cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jafrez Iañ (kont Anjev)
Jafrez I, pe Geoffroy « Grisegonelle » (louet e vantell) e anv gallek, pe Gaufridus pe Gauzfredus e anv latin, ganet war-dro 938/940, a oa kont Anjev war-lerc'h marv e dad Foulk II, adalek 958 betek e varv, d'an 21 a viz Gouhere 987, lazhet e seziz Marçon, e-tal Château-du-Loir.
Emglev a reas gant kont Naoned enep kont Roazhon, ha gant Hugues Capet enep kont Bleaz. E seizh gwellañ a reas evit lakaat Capet da roue.
Dimeziñ ha bugale
Dimezet e oa, war-dro 965, da Adélaïde de Vermandois (m. 974), merc'h da Robert I a Vermandois, kont Meaux ha Troyes, ha da Adélaïde Werra.
Pevar bugel o doe :
Mervel a reas Jafrez er bloavezh ma voe kurunennet Huon Capet.
Un dimeziñ all
En ur garta embannet gant Foulk Nerra e 1003 ez eus meneg eus ur breur dezhañ anvet Maurice, ha n'eus meneg ebet anezhañ e kartaoù Adélaïde de Vermandois. Lazhet e voe ar Maurice-se a-raok 1038 e-kerzh ur brezel ouzh Gautier de Langeais. Krediñ a reer e vije bet mab d'ur bried all da Jafrez, a c'hallfe bout Adèle, intañvez Lambert, kont Châlon.
<!-- Il fut un comte caroligien, c’est-à-dire qu'il soutint les rois carolingiens Lothaire et Louis V, tout en reconnaissant tenir l'Anjou des Robertiens. Il continua la politique de ses prédécesseurs, qui consistait à défendre sa frontière ouest par le contrôle du comté de Nantes et à progresser vers le Poitou.
Biographie [modifier] Il commence par installer des fidèles au commandement des différents châteaux et organise ainsi la défense de son comté. Puis il participa avec le roi Lothaire et le comte de Blois Thibaut Ier le tricheur à une campagne contre le duc Richard Ier de Normandie, mais ne peut empêcher la prise de Nantes par les Normands. Il doit alors organiser une nouvelle ligne de défense face au comté de Nantes.
La mort de Thibaut le tricheur amena distance entre les maisons de Blois et d'Anjou. Le nouveau comte Eudes Ier, agit de manière inamicale, et en 978 débute une guerre entre l'Anjou et le Blésois qui se prolongera pendant soixante dix ans. En 981, deux comtes se disputent Nantes : Conan Ier le Tort, soutenu par Blois, et Guérech, soutenu par l'Anjou. Le choc des armées eut lieu à Conquereuil, où Geoffroy écrasa Conan.
En plus de l'Anjou, Geoffroy possède des domaines et des alliances dans plusieurs régions où il exerce son influence, cependant sous le contrôle de son suzerain, Hugues Capet : le Gâtinais (probablement par sa mère), le Vexin (son beau-frère est le comte Gautier, le Vermandois (par sa première épouse), le Perche et l'Auvergne (son beau-frère fut Étienne, vicomte de Gévaudan et son frère Guy fut évêque du Puy-en-Velay).
Il s'entendit également vers le sud en prenant les villes de Loudun et de Mirebeau, après avois vaincu à la bataille des Roches en 970 Guillaume Fier-à-Bras, duc d'Aquitaine et comte de Poitiers. Il s'allia avec les vicomtes de Thouars et maria sa fille à un comte d'Angoulême.
Le fils de Lothaire, le futur Louis V et sa femme Adélaïde d'Anjou, un sœur de Geoffroy, se séparèrent en 983.
En 984, edo Gwereg o klask kaout an disamm eus aotrouniezh Anjev ha mont a reas da welout Lotar, roue Frankia ar C'hornôg, met prizoniet e voe war hent ar gêr gant Jafrez. Geoffroy en profite pour fortifier les possessions angevines au Sud de Nantes, notamment par la construction du donjon du Pallet. Guérech ne sera libéré qu'en 985 en reconnaissant la suzeraineté de Geoffroy. La brouille s'installa alors entre le roi et le comte d'Anjou, qui se rapprocha et s'allia à Hugues Capet.
En 987, Hugues Capet, qui vient d'être sacré roi de France, Geoffroy et Bouchard, comte de Vendôme assiègent le château de Marçon, tenu par Eudes Ruffin, un vassal du comte Eudes de Blois. C'est au cours de ce siège que Geoffroy fut tué.
Sur le plan religieux, il avait effectué un pèlerinage à Rome en 962, puis fonda et dota plusieurs établissement religieux. Avec son frère Guy, évêque du Puy, il favorisa également la réforme ecclésiatique, et introduisit la règle de Saint-Benoît dans plusieurs monastères et abbayes angevins.
Geoffroy Grisegonelle est cité dans texte écrit de 1100 à 1140 par un moine angevin[2], à la demande de Foulques le Réchin (1043 - 1109), son arrière petit-fils par sa mère Ermengarde d'Anjou. -->
Kilhoù kozh
Ar c'hilhoù kozh zo ur c'hoari kilhoù hengounel a Vreizh.
Dafar
- 9 c’hilh koad (1 vras, 4 c’hrenn, 4 bihan). - 5 boulenn.
Penaos ez a en-dro ?
Teuler a ra ar c’hoarierien o 5 boulenn lerc’h-ouzh-lerc’h. Pep hini a rank lakaat ar voulenn da ruilh. N ’eus nemet an «hini gozh» (an hini vras e-kreiz) a c’hell bezañ lakaet en-dro en he sav etre pep bann.
Ar poentoù
Pep kilh a rank bezañ diskaret hec’h-unan evit kaout he zalvoudegezh, da c’houzout kilh ar c’hreiz : 9 foent ; ar re grenn : 5 poent ; ar re vihan : 1 poent. Ma kouezh meur a gilh a-gevret, ne dalvez mui pep hini anezho nemet 1 poent. Ar maout a ya gant an hini en deus paket ar muiañ a boentoù.
Evit ar vugale
3 bann a zo da bep hini.
Hendrickje Stoffels
Hendrickje Stoffels (1626 – Gouhere 1663) a oa matezh ha serc'h al livour izelvroat Rembrandt, ha meur a boltred a reas anezhi.
He yaouankiz
Mervel a reas tad Hendrickje e miz Gouhere 1646. E miz Genver 1647, war-lerc'h ar 6 miz kañvoù dereat, ec'h addimezas an intañvez Mechteld Lamberts da Jacob van Dorsten, un amezeg hag en devoa tri bugel. Abalamour da se e rankas Hendrickje mont kuit, hag e 1646 pe 1647 ez eas da Amsterdam.
He buhez en Amsterdam
Bevañ a reas Hendrickje e ti Rembrandt adalek 1647. Da gentañ ne oa nemet ur vatezh. Buan avat e teuas da vout muioc'h.
Schwaz
thumb|200px|left|Kastell Freundsberg e Schwaz Schwaz a zo ur gêr a stad kevredet Tirol, Aostria.
Gevelliñ
Gevellet eo Schwaz gant ar c'humunioù-mañ:
Kod INSEE
E Frañs eo kodoù an INSEE (pe kodoù an EBSSA) notadurioù niverennek pe lizherniverennek, savet gant an ensavadur publik gall anvet Institut national de la statistique et des études économiques (INSEE), Ensavadur broadel ar stadegoù hag ar studioù armerzhel (EBSSA) e brezhoneg, karget da zastum, studial hag embann stadegoù diwar-benn an dud, ar strollegezhioù hag an embregerezhioù.
