cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apostazia
An apostazia (diwar an henc'hresianeg απο: "er-maez " ha στασις: "en em lakaat") a dalvez kement ha nac'hañ ur relijion bennaket gant unan a oa bet ezel eus ar relijion-se.
Hervez an Iliz katolik e talvez da apostazia nac'h kaout feiz e Jezuz evit unan bennaket bet badezet. Rak pa vez badezet ur bugel e teu hennezh da vezañ war-eeun ezel eus an Iliz Katolik daoust dezhañ chom hep kompren tezennoù an Iliz ha daoust dezhañ chom hep gallout dibab bezañ badezet pe get. Sañset, hervez lezennoù an Iliz, e c'hell n'eus forzh piv a oa bet badezet apostazañ pa vez tizhet gantañ 18 vloaz mar fell dezhañ.
Strolladoù zo, evel dreist-holl al luskadoù evit difenn gwirioù an heñvelreizhourion pe c'hoazh ar re a sav a-du gant al laikelezh, a implij an apostazia evit stourm evit gwir pep hini da choaz ar pezh a fell dezhañ krediñ hag an doareoù da vevañ er gevredigezh.
A-wechoù e vez implijet an apostazia ivez pa vez cheñchet relijion gant unan bennaket evit diskwel ne gred ket ken enni met kentoc'h er relijion nevez-dibabet gantañ.
Gwechall hag hiziv c'hoazh a-wechoù hervez ar relijionoù hag al lec'hioù ez eo an apostazia un doare pec'hed a c'hell bezañ kastizet gant ar marv.
Benny Moré
thumb|Delwenn da Venny Moré e [[Cienfuegos .]]
Maximiliano Bartolomé Moré Gutierrez, pe Benny Moré, ganet e Santa Isabel de las Lajas d'ar 24 a viz Eost 1919 ha marvet e La Habana d'an 19 a viz C'hwevrer 1963, zo ur c'haner kuban. Gwelet e vez evel an hini brasañ a-viskoazh, abalamour moarvat, m'en deus gouezet chom feal d'an doareoù-kanañ kozh ha war un dro krouiñ doareoù nevez en e amzer.
Lesanvet e oa el Bárbaro del Rítmo.
Borinage
Ar Borinage a zo ur c'horn-bro eus Belgia, e-kichen Mons, e proviñs Hainaut.
Inizi Orc'h ar C'hreisteiz
Inizi Orc'h ar C'hreisteiz pe, reishoc'h ent-douaroniezhel Inizi Orc'h ar Su, zo un enezeg e Meurvor ar Su. Evel ma'z int un darn eus Antarktika n'eus riegezh ebet warno hervez ar gwir etrebroadel, met arc'het int gant ar Rouantelezh-Unanet (evel un darn eus Tiriad Antarktika Breizh-Veur) hag Arc'hantina.
Daveennoù
<References/>
Entropiezh
Stadoù pennañ an danvez
3 stad pennañ a zo d'an danvez, solud, dourenek, gazek.
Ar solud a zo termenet gant ezvezañs a spas etre ar molekulennoù. Ar goulonder etre an atomoù a zo anvezet ar goulonder kantikel.
Têtes à claques
Têtes à claques a zo ul lec'hienn leun a fent bet krouet d'ar 16 a viz Eost 2006. Dindan ur miz, eo bet sellet ar c'hlipoù gant un 8 milion a dud bennak dija, al lec'hienn internet a zo brudet-kenañ e Bro-Gebek (war-lerc'h lec'hienn Radio-Canada, Cyberpresse ha hini gouarnamant Kebek).
Entropiezh
Stadoù pennañ an danvez
An douren a zo ur fluid ar molekulennoù o deus ul liamm bihan kenetrezo met staget int memes-tra. Ne c’hell ket ur molekulenn bezañ re distag d’unan all.
Oboell
An oboell vodern zo ur benveg seniñ dre c'hwezh zo anezhañ ur gorzenn goad alc'hwezet, hir ha krenn hag ul lañchenn doubl. Ur benveg kar d'ar vombard met deuet flouroc'h ha pinvidikoc'h ar son anezhañ.
Entropiezh
Stadoù pennañ an danvez
Ar gaz a zo ur strollad a molekulennoù dister tre o liammoù kenetrezo. Antropi ur mol gaz ral a zo par da 159 J ∙ K‾ ¹ en douareennoù gorre-douarel.
An entropiezh
E termodinamiezh, an entropiezh, skrivet S, a zo ur fonksion stad lec’h ma vez adkavet al liamm Q/T (gant Q kementad a tommder eskemet gant ur sistem a grwez T). Unanenn an antropi a zo J ∙ K‾ ¹ (Joul dre Kelvin).
An termodinamiezh statistikel a vez muzuliet ganti dizurzh ur sistem mikroskopik. Muioc’h mui ma vez uhel talvoud S e vo diliammetoc’h e vo an elfennoù kenetreze, dizurzhietoc’h e vefont, diaesoc’h dezho da grouiñ efedoù mekanikel hag evit ul lodenn bras eus an energiezh a vo disimplijet pe implijet en un doare dilojik. Formulenn mathematikel an entropiezh statistikel e keñver an niver a stadoù mikroskopik Ω o termeniñ kempouezad ur sistem roet el live makroskopik:
S = k ∙ Ln ∙ Ω
k a zo digemmen boltzmann par da 1,381 J ∙ K‾ ¹.
An didalc’herezh a S
Na vez ket dalc’het S. Kreskiñ a ra e talvoud d’un taol e-pad un dreuzfeurmadur nann-tro-distro (irréversible e galleg), e keñver pennaenn an termodinamiezh statistikel, ne c’hello ket izelaat talvoud S d’un taol, kreskiñ a raio kentoc’h pe e chomo digemm ma vez S tro-distro.
Treuzfeurmadurioù tro-distro
Tro-distro eo un dreuzfeurmadur ma vez damdigemm hag hag ma vez frotadur ebet etre an elfenoù. Lavaret e vez ez eo un heuliadenn a stadoù kempouezet.
Treuzfeurmadurioù nann-tro-distro.
An dreuzfeurmadurioù a gwirvoud int nann-tro-distro dre efedoù steuziadur a tommder. Na c’hellont ket distreiñ d’un taol d’ur stad paseet. An energiezh kollet dindan stumm tommder a gemer perzh da stummadurioù an dizurzh. Ur pennaenn a endroadur ez eo pa vez an treuzfeurmadurioù tro-distro ur priñsip a dalc’hadur a energiezh.Laret ara ez eo pep treuzfeurmadur graet gant ur c’heskamant a dizurzh (sistem + endro). Ur grouadur a antropi a zo neuze.
∆S(hollek) = ∆S(krouet) = ∆S(sistem) + ∆S(endro) > 0
pa vez
∆S(krouet) = ∆S(sistem) + ∆S(endro) = 0
an dreuzfeurmadur tro-distro.
Hag a vez un eskem a energiezh etre ar sistemoù evit ma vije komzet eus ar sistemoù endro (tro war dro)?
Ar respont a zo aze:
An dommder a gemer perzh e grouadur an antropi.
Bez ez eus steuziadurioù tommder pa vez kempouez ur sistem.
Kreskiñ a ra an dizurzh pe chom a ra kempouez, ralloc’h eo un digreskadenn evit ur greskadenn.
