cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Natz-Schabs
Natz-Schabs  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Belgae (Enez Vreizh)
Belgae pe Belged e oa anv ur bobl a oa o chom e kreisteiz Enez Vreizh, etre aod Mor Breizh hag aber ar stêr Hafren.
Moarvat e oant deuet eus hanternoz Galia, a-dreuz Mor Breizh, en amzer Julius Caesar.
Meendiño
Meendiño, Mendiño, Mendinho pe Meendinho zo un trobador, pe barzh, e Galiza er Grennamzer, moarvat en, etre 1240 ha 1280, e kreisteiz ar vro, war-dro ría Vigo pe Enez San Simón, pe Redondela,rak n'eus ket emgev war ar poent-se etre an holl istorourien. Dont a c'hallfe e anv eus Mende (pe Mendo), ul lec'h eus lez kreisteiz Ría Vigo, entre A Guía ha Rande, war zouar Vigo avat, ha n'eo ket war hini Redondela. Tostik eo al lec'h bihan-se da Enez San Simón, ma oa ur santual en amzer an drovadored  stag ouzh Manati Poio.
Belgae (Enez Vreizh)
O c'hêr-benn e oa Venta Belgarum (Winchester). Kêrioù bras all a oa, evel Aquae Sulis (Bath).
Saint-Christophe (Aosta)
Saint-Christophe zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Danio rerio
Danio rerio a zo ur spesad pesked dour dous.
Annez
A-orin eo ar spesad en Azia.
Lanas (Lot-et-Garonne)
Lanas (Lannes e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun e mervent an departamant Lot-et-Garonne. E 2011 e oa 401 den o chom enni.
Roentgeniom
Un elfenn gimiek eo ar roentgeniom ; Rg eo e arouez kimiek, 111 e niver atomek ha 273,154 e dolz atomek.
Ur metal ardreuzat eo. Un elfenn genaozet gant mab-den eo, n'he c'haver ket en natur. Skinoberiek-kenañ eo ar roentgeniom.
Istor
D'an 8 a viz Kerzu 1994 e voe kevanaozet an elfenn 111 er GSI (Gesellschaft für Schwerionenforschung "Krevedigezh-Enklask war an Ionoù Pounner", bremañ GSI Helmholtzzentrum für Schwerionenforschung GmbH "Kreizenn Helmholtz evit an Enklask war an Ionoù Pounner" ) e Darmstadt (Alamagn), gant skipailh Peter Armbruster ha Gottfried Münzenberg. Dre vombezenniñ bismut-209 gant nikel-64 e kenderc'hjont un atom hepken eus izotop 272 an elfenn ; e 2002 e teujont a-benn da gaout 3 atom all. Er bloavezh 2003 e voe ar GSI anzavet evel dizoloer an elfenn 111. An anv roentgenium a voe kinniget gant ar GSI evit an elfenn nevez, en enor d'ar fizikour alaman Wilhelm Conrad Röntgen, a zizoloas ar skinoù X e 1895 ; e 2004 e voe degemeret an anv gant an IUPAC.
Perzhioù
A-c'houde ma 'z eo bet prouet ez eus ur metal ardreuzat eus ar c'hopernikiom 112Cn e c'haller kendastum ez eus metaloù ardreuzat eus an elfennoù 104 (rutherfordiom) betek 112 ; unan e vije ar roentgeniom ivez neuze. Gortozet eo perzhioù 111Rg evel par da re elfennoù all ar strollad 11 (29Cu, 47Ag hag 79Au), hogen pounneroc'h, ha stabiloc'h e niver oksidadur. Ur metal nobl e vije ar roentgeniom war a hañval.
Arver
Hini ebet, war-bouez an enklaskoù.
Campephaga
Campephaga a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
O c'havout a reer en Afrika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Saint-Denis (Aosta)
Saint-Denis zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Lannes
Lannes zo un anv-lec'h gallek.
Roisan
Roisan zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Rhosydd
Rhosydd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Bodedern, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 219,8 km eus Kerdiz.
Boulon (Calvados)
Boulon a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Neumarkt (Sutirol)
Neumarkt zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Yann Kadiou
Yann Kadiou (Jean Cadiou) (7 a viz C'hwevrer 1834 − goude 1897) a oa un diveleg a skrivas e brezhoneg.
Ganet e voe e Gwerliskin. Ober a reas e studioù e Kastell-Paol ha beleget e voe e 1859. Goude bezañ kure e Plouvorn hag e Kraozon e voe anvet da aluzener er verdeadurezh e 1867. Dilezel a reas ar velegiezh war-dro 1870 ha mont kuit da Jeneva da vevañ. Eno e savas oberennoù enno blaz an enebiezh ouzh an Iliz katolik.
Rhêmes-Saint-Georges
Rhêmes-Saint-Georges zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Drancy
Drancy zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Bobigny.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Drancéens anezho e galleg.
Istor
Lec'hiet e oa ur c'hamp-bac'h e Drancy e-pad an Eil Brezel-bed. 67,000 Yuzev a oa bet bac'het eno a-roak bezañ kaset d'ar c'hampoù-diouennañ, dreist-holl da Auschwitz-Birkenau.
Proviñs Cagliari
Proviñs Cagliari, pe provìñs Casteddu e sardeg, a oa unan eus proviñsoù enez  Sardigna, en Italia, etre 1859 ha 2016,  ha Cagliari e oa ar pennlec'h.
Abaoe 2016 eo deuet da vezañ Meurgêr Cagliari, evit 17 kumun eus ar broviñs kozh.
Palez Pitti
Ar Palez Pitti ( pe Palazzo Pitti en italianeg) zo ur palez e Firenze, en Italia, deuet da vout ur mirdi, gant ur mell liorzh stok outañ.
La Foule
La Foule zo ur ganaouenn c'hallek, bet brudet gant ar ganerez Édith Piaf en 1957.
Palez Pitti
Savet e oa bet gant an arc'hanter Pitti, hag an Tiegezh Medici a zo bet o chom ennañ.
La Foule
Pa reas berzh an doare gallek e-maez Suamerika e voe adkanet hag adanvet Amor de mis amores.
Rhêmes-Notre-Dame
Rhêmes-Notre-Dame zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Tog Jani ha Pôtr e vragou berr
Tog Jani ha Pôtr e vragou berr zo ul levrig ennañ daou bezhig-c'hoari savet gant Erwan ar Moal hag embannet gant Ti Moullerez Sent-Gwilherm e 1908.
Llanrhian
Llanrhian zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh eus Kembre, e kornôg Sir Benfro. Emañ er biz da d-Tyddewi.
Eus an eo an iliz, gouestlet da sant Rhian a c'hallfe bezañ an hevelep sant ha Rien e Breizh.
Gwechall e veze tennet mein-sklent e mengleuzioù ar c'hornad. Kaset e vezent da lec'h all e bourzh bigi eus porzhig Porth-gain, ur gêriadenn all e-kichen Llanrhian.
Poblet e oa kumuniezh Llanrhian gant 892 den e 2011 ha 408 anezho a oa kembraegerien (46,6%).
