cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1902
Breizh
Gwelet ivez : Disklêriadurioù pennadurezhioù
1903
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1903
Colleret
Colleret a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
1903
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1903
Wh (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Wh, wh implijet gant an maorieg evit skrivañ ar son kensonennel /ɸ/, distaget ivez /h/ pe /hw/ e rannyezhoù zo komzet e norzh ar Zeland-Nevez..
1902
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1902
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1902
Wh (lizherenn)
Implijet e vez e saozneg ivez evit skrivañ ar son [w] (saozneg unvan Bro-Saoz) diorroet ez-istorel diwar ar fonem [ʍ], hag evel-se e vez distaget c'hoazh e saozneg Bro-Skos hag e meur a rannyezh saoznek komzet er Stadoù-Unanet.
1794
Diwar-benn bloavezh 1794 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Melanotaenia affinis
Ur pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae eo Melanotaenia affinis. Kavet e vez e norzh Ginea-Nevez. Evel evit an darn vrasañ eus ar Melanotaenia e kemm e liv hervez ar rannvroioù.
Divc'hrafenn
Un divc'hrafenn pe digramm a zo anezhi ur c'hrafenn enni div lizherenn implijet evit ober diouzh ur son disheñvel diouzh hini al lizherennoù enni o-unan, da skouer :
s distaget [s] + h distaget [h] > sh distaget [ʃ]
Bez e c'hellont bezañ renket evel lizherennoù o-unan pe get, da skouer betek 1994 an divc'hrafenn spagnolek ch, distaget //, a veze renket evel ul lizherenn hec'h-unan etre al lizherennoù c ha d. Bremañ avat e vez renket a-gevret gant al lizherenn c.
Tri doare divc'hrafenn disheñvel zo :
Lannales
Gevellet eo Lannales gant Plougerne.
Sch
Un deirgrafenn latin eo Sch, sch implijet gant an alamaneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ].
Tx (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Tx, tx implijet gant an euskareg hag ar c'hatalaneg evit skrivañ ar son kensonennel /tʃ/.
Anne Bonny
thumb|right|Anne Bonny Anne Bonny (1697?-1720?) a zo ur vorlaerez a orin eus Iwerzhon. Merdeet he deus gant Jack Rackham. Ar pezh a ouezer diwar he fenn a zo diazezet war un nebeud dielloù ofisiel ha war vojennoù. Dav eo gouzout eo bet savet an holl zielloù (XVIIIvet kantved) diwar-benn ar vorlaeron gant morlaeron all. Ne ouezer ket ez-resis e pe vloavezh eo bet ganet, met sur a-walc’h etre 1697 ha 1705.
He yaouankiz
Anne Cormac eo hec’h anv gwir. Laeradenn William Cormac, prokulor, hag e vatezh eo. Pa voe dizoloet an dra-se e rankas William Cormac kuitaat Iwerzhon gant e verc’h, ha mont da repuiñ da Charleston (SUA). Eno e prenas ur blantadeg hag e teuas da vezañ pinvidik. E 1710 e voe klevet kaoz eus Anne evit ar wech kentañ, el levr A General History of the Pyrates savet gant Daniel Defoe (embannet e 1724 dindan an anv-pluenn Kabiten Charles Johnson). Taolennet eo-hi evel ur paotrig 13 vloaz anezhañ, blev ruz troc’het berr, ur penn lous ha dilhad digempenn.
Lavaret e vez he dije kontellataet ur mevel pa oa-hi 13 vloaz. War-dro pemp bloaz goude e klever kaoz anezhi c’hoazh : hec’h amzer a gase, a-hervez, en tavarnioù gant morlaeron. Kontet ez eus he doa diwisket he mestr armoù en ur implijout he c’hleze. Da 16 vloaz e timezas gant ur morlaer anvet James Bonny. Hemañ en doa lakaet en e benn tapout hêrezh Anne, met dishêret e voe gant he zad. En em veñjiñ a reas kerkent : an tan a c'hwezhas e plantadeg he zad. Mont a reas neuze da New Providence, (Bahamas), gant James. Kerkent ha degouezhet e tennas war ur morlaer a oa war he hent, ma voe drailhet ar skouarn nemeti a chome gantañ. James a grogas da labourat evit ar gouarnour Woodes Rogers hag e krogas da ziskuilhañ martoloded hag a oa morlaeron war un dro. Ken dipitet e voe Anne ma tivizas kuitaat he gwaz evit mont gant ur morlaer anvet Kabiten Jennings, hag e vestrez Meg. Aliet e voe dezhi bezañ dindan warez unan bennak, setu perak e teuas da vezañ mestrez Chidley Bayard, den pinvidikañ an enezenn.
Anne Bonny, ur vorlaerez
Goude-se e kejas Anne ouzh Pierre Bouspeut (pe Pierre Delvin pe c’hoazh Peter Bosket), ur morlaer a rae war-dro ur preti, ur stal troc’hañ blev hag a oa ivez kemener seiz ha voulouz e New Providence. Pa ouezas Anne ha Pierre e oa ur vag kenwerzh gall leun a draoù prizius o tostaat ouzh an enezenn, ec’h aozjont un droiad preizhata asambles. Gant sikour mignoned Pierre e laerjont ur vag vrein anvet Revenge. He c’hempenn a rejont hag ec'h aozjont o zaol. Gwad baoted a lakjont warno hag ivez war ouelioù ha war bont o bag. Heñvel e rejont gant jakoù (gwisket evel maouezed evit an degouezh) a veze implijet gant Pierre hag e staljont anezho war staon ar vag. E penn ar vag en em stalias Anne, ur vourc’hal leun a wad en he dorn. Ken spontet e voe martoloded ar vag kenwerzh ken ne gredjont ket en em gannañ.
E New Providence e kinnige ar gouarnour Rogers pardon ar rouanez da gement morlaer a chomje a-sav gant e vicher. Anne a nac’has, peogwir e oueze a-walc'h e vefe bet kondaonet evit bezañ plantet tan e plantadeg he zad. Ur skipailh a savas neuze gant Pierre ha Jack Rackham, rak nac’het o doa ivez chom a-sav gant o micher. An tri anezho a dec’has kuit war vourzh ur sloop anvet Seahorse. Hervez lod e vije bet gwisket Anne gant ur re vragoù du nemetken, ar pezh a seblant souezhus, dre ma klaskas kuzhat a-hed he buhez ar fed e oa ur vaouez. Hervez lod all e vije bet un istor karantez etre Anne ha Jack Rackham, ur bugel o defe bet, e zilezet o defe da c’houde. Jack Rackham a ginnigas prenañ Anne, met James Bonny a nac’has, ha kelaouiñ a reas ar gouarnour. Hemañ a gondaonas Anne da vezañ skourjezet hag e voe rediet da chom gant he fried. Anne ha Jack Rackham a dec’has war ar vag Revenge.
