cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert Neal Baxter
Pennadoù-skrid pennañ
Baxter, Robert Neal (1993) "Umha breve história da língua bretona", Agália (34), AGAL: Ourense
Baxter, Robert Neal & Kerdudo, Isabel (1997) "Introducción á lingua bretona I: Aspectos fonéticos e fonolóxicos", Cursiño de lingua e cultura bretonas, Universidade da Coruña: A Coruña
Baxter, Robert Neal (1999) Terminologia e ortografia do bretão moderno (ss. XVIII-XIX-XX), Agália (60), AGAL: Ourense
Baxter, Robert Neal (2000) "O metatexto e a súa utilidade para determina-lo lugar reservado a unha tradución nun polisistema: o caso do Manifesto do Partido Comunista en galego", Vice Versa (6), Universidade de Vigo/ Edicións Xerais de Galicia: Vigo
Baxter, Robert Neal (2001) "La aplicación didáctica de la teoría de los polisistemas. La norma como herramienta de aprendizaje", Sendebar (12), Universidad de Granada: Granada (pellgargaña: )
Baxter, Robert Neal & Kerdudo, Isabel (2002) "Unha breve história sociolóxica do bretón", Línguas non normalizadas – Presente e futuro, ASPG/Universidade de Vigo: Vigo
Baxter, Robert Neal & Kerdudo, Isabel (2003) "A situación sociolingüística na Bretaña", Linguas sen estado e planificación lingüística: Italia e Francia (I), Universidade de Vigo: Vigo
Baxter, Robert Neal (2004) "Terminology setting for ‘minority’ languages within an ultra-prescriptive framework: A case study of corpus planning in Galizan", |Terminology (10:2) [265–280], John Benjamins: Amsterdam/Philadelphia (pellgargañ: )
Baxter, Robert Neal (2004) "Problemas originados por uma focagem terminológica incoerente no contexto de autoritarismo prescritivista da planificação de córpus de uma língua não-normalizada: o caso da toponímia estrangeira no galego secessionista", Agália (79/80), AGAL: Ourense
Baxter, Robert Neal (2004) "Phonetic Fidelity versus Semantic Relevance in Chinese Translation: Alternative Strategies for Handling Foreign Names in Harry Potter", Translation Quarterly (32), Hong Kong Translation Society: Hong Kong
Baxter, Robert Neal (2004) "Não te falo como um irmão” ou a nec(ess)idade da tradução intralinguística: o caso do galego-português", Ferramentas para a traduçom, AGAL: Ourense
Baxter, Robert Neal (2004) "Translation as de facto language Planning within the Framework of Subordinated Languages: Status Planning Practice in Brittany", Peripheral Cultures: A Philological Perspective, AFI: A Coruña
Baxter, Robert Neal (2005) "On the need for non-sexist language in translation", Language, Society and Culture (15), University of Tasmania: Tasmania (enlinenn: )
Baxter, Robert Neal (2006) "Translation for Public Consumption in Subordinated Language Communities: The Case of Breton", Sociology of Translation, Universidade de Vigo: Vigo
Baxter, Robert Neal (2006) "Falocentrismo e heteronormatividade na tradución: de como varren as mulleres e as lesbianas da historia cun golpe de penæ", Revista Galega de Filoloxía(7), Universidade da Coruña: A Coruña
Baxter, Robert Neal (2008) "The Influence of State Legislation and Dominant Languages in the Development of Non-discriminatory Language in Subordinated Languages: Welsh and Galizan Compared", ''Kaieroù ar CRBC-R2 Kan ha Barzhoniezh. Aktoù Kollok Karaez (17-18 Gwengolo 2005)'', Travaux d'Investigation et de Recherche (CRBC lec'hienn Roazhon-2, Skol-Veur European Breizh): Roazhon
Baxter, Robert Neal (2009) "New technologies and terminological pressure in lesser-used languages. The Breton Wikipedia, from terminology consumer to potential terminology provider", |Language Problems and Language Planning 33:1 [60-80], John Benjamins: Amsterdam/Philadelphia
Baxter, Robert Neal (2009: er gwask) "A situacion actual do bretón no ensino superior e universitario", "Actas das V Xornadas Lingua e Usos: Lingua e Docencia Universitaria (12-14 novembro 2008)", Universidade da Coruña: A Coruña
Baxter, Robert Neal (2009: er gwask) "A influencia das linguas dominantes no desenvolvemento de políticas de linguaxe non-sexista en linguas subordinadas: análise do caso do galés" Revista galega de filoloxía (10), Universidade da Coruña: A Coruña
Diwar ar saozneg
Yu Jian (2001) Voo, Amastra-N-Gallar: Santiago de Compostela
Hutchinson, Pearse (2001) Nelly Doody; San Vicente de Paulo (1); Dublín 1946, "Amastra-N-Gallar" (1): Santiago de Compostela
Riley, Peter et alii (2001) Entrevistas, "Do Lado dos Ollos. Ao Redor da Poesía. Entrevistas con 79 Poetas do mundo.", O Cumio: Vigo
Pereiro Alonso, Román (2002) A Batalla de Rande, Galaxia: Vigo
Barwell, L. et alii (2002) Poesía en Irlanda, Amastra-N-Gallar (2): Santiago de Compostela
Felstiner, John (2003) Vinte preguntas que me arrepinto de non lle ter feito a meu pai, "Amastra-N-Gallar (4)": Santiago de Compostela
Felstiner, John (2003) Á vista de todo o que aprendín, "Amastra-N-Gallar" (5):	Santiago de Compostela
Hutchinson, Pearse (2004) Lenda, "Amastra-N-Gallar": Santiago de Compostela
Perloff, Marjorie (2004) Le temps des syllables, "Amastra-N-Gallar" (8): Santiago de Compostela
Diwar an alamaneg
Riley, Peter et alii (2001) Entrevistas, "Do Lado dos Ollos. Ao Redor da Poesía. Entrevistas con 79 Poetas do mundo.", O Cumio: Vigo
Lou Andreas-Salomé
Lou Andreas-Salomé (Louise von Salomé he gwir anv), ganet d'an 12 a viz C'hwevrer 1861 e Sant-Petersbourg ha marvet d'ar 5 a viz C'hwevrer 1937 e Göttingen, oa ur skrivagnerez a orin eus Rusia troet war al lennegezh, ar bredelfennerezh hag ar brederouriezh.
Martina McBride
Martina McBride, pe Martina Mariea Schiff he gwir anv, ganet e 1966 e Sharon, e Kansas, zo ur ganerez stadunanat. Berzh a ra en he bro gant he c'hanaouennoù doare country.
Lou Andreas-Salomé
Buhez
Merc'h e oa da C'hustav Salomé, ur jeneral rus, ur protestant a orin alaman eus ar broioù balt, dezhañ hendadoù protestant gall, met an nazied a embannas diwezhatoc'h e oa ur yuzev finnat. He mamm a oa genidik eus Danmark. Pevar breur he doa. Un deskadurezh uhel a voe roet dezhi d'ur mare ma ne veze ket skoliet uhel ar merc'hed yaouank. Abred-kenañ e lennas oberennoù Kant ha Spinoza. Diwanet eo bet e spered en un aergelc'h romantel. Diwezhatoc'h e tesachas evezh speredoù uhelañ he c'hantved.
