cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sun King (kanaouenn)
Istor ar ganaouenn
O kaozeal eus ar ganaouenn e 1980 en devoa lavaret Lennon e oa perzh eus ar re a oa mat da deuler el lastez.
Katelin Kastilha
- Catalina de Austria (Torquemada, - Lisboa, ), Catarina de Áustria e portugaleg, a voe rouanez Portugal.
He zud
Merc'h e oa da Fulup Iañ Kastilha "an Heneuz" (Felipe el Hermoso) ha da Janed Kastilha "ar Follez" (Juana la Loca), ha c'hoar eta da Garlos Iañ, roue Spagn hag impalaer santel. Anvet e voe diwar anv he moereb Katelin Aragon, kentañ pried ar roue saoz Herri VIII.
C'hoar e oa da Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel, ha dre-se moereb d'e verc'h Katharina von Österreich (1533–1572).
Bevañ a reas gant he mamm a oa aet da foll goude marv he fried. Chom a reas kraouiet e kastell Tordesillas a-raok hec'h eured.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas e 1525, e Salamanca, d'he c'henderv João III Portugal hag a oa breur da Izabel Portugal, ar briñsez a zimezas diwezhatoc'h da Garlos, breur Catalina.
He bugale
Eizh bugel he doe ; unan hepken, an eil, a vevas pelloc'h eget 6 bloavezh — betek he 18 vloaz hepken avat.
Glascwm
Er Grennamzer e oa kreizenn relijiel kantrev Elfael. Ur peniti a voe savet eno gant sant Dewi pe gant unan eus e ziskibien. E Sir Faesyfed e oa gwechall.
Guillermo Stábile
Guillermo Stábile (lesanvet El Filtrador), bet ganet d'ar 17 a viz Genver 1905 e Buenos Aires (Arc'hantina) hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Kerzu 1966 er memes kêr, a oa ur melldroader etrebroadel hag ur gourdoner arc'hantinat.
Didier Comès
Didier Comès (eus e wir anv Diter Hermann Comès) a oa bet ganet e Sourbrodt, ur gêriadenn eus reter Belgia d'an 11 a viz Kerzu 1942. Aet eo da Anaon d'ar 7 a viz Meurzh 2003. Alamaneger oa e dad, gallegerez e vamm. Merket eo bet eo oberennoù gant ar c'henstok etre an daou sevenadur. Stourmet en deus evit Wallonia.
Guillermo Stábile
Kib vell-droad ar bed (evel c'hoarier)
Pevar c'hrogad en devoa c'hoariet evel argader e skipailh broadel Arc'hantina, an holl anezhe da geñver Kib vell-droad ar bed 1930 a voe dalc'het en Uruguay : gant eizh pal e teuas da vezañ gwellañ paler ar c'hentañ kenstrivadeg-mañ.
Fregona
Fregona  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Didier Comès
Rediet e voe da labourat da 16 vloaz evel treser teknikel en ul labouradeg lien. Enoeiñ a rae en e labour. Em dreiñ a reas war-du ar sonerezh : dont a reas da vezañ un tabouliner jazz anavezet mat. Kregiñ a reas diwezhat a-walc'h gant an tresañ. Embannet e voe oberennoù gantañ evit ar wech kentañ er gelaouenn bemdeziek Le Soir e 1968.
Guillermo Stábile
Kib vell-droad ar bed (evel gourdoner)
E 1939 e voe anvet da zibaber La Albiceleste, skipailh mell-droad Arc'hantina, ha gantañ e kemeras perzh e Kib vell-droad ar bed 1958 a voe dalc'het e Sveden.
Didier Comès
Embannet ez eus bet kalz eus e oberennoù e kelaouennoù. Un toullad albomoù zo bet embannet ivez :
Oberennoù
1- Le Dieu vivant, Rossel (Belgia) ha Dargaud (Frañs), 1974. 2- Le Maître des ténèbres, Casterman, 1981.
Tri albom zo bet troet e brezhoneg :
La Défense et illustration de la langue française
Danvez
Du Bellay a zifenn ar galleg hag a lavar bout par d'al latin ha d'an henc'hresianeg. Erbediñ a ra pinvidikaat ar galleg o treveziñ oberourien ar yezhoù kozh-se.
Adkemer a ra Du Bellay arroudoù eus an Dialogo delle lingue, un arnodskrid italianek gant Sperone Speroni e 1542, ma'z eo lakaet yezh-pobl Toskana keñver-ouzh-keñver ar yezhoù kozh, latin ha gregach.
Roncade
Roncade  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Salgareda
Salgareda  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Cynanthus
Cynanthus zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ daou spesad evned-kelien.
Eupherusa
Eupherusa zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Brezelour
Ur brezelour a zo un den ampart er brezeliñ, pergen en ur gevredigezh aozet e meuriadoù pe klannoù diazezet war dalvoudegezhioù ar brezel ma vez anavezet ar vrezelourion evel ur vrientelezh dispartiet diouzh ar re arall, ur c'hasta.
Gouestlad
Ur gouestlad, pe ostaj, zo un den prizoniet ha dalc'het evit rediañ un den all, un aozadur pe ur Stad da blegañ. Graet e vez skraperezh gouestlidi eus an obererezh pakañ tud gant ar ratozh-se.
Psilopogon mystacophanos
Psilopogon mystacophanos a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Jonathan
Haroz an aozer bannoù-treset Cosey, Bernard Cosendai, bet ganet e Lausanne e Bro-Suis d'ar 14 a viz Mezheven 1950, eo Jonathan.
Psilopogon mystacophanos
Anvet e voe Bucco mystacophanos (kentanv) da gentañ-penn (e 1824) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Jonathan
Embannet ez eus bet 16 levrenn eus avanturioù Jonathan e ti Le lombard
Psilopogon mystacophanos
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh peurvuiañ ha kemer amprevaned ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Jonathan
Ouzhpenn ar rummad ez eus bet embannet : "Une autobiographie imaginaire en BD", Le Lombard, 2011.
7 levr a zo bet troet hag embannet e brezhoneg gantKeit Vimp Beo :
Aignerville
Aignerville a oa ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Bodet e oa gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Formigny-la-Bataille.
left|thumb
Drymophila
Drymophila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1824 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Moldoveanu
Ar menez Moldoveanu (Vârful Moldoveanu e roumaneg) eo ar menez uhelañ e Roumania, gant 2 544 metr uhelder. Emañ er menezioù Făgăraș, hag a zo o-unan ul lodenn eus ar C'harpatoù, e-kreiz Roumania.
Bituriges
Ar Vituriged, pe Bituriges, peBituriges Cubi , a oa unan eus pobloù Galia, diazezet er pezh a zo bremañ departamantoù Cher hag Indre.
Bro
En em astenn a rae o bro war ar pezh a zo bremañ departamantoù Cher hag Indre, ha kornaoueg Allier. Stumm un tric'horn a oa gant o domani. Avaricum (Bourges) e oa o c’hêr-benn.
En-dro dezho e oa ar pobloù-mañ :
Istor
Hervez Titus Livius e oant bet unan eus pobloù galloudusañ Galia war-dro 600 kent JK.
Alagna
Alagna  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Bituriges
Istor
En amzer Julius Caesar e oant kevredet gant an Aedui. Sevel a rejont a-du gant emsavadeg Verkingetorix koulskoude, ha kas a rejont tud da emgann Alesia (12 000 den). E-pad Brezel Galia e voe lakaet seziz war Avaricum gant soudarded Caesar. E lec’hioù all e Galia e oa bet c’hwezet an tan er c’hêrioù, war urzh Verkingetorix, evit mirout ouzh ar Romaned da gaout pourvezañsoù enno. Gant annezidi Avaricum e oa bet aspedet Verkingetoriks da espern o c’hêr. Dont a reas armeoù Caesar da gemer anezhi ha da argas armeoù sikour Verkingetorix. Diwar an 40,000 den a oa serret e kêr, ne voe nemet 800 a chomas bev.
