevañ enni e 2020.
André Malraux
Troioù-kaer ar Reter
D'an 23 a viz Kerzu 1923, Malraux a zo bet harzet e Phnom Penh gant e vignon Louis Chevasson. Abalamour da bostadurioù fall e voe rivinet Clara, neuze Malraux a divizas laerañ un tamm eus livadurioù templ Banteay Srei e Angkor a-benn d'e adwerzhañ. E miz Gouere 1924 e voe kondaonet da vezañ toull-bac'het e pad teir bloaz. Clara a voe laosket da gostez gant ar justiz hag e distroas e Bro-C'hall e lec'h ma c'houlennas sikour digant uhel-speredoù ar maread evel Marcel Arland, Louis Aragon, André Breton, François Mauriac, André Gide ha Max Jacob. Goude ur c'hlemm, kastiz Malraux a voe bihanaet (ur bloaz) met gellout a reas distrieiñ e Bro-C'hall e miz Du 1924.
Coronel Fabriciano
Ur banniel hag ur c'han ofisiel he deus ar gumun.
André Malraux
Troioù-kaer ar Reter
Distreiñ a reas da Saigon, e lec'h ma grogas da c'hoari gant an hoalerezh, kregiñ a reas da grouiñ ur mojenn tro dro d'e bersonelezh. Em diskouez a rae evel un dandy dispac'her, gwarezour ar re woanet, stourmer ar justiz. D'ar 7 a viz Even 1925, e voe embannet da vat ar gazetenn L'Indochine. Ar gellaouenn a dage gouarnour ar C'hochinsina, ar bankoù, ar c'hoñversanted uhel, an alouberien deuet eus ar bed Kornogour, talhioù uhelwar ar riz hag all, hag all... Difenn a rae mennozhioù ar c'hevatalded, ar frankiz ha personelezh ha stourm Ho-Chi-Minh. Goude an emsavioù poblek, e voe drastus moustrerezh ar galloud.
Ganedigezh un dudenn
Mojenn Malraux a zo ganet da vat er c'houlz-se. Deuet eo da vezañ "An neb a stourmas e Sina". Kenderc'hel a reas da c'hoari gant ar c'haozioù-se, betek ma teufent gevier: Malraux haroz emsavioù Kanton e 1925, stourmoù Shangai e 1927. E pad ar c'houlz-se e skrivas Les Conquérants, en ur c'hendeuziañ ar wirionez hag an ijin. D'ar mare se e en em kinnig evel un ezel eus renerezh strollad dispac'hour Annam, ha komiser ar C'huomintang.
Distreiñ a reas da Vro-C'hall e 1926. Malraux a grogas da labourat evit Gaston Gallimard evel rener arzel. E 1932 e skrivas La Condition Humaine, ur romant dostoïevskian, da uhelat, hervez tud zo, d'ar memes renk eget Братя Карамазови (Bratja Karamasowy)/Ar vreudeur Kramazov, hag a oa evit Malraux, evel eget T.E. Lawrence, evel ar pemvet aviel. Malraux a envelas e levr ur reportage diwar-benn ur prantad luziet eus istor Sina. Reiñ a reas da voustrerezh Tchang Kaï-chek un awen kazi barzhel hag o tennañ da ijinoù an hunvre, da brederioù ha usvedonioù huñvreel: ul levr o c'hoari gant tennder an emskiantoù etre ar bed fetis ha feulz, hag ur bed disammus ha speredel.
Da vare an embannadur, Malraux a zo deuet da vezañ brudet a drugarez d'ar priz Goncourt. Kreñvat a reas nerzh ar gevier o sevel e vojenn, dre uhelat e garg ijinet d'ar renk a gomiser er C'huomintang e Indosina hag e Kanton. Hoalerezh ha nerzh e bersonelezh a zo deuet da vezañ kreñv kenañ. An holl a gred ez eo ar wirionez: memes Leon Trotski a rebechas da v/Malraux traoù n'en devoa ket graet.
Kenderc'hel a reas e labour e ti-embann Gallimard e lec'h ma savas levrioù diwar-benn arzourien evel Leonardo da Vinci, Johannes Vermeer, hag all. Dizoleiñ ha lakat a ra war wel er vro skrivagnerien evel D.H. Lawrence, William Faulkner, Dashiell Hammett. Gant Clara, e veajas e bed an Oriant. E Arabia e dremenas kalz amzer gant an nijer Cornington-Molinier. Evit kavout ur reizhegezh d'e veaj (rak ar gazeten L'Intransigeant a baeas ar fraejoù) e lakas da grediñ en devoa dizoloet ker rouanez Saba. Met buhan awalc'h, e voe dizoloet lost al leue, abalmour d'ar fotoioù bet kaset gant Malraux d'ar gellaouenn.
Ar stourm enep-faskour
D'an 30 a viz Genver 1933, ez eo bet kemeret ar galloud gant an NSDAP e Alamagn. Malraux a implijas e vrud evit gouzav an dud eus arvar ar faskouriezh hag an naziegezh. Kemer a reas perzh en Association des écrivains et artistes révolutionnaires krouet nevez'zo gant Paul Vaillant-Couturier ha Maurice Thorez ha renet gant André Gide. Met n'eo ket en e vlaz en emvodoù komunour ha dispac'hour. En desped da-se e veajas e Rusia e lec'h ma gejas gant Sergei Eisenstein evit ur raktres: ober ur film savet diwar La Condition Humaine.
E miz Gwengolo 1933, e voe kroget gant prosez Dimitrov, an neb a zo bet lakaet bourc'h ar pec'hedoù gant an nazied evit gwall-tan ar Reichstag. Toull-bac'het e voe goude-se. Malraux ha Gide a rejont war dro ur strollad-kefridi o labourat d'e zieubidigezh. En desped da vezañ tuet a gleiz war an dachenn politikel, Malraux a chom trubuliet gant an darempredoù iskis etre Hitler ha Staline. E verc'h a zo bet ganet e pad ar vloavezh 1933, anvet eo bet Florence.
Brezel diabarzh Bro-Spagn
D'ar 17 a viz Gouere 1936, un irien broadelour renet gant un nebeud jeneraled (Sanjurjo, Mola, Franco, Cabanillas, Fanjul, Goded ha Queipo de Llano a glask kemer ar galloud e Bro-Spagn. Brezel diabarzh Bro-Spagn a grog, padout a raio 30 miz. Evit enebiñ ouzh an taol-stad-se, e voe roet armoù d'ar bobl, kreñvaet e voe kerioù evel Madrid, Barcelona, Valencia, Malaga ha sikouret e voe ar stourmerien e Bro-Euskadi.