Anne Bonny ha Mary Read
Meur a wech ec’h ehanas bag Jack Rackham e porzh New Providence. Soñjal a reer e kejas Anne ouzh Mary Read (hag en em wiske ivez evel ur paotr hag a oa anvet Mark Read) e-pad unan eus an ehanoù-se. Mignoniezh a voe etrezo, hervez lod e vije bet karantez zoken, ar pezh en dije lakaet Jack Rackham (hag ar soñje d’ar mare-se e oa Anne ur vaouez ha Mary Read ur paotr) da vezañ gwarizius. Ne ouezer ket penaos e tizoloas Jack Rackham e oa a Mary Read ur vaouez. Hervez lod en dije gwelet anezhi er memes gwele hag Anne, met n’eus prouenn ebet eus an dra-se. Goude ur pennad e lemmas kuit Mary Read hc’h anv paotr, met stank e chomas an darempredoù etre an div vaouez hag e vevjont evel ur gwir goublad, hag en em wiskjont evel m’o doe c’hoant (evel ur paotr pe evel ur plac’h). Ur pennadig amzer goude e voe kaset meur a vag vrezel da dapout Jack Rackham hag e skipailh (dekred gouarnour Jamaika bet embannet d’ar 5 a viz Gwengolo 1720). Ne voe kemm ebet e emzalc’h Rachkam, Bonny ha Read : kenderc’hel a rejont da breizhata par ma c’hellent. E-touez ar bagoù taget ganto e voe Royal Queen, perc’hennet gant Chidley Bayard, bet karantezig Anne, ha renet gant ar c’habiten Hudson. Boemet e voe hemañ gant Anne, ha leuskel a reas anezhi da vont war vourzh e vag. Dramm a roas dezhañ evit chom hep tremen an noz gantañ, hag e skuilhas dour war holl ganonioù ar vag. An deiz war-lerc’h e voe taget ar vag gant skipailh Revenge, trec’h e voe. Ne varvas den war-bouez Hudson, bet lazhet gant Mary Read dre warizi.
Dibenn he buhez
D’an 21 a viz Here 1720 e voe paket Jack Rackham hag e skipailh (ennañ Mary Read hag Ann Bonny) gant soudarded ar c’habiten Charles Barnet, hag a oa e servij gouarnour Jamaika. Mary Read hag Anne a voe spontet pa weljont e voe divarrek ar vorlaeron d’en em gannañ (hervez lod e vijent bet mezv). Daou anezho a voe lazhet ganto, ha gloazañ a rejont re all, Jack Rackham en o zouez. An emgann a badas un eurvezh a-raok m’en em zaskorjas an div vaouez. D’ar 16 a viz Du 1720 e voe aozet prosez Jack Rackham, Anne Bonny ha Mary Read. An div vaouez a chomas hep bezañ krouget peogwir e lavarjont e oant dougerez, memes ma’z eus chañsoù bras e vije bet gaou. Anne az eas da weladenniñ Jack Rackham hag he dije kavaret dezhañ : Keuz am eus o welout ar stad emaoc’h enni, met m’ho pefet stourmet evel un den n’ho pefe ket da vervel evel ur c’hi.
Hw (lizherenn)
Un divc'hrafenn latin eo Hw, hw implijet gant an c'hanakeg evit skrivañ ar son kensonennel [ʍ] pe [wh].
Anne Bonny
Dibenn he buhez
Mary Read a oa sañset chom en toull-bac’h betek fin he buhez, met buan e varvas, sur a-walc’h abalamour d’an derzhienn velen. Ne ouezer ket re petra a c’hoarvezas gant Ann Bonny : an devezh a-raok Nedeleg e voe digastizet gant ar gouarnour, neuze e voe nullet e c’hondaonidigezh d’an toull-bac’h. Kuitaat a reas an toull-bac’h, ha goude-se ne chomas roud ebet anezhi. Teir displegadenn a zo bet kinniget :
Espírito Santo (stad)
Douaroniezh
Espiríto Santo zo en-dro dezhi stad Bahia er biz pellañ, hini Minas Gerais en norzh hag er c'hornôg, ha stad Rio de Janeiro er su. Ar c'hêrioù bras a zo anvet: Cachoeiro de Itapemirim, Colatina, Guarapari, Linhares, Muniz Freire ha Vila Velha.
Binturong
Ar binturong (Arctictis binturong) a zo ur bronneg hag a vev en Himalaya ha gevred Azia. Ar spesad nemetañ eo er genad Arctictis.
thumb|left|300px
Boued
Kigdebrer emañ mes debriñ a ra ur bochad a blant ivez. Uioù, loened bihan evel krigner, pesked, frouezh... eo ar pezh a zebr en natur.
Doare beviñ
E-pad an deiz emañ tamolodet e-barzh ur wezenn. Beviñ a ra en e-unan. Beviñ a ra 10 vlez en natur hag un ugentad en ereoù.
Tuatara
An tuataraed a zo stlejviled hag a denn d'ar glazarded hag a zo brosezat e Zeland Nevez. Ne chom nemet daou spesad bev hiziv an deiz en urzhiad-mañ (Sphenodontia) pa oa bras an niver anezho 200 milion a vloavezhioù 'zo. Dont a ra o anv eus ar maorieg ha talvezout a ra kement ha pikoù war e gein. Gwarezet int gant ul lezenn embannet e 1895 dre m'emaint en arvar da vont da get diwar daou abeg pennañ: o zachenn-vevañ a ya war vihanaat ha preizherien nevez zo bet degaset gant mab-den (razh Polinezia (Rattus exulans) en o zouez).
An tuataraed zo glas-gell, betek 80 cm a hirder hag 1,3 kg a bouez enno. Ur gribenn dreinek a red a-hed o c'hein, heverk gant ar pared dreist-holl. Un trede lagad zo war o fenn hag a c'heller gwelet war ar re yaouank betek an oad a 4-6 miz. Goude-se e vez goloet gant skant ha pigmantoù.
Spesadoù
2 spesad tuataraed a zo:
Poto aour
Ar poto aour (Arctocebus aureus) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad Lorisidae hag a vev e kornôg Afrika ar C'heheder.
Santes
thumb|250px|Lec'hiadur Santes e [[Kanton Haubourdin hag en Arondisamant Lille]] Santes a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Poto Calabar
Doareoù pennañ
Bevañ a ra poto Calabar en e-unan ha diouzh an noz. En em vagañ a ra diwar loened bihan evel ar biskoul ha diwar frouezh.
thumb|left|250px|Tiriad poto Calabar
The Bells of Rhymney
The Bells of Rhymney zo ur ganaouenn saoznek savet diwar ur varzhoneg gant Idris Davies, embannet en e zastumad Gwalia Deserta, diwar-benn kleier e gêriadenn, Rhymni, e kreisteiz Kembre, ha c'hwitadenn Harz-labour bras 1926 hag an Enkadenn Veur e Breizh-Veur ha Kembre ,war batrom ar rimadell saoznek "Oranges and Lemons".
Savet eo bet an ton gant Pete Seeger e dibenn ar bloavezhioù 1950, ma teuas da vout ur ganaouenn brudet e bed ar sonerien folk rock. Kanet e veze gant The Byrds e 1965, ha goude gant ur bern tud, en o zouez Jimmy Page, Judy Collins, Dick Gaughan, Cher, Robyn Hitchcock, John Denver, Oysterband, Robin Williamson ha The Alarm. Kanet eo bet ivez gant Bob Dylan e kanadegoù.
En ur sonadeg e Londrez war-dro ar bloaz 2000, e tisklerias ar c'haner Roger McGuinn, bet o kanañ gant The Byrds, en doa fallzistaget an anv "Rhymney" e-pad 40 vloaz, pa lavare 'Rhimney' atav.
