cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gireg Konan
Mennozhioù diwar-benn ar brezhoneg
Kalzik en deus selaouet ar vrezhonegerien a-vihanik a-hed e vuhez, er gêr da gentañ. Krediñ a ra e rank yezh ar pemdez magañ ar yezh skrivet, ar c’hontrol o vezañ gwir ivez ! Setu ar pezh a skriv diwar-benn "Eostad" : Brezhoneg klevet e Perroz eo ar pep brasañ eus ar gerioù a gaver amañ, gwir. Met brezhoneg Perroz a zo tregerieg, hag an tregerieg a zo brezhoneg, hervez klevet ! An dra-se a zo gwir evit kement brezhoneg 'zo e Breizh ! Komzomp perrozeg, leoneg, kerneveg, bubrieg, plouvouskanteg, enez-suneg, gwenedeg, an hini a gerfet, met komzomp brezhoneg. Ha pa skrivfomp, ‒ nemet ha skrivañ a rafen evit tud Perroz hag ar parrouzioù tro-war-dro hepken, e c’hallfen skrivañ e perrozeg, ‒ skrivomp e peurunvan ma vefomp komprenet dre Vreizh ! Abalamour da se em eus skrivet ar gerioù e peurunvan, ma c’hello darn eus ar gerioù ha troioù-lavar a zo amañ mont da binvikaat an holl vrezhonegoù. An distagadur evelkent a zo lakaet a zo distagadur ar ger evel ma ‘m eus e glevet pe hervez reolennoù an distagañ, pouez-mouezh ha taol-mouezh, ar yezh e-kostez Perroz.
Ne blij ket din ar re a baoura ar yezh gant o gerioù gallekaet diwar re kennebeut : "teatr", "mersi bras", "poubelenn", ‒ ma klevfe an aotrou Poubelle ac’hanon ! ‒ ha me ‘oar-me... Souezhet e vefemp ma klevfemp war un enrolladenn bennak brezhonegerien gozh penn-kentañ an ugentvet kantved o komz. Gallekadurioù a zo bet a-viskoazh met a-gementadoù dister a-walc’h, sur. Ur ger evel "garantisañ" n’eo ket ur ger brezhonek evidon-me. "Gwarantiñ" avat a zo kalz brezhonekoc’h. Gouzout a reer bepred ez eo garantir an orin met tremenet eo dre vilin ar yezh, kement ma ankouaer an orin.
Fabbrica Curone
Fabbrica Curone zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Gireg Konan
Mennozhioù diwar-benn ar brezhoneg
Ne blij ket din kennebeut ar re a nac’h klask pinvikaat o yezh, o nac’h ar gerioù pervezh, resis da glotañ gant ezhommoù hon bed. Petra faot deoc’h gerioù nevez evel ouzhpennañ, ebarzhañ, pellgomz, pellgomzer-hezoug, pellwelerez (-h)... a zo ezhomm anezhe en deiz a hirie. Mat eo kaout un toullad geriennoù a seurt-se en hon fanerad nevez-c’herioù. Ne vint ket kavet er geriadur-mañ met n’int ket da vezañ skarzhet kennebeut. Ur "varlennad" anezhe am bo da ginnig deoc’h ur wech all en un embannadur all.
Ne blij ket din brezhoneg ar re a sav ur yezh "chimik" diazezet war tra vev ebet, ken diwar froudennoù spered, galianeg, hengeltieg ha me 'oar-me. »
Oberennoù
A-hend-all en deus troet un toullad bloavezhioù 'zo daou levr all graet evit ar vugale :
Prizioù
Loreet eo bet gant Priz Langleiz d'ar Sadorn 27 a viz Here 2018 e Karaez.
Wisconsin
Wisconsin, a vez distaget /wɪˈskɒnsɨn/, a zo unan eus an 50 stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika, er “Midwest”. En norzh-kreiz emañ. Madison eo ar gêrbenn, met Milwaukee eo ar gêr vrasañ, war lez al Lenn Michigan.
Montegridolfo
Montegridolfo zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Arondisamant Sartè
Arondisamant Sartè a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Korsika-ar-Su hag e rannvro Korsika.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Sartè e 8 kanton hag e 44 c'humun :
Le Poher
Le Poher zo ur sizhunieg vreizhat c'hallek, diazezet e Karaez.
Ashes of Creation
Ashes of Creation zo ur c'hoari video liesc'hoarier (MMORPG) sevenet ha da vezañ embannet gant Intrepid Studios. Embannet e oa bet keloù e 2016 ha deuet e oa a-benn ar skipailh da gas da benn ur c'hampagn war Kickstarter o tizhout ar pal rastella $750 000 dindan 12 eurvezh ; tremen $3 million a oa bet rastellet en holl. Kavet e vez er c'hoari ul lodenn tisaverezh, kefridioù, deskadurezh micherioù hag all.
Francavilla Bisio
Francavilla Bisio zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Kiritimati
Kiritimati e kiribaseg (distaget: ), Christmas Island (e saozneg gwechall, deuet da vezañ dispredet bremañ), zo un atoll kouralek e norzh Inizi al Linenn, e Republik Kiribati, er Meurvor Habask. An enez tudetañ eus enezeg al Linenn eo. Arnodoù nukleel a voe sevenet eno ha tro-dro gant ar Rouantelezh-Unanet er bloavezhioù 1950. Goude-se e voe reoù gant ar Stadoù-Unanet e 1962. E-pad an arnodennoù-se ne voe ket kaset kuit ar boblañs. Dre-se an dud o devoa graet war-dro an arnodennoù kement hag annezidi an enezeier a zougas klemm o c'houlenn ma vefe distaolet efedoù fall an tarzhadennoù dezho.
Jean-Pierre Jeunet
Jean-Pierre Jeunet, bet ganet e Roanne (Loire) d'an 3 a viz Gwengolo 1953, a zo ur filmaozour ha saver senarioioù gall.
Fresonara
Fresonara zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Bae Colwyn
Bae Colwyn zo ur gêr eus hanternoz Kembre, en arvor Bwrdeistref sirol Sir Conwy.
Dre m'emañ war vord ar mor ez eo ur gêr vihan a bouez evit ar c'henwerzh hag evit an touristerezh. 10 981 a dud a oa o vevañ e Bae Colwyn e 2011.
Elmer
E-pad an XIvet kantved abred pa veze Breizh-Veur atav o diwaskañ redadennoù tramor; alies o argadenn e vezent ar Vikinged an ilizoù ha kement hini diabarzh. E-keit-se prederfe Elmer ur faout an digor.
Un deiz oa Elmer awenet eus ar vojenn Dedalus, pe oa serret en he vilendall war roue Minos, ha tac'has Dedalus hepken en ur danzen askellenn eus lêr ha koar eviteñ. Evel-henn danzat Elmer askellenn eus haleg hag onn (ar soublañ ha skanvañ ar goadoù war-dro) ha klaskañ o nijal eus an dour.
Frugarolo
Frugarolo zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Lanike
Lanike pe Hellanike, merc'h da gKritias, a oa c'hoar d'ar brezelour makedonian Kleitos an Du ha magerez Aleksandr Veur.