Malraux a za kuit da Vro-Spagn, e lec'h ma grouas an iz-skouadron a girri-nij anvet España. Gant un ugent karr-nij bennak (Potez 540), e stourmas a-enep d'an aerlu alaman hag italian deuet da sikour ar renad broadelour. Diwezharoc'h e teuas a-benn da prenañ dek Bloch 200. Em staliañ a reas gant ar skouadron e Madrid. Kemer a reas penn España gant ar renk coronel (koronel). D'ar mare-se, Malraux a vuhezie ar pezh a voueto diwezhatoc'h e romant, L'Espoir. Hep skiant-prenet war tachenn an aer-lu, e gemeras perzh d'ar stourmoù en aer. Gwelout a rae ar brezel gant ur sell romantel: ar stourm gwirion a zo graet evit ur rann a uhelidi hervezañ.
E vojenn a zo brasat a feur ma dremen an emgannoù. E kreiz un brezel drastus, e deu a-benn da aozañ ur saloñs lennegel gant brasañ stourmerien/skrivagnerien ar mare: Ernest Hemingway (memes ma ne en emglev ket mat gant Malraux), Rafael Alberti, John Dos Passos, Ilya Ehrenbourg, Mikhail Koltzov, Antoine de Saint Exupéry ha Pablo Neruda.
Gant ar skouadron España, e tagas ar koronel Yagüe, ha dre-se, daleat seziz Madrid gant ar faskourien. Memes a-enep d'ar c'hirri-nij alaman Junker, izili ar skouardon a raent burzhudoù: ar maout a zae ganto kazi bepred er stourmoù en aer. Kemer a reas perzh e bombezadegoù an Alcazar e Toledo. Gant daou karr-nij, e tagas Teruel ha hent Zaragosa a-benn distruj an aer-lu faskour. Malraux a voe gloazet e pad an taol, met an eil karr-nij a deuas a-benn da zistruj ar c'hamp. Dibenn an iz-skouadron a zo o tostaat abalamour d'ar fed ma'z eus nebeutoc'h nebeutañ a girri-nij. Madrid saveataet, met Malaga kollet, kan mil den o divroañ, heskinet gant an aer-lu italian. Strollad-renañ an arme e Valencia a c'houlennas da v/Malraux mont da enebiñ ouzh an heskinerien ha da wareziñ an divroidi. Labour diwezhañ an iz-skouadron España'.
Ur wech distroet e Bro-C'hall evit prezegenniñ diwar-benn ar brezel, n'eo ket muiñ gwelet gant ar vourc'hizhien evel gounezer ar Goncourt, pe ar skrivagner o kontañ e veajoù, met ur stourmer, bet o lazhañ tudoù e Bro-Spagn. Ober a rae aon. Mont a reas da Stadoù-Unanet Amerika. Pedet eo da brezegenniñ ha da aozañ tabutoù er skolioù-veur. Mont a reas e darempred gant tudennoù meur ar vro: William Saroyan, Myriam Hopkins, Marlene Dietrich, Yehudi Menuhin ha Maurice Chevalier. Ur gazetenner a c'houlennas dezhañ perak e oa ret ha perka e zae da vevañ danjer ar brezel diabarzh, perak stourm evit Bro-Spagn? Ha respontiñ a reas:"Because I do not like myself...". Plijet e oa gant an intelektualed, met ar gouarnamant Roosevelt a sonjas tennañ dezahñ e visa, evit abegoù emzalc'hioù dispac'heour.
Embannañ a reas L'Espoir e 1937. E Bro-C'hall, an tu dehou a kondaonas ar romant-se. Prientiñ a reas ur film tennet eus al levr gant ur pall simpl: degas an amerikaned e-barzh an darvoudoù e Europa. E-penn kentañ, ar film a zo bet savet e Barcelona, dindan bombezennoù ar faskourien, met rankout a reas e echuiñ ar film en ur studio e Joinville.
An eil brezel-bed
Pa krogas ar brezl e 1939, Malraux a glaskas d'en emouestalñ en ar-lu gall, met a-benn ar fin e voe kemeret evit bleniañ en tankoù gall. Met paket e voe gant an alamaned. Tec'hout a reas kuit un tamm diwezhatoc'h war-zu an dachenn dieub. Nac'hañ a reas kinnig Sartre evit kemer perzh er strollad stourm Socialisme et Liberté. Met Malraux na fizie nemet an armer soviedel pe an amerikaned. En desped da ginnigoù lieseurt, ne fell ket dezhañ advevañ drouziwezh Bro-Spagn en ur vro ac'hubet. Neuze e gav gwelloc'h chom bac'het en ur c'hasteling e Corrèze e lec'h ma laboure noz ha deiz war al lenegezh. Kregiñ a reas da skrivañ La lutte avec l'ange, Le démon de l'absolu ha La psychologie de l'art. Pell eus ar brezel ha trouzioù ar bed, ne fiñvo ket eus e c'houdor lennegel.
Met d'an 21 a viz Meurzh 1944 e voe harzet e vreur bihan, Roland Malraux, gant ar Gestapo. An dra-se a dennas Malraux deus e gousk. Mont a reas d'an Dordogne, e lec'h ma deuas da vezañ ar c'horonel Berger (anv haroz e romant Les noyers de l'Altenburg, evit ur wech eo an ijin hag a za da wir). Ne ouezer ket penaos, met e nebeutoc'h eget tri miz, en ur vont eus ur c'hastel d'un all, deus ur vougev d'eben, e deuas a-benn da unaniñ rouedadoù lieseurt ar rezistañs ranvroel. Met poaniat a ra memestra d'en em lakat war wel ha da vezañ gwelet gant siriusted. Kemer a reas perzh e gwall-daolioù a-enep d'an hentoù houarn ha a-enep bagadoù ar Wehrmacht hag ar bagad SS Das Reich.
Ministr De Gaulle
Pedet e voe evit mont e darempred gant ar jeneral De Gaulle. Dont a reas da vezañ ministra ar c'hellaouiñ e c'houarnamant da c'hortoz. Mouezh De Gaulle eo bremañ. Un trc'h war ar baourentez en eus bevet eo ar c'harg-se. Met Malraux a dreuzfurmas e vaodiern eus ar c'hellaouiñ en ur vaodiern sevenedurel. Gant ar galloud sevenadurel-se e fell dezhañ levezhoniñ pep tachenn, eus an deskadurezh betek an industriezh. Da skouer eilpennañ, er skol, ar c'hentelioù diwar-benn sterioù Bro-C'hall gant ur film diwar-benn ar sterioù-se. Pe degas an arz hag ar sevenadur betek al labouradegoù. Tamm ha tamm e lak da vont mennozhioù evel hini ar renad prezidantel evit Bro-C'hall. Sekretour jeneral Malraux a zo ur jeneral FFI yaouank awalc'h: Jacques Chaban Delmas, hag e rener cabinet a zo Raymond Aron. Pa De Gaulle a roio e zilez, Malraux a zeas kuit eus ar maodiern. 45 bloaz e oa, ha dija ministr war e leve.
