cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ska-P
2005-2006: Un "ehan diresis"
Ul lodenn eus ar strollad o deus savet ur strollad all, damheñvel ouzh Ska-P, met gant nebeutoc'h a c'hitar, anvet The Locos. Reoù all eus ar strollad a zo bet savet ganto ur strollad muioc'h Punk, anvet No Relax, e 2006.
Kevredigezh Broadoù Gevred Azia
thumb|240px|Stadoù izili KBGA Kevredigezh Broadoù Gevred Azia (ASEAN e saozneg, da lâret eo Association of Southeast Asian Nations) zo un aozadur douarbolitikel, armerzhel ha sevenadurel. 10 bro eus Gevred Azia zo e-barzh. Diazezet e voe e 1967 e Bangkok (Thailand) gant 5 bro e-pad ar brezel yen da herzel ouzh al luskadoù komunour, diorren ar c'hresk ha stabilaat ar rannvro. Kreñvaat ar c'henober hag ar skoazell etrezo, kinnig un takad evit diskoulmañ ar c'hudennoù rannvroel ha pouezañ a-gevret en gendivizoù etrevroadel eo palioù ar gevredigezh hiriv. Aozet e vez ur c'huzuliadeg bep bloaz e miz Du. He fennsekretour zo staliet e Jakarta e Indonezia.
Acantopsis
Ur genad a besked eus familh ar C'hobitidae eo an Acantopsis. Enderc'hel a ra 5 spesad.
Kevredigezh Broadoù Gevred Azia
E 2005 e dalv broioù an aozadur-mañ :
Izili
Diazezet e voe an ASEAN gant 5 stad eus Gevred Azia an arvor dreist-holl : Filipinez, Indonezia, Malaysia, Singapour ha Thailand. Mont a ra Brunei daveto 6 devezh goude e zizalc'h diouzh ar Rouantelezh-Unanet d'an 8 a viz Genver 1984. Vietnam a ya e-barzh e 1995, heuliet gant Laos ha Birmania d'an 23 a viz Gouere 1997 ha Kambodia d'an 30 a viz Ebrel 1999.
Electroclash
Electroclash a zo ur seurt sonerezh elektronek a zo diorroet war atiz sonerien c’hall hag alaman e dibenn ar bloavezhioù 1990 ha penn-kentañ ar bloavezhioù 2000. Diorroet eo bet ivez a-drugarez da diez-embann pladennoù underground, dreist-holl International Gigolo Records, krouet e Munich e 1996 gant DJ Hell.
Ska-P
2007-2008: An distro
D'an 12 a viz Here e 2007, hag goude ar bloavezhioù ehan, ec'h erruas ul lizher o komz eus Ska-P bet skrivet gant Pulpul e vefe tu ganto adstrollañ Ska-P e 2008. Er memes lizher, e skrivent war tudennoù ar strollad en ur lavarout en ur mod pozitivel e tistrofe ar strollad war al leurenn, war-bouez Pipi; hemañ, hag a disklêrias e kendalc'hfe gant e strollad nevez, The Locos, ha ne didrofe ket gant Ska-P. Etre munudoù al lizher, e vez lâret e pleustrfent war o fladenn nevez ha posupl e vefe e teufe er-maez un albom e miz Here 2008, da c'houde, marteze e vefe un droiad graet ganto.
Electroclash
Orin
An dro-lavar electroclash a zo bet implijet evit ar wech kentañ gant Larry Tee, un aozer festivalioù sonerezh e New York. Bodañ a rae arzourien evel Chicks on Speed, Fischerspooner, Adult., Peaches pe c’hoazh Ladytron. Goude-se eo bet implijet an dro-lavar gant kazetennerien ar bed a-bezh, a-benn termeniñ ur rummad eus ar sonerezh elektronek. Rankout a reer lavarout memes tra ez eo un dro-lavar a denn da ved ar gazetennerien kentoc’h evit da hini ar sonerezh, rak gwall zisheñvel eo ar sonerezh a vez savet gant an arzourien a vez lakaet warno an dikedenn electroclash. Ouzhpenn gwrizioù ha levezonoù boutin ar sonerezh elektronek ez eo diazezet ar sonerezh electroclash war an italo disco, hag ur sonerezh aozet evit an dancefloor eo da vat.
Levezon tekno, disco ha pop
Er sonerezh electroclash e kaver meur a zoare sonerezh mesket, en o zouez re ar sonerezh tekno, pop, disco, new wave, EBM ha new beat, al lod brasañ anezho o vezañ bet savet er bloavezhioù 1980. Da lavaret eo ez eo ar sonerezh electroclash ur sonerezh pop ha disco-pop war un dro, lusket gant tekno-beat. A-fet komzoù ez eo disheñvel diouzh ar sonerezh house, ha teñvaloc’h e vez komzoù ar c’hanaouennoù electroclash.
Taygete
Un deiz m'edo Zeus o redek war he lerc'h e voe sikouret gant Artemis, ha troet en heizez. Distroet d'he stumm maouez e kinnigas d'an doueez heizez Keryneia he c'herniel aour, a rankas Herakles mont da dapout dezhi.
Electroclash
Levezon rock ha punk
Ar sonerezh electroclash a zo levezonet gant ar sonerezh punk ha rock, ha setu perak ez eo staget ar ger clash (evel ar strollad punk The Clash) ouzh ar ger electro. Ouzhpen sonioù elektronek a glever en tonioù electroclash : gitar tredan, binvioù-sko ha kenaozerien a c’hiz kozh, mouezhioù enervet pe yen-tre. Emzalc’h ar sonerien electroclash a vez teñval hag atahinus, hag eil derez da vat eo ar rummad sonerezh-se.
Taygete
A-benn ar fin e lezas an doue meur d'he c'harout, ma voe mamm da Lakedaimon, penndiazezer kêr Sparta.
Gant ar vezh ez eas da guzhat e krec'h menez Amiklayos, anvet Taygetos goude se, e Lakonia.
Here 2008 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2008 e Breizh
Iriaterin Werner
Iraterin Werner a zo ur pesk dour dous eus kerentiad ar Melanotaenia, ar spesad nemeti er c'henad Iriatherina. E gavout a reer e Ginea Nevez etre ar stêrioù Fly ha Merauke hag en Aostralia er stêr Jardine er C'hab York.
Livadur
Ur pesk bihan eo (war dro 5 cm) gant ur c'horf hir ha fin. Ar pared o deus angelloù-revr hir ha fin tre hag ur vras a stuc'henn a savont pa vezont o rutiñ. Gwenn int dreist holl met ur revr ruzart a zo gant ul lodenn anezho.
Annez
Plijout a ra da iraterined Werner un dour a zo war-dro neutr (tro 7.0 e b/Ph) hag etre 24°C ha 28°C e demperatur. Stank e rank bezañ ar strudaj, gant kelc'hiadoù frank evit ma c'hellfe ar pesked neuial. En akwariom eo gwelloc'h d'o lakaat gant melanotaeniae arall.
Emzalc'h ha gouennadur
Ur pesk-moudenn peoc'hek eo daoust ma c'hell ar pared bezañ tagus a-walc'h. Gouennañ a reont alies en akwariom. Dozviñ a reont er strudaj goude ur likaouerezh kreñv a savont ar piri o stuc'hennoù. Diglorañ a ra ar vioù goude 8-12 dezvezh hervez an temperatur. Bihan tre eo ar munuch ha gant ar gerent e vezont debret alies.
Lucio Del Vecchio
Mestrc'hoarier echedoù italian.
Breutaer e oa.
Dont a reas ar maout gantañ e Tournamant bihan "Crespi" e Milano.
Tapout a reas e ditl a Vestr eus an FSI e 1941 e Kampionad italian an echedoù e Firenze, gant ar plas a 5vet a-gevred gant ur c'hoariour arall.
