cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakez Kroc'hen
Da neuze e oa Eliaz o paouez bezañ anvet da « rener an abadennoù brezhonek »   e-barzh  « Radio Roazhon-Breizh ». Mont a rae a-wechoù, er bloavezhioù kentañ, gwisket gant dilhad ar Vro-Vigoudenn, e-barzh festoù aozet gant an tu-kleiz (PCF, CGT) da gaozeal brezhoneg.
Un danevell
En danevell Testoù eus ur c’hantved all, gant Yann Gerven, e teu teir gallez da c’houlennata un den kozh eus kanton Kallag, hag a ra Jakez Kroc’hen anezhe o-zeir.
Ar vuhez goude Jakez Kroc’hen
Pa guitao Elias ar skingomz e teuio Charlez ar Gall, eus Ar Falz ivez, en e lec’h. Hennezh a grogo gant an abadennoù skinwel ivez. Goude-se e vo tro Fañch Broudig, a chomo betek ar bloavezhioù 1980. E 1981, pa erruo an tu-kleiz e gouarnamant Bro-C’hall e vo trihanteret skingomz Breizh gant krouidigezh Radio Breizh-Izel e Kemper, Radio-Armorique e Roazhon, ha Radio Loire-Océan e Naoned. Ar re-se avat a vo klevet en FM. Kenderc’hel a ray an abadenn vrezhonek gant Fañch Broudig e PO e-pad ur pennad, ha goude lakaet en FM. Dilezel a raio ar skingomz e-kerzh ar bloavezhioù 1980, met chom a raio e penn ar skinwel brezhonek betek 2007.
Er skingomz e tremeno Mikael Baudu, a c’hallo lakaat an abadenn da greskiñ eus un eurvezh da ziv, Denez Prigent (brudetoc’h evel kaner eget evel brezhoneger), ha Glen Jegou, a welo e amzer o tigreskiñ eus div eur da un eur. Bremañ ne vez ket selaouet an abadenn kalz ken: kemmet he deus re alies, ne vez ket brudet, ne vez ket brezhoneg mat atav, ha ne vez klevet nemet en ul lodenn eus Breizh-Uhel, bro Radio-Armorique.
Gwir eo ez eus skingomzoù brezhonek all er vro. Met hini ebet evit Breizh a-bezh. Ha n’eus hini ebet a c’hallfed klevout e Roazhon pe Naoned.
Yezhoù kadoek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù kadoek (saozneg: Caddoan), ennañ 5 yezh komzet e Norzhamerika, er Stadoù-Unanet.
Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:
Pachtoueg
Kavet e vez ivez pachtouegerion e Sind (Karachi, Hiderabad e kornôg Punjab (Pakistan), e norzh India hag e biz Iran.
E 1964 e oa bet disklêriet ar pachtoueg unan eus div yezh ofisiel Afghanistan gant an dareg (dari).
Div rannyezh pennañ a zo: hini an norzh komzet gant tro-dro da 24 milion a dud hag hini ar su komzet gant tro-dro da 16 milion a dud.
Skrivet e vez ar pachtoueg gant al lizherenneg arabek gant un nebeud lizherennoù ispisial ouzhpenn evit sonennoù na vezont ket kavet en arabeg. Mui-ouzh-mui avat e vez implijet al lizherenneg latinek, dreist-holl evit skrivañ ar yezh war ar c'henwiad.
Yezhoù kadoek an norzh
Ur skourr eus ar yezhoù kadoek eo yezhoù kadoek an norzh ennañ 4 yezh komzet e Norzhamerika, er Stadoù-Unanet.
Bill Richardson
thumb|Bill Richardson e 2006
Ur politikour demokrat hag un diplomat eo Bill Richardson, anezhañ gouarnour Mec'hiko-Nevez eus 2003 betek 2011.
E 1948 e oa bet ganet, e Pasadena e Kalifornia. Katolik eo.
Gwasg Carreg Gwalch
Gwasg Carreg Gwalch zo un ti-embann kembraek krouet e 1980 e Llanrwst gant Myrddin ap Dafydd. Ur sekretouriezh zo ivez e Pwllheli.
Brean-erc'h
Ar brean-erc'h (liester : breaned-erc'h) a zo ur spesad golvaneged amprevanetaer ha greundebrer, Plectrophenax nivalis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Emberiza nivalis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Pevar isspesad a zo, nebeut a gemm etreze, war-bouez pluñv ar pared da vare ar gouennañ :
Gian Giorgio Trissino
thumb|260px|right| Poltred Gian Giorgio Trissino, gant Vincenzo Catena
Romeg
Ur yezh indez-aryek eo ar romeg (romanes, romanì), komzet gant tro-dro da 1,5 milion a Romed ha sintad (jipsianed) dre ar bed a-bezh.
Genidik eus India eo ar yezh-mañ ha kar eo d'ar pandjabeg ha d'ar potwareg.
Gian Giorgio Trissino
Gian Giorgio Trissino (ganet e Vicenza d'an 8 a viz Gouhere 1478, marvet d'an 8 a viz Kerzu 1550) a oa ur barzh italian.
Romeg
Rannyezhoù
Meur a rannyezh zo :
Teir rannyezh zo ivez en Anatolia :
Statud ofisiel
Anzavet ez-ofisiel eo ar romeg er Stadoù-mañ : Alamagn, Aostria, Bosnia-ha-Herzegovina, Colombia, Danmark, Finland, Hungaria, Kosovo, Montenegro, Makedonia an Norzh, Norvegia, Polonia, Roumania, Serbia, Slovakia ha Sveden.
Bill Richardson
War ar renk eo bet evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2008.
Assembleia do Povo Unido
Assembleia do Povo Unido ("Bodadenn ar Bobl Unvan") oa ur strollad broadelour galizek hag a difenne ur vro dishual ha sokialour hag a save a-du gant adunvaniñ ar galizeg hag ar portugaleg dre skrig (reintegracionismo).
Krouet e oa bet e 1989 gant tud aet kuit eus Frente Popular Galega ("Talbenn Pobl Galiza") ha tost ouzh Galiza Ceive-OLN.
Sevel a reas a-du krenn gant ar storum dre armoù evit kas war-raok an dieubidigezh vroadel ha skoazell a reas ez-politikel Exército Guerrilheiro do Povo Galego Ceive (EGPGC, "Arme C'houvrezelek Pobl Galiza Dieub").
Nanger
Nanger a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gazelenned eus Afrika. E rummatadurioù 'zo e vez renket e spesadoù er genad Gazella.
Yezhoù kreolek
Ur yezh kreolek a zo anezhi ur yezh pidgin diorroet a-hed an amzer ha deuet da vezañ yezh kentañ, pe c'hoazh yezh nemeti, ur strollad tud.
Abuja
Abuja eo kêr-benn Nigeria, abaoe an 12 a viz Kerzu 1991, war-lerc’h Lagos. Abaoe eo kresket buan-spontus an niver a annezidi : 778 567 a dud a oa, a-hervez, e Distrig Kevreadel Abuja, e 2006. Pa oa bet divizet dibab ur gêr-benn nevez evit Nigeria, e-lec’h Lagos, e 1976, e oa bet klasket ul lec’h e-kreiz ar vro. Ur gêr nevez eo Abuja, savet war skouer Brasilia. Treset eo bet gant ar c’hêraozour Kenzo Tange.
Ur pouez bras zo c’hoazh gant Lagos e buhez armerzhel ar vro, met en Abuja emañ bremañ ar gouarnamant hag eno ivez emañ an darn vrasañ eus kannatioù ar broioù estren. Emañ Abuja en un tolead melestradurel anvet Federal Capital Territory (tiriad ar gêr-benn gevreadel). Brudet eo Abuja abalamour d’ur pezh roc’h zo e-kichen kreiz-kêr, anvet Aso Rock, 400 m a uhelder dezhi.
