cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aogust (impalaer)
Kevezerezh gant Marcus Antonius
E 40 kt JK e voe rannet etrezo an holl diriadoù dindan beli ar Romaned hag e kemeras Aogust ar C'hornôg, Mark Anton ar Reter ha Lepid proviñs roman Afrika. Reiñ a reas Aogust e c'hoar, Oktavia, da zimeziñ gant Mark Anton hag e chomas stabil an emglev (renevezet e -37) betek -33. Pa oa bet trec'h Aogust war Sekstus Pompeius e Bro-Spagn (e -36 e kemeras lodenn Lepid. Istimetoc'h-istimetañ gant an Italianed e teuas Aogust da vezañ pa oe rebechet da Vark Anton bezhañ dindan levezon e vestrez, ar Faraonez Kleopatra, unpenn Egipt, hag e veze an tiriadoù roman o kouezhañ dindani. Ober ar brezel da Gleopatra a reas Aogust hag e oe trec'h warni ha war morlu Mark Anton e Aktiom (Akra Nikolaos e Gres hiziv) e -31.
Oberenn vilourel
Klask a reas Aogust kreñvaat an harzoù milourel dre aloubadenn Germania, met trec'het e oe ul lu bras renet gant Varus gant Arminius e 9. Lakaet e voe an harz etre ar Barted hag ar Romaned war ar stêr Eufrates e Mezopotamia. Tizhet e oe ar Roen hag ar stêr Danav gant ar Romaned ivez. E-doug e ren e kavas ar Romaned e oe bet erruet an amzervezh a beoc'h hir-pad a rejod ar pax romana (ar peoc'h roman) eus outi.
Rosenthal
thumb|right|200px|Iliz Rosenthal thumb|right|200px|Lec'hiadur Rosenthal e Pankow
Rosenthal a zo ur c'harter en arondisamant Pankow e Berlin. 4,9 km² eo gorread ar c'harter, 8 933 annezad a oa ennañ d'an 30 a viz Even 2008 (1 723 annezad/km²). Meneget e vo evit ar wech kentañ e 1356 gant an anv Rosendalle hag e teuas da vezañ ul lodenn eus Berlin e 1920. E Rosenthal emañ ar c'harter anvet Nordend. Bep bloaz e vez lidet Rosenthaler Herbst (Diskar-amzer Rosenthal) gant annezidi ar c'harter.
Treuzdougen
Linenn tramway M1.
Pêr-Jakez Heliaz
Pierre-Jakez Hélias, pe Pêr-Jakez Heliaz e brezhoneg, Pierre Hélias e anv ofisiel, a zo bet ganet e Pouldreuzig, e Bro-Vigoudenn, (Penn-ar-Bed) e 1914. Ur skrivagner brezhonek ha gallek eo bet, puilh e oberennoù.
Savet en deus kerkoulz barzhonegoù, pezhioù-c'hoari, danevelloù, romantoù ha kontadennoù. Bet eo bet ivez ur c'hoarier sketchoù evit ar radio hag un aozer abadennoù evit ar skinwel. Brudet eo da gentañ penn evit e levr gallek Le Cheval d'Orgueil, oberenn bet savet da gentañ en e ziv yezh, a dammoù, ha bet embannet goude e brezhoneg gant an titl "Marc'h al Lorc'h". Marvet eo bet d'an 13 viz Eost 1995.
Romkouneg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo ar romkouneg (romkun) komzet gant tro-dro da 632 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Keiz-Raez
Keiz-Raez (Cheix-en-Retz  e galleg) zo ur gumun e Breizh, e Liger-Atlantel, er c'hreisteiz d'al Liger.
Pêr-Jakez Heliaz
Buhez
Ganet eo bet ha bet eo o chom e Pouldreuzig er Vro Vigoudenn, en un tiegezh a dud munud, labourerien-douar anezho, o labourat evel micherourien e ti ar re all. E yezh gentañ eo bet ar brezhoneg dre ma oa brezhonegerien e dud. Deskiñ a ra ar galleg er skol. Dont a ra sod gant ar yezh-se, nes ankouât e yezh gentañ. Dre m'eo tuet er skol eo lakaet da vont pelloc'h gant e studioù : el lise, e Kemper, ha goude e Roazhon. Eus 1946 da 1975, bloaz ma ya war e leve, eo kelenner war al lennegezh e Skol ar Vistri Kemper.
Keiz-Raez
Ardamezioù
En geot e wifrell gommek en argant, heuliet ouzh dehoù gant ur chapel en aour, ouzh kleiz gant ur blokad rezin skoret ha deliennet ivez en aour. Arouez ar stêr eo ar wifrell gommek hervez Froger & Pressensé.
Pêr-Jakez Heliaz
Buhez
D'an 21 a viz Kerzu 1946 e krog Pêr Helias (Jakez Kroc'hen) da aozañ abadennoù e brezhoneg evit ar radio (sketchoù ha pezhioù-c'hoari) e kompagnunezh Pêr Trepos (Gwilhou Vihan). Un tamm brud a sav neuze dezhañ, plijet kenañ ma veze an dud gant o fent, o selaou anezho er "post bihan", war gwagennoù Radio-Quimerc'h. Daou vloaz war-lerc'h eo e-mesk ar re a ro lañs en-dro da Gouelioù-meur Kerne e Kemper. Chom a ray e-touesk aozerien ar festival-se e-pad pell, hag an den karget da ginnig an abadennoù e brezhoneg d'an dud.
E 1977 eo embannet gantañ al levr Les Autres et les miens, un dastumadeg koñchennoù priziet mat. Goude e sav romantoù e galleg. E varzhoniezh vrezhonek a vez priziet kemend-all, evel el levrioù Maner kuz/Manoir secret hag Ar Men Du.
Evit e enoriñ eo bet roet e anv da veur a straed ha da veur a skol e Breizh (Pouldreuzig, Kleder, Medrigneg, Sant-Maloù...), da lec'hiad Skol-veur Breizh-Izel e Kemper ha da vediaoueg-kêr Landerne. Erminiget eo bet e 1991.
Paperioù Pêr-Jakez Helias a zo bet fiziet goude e varv d'ar CRBC e Brest.
Miletos
thumb|upright=1.3|Porzh ha marc'had Miletos adsavet. Gwelout a reer an nor vras adsavet a zo diskouezet er [[Pergamon Museum e Berlin e krec'h, en dorn kleiz]] thumb|Marc'had Miletos, er [[Pergamon Museum e Berlin]] thumb|An agora hag ar pozh kozh thumb|Stoa ionek war an hent sakr thumb|right|C'hoariva Miletos thumb|right|C'hoariva Miletos thumb|right|C'hoariva Miletos thumb|right|[[Amfiteatr Miletos]] Miletos (e gresianeg kozh Μίλητος / Mílêtos; turkeg Milet) a oa ur geoded c'hresian, ur polis ionian gant ur porzh mat war aod kornôg Azia Vihanañ, e-kichen ar stêr Meandros (Mendérèh e turkeg). Hiziv emañ e proviñs Aydin. thumb|upright=1.0|left|Kartenn eus [[Lidia : Miletos ha keodedoù all]]
Mojenn
Hervez Homeros (Ilias, levrenn II) e oa ur geoded karian da vare brezel Troia. Er mojennoù gresian e lavarer e oa bet savet ar geoded gant un haroz anvet Miletos hag a dec'has diouzh Kreta abalamour da warizi ar roue Minos, da vont da repuiñ d'ur vro anvet 'Anaktoria' kent, hag e vije bet savet ar geoded gant Miletos goude dezhañ trec'hiñ ur ramz anvet Asterios, mab Anaks.