Gant an EBSSA e vez embannet ar C'hod ofisiel douaroniel, ar pezh a zo roll an holl gumunioù gall.
Niverenn-anaout an dud
E Frañs eo anavezet kement den zo, kerkent ha ganet, dre un niverenn 15 sifr enni. An niverenn-se a vez graet "niverenn Surentez Sokial" anezhi, savet diwar an niverenn-varilh e Roll-anaout broadel an dud (RAB), Répertoire national d'identification des personnes (NIR) e galleg.
Talvoudegezh ar RAB
[1] E rann ar "reizh" e c'haller kavout ar c'hod 7 pe ar c'hod 8 p'eo un niverenn-varilh da c'hortoz, da skouer evit un den implijet evit ar wech kentañ. Da vare renad Vichy e veze implijet ar rann-se evit renabliñ ar Yuzhevien, Muzulmaned Aljeria, an estrañjourien...
[2] Kodoù ispisial a zo evit an dud enskrivet diwar un akta diglok er marilh : da skouer e c'haller kaout ur sifr en tu all da 20 ma n'eo ket anvet bloaz ar ganedigezh pe kaout ar c'hod 990 ma n'anveer ket anv ar gumun ganedigezh. Rouez kenañ eo an degouezhioù-se bremañ.
[3] Evit an departamantoù "tramor" e veneger kod an departamant gant 3 sifr ha kod ar gumun gant 2 sifr (abaoe 1950). Evit an dud bet ganet en estrenvro e lakaer ar c'hod 99 evit merkañ an departamant ha kod ar riez, gant 3 sifr, a vez lakaet e plas kod ar gumun. A-raok 1964 e veze graet gant kodoù-departamant all aet da get, eus 91 da 96, evit tud Aljeria, Tunizia ha Maroko.
[4] Pa ya niver ar ganedigezhioù en tu all da 999 e-kerzh ar miz e saver ur c'hod-kumun astennet.
[5] Evit kaout sifr an alc'hwez-kontroliñ e vez graet un oberiadur diwar an 13 sifr a ya da ober ar RAB. Rannet e vez anezhañ dre 97 da gentañ. An alc'hwez a gaver o lemel disoc'h an oberiadur-se d'ar sifr 97. Evit ar C'horsiz e reer gant zero e-plas al lizherennoù A ha B hag e tilamer d'an niver RAB, savet diwar an 13 sifr, an niver 1 000 000 da A ha 2 000 000 da B.
Istor ar RAB
Krouet eo bet ar RAB gant René Carmille (bet marvet en dispell e 1944 e Dachau) a savas kentañ roll-anaout hollek, etre miz Ebrel ha miz Eost 1941, da vare Renad Vichy, a-benn aozañ dre guzh ul lu gall.
Graet eo bet adarre gant ar renkadur-se diwezhatoc'h, gant ar Jeneral Marie end-eeun, en Aljeria, evit renabliñ ar Yuzevien, ar Vuzulmaned ha rummadoù-tud all, da vare renad Vichy. E bal a oa sevel fichennoù diwar-benn an dud ha renkañ anezho hervez o c'henel pe o gwirioù. Evel-se e veze ledanoc'h kod kentañ an niverenn-anaout d'ar c'houlz-se evit ma'z eo hini ar RAB hiziv. Graet e veze gant ar sifroù :
Torret eo bet ar rummatadur-se en Aljeria e 1944. N'eo ket bet biskoazh implijet ar reizhiad-se war dachenn Frañs ar c'hevandir.
E 1946 eo bet fiziet ar RAB d'an ESSBA. An ensavadur-se a ra ivez war-dro Roll-anaout broadel an hiniennoù (RABH), répertoire national d'identification des personnes physiques (RNIPP) e galleg, ma renabler ennañ kement den zo : ar RAB, met ivez an anv-tiegezh, an anvioù bihan, ar reizh, deiziad ha lec'h ganedigezh, dave an akta ganedigezh.
Niverenn-anaout ar strollegezhioù lec'hel
Graet eo bet evit an holl strollegezhioù lec'hel, ha da gentañ evit renabliñ kumunioù Frañs, dre ma'z eus kalz anezho, 36 778 end-eeun, ha dre ma'z eus kalz en o zouesk gant anvioù heñvel pe tost-kar.
Ar C'hod ofisiel douaroniel eo ar roll-dave a vez nevesaat ingal, pa cheñch ur gumun hec'h anv da skouer pe pa ya ur gumun da get.
Kontelezh Nisa
thumb|180px|right|Skoed Kontelezh Nisa thumb|300px|right|{{Legend|#82243e|Bro-c'hall}}{{Legend|#ecf7a9|Italia}}{{Legend|#d3b261|Tiriadoù nisat bet staget ouzh Bro-C'hall e 1860}} Al lodenn staget ouzh Italia e 1860 a voe staget ouzh Frañs e 1947. Kontelezh Nisa (okitaneg: Comtat de Niça; italianeg: Contea di Nizza; galleg: Comté de Nice), anvet Bro-Nisa (okitaneg: País Niçard; italianeg: Paese Nizzardo; galleg: Pays Niçard) ivez a-wechoù, zo ur vroig istorel en Okitania en-dro da gêr Nisa, etre ar Mor Kreizdouar, ar stêr Var ha kribennoù an Alpoù. Un amzer zo bet e oa ul lodenn eus kontelezh Provañs.
Hélène Fourment
Hélène Fourment (1614 – 1673) a oa eil pried al livour Pieter Paul Rubens. Meur a boltred a reas anezhi.
Kod INSEE
Kod Kumun
Ar c'hod Kumun eo ar c'hod gouestlet d'ar c'humunioù, a ya 8 sifr ha 3 esaouenn da ober anezhañ, pa vez en e fezh :
Kontelezh Nisa
Istor
Goude 1388 e voe ur rann eus Dugelezh Savoia. Evel ar peurrest eus stadoù Tierniezh Savoia e voe ul lodenn eus Rouantelezh Sardigna-Piemont adalek 1720.
En 1793 e voe staget ar gontelezh ouzh ar republik c'hall nevez, hag anvet Alpes-Maritimes.
Kod INSEE
Kod Kanton
Evit embann disoc'hoù e niveradegoù e ra ivez gant ur c'hod eeunaet dre ganton, diwar ar C'hod ofisiel douaroniel, e-giz-mañ :
Kontelezh Nisa
Istor
E 1814 e voe distaget diouzh bro-C'hall da lakaat e rouantelezh Sardigna.
D'ar 24 Meurzh 1860 e voe staget ouzh Bro-C'hall dre Feur-emglev Torino ; a-c'houde Feur-emglev Pariz (10 C'hwevrer 1947) e voe staget an tiriadoù italian Briga Marittima ha Tenda da Alpoù-an-Arvor.
Kod INSEE
An niverenn RUKEM
Nav sifr a ya da ober an niverenn-se, an 8 sifr kentañ o vezañ savet hervez urzh ar marilhañ, nemet evit an ensavadurioù foran ma krog o niverenn gant ar sifr 1 pe 2. An 9vet sifr eo un alc'hwez-kontrolañ.
