cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vandaled
Treuztiriadegoù ar C’hermaned (406–439)
Gant an Huned o vont war-raok, e deroù ar, e voe kaset ar Vandaled kuit eus o douaroù. A-gevret gant ar Sueved hag an Alaned, ez ejont war-zu ar c’hornôg, war-zu lodenn uhelañ ar stêr Roen. Eno e voe ret dezho chom a-sav ur pennad e-harz al limes roman (linennoù difenn an Impalaeriezh). Hervez ar vojenn e voe treuzet ganto ar stêr Roen skornet e-pad nozvezh an 31 a viz Kerzu 406 (e gwirionez e voent meur a zevezh o treuziñ ar stêr hag al limes). Aloubet e voe Galia ganto. Eno o devoe bec’h gant ar Romaned hag o skoazellerien Franked ha Germaned all a oa e servij an Impalaeriezh. Met lakaet e voe ar vro en arigrap ganto. Ne chomjont ket gwall bell avat ha mont a rejont pelloc’h, gant ar Sueved hag an Alaned atav. E 409 ez errujont en Hispania.
E Spagn (409–429)
Erruout a rejont en Hispania e dibenn ar bloavezh 409 hag en em staliañ e kornioù zo, gant an Alaned hag ar Sueved. Flastret e voent gant ar Wizigoted, kaset gant an Impalaeriezh roman evit adlakaat an urzh da ren. Trec’het e voe ar Sueved meur a wech ha rankout a rejont chom e gwalarn el ledenez. An Alaned, na oant ket gwall niverus, ne chomas ket kalz a dra anezho. Hag ar Vandaled (silling ha hasding) a gavas repu er c’hreisteiz a voe preizhet ganto e-pad meur a vloaz, er pezh a veze anvet Hispania Baetica gant ar Romaned. Diwezhatoc’h e voe graet Andalouzia eus ar rannvro-se eus Spagn, diwar anv ar Vandaled moarvat.
E-pad an amzer ma chomjont eno en em lakaas ar Vandaled da zeskiñ ar mod da gas bagoù, evit tagañ an inizi Balearez hag arvor hanternoz Afrika. Ar bobl c’herman nemeti eo a voe barrek war ar merdeiñ.
D’ar mare-se eo ivez e teuas ar Vandaled, pe ul lodenn vat anezho, da vezañ kristenien, eus kredenn Arius (dindan levezon ar Wizigoted marteze).
En Afrika (429-439)
E 428 e teuas Genserig (pe Geiserig) da vezañ roue war ar Vandaled hag ar re a chome eus an Alaned. E deroù 429 e tivizas Genserig treuziñ ar mor ha mont da hanternoz Afrika da biaouañ an douaroù mat a oa eno hag a oa e dalc’h an Impalaeriezh roman. Evit se e voe savet ur bern listri gant ar Vandaled ha treuzet e voe strizh-mor Jibraltar gant miliadoù a dud (war-dro 80 000 anezho) a erruas war aod hanternoz Maroko bremañ.
Da neuze e oa an darn vrasañ eus hanternoz Afrika etre daouarn ar Vandaled : etre o c’hrabanoù e oa an douaroù gant o zrevadoù edeier ha mistri e oant war ar c’henwerzh war vor e kornôg ar Mor Kreizdouar.
Rouantelezh vandal Afrika (429–533)
Genserig a savas neuze Rouantelezh ar Vandaled hag an Alaned (lesanvet e veze Rex Wandalorum et Alanorum e latin), ur stad c’halloudus anezhi. Aloubet e voe ganto Sikilia, Sardigna, Korsika hag an Inizi Balearez. Taget e voe Roma gant ar Vandaled e 455, ha lakaet ar skrap eno e-pad pemzektez e miz Mezheven eus ar bloavezh-se. Goude-se e tistrojont da Afrika gant sammoù aour hag arc'hant.
thumb|250px|Ar Vandaled o preizhañ Roma, taolennet gant [[Heinrich Leutemann (1824-1904)]]
Padout a reas Rouantelezh vandal Afrika, pe Rouantelezh Kartada, ouzhpenn ur c’hantved. Tamm-ha-tamm avat ez eas he nerzh war ziskar. Rankout a rae ar Vandaled kenvevañ gant tud a oa bet o enebourien : Romaned diouzh un tu ha meuriadoù amazigh diouzh an tu all. An diforc’hioù etre kredenn Arius pleustret gant ar Vandaled ha katoligiezh Roma a voe abeg da veur a emgann etrezo. Gant an darn vrasañ eus ar roueed vandal, nemet Hilderig, e voe heskinet ar Gatoliked e Norzhafrika. Diwar se e teuio ar Gatoliked da vezañ enebourien d’ar galloud. Tra ma voe kendeuzet ar pobloù, alies, er rouantelezhioù german all a voe diazezet war douaroù an Impalaeriezh roman (rouantelezh frank, rouantelezh vurgond), e Rouantelezh vandal Afrika e chomas diforc’het-mat ar Vandaled hag an annezidi niverus all a oa romanekaet ha kristenaet. An diforc’hioù kredennoù ha sevenadurioù a oa etrezo a voe abeg da ziskar ar rouantelezh.
Genserig (428-477) e voe ar roue galloudusañ : dindan e ren e voe sinet ar peoc’h etre ar rouantelezh vandal hag an Impalaeriezh vizantat, e 474. Gant an emglev peoc’h-se e oa anavezet galloud ar Vandaled war ul lodenn eus Norzhafrika, an Inizi Balearez, Sikilia, Sardigna ha Korsika. Genserig a varvas, kozh, d’ar 25 a viz Genver 477. Dindan ren e ziskennidi, ez eas ar galloud kreiz d’an traoñ tamm-ha-tamm. Tammoù eus Sikilia a voe aloubet gant an Ostrogoted.
Klask a reas ar roue Hilderik (523-530) ober ar peoc’h gant an impalaer bizantat Justinianus I. Evit se e tivizas rentañ o madoù da Gatoliked Norzhafrika, ar pezh a lakaas an noblañs vandal da dreiñ a-enep o roue. Ober a rejont o mad eus an trubuilhoù a oa gant ar « Vaoured » (pobloù amazigh e diabarzh ar vro) evit sevel a-enep dezhañ hag e lazhañ. Ur roue all, Gelimer (530-534), a voe lakaet war an tron. Neuze e emellas an Impalaeriezh vizantat, o kas un arme 15 000 soudard, renet gant Belisarius. Faezhet e voe ar Vandaled e 533 ha 534, ha kemeret e voe Kartada gant Belisarius.
Dont a reas Norzh Afrika da vezañ ur broviñs roman en-dro. Ar Vandaled a chome bev a voe start o buhez : ur c’halz anezho a voe harluet, lod all a voe graet sklaved anezho, re all c’hoazh a voe enluet en arme Impalaeriezh Bizantion.
Hêrezh ha brud ar Vandaled
Dister eo ar roudoù a zo chomet eus ar Vandaled ha n’eus ket bet kavet kalz traoù war o lerc’h e Norzhafrika gant an arkeologourien. Ur merk anezho a c’hellfe bezañ en anv Andalouzia, ur ger deuet eus an arabeg al-andalus, deveret e-unan moarvat eus ar bennrann Vandal.
A-hend-all eo tremenet o anv e meur a yezh eus Europa evit ober anv eus preizherien ha gwasterien a zistruj traezoù, hep abeg ebet. E brezhoneg ivez e reer vandaled a-wechoù eus tud a zrast traoù ha vandalerezh eus ar seurt distruj.
