cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pop Art
Termenadur
Degemeret mat e voe ar Pop Art dre ma’z eo eeun ha digor. Peurliesañ ec’h implije an arzourien teknikoù nevez : livaj akrilek, serigrafiezh. Peurliesañ e veze ivez livioù flamm ha distag diouzh re a vuhez wir. Andy Warhol a vez gwelet peurliesañ evel pab ar Pop Art. Unan eus perzhioù ar Pop Art eo ivez ar fed ec’h implije an arzourien teknikoù ha ne oant ket implijet e bed an arzoù, met kentoc’h e hini an industriezh. Ar Pop Art a gemmas ivez sell an dud war an arzoù, dreist-holl war dibarded an oberennoù. Andy Warhol a adtaolenne e re dizehan : kantadoù, pe miliadoù a skouerennoù a rae. Kemend-se a oa kontrol d’an mennozhioù stag ouzh an arz klasel : talvoudus eo un oberenn ma n’eus nemet ur skouerenn anezhi. Diazezet eo ivez ar Pop Art war skeudennoù ar vuhez pemdez : ar skeudennoù-se a weler adalek hor bugaleaj er skinwel, er c’hazetennoù, hag e verkont ac’hanomp, memes ma n’omp ket emskiant eus an dra-se. Kemend-se a ziskouez ivez ur c’hemm, rak seurt skeudennoù a veze disprizet gant ar re desket war an arzoù. Gant ar Pop Art e teuas Mickey Mouse, Marilyn Monroe pe c’hoazh Mick Jagger da vezañ perzh pennañ an oberennoù.
Fritz Bleyl
Hilmar Friedrich Wilhelm Bleyl, anvet gant an anv Fritz Bleyl, (8 a viz Here 1880 e Zwickau - 19 a viz Eost 1966 e Bad Iburg) a oa ul livour alaman ezel eus luskad en eztaolouriezh hag ivez unan eus pevar c'hrouer Die Brücke. Sevel a reas meur a skritell evit ar strollad, hag an hini gentañ a savas a voe berzet gant ar polis. Kuitaat a reas Die Brücke goude daou vloaz ha ne reas tamm diskouezadeg ebet goude-se.
Buhez hag oberenn
Fritz Bleyl a voe ganet e Zwickau hag e kasas e yaouankiz e rannvro Erzgebirge. E 1901 e krogas gant studioù arkitektoureiezh e "Königliche Technische Hochschule" (skol-veur teknik) Dresden evel ma felle d'e dud, daoust ma felle dezhañ dont da vezañ livour. Eno e teuas da vezañ mignon da Ernst Ludwig Kirchnerl. Divizout a raent war an arzoù hag e studijont ivez an natur. Boutin e oa o mennozhioù war veur a dachenn. E 1905 e voe savet Die Brücke (ar pont) gant Bleyl, Kirchner, ha daou studier all : Karl Schmidt-Rottluff hag Erich Heckel. Fellout a rae dezho tremen dreist d'an arz akademek hengounel ha kavout un doare nevez da ezteurel hag a vefe evel ur pont etre an amzer-dremenet hag an amzer-vremañ (sed orin an anv). Dedennet e oant gant arzourien an amzer-dremenet evel Albrecht Dürer, Matthias Grünewald ha Lucas Cranach gozh, koulz ha gant luskadoù rakward etrebroadel o amzer. Da ziskouez o liamm ouzh arz Alamagn e stagjont en-dro gant teknikoù kozh evel ar c'hoadengraviñ.
Bras e voe levezon Die Brücke war red istor an arzoù en kantved, ha diwarnañ e tiwanas an eztaolouriezh. Bodet e veze ar strollad e stal-labour Kirchner, hag a oa bet ur gigerezh a-raok.
Stal-labour Kirchner a zeuas da vezañ ul lec'h ma veze diskaret ar boazioù sokial : darrempredoù-korf dibad a veze, hag alies e veze an dud en o noazh. Aozet e veze prantadoù tresañ tud en o noazh ma kemer eperzh holl izili ar strollad. N'eo ket patromoù a-vicher a zeue, met tud a anavezent : an drummded eo a glaskent. Bleyl a venegas ur plac'h 15 vloaz anvet Isabella, hag a oa amezegez dezho evel "un den buhezek, laouen ha krofet-brav, hep an distummadurioù degaset gant giz ar gwiskañ rokedennoù. Klotañ a rae mat-tre gant hon ezhommoù arzel."
Savet e voe ur manifesto (savet gant Kirchner dreist-holl) gant ar strollad. Engravet e voe er c'hoad. Ennañ ec'h embannent e oa ur remziad nevez "a felle dezhañ bezañ dieub en e arz hag en e vuhez, distag diouzh an nerzhioù kozh ha diazezet."
Vogalenn serr a-raok plaen
Kavet e vez ar vogalenn [i] evel fonem e hogozik holl yezhoù ar bed.
