cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hilversum
Hilversum (distagañ :) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 84 320 annezad enni. 46,24 km² eo gorread Hilversum (douar : 45,57 km², dour : 0,67 km²). Brudet eo ti-kêr Hilversum, bet savet diwar ur steuñv gant Willem Marinus Dudok etre 1928 ha 1932. Enni emañ ivez sez lod brasañ chadennoù skingomz ha skinwel an Izelvroioù.
Istor
War dorgennoù traezhek Gooi emañ Hilversum. Abaoe ar ragistor eo bet annezet al lec'h, gant tud a save deñved. Dre forzh sevel deñved e voe debret ar c'hoadeier a oa tro-dro. Er Grennamzer e kreskas brug ha parkeier gwinizh-du e-lec'h ma oa ar c'hoadeier. Sed displegadenn armadez Hilversum. Er c'hantvedoù tremenet ez eus bet plantet gwez en-dro, da gemer plas ar brug. Gant ar sevel deñved e krogas an dud da zastum gloan, hag evel-se e voe krouet embregerezhioù er kantved. Distrujet e voe Hilversum en kantved abalamour da zaou dan-gwall. An hent-houarn Hilverusm-Amsterdam a voe savet e 1874. Gant an hent-houarn e teuas tud pinvidik eus Amsterdam d'ober annez e Hilversum hag e Bussum. Kemmoù a c'hoarvezas neuze er vro ha kenkizoù gant liorzhoù bras a voe savet d'ar mare-se. Familhoù katolik pinvidik (ar familh Brenninkmeijer en o zouez, ha hi perc'henn war ar stalioù C&A) a lakaas sevel iliz Sant Vitus e 1892. E 1918 e voe krouet N.S.F. (Nederlandse Seintoestellen Fabriek), ul labouradeg skingomzerioù, e Hilversum. Dont a rafe goude-se da vezañ Philips. Kregiñ a reas tud NSF da skingas traoù, hag a-drugarez dezho e teuas Hilversum da vezañ ur gêr a-bouez war dachenn ar media. Er bloavezhioù 1930 e oa pemp relijion disheñvel e Hilversum, pep hini he chadenn skingomz. E-pad an Eil Brezel-bed e voe aozet penngarter ar Wehrmacht e Hilversum, hag ar boblañs yuzev a voe lazhadeget eno (eus 600 da 40 familh). Goude ar brezel e teuas Hilversum da vezañ kêr ar chadennoù skinwel. E tu norzh Hilversum e voe savet studioioù ha savadurioù all gouestlet d'ar skinwel (het Mediapark). En o zouez e voe savet mirdi ar media. E Hilversum e vo lazhet ar politikour Pim Fortuyn d'ar 6 a viz Mae 2002.
Arkitektouriezh
Ouzhpenn an ti-kêr e kaver meur a savadur modern e Hilversum. Er bloavezhioù 1920-1930 eo Willem Marinus Dudok a oa arkitektour-kêr. E su Hilversum e kaver ivez savaduriù sanatoriom Zonnestraal bet digoret e 1928. Savet e voe diwar ur steuñv gant Jan Duiker, hag ur skouer eus al luskad izelvroat anvet Het Nieuwe Bouwen eo.
Transportoù
Tri zi-gar a zo : Hilversum, Hilversum Noord ha Hilversum Sportpark.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Hilversum ez eus 37 dileuriad (sifroù dilennadeg miz Meurzh 2006) :
1223
Diwar-benn bloavezh 1223 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1223
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1223
Kinareg
Ur rannyezh okiekek eus skourr yezhoù nilotek eo ar c'hinareg (kinare).
Richarzh III
Daou zen zo bet anvet Richarzh III:
C'hakaroueg
Ur yezh aymarek a zo eus ar c'hakaroueg komzet gant war-dro seizh kant den e proviñs Yauyos e Perou. An darn vrasañ eus ar boblañs a gomz spagnoleg ivez met bez' ez eus un nebeud unyezhegerien, maouezed dreist-holl.
Richarzh III
Ur pezh-c'hoari istorel gant William Shakespeare zo ivez en anv ar roue saoz Richarzh III : er pezh-se e tistag ar bomm brudet: "Ma rouantelezh evit ur gazeg!".
Kinareg
Ur yezh varv eo.
C'hakaroueg
Div rannyezh a zo :
Algonkined
An Algonkined zo ur bobl indian eus Norzh Amerika a gomz algonkeg, ur yezh anishinaabek. Kar tost int d'ar meuriad ottawa, pe odawa hag Ojibwe. Ganto int ar bobl Anishinaabe. Int o-unan a ra anezho pe Omàmiwinini (liester: Omàmiwininiwak) pe Anicinàpe.
Brizhraganv
Er yezhoniezh e vez implijet an termen brizhraganv (saoz.: dummy pronoun pe pleonastic pronoun; raganv pleonastek) evit komz eus raganvioù implijet dre ret hervez struktur ar yezh-mañ'r-yezh hep daveenn fetis ebet, da lâret eo int disheñvel diouzh ar raganvioù all dre ma n'eus anv ebet kevatal d'ur brizhraganv.
N'eus kudenn ebet gant seurt savadennoù evit a sell ouzh ar yezhoù amraganvelek pe amrenererek dre ma n'eo ket ret implijout raganvioù enne dre ret.
Implijet e vez seurt brizhraganvioù e "savadennoù ampersonel" (saoz. impersonal constructions) pe lavarennoù hep daveenn fetis ebet, gant ar yezhoù nann-amraganvelek, da lâret eo ar yezhoù evel ar saozneg pe ar galleg ma rankont ober pe gant un anv-kadarn pe gant ur raganv atav evit sevel frazennoù reizh, da skouer:
Kemmañ a ra ar stumm resis implijet a yezh da yezh: e galleg, da skouer, e reer atav gant ar stumm gourel ("il") en degouezhioù-mañ, keit ma reer e saozneg gant ar stumm nepreizh ("it") hag e kembraeg gant ar stumm benel ("hi").
Peukouteg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù nilotek eo ar peukouteg (pökoot) komzet gant tro-dro da 264.000 den e Kenya hag Ouganda.
Federico Fellini
Federico Gaspare Fellini (20 a viz Genver 1920 - 31 a viz Here 1993) a oa ur filmaozour ha skrivagner senario a orin italian. Ganet e oa e Rimini en Italia ha marvet dre un AVC e Ferrara. Lakaet e vez war-raok evel unan eus tudennoù pouezusañ ar sinema o kaout levezon bras war istor an arz-se betek an deiz-ha-hiziv.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Tryo
Tryo a zo ur strollad gall a ra sonerezh gall.
Daoust d'e anv, 5 den a zo e Tryo : Guizmo (kaner ha gitarour), Christophe Mali (gitarour ha kaner), Manu Eveno (gitarour solo, kaner ha leun a binvioù all...), Daniel "Danielito" Bravo (binvioù-skeiñ) ha Bibou (d'an teknik).
Herri Iañ
Meur a Herri Iañ zo bet
Tryo
Daoust m'o deus kroget gant ur sonerezh klev levezonet gant ar reggae, deuet eo a-benn ar strollad da vont pelloc'h o tapout sonioù o tont eus ar bed a-bezh. Tryo a zo deuet a-benn ivez d'en em zistagañ eus al leurenn sonerezhel gall dre e zestennoù endalc'het ha dre meskaj teir mouezh ar strollad.
1600
Diwar-benn bloavezh 1600 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Assisi
Assisi zo ur gumun hag ur gêr en Umbria, e proviñs Perugia, en Italia, war lez kornôk ar menez Subasio. Brudet eo da vout ar gêr ma oa ganet, ma vevas ha ma varvas ar sant Frañsez a Asiz ha santez Klara. 27 896 a dud a oa o chom enni d'an 30 a viz Du 2021.
