cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sadorn (planedenn)
Kompozision diabarzh
Heñvel e tlefe bezañ kompozision diabarzh Saturn ouzh hini Yaou, gant ur c’hrek roc’hellek a silikatoù hag houarn, gronnet gant ur gwiskad hidrogen metalek, un eil a hidrogen likid, hag un trede a hidrogen gazus. An tremen eus un eil gwiskad d’egile a dlefe bezañ progresivel ha ne vefe gwir c'horre ebet d’ar blanedenn.
Sadorn zo dezhi un temperadur diabarzh uhel-tre, moarvat e-tro 12 000 K er c’hrek, ha dilaoskel 'ra muioc’h a energiezh evit na resev eus an Heol. Dont a ra al lodenn vrasañ eus an energiezh-mañ eus ar c’henwask gravitadurel (mekanism Kelvin-Helmholtz), met n’eo ket a-walc’h an efed-mañ evit esplikañ ar broduksion wrez. Bez’ e c’hellfe dont ivez diwar glav takennoùigoù heliom e taoleadoù don Sadorn : kement-mañ a zilaoskfe gwrez diwar froterezh en ur gouezhañ war ur mor hidrogen skañvoc’h.
Atmosferenn
Atmosferenn Sadorn zo frammet e bandennoù parallel un tamm evel hini Yaou ; met bandennoù Sadorn n’int ket ken aes da welet ha ledanoc’h int tost d’ar c’heheder. E gwirionez e oa bet evezhiet evit ar wech kentañ sistem koumoulennoù Sadorn da vare ar misionoù Voyager. Abaoe ec’h eo bet gwellaet da vat an teleskopoù war-zouar ken e c’hellont heuliañ ar fiñvoù en atmosferenn Sadorn. Doareennoù atmosferenn Yaou (evel an arnevioù oval hirbad) zo bet gwelet ivez war Sadorn. E 1990 ec’h eo bet evezhiet gant an teleskop spasel Hubble ur pezh koumoulenn wenn tost da geheder Sadorn, hag ar goumoulenn-mañ ne oa ket diouti da vare tremen ar sontennoù Voyager. E 1994 e oa bet gwelet un arnev all a vent vihanoc’h.
Gwalennoù planedel
Gwalennoù Sadorn zo unan eus ar c’haerañ arvestoù e sistem an Heol ha doareenn bennañ ar blanedenn int. Skedus-tre int, a gontrol da reoù ar planedennoù ramzek gazus all (albedo etre 0,2 ha 0,6) ha posupl eo gwelet anezhe gant divlunedoù.
Iparralde
right|200px|thumb|Ipar Euskal Herria. right|200px|thumb|Ipar Euskal Herria.
Sadorn (planedenn)
Loarennoù Sadorn
Betek-henn (hanter 2012) ez eus bet renablet 62 loarenn o treiñ en-dro da Sadorn. Ingal e vez dizoloet reoù nevez, reoù vihan avat.
Iparralde
Iparralde (eus Ipar, hanternoz, hag alde, tu), pe Ipar Euskal Herria, eo an anv euskarek a vez graet eus al lodenn eus Euskal Herria a zo dindan ar Republik C'hall, da lavarout eo teir froviñs Lapurdi, Zuberoa ha Nafarroa Beherea.
Pêr II (dug Breizh)
thumb|left|Ardamezioù Pêr II, pa ne oa nemet Kont Gwengamp.
Sadorn (planedenn)
Loarennoù Sadorn
Mont d'ar pennad gouestlet da loarennoù Sadorn.
Hyperion (Keats)
"Hyperion" zo titl ur meurgan diechu savet gant ar barzh romantour saoz eus an kantved anvet John Keats. Diazezet eo war an Ditanomakiezh, ha kontañ a ra dizesper an Ditaned goude o faezhidigezh gant an Olimpianed. Skrivañ a reas Keats ar varzhoneg-se adalek diwezh 1818 betek an nevezamzer 1819, pa zilezas anezhi D'ar c'houlz-se e oa oc'h ober war-dro e vreur Tom, a varvas e miz Genver 1819 diwar an droug-skevent. En Hyperion e tizhas gwerzennoù gwenn Keats ur c'haerder brasoc'h c'hoazh, e deroù an arvest a grog ar meurgan etre Teia ha Kronos trec'het peurgetket :
Pêr II (dug Breizh)
Pêr II, ganet d'ar 7 a viz Gouhere 1418, ha marvet d'an 22 a viz Gwengolo 1457 e Naoned, a voe dug Breizh eus 1450 da 1457, war-lerc'h marv e vreur henañ Frañsez I.
Iparralde
Eus peder froviñs all ar c'hreisteiz e vez lavaret Hegoalde, pe "Hego Euskal Herria".
Pierrick Le Guennec
Pierrick (pe Pierrik) Le Guennec zo ur politikour ha trotskour breizhat, bet war ar renk en dilennadegoù kanton e 2004 e Lanester evit ar strollad trotskour Parti des Travailleurs, ma tapas 0,71% eus mouezhioù an dud enskrivet , ha 9vet war «Liste des Travailleurs» er memes bloavezh, evit an dilennadegoù european, 0,31% eus mouezhioù an dud enskrivet.
Hyperion (Keats)
An istor
An Ditaned a oa doueed a rene a-raok an Olimpianed hervez ar vitologiezh c'hresian hag a zo tonket da vezañ diskaret gante. En o zouez emañ Kronos (roue an doueed), Rea (e wreg), Teia (e c'hoar), Enkelados (doue ar brezel), Okeanos (doue ar mor), Hiperion (doue an heol) ha Klimene (un doueez yaouank). Komañs a ra ar varzhoneg gant Kronos o keuziañ d'e c'halloud kollet, zo bet kemeret gant Zeus. Theia a gas anezhañ betek ul lec'h m'emañ ab Ditaned all en o azez, ken maleürus hag eñ, hag eno en em c'houlennont hag eñ e rankont stourm a-enep an doueed nevez (an Olimpianed). Disklêriañ a ra Okeanos e fell dezhañ lezel e c'halloud da Neizhan (doue nevez ar mor) abalamour m'er c'hav bravoc'h (Mat eo derc'hel soñj amañ e soñj ar romantourien ez eo peurbouezus ar c'hened). Klimene a zeskriv ar wezh kentañ he deus klevet sonerezh Apollon, a gavas brav betek kaout poan diwarni (ur mennozh romantour all). En diwezh e tistag Enkelados ur brezegenn a boulz an Ditaned d'an emgann. Deskrivañ a reer neuze palez Hyperion, hag e weler Hyperion e-unan evit ar wezh kentañ, an Titan nemetañ zo galloudus c'hoazh. Ouranos (doue kozh an oabl, tad kronos) a galoneka anezhañ da vont d'al lech m'emañ kronos hag an Ditaned all. Kuitaat a reer an Ditaned pa zegouezh Hyperion, hag ez aer da gaout Apollon (doue nevez an Heol, ha doue ar sonerezh, hag ar sevenadur) o ouelañ war c'hlann ar mor. En em gavout a ra Mnemosine (doueez an eñvor) gantañ ha displegañ a ra dezhi abeg e c'hlac'har : anaout a ra e e c'halloudez doueel, met n'eo ket gouest c'hoazh da dizhout anezhi. O sellet e daoulagad Mnemosine e resev ar ouziegezh a ra anezhañ un doue penn-da-benn. Echuiñ a ra ar meurgan er stad-se, e-kreiz ul linenn.
