cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ernest Hemingway
Brezel Bed kentañ
Hemingway a zilezas e labour kazetenner goude un nebeud mizioù hepken, en desped da youl e dad, hag a glaskas mont en arme evit kemer perzh er Brezel Bed Kentañ. C'hwitañ a reas bizitadenn ar mezeg abalamour d'e zaoulagad, ha lakaat a reas neuze e anv er Groaz ruz. War an hent etrezek an talbenn en Italia e reas un ehan e Pariz, a veze bombezet dibaouez gant kanolioù an Alamaned. E-lec'h chom e surentez en e ostaliri, an Hotel Florida, e klaskas Hemingway mont an tostañ a c'halle d'an emgannoù.
Nebeut amzer goude bezañ degouezhet war an talbenn italian e reas Hemingway anaoudegezh gant feulster ar brezel. An devezh kentañ e tarzhas ul labouradeg pourvezioù-brezel e-kichen Milano. Ret e oa da Hemingway mont da zastum dilerc'hioù ar c'horfoù, korfoù merc'hed dreist-holl. Strafuilhet-kenañ e oa bet gant ar gejadenn gentañ-se gant ar marv.
Kitesurf
Ar plankenn
Treid ar c'hitsurfour a zo staget d'ar plankenn gant ar pezh a vez anvet foot-strapphag a-us ur gwiskat mous anvet pad.
Delfi
Hiziv
3,511 a dud a oa o chom eno e 2001.
Kitesurf
Ar surentez
Evit ober kitesurf e ranker kaout lec'hiou ispisial. Lec'hiou e lec'h ma vez tu d'an dud dibunañ o c'herdin hep ma vije danjerus evito nag evit ar re all.
Bez ez eus bet kalz a wallzarvoudoù ha re varvus a-wechoù. Bez ez eus bet kement a gudennoù kenvevañ gant ar plankennoù dre lien m'eo bet difennet ar c'hitesurf e lec'hioù 'zo. Gwellaet eo bet an traoù abaoe gant an askellioù plaen.
Mahmoud Abbas
Prezidant an Aotrouniezh palestinat
Pa varv Yasir Arafat e miz Du 2004, ez a ar maout gant Mahmoud Abbas e dilennadeg ar prezidant d’an 9 a viz Genver 2005. Tri devezh a-raok en doa disklêriet : « Ret eo din kenderc’hel politikerezh Yasir Arafat. Liammet on ouzh prezegenn diwezhañ Arafat dirak ar c’huzul aozañ d’an 18 a viz Eost 2004. Ma’z eo ur brezegenn eus an tu pellañ, evel ma lavar lod, ez on eus an tu pellañ ivez, met e gwirionez n’on ket. Adlennet em eus anezhi ha gallout a ran lavaret deoc’h eo kempoell ha pragmatek komzoù Arafat hag e savan a-du ganto penn-da-benn ». Mont a ra en e garg ken abred hag ar 16 a viz Genver. Disklêriañ a ra Ariel Sharon emañ an amplegad da gendalc’h an argerzh politikel en « arsav krenn ar sponterezh », da lavaret eo kement stumm zo d’an harzerezh ouzh an alouberezh, en ur gontañ ar stourm enep an arme aloubiñ hag enep an drevadennerien.
Ernest Hemingway
Brezel Bed kentañ
D'an 8 a viz Even 1918 e oa gloazet Hemingway pa oa o kas boued d'ar soudarded, ar pezh a lakaas un termen d'e espet evel bleiner ambulañs. Tizhet e oa gant ur vombezenn tennet gant ur mortez klazioù a lezas skolpennoù en e zivesker. Gloazet e oa daou eus e gamaraded ivez ha lazhet e oa unan all. Gloazet e oa ur wezh all gant gant un tenn mindrailherez e-keit ha ma oa o klask kas unan eus ar gamaraded-se en a-dreñv. Nebeut amzer goude e oa roet dezhañ ar medaglia d'argento (medalenn arc'hant) digant ar gouarnamant italian dre m'en doa kaset ur soudard italian gloazet e surentez en desped d'e c'hloazadennoù.
Torah
Chemot
Ez hengounel e oa bet roet al levr da Voizez met an enklaskoù modern o deus diskouezet e vije bet savet adalek Harlu Babilon (VI kantved) diwar skridoù koshoc'h hag un hengoun dre gomz a-raok bezañ kempennet goude an harlu (V kantved)..En he displeg eus an Ermaeziadeg e laka pouez Carole Meyers war talvoudegezh bras al levr-se e-keñver savidigezh identelezh Israel.
Ernest Hemingway
Brezel Bed kentañ
Labourat a reas Hemingway goude se en un ospital renet gant ar Groaz ruz amerikan e Milano. Dre ma oa nebeut a dra d'ober evit en em ziduiñ e eve kalz hag alies ha lenn a rae ar c'hazetennoù evit tremen an amzer. Anaoudegezh a reas eno gant Agnes von Kurowsky, a orin eus Washington, D.C., unan eus an 18 klañvdiourez a rae war-dro pep a strollad pevar c'hlañvour, a oa c'hwec'h vloaz koshoc'h. Kouezhañ a reas Hemingway e karantez ganti, met ne badas ket o darempred goude e zistro d'ar Stadoù-Unanet. E-lec'h distreiñ er Stadoù-Unanet da-heul Hemingway, evel ma oa raktreset da gentañ, e chomas gant un ofiser italian. Lezel a reas an darvoud-se ur merk war e bsiche ne zeuas ket a-benn da zilemel morse hag a bourchasas dezhañ awen ha danvez evit unan eus e romantoù kentañ, A Farewell to Arms. Ar c'hentañ istor diazezet war an eñvorennoù-se gant Hemingway, "A Very Short Story," a oa embannet e 1925. Diwezhatoc'h en e vuhez, Hemingway a hevelebekaas muioc'h c'hoazh ouzh tudenn ar romant, o tisklêriañ (e gaou) e oa deuet da vezañ Letanant en arme italian hag en doa kemeret perzh e tri emgann.
Mahmoud Abbas
Prezidant an Aotrouniezh palestinat
Kerkent hag an 13 a viz Genver, e sizhunvezh an dilennadeg end-eeun, ez eus lazhet c’hwec’h Israelad gant emsaverien balestinat en un dagadenn enep post-harzoù Karni etre Israel ha bandenn Gaza. Brigadennoù Izz al-Din al-Qassam, skourr milourel an Hamas, Batailhonoù Saladin, Brigadennoù merzherien Al-Aqsa, anezho ul luskad diwar ar Fatah, kostezenn Mahmoud Abbas end-eeun, a anavez a-gevret o deus aozet ar gwalldaol. Strategel dreist-penn eo post-harzoù Karni, rak al lec’h mont e-barzh nemetañ eo d’ar varc’hadourezh evit bandenn Gaza hag ar 1,5 a Balestiniz zo o vevañ eno.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
E-doug nebeut amzer, adalek diwezh 1920 hag e-pad lodenn vrasañ 1921, e oa bet Hemingway o chom e bevenn norzh Chicago, en ur labourat evit an The Toronto Star. Labourat a reas ivez evel kenembanner eus ar Co-operative Commonwealth, ur gazetenn viziek. E 1921 e euredas Hemingway e wreg kentañ, Hadley Richardson. Dianneziñ a rejont en ur ranndi enk er block 1300 eus Clark Street, e Chicago E miz Gwengolo e tiannezas adarre ar c'houblad d'ur ranndi enk all, er pevare solier. en 1239 North Dearborn en ul lodenn brudet-fall eus karterioù norzh Chicago. Emañ atav ar savadur en e sav, gant ur bladenn ouzh an talbenn a ra anezhañ "The Hemingway Apartment." Hadley a gavas dezhi e oa teñval ha digalonekaus, met e miz Du 1921, e kuitaas an Hemingwayed Chicago hag Oak Park, da viken, da vevañ en estrenvro.
