cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Istor an Iliz katolik
Ar kantved
Graet e voe anezhañ « ar C’hantved Meur ». Ur marevezh glorius e voe evit rouantelezh Frañs dindan ren Loeiz XIII ha Loeiz XIV. Ur marevezh mat e voe ivez evit an Iliz e Frañs rak ur marevezh adneveziñ e voe evit ar relijion. Prezegerien veur a gaved : Bossuet, Fénelon, Massillon, Bourdaloue. Beleien entanet a rae war-dro stummadur ar gloer hag avielerezh ar maezioù : An Aotrou Olier, sant Yann Eud, sant Visant a Baol, sant Loeiz-Mari a Vonforzh. Luskad « Misionoù Breizh » gant Mikael an Noblez, an Tad Maner, an Tad Huby, Katell a Francheville a voe efedus-kenañ. Eneoù deol a bede evit ar misionoù evel, e Breizh, Marie-Amice Picard ha Katell Danielou. Re all a yae a-wechoù en tu all d’ar morioù da avielañ ar baïaned. Sent bras a vevas er c’hantved-se : sant Frañsez a Sal, diazezer ar Vizitasïon, sant Visant a Baol (abostol ar garitez, a ziazezas kenvreuriezh al Lazaristed ha Merc’hed ar garitez). Sant Yann-vadezour ar Sal (1651-1719), ur beleg eus Reims, a reas war-dro deskadurezh ar vugale baour. Krouiñ a reas Ensavadur Breudeur ar skolioù kristen. Eñ eo a voe an hini kentañ e Frañs a reas war-dro kelenn bugale ar bobl.
An kantved
An kantved, er c’hontrol-bev, bet anvet « Kantved ar Sklêrijenn », a voe hini an diskredañs oc’h en em ledañ war wall « ar Filosofed » : Voltaire, Rousseau hag an Añsiklopedourien. Ar franmasonerezh a laboure a zevri da ziskar ar Gristeniezh.
= An Iliz hag an Dispac'h Gall =
Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien a zo ul lezenn eus 1790 bet kondaonet gant ar Pab a zistage Iliz Frañs diouzh ar Pab, a suje ar gloer d’ur vouezhiadeg, hag a redie anezhañ da ober ul le d'ar stad; dibourc’hañ a rae an Iliz diouzh he madoù, a voe gwerzhet evel « madoù broadel », hag e voe difennet an urzhioù relijiel. Da heul al lezenn-se e rankas ar veleien didou (n’o doa ket touet al le) divroañ pe kuzhat da genderc’hel gant o ministrerezh santel. Dekmiliadoù a voe lazhadeget, lazhet pe harluet. E-touez merzherien an Dispac’h Gall ez eus kalz a veleien, leanezed ha re all, evel Pierre-René Rogue, ur beleg eus Gwened, « merzher eus an Eukaristiezh ». Un termen a voe lakaet d’an heskinadeg-se gant konkordat 1801 etre Napoleon Bonaparte hag ar Pab Pi VII.
= An Iliz en hag en  kantvedoù =
Bev-buhezek an Iliz e Frañs abaoe 200 vloaz. E 1831 e voe digoret ar skol libr kentañ gant Montalembert ha Lacordaire. Person Ars a zegemere pirc’hirined e-leizh en e barrez vihan hag e kofesae 18 eurvezh bemdez. An Itron Varia a zo en em ziskouezet e Pariz, er Salette, e Pont-Maen hag e Lourdez. Santez Tereza Lisieux a ziskouezas penaos karout Doue gant spered eeun ar vugale. Kalz breuriezhioù a zo bet diazezet evit deskoniadur ar yaouankizoù, ar re glañv, hag avielañ ar broioù païan. Breudeur Sant-Gabriel a voe diazezet gant Gabriel Deshayes e 1816 en Alre ; Breudeur Ploermel e 1817 gant Jean-Marie de La Mennais ; diwezhatoc’h « C’hoarezed vihan ar beorien » gant santez Janed Jugan e Sant Maloù. Misionerien, niverus bras, kalz anezho Bretoned, a yeas da skignañ ar feiz er pobloù chomet pagan. Koulskoude, en abeg d’al laikouriezh dreist-holl, ez eas war-raok an digristenadur e-pad an XX-vet kantved en un doare ken don ma lavar bremañ ar Bibien e ranker avielañ a-nevez ar pobloù a oa katolik gwechall.
E 1880 e voe harluet leaned ar skolioù e Bro-C'hall. Daou vloaz war-lerc’h e oa difennet kelenn ar c’hatekiz er skol ha lakaat krusifioù er salioù-skol. E 1904 e voe nac’het ouzh an holl leaned ar gwir da gelenn, hag e 1905 e voe dispartiet an Iliz diouzh ar Stad : eskoptioù, kloerdioù, diazezadurioù, pep tra a voe skrapet a-nevez, zoken kefioù retredoù ar veleien gozh.
Brasoc’h-brasañ eo levezon ar Bibien en hon amzer kempred. Gant sened-meur Vatikan Unan e oa bet resisaet difaziusted personel ar Pab e degouezhioù resis. Leon XIII ha Pius XI o doa pledet gant stad ar vicherourien hag gant ar gudenn sokial. A-raok Pius XI e prientas Pius X an dastumad war ar gwir kanonek, hag e lakaas en-dro e talvoud komunion abred ar vugale ; Benead XV a lakaas santez Janed Ark war roll ar sent, ha santez Marguerite-Marie Alacoque. Abaoe 1929 ez eo ar Pab mestr war ur Stad vihan : keoded ar Vatikan. Pius XII en deus savetaet dek miliadoù a yuzevien a veze heskinet gant an Nazied e-pad an eil brezel-bed. Skrivet en deus kalz a brezegennoù ha kelc’hlizherioù diwar-benn ar feizoniezh hag war ar vuhezegezh. E dibenn an XX-vet kantved e voe dalc’het sened-meur Vatikan II war c’houlenn an den evurus Yann XXIII, evit divizout war an doareoù gwellañ da avielañ en amzer-vremañ. Kroget e voe e 1962 hag e voe klozet gant Paol VI e 1965. Ur sened-iliz warn-ugent ez eus bet betek-vremañ : Efezos, Kalsedon, Vienne (Frañs), Firenze, Trento, daou e Nikaea, daou e Lyon, pevar e Konstantinopolis, seizh e Roma, en o zouez pemp e Penniliz al Laterano, ha daou e keoded ar Vatikan, setu aze perak e vez anvet ar sened meur diwezhañ « Vatikan II ».
