cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skolaj-Lise Diwan Gwened
Ganet eo bet ar skolaj er blez 1999 diwar intrudu tadoù ha mammoù mennet da welet o bugale skoliataet e Diwan. Staliet eo bet e Plañvour da gentañ ha goude e Gwened. 17 skolajiad o deus heuliet hentenn eil derez Diwan eno er bloavezh kentañ. Tremenet int tost da 130 da c'houde. David ar Gall, Antony Heulin ha Stephanie Menneg a zo bet renerien ar skolaj.
1añ Du
Kala-Goañv a vez graet ivez eus ar 1añ a viz Du
Darvoudoù
thumbnail|250px|dehou|Kendalc'h Vienna
を
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo を, romanekaet wo.
Kevatal eo d'al lizherenn ヲ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherenn hiragana diwar ar sinalun 遼 skrivet gant an dorn keit ha ma oa bet diorroet al lizherenn katakana diwar ar sinalun 乎.
Robert Schumann
<HR noShade>
Robert Schumann ( 8 a viz Even 1810 - 29 a viz Gouere 1856) a oa ur sonaozour ha pianoour alaman, ha gwaz Clara Schumann. Barnet e vez evel unan eus sonaozourien romantel brudetañ an.
Krokodil Ginea Nevez
Krokodil Ginea Nevez (Crocodylus novaeguineae) a zo ur stlejvil bihan hag a vev e Ginea Nevez.
Troad pegativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad pegativel (saoz.: pegative case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ graer yezhadurel un ober gant un arguzenn o klotaat gant ur gouzañver dativel-heñvel, da lâret eo e talvez da verkañ graer ur verb tranzitivel gantañ ul levezon gwan war an ar gouzañver.
Kinniget e oa vbet an droad-mañ gant ar yezhonour danek Søren Wichmann evit komz eus rannyezh Azoyú an tlapanekeg (Me'phaa/Tlapanec), a-hervez ar yezh nemeti ar bed implijet ganti an droad-mañ. Wichmann a displegas orin an termen evel-hen: […] based ‘Pegative’ on the Greek πηγή, which means ‘origin, source, emanation, etc.’ to provide a name for a case that proto-typically refers to a giver as opposed to a recipient".
Béla Bartók
Béla Bartók pe Bartók Béla hervez Hungariz, zo ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1881 e Nagyszentmiklos e Hungaria (Hiziv Sânnicolau Mare, e Roumania), ha marvet d'ar 26 a viz Gwengolo 1945 e New York. Ur sonaozour e oa ha dastum a rae tonioù hengounel eus Europa ar Reter.
Shakespeare (disheñvelout)
Shakespeare a zo.
Evaristus
Evaristus, ganet er c'hantved kentañ e Bethlehem (Palestina) ha marvet war-dro 107 e Roma (Impalaeriezh roman), a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman war-dro 99.
Emglevioù Evian
D'an 18 a viz Meurzh 1962 eo bet sinet gant Aljeria ha Bro-C'hall emglevioù Évian, merkañ a reont fin ar brezel etre an div vro.
Tud hag o deus kemeret perzh
Dileuridi an FLN:
Dileuridi bro C'hall:
Kanol Naoned-Brest
thumb|200px|right|Ar ganol, etre [[Blaen ha Gwenred e Bro-Naoned.]] Ar ganol eus Naoned da Vrest (pe Kanol Naoned-Brest) zo ur ganol zo bet kleuziet e Breizh evit aozañ monedone ar bigi ha kobiri etre kêrioù Naoned ha Brest, dre ziabarzh an douaroù. Kleuziet e oa bet en hag en em astenn a ra a-hed 364 km, gant 238 skluz etre an daou benn.
Douaroniezh
Tremen a ra dre draoñienn an Erzh, un adstêr d'al Liger e Naoned ha skeiñ a ra war-du ar Gwalarn evit tapout traoñienn an Izar ha diskenn d'ar Gwilen. En ur vont uheloc'h e tap an Oud ar ganol dre Redon ha Josilin betek Roc'han ha Pondi. E traoñienn ar Blavezh ez a an hent dour e-biou da dourioù Lenn Gwerledan. Dre ur skalier skluzioù ez a ar ganol betek an Aer, adstêr ar Stêr Aon, dre gêr Karaez. E Speied e kej ar ganol gant ar Stêr Aon a ya betek Lenn-vor Brest dre Gastell-Nevez-ar-Faou ha Kastellin.
364 km a hirder he deus.
Istor
Ken abred hag er e oa bet soñjet kleuziañ un hevelep kanol. Met n’eo nemet dindan ren Napoleon Iañ, pa oa listri Breizh-Veur o lakaat blokus war porzh Brest, e voe roet lañs dezhañ da vat, evit kaout ul liamm diriskl etre an daou borzh bras. Karget e voe an ijinour Guy Bouessel da studiañ ar raktres e 1803. Kroget e voe da gleuziañ adalek 1811, gant peizanted eus ar vro ha dreist-holl gant galeourien ha prizonidi brezel. Digoret e voe ar ganol en ur mod ofisiel gant Napoleon III e 1858, met kroget e oa bet da vageal warni kerkent ha 1842. E-pad meur a zekvloaz e talvezas ar ganol da gas marc’hadourezh e diabarzh Breizh. Tamm-ha-tamm avat e voe graet muioc’h gant an hentoù nevez-savet e-kreiz ar vro ha gant an hentoù-houarn evit kas ar varc’hadourezh-se ha nebeutoc’h gant kobiri ar ganol.
Pa voe savet stankell dredan Gwerledan er bloavezhioù 1920 e voe troc’het ar ganol e div lodenn ha ne c’halled ken bageal ken etre Mêl-Karaez ha Pondi. Gant al lenn savet e Gwerledan, gant ar stankell, e voe beuzet 8 km eus ar ganol ha 17 skluz.
Ar ganol er sevenadur
Skrivet ez eus bet ul levr gant Jean Kergrist : "| Les Bagnards du Canal de Nantes à Brest". Un arvest a zo ivez diwar-benn galeourien ar ganol, gant Jean Kergrist atav.
Liechtenstein
Liechtenstein (distaget /ˈlɪçtənʃtaɪ̯n/ en Alamaneg), Priñselezh Liechtenstein ent ofisiel, zo ur briñselezh dizalc'h e Kreiz Europa hag unan eus broioù bihanañ ar bed. An alemaneg (ha n'eo ket an alamaneg standard) eo yezh ar bobl. War-dro 34 500 a dud a zo o chom e Liechtenstein, 5000 anezho e Vaduz, kêr-benn ar vro, ha 5600 e Schaan, ar gêr vrasañ. Bevennoù en deus Liechtenstein gant Aostria ha Suis. Anvet eo ar vro war batrom ar familh priñsel, lignez Liechtenstein.
Laura Prepon
thumb|right|Laura Prepon e 2014 Laura H. Prepon ganet d'ar 7 a viz Meurzh 1980 zo un aktourez eus Stadoù-Unanet Amerika, tomm ouzh ar skiantoniezh.
や (lizherenn)
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo や, romanikaet ya.
Kevatal eo d'al lizherenn ヤ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Skrivet e vez bihanoc'h da heul lizherennoù all evit skrivañ kensonennoù kevrennek, da skouer:
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 也.
92
845 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0092 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
David ar Gall
David ar Gall a zo kelenner ha skrivagner. Skrivañ a ra barzhonegoù ha danevelloù.
