cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brezelioù Italia
Kentañ brezel Italia (1494-1497)
Spagn avat a gemere perzh e Kevre Venezia, en enep da feur-emglev Barcelona, hag a gouezhas war Languedoc dre veur a wech e-kerzh ar bloaz 1496. Emwelioù a voe evit klask ober ar peoc'h gant Spagn e 1496, a-hed ar bloavezh 1497 ha deroù 1498, ken na voe sinet arsav-brezel Alcalá de Henares e miz Du 1497.
Charlez VIII en devoa c'hoant atav da lakaat e zorn war rouantelezh Naplez hag a glaskas chom mignon da briñsed Italia a c'halle e leuskel da dremen da vont etrezek Naplez. Dug Orléans avat a glaske lakaat harz da vennad ar roue. Charlez a varvas en 1498 hep na vije deuet e hunvreoù da wir.
Eil brezel Italia (1499-1500)
thumb|500px|Italia e 1499. Setu Loeiz XII anvet da roue, dezhañ gwirioù an dierniezh Valois war rouantelezh Naplez, hag ouzhpenn da se gwirioù war dugelezh Milano dre e vamm-gozh Valentina Visconti, eus an Tiegezh Visconti. Ha Loeiz XII da brientiñ aloubadeg Italia a-zevri gant kuzulioù mat ar c'hardinal Georges d'Amboise, arc'heskob Rouan.
Da gentañ e klaskas ober brav d'an Tiegezh Borgia, rak skoazell digant ar pab Alesant VI a felle dezhañ kaout evit terriñ e eured da Janed Bro-C'hall ha gallout addimeziñ da Anna Breizh, intañvez e genderv Charlez VIII, evit gallout mirout dugelezh Breizh. Ha Cesare Borgia da zegas dezhañ builh ar pab da freuzañ e zimeziñ. Evel prof e roas roue Bro-C'hall d'ar c'hannader un dugelezh, hini Valentinois, hag ouzhpenn da se dorn Charlotte d'Albret, c'hoar da roue Navarra, evit brasañ plijadur ar pab ha ne glaske nemet an tu da reiñ madoù a-leizh d'e holl vugale e korn pe gorn eus Europa.
Trede brezel Italia (1500-1504)
Ur wech taolet e grabanoù war dugelezh Milano, e troas Loeiz XII war-du rouantelezh Naplez. Ur wech c'hoazh e voe roet skoazell dezhañ gant ar pab Alesant VI a gave da damall d'ar roue Frederig II Naplez an emglev digristen en devoa graet gant an Durked.
D'an 11 a viz Du 1500 e sinas Loeiz XII Feur-emglev Granada gant Fernando II Aragon diwar-benn rannidigezh rouantelezh Naplez: Puglia ha Calabria da Aragon en un tu, Naplez, Douar al Labour hag Abruzzi da Vro-C'hall en tu all.
E 1501 e lammas Bro-C'hall ha Spagn war Naplez ma rankas ar roue kaezh kodianañ d'ar 26 a viz Gwengolo 1501. Repuiñ a reas e Bro-C'hall ma voe anvet da Gont Anjev, goude dilezel e wirioù war rouantelezh Naplez.
Er c'heid amzer-se, gant asant Bro-C'hall, e kouezhas Cesare Borgia, mab d'ar pab Alesant VI, war Romagna (1500), ha Dugelezh Urbino (Mezheven 1502). Loeiz XII avat a viras outañ d'ober kemend-all da Republik Firenze. D'an 31 a viz Kerzu 1502 eo e lakaas lazhañ baroned an Tiegezh Orsini e Senigallia.
E rouantelezh Naplez e oa savet bec'h, kenkent ha 1502, etre ar C'hallaoued, chomet e kornioù zo daoust d'an emglevioù, ha Fernando II Aragon. E 1503 e varvas ar pab Alesant VI. Pi III ne renas war e lerc'h nemet un toullad mizioù. Goude e teuas un enebour touet d'an Tiegezh Borgia, ar pab Jul II. Cesare Borgia a voe rediet da zaskoriñ kêrioù ha kreñvlec'hioù, ha da dec'hel da Spagn, ma voe bac'het, hag ac'haleno da Navarra, da di e dad-kaer, ma varvas en 1507.
Faezhet e voe ar C'hallaoued en emgannoù Seminara, Cerignola ha Garigliano a-enep Gonzalvo Córdoba, ma voe kollet ganto Naplez, ha goude Gaeta d'an 1 a viz Genver 1504.
Pevare brezel Italia (1508-1513)
Venezia a nac'has plegañ da ultimatom ar pab, ma krogas ar brezel e miz Mae 1509. E penn an armeoù gall edo Loeiz XII e-unan, ha gantañ Trivulce ha Charles II d'Amboise de Chaumont. D'an 9 a viz Mae 1509 e treuzjont harzoù Lombardia ha trec'h e voent war arme Venezia, renet gant Bartolomeo d’Alviano, en emgann Agnadel d'ar 14 a viz Mae. Loeiz XII a gemeras kenkent kêrioù Lombardia, a gave dezhañ e oant dezhañ, Masimilian a reas kemend-all, hag ar pab Jul II a gemeras Romagna. Hogen ne oa ket bet distrujet arme Venezia, ha d'ar 15 a viz Gouhere, e loc'has eus Trevisa un arme renet gant Andrea Gritti hag a adkemeras Padova. Dont a reas an Impalaer da lakaat seziz war Badova d'ar 15 a viz Gwengolo, met 17 devezh goude e tilezas an dachenn.
Nec'het avat e oa ar pab Jul II o welout ar roue gall Loeiz XII o terc'hel da vont war-raok, ha fellout a reas dezhañ kas an armeoù gall kuit da vat eus Italia. D'ar 24 a viz C'hwevrer 1510 e tilamas e ezkumunugadenn diwar choug kêr Venezia, ha skoaz-ouzh-skoaz ez eas soudarded ar pab hag arme Venezia da vrezeliñ da reiñ lamm d'ar Gall ha d'e gas kuit eus ledenez Italia penn-da-benn, ha tamm-ha-tamm e voe adkemeret gant Republik Venezia an douaroù he devoa bet kollet war an douar-bras.
En miz Mae 1511 e voe kemeret Bologna gant Loeiz XII, ha neuze galvet ar garnidaled da zerc'hel ur sened-Iliz e Pisa evit distroadaén ar pab. Jul II a embannas rak-tal ar Builh Sacrosanctæ, hag a c'halvas sened-Iliz Latrano, en ur ezkumunugañ perzhidi sened-Iliz Pisa. D'ar 5 a viz Here 1511 ec'h aozas ar pab ar C'hevre Santel, gant Spagn ha Republik Venezia, Bro-Saoz ha kantonioù Suis, a-enep Bro-C'hall. E penn an arme c'hall e oa Gaston de Foix, hag a zeuas a-benn da vezañ trec'h war soudarded ar C'hevre, nemet rankout a rejont dilezel o seziz war gêr Bologna, kuitaat Brescia o devoa adkemeret. trec'h e voent war armeoù ar C'hevre d'an 11 a viz Ebrel 1512 en emgann Ravenna. Mervel a eure Gaston de Foix e-pad an emgann-se ha Jacques II de Chabannes, a gemeras penn an arme c'hall war e lerc'h. E-lec'h hastañ war-du Roma avat e chomas an arme c'hall da breizhata Ravenna ha da goll amzer. E-keit-se o devoa gallet soudarded ar pab ha re Spagn d'en em adaozañ, hag ar Suised da gas 18 000 brezelour da Lombardia. A-benn miz Mezheven 1512 ne oa arme c'hall ebet ken e Lombardia hag adkavet e oa e zugelezh gant Massimiliano Sforza e Milano.