Kleitos an Du
Kleitos an Du ( Κλεῖτος ὁ μέλας / Kleitos o Melas e gregach; war-dro -375 — -328) a oa un ofiser eus falanks Makedonia, dindan Alesant Veur. Mab e oa da z-Dropidas ha breur e oa da vagerez Alesant, anvet Lanike.
Saveteiñ a reas buhez Alesant en emgann Granicus e -334, pa droc'has gant e gleze brec'h Espitridrates, satrap Lidia, a oa o vont da lazhañ ar roue.
E -331, en emgann Arbela e kase ar varc'hergerien e kostez dehoù an arme.
E -330, pa voe rannet an hetaired (ἑταῖροι) etre div rannarme e voe anvet daou zen e pep rann anezho: Hefaestion ha Kleitos an Du.
Lazhet e voe gant ar roue, meur a vloaz goude, en un tabut mezvierien.
Luned
Istor Luned
En danevell Owain, pe Iarlles y Ffynnon, e skoazell Luned ar marc'heg Owain da dec'hout eus e garc'har e kastell an itron.
Treron olax
Treron olax a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Columbidae.
Anvet e voe Columba olax (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez
Kavout a reer ar spesad e douaroù izel kreisteiz Thailand, Malezia hag enezennoù Sunda Brasañ.
Taol Kurun
Taol Kurun a zo ur festival aozet bep bloaz gant ur gevredigezh savet a-ratozh. Lies eo an oberezhioù (kontadennoù, dañs, kenstrivadeg haiku...)
Prasco
Prasco zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Taol Kurun
Istor
Kudennoù a save gant skol Diwan Kemperle e 1995. Evit ma ne varvfe ket e tibabas Kuzul skoazell hag AEP skol Diwan Kemperle sevel un abadenn evit diskouez nerzh Diwan ha tud Breizh evit difenn o skol e brezhoneg, neuze e-lec'h ober ur vanifestadeg, o deus graet ur gala « Un ti evit diwan » gant Denez Prigent, Dan Ar Braz, EV...
Er bloavezh 2009 ez eus bet ar 15 festival.
Ar festival
E-pad 15 devezh e miz Genver e vez aozet abadennoù a bep seurt tro-war-dro Kemperle. Kinniget e vez sinema, kafe filo, kontadennoù (1000 a dud), dañs (2 fest-noz, 1 fest-deiz, stalioù dañs evit 240 bugel), abadennoù a bep seurt, kenlabour gant skol sonerezh, ur genstrivadeg barzhonegoù (haiku), oferenn e brezhoneg, rock... Tremen a ra e-pad 4 devezh da heul (Lun ebet) gant meur a dra kinniget da 16 kumun ar vro (16 000 annezad).
Evit ma zafe en-dro ar festival ez eus ezhomm 60 den a youl-vat, ha dek a-hed ar bloaz. N'eus den gopret ebet er gevredigezh. Tout an arc'hant a vez dastumet a vez evit Diwan Breizh.
Ar palioù
Diskouez eo bev ar yezh ha sevenadur Breizh e bro Kemperle, bodañ tud ar vro evit dañsal, c'hoarzhin, met ivez evit prederiañ, pep bloaz e vez dibabet un tem liammet ouzh kudennoù ar vro : ar re yaouank, ar maouezed, an endro, pays gallo, pays berton, le bazar de la solidarité, rire aux larmes ...
Philip Kerr
Philip Kerr (° 22 a viz C'hwevrer 1956 e Dinedin (Skos)) a zo ur skrivagner skosat. Brudet eo dreist-holl a-drugarez d'e romantoù polis diazezet war an dudenn anvet Bernie Gunther. Brudet eo e levrioù evit ar vugale ivez, dreist-holl heuliad Bugale ar Gleuzeur (titl orin : Children of the Lamp).
E vuhez
Skoliataet e voe e Dinedin hag e Northampton. Etre 1974 ha 1980 ez eas da skol-veur Birmingham da studiañ ar Gwir ha da dapout un diplom. Labourat a reas e bed ar bruderezh evit Saatchi and Saatchi. Abaoe 1989 e kas holl e amzer o skrivañ. Skrivet en deus er Sunday Times, en Evening Standard hag en New Statesman. Dimezet eo gant ar skrivagnerez romantoù Jane Thynne. E Wimbledon (Londrez) emaint o chom, ha tri bugel o deus : William, Charlie ha Naomi. E romantoù evit an dud deuet a vez embannet gant an anv (?), padal en deus lakaet embann e levrioù evit ar vugale (Children of the Lamp) gant an anv P.B. Kerr.
Banaba
Banaba, anvet ivez  Ocean Island, zo un enezenn gouralek e Republik Kiribati, er c'hornôg d'an Inizi Gilbert, hag er reter da Nauru. Enni emañ al lec'h uhelañ e Kiribati, gant 81 m. Fosfat zo enni, evel e Nauru ha Makatea.
An irin glas
thumb|right|200px|Pajenn gentañ golo al levr bet embannet e 1966 An irin glas zo titl ul levr a zaou c'hant div bajennad bet embannet gant Al Liamm e 1966, ennañ trizek danevell savet gant Ronan Huon (1922-2003) etre 1950 ha 1965.
Arondisamant Calvi
Arondisamant Calvi a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Korsika-Uhel hag e rannvro Korsika.
Tregroes
Tregroes zo anv meur a lec'h e Kembre.
Gerdarzh
Diwar tre, ha croes (kroaz).
Roll kêrioù ar Republik Tchek
Roll kêrioù (statutární město e tchekeg) pennañ ar Republik Tchek.
Giarole
Giarole (Giaròli en piemonteg) zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria, 15 km er gevred da Casale Monferrato. Ur 685 a dud zo enni o chom.
Arondisamant Calvi
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Calvi e 6 kanton hag e 51 kumun :
Arondisamant Bastia
Arondisamant Bastia a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Korsika-Uhel hag e rannvro Korsika.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Bastia e 10 kanton hag e 27 kumun :
Galaksienn ar Sombrero
M104, anvet ivez NGC 4594 ha lesanvet Galaksienn ar Sombrero, zo ur c'halaksienn droellennek lec'hiet 29,3 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar Werc'hez.
Die Zauberflöte
Die Zauberflöte (ar fleüt hud) zo ur c'hoarigan alamanek, gant Wolfgang Amadeus Mozart e 1791, ar skrid gant Emanuel Schikaneder.
Kafta
Török konyha
Ferdinando
Ferdinando zo un anv-badez italianek hag esperantek.
Geoffroy de Pennart
Geoffroy de Pennart zo ur saver-levrioù gallek evit ar vugale, skrivagner ha skeudennaouer.
Ganet eo bet e 1951 e Neuilly-sur-Seine ; e 1974 e voe diplomet gant an École Supérieure d'Arts Graphiques (Skol-Uhel Arzoù an Tresañ) hag en em stalias evel labourer dizalc'h.
Kartennoù douaroniezh a reas e deroù e resped, kent labourat evit kazetennoù ha treiñ war-du al labourioù tresel evit embregerezhioù (bruderezh, stummadur hag all). E labour gopret pennañ eo c'hoazh, e-kichen al levrioù evit ar vugale.