Yezhoù kreolek
Abalamour da istor trevadennerezh un nebeud broioù eus Europa emañ diazezet an darn vrasañ eu yezhoù kreolek ar bed war ar saozneg, ar portugaleg, ar galleg hag ar spagnoleg gante ur substrat o tont eus ur yezh lec'hel bennaket.
Ma teu ur yezh pidgin da vezañ ur yezh kreolek avat e vez diorroet ganti ur yezhadur leun ha stabil, dreist-holl dre ma vez desket ar yezh pidgin-se gant ar vugale da yezh kentañ dezhe. N'eo ket dre ret e teufe pep yezh pidgin da vezañ ur yezh kreolek koulskoude, ha mervel a c'hellont ober a-raok bezañ bet desket hag implijet da yezh kentañ gant den.
Perzhioù boutin ar yezhoù kreolek
Dre studial meur a yezh kreolek dre ar bed e voe diskwelet gant enklaskerion evel Derek Bickerton da skouer ez int heñvel a-walc'h an eil ouzh eben e-keñver o yezhadur. Gant lod e vez implijet ar perzhioù boutin-se kenetreze evit arguzenniñ ez eo gwir damkanoù ar yezhadur hollek. Lod all, avat, a lâr ez eo anat e vefent damheñvel o tont evel m'emaint eus yezhoù europek, heñvel a-walc'h d'o zro en ur arguzenniñ ez eo disheñvel a-walc'h ar yezhoù kreolek hep diazez europek evel an nubieg pe ar sangoeg.
Setu ur roll eus un nebeud yezhoù kreolek e-touez ar re vrudetañ:
Nubieg
Diazezet war an arabeg ha krouet en XIXvet kantved gant soudarded o tont eus ar Soudan e Kenya hag e Ouganda.
Kreolegoù nederlandek
Div yezh kreolek diazezet war an izelvroeg a veze komzet e Guyana: kreoleg Berbice ha kreoleg Skepi. Marv eo an eil hag o vervel emañ eben.
Bislama
Yezh vroadel Vanuatu eo ar bislama (anvet a-raok Bêche-la-mar).
Tok Pisin
Komzet e Papoua-Ginea Nevez.
Gl 674
Gl 674 a zo ur gorrez ruz lec'hiet war-dro 15 bloavezh-gouloù diouzh an Heol e steredeg an Aoter.
Yezhoù kreolek
Kreoleg Jamaika
Kaozeet e Jamaika.
Kreoleg Haiti
Komzet e vez Kreyol ayisyen' e Haiti dreist-holl.
Kreoleg Maoris
Komzet evel yezh kentañ gant 80% eus poblañs Maoris.
Kreolegoù an Antilhez
Meur a rannyezh kreolek disheñvel a vez komzet e Martinik, Gwadeloup, Dominika, ha Saint-Lucia.
Unserdeutsch
Komzet dreist-holl e Papoua-Ginea Nevez hag e biz Aostralia. War-nes mervel emañ.
Kreoloù ar C'hab Glas
Meur a rannyezh kreolek a vez komzet er C'hab Glas, diazezet war substratoù o tont eus yezhoù afrikanek disheñvel.
Kreolegoù São Tomé ha Príncipe
Teir yezh kreolek diazezet war ar portugaleg a vez komzet e São Tomé ha Príncipe: Forro, Lunguyê ha Lungua N'golá. Ur substrat bantu he deus Lunga N'Golá.
Kriol (pe Crioulo)
Ar yezh kreolek kentañ diazezet war ar portugaleg. Komzet e vez e Ginea-Bissau e-lec'h ma talvez da lingua franca hag ivez e Senegal.
Papiamento
Komzet e Aruba, Curaçao, Bonaire. Levezonet gant ar spagnoleg ivez.
Sranan Tongo
Komzet e Surinam.
Stars
Stars a zo ur strollad sonerien eus Kanada. Sonerezh indie pop eo a vez graet ganto. Krouet eo bet e Toronto gant ar c'haner Torquil Campbell hag ar soner kenaozerien Chris Seligman. Bet eo ar strollad o chom e New York a-raok distreiñ da Vontreal.
Musical career
Holl izili Stars a son e Broken Social Scene ivez, hag ar memes ti-embann pladennoù o deus (Arts & Crafts). Campbell a zo aktor ivez ha gwelet eo bet e Sex and the City ha Law & Order. Amy Millan he deus lakaet embann div bladenn hec'h-unan : Honey from the Tombs (2006) ha Masters of the Burial (2009).
E lec'hienn ar strollad e lenner e ouezent e oa bet eus ur strollad breizhveuriat anvet Stars savet Syd Barrett. E-touez ar re o deus levezonet anezho e venegont Berlioz, Outkast, Syd Barrett, Paddy McAloon, New Order, The Smiths, Brian Wilson, Momus ha Broken Social Scene. Stars o deus sonet en-dro tonioù evel "This Charming Man" (The Smiths) (pladenn Nightsongs, 2001) ha "Fairytale of New York" (The Pogues) e 2005. In Our Bedroom After the War a voe embannet war internet d'an 10 a aviz Gouere 2007.
D'ar 1añ a viz Gwengolo 2008 e voe embannet ar bladenn EP Sad Robots a voe lakaet e gwerzh en o lec'hienn nemetken ha pa raent sonadegoù.
D'an 20 a viz Here 2008 e sonjont e penn-kentañ sonadeg Coldplay e Ottawa, Ontario (troiad Viva la Vida Tour).
An ton "Celebration Guns" a zo ivez titl ur rann eus ar stirad skinwel ZOS: Zone of Separation ha roet eo bet evit netra da skoazellañ Moms Against Climate Change.
Stars a sonas en-dro "Asleep" (The Smiths) evit ar bladenn "Sing Me To Sleep - Indie Lullabies" embannet gant American Laundromat Records. Embannet e voe ar bladenn d'an 18 a viz Mae 2010.
D'an 9 a viz Meurzh 2010 ec'h embannas Pitchfork Media e vefe embannet pempvet pladenn studio ar strollad, The Five Ghosts he zitl, d'an 22 a viz Even 2010. E Kanada e voe embannet gant o zi-embann anvet Soft Revolution, ha skignet er peurrest eus ar bed gant Vagrant Records.
Doare sonerezh ha levezon
Lavaret e vez ez eo sonerezh Stars " indie pop brav hag helavar", ennañ binviañ pinvidik ha produiñ ha meskañ skañv, komzoù-danevell ha kan dous hag arlivet. Kemmet eo bet sonerezh ar strollad, eus sonerezh elektronek-pop evel er bladenn Nightsongs (Le Grand Magistery) da sonerezh kentoc'h en teir fladenn vras da-heul, diwar levezon ar sonerien : ar c'haner-gitarour Amy Millan hag ar soner gitar-boud Evan Cranley e Heart (Paper Bag Records), hag ivez an tabouliner Pat McGee e Set Yourself on Fire. Tonioù Stars a c'haller klevout er stirad skinwel The O.C.
Priz Juno
Div wech eo bet anvet Stars evit Priz Juno,. E 2004 gant Heart hag e 2005 gant Set Yourself on Fire.
Priz sonerezh Polaris
E 2008 eo bet anvet Stars evit Priz sonerezh Polaris gant ar bladenn In Our Bedroom After the War.