Istor
Menegiñ a reer Miletos evit ar wezh kentañ e bloazdanevelloù hittit ar roue Mursilis II dindan an anv a Millawanda. E 1320 kent J.-K. e oa bet harpet ganti an emsavadeg renet gant Uhha-Ziti, eus Arzawa, a-enep an impalaeriezh hittit.
Bras e oa bet he sked e fin ar VIIvet kanved dindan tiranterezh Thrasibulos, met goude ma voe kaset hemañ kuit e c'houzañvas ur prantad reuz ha diemglevioù diabarzh feuls. Lakaet e oa bet un termen dezhe a-benn ar fin gant tredeoged Paros a lakaas ar galloud e daouarn ar berc'henned douaroù.
E-doug ar VIed e vevas eno ar brederourien Thales Miletos, Anasimandres, Anasimenes hag un tamm diwezhatoc'h Hekataios Miletos al logografour hag ar barzh Fokilides.
Pa zegouezhas ar B/Persed e lakajont Hitiaios da dirant war ar geoded. Diwezhatoc'h ez eas hemañ da guzulier da Suse hag e voe renet ar geoded gant e vab-kaer Aristagoras. Broudañ a rejont o-daou en un doare disheñvel, e -499, Emsavadeg Ionia enep Persia. Lakaet e voe an demokratiezh da ren e Miletos hag a skoulmas un emglev gant ar c'heodedoù ionian all. Aristagoras a yeas da glask skoazell enep ar Bersed e keodedoù gresian Europa. Nac'hañ a reas Kleomenes Iañ, Roue Sparta, met ur skoazell vihan a voe kaset gant Athenes. A-benn nebeud koulskoude e oa bet trec'het an Ionianed. Kemeret e voe Miletos gant ar Bersed goude ur seziz e 494 ha devet gante. Harluet e voe hec'h annezidi e Suse, Kerbenn ar Bersed.
Adsavet e voe Miletos e 479, kemer a reas perzh e Kevre Delos ha goude se en em savas a-enep beli Aten e 412. Gallout a reer menegiñ e-touez Miletoziz vrudet an amzer-se Aspasia, serc'h Perikles, Hippodamos, kêraozour ar Pire, hag ar barzh Timothe.
Er IVed kantved, e tremenas Miletos dindan veli Mausole. E 334, e voe kemeret gant Aleksandr Veur.
Brudet e veze ar geoded-se evit an dilhaderezh a oa enni. Ar gloan a veze produet eno a veze sellet outi evel an hini gwellañ er bed en Henamzer.
Anv zo eus Miletos en Testamant Nevez rak eno e kejas an abostol Paol gant re henañ iliz Efez a-raok bezañ harzet ha kaset da Roma evit bezañ barnet. Er geoded-se ivez e tiskuizhas Trofimus, unan eus kompagnoned beaj Paol, pa oa bet klañv.
E-kerz ar marevezh bizantian e teuas Miletos da vezañ annez arc'heskobed. D'ar c'houlz-se e oa bet savet ar c'hastell bizantian bihan anvet Castro Palation, war ar menez, e-kichen ar gêr.
Turked Seljouk a reas o annez er gêr en 12ed kantved hag a liammas darempredoù kenwerzh gant Venezia.
Implijet e voe ar gêr evel ur porzh d'ar c'houlz ma oa renet Anatolia gant an Otomaned. Pa voe stanket ar porzh gant al lec'hid e voe dilezet ar gêr. Hiziv emañ he dismantroù tost da 10 kilometrad diouzh ar mor.
Ryskammel
Ur gêr eus Norzh Kernev-Veur eo Ryskammel
Harlington Shereni
Harlington Shereni a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'ar 6 a viz Gouhere 1975 e Harare. Kreizer rastellañ eo e skipailh mell-droad Naoned. 1,86 metrad eo evit 82 kg.
Goude bezañ bet c'hoarier War-raok Gwengamp, e sin d'ar 27 a viz Even 2007 ur gevrat gant an FK Naoned.
Amplier
Amplier a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Cavia
Cavia a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar razh-Indez ha loened kar dezhañ.
Ab (mab)
Ab, pe ap, zo ur ger brezhonek ha kembraek, deuet diwar an anv-kadarn mab, a gaver en un nebeud anvioù tud.
E brezhoneg
E brezhoneg eo deuet da vezañ ur rakger hag a gaver en anvioù-tiegezh a orin leonat :
Abeozen eo anv-pluenn ar skrivagner Fañch Elies.
E kembraeg
E kembraeg eo ur ger hag a gaver en anvioù tud,
Benoni
Benoni zo un anv-badez brezhonek, deuet eus an hebreeg, hag a glot gant an anv gallek ha saoznek Benjamin. Benoni, pe Ben Oni, a dalv kement ha mab ma glac'har, a oa anv orin Benjamin er Bibl.
Benoni er Bibl
Hervez ar Bibl e oa Benoni unan eus daouzek mab Yaakov, eil mab Rahel, ha diazezer meuriad Binyamin, unan eus daouzek meuriad Israel. Diaes e voe ar gwilioud ha p'edo Rahel o vervel diwarnañ e anvas he mab "Ben-oni" (mab ma foan). Met "Binyamin" e voe anvet gant e dad.
Implij
Nebeud anavezet ha nebeud implijet eo evel anv-badez.
William Vainqueur
William Vainqueur a zo ur c'hoarier mell-droad ganet d'an 19 a viz Du 1988 e Neuilly-sur-Marne. Kreizer eo e skipailh mell-droad Naoned.
Stummet gant an FK Naoned, c'hoariet en doa evit ar wech kentañ e Ligue 1 d'an 18 a viz C'hwevrer 2007 e-pad ar c'hrogad OM-Naoned (0-0) gant Bocundji Ca en e gichen.
C'hwitet en doa e stummadur pa oa e kreizenn bleustriñ an AJ Auxerre, mont a reas neuze e skipailh Bussy-Saint-Georges, 'kostez Pariz. Aze e wello an FK Naoned anezhañ. E miz Mae 2007, e sin William Vainqueur e c'hevrad labour kentañ gant an FK Naoned evit 3 bloaz. Gloazet eo er glin e penn kentañ ar bloavezh 2007/08 e-kerzh ur staj gant Skipailh Frañs dindan 19 vloaz. Ne zistroio gant skipailh kentañ an FK Naoned nemet d'an 2 a viz C'hwevrer 2008 e-pad ur c'hrogad evit Kib Frañs a-enep Sedan, hep bezañ c'hoariet.
Abruzzo
thumb|{{Legend|#f00|Abruzzo}} Abruzzo zo unan eus rannvroioù Italia, L'Aquila eo he c'hêr-benn.
Proviñsoù ar rannvro
Peder froviñs zo en Abruz.
Razh-Indez
Ar razh-Indez (Cavia porcellus) a zo ur bronneg krigner a-orin eus Suamerika.
Oklahoma
Oklahoma a zo ur Stad eus kreiz Stadoù-Unanet Amerika. Oklahoma City eo ar gêr-benn hag ar gêr vrasañ.
Simplon (departamant)
Ar Simplon a oa un departamant gall e Suis, krouet da vare an Impalaeriezh C'hall Kentañ, hag a glot a-walc'h gant kanton Valais hiriv. Sion e oa ar pennlec'h.
Basilicata
Basilicata zo unan eus rannvroioù Italia, ha div broviñs a ya d'ober anezhi : proviñs Potenza, ha proviñs Matera. Kêr Potenza eo he c'hêr-benn.
