cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tamanghasset
Istor
-Er IVed ha IIIed milved kent J.-K, e oa tud o chom eno, dre ma 'z eus bet kavet livadurioù war mogerioù mougevioù en Hoggar. -Betek ar XXvet kantved e vevas broidi Zeribas. -E 1902 e voe emgann Tit.
-E 1905 eo degouezhet an tad Charles De Foucauld hag e savas e vordj war vord an oued. -E 1915 e teuas da vezañ ur gêriadennig.
-Brudet eo ar gêr-mañ dre m'he deus degemeret pirc'hirin an dezerzh Charles de Foucauld. Siwazh, ez eo e 1916 e voe lazhet an tad Charles De Foucauld gant an Douareged. A-benn 1920 e teuas tud eus Bro-C'hall da vezañ niverusoc'h hag e staljont servijoù melestradurel.
-E 1951 e teuas da vezañ isprefeti an departamant "Territoire des Oasis dans le Sahara",Tiriad an Oazizoù er Sahara, dre ma veze graet taolioù arnod nukleel er vro-se gant Bro-C'hall.
-E 1970 e voe ur prantad sec'hor er Sahara a-bezh, an dra-mañ a lak neuze ur bern repuidi da zont di.
-E 1992 e teuas war-wel ar sponterezh, ar pezh en deus skarzhet an douristelezh : skrapet touristed, gwall zarvoudoù kirri-nij nen heller displegañ. -Adalek ar bloavezhioù 1998/2000, dre m'emañ distroet ar surentez er vro, e teu an douristelezh en-dro.
Hiziv en deiz ez eus tro-dro da 100 000 annezad. Mont a ra mat-tre ar gonvers eno dre ma zo marc'halac'hioù.
Ul liamm eo deuet da vezañ etre an hanternoz war vord ar Mor Kreizdouarel hag ar c'hreisteiz gant ar Sahara, ar c'haravanennoù hag ivez Afrika Du. Kalz eus ar re a glask dont da Europa a dremen dre eno.
Benjamin Disraeli
Benjamin Disraeli, Kentañ kont Beaconsfield, (21 Kerzu 1804 – 19 Ebrel 1881) a oa ur politiker saoz eus ar Strollad Mirour hag a voe Kentañ Ministr ar Rouantelezh-Unanet dre ziv wech. Ur roll a bouez en devoe evit sevel ar Strollad Mirour ha spisaat e bolitikerezh. Soñj a zalc’her eus Disraeli abalamour m’en devoe ul levezon vras war politikerezh estren ar Rouantelezh-Unanet ha war berzh Impalaeriezh Breizh-Veur en. Koun a zalc’her ivez eus e emgannoù a-enep rener ar gostezenn frankizour, William Ewart Gladstone.
Ganet e voe Benjamin Disraeli en ur familh yuzev, e Bloomsbury hag a oa e Middlesex da neuze (hag e Londrez bremañ). Dilezel ar yuzeviezh a reas e dad ha desavet e voe Benjamin er feiz anglikan adalek an oad a 12 vloaz. Stagañ a reas da labourat evel alvokad ha treiñ buan war-zu ar politikerezh. Goude meur a daol c’hwitet e teuas Disraeli a-benn da vezañ dilennet e Ti ar C'humunioù e 1837. E 1846 e voe rannet ar Strollad Mirour pa voe kinniget gant Robert Peel, a oa Kentañ Ministr d’an ampoent, lemel al lezennoù anvet “Corn Laws” hag a barrae ma vije enporzhiet edeier. Taget garv e voe Peel gant Disraeli hag evel-se e teuas da vezañ un den anavezet er gostezenn virour, enebet ouzh Robert Peel. Pa voe stummet ur gouarnamant mirour nevez gant Edward Smith-Stanley, lesanvet “Lord Derby”, er bloavezhioù 1850 ha 1860, e teuas Disraeli da vezañ Ministr an Arc’hant (Chancellor of the Exchequer).
Pa voe dilezet e garg gant Lord Derby e 1868 e teuas Disraeli da vezañ kentañ ministr e-pad ur pennadig, met trec’het e voe ar Strollad Mirour en dilennadeg er bloavezh-se. E dilennadeg 1874 avat e voe trec’h ar Virourien ha mont a reas Disraeli da gentañ ministr en-dro. Kenlabourat a-dost a reas gant ar rouanez Victoria ; e 1876 e voe anvet da gont Beaconsfield ganti.
Goude avat e c’hoarvezas meur a dra a c’hoarias a-enep dezhañ. Displijout a reas d’ar bobl ar brezelioù en Afghanistan hag e Suafrika, daoust ma voent gounezet gant Breizh-Veur, dre ma voe lazhet miliadoù a dud eno. Kouerien Breizh-Veur a yeas droug enno pa voe nac’het adsevel al lezennoù Corn Laws da wareziñ o eostadoù diouzh edeier marc’hadmat an estrenvro. Ar Strollad Frankizour, renet gant Gladstone, a c’hounezas dilennadeg kannaded 1880. Hag en em gavout a reas Disraeli en tu-enep e Ti ar C’humunioù, e-pad un nebeud mizioù. Mervel a reas nebeut amzer goude, e 1881.
Ouzhpenn bezañ politiker eo bet anavezet Disraeli evel skrivagner ivez. Meur a romant a embannas, adalek 1826 ha betek 1880.
Brendola
Brendola zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Gwilherm Aostria
Wilhelm von Habsburg, pe Gwilherm Aostria (wd 1370-1406) a oa ur priñs eus skourr leopoldian an Tiegezh Habsbourg. Dug Stiria e oa, ha dug Karintia e oa.
Ganet e oa e Vienna. Mab henañ an Dug Leopold III hag e bried Viridis Visconti e oa.
Dimezioù
Dimezet e oa bet en-bugel da Jadwiga Hungaria, merc'h roue Hungaria, met hi a rankas dimeziñ, war goulenn Dieta Pologn, da Jogaila, dug-meur Lituania. Hennezh a oa bet unan eus taolioù kentañ an Habsbourgien da astenn o levezon e Kreizeuropa dre zimeziñ o mibien da bennherezed, ma veze lavaret neuze Bella gerant alii: tu felix Austria nube ( Laoskomp ar re all da vrezeliñ : te Aostria evurus, dimez). Wilhelm a glaske kaout douaroù Hungaria a deuje dezhañ dre e wreg evel argouroù prometet gant danveze dad-kaer, Loeiz Iañ Hungaria.
En 1401 e timezas da Giovanna Naplez. Bugel ebet n'o doe.
Mervel a reas e Vienna e 1406.
Beziet e voe en iliz-veur Vienna.
Aroumaneg
An aroumaneg (limba armãneascã, armãneshce, armãneashti, rrãmãneshti) zo ur yezh indezeuropek eus skourr ar yezhoù romanek. Komzet e vez e Gevred Europa. E Gres emañ ar braz eus an aroumanegerien o vevañ hag un toullad anezho zo ivez en Albania, Bulgaria, Serbia hag e Makedonia an Norzh.
Kar a-dost eo an aroumaneg d'ar roumaneg, a-fet ar vorfologiezh hag ar sintaks, ha dont a ra ar braz eus e c'heriaoueg eus al latin. Muioc'h eo bet levezonet ar roumaneg gant ar yezhoù slavek avat, tra m'eo bet levezonet an aroumaneg, diouzh e du, gant ar gresianeg a-hed e istor.