En Eil kantved goude JK edo bro ar Bituriges e proviñs Gallia Aquitania.
Anv
Talvezout a rae o anv Bituriges kement ha « rouaned ar bed », diwar an div elfenn c'halianek bitu-, « bed », ha rix, riges « roue, rouaned ». Eus an anv Bituriges eo deveret anv kêr Bourges ha hini proviñs Berry.
Koolav ar c'hakouz
Bet eo bet krouet "Koolau el leproso " gant Carlos Giménez diwar un oberenn gant Jack London e 1978.
Ganet eo bet Calos Giménez e Madrid d'ar 16 a viz Meurzh 1941. Brudet eo evit e oberennoù o tennañ da emvuhezskridoù evel Paracuellos a gont e vuhez pañsionad. Bet en deus bet "Alfred" ar gwellañ albom e Gouel Angoulême e 1981 ha Priz ar Glad e 2010.
Kontañ a ra Koolav ar C'hakouz stourm un den eus inizi Hawaii enep an Amerikaned o deus aloubet ar vro, klasket ober sklaved gant an annezidi, degaset labourerien a vro Sina da gemer o flas ha ganto al lorgnez. Dizesper eo an istor. Troet eo bet e brezhoneg hag embannet gant Keit Vimp Beo e 1983. 48 pajenn e gwenn ha du.
Giavera del Montello
Giavera del Montello zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Trelew
thumb|right|220px|Kreiz-kêr Trelew thumb|right|220px|Er Museo Pueblo de Luis, e Trelew, e tispleger istor ar vro hag an dud thumb|right|200px|Avenida Gobernador Fontana, Trelewthumb|right|200px|Banco Nación da noz
Trelew zo ur gêr e biz Proviñs Chubut, en Arc'hantina, er Wladfa. Emañ war lez traonienn izelañ an Afon Camwy, pe Río Chubut, 25 km eus ar mor ha 17 km eus Rawson, kêrbenn ar broviñs, e departamant Rawson,
Gerdarzh
Dont a ra anv kêr (tre e kembraeg) eus anv Lewis Jones, unan eus Kembreiz kentañ a ziazezas er vro.
Istor
Krouet e voe kêr gant enbroidi eus Kembre war-dro ar bloavezh 1886.
Kêr
Kreskiñ a reas kêr pa voe digoret hent-houarn kreiz Chubut da liammañ traonienn izelañ Dyffryn Camwy ha porzh-mor Porth Madryn. E 1888 n'ae ket al linenn pelloc'h er c'hornog eget Trelew.
100 000 a oa o chom eno er bloaz 2000, met abaoe ma'z eo krog an enkadenn d'ober he reuz e kresk ar baourentez ha niver an dud o vont kuit.
Un aerborzh zo, hini bouezusañ kreiz Patagonia.
Michel Piquemal
Pevar levr gantañ zo bet lakaet e brezhoneg.
Baou lost berr
Ar vaou lost berr a zo un evn-preizh, Buteo brachyurus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
Al Loar en Islonk
Al Loar en islonk, Xajaw yul olan, La Luna en el Hoyo a zo ganet diwar ur raktres c'hoariva stourm kaset da benn gant tud yaouank eus tachad Ixcan e Guatemala.
Un eskemm a zo etre tud ar vro ha Breizhiz ha diwanet eo ar c'hoant da gontañ istor pezh e stumm bannoù-treset.
Violante
Violante zo un anv-badez italianek.
Al Loar en Islonk
Div yezh a gaver el levr, brezhoneg ha yezh an Ixcan, ar qu'anjob'al. An destenn vrezhonek zo bet savet gant Liseidi eus Lise Diwan Karaez diwar un destenn e kastilhaneg. An tresadennoù zo bet graet gant livourien yaouank ar "c'hCreadores" eus Ixcan Creativo. Un tamm eeunik int evit ar re a zo kustum da lenn bannoù-treset.
Violante
Gerdarzh
Diwar un anv latin Violante pe Violantes, a vefe troet da Iolanda ivez, deuet ivez marteze, dre ar stumm gallek Yolant, ha mesket gant Viola.
Al Loar en Islonk
Tri anv a gaver war golo al levr : Gisel Sparza, Céline Soun ha Murielle Lorant. Embannet eo bet an oberenn e 2010 gant Al Liamm ha La Obra.
Banhèras de Bigòrra
Banhèras de Bigòrra (Bagnères-de-Bigorre e galleg) zo ur gumun en departamant Pireneoù-Uhel hag er rannvro Midi-Pyrénées, e kreisteiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Banhèras de Bigòrra eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Bagnérais anezho e galleg.
Carcagny
Carcagny a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Catherine de Mayenne
Catherine de Mayenne pe Catherine de Lorraine a oa ur briñsez c'hall eus an Tiegezh Lorraine-Guise, ganet e 1585 ha marvet e 1618 e Pariz da 33 bloaz.
Merc'h e oa da Charles de Mayenne, dug Mayenne hag Aiguillon, ha da Henriette de Savoie-Villars.
Dimezet e voe e 1599, da 14 vloaz, e Soissons, da Carlo Gonzaga, dug Nevers ha Rethel, 18 vloaz. C'hwec'h bugel o doe :
Hallstatt
Hallstatt zo ur gêriadenn hag ur gumun en Aostria-Uhel (47°34′Norzh 13°39′Reter), e kornad Salzkammergut. Emañ war ribl Lenn Hallstatt (Hallstätter See).
Brudet eo ar gêriadenn-se dre ma voe kavet enni, en, aspadennoù eus Oadvezh an Houarn, zo roudoù eus ur sevenadur hengeltek dibar diorroet eno, anvet Sevenadur Hallstatt.
Mengleuzioù holen a voe korvoet er menezioù tro-dro adalek an Neolitik pe Nevezoadvezh ar Maen. Kregiñ a reas an dud da dennañ splet eus an holen-se war-dro 3000 kent JK. Da vras e tenne an obererezh-se e-pad ar c’hentañ milved kent JK, rak gouzout a reer e veze ezporzhiet holen eus kornad Hallstatt davet ar Mor Baltel hag ar Mor Kreizdouar. Gant UNESCO e oa bet lakaet Hallstatt war roll lec'hiennoù ar Glad bedel e 1996.
Leonardo Vinci
Leonardo Vinci (Strongoli, 1690 – Napoli, 1730) a oa ur sonaozour italian, unan eus skol c'hoariganaozerien Naplez.
Venceslaus Ulricus Hammershaimb
Venceslaus Ulricus Hammershaimb (25 a viz Meurzh 1819 - 8 a viz Ebrel 1909), anavezet ivez evel V. U. Hammershaimb pe Venzel Hammershaimb, a oa ur pastor hag ur yezhoniour faeroat. Sellet a reer outañ evel tad ar faeroeg skrivet.