Jacques de Gheyn ar Yaouankañ
De Gheyn a zeskas gant e dad, Jacob de Gheyn I, hag a oa engraver, mestr-tresour hag ivez saver gwer-livet. E 1585 ez eas da Haarlem. Goude-se e studias gant Hendrik Goltzius e-pad pemp bloaz. E-kreiz ar bloavezhioù 1590 ez eas da Leiden. E-touez an oberennoù kentañ a voe goulennet gantañ e voe un engravadur eus e Seziz Geertruitenberg gant kargidi Amsterdam e 1593. E-tro 1600 e tilezas en engraviñ, hag e labouras a-zevri-kaer war al livañ hag al labour gant an dour-kreñv. E 1605 ez eas da Den Haag hag eno e labouras evit rouaned ar vro : gantañ e voe aozet tres ul liorzh e Buitenhof evit Priñs Maorits van Oranje, ennai an div islonk kentañ bet aozet en Izelvroioù. Goude marv ar Priñs e 1625 e labouras de Gheyn evit e vreur, Frederik Hendrik van Oranje e anv. De Gheyn a livas ar vanitas kentañ a voe livet en Izelvroioù, hag ivez lkivadurioù merc'hed en o noazh, taolennoù divuhez. Soñjal a reer e savas war-dro 1 500 tresadenn, en o zouez gweledvaoù ha skeudennoù diwar-benn an natur. 117 engravadur diwar e zorn a voe embannet el levr arme Pleustriñ gant armoù e-keit ma oa o chom en Amsterdam,.
Listenn kumunioù Goiás
Setu listenn kumunioù stad Goiás, e Brazil. 246 município zo er stad.
1322
Diwar-benn bloavezh 1322 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Jacques de Gheyn ar Yaouankañ
De Gheyn a zimezas gant Eva Stalpaert van der Wiele eus Mechelen e 1595. E vab, Jacob de Gheyn III e anv, a voe ganet e 1596. Un engraver e teuas da vezañ ivez, ha gant Rembrandt e voe livet e boltred.
Logod draenek Kreta
Al logod draenek Kreta (unanderenn : logodenn draenek Kreta) a zo ur spesad logod, Acomys minous an anv skiantel anezhañ.
1322
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1322
Lucas de Heere
Lucas de Heere (1534 e Gent - 29 a viz Eost 1584 e Pariz) a oa ul livour flamank. Ouzhpenn livañ poltredoù e oa ivez barzh ha skrivagner.
De Heere a oa protestant, ha rankout a reas tec'hout pa darzhas Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz a-enep da Fulup II Spagn, hag a felle dezhañ diskar ar brotestantiezh. De Heere a dec'has kuit war-du Bro-Saoz,ha distreiñ a reas goude Peoc'h Gent e 1576.
Brudet-tre e oa ha pinvidik-mor e teuas da vezañ. Ar poltred a reas eus Catrin o Ferain a c'haller gwelout e Mirdi Broadel Kerdiz. Gantañ e voe livet ur poltred eus Fulup II e 1553, evel m'eo testeniet en ul lizher gant ar c'hardinal Granvelle; soñjal a reer ez eo al livadur a c'haller gwelout hiziv an deiz e mirdi ar Prado.
E Bro-Saoz e voe kelenner da veur a arzour izelvroat: John de Critz, marteze ivez Marcus Gheeraerts yaouank, ha marteze ivez ar Saoz Robert Peake kozh.
Cornelis van Haarlem
E vuhez
Ganet e voe e 1562 en ur familh pinvidik a Haarlem. Rankout a reas e dud tec'hout kuit pa voe taget kêr gant ar Spagnoled (miz Kerzu 1572 – miz Gouere 1573), ha fiziet e voe o mab el livour Pieter Pietersz (e-tro 1540-1603), gantañ e voe desavet ha gantañ ivez e teskas livañ.
Ur veaj da Vro-C'hall a reas e 1579, met e Rouen e chomas a-sav abalamour d'ar vosenn. Goude-se e voe o chom en Antwerpen e-pad bloaz, da beurzeskiñ ar vicher gant Gillis Congnet (1538-1599). Da Haarlem e tistroas goude-se, hag eno en em stalias da vat e-tro 1580-81. E 1583 e voe urzhiet un daolenn vras digantañ : ur poltred eus izili ar gward bourc'hizien anvet Banvez gward keodedourien Haarlem. Er memes bloavezh e kejas gant Hendrik Goltzius ha Carel van Mander, hag asambles e savjont Akademiezh Haarlem. E 1588 e voe skignet 5 eus e oberennoù dre ma voent engravet gant Goltzius, ha diwar se e kreskas brud Cornelis. Cornelis a voe anvet da livour kêr Haarlem goude-se hag e 1630 e kemeras perzh en adaozañ kouch al livourien : kemmet e voe ar statudoù hag a oa bet savet da vare ar Grennamzer. Merour ospital ar re gozh en Haarlem voe etre 1613 ha 1619. Ouzhpenn livañ taolennoù a denne d'a mojennerezh ha d'ar Bibl e livas ivez taolennoù divuhez. Al lod brasañ eus e oberennoù a sinas CH, hag arouezius int eus luskad Akademiezh Haarlem.
Şanlıurfa
Şanlıurfa (Urfa kent 1984, ha hiriv an deiz c'hoazh gant ar bobl) zo ur gêr e gevred Turkia nepell eus an harzoù gant Siria, kêrbenn proviñs Şanlıurfa.
Ouzhpenn 450.000 annezad zo enni.
Master McGrath
Master McGrath (1866-1871) a zo ur c'hi brudet en Iwerzhon, ul levran a ouie redek war-lerc'h gedon.
Kanaouenn - Master McGrath
Anavezet eo ar ganaouenn dre an Dubliners.
Palladius
Palladius zo un anv-badez latin ha hini meur a zen.
Spoue
Ar spoue eo al loened divellkeinek a ya d'ober ar skourrad Porifera. Bevañ a reont en dour (er mor evit an darn vrasañ anezho) a silont evit en em vagañ.
Meur a stumm zo gant ar spoue met an holl anezho a chom stag ouzh un diaz kalet bennak.
korfadurezh
Daou wiskad kelligoù, etrezo un danvez jel-heñvel, a ya d'ober anezho :
Tremen a ra an dour dre an toulligoù hag elfennoù magus a chom stag ouzh ar brec'hioù tro-dro da skourjez ar c'hoanokit. Skarzhet e vez an dour dre an oskulom.
Kevrennadoù
3 c'hevrennad spoue a zo.
Parazoa
1323
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1323
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1323
Afon Hepste
An Afon Hepste zo ur stêr e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog e kreisteiz Powys e Kembre.
Nisa
Nisa (okitaneg: Niça; galleg Nice, italianeg: Nizza) a zo hiriv penn-kêr departamant Alpoù-an-Arvor, er Frañs.
Afon Hepste
Eieniñ a ra e Fforest Fawr. E-kichen atant Hepste Fechan e kej ar stêrioù bihan anvet Afon y Waun, Nant y Cwrier ha Nant Hepste Fechan. Neuze e red trema ar mervent. Ul lamm-dour brudet zo enni, anvet Sgwd yr Eira. Pelloc'hik e kej gant ar stêr Mellte e-kichenik Ystradfellte.
Nisa
Douaroniezh
Emañ kêr Nisa war ribl ar Mor Kreizdouarel, e pleg mor an Aelez (baie des Anges), torgennoù en-dro dezhi, sko ouzh menezioù ar Mercantour, bevennet gant traoñienn ar stêr Var er c'hornôg ha gant ar menez Boron (Mont-Boron) er reter.
Div stêr a red dre gêr (nemet d'an hañv, pa'z eont da hesk):
Un toulladig torgennoù a sav o fenn a-us d'ar gêr, menegomp div anezhe:
An eil kêr c'hall eo evit a sell an douristelezh, gant an eil aerborzh gall evit a sell niver ar veajerien: tost da 10 000 000 e 2005.
