cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Niver kentael
Ur meizad diazez eo meizad an niver kentael en aritmetik elfennel : kadarnaat a ra teorem diazez an aritmetik e c'heller faktorañ pep niver kenaozet en ul liesad faktorioù kentael, ha n'eus nemet ur faktoradur a seurt-se hepken pa lakaer urzh ar faktorioù a-gostez. Hollekadurioù anezhañ a gaver e skourroù araokaetoc'h eus ar matematik, evel teorienn aljebrek an niveroù. Meur a implij greantel eus an aritmetik zo diazezet war anaoudegezh algoritmel an niveroù kentael, hag a-wezhioù war an diaes m'eo diskoulmañ ar c'hudennoù stag outo pergen : lod reizhiadoù sifrañ ha hentennoù treuzkas stlennadoù, da skouer. Implijet e vez ivez an niveroù kentael evit sevel taolennoù hachañ hag evit ober ganerioù niveroù brizhankivil.
Istor
Diaes-kenañ eo kavout ur formulenn evit kavout an holl niveroù kentael. Abred-tre en Istor Mab-Den ez eus bet klasket ober, hogen hini ebet eus ar formulennoù-se ne yae en-dro dre ma 'z eo dizingal an hed etre an niveroù kentael. Bez' ez eus bet kavet formulennoù, hogen faos e oa al lodenn vrasañ anezho, ar re vrudetañ o vezañ niveroù Mersenne ha Fermat. Hiziv an deiz n'eus formulenn ebet a ro un niver kentael dre ar jediñ. Ret eo tremen dre algoritmoù, evel ma oa bet graet gant Eratosthenes.
Enklaskoù
An algoritmoù kentañ evit divizout hag-eñ ez eo kentael an niver a bleder gantañ (a vez graet testoù kentaelded anezho) a zo klask e rannañ dre an holl niveroù bihanoc'h eget e wrizienn garrez : kenaozet eo mard eo rannadus dre unan anezho, kentael eo a-hend-all. Met gallout a reer efedusaat an algoritm-se : un toullad mat a rannadennoù a c'heller ober hepto ; mar n'eo ket rannadus an niver dre 2 da skouer n'eus ket ezhomm arnodiñ hag-eñ ez eo rannadus dre 4. Evit gwir ez eo trawalc'h arnodiñ e rannaduster dre an holl niveroù kentael bihanoc'h eget e wrizienn garrez.
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amzer-dremenet evit komz eus un amzer yezhadurel a dalvez da deskrivañ un ober pe un darvoud c'hoarvezet a-raok ar mare m'emeur o komz (amzer-vremañ) en ur reizhiad rik pe c'hoazh a-raok ur mare all m'emeur o komz diwar e benn, lakaet da daveenn amzeriañ en ur reizhiad keñveriek.
Niver kentael
Enklaskoù
Krouer Eratosthenes zo un hentenn diazezet war ar bennreolenn-se hag a ro listenn an niveroù kentael bihanoc'h eget ur talvoud roet n (n = 120 er fiñvskeudenn amañ e-kichen) :
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
Yezhoù ar bed
Alies e tiforc'h yezhoù ar bed etre an arvez strizh hag an arvez ledan (amdremenet) en amzer-dremenet, da skouer:
Niver kentael
Niveroù-Mersenne kentael
An niveroù notet Mp = 2p - 1, p e-unan o vezañ un niver kentael, a vez graet « niveroù-Mersenne kentael » anezho, diwar anv ur matematikour gall eus ar, Marin Mersenne (1588-1648). Alies e vez klasket an niveroù kentael bras er stumm-se rak bez' ez eus un test efedus, test kentaelded Lucas-Lehmer, evit gouzout hag-eñ ez eo kentael pe get an niveroù a-seurt-se.
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
Yezhoù ar bed
Yezhoù all avat ne verkont ket an amzer-dremenet en o yezhadur war-eeun, oc'h ober kentoc'h gant adverboù seul wezh mar bez ezhomm, da skouer
Niver kentael
Niveroù-Mersenne kentael
Setu amañ niveroù-Mersenne kentael kentañ : Padal 2047 = 211 - 1 n'eo ket kentael, rak 2047 = 23 × 89. Un niver-Mersenne eo hogen n'eo ket kentael.
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
Yezhoù ar bed
En tu kontrol ez eus meur a yezh komzet en Amerika, en o zouez an navac'hoeg, implijet gante ur reizhiad verbel luziet-tre gant merkoù amzeriañ spis pe spisoc'h a bep seurt..
Gant ar yezhoù bantouek e tiforc'her etre an amzer-dremenet pellañ hag an amzer-dremenet tostañ.
Niver kentael
Niveroù-Mersenne kentael
Mersenne n'en deus ket ijinet an niveroù-se, n'en deus ket ijinet ar formulenn. Savet en deus ul listenn eus an niveroù kentael-se dre ar formulenn, hogen faziet eo bet : da skouer, M67 = 267 -1 hag M257 = 2257 -1 n'int ket kentael, padal n'emañ ket M61, M89 hag M107, a zo kentael, en e listenn.
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
E brezhoneg
E brezhoneg ivez e tiforc'her etre an arvez strizh, merket gant an amzer-dremenet strizh hag an amzer-dremenet amstrizh diouzh un tu hag an arvez ledan diouzh an tu all, merket gant an amzer-amdremenet, da skouer:
Niver kentael
Niveroù-Mersenne kentael
E 2010 ez eo M43,112,609 = 243,112,609-1 an niver-Mersenne kentael brasañ a anavezer, gant 12,978,189 sifr en e skrivad degel. Bez' e oa ar 45 niver-Mersenne kentael bet dizoloet, hag embannet e oa bet an dizoloadenn anezhañ d'an 23 a viz Eost 2008 a drugarez da strivoù raktres kenlabourus ar jediñ dasparzhet « Great Internet Mersenne Prime Search » (GIMPS). Bihanoc'h eget ar 45 eo ar 46 niver-Mersenne kentael, 237,156,667-1, a voe dizoloet pemzektez goude ; d'an 12 a viz Ebrel 2009 e voe dizoloet gant ar memes raktres GIMPS, ar 47 niver-Mersenne kentael, 2NaN-1, hag a zo eñ ivez un "tammig" bihanoc'h eget an hini meneget da gentañ.
Amzer-dremenet (yezhoniezh)
E brezhoneg
Kemm a lakaer ivez e brezhoneg etre an arvez boas hag an arvez pad en amzer-dremenet, da skouer:
Niver kentael
Niveroù-Fermat
Pierre de Fermat en devoa savet ur martezead o lavarout e oa kentael an holl niveroù er stumm 22 n + 1. Hogen buantre e voe prouet gant ur skouer enep e oa faos ar martezead rak n'eo ket kentael F5, hag ouzhpenn-se n'eus niver-Fermat ebet etre F5 hag F32 a gement a vije kentael. F0, F1, F2, F3 hag F4 eo neuze an niveroù-Fermat kentael nemeto a anavezer rak n'ouezer ket hag-eñ eo kentael an niveroù-Fermat adalek F33.
Hiziv an deiz n'anavezer nemet pemp niver-Fermat hag a zo kentael : ar pemp kentañ meneget a-raok. F33 eo an niver-Fermat bihanañ ha n'ouezer ket ha kentael eo pe get.