1600
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1600
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1600
Akieg
Ur rannyezh okiekek eus skourr yezhoù nilotek eo an akieg (akie).
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Tryo
Biografiezh
E 1995, Manu Eveno ha Guizmo a zo er strollad M'Panada. Kej a reont gant Christophe Mali e-pad ur gomedienn war gan e MJC Fresnes. E-pad ur veaj mignoned er Pireneoù, krog a ra an tri d'ober sonerezh tro-dro d'un tan. Dre ma blij dezho ar pezh e reont (adkemer tonioù klasel e-mod reggae), seniñ a reont war al leurenn goude bezañ pleustret ur wech nemetken. Mont a ra en-dro an arvest, neuze e tivizont da gendalc'h. War kostez an aod Atlantel, seniñ a reont un tamm e pep-lec'h, ha gounez a reont o galonsoù a strollad leurenn.
E penn-kentañ 96, un heuliadenn a festival a vez graet gant ar strollad, ha krog a reont gant un droiad gall. E 1998, Daniel Bravo, lezanvet Danielito, a zeu da echuiñ stummadur ar binvioù-skeiñ, hag a grog er strollad war ar bladenn kentañ 'Mamagubida' (anv stummet diwar silabenn kentañ anv ar sonerien : Manu, Mali, Guizmo, Bibou ha Daniel).
Ar memes bloavezh, radioioù lec'hel a lak ar bladenn da vezañ selaouet, hag ur berzh gwirion a gav ar bladenn. Kanaouenn kentañ ar bladenn : L'Hymne de nos campagnes (hag a zeu just a-walc'h da vezañ « hymne » ar strollad) a gavas ur berzh spontus bloavezhioù war-lerc'h, rak ret eo gortoz 2006, da larêt eo eizh bloazh war-lerc'h, e c'hellomp krog da glevout ar ganaouenn-mañ war radioioù evel NRJ. Ur ganaouenn all azeulet gant ar faned : La Main verte, e-lec'h e vez goulennet lezennekadur ar C'hanabis gant ar strollad.
Daou vloavezh war-lerc'h, e 2000, Tryo a embann e eil bladenn, Faut qu'ils s'activent e anv. Ar bladenn-mañ a zo kalz muioc'h barzhoniek gant kanaouennoù evel 5 sens, La mer pe Les Nouveaux Bergers, gant pozioù labouret-kennañ. Kej a ra Tryo d'ar mare-se gant ar strollad « sirk straed » Les Arrosés. En em kav a reont menozhioù heñvel, ha diviz a reont en em unvanañ a-benn kinnig un arvest sonerezh ha gwelidik : Tryo et Les Arrosés : Reggae à coups d'cirque. Enrollet eo an arvest war un DVD gant ar memes anv e Paris e 2002.
E 2003, embann a ra ar strollad un 3 bladenn, Grain de sable, e-lec'h e kavomp berzhioù brasañ ar strollad : Sortez-les, Pompafric, Serre-moi, Récréation et Désolé pour hier soir. Ar bladenn en em ziverk eus ar re all dre pozioù muioc'h endalc'het en un doare politik..
Ul live all a zo graet e 2004 : De bouches à oreilles.... Stummet eo ar bladenn-mañ gant daou bladenn : unan enrollet en Olympia, hag unan all enrollet en ur sal bihanoc'h, "Le Cabaret Sauvage", e-lec'h e c'henlabouront gant lodenn binvioù-kouevr ar strollad Mister Gang ha gant Les Ogres de Barback evit ur ganaouenn dibar anvet La première fois. Adkavout a reomp ivez adkemeradenn kanaouenn Claude Nougaro, Armstrong, er bladenn-mañ.
Lid a ra Tryo e 10 vloaz ar memes bloavezh, hag a brofit evit prientiñ un arvest dibar. Da respont da goulenn ar faned a vro-Kebek, deuet int, e-pad amzer ar festoù, ober un dro er vro yen-mañ. Memes e Bro-C'hall, an droiad a ra berzh bras. An abadennoù a bad teir eurvezh hag a zo dreistordinal : Valérie, ur plac'h eus ar strollad Les Arrosés, en deus labouret ganto war lodenn gwelidik an arvest, e-lec'h eo ret ouzhpenn ar skramm ramz e-lec'h e teu war-wel alies Karl Zéro hag e-lec'h a ra Mathieu Chedid un duo virtuel gant Manu. En droiad-mañ, kanaouennoù « klassel » ar strollad a zo sennet (da zrugarez d'ar medley pa grog an abadenn), hag ivez ar ganaouenn J'ai dix ans eus Alain Souchon. Christophe Mali en deus disklêriet e groge gant ur raktres solo.
Sogoeg
Ur rannyezh okiekek eus skourr yezhoù nilotek eo an sogoeg (sokóò).
Tryo
Pladennografiezh
CD :
DVD :
Liammoù diabarzh
Label ar strollad : Yelen musiques
Alquines
Alquines a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
RSS Lituania
Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel etre 1940-1991 oa Republik Sokialour Soviedel Lituania (lituaneg: Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika).
Merzher (disheñvelout)
Ar ger merzher a gaver e lec'hanvadurezh Breizh:
RSS Lituania
Vilnius e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ.
Dont a reas Lituania da vezañ 15vet Republik an Unaniezh Soviedel ez-ofisiel d'ar 5 a viz Eost 1940. Trec'h e oa bet Alamagn warni da geñver an Eil Brezel Bed e 1941, met adtapet e oa bet gant URSS hag adsavet ar Republik Soviedel adarre e 1944.
Ne oa ket bet anavezet biskoazh ar fed ma oa bet enbarzhet Lituania en Unaniezh Soviedel na gant ar Stadoù-Unanet, na gant ar Rouantelezh-Unanet na gant Alamagn ha gante e veze darempredoù diplomatel dalc'hmat gant Republik Dishual Lituania.
Kemmañ a reas hec'h anv da zont da vezañ Republik Lituania hag en em zisrannas ez-ofisiel diouzh URSS evel ur vro dishual d'an 11 a viz Meurzh 1991, anavezet gant an Unaniezh Soviedel d'ar 6 a viz Gwengolo 1991.
Mont a reas ekonomiezh ar vro war-raok da geñver ar maread soviedel ha bremañ ec'h eo Lituania unan eus Republikoù pinvidikañ an ez-URSS.
Bertha Swabia
Berta Swabia pe Bertha Swabia, lesanvet an nezerez pe ar rouanez nezerez, (war-dro 907 - war-dro an 2 a viz Genver 966), a zo merc'h da Burchard II, dug Swabia, hiziv e Suis alamanek.
He buhez
En 922, war-dro he 15 vloaz, e timezas da roue Bourgogn, Rodolf II Bourgogn (880-937), a oa bet trec'het gant he zad en 919. Daou vugel o devo :
Pa intañvezas e 937 e rankas addimeziñ e dibenn ar bloaz, d'an 12 a viz Kerzu, da Huon Arle, (v. 880-† 947), mab da Teobald Arle. Peurvuiañ ne veze ket en Arle avat, met en he c'hastell e Colombier-sur-Morges, war lez dehoù Lenn Geneva‎, e-keit ma veze he fried gant he serc'hed hag e vesterd niverus.
Beziet e voe en iliz-abati Payerne, hiriv en Suis (e kanton Vaud), diazezet gant an donezonoù a reas d'he merc'h, an impalaerez Adelaid Bourgogn. War he lerc'h, e Bro Vaud, e chomas brud ur santez a vaouez, hag ur rouanez nezerez. War he siell en he weler o nezañ.