Karv
Spesadoù kirvi
Daoust d'o anv n'emañ ket ar c'hirvi-musk e-touez ar c'harveged.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
War ali Sherwood Anderson ez ejont da Bariz da chom, e Bro-C'hall, e lec'h ma reas Hemingway war-dro ar Brezel gresian-ha-turkat evit an Toronto Star. Anderson a roas dezhañ ul lizher erbediñ evit Gertrude Stein.
Marlon Brando
Marlon Brando a oa un aktour amerikan ganet d'an 3 a viz Ebrel 1924 en Omaha (Nebraska) ha marvet d'ar 1añ a viz Gouhere 2004 e Los Angeles, Kalifornia.
Kitesurf
Ar surentez
Ouzhpenn ar 4 linenn all e vez ur 5vet hini a zo staget da bord hargat an askel. Servijout a ra d'ar c'hitsurfer pa vez merzet gantañ ez eus re a nerzh. Leuskel tout en deus d'ober hag e vo neuze nebeutoc'h a nerzh gant an askell. Diskenn a raio neuze ar c'hitsurfer.
Marlon Brando
Tapout a reas brud e 1947 a-drugarez an arvest A streetcar named desire. E 1951 e krogas gant un esped aktour etrevroadel. Gounezet en deus un oscar e 1954 evit On The Waterfront hag e 1973 evit The Godfather. Hemañ a nac'has, avat, enebiñ ouzh gwaskerezh an Amerindianed.
Niseg (sinek-tibetek)
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù tanek eo an darangeg (nisi, dafla, nyising, bangni pe lel) komzet gant tro-dro da 261 000 den (1997) en Assam en India.
Teir rannyezh a zo:
Torah
Vayikra
Komañs a ra trede Levr an Torah, Vayikra, gant an urzhioù evit implijet an Tabernakl, o paouez bezañ echuet gant an Israelited diwar an urzhioù roet e Levr an Ermaeziadeg (Leviegezh 1 - 10). Da c'houde eo diskuliet reolennoù ar glan hag an dic'hlan (11 - 15), en o zouez ar reolennoù diwar-benn an doare da lazhañ an anevaled ha pere zo droed da zebriñ (sellet kachrout, reolennoù Deiz an Damantiñ (16) hag a bep seurt lezennoù moral ha lidek (17 - 26). Gant Leviegezh 26 ez eus roet un aridennad dic'haouioù evit bezañ heuliet lezenn Doue hag un aridennad kastizoù evit chom hep bezañ heuliet anezhi. Gant Leviegezh 17 eo displeget peseurt aberzhoù dirak an Tabernakl, daoust m'eo kemmet ar redi-se war-lerc'h pa voe savet an Templ.
Kitesurf
Ar freeride
thumb|right|250px Ar freeride a zo an doare ar muiañ implijet evit ober kitesurf. An doare d'ober-se a vez tu d'e genveriañ gant an doare ma vez graet ski war ur bistenn gant an dud.
Mahmoud Abbas
Prezidant an Aotrouniezh palestinat
Mahmoud Abbas en doa diveulet ar gwalldaol. Lavaret a ra emañ a-du gant paouez ar stourm armet ha disoudardañ an intifada a zegas efedoù kontrol d’ar re a oad o c’hortoz, rak hervezañ n’eus bet gounezet netra e-pad ar pevar bloavezh hanter a walldaolioù ha tagadennoù, nemet kresk pouez an dalc’herezh ha poan ar bobl balestinat. Lavaret a ray ivez da Sharon emañ alc’hwez ar peoc’h e fin an dalc’herezh a bad abaoe tost eizh vloaz ha tregont. Ar stankoù staliet gant Israeliz e pep lec’h e Sisjordania a ra d’ar vuhez bezañ dic’houzañvus, a laka an dilabour da greskiñ eus 55% hag a redi an hanter eus pobl Palestina da vevañ dindan treuzoù ar baourentez.
Marlon Brando
Krediñ a rejod e oa kouezhet en dienez e fin e vuhez met goude e varv e verzjod a oa perc'henn war 20 milion a zollaroù hag e oa un enezenn er Meurvor Habask war e anv. Ober van da vezañ paour a rae peogwir ne felle ket dezhañ paeañ pañsion e wreg kozh.
Kitesurf
War un hed hir
Pa vez graet kitesurf war un hed hir e vez anvet an dra-se ur regat. Graet 'vez-se e-barzh un tric'horn olympek.
Torah
Bamidbar
Pevare Levr an Torah eo Bamidbar, dezhañ un istor hir ha luziet, daoust ma soñjer bremañ eo disoc'h un adskrid beleg diwar ur vammenn yawistek graet war-dro ar. Tennañ a ra al levr e anv eus an div niveradeg graet da gontañ an Israelited.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Dont a reas da vezañ he mentor hag e lakaas anezhañ e darempred gant an "Emsav parizian modern" a oa en e vleuñv er c'harter Montparnasse. An deroù e oa ivez eus kelc'h an amerikaned divroet a zeuas da vezañ anavezet evel al "Lost Generation" (ar remziad kollet), un anv brudet gant Hemingway en enskrivadenn da unan eus e romantoù, The Sun Also Rises, hag en e eñvorennoù, A Moveable Feast. An anv, "Remziad kollet" a oa goveliet gant perc'henn ur c'harrdi a rae war-dro Ford-T Gertrude Stein hag e oa bet adkemeret ha troet ganti.
Torah
Bamidbar
Kregiñ a ra al Levr e Menez Sinai e-lec'h m'o doa resevet an Israelited o Emglev ha Lezenn digant Doue tra m'En deus Eñ kemeret annez en Tabernakl. Dezho bremañ da zont da vestr war douar Kenaan. Kontañ a reer a bobl a-raok en em brientiñ da gomañs da vale. E-kerzh ar veaj avat e ra trouz ar bobl war pegen start eo ha sevel a ra a-enep aotrouniezh Moizez hag Aaron. Abalamour d'an dra-se e tistruj Doue war-dro 15 000 anezho. Erruet a reont war harzoù Kenaan ha kas a reont spierien di. Met livañ du a reont an traoù, dreist-holl diwar-benn kreñvded an dud enno ha nac'hañ a ra ar bobl kemer kontrol ar vro. Kondaonet int neuze gant Doue da vervel en dezerzh betek ma savo ur remziad all ne vije ket merket gant buhez ar sklaverezh. Echuiñ a ra al levr p'eo prest ar remziad-se da vont kuit eus Moab en ur dreuziñ ar Jordan.
Parr istor ermaeziadeg an Israelited eo Levr an Niveroù, eus o zec'hadeg eus Ejipt betek ma'z ont prest da vezañ mestr war an Douar prometet dezho gant Doue. Mont a ra betek penn an tem komañset er C'heneliezh ha kresket en Ermaeziadeg hag el Leviegezh, da lavaret eo e oa bet prometet gant Doue e vije an Israelited ur bobl veur (dre o niver dreist-holl), dezho un darempred ispisial ouzh Doue hag e teujent da vestr douar Kenaan. Lakaet pouez eo gant al Levr-se war ar santelezh, ar fealiezh hag ar fiziañs : daoust da vezañs Doue hag e veleien e ra diouer ar fiziañs en Israel hag an dra-se zo kaoz e rank gortoz ur remziad nevez da welet sevenidigezh promesaoù Doue.