Gant ar matematikour suis Euler (1707-1783) e oa bet prouet e 1732 ne oa ket ket gwir martezea Fermat : F5 = 22 5 + 1 = 232 + 1 = 4 294 967 297, un niver ha n'eo ket kentael peogwir ez eo rannadus dre 641 : 4 294 967 297 ÷ 641 = 6 700 417.
Niveroù kentael gevell
An niveroù kentael gevell zo koubladoù niveroù kentael gant un diforc'h a 2 etrezo, eleze an diforc'h bihanañ a c'heller kaout etre daou niver kentael hep kontañ ar c'houblad (2 ; 3). Kement-se a c'heller skrivañ evel-henn : Setu amañ ar c'houbladoù niveroù kentael gevell bihanañ : (3 ; 5), (5 ; 7) hag (11 ; 13). Bez' ez eus un niver anfin a niveroù kentael gevell hogen ne vezont ket dasparzhet ez-reoliek. Perzhioù dibar zo gant an niveroù gevell, da skouer :
Sampa
Sampa a c'hall bezañ
Amzer-dremenet tostañ
Implijet e vez an amzer-dremenet tost gant ar yezhoù bantouek, enebet ouzh an amzer-dremenet pellañ, da skouer e xhosaeg :
Brezhoneg
E yezhadur ar brezhoneg e lavarer amzer-dremenet tost (pe tostañ) eus an amzer-dremenet a gaver e frazennoù evel homañ, da ziskouez un ober nevez c'hraet:
Monroe (toullgorferezh)
thumb|right
Amzer-dremenet tostañ
Brezhoneg
Ma lavarer
Pan (doue)
thumb|right|200px|Uhelvos d'an doue Pan, er Palez Nevez, e [[Roma.]] right|thumb|200px|Pan o kelenn d'e [[eromenos, ar mêsaer yaouank Dafnis, penaos seniñ fleüt . Delwenn roman marmor, savet diwar un delwenn hellazat gant Heliodoros (-). Dastumad Farnese, Mirdi broadel an hendraouriezh, e Napoli.]] Pan (Πάν; genitiv: Πανός; e gregach, « holl ») e oa doue ar vêsaerien hag o chatal, ha hini an natur en he fezh (holl) e mojennoù Hellaz kozh. Klotañ a ra gant an doue roman Faunus.
Amzer-dremenet tostañ
Brezhoneg
En degouezh-mañ, ne gomprener ket pegoulz eo bet graet an ober, hiriv pe er bloaz-mañ.
Amzer-dremenet
An amzer-dremenet zo ur ger hag a denn d'ar yezhadur, enebet ouzh an amzer-vremañ, hag an amzer-da-zont. Hogen implijet e vez evit komz eus meur a dra, ma ranker resisaat peurvuiañ, hag ur sell all zo er yezhoniezh.
Amzer-dremenet tostañ
Brezhoneg
E gwirionez avat, daoust ha m'eo tost e ster ouzh hini an amzer-drement rik, ez eus anezhañ un arvez e brezhoneg, savet diwar implij un elfenn yezhadurel adverb-heñvel hec'h arc'hwel ("o paouez") kentoc'h evit displegadur ar verb en un doare eeun pe kevrennek (d.l.e. gant ur verb-skoazell).
Pan (doue)
Kerniel, divhar, ha penn a-dreñv evel re ur c'havr en deus, evel ur satir. Alies e vez heñvelekaet ouzh Fanes pe Protogonos. Er relijion orfek eo an doue nemetañ.
Monroe (toullgorferezh)
Toullañ ar weuz uhelañ en un doare digreizennet a zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez a du da du c'hroc'hen ar weuz uhelañ diouzh un tu evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "labret stud" en degouezh-mañ, daoust ha ma c'heller implijout bravigoù all..
Capelle-Fermont
Capelle-Fermont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Pan (doue)
Mojenn
Droukvesk a vez alies etrezañ hag ar satired, hanter tud ha hanter bouc'hed, dezho divskouarn, lost ha treid givri. Neuze e vez gwelet Pan evel ar vilañ anezho, tres gouez dezhañ. Ar skeudenn-se eo an hini a deuio da vezañ an Diaoul betek en hon amzer-ni.
Monroe (toullgorferezh)
Alies e vez graet "ur monroe" pe "ur madonna" eus an doare toullkorferezh-mañ oc'h ober dave da Marilyn Monroe, Madonna.
Pan (doue)
Mojenn
En Himn Homerek gouestlet dezhañ eo anvet mab da Hermes ha d'un nimfenn a zo merc'h da z-Dryops. Ganet eo war ar menez Kyllene, en Arkadia. O welout e neuz ken euzhus e tec'has e vamm, met e dad a gasas e vab d'ar menez Olympos (gant se en deus Pan un natur doueel pe damzoueel), ma plijas d'an doueed e welout. Hervez an oberour eo eus se e teu e anv, rak an holl (pan) a voe laouenaet gantañ.
Hervez mojennoù all e oa mab da Zeus ha da g-Kallisto pe da Zeus ha d'an nimfenn Thymbris, pe da Zeus ha da Hybris, doueez an Divuzul.
Monroe (toullgorferezh)
Ar bep aliesañ n'eo ket hemañ un doare toullkorferezh poanius da gas da benn abalamour ma n'int ket stank an nervennoù el lodenn-mañ eus ar weuz, en ur c'houzout e c'hell koeñviñ an diweuz da heul an toulladur. Berr a-walc'h eo ar maread pareañ ivez, tro-dro da 8-12 sizhun peurliesañ, met alies e paree kalz buanoc'h evit toullkorfadurioù e lec'hioù all, etre 3 ha 6 sizhun nemtken. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Trezeniel
Trezeniel a zo ur gumun eus kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Monroe (toullgorferezh)
Ar riskl brasañ a denn d'ar fed ma c'hell penn a-dreñv ar bravig stekiñ gwezh ha gwezhall ouzh an dent hag ouzh askorn ar c'hig-dent, hag ur wezh pareet da vat e c'heller lakaat bravigoù dezhe barrennoù teflon evit klask mont e-bioù d'ar riskl-se.
Un doare toullgorferezh a-vremañ eo hemañ.
Amzer-dremenet tostañ
Brezhoneg
Tostoc'h eo frammadur yezhadurel ar brezhoneg en degouezh-mañ ouzh ar frammadurioù kevatal o ster e meur a yezh indezeuropek all, da skouer:
Monroe (toullgorferezh)
Pennadoù kar:
Labret-Piercing
Kerlean
Kerlean (La Ville-ès-Nonais e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Inès
Tud
thumb|[[Madame Moitessier, ar c'hentañ eus daou boltred Marie-Clotilde-Inès Moitessier, graet gant Ingres. ]]
thumb| left|180px|[[Inès de la Fressange.]] thumb| right|190px|[[Inessa Armand.]]
Dugelezh Spoleto
An Ducato di Spoleto pe Dugelezh Spoleto e brezhoneg, a oa un dugelezh e kreiz Italia er Grennamzer Uhelañ, ha kêr Spoleto e oa ar gêr-benn anezhi.
Teirrodeg
thumb|left|260px|Bountañ war un teirrodeg karget mat, e [[Sina.]]
Un teirrodeg zo ur c'harbed dezhañ teir rod. Daou seurt zo:
Bet ez eus ivez kirri-tan teirrodek.
Bannieloù Stadoù ar bed
Amañ e vo kavet bannieloù Stadoù pe riezoù ar bed, hervez urzh al lizherenneg.