1036
Diwar-benn bloavezh 1036 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1036
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1036
Samuel Beckett
Samuel Beckett (13 a viz Ebrel 1906 - 22 a viz Kerzu 1989) a oa ur skrivagner iwerzhonat. Brudet eo evit e bezhioù-c'hoari evel O c'hortoz Godot pe Deizioù Laouen hag evit e romantoù evel Murphy pe Malone a varv. E galleg hag e saozneg en deus skrivet e oberennoù.
Bet en deus priz Nobel al lennegezh e 1969.
Oberennoù
C'hoariva
Skingomz
Skinwel
Sinema
Skridoù
Romantoù berr
Skridoù arall
Kemmadur an anv-gwan
Kemmadurioù en anv-gwan a c'hoarvez e brezhoneg goude an anv-kadarn e degouezhioù zo.
Daou dra a bouez zo da welout :
Kemmadur ebet
Ne c'hoarvez kemmadur ebet goude an anvioù-kadarn
Toullañ stagell an teod
right|thumb Toullañ stagell an teod zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez stagell an teod evit gallout plantañ ur bravig ennañ, a c'hell bezañ ur varrennig pe c'hoazh ur walennig.
Kemmadur an anv-gwan
Kemmadur dre vlotaat
Kemmadur dre vlotaat a c'hoarvez goude an anvioù-kadarn
Toullañ stagell an teod
Aes a-walc'h da gas da benn eo an doare toullgorfadur-mañ, daoust ha ma vez distaolet ar bravig gant ar c'horf tamm-ha-tamm alies a-walc'h. Hag e-pad ar maread-apareañ e ranker diwall dreist-holl gant an danvezioù a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...) goude bezañ toullet frenom e deod da unan bennak evit chom hep e atizañ betek re. A-hendall e pareont buan-ha-buan an toullkorfadurioù-mañ, etre 2 hag eizh sizhun dre vras.
Un doare toullkorfadur a-vremañ eo hemañ, deuet war-wel e broioù Europa ha Norzhamerika er bloavezhioù 1990.
Kemmadur an anv-gwan
Kemmadur dre vlotaat
Se zo kaoz moarvat ne vez ket kelennet en darn vrasañ eus al levrioù-deskiñ.
Terikeg
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo.
Toullañ muzelloù ar c'hourzh
thumb|right
Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)
Ur chapel brudet abaoe pell amzer ha savet war ur blaenenn uhel a-us d'ar mor eo chapel Itron-Varia ar Sklaerder e Perroz-Gireg. E gouel ar Werc’hez Hantereost ez eus un deiz pardon bras hag en em vodañ a ra an dud deuet eus an trowardroioù tro-dro d'ar chapel kempennet brav ha kizellet kaer ha pinvidik hec'h istor.
Toullañ muzelloù ar c'hourzh
Toullañ muzelloù ar c'hourzh zo un doare toullgorferezh. Toullet e vez muzelloù ar c'hourzh evit gallout plantañ ur bravig ennañ. Toullet e c'hell bezañ ar muzelloù bras pe ar muzelloù bihan pe c'hoazh an daou war un dro, hag alies e vez staliet bravigoù a bep kenskeudennek an eil re e-keñver ar re all.
Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)
Istor
Krog e oa an aotrou Lom Kintin, person Perroz, da sevel ar chapel-mañ er bloavezh 1445. Koulskoude, nen eo bet echuet an tour ken nemet e fin ar c'hantved war-lerc'h, goude 1594, graet gant mein tennet eus kastell kozh Ploumanac'h, dismantret er memes bloavezh gant soudarded ar Roue, e-pad ar brezelioù relijion e mare Brezel "ar Re Unanet” (e galleg “la Ligue").
Toullañ muzelloù ar c'hourzh
E-touez an holl zoareoù da doullañ ardivink-genel ar maouezed eo hemañ an hini a gaver an aliesañ, dreist-holl peogwir eo an hini aesañ da gas da benn.
Bloavezhioù 2020
|  |
Toullañ muzelloù ar c'hourzh
Peurliesañ e pad hiroc'h ar maread pareañ pa douller ar muzelloù bras evit ar muzelloù bihañ, ha poaniusoc'h e vez ivez.
Merthyr Cynog
Merthyr Cynog zo ur bloue, pe parrez, eus Sir Frycheiniog kozh, e kreisteiz kontelezh Powys.
Bloavezhioù 2020
../.. | Bloavezhioù 2000 | Bloavezhioù 2010 | Bloavezhioù 2020 | Bloavezhioù 2030 | Bloavezhioù 2040 | ../..
Toullañ stagell ar weuz
Toullañ stagell ar weuz zo unan eus an doareoù nevez-ijinet war-dro 1990 da doullañ diabarzh ar c'horf.
RSKS Treuzkaokazek
Unan eus republikoù diazez an Unaniezh Soviedel oa Republik Sokialour Soviedel Treuzkaokazek (ruseg: Закавказская Советская Федеративная Социалистическая Республика), krouet d'an 12 a viz Meurzh 1922. Ne badas nemet etre 1922 ha 1936.
Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)
Ar Vojenn
Damdost da c'hwec'h kant vloaz zo e oa listri brezel o tistreiñ eus Bro-Saoz, hag int renet gant ur Breizhad, markiz Barac'h, eus Louaneg. Mat e oa an avel, sioul ar mor, glas an oabl ha seder an holl galonoù en ur dostaat ouzh ar vro. En un taol e savas ur vougenn hag a'n em ledas war ar mor hag a devaas evel ur goumoulenn; an heol a oa kuzhet, an oabl teñvalaet; ret e oa chom hep fiñval. Met an avel a zeuas da greñvaat hag en desped d'ar sturier e oa kaset al listri war-eeun war reier ar Jentilez. Ar markiz, dirak ar marv ken tost, a gouezhas war e zaoulin ha gantañ e holl verdeidi: « O, Mari, emezañ, Mamm Doue, Rouanez Breizh hag ar mor, ho pezit truez ouzhimp; saveteet ac'hanomp, hag evel testeni a anaoudegezh vat, me a savo deoc’h ur chapel! »
RSKS Treuzkaokazek
Tbilisi e oa kêr-benn ar Republik soviedel-mañ, anavezetoc'h d'ar mare-se dindan ar stumm Tiflis.
Merthyr Cynog
An anv
Dont a ra an anv eus ur merzher, sant Cynog, unan eus mibien ar roue Brychan hervez ar vojenn, a vije bet lazhet ha beziet eno, ha savet un iliz war e vez.
Toullañ stagell ar weuz
Labour
Toullet e vez stagell ar weuz evit gallout staliañ ur bravig ennañ, ur walenn peurliesañ, met lod a gav gwell lakaat barrennoùigoù metal. Bez' e c'heller toullañ ha minellañ stagell ar weuz en-traoñ pe ar weuz e-krec'h.
Emgann Fromelles
Emgann Fromelles a zo ul lodenn eus Emgann ar Somme. Un emgann eus ar Brezel-bed kentañ eo, c'hoarvezet e Fromelles e departamant an Norzh e Bro-C'hall d’an 19 ha d’ an 20 a viz Gouere 1916.
Toullañ stagell ar weuz
Labour
Aes a-walc'h eo an doare toullgorfadur-mañ d'ober d'an dud a vicher a-hervez. E-kerzh ar maread-pareañ avat e ranker diwall da gontammiñ al lodenn dener gant pezh a lakaer er genoù (evajoù, boued, butun...).
Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)
Ar Vojenn
A-boan ma oa echu ar bedenn ma troas krenn an avel hag e-lec'h kas al listri war ar reier, e sikouras anezhe da vont war-du an aod. Er memes koulz, a-us da reier Ploumanac'h, e voe gwelet ur barr-heol hag a ziskouezas d'ar sturier an hent da vont da borzh Perroz, e-lec’h ec’h errujont nebeut goude. Holl asambles ec’h ejont gant feiz betek ar menez o devoa gwelet warnañ ar sklêrijenn vurzhudus o tarzhañ; kouezhañ a rejont d'an daoulin evit trugarekaat ar Werc'hez. Ar markiz a brenas ul lodenn douar gant e zanvez hag e roas d'ar chapel a lakaas da sevel an anv a Itron-Varia ar Sklaerder abalamour d'ar sklêrijenn en doa roet spi dezhañ.
Toullañ stagell ar weuz
Labour
Evit-doare e pare buan a-walc'h an toullkorfadurioù-mañ, ha n'eus ken nemet gortoz etre c'hwec'h hag eizh sizhun peurvuiañ.
Chapel Itron-Varia ar Sklaerder (Perroz-Gireg)
Er-maez
thumb|right|Porched tu ar c'hreisteiz Un tammig a-us d'ar porched ez eus un delwenn eus ar “C’hemennadur d’ar Werc’hez” hag ur "Pieta" brav ha prizïus. Uheloc'h evit ar prenestr emañ ar Werc'hez hag he Mabig Jezuz, kizellet kaer. Er porched ez eus c'hwec'h delwenn: ar Werc'hez gant an aeled tro-dro dezhi, santez Anna, sant Pêr hag ar pevar Avieler. Ar Werc'hez, ar "C’hemennadur d’ar Werc’hez", sant Pêr, sant Paol ha sant Yann-Vadezour a zo kizellet ivez e koad an nor. Hanter devet int bet gant an ltanfoeltr, kouezhet gwechall war benn an tour.
Toullañ muzelloù ar c'hourzh
Staliañ a c'heller meur a zoare bravig er muzelloù bet toullet, met gwalennoùigoù e vezont peurliesañ.
Un doare toullkorfadur a-vremañ eo hemañ, savet diwar bed ar sadomasocherezh er penn-kentañ ha deuet da vezañ boutinoc'h gant giz an toullkorfadur dre vras en Europa hag e Norzhamerika dreist-holl.
Bloavezhioù 2020
2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029
Anveliouriezh
Anveliouriezh n'eo ket Frankizouriezh !
An anveliouriezh, pe anarkouriezh, zo ur gealiadurezh politikel a zo he fal tremen hep gouarnamant ebet ha diskar forzh peseurt beli a vefe (ar Stadoù, dreist-holl), ,.
Kalz eilstummoù zo, evel evit an darn vrasañ eus ar c'healiadurezhioù politikel, hag an anveliourien a c'hell kaout mennozhioù liesek diwar-benn petra eo an anveliouriezh.
Bez' ez eus kalz hengounioù en anveliouriezh, , ha n'int ket holl digenglotus. Evel ur gealiadurezh eus an tu kleiz pellañ e vez gwelet an anveliouriezh, hag an darn vrasañ eus an armerzh anveliour hag he frederouriezh lezennel a zistaol deveizadurioù nann-aotrouniel eus ar gomunouriezh, eus ar gengladelezh pe eus ar sindikaderezh.
Atav ez eus bet ur skourr hiniennek en anveliouriezh, n'eo ket enebet ouzh ar gevalaouriezh pe ouzh aozadurioù kenglotus gant ar gevalaouriezh , ,. Reoù arall, evel an hollanveliourien, na ginnigont stumm ebet eus un aozadur kevredigezhel, hag asantiñ a reont da n'eus forzh peseurt furm gevredigezhel, eus an hinniennelouriezh betek ar gengladelezh.
Bez' ez eus anveliourien a sav a-enep an holl stummoù a rediusted, tra ma'z eus reoù arall a implij ar feulster da grouiñ un utopiezh diveliour.
Gwrizioù an anveliouriezh
Un gealiadurezh nevez a-walc'h eo an anveliouriezh pa reer ul luskad politikel hepken ganti, peogwir e voe ganet an anveliouriezh politikel en a-gevret gant ar vroadelouriezh hag ar stadelouriezh, gant ar pal stourm outo. Mar greer ganti un doare da vevañ ha da gompren ar bed avat e ranker ledanaat ar sell ha mont da furchal an Istor.
Henamzer
E Sina an Henamzer, er VIvet kantved kent Jezuz-Krist, e vevas ar prederour sinat Lao Zi, a ziazezas an Daoegezh, a lakaer d'un damkaniezh eus ar frankiz par d'an anvelouriezh. Da vare Marevezh ar Stadoù Brezelour e Sina ivez e vevas ar prederour Zhuang Zhou (* –369, † –286), a zo brudet dindan al lesanv Zhuang Zi "Mestr Zhuang" ; div lavarenn bet distaget gantañ zo deuet betek ennomp : « Ar bed n'en deus ket ezhomm bezañ gouarnet ; e gwirionez, arabat eo e vefe gouarnet. » ha « A-emdarzh e teu urzh Doue pa vez lezet an traoù en o unan ». Hervez an armerzhour, istorour ha prederour politikel Murray Rothbard e voe Zhuang Zhou « marteze an anveliour kentañ ».
En Henc'hres, da heul kelennadurezh ar prederour Antistenes (* c. –445, † c. –365) a erbede d'e skolidi chom distag-krenn diouzh ar gevredigezh ha diouzh he lezennoù, e voe staliet luskad ar ginegezh en enep da zamkaniezh ιδέαι idéai "ideennoù" Platon ; hervez ar gineien n'emañ ket gwirionez ar bed e ἀρχέτυπον arkhétupon "pimpatrom" meizadus Platon, da lavaret eo en anien c'henadel ar boudoù, hogen en hiniennoù a ya da sevel ur spesad ne lavarent ket. Hervezo c'hoazh e oa rekis da bep den klask bezañ emren hag emvastus. Diogenes Sinopeüs eo a ergerzhas tachenn ar mennozhioù-se betek he harzoù pellañ. Gant stoikourien Zenon Kitium (* –335, † –263) e voe degemeret lod eus mennozhioù ar gineien : "fiziet ennañ e-unan" e vez pep den, dav eo da bep den klask bezañ emren, bevañ diouzh lezennoù an Natur enebet ouzh re ar Geoded, chom distag diouzh madoù danvezel ar bed, bezañ "keodedour ar bed".
Azginivelezh
Er e tec'has ar Brotestanted diouzh bac'h an Iliz katolik roman hag e kreñvajont keal ar Stad, rak disrannañ a rejont o feiz diouzh an oberoù danvezel. Tro a voe d'an dud neuze da dennañ splet eus madoù an Natur evit pinvidikaat hep ma teufe an divezouriezh pe ar gravez da lakaat harz d'o c'hlask war-lerc'h ar gounid : "mad pe fall" a voe erlerc'hiet ouzh "berzh-mat pe zroukverzh". Buan avat e teuas ar Brotestanted da vezañ ker reut hag o mac'homerien a-wechall : e 1525 e voe moustret un emsav kouerien gant ar pennadurezhioù politikel diwar c'houlenn Martin Luther, e 1553 e voe devet an doueoniour Miguel Servet e Geneva en abeg d'e skridoù a-enep an Drinded kristen ha diwar atiz Jean Calvin. Adarre e rankas ar speredoù frank mont da guzhat. An advadezouriezh en em strewas en Impalaeriezh santel roman german etre 1525 ha 1550 tra ma padas husouriezh Jan Hus betek 1567.