Pêr II (dug Breizh)
E vuhez
left|thumb|Pêr II o pediñ left|thumb|Pêr II ha [[Francoise d'Amboise]] left|thumb|Obidoù Pêr II hag Arzhur III, (Hervez Martial d'Auvergne, )
Iparralde
Departamant
Mont a ra Iparralde d'ober war-dro an hanter eus departamant gall ar Pyrénées-Atlantiques.
Pierrick Le Guennec
Sekretour ar Fédération de la Libre pensée eo er Morbihan.
Hyperion (Keats)
Arroudenn
Arroudenn tennet eus al levrenn gentañ, enni komzoù gant an Titan Hyperion:
Jakez Bourbon (1870-1931)
thumb|right|Jakez Bourbon (1870-1931) Jakez Bourbon, Jaime de Borbón y Borbón-Parm e spagnoleg, ganet e La Tour-de-Peilz, e-kichen Vevey, e kanton Vaud, Suis, d'ar 27 a viz Even 1870, hag aet da Anaon e Pariz (8ve arondisamant) d'an 2 a viz Here 1931, a a oa goulenner legitimour kurunenn Bro-C'hall ha goulenner karlosat kurunenn Bro-Spagn, eus 1909 da 1931. Dougen a rae an titloù kourtez : « Dug Anjou » ha « Dug Madrid ».
Hyperion (Keats)
Burutelladennoù
Ar vurutellerien da-heul o deus skrivet diwar-benn Hyperion ha doare Keats da sevel ar skrid meurzanevellek :
Pierrick Le Guennec
Oberoù
Skrivet en deus diwar-benn skolidi Diwan. Savet eo a-enep d'ar panelloù divyezhek (gallek-brezhonek) er Mor-Bihan. Skrivet en deus diwar-benn istor an emsav breizhek e-barzh al lec'hienn Observatoire du Communautarisme e skridoù e lec'h ma tispleg e gasoni a-enep d'an emsav. Mennozhioù broadelour gall taer-tre a zo gantañ.
Pêr II (dug Breizh)
E vuhez
Mab e oa da Yann V ha da (Janed Bro-C'hall).
Dimeziñ a reas da Françoise d'Amboise, met divugel e chomas. Anvet e voe da zug e 1450 ha ren a reas e-pad seizh vloaz. Derc'hel a reas da bolitikerezh e dad : mirout an dugelezh er-maez eus ar Brezel Kant Vloaz ha reiñ tro d'ar vro da binvidikaat.
Lent e oa an Dug, didrouz, met pennek a-wechoù. Ma c'houarnas ar vro gant skiant eo, war a greder, dre aked e bried a zo bet lakaet e renk an dud evurus. Houmañ a boanias da lakaat er c'hargoù a iliz pe a c'houarnamant ar re ouestañ hag ar re onestañ. Ne lezas ket kennebeut kuzulierion an Dug da deurel tailhoù pounner war ar bobl, war zigarez ma oa houmañ pinvidikaet gant ar peoc'h.
Pêr II a venne mirout he frankiz d'ar vro. C'hoari en deveze oc'h en em silañ etre pavioù hec'h amezeien : Bro-Saoz ha Bro-C'hall. Ar re-mañ, kant vloaz a oa endeo, ne vrezelekaent mui war douar Breizh. Met Breizh, evit chom en he sav, a ranke harpañ an eil rouantelezh pe eben. Yann V, a-du gant ar Saozon er penn-kentañ, a droas gant Bro-C'hall en amzer santez Janed Ark, hag a viras an doare-ober-se betek e varv. E vab Frañsez kentañ a gendalc'has d'en em glevout gant Bro-C'hall ha Pêr II ne zislavaras ket e vreur war ar poent-se.
Pierrick Le Guennec
Doareoù ober
Dre vras e sav teuliadoù war boent pe boent eus istor politikel an emsav, tud 'zo (Roparz Hemon...), aozadurioù (Diwan...) pe traoù dibar (Gwenn-ha-Du, Bro gozh ma zadoù...). Tennañ a ra tammoù frazennoù tapet amañ hag ahont e-barzh kelaouennoù kozh alies (diaes a-walc'h da gavout dre vras) ha lakaat anezho kichen-ha-kichen ha degaset pe liammet gant frazennoù pe titloù savet gantañ.
Pêr II (dug Breizh)
E vuhez
D'ar mare ma pigne Pêr II war an tron e oa ar Saozon war-nes bezañ skarzhet kuit diouzh Bro-C'hall. Kuzulierion ar roue a gemeras neuze hardishegezh. Gwelout a raent o tostaat ar mare ma c'hellfent lakaat o c'hrabanoù war Vreizh, ur vro binvidik, hep kaout ezhomm da soñjal hag eñ o doa ar gwir d'en ober. Reiñ a rejont da Bêr II an tañva eus o soubenn ; e kreisteiz ar vro e tisklêrjont en doa ar Roue galloud war douaroù eskob Naoned hag en hanternoz e laeras ofisourion ar Roue div pe deir leviad vat a zouar da stagañ ouzh an Normandi.
Hep ehanañ e klasked trouz ouzh ar Vretoned. Er bloaz 1455 e voe ken hegaset Pêr II ma lakaas ober un enklask war ar gwirioù a roue en doa Dug Breizh ha war frankizioù ar vro… An testoù a ziskulias n'en doa ket Dug Breizh muioc'h a zever da zentiñ ouzh ar Roue eget m'en doa ar Roue da sentiñ ouzh Dug Breizh. War-lerc'h an enklask-se e santas Pêr II e oa harpet gant e bobl hag e roas da c'houzout d'ar Roue ne asantfe ket e vije breset e wirioù a Zug : "An Dug, emezañ, ne c'hellfe ket lezel ober kement-se, nag e bobl er gouzañv. Gwell e vefe gant an Dug kaout poan ha mervel en ur en em zifenn diwar an tabut-se."Kement-mañ a skrive d'ar Roue er bloaz 1455. Daou vloaz diwezhatoc'h e tiskenne er bez, re nebeut a amzer marteze evit lakaat e vro e stad d'en em zifenn. Amzer a-walc'h avat evit kompren kalz traoù. Kompren a c'helle e ro ur vro binvidik c'hoant d'ar broioù all da lammat warni. Seul binvidikoc'h ar vro, seul brestoc'h e rank bezañ d'en em zifenn.
Hyperion (Keats)
Levezon
Hyperion en deus levezont un niver a oberennoù. En o zouez :
Jakez Bourbon (1870-1931)
E anv klok a oa : "Jacques Pie Jean Charles Bienvenu Samson Pélage Herménégilde Recarède Alvare Ferdinand Gonzalve Alphonse Marie des Douleurs Henri Louis Robert François Ramire Joseph Joachim Isidore Léandre Michel Gabriel Raphaël Pierre Benoît Philippe de Bourbon". Badezet e voe e La Tour-de-Peilz d'an 30 a viz Even 1870, gant e eontr-kozh « Kont Chambord » da baeron hag e vamm-gozh a-berzh e dad, « Kontez Montizón » da vaeronez.