Albania
Eno eo anavezet an aroumanegerien evel ur vinorelezh vroadel, abaoe Here 2017. Emaint o chom e kreisteiz ar vro, en-dro da gêrioù Voskopoja, Fier, Vlorë. Hervez ar c'helenner Dorin Lozovanu, eus Moldavia, en 2012 e veze kelennet aroumaneg e skolioù zo eus e Korçë, Divjaka, Selenica ha Vlorë, hogen evel danvez ouzhpenn. E Divjaka ha Vlorë e veze oferennoù er yezh, hag ivez ur wask aroumanek.
Gres
Kavet e vez aroumanegerien en hanternoz hag e kreiz ar vro, dreist-holl (Epeiros, Makedonia, Trakia, Thessalia). O cheñch yezh buan emañ ar vinorelezh-se : n'eus tamm statud ebet gant an aroumaneg ha ne vez ket kelennet er skolioù, nemet e skol-veur Thessaloniki. A-gozh e sell an aroumanegerien outo o-unan evel Gresianed (Elini), daoust ma n'int ket gresianegerien (Grets). E 2001 e oa bet kondaonet un den, Sotiris Bletsas, da 15 miz toull-bac'h, abalamour m'en doa skignet skridoù a rae anv eus yezhoù minorelaet en Europa hag e Gres. A-benn ar fin e oa bet didamallet an den.
Makedonia
Honnezh eo ar vro nemeti ma'z eo anavezet an aroumanegerien evel ur vinorelezh vroadel, abaoe 2001. Yezh ofisiel eo e kêr Kruševo. En 2001, hervez ar yezhour stadunanat Victor A. Friedman, e veze kelennet e Skopje, Štip, Bitola, Kruševo, Kumanovo, Struga hag Ohrid, hag ouzhpenn e oa abadennoù skingomz ha skinwel er yezh.
Er vro-se e vez kelennet aroumaneg evel danvez e lod eus ar skolioù kentañ derez ha gwir o devez an aroumanegerien da ober gant o yezh dirak al lezioù-barn.
Ouzhpenn krouiñ oberennoù lennegel er yezh a vez graet ha gant ar skrivagner Dina Cuvata ez eus bet graet un toullad troidigezhioù, ma'z eo bet troet Kantik ar C'hantikoù, an Ilias, an Odisseia, an Eneis, an Nibelungen, an Divina Commedia hag ur geriadur skrivagnerien aroumanek.
Roumania
Un niver brazik a aroumanegerien zo eno : d'ar vro-se e oa deuet aroumanegerien da vevañ, en hag en  dreist-holl, deuet eus Gres, Albania, Bulgaria ha Serbia, met n'eus statud ebet dezho, dre ma seller ouzh an aroumaneg evel ur rannyezh eus ar roumaneg.
Oued
Oued a dalvez « stêr » en arabeg (وادي distaget wādī en arabeg lennegel). An oued a zo ur red dour a gaver e Norzhafrika hag e-barzh ar rannvroioù dezerzhel. Ur red dour direizh eo. Kavet e vez dreist-holl er ranndirioù endoreizm An oued a kemer e vammenn-dour a-drugarez d'ar glaveier kreñv, met ral en Afrika. An ouedoù a vez alies a-sec'h met gallout a reont ivez bezañ leun a dour betek dic'hlanniñ diouzh an naoz. Ar Medjerda eo oued brasañ Afrika an Norzh.
South Burlington (Vermont)
South Burlington zo ur gêr lec'hiet e gwalarn Vermont er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 17 904 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv South Burlington en ur mod ofisiel e 1865.
Rossano Veneto
Rossano Veneto  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Hans Trapp
Hans Trapp zo un dudenn eus mojenn Sant Nikolaz en Elzas. E gevatal a gaver e yezhoù all pe broioù all : Zwarte Piet en Izelvroioù, Knecht Ruprecht e Norzhalamagn, Houseker e Lusembourg, Klaubauf e Bavaria hag Aostria, Belsnickel pe Pelznickel e mervent Alamagn, Schmutzli e Suis, ar Père Fouettard e Bro-C'hall, ha re all c'hoazh.
Koua Verreaux
Koua Verreaux (Coua verreauxi) a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hCuculidae.
Brean ar geunioù
Brean ar geunioù a zo ur spesad breaned, Melospiza georgiana an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Fringilla georgiana (kentanv) da gentañ-penn (e 1790) gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837).
Tezze sul Brenta
Tezze sul Brenta  zo ur gumun  en Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Roll kumunioù ar Roen-Uhel
Amañ e kavor roll an 377 kumun a zo e departamant ar Roen-Uhel, renket dre urzh al lizherenneg hervez o anv gallek ofisiel. An anvioù elzasek a roer ivez.
Brean ar geunioù
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha frouezh gwech an amzer.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e hanternoz-kreiz, biz Norzhamerika :
Grentheville
Grentheville a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Rutland (Vermont)
Rutland zo ur gêr lec'hiet e su-kreiz Vermont er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 16 495 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Rutland en ur mod ofisiel e 1892.
Trefeglwys
Trefeglwys zo ur gêriadenn e hanternoz kontelezh Powys, e Kembre. Emañ war lez ar stêr Trannon, unan eus adstêrioù an Hafren, en torgennoù a zo en hanternoz da Llanidloes, war an hent etre Llanidloes ha Caersŵs.
890 a dud a oa o chom e Trefeglwys e 2011, ha 257 anezho (28,9%) a ouie kembraeg.
Kampionad uruguayat an echedoù
Kampionad uruguayat an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù en Uruguay. Abaoe 1927 e vez aozet.
Malo (Italia)
Malo a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
Caterina Visconti
Caterina Visconti zo bet anv meur a briñsez eus an Tiegezh Visconti
Périgny (Calvados)
Périgny a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944:
Aurelianus (impalaer)
Aorelian (latin : Aurelianus, Imperator Caesar Lucius Domitius Aurelianus Pius Felix Augustus, Germanicus Maximus, Gothicus Maximus, Carpicus Maximus, Dacicus Maximus, Arabicus Maximus, Palmyrenus Maximus), ganet e 214/215 e Moesia pe Pannonia ha marvet e 275, a voe impalaer roman eus 270 betek e varv.
Ur c'houer e oa e dad. Mont d'an arme a eure, hag a-benn 268 (oadet a 53 pe 54 bloaz) edo e penn marc'hegerien Italia pa grogas Aureolus da vrezeliñ ouzh Gallienus. Kenlabourat a reas Aurelianus gant ur jeneral all, Claudius, a voe anvet da impalaer Claudius II diwezhatoc'h.
Adunvaniñ an Impalaeriezh roman ha stourm ouzh ar Varbared a reas.
Villaga
Villaga a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Rieg (sant)
Sant Rieg zo ur manac'h brezhon, penitiour eus ar, en deus roet e anv da barrez Rieg.
Hervez ar vojenn e veve e-tal Kameled. Saveteet e oa bet gant ar sent Derc'hen ha Neventer, a-dre krabanoù un aerouant, war lez an Elorn pa oa bugel.
Margaret Drummond (serc'h)
Margaret Drummond (c. 1475 – 1501) a oa serc'h d'ar roue James IV. Ur vojenn zo bet savet diwar-benn he marv.