Graet e vez gant an niverenn-se evit sevel :
Setu ur skouerenn : 344 103 270
An niverenn RUKAD
An niverenn RUKAD - SIRET e galleg - a vez implijet evit anaout un aozadur e-mesk reoù all en un embregerezh. Un niverenn-rumma diabarzh (NRD) lakaet da heul an niverenn RUKEM a ya da ober an niverenn RUKAD-se. Pemp sifr a ya d'ober an niverenn-rumma diabarzh (NRD), ar pevar sifr kentañ o vezañ savet hervez urzh an enskrivadur hag ar 5vet anezho o vezañ un alc'hwez-kontroliñ.
Setu ur skouerenn m'eo an aozadur ar 4re hini en embregerezh : 451 784 746 00048.
An niverenn TGO enkumuniezh
Lakaet eo bet an niverenn TGO (Taos war ar werzh ouzhpennet) enkumuniezh en he sav, d'ar 1añ a viz Genver 1993, evit gwareziñ an eskemmoù kenwerzhel etre ar broioù ezel eus Kumuniezh Europa.
Evit Frañs e ya an elfennoù-mañ d'hen ober :
Setu ur skouerenn : FR 74 451 784 746.
Gallout a reer gwiriekaat ma'z eus deus an niverenn-mañ-niverenn war al lec'hienn internet-mañ : Europa VIES
Posupl eo diazezañ un niverenn TGO enkumuniezh war an niverenn RUKEM. Evit mont pelloc'h ganti : Datalgo conversion Siren/TVA
Ar c'hod POE
Pa vez enskrivet un embregerezh war gavlec'hioù ar RUKEM e vez fiziet dezhañ, ha da gement aozadur a gaver ennañ, ar c'hod POE (Pennobererezh an embregerezh) ha ro tro da c'hoût war beseurt tachenn bennañ eo e labour. Diazezet eo ar c'hod-se war Nomenkladur Obererezh Frañs (NOF).
Evit bezañ resisoc'h e vez graet gant daou seurt kod POE :
Ar c'hod NOF
Talvez a ra an teskanv NOF da Nomenkladur Obererezh Frañs, Nomenclature d'activité française (NAF) e galleg. Embannet eo bet evit ar wech diwezhañ d'ar 1añ a viz Genver 2003.
Liammoù diavaez
Institut National de la Statistique et des Études Économiques
Jacques Tardi
Jacques Tardi (30 a viz Eost 1946, Valence) a zo un tresour hag un aozer bannoù-treset gall. Dimezet eo gant ar ganerez Dominique Grange. Priz meur gouel bannoù-treset Angoulême en deus bet e 1985. Ma’z eo brudet e bed ar bannoù-treset e vez lennet e oberennoù gant tud ha desket dreist-holl.
E vuhez
Goude bezañ bet ganet e Valence, en deus bevet gant e dad e Kassel goude an eil brezel-bed. E dad a roas e zilez eus an arme peogwir ne felle ket dezhañ mont da vrezeliñ e Indosina. Degemeret eo bet Tardi e skol arzoù-kaer Lyon da 16 vloaz, ha goude-se e skol vroadel uhel an arzoù-kinklañ e Pariz. E vannoù-treset kentaña zo bet embannet er gelaouenn Pilote e 1969. E albom kentañ, Rumeur sur le Rouergue e ditl (senario gant Pierre Christin), a zo bet ragembannet er memes kelaouenn e 1971. Sed aze perzhioù pennañ bed Tardi : fabourzioù Pariz, bed an anarkourien, un nebeud euzhviled, ar soudarder hag ar brezel, hag ar vizer : displeg da vat eo ar pezh a grou. Anavezet eo evit al labour en deus kaset da benn diwar-benn ar brezel-bed kentañ (C'était la guerre des tranchées), ha dreist-holl diwar-benn ar soudarded a voe fuzuilhet. Dav eo gouzout ivez voe gazet e dad-kozh e-pad ar brezel-se. Labouret en deus war destennoù skrivet gant skrivagnerien liesseurt evel Louis-Ferdinand Céline, Daniel Pennac, Jean Vautrin pe c’hoazh Léo Malet. Evit a sell ouzh e zoare da dresañ e c’hall bezañ tost ouzh al linenn sklaer (Hergé) met ral eo kavout harozed en e oberennoù. Nann-harozed a vez kavet kentoc’h : an tudennoù ijinet gantañ a c’houzañv red an darvoudoù, ha peurliesañ ne deunt ket a-benn da dapout ket krog warno.
Monkontour
Monkontour (Moncontour de Bretagne an anv gallek ofisiel ) zo ur gumun e kanton Pleneventer e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh. Penn kanton e oa betek 2015.
Jacques Tardi
Skeudennaouiñ
Skeudennoù romantoù :
Monkontour
Douaroniezh
Emañ ar gummun 25 km er reter c'hevred da Sant-Brieg, war ur run e kember ar stêr Evron gant unan eus hec'h adstêrioù. P'eo 0,48 km² gorread Monkontour ez eo ar gumun vihanañ en Aodoù-an-Arvor.
E 2020 e oa 752 zen o vevañ er gumun, da 1,57 a dud/km² e save stankter ar boblañs neuze.
Jacques Tardi
Skeudennaouiñ
Katalogoù :
Streptopelia
Streptopelia a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ turzhunelled, krouet e 1855 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Venus Borghese
Ar Venus Borghese  zo un delwenn marbr roman eus an eil kantved, diwar Afrodite Knidos, e doare ar Gwener Capitolina. E dastumadoù Borghese e oa, met bremañ emañ el Louvre dre ma oa bet prenet gant Napoleone Buonaparte e 1807.
He gwelout gant Kupidon hag un delfin n'eo ket souezh, ambrougerien ordinal int d'an doueez, met moarvat int bet lakaet ouzhpenn gant ar c'hizeller roman.
Istor
E penn kentañ ar XVIIvet kantved e voe dastumet ur bern delwennoù roman kozh e marbr gant ar c'hardinal Scipion Borghese (1576 - 1633), un niz d'ar pab Paol V.
Homañ, en doa prenet digant Tiberio Ceuli e 1607, a oa bet kavet e Roma er XVIvet kantved.
Entre 1778 ha 1784, e klaskas Marcantonio IV Borghèse (1730 - 1800) lakaat neveziñ an doare d'o c'hinnig gant an tisavour nevezklasel A. Asprucci. En 1807 e oa perc'hennet an dastumad gant ar priñs Camille Borghese (1775 - 1832), breur-kaer Napoleone, dimezet d'e c'hoar Maria Paoletta Buonaparte, anavezetoc'h evel Pauline Bonaparte. Prenet e voe an delwenn-mañ gant an impalaer digant e vreur-kaer, ha div all da-heul, da lakaat el Louvre.
Sidan kentrek
Ar sidan kentrek (liester : sidaned kentrek) a zo ur spesad golvaneged, Anthus novaeseelandiae an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar divellkeineged bihan evel c'hwiled, kevnid pe larvenned amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
625
Diwar-benn ar bloavezh 625 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 625
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 625
Bloneg
Bloneg zo Diwar an anv bloneg eo savet ar ger blonegenn a zo
Ceredigion
Ceredigion, a oa bet anvet e-pad ur pennad Cardiganshire e saozneg (met bremañ e vez graet gant Ceredigion koulz e kembraeg hag e saozneg), a zo ur gontelezh eus Kembre hag a oa bet savet diwar ur rouantelezh kozh. Dont a ra an anv eus ur roue kozh anvet Ceredig. A-raok 1976 e veze graet "Sir Aberteifi" anezhi.