Pa oa yaouank-kenañ c'hoazh e kejas gant ar prederour alaman Friedrich Nietzsche. Er bloaz 1882, ar prederour a vagas karantez outi da heul ur veaj a reas ganti hagar prederour alaman Paul Rée (1849-1901). Platonek e chomas ar garantez etre an tri lenneg-se. Daou graf a oa boutin da Salomé ha Nietzsche, prederiet he doa war dodennoù evel "marv Doue", war ar marv dre vras, troet-kenañ e oa gant an hindouegezh, hag o-daou a oa fall o yec'hed, ur c'hleñved ha ne c'helle bezañ pareet pe gouzañvet aesoc'h nemet dre veajiñ e broioù klouaroc'h o hin evel Italia. Asambles e tremenjont teir sizhunvezh o vont hag o tont en ur brederiañ.
Nietzsche a welas ur varregezh dreist e spered Lou Salomé, met gant emzalc'hioù dic'houzañvus a-wechoù. Elizabeth Nietzsche, c'hoar ar prederour, a lakaas Salomé a-gostez, kuit da Nietzsche dimeziñ ganti. Biken ne bardonas Nietzche kement-se. A-bouez e voe an darvoud-mañ en istor e oberennoù.
A-benn ar fin, Salomé a dremenas he buhez o veajiñ en un aergelc'h holleuropat hag o kejañ gant dreist-speredoù. E 1887 e kejas ouzh Rainer-Maria Rilke, a oa 14 vloaz yaouankoc'h egeti. Ar skrivagner a zalc'has roudoù eus Salomé en e spered betek fin e vuhez. Gantañ e veajas-hi e Rusia e 1900. An darempred kreñv-se a badas e-pad tri bloaz, hag an darempred a gendalc'has dre lizhiri betek fin e vuhez. Marteze eo bet Rilke an hini he deus karet evit gwir war ur savboent korfel. Lakaat a reas-hi e anv da cheñch eus René da Rainer, simplaat ha bravaat a reas e zoare da skrivañ, dont a reas da vezañ ur seurt mamm evitañ, hag e vuzenn. Alies-kenañ e vez gwelet Lou Andreas-Salomé evel ur vaouez a gejas ouzh an dreist-speredoù, met ar sell-se a gas da fall stad un oberenn bersonel dedennus-kenañ. Skrivet he deus romantoù : Ruth (1895), Rodinka (1922) ; arnodskridoù diwar-benn Nietzsche, Tolstoy, Rilke, diwar-benn ar bredelfennerezh, ar wregelouriezh, hag un emvuhezskrif, hag un eskemm-lizhiri ramzel.
Éléonore de Vermandois
Éléonore de Vermandois, ganet war-dro 1148/1149, marvet e miz Mezheven 1213, a oa merc'h da Raoul Iañ Vermandois, kont Vermandois ha kont Valois, ha da b-Pétronille d'Aquitaine.
Pa varvas he c'hoar Élisabeth de Vermandois e 1183 e rankas he breur-kaer Philippe d'Alsace leuskel ar roue gall Fulup II an Aogust da lakaat e grabanoù war kontelezhioù Vermandois ha Valois en 1185.
Peder gwech e timezas :
Lostenn
Divilgin e vezont atav, skoazigelloù moan outo pa vezont hir. E niloñs, satin, seiz e vezont graet, dantelezh outo peurvuiañ.
War-dro 1890 e voe gwelet ar re gentañ. Tennañ a ra a-walc'h ar sae-dindan d'un hiviz-noz.
Sorc'hennoù gwazed
War a seblant ez eus un toullad gwazed sorc'hennet gant ar seurt dilhad-merc'hed pa vezont dantelezhet.
Yezhoù gomaraek
Un is-skourr eus yezhoù zenatiek eo ar yezhoù gomaraek (ghomara), ennañ 1 yezh komzet e Maroko:
Zinzag-Lokrist
Zinzag-Lokrist a zo ur gumun eus Breizh e kanton Henbont e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Pseudo-Ploutarc'hos
Pseudo-Ploutarc'hos zo un anv a reer hiziv eus an oberourien dizanv o dije skrivet oberennoù (pseudepigrapha) a veze lakaet war gont Ploutarc'hos a-raok.
Sigeberht Wessex
Sigeberht Wessex a oa roue Wessex eus 756 da 757. Mont a reas da roue goude marv Cuthred met tamallet e voe da ren en un doare direizh ha kaset kuit e voe eus ar galloud gant ur c'huzul ag uhelidi. Dezhañ e rojod Hampshire met tamallet da vezañ ur muntrer e voe tu-se. Kaset kuit ha lazhet evoe, marteze dindan levezon Æthelbald Mercia
Pseudo-Ploutarc'hos
Darn eus an oberennoù-se zo bet lakaet en embannadurioù zo eus Moralia Ploutarc'hos. En o zouez:
Holl int oberennoù savet un tamm goude amzer Ploutarc'hos, holl ivez int bet skrivet etre an pe  kantved.
Oberennoù zo lakaet war gont Ploutarc'hos a zo a orin krennamzerel en un doare anat, evel al lizher da Trajan.
Ibiz sakr Madagaskar
Ibiz sakr Madagaskar (Threskiornis bernieri) a zo un evn hag a vev e Sechelez ha Madagaskar.
Pleuveur
Pleuveur zo un anv-lec'h brezhonek, deuet diwar ur stumm brezhonek kozh, "Ploe" + "meur". Anaout a reer:
A-hend-all e ranker menegiñ adstummoù:
Doue Pleuveur
Kaoz a vez eus Doue Pleuveur, en droienn trist evel Doue Pleuveur... pa n’en devez bet 'met yod-kerc’h d’e goan.
Martine
Martine zo un anv-badez gallek, a zo bet diouzh ar c'hiz er bloavezhioù 1950 hag e e deroù ar bloavezhioù 1960.
Levrioù bugale
Brudet eo levrioù Martine, ur plac'hig eus ar bloavezhioù 1950.
1262
Diwar-benn bloavezh 1262 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1262
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1262
Yezhoù mzabek-warglaek
Un is-skourr eus yezhoù zenatiek eo ar yezhoù mzabek-warglaek (mzab-wargla), ennañ peder yezh komzet en Aljeria:
Geolouzawouriezh
Ar c'heolouzawouriezh zo ur skiant a vod ar c'heografiezh hag al louzawouriezh. Studiet e vez er skiant-mañ ingaladur ar plant war-c'horre an douar, abegoù an ingaladur-mañ hag an darempredoù etre ar spesadoù pe ar c'humuniezhioù struzh diouzh un tu, ha diouzh an tu all an endro a-fed douaroniezh, mesologiezh (an hinad, an douar) ha bevoniezh (hollad ar bevien).
Diazezet eo bet ar c'hentañ studiadennoù geolouzawouriezh war an naouturioù termenet da gentañ gant ar c'hallaoued Charles Henri Marie Flahault et Henri Gaussen.
Plantegeografi
Penc'herieg
Penc'herieg zo ur gumun vreizhat e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ardamezioù
"En sabel e sourin en aour"
Emdroadur ar boblañs abaoe 1793
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Gorread
Ar gorread a zo muzul ur c'horreenn bennak.
Ar metr karrez (m²) eo muzul diazez ar gorread e sistem etrebroadel an unanennoù (SI).
