cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
François Guillé
Abaoe an 2 a viz Du 2010 eo rener Kreizenn rannvroel ar stourm ouzh ar c'hrign-bev (Centre Eugène Marquis), anezhi un ensavadur prevez stag ouzh ospital Pontchaillou, a zo unan eus an ensavadurioù a ya d'ober Kreizenn Ospital Skol-Veur Roazhon.
Morzhol
Ur morzhol zo ur benveg da skeiñ, gant ur penn, e metal, hag un troad. Peurvuiañ e skoer gantañ war ar metal, an tachoù hag ar poentennoù, met a bep seurt morzholioù zo hervez ar micherioù. Morzholioù o deus ar c'hoved, ar gilvizien, ar vinterien. Abaoe ar ragistor e vez graet gant morzholioù.
Un horzh a vez graet eus ur morzhol bras.
Arouez
Arouez ar vicherourien eo ar morzhol war bannieloù ar gomunourien, e-kichen ar falz, arouez ar gouerien.
Kaseg
Ur yezh kasek eo ar c'haseg. Emañ e familh ar yezhoù monek-kmerek ha komzet e vez gant 865 000 a dud e stad Meghalaya, en India. Ur statud ofisiel en deus eno hag implijet e vez el lezioù-barn, er velestradurezh hag er mediaoù. Kasegerien a gaver ivez en Assam hag e Bangladech
Skritur
N'en deus ar c'haseg skritur hengounel ebet. William Carey a glaskas e skrivañ gant ar skritur banglaek etre 1813 ha 1838 hag un niver bras a levrioù a ra gant ar skritur-se, en o zouez ar Ka Niyiom Jong Ka Khasi pe Ren ar C'hasied hag a zo pouezus-tre evit ar relijion hengounel. Ar misioner kembreat Thomas Jones a grogas da skrivañ ar yezh el lizherenneg latinek e 1841, gant un doare-skrivañ levezonet un tammig bihan gant hini ar c'hembraeg. Evel ma oa doare-skrivañ Jones muioc'h diouzh ar yezh eget ar skritur banglaek e voe degemeret buan gant an darn vrasañ eus an dud
Skouer
Ar Pater Noster e kaseg.
Ko Kpa jong ngi uba ha bneng,
long bakhuid ka kyrteng jong me.
Wan ka hima jong me.
Long ka mon jong me ha ka khyndew, kumba ha bneng.
To ai ha ngi mynta ka jingbam jong ngi kaba ha la ka sngi ka sngi.
To map ruh ia ngi ia ki ryngkang jong ngi,
kumba ngi ruh ngi map ia kiba leh sniew ia ngi.
To wat ialam ia ngi sha ka jingpynshoi ruh,
hynrei sumar ia ngi na kaba sniew.
Naba ka jong me long ka hima, bad ka bor,
bad ka burom ruh, ha la ka rta:
Amen.
Killig
Killig a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
919
Diwar-benn bloavezh 919 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 919
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 919
Bagé
Bagé zo ur gumun hag ur gêr e stad Rio Grande do Sul e Brazil. E gevred ar stad emañ, er rannvro Campanha, a-stok ouzh Bro-Uruguay.
Istor
Henvroiz anavezet an tolead eo ar pobloù guenoa, tapé, minuán ha charrúa. Kentañ re wenn an tolead a voe ar Jezuisted en 1690, deuet eus San Miguel, er Misiones Orientales, en ur vro ma ne rae an henvroiz nemet tremen a greder. Savet e voe ganto San Andrés de los Guenoas ha ne badas ket.
Savet e voe ganto ivez ur peniti gouestlet da santez Tekla, merzherez kristen, nepell alese, tost da eienenn ar río Negro.
E 1752 e voe ur vodadeg 600 a dud o kas kannaded, hag en o zouez José Sepé Tiarayú, eus ar  Misiones Orientales, da zileuridi Spagns da c'houlenn diganto ma ne vije ket staget ar c'hornad ouzh Brazil.
E 1773 goude Feuremglev San Ildefonso eo gant gouarnour Buenos Aires Juan José de Vértiz y Salcedo e voe kaset un armead a ouzhpenn mil den da sevel ar fuerte de Santa Tecla, tost da eienenn ar Río Negro, a voe graet gant mein, toullet ur foz 9 metrad ledander ha 2,5 m donder, gant ur voger diavaez a 3 metrad uhelder, mapadas ar c'hreñvlec'h betek aloubadeg an arme bortuglat ha braziliat e 1801, ha neuze eo e voe kroget d'e zismantrañ.
Ibaizabal
thumb|300px| Ar pont Astola war ar stêr Ibaizabal, en [[Abadiño.]]
Ar stêr Ibaizabal (eus ibaia, stêr, zabal, ledan) zo ur stêr eus Bizkaia en Euskal Herria.
Red
C'hoarvezout a ra ar stêr Ibaizabal e-lec'h ma emgav harzoù Bizkaia, Araba ha Gipuzkoa, nepell diouzh Elorrio, eus kengej meur a froud diskennet eus ar menezioù Anboto hag Udalaitz, en Aradennad Kantabrek. Ibaizabal a lavarer eus ar stêr adalek kember ar stêrioù Zumelegi hag Arrazola, e traonienn Axpe Achondo. Redek a ra trema'r gwalarn dre traoienn Ibaizábal, ha treuziñ an Durangaldea. E Basauri e kember gant an Nerbioi. Alese e redont betek Bilbo ma krog aber an Ibaizabal, anvet ivez aber Bilbo, ha mont d'en em deurel er Mor Kantabrek. .
Adstêrioù
Hervez ar bobl eo an Ibaizabal eo brasañ adstêr an Nerbioi, en e lez dehoù. Hervez douaroniourien zo avat eo an Ibaizabal eo ar stêr bennañ, hag an Nerbioi an hini zo adstêr dezhañ en e lez kleiz, hag hennezh eo an doare ofisiel.
Sede adstêrioù an Ibaizabal, a-raok kemberiñ gant an Nervion :
Setu an adstêrioù en aber:
27
780 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 27 goude ganedigezh J.-K.
Gwelet ivez
20er
Varna
Varna (e bulgareg e skriver Варна) zo ur gêr eus Bulgaria, dezhi an trede renk war-lerc'h Sofia ha Plovdiv pa seller eus an 357,198 a dud a oa o chom enni d'an 08.12.2006. Kêr-benn Rannbarzh Varna eo-hi, hag ur porzh a-bouez war ribl ar Mor Du, nepell diouzh lenn Varna. Eus 1949 betek 1956 e oa bet kemmet hec'h anv, ha lakaet Stalin evit plijout da ziktatour an Unaniezh Soviedel.
9 Kerzu
Lidoù
.
Caernarfon
thumb|[[Kastell Caernarfon gwelet eus ar c'hornôg]] thumb|Caernarfon gant ar c'hastell Caernarfon zo ur gêr vihan eus gwalarn Kembre, e kontelezh Gwynedd, brudet he c'hastell hag he mogerioù kozh eus amzer an Normaned.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus Caer (kêr, kreñvlec'h) hag Arfon (bro e-kichen Môn).
Aragón (stêr)
Ar stêr Aragon (río Aragón e spagnoleg hag en aragoneg, Aragoi en euskareg) zo ur stêr eus ar re vrasañ e dourva an Ebro, war e lez kleiz. Eieniñ a ra e traonienn Astun, er Pireneoù, 2 050 m dreist live ar mor. 195 km zo dezhi.