He buhez
Merc'h e oa da John Drummond, 1st Lord Drummond. Kar a bell e oa da Margaret Drummond a oa bet pried ar roue David II.
Serc'h ar roue James IV e oa e 1496, ha marteze eus 1495 da 1497. Adalek 1496 ez eus roud skrivet e veve e kastilli ar roue e Stirling ha Linlithgow. Met un toullad serc'hed all en devoa ar roue en amzer-se, ha berroc'h e voe an darempred-se eget ar re all gant Marion Boyd pe Janet Kennedy. Ur verc'h o doe Margaret ha James IV, Margaret Stewart hec'h anv, ha div wech e timezas:
He marv
Gouzout a reer e varvas e 1501 eus debriñ boued kontammet, a-gevret gant he c'hoarezed Eupheme ha Sibylla, pa oant e ti o zud.
Roger Salengro
Roger Salengro, ganet d'an 30 a viz Mae 1890 ha marvet d'an 18 a viz Du 1936, a oa ur politkiour sokialour gall. Kannad eus Norzh ar Frañs ha maer Lille, deuet e voe da vezañ maodiern ar surentez evit ar gouarnamant Blum e 1936. Emlazhañ a ra e miz Du ar bloavezh-se, goude bezañ bet louset gant ur c'hampagn tagañ o tiskleriañ e vefe bet dizertour e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
Margaret Drummond (serc'h)
He marv
After her death the king paid for masses to be said for her soul, and continued to support their daughter.
Roger Salengro
An Afer Salengro
Adalek an hañv 1936, Roger Salengro a voe gouzañver d'ur c'hampagn feuls a-berzh ar c'heleier, enaouet gant kazetennoù an tu dehoù pellañ. Ar pal a voe d'en em veñjiñ diouzh e obererezhioù a-enep ar c'hevreadoù (lezenn war disolvañs ar c'hevreadoù, mennad evit broadelat ar c'hazetennoù eus an tu dehoù pellañ).
Margaret Drummond (serc'h)
Murder theories
It has been widely suggested in more recent years that Margaret Drummond was murdered, either by English agents or by pro-English elements in the Scottish nobility. Many believe that James IV was planning to or had already secretly married Drummond, and her death was necessary in order to allow or force the King to marry the English princess Margaret Tudor, daughter of Henry VII of England and Elizabeth of York. The (comparatively recent) plaque on her grave in Dunblane Cathedral claims that she was commonly believed to be "privately married" to the king, and that she was murdered by Scottish nobles who supported the English marriage.
Furthermore, the "Marriage of the Rose and Thistle", as the poet William Dunbar described it, brought about the Union of the Crowns exactly 100 years later, as it enabled their great-grandson James VI of Scotland to claim the English throne upon the death of Elizabeth I through his descent from Henry VII.
Roger Salengro
An Afer Salengro
Krog eo an afer d'ar 14 a viz Gouhere 1936 gant kazetenn Charles Maurras, an Action française, hag a embann ur pennad hep sinadur o tiskleriañe oa ur vezh da welet Roger Salengro o vont war bez ar soudard dianav. Ar c'hampagn a zo adkemeret gant e benn enebour kuzul-kêr Lille e kambr an deputeed, Henri Becquart, adalek ar 14 a viz Gouhere 1936.
Margaret Drummond (serc'h)
Murder theories
Had James IV married Margaret Drummond instead of Margaret Tudor, the Union of the Crowns might never have taken place and Scotland might have remained an independent country. This idea has been the theme of numerous historical novels and popular histories.
Roger Salengro
An Afer Salengro
D'an 21 a viz Eost 1936, ar gazetenn broadelour Gringoire a embann ur pennad o zegas ar goulenn « Perak Roger Salengro, maodiern ar surentez, en d'eus dizertet d'ar 7 a viz Here 1915 ? » An tamalladur-se a oa bet graet dija, e 1923, gant ar Strollad Komunour Gall.
An Action française a adkemer an tamall en ur reiñ un nerzh brasoc'h dezhañ c'hoazh.
Margaret Drummond (serc'h)
References
-->
Mary Seton
Mary Seton (1549–1615) a oa un dimezell eus noblañs Bro-Skos a eas da leanez.
Merc'h e oa da George Seton, 6vet Lord Seton, ha da Marie Pieris, un dimezell a enor gant Marie de Guise, pried ar roue James V.
Mary Seton eo an hini nemeti eus ar Peder Mary ha ne zimezas ket: derc'hel a reas da servij he mestrez goude o distro da Vro-Skos hag e-pad he bac'hidigezh e Bro-Saoz.
<!--
rouanez Mary Stuart,.
E 1565 e timezas Mary Livingston da John Sempill of Bruntschiells. Ur mab o doe, James Sempill.
Most likely she was a lay sister at Saint pierre les Dames at the time of her death. Like the queen, she no doubt used the name 'Marie', not 'Mary'.
Scotland again
When Queen Mary returned to Scotland, after her ceremonial entry at Edinburgh in September 1561, she went to Linlithgow Palace, while the four Marys, accompanied by the Queen's uncle, the Grand Prior of Malta, François de Lorraine, travelled west to Coldingham Priory and Dunbar. They stopped at the house of Mary Seton's brother George Seton, 7th Lord Seton, Seton Palace, for dinner. The Grand Prior then returned home through England making stategic plans of Berwick-upon-Tweed and Newcastle-on-Tyne. Mary Seton accompanied the captive queen back to Edinburgh after her defeat by the Confederate lords at the battle of Carberry Hill. Prior to the Queen's flight to England following the battle of Langside, Seton assisted her escape from the island fortress of Loch Leven by standing at a window dressed in the queen's clothes while Marie Stuart fled to the mainland in a small boat.
In England
Mistress Mary Seton's role and talent as the Queen's hairdresser was described in detail by Sir Francis Knollys, Mary's keeper at Carlisle Castle in his letter to William Cecil of 28 June 1568. Mary had told Knollys that Mary Seton was the finest 'busker' of a woman's head and hair in any country. Knollys wrote that;"'Yesterday, and this daye she dyd sett sotche a curled heare uppon the Quene, that was said to be a perewyke that showed very delycately: and every other day lightly ... (word lost) she hathe a newe devyce of head dressyng, withowte any coste, and yett setteth forthe a woman gaylye well.'" At first Mary Seton was given a room to herself with two beds, one for her maid or 'gentlewoman' Janet Spittell. She also had a manservant called John Dumfries. In March 1569 the Earl of Shrewsbury noted that Queen Mary would sit and sew in his wife Bess of Hardwick's chamber at Tutbury Castle accompanied by Mary Seton and Lady Livingston In October 1570, Elizabeth heard that her mother Mary Pieris, Lady Seton, had been arrested and would be banished from Scotland for writing to her, and took action that Regent Lennox should be advised that she thought it no great cause. When Queen Mary was moved to Sheffield Castle in September 1571, Mary Seton stayed in attendance, but her servant John Dumfries was excluded and kept in the town. Janet Spittle was sent back to Scotland. Mary Seton then had an older woman as her servant, and as they were tired of each other by April 1577, the servant was allowed back to Scotland. .