Da geñver an eil perzh laret aze e vez tu d’en em goulenn da belec’h ez eo aet an energiezh kollet. Ma vezomp lojik un eskemm a vije a energiezh etre ar sistemoù:
Ur c’hempouezad a entropiezh er sistem 1 hag a n’eus kaset d’ur banadur a energiezh,
An tommder kollet a vije roet d’ur sistem 2 eus endro ar sistem 1,
Ar sistem 2, war lec’h ur pennadig, kavet gantañ ur stad kempouez, a nije bannet energiezh evel er sistem 1,
Tommder ar sistem 2 kollet a zafe d’ur sistem 3 war endro ar sitem 2,
Têtes à claques
Ar c'hlip a zeu
Mediathèque municipale
An tudennoù
hep disoñjal:
Na Roinn Ileach
thumb|250px|Na Roinn Ileach (The Rinns of Islay) eo anv lodenn gornôg [[Ìle.]]
Na Roinn Ileach, anavezet ivez evel The Rinns of Islay (pe The Rhinns of Islay) e saozneg, eo anv al ledenez e kornôg Enez Ìle (Islay e saozneg), en Inizi Gall e Bro-Skos. Enni emañ kêriadennoù Port Sgioba ha Port na h-Abhainne.
Emañ tour-tan Na Roinn Ileach en Enez Orasaigh (Orsay e saozneg), er c'hreisteiz d'al ledenez.
Loir
Loir zo ur ger gallek, hag anv meur a dra:
Kêrioù
Meur a gêr treuzet gant al Lez a gaver anv gallek ar stêr enne:
Departamantoù gall
Daou zepartamant gall a deu o anv anezhañ : al Loir-et-Cher hag an Eure-et-Loir.
Entropiezh
Met pelec’h e kreskfe an entropiezh en hollved pe en un sistem endro nemet ken?
Evit e vije an entropiezh o kreskiñ en eun endro nemetken e vije ret da lakaat anezhañ e distro (isoler) ha neuze e vije sistem all tro war dro dezhañ ret e vije ober neuze ur voger a… ur
Kensonenn ouel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn ouel (saoz.: velar consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti an drekstaon da lec'h distagañ pennañ, da lâret eo e stok pe e tosta korf an teod ouzh ar etre ar staon hag an huged.
Setu ar c'hensonennoù drekstaon pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel:
Fulup IV (Bro-C'hall)
Fulup IV« le Bel », ganet e 1268 ha marvet e 1314, a voe roue Bro-C'hall eus 1285 betek 1314.
Entropiezh
Met pelec’h e kreskfe an entropiezh en hollved pe en un sistem endro nemet ken?
Netra a goulonder met pa laran goulonder ez eo goulonder goulonder ha n’eo ket goulonder leun evel ar goulonder kantikel leun a partikulennoù. Ret e vije neuze ur gwask izel kenañ ken izel evit ma na vije ket a dister eskemm etre ar sistemoù, met paouez ar gwask d’un taol gizh-se en aer ez eo dibosupl. An entropiezh a gresk neuze en hollved a bez.
Fulup IV (Bro-C'hall)
Mab e oa da Fulup III hag Izabelle Aragon.
Entropiezh
Hag an tommder na greskfe ket?
Aze ne c’hellomp ket respont d’ar goulenn-se dre ma vez ur c’hesk temperadur damnaturel er mare-mañ met bez eus bet eus yenadurioù ivez evit tremen d’ar plasma a Hidrogen (stad kentañ an hollved) hag a vez dizuzhietoc’h eget ar gaz.
Fulup IV (Bro-C'hall)
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas da Janed Iañ Navarra. C'hwec'h bugel o doe. O merc'h a voe rouanez Bro-Saoz ha tri mab dezho a voe rouaned Bro-C'hall.
Entropiezh
Ha implijet eo an entropiezh?
Ya da skouer en trenioù kentañ lerc’h ma vije implijet dour lakaet da dommañ e kreskae S hag a lakae da gaout kalz a gwask da bouezañ war ur verin. Skouerioù all a zo met an hini-se a zo unan splann a-walc’h.
Chester (disheñvelout)
Chester zo anv ur gêr a zo pennkêr kontelezh Cheshire, e Bro-Saoz. Dont a ra an anv eus ar ger hensaoznek ceastre, deus eus ar ger latin castra, kêr, kamp.
Loir
Anv-tiegezh
Anv-tiegezh meur a arzour eo, en o zouez:
Enepdivyezhegezh
Enepdivyezhegezh a vez graet eus an oberoù pe ar politikerezh enep d'an divyezhegezh ha d'an dud divyezhek, o nac'h outo gwirioù abalamour ma implijont an eil yezh kentoc'h eget eben, abalamour ma vez staget ar gwirioù hiniennel ouzh ur yezh hepken.
E Breizh e weler enepdivyezhegezh dreist-holl e nac'hidigezh digeriñ klasoù divyezhek er skolioù-stad pe katolik da skouer. Koulskoude emañ ivez e nac'hidigezh ar gwir da vont e brezhoneg ouzh ar velestradurezh, dre skrid pe dre gomz: ar gwirioù-se a zo d'an dud er broioù ma ya en-dro an divyezhegezh.
Gallout a reer komz ivez, en degouezhioù-se, eus droukziforc'hañ yezhel.
En Amerika
Komz a reer eus enepdivyezhegezh e Kanada, diwar-goust ar galleg (New Brunswick ha kêr Ottawa), hag e SUA diwar goust ar spagnoleg (Kalifornia ha Florida dreist-holl).
E Kembre
Enep an divyezhegezh e Kembre en kantved e veze graet gant ar Welsh Not.
N'eus ket gwall bell e veze renerien embregerezhioù o tifenn ouzh o implijidi komz kembraeg en o lec'h-labour, adal afer Brewer Spinks e 1965 betek hini Thomas Cook e 2007.
Sgùrr nan Each
Sgùrr nan Each (distaget: e gouezeleg), ar pezh a dalvez "beg ar c'hezeg", zo ur menez en Uheldirioù Bro-Skos, e kontelezh kozh Ros agus Cromba.
Joseph Duplantier
Joseph (Joe) Duplantier (ganet d'an 19 a viz Here 1976 a zo kaner-gitarour ar strollad death metal gall Gojira. Skrivañ a ra ivez komzoù ar strollad ha sevel a ra golo an albomoù.
E vreur, Mario Duplantier, a zo tambouliner ar strollad.
Pladennoù
Gant Gojira (kan, gitar) :
Gant Godzilla (kan, gitar):
Afer Stavisky
Ar fedoù
D'an 23 Kerzu 1933 e oa bet bac'het Gustave Tissier rener Kef Ti-kêr Baiona abalamour m'en doa flodet ha lakaet da vont bilhedoù faos (kement ha 235 milion a lurioù).
Joseph Duplantier
Pladennoù
Gant Empalot (kan, gitar):
Afer Stavisky
Ar fedoù
Buan e voe komprenet ne oa Tissier sevenour krouer Kef an Ti-kêr, Serge Alexandre Stavisky, en doa kenaozet ar floderezh gant Dominica-Joseph Garat, anezhañ maer ha kannad Baiona. Meur a wezh e oa bet tamallet Alexandre Stavisky evit floderezh er bloavezhioù tremenet.
Joseph Duplantier
Pladennoù
Gant Cavalera Conspiracy (gitar boud):
Afer Stavisky
Ar rouedad tud
Ar pennprokulor Pressard, breur-kaer prezidant ar C'huzul Camille Chautemps, en doa graet diouzh ma vefe ampellet-disampellet prosez Stavisky. Ur bern tud o doa graet o mad eus arc'hant ar « Sacha vrav » ha mat e oa dezho e chomje mut. Rak se, pa voe dizoloet war e zalaroù gant ar boliserien en un ti-koad e Chamonix, d'ar 7 Genver 1934, e chomas un toullad tud war soñj evit gouzout piv a raje e vad eus an emlazh pe an torfed (rak n'eo ket gwall sklaer penaos e oa marvet). E Le Canard enchaîné e oa skrivet ''En em lazhet eo Stavisky gant ur volotenn tennet eus 3 metrad. Pegen hir e vrec'h....''"
