cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moyen-Cavally
Moyen-Cavally zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kornôg ar vro, sko ouzh Liberia.
Betty Boop
E 1932 end-eeun, Helen Kane a savas prosez ouzh Max Fleischer, ar Fleischer Studios ha Paramount Pictures, pa gave dezhi e oa Betty Boop ul ludresadenn anezhi, a rae kevezerezh outi hag a gase he berzh da get. Dirak al lezvarn e 1934 e voe diskouezet ur film ma kane Esther "Baby Esther" Jones en Harlem e 1921 en hevelep doare ha Helen Kane, ar pezh a brouas ne oa ket bet ijinet an doare gant H. Kane, a voe distroadet.
Micurà de Rü
E 1833 e skrivas al levr yezhadur kentañ eus al ladineg, e yezh kentañ, anvet Versuch einer deütsch-ladinischen Sprachlehre. Savet e oa bet gantañ, en alamaneg, evit reiñ ur stumm skrivet unvan d'al ladineg. Sinañ a reas al levr-se gant e anv-pluenn "Micurà de Rü", "Micurà" o vezañ ar stumm ladinek eus e anv-bihan, Nikolaus en alamaneg pe Nicolò en italianeg, ha "Rü" o vezañ al lec'h ma oa bet ganet.
Betty Boop
Filmoù
Setu amañ listenn ar 130 film a voe lakaet war ziskouez etre an 9 a viz Eost 1930 (Dizzy Dishes) hag ar 15 a viz Eost 1953, kinniget en urzh an amzer e pep bloavezh.
Framm (jedoniezh)
Bez' ez eus anezhi enta un damkaniezh « diazezet » war damkaniezh an teskadoù, hogen oc'h enderc'hel destrizhoù ouzhpenn, perzhiek dezhi, hag a gevaraez en hevelep doare da zespizañ frammoù nevez parzhiat dezhi. Ar c'hel-mañ zo neuze ur c'hendaoliadur kreñv d'an delakadenn a lavar e pourchas damkaniezh an teskadoù diazezoù ar jedoniezh.
An termen-mañ zo orin d'ar pezh zo bet anvet ar frammadelouriezh jedoniezhel.
Emgann Rossbach
C'hoarvezout a reas en Alamagn d'ar 5 a viz Du 1757 e-tal kêriadenn Rossbach, e kumun Braunsbedra (e Sachsen-Anhalt hiriv), etre arme Prusia ar roue Frederig Veur ha hini ar roue gall Loeiz XV a oa skoaz-ouzh-skoaz gant hini an impalaerez santel Maria Theresia. Ne badas nemet 90 munutenn, hag ar roue Frederig a voe trec'h war an arme, gall hag aostrian, a 41 110 a soudarded a oa dirak e 22 000 Prusian.
Villaverde
Villaverde zo anv meur a lec'h ha meur a zen er bed.
Pont Normandi
Pont Normandi zo ur pont-obantoù war aber ar Saena o liammañ An Havr-Nevez hag Honfleur. 2143,21 metr hir eo, 856 metr etre an daou biler. Ur pont dindan treizhaj eo evit ar c'hirri a gemer ar gourhent, un hent-tremen digoust a zo avat evit ar marc'hoù-tan, ar marc'hoù-houarn hag ar gerzhourien.
Savet eo bet gant ur strollad seizh embregerezh e-pad seizh vloaz : Bouygues, Campenon-Bernard, Dumez, GTM, Spie Batignolles, Quillery ha Sogea. Boulc'het e voe ar savidigezh e 1988 ha digoret e voe ar pont d'an 20 a viz Genver 1995. D'ar mare-se e oa an hirañ pont-obantoù er bed etre daou biler, betek ma voe savet pont Tatara e Japan e 1998. Chom a reas ar pont-obantoù hirañ betek 2003 pa voe savet pont Rio-Antirrio e Gres gant un hirder a 2883 metr.
Avelek eo al lec'h, setu perak e voe dibabet ur pont-obantoù ha paz ur pont-skourr. Nebeut goude bezañ digoret avat e voe stadet e taskrene ar funioù hirañ, ha ranket e voe kavout un diskoulm fonnus.
Koustet en deus ar pont 233 milion a euroioù, ha 419 milion ma kemerer e kont an adsavadurioù, ar ragstudioù hag ar frejoù arc'hant.
Skeudennaoueg
600px Gwel meur Pont Normandi.
Moyen-Comoé
Moyen-Comoé zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e reter ar vro, sko ouzh Ghana.
Merc'her Beure (stirad skinwel)
Merc'her Beure (Un Bore Mercher e kembraeg, Keeping Faith e saozneg) zo ur stirad skinwel kembreat. Produet eo bet an heuliadenn e Bro-Gembre gant Vox Pictures evit an S4C hag ar BBC.
Skignet eo bet Keeping Faith e kembraeg e 2017 war an S4C, hag e saozneg e 2018 war ar BBC.
E Bro-C'hall eo bet skignet an heuliadenn e brezhoneg war Brezhoweb adalek ar 6 a viz Du 2020, , hag er memes koulz e galleg war Prime Video ,. Ar wech kentañ e oa e Bro-C'hall evit un heuliadenn bezañ aotreet da vezañ skignet en ur yezh "rannvroel" er memes koulz hag e galleg war Amazon Prime.
An istor
Faith Howels, alvokadez war he c'hoñje mammelezh, a zo dimezet gant ur paotr anvet Evan. Pa zihun Faith goude un nozvezh riboul gant mignonezed, eo aet he gwaz diwar-wel. Kregiñ a ra Faith gant un enklask evit adkavout anezhañ hag evit kaout respontoù d'he goulennoù. Tamm-ha-tamm e kompren Faith e rene he gwaz div vuhez.
Rann 1
Pa zihun goude un nozvezh riboul, ne oar ket Faith Howells, alvokadez startijenn ganti war he c’hoñje mammelezh, eo ar wech ziwezhañ dezhi gwelet Evan, he gwaz ha kenberzhiad e kabined alvokaded ar familh Howells.
Rann 2
Un deiz zo eo dianket Evan. N’he deus ket kontet Faith d’ar polis diouzh ar gartenn identelezh faos, e anv Alec Fenton, nag eus ar berukenn. Lavaret e vez dezhi n’eo ket bet gwelet Evan er sal boks abaoe daou viz. Met da belec’h ez ae d’ar Merc’her noz eta ?
Rann 3
Krediñ a ra start d’an ofiserez Williams eo Faith zo e penn diankadenn Evan, nemet n’he deus prouenn ebet. Ne oar ket Faith petra rank kompren p’en em gav gant un test TDN arnodiñ tadelezh. Mont a ra da welet psikologour Evan da gaout respontoù.
Rann 4
Kontañ a ra Steve da Faith en doa gwelet Evan, o vezañ rediet da bignat e oto Erin Glynn, merc’h d’ur mafiaour eus ar vro. A-drugarez da Evan eo e oa bet didamallet Erin a vuntr ur bloaz kentoc’h. Gant skoazell Steve e teu Faith a-benn d’en em gavout gant Dewi Glynn. Kontañ a ra hemañ emañ Evan en e zle, hag eo hi bremañ, evel kenberzhiadez, a ranko resteurel ar 80 000 lur dezhañ a-benn ur sizhun.
Rann 6
Adkavet eo bet oto Evan en ul lec’h anavezet evit an emlazhioù niverus bet eno. Met ne oa lizher ebet ennañ.
Kompren a ra Faith eo bet paeet Arthur da spiañ warni, met nac’hañ a ra hemañ lavarout gant piv. N’he deus ket Williams prouennoù awalc’h evit enkablañ Faith. Diouzh he zu e klask Faith tud a vefe prest da destenniañ a-du ganti el lezvarn ma c’hello adkavout he bugale.