E Tournamant San Benedetto del Tronto eus 1952 e voe 1añ/4vet.
Barrek-kenañ e voe e c’hoari ar pell-echedoù. Mestr an ASIGC (Kevredigezh Pell-echedoù Italian e oa.
Coevorden-Vechtkanaal
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Tereüs
Tereüs (Τηρεύς e gregach) a oa mab da Ares, ha roue Trakia.
Mojenn
Brezel a oa etre e amezeg Pandion, roue Aten, ha Labdakos. Mont a reas Tereüs d'en em gannañ da sikour Pandion, ha trec'h e voe. Ha Pandion da reiñ dezhañ unan eus e verc'hed, dezhañ da zibab. Dimeziñ a reas Tereüs d'an hini henañ, Prokne, ha ganet ur mab dezho, Itys e anv.
Tremen a reas ar bloavezhioù, ha setu Prokne aet skuizh gant gouezidi Trakia, ha hiraezh dezhi da vuhez Aten, gant he c'hoar Filomela. Ma c'houlennas digant he gwaz lezel he c'hoar da zont d'he gwelout. Ha Tereüs da lavarout ez aje kentoc'h da gerc'hat anezhi da Aten. Ha mont.
Pa voent distro d'ar gêr ne rae ar roue Tereüs nemet soñjal en e c'hoar-gaer, yaouank ha koant. C'hoantaat a reas kousket ganti, met hi ne felle ket dezhi. He gwallañ a reas, troc'hañ he zeod evit ma ned aje ket da gontañ, ha derc'hel anezhi en ur vac'h, er c'hoad.
D'e wreg e lavaras e oa marvet he c'hoar. Pa glevas an tad, en Aten, e varvas gant ar glac'har.
Filomela avat a rae gwiadoù, hec'h-unanig en he bac'h. Ober a reas ur gwiad ma konte gant lizherennoù torfed Tereüs, hag a gasas anezhañ dre guzh da Brokne. Hag ar c'hoar vras da zeredek da zieubiñ he c'hoar vihan. Ha kas anezhi ganti d'ar c'hastell.
Eno, pa welas he mab Itys, ken heñvel ouzh e dad, ez eas en egar hag en lazhas. Poazhañ a reas anezhañ ha reiñ e gig da zebriñ d'he gwaz en ur friko. Goude e tegouezhas an div c'hoar da ginnig penn ar mab d'an tad war ur plad ha da gontañ penaos o doa aozet koan. Goude e tec'has kuit gant he c'hoar.
Pa gomprenas Tereüs petra he devoa graet e tapas ur vouc'hal da vont war-lerc'h an div c'hoar. E Daulis, e Fokis, e oa enk warne, ma pedjont an Doueed d'o zreiñ en evned.
Met an tri eo a voe troet en evned, ha daou zoare zo d'ar vojenn. Hervez an hini orin : Prokne en eostig a gan he c'han klemmus abalamour d'he mab kollet, ha Filomela e gwennili, peogwir n'he deus teod ebet, ha Tereüs e sparfell bepred war o lerc'h. Hervez ar barzh latin Ovidius eo troet Prokne en gwennili, Filomela en eostig, ha Tereüs en houperig.
Anvioù
Tereüs zo un anv a zo bet roet da dud all e Trakia.
Lennegezh
Kemeret e vez an anvioù "Procne" ha "Philomela" el lennegezh da ober meneg eus an eostig, goude ma n'eus nemet unan anezho a zere.
M.I.A.
M.I.A. (17 a viz Gouere 1975 e Londrez), anv gwir Mathangi «Maya» Arulpragasam, a zo ur sonaozerez, kanerez, raperez ha produerez pladennoù. A orin tamoul (Sri Lanka) eo. En he sonerezh e vesk elfennoù grime, hip-hop, ragga, dancehall, elektro ha funk. E-touez dodennoù he c'hanaouennoù e kaver ar politikerezh hag ar vuhez sokial.
He buhez
Pa oa 6 miz e kuitaas Bro-Saoz hag ez eas da Sri Lanka gant he zud hag he c'hoar Kali. Seno e teuas he zad da vezañ brudet war dcahenn ar politikerezh hag unan eus krouerien EROS (Eelam Revolutionary Organisation of Students) e voe. Un aozadur studierien dispac'hel e oa e bal stourm evit dizalc'hidigezh an Îlam tamoul. Bloaz goude ez eas da Jaffna gant he mamm hag he c'hoar, eno e vo ganet he breur Sugu. Pa grogas ar brezel diabarzh ez ejont da Chennai, en India. Distreiñ a rejont da Jaffna met abalamour d'ar brezel diabarzh e rankjont distreiñ da India ha goude-se ez ejont da repuiñ da Londrez. 11 vloaz e oa Maya ha deskiñ a reas saozneg hag e krogas da vezañ dedennet gant ar sonerezh hip-hop. Degemeret e voe e Central Saint Martins College of Art and Design Londrez, ma teskas an arzoù-kaer, ar sinema hag ar video.
E 2001 e voe aozet he diskouezadeg kentañ e Portobello Road Londrez, hag e voe embannet ul levr titlet M.I.A., ennañ hec'h oberennoù. Goude-se e reas ur videoklip eviut ar strollad Elastica hag a oa gant un droiad. Kejañ a reas ouzh Peaches, ma teskas dezhi penaos implijout ur sampler Roland MC-505 ha sed penaos e stagas Maya gant ar sonerezh. Pa zistroas da Londrez e prenas ur sampler eil-dorn hag ec'h enrollas c'hwec'h ton. Plijet e voe an DJed gant he fladenn single Galang, bet embannet 500 skouerenn anezhi. E 2004 e teuas da vezañ brudet, dreist-holl en toulloù-nioz hag en internet. Tapout a reas Priz Mercury 2005 gant he fladenn Arular ha lakaet e voe M.I.A. El luskad nu rave. Brudetoc'h c'hoazh e teuas da vezañ pa voe implijet he c'hanaouenn Paper Planes (pladenn Kala) er film Slumdog Millionaire. E 2009 e voe e roll ar c'hant den levezonusañ hervez skipailh Time.
D'ar 26 a viz Ebrel 2010 e voe embannet videoklip he c'hanaouenn nevez titlet Born Free a oa da zont er-maez en deiz goude. Ur videoklip feuls nav munutenn-pad savet gant Romain Gavras eo. Un nebeud eurvezhioù goude ma vefe bet embannet e voe tennet eus Youtube, hag adlakaet goude gant strishadurioù. He zrede albom a zeuas er-maez e Japan d'an 23 a viz Ebrel 2010.
D'an 11 a viz Mae 2010 e voe skignet an ton XXXO war internet. Single kentañ he zrede albom eo. En deiz a-raok e oa bet skignet gant BBC Radio One.
Lesanv
M.I.A. a dalvez daou dra :
Vincenzo Nestler
Mestrc'hoarier echedoù italian.
C'hoari a reas er skipailh italian gant disoc'hoù mat en Olimpiadoù e 1950 e Dubrovnik (Kroatia-Yougoslavia) hag e 1952 en Helsinki (Finland).
El 1958 e voe trec'h en Tournamant "Thomas Mann" e Roma.
Kurdistan Irak
Kurdistan Irak, anavezet ivez dindan an anv Rannvro Kurdistan (e kurdeg: ههريمى كوردستان, Herêma Kurdistan ; hag en arabeg:إقليم كردستان العراق), pe c’hoazh Kurdistan ar Su pe Kurdistan ar C’hreisteiz (Başûrî Kurdistan e kurdeg) zo ur rannvro damemren e hanternoz Irak. En norzh dezhi emañ Turkia, er reter Iran, hag er c’hornôg Siria. Emañ kêr-benn Kurdistan Irak en Arbil (en arabeg) pe Hewlêr (e kurdeg).