Moarvat n’o deus ket dellezet ar vrud-se muioc’h eget ar pobloù german all. Met c’hwezhet eo bet o zaolioù skrap gant an dud a iliz eus Norzhafrika, p’o deus kontet an darvoudoù-se dre skrid.
1624
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1624
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1624
5 C'hwevrer
Marvioù
thumb|right|Delwenn Pasquale Paoli e L'Isula Rossa
Peer
Peer a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Emgann ar renkadoù
Emgann ar renkadoù zo unan eus diazezoù ar varksouriezh.
Hervez Karl Marx ha Friedrich Engels, diazezerien ar gelennadurezh, "Istor kement kevredigezh a zo eo istor emgann ar renkadoù ".
1259
Diwar-benn bloavezh 1259 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1259
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1259
Oudenburg
Oudenburg en izelvroeg, Oedeburg e flandrezeg kornôgel, a zo ur gêr hag ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez.
Pluvaelgad
Pluvaelgad zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Oudenburg
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|160px|An iliz katolik Onze-Lieve-Vrouwe
Pluvaelgad
Douaroniezh
War lez ar Renk emañ Pluvaelgad.
Oudenburg
Ranngumunioù
Dave: Kêr Oudenburg Jaarverslag 2004
Kartenn
thumb|400px|left|Oudenburg, rannoù ha kumunioù
Pluvaelgad
Ardamezioù
En argant e deir sourin en glazur.
Familh Pluvaelgad, sciell 1381.
Park an Arvorig
thumb|150px|Logo Park an Arvorig
Ur bastell-vro, dezhi 172 000 hektar war 44 c'humun e Penn-ar-Bed eo Park an Arvorig. Krouet e oa bet e 1969 gant ul lezenn dindan anv Parc naturel régional d'Armorique (PNRA). E Bro-C'hall ez eus bet krouet 44 park naturel rannvroel evit ma vo gwarezet an endro hep ma vo difennet d'an dud bevañ ha labourat enno (ar c'hontrol bev eus reolennoù strizh a gaver er parkoù broadel).
Emellout a ra er Park 44 c'humun, rak lakaet eo bet kêr Vrest evel kumun kevreet e mare ar c'hrouadur hag 4 all a zo bet degemeret evel kumunioù kevreet : Landerne, Kastell-Nevez-ar-Faou, Karaez ha Kastellin.
Daveiñ a ra anv ar Park d'an Arvor, muioc'h eget d'an Arvorig hag a zo un anv kozh deuet eus an Henamzer ha roet da Vreizh a-raok ma teuas embroidi eus Enez Breizh-Veur. Ha gwir eo e ra ar mor ur gouriz da veur a gumun pa'z eus inizi hag inizigoù e-leizh (en-dro da Enez Eusa, Molenez hag Enez-Sun) hag ur c'hourenez vras, hini Kraozon.
Albatroz Laysan
An Albatroz Laysan a zo ur spesad evned-mor bras, Phoebastria immutabilis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Diomedea immutabilis (kentanv) da gentañ-penn (e 1893) gant ar skiantour breizhveuriat Lionel Walter Rothschild (1868-1937).
Boued
Bevañ a ra diwar Ommastrephidae dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad e kreiz ha hanternoz ar Meurvor Habask.
Dizoueegezh
An dizoueegezh zo ur preder a nac'h e vije un doue bennak.
An dizoueegezh a-vremañ a glask harp war ar skiantoù, ar brederouriezh, ar bredelfennerezh, hag a glask respont evel-se da emc'houlennoù an dud war o dazont. An dizoueidi n'int ket evit goulakaat e vije ezhomm d'an den krediñ en un doueegezh bennak, gwelout a reont ar c'hredennoù-se evel un harp evit ar spered pe ur seurt louzoù evit pareañ an diwaskadenn a c'hellfe bezañ trec'h war lod tud.
Lavarout a ra an dizoueidi ez eo dre o regredoni e vez ur spi gant ar gredourien e c'hellint kaout un eil vuhez en ur baradoz ijinet penn-da-benn.
Koulskoude ne vije ket reizh lavarout n'eo ket gouest an dizoueidi da vezañ trugarezus e-keñver o c'hempredidi, kredourien pe get.
Gerdarzh
E galleg e weler ar ger athéisme e 1555 hag ar ger athée e 1547, met dont a ra eus Platon : Αθεος atheos, "dizoue" ; treuzkaset eo bet d'al latin kristen atheos, "ne gred ket e Doue". En e voe goveliet ar ger brezhonek "dizoueegezh", pa veze lavaret "tud difeiz" pe "tud digredenn" gwechall evit komz eus an dizoueidi.
Talvoudegezh a-vremañ ar ger hag an termenoù nes
"Dizoueidi" a rae an Iliz katolik roman gwechall eus an dud na blegent ket d'he reolennoù. Bremañ e kaver sterioù diresis an termenoù nes er media : mesket e vez an dizoueegezh gant an aknostegezh, ar boellelouriezh, an enepkristeniezh, an difeiz hag nac'hañ ar relijionoù.
Dizoueegezh hag aknostegezh
An aknostegezh (eus ar gresianeg agnostôs, "na c'heller ket anaout") zo ur brederenn a nac'h eo posupl sevel meizadoù a vije en tu all eus ar pezh a vez anavezet diwar ar poell : n'eus ket a draoù en tu all d'an Natur (Meta ta phuzika, "ar pezh a heuilh ar fizik, an drabedoniezh pe usvedoniezh neuze). Evit an aknosteien, pa ne c'heller ket anavezout ne c'heller ket respont d'ar goulenn « daoust hag-eñ ez eus un doue ? » ha koulskoude e respont an dizoueidi n'eus ket a zoue, hep mar ebet.
Dizoueegezh ha poellelouriezh
An dizoueegezh a nac'h ma c'hellfe bezañ doueoù, da lavaret eo usboudoù hag a vije gouest da verañ tonkad an holl dud. Ne nac'h ket e vije dibosupl an anadennoù diheboell. Ar boellelourien ne zegemeront ket ar martezeadoù ha n'int ket evit bezañ harpet war arguzennoù ha fedoù tennet diouzh ar poell, met ned eont ket da lavaret eo dibosubl krediñ ; p'eo dibosupl prouiñ ez eus un doue a c'hell bezañ degemeret evel un abeg evit krediñ : credibile est qui ineptum est, "kredus eo peogwir eo diboell" (Tertullianus). N'eus ket ur poellelour eus pep dizouead, hag ar boellelourien o deus meur a savboent e-keñver ar feiz : lod a gred en ur seurt doue a-enep ar poell hag ar skiant, lod all ne fell ket dezho respont, lod all c'hoazh ne zegemeront ket meizad an doueegezh.
Erwan ar Moal
Erwan ar Moal (Yves Le Moal e galleg), Dir-na-Dor (Dir na Dorr en hon doare-skrivañ) hervez e anv-barzh, oa skrivagner brezhonek ha troour kristen. Ganet e oa d'an 9 a viz C'hwevrer 1874 e Koadoud (Treger) ha marvet eno d'ar 14 a viz C'hwevrer 1957.
Indira Gandhi
Indira Gandhi (Devanāgarī: इन्दिरा प्रियदर्शिनी गान्धी, distaget IPA: ), a zo bet ganet d'an 19 a viz Du 1917 ha marvet d'an 31 a viz Here 1984. Politikourez ha den-Stad indiat.