Brezel Hêrezh Spagn
Brezel Hêrezh Spagn zo ur brezel etre meur a vro en Europa a c'hoarvezas etre 1701 ha 1714, evit gouzout piv a gemerje kurunenn Spagn goude marv ar roue Carlos II, an diwezhañ roue Habsburg, manet divugel. Brezel bras diwezhañ Loeiz XIV e oa, ha gant hennezh e teuas a-benn da lakaat ur roue gall e Madrid, e vab-bihan Philippe de France, a deuas da vout Felipe V. Hogen ne c'hallas ket goulenn kurunenn Bro-C'hall evitañ nag e ziskennidi. Gantañ e voe degaset al lezenn salek da Vro-Spagn, ha talvezout a raio al lezenn-se betek ar Pragmatica Sanctio, er bloaz 1830.
Orin
E 1665, da varv e dad, e oa bet anvet Carlos II da roue, hag eñ pemp bloaz. Fall e oa e yec'hed, bec'h a oa da c'hortoz ma n'en doa bugel ebet. Mervel a reas d'ar 1añ a viz Du 1700, divugel. Helebini a voe etre an daou diegezh, Bourbon, tiegezh gall, ha Habsburg, tiegezh aostrian, kar o daou da Garlos II, da c'houzout gant piv ez aje ar gurunenn.
Dre destamant en doa roet Carlos e gurunenn da Philippe, dug Anjev, 17 vloaz, ur priñs gall. Hag ar priñs gall-se a oa mab-bihan d'ar roue gall Loeiz XIV, peogwir e oa mab da Maria Anna Victoria Bavaria (1660-1690), merc'h da Ferdinand, Dilenner Bavaria, ha da Loeiz Bro-C'hall (1661-1711), an Daofin Meur, mab henañ ar roue gall.
Hag eñ da Spagn da wiskañ e gurunenn nevez.
Emzalc'h ar broioù all
Fall e oa yec'hed Carlos II, ma klaske broioù all Europa rannañ ar rouantelezh goude e varv, pa felle d'ar roue derc'hel ar vro unvan en he sav.
Bannoù Aodoù-an-Hanternoz
Bannoù Aodoù-an-Hanternoz a voe krouet gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790. Setu roll kumunioù Aodoù-an-Hanternoz a voe lakaet da benn-bann: Bronn, Dinan, Gwengamp, Lambal, Lannuon, Loudieg, Rostrenenn ha Sant-Brieg. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù; bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Arondisamant Corti
Arondisamant Corti a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Korsika-Uhel hag e rannvro Korsika.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Corti e 14 kanton hag e 158 kumun :
Senkaku
Inizi Senkaku (japaneg: 尖|閣|諸|島, Senkaku-shotō, Senkaku-guntō pe Senkaku-rettō), a vez graet anezho ivez Inizi Diaoyu gant Sinaiz (sinaeg: 钓鱼|岛|及|其|附属|岛屿, pinyin: Diàoyúdǎo jí qí fùshǔ dǎoyǔ; pe en-eeun 钓鱼岛) e Sina ar c'hevandir pe Inizi Tiaoyutai (sinaeg: 釣魚|台|列|嶼, pinyin: Diàoyútái liè yǔ) e Taiwan, a zo ur strollad inizi didud kontrollet ha meret gant Japan e Mor Sina ar Reter, met arc'het gant Republik Pobl Sina ha Taiwan.
Sancho V
Sancho V zo anv daou roue:
Lammoù-dour an Niagara
Lammoù-dour an Niagara (Niagara Falls e saozneg, distaget, Gahnawehtaˀ pe Tgahnawęhtaˀ e kayugaeg ) eo an anv stroll roet da dri hollad lammoù-dour war an harzoù etre ar Stadoù-Unanet ha Kanada, ent-strizh etre Stad New York ha proviñs Ontario. Horseshoe Falls eo ar re vrasañ, eus tu Kanada emaint; American Falls a zo eus tu ar Stadoù-Unanet, koulz hag ar Bridal Veil Falls anezho ar re vihanañ. Emañ al lammoù-dour war ar stêr Niagara a ya eus Lenn Erie da Lenn Ontario. N'int ket gwall uhel (57 m d'ar muiañ), met bras eo ar c'hementad dour a gouezh eno (2800 m³/s) hag al lammoù-dour brudetañ eus ar bed int deuet da vezañ.
Bistolida erythraeensis
Bistolida erythraeensis a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin divoutin a vev er mor ruz, Aden hag e Zanzibar e reter Afrika, e tachennoù priek dindan reier, dindan nebeut metroù donder an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby, e 1837 dindan an anv genad Cypraea,. . Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida erythraeensis bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin brav ha divoutin eo an Bistolida erythraeensis. Kavet e vezont e tachennoù priek dindan reier, dindan nebeut metroù donder an hini eo.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 16 mm ha 22 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 10 mm pe ramz, betek 29 mm.
Gwelout ivez
Bistolida stolida, Bistolida owenii daou spesad all ar genad.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo etre ar Mor Ruz, Aden ha Zanzibar e reter Afrika e Meurvor Indez.
Rocca Grimalda
Rocca Grimalda zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Saint-Michel-Mont-Mercure
Saint-Michel-Mont-Mercure a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Sancho V Navarra
Sancho Ramírez zo anavezet ivez evel ar roue Sancho V Navarra ha Sancho Iañ Aragon (war-dro 1043 – 1094), a oa mab da Ramiro Iañ Aragon ha Gisberga.
E 1063 e renas en Aragon war-lerc'h e dad. En 1076 e teujod d'e gerc'hat da ren e Pamplona, ma voe anvet eno Sancho V Pamplona.
Gantañ en em astennas rouantelezh Aragon war-du ar c'hreisteiz, a-hed ar stêrioù Ebro, Cinca ha Gállego, diwar-goust ar rouantelezhioù taifa, a lakeas da baeañ truajoù.
Boissa e Panchòt
Boissa e Panchòt a zo ur gumun er Roergue (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Borgolavezzaro
Borgolavezzaro zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Yezhadur berr ar brezhoneg
Yezhadur berr ar brezhoneg zo ul levrig yezhadur e brezhoneg 128 pajenn ennañ, savet gant Roparz Hemon, embannet gant Al Liamm e 1979 ha graet 3 000 skouerenn anezhañ.
Aplonis panayensis
Aplonis panayensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Sturnidae.
Yezhadur berr ar brezhoneg
Rakskrid
Ur rakskrid peder fajennad (7-10) zo, diwar zorn an oberour, ma skriv :
Aplonis panayensis
Anvet e voe Muscicapa (panayensis) (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an trizek isspesad anezhañ en Azia ar Gevred :
Yezhadur berr ar brezhoneg
Evezhiadennoù
Gerioù disheñvel diouzh re levr Frañsez Kervella a gaver :
Meur a wech e lenner pa'z eus (pajenn 116, ha 117), e-lec'h ma vefe ret lenn pa vez.
Borgomanero
Borgomanero zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Ross
Ross zo un anv-lec'h hag un anv-den skosat hag ivez alamanek.