Fritz Bleyl
Buhez hag oberenn
E miz Gwengolo hag e miz Here 1906 e voe aozet diskouezadeg kentañ ar strollad e diskouezva K.F.M. Seifert and Co. e Dresden. Merc'hed en o noazh eo a oa an tem pennañ. Bleyl a grouas skritell an diskouezadeg. A-fet stumm e tenn d'an arz japanat anvet Ukiyo-e ha gwall zisheñvel e oa diouzh skritell Trede diskouezadeg an arzoù pleustrek (digoret pevar miz a-raok e Dresden) alaman bet savet gant Otto Gussmann. Skritell Bleyl a voe berzet gant ar polis (mellad 184 kod broadel ar pornografiezh) pegwir e oa, hervez ar polis, diskouezet blev gaol ar vaouez er skeud e traoñ he c'hof.
E 1916 ec'h echuas gant e gounskrid hag e veajas da Italia ha d'an Alpoù. E-pad ar peurrest eus e vuhez e kelennas hag e labouras evel arkitektour. Kenderc'hel a reas ivez da livañ met ne voe ket diskouezet e oberennoù. Meur a wech e tilojas, hag edo o chom e Rostock, Neukölln (Berlin) hag e Brandenburg.
Diskouezadegoù
Oberennoù Fritz Bleyl a voe diskouezet en diskouezadegoù da-heul. Gant izili Die Brücke e veze aozet diskouezadegoù a gêr da gêr, da lavaret eo e veze diskouezet ar memes oberennoù e meur a lec'h.
Ligny-Saint-Flochel
Ligny-Saint-Flochel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bered ar C'hommonwealth: Ligny-Saint-Flochel British Cemetery
Ur vered ag ar Brezel-bed kentañ eo.
Popolokeg San Felipe de Otlaltepec
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù popolokek eo popolokeg San Felipe de Otlaltepec komzet gant tro-dro da 6.000 den (1993 e Mec'hiko.
Popolokeg San Juán Temalacayuca
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù popolokek eo popolokeg San Juán Temalacayuca komzet gant tro-dro da 4.729 den (1994) e Mec'hiko.
Amettes
Amettes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lokoal-Mendon
Lokoal-Mendon a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
Ramz
Ur ramz zo un den mentet bras-spontus e mojennoù meur a vro.
Ar ger kaour
Ne gaver ket ar ger kaour er geriadurioù a-raok 2000, e Geriadur Favereau. Er c'hontadennoù eo meneget e-barzh Ar priñs Aorel ha Kaour Sant Jili, dastumet e 1871, e Kontadennoù ar Bobl. Un notenn zo e p. 60 (marteze gant Ronan Huon, oberour ar rakskrid) : « Kaour: kawr (SO). N'emañ ket ar ger-mañ e geriadur Roparzh (sic) Hemon. Bet eo bet ennañ ha skarzhet goude. Talvezout a ra kement ha "gouron, haroz" ». Koulskoude, n'eo ket ar ster-se a lenner e Geriadur Ménard, e 2012, ma weler e talvezfe kement ha "ramz".
Kontadennoù ar Bobl
E Feiz ha Breiz ez eo bet implijet eo bet ar ger "kaour" ivez er skrid Yann e Vaz houarn, dastumet ha renket gant G. DEWI, e Feiz ha Breiz niverenn 8, Eost 1929, p. 295 : "Eun devez, tra ma kane evel-se e welas en eur prad druz, en tu-hont d'an aven, eur pez kaour o tiwall saoud lart ha teo."
Kembre
Meur a ramz a gaver ar ger cawr (cewri el liester) en o anv.
Hellaz
Mibien an doueez Gaia e oa ar Ramzed e mojennoù Hellaz kozh. Brezel a rejont ouzh an Doueed, dindan an anv "Emgann ar C'higanted" eo anavezet kement-se.
Gwelout: Ramzed Hellaz.
Bibl
Goliad zo ur ramz er Bibl, lazhet gant David.
Rabelais
Daou romant en deus skrivet ar Gall François Rabelais diwar-benn daou ramz, an tad Gargantua (mab d'ar ramz Grangousier), hag ar mab Pantagruel.
Grimm
E kontadennoù Grimm e kaver ramzed e kontadenn Ar c'hemener bihan kalonek hag e re all.
Jonathan Swift
En e romant Beajoù Gulliver e ya an haroz Gulliver da vBrobdingnag, ur rouantelezh lec'h m'emañ o chom ramzed.
Querol (stêr)
Treuziñ a ra Portè, Porta, Tor de Querol, hag adstêr eo d'ar Segre e Puigcerdà.
Sant-Wazeg
Sant-Wazeg a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh. Emañ er vroig Dardoup.
Ourthe (departamant)
An Ourthe zo un departamant gall a voe savet e Belgia dreist-holl, hag diwar daou ganton eus Alamagn ivez, d'ar 1 a viz Here 1795 ha diskaret e 1814. Kêr Liège e oa ar pennlec'h anezhañ. Dre vras e klot gant Proviñs Liège hiriv.
Anv
Dont a ra an anv eus hini ar stêr Ourthe. Skrivet e veze pe Ourthe pe Ourte; hiriv Ourthe hepken.
Lavar programmiñ
Ul lavar pe yezh programmiñ, pe areg gouleviñ, a zo ur yezh artifisiel savet evit reiñ urzhioù hag a c'hell bezañ sevenet gant ur mekanik, un urzhiataer peurvuiañ. Al lavarioù programmiñ a c'hell bezañ implijet evit krouiñ programmoù (pe poelladoù) a gontroll emzalc'h ur mekanik, evit seveniñ un algoritm resis, pe evit eskemm gant un den.