Rann 8
Stourm a ra Faith el lezvarn evit adkavout he bugale. E-keit-se e klask Steve marc’hata gant e implijer-bet ma c’hello hi bezañ dieubet diouzh aferioù Evan. Emañ Faith war-nes deskiñ ar wirionez diwar-benn diankadenn Evan...
Proviñs Macerata
Proviñs Macerata a zo ur broviñs en Italia, e rannvro Marche, ha Macerata eo he c'hêrbenn.
Manuel Breton-Français
Manuel Breton-Français zo anv daou levr-skol divyezhek, savet evit deskiñ galleg dre ar brezhoneg.
1. Ar Manuel Breton-Français gant Joseph-Marie Toullec, skolaer en Uhelgoad, hag embannet e Montroulez. An trede embannadur a voe graet e 1865.
2. Manuel breton-francais, embannet e Gwened e 1863 gant Guyot-Jomard.
Guama
Guama zo anv meur a dra:
N'zi-Comoé
N'zi-Comoé zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreiz ar vro.
Sauveterre
Sauveterre zo un anv-lec'h gallek hag a gaver e mervent Bro-C'hall.
Istor
Dont a ra an anv Sauveterre eus an anv okitanek Sauvatèrra, da lavarout eo lec'h-savete, roet da veur a lec'h entre an ha  kantved. Al lec'hioù-savete-se (sauvetat pe salvetat en okitaneg) a oa lec'hioù repuiñ e-kichen ilizoù, bevennet gant mein-bonn, ma n'halled ket tapout ar repuidi.
500 Miles
Istor
Savet eo bet gant ar ganerez Hedy West (1938-2005). Awenet e vefe bet gant kanaouennoù koshoc'h, klevet digant he mamm-gozh, ha diazezet eo "500 Miles" a-hervez war tonioù biolin (fiddle) anvet "Reuben's Train" ha "Train 45".
Yezhoù all
Kanet eo bet e meur a yezh : alamaneg, galleg, japaneg...
E galleg e oa savet ar skrid gant Jacques Plante. Berzh kenañ a reas doare Richard Anthony ("Et j'entends siffler le train") e 1962, ha divrud e chomas an doareoù enrollet gant Serge Gainsbourg hag Hugues Aufray.
Jerom Olivry
Jerom Olivry, ganet e 1980, a zo teknikour war ar c'hent-moullañ hag ur skrivagner brezhonek moliac'h. Dre vicher e ra war-dro prientiñ embann un darn vras eus al lennegezh vrezhonek.
Buhez
Studiet en doe e Lannuon hag e Gwengamp. Diplomet war ar bredkevredadouriezh eo bet e Skol-veur Añje. Desket en doa ar brezhoneg gant Stumdi goude-se, a-drugarez d'e wreg a zo brezhonegerez.
Spaghetti
Spaghetti zo toazennoù hir, moan ha kranek, stumm ha liv plouz ganto tamm pe damm. Ur meuz dibar eus keginerezh Italia eo, anavezet er bed a-bezh, ha gallout a reont bezañ aozet gant traoù a bep seurt : legumaj, hili, keuz, boued-mor, kig, louzeier (evel bazilik, marjol-ki...). Graet e vezont gant semoul gwinizh kalet peurliesañ, hag 20 da 30 sm hed int.
Ar ger
Spaghetti eo liester ar ger italianek gourel spaghetto, da lavaret eo ur spago bihan, ur fiselenn vihan. Spaghetti a dalv fiselennoù bihan eta.
Rekipeoù e-leizh
Poazhet e vez ar spaghetti en dour berv holenet, al dente hervez ali an Italianed. Kalz rekipeoù zo en Italia hag er bed. Un doare boutin da zebriñ anezho e bro an toazennoù eo gant un hilienn domatez ha keuz rasklet (grana padano, parmezan pe pecorino romano). Daou zoare brudet eo ar spaghetti giz Bologna (gant un hilienn tomatez, ognon ha kig-bevin) hag ar spaghetti alla carbonara (gant dienn ha larjezennoù). Un doare all zo gant boued-mor ha morzhed-hoc'h war un dro.
Sud-Bandama
Sud-Bandama zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreisteiz ar vro, war aod Pleg-mor Ginea.
Spaghetti
Ar spaghetti er c'hoariva hag er sinema
Spaghetti a vez kavet e meur a zarvoud : er gomedienn Miseria e nobiltà gant Eduardo Scarpetta er c'hoariva ha gant an aktour Totò er sinema, ma ya an toazennoù e chakodoù chupenn an dudenn. Brudet eo an darvoud e-barzh ar film Un americano a Roma gant Alberto Sordi o c'hoari an Amerikan o tebriñ ur mell asiedad spaghetti.
Spaghetti zo debret ivez gant tudennoù an dresadenn-vev Itron hag ar C'hantreer eus ar studio Disney.
« Western spaghetti » a vez graet eus ur stil westernoù sevenet gant filmaozerien italian evel Sergio Leone.
Fent
Euzhvil ar Spaghetti-Nij eo ar boud dreistnatur enoret gant ar Bastafariegezh.
Aber-banc
Ur gêriadenn eus Kembre eo Aber-banc e Kontelezh Ceredigion.
Melampoüs
Melampoüs a oa un diouganer gresian, brudet da lenn planedenn an dud dre ma ouie yezh an evned ha loened all. Lesanvet e oa Katartes, dre ma kelenne d'an dud penaos en em walc'hiñ eus o zorfedoù. Kontet e oa da vezañ mab da Amitaon ha da Eidomene pe Aglae pe Rodopos, breur Bias.
Bill Irwin
William Mills Irwin, anavezetoc'h evel Bill Irwin, ganet d'an 11 a viz Ebrel 1950 e Santa Monica, Kalifornia, zo kaner, muzikour hag aktour stadunanat.
Saks-Anhalt
Douaroniezh hag armerzh
Ur blaenenn implijet evit al labour-douar eo Saks-Anhalt dreist-holl. Er mervent e kaver menezioù Harz. An Elbe eo ar stêr bennañ a dreuz Saks-Anhalt eus ar gevred d'ar gwalarn. Ar Saale eo an eil stêr vrasañ, un adstêr eus an Elbe eo. A-bouez eo ivez ar produiñ boued, ha meuzioù evel "Baumkuchen" Salzwedel (Altmark) pe "Hallorenkugeln" Halle a zo brudet. A-fet greanterezh ez eo a-bouez an embregerezhioù kimiezh. Un dachenn c'hreanterezh ha kimiezh a zo e-kichen Wolfen ha Bitterfeld.
Melestradur an tiriad
Tri distrig (Dessau, Halle ha Magdeburg) a voe divodet d'ar 1añ a viz Genver 2004. D'ar 1añ a viz Gouere 1994 e voe krennet an niver a arondisamantoù eus 37 da 21, ha d'ar 1añ a viz Gouere 2007 e voe krennet c'hoazh o niver, eus 21 da 11. Hiziv an deiz ez eus 11 arondisamant ha 3 c'hêr-arondisamant e Saks-Anhalt.
Priz Cervantes
Ur priz lennegel eo ar priz Miguel de Cervantes (e kastilhaneg : Premio Miguel de Cervantes), roet e vez bep bloaz abaoe 1976 gant ministrerezh spagnol ar Sevenadur d'ur skrivagner kastilhanek evit hollad e oberennoù, diwar kinnigoù akademiezhioù ar c'hastilhaneg. Al loread a resev 125 000 euro. Gopradenn lennegel wellañ al lennegezh spagnolek eo. Anvet eo bet ar priz en enor da Miguel de Cervantes, skrivagner Don Quijote de la Mancha.
