cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Na h-Eileanan Cròlainneach
Na h-Eileanan Cròlainneach (Crowlin Islands e saozneg) zo inizi didud en Inizi Gall e gwalarn Skos.
Tariq ibn Ziyad
Tariq ibn Ziyad (arabeg : طارق إبن زياد), ganet er hag aet da anaon e 720, a oa ur jeneral muzulman eus lu Kalifiezh an Omeiaded hag a voe trec'h e 711 war ar roue vizigot Roderico (pe : Rodrigo) en emgann Guadalete, ma varvas Roderico.
Na h-Eileanan Cròlainneach
Teir enezenn zo:
Fair Rosamund
Fair Rosamund zo un daolenn gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti e 1861. Poltred ur vaouez eo, hag a vije hini Rosamund Clifford, ur vaouez brudet er Grennamzer, serc'h da Herri II, roue Bro-Saoz. Hini Fanny Cornforth an hini eo e gwirionez, serc'h d'an arzour.
Tariq ibn Ziyad
A orin berber e oa, evel Tarif ibn Malik ha Munuza, ha ganto edo e penn aloubadeg islamek Spagn.
Deba
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Deba, e [[Gipuzkoa]]
Tariq ibn Ziyad
Brudet eo dreist-holl da vezañ kaset, adalek hanternoz Maroko, ha dindan ar jeneral Moussa Ibn Noçaïr, an arme omeiad vuzulman da aloubiñ Spagn. Abaoe an trec'h-se eo anavezet an anv Jibraltar a zo un anv arabek, Djebel Tariq (جبل طارق, Jabal Ṭāriq), « Menez Tariq ».
Yungipicus maculatus
Yungipicus maculatus (Picoides maculatus kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Deba
Deba  zo ur gumun eus arvor Gipuzkoa, en Euskal Herria, en aber ar Stêr Deba.
Yungipicus maculatus
Anvet e voe Picus maculatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1786) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Filipinez :
Porth Neigwl
thumb|Porth Neigwl, gwelet eus [[Mynydd Rhiw]]
Ur bae ec'hon en arvor kreisteiz ledenez Llŷn, e Gwynedd, e Kembre, eo Porth Neigwl. Hell's Mouth a vez graet anezhañ e saozneg.
Ur bae digor-frank eo, etre begoù-douar Mynydd Rhiw er c'hornaoueg ha Mynydd Cilan er reter.
Abalamour d'an tonnoù bras e teu yaouankizoù a-leizh gant o flenk dre lien.
Circaetus
Circaetus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1816 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
Tariq ibn Ziyad
Galvet e oa bet gant mibien ar roue vizigot Witiza da reiñ skoaz d'ar brezel diabarzh etre int ha Roderico. Harp a gavas digant ar Yuzevien heskinet gant ar Vizigoted, gant enebourien ar roue, re an Iliz katolik roman, ha dreist-holl harp ar c'hont Juluan, gouarnour Ceuta, a bourchasas al listri dezhañ.
Circaetus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Seizh spesad a ya d'ober ar genad :
Tariq ibn Ziyad
An darn vrasañ eus ar skridoù diwar-benn Tariq hag an aloubadeg arab a voe savet gant istorourien vuzulman, meur a gantved goude an darvoudoù.
Circaetus
Da-heul labourioù skiantel, embannet gant Heather R.L. Lerner ha David P. Mindell e 2005, e voe diblaset ar spesad Dryotriorchis spectabilis hag adanvet Circaetus spectabilis er genad Circaetus, met n'eo ket ur skoulerer ent strizh.
Fair Rosamund
Emañ an daolenn war ziskouez e Mirdi Broadel Kembre, e Kerdiz.
Fanny
Fanny Cornforth a zo bet poltredet gant Rossetti alies, hag he gwelout a reer en un 60 livadur all, dre eoul pe dre zour, pastel pe greion. En o zouez:
Tresadennoù gant Rossetti :
Mendaro
thumb|right|250px|Sede pelec'h emañ Mendaro, e [[Gipuzkoa]]
Mendaro  zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Lezo
thumb|Lec'hiadur Lezo e [[Gipuzkoa]] Lezo  zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
An Dasson-80
E niverenn 80 An Dasson, titlet Ar velo, àr velo... er vro ha pelloc'h, e c'heller lenn pennadoù-skrid a bep sort a-ziàr ar velo e bro an Alre, e Breizh hag er bed ivez.
Juscelino Kubitschek
Juscelino Kubitschek de Oliveira (distagadur portugalek: [ʒuseˈlinu kubiˈtʃɛk dʒ oliˈvejɾɐ]; 12 a viz Gwengolo 1902 – 22 a viz Eost 1976), anavezet ivez dre al lizhrennoù JK, a oa un dudenn bolitikel brudet-mat ha prezidant Brazil etre 1955 ha 1961 E-pad e respet e oa bet roet lañs bras d'an ekonomiezh ha war an dachenn bolitikel e oa sioul an traoù.
Eñ a zo bet enaouer mennozh savadeg ar gêrbenn nevez Brazilia.
Ur penn a oa a glaske reiñ lañs da steuñvioù war an hir dermen hag a lakae palioù uhel da dizhout evit dazont ar vro. Kubitschek a zo gwelet hiziv-an-deiz evel tad ar Brazil vodern. Hêrezh Kubitschek a zo gwelet c'hoazh evel unan a vad hag unan d'eus ar re frouezhusañ evit ar vro
Yaouankiz
Juscelino Kubitschek de Oliveira a zo bet ganet en ur familh paour e Diamantina, Minas Gerais. An tad João César de Oliveira (1872–1905) a oa ur marc'hadour-red gant gwriziennoù a orin Polonek don. Aet e oa da anaon pa oa 10 vloaz Juscelino nemetken.
A-benn neuze e oa bet desavet gant e vamm he unan Júlia Kubitschek (1873–1973), ur vestrez-skol gant orinoù eus Roumania ha Republik Tchek.
Fin e vuhez
Aet eo da anaon er bloavezh 1976 en ur gwallzarvoud karr-tan. Er bloavezh 2013 ur c'hevredad-enklask war torfedoù an diktatouriezh milourel a ziskler ez eo bet lazhet Juscelino Kubitschek pe dre un irienn bolitikel, pe dre un irienn liammet gant bed an arc'hant pe ur gwalldaol bolitikel kaset da benn gant an diktatour Ernesto Geisel,.
Pygoscelis papua
Pygoscelis papua zo anv skiantel ur spesad evned e-touez kerentiad ar Spheniscidae. Unan eus an evned a vev ar pellañ er su eo.
Lizartza
Lizartza  zo ur gumun eus Gipuzkoa, en Euskal Herria.
Pygoscelis papua
Doareoù pennañ
Evel an holl vanked ez eo dic'houest da nijal.
Boued
Bevañ a ra diwar grestenegeg (krill da skouer) ha pesked dreist-holl.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev an daou isspesad anezhañ — Pygoscelis papua ellsworthi ha Pygoscelis papua papua — e Meurvor ar Su.
Picoides dorsalis
Picoides dorsalis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Boued
Bevañ a ra diwar larvenned c'hwiled hag amprevaned all ha kemer frouezh ha sev gwez gwech an amzer ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad ez eo brosezat an tri isspesad anezhañ e Norzhamerika :
Schwerin
Schwerin a zo ur gêr e norzh Alamagn, ha kêrbenn Land Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg. E dibenn 2007 e oa 95 855 annezad enni.
Istor
E 1358 e timezas Alberzh III Mecklenburg da Richardis von Schwerin, ha neuze e teuas Schwerin da vezañ ul lodenn eus dugelezh Mecklenburg, hag enni en em stalias an duged. War-dro 1500 e krogas chanters evel kastell Schwerin, m'edo an duged o chom. Goude ma vefe bet rannet Mecklenburg e 1621 e teuas Schwerin da vezañ kêrbenn Dugelezh Mecklenburg-Schwerin. Etre 1765 ha 1837 e voe lakaet Ludwigslust da gêrbenn, ha Schwerin en-dro goude-se.
Cymydmaen
Unan a dri c'hombod kantrev Llŷn, e Rouantelezh Gwynedd e oa Cymydmaen, e penn pellañ ledenez Llŷn.
Schwerin
Istor
Goude 1918 hag an dispac'h en Alamagn e voe diskaret ar roueelezh, hag and dug a roas e zilez. Dont a reas neuze Schwerin da vezañ kêrbenn stad dieub Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg. Da zibenn an Eil Brezel-Bed (d'an 2 a viz Mae 1945) e vo tapet Schwerin gant an arme amerikan. D'ar 1añ a viz Even e voe roet d'ar Vreizhveuriz, ha d'ar 1añ a viz Gouhere e voe roet d'ar Soviediz, peogwir e rankas an Amerikaned hag ar Vreizhveuriz distreiñ d'o zakadoù-aloubiñ. Aloubet e voe Schwerin gant ar Soviediz hag e teuas da vezañ ul lodenn eus DDR. Divodet e voe ar stadoù en DDR e 1952, ha dont a reas Schwerin da vezañ kêrbenn distrig Schwerin. Ur wech adunvanet Alamagn e 1990 e voe adsavet stad Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg. Da zibab a oa etre Rostock ha Schwerin, ha Schwerin eo a voe lakaet da gêrbenn.
Cymydmaen
Douaroniezh
E penn kornaouek al ledenez emañ Ynys Enlli, ma emañ diskuizhva an Ugent Mil Sant hervez ar vojenn, ul lec'h pirc'hirinañ brudet bras er Grennamzer.
E Neigwl, tre dirak Porth Neigwl, etre Llanengan ha Botwnnog hiriv, edo lez ar c'hombod.
St. Florence
Er gumuniezh emañ ivez kêriadenn Gumfreston.
E 2011 e oa 756 a dud o chom e kumuniezh St. Florence ha 77 anezho a oa kembraegerien (10,6%).
Kased
Ur c'hased zo ur voest vras, e koad peurvuiañ, pe e metal pe blastik, da lakaat traoù a bep seurt ha n'int ket gwall skañv.
Alies e vez lakaet traoù ponner a-walc'h (binvioù evel morzhol, turkez, kizell ) en ur c'hased koad pe houarn, ha traoù skañv en ur c'hased kartoñs.
Boutailhoù
Kasedoù zo da lakaat boutailhoù. Ar boutailhadoù gwin a vez lakaet bremañ e boestoù pe kasedoù kartoñs, ha warne anv ar gwiniour. Ar boutailhadoù bier a vez kavet e boestadoù kartoñs er stalioù, met e kasedoù plastik e vezont kaset d'an ostalerioù.
Kasedoù kartoñs
Kalz e vez implijet kasedoù kartoñs da zilojañ.
Cuvette-Ouest
Cuvette-Ouest zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Gabon.
Eurylaimidae
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad ha nav spesad golvaneged d'ober ar c'herentiad.
Keoded
Ur geoded a oa ur gêr dizalc'h pe emren en henamzer, dezhi un tiriad bihan a-walc'h peurliesañ. Lod anezho avat a zeuas a-benn da aloubiñ kement a geodedoù all, pe a vroioù, e teujont da vezañ impalaeriezhoù, evel Aten, Kartada pe Roma.
Bergisches Land
Ar Bergisches Land (Bro Berg en alamaneg) zo ur c'horn-bro gant torgennoù ha koadoù, e stad Nordrhein-Westfalen, en Alamagn, er reter d'ar Roen hag er c'hreisteiz d'ar Ruhr. Er c'hornad eo puilh ar c'hoadoù, ar pradoù, ar stêrioù hag ar gwazhioù-dour hag ouzhpenn 20 lenn zo, krouet gant Mab-Den. Wuppertal eo ar gêr vrasañ ha pennlec'h ar vroig-se, met troet eo ar c'hreisteiz war-zu Köln dreist-holl. Remscheid, Solingen ha Wuppertal eo an teir c'hêr vrasañ.
Keoded
Implij
Implijet e vez ar ger-se evit Istor pobloù ar Mor Kreizdouar dreist-holl, patrom boutin ar c'heodedoù o vezañ hini ar c'heodedoù gresian. N'eo ket difennet implijout ar ger evit kement kêr he doa pe he deus ur galloud politikel kreñv a-walc'h, pe evit un tiriad bihan a-walc'h heñvel e emsavadurioù politikel ouzh hini ar c'heodedoù, ha pa ne vefe ket ur gêr a bouez en e greiz.
Bergisches Land
Deuet eo ar vroig-se diouzh Dugelezh Berg gwechall. Aotrouien ar vro, konted ha duged Berg, o deus roet o anv dezhi. An anv latin "terre Montensis" (bro ar menezioù, Bergisches Land) a gaver en un enskrivadur eus 1363. Mont a reas an Dugelezh da get e 1815 hag e 1822 e voe staget ar vro ouzh Prusia, pa voe lakaet holl broviñs ar Roen enni.
Keoded
Perzhioù ha diforc'hioù
Perzhioù ar stadoù o doa ar c'heodedoù en henamzer : ur gouarnamant, breujoù, ur budjed, ur stadud (pe meur a hini) evit o annezidi, armeoù peurliesañ, dileuridi er stadoù all, servijoù foran. Alies-mat o doa o doueed dezho ivez.
Lod anezho a oa demokratel, da lavaret eo e veze dilennet o fennoù-bras gant ar geodedourien ha tabutet er bodadegoù war an darvoudoù a bouez. An holl annezidi ne oant ket keodedourien avat : nag ar maouezed, nag ar sklaved, nag an estrañjourien. Diforc'hioù statud a c'halle bezañ ivez etre ar geodedourien hervez o madoù, o familh, o meuriad (pa veze rannet ur geoded etre meuriadoù). Pa veze un nebeud tud nemetken hag a oa keodedourien da vat, e veze graet "oligarkiezh" eus stumm gouarnamant ar geoded er bed gresian, da lavaret eo "renet gant un nebeud tud". A bouez e voe an enebiezh etre an demokratourien hag an oligarkourien en emgannoù diabarzh ar c'heodedoù gresian kenkoulz hag er brezelioù diavaez adalek ar V vet kantved kent JK.
Frammoù politikel ur bed aet da get
Ar braz eus keodedoù ar Mor Kreizdouar, ar re c'hresian kenkoulz hag ar re all, a zeuas da vezañ suj da impalaeriezh Roma e dibenn an henamzer. Tamm-ha-tamm e kolljont o emsavadurioù hag o galloud politikel, dreist-holl pa voe diskaret an impalaeriezh roman ha savet Stadoù nevez en Europa hag e Norzhafrika gant pobloù ha ne oant ket frammet o spered gant patrom politikel ar c'heodedoù. Padal e kendalc'has hengoun ar c'heodedoù er grennamzer e lec'hioù zo, en Italia da skouer.