D’an Douar Santel ha da New-York ez eas ar pab: ar wech kentañ e oa, boas ma oa ar bibien da chom e Roma abaoe kantvedoù. Yann-Baol Iañ en devoe ur ren e-touez ar re verrañ eus an Istor. Yann-Baol II er c’hontrol a renas war an Iliz e-pad pell hag a reas kalz a veajoù, dre holl dre ar bed, ma vefe gwelus Iliz Jezuz-Krist dirak daoulagad an holl dud a-drugarez d’he vikel. E 2005 en em gavas ar vrasañ bodadeg en istor an Denelezh, gant pemp milion a fideled en-dro dezhañ er Filipinez. Ur roll a-bouez en deus bet e diskar bloc’had komunour reter Europa. Kalz a sent a voe lakaet gantañ war roll ar sent, evel ar micherour roazhonat yaouank Marsel Callo, marvet e kampoù-bac'h an Nazied. Benead XVI eo ar pab zo e penn an Iliz hiziv an deiz.
Dendrocolaptes
Dendrocolaptes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1804 gant an naturour gall Jean Hermann (1738-1800).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, tri issepsad warn-ugent (23) dezhe en holl.
Johann Reinhold Forster
Johann Reinhold Forster, bet ganet d'an 22 a viz Here 1729 e Dirschau (Tczew hiziv an deiz, Polonia) hag aet da Anaon d'an 9 a viz Kerzu 1798 e Halle (Saks-Anhalt, Alamagn a-vremañ), a oa ur pastor kalvinat hag un naturour alaman.
Rose Nabinger
Rose Nabinger (ganet d'an 23 a viz Here 1958 e Frankfurt, Hessen) zo ur ganerez hag un sonaozourez alaman.
Mapello
Mapello  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Louis Ferdinand Prusia
Louis Ferdinand Prusia, pe Louis Ferdinand von Preußen en alamaneg, zo anv meur a briñs eus Prusia.
Skrav Bengal
Ar Skrav Bengal (liester: Skraved Bengal) a zo un evn-mor, Thalasseus bengalensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Strewet eo al labous a-dreuz ar bed.
Rummatadur
Gwechall Sterna bengalensis.
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Skrav Bengal er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Neila de San Miguel
Neila de San Miguel zo ur gumun eus Spagn, e proviñs Ávila, en Kastilha ha León.
Sinjau
Sinjau zo ur gumun en departamant Liger-Uhel hag er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Sinjau eo.
Er bloavezh 2020 e oa 0 a annezidi hag a reer Yssingelais anezho e galleg.
Molenez
Molenez zo anv div enezenn e Breizh.
Cyanoptila
Cyanoptila a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1847 gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Molenez
Gerdarzh
Eus moal, hag enez.
Cyanoptila
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Daou (2) isspesad en holl.
El Cobre
El Cobre ("ar c'houevr") zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.
Evned Breizh
thumb|dehou|200px|Pajenn gentañ golo al levr. Evned Breizh a zo ul levrig gant Claude Péridy, embannet gant Hor Yezh e 1995.
Elesbed Hungaria
Elesbed Hungaria, gant d'ar 7 a viz Gouhere 1207 hag aet da Anaon d'ar 17 a viz Du 1231, pe Elisabeth Thüringen, en alamaneg Elisabeth von Thüringen, zo ur briñsez hungarat, merc'h da Andrev II Hungaria, zo bet anvet da santez gant an Iliz katolik. Dimezet e oa d'al landgrav Ludwig Thüringen. Enoret eo e Marburg ma voe savet un iliz dezhi gant an Urzh Teutonek.
Evned Breizh
An doare brezhonek an hini eo eus 66 oiseaux de Bretagne a oa bet embannet gant Éditions Le Télégramme er memes bloaz hag asantet en devoa an oberour orin dilezel e wirioù en degouezh-mañ. Troet e oa bet e brezhoneg gant Divi gKervella, Olier ar Mogn hag Iwan Kadored.
A-hed ar c'hant ur bajenn ha daou-ugent a ya d'ober Evned Breizh ez a Yann Lenner da c'houzout muioc'h diwar-benn c'hwec'h labous ha tri-ugent hag a c'hell ar baleer kejañ gante e Breizh ingal : urzhiad, kerentiad, iskerentiad, spesad, anv(ioù) all, doareoù pennañ, annez, neizhiañ, divroañ, boued ha pelec'h ez eus tu da welet anezhe (hep o direnkañ evel-just). Skeudennaouet e vez pep pennad war-bouez div luc'hskeudenn.
Listenn an evned
Urzhiad : Anseriformes (pemp evn) Urzhiad : Charadriiformes (nav evn) Urzhiad : Ciconiiformes (daou evn) Urzhiad : Columbiformes (tri evn) Urzhiad : Cuculiformes (un evn) Urzhiad : Falconiformes (daou evn) Urzhiad : Galliformes (daou evn) Urzhiad : Gaviiformes (daou evn ; en urzhiad Podicipediformes hiziv an deiz) Urzhiad : Gruiformes (daou evn) Urzhiad : Lariformes (unnek evn) Urzhiad : Passeriformes (daou evn warn-ugent) Urzhiad : Pelecaniformes (tri evn) Urzhiad : Procellariiformes (un evn) Urzhiad : Strigiformes (un evn)
Briude
Briude zo ur gumun en departamant Liger-Uhel hag er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Briude eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Brivadois anezho e galleg.
Kanton Begnen (1790)
Krouet e voe Kanton Begnen e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Josilin e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Llandwrog
Llandwrog  zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, e-kichen Caernarfon.
Eno emañ sez ar gompagnunezh Sain.
Venegono Inferiore
Venegono Inferiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Kanton Vire
A-raok 2015
Kanton Vire a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
Adalek 2015
Kanton Vire a ya 26 kumun d'ober anezhañ:
Olmeda
Olmeda (evlec'heg) zo un anv-lec'h spagnolek.
Barasso
Barasso zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Dyanne Thorne
Dyanne Thorne pe Diane Maréchal he anv gwirion, zo un aktourez stadunanat ganet d'ar 14 a viz Here 1943 e Greenwich (Connecticut). Brudet eo bet evit bezañ c'hoariet roll Ilsa en heuliad filmoù nazisploitation Ilsa.
Venegono Superiore
Venegono Superiore zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Henrique de Borgonha
Henrique de Borgonha, pe Herri Bougogn, anavet e Portugal evel ar C'hont Henrique (1066 — 1112) a voe kont Portucale adal 1093 betek e varv e seziz Astorga pa oa o vrezeliñ ouzh ar Vored, d'an 12 a viz Mae 1112.