Emañ hiziv o kelenn brezhoneg e Skolaj Diwan Gwened. Bet eo rener ar skolaj-se ivez. Bet en deus Priz Emglev Bro an Oriant e 2000 ha Priz Imram 2010.
Levrlennadur
thumb|Golo Ar Gwenedour hag an Inuitez
Ar Gwenedour hag an Inuitez
Embannadurioù Tres, 2006. Ar Gwenedour hag an Inuitez zo ul levr danevelloù bet embannet e fin ar bloaz 2006 get David Ar Gall, liv brezhoneg Bro Pourlet, e vro orin, getañ. Mont a ra pemzek danevell d'e ober a-hed 170 pajenn. Beajiñ a ra al lenner ag an amzer vremañ betek mare an dispac'h ; a Vreizh betek ar Greunland, pe betek un enezenn kollet get ur meuriad debrerion tud... Istorioù kriz 'vez savet get David Ar Gall, get ur sell hag ur fent du... Ar skrivagner a ouia penaos sevel un istoer, tudennoù, un aergelc'h. E "Karr... m'ho kar", da skouer, e tanevell istor un paotr yaouank skoet get e dad ha, war-lerc'h, get krennarded er skol. Skoet betek bout kaset d'an ospital, met n'eus ket kement-se a dud da sikour getañ. Istorioù evel-se a c'hellehe bout gwir da vat. "Dasson an taboulin" a zo ivez istor ur paotr yaouank, digourdi met paour-razh, da vare an Dispac'h. Mont a ra da soudard er morlu, ha David ar Gall a ro un tañva, e-barzh un nebeud pajennoù, eus ar vuhez e-barzh ar bagoù-brezel d'ar c'houlz-se. Kant skouerenn hepken zo bet tennet ag al levr-se na vez ket gwerzhet er stalioù-levrioù.
Hent Arkadius
Embannadurioù Al Liamm, 2009. Gant an tolpad danevelloù-mañ e laka war-wel ur bed liesliv : a-wezhioù teñval ha du, livañ a ra bedoù kriz, amzerioù da zont goulazhet, bedoù pulluc’het, gant fent ur gwenedour evel-just. Gwezhioù all e vo trec’h ar vuhez, ar garantez. War hent Arkadius ne c’hell ket an enoe bout trec’h gwezh ebet.
An avel en ho plev
Embannadurioù Al Liamm, 2012. Ur romant polis kenskrivet eo.
Bara Brith
Pa gej Anna, studierez e skol-Veur Roazhon gant Helen ar Gembreadez, e tro he buhez d'ul luziatez hag e ranko mont betek penn gant red diroll an darvoudoù...
Maelig hag ar vorlaeron
Embannadurioù Keit Vimp Bev, 2016. Edan e anv pluenn "Gabriel Goubin" eo bet savet ar romant-mañ. Un istoer morlaeron savet evit ar grennarded.
Traoù all
Kanennoù : krouer kanennoù ofisiel ar Redadeg 2010 ha 2016.
Gran Chaco
Ar Gran Chaco (diwar ar c'hetchwaeg Hatun Chaku; "tir a hemolc'hadeg") a zo ur rannvro peuzdidud ha damsec'h e diaz Río de la Plata. Rannet eo etre Bolivia, Paraguay, Arc'hantina ha stad brazilian Mato Grosso.
En Arc'hantina
Ur rannvro eo ar Gran Chaco eno, hag enni teir froviñs: Formosa, Chaco, Santiago del Estero.
Yaou (doue)
right|thumb|250px|"Yaou ha Thetis" - gant [[Jean Auguste Dominique Ingres|Jean Ingres, 1811.]]
Yaou (diwar ar ger latin Jovis), pe Jupiter (diwar ar ger latin Jupiter pe Juppiter) a zo doue pennañ ar Romaned. Roue an doueed hag an dud e oa.
Dispac'h an EDSA
Dispac'h an EDSA, anvet ivez Dispac'h Galloud ar Bobl pe Dispac'h Filipinez 1986, a raer eus ur vanifestadeg bras-spontus, peoc'hus evit ar pep brasañ, bet dalc'het e Filipinez. Padet eo pevar devezh e Metro Manila ha milionoù a Filipineziz o deus kemeret perzh enni. Da-heul ar vanifestadeg-se e voe rediet ar Prezidant Ferdinand Marcos da reiñ e zilez ha dilennet e voe Corazon Aquino en e lec'h da brezidantez ar Republik. Talvezout a ra EDSA kement ha Epifanio de los Santos Avenue unan eus gourhentoù pennañ Metro Manila hag an hent pennañ evit manifestiñ.
Yaou (doue)
An anv
Yaou ha Jupiter a zo daou anv evit ar memes doue hag an daou anv-se a zo bet kemmesket dre ma tremene an amzer. Ar stumm Jovis en doa lakaet ar Romaned da grediñ, poent zo bet, e oa tro-c’henel ar ger, hag e oa Jupiter tro-envel ar ger. En italianeg e vez lavaret Giove, hag anavezet eo ivez e saozneg gant ar stumm Jove, dreist-holl en estlammadell "By Jove!". Jupiter a dalvez an “doue-tad”. Klotañ a ra eta an doue-se gant Zeus pater ar C'hresianed kozh, Dagda pe Taranis ar Gelted, ha Thor ar C’hermaned.
An anv brezhonek
E-barzh geriadur Gregor Rostren (1732) e kaver kement-mañ : « JUPITER, roi des Titans, mis au nombre des Dieux, Yaou, Yau, You, ar roüe Yaou, ar fals-doüe Yau. » Diwar anv an doue-se eo e teu, anat eo, anv an deiz : Yaou (Iau e kembraeg) hag an adverb “diriaou” (an deiz gouestlet da Yaou).
Mitologiezh
Tad ha mestr an holl zoueoù e oa gant ar Romaned, doue an oabl, ar gouloù, ar c’hurun hag al luc’hed. Eñ eo ivez an hini a zegas pinvidigezh war an Douar, ha diwaller meur Roma e oa. Gouestlet e oa ar C'hapitol dezhañ. Kred e oa eus al leoù hag ar c’hontradoù. Eilet e oa gant Juventus (Yaouankiz) ha Terminus (bevenn an amzer hag an egor). Skeudennet e vez alies gant luc'hed en e zorn ha gant un erer.
Ur bern bugale en doa amañ hag ahont, rak prest e veze da lammat war gement koantenn, doueez pe maouez, a blije dezhañ. Klask a rae kuzhat e garantezioù hag e vugale ouzh e wreg Juno met ne deue ket a-benn atav. Gant se he devoa bec'h an itron o klask mirout ouzh e droioù.
Kanton Roazhon-Kreiz
Kanton Roazhon-Kreiz a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Grand pas de chat
E barrez klasel e implijer an termen grand pas de chat evit deskrivañ un doare lamm heñvel ouzh ur grand jeté met gant an divc'har astennet en avant ("dirak") gant ur developpé.
Aegidius
Dindan Avitus e servijas da gentañ, kent bezañ anvet magister militum per Galliam (gouarnour milourel e Galia). Gant an impalaer Majorian e voe karget da adsevel an urzh e Galia : nac'het o doa an uhelidi anavezout an impalaer nevez, ha digoret o doa Lugdunum d'ar Vurgonded. Gant harperien frank (a oa Childerig Iañ o roue dija marteze) e aloubas Lugdunum adarre.
Kann en deus bet ouzh ar Wizigoted e-kichen Arle hag o rediañ a reas da ober emglev gant an Impalaeriezh Roman en-dro.