Dreist al luskadoù relijiel e voe an Azginivelezh ur mare ma lakaed an Natur da vammenn dihesk plijadurezhioù ha frankiz evit mab-den. François Rabelais a skrivas e 1534 e levrenn 52 Gargantua : « [Jean des Entommeures] ne vouloit charge ny gouvernement, car comment (disoit-il) pourroy je gouverner aultruy, qui moi mesme gouverner ne sçaurois », hag el levrenn 57 : « [Buhez ar venec'h] estoit employée non par loix, statuz ou reigles, mais selon leur vouloir et franc arbitre [...]. En leur reigle n'estoit que ceste clause : FAY CE QUE VOULDRAS. »
Amzerioù modern
A-hed marevezh an Amzerioù modern e kreñvaas galloud ar Stadoù, betek bezañ aozet a-ratozh gant ar jakobinegezh ha reizhiataet gant Napoleon Iañ. Er mare-se e vevas unan eus diaraogerien an anvelouriezh : Jean Meslier, person Étrépigny (Ardennes), a ziskulias en e destamant penaos e oa bet un andoueour anezhañ, hag ar pezh a soñje diwar-benn ar pennadurezhioù relijiel ha politikel : « ''Elles s'entendent comme deux coupeurs de bourse. [...] La religion soutient le gouvernement politique, si méchant qu'il puisse être. Le gouvernement politique soutient la religion, si sotte et si vaine qu'elle puisse être''. », . E-kerzh Emsavadeg Mae 1968 e voe klevet ha lennet un aspadenn eus unan eus mennozhioù Jean Meslier, a felle dezhañ « que tous les grands de la terre et que tous les nobles fussent pendus et étranglés avec des boyaux de prêtres. »
Dispac'h Gall
A-hed an Dispac'h Gall ec'h enebas an dispac'herien a bep tu ouzh al luskad raganveliour Les Enragés, bet kaset gant ar beleg Jacques Roux (lesanvet "le curé rouge"), Jean-François Varlet ha Théophile Leclerc d'Oze. Hervez J. Roux e oa bet trubardet ar bobl gant an dispac'herien : frankiz ebet, rak bepred a c'helle renkad ar vourc'hizien naonegañ ar beorien ; kevatalder ebet, pa c'halle ar binvidien lazhañ ar beorien ; republik ebet, pa bade ar reizhiad kozh dre briz an danvezioù bevañs re uhel evit yalc'h ar beorien. Goulenn a rae groñs ma vije lakaet taosoù war prizioù an danvezioù, ma vije kastizet an dud a lakae danvezioù da zibaotaat evit ma kreskje o frizioù, ma vije berzet an arvrokerezh. Ar Vodadenn vroadel a damallas da J. Roux « atizañ ar bobl da derriñ kement doare gouarnamant » ha « dont dirak ar Vodadenn da zisplegañ pennaennoù euzhus an anveliouriezh ». Jean-François Varlet a embannas skidoù ma c'houlenne ar werinelezh didro ha ma vefe adingalet ar glad. A-du gant J. Roux e savas Théophile Leclerc d'Oze : en e gazetenn L'Ami du peuple par Leclerc e c'houlennas ma vije lakaet un usvevenn da bep priz. Hag anveliourien e voe Ar Re Gounnaret ? A-dra-sur, pa stourmjont evit ma vije ar galloud gant ar bobl hag evit ma vije didro oberiantiz ar galloud-se : bewech ma nac'her youl ar bobl e lamer he frankiz diganti, emezo. Hollveliour dre natur eo pep gouarnamant, emezo c'hoazh, pa vez techet bepred da genkizañ frankiz ar bobl.
Tostoc'h dimp
Da heul al luskadoù diframm-se e voe daou zen dibar o soñjoù, a oa hunvreoù e gwirionez : ar prederour saoz William Godwin (1756-1836) a voe diazezer an anvelouriezh prederouriezhel hag ar prederour amerikan Henry David Thoreau (1817-1862) a lakaas e soñjoù-eñ e pleustr dre vevañ er-maez eus ar gevredigezh.
Mab d'ur pastor protestant a-du gant Jean Calvin hag enebour d'an Iliz anglikan e oa William Godwin, a voe pastor d'e dro war roudoù e dad. Evel Immanuel Kant e voe skodeget gant mennozhioù an Dispac'h Gall : el levr a skrivas da ganañ meuleudi dezhañ en ur ziskar skrid Edmond Burke, Reflections on the Revolution in France (1790), a save enep ar reveulzi, e kinnigas W. Godwin ma vije « pleustret a-zevri war ur gouarnamant an eeunañ ar gwellañ ». Hervez W. Godwin e vir ar Stadoù ouzh diorroadur hag embreg poell pep den, daoust d'ar poell bezañ perzh dibar mab-den ; atav e vez erlerc'hiet galloud ar Stadoù ouzh skiant-varn hag emskiant pep den, hag enebiñ ouzh lusk spered mab-den a ra al lezennoù rak mard int poellek ez int didalvez evit an dud poellek, ha mar n'int ket ez int direizhwir hag hollveliour.
Pimpatrom an den dishual e voe Henry David Thoreau. Pa oa an Dispac'h Greantel oc'h erruout e Stadoù-Unanet Amerika e klaskas adkavout ha diskouez al liamm a zo etre an dud hag o endro naturel. Daou vloavezh-pad e vevas en e unan en ul loch a savas war ribl ul lenn e-kichen Concord (Commonwealth of Massachusetts) ma sellas pizh ouzh an Natur. En tu-hont da vezañ un diaraoger e-touez an ekologourien e c'hounezas H. D. Thoreau brud dre ar bed a-bezh a-drugarez d'e stourm a-du gant ar frankizoù hiniennel – re ar Vorianed ha re an Indianed e-barzh – hag a-enep kammimplij galloudoù ar Stad. « Gwellañ gouarnamant ar bed eo an hini a c'houarn an nebeutañ », emezañ ; e 1847 e voe bac'het pa nac'has paeañ tailhoù en abeg da Vrezel Mec'hiko (1846-1848). E 1849 ez embannas skrid ur brezegenn anvet "Harz ouzh gouarnamant keodedel 1849", a voe anavezet er bed a-bezh e 1866 dindan an talbenn "A-zivout an dever a zisentidigezh keodedel". Hervez an aozer n'eo pep demokratelezh nemet lezenn ar brasañ niver o voustrañ ar bihanniver, ha pa vez keodediz oc'h heuliañ lezennoù ar pennadurezhioù en em lakaont da gendorfedourien pa vez ar Stad o ren brezelioù, direizhderioù ha heskinadurioù.
Diorroadur kelennadurezh an anveliouriezh
Gwitibunan e lavar damkanourien an anveliouriezh ec'h eo Pierre-Joseph Proudhon(1809-1865) "tad an anveliouriezh". Max Stirner hepken a vefe par dezhañ evel diazezer ar gelennadurezh, hervez Georgiy Valentinovitch Plekhanov (1856-1918), met mennozhioù Proudhon eo a luskas emdroadur Kevredigezh Etrebroadel al Labourerien (K. E. L.) , anvet an "Etrebroadelenn Gentañ" ivez.