Amazonas (Brazil)
Amazonas zo unan eus stadoù Brazil, e gwalarn ar vro, er rannvro Norte. Manaus eo ar gêr-benn, treuzet evel ar stad, gant ar stêr veur Amazon. Ar stad vrasañ eus Brazil a-bezh eo, hag an navet rannadur-bro er bed dre ar vent. En norzh e sko ouzh Venezuela ha Kolombia, er reter ouzh stadoù Roraima ha Pará, er su ouzh stadoù Mato Grosso ha Rondônia, er gevred ouzh stad Acre, hag er c'hornaoueg ouzh Bro-Berou. Dindan goadeg Amazonia emañ ar stad, koulz lavaret penn-da-benn, daoust ma'z eo drastus an digoadañ.
Tre Taliesin
Tre Taliesin (pe Tre-Taliesin hervez ar saozneg) zo ur gêriadenn e Ceredigion e Kembre, war an hent A487, un teir lev en hanternoz da Aberystwyth, ha kemend-all er c'hreisteiz da Machynlleth. E parrez Llangynfelyn emañ.
Stag eo anv ar gêriadenn ouzh hini ar barzh kozh Taliesin. Brudet eo Bedd Taliesin, un duchenn gant ur maen ma lavarer e vije vet beziet ar barzh. Iolo Morganwg, en XVIIIvet kantved, en devoa un dornskrid ma oa skrivet e oa mab da sant Henwg eus Llanhenwg met kement-se a ya kontrol da vojennoù all.
Ur chapel zo (Rehoboth), ur skol gentañ (Llangynfelyn) hag ur sal vras (Llanfach).
Yezhoù pawniek-kitsaek
Un is-skourr eus ar yezhoù kadoek eo ar yezhoù pawniek-kitsaek (Pawnee-Kitsai) ennañ 3 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet.
Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ:
Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun
Sant-Maloù-an-Teir-Feunteun a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Ploermael, er Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ
Yezhoù witchitek
Un is-skourr eus ar yezhoù kadoek eo ar yezhoù witchitek (wichita) ennañ 1 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Timbroù Kroatia
left|190px|thumb|Timbroù 1918 ha 1941
Kement-se a bado betek 1921, pa vo embannet timbroù evit ar Rouantelezh en he fezh.
Abalamour da aloubadeg Yougoslavia gant armeoù Hitler e-pad an eil Brezel-bed eo dismantret ar Rouantelezeh ha savet a-nevez e 1941 ur Stad kroatian « dizalc’h », da lavaret eo dindan kazel an nazied. Embann a ray timbroù betek 1945, un darn mat anezho o lakaat da dalvez ar bagadoù engouestlet gant an alouberien (strolladoù SS ha yaouankiz Oustachi) ha propaganda ar Stad. E-pad ar mizioù kentañ ec'h embann ar velestradurezh timbroù Yougoslavia soulgarget NEZAVISNA DRŽAVA HRVATSKA (= Stad dizalc’h Kroatia).
right|170px|thumb|Timbr evit Lejion Kroatia
left|180px|thumb|Timbr Kroatia 1941
Teuzet e vo Kroatia e-barzh Republik Kevreadus Poblel Yougoslavia goude ar brezel.
Savet e vo Republik Kroatia a varv da vev e 1991 dre guitaat Yougoslavia.
Liamm diavaez
(e saozneg) Postoù Kroatia
Gadiformes
Gadiformes a zo un urzhiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru ha pesked kar dezhañ.
Priz Abel
Ar priz Abel a zo ur gopr roet bep bloaz d'ur matematikour gant Akademiezh Norvegia ar skiantoù hag al lizhiri.
Penn kentañ
E 2001, da lidañ daou c'hant vloaz ganedigezh ar matematikour Norvegian Niels Henrik Abel (1802), e tivizas gouarnamant Norvegia krouiñ ur priz nevez evit ar vatematikourien. Pal ar priz-se a zo talañ ouzh ar mank a briz Nobel e matematik. Medalenn Fields a vez lakaet da gevatal alies, met ar priz-mañ ne vez ket roet bep bloaz ha n'eo graet nemet evit matematikourien en tu-mañ da 40 vloaz.
Ar priz
Ar priz a vez roet gant Akademiezh Norvegia ar skiantoù hag al lizhiri. Pemp matematikour etrevroadel a vez er bodad titlañ. Roet e vez ar priz gant Roue Norvegia e miz Meurzh, talvezout a ra 6 milion a gurunennoù, e-tro 730 000 €|euro. Norvegia he deus roet 200 milion a gurunennoù da bourvez ziazez (e-tro 25 milion a euroioù).
Caer Went
Caer Went a zo anv a reer d'ar rouantelezh vrezhon vartezeus a oa he c'hêrbenn Venta Icenorum (Caistor-by-Norwich hiziv). Enderc'hel a rae darn reter tachenn meuriad keltiek kozh an Iceni. Biskoazh e voe ar gêr pinvidik tre ha goude an ez eas da c'hloazus tre d'an argasadegoù sakson. Mogerioù a sevel etre 240 ha 275 d'en em gwareziñ met an arkeologiezh a ziskouezh e oa strolladigoù eus saksoned staliet war-he-zro adalet ar d'an nebeutañ. Laeti e ant moarvat, e-karg eus difenadeg an Aod Sakson.
Dilezet e voe Caer Went etre 475 ha 495 ha korfoù niverus a zo ket kavet en-e-gichen. Angled Rouantelezh Essex n'o-deus peurgontrolet ar rannvro nemet war-dro 520, avat.
1582
Diwar-benn bloavezh 1582 an deiziadur juluan hag an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1582
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1582
Ar Pok (Canova)
Psyché ranimée par le baiser de l'Amour zo un delwenn anvet ivez  Ar Pok  (met meur a oberenn arzel all zo anvet evel-se), gant Antonio Canova, ma weler Kupidon ha Psuc'he prest da bokat an eil d'egile.
Istor
Graet e voe an delwenn gant ar brudetañ kizeller nevezklasel, Antonio Canova (Possagno, Italia, 1añ a viz Du 1757 - Venezia, 13 a viz Here 1822). Hiziv e vez gwelet e Mirdi al Louvre e Pariz.
Evit ar c'horonal saoz John Campbell (Lord Lawdor), e oa bet graet en 1787, daoust ma voe prenet gant ar marc'hadour izelvroat Henry Hoppe en 1800. A-benn fin ar gont en em gavas etre daouarn roue Naplez, breur-kaer Napoleone Buonaparte, Joachim Murat, e 1801, da ziskouez en e gastell.
John Edwards
right|220px|thumb| John Edwards, poltred ofisiel
Un alvokad, ha politikour amerikan (ezel ar strollad demokratel) eo John Edwards, bet senedour Karolina an Norzh (1999-2005).
Ganet eo e 1954, en Seneca (Karolina ar Su).
Protestant (metodist) eo.
Myrddin ap Dafydd
thumb|250px|Myrddin ap Dafydd, e 2007 Myrddin ap Dafydd zo ur barzh kembraek, ganet e Llanrwst e 1956. Skrivagner komz-plaen eo ivez, koulz ha mouller hag embanner. Studioù en deus graet e skol-veur Aberystwyth a-raok sevel an ti-embann Gwasg Carreg Gwalch.
John Edwards
War ar renk eo bet e caucus ar strollad demokratel evit an dilennadegoù prezidant e 2004 ha 2008.
War "ticket" John Kerry e oa e 2004 evit ar garg a eilprezidant.
Dalmatia
thumb|Kartenn eus Kroatia, gant Dalmatia teñvaloc'h Dalmatia (Dalmacija e kroateg) zo ur vro istorel a-hed aod reter Mor Adria. E Kroatia emañ hiziv, dreist-holl.