Diskenn a ra eus ar menez a-hed ar saonenn, anvet Valle del Aragón. Treuziñ a ra kêr Jaca ha kemberiñ gant an Ebro e Milagro, e Nafarroa.
Ostreville
Ostreville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Ostreville Churchyard
Mervel a reas e-pad ar Brezel-bed kentañ. Ur soudard gall marvet e-pad ar Brezel-bed kentañ ivez a zo beziet en e gichen .
Abdülmecit Iañ
Abdülmecit I (distaget Abdulmedjit), ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1823, a voe 31añ sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mahmut II ha Bezmialem Sultan.
Ren
Desachet e oa gant sevenadurioù kornôg Europa ha komz a rae galleg flour.
Kenderc'hel a reas gant ar reformoù kroget gant e dad evit lakaat an impalaeriezh otoman da vezañ ur stad modern.
Kemer a reas perzh e brezel Krimea asambles gant Bro-Saoz ha Bro-C'hall a-enep Rusia.
Mervel a reas gant an dorzhellegezh d'ar 25 a viz Even 1861.
Ijinerezh
Pa studier ur raktres pe greantel pe skiantel pe kevredigezhel e tleer plediñ gant meur a doare-ober e-keñver an teknologiezh, an armerzh, an arc'hantañ hag an dud. An ijinerezh eo ar skiant evit lakaat anezho da c'hoari ingal. An ijinour a dlee bezañ gouest labourat gant meur a ostilh pe meur a ardivink hag eo ivez e garg jediñ ha gwiriekaat.
Lakaat disoc'hoù ar skiantoù da dalvezout evit diluziañ kudennoù fetis, greantel pe bemdeziek eo pal pennañ an ijinerezh. Alies e kemer perzh en imbourc'h skiantel an ijinourien, pe dre bleiniañ raktresoù imbourc'h o tennañ d'un dachenn greantel pe dre blediñ gant perzhioù fetis un imbourc'h.
Stummadur an ijinourien
Evit resev un diplom ijinour e c'heller studiañ en ur skol-veur pe en ur skol-ijinourien e-pad 4 pe 5 bloaz.
Morzhol-brezel
Eus anv an arm e teu anv Karl Martel, pa dalveze martel kement ha morzhol e galleg kozh.
Mojenn
Mjöllnir eo anv morzhol an doue Thor e mojennoù Lec'hlenn.
Marz Neustria
En 861 e voe krouet daou varz e Neustria gant Karl Voal, evit difenn ar vro diouzh ar Vrezhoned hag ar Vikinged. E penn pep marz e oa ur markgraf, pe markiz. Diwar vremañ e vo anv eus marz Breizh ha marz Normandi, goude ma ne veze ket roet an anvioù-se en amzer-se, pa ne veze anv nemet eus marz Neustria, ha pa ne oa ket a Normandi c'hoazh. An daou varkiz (an daou jeneral o tiwall ar marzioù) a genlaboure a-wechoù, ha netra ne vire oute a vrezeliñ ouzh an eil enebour pe egile.
Marzh Breizh
Gant Franked ar hag  kantved e oa bet savet marz Breizh. E Le Mans e oa diazezet, hag anvet e oa ducatus Cenomannicus pe Dugelezh Maine. Pegen bras e oa da vat, n'ouzer ket, ha ne seblant ket tennañ tamm ebet da hini ar c'hantvedoù diwezhatoc'h. Unan eus ar varkgrafed brudet a oa anvet Roland, an hini a varvas e Roncesvalles e 778, a voe mojennoù diwar e benn, ha savet dezhañ ar Chanson de Roland, pe Meurgan Roland.
E Roperzh Teurgn da gentañ e voe fiziet adsevel ar marz da ziwall diouzh ar Vrezhoned. Met lazhet e voe e 866, o stourm ouzh ar Vikinged, pezh a ziskouez ne oant ket gwall nec'het gant harzoù na marzoù, hag e kenlaboure an daou varkiz. War-lerc'h Roperzh e voe anvet Huon an Abad, kar da wreg Roperzh.
Konted ar Maine avat a enebe ouzh ar varkized hag a zalc'has war an impalaer Karl Voal kement ha ken bihan ma tennas marz Normandi digant Adalard hag e gerentiad evit e fiziout e konted ar Maine, ha ganto e chomas betek 885.
En 884 eo Karl III a zeuas da vout roue Frankia, hag envel a reas Henri, un uhelad eus Germania, evel markiz evit Marz Normandi, hogen lazhet e voe daou vloaz goude, e 886, er memes bloaz ha Huon an Abad. Neuze e voe anvet Odo Pariz e penn Marz Breizh ha Berengar II Neustria e penn hini Normandi. En 911, gant feuremglev Saint-Clair-sur-Epte e voe roet da Rollon kontelezh Rouen a gresko da vezañ dugelezh Normandi. Kendeuzet e vo neuze ar "marz norman", deuet da vezañ diezhomm, gant ar marz all, hag eus Roperzh Iañ Bro-C'hall e vo graet demarchus a-wechoù, da lavarout eo mestr an daou varz.
Hwicce
Hwicce a oa rouantelezh ur meuriad angl-ha-saoz a glote he zachenn gant hini Eskopti Worcester. En o dalc'h e vije bet kontelezh Worcestershire (nemet an hanternoz anezhi), Gloucestershire (war-bouez Koadeg Dean), mervent Warwickshire ha rannvro Bath.
Un truaj a 7.000 hid a baee, hervez an Tribal Hidage.
Anv Hwicce a lenner en lec'hanvioù evel Wychwood en Oxfordshire, Whichford e Warwickshire, Wichenford ha Wychbury Hill e Worcestershire ha bann Wychavon e Worcestershire.
Istor
Ouzh tachenn meuriad predenek kozh an Dobunni e klot rouantelezh ar Hwicce. Brezhon e oa bet chomet ar rannvro er c'hantved kentañ goude disparti ar Romaned war a seblant hag-eñ e tiskouez bezioù pagan hag añvioù-lec'h o-doa en em staliet Angled er rannvro dija
Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saozon e c'hounezas Ceawlin eus Wessex un emgann e 577 a-enep tri roue brezhon e Dyrham. Aloubet en-defe Gloucester, Cirencester ha Bath. Digant Wessex e skrapas an Angled ar rannvro e 628.Ouzh Penda eus Mercia eñ-defe stourmet Wessex daoust ma ne lar ket ar C'hronik piv eñ-doa gounezet eo gwirheñvel e oa Penda. Gant pennoù arall e oa kevreet, war a seblant, avat, rak ne voe ket staget ouzh Mercia bro gozh an Dobunni. Da rouantelezh waz ar Hwicce ez eas.
Daou vreur e oa moarvat ar rouaned gentañ a anavezer o añv : Eanhere hag Eanfrith. Hervez Bede e oa bet badezet ar rouanez Eafe "en he bro dezhi hec'h unan, rouantelezh ar Hwicce. Merc'h Eanfrith, breur Eanhere e oa. Kristian e oant o-taou, evel o fobl ". An dra-mañ a zamveneg e perc'henne Eanfrith hag Eanhere ar familh roueel hag e oant kristien.
Gant an iliz vrezhon kentoc'h eget gant misio Gregorius III e oa bet gounzet ar Hwicce d'ar feiz gristian moarvat rak netra a lar Bede diwar an dra-se Daoust ma'z eo niverus ar bezioù sakson er vro neus nemet nebeut bezioù pagan ha treuzvevet he-deus an iliz vrezhon ouzh an aloudabeg moarvat. Enni e voent embarzhiet an Angled war a seblant ha n'eo ket dibosubl e oa mesket orin ar familh roueel.