Lezardrev
Lezardrev (distaget :, , ) a zo ur gumun eus Breizh e Treger, hag e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
Louarn Sechoura
Louarn Sechoura (Pseudalopex sechurae) pe louarn an dezerzh perouat a zo ur bronneg kigdebrer bihan eus ar c'herentiad Canidae hag a vev e Suamerika. Ezel bihanañ ar genad Pseudalopex eo.
Gris ha ruz eo e vlevenn ha du eo penn e lost. E gavout a reer eus su Ecuador betek kreiz Perou, en dezerzhioù hag er c'hoadegoù sec'h. En em vagañ a ra diwar amprevaned, krignerien hag evned.
Sofia Minsk
Sofia Minsk pe Sofia Polotsk (war-dro 1140 – 1198), a oa ur briñsez polonat, merc'h da Richeza Pologn ( Ryksa Bolesławówna e poloneg, Rikissa Burislevsdotter e svedeg ; 1116 – 1156), a oa rouanez Sveden, hag a zimezas da un den anvet "Valador", roue e Pologn, met n'ouzer ket resis piv e oa he zad.
He dimezioù
Teir gwech e timezas. Da eil e oa d'ar roue Valdemar Iañ Danmark ma teuas da vout rouanez Danmark, priñsez Minsk, ha landgravez Turingia.
Sophia a oa hanterc'hoar da Knut V Danmark. Goude eured he mamm da roue Sveden ez eas ganti da chom da Sveden ha savet e voe e lez he bro nevez. Dimezet e voe da Valdemar en 1154, da siellañ un emglev etre Danmark ha Sveden.
Brudet e oa davezañ kenedek, rok ha kriz.
He bugale
Gant Valdemar Iañ Danmark (war-dro 1131–1182), he doe:
Vaulx-Vraucourt
kantved
.
Monumantoù ha traoù heverk
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo. Digoret e voe e miz Gwengolo 1918 enni. Goude an arsav-brezel (miz Du 1918) e voe bodet enni korfoù eus an tachennoù-emgann en-dro d'ar vered hag eus beredoù bihan. 258 korf a zo chomet dianv, 29 anezhe o vout en ul lec'h bennak er vered (pe kredet e vez emaint enni) pe bet distrujet gant tennoù kanol e beredoù all. Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo.
Kragell golierek
Ar gragell golierek (liester : kragelled kolierek) a zo ur spesad evned palvezek, Callonetta leucophrys an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ er genad Callonetta an hini eo.
Anvet e voe Anas leucophrys (kentanv) da gentañ-penn (e 1816) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha plant-dour.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, eus kreisteiz Brazil da vBolivia, Paraguay, Uruguay ha biz Arc'hantina.
Ibiz penn du
An ibiz penn du a zo ur spesad evned hirc'harek, Threskiornis melanocephalus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Kavout a reer al labous e ledenez Indez, Manchouria hag Azia ar Gevred.
Yezh aktivel damsemantikel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh aktivel damsemantikel pe yezh aktivel amgemm (saoz.: split-S language) evit komz eus an doare yezh aktivel-stadel kavet an aliesañ ma vez isrannet an holl verboù tranzitivel hervez ma vez merket an arguzenn bennañ evel graer an ober (da lâret eo pa vez kaset da benn a-ratozh gantañ) pe evel ar gouzañver (pa vez kaset da benn en desped dezhañ).
Un abeg semantikel don ez eus neuze evit renkañ ur verb en rummad-mañ'r-rummad met rummadoù amgemm int kentoc'h evit tennañ war-eeun d'ar fed ma c'hell an hevelep ober bezañ kaset da benn a-ratozh-kaer pe get en degouezh-mañ'n-degouezh.
En ur yezh evel-hen, da skouer, ar verb "lonkañ" a vefe merket evel ur verb kaset da-benn a-drugarez da volontez ar graer, merket gant an troad agentivel (renet warnañ gant ar graer) daoust ha ma c'hell ar rener en degouezh-mañ'n-degouezh lonkañ a-ratozh-kaer pe get.
Gwelit ivez:
Active-stative language Linguaggio attivo
Gwenn
thumb|Gwenn ha [[melen vioù war ar plad.]] Gwenn a zo un anv-gwan brezhonek, hag a glot gant gwyn ha gwen e kembraeg.
Istor
Ar Re Wenn a c'hall ober dave :
Stummoù all
Meur a anv-badez zo savet diwar an anvioù Gwenn pe Gwen.
Friksos
Friksos (Φρίξος, Phrixos, latinekaet e Phrixus) a oa mab da Atamas, roue Tebai, ha da Nefele, ha breur gevell Helle. Heskinet ma oa gant e lezvamm Ino, e tec'has an daou vugel war gein ar maout askellek C'hrisomallos da vro gKolc'his. Kouezhañ a reas e c'hoar Helle er mor ha beuziñ.
Yac'h ha dibistig avat e oa ar breur pan erruas e Kolc'his, ha degemeret mat e voe gant ar roue Aietes a roas dezhañ e verc'h C'halkiope da bried. En eskemm e roas kroc'hen aour ar maout d'e dad-kaer, a istribilhas e brof kaer en ur wezenn.
Meur a vugel o doe an daou bried, en o zouez Argos, a voe unan eus an Argonaoted.
Arz breizhek
Ne vo kaoz amañ ken nemet eus an arzoù-kaer a vez pledet ganto gant ur spered breizhek, da lavarout eo, gant ar soñj krouiñ evit ar c'haerder ar c'hrouiñ koulz hag evit ober stad da vBreizh ha d'he danvez.
Sant-Andrev-an-Dour
Sant-Andrev-an-Dour a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Evrann e departamant Aodoù-an-Arvor.
Arz breizhek
Pouez ar skeudenn
Pouez ar skeudenn, da lavarout eo pouez un dra anavezet dre an daoulagad, ha n’eo ket ar gwirvoud, hag a zo bet adkrouet gant an den, a zo un dra souezhus. Evel ar bugel o klask e identelezh e daoulagad an dud en-dro dezhañ, ez eo a-bouez bras deomp ivez kement tra a zo bet livet, treset, kizellet a-hed ar c’hantvedoù, da sevel hon identelezh diabarzh, diouzh un tu, ha da gompren ha da sevel ivez skeudenn hor pobl dirak daoulagad ar Bed, diouzh an tu all. Amañ e komzomp eus hor skeudenn, graet gant tud hor bro, pe tud estren a-wechoù. Ur seurt c’hoari kas ar bolotenn etre daou zen eo ar skeudenn eta.
Un tamm Istor
Kroget eo bet kement-se pell 'zo, e-pad ar ragistor, ha goude, e-pad oadvezh an houarn, da skouer e-pad hini Tena (Tena, pe La Tène, e Bro-Suis) ha oadvezh an arem. Gavriniz zo ur skouer eus ar re vravañ 'zo. En amzerioù kent, e oa talvoudus an identelezh, da reiñ da gompren d'an estren piv ha pegen pouezus e oad dre an doare d’ en em wiskañ, ar bravigoù, ar binvioù-brezel ivez, ar c'hontelloù, ha goude ar c’hlezeoù… ha dre ginkladur an ti ivez evel-just. Buan a-walc’h ivez e voe livet ouzh ar mogerioù, alies douget bri d'an doueoù, kement-mañ evit da stagañ an dud kenetrezo a-benn kreñvaat mennozh an tiegezh, ar meuriad pe ar c'hlan. Ar pezh a zo ispisial e mennozh an identelezh eo e vez dezrevellet, da gentañ, dre skeudenn ur bodad tud, ur gêriadenn, un tiegezh, ur vreuriezh, ha goude hepken e c'heller en gwelout a-dostoc’h, hon skeudenn dimp-ni hon-unan.
A-hed d'ar c'hantvedoù goude, dre oberennoù kizellet, tiez, chapelioù ha kestell, gant o zoennoù ha tourioù, dorioù ha prenestroù, met ivez an oaledoù en ti, hag an arrebeuri hag all, hon eus kendalc'het da sevel ha da stummañ hor skeudenn. Er gKrennamzer ivez e veze stummet ha krouet skeudennoù, gant ar memes spered, met war ul live all, dre Europa a-bezh, dre vannieloù ha tresadennoù arouezel, evel ar groaz du e-pad Brezelioù ar Groaz pe ar Groazadegoù, ha goude, gant erminig an duged hag an dugez Anna Vreizh. Anavezet e oa anv Breizh dre ar varc’hadourien a yae da bep lec’h gant o listri, ha bigi dispar hor porzhioù a zo arz ivez, evel-just.
thumb|300px|Kalvar [[Pleiben]] Hol lennegezh a oa anavezet mat dre ur geriadur brudet, ar C'hatolikon(1499), ha mojennoù Arzhur (6vet,12-13vet k.) dreist-holl, ha gwerzioù anavezet ar vro (XIXvet hag an XXvet kantved), o deus kavet Kervarker, pe Fañch an Uzel (an Uhel dre fazi) gant ar sonerezh dispar a vez alies aspadennoù anezho eus ar pezh a oa bet ijinet e lez rouanez Breizh ha goude e lez duged Breizh.
Da lavarout eo, pegen arouezel eo un iliz eus an identelezh pa soñjer ez eo un dra graet evit meuliñ Doue, un dra relijiel hepken. Na zisoñjomp ket eta ez eus bet dismantret gant soudarded Roue Bro C'hall nouspet anezho da goulz Emsavadeg ar Bonedoù ruz...
Kroget e oa bet doare d'en em wiskañ an dud diwar ar maez da wellaat, ha war an hevelep tro ez eus bet tud estren o tont da weladenniñ hor bro, tud deuet eus Breizh-Veur, pe Bro-C'hall, hag eus pelloc’h c'hoazh a-wechoù. Da gentañ o deus treset giz an dud, goude-se o deus graet fotoioù gant o binvioù-foto. Drezo ivez ec'h anavezomp Breizh ar c'hantved-se. Setu perak ez int, int ivez, kenlodenn en hor glad, hag a-bouez bras e-keñver ar skeudenn a ziskouezer eus ar vro, daoust ma vez implijet re alies ur seurt folklorelelezh.
Livouriezh nevez
En eil lodenn an 19vet kantved, ez eus erruet livourien ha kizellerien a seurt nevez e Breizh, e-kostez Pont-Aven ha Konk-Kerne dreist-holl. An dud-se oa deuet, rak ne oa ket ker ar bevañs dre du-mañ ! Paour e oant alies. An ostalerioù a oa plijus hag an dud hegarat. Un dra iskis a c’hoarvezas neuze, ur seurt taol-kurun o deus bet en ur welout hor glad : kroazioù, chapelioù, tiez kozh, e skrin gweledva ar maezioù, merc'hed yaouank gant o c'hoefoù dirak ar mor, tud war an draezhenn, paotred o c'houren, marc’hadoù loened hag all... En em dommañ a rejont ouzh hor bro evel ma reas Picasso pa welas arz kentidik Afrika evit ar wech kentañ. N'eus ket gwall bell 'zo ma soñj d'ar Vretoned ez eo an dud-se lod eus hor glad. Bremañ avat e oar an holl ez int lod eus hon identelezh. Drezo eo anavezet hor bro en holl virdioù ar bed, pe e vefe e New York, pe e Geneva, e Japan... Drezo eo e voe gwelet hag enoret Breizh. Skrivet e vez e-kichen ur plac’h, da skouer, "Breizhadez yaouank", ha gwech ebet "plac’hig a Vro-Frañs ar C’hornog". Evel ez eo bet lavaret gant Jean-Philippe Brumeaux, hag a oa e penn sevenadur kêr gKemper e 2003, e-barzh kelaouenn an Télégramme : «Ar foeterien-vro-se, hep arc'hant hag a-ziavaez ar vro, eo, a roas dezhi a-benn ar fin hec'h identelezh.» thumb|250px|right| "[[Añjela goant", gant Paul Gauguin, mirdi Orsay. ]] Gauguin, gant ar Pieta, a dizh ar barr uhelañ, dre m'en deus livet hor glad en un doare fromus, adwelet en ul liv gwer, arouezel ha keltiek, da lakaat war wel peurbadelezh hor glad hag an Arz. Goude-se, ez eus deuet ur bern arzourien da Vreizh, Breizhiz a orin pe get anezho, ha da gentañ penn Sérusier, Denis, da skouer, hag e felle dezho bezañ Breizhiz. Chomet int da vevañ e Breizh a-hed o zamm buhez. Serusier, hag a zo marvet e Montroulez, en doa lâret: « Breizh eo va gwir vro, rak amañ on ganet er Spered.»
Setu perak e seblant bezañ diaes lavarout : hemañ zo Breizhad ha lod eus hor glad, hennezh n'eo ket. Perak ha penaos e vo dibabet ar re a zo Breizhiz hag ar re n’int ket, ha gant peseurt reolennoù ? Sed amañ ur gudenn anavezet a-bell ha diaes da zirouestlañ. Gwelloc'h e vez lavarout, evit an holl re hag o deus dibabet hor sevenadur, ez int arzourien Breizh ganto ur spered troet war-du an dazont.
Labour Le Mordant a zo a-bouez-bras, marteze ez eo unan eus ar re gentañ e-touez hor c'henvroidi, d’ar mare-se hag el live-se, hag en deus komprenet e tle an arzour skoazellañ e vro dre e arz (dre e daolennoù-brudañ pe bosterioù touristel, da skouer, ha dre e livadurioù-moger).
Arz Keltiek
A-raok 1900, e oa bet dizoloet a-nevez gant ar Vretoned e oant Kelted. A-viskoazh, abaoe deroù an istor, met ivez, en un amzer kalz tostoc'h ouzhimp, e oa deuet tud eus Kembre, Kerne-Veur hag Iwerzhon da Vreizh, etre an trede-pevare kantved hag ar c'hwec'hvet-seizhvet kantved, ha goude c’hoazh, da vevañ er peoc'h, pell diouzh ar brezel a rae dezho pobloù all deuet eus broioù tramor.
A-raok mare 1900, e oa bet aet tud eus Breizh da Vro-Gembre, gant ar pal, adkavout o gwrizioù : da skouer, Taldir, Barzh Meur Gorsedd Breizh, pe Vallée hag en doa skrivet ul levr diwar-benn « ar Gelted Kozh ». Dizoloet o doa d'an hevelep koulz tresadennoù levr Kells, arz ar broioù keltiek tramor. Evel-just ez eo bet levezonet lod eus an arzourien e Breizh gant an tresadennoù-se.
War-dro ar bloavezhioù-se e kroger da anavezout gwelloc'h mein-meur hor ragistor, en hor bro-ni ( Karnag, Gavriniz, ha goude-se Barnenez, betek telennour bihan Paol er bloavezhioù-mañ....) En Arz keltiek e c'heller kavout : 1. Danvez an hengoun, pe hon envor pobl( Mojennoù ar roue Arzhur, istor, gizioù, koroll, gouren ar vro...) 2. Stummoù keltiek anat pe kuzh, livioù keltiek hengounel : louet, glas, gwer, liv ar mor hag al latar. 3. Un aergelc'h keltiek a-viskoazh : Ar C'hevrin, an nor da vont tre en ur bed strobinellek, hud, lec'hioù kuzh hor bro, dreist-holl koadoù Breselien, feunteunioù niverus Marzhin, ar glen hep distro, ar menez Are h.a...
Ne vez ket anat al levezon keltiek da welout atav. A-wechoù e vez kuzh, met war al lec’h emeur daoust da se, zoken ma ne oar ket an arzour ! ! Ar pezh a c'hoarvez alies a-walc’h !! Siwazh, ez eus e Breizh un niver-bras a dud ha ne ouvezont netra war ar Gelted, na kennebeut all war hon mojennoù meur, hon istor nag hor bro zoken. Unan eus ar sonjoù tristañ eo : Un awen dispar a zo da gaout koulskoude hag ivez an nerzh da stourm, pa vez gwelet ar pezh o deus gellet hon hendadoù ober. Setu perak ez eo bet a-bouez-bras labour Poellgor an Tarv abaoe 10 vloaz, e-kenver an arzourien. Gwelet hon eus traoù souezhus, ha burzhudus zoken a-wechoù, kemmoù bras en un arzour, kammoù divent graet buan dre zizoloiñ e wrizioù dezhañ e-unan, hag ar pezh e talvez.
Ar "Seiz Breur" ha tro-dro dezho
War-dro naontek kant ugent ez eus bet, e bed hon arz, un adsavidigezh dispar gant deroù Unvaniez ar Seiz Breur » en-dro d'ur plac'h Jeanne Malivel. Er fin e oant kalz niverusoc'h eget seizh. An holl anezho a felle dezho krouiñ Arz Nevez Breizh. Tud Emsav Breizh an amzer-se a blije dezho pezh a veze krouet ganto, hag e veze goulennet kalz diganto kenlabourat a-benn skrivañ levrioù e brezhoneg, levrioù da zeskiñ ar yezh, pezhioù-c'hoari, romantoù, levrioù e galleg ivez diwar hor bro... E-touez ar re eo ar muiañ heverk o anv ez eus : Langleiz, Cornelius, ha Perron.
Ur seurt marevezh alaouret eo bet prantad ar Seizh Breur evit Breizh. Diskouezadeg Hollvedel mil nav c’hant seizh ha tregont, 1937, gant un ti bras ha kaer evit Breizh hec'h-unan, a zo bet uhelañ pazenn o labour. An holl anezho: tisavourien, livourien, priajourien, krouerien arrebeuri o doa kenlabouret evit an diskouezadeg vras-se.
thumb|200px|Pod eus dastumad Odetta, bloavezhioù 30, dastumad prevez D'ar c'houlz-se, o doa goulennet labouradegoù feilhañs Kemper, Henriot hag HB o doa goulennet digant ur bern arzourien e Breizh hag e Pariz dont da labourat ganto da Gemper. Petra zo kaoz ez eo keltiek a-grenn, da skouer, labourioù re skipailh Odetta ? Marteze ez eo birvilh ar bloavezhioù ugent, marteze c'hoazh aergelc'h sevenadurel Kemper hag a zo kiriek eus se ? Graet he doa labouradeg priaj Keralug an hevelep labour, goude-se, er bloavezhioù hanter-kant, e Kemper. An aotrou Pol Lucas, rener, hag a zo marvet e 2008, eo en doa pedet arzourien, ur bern anezho eus Kemper da zont da genlabourat gantañ : Pierre Toulhoat, Yvain, Helou, Quéré hag all... Traoù arzel ha keltiek brav a zo bet graet ganto, betek ar bloavezhioù dek ha tri ugent.
Er bloavezhioù '20 ivez, er vBro-Vigoudenn, e oa bet savet gant ur plac'h anvet Anna-Vari ar Minor, stalioù labour brouderezh, da reiñ labour da dud ar vro pa ne oa mui kement a sardined er mor. Tennañ neud, evel e vez laret eno, se oa un arz eus ar Vro-Vigoudenn abaoe pell. Ar merc'hed o deus broudet eviti, gwisket merc'hodennoù brudet, ha tamm-ha-tamm broudet ivez toalioù, lienaj taol, gwiskamantoù merc'hed, ha lienaj iliz : toalioù aoter, ha banieloù pardon... Hi ivez he deus goulennet digant arzourien brudet, Méheut, Quillivic ha Pierre Toulhoat, da skouer, dont da skoazellañ anezhi da reiñ d'al labour un neuz nevez, nerzhus, keltiek evel-just. Bev-mat eo atav Ti Le Minor e-lec'h ma kenlabourer bepred gant arzourien brudet, hag en deizioù-mañ, Renault ha Kudenneg, da skouer.
Ret eo menegiñ en un doare ispisial, labour Toulc'hoad, aozer bravigoù dispar keltiek ha breizhat war un dro. N'heller ket disonjal e oberennoù all : ar bannieloù prosesion, ar gwer-livet, tresadennoù evit lienaj ti, seizennoù-gouzoug...
Dreiztwirvoudelezh ha difetisted
Abaoe pell, dija, e oa krog arzourien 'zo da welout ar bed en un doare disheñvel. Adalek neuze, ne vezo ket livet mui ganto taolennoù evel fotoioù ar gwirvoud, met kenaozet traoù ar gwirvoud da sevel ur gwirvoud all. Kalz pelloc’h diouzh ar gwirvoud e kaver amañ skrivagnerien an dreistwirvourdelezh, en-dro da André Breton, ur Breizhad eus Naoned ganet e Tinchebray e departamant an Orne. Echu eo ganto da sellout ouzh ar bed en-dro dezho, met gwelloc'h e vez ganto danevelliñ pennadoù eus o buhez diabarzh. Bez' ez eus bet livourien, en o zouez ur Breizhad eus Pariz, Yves Tanguy, a genaoze gweledvaoù ha traoù buhez an diavaez evit treuzverkañ anezho en e hunvreoù. Ar finv-se el livadur, davet un hunvre diabarzh, a zistag an arzour diouzh e amezeien, diouzh e garourien, diouzh ar bobl. Ne vo mui meizet ster e oberennoù ken nemet gant un nebeud tud lennet ha desket-tre. Tonket eo an arzour-mañ da livañ bremañ nemetken evit un dibab tud desket dre ar Bed, e New York, da skouer. Gwelout a reer koulskoude en e oberennoù ur stivell a awen keltiek. Setu treuzwelet, gwrizioù, arouezioù, livioù, stummoù keltiek, hag ur startijenn da vont davet an dazont.