Enepparlamantouriezh
Diwar an afer e savas reuz : Stavisky a oa bet tamallet c'hoazh met mouget e oa bet an traoù diwar atiz ministred pe kannaded tapet en e aferioù. Enebourien Camille Chautemps a lavare e oa mat ar reuz-se evit an tu-kleiz, ar radikalourien, pe Chautemps zoken. André Tardieu a savas ur brizhroll eus ar gannaded o doa bet arc'hant, un tamm evel da vare Reuz Panama. Léon Daudet a reas eus Chautemps penn ur strollad laeron. Brasoc'h e voe ar reuz c'hoazh eget goude afer Hanau pe afer Oustric. Ur perzh bras en doe an afer-se e taol-dispac'h ar 6 a viz C'hwevrer 1934 e Pariz gant strolladoù eus an tu-dehou evel ar Croix de feu, an Action française.
Chester (disheñvelout)
Met an anv Chester zo bet roet da veur a lec'h arall:
Joseph Duplantier
Daveoù
Embrace The World Fan site Gojira
Marc'heg (evn)
Ar marc'heged eo evned hirc'harek ar genad Limosa.
Spesadoù
4 spesad marc'heged a zo:
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar marc'heged en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Stagell isurzhiañ
Stagell isurzhiañ (distagañ izurzhiañ) a vez graet eus ar gerioù a liamm un islavarenn ouzh ar bennlavarenn.
En un doare strizh e konter teir stagell isurzhiañ:
En un doare ledanoc'h e konter ivez:
En un doare ledanoc'h c'hoazh e konter ivez:
Hardefoort
Hardefoort pe Hardenvoorde en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Hardifort, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Bertem
Bertem a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Jean-Marie Goasmat
Jean-Marie Goasmat (bet ganet d'an 28 a viz Meurzh 1913 e Kamorzh ha marvet d'an 21 a viz Genver 2006 e Pleuwigner) a oa ur reder war varc'h-houarn eus mare an Eil Brezel-bed. Peogwir edo o chom e Pleuwigner e veze graet "le farfadet de Pluvigner" (korrigan Pleuwigner) anezhañ e galleg. Graet e veze Ademai anezhañ ivez.
Un toullad mat a drec'hioù a oa aet gantañ a-hed e vuhez marc'hhouarner etre 1933 ha 1951. E-touez meur a dra all en doa lipet ar maout da geñver un tennad-hent brudet eus Tro Bro-C'hall 1936 hag a dremene dre Ode Izoard evit echuiñ e Briançon.
Unan eus ar rederien vrudetañ a zo bet e Breizh eo, en ur mare ma ne oa ket eus ar skingomz e ti an dud, ha ma ne oa anavezet e droioù kaer nemet dre ar c'hazetennoù gallek. E Breizh-Izel e oa stag outañ skeudenn un den eus ar bobl, brezhoneger diwar ar maez ha kalonek.
Mario Duplantier
E vreur a zo ar c'haner-gitarour Joseph Duplantier.
Pladennoù
Gant Gojira (tamboulinoù) :
Gant Godzilla (tamboulinoù):
Ogham (strollad)
Ogham a oa anv ur strollad berrbad savet en-dro d'ar Vreudeur Mollard ha Padrig Sicard ha paeroniet gant Alan Stivell e kreiz ar bloavezhioù 70. Embannet e voe o fladenn nemeti "ogham - Boked Eured" gant Keltia 3 e 1976.
Langemark
left|thumb|An iliz katolik Sint-Paulus
Langemark  a zo ur rann-gumun eus Langemark-Poelkapelle e Kornôg-Flandrez e Belgia. E 1971, strollet e voe Langemark ha Bikschote. E 1977, lakaet int bet e kumun Langemark-Poelkapelle.
Bered al Lu alaman: Studentenkerkhof (Bered ar Studierion)
Ur mell bered alaman a gaver er gumun gant 35 060 soudard enni. left|thumb|Sacred uur bij het ​​monument van Langemark (10 juli 1932) left|thumb|Monumant er vered alaman
Bered ar C'hommonwealth: Cement House Cemetery
Ur vered krouet e-pad ar Brezel bed kentañ eo, met implijet e voe e-pad an Eil Brezel Bed ivez. An anv Cement House a oa bet roet d'un ti-feurm a oa bet lakaet da greñv-lec'h. Digoret e oa bet ar vered e miz Eost 1917 hag implijet eo bet betek miz Ebrel 1918; d'ar poent-se, ne oa nemet 231 bez ag ar C'hommonwealth enni. Implijet eo bet ar vered gant al Lu Gall ivez, met tennet eo bet ar bezioù gall (tro 500) e 1922. Bodet eo bet enni bezioù ar C'hommonwealth deut eus beredoù ar c'humunioù hag an tachennoù-emgann tro-war-dro. 2 398 eus bezioù ar C'hommonwealth eus ar Brezel bed kentañ a zo dianv. 22 milour ag ar C'hommonwealth bet marvet e-pad an Eil Brezel Bed a zo douaret er vered, pemp anezhe a zo chomet dianv. Implijet e vez c'hoazh evit douarañ ar relegoù a zalc'her da gavout.
Gwepard
Deskrivadur
Ar gwepard en-deus ur c'horf moan ha hir gant skilfoù na c'hell ket kuzhat penn-da-benn. Ledan eo e vruched ha strizh e zargreiz.
Pouezañ a ra etre 40 ha 65 kg ha muzuliañ etre 112 cm ha 135 cm gant ul lost a 84 cm. Ar pared a zo un tammig brasoc'h eget ar parezed hag un tammig brasoc'h eo o fenn met diaes eo d'o digejañ dre o ment hepken.
Langemark
Bered ar C'hommonwealth: St. Julien Dressing Station Cemetery
Ur vered eus ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e oa bet ar vered e miz Gwengolo 1917 hag implijet eo bet betek miz Meurzh 1918. Bodet eo bet enni bezioù arall deut eus an tachennoù-emgann.
Gwepard
Deskrivadur
Melen eo blevad ar gweparded gant saotroù du a skoazell anezho da guzhat. Linennoù du a red eus kornioù o daoulagad betek ar c'hroñj. Gwenn eo o c'hof ha saotroù o lost en em deuz e peder pe c'hwec'h gwalenn du.
Langemark
Bered ar C'hommonwealth: Dochy Farm New Cemetery
Ur vered eus ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918 evit bodañ korfoù ar vilourion bet lazhet en emgannoù e Boezinge, Sint-Juliaan (Langemark), Frezenberg ha Passendale .
Gwepard
Deskrivadur
Gant ur bouchad a vlev gwenn e echu o lost. Un nebeud pennoù o deus saotroù ledanoc'h. Ral eo ar gweparded en natur met un nebeud anezho a zo bet ganet e mirlec'hioù.
Ar gwepard eo an hini nemetañ eus e gerentiad n'en deus ket skilfoù pak-dispak. O implijout a ra da gaout muioc'h a stabilded pa vez o redek. Evit gwir skilfoù hanter dispakus eo en deus. Ret eo notenniñ n'eo ket disheñvel ar stagelloù ouzh re ar c'hizhier arall met dioueriñ a ra dezho ar gouhin kroc'hen ha fur a c'holo skilfoù hag atav gwelus ez eo ar re-mañ, panevet an ell. An ell e-unan a zo berroc'h hag eeunoc'h eget hini izili arall ar c'herentiad.