Erwan ar Moal
Brudet eo e levrioù Pipi Gonto. Kenlabourat a reas gant Frañsez Vallée ha Yann-Vari Perrot. Met kalz muioc'h eget se en deus graet en e labour evit ar yezh.
Sclerurus
Sclerurus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
Erwan ar Moal
E vuhez
Kouerien e oa e dud (Loeiz ar Moal ha Marc'harid Aofred), ne oa nemet brezhoneg er gêr, ha ne zeskas galleg nemet adalek e 6 vloaz pan eas d'ar skol. Skoliet e voe en Itron-Varia Wengamp, skolaj katolik brudet, a oa bet hini Taldir ivez. Alese ez eas da gloerdi bras Sant-Brieg en 1894 evit mont da veleg, met ne chomas nemet daou vloaz ha kuitaat a reas ar c'hloerdi e 1896.
Loeiz III (Bro-C'hall)
Rouaned dic'halloud
E miz Meurzh 880, en Amiens, ez eo rannet rouantelezh e dad : Loeiz a resev Frankia ar c'hornôg ha Neustria, ha ren ha ra war un dro gant e vreur Karloman. Hemañ a resev Burgondia ar C'hornôg, Akwitania, ha Septimania (Cévennes, Corbières, Norzh ar Pireneoù gant Narbonne, Carcassonne, Béziers ha Nîmes).
Sclerurus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Loeiz III (Bro-C'hall)
Rouaned dic'halloud
Evit chom e peoc'h ha talañ ouzh tagadennoù an Normaned e rank an daou vreur en em glevet gant o c'henderv Loeiz Yaouank a c'houlenn Lotaringia ar c'hornôg o doa gounezet goude skrid-emglev Mersen sinet d'an 9 a viz Eost 870. E deroù 880 e oant rediet da reiñ ar vro-se dezhañ gant skrid-emglev Ribemont (Aisne). Ret eo dezhe ivez en em gannañ evit Burgondia p'emañ o goureontr Boson V o klask lakaat e grabanoù warni.
Lillers
Lillers a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pennlec'h Kanton Lillers eo.
Sclerurus
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreiz ha Suamerika, nav isspesad warn-ugent (29) dezhe en holl.
Erwan ar Moal
E vuhez
Dont a reas da vezañ kelenner ha labourat a reas e skolaj Sant-Charlez e Sant-Brieg. Eno e reas anaoudegezh gant Frañsez Vallée a deue di d'ober kentelioù brezhoneg hag a lakaas anezhañ da genlabourat gantañ evit ar gelaouenn Kroaz ar Vretoned.
Loeiz III (Bro-C'hall)
Ar stourm a-enep an alouberien
D'an 30 a viz Du 879 e c'hounezas an daou vreur un trec'h bras war ar Vikinged, degouezhet betek ar Vienne. (http://expositions.bnf.fr/fouquet/arret/26/i.htm)
E miz Eost 881, Loeiz III en-dro an alouberien viking en emgann Saucourt-en-Vimeu e lec'h ma vije bet lazhet tost da 8 000 Viking. Skoet e voe spered ar gempredidi gant an trec'h-se ha kement ma voe brudet evit pell gant Son Loeiz (ar Ludwigslied pe Rythmus Teutonicus)
Erwan ar Moal
E vuhez
E 1902 e voe embannet e zastumad kontadennoù Pipi Gonto. Perzh a gemeras e Goursez Breizh gant an anv Dir-na-dor. Adalek 1927 e kenlabouras gant Aogust Bôcher war-dro ar gelaouenn sizhuniek katolik Breiz a zalc'ho eus 1927 betek 1939.
Loeiz III (Bro-C'hall)
Ur ren berr-kenañ
Terriñ a reas e benn ouzh he skeiñ ouzh gourin un nor re izel pa o redek war-varc'h war-lerc'h merc'h ur Germund bennak. Beziet e voe d'ar 5 a viz Eost 882 en Sant Denez. Lezel a reas holl rouantelezh Frankia ar C'hornôg gant e vreur Karloman, evit nebeut amzer avat.
Erwan ar Moal
Buhez ar Sent
Labourat a reas da lakaat e yezh Treger Buhez ar Sent Yann-Vari Perrot a voe embannet e 1912.
Arvorig
Etre 1919 ha 1923 e voe embannet gantañ ar gelaouenn Arvorig, a-gevret gant Feiz ha Breiz, dindan renerezh Yann-Vari Perrot evit Penn-ar-Bed hag Erwan ar Moal evit Aodoù-an-Hanternoz.
Arzhur II
Arthur II, a oa ganet d'ar 25 a viz Gouhere 1261, hag a varvas d'ar 27 a viz Eost 1312 e Kastell an Enez (war ar stêr Gwilun), a voe dug Breizh eus 1305 betek e varv. Mab e oa d'an dug Yann II, dug Breizh, ha da Beatris Bro-Saoz.
E vuhez
Kont Richemont e oa pa oa e dad e buhez, ha lezel a reas an titl gant e vreur pan eas da zug war-lerc'h marv o zad. Berr e voe e ren, sioul ivez.
Bugale diwar e wreg kentañ
E 1275 e timezas e Tours gant Marie Limoges, (1260-1290), beskontez Limoges, merc'h da Guy VI, ha da Marc'harit Bourgogne. Tri bugel o devoe:
Bugale diwar e eil gwreg
E miz Mae 1294, goude ma oa bet intañvet, e timezas gant Yolande Moñforzh (1263 † 1330), a oa merc'h da Robert IV, kont Dreux ha Braine, ha da Véatrice Moñforzh, kontez Moñforzh. C'hwec'h bugel o devoe :
Mervel a eure d'ar 27 a viz Eost 1312 e Kastell an Enez, ha beziet e kouent ar gordellerien e Gwened, en ur bez marmor a voe distrujet da vare an Dispac'h. Mont a reas tammoù anezhañ da veinañ un hent, hogen tammoù zo a vez diskouezet a-wechadoù er vro.
Geriadur ar brezhoneg a-vremañ
Geriadur ar brezhoneg a-vremañ zo ur geriadur divyezhek, brezhonek-gallek ha gallek-brezhonek, savet gant Francis Favereau, hag embannet gant Skol Vreizh e 1992. Meur a advoulladur zo bet goude, ar 5vet er bloavezh 2000.
Geriadurioù bihan
Doareoù bihanoc'h a zo savet diwar ar Geriadur ar brezhoneg a-vremañ:
Jean Fréour
Jean Fréour a oa ur c'hizeller breizhat hag a oa bet ganet e Naoned d'an 8 a viz Eost 1919 hag aet da Anaon d'an 11 a viz Mezheven 2010 e Bourc'h-Baz. Studiet en doa e Skol an Arzoù-kaer Bourdel hag e Skol an Arzoù-kaer Pariz e 1936.
Ezel e oa bet eus an emsav arzel Ar Seiz Breur. Bet e oa bet ur bloaz-pad e Casa de Velázquez e 1952 e Madrid. E-pad ar bloavezhioù 1950 en doa graet e annez e Bourc'h-Baz. Maer ar gêr-se e voe e-pad ur bloaz.
Jean Fréour a implije meur a zanvez gant e labour : skilt, marmor, oniks, arem ha koad. E awen a zalc'h identelezh e vro hag ar feiz katolik.
Kavet e vez e gizelladurioù e Breizh, e Beljia, en Enez-Frañs hag en Afrika.
