cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oran
Ar ranngêrioù
a) Ranngêrioù ha karterioù Rannet eo Oran e daouzek ranngêr anvet ivez « secteurs urbains» pe lodennoù kêr.
b) Ranngêr istorel
Ranngêr Sidi El Houari a zo kreiz istorel ar gêr. Lec'hiet eo e Norzh-Kornog Oran, e Ras El Aïn, e Murdjadjo hag e-kichen ar mor-kreizdouarel emañ. Bez eus merkoù eus kalz a sevenadurioù disheñvel: spagnolek, turkek ha gall.
c) Tolpad-kêrioù Oran
Bir el-Djir a zo diouzhtu e reter da Oran. «Arcole» a oa anvet, da goulz an drevadenn, ar gumun staliet 8 km eus kreiz-kêr Oran. Ar gêr-mañ a zo chomet troet war al labour-douar betek fin ar bloavezhioù 1980. Hiziv an deiz ez eus 118 000 a annezidi eno. Meneget 'vez saverezh ur stad olimpek gant 50 000 plas.
Un nebeud amzer goude ma voe diazezet kêr, e oa kroget Omeyyaded Kordoba hag ar Fatimided da glask tapout Oran ha bec’h etrezo. Adalek ar bloavezhioù 1000, ez eus ur gumuniezh yuzev. E 1077, e voe renet kêr gant riez an Almoravided, Youssef ibn Tachfin, e-pad 68 bloaz. E 1145, ez eo aloubet Oran gant ar strolladoù Almohoded eus Abdl al Mumin ibn Ali dija trec'h e Tlemcen,c'hoant a doa mont davet porzh Mers el-Kébir e lec'h oa ret dezho kemer ar vag evit mont da Andalousia, pa'n em lazhas an emir almoravidat Ibrahim Ben Tachfin hag e garedig Aziza pa gouezhjont diwar o c’hezeg eus nec'h menez Murdjajo.
Adolf Wölfli
Adolf Wölfli (29 a viz C'hwevrer 1864 e Bern – 6 a viz Du 1930 en ur bredospital e Bern) a oa un arzour suis.
E vuhez
Bener ha lonker e oa e dad, Jakob Wölfli e anv. Torfedour e teuas da vezañ, ha dibenn e vuhez a gasas en toull-bac'h. E 1875 e tistroas d'e vro c'henidik hag eno e varvas abalamour d'an delirium tremens. Lenn a reer en e vuhezskrid ijinet gant Adolf Wölfli, e oa seizh bugel en holl, eñ o vezañ ar yaouaer. Soñjal a reer e oa kannerez e vamm.
Kaset e voe da veur a di-feurm, hag enno e voe lakaet da arvestiñ ouzh tud oc'h evañ, ha rediet da evañ a-wechoù. E lec'hioù zo e veze dornet zoken, ken na veze ket gouest da vont d'ar skol ken. Pa oa 9 bloaz e varvas e vamm. Mêsaer-givri e voe, ha mevel azalek 1880.
Meur a wech e klaskas gwallañ merc'hed yaouank-tre, « un temptadur diaoulek », e voe toullbac'het e 1890 Adkouezhañ a reas, ha lakaet e voe da zigiriek, ha dalc'het azalek 1895 e bredospital Waldau, e-kichen Bern. Eno e chomas betek e varv.
E oberenn
thumb|right|200px|Waldau, 1921 E 1899 e stagas Wölfli gant an tresañ, ar skrivañ hag ar sonaozañ. E-pad 30 vloaz e savas neuze 1 300 tresadenn, 44 c'haier enno e zamkaniezhioù diwar-benn ar skiantoù hag ar relijion. En e gaieroù e krouas gerioù hag e tistummas re all, kemmoù a zegasas d'ar reizhskrivañ ha daougementiñ pe tric'hementiñ ar vogalennoù hag ar c'hensonennoù, a-benn luskañ frazennoù e vuhezskrid ijinet, 25 000 pajenn dezhañ, hag anvet « Mojenn Sant Adolf ».
Al lod brasañ eus e oberennoù a zo miret e mirdi Arzoù-kaer Bern, ha Diazezadur Adolf Wölfli eo a ra war-dro.
Ivo Donev
right|thumb|Ivo Donev Ivo Donev a zo bet ganet d'ar 25 a viz Kerzu 1959 e Rouse (Bulgaria).
Mestrc'hoarier echedoù ha c'hoarier poker a-vicher aostrian.
Sant-Owen-Reoger
Sant-Owen-Reoger (Saint-Ouen-la-Rouërie e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Traoñ-Kouenon.
Alfredo Stroessner
Alfredo Stroessner Matiauda (3 a viz Du 1912–16 a viz Eost 2006) a oa ur politikour hag ur jeneral eus Paraguay, a voe prezidant ar vro-hont etre 1954 ha 1989.
E 1932 e teuas brezel an t-Chaco, ha kaset e voe Alfredo Stroessner d'an talbenn. Buan e voe tapet galoñsoù gant Alfredo Stroessner dre ma tiskouezas bout kalonek ha speredek war an dachenn-emgann, ha leal ouzh ar jeneral Higinio Moríñigo. Neuze, hag abalamour da se e voe anvet da jeneral penn an armeoù.
Balkanioù
Ur rannved, pe ur vro douaroniel ha politikel e Gevred Europa eo ar Balkanioù, an darn vuiañ en ul ledenez meneziek, hini ar Balkanioù, hag int staget ouzh aradennad-venezioù an Alpoù er Gwalarn ha ouzh aradennad-venezioù ar C'harpatoù er Biz. Tri aradennad-venezioù a ya d'ober menezioù ar Balkanioù : E-barzh rannvro ar Balkanioù ez eus 9 stad pe lodenn eus ur stad :
War-dro al ledenez e kaver Mor Adria ha Mor Ionia er c'hornôg, Mor Egaios er Biz hag ul lodenn vihan eus ar Mor du. Er Balkanioù ez eus 53 milion a annezidi war 550 000 km2.
Dont a ra anv ar Balkanioù eus aradennad-venezioù ar Balkan, zo e Mervent Bulgaria hag e Reter Serbia. E turkeg e talvez balkan "menez serzh ha koadeg".
Karadeg
Un anv-badez kozh eo Karadeg, deuet da vout anv-tiegezh, hag anv-lec'h. Caradec eo ar stumm anavet e Breizh-Izel, Caradeuc e Breizh-Uhel.
Anv-badez
Ral eo evel anv-badez e Breizh.
Lec'hanvadurezh
thumb|Iliz Saint-Caradeuc e [[Donzy, e Bro-C'hall. "Republikanaet" eo ar voger.]]
Lotar
Lothar zo un anv-badez alamanek, deuet eus ar Franked. Lotar eo ar stumm skrivet e brezhoneg.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv frankek Chlothar pe Hlotar, a zo bet anv meur a roue frank. Savet eo diwar chlot (evel Chlotwig) ha har, a dalvezje arme.
E yezhoù all
Evit ar merc'hed : Lorraine.
Anvioù deveret
Lothar Lothar Lothaire Lotário Lothar
Proviñs Palermo
Proviñs Palermo (Provincia di Palermo en italianeg; Pruvincia di Palermu e Sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia ha Palermo e oa he c'hêr-benn.
Abaoe 2015 eo deuet da vezañ Meurgêr Palermo.
An 82 gumun eus Proviñs Palermo
thumb|300px|right|Kartenn ar broviñs gant bevennoù ar c’humunioù
Indonezeg
Ur yezh malayek-polinezek eo an indonezeg (indonezeg: bahasa Indonesia, "yezh Indonezia"), komzet gant 165 milion a dud en holl, en o zouez 30 milion evel yezh kentañ en Indonezia hag e Timor Lorosae.