Langemark
Bered ar C'hommonwealth: Seaforth Cemetery, Cheddar Villa
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. An anv Cheddar a oa bet roet gant ar vilourion tost ag an dachenn-emgann d'an atant a zo e-kichen. Start e voe an emgannoù er c'horniad. Douaret e voe ar re varv tost ag an dachenn-emgann. Kanoliataet ha bombezet garv e voe ar vered, pezh a reas distrujoù enni. 101 ag ar 148 bez a zo eus ar 2nd Seaforth Highlanders (Skosiz): diwar goulenn an ofisour e penn ar Batalion e voe roet an anv Seaforth d'ar vered e 1922.
Gwepard
Deskrivadur
Ul livenn-gein wevn, ur galon hag un avu bras, divfron ledan ha skevent galloudus en deus ar gwepard. An elfennoù-se a ra dezhañ bezañ preizher herrekañ Afrika. Ken buan ha 110 km/e e c'hell redek ha gaoliat 7-8 metr en ur rampad hepken.
Langemark
Bered ar C'hommonwealth: Bridge House Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ. Anvet eo diwar an ti-feurm a zo en he c'hichenn. Krouet e voe gant an 59th (North Midland) Division e dibenn miz Gwengolo 1917. Diwar ar 45 soudard douaret enni, 44 a voe lazhet e-doug Emgann Polygone Wood (26-29 a viz Gwengolo 1917), pevar o vezañn chomet dianv.
Bureau
Bureau zo un anv-familh gallek.
Gwepard
Deskrivadur
Er c'hontrol d'ar c'hizhier meur gwir e c'hell ar gwepard rouzmouzat met ne c'hell ket roc'hal. Ar c'hizhier meur (leon, panterenn, jagoar ha tigr) a c'hell roc'hal met ne c'hellont ket rouzmouzat, estreget pa zic'hwezhont. Daoust d'an dra-se e lakaer, gwezhioù zo, ar gwepard d'an hini bihanañ eus ar c'hizhier meur.
Bavaria
Stad dieub Bavaria (Freistaat Bayern en alamaneg) zo unan eus stadoù Alamagn hiziv, an hini vrasañ anezho, e gevred ar vro. München eo ar gêr-benn.
Diwan
Diwan zo ur rouedad skolioù, kentañ derez hag eil derez, ma vez kelennet e brezhoneg. Kevredigezhel hervez lezenn c'hall ar 1añ a viz Gouere 1901, lik, digoust ha digor d'an holl ez eo ar skolioù Diwan. Krouet e voe ar c'hevarzhe hag, diouzhtu goude, ar skol gentañ e 1977. Ur c'hevredad kevredigezhioù eo pa vez meret pep skol, skolaj ha lise gant kevredigezhioù lec'hel. E Gwengolo 2016 e oa 47 skol, 6 skolaj hag ul lise, gant 4,242 skoliad enno (4,4% a gresk er c'hentañ derez hag 1,6% en eil derez e-keñver ar bloaz a-raok). Kevredet eo an teir c'hevredigezh Dihun, Div Yezh ha Diwan a-benn diorren ar c'helenn e brezhoneg.
An div skol gentañ e 1977
Reun an Ostiz (René L'Hostis), soner, ezel eus ar CGT hag eus an UDB, o welet ne oa lec'h ebet evit ar brezhoneg er reizhiad kelenn gall, a gendrec'has un dek bennak a familhoù, ar c'huzul-kêr hag ar senedour Alphonse Arzel da zigeriñ ur skol-vamm vrezhonek penn-da-benn. Pa oa aet un nebeud tud eus ar c'hevarzhe Skol an Emsav da arsellout ouzh ar skolioù Ikastola e euskareg e Bro-Euskadi er bloaz 1975 e voe aozet un emvod foran e sal liessportoù Gwitalmeze e Mae 1976. An daou brezegenner a voe Yann Trellu (o chom e Euskadi) ha Reun an Ostiz. Ne voe savet goulenn ebet gant an tregont bennak a dud, ken divoas e oa ur seurt embregenn hervez deskrivadur Pêr-Vari Mallegol (Pierre-Marie Mallégol). Hervez Reun an Ostiz e krogas un nebeud tud, hag eñ brouder anezho, da adneveziñ skol gozh Lambaol-Gwitalmeze en 1976 pa oa bet rakwelet bezañ prest e C'hwevrer 1977. Kinniget e voe krouiñ ur Greizenn evit ar vugale vihan da guzul ti-kêr Lambaol-Gwitalmeze d'an 21 a viz C'hwevrer 1977 hag e voe asantet feurmiñ al lec'h. Divizet e voe disklêriañ ar c'hevarzhe Diwan goude ur emvod gant kerent Kemper o sevel ur raktres ivez e penn Meurzh 1977. Gweltaz ar Fur, hag en doa kinniget an anv, a voe lakaet da brezidant, Anna-Vari Chapalain da sekretourez ha Reun an Ostiz da deñzorer. D'an 17 a viz Ebrel 1977 e oa bet disklêriet ar c'hevarzhe kreiz e prefeti Penn-ar-Bed. Divizet e voe ampellat raktres Lambaol, keit ha ma vo kavet ur sal-skol e Kemper. D'an 23 a viz Mae 1977 e voe digoret ar skol Diwan gentañ, ur skol-vamm gant 5 bugel hag ur mestr-skol, Denez Abernot enni. Staliet e voe ar skol e savadurioù foran ur skol a oa bet serret pemp bloaz kentoc'h, feurmet digant ar gumun adalek miz Kerzu 1976.
Diorren ar rouedad
Ar skol-vamm-se a voe savet diwar batrom skolioù kevredigezhel Europa : Gaelscoileanna Iwerzhon, Ikastolak Euskadi, Calandretas Okitania, La Bressola Katalonia, hag all. Un nebeud emvodoù etre tud kuzul-departamant Penn-ar-Bed ha tud all a oa bet dalc'het er sizunvezhioù a-raok, an hini diwezhañ e Kastellin. Gweltaz ar Fur a voe dilennet da brezidant (betek 1980) ha war e lerc'h Reun an Ostiz betek 1986, ha da heul e voe tro Andrev Lavanant (André Lavanant), sekretour ar gevredigezh e 1980, teñzorer e 1981 ha 1982, ha prezidant eus 1983 betek 1989 hag eus 1991 betek 1997.
Hiziv ez eo deuet ar gevredigezh Diwan Breizh da vezañ ur rouedad kelenn, enni skolioù-mamm, skolioù kentañ derez, skolajoù hag ul lise (e Karaez-Plougêr). Skolioù zo e 5 departamant Breizh, mui ur skol-vamm hag ur skol kentañ derez e Pariz.
Gwepard
Deskrivadur
Galloud a reer kemmeskañ ar gwepard gant ar banterenn met disheñvel eo e gorf, moanoc'h ha gant ul lost hiroc'h. Ur spesad gloazus eo ar gwepard. N'en em ra ket mat ouzh endroioù nevez ha diaes tre eo d'e c'houennañ en ereoù. Hemolc'het e veze evit e vlevad gwechall met gouzañv a ra hiziv eus distrujadur e annez dreist holl. Ar bleiz-broc'h hag al leon eo e enebourien naturel.
Diwan
O klask tapout ur statud publik
Hiriv an deiz (2008) emañ ar skolioù Diwan gant ur statud prevez, o vont en-dro gant yalc'hadoù an aozadurioù lec'hel ha skoazell tud.
Gwepard
Deskrivadur
Ar c'hazh kentidikañ eo ha betek n'eus ket pell zo e kreded e oa bet aet diwar-wel 18 milion a vloavezhioù zo, met studioù nevez a zamveneg o doa kroget hendadoù ar c'hizhier da zisheñveliñ an eil ouzh an egile 11 milion a vloavezhioù zo hepken.
