cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
West Coast (Gambia)
West Coast, bet Western betek 2010, zo ur rannvro eus Gambia.
Asta Nielsen
Lakaet e vez war he c'hont bezañ treuzfurmet ar c'hoari er sinema dre bellaat diouzh ar c'hoariva evit mont etrezek ur c'hoari gwiroc'h ha soutiloc'h.
Ulysses (romant)
Ulysses zo ur romant saoznek gant ar skrivagner iwerzhonat James Joyce, embannet da gentañ a-dammoù er gelaouenn stadunanat The Little Review hag e stumm ul levr da c’houde, e miz C’hwevrer 1922, e Pariz, gant al levrdi Shakespeare and Company.
Asta Nielsen
Resped
Asta Nielsen eo ar c'hentañ esparadenn europat, ha fulenn bennañ sinema ar bloavezhioù 1920 ha 1930, dirak an aktourez svedat Greta Garbo.
Ulysses (romant)
An tudennoù pennañ eo Leopold Bloom, Molly Bloom ha Stephen Dedalus. Er romant e konter o zrepetoù e Dulenn e-pad un deiz, d’ar 16 a viz Mezheven 1904. Pa voe embannet al levr e voe kalz a vreud diwar e benn er Stadoù Unanet, gant tud hag a gave anezhañ hudur. Berzet e voe e SUA zoken, betek 1934.
Kaketou Banks
Annez
Brozesat eo al labous en Aostralia.
Asta Nielsen
Resped
Brudet e oa he daoulagad bras ha du, he dremm par d'ur maskl tresoù ur paotr warnañ.
Rolloù maouezed kreñv hag entanet tapet gant darvoudoù fall-spontus eo ar re a veze roet dezhi peurliesañ. A-douez he rolloù pennañ emañ hini ur gwaz, Hamlet, e film Sven Gade ha Heinz Schall (1921).
Gant donedigezh ar sinema mouezhiet ez echuas resped Asta Nielsen ; ur film doare nevez a reas koulskoude : Unmögliche Liebe, gant Erich Waschneck.
Dre ma oa erotek a-walc'h he rolloù, ar filmoù ma c'hoarie a veze kontrollet mat er Stadoù-Unanet ; dre-se chomas dianav pe dost eno.
Gregor V
Gregor V (e latin: Gregorius V), Bruno von Kärnten e anv-tiegezh, ganet e 973 e Saks ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Kentañ pab alaman en istor an Iliz katolik eo.
Asta Nielsen
Resped
E-kerzh kresk an naziegezh en Alamagn e kinnigas Joseph Goebbels dezhi sevel he studio. Pa glaskas Adolf Hitler he c'hendrec'hiñ d'ober filmoù nevez en abeg da bouez politikel he brud e nac'has hag e tistroas da Zanmark.
1940 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Asta Nielsen
Resped
Er bloavezhioù da heul ez eas gant hent an arz didroc'hañ-pegañ ha hini ar skrivañ diwar-benn an arzoù.
E-pad ar brezel e roas arc'hant d'ar rouedad hag a sikoure gant ar Yuzevien a oa bac'het e kamp-bac'h nazi Theresienstadt.
He buhezskrid, Die schweigende Muse ("Ar vuzenn dilavar"), a voe embannet e 1946.
Filmlennadur
Setu amañ filmoù mut brudetañ Asta Nielsen. Abgründe (Afgrunden) Heißes Blut • Nachtfalter • Der schwarze Traum • Im großen Augenblick • Zigeunerblut • Ballettänzerin • Der fremde Vogel • Die Verräterin Die Macht des Goldes • Die arme Jenny • Zu Tode gehetzt • Der Totentanz • Die Kinder des Generals • Wenn die Maske fällt • Das Mädchen ohne Vaterland • Jugend und Tollheit Komödianten • Die Sünden der Väter • Die Suffragette • S1 • Die Filmprimadonna Engelein • Zapatas Bande • Die falsche Asta Nielsen • Weiße Rosen • Die ewige Nacht Vordertreppe Engeleins Hochzeit • Das Liebes-ABC • Dora Brandes • Im Lebenswirbel • Aschenbrödel ''Das Versuchskaninchen Das Eskimobaby • ''Die Börsenkönigin Rausch • Das Ende vom Liede • Nach dem Gesetz • Der Fackelträger Der Reigen • Mata Hari • Kurfürstendamm • ''Steuermann Holk Hamlet • Irrende Seelen/Sklaven der Sinne • Fräulein Julie • Die Geliebte Roswolskys Vanina • Die Tänzerin Navarro • Der Absturz Erdgeist • Das Haus am Meer • I.N.R.I. Die Frau im Feuer • Hedda Gabler Lebende Buddhas • Die freudlose Gasse Laster der Menschheit • Dirnentragödie • Gehetzte Frauen • Kleinstadtsünder • Das gefährliche Alter
Lenn Ontario
Lenn Ontario a zo unan eus pemp Lenn Veur Norzhamerika. An hini bellañ war-du ar sav-heol ez eo. Lec'hiet eo etre ar Stadoù-Unanet ha Kanada. 19 000 km² eo he gorread. Diwarni e teu dourioù Stêr Sant-Laorañs.
Chilen
Chilen zo ur bobl eus Chile da gentañ penn.
Sandrine
Sandrine zo un anv-badez gallek deuet diwar berradur Alexandrine.
Benead VII
Benead VII (e latin: Benedictus VII), ganet e Roma ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz. Enebiñ a reas ouzh an eneppab Bonifas VII.
Damani
Damani a reer en daksonomiezh vevoniel eus renk uhelañ ar bevedegoù er reizhiad 3 damani ennañ bet termenet gant ar c'horrvevoniour stadunanat Carl Woese (1928–2012) hag e skipailh e 1990.
Hervez ar reizhiad-se ez eus tri damani e gwezenn ar vuhez : Archaea, Bacteria hag Eukarya. Archaea ha Bacteria zo garvevien unkelligek dinukleüs, tra ma'z a an holl organegoù all, nukleüsek ha speurennek o c'helligoù, da ober an damani Eukarya.
Perzhioù an tri damani
Ar perzh boutin d'an tri damani eo ez int diazezet war bezañs TRNr. Ar pezh o diforc'h eo bezañs un nukleüs speurennek en Eukarya, na gaver ket en Archaea ha Bacteria ; etre an daou zamani diwezhañ-mañ ez eus diforc'hioù TRN.
Archaea
Prokarioted eo Archaea ; o speurennoù zo lipidoù savet divar chadennoù hidrokarbonek skourrek liammet dre eter ouzh glikerol, ar pezh a ro tro dezho da vevañ en un endro tomm-gor pe trenk-meurbet met c'hwek e vez endro an darn vrasañ anezho. Bihan a-walc'h eo Archaea, pa'z eo etre 0.1 µm ha 15 µm o zreuzkiz ha betek 200 µm o hirder ; a-vent int gant Bacteria ha gant ar mitokondri a zo e kelligoù Eukarya.
Bacteria
Disheñvel diouzh re Archaea eo speurennoù Bacteria : savet int diwar chadennoù diskourr trenkennoù druz liammet ouzh glikerol dre ester (ha n'eo ket eter). Ken ledan eo an damani Bacteria ma ne c'heller ket gouzout pet spesad zo war an Douar, ha dic'hallus eo o renkañ e stumm ur wezenn hep na vefe liammoù etre ar skourroù e live pe live.