Friedrich Wilhelm von Seydlitz
Friedrich Wilhelm von Seydlitz (1721-1773) a oa un ofiser prusian, ha jeneral ar varc'hegiezh. E penn arme Prusia e voe trec'h meur a wech e-kerzh ar Brezel Seizh Vloaz. Brudet eo Emgann Rossbach e 1757 ma flastras 41 110 a soudarded, Gallaoued hag Aostrianed, gant 22 000 Prusian.
Ystrad Meurig
Ystrad Meurig zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Kontelezh Ceredigion. Emañ etre Pontrhydfendigaid er reter ha Lledrod er c'hornôg.
E 2011 e oa 353 a dud o chom e kumuniezh Ystrad Meurig ha 181 anezho a oa kembraegerien (52,8%).
Guamá
Guamá (marvet e 1532) a oa ur roue Taíno e Kuba, emsavet ouzh ar Spagnoled.
Pa varvas ar gouarnour spagnolDiego Velázquez de Cuéllar (1460-1524) ez eas ar gwaskerezh war washaat. En 1530 e oa hanter-kant brezelour dindanañ, ha tuta a rae. C'hoarvezout a reas e emsavadeg e koadoù bras Çagua, nepell diouzh Baracoa, e reter an enez, hag ivez er reter d'ar Sierra Maestra.
Treitouret ha lazhet e voe gant e vreur Oliguama en 1532.
Savanes (Aod an Olifant)
Savanes zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e hanternoz ar vro, sko ouzh Mali ha Burkina Faso.
Vallée du Bandama
Vallée du Bandama zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e kreiz ar vro.
Inosant VI
Inosant VI (e latin: Innocentius), Étienne Aubert e anv-ganedigezh, ganet e 1282 e Beyssac-en-Corrèze ha marvet d'an, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Arraia
Arraia zo ur saonenn ha kumun gozh en Araba, en Euskal Herria, hag a zo bremañ e-barzh kumun Arraia-Maeztu.
Douaroniezh
Entre ar menezioù Izki hag Iturrieta emañ saonenn Arraia, war lez ar río Berrón, adstêr d'ar río Ega.
E 1958 an hini eo bet staget ouzh Arraia-Maeztu. Un 800 den a oa eno o chom neuze.
Arborea (Italia)
Arborea zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Journal des Dames
Evit bourc'hizezed desket e oa ar gazetenn, ma kavent oberennoùigoù e yezh plaen hag e gwerzennoù, koulz ha pennadoù brudañ ha barn al levrioù hag an abadennoù nevez. Gwazed ha maouezed zo bet o ren ar gazetenn hag o skrivañ enni, met atav e veze sinet ar pennadoù gant anv ur vaouez ; pa veze ur vaouez o ren e veze komzet muioc'h eus oberennoù savet gant maouezed.
Renerien ha renerezed
An diazezer Charles Thorel de Campigneulles a voe ar pennskridaozer kentañ, e-pad tri miz hepken. Eizh den — 5 gwaz ha 3 maouez — a renas d'e heul.
Deskrivadur
Digemm eo chomet ment ar Journal des Dames a-hed he buhez : in-8°, 90 x 165 cm. C'hwec'h kaier in-8° (96 pajenn neuze) a oa e 1759 ; betek 120 pajenn a voe adalek miz Gouere 1763, ha 160 pajenn e miz Meurzh 1777.
Miziek e oa ar gazetenn, met mareadek eo bet alies : bez' ez eus bet niverennoù a embannas danvez daou pe dri miz en un taol.
Da vare ar Journal des Dames e veze embannet ar c'hazetennoù gant levrdierien ; 6 anezho a voe betek ma voe berzet ar gazetenn e 1768, ha 4 pa voe adembannet adalek 1774. Tri skigner a voe e-pad ur mare evit un niver a goumananterien a oa etre 300 ha 1 000, met gant ar gazetennerien e veze graet al labour peurliesañ.
E proviñsoù ar rouantelezh e oa ar braz eus al lennerezed, hervez o lizheroù, betek 1777 ; adalek mare C.-J. Dorat e verzer, dre e skridoù, e oant kentoc'h eus Pariz da neuze ha boas da zoareoù al Lez.
Danvez
Ur gazetenn evit ar maouezed a voe diazezet gant Ch. Thorel de Campigneulles, da lavaret eo, hervez spered ar mare, e vije kavet enni pennadoù skañv evit ar blijadur (Genver 1759.) War e lerc'h e chomas J.-Ch. de Relongue de La Louptière war an hevelep hent, pa'z embannas mennout "ober al lez d'al lennerezed" (Ebrel 1761). Kemmet e voe an traoù gant ar maouezed avat : e miz Here 1761 ez embannas an itron de Beaumer "diskouez e c'hall ar maouezed soñjal ha skrivañ". War he lerc'h, ar renerez nevez C.-M. de Maisonneuve a gadarnaas "n'eus ket un oristalez eus ur vaouez skiant-vat enni" (Mae 1763). Koumoulekoc'h e voe mennozh ar gazetenn pa voe gwazed ouzh ar stur en-dro adalek miz Meheven 1764 : "diskouez ar pezh iskisañ ha dedennusañ" e voe linenn-stur Journal des Dames (Genver 1765) da neuze. E 1774 ez embannas ar varonez de Princen en ur vrudfollenn e raje war-dro "kement oberenn nevez a zo bet aozet gant ar maouezed pe evit ar maouezed". Bloaz goude, L.-S. Mercier a lakaas da c'houzout e roje ''pour da zonezoù ar goantenned"... ... hag e 1777 e skrivas C.-J. Dorat bezañ mennet da "dapout krog e kement tra a c'hall bout dedennusoc'h evit ar maouezed".
Kalz skridoù lennegel berr a voe er Journal des Dames evit gwir. Hervez piv a rene ar gazetenn e voe skridvarnadennoù, gant muioc'h a bennadoù a-zivout oberennoù gant maouezed da vare ar varonez. Gant ar maouezed o ren e voe embannet ar muiañ a bennadoù diwar-benn maouezed brudet.
Biskoazh ne voe ar Journal des Dames ur gazetenn diwar-benn ar c'hiz, daoust da raktresoù J.-Ch. de Relongue de La Louptière e 1761, an it. de Beaumer e 1763 hag ar varonez de Pricen e 1775.
Istor
A-raok ma vije embannet an niverenn gentañ e klaskas ul levrdier lakaat berz warni. Diarbennet e voe gant Malesherbes avat, goude selaouet an dugez de Chevreuse a oa bet aspedet gant Charles Thorel de Campigneulles. Daoust d'an trec'h-se ne voe ket an diazezer evit padout e-tal tagadennoù dizehan ar gazetenn Mercure de France bet krouet e 1672, a zeuas a-benn d'e rediañ da zilemel an darn vuiañ eus skridoù lennegel niverenn miz Ebrel 1759. Pa gemeras Jean-Charles de Relongue de La Louptière penn ar Journal des Dames e rankas stourm ouzh kontroller ar Stad c'hall, a nac'he ober war-dro ar gazetenn evit gwareziñ ar Mercure. Goude un nebeud mizioù e teuas ar pennskridaozer a-benn da vrudañ "dishualerezh ar maouezed", kement ha ken bihan ma voe ur vaouez o ren en e c'houde. Gwregelourezed en un doare e voe an teir maouez a voe e penn ar gazetenn, betek bezañ hegaset meur a wech gant ar c'hontrollerezh. En amzer an it. de Beaumer e voe ret dilemel pennadoù (12 pajenn nebeutoc'h e niverenn miz Meurzh 1762), ha rediet e voe da lezel he flas d'ur c'hazetenner yaouank anvet Rozoi, a sinas an niverennoù eus miz Ebrel da miz Gwengolo 1762, diwar urzh arc'hontrollerezh bepred. A-c'houde he zaol kaer dirak ar roue e kavas gwell d'an it. de Maisonneuve lezel ar stur gant daou waz ; dre strishaat ar stur, C.-S. Sautreau de Marsy ha J. Mathon de la Cour a lakaas ar Journal des Dames da bellaat diouzh ar maouezed e gwirionez. E 1774, goude diskar Maodiern ar Justis René-Nicolas de Maupeou (1714-1792), e teuas ar varonez de Princier a-benn da adreiñ lañs d'ar gazetenn, gwarezet ma oa gant ar roue. Re labour e oa evit he yec'hed avat, hag e miz Ebrel 1775 e lezas ar sbloù d'he c'heneil L.-S. Mercier. Hemañ a bellaas diouzh ar maouezed, hag a arveras ar Journal des Dames evel un arm e servij e vennozhioù politikel, enep ar strollad c'hoariva Comédie Française dreist-holl. Harellet e voe gant ar c'hontrollerezh, hag e miz Kerzu 1776 e werzhas ar gazetenn da unan eus e vignoned, a adwerzhas ar Journal des Dames da C.-J. Dorat.