Daoust ma vez komzet evel yezh kentañ gant 7% eus poblañs Indonezia hepmuiken ez eo ar yezh ofisiel eno rak komzet e vez evel eil yezh gant meur a hini all ha talvezout a ra da yezh voutin pe lingua franca en ur stad ma reer gant tro-dro da 300 yezh en holl.
Ur yezh nevez an hini eo dre ma oa bet didroc'het diouzh ar malayeg, ha krouet ar yezh unvan anvet indonezeg e 1945. Kenderc'hel a ra an dud avat da gemmeskañ an indonezeg gant o yezhoù kentañ hag un diforc'h bras a c'hell bezañ etre ar yezh "c'hlann" implijet war ar skingomz pe er c'helaouennoù ha yezh ar bobl.
Daoust ma vezont distaget en un doare disheñvel ha daoust d'ar gerioù a orin izelvroek a gaver stank a-walc'h en indonezeg, ez eo chomet tost-tre d'ar malayeg dre vras betek ma'z eo luziet a-walc'h gouzout hag-eñ ez eus yezhoù disheñvel anezhe e gwirionez kentoc'h evit doareoù disheñvel eus un hevelep yezh voutin.
Distagadur
Skrivet e vez an indonezeg gant al lizherenneg latin:
Yezhadur
Merket e vez al liester dre eilañ an anv-kadarn nemet pa vez ret pouezañ war al liester, da skouer orang "den", orang-orang "tud/meur a den". Implijet e evz an unander goude un niverenn evel e brezhoneg, da skouer seratus orang "kant den".
Daou stumm zo evid ar c'hentañ gour liester (brezhoneg: "ni"), hervez ma vez kontet pe get an den emeur o komz dezhañ, da lâret eo kami "me, an dud emaon gante met ket "te" an hini emaon o kaozeal ganit" ha kita "me ha "te" emaon o kaozeal ganit (hag an dud all a zo ganin ma vez dioute)".
Peurliesañ e vez kavet an urzh SVO (rener-verb-renadenn).
Ne vez ket displeget ar verboù. Mar bez ezhomm e vez merket an amzer gant adverboù.
Diouzh an tu all avat ez eus ur sistem rakgerioù pinvidik-tre evit merkañ perzhioù all, da skouer:
Geriaoueg
An darn vrasañ eus gerioù an indonezeg a zo a-orin aostronezek.
A-hed hec'h istor, ar yezh-se he deus bet kemeret gerioù diwar yezhoù a-beb seurt : An darn vrasañ dioute a zo "gerioù etrbroadel". Ar re all ne vezent ket kavet en bahasa Malaysia, peogwir e oa bet trevadennet Malaysia gant ar saozon.
Liammoù diavaez
Malaiische Sprache
Mamm
Ur vamm zo ur vaouez hag he deus krouet ur bugel, pe emañ o tougen c'hoazh, ha n'eo ket ganet ar bugel, pe he deus ganet anezhañ.
Dre vras, bezañ mamm zo kement hag ober ha kaout bugale, goude ma c'haller dispartiañ an daou dra-se a-wechoù.
Mamm ha tad
Evit bezañ mamm he deus ezhomm ar vaouez da gavout ur gwaz peurvuiañ. Hennezh a vez graet an tad anezhañ.
Abaoe 20 bloaz diwezhañ an koulskoude ez eus bet kavet doareoù all da vezañ mamm hep skoazell an tad, nemet n'eo ket hep had un tad c'hoazh.
Plueg
Ur blueg zo ur seurt torchenn pe sac'h ma vez lakaet plu.
Plueg-penn
Ar blueg-penn a vez lakaet dindan ar penn.
Plueg-treid
Ar blueg-treid a vez lakaet war an treid. Tost-tre eo ouzh ar c'holc'hed met berroc'h eo egeti.
Proviñs Ragusa
D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da Libero consorzio comunale di Ragusa ("Kevuniad kumunel frank Ragusa").
Dijon Football Côte d'Or
An Dijon Football Côte d'Or a z o ur c'hlub mell-droad gall krouet e 1998. Ganet eo ar c'hlub war-lerc'h unvanadur ar Cercle Dijon Football hag an Dijon FC.
1427
Diwar-benn bloavezh 1427 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1427
Ar Roc'hell
Ar Roc'hell (La Rochelle e galleg) a zo ur porzh gall war aod ar Meurvor Atlantel ha pennlec'h departamant ar Charente-Maritime, a zo e rannvro Akitania-Nevez.
Istor
Kêr-benn proviñs kozh an Aunis eo adalek an Xvet kantved. E-pad ar Grenn-Amzer eo da roue Bro-C'hall Loeiz VII ha roue Bro-Saoz Herri II an eil war-lerc'h egile. D'an XVIvet kantved e kaver kalz protestanted. Lakaet eo ar seziz d'ar gêr meur a wech abalamour da se.
Monumantoù ha traoù heverk
Porzh kozh ar Roc'hell.
Victoria (kanaouenn)
"Victoria" a zo ur ganaouenn bet savet gant Ray Davies hag eñ soner ha kaner er strollad The Kinks. Kanaouenn gentañ ar bladenn Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire) (1969) eo.
Er ganaouenn ec'h implijas Ray Davies an ton goapaüs en doa implijet e tonioù all evel Dedicated Follower of Fashion (1966), hag ivez ur meskaj etre ar c'hoantoù tadelour a veze en Impalaeriezh vreizhveuriat da vare ar rouanez Victoria, "Land of my Victoria/Land of hope and gloria", gant gwirvoud ar vuhez pemdez er Rouantelezh-Unanet en kantved, "Sex was bad and obscene/And the rich were so mean", and expresses the simple adulation of the queen and country by the working class, "Though I am poor, I am free/When I grow I shall fight/For this land I shall die".
An ton a grog gant ur riff sonerezh blues, ha war gresk ez a gant binvioù kouevr ha kerdin pa grog an troc'h ("Land of hope and gloria"). Kanet eo an diskan gant Dave Davies, hag an efed psikedelek a glever a voe savet dre implijout un drone indian, a laka da soñjal er ganaouenn "See My Friends" savet gant The Kinks e 1965. Efedoù heñvel a voe implijet ivez gant The Byrds ha The Beatles.
Gant stumm single "Victoria" e tizhas The Kinks an top 40 er Rouantelezh-Unanet ha hini Kanada, ha top 10 Sveden.
Victoria sonet en-dro
Sonet e voe Victoria en-dro gant The Fall (Top 40 ar Rouantelezh-Unanet e 1988). E miz C'hwevrer 2009 e teuas er-maez ar bladenn Heroes (da sikour ar gevredigezh War Child), ma kaver Victoria sonet gant The Kooks. An albom-se a zeuas ivez er-maez dindan stumm ur c'houfrig pladennoù 7", ennañ ur bladenn gant an ton sonet gant The Kooks (tu A) hag an ton orin gant The Kinks (tu B), . Sonet eo bet Victoria gant meur a strollad all, evel Cracker, Nomeansno ha Sonic Youth.
Berthold Englisch
Berthold Englisch a zo bet ganet d'an 9 a viz Gouere 1851 e Hotzenplotz (Aostria) ha marvet d'an 19 a viz Here 1897 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier echedoù aostrian.
Trec'h e voe e tournamantoù Leipzig (1879) ha Wiesbaden (a-gevred gant Blackburne hag A. Schwarz) dirak Schalopp, James Mason, Henry Bird, Szymon Winawer h.a.
Kangourou
Ar c'hangouroued a zo bronneged godellek geotdebrer rummataet er genad Macropus, asambles gant spesadoù all evel wallabied zo. Bevañ a reont en Aostralia.
4 spesad kangouroued a zo:
Samara (kêr)
Samara (rusianeg : Самара) a zo ur gêr a Rusia. Anvet e veze Kouibytchev e mare ar renad komunour.
Ur porzh meur war ar stêr Volga eo.
600
Diwar-benn bloavezh 600 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 600
Sant-Revig-ar-Plaen
Sant-Revig-ar-Plaen (Saint-Rémy-du-Plain e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Entraven e departamant Il-ha-Gwilen. Saint-Rémy-du-Plain eo hec'h anv e galleg.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
1426
Diwar-benn bloavezh 1426 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1426
Tierniezh al Liang Diwezhat
Tiernelezh al Liang Diwezhat (Sinaeg 後梁) a zo unan eus ar Pemp Tierniezh a renas norzh Sina e-pad marevezh 5 Tierniezh & 10 Rouantelezh. Diazezet gant Zhu Wen goude m'en-doa rediet an impalaer Tang diwezhañ da reiñ e zilez ha padout a reas betek 923 pa voe distrujet gant an Tang Diwezhat.
Krouidigezh
Kevreiñ en-doa graet Zhu Wen gant unan eus letananted Huang Chao. Kemer a reas soudarded wellañ Huang hag en em staliañ a reas e Kaifeng a renas evel un tiern a vrezel. E 904 e kontrole an div gêrbenn Chang'an ha Luoyang. Muntrañ a reas an impalaer Zhaozong hag e 907 e kasas kuit an impalaer Tang diwezhañ Ai Di.
E 908 en em embannas impalaer al Liang Diwezhat e Kaifeng e 907.
Tachenn
Derc'hel a rae al Liang Diwezhat darn vrasañ norzh Sina daoust ma chome un darn vras eus Shaanxi (dalc'het gant Qi), Hebei (kontrolet gant Yan ha Shanxi (dindan zalc'h an Shatuo) er-maez e c'halloud.
Polabeg
Ar polabeg (polabeg: wenska rec) a zo ur yezh varv eus skourr yezhoù slavek ar c’hornôg. Komzet eo bet e biz Alamagn betek an. Nebeud a destennoù a zo bet miret, al lodenn vrasañ anezho dastumet gant daou eus ar bolabegerien diwezhañ, Johann Parum Schulze ha Christian Henning von Jessen.
Skouer (ar Pater Noster e polabeg)
''Aita nos, tâ toi jis wâ nebesai, sjętü wordoj tüji jaimą; tüji rik komaj; tüja wüľa mo są ťüńot kok wâ nebesai tok no zemi; nosę wisedanesnę sťaibę doj nam dâns; a wütâdoj nam nose greche, kok moi wütâdojeme nosim gresnarem; ni bringoj nos wâ warsükongę; toi losoj nos wüt wisokag chaudag. Pritü tüje ją tü ťenądztwü un müc un câst, warchni Büzac, nekąda in nekędisa. Amen.''
Leun-chouk a c'herioù izelalamanek eo ar bedenn-mañ:
Anat eo ez eo bet amprestet ar vogalennoù <ö> /œ/ hag <ü> /y/ digant an izelalamaneg.
Kachoubeg
Ar c'hachoubeg (kaszëbsczi jãzëk er yezh end-eeun) zo unan eus yezhoù slavek ar c'hornôg. Komzet e vez gant 50 000 - 150 000 a dud e rannvro Pomerania e Polonia ha gant divroidi e Kanada. Abaoe 2005 ez eo anavezet ent-ofisiel gant ar stad polonat, met daoust da se e chom ar c'hachoubeg ur yezh en arvar da vont da get.
Makak
Ar makaked eo ar marmouzed eus Azia ha Norzhafrika (ha Jibraltar) a ya d'ober ar genad Macaca.
Annez
Kavout a reer ar makaked en Azia, eus India betek Japan ha linenn Wallace, koulz hag en Afrika an Norzh ha Jibraltar. thumb|center|upright=1.6|{{legend|#ff0000|Tiriad ar makaked er bed (kartenn savet e [[2007).}}]]
Colima (Colima)
Colima eo kêr-benn ar stad anvet Colima, e Mec'hiko.
Delwenn
Un oberenn arz stummet diwar labour ar c'hizelloù eo un delwenn (liester : delwennoù) dezhi ar perzh bezañ arvestet he holl tuioù. Graet e vez gant ur c'hizeller pe ul delwennour. Arz kzizellañ an delwennoù a zo an delwennerezh, met gant kizellerezh e vez graet eus arz ar sevel an delwennoù d'an aliesañ. Evit enoriñ un den illur pe evit dispakañ arouezioù eo bet graet an delwennoù abaoe ar Ragistor. Hiziv e vez savet delwennoù dihervez evel ma vez graet gant meur a livour.
Enotna Lista
An Enotna Lista (slovenieg evit Listenn Unvaniezh, Alamaneg Einheitsliste) pe EL a zo ur strollad a zifenn ar vinorelezh slovenat en Aostria. Krouet e voe e 1991 pa erlec'hias ar Klub der slowenischen Gemeinderäte a genstrolle meur a listenn sloveniat evit an dilennadegoù keodel.
Tra ma n'eo ket niverus a-walc'h ar sloveniz evit ma zizh Enotna Lista an toull-dor a zilennadur n'en-deus ket ar strollad kannidi e parlamant ar broviñs. 52 deleuriad en-deus, avat, e meur a guzul-kêr er ranvroioù divyezhek.
Un izel eus an Emglev Libr Europa eo.
Asirianed
An Asirianed (aramaeg: ܐܬܘܪ̈ܝܐ Āṯurāyē), a vez graet Arameaned, Kaldeaned, Siriaked, Sayfo ha Seyfo anezho ivez, a zo ur bobl pe ur genel hag a oa diazezet e darnoù 'zo eus ar riezoù a-vremañ : Iran, Iraq, Liban, Siria. Da heul heskinadegoù ha gouennlazhadegoù an e oa tec'het kuit an hanter anezho hag aet da vevañ er C'haokaz, e Norzhamerika hag en Europa ar C'hornaoueg. War-dro ur milion hanter a zo anezho. Ober a reont gant yezhoù nevez-aramaek, ha kristenien int.
Strew er bed
Kavet e vez war-dro 800 000 anezho en Iraq, 500 000 e Siria, 83 000 e SUA, 35 000 e Sveden, 23 000 en Alamagn, 19 000 en Aostralia, 14 000 e Rusia hag un 10 000 bennak en Iran m'o deus gwir da gaout ur sez er Parlamant.
Kangourou gris ar reter
Kangourou gris ar reter (Macropus giganteus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev e su ha reter Aostralia.
Kangourou rous
Ar c'hangourou rous (Macropus rufus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev en Aostralia. Ar c'hangourou brasañ eo ha, dre se, ar godelleg brasañ war ar memes tro.
Doareoù pennañ
Disheñvel eo ar par diouzh ar barez. War-dro 85 kg ha 160 cm (uhelder) eo ar par pa n'eo ar barez nemet war-dro 35 kg ha 130 cm. O lost a c'hell bezañ 1 m e hirder.
Cheñch a ra kalz niver ar c'hangouroued rous : etre 5 ha 12 milion diouzh ma vez sec'hor pe get. Ar parezed n'hallont ket engehentañ ma n'eo ket stank a-walc'h ar struzh ha n'eus ket sper gant ar pared pa vez sec'hor.
En em vagañ a ra diwar gwrizioù, delioù ha geot.
Bevañ a ra a-strolladoù etre 2 ha 10 kangourou enno.
thumb|left|250px|Tiriad ar c'hangourou rous
1425
Diwar-benn bloavezh 1425 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Proviñs Siracusa
Proviñs Siracusa (Provincia di Siracusa en italianeg ; Pruvincia di Sarausa e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, krouet e 1865 en Italia. Siracusa e oa he c'hêr-benn.
D'ar 4 a viz Eost 2015 e voe kaset ar broviñs da get, evel 8 proviñs all Sikilia, ma troas neuze da Libero consorzio comunale di Siracusa ("Kevuniad kumunel frank Siracusa").
Kangourou gris ar c'hornôg
Kangourou gris ar c'hornôg (Macropus fuliginosus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek a vev e su Aostralia.
599
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 599
Malayeg
Arabat droukveskañ gant ar malezianeg. Ur yezh malayek-polinezek eo ar malayeg (bahasa Melayu) komzet gant 20-30 milion a dud e Malaysia, Brunei, Singapour, su Tailand, su ar Filipinez hag e lec'hioù zo eus Indonezia.
Yezh ofisiel Malaysia, Brunei ha Singapour eo ar malayeg ha talvezout a ra ivez da yezh voutin e Timor Lorosae.
Daoust ha ma vezont distaget en un doare disheñvel ha daoust d'ar gerioù a orin izelvroek a gaver stank a-walc'h en indonezeg, ez eo chomet tost-tre d'an indonezeg dre vras betek ma'z eo luziet a-walc'h hag-eñ ez eus yezhoù disheñvel anezhe e gwirionez kentoc'h evit doareoù disheñvel un hevelep yezh voutin.
Hiziv e vez skrivet ar malayeg gant al lizherenneg latin peurliesañ, met gwechall e veze implijet kentoc'h un doare lizherenneg arabek anvet jawiek (jawi).
Proviñs Trapani
Proviñs Trapani (Libero consorzio comunale di Trapani en italianeg ; Pruvincia di Tràpani e sikilianeg) zo unan eus nav froviñs Sikilia ha Trapani e oa he c'hêr-benn.
Charente (stêr)
Ar Charente zo ur stêr hag a red e kornôg Bro-C'hall betek ar Mor Atlantel. 360 km hed zo dezhi. Emañ hec'h eienenn e-kichen Rochechouart e departamant an Haute-Vienne hag en em deurel a ra er mor e-kichen Rochefort.
Roet he deus hec'h anv da zaou zepartamant gall, ar Charente hag ar Charente-Maritime.
Kreneg
Kendeuzet e oa bet gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Traoñ-Kouenon.
Kolima
Kolima zo
Kumun Pariz
Kronologiezh: Dibenn an eil impalaeriezh ha Kumun Pariz
1870
1871
Eus ar Gumun d’an trede Republik
1876
1880
Barre (barrez)
E terminologiezh ar varrez klasel e implijer ar ger barre ("barrenn") evit deskrivañ ur varrenn goad peurliesañ staget a-blaen ouzh moger ar sal-bleustriñ dirak ur melezour a-live gant gouriz an dañserion/ezed implijet evit pleustradennoù teknikel. Barrennoù hedoug ez eus ivez ivez pleustradennoù hiniennel hag a-stroll.
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
right|thumb|iliz Dirinonn, ar c'hloc'hdi left|thumb|iliz Dirinonn,ar porched
Barre (barrez)
An aliesañ e krog studi ar varrez hag ivez pep kentel gant pleustradennoù ouzh ar barre.
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
Iliz parrez Dirinonn a zo dediet da Santez Nonn, mamm Sant Divi, sant meur Kembre.
Dreist eo dre:
Louis
Louis zo un anv-badez gallek, a orin frankek, tremenet e saozneg, kevatal da Loeiz e brezhoneg.
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
- tour an iliz, stumm Bro-Leon warnañ, savet e 1588,
Louis
Gerdarzh
Dont a rafe eus Chlodwech, savet diwar Chlod (klodus) ha wech (emgann) hag e talvezje kement ha "brezelour illur". Damheñvel outañ eo an anv Chlothar, troet da Lothar, kollet ar son skrivet gant ch ivez.
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
- ar porched, ennañ delwennoù an Ebestel hag hini an Dreinded Santel,
Louis
Gerdarzh
Troet eo an anv Chlodwech da g-Clovis ha da Ludovicus ha neuze da Louis e galleg, goude ma'z eus un adstumm gallek, Ludovic.
E yezhoù all
Kavout a reer stummoù all d'an anv en holl yezhoù Europa.
Rouaned c'hall
Triwec'h roue gall, pe danvez-roue, a voe anvet Louis. Louis XVII avat ne voe ket kurunennet na ne renas ket.
Tud all
thumb|200px|Loeiz ar Chalotez.
Iliz Santez Nonn (Dirinonn)
- ar gwerennoù livet, warno buhez Santez Nonn ha Sant Divi,
- an orfeberezh sakr.
Pevar c’hloc’h zo er c’hloc’hdi ha war unan eo skrivet:
"graet gant Jac. Le LOUARN” 1633. (1655 hervez Couffon).
Izeloc’h, e weler arouez an teuzer, treset brav: ul louarn evel-just o treuziñ ur park gant bleunioù kaer ennañ."
Aartselaar
Aartselaar a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Kangourou-antilopenn
Ar c'hangourou-antilopenn (Macropus antilopinus) a zo ur bronneg geotdebrer godellek hag a vev e norzh Aostralia.
Batterie (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen batterie  (anvet beats Royal Academy of Dance) evit deskrivañ ur familh lammoù ma tremen buan-ha-buan an treid an eil dirak egile hag an eil a-dreñv egile tro-ha-tro en aer evel pa stlak un evn edivaskell hag en un dremen dre ar c'hentañ emstumm.
Bras croisé (barrez)
Er varrez klasel e implijer ar termen bras croisé ("quatrième position en avant" hervez ar Skol Cecchetti) evit deskrivañ un emstumm-divvrec'h ma sell an dañser(ez) ouzh unan eus kognoù al leurenn, astennet ur vrec'h en eil emstumm a-dreñv ha kromm eben er c'hentañ emstumm dirak.
Pangolin boutin
Ar pangolin boutin (Manis tricuspis) zo ur bronneg eus Afrika.
Stummoù gwenedek-rik er yezh lennek
Pal an emglev staliet e 1941 gant ar pep brasañ eus ar skrivagnerien vrezhonek a oa unvaniñ ar reizhskrivadur evit ma vije degemeret stummoù 'zo eus brezhoneg Gwened. An doare-skrivañ nevez a zo bet anvet an doare-skrivañ peurunvanaet pe ar peurunvan. Prientet e oa bet al labour unvaniñ gant ar Wenedourien Langleiz ha Roperzh ar Mason abaoe meur a vloaz, ha war azgoulennoù ar Wenedourion eo, Loeiz Herrieu ivez, e voe asantet gant rener Gwalarn, Roparz Hemon, kemm an doare-skrivañ KLT d'ober ar c'h-KLTG. Er pleustr e oa bet savet ul levrig da beurunvaniñ ar yezh hec'h-unan ivez, ha n'eo ket hepken an doare-skrivañ.
Roperzh ar Mason en devoa moulet e ti Skridoù Breizh e 1943 al levrig-se a zo bet advoulet gant Hor Yezh. Ar stummoù gwenedek a ranker degemer er yezh skrivet unvan a vo kavet amañ eta. Stummoù gwenedek all a zo, hogen n'int ket sañset da vezañ degemeret en doare-skrivañ peurunvan.
skrivet e vo avat : Barzhoniezh (stummoù degemeret er V.):
Langourlae
<HR noShade>
Langourlae a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon en Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Kendeuzet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Ar Menez.
Walloneg
right|350px Ar walloneg zo ur yezh romanek komzet en darn vrasañ eus Wallonia e Belgia, e korn-bro Givet e Bro-C'hall ha, gant diskennidi divroidi, e biz stad Wisconsin e Stadoù Unanet Amerika.
Daína Chaviano
Daína Chaviano zo ur skrivagnerez eus Kuba, ganet e La Habana. Bez ez eo unan eus an teir skrivagnerez a-bouez er skiant-faltazi spagnolek, gant Angélica Gorodischer (eus Arc’hantina) hag Elia Barceló (eus Spagn).
Kuitaat a reas Kuba en 1991 da vevañ e Florida.
Menoe
Menoe eo an anv brezhonek a glot gant an anv kembraek Mynwy.
1424
Diwar-benn bloavezh 1424 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1424
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1424
Emglev Libr Europa
Emglev Libr Europa (anavezet ivez evel Kevredad Dieub Europa) a zo un emglev etre meur a strollad politikel emrener pe dizalc'hour eus Europa.
Servan
Servan zo un anv-badez brezhonek, diwar an anv latin Servanus. Anv ur sant hag a c'hallfe bezañ Serf eo, sant brezhon eus an Hanternoz Kozh. Roet en dije e anv da Sant-Servan.
Emglev Libr Europa
Istor
E 1981 e voe savet an Emglev gant strolladoù oberiant e meur a rannvro en Europa. E 1989 e voe bodet o c'hannaded e Parlamant Europa en ur bodad unvan. A-raok e oant rannet etre meur a gostezenn. E 1989 e oa bet ar gannaded-se e diabarzh ar strollad Kanevedenn (Rainbow Group) : ennañ e oa tro c'hannad eus Italia (Lega Nord ha Partito Sardo d'Azione), daou eus Spagn (Strollad broadelour euskarat ha Partido Andalucista), unan eus Belgia (Volksunie), unan eus ar Stad C'hall (Unione di u Populu Corsu, unan eus Breizh-Veur (SNP) hag unan eus Iwerzhon (Neil Blaney). A-gevret ganto e oa ivez pevar Danad eus ur strollad enebet ouzh Unaniezh Europa.
Servan
E galleg
Ma n'eo ket stank an an anv Servan, eo bet diouzh ar c'hiz an anv Servane, e Breizh da vihanañ, er bloavezhioù 1980.
Emglev Libr Europa
Istor
Seizh kannad en deus ELE e Parlamant Europa, abaoe dilennadeg Mezheven 2014.
Servan
Anv-tiegezh
N'ouzer ket petore darempred zo, ma'z eus unan, etre anv ar sant brezhon hag an anv-tiegezh gallek, brudet gant daou zen:
Emglev Libr Europa
Istor
Unanet eo ELE gant Ar Re C'hlas e Parlamant Europa da ober ar bodad Ar Re C'hlas-ELE.
Servan
Anv-tiegezh
Ouzhpenn ez eus ur familh kazetennerien c'hall brudet anvet Servan-Schreiber.
Emglev Libr Europa
Identelezh gweled
Ul logo nevez a oa bet diskouezet gant an ELE d'an 13 a viz Du 2013. Hervez e pennsekretour, Jordi Sole, "arouez ar youl-sevel ar strollad politikel evit mont war-raok etrezek un Europa all, un Europa disheñvel, eo al lizherenn E".
Izili kozh
Ar strollad flandrezat Volksunie a oa aet da get e 2001. Ar strollad flandrezat Sociaal-Liberale Partij (Spirit kent) a oa aet da get e miz Kerzu 2009. Al Lega Nord he doa kuitaet an Emglev e 1996. Ar Strollad broadelour euskarat en doa paouezet da vezañ ezel e 2004. An Union Valdôtaine, a oa unan eus diazezerien Emglev Libr Europa, he deus paouezet da gemer perzh en e oberiantizoù. N'eo mui un ezel abaoe 2007. An Union für Südtirol a oa bet diarbennet e 2008 goude ma oa bet disrannet e daou strollad bihan e 2007. An hini brasañ eus ar strolladoù, hag an hini en doa miret an anv, en doa nac'het asantiñ ouzh un diskleriadur a-zivout an islamofobiezh. Ar strollad Latvijas Krievu savienība zo bet skarzhet e 2022, goude m'he doa nac'het kannadez europat ar strollad-se votiñ un destenn a-enep aloubadeg Ukraina gant an arme rusian.
Sexred Essex
Sexred Essex a oa kenroue Essex, eus 616 da 617, asambles gant e vreur Saeward, goude marv o zad Saebert.
La Belle Ferronnière
La Belle Ferronière zo ul livadur 62 x 44 cm graet etre 1495 ha 1497 war un daolenn koad kraoñ. Un oberenn a-bouez eo, war ziskouez e Mirdi al Louvre e Pariz. Krediñ a reer eo bet graet gant Leonardo da Vinci ha kenlabourerien dezhañ, hogen n'eo ket peurasur.
Poltred un itron dizanv eo, ha pell eo chomet dianav. Hiriv e ouzer eo Lucrezia Crivelli, unan eus serc'hed Lodovico Sforza. Met ur vojenn zo ivez diwar-benn an daolenn.
Fañch Elies Abeozen
Buhez
Mont a reas da skol ar Frered da Landivizio e-lec'h m'edo Klaoda ar Prad o kelenn hag hemañ eo a reas ur broadelour anezhañ. Pa oa en e soñj mont da veleg ez eas da gloerdi Kemper eus 1907 da 1914. Kaset da soudard e voe gloazet gant ar gazoù ha tapañ a reas ur yec'hed fall diwarno. Goude ar brezel ez eas da Bariz evit tapout un aotreegezh. Kelenner e voe e Dinan ha Sant-Brieg a-raok mont da Roazhon da gelenn el lise ha da studiañ d'ar skol-veur war ar memes tro.
La Belle Ferronnière
Mojenn
Hervez ur vojenn e oa un itron Ferron hag a oa deuet da vout unan eus serc'hed ar roue gall Frañsez Iañ. An aotrou Ferron a oa dogan eta hogen ne oa ket kontant abalamour da se. Kontañ a reer en dije tapet kleñved Naplez da reiñ d'e bried evit ma roje-hi ar c'hleñved d'ar roue.
Sexred Essex
Gounezet e oa bet o zad d'ar feiz kristen e 604 met feal e oa chomet an daou vreur d'ar relijion angl-ha-saoz. Kaset kuit o doa Sant Melitus eus ar rouantelezh pa oa deuet da brezeg an aviel.
La Belle Ferronnière
Bravig
E galleg e vez graet belle ferronière eus ur c'hinkladur, anezhañ ur gordennig skoulmet a-drek ar penn gant ur gameenn pe ur maen prizius war an tal.
Sexred Essex
Lazhet e voe Sexred hag e vreur Saeward en un emgann gant Wessex.
Dom Lobineau
Guy Alexis Lobineau, anvet ivez Dom Lobineau, a oa bet ganet e 1666 e Roazhon, ha marvet e 1727 e Sant-Yagu-an-Enez, a oa un istorour breizhat, manac'h benediktan eus urzh Sant Maour.
E 1707 e voe klokaet gantañ enklaskoù Jean-Audren de Kerdrel, manac'h benediktan eus Landunvez, hag e genlabourerien, a veze arc'hantet gant Stadoù Breizh, e skrivas un Histoire de Bretagne.
Aozadur Ispisial (Aljeria)
An Aozadur Ispisial a zo bet krouet e 1944 pe e 1947 gant Mohamed Belouizdad.
Ur strollad kuzh broadelour aljerian eo.
