cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rieti
Rieti zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Kêr-benn proviñs Rieti eo a gêr.
Impalaerien Bizantion
Setu amañ roll Impalaerien Bizantion pe Impalaerien roman ar Reter. 'Basileus e voe o zitl ' adalek amzer Heraclius
Anvioù
Ur gwall gudenn eo anvidigezh impalaerien ar Reter en hon amzer, abalamour ma n'eo ket ken splann-se pegoulz e echu an Impalaeriezh roman ha pegoulz e krog Impalaeriezh Bizantion. E-kerzh an e c'hoarvezas rannidigezh an impalaeriezh roman, met ne badas ket pell ar rannidigezh-se, na ne badas Detrarc'helezh Diocletian savet e 284. Se zo kaoz n'eus ket a savidigezh nag a saver da Impalaeriezh Bizantion.
Raymond de Peñafort
Brudet eo evit bezañ bodet a renket diwar c'houlenn ar Pab Gregor IX lezennoù ha dekredoù niverus an Iliz.
Impalaerien Bizantion
Anvioù
Un nebeud impalaerien avat a verk kemmoù bras pe vrasoc'h hag a sikour da gompren an emdroadur.
Raymond de Peñafort
Al lezennaoueg iliz kentañ eo o vezañ bet embannet ent-ofisiel gant ur Pab e 1234. Anavezet eo didan an anv a Decretales Gregorii.
Dilennet ee voe mestr urzh an dominikaned e 1238. Embann a reas reolennoù an urzh a dalvezas betek 1924.
Impalaerien Bizantion
Tierniezh Palaiologos (en harlu)
N.B. Istorourien zo a laka an eil pe egile eus kenimpalaerien Kustentin e-barzh listennad niverennet an impalaerien, ha neuze e teu Dragases da vezan an.
Raymond de Peñafort
Reiñ a reas e zilez e 1240. Embann dornlevr kentañ an Inkizision e 1242.
Laket eo bet war roll Sent an Iliz Katolik e 1601 gant ar Pab Klemañs VIII. Lidet e vez d'a 7 a viz Genver.
Pedro Iañ Portugal
Pedro Iañ (Coimbra 1320-1367 Estremoz), eizhvet roue Portugal, a oa mab d'ar roue Afonso IV ha da Beatriz Kastilha e bried. Lesanvet e voe O Justiceiro, hag ivez O Cruel, O Cru, O Vingativo, abalamour d'an nerzh a lakaas en e zial goude muntr e serc'h Inês de Castro, hag ivez O-Até-ao-Fim-do-Mundo-Apaixonado (an hini orgedet ken fin ar bed).
Ne oa ket o ren c'hoazh pa oa bet dimezet d'an infantez aragonat Constanza Manuel de Villena. E-touez dimezelled ar rouanez e kavas ur plac'h yaouank, Inês de Castro. Bec'h a savas abalamour dezhi etre tad ha mab. Muntret e voe an dimezell, marteze war urzh ar roue Afonso IV en 1355. Kavet e voe daou eus ar vuntrerien, ha lazhet kriz e voent.
Hervez ar vojenn e vije bet dizouaret korf Inês ha kurunennet, ha lakaet an holl uhelidi da bokat d'he dorn.
Daou vez a voe savet e nev manati Alcobaça evit ma c'hallfe an daou garedig, da goulz deiz ar varn, en em welout kenkent ha savet a varv da vev.
N'eas ket an traoù war wellaat etre roue hag infant goude se: div wech e kemeras Pedro an armoù a-enep d'e dad.
Mervel a reas Afonso e 1356.
Roue
Kerkent ha kurunennet Pedro en 1357 ec'h embannas ar roue yaouank e oa bet dimezet da Inês ur pennadig a-raok he marv hag e felle dezhañ e vije graet rouanez Portugal anezhi. Daoust da se n'eus roud ebet skrivet eus eured ebet.
Gant Aragon e reas brezel da Rouantelezh Kastilha.
Roue e voe adal 1357.
E vab Fernando a renas war e lerc'h.
Dimezioù ha bugale
Dimeziñ a eure da Constança Manuel, merc'h da João Manuel de Castela, ha tri bugel o doe:
Addimeziñ a reas da Inês de Castro (1320 - drouklazhet e 1355) ha pevar bugel o doe:
Emgann Tanga
Emgann Tanga, lesanvet Emgann ar gwenan, a oa bet ur c'hwitadenn veur gant un nerzh kas savet gant Indianed lu Rouantelezh-Unanet pe nerzh "B" dindan urzhioù ar Major Jeneral A.E. Aitken da aloubiñ Reter Afrika dindan beli Alamagn (Tanzania hiziv-an-deiz dreist-holl) e-pad ar C'hentañ Brezel-bed. Harpet e oa bet an nerzh-kas se gant un nerzh all "c" anezhi a voe talet ivez e menezioù Longido ul lodenn izel d'ar C'hilimanjaro.
Bez e voe ar c'hentañ emgann bras eus ar brezel e Reter Afrika. An nerzhioù Unanet kalz galloudusoc'h a voe riñset gant nerzhioù munut Alamagn savet gant Askari ha nebeut emezelidi trevadennel dindan urzhioù al Letanant Koronal Paul von Lettow-Vorbeck.
Eglwys Newydd
Eglwys Newydd (iliz nevez) zo anv daou lec'h e Kembre:
Stromboli
Stromboli a zo un enezenn vihan hag ur menez-tan e Mor Tirrenia, er-maez da aod norzh Sikilia. Unan eus tri menez-tan bev Italia eo Menez Stromboli. Menez Stromboli a dap 926 m a-us da live ar mor, met e gwirionez e tap 2 000 m a-us da live strad ar mor. Unan eus an Inizi Eolian eo. Etre 400 hag 850 a dud a zo o chom en enez.
Petrella Salto
Petrella Salto zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Citlaltépetl
Citlaltépetl (e nahouatleg "citlal(in)" « steredenn » ha "tepētl" « menez »), anvet ivez pikern Orizaba, zo ur menez-tan eus Mec'hiko, lec'hiet war an harzoù etre ar stadoù Puebla ha Veracruz. Gant 5,636 m eo menez uhelañ ar vro ha menez-tan uhelañ Norzhamerika ha dre-se unan eus seizh beg volkanek ar bed.
Cornelia Cinna
Cornelia Cinna (Cinnilla) (war-dro 94 kent JK ; 68 pe 69 kent JK) a oa merc'h da Lucius Cornelius Cinna, unan eus pennoù kostezenn Caius Marius. Dimeziñ a reas en 83 kent JK da Julius Caesar.
Ur verc'h o doe, Julia, a zimezas da Pompeius en 60 kent JK.
Crucornau
Crucornau (saoznekaet e Crucorney) zo ur gumuniezh eus Kembre, e Sir Fynwy.
Cionn Mhálanna
Cionn Mhálanna (Malin Head e saozneg ) zo ur beg-douar e hanternoz Iwerzhon, an hini norshañ eus an enezenn, e kontelezh Dún na nGall. Dek kilometr dioutañ, pelloc'h er mor, emañ an enezenn anvet Inis Trá Tholl.
Crucornau
Emañ en hanternoz ar gontelezh hag enni emañ kêriadennoù Llanfihangel Crucornau, Pandy, Cwm-iou ha Llanddewi Nant Hodni. E-touez ar monumantoù a zo da welet er c'hornad, emañ rivinoù prioldi Llanddewi Nant Hodni.
