cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Faulkner
Ur romantour stadunanat e oa William Cuthbert Faulkner (Falkner e wir anv. E 1919 e voe kemmet anv ar skrivagner, "Falkner" a droas da "Faulkner" dre ur vi-koukoug e talbenn e levr kentañ ; pa voe goulennet outañ ha ret e oa reizhañ e respontas « An daou zo mat din. » ), ganet d'an 25 a viz Gwengolo 1897 e New Albany (Mississippi) ha marvet d'ar 6 a viz Gouere 1962 e Byhalia (Mississippi).
E dud a oa eus familhoù kozh aet ar stal da fall ganto gant Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika.
Lakaet en deus war wel spered e rannvro, "Su don" SUA hag e berzhioù : ar baourentez, ar ouennouriezh hag an amzer o tibunañ war e bouez dindan an heol tomm-skaot. Ur romantour hag ur saver danevelloù difaezus eo bet, hag unan eus ar varrekañ evel ma voe diskouezet pa yeas Priz Nobel al Lennegezh gantañ e 1949.
Buhez
N'eus ket nemeur a ditour war bugaleaj William Faulkner nemet e oa ganet en ur familh tudjentil, an den illurañ ar c'horonal Falkner, brudet evit e roll e Lu ar C'hengevredad, lu Stadoù Su SUA o stourm evit ma chomfe dezho ar gwir da virout ar sklavelezh evit gounit o douaroù.
Emouestlet e oa er Royal Air Force e Toronto (Kanada), met ne c'hellas ket William yaouank mont da glask ar gloar er Brezel-bed kentañ pa zeuas ar peoc'h e 1918.
E 1919 e lakaas embann ur varzhoneg, L'après-midi d'un faune dindan e anv-pluenn William Faulkner goude ur vi-koukoug.
E-pad 7 vloaz e skrivas barzhonegoù ha skridoù barnerezh lennegel en ur glask brud e Memphis (Tennessee), an tostañ kêr, en Orleañs Nevez, New York ha Pariz.
E 1929 e timezas gant Estelle Oldham ha mont a rejont da chom da Orleañs-Nevez.
E wreg, dizimezet, a oa daou vugel dezhi hag advabañ a reas anezho. Prenañ a reas un ti kaer ante bellum (mod tiez ar berc'hennerien vras en amzer ar sklavelezh), Rowan Oak e anv.
Goude bezañ savet daou romant Soldiers' Pay (1926) ha Mosquitoes (1927) e vagas spi da gaout brasoc'h brud diwar an trede, Sartoris (1929).
Muioc'h a verzh a c'hounezas diwar The Sound and the Fury e 1929 avat, ha muioc'h c'hoazh gant ar romant berr As I Lay Dying (1930).
Keginerezh India
Aozennoù pennañ
Hag ivez : kraoñ kajou, kraoñ-kokoz, laezh-kokoz, pistachez, kignen, ognon, alamandez, greunadez (greun sec’h), la bent, dour-roz, greun sezam.
Keginerezh levezonet gant an diavaez
Pa voe aloubet norzh India gant muzulmiz vogol e tegasjont ivez o c’heginerezh : kebab hag an doare-poazhañ anvet tandoori da skouer. An aozennoù a-orin eus Amerika (avaloù-douar, tomatez, maiz) a zo bet degemeret ivez. E rannvroioù zo eo bet levezonet ar fardañ boued gant an drevadennerien : e kêrioù-kontlec’h dalc’het gant ar C’hallaoued pe gant ar Bortugaled eo bet degaset ar fardañ kig-bevin ha kig-moc’h, padal e c’hall seurt aozennoù bezañ difennet e rannvroioù all. E Goa da skouer, e vez fardet kig-moc’h vindaloo, ur sekred-kegin diazezet war ar gwinegr a veze degaset gant ar Bortugaled eo.
Lavarenn greizennus
Implijet e vez an termen yezhoniel lavarenn greizennus (LG) (saoz. "FP" pe focus clause) evit komz eus ar rann pennañ eus ur frazenn ma kaver ennañ ar stlenn pouezusañ.
Bez e c'hell bezañ merket e pelec'h emañ kreizenn (saoz. focus) ur frazenn gant elfennoù lusk ha/pe kevreadurezhel.
Kontelezh Holland
150px|thumb|Skoed-ardamez konted Holland 220px|thumb|Douaroù kontelezh Holland war-dro ar bloavezh [[1350.]] Kontelezh Holland a oa ur gontelezh eus an Impalaeriezh Santel Roman en em astenne el lec’h m’emañ bremañ proviñsoù Noord-Holland ha Zuid-Holland, hep an inizi zo e deltaioù ar Roen hag ar Meuse ha gant lod enezennoù en hanternoz, evel Skylge, Flylân Urk, Schokland. Evit melestradur an iliz e oa stag douaroù kontelezh Holland ouzh eskopti Utrecht.
E dibenn mare impalaeriezh Karl Veur e veze graet “Frisia” eus an dachenn en em astenne en arvor Mor an Hanternoz, m’emañ hiziv proviñsoù Friz, Noord-Holland, Zuid-Holland. En kantved e oa un den anvet Dirk I av Holland pe Durk I fan Hollân e penn ar dachenn vras-se ha douaroù a resevas digant ar roue frank Charlez III. Galloud e ziskennidi a yeas war-gresk tamm-ha-tamm ha bec’h a voe meurik a wech etre ar gonted-se hag an impalaer e penn an Impalaeriezh santel roman. Da vare ar gonted Floris Iañ ha Dirk V, en kantved, e tilec’hias kreiz ar gontelezh war-zu ar mervent, er c’hornôg d’ar Vlie, er pezh zo Holland bremañ. Er Grennamzer e kreskas tachenn konted Holland dre ma veze gounezet douaroù nevez war-goust geunioù ha tachennoù dourek el lodenn-se eus arvor Mor an Hanternoz.
Adalek 1299, pa oa Jan II av Holland e penn ar gontelezh, ha betek 1581 e voe emglevioù etre kontelezhioù Holland, Hainaut, Zeeland ha West-Friesland (al lodenn eus Friz a oa er c’hornôg d’ar Vlie, hogen poblet gant Friziz en amzer-hont). A-wechoù e veze graet anv eus kontelezh Holland ha West-Friesland, daoust ha ma oa diaes an darempred etre tud Holland ha frizegerien West-Friesland.
Lavarenn greizennus
Gwezhall e veze komprenet evel ur perzh liammet strizh ouzh ur ger er frazenn, evel da skouer "Reolenn an Taol-mouezh Kraoñellek" (saoz. Nuclear Stress Rule) kinniget gant Morris Halle ha Noam Chomsky, ma veze liammet ganti taol-mouezh pennañ ar frazenn hag un elfenn resis nemeti. Pal ar reolenn-se a oa klask sklaeraat ar fed ma kreder ez eus e pep frazenn ur ger (ar c'hraoñell) ma vez pouezet warnañ muioc'h evit ar re all abalamour m'eo hennezh pouezusoc'h evit ar re all.
Kontelezh Holland
En Impalaeriezh Santel Roman e oa kontelezh Holland. E 1346 e voe staget ouzh tiegezh Bavaria. Chom a reas evel-se betek 1428, pa dremenas dindan Dugelezh Bourgogn. Dindan ren an impalaer Karl V e oa unan eus Seitek Proviñs an Izelvroioù.