Mab e oa da Herri Bourgogn, mab pennhêr Robert Iañ, dug Bourgogn, ha breur da Eudes Iañ, dug Bourgogn. Dre ma oa ar mab yaouankañ e oa peuzsur ne welje ket gwall dra eus peadra e dad, se zo kaoz ez eas da vrezeliñ da Spagn hag e kemeras perzh er Reconquista a-enep ar Vored. Mont a reas da-gaout ar roue Alfonso VI León, a oa dimezet d'e voereb a-berzh e dad, Constance de Bourgogne, hag en skoazellas da c'hounit rouantelezh Galiza, a oa dindani Galiza a vremañ hag ivez hanternoz Portugal. D'e drugarekaat e voe roet dezhañ dorn merc'h Alfonso VI, Teresa de León. Dont a reas da vout kont Portugal, ur gontelezh hag a oa stag d'ar poent ouzh rouantelezh León.
Skrav Bernstein
Ar Skrav Bernstein (liester: Skraved Bernstein) a zo un evn-mor, Thalasseus bernsteini eus e anv skiantel, hag a vev en Azia ar reter.
Henrique de Borgonha
Dimeziñ ha bugale
Digant Teresa de León (kontez Portugal) en doe bugale:
Olmos
Olmos zo un anv-lec'h portugalek ha spagnolek, hag un anv-tiegezh.
Henrique de Borgonha
Goude e varv
Pa varvas en 1112, e voe beziet e Spagn. Er XVIvet kantved e voe kaset e relegoù, war un dro gant re e wreg, da iliz-veur Braga.
Skrav Bernstein
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Skrav Bernstein er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Anvet gwechall Sterna bernsteini.
Kanton Berne (1790)
Krouet e voe Kanton Berne e 1790 Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
The Blue World
The Blue World zo ur romant skiant-faltazi ha moliac'h stadunanat skrivet gant Jack Vance hag embannet e 1966. Diazezet eo ar romant war un danevell gant Vance, anvet "The Kragen", hag a oa bet embannet e miz Gouhere 1964 er gazetenn Fantastic Stories of Imagination.
An istor
Sklar Hast, an haroz, a zo deuet a-benn da dizhout an diplom evit bezañ “Hoodwink”, evezhier un tour-tan war ar blanedenn the Blue World. Ar blanedenn-se a zo isipisial dre ma n'eus tamm douar ebet nemet ar mor. Goude ma voe aet d'ar strad ul lestr-egor toullbac'h war ar blanedenn ez eo bet anneziet al lec'h. 12 remziad goude an darvoud-se ez eus bet savet ur sevenadurezh dibarr eno. Annezidi ar blanedenn a vev war plantennoù ramzel al lec'hioù goudor nemetañ hag a vez tu vevañ evit Mab-Den. Rediet int da ziwall rak ar kragen, morgazhenned ramzel mestr war ar mor. Unan anezho lessanvet, King Kragen, a vez bouetaet ganto a-benn bezañ sioul. King Kragen a zo ken galloudus ma laka an euzhviled all da derc'hout. Evit bouetañ anezho e oa bet krouet un urzh dammrelijiel hag a vez sentet gant an holl war ar blanedenn.
Pa erru an haroz war ar blanedenn, King Kragen, a zo deuet da vezañ bras meurbet ha diaes eo bouetañ anezhañ gant ma c'houlenn muioc'h-mui a voued. An haroz Sklar Hast o klask gouzout muioc'h a-ziwar an afer-se a lak war-raok e vefe gwelloc'h lazhañ an euzhvil. Penaos en ober hep arm (danvez diazez ebet war ar blanedenn), ha penaos kendrec'hiñ ar bobl reiñ lamm d'an aozadur sevenadurel an hini nemetañ o deus bet anavezet?
Cobre
Cobre ("kouevr") zo un anv-lec'h spagnolek e meur a vro.
Golan (Gwynedd)
Golan zo ur gêriadenn vihan e Kembre, e kontelezh Gwynedd. Emañ e-kichen Dolbenmaen, war an hent da vont da Llanfihangel-y-pennant, er biz da Borthmadog.
Dont a ra anv ar gêriadenn eus hini ur chapel, anvet diwar kêr Golan, meneget en Testamant Kozh.
Madone
Madone  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Kanton Gourin (1790)
Krouet e voe Kanton Gourin e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Faoued e departamant ar Mor-Bihan e oa. Teir c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Gourin ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Hylexetastes
Hylexetastes zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1889 gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913).
Louis Ferdinand Prusia (1772-1806)
Louis Ferdinand Prusia, en alamaneg Louis Ferdinand von Preußen (1772-1806), a oa ur priñs hag ofiser prusian, marvet o vrezeliñ ouzh armeoù gall Napoleone Buonaparte.
Hylexetastes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, tri (3) isspesad dezho en holl.
Llanengan
Llanengan  zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Gwynedd, en hanternoz Kembre. E Ledenez Llŷn emañ, e-kichen Abersoch.
Horcajo de las Torres
Horcajo de las Torres zo ur gumun e Spagn e Proviñs Ávila.
Casorate Sempione
Casorate Sempione zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Elvira
Elvira zo un anv-badez spagnolek, a orin germanek. Degaset e vefe bet gant ar Vizigoted da Spagn ha Portugal.
Cugliate-Fabiasco
Cugliate-Fabiasco zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Llandanwg
Llandanwg zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre. Emañ en arvor Bae Ceredigion, etre Llanbedr ha Harlech.
Cadrezzate con Osmate
Cadrezzate con Osmate zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Tityra
Tityra a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, seitek (17) isspesad dezhe en holl.
Canaouennou gret gant eur C’hernewod
Canaouennou gret gant eur C’hernewod zo un dastumad kanaouennoù savet gant Prosper Proux e 1838.
Sterna
Sterna a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1758 gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Trizek spesad a ya d'ober ar genad :
Cavaria con Premezzo
Cavaria con Premezzo zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Llandygái
Llandygái zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Gwynedd, en hanternoz Kembre, e-kichen Bangor.
Villanueva de la Jara
Villanueva de la Jara zo ur gumun eus Proviñs Cuenca e Spagn.
Violante Aragon ha Sikilia
Violante Aragon ha Sikilia (1273 - Termini, Nápoles 1302), infantez Aragon, a oa dugez Calabria. Merc'h e oa d'ar roue Pedro III de Aragón ha d'e bried Constanza II de Sicilia, ha c'hoar da Jaime II Aragon, Alfonso III Aragon, Federico II Sikilia ha Santez Izabel Portugal.
Kanton Kistreberzh (1790)
Krouet e voe Kanton Kistreberzh e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Roc'h-an-Argoed e departamant ar Mor-Bihan e oa. Peder c'humun a oa ennañ: Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Kistreberzh ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Violante Aragon (1236-1301)
Violante Aragon ha Hungaria (Zaragoza 1236-1301 Roncesvalles, Nafarroa ), infantez Aragon, a oa rouanez Kastilha dre he dimeziñ da Alfonso X Kastilha. Merc'h e oa da Jaime Iañ Aragon, ha d'e bried Violante Hungaria.