Stummañ kadourion ha dastum dafar-brezel
Embregiñ a veze graet, rastellat armoù ha danvez-tarzh ha kenderc'hiñ danvez-tarzh, dastum titour war an enebourion, sevel rouedadoù-skoazell, stummañ kadourion war an dachenn ideologel ha relijiel (rekis e oa bout muzulman evit gellout dont da vout ezel). Strizh e oa ar reolennoù diabarzh.
La Belle Paule
Paule de Viguier, anavet ivez evel la Belle Paule (1518-1610), a oa un itron eus Toloza en Okitania ar kantved ha brudet he c'hened.
Pa zeuas ar roue Frañsez Kentañ da Doloza en 1533 e voe pedet da gaout alc'hwezioù kêr, ha fest ha friko a voe.
Da reiñ an alc'hwezioù d'ar roue e voe dibabet ur goantenn 15 vloaz, Paule de Viguier. Kement e plijas d'ar roue ma voe anvet gantañ Belle Paule.
Pobl Toloza ivez a voe bamet gant kened ar plac'h, ma savas reuz pa’z eas kuit ar roue, ha ma voe rediet ar goantenn d'en em ziskouez dirak he frenestr div wech ar sizhun.
Pangolin Temminck
Pangolin Temminck (Manis temminckii) a zo ur bronneg eus Afrika.
La Belle Paule
Kement-se a weler en daolenn La Belle Paule, livet gant Henri Rachou, war ziskouez e ti-kêr Toloza.
Yezhoù skandinavek
En em gompren mat a-walc’h etrezo a ra an dud a gomz yezhoù skandinavek disheñvel, dreist-holl yezhoù ar c’hevandir. Un den a gomz daneg a c’hell kompren an dud e Sveden ha bezañ komprenet ganto. Ha kemend-all gant an norvegeg (an eil stumm pe egile).
Abalamour da se, ha peogwir e c’hell an diforc’hioù etre ar rannyezhoù bezañ bihanoc’h c’hoazh, eo diaes rannañ ha rummata ar yezhoù skandinavek. Daoust da se e vezer boas d’o rannañ e daou skourr, skandinaveg ar c’hornôg (pe an inizi) ha skandinaveg ar reter (pe ar c’hevandir). Yezhoù skourr ar reter a zo aet war eeunaat e-keñver yezhadur ha levezonet int bet e-keñver geriaoueg gant an alamaneg, an izelalamaneg hag an nederlandeg.
Isrannet e vez ar yezhoù-mañ evel-henn :
Ar romani rakripa pe svensk romani (romeg Sveden) n’emañ ket an holl yezhoniourien a-unvouezh war an doare d’e renkañ, e-touez ar yezhoù romek pe e-touez ar yezhoù skandinavek.
Lezenn Godwin
Lezenn Godwin a vez graet eus ar bomm-lavar distaget e 1990 gant Mike Godwin : « Seul hiroc’h ur gaoz war Usenet, seul dostoc'h ouzh 1 e vo ar vartezeadenn n'echuo ket hep ober anv eus an nazied pe eus Hitler».
En ur gaozeadenn, reiñ ur poent Godwin a zo kement ha lavarout d’ar c’hengaozeer emañ oc’h en em zivrudañ o tiskouez ur wech adarre pegen gwir eo lezenn Godwin.
Displegadurioù
____ ____ ____ ____ ____ ____ ____ / __) (____) (____) (____) (____) (____) (__ \ |_|          |_| _  _     _  _  _  | | / |  _ __ ___ (_)_ __ | |_  | | | | | |  | '_ \ / _ \| | '_ \| __| | | |_| | |  | |_) | (_) | | | | |_  |_| _  |_|  | .__/ \___/|_|_| |_|\__|  _  | |    |_|       | | | |           | | |_|  ____   _   _   |_| _  / ___| ___ __| |_  _(_)_ __  _  | | | | _ / _ \ / _` \ \ /\ / / | '_ \ | | | | | |_| | (_) | (_| |\ V V /| | | | | | | |_| \____|\___/ \__,_| \_/\_/ |_|_| |_| |_| _          _  | |__ ____ ____ ____ ____ ____ __| | \____) (____) (____) (____) (____) (____) (____/
Poent ha poent
Ur ster all a zo d’an droienn poent Godwin avat: roet e vez ur poent Godwin d’an hini a ro tro d’ar re all da welout ur wech c’hoazh pegen gwir eo lezenn Godwin seul wech ma vez degaset en ur gaoz an dave da Hitler, d’an naziegezh, pa ne oa ket eus se e oa kaoz.
Gwiriañ lezenn Godwin a zo, e folkloraj Usenet, kement ha bezañ koll en un diviz.
Langorlae
Ur gumun eus Breizh en Aodoù-an-Arvor eo Langorlae.
R
18 lizherenn al lizherenneg latin eo R, r.
Kaezouregezh
En ur ster ledan eo ar gaezouregezh an oad ma krog korf ur bugel da gemmañ evit dont da vezañ un den gouest da engehentañ. Krennarded ha krennardezed a vez graet eus an dud erru en oad-se mui-pe-vui.
En ur ster strizh ez eo ar gaezouregezh stad ar grennarded hag ar c'hrennardezed neuze.
Tamm-ha-tamm e tiorro ar gaezouregezh, o kregiñ gant kemmoù neuronel er gouzerc'hvel, ha drezo e vez kenderc'het hormonoù a gas arhentoù etre an empenn hag an ardivink-genel hag a ya war gresk da heul en ur genderc'hañ steroidoù reizhel hag a gas da gemmoù er c'horf. Kemm-digemm e vez an oad ma krog ar gaezouregezh hervez an eil den pe egile, hag ivez dindan levezon elfennoù resis evel ar boued, an endro hag all.
Daoust d'ar c'hemmoù degaset gant ar gaezouregezh bezañ bredoniel ha fizikel, sklaeroc'h eo ar c'hemmoù fizikel hag aesoc'h da zeskrivañ a-benn tizhout un termenadur rik.
Diorroadur an divronn
Unan eus kemmoù fizikel kentañ eo hennezh, pa grog an divronn da greskiñ tro-dro da 10,5 vloaz. Pemp pazenn zo ken na vez tizhet ar vent diwezhañ.
Kaezour (blev moudennek)
Peurliesañ e teu war wel ar blev tro-dro d'an diweuz diouzhtu pa grog an divronn da greskiñ. A-wechoù e teu war wel a-raok ma krog an divronn da greskiñ (30% eus ar merc'hed). War-lerc'h e vez gwelet stankoc'h-stankañ ar blev o kreskiñ tro-dro d'ar voudenn, dindan an divgazel hag ivez war an divhar.
Ardivink-genel
Kemmañ a ra ivez ar gouhin abalamour d'an estrogen a vez kenderchet muioc'h-mui gant ar c'horf : tevaat a ra, ha dont da vezañ roz-sklaer e liv. Kreskiñ a ra ivez e-pad daou vloaz war-lerc'h ar mammog hag ar vierezioù.
Amzerioù ha strujusted
Menarche a vez graet eus an amzerioù kentañ, a deu war wel tro-dro da 12-13 vloaz ; direolek er penn-kentañ e teuont da vezañ miziek mui-pe-vui war-lerc'h. Viadur a c'hell c'hoarvezout pe get en amzerioù kentañ ivez, met daou vloaz goude an amzerioù kentañ e vez viet meur a wezh bep bloaz gant an darn vrasañ eus ar maouezed.
Stumm ar chorf
Abalamour d'an estrogen ivez e kemm lodenn izelañ an askorn kaezour, a ya war ledanaat evit ma c'hellfe genel aezetoc'h. War uhelaat ez a ivez ar c'hementad a zanvezenn druz er c'horf dre vras, muioc'h evit gant ar baotred, o reiñ stumm d'an divronn, an divlez hag an divorzhed.