Eukarya
En holl Eukarioted ez eus kelligoù speurennek enno un nukleüs m'emañ an TDN. Pemp riezad zo en damani Eukarya : Animalia, Chromista, Fungi, Planae ha Protista.
Viruzoù ha prion
E-maez reizhiad C. Woese emañ ar viruzoù hag ar prion, peogwir n'o deus kellig ebet. Er bloaz 2011 ez embannas ar gazetenn rusian Protistology ur pennad anvet New view on the megaclassification of life ma kinnigas ar bevoniour Stefan Luketa (* Sarajevo, 1990) ur rummatadur nevez 5 damani ennnañ :
Reizhiad an div impalaeriezh
Ar reizhiad-se eo a veze lakaet da glasel a-raok ma vefe erlerc'hiet hini skipailh Carl Woese outi. Pa voe kinniget reizhiad an tri damani e 1990 e kavas da lod vevoniourien e poueze re war an disrann etre Archaea ha Bacteria, met da get pe dost ez eas an enebiezh-se abalamour d'an araokadennoù er genetik.
Reizhiad Lake
E 1984 e kinnigas ar bevoniour stadunanat James A. Lake (*1941) ur rummatadur all ma lakae Eukaryota en hevelep damani ha hini Archaea abalamour da zamheñvelded ribozomoù Eukaryota ha lod Archaea.
Priz Bras kirri Breizh-Veur
Priz Bras Breizh-Veur zo ur redadeg kirri aozet e Bro-Saoz gant ar Royal Automobile CLub. Ul lodenn eo eus kevezadeg bed ar Formulenn 1 abaoe 1950. Aozet e voe evit ar wezh kentañ e 1926 ha bep bloaz abaoe 1948.
Yann XV
Yann XV (e latin : Ioannes XV), Giovanni di Gallina Alba e anv-tiegezh, bet ganet e Roma ha marvet d'ar 1añ a viz Ebrel 996, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz Eost 985.
Koad Rac'h
Koad Rac'h zo ur goadeg prevez, 2289 hektar dezhi, e Peniti-Koedrac'h e Bro-Sant-Brieg evit an darn vrasañ. Emañ e departamant Aodoù-an-Arvor war-dro 25 km er su da Sant-Brieg.
Béal na Blá
Béal na Blá, pe Béal na Bláth, zo ur gêriadenn e mervent Iwerzhon, e kontelezh Corcaigh. Eno e voe lazhet ar penn-stourmer Mícheál Ó Coileáin (Michael Collins) er bloavezh 1922, e-pad Brezel diabarzh Iwerzhon.
Flesquières
Flesquières a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ :
Eil brezel-bed :
Monumantoù ha traoù heverk
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret eo bet e 1918. Ouzhpennet e voe bezioù degaset eus tachennoù-emgann Havrincourt, Flesquières, Marcoing ha Masnières hag eus un nebeud lec'hioù-douarañ all goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918. Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret eo bet e miz Du 1917 e-pad Emgann Cambrai. Implijet eo bet e mizioù Gwengolo ha Here 1918 en-dro. E 1930 e voe degaset bezioù all eus Flesquières Château Cemetery ha 51 Division Cemetery (e Flesquières ivez).
Kaketou boc'h velen
Ar c'haketou boc'h velen (liester : kaketoued boc'h velen) a zo ur spesad evned, Calyptorhynchus funereus an anv skiantel anezhañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ — Calyptorhynchus funerea funerea, C. f. whiteae ha C. f. xanthanota — e reter ha gevred Aostralia ha Tasmania.
Soledad
Soledad zo un anv-badez spagnolek hag un anv-lec'h spagnolek.
Kaketou Baudin
Kaketou Baudin (Calyptorhynchus baudinii pe Zanda baudinii) a zo un evn eus kerentiad ar c'hCacatuidae.
Annez
Bevañ a ra al labous e mervent-pellañ Aostralia (kreisteiz ar stêr Murchinson).
James Dean
James Byron Dean, bet ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1931 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Gwengolo 1955, a oa un aktour stadunanat.
Brudet eo evel un ikon sevenadurel evit ar grennarded kerseet hag en o unan, evel ma oa bet embannet en e ditl er film Rebel Without a Cause (1955). Er film-se e c'hoarias roll Jim Stark, ur c'hrennard o stourm a-enep kudennoù an oad-se. Daou roll all o deus degaset brud bras da James Dean : Cal Trask er film East of Eden (1955) ha Jett Rink er film Giant (1956).
Yaouankiz
James Byron Dean a voe ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1931, er ranndi Seven Gables e korn ar 4th Street ha McClure Street e Marion, Indiana. Ar bugel nemetañ eo da Winton Dean ha Mildred Marie Wilson. Saoz eo orin pennañ James Dean, hag un nebeud orinoù alaman, iwerzhonat, skosat ha kembreat a gaver ivez. Hervezañ e oa ivez orinoù indian-amerikan a-berzh e dad, hag ar vamm (hervezañ c'hoazh) a vefe bet ezel eus ul «linenn trevadennerien deuet dre ar vag Mayflower ».
Benead VI
Benead VI (e latin: Benedictus VI), mab d'ur Roman anvet Hildebrand, ganet e Roma ha marvet e miz, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an. Paket e oa bet gant Crescentius ha drouklazhet da c'houde.
Notre-Dame-de-Riez
Notre-Dame-de-Riez a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Koad Karnoed
Koad Karnoed, pe a-wezhioù Koad Toulfoenn, zo ur c'hoad-domani e kumunioù Kemperle ha Kloar-Karnoed e Bro-Gerne hag e Penn-ar-Bed. En em astenn a ra war 1025 hektar, ur goadeg dugel, ha roueel da c'houde, e oa gwerso.
Koad Loudieg
Koad Loudieg zo ur c'hoad e Bro-Sant-Brieg hag en Aodoù-an-Arvor e kumunioù Loudieg, Ar Voudenn ha Lanwal dreist-holl. En em astenn a ra war 2805 hektar. Lodenn su ar c'hoad zo ur goadeg-domani hag ar peurrest zo ur c'hoad prevez.
Kaketou Latham
Kaketou Latham (Calyptorhynchus lathami) a zo un evn.
Annez
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Septeto Habanero
Ar Sexteto Habanero, anvet diwezhatoc'h Septeto Habanero, a oa ul laz sonerien savet e La Habana, Kuba, e 1920.
Savet e oa bet al laz Cuarteto Oriental (diwar anv "Proviñs Oriente", e reter-pellañ an enez), e 1918 e La Habana gant Ricardo Martinez, genidik eus Santiago de Cuba en Oriente. Pa guitaas al laz pevar e teuas da laz c'hwec'h, hag ar c'hwec'h-se a oa holl eus La Habana, setu ma oa naturel dezho ar c'hemm. Abaoe eo deuet da vout ur seurt monumant broadel.
En deroù e oa ar c'hwec'h soner-mañ :
Kemmoù a voe adal 1925 :
Kanaouennoù
Dreist-holl oberennoù klasel ar "son kuban" : re Ernesto Lecuona, Eliseo Grenet, Ignacio Piñeiro, Miguel Matamoros.
E 1924 e voe dilezet ar botija d'ober gant ar gourrebed. En 1927 e teuas da vout Septeto pa zeuas ar c'hentañ trompilher. En 1952 e teuas div drompilh all, piano ha tumbadora, ma teuas da vout  Conjuto Tipico Habanero. Goude e tistroas da seizh soner.