Tal-y-bont ar Wysg
Tal-y-bont ar Wysg (Talybont on Usk e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e gevred Powys. Emañ un tammig er c'hornôg d'ar stêr Wysg, war lez ar Ganol etre Aberhonddu hag Y Fenni. Gwechall e oa ur vourc'h a bouez evit kenwerzh ar gloan ; bremañ ez eo an touristerezh an obererezh pennañ er c'hornad.
E 2011 e oa 719 a dud o chom e kumuniezh Tal-y-bont ar Wysg ha 117 anezho a oa kembraegerien (16,8%).
Viducasses
Ar Viducasses a oa ur bobl hag a oa o chom e gwalarn Galia pa voe aloubet ar vro gant Julius Caesar, entre -58 ha -51. Dont a rafe o anv eus vidu (« koad ») ha cassi (« blev »). Aregenua e oa o c'hêr-benn, a zo Vieux e Normandi (Calvados) hiriv.
O anv
Keñveriet eo bet anv ar bobl Cassi (Enez Vreizh) ouzh an anvioù tud Cassius, Cassinus, Cassivellaunus, anvioù pobloù all evel Bodiocasses, Cassignates, Tricasses, hag ouzh anv un douez eus bro ar Roen dii Casses.
Un orin keltiek a vefe d'an anv : *cad-ti : dreist, dibar, brav (iwerzhoneg cais, "clean, smart etc.")
Quart (Aosta)
Quart zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Aquileia
45° 46′ 0″ N, 13° 22′ 0″ R Aquileia Aquileia (distaget [] en italianeg ; Olea e friouleg gwechall, Aquilee e friouleg a vremañ) zo ur gêr gozh eus hanternoz Italia, en arvor Mor Adria, e proviñs Friuli-Venezia Giulia, en aber ar stêr Natisone. Hiziv n'eo ket gwall vras (war-dro 3,500 a annezidi), met en Henamzer e oa ur gêr a bouez ha brudet-tre da vare ar Romaned.
Douaroniezh
Emañ un 10 km bennak diouzh loc'hoù Marano ha Grado e goueled Mor Adria.
Speak white (barzhoneg gallek)
Speak white zo ur barzhoneg gallek gant ar varzhez kebekat Michèle Lalonde e 1968.
Gant Speak White eo lakaet en ur geñver ar ouennelouriezh gouzañvet gant an Amerikaned a orin afrikan, ha gant ar pobloù trevadennet, hag an hini gouzañvet gant ar Gebekiz a zo gallegerien
Sling (Mon)
Sling zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddona, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 209,8 km eus Kerdiz.
Yann Gere
Yann Gere, pe an Aotrou Quere pe  Barz Kastelfidardo, Jean Quéré e galleg (Plouenan, 15 a viz Meurzh 1825 - Kastellin, 24 a viz Gwengolo 1898) zo ur beleg breizhat hag a oa person e Kastellin en.
Skrivañ a reas sonioù brezhonek. Gantañ e voe savet ar ganaouenn hollvrudet Matilin an Dall.
Ur prezeger dispar e oa ha dastumet e voe e sarmonioù gant e gure, Kristof Jezegoù, hag o embannas e 1902 en ul levr anvet Sarmoniou an Aotrou Quere.
Kavenn ar brusk
Kavenn ar brusk eo lodenn ar c'horf gwarezet gant kest ar brusk.
Enni emañ :
Ar poullkreiz, pe mediastinum, a glot gant kavenn ar brusk hep ar skevent.
Deiziadur broadel India
Deiziadur broadel India (anvet deiziadur Saka a-wezhioù) eo an deiziadur ofisiel sivil implijet en India. Implijet e vez war un dro gant an Deiziadur gregorian, gant The Gazette of India, abadennoù keleier All India Radio, hag an deiziadurioù hag an embannoù graet gant gouarnamant India.
En un doare forc'hellek e c'hall an anv-se bezañ implijet evit komz eus an deiziadur hindouek, hag an oadvezh Saka a zo implijet gant meur a zeiziadur disheñvel ivez.
Framm an deiziadur
Kontet e vez ar bloavezhioù en oadvezh Saka, a laka e vloavezh 0 da gregiñ er bloavezh 78 eus an Oadvezh kumun. Da c'houzout pegoulz e vez ar bloavezhioù bizeost e lakaer 78 ouzhpenn an niver a vloavezhioù eus ar bloavezh Saka - ma kaver un disoc'h a glot gant ur bloavezh bizeost en deiziadur gregorian, neuze ez eo ar bloavezh saka ur bloavezh bizeost ivez. Heñvel eo e framm ouzh hini deiziadur Persia.
Implij
Kroget e oad da implij an deiziadur-se gant ar Bodad da adreizhañ an deiziadur e 1957, en ul lodenn eus kendeiziadur hag eus almanak merdeerezh India, a gaved ennañ ivez titouroù all diwar-benn ar stered, ha reolennoù ha koulzioù da brientiñ deiziadurioù evit ar relijion hindouek, en ur striv da glask unvaniñ ar gizioù-se. Daoust d'ar striv-se, stummoù lec'hel diazezet war mammennoù evel ar Surya Siddhanta a zo anezhe c'hoazh.
Kregiñ a reas implij ofisiel an deiziadur-se d'ar c'hentañ a viz Chaitra, 1879 eus an oadvezh Saka, pe d'an 22 a viz Meurzh, 1957. Koulskoude, war a hañval, ne reont van implijidi ar gouarnamant ouzh deiz-kentañ'r bloaz an deiziadur-sehag a implij kentoc'h an deiziadurioù relijius.
L'Oudon
L'Oudon a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Un ti savet hervez an doare hengounel e L'Oudon
Speak white
« Speak white » (komzit gwenn) a oa ur gomz saoznek taolet gant ar vistri d'o sklaved e SUA, da reiñ urzh dezho da gomz saozneg, evel o mistri,.
E Kanada, ha dreist-holl e Kebek, e veze implijet a-enep ar re a grede komz galleg dirak an holl, un doare da zegas da soñj piv e oa ar sklaved ha piv ar vistri.
D'an 12 a viz Here 1889, e Breujoù Kanada, e komzas ar c'hannad Henri Bourassa hag an hu warnañ gant ar saoznegerien. Klask a reas displegañ e soñj e galleg, ha huchet e voe warnañ : « Speak White ! »
E miz Here 1968 e voe savet ur barzhoneg gallek (ennañ frazennoù saoznek) gant Michèle Lalonde hag a oa anvet Speak white.
Austrolebias nigripinnis
Austrolebias nigripinnis a zo ur spesad pesked dour dous.
Annez
Bevañ a reont e Suamerika.
Lanne
Lanne zo un anv-lec'h gallek, a orin okitanek.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger okitanek lana, hag a deufe eus ur ger galianek landa 'bro'. Stankik eo an anv e Gwaskogn.
Kumunioù
Anaout a reer un toullad kumunioù gall:
Pré-Saint-Didier
Pré-Saint-Didier zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Jane Zhang
Jane Zhang, anavezet ivez evel Zhāng Liàngyǐng, zo ur ganerez sinaat.