Ment
Kregiñ a ra ar merc'hed da vrasaat pa grog an divronn da gemmañ abalamour d'an estrogen. Unan eus arouzioù kentañ kaerouregezh ar merc'hed eo ar c'hresk prim-se, a grog en treid hag en divrec'h a c'hell dont da vezañ hir-tre e-keñver ar peurrest eus o c'horf hag a ya war gresk da heul.
Kemmoù all
Dre efed an hormonoù e teu kemmoù e c'hwezh an dour-c'hwez, ha drusoc'h e teu ar c'hroc'hen o kas da gudennoù bog gwall alies.
Ardivink-genel
Kemm fizikel kentañ ar gaezouriezh er baotred eo kresk an divgell peurliesañ. Kregiñ a ra an divgell da greskiñ adal ma vez ganet ur paotr, o kreskiñ buanoc'h-buanañ da vare ar gaezouriezh en un doare splann e-pad ur c'hwec'h vloaz bennak. Gant an divgell e vez kenderc'het sper hag hormonoù (an testosteron dreist-holl).
Kaezour (blev moudennek)
Alies e teu war wel ar c'haezour nebeut goude ma krog an organoù genel da greskiñ, peurliesañ tro-dro d'ar c'halc'h da gentañ-penn. Kreskiñ a ra war-lerc'h stankoc'h-stankañ war an divhar ha betek ar begel.
Gwelet a vez blev o kregiñ da greskiñ dindan an divgazel, tro-dro d'ar fraezh, war an diweuz, ar groñj hag an divjod.
Ar vouezh
Abalamour d'an androgenoù ec'h a war vrasaat an gorzailhenn ken hini ar botred ha hini ar merc'hed. Er baotred avat e kresk kalz muioc'h ha kemmañ a ra ar vouezh o vont war voutaat. Er penn-kentañ e c'hell ar vouezh kemmañ a-daol-trumm o vont war voutaat ha neuze o pignat skiltrus.
Ment
Ne gresk ket ar baotred na ken buan na ken a-bred evit ar merc'hed dre vras, met padout a ra pelloc'h. Peurliesañ e krog korf ar baotred da vont war vrasaat nav miz bennak goude ma krog an divgell da greskiñ, ha kreskiñ a ra buanoc'h-buanañ ar c'horf tro-dro da daou vloaz goude ma krog ar gaezouregezh.
Stumm ar c'horf
Da diwezh prantad ar gaezouregezh e teu eskern ar baotred da vezañ pounneroc'h ha gant div wezh muioc'h a zanvezenn gigennek. Kregiñ a ra ar c'higennoù da gregiñ da vat da diwezh an argerzh tamm-ha-tamm.
Kemmoù all
Dre efed an hormonoù e teu kemmoù e c'hwezh an dour-c'hwez, ha drusoc'h e teu ar c'hroc'hen da vezañ, o kas da gudennoù bog gwall alies.
Kresk an divronn er baotred
Abalamour d'an estradiol e c'hell divronn ar baotred kreskiñ ivez da varevezh ar gaezouregezh, ma reer ginekomastia outañ. Peurliesañ ne greskont ket kalz ha mont a reont war vihanaat en-dro da diwezh ar gaezouriezh. Gwezhioù all avat, alies abalamour d'un teuc'hder, e c'hell ment an divronn dont da vezañ ur gudenn hag e c'hell bezañ oberataet, dres evel ma teu war wel kalz barv war ar merc'hed.
An argerzh neuronel hag hormonel
Kregiñ a ra ar c'hemmoù neuronel hag hormonel etre 1-2 vloaz a-raok ma krog ar c'hemmoù a c'heller gwelet er c'horf.
Pangolin hirlostek
Ar pangolin hirlostek (Manis tetradactyla) zo ur bronneg amprevanetaer eus Afrika.
Kleio
thumb|Kleio thumb|Kleio [[Artemisia Gentileschi, 1632]] Kleio (Κλειώ / Kleiô, en henc'hresianeg, diwar κλέω "kanañ (meuleudi)"), latinekaet e Clio, eo anv muzenn an Istor. Evel he c'hoarezed all, merc'hed an Awen evelti, eo merc'h da Zeus ha Mnemosyne.
Ur mab he doa, Hyakinthos, engehentet gant Pieros, roue Makedonia. Hervez oberourien zo e oa mamm da Hymenaios ivez.
Diskouezet e vez gant un drompilh en he dorn evit embann taolioù-kaer an harozed, pe un horolaj-dour, arouez dibun an darvoudoù, ur barchenn, un dablezenn-skrivañ hag ur goustilh. Gwelet eo ivez evel ijinourez ar c'hitar.
Diwar hec'h anv
Diwar hec'h anv ez eus bet anvet :
Mneme
Mneme a zo un anv deuet betek ennomp eus mojennoù Hellaz kozh
Terrafurmiñ
thumb|right|200px|Peder fazenn terrafurmiñ Meurzh (gwel arzour) (kred: Daein Ballard) An terrafurmiñ eo an argerzh damkaniel evit “douarekaat" planedennoù, loarennoù pe korfoù-oabl all evit ma c'helljen dont da vezañ tost o aergelc'h, o zemperadur, o ekologiezh da hini an Douar ha mat dre-se evit an dud d'en em staliañ eno. Da gentañ e oa un dodenn skiant-faltazi, bremañ gant an araokadennoù graet gant studi ar planedouriezh eo deuet da vezañ ivez un danvez studi skiantel. Implijet eo bet ar ger evit ar wezh kentañ gant Jack Williamson en un istor skiant-faltazi bet embannet e 1942, met ar soñj a gaver dija e 1930 en un istor skrivet gant Olaf Stapledon ma weler Gwener treuzfurmet gant an dud.
Belkacem Grine
Grine Belkacem a zo bet ganet tro 1924 e Kimmel en Aljeria ha marvet d'an 29 a viz Du 1954 nepell ag Arris, en Aures (Aljeria).
Proviñs Catania
Proviñs Catania (Provincia di Catania en italianeg; Pruvincia di Catania e sikilianeg) a oa unan eus nav froviñs Sikilia, ha Catania he c'hêr-benn, brudet evel  proviñs ar menez Etna. Abaoe 2014 eo deuet da vezañ Meurgêr Catania. 1 116 168 a dud zo enni o chom, ha 3.574 km² zo dindani, hag 58 kumun anezhi.
Belkacem Grine
Brogarour aljerian, penn ur strollad "moudjahidin".
Penn ur vandennad tud o terc'hel er strouezheg adalek miz Meurzh 1952, Grine Belkacem a dage an okuperion hag an drevadennourion. Kinniget e voe 100 milion a Lurioù gall (kozh) da gement hini a dapfe anezhañ, bev pe lazhet.
D'an 29 a viz Du 1954 eo lazhet war ar menez Chelia, a-us da traonienn an Oued R'Dam, e-pad un emgann a-enep harzlammourion an 18vet RCP dindan urzhioù ar c'horonal Ducournau, skoazellet gant biñsoù-askell ha kirri-nij.
Lazhet ez eus bet 4 harzlammour gall ha 23 moudjahidin en darvoud; 18 moudjahinin a zo bet tapet gant ar C'hallaoued. Unan eus emgannoù kentañ Brezel Aljeria eo.
417
1170 Ab Urbe Condita = 417 goude J.-K.
Pangolin meur
Ar pangolin meur (Manis gigantea) a zo ur bronneg eus Afrika.
