cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roll koñsuled an Impalaeriezh roman uhelañ
Eil kantved
170 C. Erucius Clarus, M. Gavius Cornelius Cethegus 171 T. Statilius Severus, L. Alfidius Herennianus 172 Sex. Calpurnius Scipio Orfitus, Sex. Quintilius Maximus 173 Cn. Claudius Severus II, Ti. Claudius Pompeianus II 174 L. Aurelius Gallus, Q. Volusius Flaccus Cornelianus
175 L. Calpurnius Piso, P. Salvius Iulianus 176 T. Pomponius Proculus Vitrasius Pollio II, M. Flavius Aper II 177 L. Aurelius Commodus Caesar, M. Peducaeus Plautius Quintillus 178 Ser. Cornelius Scipio Salvidienus Orfitus, D. Velius Rufus (Iulianus?) 179 Imp. Caesar L. Aurelius Commodus Augustus II, P. Martius Verus II
180 L. Fulvius C. Bruttius Praesens II, Sex. Quintilius Condianus 181 Imp. Caesar M. Aurelius Commodus Antoninus Augustus III, L. Antistius Burrus 182 M. Petronius Sura Mamertinus, Q. Tineius Rufus 183 Imp. Caesar M. Aurelius Commodus Antoninus Augustus IV, C. Aufidius Victorinus II 184 L. Cossonius Eggius Marullus, Cn. Papirius Aelianus
185 Maternus, Ti. Claudius M. Appius Atilius Bradua Regillus Atticus 186 Imp. Caesar M. Aurelius Commodus Antoninus Augustus V, M'. Acilius Glabrio II 187 L. Bruttius Quintius Crispinus, L. Roscius Aelianus Paculus 188 (P.?) Seius Fuscianus II, M. Servilius Silanus II 189 D. Iulius Silanus, Q. Servilius Silanus
190 Imp. Caesar M. Aurelius Commodus Antoninus Augustus VI, M. Petronius Sura Septimianus 191 Popilius Pedo Apronianus, M. Valerius Bradua Mauricus 192 Imp. Caesar L. Aelius Aurelius Commodus Augustus VII, P. Helvius Pertinax II
Sant-Pêr-Plewenn
Sant-Pêr-Plewenn (Saint-Pierre-de-Plesguen e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Monumantoù ha traoù heverk
.
Dounganeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo an dounganeg (saozneg:dungan, dounganeg: Хуэйзў йүян [huėyzŭ yüyan], sinaeg: 东干语) komzet gant 49.400 den (95% eus an holl Dounganed), dreist-holl e Kirgizstan (38.000 den e 1993) hag ivez e Kazac'hstan, Ouzbekistan, Tadjikistan ha Turkmenistan.
Tost a-walc'h eo d'ar rannyezhoù mandarinek.
Teir rannyezh ez eus :
Gwechall e veze skrivet gant al lizherenneg arabek. Bremañ avat e vez implijet al lizherenneg kirillek.
Kest (preñved)
Ar c'hest (Enterobius vermicularis) zo preñved arvevat a vev e bouzelloù an dud. D'o heul ec'h a ur c'hleñved arvevadek dizañjer ha kavet er bed a-bezh.
Kelc'hiad buhez
thumb|left|300px|Kelc'hiad buhez ar c'hest 1 : Mont a ra ar barez da zozviñ he vioù e-kichen ar fraezh, pezh a zegas debron.
2 : Emgontammiñ a ra an den dre skrapat an dachenn-se. Kontammiñ a c'heller ivez dre analat vioù en uloc'h.
3 : Diglorañ a ra al larvenn er vouzelenn voan
4,5 : Ar c'hest deuet d'o ment a ya d'en em staliañ er c'holon
War-dro ur miz zo etre ar mare ma vez euvret vioù kest hag ar mare m'eo prest ar barez da zozviñ.
thumb|left|250px|Vioù kest
Woueg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar woueg (吳方言 pinyin wú fāng yán; 吳語 pinyin wú yǔ lumazi wu niu(nyu)) komzet gant tro-dro da 90 milion a dud (1990) e Sina ar reter. Ar woueg eo an eil yezh sinaek komzet ar muiañ hervez an niver a dud.
Groot-Fort-Filips
Groot-Fort-Filips ( e galleg:Grand-Fort-Philippe ) a zo ur gumun hag ur gêr eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, en Hanternoz Bro-C'hall.
Kalifornia
En he 410 000 km² ez eus tost da 40 milion a dud o chom, gant se ez eo ar stad pobletañ e SUA, hag an trede brasañ. Sacramento eo e gêr-benn, ha Los Angeles e gêr brasañ.
Istor
Indianed amerikan, an henvroidi, o deus poblet ar vro, betek ma krogas trevadennerezh an Europeaned e 1769 pa zegouezhas ar Spagnoled war an aodoù. Ul lodenn eus Mec'hiko e teuas Kalifornia da vezañ da vare dizalc'hidigezh ar vro-se diouzh Spagn e 1820. Ne oa bet diorroadur ebet a-raok ma voe aloubet ar vro gant 500 soudard ha moraer stadunanat da vare ar Brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet (1846-1848).
Kampala
Kampala eo kêr-benn Ouganda. Kêr vrasañ ar vro eo ivez, annezet gant 1.208.544 a dud e 2002. Emañ nepell diouzh al Lenn Victoria, e 1.190 m uhelder a-us live ar mor.
Kalifornia
Istor
Gant feur-emglev Guadalupe Hidalgo e c'hellas ar Stadoù-Unanet prenañ an takad digant ar gollerien. Raktal goude e tesachas ar Fardadeg war an aour 90 000 envroad o tont eus ar Stadoù-Unanet, ha staliet e voe Kalifornia da 31vet Stad an Unaniezh d'an 9 a viz Gwengolo 1850.
Kampala
E-kichen Kampala emañ aerborzh etrebroadel Entebbe ha porzh Port Bell, war ribl al Lenn Victoria. Drezo e vez ezporzhiet kafe, kotoñs, te, sukr, arrebeuri...
Kalifornia
Armerzh
Takadoù armerzhel eo Hollywood e-kichen kêr Los Angeles (sinema), an Draoñienn greiz (gounezerezh), Silicon Valley (urzhiataerezh ha teknologiezh uhel) ha Bro ar gwiniegoù (gwin).
Kampala
Kampala zo kresket en-dro d'ur c'hreñvlec'h savet gant Frederick Lugard e 1890 evit ar British East Africa Company. E 1962 e teuas Kampala da vezañ kêr-benn ar vro e-lec'h Entebbe, pa zeuas Ouganda da vezañ dizalc'h. Ul lodenn vat eus kêr a voe distrujet da vare ar brezel diabarzh a voe e 1978-1979, a-enep an diktatour Idi Amin Dada. Adsavet eo bet abaoe ha kalz savadurioù nevez zo.
Pieter Brueghel gozh
Peter Brueghel gozh (war-dro 1525 - 9 a viz Gwengolo 1569) a oa ul livour flamank, brudet e daolennoù a ro ur skeudenn eus buhez ar werin.
Lamia (euzhvil)
Lamia (Λάμια e henc'hresianeg), pe Sybaris (Σύϐαρις e henc'hresianeg), a oa rouanez Libya, ha dont a reas da vezañ un euzhvil, hanter sarpant, hag a zebre bugale.
Skridoù
Er skridoù nevesoc'h eo lakaet hec'h anv el liester, lamiai e gregach . N'eo ket ar vaouez nemeti kinniget evel euzhvil e mojennoù Hellaz: an empousa, ar mormo zo ivez. N'eus nemeti avat he dije hantergorf ur vaouez, ha hantergorf ur sarpant. Laimos a lavarer e gregach eus ar gorzenn-voued, ha debriñ bugale eo a rae Lamia.