Club Atlético Independiente
Club Atlético Independiente zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'ar 4 a viz Eost 1904 en Avellaneda (Buenos Aires (proviñs), 🇦🇷).
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Diablos Rojos, El Rojo, Orgullo Nacional, Rey de Copas.
Club Atlético Lanús
Club Atlético Lanús zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'an 3 a viz Genver 1915 e Lanús e Buenos Aires (proviñs).
Graet e vez Granate eus ar c'hleub ivez.
Lalanne
Lalanne zo un anv-lec'h hag anv-tiegezh gallek, deuet eus an okitaneg.
Gerdarzh
Dont a ra eus ar ger okitanek lana hag a dalv kement ha lanneg.
Lec'hioù
Meur a gumun c'hall zo
Club Atlético Atlanta
Club Atlético Atlanta zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'an 12 a viz Here 1904 e Villa Crespo (unan eus karterioù Buenos Aires).
Soar (Enez Mon)
Soar zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Aberffraw, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 211,1 km eus Kerdiz.
Club Atlético Atlanta
Graet e vez Los Bohemios eus ar c'hleub ivez.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Don León Kolbovsky.
Klerenn
thumb|Kavenn ar brusk, ar glerenn e-kreiz thumb|ar glerenn
Ar glerenn, pe sternom, zo un askorn plat ha hir e-kreiz ar brusk, stumm un T dezhi. Stag eo ouzh ar c'hostezennoù gant migorn evit reiñ framm da kest ar brusk a warez ar galon, ar skevent hag ar gwazhied pennañ.
Teir rann a ya d'ober ar glerenn :
Assemini
Assemini zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Pontboset
Pontboset zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Pont-Saint-Martin (Aosta)
Pont-Saint-Martin (Aosta) zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Villa San Pietro
Villa San Pietro zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Settimo San Pietro
Settimo San Pietro zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Pontey
Pontey zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Giulia della Rovere
Giulia della Rovere (Casteldurante, 1531 – Ferrara, 1563) a oa ur vaouez a renk uhel en Italia ar XVIvet kantved.
He buhez
Merc'h e oa da Francesco Maria Iañ della Rovere, dug Urbino, ha da Eleonora Gonzaga della Rovere e bried. Dimezet e voe Giulia, e miz Genver 1549, da Alfonso d'Este, ur mab bastard da Alfonso Iañ d'Este, dug Ferrara, ha d'e serc'h Laura Dianti.
Goude he marv
Mervel a reas Giulia e 1563, da 32 vloaz, hag addimeziñ a reas an intañv Alfonso da Violante Signa (1546-1609) ha daou vugel o doe.
Poltred
Ur poltred anezhi gant Tizian a zo war ziskouez er Palez Pitti e Firenze.
Liamm diavaez
Poltred Giulia della Rovere gant Tizian.
Dalc'h soñj
Dalc'h soñj, o Breizh-Izel ! zo ur ganaouenn vrezhonek savet gant Taldir war don ur ganaouenn saoznek eus Iwerzhon, anvet Let Erin Remember.
Embannet e oa bet e-barzh Ugent kanaouen - 20 chansons populaires gant Taldir en 1936.
Thiéville
Thiéville a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Annepona mariae
Annepona mariae a zo ar spesad nemetañ eus genad Annepona e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WORMS. Ur spesad kregin ral a-walc'h an hini eo hag e touesk ar re vrasañ.
Taksonomiezh
Dont a ra an anv mariae eus Dr. Maria Schilder-Hertrich kimiekerez alamanadez ha gwreg F.A. Schilder an diskriver.
Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Annepona mariae o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin bihan ha brav eo an Annepona mariae. Kavet e vezont etre live an izel mor ha 45 m donder e frailhoù korailh ha mougevioù.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 12 ha 16 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 9 mm gour, pe ramz, betek 21 mm.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask. Ne seblant ket bezañ kavet er mor ruz nag e kornog Aostralia, nag er c'horn Afrika. Ar broioù ma vez kavet anezhañ a zo inizi meurvor Habask, Mauritius, Tanzania, inizi Maldiv ha Reunion.
Agata
Agata zo un anv-badez italianek ha polonek.
Livadurioù
Meur a daolenn zo diwar-benn Santez Agata, pe he merzherinti.
Je ne veux pas travailler
Je ne veux pas travailler, pe Sympathique, zo ur ganaouenn c'hallek savet gant China Forbes, kanerez al laz-seniñ stadunanat Pink Martini, evit ar c'homzoù, ha gant Thomas M. Lauderdale, ar pianoour, evit an ton. Embannet e voe en o albom Sympathique en 1997, kanet gant China Forbes.
Brudet eo bet ar ganaouenn gant ur film bruderezh evit Citroën.
Barzhoneg
Savet eo ar ganaouenn diwar div linenn gentañ ur varzhoneg c'hallek gant ar barzh Guillaume Apollinaire e 1913, hag un nebeud bommoù all.
Sede deroù ar varzhoneg Hotel,
Kelan taouarc'heg
Kelanoù an taouarc'hegi, anavezet ivez evel tud an taouarc'hegi, zo kelanoù tud miret en un doare naturel kavet e taouarc'hegi e Norzh Europa. Er c'hontrol eus ar pep brasañ eus an dilerc'hioù kozh tud, kelanoù an taouarc'hegi o deus dalc'het o c'hroc'hen hag o organoù diabarzh abalamour da zoareoù an endro. Da lâret eo e labour a-gevret an dour trenk-kenañ, ur wrez izel, hag an diouer a oksigen da viret o c'hroc'hen, en ur givijañ anezhañ avat. Daoust ma'z eo miret o c'hroc'hen, o eskern ne vezont ket miret peurliesañ rak trenkenn an taouarc'h a deuz fosfat kalsiom an eskern.
Je ne veux pas travailler
Barzhoneg
Kanet eo bet barzhoneg Apollinaire war un ton savet gant Francis Poulenc en un heuliad tonioù anvet Banalités
Perloz
Perloz zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Bondy
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Bondynois anezho e galleg.
Kelan taouarc'heg
Ur skiantour german, an doktor Alfred Dieck, en deus renablet e 1965 ouzhpenn 1850 kelan kavet e taouarc'hegi e Norzheuropa, , , met er stad m'emañ an imbourc'h skiantel, kalz anezhe ne c'hallont ket bezañ gwiriet gant dielloù pe kavadennoù arkeologel. Bloaziet eo bet ar pep brasañ eus ar c'horfoù-se, ket an holl avat, eus Oadvezh an arem. Kalz anezhe eo anat warne int bet lazhet ha dilezet er memes doare, ar pezh a ziskouez un doare elfenn lidek, ha kalz arkeologourien a soñj int bet lazhet e-pad aberzhioù tud pagan da vare Oadvezh an arem. E-mesk ar skouerioù brudetañ eman Den Tollund ha Den Grauballe eus Danmark ha den Lindow eus Bro-Saoz.