Mervel a eure Jul II d'an 20 a viz C'hwevrer 1513. War e lerc'h e voe anvet ar c'hardinal Medici, Leon X, kreñvaet e c'halloud gant obererezh ar pab kozh. E penn ar C'hallaoued e oa La Trémoille ha Trivulzio, hag argadiñ a rejont meur a gêr, ha kemeret e voe Milano ganto. Harzet e voe o argadadeg avat d'ar 6 viz Mezheven 1513, en emgann Novara, ma voe trec'h ar Suised. Ret e voe d'ar C'hallaoued kuitaat Dugelezh Milano ha distreiñ da Vro-C'hall ma oa krog un enebour kozh da c'hoari adarre. Rak en hanternoz Bro-C'hall e oa krog ar Saozon, diazezet en Calais, da aloubiñ Pikardi, tra ma oa ar Suised o vont trezek Bourgogn. Faezhet e voe marc'hegerien Bro-C'hall en emgann Guinegatte d'ar 16 a viz Eost 1513 gant arme saoz ar roue Herri VIII ha gemeras kêr Thérouanne. Ar Suised a lakaas seziz war gêr Dijon.
Er c'hreisteiz, Fadrique Álvarez de Toledo y Enríquez de Quiñones, eil Dug Alba, e penn arme Aragon, a argadas Rouantelezh Navarra. Aloubiñ a reas ar vro er c'hreisteiz d'ar Pireneoù, ma rankas Jean d'Albret tremen ar menezioù da glask repu. D'ar 14 a viz Gwengolo e voe sinet feur-emglev Dijon gant Louis II de la Trémoille, a baeas ar Suised evit ma'z ajent d'ar gêr, hag a zilezas an arc'hadennoù gall en Italia en anv ar roue Loeiz XII.
Ar roue avat ne anavezas ket ar feur-emglev-se, met kollet e oa Italia gantañ. Adkemer an douaroù kollet gant Loeiz XII a vo graet avat gant ar roue gall war e lerc'h, Frañsez Iañ.
Pempet brezel Italia (1515-1516)
Sakret e oa bet ar roue gall Frañsez Iañ d'ar 25 a viz Genver 1515. Dastum a reas an arc'hant en devoa ezhomm da baeañ un droiad-vrezel all da zugelezh Milano. Eñ ivez a oa mab-bihan da Valentina Visconti, ha mall warnañ kemer Milano. Feuremglevioù a sinas gant roue Bro-Saoz, Herri VIII, gant priñs an Izelvroioù (a vo anvet da impalaer Santel, evel Karl V), ha Republik Venezia. Dalc'het e oa an dugelezh gant an armeoù suis, en anv an dug yaouank Massimiliano Sforza. D'ar 7 a viz C'hwevrer 1515 e voe roet dezho harp gant an Impalaer Santel Masimilian (an hini a oa bet pried kentañ Anna Vreizh) ha Fernando II Aragon evit gwareziñ dugelezh Milano. Ar pab Giovanni de' Medici a oa prederiet gant difenn madoù e diegezh e Firenze ha ne gemeras perzh en emglev nemet d'ar 15 a viz Gouhere. E gwirionez ne oa nemet ar Suised a oa prest da zifenn dug Milano, hag an Impalaer ne reas van pa voe gopret 15 000 soudard alaman gant ar roue gall.
E-kerzh an hañv e prometas ar roue gall d'ar c'hantonioù suis reién dezho bernioù bras a arc'hant en eskemm ouzh o monet kuit eus dugelezh Milano. Termal a reas ar Suised da gentañ, nac'h da c'houde. Emgann a voe etre Suised ha Gallaoued d'an 13 ha 14 a viz Gwengolo 1515 en emgann Marignano. Trec'h e voe an arme c'hall ma voe aes dezho adkemer Lombardia. Neuze e voe sinet feur-emglev Bologna etre ar roue gall hag ar pab, ha gantañ e voe reoliet an darempredoù etre an div veli betek an Dispac'h gall, ma voe kreñvaet gantañ pouez ar roue en iliz c'hall.
D'an 13 a viz Eost 1516 e teuas Carlos Iañ da vout roue Spagn, goude marv e dad-kozh Fernando II Aragon :anavezout a reas ar gwir da vro-C'hall da zerc'hel dugelezh milano gant ma laoskje rouantelezh naplez e peoc'h: sed a oa danvez Feur-emglev Noyon. Diaesoc'h e voe da Vro-C'hall ober emglev gant ar Suised rannet etrezo
En miz Genver 1516 e voe eizh kanton suis o plegañ d'ar roue, tra ma voe pemp all o leuskel an impalaer santel da duta evit kas soudarded d'ober ur vrezelekadenn arall en Italia. A-benn ar fin, d'an 29 a viz Du 1516, e voe sinet ar peoc'h gant Feur-emglev Freiburg (1516) entre kevread Suis ha Bro-C'hall. Adarre e c'hallas ar roue gall goprañ soudarded suis, ha seblantout a reas ar peoc'h ren da vat en Italia.
C'hwec'hvet brezel Italia (1521-1526)
Pa voe dilennet Karl V e penn an Impalaeriezh santel en em gavas gronnet Bro-C'hall gant stadoù a oa e dalc'h an Tiegezh Habsbourg: Spagn, an Impalaeriezh, an Izelvroioù, ha Rouantelezh Naplez. Ouzhpenn en Italia e voe brezel neuze, hogen en Italia bepred dreist-holl.
Klask a reas ar C'hallaoued adkemer Rouantelezh Naplez. D'an 29 a viz Ebrel 1522 avat e voent faezhet en emgann Bicocca e-tal Milano ma rankjont kuitaat ar vro. Francesco Maria Sforza a voe roet dezhañ kurunenn an duged.
En miz Gwengolo 1523, en em savas Charlez III Bourbon, konestabl ha kentañ ofiser Rouantelezh Bro-C'hall, ha mont a reas da servij an Impalaer Habsburg. E kreisteiz ar rouantelezh e talc'has Odet de Foix, marichal de Lautrec, ken e rankas an arme spagnol paouez gant seziz kêr Baiona.
En 1524 e rankas an armeoù gall kuitaat Lombardia ha leuskel o c'hanolioù war o lerc'h zoken, e-pad o c'hiladeg. Lazhet e voe Pierre Terrail, anavezet evel ar marc'heg Bayard, pimpatrom an harozed c'hall, d'an 30 a viz Ebrel 1524, o tifenn ar giladeg.