Gant sav-poentoù nevez, enebourien nevez: n'eus den bet ken evit gouzañv anezhañ eus tu ar c'homunisted. Mignoned bras evel Louis Aragon a grogas da vurutelañ a-enep da v/Malraux. E-pad ar prantad anvet e galleg La traversée du désert (tro-lavar ijinet gantañ) e c'hell kavout amzer evit skrivañ La voix du silence, La métamorphose des dieux, Saturne. E-pad ar c'houlz-se, ar jeneral De Gaulle a skrivas e Mémoires de guerre.
Pa ar pevare republik a voe tost da darzhañ, abalamour da gudennoù brezel Aljeria, n'ez eus nemet ar jeneral De Gaulle hag a c'hell diskoulmañ an aferioù. Ur wech c'hoazh e vez kavet De Gaulle ha Malraux, kichenn ha kichenn er memes stourm. Krouet e voe gouarnamant De Gaulle d'ar 1añ a viz Even 1958. Karg Malraux a voe hini ar c'hellaouiñ, dipitet e voe, fellout a rae dezhañ bezañ ministr an diabarzh, "Un ministre à poigne". E garg a ra war dro ar sevenadur gall hag e c'halloudegezh skignus. Dont a reas da vezañ mouezh Bro-C'hall ha mouezh ar renad, e Iran, India, Japan... Kejañ a reas gant Aimé Césaire, Nehru. Etre 1959 ha 1960 e zeas da stourm evit difenn reizhegezh ha reizhveli Bro-C'hall: e Uruguay, Mec'hik, Argentina, Peru.
Met buhan awalc'h, Malraux a voe adpaket gant kudennoù brezel Aljeria. Graham Greene a embannas e barzh Le Monde, ur pennad anvet Lettre ouverte à André Malraux. Le manifeste des 121 a zo ur roll a 121 dinadur. En o zouez, hini Florence Malraux, deuet da vezañ sevenerez filmoù. Mut a chomo Malraux. Met dre guzh, hag abalamour da c'houlennoù ha klemmoù Albert Camus pe Jean Daniel, e zieubas prizonidi aljerian ha stourmerien eus ar c'hampoù ha toull-bac'hoù gall. Hag harpañ a reas hep mar Jean-Louis Barrault hag a oa o leureniañ Les Pravents skrivet gant Jean Genet, ur pezh-c'hoari burutelus diwar-benn brezel Aljeria. Putsch ar jeneraled a voe aozet e miz Ebrel 1961. Malraux, dihunet gant an tarzadenn-se, a zisklerias e pad kuzul ar ministred: "Je monterai dans le premier char contre les insurgés...". An OAS a respontas dezhañ dre bombezenniñ e di e Boulogne. Sinet e voe emglevioù Evian c'hwec'h sizhun diwezhatoc'h.
Ibiz hadeda
An ibiz hadeda a zo ur spesad evned, Bostrychia hagedash an anv skiantel anezhañ.
André Malraux
Ministr De Gaulle
Goude-se e labouras da emled ar sevenedur e Bro-C'hall. Fellout a ra dezhañ ober evit ar sevenadur ar pezh en eus graet Jules Ferry evit an deskadurezh. Lakat a ra kempenn monumantoù ar vro da vont. Krouiñ a reas ur servij a enklaskoù ha furchadennoù arkeologel. Netaat ha rempenn a reas tiegezhioù kozh Pariz. Ha krouiñ a reas Les maisons de la culture.
Ibiz hadeda
Dont a ra e anv eus ar c'hri (Haa-haa-haa-de-dah) a vez taolet gantañ p'emañ o nijal pe p'emañ tapet dic'hortoz-kaer.
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika issahara.
André Malraux
Ministr De Gaulle
E-pad manifestadegoù miz Mae 1968, e kemeras perzh d'ur manifestadeg kengres gant De Gaulle. Gwallgaset e voe gant mediaoù an tu-kleiz. Rebechet e veze dezhañ nonpaz lakat e gomzoù da glotañ gant e oberenn hag e harpoù politikel. Un tammig diwezhatoc'h e varvjont e daou vab, Gauthier ha Vincent (21 ha 18 bloaz) en ur wallzarvoud war an hent. Prezegenniñ a reas pa voe kaset korf Jean Moulin er Panthéon. Beajiñ a reas e Sina, e lec'h ma gejas gant Mao Zedong. Chom a reas leal da De Gaulle betek fin e garg, mont a reas kuit eus ar gouarnamant er memes koulz eget ar jeneral. Malraux a voe unan eus ar re nemetañ degemeret mat gant De Gaulle betek fin e vuhez. Pa varvas ar jeneral d'an 10 a viz Du 1970. Disleriañ a reas "Voici fini le temps de cet homme et le mien...". Fin ur seurt "kouplad" diskrivet en e levr Ces chênes qu'on abat: ur skrivagner o mennout ar galloud, hag ur penn stad ivoulet gant huñvreoù a skritur.
Fin buhez
Echuiñ a reas La métamorphose des dieux ha lakat a reas ul lavarenn boudhaeg e digoradur al levr "L'éléphant est le plus sage de tous les animaux, le seul qui se souvienne de ses vies antérieures, aussi se tient-il longtemps tranquile, méditant à leur sujet...". Gant Jean-Paul Sartre ha Claude Mauriac e stroumo evit dieubidigezh Regis Debray, emprizonet e Bolivia. Fellout a rafe dezhañ mont d'ar Bangladesh a-benn krouiñ ur skol guerilla. Graet vez goap outañ. Kejañ a reas gant Richard Nixon, peogwir e felle d'ar prezidant amerikan kejañ gant un den en eus komzet gant Mao.
Aterset e voe e pad ur c'hant eurvezh bennak en e liorzh gant ar chadennoù skignwel. Prezegenniñ a reas diwar-benn ar pezh en deus bevet, e levrioù, e sonjoù. Komz a reas diwar-benn Alexandre, Michelet, Trotski, Mao, Nietzsche, Hitler, Staline, Doue, brezel Bro-Spagn, ar geishaed, an Oriant, ar marv...Antimémoires dre gomz a-benn ar fin.
Mervel a reas d'an 23 a viz Du 1976.