Dosoeg
Ur yezh direnk komzet e Papoua-Ginea Nevez, e Proviñs ar C'hornog eo an dosoeg. N'eo ket bet studiet en un doare rik c'hoazh ha n'anavezer hogozik netra diwar he fenn. Er bloaz 1973 e oa ur 700 den bennak hag a rae gant ar yezh-se.
Meilir Meilirion
Meilir Meilirion e oa mab koshañ Osfael ap Cunedda, roue Osmaeliog, hag unan eus mibien-vihan Cunedda Wledig. Gant e vreudeur Cynyr ha Yneigr, ha gant skoazell roue Cadwallon Llawhir Gwynedd, e teuas a-benn da gas kuit an Iwerzhoniz eus Enez Von.
Avesnes-lès-Bapaume
Avesnes-lès-Bapaume a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Anv-tiegezh brezhonek
Anvioù-badez
Kalz a anvioù-tud a zeu eus anvioù-badez kozh.
Orin an dud
En anvioù ar Gall, ar Saoz, Spagnol, Pikard, Flamank,
Lesanvioù
Paot eo an anvioù-tiegezh a deu eus neuz an dud: o ment, o sioù, pe perzhioù all.
Anvioù-gwan
hag ivez:
Anvioù-lec'hioù
Stank eo an anvioù-lec'hioù en anvioù-tiegezh:
Anvioù savet diwar ar ger Ker
Ar re-se zo anvioù atantoù pe tier savet :
E Bro-Leon e kaver anvioù distummet (Ker skrivet Her) evel Herledan, Herjean
Anvioù loened
-laboused:
A bep seurt
Kavout a reer ivez:
Alectroenas
Alectroenas a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ pemp spesad kar d'ar goulm, krouet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Bainghen
Bainghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lokmaria-Gregam
Lokmaria-Gregam a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gregam e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil brezel-bed Brezel Aljeria
Pempont
Pempont a zo ur barrez eus Breizh en arc'hdeaniezh ar Porc'hoed, a zo lodenn greisteizel eskopti kozh Aled-Sant-Mac'hlow, e reter Breizh-izel. Hiziv eman e kanton Moñforzh e departamant Il-ha-Gwilen.
XIVvet kantved
|  |
../.. | |  |  kantved |  |  | ../..
Bloavezhioù 1300 | Bloavezhioù 1310 | Bloavezhioù 1320 | Bloavezhioù 1330 | Bloavezhioù 1340
Bloavezhioù 1350 | Bloavezhioù 1360 | Bloavezhioù 1370 | Bloavezhioù 1380 | Bloavezhioù 1390
D'ar 1301 e krog ar  kantved hag echuiñ a ra d'an 31 Kerzu 1400.
Afrika
ezh vuzulman Toukouleur gant un dierniezh pagan a reno ur c'hantved-pad.
Ijinadennoù, kavadennoù, degasadennoù
Roll ijinadennoù ar kantved
Veritas
Veritas ("gwirionez" e latin) a oa doueez henroman ar wirionez. Merc'h an doue Sadorn ha mamm Vertuz e oa. Krediñ a raed edo o chom en ur puñs, peogwir e oa kuzh. Skeudennet e vez evel ur werc'hez yaouank gwisket e gwenn.
Diwaller-pal (mell-droad)
thumb|Un diwaller o lammat da glask herzel ouzh ur volotenn da vont er gaoued. 200px|thumb|An diwaller alaman [[Jens Lehmann o splujañ da glask tapout ar vell.]] 200px|thumb|Manegoù ar porzhier alaman [[Oliver Kahn.]]
An diwaller-pal (anvioù all : diwaller-palioù, gward-pal , mirer-pal , porzhier) pe, ent-berr, un diwaller , eo an den karget da ziwall kaoued e skipailh er c'hoari mell-droad.
Ar gaoued
Toull ar gaoued zo un hirgarrez a 7,32 m a led ha 2,44 m a uhleder. A-drek an toull ez eus stegnet ur roued da virout ouzh ar vell da vont re bell, da chom e-barzh ar gaoued, da desteniañ eo aet e-barzh. E deroù pep c'hoariadenn e rank an tredeog gwiriañ ar roued evit bezañ sur ne c'hallo ar vell tremen nemet etre daou bost an toull bras.
An takad-dic'haouiñ, anezhañ ar gorread ma c'hall an diwaller tapout ar volotenn gant e zaouarn, a ya betek 16,50 m dirak ar gaoued.
Ar c'hoari
E pep skipailh mell-droad e vez unnek melldroader, dek o redek war-lerc'h ar volotenn dre an dachenn-c'hoari hag un diwaller dirak e gaoued. Hennezh hepken en deus renk da gemer ar volotenn gant e zaouarn gant ma vo en dachenn tost ouzh e gaoued.
Manegoù a vez gwisket gant an diwallerien peurvuiañ. Pa vez lakaet ar volotenn er gaoued e vez lavaret eo aet e-barzh, pe aet en toull, hag ur poent a vez roet d'ar skipailhoù seul wech ma lakaont anezhi e-barzh.
Pa dap an diwaller ar vell ha p'he laosk da gouezhañ e c'hall ar c'hoarierien all hec'h adtapout da genderc'hel da c'hoari.
Toull ar c'hazh
Doare ar c'hoari
Mont pelloc’h-pellañ diouzh ar plankenn en ur lezel ar voulenn da dremen 'barzh an toull.
Dafar
Ur plankenn toulloù ennañ, 5 boulenn goad.
Penaos ez a en-dro ?
Pep hini en deus droed d’ober 5 bannadenn. Teuler a ra pep c’hoarier e voulenn gentañ daou vetr diouzh ar plankenn. Evit ma vefe talvoudus ar vannadenn ez eo ret d’ar voulenn mont penn-da-benn dre an toull. Ar c'hoarier a gil eus ur metrad bep tro m’eo deuet a-benn da lakaat e voulenn da vont dre an toull. Ret eo tennañ kuit ar bouloù a stank an toull.
Evit ar vugale
3 bannadenn.
Ar poentoù
Bep tro ma vez paseet ar voulenn dre an toull e vez gounezet 2 boent. Ar maout a ya gant an hini en deus bet ar muiañ a boentoù.
Rhys ap Tewdwr
Roue e teuas da vezañ goude marv e genderv Rhys ab Owain en un emgann ouzh Caradog ap Gruffydd e 1078. Pa voe aloubet Deheubarth e 1081 gant Caradog ap Gruffydd e voe ret da Rhys mont da repuiñ da Iliz-veur Sant David. Gant Gruffydd ap Cynan, hag a oa o klask adtapout kurunenn Gwynedd, en em gevreas, avat, hag en emgann Mynydd Carn e faezhas Caradog, Trahaearn ap Caradog ha Meilyr ap Rhiwallon en hevelep bloaz.
Dont a reas Gwilherm an Alouber da Zeheubarth d'ober ur birc'hirinded. War a seblant ec'h anavezas galloud Rhys ap Tewdwr pa reas e zisklêriadur a wazoniezh.
E 1093 e voe ret dezhañ stourm ouzh un emsavidigezh a glaske lakaat Gruffydd, mab Maredudd ab Owain, war dron Deheubarth. Gouest e voe Rhys da drec'hiñ an emsaverien en emgann Llandudoch.
Derc'hel a reas Rhys ap Tewdwr ouzh an Normaned betek 1093, pa voe lazhet e-kichen Brycheinog gant un alouber norman bennak. N'ouzer ket hag-eñ e voe dre drubardiezh pe en un emgann.