Enorioù
E 1995 e oa bet roet Kolier an Erminig dezhañ en abeg d'e labour evit Breizh.
Ahmet III
Ahmet III, ganet d'an 30 a viz Kerzu 1673, a voe sultan an impalaeriezh otoman.
Mab e oa da Mehmet IV ha da Emetullah Rabia Gülnuş Sultan ha breur Mustafa II.
Kregiñ a reas da ren d'an 22 a viz Eost 1703, pa voe skarzhet e vreur diouzh an tron.
Brezel Prout
Disklêriet e voe ar brezel etre Rusia hag an impalaeriezh otoman e 1711.
Renet e oa 100.000 soudard al lu otoman gant ar vizir bras Baltacı Mehmet Pacha. Gant sikour lu Krimea e c'hronnjont ar Rused e Valakia, war bord ar stêr Prout, ha trec'hiñ anezho.
D'an 21 a viz Gouere 1711 e voe sinet ar peoc'h gant feur-emglev Prout. Gant ar feur-emglev-se e tistroe kreñvlec'h Azak d'an Otomaned ha laosket Karl XII, roue Sveden en harlu en impalaeriezh otoman abaoe 1709, da zistreiñ d'e vro.
Feur-emglev Pasaroftcha
Diwar aloubidigezh Mora e krogas ar brezel etre Aostria hag an Otomaned en-dro.
Patti Smith
Patricia Lee Smith, anavezetoc'h evel Patti Smith, ganet e Chicago (Illinois, SUA) d'an 30 a viz Kerdu 1946, 'zo kanerez rock ha barzhez. Hec'h albom kentañ, Horses, 'zo un arouez eus prantad an new-wave en New York hag unan eus diazezoù ar sonerezh Punk.
Ahmet III
Feur-emglev Pasaroftcha
Ar wech-mañ eo an Otomaned a voe trec'het ha da heul feur-emglev Pasaroftcha (1 a viz Gouere 1718) e kolljont Belgrad hag ul lodenn eus Serbia ouzh Aostria hag aodoù Albania, Bosnia ha Dalmatia ouzh Venezia.
Patti Smith
Abred a-walc'h oa deut da vevañ en New York evit kregiñ gant he arz, ar varzhoniezh da gentañ. Tamm-ha-tamm eo en em lakaet da gejañ gant arzourien all, evel Robert Mapplethorpe, fotograf a-bouez en Amerika an hanternoz. Gant Lenny Kaye, soner gitar, eo e komañs hec'h istor e bed ar sonerezh. E-pad tri bloazh o deus kenlabouret evit kinnig abadennoù: hi o tibunañ hag eñ o seniñ. E 1973 oant en em lakaet da labourat ivet gant ur soner piano, Richard Sohl, hag evel-se o doa krouet "Patti Smith group", anvet 'vel-se dre ma oa he labour e-kreiz ar jeu. O zri koulskoude a oa plijet gant ar memes muzik, rock: Jimi Hendrix, The Rolling Stones... Setu oant en em lakaet d'ober sonerezh 'seurt-se ivez. Ur "single", paeet gant Robert Mapplethorpe, o deus embannet evel-se, warnañ div ganaouenn: Hey Joe (Hendrix) ha Piss Factory.
Ahmet III
Marevezh an tulipez
E-pad ar prantad peoc'h-se e voe digoret ar voullerezh kentañ gant Ibrahim Müteferrika ha kannadourien a voe kaset da Europa evit ar wech kentañ.
Patti Smith
D'ar mare-se o deus kroget da seniñ er CBGB's, ur c'hlub brudet en New York, e-lec'h ma vo brudet ivez a-bep seurt strolladoù punk ha new-wave all.
Ahmet III
Emsavadeg Patrona Halil
Daoust d'ar prantad a beoc'h e tiwanas un emsavadeg, renet gant Patrona Halil ha Yenitcheried heuget gant ar pompus ha koustus e oa deuet lez an Otomaned da vezañ.
Patti Smith
Daou soner ouzhpenn neuze: Ivan Krall ha Jay Lee Daugherty, ha buan a-walc'h, un albom: Horses, warnañ ur skeudenn eus Patti Smith war-sav, gant ur sell dismegañsus un tamm. Un darvoud a-bouez kenañ e istor ar rock. Hirie c'hoazh e lavar ur bern arzourien int bet levezonet gant an albom-se, ennañ ur ganaouenn gant Van Morrison, Gloria, a zo deuet da vezañ ken anavezet hag ar ganerez marteze.
Ahmet III
Emsavadeg Patrona Halil
D'an 1 a viz Here 1730 e voe skarzhet Ahmet III diouzh an tron ha lakaet e niz Mahmut da ren.
Kelenn
Kelenn a c'hell bezañ :
Ahmet III
Emsavadeg Patrona Halil
Mervel a reas Ahmet d'an 1 a viz Gouere 1736.
Patti Smith
Nebeut goude e voe embannet "Radio Ethiopia", a oa re dost marteze ouzh an albom kentañ, e-lec'h ma kaver ar ganaouenn Pissing in a river, hag e-lec'h ma ra Patti ar pezh a rae war al leurenn abaoe pell: seniñ, gant ar gitar, met n'eo ket evit an ton - hennezh eo labour Lenny Kaye. Ar gitar, evit ar varzhez, a zo un arm, ne oar ket c'hoari, met en em lezel a ra da vont gant ar c'hordennoù evit kas ar selaouer betek ur stad all.
Daou goulz a zo e istor sonerezh Patti Smith:
Etre an daou brantad-se oa Patti Smith o tesevel he bugale hag o chom e Detroit gant he gwaz, Fred Sonic Smith, eus ar strollad MC5. Hennezh en doa desket dezhi c'hoari gitar ha seniñ an dreujenn-gaol. Bremañ e implij ar benveg evel ur gitar: evit kas ar selaouer d'ur santimant, d'ur stad disheñvel, ha n'eo ket evit an ton. En hec'h albom diwezhañ, Twelve, e kaver ur prantad treujenn-gaol dibar er ganaouenn Are You Experienced (Hendrix). E-pad ar prantad-se ivez e embannas an albom "Dream of life", ennañ ar ganaouenn People Have the Power.
Adkregiñ a reas en gwirionez gant he labour e 1996 gant an albom Gone Again, goude marv he gwaz, unan eus he breudeur, Todd, he mignon Robert Mapplethopre ha Richard Sohl. Gone Again a zo neuze un albom savet tro-dro d'ar marv, gant ur ganaouenn evit Kurt Cobain, met ivez ur pezh pladenn rock, gant distro John Cale, produer Horses, ur ganaouenn savet gant Jeff Buckley.
Er memes bloavezh e kemeras perzh e albom R.E.M. "New Adventures in Hi-Fi".
Gant Peace And Noise, ar bloaz goude, e tistro d'ar politikerezh, o tifenn da skouer, gwirioù Tibet. Gung Ho a gendalc'ho war an dachenn-se, ha Trampin' e 2004, a roas tro dezhi da stourm a-enep ar brezel en Irak.
E Gouel an Erer Kozh, en Karaez, d'ar 24 a viz Gouere 2004, he deus lavaret en ur gregiñ ar sonadeg: "We should like to thank everyone in France who marched against the attack on Irak by the Bush administration."
Eviti e servij an arz, ha dreist-holl ar rock 'n' roll, da lakaat an dud d'en em soñjal, da cheñch, da stourm.