Mahmoud Abbas
Prezidant an Aotrouniezh palestinat
D’ar 26 a viz Genver 2006, eo trec’h an Hamas e dilennadeg parlamant Palestina dirak ar Fatah. Setu e c’houlenn Mahmoud Abbas digantañ furmiñ ar gouarnamant kentañ.
Torah
Devarim
Pempvet Levr an Torah eo Devarim, pe an Adlezenn. Ar pennadoù 1 da 30 zo sarmonioù, tri anezho, lavaret dirak an Israelited gant Moizez war plaenenn Moab, ur pennadig a-raok antreal en Douar prometed. Gant ar sarmon kentañ ez eus kaoz eus an daou-ugent vloaz o kantreal en dezerzh o doa kaset anezho d'ar poent-se, oc'h echuiñ gant ur galv da zoujañ d'al lezenn (pe d'ar c'helenn) a vez graet anezhi Lezenn Moizez abaoe. An eil a zegas soñj d'an Israelited o ezhomm da heuliañ an Aotrou hag al lezennoù (pe ar c'helenn) En doa roet dezho : diouzh o doare da heuliañ anezho emañ o dalc'h war an Douar prometet. An trede a ro ar spi dezho e vije restaolet an Douar ha pa vije torret o le ha kollet an Douar gant ma vije goulennet digarez. Ar pevar fennad diwezhañ zo enno Kanenn Moizez, Bennozh Moizez hag istorioù diwar-benn tremen ar galloud eus Moizez da Yehoshoua a-raok marv Moizez war Menez Nebo.
Goude m'eo kinniget evel ar gerioù lavaret gant Moizez a-raok aloubadeg Kanaan e soñj d'ar skiantourien modern e teu eus hengoun Rouantelezh Israel, rouantelezh an Norzh, a oa bet kaset da rouantelezh ar Su, hini Judah goude aloubadeg an Assirianed (en ) a-raok bezañ adaptet hag adaozet e raktres broadelour ar roue Yoshia. Adaozet e voe ar stumm diwezhañ da vare an Harlu e Babilon er. Hervez ur bern skiantourien e teu war wel el levr-se ezhommoù ekonomikel ha statud sokial al Levited, a zo moarvat skrivagnerien al Levr.
Unan eus e werzennoù anavezetañ eo Adlezenn 6:4 eo Chema Yisrael a zo deuet da vezañ embann kadarn an identelezh yuzev : "Selaou, Israel ; An AOTROU, hon Doue, a zo Doue nemetañ." Gwerzennoù 6:4-5 a voe meneget gant Jezuz hervez Mark 12:28-34 evel perzh eus ar Gourc'hemenn Veur.
Aozañ
Hervez an Talmud e oa bet skrivet an Torah gant Moizez, nemet eizh gwerzenn ziwezhañ an Adlezenn a ra anv eus e varv hag e obidoù hag a vije bet skrivet gant Yehoshoua. Rachi a venegas gerioù an Talmud : "Doue a lavaras anezho ha Moizez a skrivas anezho gant daeroù." Hervez ar Michnah eo orin doueel an Torah unan eus kredennoù pouezusañ ar Yuzevegezh. Hervez an hengoun a voe adaozet gant Ezra da vare an Eil Templ.
Hervez ar skiantourien vodern ne oa ket bet skrivet gant Moizez avat, met kentoc'h gant meur a skrivagner war meur a gantved. Tabut taer zo avat diwar-benn kenarroud, skrivagnerien ha deiziadoù an Torah. E-kerzh ar brasañ eus an e oa a-du a-walc'h eus an arbennigourien war martezeadenn an dielloù a ginnig peder mammenn disheñvel daspunet gant ur skridaozer : J, ar vammenn Yahwek ; E, ar vammenn Elohek ; P, ar vammenn Belegek ha D, ar vammenn Adlezennek. Ar vammenn goshañ, J, a vije bet aozet er VII pe VI kantved hag an hini nevezañ, P, war-dro ar.
En dekad diwezhañ an XX kantved e kouezhas ar c'henemglev diwar-benn ar vartezeadenn-se. Diazez ar rebech-se a voe savet gant al labour skiantel diwar-benn an hengounioù dre gomz evel mammenn ar skridoù, o c'houlakaat ne oa ket J hag E istorourien ha skrivagnerien met kentoc'h dastumerien ha skridaozerien Rolf Rendtorff a ginnigas neuze e vije diaeze an Torah gant istorioù dizalc'h kendeuzet tamm ha tamm e unvezioù brasoc'h lakaet asambles e-pad daou brantad, an hini kentañ lesanvet 'Adlezennek', an eil 'Belegek' D'ar c'hontrol e vroud John Van Seters martezeadenn an ouzhpennadennoù : deuet e vije an Torah diwar un heuliad labourioù da lakaat danvez ouzhpenn d'un diazez a oa anezhi dija. Ur vartezeadenn nevez-diellek zo bet savet gant Joel S. Baden - e-mesk tud all - o respont da vurutelladennoù d'ar vartezeadenn gozh hag o kemer e kont hentennoù nevez da c'houzout eus peseurt mammenn eo tennet an testennoù. , . Berzh a ra ar vartezeadenn-se e Norzhamerika hag en Israel.
Digaroeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo an digaroeg (digaro, taaon, taron pe taying) komzet gant tro-tro da 33.000 den en Assam en India.
Mahmoud Abbas
Skod e zilennadeg
D’ar mare ma oa bet dilennet, ne felle ket d’an aozadurioù emsaverien dilezel an armoù hep kaout un dra bennak en eskemm ha gwarantoù, politikel peurgetket. Evit se o doa graet taolioù armet a-leizh a-hed ar stourm dilennel, ha tennañ rokedoù ha taolioù mortez ouzh Israel ha trevadennoù yuzhev bandenn Gaza a-benn reiñ da gompren da Vahmoud Abbas ne vo ket e-unan o tivizout eo echu an intifada.
Torah
Aozañ
Ar brasañ eus ar skiantourien a sell c'hoazh ouzh Adlezenn evel ur vammenn, a-orin er c'hod-lezenn savet e lez Yoshia ha roet ur framm dezhi da vare an harlu - e stumm ar prezegennoù e penn hag e dibenn - evit reiñ da c'houzout e vije gerioù Moizez. Ar brasañ anezho a soñj dezho ivez e oa ur ur vammenn velegek, en ur stumm pe ur stumm all, goude ma ne ouezer ket betek pelec'h ez ae. Ar pezh a chom a vez anvet nann-Belegek, ur strollad az a ennañ danvez rak-Belegek ha goude-Belegek.
Digaroeg
Tost-tre eo d'an idoueg.