Goude an niverenn diwezhañ, e miz Mezheven 1778, e voe prenet ar gazetenn gant al levraoueger-embanner Charles-Joseph Panckoucke (1736-1798) a-berzh Mercure de France.
Astrid Lindgren
Astrid Ericsson (hec'h anv plac'h yaouank), pe Astrid Lindgren, ganet d'ar 14 a viz Du 1907 e Vimmerby (Sveden) ha marvet e Stockholm d'an 28 a viz Genver 2002, zo ur skrivagnerez svedek evit ar vugale, brudet dreist-holl evel oberourez romantoù Pippi Långstrump (Pippi hir he loeroù). Gant he zudennoù dichek (Pippi, Karlson, Emil) he deus nevesaet al lennegezh evit ar vugale.
Prizioù hag enorioù
Astrid Lindgren he deus bet ar Priz Nils Holgersson en 1950 hag ar Priz Nobel dazeilat e 1994, evit gwirioù ar vugale.
Abaoe 1967 ez eus ur Prix Astrid Lindgren e Sveden, evit loreañ un oberour el lennegezh-vugale.
E 2002, goude marv Astrid Lindgren da 94 vloaz, e voe savet ar Astrid Lindgren Memorial Award, an eil priz en hec'h anv, gant gouarnamant Sveden.
Fifi Brindacier (anv gallek Pippi Långstrump)
Pa ne oa ket bet kavet feal a-walc'h an droidigezh kentañ e oa bet graet un droidigezh nevesaet eus an tri romant e 1995.
Mary Travers
thumb|right|Mary Travers Mary Allin Travers ( 9 a viz Du 1936 – 16 a viz Gwengolo 2009) a oa ur ganerez stadunanat er strollad kanerien Peter, Paul and Mary, gant Peter Yarrow ha Paul Stookey.
Peter, Paul and Mary a oa brudet-kenañ er bloavezhioù 1960 pa veze krog ar skingomzoù europat da skignañ sonerezh SUA e deroù lanv ar saozneg.
Uras
Uras zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Sud-Comoé
Sud-Comoé zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e gevred ar vro, war aod Pleg-mor Ginea ha sko ouzh Ghana.
Ystrad Aeron
Ur gêriadenn eus Kembre eo Ystrad Aeron e Kontelezh Ceredigion, war lez ar stêr Aeron.
Ula Tirso
Ula Tirso  zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Lucius Vitellius
Lucius Vitellius zo anv meur a zen:
Worodougou
Worodougou zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e gwalarn ar vro.
Aberffrwd (Ceredigion)
Ur gêriadenn eus Kembre eo Aberffrwd e Kontelezh Ceredigion.
Medb
thumb|Queen Maeve (Rouanez Mev) gant [[Joseph Christian Leyendecker (1874 - 1951) e levr T. W. Rolleston, Myths and Legends of the Celtic Race]] Medb, hervez doare skrivañ an heniwerzhoneg, skrivet Mev e brezhoneg, Méabh (/mʲeːvˠ/) evel en iwerzhoneg, pe Maeve evel e saozneg, a oa ur rouanez eus Connacht e danevelloù Kelc'hiad ar Skourr ruz. He fried e oa ar roue Ailill mac Máta en danevell, daoust m'he doa bet meur a bried all araozañ hag a oa ivez rouaned eus Connacht. Ren a rae diouzh Cruachan (Rathcroghan hiziv, e kontelezh Roscommon). Enebourez Conchobar mac Nessa, roue an Ulaid, e oa (euredet e oant bet) ha brudet eo dreist-holl abalamour m'eo bet pennabeg Táin Bó Cúailnge ("Preizhadeg saout Cooley") da laerezh tarv gwellañ an Uladed : Donn Cúailnge.
Terralba
Terralba   zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez  Sardigna.
Medb
Mebd a zeu da vezañ rouanez
An doare ma teuas Medb e penn Connacht ha ma timezas gant Ailill mac Máta zo danevellet e Cath Bóinde ("Kad ar Boyne"), anvet ivez Ferchuitred Medba ("lodenn wazed Medb"). He zad, Eochaid Feidlech, Roue Uhel Iwerzhon, a zimezas anezhi da Gonc'hobar, roue an Uladed, abalamour m'en doa lazhet tad Konc'hobar, ar roue uhel kozh Fachtna Fáthach, en emgann. Reiñ a reas ur mab dezhañ, Glaisne, met ne oa ket un eured eeurus ha dilezel a reas anezhañ. Eochaid a roas da Gonc'hobar unan all eus e verc'hed en eskemm, Eithne (pe Clothru), met Medb a vuntras anezhi e-keit ha ma oa dougerez. He mab, Furbaide a voe tennet diouzh he c'helan.
Eochaid a zidronas roue Connacht, Tinni mac Conri, hag a lakaas Medb en e lec'h. Koulskoude e teuas a-benn Tinni da c'hounit ul lodenn eus e c'halloud en-dro pa zeuas da vezañ pried kleiz Medb. Konc'hobar a wallas Medb goude ur vodadeg e Tara, ha goude-se e tarzhas ar brezel etre ar Roue Uhel hag an Uladed. Tinni a zifias Conchobar en un duvell met koll e voe. Eochaid Dála eus ar Fir Domnann, kevezer Tinni evit an tron, a warezas arme Connacht pa oa oc'h en em dennañ, hag e teuas da vezañ pried Medb ha roue Connacht goude-se. Medb a c'houlenne digant he danvezioù-pried bout dizaon, hep pizhoni, hag hep gwarizi. A-bouez-bras e oa an diviz diwezhañ rak kalz amourouzien he devoa. E-keit ha ma oa dimezet gant Eochaid Dála e kemeras Ailill mac Máta, penn he gward, da amourouz. Eochaid a zizoloas anezhe, a zifias Ailill hag a varvas e-pad an duvell. Ailill a euredas Medb neuze hag a zeuas da vezañ roue Connacht.
Bugale Medb
Medb hag Ailill o doa seizh mab, holl anvet Maine. Da gentañ o doa pep a anv disheñvel, met pa c'houlennas Medb gant un drouiz pehini eus e vibien a lazhfe Conchobar, e respontas, "Maine". N'he doa bugel ebet anvet Maine, hag e adanvas neuze holl he mibien evel-henn :
Skrapadeg saout Cooley
A-bouez e oa evit Medb bezañ ken pinvidik hag he gwaz, hag e roas lañs da skrapadeg saout Cooley pa zizoloas e oa perc'henn Ailill war un tarv servij n'en doa ket e bar e madoù ar rouanez. Klevet a reas ne oa evit kevezañ ouzh tarv Ailill, Finnbennach, nemet Donn Cúailnge a oa e piaou Dáire mac Fiachna, ur gwaz da Gonc'hobar. Kas a reas kannaded da Záire, o kinnig pinvidigezhioù, douaroù ha darempredoù rev evel digoll da amprestañ an tarv, hag asantiñ a reas Dáire da gentañ. Disklêriañ a reas ur c'hannad mezv avat e vefe bet kemeret an tarv dre nerzh betek-gouzout ne vije ket bet a-du Dáire. Hemañ, droug ennañ, a gasas anezhe diwar-dro. Medb a brientas neuze ar brezel.