Bodio Lomnago
Bodio Lomnago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Jack Vance
John Holbrook "Jack" Vance, ganet d'an 28 a viz Eost 1916 hag aet da Anaon d'ar 26 a viz Mae 2013 a oa ur skrivagner skiant-faltazi ha moliac'h stadunanat. Daoust ma oa bet sinet darn eus e oberennoù gant an anv Jack Vance, en doa skrivet ivez 9 romant kevrinus dindan e anv gwirion John Holbrook Vance. Tri a voe embannet gant al lesanv Ellery Queen, ha pep a unan gant al lesanvioù Alan Wade, Peter Held, John van See, ha Jay Kavanse.
Ul lodenn eus e oberennoù embannet a ro 1920 evel e zeiziad ganedigezh. E 2009, en The New York Times Magazine, e oa bet deskrivet Vance evel "one of American literature's most distinctive and undervalued voices". Marvet eo en e di en Oakland (Kalifornia) oadet a 96 vloaz.
Laniocera
Laniocera a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Mec'hiko, Kreiz ha Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Arondisamant Orleañs
Arondisamant Orleañs a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Loiret hag e rannvro Centre-Val de Loire.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Orleañs e 24 c'hanton hag e 122 gumun :
Fernando Aragon
Fernando Aragon, pe Fernando de Aragón e spagnoleg, zo anv meur a briñs pe roue.
Arondisamant Montargis
Arondisamant Montargis a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Loiret hag e rannvro Centre-Val de Loire.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Montargis e 12 kanton hag e 126 kumun :
Kann
Ar ger skrivet Kann a c'hall bezañ brezhonek pe alamanek, distaget disheñvel en div yezh.
Anv alamanek
Kann ['kan] zo un anv-familh alamanek a orin hebreek, skrivet Kahn alies:
Maccagno con Pino e Veddasca
Maccagno con Pino e Veddasca zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Kanton Reoz (1790)
Krouet e voe Kanton Reoz e 1790. Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann ar Roc'h-Bernez e departamant ar Mor-Bihan e oa. Div gumun a oa ennañ:
Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-Ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Diskaret e voe gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Kanton Aunay-sur-Odon
Kanton Aunay-sur-Odon a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 49 c'humun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Aunay-sur-Odon a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Aunay-sur-Odon a ya 49 c'humun d'ober anezhañ:
Tulsa
Tulsa zo ur gêr lec'hiet e biz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 396 466 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Tulsa en ur mod ofisiel e 1836.
Galliate Lombardo
Galliate Lombardo zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Cadegliano Viconago
Cadegliano Viconago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Salomon Müller
Salomon Müller, bet ganet d'ar 7 a viz Ebrel 1804 e Heidelberg (Baden-Württemberg, en Alamagn a-vremañ) hag aet da Anaon d'an 29 a viz Kerzu 1864 e Freiburg im Breisgau (Baden-Württemberg), a oa un naturour alaman.
Induno Olona
Induno Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Philipp Ludwig Statius Müller
Philipp Ludwig Statius Müller, bet ganet d'ar 25 a viz Ebrel 1725 en Esens (Saks-Izel, Alamagn a-vremañ) hag aet da Anaon d'ar 5 a viz Genver 1776 en Erlangen (Bavaria, Alamagn a-vremañ), a oa ul loenoniour alaman.
Llangwnadl
Llangwnadl zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre, e Ledenez Llŷn.
Kanton Klegereg (1790)
Krouet e voe Kanton Klegereg e 1790 Ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus Bann Pondi e departamant ar Mor-Bihan e oa. Seizh kumun a oa ennañ : Dilamet e voe gant ar Goñvañsion e miz Even 1793 hag adsavet gant ar C'huzul-ren hervez ar Vonreizh bet votet d'ar 26 a viz Here 1795. Brasaet e voe ar c'hanton dindan anv Kanton Klegereg ivez, gant lezenn an 8 pluviôse an IX (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl loi portant réduction du nombre de justices de paix.
Liguria
right|thumb|Setu pelec'h emañ Rannvro Liguria Liguria a zo unan eus rannvroioù Italia. Genova eo ar gêrbenn anezhi.
Douaroniezh
Liguria zo ur rannvro war an aod e norzh Italia. Bevennet eo gant ar Stad-C'hall er c'hornôg, ar Piemont en norzh, hag Emilia-Romagna ha Toskana er reter. Skeiñ a ra war Mor Liguria, ul lodenn eus Mor Tirrenia (Norzh ar Mor Kreizdouar). Mont a ra an aod d'ober ar Riviera italian. Pelloc'h e diabarzh ar vro emañ an Alpoù ligurian, er c'hornôg, hag an Appenninoù ligurian er reter.
En desped d'ar boblañs stank, emañ an hanter eus hollad ar rannvro dindan goad. Un hin mor kerreizh he deus an aod ligurian e-kichen traoñienn ar Po, un nebeud kilometradoù en norzh he deus un hin damgevandirel. E miz Genver e vez war-dro 8-10° C, hep tamm rev nemet e menezioù an diabarzh e vefe. E-kerzh an hañv e vez war-dro 25-30°C. A-wezhioù e c'hall ar glaveier bezañ fonnus-kenañ. Krouiñ a ra ar menezioù, zo tost-kenañ d'an aod, un efed orografek. Abalamour da se e c'hall kouezhañ en tu all da 2000 mm glav en ur bloavezh e Genova. E toleadoù all e kouezh ar c'hementad kustum en tolead kreizdouarel hepken (da lâret eo 500-800 mm).
Rannet eo Liguria e peder froviñs:
Istor
Un anv kozh-kenañ eo Liguria. Annezet e oa aodoù ar mor Kreizdouar gant al ligured adalek genoù ar Rhones betek ar stêr Arno kalz abretoc'h evit donedigezh ar romaned hag ar Gelted. Diwezhatoc'h e tegouezhas Galianed er vro hag e voe mesket ar poblañsoù hag ar sevenadurioù evit krouiñ ur sevenadur galian-ha-ligurian.
Staget e voe ar vro ouzh ar Republik roman en un doare ofisiel e-kerzh an eil kantved kent J.-K. E-pad ar Grennamzer ez eas tamm-ha-tamm an holl vro dindan Genoa. Republik Genova a renas ar vro a-bezh betek 1796, war-bouez un nebeud prantadoù er XVvet hag er XVIvet kantved pa oa tremenet ar vro dindan beli dugelezh Milano pe hini ar C'hallaoued. Da vare ar Grennamzer hag an Azginivelezh e veze renet keodedoù Liguria gant tiegezhioù marc'hadourien. E penn Genova e veze an tiegezh Nuccio, an tiegezh Adorno, hag an tiegezh Campofregoso.
Napoleone Buonaparte a grouas Republik Liguria e 1796 met staget e voe ouzh ar Stad C'hall kerkent ha 1805. Da-heul diwezh ar brezelioù napoleonian, e 1815, e oa staget ar vro ouzh rouantelezh Sardinia.