Uta (Sardigna)
Uta   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Villeneuve (Aosta)
Villeneuve zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Tai-Hirion
Tai-Hirion zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfihangel Ysgeifiog, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 207 km eus Kerdiz.
Capoterra
Capoterra  zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Decimomannu
Decimomannu  zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Sanitätsregiment 2
Ar Sanitätsregiment 2, berraet e SanRgt 2, zo un unvez milourel alaman eus ar Zentralen Sanitätsdienstes eus al lu alaman Bundeswehr. Diazezet eo e kazarn Koblenz An Oberstarzt Fritz Stoffregen eo ar pennofiser.
Club Atlético Talleres (Córdoba)
Club Atlético Talleres zo ur c'hleub mell-droad arc'hantinat bet krouet d'an 12 a viz Here 1913 e Córdoba.
Meur a lesanv a zo bet roet d'ar c'hleub a-hed e istor : Albiazul, La T, Matador, Tallarín.
C'hoari a ra e grogadoù en Estadio Boutique de Barrio Jardín.
Kairos
Kairos (καιρός e gregach) zo ur ger gregach hag ur meizad a verk ar c'houlz mat, ar mare a zere d'ober tra pe dra. Daou c'her gregach zo d'ober anv eus an amzer: c'hronos (χρόνος) ha kairos.
Nus
Nus zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Morgex
Morgex zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Sinnai
Sinnai   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Wdig
Wdig (Goodwick e saozneg) zo ur gêriadenn eus Kembre, e hanternoz Sir Benfro. Emañ war ribl Bae Abergwaun, e su Bae Ceredigion, tre e-kichen Abergwaun. Ur gêriadenn vihan e oa, a-raok dont da vezañ ur porzh implijet gant listri-treizh da vont da Ros Láir (Rosslare) en Iwerzhon.
Beuvron-en-Auge
Beuvron-en-Auge a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Lupita
Lupita zo ur berrstumm d'an anv-badez spagnolek Guadalupe, deut diwar Guadalupita.
Quartu Sant'Elena
Quartu Sant'Elena   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Sestu
Sestu   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Arno Pötzsch
Brudet e voe goude an Eil Brezel-bed pa oa pastor er morlu hag e embannas ul levr barzhonegoù gant an titl Stalingradmadonna ("Itron Varia Stalingrad") e 1946 evit enoriñ tresadenn Kurt Reuber, Itron Varia Stalingrad. Al levr kement hag ar skeudenn a droas d'un arouez a beoc'h, kreñv e-pad mare ar Brezel Yen. Implijet e voe ivez e mitologiezh Emgann Stalingrad ha darvoudoù an Eil Brezel-bed er gevredigezh alaman.
Oyace
Oyace zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Spizocorys sclateri
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Su : e gouelec'hioù kreisteiz Namibia ha proviñs kozh ar C'hab.
Unaniezh Broadoù Amerika ar Su
Unaniezh Broadoù Amerika ar Su berraet en UNASUR (spagnoleg: Unión de Naciones Suramericanas – UNASUR; portugaleg: União de Nações Sul-Americanas - UNASUL; nederlandeg: Unie van Zuid-Amerikaanse Naties - UZAN; saozneg: Union of South American Nations), a oa a-raok "Kumuniezh Amerika ar Su ar Broadoù", a zo un aozadur etregouarnamantel ennañ div unaniezh valtoutel: Kenvarc'had ar Su (Mercosur) ha Kumuniezh an Andoù evit kevanaat Amerika ar Su. Pal an aozadur eo: «sevel un identelezh hag ur geodedezh suamerikan ha kas war-raok ur rannvedva enframmet». Emañ an 12 Stad eus Amerika ar Su ennañ, gant tost da 400 milion a dud en holl.
Tal-y-Llyn (Enez Mon)
Tal-y-Llyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Aberffraw, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 213 km eus Kerdiz.
Elmas
Elmas zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Lolif
Lolif a zo ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall.
Gerdarzh
Kinniget eo bet al Latin Olivum da c'herdarzh anv ar gumun, ar pezh a hañval bout diwir.
Gwiniegi zo bet e Lolif d'ur mare zo bet, alese an anv Les Vignes evit unan eus pennkêrioù Lolif, hogen biskoazh n'eus bet olived ken uhel en Norzh.
Hep mar e teu Lolif eus ar ger-mell gallek le hag eus an normaneg skandinavek Olaf, a zo anv un den, eus an norseg anoleifr m'emañ ano- "hendad" ha leifr "ar pezh a chom" gant an hevelep ster ha mac e gouezeleg, ap e kembraeg, ab en henvrezhoneg, "mab da".
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, miz Gouere 1944: mervel a reas nav den nann soudard e Lolif abalamour d'ar brezel, eizh a voe lazhet gant ur vombezadeg d'an 29, d'an 30 e voe fuzuilhet ur rezistant yaouank gant an Alamaned.
Talwrn (Mon)
Talwrn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddyfnan, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 212,2 km eus Kerdiz.
Snake Eyes (film, 1998)
Snake Eyes a zo ur film troet gant an filmaozour stadunanat Brian De Palma ha deuet er-maez d'ar.
Edolisoma
Edolisoma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant an daou evnoniour gall Honoré Jacquinot (1815-1887) ha Jacques Pucheran (1817-1895).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Llan-faes (Mon)
Llan-faes zo ur gêriadenn en Enez Mon, e Kembre, e kumuniezh Biwmaris, war lez ar Menai. Ur manati a oa eno gwechall.
Maracalagonis
Maracalagonis   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Ipsa childreni
Ipsa childreni a zo ar spesad nemetañ eus genad Ipsa e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WORMS. Ur spesad kregin ral a-walc'h an hini eo hag e touesk ar re vrasañ. thumb|350px| Loen bev o klask boued penn gant e [[sifon hag ur vrec'hell el laez tu kleiz]]
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Gray e 1825 dindan an anv genad Cypraea.
Roet eo bet an anv childreni en enor da John George Children dastumadeger ha skiantour war ar c'hregin eus Bro Saoz ganet e 1777 ha marvet e 1852.
Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Ipsa childreni o vezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin bihan ha brav eo an Ipsa childreni. Kavet e vezont etre 5 ha 50 m donder dindan hag e barzh korailh, e mougevioù hag e spouennoù mor.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 16 ha 24 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 12 mm gour, pe ramz, betek 32 mm.
Gwelout ivez
Cypraeovula capensis, ur spesad gant tresadennoù kein damheñvel. Pustularia spp. ha Staphylaea spp. o deus dent ken moan.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask. Ne seblant ket bezañ kavet war aodoù reter Afrika nag en Aostralia.
Sainte-Marguerite-de-Viette
Sainte-Marguerite-de-Viette a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
.
Llan-faes (Bro Morgannwg)
<HR noShade> Llan-faes (met Llanmaes e saozneg) zo ur gêriadenn e Bro Morgannwg, e Kembre, er biz da Llanilltud Fawr war lez an hent a ya eus Llanilltud Fawr da Y Bont-faen.