E vuhez
Eus Alamagn e oa e familh eus tu e dad, met desavet e voe ar paotrig en inizi Faero ha sellet a rae outañ e-unan evel ur Faeroad. Studiañ a reas doueoniezh e Kopenhagen, hag eno e reas anaoudegezh gant Nikolai Grundtvig, pastor ha prederour. Distreiñ a reas d'an enezeg e 1855 hag en em staliañ en enez Streymoy. Troet e oa gant ar rannyezhoù faeroek ha studiañ a reas anezho a-zevri. E 1862 e voe anvet da bastor en enez Eysturoy. Adalek 1866 e voe kannad e parlamant an enezeg, al Løgting, e-pad tri respet. Kuitaat a reas an enezeg e 1878, ha mont d'ober e annez, gant e wreg, en enez Sjælland, e Danmark, ma oa pastor ivez. E 1897 en em stalias e Kopenhagen, hag eno e varvas e 1909.
E labour evit ar yezh
E 1846 e voe embannet gant Hammershaimb ul levrig kentañ diwar-benn an doare-skrivañ faeroek. Tost-kenañ e oa doare-skrivañ Hammershaimb ouzh hini an norseg kozh. Diwezhatoc'h e voe klasket modernaat an doare-skrivañ-se gant Jakob Jakobsen evit bezañ tostoc'h d'an distagadurioù modern, met labour hemañ ne reas ket berzh. Hiziv c'hoazh, en, eo disheñvel a-walc'h ar faeroeg skrivet diouzh ar yezh komzet. Diwar labour Hammershaimb avat e voe kroget da embann skridoù e faeroeg. E 1890 e voe embannet ar gazetenn faeroek kentañ, Føringatíðindi.
Catherine de Lorraine
Catherine de Lorraine zo anv meur a briñsez eus Loren, dugelezh dizalc'h.
Godega di Sant'Urbano
Godega di Sant'Urbano  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Ponzano Veneto
Ponzano Veneto zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Tantalom
Un elfenn gimiek eo an tantalom ; Ta eo e arouez kimiek, 73 e niver atomek ha 180,948 e dolz atomek.
Ur metal ardreuzat eo.
Mario Nascimbene
Mario Nascimbene, bet ganet d'an 28 a viz Du 1913 e Milano hag aet da Anaon e Roma d'ar 6 a viz Genver 2002, a oa ur sonaozour ha penn laz-seniñ italian.
Tantalom
E kailhoù tantalit [(Fe,Mn)Ta2O6], kolombit hag euksenit e kaver tantalom ; gant niobiom e vez mesket atav. Tu zo d'e gaout ivez dre genderc'hañ staen.
Mario Nascimbene
E Conservatorio di Musica «Giuseppe Verdi» (Milano) eo e teskas sonaozañ ha ren ul laz-seniñ, digant Ildebrando Pizzetti peurgetket. Ran e oa gant ar sinema ha kerkent ha 1941 en devoe tro da lakaat e varregezhioù e pleustr o kempenn sonerezh ar film L'amore canta savet gant Ferdinando Maria Poggioli. Da-heul e kenlabouras gant filmaozourien vrudet-mat evel Giuseppe De Santis, Carlo Lizzani, Georg Wilhelm Pabst, Francesco Rosi, Roberto Rossellini ha dreist-holl Valerio Zurlini.
Par da Nino Rota hag Armando Trovajoli en Italia e voe Nascimbene e-touez pennañ nevezerien e-keñver ar sonerezh film war-lerc'h an Eil Brezel-bed, bet kempennet ouzhpenn tri c'hant film gantañ. Kentañ sonaozour italian an hini eo a voe pedet da labourat war filmoù meur er Stadoù-Unanet : The Barefoot Contessa (1954) ha The Quiet American (1958) gant Joseph L. Mankiewicz, Alexander the Great (1956) gant Robert Rossen, The Vikings (1958) gant Richard Fleischer ha Solomon and Sheba (1959) gant King Vidor.
Tantalom
Istor
E 1802 e voe an tantalom dizoloet gant ar c'himiour svedat Anders Gustaf Ekeberg, hogen meur a gimiour e soñjas dezho e oa un elfenn hepken eus an tantalom hag ar c'holombiom bet dizoloet bloaz abretoc'h gant ar Saoz Charles Hatchett. Ar Saoz all William Hyde Wollaston a oa en o zouez, met an anv tantalium a viras evelato ; a-du gantañ e savas an Alaman Friedrich Wöhler). Da soñj kimiourien all e teuje an tantalom eus skinoberiegezh ar c'holombiom. E 1846 e tiskouezas ar c'himiour alaman Heinrich Rose an diforc'hioù etre trenkenn kolombiom ha trenkenn tantalom, hag e tisklêrias e oa div elfenn all er c'hailh, a anvas diwar bugale Tantalos, niobium ha pelopiom. Diwezhatoc'h e voe kavet ne oa ar pelopiom nemet ur meskaj tantalom ha niobiom, ha ne oa an tantalom nemet ar c'holombiom bet dizoloet gant Charles Hatchett e 1801.
Mario Nascimbene
Kemmet don en devoa Mario Nascimbene an doare da enrollañ ar sonioù er sinema italian, dreist-holl gant e ijinadenn Mixerama, ur seurt mekanik d'o standilhonañ. Ganti e oa e-tailh da grouiñ kenaozadurioù liesseurt diwar sonerezh, trouzioù naturel (glav, avel, hag all), trouzioù degaset gant an dud (mouezhioù, kirri, kirri-nij, hag all) ha trouzioù diwar faltazi. E-barzh Roma ore 11 gant Giuseppe De Santis (1952) e reas gant trouz ur skriverez. Da geñver Il processo de Verona gant Carlo Lizzani (1963) e klever trouz teir mindrailherez o tennañ mesket gant ar sonerezh. Trouz un douzerez-leton an hini eo en devoa implijet evit One Million Years B.C. gant Don Chaffey (1966).
Tantalom
Istor
E 1864 e tiskouezas splann ar c'himiour svedat Christian Wilhelm Blomstrand an diforch'ioù a zo etre an tantalom hag an niobium ; kadarnaet e voe e labour gant ar C'hallaoued Henri Étienne Sainte-Claire Deville ha Louis-Joseph Troots e 1865 dre furchal pelloc'h. E 1866 e prouas ar Suis Jean-Charles Galissard de Marignac e oa div elfenn distag eus an tantalom hag an niobiom.
Mario Nascimbene
E 1991 e voe deroet priz David di Donatello alla carriera da vMario Nascimbene gant Accademia del Cinema Italiano a-benn dougen bri d'e vicher dibar ; Mario Cecchi Gori hag Alida Valli a voe an daou loread all.
Tantalom
Perzhioù
Ur metal glas-louet eo an tantalom ; pounner eo, ha kalet-kenañ. Orjalennus eo pa vez glan, da lavaret eo e c'haller e astenn hep na dorrfe. N'eus nemet ar c'harbon 6C, ar wolfram 74W, ar reniom 75Re hag an osmiom 76Os eo uheloc'h o zeuzverk eget hini an tantalom. Ne c'haller ket e soudañ. Barrek-kenañ eo da dreuzkas an tredan hag ar wrez.
Taorined
An Taurini (en latin), pe Taorined, a oa ur bobl kelt-ligur en Henamzer en Alpoù, e lodenn uhelañ saonenn ar stêr Po, e-kreiz Piemonte a vremañ, war-dro an. Diwar o anv, marteze diwar ar wrizienn taur-, eus an anv latin taurus, taruo e galianeg (tarv e brezhoneg) e teu hini kêr Torino, Taurinia e latin.