Armerzh
Produet e vez dreist-holl olivez, frouezh ha bleunioù gant ar rannvro. Diazezet eo greanterezh ar vro war ar sevel listri. Produet e vez ivez dir, ha produioù kimiek ha petrogimiek. Stag eo obererezh an trede gennad ouzh porzhioù kenwerzh Genova hag Imperia hag ouzh porzh ar morlu e La Spezia.
30 (niver)
30  (tregont) zo
Liguria
Politikerezh
Da vare an dilennadegoù hollek italian, e miz Ebrel 2006, ez eo aet 53% eus ar mouezhioù gant Romano Prodi.
Demografiezh
Abalamour d'ur feur genel izel, d'ur boblañs a yae war goshaat ha d'un enkadenn ekonomikel er bloavezhioù 80 ha 90 e kollas Liguria 200 000 annezad. Koulskoude, goude lañs nevez an armerzh e diwezh ar bloavezhioù 90, e krogas ar rannvro da sachañ tud eus an diavaez. E 2006 e istime Skol-uhel stadegoù broadel italian (ISTAT) e oa 65 994 den ganet e diavaez Liguria o chom er rannvro, da lavaret eo 4,1% eus hollad ar boblañs er rannvro.
Kêrioù Liguria, dezhe ur boblañs eus 50 000 annezad pe muioc'h :
Hugh
Hugh zo un anv-badez saoznek, deuet eus an anv gallek Hugues.
Xiphocolaptes
Xiphocolaptes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1840 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Nazisploitation
An Nazisploitation pe Nazi exploitation pe nazi porn zo un doare film kemmesk etre film istorel ha spont hag ar filmoù erotek. Enno e kaver nazied o jahinañ tud en un doare kriz, alies reizhel, e kampoù-bac'h pe toulloù-bac'h pe c'hoazh fouzhlec'hioù. Darn eus ar filmoù-se o deus memes doare istorioù: merc'hed prizonidi anezho, raloc'h reoù o labourat e fouzhlec'hioù nazi, a vez jahinet ha mac'hagnet pe lazhet en un doare gore (gwadus).
Hugh
Orin
Paot e voe an anv Hugh e Bro-Saoz goude donedigezh an Normaned, trec'h en Emgann Hastings e 1066). Alies en kaver dindan e stumm latin Hugo.
Xiphocolaptes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Hugh
Orin
Buan e voe saoznekaet en Howe ha Hudd, ha tremen 90 anv-familh zo deveret dioutañ, Hughes (stank e Kembre), Howe, Hudson (Hudd + son, "mab da Hudd"), Hewitt, Hutchins en o zouez.
Nazisploitation
Ar film brudetañ eus an doare filmoù-se a voe savet e Kanada : Ilsa, She Wolf of the SS a oa bet embannet e 1974. Gwerzhet mat e voe betek dont da vezañ un heuliad filmoù. Ur wech gwelet e oa bet rastellet kalz arc'hant evit ur priz sevel marc'had-mat evit ar film Ilsa, e voe adkemeret an doare filmoù-se dreist-holl en Italia. Daoust ma chome an heuliad filmoù Ilsa unan a zegase arc'hant, an degadoù all bet savet war ar patrom-se a voe c'hwitadennoù arc'hantel. An doare filmoù-se a gendalc'ho da vezañ produet betek kreiz ar bloavezhioù 1980 betek mont da get.
Doare
Ar filmoù Nazisploitation a zo reoù gant aktourien dianav, hag ur voujedenn vihan. Klasket e vez bamañ an arvesterien gant merc'hed noazh, feulster gwadus hag aergelc'h an Eil Brezel-bed e-kostez an nazied SS. Tabut bras a zo bet tro-dro d'ar filmoù doare-se o klask daoust ha ne oant ket "bruderezh" evit an trede Reich.
Dyanne Thorne a zo chomet brudet-mat evit bezañ an aktourez diazez en doare filmoù-se.
Xiphocolaptes
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou isspesad ha tregont (32) dezho en holl.
Hugh
Tud
Kavout a reer an anv Hugh er Grennamzer er bed saoz, angl-ha-norman hag iwerzhonat dreist-holl.
Nazisploitation
Doare
Ar filmoù doare Nazisploitation a zo reoù erotek normalamant. Un nebeud filmoù pornografek a zo bet savet war ar memes patrom met n'int ket lakaet en is-rann sinema-se.
Lennegezh israelat
Un is-rann lennegel a vez liammet gant an nazisploitation. En Israel nemetken, er bloavezhioù 1960, ar "Stalag fiction" a oa levrioù godell gwerzhet e-leizh. E-pad Prosez Eichmann e 1961 e oa kroget da ziwan. Kantadoù a vilieroù a levrioù eus al lennegezh-se a oa bet gwerzhet. Diazezet e oa darn anezho war patrom House of Dolls gant Ka-tzetnik 135633. Kontañ a ra istor ur plac'hig yuzev rediet da labourat evel gast er "Joy Division" (Bloc'h 24) kamp Auschwitz.
Norman (Oklahoma)
Norman zo ur gêr lec'hiet e kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 110 925 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Norman en ur mod ofisiel e 1889.
Cuasso al Monte
Cuasso al Monte zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Arondisamant Pithiviers
Arondisamant Pithiviers a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Loiret hag e rannvro Centre-Val de Loire.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Pithiviers e 5 kanton hag e 86 kumun :
Myoictis
Myoictis zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ loened godellek a vev en Indonezia ha Papoua-Ginea Nevez.
Llanwnda (Gwynedd)
Llanwnda  zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Gwynedd, en hanternoz Kembre, ur 5 km er c'hreisteiz da gêr Caernarfon.
E Llanwnda e voe savet ar skrivagnerez kembraek Angharad Tomos.
Bardello
Bardello zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Llanwnda (Gwynedd)
Iliz
Savet e oa bet an iliz kozh da Sant Gwyndaf (Gwnda), met adsavet eo bet e 1847
Nantlle
Nantlle  zo ur gêriadenn e Dyffryn Nantlle, e Gwynedd, en hanternoz Kembre, etre Talysarn ha Rhyd Ddu.
Ur gêriadenn mengleuzerien e oa.
Er c'hreisteiz dezhi emañ Llyn Nantlle Uchaf, al lenn ma ya da aberiñ ar stêr Drws-y-coed, hag an Afon Llyfni oc'h eieniñ enni.
Cream
Cream a oa ur strollad sonerien vreizhveuriat bet krouet e-kreiz 1966 gant ar soner taboulin saoz Ginger Baker, ar soner gitar-boud ha kaner skosat Jack Bruce, ar soner gitar ha kaner saoz Eric Clapton.