Gant Osthryth, merc'h Oswiu eus Northumbria e oa dimezet Eanhere war a seblant ha mibien he-deus Osric, Oswald ha Oshere Arnodin a reas Osric da gaout un eskop S51 met dindan ren Oshere hepken e voe krouet Eskopti Worcester e 679–80 Hervez ur c'hronik ar e voe choazet Worcester peogwir e oa kêrbenn ar Hwicce.
Goude Oshere e renas e vibien Æthelheard, Æthelweard ha Æthelric. E deroù ren Offa e rene tri breur ar rouantelezh : Eanberht, Uhtred ha Aldred. Goudezo e voe dilezet an titl a roue, war a seblant. Evel un earl hepken eo livet o erlec'hiad Æthelmund a oa bet lazhet en ur brezel gant Wessex
Gwipavaz
Gwipavaz zo ur gumun e Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Penngêr kanton Gwipavaz eo.
Hwicce
Rouaned ar Hwicce
Listenn roueel ebet a liv tiernelezh ar Hwicce. Gallout a reer anavezout añv a-drugarez un niver ag andonoù
Gwipavaz
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Soudard en tirlu e oa. Mervel a reas e miz Even 1940, e-pad an Eil Brezel Bed.
Tud
1946 : Yann-Loeiz Rozeg, skrivagner brezhonek.
Dolgellau
Dolgellau zo ur gêr vihan hag ur gumuniezh en hanternoz Kembre, e Kontelezh Gwynedd, war lez ar stêr Wnion. Gwechall e oa kêr-benn Kontelezh Meirionnydd.
Gevellet eo gant Gwenrann e Bro-Naoned.
Hugh le Despenser
Hugh le Despenser (1286 - 1326), a oa mignon d'ar roue saoz Edouarzh II, brudet da vezañ pluek ha blevek, hag a voe lezet da c'houarn en e lec'h.
Mab pennhêr e oa da Hugh le Despenser, Kont Winchester (an Despenser henañ), ha da Isabella, merc'h da William, navvet kont Warwick.
Tapet e voe an daou labous gant ar rouanez Izabel Bro-C'hall hag he serc'heg Lord Roger Mortimer.
Kondaonet e voe Hugh da vezañ « Hanged, drawn and quartered » da lavarout eo krouget, charreet ha dispennet e gorf gant ar vouc'hal.
E varv
Boureviet e voe dirak an holl d'ar 24 a viz Du 1326, troc'het e galc'h hag e zivgell outañ ha taolet en tan, divouzellet a-raok bezañ lazhet. Chom a reas e benn war ziskouez e-pad ur pennad mat e Londrez.
Liamm diavaez
Dornskrid Froissart diwar-benn marv Hugh le Despenser
Sant-Meven
Sant-Meven a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen. Pennlec'h kanton e oa betek 2014.
Gevelliñ
Gevellet eo Sant-Meven gant :
Ar Folgoad
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant o-daou. Marvet int e miz Eost 1943, e-pad an Eil Brezel Bed.
Ibiz glas
An ibiz glas a zo ur spesad evned, Mesembrinibis cayennensis an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Mesembrinibis an hini eo.
Anvet e voe Tantalus cayennensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned koulz ha pesked, raned (ha loened-dour all).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus douaroù izel Costa Rica da viz Arc'hantina ha Brazil.
Karl Schmidt-Rottluff
Buhez hag oberenn
Karl Schmidt a voe ganet e Rottluff, un distrig eus Chemnitz eo hiziv an deiz. E 1905 e tibabas an anv Schmidt-Rottluff. An arkitektouriezh a studias e Dresden, ha d'ar 7 a viz Even 1905 e voe una eus ar pevar studier (Ernst Ludwig Kirchner, Fritz Bleyl hag Erich Heckel) a grouas Die Brücke e Dresden. Diskouezadeg kentañ Die Brücke a voe aozet e miz Du 1905 e Leipzig. Divodet e voe ar strollad e 1913.
E 1937 e voe lamet 608 eus e livadurioù diouzh mirdioù Alamagn gant an Nazied, hag ul lodenn anezho a voe kinniget ganto da-geñver diskouezadegoù an arz disteraet ("Entartete Kunst"). E 1947 e teuas da vezañ kelenner e Skol-veur an arzoù e Berlin-Charlottenburg. 300 koadengravadur, 105 maendresadenn, 70 engravadur ha 78 moullskeudenn a savas.
Œuf-en-Ternois
Œuf-en-Ternois a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Strollad Komunour Belgia
Strollad Komunour Belgia (izelvroeg: Kommunistische Partij van België, galleg: Parti Communiste de Belgique) a zo bet krouet d'an 6 a viz Gwengolo 1921, dre unanidigezh daou strolladig:
E 1989 e voe rannet ar strollad e daou : Kommunistische Partij e Flandrez Belgia ha Parti Communiste e Wallonia.
Kreizenn nukleel Brenniliz
thumb|290px|Kreizenn Brenniliz. Kreizenn nukleel Brenniliz, e Brenniliz, e Menez Are, e oa ar greizenn nukleel nemeti e Breizh.
Istor
E 1962 e oa bet kroget ar sevel evit ar CEA (Commissariat à l'énergie atomique). E 1967 e voe lakaet war ar rouedad, ma pourchasas 70 MWe betek ma voe ehanet e 1985 ; emañ war zispenn abaoe. D'an 23 a viz Gwengolo 2015 e pegas an tan enni, ur gwallzarvoud hag a voe lakaet d'al live 1 diwar 7 hervez EDF,.
Programmet eo labourioù adalek 2024 evit echuiñ dispennadur ar greizenn e 2041.
Teknologiezh
Heavy Water Gas Cooled Reactor (HWGCR) e oa teknologiezh kreizenn nukleel Brenniliz, da lavarout eo un dazgwereder derc'hanel dre zour pounner (D20) yenaet gant karbon dioksidet.
Sparfell treid berr
Ar sparfell treid berr (liester : sparfelled treid berr) a zo ur spesad evned-preizh deiz, Accipiter brevipes an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Astur brevipes (kentanv) da gentañ-penn (e 1850) gant an naturour rusian Nikolay Severtsov (1827-1885).
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sparfell treid berr en urzhiad Accipitriformes pe Falconiformes.
14 C'hwevrer
Lidoù
Deiziadur henroman : XVI ante calendas Martias / Parentalia 1 = XVIvet deiz kent In Meurzh; Deiz kentañ gouel ar Gerent
Iliz kristen :
Barged (evn)
Ar bargeded a zo evned-preizh renket er c'herentiad Accipitridae.
Spesadoù
E-touez ar bargeded emañ : ...
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bargeded en urzhiad Falconiformes, Ciconiiformes pe Accipitriformes.
Ibiz kribennek Madagaskar
Ar spesad nemetañ eo er genad Lophotibis.
Annez
Brosezat eo al labous e Madagaskar.
Nina
Nina zo ur berranv roet d'ar merc'hed e meur a yezh ha meur a vro. Stankoc'h eo avat e Rusia, er broioù slavek, hag en Italia.
Berranv
Ur berranv evel Mina, Tina, eo Nina. Ur bern anvioù-badez zo berraet e Nina.