E 461 e voe lakaet Majorian d'ar marv gant Rikimer, ha Libius Severus a voe lakaet da impalaer en e lec'h. Nac'hañ a reas Aegidius e anavezout ha da zidalc'h en em lakaas e norzh Galia. D'an hevelep amzer e adaloubas ar Vurgonded Ludgunum hag e droc'hañ deus ar peurrest eus an impalaeriezh a rejont.
Aet d'un doare tiern a vrezel e kendalc'has Aegidius da vellañ ouzh ar Wizigoted a faezhas e 463 hag, moarvat, ouzh ar Saksoned hag a zalc'hent Añje. Da virout un ennezad etre al Liger hag ar Som e teuas-eñ a-benn, moarvat gant skoazell ar c'hont Paol war al Liger hag ur penn-brezel brezhon bennak hag a zalc'he Bleaz.
E vab Syagrius a renas war e lerc'h betek ma voe faezhet gant Hlodwig e 486
Kanton Uzel
Kanton Uzel a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Kanton Uzel a yae 7 kumun d'ober anezhañ:
ゆ
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ゆ, romanekaet yu.
Kevatal eo d'al lizherenn ユ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Skrivet e vez bihanoc'h da heul lizherennoù all evit skrivañ kensonennoù kevrennek, da skouer:
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 由.
Kanton Plouha
Kanton Plouha zo anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor. Brasaet e oa bet da 18 kumun gant dekred an 13 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Plouha a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Abaoe 2015
Kanton Plouha a ya 17 kumun d'ober anezhañ :
Gwelet ivez
Kantonioù Aodoù-an-Arvor | Kumunioù Aodoù-an-Arvor
Loarennoù galilean
Graet e vez loarennoù galilean eus peder loarenn vrasañ Yaou dre ma oant bet arsellet evit ar wech kentañ gant Galileo Galilei d’ar 7 a viz Genver 1610. Astroù eus ar re vrasañ er sistem heol int, estreget an heol hag ar blanedenn vras, ha brasoc'h int eget planedennoù-korr zo. En urzh, eus an dostañ da Yaou d’ar bellañ emañ :
Troad (yezhoniezh)
Dre verkañ anvioù-kadarn ur frazenn gant morfemennoù stag arbennik, ar yezhoù daspegel a deu a-benn da diskwel petra eo en un doare resis pe resisoc'h perzh ha ster ar gerioù-se er frazenn.
Setu amañ da heul ul listennad enni roll an troadoù pennañ implijet gant ar yezhoù daspegel.
Grand jeté
E barrez klasel e implijer an termen grand jeté pe grand écart en l'air evit deskrivañ un doare lamm hir a-led kroget war ur c'har hag achuet war eben o tistreiñ war al leur.
Kanton Hesdin
Kanton Hesdin a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Hesdin a yae 22 gumun d'ober anezhañ.
Chaco (pobl)
Ar bobl chaco a oa ur bobl henvroat e Paraguay a reas savadurioù mein renket hervez red an heol hag al loar. Ne skrivent ket, dre-se e ranke an anaoudegezh, a oa ezhomm da sevel o zie, tremen a c'henoù da c'henoù e-pad ur 25 remziad da vihanañ.
Kanton Sant-Brieg-Norzh
Kanton Sant-Brieg-Norzh a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Ul lodenn eus Sant-Brieg a yae d'ober Kanton Sant-Brieg-Norzh.
Krokodil Kuba
Krokodil Kuba (Crocodylus rhombifer) a zo ur stlejvil hag a vev nemet e Kuba hag en Isla de la Juventud, un enezenn guban.
thumb|left|250px|Tiriad krokodil Kuba
93
846 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0093 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
よ
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo よ, romanekaet yo.
Houtkerke
Houtkerke (anv ofisiel: Houtkerque) a zo ur gumun a Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
よ
Kevatal eo d'al lizherenn ヨ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Skrivet e vez bihanoc'h da heul lizherennoù all evit skrivañ kensonennoù kevrennek, da skouer:
Departamant
Ar ger departamant a vez implijet evit ober anv eus ur bastell-vro velestradurel. Dont a ra ar ger eus an anv gallek département.
Istor
Kentañ ma voe implijet ar ger a oa er e Bro-C'hall. Ur raktres da rannañ ar vro a oa bet savet gant Marc-René d'Argenson e 1665 ha kinniget d'ar roue Loeiz XIV.
Er e tivizas an impalaer Diokletian rannañ an impalaeriezh dre e bevar frefeti isrannet e diosezoù, isrannet e proviñsoù.
E brezhoneg e vez troet départamant gant "kevrenn" peurliesañ pa vez kaoz eus rannadur ur servij melestradurel pe zeskadurel : Kevrenn an dornskridoù e Levraoueg Vroadel Frañs ; Kevrenn ar yezhoù en ur skol-veur.
Kanton Roazhon-Kreiz-Su
Kanton Roazhon-Kreiz-Su a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet e 1973, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
Departamant
Istor
E meur a riez e vez implijet department (SUA) pe departamiento evit ur ministrerezh.
Krokodil-mor
Ar c'hrokodil-mor (Crocodylus porosus) a zo ur stlejvil hag a vev e gevred Azia, Indonezia, Malaysia, Filipinez, Ginea-Nevez hag Aostralia. Ar c'hrokodil brasañ eo ha, dre-se, ar stlejvil brasañ er bed d'an deiz a hiziv.
Tomatez
An tomatez zo plant liorzh eus ar c’herentiad Solanaceae o devez frouezh debradus ruz o liv peurliesañ hag a implijer da legumaj. Tomatez a reer ivez eus ar frouezh-se a zebrer ent poazh pe ent kriz. Plant eus Kreiz ha Suamerika e oant da gentañ, ha dont a ra ar ger tomatez eus ur yezh indian eus Mec’hiko, an nahouatleg.
Istor
Moarvat e kreske an tomatez da gentañ e Perou. En em ledet e oant goude-se e Suamerika. Kavout a reer c’hoazh spesadoù gouez anezho a gresk e Perou. E Mec'hiko eo e voent gounezet da gentañ war a seblant.
Pa voe trevadennet Suamerika gant Spagnoled, e voe degaset an tomatez ganto da Europa. Ar meneg kentañ a gaver anezho e skridoù Europa a oa en ul levr skrivet gant an Italian Pietro Andrea Mattioli, e 1544. Gantañ e oant anvet pomi d’oro, « avaloù aour ». Er XVIvet kantved hag er e krede tud zo en Europa e oa pistrius an tomatez ha ne oant ket mat da zebriñ. Tamm-ha-tamm avat en em ledas ar boaz da c’hounit ha da zebriñ anezho, e Spagn da gentañ hag e broioù all goude.
Eus Europa moarvat e voe degaset an tomatez da Norzhamerika. Thomas Jefferson, trede prezidant ar Stadoù Unanet, a reas kalz evit brudañ en e vro an tomatez en doa tañvaet en Europa.
Gounezerezh
Bremañ e vez debret tomatez er bed a-bezh. Hervez ar skiantourien e vijent boued yac’h, mat da stourm ouzh ar c'hrign-bev. Ha gounezet e vezont en ur bern broioù ivez, dindan tiez-gwer alies, evit ma kreskfent buanoc’h. Setu ar broioù ma c’hounezer ar muiañ anezho :
E Breizh e c’hounezer kalzig a domatez, daoust m’emaomp pell war-lerc’h. Un drederenn eus an tomatez gounezet er Stad C'hall a zeu eus Breizh.
ゐ
Unan eus lizherennoù diazez ar silabenneg hiragana implijet evit skrivañ ar japaneg eo ゐ, romanekaet wi.
