cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jami Deadly
Jami Deadly, ganet Jami Edwards d'an 18 a viz Mae 1979, zo un aktourez, glamour model, kanerez, dañserez burlesque hag Horror host stadunanat. Jami zo bet desavet e Texas. Emañ o vevañ bremañ e Las Vegas, e Nevada.
UE Cornellà
Unió Esportiva Cornellà (anv ofisiel katalanek), berraet e UE Cornellà, a zo ur c'hleub mell-droad, diazezet e Cornellà de Llobregat (proviñs Barcelona), hag unan eus skipailhoù pennañ Katalonia. Krouet e voe e 1951 ha kemer a ra perzh er Primera División RFEF.
Bezañ e voe kampion RFEF Tercera División e 2013–14.
Abaoe 2012 o deus c'hoariet e sportva Nou Estadi Municipal de Cornellà de Llobregat, pell anavezetoc'h evel Nou Camp Municipal.
Istor
Betek 15 Ebrel 1923 e oa Futbol Club Cables Elèctrics anv klub Cornellà. A-c'houde e voe anvet Atlètic Cornellà FC ha Futbol Club Cornellà, er bloaz 1931. E miz Ebrel 1951 e voe krouet UE Cornellà diwar gendeuziñ ar c'hluboù Atlético Padró hag Academia Junyent.
Samogitianeg
Rannyezhoù
Ar samogitianeg zo rannet etre teir rannyezh pennañ : samogitianeg an norzh, e kornioù-bro Telšiai ha Kretinga ; samogitianeg ar c'hornôg, e rannvro Klaipėda, a zo tost aet da get abalamour da zivroadegoù an Eil Brezel-bed ; samogitianeg ar su, e kornioù-bro Varniai, Kelmė, Tauragė ha Raseiniai.
Basiano
Basiano  a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Probus
Marcus Aurelius Probus Augustus, anavezetoc'h evel Probus (c. 19 Eost 232 – Gwengolo/Here 282), a oa impalaer roman etre 276 ha 282. E-pad e ren berr a-walc'h (6 vloaz) e teuas a-benn da wellaat ekonomiezh an impalaeriezh ha da wareziñ an harzoù anezhi diouzh an tagadennoù diavaez.
Lez Uhelañ Spagn
Lez Uhelañ Spagn (spagnoleg: Tribunal Supremo, berraet en TS) eo al lez-varn uhelañ en aozadur justis Bro-Spagn. Galloud al lez-varn zo war holl an tiriad ha kreñvoc'h eo evit an holl lezioù-barn all: foran, kastizel, breutaus-melestradurel, al labour hag al lu. Evit ar pezh a sell ouzh ar gwir bonreizhel n'eo ket mestr met an Tribunal Constitucional ez eo.
Probus
Pignat a reas war an tron goude marv an impalaer Marcus Claudius Tacitus en doa anvet anezhañ e penn arme ar Reter. Choazet e voe da impalaer gant e soudarded, a-raok bezañ anvet gant Sened Roma. Ren a reas an armeoù roman a voe trec'h war ar Franked hag an Alemanned a oa o tagañ Galia. E 277 ha 278 e kendalc'has armeoù Probus d'en em gannañ en tu-hont d'ar Roen ha flastret e voe ar C'hermaned da vat. Adsevel a reas an difennoù a oa bet savet gant Hadrian etre ar Roen hag an Danav.
Lez Uhelañ Spagn
Istor
Pa oa ar vro ur rouantelezh leun, ar galloud justis a oa etre daouarn ar roue. Eñ eo a oa mestr war ar justis, al lezennoù hag ar c'hastizoù. Ret e voe gortoz an kantved, ha mennozhioù ar Sklêrijennoù, evit ma tiwanfe mennozh ul lez-varn uhel distag diouzh ar galloud.
Probus
Gwellaet e voe ekonomiezh an impalaeriezh gant Probus, dreist-holl war dachenn al labour-douar. Aotren a reas gounidigezh ar gwini en-dro e Galia hag e Pannonia, a-enep ar pezh a oa bet graet gant Domitianus tost daou gantved abretoc'h ; ha lakaat a reas tud da labourat douaroù a oa dilezet.
Emgann Kolberg (1945)
Emgann Kolberg pe Emgann Kołobrzeg (anvet ivez Emgann Festung Kolberg) a oa bet un emgann taer evit aloubiñ kêr Kolberg, Kołobrzeg hiziv an deiz, e Pomerania alaman, gant al Lu Ruz harpet gant Poloniz enebet ouzh nerzhioù lu an Trede Reich e-kerzh an Argadenn war reter Pomerania e-kerzh an Eil Brezel-bed. Padet e oa an emgannn etre ar 4 a viz Meurzh hag an 18 a viz Meurzh 1945. Darn eus an emgann a oa bet e kêr evit bezañ mestr war an dachenn. An nerzhioù lu alaman a oa deuet a-benn da dec'hout diouzh kêr gant ar repuidi dre vor a-raok ma vefe aloubet gant Poloniz.
Lez Uhelañ Spagn
kantved
D'an 28 a viz Gwengolo 2020 e voe torret diouzh e garg Quim Torra, prezidant gouarnamant emren Katalonia, goude barnadenn Lez Uhelañ Spagn a gadarna ur gondaonidigezh kent gant ul lez-varn izeloc'h.
Probus
Daoust ma oa brudet mat e voe lazhet Probus gant lod eus e soudarded en em savas en e enep pa oad o prientiñ ur brezel a-enep Persia.
Emgann Kolberg (1945)
Skarzherezh
Gant an nerzhioù lu soviedel o tostaat e 1945, e oa bet anat d'ar pennoù alaman ne c'hellfent ket derc'hel kêr e-pad pell. Soñjet e oa bet a-raok ma krogfe an emgann e oa ret kilaat buan. An dafar brezel pouezus, darn eus an annezidi eus kêr kement ha reoù an tro-war-dro (e-tro 70 000), gant 40 000 soudard alaman a oa bet dezouget gant ar Morlu alaman e-kerzh an Oberiadur-brezel Hannibal. Un 2000 soudard bennak a oa chomet a-dreñv adalek ar 17 a viz Meurzh da c'hounit amzer evit ma vefe echuet an dec'hadenn dre vor.
Carol Iañ
Carol I (20 Ebrel 1839 – 10 Here 1914), priñs Hohenzollern-Sigmaringen, a voe e penn Roumania etre 1866 ha 1914. Dilennet e voe da briñs (Domnitor) Priñselezhioù Unanet Moldavia ha Valakia d'an 20 a viz Ebrel 1866, goude diskar ar priñs Alexandru Ioan Cuza.
Pa darzhas ar brezel etre Rusia ha Turkia (1877-1878), e roas Carol skoaz da Impalaeriezh Rusia hag embannet e voe dizalc'hted Roumania, a gemeras lec'h Priñselezhioù Unanet Moldavia ha Valakia, d'an 9 a viz Mae 1877. Diwezhatoc'h en em anvas Carol da roue Roumania, d'ar 26 a viz Meurzh 1881. Gant skoazell an impalaer gall Napoleon III e pignas ar priñs Carol war an tron, daoust da enebiezh an Impalaeriezh Otoman ha da zisfiz Impalaeriezh Aostria-Hungaria hag Impalaeriezh Rusia. Roue kentañ ar vro e oa, hag an hini kentañ eus un tiegezh hag a oa da ren betek 1947, pa zeuas Roumania da vezañ ur republik.
Gantañ e voe renet arme Roumania e-pad ar Brezel etre Turkia ha Rusia ha gantañ e voe renet ar soudarded eus an arme rouman ha rusian e-pad seziz Plevna. Gant feur-emglev Berlin, goude trec'h Rusia war an Impalaeriezh Otoman, e 1878, e voe anavezet da vat dizalc'hted Roumania.