Mojenn
Merc'h e oa Lamia d'an doue Poseidon ha da Libya, a oa deneladenn ar vro anvet Libya. Rouanez Libya e oa, ha karet gant Zeus.
Hera a glevas an doare hag a laeras bugale Lamia. Da-heul kement-se e troas Lamia en un euzhvil kounnaret hag a grogas da lazhañ bugale. Evit he sioulaat e roas Zeus dezhi ar galloud da ziouganañ ha da dennañ he daoulagad. Pe e voe troet gant Hera en un euzhvil, pe e teuas da vezañ goude lazhadeg hec'h holl vugale (war-bouez Skylla), pe e oa merc'h da Hekate Hervez Ploutarc'hos. e c'halle lemel he daoulagad eus o foulloù hag o adlakaat en o lec'h. Diwezhatoc'h e voe kontet e oa un donezon deuet a-berzh Zeus, ha diwezhatoc'h c'hoazh e veze lavaret e oa bet taolet warni ur mallozh hag abalamour da hennezh n'halle ket serriñ lagad ebet ken e wele he bugale lazhet dizehan.
Pieter Brueghel gozh
Oberennoù
Kontet ez eus bet 45 taolenn gant Pieter Brueghel gozh met kalz re arall a zo bet kollet.
Lamia (euzhvil)
Munudoù
Kemeret e oa bet an anv Lamia gant Thyraud de Vosjoli e-pad an Eil Brezel-bed. Kaoz eus e droioù a zo en e levr Lamia, hag er film Topaz, e 1969.
Spilocuscus
Spilocuscus zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek, ennañ kouskoused.
Diodoros
Diodoros zo un anv gregach (Diodorus e latin) hag anv meur a zen.
Caracas
Caracas, ent-ofisiel Santiago de León de Caracas, eo kêr-benn ha kêr vrasañ Venezuela, en Amerika ar Su. Emañ Caracas nepell diouzh aod ar Mor Karib ha war-dro 3 milion a dud a zo o vevañ enni, ha 4,850 milion gant ar veurgêr. Kêr-benn dañjerusañ ar bed eo gant 122 drouklazh dre 100.000 a dud.
Coed-llai
Coed-llai (Leeswood e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir y Fflint, e biz Kembre, ur 6 km eus kêr Yr Wyddgrug.
E 2011 e oa 2,135 a dud o chom e kumuniezh Coed-llai ha 323 anezho a oa kembraegerien (15,7%).
Istor
Dispac'h a voe eno e-kerzh emsavadeg 1869, pa oa bet digresket gopr ar vengleuzierien gant ar rener, John Young, un den hag a nac'he ivez ma vefe komzet kembraeg gant ar vicherourien er vengleuz.
Aozet e voe an Eisteddfod Vroadel e Coed-llai e 1921.
West-Friesland
West-Friesland (Friz ar C'hornôg) a zo ur rannvro e gwalarn an Izelvroioù, e proviñs Noord-Holland.
E West-Friesland e vez komzet ur rannyezh nederlandek anvet frizeg ar c'hornôg. A-fet ment koulz hag a-fet lec'hiadur ez eo heñvel ouzh broig (gouw e nederlandeg) Westflinge hag a oa ul lodenn eus ar rannvro istorel anvet West-Friesland.
E West-Friesland emañ ar c'humunioù-mañ :
E-touez kêrioù brasañ ar rannvro emañ Hoorn hag Alkmaar.
Notenn a-bouez
Ar rannyezh nederlandek komzet gant 7-9% eus poblañs West-Friesland (sifroù 2006) a zo disheñvel diouzh ar frizeg.
Simencourt
Simencourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Rosko
Rosko (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed e Breizh.
Bez-brezel ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijour e oa en aerlu Zeland-Nevez (Royal New Zealand Air Force). E anv a oa Frank William McDowell Stout. Marvet eo d'an 18 a viz Even 1944, e-pad an Eil brezel bed.
Bibliotheca
Meur a levraoueg brudet zo bet graet Bibliotheca anezhi en latin.
Louis-Ferdinand Céline
Louis-Ferdinand Céline (berraet e Céline hepken alies) eo anv-pluenn Louis Ferdinand Destouches, ur skrivagner gallek eus an kantved. Ganet eo d'ar 27 a viz Mae 1894 e Courbevoie (Bro-C'hall) ha marvet d'ar 1añ a viz Gouere 1961 e Meudon (Bro-C'hall). Ar skrivagner gallek eus an kantved troet ar muiañ er yezhoù all war-lerc'h Marcel Proust eo Céline. Dont a ra e anv-pluenn eus anv-bihan e vamm-gozh a-berzh mamm. Lakaet eo da vezañ unan eus skrivagnerien bennañ an kantved p'en deus degaset un doare nevez da skrivañ lennegezh koulz ha galleg. Dael a vez avat en-dro d’an den ha d’e oberenn abalamour da skridoù enepyuzev ha d’e emzalc'h e-pad an Eil brezel-bed.
Flemmskridoù
War-bouez Mea Culpa, n'eo ket bet adembannet ar flemmskridoù, war urzh e intañvez. N'eus forzh penaos emaint dindan an dekred-lezenn Marchandeau, eus 1939, ha lezenn Pleven, eus 1972, savet da herzel ouzh ar gasoni a orin gouennel.
Drask roueel
An drask roueel a zo ur spesad golvaneged, Turdus viscivorus an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged ; kemer a ra had ha frouezh ivez kenkent hag arru an diskar-amzer hag ar goañv.
Strigocuscus
Strigocuscus zo ur genad e rummatadur ar bronneged godellek, ennañ 2 pe 3 spesad kouskoused.
Kantoneg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar c'hantoneg (e sinaeg : 粤语, pinyin yuèyǔ ; pe 廣東話, guǎngdōnghuà ; e jyutping gwong2dung1waa2), komzet e Hong Kong, Macau hag e proviñs Guangdong, e Sina. Komzet e vez kantoneg ivez gant kalz eus ar Sinaiz a zo divroet da Vietnam, Malaysia, pe broioù all e gevred Azia, koulz ha gant ar re a vev e Norzhamerika.
Loumbeeg
Ur yezh aljek eus is-skourr ar yezhoù algonkek direnk eo al loumbeeg (lumbee pe croatan), komzet gwechall e su Norzh Carolina betek Su Carolina ha Maryland er Stadoù-Unanet
Yourokeg
Ur yezh aljek eus skourr ar yezhoù yourokek eo ar yourokeg (yurok), komzet gant 10 den nemetken den e gwalarn Kalifornia er Stadoù-Unanet (1982).
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù a oa anezhi un etrekumuniezh (ur gumuniezh-kumunioù) e departamant Aodoù-an-Arvor, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Treger ha Goueloù eo. E Plourivoù edo renerezh ha melestradurezh ar gumuniezh-kumunioù. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Gwengamp-Pempoull Arvor-Argoad Tolpad-kêrioù, goude kendeuziñ gant c'hwec'h etrekumuniezh-all.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Pempoull Goueloù a yae 9 c’humun d'ober anezhi:
Barregezhioù
E 2010 e vere ar gumuniezh-kumunioù ar barregezhioù da-heul:
Compsognatus
Campsognathus (anv hag a dalvez karvan fin) a oa un dinosaor bihan. Ne dape ket 1 m a hirder. Bevañ a rae e diwezh ar juraseg er pezh a zo Europa bremañ.
Pontekroaz
Pontekroaz (distagadur: ) a zo ur gumun lec'hiet e Kerne-Izel, e kanton Douarnenez, e Bro ar C'hab e kornôg Breizh.