E 1581 e voe embannet dizalc’hiezh Izelvroioù an Hanternoz diouzh rouantelezh Spagn, dre ur skrid-embann anvet Plakkaat van Verlatinghe e nederlandeg. Graet e voe Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz ouzh ar Spagnoled ha c’hoariet e voe ur roll a bouez gant Holland er stourm-se. Ur wech gounezet o dizalc’hiezh gant sinerien Unaniezh Utrecht e kendalc’has Holland da gaout ur plas bras e republik nevez ar Proviñsoù-Unanet.
Lavarenn greizennus
Diwezhatoc'h e oa bet kinniget termeniñ kreizenn ur frazenn hervez dielfennadur ar strukturioù kevreadurezhel dre studial lec'hiadur pep elfenn er frazenn. Da skouer, hervez Teorienn Barrenn-X yezhadur ar strukturioù frazennel e vez kavet an termen pennañ (saoz. lexical head) al lavarenn greizennus (LG) e penn-kentañ pe e tu-kleiz ur frazenn er yezhoù romanek evel an italianeg.
Sergei Kariakin (Ukraina)
thumb Sergei Kariakin (en ukraineg: Сергій Карякін, e rusianeg Сергей Карякин) a zo bet ganet d'an 12 a viz Genver 1990 e Simferopol, en Ukraina.
Lavarenn greizennus
Bremañ e anzaver ne rankfer klask merkoù al LG war gerioù pe zoken lec'hioù strukturel ur frazennw ar-eeun hepmuiken, met kompreneet e vez kentoc'h ar gerizennelezh evel al liamm etre un taol-mouezh pouner (an "taol-lusk", saoz. pitch accent) diouzh un tu hag ar "pouezusted stlennek" (saoz. informational salience) diouzh an tu all, da vezañ liammet o-daou ouzh kenarroud un diviz war ober.
Sergei Kariakin (Ukraina)
Mestrc'hoarier echedoù ukrainat ha rusian.
Lavarenn greizennus
Pa vez implijet ar greizenn evel ur perzh yezhadurel, gant dielfennadurioù semantikel resis e vez lâret e teu da vezañ un elfenn diakritek hag a dalvez da diforc'hañ un doare da gompren ar frazenn (an doare gantañ ur greizenn resis) diouzh doareoù all da gompren ar memes frazenn hep ma rankfe bezañ kemmet urzh ar frazenn met kentoc'h dre an doare da gompren al liammoù etre elfennoù ar frazenn. Disheñvel eo neuze argemmennoù stag ha distag skopos matematikel pep doare da gompren ar frazenn: ledanoc'h e vefe skopos ar frazenn deskrivet ganti un tolead ledanoc'h a degouezhioù keit ha ma vefe strisoc'h hini ar frazenn pishoc'h deskrivet ganti degouezhioù resisoc'h.
Talvoudus eo kompren e c'hell bezañ liesek kreizennoù ur frazenn rak evel-hen e c'heller deskrivañ gwelloc'h efedoù ur skopos strizh pe ledan ha liammoù hemañ gant kealoù semantikel evel an emplegadur.
Sergei Kariakin (Ukraina)
Mestr Meur Etrebroadel yaouankañ ag istor an echedoù eo: 12 vloaz ha 7 miz edo pa oa bet tapet an titl gantañ.
2 732 edo e renk Elo (FIDE) d'ar 1añ a viz Ebrel 2008 : en trizekvet plas eo e-mesk c'hoarierion echedoù ar bed a-bezh.
Kanton Appenzell Innerrhoden
Kanton Appenzell Innerrhoden (Kanton Appenzell Rhodes Diabarzh) a zo ur c'hanton eus Suis.
C’hwec’h bann a zo er c’hanton :
Marc'heg
Ur marc'heg a c'hell bezañ :
James Fenimore Cooper
Skrivet en deus kalz hag e romantoù istorel a-zivout prantadoù kentañ Stadoù-Unanet Amerika ha buhez an Indianed o deus krouet ur rann dibar eus al lennegezh amerikan. Bevañ a reas an dar vrasañ eus e vuhez e Cooperstown (Stad New York) bet krouet war un dachenn a oa d'e dad William Cooper. Bez e voe un ezel feal eus an Iliz eskobel (Episcopal Church) a-hed e vuhez. Studier e voe e-pad ti bloaz e Yale, ezel e voe eus al Linonian Society eno met skarzhet e voe abalamour d'e emzalc'h.
A-raok kregiñ gant ar vicher skrivagner e voe asagn e morlu Stadoù-Unanet Amerika. Levezonet e voe kalz eus e romantoù gant ar prantad-se eus e vuhez. Roet e voe lañs d'e vuhez a skrivagner gant The Spy, ur romant a spierezh e-kerzh ar Brezel Dieubiñ bet embannet embannet e 1821. Skrivet en deus un niver bras a istorioù mor. E oberennoù brudetañ a zo ar pemp romant istorel bodet er rummad Leatherstocking Tales. Degemeret mat e vez e oberennoù a-zivout penn kentañ morlu Stadoù-Unanet Amerika e-touez an istorourien daoust dezho bezañ bet burutellet gant e gempredidi. Gwelet e vez peurliesañ The Last of the Mohicans evel e bennoberenn.
Deroù e vuhez
Ganet oa bet James Fenimore Cooper e Burlington, New Jersey in 1789 eus Elizabeth Fenimore ha William Cooper. An unnekvet diwar daouzek bugel e oa. Kalz a varvas en o bugaleaj. Un diskennad oa da James Cooper, eus Stratford-upon-Avon, Bro-Saoz, a zeus d'ober e annez e trevadennoù Amerika 1679. James hag e wreg a oa Quakers. Prenet o deus douaroù e New Jersey hag e Pennsylvania. Ganet e voe e vab-kuñv William d'an 2 a viz Kerzu 1754, pemzek vloaz ha tri-ugent goude ma voe erruet en Amerika.
Pa voe James ur bloaz e yeas e familh d'ober hec'h annez e Cooperstown, Stad New York, en ur gumuniezh krouet gant e dad war ur pezh tachenn douar bet prenet gantañ evit he diorren. Dilennet e voe e dad evel Kannad kontelezh Otsego e parlamant ar Stadoù-Unanet diwezhatoc'h. Ar gêr oa e lodenn kreiz Stad New-York a oa bet a-raok douaroù an Irokezed. Rediet oa bet an Irokezed da zilezel o douaroù pa voe trec'het Breizhveuriz, o c'hevredidi, er Brezel Dieubiñ.
D'an oad a ugent vloaz en doe danvez bras war-lerc'h e dad. D'an oad a ur bloaz warn ugent e euredas da Susan Augusta de Lancey, d'ar 1añ a viz Genver 1811 e Mamaroneck, kontelezh Westchester, stad New York. Merc'h tud pinvidik e oa hi. Chomet e oa he familh feal da Vreizh-Veur e-pad ar Brezel Dieubiñ. Genel a rejont Seizh bugel. Pemp anezho a dizhas an oad gour. Skrivañ a reas o merc'h Susan Fenimore Cooper a-zivout an natur, gwir votiñ ar merc'hed ha danvezioù all. Embann a reas oberoù he zad alies pa reas eñ kement-all eviti. Kavout a reer e-touez diskennidi James ur skrivagner all, Paul Fenimore Cooper (1899–1970).