Al lodenn vrasañ eus al lavarioù programmiñ zo enno doareoù skrivañ dibar en o ereadurezh. Lod lavarioù a zo termenet en un teul a-ratozh. Da skouer, ar C (yezh programmiñ) a zo termenet gant an ISO. Lavarioù all, evel Perl, zo enno ur c'hefloueradur (emplementadur) implijet evit dave.
Pep lavar programmiñ zo ennañ ur steradur (ster ar gerioù) hag ur c'hevreadur ivez (kevreañ ar gerioù a ya d'ober ar "frazennoù").
Meur a seurt lavar programmiñ e vez kavet, hag e c'heller renkañ anezhe hervez o live. Graet e vez lavarioù a live izel, eus al lavarioù tost da lavar binarel ar mekanik, evel an asambler], ha lavarioù a live uhel d’ar re tost d’an doare ma soñj un den, evel [[C++.
Hogen e c'heller renkañ anezho ivez hervez an doare ma vez peurgaset ar programmoù skrivet gante gant an urzhiataer a-raok bezañ erounezet gantañ : al lavarioù kompilet hag al lavarioù jubennet.
Al lavarioù kompilet a vez savet gant ur c’hompiler da gompilañ ar programmoù d'ober ur restr tarzh a c'hello neuze bezañ erounezet war un dro gant an ijinenn. Al lavar C, da skouer, a zo ul lavar kompilet.
Al lavarioù jubennet o deus ezhomm eus ur jubenner evit lakaat programmoù da labourat. PHP a zo ul lavar jubennet.
Heureuchin
An heureuchined a zo bronneged dreinek er c'herentiad Erinaceidae.
Laer-avaloù, avalaouer ha draeneg a vez graet anezho ivez.
Kanton an Uhelgoad
Kanton an Uhelgoad a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Kumunioù
Kanton an Uhelgoad a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
Brezel ar Ramzed
Brezel ar Ramzed (γιγαντo-μαχια gigantomac'hia e henc'hresianeg) zo ur brezel a savas etre ar Ramzed ha doueed an Olimp hervez mojennoù Henc'hres. Dont a reas war-lerc'h Brezel an Ditaned.
A-raok ar brezel
Ne deuas ket enebadenn Gaia raktal goude an dichekadenn. Gallout a reas Zeus kemer e ziarbennoù eta. P'en doa ezhomm da gaout un haroz kreñv a-du gantañ evit derc'hel penn ouzh ar Ramzed ha n'hallent ket mervel diwar dorn un doue, e kouskas Zeus gant Alkmene abalamour dezhi da c'henel Herakles.
Geotyar vras
Ar c'heotyar vras (liester: geotyer bras) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae, Tympanuchus cupido pinnatus eo e anv skiantel.
Brezel ar Ramzed
A-raok ar brezel
Evit Gaia a lakaas da greskiñ louzoù a rafe d'he bugale bout diwelus da zaoulagad an dud ha divarvel rak an taolioù. Pa glevas Zeus kement-se ne voe ket seizhdaletoc'h evit mirout ouzh Helios, Selene hag Eos, a sevel a-raok dezhañ kavout penn eus al louzoù hud.
Geotyar vras
Annez
Bevañ a ra al labous e pradennoù Norzhamerika.
Brezel ar Ramzed
Ar c'hrogad
thumb|upright 1.4|[[Poseidon oc'h en em gannañ gant Polybotes, amforenn he gouzoug atikat gant dremmoù du diwar zorn Livour ar Vrañsigell, war-dro. 540-430 kent J.-K., mirdi al Louvre.]] thumb|upright 1.4|Ar [[Moirai o lazhañ Agrios ha Thoas, munudig eus izelvos Brezel ar C'higanted war Aoter Pergamon,, Mirdi Pergamon (Berlin).]]
Emañ an aerva e-lec'h m'emañ ar Ramzed o chom, war ar Flegra (« douar tan»). E penn ar Ramzed e oa Eurymedon, Alkyoneüs ha Porfyrion. Bodet e oa an Doueed pa zeuas an arsailh kentañ. War-raok ez ae ar Ramzed gant o flammerennoù graet gant skodoù derv, hag o skeiñ kerreg ha kernioù menezioù dezho.
Teod
thumb|left|200px|Un teod yac'h thumb|right|200px|Un teod hir thumb|right|200px|[[Nadozioù en teod]]
An teod eo organ an tañva, hag unan eus organoù ar gomz eo ivez. E-barzh ar genoù emañ.
Komz
Dre ma stok an teod ouzh ar staon hag ouzh an dent eo gantañ e reer sonioù zo.
Punañ
thumb|right|20px|Teod dambunet
Tud zo a deu a-benn d'ober traoù a bep seurt gant o zeod. Darn a bun anezhañ un disterig hag a ra evel un u gantañ, darn all a lip beg o fri gantañ.
Boued
Teod moc'h ha bevin a vez debret en hon bro. Teodoù loened all zo bet debret e mareadoù all e broioù all.