Cassina Rizzardi
Cassina Rizzardi zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Brezelioù Italia
C'hwec'hvet brezel Italia (1521-1526)
E miz Gouhere 1524 e lammas an armeoù spagnol, renet gant Charles de Bourbon, war Provañs. Tro wenn a rejont dirak Marseille avat, ha mont a reas ar C'hallaoued da vrezeliñ adarre en tu all d'an Alpoù en miz Here. Adkemeret e voe Milano d'ar 26 a viz Here ha mont a reas ar Spagnoled da repuiñ da Lodi ha Pavia. E-pad tri miz e voe lakaet seziz war Pavia gant ar C'hallaoued, met dont a reas un arme impalaerel da reiñ dorn d'ar Spagnoled, dindan ar jeneral Georg von Frundsberg, en C'hwevrer 1525. En emgann Pavia e voe faezhet ar C'hallaoued ha prizoniet ar roue Frañsez Iañ (Bro-C'hall) gant an arme impalaerel renet gant Charlez III Bourbon. Kaset e voe da Spagn ma rankas chom bloaz prizoniet a-raok lakaat e vibien da zont en e lec'h.
Seizhvet brezel Italia (1526-1529)
D'ar 14 a viz Genver 1526 e oa bet sinet feur-emglev Madrid (1526) gant ar roue gall Frañsez Iañ, ha hervez ar baperenn sinet e ranke paouez da deurel e c'hoant war Italia, leuskel Bourgogn gant Spagn, leuskel Flandrez hag Artez, ha dimeziñ da Eleonora Aostria, c'hoar Karl V.
Pa voe dieubet ar roue gall avat, d'ar 17 a viz Meurzh 1526, goude leuskel e zaou vab etre daouarn e enebour, ha pa zistroas da Vro-C'hall, ne reas forzh ebet gant an emglev hag ar promesaoù ken : abeg a voe kavet neuze e Spagn da ober vil da vibien ar roue falstouer.
D'an 22 a viz Mae 1526 e voe savet Kevre Cognac gant roue Bro-C'hall, ar pab Klemez VII, dugelezh Milano, Bro-Saoz, Venezia ha Firenze a-enep an Impalaer. Gwanaet e oa arme an impalaer gant ar c'hleñvedoù hag an diouer a arc'hant evit paeañ goproù ar soudarded, ha se zo kaoz e chomas dug Urbino, Francesco Maria della Rovere, e penn armeoù ar C'hevre, hep lammat war Milano, ha ma c'hortozas nerzhioù nevez.
Robert Pattinson
Robert Pattinson, ganet e Londrez d'an 13 a viz Mae 1986 a zo un aktor, ur model, ur soner hag ur sevener eus Breizh-Veur.
Brezelioù Italia
Seizhvet brezel Italia (1526-1529)
A-benn nevezamzer 1527 ne c'halle ket Charlez Bourbon paeañ goproù soudarded arme an impalaer ken, enni un 12 pe 15 000 goafer renet gant Georg von Frundsberg : da virout ouzh e arme da vont a bep tu e prometas dezhi e c'hallje preizhata e kêrioù Toskana ha Stadoù ar Pab.
Meur a viz e padas Preizhadeg Roma. Preizhet e voe e pep lec'h, en ilizoù, e ti tud eus kostezenn an impalaer zoken. Goude teir sizhunvezh seziz e voe kemeret Castel Sant'Angelo‎, ma oa repuet pab ha kardinaled. Ret e voe d'ar pab paeañ 70 000 dugad aour evit bezañ dieubet. Bras e voe brud preizhadeg Roma er bed kristen, un arouez eus youl Doue da galz a dud. Ne voe kuitaet Roma gant an arme impalaerel nemet e C'hwevrer 1528, pan eas da Naplez. E-pad ar breizhadeg e oa aet an armeoù gall da aloubiñ Rouantelezh Naplez ha da lakaat seziz dirak kêr Naplez en miz Ebrel 1528.
Gant ar c'hleñvedoù-red, gant an amiral Andrea Doria, eus Genova, o cheñch tu d'e borpant, e rankas ar C'hallaoued kuitaat Naplez. Adarre e voent trec'het en Lombardia. Echuet e voe ar brezel gant Peoc'h an Itronezed‎, d'ar 5 a viz Eost 1529.
Eizhvet brezel Italia (1536-1538)
E gwirionez ne c'hoarvezas ket ar brezel-mañ en Italia nemeur.
Frañsez Iañ avat n'houle sened-iliz ebet, hag e dro a gavas, gant marv dug Milano, d'an 1 a viz Du 1535, da c'houlenn evitañ hêrezh an dugelezh.
E penn-kentañ 1536 e voe gwelet 40 000 soudard gall oc'h aloubiñ Dugelezh Savoia nemet chom a-sav a rejont dirak harzoù Lombardia, rak spi en devoa Frañsez Iañ da varc'hata e-lec'h brezeliñ. Savoia ha Piemonte a chomas e dalc'h ar gall betek 1559. En C'hwevrer e voe sinet un emglev kenskoazell gant ar roue hag ar sultan otoman. En Mezheven 1536 e voe aloubet Provañs gant Karl V, ma rankas an arme c'hall kilañ dirazañ, met ar c'honestabl gall Anne de Montmorency (1492-1567) a grogas gant politikerezh an douar devet. Dont a reas ar C'hallaoued a-benn da herzel arme an impalaer en Pikardi. En Gwengolo e rankas ar Spagnoled kuitaat Bro-C'hall hep bezañ en em gannet gwech ebet.
Navet brezel Italia (1542-1544)
Pevar bloaz goude e voe adkroget ar brezel gant ar roue gall Frañsez Iañ, skoazellet gant an Durked, dre ma oa bet torret an emglev gant Karl V an Impalaeriezh Santel o reiñ dugelezh Milano d'e vab, Felipe, en miz Du 1540. Frañsez Iañ a gasas un arme, renet gant dug Orleañs, war-zu an Izelvroioù, un arme all dindan Guillaume du Bellay war-zu Milano, hag unan all c'hoazh dindan e vab, an daofin Herri, war-zu kontelezh Rousilhon, d'ober brezel d'an impalaer ha roue Spagn.
En arme an hanternoz, dindan dug Orleañs, e oa 20 000 goprsoudard, 6000 soudard gall war droad, 500 archer eus kompagnunezhioù ordrenañs.
En arme Piemonte, dindan Guillaume du Bellay, e oa ouzhpenn 10 000 den. Faezhet e voe ar C'hallaoued e pep tu en 1542. Pa savas Bro-Saoz a-du gant Karl V e rankas Bro-C'hall c'hoari gant an Auld Alliance, an emglev kozh gant Bro-Skos. Met trec'het e voe ar roue skos James V gant arme Dug Norfolk en Solway Moss d'ar 24 a viz Du 1542.
En miz Eost 1543 e voe lakaet seziz war Nisa gant arme kont Enghien, skoazellet gant listri turk Khayr ad-Din Barberousse. Kodianañ a reas kêr, ar wikadell avat ne reas ket. Kont Enghien a gendalc'has gant e hent war-zu Milano hag a c'hounezas emgann Cérisoles war soudarded an impalaer d'an 11 a viz Ebrel 1544. Da-heul kement-se ez eas Montferrato gant Bro-C'hall.
Ouzhpenn trec'hadennoù er c'hreisteiz a oa gant Bro-C'hall avat, rak eus an hanternoz e teue an dañjer. Setu ma oa en em glevet ar roue saoz Herri VIII hag an impalaer Karl V da lammat war un dro war Bro-C'hall gaezh en hanternoz hag e reter ar rouantelezh. Herri VIII a gerzhas adalek Calais da vont da lakaat seziz war Boulogne. Karl V a sailhas war Champagn, ha tostaat a rae an daénjer ouzh Pariz.