Mato Grosso do Sul
dehou|thumbnail|Kuzh-heol e [[Pantanal.]] Mato Grosso do Sul (distagadur portugalek: [ˈmatu ˈɡɾosu du suw]) a zo unan eus stadoù Brazil, e mervent ar vro. Er rannvro Centro-Oeste. Campo Grande eo ar gêr-benn. Er su hag er mervent e sko ouzh Bro-Baraguay, er c'hornaoueg e sko ouzh Bro-Volivia, a-hend-all e stok ouzh stadoù Mato Grosso ha Goiás en norzh, Minas Gerais er biz, São Paulo er reter, ha Paraná er gevred.
André Malraux
Lavarennoù
André Malraux o komz e pad savidigezh delwenn Félix Eboué e Cayenne:
Mato Grosso do Sul
Istor
Disrannet eo bet diouzh Mato Grosso e 1977, ha lakaet da dalvezout e 1979.
Cheñch anv
Kaoz a vez da gemm an anv (abalamour da anv ar stad amezek Mato Grosso) ha d'hec'h envel Pantanal, a zo bro ar geunioù en ul lodenn anezhi, pe c'hoazh Maracaju, anv un aradennad venezioù a dreuz anezhi.
André Malraux
Lavarennoù
Lavarenn diwar-benn André Malraux: « Malraux traverse l'histoire du siècle comme une épée les entrailles du taureau » (Jean Lacouture)
Pierremont
Pierremont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kakemono
Ur roll gant div vazhig eo ur c'h-kakemono (掛物), graet anezhañ kakejiku (掛軸) peurliesañ. Implijet e vez alies evit al livadurioù hag ar c'haerskrivadurioù japanat.
Marc'h-houarn a-blaen
Ur marc'h-houarn a-blaen zo ur seurt marc'h-houarn graet evit bezañ kaset war-raok gant un den o troadikellat en e c'hourvez, pe en e hanter c'hourvez, gant e zivhar a- blaen.
Emañ an troadikelloù er penn a-raok, hag e-lec'h un dibr ez eus ur seurt kador gant ur c'hein da harpañ outañ. Bihanoc'h e vez ar rod a-raok peurvuiañ. A-us d'an daoulin e vez ar varrenn-stur, pe dindan revr ar blenier.
Kakemono
right|225px
Marc'h-houarn a-blaen
Istor
Gant Charles Mochet an hini e voe krouet ar c'hentañ marc'h-houarn a-blaen. Pederrodek e oa, da reiñ tro d'e vab da vont war an hent hep bezañ diskaret gant ur c'harr. Goude e krouas marc'hoù-houarn pederrodek gant div azezenn a reas «vélocar» anezho, <!--ancêtre des vélomobiles, qui fut un succès en France, dans un pays ruiné par la Première Guerre mondiale, où la voiture était trop chère, et ce véhicule un moyen rapide de se déplacer.
Il créa aussi son premier vélocar à 2 roues, composé de roues de 50 cm de diamètre, d'une longueur de 146 cm et un siège ajustable. Il proposa à Henri Lemoine de participer à des courses cyclistes, afin de montrer la supériorité de son vélo sur les vélos classiques. Ce dernier refusa, peut-être par crainte du ridicule.
Kakemono
Graet e vez anezhañ e meur a stumm :
Marc'h-houarn a-blaen
Istor
Francis Faure (qui n'avait aucun lien de parenté avec Benoit Faure) accepta ce défi. Les autres cyclistes se moquèrent de lui au début de la course, mais il les devança rapidement d'une large tête.
Il gagna ensuite toutes les courses contre les meilleurs cyclistes d'Europe.
Manuel Morand un coureur routier, gagna le Paris-Limoges en 1933 sur un vélocar construit par Charles Mochet.
Le 7 juillet 1933, Francis Faure battit le record de l'heure à vélo en effectuant 45,055 km en 1 heure. Le précédent record était alors de 44,247 km en 1 heure, effectué par le champion Oscar Egg, 20 ans plus tôt.
Kakemono
Dirollet e vez evit lakaat anezhañ e-pign ouzh ar voger, da skouer en un Tokonoma.
Baou rous
Ar vaou rous (liester : baoued rous) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Buteo rufinus an anv skiantel anezhañ.
Marc'h-houarn a-blaen
Istor
Le 3 février 1934, une commission de l'Union Cycliste Internationale déclara que ce type de vélo n'était pas acceptable pour les courses, et retira son titre du record de l'heure à Francis Faure. Ce vélo devait alors être interdit des compétitions de l'UCI.
Baou rous
Anvet e voe Falco rufinus da gentañ-penn (e 1829) gant an evnoniour alaman Philipp Jakob Cretzschmar (1786-1845).
Marc'h-houarn a-blaen
Istor
Aujourd'hui des records de plus de 85 km en 1 heure ont été atteints avec des versions modernes de ce type de vélo. Le 18 septembre 2008, le canadien Sam Whittingham devient l'homme le plus rapide au monde en atteignant 132,5 km/h sur le plat, sans l'aide d'aucun moteur. Sa performance ne tient pas tant à des capacités physiques hors normes qu’à l’extraordinaire rendement de sa machine, le Varna Diablo II : un vélo un peu spécial entouré d'un carénage aérodynamique et dont la position de pédalage est horizontale. Autre particularité, le Varna est un modèle à traction, c'est-à-dire à roue avant motrice et directrice. Pour le reste, il ne s’agit ni plus ni moins que d'un vélo comme les autres avec un pédalier, deux chaînes (pour faciliter la transmission sur la roue avant et obtenir un développement suffisant), des pignons, deux freins et un guidon dont la forme est adaptée à la géométrie de l'ensemble. Malgré son aspect qui paraît à l'heure actuelle encore étonnant pour le grand public, le Varna ne comporte aucune innovation. Il est l’aboutissement de l’évolution naturelle de la bicyclette.
Baou rous
Boued
Bevañ a ra diwar grignerien bihan dreist-holl, hep ofer fae ouzh amprevaned, evned bihan, naered ha saorianed.
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
<!--Démarrer avec un vélo couché n'est pas aussi compliqué qu'il y paraît : en appui sur les deux pieds (un de chaque côté de la machine), bien assis dans le siège, on place un pied sur une pédale en reportant son poids sur celui qui est resté au sol, le temps de donner la première impulsion sur le pédalier. Une fois lancé, on peut tout de suite relever le second pied et commencer à pédaler normalement. Il y a d'autres avantages mais aussi des désavantages. Au chapitre des avantages, on peut noter la récupération physique plus rapide, l'excellente visibilité naturelle vers l'avant sur 180° sans contrainte dans le cou, au chapitre des désavantages il faut noter une mauvaise visibilité vers l'arrière qui impose l'utilisation d'un rétroviseur, le manque de ventilation dans le dos. Mais du point de vue de l'utilisateur, globalement les avantages et la sensation de vitesse font largement oublier les inconvénients.