Tud all
thumb|[[Nina Bang, politikourez danat]]
C'hoarigan
Daou c'hoarigan zo anavezet:
Bizantion
Bizantion zo :
Bizantion (keoded)
Bizantion (a zo Βυζάντιον e henc'hresianeg, ha Byzantium e latin) a oa anv an drevadenn savet er kantved kent J.-K. gant Gresianed Megara war aod strizh-mor ar Bosfor, etre ar Mor Kreizdouar hag ar Mor Du.
Diwezhatoc'h e teuas Bizantion da vezañ kêr-benn Impalaeriezh roman ar Reter dindan un anv nevez, Konstantinopolis, pe Kergustentin. Diwar an impalaeriezh-se e teuas Impalaeriezh Bizantion.
Distrujet e vo an impalaeriezh-se gant an Durked hag adanvet e voe kêr Vizantion, a zeuas da vezañ Istanbul gante.
Savidigezh
Hervez ar vojenn danevellet gant Stefan Bizantion e vije bet savet ar geoded gant Byzas pe Byzantas (Βύζας pe Βύζαντας), mab d'an nimfenn Keroesa, hag eñ a vije bet ar roue kentañ.
Diodoros Sikilia a ra meneg eus ar geoded pa zanevell istor an Argonaoted  : "« Degouezhet en Hellespontos e touaras an Argonaoted en ur vro ma rene neuze ar roue Bizas en deus roet e anv da geoded Bizantion. »"
Hervez Velleius Paterculus (II, 15) e vije bet savet Bizantion gant tud deuet eus Miletos hag hervez Ammien Marcellin (XXI, 8) gant Ateniz. Ne greder ket ken en displegadennoù-se.
Bremañ e soñjer e oa bet savet gant trevadennerien deuet eus keoded c'hresian Megara. Implij ar rannyezh dorian, bezañs doueoù boutin en div geoded hag ar skeudennadurezh implijet e moneizoù keoded ar Bosforos — tost-kenañ d'ar re implijet e Megara — a gadarna ar martezead-se.
Eusebios Caesarea a lavar e vije bet savet e trede bloavezh an tregontvet olimpiadenn, ar pezh a vefe -667, hervez an deiziadur juluan proleptek.
Mojenn Bizas
Bet e vije Bizas o c'houlenn ali an doue Apollon e Delfi da c'houzout e pelec'h sevel ur geoded nevez. Respontet e oa bet dezhañ "A-dal an dall". D'ar c'houlz-se n'en doa ket intentet ster ar respont met pa zegouezhas er Bosforos e komprenas petra e talveze. War aod Azia-Vihanañ, rag-enep al lec'h m'edo erruet, edo Kalkedon. E ziazezerien an hini a zlee bezañ bet dall pa oant chomet hep gwelet pegen gwell e oa ar vro en tu all d'ar Bosforos p'o doa savet o c'heoded. El lec'h-se e savas Bizantion eta.
Istor
Al lec'h diuzet evit sevel ar geoded a oa ul lec'h strategel hag eus ar re wellañ evit ar c'henwerzh. War riblennoù ur draoñienn anvet ar C'horn-Aour e oa bet staliet ar porzhioù, ar porzh-kenwerzh ha porzh ar morlu.
Bizantion a gemeras dre nerzh tachenn keoded Kalkedon ivez.
Lekitos
Ul lekitos zo ur seurt lestr gresian a veze implijet en henamzer evit mirout eoul, eoul olivez peurgetket. Ur c'horf moan o deus al lekitosoù hag ur skouarn stag ouzh gouzoug al lestr. Al lekitosoù a veze implijet evit oleviñ kelan ar wazed dizimez ha kavet e vez kalz anezhe er bezioù. Ar skeudennoù livet war al listri-se a ziskouez alies ar vuhez pemdeziek pe lidoù. Abalamour ma vezont implijet ken alies e degouezhioù liammet ouzh ar marv hag ar c'hañvoù e c'hallont ivez bezañ kinklet gant skeudennoù eus al lidoù kañv, pe skeudennoù a ziskouez un diouer pe un disparti.
Bizantion (keoded)
Istor
Dont a reas da vezañ ul lodenn eus Impalaeriezh Roma.
Lekitos
Implijet stank e veze al listri-se war-dro ar Vvet kantved kent J.K., daoust ma'z eus bet kavet kalzik fardet a-raok, lod anezhe adalek 700 kent J.K.
Bizantion (keoded)
Istor
Abalamour ma oa tuet gant Pescennius Niger a-enep Septimius Severus e oa bet sezizet ar geoded gant an armeoù roman ha distrujet e oa ul lodenn anezhi e 196 kent JK. Adsavet e voe gant Septimius Severus, deuet da vezañ impalaer, hag ec'h adkavas buan he finbortez. Lec'hienn Bizantion a zedennas an impalaer roman Kustentin Iañ a adsavas anezhi e 330, gant an anv Nova Roma. Goude e varv e voe graet Kergustentin eus ar geoded (Constantinopolis, 'Keoded Kustentin').
Bizantion, pe Kergustentin, a zeuas da vezañ kêr-benn Impalaeriezh roman ar Reter.
922
Diwar-benn bloavezh 922 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Lekitos
Seurtoù lekitosoù
Al lekitosoù a c'hall bezañ rannet e pemp seurt disheñvel :
922
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 922
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 922
Milagro
Milagro, un anv spagnolek a denn d'ar relijion, milagros el liester, a zo:
Milagros, anv-badez
Un anv-badez eo ivez Milagros, n'eo ket diwar anv El Señor de los Milagros (Aotrou ar Burzhudoù), anv ar C'hrist en ilizoù zo, met hini Nuestra Señora de los Miraglos (Itron Varia ar Burzhudoù), ha ne vez roet nemet d'ar merc'hed. Gallout a reer keñveriañ gant anvioù all el liester roet evel anvioù-badez d'ar merc'hed, evel Dolores, ha Mercedes.
Dukark
Dukark (en izelvroeg: Duinkerke, e galleg hag ent-ofisiel: Dunkerque, e flandrezeg kornôgel: Duynkercke, en alamaneg: Dünkirchen, e saozneg: Dunkirk) a zo ur gêr eus Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall. E-barzh an nederlandegva emañ.
Rùm
Rùm (pe Rum e saozneg alies) zo unan eus an Inizi Gall, e Bro-Skos. Bihan eo an enezenn, n'eus nemet un 30 a dud o chom eno, e-kichen kastell Kinloch, en arvor reter.
E-pad ur mare e oa bet anvet Rhum gant ar perc'henn George Bullough, abalamour ma tisplije dezhañ an anv saoznek Rum, a zo anv ar rom e brezhoneg. N'oa ket deuet dezhañ ar soñj da gemer an anv gouezelek gwirion. Kalz inizi bihan all zo e Bro-Skos, hag ar 15vet brasañ eo Rùm.
Annezet abaoe an 8vet milved kent JK ha gant-se e kaver eno roudoù tud a zo eus ar re goshañ en istor Skos.