Twelve a ro tro dezhi da adembann kanaouennoù rock o deus ur brud bras, met ivez un dalvoudegezh ken bras e-keñver sonerezh hag e-keñver ar pezh a dalvez ar c'homzoù: The Boy in the Bubble (Paul Simon) ha Gimme Shelter (The Rolling Stones), a zo da skouer ennañ.
Sonerien Patti Smith abaoe 1996: Lenny Kaye, Jay Lee Daugherty, Tony Shanahan, Oliver Ray, Jackson Smith.
Kelennerezh
Tennañ gouiziegezh pe varregezhioù dre ar studi, ar skiant-prenet pe ar c'helenn eo an deskadurezh. Diazezet eo ar prosesus war ar skiant-prenet hag evit an den a resev an deskadurezh e kemm war hir dermen e berzh-galloud e-keñver e gundu. Dre a perzh-galloud kundu e teskriver ar c'hundu a c'hell kaout un hinienn en dazont evit mont eus ar mare-mañ beteg ur pal e domani ar gouiziegezh hag ar skiant-prenet.
Ober strivoù gant e askre evit lakaat tud all da vezañ kelennet (da gaout muioc'h a ouiziegezh hag a skiant-prenet) eo pal an deskadurezh.
Ur ger nes-tre d'ar c'helennadurezh eo ar stummadur.
Amañ eo bet renablet teoriennoù ar c'helennerezh hag e isrummadoù :
Diktatouriezh ar broleteriezh
Diktatouriezh ar broleteriezh pe diktatouriezh ar broleterien eo ar bazenn ret tremen drezi a-benn sevel ar gomunouriezh hervez ar gelennadurezh roet gant Karl Marx ha Friedrich Engels da feizidi ar gomunouriezh. Kumun Pariz e 1871 a oa, hervez Engels, kentañ pleustradenn ar gredenn e-barzh an dikatouriezh-se.
Hervez Bonreizh Rusia e 1918 (a-raok na vo anvet Unvaniezh soviedel) e oa o lakaat e pleustr diktatouriezh ar broleterien. Met tennet eo bet ar gerioù-se eus Bonreizh 1936.
തൊഴിലാളിവര്‍ഗ സര്‍വാധിപത്യം
David Ben Gourion
David Ben Gourion (en hebraeg : דוד בן-גוריון) a zo bet ganet gant anv David Grün d’ar 16 a viz Here 1886 e Płońsk (Polonia) ha marvet d’ar 1añ a viz Kerzu 1973 e Tel HaShomer (Israel).
Emsaver sionour, politikour ha den-Stad israelian.
Ben Gourion a zo bet ganet e 1886 e Plonsk, en unan eus ar c'hêrioù reter-europat o deus pourchaset d' an emsav yuzeviat e speredoù gwellañ. E dad, Avigdor Green, a oa ur Zionist eus ar rummad kentañ hag ar mab, o tegemer menozioù e dad, a gasas anezho betek ar penn pellañ dre vont kerkent hag echu e studioù, da labourat douar e bro e hendadoù, Palestina. Ur sokialour eus ar re wellañ, atav en deus kredet en adsavidigezh an den dre al labour-douar graet a-gevret. E derou holl an annezadur e Palestina, pa felle d'an darn vuiañ degemer ar yiddischeg da yezh voutin an « oaled » nevez ha mirout an hebreeg da yezh sakr, en deus gouezet lakaat an hebreeg da drec'hiñ hag en hebreeg en deus skrivet ar gelaouenn gentañ savet biskoazh er vro gant ar yuzevien. D' ar 14 a viz Mae 1948, a-enep da ali Chaim Weizmann ha kalz re all, e tiskler sevenidigezh Stad Israel, ha da sinañ diskleriadur dizalc'houriez Israel. D' ar vunutenn end-eeun ma echue mandad ar Saozon war ar vro ha d'ar mare ma kemere an armeadoù arab penn o hent war-du Israhel, difennet hepken gant 5.000 den an Irgoun, 3.000 den ar Palmach, ha 30.000 den (armet-fall) an Haganah. Erfin eo deut Ben Gourion a-benn da strollañ hag urzhiañ madig a-walc'h ar vro, hag hec'h armeoù, dindan galloud ar gouarnamant, daoust m' en dije gallet kemer, e-keñver bagadoù a zo, doareoù damantusoc'h d'o youl-vat ha d'o vrogarantez.
Afer an Altalena Pa lakaas Ben Gourion tennañ a daolioù kanol war ar vag a zegase soudarded (eus an Irgoun) hag armoù da zifenn Israhel a-enep an Arabed, a zo unan eus an traoù-se na c'heller ket digareziñ aes. Maodiern gall an aferiou estren George Bidault en devoa sinet un emglev kuzh gant Shmuel Ariel rener strollad Irgun evit kas ur vag anavezet Altalena karget a 4,500 tonennad: ennañ 800-900 gwaz, ganto 5000 fuzuil-karabineg ha 250 vindrailerez, 5 milion a gartouchen, 50 bazookas, hag all. Un emvod hag un dizemglev a voe etre pennrenerien an Irgun hag Nerzhiou Difenn Israelian, strollad Ben Gurion, evit gouzout pelec'h diskargañ an armou met dreist pep tra: piv a zibabfe tapout pennlevierez anezho. Ha ma n' eus bet brezel-diabarzh ebet en Israhel d'ar mare-se; an dellid a zo d'an Irgoun ha d'e rener Menachem Beigin. Ben Gourion en deus gouezet ren ar vro en un doare dispar : setu aze ur bobl a zo bet ouzhpenn daougementet he foblañs en ur ober dek vloaz, ur vro e-lec'h ma tigore bep miz labouradegoù nevez, e-lec'h ma tifraoster bemdez tachennoù douar nevez : n' eus bro all ebet hag a c'hell fougasiñ da vezañ graet araokadennou ken trumm. Evit sevel ar gouarnamant e 1951 ez eus bet ret 55 vodadeg etre ar strolladoù a asante kenlabourat ha da Ven Gourion ez eo dleet, evit ul lodenn vras, klod an araokadenn-se. Ben Gourion goude en em dennañ kuit eus ar vuhez politikel. Aet e oa skuizh gant ar rendaeliou en askre ar strolladoù yuzev, ha gant ar re nebeut a skoazell a gave a-berzh Yuzevien an estrenvro. Pennrener ur strollad politikel, ur sokialour kalet e oa, en Histadrout, deut e oa Ben Gourion, tammig ha tammig, d'en em hisañ a-us d' ar strolladoù all, ha da dapout plas ur seurt tredeog, ur c'hompezer d' o zabutoù. C'hoant Ben Gourion a oa bet paouez da vezañ ur rener politikel, evit dont da vezañ ur rener broadel : ha se ne c'helle tizhout nemet dre derriñ pep liamm gant ar bolitikerezh e-pad ur pennad-amzer. Goude ez eo deuet maez eus e doul rak e kave hir e amzer, da neuze ez eo deut en-dro Ben Gourion da chom e Tel Aviv, e-lec'h ma vevas gant e wreg en un ti bihan, hep matezh ebet da gempen an ti. Seveniñ hunvre bras e vuhez : lakaat tri million a Yuzevien da vevañ en Israhel ha suraat evel-se da vat dazoned ar vro.