Antonio Machado
Antonio Cipriano José María Machado Rui (Sevilla, 26 a viz Gouhere 1875 - Cotlliure, 22 a viz C'hwevrer 1939) a oa ur skrivagner spagnol, brudet e varzhoniezh.
Keoded
Frammoù politikel ur bed aet da get
En Europa e voe savet eskoptiez war tiriadoù ar c'heodedoù alies-mat ha, dre-se, ne voe ket kollet penn-da-benn o framm.
Antonio Machado
C'hoariva
(adaptaciones de clásicos, en colaboración)
Omeiaded
[[Rummad:Gwezennoù-lignez
Oppidom Corent
Savet eo bet oppidom Corent gant pobl c'halian an Arverned. Graet e vez ivez "Oppidum du Puy de Corent" anezhañ e galleg. En em ledañ a ra war tachenn kumun Corent ha war hini kumun Veyre-Monton, en departamant Puy-de-Dôme, en Aovergn.
Adalek trede kard an Eil kantved kt JK e voe ac'hubet, e-pad maread diwezhañ La Tène pe Eil oadvezh an houarn, etre La Tène D1 ha maread August. Tamm-ha-tamm e voe dilezet goude Brezel Galia. Dindan beli an Impalaeriezh roman e voe adsavet ar santual a oa savadur koshañ an oppidom, ha lakaet en e gichen un teatr bihan, aleze kreiz ur gêr nevez hag a badas betek an IIIe kantved d'an nebeutañ.
War 50 hektar en em ledfe an oppidom. Abalamour d'ar c'havadennoù henoniel e soñjer e oa oppidom Corent kêr-benn an Arverned betek aloubadeg ar Romaned, pe dost. Gallout a rafe neuze bezañ Nemossos, ur gêr meneget gant Strabon en e Zouaroniezh.
Kavadennoù dre zegouezh ha dastumadegoù kentañ
Adalek an XIXvet kantved e vez labouret an douar war lein menez Corent. A-drugarez d'an aradegoù kentañ e voe dizoloet artefaktoù henoniel bihan, ha goude-se e krogas ar furchadegoù henoniel ken abred ha kreiz an XIXvet kantved.
Da c'houde e voe boulc'het enklaskoù nevez er bloavezhioù 1930, gant daou brantad furchadegoù: unan e 1935 hag unan all etre 1937 ha 1939. E-pad an holl enklaskoù-se e oa bet dastumet kalz pezhioù henoniel, a voe implijet evit sevel ur c'hinnig kronologiezh kentañ. Diskouezet o doa ivez pegen ledan e oa tachenn ar gêr.
Furchadegoù Guichard ha Collis
War an dachenn-se e voe aozet furchadennoù astennidikoc'h e 1992-1993, dindan renerezh an hevelep henoniourien, ha dizoloet ganto ar santual galian-ha-roman. Ne oa ket sklaer c'hoazh pegen bras e oa, met war a hañvale e veze goloet an dachenn labour-douar a-bezh gant framm ar savadur, da lavaret eo e c'halle bezañ 60 metr hed.
Furhadegoù Mathieu Poux
Furchadegoù all a voe dalc'het e 2001 war ar santual, dindan renerezh Mathieu Poux, kelenner e skol-veur Lumière Lyon 2. Bep bloaz e voent kendalc'het betek 2008. A-drugarez dezho eo bet savet ar braz eus hon anaoudegezh eus oppidom Corent. Etre 2001 ha 2005 ez eus bet graet enklaskoù tro-dro d'ar santual. Lakaet eo bet e vent war-wel, resisaet ha ledanet e gronologiezh kenkoulz hag e bazennoù tiraozañ. Diazez ar santual a voe adwelet e oad, savet ma oa bet en IIvet kantved moarvat, just a-raok aloubadeg an tiriad deuet da vezañ Narbonnaise ur wech lakaet dindan beli Roma.
E 2004 e voe kroget da furchal e-kichen ar santual, war un dachenn stok ouzh e voger norzh, ha kendalc'het a reas an henoniourien gant al lec'h-se betek 2007. Kadarnaet e voe an enklask gant un ouzhpennadenn e 2008. Dizoloadenn ur c'harter artizaned ha brientinien a voe disoc'h ar rummad furchadegoù-se. Klotañ a rae o amzeriatadurioù gant disoc'hoù an enklaskoù war ar santual, war-bouez ur poent: dilezet e voe karter an artizaned a-raok trede maread August war a seblant.
Daoust d'an disoc'hoù-se e chomas an enklaskoù a-sav e 2009.
Un troc'h er programm furchadegoù
Pa oa chomet a-sav ar programm furchadegoù e reas Kuzul departamant Puy-de-Dôme (perc'henn al lec'hiad abaoe 2007) labourioù talvoudekaat evit degemer gwelloc'h ar weladennerien. Gant Magali Garcia, doktoradez er skol-veur Lumière Lyon 2, e veze evezhiet al labourioù. Dre zegouezh e voe dizoloet aspadennoù un arouez-trec'h brezel a live gant peribol ar santual: pevar skoed pep a umbo ganto, ur roched houarn, ur c'hleze, hag un asagn brezel stumm ur hoc'h-gouez dezhañ, graet gant tol arem. Nepell diouzh ar gavadenn-se e voe dizoloet teir gwalenn aour. Pep tra a oa e-kichen penn norzh ar savadur.
E 2010 e krogas ar furchadegoù adarre, kreizennet war un takad e reter ar santual, en ul lec'h a hañvale bezañ ur blasenn vras. E-pad tri bloaz e kendalc'has an henoniourien gant an hevelep programm, tro-dro d'ar blasenn.
Abaoe 2013 eo aet al labourioù furchal war-ru ar c'hornog, en tu all d'ar santual. Tiez eus ar maread galian-roman a zo bet kavet, ar pezh a ziskouez ne oa ket bet dilezet ar gêr penn-da-benn goude aloubadeg ar Romaned.
Ar santual
Framm koshañ maread La Tène eo ar santual war oppidom Corent. War a seblant eo bet savet an oppidom tro-dro d'ar santual just-a-walc'h. Bez eo ivez ar savadur anavezet nemetañ a chomas goude d'ar gêr bezañ dilezet e mare aloubadeg ar Romaned, pa voe treuzkaset er galloud politikel da Gergovie, ha diwezhatoc'h da Augustonemetum (a zeuas da vezañ Clermont-Ferrand). E-pad ouzhpenn pevar c'hantved eo chomet ar santual a-sav, savet ma oa bet en IIvet kantved a-raok J-K ha dilezet da vat en IIIde pe er IVe kantved goude J-K.
Ur c'hloz pervarc'hornek eo, etre 42 m ha 45 m hirder dezhañ, gant ur porched mentek er reter. Er maread galian e veze kinklet gant klopennoù loened aberzhet ha gant arouezioù-trec'h brezel savet gant armoù peurgetket, evel an hini adkavet e-kerzh labourioù talvoudekaat al lec'hiad. War goll ez ae ar c'hustum-se neoazh er bed galian da mare krouidigezh al lec'hiad, ha neuze e kreder e talveze santual Corent evit aberzhoù kengouviadelezh peurvuiañ.
Savet e oa bet ur peulgae da grouiñ ar c'hloz da zigentañ, e kart diwezhañ an IIvet kantved a-raok J-K d'an diwezhatañ. Termenet mat e oa an douar sakr neuze. Fozioù a oa endeo a-raok ar peulgae ha marteze e oant bevenn goshañ ar santual. Un nebeud elfennoù adkavet er fozioù a ro da soñjal o dije gellet bezañ toullet en IIIde kantved a-raok J-K, pell mat a-raok ar peulgae, met n'eo ket niverus a-walc'h an elfennoù-se evit d'an henoniourien ober o soñj hep mar ebet. Cheñchamantoù a voe degaset tro-dro -80: skarzhet ar peulgae ha staliet en e blas ur c'haliri ventek goloet, graet gant peulioù engroaz liammet etrezo gant teilhas. Un doare muzuliañ gresian a voe implijet evit renkañ ar c'holonennoù en diabarzh hag aozañ ur mont e-barzh 6 m ledander. Brasaet al lec'h sakr un tammig bihan kement hag ober, hirder ur c'hostez o tizhout 50 m. Daou savadur relijiel bihan a oa ivez abaoe ar penn-kentañ, etre 8 ha 10 m hirder dezho, hag a veze implijet evit aberzhiñ loened (e savadurig an norzh) hag añforennoù, o "tibennañ" anezho (e savadurig ar Su). Nepell diouto e oa ivez poulloù da skuilhañ gwin d'an doueed. Soñjal a reer e talveze ar gwin, skuilhet en douar ha lonket gantañ, da reiñ plijadur da doueed an douar, pa dalveze ar c'hig devet da reiñ boued da doueed an oabl abalamour ma pigne ar moged en aer. Evel-just ne veze roet nemet al lastez, an tammoù gwellañ a veze miret da vezañ debret pa veze frikoioù. E-kichen an trepas eo bet kavet un ataler moneiz a-drugarez d'ar pezhioù c'hwitet ha d'ar gennoù. Chañsoù zo evit ma vefe bet krouet aze ar pezhioù arem graet "pezhioù al lern" anezho.
Kouilou
Kouilou zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Gabon hag Angola (Kabinda).
Oppidom Corent
Ar santual
Goude Brezel Galia e voe kemmet c'hoazh savadur ar santual, leuniet ar fozioù, ha lakaet e plas ar c'haliri goad unan mañsonet savet gant maen-raz. Ar steuñv avat ne fiñvas ket, met pep tra a voe adsavet gant maen en diabarzh.E 2004 e kavas ar furcherien ur brastres a ziskoueze ar santual en e sav. E dibenn an IIvet kantved goude J-K e voe grat ar c'hemm tisaverezhel diwezhañ. Diskaret e voe ar peribol mañsonet, ha tamm ha tamm e voe savet ur porched mentek. Bodet e voe an daou savadur kehelel en ur fanum nemetken, klasel e steuñv, gant ur cella hag ur c'haliri a-gostez, e-tal ar mont-e-barzh.
Ar blasenn foran
E 2010 e oa bet kadarnaet ledander ar blasenn vras foran. Stumm un trapez a oa dezhi. War a hañval ne oa savadur ebet warni. 4000m2 a vefe he gorread. Ur porched a oa en he fenn reter, evel ur eilenn eus porched ar santual. Moarvat e oa bet kempennet ar blasenn el lec'h-se abalamour ma oa uheloc'h ar substrad roc'h aze. Labourioù a oa bet graet evit e ingalañ.
Plasenn vras Corent a oa heñvel he zalvoudegezh ouzh hini un agora gresian pe ur forum roman. Estreget an obererezhioù kenwerzh hag artisanel liammet ouzh ar savadurioù tro-war-dro, e veze bodet engroezioù, stank an dud enno, pa veze dalc'het darvoudoù relijiel pe politikel a-bouez.
Savadurioù annezañ hag artizanerezh
Diavaez ar santual a zo krog ivez da vezañ tachenn-labour an henoniourien e 2004, gant ur sontadeg, hag e 2005, gant gwir furchadegoù. Kavet e vez savadurioù, graet tiez brientinien anezho.
"Annez A" a voe graet eus an hini kentañ. Emañ e Norzh ar santual, en tu all eus un hent a dremene a-hed ar peribol. Bez eo annez A ar framm disakr kentañ adkavet. Ken kozh hag an oppidom eo, met kemmet e oa bet tro-dro 80 a-raok J-K ha dilezet goude Brezel Galia, e penn-kentañ ren August, pa voe lakaet da gêrbenn al lec'h a zeuas da vezañ Clermont-Ferrand. A-drugarez d'ar pezhioù henoniel adkavet ennañ e c'haller ober un annez brientinien anezhañ. Ar pezhioù nevesañ a ziskouez pegen pell e oa aet levezon ar sevenadur roman: da skouer e c'hall brochennoù aour kavet e 2005 bezañ re un ofiser eus an arme roman. Sielloù eus dibenn maread Republik Roma a zo bet kavet ivez en hevelep annez.
Un eil annez, ken kozh hag an annez A, hag anvet "annez B", a zo dezhañ stumm ur savadur bras ouzhpenn 240m2 e hirder, gant ul lochig, ur porzh hag ur c'hloz. Gant an henoniourien ez eus bet adkavet roudoù anat buhez un tiegezh, artisanerezh, labour sevel traoù bihan evel diñsoù ha perlez, ha dreist-holl lastez ul labour kigerezh. Tro-dro -80 avat e oe distrujet ar savadur ha savet en e blas daou framm skañvoc'h.
Pelloc'h er reter, e norzh ar blasenn vras, ez eus un hollad savadurioù ("Kemplezh C") strollet tro-dro d'ur porzh kreiz 120 m2. Roudoù ur vuhez liesseurt a zo bet kavet eno, kenwerzh, artisanerezh (kavet ez eus bet moneiz, jetoueroù kontouriezh, tammoù balañsoù), ha meur a ataler artisan pe stal marc'hadour, pep ur porched dezhañ, dasparzhet e pevar c'hoc'hu 20m hed dezho en-dro d'ur blasenn-marc'had. Anavezet eo bet govell ul labourer arem a brodue bravigoù gant ur forn hag un annevig war ur pilgos koad, hag ivez ataler ur c'halvez hag hini ur boser. Nepell ez eus ur savadur a-us d'ur c'hav, a oa, o welet an elfennoù a leunie anezhañ, un davarn pe stal ur marc'hadour gwin (tammoù añforennoù gwin, picheroù, gobedoù, skudilli). An niver a jetoueroù kontouriezh a-stlabez en holl frammoù-se a lak war-wel o implij evit ar c'henwerzh. Evel frammoù all an oppidom e voe adsavet penn-da-benn savadurioù ar "c'hemplezh C" e kart kentañ ar c'hentañ kantved a-raok J-K. O steuñv a ro da soñjal en ur macellum, ur marc'had roman gant e blasenn hag e stalioù, an tabernae.
A-drugarez d'ar furchadegoù nevez e 2010 e voe dizoloet tiez all, evel ar "savadur K" a ziskouez bezañ koulz un ti brientinien hag ul lec'h-labour artisanel. Adkavet ez eus bet ar wech-se ostilhoù da labourat al lêr, marteze re ur c'here-maneger ispisialiset en ober gavrgen.
An teatr
E miz gwengolo 2011 e voe kavet un teatr galian-roman, stumm un houarn-marc'h dezhañ. Ar pezh a zo dibar gantañ eo ar savadur all adkavet dindanañ, heñvel a stumm met graet gant koad, ha savet pa oa dizalc'h ar vro c'hoazh. Ne ouezer ket da betra e servije da vat. Evit ar poent e ijiner e roe bod da emvodoù politikel an Arverned, hag e c'halle betek 200 den kemer perzh.
Kronologiezh
Estreget frammoù oppidom dibenn oadvezh an houarn a zo: kavet ez eus bet ivez roudoù annezidi evit oadoù koshoc'h, met n'eus tamm kendalc'h ebet etre al liveoù ragistorel, liveoù oadvezh an arem ha liveoù oadvezh an houarn. Savet eo bet ar santual war un dachenn dieub eta. Moarvat e voe krouet gant ar roue arvern Luernos, pe gant e vab Bituitos a-raok dezhañ bezañ trec'het ha divroet dre ret da Roma. Pezhioù moneiz gant lern a zo bet adkavet er santual, ha "Luernos" a dalve "Louarn" e galianeg.
Da c'houde e voe savet karterioù artisanerezh ha tiez, d'an hevelep mare tamm-pe-damm (La Tène D1). Pep tra war lec'hiad Corent a ro deomp da soñjal e voe urzhiet krouidigezh ar gêr hervez ur steuñv prientet en a-raok. Koad ha douar az ae d'ober ar savadurioù, war frammoù koad ha peulioù douger. Aozet e oa ar parselloù war ahelioù Norzh-Su ha Reter-Kornog.
Adsavet e voe ul lodenn eus an oppidom hervez ur steuñv disheñvel un tamm tro-dro 100 a-raok J-K, ar c'hemplezh C peurgetket. Troet e voe ahelioù ar parseloù war-zu ar c'hornorg. Da c'houde ne voe na bihanoc'h na brasoc'h ment ar gêr. Graet e vez "stad klasel Corent" eus ar stad nevez-se gant an henoniour Mathieu Poux, e-kar ar furchadegoù. Marteze eo abalamour da brezel ar Gimbres (109-105 a-raok J-K) e voe kemmet steuñv ar gêr.
Adsavet e voe c'hoazh etre 80 ha 7° a-raok J-K, d'ur mare ma oa krog an Arverned da implijout doareoù sevel sevenadurioù ar mor Kreiz-Douar. "Meinet" a vez graet eus ar stad-se, rak mein a veze impljet er savadurioù. Er gêr "meinet" se e tapas Celtillos ar galloud hag e voe lazhet, hag aze ivez e kreskas Verkingetorix, war a greder d'an nebeutañ.
E marevezh Brezel Galia e chomas stabil a-walc'h steuñv an oppidom, war-bouez ar santual, a voe adnevesaet penn-da-benn. Met war ziskar ez eas buan, rak Gergovie az ea war gresk ha marteze ivez abalamour d'ur gêr nevez, Augustonemetum/Clermont-Ferrand.
Dindan beli ar Romaned e chome un tolpad en-dro d'ar santual. Etre 2013 ha 2014 e voe adkavet ar savadurioù-se, ma À l'époque romaine, le site est encore occupé par une agglomération romaine centrée autour du sanctuaire et du théâtrnsonet, gant kavioù, ha gant un ataler poder. Kemmet e voe steuñv ar santual ur wech ouzhpenn, e 200, hag e voe implijet betek ar IVe kantved.
Kêr-benn an Arverned?
Oppidom Corent an hini eo a vefe anezhañ aspadennoù kêr-benn an Arverned pa oa c'hoazh dizalc'h ar bobl-se. Hervez Strabon e oa lec'hiet ar gêr-benn war ribl ur stêr, graet gantañ al Liger anezhañ, met a oa an Allier e gwirionez sur-a-walc'h. Nemossos eo anv ar gêr-benn roet gant Strabon. Talvezout a rafe kement a "troet war-zu an neñv" e galianeg. Met oppidomoù all a c'hall bezañ bet kêr-benn an Arverned ivez, rak moarvat n'eo ket bet stabil tre o aozadur tiriadel. Menegomp amañ Aulnat-Gandaillat, pe "ar maen-harz bras". En em ledañ a rae war 150 hektar, etre an trede hag an eil kantved a-raok J-K.
Pa voe savet ar santual e voe treuskaset ar galloud politikel da Gorent, war an oppidom nevez. Ne ouier ket hag eñ e voe staliet ar galloud diouzthu pa voe savet ar santual nevez pe un tammig diwezhatoc'h, da lavaret eo pa voe dilezet oppidom Aulnat. Ar pezh a chome eus oppidom Aulnat az eas da get gant aloubidigezh ar Gimbres. Ur pennad-skrid gant Poseidonios, diwar-benn ar roue Luern, a c'hallfe tennañ sa vare krouidigezh kêr Corent:
Nepell a-raok Brezel Galia e hañval ar galloud politikel bezañ tremenet da Gergovie, marteze diwar volontez ar brientin Epasnactos. Aze e vefe abeg diskar oppidom Corent. e -30, pa voe adaozet Galia gant Marcus Vipsanius Agrippa, en em gavas ar galloud en Augustonemetum, Clermont-Ferrand hiziv-an-deiz, dilezet Gergovie ha kouezhet Corent diwar e statud kent.
Corent, Gondole ha Gergovie
Mathieu Poux en deus kinniget ur mennozh nevez: un oppidum nemetken a vefe, met digor ha graet gant lodennoù distag, ennañ Gergovie kenkoulz ha Corent ha Gondole. Corent an hini eo a vefe ar greizenn bolitikel, Gondole ar greizenn genwerzh hag artisanerezh, ha Gergovie ul lec'h-kreñv gouestlet da zifenn an hollad. Ur "meta-oppidom" a zo bet graet eus an teir c'hêr asambles. Ar meta-oppidom-se a vefe neuze "Gergovie" Caesar, hag en defe staliet e arme en e greiz, dirak al lec'h nemetañ a chome difennet, da lavaret eo al lec'h-kreñv anvet Gergovie hiziv-an-deiz. Corent-Nemossos a vefe neuze kreizenn bolitikel ar meta-oppidom Gergovie.
Ur soñj all, simploc'h, a vez difennet gant ar c'hazetenner Jean Baruch. Hervezañ e vefe ret klask roudoù emgann Gergovie e Corent, hag e vefe Corent ha Gergovie an hevelep lec'h. Yaouankoc'h e vefe lec'hiad Gergovie, lakaet da kêr-benn an Arverned etre diskar Corent ha krouidigezh Augustonemetum. Dizemglevioù a zo c'hoazh war ar poent-se ha dre vras n'eo ket degemeret savpoent Jean Baruch gant ar skiantourien.
Forz penaos e c'haller lavaret e oa luziet an darempredoù etre teir c'hêr keoded an Arverned e maread La Tène. Dre ma'z eus bet kaset furchadegoù war takadoù-karg disheñvel (mogerioù-difenn, karter artisanerezh ha kreizenn ventek) e chomo amsklaer an darempredoù-se e-pad ur pennadig c'hoazh. War a seblant e oant liammet dre ur rouedad hentoù mentek, hag e chom lodennoù anezho e rouedad hentoù an deiz a-vremañ.
Corent hag al lec'hiadoù all tost outañ
Lec'hiadoù arkeologel c'hoazh a zo tost ouzh Corent, hag e c'heller klask liammoù etrezo. Menegomp amañ beredeg c'halian-roman Le Martres-de-Veyre, graet furchadegoù enni e penn-kentañ an XXvet kantved, brudet evit bezañ miret mat-tre an aspadennoù organiek, dreist-holl ar c'hoad hag al lêr. Marteze e teu pezhioù lêr zo eus oppidom Corent.
Menegomp ivez porzh ar Bay, kempred d'an oppidom.
Nepell diouzh Corent e oa ul lec'h a-bouez evit ar mirout greun en oadvezh an houarn, dizoloet e 2015: ur mil bennak a siloioù, pep hini gouest da zegemer etre 0,5 hag 1,5 tonenn edaj. Staliet int war un takad douar-pri, e-kichen ur stank kozh. Teir gwech brasoc'h eo al lec'hiad-se eget ar re kavet en Alamagn, e Berry pe e Katalonia kempred dezhañ.
Talvoudekaat al lec'hiad hiziv an deiz
Gant kuzul departamant Puy-de-Dôme eo bet prenet tachenn ar santual ha kaset en deus labourioù evit gallout degemer gweladennerien ha diskouez dezho penaos e oa al lec'h.
Diskouezet eo bet ar pezhioù henoniel kavet e Corent, e Lezoux, e mirdi departamant ar pri-poazh, etre ar 24 hag an 30 a viz Gwengolo 2011, da-geñver un diskouezadeg diwar-benn oppidom Corent.
Pezhioù all zo bet diskouezet e Pariz, e Keoded ar Skiantoù hag ar Greanterezh (e Park ar Villette) en diskouezadeg "Gaulois, une exposition renversante", eus an 19 a viz Here d'an 2 a viz Gwengolo 2012.
Filmoù ha filmoùigoù diwar-benn lec'hiad Corent a zo bet produet gant Court-Jus Production.
Polandball
Polandball (mellbolonia diwar skouer football), a anver countryball (mellvro) ivez, zo un Internet meme krouet gant implijerien ar Genrouedad. Er bloaz 2009 e voe boulc'het er rann /int/ eus krautchan.net. Bannoù-treset a-vil-vern e mod kennasket eo Polandball, ma vez broioù aroueziet gant melloù oc'h ober goap e brizhsaozneg (Broken English) ouzh an darempredoù etrebroadel hag eus ar bloc'heiladoù a vez diwar-benn bro pe vro.
Orin
Gwriziennet eo Polandball en ur "brezel" a voe e miz Eost 2009 etre kenrouedaderien eus Polonia hag ar peurrest eus ar bed war drawball.com, a oa ul lec'hienn ma c'halle forzh piv tresañ forzh petra ha kemmañ tresadennoù a oa bet graet en e raok. Poloniz e soñjas dezho tresañ banniel o bro war ur vell, ruz el laez ha gwenn en traoñ, gant ar ger POLSKA ("Polonia") skrivet er c'hreiz anezhi. Buan e voe miliadoù a Boloniz all oc'h adtapout ar vell-se ha diwar kenurzh gant 4chan e voe ar vell goloet gant ur svastika nazi ramzel.
Dodennoù
Lod bannoù-treset Polandball' zo diazezet war ar fed ma c'hall Rusia mont da veajiñ en egor, ar pezh a c'houlaka ez eo Polonia dic'houest'' da ober kemend-all. Unan eus ar bannoù-treset Polandball brudetañ a grog dre an Douar tost da vezañ pulluc'het gant un oablegenn ramzel. An holl vroadoù a c'hall beajiñ en egor a ziviz mont da dreiñ tro-dro d'ar blanedenn, hag e dibenn an istor e chom Polonia hec'h-unan o ouelañ war an Douar. E Broken English e lavar Polonia neuze al lavarenn vrudet Poland cannot into space ("Polonia ket gouest en egor"). En doare fentus-se ivez e paouez Rused da dabutal gant Poloniz a-zivout pe vroad zo dreist eben.
Ur Polandball all zo troet war-du ar flemmfent istorel ha politikel : Polonia zo gwelet oc'h enoeiñ ar melloù all abalamour ma c'hoari he faborez pa ziskleir bezañ bet galloudusañ broad ar bed a-c'houde bezañ bet trec'h war Rusia ha Turkia ; evel-just e c'hoarzh ar melloù all outi, ha krog eo Polonia da huchal kurwa ("gast") en ur ziskouez ur panell Internet serious business — ul lugan war ar Genrouedad, a dalvez da c'hogeañ neb a fae war dodennoù a zo. Goude-se, evel dleet e ''Polandball', e weler Polonia o ouelañ.
Countryballs arall
Gallout a ra Polandball diskouez bannoù-treset diwar-benn broioù estreget Polonia, hogen Polandball a reer anezho evelkent dre genemglev dispis. Countryballs a reer anezho ivez. Hervez Lurkmore.to, Bavaria he deus he mell dezhi. Melloù all zo bet krouet evit ar Stadoù-Unanet, Katalonia ha Siberia. Singapour a vez treset e stumm un tric'horn hag anvet Tringapore. Israel zo e stumm ur gourdiñs (oc'h ober dave d'ar fizik yuzev). Ur vrikenn a ya da aroueziñ Kazakstan. Breizh-Veur a zoug un tog hag un unwerenn.
Clemente Palma
Clemente Palma (3 a viz Kerzu 1872 - 13 a viz Eost 1946) a oa ur skrivagner perouat, mab da Ricardo Palma ha breur da Angélica Palma.
An Dasson-79
Niverenn 79 An Dasson, Tier ekologel e Bro Gwened he zitl, zo gouestlet da dier ekologel e bro Gwened.
Saxo Grammaticus
Saxo Grammaticus (war-dro 1160 – goude 1208) a oa ur c'hloareg, un istorour hag ur skrivagner eus Danmark. Skrivañ a reas un istor e latin eus istor Danmark, anvet Gesta Danorum.
Ganet e oa en un tiegezh uhelidi en enez Sjælland. Goude e studioù e krogas da labourat e servij Abasalon, eskob Lund hag unan eus kuzulierien Valdemar Iañ Danmark. E-barzh c'hwezek levrenn ar Gesta Danorum e kont kurioù an Daned, adalek ar ragistor ha betek an, en ul latin eus ar reishañ. El levr-se e kaver e-leizh a draoù ivez diwar-benn istor broioù all Skandinavia hag istor ar broioù balt. Ennañ ivez emañ an istor a dalvezas da awenañ William Shakespeare pa savas e bezh-c'hoari Hamlet.
Niari
Niari zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Gabon, Republik Demokratel Kongo hag Angola (Kabinda).
Plateaux (Kongo)
Plateaux zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Gabon ha Republik Demokratel Kongo.
Upupa antaios
Upupa antaios a oa ur spesad evned kribennek e-touez kerentiad an Upupidae.
Kavout a ra da skiantourien 'zo e oa krog ar spesad da vont da get goude ma voe kavet (e 1502) ha trevadennet Saint Helena.
Doareoù pennañ
Dic'houest e oa da nijal.
Annez
Brosezat e oa ar spesad e Saint Helena.
Ricardo Palma
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa da Cristina Román Olivier, ha bugale o doe. En o zouez e oa e vab Clemente Palma, a voe diplomat, kazetenner hag oberour danevelloù spont, levezonet gant Edgar Allan Poe. E verc'h Angélica Palma a oa skrivagnerez ivez.
Likouala
Likouala zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Republik Demokratel Kongo ha Republik Kreizafrika.
Melanie Safka
Melanie Anne Safka-Schekeryk, ganet e 1947 en Evrog Nevez, zo ur ganerez stadunanat, anavezetoc'h evel Melanie.
Brudet eo bet an enrolladennoù ganti eus "Brand New Key", "Ruby Tuesday", "What Have They Done To My Song Ma" (marteze an hini anavezetañ) ha "Lay Down (Candles in the Rain)".