E servij er morlu
E 1806, d'an oad a seitek vloaz, e yeas James da vartolod war vourzh al lestr-kenwerzh. Renet oa ar Sterling gant John Johnston eus Maine where Cooper. Padout a reas kentañ beaj James un daou-ugent devezh bennak a amzer fall. Mont a reas al lestr betek marc'had Cowes e Bro-Saoz gant ur gargad a ed. Ar wech kentañ oa da gCooper gwelout Bro-Saoz. Bez eo oa Breizh-Veur e kreiz he brezelioù enep Napoleon. A-boan taolet e eorioù e porzh Cowes gant ar Sterling e tostaas ur vag-vrezel breizhveuriat ouzh al lestr hag e pignas soudarded war e vourzh. Kemer a rejont unan eus gwellañ izili skipailh ar Sterling evit enrollañ anezhañ e morlu Breizh-Veur. Ur boaz oa d'ar mare-se a-berzh Breizhveuriz tapout martoloded amerikan o tamall dezho bezañ dizertourien ha rediañ anezho da vont da servij e morlu Breizh-Veur. Unan eus abegoù brezel 1812 e voe.
Ł
Implijet e vez al lizherenn l barrennet (Ł, ł) evit skrivañ ar poloneg, ar c'hachoubeg, ar sorbeg hag ivez ar belaruseg, pa vez implijet al lizherenneg latin anvet łacinka kentoc'h eget al lizherenneg kirillek evit ober diouzh son al l teñvel (LFE /ł/), deuet da vezañ [w] e poloneg end-eeun ha kevatal da л [l] e belaruseg.
James Fenimore Cooper
E servij er morlu
O beaj kentañ a gasas anezho d'ar Mor Kreiz-douar a-hed aodoù Bro-Spagn e lec'hioù evel Águilas ha Cabo de Gata ma kemerjont ur gargad da vezañ kaset da Amerika. Skoet e voe ar martolod yaouank gant e chomadenn a veur a sizhunvezh e Bro-Spagn. Roud a gavjod diwezhatoc'h en e romant Mercedes of Castile a zivout Kristol Koulm.
Ł
Implijet e oa bet evit ar wezh kentañ er poloneg dre skrid er XVIvet kantved.
James Fenimore Cooper
E servij er morlu
Goude bezañ bet unnek mizvezh war vourzh ar Sterling e enrollas Cooper e morlu ar Stadoù-Unanet d'ar 1añ a viz Genver 1808. Peogwir e oa bet ur martolod a-feson e teuas buan e dad, bet ezel eus ar parlamant, a-benn da lakaat anezhañ da vezañ anvet. Darempredoù a-gozh en doa gant tud politikel liesseurt ha sternerien eus ar morlu. Sinet e voe anvidigezh James gant ar Prezidant Thomas Jefferson ha kaset gant Sekretour ar Verdeadurezh, Robert Smith. Degemeret e voe gant James d'an 19 a viz C'hwevrer. Gant an anvidigezh e oa ur skouerenn eus reolennoù ar morlu, deskrivadur an unwisk hag ul le da vezañ sinet dirak un test a kaset gant e lizher asant. Sinañ a reas Cooper e le dirak un den a lezenn eus New-York, an attorney William Williams, Jr. a-raok kas ar paperoù da Washington. D'ar 24 a viz C'hwevrer e resevas an urzh da vont da gavout an ofiser a oa e penn ar morlu e kêr New-York. Sevenet en doa James unan eus e hunvreoù yaouankiz.
D'an 21 a viz Meurzh 1808 e voe anvet war vourzh an USS Vesuvius, ur c'hetch a 82 troatad a zouge daouzek kanol hag ur mortez a drizek meutad.
Isabel Allende
Isabel Allende zo ur skrivagnerez chilean ganet d'an 2 a viz Eost 1942 e Perou, nizez d'ar prezidant Salvador Allende.
Serge Betsen
Ur c'hoarier rugbi a-vicher eo Serge Betsen.
Sant-Karadeg
Sant-Karadeg  a zo ur gumun eus Breizh, e reter Bro-Gernev hag e kanton Mur e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ł
Implijet e vez ivez evit skrivañ an navac'hoeg hag ar sanitcheg (saanich pe senćoŧen) met distaget e vez ɬ dres evel e kembraeg ll.
Isabel Allende
Skrivañ a reas pezhioù-c'hoari ha labourat evit kazetennoù hag abadennoù skinwel betek ma voe rediet da dec'hel kuit diouzh Chile pa voe lazhet hec'h eontr ha lakaet e plas diktatouriezh Augusto Pinochet.
Virginia (disheñvelout)
Virginia a c'hall bezañ
Tud
Un anv-badez eo Virginia e meur a yezh, gwelit Virginia (anv-badez).
Serge Betsen
D'ar 25 Meurzh 1974 eo ganet, e Kumba (Kameroun).
Isabel Allende
E Venezuela ma kavas repu e krogas da skrivañ romantoù evel La casa de los espiritus (Ti an tasmantoù) a zegasas brud dezhi kerkent hag embannet.
Serge Betsen
Trede linenn war an eskell eo.
Isabel Allende
Pa 'c'h eas Augusto Pinochet diouzh penn ar stad e c'hellas distreiñ da Chile. Emañ o vevañ er Stadoù Unanet bremañ, e San Francisco.
Serge Betsen
48 dibab en deus bet gant skipailh rugby Frañs (45 poent ha 9 esa bet lakaet gantañ).
Goude bezañ c'hoariet c'hwezek vloaz dindan roched Biarritz Olympique e c'hoari e Londrez evit ar Wasps abaoe 2008.
James Fenimore Cooper
E servij er morlu
Anvet e voe goude dindan urzhioù al letanant Melancthon Taylor Woolsey e-kichen Oswego, e stad New-York war aodoù al lenn Ontario, evit sevel ar brig USS Oneida. Savet e voe al lestr evit stourm ouzh Breizhveuriz war al lenn er brezel a santed o tont. Echuet e voe al lestr e nevezamzer 1809. Armet oa gant c'hwezek kanol.
E-pad ar prantad-se e teskas Cooper penaos e oa savet bagoù, labourioù da seveniñ war ar chanterioù sevel bagoù, hag ar vuhez er c'hoadeier. E-pad e amzer-vak ez ae da ergerzhout koadeier stad New-York hag aodoù lenn Ontario. Merdeiñ a reas alies e-touez ar Thousand Islands ma tremenas kalzik amzer o pesketa. Anr skiant prenet e bro Oswego a awenas diwezhatoc'h un darn eus e oberennoù evel e romant Dielloù ar gouarnamant pe ar morlu ne zeskont ket kalz tra war obererezh Cooper er morlu. Pezh a ouzer a zeu da gentañ eus an titouroù roet gantañ e-unan e notennoù ha lizheroù eus ar mare-se bet embannet.
Ur wech savet an Oneida e 1809, e heulias Cooper Woolsey betek lammoù-dour an Niagara. Neuze e voe roet dezhañ an urzh da vont war lenn Champlain war vourzh ur vag-kanoliañ betek ma skornfe al lenn er goañv. D'an 13 a viz Du 1809 e voe anvet war vourzh an USS Wasp dindan urzhioù ar c'habiten James Lawrence a oa a orin eus Burlington ivez hag ur mignon tost dezhañ. War vourzh a lestr-mañ e reas anaoudegezh gant William Shubrick a oa asagn ivez d'ar c'houlz-se hag a cholo e vignon a-hed e vuhez. Diwezhatoc'h e tedias The Pilot: A Tale of the Sea, The Red Rover, hag oberennoù all da Shubrick.