Da ziwall 'zo: broioù 'zo, evel ar Rouantelezh-Unanet, o deus bannieloù dishañval war vor, koulz evit al listri sivil pe al listri brezel. Kit da welet: Bannieloù Stadoù ar bed war vor.
Gallout a reer digemmañ c’hwec’h seurt bannieloù hervez o implij: En ur bern broioù ne vez lakaet tamm kemm ebet etre an degouezhioù-se, evel e Frañs, pe ar Stadoù-Unanet, e reoù all avat ez eus pep a vanniel evit pep hini eus an degouezhioù-se (evel er Rouantelezh-Unanet, pe evit hini pe hini eus an degouezhioù-se (Japan, Rusia...). A-wechoù e c'hallont bezañ dishañval-kenañ evel evit Malta da skouer.
Ar bannieloù Stad eo a zo skeudennet amañ. Alies-mat ez int hañval-mik ouzh ar bannieloù broadel.
Ar Stadoù de facto a zo lec'hiet e traoñ ar bajenn.
Gwelet ivez Bannieloù tiriadoù ar bed.
Stadoù ha n'int ket degemeret gant ar gumuniezh etrebroadel
{| cellpadding="5" class="toccolours" style="border-collapse:collapse;margin:0 auto;text-align:center;width:100%;" border="1" Banniel Nagorno-Karabakh (Artsakh) Banniel RT Kiprenez an Hanternoz Banniel Somaliland Banniel Transnistria
Tres Fronteras
Tres Fronteras zo ul lec'h e-kreiz koadeg an Amazon ma kej harzoù an teir bro-mañ: Brazil, Perou, ha Kolombia.
Teir c'hêr Tabatinga, Leticia, ha Santa Rosa a zo nepell aleshont, ul lec'h kaer ma'z eus.
Tres Fronteras n'eo ket evel Triple Frontera, a zo etre Brazil, Arc'hantina, ha Paraguay.
Inés de Suárez
Inés de Suárez pe Inés Suárez (1507-1580) a oa ur gonkistadorez spagnol er e Chile, ha pried-kleiz ar c'honkistador Pedro de Valdivia.
He buhez
Ganet e oa e Plasencia, en Extremadura, e 1507 tost d'an iliz-veur. He zad-kozh a oa kalvez. Gant he mamm, ur vaouez ag ar werin, e teskas ar vicher a gemenerez. Ur c'hoar he devoa, anvet Ines Echeverria, bet adverc'het, a oa he mignonez nemeti, rak abaf e oa ha ne oa ket troet ouzh an dud all. En 1526, pa oa 19 vloaz, e reas anaoudegezh gant he fried kentañ, Juan de Málaga. Dimeziñ gantañ a reas un toullad bloazioù goude, gant skoazell he zad-kozh, rak reder-bro e oa Juan de Málaga. Bugel ebet n'o doe, gaonac'h ma oa-hi. Etre 1527 ha 1528 e lestras Juan, he fried, da vont trema Panamá ha chom a reas Inés en Spagn d'e c'hortoz. Tremen a rae ar bloavezhioù, ha ne glevas keloù anezhañ nemet eus Venezuela. En 1537 e resevas un aotre a-berzh ar roue hag e lestras-hi ivez da vont d'an Indez ar C'huzh-heol da glask war-lerc'h he fried.
Donedigezh da Amerika
En 1537, pa oa tost d'he 30 vloaz, e tegouezhas en Amerika da glask he gwaz. A-benn ar fin e klevas e oa bet lazhet en emgann Las Salinas e 1538. Evel intañvez ur soudard e voe roet dezhi un tamm douar en Cuzco.
Anaoudegezh gant Pedro de Valdivia
En Cuzco e reas anaoudegezh gant Pedro de Valdivia, unan eus letananted Pizarro, hag a vo konkistador Chile. Bet e oa Pedro o vrezeliñ en emgann Las Salinas e 1538. Un darempred a grogas etrezo a gasas anezho da vout serc'hed. N'eus ket kavet prouenn ebet e c'hallent en em anavezout a-raok 1538.
Aloubidigezh Chile
E dibenn 1539 e reas he soñj mont gant Pedro de Valdivia war-zu douaroù Chile. Goulenn a reas Valdivia ouzh Francisco Pizarro aotre da Inés da zont gantañ, gant ma'z aje ar plac'h da vatezh, evit mirout na deuje an Iliz da enebiñ.
E-kerzh ar veaj e roas skoazell d'ar vrezelourien, ma plijas dezho, hervez Tomás Thayer Ojeda, rak kavet e veze e oa « ur vaouez kalonek ha leal, didrouz, tener ha madelezhus, hag istimet e oa gant ar gonkistadored ».
Bolazeg
Bolazeg a zo ur gumun eus Bro-Gerne e Kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Skrigneg; Bodsorc'hel; Plougraz; Lohueg; Plourac'h; Karnoed
Anv
Stummoù kozh :
Talvoudegezh : bot = kenkiz + *lazec anv-den, diwar al liv glas
Dor
Un nor (dor en unander, dorioù pe dorozioù, dorojoù, dorejoù el liester) a zo ur banell staget war un tu pe riklus lakaet war un toull war ur voger pe ur speur. Heloc'h eo an dorioù evit an tremen, met gallout a reont bezañ serret da herzel an dud da vont war an tu ma klasker lakaat anezhañ e surentez. Kavet e vez an dorioù kazi e pep rann eus ar bed ha lakaet e pep seurt a savadurioù, en tiez koulz hag ar savadurioù a bep seurt. Da skouer e c'heller kavout dorioù e tourioù teknikel, kirri heloc'h, armelioù, kaelioù, ribouloù, etc... Abegoù evit digor un nor :
Abegoù evit serriñ un nor :
Distagadur
Hervez a lenner e TBP 2 Jules Gros (pajenn 278) e vez distaget t e-lec'h d en droienn: ur gozh dor gozh.
Wismes
Wismes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Tierniezh Teodosius
Bet eo Teodosius I an Impalaer diwezhañ en deus renet war an Impalaeriezh roman unanet. Merkañ a ra emgann Andrinopolis m'eo marvet e ziaraogad Valens e 378 deroù berzh milourel ar varc'hegiezh, a vo arouez teknikoù milourel ar Grennamzer. War-lerc'h Teodosius e voe rannet an Impalaeriezh e div lodenn : Honorius a gemeras penn Impalaeriezh roman ar C'hornôg tra ma yeas Arcadius, mab Teodosius e penn Impalaeriezh roman ar Reter, anvet ivez Impalaeriezh vizantat.
Luskad evit Adaozañ Strollad Komunour Gres 1918-55
Ur strollad stalinour an hini eo implijet gante alies an termen "stalinour" ouzhpenn "marksour-leninour" evit komz eus o linenn bolitikel o-unan, gantañ da bal (ad)unvaniñ an holl strolladoù komunour e Gres en ur Strollad Komunour marksour-leninour nemetañ.
Krouet e oa bet ar Strollad p'en em deuzas Luskad evit Strollad Komunour Unvan Gres bet savet gant tud aet kuit eus Strollad Komunour Gres da geñver 1953-1956 o sevel a-enep da d'an adwelouriezh soviedel hag a-du gant linenn bolitikel Nikolaos "Nikos" Zac'hariadis gant komunourion c'hresianek en harlu en Unaniezh Soviedel ha e broioù sokialour all, ez-kadourion hag ofisierion Talbenn Dishualded Broadel (EAM)-Arme Dishualded Pobl Gres (ELAS).