1092
Diwar-benn bloavezh 1092 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1092
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1092
1625
Diwar-benn bloavezh 1625 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1625
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1625
Nigeria
En Afrika ar C'hornôg emañ Republik kevreadel Nigeria, enni 36 stad kevredet hag an tiriad kevreadel tro-dro da Abuja, ar gêr-benn. Eus pleg-mor Ginea betek Lenn Tchad en em led an tiriad, 923 773 km² ennañ. Er c'hornôg dezhi e kaver Republik Benin, en norzh, Republik Niger ha Republik Tchad hag er reter, Republik Kameroun. Bro bobletañ Afrika eo hag ar seizhvet hini eus ar bed gant 158 423 000 a dud e 2010, ar pezh a ra 2.28% eus poblañs ar bed. Lagos eo ar brasañ kêr.
Istor
Un drevadenn vreizhveuriat e voe etre 1800 ha 1960. Etre 1960 ha 1966 e oa Republik kentañ ar vro, ha goude e oa ar juntenn vilourel e penn ar vro hag ar brezel diabarzh betel 1979. Brezel ar Biafra a voe etre 1967 ha 1970. Skoazellet e voe digevredouriezh ar Biafra gant ar jeneral Salazar eus Portugal, ar jeneral Franco eus Spagn ha dreist-holl ar jeneral De Gaulle eus Bro-C'hall, evit abegoù a denn d'an tireoul (ar gall Elf a-enep ar saoz Shell) ha geopolitikel. Goude ar eil Republik etre 1979 ha 1983 e oa adarre ar juntenn vilourel betel 1999.
Politikerezh
Ur republik kevreadel eo Nigeria. Daoust d'ar goubrenerezh, da ijinerezh an tireoul ha d'an islamouriezh e norzh ar vro, ez eus un hengoun demokratel, hêrezh d'ar sevenadur angl-ha-saoz. Strolladoù politikel a-leizh a zo, mediaioù dieub hag ur justis dieub awalac'h.
Disklêriet eo bet ar Pevarvet Republik e 1999. Dilennet eo bet Muhammadu Buhari da brezidant ar vro e 2015, a-enep ar prezidant kimiader Goodluck Jonathan. Addilennet eo bet e miz C'hewrer 2019.
Kanton Brest-Lambezelleg
Kanton Brest-Lambezelleg a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Brest-Lambezelleg a yae ul lodenn eus kumun Brest d'ober anezhañ. Ur c'harter eus Brest eo Lambezelleg, bet kumun betek 1945.
Ronse
Ronse a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Ur gumun gant aezamantoù yezhel eo.
Stêrioù Ecuador
Stêrioù Ecuador a red lod anezho war-zu ar Meurvor Habask, lod all a ya da gemberiñ gant stêrioù pe adstêrioù a red trema ar Meurvor Atlantel.
Tirana
Tirana (Tiranë en albaneg) eo kêr-benn Albania.
Emañ Tirana e goueled menezioù uhelik, e-kreiz ar vro. Savet e voe e 1614 gant Süleyman Pasha, ur jeneral en arme an Impalaeriezh otoman. Dont a reas da vezañ kêr-benn Albania e 1920. E 2005 e oa, ent-ofisiel, 585 756 a dud o chom enni, met moarvat e tle bezañ tost d'ur milion a annezidi bremañ.
Iliz anglikan
Rannet eo da gentañ ar Gumuniezh anglikan e peder Iliz dizalc'h :
Rannadurioù
Rannet eo Iliz Bro-Saoz e daou arc'heskopti, rannet o-unan e 44 eskopti :
Flers (Pas-de-Calais)
Flers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Karloman II (Bro-C'hall)
Karloman II (867 - 884) a oa roue ar Franked, eus 879 da 884.
Buhez
E 879, Karloman a zeuas da vezañ roue war un dro gant e vreur Loeiz III. Ren a rejont ar rouantelezh etreze e 880. Resev a ra Akwitania ha Burgondia. Goude marv e vreur e 882 e teu da vezañ roue nemetañ ar rouantelezh.
D'an 12 a viz Kerzu 884 e varvas Karloman goude bezañ gloazet dre zievezh gant unan eus e wizien e-pad ur chase e koad Bézu, koad Lyons etre Rouen ha Gournay-en-Bray hiziv. Aet d'an anaon da 17 vloaz, Karloman n'en doa hêr ebet. Beziet e voe e Sant Denez.
Charlez III, mab diwezhañ Loeiz II, a oa re yaouank evit ren hag uhelidi ar rouantelezh a c'houlennas gant an impalaer Charlez Tev bezañ rejant ar rouantelezh.
1260
Diwar-benn bloavezh 1260 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1260
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1260
Lizherenneg Fraser
Ijinet e oa bet lizherenneg Fraser tro-dro da 1950 gant ar misioner James Ostram Fraser evit gallout skrivañ al lisoueg.
E 1992 e oa bet degemeret an lizherenneg evel skritur ofisiel gant gouarnamant Sina.
Gwelet ivez
Lisoueg
Koronis
Koronis zo anv meur a vaouez e mojennoù Hellaz kozh:
Lizherenneg Fraser
Liammoù diavaez
Omniglot
Jean-Auguste-Dominique Ingres
Jean Auguste Dominique Ingres zo ul livour gall eus an. Ganet e oa e Montauban d'an 29 a viz Eost 1780 ha marvet d'ar 14 a viz Genver 1867 e Pariz. Ma oa klasel e awen e oa tost-kar lod eus e oberennoù da luskad ar romantelezh.
Llandegla
250px|thumb|Iliz Llandegla. 250px|thumb|Feunteun Tegla. Llandegla pe Llandegla-yn-Iâl, zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Ddinbych, en hanternoz Kembre. War lez ar stêr Alun emañ, etre kêrioù Rhuthun ha Wrecsam.
Gerdarzh
Dont a ra an anv eus llan hag an anv Tegla, a zo Tekla e brezhoneg.
Istor
Er Grennamzer e oa e kombod Iâl, e rouantelezh Powys. War-dro 1149 e voe savet kastell Tomen y Rhodwydd gant Owain Gwynedd, un 3 km alese er gevred.
Tud
Edward Tegla Davies (1880-1967), skrivagner kembraek ganet e Llandegla.
Sant-Yowan-an-Enez
Sant-Youan-an-Enez, pe Sant-Youan-war-Renz zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Namibia
Republik Namibia zo ur stad e traoñ Afrika, war ribl ar Meurvor Atlantel. Emañ etre Suafrika er su, Angola ha Zambia en norzh, ha Botswana er reter. En em ledañ a ra war ur gorread a 824 295 km² ha 1 820 916 a annezidi a oa e 2003. Deuet e oa da vezañ dizalc'h diouzh Suafrika e 1990. A-raok ar bloaziad-se e oa anavezet dindan an anv Mervent Afrika. Windhoek eo ar gêr-benn.
Istor
D' 28 a viz Mae 2021 e oa en em zigarezet Alamagn en ur mod ofisiel evit gouennlazh an Hereroed hag an Namaed kaset da benn e deroù an e Mervent Afrika (Namibia hiziv).
Politikerezh
Hifikepunye Pohamba a oa prezidant etre 2005 ha 2015.
Stêr San Pablo
Stêr San Pablo zo anv meur a stêr:
Eus kember Stêr San Pablo ha Stêr San Luis e c'hoarvez ar Stêr Itonomas
Xenops
Xenops zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1811 gant an evnoniour alaman Johann Karl Wilhelm Illiger (1775-1813).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == 3 spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevar isspesad warn-ugent (24) dezho en holl.