Phylip
Phylip zo un anv kembraek, kar da Fulup.
Adstummoù
E kembraeg e reer dreist-holl gant ar stumm saoznek Philip, met a-wechoù gant ivez Ffilip pe Ffylip.
Tud
Anaout a reer dreist-holl
Iganaeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo an iganaeg (igana) komzet gant tro-dro da 200 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Timbroù Gilbert hag Ellice
Emañ enezegoù Gilbert hag Ellice e kreiz ar Meurvor Habask. Gwarezva ar Rouantelezh Unanet int bet etre 1892 ha 1916, ha fiziet enno statud un drevadenn betek ar bloaz 1975.
Diouzh mont-ha-dont al listri-kenwerzh e vez kaset ha resevet lizhiri gant annezidi Inizi Gilbert hag Elliz, e-pad an XIXvet kantved. Ur servij postoù zo lakaet war droad e 1911; timbroù an inizi Fiji, warno penn Edward VII, zo soulgarget GILBERT & ELLICE / PROTECTORATE ha lakaet e gwerzh d’ar 1añ a viz Genver eus ar bloaz-se, heuliet e miz Meurzh gant ur rummad a 4 dimbr o skeudenniñ ur wezenn Pandanus, hag ar meneg GILBERT & ELLICE ISLANDS / PROTECTORATE.
Da heul e vez moulet e 1912 timbroù boutin George V, warno ar soulgarg GILBERT & ELLICE ISLANDS. Rummadoù nevez a vo embannet adalek ar 14 a viz Genver 1939, o kinnig buhez ar vro ha penn a-skerb ar Roue George VI. Lakaet e vo penn Elizabeth II en e lec’h pa vo adembannet e 1956.
60 deiz-ha-bloaz dizoloadenn ludu gris war Ocean Island zo pennabeg ur rummad 4 dimbr embannet d’ar 1añ a viz Mae 1960. Gant ar rummad embannet e 1965 e reer anaoudegezh gant hengoun hag oberennoù bemdez tud ar vro. Dre implij ur sistem moneizel dre zegoù e ranko ar postoù soulgargañ an timbroù-se e 1966, hag adembann anezho e 1968. Embannet e vez war-dro 10-15 timbr pep bloaz gant postoù an drevadenn, ur rummad peder skeudenn alies, betek dibenn ar bloaz 1975.
E 1976 ez eo rannet e daou an trevadennoù ha deuet da vezañ dizalc’h dindan an anvioù Tuvalu ha Kiribati
1687
Diwar-benn bloavezh 1687 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1687
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1687
Chilatherina bulolo
Embroet e oa bet un nebeud pennoù en Aostralia met ne oa ket posupl d'o gouennañ.
Igomeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ataitek eo an igomeg (igom pe kanggape) komzet gant tro-dro da 1 082 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Listenn inizi Kroatia
thumb|upright=1.8|Inizi Kroatia Setu anvioù inizi Kroatia. 1 246 enezenn zo e Kroatia, gant 718 gwir enezenn en o zouez ha 467 a reier pe gerreg. Ma vefent lakaet holl a-gevret e vefe goloet ganto ur gorread a 3300 km².
An inizi brasañ
Setu amañ ar re vrasañ anezho, eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz. E-leizh a douristed a vez en inizi-se bremañ.
Andaroumeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ataitek eo an andaroumeg (andarum) komzet gant tro-dro da 1 084 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Wiener Neustadt
Wiener Neustadt (hungareg: Bécsi Újváros, latin: Civitas Nova Viennensis) a zo ur gêr e gevred Aostria-Izel. Diazezet e voe e 1194 gant an dug Leopold V Babenberg, eus Tiegezh Babenberg, gant an arc'hant en doa tennet eus e brizoniad Richarzh Kalon-Leon, roue Bro-Saoz, evit e zieubiñ.
Etre 1487 ha 1490 e oa Wiener Neustadt perzh eus Hungaria. E 1786 e voe distrujet gant ur c'hren-douar hag adsavet en doare barok.
E 1944 e voe distrujet adarre, gant bombezennoù saoz hag amerikan ar wezh-mañ. E fin an Eil Brezel-bed ne chomas nemet 18 ti en o sav diwar an 3 000 a oa bet.
Ⱥ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ⱥ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /ej/.
Orbaizeta
thumb|right|Iliz Orbaizetako Olako. Orbaizeta (euskareg hag ofisiel; Orbaiceta hervez ar stumm spagnolek diofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Campania
right|thumb|Campania, e kreisteiz [[Italia.]] Campania a zo unan eus rannvroioù Italia, e kreisteiz ar vro, ha Napoli he c'hêr-benn.
Proviñsoù
Pemp proviñs zo e Campania:
left|thumb|Proviñsoù Campania
Jean-Jacques Susini
Jean-Jacques Susini (30 a viz Gouere 1933 e Aljer) a zo ur politikour gall, hag unan eus krouerien OAS.
E vuhez
E 1959 e voe Jean-Jacques Susini prezidant Kevredigezh hollek studierien Aljeria (galleg : Association générale des étudiants d'Algérie). Harzet e voe e miz Genver 1960 goude sizhunvezh ar bardelloù ha bac'het e voe e toull-bac'h la Santé.
Div wech e voe kondaonet d'ar marv dre zesfailh gant Lez surentez ar Stad, abalamour ma oa bet ezel eus OAS hag abalamour ma oa bet unan eus aozerien ar gwalldaol a-enep da de Gaulle e menez Faron (Toulon), e miz Eost 1964. Ur vombezenn a oa bet kuzhet e-barzh ur jarl, ne darzhas ket ha dizoloet e voe un nebeud deizioù goude. Hervez Jacques Delarue (L'OAS contre de Gaulle, Fayard, 1994), e vije bet aozet ar gwalldaol gant Jean-Jacques Susini ha Gilles Buscia.
Distaolet e voe e 1968 diwar un diviz kemeret gant Charles de Gaulle e 1968, asambles gant izili all OAS a oa bepred bac'het. Distreiñ a reas da Frañs, met harzet e voe en-dro e miz Meurzh 1970, dre ma soñje d'ar boliserien en doa aozet ul laeradenn. 16 miz e chomas en toull-bac'h a-raok bezañ didamallet. E miz Here 1972 e voe harzet en-dro ha lakaet en toull-bac'h 2 vloaz-pad evit bezañ aozet skrapadenn ha diankadenn ar c'horonal Raymond-Jean Gorel, hag a oa bet teñzorer OAS.
E 1997 e lakaas e anv evit bezañ dilennet kannad e anv Front National e departamant Bouches-du-Rhône (4 pastell-vro), trec'het e voe gant Guy Hermier (PCF).
Plougouvelen
Plougouvelen a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwened-2 e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed Ar Bonoù
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant holl. Marvet int d'an 6 a viz Eost 1944, e-pad an Eil Brezel Bed .
Arondisamant Aalst
Arondisamant Aalst a zo unan eus an c'hwec'h arondisamant eus proviñs Reter Flandrez e Belgia.
Istor
E 1818 e oa bet sabet savet Arondisamant Aalst en ur vodañ kantonioù eus arondisamant Oudenaarde hag eus arondisamant Dendermonde.
Danmark
Ur vro eus hanternoz Europa eo Danmark. War-dro 5,8 milion a dud zo o chom enni. Ur vro gompez a-walc’h eo, pa n’eus ket a venezioù, kalzik inizi zo avat, e Mor an Hanternoz emaint tost holl anezho. Ur rouantelezh eo, Kopenhagen (a-wechoù Kopenhag) he c'hêr-benn.