Kevatal eo d'al lizherenn ヰ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Skarzhet e oa bet ez-ofisiel diouzh ar silabenneg gant Ministrerezh an Deskadurezh e 1946 pa voa bet adwelet ar yezh.
Krokodil Siam
Krokodil Siam (Crocodylus siamensis) a zo ur stlejvil hag a vev e gevred Azia, Indonezia ha Malaysia.
thumb|left|250px|Tiriad krokodil Siam
Lanv du ar Böhlen
Ar Böhlen a oa un eoullestr eus Alamagn ar Reter hag a reas peñse d'ar 14 a viz Here 1976 da vaez da Enez Sun. Diwar ar 36 den a oa en e vourzh n'eus nemet 11 den a zo bet savetaet. Ar 25 all a zo beuzet. 9 900 tonenn eoul-maen diaoz a endalc'he al lestr. An eoul-maen a grogas da saotrañ aodoù Penn-ar-Bed tamm-ha-tamm. Divizet e voe eta gant ar prefeti sunañ ar pezh a chome er vag, ar pezh a voe graet etre miz C'hwevrer ha miz Eost 1977. Daou splujer a varvas e-pad al labourioù sunañ avat. Pa ouzhpenner d'ar c'hont trist-se marv ur soudard yaouank beuzet pa oa o naetaat un draezhenn e tegouezher d'ur sammad a 28 marv liammet da beñse ar Böhlen! Un dra heverk all : un 50 den dilabour bennak a voe gopret evit sikour ar soudarded da naetaat an traezhennoù saotret.
Kanton Sant-Brieg-Su
Kanton Sant-Brieg-Su a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Ul lodenn eus Sant-Brieg a yae d'ober Kanton Sant-Brieg-Su.
Aleksandr Iañ (pab)
Aleksandr I (e latin: Alexander), ganet e Roma (Italia) ha marvet war-dro 115, a oa bet dilennet da bab an Iliz katolik roman war-dro 106.
EDSA II
right|thumb|300px|Skeudennaouet eo dispac'h an EDSA II war ar [[Bilhedoù peso Filipinez|bilhed 200 peso.]] EDSA II (distaget Edsa dos), anvet ivez Eil dispac'h Galloud ar Bobl, a reer eus ar pevar devezh emsavadeg pobl peoc'hus zo disoc'het war dilez Joseph Estrada prezidant Filipinez e miz Genver 2001. War e lerc'h e voe anvet Gloria Macapagal-Arroyo a oa besprezidantez da neuze.
Talvezout a ra EDSA kement hag Epifanio de los Santos Avenue, anv ar gourhent bras a ra tro Metro Manila. C'hoarvezet eo an emsavadeg e Ortigas Center, karter an aferioù.
Saut de biche
E barrez klasel e implijer an termen saut de biche evit deskrivañ ur pas heñvel ouzh ar grand jeté met gant ar c'har dirak pleget ha kaset dindan ar vorzhed.
Christa
Christa zo un anv-badez alamanek, deveret eus Christina.
Tud
thumb|Christa Campbell, 2009
Emboîté (barrez)
E barrez klasel e implijer an termen emboîté evit deskrivañ ar fed m'emañ ar pointes reut ha stok-ha-stok an eil ouzh egile.
Gwaz vailh
Ar waz vailh (liester : gwazi bailh) a zo ur spesad gwazi, Anser albifrons an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Branta albifrons (kentanv) da gentañ-penn (e 1769) gant an naturour aostrian Giovanni Antonio Scopoli (1723-1788).
Boued
Bevañ a ra diwar zelioù, geot, greun, gwrizioù, had ha hugennoù peurvuiañ.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Koumoulenn vras Magellan
Koumoulenn vras Magellan a zo ur c'halaksienn gorr. Emañ 54 900 parsek diouzh Hent Sant-Jakez (da lâret eo war-dro 179 000 bloavezh-gouloù) ha hañval eo emañ e kelc'htro en-dro d'hor galaksienn. Daoust d'he stumm e soñjer e oa ur c'halaksienn gildroennek sparlek zo bet distummet gant nerzhioù mare Hent Sant-Jakez evel Koumoulennad vihan Magalhães. War a seblant a-hend-all en defe miret e sparl kreiz. Pevare galaksienn hor Strollad Lec'hel eo diouzh he ment. Ar C'halaksienn dostañ dimp eo ivez goude galaksioù korr ar C'hi Bras hag ar Gwareger.
Ne c'heller gwelet anezhi nemet en oabl an hanterzouar su diouzh an noz, a-dreñv steredeg an Aouredenn hag hini an Daol. Anavezet eo abaoe ar Ragistor gant annezidi an hanterzouar su met meneget e oa evit ar wech kentañ gant ar steredoniour persat Abd-al-Rahman Al Soufi e 964. Meneget eo gant Amerigo Vespucci e rentañ-kont e veaj e 1503—1504 hep termenadur gwirion hag ez eo ergerzhadenn Fernão de Magalhães en-dro d'an Douar a roas brud dezhi hag a zegasas hec'h anv.
Saut de chat
E barrez klasel e implijer an termen saut de chat evit deskrivañ ur pas (Skol italianek) ma lamm an dañser/ez a-gostez saut o lakaat an daoulin da sevel betek ar vrust, daoubleget an divc'har hag oc'h achuiñ o tistreiñ d'al leur er pevare emstumm pe er pempvet emstumm.
Koumoulenn vras Magellan
Kavout a reer en he c'hreiz nivlennad an Darentolenn, an hini oberiantañ eus an toleadoù gant gourlammoù stered er Strollad Lec'hel ha meur a zruilhad digor hag a zruilhad boulek.
Staget eo su ar « sparl kreiz » ouzh Koumoulennad vihan Magalhães dre ur framm gaz ha stered anvet Pont Magalhães. Un orin eo da Redenn Magalhães ivez, ur framm diframmet diouzh ar Goumoulenn gant nerzhioù mare Hent Sant-Jakez.
Saut de chat
Heñvel ouzh ar pas de chat italianek eo ar pas de chat hervez ar Skol c'hall, met kaset e vez ar c'har oberiant (an hini o fiñval) betek an emstumm raccourci derrière kentoc'h evit he sevel betek kostez ar glin ha distreiñ a ra an dañser/ez d'al leur en-dro evit achuiñ e fondu war an hevelep troad ma kroogas warnañ er penn-kentañ, o lakaet ar c'har all e other leg is in raccourci devant ha neuze e vez kaset d'an traoñ ar c'har oberiant er pempvet emstumm avant.
Epifanio de los Santos Avenue (EDSA)
250px|thumb|right|Epifanio de los Santos Avenue (EDSA) Epifanio de los Santos Avenue, krennet e EDSA, a vez graet eus hent pennañ Metro Manila e Filipinez. Ul liamm kengej pouezus-tre eo evit stagañ tuioù su ha norzh ar Veurgêr. Brudet eo ivez EDSA en istor a-vremañ Filipinez evit bezañ al lec'h ma c'hoarvezas div mell manifestadeg peoc'hus a zisoc'has o-div war diskar ar brezidanted Ferdinand Marcos ha Joseph Estrada. Eno e voe dalc'het ivez ur pezh bodadeg gant an tu-enep e penn-kentañ respet ar brezidantez Gloria Macapagal-Arroyo. Gwelet Dispac'h an EDSA hag EDSA II.