Torah
Deiziad skridaozañ
An Torah echu zo gwelet dre vras evel bezañ echuet da vare mare ar Bersed (539–333 kt HM, moarvat 450–350 kt HM), en heklev d'an hengoun yuzev a ro da Ezra, e penn ar gumuniezh yuzev da vare an distro eus Babilon, ur perzh bras e lakaat an Torah da dalvezet Meur a vartezadenn a oa bet savet evit displegañ abalamour da betra e oa bet aozet an Torah, met div o doa bet muioc'h a levezon eget ar re all. An hini gentañ, kaset gant Peter Frei e 1985, zo anvet "aotre an impalaeriezh persan". Embann a ra e voe goulennet gant ar Yuzevien Jeruzalem prezañtiñ ur c'hod lezennel unvan en eskemm d'o emrenerezh. Goude ma oa bet distrujet ar vartezeadenn-se en ur c'hollok e 2000 e chom c'hoazh goulenn an darempredoù etre ar galloud pers hag ar Yuzevien a-bouez evit an danvez-se. . An eil, e-liamm ouzh Joel P. Weinberg hag anvet "Kumuniezh ar C'heodedelezh-Templ", a ginnig e oa bet savet istor an Ermaeziadeg evit ezhommoù ar gumuniezh yuzev goude an harlu savet tro-dro d'an Templ, a c'hoarie perzh ur bank evit an dud en diabarzh ar gumuniezh.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Levezonet e oa kalz gant ur mentor all, Ezra Pound, krouer an "imagism". Hemingway a lavaras diwezhatoc'h eus ar strollad liesseurt-se, "Ar wirionez a veze gant Ezra an hanter eus an amzer, ha pa veze ar gaou gantañ, e veze ken gaou n'o peze morse an disterañ arvar diwar e benn. Atav e veze ar wirionez gant Gertrude." . Daremprediñ a rae alies ar strollad stal-levrioù Sylvia Beach, "Shakespeare & Co.", 12 Rue de l'Odéon. Goude embannadur Ulysses, skrivet gant James Joyce, e 1922 hag an difenn graet da werzhañ anezhañ er Stadoù-Unanet e implijas Hemingway e vignoned eus Toronto evit lakaat skouerennoù eus ar romant da dremen harzoù ar Stadoù-Unanet (Skrivañ a ra Hemingway diwar-benn e gejadenn gant Joyce e Pariz e A Moveable Feast). Embannet e oa e gentañ levr dezhañ, anvet Three Stories and Ten Poems e 1923, e Pariz, gant Robert McAlmon.
Mahmoud Abbas
Skod e zilennadeg
Hervez Samy Abou Zohri, unan eus pennbrezegerien an Hamas : « Dilennet eo bet Mahmoud Abbas da benn an aotrouniezh palestinat ha n’eo ket da benn pobl Palestina. Setu eo ret dezhañ kaozeal an abretañ ar gwellañ gant ar c’hostezennoù palestinat all, hag an Hamas en o zouez (…). An harzerezh palestinat n’en deus netra da welet gant an argerzh politikel. N’eo ket bet kroget an intifada gant un den hepken, ha ne vo ket paouezet gant un den hepken. A-stroll e vo graet an diviz-se, en-dro d’un daol, ha n’eo ket dre ober disklêriadennoù dirak kameraioù. »
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Goude kalz berzh evel kenskriver en estrenvro, Hemingway a zistroas da Doronto, e 1923. E-doug an eil prantad-se e Toronto, e teuas kentañ mab Hemingway er gouloù. Badezet e oa John Hadley Nicanor Hemingway, met anavezet e vo diwezhatoc'h evel "Jack". Hemingway a c'houlennas digant Gertrude Stein bezañ maeronez e vab.
Torah
Deiziad skridaozañ
Ur bihan-niver a skiantourien a gav gwelloc'h ganto lakaat skriadozadur diwezhañ an Torah er mare hellenistek (333–164 kt HM) pe c'hoazh da vare an Hasmoeed (140–37 kt HM). Kaset e oa bet war-raok gant Russel Gmirkin ar soñj n'eus tamm meneg ebet eus an Torah, na eus an Ermaeziadeg, na eus darvoud biblek all e Papyrusoù Elephantine, ur seurt trevadenn yuzev en Ejipt eus ar.
Karv
Yezh
Karvez a vez graet eus parez ar c'harv ha heizez eus ur garvez n'he deus bet menn ebet c'hoazh.
Mahmoud Abbas
Skod e zilennadeg
Evit doare ne oa ket enebet al luskadoù islamek, evel an Hamas hag ar Jihad islamek palestinat, ouzh un dreverz gant Israel. Emañ ar re-se tost d’ar bobl ha gouzout a reont penaos e teu an intifada da vezañ startoc’h-start ha diaesoc’h-diaes da c’houzañv evit pobl Palestina. Met fellout a rae dezho n’eo ket hepken kemer perzh er breutadegoù da zont, met ivez kaout ur plas politikel a-feson er Stad palestinat da zont. Se a virfe outo da vezañ lezet a-gostez war-lerc’h fin an taolioù armet, hag evel-se e chomfent gwelet mat gant pobl Palestina.
Erfin e vefe dav d’ar Prezidant nevez, e-barzh ar Fatah, kregiñ gant un adreizh don d’an aozadur, rak debret eo abaoe bloavezhioù gant ar goubrenerezh hag ar stourmoù diabarzh. Enebourien Mahmoud Abbas a-leizh o deus aon e vefe lamet o galloud hag o danvez diganto gant fin an intifada hag an disoudardañ, ha da-heul o levezon e-barzh al luskad krouet gant Yasir Arafat.
Torah
Torah hag ar Yuzevegezh
Ar skridoù rabbinek a embann e voe roet an Torah dre gomz da Voizez war ar Menez Sinai. Hengoun ar Yuzevegezh reizhkredour a lavar e oa bet lakaet dre skrid e-pad daou-ugent vloaz en dezerzh, met kalzig a Yuzevien nann-reizhkredour a zo a-du gant kenemglev ar skiantourien a embann e oa bet meur a skrivagner d'an Torah hag e oa bet skrivet war meur a gantved.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
War-dro ar mare-se end-eeun e vroc'has Hemingway ouzh e embanner, Harry Hindmarsh, a grede dezhañ e oa bet kollet Hemingway gant an amzer tremenet tramor Hindmarsh a roas Hemingway kefredioù mondian. Hemingway a zeuas da vezañ c'hwerv hag e skrivas ul lizher dilez fuloret e miz Du 1923. Koulskoude, pe ne oa ket kemeret e zilez e kont pe e oa nullet, rak Hemingway a gendalc'has da skrivañ ur wezh an amzer evit an The Toronto Star e 1924. . Embannet e oa ar pep brasañ eus labour Hemingway evit ar Star e 1985.
Torah
Torah hag ar Yuzevegezh
Gant an Talmud (Gittin 60a) a ginnig daou zoare diwar-benn penaos e oa bet skrivet an Torah gant Moizez. Unan eus an doareoù-se a lavar e oa bet skrivet tamm ha tamm a-feur ma oa bet distilhet, echuet un tammig a-raok ma varvas tra ma embann an eil doare e oa bet skrivet en un tamm tost d'e varv diwar an holl draoù a oa bet distilhet dezhañ a-hed ar bloavezhioù.
An Talmud (Menachot 30a) a embann ne c'hell ket an eizh gwerzenn diwezhañ a gaoz diwar-benn marv hag obidoù Moizez bezañ skrivet gantañ hag e voent skrivet gant Yehoshoua. Abraham ibn Ezra ha Joseph Bonfils o doa gwelet e oa e-barzh an eizh gwerzenn-se titouroù a rankje bezañ anavezet gant an dud kalz diwezhatoc'h goude marv Moizez. Arbennigourien all a nac'h an doare-se da welet an traoù, embann a reont ne oa ket skrivet gant Moizez met diskuliet e oant bet memestra dezhañ hag en doa distilhet anezho da Yeohoshoua. Gant an Torah e vez taolennet darvoudoù an amzer da zont hervezo.
Un darn bras eus ar Yuzevegezh virour ha eus ar Yuzevegezh adreizhet a embann ne c'helle ket an Torah a-bezh bezañ skrivet gant Moizez.
Hervez mojennoù zo e oa bet kinniget an Torah da holl bobloù ar bed a-raok bezañ kinniget d'an Israelited a oa ar re gentañ o doa degemeret anezhi.
Implij lidek
Lenn an Torah (he K'riat HaTorah "Lenn [diwar] an Torah") zo ul lid relijiel yuzev a c'houlenn gant an dud lenn en un doare publik un darn eus an Torah. Gant an term-se e reer anv eus al lid a-bezh, adalek ar mare ma vez kemeret ar rolloù diouzh an arc'h, kanañ an darn gant ar mod mat da ganañ anezhañ (kantilladur) betek distro ar rolloù en arc'h. N'eo ket ar memes tra ha lenn an Torah evit deskiñ.