Tantalom
Kimiek
Ne c'hall danvez kimiek ebet — an dour real (HNO3 + 3HCl) zoken — tagañ an tantalom e gwrezioù izeloc'h eget 150 °C ; gant trenkennoù fluorek, trioksid sulfur SO3 pe hidroksidenn kaliom KOH hepken e tazgwered e gwrezioù uheloc'h. Dre genderc'hañ pentoksidenn tantalom Ta2O5 e farder kenaozadoù evel tantalat litiom LiTaO3 ha tantalat lantanom LaTaO4 a implijer en ardivinkoù-pellgomz hezoug, a-douez traoù all.
Taorined
Istor
E 218 kent JK e voent argadet gant arme Hannibal, eus Kartada, a oa skoazellet gant an Insubred. Kasoni a-gozh a oa etre Taurini hag Insubred. Kemeret e voe o c'hêr-benn Taurasia gant arme Hannibal goude ur seziz tri devezh
Tantalom
Kimiek
Nitridenn tantalom TaN ha karbidenn tantalom TaC eo ar c'henaozadoù kaletañ a anavezer.
Izotopoù
Daou izotop hepken zo d'an tantalom en natur, Ta-180 (180Ta), 0,012% eus an Ta a gaver, ha Ta-181 (99,988%). Kementadoù bihan hepken a Ta-180 zo bet kenderc'het, d'ur priz uhel-kenañ. Gant Ta-181 e kenderc'her W-178 a-benn kaout Ta-178, a vann skinoù Gamma a implijer er vezegiezh (skinskeudennoù).
Arver
Ne zazgwered ket an tantalom gant dourennoù ar c'horf ha gouzañvet mat eo gant hennezh, setu e vez implijet er surjianerezh da erlec'hiañ ouzh an eskern bet torret (plakennoù tantalom a lakaer e-lec'h re ar glopenn, da skouer). En abeg d'e stirennegezh ez arverer tantalom da adoberiañ eskern an divhar (da live an divlez dreist-holl), pa c'hall gouzañv pouez ur c'horf hep skuizhañ.
Kompagnunezh Jezuz
Kompagnunezh Jezuz (Societas Jezu, SJ, e latin) a zo un urzh relijiel katolik. Graet e vez jezuisted eus hec'h izili. Diazezet eo bet er bloaz 1540 gant Ignas Loyola. An trede brasañ urzh katolik eo, war-lerc'h ar Frañsiskaned hag an Dominikaned. Ar pab Frañsez, dilennet e 2013, eo ar c'hentañ pab jezuist.
Nivlennad ar Marc'h-mor
Nivlennad ar Marc'h-mor, anvet ivez NGC 346, zo un nivlennad lec'hiet er gKoumoulenn vihan Magellan e steredeg an Toukan.
Eurier-traezh
Un eurier-traezh zo ur seurt eurier hag a ya en-dro gant traezh.
Arouez
Arouez an amzer o tremen eo, ha hini ar marv o tostaat.
Albaredo Arnaboldi
Albaredo Arnaboldi   zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Fuzuilhadenn Las Vegas 2017
Fuzuilhadenn Las Vegas (saozneg : 2017 Las Vegas Strip shooting) zo ur fuzuilhadenn erruet d'ar 1añ a viz Here 2017 e-kichen Las Vegas e Nevada e-kerzh ur sonadeg en Harvest country music festival. Stephen Craig Paddock, 64 bloaz, en devoa tennet eus 32 leur ar Mandalay Bay Resort and Casino war arvesterien ur sonadeg gant Jason Aldean.
D'an 3 a viz Here e oa bet embannet e oa 60 den lazhet, en o zouez ar muntrer, ha 527 den gloazet.
Breudoù
Arguzerezh zo savet raktal. Lod o deus lakaet ar gaoz war ar gwir da berc'hennañ armoù brezel er Stadoù-Unanet. Rendaeloù zo bet ivez goude ma vefe bet embannet gant ar Stad Islamek e oa ezel Stephen Craig Paddock, an tenner, eus an aozadur. Breutadegoù all zo bet gant tud, Stadunaniz pe get, hag a oa laouen e vefe bet tennet war tud a oa hervezo harperien Donald Trump, tud wenn o selaou sonerezh country.
Goude al lazhadeg
Rebechoù zo savet a-enep Donald Trump evit bezañ chomet hep reiñ titouroù resis e-pad e c'homzadennoù foran a-zivout an tenner, embannadenn ar Stad Islamek. Rebechet e vez dezhañ ivez bezañ tost ouzh an National Rifle Association (NRA) ur gevredigezh evit brudañ an armoù er Stadoù-Unanet.
Santu Casanova
Santu Casanova (Pierre-Toussaint Casanova ent-ofisiel ; Arbori, 1850 - Livorno 1936) a oa ur skrivagner eus Korsika, unan eus tadoù al lennegezh korsek vodern.
En deroù e skrivas en italianeg. Met buan e tiforc'has ar c'horseg diouzh an italianeg hag unan eus ar re gentañ e voe o kas yezh an enezenn war-raok evel ur yezh anezhi hec'h-unan, ha n'eo ket ur rannyezh italianek.
E 1896 e savas ar sizhunieg A Tramuntana, ennañ pennadoù a bep seurt, e korseg. Ren a reas ar gelaouenn-se betek he dibenn, e 1914, hag enni e pledas gant doare-skrivañ ar c'horseg. E-barzh A Tramuntana e voe meur a skrivagner korsek oc'h embann o skridoù, evel da skouer Petru Rocca.
E dibenn e vuhez e voe tamallet da Santu Casanova gant ar gouarnamant gall bezañ un "irredentour", a-du gant stagañ Korsika ouzh Italia. Er bloavezhioù 1930, evit gwir, e voe skrivet gantañ pennadoù en enor da vrezel an Italianed en Etiopia. Mont a reas d'an harlu, da Livorno, en Italia, hag eno e varvas. E 1962 e voe degaset e relegoù da Arburi, ar geriadenn ma voe ganet.
Gorgo al Monticano
Gorgo al Monticano  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Portobuffolé
Portobuffolé zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Arverni
An Arverni (hervez al latin) pe Arverned a oa unan eus pobloù galloudus Galia, diazezet en Torosad Kreiz. Diwar o anv eo deuet hini ar broviñs Arvern  ha hini ar rannvro nevez Auvergne.
Meur a gêr-benn o devoe moarvat, a-hed an amzer : Gergovia, Nemessos hag Augustonemeton, a gaver meneget e skridoù Strabon ha Caesar, a vefe bet holl e-kichen kumun Clarmont-Ferrand hiziv. En em astenn a rae domani an Arverni etre hini an Aedui en hanternoz, hini al Lemovices er c’hornôg hag ar menezioù Cebenna (Cévennes) er c’hreisteiz. En eil kantved kent JK e oant unan eus pobloù galloudusañ Galia hag ar c’hreñv o doa war meur a bobl vihan amezek (Gabali, Cadurci...). Hogen pa voe faezhet o rener Bituitus gant ar jeneral roman Fabius Maximus, e -123, e voe disteraet o galloud. Savet e voe proviñs roman Gallia Narbonensis hag an Aedui a zeuas d’ober o mistri e-touez pobloù kreiz Galia.
En amzer Julius Caesar e oa kevredet an Arverni gant ar Sequani ha goulenn a rejont skoazell ar penn german Ariovistus evit stourm a-enep an Aedui, a oa kevredet gant Roma. Trec’het e voe ar Sequani gant Caesar e -58 met ne zeuas ket hemañ a-benn eus an Arverni. E -52 en em savas an Arverni, renet gant Verkingetorix, ouzh ar Romaned. Dont a reas Verkingetorix a-benn da gaout skoazell pobloù galian all (Carnutes, Bituriges, Ruteni ha pobloù all c’hoazh). E miz Mezheven -52 e voe trec’h emglev ar C’halianed war ar Romaned e Gergovia, hogen un nebeud mizioù diwezhatoc’h, e miz Here -52, e voent faezhet gant armeoù Caesar en emgann Alesia. Prizoniet e voe Verkingetorix, kaset da Roma, ha lazhet eno.