Ne badas ket gwall bell istor ar strollad peogwir e tispartias an izili anezhañ an eil diouzh egile kenkent ha miz Du 1968.
Bethany
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-lec'h hebreek Betania, meneget en Testamant Nevez.
Britt
Britt a zo anv ur bier (4,5°-6,4°) graet gant ar Brasserie de Bretagne e Tregon.
Pemp seurt a zo: hini melen pils (4,5°), hini melen (6°), hini rous (5,4°), hini gwenn (4,8°), hini goularz (6,4°) pe e boutailhadoù bihan (25-33 cl) pe e boutailhadoù bras (75 cl) pe e fustadoù (5-20-30 l) pe e packadoù.
Ar bieroù all a vez graet gant Brasserie de Bretagne a zo Ar-Men, Celtika, Dremmwel, ha Sant.
Prizioù
2010: Britt gwenn, Mondial de la Bière e Straßburg
Godog gouzoug gwenn
Ar Godog gouzoug gwenn (liester: Godoged gouzoug gwenn) a zo un evn-mor, Synthliboramphus antiquus an anv skiantel anezhañ.
Llanelltud
Llanelltud, pe Llanelltyd, zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre.
Bedero Valcuvia
Bedero Valcuvia zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Llanelltud
En hanternoz da z-Dolgellau emañ, en norzh d'ar stêr Mawddach. E-kichen ar gêriadenn emañ rivinoù Abati Cymer, un abati sistersian eus an. Da sant Ildud eo gouestlet iliz-parrez Llanelltud.
Er gumuniezh emañ kern Diffwys, ar gern uhelañ er Rhinogydd, ha Mengleuzioù aour Clogau. Er gumuniezh ivez emañ Hengwrt, maner Robert Vaughan (1592-1667), an dastumer dornskridoù.
E 2011 e oa poblet gant 514 a dud ha 287 anezho a oa kembraegerien (57,4%).
Llanllechid
Llanllechid zo ur gêriadenn e Gwynedd, en hanternoz Kembre. Emañ etre Bangor ha Bethesda, e-harz ar menezioù Carneddau.
Pithiviers
Pithiviers zo ur gumun en departamant Loiret hag er rannvro Centre, e-kreiz Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Pithiviers eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Pithiverais anezho e galleg.
Elvira Kastilha (rejantez León)
Elvira García, pe Elvira Kastilha (965 - 1017) a oa rejantez León en.
Merc'h e oa d'ar roue García Fernández, roue Kastilha, ha da Ava Ribagorza.
Dimezet e oa da Bermudo II León. Tri bugel he doe : Alfonso, Theresa, and Sancha.
Pa varvas he fried e voe rejantez Rouantelezh León.
Celtika
Celtika a zo anv ur bier melen (8,8°) graet gant ar Brasserie de Bretagne. Kavet e vez pe e boutailhadoù bihan (33 cl), pe e boestadoù metal (50 cl) pe e fustadoù (30 l).
Bieroù all a vez graet gant Brasserie de Bretagne : Ar-Men, Britt, Dremmwel, ha Sant.
Paradigalla
Paradigalla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1835 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Kanton Condé-sur-Noireau
Kanton Condé-sur-Noireau a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Brasaet e oa bet da 48 kumun gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Condé-sur-Noireau a yae 11 kumun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Condé-sur-Noireau a ya 48 kumun d'ober anezhañ:
Lara (levr)
Lara zo titl un dastumad trizek danevell gant Goulc'han Kervella, bet embannet gant Al Liamm e 1989 evit ar wech kentañ.
Al levr
A-hed an trizek danevell amañ da-heul : e ro tro Goulc'han Kervella d'e lennerien da weladenniñ ur bed hag a anavez-eñ mat : hini ar medisinerezh, ha kement-mañ dre ar vedisined o-unan, ar c'hleñvedoù hag ivez ar… follentez.
N'ankoua ket an oberour ober un droiadig eus tu an dreistnatur koulz d'ar from ha d'ar mousfent evel-just.
Psilopogon nuchalis
Psilopogon nuchalis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Megalaimidae.
Lara (levr)
An eil embannadur
E 2002 eo bet adembannet dindan an titl Lara gant An Here - Al Liamm al lod brasañ eus an danevelloù a yae d'ober al Lara kentañ bodet gant danevelloù bet embannet e 1999 en dastumad E vrennigen ziwezhañ, gant ur rakskrid gant Herve ar Bihan.
Psilopogon nuchalis
Anvet e voe Megalaema nuchalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1863) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Taiwan.
Lara (levr)
An eil embannadur
Ne oa ket bet adembannet an danevelloù-mañ : Ha kavout a reer ar re-mañ (a denn d'an hevelep temoù) :
Campylorhamphus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika, tri isspesad warn-ugent (23) dezhe en holl.
Dolça de Barcelona
Dolça Berenguer de Barcelona (1160 - Coimbra, 1198) a oa un infantez aragonat, deuet da vout rouanez Portugal.
Bugale
Unnek bugel he doe Dulce goude hec'h eured da Sancho Iañ Portugal e 1174:
Rey Mysterio
Óscar Gutiérrez, ganet d'an 11 a viz Kerzu 1974, brudet dre e anv war ar ring Rey Mysterio Jr. pe Rey Mysterio (spagnoleg evit "Roue Kevrinus"), zo ur c'hatchour a-vicher stadunanat. Teir gwech eo bet kampion ar bed.
Yaouankiz
Gutierrez en devoa kroget gant ar c'hatch e Mexico d'an 30 a viz Ebrel 1989, pa oa oadet a 14 vloaz nemetken. Gourdonet e oa gant e eontr Rey Misterio Sr.. Desket en devoa buan diazezoù al Lucha Libre nijus a zo chomet abaoe e zoare da stourm war al leurennoù. Da gentañ e veze graet "La Lagartija Verde (Ar glizard gwer)" ha "Colibrí" eus outañ a-raok ma vefe roet gant e eontr e anv leurenn Rey Misterio Jr.
Ilyushin Il-76
An Ilyushin Il-76 (rusianeg: Илью́шин Ил-76; lesanv evit an AFNA: Candid) zo un nijerez strategel lies-roll savet da gentañ en URSS gant an embregerezh Ilyushin. Da gentañ e oa bet soñjet evel ur c'harr-nij dezougen trevour ha kenwerzhel e 1967, da gemer plas an Antonov An-12. Savet e oa bet gant ar soñj dezougen dafarioù ponner etrezek tachennoù diaes da dizhout dre an hent. Doareoù milourel an Il-76 a zo implijet dre Europa, Azia hag Afrika. Ul lod eus ar c'hirri-nij brezel-se a zo implijet evit adkargañ an eoul-maen pe evel lec'h-penn milourel. An Il-76 a zo bet lakaet er servij evel nijerez dezougen kenwerzhel oc'h implij ur pont a-dreñv. Tres ar c'harr-nij a oa unan evit aesaat an dezougen mekanikoù ponner diaes da zegas dre doareoù all. Implijet eo bet ivez evel un nijerez dezougen e-pad darvoudoù grevus evit dezougen buan tud, boued... Dre ma'z eo aes da implij adalek leurioù diaozet, ez eo deuet da vezañ ur c'harr-nij implijet mat er broioù paourañ. Doareoù arbennikaet a zo bet savet evit ar stourm enep tan-gwall pe ar gourdoniñ zero-G da skouer.
