cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Revolución Libertadora (Arc'hantina)
Ar Revolución Libertadora eo an anv kemeret gant an diktatouriezh a renas goude diskar ar prezidant Juan Domingo Perón en Arc'hantina.
E penn an dispac'h soudardel-se e oa ar jeneraled: Ganto e voe difennet betek menegiñ ha distagañ anvioù Perón hag e bried Eva Perón a voe kuzhet he c'horf balzamet en Italia gant ar galloud.
Pierre Noury
Pierre Noury (15 Mae 1743 - 25 Gouere 1804) zo ur beleg katolik ha skrivagner brezhonek.
Oberennoù
Sevel a reas kalz prezegennoù, kantikoù ha skridoù relijiel all, hag a zo chomet diembann an darn vrasañ anezho. Troet en devoa ar Bibl en brezhoneg, met diembann eo chomet e Histoire er Hoh Testament hag e Histoire en Testament neué. Gantañ eo bet savet ar c'hantik Pezh trouz zo ar en douar.
Robot
Orin ar ger
Dont a ra ar ger robot eus ar yezhoù slavek evel ar rusianeg, ar belaruseg, ar poloneg, pe c'hoazh an tchekeg. Talvezout a ra kement ha sklav pe labourer emroüs (da skouer labourer zo "robotnik" e poloneg, работник e rusianeg, работнік e belaruseg). Implijet e oa da gentañ gant ar skrivagner tchekat Karel Čapek en e bezh-c'hoari R. U. R. e 1920. C'hoariet e oa ar pezh-c'hoari-se evit ar wezh kentañ e 1921. Daoust ma vez sellet ouzh Karel Čapek evel an den en deus krouet ar ger, lavaret en deus e oa bet savet gant e veur Jozeb, livour ha skrivagner e gwirionez. Fellout a rae dezhañ da gentañ ober gant ar ger "labori" met kinniget e oa bet dezhañ ar ger "roboti" gant e e vreur Jozeb Ar ger "robota" a dalvez "labour", "aner" pe "trevell", "labour serv", ha dre skeudennlavar "labour diaes" e tchekeg hag e kalz yezhoù slavek. Ar "robota" a oa an aner a oa ar served da reiñ d'o aotroù, e-pad c'hwec'h mizvezh eus ar bloaz da gustum. Dont a ra ar ger eus ar slavoneg iliz kozh "rabota", servelezh, (pe labour e Bulgareg hag e rusianeg a vremañ), Dont a ra d'e dro eus ar wrizienn indezeuropek *orbh-. Lamet e oa ar servelezh e 1848 hepken e Bohemia, ha d'ar mare ma oa skrivet R.U.R. gant Čapek, e oa aet ster ar ger war ledanaat daoust ma veze komprenet e ster kentañ atav. Lod a lâr e oa graet gant ar ger robot da gentañ er pezh-c'hoari berr Opilec gant Josef Čapek (ar mezvier), embannet en dastumad Lelio e 1917. Hervez kevredigezh ar breudeur Čapek e Praha, avat e vefe gaou. Ar ger emfiñver an hini a oa immplijet en Opilec. E-skoaz « robotoù » Karel Čapek a oa tud organek kalvezel, amprestet e oa ar ger robot evit komz diwar-benn boudoù « mekanikel ». Ar ger android a c'hell talvezout an eil pe egile, hag ar ger siborg (« organeg sibernetek » pe « den bionek ») a ra anv eus ur c'hrouadur graet diwar lodennoù organek ha kalvezel.
teir lezenn ar roboteg
Savet e oa ar ger roboteg gant Isaac Asimov e 1942, en e levr Runaround. Skrivañ a ra ennañ « teir reolenn ar roboteg » a zeuio da vezañ diwezhatoc'h « teir lezenn ar roboteg ».
Ar Pevar Aviel lakeat en unan
Ar Pevar Aviel lakeat en unan zo ul levr brezhonek gant Yann-Frañsez ar C'haer, kure e Gwiglann, embannet e Brest e 1904.
Loreto (Italia)
Loreto zo ur gumun e proviñs Ancona e rannvro Marche. 12 800 a dud zo o chom enni. Brudet eo ar Basilica della Santa Casa, unan eus koshañ lec'hioù-pirc'hirinañ gouestlet d'ar Werc'hez.
Istor
Hervez ur vojenn gatolik e oa bet kaset di an ti ma oa ganet ar Werc'hez Vari, e Nazaret, gant an aelez, er bloaz 1294. Diwar an anv-se ez eus bet anvet un toullad mat a lec'hioù all.
An Testamant Nevez - eil lodenn
An Testamant Nevez – eil lodenn zo an heuliad d’ar pevar Aviel (Aviel Jezuz-Krist) kenembannet gant « Ar Skol dre Lizer » ha « Kenvreuriez ar Brezoneg » e 1982, dindan renerezh an Aotrou 'n eskob Visant Fave. Al levr-mañ oa bet embannet e 1988 gant « Kenvreuriez ar Brezoneg » e-unan.
Ennañ e kaver Oberoù an Ebestel, Liziri Paol, al Lizer d’an Hebreed, Liziri an ebestel Jakez, Pêr, Yann ha Jud, ha Diskuliadur sant Yann.
E skolveurieg eo skrivet, evel holl embannadurioù Kenvreuriez ar Brezoneg.
Gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa
Gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa a oa bet ur gwalldaol islamour kaset da benn gant ur c'hamion, e Nisa (Alpes-Maritimes, Bro-C'hall) e-pad nozvezh ar 14 a viz Gouhere 2016 war ar promenade des Anglais.
Mohamed Lahouaiej-Bouhlel, un Tunizian o vevañ e kêr Nisa, a vlenias ur c'hamion ponner war an hentig e-pad daou kilometrad o flastrañ ar muiañ a arvesterien bodet evit gwelet an tan-arvest. Fin an dagadenn a voe dre ur fuzuilhadeg etre ar sponter hag ar polis C'hall, Lahouaiej-Bouhlel a vo lazhet. An dagadenn a lazhas 86 a dud (bilañs d'an 19 a viz Eost 2016) ha 434 gloazet. Ar gwalldaol a oa bet atebeget gant ar Stad Islamek d'ar 16 a viz Gouhere.
Frère Denise
Frère Denise pe  Dit de frère Denise le cordelier, zo ur fabliau gallek gant ar barzh gall Rutebeuf (1230-1285).
Cinnyris jugularis
Cinnyris asiaticus a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Nectariniidae.
Anvet e voe Certhia jugularis (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an isspesad warn-ugent anezhañ :
Buhez H.S. Jezuz-Krist
Buhez H.S. Jezuz-Krist, hervez ar pevar aviel laket en unan zo ul levr relijion e brezhoneg gant Yann-Vari Ugen, a oa person Plougastell-Daoulaz neuze. Embannet e voe e kêr An Oriant e 1930.
Renaud
Renaud zo un anv-badez gallek, deuet da vout anv-tiegezh. Savet eo diwar an elfennoù germanek ragin « kuzul » ha waldan « ren ».
Banniel Brazil
Banniel broadel Brazil (Bandeira do Brasil e portugaleg) zo ur banniel gant ur c'helc'h glas o taolenniñ un oabl gant stered. Ar ger-stur broadel a zo skrivet warnañ "Ordem e Progresso" ("Urzh hag Araokaat"), ar foñs a zo melen ha goude-se gwer. Brazil en doa bet degemeret gant un doare irezh ar banniel-se d'an 19 a viz Du 1889, da gemer plas banniel impalaeriezh Brazil. Savet e oa bet ar banniel gant Raimundo Teixeira Mendes, sikouret gant Miguel Lemos, Manuel Pereira Reis ha Décio Villares.