Stummoù skrivet
A. Nisa
B. Cimiez
Henamzer
Ur stal-werzh gresian sujet da Vassalia e oa Nisa. Chom e reas staget ouzh Massalia goude houmañ e oa bet bet aloubet gant ar Romaned e 49 kent J.-K.. Staget eo bet goude, war dro fin, ouzh rannvro Alpes Maritimae. Porzh Nisa e oa anvet plagia = traezhenn, gant It. Ant. ha dizanv Ravenna. Cimiez e oa un oppidum eus al Ligured. Da vare Aogust (impalaer), Cimiez a voe savet da bennlec'h ar vro evit an arme roman. Diwezhatoc'h, e oa savet da gêrbenn ar rannvro Alpes Maritimae.
Kontelezh Nisa a oa bet staget ouzh Bro-C'hall e 1860
Samsun
Samsun zo ur gêr hag ur porzh-mor bras war aod ar mor Du e hanternoz Turkia, kêrbenn proviñs Samsun.
War-dro 500.000 annezad zo enni.
Nós-Unidade Popular
Nós-Unidade Popular a zo un aozadur politikel marksour galizek a stourm evit dizalc'hded Galiza.
Krouet eo bet evel talbenn unvan Assembleia da Mocidade Independetista (AMI) ha Primeira Linha, daoust ha m'eo aet kuit dibaoe meur a ezel eus AMI.
N'en deus an aozadur-se dilennad ebet. En em kinnig a rejont e 2004 evit an dilennadegoù da barlamant Europa pa oa bet tapet gante 1.331 vot e Galiza (0,12%; 2516 mouezh e Stad Spagn a-bezh). Evit dilennadegoù broadel Galiza (eleccións autonómicas) 2005 ez eas 1.749 vot gante (0,1%).
Embannet e vez gante ar gelaouenn Voz Própria ("Hon mouezh hon-unan"). E touesk o fennoù e c'heller menegiñ Carlos Morais. Implij a reont an doare skritur reintegracionista.
Liammoù o deus gant Emgann e Breizh.
Liammoù diavaez
Lec'hienn Nós-Unidade Popular
Iruñea
Iruñea (pe Iruña, stumm degemeret gant gouarnamant Navarra ha kenofisiel gant Pamplona, an anv spagnolek) eo kêr-benn Nafarroa, war lez ar stêr Arga. 196 955 a dud a oa o chom enni e 2013, ha tremen 334 830 gant an adkêrioù. Kêr-benn istorel Euskal Herria an hini eo.
Lizherenneg
Ul lizherenneg a zo anezhi un doare-skrivañ diazezet war un niver bihan pe vihanoc'h a arouezioù a reer lizherennoù eus anezhe hag a dalvez pep hini anezhe d'ober dave d'ur fonem (pe soniad) en ur yezh bennaket, da lâret eo kement hag ar c'hensonennoù hag ar vogalennoù.
Cheñch a ra ar yezhoù a-hed an amzer avat, buanoc'h peurliesañ evit ma vez cheñchet an doare d'o skrivañ ha neuze meur a wech e vez kavet lizherennoù gante reolennoù skrivañ luziet a-walc'h evel hini ar saozneg pe hini ar galleg e-lec'h ma ne glot ket al lizherennoù gant bep a fonem.
Evit digresk pe nullañ an diforc'hoù etre ar fonemoù hag ar sistem aroueziañ gant al lizherennoù e c'hoarvez ma tud e karg a ginnig ma vo kemmet darn an lizherenneg, da lavaret eo adkempenn an doare-skrivañ. Divizet e vez etre arbennigourien ar yezh pa 'z eus ur riez evit lakaat an divizoù da vezañ ul lezenn ret evit an deskadurezh hag ar gwask. Evit ur yezh distad evel ar brezhoneg adkempennoù an doare-skrivañ (hag al lizherenneg asamblez) a zo bet kinniget ha degemeret gant ar skrivagnerien vrezhonek. Ar c'hemm brasañ a zo bet hini al lizherenneg kinniget gant Yann-Frañsez ar Gonideg p'en deus dilezet al lizherenneg gallek a oa hini an Tad Juluan Maner. Dilezet eo bet gantañ al lizherennoù c ha qu evit ober gant k en o flas, da skouer.
Lizherenneg ar voullerezh
Dre astenn e vez graet al lizherenneg eus ar voest vras ha plad enni meur a gombodig e vez implijet gant ar voullerien pa vez prientet ar moulladur, lizherenn dre lizherenn : rouez-tre eo hiziv. Sellet ouzh ar voullerezh plom.
Pieter Aertsen
thumb|right|300px|Gwerzherez legumaj, 1567 Pieter Aertsen (1508 en Amsterdam - 1575 en Amsterdam), lesanvet Lange Pier (Per an hir) abalamour d'e vent, a oa ul livour izelvroat.
Marianna Abgrall
Marianna Abgrall a oa anv-pluenn ar varzhez vrezhonek Marie-Anne Abgrall, bet ganet e Lambaol-Gwimilio d'ar 16 a viz Meurzh 1850 ha marvet eno d'ar 6 a viz Meurzh 1930 ; « Marianna Kerlorok » e oa un anv-plenn all dezhi.
Pieter Aertsen
Gant Allart Claesz, hag a oa gwelet evel unan eus arzourien wellañ ar mare, e teskas ar vicher. Degemeret e voe gant mistri skol Antwerpen, hag unan eus an arzourien gentañ a livas taolennoù divuhez e voe. En Amsterdam hag en Antwerpen e labouras. Ouzhpenn livañ taolennoù divuhez e livas ivez taolennoù relijiel, met distrujet e voent e 1566. Marc'hadoù a livas ivez, ha brudet eo an taolennoù-se. Gwelet eo ivez evel un diaraoger da Bieter Brueghel gozh.
Marianna Abgrall
He breur, ar chaloni Yann-Vari Abgrall (1846-1926), a vroudas anezhi da skrivañ e brezhoneg (daoust ma skrive-eñ e galleg).
Meur a varzhoneg savet gant Marianna Abgrall a voe loreet gant ar Bleun-Brug, evel Son al Laouenanik e 1907.
Damousies
Damousies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Chelydridae
Chelydridae zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled.
Miz
Rannet eo ar bloaz e daouzek miz.
Carlo Buonaparte
thumbnail|250px|Poltred Carlo Buonaparte ([[1806), gant Girodet-Trioson.]]
Carlo Maria Buonaparte  a oa ganet en Aiacciu, d'an 29 a viz Meurzh 1746 ha marvet e Montpellier d'ar 24 a viz C'hwevrer 1785 a oa un noblañs kors ha tad da Napoleone Buonaparte.
E dad a oa Giuseppe Maria Buonaparte (31 a viz Mae 1713 - 13 a viz Kerzu 1763) hag e vamm a oa Maria-Anna Tusilo di Bocagnano (1690 - 17 a viz Gwengolo 1760). Dilennet e voe e dad Giuseppe da Anziano (un doare senedour) evit Aiacciu e 1750 hag adarre e 1760.
E dud-kozh a-berzh e dad e oa Sebastiano Nicolò Buonaparte (29 a viz Gwengolo 1683 - 24 a viz Du 1760) ha Maria Colonna Bozzi (war-dro1668 - 16 a viz Here 1704). N'eur ket peursur eo kar e dud kozh a-berzh e vamm d'an tiegezh Colonna.