E verc'h Nest ferch Rhys a oa brudet he c'hened. Dimezet e voe gant Gerald Pembroke hag anvet e vez "Helena Kembre" abalamour ma voe skrapet gant Owain ap Cadwgan, hag e voe pennkaoz d'ur brezel diabarzh.
818
Diwar-benn bloavezh 818 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 818
Lur Monaco
Ar franc monégasque MCF pe lur Monaco a oa unan eus moneizoù ofisiel priñselezh Monaco betek 1999 (de jure, de facto 2002) pa'z eas d'un isvoneiz eus an Euro. Asambles gant al lur gall e voe graet gantañ hag an hevelep talvoudegezh hag eñ en doa. E 100 santim e voe rannet. Pezhioù hepken a veze graet (eus 20 santim betek 20 franc).
Un dalvoudegezh vras o deus pezhioù Monaco brav o ferzh evit an dastumerien.
Sidan ar Petchora
Sidan ar Petchora (liester : sidaned ar Petchora) a zo ur spesad golvaneged bihan, Anthus gustavi an anv skiantel anezhañ.
Dougen a ra anv an naturour izelvroat Gustaaf Schlegel (1840-1903).
Draco
Draco zo un anv latin, deuet eus ar ger gregach δρακω, a vez graet ouzh an aerouant hag ouzh meur a dra all.
Sidan ar Petchora
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Kensonenn kein an teod
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn kein an teod (saoz.: dorsal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti kein (dorsum) an teod da lec'h distagañ pennañ.
Enebiet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kein an teod diouzh ar c'hensonennoù distaget gant kurunenn ha gant gwrizienn an teod.
Gant kein an teod e c'heller stekiñ pe tostaat ouzh meur a lec'h e toenn ar genoù, hag rannet e vez ar c'hensonennoù kein an teod e tri islec'h distagañ pennañ resisoc'h:
[ɲ] (skrivet <gn> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn staon dre fri mouezhiet;
[k] (skrivet <k> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre fri divouezh; [k] (skrivet <k> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre fri mouezhiet;
[k] (skrivet <k> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezoneg): kensonenn drekstaon dre fri divouezh; [g] (skrivet <k> hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg): kensonenn drekstaon dre serriñ mouezhiet;
Troad ergativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad ergativel (saoz.: eragtive case) evit komz eus un droad implijet evit merkañ renergraer ur verb tranzitivel ("A").
Enebet e vez ouzh an droad absolutivel implijet evit merkañ koulz rener ur verb amdranzitivel ("S") ha renadenn/gouzañver ur verb tranzitivel ("O"/"P").
Peurliesañ e vez merket an troad ergativel ha amverk an droad absolutivel er yezhoù ergativel-absolutivel, da skouer:
Nest ferch Rhys
Nest ferch Rhys (war-dro 1085 – marvet a-raok 1136 ; fl. 1100-1120) a oa ur briñsez eus rouantelezh Deheubarth brudet he c'hened. Merc'h e oa d'ar roue Rhys ap Tewdwr ha d'e wreg Gwladys verch Rhiwallon.
War-lerc'h marv he zad e 1093, e voe aloubet Deheubarth gant an Normaned hag ar roue norman Herri Iañ a Vro-Saoz a embannas bout he gwarezer. Ur mab he doe Nest eus e berzh, Henry FitzRoy. E 1100 e c'hoantaas Henry dimeziñ anezhi da unan eus e varc'heien, Gerald Windsor, anvet gantañ da aotrou Penfro. Pevar bugel o doe Nest ha Gerald :
Da Nedeleg 1109, e oa Nest hag he gwaz o tegemer he c'henderv Owain ap Cadwgan, mab da Cadwgan ap Bleddyn, priñs Powys. Ken bamet e voe Owain gant koantiz Nest ma'z eas da argadiñ kastell Cenarth Bychan gant pemzek gwaz, ma skrapas Nest, ha ma kasas ar wreg hag he bugale gantañ. Diwezhatoc'h e kasas ar vugale en-dro d'o zad.
Diwar an dro-se e voe graet Helen a Gembre anezhi abalamour d'ar brezel a voe da-heul an darvoudoù-se. Daou vab a voe ganet gant Nest diwar Owain, Llywelyn hag Einion, ha neuze e voe kaset en-dro d'he gwaz.
Pa varvas he fried e voe karet gant Stephen, konestabl Cardigan, he devoe ur mab all digantañ, Robert Fitz-Stephen.
Urzh ar Vreudeur minor
Urzh ar vreudeur minor (Ordo fratrum minorum e latin), pe urzh ar Frañseziz, zo un aozadur relijiel katolik bet krouet gant Sant Frañsez a Asiz (Giovanni di Bernardone e anv gwirion), eus Assisi, en Italia. E 1210 e voe degemeret ar reolenn gentañ, "Reolenn sant Frañsez", gant ar pab Inosant III. Un urzh kesterien eo, evel ar re a voe savet en en Europa.
Anvioù ha rummoù
Ordo fratrum minores eo anv ofisiel an urzh, a vez berraet en "O.F.M.". Hiziv emañ ar skourr pennañ (an O.F.M.), ar vreudeur kouent (O.F.M. kouent) hag ar Gabusined (O.F.M. Kabusined). Lesanvioù zo bet roet da leaned an urzh-se : ar Frañseziz, ar "Gordennerien", ar "vreudeur-vihan". E-maez an urzh e kaver kumuniezhoù katolik a ra dave da sant Frañsez a Asiz. Un urzh evit ar maouezed, Urzh an Itronezed paour, zo bet savet ivez en Asiz gant Santez Klara da vare sant Frañsez ha diwar e gelennadur. Gant sant Frañsez ivez e voe savet an Trede Urzh frañsezat, ur gumuniezh tud lik a glask heuliañ reolennoù ar frañseziz hep mont da lean. Un nebeud kumuniezhoù Katoliked-kozh ha Protestanted-kozh zo ivez.
Istor
Klask a reas sant Frañsez chom hep sevel un aozadur ken kemplezh hag ar re a oa evit an urzhioù menec'h all. E [1209]] e krouas unan, a ziazezas war ar baourentez hag ar prezegerezh : diwar an aluzen ha labour o daouarn e ranke ar vreudeur bevañ.
E 1210 e roas ar pab Inosant III an aotre dre gomz da gendelc'her gant ar gumuniezh. E 1210 e voe savet un eil kumuniezh da heuliañ reolenn sant Frañsez : urzh an Itronezed paour, anvet ivet Urzh santez Klara diwar he diazezourez, Chiara Offreduccio di Favarone.
E 1217 e voe rannet Italia e rannvroioù frañsezat, ur "maodiern-rannvro" e pep hini anezho. Enebiñ a reas sant Frañsez ouzh un urzhazh kempleshoc'h. D'ar mare-se ez eas sant Frañsez da Balestina, o lezel daou vreur e penn an urzh. Diwar intrudu an daou vreur-se ez embannas ar pab Honorius III ur vuilh a redias ar vreudeur nevez da gaout ur stummadur e-pad ur bloavezh, d'em ouestlañ ez-ofisiel er relijion gristen, hag a embannas e vije ensellet ar prezegerezh. Enep ar c'hemmoù-se e savas sant Frañsez pa zistroas eus Palestina e 1220. Diwar gourc'hemenn ar pab e savas ar reolenn gentañ, anvet Regula Prima e latin.