Brezel a oa c'hoazh entre Gall ha Saoz. Meur a wech e voe faezhet Bro-Saoz gant armeoù skos pe listri gall. D'ar 7 a viz Mezheven 1546 e voe sinet feur-emglev Ardres entre Frañsez Iañ (Bro-C'hall) ha Herri VIII, ha drezañ e laoskas ar roue saoz kêr Boulogne gant Bro-C'hall evit arc'hant.
Dekvet brezel Italia (1552-1556)
Klask a reas Herri II skoazell digant ar broioù a enebe ouzh an impalaer. Edo ar pab Paol III o klask harp Bro-C'hall evit kreñvaat galloud e diegezh. En miz Meurzh 1547 e roas urzh Paol VI da gas sened-iliz Trento da gêr Bologna, a-raok lakaat fin dezhañ e Gwengolo 1549, hogen boulc'het mat e oa al labour war ar feiz ha kelennadurezh an iliz.
Divizout a reas Herri II mont betek Piemonte, en miz Eost 1548, pa gave dezhañ e oa gwir berc'henn ar vro : rak daoust d'e leoù ne oa ket bet rentet ar vro-se gant e dad Frañsez Iañ. Degemeret mat e voe eno gant tud ar vro hag emglevioù nevez a sinas gant ar Suised. E 1550 avat e oa ur pab nevez, Jul III (1550-1555), hag a oa a-du gant kostezenn an impalaer. Gervel a reas an eskibien da Drento adarre a-benn 1551, evit brasañ displijadur ar roue gall a gave e oa gouest a-walc'h da ober war-dro aferioù iliz Bro-C'hall.
Gourdrouz an tiegezh Farnese, tiegezh ar pab en e raok, a reas Jul III, dre ma oa e kostezenn ar roue gall. Herri II a oa chomet e darempred gant Soliman hag e 1551 e kasas listri da skoazellañ ar roue gall, ma rankas ar pab plegañ da nerzh ar roue gall.
Dindan gwask Bro-C'hall ha gourdrouz armeoù al luterianed o tostaat ouzh Trento e rankas ar sened-iliz ehanañ gant e labour. A-benn ar fin e oa deuet ar roue gall Herri II a-benn da herzel ouzh pab hag impalaer war un dro, ha da ziskouez pegen hir e oa e vrec'h ken en Impalaeriezh santel ken en Italia, gant e droiadoù brezelekaat koulz ha gant e droioù diplomategezh.
Distabil avat e oa an traoù e-lec'hioù all.
En miz Ebrel 1552 e sailhas Herri II war an Tri-Eskopti, Metz, Toul ha Verdun. En Italia e oa bet kaset kuit ar soudarded spagnol diouzh kêr Siena, d'ar 26 a viz Gouhere 1552 ha goulennet skoazell digant Bro-C'hall. Un digarez brav d'ar roue gall da zigeriñ un talbenn nevez: tri bloaz e padas brezel Siena. En miz Here e klaskas Karl V adkemer an Tri-Eskopti, ha seziz a lakaas dirak Metz, met difennet e oa kêr gant François de Guise, stourm kalet a reas, ken na rankas arme an impalaer lezel an dachenn e miz Genver 1553. En 1553 ivez ez eas un arme c'hall hag un arme durk da skoazellañ emsavidi Korsika o stourm ouzh Republik Genova. Hag er memes bloaz e voe distrujet kêr Thérouanne, en Artez, gant Karl V, goude kemeret gantañ.
En Mezheven 1554, e tivizas ar c'honestabl Anne de Montmorency (1492-1567) kas un arme da gemer kêr Brusel. Gantañ e oa 40 000 soudard war droad, 1200 war varc'h. Gaspard Iañ Coligny a gemeras Dinant met Montmorency, a chome da dermal, a gav gwelloc'h chom hep en em gannañ. Kilañ a reas dirak arme an impalaer betek Cambrai, Calais, Boulogne ha Renty. Eno e lakaas seziz war gastell ar gêriadennig dalc'het gant soudarded an Impalaeriezh santel. Emgann taer a voe, met lezel an dachenn a rankas ar C'hallaoued ober dre ma n'o devoa ket danvez-tan ken.
Kêr Siena, difennet gant Blaise de Montluc, a rankas kodianañ d'ar 17 a viz Ebrel 1555. Spagn a laoskas Siena da vont gant Firenze nemet e viras prezidoù toskan Priñselezh Piombino hag Orbetello. Evit Bro-C'hall avat e oa echu he hunvre toskan.
Mat e tegemeras an impalaer arsav-brezel Vaucelles d'ar 15 a viz C'hwevrer 1556, ha leuskel a reas gant Herri II Dugelezh Savoia, Piemonte, Metz, Toul ha Verdun, evel Korsika edo o paouez aloubiñ.
Emglevioù all a voe sinet ivez gant ar Suised.
Unnekvet brezel Italia (1556-1559)
Torret e voe arsav-brezel Vaucelles, ken frouezhus evit Bro-C'hall, gant itrikoù ar pab Paol IV Carafa (1555-1559). Hennezh a oa Napolitan enebet ouzh ar Spagnoled en e vro c'henidik. C'hoant en devoa d'ober emglev gant ar C'hallaoued a-enep an Habsbourged, a voe ezkumunuget gantañ zoken, hep ma vije re gresket o galloud en Italia memestra. Erruout a reas ar brezelour gall François de Guise en Italia e deroù 1557, met tro wenn a reas, ken e-keñver diplomategezh, ken e-keñver brezelekadenn. Kreñv e oa Spagn en Italia ha gwell e kavas ar pab ober ar peoc'h ganti neuze kenkent ha diskar-amzer 1557. Torret an arsav-brezel gant ar roue gall Herri II ma voe ret dezhañ ober brezel en hanternoz e vro d'an 31 a viz Genver 1557. Mont a reas ar rouanez saoz Mari Iañ Bro-Saoz da-heul he fried Felipe II da gemer perzh en abadenn. Prim e voe ar Spagnoliz ha mont a reas da lakaat seziz war gêr Saint-Quentin ma ne oa difenner ebet. Dont a reas a-benn an amiral Coligny da vont e-barzh. Da sikour e niz, e klaskas ar c'honestabl Montmorency aozañ ur pezh troiad skoazell, met bec'h en doe gant an enebourien, kolla reas kalz soudarded ha prizoniet e voe d'an 10 a viz Eost 1557. Trec'h e voe ar Spagnoled da « Ouel Sant Laorañs » er bloaz-se, war an dachenn evel war ar speredoù. Digor dezho e oa an hent da vont war-zu Pariz, hogen gwell e kavjont gortoz ken na godianas kêr Saint-Quentin : pennek en doa stourmet Coligny ouzh an enebourien, daskor an armoù avat a rankas ober
Harzet avat en devoa lañs ar Spagnoled hag o aloubadeg. Nemet ur jeneral ne chome ken gant ar roue gall Henri II ha François de Guise an hini e oa, hogen en Italia edo: galvet e voe war e giz. Ha hennezh eo an hini a gemeras, dre widre, d'ar 6 a viz Genver 1558, kêr Calais digant ar Saozon, pa oa etre o daouarn abaoe 1347.