Ergativel-akuzativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen ergativel-akuzativel (e saozneg: ergative-accusative pe tripartite) evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel pa vez merket gant ar vorfologiezh ha/pe ar gevreadurezh pep doare arguzenn en un doare disheñvel diouzh ar re all, da lâret eo:
ergativel-akuzativel|left Renadenn (O) pe gouzañver (P) ur verb tranzitivel merket en un doare disheñvel diouzh arguzenn nemeti ur verb amdranzitivel (S: ar rener) merket en un doare disheñvel diouzh graer (A) ur verb tranzitivel.
Da skouer evit ar yezhoù implijet gante troadoù:
Ral-tre eo yezhoù a-seurt-se, en o zouez yezh ar Nez Percé, merket an troad ergativel gant al lostger -nim, an troad akuzativel gant -ne, hag ar merk mann evit an traod amdranzitivel.
Gwelit ivez:
Damergativelezh
Jean-Jacques Dessalines
Janjak Desalin (kreoleg Haiti), e galleg Jean-Jacques Dessalines, a oa ur brogarour eus Haiti. Ganet eo bet d'an 20 a viz Gwengolo 1758 e plantadeg Cormier e-kichen Grande-Rivière-du-Nord. Drouklazhet e voe e Jacmel e 1806. Dessalines a oa unan eus renerien Dispac'h Haiti ha bet eo kentañ impalaer Haiti (1804–1806 dindan an anv Jakez Iañ).
Du e oa ha sklav e oa da gentañ e Saint-Domingue. Dont a reas da vezañ letanant eus Toussaint Louverture. Aozañ a reas e miz Here 1802 taol-dispac'h arme Saint-Domingue a-enep urzh Napoléon Bonaparte ha stourm a reas ouzh ar jeneral hanterouenn André Rigaud hag ar jeneral gall Charles Leclerc.
Korzed
Korzed ( Corsept e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
en glazur e seizh c'halon en aour, 3, 2, 1, 1
Aozer ː It. Humblot
degemeret gant ar Gumun ar 27 a viz Du 1971
bet enrollet an 19 Gouere 1972
Koronis (merc'h Koronaios)
Koronis (Κορωνίς Korônís e gregach, diwar κορώνη / korốnê, « bran ») a oa merc'h da g-Koronaios, roue Fokis.
Klask a rae tec'hel dirak c'hoant Poseidon a oa orgedet outi, ha goulenn a rfeas skoazell digant an doueed. Troet e voe e bran gant Athena.
Kanton Brest-Plouzane
Kanton Brest-Plouzane a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Yezh ar Sinoù Japanek
Yezh ar Sinoù Japanek (Japaneg: Nihon Shuwa, 日本手話) a zo ur yezh dre sinoù implijet gant Kumuniezh ar re vouzar e Japan (300.000 ) hag e meur a stad all.
Kanton Brest-Plouzane
Istor
Savet e oa bet kanton Brest-Plouzane e 1992 diwar disrann hini Brest-Kêrber-Plouzane.
Calonne-sur-la-Lys
Calonne-sur-la-Lys a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Saint-Ghislain
Saint-Ghislain (e pikardeg: Sint-Guilin) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Albatroz Galápagos
Anvet e voe Diomedea irrorata (kentanv) da gentañ-penn (e 1883) gant ar skiantour saoz Osbert Salvin (1835-1898).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Inizi Galápagos hag en arvor Ecuador.
Eostig India
An Eostig India a zo ur spesad golvaneged bihan, Larvivora brunnea (Luscinia brunnea kent) an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a bak diwar an douar peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Albatroz lost berr
An albatroz lost berr a zo ur spesad evned-mor bras, Phoebastria albatrus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Diomedea albatrus (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Istor
E 1949 e soñjed e oa aet ar spesad da get. Adkavet ez eus bet lod hag un 2 000 hinienn bennak a vefe anezho, pa oa milionoù a-raok na grogjed d'o chaseal evit o fluñv hag o vioù.
Zefyros
thumb|200px
Zefyros (Ζέφυρος e gregach) eo doue kuñv an avel Gornôg, unan a-douez an Anemoi (an Avelioù), e mojennoù Hellaz kozh. Mab e oa da Eos ha da Aiolos hag e vreudeur e oa Boreas (avel an Norzh), Euros (avel ar Reter) ha Notos (avel ar Su).
Albatroz lost berr
Boued
Bevañ a ra diwar gresteneged, pesked, stioganed ha vioù pesk-nij peurvuiañ.
Zefyros
E gevatal roman e oa Favonius hag hemañ a oa mestr war ar plant hag ar bleuñv ouzhpenn.
Zefyros hag Hyakinthos
Bez' e oa ur priñs e Sparta, ur c'hoant a zen, Hyakinthos e anv, hag a oa deuet da vezañ amourouz Apollon. Hini Zefyros e oa bet ivez hag hemañ a oa savet gwarizi ennañ. Pa oa Apollon hag e amourouz o vannañ kantennoù e c'hwezhas Zefyros un barrad-avel ken kreñv ma'z eas ur gantenn da stekiñ ouzh penn Hyakinthos hag hemañ a voe lazhet moust Diwar e wad e krouas Apollon ar blantenn anvet hyakinthos e gresianeg (louzaouenn ar goukoug).
Zefyros ha Psyc'he
Pa oa Kupidon o klask karantez Psyc'he e voe kaset ar plac'h gant Zefyros betek kev Kupidon.
Zefyros ha Podarge
Daou vab all, Balios ha Ksanthos, a voe ganet dezhañ gant an Harpienn Podarge.
Anemoi
Pallava
Ar Pallava (Tamileg பல்லவர்) a oa ur rouantelezh kozh su India. N'eo ket sklaer o orin met lakaat a reas an dierniezh he c'hêrbenn e Kanchipuram er kent aloubiñ ar vro delougouat hag un darn eus ar vro damilat. Faezhet e voent gant ar Chola er hag aet da get e oant un tammig goude-se. Ar roue diwezhañ, Aparajitavarma a voe faezhet gant ar roue Chola e 890.
Liammoù diavaez
Ar Pallava
Thalassarche
Thalassarche a zo ur genad e rummatadur an evned.
Koronaios
Koronaios (gregach: Κορωναῖος, latinekaet e Coronaeus) a oa roue Fokis.
Thalassarche
Spesadoù
9 spesad albatrozed a zo er genad-mañ:
Koronaios
E verc'h Koronis a glaske tec'hel rak krabanoù an doue Poseidon a oa orgedet outi, ha troet e voe e bran gant an doueez Athena.
1093
Diwar-benn bloavezh 1093 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1093
Lillers
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
1093
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1093
1626
Diwar-benn bloavezh 1626 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kib vell-droad ar bed 2006
Kib vell-droad ar bed 2006 a zo ur gevezadeg-sport hag a oa bet dalc'het en Alamagn eus an 9 a viz Mezheven d'an 9 a viz Gouere 2006. An eil gwech e voe da Alamagn degemer ar genstrivadeg-mañ o vezañ ma oa bet aozet ganti e 1974 c'hoazh. An dekvet gwech e oa da Gib ar bed bezañ aozet en Europa da-heul an dalc'h kent en Asia (Japan ha Republik Korea) e 2002. War ar renk e oa kevreadoù mell-droad Suafrika, Brazil, Maroko hag ar Rouantelezh-Unanet evit hec'h aozañ ivez. Evel kustum e oa bet daou vare enni hag a zeuas an eil war-lerc'h egile : ur prantad perzhegañ hag ur prantad gourfenniñ. Dalc'het e oa bet ar gourfenn e Berlin. Da-geñver an 18 kevezadeg-mañ e oa bet 32 skipailh mell-droad broadel o klask tapout ar gib.