Cionn Mhálanna
Beg pellañ ledenez Inis Eoghain eo Cionn Mhálanna. War ar beg-douar ez eus ur savlec'h hinouriezh ha barradoù-avel kreñv a weler eno alies, betek an nerzh 12 war skeul Beaufort. Ar gorventenn greñvañ zo bet gwelet eno biskoazh a oa d'ar 16 a viz Gwengolo 1961, pa oa bet an avel o c'hwezhañ betek 181,5 km/h.
Crucornau
E 2011 e oa poblet gant 1,201 a dud, ha 109 anezho (9,3%) a oa kembraegerien.
Cwmbrwyno
Cwmbrwyno zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Melindwr, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 155 km eus Kerdiz.
Fernand Guériff
Fernand Guériff, bet ganet e Sant-Nazer d'an 9 a viz Ebrel 1914 en un tiegezh a voraerien hag aet d'an Anaon er memes kêr d'an 29 a viz Genver 1994, a oa un istorour, ur sonaozer, ur c'herzoniour, un etnogerzoniour hag ur c'helenner breizhat.
Tynewydd
Ur gêriadenn e Rhondda Cynon Taf eo Tynewydd, e rann uhelañ Cwm Rhondda e-kichen Blaencwm.
Pescorocchiano
Pescorocchiano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Paganico Sabino
Paganico Sabino zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Wesley Sneijder
Wesley Benjamin Sneijder, bet ganet d'an 9 a viz Mezheven 1984 en Utrecht (Izelvroioù), zo ur melldroader etrebroadel izelvroat.
Kib vell-droad ar bed
Kreizer e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en deus perzh e tri dalc'h :
Verdun (Meuse)
Verdun zo ur gumun eus Bro-C'hall, en departamant Meuse, er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. Brudet eo en istor evel kêr Feur-emglev Verdun (e 843), ma voe rannet impalaeriezh Karl Veur. Staget e voe ouzh Bro-C'hall e 1648 dre Feur-emglev Westfalen. Meur a seziz a voe graet warni, hag ouzhpenn un emgann Verdun zo bet.
Ardamezioù
Skoed Verdun zo da lenn evel-henn ː "en glazur, e gêr mogeriek en aour, mogeriet en sabel"
Istor
Verdun a oa ur gêr, pe ur c'hreñvlec'h eus an drevadenn Mediomatrici.
Feur-emglev 843, anvezet "Peoc'h Verdun", etre mibien Louis-le-Débonnaire.
Aloubet gant Othon-Veur, Verdun a zo neuze ur gêr eus an impalaeriezh alaman.
Adstaget ouzh rouantelezh gall gant Herri II e 1552.
Ac'hubet gant ar Brussianed e 1792, epad 43 deiz.
Eduardo Gonçalves de Andrade
Eduardo Gonçalves de Andrade (pell anavezetoc'h evel Tostão), bet ganet d'ar 25 a viz Genver 1947 e Belo Horizonte (Minas Gerais, Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian.
Meur a lesanv a voe tapet gantañ a-hed e vicher : Mineirinho de ouro, Rei Branco ha Vice-rei.
Kib vell-droad ar bed
Araoger e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh Tostão e daou zalc'h :
Mylor
Mylor zo un anv-den hag un anv-lec'h e Kernev-Veur.
Óengus Óg
Óengus, pe Aengus, a oa, e gwengelouriezh Iwerzhon, unan ag an Tuatha Dé Danann, hag a enkorfe ar yaouankiz (sed aze perak e vez graet Óg, "yaouank", anezhañ), ar garantez hag an awen barzhoniel. Mab Dagda ha Bóand eo Óengus, ha klotañ a ra gant an doue kembreat Mabon hag ar Maponos galian. Ur perzh a bouez en deus er gwengeloù.
Anv
En heniwerzhoneg e vez graet Óengus pe Oíngus anezhañ ha kavout a reer meneg ivez eus Oinogus e Vita Columbae (Buhez Sant Koulman) gant Adomnán. Ag ar c'hentkeltieg e teu ha talvout a rae "nerzh gwir". E skridoù Dindsenchas, ag ar grennamzer, e lenner e talv kement hag "ar cʼhoant nemetañ", hag e vamm Bóand a roas an anv-se dezhañ rak he eured gant an Dagda a voe he c'hoant nemetañ. Áengus, e veze graet anezhañ e krenniwerzhoneg, hag Aonghus, pe Aonghas, en iwerzhoneg a-vremañ.
Cwmerfyn
Cwm-erfin zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trefeurig, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 161 km eus Kerdiz.
Cwmcoednerth
Cwmcoednerth zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Penbryn, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 110,4 km eus Kerdiz.
Rishi Sunak
thumb|Rishi Sunak Rishi Sunak, ganet d’an e Southampton, zo ur politiker saoz, ministr kentañ ar Rouantelezh-Unanet abaoe miz Here 2022. Aet e oa da vinistr pennañ pa oa bet roet he dilez gant Liz Truss d'an goude bezañ kollet fiziañs an Tories.
Nespolo
Nespolo zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Ixtaccíhuatl
Ixtaccíhuatl (e nahouatleg ixtac « gwenn » ha cíhuatl « merc'h ») zo ur menez-tan eus Mec'hiko gant 5,230 m uhelder.
Ar c'hentañ wech ma oa bet pignet ar menez a voe er bloavezh 1889. goude enklaskoù arkeologel ez eus bet kavet prouennoù e oa bet dija an Azteked ha sevenadurezhioù all o pignat ar menez. Ar menez bihanañ eo eus Mec'hiko o kaout erc'h ha skornegi dibad.
Daouzek krennlavar flamank
Daouzek krennlavar flamank zo un oberenn gant Pieter Brueghel gozh en 1558. War ziskouez emañ er Mirdi Mayer van den Bergh en Antwerpen. Sinet eo  "15(5)8 BRVEGHEL".
An ti Satanazet
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr bet embannet e 1944 An Ti satanazet zo ur romantig brezhoneg gant Jakez Riou, savet etre 1930 ha 1931 hag embannet en ul levr e 1944 gant Skridoù Breizh.
Istor
Er gazetenn bemdeziek Le Courrier du Finistère, e 1930 ha 1931, an hini eo e oa bet embannet, da gentañ-penn, an ugent pennad a ya d'ober troioù-kaer an daou genderv-kompez Job ha Lom.
Ar romant
Emañ Job ha Lom o chom e kêr Lanurgad ha krediñ a ra dezhe eo beuzet Herri, o eontr. Ha diwar neuze ne bado ket an daou istrogell gant ar c'hoant lakaat o c'hrabanoù war an hêrezh... evit d'o moereb bezañ bev c'hoazh ha yac'h-pesk.
Ar pennadoù
Setu an ugent pennad :
Julian
Julian zo un anv-badez saoznek, deuet eus al latin Julianus, hag a glot gant Juluan e brezhoneg. A-wechoù e vez skrivet Julien, hep kemm ebet en distagadur saoznek.
NGC 7090
NGC 7090 a zo ur c'halaksienn droellennek, kavet war-dro 30 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg an Indian.
Gonfalon an Iliz
Ar Gonfalon pe  Banniel an Iliz Santel Roman  (Gonfalone della Chiesa en italianeg) a oa arouez ren speredel an Iliz katolik er bed a-bezh. Bepred ez ae da-heul ar pab en e veajoù, hag en abadennoù war an ton bras, hag en emgannoù.
Gant ar gonfalonier e veze douget ha diwallet.