Taolenn gronologel tierniezhioù Henegipt
Taolenn an tierniezhioù
Pourchas a ra an daolenn amañ da-heul deiziadoù deroù tierniezhioù Henegipt hervez skiantourien disheñvel :
Pangolin meur
En em vagañ a ra diwar merien ha merien-gwenn dreist-holl.
1423
Diwar-benn bloavezh 1423 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1423
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1423
Marche-les-Dames
Marche-les-Dames (e walloneg: Måtche-les-Dames) a zo e proviñs Namur e Belgia. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo deut da vout ur rann eus kumun Namur.
Listenn ar mirdioù brasañ
Savet eo al listenn-mañ evit aesaat ar veaj eus an eil mirdi d'egile.
Evit gwelet ur roll eus mirdioù Hong Kong, gwelet Mirdioù Hong Kong.
Gwelet : Roll mirdioù Singapour
Gwelet ivez : Basel, Bern, Lausanne, Lugano, St. Gallen, Zürich
Amerika
Gwelout : Listenn mirdioù Stadoù-Unanet Amerika
Jos-Pêr ar Braz
Jos-Pêr ar Braz (anv ofisiel : Joseph-Pierre Le Bras), lesanvet Dirlem, ha Yann Brezal e anv-pluenn, a oa bet unan eus ar stourmerien bolitikel gentañ o deus graet gant ar brezhoneg evit displegañ o mennozhioù politikel.
Ganet e oa bet e Kerdevez, en Drev-Nevez e Bro-Leon, d'an 8 a viz Du 1889, ha lazhet e oa bet d'an 8 a viz Gwengolo 1915 e-kerzh Brezel 1914-1918 e Vienne-le-Château, e-kichen Bar-le-Duc (Marne).
Degaset e voe Jos-Pêr ar Braz d'an Emsav gant Klaoda ar Prad, skolaer e Landivizio, skrivagner ha brogarour. Evel skolaer en ur skol gristen e Landivizio e c'hounezas e vara adalek 1906. Dastum a reas sonioù ha gwerzioù e tolead Logeginer-Plouziri ken e voe loreet e kenstrivadeg ar Bleun-Brug e Kastell-Kêryann e 1907. E 1914 e voe anvet diwar e c'houlenn da vestr-skol publik e Plougin.
Ar C'hentañ Brezel-bed
Enskrivet e Brest e 1914, en 48 rejimant troadegiezh, kaset e voe d'ar brezel diouzhtu hag e voe lazhet e-kichen Bar-le-Duc d'an 8 a viz Gwengolo 1915. Tizhet en doa ar renk a gaporal.
Bez' ez eus ur blakenn-goun vrezhonek e Maissin (Belgia) gant Jos-Pêr ar Braz. Lenn a reer warni :
Ar broadelour
Jos-Pêr ar Braz a gemeras perzh e savidigezh Strollad Broadelour Breiz ; skrivañ a reas ivez e-barzh kelaouenn ar Strollad, Breiz Dishual, dindan an anv-pluenn Yann Brezal. E-barzh kelaouennoù all ez embannas pennadoù brogar all, e Kroaz ar Vretoned dindan an anv-pluenn Dirlem hag e Brug dindan al lesanv Bruger.
Eileithyia
Eileithyia pe Ilithyia (Εἰλείθυια / Eileíthuia e gregach) e oa doueez ar gwilioud e relijion Hellaz kozh. Merc'h e oa da Zeus ha Hera. Tostaet e voe da Lucina, doueez ar Romaned.
Stade Rennais Football Club
Stad Roazhon pe ar Stade Rennais Football Club pe SRFC zo ur c'hleub mell-droad a vicher e kêr Roazhon, krouet e 1901. E 1932 e ya da vicherel diwar atiz e brezidant Isidore Odorico, hag er bloavezhioù 1960 e teu da vezañ unan eus gwellañ klub Frañs. Goude ur prantad diaes etre 1972 ha 1998 e tistro er vegenn a drugarez d'ar mondian François Pinault. Mont a ra Kib Frañs gantañ a-enep ar Paris Saint-Germain e 2019.
Abaoe 2009 e vez sonet ar Bro gozh ma zadoù a-raok pep krogad er Roazhon Park.
C'hoarierien vrudet
Adailton • Houssine Anafal • Jocelyn Angloma • Dominique Arribagé • Claude Arribas • Jean•Luc Arribart • Marcel Aubour • Pierre•Yves André Philippe Berlin • Daniel Bernard • André Betta • Moussa Bezaz • François Blin • Dominique Blin • Grégory Bourillon • Farès Bousdira • Yohan Bigné • Philippe Brinquin Jean•Christophe Cano • Louis Cardiet • Petr Cech • René Cédolin • André Cholsta • Didier Christophe • Alain Cosnard • César Michelon;César • Jacky Charrier • Ricardo Chérini • Patrice Carteron Laurent Delamontagne • Patrick Delamontagne • Pierre Dell'Oste • Lamine Diatta • Etienne Didot • El•Hadji Diouf • Jean•Noel Dusé • Jean•Félix Dorothée • Duarte • François Denis Erik Edman • Julien Escudé Luis Fabiano • Jacques Faty • Louis Floch • Pascal Fugier • Alexander Frei Pierre Garcia • Marco Grassi • Stéphane Grégoire • Henri Guérin • Bernard Goëffic • Hervé Guermeur • Frédéric Guimard • Stéphane Guivarch • André Guy • Christian Gourcuff • Yoann Gourcuff Pierrick Hiard • Laurent Huard Andreas Isaksson • René Izquierdo Cyril Jeunechamp • Brian Jensen Kim Källström • Fantamady Keita • Raymond Kéruzoré • Loic Kerbiriou • Jean•Yves Kerjean • Claude Kerveillant • Kobescak Bernard Lama • Gérard Lanthier • Serge Lenoir • Ulrich Le Pen • Robert Llorens • Severino Lucas • Serj an Dized Olivier Monterrubio • John Mensah • Thierry Morin • Sokrat Mojsov • François M'Pélé • Arnold Mvuemba • Oscar Muller • Bertrand Marchand • Magid Musisi • Jean•Marc Miton • John Mensah Vélimir Naumovic • Shabani Nonda • Guy Nosibor • Didier Notheaux François Oman•Biyk Goran Pandurovic • Giovanni Pellegrini • Daniel Périault • Laurent Pokou • Albert Poli • Yann•Fañch Prigent • Jean Prouff Patrick Rampillon • Anthony Réveillère • Christophe Revault •• Philippe Redon • Uwe Reinders • Mario Relmy • Robert Rico • Jocelyn Rico • Hervé Rizzo• Jean•Luc Ribar• Alain Rochat Bernard Samson • Mickaël Silvestre • Olivier Sorlin • Gérard Soler • Edim Spreco • Daniel Solsona • Guy Stéphan • Yannick Stopyra • Bob Sénoussi • Michel Sorin Sylvester Takac • Philippe Terrier • Hector Toutblanc • Mario Turdo John Utaka Erik van den Boogard • Dominique Vésir Jerzy Willim • Sylvain Wiltord Henri Zambelli
Brug (kelaouenn)
thumb|150px|right
Ar gelaouenn "Brug" a oa renet gant Emil Masson, ur brogarour sokialour, pe kentoc'h hanter werinelour, hanter anarkour, un "Tolstoiat', mar karer, hag a gemeras perzh e labour ar Strollad Broadelour kentañ. Skrivañ a rae e-barzh Breiz Dishual dindan al lesanv Ewan Gwesnou.
Gant ar gelaouenn divyezhek viziek Brug e felle da Emil Masson tizhout kouerien Kornôg Breizh hag o zreiñ a-du gant mennozhioù an araokaat, ar c'henobererezh.