Kakemono
Gallout a ra bezañ kemmet aes hervez an imor pe ar mare-bloaz.
Baou rous
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad :
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
Comme le vélo couché est sensiblement plus long (de par son empattement) qu'un vélo classique, on utilise moins le guidon que l'inclinaison du vélo pour engager un virage, contrairement au vélo classique. Ceci est d'autant plus vrai que la vitesse augmente.
Baou rous
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar vaou rous en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
Les vitesses que l'on peut atteindre avec un vélo couché, le fait qu'il soit particulièrement stable même très chargé (en raison de son centre de gravité très bas), et le faible diamètre (en général) de sa roue avant justifient qu'il soit fréquemment équipé de freins à disques. Son aptitude à rester stable avec un important chargement le fait aussi souvent utiliser comme vélo de randonnée (parfois avec le secours d'une remorque pour augmenter la charge utile transportée).
Kakemono
Ar c'hkakemonoioù a oa degaset e Bro-Japan e-pad ar marevezh Heian. Skeudennoù boudhaat e oa da gentañ, pe evit kaerskivañ, pe ar waka. Adalek ar marevezh Muromachi e teue gweledvaoù, bleuñv ha laboused, poltredoù ha barzhoniezh da vezañ an temoù muiañ-deuet.
Calais
Calais (en izelvroeg: Kales, e flandrezeg kornôgel: Cales) a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais e Bro-C'hall. Pennlec’h Arondisamant Calais eo. Kêr bobletañ an departamant eo.
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
Il existe également des versions de tandem couchés.
Calais
An anv
Meur a zisplegadur zo d'an anv. Hervez Xavier Delamarre e teufe eus ar ger galianek caleto-, kalet, a gaver en anv Caleti, Caletes, pobl eus Galia he deus roet hec'h anv d'ar pays de Caux.
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
Le vélo couché est encore souvent fabriqué en petites séries, voire artisanalement, ce qui porte son prix moyen au-dessus de celui des vélos classiques de même gamme.
Kakemono
Hiriv an deiz e vez implijet kakemonoioù evit displegañ tudennoù animeoù pe mangaoù, pe c'hoazh tudennoù filmoù kung fu. Implijet e vezont ivez evit bruderezh e bed ar c'hehentiñ.
Calais
Istor
E Norzh Pikardi e oa Calais, e-kichen Artez ha Flandrez. Tremen eo meur a wezh dindan sujite Bro-Saoz hag hini Bro-C'hall.
Marc'h-houarn a-blaen
Ar marc'h-houarn a-blaen
Le pratiquant du vélorizontal (vh) est un vhiste. -->
Notennoù
<References/>
Roll an tresadennoù-bev gant Donald Duck
Setu amañ roll an tresadennoù-bev gant Donald Duck enno.
1934
<!--*The Wise Little Hen, released on 9 June 1934
1940
<!--
1950
<!--
Acrochordidae
Acrochordidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev eus kornôg India betek Filipinez hag Aostralia. Acrochordus eo ar genad nemetañ ennañ.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1908
Aet e oa kuit an Dro eus Pont ar Jatte (Pariz) war-du an norzh hag ar reter a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar c'hornôg : heñvel-mik eo an hentad ouzh hini 1907.
36 reder hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar 110 o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Pnareg
Ur yezh kasek eo ar pnareg. Perc'henn a ra da familh ar yezhoù monek-kmerek ha komzet eo gant 88.000 a dud e stad Meghalaya, en India ha war vevenn gant Bangladesh.
Minamoto no Yorimasa
Minamoto no Yorimasa (源頼政)(1106-1180) a oa e penn armeoù Minamoto e deroù brezel Genpei. Emgannoù a oa bet etre klanoù ar Vinamotoed hag an Dairaed e-pad dekvedoù. Yorimasa, ur barzh anezhañ, a glaskas chom er-maez eus an tabutoù politkel. E-pad ur frapad, zoken, e teuas a-benn da vezañ mignon gant Taira no Kiyomori. E-kerzh emsavadeg Heiji e savas, klouarik, a-du gant re dTaira ha reiñ a reas an tu dezho da kemer lec'h Minamoto. Koulskoude, d'ar mare m'en em dennas ent ofisiel eus e gargoù en arme Kiyomori e 1179 e oa distro Yorimasa war e soñj da stourm a-enep d'e glan. E miz Mae 1180 e kasas ur galv da holl bennoù ar re Vinamoto ha d'an temploù ha manatioù bet graet gaou outo gant Kiyomori.
Kregiñ a reaes brezel Genpei ent ofisiel gant emgann Uji e 1180. Yorimasa en doa kemeret penn lu ar Vinamotoed, skoazellet gant menec'h brezelourien eus Miidera mennet da zifenn ar Byodoin.
Daoust d'ar venec'h bezañ freuzet plankennoù ar pont a gase d'an templ e teuas a-benn an Dairaed da vont dreist an difennoù ha preizhet e voe an templ ganto. Emlazh Minamoto no Yorimasa dre lid ar seppuku eo kentañ meneg emlazh ur samourai bet faezhet.
Daveennoù
Sansom, George (1958). 'A History of Japan to 1334.' Stanford, California: Standford University Press. pp 278-9.
Terry Spencer
Terry Spencer (18 Meurzh 1918 – 8 C'hwevrer 2009) a oa ul luc'hskeudenner stadunanat.
E-pad an Eil brezel bed e oa loman er Royal Air Force.
Da c'houde eo bet ul luc'hskeudenner brudet : e-pad 20 vloaz en deus labouret evit ar gelaouenn Life. Heuliet en deus ar strollad The Beatles hag un toullad brezelioù en Afrika, Azia hag ar Reter-Nesañ.
Minaoued
Ur minaoued zo ur benveg d'ober toulloù el lêr, implijet gant ar gereon hag ar votaouerien-lêr.
Anv a vez graet a-wechoù eus ar minaoued evel eus kalc'h ur gwaz.
Drevezadenn (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen drevezadenn (saozneg : calque) war dachenn ar geriaouiñ hag an dermenadurezh evit komz eus ur ger pe un termen amprestet digant ur yezh all en ur dreiñ ster elfennoù an termen orin ger-ha-ger pe gwrizienn-ha-gwrizienn, da skouer "skrab-oabl" troet ger-ha-ger diwar ar saozneg "skyscraper" pe "logodenn" war dachenn an urzhiataerezh troet ivez diwar ar saozneg "mouse".