Dindan ren Carol I e voe frankiz a-walc'h e Roumania ha tamm-ha-tamm e voe savet ur stad stabil.
Dimeziñ a reas Carol d'ur briñsez alaman, Elisabeth Wied, d'ar 15 a viz Du 1869. Ur verc'h o devoe, Maria, hag a varvas da dri bloaz hanter. Carol n'en devoe bugel all ebet, ar pezh a dalveze e oa e vreur Leopold a oa da gaout ar gurunenn war e lerc'h. Met e 1880 e voe dilezet e wir gant Leopold. Mab henañ Leopold, ar priñs Wilhelm a zilezas e wir d'ar gurunenn ivez e 1886, ha neuze en em gavas an hêrezh gant an eil mab, Ferdinant, a zeuas da vezañ roue goude marv Carol I.
Bareggio
Bareggio a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Glyndyfrdwy
Glyndyfrdwy zo ur gêriadenn eus Kembre, e kreisteiz Sir Ddinbych. Gwechall e oa e Sir Feirionnydd. Emañ hanter-hent etre Corwen ha Llangollen, e-kichen ar stêr Dyfrdwy.
Brudet eo ar gêriadenn abalamour da Owain Glyndŵr, a oa Aotrou Glyndyfrdwy. En e gastell e embannas e oa Priñs Kembre d'ar 16 a viz Gwengolo 1400. Distrujet e voe ar savadur gant soudarded saoz ar priñs Herri, a oa da vezañ ar roue Herri V, e 1403, ha ne chom nemet dismantroù eus e voudenn-gastell hiziv.
E Glyndyfrdwy, e savadur-koun Owain Glyndŵr, e c'haller gwelet meur a dra eus ar mare-hont : ur skouerenn eus ul lizher kaset gantañ da roue Bro-C'hall, Charlez VI, da c'houlenn skoazell digantañ, ur skrid eus 1405 diwar-benn an emglev etre Owain hag ar C'hallaoued, ul lizher da gadarnaat e oa anvet kañseller Owain, Gruffydd Yonge, ha breur-kaer Owain, John Hanmer, da gannadourien e lez roue Bro-C'hall.
Savet e voe parrez Glyndyfrdwy e 1866 ; a-raok e oa ul lodenn eus parrez Corwen. Digoret e voe an ti-gar e Glyndyfrdwy e 1866 ha serret e voe er bloavezhioù 1960, met addigoret e voe e 1992.
Bollate
Bollate a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Scandentia
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.
Loch Aillionn
Loch Aillionn (pe Lough Allen e saozneg zo ul lenn eus Iwerzhon stummet gant dour eus ar stêr An tSionainn. Emañ ar braz eus al lenn e kontelezh Liatroim hag un tamm bihan e kontelezh Ros Comáin. An hini hanternosañ eus an teir lenn a gaver a-hed An tSionainn : Loch Rí ha Loch Deirgeirt zo pelloc'h er c'hreisteiz. En em astenn a ra war ur gorread a 35 km2 hag 31 metr eo he donder brasañ.
Marie Louise d'Orléans
Div vaouez zo anavezet evel Marie Louise d'Orléans:
Mother (kanaouenn gant John Lennon)
Enrollañ hag embann
Lod eo Mother eus John Lennon/Plastic Ono Band, kentañ albom studio Lennon war-lerc'h ar prantad Beatles. Enrollet e voe an holl ganaouennoù anezhañ e studioioù Londrez adalek ar 26 a viz Gwengolo betek an 23 a viz Here 1970. Ouzhpenn Lennon o kanañ hag o c'hoari piano e kemeras perzh ar soner gitar-boud alaman Klaus Voormann (1938-) ha tabouliner kozh The Beatles Ringo Starr (1940-) enni.
Embannet e voe an albom d'an 11 a viz Kerzu a-raok na deuas e-maez, d'an 28 a viz Kerzu da-heul, ur bladennig o kinnig Mother war an tu A anezhi ha Why (kanet gant Yoko Ono, gwreg Lennon) war an tu B anezhi. Tra ma pad 5:30 doare an albom ne bad nemet 3:52 hini ar bladennig.
An danvez
N'hall ket Yann selaouer ober anaoudegezh gant Mother evit ar wech kentañ hep bezañ fromet en abeg d'an estrevan ha d'ar gounnar a ro mouezh Lennon da santout. Kregiñ a ra ar ganaouenn gant ur c'hloc'h o seniñ ar c'hlaz kent bezañ kemeret e blas gant piano Lennon o seniñ an hevelep klotad, war ar memes lusk, a-hed an oberenn. Evit da ditl ar ganaouenn bezañ Mamm ez eo ouzh e dud — Alf (1912-1976) ha Julia (1914-1958) — emañ an oberour o komz evit gwir. Un nebeud mizioù a-raok en devoa savet ha kanet John Lennon ur ganaouenn all — Julia — hag a oa e vamm an danvez anezhi dija. Lod eo eus peder c'hanaouenn ha daou ugent an albom The Beatles (pe Albom gwenn c'hoazh) a voe embannet d'an 22 a viz Du 1968.
Petra bennak na oa ket gwall entanet he zad gant ar soñj-mañ e timezas Julia Stanley da Alfred Lennon d'an 3 a viz Kerzu 1938 ha buan a-walc'h ez eas da fall an tiegezh yaouank. Martolod diouzh e vicher ha debret-mat gant ar c'hoant da redek mor e tilezas Alf e wreg aliesoc'h-aliesañ. Ar pezh ne viras ket e c'hanas ur bugel dezhe — John Winston e anvioù-bihan — d'an 9 a viz Here 1940 e kêr-Liverpool ma oant o chom. Koant e oa chomet Julia ha dre ziouer a waz en he c'hichen ez eas da vevañ gant he fried kleiz John Dykins. D'ar mare-se eo e voe fiziet John vihan e Mary Elizabeth Stanley (1906-1991), unan eus c'hoarezed Julia. Ganti e voe desavet John Lennon diwar neuze ha n'eo ket souezh en dije maget santimantoù etre daou ouzh e dud.
Mervel a reas Julia d'ar 15 a viz Gouere 1958, goude bezañ bet stoket gant ur c'harr-tan kaset gant ur poliser mezv. E dad n'en devoe John Lennon tamm keloù ebet digantañ kent miz Ebrel... 1964.
Echuiñ a ra ar ganaouenn gant ur c'halvadenn hag a ya da huchadenn c'hlac'harus tamm-ha-tamm : "Mama don't go Daddy come home" (Mammig n'ez ket kuit Tadig, deus d'ar gêr). Emichañs un eñvor eus an deiz ma voe goulennet gant ar paotrig dibab etre e dad hag e vamm, hag eñ c'hwec'h vloaz a-boan...
Mother eo kentañ kanaouenn an albom John Lennon/Plastic Ono Band a gloz gant My Mummy's Dead.
Doareoù all
Gant ar personel m'eo Mother n'eo ket bet adkanet gant un aridennad a arzourien all. Menegiñ a c'haller koulskoude doare ar ganerez stadunanat Barbra Streisand (1942-) bet embannet e miz Eost 1971 en hec'h albom Barbra Joan Streisand. Gant Christina Aguilera (1980-) e oa bet adkanet ivez da-geñver an albom Instant Karma: The Amnesty International Campaign to Save Darfur a oa deuet e-maez e miz Mezheven 2007 da skoazellañ an aozadur etrebroadel e-maez-gouarnamant Amnesty International da vare Brezel an Darfour.
Brandenburgische Konzerte
thumb|Christian Ludwig, Markgrav Brandenburg-Schwedt thumb| Ar Brandenburgische Konzerte zo un heuliad oberennoù sonerezh gant Johann Sebastian Bach kinniget da Christian Ludwig (1677–1734).