War washaat ec'h ae ar c'hevezerezh etre an tiegezhioù Guise ha Montmorency. Evit kenderc'hel gant ar brezel e c'halvas Herri II bodañ e Pariz ar Stadoù d'ar 6 a viz Genver 1558. Evit ober buanoc'h e oa dileuriet an dud a iliz gant an eskibien hag arc'heskibien, an noblañsed gant senesaled, hag an trede-stad gant maered. Kalon a voe kemeret pa voe adkemeret kêr Calais. Nec'het e oa ar roue gant stad ar relijion er rouantelezh. Felipe II a felle dezhañ stourm ouzh ar brotestantiezh en Europa. D'ar 17 a viz Du 1558 e varvas Mari Iañ Bro-Saoz ha kemeret ar gurunenn gant he lezc'hoar Elesbed Iañ, met seul wanoc'h a se e oa kostezenn ar Spagnoled ma nac'he Elesbed kemer Felipe II da bried ha ma save a-du gant hini ar brotestantiezh.
D'an 2 a viz Ebrel 1559 e voe sinet ar peoc'h etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz ha d'an 3 gant Spagn ha dugelezh Savoia : sinet e voe ar peoc'h e Cateau-Cambrésis.
August Schleicher
August Schleicher (19 a viz C'hwevrer 1821 e Meiningen - 6 a viz Kerzu 1868 e Jena) a oa ur yezhoniour alaman. Gantañ e voe diazezet un "hentenn geñveriañ" evit termeniñ kerentiezh ar yezhoù hag asambles gant Franz Bopp e roas lañs d'ar yezhoniezh indezeuropek. Evit diskouez petra a c'hallje bezañ bet ar c'hentindezeuropeg, e savas un tamm fablenn, anvet Avis akvāsas ka ("An dañvad hag ar c'hezeg"), gant gerioù adsavet gantañ diwar geñveriañ stummoù kozh ar yezhoù indezeuropek anavezet.
Studier e voe e skol-veur Bonn ha kelenn a reas e skol-veur Praha hag e hini Jena. Studiañ a reas ar gerentiezh etre yezhoù Europa hag e 1850 e embannas ur studiadenn anvet Die Sprachen Europas in systematischer Übersicht. Evitañ e oa eus ar yezhoù traoù bev, hag a c’halle bezañ deskrivet evel ar bevien, hervez teorienn emdroadur Darwin, ha renket e familhoù evel er vevoniezh. Dedennet e oa bet Schleicher gant ar mennozhioù a oa bet embannet gant Darwin e-barzh On the origin of species (“Diwar-benn orin ar spesadoù”) evit displegañ e oa deuet ar spesadoù loened da vezañ diseurtoc'h-diseurtañ, tamm-ha-tamm. Evit Schleicher e oa heñvel an traoù gant ar yezhoù : e 1853 e savas ur « wezenn-familh » da ziskouez kerentiezh ar yezhoù indezeuropek (abeg a gaver en e zielfennadur bremañ, met war boentoù zo hepken). En e Compendium der vergleichenden Grammatik der indogermanischen Sprachen (“krennadur eus yezhadur keñveriet ar yezhoù indezeuropek”), e bennoberenn, e klaskas adsevel ar c'hentyezh indezeuropek ha sevel a reas ur fablenn verr, "An dañvad hag ar c'hezeg", er c'hentyezh-se.
Orange (embregerezh)
Orange S.A., eus e anv leun of France Télécom S.A., zo un embregerezh pellgomz gall. C'hoarvezet e oa eus rannañ ar gompagnunezh PTT kozh etre meur a skourr, en o zouez La Poste. 256 milion pratik a zo gant an embregerezh dre ar bed. E 2015 ar strollad en doa rastellet €40 billion.
Dampierre (Calvados)
Dampierre a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant teir c'humun all d'ober ur gumun nevez: Val-de-Drôme.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|Ar chapel-kañv
Inbhir Chluaidh
Kuzul Inbhir Chluaidh (Comhairle Inbhir Chluaidh e gouezeleg; Inverclyde Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Grianaig eo ar pennlec'h.
Franz Ferdinand Aostria-Este
Franz Ferdinand Aostria-Este, pe Franz Ferdinand von Österreich-Este hervez e anv alamanek, ganet d'an 18 a viz Kerzu 1863 e Graz, e Stiria (Aostria), ha drouklazhet 28 a viz Even 1914 e Sarajevo, a oa priñs pennhêr impalaeriezh Aostria-Hungaria. Élisabeth (1878-1960).
E vuhez
Franz Ferdinand a oa mab henañ an arc'hdug Karl Ludwig von Österreich, a oa breur da Franz Joseph Iañ, impalaer Aostria-Hungaria, ha da Vasimilian (1832-1867), impalaer Mec'hiko.
E vamm, Maria Annunziata di Borbone-Due Sicilie (1843-1871), a oa merc'h d'ar roue Ferdinando II an Div Sikilia, hag eil pried Karl Ludwig. Tri bugel all o doe Karl ludwig ha Maria Annunziata : Otto de Habsbourg-Lorraine (1865-1906) ; Ferdinand de Habsbourg-Lorraine (1868-1915) ha Marguerite de Habsbourg-Lorraine (1870-1902). Mervel a reas e vamm Maria Annunziata da 28 vloaz en 1871 pa ne oa nemet eizh vloaz. E dad, div wech intañv, ac'h addimezas neuze en 1873 da Maria Teresa de Bragança, ha ne oa nemet eizh vloaz war he mab-kaer. Div verc'h he doe ar vamm-gaer. En 1875 e varvas e genderv Francesco V, diwezhañ dug Modena, hag eñ divugel.
Pennhêr
En 1889 en em lazhas e genderv, an arc'hdug Rudolf, mab pennhêr an impalaer, en Mayerling, war un dro gant e serc'h Marie Vetsera. Ha setu neuze tad Franz Ferdinand, Karl Ludwig, da vezañ pennhêr ar gurunenn. Mervel a reas Karl Ludwig e 1896. Ha setu Franz Ferdinand deuet da vezañ pennhêr.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e Gouhere 1900 da Sophie Chotek.
E varv
Lazhet e voe d'ar Sul 28 a viz Mezheven 1914 e Sarajevo, war un dro gant e bried, dugez Hohenberg, gant ar broadelour serb, eus Bosnia, Gavrilo Princip, un ezel eus ar stollad Mlada Bosna (Bosnia Yaouank). An darvoud-se graet Gwalldaol Sarajevo anezhañ, a roas hent d'ar brezel-bed kentañ, hag a zegasas distruj an impalaeriezhioù rus, austrian-hungarat, alaman, otoman.
Kléber (lestr)
Ur morreder-hobregoner e oa, an trivet eus ar rummad Desaix, hag a oa bet savet e Chantiers & Ateliers de la Gironde S.A. - Ets. Schneider (e Lormont, Gironde) adalek an 28 a viz Kerzu 1897 betek e voridigezh d'an 20 a viz Gwengolo 1902.
War vor
N'haller ket lavaret e oa bet ganet ar c'hKléber dindan ur blanedenn vat dre ma voe foeltret e gein ouzh ar poull-sec'h pa voe klasket e vorañ, ken e voe daleet an deiziad ma voe deroet d'ar morlu.