E skridoù
E 1820 e klaoustreas ouzh Susan, e wreg, e skrivje ul levr ken dedennus hag an hini a oa hi o lenn. Evit gounit Precaution. Levezonet e oa an oberenn gant doare Jane Austen. Embannet e voe Precaution dizanv. Un toullad burutelladennoù mat a resevas koulz e Bro-Saoz hag e er Stadoù-Unanet. Kalz gwelloc'h e voe an degemer graet d'e eil romant, The Spy embannet e 1821 hag awenet gant un istor bet kontet dezhañ gant e amezeg ha mignon John Jay a-zivout un darvoud c'hoarvezet e-kerzh ar Brezel Dieubiñ. Gwerzhet e voe mat. E 1823 e voe embannet The Pioneers, levr kentañ ar rummad Leatherstocking Tales. Taolennet e vez er rummad tudenn Natty Bumppo, ur reder-koadeier amerikan ampart-kenañ hag en em glev dreist gant an Indianed Delaware hag o rener Chingachgook. Bez e voe Bumppo tudenn bennañ The Last of the Mohicans, embannet e 1826. Skrivet e voe an oberenn e kêr New-York ma oa Cooper hag e diegezh o vevañ etre 1822 ha 1826. Dont a reas ar romant da vezañ unan eus an oberennoù amerikan lennet ar muiañ en XIXvet kantved.
E 1823, pa veve Beach Street e New-York, e teuas Copper da vezañ ezel eus ar Philadelphia Philosophical Society. Mervel a reas e vab henañ e miz Eost ar bloaz-se.
E 1824 e c'h erruas ar jeneral Lafayette eus Frañs war vourzh ar c'hCadmus e Castle Garden e kêr New York. Pedet e oa bet gevel ostiziad Stadoù-Unanet Amerika. Aze oa Cooper pa erruas ha bez e voe goude un ezel oberiant eus ar c'homite degemer.
Kas a reas e diegezh da Europa e 1826. Klask a rae wqar memes tro tennañ gwelloc'h gounid eus e levrioù ha reiñ gwelloc'h deskadurezh d'e vugale. Kendelc'her a reas da skrivañ tramor. Embannet e voe The Red Rover and The Water Witch, daou esu e istorioù mor e Pariz. E-pad ma chomas e Pariz e voe gwelet tiegezh Cooper evel kreiz ar gumuniezh vihan a amerikaned divroet. Skoulmañ a reas neuze darempredoù a vignoniezh gant al livour Samuel Morse hag ar jeneral gall, haroz ar Brezel Dieubiñ, Gilbert du Motier de La Fayette.
Kregiñ a reas da vont war an dachenn bolitiklel e 1832. Kas areas un toullad lizheroù in d'ar gelaouenn c'hall Le National eus Pariz evit difenn Stadoù-Unanet Amerika enep tagadennoù graet outo gant ar Revue Britannique. Kendelc'her a reas betek fin e vuhez da zaelañ dre skrid evit e vro pe evit an hiniennoù hag alies evit an daou asambles.
Ar fed embann e vennozhioù politikel ha yae gant an tu politikel en doa roet d'e skridoù faltazi endeo. Taget en doe ar mennozhioù enep republikan a gaved en Europa e The Bravo (1831). Kedelc'her a reas da vont war an dachenn bolitikel gant The Heidenmauer (1832) aha The Headsman: or the Abbaye of Vigneron (1833). Deskrivañ a ra The Bravo Venezia evel ul lec'h ma kuzh un oligarkiezh didruez dindan maskl ar "Republik hollseder". Lennet e voe an oberennoù-mañ gant kalz tud e daou du ar Mor Atlantel daoust ma voe burutellet fall The Bravo er Stadoù-Unanet.
Skridoù Cooper a-zivout politikerezh hag e zoare d'en em lakaat en a-raok ha hegasas un darn eus an dud. Kelaouennoù an United States Whig Party a zage anezhañ kriz. Sevel a reas klemm Cooper meur a wech ha gounid a reas bep tro dirak al lez-varn.
Goude ar prosez diwezhañ e adstagas Copper gant e labour skrivagner gant gred hag e reas berzh endro : embannadur e History of the U.S. Navy d'an 10 aviz Mae 1839 ; lodennoù all eus rummad Leatherstocking gantThe Pathfinder, or The Inland Sea (1840) ha The Deerslayer (1841) ha romantoù all. Skrivañ a reas diwar-benn dodennoù a vor, evel Ned Myers, or A Life Before the Masta zo a-bouez evit istorourien ar verdeadurezh.
D'an 10 a viz Mae 1839 e voe embannet e History of the Navy of the United States of America. Abaoe pell e oa al labour-mañ war ar stern. E-kerzh ur pred aozet en e enor, a-raok mont da Europa e miz Mae 1826, en doa diskleriet ez-foran en e bregenn kimiadiñ e venne skrivañ ar pezh labour istorel-se e-pad e chomadenn estrenvro. Da gentañ e voe degemeret mat e istor eus morlu ar Stadoù-Unanet met burutellet kriz e voe diwezhatoc'h koulz en Amerika hag en diavaez. Graet en doa enklaskoù ha dastumet danvez e-pad pevarzek bloavezh evit sevel al levr. E darempredoù tost gant ar morlu ha kalzik ofiserien a vor, e skiant-prenet e-keñver ar vuhez war vor a lakae anezhañ e-touez ar re varrekañ evit seurt labour. Lavaret e vez bremañ ez eo bet trec'h labour Cooper en amprouenn an amzer ha gwelet e vez gant ar brasañ niver evel un diell a-bouez a-zivout morlu ar Stadoù-Unanaet d'e vare.
Skrid Cooper, Proceedings of the naval court martial in the case of Alexander Slidell Mackenzie, a commander in the navy of the United States, &c:, a voe embannet da gentañ er gelaouenn Graham's Magazine e 1844. Lavarout a rae Coper e soñj a-zivout prosez Alexander Slidell Mackenzie dirak al lez vrezel. Pa oa an USS Somers war vor en doa divizet Mackenzie, kabiten al lestr, lakaat tri ezel eus ar skipailh da vezañ krouget war zigarez bezañ aozet un taol-dispac'h. Unan eus a re bet lazhet oa Philip Spencer, naontek vloaz, mab ar Sekretour Stad John C. Spencer. Krouget e voe hep bezañ bet barnet asambles gant daou vartolod all. A-raok ar prosez e oa Cooper o vont da skrivañ ur pennad kriz diwar-benn sell war an emgann anvet "the Battle of Lake Erie". A-raok en doa Mackenzie barnet didruez ar pezh oa bet skrivet gant Cooper a-zivout emgann-se en e History of the Navy of the United States, (1839). Koulskoude e tiskouezas bezañ digor e-keñver Mackenzie da vare ar prosez.
Embannet e voe Lives of Distinguished American Naval Officers e 1846. Kavout a reer el levr buhezskridoù an eilamiraled William Bainbridge, Richard Somers, John Shaw, William Shubrick hag Edward Preble.
E dibenn ar bloavezhioù 1840 e krogas endro da dagañ ez-foran e enebourien hag ar re a vurutelle anezhañ en un heuliad romantoù anvet al Littlepage Trilogy (1845-1846). Difenn a rae enno war an tachennoù politikel ha sokial perc'henned douaroù a-hed ar stêr Hudson enep ar venajerien a enebe outo er pezh a oa anvet an "Anti-Rent War". En unan eus e romantoù diwezhañ, The Crater, ur skeudennadur eus kresk ha diskar an Stadoù-Unanet (1848)e tiskouez splann e sell gwashaour war an istor. E dibenn e vuhez e skrivas ur flemmskrid faeüs diwar-benn ar vuhez sokial amerikan ha doareoù an dud a lezenn anvet The Ways of the Hour (1850), e romant klok diwezhañ.
E miz Mae 1853, e kavjod Old Ironsides e Putnam's Monthly. Un istor eus an doare da sevel listri-brezel eer Stadoù-Unanet oa. An oberenn gentañ o vezañ bet embannet goude marv Cooper eo bet.