Un ti eus ar zo, anvet "Llanmaes House".
Tan-y-graig
Tan-y-graig zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Pentraeth, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 213 km eus Kerdiz.
Quartucciu
Quartucciu   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Vik Muniz
Vik Muniz (ganet Vicente José de Oliviera Muniz, d'an 20 a viz Kerzu 1961 e São Paulo, e Brazil) zo un arzour brazilian. Neuzour eo.
Vikram Samvat
Ar Vikram Samvat (Bikram Sambat, Vikram Samvat pe Vikram Samwat, Devanagari:विक्रम संवत्, berraet "V.S.") zo un deiziadur savet gant an impalaer Indian Vikramaditya. Implijet e vez gant ur bern tud en India ha deiziadur ofisiel Nepal an hini eo.
En India e vez implijet an Deiziadur Saka ez-ofisiel met interesant eo gouzout, diwar-benn stumm hindek eus rakprezeg Bonreizh India, ez eo skrivet an deiziad ma oa digemeret, d'ar 26 a viz Du 1949, hervez ar Vikram Samvat (Margsheersh Shukla Saptami Samvat 2006 ).
Istor
Dont a ra anv an deiziadur-se diwar hini ar roue Vikramaditya a Ujjain. Goude seizidigezh ar galloud gant gant an oligarked Rana en Nepal, e teuas ar Vikram Sambat da vezañ implijet en un doare diofisiel e-kichen ar Shaka Sambat a oa an deiziadur ofisiel e-pad pell. Paouez a rejont d'ober gant ar Shaka Sambat en e 1823vet bloavezh hag a implijas ar Vikram Samwat en e lec'h evit an deiziadoù ofisiel abaoe. Vikram Sambat a grogas da vezañ implijet en un doare ofisiel en e 1958vet bloavezh. Implijet e vez stank an deiziadur-se e kornôg India, ma vez anvet Vikram Samvat.
Deroù an deiziadur zo sañset lidañ trec'h ar roue Vikramaditya war ar Sakaed, o doa aloubet Ujjain.
<!--
The story is described in "Kalakacharya Kathanaka", a much later work by a Jain sage called Mahesara Suri (Probably circa 12th century CE). The Kathanaka (meaning, "an account") tells the story of a famed Jain monk Kalakacharya. It mentions that Gardabhilla, the then powerful king of Ujjain, abducted a nun called Sarasvati who was the sister of the monk. The enraged monk sought help of the Saka ruler, a "Sahi", in Sakasthana. Despite heavy odds (but aided by miracles) the Saka king defeated Gardabhilla and made him a captive. Sarasvati was repatriated. Gardabhilla himself was forgiven though. The defeated king retired to the forest where he was killed by a tiger. His son, Vikramaditya, being brought up in the forest, had to rule from Pratishthana (in modern Maharashtra). Later on Vikramaditya invaded Ujjain and drove away the Sakas. To commemorate this event he started a new era called the Vikrama era. This story seems to be a jumbled one, as the original Vikramaditya began his rule from Ujjain and not from Pratishthana. The Ujjain calendar started around 56 BCE to 58 BCE, and the subsequent Shalivahan Saka calendar was started in 78 A.D. at Pratishthan.
Culture
The traditional New Year of Bikram Samwat is one of the many festivals of Nepal, marked by parties, family gatherings, the exchange of good wishes and participation in rituals to ensure good fortune in the coming year. It occurs in mid-April each year and coincides with the traditional new year in Assam, Bengal, Maharashtra,Burma, Cambodia, Kerala, Manipur, Orissa, Punjab, Sri Lanka, Tamil Nadu and Thailand.
In addition to Nepal, the Bikram Sambat calendar are also recognized in northern India, eastern India, and in Gujarat and Maharashtra among Hindus. In Buddhist communities, the month of Baishakh is associated with Vesak, known as Visakah Puja or Buddha Purnima in Nepal, India and Bangladesh, Visakha Bucha in Thailand, Waisak in Indonesia and Wesak in Sri Lanka and Malaysia. It commemorates the birth, Enlightenment and passing of Gautama Buddha on the one historical day, the first full moon day in May, except in a leap year when the festival is held in June. Although this festival is not held on the same day as Pahela Baishakh, the holidays typically fall in the same month (Baishakh) of the Bengali, Hindu, and Theravada Buddhist calendars, and are related historically through the spread of Hinduism and Buddhism in South Asia.
Conversion
The basic rule of thumb for conversion (This method is not exact and almost all of the time it gives wrong dates. However for general idea it is very useful)
Nepali Date to English: Subtract - 56 Years - 8 Months - 15 Days
English Date to Nepali Date: Add - 56 Years - 8 Months - 15 Days -->
Elfael
Elfael a oa unan eus kantrevoù Kembre er Grennamzer. Edo e reter ar vro, en tolead a vez graet Rhwng Gwy a Hafren anezhañ, etre ar stêrioù Gwy ha Hafren, hag er c'hreisteiz d'ar Gwy, war harzoù Bro-Saoz.
En-dro dezhañ edo Herefordshire er reter, Brycheiniog er c'hreisteiz, kantrev Buellt er c'hornôg, ha Maelienydd en hanternoz. Rannet e oa e daou gombod :
Pa voe staget Kembre ouzh Bro-Saoz ez eas, e 1536, d'ober Sir Faesyfed, asambles gant teroueroù nes evel Gwerthrynion, Maelienydd ha Llythyfnwg. E dibenn ar Grennamzer e oa unan eus douaroù Marz Kembre.
Charley Football Club
Charley Football Club a voe ur c'hleub mell-droad uruguayat, bet krouet e Montevideo (Uruguay).
Eizh koulzad en devoa tremenet Charley e Primera División de Uruguay eus 1917 da 1924. Er rummad-se e c'hoarias kant pevar c'hrogad ha tri-ugent (pevar zrec'h warn-ugent, ur c'hrogad rampo ha tregont, kant nav c'holl) ha ne voe ket evit bezañ renket uheloc'h eget da eizhvet.
Elfael
An daou gastell pennañ en Elfael e oa e Castell-paen hag Aberedw.
Charley Football Club
Kampion Divisional Extra de Fútbol de Uruguay e voe e 1914 ha kampion Divisional Intermedia de Fútbol de Uruguay e 1916.
N'eus ket mui anezhañ hiziv an deiz.
C'hoarierien vrudet
E 1923-24 e c'hoarias Pedro Petrone e Charley.
Sarroch
Sarroch  zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Deborah Smith
Deborah Smith, ganet e 1987, zo un droourez saoz diwar ar c'horeeg. Studiet he deus e Skol-Veur Cambridge, e Bro-Saoz. Desket he deus koreeg el levrioù e 2009 peogwir he devoa merzet ne oa ket bet troet kalz traoù diwar ar yezh-se d'ar saozneg,.
Meulet eo bet he labour diwar ar romant koreek The Vegetarian, gant Han Kang, hag o-div o deus bet ar priz Man Booker International Prize e 2016.