Rimou ha goulennou evit an eureujou
Rimou ha goulennou evit an eureujou zo ul levrad gwerzennoù e brezhoneg Treger, a oa embannet 1000 skouerenn anezhañ e ti Lédan e Montroulez e 1825. Gallout a reer keñveriañ niver ar skouerennoù-se gant hini al levrioù nevez e brezhoneg embannet hiziv (war-dro 500 evit ur voulladenn gentañ).
Ur skouerenn zo e levraoueg Metropolenn Roazhon (N° 77.943).
Yezh
Un implij iskis eus al liester goude "pep" a gaver e trede linenn diwezhañ al levr :
Giuseppe Garibaldi
thumb|Giuseppe Garibaldi, e 1866 Giuseppe GARIBALDI (Nisa, 4 a viz Gouere 1807 – Caprera, 2 a viz Mezheven 1882) a oa ur soudard hag ur politikour italian. Brudet eo abalamour m’en doa kemeret perzh er stourm evit unvaniezh politikel Italia en. Un arouez eus adsav broadel Italia eo Garibaldi, en Italia ha dre ar bed. Dre ma kemeras perzh en emsavadegoù en Italia hag e Suamerika eo anavezet evel “Haroz an daou ved”.
Ganet e oa bet d’ar 4 a viz Gouere 1807 e kêr Nisa (a oa e Rouantelezh Sardigna en amzer-se), en ur familh pesketaerien. "Peppino", evel ma veze lesanvet, a dremene kalz amzer er porzh. Daoust ma oa speredek ha ma plije dezhañ lenn, ne blije ket kaer ar skol dezhañ. Abred a-walc’h ez eas da voraer hag e 1832 e teuas da vezañ kabiten.
E Suamerika
En amzer-hont e oa muioc’h-mui a dud en Italia o doa c’hoant e vefe dieubet o bro diouzh yev Aostria. E 1833 e teuas Garibaldi da vezañ ezel eus ar strollad kuzh La Giovine Italia (Italia Yaouank), bet savet gant Giuseppe Mazzini. E miz C’hwevre 1834 e kemeras perzh en un emsavadeg e Piemont. Kondaonet e voe d’ar marv, dre zesfailh, gant ul lez-varn eus Genova.
Tec’hout a reas dreist an harzoù betek Marsilha hag e 1836 ez eas da Suamerika. Eno e savas a-du gant emsavidi Republik ar Rio Grande en o brezel a-enep Brazil ha neuze e reas anaoudegezh gant Ana Ribeiro da Silva. Tec’hout a rejont o-daou da Vontevideo, en Uruguay, ha dimeziñ a rejont eno. Kemer a reas perzh Garibaldi hag e wreg er brezel renet gant tud Uruguay a-enep an diktatour arc’hantinat Juan Manuel de Rosas.
Goude bloavezhioù e Suamerika, e teuas Garibaldi da Italia en-dro, e miz Ebrel 1848.
Unvanidigezh Italia
Er bloavezh 1848 e oa, e meur a vro en Europa, pobloù oc’h en em sevel hag o c’houlenn muioc’h a frankiz. Dispac’hioù 1848 a reer eus ar reveulzioù-se a c’hoarvezas e Bro-C’hall, en Alamagn, en Hungaria, e Roumania, e Polonia, en Aostria hag en Italia. E meur a hini eus stadoù Italia (Stadoù ar Pab, Dugelezh-veur Toskana, Rouantelezh Sardigna) e klaskas ar gouarnamantoù degas kemmoù en doare ma veze renet ar vro. E Rouantelezh Lombardia-Veneto, a oa e dalc’h Impalaeriezh Aostria, e voe un emsavadeg gant ar bobl. Garibaldi, en doa tapet un tamm mat a vrud evel stourmer e Suamerika, a gemeras perzh dizale en emgannoù ouzh an Aostrianed, e penn un armead savet gantañ, pa ne oa ket bet degemeret en arme roue Sardigna. En diskar-amzer e voe dilennet da gannad e Chiavari, e-kichen Genova. Er bloaz war-lerc’h e oa e Roma, o tifenn ar gêr-se ouzh ar C’hallaoued a glaske aloubiñ anezhi, pa oant deuet, sañset, da skoazellañ tud Roma en o stourm ouzh an Aostrianed. Dont a reas Garibaldi da vezañ ur gwir haroz broadel. Goude un trec’h kentañ war ar C’hallaoued e voe faezhet ganto ha rankout a reas tec’hout kuit. Neuze e varvas e wreg, Anita, d’ar 4 a viz Eost 1849. Mont a reas kuit Garibaldi diouzh Italia ha goude meur a viz en em gavas e New York e 1850 hag e Perou e 1851.
E 1854 e teuas en-dro da Italia. E 1859 e tarzhas ar brezel ouzh an Aostrianed e hanternoz Italia, adarre. Emglev he doa graet Rouantelezh Sardigna gant Bro-C’hall da gas kuit an Aostrianed diouzh Lombardia. E penn un armead emouestlidi anvet Cacciatori delle Alpi ("Chaseourien an Alpoù") e oa Garibaldi. Trec’h e voe war armeoù Aostria meur a wech, e Varese, e Como...
Dipitet-bras e voe Garibaldi avat, pa voe echu ar brezel ha pa welas roue Sardigna o reiñ Kontelezh Nisa da Vro-C’hall, evel digoll en eskemm ouzh o skoazell er brezel. E miz Ebrel 1860, hag eñ kannad evit Nisa, e kemeras ar gaoz war se e Parlamant Piemont e Torino. Hag er bloavezhioù war-lerc’h e voe unan eus an dud genidik eus Nisa a vrude an irredentismo, ar c’hoant da stagañ ouzh rouantelezh Italia rannvroioù nes ma oa italianegerien.
Troioù-brezel Sikilia ha Roma
E miz Ebrel 1860 ivez e voe emsavadegoù e Messina ha Palermo e Rouantelezh an Div Sikilia. Bodet e voe ur mil bennak a emouestlidi gant Garibaldi, en ur armead lesanvet I Mille pe Camicie Rosse (Rochedoù Ruz). Mont a rejont gant bigi eus Genova da Sikilia e miz Mae. Eno e voe trec’h arme Garibaldi adarre war nerzhioù Rouantelezh Div Sikilia. Goude aloubiñ Sikilia penn-da-benn e treuzas Strizh-mor Messina ha mont war-zu an norzh. A-benn ar 7 a viz Gwengolo e oa erruet e kêr Napoli. Daoust da se n’en doa ket faezhet arme Rouantelezh Naplez. En emgann bras Volturno, d’an 30 a viz Gwengolo, ne voe trec’h arme Garibaldi nemet peogwir ez erruas arme Rouantelezh Piemont war he sikour. Daoust ma felle da C’haribaldi mont war Roma goude-se, ne voe ket graet, rak ne felle ket da roue Piemont tagañ kêr ar Pab, en doa graet emglev gant Bro-C’hall da virout e stadoù dizalc’h. Divizout a reas Garibaldi reiñ an holl zouaroù bet aloubet gantañ da roue Piemont-Sardigna, Vittorio Emanuele II, ha mont war e leve da g-Caprera, un enezenn e hanternoz Sardigna a oa bet prenet gantañ e 1855.