Kiklop
Ar Gikloped, pe Unlagadeion, a zo boudoù faltaziek eus gwengelouriezh Hellaz. Ramzed int, dezhe ul lagad hepken e-kreiz o zal. Dont a ra o anv eus an henc'hresianeg κύκλωψ, kýklôps, eus κύκλος, kýklos « rod », « kelc'h » ha ὤψ ốps, « lagad », a c'hallfer treiñ gant « lagad kelc'hiek ». Anavezet int dre skridoù mitologel Henc'hres. Hervez Hellanikos e teu o anv eus o zad, Kyklop, mab da Ouranos.
Ar Gigloped el lennegezh
Kalz skrivagnerien eus Henc'hres pe eus Henroma o deus skrivet diwar-benn ar Gigloped abaoe Homeros. Tris seurt Kikloped a gaver hervez ar skrivagner Hellanikos : "ar re o deus savet murioù Mykenai, ar re zo en-dro da Bolyfemos hag an doueed o-unan". Miret eo bet an termenadur-se alies. Kavout a reer eta ur strollad Kikloped, mibien da Ouranos ha goved eus ar c'hentañ, unan all, brudet gant Polyfemos, a veve war mar maez, e-kichen an Etna marteze, hag un trede strollad Kikloped deuet eus Anatolia en dije roet an dorn da sevel mogerioù fromus e keodedoù zo evel Mykenai, Tiryns hag Argos.
Hesiodos
En Theogonia, savet gant Hesiodos, e reer anaoudegezh gant Kikloped, ampart-kenañ war ar goveliañ, ha n'o deus, evit doare, mann da welet gant ar strollad Kikloped a gaver en Odysseia, maeserien ha kutuilherien anezhe holl : ar Gigloped Brontes ("kurun"), Steropes ("luc'hedenn") hag Arges ("foeltr") (henc'hresianeg : Βρόντης, Στερόπης hag Ἄργης) a oa mibien da Ouranos (an oabl) ha Gaia (an Douar) ha breudeur d'an Hekatonc'hired Ramzed a oa anezho, dezhe ul lagad hepken e-kreiz o zal hag un temz-spered fallakr. Hervez Hesiodos e oant kreñv, pennek, ha brusk. Skeudennet e vezont alies en ur c'hovel. Dianav int da Homeros evit doare. Hervez skrivagnerien all o dije savet ivez aigis Pallas Athena hag armoù Aineias.
Ouranos, spontet rak o nerzh, o bac'has e-barzn an Tartaros. Kronos, ur mab all da Ouranos ha Gaia, a zieubas ar Gigloped diwezhatoc'h, war un dro gant an Hekatonc'hired, ha sikour a rejont anezhañ da zidronañ Ouranos. Kronos o zaolas en Tartaros adarre abalamour m'en doa aon razo ivez hag e chomjont eno, gwarded gant an aerouant Kampe betek ma voent dieubet gant Zeus. Goveliañ a rejont ar foeltr implijet gant Zeus evel armoù, ha sikour a rejont anezhañ da ziskar Kronos hag an Titaned all.
Kallimac'hos
Hervez ur skrid gant Kallimac'hos, Skoazellañ a raent Hefaistos en e c'hovel. A-hervez e oa bet savet mogerioù "kiklopean" Tiryns ha Mykenai er Peloponnesos Santo. An trouz a gleved er menez-tan a oa lakaet war o c'hont.
Euripides
Hervez Alkestis gant Euripides, Apollon a lazhas ar Gikloped abalamour ma oa bet douklazhet e vab Asklepios gant Zeus war-bouez ar foeltr o doa savet (evel-just n'halle ket en em gemer ouzh Zeus). Hervez pezh-c'hoari Euripides, Alkestis, Apollon a oa rediet goude se da chom sklav Admetos e-doug bloaz. Zeus en dije tennet ar Gigloped diouzh an an ifern diwezhatoc'h. Hervez Ferekides Siros, n'eo ket ar Gigloped met o mibien a oa lazhet gant Appolon da veñjañ e vab.
Theokritos
Ar barzh gresian eus Sikilia Theokritos a savas div varzhoneg e-tro 275 kent J.K. diwar-benn orged Polyfemos evit Galateia, un nimfenn vor. Pa zimezas Galateia gant Akis, ur Sikilian, hennezh a voe drouklazhet gant Polyfemos dre warizi gant ur roc'hell. Galateia a reas ur stêr gant gwad Akis a-anv gantañ e Sikilia.
Virgilius
Virgilius, ar barzh roman meurzanevellek, a skrivas e teirvet levrenn an Aeneis, penaos Aineias hag e verdeidi a zouaras war enezenn ar Gigloped pa oa o tec'het diouzh Troia e diwezh Brezel Troia. Aineias en em gavas eno gant un Akean eus Ithaka dic'hoanag, Ac'haemenides, dilezet eno un nebeud bloavezhioù kent gant listri Odysseüs pa oant en em gavet gant Polyfemos.
Orin ar vojenn
Walter Burkert ha skrivagnerien all a lavar e teu ar strolladoù hag ar c'hevredigezhioù arkaek a zoueed vihan evel ar Gigloped eus kevredigezhioù azeulerezh gwirion : "Gallout a reer soñjal e oa breuriezhoù govien a-dreñv d'ar gaberosed, d'an Daktiled, d'an Telc'hines, ha d'ar Gikloped." Un orin all a c'hallfe bezañ da vojenn ar Gigloped, kinniget gant ar paleontologour Othenio Abel e 1914,. Kavet ez eus klopennoù olifanted korr ragistorel, dezhe div wezh ment klopenn un den, a c'hallje bezañ bet kavet gant ar C'hresianed e Kiprenez, Kreta, Malta hag e Sikilia. Abel a lavar e c'hallfe bezañ kammgemeret kleuzenn ledan ar fri e-kreiz tal ar c'hlopenn evit poull ul lagad divent Dre ma ne anave ket an Henc'hressianed an olifanted bev peurliesañ, ne oant ket evit gouzout petra oa ar c'hlopennoù. .
Komz a reer ivez eus ur c'hleñved, an holoproenkefaliezh, zo un distummadur hêrezel eus an empenn hag eus an dremm. Derezioù kleñved disheñvel zo met dre vras ez eo diglok rannadur div hemisferenn an empenn hag a-wezhioù hini an daoulagad. Aes eo ijinañ e c'hallfe bezañ bet ganedigezh ur bugel skoet gant ar c'hleñved-se en orin mojennoù spontus.
Mogerioù ar Gikloped
Goude an "Oadvezh teñval", pa selle ar C'hresianed gant doujañs ouzh ar bloc'hadoù ramzel en o sav, anavezet evel frammoù kiklopean, a oa bet implijet er mañsonerezh mikenaean (e lec'hioù evel Mykenai ha Tiryns pe e Kiprenez), e soñje dezhe ne oa ken ar Gikloped a gement a oa bet gouest ha kreñv a-walc'h da sevel an hevelep monumantoù.
Lakaet e oant bet da zont espres-kaer gant ar roue Proteos eus Lykia, en Azia-Vihanañ da sevel mogerioù en-dro da geoded Tiryns. Hervez Strabon e oant seizh hag anvet e oant gasterocchires gasterocchires a dalvez "devezhour". A-wezhioù evez lakaet chirogasteres en e lec'h. s.o. Géographie de Strabon, traduite du grec en français, Letronne, Imprimerie Impériale, Pariz, 1812, levrenn III, 235, "da zegas soñj e vevent diwar labour o daouarn evit doare" emezañ. Lod a lavar ne oant nemet tri
Côme
Côme pe Cosme zo un anv-badez gallek, roet d'ar baotred.