Kleiz (disheñvelout)
kleiz a c'hall bezañ:
Sandie Shaw
Sandie Shaw, Sandra Ann Goodrich diouzh hec'h anv gwir, bet ganet e Dagenham (ur vannlev er reter da Londrez) d'ar 26 a viz C'hwevrer 1947, zo unan eus brudetañ kanerezed pop music ar bloavezhioù 1960.
Dre ma kustume kanañ diarc'hen e voe graet the barefoot pop princess of the 1960s anezhi e Bro-Saoz.
D'an 8 a viz Ebrel 1967 e voe dalc'het daouzekvet Kenstrivadeg Eurovision ar C'han e Vienna (Aostria) : gant Sandy Shaw hag he c'hanaouenn Puppet on a String ez eas ar maout, en ur ober dezhi mont da gentañ kanerez vreizhveurat o vezañ loreet da-geñver ar genstrivadeg-se.
E miz Ebrel 2013 he devoa graet he soñj kuitaat metoù ar sonerezh evit gwir.
Solbiate Olona
Solbiate Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Castiglione Olona
Castiglione Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Bontnewydd (Meirionnydd)
Bontnewydd zo ur gêriadennig e Gwynedd, en hanternoz Kembre, e Meirionnydd kozh, er biz da gêr Dolgellau, war lez an Afon Wnion.
Mogor
Mogor zo un anv-lec'h eus Galiza.
Orin
Dont a rafeeus ar ger latin "monachorum", hag adalvez "eus ar venec'h".
Razh godellek brizh
Ar razh godellek brizh (Parantechinus apicalis) a zo ur bronneg godellek hag a vev en Aostralia. Ar spesad nemetañ eo er genad Parantechinus.
Razh godellek Lorentz
Razh godellek Lorentz (Neophascogale lorentzii) zo ur bronneg godellek a vev e Ginea Nevez. Ar spesad nemetañ eo er genad Neophascogale.
thumb|left|180px|Tiriad razh godellek Lorentz
Huw ap Huw
Hugh Hughes, pe Huw ap Huw, pe Huw Huws, ganet e Llwydiarth Esgob, e parrez Llandyfrydog, e-tal Llannerch-y-medd, en Enez Môn e 1693, ha marvet e 1776, a oa ur barzh kembraek, hag a skrive ivez dindan an anv-pluenn Y Bardd Coch o Fôn pe Y Bardd Coch ("ar barzh ruz").
Rhodospingus cruentus
Rhodospingus cruentus a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Tiaris cruentus (kentanv) da gentañ-penn (e 1844) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849). Ar spesad nemetañ er genad Rhodospingus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had, hag artropoded bihan ivez moarvat.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en Ecuador ha Perou.
Bontnewydd (Arfon)
Bontnewydd zo ur gêriadenn vrazik hag ur gumuniezh en Arfon, e Gwynedd, en hanternoz Kembre, er c'hreisteiz da Gaernarfon. Dont a ra an anv eus ur pont war ar stêr Afon Gwyrfai a voe savet en. Ur pont all zo bet savet abaoe.
Gwenvidig
Gwenvidig, pe gwenvidigez pa gomzer eus ur vaouez, a vez lavaret en Iliz katolik eus un den a zo bet anavezet e vertuzioù ken e c'hall bezañ enoret ha kehelet.
Bontnewydd (Arfon)
E 2011 e oa 1,162 a dud o chom e kumuniezh Bontnewydd ha 929 anezho a oa kembraegerien (82,6%).
Tud
E Bontnewydd e voe savet ar politikour Dafydd Wigley (Plaid Cymru).
Gwenvidig
Gerdarzh
Un den gwenvidik (beatus e latin) zo gwenn e ved dre ma vez kontet da vezañ er bed gwenn, er baradoz, en evurusted peurbadel.
Tri Breizhad zo bet gwenvidikaet d'an 11 a viz Kerzu 2016 abalamour 'oant bet drouklazhet el Laos: Visant Enored, Joseph Boissel ha Jean-Baptiste Malo.
Pinaroloxias inornata
Pinaroloxias inornata a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Thraupidae.
Anvet e voe Cactornis inornatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1843) gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881). Ar spesad nemetañ er genad Pinaroloxias an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar artropoded, greun, had, hugennoù ha sun-bleuñv.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Isla del Coco (Costa Rica) er Meurvor Habask.
Fagnano Olona
Fagnano Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Broken Arrow (Oklahoma)
Broken Arrow zo ur gêr lec'hiet e reter-kreiz stad Oklahoma er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 100 073 a annezidi o chom enni. Krouet eo bet anv Broken Arrow en ur mod ofisiel e 1902.
Godog Craveri
Ar Godog Craveri (liester: Godoged Craveri) a zo un evn-mor, Synthliboramphus craveri an anv skiantel anezhañ. Bevañ a ra war aodoù ar Meurvor Habask e Norzhamerika.
Annez
Bevañ a ra al labous war-dro ledenez Baja California.
Rob Walker Racing Team
Rob Walker Racing Team a oa ur skipailh Formulenn 1 prevet skos en deus redet etre 1953 ha 1970. Krouet eo bet gant Rob Walker, hêr wiskioù Johnnie Walker ha redek a rae gant al livioù skos e-lerc'h British Racing Green. Ar skipailh eo an hini nemetañ en deus gounezet ur Priz Bras hep sevel e garr.
Deroù
Er bloavezhioù war-erc'h e kendalc'h ar skipailh da redek e kiboù breizhveuriat, oc'h ober un nebeud redadegoù F2 ha F1. Trec'hiñ a ra avat e F2 e 1956 gant Tony Brooks. Merzhet eo ar skipailh evit chom hep redek gant livioù Breizh-Veur (ar British Racing Green brudet), met gant livioù Bro-Skos, glas teñval gant ur vandenn wenn. Gant ur c'hCooper-Climax e tistro Rob Walker e F2 en amzer leun. Er memes koulz a ya maout Levant Cup gant Tony Brooks a rann ar c'harr gant Jack Brabham ha Noel Cunningham-Reid, met ne c'hell ket ar skipailh echuiñ ur bern redadegoù en abeg da gudennoù teknikel.