Abourzhañ a reas al lestr-dre-dan Hugomak e porzh-mor Veracruz (Mec'hiko) d'ar 7 a viz Meurzh 1907 : mont a reas ar vag stadunanat d'ar strad. D'an 22 a viz Gouere 1912 e stekas ouzh ur garreg e Mor Japan, ma voe ret dezhañ bezañ dreset e Kobe (en enezenn Honshū, Japan). E-pad Emgann an Dardanelloù e skoas dirak Kuşadası (Scalanova d'an ampoent, en Impalaeriezh otoman) d'an 29 a viz Mae 1915.
Abourzhet e voe gant ul lestr-karg breizhveuriat d'ar 7 a viz Gouere 1915 ha, d'ar 15 da-heul, mont a reas-eñ e-unan a-benn el lestr-dre-dan breizhveuriat Bourara. Ha ret dezhañ skeiñ war-du Toulon evit ma vije dreset e staon.
Gant e veaj-distro da Vrest e oa d'ar 27 a viz Mezheven 1917, o tistreiñ eus Dakar (Senegal), evit bezañ dibaramanted, pa stokas ouzh ur vinenn, bet lakaet e genoù Mulgul Brest gant ul lestr-spluj alaman (an UC 61). Daoust da strivoù akipaj ar c'hKléber, hag e gomandant ar c'habiten lestr Martin Marius Eugène Lagorio, e oueledas buan a-walc'h, er mervent da Eusa. Daou vartolod ha daou-ugent — an darn vrasañ anezhe a orin eus Breizh — diwar ar pemp kant eizh ha tri-ugent a oa e bourzh a dremenas er peñse (ha war e lerc'h) ...
Charles Trémel
D'an 20 a viz C'hwevrer 1906 ez eas Charles Trémel da vartolod e Brest ha tapet e voe e « vrevet » martolod ar c'hentañ renk gantañ nav miz war-lerc'h. Kaset e voe da dToulon (Var) evit lestrañ e bourzh ar c'hKléber, evel ezel eus al laz-seniñ, a oa war-nes loc'hañ d'ober e droiad en Antilhez (« campagne des Antilles »).
Eizh vloaz ha pevar-ugent war-lerc'h e klaskas an hini a oa deuet da vezañ Jarl Priel kontañ e eñvorennoù a vartolod e-barzh Va Zammig Buhez (embannet e 1954 evit ar wech kentañ).
Las Palmas de Gran Canaria a voe kentañ porzh tizhet gant ar vag hag hec'h akipaj, a-raok mont da zDakar e-lec'h ma oant da vare Nedeleg c'hoazh. Treuziñ a rejont ar Meurvor Atlantel da vont da Fort-de-France (« kêrbenn an enezenn vras Martinika ») kent bezañ galvet da reiñ sikour da reuzidi ar c'hren-douar a oa c'hoarvezet e Kingston (Jamaika) d'ar 14 a viz Genver 1907. La Habana (« Havana, e Kuba »), Veracruz (« Vera Kruz »), New York (« New-York ») a voe kement a ehanborzhioù. Kemer a reas perzh al lestr-brezel e Diskouezadeg Jamestown (Virginia) a voe dalc'het eno adalek ar 26 a viz Ebrel 1907. E Philadelphia, Boston, Sydney e Skos Nevez (« Sidney, en enezenn Kap a Vreizh » ha Sant-Pêr-ha-Mikelon (« Sant Per Mikelon ») ec'h ehanjont ivez a-raok skeiñ war-du An Oriant.
Lenn un notenn souezhus a c'haller er bajenn 112 eus oberenn Jarl Priel :
Nouelig tal gwenn
An nouelig tal gwenn a zo un evn, Charadrius marginatus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous a-hed stêrioù hag aodoù Afrika.
Claino con Osteno
Claino con Osteno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia, ha 558 a dud zo enni o chom.
Div frazione zo anezhi: Claino eo gorre-kêr, hag Osteno, war lez lenn Lugano eo goueled-kêr. Kêriadennoù all zo, disteroc'h avat: Rescia ha Righeggia, war lez al lenn, ha  Barclaino en douaroù.
Yul Brynner
Yul Brynner, bet ganet Yuliy Borisovich Briner e Vladivostok (pe en enezenn Sac'halin) (RSKS Rusia) d'an 11 a viz Gouere 1920 hag aet da Anaon e New York (SUA) d'an 10 a viz Here 1985, a oa un aktour (c'hoariva ha sinema) stadunanat.
Get Wild
Get Wild zo ur ganaouenn gant ar strollad japanat TM Network, embannet eo bet meur a wech war pladennoù disheñvel.
Argouges
Argouges a oa ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall. Bodet e oa gant c'hwec'h kumun-all d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez: Saint-James.
Get Wild
Istor
10vet single ar strollad eo, Get Wild, a zo embannet d'an 8 a viz Ebrel 1987 e Japan gant al label Epic Sony Records. Ar stumm a zo ur bladenn 45 tro. Tizhout a ra an 9vet plas hervez renkadur ar gwerzhoù gant an Oricon, chom a raio er renkadur e-pad 26 sizhunvezh diouzh renk.
Argouges
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann-soudard en Argouges abalamour d'ar brezel d'an 11 a viz Eost, ur paotr yaouank c'hwezek vloaz e oa.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Get Wild
Istor
Ar ganaouenn a zo bet savet gant ar c'hoarier piano tredan Tetsuya Komuro ha skrivet ar pozioù gant e wreg Mitsuko Komuro, evel kanaouenn "lodenn B" Fighting. Implijet eo bet evel kanaouenn fin an heuliad tresadennoù-bev japanat City Hunter. Adkavet e vo er bladenn Gift For Fanks embannet nebeut mizioù war-lerc'h.
Lurate Caccivio
Lurate Caccivio zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Fino Mornasco
Fino Mornasco zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Lodainn an Ear
Kuzul Lodainn an Ear (Comhairle Lodainn an Ear e gouezeleg; East Lothian Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Baile Adainn eo ar pennlec'h.
La Sèrra (Aveyron)
La Sèrra en okitaneg, pe La Serre e galleg, zo ur gumun c'hall en Aveyron, e kanton Los Causses-Rogièrs, en arondisamant Millau.
Bis repetita placent
Bis repetita placent zo ul lavar latin implijet alies da ober anv eus un dra hag a zo bet graet ur wech dija.
Orin
Ul lavar latin ijinet eo, savet diwar gwerzenn 365 Ars poetica ar barzh roman Horatius, ma lavar ar barzh ne blijo un oberenn, pa vo klevet pe lennet, nemet ur wech, hag unan all a blijo bep taol goude ma vo lennet pe lavaret dek gwech : Haec decies repetita placebit.
Savet eo gant ar gerioù latin bis (« div wech »), repetita (« traoù adlavaret »), anv-gwan-verb nepreizh lies, eus repetitus, diwar ar verb repetere (« adlavarout »), ha placent, trede gour lies ar verb placere (« plijout»).
Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh
Kuzul Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh (Comhairle Dùn Phrìs is Gall-Ghaidhealaibh e gouezeleg; Dumfries and Galloway Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Dùn Phrìs eo ar pennlec'h.
Danilo Türk
Danilo Türk (ganet d'an 19 a viz C'hwevrer 1952) zo ur politikour eus Slovenia, bet prezidant ar vro etre 2007 ha 2012.
Etre 1992 ha 2000 e oa kannad Slovenia en Aozadur ar Broadoù Unanet.