Dont a reas bro an Arverni da vezañ ul lodenn eus an Impalaeriezh roman ha lakaet e voe e proviñs Aquitania.
Patagonia (disheñvelout)
Patagonia zo un anv-lec'h spagnolek.
Szeged
Szeged (distaget [ˈsɛɡɛd] en hungareg) zo ur gêr eus Hungaria, er c’hreisteiz da Vudapest, e kember ar stêrioù Tisza ha Maros, e kontelezh Csongrád. War-dro 170 000 a annezidi zo enni (e 2011). Kêr bennañ kreisteiz Hungaria eo, nepell diouzh harzoù Serbia ha Roumania, ha brudet eo Skol-veur Szeged. Anavezet eo korn-bro Szeged abalamour ma c’hounezer kalz paprika ennañ.
A-gozh eo anavezet Szeged ha Partiscum e oa hec’h anv da vare ar Romaned. Eus 1183 eo ar meneg kentañ eus an anv hungarek Szeged. Sez gouarnamant enep-dispac’hel Hungaria e voe Szeged e 1919, pa oa bet embannet Republik Soviedel Hungaria gant ar gomunourien e Budapest.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Szeged gant : :
Revine Lago
Revine Lago  zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Baou lost rous
Ar vaou lost rous a zo un evn-preizh, Buteo jamaicensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzh ha Kreizamerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar baoued en urzhiad Falconiformes pe Accipitriformes.
IC 405
IC 405, anvet ivez SH-2-229 pe Caldwell 31, zo un nivlennad lec'hiet e steredeg an Toucher.
Paolo Giordano Iañ Orsini
Paolo Giordano Iañ Orsini (1541 – 13 a viz Du 1585) a oa ur c'h-condottiero feuls ha kriz, eus an Tiegezh Orsini. Kentañ Dug Bracciano e voe e 1560, un dugelezh savet er c'hreisteiz da Doskana.
E vuhez
Kondaonet e oa bet e eontr Francesco, ha lakaet e vadoù war anv Paolo Giordano.
E 1543 e teuas da vout aotrou San Gregorio (hiziv San Gregorio da Sassola); met ne oa nemet daou vloaz, ha meret e voe ar glad gant ar c'hardinal Sforza, kar d'e vamm.
E 1560 e voe savet glad Bracciano da zugelezh gant ar pab, hag enni edo douaroù San Gregorio. E 1566 avat, dle war e chouk, e rankas gwerzhañ San Gregorio d'ar c'hardinal Prospero Santacroce, evit 25.000 skoed. sinet e voe ar werzh e 1567.
En em gannañ a reas evel kabiten en emgann Lepanto e 1571. Bloaz goude, e 1572, e oa jeneral an droadeien spagnol a glaskas adkemer Navarino er Peloponnesos.
Eured
En 1553, da 12 vloaz, e voe dimezet da Isabella de' Medici, merc'h da Cosimo Iañ de' Medici, Dug-meur Toskana, ha ne oa-hi nemet 11 vloaz. En 1558 e voe graet an eured e Poggio a Caiano. Kontrad a voe graet etre he zad hag he fried ha gallout a rae Isabella derc'hel da vevañ e Firenze, ha n'eo ket gant he fried, muioc'h a frankiz he doa eget merc'hed hec'h amzer ha muioc'h a vestroni war hec'h aferioù ivez. E-keit-se e veze Paolo Giordano e Roma alies pa ne veze ket o vrezeliñ.
Goude marv he mamm e voe evel itron Firenze, e-pad ur pennad, hag e tiskouezas pegen ampart e oa war ar politikerezh. Meur a golladenn a reas, ha bugel ebet n'he doe a-raok tostaat d'he zregont vloaz, pezh a ziskoueze e oa dieupoc'h eget an darn vrasañ eus maouezed hec'h amzer.
Kaoz a voe er vro eus he darempred gant Troilo Orsini, kenderv d'he fried, a oa bet karget gant Paolo Giordano da ziwall anezhi e-keit ma veze Paolo gant e labour en arme, ha war-dro ur vaouez all e Roma. Dont a reas an ozhac'h da glevout ar gaoz, evit brasañ gwalleur Isabella, rak fellout a reas dezhañ kastizañ e wreg, hogen ne gredas ober netra keit ma oa bev he zad, an dug-meur kozh. Tec'hel a reas Troilo da Vro-C'hall.
Hogen mervel a reas Cosimo Iañ de' Medici d'an 21 a viz Ebrel 1574, ha goude marv he zad ne oa den galloudek ken evit gwareziñ Isabella, rak an dug-meur nevez, he breur Francesco, a oa displijet gant doareoù he c'hoar.
Muntr Isabella
Krouget e voe Isabella gant he fried, er Villa Medicea di Cerreto Guidi, e-tal Firenze, d'ar 15 a viz Gouhere 1576,. Hervez he breur Francesco, dug-meur Toskana, e oa marvet "pa oa o walc'hiñ he blev diouzh ar beure ... Kavet e voe gant Signor Paolo Giordano war bennoù he daoulin."
Kement-se avat ne voe ket kredet, hag Ercole Cortile, kannad priñselezh Ferrara, a glevas e oa bet "krouget da greisteiz" gant he fried dirak servijerien anavezet o anvioù.
Un toullad deizioù a-raok, d'an 9 a viz Gouhere, e oa bet lazhet he mignonez Eleonora di Garzia di Toledo gant he fried Pietro de' Medici, breur yaouankañ Isabella. Soñjal a c'haller ne oa ket dic'houzvez an dug-meur Francesco eus aozadur an daou vuntr, gwall heñvel o-daou (krouget o-div, e div genkiz pell diouzh kêr, gant daou bried feuls) ha gouzout a reer ne savas ket a-enep hini ebet eus ar vuntrerien e doare ebet.
Hervez an istorourez Elisabetta Mori e varvas Isabella de' Medici en un doare naturel, hag ar vrud e oa bet lazhet gant Paolo Giordano a oa bet savet gant enebourien an tiegezh Medici.
Er mareoù-se ivez eo e krogas brud diwa-benn gwadorged etre Isabella hag he zad hag etre hi hag he breur Giovanni.
Goude ar muntr ez eas Paolo da Roma.
Evit Troilo a voe lazhet e Pariz un toullad mizioù goude.
Vittoria
E Roma e taremprede Paolo Giordano ur vaouez eus ar re gaerañ, Vittoria Accoramboni, hag a oa dimezet da Francesco Peretti, niz d'ur c'hardinal galloudus, a oa da vezañ anvet da bab, evel Sist V. Ne oa ket pinvidik Vittoria hag he fried, dle a oa warne, met prest e oa da vezañ dugez Bracciano. Setu penaos, moarvat, e krogas ar brezelour da soñjal lazhañ e wreg hag he fried.
Tec'hadenn
Pevar bloaz goude, e 1585, e varvas ar pab Gregor XIII, ha lakaet e voe ar C'hardinal Montalto, eontr da bried kentañ Vittoria Accoramboni, war gador Sant Pêr. Fellout a reas d'ar pab nevez, anvet Sist V neuze, kastizañ dug Bracciano ha Vittoria. Kemennet e voent, ha tec'hel a rejont da Venezia, hag alese da Abano ha da Salò, a oa e Republik Venezia. Eurediñ a rejont d'an 20 a viz Ebrel 1585.