Gwalennañ an teod
right|thumb|200px|A-raok gwalennañ, toullañ
Тіл
Krizopraz
Ar c'hrizopraz a zo ur maen hanter brizius. Dont a ra an anv eus ar (gregach: chrysos = “alaouret” ha prason = “pour”) a zo un doare eus ar mikrokristal Kouarz Kalkedon hag a zo heñvel evit a sell ar gimiezh, ar fizik hag optik. Kavet e vez krizopraz en aradennad Serpentinit e-kichen Szklary e Polonia pe e Queensland, Aostralia ar C'hornaoueg, Bro-Alamagn, Rusia, Arizona, Kalifornia ha Brazil.
Popolokeg Mezontla
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù popolokek eo popolokeg Mezontla komzet gant tro-dro da 2.000 den (1993) e Mec'hiko.
Josef K
Daou Josef K a zo:
Bovekerke
Bovekerke en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo ur rann-gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; e 1971 eo bet lakaet e kumun Koekelare.
Klik kevig a-gostez
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik kevig a-gostez treuzskrivet [ǁ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 180. Betek 1989 e veze skrivet.
Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika nemetken. Kavet e vez stank klikoù kevig a-gostez er yezhoù koiek-sanek dreist-holl hag ivez, dindan o levezon ar re se, en un nebeud yezhoù ngouniek ("nguni") komzet war o zro, da skouer ar zouloueg hag ar xhosaeg.
Levraouegouriezh
Hentennoù ha teknikoù evit merañ al levraouegoù eo al levraouegouriezh.
Klik kevig a-gostez
Kendistaget e e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:
Gant ar ǃxũũ komzet e Namibia e kkaver ur c'hlik a-gostez all treuzskrivet [|||] da c'hortoz. Er yezh-se ez eo e gwirionez ar klik dent ur kensonenn kevig pe kevig-dent distaget gant tavnenn an teod enebiet ouzh ar c'hlik drekkevig distaget gant beg an teod treuzskrivet  (resisoc'h: {{IPA|[ǁ̺]})
Levraouegouriezh
Evit he fleustriñ e tleer :
Goude dezhi bout kelennet e skolioù arbennik pe dre stajoù, ne c'hell ket bezañ gwelet al levraouegouriezh evel ur skiant, met evel un teknik da dalvezout. An darnvuiañ eus hentennoù ha teknikoù a vez skignet e-touezh al levraouegourien dre ar skiant-prenet.
Popolokeg Coyotepec
Ur yezh otek-mangeek eus is-skourr ar yezhoù popolokek eo popolokeg Coyotepec komzet gant tro-dro da 500 den (1990) e Mec'hiko.
Vilnius
Vilnius (Wilno e poloneg) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Lituania, poblet eo gant 553 904 a dud (2005). Emañ kreiz-kêr a-bezh war roll glad an UNESCO.
Ar C'hastell
thumb|right|200px|Golo embannadur 1926 Ar C’hastell (titl orin alamanek : Das Schloß) a zo ur romant diechu bet skrivet gant Franz Kafka. Echuiñ a ra ar romant e-kreiz ur frazenn, hag ar skrivagner a chomas a-sav gant ar raktres 11 miz a-raok mervel. Embannet e voe evit ar wech kentañ e 1926. Er romant e tegouezh an haroz, Josef K e anv, en ur gêriadenn savet e-harz ur c’hastell. An istor a gont ar strivoù divent a rank Josef K ober evit dont a-benn da ober e labour. Meur a zisplegadenn a zo : ur vetaforenn eus mont en-dro ar stad hag ar melestradur a c’hallfe bezañ. Tud all a soñj ez eo kentoc’h usvedel an istor : ar c’hastell a zo evel ar baradoz, hag emañ Josef K er purgator. Ar milendall melestradurel a c’hell bezañ ivez un arouez eus ar c’hemmesk psikologel a gaver en holl dud.
Yezhoù ic'hkatek
Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar yezhoù ic'hkatek (ixcatecan), ennañ ur yezh nemetken:
Urofiliezh
An urofiliezh, pe urolagniezh, pe staotkarouriezh, zo unan eus doareoù tud zo da gavout o flijadur reizhel.
Plijadur
Dont a ra plijadur da dud zo dre evañ troazh, pe dre lakaat unan all d'ober, dre skuilhañ troazh war o c'horf, pe hini tud all. Tud zo a gav o flijadur o staotat en o dilhad, dreist-holl a-wel d'an holl.
Gildas Jaffrennou
Gildas Jaffrennou a oa ur soner breizhat (telenn ha pib-veur), mab d'ar broadelour François-Joseph-Claude Jaffrennou (Taldir). Eñ a oa ar breton kentañ a glaskas brudañ e Breizh (er bloavezhioù 30) an telennoù a gaved en Iwerzhon, Bro-Skos ha Kembre. Goude ar brezel ez eas da Vreizh-Veur da chom. Adlañset e voe e labour, gant berzh en-dro-mañ, gant Georges Cochevelou, tad Alain Cochevelou.
Hominidae
Hominidae zo ur c'herentiad er rummatadur klasel. Komzet e vez a-wezhioù ivez eus ar marmouzed meur. E kerentiad an Hominidae e kaver pevar genad : chimpanzeed (Pan), tud (Homo), gorilhed (Gorilla) hag orangoutaned (Pongo).