Bro an Daned e talvez anv Danmark : ur bobl c’herman gozh e oa an Daned ha mark a dalvez marz. Ouzh Rouantelezh Danmark eo stag an Inizi Faero er Meurvor Atlantel, ha Greunland e Norzhamerika. En div vro-se ez eus pobloù all, dezho yezhoù disheñvel diouzh an daneg.
Douaroniezh
An hini vihanañ eus broioù Skandinavia eo Danmark. Er su emañ Alamagn, er reter emañ Sveden, hag en norzh Norvegia. Kelc’hiet eo ar vro gant ar mor pe dost. Er gevred emañ ar Mor Baltel, er c’hornôg Mor an Hanternoz, en hanternoz strizh-mor ar Skagerrak, hag er biz strizh-mor ar c’h-Kattegat.
Ul ledenez eo douar-bras Danmark, er c’hornôg, ha Jylland a reer anezhi. Al lodennoù all eus ar vro zo inizi : 79 anezho zo tud o chom warno. Pelloc’h er reter emañ enez Bornholm er Mor Baltel.
Kompez a-walc’h eo ar vro, gant torgennoù izel, lennoù, koadoù, hag aodoù troc’h-didroc’h ha kammigellek. Ne vezer gwech ebet gwall bell diouzh ar mor.
Melestradur
Disrannet eo Danmark e pemp rannvro (daneg regioner) ha 98 keoded; Krouet e voe ar rannvroioù d'an hini kentañ a viz genver 2007 e frammadur Adreizhadur ar C'heodedoù da erlerc'hiañ an 38 kontelezh hengounel. Er memes amzer e voe beuziet asambles ar c'heodedoù bihan. Gant ar yalc'h dreist holl e vez karget ar rannvroioù met er c'hontrol ar c'hontelezhioù kozh n'o deus ket ar gwir da sevel tailhoù.
Sevenadur
E-touez an Daned zo brudet dre ar bed a-bezh e c’heller menegiñ ar skiantour Ole Rømer, an den en deus kavet tizh ar gouloù, ar prederour Søren Kierkegaard hag ar skrivagner Hans Christian Andersen.
Anvioù un nebeud tud vrudet all, genidik eus Danmark :
Yezh
Daneg eo ar yezh a gaozeer e Danmark. Kalz tud er vro a oar saozneg ivez. An anaoudegezh eus an alamaneg zo ledet a-walc’h ivez, dreist-holl er c’hreisteiz.
En Inizi Faero e komzer faeroeg, hag e Greunland e kaozeer greunlandeg. E kreisteiz Jylland (Slesvig) ez eus tud a gomz alamaneg.
Kar-nes eo an daneg d’ar yezhoù a gomzer e Norvegia hag e Sveden.
Arce
Arce zo anv emur a dra.
1827
Diwar-benn bloavezh 1827 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Korfou
Orin
Dont a ra an anv Korfou eus anv Kérkira, un nimfenn. Poseidon a oa pitilh ganti hag en devoa he degaset d'an enez. Ur mab o devoe, Pheakas e anv.
1827
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1827
Korfou
Beajoù Ulises
E Korfou e oa bet chomadenn diwezhañ Ulises kent dezhañ distreiñ da Itaka. Aet e vije lestr Ulises a-gostez war ar roc'h e beg Kanoni, war enezennig Pondikonissi, er c'hreisteiz da gêr Korfou. Tud an enez a veze graet ar Pheakianed anezho (diwar anv Pheakas), a vije deuet d'e saveteiñ, ha degemeret e voe neuze gant Nausikaa, merc'h d'ar roue Alcinos.
Ȼ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ȼ, ȼ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /kw/.
1827
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1827
Korfou
Douaroniezh
thumb|200px|Kartenn Korfou
Lovendegem (kumun)
Lovendegem a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Abaoe miz Genver 2019 emañ e kumun nevez Lievegem.
Galea
Galea a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
4 spesad krignerien hag a denn d'ar razh-Indez a zo ennañ:
Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog
Menezioù ar park
Meur a aradennad-venezioù zo er park.
Gwenodennoù zo da gerzhout er park.
Bannau Brycheiniog
thumb|280px|Trema'n hanternoz diwar lein Corn Du
Tangoueg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ataitek eo an tangoueg (tangu pe tanggum) komzet gant tro-dro da 3 000 den (1991) e Papoua-Ginea Nevez.
Listenn departamantoù gall Suis
Goude an Dispac'h Gall e 1789, ha krouidigezh an departamantoù er Rouantelezh C'hall e 1790, ez eas armeoù ar Republik C'hall da aloubiñ broioù all hag e voe krouet departamantoù nevez ganto en Izelvroioù, ha war-lerc'h gant Napoléon Bonaparte e Spagn, en Alamagn, en Italia, e Suis, e Gres.
Al listenn
<br style="clear:both" />
Stonehenge
Stonehenge a zo ur savadur eus mare an neolitik (pe oadvezh ar maen) hag eus oadvezh an arem e-kichen Avebury e kontelezh Wiltshire e Bro-Saoz. Hervez an enklaskoù e vije bet kavet elfennoù (peulioù) eus tro ar bloavezh -8000, met al lodennoù brasañ a zo bet savet etre -2500 ha -2000 hag adsavet ez eus bet darnoù e-kerzh an kantved.
A-stumm gant ar c'helc'h eo graet (pe krommlec'h) gant 162 beul-maen.
Abaoe 1986 emañ (a-gevret gant Avebury, ur c'helc'hiad mein-veur, an hini brasañ en Europa, ur 30 km bennak alese) war roll glad bedel an UNESCO.
Hervez ar vojenn degaset gant Jafrez Menoe e vijent bet savet gant Marzhin. E kembraeg e vez graet Côr y Cewri eus al lec'h, ar pezh a dalvez kelc'h ar ramzed, diwar ar skrid latin ma'z eus anv eus Chorea Gigantum hag a vez troet dre vras gant "Koroll ar Ramzed". Hervez Wace e vije bet Karole as gaians e "brezhoneg", ar pezh a c'halljed marteze kompren evel "koroll ar jeanted".
Plew Golom
Ur gêr eus Kernev-Veur eo Plew Golom (St Columb Major, e saozneg). Klotañ a ra an anv gant Plougouloum, e Leon.
Aer
An aer eo an anv a vez roet d'ar meskad gazoù a ya d'ober atmosferenn (pe aergelc'h) an douar. Diliv ha dic'hwezh eo. Nitrogen (78.08%) hag oksigen (20.94%) eo ar daou c'haz pennañ a ya d'ober an aer, gazoù rouez all a ya d'ober ar peurrest (nebeutoc'h eget 1%).
Weißensee
Weißensee a zo ur c'harter eus Berlin. Ul lodenn eus arondisamant Pankow eo. Pa oa rannet Berlin e oa ur bastell-vro hag e oa eus tu ar reter. D'ar mare-se e oa brasoc'h dre ma oa ennañ ar c'harterioù da heul : Blankenburg, Heinersdorf, Karow ha Stadtrandsiedlung Malchow.
E 2001 eo bet kendeuzet gant Prenzlauer Berg ha Pankow a-benn dont da vezañ an arondisamant a-vremañ.
Gwelout ivez :
Hannover (bro)
Hannover (Hanover e saozneg, Hanovre e galleg) pe  Priñselezh Hannover, zo ur vro gozh eus Alamagn.