Orin
Ar sent Kosmas ha Damianos, a oa daou vreur hag a oa medisined ha merzherien e Kilikia, er IVvet kantved.
War roudou sant Paol
War roudou sant Paol, Servicher an Aviel zo ul levr divyezhek diwar-benn Paol Tars, ha diwar-benn an hent en deus graet, embannet gant ti embann Minihi Levenez e 2009. An destenn c'hallek zo bet skrivet gant Alain Marchadour, beleg breizhat ha biblour, ginidik eus Plabenneg, ha person bazilikenn Sant-Pêr-da-gan-ar-C'hilhog (Saint-Pierre-en-Gallicante) e Jeruzalem. An droidigezh e brezhoneg zo bet graet gant Job an Irien, beleg breizhat.
Ar pezh a zo el levr
Ennañ e kaver :
El levr-mañ e kaver ivez ur pennad diwar-benn « An abostol sant Paol e ilizou Penn-ar-Bed », skrivet gant Y.-P. Castel (p. 60-95).
Marc'had Nedeleg
Marc'had Nedeleg anvet ivez Christkindlmarkt, Marché de Noël, Christkindlesmarkt, Christkindlmarket, pe Weihnachtsmarkt, zo ur marc'had straed liammet ouzh lidoù Nedeleg e-pad peder sizhun an Azvent. Ar marc'hadoù-se a gav o orin en Alamagn met a-benn bremañ a vezont kavet e kalz broioù all. Istor marc'hadoù Nedeleg a grog er Grennamzer e-kostez ar broioù alamanek kement hag e lodennoù eus an Impalaeriezh Santel gant ul lodenn eus reter Bro-C'hall ha bro Suis a-vremañ. Strietzelmarkt Dresden a oa bet dalc'het evit ar wech kentañ e 1434. Marc'had Nedeleg Bautzen (dalc'het evit ar wech kentañ e 1384), hini Frankfurt (testeniet e 1393) ha München (e 1310) hag Augsburg (e 1498) zo koshoc'h c'hoazh. Marchad Kerzu Vienna a oa un doare marc'had Nedeleg met ur foar vras dreist-holl a oa kroget e 1294.
Fabliau
Ar fabliau (fabliaux el liester) zo un anv gallek a vez roet d'ur gontadenn fentus, e gwerzennoù eizhsilabennek, eus ar Grennamzer.
An anv
Pikardek e vefe ar ger fabliau, deuet eus ar ger latin fabula, hag en deus roet ar ger « fable » (fablenn) e galleg, met kontadennig eo ar ster. Fablet eo ar ger a gaver e dibenn Boivin de Provins, gant Boivin. Ar fablennoù avat a oa isopet e galleg, diwar anv Aisopos.
Oberourien anavezet
Daoust ma'z eo dizanv ar c'hontadennoù-se ec'h anavezer anvioù darn eus an oberourien:
Levezon
Gant ar c'hontadennoù-se eo bet awenet Boccacio, a adkemeras danvez darn anezho da vagañ Il Decameron,, Jean de La Fontaine, en e fablennoù ha kontadennoù, Molière, a implijas Le Vilain mire evit sevel Le Médecin malgré lui, Honoré de Balzac en e Contes drôlatiques.
Saint-Cosme
Saint-Cosme zo un anv-lec'h gallek.
Gerdarzh
Diwar an anv gallek Cosme, pe Côme, gallekadur anv ar sant Kosmas, merzher en IIIde kanved.
Chan Chan
Chan Chan zo ur ganaouenn savet e 1987 gant ar c'haner ha gitarour kuban Compay Segundo (1907-2003). Daou zen zo meneget enni, 'Juanica' ha 'Chan Chan'. Adkanet eo bet gant kalz a dud, brudet eo bet gant ar film Buena Vista Social Club, gant Eliades Ochoa hag Ibrahim Ferrer.
An diskan
Buanoc'h e vez kanet an diskan eget ar peurrest. Setu ar c'homzoù orin:
Tostik eo ar pevar lec'h meneget er ganaouenn : Alto Cedro, Marcané, Cueto ha Mayarí (meur a ganaouenn all diwar-benn Mayarí zo brudet) e Proviñs Holguín, gwechall en Proviñs Oriente Cuba.
Alies e vez meneget lec'hanvioù e kanaouennoù Cuba, evel en Alto Songo e 1952, pe Guantánamo, Cienfuegos Tiene Ya Su Guaguancó ha kant all.
Cuba libre
Gallout a ra bezañ anvet en un doare disheñvel-mik e broioù 'zo : "Rum and Coke" er Stadoù-Unanet Amerika (SUA) hag e Kanada, "Cuba" e Mec'hiko, "Roncola" e Chile, "Jugo loco" e Paraguay, "Cubata" e Spagn peurgetket.
N'eo ket gwall anat orin ar c'hCuba libre ; evit doare e vije bet krouet gant soudarded stadunanat just war-lerc'h Brezel-dieubiñ Kuba (1895-1898) a enebas an Ejército Libertador Cubano ouzh nerzhioù Rouantelezh Spagn.
1st United States Volunteer Cavalry a oa ur rejimant — "Rough Riders" al lesanv anezhañ — hag a oa bet kaset gant SUA da reiñ dorn d'al lu kuban. Eno en devoa kemeret perzh en emgannoù Las Guásimas (24 a viz Mezheven 1898), Torgennoù San Juan (1añ a viz Gouere) hag e Seziz Santiago (3-16 a viz Gouere), Theodore Roosevelt en e renkoù. Hervez kont en dije ar c'habiten stadunanat Russell mesket rom Bacardí gant Coca-Cola hag eñ ha kinnig evañ "¡Por Cuba Libre!" (Evit Kuba dieub !). Kement-se a vije c'hoarvezet e miz Eost 1900 en un davarn eus La Habana, kêr-benn Kuba.
Jean Langlais
Jean Langlais, bet ganet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1907 er Fantanig hag aet d'an Anaon d'an 8 a viz Mae 1991 e Pariz, a oa un ograouer, ur pedagogour hag ur saver-tonioù breizhat.
Villers-Pol
Villers-Pol a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Wargnies-le-Grand
Wargnies-le-Grand a zo ur gumun eus departamant Norzh an Norzh e Bro-C'hall.
Nesocharis shelleyi
Nesocharis shelleyi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Estrildidae.
Dougen a ra anv ar c'habiten saoz George Ernest Shelley (1840-1910) hag a oa ivez evnoniour ha geologour.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned bihan, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ en Afrika :
Alternative für Deutschland
Alternative für Deutschland (Brezhoneg: Dazeilad evit Alamagn) berraet en AFD a zo ur strollad politikel broadelour, mirour, diskredig d'an unvaniezh europat hag enep Islam a orin eus Alamagn.
Great American Songbook
Ar  Great American Songbook a vez lavaret eus an hollad kanaouennoù stadunanat etre ar bloavezhioù 1920 hag ar bloavezhioù 1960 a-raok donedigezh mare ar rock 'n' roll.
Alternative für Deutschland
Krouet d'ar 6 a viz C'hwevrer 2013, ar strollad a dapas 4,7% eus ar mouezhioù evit dilennadegoù kevredadel 2013, tost e oa bet da dizhout ar 5% rediet evit kaout sezoù er Bundestag. Er bloavezh 2014 ar strollad a dape 7,1% eus ar mouezhioù gant 7 sez war 96 evit an dilennadegoù europat, emezeliñ a reas ar strollad er c'hengevrad European Conservatives and Reformists (ECR) betek ma vefe skarzhet e miz Ebrel 2016. E miz Gwengolo 2016, an AfD a oa deuet a-benn da dapout kannaded e 10 parlamant Stad alaman diwar 16. Ar strollad a zo renet gant Frauke Petry ha Jörg Meuthen.