Françoise-Athénaïs, markizez Montespan
thumb|Françoise-Athénaïs, markizez Montespan
Kroaz Anjev
Ar groaz patriakel a zo ur groaz gant div dreuzellenn, arouez meur ar roueelezh er Grennamzer evel re Hungaria ha re Anjev, alese e anv all Kroaz Anjev. Kavet e vez ivez war skoedoù an arc'heskibien, anvet eo ivez kroaz arc'heskobel en ardamezouriezh eta. Un arouez eus an Iliz Ortodoks e oa ivez.
Françoise-Athénaïs, markizez Montespan
Françoise-Athénaïs, markizez Montespan, anavezet ivez evel Madame de Montespan (Lussac-les-Châteaux, 1640, – Bourbon-l'Archambault,1707), a oa ur pried-kleiz d'ar roue gall Loeiz XIV. Eizh bugel he deus bet gantañ.
He buhez
Merc'h e oa da Gabriel de Rochechouart de Mortemart ha d'e bried Diane de Grandseigne. Françoise e oa hec'h anv, met Athénaïs astagas goude, diwar lezevon giz ar  priziusted. Savet e voe en Abati an Itronezed (Abbaye aux Dames) e Saintes. Pa deuas e-maez anezhañ en 1658, e oa anvet Mademoiselle de Tonnay-Charente. Galvete voe da lez Bro-C'hall gant ar rouanez Anna Aostria (diwar levezon he zintin Anne de Rochechouart de Mortemart, kamaradez d'ar rouanez), ha lakaet da servij Henriette d'Angleterre, c'hoar-gaer Loeiz XIV.
Notennoù
thumb|An itron Montespan hag he bugale.
Linköping
Linköping (distaget /ˈlɪnːˈɕøːpɪŋ/ e svedeg) zo ur gêr eus Sveden, e kontelezh Östergötland hag er broviñs kenanv Östergötland. Unan eus kêrioù bras Sveden eo, poblet ma oa e 2010 gant 104 232 a dud. Emañ hanter hent etre Stockholm ha Göteborg.
Sonerezh City Hunter
Kalz sonerezh a c'haller klevet en heuliad tresadennoù-bev japanat City Hunter. Embannet ez eus bet pladennoù lies hag a adkemer anezho.
City Hunter 1 - OST 1
City Hunter 1 - OST 1
Kanaouenn 1: City Hunter ~Ai Yo Kienaide~ Kanaouenn 2: Cool City
Kanaouenn 3: Mr. Private Eye
Kanaouenn 4: Midnight Lightning
Kanaouenn 5: Blue Air Message
Kanaouenn 6: Get Wild
Kanouenn 7: The Ballad of Silver Bullet
Kanaouenn 8: What's Goin' On
Kanaouenn 10: Give Me Your Love Tonight
Novedrate
Novedrate zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Lasserre
Lasserre zo un anv-lec'h hag un anv-den gallek.
Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici
Lorenzo di Pierfrancesco de' Medici, lesanvet Lorenzo il Popolano, a oa ur priñs italian eus skourr yaouañ an Tiegezh Medici.
E vuhez
Goude marv o zad e 1476 e voe savet an daou vugel gant o c'hendirvi Giuliano ha Lorenzo de' Medici. Kelennet e voent gant lenneien evel Marsilio Ficino hag Angelo Poliziano ha savet e-kreiz tud a zeskadurezh hag a sevenadur evel a veze e lez il Magnifico. Troet da-vat e oant gant ar studioù klasel hag al levrioù, ka krouet e voe ganto ul levraoueg da zastum dornskridoù.
A-benn ur pennad e trenkas ar soubenn etrezo ha Lorenzo il Magnifico, en abeg d'an arc'hant dreist-holl, rak Lorenzo il Magnifico a vire hêrezh an daou vreur e-lec'h merañ anezho e-pad o yaouankiz hepmui. Mont a reas an afer betek al lez-varn.
A-benn miz Du avat e oa distro an daou vreur Lorenzo ha Giovanni da Firenze, da-heul arme c'hall Charlez VIII, a oa oc'h aloubiñ Italia, dre ma oa bet distroadet Piero gant un Dispac'h republikan. Mont a rejont a-du gant Girolamo Savonarola ha roet e voe dezho al lesanv Popolano ("Poblel") kement ha diskouez e oant e-tu ar bobl, e-skoaz skourr Piero de' Medici, ha ne oa nemet un tirant anezhañ. Anvet e voe Giovanni da gannad ar republik nevez, ar Repubblica fiorentina.
E vugale
Dimeziñ a reas da Semiramide Appiano, ha 5 bugel o doe:
Biel Cabon
Biel Cabon, e galleg Gabriel Cabon, bet ganet d'an 12 a viz Ebrel 1920 e Plougerne (Penn-ar-Bed, Breizh) hag aet da Anaon d'an 22 a viz Ebrel 2000, a oa ur beleg breizhat hag un troour brezhonek.
Buhez
Beleget e voe d'an 29 a viz Mezheven 1943. Eus 1943 betek ar bloavezhioù 1961 e voe kelenner e skolaj Sant-Frañsez e Lesneven, ha goude-se e voe anvet da berson Goulc'hen. Eus 1966 betek ar bloavezhioù 1978 e voe person-kanton Sant-Tegoneg, ha goude-se, person Rumengol. Anvet e voe da aluzener e ti-retred Gwitalmeze e 1986, a-raok mont da chom da bresbital Plouarzel e 1997, ha goude-se da di-retred Keraodren, e Brest, e 1999.
Oberennoù
Labouret en doa da sikour an Aotrou 'n Eskob Visant Fave, eskob skoazeller Kemper ha Leon, gant « Kenvreuriez ar Brezoneg », evit troidigezh e brezhoneg « An Testamant Nevez - eil lodenn » e 1988. Treiñ a reas e brezhoneg Confessio ha Lizer da Coroticus gant Sant Patrig, embannet gant Minihi Levenez e 1989.
Siorrachd Chlach Mhannainn
Kuzul Siorrachd Chlach Mhannainn (Comhairle Shiorrachd Chlach Mhanainn e gouezeleg; Clackmannanshire Council e saozneg) a zo unan eus an 32 "dakad-kuzul" pe "kuzulva" a zo e Bro-Skos. Alamhagh eo ar pennlec'h.
Sarrebourg
Sarrebourg (Saarburg en alamaneg, Sààrburi e frankeg) zo ur gumun en departamant Moselle hag er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Sarrebourg-Château-Salins eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Sarrebourgeois anezho e galleg.
Ponte Lambro
Ponte Lambro zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Francesca da Rimini (oberennoù)
Francesca da Rimini, a oa anv ur briñsez italian, kanet gant Dante Alighieri ha hini meur a oberenn.
Seziz Siracusa (415-413 kent JK)
Seziz Siracusa a c'hoarvezas e Sikilia er goañvezh etre 415 ha 414 kent JK, e-pad brezel Peloponnesos, pa deuas ur morlu eus kêr Aten da ober brezel da Siracusa.
A-raok ar brezel
Siracusa a oa kreñvañ stad Sikilia en amzer-se, hag etre daouarn an Dorianed, evel Sparta e Gres. D'ar c'hêrioù all, bihanoc'h, ne oa nemet Aten, a oa Ionian, a c'halle enebiñ ouzh nerzh Siracusa. Da Aten e c'halle Siracusa bezañ un dañjer ma sikoure Sparta er brezel kroget e -431, brezel Pelopponesos, etre Aten ha Sparta.