Douaroniezh
Heñvel a-walc'h eo lec'hiad Pontekroaz ouzh hini Kemper p'emañ an div gêr en un uhelgompezenn a-us d'ur stêr (a-us div stêr e Kemper) o redek eus ar C'hornôg hag e traoñ dezho e ra ar stêr bennañ un droenn a-serzh evit diskenn d'ar mor. E genoù stêr Waien, 6 km pelloc'h e kaver ur porzh hag a zo Gwaien e anv ivez hag ur porzh all, a-dal da Waien, Poulwazeg e anv (e kumun Ploeneg). A-gozh ez ae ar bigi-samm a-hed an aber betek Pontekroaz e-lec'h ma kave ur pont e fin dourioù dous ar stêr. Diborzhiañ a rae Pontekroaz produioù labour-douar (edoù, legumaj) hag enporzhiañ a rae gwin eus Bourdel ha holen Breizh. Kanienn ar Stêr-Waien a ya a-hed un ugentad a gilometradoù war un ahel eus he mammennn e Pennwaien e Ploneiz betek ar gammdro war-zu ar Su, met div stêr all a gaver en ur foz tektonek er c'hornôg en ur vont betek Bae an Anaon etre Beg ar Vann en Norzh ha Beg ar Raz er Su.
Anv
Gerdarzh
Ar Bonterien pe "tud ar Pont" a vez graet eus an annezidi. Stumm hir hag anv ofisiel brezhonek: Pontekroaz; anv war ar pemdez: ar Pont.
Krennamzer
Er ez eo ar familh Rozmadeg eus Terrug a ya da c'hounit an dreistrenk hag a vo anvet d'ar c'hargoù uhelañ: un eskob hag un den a fiziañs e-kichen ar Roue-Dug e penn ar.
E savadurioù ar c'hloerdi e oa bet staliet ur skolaj-lise prevez dindan baeroniezh sant Visant serret hiziv (ar skolaj a zo bet dilec'hiet da skol gatolik Itron Varia Roskudon). Ennañ e oa bet lojet lod eus an archerien vobil kaset da Blougoñ e 1980.
Ul lec'h evit stalioù ar c'henwerzh dre vras eo kêr ar Pont hag e teu d'en em staliañ enno muioc'h-muiañ a dud a justis (notered, urcherien), a varc'hadourien, a artizaned. Kavet e veze ivez letioù pa greskas an touristerezh hag e dibenn ar c'hantved e oa bet savet gant ar C'huzul-departamant ul linenn hent-houarn gant roudenn strizh hag a yae eus Douarnenez da Waien hag ivez ul linenn hent-houarn hag a yae eus Pontekroaz da Bont-'n-Abad (graet a veze an treñ youtar eus al linenn-se dizimplijet e 1946).
Melestradurezh
Pontekroaz a oa penn kanton betek 2015.
1183
Diwar-benn bloavezh 1183 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1183
Tzitzak
Tzitzak (Chichak, marvet war-dro 750), a oa ur briñsez Khazar, merc'h d'ar Khagan Bihar, a zeuas da vout pried kentañ impalaer Bizantion Constantine V.
Badezet e voe hag anvet Irene, un anv a vo roet gant he merc'h-vihan impalaerez war he lerc'h.
Wiyoteg
Ur yezh aljek eus skourr ar yezhoù wiyotek eo ar wiyoteg (wiyot), komzet gwechall e gwalarn Kalifornia er Stadoù-Unanet.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get e 1962 pa varvas an den diwezhañ a rae ganti.
Racing Club de Lens
Ar Racing Club de Lens a zo ur c'hlub mell-droad a-vicher gall krouet e 1906. Renet eo ar c'hlub gant Gervais Martel abaoe 1988, hag a c'hoari ingal e Lig 1 pe Lig 2.
Porzhig
Porzhig a zo ur gumun eus Breizh e kanton Plerin e departamant Aodoù-an-Arvor, a-hed an aod etre Binig-Staol ha Plerin, hag e Bro-Oueloù.
Gerdarzh
Talvoudegezh ː ar porzh e-kichen genoù ar stêrig Ic.
Ardamezioù
ne vefe ket ?
Istor
Porzhic a zo ul lodenn distaget er XIIIt diouzh Plerin.
Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Tremelar d'ober ur gumun nevez.
Hauts-de-Seine
An Hauts-de-Seine (distaget ) a zo unan eus an departamantoù savet e 1968 en-dro da gêr Bariz, er rannvro Enez-Frañs. Nanterre eo ar pennlec'h anezhañ. Savet eo bet diwar an departamant kozh Seine ma oa Pariz ar pennlec'h anezhañ, hag un toullad kumunioù eus ar Seine-et-Oise. An niverenn 92 a zo roet dezhañ. Dont a ra e anv — Uhelennoù Saena — eus hini ar stêr Seine.
Unan eus an departamantoù pinvidikañ a zo e Bro-C'hall eo: eno emañ sez un toullad chadennoù skinwel gall, hag eno e vez marilhet ar muiañ a girri-tan.
Istor
E-pad meur a vloaz eo bet dalc'het an departamant gant ur skipailh renet gant Charles Pasqua, bet prezidant ar SAC a-raok bezañ ministr an Diabarzh. Nicolas Sarkozy a oa prezidant Kuzul an Departamant betek miz Mae 2007. Anvet da brezidant Bro-C'hall en doa roet e zilez.
Kilhog-mor
Ar c'hilhog-mor (Buccinum undatum) zo ur blotvil gasteropod debradus.
Branwen
Branwen zo anavezet evel un anv kembraek:
Tremaeg
Tremaeg (Trémeheuc e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Frederig III Alamagn
Frederig III Alamagn, pe Friedrich Wilhelm Nikolaus Karl von Preußen, pe ivez Friedrich III von Deutschland en alamaneg, ganet d'an 18 a viz Here 1831 e Potsdam, e Prusia, ha marvet d'ar 15 a viz Mezheven 1888 e Postdam ivez, a oa roue Prusia hag impalaer alaman.
E vuhez
Mab e oa d'an impalaer Gwilherm I ha d'e bried, ar briñsez Augusta von Sachsen-Weimar-Eisenach (1811-1890). A-berzh e dad e oa mab-bihan Friedrich Wilhelm III Prusia (1770-1840), roue Prusia, ha d'e bried Luise von Mecklenburg-Strelitz (1776-1810), hag a-berzh e vamm e oa mab-bihan d'an dug-meur Karl Friedrich von Sachsen-Weimar-Eisenach (1783-1853) ha d'e bried an dugez-veur Maria Pavlovna Russia (1786-1859).
Perzh a gemeras e Brezel 1870-1871 evel feldherr ("jeneral"). Ren a reas adalek an 9 a viz Meurzh, war-lerc'h marv e dad, betek ar 15 a viz Mezheven 1888, rak mervel a reas tri miz war-lerc'h e dad. Eizhvet roue Prusia e voe, hag an eil kaiser ("impalaer") alaman.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas Friedrich e miz Genver 1858 e Londrez da Victoria von Sachsen-Coburg-Gotha (1840-1901), a oa merc'h d'ar rouanez Victoria (1819-1901), rouanez Bro-Saoz, ha d'e bried Albert von Sachsen-Coburg-Gotha (1819-1861).
Eizh bugel o doe Friedrich ha Victoria, daou anezho a varvas a-raok o c'hrennoad :
Scilla
Scilla zo un anv italianek
E saozneg
E saozneg e skriver a-wechoù Scilla kenkoulz ha Cilla, evel berradur an anv Priscilla.
Kogez
Ar gogez (Labrus mixtus) zo ur pesk mor a vev er meurvor Atlantel. Kar eo d'ar wrac'h.
Livioù disheñvel zo gant ar par hag ar barez, alese o anv : kogez c'hlas a vez graet eus ar par ha kogez ruz eus ar barez.