Dimeziñ ha bugale
A-hervez e voe kaoz eus e zimeziñ d'ur plac'h eus an tiegezh Forcioli. Ur yeontr avat, an Arc'hdiagon Luciano Buonaparte (8 a viz Genver 1718 - 16 a viz here 1791) en broudas da zimeziñ da Maria Letizia Ramolino a zegasas en argouroù kement ha 7.000 lur genovat. Lidet e voe an eured d'an 2 a viz Mezheven 1764, ha 13 bugel a voe:
E vuhez
Kuitaat Korsika a reas un tamm war-lerc'h e eured evit mont d'ober e studi war ar gwir da b-Pisa ha da Roma, en amzer ar pab Klemañs XIII. N'ouzer ket perak e kuitaas Roma d'an 31 a viz Eost 1765 ha distreiñ d'ar vro, da lakaat e anv e skol-veur Corte, nevez-savet gant Pasquale Paoli. Goude bout loreet e voe implijet evel sekretour personel gant Pasquale Paoli, adal 1767.
E 1768 e voe kinniget Korsika gant Republik Genova da Loeiz XV (Bro-C'hall) evel gwarant d'un dle graet ganti pa voe kaset soudarded c'hall da Gorsika da reiñ skoaz da soudarded Genova da stourm ouzh Korsikiz emsavet, abaoe 1729.
War-lerc'h ar feur-emglev etre Genova ha roue Bro-C'hall, sinet e Versailhez d'ar 15 a viz Mae, e stagas an arme c'hall gant al labour, a oa kemer an enez dre nerzh.
E miz Here e kemeras perzh en emgann Borgo, ma voe trec'het ar C'hallaoued, hag e miz Ebrel 1769, edo ivez en emgann Ponte Novu ma voe faezhet ar milisoù kors gant arme ar roue gall Loeiz XV. Ur pennadig goude, e miz Mae, gant ur gannadiezh eus tiegezhioù kors, ez eas da gaout kont Vaux, da g-Corte, da varc'hata.
Donet a reas a benn da gaout meur a garg politikel, hag e 1778 e voe anvet da zileuriad Korsika e lez Loeiz XVI a Vro-C'hall e Versailhez, ur garg a chomas gantañ meur a vloaz.
E 1784 e voe diskred warnañ da vezañ graet un tamm trafikerezh, hag e miz C'hwevrer 1785 e varvas e Montpellier gant ar c'hrign-bev e poull e galon. Chom a rae e intañvez gant eizh bugel da vagañ.
Hebreed
An Hebreed zo ur bobl semitek| eus ar Reter Nesañ.
Ar pep heverkañ en istor an Hebreed eo al levr meur a zo bet skrivet a rummad da rummad da gontañ istor o fobl hag o darempredoù gant doue Abraham ; ar Bibl eo al levr-se, diwar ar gresianeg τὰ βιβλία tà biblía "al levrioù". Bibl ar yuzevien (pe an Hebreed), anvet "תנ״ך" (Tanac'h) en hebraeg, eo an Testamant Kozh evit ar Gristenien. Hervez al levr-se ez eas Abraham kuit eus Hur (en Irak bremañ) da vont da Genaan. Abraham eo an den kentañ, hervez an Testamant Kozh, hag a zistaolas al liesdoueegezh : krediñ a reas en un doue unan. Sellet e vez evel diazezer an undoueegezh hag evel hendad ar yuzevien, ar gristenien hag ar vuzulmaned.
Izaag, mab Abraham, en devoe daou vab : Esau, hendad an Arabed, ha Jakob, lesanvet "Israel", hendad an Hebreed.
Daouzek mab en devoe Jakob, a yeas d'ober "daouzek meuriad Israel".
Diazezañ a reas an Hebreed ur rouantelezh e Kenaan, gant ar roue Salomon a savas Templ Bras Jeruzalem, hag e vab David, a vez lakaet war e gont un darn vras eus Levr ar Salmoù.
Un istor trubuilhet-bras eo hini an Hebreed. Alies o deus ranket divroañ :
Neuze e voe addiazezet ganto o broad e Kenaan goude an Eil Brezel-bed : Stad Israel eo.
Liñs rous
Al liñs rous (Lynx rufus) a zo ur c'hazh gouez bihan eus Norzhamerika. Ur vlevenn gell-ruz pe c'hell-melen gant roudennoù du en deus hag e zivskouarn zo begek gant ur bouchad blev warno. Gwenn eo e gof. Hiniennoù 'zo o deus marelloù evel an oselo. Al liñsed rous a bouez war-dro 11-16 kg.
Bevañ a ra e koadegoù, strouezhegoù ha damzezerzhioù e Mec'hiko, er Stadoù-Unanet hag e su Kanada. Er vro ziwezhañ-mañ e kenvev gant liñs Kanada. Ne blij ket dezhañ an erc'h don avat, ar pezh a grenn e annez war-du an hanternoz. Er c'hêrioù e c'heller e gavout ivez.
Gouennañ a ra e fin ar goañv pe e deroù an nevezamzer hag un amzer-dougen daou viz zo gant ar barez. Betek c'hwec'h kolen a c'hell genel ur barez bep bloaz. Un aneval peuznoz eo hag a hemolc'h bronneged bihan dreist-holl. Gallout a reont chaseal kirvi e-pad ar goañv pa vez ral ar boued. Er c'hontrol da liñs Kanada e c'hell en em ober ouzh un endro levezonet gant an den ha hervez klaskourien 'zo ec'h a o niver war gresk.
Liammoù diavaez
Al liñs rous
1905
Diwar-benn bloavezh 1905 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1905
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1905
Heinrich Aldegraver
Heinrich Aldegraver pe Aldegrever (1502 e Paderborn, marvet etre 1555 ha 1561 e Soest) a oa ul livour hag un engraver alaman eus mare an Azginivelezh.
E vuhez
Mab d'ar botaouer Herman Trippenmäker ha d'e wreg Katharina e oa. Soñjal a reer e studias an tresañ hag an engraviñ e Soest, dre ma ne oa kouch livourien ebet e Paderborn.
Aldegraver a labouras goude-se e Soest, hag a oa d'ar mare-se ur gêr a-bouez e Westfalia. E iliz Wiesen emañ an aoter d'ar Werc'hez a savas e 1525. En oberenn-se e santer al levezon katolik, padal e kemmas kredenn Aldegraver goude-se, hag e teuas da vezañ protestant. Er memes koulz e chomas a-sav gant al livañ hag e stagas gant an engraviñ, hag e engravadurioù kentañ a voe levezonet bras gant re Albrecht Dürer. Pa dielfenner doare Aldegraver da labourat ez eus peadra da soñjal e kejas gant Dürer e Nürnberg. Pe marteze e voe levezonet gant oberennoù Dûrer, tra ken. Doare Aldegraver da sinañ : AG, a zo damheñvel ouzh hini Dürer (AD) : marteze e oa un doare d'e enoriñ.
Etre 1526 ha 1527 e voe lakaet da vourc'hiz e Soest. Neuze e voe degemeret e kouch al livourien.
Danae (Artemisia Gentileschi)
An oberenn
Kaozioù hir zo bet da c'houzout ha diwar zorn an tad Orazio Gentileschi pe hini e verc'h Artemisia Gentileschi e oa an oberenn. Lod a gred e tle bezañ an tad abalamour ma'z eo heñvel-rik, hogen bihanoc'h, Danae an daolenn ouzh ar Gleopatra a weler en un oberenn gant Orazio a zo en dastumad Amedeo Morandotti e Milano.