Gerdarzh
Hervez Haswell-Smith (2004) e vije rakkeltiek anv Rum, pe marteze norsek, pe eus rõm-øy a vije "enezenn ledan" pe eus ì-dhruim
<!-- meaning "isle of the ridge". Ross (2007) notes that there is a written record of Ruim from 677 and suggests "spacious island" from the Gaelic rùm. Mac an Tàilleir (2003) is unequivocal that Rum is "a pre-Gaelic name and unclear". The origins are therefore speculative, but it is known for certain that George Bullough changed the spelling to Rhum, to avoid the association with the alcoholic drink rum. The Nature Conservancy Council of Scotland (the forerunner to Scottish Natural Heritage) reverted to the use of Rum without the h in 1991. ,
In the 13th century there may be references to the island as Raun-eyja and Raun-eyjum and Dean Munro writing in 1549 calls it Ronin, Sea-faring Hebrideans had numerous taboos concerning spoken references to islands. In the case of Rum, use of the usual name was forbidden, the island being referred to as Rìoghachd na Forraiste Fiadhaich — "the kingdom of the wild forest". .
Douaroniezh
Kinloch is at the head of Loch Scresort, the main anchorage. Kilmory Bay lies to the north. It has a fine beach and the remains of a village, and has for some years served as the base for research into Red Deer (see below). The area is occasionally closed to visitors during the period of the deer rut in the autumn. The western point is A'Bhrideanach, and to the southwest lie Wreck Bay, the cliffs of Sgorr Reidh and Harris Bay. The last is the site of the Bullough's mausoleum. The family decided the first version was inadequate and dynamited it. The second is in the incongruous style of a Greek temple. Papadil (Old Norse: "valley of the hermit") near the southern extremity has the ruins of a lodge built and then abandoned by the Bulloughs.
An 1801 map produced by George Langlands identified nine villages: Kilmory to the north at the head of Glen Kilmory, Samhnan Insir just to the north between Kilmory and Rubha Samhnan Insir, Camas Pliasgiag in the northeast, "Kinlochscresort", (the modern Kinloch), Cove (Laimhrige at Bagh na h-Uamha in the east), Dibidil in the southeast, Papadil in the south, Harris in the southwest, and Guirdil at the head of Glen Shellesder in the northwest,.
The island's relief is spectacular, a 19th-century commentator remarking that "the interior is one heap of rude mountains, scarcely possessing an acre of level land" This combination of geology and topography make for less than ideal agricultural conditions, and it is doubtful that more than 10% of the island has ever been cultivated. In the 18th century average land rental values on Rum were a third those of neighbouring Eigg, and only a fifth of Canna's. .
Mean rainfall is high at 1,800 mm (71 in) at the coast and 3,000 mm (118 in) in the hills. Spring months are usually the driest and winter the wettest, but any month may receive the highest level of precipitation during the year. -->
Caerffili
Caerffili a zo ur gêr eus kreisteiz Kembre, gwechall e kontelezh Morgannwg, hiziv e kontelezh Caerffili.
Brudet eo he c'hastell, brasañ kastell Kembre, hag ar fourmaj a vez graet er c'hornad, keuz Caerffili.
An anv
Da geñveriañ ivez gant Kerfili (Bro-Gernev) ha Kastell Kerfili (Bro-Wened) en Breizh.
Rainer Maria Rilke
Ar yaouankiz
Rainer Maria Rilke a zo ganet e Praha d'ar 4 a viz Kerzu 1875. E dad, ofiser en arme, en deus bet un esped micherel dister, hag a echuas e vuhez en ul labourat en un embregerezh trenioù. An emglev etre e dud a zaio war fallaat hag en em disrann a reas ar c'houblad. Ar vamm, Phia Rilke, doueüs ha frink, a bellas diouzh he mab. Rainer-Maria a c'houzañvo ar mank-se e-pad toud e yaouankiz. E oberennoù eus ar prantad-mañ a zo bet levezonet kalz gant an darvoud-mañ. Eus 1882 betek 1890, e zae er skol piarist (skolioù relijiel kenañ) ha goude e skol Sankt-Pölten e Aostria. E 1890 e krogas gant e studioù soudard e skol-uhel milourel Weisskirchen e Moravia. Met rankout a reas kuitaat an arme abalamour da gudennoù yec'hed. Kregiñ a reas e gentañ embannadurioù e kazetennoù 'zo. Met e 1891 e kuitaas ar skol-mañ evit mont en ur skol koñvers e Linz. Goude, e 1892 e tistroas e Praha e lec'h ma tremenas un tamm amzer er skol-veur (a-benn studiañ al lennegezh, an istor, ar brederouriezh hag istor an arz). E 1896 e zeas da genderc'hel e studioù e skol-veur München.
Bloavezhioù gant Lou Andreas-Salome
Er gêr-mañ, e kejas gant Lou Andreas-Salome, ha chom a rejont tost kenañ betek fin o buhez (dindan stumm ur garantez platonel). Kregiñ a reas da vat da skrivañ e gentañ barzhonegoù ha deizlevr Wegwarten, ul levr skignet digoust. Gant Salome e veajas e 1897 eus Wolfratshausen e-kichen München betek bannlev Berlin ma chomas betek 1901. E-pad ar c'houlz-se, e skrivas hag e embannas danevelloù evel Am Leben him(A-hed ar vuhez) pe Zwei Prager Geschichten (Daou istor eus Praha). Etre miz Ebrel ha miz Even 1899, e veajas e Rusia gant Lou hag he gwaz. En em gavout a rejont gant ar skrivagner rusian Tolstoi. Un eil beaj a reas e 1900 ma adwelas ar skrivagner. Goude-se e embannas al levr Vom lieben Gott und Anderes (Istor an aotroù Doue). E 1901, Rilke a zimezas gant Clara Westhoff, un diskibiez eus Rodin. Eus an eured-mañ, e voe ganet ur plac'h d'an 12 a viz Kerzu 1901 anvet Ruth Rilke. Met ar c'houblad a zispartias ur bloaz war-lerc'h. E miz Eost 1902, e zeas kuit da Bariz m'en doa c'hoant da labourat war ul levr diwar-benn Rodin.
Servij evit Rodin
E miz Ebrel 1903, e zeas kuit eus Pariz. Labourat a reas dreist-holl war e levrioù barzhoniezh o tont. Rilke a zo erruet en ur stad e lec'h ma ne ra nemet beajiñ ha labouraat war e oberenn. E 1904 e veajas e Roma hag e Skandinavia. Ar bloavezh goude e dremenas un tamm-amzer e Berlin met mont a reas da vevañ gant Rodin e Meudon evit bezañ e sekretour ha prientiñ un heuliad prezegennoù diwar-benn e implijour. Labourat a reas e-giz-se betek miz Meurzh e lec'h ma tad Rilke a varvas hag e miz Mae, e zarempredoù gant Rodin a zejiont war fallaat. Met en desped da-se e embannas memestra e levr diwar e benn.
Eus ar beajoù hag ar brezel betek fin e vuhez
Etre 1907 ha 1914 e krogas un heuliad beajoù etre Afrika an Norzh, Bro-Egipt, Berlin, Bro-Spagn, Italia ha Bro-C'hall. Met paket-berr eo pa darzh ar brezel: sac'het eo e Bro-Alamagn. Soudardet eo bet Bro-Aostria met dieubet un nebeud mizioù diwezhatoc'h e 1916. Goude ar brezel ec'h adkemeras e vuhez graet gant beajoù, labourioù skritur ha prezegennoù bep an amzer met dreist-holl e Bro-Suis.
E 1922 e echuas Die Sonette an Orpheus (sonedenn da Orfeüs) ha Duineser Elegien (klemmgan Duineser). Met labourat a reas ivez war un droidigezh eus oberenn Paul Valéry. E 1924 e krogas un heuliad sizhunioù tremenet en ospitalioù. Kenderc'hel a reas da veajiñ etre Bro-Suis ha Pariz met d'an 29 a viz Kerzu, e varvas Rilke gant al leukemi.