1626
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1626
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1626
Kib vell-droad ar bed 2006
Perzhidi
Skipailhoù bet perzheget (e 2005)
Ger-stur ar skipailhoù
Kavet e vez da-heul roll ar skipailhoù gant o ger-stur.
Gerberga
Gerberga zo un anv-badez frankek a voe roet da galz a briñsezed frank, en Europa ar Grennamzer (Frankia ha Germania)
Adstumm
Ur stumm Gerperga zo anavezet ivez.
Foufflin-Ricametz
Foufflin-Ricametz a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Foufflin-Ricametz Churchyard
Mervel a reas e-pad ar Brezel-bed kentañ .
Phoebetria
Phoebetria a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ albatrozed.
Spesadoù
2 spesad albatrozed a zo er genad-mañ:
Sint-Truiden
Sint-Truiden (e limbourgeg: Sintruin, e galleg: Saint-Trond, skrivet gwezharall:Saint-Tron) a zo ur gêr eus Belgia e proviñs Limbourg.
1261
Diwar-benn bloavezh 1261 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1261
Kanton Brest-Rekourañs
Kanton Brest-Rekourañs a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton Brest-Rekourañs a yae ul lodenn eus kumun Brest d'ober anezhañ.
Eostig jave du
An Eostig jave du a zo ur spesad golvaneged, Calliope obscura (gwechall Luscinia obscura) an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Larvivora obscura da gentañ-penn (e 1891) gant an daou skiantour rusian Mic'hail Mic'hailovitch Berezovski (1848-1912) ha Valentin Bianchi (1857-1920).
Annez
Emañ brosezat ar spesad e kornôg Sina ar c'hreiz (gevred Gansu, mervent Shaanxi, hanternoz Sichuan ha hanternoz Yunnan).
Damergativelezh
Er yezhoniezh e vez implijet an termen damergativelezh (saozneg : split ergativity) evit komz eus ur steudadur morfologel-kevreadurezhel kemmesk kavet e yezhoù 'zo implijet gante ur frammadur ergativel-absolutivel e degouezhioù 'zo hag ur framamdur morfologel-kevreadurezhel all, peurliesañ nominativel-akuzativel e degouezhioù yezhadurel resis all.
E gwirionez eo damergativel an darn vrasañ eus ar yezhoù renket dre voas e-touez ar yezhoù ergativel-absolutivel kentoc'h evit yezhoù ergativel-rik.
Setu roll an abegoù pennañ evit ober gant an eil steudadur pe egile en degouezh-mañ'n-degouezh er yezhoù damergativel.
Skouer: an hindeg
An hindeg-ourdoueg a implij ar steudadur ergativel evit merkañ rener ar verboù tranzitivel en arvez strizh en tu-gra hag ar steudadur akuzativel en degouezhioù all, pa vez merket ar rener gant an troad nominativel, da skouer :
Robert Louis-Dreyfus
Robert Louis-Dreyfus, ganet e 1946 ha marvet e 2009, a oa un embregour gall, e penn embregerezhioù evel Adidas.
E 1996 e prenas klub mell-droad Marselha.
Busnes
Busnes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Koronis (merc'h Flegyas)
thumb|280px|Koronis lazhet gant he [[serc'heg Apollon.]] Koronis (Κορωνίς e gregach, diwar κορώνη, "bran") a oa merc'h da Flegyas, roue al Lapited, e mojennoù Hellaz kozh. Serc'h e voe da Apollon, ha mamm Asklepios, doue ar medisinerezh.
Mojenn
Pa oa brazez eus he mab ec'h orgedas Koronis ouzh Isc'hys, mab Elatos. Pig pe vran a gan, hag ur vran a yeas da gontañ an doare da Apollon. Hag an doue dogan da gas e c'hoar, ar werc'hez Artemis, da lazhañ Koronis gant he saezhoù. Hervez un doare all eo an doue e-unan a reas war-dro ar c'hastiz.
Devet e voe he c'horf gantañ, ha duet pluñv gwenn ar brini da viken. D'ar mare diwezhañ e voe saveteet ar bugel e kof he mamm: gant Apollon e voe digoret ar c'hof, tapet e vab, ha roet da zesevel da C'heiron, an den-marc'h. Flegyas, dirollet gant ar gounnar, a yeas da c'hwezhañ an tan e templ Apollon e Delfi, un dra ha na blijas ket tamm da Apollon, ma lazhas e dad-kaer, e-unan en dro-mañ.
Unknown Pleasures
Pladenn glok kentañ Joy Division eo Unknown Pleasures. Embannet eo bet gant Factory (Fact 10), produet eo bet gant Martin Hannett, hag enrollet e Strawberry Studios (Stockport). Deuet eo er-maez e 1979. Tizhet eo bet plas kentañ an hit-parade saoz gant ar bladenn e miz Eost 1980, goude emzistruj kaner ar strollad, Ian Curtis e anv. Plas kentañ a dapas ivez e hit-parade Zeland Nevez e miz Even 1981. Ur wech kempennet ar son eo bet embannet en-dro e miz Gwengolo 2007. Ouzhpennet ez eus bet neuze ur bladenn "live", enrollet er Factory e Manchester d'an 13 a viz Gouere 1979. War golo ar bladenn e weler ur skeudenn tennet eus The Cambridge Encyclopedia of Astronomy. War ar bladenn vinil (embannadur european) e c'haller lenn, e dibenn an tu A : "This is the way" hag e dibenn an tu B :"Step inside". An div frazenn-se o vezañ tennet eus ar ganaouenn Atrocity Exhibition a gaver war Closer.
Roll ar c'hanaouennoù
Tu A
Tu B
Sant-Maden
Sant-Maden zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Gwilen
Ar Gwilen pe ar Gwilun, zo ur stêr hag a red dre Vreizh, a viz da vervent. E-kichen Juvigné, e departamant ar Mayenne, emañ he mammenn. Redek a ra a-hed 225 kilometr betek ar Meurvor Atlantel tost da Bennestin, ma ra an disparti etre Bro-Naoned ha Bro-Wened.
Anv
Gwilen, Gwilun ha Gwinun a gaver. An daou gentañ zo e Geriadur Hemon-Huon, an trede a lenner e Geriadur Vallée, a skriv e teu an anvioù eus ar c'hentkeltieg. Gwilum ha Gwinum a lenner ivez.
Ar stumm Gwilen a lenner digant Ofis Publik ar Brezhoneg hag en Atlas Breizh gant Mikael Bodlore-Penlaez ha Divi Kervella.
Gwilen ivez a vez implijet er romant Hervelina Geraouell gant Fañch Elies Abeozen (1943), koulz ha gant Jakez Riou er pezh-c’hoari Dogan (1943).
Meur a anv-lec'h zo deveret diouzhus ar stumm Gwilen, en o zouez Il-ha-Gwilen, Noal-ar-Gwilen, Santez-Anna-ar-Gwilen, Sant-Yann-ar-Gwilen, Kumuniezh-kumunioù bro Kreiz ar Gwilen hag ar Sevnon.
Pevar departamant ha teir bro
Goude ar Mayenne, e tremen dre 3 departamant e Breizh : Il-ha-Gwilen, Liger-Atlantel ha Mor-Bihan, ha teir bro hengounel : Bro-Roazhon, a-raok dispartiañ Bro-Gwened ha Bro-Naoned goude Redon.