Dol-y-pandy
Dol-y-pandy zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Melindwr, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 116 km eus Kerdiz.
Alanik al Louarn
Alanik al Louarn pe "n'euz den fin n'en deuz e goulz", zo ur pezh-c'hoari gant Yann-Vari Perrot: Pez c'hoari plijadurus rimet e daou Arvest, Brest, Moullerez "Ar c'hourrier", 1905. Savet eo diwar ar pezh gallek krennamzerel "La Farce de maître Pathelin".
Morro Reatino
Morro Reatino zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Sceilig Bheag
thumb| Sceilig Bheag , gwelet eus [[Sceilig Mhichíl.]] Sceilig Bheag (hervez an iwerzhoneg pe Little Skellig (hervez ar saozneg) zo unan eus an div enezenn a ya d’ober enezeg Na Scealaga, en Iwerzhon.
Emañ Sceilig Bheag war-hed 15 km er mervent da aodoù Kontelezh Ciarraí. Ur garreg uhel ha serzh eo, a sav betek 134 metr a-us ar mor. Enni e neizh brasañ trevadenn morskouled Iwerzhon, gant 22 500 koublad e 1993. Ken niverus int ma seblant ar roc’h bezañ gwenn ganto. Ur gwarezva evned eo an enezenn abaoe meur a vloaz, ha reiñ a ra bod ivez da spesadoù all (boc’haned, torted, ereved...).
Montasola
Montasola zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Montopoli di Sabina
Montopoli di Sabina zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Lannwydhek
Lannwydhek (kerneveureg, Mylor e saozneg) zo ur barrez en arvor kreisteiz Kernev-Veur.
Cossutia
Cossutia a oa ur Romanez eus ar Iañ kantved kent JK. Eus he ziegezh ne ouzomp netra nemet e oa Gens ar g-Cossutii, eus noblañs marc'heien Roma, a orin eus Korintos.
Pried kentañ Julius Caesar e oa. Hervez Suetonius e voe prometet da Julius Caesar war-dro -84, pan edo-eñ en toga praetexta. Bugel ebet n'o doe. Bloaz goude e kasas anezhi kuit, da addimeziñ da Cornelia Cinna, merc'h da Cinna.
Ploutarc'hos avat n'eo ket gwall fraezh e skrid pa lavar e timezas Julius Caesar dezhi (V) : menegiñ a ra Cornelia evel kentañ pried Caesar ha Pompeia e drede, ma n'ouzer ket piv e oa an eil. Cossutia neuze a oa pe eil pried Caesar pe e gentañ danvez-pried.
En XXIañ kantved ez eus bet lavaret bremañ e timezas da Marcus Antonius Creticus, mab Marcus Antonius Orator, hag he dije bet daou vab : Lucius Antonius Pietas ha Marcus Antonius, anavezet evel an triumvir Marcus Antonius. Kement-se avat ne vije nemet faltazi.
Dactylomys
Dactylomys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ tri spesad krignerien a vev e Suamerika.
The Bard (Gray)
'''The Bard. A Pindaric Ode''' (1757) zo ur barzhoneg gant Thomas Gray, hag a ra anv eus aloubidigezh Kembre gant ar roue saoz Edward Iañ (1239-1307).
Gwelet eo evel un oberenn eus deroù ar Romantelezh hag a verk an doug d'ar Geltelezh.
Ar varzhoneg
The Bard zo awenet gant hengoun Kembre, ha hervezañ en defe klasket ar roue saoz lazhañ ar varzhed.
P'emañ arme Edward Iañ o vont dre menezioù Eryry etrezek ar stêr Conwy e tegouezh gant ur barzh kembreat hag a vallozh ar roue en anv skeudoù an harozed kozh, Cadwallo, Urien, Modred, tri eus ar re merzheriet gant Edward. Hag ar barzh da embann distro mestroni Kembre war Breizh (Veur) gant an tiegezh Tudor, ar berzh a raio barzhoniezh saoznek Breizh Veur, gant oberennoù Spenser, Shakespeare ha Milton. Hag e lavar da Edward: "'With joy I see The different dooms our Fates assign. Be thine Despair, and sceptred Care; To triumph, and to die, are mine. He spoke, and headlong from the mountain's height Deep in the roaring tide he plunged to endless night.'"
Annibale II Bentivoglio
Annibale II Bentivoglio (1467 -Mezheven 1540), a oa condottiero en Italia ar ha.
Dolgerdd
Dolgerdd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llandysiliogogo, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 105,5 km eus Kerdiz.
Annibale II Bentivoglio
Mab e oa da Giovanni II Bentivoglio ha da Ginevra Sforza, e eil pried. E dad-kozh Annibale Iañ Bentivoglio, a oa bet muntret e 1445. E dad a oa Gonfaloniere Bologna, hag e gwirionez e oa mestr kêr.
En 1474 e voe armet evel marc'heg gant Kristian Iañ, roue Danmark. En 1487 e timezas da Lucrezia d'Este (1477-1518), merc'h da Ercole Iañ d'Este, ha dek bugel o doe.
Ur pennadig e voe aotrou e Bologna en 1511-1512. Eñ an hini diwezhañ eus e diegezh a zalc'has ar galloud eno.
Julien Crozet
Julien-Marie Crozet, ganet d'ar e Porzh-Loeiz ha marvet d'ar  e Pariz, a oa un ofiser a vor eus Morlu ar Frañs en  kantved. Eil ofiser e oa gant Marc-Joseph Marion du Fresne e 1771-1772, ha war e lerc'h e voe anvet Inizi Crozet gant James Cook.
E vugaleaj
E dad, Joseph Crozet, a oa ur marc'hadour a orin eus an Daofinez, deuet da chom da Borzh-Loeiz e 1727. Bloaz goude, d'ar 4 a viz C'hwevrer 1728, e timezas da Marie Relo, genidik eus Porzh-Loeiz. Naontek bugel a vo, unnek mab hag eizh merc'h, ha Julien-Marie e oa an henañ anezho.
Studi
D'an 3 a viz Gwengolo 1739 e voe fiziet er c'habiten Jean-Baptiste Gaultier de La Renaudais, ha lestrañ a reas evel eilsturier war ar Maurepas da vont da-vetek Pondicherry. La Renaudais a oa karget d'e gelenn. Goude distro da Borzh-Loeiz e dibenn Mae 1741 ec'h adlestras e Kerzu 1742, war ar  Philibert, evel eilsturier, da vont da Sina, ha ne zistroas nemet e miz Kerzu 1744.
Ofiser
D'an 2 a viz Ebrel 1745 ez eas da Indez war al lestr Maurepas da zifenn marc'hadourien Senegal, re Saint-Louis ha Gorée dreist-holl diouzh ar Saozon, dindan ar c'habiten Pierre-André de Sanguinet.
Troiad Marion-Dufresne-Crozet
Marion-Dufresne a oa bet karget da gas en-dro betek Tahiti Aoutourou a oa bet degaset gant Bougainville da Vro-C'hall e 1769. Lakaat a reas Crozet da eiler war ar Mascarin (1771). Mervel a reas Aoutourou e bae Fort-Dauphin e Madagaskar. Marion-Dufresne a zivizas neuze ober tro ar bed da zizoleiñ inizi nevez ha dreist-holl douar-bras Aostralia. Dizeoriañ a eure an daou lestr eus Kab ar Spi Mat‎ d'an 28 a viz Kerzu 1771. D'an 13 a viz Genver 1772 e voe dizoloet douaroù nevez gante, hag anvet e voent Terre de l'Espérance gant Marion-Dufrense. Bremañ int anvet Inizi ar Priñs Edouarzh hag unan anezho zo anvet Enez Marion. thumb|center|[[Enez Marion]]
D'ar 24 a viz Genver e tizoloas inizi hag a voe badezet gant Marion-Dufresne hag anvet Îles Froides, a zo Inizi Crozet bremañ, ha Julien Crozet a ziskennas war an enez vrasañ anvet île de la Possession gant Marion.