At Sheffield in November 1581, Robert Beale questioned Mary Seton about Queen Mary's recent illness, which had a quick onset. Seton said that she had not seen the Queen as ill before, her side gave her evil pains especially in the thigh and leg. The Queen lacked appetite, was losing sleep, and in Seton's opinion could not long continue The master of Mary's household in England, Andrew Beaton, wished to marry Mary Seton, but as she had made a vow of celibacy, Andrew travelled to Paris to obtain a dispensation. He died during his return journey. . -->
Leandi Saint-Pierre en Reims
War-dro 1585 en em dennas eus tiad rouanez Bro-Skos, e Bro-Saoz, da vont da Reims (Bro-C'hall) da Leandi Saint-Pierre, ma oa un abadez a oa c'hoar da Mary of Guise, Renée de Guise hec'h anv, moereb da Mari Bro-Skos eta. Eno e varvas Mary Seton e 1615.
Charles Manson
Charles Milles Manson, ganet Charles Milles Maddox, d'an 12 a viz Du 1934 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Du 2017, a oa un torfedour ha gourou stadunanat.
E penn ar sektenn Manson Family e oa-eñ, ur gumuniezh ganet e Kalifornia e fin ar bloavezhioù 1960. Heulierien Manson o devoa sevenet un heuliad nav muntr e pevar lec'h disheñvel e miz Gouhere hag Eost 1969. E 1971 e oa lakaet Manson da gablus evit muntr eeun ha kavailh evit muntrañ seizh a dud. En o zouez e oa Sharon Tate hag a oa dougerez. An holl muntroù a oa bet sevenet gant izili eus ar sektenn war urzhioù ar gourou.
Pa oa ar sektenn Manson Family o tont war-wel, Manson a oa un ez prizoniad bet toullbac'het e-pad an hanter eus e vuhez evit torfedoù lies. A-roak ar muntroù e oa kaner ha skrivagner kanaouennoù e-kostez Los Angeles. Kejet en devoa gant Dennis Wilson, tabouliner ha krouer ar strollad ar Beach Boys. Manson a grede er pezh an anve "Helter Skelter", un anv awenet gant kanaouenn ar Beatles hag implijet gantañ evit ober anv eus ur brezel gouennel da zont. Savet e oa ar soñj ennañ e vefe ar muntroù un doare da zegas buanoc'h ar brezel-se. Dre ma oa brudetoc'h-brudetañ e oa bet krouet tro-dro dezhañ un aergelc'h lous, hudur ha feuls a zesache tud bamet gantañ tro-dro dezhañ. Goude ma voe rebechet ar muntroù da Vanson, ha ma voe kondaonet goude-se, enrolladennoù eus e ganouennoù a voe lakaet e gwerzh. Sonerien lies o deus bet adc'hoariet ul lod anezho abaoe.
Manson a oa bet kondaonet da gentañ d'ar boan a varv, a-benn ar fin e voe kemmet ar varn evit toull-bac'h difin pa voe roet lamm d'ar barnedigezhioù d'ar boan a varv a-raok ar bloavezh 1972 gant lez-varn uhel Stadoù-Unanet Amerika. Toullbac'het e oa bet Manson da gentañ e toull-bac'h Stad San Quentin hag adalek 1989 betek e varv e toull-bac'h Stad Corcoran.
Bugaleaj
Manson a voe ganet e 1934. Ar vamm a oa ur vaouez yaouank oadet a 16 vloaz ha dizimez, Kathleen Manson-Bower-Cavender, ganet Maddox (1918–1973). Ar vugel a oa ganet en hospital e Cincinnati, Ohio. Manson a oa bet anvet da gentañ "no name Maddox". Goude nebeut sizhunioù e oa graet Charles Milles Maddox anezhañ.
Tad gwirion Charles Manson a vefe bet ar c'horonal Walker Henderson Scott Sr (1910–1954). Ar vamm Kathleen a bet o tougen klemm evit ma vefe anzavet ar vugel gant an tad met echuet e oa an afer gant ur varnadenn asantet kenetre e 1937. Seblantout a ra ne vefe ket bet gwelet biken e dad gant Manson.
Lies eo ar paperioù ofisiel a vez kavet e doser Manson e 1953 goude ma voe bet seizh miz en National Training School for Boys e Washington, D.C.. Lakaat a reont war-wel e vefe ar "C'horonal Scott" un den du. An div frazenn gentañ bet skrivet evit diskrivañ orin ar familh a embann "Father: unknown. He is alleged to have been a colored cook by the name of Scott, who got promiscuous with Charles's mother at the time of her pregnancy." Pa voe goulennataet Manson gant ar prokulor Vincent Bugliosi e 1971 war an doser e voe nac'het kreñv gant Manson e vije bet hendadoù du e-kostez e dad. Ouzhpenn-se hervez listennoù niveradegoù 1920 ha 1930 evit "Colonel Scott" e vez embannet e oa un den gwenn.
E skrid-buhez Manson (drezhañ e-unan) ar C'horonal Scott a vez diskrivet evel "a young drugstore cowboy ... a transient laborer working on a nearby dam project". Scott a oa bet o labourat bep an amzer e milinoù ar vro, brud fall a oa warnañ o embann e oa ur c'hwiblaer. Lakaet en doa Maddox da grediñ e oa eñ ur c'horonal el lu stadunanat, padal an anv "Koronal" na oa nemet ul lesanv. Pa voe laret dezhañ gant Maddox e oa hi dougerezh, e laras dezhi e oa bet galvet gant al lu ha rediet mont kuit. Goude meur a miz e voe komprenet ganti ne oa ket ar c'hoant gantañ da zistreiñ d'ober war he zro hag hini ar vugel da viken.
Adkemer er sevenadur
Manson a zo bet un awen e tachennoù lies ar sevenadur evel ar sinema, ar sonerezh pe an tresañ.
Barre
Barre zo un anv-lec'h gallek, hag anv meur a zen ha meur a lec'h.
Quando, Quando, Quando
E 2008 e voe enrollet e vietnameg, komzoù nevez savet gant an Aostralian Joseph Hieu.
An eil pladennig muiañ gwerzhet en istor eo, gant 50 milion a skouerennoù.
Knecht Ruprecht
Knecht Ruprecht, a zo anavezet ivez e saozneg evel Farmhand Rupert pe Servant Rupert, zo un eiler da Sant Nikolaz e folklor Alamagn. Meneg anezhañ zo abaoe ar e prosesion Nedeleg e Nürnberg.
Beanntraí
Beanntraí (Bantry e saozneg) zo ur gêr vihan e kornôg kontelezh Corcaigh, en Iwerzhon. Emañ war an aod, e goueled Bae Beanntraí, ur pleg-mor don e mervent ar vro, gwaskedet gant ledenez Béarra er gwalarn.
Er bae-se e oa soudarded c'hall, renet gant Lazare Hoche, da zilestrañ e miz Kerzu 1796, da zont da sikour emsavadeg an Iwerzhoniz Unanet, renet gant Theobald Wolfe Tone. Met abalamour d'ar gwall-amzer e rankas al listri gall mont da Vrest war o giz.
São Vicente de Fora
E 2012 eo deuet da vout parrez São Vicente (Lisboa)
Barre (Vermont)
Barre zo ur gêr lec'hiet e kreiz Vermont er Stadoù-Unanet. Bez' e oa 9 052 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv South Barre en ur mod ofisiel e 1895.
Zwarte Piet
Zwarte Piet ("Pêr an Du") zo un dudenn eus mojennoù an Izelvroioù ha Belgia hag unan eus eilerien Sant Nikolaz. Schwaarze Péiter a vez laret anezhañ e Luksembourg. Ur morian eo, hag ar re a vez o treveziñ anezhañ a laka livaj du war o c'hroc'hen, ha hini ruz war o muzelloù.