Natalia Lafourcade
María Natalia Lafourcade, ganet e 1984, zo ur ganerez vec'hikan. Merc'h eo da Gastón Lafourcade, soner gall-ha-chileat.
En 2015, gant hec'h albom Hasta la Raíz he deus bet ur Grammy Award for Best Latin Rock, Urban or Alternative Album. E 2018 e kane Remember Me, er film Coco savet gant Pixar-Disney, ha tapet ganti Oscar 2018 ar gwellañ kanaouenn nevez.
Anthony Lopes
Anthony Lopes, ganet d'ar e Givors (Rhône), zo ur melldroader portugalat hag a c'hoari evel diwaller e klub an Olympique lyonnais.
E klub
Olympique lyonnais
E skipailh broadel
Portugal
Anna Prusia
Anna von Preußen, pe Anna Prussia, zo anv meur a rouanez pe briñsez.
Hag ivez
Luscinia
Luscinia a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ ar vronnlaz hag an eostiged, krouet e 1817 gant an naturour saoz Thomas Ignatius Maria Forster (1789-1860).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
C'hwezek (16) isspesad dezhe en holl.
Gambia (stêr)
Ar Gambia zo ur stêr e Kornôg Afrika, 1 130 km a hed dezhi (500 km bageadus).
Eieniñ a ra e hanternoz Ginea ha redek dre Senegal ha Gambia a-raok aberiñ er Meurvor Atlantel e kêr Banjul. War-dro 10 km a ledander zo dezhi pa gej gant ar mor.
Helene zu Mecklenburg-Schwerin
Helene zu Mecklenburg-Schwerin (1814-1858) zo ur briñsez alaman hag a zimezas da Ferdinand-Philippe d'Orléans (1810-1842), mab henañ ar roue gall Louis-Philippe I.
Nozelenn
Un nozelenn zo ur pezhig askorn pe koad, pe plastik, hag a servij da brennañ ur vantell pe dilhad all.
Robert de Clermont
Robert de Clermont zo anv meur a zen, konted Clermont anezho. Met meur a Glermont zo.
Dalasi
thumb|Pezh 1 dalasi thumb|Pezh 1 dalasi (tu-gin), ger-stur Gambia warni An dalasi (kod bank : GMD) eo unanenn voneiz Gambia abaoe ar 1añ a viz Gouere 1971. Rannet eo e 100 butut.
Kemer a reas plas lur Gambia (Gambian Pound).
Una Notte a Napoli
Una notte a Napoli, , zo ur ganaouenn italianek savet ha kanet gant al laz stadunanat Pink Martini, hag enrollet en o albom Hang On Little Tomato, e 2004.
Un doare spagnolek zo ivez, bet enrollet gant Carlos Santana en e albom Corazón e 2014.
Trio Matamoros
An Trio Matamoros zo ul laz-seniñ bihan savet gant ar c'haner kuban Miguel Matamoros e 1925 hag unan eus ar re brudet bras a-douez tud an trova.
Istor
Savet e voe e 1925 gant ar gitarour Miguel Matamoros (Santiago de Cuba, 8 Mae 1894 – 15 a viz Ebrel 1971), Rafael Cueto (Santiago de Cuba, 14 Meurzh 1900 – 7 Eost 1991; gitar) ha Siro Rodriguez (Santiago de Cuba, 9 Kerzu 1899 – Regla, 29 Meurzh 1981; maracas ha claves). An tri a gane hag a save sonioù.
Gante e veze sonet bolero ha son. Troiadoù a rejont en Europa ha Kreisteizamerika ha sonenrollañ a raent en Evrog Nevez. E 1940 e kane Guillermo Portabales gante.
Benny Moré a zo bet kaner al lazig etre 1945 ha 1947 a-raok sevel e laz-eñ.
Trio Matamoros zo unan eus sonaozourien istorel brudetañ Kuba, ha dreist-holl abalamour da deir sonenn brudet en holl vroioù spagnolek: El que siembra su maiz, Lágrimas Negras, ha Mamá, son de la loma / y cantan en llano.
Francis
Francis zo un anv-badez saoznek kar da Frañsez. Kavet e vez ivez evel anv-tiegezh er broioù saoznek, hag e galleg ivez evel anv-badez.
Antonia (merc'h Marcus Antonius Creticus)
Antonia, (war-dro 85 kent JK - 55/46 kent JK ) a oa ur vaouez a renk uhel e Roma an Henamzer, er kent JK.
Merc'h e oa da Varcus Antonius Creticus ha da Julia Antonia, ha c'hoar da Varcus Antonius.
Arco dei Gavi
An Arco dei Gavi zo ur volz-enor e kêr Verona, en hanternoz Italia, savet er, dindan an impalaer Tiberius, gant an tisavour Lucius Vitruvius Cerdo, urzhiet gant ar gens Gavia, a oa a orin eus kêr, e penn ar Via Postumia. Dispennet e voe en amzer brezelioù Napoleon, hag adsavet en 1932.
Karelia
Karelia (karelianeg ha finneg: Karjala; rusianeg: Карелия, Kareliya; svedeg: Karelen), bro ar Garelianed, a zo ur vro istorel eus Europa an Norzh rannet etre Finland ha Rusia, hag a-bouez ivez en istor Sveden. Evit ar poent eo rannet etre Republik Karelia hag Oblast Leningrad e Rusia diouzh un tu, ha rannvroioù Sukarelia ha Norzhkarelia e Finland.
Janjanbureh
thumb|Janjanbureh Janjanbureh (bet Georgetown betek 1995) zo ur gêr eus Gambia, e kreiz ar vro, ha pennlec'h rannvro Central River.
Savet e voe Janjanbureh e 1832 war enezenn Janjanbureh (MacCarthy Island betek 1995). Eno emañ toull-bac'h pennañ Gambia.
Yann XIII
Yann XIII (e latin: Ioannes XIII), Giovanni dei Crescenzi e anv-tiegezh, ganet tro 938 e Roma ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar. Sapientiae et litterarium bulgari servitori exegirund monumentum Primi Johanni XIII locando in prior oppidum Bulgarii Sophia ibidem priscusi monumentum Lenini erat. „...Видимыимъ и Невидимыимъ..” $Abecedarii Sermo Bulgarorum$, Constantin Preslavski, IX-X s. PJC.
Alcedo
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
Benead V
Benead V (e latin: Benedictus V), anvet Grammaticus, ganet e Roma ha marvet e Hamburg (Alamagn) d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar. Dilennet e oa bet goude marv Yann XII gant pobl Roma evit enebiñ ouzh an eneppab Leon VIII hag a oa bet lakaet e plas gant an impalaer Otto. Benead a asantas dilezel ar garg da Leon e 964.
Psilopogon
Psilopogon a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant an naturour alaman Salomon Müller (1804-1864).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad ha tregont a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Azia ar gevred.
Bae Amatique
Bae Amatique (Bahía de Amatique e spagnoleg), zo ur bae e goueled Pleg-mor Honduras, war aod Guatemala dreist-holl, hag aod Belize, ha 24 km a ledander dezhañ, hag 20 m a zonder d'ar muiañ. En em astenn a ra adalek Punta Gorda e Belize en hanternoz betek Punta Manabique e Honduras. Punta Manabique eo ar beg-douar a zo etre Bae Amatique ha Pleg-mor Honduras.