Savet e oa un arme gant bagadoù eus pep lec'h en Iwerzhon. Unan anezhe a oa ur strollad harluidi eus Ulaid renet gant mab Conchobar, Cormac Cond Longas hag e dad-mager Fergus mac Róich, bet roue an Uladed hag unan eus amourouzien Medb. A-hervez ez ae tregont paotr da walc'hiñ anezhi, pe Fergus hepken. Anv zo eus darempred Medb gant Fergus en ur varzhoneg kozh Conailla Medb míchuru gant Luccreth moccu Chiara (war-dro 600). Abegiñ a ra e Medb he dije likaouet Fergus ha troet anezhañ a-enep Ulaid "abalamour ma plije muioc'h peñsoù ur vaouez dezhañ evit e bobl". . Aet e oa Fergus en harlu avat abalamour ma oa bet tromplet gant ar roue Conchobar. Hennezh en doa lakaet muntrañ e vab ha mibien Uisneach a oa dindan e warez.
Abalamour d'ur mallozh taolet war an Uladed e c'houzañvent evel pa vefent war-wentloù e-doug ur frapad amzer bep bloaz. Medb a reas he mad eus ar prantad-se ha ne voe enebet ar skrapadeg nemet gant ur c'hrennard, an haroz Cúchulainn, a viras ouzh an arme a vont war-raok o c'houlenn emgannoù unan a-enep unan er roudouroù. Medb hag Ailill a ginigas o merc'h Findabair en eured d'un aridennad harozed da vont da stourm ouzh Cúchulainn, met trec'het e voe an holl. Koulskoude e teuas a-benn Medb da lakaat he c'hrabanoù war an tarv. Goude un emgann gant arme Conchobar a oa deuet a-benn ar fin e voe ret dezhi en em dennañ kuit gant he brezelourien. Kas a reas Donn Cúailnge ganti da gCruachan, met eno e stourmas ouzh tarv Ailill, Finnbennach, hag a lazhas anezhañ a-raok mervel diwar e c'hloazioù.
Bloavezhioù diwezhañ
Ailill a lakaas lazhañ Fergus dre warizi abalamour da garantez Medb evitañ. Goude marv Conchobar, an haroz Conall Cernach, deuet da vezañ kozh, a zeuas da vevañ da lez Ailill ha Medb, rak ne oa tiegezh ebet estroc'h evit o hini a gement a oa gouest d'e vagañ. Medb a c'houlennas gantañ derc'hel ul lagad digor rak Ailill en em gave gant maouezed all. Pa dapas Ailill an dorn er sac'h e roas urzh da Gonall da lazhañ anezhañ, ar pezh a reas laouen da veñjiñ Fergus. Koulskoude, Ailill a gasas e vrezelourien war e lerc'h pa oa war e dremenvan, ha lazhet e voe Conall e-keit ha ma oa o tec'het.
Marv
Boas e oa Medb da vont alies da gouronkañ en ur poull en Inchcleraun (Inis Cloithreann), un enezenn e Lough Ree, e-kichen Knockcroghery. Furbaide en do c'hoant da veñjiñ e vamm. Kemer a reas ur gordenn da vuzuliañ an hed etre ar poull hag an aod, ha pleustriñ a reas gant e valtam betek bezañ gouest da skeiñ un aval lakaet e beg ur peul a vent gant Medb diwar an hed-se. Kentañ tro ma welas Medb o kouronkañ e lazhas anezhi gant un tamm fourmaj. He mab Maine Athramail a gemeras he lerc'h war an tron.
Hervez ar vojenn ez eo interet Medb e Miosgán Médhbh, ur c'harneg maen a 12 metr e krec'h Knocknarea (Cnoc na Ré en iwerzhoneg) e Kontelezh Sligeach. A-hervez e voe douaret en he sav, o sellet etrezek hec'h enebourien e Cúige Uladh. Marteze avat e voe douaret el lec'h ma oa he lez, e Rathcroghan, e Kontelezh Ros Comáin hag e kaver eno ur bloc'h maen hir hag izel anvet Misgaun Medb a zo al lec'h ar muiañ gwirheñvel.
Cnoc Maol Réidh
Cnoc Maol Réidh (Mweelrea e saozneg) zo ur menez eus Iwerzhon, 814 e uhelder, e kontelezh Maigh Eo.
Güines
Güines pe San Francisco Javier y San Julián de los Güines, zo ur gêr eus Enez Kuba, betek 2010 e proviñs La Habana, 32 km er c'hreisteiz da gêr La Habana, war lez ar stêr Mayabeque, en ur blaenenn strujus.
Cnoc Maol Réidh
Menez uhelañ ar gontelezh eo hag an hini uhelañ e kornôg Iwerzhon a-bezh. Talvezout a ra e anv kement ha "menez moal levn".
Güines
En 1735 e voe savet an iliz, iliz San Julián. Betek 2010 e oa e proviñs La Habana. Abaoe an 1 a viz Genver 2011 emañ e proviñs Mayabeque. Al linenn La Habana-Güines a voe hini kentañ Kuba ha Spagn, hag Amerika spagnol, e 1837.
Klemañs VI
Klemañs VI (e latin: Clemens VI), Pierre Roger e anv-tiegezh, ganet e 1291 e kastell Maumont (Corrèze) ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Son, la antesala de la salsa
Son, la antesala de la salsa zo ur film kuban diwar-benn ar son cubano.Un eur hanter e pad. Dont a ra anv ar film eus ur frazenn deuet gant ar sonaozer Miguel Matamoros.
Unan eus an doareoù da zisplegañ ar ger "son" e Kuba, a glever er film, eo sonerezh da zañsal a-zaou.
Lakaat a ra gwrizioù ar son er XVIvet kantved, e 1582, gant ar pevarad savet gant Pascual de Ochoa, Pedro Almanza hag an div c'hoar Teodora Ginés ha Micaela de la Mateodora. Kalz eus an displegadennoù zo roet gant Celia Cruz ha Roberto Torres (kaner), bet o-daou o kanañ er Sonora Matancera.
Emgann Montereau
Emgann Montereau a c'hoarvezas d'an 18 a viz C'hwevrer 1814, e-kerzh Brezel ar C'hwec'hvet Unaniezh etre arme c'hall an impalaer Napoleone Buonaparte, kaset gantañ, hag ur c'horfarme a soudarded eus Aostria ha Württemberg dindan ar priñs Friedrich Wilhelm von Württemberg.
Abermagwr
Ur gêriadenn eus Kembre eo Abermagwr e Kontelezh Ceredigion.
The Olive Fairy Book
The Olive Fairy Book zo ul levr kontadennoù saoznek gant Andrew Lang e 1907, er rummad The Lang's Fairy Books. Dibabet eo ar c'hontadennoù e lennegezh-pobl meur a vro (Turki, India, Island, Danmark, Armenia, hag ivez e skridoù ar skrivagner gall Anatole France.
Zanzan
Zanzan zo ur rannvro eus Aod an Olifant, e biz ar vro, sko ouzh Burkina Faso ha Ghana.
Edmond Durtelle de Saint-Sauveur
Ganet e voe e Maezon-ar-Stêr e hanternoz Bro-Naoned d’an 3 a viz Meurzh 1881. E dad, Yves Durtelle de Saint-Sauveur, a oa eus Perigord ; e vamm a oa eus ur familh gwiraourien eus Roazhon, ar familh Rubillon du Lattay.