Karl Dönitz
Karl Dönitz (Doenitz a skriver a-wechoù), bet ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1891 hag aet da Anaon d'ar 24 a viz Kerzu 1980, a oa un amiral alaman pouezus e-pad an Eil Brezel-bed. Lakaet e voe da hêr an Trede Reich gant Adolf Hitler a-raok e emlazh.
Karl Dönitz en doa kroget evel martolod brezel e Kaiserliche Marine Alamagn a-raok ar C'hentañ Brezel-bed. E 1918, pa oa kabiten al lestr-spluj UB-68, e voe rediet gant ar morlu saoz da ouelediñ e lestr ha prizoniet e voe. E-kerzh e amzer er c'hamp prizonidi brezel ez embannas e vennozhioù kadoniezhel evit ar morlu, ar pezh a voe anvet goude-se Rudeltaktik ("kadoniezh a-vandoù", brudetoc'h evel "bagad bleizi", Wolfpack e saozneg).
Pa grogas an Eil Brezel-bed e oa pennofiser listri-spluj ar C'hriegsmarine. E miz Genver 1943 e tizhas ar renk a Großadmiral ("amiral meur"). Kemer a reas post an amiral meur Erich Raeder evel penn uhelañ morlu an Trede Reich.
Proviñs Biella
Proviñs Biella zo unan eus proviñsoù rannvro Piemont, en Italia, ha kêr Biella eo ar pennlec'h anezhi. 79 kumun zo enni.
Niver Strahler
E matematik, niver Strahler pe niver Horton–Strahler ur wezenn vatematek zo ur muzul niverel eus kemplezhded he brankadur.
Implijet eo bet an niveroù-se da gentañ en hidrologiezh gant Robert E. Horton hag Arthur Newell Strahler. En degouezh-se e vezont anvet urzh dourredennoù Strahler hag implijet e vezont da dermeniñ ment an dourredennoù hervez hierarkiezh an adstêrioù. Implijet e vezont ivez e dielfennadur ar reizhadoù L hag ar frammoù biologel hierarkel e-giz reizhad analañ ha reizhad gwazhied ar gwez hag al loened, evit gouestlañ plas er rejistr e kompiladur ar yezhoù programmiñ a live uhel hag e dielfennadur ar rouedadoù sokial. Diorroet ez eus bet reizhadoù all da urzhiañ an dourredennoù gant Shreve, Hodgkinson et al. . Ur geñveriadenn eus reizhadoù Strahler ha Shreve gant stadegoù, war un dro gant un dielfennadur eus hirderioù an dourredennoù/liammoù, zo roet gant Smart.
En hidrografiezh
An niver Strahler zo 1 evit an holl dourredennoù etre o eienennoù hag o c'hemberadur kentañ.
Rummatadur an dourredennoù gant niver Strahler zo heverk-kenañ da gemer e kont framm ha stankder ar rouedad hidrografek. Melezouriñ a ra kemmusted an degouezhioù hervez an douaroniezh (da skouer : hervez an hedreuzded eus substrad reier an diazad doureier) hag ar glavmetriezh dre e liamm strizh gant ar c'hementad dour kaset war c'horre an douar e-pad ar prantadoù kas bras.
Niver Strahler a dizh :
Macroscelidea
Macroscelidea a zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged, ennañ amprevanetaerien hag a vev en Afrika.
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.
Bellinzago Lombardo
Bellinzago Lombardo a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Macroscelidea
Macroscelididae eo ar c'herentiad nemetañ ennañ.
Breiz (sizhunieg)
Breiz a oa ur gelaouenn vrezhonek sizhuniek, embannet eus miz Mae 1927 betek miz Du 1939. Gant Erwan ar Moal e oa bet savet ha renet a-hed he buhez.
Pennadoù a bep seurt a oa, da reiñ keleier eus gwallzarvoudoù erruet er vro, eus abadennoù relijiel pe sevenadurel. Kanaouennoù ha barzhonegoù a oa ivez. Pa veze anv eus politikerezh e oa evit difenn an iliz hag ar brezhoneg. War ar bedervet pajenn e oa embannoù bruderezh, e galleg pe e brezhoneg.
635 niverenn a voe embannet en holl, bep sizhun, war-bouez ar re ziwezhañ, hag an hini diwezhañ a voe embannet d’an 12 a viz Du 1939.
Proviñs Vercelli
Proviñs Vercelli zo unan eus proviñsoù rannvro Piemont, en Italia, ha kêr Vercelli eo ar pennlec'h anezhi. 86 kumun zo enni.
Amaiur
Amaiur (Maya e spagnoleg) zo ur gêriadenn e Baztan, e Nafarroa, en Euskal Herria, 65 km en hanternoz da Iruña.
Istor
Kastell Amaiur zo bet an hini diwezhañ o terc'hel rak armeoù Kastilha pa voe aloubet ar vro gant an amezeien. E miz Gouhere 2007 e voe savet ur monumant d'ar Stourmer Dianav, da eñvoriñ stourm Nafarroa ouzh an aloubadeg-se er Grennamzer.
Dogliani
Dogliani (Dojan en piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte. 4722 a dud a oa o chom enni e 2021.
Brudet eo ar gwin anezhi, anvet Dolcetto di Dogliani.
Boffalora sopra Ticino
Boffalora sopra Ticino a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Rossana
Rossana, pe Rosanna (raloc'h), zo un anv-badez italianek.
Tud
thumb|200px|[[Roksana Vikaluk]]
Istor Suis
Kengevread Suis zo, abaoe 1848, ur stad kevreadel, enni kantonioù emren a-walc'h. Lod anezho zo bodet ouzhpenn seizh kantved zo, tra ma'z eus re all a zo stag outo abaoe an hepken. Bez' eo Suis koulskoude unan eus republikoù koshañ ar bed.
Er Grennamzer e voe savet Kengevread kozh Suis (an Eizh Kanton), a zeuas a-benn d'en em zistagañ diouzh o amzeien, an Impalaeriezh Santel Roman ha Rouantelezh Bourgogn hag en em ledas war-zu ar c'hreisteiz e-pad Brezelioù Italia diwar-goust Dugelezh Milano. Da vare an Disivoud protestant e voe rannet ar C'hengevread ha bec'h a voe da-heul, etre ar c'hantonioù a oa trizek anezho da neuze. Pa c'hoarvezas an Dispac'h gall e voe aloubet Suis gant soudarded Bro-C'hall, e 1798, ha savet e voe Republik Helvetia, ur stad suj da Vro-C'hall. E 1803 e voe adsavet Kengevread Suis gant Napoleon I. E dibenn Impalaeriezh Napoleon e voe bec'h adarre, gant brezel diabarzh ar Sonderbund e 1847. War-lerc'h e voe savet ur vonreizh kevreadel, e 1848.
Istor Suis abaoe 1848 zo bet un istor peoc'h ha berzh-mat. Emdroet eo ekonomiezh ar vro, eus ur vro a labour-douar d'unan industriel. Neptu eo chomet Suis e-pad an daou vrezel-bed kentañ. Deuet eo da vezañ unan eus broioù stabilañ ha pinvidikañ ar bed ; emglevioù zo bet sinet etre Suis hag Unaniezh Europa, met daoust m'eo kelc'hiet gant stadoù a zo izili eus an unaniezh-se, abaoe 1995, eo chomet e-maez anezhi betek-henn.
Mesnard-la-Barotière
Mesnard-la-Barotière a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Leoù Straßburg
Leoù Straßburg (Straßburger Eide en alamaneg ; Sacramenta Argentariae e latin) zo un emglev milourel hag a voe graet e Strossburi d'ar 14 a viz C'hwevrer 842 gant Karl Voal, roue Frankia ar C'hornôg, ha Loeiz ar German, roue Frankia ar Reter, a-enep o breur Lotar I. Hennezh en devoa ranket rannañ rouantelezh e dad gant e vreudeur.