Kilezelour e voe Kentañ Kendalc'h K. E. L. an e Geneva hag an Eil ivez d'an  e Lausanne, diwar levezon Proudhon a stourme evit ma vefe reishoc'h an darempredoù armerzhel, dre ziazezañ ar prizioù war ar c'hementad a labour a zo rekis evit ar c'henderc'hañ ha dre gevatalder an eskemmoù : traez evit traez, servij evit servij, amprest evit amprest, hag all. Ar c'hontrol da lezenn ar c'hinnig hag ar goulenn ar gevalaouriezh eo kilezelouriezh Proudhon. An Trede Kendalc'h (Brusel, ) a gaougantas an tremen eus ar gilezelouriezh d'ar gengladelezh ha d'ar sindikaderezh. Diwezhatoc'h, da heul ar Pevare Kendalc'h e Basel d'ar, e savas ur muianiver a-du gant ur "gengladelezh enep-aotrouniek" hag a-enep daou vihanniver a-du gant Proudhon pe gant Karl Marx. Un disrann a voe e K. E. L. goude ar Pempvet Kendalc'h, e Den Haag d'an pa savas Mic'hail Bakounin a-enep Karl Marx, a lakaas da "aotrouniek" hag a damallas bezañ techet da vezañ ker fall hag ar renkadoù ren a oa bet K. E. L. o stourm outo. Kement-se a c'hoarvezas pa nac'has Karl Marx ha Kuzul-ren K. E. L. degemer kinnig Kevread Jurasian ar suis James Guillaume (1844-1916) : terriñ ar C'huzul-ren ha terriñ kement pennadurezh en Etrebroadelenn. Skarzhet eus K. E. L. e voe M. Bakounin ha J. Guillaume neuze.
Ur sizhunvezh goude, d'ar, en em vodas 15 dilennad eus 5 kevread disrannat e Saint-Imier (Suis) : 6 Italian, 4 Spagnol, 2 C'hall, 2 Jurasian hag 1 Amerikan. E Saint-Imier e voe ganet an anvelouriezh politikel e gwirionez, pa voe diskêriet gant izili ar C'hendalc'h : 1. Distruj kement galloud politikel eo dever kentañ ar broleteriezh. 2. Un touellerezh e vije kement aozidigezh ur galloud politikel seurtanvet "da c'hortoz" ha "dispac'her" gant ar pal degas an distruj-se, a vije ken arvarus evit ar broleteriezh hag an holl c'houarnamantoù a zo hiziv. Evit a sell ouzh an harz-labour, da "venveg prizius er stourm" eo lakaet gant ar gendalc'hidi, hogen "hep en em douellañ a-zivout e zisoc'hoù armerzhel". .
Goude Kendalc'h Saint-Imier e oa sez ofisiel Kuzul-ren K. E. L. e New York tra ma voe aozet ur 6vet Kendalc'h gant an disrannidi e Geneva e 1873, ma tivizjont terriñ ar C'huzul-ren ha reiñ o emrenerezh d'ar c'hevreadoù. Nebeud goude e tilezas Bakounin ar stourm, en abeg d'e yec'hed ha da zigasted ar pobloù, emezañ. E 1877 e voe 9vet Kendalc'h K. E. L., an hini diwezhañ. E Vevey, d'an, e voe raktreset ar stourm anveliour : distruj an ensavadurioù dre feulster, brudañ an dispac'h dre an ober, ober en dilezennelezh, implijout barregezhioù an deknologiezh hag ar gimiezh, emrenerezh ar strolladoù hag an hiniennoù. Kement-se a voe lakaet war baper da-geñver Kendalc'h kentañ ha diwezhañ ar Gevread Jurasian e La Chaux-de-Fonds d'an
Ur gelennadurezh hag ur strategiezh a oa d'an anvelouriezh neuze, hogen kemmet e oa ar gevredigezh abaoe Kendalc'h kentañ K. E. L. : mui-ouzh-mui a labourerien a oa er greanterezh a-c'houde an Eil Dispach Greantel, ha mui-ouzh-mui a dud a droe da broleterien. Diaes e voe ar marevezh etre 1880 ha 1914 evit an anvelourien eta, p'en em gavjont disrannet diouzh ar yoc'hoù labourer a c'hortoze gwellaennoù digant ar Stadoù, ha pa veze spontet an dud gant ar gwalldaolioù dre vombezennoù. Tamm-ha-tamm avat e strivas an anveliourien evit kemer perzh er sindikadoù, a yae war wanaat, ar pezh a neveshaas hag a nerzhekaas an daou luskad.
Da vare Dispac'h Rusia 1917 e voe merket oberiantiz anveliour ar rusian Vsyevolod Mikhailovitch Eikhenbaum, a gemeras perzh ivez e Brezel Dieubiñ Ukraina. Politikel e oa e oberiantiz, hogen armerzhel ha kevredigezhel pergen e voe hini anveliourien e broioù all. En Ukraina e krouas Nestor Makhno un doare anveliour ha kengladelour da verañ an douaroù-labour. En Italia an Norzh e voe metalourien o terc'hel labouradegoù, a verjont diouzh reolennoù an emvererezh. E Spagn e voe al luskad anveliour o kengladelaat an douaroù-gounit hag ouzh o merañ hervez an emvererezh ; un nebeud labouradegoù a voe emveret ivez. Barcelona a voe dalc'het gant ar gevread sindikadel Confederación Nacional del Trabajo (CNT-AIT, "Kengevread Broadel al Labour-Kevredigezh Etrebroadel al Labourerien) ha gant ar Federación Anarquista Ibérica (FAI, "Kevread Anveliour Iberek"), pevar mizhvezh-pad e voe emveret al labouradegoù, an ijinourien hag ar galvezourien o vont a-du gant ar vicherourien.
Ar frankiz
Ar frankiz eo pennkomz prederourien an anvelouriezh. Un diac'hinad a zeu war wel pa studier o oberennoù : an darn vrasañ anezho a sav a-du gant ar savelegezh hag a-enep ar frankdivizout, padal e vez mirourien alies eus dalc'hidi ar frankdivizout. Kempoell e chom ar brederouriezh anveliour evelato, rak daoust dezhi bezañ disklêriet alies ar savelegezh hag an danvezelouriezh he deus stourmet dizehan ouzh ar frankdivizout trabedoniel rak pleustrek eo ar frankiz hervezi : n'eo ket "Ha frankiz am eus da ober kement-se ?" goulenn ar brederourien anveliour, hogen "Petra a rankan ober evit ren ma buhez, pa'z eus un den frank ac'hanon ?". Un dieubidigezh eo ar frankiz evito, ha trawalc'h eo bevañ evel un den frank evit diskouez ez eus eus ar frankiz. Dalc'hidi ar frankdivizout avat n'int ket chalet gant lakaat an dud en o frankiz, peogwir ez int frank dija dre ar frankdivizout a zo enno.
Ar jakobinelezh
Kelennadurezh politikel ar Jakobined eo ar jakobinelezh, da lavaret eo a Republik unvan dirannadus hag azeuladur ar Stad-Vroad. Biskoazh ne oa bet ar Stad ken kreizennet ha ken kreñv ha ma oa bet da vare ar Jakobined e Bro-C'hall. Ne oa mui stadoù gant an dud (an noblañsoù, ar c'hloer, ar vourc'hizien, ar vicherourien, ar gouerien) pa oa pep den dindan beli ar Stad, a droas buan da Stad-Vroad.
Ar Stad a-vremañ
Adal an XIXvet kantved e teuas ar Stad-Vroad republikan da vezañ par da Stad ar Renad kozh : pa oa honnezh « dre lezenn Doue » e voe ar stad-Vroad « dre youl hollvedel », ha pa oa ar Renad kozh « dre ar c'hustum » e voe ar Stad-Vroad « dre youl ar bobl; ». Met neuze ne voe mui eus an hiniennoù dre o stad, ne voe anezho nemet dre ma vezent piaouet gant ar Stad-Vroad : ar Stad e oa benveg ar frankiz.