Obererezh relijiel
Adalek e yaouankiz e voe Cooper un ezel gredus eus an Iliz eskobel (Episcopal Church) ha donaat a reas e gredennoù a-hed e vuhez. Un ezel oberiant eus Iliz eskobel ar C'hrist, a pa d'ar c'houlz-se ur barrez vihan a gCooperstown nepell eus e di. Diwezhatoc'h, e 1834, e teuas da vezañ ezel eus kuzul ar barrez. Reiñ a reas kalz arc'hant dezhi ha kemer a reas e karg adaozadur diabarzh an iliz gant koad derv. Kouzoumennet e voe eno gant an Aotrou Birdsall e miz Gouere 1851.
Dibenn e vuhez
Tremen a reas Cooper e vloavezhioù diwezhañ e Cooperstown. Mervel a reas eus un dourgoeñv d'ar 14 a viz Gwengolo 1851, un deiz a-raok e 62 vloaz. Bezied e voe e bered Iliz Eskobel ar C'hrist, evel e dad William Cooper. Mervel a reas Susan, e wreg, un nebeud mizioù war e lerc'h ha beziet e voe en e gichen e Cooperstown.
Un toullas skrivagnerien vrudet, tud politikel ha tud anavezet a gemeras perzh en ur goan aozet evit enoriñ Jammes Fenimore Cooper e New-York c'hwec'h miz goude e varv e miz C'hwevrer 1852. Pennrenet e voe ar pred gant Daniel Webster gant Washington Irving ha William Cullen Bryant. Daniel Webster ha William Cullen Bryant a zistagas pep hini ur brezegenn. An hini ziwezhañ a reas kalz evit adsevel brud un tamm diskaret Cooper e-touez skrivagnerien amerikan ar mare.
Hêrezh
Bet eo bet Cooper unan eus brudetañ skrivagnerien amerikan an XIXvet kantved. Meulet eo bet e labour er bed a-bezh. Bamiñ a rae ouzh e oberennoù Franz Schubert, Victor Hugo, Rudolf Drescher hag Honoré de Balzac.
Unan eus ar skrivagnerien bouezus kentañ o lakaat tudennoù afrikan, afroamerikan, kent amerikan (indian) en e romantoù eo bet. Indianed o deus ur perzh pouezus-kenañ en e "Leatherstocking tales" peurgetket. Koulskoude ez eo luziet e doare da daolenniñ ar rummadoù tud-mañ. Gellout a ra alies pouezañ war an doug o deus an Indianed d'ober ar mad hag gellout a ra diskouez o doug d'al lazhadegoù ivez. El Last of the Mohicans e kaver war un dro Magua, gant nemet tuoù fall ha kriz pe dost ha Chingachgook, rener diwezhañ ar meuriad Mohican, diskouezet evel hael, kalonek hag harozek.
E 1831, e voe dilennet Cooper evel ezel a enor lennet an National Academy of Design.
Hervez Tad Szulc e roas Cooper e skoazell d'an emsav polonat.
Thomas Price (Carnhuanawc)
Thomas Price (2 a viz Here 1787–7 a viz Du 1848), anavezet ivez evel Carnhuanawc hervez e anv-barzh, a oa un istorour hag un den a bouez e lennegezh Kembre en. Ganet e voe e Llanfihangel Bryn Pabuan, e-kichen Llanfair-ym-Muallt, e kontelezh Brycheiniog, e reter ar vro. Skrivañ a reas e kembraeg hag e saozneg. Labourat a reas gant an Itron Charlotte Guest p'edo-hi o treiñ ar Mabinogion e saozneg. Daremprediñ a reas Kervarker pa zeuas da Gembre. E 1805 ez eas da skol Aberhonddu. Fellout a rae dezhañ bout diagon gant Iliz Bro-Saoz ; kure e voe e Sir Faesyfed, bevañ a rae e Llanfair-ym-Muallt, gant e vamm.
James Fenimore Cooper
Hêrezh
N'eo ket an holl skiantourien ali evit lakaat anezhañ e rummad ar romantelourien strizh.
Burutellet eo bet The Deerslayer and The PathfinderMark Twain abalamour da stil c'hwezet ha leun a glichedoù Cooper en e "Fenimore Cooper's Literary Offenses" (1895).
Embannet eo bet un timbr en enor da James Feminore Cooper gant ar Stadoù-Unanet e 1940.
Burutellet garv eo bet Cooper evit e zoare da daolenniñ ar merc'hed. Holl heñvel ha divlaz, o klotañ gant kensentegezh ar mare.
Diazezet eo brud padus Cooper war pemp levr ar rummad "Leatherstocking tales" dreist-holl. Evit peurrest e oberenn e skriv ar gelennerez lennegezh Leslie Fiedler en he levr Love and Death in the American Novel( Dalkey Archive Press, 2008 (adembannadur)): 180. ISBN 978-1-56478-163-5): "[Cooper's]collected works are monumental in their cumulative dullness." (holl labourioù Cooper bodet a zo un dastumad divent a oberennoù ken arabadus an eil re hag ar re all)
Teir sal-debriñ eus State University of New York at Oswego a zo anvet en e enor (Cooper Hall, The Pathfinder, and Littlepage) peogwir e voe o chom en Oswego e-pad ur prantad amzer ha peogwir en deus lec'hiet istorioù zo er vro.
Ar c'hantolor-skourret alaouret a gaver e levraoueg ar White House e Washington DC a oa e maner familh James Fenimore Cooper. Degaset eo bet diwar c'houlenn Jacqueline Kennedy pa adaozas kinkladur diabarzh an Ti Gwenn.
Roet e vez bep bloaz ar "James Fenimore Cooper Memorial Prize" gant New York University d'ur studier heverk war ar gelaouennerezh.
E 2013 e voe degemeret Cooper er New York Writers Hall of Fame.
Brudet-kaer eo romantoù James Fenimore Cooper dre ar bed-bezh.
Aloo gobi
thumb|left|200px|Aloo GobiAloo gobi ( ger eus ar Panjab), skrivet ivez alu gobi, pe aloo gobhi (hindeg आलू गोभी ha pandjabeg:ਆਲੂ ਗੋਭੀ treuzskrivet: ālū gobhī) a zo ur meuz eus India, hag ur seurt meuz diwar gari sec'h (hep takenn lipig ebet ennañ) eo. Ennañ e kaver aloo (आलू/ਗੋਭੀ avaloù-douar) ha gobhi (गोभी/ਆਲੂ kaol-fleur) hag ivez spisoù. Ur meuz liv melen dezhañ eo, dre ma vez fardet diwar kurkuma longa. Delioù-kari hag ognon a vez lakaet ouzhpenn.
Ivan Tcheparinov
Ivan Tcheparinov (e bulgareg: Иван Чепаринов) a zo bet ganet d'an 26 a viz Du 1986 en Asenovgrad (Bulgaria).
Mestrc'hoarier echedoù bulgar eo.
2696 edo e renk Elo d'ar 1añ a viz Ebrel 2008.
Mestr Meur FIDE eo.
Lanhelen
Lanhelen a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
18
771 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr-Roma) / 0018 goude Krist
Pouldouran
Pouldouran (distaget ) a oa ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Brito (Portugal)
Brito zo ur barrez en hanternoz Portugal, e kuzul Guimarães.
Istor
Un anv anavezet eo abaoe an.
Kanton Appenzell Ausserrhoden
Kanton Appenzell Ausserrhodenn (Kanton Appenzell Rhodes Diavaez) a zo ur c'hanton eus Suis.