Mont a ra EDSA da sevel un tamm bras eus hentoù-tro Metro Manila (C-4). Stummet eo well-wazh evel un hantergelc'h a ra tro Manila. O loc'hañ eus ar su betek an norzh e tremen dre gêrioù Pasay, Makati, Mandaluyong, San Juan, Quezon City, ha Caloocan. Er su ec'h echu nepell eus an SM Mall of Asia e Pasay (da vezañ echuet e 2006) hag en norzh e chom a -sav e Monumento (ur monumant e koun Andres Bonifacio), e Caloocan. Pa oa bet savet ar vali e-pad prezidantelezh Manuel L. Quezon, e oa bet anvet Julio 19, diwar deizad ganedigezh an haroz broadel Jose Rizal. Diwezhatoc'h eo bet adanvet Highway 54, ha, dre ul lezenn barlamant eo bet adanvet c'hoazh Epifanio de los Santos e 1959 en enor d'un istorour brudet. Lesanvet eo ivez tachenn emgann ar panelloù brudañ.
Ruilhañ a ra ar Metro Rail Transit pe MRT (Linenn 3 tenioù ar veurgêr) a-hed an darn vrasañ eus an EDSA, adal Taft Avenue er su betek North Avenue nepell eus SM City North Edsa Mall en hanternoz EDSA. Rakwelet eo astenn an MRT betek penn ar vali, tre betek Monumento.
Antoing
Antoing a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Istor
En Antoing e c'hoarvezas emgann Fontenoy e 1745.
Kouronkerezed
thumb|upright=1.4|Diana o kouronkañ, livet gant [[François Boucher ]] thumb|upright=1.4|Le Bain Turc, livet gant [[Ingres]] thumb|upright=1.4|Kouronkerien e-tal Koad an Amour e [[Pont-Aven, gant Paul Gauguin, 1886. Museum of Art, Hiroshima, Japan.]] Kouronkerezed zo bet livet alies gant an arzourien. Un digarez da livañ maouezed noazh, estreget war o gwele, ne oa ken.
Taolennoù zo a zo bet anvet "Kouronkerez" pe "Kouronkerezed", hep mui, hervez an niver, adalek dibenn an dreist-holl. Meur a abeg zo : plijadur daoulagad ar baotred dirak korfoù maouezed, ha plijadur al livour o tiskouez e varregezh da livañ kened ar c'horfoù-se.
Er c'hantvedoù kent e veze poltredet doueezed Hellaz pe Roma, Artemis-Diana da skouer, ha Nimfezed ha Nereidezed, o kouronkañ. Talvezout a rae ar mojennoù kozh rakkristen da zigarez da ziwiskañ ar c'horfoù.
Met adalek an ne voe ket ezhomm ken eus digarez an Henamzer evit livañ korfoù maouezed en o noazh : re all, diouzh ezhomm, a voe kavet.
Gant an doug d'ar reter e veze diskouezet, d'ur poent, merc'hed o kouronkañ en harem, gant Dominique Ingres hag e ziskibien da skouer.
N'eo ket kouronkerezed avat en deus livet Paul Gauguin e Pont-Aven, met kouronkerien. Moarvat n'halle lavarout livañ merc'hed ar vro en noazh dirazañ. E Tahiti e voe aesoc'h dezhañ.
A-hend-all e ranker diwall da faziañ gant an taolennoù anvet "Baigneuses" e galleg : darn zo kouronkerezed, darn all kibellerezed.
Filmoù
Kouronkerezed brudet zo bet e filmoù ivez. Ar re vrudetañ anezho eo Ursula Andress ha Julie Adams.
94
Skridoù
Echu gant Flavius Josef skrivañ "Kadmonyout ha-yehoudim" (Hendraoù yuzev).
Levrioù talvoudus
90er
Ballotté
E barrez klasel e implijer an termen ballotté evit deskrivañ ur pas dezhañ meur a battement développé ma lamm an dañser/ez eus an eil troad d'egile dirak hag a-dreñv hep em en dilec'hiañ war al leur.
Kanton Roazhon-Reter
Kanton Roazhon-Reter  a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet e 1973, e departamant Il-ha-Gwilen e Breizh.
ゑ
Kevatal eo d'al lizherenn ヱ hervez ar silabenneg japanek all anvet katakana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherennoù hiragana ha katakana diwar ar sinalun 恵.
Canettemont
Canettemont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Santa Cristina
Santa Cristina zo
Gwaz louet
Ar waz louet a zo un evn palvezek, Anser anser an anv skiantel anezhañ.
Annez
Al labous a gaver an daou isspesad anezhañ :
Dalikeg
Ur yezh semitek eus is-skourr yezhoù etiopek an norzh eo an dalikeg (dahaalik) komzet gant tro-dro da 2.500–3.000 den war teir enezenn Enezeg Dahlak (Dahlak Kebir, Nora ha Dehil) en Eritrea.
Chañ-Mai Skragn
Buhez
Ganet e voe e ti mererien e Kervinaoued an Traoñ (Kervinaouet Izelañ bremañ). Tost da drizek vloaz e oa pa voe ret dezhañ kuitaat ar skol daoust dezhañ bout ur skoliad eus ar re wellañ, evit mont da sikour gant e dud en atant. E 1947, d'an oad a 27 vloaz, e timezas gant Louise Kras hag eñ ha distreiñ d'ar Fao. Eno e voe o chom e-pad trizek vloaz tre betek 1960 da vare « ar cheñch mod », mekanikoù nevez hag all, an dud o verniañ dle hag o labourat noz-deiz evit lakaat dle. Betek neuze e oa bet merer, met d'an oad a 40 vloaz, e 1960 end-eeun, e rankas dilezel ar vicher abalamour ma oa re start dezhañ gant seizh bugel da vagañ. Dre-se eo aet da biker-vein, da labourat er mengleuzioù dalc'het gant e vreur a oa bet yaouank-tre da zeskiñ ar vicher kalet-se. Hennezh en devoa daou bark pe dri, lakaet deñved enno, el lec'h m'edo ar vengleuz. E-pad ugent vloaz, betek e rakleve e 1980, e voe Yann-Vari Skragn ur piker-mein. Adalek e 60 vloaz e reas war-dro deñved e vreur.
Dalikeg
Dizoloet e oa bet ar yezh-mañ nevez zo.
Chañ-Mai Skragn
Buhez
E 1986 e voe savet ur c'henstrivadeg kontadennoù e brezhoneg gant ar CMB : an ao. Skragn a lakaas e anv hag a dapas ar priz kentañ, ur veaj da Yougoslavia. Tamm-ha-tamm, diwar goulennoù an dud, ez eas da gonter, met gwall alies e veze ret dezhañ lakaat ar chontadennoù e galleg evit bezañ komprenet gant al lod brasañ eus an dud, touristed anezho dreist-holl, tud hag a zeue da Vreizh Izel da bourmen, ha c'hoant ganto da c'houzout a-zivout ar vuhez a-wechall ha penaos e veze diduet an dud da noz.
Kanton Sant-Brieg-Kornôg
Kanton Sant-Brieg-Kornôg a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Ul lodenn eus Sant-Brieg a yae d'ober Kanton Sant-Brieg-Kornôg.
6
Sina
Arnodenn dre ret evit an danvez kargidi politikel.
Levroniezh
Rummad:6
0er
Dalikeg
Tost a-walc'h eo d'an tigreeg ha d'an tigrigneg dre vras.