Ar Poulgwenn
Ar Poulgwenn a zo ur gumun eus Liger-Atlantel, e Breizh.
Brezhoneg
left|thumb|Panell mont-tre ar Poulgwenn.
Scylla
Scylla zo un anv latin, gallek ha saoznek, deuet eus an anv gregach Skylla
Plouared
Plouaret zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor. Penn kanton e oa betek 2015.
Douaroniezh
E kreiz Treger vras, e-kichen ar C'houerc'had (er reter), Plounevez-Moedeg (er su), Lanvaeleg (er c'hornaoueg), Plouzelambr (er gwalarn), Plouilio ha Ploubêr en norzh.
Ardamezioù
Sourinet etre aour ha sabel, e grenn-gonk brizhet etre argant ha gul.
Lennegezh
Meneget eo Plouared er romant Emgann Kergidu.
Porzh
Porzh a c'hall ober dave da veur a lec'h :
Urzhiataerezh
En urzhiataerezh e c'hall bezañ :
Lec'hanvadurezh
Kavout a reer er ger porzh e-leizh e lec'hanvadurezh Breizh. Porth eo e bar e kerneveureg ha kembraeg.
Hag ivez :
Anv-tud
Ar Porzh (pe er Porh) zo un anv-tiegezh brezhonek. Tud brudet :
Mineg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar mineg (min, 閩方言; mandarineg: mǐn fāngyán; mineg: bân hong-giân) komzet gant tro-dro da 49 milion a dud en holl e Fujian dreist-holl hag ivez e Guangdong Hainan, Zhejiang e Sina hag ivez e Malaysia, Singapour ha Taiwan.
Peder yezh minek pennañ ez eus:
Peurliesañ e vez implijet ar skritur sinaek evit ober gant ar mineg dre skrid gant un nebeud karakterioù ispisial ouzhpenn. A-hendall, e Taiwan e vez implijet ivez a-wechoù ur sistem romanizadur evit gallout skrivañ ar mineg gant al lizherenneg latin anvet POJ.
Skylla (Megara)
Skylla (Σκύλλα e henc'hresianeg) a oa ur briñsez, merc'h da Nisos, roue Megara, e mojennoù Hellaz kozh. Trubardiñ a reas he zad dre garantez ouzh Minos.
Mojenn
Kontet eo ar vojenn gant Ovidius er Metamorfozoù. Ar roue Nisos en devoa ur guchennig blev mouk ha ganti e oa difaezhus. Minos, roue Kreta a aloubas rouantelezh Nisos, ha Skylla en gwelas eus mogerioù kêr hag a orgedas kenkent outañ. Evit gounit kalon Minos e fellas dezhi reiñ an trec'h dezhañ o vont da gemer alc'hwez kêr eus kerc'henn he zad d'he reiñ d'he c'haredig Minos.
Heuget e voe an tad gant emzalc'h e verc'h, kuitaat a reas Megara kenkent. Hi a voe troed en evn-mor (ciris), hag he zad a vez atav war he lerc'h, en erer-mor (haliaeetus). (Ovidius VIII, 6-151, esp. 154-151)
Tennañ a ra istor Skylla da hini Komaitho, merc'h Pterelaos.
Brezhoneg Kerne
Pouez-mouezh
Pouezmouezhiet e vez war an eil silabenn diwezhañ, evel e brezhoneg Leon, hogen kreñvoc'h eo an taol-mouezh. Abalamour da se e vez neutralizet ar vogalennoù dibouezmouezh: dont a reont da vezañ "chwa" pe mont a reont da get zoken.
Da skouer e vez distaget /ba:r/ evit "bara", /ne:/ evit "nevez".
Ar gerioù implijet alies, evel "anezhañ", "anezhi", a vez distaget en ur silabenn nemetken.
Skrivagnerien hag o deus graet gant brezhoneg Kerne
Skrivagnerien zo o deus implijet brezhoneg Kerne e mod pe vod en o oberennoù. En o zouez emañ:
Porzh (bagoù)
Lec'hanvadurezh
hag all.
Nationalforum Elsaß-Lothringen
An Nationalforum Elsaß-Lothringen a zo ur strollad broadelour eus an tu dehou oberiant en Elzas. Krouet e oa bet e 1995 gant Thierry-Karl Goschescheck. Klask a ra sevel ur stad dizalc'h en Elzas ha goulenn a ra ur statud ofisiel evit an alamaneg kentoc'h eget evit an elzaseg. Enebet eo ouzh an embroadeg met en em ziskouez a ra evel Frankizour.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Hakaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus skourr ar yezhoù sinaek eo ar hakaeg (客家话, mandarineg: kèjiāhuà, hakaeg: hak-ka-fa/-va) komzet gant tro-dro da 25,725,000 den en holl gant 2,5% eus poblañs Sina (dreist-holl e Guangdong hag ivez e Fujian, Jiangxi, Guangxi, Hunan ha Sichuan) hag e Brunei (3,000 den), Gwiana c'hall (5,000 den), Polinezia c'hall (19,200 den; 2% eus ar boblañs), Indonezia (Java ha Bali; 640,000 den), Malaysia (985,635 den), Panama (6,000 den), Singapour (69,000 den; 2,9% eus ar boblañs), Surinam (6,000 den), Taiwan (2,366,000 den; 11% eus ar boblañs), Tailand (58,800 den) hag ivez e Moris, Zeland-Nevez, Suafrika, er Stadoù-Unanet hag er Rouantelezh Unanet.
Meur a rannyezh ez eus:
e Taiwan
Kanton Glarus
Kanton Glarus a zo ur c'hanton eus Suis.
Troia
Troia, Τροία Troia pe Ίλιον Ilion e henc'hresianeg, Troia pe Ilium e latin, a zo ur geoded vojennel a c'hoarvezas brezel Troia dirak he mogerioù hervez an Ilias dreist-holl, unan eus an daou varzhoneg meurzanevellek lakaet dindan anv Homeros.
Lod a soñj e c'hellfe ar geoded-se bezañ Wilusa, ur gêr meneget e testennoù hittitek. Marteze e teufe Wilusa eus Wilion, un anv tost ouzh hini Ilion.
Troia er vojenn
Hervez mitologiezh Hellaz e oa Troia kêr-benn rouantelezh Troia, war aod Azia-Vihanañ, ur vro henc'hresian anezhi ha pinvidikaet gant ar c'henwerzh. Difennet e oa gant mogerioù divent, ma soñjed n'halle ket bezañ kemeret gant un arme.
Kredet e veze e tiskenne tierned Troia eus Dardanos, mab da Zeus hag Elektra. Hervez an Henc'hresianed e teue Dardanos eus Arkadia, met ar Romaned a lavare e oa deuet Dardanos eus Italia a-raok mont da enez Samotrakia e lec'h ma veve Teukros a roas unan eus e verc'hed da zimeziñ d'e ostiz.
Mab-bihan Dardanos, Tros, a roas e anv d'ar rouantelezh savet diwar trevadennerezh an aodoù e-tal Samotrakia. Ilos, mad Tros, a diazezas, sañset, keoded Ilion e oa roet gant Zeus ar Palladium. Gant Apollon ha Poseidon e oa bet savet ar mogerioù-difenn diwar goulenn Laomedon, mab da Ilos ar yaouankañ, met nac'hañ a reas Laomedon paeañ e dle ha beuzet e voe an tolead gant an dour mor kaset gant Poseidon. Hemañ a c'houlennas ma vefe aberzet ar merc'h yaouank Hesione en ur c'has anezhi da vezañ debret gant un aerouant mor a lazhas ivez an dud o chom war ar maez.