Ne chomas ket pell en e gorn avat. Pa grogas Brezel Diabarzh Stadoù Unanet Amerika e 1861, en em ginnigas Garibaldi da vont du-hont, a-du gant arme an norzh. Met nac’het e voe e ginnig gant ar prezidant Abraham Lincoln, rak ne c’halle ket hemañ reiñ e c’hoant da c’h-Garibaldi a c’houlenne daou dra : 1) ma vefe lavaret sklaer e vefe torret ar sklaverezh da vat, ha 2) ma vefe-eñ lakaet e penn arme an norzh.
Diana Pequeno
Diana Pequeno (Salvador, 25 Genver 1958) zo ur ganerez vrazilian. Peogwir e kane Blowin' in the Wind e portugaleg e oa bet lesanvet a Joan Baez brasileira.
Giuseppe Garibaldi
Troioù-brezel Sikilia ha Roma
Skoazell a roas Garibaldi ivez d’an Trede Republik c'hall er brezel etre Prusia ha Bro-C'hall e 1870.
Mervel a reas en enez Caprera d’an 2 a viz Mezheven 1882.
Vicolungo
Vicolungo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Carpignano Sesia
Carpignano Sesia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
David's Album
David's Album zo un albom gant Joan Baez e 1969.
Sancho V Gwaskogn
Sancho V Gwaskogn, pe Sancho V Sánchez  (Antso Sancion en euskareg, Sans Sancion e gwaskoneg, Sanche Sancion e galleg, Sancho Sanción e spagnoleg ), marvet war-dro 961, a oa dug Gwaskogn adal marv e dad Sancho IV Gwaskogn, etre 950 ha 955, betek e varv. Mab bastard e oa, divugel ouzhpenn.
E vreur Gwilherm Iañ Gwaskogn an hini a renas war e lerc'h.
Heureux qui, comme Ulysse, a fait un beau voyage
Heureux qui, comme Ulysse, a fait un beau voyage zo ur sonedenn c'hallek bet skrivet gant ar barzh Joachim du Bellay (~1522-1560) ha kanet gant Ridan. . Barzhoneg brudetañ Joachim du Bellay eo.
Gerioù all a zo bet ouzhpennet gant ar c'haner gall.
Kanaouenn Brassens
Ur ganaouenn c'hallek — Heureux qui comme Ulysse — zo ivez, savet gant Henri Colpi (1921-2006) ha Georges Delerue (1925-1992) evit ar film Heureux qui comme Ulysse, renet e 1969 gant Henri Colpi ha kanet gant Georges Brassens, hag a grog gant linenn gentañ sonedenn Joachim Du Bellay.
Ekstremofil
Ekstremofil a vez graet eus ur boud-bev pa vev da gustum e kondisionoù marvus evit an organegi all : temperadurioù tost pe ouzhpenn da 100 °C pe dindan 0°C, gwask uhel evel strad ar morioù, metou karget e holen ... Bakteri pe arkeobakteri e vezont dreistholl hogen lieskelligegien a vez ivez en-o-zouez.
Doareoù a ekstremofiled
Asidofil : organeg o vevañ e kondisionoù trenk, pH tost da 3. Alkalofil : organeg o vevañ e kondisionoù basek pH tost da 9. Halophile : organeg o vevañ e kondisionoù holenaet-tre NaCl). Metalogouzañvadus : organeg o vevañ e metou karget e metal (Cu, Cd, Ar ...). Psikrofil : organeg o vevañ e metou yen (skorneg ...). Piesofil : organeg o vevañ dindan gwaskoù uhel (strad ar morioù, mammennoù hidrotermal) skinoùgouzañvadus : organeg o c'houzañv skinoù (radioaktivel da skouer). Termofil : organeg o vevañ e temperadurioù uhel.
an ekstremofiled hag azasadur ar vuhez
Stummoù buhez kentañ o deus marteze diorroet war an Douar en un endro ekstrem met martezeadennoù e chomont tra ken (diwar an diouer a stummoù buhez kent) Diskouez a reont memestra splann e c'hell ar vuhez diorroiñ en endroioù soñjet dizegemerus (Endroioù douarel pe ezdouarel).
The Freewheelin' Bob Dylan
The Freewheelin' Bob Dylan zo un albom saoznek e 1963 gant ar c'haner stadunanat Bob Dylan.
Élisabeth Vigée Le Brun
Louise-Élisabeth Vigée, pe Élisabeth Vigée Le Brun (1755-1842), ganet ha marvet e Pariz, a oa ul livourez ha poltredourez c'hall, brudet evel unan eus ar re wellañ en hec'h amzer, par da Quentin de La Tour pe Jean-Baptiste Greuze. Brudet eo he foltredoù. Pa gomzer eus he doare-livañ e vez kaoz eus nevezklaselezh pe eus doare rococo.
An div zremm
An diou zremm zo titl ur pezh-c'hoari berr (un arvest ha dek diviz) gant Langleiz bet embannet en niverenn 54 eus ar gelaouenn Gwalarn e miz Mae 1933.
Adanvet An div zremm ez eo perzh ivez eus C'hoariva brezhonek, ul levr a gant c'hwec'h pajennad ha daou-ugent m'e gaver gant peder oberenn all : E-tal ar poull gant Yann-Vari Perrot, An dakenn dour gant Jarl Priel, Fostus an doktor daonet gant Roparz Hemon ha Torfed ar frer Juniper gant Henri Ghéon (troet e brezhoneg gant Jakez Riou). Embannet e oa bet an dastumad-mañ gant Skridoù Breizh e penn kentañ 1944.
Ar pezh-c'hoari
Tud ar c'hoari zo :
Eclectus roratus
Eclectus roratus a zo ur spesad perokeded eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Psittacus roratus (kentanv) da gentañ-penn (e 1776) gant al loenoniour alaman Philipp Ludwig Statius Müller (1725-1776) : ar spesad nemetañ er genad Eclectus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun ha kraoñ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ :
Bistolida goodallii
Bistolida goodallii a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin ral a-walc'h a vev e kreiz ar Meurvor Habask e Melanezia, dindan hag e-barzh koral, reier ha gwastoù, dindan un nebeud metroù donder an hini eo.
Taksonomiezh
Roet eo bet an anv goodallii en enor da Sir Joseph Goodall, dastumer a vro Saoz (1760-1840).
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida goodallii bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Bevoniezh
Kregin brav ha ral a-walc'h eo an Bistolida goodallii. Kavet e vezont dindan hag e-barzh koural, reier ha gwastoù, dindan nebeut metroù donder an hini eo.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin bihan-se a zo etre 10 mm ha 14 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 8 mm pe ramz, betek 20 mm.
Gwelout ivez
Blasicrura subteres ur spesad tost a-walc'h e livioù, ha spesadoù all ar genad Bistolida.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e kreiz ar meurvor Habask e Melanezia.