E 1935 e embannas e Histoire de la Bretagne des origines à nos jours, ul levr hag a dapas ar priz Gobert gant an Akademiezh C'hall hag a voe adembannet peder gwech. Un istor diazezet war an darvoudoù e oa, war an traoù meur c'hoarvezet a-hed an amzer, ha n’eo ket unan diazezet war buhez ar gevredigezh evel ma voe graet diwezhatoc’h, met gouzout a rae Durtelle de Saint-Sauveur sellet pizh ouzh e vammennoù ha burutellañ anezho. Ur plas bras a roas en e levr d’an Dispac'h gall evel ma oa c’hoarvezet e Breizh ha d’e heuliadoù.
E pennad klozañ pevare embannadur e Istor Breizh e tisplegas Edmond Durtelle de Saint-Sauveur petra e oa e savboent : "« Justement fière de son passé, la Bretagne quelles que soient les difficultés de l'heure présente est confiante en son avenir. Elle a foi dans la persistance de son individualité, conservée jusqu'ici à travers toutes les vicissitudes de l'histoire présente. Elle a dans plus d'un cas, il faut le reconnaître, souffert d'une centralisation excessive. Elle a parfois l'impression fâcheuse d'être traitée avec moins de bienveillance que d'autres régions plus favorisées. Que si elle demande un meilleur aménagement de la maison nationale, il ne convient pas de la suspecter. Bien plutôt, c'est de sa part un désir parfaitement légitime. Il peut et il doit trouver sa réalisation dans le cadre sacré de l'unité. »"
Goude embann e Istor Breizh e labouras Edmond Durtelle de Saint-Sauveur evit lakaat embann L'Histoire des institutions de la Bretagne gant Marcel Planiol.
Mervel a reas e 1956, a-raok echuiñ e labour, hag a voe echuet gant Jacques Bréjon de la Vergnée, kelenner war ar Gwir ivez e skol-veur Roazhon.
Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1912
thumb|right|[[Odile Defraye, trec'h e 1912]] Dalc'het e oa bet 10 Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn etre an 30 a viz Mezheven hag an 28 a viz Gouere (15 tennad-hent, 5 289 km). Gounezet e oa bet gant ar reder belgiat Odile Defraye, 27,763 km/e e dizh keitat. Aet e oa bet ar maout gantañ en 2, er 7 hag en 9 tennad-hent, teir gwech evel Eugène Christophe (3de, 4re ha 5) ha Jean Alavoine (11, 13 ha 15).
Renket e oa bet ar rederien dre ar poentoù evit ar gwech diwezhañ.
Aet e oa kuit an Dro eus tachenn ar c'hoarioù Luna Park (Pariz) war-du an norzh hag ar reter a-raok distreiñ da Sportva ar Briñsed (Pariz) dre ar c'hornôg.
41 reder hepken a oa deuet a-benn da dizhout Pariz war ar 131 o devoa lakaet o anv er penn-kentañ.
Jacqueline Gibson
Jacqueline Gibson, bet ganet e 1954 er Baol, zo ur gelennerez skol-veur war ar galleg hag ar brezhoneg hag a voe staget ouzh meur a skol-veur er Rouantelezh-Unanet. Lakaet he deus embann meur a studiadenn war al lennegezh vrezhonek.
Abermeurig
Ur gêriadenn eus Kembre eo Abermeurig e Kontelezh Ceredigion, e-kichen Llanbedr Pont Steffan.
Cacique (disheñvelout)
Ar ger cacique a c’hall bezañ:
Yezhoù asturek-leonek
Peder rannyezh asturek pennañ zo : astureg kreiz, astureg ar c'hornôg (leonés) hag astureg ar reter. Teir rannyezh arall zo, a reer "parlantoù ardreuzat" anezho (hablas de transición e spagnoleg) peogwir ez eus anezho emdroadurioù eus an astureg war-du broioù arall : ar galizeg-astureg (gallego-asturianu, eonaviegu) a vez komzet etre Asturiez ha Galiza war-du ar c'hornôg; ar montañés (cántabru) a gomzer etre Asturiez ha Kantabria war-du ar reter ; an extremeño (estremeñnu), a glever en Extremadura ar gwalarn.
Setu amañ ur gartenn ma weler emdroadur an astureg hervez an tiriadoù.
Domitia Paulina
Domitia Paulina , pe Paulina Major, ganet e Gades (hiriv Cádiz, en Andalouzia), ha marvet war-dro ar bloazvezhioù 85 ha 86, a oa un itron roman hag a veve e proviñs roman Hispania, ha mamm an impalaer roman Hadrian.
N'ouzer ket gwall dra anezhi. Dimezet e voe da Publius Aelius Hadrianus Afer.
Daou vugel o doe:
Pa varvas, e 85 pe 86, e voe savet ar vugale gant o zad. Pa varvas an tad e voent savet gant Trajan.
Brezel diabarzh Siria
Brezel diabarzh Siria (arabeg: الحرب الأهلية السورية‎, al-ḥarb al-ʾahlīyah as-sūrīyah) zo ur brezel diabarzh e Siria stourmet etre arme ar Republik Arab Sirian renet gant ar prezidant Bashar al-Assad, harpet gant bezenoù sirian hag harperien estren, a-enep bezenoù sirian harpet gant broioù estren. Hervez ar mare e vez izili an tu enep gouarnamantel o stourm kenetrezo. Kroget e oa ar brezel diabarzh e Siria pa oa bet manifestadegoù liammet ouzh an Nevez-amzer arab e 2011. Goulennet e oa gant ul lodenn eus pobl Siria kaout muioc'h a frankiz hag a ingalded. Buan a-walc'h e oa bet feulster o tiwanañ goude ma oa bet flastret manifestadegoù a c'houlenne ma'z afe Assad kuit. Lakaat a reer ar brezel diabarzh da gregiñ d'ar 15 a viz Meurzh 2011 gant emsavadegoù e Damask hag Aleppo. Buan e oa deuet meur a du war-wel : nerzhioù lu gouarnamant Siria hag e harperien estren, ur c'hengevread strolladoù ha bezenoù sunited rebeled (dreist-holl ar Free Syrian Army), strolladoù djihadisted salafist (gant an Talbenn al-Nusra), ar strollad kemmesket Kurd-Arab Sirian (Syrian Democratic Forces, SDF), hag ar Stad Islamek. Kalzik broioù estren a zo engouestlet e mod pe vod, pe o reiñ un harp dafar pe o kas soudarded, pe c'hoazh o vombeziñ (Iran, Rusia, Turkia, Stadoù-Unanet Amerika, Israel).
En holl ez eus bet etre 470 000 (SCPR 2016) ha 367 965–560 000 (SOHR 2018) den lazhet.
Benead XII
Benead XII (e latin: Benedictus XII), Jacques Fournier e anv-tiegezh, ganet e 1285 e Kontelezh Fois ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'an.
Kalifiezh an Omeiaded
Kalifiezh an Omeiaded (661–750, en arabeg ٱلْخِلَافَة ٱلْأُمَوِيَّة al-Khilāfah al-ʾUmawīyah) a oa an eil eus ar peder c'halifiezh vras diazezet goude marv Mahomed. Renet e oa ar galifiezh gant dinastiezh an Omeiaded (ٱلْأُمَوِيُّون, al-ʾUmawīyūn, pe بَنُو أُمَيَّة, Banū ʾUmayyah, "mibien Umayyah"). Othman ibn Affan (ren : 644–656), an trede eus kalifed Rashidun, a oa ezel eus ar c'hlann-se ivez. Erruout a reas an dierniezh er galloud gant Muawiya ibn Abi Sufyan, bet e-pad pell gouarnour Siria, a zeuas da vezañ ar c'hwec'hvet kalif goude dibenn ar Fitna kentañ e 661. Goude marv Muawiya e 680 e tigoras stourmoù da c'hounit an tron e-pad an eil Fitna ha kouezhañ a reas ar galloud etre daouarn Marwan I, ezel eus ur skourr all eus ar c'hlann. Siria a chomas kreizenn galloud an Omeiaded ha Damask e oa o c'hêr-benn.