Herakles a lazhas Laomedon hag holl e vibien nemet Priam a zeuas da vezañ roue Troia. Aloubet e oa bet Troia e-pad e ren hervez ar vojenn (Sellet ouzh Brezel Troia). War Menez Ida en Azia Vihan eo e voe skrapet Ganymede gant Zeus, ma voe hoalet Anchises gant Afrodite, ma c'hanas Afrodite he mab Aeneas, ma vevas Paris evel mesaer, m'edo an nimfenned o chom, ma c'hoarvezas "Barnadenn Paris", ma veze an doueed oc'h arvestal ouzh Brezel Troiar, ma veze Hera o hoalañ Zeus evit reiñ tro d'an Akeaned, gant skoazell Poseidon, da virout ouzh arme Troia da vont war vor, ma tiskuizhas Aeneas hag e goskor ken na zistoas ar c'hresianed da Hellaz.
Tud Troia
Troianed brudet : An nimfezed Aisepid a oa naiadezed ar stêr s Aisepos e Troia. Pegsis a oa naiadenn ar stêr Grenikos tost da Droia.
Menez Ida en Azia Vihan.
Troia e spered Homeros
En Ilias e stalias an Achaeaned o c'hamp tost da veg ar stêr Scamander (moarvat ar C'haramenderes a-vremañ), e-lec'h m'o doa douaret o bigi. Ker Troia a oa savet war-lein ur run, en tu all da blaenenn ar Scamander, e-lec'h m'en em gavas emgannoù brezel Troia. Hiziv, lec'hiadenn ar site gozh 'zo ur 15 kilometrad bennaket diouzh an aod, met beg kozh ar Scamander, 3,000 bloaz 'zo, a oa ur 5 kilometrad bennaket pelloc'h en diabarzh an douaroù, hag ar ster a rede e-barzh ur bae hag a zo bet leuniet bremañ gant al liñvaj.
Arkeologiezh Troia
Niveret eo Gweleadoù an dismantroù Troia I – Troia IX, gant azrannoù lies :
Flouper-kelien
Ar flouper-kelien pe flouperig boutin (liester : flouperiged boutin) a zo ur spesad golvaneged, Muscicapa striata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Motacilla striata da gentañ-penn (e 1764) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a dap tra m'emañ o nijal : diptered ha himenoptered dreist-holl, met koleoptered ha lepidoptered ivez.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a vev ar seizh isspesad anezhañ — Muscicapa striata balearica, Muscicapa striata inexpectata, Muscicapa striata mongola, Muscicapa striata neumanni, Muscicapa striata sarudnyi, Muscicapa striata striata ha Muscicapa striata tyrrhenica — en Eurazia dreist-holl.
Rivière (Pas-de-Calais)
Rivière a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kogez wenn
Ar gogez wenn (Ocenebra erinacea), pe kogez touller, a zo ur blotvil gasteropod.
Perenezeg
Perenezeg (La Prénessaye e galleg ofisiel) a zo ur gumun eus kreiz Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor, e kanton Loudieg.
Brezel-bed kentañ:
Æthelstan Sussex
Æthelstan of Sussex a voe roue Rouantelezh Sussex etre 717 ha 724. Asambles gant Noðhelm Sussex e renas moarvat. Test karta diwezhañ Noðhelm e voe. Warni eo meneget gant titl Athelstan rex. Ur Edeldrið regina a voe test ar garta ivez. Posupl eo e oa gwreg Æthelstan.
Schermer (kumun)
Istor
E-tro 800 e oa un daouarc'heg e-lec'h m'emañ Schermer hag ur stêr vihan anvet Schermer a dremene eno. Toullañ a reas mab-den da zastum taouarc'h ken e teuas ar stêr vihan da vezañ ul lenn liammet ouzh ar Zuiderzee e 1250. Er kantved e voe dizouret lodenn vrasañ al lenn war-bouez an hini anvet Alkmaardermeer, er su. E 1635 e voe dizouret 47, 7 km² a bolderioù.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Schermer ez eus 11 dileuriad :
Eirini Hellaz
Eirini Hellaz, pe Irini Hellaz, a zo anv meur a briñsez hellazat.
Pennad kar
[ [ca:Irene de Grècia (princesa de Grècia)]]
Pepin
Pepin, pe Pippin, zo un anv germanek ha frankek, bet douget gant un toullad priñsed frank da vare an Impalaeriezh frank.
Anv-tiegezh gallek
Un anv-tiegezh gallek eo an anv Pépin:
Flouperig brizh
Ar flouperig brizh a zo ur golvaneg amprevanetaer, Ficedula hypoleuca (Motacilla hypoleuca gwechall) an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Disheñvel eo ar barez diouzh ar par.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ
Unvaniezh Postoù ar Bed
Unvaniezh Postoù ar Bed (U.P.B.) zo bet savet e 1874 a-benn aesaat ha pinvidikaat kenlabour servijoù-post ar bed-holl. E Bern (Suis) emañ diazezet. 191 ezel a zo d’an aozadur-mañ hiriv, hennezh o vezañ dindan kiriegezh an A.B.U. (Aozadur ar Broadoù Unanet). Stadoù ezel eus an A.B.U. int pe get (ar Vatikan pe Suis da skouer) gant ma ‘z int bet degemeret gant div drederenn eus izili an aozadur etrebroadel. Yezh ofisiel an U.P.B. eo ar galleg.
Embannet e vez ganti reolennoù evit a sell an eskemmoù lizhiri er bed ha gourc’hemennoù evit reiñ nerzh da gresk an eskemmoù-se ha gwellaat ar servijoù roet d’ar bratikoù, dre bourchas ur skoazell teknik a-wechoù.
Istor
E miz Eost 1862 e ya Montgomery Blair, pennrener Postoù ar Stadoù-Unanet anezhañ, e darempred gant ar Sekretour-Stad evit taolenniñ dirazañ kudennoù an embregerezhioù amerikan o deus poan gant al lizhiri kaset tramor. Gant harp ar Prezidant Abraham Lincoln ez eo aozet ur gaozeadeg etrebroadel e Pariz e miz Mae 1863. 15 Stad eus Amerika hag Europa a gemer perzh enni evit stabilaat hag unvaniñ an doareoù-ober ha prizioù ur gasadenn. Ne ra ket berzh an emvod siwazh, rak n’eus bet kavet emglev gwir ebet, war-bouez ar prizioù.
D’ar 15 a viz Gwengolo 1874, eo aozet gant Heinrich von Stephan, rener servijoù-post Kengevread Norzh Alamagn, Kaozeadeg Etrebroadel ar Postoù gant ar pal lakaat war droad un unvaniezh hollvedel. E Bern en em vodas eta 22 dileuriad eus stadoù dizalc’h. Gant feur-emglev Bern, sinet d’an 9 a viz Here 1874 e oa diwanet Unvaniezh Hollek ar Postoù (« Union Générale des Postes »). An anv Unvaniezh Postoù ar Bed (« Union Postale Universelle ») a vo divizet ober gantañ e Paris pa kreskas niver an izili.
Janed Ark
Janed Ark (Johanna Dark en alamaneg, Jeanne d'Arc e galleg, Joan of Arc e saozneg) zo ur soudardez c'hall eus deroù ar bet ganet e Domrémy (e Kontelezh Bar d'an ampoent, war an harzoù etre Rouantelezh Bro-C'hall hag an Impalaeriezh santel roman german) e 1412 ha marvet e Rouen (Normandi, Rouantelezh Bro-Saoz) d'an 30 a viz Mae 1431, e servij ar roue gall Charlez VII. Ur roll a bouez he deus c'hoariet e dibenn ar Brezel Kant Vloaz. Prosez a voe graet dezhi evel sorserez gant eskob Beauvais Pierre Cauchon ha devet e voe en he bev e Rouen, eil kêr saoz vrasañ d'ar mare-se.