Istor
Aloubet e voe ar vro gant ar Romaned, dindan an impalaer Oktav Aogust ha savet e voe proviñs roman Dalmatia, gant Diokletian. Pa yeas an Impalaeriezh roman d'an traoñ, e 460, e tremenas douaroù Dalmatia e dalc'h Impalaeriezh roman ar Reter. Goude aloubadegoù gant Germaned er e teuas Slaved d'en em ziazezañ er vro.
Etre 1358 ha 1808 e voe renet kreiz ar vro gant Republik Ragusa, pa oa inizi an hanternoz e dalc'h Republik Venezia betek 1797. Goude-se e voe Dalmatia dindan beli Impalaeriezh Aostria (1797-1808). E 1808 e teuas armeoù an Impalaeriezh c'hall kentañ ha staget e voe Dalmatia ouzh ar vro-se, e stumm ur stad emren anvet Proviñsoù Illiria, betek 1814. Neuze e teuas da vezañ ur broviñs eus Aostria, ha diwezhatoc'h Aostria-Hungaria. E 1918 e voe lakaet Dalmatia e Rouantelezh ar Serbed, Kroated ha Slovened (Yougoslavia). E-pad an Eil brezel-bed e oa ul lodenn eus stad dizalc'h Kroatia, harpet gant Italia hag Alamagn. E 1944 e voe dieubet gant "Partizaned" Josip Broz Tito, ha dont e-barzh stad sokialour Yougoslavia, e republik Kroatia. E 1990 e teuas Kroatia da vezañ dizalc'h.
Yezh
Gwechall e veze komzet eno yezhoù dalmatek, zo yezhoù romanek kar d'ar roumaneg ha d'an italianeg. Aet e oa ar yezhoù-se da get e dibenn an. Er Grennamzer e voent implijet gant uhelidi ar vro, e-kichen yezh Venezia hag ar c'hroateg. Un nebeud roudoù skrivet a chom anezho.
Inizi
Sellit ouzh Listenn inizi Kroatia.
Drôme (Beslon)
An Drôme zo ur stêr eus Normandi, e departamant ar Manche, tost 17 km dezhi. Emañ hec'h eienenn e Beslon. Un adstêr d'ar Vire (stêr) eo. Kemberiñ a ra gant ar Vire e Pont-Farcy.
Grip A
An influenzaviruz A a zo ar viruz e kaoz e diorroadur sintomoù ar grip (pe v/barr-arouez) a-vareadoù pe er bed a-bezh (kleñved-bed).
Viruz TRN int ha gouest diwar-se da gemm buan pe vuanoc'h en ur gontamaniñ spesadoù all ha dont da vezañ dañjerusoc'h.
Daou enepgen war-c'horre o bolc'henn a ro o anv HxNx, is-tipoù anezho.
Is-tip H1N1
Barr-arouez-bed A (H1N1) 2009 a zo diorroet dre ar viruz-mañ. Disklêriet eo bet kleñved-bed e miz mezheven 2009 gant an OMS. Meur a c'hen eus spesadoù disheñvel o deus savet ar viruz-mañ, hoc'h, yer ha den met ur viruz etre-den eo bremañ ha n'eo ket ken "viruz an hoc'h" evel ma z'eus bet tu ober anezhañ.
Er bed a-bezh e seblant izelik a-walc'h ar varvelezh diwar e gontamadur daoust ma kendalc'ho tud da vervel diwarnañ ; un dreist-varvelezh a vez memestra gant ar maouezed o tougen hag an dud teuc'h.
Ar viruz
Seblant a ra bezañ dioroet diwar un adaozadur etre : Er-fin eo ar viruz nevez-mañ ur meskad dibar.
Sofonisba (Alfieri)
Sofonisba zo un drajedienn istorel italianek skrivet gant ar barzh Vittorio Alfieri e 1789.
Istor
E 1500 e voe c'hoariet Sofonisba Gian Giorgio Trissino, kentañ trajedienn c'hoariet en italianeg, savet diwar istor Sofonisba, priñsez eus Kartada.
Ar pezh
Sofonisba, merc'h Asdrubale, roue Kartada, ha gwreg Siface, roue Numidia, he deus ranket dimeziñ da Massinissa hag a zo bet goulennet outañ reiñ anezhi da Scipione, ar jeneral roman.
Evit mirout a vezañ kaset evel preizh brezel e ev ar c'hontamm roet dezhi gant Massinissa.
Yezhoù kitsaek
Un isskourr eus ar yezhoù kadoek eo ar yezhoù kitsaek (kitsai) ennañ ur yezh komzet e Norzh Amerika e Stadoù-Unanet Amerika.
Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ :
Mauritshuis
Ar savadur
Goude marv ar priñs Johan Maurits e 1679 e voe perc'hennet ar savadur gant ar familh Maes, hag a feurmas ar savadur da c'houarnamant an Izelvroioù. Al lod brasañ eus ar savadur a voe distrujet abalamour d'un tan-gwall e 1704. Kempennet e voe neuze ar savadur etre 1708 ha 1718 E 1820 e voe prenet Mauritshuis gant gouarnamant an Izelvroioù, gant ar pal staliañ ennañ dastumad livadurioù ar roue. .
Ar mirdi
Digoret e voe d'an dud e 1822. Ur mirdi stad e voe betek ma vefe lakaet da brevez e 1995. Un diazezadur a ra war-dro an oberennoù, padal ez eo bepred perc'henn ar Stad war ar savadur.
Aezhenn
An aezhenn, pe burezh, a zo peurvuiañ an dour e stumm gaz.
Uheloc'h eo he zemperadur eget hini temperadur berviñ an dour liñvel hag hini c'hoazh sublimadur ar skorn p'eo ar gwask izeloc'h eget gwask poent tripl an dour, da lavaret eo 615 Pascals (6,15 millibar pe Hektopascal) hag dezhañ un temperadur izeloc'h pe kevatal da 0°C.
An aezhenn dour a c'hell bezañ :
Perzhioù fizikel
Perzhioù an aezhenn dour a zo bet studiet pizh dre ma vez implijet kalz an aezhenn e meur a dachenn, er greanterezh dreist-holl ha dre ma kemer ur perzh bras e fenomennoù naturel zo, an eskemmoù gwrez e-kreiz an aergelc'h en o zouez (sellet ouzh oablouriezh).
Gwask an aezhenn gourleuniet a zo ur fonksion eus an temperadur, met n'eus ket tu d'e jediñ rik, nemet dre un damvent. E touezh ar formulennoù kinniget eo ar simplañ hini Duperray dezhi ur resisted nebeud dregantadennoù etre 95 °C et 230 °C :
a ro pS e atmosferoù ha t eztaolet e derezioù Celsius.
Perzhioù an aezhenn-zour hag an dour liñvel dindan saviadoù ar gourleuniadur
Timbroù Lesotho
left|250px|Timbroù al Lesotho
Aezhenn
Perzhioù fizikel
Poent kritik an dour : 374,1 °C, 220,87 bar.
Timbroù Lesotho
Ur rouantelezh vihan eus Su Afrika eo al Lesotho, kelc’hiet gant Republik Suafrika. Dindan anv Basoutoland e oa anavezet a-raok 1966, pa oa trevadenn ar Rouantelezh-Unanet c’hoazh.
Betek fin ar bloavezhioù 70 ez eo gouestlet danvez an timbroù embannet da dud pe lec’hioù ar vro (Skol-Veur Botswana-Lesotho-Eswatini, ar Roue Moshoeshoe I, an douristelezh…) met goude 15 vloaz a furnez ez eo krog melestradurezh ar Postoù da sevel greanterezh hag a zo pell awalc’h diouzh ezhommoù an annezidi. Pa oa embannet 474 timbr etre 1966 ha 1981 e konter 771 tamm e-pad ar pemzek vloaz (1982-1997) da heul, gant ar spi mont dreist d’ar sifroù moarvat, rak 662 timbr zo bet lakaet e gwerzh etre 1998 ha 2007 dija… 187 timbr moulet e 1998 en ur vro 2 villion a dud enni !