Tal Coat, ur Breizhad c'hoazh, a zo anavezet dre ar bed holl, nemet e Breizh. Souezhus eo gwelout gwrizioù keltiek o treuziñ e oberennoù treset ha skrivet. Gant Jean Le Moal, ha Jean Bazaine e weler arzourien er Résistance. Ne felle ket dezho asantiñ d'ur bed rediet, gwasket warno. Gant an Eil Brezel Bed ha goude ar brezel, e vezont gwelet en ul luskad anvet an difetisted lourennek (abstraction lyrique). Ul liamm all etrezo eo o labour evit adsevel ar vro, war dachenn an tisavouriezh, gwer-livet an ilizoù, hag an ilizoù-meur, evel da skouer evit Jean Le Moal en iliz-veur Naoned.
Camille Bryen, eus an Naoned ivez, a gas ac'hanomp betek ur bed liesliv pe ur seurt milendall a-liv, leun a hud hag a hunvre a zoug ac'hanomp betek Breselien moarvat. Arabat ankounac’haat Garin, kalz a-raok e goulz, p'emañ e oberennoù e mirdi Georges Pompidou e Pariz. Eus Blaen e oa. Linennoù a-liv a vez gantañ.
Ar gwirvoud nevez, an eztaolerezh
Met n'eo ket an difetisded (l'abstrait) an hent nemetañ hag a ya war-zu an dazont. Arzourien 'zo n'o deus ket c'hoant da livañ en doare-se. Arzourien 'zo bep ar mare, a zistro da livañ ar pezh a vevont en-dro dezho. Met, evel-just, dre ma tremenont dre an difetisded e vo disheñvel o doare da welout ar gwirvoud, hag a-grenn a-wechoù, keñveriet gant ar pezh oa bet livet ganto en a-raok. Ne vo ket mui livet ganto ar pezh a vez gwelet gant al lagad, met nerzhioù don o boud, o Ene : ar pezh a vo dizoloet dre an dorn, dre ar fiñv-livañ, gant ma vezo roet d'an dorn ar gwir da vezañ klevet, hep bezañ mouget gant ar penn. Un doare nevez eo da welout ar gwirvoud, hag, evidomp-ni Breizhiz, ur frankiz nevez.
E pep lec'h en em ziazez arzoù meizadek, pe ivez arzoù an disterañ ( art conceptuels, installations, arts minimalistes), ar memes livadurioù ha pezhioù kizellet, pe dost, evel ma kaver n'eus forzh pelec'h dre ar bed a-bezh. Dedennus-tre e vez da gentañ, met tamm-ha-tamm e teu en den un tamm disfiziañs. Gwelet mat int gant politikerien Bariz ha Roazhon. Marteze zoken e fellfe dezho diazezañ an arzoù-se e-lec'h arzoù all hor bro. Dre ma ne vez netra sklaer da welet en oberennoù-se, e vez diaesoc’h evito bezañ adkemeret evit difenn ur sevenadur, pe hon identelezh breizhat ha keltiek, evel ma voe graet a-youl-vat gant ar Seizh Breur. Meneget e vez e-touez tud arzoù an disterañ tud evel Dilasser, Perron e Brest, Haab Camon er Morbihan.
Arz liesdoare
Leun eo hor c'hantved nevez a skeudennoù, an tele, ar c'helaouennoù miziek, internet hag all... Met ne vez ket prenet muioc'h a daolennoù digant an arzourien eget gwechall. Un toullad nemedennoù a zo evelkent : Alain Le Nost, Gigi ar Merdy pe René Quéré. E Breizh a-vremañ e vez taolennet kaer ar mor ha se a blij kalz d'an dud. Bandennoù treset eus an dibab a zo ivez. Bez' ez eus kalz a dresourien dreist o vevañ e Breizh, hep ankounac'haat ar fentigellerien dre dresañ pe ludreserien, evel Nono, a zo talvoudus-kenañ evit hon emsav, rak roet e vez drezañ d'al levrioù brezhonek ul liv plijus ha digor. Setu anvioù all a ranker menegiñ amañ : Chaussepied, Person, Nguyen Cam, Kito, Goarnig, Leuers, lod anezho o vezañ bet labouret gant Poellgor an Tarv. Bez' ez eus ivez Yvon Labarre e bro paludoù al Liger (marvet e 2008), Vidamant, Michelet-Nicolas hag all... Ret eo menegiñ ivez stalioù broudañ, un tammig dre-holl e Penn-ar-Bed ha pelloc'h zoken : Pascal Jaouen, dreist e labour krouiñ hag e awen geltiek. Ur priajour dispar hon eus ivez, e anv Armel Hédé, a gas e labour betek ar Stadoù Unanet en deizioù-mañ.
Emeur o labourat war bep dachenn e Breizh, met lod eus an arzourien vrasañ a rank mont kuit eus Breizh da vont da lec'h all, da vale bro dre ar bed. Livourien 'zo en em zro war-zu ar Stadoù Unanet, tud evel Fournier, da skouer. Marie Paule Piriou stilourez, marvet siwazh, a laboure e Londrez ; Porz an Park, an tisavour brudet a labour dre ar bed holl, met a-wechoù e Breizh ivez, da skouer er « Maezioù Frank », mMirdi nevez Breizh e Roazhon. Porz an Park, da skouer, a skriv war e lec'hienn: « Soñj am eus atav eus an hud, ar boem a daole warnon, pa oan bihan-tre, tolzenn un tour distro, sur a-walc'h hini ur c'hastell dour, treset brav war dremmwel ul lanneg e Breizh. Aze e oa danvez ur boud a-ziabarzh». Designers » eus Kemper, ar vreudeur Ronan hag Erwan Bouroullec o deus bet prizioù etrevroadel : an New Designers Award e New York e naontek kant pevar-ugent, e Saloñs Etrevroadel an Arrebeuri, e-touez prizioù all. Un araokadenn eo, gwir eo, hor c'hrouerien a zo o tont da vezañ anavezet ha priziet dre ar bed a-bezh en abeg d'o nerzh-krouiñ breizhat ha keltiek, anzavet ganto o-unan, ar pezh a zo un dra nevez.
E Breizh neuze, ez eus kroget embregerezhioù 'zo d'ober gant arouezioù keltiek evit o c'hemennadoù, hag o logoioù, arouezioù kreñv ha keltiek, krouet gant hon arzourien.
Bez' ez eus evel-just kêrioù bihan ha bras o deus prenet pezhioù-kizellet brav, evel hini Dahud ar Goarnig en Argol, "Enor d'ar vartoloded marv er mor", Dane Berrou, war aod Penmarc'h, bili ramzel Kito dirak labouradegoù Le Du war hent tizh Sant-Brieg, "Dukez Anna" burzhudus Jean Freour e-kichen kastell an duked en Naoned, hag all).... Daoust da bep tra, ez a arz Breizh war-raok. Liammet eo nerzh krouiñ Breizh a-vremañ ouzh, diouzh un tu, ul levezon geltiek kuzh met hollvezant en hor bro, hag ouzh un tu all, hor spered digor, hag an embregerezh spered a zeu diwar an div yezh, an divyezhegezh o vezañ awen ha nerzh-krouiñ drezi hec'h-unan kement ha ma c'hell ivez bezañ ur stad arvarus hag ur prantad etre gant an dibab sevenadurel mirout pe get ar brezhoneg.