Casalvolone
Casalvolone zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Gwel eus Delft
An daolenn
Ul lodenn eus ar gêr ma voe ganet Vermeer eo ar pezh a weler en daolenn. Vermeer ne livas nemet div daolenn ma tiskouez ur gwel : ar Gwel eus Delft hag Ar Straed vihan. Gwelout a reer kanol ar stêr Schie, gant porzh Schiedam (a-gleiz) ha porzh Rotterdam (a-zehou). Etrezo emañ Nieuwe Kerk (iliz nevez) Delft, dindan bannoù an heol. An istorourien a soñj dezho e voe prenet an daolenn gant Willem Iañ an Izelvroioù. En kantved e voe diskouezet e National Gallery of Art e New York ha goude-se e voe roet da virdi Mauritshuis.
Nous te ferons Bretagne
250px|right "Nous te ferons Bretagne", pe Ni ho savo Breizh, eo anvioù ofisiel al listenn kinniget gant Christian Troadec, maer Karaez, ha Strollad Breizh e dilennadeg rannvro 2010, e pemp departamant Breizh. Graet e vez gant an div yezh e-pad ar c'houlzad evit klotañ ouzh ar garta Ya d'ar brezhoneg bet sinet gant Strollad Breizh e 2009.
Tapet eo an anv eus ur varzhoneg c'hallek skrivet gant Xavier Grall hag a veze distaget gant Katell, gwreg Glenmor, e-pad abadennoù Glenmor er bloavezhioù 1970.
Pennoù al listenn Ni ho savo Breizh e pep departamant :
Grignasco
Grignasco zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Dryobates pubescens
Dryobates pubescens (Picoides pubescens kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Las Juniás
Las Juniás a zo ur gumun er Roergue (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Dryobates pubescens
Anvet e voe Picus pubescens (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl ha kemer greun, had ha hugennoù ivez.
Rummatadur
Renket e veze er genad Picoides kent.
Bannoù Liger-Izelañ
Bannoù Liger-Atlantel a voe krouet gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790. Setu roll ar bannoù bet krouet gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 ha lamet gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795): Ankiniz, Blaen, Gwenrann, Kastell-Briant, Klison, Machikoul, Naoned, Pembo ha Savenneg.
Romentino
Romentino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Koweit (kêr)
Kêr Goweit (arabeg: مدينة الكويت, treuzlizherennet: Madīnat al-Kuwayt) eo kêr-benn ha kêr vrasañ stad Koweit. En tu-hont eus 90% eus poblañs ar vro a zo o chom enni, pe tro-kêr, ar pezh a ra war-dro 2,4 milion a dud.
Dryobates scalaris
Dryobates scalaris (Picoides scalaris kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus scalaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant al loenoniour alaman Johann Georg Wagler (1800-1832).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag al larvenned anezhe dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ :
Rummatadur
Renket e veze er genad Picoides kent.
Bannoù Il-ha-Gwilen
Bannoù Il-ha-Gwilen a voe krouet gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790. Setu roll kumunioù Il-ha-Gwilen a voe lakaet da benn-bann: Baen-Veur, Dol, Felger, Gwerc'h-Breizh, Gwitreg, Moñforzh, Redon, Roazhon ha Sant-Maloù. Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù; bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Balvano
Balvano   a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Yann XXIII (eneppab)
thumb|Yann XXIII e 1430 Yann XXIII, pe Giovanni XXIII en italianeg, pe Baldassarre Cossa (Procida, proviñs Napoli, war-dro 1360–Firenze, 22 viz Kerzu 1419), a voe dilennet da bab gant Sened-Meur Pisa en 1410 evel Giovanni XXIII, hogen dispabet gant Sened-Meur Constanza en 1415, a zo un eneppab hervez an iliz katolik.
Inizi al Linenn
Inizi al Linenn zo un enezeg kouralek er Meurvor Habask, a-c'haoliad war ar C'heheder, e Republik Kiribati evit eizh anezho, ha perc'hennet gant ar Stadoù-Unanet evit an teir all.
Cureggio
Cureggio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Maner Rustefan
Maner Rustefan zo ur maner kozh ag ar XVvet ha XVIvet kantved kouezhet en e boull. E parrez kozh Nizon emañ, e-kichen Pont-Aven e Kerne-Izel. Àr-dro 1480 e oa bet savet get Jean du Fou, chambarlank ar roue Loeiz XI, hanafour bras Frañs.
War a ouier e oa bet savet ar c'hastell kentañ el lec'h m'emañ bremañ gant Etienne, kont Penteür, ur mab da zug Breizh. E 1137 e oa marvet. "Rustefan" a dalvez "Kastell Etienne" e brezhoneg kozh. Gouzout a ouier e oa bet kastell Rustefan da rouanez Bro-C'hall, Blanche de Castille.
Ar savadur a-vremañ a zo bet savet gant Yann ar Faou, mab Jehan kentañ ar Faou, aotrou Kerjestin en Erge-Vras hag aotrou Rustefan, gwaz Tifenn Sant-Juzel. Aet e oa Yann II ar Faou d’an anaon e 1492.
Merc'h Jean II ar Faou ha Jeanne de la Rochefoucault, itron Montbazon, Renée ar Faou, a zimezas dre gevrat, e Teurgn, d'an 9 a viz Eost 1492, da Loeiz III Roc'han-ar Gemene, marc'heg, aotrou ar Gemene, Montauban, Romefort, ha lec'hioù all, marvet e 1498.
Ar familh Roc'han a oa c'hoazh kastell Rustefan en he c'herz e 1536. E penn kentañ ar 17vet kantved avat e oa bet gwerzhet ar maner da Charles de Guer, baron Pontkalleg.
Gant ar familh La Pierre e tegouezhas ar c'hastell goude ha war-lerc'h d'an Euzenou eus Kersalaun. Deskrivet e oa ar c'hastell kozh evel rivinoù gant Jacques Cambry e 1794, ha gwerzhet e oa bet evel mad broadel d'an 8 a viz Gouere 1798.
Damc'houde e oa bet dismantret an talbenn a-dreñv gant an daou berc'henn a oa labourerien-douar. Implijet e oa bet dafar an talbenn-se evit sevel un toullad skiberioù. Kendalc'het e oa bet an dispenn adalek 1832 betek 1864.
Jod
Ar jod, pe boc'h, pe bougenn, eo ar rann eus ar penn, pe eus an dremm, etre al lagad, ar skouarn hag ar fri.
Maner Rustefan
E 1887 e voe graet ur boulc'het all er rivinoù adarre. Kuzul departamant ha kevredigezh arkeologel Penn-ar-Bed o doa klasket enebiñ hepdale ouzh an drasterezh-se. Ar pezh ne viras ket ouzh benvegoù ar vañsonerien da lakaat talbenn ar maner da gouezhañ en e boull.
Jod
Kigennek eo al lodenn-se eus an dremm, ha c'hwezhet e vez a-wechoù gant an dud pa sonont gant bombard pe trompilh.
Veniliornis passerinus
Veniliornis passerinus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Nora Kershaw Chadwick
Nora Kershaw Chadwick (1891-1972) a oa ur gelennerez istor eus Bro-Saoz, hag un istorourez. Gant he fried, Hector Munro Chadwick, he deus embannet meur a levr diwar-benn al lennegezhioù kozh.