Renet e vez ar rannvro gant "Gouarnamant Rannvroel Kurdistan", anavezet e kurdeg evel Hikûmetî Herêmî Kurdistan, abaoe 2005 en un doare ofisiel. E gwirionez e oa emren ar vro abaoe 2003, pa oa bet aloubet Irak gant soudarded eus ar Stadoù-Unanet, skoazellet gant armeoù eus un nebeud broioù all.
Alies e vez graet Kurdistana Başûr (Kurdistan ar C’hreisteiz) pe Başûrî Kurdistan (Kreisteiz Kurdistan) eus ar rannvro-se, e kurdeg, evit diskouez pelec’h emañ e-keñver rannvroioù all Kurdistan.
Roberto Carlos Braga
Roberto Carlos, pe Roberto Carlos Braga, ganet e 1941, lesanvet « o Rei » (ar roue) zo ur c'haner ha sonaozer brazilan eus ar re vrudetañ en e vro.
Bugaleerezh
Ganet eo Roberto Carlos e Cachoeiro de Itapemirim e stad Espírito Santo, ha pevare ha diwezhañ bugel an horolajer Robertino Braga hag ar gemenerez Dona Laura Moreira Braga.
Tuniz
E norzh ar vro emañ ar gêr, e foñs pleg-mor Tuniz disrannet anezhi dioutañ gant ul loc'h anvet Lenn Tuniz. Enskrivet eo ar Medina, ar c'harter kozh, war Glad bedel an Unesco.
Roberto Carlos Braga
Bugaleerezh
Breudeur ha c'hoarezed en doa Roberto Carlos, a veze graet Zunga anezhañ pa oa bihan: Lauro Roberto Braga, Carlos Alberto Braga ha Norma Moreira Braga, moranvet Norminha. E karter Recanto edo an tiegezh Braga o chom, en un ti teusk. Seniñ gitar ha piano a zeskas Roberto Carlos, gant e vamm da gentañ, e skol-sonerezh Cachoeiro do Itapemirim goude. En amzer-se e oa sot gant Bob Nelson, ur c'haner hag a veze gwisket en cowboy hag a gane sonioù ha ne oant ket country c'hoazh, hag en portugaleg. Bountet e voe gant e vamm da ganañ en un abadenn skingomz evit ar vugale er Rádio Cachoeiro de Itapemirim. Amor y más amor eo a ganas. A-benn ar fin e c'hounezas ar priz, ur pakad madigoù. Div sizhun goude e c'hounezas adarre. Ha neuze ez eas bep sul d'ar skingomz da ganañ.
Tuniz
Istor
Un dra anavezet eo e oa diouzh Tuniz e deroù ar IVvet kantved araok JK. Ur gêriadenn ne oa ken tra ma oa Kartada ur gêr c'halloudus, ha goude-se Kairouan ha Medhia. E 1159 e voe lakaet da gêr-benn gant an Almohaded avat, ar pezh a voe kadarnaet gant Tierniezh an Asfided e 1228, ha pa voe Tunizia dizalc'h eus Bro-C'hall e 1956.
Ar gwarezveli c'hall
Desezet e voe Gwarezveli Bro-C'hall war ar vro e 1881. En em zisplegañ a reas ar gêr fonnus rak e teuas annezidi nevez ha e voe graet labourioù bras a bep seurt : dour, gaz naturel, tredan, treuzdougen foran, aveadurioù sokial. Lakaet e voe e pleustr un armerzh trevannel. Kalz Bretoned a zivroas eno.
E-pad ar Brezel-bed kentañ e voe fuzuilhet ur soudard breizhat e Tuniz gant al lu gall d'an 21 a viz Here 1915.
Tunizia dizalc'h
Goude an dizalc'hiezh e voe kadarnaet Tuniz evel kêr-benn ar vro, dre e voe resisaet gant ar vonreizh e rank ar Vodadenn Vroadel hag ar Prezidant bezañ e Tuniz pe en he bannlev. Goude emglevioù Camp David e 1979 etre Ejipt hag Israel e teuas da vezañ sez Kevre ar Stadoù Arab, ha kement-se betek 1990.
Post-scriptum
Post-Scriptum pe "post scriptum", pe PS, a zo un droienn latin a vez lakaet e dibenn ul lizher, pa c'hoantaer lakaat ul linennoù bennak ouzhpenn.
Peurvuiañ e vez skrivet PS nemetken, hag a vez lennet Pa Soñjan gant ar vrezhonegerien a venn brezhonekaat o yezh. Brezhonegerien zo a ra gant div lizherenn all, GS (goude-skrid), e-lec'h PS.
Er broioù all
Gant yezhoù romanek Spagn, d.l.e spagnoleg, galizeg ha c'hatalaneg, e reer gant un droienn latin all "pos(t)data" (skrivet neuze PD), diwar al latin "post datum" pe "post data".
Bijlandsch Kanaal
Bijlandsch Kanaal  a zo ur ganol e proviñs Gelderland en Izelvroioù.
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Filomela
Filomela (henc'hresianeg : Φιλομήλα / Philomếla, "a gar ar c'han"), anvet *Filomena ivez dre fazi, a oa merc'h d'ar roue Pandion, eus Aten.
Mojenn
Ur c'hoar henañ he devoa Filomela, Prokne hec'h anv, ha honnezh a oa dimezet gant Tereüs, roue Trakia.
Goude pemp bloaz a vuhez sioul gant he fried hag o mabig Itis, setu Prokne aet skuizh gant gouezidi Trakia, ma fellas dezhi mont da welout he c'hoar yaouank Filomela da Aten. Ha hi da gomz eus se gant he fried.
He gwallañ a reas un deiz, troc'hañ he zeod, evit ma ned aje ket da gontañ, ha derc'hel anezhi en ur vac'h, e-kreiz ur c'hoad.
D'e wreg e lavaras e oa marvet he c'hoar. Pa glevas an tad, en Aten, e varvas gant ar glac'har.
Filomela avat a rae gwiadoù, hec'h-unanig en he bac'h. Ober a reas ur gwiad ma konte gant lizherennoù torfed Tereüs, hag a gasas anezhañ dre guzh da Brokne. Hag ar c'hoar vras da zeredek da zieubiñ he c'hoar vihan. Ha kas anezhi ganti d'ar c'hastell.
Eno, pa welas he mab Itys, ken heñvel ouzh e dad, ez eas en egar hag en lazhas. Poazhañ a reas anezhañ ha reiñ e gig da zebriñ d'he gwaz en ur friko. Goude e tegouezhas an div c'hoar da ginnig penn ar mab d'an tad war ur plad ha da gontañ penaos o doa aozet koan. Goude e tec'has kuit gant he c'hoar.
Pa gomprenas Tereüs petra he devoa graet e tapas ur vouc'hal da vont war-lerc'h an div c'hoar. E Daulis, e Fokis, e oa enk warne, ma pedjont an Doueed d'o zreiñ en evned.
Met an tri eo a voe troet en evned, ha daou zoare zo d'ar vojenn. Hervez an hini orin : Prokne en eostig a gan he c'han klemmus abalamour d'he mab kollet, ha Filomela e gwennili, peogwir n'he deus teod ebet, ha Tereüs e sparfell bepred war o lerc'h.
Hervez ar barzh latin Ovidius eo troet Prokne en gwennili, Filomela en eostig, ha Tereüs en houperig.
Orange
Orange zo
Un toullad kêrioù zo en anv-se:
Burgemeester Delenkanaal
Gwelout : Listenn kanolioù an Izelvroioù
Ginea-Bissau
Ginea Bissau (Republik Ginea Bissau ent-hir, República da Guiné-Bissau e portugaleg, yezh ofisiel ar vro) zo ur stad eus kornôg Afrika, paket etre Senegal en hanternoz, Republik Ginea er c’hreisteiz hag er reter, hag ar Meurvor Atlantel er c’hornôg.