156
909 Ab Urbe Condita = 156 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
--
* Ergerzhadegoù brezel war Bro Dakia
Marvioù 156
150er
157
910 Ab Urbe Condita = 157 goude J.-K.
1959
Diwar-benn bloavezh 1959 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1959
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1959
Soudan
Soudan a zo ur stad eus Afrika. Emañ el lodenn reter eus ar c'hevandir. En-dro da Soudan emañ Ejipt en hanternoz, Eritrea er reter, Etiopia er gevred, Susoudan er su, ar Republik Kreizafrikan er mervent, ha Tchad er c'hornôg, ha Libia er gwalarn. Er biz emañ ar Mor Ruz. C'hartoum (pe Khartoum) eo ar gêr-benn. Abaoe an 9 a viz Gouhere 2011 eo distaget diouti Soudan ar Su, deuet da vezañ ur riez dizalc'h.
Bidaurreta
Bidaurreta zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Liorzh Rosa Mir
Liorzh Rosa Mir zo ul liorzh lec'hiet e karter La Croix-Rousse e Lyon. Krouet eo bet gant Jules Senis. Ul liorzh vihan e porzh diabarzh ur c'hendi eo, lec'hiet e niverenn 83, Grande rue de la Croix-Rousse. Ne vez ket graet war-dro reoliek, ha hiziv an deiz e vez kempennet gant implijidi ti-kêr Lyon.
Krouet eo bet gant Jules Senis (1913-1983), hag eñ artizan mañsoner ha karrezer, hag a zeuas da repuiñ e Lyon goude brezel diabarzh Spagn. Gouestlet en deus ugent bloavezh diwezhañ e vuhez da sevel al liorzh burzhudus-se, a-benn enoriñ e vamm, Rosa Mir Mercader hec'h anv, hag ar Werc'hez Vari.
Gant ur c'hrign-bev e oa tapet Jules Senis ha dont a reas a-benn d'en em dennañ goude meur a vloaz en ospital. Touet en doa e savfe ul liorzh mar deufe a-benn d'en em dennañ, ha setu penaos e krouas liorzh Rosa Mir.
Al liorzh
Ul liorzh enni meur a golonenn ha meur a dreuzadenn eo. An holl anezho zo goloet gant kregin-mor ha tammoù mein.
400 m² eo gorread al liorzh, ha merzet e vez e voe levezonet Senis gant savouriezh Spagn, dreist-holl ar pezh a savas Antoni Gaudí (park Guel hag ar Sagrada Família).
Bidankoze
thumb|250px|Sede pelec'h emañ Bidankoze e [[Nafarroa ]]
Liorzh Rosa Mir
Al liorzh
Tennañ a ra ivez d'ar pezh a savas Ferdinand Cheval, met e liorzh Rosa Mir ez eo ar vokederezh ha frammoù kinklet a zo bet lakaet war wel.
Bidankoze
'Bidankoze (Vidángoz hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, e traonienn Erronkari.
1472
Diwar-benn bloavezh 1472 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Liorzh Rosa Mir
Al liorzh
Emañ a liorzh war roll ouzhpenn ar savadurioù istorel, ha perc'hennet eo gant kêr Lyon abaoe 1983.
Titouroù pleustrek
Al liorzh a c'haller gweladenniñ da Sadorn (3 eur - 6 eur goude kreisteiz) etre ar 1 a viz Ebrel hag an 30 a viz Du.
1472
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1472
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1472
Hor Yezh
Ur gelaouenn vrezhonek trimiziek diwar-benn ar brezhoneg, ar yezhoù keltiek hag o yezhoniezh eo Hor Yezh. Krouet eo bet e 1954 gant Arzel Even, kelenner e Skol-Veur Aberystwyth. Pa varvas an diazezer e 1971 e kemeras Per Denez ar renerezh hag hemañ en deus treuzkaset ar garg da Herve ar Bihan e 1998. E 2005 e kemer perzh er bodad-lenn kelennerien Rann ar brezhoneg Skol-Veur Roazhon 2 hag un nebeud tud ouiziek, kelennerien skol-veur war o leve en o zouez. Embann a ra Hor Yezh levrioù brezhonek ivez, met distag eo diouzh Mouladurioù Hor Yezh. Kevredet int o-daou e Kuzul ar Brezhoneg.
Stumm
Stensilet e oa ar gelaouenn en he deroù, met a-drugarez d'ar stlennvoulerezh eo deuet da vezañ brav a-walc'h, hep kalz a skeudennoù avat. Ur vent A4 (29,7 x 21 cm) a zo ganti ha bep tro e vez war-dro 50-60 pajenn e pep niverenn. E-pad bloavezhioù e veze embannet niverennoù tevoc'h ha niverennoù e-maez rummad, met ne zeue ket ken ingal hag hiziv. An niverenn mareadeg etrebroadel a zo ISSN 0769-0088.
Endalc'h
Kavout a reer pennadoù uhel o live war istor ar brezhoneg, ar gerdarzh, yezhadur ar yezhoù keltiek, al lec'hanvadurezh, an dermenadurezh, yezhoniezh ar brezhoneg dre-vras, eskemmoù-lizhiri etre brezhonegerien ha teulioù a denn da implij kenwerzhel ha sokial ar yezh. Embannet ez eus bet meur a destenn kozh ha meur a destenn dastum (kanaouennoù, kontadennoù, pennaouiñ an troioù-lavar e pep korn-bro, renabliñ gerioù arbennik ha sevel geriaouegi. Ha ma’z eo skrivet ar gelaouenn e peurunvan e kaver pennadoù gant blaz ar rannyezhoù (gwenedeg da skouer) ha meur a destenn wenedek a zo bet embannet. Kavout a reer div rubrikenn a-bouez, an notennoù yezh ha lec'hanvadurezh hag an notennoù lenn.
Levrioù embannet a-berzh kelaouenn Hor Yezh
Levrioù a zo bet embannet dindan anv Hor Yezh ha gant un niverenn-embann ispisial (910699) (n'eo ket ar memes ti-embann ha Mouladurioù Hor Yezh (niverenn-embann 86863).
Roll ar Pennoù Stad e 777
Pennoù Stad ar bloaz 776 - Darvoudoù ar bloaz 777 - Pennoù Stad ar bloaz 778 - Pennoù Stad dre vloaz -
Torino
Kêr-benn Rannvro Piemonte ha hini proviñs Torino e Norzh Italia eo Torino, unan eus kêrioù brasañ ar vro. Torinoiz eo anv an annezidi. Dont a ra he galloud armerzhel eus he saviad war ar Po, stêr hirañ ar vro e-kreiz ar gompezenn vrasañ hag e penn izelañ traoñienn as stêr Dora Riparia, o tiskenn eus un an Alpoù.
Kumunioù tro-dro
Venaria Reale, Settimo Torinese, Borgaro Torinese, San Mauro Torinese, Collegno, Rivoli, Baldissero Torinese, Grugliasco, Pino Torinese, Orbassano, Pecetto Torinese, Beinasco, Moncalieri, Nichelino.
Istor
Ur gêr kozh-tre eo, deuet da vezañ un drevadenn roman en amzer an impalaer Aogust. D'an 30 a viz Genver er bloaz 9 kent JK e voe anvet Augusta Taurinorum.