Veniliornis passerinus
Anvet e voe Picus passerinus (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Jod
Ruz e vez an divjod a-wechoù abalamour d'ar yenijenn, pe da draoù all.
Poultrañ o divjod a rae ar merc'hed gwechall. Hiziv e lakaont koavon-dremm warne.
Edmond Bertreux
Ul livour e oa Edmond Bertreux, bet ganet d'an 22 a viz Here 1911 e Trentemoult, kêr Reudied, ha marvet d'ar 14 a viz Here 1991 e Kerc'hfaou (Liger-Atlantel). Douaret eo bet e bered Sant-Yann-ar-Granneg, a oa bet livet meur a wech gantañ.
Jod
Blev
Blevek eo divjod ar wazed, ken e rankont lemel o barv. Barv a c'hall dont d'ar merc'hed ivez pa'z eont kozh.
Toullañ
Darn a blij dezho toullañ jod pe jod, pa ne vez ket an div, kement hag ober.
Kegin
Mat e vez kavet jodoù loened da zebriñ, jodoù bevin, moc'h, pesked.
Veniliornis passerinus
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an nav isspesad anezhañ e Suamerika :
Banzi
Banzi  a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Casalbeltrame
Casalbeltrame zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Edmond Bertreux
Brudet eo evel livour Bro-Naoned, Bro-Raez ha Vande. E 1935 e kemeras perzh e Salon d'Automne Pariz
Nora Kershaw Chadwick
Lennegezh dre gomz
Embannet eo bet an oberenn-mañ gant Cambridge University Press etre 1932 ha 1940 :
Edmond Bertreux
E-maez gizioù e amzer e chomas E. Bertreux en e vuhez hag en e arz : dezhañ e-unan eo doare e oberennoù, a zegasas brud bras dezhañ en e vro. D'ar mare ma oa o vevañ hag o labourat e Naoned en doa studiet e Skol an arzoù-kaer lec'hel.
Nora Kershaw Chadwick
Lennegezh dre gomz
Goude e labouras gant V. M. Zhirmunsky da adembann ha da greskiñ al levrenn III diwar-benn meurganoù e yezhoù Kreizazia, a voe embannet en 1969 hag anvet Oral Epics of Central Asia.
Beata Tyszkiewicz
Beata Maria Helena Tyszkiewicz-Kalenicka zo un aktourez ganet d'ar 14 a viz Eost 1938 e Wilanów, en Polonia.
Brienza
Brienza  a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Jod
Moc'h
Anavezet eo ar chotenn er Vro-Vigoudenn, ar joskenn e Treger.
Anvioù-tiegezh
Diwar ar gerioù boc'h ha bougenn eo savet an anvioù-tiegezh Boc'heg ha Bougenneg.
Marie Chaix (politikourez)
Marie Chaix, ganet Marie Rocher d'an 22 a viz C'hwevrer 1886 e Lo Borg dau Peatge (Droma) hag aet d'an anaon d'an 20 a viz Eost 1955 e Saint-Denis, a oa un emsaverez komunour c'hall.
Dilennet e voe e kuzul-kêr Saint-Denis e 1925, ugent vloaz a-raok ma c'hallfe ar maouezed votiñ ha bezañ dilennet.
Buhez
D'an 22 a viz C'hwevrer 1886 eo ganet Marie Chaix, Marie Rocher an anv-badez anezhi. Merc'h eo da Julienne Jassoud hag adverc'h da Jean Marie Augustin Rocher goude bezañ dimezet he mamm gantañ. Labourerien-douar oa he zud e Geniciu (Droma), a-belec'h e teu he zad biologel, Alexandre Noel Bourguignon (ijiner hag oberour mederezioù), ha el lec'h e tremenas he yaouankiz.
Labourerez broderez oa ha 39 vloaz oa p'az eas war ar renk war listenn ar Bloc ouvrier et paysan, soutenet gant ar PCF hag e oa ezel abaoe ur pennad bloavezhioù dija. Peogwir ar Strollad Komunour en doa divizet lakaat maouezed war ar renk e dilennadegoù kêr miz Mae 1925 evit sevel o mouezh a-enep difenn d'ar merc'hed mouezhiañ.
Ma ne c'halle ket ar maouezed mouezhiañ ne oa ket berzet sklaer dezho bezañ dilennet, setu perak goude trec'h strolladoù an tu-kleiz e dilennadeg ar gannaded 1924 e kinnig ar PCF un dek maouez bennak e korn-bro Pariz hag e lec'hioù all evel Avignon (Vauclusa) gant Antoinette Bellot hag Angèle Rame pe e Saint-Pierre-des-Corps (Indre-ha-Liger) gant Émilie Joly hag Adèle Métivier.
Daoust ma oa degemeret gant an Assemblée Nationale d'an 20 a viz Mae 1919, gwir bezañ dilennet ha mouezhiañ ar maouezed a zo distaolet gant ar Sénat e 1922 ha ne voe degemeret da vat nemet d'an 21 a viz Ebrel 1944 ha lakaet e pleustr evit ar wezh kentañ en dilennadegoù-kêr d'an 29 a viz Ebrel 1945. Danvez gwir votiñ ar merc'hed a oa e-kreiz an tabutoù neuze peogwir eo danvez tri raktres-lezenn kinniget gant ar c'homunour Marcel Cachin (26 a viz Even 1924), ar mirour Louis Marin (16 a viz Kerzu 1924) hag ar sokialour Henry Fontanier (28 a viz Genver 1925). D'ar 7 a viz Ebrel 1925 eo bet votet testenn ar sokialour a ro gwir mouezhiañ d'ar maouezed e dilennadegoù-kêr hepken gant 390 vot a-du ha 143 vot a-enep.
Ne voe ket nasket emginnigoù ar maouezed gant ar velestradurezh rak aotreet eo bet gant ministrerezh an Diabarzh kontañ ar mouezhioù bet tapet ganto. An emginnigoù-se a voe graet diwar atiz Sekretouriezh Etrebroadel ar Merc'hed a Voskov, dileuriet gant Marthe Bigot.
Barile (Italia)
Barile  a zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Marie Chaix (politikourez)
Buhez
Hervez al linenn-stur disklêriet gant kendalc'h Lyon 1924, komision kreiz ar gêr renet gant Victor Cat, ar c'homite kreiz hag ar Burev politikel a zisklêr ez eus ezhomm kaout maouezed war ar renk e dilennadegoù kêr 1925.
Da geñver ar strategiezh-se e voe dilennet Joséphine Pencalet e Douarnenez er c'hentañ tro d'an 3 a viz Mae 1925. Er memes koulz ha Marie Chaix e voe dilennet teir maouez all e banlev Pariz: Augustine Variot e Malakoff, Marthe Tesson e Bobigny ha Marguerite Chapon e Villejuif.
Dilennet e voe Marie Chaix da guzulierez-kêr Saint-Denis d'an 10 a viz Mae 1925 gant 7 114 mouezh diwar 15 634 mouezhier ha 19 942 den enskrivet, pe 267 mouezh neubeutoc'h evit ar maer komunour Louis Laporte. D'ar 17 a viz Mae e teu da vezañ advaerez karget gant an aferioù sokial.