John Dryden
John Dryden (9 Eost 1631 - 12 Mae 1700) a oa ur skrivagner saoznek a bouez e lennegezh Bro-Saoz er.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
Oberourien ha sonaozourien
John Dryden
Buhez
Ganet e voe Dryden en ur gêriadenn eus Northamptonshire. E 1644 ez eas da Westminster School, e Londrez, hag e 1650 da Trinity College e Cambridge. E 1654 e varvas e dad ha ne chomas ket kalz a dra gant ar mab da vevañ.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
Harold Arlen - Burt Bacharach - Irving Berlin - Hoagy Carmichael - Cy Coleman - Vernon Duke - Duke Ellington - Sammy Fain - George Gershwin - Oscar Hammerstein II - Antônio Carlos Jobim - Bert Kaempfert - Jerome Kern - Frank Loesser - Frederick Loewe - Henry Mancini - Johnny Mandel - Johnny Mercer - Jimmy McHugh - Cole Porter - Richard Rodgers - Arthur Schwartz - Jule Styne - Jimmy Van Heusen - Harry Warren - Kurt Weill - Victor Young
John Dryden
Buhez
Mont a reas da Londrez hag eno e kavas labour dindan gouarnamant Oliver Cromwell. E 1658 e savas ur marvnad da g-Cromwell goude marv hennezh. E 1660 avat e embannas ur meulgan da Charlez II hag adsavidigezh ar rouantelezh. Embann a reas meulganoù all en enor d’ar roue ha buan e teuas da vezañ ur barzh anavezet hag ur skridvarnour doujet.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
Kanerien doare kozhik (jazz kanet, pop hag easy listening)
John Dryden
Buhez
D’ar 1añ a viz Kerzu 1663 e timezas Dryden da Elizabeth Howard, a oa c’hoar da Robert Howard, anavezet evel aozer pezhioù-c’hoari hag a-du gant ar roue.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
- Paul Anka - Louis Armstrong - Fred Astaire - Tony Bennett - Ray Charles - Rosemary Clooney - Nat King Cole - Perry Como - Bing Crosby - Bobby Darin - Sammy Davis Jr. - Doris Day - Blossom Dearie - Ella Fitzgerald - Judy Garland - Billie Holiday - Lena Horne - Jack Jones - Gene Kelly - Peggy Lee - Dean Martin - Johnny Mathis - Carmen McRae - Anita O'Day - Dinah Shore - Frank Sinatra - Nina Simone - Mel Tormé - Sarah Vaughan - Dinah Washington - Andy Williams - Nancy Wilson
John Dryden
Buhez
Er bloavezhioù goude e savas Dryden kalz barzhonegoù, pezhioù-c’hoari ha troidigezhioù. E-pad pore bosenn Londrez en em dennas e Wiltshire. Eno e savas Of Dramatick Poesie, un arnodskrid da zifenn arz ar c’hoariva. E 1668 e voe anvet da "poet laureate", da lavaret eo da varzh ofisiel ar Rouantelezh.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
Kanerien a vremañ (jazz a vremañ, pop-rock hag all)
John Dryden
Buhez
Pa voe diskaret Jakez II, e nac’has Dryden touiñ le da William III, ha neuze e kollas e bost barzh ofisiel el lez. Evit gounit e vuhez e troas oberennoù Vergilius ha barzhed all eus an Henamzer. Gant e droidigezh diwar Vergilius e c’hounezas 1,400 lur, ur sammad bras en amzer-hont. Mervel a reas e 1700 ha beziet e voe en Abati Westminster.
Great American Songbook
Anvioù brudetañ
Pat Benatar - Michael Bublé - Peter Cincotti - Jamie Cullum - Natalie Cole - Harry Connick Jr. - Bryan Ferry - Phyllis Hyman - Diana Krall - Queen Latifah - Barry Manilow - Bette Midler - Joni Mitchell - Morrissey - Willie Nelson - Harry Nilsson - John Pizzarelli - Linda Ronstadt - Carly Simon - Rod Stewart - Sting - Barbra Streisand - Caetano Veloso - Rufus Wainwright - Robbie Williams - Vanessa Williams
John Dryden
Brud
Pa oa bev e veze sellet ouzh Dryden evel brasañ skrivagner e amzer ha levezon en doe war kalz skrivagnerien all en amzer-hont. Dindan e levezon e voe skrivet gwerzennoù pemptroadek gant an darn vrasañ eus ar re a save barzhonegoù en.
Bremañ c'hoazh eo brudet e flemmskridoù o deus levezonet tud all, evel da skouer Alexander Pope.
Kosmas
Kosmas a oa ur sant eus Kilikia, medisin evel e vreur Damianos, ha merzherien o-daou.
Ganet e vije en Arabia. Louzaouiñ an dud a raent en Aigéai (Ayash hiriv), hep kemer arc'hant digante. Se zo kaoz e larer anezhe « ἀνάργυροι / anárgyroi». Ganto e voe sachet kalz a dud d'ar feiz kristen.
Lakaet eo bet da sant paeron ar surjianed hag e vreur da hini an apotikerien, lidet e vezont d'ar 26 a viz Gwengolo er C'hornôg, d'ar 1añ a viz Du er Reter.
Arz
Unan eus o zaolioù brudet e oa bezañ imboudet ur c'har zu ouzh korf ur c'hlaénvour gwenn, ha kement-se zo bet danvez meur a livadur, evel hini Fra Angelico e Firenze.
Villereau (Norzh)
Villereau a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
August Wilhelm (Braunschweig-Wolfenbüttel)
August Wilhelm (1662-1731) a oa dug Braunschweig ha Lüneburg, hag adal 1714 priñs Braunschweig-Wolfenbüttel.
Cecropis abyssinica
Anvet e voe Hirundo abyssinica (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant an amprevanoniour gall Félix Édouard Guérin-Méneville (1799-1874).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-nij dreist-holl ha kemer frouezh bihan ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika a-bezh :
Emgann Alfarrobeira
Emgann Alfarrobeira a c'hoarvezas e Portugal d'an 20 a viz Mae 1449, tostik d'al lec'h anvet Alfarrobeira, en Vialonga, nepell diouzh Alverca do Ribatejo. Trec'h e voe arme ar roue yaouank Afonso V war hini e eontr Pedro, Dug Coimbra ha lazhet an dug en emgann.
Maria Bochkareva
Maria Leontievna Bochkareva (Rusianeg: Мари́я Лео́нтьевна Бочкарёва; Maria Leontievna Bochkaryova) ganet Maria Leontievna Frolkova ha lesanvet Yashka e 1889 e proviñs Novgorod hag aet da Anaon d'ar 16 a viz Mae 1920 a oa ur soudardez rusian a stourmas e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. He a voe mammenn da stummadur Batailhon Maouezed ar Marv, un aozadur milourel digoret d'ar merc'hed nemetken.
Emgann Alfarrobeira
An abegoù
Ar roue João I en devoa ur bastard, Afonso, hag ur verc'h, Beatris, a-raok dimeziñ d'ar briñsez saoz Philippa of Lancaster, merc'h da John of Gaunt. Meur a vugel o doe: ur mab, marvet bihanik; ur verc'h, Isabella, deuet da vout dugez Bourgogn ha Flandrez, pemp mab savet ha maget gant koun eus an emgann. Ar c'hoshañ anezho, Duarte, a oa da vezañ roue, Pedro, Henrique, lesanvet "ar Merdeer"), galloudus ha brudet gant ar brezelioù kaset enep ar Vuzulmaned e Norzhafrika; João ha Fernando, ar yaouankañ, marvet a-raok emgann Alfarrobeira.