E 1418 e teuas Torino da vezañ kêr-benn dugelezh Savoia.
Etre 1563 ha 1713 e voe kêr-benn Stadoù Savoia ; adal 1713 betek 1720 e voe hini rouantelezh Sikilia ; adal 1720 betek 1861 e voe hini rouantelezh Sardigna, hag  adal 1861 betek 1865 evoe kêr-benn rouantelezh Italia.
Union Sportive Boulogne Côte d'Opale
An US Boulogne Côte d'Opale a zo ur c'hlub mell-droad gall diazlec'hiet e Boulogne-sur-Mer ha krouet e 1898.
Burlata
Burlata  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Amzerioù modern
Dre voaz, e Bro-C'hall e vez renket an darvoudoù istorel etre ar 15vet kantved hag an Dispac'h gall e marevezh an Amzerioù modern ken eo an Istor modern ur rann eus kelenn an Istor. Koulskoude, n'eo ket termenet sklaer an deroù e Bro-C'hall pa seblant a ra da lod ez eus bet un troc'h gant trec'h an Durked otoman war an Impalaeriezh roman ar Reter e 1453. Lod all e-touezh an istorourien gall ha nann-gall a gav dezho eo deroù an trevadennouriezh europat e Amerika hag e Afrika a verk dibenn ar Grennamzer (Dizoloadenn hag ergerzhoù Amerika gant Kristol Goulm e 1492).
Evit dibenn ar marevezh ez eus diforc'hioù etre an istorourien saoz a gav gwelloc'h pouezañ war lañs Marevezh ar Gouloù war-dro 1750 pa vez kavet talvoudusoc'h gant ar Stadunanidi hag ar C'hallaoued sellout ouzh o dispac'hoù (1784 ha 1789).
158
911 Ab Urbe Condita = 158 goude J.K.
Cabanillas
Cabanillas zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Biurrun-Olkotz
Biurrun-Olkotz (Biurrun-Olcoz hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa, en Euskal Herria, nepell diouzh Iruña. 210 den a oa o chom eno e 2007.
159
912 Ab Urbe Condita = 159 goude J.-K.
Daveoù
150er
Kapibara
Ar c'hapibara (Hydrochoerus hydrochaeris pe Hydrochaeris hydrochaeris) eo krigner brasañ ar bed. War-dro 65 kg eo pouez ar par deuet d'e oad gour. Gallout a reer kaout ur c'hapibara evit mignon met talvoudus e vo.
Rummatadur
A-wechoù e vez renket ar c'hapibara er c'herentiad Hydrochaeridae.
Ar c'hapibaraed hag an dud
Chaseet e vezont evit o c'hig blazet-mat a vez sec'het ha sallet hag o lêr a ya d'ober ul lêr a galite.
Doneztebe
Doneztebe  (Santesteban hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
1471
Diwar-benn bloavezh 1471 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1471
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1471
Bertizarana
250px|thumb|Sede pelec'h emañ Bertizarana e [[Nafarroa]] Bertizarana (Bértiz-Arana hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa, en Euskal Herria.
Enni emañ ar c'humubioù kozh Bertiz, Legasa, Narbarte, hag Oieregi, ha karterioù evel Erreparatzea, Santalokadia, Tipulatze ha Zeberia. 676 a dud a oa e 2006.
Karv-dour
Ar c'harv-dour (Hydropotes inermis) a zo ur c'harv bihan eus Azia ar reter.
Daou isspesad a zo:
Jardin Georges Delaselle
Jardin Georges Delaselle a zo ul liorzh ar broioù tomm lec'hiet war enez Vaz e Penn ar Bed. Digoret eo d'an dud o defe c'hoant e weladenniñ.
Krouet eo bet al liorzh etre 1898 ha 1918 gant ar parizian Georges Albert Delaselle (1861-1944), hag en doa prenet douaroù kement e plije dezhañ an enezenn. Graet en deus war dro furchadegoù war enezenn Vaz. Un dastumad vrav a blant eus ar broioù tomm en deus savet war al lec'h. Met e 1937 e rankas gwerzhañ e zouaroù. Adaozet e vo an dachenn e 1957 evit dont da vezañ ur c'hamp vakañsiñ. E-pad tregont vloaz ne vo ket graet war-dro al liorzh. E 1987 eo bet adprenet hag eo bet kroget, gant tud a volontez vat, al labour da lakaat anezhañ en ur stad vat en-dro. Ne vo nemet e 1991 e c'hello kregiñ ur gwir labour efedus hag arc'hantaet pa vo roet ar priz "Chef d’œuvre en péril" d'al liorzh.
An aozadurioù hep pal arc'hantel Conservatoire de l'Espace Littoral et des Rivages Lacustres o deus kroget e 1997 da verañ al liorzh.
Hiziv an deiz eo muioc'h eget 2.000 spesad plant, rummadoù gwez palm pe fleur pik. An div drederenn a zo o tont eus an hantervoul su, eus Chili, Afrika ar Su, Aostralia pe c'hoazh Zeland-Nevez. El liorzh e chom ivez dek bez eus oadvezh an Arem.
Observatoire du Communautarisme
An Observatoire du communautarisme zo bet savet e miz Gouhere 2003 evit kelaouiñ ar C'hallaoued diwar-benn ar gumuniezhouriezh ha stourm a-enep dezhi.
Lavarout a ra ar renerien ez eo un arsellva dizalc'h hag ur benveg da aesaat ar c'helaouiñ hag ar preder a-zivout ar gumuniezhouriezh, al likouriezh, ar gwallziforc'hañ hag ar ouennelouriezh" ha "da vrudañ an oberoù graet a-enep an hollvedouriezh republikan".
Renet eo gant Julien Landfried. Kensavet eo bet gant Frédéric Beck (a zo rener al lec'hienn republikan « Revue républicaine ») ha François Devoucoux du Buysson (rener ar « Perroquet Libéré » hag oberour al levr « Les Khmers roses : Essai sur l'idéologie homosexuelle »).
Aozadurioù arbennik
Kaset e vez war-raok gantañ lec'hiennoù Internet dediet da aozadurioù arbennik, en o zouez:
Republik
Ur republik a zo ur riez pe ur vro ha n'eo ket renet gant un unpenn ha m'he deus ar bobl - pe un darn anezhi - ul levezon war bolitikerezh ar stad. Dont a ra ar ger eus al Latin Res Publica a c'heller treiñ dre An Dra Voutin. Stumm bonreizhel ar republikoù a c'hell kemm kalz hervez ar broioù.
Penn ar Stad
Ar prezidant a vez graet eus penn ar stad en darn vrasañ eus ar republikoù a-vremañ. Er re gozh ec'h implijed alies titloù arall evel doj, arc'hon pe konsul.
Piero di Cosimo
Piero di Cosimo pe Piero di Lorenzo, ganet ha marvet e Firenze (1462-1521) a oa ul livour eus an Azginivelezh italian. Brudet eo e boltred eus Simonetta Vespucci.
An arzour
Teir lodenn a weler en e oberenn: an taolennoù relijiel, ar poltredoù, hag al livadurioù pagan. Levezonet e oa gant al livourien flamank, gant taolennoù Luca Signorelli ha re Leonardo da Vinci.