En em ledañ a ra war 36 120 km2 ha poblet eo gant ouzhpenn ur milion a dud (1 345 479 a annezidi e 2002). Bissau eo ar gêr-benn.
Izel eo ar braz eus douaroù ar vro : e 300 metr uhelder emañ al lec’h uhelañ. Dirak aberioù ar stêrioù Geba ha Corubal en em astenn an inizi Bijagós.
Gwechall e oa eno rouantelezh Kaabu (Gabú), un tamm eus Impalaeriezh Mali, a gaver roud anezhañ betek an. Tamm-ha-tamm e voe trevadennet an arvor gant Portugaliz, a rae kenwerzh ar sklaved eno. Met ne voe ergerzhet an diabarzh nemet en. Neuze e teuas an douaroù a ya bremañ d’ober Ginea-Bissau hag ar C'hab Glas da vezañ un drevadenn eus Portugal, kelc’hiet gant trevadennoù gall. E 1956 e krogas stourm ar Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde (PAIGC) evit an dizalc’hiezh. Dont a reas Ginea-Bissau da vezañ ur stad dizalc’h d’ar 24 a viz Gwengolo 1973, hag anavezet e voe ar stad nevez gant Portugal e 1974.
Ar portugaleg eo yezh ofisiel ar vro met ne vez kaozeet nemet gant un niver bihan a dud. Fula ha Mandinka zo yezhoù a vez kaozeet gant kalz tud, dreist-holl en hanternoz ar vro. En arvor e vez kaozeet kreoleg Ginea-Bissau (kriol), gant tud a bep seurt, en o zouez diskennidi Portugaliz hag Afrikaned (Mestiços) ha tud deuet eus Makao.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Ginea-Bissau en 8 rannvro hag un tolead emren :
Baden (Aostria)
Baden (pe Baden bei Wien), unan eus kêrioù pouezusañ Aostria-Izel, a zo bet diazezet da vare ar Romaned en-dro da 13 feunteun domm a vez implijet o doureier betek an deiz a hiziv evit parañ kleñvedoù zo. Thermae Pannonicae a oa anv latin ar gêr.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel kêr Baden
Lucas Cranach an Henañ
Lucas Müller, lesanvet Lucas Cranach an Henañ, (4 a viz Here 1472 e Kronach - 16 a viz Here 1553 e Weimar) a oa ul livour hag un engraver eus an Azginivelezh alaman. Diwar anv e gêr c'henidik e teu e lesanv. Tad e oa da Lucas Cranach yaouank (1515-1586).
E vuhez
Etre 1501 ha 1504 e veajas e traoñienn ar stêr Danav betek Vienna, hag eno e tarempredas meur a lennegour. Hans Cranach (1503-1537), e dad, a gelennas dezhañ. Taolennoù levezonet gant ar relijion a livas d'ar mare-se (Sant-Hieronymus e 1502, Kroazstagadur e 1503, An ehan e-kerzh an dec'hadenn da Egipt e 1504) ha poltred Cuspinian hag e wreg — ul lenneg a Vienna — e 1504.
E Wittenberg en em stalias e 1505 hag e teuas da vezañ livour lez ar priñs-dilenner Friedrich ar Fur a Sachsen. Noplaet e voe e 1509. Ouzhpenn e lakaat da sevel sternioù-aoter ha poltredoù e felle d'e warezerien kaout peadra da ginklañ o ziez, neuze e kemmas e zoare da labourat. Aozañ a reas ur stal-labour, enni e labouras gant e zaou vab. . Azalek ar mare-se e tilezas e zoare da livañ hag e tostaas d'ar vanieregezh : hiroc'h ha gwevnoc'h e teuas ar stummoù, an tudennoù o doe ur perzh brasoc'h keñveriet gant hini o endro, kenaozet pizh e oa an doare m'en em zalc'hent, koulz hag o dilhad. Lod arbennigourien a gav ez eo ar c'hemm-se penn-kentañ un diskar az eas war greñvaat goude 1525, re all a gav dezho e voe talvoudus ar pezh a savas etre 1505 ha 1525, daoust m'eo disheñvel-tre diouzh ar pezh a reas pa oa e Vienna. Dre ma'z ae doare e oberennoù war eeunaat e voe aesoc'h dezhañ eilañ anezho en e stal-labour .Ur pimpatrom plac'h stilizet a grouas neuze, diazezet war bennaennoù ne oant ket klasel tamm ebet. Ar pimpatrom-se, skeudennet peurliesañ dre wagennadoù mistr (Nimfenn ouzh un eienenn, 1518 ; Lukres,1532) a vez displeget alies evel ur badusted eus an arz gotek pe evel un doare da dostaat ouzh ar vanieregezh. Dre e implij eus al livioù hag eus al linennoù kildroennek e teu oberennoù Cranach da vezañ hoalus. En e daolenn Gwener (1529) e livas Cranach un tem klasel eus an Azginivelezh, hag ec'h ouzhpennas kalz a orgederezh ennañ. En he noazh emañ Gwener evel m'eo dleet, hag ur plac'h yaouank eo. Un dro-c'houzoug he deus evel ma vije ur serc'h, ha gant ur biz e tiskouez he forzh en ur sellout ouzh an arvesterien en un doare lorbus. An endro a denn da hini Alamagn ar mare-se.
Er memes mare e kejas ouzh Martin Luther e Wittenberg. Mignoned e teujont da vezañ, ha Cranach a savas meur a boltred eus Luther. Sevel a reas Cranach a-du gant mennozhioù Luther, ha meur a hini eus an taolenn a livas a oa stag ouzh pennaennoù an Disivoud, ha tennet eus an Testamant Kozh pe eus an hini nevez. Poltredoù ha taolennoù relijiel a livas ivez, hag en Europa a-bezh e voe brudet. Azalek 1525 e labouras muioc'h hag e voe sikouret gant e vibien, Hans ha Lucas o anvioù.
Landaol
Landaol a zo ur gumun eus Breizh e kanton Pleuwigner e departamant ar Mor-Bihan.
Lucas Cranach an Henañ
E vuhez
Perc'henn e oa war ur stal apotikerezh hag un ti-moullañ, ha teir gwech e voe dilennet da vourkmestr.
Landaol
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Brezel Aljeria
Lucas Cranach an Henañ
E vuhez
Yann-Friedrich a voe prizoniet goude Emgann Müehlberg (24 a viz Ebrel 1547). Cranach a yeas d'e heul etre 1550 ha 1552, ha goude-se e tistroas da Weimar. Eno e varvas bloaz goude, goude bezañ savet ouzhpenn 400 oberenn. E vibien a gendalc'has neuze gant e stal.
1847
Diwar-benn bloavezh 1847 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1847
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1847
Republik Soviedel Elzas-Loren
right|thumb|Banniel Republik Elzas-Loren
Ur Republik Soviedel berrbad e oa Republik Soviedel Elzas bet krouet e framm Dispac'h Alamagn da geñver diwezh ar C'hentañ Brezel-bed e Proviñs Elzas, bet enbarzhiet evel ur rann eus Alamagn abaoe 1871.
Savet e oa bet ar Republik gant martoloded ar Morlu Impalaerel eus Elzas ha Loren hag o doa kemeret perzh en emsavadeg e Kiel. Degouezhout a rejont en Elsaz d'an 9 a viz Du 1918, un devezh goude ma oa bet disklêriet Stad Dieub Bavaria, ha degemeret e voent gant miliadoù a dud e Plasenn Kléber, plasenn vrasañ ar gêr. An deiz war-lerc'h e voe savet gante Kuzul ar Soudarded hag al Labourerion ha dont a reas ar gêr da vezañ dindan o beli. Gwelet e veze bannieloù ruz e pep lec'h, betek ouzh an iliz-veur.