Diwan
O klask tapout ur statud publik
E 1972, ar programm boutin, sinet gant ar strollad sokialour, ar strollad komunour ha strolladoù all an tu kleiz a bromete : "Holl rannoù an deskadurezh diazez hag ul lodenn vras eus an deskadurezh peurbadus a vezo bodet en ur servij publik ha lik stag ouzh ministrerezh an Deskadurezh-Stad".
Gwepard
Rummouriezh
Anv ar genad Acinonyx a dalvez "n'en-deus mui a skilfoù" e gresianeg tra ma talvez anv ar spesad jubatus "moueek", un dave d'ar voue a zo gant ar c'hizhierig-ki. Ar c'hazh nemetañ na c'hell ket kuzhat e skilfoù eo. Ar re-mañ o-deus an hevelep implij ha re ar gieged. Eus an dra-se e teu e anv brezhonek.
Diwan
O klask tapout ur statud publik
En hevelep doare e kinnigas François Mitterrand, e-kerzh dilennadegoù prezidantel 1981, staliañ "ur servij bras foran unanet ha lik en Deskadurezh-Stad", pal hennezh o vezañ "degemer an holl skolioù hag o implijidi", ar pezh en defe degaset Diwan da vezañ ebarzhet en deskadurezh foran.
Gwepard
Rummouriezh
Cheetah e vez anvet e saozneg, ur ger a zeu eus an hindieg chiitaa, hag a c'hellfe dont eus ar sañskriteg chitraka "an hini saotret". E galleg e lârer guépard, eus al latin gattus pardus, a dalvez "kazh-loupard".
Bez ez eus pemp isspesad a gwepard
Diwan
O klask tapout ur statud publik
Hogen ar raktres Savary "stag ouzh an darempredoù etre ar Stad, ar c'humunioù, an departamantoù, ar rannvroioù, hag ar skolioù prevez" a voe dilezet e 1984. Adalek 1983 avat e resevas ar gevredigezh skoazelloù digant ar Stad.
Petaurus
Plavered a vez graet anezho en abeg d'ur groc'henenn etre o favioù a-raok hag o favioù a-dreñv hag a reont ganti evit plavañ eus ur wezenn d'eben.
Bureau
Orin
Gallout a rafe bezañ kar d'ar ger burell.
Diwan
O klask tapout ur statud publik
E 1986 e voe sinet ur raktres ebarzhiñ 31 skolaer gant ministrerezh an Deskadurezh-Stad. Met buan a-walc'h e voe kavet abeg er raktres-se. E 1988 e voe sinet un emglev a lakae sklaer mont en-dro ar skolioù Diwan, perzh arc'hantel ar Stad, an aozadurioù lec'hel ha Rannvro Breizh. Diwar neuze e voe kemeret 10 skolaer e karg. E 1990, ur gevrat nevez sinet gant an Deskadurezh-Stad a gemeras e karg 51,5 post gant ar statud a vistri-skol gevratet. E 1993, un emglev frammañ a lakaas a-nevez kevrat 1990 e pleustr. Titlet e voe 3 skolaer da skolaerien foran, ha 6 all da renerien skol. Abaoe 1994 ez eus kevratoù kevredigezhel etre an Deskadurezh-Stad ha Diwan.
Petaurus
Spesadoù
6 spesad plavered zo er genad-mañ :
Diwan
O klask tapout ur statud publik
D'an 28 a viz Mae 2001, maodiern an Deskadurezh Stad Jack Lang ha prezidant Diwan, Andrew Lincoln, a sinas e Roazhon ur feur-emglev evit tremen ar skolioù Diwan dindan statud foran, ha kement-se a-enep da Guzul uhelañ an Deskadurez-Stad (0 mouezh a-du, 32 a-enep, 8 neptu, 1 n'en deus ket mouezhiet). Sindikadoù skolaerien a yeas a-enep an emglev hag a c'houlennas digant ar C'huzul Stad e derriñ ; nac'het e voe an emglev gant hennezh war zigarez ma oa an hentenn dre soubidigezh implijet gant Diwan a-enep lezennoù ha bonreizh Bro-C'hall, war ziazezoù ar melladoù L. 121-3 ha L. 312-10 eus kod an Deskadurezh, ar mellad 1 eus lezenn ar 4 a viz Eost 1994 hag ar mellad 2 eus ar vonreizh, a voe kemmet da vare sinadur feur-emglev Maastricht : "Ar galleg eo yezh ar Republik". Prometet e oa bet d'ar mare-se ne vije ket implijet al lezenn a-enep ar yezhoù rannvroel.
Bureau
Orin
Laret e veze burra e latin eus un danvez gros. Eus burra e vije deuet ar ger da vezañ burrus, hag alese burrellum ha burel, ha neuze bureau. Ar bureau a oa ur vantell burell. Da gentañ e oa an danvez lakaet war un daol-labour, ha diwar-se e vije bet anv an daol hec'h-unan e galleg.
Diwan
O klask tapout ur statud publik
Herzel a reaa an diviz-se ouzh Diwan a vezañ degemeret en Deskadurezh foran, war abeg e zivyezhegezh dre e hentenn dre soubidigezh. Padal, n'ez a ket a-enep an deskadurezh divyezhek gant un deskadurezh kempouez en div yezh (par an eurvezhioù kelenn), evel ma 'z eo testeniekaet gant mennad an 12 a viz Mae 2003 : "Stag ouzh ar c'helenn divyezhek er yezhoù rannvroel, gant eurioù kelenn par, er skolioù hag er rannoù 'yezh rannvroel' er skolajoù hag el liseoù".
Bureau
Orin
Kavet e vez e Breizh, e Bro-Naoned, e Bro-C'hall hag e Kebek. E Stadoù-Unanet Amerika e reer gant ar ger evit envel kalz ajañsoù gouarnamant ha melestradurezhioù, evel ar Federal Bureau of Investigation.
Diwan
Statud publik pe kevredigezhel ?
E diabarzh Diwan ez voe enebiezhioù etre ar re a felle dezho e vefe staget Diwan ouzh an Deskadurezh foran, difennet gant Andrew Lincoln, a oa prezidant abaoe 1997, hag ar re a felle dezho derc'hel ur statud kevredigezhel. Abalamour d'an enebiezh diabarzh-se e roas kuzul-merañ Diwan e zilez d'ar 24 a viz Du 2002 e-kerzh ur vodadeg veur dreistordinal e Gwerliskin. Eno e voe taget politikerezh Andrew Lincoln.
Teñzorer kozh ar gevredigezh, Michel Le Tallec, a oa e penn ar strollad Bodañ Diwan hag a enebe ouzh ar renerezh kozh, a voe dilennet d'ar 1 a viz Kerzu da brezidant Diwan gant burev ar gevredigezh.
Gwepard
Gouennadur ha buhez gevredel
Da ouestl d'en em c'houennañ ez eas ar c'hizhier-ki da 24 miz evit ar barezed ha da 12 miz evit ar pared, hag eñ ne baront ket kent tri bloaz. Genel a ra ar barezed betek nav kazhig goude un dougen a 90 - 98 devez. Pouezañ a ra ar c'hizierig etre 150 ha 300 g. Er c'hontrol d'un niver bras ar c'hizhier arall ez eo ganet ar gweparded gant o saotroù. Ur gwiskad a vlevad ouzhpenn a ro dezhi ur feson "mohawk" o-deus ivez. Mantell eo anvet met e goll a reont pa vrasaont, avat. Nebeut tre a gweparded a dizh o oad-gour. 90% a zo lazhet e-pad sizunvezhioù kentañ o vuhez gant leoned, bleizbroc'hed pe zoken erered. Lezel a reont o mamm etre 13 ha 20 mizvezh goude o ganidigezh. Galloud a ra ar gweparded bevañ 20 bloavezh en ereoù, nebeutoc'h en natur rak o herr a gollont pa gozhont ha da zivarrek da dapout o freizhoù ez elont.