Lakaet eo bet da harozez veur ar Romant Broadel gall, ha da santez katolik war un dro gant ar pab Benead XV e 1920.
Diwar he fenn
Miliadoù a ilizoù, mirdioù, delwennoù, levrioù, livadurioù, kanaouennoù, timbroù, filmoù, bannoù-treset, c'hoarioù video hag all hag all, zo bet graet diwar e fenn, adalek ar IIIe Republik c'hall dreist-holl, da skouer :
E Breizh ivez :
Un asteroidenn zoken zo bet anvet diouzh he anv e 1872 : (127) Johanna.
Cheyeneg
Ur yezh aljek eus isskourr yezhoù algonkek ar c'hompezennoù eo ar cheyeneg (Tsêhesenêstsestôtse), komzet gant tro-dro da 1.721 dud diwar 5.000 den en holl e Mirva Cheyened an Norzh e gevred Montana ha gant an Arapahoed e kornôg Oklahoma er Stadoù-Unanet (1990).
E Montana e vez implijet gant an holl dud deuet d'o oad met saozneg a gomz kentoc'h ar re yaouankañ, met kelennet e vez d'ar re yaouank e-pad an hañv eno a-benn klask reiñ lusk d'ar yezh. En Oklahoma, avat, ne vez komzet ken nemet gant ar re goshañ.
Fonologiezh
N'eo ket liesek-tre fonologiezh Cheyeneg. Tra ma'z eus teir vogalenn hepken e c'heller o tistagañ a dri doare : gant ur vouezh uhel, gant ur vouezh izel pe en un doare divouezh.
Osric Sussex
Osric Sussex a vefe bet ur roue Sussex. Asambles gant Noðhelm Sussex en-defe renet.
Meneget eo war ur garta sinet gantañ dindan anv Osricus. Titl ebet a zo gantañ met plaset uheloc'h eget Eadberht Selsey emañ, ar pezh a zalvez e oa brasoc'h e rank.
Daveoù
Karta S44
Kanton Armentières
Kanton Armentières a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais. Brasaet e oa bet da 11 kumun gant dekred an 17 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Armentières a yae 8 c'humun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Armentières a ya 11 kumun d'ober anezhañ:
Bigorn du
Ar bigorn du (Littorina littorea) a zo ur blotvil gasteropod mat da zebriñ. Anvioù all zo: bili du, bilgod du.
1184
Diwar-benn bloavezh 1184 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1184
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1184
Sun Yat-sen
Sun Yat-sen (Sūn Yixiān e pinyin ; ganet d'an 12 a viz Du 1866; marvet d'an 12 a viz Meurzh 1925) a oa un dispac'hour ha politikour sinat. Dre ma oa e-touez ar re vrudetañ e Sina vroadelour ez eo anavezet evel Tad Bro Republik Sina. Roll Sun a voe a-bouez evit diskar an dierniezh Qing, an dierniezh diwezhañ e Sina, adalek miz Here 1911. Kentañ prezidant da-c'hortoz Republik Sina e voe, pa voe savet e 1912. Kensevel a reas diwezhatoc'h ar c'hKuomintang (KMT) ma voe e rener kentañ. Un den unvaner e oa Sun e Sina war-lerc'h an Impalaeriezh, ha n'eus nemetañ e-touez politikourien Sina an 20vet kantved a zo ken priziet e daou du strizh-mor Taiwan.
Daoust ma vez sellet outañ evel unan eus renerien veur Sina a-vremañ e voe ret dezhañ stourm diehan ha divroañ e-pad e vuhez politikel. Da heul trec'h an dispac'h ez eas buan e-maez ar galloud ha ren a reas meur a ouarnamant dispac'hour a-enep ar vac'htierned a reolie ul lodenn vras eus ar vro. Ne vevas ket Sun pell a-walc'h evit gwelout e strollad o kreñvaat er vro. Goude ma voe marvet e tisrannas e strollad, en doa graet ur c'henemglev bresk gant ar gomunourien, e daou. Hêrezh vrasañ Sun a zo e brederouriezh politikel, anvet "Teir bennaenn ar Bobl": broadelouriezh, demokratelezh, ha padusted ar bobl.
Anvioù
Sun a oa ganet evel Sun Wen (kantoneg: Syūn Màhn; 孫文), e anv gwirion hervez hêrez en dije ranket bezañ Sun Deming (Syūn Dāk-mìhng; 孫德明). Pa oa bugel e oa lesanvet Tai Tseung (Dai-jeuhng; 帝象). E anv sevended a oa Zaizhi (Jai-jī; 載之), hag e anv badez a oa Rixin (Yaht-sān; 日新). Pa oa skoliataet en Hong Kong e oa bet roet an anv arzel Yat-sen (Chinese: 逸仙; pinyin: Yìxiān) dezhañ. Sūn Zhōngshān (孫中山), e anv sinat brudetañ, a zo deuet a-ziwar e anv japanek akayama Shō (中山樵), ul lesanv roet dezhañ gant Tōten Miyazaki pa oa kuzhet e Bro Japan.
Bugaleaj
Sun Yat-sen a oa bet ganet d'an 12 a viz Du 1866. An tad a oa Sun Dacheng hag ar vamm Madame Yang. Ganet e oa e kêriadenn Cuiheng, Xiangshan County (kêr Zhongshan hiziv-an-deiz), Guangdong. Dre ar familh e oa awenet gant ar sevenadurezh Hakka (gant orinoù e Zijin, Heyuan, Guangdong) ha kantoneg. An tad a oa perc'henn war nebeutdik douaroù ha labourat a rae evel kemenner e Macau, met ivez evel devezhier ha dezouger. Ur wech echuet gant ar skol-vamm, e ya da vevañ en Honolulu e Rouantelezh Hawaii. Eno e vevo mat met gant ur yec'hed klañvidik gant e vreur brasoc'h Sun Mei.
Rannvroioù Bro-Saoz
Derez uhelañ ar velestradurezh lec'hel saoz eo ar Rannvroioù (Regions e saozneg). 9 a zo anezho.
Bigorn togn
Ar bigorn togn (Littorina obtusata pe Littorina littoralis) zo ur blotvil gasteropod.
Trese
Trese a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Komborn e departamant Il-ha-Gwilen.
Bryni Sussex
Bryni Sussex a oa un ealdorman eus Sussex. Sinet en-deus un garta hep amzeriad met graet kent 705 dindan anv Bruny dux Suthsax. Noðhelm Sussex ha Watt Sussex a voe test.
Mervent Bro-Saoz
Unan eus 9 Rannvro Bro-Saoz eo Mervent Bro-Saoz, South West England e saozneg. A-gevret gant Gibraltar ez a d'amparañ Pastell Dilennel Europat Mervent Bro-Saoz
Sant-Donan
Sant-Donan a zo ur gumun eus kanton Ploufragan e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Ransart
Ransart a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kanton Cysoing
left|thumb|Kanton Cysoing en Arondisamant Lille Kanton Cysoing a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs e departamant an Norzh hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Kumunioù
Kanton Cysoing a yae 14 kumun d'ober anezhañ:
Bagad Cap Caval
thumb|Ur Bagad Cap Caval, en [[Emvod ar Gelted 2009.]] Bagad Cap Caval zo ur bagad eus ar Vro-Vigoudenn a zo bet krouet e Ploveur e 1984 gant Denis Daniel.
Abaoe m'eo bet krouet e kemer perzh e Kenstrivadeg Vroadel ar Bagadoù. Abaoe 1996 emañ ar bagad er rummad kentañ. E-touez ar pemp gwellañ emañ abaoe 2002, ha Kampion Breizh eo bet e 2008, 2009, 2010, 2015, 2016 ha 2017.