Meneget eo gant Giorgio Vasari ha kontet eo e vuhez e-barzh Le Vite. Hervezañ e vije marvet gant ar vosenn e 1521, met dislaret eo kement-se gant enklaskoù Louis Alexander Waldman (abalamour ma'z echue ar bloaz e Firenze d'ar 24 a viz Meurzh d'an ampoent).
E oberennoù
N'eus sinet na deiziet hini eus livadurioù Piero di Cosimo: renket int amañ hervez un urzh war varteze etre 1480 ha 1521.
Anne-Marie Le Pourhiet
Mignonez eo bet da Nicolas Dupont-Aignan, ur politikour eus an tu dehoù pellañ hag ezel eo bet eus e strollad politikel jakobin Debout la République.
Skrivañ a ra bep an amzer e pajennoù al lec'hienn jakobin Observatoire du Communautarisme. E 2006 eo bet brudet he fennad "Race bretonne: du lard ou du cochon ?"
Coalición Galega
thumb|Logotipo Coalición Galega ("Kengevred c'halizek") a zo ur strollad kreizour galizek enteuzet er gengevred Terra Galega ("Tir Galiza") abaoe ar 4 a viz Kerzu 2005.
Krouet e oa bet da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel e 1983 dre gentrollañ meur a strollad galizek savet pa'c'h eas da get Unión de Centro Democrático ("UCD, "Unvaniezh ar C'hreiz Demokratel") da heul disoc'hoù fall mouezhiadegoù ar Stad e 1982, en o zouez Partido Galego Independente, Centristas de Ourense, Converxencia de Independentes de Galicia, mui strolladoù galizegour all, dreist-holl ar Partido Galeguista ("Strollad Galizegour").
Dre ma oa aet gante disoc'hoù mat er mouezhiadegoù (125.000 vot en holl) e oa bet divizet treuzfeurmiñ ar gengevred en ur strollad politikel broadelour habaskterour ha kreizour e 1984.
Dindan ren Pablo González Mariñas ha gant souten Convergència i Unió (CiU) e oa bet tapet gante 163.425 vot (13%) da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza e 1985.
Div rann a oa e diabarzh ar strollad: diouzh un tu ar re a felle dezhe tizhout un emglev gant an tu-kleiz, ha diouzh an tu all ar re a save a-du gant souten an tu-dehoù. Gant an eil re ec'h eas ar maout hag a-drugarez dezhe e oa bet gallet lakaet da Xerardo Fernández Albor da brezidant Gouarnamant Galiza.
Da geñver mouezhiadegoù ar Stad e 1986 e oa bet tapet gante un dileuriad, Senén Bernárdez, anezhañ kentañ dilueuriad broadelour e Parlamant Spagn abaoe diwezh an II Republik.
E miz Genver 1987 e kuitaas ar strollad an izili broadelourañ ha araogourañ ha gant Pablo González Mariñas ha Xosé Henrique Rodríguez Peña e savjont Partido Nacionalista Galego (PNG, "Strollad Broadelour Galiza").
Da geñver ar mouezhiadegoù lec'hel e 1987 e savas CG ul listenn unvan a-gevret gant Coalición Progresista Galega ("Kengevred Araogour Galiza"), ar Partido Demócrata Popular ("Strollad Demokratel Poblel") hag ar Partido Liberal ("Strollad Frankizour"), aet gante 11.07% eus ar votoù ha tapet e 607 kuzulier e tiez-kêr dre ar vro.
Goude ma'c'h eas kuit Xosé Luís Barreiro eus Partido Popular de Galicia e miz Gwengolo 1987 e kemeras perzh Coalición Galega e Gouarnamant Galiza dindan ren Fernando González Laxe.
War digresk-trumm ec'h eas an niver a vouezhioù bet tapet gante avat da geñver ar mouezhiadegoù evit Parlamant Galiza dalc'het e 1989 (48.208 vot pe 3,6%) ha tapet gant daou dileuriad nemetken. Koll a reas ar Strollad an holl dileuridi er parlamant e 1993 (6.098 vot, 0,42%).
Hiziv eo José Domingo Posada González prezidant Coalición Galega ha Fernando Alonso Lorenzo ar sekretour-meur.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel Coalición Galega
160
913 Ab Urbe Condita = 160 goude J.-K.
Daveoù
160er
Oitz
Oitz  (Oiz hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun en hanternoz Nafarroa en Euskal Herria. 146 a dud a oa o chom eno e 2004.
Oibar
thumb|right|260px|Sede pelec'h emañ Oibar e [[Nafarroa]]
Oibar  ( Aibar hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Hocine Ait Ahmed
Hocine Ait Ahmed, alias Said Fahri, a oa ur brogarour aljerian ganet d'an 20 a viz Eost 1926 en Ain El Hammam e Kabilia (Aljeria), marvet d'an 23 a viz Kerzu 2015 e Lausanne e Suis. Unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian eo bet, hag ur politikour, karget a servijoù diavaez an FLN e Kaero (Egipt). E penn an FLN e oa. Klask a oa war e lerc'h gant arme Bro-C'hall e-pad Emgann Aljer. Kemeret en deus perzh e meur a strollad evel an FLN-Front de Libération National, ar GPRA-Gouarnamant da C'hortoz Republik Aljeria, an FFS-Front des Forces Socialistes, da 16 bloaz, pa oa lisead c'hoazh e kemeras perzh e barzh ur strollad, ar PPA-Parti du Peuple Algérien, an hini yaouankañ eus ar strollad e oa, e 1948. Kondaonet e voe d'ar marv e 1964, met tec'hout a reas kuit e 1966. Goude bezañ tec'het kuit ez eas da Vro-Suis hag e teuas da vezañ medisin, e 1988 e tistroas da Aljeria ; met e tec'has kuit adarre goude lazhadeg ar prezidant, Mohamed Boudiaf, e 1992. E 1999 e tistroas da Aljeria c'hoazh, a-benn en em ginnig en dilennadegoù evit bezañ prezidant. Met goude ur c'houlzad e-barzh ar vro a-bezh, en em dennas eus en deiz a-raok an dilennadegoù. Skrivet en deus ul levr anvet «Memor un emganner» diwar-benn e vuhez, Emgann Alje, an FLN, an FFS hag all... Skrivet en deus ivez « Afer Mecili » diwar-benn drouklazhadenn e vignon Ali Mecili evit kuzhat arc'hantañ ar strolladoù politikel gall gant gouarnamant Aljeria.
Ferdinand Cheval
Joseph Ferdinand Cheval, anavezetoc'h dindan an anvioù Ferdinand Cheval ha facteur Cheval (19 a viz Ebrel 1836 e Charmes-sur-l'Herbasse, Drôme – 19 a viz Eost 1924 e Hauterives) a oa ur paotr al lizheroù hag a gasas 33 bloaz eus e vuhez o sevel e « Balez peurvat » hag eizh bloaz ouzhpenn o sevel e vez. An daou savadur-se a vez gwelet evel pennoberennoù al luskad anvet savouriezh eeunek.
Meulet eo bet ar savadur azalek ar bloavezhioù 1930 gant arzourien evel Pablo Picasso pe André Breton (hag izili al luskad dreistrealour dre vras). Lakaet eo bet da vonumant istorel e 1969, hag André Malraux a lavaras e oa ar skouer nemeti eus an arz eeunek. Bez an didrouz hag an diskuizh difin a voe enskrivet war roll ouzhpenn ar monumantoù istorel e 1975.
Ar Palez peurvat a vez gwelet evel skouer gentañ ul luskad anvet endroioù arz. Studiet eo bet al luskad-se ken abred hag e 1962, hag hiziv an deiz ez eo brudet er bed a-bezh. Liammet eo ivez ouzh luskad an arz garv. Meur a arzour evel Robert Tatin pe Niki de Saint-Phalle a zo bet awenet gant ar Palez peurvat.
E vuhez
Goude bezañ tapet e sertifikad e teuas da vezañ deskard war ar baraerezh d'an oad a 13 vloaz. D'an 12 a viz Gouere 1867 e voe anvet da baotr al lizheroù ez-ofisiel.
E 1869 e vo kaset da labourat e Hauterives, 12 km pelloc'h diouzh al lec'h ma oa ganet, ha karget e voe d'ober « troiad Tersanne », un droiad pemdeziek war droad, ha 33 c'hilometr hirder anezhi. Azalek ar mare-se e soñjas en e raktres, ar palez marzhus e anv, e-keit m'edo o vale. E-tro dek vloaz goude e teufe e huñvre da wir.
Ar mein
Hervez eñvorennoù Cheval e stokas e droad ouzh un tamm maen e-pad e droiad, e miz Ebrel 1879 ha war-nes kouezhañ edo. Neuze e tastumas an tamm maen hag e lakaas anezhañ en e chakod.
En deiz war-lerc'h e tremenas er memes lec'h hag e verzas tammoù mein dezho stummoù dibar, ha neuze e soñjas e c'halle an natur sevel delwennoù ha ma c'halle an natur hen ober e c'halle-eñ ivez sevel oberennoù. Evel-se e tiwanas mennozh ar Palez peurvat en e benn. E-pad 33 bloaz e tastumas mein bemdez. Kas an rae an tammoù en e chakodoù, pe en ur baner, pe en ur c'hravazh zoken. Diouzh a noz e save e balez dindan gouloù ul lamp-petrol, ha lod brasañ e amezeien a soñje dezho e oa troet da sot.
Emdroadur an talbenn reter
Cheval a gasas an ugent vloaz kentañ o sevel talbenn reter ar pezh a veze anvet Templ an Natur gantañ (an droienn Palez peurvat a zibabas e 1904, goude bezañ kejet gant ar barzh Émile Roux e Parassac).
Trede Emsav
Trede Emsav a reer eus an Emsav brogarour breizhek abaoe 1945, abaoe dibenn an Eil Brezel-bed
Ferdinand Cheval
Emdroadur an talbenn reter
Dre santout e savas Ferdinand Cheval e savadur : al lodenn gentañ a denn d'an natur, hag aozet eo evel ma vefe glasvez tro-dro da vougevioù ha kombodoù, padal ez eo skoueriek an doare m'eo aozet an talbenn.
Trede Emsav
Prantadoù dishenvel a c'heller diforc'hañ en trede Emsav evit e studiañ :
Ferdinand Cheval
Emdroadur an talbenn reter
Ferdinand Cheval a doullas ur poull-liorzh da gentañ, hag ul lamm-dour a aozas tro-dro : Eienenn ar Vuhez (1879-1881) eo. Goude-se e kendalc'has war-du an norzh, hag un eil lamm-dour, Eienenn ar Furnez (1881-1884) e anv, a savas. Goude-se e savas an templ anvet Monumant egiptian (1884-1891), hag a zeuas da vezañ Templ an Natur. Azalek 1891 e stagas Cheval gant lodenn ar su, evel m'en dije bet c'hoant da gempouezañ hini an norzh, ha sevel a reas neuze an Templ hindou (1891-1895), ennañ loened ha bleunvioù a-vaez-bro, hag ouzhpennañ a reas tri ramz (1895-1899) : Caius Julius Caesar, Vercingetoriks hag Arc'himedes.
Trede Emsav
1945-1976
Gant diskar an Emsav en e holl zerezioù e krog ar prantad-mañ : politikel, yezhel, sevenadurel. Echuin a ra gant un nevezadenn a-bouez-bras : savidigezh ur rouedad kelenn brezhonek, Diwan.
Landehen
Landehen a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ferdinand Cheval
An talbenn kornôg
Strishoc'h eo an doare m'eo bet aozet an talben kornôg, hag ennañ e kaver skouerioù savouriezh ar bed a-bezh, hag int staliet e kombodoù : ur voskeenn, un templ hindou, un ti-prenn suis, ur c'hastell-kreñv hag un ti karrez mod aljerian a zo. Dre al lec'h-se e tizher ivez ur riboul 20 metrad hirder dezhañ, kinklet gant delwennoù, hag a ya betek ar Palez. A-us emañ ar savenn 23 metrad hirder dezhi, hag a vez tizhet pa bigner gant an diri.
An talbennoù norzh ha su
En norzh emañ talbenn Templ an Natur : mougevioù ha loened a bep seurt (karv, pilikanted, gourglazard...) a gaver. Diouzh tu ar su e fellas da Cheval enoriñ an amzerioù tremenet, ha sevel a reas ur «mirdi kozh-Noe». Dre an tu-se e c'haller tizhout ar savenn.
Trede Emsav
1945-1976
Kerkent ha 1945 avat e savas emsaverien'zo o c'hein a-nevez.
Un nebeud goulennoù a saver avat diwar-benn ar marevezh-se :
- Daoust ha gwasket eo bet an emsaverien goude ar brezel-bed ?
Ferdinand Cheval
Ar savadur dre vras
Ouzhpenn bezañ ur meulgan d'an Natur ez eo ar palez ur meskaj stiloù savouriezh liesseurt, hag awenet e voe Cheval gant ar Bibl hag ivez e mojennoù India ha re Egipt. D'ar mare ma oa Cheval paotr al lizheroù ez ae war gresk an niver a dud a veaje, ha war ziorren ez ae ar skrivañ kartennoù-post (degouezhet e Frañs e 1873, da lavaret eo 5 bloaz a-raok ma savfe ar Palez peurvat).
Gant raz, simant ha pri-raz eo bet strollet ar mein.
E 1912 ec'h echuas Ferdinand Cheval gant sevel e Balez peurvat.
Bez an didrouz hag an diskuizh difin
Azalek 1914 e tremenas eizh vloaz ouzhpenn o kas mein betek bered Hauterives, hag aozañ a reas anezho a-benn sevel Bez an didrouz hag an diskuizh difin, hag a voe echu e 1922.
Ennañ e voe douaret pa varvas e 1924.
Landehen
Istor
Landehen e oa un enezennad eus eskopti Dol e-barzh hini Sant-Brieg
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva, lesanvet Lula, zo ur politikour braziliat, bet dilennet da brezidant ar republik e 2002 hag addilennet e 2006: Prezidant eo bet etre 2003 ha 2011. E 2022 eo bet dilennet da brezidant adarre.
Jermen
Jermen zo un anv-badez brezhonek.
Luiz Inácio Lula da Silva
E yaouankiz
Ganet e vefe bet d’ar 27 a viz Here 1945 (n’eo ket asur an deiziad), e kêriadenn Caetès e stad Pernambuco. Ur familh 7 a vugale eo e hini. Mont a reas e dad da glask fred evel simiad da borzh bras Santos war-hed 40 km diouzh São Paulo, pa oa o tec’hel diouzh an dienez e maezioù e vro c’henidik e Nordeste.
Jermen
Sent gall
Daou sant "gall" dreist-holl zo brudet:
Sent "gall" all zo avat:
Sent all
Sent all zo e broioù arall:
Luiz Inácio Lula da Silva
E yaouankiz
Da 14 vloaz e teu da vezañ turgner en un uzin kirri-tan eus São Bernardo do Campo, ha neuze micherour-metalour.
E respet er sindikadoù
Er bloavezhioù 1960 ez eus lañs bras gant armerzh Brazil. Ne denno ket ar vicherourien o mad anezhañ avat. Ha Lula ha lakaat e anv en ur sindikad ha krennaat e vennozhioù. Ur bam eo pegen donezonet eo, ent naturel, evit prezegenniñ ha marc’hata. E 1975 e teu da vezañ prezidant sindikad ar metalerezh, ha setu eñ ur penn-bras eus ar sindikadoù e Brazil, gant e varv du fonnus hag e vlev krevichennek bepred. Da-heul mennozhioù embannet gantañ ez eo kaset meur a wech d’ober chomadennoù berr er prizon.
E respet er politikerezh
E 1980 e tiviz tremen eus ar sindikaderezh d’ar politikerezh, ha diazezañ Strollad al labourerien, awenet gant kelennadurezh Trotski, d’ur c’houlz ma oa ar jeneral João Figueiredo o prientiñ ar vro tamm-ha-tamm d’an distro d’an demokratelezh.
E 1982 e laka e anv evit ar wech kentañ da vezañ gouarnour Stad São Paulo. Da c’houde e komañs sevel e rouedadoù levezon dezhañ e-unan dre lakaat dilenn pe envel stourmerien eus e strollad en tiez-kêr, er parlamant hag e metoù ar Stad.
E 1985 eo rediet ar jeneral João Figueiredo da guitaat ar galloud gant manifestadegoù bras-divent. Dilennet ez eus un den disousard, Tancredo Neves, da brezidant ar republik, met mervel a ra 4 miz war-lerc’h an dilennadeg. Ar besprezidant José Sarney a gemer e blas, lakaat a ra war ar vro ur politikerezh strizh e-keñver an armerzh ha krouiñ ur moneiz nevez evit klask derc’hel war ur monc’hwez a ya d’ar pimperlamm, betek 1000 % e 1989.
E 1986 eo dilennet da gannad er C’hendalc’h.
D’ar 5 a viz Here 1988 e touger ur vonreizh nevez, demokrateloc’h eget hini 1969. Staliañ a ra ur renad prezidantel hag ar mouezhiañ hollek gant ar redi da votiñ. Diazezañ a ra ur Sened (81 senedour dilennet evit eizh vloaz), hag ur Gambr an Deputeed (503 depute dilennet evit pevar bloaz).
E miz Kerzu 1989 emañ an dilennadegoù demokratel kentañ abaoe tregont vloaz. Evit ar wech kentañ e laka Lula e anv da vezañ prezidant ar republik. Divizout a ra cheñch e neuz d’an dro-se, evit kaout muioc’h a chañs d’ober berzh : tailhañ a ra e varv, lakaat dresañ e zent. Koulskoude e koll gant Fernando Collor de Mello, ha dont a ra hennezh da vezañ kentañ prezidant ar Republik braziliat dilennet gant ar bobl evit gwir.
E 1992 emeur gant un argerzhad terriñ ar prezidant Fernando Collor de Mello eus e garg. Tamall a reer dezhañ bezañ bet goubrenet. Ar besprezidant Itamar Franco a gemer e garg.
E 1994 e laka Brazil ur steuñv strizh da dalvezout e-keñver an armerzh evit talañ ouzh dilerc’hioù an enkil er bed. Mont a ra Lula war ar renk a-benn un eil gwech da vezañ prezidant. Dilennet eo Fernando Henrique Cardoso da brezidant ar Republik gant 54,3 % eus ar mouezhioù eztaolet, pa oa 27 % evit Lula.
Etre 1995 ha 1996 ez eus emgannoù feuls etre ar berc’henned douaroù hag an dud dizouar. Ar prezidant Fernando Henrique Cardoso a ra adingalañ 1000 km² douaroù eus an domanioù prevez pinvidik evit o reiñ da dremen 3600 a familhoù paour.
E 1998 ez a Lula war ar renk evit bezañ prezidant a-benn un trede gwech, met trec’het eo kerkent hag an dro gentañ, abalamour da vrud vat ar gouarnamant kozh, da stad vadik armerzh Brazil ha marteze a-walc’h abalamour d’e brezeg politikel zo bet kavet re grenn.
Luís Inácio da Silva, prezidant ar republik
Pa oa aet Lula en e garg, d’ar 1añ a viz Genver 2003, en doa disklêriet en e brezegenn gentañ : « Ar cheñchamant, setu aze hor ger-stur (…) Trec’het eo bet an aon gant ar spered, divizet he deus hor c’hevredigezh e oa poent mont gant un hent nevez ». Hogen gouzout a ouie e vije diaes lakaat e raktresoù da dalvezout hag en em gavout tal-ouzh-tal gant ar spi en deus lakaet da ziwanañ er re o doa harpet anezhañ hag o deus c’hoant da gaout a bep seurt traoù digantañ, postoù labour, skolioù, gwarez sokial evit an holl, p’emañ sammet ar vro gant an dle publik ha diavaez ken ne c’hall ket ober netra ken.
Pa oa brudet mat e-touez an dud en doa klasket Lula kenderc’hel ar politikerezh goulennet gant an FME da gentañ, e-ser stourm a-gevret gant Arc’hantina evit ma vefe souplaet. Dibabet en doa Antonio Palocci da gentañ ministr, anezhañ ur stourmer trotskour kozh hag en deus gouezet treiñ ouzh armerzh ar marc’had, a-benn reiñ fiziañs e Brazil ha sachañ ar postadurioù estren o doa gouzizet a 22 viliard a zollarioù SU gant an aon rak Lula.
Koulskoude, e-touez dalc’hidi Strollad al labourerien kenkoulz hag e favelaioù an Nordeste hag el labouradegoù, e krog an dud da goll pasianted, da gaout disfiz. Setu e teu war wel an emsavioù kentañ er gevredigezh, kaset en-dro gant Luskad al Labourerien Diloj ha Luskad ar Gouerien Dizouar. A-benn fin ar bloavezh 2003 e oa kalz a dud o soñjal e oa poent da Lula kemer war e chouk ar pezh en doa prometet da-geñver an dilennadegoù.
Mostefa Ben Boulaid
Mostefa Ben Boulaid (en arabeg: مصطفى بن بولعيد ) a zo bet ganet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1917 en Arris er Menezioù Aoures (Aljeria) ha marvet d'ar 27 a viz Meurzh (pe d'an 22) 1956, tu bennak en Aoures.
Luiz Inácio Lula da Silva
Luís Inácio da Silva, prezidant ar republik
A-benn fin 2003, tizhet ha tremenet zoken ar palioù lakaet gant an FME, Lula a gemenn eo fin d’ar strizhder, hag e vo 2004 ur bloavezh gwelloc’h evit an holl Vraziliz (lavaret a ra, e-touez traoù all, e vo krouet ur c’horvoder izek evit an holl e 2005).
Mostefa Ben Boulaid
Brogarour aljerian e oa, hag unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian, politikour ha milour, penn ar "Wilaya 1" (Aurès).
Luiz Inácio Lula da Silva
Luís Inácio da Silva, prezidant ar republik
En hañv 2005 eo gwallgaset brud ar prezidant pa ziskulier meur a oberiadenn arc’hant sevenet gant tud nes dezhañ. Kefioù du, tud anvet evit plijout dezho, arc’hant gwennet marteze, kement-se a vefe bet implijet e-sell da zilennadegoù pe evit kaout harp war poentoù zo. Diwar vremañ e rank talañ ouzh kudennoù a denn da derzhienn ar chatal. Abalamour da se ez eus bet berziet enporzhiañ kig eus Brazil e meur a vro.
Mohamed Khider
Mohamed Ben Youssef Khider, alias Gazairi Said (Aljer, 13 a viz Meurzh 1912 — Madrid, 4 a viz Genver 1969) a oa ur brogarour aljerian, unan eus pennoù an Dispac'h Aljerian, ur politiker karget a servijoù diavaez an FLN e Kaero (Egipt).
D'ar 4 a viz Genver 1969 e voe drouglazhet gant ar servijoù arbennik aljerian en ur straed e Madrid p'edo o pourmen a-gevret gant e wreg.
Bloavezhioù 1440
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar bloavezhioù 1440
Gary Gygax
Ernest Gary Gygax (27 a viz Gouere 1938 - 4 a viz Meurzh 2008) a oa ur skrivagner amerikan hag ur c'hrouer c'hoarioù war dachenn ar c'hoarioù roll.
Etxarri
Etxarri zo ul lec'hanv euskarek a gaver:
Un anv tiegezh eo ivez, evel kalz a anvioù-lec'hioù en Euskal Herria.
Gary Gygax
Levrioù
Heuliad levrioù-c'hoari Sagard the Barbarian, kenskrivet gant Flint Dille.
ISO 259
ISO 259 a zo anv ur reoliad etrebroadel evit romanekaat al lizherenneg hebraek.
Krouet e oa bet e 1984, hag adnevesaet div wezh betek-hen: da gentañ e 1994 evit eeunaat ar sistem hep derc'hel kont eus ur re sinoù vogalennek (niqqud) (ISO 259-2) hag e 1996 hep derc'hel kont eus ar vogalennoù penn-da-benn (ISO 259-3).
Setu taolenn ar c'hevalderioù treuzlizherennadur:
Liammoù diavaez:
Sulat Inebreo
Etxarri Aranatz
Etxarri Aranatz  zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Kad
Kad zo un anv boutin brezhonek, implijet evel anv divoutin a-wechoù.
1470
Diwar-benn bloavezh 1470 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1470
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1470
Irurtzun
En hanternoz dezhi emañ Latasa hag Aginaga, er c'hreisteiz emañ Izurdiaga, er reter Aizkorbe, hag er c'hornôg Etxeberri.
2 194 a dud a oa o chom eno e 2015.
Krehen
Krehen (Créhen e galleg; Qerhen e gallaoueg) a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Plangoed, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
Ardamezioù
Palefarzhet ː ouzh 1 ha 4, en gul e ziv gwerzhidenn en erminoù treustellet, heuliet gant c'hwec'h dorzhell ivez en erminoù, laket 3, 3; ouzh 2 ha 3, en glazur et unneg kanochenn en argant laket 4, 3, 4; e greiz holl, geotet e dour en argant
- 1 ha 3 ː diforc'h familh Dinan (4 gwerzhidenn)
- 2 ha 4 ː familh Beaumanoir
- e greiz holl ː kastell Guildo ha la Tour à la vache
Anvioù Odin
Listenn anvioù Odin
Irunberri
250px|thumb|left|[[Foz Irunberri, tostik da Irunberri.]] Irunberri  ( pe Lumbier hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e reter Nafarroa en Euskal Herria, etre ar stêrioù Irati, ha Zaraitzu a weler o kemberiñ etre kêr Irunberri ha Foz Irunberri pelloc'hik.
Alpes Maritimae
thumb|right|300px|Alpes-Maritimae en [[impalaeriezh Roman, war-dro 120 goude J.-K.]]
Viktoria
Viktoria zo un anv-badez alamanek ha svedek.
Dave Arneson
Dave Arneson a zo ur c'hrouer c'hoarioù amerikan bet ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1947 er Minnesota ha marvet d'ar 7 a viz Ebrel 2009.
Alpes Maritimae
Alpes Maritimæ a oa ur broviñs roman, unan eus an teir froviñs a-c'haoliad war an Alpoù. Fontet eo bet e 14 kent J.-K. dindan Augustus. Cemenelum (Cimiez hiziv) e oa kêr-benn ar broviñs, a zo ur c'harter eus Nice hiziv.
Dave Arneson
Krouet en deus gant Gary Gygax ar c'hentañ ha brudetañ c'hoari roll, Kevioù hag Erevent.
Leone Singer
Leone Singer, ganet d'an 11 a viz Du 1893 e Trieste (en Aostria-Hungaria d'an ampoent, en Italia abaoe 1919) ha marvet d'ar 21 a viz Gwengolo 1975 e Villa Opicina, a oa un implijad-bank hag ur mestrc'hoarier echedoù italian ha kazetennour echedoù.
Alpes Poenninae
thumb|right|200px|Alpes Poeninae en [[impalaeriezh roman, war-dro 120]]
Leone Singer
E 1915, c'hoari a reas e Vienna e tournamant an amatourion: pevare e voe, a-gevred gant Steiner. E tournamant Milano, e 1919, e voe trede a-gevred gant Sani. Tapout a reas an eilvet plas, goude Davide Marotti e Kampionad italian an echedoù e Viareggio (1921). Diwezhañ e voe e Tournamant meur Londrez 1922. E tournamant Milano, e 1926, tapout a reas 50% ag ar poentoù. En Tournamant Broadel Rosselli e 1930, e voe 1añ-2vet, a-gevred gant Rosselli, met koll a reas ar bartienn a zisparti. E Kampionad italian an echedoù e Milano e 1931 e voe eizhvet (5 poent/11), a-gevred gant Rastrelli, diwar 12 c'hoarier.
Alpes Poenninae
Alpes Poenninae a oa ur broviñs eus an impalaeriezh roman. Krediñ a reer e treuzas Hannibal an Alpoù dre an tu-se.
Leone Singer
Skrivañ a rae ar rubrikenn Scacchi elementari ("Diazezoù an echedoù") e L'Italia Scacchistica er bloavezhioù 1926 ha 1927.
Etxarri (Nafarroa)
Etxarri (Etcharri hervez ar stumm spagnolek kenofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Emgann
Un emgann, pe kad, pe argad, a zo ur c'hrogad etre daou enebour e-pad ur brezel.
Emgannoù e Breizh
Setu anvioù un nebeud emgannoù brudet e Breizh
Emgannoù war vor
Setu anvioù un nebeud emgannoù brudet war vor