Kent al Leoù
Loeiz an Deol (778-840), impalaer ar C'hornôg adalek 814 betek e varv e 840, a zivizas dre an Ordinatio Imperii ("Aozadur ar gouarnamant") e miz Gouere 817 a-zivout e hêrezh etre e dri mab reizhwir : Lotar (795-855), 33 bloaz, Pepin (~797-838), 31 bloaz, ha Loeiz (~806-876), 22 vloaz.
Daou zoare a oa da neuze e-keñver an hêrezh goude tremenvan un unpenn : hervez ar boaz germanek e rank an tiriad bezañ rannet etre an holl vibien reizhwir (evel-se e veze graet betek ren Loeiz an Deol) ; hervez giz an Iliz katolik roman e oa an impalaeriezh evel douaroù ar pab : ne c'helled ket rannañ an tiriad, un den hepken a c'helle ren warnañ.
Laouen e voe an Iliz, hogen broc'het e voe ar vrientinien frank. Bezet pe vezet, torret e voe an diviz gant ganedigezh Karl e 823. Brezelioù-diabarzh a voe en impalaeriezh neuze, pa c'houlennas Lotar bezañ impalaer waran tiriad a-bezh da heul an Ordinatio Imperii en daoust ma roas Loeiz an Deol un tamm eus an impalaeriezh d'e bevare mab, Karl, e-kerzh Bodadeg Worms e miz Eost 829. Kas e vab Lotar da Italia a eure ivez. Teir gwech e savas aduidi Lotar enep Loeiz an Deol.
Kerkent ha beziet e dad, Lotar a vennas ren war an impalaeriezh a-bezh hag a skoras emsavioù enep Pepin II Akitania, enep Karl, ha re ar Saksoned enep Loeiz. Sevel enep dezhañ a eure e vreudeur Loeiz ha Karl neuze, ha d'ar 25 a viz Mezheven 841 e voent trec'h warnañ e Fontenoy (Yonne), nepell diouzh Auxerre. Eizh miz goude e skoulmas Loeiz ha Karl un emglev milourel dre Leoù Straßburg.
Al leoù
Loeiz a gomzas ouzh aduidi Karl e romaneg (romana lingua, a droas d'ar galleg) evit bezañ komprenet ganto, ha Karl a gomzas ouzh aduidi Loeiz e germaneg (teudisca lingua, a droas d'an alamaneg) gant an hevelep ratozh. Goude an div brezegenn-se e lenner respontoù an daou du.
E skrid al Leoù emañ ar brouenn gentañ eus ur yezh komzet, ar romana lingua, disheñvel diouzh al latin ; setu perak e vez lakaet da « skrid ganedigezh ar galleg » ,
Ar skrid
Gant mab-bihan Karl Veur ha niz Leiz an Deol, an istorour Nithard (~ 800 – ~ 858), ez eo bet treuzskrivet Leoù Straßburg ha savet an dornskrid a zo deuet betek ennomp.
Frankeg ar Roen e oa rannyezh c'hermanek aduidi Loeiz ; den ne oar peseurt rannyezh romanek e oa hini aduidi Kerl Voal.
Ur c'hinnig e latin gant Nithard zo a-raok pep prezegenn : hini Loeiz da gentañ, heuliet gant hini Karl, hini aduidi Karl ha hini aduidi Loeiz.
Goude al Leoù
Setu eta unanet an daou vreur enep Lotar, a rankas plegañ : ne c'helle ket mirout an impalaeriezh, dav e oa dezhañ kavout un emglev gant e vreudeur Loeiz II Germania ha Karl Voal Francia occidentalis. Goude e faezhidigezh e Fontenoy e miz Mezheven 841 ha Leoù Straßburg e miz C'hwevrer 842 e termas c'hoazh. En hañv 843 avat ec'h eas da Verdun, a oa en ur gontelezh na oa na da Loeiz na da Garl. Eno e sinas ganto Feur-emglev Verdun etre an 8 hag an 11 a viz Eost 843, a ranne adarre an impalaeriezh etre mibien Loeiz an Deol.
Arluno
Arluno a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Bernate Ticino
Bernate Ticino zo ur gumun italian e Meurgêr Milano.
Da 2 969 a dud e save ar boblañs enni d'an.
Y Felinheli
Y Felinheli zo ur gêriadennig hag ur gumuniezh war an hent etre Bangor ha Caernarfon e Gwynedd, e Kembre. war lez ar Menai. Un 2 280 den bennak zo o chom eno.
Roi (Bilal Hassani)
Roi ("Roue" e brezhoneg) a zo ur single gant ar c'haner-sonaozer gallek Bilal Hassani deuet er bloavezh 2019. Savet e oa bet gant Bilal Hassani, Madame Monsieur ha Medeline. Kanet eo ar ganaouenn e galleg ha saozneg. Enrollet eo an titl e pellgargañ ha streaming.
Kanet e oa bet gant an arzour da-geñver Destination Eurovision 2019.
Sonaozadur
Hassani en deus skrivet ar ganaouenn gant an daouad Madame Monsieur. Savet e oa bet an titl ganto ha Medeline.
Videoglip
Embannet eo klip an titl Roi war YouTube d'ar 15 a viz C'hwevrer 2019. Ar c'hlip a ziskouez Hassani e-pad ur sonadeg. Ur gwiskamant evel ur roue eo dilhad ar c'haner.
Rita Hayworth
Rita Hayworth, ganet Margarita Carmen Cansino d'ar 17 a viz Here 1918 hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Mae 1987, a oa un dañserez hag aktourez stadunanat. Brudet-kenañ e oa bet er bloavezhioù 1940 evel ur star eus Hollywood a oa bet gwelet en 61 film e-doug 37 vloaz. Ar c'hazetennoù o devoa krouet an droienn The Love Goddess ("Doueez ar Garantez") evit ober anv eus Hayworth ur wech tizhet ur renk a model glamour ganti er bloavezhioù 1940. Deuet e oa da vezañ ivez ar pin-up diazez evit ar GIs e-kerzh an Eil Brezel-bed. Marvet e oa d'an oad a 68 vloaz tapet gant kudennoù alkool ha kleñved Alzheimer.
Ynys Castell
thumb|Ynys Castell, gwelet eus hent [[Biwmares.]] Ynys Castell zo un enezenn er Menai e Kembre, e-kichen Ynys y Bîg. Stag eo ouzh douar-bras Enez Mon war-bouez ur chaoser.
Olive Thomas
Olive Thomas, ganet Oliva R. Duffy d'an 20 a viz Here 1894 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Gwengolo 1920, a oa un top model hag aktourez filmoù mut stadunanat. Thomas a oa krog da vezañ ur patrom evit treserien e 1914, goude-se e oa faet da labourat er Ziegfeld Follies er memes bloavezh. Gwelet e oa bet goude-se en abadenn The Midnight Frolic. E 1916 he doa komañset da vezañ aktourez filmoù mut ha troet he doa en 20 film e-doug pevar bloaz. Er mMemes bloavezh e oa dimezet gant an aktour Jack Pickford, breur yaouankañ an aktourez filmoù mut Mary Pickford.
D'an 10 a viz Gwengolo 1920, Thomas a oa marvet e Pariz goude bezañ bet lonket pareoù he gwaz a-enep ar syphillis, merkur bichloride. Dre lonkañ ar pareoù-se e oa bet tapet un nephritis ganti. Embannet e oa bet e oa ur marv dre gwallzarvoud, met ur wech aet ar c'heloù dre ar bed e oa deuet da vezañ iskis evit ar gazetennerien. Lod o devoa embannet e oa un emlazh met n'eus ket prouenn ebet eus ar fed-se betek-henn. Marv Thomas zo unan eus kentañ gwallreuzioù niverus Hollywood o vezañ brudet. Ar strolladoù relijiel stadunanat a oa bet roet nerzh dezho en o stourm a-enep bed ar "sioù" a oa Hollywood evito.