En em astenn a rae al luskad dispac'h dre Elzas ha Loren ha savet e voe Soviedoù damheñvel all e Hagenau, Milhüse (Mulhouse), Schlettstadt (Sélestat), Kolmar, Metz ha kêrioù all. Leusket e voe da vont ar brizonidi politikel ha disklêriet e oa ar gwir da embann kelaouennoù en un doare frank.
Lañset e oa bet un harz-labour o c'houlenn goproù gwelloc'h ha uhelaet e voe ar goproù dre dekred gant ar Sovied daoust ha ma save a-enep perc'henned al labouradegoù.
Rak aon ma'c'h afe an traoù war washaat e pedas Jacques Peirotes, e penn ar Strollad Sokialour e Strasbourg, ouzh Jeneraled Frañs degas bagadoù soudarded evit lakaat urzh eno ha d'an 22 a viz Du 1918 e tegouzhjont ha laket e oa bet al lec'h dindan beli Frañs. Nullet e oa bet raktal an holl divizoù bet kemeret gant Sovied Strasbourg, torret gante an harzhoù-labour dre heg ha bac'het pennoù ar Republik Soviedel.
Republik Soviedel
An termen Republik Soviedel a ra dave da n'eus forzh pesuert republik ma ren warni ur C'huzul Soviedel, da lâret eo Kuzul al Labourerion. Lieseurt a-walc'h eo bet seurt Republikoù Soviedel a-hed ar wech, da skouer:
Diego Hurtado de Mendoza
Diego Hurtado de Mendoza zo bet anv meur a zen.
Kontell
Ur gontell zo ur benveg bihan da droc'hañ, gant ul lavnenn hag un dorn. A bep seurt kontilli zo, hervez petra a droc'her ha piv a droc'h. Disheñvel eo ar gontell da zebriñ diouzh hini ar c'higer da skouer.
Kontilli chase
Ar re-se zo kontilli da chaseal er c'hoadoù bras, a servij d'ober daou dra : da lazhañ al loened, pe da zispenn al loen lazhet. Gallout a ra an dorn bout e koad, en askorn, e metal pe n'eus forzh petra all.
Er XXIvet kanved
Ur c'hiz eo deuet da vout, e deroù ar XXIvet kanved, d'ar grennarded da gaout kontilli ha da bourmen ganto dalc'hmat. Servij a ra da arm ha meur a grennard a zo bet kontellataet er skolioù evel-se.
Tom-Tom ha Nana
Tom-Tom ha Nana zo bannoù-treset evit ar vugale troet e brezhoneg diwar ar galleg gant Sten Charbonneau, hag embannet gant Bannoù-Heol e Kemper.
Pedergwerzenn
Ur bedergwerzenn zo ur barzhoneg, pe un darn eus ur barzhoneg, gant peder gwerzenn.
Brudet eo pedergwerzennoù Omar Khayyam (1048-1131), lakaet e brezhoneg gant Roparz Hemon.
Rimadelloù pedergwerzennek zo ivez, ha C'hwec'h Merc'h Gwerc'h zo unan anezho.
Sonedenn
E pep sonedenn e vez div bedergwerzenn da gentañ ha div deirgwerzenn goude. A-wechoù e vezont savet gant gwerzennoù daouzeksilabennek, a-wechoù gant re zeksilabennek, hervez giz an amzer pe hervez ar yezh, war unan eus ar patromoù AABB, ABAB, ABBA, ABCB.
Jinjebr
thumb|Un tamm jinjebr Ar jinjebr a zo plant eus ar c'herentiad Zingiberaceae, o anv skiantel Zingiber officinale, a vez implijet ar gwrizioù anezho evel temz-boued evit keginañ e meur a vro.
En Azia e kresk ar plant-se (Sina, India) ha gounezet e vez bremañ e meur a vro all en Azia hag ivez en Afrika hag en Amerika.
Evit keginañ e implijer gwriziennoù, a c'haller prenañ fresk - hag a rasker goude a-benn kaout tammoù bihan - pe e stumm poultr disec'het. Ober a reer gant jinjebr evit fardañ meur a dra : legumaj, meuzioù gant kig, bara-mel, madigoù, likorioù hag evajoù all evel ar bier anvet Ginger Ale.
thumb
Teirgwerzenn
Un deirgwerzenn zo ur varzhoneg pe un darn eus ur varzhoneg teir gwerzenn enni. Un doare da aesaat an deskiñ eo bet an deirgwerzenn e Kembre hag e Breizh.
E pep sonedenn e vez div bedergwerzenn da gentañ ha div deirgwerzenn goude. Teirgwerzennek eo pep haiku.
Skouerioù
<poem style="font-family:Palatino; font-size:1.1em; margin-left:150px;"> Da Roe map Doe nep az croeas, Dyt salut flam a dylamas, Gant ez elevas ne fallas quet.
Quemer monet te haz Ytron, Te az quosquor dre an mor don, A faezçon bet [var] an Bretonet. <poem style="font-family:Palatino; font-size:1.1em; margin-left:150px;"> Deomp, deomp,deomp, deomp, deomp, deomp, d'ar gad ! Deomp, kar, deomp, breur, deomp, mab, deomp, tad ! Deomp ! Deomp ! Deomp holl ! Deomp 'ta, tud vat ! <poem style="font-family:Palatino; font-size:1.1em; margin-left:150px;"> Yr ystwfwl, a'r hwn draw, Mwy gorddyvnaeal amdanaw Elwch llu, a llwybyr anaw !
Erethizontidae
Erethizontidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an hoc'hed-dreinek a vev er Bed Nevez, eus aodoù meurvor Arktika betek norzh Arc'hantina.
Genadoù
4 pe 5 genad a zo er c'herentiad-mañ:
Wattrelos
Wattrelos e galleg, Waterloo en izelvroeg, a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Moerbeke (Waasland)
Moerbeke a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Emdroadur ar boblañs 1806 - 2006
Mammenn:NIS
Gindi
Ar Gindi (Guindy e galleg) zo ur stêr eus Breizh, e Treger, 44 km dezhi. Emañ hec'h eienenn e Louergad, er Manati, troad tu kornôg ar Menez Bre, 200 m a uhelder dezhi, hag ac'hane e red war-du an hanternoz da dapout ar Yeodi en aber Landreger.
War ar c'hartennoù IGN e vez roet dezhi an anv "ruisseau de St-Gonery", betek ti-gar Benac'h/Bear, e Kenkiz/Sant Goneri.
Sili a vez pesketaet e-barzh dreist-holl.
Red ha Pontoù
Louergad
Kreoleg Torres Strait
Ur yezh kreolek eus is-skourr ar kreolegoù saoznek eo kreoleg Torres Strait komzet gant en-dro da 25 000 den en Inizi Torres Strait, Aostralia. Kar eo d'ar Bislama ha d'an Tok Pisin.
Juazeiro
Juazeiro zo ur ger eus portugaleg Brazil
Coendou
Coendou a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Genadoù
4 spesad hoc'hed-dreinek amerikan a zo d'an nebeutañ er genad-mañ:
Kergaval
Kergaval a zo ur gumun a Vreizh e Kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Anv
Stumm ebet kavet
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
13 Mae
Deiziadur roman
III ante idus Maias / Lemuria 3 = IIIt deiz kent idus Mae / 3t gouel an Anaon
Deiziadur kristen
war ar stern
Tangi (sant)
Tangi a oa ur manac'h a veve e Bro-Leon er. Savet en dije abati Lokmazhe e-kichen Konk-Leon. Lidet e vez e ouel d’ar 27 a viz Du (pe d’an 18 a viz Du).
Ar vojenn
Kontet eo bet buhez Tangi gant Albert Le Grand.