Aezhenn
Perzhioù fizikel
Tommder-mas gant tolzennad digemm, 100 °C, 1 atm : 1410 J/kg.K
Timbroù Lesotho
E gwirionez e faot d’ar Postoù pourveziñ dastumerien timbroù « dre zanvez » ar bed a-bezh, en ur embann skeudennoù liesliv diwar-benn ar fleurennoù (pevar rummad ha 35 timbr e 1991), tiegezh ar Rouanez Elizabeth II, aktourien ar sinema japonek, ar chas, ar c’hirri-tan, ar balafenned… Pep diskouezadeg timbroù ha ma vefe e Tokyo pe bPariz a ro abeg da voullañ timbroù gant tudennoù Walt Disney, evit enoriñ 200vet deiz-ha-bloaz an Dispac’h e Bro-C’hall zoken. Un dibab eo, hini kalzig stadoù afrikan ar marevezh-se, gant efedoù kontrol d’ar bolitikerezh kaset da benn : izel eo talvoudegezh timbroù n’heller dastum anezho holl (re zo re !).
Aezhenn
Implijoù evit ar greanterezh
da vezañ kendalc'het
Gwele Sant-Eneour (Plouneour-Menez)
Gwele sant Eneour (Plouneour-Menez) a zo ur roc'h gant un toull hir ma krede d'an dud ez ae sant Eneour en e c'hourvez warni. Emañ-hi ur c’hilometrad diouzh Norzh an iliz ha 300 metr er c'hornôg da vaner Penc'hoad.
left|thumb|gwele S. Eneour, Plouneour-Menez right|thumb|gwele S. Eneour, Plouneour-Menez
Mike Huckabee
Ur politikour republikan eo Mike Huckabee, bet gouarnour Arkansas.
E 1956 e oa bet ganet.
War ar renk emañ evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2008.
Maninghen-Henne
Maninghen-Henne a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gadidae
Gadidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar moru, al levneg pe an azen.
Jean Graton
right Un treser ha senarioer bannoù-treset eo Jean Graton. Ganet e oa d'an 10 a viz Eost 1923 e Naoned. Krouer an heuliadenn Michel Vaillant an hini eo.
Gadidae
Genadoù
E Gadidae pe Phycidae:
Jean Graton
Buhezskrid
Dizoleiñ a ra Jean Graton ar sportoù dre glefusker dre micher e zad, komiser Klub marc'hoù-tan Naoned. Soñj en deus dont da welout 24 eurvezh ar Mañs gantañ pa eo yaouank tout. Dleout a ra ar Jean bihan labourat abred evel deskard junter betek 1943. Annezañ a ra e Brusel e 1947 (24 bloaz eo), un TGM junter gantañ nemetken. Labourat a ra e embregerezhioù bevaat ha bruderezh. Kregiñ a ra e 1951 da skeudennaouiñ Les Belles Histoires de l'oncle Paul a zo embannet er Journal de Spirou a-drugarez da Jean-Michel Charlier. Lakaat a ra e anv evit tresañ er Journal de Tintin ha embann a ra ennañ e dresadennoù kentañ e 1953. Lod anezho diwar-benn ar sport hag ar c'hirri zo embannet gant Le Lombard dindan an titl Ca c'est du sport ! e 1957.
Krouiñ a ra er memes bloaz an dudenn Michel Vaillant, e miz C'hwevrer. E 1959 eo embannet an albom kentañ gant Le Lombard. E wreg Francine a sikour anezhañ en ul livañ an tresadennoù. Homañ a zo senarioourez an heuliadenn Les Labourdet krouet espres kaer evit ar merc'hed e 1966. E 1972 eo krouet an heuliadenn Julie Wood.
Diazezañ a ra gant e vab Philippe Graton an ti-embann Graton Editeur e 1982. Krouiñ a reont e 1995 an heuliadenn Dossiers Michel Vaillant, pep albom dezhi dediet d'ur bleinier brudet. Krouiñ a reont e 2000 an heuliadenn Palmarès Inedit, tresadennoù Jean Graton eus ar bloavezhioù 1950-1960 enni. Sikouret eo ivez gant e vab Philippe evit azasaat Michel Vaillant d'ar sinema. Philippe Graton a zo e karg ar senariooù abaoe 1994 bremañ. Gurval ha Jean-Claude zo graet eus e vibien all.
War e leve emañ abaoe 2004, o vezañ o chom e departamant Var.
Ar sportoù kirri
Sot eo Jean Graton gant ar sportoù dre geflusker, abalamour d'e vugaleaj e Naoned. Aet eo diwezatoc'h da sellout ouzh redadegoù kirri. Ober a ra anaoudegezh gant meur a vleiner. Isañ a ra e heuliadennoù bannoù-treset bleinerien zo da zibab ar micher-mañ.
Arctogadus
Arctogadus zo ur genad e rummatadur ar pesked, ennañ daou spesad kar d'ar moru.
872
Diwar-benn bloavezh 872 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 872
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 872
Mellad 175
Mellad 175 kod kastizel Alamagn (alamaneg: Paragraph 175 des deutschen Strafgesetzbuchs pe §175 StGB-Deutschland) a voe bet krouet evit ar wezh kentañ d'ar 15 a viz Mezheven 1871 ha skarzhet d'an 11 a viz Mezheven 1994.
Hervez ar mellad-se e veze kastizet evel torfed an darempredoù reizhel etre tud eus an henvelep rev ha lakaet e veze er memes sac'h an heñvelrevelezh gant ar zoofiliezh betek 1935.
Goude ar brezel ne veze ket lakaet da dorfed ken e Republik Demokratel Alamagn an darempredoù reizhel etre tud deuet eus an hevelep rev adalaek 1968 ha skarzhet e oa bet ar Mellad 175 da vat e 1988.
E Republik Kevreadel Alamagn avat ne oa ket bet skarzhet ar Mellad da vat betek 1994 da geñver adunvanidigezh an div Alamagn.
Bro-C'hall
Bro-C'hall zo ur riez hag emañ he ziriad brobennat en Europa ar C'hornôg. Gallaoued eo an dud zo o chom enni. Pariz eo kêr-benn Bro-C'hall ha sez padus ar riez abaoe an XIIIvet kantved (nemet e oa Versailhez etre 1682 ha 1789 ha Vichy etre 1940 ha 1944).
République française (Republik c'hall) eo an anv ofisiel a-hiziv. Stag ouzh Bro-C'hall ez eus bet un impalaeriezh e-pad kantvedoù. Eus an impalaeriezh-se e chom c'hoazh meur a diriad strewet er bed a-bezh : an departamantoù ha tiriadoù tramor int.
Ezel eus Unaniezh Europa, eus takad an euro hag eus Emglev Schengen eo Bro-C'hall. Un ezel padus eus Kuzul-surentez Aozadur ar Broadoù Unanet eo ivez.
Un emglev milourel pennañ he deus graet Bro-C'hall p'eo bet sinet gant Feur-emglev Norzh-Atlantel e 1945 hag ezel diazezer eo eus Aozadur ar Feur-emglev Norzhatlantel (AFNA). Aet eo kuit eus ar renadur milourel enframmet e-pad ur pennad brav war atiz Charles De Gaulle, met distro eo e-barzh bremañ. Ur galloud nukleel eo ivez.