Cheñchet en deus talvoudegezh ar ger Hominidae — lavaret e vez hominideg a-wezhioù — meur a wech e-korf an kantved. E penn kentañ e rae meneg eus an dud hag ar spesadoù tostañ outañ (bremañ an hominineed). Hiziv an deiz emañ en hominideed : an dud (ar re a-vremañ hag ar re aet da get), ar gorilhed, ar chimpanzeed hag an orangoutaned.
Un niver a c'henadoù aet da get anavezet zo bodet gant an dud e-barzh iskerentiad an Homininae, lod all, gant an orangoutaned en iskerentiad ar Ponginae. Hendad boutin tostañ an Hominidae a oa o vevañ war-dro 14 milion a vloavezhioù zo, pa en em zispartias hendadoù an orangoutaned diouzh re an tri genad all. Hendadoù kerentiad an Hominidae a oa en em zispartiet dija diouzh re kerentiad an Hylobatidae, 15-20 milion a vloavezhioù 'zo marteze.
Korfadurezh
thumb|Relegoù den ha gorilh Pouezañ a ra an Hominidae en oad gour etre 50 ha 250 kg peurliesañ. Bras eo o ment ha kreñv eo o c'higennoù. Diorroet-mat eo o izili uhelañ abalamour ma'c'h implijent anezhe er penn-kentañ da zilec'hiañ diwar-bouez o divrec'h er gwez. Koulskoude ne vez ket implijet an doare-se da zilec'hiañ gant an dud hag ar gorilhed.
Daoudroadek eo ar bale daoust ma ne bad ket, nemet evit spesadoù ar genad Homo. Marmouzed meur Afrika ne valeont ket nemeur (un nebeud metradoù hepken) hag implijout a reont kentoc'h un doare bale pevarzroadek ispisial zo anvet « bale war an oeñsoù » (ar c'h-knuckle-walking e saozneg). An doare ober-se zo ur perzh emdroet, nevesoc'h evit an daoudroadegezh a zo ur perzh hendadel. Ouzhpenn ar c'hnuckle-walking n'en deus mann da welet gant ar pevarzroadegezh klasel, peogwir ez eo serret an daou zorn harp ouzh al leur. Stekiñ a ra an daouarn ouzh al leur gant an tu diavaez eta (gant an oeñsoù) ha n'eo ket gant palv an dorn evel ar palvgerzherien.
Gouest int holl da grapat, nemet ar gorilhed en oad gour, dreist-holl ar maled bras anvet « keinoù arc'hantet » zo re vras o fouez evit krapat er gwez. Koulskoude ez eo gouest ar gorilhed yaouankañ da bignat er gwez.
prognathe eo o dremm hag o empenn zo diorroet-kenañ, e-keñver ar primated all.
Barregezhioù kognitiv
Abalamour d'o barregezhioù kognitiv bras ha dre ma'z int tost d'an dud e vez studiet gant aked ar marmouzed meur a-vremañ e primatologiezh hag en etologiezh kognitiv.
O ferzh pennañ eo o emzalc'h sokial kemplezh-kenañ gant etregweredoù stank-kenañ etre hiniennoù ur memes strollad. Gouest eo o dremm da ziskouez o fromoù hag an holl zo barrek da gehentiñ en un doare efedus ha, gant un deskadurezh azas, da zeskiñ ur yezh diazez ha d'ober gant meizadoù difetis. Emañ ivez an Hominidae e-touez al loened ral o deus skiant anezhe o-unan (en em anavezout a reont en ur melezour, er c'hontrol d'ar c'hizhier da skouer).
Boued
Disheñvel eo boued an Hominidae diouzh ar spesadoù. Gallout a reont bezañ hollzebrerien hag a zebr frouezh, greun geotennek ha kig a zeu eus divellkeineged (evel ar merien-gwenn tapet gant ar chimpanzeed) ha mellkeineged bihan (en o zouez marmouzed bihanoc'h, evel ar c'holobouzed a vez chaseet gant ar chimpanzeed). Geotdebrerien hepken eo ar gorilhed hag an orangoutaned avat.
Gwarez
E 2006 emañ en arvar ar pep brasañ eus ar spesadoù marmouzed meur, war-bouez an dud. Ouzhpenn ar chase evit o c'hig ha da zastum arouezioù-trec'h, pe d'o ezporzhiañ, emañ ar marmouzed meur e dañjer abalamour da zistruj o metouier naturel (koadoù an trovanoù peurgetket). Programm ar Broadoù-Unanet evit an endro hag an UNESCO o deus roet lañs e 2001 d'ar Great Apes Survival Project da wareziñ ar spesadoù-se gant skoazell ar poblañsoù lec'hel.
Cheñchet en deus ar rendael diwar-benn gwirioù ar marmouzed meur e fin an kantved. Daou enklasker amerikan, Peter Singer ha Paola Cavalieri, o deus embannet un « disklêriadenn diwar-benn ar marmouzien meur antropoidek » e 1993 a c'houlenn en o anv ar gwir da vevañ, gwarez ar frankiz hiniennel ha difenn ar jahinerezh. Zeland-Nevez eo ar vro gentañ he deus he degemeret e 1999 gant ul lezenn a anavez an tri gwir diazez-se. Emañ Bro-Spagn war-nes sevel un hevelep lezenn. Lod eus ar skiantourien a gav abeg en anavezadur-mañ abalamour ma krou de facto ur skeuliad talvoudegezhioù eus al loened.