Renat Botet
Renat Botet (René Botet e galleg ; Orellà, 1922 - Ceret, 23 a viz Mezheven 2012) a oa ur yezhour katalanek eus Hanternoz Katalonia. Labouret en deus evel kelenner, c’hoarivaour ha geriadurour. Savet en deus ur geriadur bras katalaneg-galleg (Dictionnaire catalan-français, 2001, adembannet war-lerc’h) ha kenlabouret en deus da sevel an Atlas Linguistique des Pyrénées Orientales (ALPO).
Kalifiezh an Omeiaded
Kenderc'hel a reas an Omeiaded gant aloubadegoù ar Vuzulmaned. Lakaat a rejont lezenn an Islam da ren e Transoxiana, er Sindh, er Maghreb hag e Ledenez Iberia (Al-Andalus). Pa oa ar galifiezh en he brasañ e oa 11 100 000 km2 dindani, ar pezh a rae anezhi unan eus ar brasañ impalaeriezhoù en Istor e-keñver ar gorread. Diskaret e voe an dynastiezh er pep brasañ eus ar bed islamek gant un emsavadeg renet gant an Abbasided e 750. Ar re a chomas bev en em ziazezas e Córdoba a zeuas da vezañ, dindan stumm un emirelezh hag ur galifiezh goude-se, ur greizenn evit ar skiant, ar vezegiezh, ar brederouriezh hag an ijinadennoù er bed e-doug an Oadvezh aour islamek.
Renat Botet
E vuhez
Mab e oa da labourerien-douar vihan eus Orellà, e Conflent. Studioù war ar spagnoleg a reas e skolioù-meur Montpelhièr ha Tolosa. Eno e tarempredas ar gatalanegourien Joan Amade ha Josep Sebastià Pons. E-pad an Eil brezel-bed e voe kaset da Alamagn da labourat gant an STO.
Kalifiezh an Omeiaded
Kalifiezh an Omeiaded a renas war ur boblañs vras, enni meur a genel hag a sevenadur. Aotreet e oa ar gristenien, anezhe ar brasañ niver eus poblañs ar galifiezh c'hoazh, hag ar Yuzevien da gaout o relijion dezhe o-unan met dleet e oa dezhe paeañ un dell (ar jizia) na veze ket paet gant muzulmiz. Ret e oa d'ar re-se paeañ ar zakat, un taos a oa he fal arc'hantañ programmoù skoazell evit mad Muzulmiz. Dindan ar c'hentañ kalifed, e oa dalc'het kargoù uhel gant kristenien. Lod anezhe a oa izili eus tiegezhioù o doa servijet en gouarnamant ar Vizantiz. Implijout kristenien a oa ul lodenn eus ur politikerezh brasoc'h da lakaat ar peoc'h da ren etre ar relijionoù hag a oa hollret rak niverus-kenañ e oa ar gristenien er proviñsoù kemeret, koulz hag e Siria. Ar politikerezh-se a lakaas Mu'awiya da c'hounit brud-vat e-touez e sujidi hag a greñvaas Siria. Sellet e vez alies ouzh marevezh an Omeiaded evel ar prantad ma tiorroas an arz islamek.
Renat Botet
E vuhez
Goude ez eas da labourat en akademiezh Nisa, a-raok distreiñ d’e vro hag en em staliañ e Ceret da gelenn spagnoleg el lise hag er skolaj.
E labour
E Ceret e oa un Escola Catalana de Ceret, savet e 1922 da gelenn katalaneg. Gant Botet e voe savet ar strollad c’hoariva Font-Freda hag a c’hoarie pezhioù katalanek e Ceret ha tro-war-dro, pezhioù savet gant Pere Guisset.
Ouzhpenn e labour war dachenn ar c’helenn hag ar c’hoariva e voe graet enklaskoù gant Renat Botet en ur atersiñ ur bern tud war an dachenn ha sevel fichennoù diwar skridoù skrivagnerien eus Hanternoz Katalonia. Gant kenlabour Crestian Camps, kelenner e skol-veur Montpelhier, e stagas da sevel ur geriadur bras katalaneg-galleg adalek 1994. Tri bloaz war-lerc’h e embannas e Vocabulari Rossellonès amb traducció en Francès i en Català normatiu, frouezh e labour dastum. E 2001 e teuas er-maez an Diccionari català-francès, embannet gant an Enciclopèdia Catalana. E 2007 e voe embannet an Dictionnaire français-catalan gant an ti-embann El Trabucaire, eus Hanternoz Katalonia. Diwar e genlabour gant Camps e teuas er-maez ivez, e 2006, an Diccionari català-francès d'expressions, locucions i refranys (2006).
Yann XXII
Yann XXII (e latin: Ioannes XXII), Jacques Duèze e anv-tiegezh, ganet e 1244 e Cahors ha marvet d'ar, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman d'ar.
Ystumtuen
Ur gêriadenn eus Kembre eo Ystumtuen e hanternoz Kontelezh Ceredigion, un trizek kilometr er reter da Aberystwyth, en torgennoù etre Ponterwyd ha Pontarfynach.
Gant Ponterwyd ez a d'ober kumuniezh Blaenrheidol.
Dont a rafe anv ar gêriadenn eus ur pleg (ystum) en Afon Tuen. Ruilhal a ra an nant-se da vetek an Afon Rheidol, un 800 m bennak e kreisteiz ar gêriadenn. Hervez ar yezhour R. J. Thomas e talvez tuen kement ha "nant yn rhedeg hyd lechwedd serth" (diwar ar wrizienn tu- "ochr", cf. 'tuedd').
Fafnir
E mitologiezh Skandinavia eo Fáfnir (Norseg:  [ˈfɑːvnez̠]), pe Frænir, mab d'ar roue korr Hreidmar ha breur da Regin, Ótr, Lyngheiðr, ha Lofnheiðr. Goude bout bet drastet gant milligadenn gwalenn hag aour Andvari, Fafnir a zeuas da vout un aerouant hag e voe lazhet gant Sigurd.
Corbin Bleu
Liammoù diavaez
www.corbin-b.com
Fafnir
Danevell
Gant ar Völsunga saga islandat (fin an 13vet kantved) e oa Fáfnir ur c'horr kreñv e gorf ha kadarn e ene. Diwall a rae ti e dad a oa paret gant aour o strinkellikat ha mein-sked. Eñ eo an hani kreñvañ ha tagusañ ag an tri breur.
Regin a gontas da Sigurd e oa Odin, Loki, ha Hœnir o veajiñ pa gejont gant Ótr, hag a gemeras stumm un dourgi un devezh-pad. Loki a lazhas an dourgi gant ur maen hag an tri Æsir en digroc'henas. An doueed a zegouezhas e domani Hreidmar e fin an devezh hag e tiskouezjont kroc'hen an dourgi. Hreidmar hag e zaou vreur a dapas an doueed d'o c'has d'ar c'harc'har e-keit ma oa dibabet Loki da zastum peadra da sevel an daspren evit o mestaol: golo diabarzh kroc'hen an dourgi gant aour hag e ziavaez gant aour ruz. Daet e oa a-benn en ur zastum aour milliget Andvari hag ar walenn anvet Andvaranaut. A-benn ar fin e oa bet lazhet Hreidmar gant Fafnir da virout an holl aour evitañ hepken. Tamm-ha-tamm e teuas da vout ur penn-vil ha krafek o kantren en natur gouez. Treiñ a reas d'un arouant da ziwall e deñzor. C'hwezhet e veze ampoezon gantañ en-dro dezhañ dalc'hmat. Den ebet ne c'halle tostaat outañ hag e aour da neuze, o lakaat ar spont e kalon an dud.