Rossana Rossanda
Rossana Rossanda, ganet d'an 23 a viz Ebrel 1924 e Pola, zo bet kazetennerez, skrivagnerez, ha troourez italianek, unan eus renerien ar PCI en Italia er bloavezhioù 1950 ha 1960, ha kensaverez ar gazetenn il manifesto.
Joseph Joffre
Joseph Joffre a oa un ofiser gall e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, ganet d'an 12 a viz Genver 1852 e Rivesaltes (Pyrénées-Orientales) hag aet da Anaon d'an 3 a viz Genver 1931 e Pariz (7vet arondisamant).
Kroget e oa e hent soudard en trevadennoù (Tonkin, Soudan gall ha Madagaskar. Lakaet e voe e penn an État-Major général de l'Armée e 1911, rak arbennikaet e oa war an dezougen dre dren. E 1914, en ur vezañ penn al luioù, e lakaas da dalvezout steuñv an engalvadeg ha kreizenniñ (ar steuñv XVII). Goude-se e tifennas mennad an « argadenn divuzul », hag a oa kenteliet er Skol vrezel, hag a gousto kalz kolloù d'an droadegiezh, dreist-holl e-pad mare emgann an harzoù. Goude-se e voe diazez en trec'h evit al luioù gall e-pad Emgann ar Marne.
Cándido Fabré
Cándido Fabré, bet ganet d'an 20 a viz Gwengolo 1959 e San Luis e proviñs Santiago de Cuba, zo ur c'haner kuban, brudet e vouezh raouliet hag e ampartiz da sevel kanaouennoù war ar prim.
Joseph Joffre
Ur wech talet gant brezel ar fozioù-difenn war an Talbenn kornôg, e holl argadennoù goañv 1914-1915 (e Champagne), nevezamzer 1915 (en Artois), diskar-amzer 1915 (hag un-dro en Artois ha Champagne) hag hañv 1916 (er Somme) a vo kolloù drastus. E fin 1916 e voe lakaet da maréchal de France hag erlec'hiet gant ar jeneral Nivelle. E miz Ebrel 1917, ez eo gant Viviani e penn ar bodad c'hall kaset d'ar Stadoù-Unanet Amerika evit bountañ war ar prezidant Wilson evit ma vefe savet ha kaset al lu stadunanat war an talbenn. E 1918 e voe dilennet en Académie française.
Cándido Fabré
E dad a sone an tres hag e diegezh a selaoue bembés afrokuban.
Joseph Joffre
Burutellet kreñv e vez anezhañ evit e roll e-pad ar C'hentañ Brezel-bed.
Miguel Hernández Gilabert
Miguel Hernández Gilabert (Orihuela, 30 a viz Here 1910-Alicante, 28 a viz Meurzh 1942) a oa ur barzh spagnolek, marvet en toull-bac'h. Ganet e oa er País Valencià, e ti tud paour. E zastumad barzhonegoù kentañ a voe embannet pa oa 23 bloaz.
Lein
Lein e Breizh gwechall
Gwechall e veze leinet bara du, krampouezh ed-du ha soubenn, yod-kerc'h, yod-ed-du, soubenn gant ar gouerien.
Cándido Fabré
Medalennet eo bet gant gouarnamant ar vro.
Miguel Hernández Gilabert
E vuhez
D'ar 1añ a viz Ebrel 1939 e voe embannet fin brezel Spagn gant ar jeneral Francisco Franco. Klask a eure Hernández tec'hel eus ar vro ha mont da Bortugal, met harzet e voe tost d'an harzoù gant polis Portugal ha roet d'ar Guardia Civil spagnol. Kaset e voe eus Huelva da Vadrid, d'ar vac'h. Eno eo e skrivas  Nanas de la cebolla. Ur pennad ivez e voe bac'het e Sevilla.
Lein
Al lein a-vremañ
Adalek an kantved e Breizh eo krog an dud da zebriñ hag evañ traoù all da lein, boued dous dreist-holl (bara gant amann ha/pe koñfitur, bara krazet, biskotennoù), ur banne chokolad tomm gant ar vugale, unan kafe dre laezh gant an dud vras, a-wechoù ur banne chug-orañjez.
Merenn-vihan
Merenn-vihan pe adverenn pe merenn-enderv zo ur pred bihan a vez debret d'an enderv, tro-dro peder eur peurvuiañ, etre merenn ha koan. Kemeret e vez gant ar vugale dreist-holl. Tammoù bara, ledet amann, pe koñfitur, kaotigell, pe mel warne, pe gant un tamm chokolad, a vez debret ganto, pe traoù dous all evel kouignoù, un tamm gwastell, gwispidennoù, krampouezhennoù, viennerezh (ur gornegenn, ur varaenn-chokolad, ur varaenn-rezin, ur vriochenn...), ur frouezhenn bennak, yod frouezh. Evet e vez dour pe laezh pe un evaj dous evel chug-frouezh, siros, soda pe chokolad tomm pe yen. An dud gour a c'hall evañ ur banne kafe pe te.
Adlein zo ur pred bihan all a c'hall bezañ debret d'ar beure gant ar vugale, etre lein ha merenn, e porzh o skol da skouer.
Lein
Al lein a-vremañ
Seurt lein vez anvet lein gevandirel gant al letioù adalek an eil lodenn eus an kantved, pa vez graet lein saoz eus ur pred sall gant salzigoù, fav gwenn, bacon, vioù, keuz hag edajoù, hag ur banne te da evañ. En kantved e vez debret edajoù sukret gant lod e Breizh dre levezon ar sevenadur angl-ha-saoz. Tuet e vez tud zo da zebriñ leinoù yac'hoc'h gant bara brazed, ur frouezhenn, un evaj, ur yaourt.
Merenn-vihan
Darvoudoù ispisial
Merenn-vihan a c'hall bezañ aozet evit lidañ deiz-ha-bloaz ur bugel. Pedet e vez e vignoned ha debret e vez merenn-vihan holl asambles. C'hwezhañ a ra ar bugel goulaouennoù ar wastell deiz-ha-bloaz ha roet e vez profoù dezhañ.
Miguel Hernández Gilabert
E vuhez
En miz Meurzh 1940 e voe kondaonet d'ar marv. Kemmet e voe e gastiz ha troet da 30 vloaz a doull-bac'h. Met tapet e oa Hernández gant an droug-skevent, ha mervel a eure d'an 28 a viz Meurzh 1942 er Reformatorio en Alicante. E wreg Josefina Manresa, hag o bugel a vanas er brasañ dienez.
Lein
Al lein a-vremañ
Dre vras e vez fonnusoc'h al lein e Norzh Europa ha treutoc'h er Su. Er broioù saoznek e vez debret edajoù evel ar c'horn-flakes, e Bro-Spagn e vez debret churros.
Joseph Joffre
Buruteladennoù
Eus un tu e oa azeulet evel unan eus trec'herien ar C'hentañ Brezel-bed, eus un tu all e oa dispriziet gant ar soudarded hag ar jeneraled gall abalamour d'an argadennoù gwadus a lazhas milieroù a soudarded en aner.
Lein
Bouedouriezh
Hervez ar vezhurourien e tle an dud debriñ ul lein fonnus goude ur yunadenn 10 eur bennak hag evit kaout energiezh evit ar beure. Ur c'hard eus kaloriennoù ar glukidoù e rank degas al lein bemdez, gant ur c'hempouez etre ar sukrennoù kevall hag ar sukrennoù divall. Un evaj, edajoù ha frouezh eo ret bezañ debret pe evet, peogwir e tegas proteinoù, glukidoù ha vitaminoù.