Normandi
BREIZH
Normandi pe Normandia (Nouormandie e normaneg, Normandie e galleg ha Normandy e saozneg) zo unan eus ar broioù kozh a zo aet da ober Bro-C'hall, war-bouez an inizi Aldernez, Gwernenez, Jerzenez, Sark hag a zo perc’hennet gant kurunenn Breizh-Veur, hep bezañ un darn eus ar Rouantelezh-Unanet, dre ma'z eo rouaned Breizh-Veur ha Norzhiwerzhon duged Normandi ivez.
Dizalc'h eo bet e-pad meur a gantved, a-raok kouezhañ etre krabanoù Bro-C'hall. Etre 1956 ha 2015 e oa rannet etre div rannvro velestradurel, Normandi-Izel ha Normandi-Uhel. E 2016 eo bet anvet kentañ prezidant rannvro Normandi unvanet, Hervé Morin.
Orin an anv
Normandi a zeu eus al latin Normandia, savet diwar ar ger Northmen, paotred an Norzh.
Istor
Gwelit ar pennad Istor Normandi.
Yezh
Normaneg a vez lavaret eus yezh Normandi.
Boued Normandi
Boued mod Normandi zo diazezet war pevar produi : an avaloù, al laezh, ar c'hig hag ar boued-mor. Gounezet vez avaloù evit ober chistr ha Calvados hag a zo implijet er gegin ivez. Produiñ a reer ivez formajoù, ha kregin evel istr, meskl ha kregin Sant-Jakez.
Rhin-et-Moselle
Rhin-et-Moselle a oa unan eus an 13 departamant gall a voe savet gant ar Republik c'hall en Alamagn e 1798, pa voe staget lez kleiz ar stêr Roen ouzh Bro-C'hall.
An anv
Dont a ran anv an departamant eus anv div stêr, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790, ar Roen (Rhin e galleg) hag ar Moselle (stêr).
thumb|right|Departamantoù gall en Alamagn, er c'hornôg d'ar [[Roen, e 1812.]]
Koblenz e oa ar pennlec'h. Isprefeti a oa e Bonn hag e Simmern.
Savidigezh
A-raok aloubidigezh ar C'hallaoued e 1794 e oa rannet douaroù alaman ar c'hornad etre meur a zek stad vihan, holl izili eus an Impalaeriezh Santel Roman.
Evit an departamant a voe savet diwar douaroù a oa da arc'heskopti Köln arc'heskopti Trier ha Pfalz.
D'ar 5 a viz Gwengolo 1797 e voe embannet ur republik, ar République cisrhénane, met rannet e voe ar c'hornad gant an Directoire d'ar 4 a viz Du 1797 etre 4 departamant: ar Roer, ar Sarre, Rhin-et-Moselle hag ar Mont-Tonnerre. Goude e voent ebarzhet en Impalaeriezh C'hall d'an 9 a viz Meurzh 1801, ken na voe diskaret e 1814.
War-lerc'h
Pa voe diskaret Napoleon e 1814, ez eas an douaroù-se gant rouantelezh Prusia.
Hiriv emañ an douaroù -se e Rheinland-Pfalz evit an hanter, e Nordrhein-Westfalen evit an hanter all.
Traoù all
Ur gompagnunezh asurañsoù Rhin-et-Moselle a oa bet krouet e 1881 e Strasbourg, hag a badas betek 1991. Lonket eo bet neuze gant an Assurances générales de France, AGF.
Bern
Bern (Bern en alamaneg unvan ha Bärn en alamaneg Suis, Berne e galleg, Berna en italianeg hag e romañcheg) eo kêr-benn Suis ha pevare kêr ar vro. D'an 31 a viz Kerzu 2019 e oa 134 591 annezad o chom enni. Al lod brasañ anezho a zo alamanegerien.
Disklêriet e oa gant an Unesco eo ar gêr gozh lodenn eus ar glad bedel e 1983.
2008
''Diwar-benn bloavezh 2008 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Deiziadurioù all
Klotañ a raio bloavezh 2008 an deiziadur gregorian gant ar bloavezhioù-mañ :
Darvoudoù
Dre ar munud: Genver 2008 - C’hwevrer 2008 - Meurzh 2008 - Ebrel 2008 - Mae 2008 - Mezheven 2008 - Gouere 2008 - Eost 2008 - Gwengolo 2008 - Here 2008 - Du 2008 - Kerzu 2008
Geotyar-Attwater
Ar c'heotyar Attwater (liester: geotyer Attwater) a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae. Tympanuchus cupido attwateri eo e anv skiantel.
Annez
Bevañ a ra al labous e pradeier aodoù kornôgel Pleg-mor Mec'hiko : Louisiana ha Texas en SUA, ha norzh Mec'hiko.
Zande
Zande en izelvroeg hag e flandrezeg kornôgel a zo ur rann-gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. Ur gumun e oa gwechall; e 1971 eo bet lakaet e kumun Koekelare.