Maria Bochkareva
Buhez
Maria Frolkova a voe ganet en ur familh labourerien douar e proviñs Novgorod e 1889. Kuitaet he devoa ar ger d'an oad a 15 vloaz evit dimeziñ gant Afanasy Bochkarev goude-se e yaent da vevañ e Tomsk, e Siberia eno e voent ouvrierien. Eno e krogas ar gwaz da skeiñ warni, Bochkareva a guitaas anezhañ hag he labour. Kavet he devoa ul labour all evel matezh, ne ouie ket siwazh dezhi e oa he implijer un houlier perc'henn war ur Fouzhlec'h. Rediet e voe Maria da labourat el lec'h.
Jan Swammerdam
Jan Swammerdam (12 C'hwevrer 1637 en Amsterdam – 17 C'hwevrer 1680 en Amsterdam) a oa un naturour, mezeg, bevoniour hag amprevanoniour eus Proviñsoù-Unanet an Izelvroioù, hag a voe unan eus an dud kentañ oc'h implijout ar mikroskop evit studiadennoù bevoniezh.
Maria Bochkareva
Buhez
Fiñvet e voe ha kaset d'ur fouzlec'h e Sretensk, eno Maria a gavas un amourous, ur yuzev anvet Yakov (pe Yankel) Buk.
Emgann Alfarrobeira
An abegoù
Dek vloaz e vevas Pedro en estrenvro. Goude marv an tad, João Iañ, ha hini e vreur Duarte Iañ, e tegouezhas ar gurunenn gant ar mabig Afonso V, nemet, pa oa re vihan, e voe roet ar rejañs d'e vamm, Leonor Aragon, un estrenez adarre. Dalc'het e oa bet soñj eus 1383 hag eus ar brezel diabarzh,
Maria Bochkareva
Ar soudardez
Kroget eo he hent soudardez en ur emezeliñ e lu an Tsar, gant harp ur c'homandant lec'hel a gave ar mennozh farsus e voe kavet an tu ganti da gaout un aotre ofisiel gant an Tsar Nikolaz II da emezeliñ el lu en desped da vezañ ur vaouez. Rediet e voe dezhi talañ ouzh ar goap, an tagadennoù reizhel a-berzh ar soudarded all. Gounez a raio doujañs pa grogo da gemer perzh en emgannoù drastus. Hervez he skrid-buhez, kemeret he devoa perzh e div dagadenn. He rejimant a glaske tizhout an nerzhioù alaman met a voe riset dre obererezh ar vindrailherezioù. E-pad an div emgann e toullgofas da varv un alaman gant ur gleze-fuzuilh. Stanket en No man's land e-pad eurvezhioù dindan tennoù lies an Alamanted he zeas memestra da adpakañ kamaraded dezhi gloazet evit o adkas er fozioù difenn rusian. Hervez e skrid-buhez he dije savetaet kantadoù a soudarded ar pezh a seblant douetus. Pezh a zo istorel ez eo e voe gloazet don ha tennet diouzh an talbenn evit pareañ. Goulenn a raio distreiñ d'an talbenn goude-se gant he gamaraded a zegemeras anezhi en-dro gant laouenidigezh. Goude Reveulzi C'hwevrer 1917, Alexander Kerensky maodiern ar brezel er gouarnamant da c'hortoz a aotreas anezhi da sevel ur batailhon maouezed nemetken anvet Batailhon Maouezed ar Marv savet gant kantadoù a maouezed. Adal ar mare-se ez eo diaesoc'h gouzout sklaer petra a erruas dre ma oa un objed politikel anat ar batailhon maouezed, kement evit ar re a-du gant ar Bolcheviked evit ar re a-enep. Ouzhpenn da-se dre ma oa maouezed e-kreizh ar jeu e voe ur sell diseblant gant an istorourien pe enebet.
Jan Swammerdam
Apotiker e oa e dad ha dastum a rae kement tra a veze degaset d'an Izelvroioù gant al listri deuet eus Indez. Evel-se e krogas ar paotrig da vezañ sot gant an amprevaned. Adalek 1661 e voe studier e skol-veur Leiden, asambles gant Frederik Ruysch, Reinier de Graaf ha Niels Stensen, ha gant Franciscus Sylvius da gelenner.
Maria Bochkareva
Benelouriezh
Maria Bochkareva a voe kamaladez bras gant Emmeline Pankhurst a lesanve anezhi "The greatest woman of the century".
Jan Swammerdam
Tremen a reas ur bloavezh e Bro-C'hall, e Saumur hag e Pariz hag eno e reas anaoudegezh gant Melchisédech Thévenot. Ur wech distro da Holland e kenlabouras gant skiantourien all evel Gerardus Leonardus Blasius ha Johannes de Raey.
Emgann Alfarrobeira
An abegoù
E deroù 1448, kuzuliet gant e eontr, ar bastard Afonso, Dug Bragança, gant Kont Ourém ha gant arc'heskob Lisboa, e tivizas ar roue yaouank tennañ gouarnamant ar rouantelezh digant e eontr Pedro, dug Coimbra, ha rejant. Hennezh neuze a oa en em dennet eus al lez da chom en e zouar e Coimbra.
Jan Swammerdam
Gant ur mikroskop (savet moarvat gant e vignon optikour Johan Hudde) e studias hag e tiskrivas treuzfurmadurioù an amprevaned ha diskouez evel-se e oa ar vioù, al larvennoù, ar poupennoù... prantadoù disheñvel e buhez an amprevaned. E 1658 e voe an hini kentañ o tiskrivañ ar c'helloùigoù ruz. Bez' e voe unan eus ar re gentañ oc'h implijout ar mikroskop evit diskejañ korfoù loened, ha dalc'het e voe d'ober gant e deknikoù e-pad meur a gantved.
Hag eñ mezeg, Swammerdam ne reas ket ar vicher-se ha bevañ a reas diwar al leveoù lezet gantañ war-lerc'h e dad.
Sepmeries
Sepmeries a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Alessandro Barbero
Alessandro Barbero, ganet e 1959 e Torino, zo ur skrivagner hag un istorour italian. Enoret eo bet gant priz ar Premio Strega e 1996 evit e levr Bella vita e guerre altrui di Mr Pyle, gentiluomo.
Daouzeksilabenneg
Un daouzeksilabenn, pe daouzeksilabenneg, (dodecasillabo en italianeg) zo ur werzenn a gonter daouzek silabenn enni. Implijet e vez stank e galleg hag en italianeg, e brezhoneg a-wechoù ivez.
Jean-Christophe Boullion
Jean-Christophe "Jules" Boullion (bet ganet d'ar e Sant-Brieg) a zo ur blenier kirri breizhat a rede e Formulenn 1 hag en Andur. Redet en deus un nebeud redadegoù gant Sauber e Formulenn 1.
Orthonychidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Daouzeksilabenneg
E galleg
E galleg e lavarer alexandrin eus ar werzenn daouzeksilabennek, diwar anv Li romans d’Alexandre, gant Alexandre de Paris, a voe gwerzaouet er stumm-se en XIIvet kantved. Alies e vez un ehanig er c'hreiz, an dambouez, goude ar c'hwec'hvet silabenn peurvuiañ.
E brezhoneg
Setu skridoù daouzeksilabennek e brezhoneg: Arabat eo krediñ | kement tra a glever Ral eo ar wirionez, | kalz stankoc'h ar gevier.