Ur wech e oa un aotrou o chom e kastell Tremazan, e-kichen Porsal, e Goueled Leon. Marvet e oa e wreg digantañ, o lezel daou vugel, ur mab anvet Gurgi pe Gourgi, hag ur verc’h anvet Eodez. Addimeziñ a reas an tad met kas he doa al lezvamm ouzh bugale he gwaz. Pa oa krennard e oa bet kaset Gurgi da lez roue ar Franked da vezañ savet eno. Pa zistroas da di e dad hag e lezvamm e klevas gant hounnezh e veze renet ur vuhez diroll gant e c'hoar. Gant ar gounnar e redas Gurgi war-lerc’h Eodez hag e troc’has he fenn outi. Pa gomprenas ar pezh en doa graet ha pa welas e c'hoar o tont en-dro d’ar gêr gant he fenn dindan he c’hazel, e c’houlennas pardon digant e dad. Eodez a bardonas dezhañ ha mervel a reas-hi e miz Du 545.
Sonedenn
Ur sonedenn zo ur varzhoneg, anezhañ un hollad pevarzek gwerzenn, gant div bedergwerzenn da gentañ ha div deirgwerzenn goude.
Tangi (sant)
Ar vojenn
Gurgi a fellas dezhañ ober pinijenn. Mont a reas da gavout Paol Aorelian, a oa eskob Bro-Leon, da gofesaat ha goulenn ober pinijenn. Kaset e voe da yuniñ e-pad 40 devezh en ur c’hoad e-kichen Landerne. Distreiñ a reas da gavout an eskob Paol ha neuze e voe anvet Tangi gant hemañ, da lavaret eo ki tan. En em dennañ a reas Tangi en ur manati war Enez Vaz. Un nebeud bloavezhioù goude e voe savet gantañ, ha gant daouzek manac’h all, ur manati er Releg, er menezioù.
Sonedenn
Italia
Gant Petrarca, en Italia ar, eo bet brudet ar sonedenn, a seblante bezañ un doare kanaouenn en e raok. Implijet eo bet en holl yezhoù Europa goude.
Tangi (sant)
Ar vojenn
Pa glevas e oa e dad war e dalaroù ez eas Tangi da gastell Tremazan. Eno e voe roet douaroù dezhañ gant e dad e-kichen Beg Penn ar Bed, dezhañ da sevel ur manati. Gant asant Paol e voe savet eno neuze ur manati, a voe anvet diwezhatoc’h Abati Lokmazhe Penn ar Bed.
Sonedenn
Saozneg
Brudet eo sonedennoù William Shakespeare e saozneg.
Spagnoleg
Kentañ den a skrivas sonedennoù spagnoleg e voe Íñigo López de Mendoza, markiz Santillana (1398-1458), a savas 42 sonedenn. Er e voe implijet gant Félix Lope de Vega, Diego Hurtado de Mendoza, Hernando de Acuña, Fernando de Herrera, Gutierre de Cetina ha re all.
Tangi (sant)
Ar vojenn
Emgav diwezhañ Paol ha Tangi a c’hoarvezas en ur c’hoad e-kichen an Dreneg ha kemennet e voe dezho e oant o vont da vervel. Pa varvas Paol en e vanati en Enez Vaz e tremenas Tangi e manati ar Releg, e miz Meurzh 594. Kaset e voe e gorf da Lokmazhe hag eno e voe beziet.
Sonedenn
Spagnoleg
Ar varzhed vrudetañ a savas sonedennoù eo Lope de Vega, Góngora, Quevedo, Calderón, Sor Juana ha Cervantes.
Galleg
E galleg eo bet implijet ar sonedenn gant Ronsard, Baudelaire ha Hérédia dreist-holl.
E brezhoneg
Implijet eo bet ar sonedenn gant tud Gwalarn : Roparz Hemon, Youenn Drezen, Kenan Kongar ha re all.
C'hariklo
C'hariklo (Χαρικλώ e gregach) a oa un nimfenn, merc'h da gKyc'hreüs ha Stilbe, met hervez tud zo eo merc'h d'an doue Apollon an hini e oa kentoc'h. Alies e veze da-heul an doueez Athena, merc'h Zeus.
Ur mab he doe gant Eueres, Teiresias e anv, a voe diouganer. Gwelet en doa Athena en he noazh ma voe dallet ganti. Pediñ hag aspediñ a reas e baourkaezh mamm, met lavarout a reas an doueez n'halle ket dizober pezh he devoa graet. Se zo kaoz e roas dezhañ ar galloud da ziouganañ evel frealz.
Iperit (livadur)
Ul livadur akrilek eo, oc'h aroueziañ euzhadenn ar brezel kimiek hag ar miliadoù a dud marvet en aervaoù.
C'hariklo
Goude e timezas da Skiron, roue Megara, hag ur verc'h o doe, anvet Endeis, a vije koulskoude, hervez skridoù zo, merc'h d'an den-marc'h C'heiron. Lakaet eo C'heiron da dad ar vugale all he dije bet c'hoazh: Hippe, Okyroe, ha Karystos.
Iperit (livadur)
An iperit a veze implijet evel arm kimiek e-pad ar brezel bed kentañ.
C'hariklo
Un asteroidenn
Roet he deus hec'h anv da (10199) Chariklo.
Teal
Teal
Melin
Bodet e voe gant Lambal d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez.
Te (disheñvelout)
Te a c'hall bezañ:
Strollad Komunour Breizh
thumb|280px Strollad Komunour Breizh (SKB) a voe ur strollad politikel e Breizh etre 1971 ha 1974. Embann a rae ar gazetenn Bretagne révolutionnaire. Pennoù ar strollad a oa Yann-Morvan Gefflot ha Jean-Pierre Vigier. Un hanter-kant bennak a stourmerien a voe er strollad-se.
Obanos
thumb|Lec'hiadur Obanos e [[Nafarroa]] thumb|Porzh en Obanos Obanos zo ur gumun eus Nafarroa.
Juazeiro (Bahia)
Juazeiro zo ur gumun e hanternoz stad Bahia e Brazil.
Iperit
An iperit, pe gaz moustard, pe gaz sezv, a zo un arm kimiek bet implijet e-pad ar Brezel-bed kentañ ha diwezhatoc'h betek bremañ.
Lennegezh
En dastumad Dremm an Ankou gant Abeozen, an danevell anvet Uperid a glask damskeudenniñ ar poanioù gouzañvet gant ar soudarded bet flemmet gant an aezhenn loskus-se (an div drederenn eus an eil-rann-armead hervez ar skrid). Displegañ a ra penaos ar gaz a gare da gentañ tout al lec'hioù mouest war ar c'hroc'hen, en o zouez an organoù gourel ha penaos eta ul lod mat a baotred a zo bet tonket da vezañ amdroc'het pe spazhet zoken.
Ivete Sangalo
thumb|right|225px|Ivete Sangalo Ivete Maria Dias de Sangalo, ganet d'ar 27 a viz Mae 1972 e Juazeiro, e Bahia, zo ur ganerez eus Brazil, brudet gant an axé.
Moktezuma Iañ
Moktezuma Iañ (bet ganet e 1398 – 1469), a oa ar pempvet impalaer Aztek. E-pad e ren e oa bet kreñvaet an impalaeriezh aztek, kemeret e oa bet douaroù ec'hon digant amezeien an Azteked, ha Tenochtitlan a zeuas tamm-ha-tamm da vezañ ezel pennañ ar c'hevredad Aztek Tridoubl. E vreur Tlakaelel a oa Cihuacoatl, da lâret eo "Kuzulier kentañ" e-pad e ren ha lod eus ar mammennoù a lak un darn vras eus berzh Moktezuma war gont Tlakaelel. Kement-se avat a c'hallfe bout un ijinadenn graet goude an aloubadenn.