Arz Breizh a zo un dra ret en hon ekonomiezh a-vremañ. War bep dachenn, o devez produerien, kenwerzh, ijinelourien ezhomm da gaout ur vro gant ur skeudenn greñv a nerzh-krouiñ hag a sevenadur. Setu perak he deus Breizh ezhomm eus hec'h holl arzourien, en holl doareoù labourat ha krouiñ. Ur skouer brav a zo bet ar marc'had dreistordinal gounezet gant stal Armor-Lux, evit ar c'hoarioù Olimpek e Bro-Sina, er Chandong. Ret eo derc'hel soñj eus an dud a-bouez eus Breizh bet aet d'ar Shandong e 2005, gant un diskouezadeg pezhioù livet anvet : « Breizh, Douar al Livourien ». Graet e oa bet an diskouezadeg se nemet gant livourien vev a-vremañ, ha roet he doa d'hor bro ur skeudenn sevenadurel ha kenedus kreñv.
Liammoù
Ul liamm diavaez eo gant ur filmig bet savet diwar-benn diskouezadeg 2007-2008 Poellgor an Tarv.
Helle (merc'h Athamas)
Gwidreoù
Evit kaout an dizober eus ar vugale ec'h ijinas un taol-gwidre. Deviñ a reas ar greun a oa da vezañ hadet. Klemm a reas ar bobl, spontet gant an naonegezh war wel. Evit gouzout petra ober ez eas un darn da gaout un orakl. Ino o lakas da gontañ gevier ha da gontañ e oa ret aberzhiñ Friksos evit habaskaat an doueed kounnaret.
Hervez Valerius Flaccus e oa deuet da vout un doueez diwallerez ar vartoloded.
Martina (santez)
thumb|right|290px|Ar Werc'hez gant Santez Oanez ha Santez Martina, gant [[El Greco]]
Santez Martina a oa ur verzherez kristen e kêr Roma en IIIde kantved.
Un iliz zo dezhi e Roma.
thumb|left|290px|Iliz Sant Lukaz ha Santez Martina, e Roma, tost ouzh ar [[forom.]]
Nam Theun 2
Nam Theun 2 zo ur stankell dourdredan emeur o sevel e Laos.
E 2009 e vo prest. 1070 megawatt a vo produet gant NT2.
A-drugarez d'ar stankell-mañ e teuio 25% eus gounidoù ar Stad pa vo gwerzhet ar braz eus an tredan produet da d-Thailand.
Skoazellet kalz eo bet ar raktres gant Bank ar Bed.
799
Diwar-benn bloavezh 799 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 799
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 799
Nefele
Nefele (henc'hresianeg : Νεφέλη Nephélê, eus νέφος néphos, "koumoulenn") a oa ur goabrenn krouet gant Zeus, hervez skeudenn Hera, evit touellañ Iksion.
Dimeziñ a reas-hi gant Athamas, ha daou c'hevell o doe, Helle ha Friksos.
Diwezhatoc'h e timezas Athamas gant ur briñsez anvet Ino. Kaset ar goabrenn da redek an oabl, ha ret dezhi kuitaat he bugale. Met bevañ a rae en anken o soñjal e vije lazhet Friksos gant Ino evit lakaat he mab da ren goude an tad.
Pa welas edo Ino o vont da lazhañ an daou vugel e c'houlennas Nefele skoazell digant an doueed. Hermes a gasas dezhi ar maout C'hrysomallos a nijas d'o saveteiñ.
Herodez Filipos
Herodez Filipos a zo anv daou vab d'ar roue Herodez Veur, pe Herodez Kentañ.
Kemmesk a vez alies etre an daou zen-se. En Aviel e vez graet Filipos anezho o-daou.
Pennadoù kar
Herodes Philippos
Antaresia
Antaresia a zo ur genad e rummatadur ar stlejviled, ennañ naered-piton hag a vev en Aostralia.
1263
Diwar-benn bloavezh 1263 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1263
Jorj Kadoudal (soner)
Jorj Kadoudal (Magor, 6 Gouere 1929 - Karaez, 13 Mezheven 2021) a oa ur soner binioù hag a sone gant Étienne Rivoallan er festoù-noz e dibenn ar bloavezhioù 1950 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Pa zimezas ez eas da chom da Vrenniliz da vagañ deñved. Peder gwech ez eas ar maout gantañ e Kampionad ar sonerien daou-ha-daou, e Gourin, eus 1958 da 1961.
1263
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1263
Jorj Kadoudal (soner)
An ton plin a sone gant Étienne, anvet ganto Plin Boulvria an hini zo bet adkemeret gant Alan Stivell da sevel "Pop-plinn".
24
777 AUC  (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) = 24 goude ganedigezh J.-K.
Gwelet ivez
20er
Jorj Kadoudal (soner)
E 2008 e oa Jorj o vanifestiñ gant e vinioù, hag eñ 79 vloaz, evit derc'hel ospital Karaez.
Kolier an Erminig a voe deroet dezhañ en Oriant e 2018.
Yestael
Yestael a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwidel e departamant ar Mor-Bihan.
Saint-Martin-sur-Cojeul
Saint-Martin-sur-Cojeul a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Pseudalopex
Ar genad Pseudalopex a zo ennañ ur strollad kigdebrerien bihan eus ar c'herentiad Canidae. “Louarn faos” e talvez e anv e gresianeg. An hini boutinañ anezho eo moarvat ar zorro gris.
Lenn Tchad
Lenn Tchad a zo ul lenn vas vras eus Afrika. Disall eo he dour. En ur vro grin emañ ha pourchas a ra dour da 20 milion bennak a dud. Peder stad o deus aodoù war al lenn-se: Republik Tchad, dezhi anv al lenn, Kameroun, Niger ha Nigeria. Koazhet eo kalz gorread al lenn abaoe un toullad bloavezhioù: er bloaz 1963 e tape etre 23,000 km ha 25,000 km ha 4,000 km hepken er bloaz 2001, ha diskennet da 2,500 km e 2008.
Pseudalopex
Tostoc'h eo loened ar genad Pseudalopex ouzh ar chas eget ouzh al lern gwir.
Lenn Tchad
thumb|300px|Emdroadur Lenn Tchad eus 1983 da 2001 (NASA)
Partit Socialista d'Alliberament Nacional
El Partit Socialista d'Alliberament Nacional (PSAN) ("Strollad Sokialour evit an Dieubidigezh Vroadel") a oa ur strollad disrannour katalan awenet gant tezennoù ar gomunouriezh.
Pseudalopex
Ar zorroed a vez hemolc'het en Arc'hantina evit o c'hroc'hen. Tamall e vez outo ivez tagañ an deñved, e gaou moarvat.
Cangaceiro
thumb| Mergodennoù daou eus ar brudetañ caganceiros: [[Maria Bonita ha Lampião.]] thumb|250 px|Sede pelec'h e oa ar c'h-Cangaço e [[Nordeste Brazil.]] Cangaceiros a vez graet e portugaleg Brazil eus forbanned hag emsavidi e Brazil war-dro dibenn an XIXvet kantved ha deroù an XXvet kantved, ha cangaço a vez lavaret eus o emsavadenn. E kornôg stad Pernambuco e vez lavaret sertão eus an douaroù sec'h-kras ar c'h-caatinga a oa repu tud anvet cangaceiros e-pad tregont vloaz kentañ an XXvet kantved.
Partit Socialista d'Alliberament Nacional
Krouet e oa bet e 1968 diwar ur strolladig tud em em disrannet diouzh tu-kleiz Talbenn Broadel Katalonia Front Nacional de Catalunya evit sevel ur strollad disrannour dispac'hel hervez tezennoù ar varksouriezh-leninouriezh.