Ic'hkateg
Ur yezh otek-mangeek eus isskourr ar yezhoù ic'hkatek eo an ic'hkateg (ixcatec hag anvet ivez Xwja) en ur gêriadenn, Santa María Ixcatlan, e norzh stad Oaxaca, e Mec'hiko. Komzet e veze gant tro-dro da 119 den e 1983 ha gant 8 komzer a-vihanik hepken e 2008. Ur yezh en arvar bras eo.
792
Diwar-benn bloavezh 792 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 792
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 792
Saint-Venant
Saint-Venant a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Bezioù milourel ar C'hommonwealth (Brezel-bed kentañ)
War vord an hent etre Saint-Venant ha Robecq emañ.
Ar Prosez
thumb|right|200px|Golo an embannadur orin. Ar Prosez (titl alamanek orin : Der Process, a c'haller skrivañ ivez Prozeß, Prozess pe Proceß) a zo ur romant bet skrivet gant ar skrivagner tchek Franz Kafka. Lakaet eo bet e brezhoneg gant Gérard Cornillet e 2015.
Tost d'ar gwirvoud eo Ar Prosez, ha pa lenner anezhañ emeur e-kreiz ur gwir brosez, hag aes eo em en santout tost da Josef K. Gwaskus eo aergelc'h al levr : ne weler ket an amzer o tremen, en un doare arouezel eo taolennet ar prosez, daoust ma'z eo kinniget evel ur bazenn ret e buhez Josef K. Ne fell ket dezhañ bezañ tamallet rak digablus eo, setu ma klask ober pep tra evit prouiñ ez eo digablus, met er fin e vo lazhet. Kemend-se en aner, rak, evel ma lavar al livour er romant, ne c'hell ket ar varnerien asantiñ e vefe didamall un den tamallet, ha setu perak e rank an den-se bezañ lazhet.
Nabha
Ur stad priñsel eus India e oa Nabha. Lec'hiet e Panjab e voe krouet e 1763 goude aloubidigezh Sirhind gant ar gevredigezh sikh. An tiegezh Nabha, Hamir Singh en em stalias e Amloh a lakaas d'e gêrbenn.
Brezel gant Jind hag an Impalaeriezh Moghal
E 1774 e voe aloubet ar vro gant Gapjat Singh, raja Jind a stagas Amloh, Sangrur ha Badhson ouzh e rouantelezh. Rediet e voe hemañ da zilezel Badhson hag Amloh goude hanterouriezh Patiala met un darn eus stad Jin e chom Sangrur.
E 1776 e kevreas ar stadoù Sikh da stourm ouzh gouarner Hansi a oa bet kaset gant Delhi da adaloubiñ Jind. Goude an trec'h e stagas Nabha rannvro Rori. Goude marv Hamir Singh ez eas e vab Jaswant Singh da roue.
Ren Jaswant Singh
Ret e voe d'ar roue nevez da herzel ouzh aloudabeg Zaman Shah Durani e 1798 asambles gant ar stadoù sikh arall. Tra m'edont o stourm war-dro Lahore, avat e voe sezizet Jind gant ar c'hantread Georges Thomas. Darn vrasañ ar stadoù sikh a yeas de sikour met faezhet e voent. Ne gemeras ket roue Nabha perzh en emgan ha tamallet e voe gant ar rouaned arall da vezañ un trubard. Enderc'hel e voe Nabha e-bazh feur-skrid 1801 gant jeneral Perron ma asantae hemañ da kas kuit Thomas ma yefe a stadoù sikh da wazed ar Varathed.
Brezel gant Patiala hag hanterouriezh Ranjit Singh
E 1805 e tarzhas ar brezel etre Nabha kevreet gant Jind ha Patiala. Faezhet e voe a gevreidi ha rediet e voent da goulenn sikour digant Ranjit Singh. Saveteiñ ar vro a reas hemañ ha dezhi e roas un darn stad Maler Kotla en-doa distrujet. E 1808 e tegemeras priñselezh Khanna digantañ. Fiziañs ebet outañ o-doa ar rouaned sikh bihan avat, hag e 1809 en em lakaas Nabha dindan warizigezh Breizh Veur.
Ur stad Gwarezet
Goude marv Jaswant Singh e 1840 yeas e vab Deoindar Singh da roue. E-pad ar Brezel Sikh Kentañ en-doa un emzalc'h ampellus ha goude an trec'h saoz e voe kaset kuit deus ar galloud hag erlec'hiet gant e vab Bharpur Singh. Un darn vras eus tachenn ar vro a voe roet ivez da stadoù Faridkot ha Patiala]].
Staget e voe ouzh India e 1948
Perzhioù
297.000 annezad en-doa Nabha e 1901 ha disrannet e oa e tri nizamat : Amloh, Phul ha Bhawai. Enderc'hel a rae 4 a gerioù ha 488 keriadenn. Da 13 kanol-fuzuilh en-doa gwir ar roue. Dindan evezh ur oberer plitikel postet e Patiala hemañ met kontrollañ a rae melestradur e rouantelezh.
Querol (Tarragona)
Querol zo ur gumun eus proviñs Tarragona, e Katalonia. 533 annezad a zo bet kontet enni e niveradeg 2007.
S/2004 S 6
S/2004 S 6 eo anv da c'hortoz ur gorfenn boultrennek hag a gelc'htro en-dro da Sadorn tost-tre ouzh ar walenn F. N'ouzer ket hag-eñ eo ul loarenn wir pe ur berniad poultr hepken.