1177
Diwar-benn bloavezh 1177 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1177
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1177
Strollad Bolchevikour Burkina Faso
Strollad Bolchevikour Burkina Faso (e galleg: Parti Bolchévique Burkinabè, PBB) a oa anv ur strollad oberiant en Burkina Faso, gantañ Hassane Dicko en e benn.
Deiktelezh heverk
Implijet e vez an termen yezhoniel deiktelezh heverk (saoz.: switch reference) evit komz eus un doare deiktelezh prezegennel implijet gant morfologiezh verbel yezhoù zo evit merkañ natur al liammoù anaforel etre lavarennoù, da lâret eo hag-eñ eo kevatal rener ur verb da hini ul lavarenn gent.
Gant seurt yezhadurioù e vez merket, da skouer, an diforc'h etre:
hag a c'hall talvezout ken "mont a reas kuit Pêr" ha "mont a reas kuit Yann" e brezhoneg
Implijet e vez ur sistem deiktelezh heverk gant ar wachoeg: diverk e chom RH met merket e vez RD gant an dibenn -š (skouerioù tennet diwar Mithun 1999: 269), da skouer
Bez' e c'hell talvezout an diforc'h etre RD ha RH da verkañ liammoù all ivez ouzhpenn hini ur rener nominativel deskrivet a-us.
Ouzhpenn diskwel hag-eñ eo heñvel pe disheñvel renerion lavarennoù an eil war-lerc'h eben anvet "merkadur kemalennek" (saoz. sequential marking), gant yezhoù zo e talvez ar sistem deiktelezh heverk da verkañ ar verboù en ul lavarenn greizennus (saoz. focus clause) en ur frazenn, peurliesañ an hini diwezhañ, hep derc'hel kont eus ar fed ma teu al lavarenn-se a-raok pe goude al lavarenn verket. Bez' e c'hell bezañ merket neuze gant merkoù RD verboù kemalennek gante ur rener disheñvel diouzh hini al lavarenn kengreizennus. Graet e vez "merkadur kengreizennel" eus deiklelezh heverk a seurt-se, sañset implijet gant ar c'hachayeg.
A-wezhoù e vez implijet an difoc'h RD-RH gant "renerion tu-gin" (saozneg: opposite subject), da lâret eo, da skouer, ma'c'h eo disheñvel rener al lavarenn da heul diouzh hini al lavarenn gent met p'emañ strizh-tre al liamm etre an oberoù deskrivet gant an div lavarenn-se e c'hell bezañ implijet ar merk RH e lec'h ar merk RD. Pe, er c'hontrol, e e c'hell bezañ implijet ar merkoù RD p'eo kevatal rener an div lavarenn met deskrivet degouezhioù diliamm enne. En degouezhioù a seurt-se neuze e ne vez implijet ar merkoù RD ha RH evit diskwel hag-eñ eo heñvel pe disheñvel rener div lavarenn nemetken met ivez evit diskwel hag-eñ ec'h eo arheuilh pe get an oberoù pe an degouezhioù deskrivet gant al lavarennoù enne ar merkoù-se.
O vont un tamm pelloc'h c'hoazh e vez implijet seurt sistemoù deiktel heverk evit resisaat pishoc'h al liamm etre lavarennoù. E kateg (kâte) komzet e Ginea-Nevez, da skouer, e vez implijet betek pevar merk disheñvel evit merkañ koulz an diforc'h etre RD ha RH diouzh un tu hag ivez hag-eñ eo c'hoarvez an degouezhioù deskrivet gante an eil war lec'h egile renk-ouzh-renk pe war un dro.
Ar yezhoù gante ur sistem deiktel heverk a ra nebeut-tre gant paoelloù kevreadurezhel (saoz.: syntactic pivot) ha gwelloc'h e komz eus paoelloù pragmatek pe semantikel evit paoelloù yezhadurel pe morfologel.
Alies a-walc'h e vank d'ar yezhoù implijet gante sistemoù deiktelezh heverk an tu gouzañv hag an tu amc'houzañv pe c'hoazh ma'z eu eus ar tuioù e vezont implijet evit degas elfennoù semantikel, rak ar sistem heverjk an hini eo hag a zo e karg eus seurt tuioù.
Ysgol Gymraeg Llundain
Ysgol Gymraeg Llundain, Skol Gembraek Londrez e brezhoneg, zo ur skol gembraek savet e 1958 e Londrez da ginnig un deskadurezh kentañ derez divyezhek da vugale a zo gant o zud o chom e Londrez.
Betek 2000 e oa diazezet er Welsh Chapel, e Willesden Green. Ret e voe dilojañ.
Caleb Carr
Caleb Carr zo ur skrivagner amerikan ganet e Manhattan e 1955.
Skrivet en deus romantoù du ma tielfenn enno psikologiezh e dudennoù, evel The alienist pe The angel of darkness (Ael an deñvalijenn).
Sant-Maodan
Sant-Maodan a zo ur gumun eus kreiz Breizh e kanton Loudieg e departamant Aodoù-an-Arvor.
John Cheever
thumb|right|John Cheever John Cheever zo ur skrivagner amerikan ganet er Massachusetts e 1912 ha marvet e New York e 1982.
Skrivet en deus 4 romant hag ouzhpenn 100 danevell ma liv enno gant ironiezh metoù bourc'hizien stadunanat.
Terzhienn-ruz
An derzhienn-ruz zo ur c'hleñved a gouezh war ar vugale dreist-holl, etre 5 ha 10 vloaz, degaset gant ur vakterienn, streptokok ar strollad A, a ro pikoù ruz dezho, hag o laosk dinerzh.
Strollad Komunour Island (Marksour-Leninour)
E 1972 e krogas ar Strollad da embann ar gelaouenn Stéttabaráttan ("Stourm ar Renkadoù").
Liammet e oa ar Strolad ouzh Strollad Komunour Sveden (KPML(r).
Levr Gwenn Rhydderch
Levr Gwenn Rhydderch ( Llyfr Gwyn Rhydderch e kembraeg) zo anv un dornskrid krenngembraek eus ar re bouezusañ, skrivet war-dro 1350, hag unan eus mammennoù ar Mabinogi.
Diwar rannyezh ar skrid e soñjer eo bet skrivet moarvat en abati Strata Florida (Ystrad Fflur) e Kembre, gant ur manac'h eus rouantelezh Deheubarth. Gouzout a reer e oa graet evit Rhydderch ab Ieuan Llwyd, eus Glyn Aeron, e Ceredigion, en deus roet e anv d'an dornskrid.
Kavout a reer ennañ meur a gontadenn, ar Mabinogion zoken (war-bouez  Hunvre Rhonabwy ), ha skridoù all.
E dibenn ar Grennamzer e voe rannet an dornskrid e div levrenn, ar Peniarth 4 ha Peniarth 5, a zo miret abaoe deroù an {{XXvet kantved e Levraoueg Vroadel Kembre, en Aberystwyth.
Gant Levr Ruz Hergest, Levr Taliesin, ha Levr Du Caerfyrddin, eo unan eus teñzorioù al lennegezh kembraek er Grennamzer.
Diskar kleuzioù
thumb|right|260px|Diskar-kleuzioù e [[Pempont e 2008]]
An diskar-kleuzioù zo un ober kaset da benn e Breizh adalek dibenn ar bloavezhioù 1960 hag a zalc'h da vont en-dro, evel an diskar gwez, e deroù an.
Diskaret e vez gwez kantvloaziek ha kleuzioù koshoc'h c'hoazh a-wechoù evit gounit tammoù douar ouzhpenn da labourat.