Lenn reoliek an Torah dirak ur publik zo ul lid a oa bet degaset gant Ezra ar Skrib da vare Eil Templ pa oa distroet ar Yuzevien eus o harlu e Babilon (t.d. 537 ktHM) evel m'eo lavaret e Levr Nehemia. Hiziv an deiz e lid ar reizhkredourien Lenn an Torah gant ar memes doareoù abaoe daou vil vloaz ha distruj an Eil Templ (70 HM), hervezo da nebeutañ. En hag en  e savas luskadoù nevez (Yuzevegezh virour hag adreizhet) o doa degaset un nebeud cheñchamantoù hep kemmañ ar stern dre vras.
Un darn eus an Torah a vez lennet diwar ur roll evel perzh eus lid ar mintin evit devezhioù zo eus ar sizhun, memestra evit dezioù yuniñ, deizioù gouel ha lid goude merenn da Shabbat, Yom Kippour ha deizioù yuniñ. Da Shabbat d'ar mintin e lenner un darn sizhuniek (parashah), choazet a-seurt ma vezo lennet an Torah a-bezh a-hed ar bloaz. An doare da rannañ ar parashot zo boutin d'an holl gumuniezhioù yuzev modern ha diazezet eo war labour Maimonidez. Da vare ar gouelioù e lenner darnoù e-liamm outo.
Bep bloaz e lider Simc'hat Torah evit goueliañ klokadur ur c'helc'h-bloaz ha digoradur unan nevez.
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Buhez Hemingway e Bro-C'hall a awenas anezhañ evit e gentañ romant gwirion, The Sun Also Rises, e 1926. Awenet e oa an oberenn gant e vuhez evit kalz, pa zanevell buhez ur strollad Amerikaned divroet e Pariz hag e Bro-Spagn. C'hoarvez a ra an arvestoù pouezusañ eus ar romant e Pamplona, e-doug ar fiesta a oa brudet en Europa a-bezh hag en Amerika gant ar romant. Berzh mat a reas al levr ha prizet-bras e oa gant ar vurutellerien. Daoust m'en doa disklêriet Hemingway da gentañ e oa ur stumm lennegel diamzeret e oa bet atizet d'e skrivañ goude lenn dornskrid Fitzgerald evit The Great Gatsby.
Torah
Lezenn ar Bibl
En Torah ez eus darnoù ma vez kontet an istor, ma vez kinniget al lezenn ha graet embannoù etik. En o fezh e reer eus al lezennoù-se Lezenn Moizez (Torat Moshe ) pe lezenn viblek peotramant c'hoazh ar gourc'hemennoù.
Bret Easton Ellis
thumb|right|200px|Bret Easton Ellis e Gouel al levrioù e [[Leipzig (Leipziger Buchmesse) e 2006]] Bret Easton Ellis zo ur skrivagner amerikan ganet e Los Angeles d'ar 7 a viz Meurzh 1964.
Mahmoud Abbas
Skod e zilennadeg
Diouzh savboent Ariel Sharon, mont kuit eus bandenn Gaza – evel m’eo bet diskuliet gant e aliour Dov Weisglass – a dalvez reiñ ur statud pad da drevadennoù Sisjordania a-benn ober e gerz anezho, padal evit Mahmoud Abbas n’eus ket tu d’ober ar peoc’h gant Israel ma vez kendalc’het an trevadenniñ ha savidigezh ar Voger war douaroù ar Stad palestinat da zont gant ar pal lakaat hervez lezenn aloubidigezh douaroù Sisjordania.
Torah
An Torah dre gomz
Hervez an hengoun rabinek a lavar en doa desket Moizez an Torah a-bezh p'edo o vevañ war ar Menez Sinai e-pad 40 devezh hag 40 nozvezh ha d'ar mare-se e voe treuzkaset an Torah dre skrid ha dre komz war un dro. Pa leusk an Torah un gerioù pe meizadoù amsklaer, peotramant e ra anv eus doareoù d'ober hep displegadennoù, eo sañset al lenner mont da gerc'hat titouroù ouzhpenn e-barzh mammennoù ouzhpenn anvet an Torah dre gomz, pe Lezenn dre gomz. Gourc'hemennoù a c'houlenn un tamm muioc'h a zisklêriañ zo, da skouer : Hervez testennoù rabinek klasel e oa bet treuzkaset an holl zanvez-se da Voizez war ar Sinai ha da c'houde eus Moizez da Israel. Difennet e oa d'ar mare-se da skrivañ al Lezenn dre gomz dre ma vije diglok kement skrid ha dañjer e oa da dreuzkompren anezho pe mont re bell gant an disklêriañ.
Bret Easton Ellis
Kriz eo e oberennoù, evel American Psycho a zeskriv buhez ur serial killer, hag a zesach bewech koulz enebiezh ha meuleudi.
Torah
An Torah dre gomz
Evelato, goude an harlu, ar skarzhadegoù hag an heskinerezh e voe skañvaet ar c'hustum-se pa zeuas sklaer e oa an hent nemetañ evit delc'her al Lezenn dre Gomz. Goude bloavezhioù o poaniañ gant ur bern tannaim e voe skrivet pep tra gant Judah haNasi war-dro 200 goude hon mare e-barzh ar Mishnah (he ). Hengounioù dre gomz all eus ar memes koulz a voe enrollet e-barzh ar Baraitot hag an Tosefta, reoù all e-barzh ar Midrach.
Strollad Komunour Eswatini
Strollad Komunour Swaziland (saozneg : Swaziland Communist Party, SWACOPA) a oa anv ur strollad komunour oberiant e Swaziland, bet krouet war-dro 1994 gant Mphandlana Shongwe ha Zakhe Genindza en e benn.
Mahmoud Abbas
Savboent Israeliz
Dre vras, ez eus « fiziañs a-walc’h » gant Israeliz, ha spi o deus e c’hallo prezidant an Aotrouniezh palestinat, a reont Abou Mazen anezhañ bepred, bezañ ar « Gorbatchev palestinat ». Hervez ministr ar Justis ar mare, Tzipi Livni : « dav eo dimp ober pep tra evit kreñvaat statud rener Abou Mazen, gant ar soñj eo gouest da gontrollañ ar strolladoù sponterien ».
Bret Easton Ellis
Meur a film zo bet aozet diwar e romantoù. thumb|right|200px|Golo American Psycho, embannet gant Picador, 1991
Ernest Hemingway
Romantoù kentañ hag oberennoù abred
Dispartiañ a reas Hemingway digant Hadley Richardson e 1927 hag eurediñ a raes Pauline Pfeiffer, ur gatoligez roman deol eus Piggott, en Arkansas. Pfeiffer a oa ur gelaouerez a skrive diwar-benn ar c'hiz a-wezhioù e kelaouennoù evel Vanity Fair ha Vogue. Treiñ a reas Hemingway d'ar gatoligiezh e-unan d'ar mare-se. Ar bloaz-se e embannas Men Without Women, un dastumad danevelloù, ma kaver The Killers, unan eus e skridoù brudetañ hag embannet ar muiañ. E 1928, Hemingway ha Pfeiffer a ziannezas da gKey West, e Florida, evit loc'hañ o buhez nevez a-gevret. Koulskoude e oa trubuilhet o buhez nevez buan gant un darvoud skrijus all eus buhez Hemingway.