Roberto Rivellino
Roberto Rivellino (anavezet evel Rivelino ivez), bet ganet d'ar 1añ a viz Genver 1946 e São Paulo (São Paulo (stad), Brazil), a zo bet ur melldroader etrebroadel brazilian, aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Meur a lesanv a voe tapet gantañ a-hed e vicher : Bigode, Curió das Laranjeiras, Garoto do Parque, Patada Atômica, Reizinho do Parque ha Riva.
Kib vell-droad ar bed
Kreizer kleiz e bost dezhañ war an dachenn, kemeret en devoa perzh Rivelino e tri dalc'h :
Malgesso
Malgesso zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Claudius Claudianus
Claudius Claudianus (war-dro 370 – war-dro 404) a oa ur barzh latin e lez an impalaer Honorius e Milano.
Marteze e oa ganet en Alexandria, en Egipt. Gresianeger e oa ha deskiñ latin a reas o lenn an oberourien roman klasel. Pagan e oa ha meneget eo gant Eosten Hippo evel enebour d'ar C'hrist (Civitas Dei, V, 26).
Blanca II Navarra
Blanca Trastámara hag Evreux, pe Blanca II Navarra (Olite, 1424 – 1464 Orthez), a oa infantez Aragon ha Navarra, hag infantez Kastilla dre zimeziñ (1440-1453).
He buhez
E miz Eost 1425 e varvas he c'hoar henañ Juana, hag un toullad deizioù goude e varvas ivez he zad-kozh Carlos III Navarra el Noble. Anvet e voe he mamm Blanca Iañ Navarra da rouanez hag he zad da roue.
En 1427 e voe embannet gant he zad e oa he breur ha hi a oa pennhêred kurunenn Navarra.
La découverte ou l'ignorance - Histoire de mes fantômes bretons
La découverte ou l'ignorance - Histoire de mes fantômes bretons a zo un teulfilm sevenet gant Vincent Jaglin evit CHAZ Productions er bloavezh 2014.
Blanca II Navarra
He buhez
E miz Du 1436 e voe sinet en Toledo ar peoc'h entre Navarra ha Kastilla. Prometet e voe dorn Blanca, 12 vloaz neuze, da bennhêr Kastilha, an infant Enrique, hag e c'hallas Navarra adkavout ar c'hêrioù ha kestell kollet e-pad ar brezel. En 1440 e voe euredet Blanca, 16 vloaz, da Enrique. Mont a reas ar verc'h yaouank gant he mamm Blanca, Rouanez Navarra, da Gastilla, betek Valladolid, ma voe graet an eured d'ar 16 a viz Gwengolo 1440,
La découverte ou l'ignorance - Histoire de mes fantômes bretons
Pal an teulfilm a oa evit ar sevener kompren perak lod eus e familh a oa aet war hent ar stourm evit dieubidigezh Breizh betek emezelañ ouzh ar Bezen Perrot.
Orvinio
Orvinio zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Blanca II Navarra
He buhez
Ne voe ket kaset an dimeziñ da benn avat. 13 vloaz goude, e 1453, e c'houlennas Herri ma vije torret an eured. Un enselladenn ofisiel a voe, hag embannet e oa gwerc'h Blanca. Torret e voe an eured gant ar pab dre ma oa bet huderezh o c'hoari ouzh ar roue da virout outañ a seveniñ e eured.
La découverte ou l'ignorance - Histoire de mes fantômes bretons
Istor an diellfilm
An titl a zo awenet gant un destenn gant Morvan Lebesque, La découverte ou l'ignorance, tennet eus e bennoberenn Comment peut on être breton, Essai sur la Démocratie française
Blanca II Navarra
He buhez
Kaset e voe Blanca d'ar gêr da Navarra, hag eno e voe bac'het gant he zud. Pa varvas he breur, Carlos Viana, en 1461, e voe embannet e oa Rouanez Navarra hervez ar reizh gant ar gostezenn enep-aragonat. Dleet e oa dezhi bout anvet Blanca II, met dre ma oa bac'het ne c'hallas ket difenn he gwirioù. Adalek 1462 e voe dindan evezh he c'hoar. Bugel ebet n'he doe.
La découverte ou l'ignorance - Histoire de mes fantômes bretons
Prizioù
Ur priz a zo bet roet d'an teulfilm-se, hini an Teulfilm istorel gant "Les Rendez-vous de l'Histoire 2014"
Blanca II Navarra
He marv
Mervel a reas e miz Kerzu 1464. Kontammet e vije bet, pe gant he zad pe gant he c'hoar Leonor Foix.
Sharon Stone
Sharon Vonne Stone, ganet d'an 10 a viz Meurzh 1958, zo un aktourez, produerez ha top model stadunanat. Brudet eo dreist-holl gant ar filmoù Total Recall e 1990, Basic instinct e 1992 ha Casino gant Martin Scorsese e 1995, deuet eo a-benn neuze da vezañ ur sex simbol. Loreet eo bet meur a wech.
Blanca II Navarra
He marv
Goude he marv eo gant he c'hoar Leonor Foix ez eas he gwirioù. Honnezh a oa a-du gant o zad, Juan II, ha ne c'houlennas ar gurunenn nemet da varv hennezh e 1479.
Inês de Castro
Inês de Castro, ganet en 1320 pe 1325 e komark A Limia, e Galiza, ha marvet en 1355 e Coimbra, a oa serc'h da Bedro, infant Portugal. Hennezh a oa mab da Afonso IV, roue Portugal. Pevar bugel he doe Inês gant Pedro ha lazhet e voe war urzh ar roue. Goude marv Afonso e voe anvet e vab Pedro da roue ha hennezh a lakaas kurunenniñ Inês de Castro en he marv.
En buhez Inés de Castro ez eus div rann splann: ar vojenn, anavezet dre ar bed, hag an istor, a zo bet furchet mat gant ar skol vodern, petra bennak ma chom tammoù anezhañ en deñvalijenn. N'ouzer ket mat pegoulz e oa ganet Inês, na pelec'h.
Bugaleaj
Bastardez e oa Inês. N'ouzer mann eus bloavezhioù kentañ merc'h Pedro Fernández de Castro; moarvat e voe desket e kêr-benn Galicia, e palez Don Juan Manuel, dug Peñafiel ha markiz Villena, peuzsur eo e vevas gant Constanza Manuel, merc'h d'an dug ha keniterv dezhi. Honnezh, goude nac'h dimeziñ meur a wech, a zivizas dimeziñ da Pedro, infant Portugal, a oa da vezañ lakaet da roue goude marv e dad.
Dollwen
Dollwen zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Melindwr, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 116 km eus Kerdiz.
Pedro Iañ Kastilha
Pedro Iañ Kastilha (Burgos, 1334-1369 Montiel), lesanvet el Cruel gant e enebourien, hag el Justo pe  el Justiciero gant e harperien, a voe roue Kastilha ha roue León war-lerc'h e dad adalek 1350 betek e varv, lazhet gant e hantervreur, ha diwezhañ roue eus tiegezh Bourgogn.