Pikanieg
Ur yezh aljek eus is-skourr yezhoù algonkek ar c'hompezennoù eo ar pikanieg (siksiká, anvet ivez pikanii pe blackfoot), komzet gant tro-dro da 5.800 den en holl e Mirvaoù Blackfoot, Piegan ha Blood e su Alberta e Kanada (4.745 den e 1998) hag e Montana er Stadoù-Unanet (1.062 den e [[1990]).
Rannvro Kreiz Bohemia
Rannvro Kreiz Bohemia (tchekeg : Středočeský kraj) a zo ur rann velestradurel (tchekeg : kraj) eus ar Republik Tchek. E-kreiz Bohemia emañ. E Praha emañ kreiz ar rannvro, daoust m'eo Praha ur rannvro hec'h-unan. 11 014 km² eo gorread ar rannvro, hag e 2005 e oa 1 154 193 annezad enni (stankter : 104,8/km²).
Distrigoù
Benešov· Beroun· Kladno· Kolín· Kutná Hora· Mělník· Mladá Boleslav· Nymburk· Reter Praha (Praha-východ)· Kornôg Praha (Praha-západ)· Příbram· Rakovník
Seine-Saint-Denis
Arondisamantoù ar Seine-Saint-Denis
Arondisamantoù ar Seine-Saint-Denis hag ar c'humunioù a zo enno.
Bigorn Spagn
Bigorn Spagn (Euspira catena pe Lunatia catena) a zo ur blotvil gasteropod.
Ágreda
right|300px
Ágreda zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Tadoù an Iliz
Tadoù an Iliz a vez graet eus ur strollad doueoniourien, skrivagnerien, prederourien, liammet dre ar feiz kristen, hag en deus bet ul levezon vras en istor ar gristeniezh. El listenn-se (n'eo ket ur roll klok ha termenet da vat gant an Ilizoù kristen) e kaver dreist-holl skrivagnerien o deus bevet a-raok ar pe ar  kantved goude Jezuz Krist. Ne dalvez ket e vezont dre ret lakaet e-barzh an Testamant Nevez, goude ma vezont kavet e skridoù sakr ilizoù ha strolladoù kristen zo.
Lec'hanvadurezh Breizh
Anvioù-lec’h Breizh, pe ul lodenn vras anezho, zo anvioù brezhonek, dreist-holl e kornôg ar vro. Met roudoù a gaver ivez en hol lec’hanvadur eus yezhoù all. Anvioù zo a seblant bezañ koshoc’h eget ar brezhoneg, hemañ a seblant bezañ war al lec'h war-dro ar c'hantvedoù teñval (goude ar GK : keltiek pe indezeuropek int, pe rak-indezeuropek zoken a-wechoù. Lod all n’int ket koshoc’h eget an anvioù brezhonek : gallek pe romanek int. Evel ma c’hoarvez en holl vroioù ez eus bet meur a levezon a-hed istor Breizh, ha meur a wiskad lec’hanvioù a gaver.
Tadoù an Iliz
Munudoù ar roll a cheñch hervez ma'z eo termenet gant an Iliz Katolik, Iliz ar Reizhkredenn, pe un all c'hoazh. An titl a dTad an Iliz a gemm un tamm e ster, e dalvoudegezh, e dermenadur hervez skourroù ar gristeniezh. Da skouer ar Reizhkredourien a laka muioc'h a bouez war buhezioù skouerius an "tadoù" eget ma ra ar Gatoliked.
Lec'hanvadurezh Breizh
Dindanadoù evit darn an anvioù
Anv ar stêr Ele, da skouer, a seblant bezañ rak-indezeuropek, evel ma vez goulakaet aliezik evit an anvioù-stêr en Europa. Anv enez Eusa a ziskouez bezañ galianek. Un toullad anvioù a oa bet lakaet d’ar mare galian-ha-roman : daoust ha galianek pe latin int, n’eo ket aes gouzout. Bezet pe vezet, n’int ket anvioù brezhonek. Hervez ar studioù deraouet gant Joseph Loth e kaver kalzik a anvioù evel-se e kreiz hag e reter Breizh hag int gant al lostger « -akos » (pe « -acum »), zo aet da « -ac » pe da « -é » e galleg ha da « -eg » alies e brezhoneg (Muzilheg, Neulieg…). Emañ ar stummoù gallek en « -é » er reter d’ul linenn a ya eus Menez Mikael ar Mor da c’henoù al Liger, hag an anvioù en « -ac » er c’hornôg d’al linenn-se. Al linenn-se a vije bet gwechall ar vevenn etre ar brezhoneg hag ar romaneg. Er reter dezhi e vije emdroet an anvioù hervez reolennoù boas ar romaneg, hag er c’hornôg e vije bet miret ar gensonenn K abalamour d’ar brezhoneg. Studiet eo bet kement-se gant Joseph Loth. Un nebeud anvioù-lec’h gallek rik zo e Breizh ivez ; lod zo bet brezhonekaet evel An Oriant (Lorient, e galleg, a zeu eus L’Orient, « ar reter »).
Tadoù an Iliz
Rummadiñ Tadoù an Iliz a c'haller ober hervez ar maread istorel (abostolek), stumm an testennoù (apologistek), anien ar preder (Reter pe Kornôg, eus skol Aleksandria pe eus hini Antakia), diouzh ar yezh (gresianeg, latin, sirieg), an endro pe al lec'h ma oa ar skrivagner o vevañ, ha kement zo.
Lec'hanvadurezh Breizh
Dindanadoù evit darn an anvioù
Elfennoù zo a gaver stank el lec’hanvioù, evel Plou (Plo, Pleu, Plu), a dalvez kement ha « parrez » (Plouedern, Pleskob…), Tre a oa ul lec’h annezet da gentañ hag ul lodenn eus ur barrez da c’houde (Tregastell), Lan a dalveze « lec’h sakr » (Landerne, Lok, ur peniti (Lokmaria, Lez, lec’h annez un aotrou (Lesneven), kêr, ul lec’h kreñv da gentañ hag ul lec’h annezet da c’houde (Kergrist ha miliadoù a lec’hanvioù all e Breizh)... Adkavout a reer rakgerioù kevatal e lec’hanvadurezh Kembre pe Kerne-Veur alies : Lanndewynnek, Lyskerrys, Caernarfon, Treffynnon, Llandeilo...
Studioù war lec'hanvadurezh Breizh
N'eo ket bet studiet a-zevri lec’hanvadurezh Breizh araok an pa oa roet lañs d'ar studioù keltiek e Bro-C'hall. Dre ma zo bet muioc'h a skolveuridi hag a emzeskidi war an dachenn ez eus bet dastumet rolloù ha diazoù-stlenn o enderc'hel muioc'h- muiañ a elfennoù.
Frankeg
Ar frankeg e oa yezh ar Franked. Hiziv eo un anv roet d'un toullad rannyezhoù germanek, en Alamagn, Belgia, Bro-C'hall, ha Luksembourg.
Hervez an istor e lakaer ar frankeg, pe ar yezhoù frankek e stroll yezhel an alamaneg izel. Hiziv e reer gant an anv-se da envel rannyezhoù eus broioù bet poblet gant ar Franked. Servij a ra ivez da dreiñ ar ger alamanek "fränkisch", da lavarout eo eus Frankonia, ur vro a deu hec'h anv eus pobl ar Franked, tre evel Frankreich pe Francia, pe France.
Kanton Haubourdin
Kumunioù
Kanton Haubourdin a yae 5 kumun d'ober anezhañ:
Arondisamant Gwengamp
Arondisamant Gwengamp a zo ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Aodoù-an-Arvor e rannvro Breizh.