E 1928, Tad Hemingway, Clarence, strafuilhet gant kleñved ar sukr ha kudennoù arc'hant, en em bersekutas gant ur bistolenn gozh eus ar Brezel diabarzh. Ur gloaz don e oa bet evit Hemingway ha marteze e kaver roud eus an emlazh-se en emlazh tad Robert Jordan er romant For Whom the Bell Tolls. Distreiñ a reas diouzhtu da Oak Park evit aozañ an interamant ha lakat a reas breud da sevel o lâret a vouez uhel ar pezh a soñje hervez kredenn ar Gatoliged, da lâret eo ez ae an dud en em lazhe d'an ifern. D'ar memes koulz, war-bouez nebeut, Harry Crosby, diazezer ar "Black Sun Press" ha mignon da Hemingway abaoe e brantad e Pariz, en em bersekutas ivez.
Oberennoù
Romantoù
Dastumadoù
Strollad Komunour Eswatini
Goude bezañ bet mouget gant ar gouarnamant ha bac'het gantañ pennoù ar Strollad, e voe anezhañ unan eus ar strolladoù kentañ da vezañ lakaet e anv war roll ofisiel ar strolladoù politikel pa oa bet skubet Dekred 1973 a-benn gallout sevel ur vonreizh nevez.
Ernest Hemingway
Oberennoù
Anthologiezhioù  - embannet gant Hemingway Eñvorennoù Pezhioù C'hoari
Filmoù diwar e oberennoù
Filmoù skinwel
Mahmoud Abbas
Savboent Israeliz
59% eus Israeliz a gav dezho e tle Israel skoazellañ anezhañ gant ma stourmo ouzh ar sponterezh. Hervez an ensavadur sontañ israelat Smith : « Emaint o c’hortoz kemmoù war vat… met gortoz a reont da welet ar pezh a ray ent pleustrek… Evit poent e tiskouez bezañ un den gwan, a-dal an holl strolladoù armet. »
Broualan
Broualan a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Mahmoud Abbas
Savboent Israeliz
Hervez ar bolitikourien tost da Ariel Sharon, e oa tagadenn Karni ur c’hemenn hag a ziskouez « ne c’haller ket dianavezout ar spont, c’hoari an dro dezhañ evit skoulmañ emglevioù … Ret eo da Balestiniz stourm ouzh ar spont, anez e vo dibosupl mont war-raok ». Mennet eo Israel da vont kuit eus bandenn Gaza, pezh zo kadarnaet gant ar steuñv en em dennañ, met ar strolladoù armet palestinat a ginnig liesaat o zagadennoù gant ar spi e vo diskouezet pegen pouezus int ha pegen just eo kaoz an armoù hag e-se. Soñjal a ra da ouarnamant Israel e c’hall Abou Mazen ober un nebeud divizoù :
Broualan
Douaroniezh
War ar stêr Guyoult ha richer Landal emañ Broualan.
Torah
An Torah dre gomz
Dre ma kendalc'he an heskinerezh e voe skrivet muioc'h eus al Lezenn dre gomz dre meur a gentel ha kustumoù a voe meneget e-kerzh kantadoù a bajennoù ar Mishnah a zeuas da vezañ ar miliadoù a bajennoù e-barzh ar Gemara, skrivet en aramaeg dre ma voe aozet e Babilon. Asambles, ar Mishnah hag ar Gemara a vez graet Talmud anezho. Rabined Douar Israel a zastumas o hengounioù diouzh o zu e-barzh Talmud Jeruzalem. Dre ma voe muioc'h a rabined e Babiblon emañ an tu-kreñv gant Talmud Babilon war hini Jeruzalem ma vez dislavar.
Broualan
Ardamezioù
"en aour, e greskenn brizhet; e gab en gul karget gant peder gwerzhidenn en argant"
Torah
An Torah dre gomz
Hervez luskadoù reizhkredour ha mirour emañ an testennoù-se e-kreizig-kreiz an halac'ha (lezenn). Nac'het eo kement-se gant la luskadoù adreizhet, a soñj dezho eo a-bouez an testennoù-se evit kompren an Torah met ne reont ket lezenn.
Broualan
Ardamezioù
Ardamezioù familhoù Maure / Anast (XIIIt) (ar greskenn), ha Montsorel (XIIt), ar werzhidennoù
Istor
Broualan e oa ul lodenn eus parrez Labouzeg, en eskopti Dol. Staget eo bet ouzh hini Roazhon e-kerzh an Dispac'h gall.
Dilhad
thumb|upright=1.6|Doareoù dilhad betek [[1500]] Ur pezh dilhad, pe ur gwisk, zo ur pezh gwiad (pe un danvez moan all) a vez lakaet war ar c'horf, pe en-dro dezhañ, da c'holeiñ un darn anezhañ.
Ur gwiskamant zo ur pezh dilhad peurvuiañ, hag an holl bezhioù dilhad gwisket war ar c'horf a-wechoù.
Dilhad
A bep seurt dilhad zo:
Istor
Sellet ouzh ar pennad ledanoc'h : Istor an dilhad
En amzerioù koshañ e teue an dilhad eus ezhommoù an dud d'en em wiskañ en un doare simpl ha pleustrek. Pelloc'h e teuas levezon ar c'hiz, ken e vez dibabet gwiskañ dilhad pe zilhad evit abegoù sokial.
War a seblant e voe implijet kreoñv loened, da gentañ, evit en em wareziñ diouzh an amzer, fall pe vrav. Goude int bet aozet evit aesaat an oberezhioù boutin ha divoutin. Abretoc'h eo deuet aozadur an dilhad un doare evit en em stipañ (en em fichañ brav) ha seul vuioc'h ma vez tro da stagañ bragerizoù warno.
Hervez an oberezhioù ez eus bet fardet dilhad arbennik : dilhad-brezel, dilhad-labour, dilhad-lid, dilhad-sport, etc...
En Europa e oa bet emdroadurioù stankoc'h adalek ar pa oa kresket live an teknikoù ha pa voe degaset danvezioù nevez diwar gresk an eskemmoù kenwerzhel.
Gwall amzer
Bezañ gwarezet diouzh ar gwallamzer eo an abeg degemeretañ gant an istorourien evit displegañ perak eo bet ijinet an dilhad.
Ystrad Tywi
Ystrad Tywi a oa ur rannvro eus mervent Bro-Gembre, lec'hiet war riblennoù ar ster Tywi, e reter rouantelezh kozh Dyfed; dre vras e klot gant Sir Gaerfyrddin a hiziv.
Rannoù
Etre tri c'hantrev e oa rannet Ystrad Tywi :
En XIvet kantved ez eas Eginog gant an Normaned, ma ne chomas ken nemet an daou gantrev all en Ystrad Tywi.
Da gontelezh Carmarthen e voe lakaet Ystrad Tywi gant Edouarzh Iañ Bro-Saoz pa embannas Statud Rhuddlan e 1284.
Biskoazh ne voe Ystrad Tywi ur rouantelezh hag un abeg a vrezel etre ar rouantelezhioù e voe alies. E fin ar kantvet e voe skrapet digant Dyfed gant roue Ceredigion Seisyll ap Cadog. Ur rouantelezh nevez - Seisyllwg hec'h anv - a savas neuze hemañ. Honnezh eo orin rouantelezh Deheubarth e vo.
Kantrevoù ha kombodoù
230px|thumb|Ystrad Tywi e Deheubarth
Serques
Serques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Mireg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo ar mireg (miri pe mis(h)ing) komzet gant tro-dro da 400.000 den en Assam en India.
Tost-tre eo d'an idoueg.
Ferrières (Liège)
Ferrières (e walloneg:Ferire) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
1160
Diwar-benn bloavezh 1160 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1160
Teqerideamani I
Teqerideamani I a vefe bet roue Kush etre 90 ha 114. N'eo ket sur e vezañs ha posupl eo e oa bet an hevelep den ha Teqerideamani I. Ur bez hag un enskrivadur nemetañ a oa bet kavet evit an daou roue.