Istor
Dont a rafe Zwarte Piet eus ur c'hrouadur aozet e dibenn ar XVIvet kantved da vare aloubadeg spagnol an Izelvroioù. Bez e vefe skeudenn soudarded an Inkizision, a veze gwelet evel an diaoul gant Izelvroiz.
Roud zo eus Zwarte Piet adalek deroù an XIXvet kantved. A-raok e veze e-unan Sant Nikolaz, pe a-wechoù gant an diaoul. En Europa d'ar poent-se ne veze ket graet nemeur a gemm etre diaoul ha den du, ha ne oa nemet ur Zwarte Piet.
E 1845 e skrive Jan Schenkman St. Nikolaas en zijn knecht (« Sant Nikolaz hag e vevel»).
E 1891 el levr Het Feest van Sinterklaas e veze graet Piet eus ar mevel. Betek 1920 e kaver meur a anv dezhañ hervez al levrioù.
Enebiezh
Abaoe 2013 ez eus savet enebiezh ouzh Zwarte Piet a vefe un doare da zismegañsiñ ar vorianed.
Vicenza
Vicence  a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Michel Serrault
Michel Lucien Serrault, bet ganet e Brunoy (Seine-et-Oise d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 24 a viz Genver 1928 hag aet da Anaon en Équemauville (Calvados, Bro-C'hall) d'an 29 a viz Gouere 2007, a oa un aktour gall.
Cuculus
Cuculus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ koukouged, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
Seizh (7) isspesad en holl.
Michelle Hunziker
Michelle Hunziker zo un aktourez suis-izelvroat deuet da vezañ italian. Brudet eo en Alamagn hag en Italia dreist-holl, dre ma oa dimezet d'ar c'haner italian Eros Ramazzotti etre 1998 ha 2002, ha bet ur verc'h gantañ, ganet e 1996. E 2013 ec'h addimezas da Tomaso Trussardi, ha div verc'h o deus.
Kentañ brud a dapas a voe pa zougas dilhad dindan ar merk Intimo Roberta.
Verde Visconti
Verde Visconti, pe Viridis Visconti en alamaneg, ganet war-dro 1352 e Milano, ha marvet war-dro 1414, a oa ur briñsez italian hag a zimezas, en 1365, da Leopold III Habsbourg, dug Stiria.
He buhez
Merc'h e oa da Bernabò Visconti, ha da Beatrice della Scala; an eil bugel e oa, seitek bugel a oa en tiegezh. Anv-badez he moereb Verde della Scala a voe roet dezhi.
He c'hoar Taddea Visconti a oa dimezet da Steven III, Dug Bavaria, ha mamm e oa da Isabeau Bavaria, gwreg ar roue gall Charlez VI. Verde hag he c'hoarezed a reas dimezioù spletus. He zud-kozh a-berzh he mamm e oa Mastino II della Scala hag e bried Taddea da Carrara; a-berzh he zad e oa Stefano Visconti hag e bried Valentina Doria.
Simone
Simone a zo :
Gerdarzh
Gwelout Simon.
Stummoù all
Merc'hed: Simona, Simonne, Seimone
Anv-familh
Un anv-familh eo ivez:
Tizi Ouzou
Tizi Ouzou a zo kêrbenn Kabilia ha kreizenn ar sevenadur berber, ur gêr eus Aljeria eo.
Monique Chaumette
Monique Hélène Claire Chaumette, bet ganet e Paris XIV (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'ar 4 a viz Ebrel 1927, a zo ur gomedianez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall, c'hoar d'ar c'homedian François Chaumette (1923-1996).
Tizi Ouzou
Geografiezh
Tizi Ouzou a zo 100 km eus Alje, kêrbenn Aljeria. Emañ ivez Tizi Ouzou kêrbenn Kabilia ha kreizenn ar sevenadur berber. An eil gêr vrasañ goude Alje eo. He c'humun bennañ eo Tizi-Ouzou. Komzet e vez alies en Aljeria eus ar «wilaya». Ur wilaya a zo strolladoù tiriegezhioù publik. Tud o vevañ war douaroù, ‘bet c’hoazet ar bevennoù anezhe gant ar gouarnamant. Disheñvel eo ur wilaya diouzh ur gumun. E 300px|right Lec'hiet eo e traonienn oued Sebaou ha tro-dro ez eo kelc'hiet a venezioù. Savet eo bet ar gêr e 200m uhelder er menezioù. An Djurdjura eo an aradennad-venezioù pennañ hag amañ e vez kemeret gant oued ar sebaou e andon (an [(oued sebaou]] eo ster pennañ Kabilia, hag ivez an draonienn treuzet gant ar stêr). Lezanv Tizi Ouzou eo « kêr ar balan » rak bez’ ez eus balan e-leizh hag arouez ar gêr eo. Graet e vez anezhi “kêrbenn an Djurjura” ivez.
.22 Long Rifle
Hervez an National Shooting Sports Foundation, ur gevredigezh stag ouzh industrielezh an armoù-tan er Stadoù-Unanet, eo an .22 LR ar munision gwerzhet ar muiañ er bed. Ar c'halibr-mañ a zo ouzhpenn an hanter deus ar c'hartouchennoù produet er Stadoù-Unanet, hag unan deus ar re boblekañ eno.
Tizi Ouzou
An Hin
An hin a zo tomm ha sec'h, met er goañv e vez erc'h a-wechoù. Tomm-tre e vez an amzer en hañv 'blam d'an aer-vor ne c'hell ket tremen gant ar menezioù.
.22 Long Rifle
Implijet eo er c'henstrivadegoù biatlon, evit an tennerezh-sport, gant chaseourien, met nebeut-tre en armoù-brezel, o vezañ m'eo izel a-walc'h e c'halloud-herzel. Munisionoù marc'hadmat int, resis war hedoù berr ha nebeud a argil gante.
Tizi Ouzou
Touristelezh
Er reter Tizi Ouzou ez eus koad Yakouren. Peogwir ez eo brudet ar c’hoad-mañ, e teu ur bern touristed eus a bep lec'h amañ, rak loened e-leizh a zo hag ar struj a zo brav-tre. Brudet eo al lec'h evit gwareziñ ur bern terroristed a vez o koachañ er c'hoad.
.22 Long Rifle
Ijinet eo bet e 1887 gant ar saver armoù J. Stevens Arms & Tools Company.
Tizi Ouzou
Istor
A-raok ur gêr vihan, e oa ur c'hastellig giz-turk, met kresket eo tamm-ha-tamm. Savet ez eus bet un iliz, ur skol paotred hag unan evit ar merc’hed, un ti-post, hag all... Met pa’ z eo erruet an hentoù-houarn tro-dro 1888, ez eo aet kalz ar gêr-mañ war-raok. Bremañ ez eus ar sportva bras anveet « Novembre 1954 », digoret e 1978 e reter Tizi Ouzou. Tennet eo an anv eus dispac'h Aljeria. Un hent-houarn zo e kornog ar gêr. Meur a skol-veur hag ha lise a zo bremañ ivez.