Orthonychidae
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Daouzeksilabenneg
E spagnoleg
An alejandrino spagnolek a zo savet diwar 14 silabenn (7 + 7) aozet evel-hen: o o o o o o o | o o o o o o o (o = silabenn ; | = dambaouez) Señores, si quisiéredes | mio serviçio prender, querríavos de grado | servir de mio mester: deve, de lo que sabe, | omne largo seer; si non, podrié en culpa | e en riepto caer. (Kentañ poz al Libro de Alexandre ) Krog e oad da ober gantañ war-dro ar bloaz 1200, evit ar mester de clerecía (gwerzenn kloareg), e-barzh ar c'h-cuaderna vía, da lavarout eo 4 alejandrino. Implijet e voe dreist-holl en XIIIvet ha XIVvet kantved. evel en ''El libro de buen amor gant Juan Ruiz e 1330.
Alessandro Barbero
Pennadoù kazetenniñ
Evit un listenn glok eus ar pennadoù, gwelet en Reti Medievali. en Studi Medievali, XXXIII en Studi Veneziani, XXVIII en Storica, XIV
Tachymarptis
Tachymarptis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1922 gant an evnoniour suafrikan Austin Roberts (1883-1948).
Preux-au-Sart
Preux-au-Sart a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Tachymarptis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Pemzek (15) isspesad zo en holl.
Bombezadeg Hải Phòng
Bombezadeg Hải Phòng, pe L'incident de Haiphong a vez graet eus bombezadeg porzh kêr Hải Phòng gant teir bag-brezel eus ar morlu gall d'an 23 a viz Du 1946.
Ur 6 000 den bennak a vije bet lazhet, trevourien an darn vrasañ anezho. Hervez istorourien Viêt Nam e vefe tost da 20 000 den hag a oa bet lazhet, enno tud ar gêriadenn hag an dud a guitae kêr ha ne oant ket annezidi al lec'h. Tabut a sav hiziv an deiz c'hoazh e-keñver an niver a reuzidi, lod o lavarout ne oant nemet war-dro 300.
Dre ar vombezadeg-se e voe roet nerzh ha harp d'ar Việt Minh evit kregiñ gant argadennoù lec'hel a voe mammenn da Emgann Hanoi d'an 19 a viz Kerzu 1946, a voulc'has Brezel Indez-Sina (1946-1954).
Bombezadeg ar morlu
Tabut zo evit gouzout peseurt bigi o devoa bombezet Hải Phòng. Tri lestr eus ar Marine nationale a voe.
Ar morreder Suffren a vefe bet ar vag pennañ er vombezadeg, harpet gant ar vag ambrouger (ez aviso) Chevreuil hag Émile Bertin.
Kaoz a vez a-wechoù eus al lestr-ambroug Savorgnan de Brazza.
D'an 23 a viz Du 1946 da 9 eur, un ultimatum tri c'hard eur a zo roet d'ar vietnamiz a-raok un dagadenn dre zouar eus Haïphong. An dagadenn a vez enebet, ar c'horonal Debès, war urzhioù ar jeneral Valluy hag en devoa urzhiet dezhañ « de donner une dure leçon à ceux qui nous ont traitreusement attaqués », a c'houlenn gant ar morlu bombeziñ porzh. Tri bag brezel, ar Chevreuil, Savorgnan de Brazza ha Dumont d'Urville, a zistruj tiez gant obuzennoù 138 ha 152.
Henri Martin, a oa war bourzh ar vag Chevreuil, a embann e oa bet ar Suffren o kemer perzh ivez, betek-henn n'eus prouenn anat ebet o tougen e gaozioù.
An tennoù a vez kaset ivez gant ar vartoloded war trevourien a oa o terc'hout rak an emgann, marteze mat e vefe bet kredet e oant stourmerien o tagañ hervez Paul Mus. Karterioù sinaiz ha vietnamiz porzh a zo peurzistrujet.
Ðiện Biên Phủ
Ðiện Biên Phủ pe Diên Biên Phu a zo un distrikt eus Norzh Viêt Nam e proviñs Dien Biên en Tonkin uhel, e-kreizh ar vro thaï (bro an tai dam, thaï du). Bez eo ivez kêrbenn ar proviñs. Brudet eo bet al lec'h goude Emgann Điện Biên Phủ, trec'h meur ar Việt Minh a-enep an Unvaniezh C'hall ha fin Brezel Indez-Sina d'ar 7 a viz Mae 1954.
Oberiadur brezel Castor (1953)
Er bloavezhioù 1950, ar gêr a zo brudet evit an trafikerezh opiom o talvezout 500 000 000 lur Gall bep bloaz. Brudetoc'h eo c'hoazh eo evit an tabut brezel a voe evit perc'henniñ al lec'h dre ma oa ur vammenn riz meur d'al luskad Việt Minh.
Ar rann-vro a voe kreñvaet e miz Du 1953 gant nerzhioù lu an Unvaniezh C'hall e-pad brasañ oberiadur harzlammerezh Brezel Indez-Sina (1946-1954) anvet oberiadur brezel Castor. Ar pal a oa troc'hañ linennoù pourveziñ ar Việt Minh ha rediañ o nerzhioù lu da zont e Dien Bien Phu evit ma vefe un emgann gwir, ar C'hallaoued o soñjal dezho e oa an tu nemetañ da drec'hiñ kadoniezhoù brezel ar Brezel kuzh.
Sez Điện Biên Phủ (1954)
E 1954 e voe Emgann Điện Biên Phủ etre ar Việt Minh ( gant e-penn ar jeneral Võ Nguyên Giáp), hag an Unvaniezh C'hall ( gant e-penn ar jeneral Henri Navarre, dazeilad ar jeneral Raoul Salan).
Sez ar gwarnizon a voe ledet war 57 devezh, adal an 13 a viz Meurzh 1954 da 5eur 30 goude merenn betek ar 7 a viz Mae 1954 da 5 eur 30 goude merenn. Al lec'h difenn su "Camp Isabelle" a gendalc'has ar stourm goude an arsav-brezel brezel betek 01:00 mintin. Kroget e oa dija an emvod meur arsav-brezel e Geneva gant Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh Unanet, an Unvaniezh C'hall hag an URSS d'ar 26 a viz Ebrel 1954.
An emgann a voe pouezusoc'h he zisorc'h pelloc'h evit douaroù traoniennoù Điện Biên Phủ. Trec'h Giáp a roas lamm d'an dalc'hidigezh C'hall en Indez Sina hag a voe mammenn da didroc'hañ ar vro etre Su ha Norzh Viet Nam dibabet gant prezegenn Geneva (1954).
Jack Sheppard
Jack Sheppard (1702-1724) a oa ul laer saoz e Londrez e deroù an.
En miz C'hwevrer 1724 e voe tapet gant Jonathan Wild. Bac'het e voe al laer ha dont a reas a-benn da dec'hel. Teir gwech c'hoazh e voe tapet, ha bep tro e tec'has, ma veze meulet ha brudet e-touez ar re baour.
Emgann Điện Biên Phủ
Emgann Diên Biên Phu pe Chiến dịch Điện Biên Phủ e vietnameg a oa bet un emgann hag ur sez hir e-pad Kentañ brezel Indez-Sina. An emgann a badas etre an 13 a viz Meurzh 1954 betek ar 7 a viz Mae 1954 oc'h enebiñ nerzhioù lu an Unvaniezh C'hall ha re ar Việt Minh, en Tonkin, proviñs Dien Biên e norzh ar Viet Nam a-vremañ. Pal nerzhioù an Unvaniezh C'hall a oa troc'hañ linennoù pourveziñ ar Việt Minh ha rediañ o nerzhioù lu da zont e Dien Bien Phu evit ma vefe un emgann gwir, dre ma soñje ar C'hallaoued e oa an tu nemetañ da drec'hiñ kadoniezhoù brezel ar Brezel kuzh dre un harp-tan kalz fonnusoc'h.