Trelevenez
Trelevenez a zo ur gumun eus Bro-Leon (bro Chelgenn), e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Brezhoneg
D'an 12 a viz Du 2014 e oa bet votet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kuzul-kêr ar gumun.
Kavan-tour
Ar gavan-tour (liester : kavaned-tour), a zo ur spesad golvaneged, Coloeus monedula an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Corvus Monedula (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778), diwar al latin moneta, "moneiz" abalamour ma vezont desachet gant traezoù skedus, dres evel ma vez ar piged.
Doareoù pennañ
E miz Ebrel ha miz Mae e sav ar c'houblad laboused o neizh gant bleñchoù en un toull en ur wezenn, ur garreg, un ti, ur siminal, pe c'hoazh e toull ul lapin. En neizh e lakaont un doublenn savet diwar c'hloan, reun ha foenn. Bras-spontus e c'hall an neizh bezañ, betek 2,40 m a led, 1.20 m a hed hag 1.20 m a sav. Ul labous strollgar eo, alies e kaver ur c'halz neizhioù tost an eil d'egile. En neizh e vez dozvet etre 4 ha 6 vi glaswer tarchoù rous, du ha gris warno.
Boued
Hollzebrer eo ar spesad : amprevaned, biskoul, buzhug, ed, frouezh, had, melc'hwed, ploged, tousegi, vioù ha ya gantañ. Evel ar brini all, boas eo da guzhat boued ha traoù bihan all (skedus peurliesañ) a zedenn e selloù.
Annez hag isspesadoù
Er maezioù e vev al labous e koadoù bras hag e tevennoù. Er gourliorzhoù en e gaver ivez, koulz hag er c'hêrioù hag er c'hêriadennoù, ma plij dezhañ annezañ ar savadurioù uhel (tourioù-ikiz, befrezoùhag all), alese e anv. Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Lemna
Al lemna zo plant-dour, ha meur a seurt zo anezho.
Herve (anv-badez)
Herve zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar anv Sant Herve, unan eus sent vrezhon ar.
Berneville
Berneville a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Engis
Engis (e walloneg:Indji) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Bloavezhioù 1990
Sonerezh
Emled ar sonerezhioù elektronek, an house hag an tekno peurgetket
James Ellroy
thumb|right|James Ellroy James Ellroy (Lee Earle Ellroy e anv gwir) zo ur skrivagner amerikan ganet e Los Angeles d'ar 4 a viz Meurzh 1948.
Kriz ha feuls eo e romantoù a c'hoarvez e Los Angeles a c'heller gwelet evel un dudenn kentoc'h eget ul lec'h en e oberennoù.
E-touez ar re-se emañ The Black Dahlia (an dahlia du) pe Killer on the Road (muntrer war an hent).
Meur a film (L.A. Confidential, da skouer) zo bet aozet diwar e romantoù.
British Columbia
Kolombia Vreizhveuriat, pe Kolombia Breizh-Veur, British Columbia e saozneg (berraet neuze alies e B.C. pe BC), ha Colombie-Britannique e galleg (berraet neuze e C.-B.), a zo ur broviñs eus Kanada sko ouzh ar Meurvor Habask. Ar broviñs pellañ eus tu ar c'hornaoueg an hini eo, ar pezh a zo aroueziet war he banniel ma weler un heol o vont da guzh er mor. Brudet eo hec'h ardremezioù kaer. Victoria eo he c'hêr-benn ha Vancouver ar gêr vrasañ.
Bloavezhioù 1990
Sonerezh
Krouidigezh ar Makina e Spagn
Adlañs sonerezh Breizh er festoù-noz gant Ar Re Yaouank hag Erik Marchand ha lusk nevez roet 'vit ar publik bras gant pladenn, troiad ha brud-skinwel Alan Stivell e deroù ar bloavezhioù 1990
Elisabeth Charlotte von der Pfalz, La Palatine
Elisabeth Charlotte, priñsez Pfalz, anavezet ivez en alamaneg evel Liselotte von der Pfalz (1652–1722), hag e galleg evel La Palatine, a oa ur briñsez alaman, eus Pfalz, e lez ar roue gall Loeiz XIV er. Dimezet e oa da Philippe de France (1640-1701), dug Orleañs, lesanvet Monsieur (evel breudeur ar rouaned abaoe Loeiz XIII), breur d'ar roue. Dre-se e veze graet Madame pe dugez Orléans anezhi. En he ziegezh alaman e oa "Liselotte" ha netra ken.
He buhez
Elisabeth Charlotte von der Pfalz a oa ganet d'ar 27 a viz Mae 1652 e kastell Heidelberg, a voe devet gant an arme c'hall 18 vloaz goude e-kerzh arigrap Pfalz. Merc'h e oa da g-Karl Iañ Ludwig von der Pfalz (1617-1680) ha da Charlotte von Hessen-Kassel (1627-1686). He zud, dimezet en 1650, a zizimezas e 1657.
He skridoù
Brudet eo he lizhiri en alamaneg hag a voe troet hag embannet e galleg goude he marv.
He dimeziñ
Skrivet he deus miliadoù a lizheroù (60 000 hervez an istorourien ), da gerent ha mignoned deuet da vout brudet abalamour d'an doare ma komze, ha ma wallgomze, eus hec'h amezeien.
He bugale
Mervel a reas d'an 8 a viz Kerzu 1722 e Saint-Cloud, e Bro-C'hall.
Harlan Coben
Harlan Coben zo ur skrivagner amerikan ganet en New Jersey d'ar 4 a viz Genver 1962.
E-leizh a romantoù polis en deus skrivet, en o zouez Gone for good (Aet da viken) pe Tell no one (Na lâr da zen ebet) hag un toullad a gont troioù e haroz Myron Bolitar e metoù ar sport.
Ur film zo bet aozet gant Guillaume Canet diwar e romant Tell no one dindan an anv Ne le dis à personne.
Langedijk
thumb|right|180px|Lec'hiadur Langedijk thumb|right|150px|Banniel Langedijk thumb|right|80px|Ardamez Langedijk thumb|right|80px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Langedijk (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, e rannvro West Friesland en Izelvroioù. Lakaet e voe da gêr e 1415. 26,99 km² eo gorread Langedijk ha d'an 31 a viz Mae 2009 e oa 27 020 annezad enni. Ar c'hêrioù, kêriadennoù ha distrigoù da-heul a ya d'ober Langedijk : Broek op Langedijk, ul lodenn eus Koedijk, Noord-Scharwoude, Oudkarspel, Sint Pancras, Zuid-Scharwoude. thumb|right|150px|Meilh Sint-Pancras e Langedijk
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Langedijk ez eus 21 dileuriad:
Roz-an-Arvor
Roz-an-Arvor (Roz-sur-Couesnon e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Midjoueg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr ar yezhoù tanek eo an midjoueg (miju, kaman pe mishmi) komzet gant tro-dro da 3.662 den en Assam en India.
Tost a-walc'h eo d'an digaroeg ha d'an idoueg.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin.
Cynric Wessex
Cynric Wessex a oa roue Wessex eus 534 da 560. Hervez ar C'hronik angl-ha-saoz e vefe bet erruet en Enez Vreizh asambles gant e dad - pe e dad-kozh - Cerdic e 495, met diwirheñvel eo, rak an dra-mañ a dalvezfe a oa ur c'hadour oberiant da 70 vloaz.