E 1223 e rankas kemmañ ar Regula Prima, a veze barnet re hir ha re strizh. Un eil reolenn a voe neuze, anvet ar Regula bullata abalamour ma voe degemeret gant Honorius III dre ur vuilh all.
Nest ferch Rhys
Anv-badez
N'eo ket un anv roet kenañ d'ar merc'hed, abalamour da vuhez diroll, hervez kredennoù strizh ar brotestantiezh kembreat, ar briñsez Nest.
Sidan-dour
Ar sidan-dour (liester : sidaned-dour) a zo un spesad golvaneged, Anthus spinoletta an anv skiantel anezhañ.
Frañsez a Asiz
Buhez
Met ne blijas ket an anv d'an tad avat, ha ne oa ket troet gant an Iliz. Fellout a reas dezhañ e vije graet Francesco (ar Gall) eus e vab, marteze evit enoriñ ar vamm a oa gallez, ha dre ma oa kustum d'ober kenwerzh gant Bro-C'hall.
Ne oa ket troet ar bugel gant ar c'henwerzh, muioc'h e plije dezhañ al levrioù, ha gant arc'hant an tad en doa gallet kaout deskadurezh ha deskiñ lenn latin. A-hend-all e plije dezhañ ober bos gant kamaraded, noblañsed arouarek ar vro. Marteze ez eas skuizh gant ar vuhez-se.
Un deiz, p'edo o lonkañ gant e gamaraded e tegouezhas ur c'hlasker bara da c'houlenn an aluzen. Pa ne rae van ar re all e roas Frañsez d'ar paour kement tra a oa en e c'hodelloù. Goap a reas ar re all, ha trelatiñ a reas e dad pa ouias. E 1201 e kemeras perzh en un droiad brezel a-enep Perugia, prizoniet e voe, ha kraouiet e-pad bloaz. Krediñ a reer e troas war-zu Doue tamm ha tamm dre levezon ar pezh a vevas, er vac'h hag er brezel. Distreiñ a reas da Assisi e 1203, hag adkregiñ gant e vuhez dibreder. Met e 1204 evoe klañv-fall, ha stagañ a reas d'en em soñjal diwar-benn ar vuhez speredel. E 1205 ez eas da Buglia da vont d'an arme gant kont Brienne. Met war an hent, e Spoleto, en doe ur weledigezh hag a reas dezhañ distreiñ da Assisi, ma washaas da vagañ soñjoù relijiel.
626
Diwar-benn ar bloavezh 626 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
1990
Diwar-benn bloavezh 1990 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Gaileg
Ar gaileg a zo ul luc'haj diazezet war ar saozneg hag an afrikaneg komzet gant gaeed saozneger pe afrikaneger e kêrioù Suafrika, heñvel a-walc'h eo dre e natur ouzh ar polarieg en deus amprestet meur a c'her digantañ. Tud heñvelrevel o komz ur yezh bantoueg a ra gant ul luc'haj diazezet war un geriadur ngunieg, IsiNgqumo e anv.
1990
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1990
Gaileg
Diwar-wel ez eo aet ar gaileg er sevenadur drag, tud livet ar C'hab dindan anv moffietaal e-pad ar bloavezhioù 50. Degemeret e oa bet gant ar c'haeed wenn goude ar bloavezhioù 60 ha 70.
1990
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1990
626
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 626
Gaileg
Gwelet ivez
Yezhoù Suafrika
626
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 626
Aberteifi
thumb|200px|right|Aberteifi Aberteifi eo anv ar gêr a zo e penn kontelezh Ceredigion e Kembre, war lez ar stêr Teifi. Bez' e oa 4 203 a annezidi e 2001.
Gaileg
Gwelet ivez
Yezhoù direnk
Aberteifi
Un enezenn zo nepell a vez graet Ynys Aberteifi anezhi.
E 2011 e oa 4,184 a dud o chom e kumuniezh Aberteifi ha 2,194 anezho a oa kembraegerien (54,6%).
Kontelezh
"Sir Aberteifi" a veze graet ivez eus kontelezh Ceredigion.
Gevellet eo gant kêr Brioude, e Bro-C'hall.
Reuz
Reuz zo ur gumun e Breizh, e Bro-Roazhon, er C'hornôg-Mervent da gêr Roazhon, en hanternoz d'ar stêr Gwilun, war-lez an hent a gas eus Roazhon d'an Oriant.
Douaroniezh
Tri lec'h poblet zo er gumun : kreiz-kêr Reuz, kêriadenn Lanneier Apigné er Reter, ha bourk Menieg-Roazhon er Su (ur gumun gozh staget ouzh Reuz e 1965).
Ar Gwilen a ra an harz gant Roazhon, ar Flûme gant Gwezin ha Pazieg. Gwazh al Lindon a dreuz ar gumun.
Buhez sevenadurel ha sportel
Brudet eo en tolead dre
Gevelliñ
Gevellet emañ ar gumun gant :
Zoulaic'ha
Zoulaic'ha (anvet ivez Zelikah ha Zouleikha pe Zouleic'ha diwar an arabeg: زليخة Zoulayc'ha) eo, hervez an hengoun yuzevek ha muzulman, anv gwreg al-Aziz (ar Potifar a zo anv anezhañ er Bibl), a orgedas ouzh Jozeb, mab Jakob, ar sklav bet prenet gant he gwaz.
Zoeterstee
left|thumb|200px|Zoeterstee
Zoeterstee en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Le Doulieu, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
François Achille Bazaine
thumb|François Achille Bazaine – Poltred gant [[Jean-Adolphe Beaucé e 1837]] François Achille Bazaine a oa ur marichal gall a zaskoras e arme d'ar Brusianed e 1871. Deuet eo da vezañ arouez ar vezh d'an armeoù gall. E 1944 e veze graet Pétain-Bazaine pe Bazaine-Pétain eus ar marichal kozh Philippe Pétain gant ar re a c'houlenne ma vefe kondaonet d'ar marv, da lavarout eo ar gomunourien dreist-holl.
Gwener Pudica
Gwener Pudica, pe Venus Pudica e latin (Gwener eleveziek e brezhoneg), zo un anv latin a vez graet a-wechoù eus delwenn Afrodite Knidos, hag eus an eildelwennoù all heñvel pe damheñvel outi, abalamour m'emañ o kuzhat he gaol gant he dorn kleiz.
Doareoù all eus ar Venus Pudica zo c'hoazh, pa vez gwelet o klask kuzhat he brennid ouzhpenn, gant he dorn dehoù neuze, ha sed ar re vrudetañ:
Salud deoc'h, iliz ma farrouz
Salud deoc'h, iliz ma farrouz zo ur c'hantik brezhonek en enor d'an iliz-parrez, hag a vez kanet dreist-holl e lodenn vrezhonek Aodoù-an-Arvor. Arouez ar garantez evit ar barrez c'henidik ez eo da gentañ penn.
Kneiff
Kneiff a zo un dorgenn e kumun Troisvierge e norzh Luksembourg. Gant 560 metr eo lec'h uhelañ ar vro. 1 metr uheloc'h eo evit ar Buurgplaatz a vez lakaet gant kalz tud da lec'h uhelañ an dugelezh veur.
Birinig pe kilhoù bihan
Ar c'hoari birinig zo ur c'hoari gant ur voul ha kilhoù bihan.