Bremañ ar gêr a zo rannet e meur a lodenn
- Dechra : eo tout ar pezh e vez kavet a us d'ar boulouard norzh. Lodenn goshañ ar gêr eo. Ar straedoù a zo bihan hag an annezioù giz-kozh. Amañ ez eus c'hoazh moskeennoù, skolioù-koranek hag all... - Kreiz-kêr : Amañ ez eus lodenn vrasañ an dudioù hag ar sevenadur ( ar sinema, ti-ar-sevenadur, ar c'hoariva,...) ur bern skolioù, lise pe skolioù-meur met ivez an oberiantizoù melestradurel (ti-kêr,...), kenwerzel, arc'hantel, an ospitalioù, ar klanvdioù, kef an asurañs kleñved hag all... Ar straed vras eo lec'h pennañ ar marc'had. -Tala Allam, hag a oa a-raok ur gêr vihan, a zo deuet da vezañ ur c'harter gant ur poull neuial, meur a lise, kreizennoù stummañ hag all... -Ar gêr nevez : lec'hiet eo e Su Tizi Ouzou. Evit gwir ez eus enni meur a geoded evel Salah Louanchi, Djurdjura hag all … Savet eo bet er bloavezhioù dek-ha-tri-ugent. Amañ ez eus dreist-holl tud o vevañ.
Simone Le Moigne
Simone Le Moigne, bet ganet e Magor (Groñvel) d'an 3 a viz Even 1911 hag aet d'an Anaon e Sant-Ervlan d'an 10 a viz Ebrel 2001 (douaret eo bet e bered an Orvasserie er memes kêr), a oa ul livourez vreizhat eus al luskad simpl.
Monique Chaumette
Kroget he devoa gant he micher en Théâtre national populaire (C'hoariva broadel pobl) da goulz Jean Vilar (1912-1971). Aze he devoa kejet gant Philippe Noiret (1930-2006) a zeuas da vezañ he gwaz e 1962.
Valdagno
Valdagno  a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza, e rannvro Veneto.
.22 Long Rifle
Variezonoù
Disheñvelaet e vez peurliesañ pevar variezon .22 LR diwar o zizh :
Monique Chaumette
He fezhioù-c'hoari
War al lec'hienn Les Archives du Spectacle.
Valière
Valière zo un anv-lec'h gallek hag un anv-den.
Nivlennad Sadorn
Nivlennad Sadorn, anvet ivez NGC 7009, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg ar Skuilher-dour.
Jane Taylor
Jane Taylor (1783–1824), zo ur varzhez saoz. En 1806, pa oa 23 bloaz, he deus embannet an dastumad Rhymes for the Nursery hag ennañ ar varzhoneg brudet Twinkle Twinkle Little Star‎. Meur a levr he deus savet a-gevret gant he c'hoar Anne Taylor.
Allerona
Allerona zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Dromococcyx
==Spesadoù == Daou spesad a zo er genad :
Simone Le Moigne
Arroudennoù
Bretagne si je vous peins avec tant de joie C’est que je vous aime comme autrefois Malgré les changements que vous avez subis Vos collines rient encore vers là-haut aujourd’hui (tennet eus ur barzhoneg)
Jane Taylor
Mervel a reas diwar krign-bev ar vronn da 40 vloaz.
He breur Isaac a skrivas he buhez, embannet gantañ e dastumad hec'h oberennoù, The Writings of Jane Taylor, e pemp levrenn, e 1832.
Lizherenneg ar galleg
Niverus eo an digramoù (ch, ph, sc, ss, gu, ge, qu, rr, tt).
Nothofagus truncata
Nothofagus truncata a zo ur spesad gwez ha ne gaver nemet e Zeland-Nevez.
.22 Long Rifle
Variezonoù
Hervez o variezon hag o implij e c'hall ar bolotennoù bezañ begek pe toull o fenn, e plom pe e plom goloet gant kouevr.
Valdastico
Valdastico  a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Saonnet
Saonnet a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed: mervel a reas tri den nann-soudard e Saonnet d'an 10 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi, lazhet e voent o-zri gant tennoù kanol ; d'an 30 a viz Even 1944 e voe digoret un nijva Airfield A 9 gant an Ninth Air Force IX Engineering Command eus USAAF a-fourch war kumunioù Saonne, Saon ha Le Molay; echuet e voe d'ar 25 a viz Even; implijet e voe betek miz Here 1944,.
Thiene
Thiene a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Saonnet
Monumantoù ha traoù heverk
.
Biscuiterie nantaise
Biscuiterie nantaise pe BN zo un embregerezh gounezvouedel diazezet e 1896 e Naoned hag ur merk kenwerzhel gwispid krouet e 1932. Dre astenn-ster e reer "BN" eus ar wispidenn gwarniset hec'h-unan,. An embregerezh a ra bremañ gwispid a bep seurt, krazennoù ha gwestell sec'h e Gwerzhav.
Istor an embregerezh hag ar merk
Biscuiterie nantaise a oa un embregerezh tiegezhel da gentañ, krouet e 1896 gant ur strollad marc'hadourien naonedat plasenn Fransez II en Enez Prad an Dug. Dek miz goude, e 1897, e voe adprenet gant Pierre Cossé ha Pierre Pelletreau. Lañset e voe ar petit breton ha war e lerc'h madalenoù, boudouaroù, makaroñsoù... Etre 1898 ha 1902 e voe tric'hementet ar c'hengreadur. D'an 13 a viz Gouere 1902 e voe skoet al labouradeg gant un tan-gwall, ha serret e voe e-pad 4 miz. E fin ar bloaz e teuas André Lotz-Brissonneau e penn an embregerezh e-kichen Pierre Cossé.
E-pad ar Brezel-bed kentañ e tleas ar BN aozañ an « hard bread » evit ar soudarded war an talbenn. Keveliñ a reas gant an arme stadunanat evit produiñ ar gwispid brezel-se. E 1922, gant he skiant prenet e-pad ar brezel, e lañsas he "Casse-croûte BN" hollvrudet. Ar gwispid simpl ha marc'had-mad-mañ a reas berzh bras e-touez ar vicherourien hag ar skolidi, ganet e oa gwispid ar bobl !
Berzh bras a reas ivez ar « Choco Cas’ Croûte » e 1932 e Frañs a-bezh. E 1936 e voe savet ul labouradeg e Compiègne evit pourchas rannvro Pariz.
Brean Lincoln
Ar brean Lincoln a zo ur spesad golvaneged, Melospiza lincolnii an anv skiantel anezhañ.
Biscuiterie nantaise
Istor an embregerezh hag ar merk
E miz Gwengolo 1939 e tarzas an Eil Brezel-bed hag aozet e voe en-dro an « hardbread » ha gwispid proteinet gant BN. E 1947 e yeas Pierre Cossé d'an Anaon, e vab Georges Cossé a gemeras e lerc'h e-kichen Raymond Lotz, mab da André Lotz.
Brean Lincoln
Anvet e voe Fringilla Lincolnii (kentanv) da gentañ-penn (e 1834) gant an evnoniour breton-ha-stadunanat Jean-Jacques Audubon (1785-1851) da zougen bri d'ur mignon dezhañ, an dastumer, ergerzher ha naturour stadunanat Thomas Lincoln (1812-1883).
Biscuiterie nantaise
Istor an embregerezh hag ar merk
Adalek an hañv 1952 e voe graet "troiad an traezhennoù" evit mont e darempred gant an dud ha brudañ ar "Choco BN", o tigeriñ hent ar marketing eeun. E 1955 e voe cheñchet savlec'hiañ marketing ar BN evit boued lein (soubet el laezh, debret gant amann...).