E anv
Anavezet eo ivez get an anvioù Motecuhzoma Ilhuicamina, Huehuemotecuhzoma pe Montezuma I
E anv kentañ, distaget e Nahouatleg klasel, a dalvez "Krizañ a ra e dal  evel un aotrou". Skrivet e vez ivez Montezuma, Motecuhzoma, hervez ar skrivagnerien. Ilhuikamina, distaget, a dalvez "tennañ a ra ur saezh en oabl". Er skritur Aztek, e c'halle bezañ aroueziet get un daledenn a dalvez "aotrou", pe gant ur saezh o nodiñ un dresadenn eünaet eus an oabl.
Huehemotecuhzoma a dalvez "Den kozh Moktezuma" pe "Moktezuma an henañ", evit lakaat kemm get Moktezuma II.
An etnoistorourez Susan D. Gillespie (1989) he deus lavaret ne vije ket bet Moktezuma e anv gwirion pa oa bev met Ilhuikamina hepken, hag e vije bet adanvet Moktezuma diwezhatoc'h gant an danevellourien a skrivas goude an aloubadeg a-benn gallout tostaat muioc'h e vuhez ouzh hini ar Moktezuma diwezhañ. Sellet a rae an Nahouaed ouzh an istor evel ur c'helc'hiad hag e hañvale bezañ jaojabl e vefe bevet buhezioù damheñvel gant kentañ tiern un dierniezh hag an hini diwezhañ. Goulakadenn ar cheñchamant anv goude e varv zo harpet gant ar mammennoù ma lenner a-wezhioù e oa Ilhuikamina e anv orin hag e oa bet kemmet gant e dad. Mammennoù piktografek a harp ivez ar c'houlakadenn-se kar ar glif anv Tlatoanis a vez lennet Ilhuicamina hepken ha morse Moktezuma.
Lignez
Mab e oa Moctezuma da Huitzilihuitl, an eil impalaer Aztek, ha Miahuaxihuitl, merc'h Tezcacohuatzin (anvet ivez Ozomatzin pe Ozomatzinteuctli e lod eus ar mammennoù), tlatoani Cuauhnahuac, a oa sorser ivez a-hervez. Hervez ar vojenn, pa oa bet nac'het ouzh Huitzilihuitl dimeziñ gant Miahuaxihuitl gant he zad Tezcacohuatzin, an impalaer a dennas ur saezh goullo, ennañ brageriz, e palez Miahuaxihuitl. Miahuaxihuitl a zeuas da vout dougerez en ur feson burzhudus goude bout lonket unan anezhe hag e c'hanas Moktezuma. E c'hallfe bout orin an anv Ilhuicamina. Diwezhatoc'h e euredas Moktezuma nizez e vamm, Chichimecacihuatzin.
Ren
Moktezuma a gemeras ar galloud e 1448, goude marv e eontr Itzcoatl. Evel tlatoani, Moktezuma a startaas ar gevredadenn gant div bobl amezek : Tlacopan (ur rouantelezh vihan dizalc'h) ha Texcoco. Er gevredadenn dridoubl-se, 4/5 eus an tachennoù nevez aloubet a veze rannet etre Texcoco hag an Azteked, hag ar bempvedenn a chome a veze roet da Dlacopan.
E-touez e vrasañ oberioù, Moctezuma Iañ ha Nezahualcoyotl Texcoco a lakaas sevel ur reizhiad dourbontoù doubl a bourchase dour fresk da gêr Tenochtitlan.
Kaset e oa harzoù an impalaeriezh aztek en tu all da draoñienn Mec'hiko gant Moktezuma, betek aod Pleg-mor Mec'hiko. Faezhañ a reas pobl an Huasteked hag an Totonaked ha lakaat an dorn evel se war madoù a bell vro evel ar fav kakao, kaoutchouk, kotoñs, frouezh, pluñv, ha kregin.
Hevelep tagadennoù a oa renet a-enep Cosamaloapan, Ahuilizapan (Orizaba), ha Cuetlachtlan (Cotaxtla).
Teal (plant)
thumb
An teal, pe kaol-teal, pe kaol-moc'h, zo plant kar d'an triñchin.
Sivi
Plant-red, kar d'ar roz, eo ar sivi (Fragaria grandiflora). Gounezet e vezont evit o frouezh bouedek ha debradus.
"Falsfrouezh" eo ar sivi rak ar "greunennoù" pe ar "splus" a seblant bezañ war ar vouedenn ruz eo ar frouezh e gwirionez, ar vouedenn ruz hec'h-unan eo “bouedenn ar bleuñv”.
E Breizh
Brudet eo gounezerezh ar sivi e Bro-Naoned ha Plougastell.
Antoni Gaudí
Antoni Gaudí i Cornet ganet ar 25 a viz Even 1852 e « Mas de la Calderera » e Reus, ha marvet d'an 10 a viz Even 1926 e Barselona a oa un tisavour Katalan.
Personelezh Gaudi
Anavezet eo evit e grouadurioù souezhus ha meurdrezus. Un den dreistordinal e oa en e labour. Un tisavour hag a trese e tiez hag a cheñche diehan ar stuñvioù betek fin ar chañter. Disheñvel kren eus tisavourien ar maredad e oa eñ. An tisavourien a oa tud meizeg, padal e oa kentoc'h krouer, saver pe artizan. A-hed e chañtieroù e ijino ha cheñcho e doareoù da sevel ar vatimantoù. Setu perak e oa ken hir ar chañtieroù gantañ. Neuze evit gellout sevel tiez e oa ret dezhañ kavout pratikoù hag a asantfe gortoz un hir dermen a-raok kaout o mad. Evit un tisavour ken ispisial e oa ret kaout neuze pratikoù a memes live. Setu ma kavas Gaudi e sikour an Aotroù Gûel, greantour bras Barselona ur profer arc'hant a feson, prest da asanti menozhioù an arzour-savour hag a oa Antoni Gaudí.
Saint-Léonard (Pas-de-Calais)
Saint-Léonard a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
1849
Diwar-benn bloavezh 1849 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1849
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1849
Poc'han kornek
Ar Poc'han kornek (liester : Poc'haned kornek), a zo ur spesad evned-mor, Fratercula corniculata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Mormon corniculata (kentanv) da gentañ-penn (e 1821) gant an evnoniour alaman Johann Friedrich Naumann (1780-1857).
Boued
Dreist-holl e vev diwar besked hag a bak o splujañ er mor ; debriñ a ra kresteneged ha stivell ivez avat.
Annez
Kavout a reer ar spesad o neizhañ e reter Siberia ha gwalarn Norzhamerika hag o c'hoañviñ e Japan ha kreisteiz Kalifornia.
Meurzh ha Gwener tapet gant Vulkan
Gwelout a reer ar pried kozh, Vulkan, o tostaat d'e wreg, Gwener, hag o sevel ul liñsel diwar he c'hof, tra m'emañ ar serc'heg, Meurzh, o kuzhat dindan un daol, tra m'emañ Kupidon o kousket hag ar c'hi bihan o hazhal.
Espírito Santo
Espírito Santo zo un droienn bortugalek a dalv kement ha Spered Santel, hag a zo implijet ivez el lec'hanvadurezh.
Poc'han bouchek
Ar Poc'han bouchek (liester: Poc'haned bouchek) a zo un evn-mor, Fratercula cirrhata an anv skiantel anezhañ.
Nazareth (Belgia)
Nazareth a zo ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Poc'han bouchek
Annez
Bevañ a ra nepell diouzh ribloù hanternozel Meurvor Habask.
Hans Holbein
Hans Holbein zo anv daou livour alaman brudet
Kerrigon
Kerrigon (La Grigonnais an anv ofisiel) zo ur gumun e Breizh e kanton Gwenvenez-Penfaou, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Kaol
Kaol zo un anv a vez graet eus meur a ouennad plant eus ar spesad Brassica oleracea, anezho legumaj roet d'an dud pe d'al loened (chatal, lapined).