Priñselezh
Da gentañ e oa bet anvet Priñselezh Calenberg, ur rann eus dugelezh Braunschweig und Lüneburg, a voe anezhi eus-talek 1432 betek 1803. Hannover e oa he c'hêr-benn.
Dugelezh Braunschweig und Lüneburg, unan eus stadoù an Impalaeriezh Santel Roman, a voe rannet meur a wech etre meur a briñselezh, hag un dug e penn pep hini.
Unan anezho e oa priñselezh Calenberg a'n em zistagas diouzh Priñselezh Braunschweig e 1432. Degouezhout a reas e Priñselezh Wolfenbüttel e 1584. E 1635 e voe dispartiet diouzh Wolfenbüttel adarre, war un dro gant Priñselezh Göttingen, a chomas stag outi avat.
En 1636 e voe kaset kêr-benn Priñselezh Calenberg eus Pattensen da Hannover, hag abaoe ez eo anavet evel Priñselezh Hannover. E 1692 e voe roet an titl a briñs-dilenner Braunschweig-Lüneburg d'an dug Ernst August. Anavezet e oa ar briñselezh evel  Priñselezh Dilenner Braunschwieig-Lüneburg pe Priñselezh Dilenner Hannover.
Rouantelezh
E 1714 e teuas Dilennourien Hannover da vout Rouaned Breizh-Veur (gwelout Tiegezh Hannover). Kreskiñ a reas o levezon en Alamagn diwar neuze. E 1715 e tegouezhas dezho Priñselezh Lüneburg, hag ivez arc'heskopti Bremen a oa da Sveden betek neuze, hag eskopti Verden e 1719.
An unaniezh personel gant ar Rouantelezh Unanet a voe lakaet da fin e 1837 pa voe anvet Victoria da rouanez, rak abalamour d'al lezenn salek a dalveze en Hanover n'halle ket ur vaouez ren ma oa paotred vev en tiegezh (in the United Kingdom, a male only took precedence of his own sisters). In the Austro-Prussian War of 1866 e voe staget Hannover ouzh Rouantelezh Prusia hag e teuas da vout Proviñs Hannover.
Ṯ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṯ, ṯ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /ƛ'/.
Hannover (bro)
Ardamezioù
Goude dibenn an unaniezh personel gant Breizh-Veur e 1837 e voe miret ardamezioù ar rouaned saoz gant Hannover.
Priñselezh Hannover
Duged Braunschweig ha Lüneburg, Priñsed Calenberg, ha Dilennourien an Impalaeriezh Santel Roman, 1692–1803
Rouantelezh Hannover, 1814–1866
thumb|Rouantelezh Hannover
1688
Diwar-benn bloavezh 1688 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1688
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1688
Kechuaeg
Ur yezh komzet e Suamerika eo ar c'hechuaeg (kechuaeg: runa simi; runa, "pobl" + simi, "genoù; komz"). Peurliesañ e vez renket e-touez ar yezhoù aymarek met n'eo ket ken sklaer-se al liamm-familh-se.
Gwechall-kozh e veze anezhi yezh Impalaeriezh an Inkaed hag hiziv e vez komzet c'hoazh e meur a doare tost pe dostoc'h gant tro-dro da 9.6 milion a vammyezherien ha 4 milion a dud all e su Kolombia hag Ecuador, e Perou hag e Bolivia a-bezh, e gwalarn Arc'hantina hag e norzh Chile. E-touez an holl yezhoù komzet gant pobloù orin Amerika eo ar c'hechuaeg an hini gant ar muiañ a dud a ra ganti.
Kechuaeg I pe waywacheg (waywash) komzet e kreiz Perou. Disheñvel-tre e c'hell bezañ pep yezh er skourr-mañ an eil diouzh eben.
Kechuaeg II pe wanpouneg (wanp'una), isrannet d'he zro e tri skourr: Kechuaeg younkayek (lec'hioù zo eus Perou); Kechuaeg an norzh (quichua pe runa shimi) (dreist-holl e Kolombia hag Ecuador); Kechuaeg ar su (Perou, Bolivia, Arc'hantina ha Chile). Homañ eo an doare-yezh pouezusañ dre m'emañ komzet gant ar muiañ a dud hag a-drugarez da live sevenadurel an dud a ra gantañ.
Tost da 30% eus an holl c'herioù implijet er c'hechuaeg a-vremañ a zeu eus ar spagnoleg ha ken don eo bet levezon ar yezh-se warni ma'z eo bet degemeret ganti fonemennoù estren ( f, b, d, g).
Ṉ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ṉ, ṉ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lziherenneg fonetikel etrebroadel /ŋ/.
Ḵ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḵ, ḵ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lziherenneg fonetikel etrebroadel /q/.
Prusia
Prusia, pe Prus , (Preußen en alamaneg; Prūsa en henbruseg), zo ur vro e reter Europa hag voe kalon ur rouantelezh pouezus en istor ar c'hevandir etre 1701 ha 1918. Etre 1918 ha 1947 e voe ul lodenn eus Alamagn. Divodet eo bet gant ar Re Gevredet e 1947. Hiziv eo rannet etre meur a Land, pe deuet da vezañ rannoù eus broioù amezek, evel Polonia, Lituania, Rusia, (hag a-raok eus Belgia, Danmark)... Chom a ra anezhi ar c'houn eus ur stad soudardel, a lavare Mirabeau diwar he fenn : "Prusia n'eo ket ur Stad hag un arme dezhi, met un arme tapet ganti ur vroad".
Istor
Roet eo bet an anv Prusia da veur a dra a-hed an istorvezh.
A-raok ar varc'heien deutonek
Prusia gozh a oa anezhi ur vro etre Pologn ha Rusia, deuet hec'h anv eus hini Balted ar vro, a veze laret Borused anezho, da lavarout eo « hogos Rused ». Galindia ha Sudovia a oa div eus an daouzek proviñs orin. Meneget eo ar Sudovianed (pe Yotvingianed) e skridoù Ptolemeos, a lavare edont o chom e koadoù bras er mervent d'ar stêr Niemen.
En e tegouezhas arme Vladimir Iañ, priñs Kyiv, ma rankas ar Sudovianed plegañ da lezenn Rous' Kiev.
Aloubet e voe trowardroioù kêrioù Białystok ha Suwalki (Pologn hiriv) evel re Grodno (Belarus) gant ar Slaved.
Prusia roueel (1466 – 1772)
E 1415 e oa priñs-dilenner Marz Brandenburg, an impalaer Sigismond Iañ an Impalaeriezh Santel, eus Tiegezh Luksembourg, dindan dle. Dle en devoa da unan eus an Tiegezh Hohenzollern, bourgraved vihan eus kreisteiz Alamagn, hag abalamour da se e roas da Frederig Iañ Hohenzollern priñselezh ha Marz Brandenburg. Anvet e voe Frederig da c'houarnour marz Brandenburg eta ha da briñs-dilenner e Sened-Iliz Konstanz.
A-benn ar fin, gant feur-emglev Thorn sinet en 1466, e voe roet Pomerania ar Reter gant an Urzh Teutonek da Rouantelezh Pologn a zeuio da vout Prusia roueel neuze hag a chomo e Pologn e-pad tri c'hantved.
Dugelezh Prusia (1525 – 1701)
En 1525 ec'h eas Mestr Meur an Urzh Teutonek, Albrecht Iañ von Brandenburg-Ansbach, eus an Tiegezh Hohenzollern, a-du gant al luterianegezh, ma voe troet Prusia ar Reter, e dalc'h an Urzh, en un dugelezh a hêr da hêr dindan gwazoniezh Rouantelezh Pologn da-geñver feur-emglev Krakow e 1525. Etre daouarn an Tiegezh Hohenzollern e chomas ar stad-se a-hed pevar c'hantved, betek 1918.
Stad dieub Prusia (1918-1947)
E dibenn an Eil Brezel-bed e tiviz ar galloudoù gounezet ar brezel ganto e vije disverket anv Prusia, pa gave dezho e oa kavell spered brezelour Alamagn; koulskoude e oa unan eus ar broioù alaman gounezet an diwezhañ d'an naziegezh hag e oa bet diskaret hec'h ensavadurioù dezhi hec'h-unan gant Hitler e 1933. D'ar 25 a viz C'hwevrer 1947 e tivizont divodañ Stad Prusia ha skarzhañ kuit an Alamaned a vane evit lakaat Poloniz ha Soviediz en o lec'h. Setu perak ne gaver ket an anv Prusia en anv hini ebet eus stadoù Alamagn a-vremañ, adunvanet abaoe 1990.
Loskaberzh
Ur ger relijiel eo ar ger loskaberzh, pe holokost, hag a ra dave da aberzh ul loen par ha disi, unliv peurvuiañ, en tan, goude bezañ lazhet hervez giz ar relijion yuzev.
Meneget eo e geriadur François Vallée evel ur ger o tont eus ar c’hembraeg, brezhonekadur "llosgaberth" moarvat, da dreiñ ar ger gallek holocauste, deuet diwar droidigezh c’hallek ar Bibl latin, a gaver ennañ ar ger holocaustum, a deu eus ar gresianeg ὁλόκαυστον (eus ὅλος, hólos, « en e bezh » ha καυστός, kaústos, « leskiñ, deviñ »).
Gant Hellaziz kozh e veze loskaberzhet loened ivez, en ul lid anvet ἐνάγισμα, enágisma. Un aberzh graet da zoueoù an traoñ, an douar, e oa, met ne oa ket anv a rannañ boued gant ar re varv pa veze peurzevet al loen lazhet. Neuze e veze lakaet al loen war an douar, ha dastumet e wad en ur foz, ar βόθρος / bóthros, evit magañ doueoù an douar, o fediñ pe o habaskaat. Deskrivet eo bet an aberzh-se gant Homera en Iliades.
Hiziv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus an doare krisañ zo da azeuliñ un doue en ur relijion bennak, evel pa vije kaoz eus lazhañ tud.
Loskaberzh ha Shoah
E dibenn an XXvet kantved e voe implijet ar ger Holocaust gant filmourien amerikan (darn anezho a orin yuzev) evit ober dave d’ar gouennlazhoù kaset da benn gant an nazied en Alamagn da vare an Trede Reich.
Lakaet eo bet ar ger Holocaust ivez da envel un heuliad filmoù skinwel amerikan diwar-benn istor un tiegezh yuzevien alaman da vare al lazhadeg-se.
Miret eo bet ar ger Holokost er braz eus ar yezhoù evit an degouezh istorel-se, hag e brezhoneg ivez.
Dre astenn-ster e vez graet gant ar ger ivez evit ober anv eus lazhadeg ur rumm tud gant an nazied, evel an dud siet a gorf pe a spered, an henvelrevaded, an eneberien bolitikel, ar gomunourien, ar beoc’hgarourien, testoù Yehovah, ar gristenien enebet ouzh an naziouriezh, ar pobloù slav evel Poloniz pe ar Rused, da lavarout eo etre dek ha daouzek milion a dud en holl.
Hiriv an deiz e vez graet gant ar ger evit ober anv eus gouennlazhoù arall, a-raok pe goude an Eil Brezel-Bed Troet e vezer da vont da-heul kazetennoù ha skinwel Pariz a ra gant ar ger Shoah ( a dalv kement ha ‘’drouziwezh’’) da-heul ar fim hir (9 eurvezh hanter) savet gant ar gall Claude Lanzmann diwar bennadoù-kaoz gant tud bet er c’hampoù-diouennañ.
Itoutangeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo an itoutangeg (itutang) komzet gant tro-dro da 220 den (1981) e Papoua-Ginea Nevez.
Republik Kiprenez
Republik Kiprenez (Κυπριακή Δημοκρατία e gresianeg ha Kıbrıs Cumhuriyeti e turkeg) eo ar stad dezhi ar riegezh, hervez ar gwir etrebroadel, war Kiprenez (gresianeg Κύπρος ; turkeg Kıbrıs) hag a zo un enezenn e reter ar Mor Kreizdouar, 75 km er-maez da aod su Turkia. 850 000 a dud bennak a zo o chom enni, Gresianed evit ar braz anezho (78 %), ar re all a zo Turked, en o zouez 100 000 degaset betek enno gant gouarnamant Turkia.
Ur Stad dizalc'h eo abaoe 1960. Met abaoe 1974 emañ lodenn viz an enez e dalc'h arme Turkia. Rannet eo eta an enez e div lodenn gant ul linenn (al linenn c'hlas) hag a dremen ivez dre ar gêr-benn. Er rann-se ez eus bet savet gant gouarnamant Ankara ur Republik Turk Kiprenez an Norzh ha n'eo anzavet gant bro all ebet estreget Turkia. An darn vrasañ eus annezidi ar rann-se a zo Turked, a-orin eus an enez pe bet degaset eus an douar bras gant gouarnamant Ankara.
N'eus nemet Republik Kiprenez a zo degemeret gant ar gumuniezh etrebroadel ha kement-se evit an enez a-bezh. En Unaniezh Europa emañ ivez abaoe ar c'hentañ a viz Mae 2004. An darn vrasañ eus an dud eus al lodenn kontrollet gant ar gouarnamant a zo gresianegerien anezho.
E kreisteiz an enez ez eus daou vonn dalc'het gant arme ar Rouantelezh-Unanet (Akrotiri ha Dhekelia). Lezennoù Kiprenez ne dalvezont ket en div lodenn-se.
Ma c'helljen-me kanañ laouen
Ma c'helljen-me kanañ laouen a zo ur pezh-c'hoari savet ha c'hoariet gant Strollad ar Vro Bagan, ur strollad c'hoariva renet gant Goulc'han Kervella.
C'hoariet e oa bet meur a wezh er bloavezhioù 1970 ha berzh bras en doa graet neuze. Adc'hoariet eo bet e 2006.
Charlottenburg-Wilmersdorf
Karterioù
Abaoe 2001 ez eo rannet arondisamant Charlottenburg-Wilmersdorf e 7 karter (Ortsteil) :
Gwagenn TV
Gwagenn TV a zo anv ur gevredigezh hag a glask kinnig abadennoù sizhuniek e brezhoneg war ar genrouedad. Klask a ra reiñ ar gaoz da vrezhonegerien yaouank, reoù Breizh-Uhel hag an harlu.
Ardudwy
.
Ardudwy zo ur rann eus Gwynedd e Kembre, etre Bae Tremadog hag ar Rhinogydd. En amzer Rouantelezh Gwynedd, e oa unan eus div rann isrouantelezh Dunoding, hag Eifionydd e oa eben, ha goude-se e oa kantrev.
Pa voe krouet ar c'hontelezhioù e 1284 e voe lakaet e Sir Feirionnydd. Emastenn a rae eus Traeth Mawr en hanternoz da Afon Mawddach er c'hreisteiz.