E Salò e varvas an dug d'an 13 a viz Du 1585. Lavaret e voe e oa bet kontammet war urzh Francesco Iañ de' Medici.
Da Vittoria e tegouezhas e vadoù. Dugelezh Bracciano avat ac'h eas gant e vab henañ, Virginio, eus e bried kentañ. E miz Kerzu e voe muntret Vittoria Accoramboni hag he breur e Padova, gant Lodovico Orsini, un den kar eus skourr Monterotondo, hag a felle dezhañ difenn interestoù an tiegezh Orsini. Tapet e voe ar muntrer, p'edo o kibellat a-hervez, ha lakaet d'ar marv, war un dro gant ar genvuntrerien gopret gantañ.
E vugale
Tri bugel o doe Paolo Giordano hag Isabella:
Lennegezh
Diwar-benn muntr e bried ez eus bet savet meur a oberenn:
Nomascus gabriellae
Nomascus gabriellae a zo ur spesad primated eus kerentiad an Hylobatidae.
Pašman
thumb|250px|right|Enez Pašman. 200px|right|Pelec’h emañ Pašman war aod Kroatia
Castelletto di Branduzzo
Castelletto di Branduzzo  zo ur gumun eus Italia,  e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Motta di Livenza
Motta di Livenza zo ur gumun e proviñs Treviso e Veneto, en Italia.
Kaspar Hauser
Kaspar Hauser (30 a viz Ebrel 1812 (?) – 17 a viz Kerzu 1833) zo ur c'hrennard alaman en, kevrinus e orin.
Afer Kaspar Hauser
E Mae 1828, e oa ur c'hrennard e kêr Nürnberg, en Alamagn, hag a lavare bout anvet Kaspar Hauser ha bezañ bet kraouiet 12 vloaz en un toull teñval hep gwelout den nemet un "den gwisket e du", gward e vac'h. Sachet eo evezh an dud gant an emzivad-se, a soñje da lod e oa un inosant. Buan e teuas lod da grediñ e oa ur mab laeret digant Stéphanie de Beauharnais ha d'e bried Karl, Dug-meur Baden, a vije bet lakaet bugel marv ur goueriadez pe ur micherour en e lec'h pa oa ganet. E penn an irienn e vije bet ar gontez, lezvamm-gozh an dug-meur Karl, a felle dezhi ez aje an dugelezh-veur gant he bugale-hi (skourr Hochberg - eus Baden).
Hauser a varvas pemp bloaz goude, en 1833, diwar un taol kontell.
Martezeadennoù ha tezennoù
Kaozioù Hauser hag e varv kriz a lakas meur a rendael da sevel. Al liamm gant dugelezh-beur Baden zo bet distaolet gant an istorourien a vicher.
Deroù an afer
D'ar 26 a viz Mae 1828 e oa ur c'hrennard o kantren e straedoù Nürnberg. Gantañ e oa ul lizher evit kabiten Pevarvet Skouadron ar C'hwec'hvet Rejimant war varc'h, ar C'habiten von Wessenig. War ar paper e oa skrivet : Von der Bäierischen Gränz / daß Orte ist unbenant / 1828 ("Eus harzoù Rouantelezh Bavaria / al lec'h n'eus anv ebet dezhañ sic / 1828"). Hervez ar skriver dizanv e oa bet roet ar paotr dezhañ da ziwall d'ar 7 a viz Here 1812, ha desket en doa lenn ha skrivañ dezhañ, ha kenteliet anezhañ war ar relijion gristen, hep e leuskel d'"ober kammed ebet e-maez an ti". Skrivet e oa e felle d'ar paotr bezañ soudard war varc'h "evel ma oa bet e dad" ha pedet e oa ar c'habiten pe da gemer anezhañ pe da grougañ anezhañ.
Ul lizher all a oa kevret, kinniget evel a-berzh mamm ar paotr d'e ziwaller. Hervez a oa skrivet e oa anvet Kaspar, ganet d'an 12 a viz Ebrel 1812, hag e oa marv e dad, soudard war varc'h er C'hwec'hvet Rejimant.
Ur botaouer-lêr anvet Weickmann a ambrougas ar paotr da vetek ti ar C'habiten von Wessenig, ma ne reas nemet adlavarout ar gerioù " Soudard war varc'h a fell din bezañ evel ma oa ma zad", ha "Marc'h! Marc'h!" Pa veze graet goulennoù outañ e tirolle da ouelañ pe e lare "N'ouzon ket". Kaset e voe da di ar polis. Eno e skrivas an anv: Kaspar Hauser. Gouzout a ouie petra e oa an arc'hant, gallout a rae dibunañ un nebeud pedennoù ha lenn tammoù, met ne roas ket nemeur a respontoù, ha paot e oa e c'herioù An daou viz war-lerc'h a dremenas er vac'h en un tour, dindan evezh paotr ar vac'h, anvet Andreas Hiltel. Daoust d'ar pezh a voe kontet goude e oa yac'h e neuz ., ha kerzhout a c'halle mat, rak pignat a eure ouzhpenn 90 pazenn betek e gambr. Diouzh e welout e oa war-dro 16 vloaz, met un tamm diwezhat e oa e spered.
Ar maer Binder, koulskoude, a lavaras en doa eñvor hag e teske buan. Meur a zen a deuas d'e welout, da sevel o fri, ha kement-se a seblantas plijout dezhañ. Ne zebre nemet bara, n'eve nemet dour ha nac'h a rae kemer traoù all.
Kaoz Hauser diwar-benn e vuhez en un tour-kastell
Da gentañ e soñjed e oa bet savet evel ul loen gouez er c'hoadoù met e-pad e gaozeadennoù gant Binder e kontas e vuhez hag a skrivas goude dre ar munud. Hervez a gontas n'en doa soñj nemet eus e vuhez e-unan en un toull du, daou vetrad hed hag ur metrad led dezhañ, ur metrad hanter uhelder hepken, ur gwele plouz hag ur c'hoariell, ur marc'h graet e koad. Bep beure, emezañ, e kave bara ha dour e-tal e wele. Bep an amzer e veze c'hwerv blaz an dour, ha pa eve en deveze c'hoant-kousket muioc'h eget kustum. En trovezhioù-se, pazihune, e kave plouz fresk e-lec'h an hini kozh, hag e veze troc'het e vlev hag e ivinoù. Kontañ a reas Hauser n'en doa gwelet den ebet a-raok an den kevrinus a deuas d'e welout un tamm a-raok ma voe dieubet, hag a ziwallas da chom hep diskouez e zremm dezhañ. An den, eme Hauser, a zeskas dezhañ skrivañ e anv, o terc'hel e zorn. Pa en doe desket chom en e sav ha kerzhout e voe kaset da Nürnberg. Ouzhpenn e teskas lavarout " Soudard war varc'h a fell din bezañ evel ma oa ma zad", e rannyezh Bavaria, met lavarout a rae Hauser ne gomprene ket ster ar gerioù.
E vuhez e Nürnberg
Paul Johann Anselm Ritter von Feuerbach a oa prezidant lez-engalv rouantelezh Bavaria da neuze, a grogas da enklask. Hauser a voe roet da ziwall da Friedrich Daumer, ur skolaer hag un tamm prederour hag a gelennas dezhañ meur a dra, ken e kavas e oa dornet Kaspar da dresañ. En e vleud e hañvale Kaspar bezañ.