Timbroù ar Stellaland
thumb|Timbr ar Stellaland Ur republik Boer e oa ar Stellaland etre 1882 ha 1885, lec’hiet etre ar Bechuanaland ha Suafrika.
Pemp timbr-post a oa bet embannet gant ar Stellaland e miz C’hwevrer 1884, gant an anv Republiek Stellaland. N’eo ket brav-brav an doare-moullañ.
Pa voe aloubet ar vro gant ar Saozon ha teuzet ar republik bihan gant trevadenn ar Bechuanaland (30 a viz Gwengolo 1885) e voe implijet timbroù anezhañ a-neuze. Ken berr eo bet buhez ar Stellaland n’eus ket bet implijet kalz timbroù gant an dud e gwirionez.
E 1885, Twee (daou en afrikaneg) a oa bet moulet war un nebeud timbroù 4 penny evit rannañ e daou o friz. Rouez-tre int ha ker-ruz ez eo o zalvoudegezh hiviziken.
E penn kentañ an XXvet kantved e oa bet embannet timbroù gant Vryburg, kerbenn ar Stellaland, dindan an anv « VR special post » (VR evit Vryburg).
Hans Memling
Hans Memling (Seligenstadt tro 1435-1440 - 11 a viz Eost 1494 e Brugge) a oa ul livour alaman ha flamank.
E vuhez
Brudet-tre e Brugge, Italia, Alamagn hag er Rouantelezh-Unanet e oa Memling pa oa bev. Goude-se e voe disoñjet e-pad meur a gantved, ha dizoloet e voe en-dro e penn-kentañ an kantved gant an Alamaned, dreist-holl Schlegel. Peurliesañ e plij e oberennoù d'an dud voutin, ha dibrizet e vez gant istorourien an arzoù. Ur plas dibar en deus e-touez arzourien gent Flandrez. Levezonet e voe gant labour Rogier van der Weyden, ha klasel, eeun ha spis war un dro eo ar pezh a reas. Perzhioù dibar e oberennoù eo ar sederidigezh ha ar c'hwekted, kement-se a c'haller merzout e div daolenn vrudet savet gantañ : Ar Werc'hez e-touez ar Sent hag Azeulerezh an tri roue, dalc'het en ospital Sant-Yann e Brugge kerkent ha livet.
Oberennoù
Ar 7 panell a ya da ober stern-aoter Lübeck
Schelde
thumb|right|260px|Red an Escaut. thumb|right|260px|Eien an Escaut e [[Gouy]] thumb|260px|left|Ar Schelde e-kichen [[Antwerpen]] Ar Schelde (nederlandeg, distaget: ), pe Escaut (e galleg, distaget: ), zo ur stêr 355 km dezhi hag a dremen dre Vro-C'hall ha Belgia (Flandrez) a-raok aberiñ e Mor an Hanternoz (en Izelvroioù).
Departamant
An Escaut a oa ivez anv un departamant gall e Belgia. Gwelout: Escaut (departamant).
Alan Llwyd
Alan Llwyd (ganet en 1948), pe Alan Lloyd Roberts hervez e wir anv, zo ur barzh kembreat, skridvarnour hag embanner.
Ganet eo e Dolgellau, en un atant e Cilan, graet gantañ studioù e Bangor. Dalc'het en deus bet ur stal levrioù er Bala ha labouret e ti an embanner Christopher Davies hag ar Welsh Joint Education Committee.
Hoc'h-dreinek daouliv
An hoc'h-dreinek daouliv (Coendou bicolor) a zo ur bronneg krigner hag a vev e Suamerika (Perou, Bolivia, Kolombia hag Ekwador).
Alan Llwyd
E levr kentañ e oa Y March Hud e 1971, gant e anv.
Hent
Un hent a zo un egorenn ma c'hall an dud mont da vale warnañ eus ul lec'h d'unan all. Terket e vezont diouzh ezhommoù an dud hag en ur dennañ kont eus ar skoilhoù naturel pe denel. Dre vras e vez an hentoù war an douar noazh pe kaledet gant mein bilet. Dre astenn e vez kaoz eus an hentoù war vor koulz ha, dre skeudenn, pep tra a seblant ober e hent evel war hentoù difetis er spered hag ar vuhez kevredigezhel. Dre skeudenn ivez e veze gwelet (hag e vez c'hoazh) un hent en oabl steredennet, Hent (pe Heñchoù) Sant-Jakez (pe Hent Sant-Jalm), da lavaret eo un darn eus galaksienn m'emañ an Douar enni.
Alan Llwyd
Brudet eo ivez abalamour m'en deus gounezet kurunenn ha kador an Eisteddfod war un dro dre ziv wech: da gentañ e 1973 ha goude e 1976. Un tamm tabut a voe neuze rak n'eas ket ar gador gant ar barzh Dic Jones dre un abeg teknikel a werzaouiñ.
Ouzhpenn e varzhonegoù ez eus bet embannet lies studienn diwar-benn ar varzhoniezh kembraek ha skrid ar film  Hedd Wyn (1992) diwar-benn ar barzh Hedd Wyn a voe lazhet er Brezel bed kentañ.
Embannet en deus ivez ul levr enklask, Cymru ddu , diwar-benn istor an dud du e Kembre.
Hent
Goude ma oa bet ijinet ar rodoù ken ma veze aesoc'h kas an traoù hag an dud war garbedoù ez eas an hentoù etre an tolpadurioù-annez da vezañ ledanaet diouzh an tremen ha diouzh ledander ha tizhder ar c'harbedoù. En kantved, pa greskas ar boblañs, brasded ar c'harbedoù e voe savet gourhentoù, meur a forzh ganto, eus daou forzh evit pep tu (hent peder forzh) betek ar gourhentoù daouzek forzh kavet er Stadoù-Unanet.
Alemanned
Unan eus ar pobloù german e oa an Alemanned (Alamanni pe Alemanni). O vevañ e oant e traoñienn ar stêr Main en, pa voe graet anv anezho evit ar wech kentañ e skridoù latin. Talvezout a rae o anv, savet diwar ar gerioù germanek "all men", kement hag an "holl bobloù", ar pezh a dalvez moarvat e oa anezho ur strollad pobloù mesket.
Sandhi tonennel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen sandhi tonennel pe diskennred tonennel (saoz.: tone sandhi) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un doare sandhi resis ma vez levezonet ganti tonennoù ur yezh bennak hervez reolennoù resis. Da lâret eo e tenn da reolennoù mont-en-dro ar c'hemmoù gouzañvet gant tonennoù resis p'en gav an eil war-lerc'h eben tonennoù resis.
Alemanned
Brezelioù gant ar Romaned
E-pad pell e voe an Alemanned o vrezeliañ a-enep an Impalaeriezh roman.
976
Diwar-benn bloavezh 976 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Alemanned
Brezelioù gant ar Romaned
E 268 ez ejont war-zu Raetia, Galia ha hanternoz Italia, peogwir e oa bet tennet kalz a soudarded roman eus harzoù an Impalaeriezh er broioù-se da vont da vrezeliañ a-enep ar C’hoted. Freuz ha reuz a voe graet ganto e Galia. Kontañ a ra Gregor a Deurgn, en e Historia Francorum, e oa bodet an Alemanned dindan ren o roue Chrocus hag e voe freuzet Galia a-bezh ganto ha distrujet an holl demploù a oa bet savet gwechall. Setu penaos e tisplege kempredidi Gregor, er, ar rivinoù a c’hoarveze ganto gwelet en-dro dezho : evito e oa bet graet ar freuz-se gant argadegoù an Alemanned. En 298 e voe trec'h Constantius Chlorus war an Alemanned o devoa treuzet ar Roen adarre hag a lakae freuz ha reuz e reter Galia hag o devoa lakaet seziz war Andemantunnum (Langres).