Savet he deus un ti-embann anvet Tilted Axis Press, evit embann lennegezh eus Azia.
Selargius
Selargius    zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Trwyn y Rhws
Trwyn y Rhws  zo ur beg-douar e kreisteiz Kembre en Y Rhws. Lavaret e vez eo kreisteisañ beg-douar Kembre, hogen kemend-all a lavarer e Silstwn, nepell, diwar-benn beg-douar Breaksea Point.
Pula (Sardigna)
Pula   zo ur gumun hag ur gêr eus  Italia, en enez Sardigna, e  proviñs Cagliari.
Mynachlog-ddu
Mynachlog-ddu zo ur gêriadenn eus Kembre, e reter Sir Benfro. Emañ er mervent da gêriadenn Crymych hag er reter da venezioù Preseli. Eus Carn Menyn, er menezioù-se, eo ar mein a voe implijet da sevel kelc'h diabarzh Stonehenge, ur savadur meurvein eus an Neolitik, e kreisteiz Bro-Saoz.
Talvezout a ra an anv-lec'h mynachlog-ddu kement ha "manati du". Gwechall e oa ar barrez e dalc'h Abati Llandudoch ha hiziv c'hoazh eo gouestlet an iliz-parrez anglikan da sant Dogfael, enoret ivez e Llandudoch.
Han Kang
Han Kang (Hangul: 한강), ganet d'ar 27 a viz Du 1970 zo ur romantourez sukorean.
Buhez
Merc'h eo d'ar skrivagner Han Seung-won. Ganet eo e Gwangju. D'an oad a 10 vloaz e ya da vevañ da Suyuri (komz a ra gant karantez eus al lec'h-se en he romant Greek Lessons) e Seoul.
Itron Varia Stalingrad
Madonna Stalingrad (alamaneg: Stalingradmadonna) zo ur skeudenn eus ar Werc'hez Vari treset gant al letanant alaman Kurt Reuber, medisin er Wehrmacht ha pastor protestant, e miz Kerzu 1942 e Stalingrad (hiziv Volgograd), Rusia, e-pad Emgann Stalingrad.
Han Kang
Oberennoù
-Troet e galleg:
Itron Varia Stalingrad
Ar skeudenn wirion a zo diskouezet en Iliz Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche e Berlin, padal kopiennoù a zo bet savet hag a vez diskouezet en ilizioù-meur Berlin, Coventry ha Volgograd evel simbol eus ar peoc'h etre an enebourien a-gozh e-pad an Eil Brezel-bed.
Portsmouth (disheñvelout)
Portsmouth a c'hall bezañ:
Itron Varia Stalingrad
An dresadenn
An oberenn Madonna Stalingrad a zo unan simpl. Ar ment a zo 900 mm × 1200 mm. An aozour Kurt Reuber en devoa implijet glaou evit tresañ. Ar Werc'hez Vari a zo treset gant ur chal bras. Ar mabig Jezuz a zo tost diouzh e dremm.
En tu dehoù eus an dresadenn e kaver ar gerioù Licht, Leben, Liebe ("Goulou, Buhez, Karantez"), tennet eo an arroud eus Aviel Yann. Eus an tu kleiz d'an dresadenn, Reuber en devoa skrivet Weihnachten im Kessel 1942 ("Nedeleg er Sez 1942") hag en traoñ Festung Stalingrad ("Kreñvlec'h Stalingrad"). Kessel ("Chidhouarn"), a oa an doare termeniñ alamanek implijet evit ober eus ur zonenn milourel enkelc'hiet. Festung Stalingrad a oa anv ar 6vet lu Alaman enkelc'hiet e Stalingrad a oa implijet er propaganda Nazi.
Goude an Eil Brezel-bed
Tresadenn Reuber hag e lizhiri a voe embannet nebeut amzer goude fin an Eil brezel-bed. Ar beleg er morlu Arno Pötzsch en devoa skrivet ul levr barzhoniezh koun titlet Madonna Stalingrad e 1946. an oberenn a zo deuet da vezañ ur simbol a peoc'h kreñv e-pad mare ar Brezel Yen. Implijet e voe ivez er vitologiezh eus Emgann Stalingrad ha darvoudoù an Eil Brezel-bed er gevredigezh alaman. Kopiennoù a voe savet ha diksouezet en ilizioù-veur Berlin, Coventry ha Volgograd.
Kopiennoù
Kopiennoù lies a zo bet graet eus Madonna Stalingrad. An darn anezho a vez kavet en ilizoù.
Acquaviva Platani
Acquaviva Platani   zo ur gumun eus  Italia, en enez Sikilia, e  proviñs Caltanissetta.
Tan-yr-allt
Tan-yr-allt zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Rhosybol, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 204,5 km eus Kerdiz.
Type 3 Chi-Nu
An tank kreiz Type 3 Chi-Nu (三式中戦車 チヌ San-shiki chū-sensha Chi-nu "Tank kreiz doare 10 ar bloavezh impalaeriel 2603") a oa un tank savet gant Lu Impalaeriezh Japan e-kerzh an Eil Brezel-bed. Evel an tank kreiz Type 1 Chi-He, an tank Type 3 Chi-Nu a a oa un doare gwellaet eus an Type 97 Chi-Ha. Ouzhpennet e oa bet ur c'hanol Type 3 75 mm, unan eus kanolioù tankoù galloudusañ Japan e-pad ar brezel.
Biskoazh ne voe implijet ar Chi-Nu en emgann. An holl re bet savet a voe lakaet a-gostez evit difenner douaroù diazez Japan da dalañ ouzh un aloubadeg gant ar Gevredidi.
Istor
Pa oa kroget ar Brezel war Talbenn ar Meurvor Habask, an tank kreiz Type 97 Chi-Ha hag an tank lijer Type 95 Ha-Go e oa tankoù diazez Lu Impalaeriezh Japan. Dre ma pade ar brezel e oa deuet anat ne oant ket mui mat a-walc'h pa oant o klask talañ ouzh tankoù ar Gevredidi. E-pad Kampagnoù Birmania ha Filipinez, nerzh ar c'hanol 57 mm a oa war an Type 97 a oa bet gwan a-enep tankoù ar Gevredidi.
Lu Impalaeriezh Japan en doa savet neuze ar c'hanol tankoù Type 1 47 mm, a implije un obuzenn tarzh-uhel gant un ebarzhadenn en hobregon kalz uheloc'h. Ar c'hanol-se a oa bet dafaret war an tankoù kreiz Type 97 Shinhoto Chi-Ha hag an Type 1 Chi-He.
Acquaviva
Acquaviva (dour red e brezhoneg) zo un anv italianek, anv-lec'h hag anv-tud.
Southampton (disheñvelout)
Southampton a c'hall bezañ:
Les loups sont entrés dans Paris
Les loups sont entrés dans Paris a zo ur ganaouenn c'hallek, savet an ton anezhi gant Louis Bessières (1913-2011) hag ar pozioù gant Albert Vidalie (1913-1971) e 1967.