Diwan
Skolioù brezhonek a-raok re Diwan
Er bloavezhioù 1890 e talc'he ar gouarnamant gall da herzel ouzh implij ar yezhoù rannvroel en deskadurezh. Rebechet groñs e voe da lod mistri-skol terriñ ar reolenn zibleg "deskiñ e galleg nemetken" goude ma veze dic'hallek a-grenn ar vugale skoliataet. Daou esae sevel un deskadurezh vrezhonek zo bet renablet :
Yann Iañ (Bro-C'hall)
Yann I eo an anv a reer eus ur bugel ganet ha marvet e 1316, mab dalif ar roue gall Loeiz X, hag ar rouanez Clémence de Hongrie.
Ganet e oa en nozvezh ar 14 ha 15 a viz Du 1316, ha ne vevas nemet 5 deiz. Beziet e voe en iliz-veur Sant-Denez. Kont Poitiers a oa o ren abaoe marv ar roue a voe kurunet hag anvet Fulup V.
Diwan
Kresk ar rouedad
Ur skol-vamm hepken a oa da gentañ e 1977, savet war batrom skolioù damheñvel en Euskadi hag e Katalonia. Goude digeriñ meur a skol-vamm e voe krouet ar c'hentañ skol kentañ derez e 1980, ar c'hentañ skolaj e Brest e 1988 hag ar c'hentañ lise e 1994 er Releg-Kerhuon e-tal Brest.
Tabouliner
Un tabouliner zo un den a son gant un daboulin.
Diwan
Niver a skolidi
Setu amañ taolennoù an niver a vugale er reizhiad Diwan er bloavezhioù-skol 2020-2021. Kentañ derez
Gwepard
Gouennadur ha buhez gevredel
Ganto o-unanig e vev ar barrezed hag o tiwall an eil ouzh an eben e vezont. Ar pared a vez darempredusoc'h. Pa vezont dilezet gant o mamm ar gwepardedigoù a sav ur strollad-familh a bad betek ma zizh ar barrezed div vloaz. Kuitat a reont ar strollad neuze tra ma chom ar pared asambles e-pad o holl vuhez.
Diwan
Skolioù brezhonek estreget Diwan
Estreget skolioù Diwan, n'eus ket a skolioù hollvrezhonek e Breizh. Bez' ez eus klasoù divyezhek avat :
Gwepard
Ar pared
Tachennadel kenañ ez eo ar pared. Kelc'hiadoù annez ar barezed a vez bras tre, avat, ha diaes eo evit ar pared da sevel un dachennad a endalc'h meur a anezho. Choaziñ a reont kentoc'h ul lec'h m'en em gej annezioù meur a barezed. Kalz bihanoc'h eo o zachennad neuze, hag aesoc'h da zifenn. Ment ar tachennadoù a zo hervez ar peadraoù vak. O vuzuliañ etre 37 km² ha 160 km² e vezont.
Diwan
Diwanet
thumb| Logo Diwanet E 2004 e voe savet ur gevredigezh hervez lezenn 1901 hag a stroll ar skolidi bet e Diwan, Diwanet hec'h anv. Morgousket eo abaoe 2009.
Gwepard
Ar pared
Darempredus tre ez eo ar pared. En em vodont e strolladoù bihan a chom o izili asambles e-pad o holl vuhez. Ar strolladoù-se a dolp breudeur dreist holl, hag eñ e c'hellont degemer ur par dibaot. Kengevredadoù vez anvet ar strolladoù-se. C'hwec'h gwech muioc'h a chañsoù en deus un c'hengvredad da berc'hennañ un dachennad met n'hen dalc'h ket hiroc'h, war-dro pevar bloavezh.
Merkout a ra ar gweparded dre droazhañ war wez pe krugelloù laou-koad. Arnodiñ a raio izili ar c'hengvredad da lazhañ an nostanted.
Boued
Kigdebrerien ez eo ar gweparded. Debriñ a reont bronneged krenn o ment, dindan 40 kg, evel ar c'hazeled Thomson pe an impalaed. N'argasont ar c'hnoued hag o leueioù nemet pa hemolc'hont e strollad. Klujiri-Spagn ha gedon a hemolc'hont ivez. Tra ma hemolc'h ar c'hizhier bras e-pad an noz e plij deoc'h d'ar gweparded chaseal e-pad an deiz, er mintin hag an abardez, pa vez klouar a-walc'h c'hoazh an amzer. Implijout a reont o gweled da gavout o freizh dreist holl. Dre guzh e tostaont ouzh o freizh kent kerzhout war-o-lerc'h. Galloud a reont tizhout 110 km/e met ar peurliesañ ne redont nemet d'an hanter eus an tizh-se. Ral e pad hiroc'h eget ur vunutenn ha ma ne zeu a-benn ar gwepard da dapout e breizh diouzhtu e tilezo an hemolc'h kentoc'h eget meskañ energiezh. Redeg d'an tizh-se a zo skuizhus tre ha gwrez ar gwepard a c'hell sevel ken uhel ma c'hallfe mervel ganti. Setu perak e weler alies ar c'hizhier o tiskuizhañ goude m'o deus tapet o freizh. Pa oa bet hir ha diaes an hemolc'h e c'hellont diskuizhañ e-pad muioc'h eget un eurvez.
Hanter an hemolc'hioù a zo berzhioù hepken.
N'eo ket kreñv a-walc'h ar gwepard da derriñ gouzoug ar c'hazeled a hemolc'h. O lazhañ a ra dre zantañ o gourlanchenn d'o zagañ. Neuze e tebre e breizh ken vuan hag e c'hell kent ma z'eo laeret gant preizherien greñvoc'h evel al leoned.
Annez
Er savanenn hag e rannvroioù damsec'h e vev ar gweparded dreist holl met o c'havout a c'heller e kornioù-bro strujus. E Namibia, ma 'z int boutin c'hoazh, e vev 95% anezho e feurmioù.
En Afrika e kaver gweparded en natur dreist holl met bevañ a raent en un darn vras eus Su Azia gwechall, betek India. Eus ar gweparded aziat-se, avat, ne chom nemet ur boblañs vihan dizoloet n'eus ket pell zo e norzh Iran. Hervez reoù zo e chomfe un nebeud pennoù e reter India hag e Balouchistan ivez. Implijet e voent gant uhelidi da hemolc'h gazelled met ne oa ket damesaet evit gwir rak diaes tre eo d'e lakaat d'en em c'houennañ en ereoù.
Orkide
Kerentiad an Orchidaceae (pe orkide), zo ur c'herentiad plant bleuniek, dezhañ 850 genad hag en tu all da 25.000 spesad. O c'havout a reer, ez-naturel, en trovanoù dreist-holl.
Gwepard
Jenetik
Ur gemmusted jenetik izel tre hag ur sper fonnus kennañ o-deus ar gweparded. Posupl eo d'ober imboudoù etre daou gwepard nann kerentiet hep diaester ebet. Krediñ a reer ez int aet a-dreuz ur varead eus kenwadelezh greñv goude ma oant aet hogozik da get e-pad ar maread-skorn diwezhañ. War-wel ez eo aet en Afrika e-pad ar miosen, moarvat, kent tremen en Azia. Hervez studioù Warren Johnson ha Stephen O’Brien eus al Laboratory of Genomic Diversity o-defe en em ziforc'het eus ar c'hizhier arall 11 milion a vloavezhioù'zo hepken.