Giuseppe Arcimboldo
thumb|150px|right|Emboltred thumb|right|200px|Poltred Massimilian II hag e diegezh, war-dro 1563 thumb|right|250px|Vertumne (Poltred [[Rudolf II, impalaer roman ha german|Rudolf II) (~ 1590) Skoklosters Slott Sveden.]] Giuseppe Arcimboldo (pe Arcimboldi pe Arcimboldus) zo ul livour italian, ganet e 1527 e Milano ha marvet eno e 1593. Brudet eo e daolennoù gant frouezh pe legumaj aozet da stummañ poltredoù.
E vuhez
En un tiegezh livourien e oa ganet e 1527 e Milano. Pa oa 22 vloaz e laboure gant e dad war-dro iliz-veur Milano. Ober a reas tresadennoù war gartoñs evit ar gwer-liv. Goulennet e voe outañ, gant Ferdinant Bohemia, ober pemp skoed-ardamez evit an iliz-veur. Un tamm brud a dapas gant se. Galvet e voe da vont da Braha en 1562 da labourat evit Ferdinant ha poltrediñ e diegezh. Meur a livadur klasel zo bet lakaet war gont Arcimboldo, hag ar brudetañ eo Poltred Massimilian II Habsbourg hag e diegezh, livet war-dro 1563, met n'eus netra sur. Gant an tiegezh e chomo betek 1587.
Un tamm war-lerc'h kregiñ da labourat evit Ferdinant e stagas Giuseppe Arcimboldo da livañ an heuliad kentañ eus ar "pevar amzer" en e zoare souezhus ha hep e bar, pa aoze dremmoù an dud gant legumaj ha frouezh,, da skeudenniñ an Nevezamzer, an Hañv, an Diskar-amzer, ar Goañv, an Amiral, Al Levraoueger ha poltred an impalaer Rudolf II dindan neuz an doue roman Vertumnus.
Eus 1562 betek 1587 e labouras evit an impalaerien aostrian e Vienna hag e Praha (Ferdinand 1añ, Maksimilian II ha Rudolf II). right|thumb|150px|Goañv, 1573
Frouezh ha legumaj
Image:Giuseppe_Arcimboldo_-_Winter,_1573.jpg|Goañv (1573) - Mirdi al Louvre Image:Giuseppe Arcimboldi 001.jpg|Nevezamzer (1573) - Louvre Image:Giuseppe Arcimboldi 002.jpg|Hañv (1573) - Louvre Image:Arcimboldo1566.jpg|Diskar-amzer (1573) - Louvre Image:Arcimboldo Vegetables.jpg| Poltred gant legumaj
Tchotki
Un tchotki (ruseg: Чё́тки, anvet ivez κομποσκίνι komboskini e gresianeg ha mătănii e roumaneg) a zo anezhañ un doare chapeled graet gant ur c'helc'hig danvez, peurliesañ gloan, warnañ meur a skoulm. Implijet e vez evit pediñ gant kristenion/ezed zo, dreist-holl re Ilizoù Katolik Lidoù ar Reter ha re Ilizoù Reizhkredennel (pe Ortodoksel) ar Reter.
Peurliesañ e vez kavet 100 skoulm war bep tchotki, met a-wechoù e vez kavet 50 pe 33 skoulm ivez. E penn ar c'helc'hig e vez kavet ur groaz ha bouloù etre pep renkad skoulmoù. Un doupenn a vez staget ivez ouzh ar re hirañ evit sec'hiñ an daeroù bet skuilhet oc'h ober koun eus ar pec'hedoù.
Kontet e vez gant an tchotki an niver a wechoù ma vez lâret Pedenn Jezuz: "Aotrou Jezuz Krist, mab Doue, bez madelezhus ouzhin, (ur) pec'hour".
A-hervez e oa bet ijinet an tchotki gant Sant Pac'homius en IVvet Kantved evit sikour ar venec'h na ouient ket lenn da gas da benn o fedennoù en un doare reizh.
Nenets
An Nenets, Ненцы (Nentsy e rusianeg), zo ur bobl nomad hag a vez o chom nepell diouzh ar c'helc'h polel. Ar genel bouezusañ eus ar 26 kenel eus Siberia eo. Bevañ a reont diwar ar pesketaerezh hag an desevel kirvi. Nomad-tre int dre ma ne chomont ket alies muioc'h eget ur sizhunvezh er memes lec'h.
Grobbendonk
Grobbendonk a zo ur gumun eus Flandrez Belgia en Arondisamant Turnhout hag e proviñs Antwerpen.
Nenets
O yezh ofisiel eo an nenetseg.
Ur genel nomad war un dachenn divent
Ar bobl Nenets zo o chom e gwalarn Siberia etre ledenez Kanin war ar Mor Gwenn, e norzh ar menezioù Oural ha d'ar stêr Vorkouta. Bevañ a reont ivez en inizi ar Meurvor arktek hag e ledenez Kola. En holl en em astenn ar bobl-se war 1 milion a km². O bro eo an toundra hag ar c'hoadoù gwez-pin gant kalz a stêrioù ha takadoù geuniek.
Coullemont
Coullemont a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Thor
Thor (Þórr en norseg, ma za eus *Þunraz “kurun” e kentgermaneg) eo Aes gwarezer Midgard er wengelouriezh lec'hlennat.
Gantañ e ta an nerzh e aotr ar c'hurun, kresk ar gwez ha lusk an elfennoù. Roudoù eus Thor a zo adalek oadvezh ar romaned, hag e oa brudet a-walc'h gant ar vikinged e-pad kristenidigezh an norzheuropa. Arouezoù bihan e vorzhol Mjöllnir a oa douget gant kalz anezhe. Ha meur a zen o doa ger "thor-" e-touesk o anvioù betek fin ar grennamzer.
Mojennoù
Hervez ar mojennoù german eo mab da Odin, a oa mab da enkorfadur an douar, Jord. Pried eo da Sif ha tad da Modi (ar fulor) ha da Thrúd (an nerzh). Hervez un doare all eo tad Magni (an nerzh), gant ar ramzez Járnsaxa (a zo kement ha Sif hervez Snorri Sturluson).
E danevell ar Ragnarök en em gann Thor ouzh Jörmungand, ar Sarpant-Bed, mab da Loki. Mervel a ra ar Sarpant. Met kontammet eo Thor, ne ra nemet nav c'hammed war-raok ha mervel ivez.
95
848 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0095 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Apollonios
Apollonios zo un anv gresianek, (Apollonius ar stumm latinekaet) a c'hall bezañ hini:
-tud en istor:
-Traoù all:
Gwelout ivez:
96
849 AUC (Ab Urbe Condita = goude diazez Kêr Roma) / 0096 PC (goude ganedigezh J.-K.)
Levrioù talvoudus
90er
Douaroù antarktikel aostralian
An Douaroù antarktikel aostralian (saozneg: Australian Antarctic Territory) eo an douaroù en Antarktika a garfe Aostralia stagañ outi.
Eskopti Sant-Maloù
Eskopti Sant-Maloù zo bet savet gant sant Maloù, kentañ eskob Sant-Maloù, a oa diazezet en Aled da gentañ. Klotañ a rae gant Bro-Sant-Maloù war-bouez ar parrezioù a oa stag ouzh Eskopti Dol.
Evel Bro-Sant-Brieg ha Bro-Zol eo bet savet eskopti Sant-Maloù diwar keoded kozh ar Guriosolited a oa o c'hêr-benn en Aled, e penn aber ar Renk, war e lez dehoù. En Aled e oa kêr-benn an eskibien gentañ a-raok mont da Sant-Maloù en.
Rannoù
Eskopti Sant-Maloù a oa daou arriagondi anezhañ : arriagondi Dinan hag arriagondi Lannoez.