Kanet eo bet gant Serge Reggiani (1922-2004) ha deuet eo da vezañ unan eus pouezusañ kanaouennoù toniaoueg an arzour gall. E miz Kerzu 2002 e oa bet embannet ur c'hendastumad sonennoù Reggiani da zougen bri dezhañ, Autour De Serge Reggiani an titl anezhañ. War unan eus div bladenn-arc'hant ar c'houfrig e c'heller selaou arzourien oc'h adkanañ e vrudetañ kanaouennoù, ha fiziet Les loups sont entrés dans Paris e Juliette Noureddine.
Tandinas
Tandinas zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanddona, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 213.7 km eus Kerdiz.
Y Rhws
E kreisteiz ar gumun emañ Trwyn y Rhws, kreisteisañ douar Kembre.
Coracias caudatus
Coracias caudatus a zo un evn amprevanetaer liesliv.
Evn broadel Botswana ha Kenya an hini eo.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Coracias caudatus caudatus ha Coracias caudatus lorti — en Afrika, koulz en Afrika issahara hag e kreisteiz ledenez Arabia.
Coracias naevia
Coracias naevia a zo un evn amprevanetaer liesliv.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Coracias naevius mosambicus ha Coracias naevius naevius — en Afrika.
Xenicus gilviventris
Xenicus gilviventris a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Acanthisittidae.
Ar spesad nemetañ er genad Xenicus an hini eo dre m'eo aet da get Xenicus longipes ha Xenicus lyalli.
Doareoù pennañ
Divaskell krenn berr hag ul lost berr-kenañ o deus al laboused n'int ket gouest da nijal na pell na uhel.
Annez
Brosezat eo ar spesad e menezioù uhel Enez ar Su Zeland-Nevez. Er bloavezhioù 2000 e oa bet lakaet un nebeud pennoù da annezañ en Enez Anchor hag Enez Secretary e-lec'h n'eus preizher ebet ouzh Xenicus gilviventris.
Edda e komz-plaen
An Edda e komz-plaen, anavezet ivez evel an Edda yaouankañ, Edda Snorri pe an Edda hepken, zo un oberenn islandeg a ya peder rann ouzh hec'h ober, enni arroudennoù eus barzhonegoù skaldek pe eddaek koshoc'h, hag a zanevell mojennoù eus mitologiezh Skandinavia. Soňjal a reer peurlliesaň e vije bet savet gant an istorour ha lenneg Snorri Sturluson a vevas en Island e-tro ar bloaz 1220.
Kregiñ a ra gant ur raklavar levezonet gant mennozhioù Evhemeros heuliet gant teir levrenn disheñvel : Gylfaginning (enni war-dro 20 000 ger), Skáldskaparmál (enni war-dro 50 000 ger) ha Háttatal (enni war-dro 20 000 ger). Seizh dornskrid, skrivet eus 1300 da 1600 pe war-dro, a zegas titouroù a dalvoudegezh. Pal ar skrid a oa reiñ d'ar varzhed ha d'al lennerien an tu da gomprenn soutilded ar werzaouriezh hengounel ha da intent ar ster kuzhet a-dreñv ar c'henningar a veze implijet er varzhoniezh skaldek.
Ar skrivagner
Ar soñj e oa savet an Edda gant Snorri Sturluson zo diazezet evit ar pep brasañ war an arroudenn da-heul tennet diouzh ar C'hodex Upsaliensis, un dornskrid eus deroù ar kantved ha ma oa adskrivet Prose Edda: "An Edda a vez graet eus al levr-se. Snorri Sturluson en deus en dastumet en doare m'emañ kinniget amañ. Da gentañ e komz diwar-benn an Aesir hag Imir, da c'houde e teu kevrenn an distilherezh gant anvioù barzhoniel ur bern traoù hag evit echuiñ ur varzhoneg anvet Roll Mentadoù savet gant Snorri diwar-benn ar roue Hakon hag an dug Skuli". Lavaret eo bet ne oa ket sklaer an arroudenn, na kennebeut dornskridoù all, diwar-benn ar fed ma oa bet Snorri muioc'h evit kendastumer an oberenn ha skrivagner an Hattatal pe c'hoazh skrivagner an holl Edda e komz-plaen Forzh penaos, meneg Snorri en dornskridoù en deus bet ul levezon vras evit lakaat degemer anezhañ evel oberer an Edda e komz-plaen penn-da-benn. .
Peder lodenn an Edda
Peurliesañ e soñjer e oa savet an Háttatal da gentañ, pa oa Snorri o tont en-dro eus lez ar rou Hakon. Soñjet en doa goude e oa ezhomm displegañ an heitioù hag ar c'henningar zo ul lodenn bouezus eus ar varzhoniezh skaldek ha skrivet en dije ar Skáldskaparmál. En diwezh, danvez mitologek ar c'henningar en dije atizet anezhañ da skrivañ ur c'hinnig dre vras eus ar vitologiezh c'herman : ar Gylfaginning.
Ar raklavar
Ar c'hentañ lodenn eus peder levrenn an Edda eo ar raklavar. N'eo ket sur e vije bet skrivet gant Snorri Sturluson. Displegañ a ra orin ar vitologiezh c'herman en un doare evemerat awenet gant ar mennozhioù kristen hag an deskadurezh klasel.
Kregiñ a ra gant danevell ar C'heneliezh. Krouiñ a ra Doue an oabl hag an douar, Adam hag Eva. Kas a ra al liñvadenn vras war an Douar ha saveteiñ Noe. Paouez a reas an dud da sentiñ ouzh gourc'hemennoù Doue avat ha disoñjal a rejont betek e anv. Gwelet nerzhioù an natur evelato o lakaas tamm-ha-tamm da azeuliñ an Douar ha da grediñ e bezañs un Doue c'hrouer.
Deskrivet eo Doueed Skandinavia goude evel brezelourien eus Troia o doa kuitaet ar gêr pa oa bet kemeret (un orin heñvel ouzh an hini choazet gant Jafrez Menoe en kantved da zisplegañ deroù broad Breizh-Veur). Unan eus Rouaned Troia, Munon pe Mennonen, en doa euredet merc'h Priam ha bet en doa ganti ur mab anvet Tror, da lâret eo Thor hervez ar skrivagner. Maget e voe hennezh e Trakia gant Lorikus. Brav ha kreñv e oa ha da zaouzeg vloaz en dije lazhet e lez-tad ha kemeret e rouantelezh.
Goude se e veajas ha trechiñ a reas berserkerien ha ramzed, un aerouant ha loened gouez all. Dimeziñ a reas gant un diouganerez anvet Síbíl, « a lakaimp Sif », eme ar skrivagner. En tu all d'an dave da Droia ez eo anat levezon an deskadurezh klasel pa weler an heñvelderioù, deskrivet gant Heinz Klingenberg, etre Trór / Thor hag haroz Troia, Aeneas. Perzhioù Trór ha kalz eus darvoudoù e vuhez a laka da soñjal en Aeneis skrivet gant Vergilius peurgetket.