Daoust da se e kav d'an arzvarnourien eo bet livet an daolenn gant Artemisia, war-dro 1612, ha hi en he 19 vloaz eta, pa laboure e stal he zad, ha pa oa peuzheñvel he doare ouzh hini he zad.
Johnny Kidd and the Pirates
Johnny Kidd and the Pirates
Strollad rock eus Bro-Saoz en deus graet berzh e dibenn ar bloavezhioù hanter-kant hag ar bloavezhioù tri-ugent (etre 1959 ha 1966). Hiziv an deiz e chom plijus tre selaou kanaouennoù ar strollad-se a-drugarez da vouezh dreist ar c'haner, ha da galite uhel son ar strollad. Marvet eo ar c'haner en ur gwallzarvoud nijerez.
Abaigar
Abaigar (Abáigar hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria, 58 km er c'hornôg da Iruñea.
Cheloniidae
Cheloniidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar stlejviled, ennañ baoted mor.
Genadoù
5 genad a zo ennañ:
Abaigar
101 a dud a oa o chom eno e 2007.
Un anv euskarek eo, eus (h)abe igar, a dalv kement ha gwezenn sec'h. Komzet e veze euskareg eno betek ar kantved moarvat.
Risweer-kazh
Ar risweer-kazh a zo un evn, Dumetella carolinensis an anv skiantel anezhañ.
Ar spesad nemetañ eo er genad Dumetella.
Doareoù pennañ
Anvet eo evel-se abalamour m'eo hañval e c'halv ouzh hini ur c'hazh o viaoual.
Annez
Bevañ a ra al labous e Norzhamerika.
1796
Diwar-benn bloavezh 1796 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1796
Pennrynn
Pennrynn (saozneg: Penryn) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur, a oa e distrig Karrek, e Norzh da Aberfal. E 2001 e oa 7.166 a dud o chom eno.
E Pennrynn emañ staliet Rann Gernev-Veur Skol-Veur Exeter ha Skol-Veur Aberfal.
Eozen Kombod
Yves Louis Marie Combeau, pe Eozen Kombod, ganet e Ploueskad d'ar 25 a viz Gouhere 1799, ha marvet e Gwinevez d'an 13 a viz Gouhere 1870, a zo bet marc'hadour, troer, ha skrivagner brezhoneg. Daoust d'ar pezh zo bet skrivet a-wechoù, ne vije ket bet skolaer gwech ebet.
E vuhez
N'ouzer ket nemeur a dra eus e vuhez. Marc'hadour-butun e oa e Gwinevez. E 1833 e voe galvet gant Armand Duchatellier, da zont da Gemper da labourat evel troer evit Kevredigezh Kendamouez Kemper. Lakaat a reas e brezhoneg pennadoù ar gelaouenn divyezhek L'Ami du Cultivateur (Mignon al Labourer) a-hed ar bloavezh 1833. Treiñ a reas fablenn La Fontaine, Le Laboureur et ses enfants, An Tieg hag e Vugale, embannet e niverenn 6 ar gelaouenn. Ne reas ket berzh ar gelaouenn bolitikel-se a glaske gwerzhañ mennozhioù a-du gant ar roue gall Loeiz Fulup Iañ, ha tamallet e voe brezhoneg Kombod hag e zoare-skrivañ, tostoc'h da hini ar Gonideg eget da hini distabil ar veleien.
Kaset e voe kuit e miz Here 1833. Distreiñ a reas da Winevez. Da get ez eas ar gelaouenn.
Tri bloaz goude e krogas da dreiñ fablennoù all.
Fablennoù
Skrivet en deus fablennoù e brezhoneg war-dro ar bloavezhioù 1836 ha 1837. Dastumet int bet gant Daniel Doujet en ul levr, Fablennoù Jean de la Fontaine, hag a zo bet embannet gant Al Lanv e 2005.
Nozvezhioù
Troet en dije ar Mil Nozvezh hag Unan, met da goll eo aet ar skrid.
Esenyurt
Esenyurt zo ur gêr e proviñs Istanbul, e gwalarn Turkia, krouet e penn kentañ an kantved.
Kreskiñ a ra buan dre m'emañ stag ouzh Istanbul ha tremenet he foblañs eus 70 000 annezad e 1990 da 400 000 e 2009.
Caryl Lewis
thumb|250px|Caryl Lewis, d'an 23 a viz Gouhere 2007 Ur romantourez kembraek eo Caryl Lewis. Ganet eo d'ar 7 a viz Gouhere 1978, ha savet en Aberaeron a-raok mont da 12 vloaz da chom da vereuri an tiegezh da d-Tihewyd.
Skoliet e voe en Aberaeron, kent mont da studierez da Durham (Bro-Saoz) ha da Aberystwyth.
Mont a reas da labourat gant Canolfan Ysgrifennu Creadigol Cymru Tŷ Newydd ("Kreizenn Skrivagnerion Kembre") hag ivez evit Yr Academi Gymreig ("Akademiezh ar C'hembraeg"), betek ma tibabas en en gouestlañ d'ar vicher sevel-levrioù da vat.
Embannet e oa bet he romant kentañ, evit lennerion/ezed yaouank, Dal hi! e 2003 ha bloaz war-lerc'h e 2004 e teuas er-maez Iawn boi? diwar-benn tud yaouank da geñver o c'haezouregezh, bet gounezet gantañ Gwobr Tir na n-Og 2004. E miz Du 2004 e voe embannet Martha Jac a Sianco gant Y Lolfa diwar-benn daou vreur hag ur c'hoar war ar maez e Ceredigion.
Partido Galego do Proletariado
Partido Galego do Proletariado (PGP) ("Strollad Proletariad Galiza") a oa anezhañ ur strollad broadelour ha marksour-leninour krouet e Galiza e 1978 pa oa bet adanvet evel-hen Unión do Povo Galego-liña proletaria.
Caryl Lewis
= Oberennoù =
Partido Galego do Proletariado
E 1979 e kemeras perzh un nebeud ezel eus PGP e listennoù Unidade Galega ("Unvaniezh C'halizek") da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel ha tapet gant PGP tri dileuriad e tiez-kêr Sant Jakez a Gompostela, Monforte de Lemos ha Vilaboa.
Sevel a reas ar strollad un talbenn ledan anvet Galicia Ceibe-OLN hag un talbenn milourel anvet Loita Armada Revolucionaria (LAR, "Stourm Armet Dispac'hel") hag e 1980 e oa bet harzhet un nebeud pennoù eus ar strollad, en o zouez Xosé Luís Méndez Ferrín.
Chom a reas a-sav e diwezh ar bloavezhioù 1980.
Touggourt
Touggourt (تقرت en arabeg; Tuqurt) a zo ur gêr ag Aljeria 70 645 annezad enni.
Mary Read
He buhez
Ganet e voe en Devon (Bro-Saoz) e dibenn ar. Pa varvas he breur Willy e krogas he mamm, a oa intañvez ur c’habiten, d'he gwiskañ evel ur paotr gant ar pal kenderc’hel da resev argant a-berzh mamm-gozh Mary (fellout a rae d’ar vamm-gozh ma vefe roet hec’h argant d’ar bugel henañ). Gwisket evel ur paotr bepred ez eas Mary da vevel da gentañ, ha goude-se e voe ezel eus skipailh ur vag hag ec’h emouestlas en arme. Eno e kejas ouzh ur marichal a lojeiz hag e timezas gantañ. Un ostaleri anvet De Rrie Hoefijzers ("an Tri Houarn Marc’h") a savjont asambles e Breda (Izelvroioù). Goude pevar bloaz e varvas gwaz Mary hag e voe serret an ostaleri.