Hervez ar c'hanseller ha kroniker Pero López de Ayala, e oa morlivet e zremm, glas e lagad, ha melen e vlev. Bras e oa (1.83 m) ha kreñv. Kustum e oa da labourat kalz, ha nay e oa gant ar merc'hed. Desket mat e oa, gwareziñ a rae an arzoù, hag en e yaouankiz e prizie sonerezh ha barzhoniezh.
Dont a ra e lesanv el Cruel eus ar roll hir a zroulazhoù gourc'hemennet gantañ pa en doe da stourm ouzh emsavadegoù ha da ren brezelioù e-pad e 19 vloaz ren. Ma voe kriz ouzh an uhelidi ne voe ket kement ouzh pobl Kastilha. Gwareziñ a reas yuzevien ha muzulmaned e rouantelezh. Brudetoc'h eo al lesanv roet gant e enebourien avat dre ma voe trec'h o c'hostezenn bolitikel. Bec'h en doe dreist-holl gant e hantervreur Enrique hag abalamour-da se e krogas etrezo Kentañ brezel-diabarzh Kastilha, a echuas pa voe lazhet Pedro gant Enrique.
Yaouankiz
Ganet e oa e tour manati Santa María la Real de Las Huelgas, en kêr Burgos. Mab e oa da Alfonso XI (1311–1350) ha da Maria Portugal (1313–1357). E vamm a oa merc'h da Afonso IV, roue Portugal, ha hi eo "A fermosíssima Maria" (Maria kaer-meurbet) er varzhoneg Os Lusíadas gant Luís de Camões. Ganti e voe savet en alcázar Sevilla, pa veze e dad o vevañ gant e serc'h Leonor Núñez de Guzmán‎. Desket e voe gant ar Portugalad Juan Alfonso de Alburquerque.
En 1335, pa ne oa ket bloaz c'hoazh, e voe kaset kannaded saoz d'e dad Alfonso IX gant ar roue saoz Edouarzh III da ginnig e verc'h Isabel da zimeziñ da Bedro. Re abred e kavas Alfonso ar c'hinnig, hag unan all a voe graet seizh vloaz goude, e 1342, da ginnig ur verc'h all, Joan. Kement-se ne oa nemet derou an emell a raio Pedro diwezhatoc'h er brezel kant vloaz, etre Saoz ha Gall.
Derou e ren
D'ar 26 a viz Meurzh 1350, e varvas Alfonso XI gant ar vosenn pa oa o lakaat seziz war Gibraltar. Neuze e voe anvet e vab Pedro da roue Kastilha ha León? e Sevilla, pa n'en doa ket tapet e seitek vloaz c'hoazh. Bec'h a savas etre ar c'hostezennoù a bep seurt a oa en-dro d'ar galloud: ar vugale en doa bet ar roue Alfonso XI gant Leonor de Guzmán, infanted Kurunenn Aragon, kendirvi ar roue ha re e vamm, ar rouanez kozh Maria de Portugal.
Da gentañ edo ar galloud gant kostezenn ar rouanez-vamm ha Juan Alfonso de Alburquerque, kelenner portugalat ar roue yaouank. Hag ar Portugalad, gant aon rak itrikoù serc'h kozh ar roue Alfonso, Leonor de Guzmán, a alias ar roue Pedro da vac'hañ e vreudeur, ar c'hont Enrique de Trastámara ha Mestr Meur Urzh Santiago Fadrique Alfonso de Castilla, ar pezh a reas d'ar re-se fuloriñ hag emsevel. Koulskoude e voe pardonet gant ar roue nevez, dre ma tostae da Sevilla, d'ar re a oa oc'h ambroug korf e dad ha gant e vamm ez eas d'o arbenn pellik diouzh kêr.
War-dro hanter Eost 1350 en em gavas Pedro gwall glañv. Kaoz a oa eus lakaat e genderv da roue war e lerc'h, an infant Fernando de Aragón y Castilla, markiz Tortosa, niz da Alfonso XI. Tud all a gave gwell Juan Núñez de Lara, diskennad eus infanted La Cerda dre ar baotred, petra bennak m'o devoa embannet dilezel o gwirioù evit kaout domanioù bras en o lec'h, en amzer tad-kozh Pedro, Fernando IV Kastilha. Digleñvel a eure ar roue yaouank avat, ma voe savet ar seziz diwar Gibraltar hag ehanet ar brezel ouzh Al-Andalus. Chom a reas Pedro en Sevilla da beurbareañ betek derou 1351.
En 1351 e oa rouantelezhioù Bro-C'hall ha Kastilha en sell da zimeziñ ar priñs Pedro gant Blanche de Navarre, intañvez ar roue gall Fulup VI, met n'eas ket an dimeziñ da benn-vat rak ne felle ket d'an intañvez addimeziñ : « ne addimez ket rouanezed Bro-C'hall », emezi. Bloaz goude e voe graet emglev gant Bro-Saoz evit e zimeziñ d'ar briñsez Janed, merc'h da Edward III, roue Bro-Saoz ; war he hent da Gastilha avat e treuzas kêrioù ma rene ar vosenn, en desped d'an dud a lavare dezhi tremen e-biou. Ma tapas Joan ar vosenn ha ma varvas da-heul.
Ma oa klask war un eured gant infant Kastilha ne oa mann nemet abalamour da listri niverus rouantelezh Kastilha a c'halle reiñ an tu kreñvañ war vor d'ar roue gall ha saoz a felle dezho ren war doureier Mor Breizh.
Bizkaia
Mervel a reas Nuño Díaz de Haro ur pennadig goude. Juana de Lara hag Isabel, div c'hoar ar bugelig, a voe droukroet da Bedro. Bizkaia, Lerma ha Lara, ha kêrioù ha kastilli all, a voe staget ouzh domani ar roue. Dimeziñ a reas Juana da hantervreur bastard Pedro, Tello de Castilla, hag Isabel d'an infant Juan de Aragón y Castilla (1330–1358), kenderv d'ar roue Pedro, ha breur yaouank d'an infant Fernando de Aragón.
Fernando a voe drouklazhet un toullad bloavezhioù goude, war urzh Pedro IV Aragón. Juana hag Isabel Núñez de Lara, an infant Juan de Aragón ha mamm an infanted aragonat Juan ha Fernando, ha moereb da Pedro Iañ, a voe drouklazhet mare pe vare dre urzh Pedro Iañ Kastilha. Piv a dennas gounid eus an torfedoù-se, nemet mab bastard ar roue Alfonso, an hini a vo Enrique II Kastilha, a en em gave en hevelep lec'h eus Aragón ma voe drouklazhet an infant Fernando ha breur Enrique, Tello de Castilla, aotrou kenseurt Bizkaia, a guzhas drouklazh e bried Juana de Lara, itron Bizkaia, diwar zorn Pedro.
En hañvezh 1353 e voe rediet Pedro, gant e vamm hag an uhelidi, da zimeziñ da Blanche Bourbon. Evit dimeziñ avat en devoa ranket nac'h bezañ dimezet da María. Tostik kenkent ha dimezet e tilezas Blanche da vont da adkavout María, ha pevar bugel en doe ganti. Krediñ a c'haller e oa bet dimezet ivez d'un itron eus Tiegezh Castro, ha honnezh he doe ur mab (a varvas en-bugel, goude marv Pedro), ha neuze e kuitaas anezhi.
E 1361 e varvas Blanche e Medina Sidonia. Lazhet e voe gant Pedro, hervez ar vojenn: hervez lod e voe kontammet, hervez lod all e voe tennet warni gant ur wareg.