Stêrioù
Teir stêr vras a deu da aberiñ e bae Amatique:
Pink Martini
Pink Martini zo ul laz-seniñ stadunanat, daouzek soner ennañ en holl, eus Portland (Oregon), e gwalarn SUA, savet en 1994 gant ar pianoour Thomas M. Lauderdale. Kanet ha sonet e vez gante tonioù jazz pe sonerezh "latina", lounge, pe klasel. Div ganerez zo el laz: China Forbes ha Storm Large, ha kanañ a reont e meur a yezh ouzhpenn saozneg : alamaneg, galleg, italianeg, japaneg, portugaleg, spagnoleg, hag ivez arabeg, gresianeg, kroateg, naplezeg, sinaeg mandarin, roumaneg, armenianeg, turkeg. Alies e sonont gant lazoù-seniñ sumfonek bras, evel hini Portland.
Istor
Kentañ albom Pink Martini a oa Sympathique en 1997, embannet gant Heinz Records (diwar anv ki Lauderdale), ha brudet e voe dre ar bed, ma c'honezas priz gall ar wellañ kanaouenn er Victoires de la Musique en 2000 abalamour d'ar ganaouenn c'hallek Je fume.
Anv-gwan-verb
An anv-gwan-verb zo ur furm eus ar verb hag a servij pe evel anv-gwan pe da ober amzerioù kevrennek ar verboù.
Kaketou friek
Ar c'haketou friek (Cacatua tenuirostris) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCacatuidae.
Anv-gwan-verb
E brezhoneg
Savet eo diwar bennrann ar verb, ha staget -et ouzh e lost. Digemm eo an anv-gwan-verb: n'eus niver na reizh ebet dezhañ.
Pink Martini
Istor
Deuet int bet da Vreizh ha kanet o deus e Kraozon e 2014.
Anv-gwan-verb
E latin
E latin e servij
E galleg
Daoust ma ne vez ket klevet atav, skrivet e vez disheñvel an anv-gwan-verb war-lerc'h anvioù-kadarn gourel pe wregel, unan pe lies.
E portugaleg
Evel anv-gwan e kemm an anv-gwan-verb hervez ar reizh hag an niver:
E spagnoleg
Evel anv-gwan e kemm an anv-gwan-verb hervez ar reizh hag an niver:
E saozneg
Digemm eo an anv-gwan verb. Daou seurt zo anezhañ:
Anvioù-badez euskarek
Setu amañ un toullad anvioù-badez euskarek.
Tagada Jones
Tagada Jones a zo ur strollad punk-hardcore savet e Roazhon e 1993.
Kaketou friek
Annez
Bevañ a ra al labous e koadeier ha koadegi eus gevred Aostralia,.
WikiLeaks
right|150px|thumb|Logo WikiLeaks WikiLeaks (eus ar saozneg wiki, mui liester ar ger leak, eus ar verb to leak berañ, diskuliañ) a zo un aozadur kelaouiñ, digor met diogelet, hep pal kenwerzhel hag ul lec'hienn, bet roet lañs dezhi e miz Kerzu ar bloaz 2006, kaset war-raok gant "The Sunshine Press". Hervez an aozadur e oa bet tapet gantañ kaout 1.2 milion a deulioù en e ziaz dindan bloaz.
Halcyon
Halcyon a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1821 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
WikiLeaks
Embann a ra al lec'hienn dielloù kuzh deuet a-berzh titourerien hag a chom dianav, war zanvezioù a denn da bolitikerezh ar renadoù gwasker eus Azia, en Afrika, er Reter-Kreiz, an URSS kozh, met ivez eus ar Stadoù-Unanet. Savet e vije bet da gentañ, hervez an aozadur, gant disrannidi bolitikel eus Republik Pobl Sina.
Halcyon
Gerdarzh
Eus anv Alkyone, e mojennoù Hellaz kozh.
WikiLeaks
Bec'h da WikiLeaks
E dibenn miz Du 2010 e oa bet embannet gant Wikileaks un toullad skridoù diplomatel o tont eus servijoù ar Stadoù Unanet. Embannet e voe an dielloù-se gant kazetennoù evel El País (Spagn), Le Monde (Bro-C'hall), Der Spiegel (Alamagn), The Guardian (Bro-Saoz), ha The New York Times (Stadoù Unanet Amerika). En dielloù-se e lenned titouroù personel hag ar pezh a soñje servijoù diplomatel Stadoù Unanet Amerika war pennoù stadoù zo ha kargidi uhel en Aozadur ar Broadoù Unanet.
Halcyon
Gerdarzh
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
WikiLeaks
Bec'h da WikiLeaks
Kaoz a voe neuze e kazetennoù zo (Le Figaro) ez ae WikiLeaks re bell gant dispakañ ar wirionez d'an dud, ha serret e voe al lec'hienn e Bro-C'hall, evel ma vez serret lec'hiennoù kelaouiñ e Sina gant an diktatourien.
Diskuliadennoù diwar-benn Bro-C'hall ha Breizh
En unan eus ar skridoù dilomatel savet gant servijoù er Stadoù-Unanet ez eus kaoz eus ar pezh a vije bet lavaret gant Michel Rocard e 2005: ''«Rocard, like former president Valery Giscard d'Estaing, believes that French history provides the keys for understanding French politics and France's policies. Rocard's point of departure is France's emergence as a nation-state. The history of other European nation-states is that of linguistic communities serving their trade needs. France created itself by destroying five cultures -- Breton, Occitan, Alsatian, Corsican, and Flemish. "We are the only European nation which is the military creation of a non-homogeneous State. This makes France difficult to govern to this day. This explains our difficulty in reforming, our slowness," he said.»''
Gonnelieu
Gonnelieu a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Halcyon
Gerdarzh
Pevar isspesad ha tregont (34) en holl.
Banniel Gambia
Banniel Gambia zo banniel broadel Gambia abaoe an 18 a viz C'hwevrer 1965, deiz dizalc'hiezh ar vro.
Gonnelieu
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Banniel Gambia
Graet eo banniel Gambia gant teir bandenn a-blaen (ruz, glas ha gwer) dispartiet gant linennoù gwenn. Arouez an heol hag ar savanennoù eo ar ruz, hini stêr Gambia eo ar glaz ha hini ar c'hoadeier eo ar gwer. Arouez ar peoc'h eo ar gwenn.
Yann XII
Yann XII (e latin: Ioannes XII), Octavian e anv-tiegezh, ganet tro 937 e Latium ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Kaketou Carnaby
Ar c'haketou Carnaby a zo ur spesad evned, Calyptorhynchus latirostris (pe Zanda latirostris) an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv Ivan Carnaby (1908-1974), an evnoniour ha naturour aostralian en devoa e zeskrivet evit ar wech kentañ.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had peurvuiañ ha kemer divellkeineged ivez.
Annez
Ar spesad zo brosezat e koadeier ha strouezh mervent Aostralia.
Koad ar C'hrannoù
Koad ar C'hrannoù zo ur goadeg-domani ha prevez, evit an darn vrasañ e Hañveg hag er Faou (kumun gozh Remengol) e Bro-Gerne, e Penn-ar-Bed. En em astenn a ra war 828 hektar, en o zouez 625 ha er goadeg-domani. Koad brasañ an departamant eo hag e park rannvroel an Arvorig emañ.
Paloma
Paloma zo un anv spagnolek hag a vez graet eus meur a dra.
Koad ar C'hrannoù
Istor
Sant Pereg en deus bevet war-dro ar bloavezh 600 er c'hoad evel ur penitiour. Diwar e anv e teu anv kumun Lopereg, e su d'ar c'hoad.