Daumer a reas ivez arnodoù a bep seurt. Reiñ dezhañ louzoù homeopatek, arnodoù magnetek. Sede penaos e voe kontet an afer gant Feuerbach:
Gloaz ha marv
Pemp deiz goude, d'ar 14 a viz Kerzu 1833, e teuas Hauser d'ar gêr gant ur pezh gloaz en e vronn gleiz.
Skrivet e oa, en alamaneg:
Mervel a reas Hauser diwar ar gloaz d'ar 17 a viz Kerzu 1833.
E veziadur
Beziet e voe Hauser en ur vered war ar maez. War ar maen-bez e oa skrivet, e latin:
Hauser, priñs Baden?
Hervez ar vrud savet adal 1829 ne oa Kaspar Hauser nemet priñs Baden, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1812, hag a varvas, hervez an istor, d'ar 16 a viz Here 1812.
Outram Bangs
Outram Bangs, bet ganet d'an 12 a viz Genver 1863 e Watertown (Massachusetts) (Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Gwengolo 1932 e Wareham (Massachusetts) (SUA), a oa ul loenoniour stadunanat.
Marburg
Marburg, pe Marburg an der Lahn, zo ur gêr eus Alamagn, e stad Hessen. Pennlec'h distrig (Landkreis) Marburg-Biedenkopf eo. Emañ war ribl ar stêr Lahn ha poblet eo gant war-dro 73,000 a dud.
Outram Bangs
E 1919 e voe roet e anv d'ur genad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae — Bangsia — gant an evnoniour stadunanat Thomas Edward Penard (1878-1936).
Teiresias
Teiresias (Τειρεσίας Teiresías e henc'hresianeg, Tiresias e latin) a oa un diouganer dall eus Thebai hervez mojennoù Hellaz kozh. Eñ ha Kalc'has eo an diouganerien vrudetañ e mojennoù Hellaz. Brudet eo evit e varregezh da ziouganañ an darvoudoù hag abalamour ma oa cheñchet e maouez e-pad 7 vloaz. Mab e oa da Eueros, a oa mab d'ar Spart Oudaios, ha d'an nimfenn C'hariklo. Teir merc'h en doa: Manto, Historis ha Dafne.
Patagonia Arc'hantina
thumb|Pelec'h emañ Patagonia Arc'hantina. Patagonia Arc'hantina (Patagonia argentina pe región patagónica e spagnoleg) eo anv lodenn su Arc'hantina. Un darn eus Patagonia eo, rak rannet eo etre stadoù Chile hag Arc'hantina.
Teiresias
Kouronkadenn Athena
Hervez stumm Ferekides Aten, heñvel ouzh hini ar Bibliotheke savet gant ar Pseudo-Apollodoros, en em gavas Teiresias, pa oa krennard, gant Athena a oa o kouronkañ en noazh e feunteun Hippokrenes war Venez Helikon. Droug a savas en doueez werc'h a fellas dezhi kastizañ ar c'hrennard : « Athena a lakaas he daouarn war e zaoulagad ma vanas dall ».
Patagonia Arc'hantina
Ar c'hêrioù bras eo: Neuquén (kêr) en Alto Valle, Comodoro Rivadavia ha San Carlos de Bariloche.
Gravellona Lomellina
Gravellona Lomellina zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pavia, e rann vro Lombardia.
Teiresias
Kouronkadenn Athena
Kavout a reer ar stumm-se eus ar vojenn ivez e skridoù Kallimac'hos Kyrene hag en hini Nonnos Panopolis.
Patagonia Arc'hantina
Proviñsoù
Setu anvioù ar proviñsoù :
Istor
Gwechall e oa ur Gobernación de la Patagonia, hag enni La Pampa, su Buenos Aires betek cabo de Hornos. Viedma e oa ar gêr-benn anezhi.
Teiresias
Treuzfurmadur Teiresias
Dont a ra eil stumm mojenn Teiresias eus Ovidius. Pa oa Teiresias o pourmen er c'hoadoù e tirenkas gant e vazh div naer oc'h en em barañ. Kerkent e oa treuzfurmet e maouez. Teiresias a zalc'has ar stumm-se e-pad seizh vloaz. An eizhvet bloavezh avat e welas ar memes naeron oc'h en em barañ adarre. « Mard eo bras a-walc'h ho kalloud pa vezit gloazet, emezañ, da cheñch naoutur hoc'h enebour ez an da skeiñ ganeoc'h un eil gwezh. » . Hag evel-se e vije deuet Teiresias da vezañ ur gwaz adarre.
Hervez Bibliotheke ar Pseudo-Apollodoros e tanevell Hesiodos un istor heñvel en e oberenn.
Ar plac'h yaouank hag Apollon
Skrivet e oa stumm diwezhañ ar vojenn gant an eskob Eustathios Thessalonike en en e oberenn diwar-benn an Odysseia ma ra anv eus un istor kontet gant Sostratos. Er vojenn-se, a oa e orin en ur c'hlemmgan hellenadek, e vije bet Teiresias ur plac'h pa oa ganet. Pa oa plac'h yaouank e tedennas Apollon, hag an doue, en eskemm eus he c'harantez, a gelennas ar sonerezh dezhi. Koulskoude, ur wezh deuet en oad, e roas Teiresias e sac'h da Apollon. Treuzfurmet e oa neuze e gwaz gant an doue a-benn ma vevfe d'he zro galloud an doue Eros.
Adalek ar c'hentañ treuzfurmadur-se ha goude bezañ bet tredeogez an tabut a oa savet etre Zeus hag Hera diwar-benn ar blijadur bevet gant ar wazed hag ar maouezed, Teiresias ne vije ket tremenet nebeutoc'h eget c'hwec'h gwezh eus ur reizh d'eben.
Diouganoù graet evit Herakles
Liammet eo Teiresias gant Boiotia, ha gant savidigezh Thebai m'en dije tremenet ar pep brasañ eus e vuhez. Paosanias en deus deskrivet al lec'hioù disheñvel a zalc'he ar soñj eus e vuhez en eil kantved goude J.-K. Apollodoros ., diouzh e du, a zanevell e oa goulennataet an diouganer gant Amfitryon abalamour da zizoleiñ an « toueller » en doa kousket gant e wreg e-keit ha ma oa e lec'h all, en ur gemer e neuz. Daou varzh bras, Pindaros ha Theokritos, o deus meneget roll an urisinour Teiresias da vare ganedigezh ar gouron Herakles.
Itron-Varia-ar-Gwildoù
Itron-Varia-ar-Gwildoù a zo ur gumun a-wezhall eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor. Ul lodenn eus kumun Sant-Kast-ar-Gwildoù eo bremañ.
Teiresias
Diouganoù graet evit Herakles
Ar c'hentañ Nemeaenn savet gant Pindaros a oa aozet da veuliñ an hini a oa aet ar maout gantañ en ur redadeg kirri e c'hoarioù Nemea : keñveriet e oa e berzhioù mat hag e furnez ouzh hini Herakles. Danevell a ra an aozer e vuhez vurzhudus. Goude kurioù kentañ ar babig a voug an naeron kaset gant Hera fuloret, Amfitryon, leztad marvel Herakles, souezhet ha nec'het gant e nerzh hag e galon divoas, a c'houlennata e amezeg illur Teiresias. Diouganiñ a ra hemañ tonkat an hanterzoue, e gurioù da zont, hag an divarvelezh a zo prometet dezhañ e-kichen e dad, Zeus.
Theokritos, en e 24 edilleia, goude bezañ kontet kur kentañ an haroz yaouank, a veneg diougan e c'hlod da zont gant an urusinour Teiresias.