Cándido Fabré
Kanañ a rae gant La Original de Manzanillo. Brudet eo evel den gouest da sevel sonioù war ar prim diwar-benn n'eus forzh petra.
Evel-se e larvaer en deus savet ouzhpenn 1000 kanaouenn, a zo bet kanet gant Orquesta Aragón, Los Van Van, Manguare, Issac Delgado, Ritmo Oriental pe Los Karachi, ar re vrudetañ gant Celia Cruz, Oscar D'Leon ha José Alberto "El Canario".
Merenn-vihan
Darvoudoù ispisial
Adverennoù lennegel a c'hall bezañ ivez, evit an dud gour. Bodet e vez tud evit kaozeal eus ul levr en ur zebriñ ur c'hortozenn, kouignoù hag ur banne died tomm peurliesañ.
Ynys Gaint
Ynys Gaint  zo un enezennig er Menai e Kembre, tostik da gêr Porthaethwy en Ynys Môn (SH561725), etre Ynys Faelog hag Ynys Castell. War droad e c'haller mont di adalek Porthaethwy.
Brud
Brud, pe Brud ar Yez hag ar Vro, a oa ur gelaouenn lennegel vrezhonek, embannet etre 1957 ha 1976. Kemeret eo bet he flas gant Brud Nevez.
E-kerzh an hañv 1957 e oa bet embannet niverenn gentañ Brud gant an dud o doa savet Emgleo Breiz (Fondation Culturelle Bretonne) e 1955, da lavaret eo tud Ar Falz, ar Bleun-Brug, Kendalc'h. "Evid mad ar brezoneg eo bet savet Brud" eme renerien ar gelaouenn en o fennad-stur kentañ. Ha lenn a raed c'hoazh er pennad-se :"Deut eo « Emgleo Breiz » da veza, en eun nebeud bloaveziou, ar galloudusa kevredigez a zo bet biskoaz o labourad war dachenn ar yez.(...) Red-mad eo dezi bremañ rei danvez-lenn ken founnuz ha ken talvouduz ha ma heller d'an oll vrezonegerien a zo bodet en-dro dezi." Displegañ a raent ivez e felle dezho chom pell diouzh "sorc'hennoù" ar vroadelourien (tud Al Liamm ha Kuzul ar Brezhoneg) ha diouzh o yezh lennegel, re bell diouzh ar "yezh vev".
En niverennoù kentañ e kaved skridoù gant Per-Jakez Heliaz, Per Trepoz, Charlez ar Gall, Kristian Brisson, Yeun ar Gow, Visant Seite, Per Mari Mevel, Loeiz Lok, Gweltaz Bernier...
Embannet e veze un niverenn bep tri miz. Goude 52 niverenn e voe cheñchet anv d'ar gelaouenn hag adalek miz Genver 1977 e voe embannet Brud Nevez.
Bron
Bron a c'hall bezañ meur a dra.
Rosana
Gerdarzh
Savet eo diwar an anvioù Rosa hag Ana.
Bron
Gwelout ar pennad bronn (disheñvelout).
Ynys y Bîg
Ynys y Bîg (Enez ar Big e brezhoneg) zo un enezennig en hanternoz Kembre, er Menai, ur c'hardlev bennak er biz da Pont ar Menai, stag ouzh douar-bras Enez Mon dre ur chaoser. Gwez stank zo, hag un ti, a vez graet Ynys y Bîg anezhañ ivez.
Bloavezhioù zo e teu kerc'heized da neizhañ.
Parvipsitta
Parvipsitta a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1916 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Aostralia.
The Pink Fairy Book
The Pink Fairy Book zo ul levr eus ar rummad The Lang's Fairy Books,, anezho kontadennoù a veur a vro, troet e saozneg, gant Andrew Lang hag e wreg, er bloaz 1897. E-barzh hennezh e oa 41 gontadenn a Japan, Sikilia, Lec'hlenn, darn anezho troet diwar re Hans Christian Andersen.
Proviñs Verbano-Cusio-Ossola
Proviñs Verbano-Cusio-Ossola zo unan eus proviñsoù rannvro Piemonte, en Italia, abaoe 1992, ha kêr Verbania eo ar pennlec'h anezhi.
Savet e oa bet e 1992 diwar ul lodenn eus proviñs Novara. Savet eo anv ar broviñs diwar tri ger : Verbano, a zo un anv all evit Lago Maggiore, Cusio, a zo un anv all evit lenn Orta, hag Ossola, a zo un draoñienn, Val d'Ossola.
Maria Ana Francisca Josefa de Bragança
Maria Ana Portugal, pe Maria Ana Francisca Josefa de Bragança, pe Maria Ana Francisca Josefa Rita Joana de Bragança (1736-1813), a oa ganet e Lisboa, er Paço da Ribeira.
Merc'h e oa d'ar roue José Iañ ha d'e bried Mariana Victoria Spagn, o eil merc'h e oa. Kaoz a oa bet d'he dimeziñ da Louis, Daofin Bro-C'hall (1729-1765), mab Loeiz XV, met he mamm ne fellas ket dezhi. Dizimez e chomas.
Troet e oa gant ar sonerezh hag al liverezh. Gant he ziegezh ez eas da repuiñ da Vrazil pa voe aloubet Portugal e 1807 gant armeoù Napoleon. Mervel a reas e Rio de Janeiro da 76 vloaz.
Maria Viktoria Pauline von Arenberg
Maria Viktoria Pauline von Arenberg (26 a viz Here 1714 - Brusel 1793) a oa ur briñsez izelvroat eus Tiegezh Arenberg hag a zimezas da August-Georg, margrav Baden-Baden. Brudet e oa he madoberoù hag he labour gant urzhioù relijiel.
Vieira Lusitano
Franciscos de Matos Vieira, anavezetoc'h evel Vieira Lusitano (Lisboa, 1699 – Lisboa, 13 Eost 1783), a oa ul livour portugalat. Arabat droukveskañ e anv gant hini al livour Francisco Vieira de Matos, lesanvet Vieira Portuense.
Pierre Weill (gounezoniour)
Pierre Weill zo ur gounezoniour breizhat ganet d'an 31 a viz Genver 1954 e Bron e Rhône e Bro-C'hall. Tremenet en deus e vugaleaj hag e grennoad e Mülhausen (e Roen-Uhel) hag emañ o chom e Breizh abaoe ouzhpenn 30 vloaz.
Graet en deus studioù ijinour gounezoniour e Nancy. Klasker ha penn embregerezh eo, skrivet en deus levrioù diwar-benn ar boued hag a-enep an deuc'hegezh. Krouet en deus ar gevredigezh Bleu, Blanc, Cœur. Staliet en deus Valorex e Komorzhel, e bro-Felger, un embregerezh arbennikaet e boued al loened. Adkemeret en deus Kreizenn a vremañ ar c'heginerezh e Roazhon, ul lec'h ma kaver ur skol keginañ, ul lec'h evit ar bodadoù stummañ hag ur preti.
Gant Ensavadur Broadel ar C'hlaskerezh Agronomek (EBKA) hag Aozadur Europa evit an Enklask Nukleel (AEEN) en deus kemeret perzh e studiadennoù klinikel diwar-benn efedoù ar boued war yec'hed an dud. Kensinet en deus pennadoù-skrid e-barzh meur a gelaouenn skiantel a-gevret gant enklaskerien an EBKA, an AEEN hag ar c'hKBIS.
C'hwi a gano
C'hwi a gano zo ur stirad internet e Brezhoneg savet gant Perynn Bleunven ha Justine Morvan. C'hwi a gano a zo war ar renk evit ar Prizioù 2017
Burutelloù
Hervez an ABP ez eo C'hwi a gano: "Simpl, efedus, fentus, son brav ha filmet propr, kit buan d'o welet!"