Jean-Gabriel Prêtre
Skeudennaouet en devoa bronneged, evned ha stlejviled en un toullad mat a levrioù. Roet e voe e anv d'un nebeud spesadoù — Amazona pretrei, Amphisbaena pretrei, Phaethornis pretrei, Spindalis zena pretrei — da zougen bri dezhañ.
Lila Downs
Ana Lila Downs, anavezetoc'h evel Lila Downs, ganet d'an 9 a viz Gwengolo 1968 en Heroica Ciudad de Tlaxiaco, Oaxaca, e Mec'hiko, zo ur ganerez ha sonaozourez vec'hikan.
He buhez
Pa zistroas da Vec'hiko e teskas gwiadiñ, ha kanañ a reas e tavarnioù Oaxaca. Goude-se e kanas ivez e Philadelphia gant ar soner Paul Cohen, ur saksofonour stadunanat. Kenlabourat a rejont da sevel kanaouennoù ha goude da enrollañ pladennoù. Deuet eo Cohen da vezañ he fried hag he c'huzulier arzel.
Kanerez
E meur a yezh e kan Lila Downs, e spagnoleg hag e saozneg dreist-holl avat, goude ma toug bri d'he gwrizioù ha d'ar pobloù orin mixtek, zapotek, maya ha náhuatl, ha da sonerezh Oaxaca. Oberennoù personel a gan ivez.
Kenlabouret he deus gant Caetano Veloso da sevel sonerezh ar film Frida diwar-benn buhez al livourez vec'hikan Frida Kahlo.
Meur a droiad-kanañ he deus graet e Suamerika, Europa, hag SUA. Pa ne vez ket o veajiñ e vez o chom e Coyoacán, unan eus karterioù Mexico City.
E filmoù
Klevet e vez o kanañ e meur a film.
Pleg-mor Venezuela
Pleg-mor Venezuela (anvet Pleg-mor Coquivacoa e Kolombia) zo ur pleg-mor er c'hreisteiz d'ar Mor Karib, war aod hanternoz Suamerika etre ledenez Paraguaná ha ledenez Guajira e Venezuela (e stadoù Zulia ha Falcón).
Agapetus II
Agapetus II (e latin: Agapetus II), ganet e Roma ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Brian
Brian zo un anv-badez brezhonek kozh tremenet en inizi breizhveuriat gant Bretoned deuet gant aloubadeg Gwilherm II (dug Normandi) er Grennamzer. Anavezet e oa e Bro-Iwerzhon ivez. En em strewet en deus an anv en holl bed saoznek, a-wechoù skrivet Bryan pe Bryant. Pevare anv-badez ar baotred a oa e Bro-Saoz ha Bro-Gembre e 1934, ha dic'hizet eo bremañ. War ar c'hiz oa er Stadoù-Unanet er bloavezhioù 1970. Deuet mat eo e Suamerika bremañ, dreist-holl Arc'hantina hag Uruguay, abaoe ar bloavezhioù 1990.
Lidet e vez d'an 18 a viz Kerzu evel Briag. Rannañ a ra ur wrizienn geltiek voutin gantañ : bri hag a dalv « uhelder ».
Kavet e vez ivez evel anv-tiegezh, e Breizh-Veur, e Bro-Iwerzhon (O'Brian, Ó Briain), ha skrivet Briant, Brient ha Briand e Breizh hag e Bro-C'hall.
Kavout a reer ivez an anv-tiegezh Brian en Okitania peogwir eo un anv okitanek kozh hag a dalv kement ha lambrig.
Marc'h-tenn
Ur marc'h-tenn, pe marc'h-tennañ, pe marc'h-sterniañ, pe marc'h-sugell, zo ur marc'h postek hag a sach war un denn, stag ouzh un arar pe ouzh ur c'harr.
Implijet e veze kezeg-sugell evit beajiñ pe dougen marc'hadourezh, en armeoù ivez da sachañ kanolioù, ha da sachañ kobiri war ar stêrioù.
Marcus Antonius
Marcus Antonius, ganet en 83 ha marvet en 30, zo ur politikour hag ur jeneral roman. Mab e oa da Marcus Antonius Creticus, ha mab-bihan d'ar c'honsul Marcus Antonius Orator.
Un harper leal hag a-bouez e voe evit kenderv e vamm Julius Caesar, evel ofiser eus an arme ha merour. Goude drouklazh Caesar e savas Marcus Antonius ur c'hevredad politikel ofisiel gant Octavius (Augustus) ha Lepidus, anvet gant istorourien an amzer a vremañ Eil Triumvirelezh.
Echuiñ a reas an Eil Triumvirelezh e -33. Dizemglevioù etre Octavus hag Marcus Antonius a lakaas ar brezel sivil da darzhañ. Brezel diwezhañ ar Republik roman e voe, e -31. Faezhet e voe Marcus Antonius gant Octavius en emgann war vor Actium, hag en un emgann berr e-tal Aleksandria.
En em lazhañ a reas Marcus Antonius hag e serc'h Kleopatra nebeut goude. Pouezus-kenañ e voe e faezhidigezh e treuzfurmadur Republik Roma en Impalaeriezh roman.
Kaketou corella
Annez
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ en Aostralia ha kreisteiz Ginea Nevez.
Marinus II
Marinus II (e latin: Marinus II), ganet e Roma ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Marcus Antonius Creticus
Marcus Antonius Creticus a vevas war-dro an IIvet ha Iañ kantved kent JK, a oa ur politikour roman eus ar gens Antonia, un tiegezh hag a lavare diskenn eus Anton, mab da Herakles. Mab e oa Creticus da Marcus Antonius Orator, konsul e -99.
Praetor e voe e -74, ha bloaz goude e voe krefridiet da vont da ober brezel d'ar vorlaeron ha da zizober ar Mor Kreizdouarel anezhe. Skoazellañ a reas Pompeius Magnus en e vrezelioù ouzh Rouantelezh Pontos ha Mithridates VI.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Julia Antonia (merc'h da Lucius Caesar), keniterv da Julius Caesar, ha tri mab o doa hag a voe triumvired o-zri:
Jawa
Jawa (pe Java) zo unan eus inizi Indonezia. E-touez lec'hioù pobletañ ar bed eo Jawa, gant 124 milion a annezidi, a zo o vevañ war ur gorread 132 000 km².
Emañ Jawa en aridennad inizi en em astenn eus kornôg da reter Indonezia, gant Sumatera er c'hornôg dezhi ha Bali er reter. Er biz emañ enez Borneo. Un toullad mat a venezioù-tan zo e Jawa, hag abalamour d'an danvezioù taolet ganto ez eo druz ha strujus an douaroù.
E Jawa emañ kêr-benn Indonezia, Jakarta. Kêrioù bras all zo en enezenn, evel Surabaya, Bandung ha Semarang. Komzet e vez javaeg e kreiz hag e reter an enezenn.
Gwechall e oa ur rouantelezh hindou, hag en amzer an trevadenniñ e oa unan eus ar broioù e dalc'h Kompagnunezh Izelvroat Indez ar Reter, en Impalaeriezh trevadennel an Izelvroioù. Bremañ ez eo kreizenn buhez politikel hag armerzhel Indonezia.
Begoña
Begoña zo un anv-badez euskarek, ha spagnolek, roet d'ar merc'hed.