Gwerinelezh hag hollveliouriezh
Dre vezañ keodedourien e vez an dud en o frankiz en ur Stad-Vroad neuze ; en ur werinelezh e vez droukvesket galloud ar bobl ha frankiz ar bobl. Hogen mar ren ar bobl ne vez gwech ebet o c'houarn : ur muianiver a zilennidi a ra al lezennoù a-enep ur bihanniver a zilennidi, n'eo « gouarnamant ar bobl gant ar bobl » nemet gouarnamant an holl en anv ur rann eus dilennidi ar bobl. Gant ar velestradurezh e chom un tamm bras-divent eus ar galloud, ha pa vije kemmet pennadurezhioù ar Stad dre zilennadegoù. Ent-politikel, atebek eo en dilennidi dirak ar bobl, ar velestradurezh n'eo ket : ne chom frankiz politikel ebet gant ar bobl e-tal diatebegezh politikel ar velestradurezh : un distro da hollveliouriezh an Impalaeriezh roman eo bet kreizennelouriezh jakobin an Dispac'h Gall en diwezh. An anvelourien hepken o deus meizet kement-se : kreñvoc'h c'hoazh eo beli ar werinelezh eget hini ar Renad kozh ; peogwir e teu ar galloud kreiz eus youl ar bobl e laka pep den dindan beli al Lezenn ; hollveliek eo deur an holl, dister eo mad an hinienn.
Frankizouriezh
Tri ivez eo niver ar stummoù eus ar frankizouriezh, hervez Max Stirner. ''Lamomp ar berc'henniezh hiniennel eta. Ra ne vo den ebet perc'henn war tra ebet, ra vo ur c'hork eus pep den. Ra vo dibersonel ar berc'henniezh. Ra vo perc'hennet gant ar Gevredigezh. [...] Ne lezer d'an hinienn nag ar gwir da ren, nag ar gwir da berc'hennañ : gant ar Stad e ya an eil, gant ar Gevredigezh e ya egile.''
20px Pierre-Joseph Proudhon
Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865) a glaskas burutellañ an anvelouriezh en ur zegas mennozhioù savus dezhi war tachennoù an armerzh hag ar politikerezh.
Armerzh
Hervez Proudhon ec'h emdro gouarnamantoù kevredigezhioù an XIXvet kantved eus pennaennoù an doueoniezh hag ar politikerezh da re an armerzh hag ar sokiologiezh, alese e stourm evit ur werinelezh c'hreantel a vefe diazezet war ar sokiologiezh lakaet da skiant dik evel ar jedoniezh hag ar fizik. An armerzh eo pal pennañ an ober dispac'hel, emezañ. Ret eo neuze derc'hel kontoù resis pep kevredigezh, gant ar pal aozañ hec'h armerzh ha, dre-se, seveniñ ar gevatalouriezh.
Politikerezh
Un dra vat eo bet an Dispac'h Gall, eme Broudhon, met dic'houest eo bet ar C'hallaoued da rakwelet an heuliadoù anezhañ. Chomet int en entremar etre hengounioù Bro-C'hall an amzer dremenet ha Bro-C'hall an dazont. Mirourien ha dispac'herien war an dro eo ar C'hallaoued, hervezañ.
20px Mic'hail Bakounin
Red an Istor e weler e skridoù Mic'hail Bakounin (1814-1876), an darvoudoù en deus bevet eo andon an damkaniezh en deus savet tamm-ha-tamm. Hag eñ levezonet-don gant prederouriezh Georg Wilhelm Friedrich Hegel en he dilezas ez-yaouank, met meizadur daelerezhek ar veziadelezh a chomo gantañ a-hed e vuhez.
Ar gravez hag an divezouriezh
Nac'hañ a ra Bakounin keal un divezouriezh peurvat, a zo diazezet war pennaennoù difetis a-grenn : ne c'haller ket adsevel natur an den. Evitañ, kement reolenn a-fed divezouriezh zo bet goveliet er vann gant tud a fell dezho lakaat mab-den da "sevel" betek o divezouriezh-i, a vez diazezet war korvoerezh ar yoc'hoù labourer peurvuiañ. Ar yoc'hoù poblel n'o deus ezhomm ebet a gentelioù digant den ebet evit ar pezh a sell ouzh o deurioù, rak i eo danvez ar vuhez kevredigezhel, politikel ha buhezegezhel. A-hend-all, ganet marv eo kement soñj na sav ket diwar ar bobl : « gwiliouderien soñjoù don ar vuhez hag ar bobl e rank bezañ an damkanourien hag ar gefredourien, n'eo ket diskulierien, diouganerien, doktored pe grouerien », eme Vakounin. E natur loenel an dud emañ divezouriezh peurvat mab-den, n'eo an natur gevredigezhel nemet un heklev anezhi. A-fed divezouriezh prevez e sav Bakounin a-du gant frankiz pep den, gant ar parder etre gwazed ha maouezed, gant erlerc'hiañ an unaniezh frank ouzh an dimeziñ, gant frankiz ar rev. War divoud ar vugale, a zo « perc'hennet gant o frankiz da zont » pa n'int piaouet na gant o zud na gant ar gevredigezh, e lavar ar prederour e vez o dazont diouzh ar gelennadurezh a vez roet dezho gant o zud ha gant ar gevredigezh.
Amrenererezh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen amrenererezh (saoz.: null subject) evit komz eus un doare amraganvelezh ma c'heller sevel frazennoù reizh e yezhoù zo dre argas ar raganvioù oc'h ober daver da rener ar frazenn e degouezhioù resis zo, peurliesañ pa c'heller kompren da beseurt anv e ra dave ar a-drugarez da verkoù morfologel all, dreist-holl da skouer displegadur ar verb.
Anveliouriezh
20px Lyev Tolstoy
Er bloavezhioù 1870 e kemmas emzalc'h ar c'hont Lyev Tolstoy (1828-1910), en devoa renet buhez ur romantour betek neuze : da anveliour kristen e troas, pa zivizas bevañ hervez an Aviel ha skrivañ evit ar gouerien hepken.
Ur gravez nevez
Hag eñ ur c'hristen pleustrer e skrivas Tolstoy en e zeizlevr, d'an : "N'eo an Iliz, abaoe an, nemet gevier, krizder, darrizhadoù." Neuze en em ouestlas da enklaskoù biblek ha doueoniel betek treiñ an Avieloù en ur deurel pled d'o c'henglotadur ; e 1882, pa oa o kemer perzh e renabl poblañs Moskov, e reas anaoudegezh gant stad truezus ar beorien, ar pezh e lakaas da brezeg e zoare eeunaet eus ar gravez kristen, pemp gourc'hemenn hepken enni : Dizehan e kevenebas ar gelennadurezh kristen ha kelennadurezh ar bed. Evitañ da vezañ ur boyar ez embanne Tolstoy ne c'halled tizhout an hevoud nemet dre ar baourentez.
Amrenererezh
Kemmañ a ra amrenererezh ar frazenn hervez ar struktur yezhoniel resis e brezhoneg. E yezhoù all, avat, evel an darn vrasañ eus ar yezhoù romanek eo diliamm an amrenererezh diouzh struktur yezhadurel resis ar frazenn. Da skouer en italianeg:
En eil frazenn e rankfer ober dre ret gant ur raganav personel en ur yezh hep amrenererezh evel, da skouer ar saozneg:
Anveliouriezh
An argant
Pennabeg ar feulster hag ar galloud eo an argant, a gendalc'h ar brientoù. Gopret e vez barnerien evit kondaoniñ tud a zo kablus dre zireizhder aozadur ar gevredigezh ; gopret e vez burevidi evit enkefiañ tailhoù diwar al labour, a servijo da genderc'hel arouaregezh ar binvidien ha da ren brezelioù ; gopret e vez beleien evit prezeg ar c'houzañvidigezh d'ar beorien, hag all.