Cangaceiro
Gwrizioù
Ret eo klask gwrizioù ar c'h-cangaço e buhez reuzeudik an dud dizouar e Nordeste Brazil. Gwelet e veze bagadoù, pe tud o-unan, oc'h arsailhañ tiez perc'henned, o skrapañ perc'henned, o laerezh stalioù bras. Na ti nag aoz n'o doa, bale a raent dre ar sertão, o tec'hel dirak ar boliserien pe an arme, o kuzhat hag o laerezh.
Pseudalopex
Spesadoù
6 spesad zo er genad-mañ :
Cangaceiro
Gwrizioù
E penn ar bagad-se e oa Virgilino Ferreira, anavezetoc'h evel Lampião.
Partit Socialista d'Alliberament Nacional
Er penn-kentañ e oa bet staliet e Kumuniezh Emren Katalonia da nemetken gentañ, met da c'houde en em stalias ivez e Katalonia an Norzh (miz Gwengolo 1971), e Valencia (miz Mezheven 1974) hag en Inizi Balear (miz C'hwevrer 1976).
thumb|Banniel kentañ ar PSAN
E miz Meurzh 1973 ec'h eas kuit tud eus ar rann pellañ ha krouet gante PSAN-provisional e 1974.
E 1976 e tisklêrias ez-ofisiel e oa deuet da vezañ ur strollad komunour, aozet hervez al leninouriezh rik.
E 1977 ec'h eas kuit ar rann vroadelour-marskour kerreizh.
Da geñver mouezhiadegoù ar Stad e 1979 e oa bet savet ul listenn unvan a-gevret gant ur re dud distrollad ha gant Bloc Català de Treballadors (BCT, "Bloc'had labouerion Katalonia"), e framm el Bloc d'Esquerra d'Alliberament Nacional (BEAN, "Bloc'had an Tu-Kleiz evit an Dishualded Broadel").
Kazan
Kazan (tatareg : Казан ; ruseg : Казань Kazagn) zo ur gêr e Kevread Rusia, kêr-benn republik Tatarstan.
Partit Socialista d'Alliberament Nacional
E 1983 e teuas ar PSAN da vezañ e penn eus ar Moviment de Defensa de la Terra (MDT, "Luskad evit Difenn an Tir") krouet e 1984 p'en em unanas gant Independentistes dels Països Catalans (IPC, "Disrannourion ar Broioù Katalanek), savet d'o zro diwar ar PSAN-Provisional. thumb|Ar banniel implijet hiziv gant ar PSAN
Kazan
E kember ar stêrioù Volga ha Qazansu emañ, 720 km er reter da Voskov.
Partit Socialista d'Alliberament Nacional
E miz Kerzu 1987 en em unanas Yaouankizoù ar PSAN gant Joves del Front Patriòtic Català ("Yaouankizoù Talbenn Brogarour Katalonia") ha diwar an emglev-se e oa bet krouet ar Maulets e 1988.
E miz Ebrel 1989 Terra Lliure ("Tir Dieub") a ginnigas ul listenn unvan da geñver mouezhiadegoù Europa anvet Catalunya Lliure ("Katalonia Dieub") ha sevel a reas a-du gant al listenn-se ar PSAN, ar MDT hag ar Maulets.
En em divodañ a reas ar Moviment de Defensa de la Terra e miz Eost 1989 evit reiñ plas da g-Catalunya Lliure. Kenderc'hel a reas ar PSAN da ren war an aozadur-se betek diwezh 1996.
Embann a rae ar gelaouenn Lluita ("Stourm").
E 2015, hag adarre e 2016, en doa embannet ar PSAN e lakae fin d'e obererezh evel strollad politikel<ref«El PSAN anuncia l’aturada de les activitats públiques» Vilaweb.cat, 20-10-2015 ,
Ibiz gwenn Aostralia
An ibiz gwenn Aostralia a zo ur spesad evned, Threskiornis molucca an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ibis molucca (kentanv) da gentañ-penn (e 1829) gant ar skiantour gall Georges Cuvier (1769-1832).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineg-dour (pe douar) bihan (grilhed-dour, meskl) ha dilerc'hioù a bep seurt war-lerc'h Mab-Den.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Arondisamant Arras
Arondisamant Arras a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant ar Pas-de-Calais hag e rannvro Hauts-de-France.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Arras e 17 kanton (betek 2014) hag e 369 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù ar Pas-de-Calais d'ar 1 a viz Genver 2017. 358 kumun zo en arondisamant Arras bremañ.
Morilhon (evn)
Ar morilhoned eo an evned palvezek kar d'an houidi hag a ya d'ober ar genad Aythya.
Yezh aktivel peursemantikel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen yezh aktivel peursemantikel pe yezh aktivel kemm-digemm (saoz.: fluid-S language) evit komz eus un doare yezh aktivel-stadel ma c'hell kemmañ a degouezh da degouezh merkadur resis arguzenn bennañ pep verboù tranzitivel, pe evel graer an ober (da lâret eo pa vez kaset da benn a-ratozh gantañ) pe evel ar gouzañver (pa vez kaset da benn en desped dezhañ abalamour da abgeoù semantikel-rik.
En ur yezh evel-hen, da skouer, ar verb "lonkañ" a vefe merket gant an troad agentivel (renet warnañ gant ar graer)) en degouezhioù ma vez kaset da-benn an ober a-ratozh-kaer ha gant an troad patientivel (renet warnañ gant ar gouzañver) en degouezhioù all.
Gwelit ivez:
Active-stative language Linguaggio attivo
Aristarc'hos Samothrake
Aristarc'hos Samothrake (henc'hresianeg : Ἀρίσταρχος / Arístarkhos), ganet war-dro 220 kt JK ha marvet war-dro 143 kt JK, a oa ur yezhadurour en Aleksandria hag a studias pizh skridoù Homeros.
Sertão
Sertão zo
Sertanejo
Diwar ar ger sertão eo savet an anv-gwan hag anv-kadarn sertanejo:
1264
Diwar-benn bloavezh 1264 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1264
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1264
Samothraki
thumb|Men emañ Samothraki Samothraki (Σαμοθράκη e gregach), Samothrake e henc'hresianeg, zo un enezenn hellazat, e-maez da Drakia, e nomos Evros en hanternoz Mor Egea. 2,859 a dud a oa o chom enni e 2011.
Istor
Trevadennet e voe gant tud Trakia moarvat da gentañ, gant re Eolia ha Ionia goude. Skoazell a roas tud Samothraki da Kserkses pa glaskas aloubiñ Hellaz.
Dalc'het e oa gant Venezia betek 1657 pa voe kemeret gant an Durked. E 1912 e voe roet da C'hres, kadarnaet gant Feur-emglev Bukarest e 1913.
Agnès Sorel
He yaouankiz
N'eo ket sur an istorourien pelec'h e oa ganet. Darn a lavar e Fromenteau, e Touren, re all e Pikardi, e Coudun, e-tal Compiègne. Ac'haleno e oa he zad, Jean Soreau pe Jean Sorel, aotrou Coudun, hag he mamm, Catherine de Maignelais, itron Verneuil-en-Bourbonnais.
Samothraki
Istor
thumb|right|Samothraki