Diazezet eo bet he zalvoudegezhioù politikel war Disklêriadur Gwirioù Mab-den hag ar c'heodedour. Eus mare an Dispac'h gall e teu arouezioù pennañ ar Republik c'hall : he c'han broadel ar Marseillaise, he deiz broadel ar 14 a viz Gouere, deiz kemeridigezh ar Bastille, Marianne personadur ar Republik c'hall, hag he banniel krouet gant livioù Pariz (ar glaz hag ar ruz) etre liv ar roue (ar gwenn).
An anv Bro-C'hall ha Frañs
Ar ger Frañs a zeu eus an anv gallek France, deuet eus an anv Francia, ur ger latin hag a dalveze kement ha "Bro ar Franked". Ar ger "Frank" zo eus ur yezh c'hermanek kozh bennak. N'ouzer ket ha talvezout a ra ur "goaf", pe "tud dizalc'h". Testeniet eo ar ger Frañs e brezhoneg abaoe dibenn ar kantved.
Graet e vez gant Bro-C'hall evit treiñ France e brezhoneg abaoe kantvedoù, daoust ma talvez kentoc'h ar vro ma vez kaozet galleg, Breizh-Uhel e-barzh. Kavet e vez Frañs er yezh pobl, er c'hanaouennoù dreist-holl, hag er yezh skrivet abaoe ar kantved.
Hiziv hon deiz e talvez Frañs kement ha Bro-C'hall ha Breizh war un dro.
Douaroniezh
Emañ Bro-C'hall war ur strizh-douar e-lec'h ma kaver holladoù stummoù douarel pennañ Europa. Amañ e weler div aradennad-venezioù yaouank, un torosad menezioù kozh, an diazadoù brasañ ha lodenn ar gompezenn veur a ya eus Mor Breizh betek menez Oural. Diouzh-se e teu liesseurtegezh ar maezioù hag ar gweledvaoù.
Eil takad mor ar bed en deus Frañs, goude ar Stadoù-Unanet. Sed amañ ar morioù e lec'h emañ Frañs : Mor an Norzh, Mor Breizh, ar Mor Keltiek, ar Meurvor Atlantel, ar Mor Kreizdouar, ar Mor Karib, ar Meurvor Indian, ar Meurvor Habask, Meurvor Antarktika.
Savidigezh an torosennadur
Diwar bebeiladur savadigezh ar menezioù hag ar gouelezenniñ eo bet savet an torosennadur :
Yezhoù pawniek
Un is-skourr eus ar yezhoù kadoek eo ar yezhoù pawniek (pawnee) ennañ 2 yezh komzet e Norzh Amerika er Stadoù-Unanet:
Roll ar stered brasañ hervez o ment
Setu ur roll eus ar stered brasañ anavezet renket dre o zreuzkiz.
Mitt Romney
Ur politikour republikan eo Mitt Romney, bet gouarnour Massachusetts. E 1948 e oa bet ganet. Mormon eo. War ar renk e oa en anv ar republikaned evit dilennadeg Prezidant ar Stadoù-United e 2012, met koll a reas a-enep Barack Obama.
Ezpeleta
Ezpeleta (Espeleta en okitaneg; Espelette e galleg) zo ur gumun hag ur gêr vihan eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, ha pennlec'h kanton Ezpeleta.
Brud
Brudet eo pimant Ezpeleta. E kêr e vez gwelet o sec'hañ ouzh talbenn an tier, pe ouzh ar balkonoù ha mogerioù diabarzh an ostalerioù ha brudet eo al leti "Euzkadi" gant se.
Foar ar pottoked a vez e miz Genver.
Yezh
Ur skol Seaska zo en Ezpeleta.
Brean jave gwenn
Ar brean jave gwenn (liester : breaned jave gwenn) a zo ur spesad golvaneged, Zonotrichia albicollis an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Fringilla albicollis (kentanv) da gentañ-penn (e 1789) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Norzhamerika : eus gwalarn ha kornôg da c'hevred Kanada, biz ha hanternoz-kreiz Stadoù-Unanet Amerika.
Sint-Joris (Nieuwpoort)
thumb|left|Sint-Joris Sint-Joris a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez. Staget eo bet ouzh kumun Nieuwpoort gant lezenn 1977. Savet eo war ur polder.
Bezioù ar C'hommonwealth
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Krouet e voe gant ar XV Corps e miz Even 1917; implijet e voe adal he c'hrouidigezh betek miz Du 1917, p'edo ar XV Corps o terc'hel an talbenn etre an aod ha Sint-Joris. Brasaet e voe goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1978 pa voe degaset enni bezioù eus beredoù arall hag eus an tachennoù-emgann. 26 bez a voe degaset ivez eus bered Nieuwpoort-aan-Zee, bet kanoliataet garv.
Aire-sur-l'Adour
Istor
En Aire-sur-l'Adour e oa kêr-benn ar Vizigoted en amzer ar roue Alarig II.
Ilizoù
Div iliz zo:
Lekuine
Lekuine (Bonlòc en okitaneg; Bonloc e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, e kanton Hazparne, a-stok ouzh Nafarroa Beherea.
Argantred-ar-Genkiz
Argantred-ar-Genkiz a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen, e Gwitreg Kumuniezh. Pennlec'h Kanton Argantred-ar-Genkiz e oa betek 2015.
Anv
Talvoudegezh : sur-awalc'h diwar an argant ... mes evit petra ?
Hillary Clinton
Protestant eo Hillary Clinton.
War ar renk edo evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2008 ; Barack Obama avat eo a voe galloudekaet en anv ar strollad demokraetel. War ar renk e voe Hillary Clinton e 2016 adarre, ha galloudekaet da gevezañ ouzh Donald Trump a-benn warlerc'hiañ Barack Obama.
Argantred-ar-Genkiz
Ardamezioù
En argant e groaz pavek en glazur.
Kanton Arras-Norzh
Kanton Arras-Norzh a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Argantred-ar-Genkiz
Ardamezioù
Ardamezioù tiegezh Argantred, 1213
Kanton Arras-Norzh
Kumunioù
Kanton Arras-Norzh a yae 4 c'humun d'ober anezhañ.
Argantred-ar-Genkiz
Deskadurezh
E distro-skol 2022 e oa 25 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (4,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).
Mike Gravel
Maurice "Mike" Robert Gravel (Springfield, Massachusetts, 13 Mae 1930) zo ur politiker stadunanat protestant.
Bet eo senedour Alaska evit ar Strollad Demokratel. Ezel eo bremañ eus ar Strollad Libertarian. War ar renk edo evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2008.
Aozadur Bedel ar Yec'hed
Aozadur Bedel ar Yec'hed eo anv ar rann eus Aozadur ar Broadoù Unanet (ABU) a ra war-dro ar yec'hed er bed. E Bro-Suis emañ ar sez anezhañ. Stag eo ouzh Kuzul ekonomikel ha sokial ar Broadoù-Unanet.
Pal ABY eo kas holl bobloù ar bed betek al live-yec'hed uhelañ. Ar yec'hed a zo termenet ganto evel ur "stad hollek a gempouez-buhez, speredel ha sokial ha neket hepken chom hep kaout kleñvedoù ha bezañ nammet". (« état de complet bien-être physique, mental et social et ne consistant pas seulement en une absence de maladie ou d'infirmité »)
Dilennet eo bet Margaret Chan da renerez veur an aozadur e 2006.
Makea
Makea (Macaye e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Euskal Herria, e proviñs Lapurdi, en Iparralde, e kanton Hazparne, a-stok ouzh Nafarroa Beherea.