Hervez Anasintaksi n'en deus Strollad Komunour Gres a-vremañ - ma vez graet "K"KE ('S"K"G') pe "K"KE('56) anezhañ gante - netra da welet gant ar strollad komunour "gwirion" betek 1955-1956 pa savas a-du gant an adwelouriezh soviedel ha hervez Anasintaksi e oa bet bratellet gant pennoù nevez ar Strollad Komunour ar Sekretour-Meur betel 1955, Nikolaos "Nikos" Zac'hariadis.
Hervez Anasintaksi eo bet tamallet Ludo Martens da vezañ ud adwelour marksouriezh ha herveze ec'h eo enep-staloinour al levr bet embannet gantañ, "Un autre regard sur Staline", bet awenet gant trotskouriezh, maoouriezh ha c'hrouchtchovouriezh.
Embannet e vez div wezh bep miz gant ar Strollad ar gelaouennig 4-fajenn Ανασύνταξη (Anasintaks; "Adaozadur").
Ezel eo Anasintaksi eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar Strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (Unaniezh & Stourm).
N'en deus ket kemeret perzh er mouezhiadegoù gwezh ebet.
Ar Wagenn
Berzh bras en doa graet ar film-mañ e salioù sinema Alamagn : ouzhpenn 2,3 milion a arversterien o doa gwelet ar film e-korf an 10 sizhun gentañ.
An istor
"Ar wagenn" zo istor ur c'hlasad a zo o labourat e-pad ur sizhun war an diktatouriezh. Ar c'helenner Aotroù Reiner a choaz diskouez dezho petra eo un diktatouriezh o lakaat anezho da sevel unan. Goulenn a ra gant an dud bezañ gwisket er memes doare : ur roched gwenn hag ur jean. Lakaet ez eus e plas ur sin evit en em saludiñ, un arouez...Tout ar pezh a vez adkavet en un diktatouriezh. Lod a gemer ar raktress en un doare sirius tre, evel Tim da skouer. Lod a gav an dra se farsus. N'ez eus nemet daou zen a gav un danjer er gwagenn. Kreskiñ a ra ar feulster. Difenet eo d'an dud n'int ket er gwagenn da mont e lec'hioù zo evel ar skate park da skouer. An dud a sonj dezho ne vez graet nemet traoù mat ganto peogwir eo bet goulenet dezho gant ar gwagenn. Mont a ra Karo da komz gant ar kelener. Goulenn a ra dezhañ paouezh ar gwagenn. Deskiñ a ra dezhañ petra a c'hoarvez e gwir. Met ne oar ket n'eo ket muiñ ar mestr ken.
Al levr
Ar gwagenn a deu e penn kentañ eus un taol arnod graet gant ur c'helenner skol-veur anvet «Ron Jones» e Palo alto e California. Lavaret en eus : «deskin a ran da va sklolajidi petra eo ur spered nazi, o laakat anezho da vezañ nazied ». Skrivan a ra ul levr war an taol arnod anvet «The third wave». Enbanet eo en ur c'hazetenn anvet «CoEvolution Quartteley». An istor a desach ur productour anvet Norman Lear. Krouiñ a raio ur film evit an tele anvet «the wave». Ar film a recevo ur «peabody award» e 1981, hag un «emmy award» e 1982. E 1981 e skriv Todd Straser ul levr anvet «The wave». Plijet eo bet kalz an dud gant al levr. Troet eo bet e 15 yezh .Ar film a zo deuet er maes e 2008. Evit skrivañ ar scenario e goulenn sikour da Ron Jones evit e chomfe ar film tost a-walc'h ouzh ar gwirionez. Ar film en eus recevet kalz a prizioù da skouer : 2 loread eus ar filmoù alamaneg, Ur priz arem evit ar gwelañ film. An istor se en eus beajet eus skrivagner da skrivagner, an holl obererezhioù dizkouezet aze o deus doareoù dishenvel da vezañ displeget lod zo muioc'h psikologel lod muioc'h skrivet e doare un istor, pep doare a zo mat dipant a ra eus ar sel on eus c'hoant selet an istor.
Ar realisatour
Ar realisatour zo anvet Dennis Gansel, ganet eo ar 4 a viz ere 1973 e Hanovre. Studial a ra eus ar bloavez 1994 betek ar bloavez 2000 en «Hochshule für Fernsehen und film» e Munick. E film kentañ 'zo anvet «Das phantom» gant «Jürgen Vogel» a c'hoari roll ar c'helener er gwagenn evel aktour penañ. Dennis Gansel 'zo ivez un actour. Gelout a ra tremen eus ur film war an nazied feulst tre evel napola da skouer, d'ur film evit ar re yaouank. Setu hollad ar filmoù en eus graet pe c'hoariet e barzh :
Sell an dud war ar film
Ar Wagenn a zo ur film a chench doare da sellet an dud. Goude bezañ sellet ar film-se ez eus tu en em sevel kalz a goulenoù. War an traoù spontus a c'hell ober mab den evel e-pad an eil brezel bed : lazhadeg ar yuzevien da skouer. Diskouezet e vez hep mez ar pezh a sonj ar yaouankiz alaman ouzh ar mare e lec'h e oa hitler er bro. An doare ma c'hell un dictatouriezh kemer galloud war un den. Merzhet meus e oa div doare dud en un dictatouriezh a re a zo adu gant ar menozhiou eus an dictatouriezh. Hag ar re a zo eno nemet evit klask bezañ er surentezh. Ar re se eo ul lodenn eus an dud a lak ac'hanon da sonjal el levr matin Brun, gwelet e vo goude.
Ar skritell
Ul labour bras zo bet war skritell ar film-se. Gwellet e vez dirak aotroù Wenger gant un dra war ar brec'h evel ma oa gant an nazied.Ar brec'h all zo uhel gant an dorn stardet. A-drenv ez eus ur mor a dud gant ar memes dilhad azezet. Seblantout a reon bezan laouen. Gwelet e vez e-barzh ar mor a dud ur plac'h a ra ar c'hontrol mik eget ar re all. Gwisket eo e ruz, war sav eo ar brec'h kroaziet. Diskouez a ra an dud a zo o stourmañ a enep ar gwagenn. Gwelet e vez en hec'h skrivet e gwenn : «Krediñ a reoc'h ne vefe ket posubl e deufe en dro un dictatouriezh nevez ». Diskouezh a ra mat diouzhtu spered ar film.
Matin brun
Lakaat a ra al levr Matin Brun da sonjal er gwagenn. Bez eo istor daoù gamaladed en em gav pep devzh goude al labou evit c'hoari kartoù. Kaozeal a reont eus al lezenou nevez a zo bet lakaet e pleustr gant ar gouarnamant. Difenet e oa kaout ur c'hi pe ur c'hazh eus ul liv all eget gell. Lavaret e oa bet gant ar skiantourien hag e oant gweloc'h, neuze ne oa netra da lavaret. Goude e oa tro ar gazetenoù, al levrioù. An holl a oa o en em goulenn perak, met bez e oa lezenoù. N'o doa netra da lavaret. Betek un deiz...
Ur frazenn el levr a zo:Stourmañ muioc'h met penaos ? Mont a ra buhan bez ez eus al labour, ar c'hudenoù bemdeziek. Ar re all ivez a laosk da gouzañ evit bezañ un tamm er peoc'h. »
Aze e vez gwelet mad al lodenn a zo eno nemet evit kaout surentez pe peoc'h evel ma vez laret er frazenn.