Brean Lincoln
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded, dreist-holl da goulz ar gouennañ.
Biscuiterie nantaise
Istor an embregerezh hag ar merk
Etre 1961 ha 1963 e voe savet un unvez treuzfurmiñ nevez 4 000 m² e takad greanterezh ar Vertonne e Gwerzhav, e Gevred Naoned. Graet e vez merennoù-bihan eno, ar Choco BN en o zouez ha liesseurted e voe ar blazioù : vanilha, sivi, abrikez. E 1997 e voe prenet an embregerezh gant ar stroll breizhveuriat United Biscuits, prenet eñ e 2014 gant ar stroll turk Yıldız Holding. E 1965 e voe lañset ar pakad « tiegezhel » 16 "coco" e-barzh. Mont a ra Lionel Cossé da brezidant pennrener war-lerc'h e dad Georges, e-kichen Raymond Lotz
Brean Lincoln
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e kornôg, hanternoz Norzhamerika :
Biscuiterie nantaise
Istor an embregerezh hag ar merk
E 1971 e voe lañset skalfad kentañ ar gwispid sall. E 1972 e voe savet ar bomm bruderezh skinwel kentañ.
Arrone
Arrone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Biscuiterie nantaise
Istor an embregerezh hag ar merk
E 1998 e voe prenet ar skourr "sukret" gant United Biscuits. E miz Kerzu 2006 e voe prenet United Biscuits gant ar stroll Yıldız Holding evit 2,55 miliard a eurioioù.
En em garit an eil egile
E skrid Gwilh ar C'hoad
Sed a lenner e troidigezh Gwilh ar C'hoad :
Biscuiterie nantaise
Ar wispidenn
Hollvrudet eo ar BN evit bezañ bet merenn-vihan ar vugale e-pad bloavezhioù ha zoken dekvloavezhiadoù. Graet eo gant ur gwarnisadur etre daou wispid karrez. Lañset e voe e 1932, adlañset meur a wech (ouzhpennet e voe ar vousc'hoarzh e-pad ar mare "PepsiCo"), ar wezh kentañ e miz Gwengolo 2000. An dremm war ar wispidenn a c'hall mousc'hoarzh, met pevar dremm disheñvel a zo bremañ. Chokolad, sivi, vanila, kraoñ-kalvez, flamboez, abrikez ha chokolad-laezh eo ar blazioù. "Mini BN" zo ivez. E gevezel eo ar gwispid Prince e Frañs, graet gant LU.
En em garit an eil egile
E skrid Glanndour
Sed a lenner e troidigezh Maodez Glanndour :
Biscuiterie nantaise
Ar wispidenn
Brudet int deuet da vezañ e Breizh-Veur ivez. Pa voent aet kuit eus ar marc'had e 2003 e voe savet sinadegoù gant ar Vreizhveuriz, ha deuet e voent en-dro e 2022 pe 2023 dindan anv "McVitie's BN" ha gant al lugan 'Taste the Smile'.
Rutland (disheñvelout)
Rutland zo ur gontelezh eus Bro-Saoz. Anv meur a lec'h all eo ivez.
Rutland, kontelezh
Beg-pikern
Ar begoù-pikern eo an evned a ya d'ober ar genadoù Oreomanes ha Conirostrum. Dont a ra o anv eus stumm o figos.
William
William zo un anv-badez saoznek, kar d'an anv brezhonek Gwilherm.
Ælfflæd
Ælfflæd zo un anv hensaoznek roet d'ar merc'hed.
En em garit an eil egile
L'Abri du Marin
War L'Abri du Marin e Konk-Kerne e oa skrivet gwechall En em garomp an eil egile. Tennet eo eus Lizher kentañ Sant Yann : Va breudeur kér, en em garomp an eil égilé rak ar garantez zo eus a Zoue.
Ælfflæd
Gerdarzh
Diwar Ælf (Elf) ha flæd (kened).
Attigliano
Attigliano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Effie Gray
Euphemia Chalmers Millais, pe Lady Millais ganet Gray, anavezet evel Effie Gray, Effie Ruskin pe Effie Millais (1828 – 23 a viz Kerzu 1897) a oa pried an arzvarnour John Ruskin, nemet kuitaat a reas he gwaz a-raok seveniñ an eured, ha pa voe torret, ec'h addimezas d'al livour John Everett Millais. Hennezh a oa un tric'horn a garantez brudet en amzer ar rouanez Victoria hag a zo bet danvez meur a bezh c'hoariva, a film, hag a c'hoarigan.
He darempredoù gant Ruskin ha Millais
Ganet e oa Effie Gray, lesanvet "Phemy" en he bugaleaj, e Perth (Bro-Skos), ha bevañ a reas e Bowerswell, an ti ma en em lazhas tad-kozh Ruskin. He zud a anaveze tad Ruskin, ha hennezh a reas e seizh gwellañ d'o dimeziñ. Ruskin a skrivas ar romant The King of the Golden River eviti e 1841, pa ne oa nemet daouzek vloaz anezhi. Goude o eured e 1848, e veajas an daou bried da Venezia ma reas Ruskin enklaskoù evit e levr The Stones of Venice. Personelezhioù disheñvel o devoa, evel ma tiskouez o obererezh. Effie a gave tro, e Venezia, d'anavezout tud, tra ma oa Ruskin oc'h ober studioù evitañ e-unan. Fellout a rae dezhañ tresañ Ca' d'Oro hag ar Palazzo Ducale, dre m'en devoa aon e c'halljent bezañ distrujet gant ar soudarded aostrian. Unan eus ar soudarded-se, al Letanant Charles Paulizza, a zeuas da vout mignon da Effie, hep na gavas Ruskin abeg ebet. He breur, ha re all gantañ, a lavaras goude edo Ruskin o klask reiñ ton d'ar vignoniezh-se evit kaout digarez goude da zispartiañ.
Pemp bloaz goude, pa en em gavas gant Millais, e oa gwerc'hez c'hoazh, dre ma ne rae Ruskin nemet ampellat ar mare da seveniñ an eured. N'eo ket sklaer an abeg, met sur a-walc'h e oa un tamm heug rak he c'horf. Diwezhatoc'h e skrivas Effie d'he zad:
"'Meur a abeg en deus roet, kasoni ouzh ar vugale, feiz relijiel, c'hoant da ziwall ma c'hened, hag a-benn ar fin, er bloaz-maén, en deus roet ar gwir abeg ... empentet en devoa e oa disheñvel-mik ar maouezed diouzh pezh a wele e oan-me, ha ma n'en deus ket graet e wreg ac'hanon e oa peogwir e oa heuget ganin-me abaoe an nozvezh kentañ d'an 10 a viz Ebrel.'" Kement-se a voe lavaret splann ivez gant Ruskin en e skrid-danevell d'e alvokad e-pad ar prosez -terriñ-eured: Perak e save rukun e Ruskin abalamour da " circumstances in her person" n'ouzer ket. meur a vartezeadenn zo bet graet, ha betek heug ouzh he blev-gaol, pe ouzh hec'h amzerioù. Ha hi dimezet da Ruskin, ez eas da batromiñ evit Millais en e daolenn The Order of Release, ma oa gwreg leal ur stourmer skoasat a oa deuet a-benn da dennañ he fried eus ar vac'h. Tommañ ouzh Millais a reas paN ambrougas an daou bried da Vro-Skos en sell da ober poltred Ruskin hervez mennadoù an arzvarnour. E-keit-se, e Brig o' Turk en Trossachs, e savas karantez etreze. P'edo al livour o labourat war boltred ar gwaz e reas ivez meur a dresadenn eus e wreg.