Northiella
Northiella a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1912 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Dont a ra e anv eus hini an evnoniour aostralian Alfred John North (1855-1917).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Aostralia.
Assago
Assago a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Aurelius Caninus
Aurelius Caninus (war-dro 530) zo ur roue brezhon en Enez Vreizh meneget e De Excidio Britanniæ gant Sant Gweltaz. Cynan Wledig a vez graet anezhañ e kembraeg.
Roxane
Roxane zo un anv-badez gallek, Roxanne e saozneg hag e galleg Kebek.
Aurelius Caninus
Er pennad 30 eus an oberenn ez eus meneget pemp roue brezhon evel pec'herien vras, hag an holl heñvelekaet ouzh loened eus ar Bibl. Aurelius Caninus a zo graet mab al leon  anezhañ. Gweltaz a sko bazhadoù gantañ en abeg d'e vuntroù euzhus, fouzhadegoù, avoultroù, hag a lavar dezhañ keuziañ d'e bec'hedoù a-raok mervel evel e gerent all. An eil anv roue meneget gant Gweltaz eo. Hervez J.E.Lloyd e c'hallfe Aurelius Caninus bezañ diskennad da Ambrosius Aurelianus, bezañ unan eus ar rouaned anvet Cynan e-touez rouaned Powys.
Hervez Historia regum Britanniae, gant Jafrez Menoe e renas Aurelius Conanus war-lerc'h e eontr Kustentin III. Gallout a rafe bezañ an Aurelius Caninus, meneget gant Gweltaz.
Roxane
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger persek raokhshna a dalv kement ha " skedus evel gouloù-deiz".
Doare-skrivañ
Kustum eo ar C'hallaoued da skrivañ gant un "n", ar saozneg gant daou, abalamour da zistagañ "a".
Brud
Deuet eo an anv da vout brudet, n'eo ket dre lennegezh c'hallek ar kantved studiet er skolioù, met gant ar ganaouenn saoznek Roxanne kanet gant The Police e 1978.
Psephotellus
Spesadoù
Tri spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl en Aostralia.
Szczecin
Szczecin zo ur gêr vras e gwalarn Polonia (Stettin hec'h anv en alamaneg). E 2014 e oa 408 176 a dud o chom enni.
Emañ Szczecin war ribloù ar stêr Oder, ha kreiz kêr war ribl ar c'hornôg. Daoust m'emañ kêr war-hed 65 km diouzh ar Mor Baltel, e c'hall listri bras erruout betek enni, hag unan eus porzhioù bras Polonia eo.
Szczecin a oa gwechall kêr-benn Pomerania. Er e oa eno ul lec'h-kreñv, savet gant Slaved. Ur greizenn genwerzh e oa, a rae eskemmoù gant tud Skandinavia ha re kreiz Europa. Er Grennamzer e voe tro-ha-tro dindan dalc'h renerien Polonia hag en Impalaeriezh Santel Roman. En e teuas tud ar c'hornad da vezañ kristenien. Unan eus kêrioù an Hansa e voe ivez, evel kalz kêrioù bras all war aodoù ar Mor Baltel.
Mont a reas Stettin e dalc'h roue Sveden e 1648, goude ar Brezel Tregont Vloaz. E 1721 e rankas Svediz lezel kêr gant renerien Prusia. E 1870, evel ar peurrest eus Prusia, e teuas da vezañ ur rann eus an Impalaeriezh alaman. E 1945, goude an Eil Brezel Bed, en em gavas e Polonia.
Pour (stêr)
Ar Pour a zo ur stêr, 1 024 km hed dezhi, e Rusia.
Ynys Dysilio
Ynys Dysilio zo un enezenn er Menai e Kembre.
Anvet eo an enezenn diwar sant Tysilio, a veve er. Hervez ar richenn e oa ur peniti gant ar sant war an enezenn. Un iliz zo bremañ, en anv ar sant ivez.
Meur a zen brudet zo bet douaret er vered en-dro d'an iliz, evel an istorour John Edward Lloyd pe ar skrivagner kembraek Cynan.
Pirc'hirinded da Enez Kythera
thumb|right|200px|Pirc'hirinded da enez Kythera. 1718. Eoullivadur war lien, 1,29m x 1,94m.[[Mirdi al Louvre]] thumb|right|200px|Lestrañ war-du Kythera. 1718. Eoullivadur war lien,1,29m x 1,94m. [[Kastell Charlottenburg]] Pirc'hirinded da enez Kythera a zo ul livadur diwar zorn al livour gall Antoine Watteau e 1718, ha kinniget gantañ evel taolenn da vezañ degemeret en Akademiezh livañ ha kizellañ ar roue. Degemeret e voe en Akademiezh, ha krouet e voe a-ratozh-kaer ar rummad festoù galanterezh. Al livadur a c'haller gwelout hiziv an deiz e mirdi al Louvre.
Un adskeudenn gwall zisheñvel a voe livet gant Watteau e 1718, anvet Lestrañ war-du Kythera. Perc'hennet e voe gant Frederig II Prusia. Hiziv an deiz ez eo diskouezet e kastell Charlottenburg e Berlin.
An dodenn
En Henamzer e oa un templ da Afrodite en enez Kythera. Un arouez eus plijadurioù ar garantez e oa an enezenn.
Taolennadur
Meur a arouez mojennel a weler:
Kenaozañ
Watteau a zo deuet a-benn da aozañ un daolenn gempouez dre an doare ma stalias an elfennoù a zo enni. An distabilded a zo kempouezet gant linennoù serzh ar gwez hag ahel an delwenn. Livet prim e seblant an daolenn bezañ : n'eus ket linennoù resis na bernioù, kentoc'h damdresoù. Livioù tomm (aour-roz) ha re yen (gwer ha glas) a gaver. Kontrastoù ha derezioù gouloù da aroueziñ bannoù an heol e fin an deiz.
Ster an oberenn
Meur a arouez orgedus a c'haller gwelout :
Ar c'hizeller Auguste Rodin a gave dezhañ e oa bet savet gant Watteau un arvest c'hoariva da ginnig tri ober kaset gant ar c'houbladoù :
Stéphane De Vito
Stéphane De Vito a zo ur boudgitarour, ganet e Belfort e 1968.
Pirc'hirinded da Enez Kythera
Ster an oberenn
Kevrinus eo aergelc'h an daolenn:
Stéphane De Vito
Prantad c'hoari
Goude ma voe divodet ar Re Yaouank, strollad 'lec'h ma teuas da vezañ brudet mat, e c'hoarias 'vit ar Guichen Quartet gant Dominique Molard ouzh an taboulinoù etre 1998-2001 hag evit strollad Pat O'May, ha ganto ec'h enrollas ar bladenn Breizh-Amerika e 1999 (gant Jean-Christophe Boccou ouzh an taboulinoù, ez-Glaz).
Pirc'hirinded da Enez Kythera
Arouezioù
Pa seller ouzh an daolenn ne c'haller ket gouzout hag-eñ emañ an dud o paouez en em gavout war an enezenn, pe hag-eñ emaint o vont da da guitaat anezhi.
Roxana
Roxana a oa anv meur a vaouez en Henamzer Pers.
Stéphane De Vito
Prantad c'hoari
Kemer a reas perzh e raktres Jacques Pellen, Celtic Procession 'lec'h ma'c'h enrollas A Celtic Procession Live gant Dan ar Braz, Jacky Molard, Dominique Molard, Kristen Nogues, ar Vreudeur Bocle, ar Vreudeur Guichen, Erik Marchand, Jean-Michel Veillon, Ronan ar Barzh...