Nina Rodrigues
Nina Rodrigues zo anv meur a dra:
28
Levroniezh
20er
Fenikianed
Ar Fenikianed a oa diskennidi an Ganaaned ha merdeidi ha kenwerzherien eus ar re varrekañ. Fenikia a oa ur vro en Henamzer a oa dindani Liban hiziv ha lodennoù eus Siria, Israel ha Palestina. Ken abred eget -3000, eus o c'heodedoù emren ez eont war vor da staliañ kontouerien war riblennoù Mor Kreizdouarel ar Reter, en o zouezh Kartada (- 814). Kevezerien e oant gant ar Mikenidi er Mare {archaïque?}, met e oant brudet evel ar verdeerien wellañ.
Orsay
Orsay zo un anv a gaver el lec'hanvadurezh. Bez' ez eo:
Fenikianed
Gwastet eo bet o c'heodeded gant Pobloù ar Mor war-dro -1200, met nebeutoc'h eget Mykenai hag Ougarit. Muioc'h a frankiz e tapas ar Fenikianed e-keñver ar geodeded nes goude m'eo bet harzet an aloubadegoù ha diouzh-se e c'hellint bezañ ar vistri war ar mor nemeto.
Taget eo bet ar Fenikianed gant an Ateniz, gant Naboukadnesar II, gant Darius III, met erfin ez eas Fenikia da get diwar aloubadeg Aleksandr Veur e -332. Eus ar ger gresianeg "phoinix" (ur seurt krogenn anvet mureks ivez) e teu anv ar vro hag ar bobl a c'hell produiñ al liv mouk diwar ar grogen-se. E latin e oe treuzkrivet Phoiniki da Punicii ha diouzh-se ar brezelioù punek (bella punica) renet gant ar Romaned a-enep Kartada.
Hervez Plinius, « Pobl ar Fenikianed en deus gounezet e vrasañ enor p'en deus ijinet lizherennoù an al lizherenneg.».
Impalaeriezh war ar mor
Pa oa strizh kenañ ar c'hompezennoù dindan ar menezioù (aradennad-venezioù Liban hiziv) eo bet rediet ar Fenikianed da glask mont d'ober kenwerzh war ar mor pa tennent gounid bras eus pinvidigezhioù eus o ziriad (gounezerezh menezioù, prenn ar c'hoadegoù, etc...) koulskoude. Tir a zeuas da vezañ ar gêr vrasañ.
Abdülaziz (sultan)
Abdülaziz, ganet d'an 8 a viz C'hwevrer 1830, a voe 32vet sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mahmut II ha Pertevniyal Sultan, ha hanter-vreur Abdülmecit I.
Ren
Nevesaat a reas an arme hag al lestraz otoman.
Orson Welles
Orson Welles a oa sevener-filmoù, sevener pezhioù-c'hoari, komedian, produer, filmbarner amerikan. Ganet e oa d'ar 6 a viz Mae 1915 e Kenosha, e Wisconsin (Stadoù-Unanet). Mervel a reas d'an 10 a viz Here 1985 e Hollywood e Los Angeles diwar un taol-gwad. Orson Welles a vez sellet outañ evel unan eus ar brasañ sevenerien filmoù en istor ar sinema. E film kentañ, Citizen Kane, a zo bet lakaet e renk kentañ roll ar 100 gwellañ film amerikan a-viskoazh. Orson Welles a vez sellet outañ evel ur ramz, ur ramz dibar ken abalamour d'e oberenn er sinema, ken en abeg d'e labour er c'hoariva. Roud e oberenn a zo garanet da vat e-barzh sinema an deiz a-hiziv.
Abdülaziz (sultan)
Ren
Ar sultan kentañ o vont da weladenniñ stadoù all Europa e voe. Mont a reas da gaout pennoù Bro-C'hall, Bro-Saoz, Belgia, Alamagn hag Aostria-Hungaria.
Dindan e ren e voe emsavadegoù bras er Balkanioù.
Orson Welles
Deskadurezh d'an dreistelezh
George Orson Welles a zo bet ganet d'ar 6 a viz Mae 1915 e Wisconsin. Ganet eo gant un droug-kein a c'houzañvas a-hed e vuhez. Ur medisin tost eus ar familh anvet Bernstein a zizoloas abred-kenañ barregezhioù dibar Orson. Ober a reas war e dro e pad yaouankiz Welles. E vamm, bountet gant Bernstein a voe kendrec'het e teufe e he mab da vezañ un arzour hag un dreist-spered uhel. Kresket ha sevennet eo bet gant tud ha ne baouezent ket da lâret dezhañ e rafe traoù ramzel e-pad e vuhez. Tamm ha tamm e teuas ivez da vezañ kendrec'het gant ar mennoz-se. Met diouzh un tu all, ankeniet e oa nompaz bezañ gouest d'ober ar pezh a lavare e dud. Abalamour da-se e labouras atav en un doare start-kenañ. Bernstein a lakas anezhan e darempred abred-kenañ gant un endro arzel. Kejet en deus gant aktourien, dañserien, ha kalz a arzourien all. Ha toud an dra-se pa ne oa nemet 5 pe 6 bloaz. Un tammig diwezhatoc'h e dud a zispartias, met an dra-se ne reas ket kalz a boan da Orson. Adalek ar poent-mañ, e krogas e stummadur war an arzoù : Bernstein a zeske dezhañ ar piano, ar violoñs, deskiñ rae lenn gant c'hoariva Shakespeare, ijin a rae troioù strobineller, deskiñ a reas ar pezh-c'hoari King Lear dre eñvor, ha kement'zo... Met e vamm a varvas diwar ur c'hleñved pa ne oa Orson nemet 9 bloaz. Kaset e oa neuze gant e dad d'an Todd School pa oa 12 vloaz. Sebezet gant e varregezhioù, rener er skolaj a fizias ur garg pounner e Welles : ober war dro holl bezhioù-c'hoari ar skol. Betek e bemzek bloaz e oa tu gwelet anezhañ o c'hoari e-barzh Richarzh III, Dr Jekyll ha Mr Hyde, Marcus-Antoninus, Androkles ha Jezuz-krist. Gounit a reas ur prizh evit e labour leurennañ evit ar pezh-c'hoari Julius Caesar. Da 16 bloaz ez eas da Zulenn evit c'hoari er "Gate Theatre" e lec'h ma lakas an dud da grediñ e oa un den koshoc'h (labouret en deus kalz war e vouez) ha brudet war leurennoù New-York. Rener ar c'hoariva a voe touellet ha reiñ a reas da Welles tudenn ur yuzev kozh, an tasmant e barzh Hamlet. Diskouez a reas barregezhioù war al livañ, an tresañ, ar strobinellañ, mestroniañ a rae kazimant tout an teknikoù disheñvel eus ar c'hoari hag eus al leurennañ.
Abdülaziz (sultan)
Ren
Abalamour da gudennoù bras e mererezh arc'hant ar stad e voe graet freuz-stal gant an impalaeriezh ha skarzhet e voe Abdülaziz diouzh an tron d'an 30 a viz Mae 1876. En e blas e voe lakaet e niz Murat.
D'ar 4 a viz Even 1876 e voe adkavet korf Abdülaziz, troc'het gwazhied e arzorn gant sizailh. Ent-ofisiel e voe disklêriet e oa un emlazh met buan e redas ar vrud e oa bet muntret.