ヴ (lizherenn)
Ul lizherenn eus ar silabenneg katakana eo ヴ, romanikaet vu.
Ijinet e oa bet a-ratozh-kaer evit gallout skrivañ gerioù etsren e japaneg hag abalamour da se n'he deus al lizherenn-mañ kevatalder ebet hervez ar silabenneg hiragana.
Diorroet e oa bet stumm al lizherenn-mañ diwar hin al lizherenn katakana ワ  (wa).
Diwar al lizherenn diazez-mañ e vez savet ar silabennoù all-mañ:
Hañv
An hañv a zo unan eus ar peder rannvloaz en takadoù kerreizh, an hini tommañ d'an aliesañ.
Deiziad
N'haller ket lavaret pegoulz e krog an hañv ha ne vez ket gwelet petra eo an hañv e pep lec'h pa n'eo ket ar memes rannvloazioù a zo en hantervoul norzh hag en hantervoul su.
Er steredoniezh e vez termenet deiz kentañ an hañv evel hini ar goursav-heol, da lavaret eo war-dro an 21 a viz Mezheven en hantervoul norzh ha war-dro an 21 a viz Kerzu en hantervoul su.
E-keñver an oablouriezh e kez termenet an hañv gant mizioù Mezheven, Gouere hag Eost (Norzh) ha Kerzu, Genver, C'hwevrer (Su) en o fezh. Tostoc'h ouzh ar fedoù eo an termenadur-mañ.
Koulskoude e vez kavet meur a zeiziad boas evit penn an hañv e bro pe vro. En Iwerzhon e vez lidet an hañv d'ar 1 a viz Mae, met e broioù all eo bet dibabet ar 1 a viz Mezheven pe an 21 a viz Mezheven. E steredoniezh Sina eo ar 6 a viz Mae, pe seik, a zo deiziad kentañ an hañv.
E su ha gevred Azia e vez termenet an hañv evel ar maread etre Meurzh ha Mezheven pa vez diwezh ar rannvloaz tomm ha donedigezh ar monson.
Abeg ar wrez
Pa vez an hañv en un hantervoul eo troet homañ war-du an Heol p'eo kosteziet ken e chom pelloc'h dindan e vannoù ha dre-se eo hiroc'h an deizioù ha tommoc'h an temperadur.
Viktor Ivanov
thumb|right|Viktor Ivanov E 1950, e Novgorod e oa ganet Viktor Ivanov.
Etre 1987 ha 1988 e oa bet ofiser ar c'hKGB en Afghanistan.
E 1998 e oa bet galvet gant Vladimir Poutin da vont da labourat evit an FSB.
E 2000 e oa besmestr melestradur ar Prezidant.
E 2002 e oa anvet e penn GSKB Almaz-Antey hag Aeroflot a-raok mont ad guzulier ar prezidant ar Prezidant evit politikerezh ar sternidi.
Week-end à Zuydcoote
thumb|200px Week-end à Zuydcoote zo ur romant gant Robert Merle a voe roet ar Priz Goncourt dezhañ e 1949.
An istor
Ur soudard gall a glask ur vag e-tal Dukark da vont da Vro-Saoz e-pad Emgann Dukark e 1940.
Sinema
Ur film a voe savet diwar al levr gant Henri Verneuil e 1964.
Entrechat quatre
E barrez klasel ec'h implijer an termen entrechat evit deskrivañ ur pas dezhañ daou v-battement, ma krog an dañser/ez en trede emstum gant ar c'har dehoù dirak a-raok lammat a-sonn o kroaziañ an troad dehoù a-dreñv ha neuze e kas anezhañ dirak en-dro war un dro.
Kanton gall
Ur c'hanton gall a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall, etre ar gumun hag an arondisamant, hag ur bastell-votiñ. War ar maez e vez meur a gumun en ur c'hanton. Er c'hêrioù bras ez eo pell luzietoc'h an traoù.
Dilenn
E pep kanton e vez dilennet ur c'huzulier-kanton hag a vo bodet, gant kuzulierien all an departamant, er c'huzul-departamant. N'eus nemet e Pariz eo disheñvel an traoù rak n'eus kanton ebet, mann nemet arondisamantoù a zo gwelet un tamm evel kantonioù.
Lavaret e vez gant ar pennoù-melestradurezh e vez savet ar c'hantonioù evel-se evit mirout ouzh digempouez etre kêrioù ha maezioù. Alies avat e klask ar re karget da aozañ ar rannañ aesaat an dilennadegoù da zont evit o c'hostezenn.
Istor
Krouet eo bet ar c'hantonioù gall hervez kentañ lezennoù an Dispac'h Gall.
Kembraeg
Ur yezh keltiek eus ar skourr predenek eo ar c'hembraeg. E Kembre e reer Cymraeg anezhañ. Ar yezh keltiek gant ar brasañ niver a gomzerien eo. Kar eo d'ar c'herneveureg ha d'ar brezhoneg.
Komzet e vez kembraeg e Kembre, gant war-dro 857 600 den (da lavaret eo tremen 28% eus tud ar vro). E kornioù zo e vez komzet gant muioc'h eget 60% eus an dud. Komzet e vez kembraeg e Bro-Saoz gant tost da 150 000 a dud. Un nebeud kembraegerien zo ivez e Patagonia (Arc'hantina).
Krenngembraeg
Er Grennamzer e voe skrivet kalz a lennegezh e krenngembraeg (Cymraeg Canol), sed ar Mabinogion da skouer... Yezh ar skridoù-se a c'hell bezañ komprenet gant ar Gembreiz eus hon amzer gant ma raint un tammig striv.
Kembraeg a-vremañ
Kembraeg modern a reer eus ar yezh implijet abaoe ar. D’ar mare-se e voe embannet ar Bibl, troet e kembraeg gant William Morgan e 1588. War urzh ar gouarnamant e oa bet troet ar skridoù santel e kembraeg, evel ma oant bet troet e saozneg. Adembannet e voe an droidigezh-se, adwelet gant ar geriadurour John Davies, er c’hantved goude. Bras-meurbet e voe levezon ar Bibl kembraek evit stabilaat hag unvaniñ ar yezh skrivet. Geriadurioù kembraeg-latin ha latin-kembraeg a oa bet embannet gant John Davies ivez. Dalc’het e voe da labourat war ar yezh, pa voe embannet, en hag en, geriadurioù all, kembraeg-saozneg pe saozneg-kembraeg, pinvidik ha klok a-walc’h, evel hini Williams Evans e 1771, hini William Spurell e 1848–1850, pe hini Daniel Silvan Evans e 1852–1858. Gant al labourioù-se e anavezomp mat ar c’hembraeg ha frouezh o hêrezh a weler hiziv gant un oberenn evel Geiriadur Prifysgol Cymru (Geriadur Skol-veur Kembre), ur pikol geriadur istorel savet en XXvet kantved.
Stad ar yezh
Daoust ma’z eo ar c’hembraeg ur yezh vihanniver, gwasket gant ar saozneg, eo kresket an harp roet d’ar yezh e-pad an eil lodenn eus an XXvet kantved, tra ma kreske an harp roet da strolladoù broadelourien, evel ar strollad politikel Plaid Cymru ha Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Kevredigezh ar Yezh Kembraek).