En -415, e Sikilia, e voe taget kêr Segesta, a oa d'an Elimed, gant Selinonte, a oa harpet gant Siracusa. Ha setu Segesta da vont da c'houlenn skoazell digant Aten. Kaset kannaded di. Hag ar gannaded da zisplegañ n'eo ket mat da Aten leuskel Dorianed Siracusa da ren war gêrioù Sikilia, rak ober a rafent emglev gant re Peloponnesos ha lakaat Aten en arvar. Ha dre ma oa pinvidik Segesta, hag evit levezoniñ o selaouerien, e kinnigent paeañ koust ar skoazell hag ar brezel.
Div gostezenn zo en Aten: hini ar peoc'h, en-dro d'an den kozh Nikias, ha hini ar brezel, renet gant Alkibiades hag ar yaouankizoù. Hennezh a oa diskibl da Sokrates, hag a oa enep ar brezel. Komz a ra eus pinvidigezhioù da breizhañ du-hont er c'hornôg. Savet ar C'huzul a-du gantañ, votet kas 60 lestr da Sikilia hag Alkibiades e-unan e penn ar morlu, gant Nikias ha Lamachos.
Ar brezel
O vont da goll ar brezel e oa Siracusa pa voe saveteet gant donedigezh ur jeneral eus Sparta, Gylippus, a aozas an difenn. Ne deuas ket a-benn arme Aten da gemer Siracusa, mont a reas da breizhata war ar maez, met distrujet e voe eno.
Heuliad
Bras e voe pouez ar faezhadenn en Aten. Daou c'hant lestr ha miliadoù a soudarded a voe kollet en un taol. Kalonekaet e voe enebourien ar geoded, betek e Persia. Emsavadegoù a voe. Kenderc'hel ar brezel a reas Aten e Gres avat, e-pad dek vloaz, a-raok dilezel an armoù.
Campillo de Altobuey
Campillo de Altobuey zo ur gumun e Proviñs Cuenca e Spagn.
Boudaoù Bâmiyân
Boudaoù Bâmiyân a oa teir delwenn ramzel kizellet en ur vri e manati roc'hellek saonenn Bâmiyân, en kreiz Afghanistan, un 230 km er gwalarn da gêr Kaboul, dezho etre 35 ha 53 metr uhelder, savet etre ar hag ar, hag a zo bet distrujet gant an Dalibaned e 2001.
Solbiate con Cagno
Solbiate con Cagno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Nouelig ar menezioù
Nouelig ar menezioù (Charadrius montanus) a zo un evn eus kerentiad ar Charadriidae.
Annez
Bevañ a ra al labous en uheldirioù kreiz-kornôg ar Stadoù-Unanet.
Palez Nymphenburg
Palez Nymphenburg zo ur palez e Bavaria, nepell diouzh kêr München.
Palez hañv an tiegezh Wittelsbach e oa. Ur skouer eus oberennoù ar savouriezh varok eo, ha kroget e voe d’e sevel e 1664, gant ar priñs-dilenner Ferdinand Maria Bavaria. Kresket e voe ar palez gant e ziskennidi, evel e vab Masimilian II Emmanuel, Karl VII an Impalaeriezh Santel, pe Masimilian III Jozeb, dilenner Bavaria (1745–1777).
E savadurioù ar palez e kaver c’hoazh ar c’hinkladurioù bet degaset gant rouaned disheñvel Bavaria. En o zouez emañ Poltredaoueg ar gened, un hollad poltredoù merc’hed kaer eus ar vro, bet savet gant ar roue Loeiz Iañ. El liorzh, treset e 1701 gant Carbonet, unan eus diskibled Le Nôtre, krouer liorzh kastell Versailhez, ez eus meur a savadur barok, evel Pagodenburg (1716–1719), Badenburg (1718–1721) hag Amalienburg (1734–1739).
Saint-Laurent-de-Terregatte
Saint-Laurent-de-Terregatte a zo ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall.
An tri boulomig kalon aour
An tri boulomig kalon aour a zo un oberenn savet e brezhoneg gant Roparz Hemon (1900-1978). Embannet e oa bet evit ar wech kentañ e 1961, gant embannadurioù Al Liamm, renet gant Ronan Huon. Adembannet e oa bet e 1984 gant skoazell Skol-Uhel ar Vro.
Al levr
Er romant-mañ ez eus kaoz eus teir merc'hodenn hag a ziviz, un deiz, kuitaat o mestr, ur paotrig a vez drouk outo alies.
Thomas Learmonth
Thomas Learmonth a oa un diouganer skosat.
Jean-Baptiste Le Fournier
Jean-Baptiste Le Fournier, pe Lefournier (8 Kerzu 1778 - 22 Kerzu 1838) a oa levrier ha mouller e Brest en.
Ganet e voe e Agon (hiziv Agon-Coutainville, e-kichen Coutances, e Normandi), mab d'ur c'habiten beuzet er mor da vare an Dispac'h gall. Advabet e voe gant e eontr Alain Le Fournier (1750-1814) a oa o chom e Brest. Labourat a reas gant e eontr evel levrier, embanner ha mouller. E 1813 e voe adprenet ganto ar stal dalc'het gant intañvez Romain Malassis, mouller er Ru Vras (hiziv straed Louis Pasteur) e Brest. Kenlabourat a reas Jean-Baptiste Le Fournier gant e genderv Pierre-Clair Deperiers. Mervel a reas e Brest e miz Kerzu 1838. Kendalc'het e voe gant ar stal gant e intañvez, Étiennette Moreau, ha goude gant o mab anvet Jean-Baptiste ivez, betek 1877. Gant Jean-Baptiste ar mab e voe savet ar gazetenn L'Océan e 1846, ha moullet e voe gantañ betek e varv e 1877.
Embann ha moullañ a reas Jean-Baptiste Le Fournier (an tad) levrioù ha kartennoù evit ar Morlu, evel Problèmes d'astronomie nautique et de navigation gant Charles Guépratte, ha levrioù a bep seurt, koulz e galleg evel e brezhoneg. E-touez al levrioù embannet gant ar stal Le Fournier e ranker menegiñ levrioù brezhonek evel geriadurioù Amable-Emmanuel Troude pe re ar Gonideg, pe oberennoù Gab Milin Betek deroù an e veze lennet an anv Lefournier war golo levrioù, evel da skouer ar C'hollokoù brezhoneg ha galleg adembannet meur a wech "en ti dalc'het gwechall gant an Ao. A. Lefournier".
Bleiz India
Bleiz India (Canis lupus pallipes) a zo ur bronneg kigdebrer hag a vev en Azia.
thumb|left|250px|Tiriad bleiz India
Kampionad armeniat an echedoù
Kampionad armeniat an echedoù eo kampionad hiniennel broadel an echedoù en Armenia. Aozet e veze dija en amzer RSS Armenia, pa oa ur republik soviedel, pezh a badas betek 1991. Diwezhañ kampion Unaniezh Soviedel a voe un Armeniad, Artashes Minasian e anv.
Porphyrolaema porphyrolaema
Porphyrolaema porphyrolaema a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh, dreist-holl, a gav er c'hoadegi.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e kornôg, kornôg-kreiz Amazonia.
Le Serpent
Le Serpent (An Naer e brezhoneg) zo ur film gall, sevenet gant ar filmaozour gall Henri Verneuil e 1973.