Orson Welles
Ar prantad amerikan
Distreiñ a reas d'ar Stadoù-Unanet e lec'h ma krouas ar Mercury Theatre, ispisializet war William Shakespeare. C'hoari a rejont pezhioù-c'hoari ha romantoù er skingomz. Leurennañ a reas Macbeth en ur lec'hiañ an istor e Tahiti, gant c'hoarierien a oa holl a ouenn du. An dra-se zo bet graet gant Welles a-benn ma vefe tu da c'hoarierien du da labourat war ur pezh-c'hoari ha tudennoù uhel. D'an 30 a viz Here 1938, spontañ a reas Amerika a-bez en ur lakaat da grediñ e oa aloubet an douar gant annezidi Meurzh, en ur c'hoari Brezel ar bedoù er skingomz. Buan ha buan e krogas Welles da zedennan tud Hollywood. C'hoant o doa da vezañ perc'henn war an dreist-spered-mañ. Kregiñ a reas Orson da labourat evit an RKO e lec'h ma vo roet dezhañ ur frankiz dibar e-kenver an arz hag an arc'hant. Den n'en doa bet kement a draoù evit seveniñ e gentañ film.
Gant Herman Mankiewicz e labouras war senario ar film a deuio da vezañ Citizen Kane, en ur gemer harp war istor buhez unan eus pennoù ar mediaoù er Stadoù-Unanet: William Randolph Hearst. Strollad ar Mercury a-bezh zo enouestlet evit ar c'hoari. Welles a skrivas ar senario, seveniñ ha c'hoari a reas e-barzh. Orson Welles en deus bet c'hoant da guzhat istor ar film d'an dud a oa en diavaez eus skipailh ar raktres. Met Hearst a deuas a-benn da welet ar film a-raok ma vefe skignet e sinemaoù ar vro. Ha goude-se e klaskas distruj film Welles oc'h implijout holl ar galloud en doa a-benn lakaat ur gwask war gein kevredigezhioù sinema Hollywood. Orson Welles a oa bet tost da goll e film. Hearst en doa kazi kendrec'het pennoù an RKO:: kinnig a rae prenañ holl gopiennoù ar film a-benn distrujan anezho. Met goude ur prantad stourm etre Herst, Welles hag Hollywood, ar film a zo bet skignet memestra. An dezvarnourezh amerikan zo a-du evit lâret eo ur film dreist e-keñver an holl savpoentoù. Memes gant bravañ komzoù tud eus ar micher, ar film a zisacho nemet un nebeud tud. Met goude an oberenn-mañ en deus kollet Welles ur frankiz ober na adkavas james.
Morerer
Ar morerered eo evned-preizh ar genad Haliaeetus.
Orson Welles
Ar prantad amerikan
Kerkent ma oa echu gant e film kentañ, e krogas da labourat war e film nevez diwar ul levr: The Magnificent Ambersons. Met neuze e voe roet nebeutoc'h a frankiz dezhañ. Seveniñ a reas ur film klaseloc'h, a vo skignet e kalz a lec'hioù met ne'z aio ket kalz a dud d'e welet. Ar c'hwitadenn-mañ a goustas kalz a arc'hant d'an RKO, muioc'h c'hoazh eget Citizen Kane. Met a-benn ar fin, The Magnificient Ambersons zo an trede film sevenet gant Welles ha pas an eil. Etre an daou, e reas It's all true, ur film daonet ne vo skignet na peurechuet morse e-pad buhez Orson Welles. Ar film-mañ a zo bet kroget e 1941 e Mec'hiko. E-penn kentañ It's all true a gonte pevar istor disheñvel (diwar ar pevar, daou oa bet tennet eus danevelloù Robert Flaherty): istorioù divroidi anezhe, ur soner jazz e New Orleans, hag all... Met ar fed ma kroge ar Stadoù-Unanet da vrezeliñ a cheñchas mont-en-dro ar raktres penn-da-benn. Goude kalz a gudennoù, ar film en em dreuzfeurmas en ur film su-amerikan: an temoù hag ar sujedoù a voe diazezet diwar-benn Brazil ha gouelioù Rio. Hag adalek ar poent-mañ al labour war ar film a yeas war washaat: kudennoù gant gouarnamant Brazil, cheñchamant rener en RKO,... Met Welles a zeuas a-benn da gendrec'hiñ ar gevredigezh produiñ da reiñ dezhañ 12000 metrad pelikulenn gwenn ha du. E-pad c'hwec'h sizhun ne baouezas ket da filmañ. Siwazh ez eas ar film da get ha ne voe implijet morse evit e sevel. An RKO a broduas un nebeud skouerennoù hep skignañ anezho. Welles en em glevas gant ar gevredigezh produiñ ha kinnig a reas reiñ un dregantad eus gounidoù Citizen Kane. Met an RKO a zilezas ar film ha nac'has reiñ arc'hant evit e beurechuiñ.
Morerer
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar morerered en urzhiad Falconiformes, Ciconiiformes pe Accipitriformes.
Orson Welles
Ar prantad amerikan
Komprenet e vez gwelloc'h perak eo aet e zarempredoù gant an RKO war fallaat. A-benn kaout arc'hant evit e raktresoù e rankas c'hoari e-barzh kalz a filmoù disheñvel. A-du arall e timezas gant Rita Hayworth d'ar 7 a viz Gwengolo 1943. Ar broduerien a ginnigas dezhañ seveniñ ar film The Stranger (1946), war an diviz ma toujfe d'ar senario skrivet gant John Huston avat. Asentiñ a reas hag ober a reas ur film polis gant ur blaz disheñvel penn-da-benn diouzh reoù ar prantad. Resev a reas priz ar gwellañ film e Venezia hag Oscar ar gwellañ senario. Welles a roas da Charlie Chaplin ar mennoz da seveniñ ur film diwar-benn an afer Landru, anvet Monsieur Verdoux. Chaplin a adskrivas ar senario, reiñ a reas 5000 dollar dezhan ha skrivet e voe anv Orson Welles e-penn kentañ ar film.
E 1947, seveniñ a reas evit ar gevredigezh Columbia The lady from Shanghai, ur film hag a ziskouez mat an darempredoù stenn hag iskis etre Orson Welles ha Hollywood. The lady from Shanghai a brou deomp pegen stag e oa Welles ouzh ar gened. Met evel boaz ar film n'eo ket bet plijet d'an dud ha goude an taol-mañ, Hollywood a nac'ho labourat gant Welles.
Ar memes bloaz, goude m'eo bet skarzhet diouzh kompagnunezhioù Hollywood, e krogas da labourat war e film nevez, Macbeth. Mont a ra e darempred gant ur gompagnunezh dizalc'h ispisializet war ar filmoù western. Kuzhat a ra paourentez an endro hag ar binviji implijet en ur lakaat e plas ul latar a vez gwelet war hogos holl arvestoù ar film. An dra-se a roas d'ar film ur blaz hag un aergelc'h iskis hogoz faltaziek. An alkimiezh etre an dilhad, an doare da c'hoari, da filmañ hag an holl elfennoù, a-benn krouiñ ur spered hag un aergelc'h diamzer ha peurbadus er film a ra dioutañ unan eus bravañ pezh-c'hoari Shakespeare lakaet er sinema. Welles a zo deuet a-benn da echuiñ ar film en 21 devezh! Bloaz goude, Jean Cocteau a lâras dioutañ e oa ur film "milliget", gant "une force sauvage et désinvolte". Met ur wech ouzhpenn e tisplijo d'an dud, marteze abalamour d'ar fed m'o deus implijet Orson Welles hag an aktourien all pouez-mouezh Bro-Skos pe abalamour d'an doareoù iskis implijet gant Welles evit seveniñ e film.