E brezhoneg
Lakaet eo bet ar film e brezhoneg gant Dizale gant an anv 'Ar Wagenn'. Skignet eo bet el lec'hienn Brezhoweb e 2009.
Roll an impalaerien roman
Kinniget eo amañ roll an impalaerien roman betek fin Impalaeriezh roman ar C'hornôg, gant deiziadoù ren pep hini anezho.
Ret eo kaout soñj ne dalveze an termen latin imperator, a deuio ar ger "impalaer" anezhañ, nemet da ober anv eus ur garg vilourel a-douez an holl gargoù all dalc'het gant un den. Da envel an impalaer e rae ar Romaned gant an anv "Kaezar" (Caesar) kentoc'h, ha dreist-holl gant "Aogust" (Augustus).
Aogust
En desped d'ar pezh a c'halljed soñjal, n'emañ ket Caius Julius Caesar e-touez an impalaerien roman. August eo a seller outañ evel an impalaer kentañ, ha meur a abeg zo da se.
Enkadenn an hag an Impalaeriezh diwezhañ
Eeunaet eo an daolenn a-is :
Tun memor
Un tun memor zo evit derc'hel soñj eus roll an 12 Impalaer roman kentañ (Kaezar e-barzh). N'eus ken sevel ur frazenn aes da zerc'hel soñj anezhi ma ya pep silabenn d'ober deroù anv un Impalaer :
"Kaezaotika, Klaonegalo, Vivestido" (Kaez | ao | ti | ka | klao | ne | gal | o | vi | ves | ti | do)
Kaez => Kaezar ; ao => Aogust ; ti => Tiber ; ka => Kaligula ; Klao => Klaoda ; ne => Neron ; gal => Galba ; o => Othon ; Vi => Vitellius ; ves => Vespazian ; ti => Titus ; do => Domitian
Cambligneul
Cambligneul a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Roll an impalaerien roman
Tun memor
Gallout a reer astenn ar frazenn-mañ da Impalaerien all. Dont a ra da vezañ : "Kaezaotika, Klaonegalo, Vivestido, Netrajhadan, Marcosepca" (Kaez|ao|ti|ka|klao|ne|gal|o|vi|ves|ti|do|ne|traj|had|an|mar|co|sep|ca)
Impalaerien ar C'hornôg war-lerc'h 395
E 476 e oa aet da get Impalaeriezh roman ar C'hornôg pa voe torret Romulus Augustus, an Impalaer diwezhañ, eus e garg gant Odowakar.
Impalaerien ar Reter goude 395
Gwelet Roll Impalaerien Bizantion
Aet eo da get e 1453 Impalaeriezh roman ar Reter, bet anvet ivez Impalaeriezh vizantion adal ar Grennamzer uhelañ, p'eo bet preizhet Kergustantin gant an Durked.
Pondi Kumuniezh
Pondi Kumuniezh (anvet Kumuniezh kumunioù Bro Pondi betek 2005) a zo ur gumuniezh kumunioù savet er bloaz 2000 en-dro da Bondi gant 25 kumun e-barzh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Pondi a ya 24 kumun d'ober anezhi: D'ar 1 a viz Genver 2017 en doa kuitaet kumun Mur ar gumuniezh kumunioù evit emezelañ ouzh Loudieg Kumuniezh - Kreiz Breizh.
Radio Bro Gwened
E Pondi eo diazezet ar skingomz divyezhek (brezhoneg ha galleg) Radio Bro Gwened.
SAMPA
Ar sistem SAMPA (Speech Assessment Methods Phonetic Alphabet) a zo ur skritur fonetik diazezet war al Lizherenneg fonetik etrebroadel (API), kempoell gantañ, mes oc'h ober hepken gant an arouezennoù 7-bit an ASCII. Akomod e vez evit merkañ fonetik ar yezhoù gant un urzhiataer en ur chom sur e vo diskouezet hep koll da nep lenner (pa chom an API diaes da implijout hiziv c'hoazh, na gant Unicode).
= Gwelet ivez =
Braunau (Suis)
Braunau a zo ur gumun a Suis e bann Münchwilen e kanton Thurgau.
Triple Frontera
An anv Triple Frontera (saozneg: Three Borders Landmark; portugaleg: Tríplice Fronteira) a zo un anv a vez graet eus ur rannved, pe ur rannvro, ma teu harzoù teir bro da vezañ stok-ha-stok.
Anavezet eo e Kreisteizamerika ar c'horn-bro ma en em gav kêrioù Foz do Iguaçu (Brazil, Paraná), Ciudad del Este (Paraguay, e departamant an Alto Paraná) ha Puerto Iguazú (Arc'hantina, Misiones).
Ar pont Tancredo Neves a sav dreist d'ar stêr Iguazú etre kêr arc'hantinat Puerto Iguazú ha kêr vraziliat Foz do Iguazú
Ar Puente de la Amistad (pont ar vignoniezh) a sav dreist d'ar stêr Paraná etre Foz do Iguazú ha Ciudad del Este.
Boneur
Boneur a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Mauretania (disheñvelout)
Mauretania a c'hall ober dave da :
Little Bighorn
Ar stêr Little Bighorn  zo un adstêr d'ar Bighorn e SUA, e Wyoming ha Montana. War he lez eo e c'hoarvezas Emgann Little Bighorn e 1876.
20 Du
Lidoù
Sant an deiz : Sant Emilion
Mauri
Mauri a c'hall ober dave da :
Mauri
Elvas
Elvas zo ur gêr eus Portugal, e distrig Portalegre.
Istor
Alba e oa, e proviñs roman Lusitania.
Proviñs Cuneo
Proviñs Cuneo zo unan eus proviñsoù rannvro Piemonte en Italia. Cuneo eo ar pennlec'h anezhi.
Traoñiennoù
Ar stêrioù a ziskenn eus ar menez e traoñiennoù bodet e kumuniezhioù anvet Comunità montana ; setu int, adalek ar biz.
1añ C'hwevrer
Ganedigezhioù
thumb|150px|Jili Servat [[An Oriant|en Oriant]]
Lidoù
Gant ar Gelted e veze lidet Imbolc (Emwalc'h) d'ar 1añ a viz C'hwevrer en enor d'an doueez Brigid, hag a oa arouez ar frouezhusted e dibenn ar goañv. Deiz kentañ an Nevez-amzer e oa.
Distrigoù Kernev-Veur (1974-2009)
D'ar 1añ a viz Ebrel 1974 e voe krouet 6 distrig e diabarzh kontelezh Kernev-Veur. D'ar 1añ a viz Ebrel 2009 e voent kendeuzet holl gant Kuzul-Kontelezh Kernev-Veur da sevel a-gevret Kuzul Kernev-Veur.
Norðurland eystra
Norðurland eystra a zo unan eus eizh rannvro Island. Akureyri eo ar gêr-benn. 21 968 km² eo gorread ar rannvro. 28 925 annezad a oa enni e 2008.
Kumunioù Norðurland eystra
Etre krommelloù emañ an niver a annezidi.
Kontelezhioù Norðurland eystra
Eyjafjarðarsýsla • Norður-Þingeyjarsýsla • Suður-Þingeyjarsýsla
Spoleto
Spoleto zo ur gêr en Umbria, e kreiz Italia, war ar stêr Maroggia, 104 km en hanternoz da Roma. Spoletum e oa an anv latin.
Istor
Er bloaz 217 kJK e talc'has penn ouzh Hannibal Barca.
Adalek ar betek an  e voe kêr-benn un dugelezh lombard. Kêr-benn an Ducato di Spoleto ("Dugelezh Spoleto") e oa er Grennamzer Uhelañ.
Dindan an Impalaeriezh c'hall eo bet penn-lec'h an departamant gall Trasimène, hag anvet Spolète e galleg.
Marcus Iotapianus
thumb|300px|Moneiz Iotapianus.
Un alouber e reter an Impalaeriezh roman e oa Iotapianus, pe '''M. F. Ru. Iotapianus''' e-pad ren Fulup an Arab. En em sevel a reas a-enep kresk an taosoù. E-pad ur mare berr e kontrollas-eñ Siria hag en Antioc'heia e stalias e gêr-benn. C'hwitañ a reas, avat, e emsavidigezh, ha gant e soudarded dezhañ eo e voe lazhet.
Anavezet eo gant un nebeud pezhioù-moneiz ha danevelloù Sextus Aurelius Victor, Zosimus, ha Polemius Silvius.
Psamathe
Anaout a reer div vaouez anvet Psamathe (Ψαμἄθῃ, e gregach, diwar ψἄμμος, «traezh», ha θεια, «doueez») e mojennoù Hellaz kozh:
1. Psamathe a oa un Nereidenn, karet gant Aiakos, ha mamm e oa da Fokos (Metamorfozoù, XI, 398 gant Ovidius). En drajedienn Helen gant Euripides avat e oa dimezet da Broteüs, roue Egipt, hag ur verc'h he doa bet digantañ, Eidothea.
2. Psamathe a oa merc'h da Grotopos, roue Argos. Karet e oa bet gant an doue Apollon, ha mamm e oa da Linos. Aon he doa rak he zad, ha roet he doa he mab Linos da vesaerien da vagañ. Pa oa deuet bras ar bugel e voe drailhet gant chas. Psamathe a voe lazhet gant he zad. Pa oa displijet an doue Apollon gant kement-se e kasas un tamm bosenn da ziouennañ bugale Argos, kement ha deskiñ d'an dud en em zerc'hel.
E troidigezhioù zo diwar Ovidius eo meneget an anv evel Psamanthe. Gwelout Metamorfozoù Ovidius XI.
Loarenn
Ul loar d'ar blanedenn Neizhan zo bet anvet Psamathe.
Muscicapidae
Muscicapidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar flouperiged, ar savelleged hag an eostiged. Termenet e voe e 1822 gant an naturour skosat John Fleming (1785-1857).
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a hanter-kant genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
Cemil Gulbas
Cemil Gulbas a zo bet ganet 27 a viz Even 1980.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Er Palmares 2003, seitekvet e voe, hag eizhvet er Chess di Bwes 2000.
2371 edo e renk Elo e miz Here 2008.
Stadegoù e Simbase
Hervez an diellaoueg echedoù Simbase, diwar 167 partienn, Roofthoofd en deus : 54 eo e dregantad a drec'hoù neuze.
Tiberius Claudius Pacatianus
Un alouber roman e-pad ren Fulup an Arab e oa Tiberius Claudius Marinus Pacatianus (marvet war-dro 248). Nemet nebeut a dra ne anavezer diwar-e-benn. Un ofiser e lu an Danav e oa ha kontrolliñ a reas Viminacium e-pad un amzer verr.
Fulup an Arab a gasas Decius a-enep dezhañ met lazhet e oa Pacatianus gant e soudarded dezhañ e-unan a-raok e zonedigezh.
Kiwi (evn)
Ar c'hiwied, a zo evned dic'houest da nijal, a orin eus Zeland-Nevez. Termenet e voe ar c'herentiad Apterygidae, e 1840, gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a pemp spesad d'ober ar c'herentiad Apterygidae (hag ar genad Apteryx war un dro) :
Speg (evn)
Ar speged a zo evned o chom er c'hoadoù evit an darn vrasañ anezho.
Yezhoù soudanek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù soudanek.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ:
São Paulo (stad)
Stad São Paulo (Estado de São Paulo e portugaleg) zo unan eus ar 27 unanenn gevreadel a zo e Brazil. E gevred ar vro emañ hag en-dro dezhi emañ stadoù Minas Gerais en norzh, Rio de Janeiro er biz, Paraná er su, Mato Grosso do Sul er c'hornôg, hag ar Meurvor Atlantel er gevred. Kêr São Paulo eo he c'hêr-benn, hag ar stad pobletañ ha pinvidikañ eus Brazil a zo anezhi.
Gaius Julius Priscus
Gaius Julius Priscus a oa un alouber roman hag un ezel eus ar ward pretorian e-pad ren Gordianus III.
Buhez
Ganet e oa bet Gaius Julius Priscus e Bostra, Shabaa hiziv, e-kichen Damask e Siria. Mab e oa da Julius Marinus, ur penn-bras eus ar vro. N'anavezer ket anv e vamm, met e vreur e oa Marcus Julius Philippus a yeas da impalaer roman dindan an anv Fulup an Arab. Hervez un nebeud enskrivadurioù e oa Gaius Julius Priscus prefed e Mesopotamia, procurator e Macedonia ha isrener bro-Egipt. War dro 242 ez eas e-barzh ar ward pretorian ha pa varvas Timesitheus, prefed ar bretoridi, e kendrec'has Gordian III da envel e vreur en e lec'h.
Pa voe lazhet Gordian III e 244 ez eas Philippus d'an impalaer nevez ha Gaius Julius Priscus a chomas er reter da ren war an darn-se eus an impalaeriezh evitañ. Strizh a oa e ren ha, oc'h heulian urzhioù e vreur, e tastumas taosoù pounner. Atizañ a reas an dra-se emsavididigezh Marcus Iotapianus met seblout a ra e teuas Priscus a-benn d'e drec'hiñ.
Emsavidigezh a-enep Decius
Goude faezhidigezh e vreur gant Decius e embannas Piscus e oa impalaer ar reter. Gant ar C'hoted en em gevredas ha dont a reas a-benn da gontrollañ ar reter eus an Impalaeriezh e-pad ur mare bennak met c'hwitañ a reas da aloubiñ ar c'hornôg. Lazhet a voe e-pad ren Trebonianus Gallus moarvat.
Kenger
Ur c'henger a zo anezhañ ur morfem a vez staget ouzh ur morfem diazez evit krouiñ ur ger. Hervez al lec'h m'en em gavont e-keñver ar morfem diazez e c'heller isrannañ ar c'hengerioù evel-mañ:
An holl gengerioù a zo ivez morfemoù stag atav dre o natur, da lâret eo ne c'hellont ket bezañ implijet evel gerioù war o fenn o-unan.
Ar morfem diazez, avat, a c'hell bezañ ur morfem distag (da lâret eo, ur ger) pe ur morfem stag pe ur wrizienn, da skouer :
Pouezus-tre eo ar c'hengerioù a bep seurt evit ar yezhoù daspegel.
Struskañval
Ar struskañval a zo un evn bras, dic'houest da nijal, Struthio camelus an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
An evn brasañ er bed eo hiriv an deiz : etre 1,80 m ha 2,50 m a uhelder eo e vent ha war-dro 140 kg eo e bouez.
Hir eo e c'houzoug hag e bavioù, bihan e benn ha berr e zivaskell. An evn nemetañ eo gant daou viz ouzh pep troad.
Daoust d'e bouez eo gouest da redek buan a-walc'h (45 km/eur).
Boued
Debriñ a ra plant ha loened bihan. Lonkañ a ra mein bihan a-benn aesaat ar c'hoazhadur.
Annez hag isspesadoù
War vihanaat eo aet tiriad ar struskañval gant an amzer. Ma veve gwechall en Afrika a-bezh hag e kornôg Azia ne vev bremañ nemet e Afrika ar Reter hag Afrika ar Su.
Tri isspesad zo dezhañ hiziv an deiz :
Tristan Egolf
Tristan Egolf a oa ur skrivagner amerikan ganet d'an 19 a viz Kerzu 1971 e Spagn.
Brud a dapas gant e romant kentañ Lord of the barnyard (Aotrou ar c'hraou-moc'h) embannet e 1998.
Stourm a reas a-enep brezel Irak ha toull-bac'h Abu Ghraib.
En em lazhañ a reas d'ar 7 a viz Mae 2005.
Eumyias
Eumyias a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ flouperiged, krouet e 1850 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
Léglise
Léglise (e walloneg:L' Eglijhe) a zo ur gumun eus proviñs Luksembourg e Belgia.
Eumyias
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Daouzek (12) isspesad en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar spesad Eumyias additus er genad Rhinomyias kent.
Yezhoù kounamek
Un isskourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù kounamek.
Ur yezh pennañ a zo en is-skourr-mañ, ar c'hounameg.
Averdoingt
Averdoingt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bichon
Bichon a zo an anv a roer d'ur ouenn chas.
Seurtoù Bichoned
Kavet ’vez pevar seurt bichon :
Ines
Ines, pe Inez, zo un anv-badez alamanek ha saoznek, kar-tost da Agnes.
Yezhoù all
hag ivez
Pennadoù kar
Ines Ines
Braunau (disheñvelout)
Braunau a c'hall bezañ :
Chuck Palahniuk
thumb|Chuck Palahniuk Charles Michael "Chuck" Palahniuk, ganet d'an 21 a viz C'hwevrer 1962, a zo ur c'hazetenner hag ur skrivagner flemmus amerikan, genidik eus ur familh a orin ukrainian. Chuck Palahniuk a zo bet ganet e Pascon e-barzh stad Washington. Hiziv an deiz e vev e Vancouver (Washington). Brudet eo abalamour d'ar prizoù en deus resevet evit e levr Fight-Club, implijet diwezhatoc'h evit ober ur film er sinema gant David Fincher d'e seveniñ. En e levrioù e taol ur sell kinek, prederiet hag a-wechoù fentus war hor bed.
Buhez
Palahniuk a zo bet ganet e Pasco, e-barzh stad Washington, ha tremen a reas e vugaleaj gant e dud Carol ha Fred Palahniuk en ur mobil-home staliet e-kichen Burbank. Diwezhatoc'h pa zimezas e dud, e veve aliesoc'h gant e dud-kozh en ur ranch e reter Washington.
Pa oa 20 vloaz, Palahniuk a oa bet degemeret e skol-veur kazetennerezh Oregon. Tapout a reas e arnodenn e 1986. E-pad e studioù e labouras en National Public Radio e Eugene, e stad Oregon. Goude-se ez eas war-zu Portland. Goude bezañ labouret e pad ur brantadig evit ar gazetenn lec'hel, ez eas da labourat evit ar gevredigezh Freightliner (ur gevredigezh karrdiour) evel mekanikour a-raok ma rafe eus ar skrivañ e vicher da vat. Hag e-pad ar c'houlz-se e skrivas ivez levrioù-dorn evit mekanikoù hag ur gargig en doa e-barzh ur gazetenn (Met james Palahniuk na distroas d'e vicher a gazetenner).
Norðurland vestra
Norðurland vestra a zo unan eus eizh rannvro Island. Sauðárkrókur eo ar gêr-benn. 12 737 km² eo gorread ar rannvro, hag e 2008 e oa 7 392 annezad enni.
Kumunioù Norðurland vestra
Etre krommelloù emañ an niver a annezidi.
Eidothea
Eidothea (henc'hresianeg : Ειδοθέα) zo un doueez hag a zo merc'h da Broteüs, e mojennoù Hellaz kozh.
Ido a vez graet anezhi gant Euripides en e drajedienn Helen, p'emañ-hi en he bugaleaj, ha Theonoe a-benn hec'h eured. Hervezañ eo Psamathe anv he mamm, pa'z eo gwreg Aiakos eo en oberennoù all.
Anv anezhi zo en Odysseia Homeros: sikour a ra Menelaos, pa chom sac'het gant e lestr, hep banne avel, en enez Faros.
Heñvelekaet eo ouzh Kabiro, merc'h da b-Protheüs hervez Strabon (X, 3, 21), ha mamm ar g-Kabired, engehentet gant Hefaistos.
Idotea arall
Un Eidothea arall zo anavezet, mamm da Kerambos.
Jener an dibennoù-gerioù e brezhoneg
Ur jener a vez alies d'an dibennoù-gerioù, ha da re an anvioù-kadarn e brezhoneg evel e meur a yezh, ar yezhoù latin da skouer.
Tri rumm dibennoù
E brezhoneg ez eus tri rumm dibennoù d'an anvioù-kadarn :
Omouraneg
Niveroù
1 : naŧô'ro
2 : ŧō'oro
3 : ononó~on
4 : natsononídza
6 : nōtōlê
7 : nōtolepemidze
8 : natolē'
9 : natolē'leai
10 : natolēoleaídje
Gwladus (santez)
thumb|right|260px|Santez Gwladus
Santez Gwladus a oa merc'h d'ar roue Brec'han, e Brycheiniog er VIvet kantved, hervez ar vojenn, hag ur santez vrezhon. Mamm e oa da sant Cadoc.
Etre mojenn hag istor
Anavezet eo dre buhezskridoù daou sant brezhon, hini Cadoc, savet war-dro 1100 gant Lifris ha hini Sant Gwynllyw (war-dro 1120). Munudoù disheñvel a zo en daou skrid. Meneget eo anv Gwladus e rolloù rouaned Kembre ivez.
Hi eo an hini anavezetañ eus bugale niverus Brychan. Brudet e oa he c'hened, ha plijout a reas d'ar roue Gwynllyw a rene e Gwynllwg e kreisteiz Kembre. Hervez Buhez Kadog e nac'has he zad reiñ anezhi da Gwynllyw, ma teuas danvez e vab-kaer da gerc'hat e bried gant 300 soudard hag e kasas anezhi gantañ eus Talgarth.
Emgann a voe, met dont a reas ar roue Arzhur da lakaat fin d'an abadenn gant e varc'heien Cai ha Bedwyr.
Gwladus he doe ur mab, Cadoc, ar sant brudet, ha bugale all goude: Cynidr, Bugi, Cyfyw, Maches, Glywys II hag Egwine, sent anezho holl.
Un iliz zo en hec'h anv e Bargoed. Beziet e vije bet e Pont Ebbw.
Plutark
Plutark eo an anv a zo roet da :
Plutarc (desambiguació) Plutarco (desambiguación) Plutarco
Benetice
thumb|dehou|Benetice Benetice a zo ur gêrig eus Tchekia, lec'hiet e Reter-Bohemia (kraj Vysočina). E 2007 he doa 37 annezad.
Chelers
Chelers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Urzh an Erminig
« Urzh an Erminig » a oa un urzh a varc’hegiezh hag a voe krouet gant an dug Yann IV Moñforzh e 1381. E 1448 e voe staget outañ urzh ar penn-ed ha dont a reas Urzh an Erminig da vezañ Urzh an Erminig hag ar Penn-ed. Evit gouzout hiroc’h, lennit ar pennad diwar-benn an urzh-se.
E 1972 e voe krouet « Kolier an Erminig » evit enoriñ ar pennoù bras a labour evit kas sevenadur Breizh war-raok.
An erminig
Hervez ur vojenn, an Dugez Anna a oa o pourmen e Breizh p'he doa gwelet tud o chaseal un erminig. P'eo en em gavet al loen war ribl ur poull-dour e tibabas talañ ouzh ar chaseourien kentoc’h eget kousiañ e vlev gwenn-kann gant fank. An Dugez Anna, fromet-kaer gant emzalc’h al loenig-se, goulenn a ra ouzh ar chaseourien chom hep lazhañ an erminig. Neuze, e divizas ober eus an erminig hi arouez. « Kentoc’h mervel eget bezañ kousiet » zo deuet da vezañ ger-ardamez Breizh (latin : « Potius mori quam foedari »).
Lakaet e voe an erminig, evit gwir, da ardamezoù duged Breizh gant Pêr Iañ Brizhkloareg (1213-1237), a oa ezel eus tiegezh Dreux. E vab oa Pêr kentañ Brizhkloareg da Robert 1añ, ur mab da Loeiz VI. Tiegezh Dreux en doa ur skoed-ardamez gant karezennoù aour ha glas-pers hag ul lurell ruz. E 1316 e kemmas an dug Yann III an ardamezoù. Tennañ a reas ar c’harezennoù hag al lurell hag un torradur erminigoù lakaet en o lec’h. Dont a reas da vezañ ardamez Breizh. Krouet e voe an erminig ardamezek neuze gant ur familh kapesian.
An urzh a vremañ
Kolier an Erminig a vez roet bep bloaz, hiziv an deiz, da bevar den a ouestl o buhez da gas Breizh war-raok.
E 1972 e voe lakaet ar senedour Georges Lombard da brezidant ar CELIB (poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh) war lerc’h René Pleven. Abaoe 1951 e oa René Pleven prezidant ar CELIB hag evit trugarekaat hag enoriñ anezhañ e teuas ar mennozh gant Georges Lombard adkrouiñ an enor bet krouet gant an dug Yann IV. Roet e voe Kolier an Erminig da René Pleven d'an 29 a viz Gwengolo 1972 e Palez Kendalc'hioù Pondi, dirak pennoù-bras eus ar metoù politikel, sevenadurel hag armerzhel.
E 1973 e voe roet Kolier an Erminig da Jean Meveleg (prezidant Kambr rannvroel al Labour-Douar) ha d’ar c’helenner Gabriele Pescatore (prezidant Cassa per il Mezzogiorno, a savas, gant ar CELIB Kuzuliadeg broioù-mor trobarzhiat Europa).
E-pad 15 vloaz ne voe roet kolier an erminig da zen. Goulenn a reas ar CELIB neuze kenderc’hel da enoriñ tud.
Bretoneri
Bretoneri zo un anv a vez graet eus Breizh
Dastumet eo bet ar ger-se er Geriadur istorel ar brezhoneg.
Medousa (toullgorferezh)
thumb|right
Toullañ ar gweuz uhelañ e-kreizg-kreiz a un doare toullgorferezh. Toullet e vez a du da du c'hroc'hen ar weuz uhelañ diouzh e-kreiz ar philtrum evit gallout staliañ ur bravig ennañ, peurliesañ ur varennig ispisial anvet "labret stud" en degouezh-mañ, daoust ha ma c'heller implijout bravigoù all..
E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Ar riskl brasañ a denn d'ar fed ma c'hell penn a-dreñv ar bravig stekiñ gwezh ha gwezhall ouzh an dent hag ouzh askorn ar c'hig-dent, hag ur wezh pareet da vat e c'heller lakaat bravigoù dezhe barrennoù teflon evit klask mont e-bioù d'ar riskl-se.
Liammoù diavaez:
BME Encyclopedia
Rebed
thumb|left|150px|Ael rebedour, en daolenn "Gwerc'hez e-touez ar Gwerc'hezed " (1509), gant [[Gerard David. ]] thumbnail|right|250px|Ur rebedourez e [[Santillana del Mar, e Cantabria, e Spagn.]] thumb|right|250px|[[Zé de Oliveira, rebedour eus Juazeiro do Norte, e Ceará, Brazil. Poltred graet er fest poblek Festisesi de Taguatinga en Distrig Kevreadel d'ar 27 a viz Genver 2007.]]
Medousa (toullgorferezh)
Liammoù diavaez:
Labret-Piercing
Rebed
Ar rebed (diwar ar ger رباب - rabāb en arabeg) a zo ur benveg-seniñ eus ar Grennamzer, a vije tad-kozh ar violoñs. Lavaret e vez e voe degaset da Europa gant ar Vuzulmaned etre an hag ar  dre Spagn.
Graet eo en ur pezh koad kleuzet, evel ar rebab arab. Div pe deir c'hordenn a vez outañ. Heñvel a-walc'h eo ouzh ar rabel spagnol, nemet perheñvel eo ar voest-dasson anezhañ.
Kersavouriezh
Termenadur roet gant Karta Aten
''Hollad obererezhioù en-sell da aozañ un dioroadur a genson, skianteg ha denel eus ar c'herioù eo. Un obererezh prederiet eo, a-benn mestroniañ an darvoudoù a denn eus ar c'hêrioù''. Da skouer astenn ar c'hêrioù war ar maezioù, pe war an aodoù.
Termenadurioù all
"An arz" da sevel ar c'hêrioù eo.
Kêraozer
Ar c'heraozer a rank bezañ arbennik war meur a dachennad neuze m'en deus c'hoant gellout aozañ ur c'her a feson.Diaes eo anavezout donn an holl danvezioù a dostai eus tachenn ar c'hersavouriezh. Neuze labourat a ra ar c'heraozer en ur strollad tud a stroll baregezhioù disheñvel: un douaroniour, ur sokiologour, un ekonomikour hag all, enni. Alies en etrekumuniezhioù e vez seurt strolladoù o labourat asambles.
Ikiteg
Ur yezh zaparoek eo an ikiteg. Komzet eo gant 35 a dud (war ur boblañs a 500 den) e San Antonia hag Atalaya, e proviñs Loreto e Perou. Gant an dud gozh hepken eo komzet hag o vezañ erlec'hiet gant ar spagnoleg emañ.
Skouer
Ar Pater Noster en Ikiteg
''Pwe sake niyakuxra kyaya cunya nayeunyu. Kya niyakuxigha kanakiyu rikhi aniki. Kya nakare zabane kana-nigwami ryeta namyani : yakukhira imakhira karamigwani. Mesyaka yakweno bwakhina keakaninon seike kanike semannikya nesivite. Kanevite nya kya kanivite. Ikyaki katereke kya kivite, eka kinakare etinyu. Kikamita numa sennui, zeke eke uyapa khinekhi keynanele. Amen ''
Liammoù diavaez
Saving a dying language
Pajenn Mark Brown a-zivout an Ikiteg