Pool (Kongo)
Pool zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Republik Demokratel Kongo ha gronnañ a ra Brazzaville.
Carlo Emanuele III Savoia
E vuhez
Eil mab e dud e oa. Pennhêr e dad e teuas da vout goude marv e vreur henañ e 1715 (bloavezh marv ar roue gall Loeiz XIV). Ret e voe dezhañ gortoz e 29 bloaz avat evit mont da roue en 1730, pa zilezas e dad ar galloud. Klask a reas e dad adkemer ar galloud ha Carlo Emanuele d'e gas en harlu da gastell Moncalieri. Bec'h en doe gant an Iliz katolik rak berzet en devoa belegiñ gwazed hep e aotre, ha teurel a reas e grabanoù war madoù ar pab en e rouantelezh.
En 1733 da vare brezel Hêrezh pologn ez eas a-du gant Bro-C'hall ha Spagn a oa o klask gwanaat Aostria. Hag eñ da gas ar gevredidi da aloubiñ dugelezh Milano, da gemer Pavia, ha da drec'hiñ an arme aostrian e Guastalla. Pa voe sinet feur-emglev Vienna (1738) e tapas un toullad douaroù diwar-goust an Impalaeriezh Santel, en o zouez Tortone ha Novare. Ouzhpenn-se -se e oa bet roet dezhañ ur briñsez da zimeziñ : Élisabeth-Thérèse de Lorraine, c'hoar-gaer da Maria Teresia, an hini a oa pennhêrez an impalaer santel Karl VI an Impalaeriezh Santel.
Dimezioù ha bugale
Teir gwech e timezas Carlo Emanuele III ha teir gwech ec'h intañvas.
Mervel a reas Polyxena da 29 bloaz.
Sangha (Kongo)
Sangha zo un departamant eus Republik Kongo. Harzoù en deus gant Gabon, Kameroun ha Republik Kreizafrika.
Sunny
Sunny zo ur ganaouenn saoznek savet an ton hag ar gerioù anezhi gant an arzour stadunanat Bobby Hebb (1938-2010) e 1963.
Avon Devon
Ar stêr Avon, anvet ivez ar stêr Aune, zo ur stêr e kontelezh Devon, e mervent Bro-Saoz. Eieniñ a ra e geunioù Dartmoor. Tremen a ra dre gêrioù South Brent, Avonwick hag Aveton Gifford a-raok en em deurel e Mor Breizh e Bigbury.
Sunny
Daoust d'he gerioù a c'hoanag ("Now the dark days are gone, and the bright days are here,") e oa bet skrivet ar ganaouenn gant Hebb e-pad eurioù ouzhpenn kriz dezhañ. D'an 22 a viz Du 1963 e voe muntret ar Prezidant John F. Kennedy e Dallas (Texas, Stadoù-Unanet Amerika), ur glac'har divent evit ar re zu evel Bobby Hebb. Ne oa ket echu gant e boanioù avat rak lazhet e voe Harold, breur henañ Bobby, e Nashville (Tennessee, SUA), er memes devezh : "Sunny, yesterday my life was filled with rain." "Sunny, you smiled at me and really eased the pain." Diskaret gant an doan e savas Bobby Hebb Sunny un nebeud eurvezhioù war-lerc'h an daou walleur-se.
Ne voe enrollet gant Hebb nemet e 1966 e New York (Bell Sound Studios). Berzh bras a reas ar bladennig daou ditl (Bread war an tu B) a voe embannet, ar pezh a reas d'an arzour kemer perzh e troiad arvestoù ar strollad saoz The Beatles er memes bloavezh.
Kanerien arall
Adkanet eo bet Sunny gant kantadoù a arzourien all.
Ar gerioù
War Metro Lyrics.
GoPro
GoPro, bet Woodman Labs araok, a zo un embregerezh diazezet e San Mateo e Kalifornia hag a werzh kameraioù munut « daouarn dieub », enepstokad ha didreuzus. Savet e oa gant Nick Woodman.
Priziet e vezont ar c'hameraioù-se gant pleustrerien ar sportoù dour, ar sportoù diroll, ar sportoù dre geflusker, hag ivez muioc'h-muiañ gant ar skiantourien hag evit an dudi.
Istor
thumb|upright=0.75|Ur c'hamera GoPro HD war ur maskl splujerezh.
E 2001 eo Nick Woodman ur C'haliforniat yaouank dilabour anezhañ, eus ur familh bankourien afer. Krog eo istor ar GoPro pa sav e soñj en em leurenniñ en ur surfiñ. Sevel a ra ar c'hentpatromoù kentañ en e stal-labour gant kameraioù enepstokad ha senklennoù evit he stagañ ouzh ar c'horf pe ar penn.
E 2005 eo krouet gantañ Woodman Labs. Kregiñ a ra da lakaat e gameraioù er c'henwerzh. Roet eo evit netra un nebeud kameraioù da sportourien a-benn o frouadiñ. Buan ez eont da vezañ brudet e-touez faned ar sportoù diroll. Ar re-mañ a bost o videoioù war al lec'hiennoù rannañ videoioù.
Eurylaimus
Eurylaimus a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1821 gant an naturour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
GoPro
Istor
Etre 2009 ha 2012 e tiboull GoPro 3 milion kamera er bed. D'ar 5 a viz Mae 2011 e gemer perzh meur a gevredad kevala-riskl, en o zouez Steamboat Ventures, en un estez postañ arc'hant e-barzh GoPro.
Eurylaimus
Spesadoù
N'eus nemet daou spesad golvaneged hag a ya d'ober ar genad : dre m'emañ Eurylaimus samarensis hag Eurylaimus steerii renket er genad Sarcophanops bremañ.
GoPro
Istor
E miz Here 2012 e ro GoPro an dizolo war trede rumm e gamera HD Hero. Stummoc'h eo, ur c'hontroller wifi a zo gantañ ha kinnig a ra d'enrollañ videoioù betek un despizadur a 4K (4096 × 2160 piksel, 15 skeudenn tapet dre eilenn). E 2012 e teu war ar renk meur a gevezer, en o zouez Sony gant e Action Cam, war dazrann ar c'hameraioù treuz bro.
Eurylaimus
Annez
Bevañ a ra an daou spesad en Azia ar Gevred.
GoPro
Istor
E miz Even 2014 eo darbennet GoPro er Yalc'h. Sevel a ra 427 milion dollar hag a dalvouteka an embregerezh da 2,95 miliard dollar.
Kinnig
Gallout a ra ar GoPro HD enrollañ ur video HD da 60/50 skeudenn dre eilenn e 720 p. Ur galite a 1920 × 1080 p en deus e 30/25 skeudenn dre eilenn.
Ur glozenn spesadel azas ouzh an 3D o deus ar patromoù GoPro HD ha GoPro hero 2 ha 3.
Gallout a ra ar GoPro HD2 enrollañ ur video da 25, 30, 48, 50, 60 skeudenn dre eilenn.
Wide VGA, 720p, 960p ha 1080p eo an diarunustedoù.
Heberzhded ar skeudenn hag an doareoù liesseurt d'e lakaat e bourzh o deus roet anezhañ da vezañ unan eus kaerañ kameraioù a gav ar sportourien.
Rikoù a bep seurt en deus evit e stagañ un tamm e pep lec'h. Gwelet e vez e kalz kelaouadennoù skinwel pe abadennoù « war spluj » (o fal diskouez deomp ur micher war ar pemdez da skouer, pe santadennoù ur sport).