Mirerezh
90% ar gweparded a varv e-pad o bugaleaj abalamour da argasadennoù al leoned pe ar vleizbroc'hed pe da gudennoù jenetik hag a zo boutinoc'h en spesad-se eget er re arall. Hervez klaskourien'zo ez eo re vras al live a gengevelerezh e-touez ar gweparded evit ma zreuvevint.
Krediñ a reer e chom 12.400 gwepard er bed a-bezh. War-dro 2.500 a vev e Namibia lec'h ma'z eo ar boblañ an hini vrasañ er bed. 200 eo niver gweparded Iran hepken.
Jozeb
Jozeb, pe Jozef, zo un anv a orin hebreek (yôsef - ra vo lakaet gantañ (gant Doue ur bugel all) ouzhpenn) roet
Anv-badez
Jozeb ha Jozef zo ivez anvioù-badez brezhonek. Jozefa, an anv-plac'h deveret, n'eo ket ken anavet.
Brudet eo bet an anv dre ar bed kristen, katolik dreist-holl, abalamour ma oa anv tad-mager Jezuz ha pried Mari.
A-hend-all e veze goapaet an anv ivez, abalamour d'ar perzh roet dezhañ en Testamant Nevez, ha graet e veze anezhañ sant paeron an doganed.
Berrstummoù
Anavezet eo ar berrstummoù Job, Jos ha Jef e brezhoneg. Ur berrstumm eus Jozef/Josef implijet e Belgia eo Jef ivez.
E yezhoù all
Jozef zo ivez an doare-skrivañ e nederlandeg ha slovakeg, Józef e poloneg. E yezhoù all :
Jef
Arabat droukveskañ gant Jeff.
N'eo ket un anv a gaver nemeur e lec'hanvadurezh Breizh :
Midden-Drenthe
Midden-Drenthe (distagañ ) a zo ur gumun e proviñs Drenthe en Izelvroioù. Savet e voe e 1998 pa voe kendeuzet teir c'humun all : Beilen, Smilde ha Westerbork. Etre 1998 ha 2000 e veze anvet Middenveld.
thumb|right|200px|Penluchtmuseum en Orvelte
Ar gumun
29 c'hêriadenn ha kêr a ya d'ober kumun Midden-Drenthe (annezidi : sifroù miz Genver 2004). E Beilen emañ an ti-kêr.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Midden-Drenthe ez eus 23 dileuriad :
Deiziadur berberek
E pevar koulz eo disrannet an deiziadur berberek
Republik Weimar
Republik Weimar eo anv ar ren a voe er Reich alaman etre 1919 ha 1933. Goude trec'hidigezh Alamagn er Brezel bed kentañ ez eo e kêr Weimar ma voe bodet ar vodadeg vroadel alaman ha gant hec'h izili e voe savet bonreizh Weimar hag a voe degemeret d'an 31 a viz Gouere 1919.
Ar ren demokratel kentañ a voe en Alamagn eo Republik Weimar. Reuz hag emgannoù diabarzh a voe a-hed Republik Weimar. Mont a reas da netra de facto pa voe tapet ar galloud gant Adolf Hitler e miz Genver 1933. Ez-ofisiel e voe nullet bonreizh Weimar goude an Eil brezel bed, met e gwirionez e voe diskaret ar ren demokratel azalek ar mare ma voe a Nazied e penn an traoù ha pa groujont an Trede Reich.
Dibenn an dispac'h ha diazez ar Republik (1918-1919)
Abaoe 1916 e oa renet Impalaeriezh alaman 1871 gant soudarded Oberste Heeresleitung (OHL, renadur uhelañ an arme), ha Paul von Hindenburg eo an hini a oa e penn. Pa voe splann e vefe kollet ar brezel e c'houlennas izili OHL ma vefe aozet ur gouarnamant sivil. D'an 28 a viz Here 1918 e voe kemmet bonreizh 1871, ha dont a reas ar Reich da vezañ un demokratelezh kannadel, ar pezh a oa bet nac'het e-pad 50 vloaz. Azalek ar mare-se e teuas ar c'hañseller da vezañ atebek rak ar Reichstag padal e oa bet atebek rak an impalaer betek-henn. Da gentañ e oa bet soñjet lakaat ar Reich da vezañ ur vonarkiezh kannadel, met dilezet e voe ar raktres dre ma oa reuz er vro. Ouzhpenn ar soudarded o tont en-dro eus an talbenn e save reuz e pep lec'h, ha tud eus an tu-dehou a stourme ouzh re an tu-kleiz. D'an 29 a viz Here e krogas un emsavadeg pa roas urzh pennoù-bras an arme d'ar flodad alaman da vont da vrezeliñ, hep goulenn aotre ar gouarnamant. Didalvez e oa an urzh koulz lavarout, hag en dije gellet lakaat en arvar ar marc'hata a-zivout aozañ ar peoc'h. Bourhziad an div vag eus Wilhelmshaven a zispac'has. Tro-dro da 1 000 martolod a voe harzet gant ar soudarded ha kaset da Giel, hag ar pezh a oa un emsavadeg lec'hel a ledanaas en Alamagn a-bezh. Martoloded all, soudarded ha micherourien a savas a-du gant an dispac'herien, hag a grogas da zilenn « kuzulioù micherourien » enno soudarded ha martoloded, war skouer soviedoù Rusia. Ar galloud sivil ha soudardel a dapjont e meur a c'hêr. D'ar 7 a viz Du e voe tizhet München, ha Loeiz III Bavaria a rankas tec'hout kuit.
Dister a -walc'h e oa ar pezh a c'houlenne ar c'huzulioù er penn-kentañ : goulenn a raent ma vefe dieubet ar vartoloded toullbac'het tra ken. Ne oa ket ar c'huzulioù-se dindan beli ar strollad komunour, dre ma ne oa ket anezhañ c'hoazh. Met anken bras a savas memes tra er renkadoù uhel hag etre, hag aon o doe an dud e teuje Alamagn da vezañ ur republik sokialour.
Disrann a oa ivez e-touez kannaded ar vicherourien : izili USPD (Strollad sokial-demokrat dizalc'h Alamagn), hag o doa c'hoant e vefe aozet ur renad sokialour, a zispartias diouzh (M)SPD (Strollad sokial-demokrat gant ar brasañ niver). Izili (M)SPD a save a-du gant aozañ ur parlamant a zivizas kas an traoù war-raok, ha d'ar 7 a viz Du e c'houlennjont digant an impalaer Wilhelm II reiñ e zilez.
D'an 9 a viz Du 1918 er Reichstag (Berlin) ec'h embannas Philipp Scheidemann e oa krouet ar Republik. Kemend-se a reas div eurvezh a-raok ma vije embannet krouidigezh ar Republik sokialour gant Karl Liebknecht. Er memes devezh e roas ar c'hañseller, ar priñs Max von Baden, tholl e c'halloudoù da Friedrich Ebert, hag a oa e penn MSPD.
Brezhonegva
Ar brezhonegva pe ar vro vrezhonek a vez lavaret eus al lodenn eus Breizh ma vez komzet brezhoneg.
Harzoù ar brezhonegva
Klasket o deus an istorourien termeniñ an harz etre ar brezhoneg komzet a-gozh hag ar yezhoù romanek (gallaoueg ha galleg) komzet e Reter ar brezhonegva. Koulskoude e oa aesoc'h ober enklaskoù war ar vrezhonegerien pa vezent o vevañ en atantoù tolpet e kêriadennoù. Cheñchamantoù bras a zo bet pa 'z eus bet aet meur a vrezhoneger a-vihanik da chom e kêrioù pe e tiez-retred. Ouzhpenn-se emañ an darn vuiañ eus ar re a zesk ar brezhoneg hiziv o chom er c'hêrioù.