Disheñvel eo un drevezadenn diouzh un amprest degemeret en ur yezh war-eeun digant unan all hep na vije troet an elfennoù orin.
Drevezadennoù ha/pe amprestoù bet kemmet o stumm orin eo anvioù deizioù ar sizhun e brezhoneg, troet, evel e meur a yezh europek all hag evel an holl yezhoù keltiek, diwar al latin :
Alies e kaver an hevelep drevezadenn e meur a yezh war un dro peurliesañ abalamour d'al liammoù sevenadurel kenetreze, da skouer :
Ibiz jave brizh
An ibiz jave brizh a zo ur spesad evned, Bostrychia rara an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Lampribis rara (kentanv) da gentañ-penn (e 1897) gant an tri skiantour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937) hag alaman Ernst Hartert (1859-1933) hag Otto Kleinschmidt (1870-1954).
Boued
Hollzebrer eo ar spesad.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Liberia da gKameroun, Gabon, Republik Demokratel Kongo ha biz-pellañ Angola.
Anomalepididae
Anomalepididae (pe Anomalepidae) zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered n'int ket binimus hag a vev e Kreiz ha Suamerika.
918
Diwar-benn bloavezh 918 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 918
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 918
Rainbow Warrior
Orin an anv
Dont a ra an anv-se eus ur vojenn eus Amerika an Norzh. Hervezi e vo lakaet ar bed en arvar un deiz gant lontegezh an dud hag e teuio soudarded ar ganevedenn (Rainbow Warriors e saozneg) da saveteiñ anezho.
Ar Rainbow Warrior I
E 1985 en doa c'hoant Greenpeace da lakaat an arnodoù nukleel gall da baouez, dre-se e oa bet dibabet kas ar vag war al lec'h. War an hent e chomas a sav e porzh Auckland, e Zeland Nevez, ar servijoù kuzh gall a lakas ar lestr da darzhañ, lazhet e voe ur Portugalad war vourzh, kaset al lestr d'ar strad, ma krogas neuze Afer ar Rainbow Warrior ha kudennoù politikel ha mediaouek.
Ar Rainbow Warrior II
Savet e 1957 evel lestr-roueder, ar Grampian Fame a zo bet adprenet e 1987 gant Greenpeace. Goude labourioù bras e vo lakaet al lestr en dour d'an 10 a viz Gouere 1989, 80 deiz goude peñse lestr kentañ Green Peace. Marilhet eo en Amsterdam gant ar c'hod PC 8024.
War al lestr ez ur vag hors-bord ha pevar c'hanod.
Oberennoù
Un nebeud filmoù diwar-benn ar vag a zo bet sevenet evel : The Rainbow Warrior Conspiracy (1989), The Rainbow Warrior (1992), ha filmoù gall Operation Rainbow Warrior ha Le Rainbow Warrior (e 2006 an daou).
Strolladoù sonerien o deus graet dave d'ar Rainbow Warrior ivez, evel ar strollad belgiat Cobalt 60, ar strollad The Bats a Zeland-Nevez hag ar strollad metal Rata Blanca eus Arc'hantina. Geffen Records o deus enrollet ur bladenn doubl anvet Greenpeace Rainbow Warriors e 1989 gant kanaouennoù eus arzourien evel U2, INXS, The Pretenders, Talking Heads, Peter Gabriel, pe White Lion. Ar strollad svedat Europe en deus graet ivez un demo anvet "Rainbow Warrior" war ar bladenn "Le Baron Boys".
Levrioù zo ivez, unan anezho Eyes of Fire: The Last Voyage of the Rainbow Warrior, embannet er bloaz goude an darzhadenn, skrivet gant David Robie.
Tiegezh
E kevredigezh Mab-Den, an tiegezh pe ar familh (eus al Latin: familia) zo un ensavadur war un dro sokial, gwirel hag ekonomikel a gaver dindan stummoù disheñvel en holl gevredigezhioù, hervez an antropologour Claude Levi-Strauss. An tiegezh zo ur strollad sokial a vod tud zo liammet etrezo dre ar gwad pe dre liammoù kerentiezh sevenadurel. Er pep brasañ eus ar c'hevredigezhioù ez eo an ensavadur pennañ a dalvez da zesevel ha da sokialaat ar vugale. Un tiegezh, ennañ an tad, ar vamm, hag o bugale, a vez graet tiegezh nukleel anezhañ. Gallout a ra bezañ enebet ouzh an tiegezh ledan.
An tiegezhioù, en hor c'hevredigezh dreist-holl, o deus ur bersonelezh lezennel, un anv, ul lec'h annez hag ur glad. Krouiñ a reont etre o izili ur redi lezennel ha sevenadurel a gengred buhezegezhel ha danvezel, sañset o gwareziñ hag harpañ o diorroadur sokial, korfel ha santadurel.
An tiegezhioù, evel unanennoù sokializadur hag ensavadur diazez eus ar gevredigezh, zo un danvez studi evit sokiologourien an tiegezhioù. Ar c'henealogiezh eo studi an tiegezhioù, eus o lignezioù hag o istor. En Etologiezh pe e studi al loened, ez eur en em rentet kont ez eus strolladoù e kalz spesadoù zo damheñvel ouzh an tiegezhioù eus hor c'hevredigezh.
Kentañ derez a gerentiezh
En tiegezh gwelet adal an derez kentañ a gerentiezh emañ
An tiegezh ledan
Meur a zerez all zo :
Wanderwort
Er yezhoniezh e vez implijet an termen drevezadenn  (saoz.: wanderwort, diwar an alamaneg: wandern ("bale") + Wort ("ger"), liester Wanderwörter) war dachenn ar geriaouiñ hag ar dermenadurezh evit komz eus un hevelep ger pe termen implijet e meur a yezh e meur a sevenadur disheñvel betek ma n'haller ken goût pe hini a oa ar yezh orin.
E berr gozmzoù, ez eus ur wanderwort ur seurt amprest ispsial bet degemeret gant meur a yezh a-hed an amzer hep ma ouezer eus pelec'h e teuas er penn-kentañ.
Peurliesañ e oant bet roet da anavezout a-hed hentoù ar c'henwerzh, da skouer "sukr", "te", "kumin" ha "jinjebr" anavezet dindan stummoù heñvel a-hed ar Meurvor Habask a-bezh abaoe ar c'henwerzh da vare Oadvezh an Houarn d'an nebeutañ.
Sparfell
Ar sparfelled a zo evned-preizh deiz, an darn vrasañ anezho er genad Accipiter.
Spesadoù
E-touez ar sparfelled emañ : ...