Diouganer ofisiel Thebai
Kavout a reer e trajediennoù eus Henc'hres pennadoù all eus buhez Teiresias. An holl avat a zeu eus ar prantad m'en deus an diouganer ur roll ofisiel e keoded Thebai. Ar c'hentañ darvoud danevellet a gaver e trajedienn Euripides anvet Ar Bakanted. Danvez ar pezh-c'hoari zo anezhañ diazezadur feuls azeulerezh Dionysos e Thebai. Teiresias zo unan eus ar re nemeto a ya a-du gant an doue nevez. Kontet eo an darvoud-se gant Nonnos Panopolis ivez en e Dionysiaka er goude J.-K.
Danevellet eo heuliad an istor-se er pezh anvet Ar Fenikianezed a oa savet gant Euripides. Ur wezh kaset Oidipoüs diwar e dron, e vibien Eteokles ha Polyneikes a ziviz rannañ ar galloud etrezo, pep hini anezhe a reno war Thebai a bep eil e-pad bloaz. Mallozhet int bet gant Oidipoüs avat en deus gouestlet anezhe d'en em lazhañ an eil egile, abalamour m'o doa bac'het anezhañ er palez. Tarzhañ a ra an diemglev etreze kerkent hag ar bloavezh kentañ : Eteokles, un tirant, a nac'h rentañ an tron d'e vreur. Polyneikes, gant skoazell ar seizh penn, a laka seziz war e geoded dezhañ. Gounit a ray tud Thebai ar brezel a-drugarez da ziouganoù Teiresias a zisplego e ranker aberzhiñ mab Kreon, Menoikeüs da gaout an trec'h.
Trec'h eo Thebai war ar sezizerien met daou vab Oidipoüs en em lazh an eil egile. Kreon a zeu da vezañ roue ar geoded hag a ziviz neuze e vo beziet Eteokles en un doare lidek. Difenn a ra avat interiñ an « treitour » Polyneikes, hervez an urzhioù roet gant Eteokles a-raok mervel. Antigone, harozez ar pezh-c'hoari gant Sofokles er memes anv, a dal ouzh an difenn dre zoujañs ouzh an enorioù sakr a ranker da rentañ d'ar re varv ha goleiñ a ra ar c'helan a zouar en ur seveniñ al lidoù-kañv. Teiresias a glask lakaat Kreon da zoujañ ouzh lezennoù divrall an doueed. Koulskoude e sav buan droug en tirant rak ar pezh zo diskuliet gant Teiresias. Klask a ra an diouganer lakaat Kreon da zistreiñ d'ar skiant vat ha diskouez a ra dezhañ ar pezh a c'hourdrouz anezhañ. Kreon avat a respont gant kunujennoù. Mont a ra an urusinour kuit neuze en ur ziouganañ ar c'hastizoù a zeuio a-berzh an doueed.
Marv Teiresias
Holl ar skrivagnerien zo a-du da lâret e varvas an diouganer pa oa kemeret Thebai gant an Epigoned, mibien ar seizh penn o doa kemeret perzh e kentañ seziz ar geoded. Hervez ar Pseudo-Apollodoros e vije tec'het an urusinour er-maez eus ar geoded gant tud Thebai a oa chomet bev, hag e oa chomet a-sav gante e-tal ar stivell Tilfoussa. Aet e vije an den kozh da anaon eno abalamour m'en doa evet dour yen eus ar stivell. Paosanias a zisklêr e oa serret an urusinour hag e verc'h Manto, hag a oa chomet e diabarzh ar geoded, gant Argianed a zivizas kas anezhe da Zelfi, d'o c'hensakriñ da Apollon. Abalamour ma oa re oadet evit ober ar veaj-se e vije marvet Teiresias e-kichen stivell Tilfoussa. Un arroudenn eus ar Melampodiezh savet gant ar Pseudo-Hesiodos a ro ar bedenn ziwezhañ a vije bet distaget gant an urusinour da Zeus. Anv a ra peurgetket eus e ouiziegezh hag eus e vuhez a-hed seizh remziad, ar pezh a gadarna an donezon lakaet war gont Athena gant Kallimac'hos Kyrene.
Teiresias en Ifernioù
Ar pezh en deus skrivet Kallimac'hos en deus desket dimp en doa resevet Tiresias ar galloud dreistnaturel da viret e spered goude e varv. Abalamour da se ez eo lakaet da zont en-dro eus rouantelezh ar re varv gant Odysseüs, en Odysseia, rak e ziougan a oa an doare nemetañ, evit mab Laertes, da c'hoût penaos distreiñ d'ar gêr. Diouzh alioù Kirke e kas Odysseüs da benn an evadoù-kinnig hag an aberzhioù ret da vont e darempred gant anaon ar re varv. Gwad an anevaled aberzhet a ver er foz a laka anaon ar re varv da zont eus an ifernioù da evañ anezhañ. Ret eo da Ene Tiresias evañ da gentañ rak mod all e vefe re niverus an anaon ha ne c'hallfe ket Odysseüs selaou e gomzoù. Kirke a ra anv anezhañ evel « an dall n'en deus kollet mann eus e spered », e-skoaz an eneoù all zo sellet oute evel « pennoù dinerzh ar re varv ». Tiresias zo deskrivet « o terc'hel gantañ en e zorn ur vazh aour », evel un arouez eus ar galloud en deus.
A-drugarez d'e c'halloud e c'hall lâret da Odysseüs ar pezh o deus divizet an doueed ha diouganañ dezhañ ar gripedoù a ranko treiñ diwarno e-doug e veaj d'ar gêr. Goude bezañ displeget an abeg eus kasoni Poseidon a oa sachet warne abalamour m'o doa dallet e vab ar c'hiklop, an diouganer a ro e alioù, en o mesk doujañ kousto pe gousto ouzh tropelladoù Helios. En tu all da se e lavar da'r gouron ne echuo ket e avanturioù gant lazhadeg ar bleustrerien a zizenor e balez. Ret e vo da Odysseüs mont kuit en-dro betek ma kavo ur bobl na anavez ket ar mor hag aberzhiñ da Boseidon eno. Koulskoude, daoust da skoazell Kirke ha Tiresias, ne zeuio nemet Odysseüs a-benn da achap da c'hripedoù Enez Helios, ma kollo e geneiled holl o chañsoù da zistreiñ da Itaka. Odysseüs hepken a zistro en enezenn, hag a zanevello da Benelope e emgav iskis gant an diouganer marv.
Y Groes (Powys)
Emañ an iliz-parrez, gouestlet da sant Padarn, e su ar gêriadenn, e-kichen ur pont dreist an Afon Ieithon.
Gar Pen-y-Bont zo e kêriadenn Y Groes ivez, ha n’emañ ket e Pen-y-Bont e-unan.
Thalurania
Thalurania zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù evned-kelien.
Emgann ar Roure
Padout a reas eus ar 17 d'an 20 a viz Du 1794 etre Sant Llorenç de la Muga ha Pont de Molins, en Spagn, entre soudarded c'hall ar jeneraled Pérignon ha Dugommier, ha soudarded ar jeneral spagnol Luis Firmin de Carvajal. Trec'h e voe ar C'hallaoued. D'an 18 e voe lazhet Dugommier. D'an 20 e voe lazhet Luis Firmin de Carvajal en emgann. Goude an emgann e voe adkemeret Figueres d'ar 27 gant Pérignon.
Hypocnemoides
Hypocnemoides a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1918 gant an daou evnoniour stadunanat Outram Bangs (1863-1932) ha Thomas Edward Penard (1878-1936).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :