cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Analadur
Rankout a ra bezañ :
Produiñ a ra :
Ocyceros birostris
Ocyceros birostris a zo ur spesad evned eus kerentiad ar Bucerotidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en Iskevandir Indez :
(9503) Agrawain
(9503) Agrawain a zo un asteroidenn eus Koskoriad an Heol.
Cerrina
Cerrina zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Castellar Guidobono
Castellar Guidobono zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Emgann Hyddgen
Emgann Hyddgen a c’hoarvezas e-pad an emsavadeg kembreat renet gant Owain Glyndŵr a-enep ar veli saoz e deroù ar. C’hoarvezout a reas war tor menez Pumlumon, e-kreiz Kembre, e miz Mezheven 1401.
Ar brezel
Emgann Hyddgen a seller outañ evel trec’h kentañ Owain Glyndŵr (1359 – war-dro 1416). Ha gant an emgann-se e voe kaset ar brezel war-raok, en em ledañ a reas an emsavadeg dre ar vro.
Taget e voe arme vihan Glyndŵr a oa bodet er vro-se gant un armead Saozon ha Flamanked, tud hag a oa bet staliet e su Sir Benfro gant ar roue saoz Herri I.
An emgann
Ouzhpenn ar Saozon hag ar Flamanked a oa annezet e Sir Benfro e oa, en arme saoz, soudarded deuet eus Bro-Saoz ha goprsoudarded eus Flandrez. Kontañ a reer ne oa ket ouzhpenn 500 den en arme Glyndŵr, en amzer-se, tra ma oa 1500 den en arme saoz.
Gouest e voe soudarded Glyndŵr da dagañ ar Saozon daoust d’an digempouez bras etre an div arme, da lazhañ 200 anezho, d’ober prizonidi ha da lakaat ar re all da dec’hout kuit. Moarvat e voent trec’h dre ma oant gwisket hag armet skañvoc’h eget ar Saozon hag ar Flamanked ha dre ma anavezent mat an dachenn.
Al lec’h
Ne ouzer ket ervat pelec’h e c’hoarvezas an emgann. Ul lec’h anvet Hyddgen zo war tor menez Pumlumon, en hanternoz da virlenn Nant-y-Moch. Ur stêrig anvet Afon Hyddgen zo, a ya da gemberiñ gant unan all anvet Afon Hengwm hag a red betek al lenn-se. Etre an div stêrig emañ Corn Hyddgen, un dorgenn 564 metr a uhelder. Taouarc’hennoù zo tro-war-dro.
Ur maen-koun a voe savet nepell diouzh mirlenn Nant-y-Moch e 1977 ha dizoloet e voe d'ar 16 a viz Gouere 1977 gant Gwynfor Evans, prezidant Plaid Cymru.
Cassinelle
Cassinelle zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Kevin Skinner
Patrick Kevin Skinner (bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1974) zo ur c'haner sonerezh country stadunanat eus Jackson Purchase e Kentucky. Gantañ e oa aet ar maout e koulzad 4 an abadenn America's Got Talent.
Buhez
Kroget e oa da seniñ ar gitar pa oa 12 vloaz. Aboae an oad-se en deus kendalc'het da seniñ, skrivañ sonerezh ha kanaouennoù gant sikour e dad Joe. Dizimez eo Skinner, daou vugel en deus, ur mab hag ur verc'h.
Pa oa kouer en devoa graet freuz-stal a-raok kemer perzh en abadenn America's Got Talent. Ur wech erruet war al leurenn e oa bet souezhet ar juri gant an diforc'h etre e zoare da vezañ gwisket hag e vestroni war ar gitar hag ar c'han. Amprestet en devoa ar ganaouenn If Tomorrow Never Comes digant Garth Brooks ha gounezet en devoa an abadenn.
Pennacook
Ar bobl Pennacook, anvet ivez Merrimack ha Pawtucket, a oa ur bobl amerindian diazezet e saonenn ar Merrimack River en douaroù a zo hiziv e New Hampshire ha Massachusetts, hag e kreisteiz Maine (SUA).
Ives Roqueta
Breur e oa da Joan Larzac. Ne oa ket kar d'ar skrivagner Max Roqueta avat.
Lucius III
thumb|left|Lukius III Lucius III (war-dro 1100 – 1185) a voe anvet da bab e 1181, hag a varvas e 1185. Ar 171 pab eo bet.
Freiburg im Breisgau
Freiburg im Breisgau, pe Freiburg ent-berr, zo ur gêr e stad Baden-Württemberg en Alamagn. Kreizenn istorel tolead Breisgau eo. Poblet e oa gant 224 191 a annezidi e dibenn 2010.
Silvano d'Orba
Silvano d'Orba zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria,.
Ussèl
Ussèl zo ur gumun c'hall hag un isprefeti en departamant Corrèze, er rannvro Akitania-Nevez. Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Ussellois anezho e galleg.
Freiburg im Breisgau
Emañ Freiburg war dreuzoù ar Schwarzwald (ar "C'hoad Du") ha n'emañ ket pell diouzh harzoù ar Stad C'hall ha Suis. Ur skol-veur anavezet zo eno, Skol-veur Albert Ludwig pe Skol-veur Freiburg. Savet e voe ar skol-veur-se e 1457 gant an arc'hdug Albrecht VI, hag an eil skol-veur e oa neuze, goude hini Vienna, er broioù a oa en Impalaeriezh an Habsbourged. Etre 1945 ha savidigezh al Land Baden-Württemberg e miz Ebrel 1952 e oa Freiburg im Breisgau kêr-benn al Land anvet Baden.
Trede brezel punek
An trede brezel punek zo anezhañ prantad diwezhañ ar brezelioù anvet Brezelioù punek a enebas e-pad ouzhpenn ur c'hantved Roma ha Kartada.
Westvleteren (bier)
Bier Westvleteren zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en abati Sint Sixtus e Westvleteren.
Trede brezel punek
An daou vrezel kentañ (264-241 kent J.-K. ha 218-202 kent J.-K.) o doa lakaet Kartada da goll e diriadoù en-dro d'ar Mor Kreizdouar, ha ne chome dezhi nemet hanternoz Afrika e deroù an eil kantved kent J.‑K. Daoust d'ar c'holloù-se edo ekonomiezh ar geoded en he bleuñv e-doug an hanter gantved diwezhañ eus he buhez. Ar c'hresk-se a lakae Roma da zoujañ e kreskfe nerzhioù e armoù. Un dañjer e c'hallfe bezañ ar geoded. Kempleshoc'h eo abegoù ar brezel avat ha breutaat a ra an istorourien diwar o fenn c'hoazh. Kreskiñ a rae Stad Numidia renet gant Masinisa diwar-goust Kartada. Marteze eo bet nec'het ar Romaned ivez hag o deus bet c'hoant da gemer ar geoded a-raok na kouezfe e daouarn an Numided.
Goude un ergerzhadeg verr e kendalc'h ar brezel gant ur seziz hir a badas eus 149 betek 146 kent J.-K. Daoust da stourm Kartadaiz, renet gant Hasdrubal ar Boetarc'h, e echuas gant distruj ar geoded punek a oa devet ha peurziskaret dindan urzhioù Scipio Aemilianus hag ar sened roman. Lazhet e voe holl he foblañs pe kaset e sklavelezh. Daoust da se ne'z eas ket sevenadur Kartada da get ha kalz eus he elfennoù a zo chomet bev e sevenadur Afrika roman.
Westvleteren (bier)
Brud
Diaes eo ar bier da gavout, rak ne fell ket d'ar venec'h ober ouzhpenn 4 800 hektolitr ar bloaz, daoust d'ar brud o kreskiñ abaoe 2005. Er bloaz-se eo ar Westvleteren 12 a oa bet dilennet gwellañ bier ar bed er Genrouedad.
Warwick
Warwick zo anv meur a lec'h er broioù saoznek.
Wyoming
Wyoming (distagadur IPA: []) a zo ur stad eus kornaoueg ar Stadoù-Unanet. Cheyenne eo ar gêr-benn ha brasañ kêr ar stad.
Pawtucket (Rhode Island)
Pawtucket zo ur gêr lec'hiet e biz Rhode Island e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 71 148 a annezidi e 2010. Penn-lec'h kontelezh Providence eo ivez. Krouet eo bet anv Pawtucket en ur mod ofisiel e 1671.
Wyoming
Liammoù diavaez
thumb|left|300px|Devil's Tower (Tour an Diaoul), ur menez e Wyoming, bet brudet gant ar film [[:en:Close Encounters of the Third Kind|Emgav eus an Trede Seurt.]]
Pawtucket (Rhode Island)
An anv
Dont a ra an anv eus hini ar bobl amerindian Pawtucket, anvet ivez Pennacook.
Hetair
An hetaired (ἑταῖροι/hetairoi e gregach, kompagnuned) a oa ar gwellañ soudarded eus falanks Rouantelezh Makedonia adalek amzervezh Fulup II Makedonia betek hini e vab Alesant Veur, hag a veze gwelet evel ar gwellañ marc'hegerien en Henamzer. E-touez an hetaired e veze dibabet gwarded ar roue, ar Somatofilaked.
Montagna in Valtellina
Montagna in Valtellina   zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Vivièrs (Roergue)
Vivièrs a zo ur gumun er Roergue, e Gwienna (Okitania), e departamant an Aveyron, er rannvro Okitania, er Stad C'hall.
Karanos (mab da Fulup II)
Karanos( Κάρανος), pe Caranus hervez al latin, a oa ur priñs bihan eus Makedonia et IVvet kantved kent JK. Mab e oa da Fulup II Makedonia ha d'e seizhvet pried Kleopatra, da lavarout eo e oa hantervreur da Alesant Veur. Ur c'hoar en devoa ivez, Europa, ganet un toullad deizioù a-raok marv ar roue.
Hervez Justinus e voe lazhet Karanos war urzh Alesant Veur e -336 ; hervez Paosanias ar Beajour eo Olympias, pedervet pried ar roue ha mamm Alesant, an hini a voe kiriek da varv Kleopatra ha Karanos.
Berbenno di Valtellina
Berbenno di Valtellina  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Pierre Germain Marie Le Damany
Ur c'helenner mezekniezh oa Pierre Germain Marie Le Damany. Ganet eo bet e Lannuon d'ar 27 a viz Mae 1870 en ur familh labourerien douar. Aet eo da Anaon e Roazhon d'an 20 a viz Ebrel 1963. Goude bezañ bet kentañ e kenstrivadeg medisined Ospital Roazhon e voe degemeret e hini Ospitalioù Pariz e 1894. Deuet eo en-dro da Skol vezekniezh Roazhon hag anvet e voe kelenner e 1901. Anvet e voe penn servij en Hôtel Dieu Roazhon e 1914 a-raok mont d'ar brezel. Miret en deus ar garg-se betek e leve e 1940.
Labouret en deus kalz war diempradur an divlez, an doareoù d'e bareañ ha d'e verzout an abretañ posupl war ar babiged. Skrivet en deus daou levr a-bouez war an danvez : Luxation congénitale de la hanche (1912) ha L'enfant, aperçus d'anthropogénie, la luxation congénitale, comment l'éviter (1950).
Enorioù
Graet eo bet marc'heg Lejion a enor Frañs d'an 30 a viz Meurzh 1949, ofisour d'ar 6 a viz Eost 1959.
Resevet en deus an titl a ofisour an deskadurezh stad (officier de l'instruction publique) d'an 13 a viz Gouere 1908.
Resevet en deus Medalenn ar c'hleñvedoù-red.
E anv a zo bet roet da Ospital Lannuon.
Mazzo di Valtellina
Mazzo di Valtellina  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Fila
Fila, pe Phila hervez ar gregach, zo anv meur a briñsez en Henamzer.
Argadenn ar C'hant deiz
Argadenn ar C'hant deiz a zo argadenn ziwezhañ-holl ar gevredidi er Brezel-bed kentañ e 1918.
Fortunate Son (kanaouenn)
2:21 ar pad anezhi, embannet e voe ar sonenn en ur bladennig daou ditl (Down On The Corner en eil tu) e miz Gwengolo 1969 ; lod eo ivez eus an albom Willy and the Poor Boys a zeuas e-maez d'an 2 a viz Du da-heul. Evel holl ganaouennoù an albom e voe enrollet e Studioioù Fantasy e Berkeley (Kalifornia).
E miz Kerzu 2004 e oa bet lakaet da naontek ha pevar-ugent e Listennad ar 500 kanaouenn wellañ bet embannet hervez Rolling Stone.
Danvez
Embannet e voe e-pad Brezel Viêt Nam (1955-1975) n'en devoa ket kemeret perzh ennañ John Fogerty koulskoude. Displegañ a reas hemañ e oa bet awenet gant eured David Eisenhower (mab-bihan da Dwight D. Eisenhower) da Julie Nixon (merc'h da Richard Nixon) e miz Kerzu 1968. Kompren a reas an arzour ne vije biken tizhet ar seurt tud gant an darvoudoù reuzus a c'hoarveze e Viêt Nam daoust d'o zud bezañ pennkaoz dezhe : gwarezet e oant. E pozioù Fortunate Son e kaver ar re-mañ : And when the band plays "Hail to the chief" ; anv ez eus amañ eus himn ofisiel Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
Er sinema
He c'hlevout a c'haller ivez e-barzh un nebeud filmoù :
Balakros
Balakros (Bάλακρoς), mab da Nikanor, a oa unan eus somatofilaked Alesant Veur.
Goude emgann Issos e -333 e voe anvet da satrap Kilikia. Lazhet e voe o vrezeliñ a-enep Pisidia, pa oa Alesant o ren.
Sur a-walc'h eo eñ ar Balakros a zimezas da Fila, merc'h da Antipatros, addimezet da Grateros.
Treron chloropterus
Treron chloropterus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Treron chloroptera da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh ha greun.
Annez
Emañ brosezat ar spesad en inizi Andaman ha Nikobar (India).
Serravalle Scrivia
Serravalle Scrivia zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria. 6 011 a dud zo enni o chom.
Serralunga di Crea
Serralunga di Crea zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Serravalle Scrivia
Istor
Etre 1937 ha 1946, en amzer ar faskouriezh eta, e oa anvet Serravalle Libarna.
Sant'Agata Fossili
Sant'Agata Fossili zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Jacquet
Ur c'hoari tablez par d'ar backgammon eo ar jacquet, bet ijinet e Bro-C'hall e dibenn an pe e deroù an  ; testenieket eo e vezañs e 1827.
Deuet eo war-lerc'h an trictrac, anezhañ un adstumm arall eus ar backgammon a veze c'hoariet da vare ar Renad kozh kent mont da get e dibenn an.
Betek ar bloavezhioù 1960 ez eus bet c'hoariet jacquet e Bro-C'hall.
Gerdarzh
Deveret eus ar ger saoznek jockey "joke" eo anv ar c'hoari ; an daou anv, jockey ha jacquet a veze implijet en.
Daou orin zo bet kinniget :
Reolennoù
Pal ar c'hoari, evit pep den, eo kas e 15 jedouer e pevare tachenn an tablez, en em astenn eus 19 da 24 evit ar re deñval, eus 7 da 12 evit ar re sklaer ; da c'houde, bout an den kentañ o lemel e jedoueroù a-ziwar an tablez.
Staliadur
Pep den a laka e 15 jedaouer e 3 pe 4 berniad war ar bir kentañ a zo a-gleiz d'an den enebour : ar re deñval war ar bir 1, ar re skaler war ar bir 13.
Kregiñ gant ar c'hoari
Pep den a vann un diñs ; an hini en deus bet an disoc'h uhelañ a vann an daou ziñs evit kregiñ da zilec'hiañ e jedoueroù war an tablez.
Ret eo d'an diñsoù bannet chom a-blad war tu dehoù tachenn ar banner. E-kerzh ar c'hoari e vez lakaet da wiriek an diñsoù a erru a-blad war ur jedouer.
Ret eo da bep den kemenn a vouezh uhel disoc'h e vannadenn, en ur gregiñ gant an dalvoudegezh uhelañ : "4-2" ha n'eo ket "2-4".
An ezkerzh
Pa vez erru ar 15 jedouer er pevare tachenn e vezont lamet a-ziwar an tablez.
Cosio Valtellino
Cosio Valtellino  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Ardenno
Ardenno  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia.
Bier trappist
Ar bier trappist zo bier breset en un abati dindan evezh menec'h trappist. An darn vrasañ eus ar bier-se zo graet e Belgia, met unan zo en Alamagn hag unan all en Izelvroioù.
YouTube Poop
YouTube Poop berraet e YTP (Brezhoneg: Kaoc'h YouTube) a zo un doare video diboell e stumm mashup, savet o frammañ videoioù a zo anezho dija evit krouiñ traoù fentus, dudius, stroñsus pe displann.
Alies e vezont diazezet war videoioù kentoc'h evit an dud deuet. Ar videoioù YouTube Poop a vez uskarget dre vras war lec'hienn YouTube, met gallout a reont bezañ lakaet war lec'hiennoù rannañ video all.
Catugnatos
Catugnatos a oa ur brezelour galian ha penn an Allobroged en Alpoù. E penn un emsavadeg a-enep ar Romaned e oa en 62 kent JK. Trec'h e voe e Ventia, met trec'het e voe e  Solonion. Meneget eo e vrezel e skrid Dion Cassius.
Yann Quéméneur
Yann Quéméneur, bet ganet e Naoned (Liger-Atlantel) e 1969, a zo ul livour breizhat.
Saverezh
Ar saverezh pe adeiladerezh a zo an heuliad araezoù hag a zo da lakaat en-dro evit sevel savadurioù, danframmoù (danadeiladoù), aveadurioù greantel hag evit ober war-dro betek ma ne vo ket mui anezho.
Kregiñ a ra, peurvuiañ, gant sevel ur steuñv, termeniñ an arc'hantaouiñ hag an tres, kenstrollañ an dafaroù ken e ya an dra da vezañ prest da vezañ implijet. Ouzhpenn-se e enlaka ar saverezh ar ratreadur hag an trezalc'herezh, hag al labourioù evit brasaat, gwellaat, digreskaat ha pep labour evit an dismantradur hag adaoz an dafaroù.
Yann Quéméneur
E Reudied (Bro-Naoned) emañ o chom hag o labourat. Meur a ziskouezadeg a vez sevenet gantañ bep bloaz. Kelenn a ra al livadur ivez da geñver stajoù aozet gantañ.
Saverezh
E meur a Stad e tegas ar saverezh ul lodenn a-bouez eus o froduadur gros diabarzh (PGD). An dispignoù graet e 2012 er bed a-bezh a dostae 4 zrilion a zollaroù, met 13 trilion $ e 2022 (13% eus ar PGD bedel).
Uhel a-walc'h eo ar feur mervel dre ar gwallzarvoudoù a c'hoavez e-kerzh al labourioù, da skouer e save da 20% eus an holl marvioù er greanterezh stadunanat e 2O19.
Sarezzano
Sarezzano zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Rhyticeros plicatus
Rhyticeros plicatus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Bucerotidae.
Ober a reer "kokomo" anezhañ e Tok Pisin.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl ha kemer amprevaned ha loenedigoù all gwech an amzer ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar c'hwec'h isspesad anezhañ :
Emmanuel Chevillotte
Emmanuel Chevillotte, ganet d'an 31 a viz Meurzh 1898 e Brest hag aet da anaon d'an 11 a viz Even 1980, a oa ur broadelour breizhat ezel eus Strollad broadel Breizh.
Yaouankiz
Ar familh Chevillote zo eus Brest ha Plougonvelen. An tad Julien Chevillote (1863-1933) a zo noter, perc'henn e oa war domanioù Kerwazdoue ha Kergroadez. Ar vamm eo Valentine Mevel (1871-1930).
Kemer a reas perzh er C'hentañ Brezel-bed.
Dimezet e oa bet gant Marie-Anne Mège. Dimezet e oa bet goude-se gant Gwenola Coroller de Vauruellan.
Strollad Broadel Breizh
Ar familh Chevillotte a zeu da vezañ anavezet dre obererezh an daou vreur broadelour, Olier a gemer perzh e dilennadegoù lec'hel evel hini kanton Lokournan e miz Kerzu 1931 tapout a raio ouzhpenn 20% eus ar mouezhioù.
E 1936 ez eas Olier Chevillote war ar renk, gant sikour e vreur, evit dilennadegoù an deputeed e Montroulez, erruout a reas drede.
Etre Gouere 1938 ha gouere 1939 ez eo e vreur Olier Chevillotte e-penn Strollad broadel Breizh gant Olier Mordrel ha Marsel Guieysse.
E-pad mare dalc'hidigezh Breizh gant an Alamanted ar vreur Emmanuel a zo penn arondisamant Montroulez-Brest evit Strollad broadel Breizh, padal Olier a zo penn kanton ha war ar memes-tro penn rann burev studiañ al labour-douar Strollad broadel Breizh.
Emmanuel Chevillote a vezo ivez evel e vreur penn rann burev studiañ al labour-douar Strollad broadel Breizh.
Karanos (hetair)
Karanos (Κάρανος; marvet e -329), a oa un ofiser eus falanks Makedonia, eus ur c'horfarme anvet hetaired (ἑταῖροι /hetairoi) ha kaset gant Alesant Veur a-enep Satibarzanes p'endoe, eil tro dezhañ, bountet Aria (rannvro) (en Afganistan hiriv) d'en em sevel. Trec'h e voe an hetaired, ha lazhet Satibarzanes e goañvezh ar bloaz -330.
En -329 e voe kaset Karanos, war un dro gant Andromac'hos ha Menedemus, dindan al Likian Pharnuches, da enebiñ ouzh Spitamenes, satrap Sogdiana a oa en em savet. Pa dostajont ouzh arme ar satrap, a oa o lakaat seziz war gêr Marakanda, e troas egile da vont d'an emgann, ha trec'h e voe warne gant skoazell Skited war varc'h, ma voe ret dezhe mont da glask repu en tu all d'ar stêr Polytimetus, da guzhat e-touez ar gwez. Klask a reas Karanos treuziñ gant e varc'hegerien, hag e soudarded war droad a glaskas mont war e lerc'h en dizurzh, ma voent lazhet gant an enebourien.
Lez-kastizañ Etrebroadel
thumb|right|300px|Logo al Lez-kastizañ Etrebroadel Al Lez-kastizañ Etrebroadel (saozneg : International Criminal Court, ICC) a zo ul lez-kastizañ peurbadus ma varner an dud tamallet a vezañ graet torfedoù-brezel, torfedoù a-enep Mab-den pe gouennlazhoù.
Da-heul Emvod diplomatelezh kannaded-veur ABU e voe sinet Statud Roma, ma oa raktreset krouiñ al Lez-kastizañ, d'ar 17 a viz Gouere 1998. D'ar 1añ a viz Gouere 2002 e voe krouet al Lez-kastizañ ez-ofisiel. E Den Haag (Izelvroioù) emañ sez al Lez-varn, met ar prosezoù a c'hall bezañ aozet forzh pelec'h.
E miz Gouere 2011 e oa bet peurwiriekaet Statud Roma gant 116 Stad (193 Stad a zo anavezet gant ABU), ar pezh a dalvez e tegemeront aotrouniezh al Lez-kastizañ. 35 Stad (SUA ha Rusia en o zouez) o deus sinet ar Statud, met n'eo ket bet peurwiriekaet ganto. Stadoù zo evel Sina pe India a zo savet a-enep al lez-kastizañ, ha n'o deus ket sinet ar Statud. Hiziv an deiz ez eus bet aozet 6 enklask gant al Lez-kastizañ : Ouganda, Republik Demokratel Kongo, Republik Kreizafrika, Darfour (Soudan), Republik Kenya ha Libya. En holl ez eus bet tamallet 16 den : seizh anezho a zo war dec'h, daou anezho a zo marv (pe lakaet da varv), pevar anezho a zo bac'het ha tri anezho a zo en em ginniget o-unan dirak al Lez-varn. D'ar 26 a viz Genver 2009 e krogas prosez ar c'hongolad Thomas Lubanga, tamallet abalamour d'e dorfedoù-brezel. Ar prosez kentañ aozet gant al Lez eo.
Izili
thumb|right|400px|Kartenn ar 116 Stad ezel eus al Lez-kastizañ. Orañjez: Statud Roma sinet, gwer : statud Roma peurwiriekaet D'an 22 a viz Even 2011 e oa 116 Stad ezel eus al Lez-kastizañ :
Fila Elimeia
Fila Elimeia a oa rouanez Makedonia.
Merc'h e oa da z-Derdas III, diwezhañ arc'hont Elimeia. Dimeziñ a reas da roue Makedonia, Perdiccas III. Pa varvas ar roue ec'h addimezas d'e vreur, Fulup II Makedonia. Gant Perdiccas he doe ur mab, Amyntas IV.
Hervez Paul Faure e oa ivez mamm da Caranos, marvet en bugel hervez ar  Roman d'Alexandre, diwar zorn pseudo-Callisthène. Mervel a reas ur pennadig goude hec'h eured da Fulup II.
Castell Newydd Emlyn
Castellnewydd Emlyn (pe Castellnewi e lavar tud an tolead), skrivet ivez Castell Newydd Emlyn, zo ur gêr vihan eus Kembre, e gwalarn kontelezh Caerfyrddin, war lez kreisteiz ar stêr Teifi. War harzoù Ceredigion emañ, hag a-wechoù e lakaer kêriadennig Adpar, war lez hanternoz ar stêr hag e Ceredigion, evel ur rann eus kêr, petra bennak ma he deus Adpar un hir a istor e Ceredigion.
Eno emañ Castell Trefhedyn, kreñvlec'h eus ar Grennamzer.
Istor
E kantrev Emlyn e oa er Grennamzer.
Lez-varn Etrebroadel
thumb|right|300px|Logo al Lez-varn Etrebroadel Al Lez-varn Etrebroadel (Cour Internationale de Justice e galleg pe International Court of Justice e saozneg) a zo ul lez-varn bet krouet e mennad 92 karta ar Broadoù Unanet. E Den Haag (Izelvroioù) emañ he sez. Krouet eo bet e 1946, da gemer lec'h al Lez-varn etrebroadel peurbadus a oa bet aozet gant Kevread ar Broadoù. Ar galleg hag ar saozneg eo an div yezh ofisiel implijet el lez-varn. Unan eus c'hwec'h aozadur pennañ ABU eo, hag an hini nemetañ a denn d'ar justis. Un aozadur peurbadus eo, ennañ 15 barner (dilennet evit 9 bloaz). Dilennet e vezont gant dileuridi an Emvod Meur hag izili ar C'huzul Surentez. Palioù al lez-varn eo ober war-dro ar c'hudennoù gwirel kinniget gant ar Stadoù, hag ivez embann he savboent diwar-benn kudennoù gwirel kinniget gant aozadurioù hag ajañsoù a zo grataet gant Emvod Meur ABU.
Aozadur al lez-varn
Dizalc'hiezh, diduegezh ha barregezh a ya d'ober perzhioù al Lez-varn :
Izili
Disoc'hoù an dilennadeg diwezhañ (6 a viz Du 2008) :
Ptolemaios (somatofilak)
Lazhet e voe e-pad seziz Halikarnassos, e -334.
Castelspina
Castelspina zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Enez Christmas
Meur a Enez Christmas zo :
Hefaestion
Hefaestion( Ἡφαιστίων /Hephaistion; war-dro -356 – -324) a oa un a renk uhel hag ur jeneral en arme Alesant Veur, roue Makedonia, hag unan eus e Somatofilaked.
Bema (Lombardia)
Bema  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Sondrio e Lombardia. War an uhel emañ, er Parco delle Orobie Valtellinesi. 116 a dud zo enni o chom.
Solar Impulse
Solar Impulse a zo ur raktres karr-nij dre heol kaset da benn gant Bertrand Piccard hag André Borschberg daou zen a vro Suis, e Skol liesteknik kevreadel Lausanne. An daou vlenier kirri-nij a zo e penn ar raktres abaoe 2003. Pal ar mennozh a zo sevel ur c'harr-nij unplas gant kefluskerioù tredan bouetaet dre energiezh an heol hag a c'hellfe nijal noz-ha-deiz, hep dour-maen na skignañ saotradur e-pad an nijadenn en-dro d'ar bed.
Cavatore
Cavatore zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Cella Monte
Cella Monte zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Enez Louet
Enez-Louet zo un enezennig e Bae Montroulez, 350 m er biz a-vaez da Garanteg, etre beg Penn-al-Lann ha Kastell an Tarv.
Pevar savadur zo warni : un tour-tan bet savet e 1857 ha lakaet war elum e 1860, un ti ha daou adti. Annez gward an tour-tan e oa an ti betek ar bloavezhioù 1960, pa voe emgefreekaet ar gouloù. Hiziv an deiz e vez feurmet gant ti-kêr Karanteg d'an douristed.
Abaoe 2013 ez eo kenstaget Enez-Louet ouzh rouedad an dour ; tredan a vez kenderc'het evit an ti dre banelloù fotovoltaek.
Warwick (Bro-Saoz)
Warwick zo ur gêr eus kreiz Bro-Saoz ha pennlec'h gontelezh Warwickshire. Emañ war lez ar stêr Avon.
Sant'Arcangelo
Sant'Arcangelo zo anv meur a gumun italian.
Hag anv ur ranngumun:
Pragmatica Sanctio (1830)
Pragmatica Sanctio 1830 zo ur Pragmatica Sanctio aprouet gant ar roue spagnol Fernando VII d'an 29 a viz Meurzh 1830 hag a embannas neuze Pragmatica Sanctio 1789, aprouet gant Cortes ar bloavezh-hont war c'houlenn ar roue Carlos IV, hogen ne c'hallas ket bezañ lakaet neuze da dalvezout dre abegoù a bolitikerezh diavaez.
Gant Pragmatica Sanctio 1789 e oa diskaret Auto an 10 a viz mae 1713 gant Felipe V, a vire ouzh ar merc'hed da gaout kurunenn Spagn, dre berzh al lezenn salek «Ley Sálica», hag adsavet e oa doare kozh an hêrezh hervez Siete Partidas ar roue Alfonso X de Castilla, a roe tu d'ar merc'hed da ren ma n'o doa breur ebet.
Pragmatica Sanctio 1830 ne rae nemet displegañ perak e oa chomet kuzh al lezenn embannet gant Carlos IV, hag embann skrid 1789.
Catherine Hayes (muntrerez)
Catherine Hayes, pe Catharine Hayes, ganet e 1690 ha lakaet d'ar marv d'an 9 a viz Mae 1726, a oa ur vuntrerez saoz, kondaonet da vezañ devet en bev dre m'he devoa muntret ha gwaz.
Buhez
Ganet e oa Catherine Hall e-kichen Birmingham er bloaz 1690. Da 16 vloaz e timezas gant John Hayes, ur c'halvez. Dilojañ a reas ar priedoù da Londrez ha derc'hel ur stal vihan en Oxford Road, Tyburn, ha war ar memes tro e veze feurmet kambreier ganto. E fin ar bloaz 1725, daou zen anvet Thomas Wood ha Thomas Billings a voe lojet gant ar c'houblad. Catherine Hayes a oa mamm 12 bugel d'ar mare-se. Afer a oa etre ar wreg hag an daou zen, ar re-se a zivizas lazhañ John Hayes. D'ar 1añ a viz Meurzh 1726 e voe mezvet ar gwaz ha lazhet gant an tri. Ur wech muntret e voe troc'het ar c'horf a dammoù ha bannet en ul lenn e Marylebone. Ar penn a voe bannet en Thames hag a voe adkavet an devezh war-lerc'h. Diskouezet e voe ar penn war porzh iliz St Margaret's, e Westminster, e-pad meur a zevezh, anavezet e voe John Hayes. D'ar 24 a viz Meurzh e voe adkavet peurrest ar c'horf. Catherine Hayes ha Billings a oa bet harzet en a-raok dre surentez. Wood a voe harzet nebeut amzer goude, hag a anzavas ar muntr. Billings a anzavas ivez bezañ bet kemeret perzh er muntr, met Hayes a nac'has bezañ bet kelaouet eus ar muntr.
Ar varnadenn
E-pad ar varnadenn, Hayes a daelas not guilty (digablus), met a voe kondaonet memestra. Kondaonet e voe da vezañ devet ouzh ar peul (burned at the stake). Wood ha Billings a voe kondaonet d'ar groug. An afer a voe brudet buan hag a zedennas kalz ar boblañs, meur a zen a noblañs uhel a zeuas da arvestiñ ouzh ar prosez.
Ar boan a varv
A-raok an 9 a viz Mae, devezh ar boan a varv, Wood a varve e toull-bac'h Newgate. Hayes a c'hwitas e daol d'en em lazhañ dre ampoezon. D'an 9 a viz Mae, e voe staget ouzh ar peul e Tyburn gant un harnez tro-dro d'he c'houzoug. Un dezrevell a embannas "ar bourevier a c'hwitas pa glaskas mougañ anezhi dre ma devas ar gordenn, ar vaouez a varvas a-benn ar fin pa voe bannet un tamm koad en he benn a lakaas he empenn da vont maez". Goude-se e voe embannet e oa bet Hayes ar vaouez ziwezhañ da vezañ bet devet dre abeg ur petty treason (memes ma gendalc'has devadenn korfoù ar vaouezed kondaonet d'ar marv betek 1790)".
Billings a voe krouget dre chadennoù e Marylebone Fields. Skrivet e voe kanouennoù war torfed Hayes, ur c'hazetenner eus al London Journal a geñverias muntr John Hayes gant ar pezh-c'hoari Arden de Faversham. William Makepeace Thackeray a awenas e istor Catherine hag a voe embannet evit ar wech gentañ er Fraser's Magazine e 1839–40, war buhez Catherine Hayes.
Aristonoüs
Aristonous (e gregach Ἀριστόνους), mab da Beisaios, a oa unan eus seizh somatofilak Alesant Veur, hag ac'h eas gantañ betek India.
Bistolida diauges
Bistolida diauges a zo unan eus an daouzek spesad a vez renket er genad Bistolida e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WoRMS. Ur spesad kregin boutin a vev etre ar Mor Ruz hag aod Reter ha su Afrika e Meurvor Indez etre an aod vev ha nebeut metroù donder an hini eo.
Taksonomiezh
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Bistolida diauges bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all :
Bevoniezh
Kregin brav ha boutin eo an Bistolida diauges. Kavet e vezont etre etre an aod vev en Afrika ar reter ha nebeut metroù donder en Afrika ar su, gant bezhin e tachennoù fankek.
Arondisamant Aiacciu
Arondisamant Aiacciu (galleg: arrondissement d'Ajaccio; korseg: circundariu d'Aiacciu) a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Korsika-ar-Su hag e rannvro Korsika.
Bistolida diauges
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 26 mm ha 34 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 19 mm pe ramz, betek 42 mm.
Arondisamant Aiacciu
Kumunioù
Rannet eo arondisamant Aiacciu dree 80 kumun :
Bistolida diauges
Gwelout ivez
Bistolida stolida, Bistolida brevidentata daou spesad all ar genad.
Demetrios (somatofilak)
Demetrios (marvet e -330) a oa unan eus seizh somatofilak Alesant Veur. Diskred a voe warnañ da vare irienn Philotas, ha lakaet e voe d'ar marv. Ptolemaios Soter, mab da Lagus, a gemeras e lec'h neuze.
Casteldelci
Casteldelci zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Roccaforte Ligure
Roccaforte Ligure zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Un long dimanche de fiançailles
Un long dimanche de fiançailles (Ur sulvezh dimez hir e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Jean-Pierre Jeunet e 2003.
Westmalle (bier)
right|thumb|200px|Westmalle Tripel left|thumb|180px|Ur werennad [[Westmalle (bier)|Westmalle Dubbel]] Bier Westmalle zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart e Westmalle.
Liamm diavaez
trappistwestmalle.be
Un long dimanche de fiançailles
An danvez
Goude tremen o bugaleaj asambles ha sevel ur garantez don etreze tamm-ha-tamm ez eo ret da vMenech mont diouzh Mathilde da vont da stourm war dalbenn ar Somme e-pad ar Brezel-bed kentañ. Pell diouzh e gorn-bro sioul a Vreizh n'eo ket prest ar soudard yaouank da c'houzañv an ifern-mañ tamm ebet. Ma ro e genvrezelourien lesanv Le Bleuet dezhañ.
Daoust d'al lizher a gemenn dezhi en deus kollet Menech e vuhez war dalbenn ar brezel e nac'h Mathilde teuler kred war ar c'heloù kriz-mañ : mar bije marv he muiañ-karet e ouije-hi ! Ha n'eo ket an namm a ra dezhi kammañ a vir outi a gas da benn hec'h enklask, skoazellet gant an aotrou noter Rouvières hag an detektiv Pire bet gopret ganti.
Kavout a ra eo bet kondaonet Menech da vezañ dilezet en no man's land etre ar fozioù-difenn alaman ha gall, a-gevret gant pevar soudard all, hag eñ tamallet da vezañ klasket en em vuturniañ. Dre forzh klask diehan roudoù eus ar gengondaonidi — Bastoche, Cet homme, Droit commun ha Six sous o lesanv —, lusket war-raok gant ur garantez kreñv sanket en hec'h askre, e teu a-benn Mathilde da adkavout Menech.
Goproù
Un nebeud goproù a voe tapet gant Un long dimanche de fiançailles da-geñver lid ar Césars e 2005 :
Himnusz
Himnusz (Hungareg :" meulgan") pe Magyar Himnusz pe c'hoazh Isten, áldd meg a magyart ! (Doue ra vennigo Hungariz !) eo kan broadel Hungaria. Savet eo bet ar pozioù gant Ferenc Kölcsey e 1823 dindan stumm ur bedenn gatolik hag ar sonerezh gant ar sonaozour romantel Ferenc Erkel e 1844.
Istor pozioù Himnusz
A magyar nép zivataros századaiból (Diwar kantvedoù arnevek ar bobl hungarat) eo istitl ar varzhoneg Himnusz.
Ar fed ma taol Himnusz ur sell a-gil war istor ar bobl hungarat e-lec'h komz eus ar mare trubuilhek ma voe skrivet ne vefe nemet un doare da dremen dre gontrollerezh strizh ren an Tiegezh Habsburg.
Evit kompren ster don ar varzhoneg ez eo ret anavezout mat istor Hungaria, rak dammguzh emañ enni.
Savet eo bet ar pozioù gant Ferenc Kölcsey e 1823, d'an 29 a viz C'hwevrer 1844 e vez roet lañs d'ur genstrivadeg evit lakaat sonerezh war an destenn gant Endre Bartay rener C'hoariva Broadel Hungaria.
D'ar 15 a viz Even 1844 ez a ar maout gant Ferenc Erkel. Ret e vo gortoz ar bloavezh 1903 evit ma teuio Himnusz da vezañ kan broadel ofisiel Hungaria.
Himnusz da vare Republik Poblek Hungaria
Pozioù ar c'han broadel Himnusz, lesanvet Isten, áldd meg a magyart! ("Doue, bennozh broad Hungaria") zo un azeulgan davet Doue kentoc'h eget ar bobl hungarat, ar pezh na blijas ket da bennadurezhioù Republik Poblek Hungaria (1949-1989).
E-kerzh mare kreñvañ an hollveliegezh komunour (1949-1956) e veze sonet hepken, morse ne veze kanet Himnusz, abalamour d'he fozioù.
Sekretour ar Strollad komunour Mátyás Rákosi a savas ar goulenn gant ar barzh Gyula Illyés hag ar sonaozour Zoltán Kodály, daou arzour brudet-mat ar mare, da seveniñ ur c'han broadel nevez ha komunour da Republik Poblek Hungaria. Nac'het e voe gant an daou zen.
Himnusz hiziv-an-deiz
Enskivet eo bet ar c'han broadel Himnusz e bonreizh Hungaria, gant ar statud a gan broadel nemetañ ar vro.
Ar varzhoneg hag ar ganaouenn anvet Szózat ("Argad"), hag a grog gant ar frazenn Hazádnak rendületlenül légy híve, óh magyar ("Evit ho pro bezit leal sonn, Oh Hungariz"), a daol ur sell dammheñvel ouzh hini Himnusz war an Hungariz.
Un hengoun eo bremañ kanañ Himnusz da zigoradur al lidoù ofisiel kent o c'hlozañ gant Szózat – ken diaes eo kanañ Szózat avat ma vez lakaet un enrolladenn da vont.
Ar skingomz foran Kossuth Rádió a skign dek munutenn eus Himnus bemdez goude hanternoz, ha bemdez e vez klozet ar gwagennoù FM gant ar c'han broadel Himnusz. Heñvel a vez graet gant ar chadennoù Stad skinwel bemdez pa vez klozet ar skignañ.
Dre voaz e vez skignet Himnusz gant holl chadennoù skinwel Hungaria evit lidañ da hanternoz ar bloavezh nevez o kregiñ.
Maen-koun Himnusz
D'ar 7 a viz Mae 2007 ez eus bet dioueliet ur maen-koun d'ar c'han broadel Himnusz e Szarvas Square, e kêr Budakeszi, ur gêriadennig nepell diouzh Budapest, kêr-benn Hungaria.
Sevenet eo bet an oberenn gant an arzourez Mária V. Majzik, a zo bet enoret gant Priz an Hêrezh hungariat.
Roll pennlec'hioù bannoù Breizh
Setu Roll pennlec'hioù bannoù Breizh bet krouet gant al lezenn eus an 26 a viz C'hwevrer 1790 ha lamet gant Bonreizh Bloaz III (22 a viz Eost 1795):
Himnusz
Maen-koun Himnusz
Testenn ar varzhoneg a-bezh a zo enskrivet en ur c'helc'h ha tro-dro d'an destenn ez adkaver an Aotrou kizellet e stumm un tres arem daou vetrad uhelder dezhañ gant 21 c'hloc'h arem. Ton ar c'han broadel a c'hell bezañ sonet gant ar c'hleier.
Priz ar mein-koun a zo bet 40 million forints (tro-dro da 200,000 US$), an arc'hant a zo bet rastellet dre ur goulenn sikour arc'hant.
Renad Kozh
Ar Renad Kozh a vez graet eus ar marevezh eus Istor Bro-C'hall en em astenn adalek an Azginivelezh er betek an Dispac'h gall (1789, pe 1792 mar dibaber mont betek disklêriadur ar C'hentañ Republik c'hall).
E Suis e lavarer renad kozh eus ar marevezh etre aloubidigezh Kanton Vaud gant Bern en 1536 hag an aloubidigezh c'hall e 1798 pa voe savet ar Republik Helvetek.
Orin
Un anv anavezet e oa deuet da vezañ, pa voe brudet an droienn c'hallek Ancien Régime en arnodskrid L'Ancien Régime et la Révolution, savet gant Alexis de Tocqueville hag embannet e 1856.
Darn eus istorourien an a lakaas da gregiñ maread ar Renad Kozh gant ren an tiegezh Bourbon e Bro-C'hall ha donedigezh Herri IV da roue e 1589.
Eus ar « renad politikel » ez eus kaoz en droienn, da lavarout eo eus ar Stad hag eus an ensavadurioù anezhi, eus an doare gouarnamant, eleze eus an unpenniezh amañ.
Arbennerien
Arbennerien zo bet da gevredigezh an teir urzh evel ma tiskouez komediennoù ha barzhonegoù skrivagnerien a bep seurt evel Jean de La Fontaine, Nicolas Boileau, Jean de la Bruyère ha pezhioù-c'hoari Molière. Le Bourgeois gentilhomme a ra goap eus ar bourc'hiz Jourdain hag a glask mont da-heul an noblañs.
Garbagna
Garbagna zo ur gumun en Italia, e Piemonte, e proviñs Alessandria.
Jenia Grebennikov
E-pad pemp bloaz e c'hoarias gant skipailh Roazhon Volley 35, kent mont da Alamagn (VfB Friedrichshafen) ha da Italia (ASV Lube).
Libero skipailh Bro-C'hall eo ivez abaoe 2011 : gantañ e c'hounezas kampionad volley Europa ha kevre ar bed e 2015. En abeg da se e voe dilennet da sportour breizhat ar bloaz gant ar gazetenn Ouest-France.
Kleitos
Kleitos (Κλείτος) zo un anv gresianek, ha hini meur a zen.