Baot c'hlas
Ar vaot c'hlas (Chelonia mydas) zo ur vaot vor. Ar spesad nemetañ eo er genad Chelonia.
1324
Diwar-benn bloavezh 1324 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1324
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1324
Pornaleg-Leskonil
Pornaleg-Leskonil a zo ur gumun er Vro Vigoudenn, e kanton Pont-'n-Abad, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
An anv
D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2001 e teu "Pornaleg" da vezañ "Pornaleg-Leskonil".
Ya d'ar brezhoneg
D'ar 1añ a viz Kerzu 2016 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Artashes Minasian
Artashes Minasian a zo bet ganet d'ar 21 a viz Genver 1967 en Armenia.
Mestrc'hoarier echedoù armeniat.
2586 e oa e niver Elo e miz Ebrel 2007, da lâret eo ar 7vet plas ag Armenia hag ar 191vet er bed. 2614 eo e wellañ niver Elo, bet tizhet e miz Here 2000.
Kampion Armenia e voe e 1990, 1992(a-gevred gant Ashot Anastasian) ,1993 ,1995 ,2004 ha 2006.
E 1991,e Moskov, e voe trec’h en 58vet ha diwezhañ Kampionad an Unaniezh Soviedel, a-raok dipartiadenn an Unaniezh Soviedel.
A-gevred gant izili arall (Levon Aronian,Vladimir Hakobyan,Karen Asrian, Gabriel Sargissian ha Smbat Lpoutian) skipailh olimpek Armenia e tapas ar Vendalenn Aour en Olimpiadoù ag Echedoù a 2006 e Torino (Italia), dirak Sina ha SUA.
Lostwydhyel
Lostwydhyel (saozneg: Lostwithiel) a zo ur gêr e gevred Kernev-Veur e rannbarzh Rostorrmoel e penn ar Stêr Fowydh. E 2001 e oa 2 739 a dud o chom eno.
Risweer stourmidik
Ar risweer stourmidik a zo ur spesad evned, Mimus polyglottos an anv skiantel anezhañ.
Nîmes Olympique
An Nîmes Olympique a zo ur c'hlub mell-droad krouet d'an 10 a viz Ebrel 1930.
Risweer stourmidik
Annez
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ, :
Lugo (Galiza)
Lugo zo ur gêr eus Galiza, 97 635 a dud enni, ha kêrbenn proviñs Lugo.
Tvashtar Paterae
Tvashtar Paterae a zo ur rannvro menezioù-tan war Io, unan eus loarennoù Yaou. Un heuliad krateroù-menez-tan eo. Dont a ra e anv eus Tvashtar, doue hindouek ar govelioù.
Risweer stourmidik
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar risweer stourmidik er c'herentiad Mimidae pe Sturnidae.
Tvashtar Paterae
E-pad meur a vloavezh e studias ar sontenn Galileo Tvashtar Paterae. E-pad an amzer-se e tislonkas unan eus ar c'hrateroù ur veradenn lava a 25 km. Ul lennad lava a darzhas er batera vrasañ hag un blumachenn a 385 km a savas a-us ar rannvro.
Risweer stourmidik
El lennegezh
Eus ar risweer stourmidik ez eus kaoz e titl ar romant hollvrudet To Kill a Mockingbird gant Harper Lee.
Hugo van der Goes
Hugo Van der Goes (1440-1482) a oa ul livour flamank.
E vuhez
An titouroù kentañ hag asur diwar e benn a gaver e-tro 1468 e Brugge : eno e kemeras perzh e kinklañ kêr da lidañ eured Charlez an Her, dug Bourgogn, ha Marc'harid York.
Etre 1476 ha 1477 e savas e oberenn bouezusañ : an deirzaolenn Portinari (Firenze, Mirdi an Ofisoù), diwar c'houlenn Tommaso Portinari, hag a oa kannad e Brugge e anv ar familh Medici. Un daolenn dibar abalamour d'he ment eo. Un daolenn a voe priziet kalz gant arzourien italian an Azginivelezh evel Domenico Ghirlandaio eo.
Ouzhpenn an oberenn-se ne ouezer ket re peseurt taolennoù a livas. Levezonet e voe gant arz Jan Van Eyck ha Rogier Van der Weyden, evel ma weler e divdaolenn Vienna (Vienna, Kunsthistorisches Museum). Soñjal a reer e anaveze oberennoù eus Italia, rak levezonet e voe gant an doare italian da aozañ diabarzh an taolennoù, evel ma weler en Azeuladeg an Tri Roue (Berlin, Gemäldegalerie).
E 1477 e voe tapet gant ur c'hleñved-spered, hag ez eas da vreur en abati Rouge-Cloître, nepell diouzh Brusel. Daoust d' e gleñved e kendalc'has da labourat : d'ar mare-se eo e livas Marv Maria (Brugge, Groeningen Museum).
Risweer rous
Ar risweer rous a zo un evn hag a vev e Norzhamerika. Toxostoma rufum eo e anv skiantel.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar risweer rous er c'herentiad Mimidae pe Sturnidae.
Batna
Batna (diwar ar chawieg ⵜⴱⴰⵟⴻⵏⵜ "Tbathent"; en arabeg: باتنة) a zo ur gêr ag Aljeria gant 285 000 annezad. Penn ur "wilaya" eo.
Haestingas
An Haestingas a oa ur bobl pe ur rouantelezh angl-ha-saoz vihan lec'hiet e rannvro Hastings. Abred-tre e oa bet kollet o frankiz ganto ha teuziet e oant bet gant Sussex. Ur bersonelezh dezho o-unan o doa miret, war a seblant, betek 711 pa voe aloubet ar vro gant Offa Mercia.
Surentez
Ar surentez a zo ar stad m'emañ an dud pe an traoù pa ne c'hellont ket bezañ lakaet en arvar e-keñver pep a savboent en ur chom er-maez eus hep dañjer fizikel pe speredel pe war an arc'hant pe bolitikel pe trivliadel pe bsikologel pe war an deskadurezh pe warezet ouzh n'eus forzh peseurt abeg da gouezhañ dindan disoc'h ur fazi, ur c'hwitadenn, ur gaou, un droug, un dagadenn ha kement degouezh displijus e ve. Evit he dapout eo ret bezañ gwarezet ouzh abeg an dañjer pe gwarezet ouzh an arvariñ. Pa vez klasket diarvariñ e c'heller degas d'un den, d'un aozadur ha d'o madoù ur c'hred pe un asurañs (kretadur) ken e chomo sur hag azazaet mat d'o c'hargoù traezennoù hag aozadurioù zo
Surentezioù dre seurt
E tachennoù zo ez eus bet termenet ha lakaet war ur skeul derezioù ar surentez. Da skouer e vez implijet gant arbennigourien ha labourerien ar gourhentoù ar skeul-mañ :
Surentez reolataet a zo pa vez tizhet gant traoù ha rakweladennoù ar reoladoù ustum Surentez fetis a zo pa vez roll an degouezhioù a zo troet mat e-keñver ar surentez, tizhet ar reoladoù pe get
Surentez merzet mat a vez termenet diwar santadoù blenierien ar gourhentoù e-keñver live o aezamantoù. Da skouer e vez gwelet gouloù-hent evel traoù a surentez ha pa vezont abegoù gwalldarvoudoù er c'hoazhentoù ur wech an amzer. Gwelet e vez ar c'hroazhentoù-tro evel mat e-keñver ar surentez, met e vezont santet diaes da dreuziñ gant meur a vlenier. <!--
Risks and responses
Safety is generally interpreted as implying a real and significant impact on risk of death, injury or damage to property. In response to perceived risks many interventions may be proposed with engineering responses and regulation being two of the most common.