An Drinded-Porc'hoed
An Drinded-Porc'hoed a zo ur gumun eus Breizh e kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan. Pennlec'h kanton an Drinded-Porc'hoed e oa betek 2015.
Worcester
Worcester (distaget e saozneg), pe Caerwrangon e kembraeg, zo ur gêr e Bro-Saoz, war lez ar stêr Hafren (Severn). Pennkêr kontelezh Worcestershire eo, e West Midlands.
Fred D.Thompson
Protestant eo.
Ron Paul
Ur politikour republikan eo Ron Paul, anezhañ dileuriad Texas.
Protestant eo.
War ar renk emañ evit an dilennadegoù prezidant e caucus 2008.
Public Image Ltd.
150px|right|thumb|Logo ar strollad
Public Image Limited (PiL pe c'hoazh Public Image Ltd.) a oa ur strollad sonerezh post-punk bet krouet e 1978 gant Johnny Lydon goude ma vefe bet divodet Sex Pistols. Kalz nevezinti a zo bet degaset er sonerezh amplaet a-drugarez d'ar strollad-se.
Penn-kentañ ar strollad
Ur wech divodet Sex Pistols, ez eas Lydon da Jamaika e-pad teir sizhunvezh, asambles gant Richard Branson (hag eñ e penn Virgin Records). Eno e klaskas Lydon kavout sonerien reggae. Ur wech distro d'ar Rouantelezh-Unanet ez eas Lydon e darempred gant Jah Wobble, gant ar pal sevel ur strollad nevez. En em anavezout a raent abaoe ar bloavezhioù 1970 : asambles o doa sonet e dibenn Sex Pistols, hag entanet e oa an daou anezho gant ar sonerezh reggae ha gant sonerezh ar bed. Wobble a zeskas neuze seniñ gitar boud. Lydon az eas ivez e darempred gant Keith Levene. Kejet en doa c'hoazh gantañ e 1976, pa sone Levene gant The Clash. Degemeret e voe ivez an tabouliner kanadian Jim Walker. Kregiñ a reas P.I.L. gant ar bladenn vihan anvet Public Image, hag a oa tost a-walc'h ouzh sonerezh Sex Pistols. Berzh a reas er Rouantelezh-Unanet koulz hag er Stadoù-Unanet.
Pladenn gentañ
Pa welas izili ar strollad e rae berzh o fladenn e tivizjont stagañ gant enrollañ o fladenn vras gentañ. Meur a gudenn a savas e-pad an enrollañ : ar budjed a voe implijet evit prenañ dramm, Wobble en em gannas gant skoazeller ar produer, ha skarzhet e voe ar strollad diouzh Wessex Studios. A-benn ar fin e teuas a-benn ar strollad da enrollañ eizh kanaouenn. Berzh a reas memes tra ar bladenn (First Issue he zitl) pa zeuas er-maez : gwall zisheñvel diouzh ar sonerezh produet er mare-se e oa, dreist-holl a-drugarez da son gitar boud Wobble ha da hini gitar Levene (ur gitar aluminiom a implijas). Evit a selle ouzh ar c'han e seblante Lydon bezañ o pediñ hag oc huchal war-un-dro, hag e zoare da ganañ a oa heñvel ouzh hini arzourien evel Yoko Ono. Gwerzhet e voe mat ar bladenn er Rouantelezh-Unanet hag er peurrest eus Europa.
Metal Box
Metal Box a zeuas er-maez e 1979. Evit a sell ouzh an enrollañ e voe ken diroll an traoù ha pa voe enrollet First Issue. Jim Walker a oa aet kuit a-raok ma krogfe an enrollañ, ha meur a dabouliner all a voe degemeret, en o zouez unan anvet Karl Burns. Devet e voe e daboulinoù gant Wobble. Pa zeuas Metal Box er-maez e voe kinniget dindan stumm teir fladenn 45 tro e-barzh boestoù rolloù filmoù. Goude-se e teuas er-maez en-dro dindan stumm ur bladenn zoubl, anvet Second Edition. Hiziv an deiz e vez gwelet evel unan eus ar pladennoù rock pouezusañ. Gwall zisheñvel diouzh kement tra embannet e 1979 eo, hag enni e klever eo bet levezonet PiL gant strolladoù sonerezh-arnodiñ alaman evel Can pe Neu!. Da heul embannadur ar bladenn e voe aozet un droiad er Stadoù-Unanet, met meur a sonadeg a voe nullet abalamour d'ar bec'h a save etre ar strollad hag e di-embann er Stadoù-Unanet, Warner Brothers e anv. Bec'h a savas ivez etre Lydon ha Levene, hag a felle dezhañ kemer muioc'h-mui a blas er strollad. Muioc'h-mui a heroin a gemere ivez. Tonket e oa ez afe an traoù a-dreuz. A-benn ar fin ez eo Wobble a darzhas hag a guitaas ar strollad. Hiziv an deiz ne ouezer ket hag-eñ e kuitaas ar strollad e-unan pe hag-eñ e voe bountet er-maez. Gouzout a reer avat e felle dezhañ e vefe siriusoc'h an traoù e diabarzh ar strollad. War washaat ez eas an traoù e-pad ur sonadeg er Ritz e New York. D'ar mare-se ne chome nemet Lydon ha Levene er strollad (Martin Atkins a oa bet skarzhet nepell a-raok), ha Levene a zivizas e vefe aozet ur gwir happening, hep tamm pleustriñ ebet. Da vare ar sonadeg e voe diskouezet ar strollad a-dreñv ur skramm. E-keit ma voe skignet sonerezh PiL Ec'h ijine ar strollad traoù all war ar prim. Lydon a grogas da gunujenniñ an arvesterien, um emgann a savas hag al leurenn a voe distrujet. Ar sonadeg bet raktreset en deiz war-lerc'h a voe nullet kerkent.
Flowers of Romance
Martin Atkins a voe degemeret en-dro evit seniñ taboulinoù pa voe enrollet  Flowers of Romance, un albom diaesoc'h da selaou evit Metal Box. Levene a zilezas ar gitar hag e sonas kenaozer. War ar bladenn e klever dreist-holl taboulinoù, mouezh Lydon, sonioù bet enrollet war gasedigoù ha trouzioù gitar boud dic'hortoz. Bec'h a savas en-dro etre Levene hag Atkins, ha Levene az eas kuit. Goude-se e voe enrollet ar bladenn Live in Tokyo. Warni e son Atkins, Lydon hag ul laz-seniñ a sone evit euredoù en New Jersey. Atkins az eas kuit e 1985, goude ma vefe bet embannet This Is What You Want, This Is What You Get. Gant ar bladenn-se e kemmas doare seniñ ar strollad : selaouerien nevez a voe tizhet, padal ne voe ket ken dedennet ar re a selaoue PiL Abaoe krouidigezh ar strollad.
Compact Disc/Cassette/Album
E 1986 e teuas er-maez Compact Disc (anvet ivez Cassette pe Album, hervez ar stumm). Ar skritur glas implijet a oa ar memes hini hag an hini implijet evit ar madoù generek.
Dibenn PiL
Dont a reas Happy? er-maez e 1987,. E-pad hañvezh 1988 e troas PiL er Stadoù-Unanet, hag e 1989 e troas asambles gant New Order ha The Sugarcubes dindan an anv Monsters of Alternative Rock. Padout a reas PiL betek 1993, hag er bloavezh-se e tivizas Lydon chom a-sav gant ar strollad. D'ar mare-se e oa Lydon, Ted Chau (gitar, kenaozer), Bruce Smith (bet e-barzh The Pop Group hag e-barzh Rip Rig & Panic, taboulinoù), John McGeoch (bet ezel eus Magazine hag eus Siouxsie and The Banshees gitar), ha Russel Webb (gitar boud) er strollad. Ez-ofisiel n'eo ket divodet ar strollad, ha hervez Lydon n'eo ken met un troc'h a vez graet gant e izili.