Salud deoc'h, iliz ma farrouz
Ar skrid
Salud deoc'h, iliz ma farrouz Salud iliz ma zadoù kozh! Ma c'halon a deu da dommañ Iliz santel, pa ho kwelan
Kneiff
E 50°09.439′N 6°02.220′R emañ lec'hiet.
Salud deoc'h, iliz ma farrouz
Ar skrid
Ma c'halon a zo da dommañ Ha ma daoulagad da ouelañ, P'ho kwelan, iliz benniget, Rak ennoc'h on bet bade(z)et.
Birinig pe kilhoù bihan
Penaos ez a en-dro ?
Ret eo d'ar c'hoarier strinkañ ar voulenn eus korn a-dreñv ar wern evit diskar ar muiañ a gilhoù a c'hell. Er-maez eus ar c'hoari eo strinket ar voulenn. Ne vezont lakaet en-dro ar c'hilhoù en o sav nemet ma'z int kouezhet holl a-raok fin an teir strinkadenn. Rankout a ra pep c'hoarier pakañ en-dro ar voulenn en e zorn goude pep strinkadenn. Ma ra ar voulenn en eil tro, an taol n'eo ket mat.
Salud deoc'h, iliz ma farrouz
Ar skrid
Salud d'an tour zo war e benn, Kroaz hor Salver, sin ar c'hristen; Zo, en e greiz, kleier o son E pep mare hag e pep ton.
Kybele
Kybelê (henc'hresianeg : Κυϐέλη / Kybélê "gwardez ar gouiziegezhoù") zo un doueez eus Frygia, anavezet ivez evel Agdistis er vro-hont. Degaset e voe aleshont da Hellaz ha da Roma. Skeudenn hag arouez an natur c'houez eo. Kinniget e vez ivez evel ar Vamm Veur, Mamm an Doueed, pe an Doueez Veur.
Birinig pe kilhoù bihan
Ar poentoù
Pep kilh a dalv ur poent. Ar gont eo merkañ seizh poent warn-ugent gant teir strinkadenn. Ar maout a ya gant an hini en deus bet ar muiañ a boentoù.
Kensonenn kurunenn an teod
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn kurunenn an teod (saoz.: coronal consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur gensonenn ganti kurunenn an teod da lec'h distagañ pennañ, da lâret eo adalek beg betek laonenn an teod.
Enebiet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kein an teod diouzh ar c'hensonennoù distaget gant kein ha gant gwrizienn an teod.
Hag ivez hervez stumm resis an teod:
Kybele
E Roma e veze enoret ivez evel Idaea mater ("mamm Ida") pe Magna Mater ("Mamm Veur"). Kemmesket e voe eno gant Keres.
Kensonenn kurunenn an teod
Pa vez lakaet an teod d'ber un erv en e hed e vez produet ar c'hwibanennoù gant kendistagadurioù all.
Kybele
E mojennoù Hellaz kozh eo anavezet ivez evel Damia.
Kensonenn kurunenn an teod
Isrannet e vez ar c'hensonennoù distaget gant kurunenn an teod hervez bep o lec'h distagañ resis:
Kybele
Mojenn
Lec'h kreiz he c'hehelidigezh a oa e Pessinos, war menez Dindymon, ma vije bet kouezhet eus an neñv ar maen a oa skeudenn anezhi. Doueez ar frouezhusted e oa, met hini an natur c'houez e oa ivez, aroueziet gant al leoned a veze ouzh he heul. Pareañ ar c'hleñvedoù a c'halle ober, a lavared, met o c'has ivez d'an dud, ha diwall ar bobl a rae e-pad ar brezelioù. Anavet e oa en Hellaz adal ar, ha kemmesket e voe a-benn ar fin gant mamm an doueed Rea ha Demeter.
Da Roma
E 204 kent JK, e-kreiz an eil brezel punek, e voe kaset kannaded gant ar Romaned da Vessinos. Heuliañ a raent un diougan eus Levrioù ar Sibillezed, hag un orakl delfian. Karget e oant da zegas da Roma ar maen sakr.
<-- Kybelê a oa lesanvet Copia, -- Daveoù a vank -->
Salud deoc'h, iliz ma farrouz
Ar skrid
Din-me, da deiz ma bade(z)iant, Kleier sakret, c'hwi sone drant! Ha pa teuio deiz ma marv, C'hwi, truezus din a sono.
Ma zud, em raok, pell-zo amzer, A leuske labour ha tier, Bep sul, bep gouel evit diskuizh, Gant Jezuz, amañ, 'n hon iliz.
Élisée Reclus
thumb|right|Elisée Reclus
Ganet eo bet Élisée Reclus e Sainte-Foy-la-Grande (Gironde) e 1830. Goude studioù protestant en eil derez e kollas ar feiz hag ez ez eas war-du an douaroniezh, desachet e oa bet daveti en ur heuliañ kentelioù Karl Ritter e Berlin e 1850. Kuitaat a reas Frañs goude taol-stad Napoleon III. Eus 1851 da 1857 e veajas e Norzhamerika hag e Suamerika. Pa zistroas da Vro-C’hall e voe goulennet digantañ gant Hachette sevel al levrioù “Guides Joanne”. Goude-se e kendalc’has gant ur studiadenn skiantel diwar-benn an Douar, la Terre, embannet e 1869.
E 1871 e kemer perzh e Kumun Pariz evel dileuriad an Etrevroadel (tu Bakounin) ha gward broadel, da c’houde e vo tennet e garg kelenner Skol-Veur digantañ, kondaonet d’ar galeoù e Kaledonia-Nevez (Kanaky) ar c’hastiz-se a zo kemmet e dek vloaz harlu, dre Europa a-bezh ez eus bet skiantourien o sevel o mouezhioù evit ma vefe lakaet digablus. Mont a ra neuze d’en em staliañ e Bro-Suis. Kenderc’hel a ra e breder war an diveliouriezh hag e studiadennoù geografel.
Marvet eo Elisée Reclus e Torhout e-kichenn Gent e Belgia e 1905.
Un oberenn savet gantan A mon frère le paysan a zo bet troet e brezhoneg gant Emile Mason ha strollad ar gelaouenn diveliour divyezhek Brug, bez ez eus diouzh an oberenn-man e brezhoneg Gwened : 'Da mem breur al labourer, hag e tregerieg: D’am breur ar peizant; moullet int bet e Gwengamp e 1913.
Oberennoù Reclus a zo bet lakaet a-gostez e-pad pell gant an douaroniourien Skol-Veur, adlennet e vezont hiziv an deiz rak leun a breder ez int war plas an den en endro. Reclus eo an douaroniour gall pennañ e dibenn an XIXvet kantved.
Preder Reclus
"Al linennoù da heul n’hallfent ket bezañ ur programm gwirion. Skrivet int bet evit prouiñ e vefe ezhomm sevel ur programm a vefe, studiet, tabutet gant an holl dispac’hourien komunour. Marteze ez eus un nebeud eus ar frazennoù-se hag a gavfe o flas er raktres emaon o c’houlenn.