Probably the most common individual response to perceived safety issues is insurance, which compensates for or provides restitution in the case of damage or loss.
System safety and reliability engineering
System safety and reliability engineering is an engineering discipline. Continuous changes in technology, environmental regulation and public safety concerns make the analysis of complex safety-critical systems more and more demanding.
A common fallacy, for example among electrical engineers regarding structure power systems, is that safety issues can be readily deduced. In fact, safety issues have been discovered one by one, over more than a century in the case mentioned, in the work of many thousands of practitioners, and cannot be deduced by a single individual over a few decades. A knowledge of the literature, the standards and custom in a field is a critical part of safety engineering. A combination of theory and track record of practices is involved, and track record indicates some of the areas of theory that are relevant. (In the USA, persons with a state license in Professional Engineering in Electrical Engineering are expected to be competent in this regard, the foregoing notwithstanding, but most electrical engineers have no need of the license for their work.)
Safety is often seen as one of a group of related disciplines: quality, reliability, availability, maintainability and safety. (Availability is sometimes not mentioned, on the principle that it is a simple function of reliability and maintainability.) These issues tend to determine the value of any work, and deficits in any of these areas are considered to result in a cost, beyond the cost of addressing the area in the first place; good management is then expected to minimize total cost. -->
Safety בטיחות Veiligheid
Sa'id bin Jubair
Sa'id bin Jubair (arabeg: سعيد بن جبير‎), anavezet dindan an anv Abū Muhammad ivez, a zo bet ganet e 665 e Kufa (en Iraq bremañ) ha marvet e 714. Bevañ a reas er Reter Tostañ. Barnour e oa deus e vicher.
Mestrc'hoarier echedoù, barrek-kenañ er c'hoari dall.
Chabacano
Ar chabacano zo ur yezh kreolek er Filipinez hag en ul lod eus Sabah deuet diwar ar spagnoleg, komzet gant 607 200 a dud (hervez niveradeg 2000) er Filipinez, ha 12 000 e Sabah.
Pekela
Pekela (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Groningen en Izelvroioù. Ar c'hêrioù ha keriadennoù da-heul a ya d'ober ar gumun : Alteveer, Boven Pekela, Bronsveen, Hoetmansmeer, Nieuwe Pekela, Oude Pekela. Dont a ra anv ar gumun eus hini ar stêr Pekel-A. E 1810, pa oa Louis Bonaparte roue Holland, e oa dispartiet Pekela e div lodenn : Oude Pekela ha Nieuwe Pekela. Kendeuzet e voe an div lodenn e 1990.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Pekela ez eus 15 dileuriad :
Magonsæte
Ar Magonsæte a oa ur bobl pe ur rouantelezh angl-ha-saoz lec'hiet etre Mercia ha Kembre. Gallout a rafen klokañ gant ar Westerna meneget en Tribal Hidage. Tri eus he renerien hepken a anavezomp :
Da Vercia e oa sujet ar rouantelezh ha ganti e voe teuziet e deroù an
Bartholomew Sharp
Bartholomew Sharp (1650 - 1690 ?) a oa ur boukaner saoz. E-pad tri bloaz e labouras evel boukaner, anvet e oa e vag  Trinidad . Un droad a reas war aodoù kornôg Amerika ar Su betek an Antilhez. Preizhata a rae trevadennoù spagnol. Kregiñ a reas gant e vicher pa ne voe den ebet e penn boukanerien Amerika ar Su. Buan e voe anvet e penn ar strollad, hag ur martolod ampart e oa. Dindan e renadur e preizhatas ar voukanerien Amerika ar Su betek an inizi Karaib : meur a gêr a voe preizhataet ganto, hag ivez 25 bag spagnol.
Etre 1680 ha 1682 e veajas an doktor Basil Ringrose (1653-1686) gantañ. Ul levr bourzh a skrivas, ennañ peadra da c’houzout muioc’h a draoù diwar-benn ar voukanerien. Digastizet e voe gant ar rouanez peogwir en doa roet kalz kartennoù-mor laeret digant ar Spagnoled.
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane (Ahaxe-Alciette-Bascassan e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus kanton Donibane Garazi, e proviñs Nafarroa Beherea (pe Benafarroa), en Iparralde, en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù.
Gerdarzh
Eus Ahatsa ("roc'h"), hag Altzieta ("gwern").
Istor
Ahatsa-Altzieta-Bazkazane zo unanet abaoe an 11 a viz Mezheven 1842.
Lizherenneg kirillek
Al lizherenneg kirillek (e rusianeg кириллица pe кирилиця e ukraineg pe кірыліца e bieloruseg, Ћирилица e serbeg pe Кирилица e bulgareg) a zo anezhi ul lizherenneg implijet evit skrivañ ar c'hwec'h yezh slavek a-is ouzhpenn meur a yezh all a familhoù-yezh liesseurt komzet en ez-Unaniezh Soviedel, Azia hag Reter Europa.
Istor al lizherenneg
N'eo ket gwall sklaer orin resis al lizherenneg kirillek : evit lod e vije bet krouet gant Sant Kiril ha Sant Metodius war eeun, evit lod all avat e vije bet diorroet diwar ar skritur glagolitek : dre vras, avat, ez eus bet diskwelet ez eo faos seurt kredennoù. Sur-mat e teu al lizherenneg war diazezoù al lizherenneg c'hlagolitek dre labourat warni gant Sant Kiril.
Al lizherenneg rusek
Setu penaos e vez implijet evit skrivañ ar rusianeg (evit gouzout penaos e vez implijet ez-resi evit meur a yezh all, sellit ouzh (e saozneg):
Stummoù skrivet-dorn
Disheñvel a-walc'h eo a-wechoù an doare da skrivañ al lizherennoù gant an dorn diouzh o stumm moullet, tostoc'h diouzh ar stummoù stouet ("italek"). center
E serbeg hag e makedoneg disheñvel eo stil italika al lizherennoù bihan бгдпт, tostoc'h a-wechoù ouzh an doare ma vezont skrivet gant an dorn kentoc'h eget ar stil moullet.
center
Wreocensæte
Ar Wreocensæte a oa ur rouantelezh angl-ha-saoz meneget en Tribal Hidage. N'eo ket sklaer e pelec'h edo met a vent e oa gant Essex pe Sussex gant 7000 hid. War a seblant edo etre Kembre ha Mercia, war-du norzh rouantelezh ar Magonsæte. Da Vercia e oa sujet. En em astenn a rae war dachenn ar geoded gozh Viroconium Cornoviorum (Wroxeter hiziv) ha goloiñ a rae un darn vras eus ar Cheshire hag ar Shropshire a hiziv.
Evel ar rouantelezhioù sujet arall e voe staget a-nebeudoù ouzh Mercia e-pad ar.
Unpennoù ar Wreocensæte
N'anevezer nemet ur roue eus ar Wreocensæte : Eowa a voe lazhet e Emgann Winvaed e 642 pa oa o stourm evit Penda Mercia
1797
Diwar-benn bloavezh 1797 an deiziadur gergorian eo ar bajenn-mañ.
Suamerika
18 a viz C'hwevrer : kemeret Enez Trinidad gant Breizh-Veur.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1797