12 Du
Marvioù
150px|thumb|Dolores Ibárruri e 1978
Lidoù
Sant an deiz : Sant Maeg
Ousama ben Laden
Ousama ben Mohamed ben Awad ben Laden (arabeg: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن‎, Usāmah bin Muḥammad bin ‘Awaḍ bin Lādin), ganet d'an 10 a viz Meurzh 1957 e Riyadh (Arabia Saoudat ha marvet d'an 2 a viz Mae 2011) a oa un stourmer islamour, genidik eus ur familh saoudat brudet. Lazhet e oa gant soudarded amerikan d'an 2 a viz Mae 2011 e Abbottabad e norzh Pakistan, goude bloavezhioù a strivoù evit tapout anezhañ. Edo Ben Laden e-touez an dek torfedour ar muiañ klasket gant an FBI abaoe 1998.
Ur stourmer islamour
Ousama ben Laden e oa krouer ha pennrener an aozadur anvet al-Qaeda, gwall vrudet abalamour da walldaolioù an 11 a viz Gwengolo 2001 er Stadoù-Unanet, ha da veur a walldaol bras a-enep keodediz eus broioù ar c'hornôg (bombezadeg e 1998 war kannatioù ar Stadoù-Unanet da skouer). Abaoe 2001 e oa Ousama ben Laden hag e aozadur gwennoù pennañ e-kerzh Brezel a-enep ar Sponterezh renet gant ar Stadoù-Unanet. E-pad bloavezhioù diwezhañ e vuhez edo Ben Laden ha renerien all Al-Qaeda kuzhet e-kichen harzoù Afghanistan ha rannvroioù renet ez-kevredadel Pakistan. Daoust da vezañ gwelet evel un haroz gant lod, ne oa ket gwelet mat gant tout ar vuzulmaned, na gant tout an islamourien zoken.
Gelaouenn
Ar c'helaouenn, pe gwaderez, (Hirudo medicinalis) zo un divellkeineg arvevat a vev en dour.
Stede Broec
Istor
Grootebroek ha Bovenkarspel a voe lakaet da gêr e 1364, gant an anv Broek. Ouzhpennet e voe Lutjebroek e 1402, ha Hoogkarspel e 1403. Andijk a voe ar pempvet kêr a voe keundeuzet e 1786, a-raok bezañ dispartiet e 1825.
Gelaouenn
En em vagañ a ra diwar gwad hag implijet e vez e medisinerezh abaoe an henamzer.
thumb|left|250px
Stede Broec
Istor
E rannvro West-Friesland emañ Stede Broec, da lavaret eo en takad gronnet gant Westfriese Omringdijk, ur fardell bet savet da wareziñ an dud diouzh lanv ar Zuiderzee.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Stede Broec ez eus 19 dileuriad (7 a viz Meurzh 2006):
XVIIvet kantved
|  |
../.. | |  |  kantved |  |  | ../..
Bloavezhioù 1600 | Bloavezhioù 1610 | Bloavezhioù 1620 | Bloavezhioù 1630 | Bloavezhioù 1640
Kregiñ a ra ar  kantved d'ar 1601 hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1700 en deiziadur gregorian.
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar kantved
Kemmoù bras zo bet war dachennoù ar brederouriezh hag ar skiantoù. Mare an dispac’h skiantel eo.
Schagen
thumb|180px|Lec'hiadur Schagen thumb|150px|Banniel Schagen thumb|150px|Ardamez Schagen thumb|160px|Krugell an oadoù (01/01/2008)
Schagen (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, e rannvro West-Friesland, en Izelvroioù. Ur gêr eo abaoe 1415. 19,35 km² eo gorread Schagen, ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 18 738 annezad enni. Un ti-gar a zo ma c'haller tapout un tren Intercity da vont da Den Helder pe Alkmaar, Amsterdam, Utrecht, Arnhem ha Nijmegen. Un eurvezh-hent a zo ezhomm da vont betek ti-gar kreiz Amsterdam (Amsterdam Centraal). thumb|right|150px|Iliz Schagen
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Schagen ez eus 17 dileuriad :
Matilin an Dall
Matilin an dall a oa ur talabarder breizhat eus an XIXvet kantved.
E vuhez
Matilin an dall a oa ganet en 1789 e Kemperle e Kerne. Aet e oa d'an anaon e 1859 e Kemperle.
Mathurin Furic e oa e anv ofisiel, Matilin Furic e oa e anv brezhonek.
Kanaouenn
Ur ganaouenn a zo bet savet dezhañ, war don gavotenn an Aven, a veze sonet gantañ a-hervez.
Kari
Kari pe curry (hervez ar ger saoznekaet), eo an anv a reer e broioù ar C'hornôg eus temzoù aozet e keginerezh India. Kavet e vez pe evel poultr pe evel toaz. Hervez pezh a lakaer ennañ e vo pe dous pe greñv, frondus pe get.
An anv
An anv saoznek a veze graet gant an drevadennerien saoz eus kement meuz indian gant lipig. Dont a ra eus ar ger tamoulek «kari» (keusteurenn). N'eo ket gwall implijet en India, kemm a ra an anvioù hervez ar yezhoù hag ar broioù. En hanternoz ar vro da skouer e reer kalzik gant masala, hag a dalv kement ha meskaj.
Frida Kahlo
Frida Kahlo (1907-1954) a oa ul livourez eus Mec'hiko, brudet he fried Diego Rivera, hag he darempred gant ar politikour Lyev Trotsky.
He buhez
Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón zo ganet e Coyoacán, er c'hreisteiz da Gêr-Vec'hiko, d'ar 6 a viz Gouhere 1907. Daoust da se e lavare Frida bezañ ganet en 1910, er bloavezh ma krogas an Dispac'h Mec'hikan, dre ma felle dezhi e vije kroget he buhez gant hini ur Mec'hiko modern.
Kement se n'eo nemet ur skouer eus he fersonelezh, plac'h a benn ha dizalc'h, enebet ouzh an urzh kevredigezhel, ha war un dro lorc'h enni gant he sevenadur mec'hikan, enebet ouzh an doareoù stadunanat o vont war-raok.
He zud
Tad Frida, Wilhelm Kahlo (1872-1941), mab d'an orfebour Jakob Heinrich Kahlo hag Henriette Kaufmann, a oa ganet e Pforzheim, e-kichen Baden-Baden, en Alamagn. A-hervez e oant bourc'hizien eus ar c'hornad, ha luterianed. Koulskoude e vez lavaret alies e oa yuzev tad Frida, a orin eus Oradea en Roumania. D'he 19 vloaz e voe roet arc'hant dezhañ da vont da Vro-Mec'hiko e 1891. Spagnolekaat a eure e anv-badez, gounit e vuhez o labourat er stalioù evel implijad. Pa varvas e wreg kentañ digantañ e timezas da Matilde Calderón en 1898 hag e teskas ar vicher luc'hskeudenner gant e dad-kaer.
Buhez Frida
Dimeziñ a reas da Diego Rivera d'an 21 a viz Eost 1929. Dizimeziñ a rejont e 1939.
Vougar Gachimov
thumb|Vougar Gachimov Vougar Gachimov (en azeri: Vüqar Həşimov ) a zo bet ganet d'an 24 a viz Gouere 1986 e Bakou (Azerbaidjan) ha marvet d'an 11 a viz Genver 2014.
Mestrc'hoarier echedoù azerbaidjanat e oa.
Mestr Meur e oa.
Stuttgart
Stuttgart (distaget [ˈʃtutgart] en alamaneg) eo kêr-benn Baden-Württemberg, hag unan eus kêrioù bras Alamagn. Enni ez eus war-dro 600.000 a dud o chom (Mae 2005), war-hed 207 km².