Pladennoù « live » ha dastumadegoù
(# : plas en hit-parade breizhveuriat)
Pladennoù single
(# : plas en hit-parade breizhveuriat)
Taliesin (disheñvelout)
Taliesin zo anv meur a zen, hag a gaver e meur a lec'h.
Anconitana
Anconitana zo ur ger italianek, anv-gwan gwregel, a denn da gêr Ancona, e Marche; komz a reer eus
Grant Lee Buffalo
Grant Lee Buffalo a oa ur strollad rock a Los Angeles, ennañ Grant-Lee Phillips (kan ha gitar), Paul Kimble (gitar-boud) ha Joey Peters (taboulinoù). Ar tri soner-mañ a oa bet e-barzh ur strollad arall e Los Angeles : Shiva Burlesque. 4 albom zo bet graet gete get ar strollad-se, an hani diwezhañ, "Jubilee" e 1998, hep Kimble, aet kuit ag ar strollad. Àr-lerc'h ar bladenn diwezhañ-mañ e voe freuzet ar strollad ha Phillips a gendalc'has get ur remzad solo en ur ober berzhig a-walc'h. E 2001 e teuas er-maez "Storm Hymnal", un dastumadeg sonennoù "single", rouez pe chomet diembann.
Liv ar sonerezh country a zo àr sonerezh Grant Lee Buffalo, get blaz America a-dra-sur (Neil Young pe Tim Buckley ha re 'rall), kaset get mouezh fromus Phillips. Politikerezh ha kudennoù ar gevredigezh a vez diskuilhet er pozioù (da skouer "Lone Star Song" en album "Mighty Joe Moon" hag a veneg seziz truezus Waco). Troiadoù sonadegoù get strolladoù bras o deus graet e-pad hanterenn gentañ ar bleioù 1990 (REM, Pearl Jam ha the Smashing Pumpkins).
Albomoù :
Fuzzy (1993)
Jubilee (1998)
Dastumadoù :
Storm Hymnal (2001)
Lucretia
thumb|dehou|250px|[[Gwallidigezh Lucretia, livet gant Tizian.]] thumb|dehou|250px|Marv Lucretia, gant [[Sandro Botticelli.]]
Lucretia (Lucrezia en italianeg) zo ur vaouez eus istor mojennel Roma, hervez m'eo kontet gant Titus Livius.
Merc'h e oa da Spurius Lucretius ha gwreg da Lucius Tarquinius Collatinus. Brudet e oa he c'hened ha brudetoc'h c'hoazh he vertuz.
Ar roue Tarquinius, pe Lucius Tarquinius Superbus (superbus, a dalv kement ha "lorc'h ennañ"), roue diwezhañ Roma, en doa ur mab, Sextus Tarquinius, un den feuls ha drouk, en doa c'hoant da louzañ vertuz ar wreg feal.
Un deiz ma oa bet pedet mab ar roue gant e bred da di an daou bried e wallas Lucretia, hag e reas evel-se daou dorfed war un dro: unan a-enep ur wreg roman, unan all enep lezennoù an degemerusted.
Pa voe aet kuit an torfedour e c'halvas Lucretia he zad hag he fried ha Lucius Junius Brutus a oa gante. Goude displegañ dezho petra a oa c'hoarvezet, ha goulennet digante he dialañ, en em lazhas dirake gant ur gontell.
Neuze ez eas ar wazed a oa en-dro dezhi da sevel ar bobl, ha Lucius Junius Brutus en o fenn, o tiskouez korf ar wreg lazhet, hag int ha kerzhout war-du Roma.
Erru eno e savjont ar bobl adarre a-enep tiegezh ar roue, ha diskar ar roueelezh.
Edo ar roue Lucius Tarquinius Superbus o vrezeliñ pellik diouzh Roma, setu e rankas distreiñ buanañ ma c'hallas, met pa zegouezhas e oa kloz perzhier kêr, ma rankas mont en harlu da Etruria.
Hervez ar vojenn eta eo war-lerc'h gwallidigezh Lucretia e voe savet ar Republik e -509.
Mammenn
Anavezet eo istor gwallidigezh Lucretia dre an istorour roman Titus Livius, a gont an darvoud e dibenn e levr kentañ (chap. 58-60) eus e Istor Roma.
Lennegezh
Kontet eo bet an istor
Thomas de Keyser
thumb|400px|Strollad soudarded ar c'habiten captain Allaert Cloeck hag al letanant Lucas Jacobsz. Rotgans thumb|260px| Poltred ur vaouez
Thomas de Keyser (e-tro 1596 en Amsterdam - 1667 en Amsterdam) a oa ul livour hag ur savour izelvroat ha mab Hendrick de Keyser.
De Keyser a oa barrek-tre a-fet livañ poltredoù, ha klask a voe war e lerc'h en Izelvroioù betek ar bloavezhioù 1630, ha goude-se ez eo Rembrandt a reas berzh en e blas. Rembrandt a voe levezonet gant oberennoù de Keyser, hag abalamour da se e voe soñjet e oa oberennoù zo diwar zorn Rembrandt, padal e oant bet savet gant de Keyser.
En e boltredoù e vez merzet e oa barrek da implij teknik an amskeud. Ul lodenn eus e boltredoù a zo a vent gant an dud a livas, daoust ma live peurliesañ taolennoù bihan a-walc'h, evel Pevar bourc'hvestr Amsterdam bodet da zegemer Marie de Medici (1638), a c'haller gwelout e mirdi Mauritshuis e den Haag.
Ouzhpenn livañ poltredoù e savas oberennoù a denn d'an istor ha d'ar mojennerezh, evel Theseus hag Ariadne hag a voe staliet e ti-kêr Amsterdam, hiziv an deiz Paleis op de Dam. De Keyser a labouras ivez evel savour. Eus 1662 betek e varv e 1667 e reas war-dro chanter ti-kêr nevez Amsterdam, deuet da vezañ hiziv an deiz Palez ar roue (Paleis op de Dam).
Ne ouezer tost netra diwar-benn an doare ma teskas ar vicher, met soñjal a reer e teskas gant arzourien all evel Aert Pietersz, Cornelis vander Voort, Werner van Valckert ha Nicolas Elias.
Er bloavezhioù 1640 e rankas dilezel al livañ dre ma ne rae ket kalz berzh, ha neuze e werzhas maen-bazalt etre 1640 ha 1654, goude-se e stagas gant al livañ en-dro.
Dastumad brasañ e oberennoù a zo er Rijksmuseum Amsterdam. Taolennoù all diwar e zorn a c'haller gwelout e Mirdi al Louvre e Pariz, er Metropolitan Museum of Art e New York, e Mirdi ar Peniti e Sant Petersbourg hag en National Gallery e Londrez.
Er memes koulz e voe bev ivez Thomas de Keyser (Utrecht, 1597-1651), un aktour hag a oa niz Hendrick de Keyser.
L'Anconitana
L'Anconitana zo ur gomedienn italianek eus ar savet gant Angelo Beolco, lesanvet Ruzante.
Ch
Un divc'hrafenn latin eo Ch, ch, implijet evit skrivañ meur a son kensonennel hervez ar yezhoù:
Spagnoleg
Betek 1994 e oa ch ul lizherenn eus al lizherenneg spagnolek er geriadurioù. Abaoe ar bloaz-se n'eo ket ken, er geriadurioù nevez: renket eo e-barzh pajennoù al lizherenn c. .