Cuveglio
Cuveglio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Pedro Iañ Kastilha
Cortes Valladolid
War-dro 1351 e tegemeras en Burgos Carlos II Navarra, lesanvet el Malo, ha profañ a reas dezhañ kezeg ha bravigoù. Goude-se ez eas da Valladolid da lidañ Cortes a oa bet galvet gant e gelenner Juan Alfonso de Alburquerque, hag eno e lavaras :
Padout a reas Cortes Valladolid adal diskar-amzer 1351 betek nevezamzer 1352, ha chom a reas ar roue da gemer perzh betek hanter Meurzh 1352.
Con todo ello ec'h embannas ar roue e oa a-du gant ar c'hêrioù, pezh a voe komprenet gant an uhelidi evel un arsailh ouzh o dreistgwirioù, ma kreskas o droukrañs ouzh ar roue.
Kuitaat a eure Valladolid e dibenn Meurzh 1352, da vont da Ciudad Rodrigo d'en em gavout gant e dad-kozh, tad e vamm, roue Portugal, Afonso IV, a roas kuzulioù fur dezhañ en e c'houarnamant, oc'h erbediñ anezhañ da vevaén e peoc'h gant e vreudeur.
Derou an emsavadeg
Goude an emgav gant Afonso IV, roue Portugal, ez eas Pedro da Andalouzía da stourm ouzh Alfonso Fernández Coronel, a oa en em savet en Aguilar, met ret e voe dezhañ leuskel tud all da ren ar brezel-se rak en hanternoz e vreur Enrique o kreñvaat e zifennoù en Asturiez. Ne voe ket pell evit ober d'e vreur plegañ dezhañ, hag hennezh neuze da ziskouez morc'hed bras. Ken prim all e tic'hoantas e vreur all Tello d'en em sevel. Ma c'hallas distreiñ da Andalouzia ken sioul ha tra, en 1353, da lakaat Fernández Coronel d'ar marv.
En 1354, ha goude an emsavadeg, e tennas e garg digant an alguacil mayor, hag an holl re a oa bet roet kargoù dezho gant Alburquerque, hag en o lec'h e lakaas tud eus tiegezh Padilla, e vignoned nevez. Terriñ a eure Juan Núñez de Prado eus e garg a Vestr Urzh Calatrava, ha reiñ mestroniezh an Urzh da Diego García de Padilla, breur María, ha hennezh a lakeas e ziaraogad d'ar marv en kastell Maqueda, a oa d'an Urzh, labour kaset da benn gant daouarn Diego López de Porras.
Roberto
Roberto zo un anv-badez italianek, portugalek, ha spagnolek.
Pedro Iañ Kastilha
Distroadet Alburquerque
E 1353 e timezas e kuzh da María de Padilla. Ha María d'e dreiñ a-enep Alburquerque.
<!-- El apartamiento del señor de Alburquerque del servicio del rey no bastó y decidió quitarle los lugares que tenía. Pedro sitió la plaza de Medellín. Los caballeros a zifenne kêr a gasas kemenn da Alburquerque en el que le pedían ayuda o que les librara del «homenaje» que, como guardadores de la plaza, tenían prestado a Juan Alfonso, que no pudo ayudarlos.
Neuze e kerzhas Pedro a-enep kêr Alburquerque, met nac'het e voe digeriñ ar perzhier dezhañ. E kêr edo ar comendador mayor Calatrava, Pedro Estébanez Carpentero, contra quien dio sentencia el rey por haberle resistido, aunque éste alegó ne oa ket alcaide ar c'hreñvlec'h, ha ne oa ennañ nemet dre aon da gaout ar memes fin evel e eontr, don Juan Núñez de Prado, mestr an Urzh.
Ouzhpenn ar c'hastell-se que mantuvo el pendón aotrou Alburquerque, por lo que Pedro se apartó de la frontera, dejando a sus hermanos promovidos por él a conde de Trastámara y al maestrazgo de Santiago, controlados en sus movimientos por Juan García de Villagera, breur da serc'h ar roue, y a quien había favorecido con la encomienda mayor de la Urzh Santiago.
D'ar c'houlz-se ivez e kasas kannaded d'e dad-kozh, roue Portugal, o klemm diwar-benn Alburquerque. Ar re-se a zegouezhas pan edod o lidañ, en Évora, eured an Infant Fernando Aragon, markiz Tortosa ha kenderv da Pedro Iañ, gant doña María, infantez portugalat. Un darn eus uhelidi levantisca a wele en infant Fernando Aragón evel danvez-roue war e lerc'h mar marve Pedro dibennhêr, a menos que éstos fueran eventualmente asesinados o «desaparecidos».
En eured edo ivez Juan Alfonso de Alburquerque, a zisklêrias d'ar roue portugalat petra e oa an los agravios que había recibido y recibía aún de su nieto castellano Pedro. No faltaron en el discurso suaves gourdrouzoù gwisket ouzh Enrique de Trastámara hag e vreur, gant se e oa anat ne oa ket krog c'hoazh an divizoù etrezañ ha daou vreur bastard Pedro. Afonso IV a roas da gompren neuze klemmoù e vab-bihan Pedro diwar-benn mererezh Kastilha gant Albuquerque ha, por último, se mostró orgulloso de haber procurado al rey un enlace ilustre hag ar peoc'h gant Kurunenn Aragon, Navarra ha Portugal.
Roue Portugal a savas a-du gant Alburquerque, a oa kar dezhañ, ha kemend-all a reas uhelidi all eus e lez. pero al hablar algunos caballeros castellanos de la comitiva del novio conforme a la pretensión ar gannaded, se embraveció la disputa, de manera que los festejos estuvieron a punto de ser sangrientos, petra bennak ma harzas ar roue kement-se diwar e aotrouniezh hag e veli. -->
Trubarderezh
Mont a reas lez Portugal neuze da Estremoz, ha ganti edo Juan Alfonso de Alburquerque. Eno en doe kemenn eus Enrique ha Fadrique, a oa bet lakaet gant o breur da zifenn an harzoù, hag int da ginnig emglev da Juan Alfonso de Alburquerque, diwar-goust Pedro, gant frouezh da rannañ etrezo o-zri. Bodadeg a voe en Elvas ha Badajoz, y tan avanzados iban los tratos, que apresaron a Juan García de Villagera, met hennezh a deuas a-benn da dec'hel kuit, ha da gas keloù d'e aotrou diwar-benn an irienn.
Hervez an emglev e ranke Kurunenn Castilla mont gant an infant Pedro, mab da roue Portugal, dre ma oa mab-bihan da Sancho IV de Castilla en lugar de para Fernando de Aragón, kenderv da Pedro Iañ Kastilha. Keloù a voe kaset d'an infant portugalat gant Alvar Pérez de Castro, breur d'ar briñsez illur Inés de Castro,
Eured nevez
Betek ar pab Inosant VI a glevas, en Avignon, pegen reuzeudik e oa stad ar rouanez kenseurt Blanca de Borbón, c'hoar da rouanez kenseurt Bro-C'hall, Janed Bourbon, deuet eus ti he zad Pêr Iañ Bourbon hep an argouroù en arc'hant gouestlet er marc'had graet a-raok an eured. A-benn ar fin ec'h asantas ar roue tremen daou zevezh ouzhpenn en Valladolid gant Blanca.