Triwec'h rummad war e lerc'h e vije bet ganet Voden, « a anvimp Odin », eme ar skrivagner, Un den fur-meurbet ha dezhañ kalz donezonoù. Frigida a oa anv e wreg, « a lakaimp Frigg » eme adarre ar skrivagner. Odin, a oa gouest da welet an amzer da zont, a zeskas a ranke mont kuit trema an norzh. Kuitaat a reas neuze Turkia gant ur c'hoskoriad bras. Bravoc'h ha furoc'h evit an dud all, an Ased (anvet evel-se abalmour ma oant o tont eus Azia) a oa sellet oute buan evel ouzh doueed rak, e lec'h ma tremenent e tegasent ar peoc'h hag ar berzh mat. Lakaat a reas Odin e vibien e penn ar broioù a dremenas enne. Tri anezhe a rannas Bro-Bro-Saks etreze. E-touez o diskennidi e kaver Baldr ha Fródi peurgetket, met ivez Rerir, hendad ar Völsungar. Skjöld ivez, hendad ar Skjöldungar, hag a renas Danmark ; Yngvi, hendad an Ynglingar, hag a renas e Sveden, e lec'h ma oa krouet e gerbenn gant Odin goude ma oa bet kinniget ar galloud dezhañ gant ar roue Gylfi ; Saeming erfin a renas Norvegia. Hervez an Edda, lidoù eñvor en o enor a zeuas da vezañ diwezhatoc'h ur c'hehelerezh pagan a reas doueed anezho.
Ar Gylfaginning
Ar Gylfaginning ("touellerezh Gylfi" en henislandeg) a zeu goude ar raklavar. Un diviz eo etre ar roue Gylfi ha tri "den". Displegañ a ra krouidigezh ha distruj bed an doueed c'herman, ha kalz lodennoù all eus mitologiezh an norzh. Skrivet eo e komz-plaen mesket gant pennadoù barzhoniezh skaldek, en o zouez danvez pennaouet en Edda e gwerzennoù.
Ren a rae Gylfi war Sveden. un devezh e profas d'ur rederez-bro he doa diduet anezhañ ul lodenn eus e rouantelezh, ken bras hag ar pezh a c'hallfe pevar ejen arat en un devezh hag un nozvezh. Ar rederez-bro-se avat a oa un Ase anezhi, Gefjon hec'h anv. Al loened a implijjas da arat a oa e gwirionez bugale he doa bet gant ur ramz. Arat a rejont kement ha ken bihan ma tistagas ul lodenn eus an douar, da sevel Enez Seeland. Souezhet gant galloud an Aesyr, Gylfi en em c'houlennas ma ne zeue ket eus an doueed a azeulent. Kemer a reas neuze penn an hent da vont da Asgard. Pa erruas eno e tizoloas ur palez bras-meurbet, ar Valhalla. Kejañ a reas ivez gant mistri al lec'h : "Uhel", "Ken-Uhel" ha "Trede". Gylfi a c'houlennatas anezhe diwar-benn o doueed. E diwezh an diviz e klevas un trouz bras ha pa sellas en-dro dezhañ e oa dianadet ar palez : touellet e oa bet.
Da respont ouzh goulennoù ar roue e tanevell e ostizien da gentañ orin ar bed, ganedigezh an doueed kentañ hag anatadur an den. Anv zo war-lerc'h eus an onnenn Yggdrasil, eus an eienenn Mimir hag eus an Norned. Kinnig a reont goude an doueed : Odin, Loki hag e dri euzhvil a vugale (Fenrir, Naer Midgard ha Hel), an doueezed hag ar Valkiriezed. Da c'houde e taolennont ar Valhalla hag an Einherjar. Danevell a reont orin ar marc'h Sleipnir ha savidigezh Asgard. Gylfi a c'houlenn neuze ha kavet en deus Thor kreñvoc'h evitañ biskoazh ha daoust ma tisplij dezhe e reont anv eus e veaj ti Útgardaloki. Komz a reont war-lerc'h eus an digoll kemeret gant Thor war naer Midgard e -pad e veaj ti Hymir. A-c'houdevezh e tanevellont marv Baldr, kastiz Loki hag ar Ragnarok heuliet gant ganedigezh ur bed nevez.
Ar Skaldskaparmal
Lod eus an istorioù a den d'ar vitologiezh : skrapadenn Idun gant Thjazi, ha penaos e choazas Skadi da gemer Njörd da bried, orin ha laeroñsi mez ar varzhoniezh, emgannoù Thor a-enep ar ramzed Hrungnir ha Geirröd peotramant krouidigezh traezoù prizius an doueed. Lod all a denn da vuhez harozed ha rouanez ar mojennoù : danevell a ra Snorri holl istor Siegfried hag ar Völsungar. Komz a ra ivez eus ar rouanez Frodi ha Hrolf kraki, hag eus Hjadningavíg.
Ar c'henningar a gaver er Skáldskaparmál zo amprestet digant skalded kozh. A-wezhioù, Snorri a ra muioc'h evit menegiñ ur c'henning, hag e tanevell arroudennoù barzhonegoù hir da zisplegañ anezhe : Haustlöng Thjódólf, Thórsdrápa Eilíf Godrúnarson ha Ragnarsdrápa Bragi Boddason zo adskrivet. Kavout a reer ivez er Skáldskaparmál ur varzhoneg a vez sellet outi evel ul lodenn eus an 'Edda e gwerzennoù daoust ma ne gaver ket anezhañ er C'hodex Regius : ar Gróttasöngr. Er Skáldskaparmál e kaver ivez ur roll heiti. E lodenn ziwezhañ zo skrivet dindan stumm un thulur (roll anvioù ha heitioù e gwerzennoù oc'h ober gant doareoù mnemoteknek). Kinniget eo evel se an doareoù disheñvel da envel an doueed, ar ramzed, ar wazed hag ar maouezed, an emgannoù hag an armoù, ha nerzhioù an natur.
An Háttatal
An Háttatal ("Roll ar mentadoù gwerzaouiñ" ) eo lodenn ziwezhañ an Edda e komz-plaen, savet gant Snorri Sturluson, a dra sur. Ur varzhoneg eo, savet en enor d'ar roue Hakon ha d'ar jarl Skuli. Ma'z eo kustum a-walc'h ar stumm - meuliñ a ra klod, kalonegezh ha brokusted an daou zen - ez eo divoaz stumm e 102 poz a ro skouerioù eus pep hini eus ar c'hant mentad disheñvel a c'hall bezañ implijet gant ar Skalded. Heuliet eo pep hini gant un evezhiadenn diwar-benn ar stil, ar pezh a ra eus al lodenn-se eus an Edda un dornlevr mentadoù skaldek
Campochaera sloetii
Campochaera sloetii a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Campephagidae.
Anvet e voe Campephaga sloetii (kentanv) da gentañ-penn (e 1866) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884), da zougen bri d'ar baron izelvroat Ludolph Anne Jan Wilt Sloet van de Beele (1806-1890). Ar spesad nemetañ er genad Campochaera an hini eo.
Manuel de Pedrolo
Manuel de Pedrolo (1918-1990) zo ur skrivagner katalanek.