Mojenn
E Trede Skourr ar Mabinogi emañ Bendigeidfran gant e lez en Harlech, en Ardudwy. Er Pevare Skourr eo Lleu Llaw Gyffes an hini a zo bet roet Eifionydd hag Ardudwy dezhañ gant Math fab Mathonwy. Lleu a sav e balez e Mur y Castell en Ardudwy. Eno e renas a-raok bezañ distroadet gant Gronw Pebr, a rankas lazhañ evit bout roue en-dro, hag a reas war lez ar stêr Cynfael.
Kanti (rakger)
Kanti (aroueziet gant c) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 10-2, da lavarout eo ur gantvedenn. Da skouer e talv ur c'hantilitr (cl) kement hag ur gantvedenn litr. Heñvel eo gant ar c'hantiar (ca).
Kinniget e oa bet gant Académie des Sciences ha lakaet da ofisiel e Bro-C'hall gant lezenn ar 7 a viz Ebrel 1795.
Dont a ra eus al latin centum a dalvez kant.
Akroukrayeg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo an akroukrayeg (akrukay) komzet gant tro-dro da 246 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Talabarder
Un talabarder zo un den hag a son ar vombard.
Peurvuiañ e son en ur bagad sonerien, gant un toullad talabarderien all, pe gant ur biniaouer, da lakaat an dud da zañsal er festoù-noz. A-wechoù e vez un talabarder ivez e-barzh lazoù evel Diaouled ar Menez, Ar Re Yaouank, hag all.
Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)
<HR noShade> Ar Mynydd Du, pe Mynydd Du Sir Gaerfyrddin ("Menez Du Kervarzhin" e brezhoneg) zo un aradennad-venezioù e Sir Gaerfyrddin e penn kornôkañ Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. En em astenn a ra etre Rhydaman er mervent ha Pontsenni er biz.
Fan Brycheiniog (802 m) eo ar gern uhelañ. Di ez eer dre an hent bras nemetañ, an A4069, etre Brynaman ha Llangadog.
Ur rann eo ar Mynydd Du eus park Fforest Fawr, daoust ma n'emañ ket e-barzh ar forest e gwirionez.
En hanternoz emañ Llyn Wysg, tost da eienenn ar stêr Wysg.
Araokadenn
Un araokadenn zo ur c'hammed war-raok. Ur pennad berr eo eus an araokaat (pe araokaad) hervez an dud a wel un tuadur d'an istor (marksourien, skiantourien zo).
Kemmesk
Diwall da zroukveskañ araokadenn hag araogenn.
Frañsez a Sal
Frañsez a Sal (1567–1622), ganet e Savoia, zo bet eskob Jeneva, hag ur skrivagner relijiel gallek.
Midsivindieg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù tamolek eo ar midsivindieg (midsivindi) komzet e Papoua-Ginea Nevez.
Morgan Bulc
Morcant Bulc pe Morcant Bulc, a oa ur priñs brezhon, ur roue moarvat, en Hanternoz kozh ar Vrezhoned er VIvet kantved, goude ma oa aet ar Romaned kuit eus Enez Vreizh.
Mab e oa da gCuncar, ha tad da gColedauc, sede pezh a ouzer anezhañ.
Bro
Ne oar ket an istorourien pehini e oa e rouantelezh: Gododdin (Lothian), Alt Clut (Strathclyde) pe Bryneich (Northumberland).
Microcavia
Microcavia a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ krignerien eus Suamerika.
Spesadoù
3 spesad zo ennañ :
Lanndreth
Ur gêr eus arvor Su Kernev-Veur eo Lanndreth, nepell diouzh Sen Ostell.
Marche
right|thumb|Lec'hiadur Marche Marche (distagadur LFE: [ˈmarke]) a zo unan eus rannvroioù Italia, Ancona he c'hêr-benn.
left|thumb|Proviñsoù Marche
Proviñsoù Marche
...
Rio de Janeiro (stad)
Stad Rio de Janeiro (Estado do Rio de Janeiro e portugaleg) zo unan eus ar seizh unanenn gevreel warn-ugent a zo e Brazil, ha kêr Rio de Janeiro eo a zo kêr-benn dezhi. Emañ war aod ar Meurvor Atlantel er rannvro Sudeste. 43 696 054 km² zo dezhi ha gant se eo un tamm brasoc'h eget Danmark. Daoust da se eo unan eus stadoù bihanañ Brazil. Er biz dezhi emañ stad Espírito Santo, er mervent emañ stad São Paulo, er c'hornaoueg Minas Gerais, hag ar Meurvor Atlantel er reter.
Eus annezidi ar stad e vez graet fluminenses, ur ger deuet eus an anv latin flumen, "stêr", tud kêr Rio de Janeiro o vezañ cariocas.
Stêrioù
Sed ar stêrioù pouezusañ:
Mollereh er Vredér Lafolie
Mollereh er Vredér Lafolie zo ur voullerezh e Gwened e penn-kentañ an.
Meur a levr brezhonek zo bet embannet gant ar vreudeur-se, en o zouez oberennoù Job ar Bayon.
Pantherinae
Ar pantherinae zo an iskerentiad eus ar c'herentiad felidae a endalc'h ar genadoù Panthera, Uncia, Neofelis, Profelis, Mayailurus ha marteze Caracal, Leptailurus, Pardofelis.
Rummouriezh
Meur a c'henad zo en iskerentiad pantherinae. Genadoù all a c'heller renkañ e-touez ar Felinae ivez. Lod genadoù a oa bet renket e-touez ar Felinae
Langameg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù mongolek-langamek eo al langameg (langam) komzet gant tro-dro da 424 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Ḱ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ḱ, ḱ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /qw/.
Tangwareg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù ataitek eo an tangwareg (tanguar pe tanguat) komzet gant tro-dro da 745 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
En Nor ag er Vuhé Devot
En Nor ag er Vuhé Devot zo anv ul levr devosion embannet e Gwened e 1917 gant Mollereh er Vredér Lafolie. N'eo ket merket anv an troour el levr: Jelvestr Seveno an hini e oa.
Istor
Un droidigezh eus un oberenn c'hallek eo, revé Sant Frañsez a Sal Eskob ha Doktor ag en Iliz. An Introduction à la vie dévote eo anv an oberenn-se, a oa bet troet dija gant Charlez ar Brizh hag embannet e 1709, hag anvet Introduction dar Vuez Devot.
Aragon (disheñvelout)
Aragon, pe gentoc'h Aragón, zo un anv-lec'h spagnolek a ya da envel meur a dra :
Antoine Busnois
Antoine Busnois (pe Busnoys), Anthoine De Busne e wir anv, a oa ur sonaozour hag ur barzh gall. Ganet eo e-tro 1433 e Béthune ha marvet a-raok ar 6 a viz Du 1492 e Brugge. Krouet en deus kanaouennoù e-leizh : 70 kanaouenn enno 9 moted, 4 magnifikat, 2 oferenn diazezet war dodenn "an den armet" hag pezhioù darnel oferennoù c'hoazh. 29 rondenn a kaver ivez ha bejelennigoù (gant 3 mouezh o reoliañ an traoù). E-pad e vuhez e kejo gant Jean Molinet, gantañ e labouro war ar c'hoari-gerioù ha war an troioù-lavar. Bez ez eo tudenn pennañ diwezh "Skol Vourgogn" goude marv Guillaume Dufay.
Léman
<HR noShade>
Léman a oa anv unan eus an tri departamant gall a voe krouet e Suis e 1798, pa voe aloubet Republik Geneva gant ar C'hallaoued. E departamant Léman e oa ivez pastelloù a oa bet tennet diouzh departamantoù all : ar Mont-Blanc hag an Ain (trowardroioù Gex). Geneva e oa ar pennlec'h.