Kenderc'hadoù
Krog e oa skalfad ar GoPro HD Hero e miz Gwengolo 2010 ha n'eo ket echu c'hoazh.
HD Hero
An hini kentañ eo ar GoPro HD Hero da filmañ e despizadur uhel (1080p). Pourchaset eo gant ur c'houfr didreuzus betek 60 metr kenglotus gant ar GoPro Hero 2 (gant ar GoPro Hero 3 ne lavaran ket).
HD Hero 2
thumb|GoPro Hero 2
Gallout a ra ar GoPro Hero 2 filmañ gant ur perzhded uc'hek a 1080p, gant modoù diheñvel (film, foto, barad fotoioù, dilerc'hier hag all), gant skeudtapout gavael bras. Al lodenn vrasañ eus ar binvioù reizhañ a c'hall bezañ daskemmet (niver fotoioù dre eilenn, heberzhded skeudenn, video hag all). Degemer a ra kartennoù SD ur barregezh uc'hek a 32 Go ganto.
HD Hero 3
E tri stumm emañ an Hero 3 : White Edition, Silver Edition ha Black Edition. Ar patrom krec'h ar skalfad eo ar Black Edition. Ur c'haptor 12 milion piksel en deus ha gallout a ra enrollañ e 4K, 2,7K, 900p, 1080p, 960p, 720p ha Wide VGA. Ar Wi-Fi enframmet en deus evit kontroliñ ar c'hamera gant ur pellurzhier pe ur smartphone war-bouez un arload digoust (GoPro App). Reiñ a ra ar mod « Protune » eus ar c'hamera GoPro Hero 3 an tu da filmañ en ur diweredekaat an tretañ livventerel eus ar c'hamera a-benn tretañ e goudeproduiñ en ur mod efedusoc'h. Gallout a ra ivez ar Black Edition enrollañ ur video ha tapout fotoioù war un dro.
Ne ra ket ken an Hero 3 gant kartennoù SD evel e vreur bihan ar GoPro Hero 2. Mont a ra en-dro gant kartennoù mikro SD a c'hall stokañ betek 64 Go. Digonusoc'h eo ivez, en ur bezañ 25 % skañvoc'h ha 30 % bihanoc'h eget ar GoPro Hero 2.
HD Hero 3+
E miz Here 2013 eo lañset an HD Hero 3+, e stumm Black Edition ha Silver Edition. Ar Black Edition en deus meur a ziarunusted video eus 720p (120 skeudenn dre eilenn) betek 4K (12,5 skeudenn dre eilenn). Kreskiñ a ra ivez ar gwelvaez (anvet « Super View »). Ar pack en deus atav ur pellurzhier Wi-Fi. Ar Silver Edition, eus e du, en deus diarunusted o vont eus 720p (120 skeudenn dre eilenn) betek 1080p (60 skeudenn dre eilenn). Kalz efedusoc'h eo an daou batrom-se pa eo dister ar gouloù (gant ar mod « Auto Low Light »). Skañvoc'h ha bihanoc'h eo o c'hlozenn didreuzus eget hini an HD Hero 3. Hiroc'h a 30% eo buhez o batiri, ha spisoc'h eo ar filmoù.
HD Hero 4
thumb|GoPro Hero 4 Silver Edition.
Fin octobre 2014, GoPro présente la GoPro Hero 4. Elle est disponible en trois modèles :
Tachennoù dedalvout
Buan int bet degemeret ar re GoPro pe kameraioù par dezho war dachennoù a bep seurt, da skouer gant teknikourien ar peskvagerezh pe tud e karg enselladennoù aveadurioù beuzet, gant surjianedo filmañ un oberatadenn surjianel, gant enklaskerien e skiant sokial (a-benn da skouer studiañ ar c'hlasad gwelet gant daoulagad ur studier , pe gant skiantourien o studiañ penaos ar c'horf a c'hall herzel ouzh ar buanaat hag ar gorrekaat pe o labourat en endro ar mor pe dindan ar mor (da skouer evit renabloù naturalour, evit arselliñ ar c'houral, pe c'hoazh studiañ ar gouloù distaolet gant ar bankadoù pesked hag all) ouzhpenn an hentennoù klev pe doareoù all da arselliñ ar metoù dindan mor (ROV).
En em skuilhañ a ra fonnus seurt kameraioù. Ne oa ket deuzouto e Breizh araok 2007, hag e 2013 e kaver un 50 000 film bennak postet war YouTube pa skriver ar ger-alc'hwez « caméra embarquée » war al lec'hienn-mañ.
Riskloù, daeloù
Techet eo muioc'h-muiañ a dud d'en em filmañ oc'h ober traoù arvestus pe risklus ha da lakaat o videoioù enlinenn. War meur a zachenn e kaver kement filmoù : sportoù diroll, lammat er goullo, krapañ e amveziadoù bevennat, chaseal (war an douar pe danvor)... Aesaet eo bet ar c'hiz-mañ, tost ouzh giz ar selfie, gant ar rouedadoù sokial. O klask sabatuiñ an dud, pe ablamour d'o narkisegezh, e kemeront paotr ar c'hamera pe an hini filmet riskloù diaviz, a-wechoù betek marv an den o filmañ pe tud all (skiourien war ur roudenn skiañ, alpaerien gordennet da skouer ).
War dachenn ar chase
En France les fédérations (qui ont parmi leurs objectifs et responsabilités de limiter au maximum le risque d'accident de chasse pour le chasseur et son entourage)  ., en voulant parfois produire des images  subjectif. Pour les uns. En 2013, la Fédération nationale des chasseurs de France (FNC) avait diffusé un communiqué appelant ses membres à ne pas utiliser ces caméras, ' selon elle, certains films montrant aussi des ' ou des images faisant que ' selon Pierre de Boisguilbert, porte-parole de la FNC qui fait aussi remarquer que si la caméra et fixée au canon (ce qui donne l'impression de "jeu vidéo", pour filmer, une personne, le chasseur doit aussi viser cette personne avec son fusil, ce qui est contraire au premier principe de sécurité à la chasse, au ball-trap ou au tir sportif, qui est de ne jamais viser une personne . De plus, la caméra cache au chasseur une partie de son champ de vision dans l'angle de tir, et selon Nicolas Voyard dans les moments où le chasseur pense surtout à filmer, ' avec en outre de possibles erreurs dont par exemple  ce qui peut être fatal en cas d'attaque d'un ours ou sanglier blessé, défendant ses petits ou son territoire ou se sentant acculé et menacé.
Pour toutes ces raisons, en 2014, le Préfet de l'Aisne, a pris un arrêté interdisant tout type de caméra sur tout fusil ou carabine utilisées lors d' , mais sans interdire la caméra au front. Cet arrêté a été discuté dans le monde de la chasse où il a ses partisans et ses détracteurs (il a été attaqué devant le tribunal administratif d’Amiens par un vendeur de caméra Go Pro spécialisées pour la chasse, qui s'estime lésé par cette interdiction ). D'autres chasseurs ne souhaitent qu'une interdiction limitée aux actions de. Selon la fédération de l'Aisne, .
L'utilisation de caméra sous-marine pourrait de la même manière pousser des plongeurs à s'approcher de trop près de certains requins ou autres espèces ou lieux dangereux (épaves, grotte...), ou favoriser certaines pratiques de braconnage halieutique ou de surexploitation de ressources naturelles.