Ur yezh vev eo ar c’hembraeg. Komzet e vez bemdez gant miliadoù ha miliadoù a dud ha gwelet e vez e pep lec’h e Kembre. Gant ar Welsh Language Act (Lezenn ar C’hembraeg) eus 1993 ha gant ar Government of Wales Act (Lezenn Gouarnamant Kembre) eus 1998 eo lakaet sklaer e ranker ober ouzh ar c’hembraeg hag ar saozneg evel yezhoù kevatal. Rankout a ra an aozadurioù foran prientiñ ha kas da benn ur steuñv yezh. Gant strollegezhioù lec’hel ha gant Bodadenn Kembre e vez implijet ar c’hembraeg evel ur yezh ofisiel, oc’h embann skridoù er yezh-se ha dleout a rafe an holl banelloù hent e Kembre bezañ e kembraeg hag e saozneg.
Kavout a reer kembraeg war ar Genrouedad ivez. Abalamour d’al lec’hiennoù ofisiel an hini eo dreist-holl : ma klasker gerioù evel addysg (deskadurezh), cymdeithas (kevredigezh) pe llywodraeth (gouarnamant) e kaver skouerioù, met pa glasker gerioù pemdeziek evel buwch (buoc’h), eirlaw (dourerc’h) pe cyllell (kontell) e kaver kalz-kalz nebeutoc’h.
Gant gouarnamant ar Rouantelezh Unanet eo bet sinet ar Garta Europat evit ar Yezhoù Rannvroel pe Minorel, o venegiñ emañ ar c’hembraeg e-touez ar yezhoù a ranker doujañ dezho er framm-se.
Niver ar gembraegerien
Gwechall e oa kembraegerien unyezhek eus an holl Gembreiz, koulz lavaret. E deroù an naontekvet kantved e oa, d’an nebeutañ, 80% eus an dud o komz kembraeg. Met gant an dispac’h greantel e voe desachet ur bern tud eus an diavaez da Su Kembre. Kement-se a zegasas un diskar en dregantad a gembraegerien er rannvroioù-se, dre ma oa kresket ar boblañs eno en un taol. E 1871 e oa 1 412 833 a dud o vevañ e Kembre. A-benn 1911 e oa savet an niver-se da 2 420 921, da lavaret eo e oa kresket ar boblañs eus 40%. E 1891 e voe, evit ar wech kentañ, ur goulenn en niveradeg diwar-benn an anaoudegezh eus ar c’hembraeg. E niveradeg 1911 e voe embannet sifroù resis da live ar parrezioù.
Evit ar mareoù a-raok ar bloavezhioù-se n’hon eus ket sifroù met testenioù a-berzh gweladennerien pe tud evel kazetennerien pe beleien.
Meur a dra a zispleg e vije deuet Kembre, a oa ur vro gembraek unyezhek pe dost, da vezañ ur vro divyezhek hiziv an deiz.
Goude ma oa aet da fall un tamm bihan adalek penn kentañ an XXvet kantved (eus eur milion a dud da vetek 500 000 a dud oc'h ober ganti), med bremañ e teu ar sifroù da cheñch en tu mat. Un nerzh nevez zo gant ar sevenadur bremañ er vro (embannet e vez tro-dro da gant levr bep bloaz) ha gant ar c'hrouiñ traoù dre vras : Memes ma n'eus ken nemet 500 000 a dud oc'h ober ganti (20% eus an dud well-wazh), e kontelezhioù ar gwalarn dreist-holl (Cymru Gymraeg), eo ret lavaret ez a war-gresk an niver a dud o kaozeal kembraeg (e 1991), dreist-holl en takadoù zo bet savet kêrioù barzh enne, tro-dro da Gêrdiz, e-lec'h ma zo abaoe hanter kant vloaz zo dija un deskadurezh divyezhek poellek ha klok (a drugarez m'ep bet anavezet ar yezh ent ofisiel gant al lezenn - Welsh Act eus ar bloavezhioù 70), ha n'eo ket evel en norzh. En doare-se ez eus tost da 10 000 re yaouank enskrivet e kentelioù kembraeg a-raok ar c'hentañ derez (Mudiad Ysgolion Meithrin, bed savet e 1971), ha tost da 50 000 a skolidi a heuilh kentelioù er skol gentañ, muioc'h eget 30 000 en eil derez ; Istimet e vez, da skouer, ez eus 42% eus ar vugale 5 bloaz hag a oar kembraeg e 1996 (6% bet desket war barlenn o mamm, 8% hag a oar mat, 28% hag a oar un tamm bihan - Welsh Office). Med bez' ez eus kembraeg kalz er media (kazetennoù, radio, chadenn dele kembraeg S4C abaoe 1982, ha neuze e vez produet traoù a-feson ha rock selaouet gant ur bern tud yaouank, da skouer). Evel-se, ha pa vefe aet da fall un tamm bihan kembraeg an dud war ar maez (nebeutoc'h-nebeutañ a dud kozh oc'h ober gantañ). Met ar pezh zo a-bouez gant ar c'hembraeg eo e vez anavezet anezhañ gant an dud ha gant dileuridi ar Rouantelezh Unanet, a-fet lezenn.
Rannyezhoù
E kembraeg evel e n’eus forzh peseurt yezh e kaver rannyezhoù disheñvel. Diforc’hañ a reer peurvuiañ div rannyezh vras : kembraeg an hanternoz ha kembraeg ar c’hreisteiz. Diforc’hioù a gaver etrezo er c’heriaoueg dreist-holl, hag ivez en distagadur hag er yezhadur. Ar c’hembraeg a gomzer e Patagonia, abaoe diazezidigezh Kembreiz eno adalek 1865, zo bet levezonet gant ar spagnoleg hag e c’heller ober un trede rannyezh vras anezhañ.
Diskouez a ra ar skouerioù-mañ an izoglos a zo etre kembraeg an hanternoz hag ar (rann-)yezhoù predenek all, a-fed geriaoueg. Evit gwir ez eus muioc’h a ziforc’hioù etre ar yezh lennegel hag ar yezh komzet eget etre kembraeg an hanternoz ha kembraeg ar c’hreisteiz. Er yezh skrivet e reer nebeutoc’h gant ar raganvioù (dre m’emañ an ditouroù dija e dibennoù ar verboù hag an araogennoù) hag e kaver nebeutoc’h a c’herioù amprestet digant ar saozneg.
Nicolas Appert
thumb|right|upright|Nicolas Appert e [[1841]] Nicolas Appert (Châlons-en-Champagne, Bro-C'hall, 1749 - Massy, Bro-C'hall, 1841), a zo ur c'hoñfizer hag greantour ar boued. Un ijinadenn eus ar re vrasañ en deus graet pa kavas an hentenn gentañ evit mirout ar bouedoù, dre hirboazhañ, hep aer, e listri gwer : an appertizadur eo. Krouiñ a ra al labouradeg bouedvirerezh gentañ e 1802. Ur pouez bras en deus bet e ijinadenn e Breizh pa voe krouet meur a labouradegoù ha prenet o froduadurioù gant ar Morlu.
Buhez
Mab d'un ostiz o terhel un ostaliri e Châlons-sur-Marne e ya da vezañ implijet evel peenkeginer pe voutailher e meur a annez nobl, hini roue Pologn, Stanislaz Iañ, da skouer. Mont a reas da Bariz e 1784 hag e talc'has ur stal koñfiserezh, war straed al Lombarded. Gant Élisabeth Benoist e timezas e 1785. Kavet e oa bet re glouar e engouestladur e-keñver an Dispac'h, daoust ma oa prezidant kevrenn patrioted karter al Lombarded, ken e voe lakaet en toull-bac'h e 1794. Er maez e teuas goude tri miz pa voe goubrenet ur grefier gant daou eus e vignoned.