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sparfelled en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Kanaouennoù
Kaoz zo e kanaouennoù zo eus  ar sparfell rous.
26
779 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0026 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Gwelet ivez
20er
Turkez
thumb|left|100px|Turkez ur c'halvez Un durkez zo ur benveg implijet da gregiñ en un dra bennak ha da sachañ warnañ, dreist-holl da dennañ tachoù ha poentennoù eus ar c'hoad, pe da droc'hañ orjal. Servij a ra ivez da zerc'hel un dra bennak re domm da vezañ dalc'het en dorn.
Ar Fouilhez
Ar Fouilhez a zo ur gumun eus Bro-Gerne e Kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Dennis Gansel
Dennis Gansel, ganet d'ar 4 a viz Here 1973 e Hannover, zo ur filmaozer hag ur skrivagner senario alaman.
Buhez hag oberoù
Etre 1987 ha 1993 e voe Gansel war ar studi en Tellkampfshule en Hannover, a echuas gant an Abitur (ar vachelouriezh alaman). Er bloavezhioù 1993 betek 1995 e reas e goñje nannsoudard. Eus 1994 betek 2000 e voe war ar studi e Skol-Uhel ar Skinwel hag ar Sinema e München.
Ar film berr The Wrong Trip a voe e film kentañ er bloavezh 1995. E 1999 e leurennias e film hir kentañ, Das Phantom, a zo anezhañ ur thriller politikel en-dro d'an RAF gant Jürgen Vogel er roll pennañ, hini un enklasker polis. Dikouezet e voe ar film er skinwel e 2000, hag en-tu-hont d'an dasson bras-meurbet a gavas er c'hazetennoù e voe loreet gant tri Adolf-Grimme-Preis zoken. E gammed kentañ a reas er sinema e 2001 gant Mädchen, Mädchen.
Er bloavezh 2008 e teuas e film Die Welle er-maez e salioù sinema Alamagn. Diskouezet e voe ar film er Sundance Film Festival 2008 er rummad "World Cinema – Dramatic" met trec'het e voe gant degasadenn ar Svedad Jens Jonsson, "Ping-pongkingen". Gounit a reas an Deutscher Filmpreis en arem er rummad gwellañ film hir alaman avat.
Wareg
Ur yezh gasek eo ar wareg. Perc'henn a ra da familh ar yezhoù monek-kmerek ha komzet eo gant 28.000 a dud e stad Meghalaya, en India ha war vevenn gant Bangladech.
Div rannyezh ez eus :
Kanton Eusa
Kanton Eusa a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Eusa a yae kumun Eusa, da lavaret eo Enez-Eusa, d'ober anezhañ.
Nintendo DS
D’an 2 a viz Kerzu 2004 e Japan, d'an 21 a viz Du 2004 e Norzh-Amerika ha d’an 11 a viz Meurzh 2005 en Europa e oa deuet er-maez an Nintendo DS (DS evit Daou Skramm). Gant Nintendo eo bet savet ar goñsolenn hezoug-mañ.
Aveet eo gant arc’hwelioù na oa ket anezho d’ar c’hoarioù video hezoug betek-henn :
D'an 2 a viz Meurzh 2006 ez eo deuet er-maez an DS lite e Japan. Lakaet eo bet e gwerzh en Europa un nebeud mizioù goude.
Gouda
Ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Zuid-Holland, eo kêr Gouda ([ɣʌuda] a vez distaget e nederlandeg). Brudet eo hec'h anv abalamour d'ar fourmaj a zeu anezhi.
Association sportive de Saint-Étienne Loire
An Association Sportive de Saint-Étienne Loire, (ASSE pe A.S. Saint-Étienne), a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1919. Abaoe 2004 e c'hoari an ASSE en-dro e Ligue 1.
Skipailh 2009/2010
Diwallerien
Difennerien
Kreizerien
Tagerien
Ilizioù protestant e Breizh-Veur kevezer ouzh an Iliz anglikan
Daoust da gelennadurezh an Iliz anglikan bezañ bet levezonet gant ar galvinouriezh da vare ren Edouarzh VI (1547-1553) e chomas, ur wezh an Iliz anglikan adsavet gant Elesbed Iañ (ren : 1558-1603) goude ren katolik Mari Tudur (1553-1558), hec'h aozadur hag he liderezh heñvel ouzh hini an Iliz katolik.
Diwar neuze eta e krogas ar brotestanted saoz da enebiñ ouzh an Iliz anglikan. Gant ar galvinouriezh e voe awenet al lodenn vrasañ anezho. Dre ma vennent ul liderezh eeunoc’h ha dreist-holl glanoc’h (pure e saozneg) e voent anvet puritaned hag o luskad ar buritanelezh. Anvet e voent ivez, diwezhatoc’h dreist-holl, presbiteriz. Luskadoù protestant all a eskoras en o c’hichen, evel ar vreuriezhouriezh, displeget evit ar wezh kentañ e 1582 gant Robert Browne, pe c’hoazh ar vadezouriezh, degouezhet e Londrez e 1612, 3 bloaz goude krouidigezh ar gumuniezh vadezour kentañ e Amsterdam gant ar Saoz harluet John Smyth.
E-pad ren Charlez I hag en Dispac’h saoz kentañ (1625-1649) ez enebas ar buritaned, a-du gant an daelidi, ouzh ar rouelourion anglikan. Trec’h Oliver Cromwell a verkas ivez hini ar buritaned bellour etre 1648 ha 1660. Daoust d’an Iliz anglikan bezañ adsavet gant Charlez II (ren: 1660-1685) e voe hemañ gougemerus da geñver ar brotestanted chomet er-maez an Iliz anglikan (presbiteriz, warlec’hidi ar buritaned; ar vreuriezhourion; ar vadezourion; ar grenerien, krouet d’ar mare-se gant George Fox…), anvet a-stroll hivizen dindan an termen digemplegourion (nonconformists); pa verkas Jakez re a gengarantez evit ar gatoligiezh hag evit roue Frañs Loeiz XIV e voe an digemplegourion e-touez e enebourion daerañ, pezh a zisoc’has war Eil Dispac’h Bro-Saoz (1688). Gant Skrid Gougemerusted 1689 e voe aotreet ar brotestanted, anvet hiviziken disrannidi (disenters), da bleustriñ didrabas o relijion. Chom a raent dispellaet diouzh ar geodedelezh leun ha diouzh pep gwir politikel avat.
E-pad an ez eskoras ul luskad nevez, an hentennouriezh, savet gant John Wesley, a reas berzh betek an, e Kembre pergen, e-lec’h ma levezonas don an Emsav broadel. Ul levezon vras he deus bet an hentennouriezh war ar strollad whig ha war e warlec’hiad, ar Strollad Frankizour da c’houde, pa oa ar strollad tory, hag e warlec’hiad ar Strollad mirour da c’houde stag ouzh an Iliz anglikan.