Redadegoù etrevroadel
Dilezel a ra Rob Walker redadegoù kluboù evit redek e redadegoù etrevroadel. Redek a ra gant Maurice Trintignant, a rede a-raok an Eil Brezel Bed, hag ivez gant Stirling Moss ha Tony Brooks pa vezent dieub eus o labour gant Vanwall. Kregiñ a ra mat ar bloavezh 1958 gant daou drec'h, trec'hioù kentañ ur c'hastell-karr Cooper. Trec'hioù a ra ivez er-maez eus kevezadeg ar vlenierien. Un tammig heñvel eo bloavezh 1959 gant Trintignant ha Moss.
Divizout a ra Rob Walker lakaat e youl war Moss e-unan, ha prenañ a ra kirri Lotus evit ober. E Monako e ro Moss trec'h kentañ ur c'harr savet gant Colin Chapman war al Lotus 18. Moss a ra ur bloavezh eus ar c'hentañ, hep trec'hiñ ouzhpenn avat, met oc'h echuiñ trede eus ar gevezadeg. Trec'hiñ a ra aliesoc'h er-maez eus ar gevezadeg.
Gant reolenn nevez kefluskerioù 1,5 litrad e 1961 e soñj Walker sevel e gastell-karr eñ met dilezel a ra ar mennozh-se evit prenañ c'hoazh kirri Lotus, Lotus 18 avat c'hoazh, abalamour ma en deus nac'het Chapman gwerzhañ kirri nevesoc'h. Trec'hiñ a ra c'hoazh Moss, kenkoulz e-barzh (Monako, Alamagn) hag er-maez eus ar gevezadeg (Goodwood, Vienna), ha redek a ra Priz Bras Breizh-Veur war ur c'harr pevar-rod-keflusket savet gant Fergusson Research, ar Fergusson P99. Trec'hiñ a ra Moss diwezhatoc'h gant ar c'harr-se, er-maez eus ar gevezadeg avat.
Goude amzer Moss
Kregiñ a ra mat ar bloavezh 1962 gant trec'h Trintignant e Pau met gouzañviñ ar ra ar skipailh un taol fall gant gwallzarvoud Moss e Goodwood war ul Lotus, ar pezh a redi anezhañ da baouez gant ar redadegoù kirri. Lakaat a ra da get raktres Rob Walker da lakaat ar blenier saoz da redek gant ur Ferrari e kevezadeg bed. Mirout a ra Trintignant a zeu da vezañ goustadikoc'h-goustadikañ gant an oad ha ne zeu ket a-benn da verkañ ur poent evit ar gevezadeg. Echuiñ a ra ar bloavezh gant marvioù Riccardo Rodriguez ha Gary Hocking o vleniañ Lotusoù prientet gantañ.
Gala (kelaouenn)
Gala zo ur gelaouenn c'hallek arbennikaet war an dispakañ buhezioù mondianed Pariz hag ar bed, embannet gant Prisma Media, anezhañ ur rann eus Gruner + Jahr (Bertelsmann).
Olgiate Olona
Olgiate Olona zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Granada (Spagn)
Granada zo ur gêr eus Spagn, e kumuniezh Andalouzia. Kêr-benn proviñs Granada eo. Emañ e-harz menezioù ar Sierra Nevada, aradennad uhelañ Spagn. E 2009 e oa annezet gant 234 325 a dud, ha tost da 500 000 a dud a oa o chom en tolpad-kêrioù.
Savadur brudetañ Granada eo an Alhambra, ur palez kaer savet er Grennamzer, d’ar mare ma oa rouantelezhioù muzulmat e su Spagn. Abalamour d’an Alhambra ha da savadurioù kaer all e teu e-leizh a douristed da c’h-Granada. Ur skol-veur anavezet eo ivez. A-gozh eo annezet takad Granada, abaoe amzer ar Geltibered d’an nebeutañ. Da vare ar Romaned e veze graet "Illiberis" anezhi. Aloubet e voe gant arme muzulmat Tariq ibn-Ziyad e 711. E 1013 e teuas rannvro Granada da vezañ ur rouantelezh diouti hec’h-unan, renet gant ur sultan, hag adalek 1228 e voe renet gant an tiegezh nasrid. Int eo a lakaas sevel palez an Alhambra.
D’an 2 a viz Genver 1492 e kodianas an emir Mohammed XII, lesanvet Boabdil, dirak arme ar rouaned katolik, Fernando Aragon hag Izabel Kastilha hag echu e voe neuze gant rouantelezh Granada a voe staget ouzh Spagn.
Da vare ar rouantelezh vuzulmat eo an Alhambra, liorzhoù ar Generalife ha karter an Albaicín hag a zo bet lakaet war Roll lec’hiennoù glad ar bed, abaoe 1984.
Vergiate
Vergiate  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Phascolosorex
Phascolosorex zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ loened godellek a vev en Indonezia ha Papoua-Ginea Nevez.
Godog Xantus
Ar Godog Xantus a zo un evn-mor, Synthliboramphus hypoleucus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra er-maez da ledenez Baja California.
Olona
An Olona zo ur stêr a 71 km hed e  Lombardia.
Kleiz (karregad)
<HR noShade> Ar c'hleiz a zo ur garregad, karbonat kalkiom (CaCO3) ouzh hec'h ober evit ar pep brasañ. Ur seurt maen-raz eo.
Implij
Gwechall e veze implijet an danvez-se evit sevel bizhierigoù a dalveze da skrivañ, war taolennoù pe sklentennoù ar skolioù da skouer. Bremañ e vezont graet e gips peurliesañ, met miret eo bet an anv orin.
Porto Ceresio
Porto Ceresio  zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia, war lez lenn Ceresio.
Rape and revenge
Filmoù Rape and revenge (gwallañ ha dialañ) zo un isrann eus ar filmoù spont ha brudet mat e oa bet er bloavezhioù 1970. Ar filmoù doare Rape and revenge dre-vras a c'haller rannañ e teir lodenn:
Pengouin
Pengouin zo un termen diresis a c'hell ober dave da veur a evn :
Seblantout a rafe an anv dont eus ar gerioù brezhonek penn ha gwenn, met du eo penn an evn, gant ur mell tarch gwenn avat da goulz ar parañ, ha rizennoù gwenn a-hend-all.
Roger Daltrey
Pennkaner ar strollad sonerien rock The Who e voe.
Alice Breizh-Veur
Alice Breizh-Veur (Alice Maud Mary; 1843 – 1878), a oa ur briñsez saoz, deuet da vout dugez-veur Hessen, en Alamagn.
Merc'h e oa d'ar rouanez Victoria ha d'he fried Albert von Sachsen-Coburg-Gotha, o zrede bugel, hag eil merc'h, e oa. Dimeziñ a reas da Ludwig IV von Hessen, dug-meur Hessen.
Lepidocolaptes
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, tri isspesad ha tregont (33) dezho en holl.