<!-- Pero se dice que no hizo caso a tales quejas pues ya tenía tratos de casamiento con Juana de Castro, mujer viuda de noble prosapia, a pesar de que vivían tanto su esposa Blanca, como su amante María.
Juana de Castro, war a seblant, a rae fae war ar c'hinnigoù graet dezhi da addimeziñ pendegwir e kave d'an intañvez e oa skoulmet mat an eured etre Pedro ha Blanca. La pasión acalló de continuo toda prudencia en el rey, quien no sólo ofreció varios lugares y castillos en prenda de que celebraría el matrimonio, sino también quiso probar que no era válido el matrimonio de Valladolid. Parece que dos obispos, el de Salamanca, Juan Lucero, y el de Ávila –no Juan como dicen algunos autores, met marteze Sancho Blázquez Dávila– estuvieron dispuestos a analizar o reparar lo sucedido. Pedro ha Juana a voe dimezet gant eskob Salamanca en Cuéllar ha Juana de Castro a voe lakaet da rouanez, met hervez ar gronikourien e voe dilezet kenkent hag an deiz war-lerc'h pa redas ar roue  para irse alterado a Castrojeriz por las nuevas que le trajo uno de los suyos.
Se sabe que tuvo con ella descendencia castigadísima por la nueva dinastía de los Trastámara. Juan de Castilla a varvas er vac'h en 1405 p'edo o tistreiñ eus Bro-Saoz evel rehén. Mab hennezh, Pedro de Castilla y de Eril, arcediano de Alarcón, eskob Osma ha Palencia, en doe pevar bugel eus un dimezell a gambr saoz eus lez ar rouanez kenseurt Catalina de Lancáster, supuestamente merc'h-vihan vastard da Pedro Iañ, ha pevar bugel eus ur vaouez eus Salamanca, todos bien estudiados y registrados. También tuvo otro hijo varón, Alfonso, gant María de Padilla, ganet e diskar-amzer 1359, que sería confiado al nuevo maestre de Santiago Garci Álvarez de Toledo que es muy difícil de rastrear en la mayoría de los estudios actuales. Además tuvo más con María de Hinestrosa, esposa de un miembro de la poderosa familia Carrillo, gant un nizez d'ar c'hanseller Pero López de Ayala ha daou all gant Isabel de Sandoval.
El Papa comisionó a Beltrán, eskob Senez pe Cesena (hervez an dihelloù e oa episcopus senecensis) para que formase proceso canónico enep eskibien Salamanca hag Ávila, y conminase al rey con graves penas para que abandonase a Juana y se uniese a su esposa. De no hacerlo le daba plena autoridad para proceder, no sólo contra el monarca, sino contra sus ayudas y cómplices, siquiera fuesen arzobispos, eskibien, cabildos, monasterios, duged, konted, vasallos, castillos y lugares. Ar Pab a skrivas ivez d'ar roue da damall dezhañ garv e sus delitos contra la pública honestidad y el olvido de los deberes de su rango supremo, en esper e teuje en-dro da gaout ur vuhezegezh vat, ha da glask karantez e rouanez kenseurt.
-->
María de Padilla
Gant María de Padilla en doe pevar bugel:
Blanca de Borbón
Bugel ebet n'en doe gant Blanca de Borbón.
Juana de Castro
Gant Juana de Castro, en doe ur mab :
E varv
Lazhet e voe gant e hantervreur, Enrique II Kastilha.
Hiziv emañ e relegoù e kev-iliz Capilla Real de la Catedral de Sevilla.
Cuvio
Cuvio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Etna
An Etna (Mungibeddu pe  'a Muntagna e sikilianeg) a zo ur menez-tan bev e Sikilia, etre kêrioù Messina ha Catania. Sevel a ra betek 3 300 metr uhelder, gant se eo an uhelañ menez-tan en Italia, uheloc'h eget ar Vesuvio. Unan eus ar menezioù-tan oberiantañ er bed eo ivez (tost da 100 dislonkadenn en ). Lakaet eo war roll glad bedel an UNESCO abaoe 2013.
Mojenn
Hervez mojennoù Henc'hres e oa bet kraouiet an euzhvil Tifon gant Zeus e diabarzh ar menez, ma oa ivez govel an doue Hefaistos.
Mompeo
Mompeo zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Catania
Catania zo ur gêr eus Sikilia, ha kêr-benn Proviñs Catania, tost d'an Etna.
Micigliano
Micigliano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Anu
Anu pe Ana (Anann pe Anand) a zo anv un doueez-douar meneget e gwengeloù Iwerzhon.
Gerdarzh an anv
E Sanas Cormaic, eus an, e c'haller lenn:
Marcetelli
Marcetelli zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Anu
Gerdarzh an anv
Gallout a ra bout un doueez anezhi he-unan pe gallout a ra bout un anv arall evit Danu. E Lebor Gabála Érenn e vez graet Anand ag ar Morrígan. Dre ma vez mesket he anv gant meur a voud, e c'hall bout diaes gouzout a be doueez e taveer. Dont a ra an anv ag ar c'hentkeltieg *Φanon-.
Anu zo ereet ouzh Cúige Mumhan: an torgennoù e stumm divvronn anavezet evel Dá Chích Anann ("Divvronn Anu") e Kontelezh Ciarraí zo bet anvet hervezi.
E Breizh-veur e kaver ur boud anvet “Gentle Annie”, hag a c'hall pellaat an droug. Ur sell damheñval a c'hall bout kavet pa zaveer da voudigoù evel “The Good People”.
Mengli Iañ Giray
thumb|right|Mengli Giray (e kreiz), gant e vab Mehmed Giray ha ar sultan Bayezid II Mengli I Giray a oa mab da Hacı I Giray ha khan Krimea er XVvet ha XVIvet kantved.
Sevel a reas a-enep d'e vreur Nur Devlet goude marv o zad e 1466. Pignat a reas war tron Krimea e-pad un nebeud mizioù e 1467 a-raok bezañ skarzhet gant e vreudeur ha rediet da glask repu e Kefe gant Genoviz.
Freuz ha reuz a badas e-pad bloavezhioù etre mibien Hacı Giray a-benn tapout ar galloud hag emellañ a reas Genoviz hag Otomaned en emgannoù.
E 1478 e voe lakaet Mengli Giray e penn ar c'hanat gant ar sultan Mehmet II. Adalek ar mare-se e renas war Krimea betek e varv e 1515.
E 1502, asambles gant Ivan III, priñs meur Moskva, e tistrujas kêr Saray ha dispennet evel-se ar Meuriad Aour. Diwar-se e vrasaas levezon khanat Krimea war ar c'hanatoù all e Kazan hag Astrahan. Betek fin ren Mengli I e chomas brav an darempredoù etre Moskva ha khanat Krimea.
Tad e vefe Mengli I da Ayşe Hafsa, gwreg ar sultan otoman Selim II ha mamm Süleyman ar Meurdezus.
Jingle Bells
Jingle Bells zo ur ganaouenn saoznek hag unan eus ar c'hanaouennoù stadunanat brudetañ ha muiañ kanet er bed. Savet eo bet gant James Lord Pierpont (1822–1893) hag anvet "One Horse Open Sleigh" neuze, e diskar-amzer ar bloaz 1857. Mennet e oa da lidañ mare Thanksgiving, hep liamm ebet gant Nedeleg, evel ma teuas da vezañ goude. E 1889 e voe embannet war ur ganell Edison.
Hiriv eo unan eus brudetañ kanoù Nedeleg ar bed a-bezh.