Mombasa
Mombasa eo an eil kêr vrasañ e Kenya. War aod Meurvor Indez emañ, e Su ar vro, hag ur greizenn douristel a-bouez eo. Porzh pennañ Kenya eo ivez. War un enezenn (enez Mombasa) emañ ar gêr gozh, hag en em astenn a ra ar gêr nevez war an douar-bras.
Arondisamant Gwengamp
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Gwengamp e 12 kanton (betek 2014) :
Mombasa
Gant kenwerzhourien arab e vije bet savet kêr en ha dont a ra hec’h anv eus an arabeg Manbasa. E swahileg eo anvet Kisiwa Cha Mvita (pe, berroc’h, Mvita, a zo anv ar gêr gozh c'hoazh), a dalvez "enez ar brezel", abalamour m’eo bet preizhet alies gant alouberien estren e-hed an istor.
Arondisamant Gwengamp
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Aodoù-an-Arvor d'ar 1 a viz Genver 2017. 111 kumun zo en arondisamant Gwengamp bremañ.
Mombasa
Gevelliñ
Mombasa zo gevellet gant :
Tud bet tremenet eno
E-pad he istor eo bet gweladennet Mombasa gant ergerzherien war vor niverus evel an Arabed Al-Idrisi (1151) hag Ibn Battuta (1330) pe ar Bortugaliz Vasco da Gama (1498), Pedro Álvares Cabral (1500) João da Nova (1505) hag Afonso de Albuquerque (1507).
Tud all zo bet e Mombasa, mennegomp :
Sybaris
Sybaris (Σύβαρις e gregach) pe Sibaris (Sibari en italianeg hiriv) a oa ur gêr eus Magna Graecia, pe Hellaz Veur, en Italia, e kornôg pellañ Pleg-mor Taranto, a zo hiziv e proviñs Cosenza.
Istor
En tolead e oa pobl an Enotri, a vleunias o sevenadur en Oadvezh an Houarn, ha goude-se skubet kuit gant trevadennerien deuet eus Ac'haia war-dro 730-720 kent JK a reas o sklaved eus an Enotri hag a savas Sibaris. Di e teue marc'hadourezh eus Anatolia, eus Miletos dreist-holl.
Er VIvet kantved kent JK e oa deuet Sibaris da vezañ ken pinvidik ma veze graet Sibarited eus an dud troet gant ar plijadurezhioù. Brezel a voe etre Sibaris ha kêrioù amezek unanet, Crotone, Siris ha Metaponto, ha kollet emgann Nika e 510 kent JK. Distrujet e voe kêr goude ar brezel, ha goloet gant doureier ar stêr Crathis (a zo Crati hiriv).
Lennegezh
Ur gontadenn c'hallek zo bet savet gant Charles Maurras diwar-benn dismantridigezh kêr Sybaris.
Adradas
right|300px
Adradas zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Rannvro Bohemia ar Su
Rannvro Bohemia ar Su (tchekeg : Jihočeský kraj) a zo ur rann velestradurel (tchekeg : kraj) eus ar Republik Tchek, lec'hiet e su Bohemia, gant ul lodenn e mervent Moravia. 10 056km² eo gorread ar rannvro (12,8 % eus gorread ar Republik Tchek. 628 870 annezad a oa enni e 2005 (stankter : 62 annezad/)km². Betek an 31 a viz Mae 2001 e veze anvet Budějovický kraj pe Českobudějovický kraj, diwar anv he c'hêr-benn České Budějovice). Er Su eo stok ouzh harzoù Aostria ha re Alamagn.
Kêrioù brasañ
Rannet eo ar rannvro e distrigoù (tchekeg : okres):
Fólkaflokkurin
Fólkaflokkurin (Faeroeg Strollad ar Bobl) a zo ur strollad politikel mirour en Inizi Faero. Bleniet eo gant Jørgen Niclasen ha kenezelet eo ouzh Unvaniezh Etrevoadel Demokratel. En dilennadegoù 2004 en-deus gounezet 20.6% ar mouezhioù ha 7 kannad e parlamant ar vro.
Abejar
right|300px Abejar (ruskenn) zo ur gumun eus Spagn, e Proviñs Soria, e kumuniezh emren Kastilha ha León.
Caratacos
250px|thumb|Caradog dirak an impalaer [[Claudius e Roma Luc'hkeudenn : T. Prytherch ]] Caratacos pe Karatakos (Caradog e kembraeg a vremañ, Karadeg e brezhoneg a vremañ), a oa mab Cunobelinos (Konvelen), ur roue brezhon en Enez Vreizh, er pobloù anvet Trinobanted ha Katuvellauned. Hennezh eo an haroz brezhon a gasas ar Vrezhoned da vrezeliñ ouzh ar Romaned o doa aloubet e vro war-dro ar bloaz 43 betek ma voe tapet gant e enebourien e 51, en amzer an impalaer Claudius.
Bronnlaz
Ar vronnlaz a zo ur spesad golvaneged, Luscinia svecica an anv skiantel anezhañ.
Caratacos
E 51, hervez Tacitus, e kasas Silures hag Ordovices Kembre gantañ a-enep arme Publius Ostorius Scapula. Trec'het e voent gant Ostorius met skampañ kuit a eure Caratacos, tra ma voe tapet e diegezh gant ar Romaned. Neuze ez eas war-du an hanternoz, da vro Gartimandua, rouanez ar Brigantes, met honnezh e werzhas d'ar Romaned. Kaset e voe da Roma evit bout diskouezet e trec'hlid e enebour gant e diegezh penn-da-benn. Ur brezegenn a reas dirak an impalaer, ha ganti e voe saveteet.
Bronnlaz
Anvet e voe Motacilla svecica da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Caratacos
Hervez Dion Cassius en doa lavaret, o welout pinvidigezh Roma : « Penaos e kredit-hu, a zo kement a vadoù deoc'h, teurel ho c'hoant war hon zeltennoù paour ? »
Bear
Bear zo ur gumun hag ur penn-kanton e Breizh e Treger, war an hent etre Lannuon ha Gwengamp.
Bronnlaz
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned dreist-holl.
Bear
Anv
Begar, 1130, 1146, 1170, 1184-1189, 1202, 1238.
Bronnlaz
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daouzek isspesad anezhañ :
Bear
Anv
Peurliesañ e soñjer e teu an anv diwar ar saozneg beggar ("klasker-bara").
Bernard Tanguy en deus ur mennozh all : heñvel ouzh ar ger germanek bigard "jardrin kloz e-kichen un ti".
Istor
Hervez René Couffon, ar plou diazez Plegauguern e oa enni : Bear, Gwenezan, Trezelan, Botlezan, Koadaskorn, Lanneven, Sant-Norvez.
Evit ar pezh a sell talvoudegezh an anv Plegauguern, Couffon o heuliañ R. Largillière, p. 188, a gomz eus ur vreuriezh eus 1750 eus Lomikael-an-Traezh, laret "de Guénoson", hag a vefe adkavet en anv Gwenezan.
Miz Mezheven e penn kentañ Gouere 1487, Yann Koadmen, gouarnour Gwengamp, a dapas aotrouien vreton eus tu Gall en abati Bear hag a lazhas meur a hini anezho.
Monumantoù ha traoù heverk
Dibenn an XVIII ; kempennet e 1985. Dibenn ar XVI ; e stad fall. XV ; enrollet d'ar 24 Kerzu 1943. Deroù ar XVII kantved. 1716. 1727. XVII kantved. Savet gant mein eus 1615 o tont diouzh iliz Sant-Norvez. Kervolken (XVII) ; Sant-Nikolaz (XVII), e stad fall ; Run-ar-Groaz (1659) ; Kenkiz (1726) ; Poulloger (1753) ; Gwern-Nevez (1758) ; Rukro(k?), XVII ?
Melestradurezh
.
480
Diwar-benn bloavezh 480 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 480
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 480