Orin
Hervez listenn ar roueed e deroù ar C'hronik angl-ha-saoz e vefe mab da Cerdic pe mab d'e vab, Creoda Wessex. Ur ster en deus e anv en hensaozneg met predeneg e c'hellfe bezañ ivez. Ur stumm saoznekaet eus Cunorix e vefe. E lod eus dornskridoù ar C'hronik angl-ha-saoz eo taolennet evel tad Ceawlin, met an dra-señ a c'hellfe bezañ bet graet a-ratozh, diwezhatoc'h, evit liammañ Ceawlin ouzh tierniezh Cerdic.
Buhez
Dre ar C'hronik angl-ha-saoz hepken e anavezer buhez Cynric. Kemeret en defe kêr Searobyrig, e-kichen Salisbury, digant ar Vrezhoned e 552 met diskouez a ra kement-se e oa niverus ar Saksoned c'hoazh er rannvro-se d'ar mare-hont ha posupl eo e oa Searobyrig un emgann difenn. Posupl eo ivez e oa Cynric ur penn-brezel brezhon o stourm ouzh ar Saksoned o terc'hel Searobyrig.
E 556 en defe stourmet ouzh Brezhoned e Beranburh asambles gant Ceawlin met n'eo ket sklaer piv en doa gounezet.
Paul ar souae
Paul ar souae pe Paul ar morgazh (Krake Paul) (Weymouth, 2008 - Oberhausen, 26 a viz Here 2010) a oa ur souae tapet brud gantañ er bed a-bezh gant e ziouganoù war zisoc’hoù skipailh broadel mell-droad Alamagn. En akwariom Sea Life en Oberhausen, en Alamagn, edo o vevañ. A-raok krogadoù etrebroadel skipailh Bro-Alamagn e veze kinniget da Baul daou endalc'her treuzwelus peurheñvel serr (met barrek e oa d'o digeriñ), boued heñvel e-barzh (ur vesklenn); war unan eus an endalc'herioù e oa banniel Alamagn ha war egile banniel bro ar skipailh a vo o kevezañ outañ. Soñjal a raed ez a Paul da gerc'hat e voued er voest ar skipailh a c'hounezfe. E-kerzh UEFA Euro 2008 en devoa "diouganet reizh" 70% eus disoc'hoù skipailh Alamagn ha 100% betek-henn evit Kib mell-droad ar bed 2010 dalc'het e Suafrika.
Marvet eo e-kerzh an noz etre al Lun 25 hag ar Meurzh 26 a viz Here 2010 diwar ur marv naturel (ne vev ket ar souaeed en tu-hont da 3 bloaz).
E anv
Dont a ra e anv eus ar varzhoneg Der Tintenfisch Paul Oktopus savet gant ar skrivagner alaman evit ar vugale Boy Lornsen.
Donald Rumsfeld
thumb|Donald Rumsfeld Donald Henry Rumsfeld a oa bet ganet d'an 9 Gouere 1932 e Chicago, Illinois, SUA - 2021.
21añ sekretour Difenn SUA e oa bet etre 2001 ha d'an 8 Du 2006. Etre 1975 ha 1977 e oa bet war ar post-se c'hoazh e gouarnamant Gerald Ford. An den yaouankañ bet war ar post eo bet.
1161
Diwar-benn bloavezh 1161 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1161
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1161
Frañsez Iañ
Frañsez Iañ, pe Frañsez Kentañ ( diwar an anv-badez Frañsez) a zo anv meur a roue pe briñs.
hag ivez
Kalao beg melen
Ar c'halao beg melen a zo ur spesad evned, Tockus flavirostris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Buceros flavirostris (kentanv) da gentañ-penn (e 1835) gant an naturour alaman Wilhelm Peter Eduard Simon Rüppell (1794-1884).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika, en un takad hag a ya eus Eritrea, Etiopia ha Somalia da hanternoz Tanzania.
534
Diwar-benn bloavezh 534 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 534
Perwenan
Perwenan (er vro, distaget ), pe Penwenan (pelloc'h, distaget ), a zo ur gumun eus Breizh, en arvor Treger, e kanton Landreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
534
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 534
Perwenan
Douaroniezh
Perwenan zo ur gumun war lez Mor Breizh.
Gerdarzh
War a seblant, diwar anv ul leanez Gwenan.
Ardamezioù
Hervez Froger & Pressensé ː "Geotet, e gebrenn en argant, karget gant tri tintenn en gul an eil dreist egile, heuliet gant teir gwenanenn en aour; e gab en argant e bemp erminig"
Sturienn ː Nerz kalon bepred, douster ivez
Aozer ː J.P. Fernandez.
Istor
Kavet e vez taolioù-maen ha peulvanoù er barrez.
Boued-houidi
thumb|right|280px|Lemna minor, ur seurt lemna, a zo [[boued-houidi e brezhoneg]] Boued-houidi zo ur seurt plant-dour, anvet ivez lemna minor, hag a chom war gorre an dour. N'eo ket gwall spis an anv brezhonek, rak meur a ouenn lemna zo, met klotañ a ra gant an anv duckweed e saozneg.
Perwenan
Istor
Degemeret e voe skrivagnerien veur enni ivez evel Anatol ar Braz, difennet glad sevenadurel ar gumun ha hini Treger gantañ, ar c'hontadennoù hag ar mojennoù peurgetket, pe Jean Guéhenno, eus an Akademiezh c'hall, kement ha livourien ha sonerien, ha pennoù-bras zo eus ar Rezistañs ivez evel André Postel-Vinay, Pierre Lefaucheux, pe Marie-Hélène Lefaucheux c'hoazh, homañ ziwezhañ o kemer perzh en emdroadur gwir etrebroadel ar maouezed.
Boued-houidi
Kavet e vezont e pevar c'horn ar bed. Pa vez re anezho en ul lec'h e vez re nebeud a aer en dour.
Debret e vezont gant al loened, an houidi evel-just, hag ar moc'h pe ar melc'hwed.
Perwenan
An iliz katolik er bourk.
Diabarzh
Clavier (Liège)
Clavier (e walloneg:Clavir) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Liège.
Creoda Wessex
Hervez un eilstumm eus ar C'hronik angl-ha-saoz e vije bet ur roue Creoda Wessex a oa mab da Cerdic Wessex ha tad da Cynric Wessex. Diasur eo e voe anezhañ avat.
Margaret Chan
thumb|right|Margaret Chan Margaret Chan Fung Fu-chun a oa bet ganet e 1947 e Hong Kong.
D'an 8 a viz Du 2006 e oa bet dilennet da vezañ e penn ABY (Aozadur Bedel ar Yec'hed).
Medemblik
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Medemblik ez eus 21 dileuriad :
Herve (kont Maine)
Herve, pe Charivius, a oa un dug frank, dux Cenomannicus, da lavarout eo dug pe kont ar Mañs, en VIIIvet kantved. Mab d'ar c'hont Roger, kentañ kont ar Mañs. An eil eus konted ar Mañs eo eta. E 723 e taolas e grabanoù war madoù eskob ar Mañs, eskopti ha manatioù, pa varvas an eskob Herlemund, ha lakaat a eure e vab dizesk Gauciolenus da eskob. N'ouzer ket pedavare e varvas, met chom a reas e vab e penn an eskopti betek 771.
Bois-Grenier
thumb|250px|right|Lec'hiadur Bois-Grenier e [[Kanton Armentières hag en Arondisamant Lille]]
Bois-Grenier a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun:Bois-Grenier Communal Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth:Brewery Orchard Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Bered ar C'hommonwealth: White City Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo.
Norbert Elias
D'an 22 Mezheven 1897 e Breslau (Wrocław hiziv) e oa ganet Norbert Elias. D'ar 1añ Eost 1990 e oa marv, e Amsterdam.