Sifr Kaezar
Er rinegouriezh e vez anv eus sifr Kaezar dre ma'z eo un doare da rinegañ ur skrid hag a veze implijet gant Caius Julius Caesar evit mont e darempred gant e jeneraled. Kuzhat a rae ster e skrid dre gemmañ al lizherennoù. E-lec'h pep lizherenn e lakaer ul lizherenn all bet kemeret un tamm pelloc'h hervez urzh al lizherenneg. Da skouer, mar dibaber an niver 3 evit an dilec'hiañ e vo erlec'hiet al lizherenn D (a zo 3 flas pelloc'h el lizherenneg) ouzh al lizherenn A, B a zeuio da vezañ E, hag all, betek Z a droio da K (el lizherenneg A B K D E).
Chivirico Dávila
Chivirico Dávila, Rafael Dávila e anv gwir, (San Juan, 2 a viz Eost 1924 – New York, 5 a viz Here 1994) a oa ur c'haner puertorikan.
Brudet eo evit bout bet unan eus gwellañ kanerion bolero, guaracha ha sonerezh Kuba. E dibenn ar bloavezhioù 1940 e krogas e respet, pa gane e laz Carlo Molina en Antilhez. E 1950 e kanas en e-unan evit ar wezh kentañ en ur steutad sonadegoù en Uruguay. E New York e voe diwezhatoc'h, ma kanas gant lazoù Johnny Seguí & The Dundies, hag goude un nebeud beadoù e troas e Suamerika hag en Europa (Spagn, Italia, Gres ha Bro-C'hall). E 1958 e tistroas da New York.
Sifr Kaezar
Istor hag implij
Tennañ a ra sifr Kaezar e anv diouzh Caius Julius Caesar, a implije al lizherennaoueg en ur zilec'hiañ al lizherennoù eus 3 flas. Hervez Suetonius ez implije an doare rinegañ-mañ evit kuzhat ster al lizheroù a gase d'e jeneraled. Caesar eo an den kentañ bet meneget evit implijout an doare-mañ da rinegañ skridoù, met doareoù all a oa bet implijet abretoc'h.
Chivirico Dávila
Er bloavezhioù 1960 ez enrollas pladennoù evit an ti Alegre, a embanne d'ar mare-se ar gwellañ sonerezh eus Puerto-Rico. Goude-se e kanas Chivirico Dávila gant gwellañ sonerion e amzer, Joey Pastrana, Johnny Pacheco, Richie Ray, Tito Puente ha Joe Cuba en o zouez. En desped d'e zonezonoù ne reas ket berzh er c'henwerzh a-raok ar bloavezhioù 1970, ma voe gwerzhet milionoù a bladennoù bolero, e Puerto-Rico dreist-holl.
Microsciurus
Microsciurus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ gwiñvered korr hag a vev e Kreiz ha Suamerika.
Sifr Kaezar
Istor hag implij
E niz Augustus a reas ivez gant un doare rinegañ met dre zilec'hiañ al lizherennoù eus ur plas war-zu an tu dehoù, ha ne adkroge ket gant lizherenn gentañ al lizherenneg.
Testenioù a ra anv eus doareoù luzietoc'h bet implijet gant Julius Caesar. Menegiñ a ra ar skrivagner Aulus Gellius ul levr rinegañ aet da goll bremañ :
Hlodwig IV
Hlodvig IV a oa Roue ar Franked adal 691 betek 694.
Sifr Kaezar
Istor hag implij
Ne ouezer ket en un doare asur hag-eñ e oa efedus sifr Kaezar d'ar mare-se. Bez' e oa moarvat, dreist-holl rak ar pep muiañ eus enebourien Caesar ne ouient ket lenn hag ar re all a grede moarvat e oa bet skrivet al lizheroù en ur yezh dianav dezho. Ne gaver roud ebet d'ar mare-se eus teknikoù meneget evit terriñ lizheroù rineget en un doare eeun evel-se. Ar re gentañ a zeu eus ar bed arabek en, gant labourioù ar matematikour Al-Kindi (c. 801 – c. 873) diwar-benn dielfennadur stankter al lizherennoù en ur skrid. Ur sifr Kaezar a dalvoudegezh 1 a c’heller kavout ouzh kein ar mezuzahoù, a zo parchoù ma skriv ar yuzevien un nebeud bommoù tennet eus an Torah. Implijet e vez ar sifr evit kuzhat anvioù o doue. Dont a ra ar c'hiz-se eus an amzerioù koshañ moarvat, pa ne oa ket aotreet ar yuzevien da gaout mezuzahoù. Emañ kuzhet anv o doue dindan al lizherennoù evel-se evit kas kuit nerzhioù an droug. En e veze kavet er c'hazetennoù kemennadennoù personel rineget en un doare ken eeun all. An istorour stadunanat David Kahn a venegas e 1967 lizheroù karantez bet embannet er gelaouenn The Times a oa kuzhet dindan sifr Kaezar. Betek ar bloaz 1915 ez eo bet implijet en arme Rusia e-lec'h reizhiadoù rinegañ a oa re ziaes d'ar soudarded diluziañ anezho, met aes-tre e oa d'an arbennigourien alaman diluziañ ster al lizheroù-se. Sifr Kaezar a gaver hiziv c'hoazh e c’hoarioù evit ar vugale.
Bouaké
Bouaké zo ur gêr eus Aod an Olifant, kêrbenn rannvro Vallée du Bandama, e-kreiz ar vro. Eil kêr vrasañ Aod an Olifant eo, goude Abidjan, gant war-dro 700 000 annezad.
Hlodwig IV
Ganet e oa war-dro 677. Mab henañ Thierry III hag e bried Clotilde e oa.
Roue e voe da 13 vloaz, ha mervel a eure da 17 vloaz. Dre ma ne oa ket en oad da ren eo Pepin Herstal, maer ar palez en Aostrazia, a c'houarne en e anv.
Beziet e vije en iliz Saint-Etienne de Choisy au Bac.
Sifr Kaezar
Istor hag implij
Sifr Vigenère zo ur seurt sifr Kaezar, met dilec'hiet e vez al lizherennoù hervez un niver a blasoù disheñvel bep tro. Dre ober gant gerioù kuzh e termener talvoudegezh an dilec'hiadur-mañ. Mard eo ken hir ar gerioù kuzh hag ar gemennadenn rineget e teu da vezañ dic'hallus diluziañ ar ster keit ha ma n'anavezer ket ar gerioù kuzh. Pa vez berroc'h ar gerioù kuzh eget ar gemennadenn, evel « Complete Victory » (ar gerioù a veze implijet en arme ar c'hreisteiz e-kerz Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika) e c'heller terriñ ar reizhiad rinegañ dre zielfennañ peseurt lizherennoù a zeu en-dro ingal : dielfennadur ar stankter a reer eus an hentenn-se. E miz Ebrel 2006 e oa bet paket penn ar mafia e Sikilia, Bernardo Provenzano (1933-2016), goude ma oa bet diluziet lizheroù a skrive gant un doare sifr Kaezar. Lakaat a rae Provenzano 4 e-lec'h A ha 5 e-lec'h B hag o kenderc'hel evel-se betek Z.
Aberporth
Aberporth pe Aber-porth zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kontelezh Ceredigion, Kembre, 160,8 km eus Kerdiz. E 2011 e oa poblet gant 2,374 a dud, ha 1018 anezho (44,4%) a oa kembraegerien.