Treron floris
Treron floris a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh peurliesañ.
Annez
Emañ brosezat ar spesad e douaroù izel Lombok, Flores hag inizi bihan ar Sounda tost.
Montefiore Conca
Montefiore Conca zo ur gumun en Italia, e Proviñs Rimini ha rannvro Emilia-Romagna.
Gireg Konan
Gireg Gweltaz Konan, Guirec Gildas Connan e marilh an ti-kêr, a zo ganet e Lannuon, e Bro-Dreger, d'an 21 a viz Here 1951. Mab da Jakez Konan hag Anna-Vari Klou eo. Pemp bugel zo bet er familh : Ivona (1934-1973), Ewan (1936-), Herve (1940-2017), Annaig (1946-1949), ha Gireg. Buanik goude e c’hanedigezh, e miz C’hwevrer 1952, ez eo aet ar familh a-bezh kuit da vevañ da Vontréal e Kebek, Kanada. Liorzher, kelenner eo bet. Skrivañ kalzik a ra e brezhoneg bremañ p'emañ war e leve. Bepred eo bet kar-e-yezh.
Kab (ardamezouriezh)
thumb|right|120px|Skoed [[Goueloù, ur skoed gwenn gant ur c'hab ruz ouzh krec'h, a vez delennet En argant e gab en gul.]]
Gireg Konan
Buhez
Goude ar Brezel e oa diaes bevañ e Breizh gant an nebeud a labour a oa hag ar c'houlzad broadelouriezh c'hall taer a oa neuze. Eno er C'hanada e talc’has ar yezh da vezañ komzet er familh. Setu penaos en deus desket brezhoneg. Goude bezañ bevet eno e-pad tost da 25 bloaz, e tistroas da Vreizh e 1976 asambles gant e dad Jakez, hag e vreur Herve. Dimezet hag euredet eo gant Marivon ar Gwilhouz e miz Ebrel 1980. Teir merc’h o deus bet : Ivona (1980), Enora (1984), Bleuñvenn (1993). Bevañ o deus graet e brezhoneg, rak ne dalv ket ar boan komz eus ar brezhoneg evel eus un dra a weler en ur mirdi. « Krediñ a ran en ur yezh vev ha bevet. », emezañ.
Kab (ardamezouriezh)
Ur c'hab a vez graet en ardamezouriezh eus ur perzh briel a-stumm gant ur vandenn a-led ouzh penn krec'h ar skoed. Mont a ra da ober etre ur c'hard hag un drederenn eus gorread ur skoed.
Gireg Konan
Deskadurezh
Desket e voe lenn ha skrivañ ar yezh dezhañ er gêr gant e vamm hag e c’hoar a-raok mont d’ar skol. E skoliadur kentañ, eil-derez ha skol-veur a voe graet eno. Skoliad eo bet e SADED. Tapout a reas un aotreegezh war ar c’heologïezh (Loyola College lodenn eus Skol-Veur Montréal|Université de Montréal er bloavezhioù '60 ha '70, ar pezh a zo deuet da vezañ bremañ Concordia University) ha da heul se, un testeni kelenn (McGill University). Tri bloaz eo bet kelenner du-hont e Kebek. En holl ez eo bet tost da bemp bloaz warn-ugent e Bro-Gebek.
Distreiñ d’ar vro
Marvet e oa e vamm hag e c’hoar Ivona d’an 3 a viz C’hwevrer 1973 da heul ur gwallzarvoud, diskaret o-div diwar ar riblenn-hent gant ur c’harr-tan aet da sot pa ne sente ket e berc’henn ouzh ar stur !
Liorzhañ a reas e-pad un daouzek vloaz bennak. Er bloavezh 1990 ez eas da skolaer pa oa Diwan Lannuon o klask unan, hag er bloaz war-lerc’h da gelenner da Skolaj Diwan Roparz Hemon e-kichen Brest. Ret e voe dezhañ distreiñ d’ar skol-veur a-benn tapout un aotreegezh war ar brezhoneg e Skol-veur Roazhon II. Goude-se e 1996 e voe anvet da gelenner war ar brezhoneg hag ar saozneg e Skolaj Diwan Bro-Dreger e-lec’h ma kelennas e-pad 17 vloaz a-raok mont war e leve-kozhni. E-pad an amzer-se e kendalc’has Marivon gant an embregerezh liorzhañ betek fin 2013.
War e leve-kozhni emaint o-daou bremañ. Setu ma tremenont o amzer etre o liorzh, ober war-dro kevredigezhioù, kelenn, kanañ ha skrivañ brezhoneg.
Ar Skolioù
Sikouret en deus krouiñ kalzik a gevredigezhioù ivez en-dro d’ar yezh. Sikouret en deus krouiñ teir skol vihan : skol Diwan Lannuon e 1978, ur c’hlas divyezhek e skol bublik Tregastell e 1989 hag ur skol Diwan e Louaneg e 2006. Chom a ra stag c’hoazh ouzh Skol Diwan Louaneg ha mont a ra di bep sizhun da zeskiñ kanañ d’ar vugale.
Krouet en deus, e 1978, Kan ar Bobl Treger evit ar wech kentañ e Tregastell ha goude er Roc’h-Derrien, Trevoù-Tregigneg, Pempoull, Bear. Bez’ e vez c’hoazh eus ar gouel-se e Kawan bep bloaz dindan renerezh Ti ar Vro, e-lec’h e vez bodet ur seizh kant bugel bennak, holl o kanañ en hon yezh.
Kenlabouret en deus gant tud all e-barzh meur a gevredigezh, gant Bodad Brezhonekaat Ti ar Vro, ha kenderc’hel e ra c’hoazh gant Ofis Publik ar Brezhoneg.
Prezidant Levraoueg Breizh eo. Fiziet he deus al levraoueg-se al levrioù brezhonek e rann vrezhonek Levraoueg Aodoù an Arvor (Bibliothèque des Côtes-d'Armor) e Kawan.
Goude bezañ bet krouet ar gevredigezh « Al Levrig » e 1995, e voe prezidant ar gevredigezh-se ha Ti ar Vro Treger ha Goueloù goude e-pad dek vloaz e Kawan.
Mithridates Eupator
Mitridates Veur (Megas), pe Mithridates VI pe Mithridates Eupator (da lâret eo an hini en deus un tad nobl), ganet war-dro 132 kent JK, ha marvet e 63 kent JK, a oa roue Pontos hag Armenia-Vihanañ, e norzh Anatolia (Turkia hiziv), er Iañ kantved kent JK. Roue e voe adalek 120 kent JK betek e varv e 63 kent JK. Brudet eo anv Mitridates evel unan eus enebourien dañjerusañ Republik Roma hag unan eus ar re a reas ar muiañ a verzh. Brezeliañ a reas a-enep tri eus brasañ jeneraled diwezh Republik Roma e-pad an tri brezel anvet Brezelioù Mithridates: Lucius Cornelius Silla, Lucullus ha Pompeius.
Gireg Konan
Ar Skolioù
Kentelioù brezhoneg d’an dud-deuet en deus sikouret krouiñ e Bro-Dreger e Ti ar Vro e-lec’h ma zo bremañ pevar c’helenner a-vicher. Kelenn a ra c’hoazh bep pemzektez un tamm lennegezh vrezhonek d’an dud-deuet e-kerzh kentelioù a vez anvet « Lennomp ha Komzomp ».