Dispac’hourien omp dre m’on eus c’hoant justis ha dre ma welomp an direizhder e kement lec’h en dro deomp. Gounidoù al labour a zo dasparzhet en doare kontrol ma’z in bet gounezet. Ar binvien didalvez o deus an holl wirioù, zoken lakaat ar reoù all da greviñ gant an naon, padal al labourer n’eus ket ar gwir zoken mervel gant an naon er sioulder, bac’het eo pa ra harz-labour. Tud anveet beleien a glask lakaat da grediñ e vez burzhudoù evit sujañ ar speredoù. Tud, rouaned o anvioù, a lâr int kaset gant ur mestr hollc’halloudus hag a glask bezañ mistri ivez ; tud armet gante a lazh, a mac’hagn hag a fuzuilh keit ma c’hellont ; tud gant brozhioù du a n’em lâr tud ar justis a kondaon Yann Baour hag a distaol ar re binvidik, a werzh an distaolioù hag ar c’hastizoù ; marc’hadourien zo a werzh poezon hag a vir ar boued mat, lazh a reont tamm ha tamm an hini baour a-benn dont da vezañ kapitalourien dev hag enoret. Ar mestr piv eo neuze ? Ar yalc’h setu piv eo ar mestr, setu ar pezh a zo kiriek eus planedenn an dud all. Un heuz eo seurt traoù. Poent eo cheñch. Galvomp holl d’an dispac’h a enep d’an direizhded.
« Hogen petra eo ar justis nemet ur ger, un dermenadenn. Ar pezh a zo gwirion a zo gwir an nerzh. » Sed ar pezh a lavarer. Ret eo gwelout pe ez eo ar justis un uhelveno ha neuze e tle bezañ heñvel evit an holl ; pe n’eus met an nerzh evit ren ar gevredigezh hag e vo ret neuze e implij a enep d’hon enebourien. Pe frankiz ar parded pe lezenn an talion. Perak hastañ ? Sed aze goulenn an holl re ha n’o deus c’hoant ober netra, gortoz a reont e dremenfe an amzer. Dezho eo trawalc’h diorroadur gorrek ar gevredigezh, aon o deus rak an dispac’h. Etrezo ha ni an Istor he deus choazet. Biken n’eo aet an traoù war raok gant un diorroadur peoc’hus, atav ez eo bet cheñchet an traoù gant dispac’hoù trum. Padout a ra evit ar mennozhioù da diorroiñ en empenn. Gorrek eo ar prientiñ met, trumm eo an ober. Ma ‘z eo graet an diorroadur en empenn, an divvrec’h eo avat hag a ra an dispac’h.
Penaos ober an dispac’h-se a zo o vezañ prientet tamm ha tamm er gevredigezh hag a sikouromp e diwanadur gant hon holl strivoù? Daoust hag e vo en ur sevel bagadoù hag a zo isurzhiet an eil d’egile ? Daoust hag e vo en en em zerc’hel evel bouc’hizien, hag a zo hor enebourien, en ur gaout mistri ha kargidi, en ur sevel ur skeul a c’halloudoù, en ur vezañ evel binviji e daouarn ur mestr? Ha kregiñ a rafomp d’em zilezel evit kaout frankiz? Nann, dre ma’z omp diveliourien, da lavaret eo tud hag o deus c’hoant mirout o holl kiriegezhioù, bezañ kiriek diouzh o oberennoù, hag a ra traoù hervez o gwirioù hag o deverioù hiniennel, ha n’o deus mestr ebet evel ma n’int mestr den.
C’hoant on eus en em zigabestrañ diouzh diouzh stardadenn ar stad, chom hep kaout uhelidi a-us deomp hag a renfe en hor plas hag a lak o c’hoantoù e plas hor reoù.C’hoant on eus distruj pep lezenn diavaez, ha chom stag diouzh lezennoù diabarzh hor natur. En ur ziframmañ ar stad e lemmomp ivez pep moral ofisiel, rak gouzout a reomp dija n’eus ket tu kaout a moral el lezennoù digomprenet ha digomprenus, er sentidigezh. N’ez eus a moral nemet er Frankiz. Drezi eo ez eo posupl an adnevesaat. C'hoant on eus mirout hor speredoù digor, bezañ dedennet gant pep araokadenn, gant pep mennozh nevez, gant pep intrudu brokus. Hogen, ma’z omp diveliourien, enebourien an holl mistri, ez omp ivez komunourien-etrebroadelourien, dre ma gomprenomp ez eo dibosupl ar vuhez hep bodad sokial. Hon unan, n’hallomp ober tra, padal, en ur gevrediñ e c’hallomp cheñch ar bed. En em gevrediñ a reomp an eil reoù gant ar reoù all en un doare naturel, dieub ha par, labourat a reomp war un oberenn a-stroll, diluziet eo ar c’hudennoù gant ar c’hengred hag an trubuilhoù gant ar justis hag ar vadelezh stroll. N’ez omp ket tizhet gant ar c’hasoni, maget ma’z eo gant ar relijionoù hag ar vrogarouriezh. Studiadenn an natur eo hor relijion nemeti, hag ar bed a-bezh eo hor vammvro. Ar feulster, ar bizhoni, an drubarderezh ne vo ket mui diouto. An douar a teuio da vezañ ur berc’henniezh a-stroll, lammet va harzoù ha klouedoù. Produoù an douar a vo produet hervez an ezhomm a zo diouto ha e-lec’h ma c’hellont bezañ produet hep na zistrujfent kempouez naturel an douar. Er memes koulz e vo dasparzhet ar pinvidigezhioù etre an dud en un doare kevatal hag an eskemmoù a vo graet en un doare reizh.
N’emaomp ket o sevel aze taolenn ar gevredigezh da zont : d’an holl dud dieub eo d’he grouiñ, da reiñ he stumm dezhi en un doare emyoulek, ar stumm-se sur a cheñcho atav evel ma cheñch atav stummoù ar vuhez. Hogen ar pezh a ouezomp eo ez e stourmimp atav a-enep pep direizhder, pep trubarderezh e keñver mab-den. Keit ma pado an direizhder, ni komunourien-etrebroadelourien a chomo atav en dispac’h peurbadel."
Yezh Sevenadurel Vodou Haiti
Ur yezh direnk implijet e-pad al lidoù vodou en Haiti. Gerioù kreoleg, afrikan hag indian a endalc'h. Nebeut a draoù a anavezer diwar-e-benn
Gwelet ivez
Yezhoù Haiti
Yezhoù direnk
Bellebrune
Bellebrune a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Anv-tiegezh
An anv-tiegezh, pe anv-familh, eo anv an tiegezh, a vez roet peurvuiañ gant un tad, disklêriet ez-ofisiel, d'e vugale, pe a-wechoù gant ar vamm. Eil lodenn an anv personel.
Ouzhpenn an anv-tiegezh e vez roet d'ar vugale un anv-badez.
Gwechall
E anv-tiegezh-eñ a veze roet gant an tad d'e holl vugale, pe da vihanañ d'ar re ne oant ket besterd. Pa ne veze tad ebet evit anavezout ar vugale e veze roet dezho anv-tiegezh ar vamm, deuet dezhi a-berzh he zad. Evit ar vugale dilezet, hep tad na mamm, e veze roet dezho un anv dibabet gant an ensavadurioù: evel-se e voe anvet Nemo tad-kozh Roparz Hemon.
Dimeziñ
Alies e kemer ar merc'hed anv o gwaz ur wech m'int bet dimezet, met ur c'hiz nevez eo bremañ, deuet diwar levezon ar c'hêrioù, rak ne oa ket ur reolenn e-touez an dud vunut e Breizh betek ar bloavezioù '70 (evel e meur a vro gant un niver bras a gouerien). E pastelloù-bro 'zo e Bro-C'hall (en Norzh, dre vras) hag e broioù e-lec'h ma vez komzet saozneg eo ar c'hustum stagañ anvioù-familh ar priejoù, met ar vugale o deus anv o zad.