En embannadur an 23 a viz Mae ec'h embannas un H. Monin bennak ur pennad e-barzh ar gelaouenn sizhuniek Le Journal de Saint-Denis a-enep "an itron eilmaerez", "an den-se hag a zo strobus d'al lezenn" da neuze ne lâras ket hec'h anv dre zispriz ha gelver a ra diwall a-enep "touelladur ar c'hargoù melestradurel" digant ur vaouez "[a c'hallfe] noazout d'un niver bras a geodediz".
Pa voe nullet he dilennadur gant prefeti departamant ar Saena dre ziferad d'ar 27 a viz Mae 1925 ec'h enebas Marie Chaix ouzh an diferad-se d'an 23 a viz Even ha chom a reas en he c'harg betek ma voe kadarnaet an diferad gant Kuzul-Stad Bro-C'hall d'an 29 a viz Genver 1926 e-ser Marthe Tesson hag a voe dilennet e Bobigny war ar memes tro. Mervel a reas d'an 20 a viz Eost 1955 pa oa 69 vloaz. Moereb ha maeron eo da Roger Raoul Rocher hag e oa bet broudet ganti da gemer perzh er stourmoù politikel.
Ara macao
Ara macao a zo ur spesad perokeded trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae. Dibabet e oe bet da evn broadel Honduras e 1993.
Flint
Flint zo un anv-tiegezh saoznek hag un anv-lec'h.
Ara macao
Anvet e voe Psittacus Macao (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, greun, had ha kraoñ dreist-holl.
Annez hag ispessadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
Treron teysmannii
Treron teysmannii a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Treron Teysmannii da gentañ-penn (e 1879) gant al loenoniour alaman Hermann Schlegel (1804-1884) : dougen a ra anv al louzawour izelvroat Johannes Elias Teijsmann (1808-1882).
Annez
Emañ brosezat ar spesad e douaroù izel enez Sumba (Indonezia).
Skiant-faltazi milourel
Skiant-faltazi milourel a vez graet eus un is-rann eus ar skiant-faltazi met gant ur sell milourel ha gant teknologiezhoù liammet ouzh tachenn ar brezel. Dre vras an tudennoù pennañ a zo izili nerzhioù soudardel, skiantourien teknologiezhoù an armañ; ar re-se a zo tapet e darvoudoù feuls en egor pe war planedennoù all. Ar skiant-faltazi milourel a vez adkavet en kalz mediaoù evel al lennegezh, comics, filmoù, stiradoù skinwel ha c'hoarioù video.
Ar stourmoù a zo kontet dre ar munud, gant an enebourien (alies reoù maez-egorel), kadoniezhoù brezel hag armoù implijet, roll an nerzhioù soudardel, hag ar fed heuliañ hiniennoù engouestlet en nerzhioù-se a ro diazez an istorioù skiant-faltazi milourel.
Alies e vez kemmesket lodennoù gwirion eus istor dremenet pe a-vremañ ar blanedenn Zouar, gant broioù eskemmet gant planedennoù pe galaksiennoù gant doareennoù dammheñvel. Da skouer er stirrad skinwel Space: Above and Beyond, darn lodennoù ar stirad a grog gant un dezrevell eus istor Stadoù-Unanet Amerika (Kentañ Brezel-bed, Eil Brezel-bed).
Casaleggio Novara
Casaleggio Novara zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara, e rannvro Piemonte.
Fontaines
Fontaines zo ul lec'hanv gallek.
Stêr Flint
Ar Stêr Flint, pe Flint River e saozneg, zo anv meur a stêr.
Vaprio d'Agogna
Vaprio d'Agogna zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Vespolate
Vespolate zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Sarconi
Sarconi   a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Ralph Bernet
Ralph Bernet pe Ralph, bet ganet e 1927 e Marselha (Bouches-du-Rhône, Bro-C'hall), a zo bet un azasaer/saver pozioù, ur c'haner ha sonaozer gall.
Sasso di Castalda
Sasso di Castalda   a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Ralph Bernet
E vuhez
Ha tamm-ha-tamm e teuas a-benn da genlabourat gant an darn vrasañ eus arzourien brudet pe vrudetoc'h ar bloavezhioù '60 ha '70 : Gant ar sonenn Butterfly an hini eo, kanet gant Danyel Gérard e 1971, e teuas brud dezhañ er bed a-bezh avat.
Hervez Richard Louapre ez eo tri mil kanaouenn a vefe bet azasaet/krouet gant Ralph Bernet, bet tapet teir Fladenn aour ha pevar-ugent gantañ. Nav sonenn warn-ugent gant The Beatles a vefe bet azasaet ivez.
Baragiano
Baragiano  a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
San Fele
San Fele   a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Varallo Pombia
Varallo Pombia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Houplin-Ancoisne
Houplin-Ancoisne a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Rionero in Vulture
Rionero in Vulture  a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Dommartin
Dommartin zo ul lec'hanv gallek.
Bann Blaen
Bann Blaen a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel e departamant al Liger-Izelañ e Breizh. Krouet e voe gant lezenn an 23 a viz Eost 1790 ha lakaet Blaen en e benn.
Lure
Lure zo ur gumun c'hall en departamant Haute-Saône, e rannvro Bourgogne-Franche-Comté, ha pennlec'h arondisamant Lure.
An trede kêr vrasañ eus an departamant eo Lure, a-fet poblañs, bihanoc'h eget Vesoul hag Héricourt, met brasoc'h eget Luxeuil-les-Bains ha Gray.
Bann Blaen
Setu amañ roll ar pevar c'hanton a yae d'ober Bann Blaen:
Dilamet ar bannoù
Gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795) e voe lamet ar bannoù ha bodet e veze kuzulioù-kanton (ne chome tamm emrenerezh ebet gant kumunioù ar c'hanton).
Divignano
Divignano zo ur gumun eus Italia, e proviñs Novara.
Gilberts
Gilberts zo un anv-lec'h saoznek a zo bet roet da veur a lec'h.
Orin
Diwar an anv-tiegezh Gilbert.
Rapone
Rapone zo ur gumun en Italia e proviñs Potenza hag e rannvro Basilicata. War an uhel emañ (838 m a-us da live ar mor), war lez ar stêr  Ofanto, en ur gorread a  29 km2.
Ara glaucogularis
Ara glaucogularis a zo ur spesad perokeded trovanel eus ar c'herentiad Psittacidae.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh gwez eus ar c'herentiad Arecaceae (palmez) peurvuiañ, re ar spesadoù Acrocomia aculeata, Attalea phalerata ha Mauritia flexuosa en o zouez.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Chaco reter Bolivia (Beni ha Santa Cruz).
Kabbala
Istor
Dizemglev zo etre an istorourien diwar-benn orin ar C'habbala. Kregiñ a rafe gant Adam, a vez lakaet levr an ael Raziel war e gont. Ar Sefer Yetsira goude, lakaet war gont Abraham, hervez Gaon Vilna.
Carbone (Italia)
Carbone   a zo ur gumun en Italia e  proviñs Potenza hag e  rannvro Basilicata.
Leuconotopicus fumigatus
Leuconotopicus fumigatus (Picoides fumigatus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.