Unterwalden
Unterwalden (Unterwald e galleg, Untervaldo en italianeg) zo ur rannvro eus Suis, enni kantonioù Obwalden ha Nidwalden.
Jack Sheppard
En dro diwezhañ avat e voe barnet ha krouget e Tyburn, goude daou vloavezh a dorfedoù.
Emgann Điện Biên Phủ
Ar Viet Minh a zeuas a-benn da zezougen kalz kanolioù (e-leizh a ganolioù enep kirri-nij). Fiñvet o devoa an armoù ponner-se dre tachennoù diaes betek penn ar menezioù a enkelc'hie an dachenn emgann. ur wech lakaet e-plas ar c'hanolioù evit ul lod e mougevioù e oa stanket ar c'hallaoued gant tennoù kanolierezh, ar c'hirri-nij tennet warno hag ouzhpenn-se un diaester spontus d'un enep tenn d'ar c'hanolioù enebour.
Unterwalden
Gant Unterwalden, Uri ha Schwyz e oa bet graet emglev, e 1291, da sevel ur c'hengevread etrezo, pazenn gentañ savidigezh Suis.
Emgann Điện Biên Phủ
Sez ar gwarnizon a badas 57 devezh, adal an 13 a viz Meurzh 1954 da 5eur 30 goude merenn betek ar 7 a viz Mae 1954 da 5 eur 30 goude merenn. Al lec'h difenn su "Camp Isabelle" a gendalc'has ar stourm goude an arsav-brezel betek 01:00 mintin. Kroget e oa dija an emvod meur arsav-brezel e Geneva gant Stadoù-Unanet Amerika, ar Rouantelezh Unanet, an Unvaniezh C'hall hag an URSS d'ar 26 a viz Ebrel 1954.
Unterwalden
Pell zo eo dispartiet Obwalden ha Nidwalden. Gwechall e veze graet gant an anvadurioù Unterwalden ob dem Wald hag Unterwalden nid dem Wald, da lavaret eo Unterwalden a-us ar c'hoad hag Unterwalden a-is ar c'hoad.
Emañ Unterwalden e-kreiz kengevread Suis, war ribl Lenn ar Pevar C'hanton (Vierwaldstättersee). Tro-dro emañ kantonioù Schwyz er biz, Uri er reter, Luzern er gornaoueg ha Bern er c'hreisteiz.
Gwalldaol an 19 a viz Kerzu 2016 e Berlin
Gwalldaol an 19 a viz Kerzu 2016 e Berlin a zo bet ur gwalldaol gant implij ur c'hamion lañset a-enep Marc'had Nedeleg Breitscheidplatz, e Berlin (Alamagn), d'an 19 a viz Kerzu 2016. An dagadenn sponterezh, , , washañ eo da geñver an niver a dud aet da Anaon abaoe tagadenn an Oktoberfest e 1980, gant 13 lazhet.
Ar Stad Islamek a gemenn ez eo an aozadur a-dreñv ar gwalldaol dre an aozadur kelaouiñ Amaq News Agency. En desped d'ar gemennadenn en arabeg hag alamaneg, ar strollad ne zegas prouenn ebet a c'hellfe liammañ sklaer anezhañ gant an dagadenn,.
Lakaet e vez war-raok ez eo damheñvel ouzh gwalldaol ar 14 a viz Gouhere 2016 e Nisa lec'h ma oa bet implijet ur c'hamion lañset war arvesterien un tan-arvest ha ma oa bet lazhet 86 a dud ha gloazet 436.
19 a viz Kerzu 2016
An dagadenn he doa bet lazhet 12 den ha gloazet 48 a dud. Ar c'hamion implijet a oa bet unan Scania du. Ar polis lec'hel a gemenn e oa deuet ar c'hamion dre Budapester Strasse a-raok tizhout ha chom a-sav dirak ar Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche. Blenier ar c'hamion a oa sañset bezañ bet skampet kuit dre ar Zoologischer Garten Berlin, a-raok bezañ harzet ha kaset d'an toull-bac'h. D'an 20 a aviz Kerzu 2016 e oa anzavet gant ar polis o devoa harzet "an den fall" hag e oa neuze ar sponter gwirion "frank da seveniñ un taol-fall all en ur vezañ armet". An eil den a oa er c'hamion bet adkavet marvet gant ar polis alaman a oa bet lazhet gant ar sponter gant un arm-tan, blenier gwir ar c'hamion a oa-eñ genidik eus Polonia.
An den harzet e-plas blenier wir ar c'hamion a zo ur repuad a orin eus Pakistan.
20 a viz Kerzu 2016
Gortozet eo bet an 20 a viz Kerzu 2016 ha prezegenn Angela Merkel a-raok ma vefe embannet gant un doare sklaer e oa ur gwalldaol. Da 3 eur goude merenn goude ar prezegenniñ ez eo aet ar gañsellerez war lec'h ar gwalldaol.
Dieubet eo bet an den harzet d'an 20 a viz Kerzu 2016 dre un diouer a brouennoù a-enep dezhañ.
Disoc'h politikel
Goude ar gwalldaol, ar gañsellerez Angela Merkel a zo taget drouk gant strolladoù broadelour Alamagn e-penn anezho an Alternative für Deutschland. Rebechet e vez dezhi garv bezañ bet degemeret kement a repuidi er vro. Goude an AFD ez eus bet strolladoù pe tud politikel broadelourien anezho o deus rebechet ivez politikerezh ar repuidi a oa kaset da benn gant Angela Merkel.
Meur a benn Stad pe tud uhel dre ar bed o deus disklêriet gourc'hemennoù a gengañv goude ar gwalldaol.
Emglevioù Bretton Woods
Emglevioù Bretton Woods (saozneg: The Bretton Woods system) a vez graet eus emglevioù a fed moneiz evit reiñ reolennoù kenwerzh hag arc'hant evit Stadoù-Unanet Amerika, Kanada, Europa ar C'hornaoueg, Aostralia, ha Japan e 1944 adal Prezegenn Bretton Woods. Ar wech kentañ e oa da welet un emglev arc'hantel kevraet evit sevel darempredoù arc'hantel etre ar Stadoù dieub. Diazez an emglevioù-se a oa ur rediañ da gaout ur sistem eskemm arc'hant diazezet war un eskemm gant an estrenvro ha gant talvoudegezh an arc'hant keinet ouzh priz an aour hag ar gwir gant an International Monetary Fund (IMF) da leuniañ an toull ma vefe kudennoù arc'hant bras.
Airspeed Horsa
An Airspeed Horsa (Airspeed AS.51 Horsa) a oa ur plaver implijet gant tirlu ar Rouantelezh-Unanet, hag a-wechoù gant leviourion eus ar Royal Air Force, hag aerlu ar Stadoù-Unanet e-pad an Eil brezel-bed ha betek 1949.
Évrunes
Évrunes a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Blanche of Lancaster
Blanche of Lancaster (25 a viz Meurzh 1345/1347 – 12 a viz Gwengolo 1368) a oa ur briñsez saoz, eus an Tiegezh Plantagenet, merc'h d'ar pinvidikañ ha galloudusañ aotrou er rouantelezh, Henry of Grosmont, 1añ Dug Lancaster.
Dimeziñ a eure da John of Gaunt, ha mamm e oa da Henry IV, ha mamm-gozh da Henry V.
Mervel a reas Blanche e miz Gwengolo 1369 e kastell Bolingbroke.
He bugale
Blanche ha John of Gaunt o deus bet seizh bugel:.
Brem-sur-Mer
800px|thumb|center|Porzh La Gachère.
Tetegem-Koudekerke-Dorp
Tetegem-Koudekerke-Dorp (Téteghem-Coudekerque-Village e galleg) a zo ur gumun eus departamant an Norzh e Bro-C'hall, krouet e 2016.