Jawa
Rannet eo Jawa e peder froviñs ha daou zistrig :
Begoña
Gerdarzh
Dont a ra eus anv Gwerc'hez Vari Begoña, e Bilbo, e Bizkaia, en Euskal Herria, gwarezourez Bizkaia, evel kalz anvioù spagnolek roet d'ar merc'hed e Spagn : Amparo, Asunción, Ángeles, Araceli, Candelaria, Carmen, Concepción, Consuelo, Dolores, Guadalupe, Mar, Mercedes, Milagros, Montserrat, Nuria, Paz, Pilar, Rocío, Rosario, ...
David Tecwyn Lloyd
David Tecwyn Lloyd, pe D. Tecwyn Lloyd (22 Here 1914 – 22 Eost 1992) a oa ur skrivagner kembraek. Implijet en deus ivez an anv-pluenn E. H. Francis Thomas.
Buhez
Ganet e voe e Glan-yr-afon e-kichen Corwen. Skoliet e voe e skol Tytandomen, er Bala ; e skol-veur Bangor e reas studioù war ar c'hembraeg. Kelenn a reas evit Cymdeithas Addysg y Gweithwyr (Workers’ Educational Association) ha labourat a reas evel kelenner hag evel levraouegour e Skolaj Harlech a-raok mont da embanner e ti Hughes a'i Fab.
E 1961 e krogas da gelenn e Skol-veur Aberystwyth. Skridaozer ar gelaouenn lennegel Taliesin e voe eus 1965 betek 1987.
Skridoù
Ha gant an anv-pluenn E. H. Francis Thomas:
Francesco II Sforza
Francesco II Sforza (1495 - 1535) a voe dug Milano eus 1530 betek e varv e 1535 goude marv e vreur, an dug Massimiliano Sforza.
E vuhez
Eil mab Ludovico Sforza (1452-1508) ha Beatrice d'Este (1475-1497) e oa. E vamm a oa merc'h da Ercole Iañ d'Este (1431-1505), dug Ferrara, Modena ha Reggio d'Émilia, ha da Eleonora di Napoli (1450-1493); daou vloaz e oa Francesco pa varvas e vamm er gwilioud e 1497.
Boutinoù
Ar boutinoù zo danvezioù rannet, meret ha kempennet a-stroll gant ur gumuniezh ; homañ a sav reolennoù evit o dasparzhañ, evit o mirout hag evit o gwareziñ. Kinnig a ra d'he izili m'eo posubl ober ganto pe war-eeun pe ameeun. An danvezioù-se a c'hell bezañ naturel (ur c'hoad, ur stêr), dafarel (un ti, un ardivink, ur greizenn tredan) pe difetis (ur ouiziegezh, ur meziant).
Francesco II Sforza
E vuhez
Pa voe trec'het Ludovico gant ar C'hallaoued, ma rankas tec'hel eus Milano, ez eas gant e vab Francesco da lez an impalaer santel Masimilian Iañ, a oa dimezet d'ur geniterv da Francesco, Bianca Maria Sforza.
Prizoniet e voe e dad gant ar C'hallaoued, kaset da Loches gant Loeiz XII, ha mervel a reas eno e 1508.
Perzh a gemeras e Kevre Cognac a-enep an impalaer Karl V, hag en emgann Bicocca e 1522. E 1526 e kemeras perzh adarre en ur C'hevread Santel gant ar roue gall Frañsez Iañ, ar pab Clement VII ha Republik Firenze, ha gronnet e voe e greñvlec'h, ar c'h-Castello Sforzesco, gant e enebourien.
E 1530 e voe kurunennet Karl V, impalaer santel e Bologna. Divizout a reas adsevel galloud ar re Sforza e dugelezh Milano ha skoulmañ darempredoù gante dre zimeziñ ur plac'h Habsbourg dezhe.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas Francesco da gKristina Danmark, nizez da gKarl V e 1534; 39 bloaz e oa-eñ, 14 vloaz e oa ar plac'h. Ne greder ket e voe kaset an dimeziñ da benn. Er bloaz war-lerc'h e varvas an dug.
Divugel e oa Francesco ha distreiñ a reas dugelezh Milano etre daouarn an Impalaer santel, a oa tad-kaer dezhañ. Gantañ e echuas gouenn ar re Sforza. Brezel a voe avat e 1535: e vreur Giovanni Paolo Sforza a c'houlennas kaout an dugelezh met mervel a reas a-daol-trumm en un doare iskis.
Convergència i Unió
Convergència i Unió (pe CiU) zo un emglev etre daou strollad politikel eus Katalonia anvet Convergència Democràtica de Catalunya hag Unió Democràtica de Catalunya. Daou strollad eus an tu kreiz-dehou int, CDC a-du gant ar frankizouriezh hag UDC gant an demokratelezh kristen. Ul luskad broadelour eo CiU, hag a c'houlenn muioc'h a emrenerezh evit Katalonia kentoc'h eget an dizalc'hted leun.
E penn gouarnamant Katalonia eo bet ar strolladoù CDC hag UDC etre 1980 ha 2003, dindan ren Jordi Pujol, a voe prezidant ar Generalitat de Catalunya betek dibenn 2003. Etre 2003 ha 2010 ne oa ket er galloud e Katalonia, daoust ma oa CiU ar strollad brasañ e parlamant Katalonia, rak renet e oa ar vro gant un emglev savet etre strolladoù eus an tu-kleiz. D'an 28 a viz Du 2010 e oa aet ar maout gant CiU adarre, er votadeg evit parlamant Katalonia.
CiU eo an trede strollad brasañ dileuriet e parlamant Spagn, war-lerc'h ar PSOE (sokialourien) hag ar Partido Popular (mirourien).
124vet Rujumant Troadegiezh (lu gall)
Ar 124vet Rujumant Troadegiezh a oa ur rejumant eus an tirlu gall (lu gall).
Europa ar C'hornaoueg
Europa ar C'hornaoueg, pe Europa ar C'hornôg, zo ul lodenn eus kevandir Europa, er c'hornaoueg, met a cheñch kalz he zachennad hervez an dud hag an aozadurioù. Da vare ar brezel yen e veze lakaet e-barzh ar bloc'had na oa ket eus tu an URSS. Evit kodadur stadegel Aozadur ar Broadoù Unanet emañ ar stadoù-mañ e-barzh : Alies e vez lakaet da heul an inizi predenek, da lavaret eo :
Kristina Danmark (Dugez Loren)
He buhez
Nizez e oa d'an impalaer Karl V. He mamm a varvas pa oa 4 bloaz, ha savet e voe gant he moereb Maria Hungaria, a oa gouarnerez an Izelvroioù.
Dimezioù ha bugale
Rankout a reas dimeziñ da 13 vloaz, d'ar 4 a viz Mae 1534, da Francesco II Sforza (1495 - 1535), dug Milano, a oa 39 bloaz, met n'o devoe ket bugel. Mervel a reas an dug bloaz goude. Krediñ a reer ne voe ket diwerc'het ar plac'hig, intañvez da 14 vloaz. Addimeziñ a reas e Gouhere 1541, e Brusel, da Frañsez Iañ (1517 † 1545), dug Loren ha dug Bar.
Tri bugel o doe:
Intañvez
Mervel a reas he fried e Mezheven 1545 goude ur ren berr (nebeutoc'h eget bloaz) ha nemet daou vloaz ne oa o mab.
Poltred
He foltred gant Hans Holbein ar Yaouankañ zo en National Gallery (Londrez).
Amazona pretrei
Amazona pretrei a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittacidae.
Anvet e voe Psittacus pretrei (kentanv) da gentañ-penn (e 1830) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858) : dougen a ra anv al livour loened suis Jean-Gabriel Prêtre (1768-1849).
Annez
Kavout a reer ar spesad e gevred Brazil (Rio Grande do Sul) peurvuiañ hag en Arc'hantina ha Paraguay a-wechoùigoù ivez.
Koetken
Koad Koetken zo ur goadeg-domani etre Bro-Zol ha Bro-Sant-Maloù en em astenn war 632 ha e kumunioù Sant-Haelen, Sant-Pêr-Plewenn, Maez-Geraod ha Lanvalae.
Douaroniezh
Ur gorread 632 hektar zo gant ar c'hoad, en em astenn dreist-holl war kumunioù Sant-Haelen (398 ha) ha Maez-Geraod (121 ha).
Treuzet eo gant an hent-departamant niv. 794 hag a liamm Dinan ouzh an HD 137 ha Komborn.
Eienañ a ra ar wazh Pont aux Chats e penn Su Koetken hag e kember gant gwazh Étang de la Chesnaye e penn norzh ar c'hoad.
Liesseurted ar vuhez
Ur goadeg derv ha faou eo, gant douaroù trenk-didrenk. Gwechall e oa pinvidik he bevliesseurted a-drugarez d'he geunioù hag e kaved meur a spesad ral enno ; an darn vrasañ anezho zo aet kuit avat dre m'eo bet disec'het an takadoù gleb. En o zouez an Neottia nidus avis, an Eriophorum gracile, Senecio helenitis  hag all.
Koulskoude e chom fonnus liesseurted ar plant er c'hoad hag ul lec'h gouennañ a-bouez eo evit an evned ivez, e-lec'h ma kaver speged du, flouperiged boutin, rulosteged bailh, speged brizh bihan, speged krenn hag all.
Stefan VIII
Stefan VIII (e latin: Stephanus VIII), ganet e Roma ha marvet e miz, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Flavius
Ar Flavii eo tud ar gens Flavia, un tiegezh eus gwerin Henroma. Anezho e teu an impalaerien Vespasianus, Titus ha Domitianus. An "nomen" Flavius a dalv kement ha « melegan» en latin.
Ar c'h-cognomina stankañ en o zouez eo Fimbria, Antoninus, Clemens, ka Sabinus.
Koad Keroual
Koad Keroual zo ur c'hoad 56 hektar er gwalarn da Vrest e kumun Gwiler-Leon, e Bro-Leon.
Spindalis
Spindalis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1837 gant ar skiantourien vreizhveuriat William Jardine (1784-1843) ha Prideaux John Selby (1788-1867).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Pemp (5) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Antilhez Brasañ.
Spindalis zena
Spindalis zena a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Spindalidae.
Anvet e voe Fringilla Zena (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Amrita Pritam
Amrita Pritam, ganet d’an 31 a viz Eost 1919 e Gujranwala ha marvet d’an 31 a viz Here 2005 e Delhi, zo ur skrivagnerez eus India. Skrivet he deus e pandjabeg hag e hindeg. Brudetañ skrivagnerez pandjabek an eo, ha priziet e vez he skridoù koulz en India hag e Pakistan.
Ganet e vo en ur familh sikh eus Gujranwala e Panjab, ur gêr hag a zo e Pakistan bremañ, abaoe ma voe rannet Indez Breizh-Veur. Mervel a reas he mamm pa ne oa nemet unnek vloaz, ha desavet e voe gant he zad, a oa kelenner ha skrivagner. He barzhonegoù kentañ a embannas d’an oad a c’hwezek vloaz. Pa voe dispartiet Pakistan diouzh India e 1947 e kuitaas Lahore da vont da India da vevañ, ha kregiñ neuze da skrivañ e hindeg ivez, met kenderc’hel a reas da vezañ lennet e Pandjab Pakistan a-hed he buhez.
Ar vaouez kentañ e voe o tapout ur priz, e 1955, digant ar Sahitya Akademi, gant un dastumad barzhonegoù pandjabek. Garedonet e voe meur a wech c’hoazh en India : tapout a reas ar Priz Jnanpith, unan eus prizioù lennegel uhelañ India, e 1982, ar Padma Shri e 1969, hag ar Padma Vibhushan e 2004. E broioù all e tapas prizioù ivez : anvet e voe en Ordre des Arts et des Lettres, e Bro-C’hall, da skouer, e 1987.
Ouzhpenn 100 levr he deus skrivet : barzhonegoù, romantoù, arnodskridoù... hag a zo bet troet en ouzhpenn tregont yezh, yezhoù eus India pe yezhoù all c’hoazh, saozneg, galleg, daneg, japaneg, sinaeg... E-touez he romantoù e c’haller menegiñ Pinjar, Doktor Dev, Rang Ka Patta... Buhezskridoù he deus embannet ivez, evel Kala Gulab (Rozenn zu) (1968) pe Rasidi Tikkat (Timbr kemedel) (1976). Meur a hini eus he levrioù zo bet graet filmoù diwarno, evel Daaku (1976) pe Pinjar (1970).
Labourat a reas Amrita Pritam, betek 1961, evit an All India Radio. Torret e voe he dimeziñ e 1960. E meur a hini eus he skridoù, goude, e laka ar gaoz war he dimeziñ, hag an tu displijus anezhañ. Embann a reas goude ar gelaouenn "Nagmani", ur gelaouenn lennegel e pandjabeg, renet ganti ha gant an arzour Imroz a vevas ganti e-pad 40 vloaz diwezhañ he buhez.
Annie
Annie zo ur stumm saoznek eus an anv-badez Anne, Ann, Anna ha re all, tremenet e galleg ivez.
Sonerezh
Kregiñ a ra ar ganaouenn savet gant Serge Gainsbourg Les Sucettes evel-henn : « Annie aime les sucettes, les sucettes à l'anis ».
Europa an Norzh
Graet e vez Europa an Norzh eus lodenn norzh kevandir Europa. En ur ster strizh e lakaer e-barzh Skandinavia hag ar broioù balt. Aozadur ar Broadoù Unanet, evit e godadur stategel, a laka e-barzh ivez ar Rouantelezh-Unanet hag Iwerzhon, evit abegoù geopolitikel e lakaer e-barzh ivez Jerzenez ha Gwernenez. Dre vras, en ur ster douaroniel, e lakaer e-barzh ivez ar broioù a zo en-dro da Vor an Hanternoz ha d’ar Mor Baltel. Evit a sell ar sevenadur hag ar yezhoù e klot gant ul lodenn eus tachennad ar yezhoù germanek, ar yezhoù baltek, hag ar yezhoù finnek-ougrek. Evit ar relijion ez eo ar brotestantiezh a gaver dreist-holl, gant kalzik a gatoliked (Iwerzhon, Lituania).
Francisco Javier Winthuysen y Pineda
Francisco Javier Winthuysen y Pineda, ganet en El Puerto de Santa María d'an 18 a viz Eost 1747 hag aet da Anaon e Cabo de São Vicente d'ar 17 a viz C'hwevrer 1797, a oa un ofiser-a-vor spagnol.
Buhez
E-kerzh ar Brezel Saoz-Spagnol, ul lodenn eus Brezel dieubidigezh ar Stadoù Unanet, Winthuysen a oa bet o stourm a-enep ar morlu saoz dirak arvor Galiza hag arvorioù Stadoù-Unanet Amerika. Eno en doa kollet ur vrec'h.
Stourmet en devoa e-kerzh Seziz Jibraltar ha lazhet e voe e San José e-kerzh Emgann Kab São Vicente, evel penn skouadrenn.
Bovolenta
Bovolenta a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Barbona
Barbona a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Strollad Broadel Breizh (2021)
Strollad Broadel Breizh zo ur strolladig politikel gallek eus an tu dehoù pellañ krouet e 2021. Betek-henn ez eus bet peget skritelloù etre Roazhon ha Redon, hag ul lec'hienn internet a zo ganto ivez.
Mellad
Mellad a c'hall bezañ :
Yann XI
Yann XI (e latin: Ioannes XI), ganet e Roma e 910 ha marvet e miz, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman e miz.
Flavius Orestes
Flavius Orestes (Poetovio, war-dro 420 - 28 a viz Eost 476, Piacenza) a oa ur jeneral ha politikour roman eus Pannonia a lakaas e vab da impalaer roman.
Yann XI
Mab d'ar pab Sergius III e oa.
Flavius Orestes
Pa voe laosket Pannonia gant Huned Attila, e voe kaset Orestes en 443 gant an impalaer Valentinian III da lez Attila ma teuas da vout sekretour (notarius). E 449 e voe kaset Orestes gant Attila div wech da Gergustantin d'an impalaer Theodosius II. Mervel a rea Attila en 453, ha distreiñ a reas Orestes d'an impalaeriezh roman.
Breur e oa Orestes d'ar jeneral Paulus, a oa comes (kont roman).
E 475 e voe anvet Orestes da magister militum ha patricius gant an impalaer Julius Nepos. Ur fazi bras e oa eus e berzh.
D'an 28 a viz Eost 475 e teuas Orestes, e penn un armead  foederati, da Ravenna, a oa de facto kêr-benn Impalaeriezh roman ar C'hornôg, abaoe  402, ha diskar a reas gouarnamant Julius Nepos, a rankas tec'hel eus Italia, da repuiñ  e Dalmatia, ma talc'has da ren  ken na voe drouklazhet e 480.
Orestes neuze a lakaas e vab Romulus da Augustus, ha se zo kaoz ma'z eo anavezet evel Romulus Augustulus  (Augustus bihan), rak ne oa nemet ur bugel, etre 12 ha 15 vloaz, pa voe lakaet da impalaer e 475.
En em sevel a reas e soudarded en 476 e-pad emgann Pavia (476) ha lazhañ a rejont Orestes.
Neuze e kerzhas ar jeneral Odovacer gant e arme war-du Ravenna, kêr-benn an impalaeriezh. Hep ket stourm e voe kemeret kêr, prizoniet Romulus Augustulus, ha kemeret ar galloud gant Odovacer.
Bahía de las Águilas
Bahía de las Águilas (Bae an Erered) zo ur bae, pe traezheg, a 8km hed e mervent Santo Domingo, e proviñs Pedernales, tostik d'an harzoù gant Haiti.
Gymnobucco
Gymnobucco a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Amazon beg du
An amazon beg du a zo ur spesad perokeded, Amazona agilis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Psittacus agilis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Doareoù pennañ
Diskouez a ra ar spesad un dimorfegezh revel : ruz eo pluñv 'zo eus divaskell ar pared tra m'eo glas reoù ar parezed.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had ha kraoñ.
Dezrevell Kaezar
An Dezrevell Kaezar (Saozneg: Caesar report), eus e anv gwirion leun A Report into the credibility of certain evidence with regard to Torture and Execution of Persons Incarcerated by the current Syrian regime, zo un dezrevell 31 bajenn diwar-benn al lazhadegoù sevenet gant renad Bashar Al-Assad e Siria abaoe penn-kentañ an emsavadegoù er vro e 2011.
An dezrevell a oa bet savet gant tri alvokad, daou Saoz hag ur Stadunanad, arbennigourien war an torfedoù-brezel: Desmond de Silva ha David Crane (daou brokulor el lez-varn ispisial evit Sierra Leone) ha Geoffrey Nice, bet prokulor e-pad prosez prezidant kozh Yougoslavia, Slobodan Milošević. Sikouret int bet gant ur skipailh medisined gwiraourien.
Istor
Bro Qatar, harper an emsaverien e Siria, en doa bet karget ar gambr-studi gwir Carter-Ruck and Co da sevel un enklask evit gouzout ha torfedoù brezel a oa graet e Siria gant gouarnamant Bashar Al-Assad ha peseurt re.
An tri alvokad kemennet gant ar c'huzulva ha gant sikour dielloù ha komzoù "Kaezar", lesanv un ez-poltrijer korfoù tec'het diouzh Siria e 2014 gant 55 000 poltred korfoù, o deus bet savet un dezrevell.
Cadoneghe
Cadoneghe a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Ceyx
Ceyx a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ dirediged, krouet e 1799 gant an evnoniour gall Bernard-Germain de Lacépède (1756-1825).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Brugine
Brugine (Brùzene e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Carceri
Carceri (Càlzare e veneteg) a zo ur gumun eus Italia e proviñs Padova, e rannvro Veneto.
Sadae Inoue
Sadae Inoue (井上 貞衛, Inoue Sadae), ganet d'ar 5 a viz Du 1886 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Here 1961, a oa ur jeneral eus Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh an Eil Brezel-bed. Penn an nerzhioù lu japanat e oa e-kerzh Emgann Peleliu hag Emgann Angaur.
Eil Brezel-bed
Daou emgann pouezus a oa bet stourmet dindan e urzhioù e Palau: emgann Anguar hag emgann Peleliu. An daou emgann a oa bet e-touez ar re koustusañ a-fet kolloù evit an daou du. Inoue a oa savet a-enep an argadennnoù banzai hag a oa implijet evel kadoniezhoù gant Japan betek neuze. Kavout a rae-eñ gwelloc'h implij an dachenn evel lec'hioù-kreñv, en ur dagañ ha kilañ evit ober ur brezel uzadur.
Emgann Bicocca
Emgann Bicocca pe  La Bicocca (Battaglia della Bicocca en italianeg ) a c'hoarvezas d'ar 27 a viz Ebrel 1522, e-kerzh C'hwec'hvet brezel Italia. Trec'het e voe armeoù Bro-C'hall ha Republik Venezia kaset gant Odet de Foix, beskont Lautrec, gant armeoù Spagn hag Aostria, renet gant Prospero Colonna. Lautrec a guitaas Lombardia, ha dugelezh Milano a gouezhas etre daouarn Karl V, an impalaer santel.
Ceann Bhré
Ceann Bhré (Bray Head e saozneg ) zo ur beg-douar uhel-mat war aod reter Iwerzhon, e kontelezh Cill Mhantáin.
Bez' eo ivez unan eus kernioù Menezioù Cill Mhantáin, dezhi 241 metr uhelder. Darempredet stank a-walc'h e vez al lec'h gant kerzherien pa vez brav an amzer. E krec'h ar menez ez eus ur groaz, bet savet e 1950, ha bep bloaz da Wener ar Groaz e pign katoliked eus ar vro betek an nec'h.
Enez an Norzh
Enez an Norzh (North Island e saozneg, Te Ika-a-Māui e maorieg) zo unan eus an div enezenn vras a ya d'ober Zeland-Nevez. Emañ Wellington, kêr-benn ar vro, en Enez an Norzh.