Kanerien
Kanet eo bet gant Elvis Presley, Carl Perkins, Jerry Lee Lewis, ha Johnny Cash d'ar 4 a viz Kerzu 1956 da-geñver ar  Million Dollar Quartet.
Istor
N'eo ket sklaer pelec'h na pegoulz e voe savet ar ganaouenn ha ne oa ket anvet "Jingle Bells" c'hoazh. E Medford, Massachusetts ez eus ur blakenn ma lenner e oa er gêr-hont e oa bet ganet ( "birthplace") "Jingle Bells," a vije bet savet gant Pierpont en 1850, en un davarn anvet Simpson Tavern. Hervez ar Medford Historical Society, e vije bet awenet an oberour gant ar redadegoù sleigh a veze eno en kantved.
"Jingle Bells" a oa bet anvet "One Horse Open Sleigh" ha disklêriet d'ar 16 a viz Gwengolo 1857 An Itron Otis Waterman, unan eus mignonezed Pierpoint, a lavaras e oa un ton laouen ( "merry little jingle"), hag implijet e voe he ger en anv nevez anezhi pa voe embannet e 1859, hag anvet "Jingle Bells, or the One Horse Open Sleigh." . Abaoe eo tremenet en domani foran.
Yezhoù
Kanet e vez e meur a yezh all : alamaneg, svedeg... E galleg e voe savet komzoù gant Francis Blanche, ha brudet eo dre ar skolioù.
Brezhoneg
E brezhoneg e oa bet savet komzoù gant Roparz Hemon hag embannet e oant bet e-barzh Ar Bed Keltiek e 1960.
Diskan
Adembannet e oa bet ar c'homzoù el levrig Gwir Vretoned (levrig) e 1960.
Komzoù all
Savet ez eus bet komzoù brezhonek all gant meur a zen all. Unan zo bet desket e Skol Diwan Naoned e 1995, savet gant ar skolaer Gwion Ar Vourc'h.
Daverio
Daverio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Pierre Prévert
Pierre André Marie Prévert, bet ganet d'ar 26 a viz Mae 1906 e Neuilly-sur-Seine (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Ebrel 1988 e Joinville-le-Pont (Val-de-Marne, Bro-C'hall), a oa un aktour sinema hag ur filmaozer gall.
Llanfihangel-y-gofion
Llanfihangel-y-gofion (saoznekaet e Llanvihangel Gobion) zo ur gêriadenn vihan hag ur barrez e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ er gevred da Y Fenni, e gwalarn ar gontelezh.
Cian
E gwengelouriezh Iwerzhon eo Cían, lesanvet Scal Balb, douaren Dian Cechtn mezeg an Tuatha Dé Danann, ha tad Lugh Lamhfada. Breudeur Cían e oa Cu, Cethen ha Miach.
Llanfihangel-y-gofion
Tremen a ra ar stêr Wysg dre ar gêriadenn.
Cian
Cían a voe lazhet gant mibien Tuireann, goude ma oa goulennet gant Lugh dastum teñzorioù tro-dro ar bed evel éraic (dicʼhaou), hervez "Levr an aloubadegoù" (Lebor Gabála Érenn) pe e stumm ur romant "Tonkad Hil Tuireann".
Duno
Duno zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Claudia de' Medici
Claudia de' Medici (Firenze, 04 Even 1604 - Innsbruck, 25 Kerzu 1648) a oa ur briñsez italian, anezhi navet merc'h Ferdinando I de' Medici ha Cristina di Lorena (c'hoar da Gosimo II de' Medici). E 1621 e oa 17 vloaz ar briñsez pa zimezas da Federico Ubaldo della Rovere, dug Urbino, hervez a oa bet prometet pevar bloaz a-raok. Ur verc'h o doe.
Inizi Eolian
An Inizi Eolian (Isole Eolie en italianeg; Ìsuli Eoli e Sikilianeg; Æoliae insulae e latin), anvet ivez Inizi Lipari, diwar anv an enezenn vrasañ, a zo un enezeg en norzh da Sikilia, e Mor Tirrenia. Dont a ra an anv diwar hini Aiolos, doue an avel. Un enezeg volkanek eo, lakaet war roll ar Glad bedel gant an UNESCO.
Capability Brown
Lancelot Brown, ganet e 1715–16, badezet d'an 30 a viz Eost 1716 hag aet d'an Anaon d'ar 6 a viz C'hwevrer 1783, brudet dre e lesanv Capability Brown, a oa ur gweledvaour saoz.
Cian
Anv
Cían a dalv "an hini a bad"; cían a dalv "hir, padus, pell".
Norwegian Wood (This Bird Has Flown)
Norwegian Wood (This Bird Has Flown) a zo ur ganaouenn saoznek gant ar strollad sonerien saoz The Beatles.
Dumenza
Dumenza zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Capability Brown
Lavaret e vez diwar e benn e oa "the last of the great English 18th century artists to be accorded his due" ha "Gwellañ liorzhaozour Bro-Saoz". Savet en doa bet 170 park, darn anezho a zo c'hoazh anezho hiziv-an-deiz. Lesanvet e oa bet "Capability" dre ma embanne alies d'e bratikoù e oa "posubl" da wellaat kalz o douaroù. Ken brase eo bet e levezon war al liorzharzourien, ken ma tisoñjer alies ar pezh a zegasas d'an English garden Charles Bridgeman ha William Kent a oa bet araozañ. Skrivagner buhez ha difenner Kent, Horace Walpole, a skrivas e oa bet "a very able master" war-lerc'h Kent.
Norwegian Wood (This Bird Has Flown)
Daoust ma voe lakaet war gont ar c'houblad Lennon-McCartney hervez an emglev boas, savet e voe ar sonenn gant John Lennon (1940-1980) e gwirionez, e miz C'hwevrer 1965. D'an ampoent, edo an arzour o vakañsiñ e Saint-Moritz (Suis) a-gevret gant Cynthia Powell (e wreg kentañ, 1939-2015), George Martin (produour ar strollad, 1926-2016) ha Judy Lockhart Smith (a yeas da wreg Martin e 1966). Kenlabourat a reas Paul McCartney (1942-) gantañ koulskoude pa voe anv d'he feurachuiñ.
Claudia de' Medici
Mervel a reas Federico Ubaldo e 1623 gant ur barr drougsant, ha Claudia a zistroas da Firenze. Eno ez eas an intañvez 19 vloaz d'ur gouent.
Olallamys
Olallamys zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad krignerien a vev e Suamerika.
Norwegian Wood (This Bird Has Flown)
Dimezet e oa Lennon abaoe miz Eost 1962 hag eñ an hini nemetañ eus izili The Beatles er stad-se. Lavarout e oa e barr an eurvad a vefe kement ha pentañ lern ; doganañ e wreg a rae, ken alies e kave tro d'hen ober gant estlammerezed ar strollad. N'eo ket souezh eta e krogfe Norwegian Wood gant "I once had a girl Or should I say she once had me"... oc'h anzav e emzalc'h dre gomzoù goloet. E buhezskrid Lennon skrivet gant Philip Norman (1943-), embannet e 2008, e tispleg an aozer e krede da gement hini e oa kaoz eus Maureen Cleave (1934-), ar pezh a voe dislavaret gant ar gazetennerez saoz evelato. Er memes levr e veneg Norman anv Sonny Freeman (gwreg al luc'hskeudenner Robert Freeman) a gustume degemer Lennon en he ranndi he mogerioù lambrusket ("She showed me her room, isn't it good, norwegian wood?") diwezhat diouzh an noz.