Emgann Zamora
Emgann Zamora, anvet ivez emgann Villagodio en spagnoleg, zo un emgann e-kerzh Brezel dieubidigezh Spagn d'ar 6 a viz Genver 1809 e Zamora, en Spagn, etre un arme c'hall renet gant ar jeneral Pierre Maupetit hag ur bagad soudarded eus Galiza dindan Agustín Manso. Trec'h e voe ar C'hallaoued.
Brem-sur-Mer
Brem-sur-Mer a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall,.
Emgann Zamora
Tra m'edo arme Napoleone Buonaparte war-lerc'h ar Saozon e hanternoz Spagn abaoe dibenn 1808, e chomas sac'het marc'hegerien ar jeneral Maupetit dirak kêr Zamora, pa oa bet serret ar perzhier gant ar bobl. Soudarded all a zeuas da harpañ a-benn an 10 a viz Genver ha neuze e voe kemeret kêr gant ar Gall Maupetit.
Enschede
thumb|Lec'hiadur Enschede en Izelvroioù
Enschede zo ur gêr eus an Izelvroioù, e proviñs Overijssel, tost a-walc’h da harzoù Alamagn.
Annezet e oa Enschede gant 157 907 den e 2018.
Maria Christina Aostria (1574–1621)
Maria Kristina Aostria , pe Maria Christina von Österreich en alamaneg (1574–1621), a oa arc'hdugez Aostria.
he buhez
Merc'h e oa da Karl II von Österreich-Steiermark (1540–1590) ha da Maria Anna Bavaria (1551–1608). He zad a oa mab d'an impalaer santel, Ferdinant Iañ an Impalaeriezh Santel. He mamm a oa merc'h d'an dug Albrecht V. He breur henañ Ferdinant a voe impalaer santel war-lerc'h o zad-kozh e 1619.
Dimeziñ
Dimezet e voe d'ar priñs hungarat Sigismund Báthory ( Zsigmond Báthory e hungareg) (* 1572; † 1613). Bac'het e voe gantañ. Gallout a reas distreiñ da Aostria ma'z eas d'ar gouent.
Augusta Danmark
Augusta Danmark, pe Augusta af Danmark og Norge (e daneg), pe Augusta von Dänemark (1580–1639), a oa ur briñsez danat, dugez Schleswig-Holstein-Gottorf.
Saint-Martin-de-Brem
Saint-Martin-de-Brem a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Augusta Danmark
Ganet e oa d'an 8 a viz Ebrel 1580 e kastell Kolding, e Danmark. Trede merc'h rouaned Danmark e oa. He zad Frederik II (1534-1588) a oa dimezet da Sophie von Mecklenburg-Güstrow.
Eured ha bugale
Dimezet e voe Augusta Danmark da Johann Adolf von Schleswig-Holstein-Gottorf e 1596, da 16 vloaz. Eizh bugel o doe:
Duarte Portugal
Duarte Portugal (Duarte de Portugal e portugaleg) zo anv meur a briñs eus Portugal :
Pedro, Dug Coimbra
Pedro (9 a viz Kerzu 1392 – 20 a viz Mae 1449), infant Portugal, kentañ Dug Coimbra, a oa ur priñs eus Tierniezh Avis, mab da João Iañ, roue Portugal, ha d'e bried Philippa of Lancaster. Entre 1439 ha 1448 e voe rejant Portugal evit e niz Afonso V.
Desket mat e voe en un amzer ma ne veze skoliet an dud uhel nemeur. En em glevout mat a rae gant e vreudeur Duarte Iañ ha João.
Beajiñ a eure en estrenvro, ma voe lesanvet "Infante das Sete partidas" ("infant ar seizh rannvro"). Gant an impalaer Sigismund Hungaria e voe anvet da Dug Treviso, ha da varc'heg Urzh an Ere-loer gant e eontr Herri IV (Bro-Saoz).
En 1415, e kemeras perzh gant e dad en aloubadeg Ceuta, hag anvet e voe da varc'heg en deiz war-lerc'h ma voe kemeret kêr, er voskeenn nevez kristenaet. Unan eus duged kentañ Portugal e voe.
Pa varvas e vreur Duarte Iañ en 1438, e voe anvet e vab Afonso da roue, met peogwir e oa bihanik e voe anvet e vamm intañvez, Leonor Aragon (rouanez Portugal), da rejantez hervez youl ar roue kozh. Nemet ne oa ket gwallgaret ar rejantez, ha skoazell ebet n'he devoa nemet hini Afonso, kont Barcelos, bastard da João Iañ. Bloaz goude e tivizas ar c'h-Cortes tennañ ar rejañs digant ar rouanez d'he reiñ da Pedro. Klask a reas Pedro digreskiñ galloud an tiegezhioù uhel, a oa evel rouantelezhioù er rouantelezh end-eeun, ha kreskiñ galloud ar roue diwar o c'houst.
D'an 9 a viz Mezheven 1448 e teuas ar roue en oad da ren ervat, ma rankas Pedro daskor e c'halloud da Alfonso V. D'ar 15 a viz Gwengolo er bloaz-se e voe diskaret gant Alfonso V an holl lezennoù savet e-pad ar rejañs. Un toullad bloavezhioù goude, e tisklêrias ar roue, gant skoazell dug Bragança, brezel da Bedro.
Trec'het e voe dug Coimbra en emgann Alfarrobeira ha lazhet en emgann, d'an 20 a viz Mae 1449.
Tour-meur
Tourioù-meur a bep stumm a oa : lod a oa karrezek, lod all kelc’hiek, lod all c’hoazh lieskornek. Ken uhel e oant ma ne oa ket ezhomm ken da sevel anezho war krugelloù evel diagent.
Tourioù-meur e Breizh
Tourioù-meur pe rivinoù anezho a c’haller gwelet e meur a lec’h e Breizh :
Данжон 天守 天守
Laikelezh
Al laikelezh pe c'hoazh al likelezh, zo ur bennaenn disparti etre ar Stad hag ar gevredigezh foran diouzh ar gevredigezh relijiel. E Bro-C'hall e voe disklêriet likelezh ar Stad d'an 9 a viz Kerzu 1905 dre al lezenn anvet Loi concernant la séparation des Églises et de l'État gant ar pal staliañ neptuegezh ar Stad da geñver an holl kredennoù relijiel. Gant ur ster ledan e vez implijet an termeniñ-se evel patrom d'an aozadurioù, foran pe brevez, hag a vez dizalc'h diouzh ar gloer hag an Ilizoù.
Enebet e vez ar Stadoù lik ouzh ar re o deus ur relijion a Stad. Hervez ar broioù ez eo disheñnvel pennaenn an disparti etre ar Stad hag ar relijionoù hag an doare liammoù a vez staliet kenetrezo.
Eizhsilabenneg
Eizhsilabenneg a vez lavaret, en arz ar varzhoniezh, eus ur werzenn eizh silabenn enni. Implijet stank e vez er c'hanaouennoù-pobl koulz hag er varzhoniezh uhel, er yezhoù latin dreist-holl, evel er skouerioù kinniget amañ.
Laikelezh
Termenadur
Komzet e vez eus laikelezh pe eus un aozadur lik evit termeniñ un aozadur pe ur framm hag a zo dizalc'h diouzh selloù ar relijionoù pe re ar gloer war ar bed. Neptu e rankont bezañ da geñver kredennoù pep den ; dre-se e vez kaoz eus "laikelezh-Stad" pe eus "laikelezh an deskadurezh".
Saint-Hilaire-de-Mortagne
Saint-Hilaire-de-Mortagne a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.