Prantad european
Rankout a rae adalek an darvoudoù-mañ, poaniañ evit kavout peadra d'ober e filmoù. C'hoant en doa da genderc'hel war roudoù Shakespeare o sevenniñ ur wech ouzhpenn unan eus e bezhioù-c'hoari brudetañ : Othello. E-pad pevar bloaz e labouras en un doare diaes-kenañ (al labourioù o deus paouezet dek gwech abalamour da gudennoù arc'hant). Filmañ a reas e kalz lec'hioù evel Venezia, Roma, hag e kalz lec'hioù disheñvel all en Italia pe e Maroko. Ar film en do ur priz e festival Cannes.
Un nebeut amzer goude, e 1955, e sevenas Mr.Arkadin-Confidential Report (gant ar memes spered ha Citizen Kane). Met rankout a reas c'hoari e-barzh kalz filmoù en Europa ha dreist-holl e Bro-c'hall. Filmoù e giz Paris brûle-t-il?, Si Versailles m'était conté hag e barzh Napoléon sevenet gant Sacha Guitry. En em glevout a rae mat-kenañ gant an den-se, abalamour d'o zachennoù dudi boutin evel ar c'hoariva, ar skingomz pe ar sinema ha memes o doareoù da welet an traoù.
E 1958, e sevennas Touch of evil, a-drugarez da Charlton Heston. An den en doa kalz a c'halloud e pad ar bloavezhioù 50-60 en deus lâret ne c'hoarife e barzh ar film nemet ma vefe sevenet gant Orson Welles. Setu Welles distro da Hollywood evit an oberenn diwezhañ a reas enno. Ur film-polis eo, istor daou archer oc'h en em gannañ e kichenn an harz etre ar Stadoù-Unanet ha Bro-Mec'hiko. Ar film a blijo da dout an dud ha memes d'ar broduerien (bep noz e sellont ouzh labour Welles, rak gwelet fall e vez ar sevener atav). Kinnig a rejont dezhañ neuze ur gevrad pemp bloaz evit sevel pevar film. Met ur wech echu ar film penn-da-benn, e cheñchas soñj, marteze abalamour d'ar fed ma ne oa ket re blijet ar broduerien gant ar fent implijet gant Welles.
E 1959, e krogas da labourat war ur film na welas morse echuet : Don Quic'hotte. E-pad seiz vloaz, ne baouezas ket da glask arc'hant evit kenderc'hel e oberenn. Seiz vloaz implijet da redek war-lec'h un huñvre (ret eo gouzout n'eo ket Orson Welles ar sevener nemetañ en deus huñvreet eus Don Quic'hotte, Terry Giliam a glaskas ivez sevel ur film diwar e benn). E 1963 e sevennas Ar prosez, tennet eus levr Franz Kafka. Ur film e lec'h ma c'hoarias Orson Welles e-unan. Tri bloaz goude e savas Chimes at Midnight, ur meskaj eus kalz pezhioù-c'hoari eus William Shakespeare. Ober a reas eus tudenn Falstaff (un dudenn gant ur pouez bihan e barzh istorioù Shakespeare) unan a gentañ renk. Goude-se, Welles a sevenas F for Fake, ur preder diwar-benn arz ar sinema, ar c'hoari ha dre vras galloud ar skeudennoù. E labour diwezhañ kaset da bennvat a vo Filming Othello, ur film savet evit ar skinwel, a zo bet skignet memestra er sinema, ar pezh a ziskouez galloud skeudennoù Orson Welles.
Bilañs ha fin ur vuhez
E-pad holl e vuhez en eus ranket Welles c'hoari e-barzh kalz a filmoù all estreget e re. Filmoù o deus lakaet anezhañ da vezañ brudet kement hag e filmoù : An trede den, Si Versailles m'était comté..., Napoleon, Moby Dick, Ar Vikinged, Austerlitz, Paris brûle-t-il?, ha kement zo... E fin e vuhez e voulc'has kalz filmoù chomet dianavezet ha na c'hellas ket echuiñ: Filming the trial, The Dreamers, ha kement zo. Komz a reas e-pad pell eus e raktres da seveniñ ur film diwar Ar roue Lear, met ket er memes doare hag Othello pe Macbeth. C'hoant en doa da sevel ur film war ur skeul bihanoc'h, hep re a lec'hioù filmañ met evel kalz eus e huñvreoù eo chomet hep disoc'h fetis abalamour d'ar c'hudennoù arc'hant evel boaz. E-pad un nebeud mizoù a-raok e varv e seblante bezañ distroet e metoù Hollywood: komz a rae e-barzh abadennoù skingomz, mont a rae d'an talk-showioù ha kement zo. Mervel a reas hep trouz d'an 10 a viz Here 1985. Ar gwashañ zo bet marteze pa oa marvet a oa gwelet e oa ul lodenn vras eus an dud a oa deuet d'e interamant a oa tud hag o doa nac'het outañ reiñ arc'hant evit sevel e filmoù e-pad tout e vuhez.
E verc'h a glaskas adober e filmoù diwar patromoù ha notennoù laosket gant Welles, ha ket leuskel e oberenn boureviet gant ar c'hompagnunezhioù sinema didruez gant oberenn Orson Welles. A-drugarez d'an dra-se ez eus tu hiziv an deiz da gaout dvdoù eus e filmoù "milliget" evel Don Quic'hotte, It's all True, hag eus kalz eus e filmoù gant ar framm a oa bet prederiet gant he zad.
Orson Welles hag e arzoù
Welles zo deuet a-benn, dre e arz, da lakaat e plas ur sell fin ha lemm war hor bed. En e filmoù en deus lakaet war wel prederioù diwar-benn meur a dra, evel ar galloud. Ur galloud a lak an dud da dreiñ da sod (Citizen Kane, Macbeth,...). Ur galloud tapet hogos bepred dre ar feulster. Ur preder diwar-benn ar sekred. Sekredoù ar re galloudus (Citizen Kane, The Magnificient Ambersons, The Lady From Shanghai, Mr. Arkadin,...), sekredoù an dorfetourien hag an dreitourien (The Stranger, Othello,...), sekredoù ar stad (The Trial, Macbeth,...). Ouzhpenn e sujedoù preder, Orson Welles en deus lakaet ar sinema da gemm penn da benn gant e zoareoù nevez da filmañ, da leurennañ, ha da implijout ar sklêrijenn. Eus Citizen Kane, e gentañ film, e vez lâret eo alc'hwez sinema an XXvet kantved, ken bras ha pouezhus eo bet e levezon. E oberenn a zo, sur awalc'h, unan eus an oberennoù founnusañ ha pinvidikañ eus bed ar sinema.
Agnes Merania
Agnes Merania, pe Agnes Andechs (1180 -1201 e Poissy), a oa ur briñsez eus Merania, pried ar roue gall Fulup II an Aogust. Merc'h e oa da Berthold IV Merania, dug Merania, ha da Agnes Wettin, anvet ivez Agnes Rochlitz.
Murat V
Murat V, ganet d'ar 21 a viz Gwengolo 1840, a voe 33vet sultan an impalaeriezh otoman.