E 1828 o deus gounezet an disrannidi gounezet o rezidigezh, eleze in deuet da vezañ keodidi leun.
Glycerius
Glycerius (w.d 420 - goude 480) a oa unan eus impalaerien roman ar c'hornôg diwezhañ. Un eskob katolik e voe goude ma voe aet kuit eus ar galloud e 474.
Kont ar vevelien e oa el lez-impalaer e Ravenna pa voe embannet da impalaer gant ar Magister militum Gundobad war-dro an 3 a viz Meurzh 473. Evel ma oa nemet ur vargodenn eus Gundobad, lakaet gantañ e lec'h an impalaer reizh diwezhañ Anthemius (muntret e 472), ne voe ket anavezet gant lez Kergustin.
Ne oa ket impalaer ar reter Leo I prest da c'houzañv war dron ar c'hornôg, avat. Kas a reas Julius Nepos ag-e-enep gant ul lu bras. Dilestriñ a reas Julius Nepo en Ostia, e-kichen Roma, m'edo Glycerus d'an ampoent-se. En em zaskorañ a ra hemañ hep stourm ha dezhañ e roas an impalaer nevez eskopti Salona.
Hervez an istorour Malc'hus e voe empleget e muntr Nepos e 480, moarvat gant skoazell Odoakr, roue barbar Italia. Gantañ en-defe degemeret eskopti Milan met diresis eo an andonoù.
Anomochilidae
Anomochilidae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered a vev e Malaysia hag Indonezia. Anomochilus eo ar genad nemetañ ennañ.
Lec'h bevañ
Bevañ a ra an naered-se e beg kreisteiz ledenez Malaysia, e kreiz enez Sumatra hag e mervent Borneo.
Meurig ap Dyfnwal
Meurig ap Dyfnwal a oa roue Seisyllwg etre 770 ha 807. Dindan e ren e oa e voe staget riezoù Builth ha Gwerthrynionouzh ar rouantelezh.
Alexander Graham Bell
Alexander Graham Bell (3 a viz Meurzh 1847 - 2 a viz Eost 1922) a oa un ijinour skosat. Ganet e Dinedin e bro-Skos e oa divroet da Ganada e 1870 ha da Stadoù-Unanet Amerika. D'ur c'heodour amerikan eo aet e 1882. Ijinet eo bet ar pellgomz gantañ.
Liammoù diavaez
Buhez Alexander Graham Bell
Ninnog
Ninnog, anavet ivez evel Nenooc, Nennoca, Nennocha, Ninnoc, Ninnocha, Gwengustle zo ur santez vrezhon, brav-meurbet a-hervez, marvet d'ar 4 a viz Mezheven 467. Daet e oa a Vreizh-Veur get he 14 breur, hag o deus rac'h gouestlet o buhez da Zoue. Geti e oa bet savet ur manati evit ar maouezi e Lann-ninnoc (Lanneneg) e-kostez Plañvour. Donet a raje an anv Ninnog ag ur ger keltiek "nin", hag a sinifi "leanez".
Mojenn
Un deiz ma oa an aotrou Waroch (Gwereg) é jiboesat, e welas un heizez (pe ur c'harv). Diviz a reas he jiboesaat mes ar loen a yeas 'barzh ar manati, e-lec'h ma oa Ninnog é pediñ hag e c'hourvezas dirakti. Estlammet an Aotrou e laoskas bev ar loen hag e profas argant ha douaroù d'ar manati.
Buhez
Ur skrid zo bet savet diwar he buhez, Vitam Sancta Ninnocæ, a zo e dielllevr Kemperle, ma lenner « in quodam libello rustico stilo digestam reperientes, maluimus potius incomposite materiei rectam simplicitatam in scribendo servare quam plus justo minus eam emendando : eriem narrationis depravare. »
Lid
Lidet e vez d'ar 4 a viz Mezheven, deiz he marv.
Lec'hioù
Hi an hini a vije enoret dindan an anv SANCTA CANDIA, sainte Candide e Skaer ha Tourc'h.
Bostrychia (evned)
Bostrychia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad ibized a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Bath (Somerset)
Bath (Caerfaddon e kembraeg) zo ur gêr e Somerset, e Bro-Saoz, anavezet dreist-holl evit ar c'houronkoù roman pourvezet gant teir mammenn domm. Emañ 159 km er c'hornôg da Londrez ha 21 er gevred da gêr Bristol.
Aquae Sulis pe Aquae Minerva e oa hec'h anv da vare an Impalaeriezh roman.
Anv
Aquae Calidae : Dourioù tomm;
Aquae Sulis : Dourioù dindan anv an doueez Sulevia
Aquae Minervae : Dourioù dindan anv an doueez Minerva
Istor
Bath a zo kouezhet etre daouarn Saozon Wessex er bloavezh 577, war-lerc'h Cirencester ha Gloucester, goude pilet Brezhoned-Romaned ar mervent en emgann Deorham.
ASC : In this year Cuthwine and Ceawlin fought against the Britons and slew three kings, Coinmail, Condidan, and Farinmail, at the place which is called Dyrham; and they captures three cities, Gloucester, Cirencester, and Bath.(arroudenn)
Berengar Neustria
Berengar Neustria zo un anv a vez roet ouzh daou vrezelour frank a rae war-dro marz Breizh en IXvet kantved:
Rocaforte
Rocaforte (Roc'h kreñv) zo ur gêriadenn e Navarra (Spagn), 40,5 km eus Pamplona. Er Grennamzer e oa anvet Sangüesa la Vieja. Eno e oa kreñvlec'h orin kêr Sangüesa, a zo 1,4 km alese.
Ganti e veze difennet harzoù Rouantelezh Navarra en Xvet hag XIvet kantved. Distrujet e voe ar c'hastell e 1516 da vare aloubadeg Navarra.
Poblañs
Etre 1858 ha 1960 e oa war-dro 200 a dud. En 1992 ne oa ken met 58 annezad.
François Guillé
Ur c'helenner skol-veur eo François Guillé ha bet dean Kevrenn ar vezegiezh e Skol-veur Roazhon 1 e-pad dek vloaz. Dean yaouankañ Frañs e oa bet. Rener gwazrann (servij) troazhadouriezh e penn klañvdi (POS) Pontchaillou e Roazhon eo. Hemañ a zo ur surjian arbennigour war ar c'hwezigell ha brudet evit-se. A-orin eus Enez-Frañs eo. E amzer-soudard en doa graet e Brest.