Atropa
Atropa a zo ur genad eus kerentiad ar Solanaceae. E ezel brudetañ a zo ar Benede
1828
Diwar-benn bloavezh 1828 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Léman
Rannet e oa an departamant etre tri arondisamant : Geneva, Bonneville ha Thonon-les-Bains.
1828
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1828
Friuli-Venezia Giulia
Friuli-Venezia Giulia (Friûl-Vignesie Julie e friouleg ; Friaul-Julisch Venetien en alamaneg ; Furlanija-Julijska krajina e sloveneg ; Friułi-Venezsia Julia e veneteg) zo unan eus rannvroioù hanternoz Italia, 7 924 km2 anezhi, ha Trieste eo he c'hêr-benn. Ur milion 200 000 a dud zo enni o chom.
Léman
War-lerc'h faezhidigezh Napoleon Bonaparte e 1815 e teuas al lodenn eus an departamant a oa bet republik Geneva da vezañ ur c'hanton eus Suis, Kanton Geneva, hag al lodennoù a oa bet e Savoia a voe rentet da Rouantelezh Sardigna. An tamm douar en-dro da Gex a voe staget en-dro ouzh departamant an Ain.
Friuli-Venezia Giulia
Proviñsoù
Peder froviñs a oa er rannvro, betek o diskar gant lezenn rannvroel 2016, lakaet da dalvezout en 2017-2018. Sed a oa o anvioù, a gornôg da reter : Hiriv, en o lec'h, ez eus 18 Unioni Territoriali Intercomunali (UTI), ha 215 kumun er rannvro. Hervez « Statuto speciale » ar rannvro e vo krouet ur Metropol e Trieste.
1828
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1828
Zepto
Zepto (aroueziet z) zo ur rakger eus ar sistem etrebroadel (SI) a dalv 10-21 pe c'hoazh ur vilvedenn eus ur vilvilionvedenn eus ur vilionvedenn.
Ⱦ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo 'Ⱦ implijet evit skrivañ ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen), ur yezh salichek, distaget hervez al lizherenneg fonetikel etrebroadel /t'θ/.
Zepto
Degemeret e voe e 1991.
Yaoleg
Ur yezh sepikek-ramouek eus isskourr ar yezhoù mongolek-langamek eo ar yaoleg (yaul) komzet gant tro-dro da 1 210 den (2003) e Papoua-Ginea Nevez.
Zepto
Dont a ra eus al latin septem "seizh", peogwir eo kevatal da 1/10007.
Plouvain
Plouvain a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Mara (bronneg)
Ar maraed eo ar bronneged a ya d'ober ar genad Dolichotis.
Spesadoù
2 spesad maraed a zo ennañ:
Molise
right|thumb|Lec'hiadur Molise Molise (distagadur LFE: [moˈliːze]) a zo unan eus rannvroioù Italia, e kreisteiz ar vro, ha Campobasso he c'hêr-benn. 320 000 zo o chom enni.
Istor
Krouet eo bet e miz Kerzu 1963 pa voe rannet ar rannvro Abruzzo.
Louise Loeffler
Louise Loeffler a zo ur vestrc'hoarierez echedoù belgiat.
1998
Diwar-benn bloavezh 1998 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Sonerezh
Sellout ouzh : Sonerezh e 1998
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1998
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1998
Plunered
Plunered a zo ur gumun eus Breizh e Kanton an Alre e departamant ar Mor-Bihan.
Anv
Gerdarzh
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent
Brezelioù
Eil Brezel-bed Brezelioù didrevadenniñ
Praksiteles
Praksiteles (Πραξιτέλης e gregach), a oa ganet war-dro 400 kent JK, marvet a-raok 326 kent JK, a oa brudetañ kizeller Hellaz er. Mab e oa d'ar c'hizeller Kefisodotos an Henañ. Eñ e voe ar c'hentañ kizeller o skeudenniñ merc'hed noazh e delwennoù bras.
Afrodite Knidos
Afrodite Knidos eo brudetañ delwenn Praksiteles, kentañ hini eus ur vaouez en he ment hag en he noazh penn-da-benn.
1689
Diwar-benn bloavezh 1689 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1689
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1689
Lanv du an Amoco Cadiz
thumb|250px|An Amoco Cadiz o vont d'ar strad An eoullestr "supertanker" Amoco Cadiz a yeas d'ar strad d'ar 16 a viz Meurzh 1978 a-dal da Borsal (lodenn gumun Gwitalmeze). 220 000 tonenn eoul-maen e oa o treuzkas, ar pezh a yeas d'ober ul lanv du eus ar gwashañ hag ar pempvet e istor ar Bed penn-da-benn. Daoust ma oa lec'hiet ar peñse e Bro-Leon, e touchas al lanv 320 km a aodoù ha 76 kumun, e Bro-Leon ha Bro-Dreger.
Brudet eo an Amoco Cadiz evit bezañ bet ar gwashañ gwalldaol ekologel e Breizh. Brudet eo ivez peogwir e voe al lanv du-se penn-kentañ ur stourm hir-hir etre ar Vretoned hag an embregerezh Amoco dirak lezioù-barn ar Stadoù-Unanet. Harozien ar stourm-se a voe Alphonse Arzel, maer Gwitalmeze, ha Jean-Baptiste Henry, eus Priel. D'ar 24 a viz Genver 1992, war-lerc'h 15 bloaz stourm eta, e voe kondaonet an Amoco da baeañ 225 million a lurioù d'ar Sindikad kemmesk a vode strollegezhioù publik Breizh (rannvro, departamantoù, kumunioù).
Levrlennadur
Arzel (Alphonse), Le procès de l'Amoco Cadiz, Roazhon, Embannadurioù Ouest-France, 2004.
Rochard (Yvon), L'affaire Amoco, Telgrug, ArMen, 2005.
Cadell ap Rhodri
Cadell ap Rhodri a oa ur mab da Rhodri Mawr. Rouantelezh Seisyllwg a roas e dad dezhañ met n'eo ket sklaer pegen emren e oa. Peuraloubiñ a reas Dyfed, a roas d'e vab yaouankañ Hywel Dda.
Mervel a reas e 909 hag e vab henañ Clydog ap Cadell a voe roue war e lerc'h. Lazhet e voe Clydog e 920 avat, hag e vreur Hywel an hini a voe roue neuze hag a unvanas an div rouantelezh da grouiñ Deheubarth.
Melanotaenia praecox
Livadur
An hevelep korf krenndev en-deus ar melano neon hag izili arall eus e gerentiad, gant ul liv glaz-skedus heñvel a-walc'h ouzh hini ar baracheirodoned. Stuc'hennoù ar piri a zo ruz tra ma'z eo orañjez re ar barezed, d'an nebeutañ e-touez diskennidi ar pesked tapet gant Bleher. Liesseurtoc'h a c'hell bezañ o liv en natur. Ur pesk bihan eo. Ral eo evitañ tizhout muioc'h eget 8 cm. Ul linenn damruz a zo war benn a piri pa vezont o rutiñ.
Annez
N'ouzer ket ha boutin (pe ral) eo ar melanotaenia praecox en natur. An dourioù ma voe kavet a zo bazek met gallout a ra tremen gant dour trenk aes a-walc'h, war a seblant. A wrez a zlefe bezañ etre 24° C ha 28°C.
Evel gant un darn vras eus ar pesked akwariom eo posupl o-deus en em plantet anevaled adlaosket e rannvedoù trovanel arall.