Amrenererezh
Kavet e vez an amrenererezh meur a yezh dre ar bed diliamm an eil re diouzh ar re all, en o zouez ar spagnoleg, an hindeg, an arabeg, ar sinaeg hag ar japaneg.
A-wezhoù n'he deus ul lavarenn pe ur frazenn daveenn fetis ebet, ha graet e vez "savadennoù ampersonel" (saoz. impersonal constructions) anezhi. N'eus kudenn ebet ghant seurt savadennoù evit a sell ouzh ar yezhoù amraganvelek pe amrenererek dre ma n'eo ket ret implijout raganvioù enne dre ret. Er yezhoù all avat e ma ranker implijout raganvioù atav, evel ar galleg pe ar saozneg, e ranker hen ober ivez gant seurt savadennoù ampresonel zoken hag implijet e vez gante "brizhraganvioù" (saoz. dummy pronoun), da skouer:
Anveliouriezh
Ar gouarnamant
Evel Proudhon hag an holl anveliourien e lavar Tolstoy e fazier pa greder emañ galloud ar Stad evit mad an dud, rak gouest eo pep kevredigezh da vevañ hep Stad. Kasoni a vage ouzh hollveliegezh an Dsared, ha truez ouzh peorien Rusia ; landreidi ha torfedourien eo ar bolitikourien, fallakr eo kement gouarnamant. Skolioù evit ar beorien a voe krouet gant Tolstoy, ma veze implijet dornlevrioù a skrivas a-ratozh-kaer abalamour ma soñje dezhañ e veze pennadurezhioù ar Stad hag an Iliz o kenderc'hel diouiziegezh ar bobl.
Enebarmeerezh
Evel ar prederour gall Pierre Bayle (1647-1706) e soñj da Dolstoy ne c'haller ket ober soudarded eus ar gristenien wirion, ar pezh a verzas pa oa-eñ ofiser war talbennoù Brezel Krimea ha Seziz Sevastopol (1854-1855). Enebarmeour e voe Tolstoy en eil tamm eus e vuhez : ret eo d'ar gristenien wirion nac'hañ dougen armoù, ne c'haller ket bezañ frank hag asantiñ lazhañ pe bezañ lazhet. Ken don e oa enebarmeerezh ar Rusian ma roas gwerzh gwirioù e levr Dasorc'hidigezh (Воскресение, 1899) da ranngredenn gristen an Douc'hobored, a nac'he groñs hec'h izili mont da soudarded, evit ma c'hallfent divroañ da Ganada ma kinnige ar gouarnamant reiñ douaroù dezho e proviñs Saskatchewan.
Anveliouriezh
Hag anveliour e oa Lyev Tolstoy e gwirionez ? Mar boe degemeret e vennozhioù gant un niver bras a dud – e Rusia pergen, met da ziouganer e voe lakaet er bed a-bezh : tri burev post a voe rekis evit ober war-dro ar berniad lizheroù a reseve bemdez – e chomas un tamm diskred war meizad an anveliouriezh kristen, an eil termen anezhañ o tiskouez bezañ dislavar egile. E 1900, da geñver Kendalc'h Etrebroadel al Labourerien Dispac'her e Pariz, e voe degemeret mennozhioù Tolstoy a-zivout ar gravez hag ar veli bolitikel, hogen nac'het e voe e zegemer evel anveliour. . Ret eo anzav avat n'en deus biskoazh Lyev Tolstoy embannet bezañ anveliour.
20px Pyotr Kropotkin
Hag eñ ur priñs, ha bet ur soudard, Pyotr Kropotkin (1842-1921), ur Rusian all, a zisklêrias bezañ anveliour. Ur skiantour e oa Kropotkin, en devoa redet bro dre e vicher a zouaroniour, hag a-hed e vuhez e klaskas sevel damkaniezh skiantel an anveliouriezh ha stourm evit ar gomunouriezh, ar pezh a lakaas ar anveliourien d'e bismigañ en abeg ma oa skiantelour, hag ar varksourien d'e chipotal peogwir e oa anveliour.
Skiant hag anveliouriezh
"Anveliouriezh komunour" eo an anv a roas Kropotkin d'e zamkaniezh eta. Anat e oa dezhañ e oa an denelezh o kerzhet a-dreuz hec'h Istor war-du an anveli, ha war-du ur gomunouriezh frank, pell diouzh komunouriezh kengladelour Karl Marx. Dibad eo ar c'humuniezhoù serr hag enep-kevredigezhel, hervezañ, ha tonket int da dreiñ da fall. Terriñ pep Stad diouzhtu eo ar c'hammed kentañ war-du an anveliouriezh, ha terriñ ar c'hopradelezh kerkent ha torret ar Stad eo an eil.
Kenderderc'hañ ha beveziñ
En enep da Broudhon ha Marx e soñj da Gropotkin n'eo ket al labour kudenn bennañ ar gevredigezh hag an armerzh, ar beveziñ eo kentoc'h. Pouezusoc'h eget ar c'henderc'hañ eo an ezhommoù : dav eo bastañ diouzhtu ha puilh da ezhommoù an dud, ha diouzh ar beveziñ e yelo ar c'henderc'hañ en-dro. Lakaet an traoù en o urzh reizh gant Kropotkin : an hevoud eo pal ar vuhez kevredigezhel ; an dud a genderc'h an traoù o deus ezhomm evit tizhout ar pal, da lavaret eo bod ha boued kent an dudi. Eilpennet eo bet an urzh-se gant ar gevalaourien, pa vez renet ar c'henderc'hañ evit mad ur bihanniver. Trawalc'h e vefe d'an den labourat e-pad pemp pe beder eurvezh bemdez betek an oad a 45 pe 50 vloaz evit ma kenderc'hfe aes kement tra a zo rekis evit gwarantiñ aezoni ar gevredigezh. Kevret gant kudenn al labour eo hini ar c'hopradelezh, eme Gropotkin ; kengladekaat an douaroù hag al labouradegoù ne zegaso kemm ebet e buhez al labourerien, pa gemero ar Stad lec'h ar batromed ; al labour n'eo ket ur redi drezañ e-unan, an ezhommoù eo ar pal pennañ. « Bevet rannadur al labour ! Setu aze ar vengleuz aour wirion evit pinvidikaat ar vroad ! » a skrivas ar prederour armerzhour Adam Smith, hag a-du gantañ e savas ar sokialourien, petra bennak ma'z eo ar binvidien a vez pinvidikaet gant rannadur al labour pa vez lakaet al labourerien da robotoù diskiant padal he deus pep gevredigezh dober a labourerien speredek hag ijinus. Gwir eo ec'h eo aesoc'h d'ar batromed gourlakaat o divizoù da labourerien diberzhek evit kaout an dizober anezho. Mar c'hoarvez an dispac'h sokialour e chomo digemm stad al labourerien. Uhelvennad ar gevalaouriezh eo an tailorekadur, an ardivinkadur e doare Frederick Winslow Taylor (1856-1915) : Ar bugel e servij ur mekanik na c'hall ket kompren, hag arabat eo dezhañ kompren, hag evezhierien a gastiz [ar bugel] mar distegn e evezh e-pad ur pennadig eo [rannadur al labour]''. [...] An den tikedennet, stampilhet a-hed e vuhez eo rannadur al labour.''