Alviano
Alviano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Johan Cruijff
Hendrik Johannes Cruijff (anavezetoc'h evel Johan Cruyff), bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1947 en Amsterdam (Izelvroioù) hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Meurzh 2016 e Barcelona (Spagn), a oa ur melldroader etrebroadel izelvroat, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Valstagna
Istor
D'an 30 a viz Genver 2019 e voe staget ouzh kumunioù Campolongo sul Brenta, Cismon del Grappa ha San Nazario d'ober kumun Valbrenta.
Vallières
Vallières zo un anv-lec'h gallek.
Ælfflæd Whitby
Santez Ælfflæd (654–714), merc'h da Oswiu Northumbria hag Eanflæd, a oa un abadez saoz.
An darv vrasañ eus he buhez a dremenas Ælfflæd en ur gouent. War-dro bloaz e oa pa voe trec'h he zad Oswiu Northumbria war Penda Mercia en Emgann ar Winwæd. Hag eñ, da drugarekaat Doue, da reiñ e verc'h da santez Hilda, d'he sevel en abati Hartlepool. Pan eas Hilda da sevel abati Whitby en 657 pe 658, e kasas Ælfflæd ganti.
Abadez Whitby e teuas da vezañ e 680, goude marv Hilda. Eno e oa brudet al leanezed da vezañ medisinezed, adal deizioù santez Hilda. Ælfflæd a oa surjianez ampart evel Hilda.
Sovizzo
Sovizzo  a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Ambarabà ciccì coccò
Ambarabà ciccì coccò zo kentañ gwerzenn ur filastrocca, ur rimadell italianek evit bugale. Lirzhin eo an ton, met ster resis ebet n'eus dezhi. Dre ma'z eo "kelc'hiek" framm ar rimadell e c'hall bout adlavaret ad libitum.
Komzoù
Setu amañ unan eus doareoù niverus ar filastrocca « Ambarabà ciccì coccò ».
Doareoù all
Ar werzenn gentañ zo boutin d'an holl zoareoù war-bouez unan bet dastumet gant Gianfranco Contini e 1981, ma'z eo tre civette sulla cassettiera, "teir c'haouenn war ar gomodenn".
Gerdarzh
Ur studiadenn zo bet savet diwar-benn gerdarzh kentañ gwerzenn ar filastrocca-se gant ar yezhoniour italian Vermondo Brugnatelli (2003). Goude dielfennet hervez istor a an italianeg en deus kavet e c'hellje ar rimadell bout ker kozh ha mare al latin, pa zlee bout distaget evel *« hanc para ab hac quidquid quodquod ». Peogwir e oa ur rimadell da skarzhañ evel bicha bula e brezhoneg e tlee talvezout, dur mare, kement ha *"kempenn an (dorn)-se d'an den all-se (hag a zo o tibunañ ar rimadell)".
Avigliano Umbro
Avigliano Umbro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Sossano
Sossano a zo ur gumun eus Italia, e Proviñs Vicenza,  e rannvro Veneto.
Baschi (Italia)
Baschi zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Aoter Monforte
Aoter Monforte zo un eoullivadur war goad (147 x 242 cm) graet gant al livour izelvroat Hugo van der Goes war-dro ar bloaz 1470 hag a weler hiziv er Gemäldegalerie e Berlin. Unan eus ar brudetañ taolennoù a ziskouez Azeuladeg an Tri Roue eo.
Anv
Dont a ra an anv eus kêr Monforte de Lemos e Galiza, e proviñs Lugo. Krediñ a reer e oa bet degaset di eus Flandrez e deroù ar. E 1910, p'edo c'hoazh e Galiza, e oa bet lakaet e gwerzh e Londrez ha prenet e oa bet e 1914 gant Wilhelm von Bode ha Max Jakob Friedländer, eus ar Gemäldegalerie, goude bet Friedländer eno o welout an daolenn, hag aotreet e voe ar werzh gant gouarnamant Spagn.
Levezon
Gant oberenn Hugo van der Goes eo bet levezonet splann Azeuladeg an Tri Roue Jan Gossaert (1510–15), a zo e National Gallery Londrez.
Fabro
Fabro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Terni, e rannvro Umbria.
Villanova del Battista
Villanova del Battista a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Avellino, e rannvro Campania.
Alexander McQueen
thumb|Alexander McQueen Alexander McQueen, be ganet Lee Alexander McQueen, (17 a viz Meurzh 1969 e Londrez - 11 a viz C'hwevrer 2010 e Londrez) a oa ur c'hrouer dilhad breizhveuriat.
Ælfflæd Mercia (II)
Ælfflæd Mercia (II), a oa ur briñsez saoz, merc'h da Ceolwulf Iañ Mercia.
Alexander McQueen
E vuhez
Deskiñ a reas ar vicher e Saint Martins e Londrez, ha gwrier e voe e ti Anderson & Sheppard. E 1996 e voe degemeret e ti Givenchy ma labouras betek 2001. Dic'hortoz ha divoutin e oa an dilhad krouet gantañ, ha lesanvet e voe "the hooligan of English fashion". Kement giziaoueg ijinet gantañ a oa diazezet war un dodenn bennak : bed ar vorlaeron (SS 2003, Ishu), pe bed Alfred Hitchcock ha hini an aktorez Kim Novak (FW 2005, Nameless). Dibar e oa ivez an doare ma aoze e zibunadegoù dilhad : lakaat a rae e ziskouezered-dilhad da zañsal (SS 2004, Deliverance) pe da vezañ heñvel ouzh pezhioù ur c'hoari echedoù (SS 2005, It's Only A Game). Etre dibenn 2002 ha 2010 ec'h ijinas ivez dilhad evit ar baotred. Krouiñ a reas ivez c'hwezh-vat evit ar maouezed : Kingdom ha MyQueen.
Ælfflæd Mercia (II)
Dimezet e voe da Wigmund Mercia, ha mamm e oa da Wigstan Mercia.
Alexander McQueen
Kenlabour
Alexander McQueen a genlabouras gant tud all evel an toger Philip Treacy, ar bravigour Shaun Leane ha kanerezed evel Björk pe Lady Gaga.
Saon
Saon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed: lazhet e voe pemp den nann-soudard, daou vugel en o mesk, gant tennoù kanol e Saon d'an 9 a viz Even 1944 e-pad Aloubadeg Normandi ; d'an 30 a viz Even 1944 e voe digoret un nijva Airfield A 9 gant an Ninth Air Force IX Engineering Command eus USAAF a-fourch war kumunioù Saonnet, Saon ha Le Molay; echuet e voe d'ar 25 a viz Even; implijet e voe betek miz Here 1944,.
Inizi Andaman ha Nikobar
Andaman ha Nikobar zo ur tiriad eus India, anezhañ div enezeg, Inizi Andaman hag Inizi Nikobar. Port Blair eo ar gêr-benn.
Ploceus megarhynchus
Ploceus megarhynchus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Ploceidae.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :