cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arondisamant Loches
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Loches e 6 kanton (betek 2014) hag e 67 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Indre-et-Loire d'ar 1 a viz Genver 2017. 112 kumun zo en arondisamant Loches bremañ.
Kanton Saint-Lô-Kornôg
Kanton Saint-Lô-Kornôg a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.
San Giovanni Bianco
San Giovanni Bianco zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Kanton Saint-Lô-Kornôg
Kumunioù
Kanton Saint-Lô-Kornôg a yae pevar c'humun hag ul lodenn eus Saint-Lô d'ober anezhañ:
Skeuliad
Ur skeul pe ur skeuliad a zo anezhi ur rummad talvoudoù anterin renket derez-ha-derez, un dereziadur, eus un daolennad muzulioù. Talvezout a ra ar seurt skeulioù da stagañ un niver ouzh anadennoù diaes da vuzuliañ, diwar an arouezioù pe an diskouezioù anezho.
Skeulioù 'zo o deus un niver termenet a zerezioù : 13 derez a zo er skeul Beaufort da skouer. Pa ne vez harz ebet da dalvoudoù ar skeul, e komzer neuze eus skeul digor.
Boophis rufioculis
Boophis rufioculis a zo ur glesker brosezat e Madagaskar.
Madalen
Madalen zo un anv-badez brezhonek, diwar an anv-badez Mari Madalen, deuet eus an anv Mari ha kêr Magdalena.
Bernardetto de' Medici
Bernardetto de' Medici (Firenze, ... – Napoli, goude 1576), a oa aotrou Ottaiano.
Toriom
Un elfenn gimiek skinoberiek eo an toriom ; Th eo e arouez kimiek, 90 e niver atomek ha 232,038 e dolz atomek. An eil aktinid eo e taolenn drovezhiek an elfennoù kimiek.
Bernardetto de' Medici
Mab e oa da Ottaviano de' Medici, aotrou Ottaiano, ha d'e bried Bartolomea Giugni.
Dimeziñ a reas d'e geniterv Giulia Romola de' Medici (Firenze, 5 Du 1535 – Firenze, ~1588), bastardez da Alessandro de' Medici, dug Firenze, ha bugale o doe.
Toriom
Abaoe tremen 4,5 milmilion a vloavezhioù ez eus eus an toriom, da lavaret eo ez eo koshoc'h eget an Douar. Ganet e voe dre argerzh prim an degerc'had neutronoù gant stered a oa o vervel, ha skignet dre ar galaksi gant supernovæ. Ul lodenn eus tommder diabarzh an Douar a zeu eus skinoberiegezh an toriom.
Istor
E 1829, ar c'himiour svedat Jöns Jakob Berzelius a dennas un elfenn nevez eus un tamm kailh dianav bet kaset dezhañ gant ar maenoniour dan Jens Esmark. Thorium eo an anv a roas d'an elfenn, en enor da Dhor, doue ar c'hurun e Lec'hlenn. Silikat toriom (Th,U)SiO4e oa ar c'hailh-se, a voe anvet Torit diwezhatoc'h.
E 1898 e voe anataet skinoberiegezh an toriom gant ar c'himiour alaman Gerhard Karl Schmidt, ha kadarnaet en hevelep bloavezh gant Marie Curie hep na vije eskemmoù etrezo.
Etre 1900 ha 1903 e voe studiet-pizh an toriom gant Ernest Rutherford hag ar c'himiour saoz Frederick Soddy ; diskouez a rejont digevanadur an elfenn en elfennoù all, arselliñ a rejont ar skinoù α ha termeniñ meizad an hanter-vuhez. Damkaniezh ar skinoberiegezh e voe disoc'h o labour.
Kenderc'hadur
Eus ar c'hailh monazit e tenner toriom, eus ar monazit-Ce (Ce, La, Pr, Nd, Th, Y)PO4 hag ar monazit-Sm (Sm, Gd, Ce, Th)PO4 ent-spesadel. E 1925 e voe ijinet un doare da c'hlanaat metaloù dre o zommañ gant un halogen bennak. Argerzh Van Arkel-De Boer a reer eus an doare-se, goude ar gimiourien izelvroat Anton Eduard van Arkel ha Jan Hendrik de Boer.
En Aostralia, Brazil, Kanada, Danmark (Groenland), India, Stadoù-Unanet Amerika ha Suafrika emañ ar mengleuzioù monazit. E 1994 e paouezas ar Stadoù-Unanet da genderc'hañ toriom dre ar monazit, abalamour da skinoberiegezh an elfenn, d'un digresk er goulenn dre ar bed hag er Stadoù-Unanet o-unan. Ouzhpenn-se, elfennoù nann-skinoberiek a vez arveret en eskemm ouzh 90Th : lantanidoù, itriom ha zirkoniom da skouer. Da 1 400 000 t e save ar c'hementad a doriom bet miret (n'eo ket kenderc'het) e 2012 dre ar bed.
Perzhioù
Ur metal blot liv an arc'hant eo an toriom glan ; orjalennus-kenañ eo (tu zo d'e astenn hep na dorrfe), aes eo e ogediñ, hag e lavnenniñ. Aes e peg an tan en toriom pa vez bruzhunet, en ur reiñ gouloù gwenn kreñv. Kewarellek eo an toriom, da lavaret eo e tro da warell pa vez lakaet en ur gwarellvaez diavaez. Diouzh e c'hlander eo perzhioù fizikel 90Th.
Kimiek
An toriom glan ne vez ket oksidet en aer. Pa ne vez ket glan e vez oksidet goustadik, e liv o treiñ da c'hriz kent dont da vezañ du.
Oksidet goustadik ivez e vez an toriom gant dour. Diaes eo e zileizhañ en trenkennoù, war-bouez an drenkenn gloridrek HCl, hag en drenkenn nitrek HNO3 trelusket gant ionoù fluor.
Campos del Paraíso
Campos del Paraíso zo ur gumun e Spagn e proviñs Cuenca.
Toriom
Izotopoù
Pemp izotop war 'n ugent eus an toriom zo anavezet, eus Th-210 betek Th-236. Pevar anezho hepken o deus un hanter-vuhez hiroc'h eget ur mizvezh, an darn vuiañ eus ar re all o chom dindan bevenn an dek munutenn.
Arver
Nebeutoc'h-nebeutañ a doriom a vez implijet er bed, e skinoberiegezh o vezañ ar pennabeg. Hep mar e kendalc'ho arver an toriom da vont war zigresk, nemet e vije kavet doareoù marc'hadmatoc'h ha dinoasoc'h d'e genderc'hañ pe deknologiezhioù nevez evel treloskoù evit ar c'hreizennoù derc'hanel en eskemm ouzh an uraniom.
San Paolo d'Argon
San Paolo d'Argon zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Enez Miliev
Enez Miliev zo un enezenn 46 devezh-arat (23 ha) hag a zo un 365 metr er c'hornôg da borzh Trebeurden, e Treger. Ur c'hilometrad hed dezhi, dour dous enni, tudet eo bet a-raok bout dilezet.
Llanfihangel Aberbythych
Llanfihangel Aberbythych zo ur gêriadenn e Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Hiram Iañ
Hiram I a oa roue Tir, e Fenikia.
Émile Poilvé
Émile Poilvé, bet ganet d'an 19 a viz Gwengolo 1903 e Megrid (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Here 1962 e Leskoed-Lanyugon (Aodoù-an-Hanternoz, Breizh), a oa ur gourener breizhat.
Kemeret en devoa perzh e C'hoarioù Olimpek hañv 1928 (en Amsterdam, Izelvroioù), 1932 (e Los Angeles, Stadoù-Unanet Amerika) ha 1936 (e Berlin, Trede Reich) ma voe paket ar vedalenn aour (gouren dieub, rummad 72-79 kg) gantañ. E 1930 e kemeras perzh e Kampionad Europa gouren dieub e Brusel (Belgia) ma voe renket da drivet.
Llanfihangel Abercywyn
<HR noShade> Llanfihangel Abercywyn zo ur gêriadenn e Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Fresneda
Fresneda zo un anv-lec'h spagnolek, hag a dalv kement hag onneg, ha hini meur a gumun.
Boophis occidentalis
Boophis occidentallis a zo ur glesker brosezat e kornôg ha gwalarn Madagaskar.
San Pellegrino Terme
San Pellegrino Terme zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Maddalena
Maddalena zo un anv-badez italianek hag a glot gant Madalen e brezhoneg.
Gerdarzh
Dont a ra eus anv ar santez Mari Madalen (santez).
Santa Brigida (Lombardia)
Santa Brigida zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Llanfihangel-ar-Arth
Llanfihangel-ar-Arth zo ur gêriadenn e Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre.
Tarawa Teinainano
Tarawa Teinainano (South Tarawa e saozneg; Tarawa-su) eo kêr-benn Kiribati er Meurvor Habask. Tost d'an hanter eus poblañs Kiribati a zo chom er gêr-se, hag e 2010 e oa 50 182 a dud eno. Emañ en atoll Tarawa, en inizi Tungaru.
Llanfihangel-uwch-Gwili
Llanfihangel-uwch-Gwili zo ur gêriadenn e Sir Gaerfyrddin, e mervent Kembre, war lez ar stêr Gwili.
Puebla de Don Fadrique
Puebla de Don Fadrique zo ur gumun e Spagn e proviñs Granada.
Viktoria von Preußen (1866–1929)
Viktoria von Preußen (1866–1929), priñsez Prusia hag Alamagn, a oa merc'h da Friedrich III Alamagn, impalaer Alamagn.
Dimezioù
Div wech e timezas :
Vigano San Martino
Vigano San Martino zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Romano di Lombardia
Romano di Lombardia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Enez Naoned
Enez Naoned, pe Enez Beaulieu, zo un enezenn e kêr Naoned, e-kreiz ar stêr Liger, pevar c'hilometrad hed dezhi, hag unan eus unnek karter kêr Naoned. En hanternoz dezhi emañ brec'h ar Madeleine, hag er c'hreisteiz brec'h ar Pirmil.
Fresneda de la Sierra Tirón
Fresneda de  la Sierra Tirón zo ur gumun e Spagn  e proviñs Burgos.
Puentedura
Puentedura zo ur gumun e Spagn e proviñs Burgos.
Boophis viridis
Boophis viridis a zo ur glesker brosezat e reter Madagaskar.
Boophis tasymena
Boophis tasymena zo ur glesker brosezat e reter Madagaskar.
Tiegezh Hohenzollern
Hohenzollern zo anv un tiegezh uhel eus Alamagn a zo bet a-bouez en istor Prusia, Alamagn ha Roumania. Dont a ra an anv eus kastell Hohenzollern, kavell an tiegezh, e-kichen Hechingen e Swabia.
Noli me tangere
Noli me tangere zo ur frazenn latin hag a dalv "Na stok ket ouzhin". Lavaret eo bet gant Jezuz da Vari Madalen pa voe anavezet ganti, goude an Dasorc'hidigezh, hervez a lenner en Aviel Yann (XX-17), hini ar Vulgata, troet e latin gant Hieronimos diwar ar gregach.
Nemosia
Nemosia a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Noli me tangere
Ster ha troidigezhioù
Μή μου ἅπτου mê mou haptou eo ar bomm er skrid henc'hresianek orin, ar pezh a dalvez kement ha diskrog diouzhin pe paouez a gregiñ ennon {,}}. E latin eo un urzh en unander : Arabat dit stekiñ ouzhin . Diemglev zo e gwirionez war-sigur ster resis al lavarenn : Meur a droidigezh zo eta ; setu amañ un nebeud anezho.
Breur (disheñvelout)
Breur un den zo un den all, gourel e reizh, ganet eus ar memes mamm hag ar memes tad peurvuiañ.
Nemosia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Noli me tangere
Skrid ar Vulgata
Setu amañ skrid latin ar Vulgata, hag un droidigezh vrezhonek anezhañ.
Breur (disheñvelout)
Ur breur a c'hall bezañ ivez
Noli me tangere
Noli me tangere en arz
Meur a arzour zo bet awenet gant an darvoudenn a zo kontet en Aviel Yann :
Gioc'h Puna
Gioc'h Puna (Gallinago andina) a zo un evn hirc'harek.
Annez
Bevañ a ra al labous en Andoù (eus hanternoz Perou da walarn Arc'hantina ha hanternoz Chile),.
Noli me tangere
Sterioù deveret Noli me tangere
Meur a dra zo bet anvet diwar an droidigezh Na stok ket ouzhin.
Banniel
E 1861 e voe graet ur banniel nevez da Alabama, ha war an tu gin e oa skrivet Noli me tangere dindan ur barr kotoñs.
Marie de France
Marie de France a vez graet e galleg eus meur a briñsez c'hall.
San Juan de Plan
San Juan de Plan zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca, en Aragon.
Nemosia
C'hwec'h (6) isspesad en holl : o c'havout a reer e Suamerika.
Darioritum
Darioritum eo anv kêrbenn hag oppidom ar Weneted. Anv kelteg ar gêr a-vremañ anvet Gwened, diazezet er kantved kt JK. Kresk a reas kalz e-kerzh o jabliñ an duchenn a zo e kornog. Kalon ar gêr a zo bet stummet adal e oa bet gourizet gant mogerioù-kreñv en kantved.
San Miguel del Cinca
San Miguel del Cinca zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca, en Aragon.
Darioritum
Gerdarzh
Darioritum zo un anv a orin keltiek. Ennañ e kaver al lostger -ritu e galianeg hag a dalva “roudour”. Dario- a c'hallfe dont eus daricos (kintus). Marteze e talvez “ar roudour turmudus”.
Boophis williamsi
Boophis williamsi a zo ur glesker brosezat e kreiz Madagaskar.
Darioritum
Koashent Bro-Gwened
Edo Darioritum e kroashent c'hwec'h hent roman:.
Olmo al Brembo
Olmo al Brembo zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Mantella cowanii
Mantella cowanii a zo ur glesker brosezat e kreiz ha reter Madagaskar.
Kanton Saint-Lô-Reter
Kanton Saint-Lô-Reter a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi-Izel.
Kumunioù
Kanton Saint-Lô-Reter a yae 4 c’humun hag ul lodenn eus Saint-Lô d'ober anezhañ:
Valle de Lierp
Valle de Lierp zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca, en Aragon.
Valle de Hecho
Valle de Hecho zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca, en Aragon.
Lucienne Bogaert
Lucienne Bogaert, bet ganet Lucienne Jeanne Gabrielle Lefebvre d'ar 6 a viz Genver 1892 e Caudry (Norzh, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'ar 4 a viz C'hwevrer 1983 e Montrouge (Hauts-de-Seine, Bro-C'hall), a oa un aktourez (c'hoariva, sinema ha skinwel) c'hall.
Eviti da vezañ dizimezet diouzh an aktour gall Robert Bogaert he devoa miret e anv-tiegezh koulskoude
Valle de Bardají
Valle de Bardají zo ur gumun e Spagn e proviñs Huesca, en Aragon.
Rouaned Tir
Savet eo roll Rouaned Tir, ar gêr eus Fenikia a zo bremañ e Liban, diwar skridoù an istorour yuzev Josephus , ha dreist-holl an Antiquitates Judaicae.
Gioc'h Madagaskar
Gioc'h Madagaskar (Gallinago macrodactyla eus e anv skiantel) a zo un evn hirc'harek hag a vev e reter Madagaskar.
Lesula
Lesula (Cercopithecus lomamiensis) zo ur spesad marmouzien hag a vev e Republik Demokratel Kongo.
Valido
Ar valido a oa mignon ha den a fiziañs ar roue, lakaet gantañ e penn gouarnamant ar vro. Mont a rae da-heul ar roue pa veaje, pan ae da chaseal, ha betek pan ae da gousket.
Rouaned katolik (1474-1504)
N'eus bet hini
Fernando II Aragon (1479-1516) ha V Kastilha (rejantez 1507-1516)
Janed Kastilha a oa rouanez Kastilha etre 1504 ha 1555, goude ma n'he devoe galloud ebet adal 1506, rak he zad Fernando II Aragon an hini a voe rejant Kastilha neuze (1507-1516). N'eus hini ebet dreit ar re all petra bennak ma oa C'hardinal Cisneros e penn Kuzul Rejañs Kastilha entre ar 25 a viz Gwengolo 1506 hag ar 17 a viz Eost 1507 ha Gobernador del Reino de Castilla entre an 23 a viz Genver 1516 hag an 8 a viz Du 1517.
Gioc'h an Andoù
Gioc'h an Andoù a zo ur spesad evned hirc'harek, Gallinago jamesoni an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer ar spesad eus Andoù Kolombia da gornôg Venezuela ha reter Bolivia.
Fresno de la Polvorosa
Fresno de la Polvorosa zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zamora.
Hohenlohe-Langenburg
Hohenlohe-Langenburg a oa ur gontelezh e biz Baden-Württemberg, en Alamagn, en-dro da gêr Langenburg.
Rannet e voe etre Hohenlohe-Neuenstein, Hohenlohe-Ingelfingen ha Hohenlohe-Kirchberg en 1701. Hohenlohe-Langenburg a voe savet eus kontelezh da briñselezh e 1701, hag e-barzhet e rouantelezh   Württemberg en 1806.
-4
750 Ab Urbe Condita = 4 kent J.-K.
Olympe de Gouges
Marie Gouze, lesanvet Marie-Olympe de Gouges ha chomet en istor dindan an anv Olympe de Gouges (1748-1793), a voe ur dramaourez hag ur bolitikourez c'hall a c'hounezas brud dre he skridoù gwregelour hag enep ar sklaverezh.
E deroù ar bloavezhioù 1780 e krogas da skrivañ pezhioù-c'hoari. Pa oa ar bec'h politikel o sevel o Bro-C'hall ez emellas mui-ouzh-mui er rendaeloù. En un doare fraezh e tisplegas he soñjoù a-zivout gwellaat buhez ar sklaved en trevadennoù evel ma oant e 1788 ; war an dro e krogas da sevel flemmskridoù politikel a-benn difenn gwirioù ar merc'hed ha sevel enep gwalldaolioù kaserien an Dispac'h gall.
Hiziv an deiz e chom evel ar vaouez kentañ a c'houlennas ma vije roet d'ar merc'hed an hevelep gwirioù ha re ar wazed.
Buhez
En un tiegezh bourc'hizien izel eus Montalban e voe ganet d'ar Meurzh 7 a viz Mae 1748, gant Anne-Olympe Mouisset, merc'h d'ur mezherer, hag he fried Pierre Gouze, kiger a vicher. Hervez ar vrud a rede e kêr e oa Marie Gouze merc'h he faeron Jean-Jacques Lefranc, markiz a Bompignan. En aner e klaskas Marie Gouze bezañ anavezet ez-ofisiel gant ar markiz, ar pezh a levezonas e labour evit difenn gwirioù ar vugale zireizhek.
E 1765, d'an oad a 17 vloaz, e voe euredet da vab un tineller ; diwezhatoc'h e skrivas :
Fresno de Sayago
Fresno de Sayago zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zamora.
Olympe de Gouges
Buhez
Bloaz goude an eured e varvas he fried ; da neuze e krogas Marie Gouze gant he buhez dezhi. Er bloavezh 1770 ez eas da Bariz gant he mab Pierre, hag eno e kemeras an anv a Olympe de Gouges.
E 1773 e krogas da zaremprediñ un uhelgargad eus ar Morlu anvet Jacques Biétrix de Rosières en he c'hasas gantañ da saloñsoù Pariz ma voe brudet dre he c'hened ha ma kejas ouzh arzourien, prederourien, skrivagnerien ha politikourien.
Unnek vloaz war-lerc'h, e 1784, ha hi 36 vloaz, e skrivas hec'h oberenn gentañ : ur pezh-c'hoari anvet Zamore et Mirza a oa enep ar sklaverezh, a voe embannet e 1788 evel Zamore et Mirza, ou l'heureux naufrage hag a voe leurennet e 1789 gant an titl L'esclavage des nègres. Teir gwezh hepken e voe c'hoariet abalamour ma voe emgannoù etre dalc'hidi ar sklaverezh ha re he zorradur (dre ul lezenn bet embannet d'ar 4 a viz C'hwevrer 1776 ha sinet gant ar roue gall Louis XV e oa bet torret ar gwir da gaout sklaved e Bro-C'hall — e Bro-C'hall hepken, ket en trevadennoù). E 1792 e voe adembannet dindan an talbenn L'esclavage des noirs.
E 1790 e skrivas ur pezh-c'hoari all diwar-benn ar sklaverezh c'hoazh, Le marché des noirs, a voe nac'het gant ar c'hoariva Comédie-Française. En hevelep bloavezh e voe torret lezenn Louis XV gant ar Breudoù gall.
E 1791 ez emezelas e Kevredigezh Mignoned ar Wirionez (Société des Amis de la Vérité), a glaske tizhout ingalded ar gwirioù politikel ha lezennel etre gwazed ha merc'hed. Er Gevredigezh-se e reas un disklêriadenn a zo chomet brudet :
En hevelep bloavezh e voe embannet ar Vonreizh nevez, d'an 3 a viz Gwengolo ; laouen-bras e oa bet Olympe de Gouges pa oa c'hoarvezet an Dispac'h gall, hogen dipitet-bras ivez e voe pa verzas ne oa ar "c'hevatalder" skrivet er Vonreizh nevez nemet evit ar wazed. Ha "Disklêriadur gwirioù ar Wazed" hepken e oa bet Disklêriadur gwirioù Mab-den hag ar C'heodedad ar 26 a viz Eost 1789 ?
E 1791 c'hoazh ez embannas Olympe de Gouges he respont, e stumm ur skrid a anvas 'Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne', heuliet gant Le contrat social, anvet war-lerc'h oberenn Jean-Jacques Rousseau, ma kinnigas ma vije an dimeziñ diazezet war an ingalded etre ar priedoù.
Kenderc'hel a reas da stourm enep kement anatadenn a gave direizh e-keñver gwirioù mab-den : sevel a reas enep dibennadur ar roue Louis XVI abalamour ma 'z enebe-hi ouzh kastiz ar marv hag ivez abalamour ma oa gwell dezhi ur roue gwan eget ur roue harluet oc'h itrikañ da derriñ an Dispac'h. A-feur ma teue an Dispac'h taeroc'h-taerañ e voe heñvel gant skridoù Olympe de Gouges. D'an 10 a viz Meurzh 1793 e voe staliet Lez-varn an Dispac'h. D'ar 29 a viz Meurzh e voe kemennet kastiz ar marv evit kement den a ginnigje ur rezhiad politikel estreget ar Republik dirannus, hep na c'hallje ober galv d'al Lez-varn nevez.br /> D'an 2 a viz Even 1793 e voe harzet mignoned Olympe de Gouges, Girondiz anezho a stourme enep Jakobined Maximilien de Robespierre — d'ar 4 a viz Even e skrivas Olympe de Gouges : J'avais tout prévu, je sais que ma mort est inévitable. Pelloc'h e tivizas ar gouarnamant aotren ar mouezhiadegoù-pobl, kement-se en abeg d'ar ronkadeg a oa o sevel er vro abalamour da unveliezh ar Jakobined. Tennañ splet eus al lezenn nevez a reas Olympe de Gouges evit embann Les trois urnes, ou le salut de la Patrie, par un Voyageur Aérien, ur skrid ma c'houlenne ma vije aozet ur vouezhiadeg-pobl a-benn dibab etre ur republik dirannus, unan gevredel hag un unpenniezh vonreizhel. D'ar Sadorn 20 a viz Gouere 1793, pa oa gant he mouller o pegañ skritell-vrudañ ar skrid war moger ti-kêr Pariz, e voe flatret d'an archerien ha harzet war an tach.
Tri miz-pad e chomas en toull-bac'h, hep alvokad rak nac'het e voe dezhi he gwir da gaout unan en abeg ma oa gouest d'em zifenn hec'h-unan, hervez he skridoù Ha hi bac'het e kavas an dro da embann Olympe de Gouges au tribunal révolutionnaire ma konte he frosez ., hag Une patriote persécutée ma kondaone ar Spont bras.
D'an 2 a viz Du e voe kondaonet, ha dibennet d'ar Sul 3 a viz Du 1793.
Kontet e voe diwezh buhez Olympe de Gouges gant ur Parizian dianav a zalc'he un deizlevr :
Pignet he devoa Olympe de Gouges ar chafod en diwezh, goude bezañ bet war al leurenn bolitikel o tifenn gwirioù ar merc'hed.
Gant ur vaouez yaouank avat e oa bet disklêriet d'an archerien.
Rupicola rupicola
Rupicola rupicola a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.
Llanfihangel Nant Melan
Llanfihangel Nant Melan zo ur gêriadenn e Powys, e reter Kembre.
Rupicola rupicola
Anvet e voe Pipra Rupicola (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Baudre
Baudre a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas tri den nann-soudard e miz Gouhere, unan anezhe a oa bet ganet e Kerien (Breizh); ur paotrig a voe lazhet gant tennoù-kanol.
La Roche
La Roche zo un anv-lec'h gallek, deuet da vout anv-tiegezh.
Rupicola rupicola
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh a bep seurt dreist-holl, ha kemer amprevaned bras, stlejviled bihan ha raned ivez.
Annez
Kavout a reer ar spesad en hanternoz Amazonia.
Maen-bez Nora
Maen-bez Nora zo ur maen-bez fenikian zo bet kavet e Sardigna hag a vefe ar c'hoshañ skrid eus istor Europa, e dibenn an IXvet kantved pe deroù an VIIIvet kantved kent JK. Diskouez a ra e oa skignet al lizherenneg fenikianek e kornôg ar mor Kreizdouar.
Warnañ e vije meneget anv Pumayyaton‎‎‎‎‎, roue Tir.
E saozneg
Troet e oa bet skrid ar maen gant Frank Moore Cross (1921-2012) :
Da lâret eo, e brezhoneg :
En italianeg
E 1991, William H. Shea, kelenner en Andrews University (Berrien Springs, Michigan, SUA), a ginnigas un treuzskrivadur ha troidigezh disheñvel :
Olympe de Gouges
Hêrezh
Mab Olympe de Gouges, ar Jeneral Pierre Aubry de Gouges, a yeas da C'huyana gant e wreg hag o femp bugel. Pa varvas e 1802 e klaskas e intañvez distreiñ da Vro-C'hall, met mervel a reas e-kerzh ar veaj war vor.
An div verc'h a zimezas e Gwadaloup : Marie Hyacinthe Geneviève de Gouges d'un ofiser saoz, ha Charlotte de Gouges d'ur politikour amerikan.
En enor da Olympe de Gouges
E 1989 e krouas an arzour sukorean Nam June Paik un oberenn anvet Olympe de Gouges in La fée électronique a zo war ziskouez e Mirdi an Arzoù Arnevez kêr Bariz.
D'an 8 a viz Meurzh 2007 e voe roet an anv Place Olympe de Gouges d'ul leurgêr e Pariz. Meur a lec'h, evel skolioù pe straedoù, a zoug an anv-se e Bro-C'hall.
Er bloavezh 2007 ivez e c'houlennas Ségolène Royal, da heul an istorourez Catherine Marand-Fouquet e 1989, ma vije relegoù Olympe de Gouges lakaet e Panthéon Pariz, hogen n'eus roud ebet anezho : hep mar int bet douaret en ur bez boutin, evel re kalz gouzañvidi da vare ar Spont. Ul lid hepken e vije seveniñ het S. Royal.
Devet e voe skrid Le marché des noirs ; e 1808 e voe Olympe de Gouges lakaet gant an abad Grégoire war e listennad gwazed (sic) kalonek o devoa breutaet a-du gant kaoz an dud du.
Labour a chome da ober war-lerc'h marv Olympe de Gouges eta.
Solto Collina
Solto Collina zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Fresno de la Ribera
Fresno de la Ribera zo ur gumun e Spagn, e proviñs Zamora.
Margaret of Huntingdon
Margaret of Huntingdon a zo anv div vaouez anavezet:
Villaveza del Agua
Villaveza del Agua zo ur gumun e proviñs Zamora.
Capriate San Gervasio
Capriate San Gervasio zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Villaveza
Villaveza zo un anv-lec'h spagnolek.
Mantella aurantiaca
Mantella aurantiaca zo ur glesker brosezat e reter Madagaskar. Livet e vezont ruz, melen pe orañjez.
Caprino Bergamasco
Caprino Bergamasco  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Llanfihangel Nant Brân
Llanfihangel Nant Brân zo ur gêriadenn e Powys, e reter Kembre, 62.5 km eus Caerdydd, er c'hreisteiz da Mynydd Epynt, ur 4 km eus kêr Aberhonddu.
Mantella bernhardi
Mantella bernhardi a zo ur glesker brosezat e gevred Madagaskar.
Hiram II
Hiram II a oa roue Tir, e Fenikia, adal -737 da -729.
Endoreegezh
An endoreegezh (eus ar gregach endo: e-barzh, ha rhein: berañ) a zo un termen hidrologiezh hag a arouez ar rannvroioù gant redoù-dour ha n'eont ket betek ar mor, abalamour d'an douar plat-tre, pe abegoù all evel menezioù tro-dro.
Dubusia taeniata
Dubusia taeniata a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Fornovo San Giovanni
Fornovo San Giovanni zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Endoreegezh
Ar pezh a c'hell bezañ glaveier hag a erru e-barzh ar redoù-dour-se ned a kuit nemet dre aezhenniñ, pe neuze lonket gant an douar.
Fuente Encalada
Fuente Encalada zo ur gumun e proviñs Zamora.
Dubusia taeniata
Anvet e voe Tanagra taeniata (kentanv) da gentañ-penn (e 1840) gant an evnoniour ha naturour gall Auguste Boissonneau (1802-1883). Ar spesad nemetañ er genad Dubusia an hini eo.
Arondisamant Saint-Lô
Arondisamant Saint-Lô a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Manche hag e rannvro Normandi.
Dubusia taeniata
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh bihan ha hugennoù.
Llanfihangel Ystrad
Llanfihangel Ystrad zo ur gumuniezh e Ceredigion, e kornôg Kembre. Emañ hanter hent etre Aberaeron ha Llanbedr Pont Steffan.
Arondisamant Saint-Lô
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Saint-Lô e 11 kanton (betek 2014) hag e 122 gumun.
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Manche d'ar 1 a viz Genver 2017. 92 kumun zo en arondisamant Saint-Lô bremañ.
Llanfihangel Ystrad
Er gumuniezh emañ kêriadennoù Ystrad Aeron, Felinfach, Cribyn ha Dihewyd.
Alesant III (Bro-Skos)
Alesant III, pe Aleksandr III (Alaxandair mac Alaxandair e krennouezeleg, Alasdair mac Alasdair e gouezeleg a vremañ), ganet d'ar 4 a viz Gwengolo e 1241 ha marvet d'an 19 a viz Meurzh 1286, a oa roue Bro-Skos. Mab nemetañ ar roue Alesant II (Bro-Skos) hag e eil pried Marie de Coucy e oa. Roue Skosiz e voe adalek an 13 a viz Gouere 1249 betek e varv.
Hiram II
E -738 e pae truaj d'ar roue asirian Tiglath-pileser III.
Cat Stevens
thumb|250px|Cat Stevens, luc'hskeudennet e [[Böblingen (Alamagn) e 1976.]] Cat Stevens (Steven Demetre Georgiou diouzh e anv gwir), bet ganet d'an 21 a viz Gouere 1948 e Marylebone (ur c'harter eus Londrez), a zo ur soner hag ur c'haner-sonaozer breizhveuriat.
Goude bezañ graet berzh bras er bloavezhioù dek ha tri-ugent e voe gounezet d'ar feiz islamek d'an 23 a viz Kerzu 1977, hag eñ da zilezel metoù ar sonerezh e-pad hogos ugent vloaz. Diwar neuze e tibabas e vije graet Yusuf Islam anezhañ.
Evel Cat Stevens e oa deuet e-maez unnek albom : Un toullad mat eus e ganaouennoù a oa aet d'ober sonerezh orin ar film Harold and Maude (1971) gant ar filmaozer stadunanat Hal Ashby.
Adalek penn kentañ 2006 en devoa graet e soñj da zistreiñ d'e vicher gentañ, oc'h enrollañ daou albom ouzhpenn, evel Yusuf :
Gioc'h Afrika
Gioc'h Afrika (Gallinago nigripennis) a zo ur spesad evned hirc'harek.
Hiram II
En e raok, Itto-Baal II en dije paeet truaj ivez er bloaz-se en-eeun.
Alesant III (Bro-Skos)
Dimezet e oa da Marc'harid Bro-Saoz (1240–1275).
Gioc'h Afrika
Annez
Bevañ a ra ar spesad en Afrika issahara.
Dubusia taeniata
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ e Suamerika :
Llanfihangel Ystrad
E 2011 e oa 1,430 a dud o chom e kumuniezh Llanfihangel Ystrad ha 860 anezho a oa kembraegerien (62,1%).
Llanfihangel Rhydieithon
Llanfihangel Rhydieithon zo ur gêriadenn e Powys, e reter Kembre.
Magdalena
Magdalena zo un anv-badez polonek ha spagnolek hag a gaver e meur a yezh all, deuet diwar anv kêr Magdala, e Galilea, ha brudet gant anv Mari Magdala, pe Mari Madalen.
thumb|[[Magdalena Sibylle von Sachsen (1617–1668), dugez Sachsen-Altenburg]] thumb|[[Magdalena Sibylla von Hessen-Darmstadt, dugez Württemberg (1652-1712)]]
Bezioù rouaned ha duged Breizh
Bezioù rouaned ha duged Breizh zo strewet dre ar vro rak ne oa ket santual ebet e Breizh gouestlet da zegemer korfoù ar rouaned pe duged.
Lec'hioù dianavez
Evit hiriv n'ouzer ket pelec'h eo bet beziet ar re-mañ :
Livingstone
Livingstone zo un anv saoznek eus Bro-Skos, unan eus an anvioù a gaver e skourr skosat an tiegezh iwerzhonat Duinnshléibhe, pe Dunleavy e saozneg. Doareoù all zo dezhañ: Livingston, Levingston, Levingstone, Levinston, Levenston, Levinson, Levenson ha Levingstown.
La Luzerne
La Luzerne a zo ur gumun e departamant ar Manche e Bro-C'hall, unan eus an departamantoù savet diwar Normandi gozh.
Mantella betsileo
Mantella betsileo a zo ur glesker brosezat e Madagaskar.
Livingstone
Prouet e vije bet e teu Livingstone eus ar C'hlan MacLea, un anv hag a zeu eus an anv MacDuinnshléibhe ("d" a vije c'hwezhadennet hag an “e” dibenn aet da get), troet da gentañ da Maconlea, pe MacConloy, McCloy ha goude MacALeavy, MacAlea, MacLea, MacLay, McClay hag ivez Levy ha Leavy.
Orin
Dont a rafe an anv eus kêr Livingston, a zo Leivinstoun e skoteg, ha  Baile Dhùn Lèibhe e gouezeleg, ha brasañ kêr West Lothian, e Bro-Skos, ur 25 km er c'huzh-heol da Edinburgh ha 50 km er reter da Glasgow. Er biz dezhi emañ kêr Broxburn, ha Bathgate er gwalarn.
Fuentespreadas
'Fuentespreadas zo ur gumun e proviñs Zamora.
Rupicola
Rupicola a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Llanfihangel Tal-y-llyn
Llanfihangel Tal-y-llyn zo ur gêriadenn e kreisteiz Powys, e reter Kembre.
Alesant Bro-Skos
Hag ivez:
Fuentes de Ropel
Fuentes de Ropel zo ur gumun e proviñs Zamora.
Kastell Windsor
Kastell Windsor zo unan eus tiez-annez boas rouaned ha rouanezed ar Rouantelezh Unanet. Emañ ar c’hastell-se war ribl an Tavoez, en ur gêr anvet Windsor ivez.
Brasañ kastell annezet ar bed eo, hiziv an deiz. Bremañ e kav gwelloc’h d’ar rouanez Elesbed II bezañ o chom e Palez Buckingham, hag implijout a ra kastell Windsor evel un eil annez, evit ar vakañsoù, pe evit degemer pennoù stadoù estren. Gant lod eus hec’h hendadoù, evel Jord IV, avat, e veze implijet Kastell Windsor evel annez pennañ.
N’eo nemet e dibenn ren ar roue William IV ar Rouantelezh-Unanet, en, e voe gouestlet arc’hant da adsevel ar c’hastell. Ha goude se e teuas Windsor da vezañ lec’h annez pennañ ar rouanez Victoria. Ur perzh bras he devoe he gwaz, Alberzh, el labourioù da adsevel ha da gempenn ar c’hastell. Eno e varvas er bloavezh 1861.
Robert Clermont
Robert Clermont a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) gall.
Tavernola Bergamasca
Tavernola Bergamasca zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
François Le Bihan
François Le Bihan, bet ganet e Skiñvieg (Aodoù-an-Hanternoz, d'ar c'houlz-se) d'ar 16 a viz Ebrel 1935 hag aet da Anaon e Pabu (Aodoù-an-Hanternoz) d'ar 26 a viz Ebrel 1972, da seizh vloaz ha tregont, a oa ur marc'hhouarner breizhat.
Villalcampo
Villalcampo zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Zamora, en Kastilha ha León.
Fuipiano Valle Imagna
Fuipiano Valle Imagna zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Llanfihangel-yng-Ngwynfa
Llanfihangel-yng-Ngwynfa zo ur gêriadenn e hanternoz Powys, e reter Kembre. Brudet eo evel bro c'henidik Ann Griffiths.
(9510) Gurnemanz
(9510) Gurnemanz a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Fuentesecas
'Fuentesecas zo ur gumun e proviñs Zamora.
Piazza Brembana
Piazza Brembana zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Sevenadur
Diaes-bras eo termeniñ ar sevenadur, pa vez roet meur a ster d'ar ger, an holl anezho o vezañ liammet an eil re ouzh ar re all.
Bez' e c'haller lavaret ez eo ar sevenadur ur frammad emzalc'hioù, meizadoù ha komprenusted trivliadel a zo boutin d'un strollad bras pe vrasoc'h a dud, a vez desket dre zarempredoù diabarzh ha treuzkaset a rumm da rumm. Dre ar frammad-se ez anavezer izili ur sevenadur hag en o diforc'her diouzh ur strollad all a dud. Kemplesoc'h eo an traoù avat, evel ma vo displeget pelloc'h amañ.
Daou ster a roer d'ar ger sevenadur er vuhez pemdez :
Pa baotaas troidigezhioù ar ger latin cultura en Europa en XVIIIvet ha XIXvet kantvedoù ne dalveze nemet evit merkañ gwellaennoù er gounezerezh hag el liorzherezh ; tamm-ha-tamm e kemeras ar ger ur ster difetisoc'h, dre dreuzskeudenn, da geñver gwellaat gouiziegezh ha blizidigezh an den, dre an deskadurezh pergen.
En XXvet kantved e teuas ar sevenadur da vezañ unan eus meizadoù pennañ an denoniezh ; spisaet ha ledanaet war an dro e voe ster ar ger — "sevenadurel" e vije kement emzalc'h hag oberenn denel na vije ket hêroniel, alese daou dermenadur all :
Petra bennak ma reer hiziv gant ar ger sevenadurel a-wezhioù evit komz eus kenderc'hadoù danvezel ur gevredigezh, an traoù difetis evel ar yezh, ar boazioù hag all a chom ster pennañ ar ger sevenadur.
Gerdarzh
Diwar an anv-gwan seven hag an dibenn -adur eo bet savet ar ger sevenadur.
Meizad ar sevenadur en XIXvet kantved
A-hed Kantved ar Sklêrijenn en Europa ez emdroas ar ger sevenadur eus e ster kentañ "labour-douar" betek e ster skeudennek "labour-spered" ; unan eus skouerioù an emdroadur-se eo Holloueziadur Diderot ha D'Alembert, embannet etre 1751 ha 1772 e Bro-C'hall, ma kaver ar gounezerezh hepken dindan an termen culture hogen ma 'z anavezer ar ster nevez er pennadoù a denn d'an arzoù, d'ar brederouriezh pe d'ar skiantoù.
E 1784 e klaskas ar prederour Immanuel Kant (1724-1804) termeniñ ar ger alamanek bildung, "deskadurezh", gant ur ster nes da hini ar ger sevenadur hiziv : "Kement ha savidigezh mab-den diwar e ziazvded enganet eo an deskadurezh" (i.e. ar sevenadur)
E 1860 e kinnigas an Alaman Adolf Bastian (1826-1905) ma vije keñveriet en un doare skiantel holl gevredigezhioù ar bed a-benn anataat "unvaniezh speredel mab-den" ; d'e veno ez eus ur gwelead "spered-diazez" (Elementargedanken) boutin d'an holl dud, ha n'eo an diforc'hioù etre ar pobloù nemet kemmadennoù lec'hiel a zo c'hoarvezet er spered-diazez-se. Gant ar mennozh-se e toullas Adolf Bastian un hent ledan da ster ar ger sevenadur evel ma vez meizet hiziv er bed a-bezh.
En hevelep mare e oa disheñvel soñj ar barzh saoz Matthew Arnold (1822-1888) : hervezañ e oa ar sevenadur "ar pep gwellañ eus ar pezh a zo bet soñjet ha lavaret er bed", ar pezh na dalveze en e spered nemet evit an arzoù klasel, ar sonerezh klasel hag arz ar c'heginañ. E berr gomzoù, ne dalveze ar sevenadur nemet evit ar binvidien a veve e kêrioù Kornôg Europa, ar pezh a oa un asked eus an diforc'h a oa o paotaat etre ar sevenadur — europat, kêrel, bourc'hizel — hag ar folklore — bedel, diwar ar maez ha gwerinel. Buan e voe ar meizadoù-se o kas d'an diforc'h etre sevenadur uhel ar renerien ha sevenadur izel ar sujidi, da lavaret eo d'an dizingalded a rene en Europa an XIXvet kantved.
O klask termeniñ ar sevenadur
Yaouank c'hoazh e oa ar gevredadouriezh, skiant kevredigezhioù mab-den, e dibenn an XIXvet kantved, ha diwar patrom ar brededouriezh ez ae an daeloù en-dro, ar pezh a voe nac'het gant kevredadourien evel Émile Durkheim (1858-1917) e soñje dezho e ranke skiant ar gevredigezh bezañ harpet ouzh framm ar gevredigezh a oa war studi.
Ken yaouank all e oa an denoniezh d'an hevelep mare, ha buan-tre e lakaas ar sevenadur(ioù) da galon he studioù, kement ha ken bihan ma 'z eo war-du an denoniourien e troer pa vez anv a dermeniñ ar sevenadur.
An araogerien
Adal deroù an denoniezh e voe klasket termeniñ ar sevenadur en un doare hollek dre studiañ sevenadurioù ar bed ; studiet e voe orin ar familhoù ha hini emzalc'h ar pobladoù, o reizhiadoù kevredigezhel, o doareoù da labourat. Buan e voe embannet an disoc'hoù kentañ eus an enklaskoù-se.
Eus 1843 betek 1852 ez embannas an denoniour alaman Gustav Freidrich Klemm (1802–1867) dek levrenn e Allgemeine Kulturgeschichte der Menschheit, "Istor hollek sevenadur mab-den", ma tiskouezas diorroadur pazennek mab-den dre studiañ an doareoù da labourat, ar binvioù, ar gwiskamantoù, ar relijionoù, gant skouerioù tennet eus pobladoù ar bed a-bezh.
E 1871 ez embannas an denoniour saoz Sir Edward Burnett Tylor (1832–1917) e studiadenn Religion in Primitive Culture ma tisplegas ez emdroje ar relijionoù adalek al liesdoueegezh betek an undoueegezh ; e-kerzh e zisplegadenn e roas un termenadur eus ar sevenadur :
Dre al lavarenn-se e stalias Sir Edward B. Tylor ar sevenadur evel danvez-studi. Gwanderioù zo en e ginnig evelato :
Daoust da gement-se e voe termenadur Sir E. B. Tylor degemeret gant holl zenoniourien ar bed.
Denoniezh sevenadurel
E dibenn an XIXvet kantved e veze sellet ouzh ar sevenadur evel ouzh un emdroadur a gase eus ar stad gouez d'ar stad sevenaet dre ar stad kentidik, ar pezh a roe tu da sevel un urzhaz sevenadurel. Dont a reas an denoniour amerikan Franz Boas (1858-1942) a-benn da diskouez sioù an arlakadenn-se : fall e oa an hentenn, al labour pleustrek hag an disoc'hoù anezho abalamour ma ne ouied hogos netra diwar-benn sevenadurioù ar bed ha ma oa bet roet lañs da enselladennoù hep staliañ doare skiantel ebet da labourat.
Keñverelouriezh sevenadurel
Pelloc'h e tisklêrias F. Boas ez eo dic'hallus sevel ur patrom skiantel eus sevenadurioù mab-den, alese pennaenn ar geñverelouriezh sevenadurel, ma rank ar studier kemer perzh en ur sevenadur a-hed an amzer m'emañ ouzh e studiañ.
Kompren a reas Franz Boas ee eo ar soñjoù arouezel hag an deskadurezh dre zarempred elfennoù eus ur sevenadur, hogen nac'hañ a reas krennañ meizad ar "sevenadur" da gement-se, i.e. d'ar yezh. Nac'hañ a reas ivez termeniñ ar ger "sevenadur" end-eeun evel anv-kadarn, pa ne c'halle nemet an anv-gwan sevenadurel dougen un dalvoudegezh en denelezh.
Kendalc'het e voe gant an tabut ; lod denoniourien a bouezas war perzh hollek ar sevenadur (an holl gevredigezhioù o deus ur sevenadur), lod all war dibarded kemmus pep sevenadur. Hag ur frammad klok ha bevennek eo "ar" sevenadur, pe un dastumad liesdoare a ditouroù — kemm-digemm o niver hag o ster a-hed an amzer — a c'haller hollekaat ?
Ur pouez bras en devoe labour R. Benedict war dachenn an denoniezh, ha pelloc'h, betek ar bloavezhioù 1950. Da neuze avat e voe diarbennet gant an denoniourien amerikan Sidney Wilfred Mintz (1922- ) hag Eric Robert Wolf (1923–1999) rak studiañ "pep sevenadur" evel "ur bed" ha "stabil a-walc'h" a vije ober van eus levezon an impalaerouriezh, an drevadennouriezh hag armerzh kevalael ar bed war ar pobladoù bet studiet gant R. Benedict.
Daoust da arguzennoù Franz Boas a lavare e chome labour da ober kent termeniñ ar sevenadur, daoust da soñj R. Benedict e oa ar sevenadur "stummet" pe "aozet" en un doare bennak, e tivizas lod denoniourien eus ar bloavezhioù 1940 e ouied trawalc'h evit termeniñ ar sevenadur, pa oa anat e oa frammet en un doare kemplezh-kenañ. Ar pezh a chome da c'houzout e oa : ha disoc'hoù troioù-spered e oa ar frammoù-se, pe zisoc'hoù feurjedel hepken ? E 1949 e krogas an tabut-se, pa voe embannet Social Structure gant an Amerikan George Peter Murdock (1897–1985) ha Les structures élémentaires de la parenté gant ar Gall Claude Lévi-Strauss (1908-2009).
Frammadouriezh
Diouzh e du e klaskas C. Lévi-Strauss sevel e hentenn dezhañ : studiañ fedoù ha diwar an disoc'hoù kavout patromoù difetisoc'h-difetisañ eus natur gwirion mab-den.
Daou zoare sevenadur a zo, emezañ : ar frammoù fetis a c'haller gwelet dre studiañ an darempredoù etre tud emouiziek en ur gevredigezh, hag ar frammoù difetis a c'haller kendastum dre zielfennañ an doareoù boutin d'an dud (lidoù ha mojennoù, da skouer) a ya da sevel o buhez kevredigezhel, hag emouiziek pe get e vije an dud. Diwar kement-se e soñjas aozañ ur framm-spered hollek na c'halljed dezastum nemet dre geñveriañ frammoù kevredigezhel ha sevenadurel.
Frammadouriezh a reer eus arlakadenn C. Lévi-Strauss, hag er bloavezhioù 1960-1970 he devoe ul levezon vras war an denoniourien amerikan ha saoz.
Perzhouriezh frammadel
En denoniezh ez anver perzhouriezh un arlakadenn a glask displegañ pep sevenadur dre berzhioù a vije c'hoariet enni gant emzalc'hioù ha gwikefreoù kevredigezhel dibar. Hervez dalc'hidi al lakadenn-se n'eo ar sevenadur nemet un elfenn eus ar gevredigezh. Pa lavar heulierien F. Boas ez eo an denoniezh ar skiant a studi mab-den e respont ar berzhourien n'eo an denoniezh nemet unan eus ar skiantoù a studi mab-den : an hini a studi ar sevenadur.
Ar Saoz Bronisław Kasper Malinowski (1884–1942) a grouas arlakadenn ar berzhouriezh : an holl dud o deus ezhommoù bevoniel (bod ha boued) ha ret eo da vab-den gouennañ. Pep kevredigezh a grou binvioù evit bastañ d'an ezhommoù-se. Tud zo a rank c'hoari perzhioù kevredigezhel a-benn reoliñ obererezh ha kenobererezh ar binvioù kevredigezhel. Tud zo n'int ket emouiziek eus ar perzhioù, met ar skiantourien a c'hall sevel ur patrom eus ar perzhioù-se dre ensellet ar gevredigezh. Gant an denoniour saoz all Alfred Reginald Radcliffe-Brown (1881-1955) e savas B. K. Malinowski an denoniezh kevredigezhel.
Daoust dezhañ bezañ kenkrouer an denoniezh kevredigezhel e savas A. R. Radcliffe-Brown enep perzhouriezh B. K. Malinowski, pa grede dezhañ ne c'haller sevel ur patrom eus diazez ur sevenadur nemet dre ensellet pizh an holl gevredigezhioù denel hag o c'heñveriañ ker pizh all kenetrezo. Da heul É. Durkheim e soñje dezhañ ne oa an diforc'h etre ar c'hevredigezhioù "kentidik" hag ar re "arnevez" nemet un diforc'h a framm kevredigezhel ; ret e oa neuze termeniñ framm pep kevredigezh kent kregiñ da geñveriañ.
Ur ster all da voe roet d'an termen "berzhouriezh frammadel" gant ar c'hevredadour amerikan Talcott Parsons (1902–1979), a embannas un arlakadenn a anvas "denoniezh kevredigezhel" ivez : klask a reas sevel ur patrom klok eus an obererezh kevredigezhel, da lavaret eo displegañ ar perag eus obererezhioù an dud. Da gentañ e savas ar framm AGIL, ennañ peder elfenn a zo trawalc'h, hervezañ, evit bastañ da ezhommoù forzh pe reizhiad : Pa glaskas T. Parsons lakaat AGIL e pleustr da geñver obererezh pep den e savas peder is-reizhiad : Adalek an arlakadenn-se e voe an dud krog da lakaat ar meiziad "sevenadur" kevatal da "reizhennoù ha talvoudegezhioù", ar pezh o c'hasas buan da gemmeskañ "kevredigezh" ha "sevenadur", a zo diforc'het-pizh gant an denoniourien : d'ur strollad tud e tave kevredigezh, pa ra sevenadur dave da varregezh mab-den ha da gement anatadenn denel n'eo ket hêroniel ; bevennoù sklaer a vez d'ar c'hevredigezhioù peurvuiañ, hogen fiñvus, liesdoare, kemm-digemm hag splu evel re ar sevenadurioù alies.
Denoniezh an arouezioù
Da heul T. Parsons hag enep C. Lévi-Strauss e voe studiet penaos en em aoz ur gevredigezh, hag efed an arouezioù war ar c'hevredigezhioù. Evit denoniezh an arouezioù ez eo ar sevenadur ur reizhiad arouezioù na c'haller ket listennadiñ, hogen bez' e c'haller o deveizañ, da lavaret eo klask sterioù enno.
Marksouriezh
Karl Marx (1818-1883) a embannas ez eo darempredoù kevredigezhel ar c'henderc'hañ sichenn ar gevredigezh he-unan : n'eus kevredigezh denel ebet hep patromoù-emzalc'h, lezennoù, deskadurezh, gwiskamantoù, talvoudegezhioù boutin a zo dibar dezhi, ar pezh a zo gwir ivez e bed al labour greantel, a zo ur gevredigezh dre an doare ma vez aozet al labour ha dasparzh e frouezh.
Techet eo ar varksouriezh da zisplegañ ar c'hredennoù hag an emzalc'hioù kevredigezhel dre an darempredoù a vez etre renerien ar reizhiad armerzhel hag ar werin.
Nevezemdroadurezh
A-c'houde abegadennoù F. Boas ouzh arlakadenn an "urzhaz sevenadurel" e troas lod denoniourien amerikan war-du an darempredoù etre ur sevenadur hag e endro ; da labour Charles Darwin war un dachenn all e tave ar ger "nevezemdroadurezh".
Hervez an arlakadenn-se ez eo ar sevenadur an disoc'h eus an darempredoù etre ur strollad tud hag e endro : e-lec'h ensellet perzhioù diarbarzh ur sevenadur e seller ouzh e lusk, da lavaret eo e zoare da arverañ gremm e endro, an arver-se o kas ar galvezouriezh war wellaat, ar galvezouriezh o tegas muioc'h a c'hremm, hag all ; kenfeur gant ar c'hementad a c'remm a c'hall bezañ kenderc'het gant e galvezouriezh eo diorroadur sevenadurel ur strollad tud. Dre ar galvezourieh ivez e vez termenet an darempredoù kevredigezhel, an doare da zasparzh al labour pergen, a zo an doare kentañ da aozañ ur gevredigezh. Kenaoz ur gevredigezh ha dasparzh al labour enni a gas d'o zro d'ur reizhiad a gredennoù a grou meizadoù a zo binvioù da gompren an endro. Mar kemm ar galvezouriezh hag ar c'hementad a c'hremm e kemm ar gevredigezh a-bezh.
Denoniezh ha bevoniezh
Da heul labour Charles Darwin a arlakaas en e bleustrad Diwar-benn orin ar spesadoù, bet embannet e 1859, e teu mab-den eus primated nann-denel aet da get e lakaas lod denoniourien daou c'houlenn a-bouez : ha denel hepken eo ar sevenadur, pe sevenadurioù zo ivez gant ar spesadoù all, ar primated dreist-holl ? Ha penaos ez emdroas ar sevenadur e-touez an dud ? Da heul termenadur E. B. Tylor e voe anat e oa ar sevenadur ur perzh denel hepken, pa oa diazezet war an deskiñ. Lod skiantourien a rae war-dro ar primated avat a lavaras ez eus ur sevenadur gant ar chimpanzeed, peogwir e teskont emzalc'hioù. Hiziv c'hoazh ez eus tabut.
Gioc'h Magalhães
Ar gioc'h Magalhães a zo un evn hirc'harek, Gallinago paraguaiae an anv skiantel anezhañ.
Sevenadur
Denoniezh ha bevoniezh
An Amerikan W. C. McGrew a ginnigas ma vije ar ger sevenadur termenet evel un argerzh kentoc'h eget evel ur sammad gouiziegezhioù ; c'hwec'h pazenn zo en argerzh-se hervezañ : Diwar kement-se e kinnigas W. C. McGrew un termenadur nevez evit ar sevenadur :
Torres del Carrizal
Torres del Carrizal zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Zamora, en Kastilha ha León.
Mantella crocea
Mantella crocea a zo ur glesker brosezat e Madagaskar.
Sevenadur
Denoniezh ha bevoniezh
Hervez an denoniour Terrence Deacon ez eo ret diforc'hañ meiz mab-den diouzh hini al loened, hep e lakaat dreist evelato.
Albert Brouett
Albert Brouett, bet ganet Albert Broué, a oa un aktour, ur filmaozour ha produour gall.
Sevenadur
Hendraouriezh
Labour an hendraourien eo furchal a-benn kavout prouennoù danvezel eus bezañs pobladoù e lec'h pe lec'h war an douar. Gant istorourien e labouront evit merkañ o c'havadennoù e buhez mab-den. Dre ar c'havadennoù-se o deus an hendraourien savet ur patrom a ziforc'h etre ar sevenadur (ar pezh a zo nann-danvezel ha na c'hellont ket gwelet), an emzalc'h (ar pezh a zo nann-danvezel hag a c'hallont dezastum diwar o c'havadennoù danvezel) hag an traezoù (ar pezh a zo danvezel, evel binvioù pe diez, hag a zo disoc'hoù ar sevenadur, an emzalc'h hag arver an endro). Ne vije ar sevenadur nemet an azasadur d'an en-dro, an endro-se o vezañ danvezel (an natur, ar c'hêrioù...) pe get (an emzalc'hioù deuet d'ur strollad a-hed an amzer diwar an azasadur d'an en-dro danvezel).
Hiziv an deiz
N'eus bet kavet termenadur peurglok ebet evit ar ger sevenadur, evel a weler pa furcher ar geriadurioù broadel : meur a ster a vez roet bewezh, ha liv ar vroad a vez merzet e pep skrid. Kemeromp tri geriadur evit Breizhiz.
Ar sevenadur hervez ar skiantoù pervezh
Adal restroù G. Murdock e voe graet feurjedadennoù diwar-benn ar sevenadur. Donoc'h ez eas meizad skiantel ar sevenadur a-drugarez da zamkaniezh ar stlenn, da arver hentennoù matematikel en hêroniezh ar pobladoù, d'an araokadennoù a zo bet graet e meizadur mont en-dro an empenn denel hag an deskiñ.
Villalazán
Villalazán   zo ur gumun eus Proviñs Zamora e Spagn.