Pirc'hirinded da Enez Kythera
Arouezioù
Arouezioù hoalerezh ar garantez eo an tri c'houblad a weler en dalenn gentañ. A-zehou da gleiz :
Ne c'haller ket dielfennañ an daolenn en un doare kefredel : barzhoniezh eo, traken. Ur barzh hag un huñvreer e oa Watteau. Ne ziskouez tamm enebiezh etre ar renkadoù a weler : brientien ha tud ar bobl a gaver mesk-ha-mesk. Heñvel ouzh bed ar c'hoariva eo an daolenn, hag awenet eo gant commedia dell'arte.
A-wechoù e vez lavaret e talvez kuitaat Kythera kement ha dilezel plijadurioù an hoalerezh ha degemer re ar garantez-korf, evel tremen eus un huñvre d'ar gwirvoud.
Flavius Magnus Magnentius
Flavius Magnus Magnentius (303-353) a zo bet impalaer roman e-pad tri bloaz hanter, adalek an 18 a viz Genver 350 betek an 10, pe 11, a viz Eost 353.
Buhez
Ganet e oa bet e Samarobriva (Amiens) war dro 303, ha mab e oa d'ul lejioner brezhon diazezet war lez ar stêr Roen, ha d'ur Frankez a oa bet tapet evel prizoniadez goude un argadenn en tu all d'ar stêr gant an armeoù roman.
Ynys Gored Goch
Ynys Gored Goch  zo un enezennig er Menai, e hanternoz Kembre, etre Pont Britannia ha Pont ar Menai. Stag eo ouzh parrez Llanfairpwllgwyngyll, a zo en Ynys Môn.
Flavius Magnus Magnentius
Buhez
Dimeziñ a reas d'un Italianez anvet Justina, mes bugel ebet n'o doe abalamour ma oa-hi re yaouank.
Ynys Gored Goch
Un tamm er reter dezhi emañ Pwll Ceris, ul lec'h strizh dañjerus er Menai.
Flavius Magnus Magnentius
Buhez
Desavet ma oa bet e-touez soudarded an arme, Magnentius a savas uhel enni betek en em gavout ofiser ha mignon da Marcellinus, mestr-kefridi an impalaer Flavius Julius Constans. Pa welas brud an impalaer o vont da get, Marcellinus a savas Magnentius da impalaer en Autun d'an 18 a viz Genver 350. D'ar 27 C'hwevrer e voe anvet e Galia, Breizh-Veur, Afrika ha Kirenaika.
Ynys Gored Goch
Lec'hanvadurezh
Hervez an anv e oa ur gored eno.
Stéphane De Vito
Prantad c'hoari
Kenlabourat a raio da c'houde gant ar strollad Lokarn e-pad daou vloaz. Ur bladenn a deuas 'maez ivez, Soleil Brun,enrollet ha mikset gant Stéphane Kraemer (Gojira Loudblast, Black Bomb A), Yann Tiersen) 'lec'h ma 'n em gavas o c'hoariñ gant Mickael Guerrand, Ludovic Mesnil (Gwendal, Dan ar Braz, Ian Proerer (Red Cardell, Mevil), David Rusaoen (Denez Prigent, Gwendal...).
Flavius Magnus Magnentius
Buhez
D'ar 27 C'hwevrer 350 e voe tapet Constans en iliz Helena (Elne) e-kichen Perpignan, ha lazhet. En respont, Constantia, unan eus merc'hed Constans, a savas Vetranio, mestr ar vezin, da impalaer. Tri miz war lerc'h, Eutropia, ur verc'h da Constantius I, a lakaas he mab Nepotianus da gerzhout war-zu Roma. Tapet Roma gantañ e voe anvet Nepotianus da impalaer d'an 3 Mezheven 350.
Sepik
Eieniñ a ra e-kichen Telefomin, en uhelgompezennoù Ginea-Nevez, hag en em deurel a ra e Mor Bismarck, 100 km er reter da gêr Wewak.
Stéphane De Vito
Prantad c'hoari
E 2003 e voe degemeret er strollad David Pasquet Group e-pad tri bloaz (2003-2006). D'ar memes koulz er rakstres fuzion-hip-hop : E.M.PULSE..
Gwelet a vez ivez o c'hoari gwech ha gwech all er strollad Winaj'h ha Carré Manchot.
Flavius Magnus Magnentius
Buhez
E dibenn ar miz, d'an 30 Mezheven 350, Marcellinus a gemeras Roma d'e dro, a lazhas Nepotianus hag e vamm war an dro, hag a lakaas kêr dindan beli Magnentius. Nac'het e voe Magnentius gant Constantius II, breur Constans hag impalaer ar Reter. Brezel a savas neuze etre Constantius II ha Magnentius.
Jean-Pierre Andrevon
Buhez
E deroù an Eil Brezel-bed, pa voe aloubet Bro-C'hall gant an Trede Reich e voe kaset da vevañ war ar maez. Goude-se ez eas da lise Champollion e Grenoble, ma tilezas e studi e 1953, oadet 16 vloaz. Adal neuze betek 1957 e labouras e servijoù ar Pontoù ha Hentoù ; d'ar mare-se e voulc'has skrivañ istorioù skiant-faltazi, goude lennet H. G. Wells hag an daou zastumad kentañ skiant-faltazi a zo bet embannet e Bro-C'hall, Anticipation e ti Fleuve Noir ha Le Rayon Fantastique et ti Gallimard & Hachette.
Kontelezh Durham
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Kontelezh Durham, e biz ar vro. hag e rannvro Biz Bro-Saoz. Durham eo e bennlec'h.
Douaroniezh
Er c'hreisteiz da Northumberland ha Tyne ha Wear.
Baranzate
Baranzate a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Turbigo
Turbigo a zo ur gumun italian, e Meurgêr Milano.
Jean-Pierre Andrevon
Buhez
E 1957 e studias en École des Arts Décoratifs e Grenoble. Tapet gantañ e ziplom CAFAS e 1960 e kelennas an tresañ el lise Champollion kent mont da seveniñ e amzer-soudard (1963-1964). Goude disoudardet e tistroas da gelenn betek 1969 ; dre ma voe dilamet postoù kelennerien war an arzoù er bloaz-se e tivizas mont da skrivagner leun-amzer.
E-kichen e vicher kelenner e troas Jean-Pierre Andrevon war-du ar c'hazetennerezh ma voe filmvarnour, al livouriezh, hag ar sonerezh evel saver pozioù-sonaozour-kaner. Gant ar skrivañ skiant-faltazi avat ec'h ae ar braz eus e amzer vak. Goude en devout skrivet evit meur a gazetennig e voe embannet e istor berr kentañ evel skrivagner a-vicher er gelaouenn Fiction e 1968. Bloaz war-lerc'h, echu gantañ kelenn an tresañ, e voe embannet e romant kentañ, Les hommes-machines contre Gandahar, e ti Denoël. Adal neuze e voe embannet tri pe bevar levr gant J.-P. Andrevon bep bloaz : romantoù, dastumadoù istorioù-berr, ha labourioù kenskrivet. Dindan an anv "Alphonse Brutsche" e voe embannet e ti Fleuve Noir. Dre ma troas da skrivañ meur a zoare lennegezh (S-F, fantasy, spont, polis, skrij, istorioù evit ar vugale) e voe embannet e meur a di.
Kenderc'hel gant ar c'hazetennerezh a reas ivez er bloavezhioù 1970 : pennadoù ha tresadennoù e Charlie Hebdo, Charlie Mensuel, Combat non-violent ; skrivouriezh e Circus hag (À suivre), filmvarnouriezh e L'écran fantastique. Adalek 1971 hag an niverenn gentañ e skrivas e La Gueule ouverte, ar gazetenn gentañ hag a blede gant an ekologiezh politikel. Bepred avat e laboure evit Fiction, betek an niverenn 412, an hini ziwezhañ e miz C'hwevrer 1990.