An harz treset en "Histoire de Bretaigne" (1588)
E eil embannadenn an "Histoire de Bretagne" (1588) savet gant Beltram Argantred e weler kartenn Vreizh gant ul linenn merket enni eus Binig da Escoublac (parrez mamm Ar Baol). Mont a ra al linenn e-kreiz Kastellaodren ha skeiñ a ra etre Korle e Kornôg ha Kintin e Reter, etre Noal-Pondi ha Roc'han, etre Serent ha Malastreg ha e ya a-dreuz d'ar Gwilun en ur lezel ur riblenn etre Azereg hag an aod ha Gwenrann hag an aod ivez. Tost a-walc'h eus harz etre eskopti Gwened hag hini Naoned emañ al linenn ha setu perak e skrivas Gregor Rostren (1732) e veze "komzet ar brezhoneg e eskopti Gwened nemet e pevarzeg pe pempzeg parrez". E keñver ar pezh a vo lakaet war wel en XXvet kantved, n'eus ket ket kalz a cheñchamantoù en Norzh ha kilet he deus al linenn war harzoù departamant ar Mor-Bihan hag al Liger-Atlantel.
Republik Weimar
Dibenn an dispac'h ha diazez ar Republik (1918-1919)
Ebert a c'houlennas neuze ma vefe bodet Kendalc'h kuzulioù micherourien ha soudared ar Reich, ar pezh a c'hoarvezas d'ar 16 a viz Kerzu 1918. An tu-gounid az eas gant MSPD. Ebert a zeuas a-benn da vodañ ur vodadeg vroadel he fal sevel ur vonreizh parlamantel. Ar re a save a-du gant sevel ur republik sokialour a voe lakaet a-gostez neuze.
Brezhonegva
An harz termenet diwar enklask Coquebert de Monbret (1806)
E 1806 e tiskouez an enklask renet gant E. Coquebert de Montbret ne vez ket mui ar brezhoneg komzet e parrezioù Su ar Roc'h-Bernez nemet er Brier hag e riblenn al Liger eus ar Groazig betek ar Baol. Embannet eo bet an enklask e "Essai de travail sur la géographie de la langue française" (Pariz : 1831).
Republik Weimar
Dibenn an dispac'h ha diazez ar Republik (1918-1919)
Dre ma felle da Ebert derc'hel ar galloud war ar vro a-bezh ec'h aozas un emglev gant OHL, renet gant ar jeneral Wilhelm Groener. En emglev-se e oa meneget ne vefe ket kemmet an arme e-keit ma warezfe ar gouarnamant. Diouzh un tu e talveze an emgle e oa asantet ar gouarnamant gant an arme ha neuze e voe sioulaet ar renkadoù etre. Diouzh an tu all e voe gwelet evel trubarderezh izili an tu-kleiz a gave dezho e oa bet disoñjet al labourerien, ha roet pouez d'an arme hag a oa hervezo ur strollad mirour en defe kalz a levezon war Republik Weimar. D'an 11 a viz Du 1918 e voe sinet an arsav-brezel.
Abalamour d'an emglev etre an arme hag ar gouarnamant nevez e voe rannet renkad ar vicherourien etre SPD ha KPD). Splann e teuas an troc'h da vezañ d'an 23 a viz Du 1918 pa c'houlennas Ebert digant OHL lakaat un termen d'un emsavadeg e Berlin. Kalt du gloazet ha tud varv a voe ha neuze e c'houlennas an tu-kleiz disrannañ diouzh MSPD, rak soñjal a rae dezho e oa bet un emglev etre MSPD hag an arme a-benn lakaat un termen an dispac'h. Izili USPD a guitaas neuze Kuzul kannaded ar bobl. Brasoc'h c'hoazh e voe an troc'h e miz Kerzu pa voe savet Strollad komunour Alamagn (KPD) gant ar Sparatkisted ha strolladoù all a save a-du gant ar varksouriezh dispac'hel.
Labourerien Berlin a glaskas aozañ ur renad sokialour e miz Genver, ha gwasket e voent gant izili Freikorps. D'ar 15 a viz Genver e voe lazhet Rosa Luxemburg ha Karl Liebknecht. Diwar c'houlenn Ebert e voe barnet ar vuntrerien gant ul lez arme ha n'eo ket unan sivil, ha skañv e voe ar c'hastiz.
D'an 19 a viz Genver 1919 e voe aozet dilennadegoù ar gannaded. Dre ma ne oa ket aozet mat strolladoù an tu-kleiz (izili KPD o doa nac'het kemer perzh) ez eo ar re gerreizh a dapas kaout an tu-gounid. SPD a dapas kaout 45% eus ar mouezhioù hag Ebert a zeuas da vezañ kentañ Reichspräsident Republik Weimar. Dre ma oa emsavadegoù e Berlin e rankas izili ar vodadeg vroadel en em vodañ e Weimar, sed orin anv ofisiel ar republik.
E-kerzh ar c'hendivizoù e Weimar e kendalc'h an emsavadegoù e lec'h all. Ur republik soviedel a voe embannet e München, diskaret e voe e miz Mae 1919 gant izili Freikorps ha soudarded. Met arv stourmoù a gendalc'has er peurrest eus ar vro, da skouer er reter, ma oa chomet feal an dud d'an impalaer dre ma ne felle ket dezho e vefe aozet ur republik.
E-pad ar mare-se e voe sinet Feur-emglev Versailhez,ennañ anv a zigreskiñ a galz an arme alaman, paeañ dic'haou brezel hag anzav bezañ pennkaoz d'ar brezel. Evele-se tiwanas mojenn an taolioù kontell dre a-dreñv hag a reas berzh. Adolf Hitler (e-touez re all) a rebechas sinañ ar feur-emglev-se.
D'an 11 a viz Du 1919 e voe embannet ar vonreizh nevez gant Friedrich Ebert, hag a oa prezidant ar Reich.
War dachenn ar politikerezh
[[Skeudenn:German_losses_after_WWI.svg|thumb|right|200px|Alamagn goude feur-emglev Versailles.
{{legend|#ffffcf|Tiriadoù kollet gant Alamagn ha staget ouzh broioù all}} {{legend|#ddefd0|Tiriadoù kollet gant Alamagn ha meret gant Kevredigezh ar Broadoù}} {{legend|#f6d3a9|Alamagn (1919–1935)}}]]
D'an 13 a viz Meurzh 1920 e voe aozet putsch Kapp. Izili Freikorps a aloubas Berlin gant asant komandant ar gêr, ar jeneral von Lüttwitz ha laaket e voe Wolfgang Kapp, ur c'hazetenner eus an tu-dehou da gañseller ar gouarnamant nevez. Ebert ha parlamant Berlin az eas neuze da Zresden. Diouzhtu e voe galvet d'an harz-labour hollek, hag a badas pevar devezh. Kapp hag izili Freikorps a rankas dilezel ar galloud d'ar 17 a viz Meurzh. Un davroud arouezius e voe memes tra, dre ma nac'has an arme mougañ an emsavadeg, daoust da urzhioù Ebert.
Diwar skouer an harz-labour hollek e voe aozet un emsavadeg komunour er Ruhr e 1920 : 50 000 den a savas un arme ruz ha ar broviñs a-bezh a voe dindan o dalc'h. Daoust ma ne oa bet roet urzh ebet gant ar gouarnamant e voe diskaret an emsavadeg gant an arme hag izili Freikorps. Emsavadegoù komunour all a voe aozet e miz Meurzh 1921 er Saks hag e Hamburg.