Mithridates Eupator
E vuhez
Mab e oa da Vitridates V Evergetos, roue Pontos, a oa bet kevredad da Roma e-pad Trede brezel punek. Orin an anv "Mithridates" zo latin. Mithradates (Μιθραδάτης) an hini a oa skrivet war enskrivadurioù ha pezhioù moneiz ar roue, eus an henberseg Mithradatha, "donezon eus Mithra".
Gireg Konan
Ar Skolioù
Ezel eo eus Kreizenn Sevenadurel Nevez-Amzer e Tregastell ha kenbrezidant eo bremañ gant e verc’h Enora.
Mithridates Eupator
E yaouankiz
Mithridates a oa bet ganet war-dro 132 a-raok J.-K. e Sinope. Muntret e voe e dad, moarvat war urzhioù e vamm, Laodike VI, war-dro 120 a-raok J.-K.. Heuliet e voe ar marv-se gant ur c'hevezherez kriz en-dro d'ar roue yaouank en doa aon evit e vuhez hag a repuas er chase hag er studi (komz a rae, a-hervez, 22 pe 25 yezh). Reiñ a ra c'hoant an aergelc'h-se dezhañ da anavout en un doare peurvat ar c'hontammoù hag an enepkontammoù a veze implijet d'ar mare-se ha da zont da vezañ dic'hloazus ouzh o efed. Hervez ar vojenn e vefe deuet a-benn dre forzh kemer kementadoù kontamm bihan en un doare ingal.
Gireg Konan
Ar Skolioù
E penn "Son ha Kan" emañ, ur gevredigezh a glask brudañ ar c’hanañ e brezhoneg.
Mithridates Eupator
Ar roue alouber
Kemer a reas ar galloud e 111 a-raok J.-K. o lakaat e vamm hag e vreur Mithridate C'hrestos (an hini olevet) e prizon. Aloubiñ a reas Bosforos Kimmeria e 107 a-raok J.-K. ha didronañ roue Kappadokia, Ariobarzane, e 94 a-raok J.-K. gant harp Tigranes II, roue Armenia. Goude se e rannas Paflagonia gant Nikomedes IV Philopator, roue Bitinia e 94 a-raok J.-K. a-raok argas hemañ ha kemer e rouantelezh e 88 a-raok J.-K..
Ar Romaned a lakaas Ariobarzane Iañ Kappadokia war e dron en-dro e -92. Tarzhañ a reas ar brezel neuze (kentañ brezel Mithridates). E 88 kent J.-K., goude bezañ kemeret Bitinia, e antreas Mithridates e keoded Efezos ha sevel a reas holl C'hresianed Azia a-enep ar Romaned. Urzh a roas da lazhañ ar Romaned a veve en Azia-Vihanañ hag e vije bet war-dro 80000 den lazhet. Goude se e tremenas e Bro-C'hres ma voe degemeret e letanant Arc'helaos evel un dieuber.
Ar brezelioù a-enep ar Romaned
Gorrekaet e oa kilstourm ar Romaned gant ar stourm kriz a rene etre Marius ha Silla. A-benn ar fin e oa kaset hemañ diwezhañ a-enep Mithridates ha kemer a reas Aten, goude ur seziz hir, e 86 kent J.-K., a-raok trec'hiñ Arc'helaos e C'haironeia (86 kent J.-K.) ha goude en Orc'homenos (85 kent J.-K.). Mithridates a sinas neuze peoc'h Dardanos (85 kent J.-K.) a redie anezhañ da zilezel e aloubadegoù hag e listri brezel met a anaveze anezhañ e penn e rouantelezh hag a leze anezhañ frank d'ober ar pezh a felle dezhañ er Mor du. Ne dermas ket a-hend-all da argas ar Romaned pa glaskas ar re-se en em gemer ouzh ar broioù a oa dindan e levezon (Eil brezel Mithridates), evel Murena, ul letanant da Silla e 82 kent J.-K.. Koulskoude, war-bouez an dra-se, e chomas peoc'hus an darempredoù etre 85 kent J.-K. ha 74 kent J.-K..
E 74 kent J.-K. avat e varvas roue Bitinia, Nikomedes IV, ha lezel a reas e rouantelezh d'ar Romaned dre hêrezh. Mithridates a wele bezañs ar romaned stok ouzh e harzoù evel ur gourdrouz ha disklêriañ a reas ar brezel dezhe gant skoazell Tigranes II (Trede brezel Mithridates). Trec'hiñ a ra ar c'honsul Cotta e C'halkedon ha lakaat seziz war Gizikos pa oa argaset eus Bitinia e-kichen Pontos gant un ergerzhadeg renet gant Lucullus (72 kent J.-K.-71 kent J.-K.). Faezhet e oa e Granikos, e Kizikos, hag e Lemnos. Mont a reas Mithridates dindan dec'h neuze betek Armenia. E-pad ur pennad e voe dic'houest an eil tu pe egile da gemer an tu-kreñv mes Lucullus a voe trec'h adarre e 69 kent J.-K. ha kemer a reas Tigranakert. A-drugarez da emsavadeg al lejionoù roman a-enep o rener, e teuas Mithridates a-benn da gemer adarre Rouantelezh Pontos. Faezhet e voe da vat gant Pompeius e 66 kent J.-K. e-kichen ar stêr Eufratez ha tec'het a reas da Grimea e keoded Pantikapaion.
Fin ar roue Mitridates
Mithridates a rankas neuze talañ ouzh un emsavadeg renet gant e vab henañ, Farnakes, ha mervel a reas e 63. Hervez lod e vije bet kontellet gant ur brezelour kelt en e servij. Hervez tud all en dije klasket mervel diwar kontamm met evel m'en doa graet peadra da vezañ dic'hloazus gant ar c'hontammoù e rankas goulenn digant unan eus e c'hoprsoudarded galatat lazhañ anezhañ. Beziet e voe e Sinope, e geoded c'henidik. Keñveriet e vez alies ouzh Hannibal abalamour d'e gasoni ouzh Roma. C'hwitañ a reas avat en e esae da ziskar aotrouniezh ar Romaned en Azia hag e Bro-C'hres, abalamour ma oa barrekoc'h ha kreñvoc'h o arme hag abalamour da galite o jeneraled evel Silla, Lucullus pe Pompeius.
Gireg Konan
Kan-ha-diskan, kanañ ha sonerezh
Aozañ festoù-noz en deus graet e-leizh asambles gant Marivon hag o merc'hed, bep bloaz un teir pe beder. E-pad ouzhpenn daou-ugent vloaz o deus graet war-dro Gouel an Hañv e Tregastell, unan eus koshañ ha brudetañ festoù-noz a zo e Breizh.
Skingomz ha kleweled
A-hend-all ez eo bet unan eus ar re o deus krouet Arvorig FM gant David ar Gall, Andrev Roparzh, Ronan Hirrien, Ronan Debel ha tud all e Kommana e 1998. Bremañ emañ ar radio e Landerne. Eno ez eus 4 den o labourat e brezhoneg e-pad an deiz. Sikouret en deus ober div lec’hienn vrudet er Rouedad : Kaouenn, ur seurt YouTube e brezhoneg, hag "Hor Bed", ul lec’hienn gelaouennerezh. Raktresoù all a zo war ar stern war an dachenn-se. E Kaouenn e kaver meur a gant filmig savet gantañ.
Aozadurioù All
Unan eus krouerien gentañ ar sindikad SLB (Sindikad Labourerien Breizh) eo bet gant Dominig Jolivet-Klec'h.
Ezel eo eus ar gevredigezh Breizh 5 diwar 5 a c’houlenn e vefe adstaget Bro Naoned ouzh rannvro melestradurel Breizh.