Treuzet eo kêr gant ar stêr Neckar, ha tro-dro dezhi ez eus torgennoù goloet gant koadoù ha gwiniegi.
Diorren a reas greanterezh ar c'hirri-tan e Stuttgart, a-drugarez da dud evel Gottlieb Daimler, Carl Benz, Robert Bosch, Porsche...
Salamis
Salamis  (Σαλαμίς / Salamís e gregach) pe Salamina (Σαλαμίνα / Salamina) hervez ar gresianeg a vremañ, zo un enezenn eus Hellaz, Attika, e toull-dor pleg-mor Eleusis. 19 000 a zo enni, ha 95 km² he gorread. Heñvel eo anv ar pennlec'h ha hini an enez.
Mojenn
Salamis a oa anv merc'h an doue-stêr Asopos, a zimezas d'an doue Poseidon. Brudet eo enez Salamis evel mammvro daou haroz eus brezel Troia, Aias Telamonios ha Teukros, mibien ar roue Telamon.
Istor
E 480 kent JK e c'hoarvezas emgann Salamis er-maez d'an enez, etre morlu hellazat Eurybiade ha Thémistocle ha hini Persed Xerxes.
E 1823 eo eno e oa diazezet gouarnamant Hellaz, e-pad brezel dieubidigezh Hellaz.
Le Mans Football Club
Le Mans Football Club a zo ur c'hlub mell-droad gall krouet an 12 a viz Even 1985 er Mañs, unanet eo bet an Union Sportive du Mans (USM) hag ar Stade Olympique du Maine (SOM).
Etgar Keret
Etgar Keret (en hebraeg: אתגר קרת) zo ur skrivagner ha filmaozer israelian ganet e Tel Aviv e 1967.
Bannoù-treset ha danevelloù, a-wechoù berr-kenañ (Missing Kissinger), a ya d'ober lodenn vrasañ e oberennoù.
Anduilh-mor
thumb|left|250px
Minellañ ar begel
Minellañ ar begel a blij da lod ober, seul mui ma'z eo deuet diouzhar c'hiz dispakañ ar begel. Un arz eo ar begelvinellerezh hervez lod.
Wormerland
thumb|right|180px|Lec'hiadur Wormerland thumb|right|150px|Banniel Wormerland thumb|right|80px|Ardamez Wormerland thumb|right|80px|Krugell an oadoù (01/01/2008)
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Wormerland ez eus 17 dileuriad :
Kanton Cambrai-Kornôg
Kanton Cambrai-Kornôg a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Cambrai-Kornôg a yae 17 kumun d'ober anezhañ:
David Navara
thumb|right|David Navara, 2021 David Navara a zo bet ganet e Praha (Tchekia) d'ar 27 a viz Meurzh 1985.
Mestrc'hoarier echedoù tchek eo.
Mestr Meur Etrebroadel (FIDE) eo abaoe 2002.
An Oulmeg
An Oulmeg (Lourmais e galleg, Loumâ e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
1178
Diwar-benn bloavezh 1178 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1178
Levr Ruz Hergest
250px|thumb|Unan eus pajennoù Levr Ruz Hergest 250px|thumb|right|Skrid [[Brut y Tywysogion e Llyfr Coch Hergest (kolonennoù 240-241)]] Levr Ruz Hergest, pe Llyfr Coch Hergest hervez ar c'hembraeg, zo un dornskrid krenngembraek, skrivet war-dro 1350 hervez lod, etre 1382-1410 gouez da lod all, hag unan eus div vammenn ar Mabinogi. Komz-plaen koulz ha barzhoniezh zo ennañ.
Boris Yeltsin
Boris Nikolayevitch Yeltsin (Бори́с Никола́евич Е́льцин) a oa bet ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1931 e Boutka, e distrikt Talitsa, ha marvet d'an 23 a viz Ebrel 2007 e Moskov.
Levr Ruz Hergest
An anv
Dont a ra anv an dornskrid eus liv ar c'hein anezhañ, e lêr ruz, hag eus Plas Hergest, e Herefordshire a oa e Marz Kembre gwechall gozh. Miret eo en Oxford, el Levraoueg vodleian, evit ar Jesus College (Oxford) (MS 111). Profet e oa bet gant Thomas Wilkins en 1701. Unan eus an dornskriverien e vije bet Hywel Fychan fab Hywel Goch eus Buellt. Gouzout a reer en doa labouret evit Hopcyn ap Tomas ab Einion (war-dro 1330 - goude 1403) eus Ynysforgan, Abertawe, ha marteze eo evit hennezh e oa an dornskrid.
Boris Yeltsin
Kentañ prezidant Kevread Rusia e oa bet, etre 1991 ha 1999.
Diageo
Diageo eo ar brasañ kompagnunezh a ra war-dro gwerzhañ boeson, pe evajoù alkoolek (bier, gwin pe wiski), er bed. E Londrez emañ diazezet. Perc'hennañ a ra kompagnunezhioù e kalz broioù : Alamagn, Breizh-Veur, Bro-C'hall, Iwerzhon, Japan, Kanada, Mec'hiko ha SUA.
Felipe Massa
Felipe Massa a zo ur blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 2002 ha 2017, gant Williams-Mercedes evit e skipailh diwezhañ. Krog e oa gant ar F1 e 2002 gant Sauber a-raok mont da vlenier esaeoù ar Scuderia Ferrari e 2003. Redet en deus adarre e Prizioù Bras gant Sauber e-pad daou vlaz, ha galvet eo bet evit erlec'hiañ Rubens Barrichello e Ferrari e-pad eizh vloaz.
Kevezet en deus ouzh Lewis Hamilton e 2008 evit titl ar vlenierien met kollet en deus evit ur poent, e Priz Bras diwezhañ daoust ma oa bet gounezet ar redadeg gantañ. En hañv 2009 en deus gouzañvet ur gwallzarvoud grevus-tre en deus rediet anezhañ da chom hep redek betek 2010. Tost e oa da goll ul lagad gant ur winterell kollet gant Brawn Barichello en Hungaria. N'eo ket bet ar memes blenier abaoe, mestroniet penn da benn gant e genskipailher Fernando Alonso.
44=Breizh
44=Breizh a zo ur strollad stourmerien yaouank a Vro-Naoned a fell dezho gounit Adunvaniezh velestradurel Breizh.
Mennout a ra 44=Breizh stourm a-enep d'ar politikerezh heñvelekadur kaset da benn gant ar rannvro Broioù al Liger hag a-enep kement disparzh a sav diwar rannerezh Breizh. Ur pal stummañ hag emstummañ yaouankiz Breizh a zo gantañ, a-benn reiñ dezhi ar binviji rekis da stourm a-enep da rannerezh Breizh.
An doareoù stourm implijet gant 44=Breizh a zouj ouzh penaennoù an anfeulster oberiant hag an disentidigezh sivil.
E garta a zisklêr ivez n'eo ket ar stourm evit Adunvaniezh Breizh un daved drezañ e-unan, hogen ur c'hammed ouzhpenn en un argerzh emdreiñ ensavadurel, politikel, sokial ha sevenadurel mat d'ar pobl Vreizhat.
Aozadurioù kar
Er bloavezhioù 1990 e stourm SAB (Stourm Ar Brezhoneg) a-benn gounit divyezhekadur ar panelloù-hent hag ur plas ledanoc'h evit ar brezhoneg er mediaoù.
Savet ez eus ivez ur Groupe d'Action pour la Réunification berrbad, bet taget gantañ dafar propaganda ar rannvro Broioù al Liger e Skol-veur Naoned.