Gwelet e voe evit ar wech kentañ e luc'hskeudennoù graet gant ar sontenn Cassini-Huygens d'ar 18 a viz Here 2004. Embannet e voe he dizoloidigezh d'an 8 a viz Du. Hi a zo, war a seblant, ar gorfenn a oa bet gwelet pemp gwech kent 2005. Ne oa ket bet gwelet, avat, e-pad ur selladenn bizh eus ar rann-egor d'ar 15 a viz Du 2004. Krediñ a reer eo en abeg d'ar gomuoulenn a boultr a c'hronn anezhi eo gwelus. Gwirheñvel eo ez eo bihan-tre he c'hreizenn - pas brasoc'h eget 2-3 km.
References
... | Prometheus | S/2004 S 6 | S/2004 S 4 | ...
Kensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat
Ar gensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat a zo ur fonenn ral a-walc'h gensonennel implijet evel fonem gant un nebeud yezhoù 'zo, evel da skouer an iwaidjaeg, ar pachtoueg hag an tamileg.
N'eus hervez reolennoù al lizherenneg fonetikel etreboadel arouezenn ebet evit treuzskrivañ ar gensonenn-mañ ha rankout a reer ober gant arouezennoù ad hoc mar bez ezhomm, da skouer:
thumb|center
Livia Drusilla
Livia, pe Livia Drusilla, anvet Julia Augusta (58 kent JK-29 goude JK) adalek ar bloaz 14 (LIVIA•DRVSILLA e latin klasel, IVLIA•AVGVSTA diwezhatoc'h) a oa gwreg Caesar Augustus (anavezet evel Octavius ivez). Ur vaouez a bouez bras e oa, ren a reas meur a wech, ha kuzulierez Augustus e oa. Mamm e oa ivez d'an impalaer Tiberius ha d'e vreur Drusus, mamm-gozh da Germanicus ha Claudius, mamm-guñv Caligula hag Agrippina ar Yaouankañ, mamm-you da Neron.
Gant he mab-bihan an impalaer Claudius e voe doueet hag anvet Augusta.
Dumnonia
Dumnonia a oa ur rouantelezh vrezhon e mervent Preden. Enni e oa an douaroù hag a zo aet da ober kontelezh Devon hiziv, un darn eus Somerset ha marteze un darn vihan eus Dorset. Diasur eo hec'h harzoù war-du ar reter ha n'eo ket sklaer hag-eñ e oa Kernev-Veur un darn anezhi pe ne oa ket.
Anv
Dont a ra anv Dumnonia eus anv meuriad an Dumnonii, ur bobl geltiek hag a veve er vro kent aloubadeg ar Romaned. N'eo ket sklaer hag-eñ e oa ur rouantelezh unvan pe ur strollad adrouantelezhioù. War a seblant e oa damzieub Kernev-Veur d'an nebeutañ, marteze peogwir e klote gant meuriad kozh ar g-Cornovii.
Dumnonia eo anv latin ar vro met anavezout a reer eilstummoù evel Damnonia ha Domnonia. West Wales e oa anvet gant tud Wessex hag e kembraeg e veze graet Dyfneint anezhi, ur stumm hag a adkaver en anv a-vremañ e kembraeg hag e kerneveureg (Dewnens).
Rouaned Dumnonia
N'anavezer ket mat roll rouaned Dumnonia. Meur a anv a gaver er c'hronikoù pe el lignezioù kembreat.
Fin ar rouantelezh
Niverusoc'h e teue an emgannoù da vezañ etre Dumnonia ha Saozon Wessex er. Kollet e voe ganti e 658 an darn eus Somerset a oa er reter hag en norzh d'ar stêr Parett ha kouezhañ a reas ar peurrest eus ar gontelezh a-vremañ e 710. Aloubet e voe Devon e fin ar war a seblant. Ar Vrezhoned a oa o vevañ en tu arall d'an Tamar a viras o frankiz betek an.
Kelenn (gwez)
Ar c'helenn zo gwez bihan, Ilex aquifolium o anv spesad, a gresk bodoù anezho er c'hoadoù pe er girzhier. Glas-teñval, kalet, padus, lufr, dantek ha dreinek eo o deil.
Frouezh
Kokoù eo an anv a roer da hugennoù ruz ar c'helenn. Kokenn eo ar ger en unander.
Auchel
Auchel a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Pleñver
Pleñver (Ploemel e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Frederick Lau
Frederick Lau, ganet d'ar 17 a viz Eost 1989 e Berlin, a zo un aktour alaman.
Buhez hag oberoù
Desavet e voe Frederick Lau e-giz pennhêr e Steglitz, ur c'harter eus Berlin, e-lec'h m'emañ o chom c'hoazh.
E 1999 e voe ar wezh kentañ dezhañ en em lakaat war ar renk evit ur roll. D'ar c'houlz-se eo e kavas e gourater a hiziv. D'e eizh vloaz e felle da Lau mont war ar vicher c'hoarier hockey war skorn, met goude bezañ c'hoariet e roll kentañ avat e savas c'hoant bras ennañ mont da c'hoarier echedoù. Brud a zeuas dezhañ e-giz aktour gant roll Tim, ur skoliad n'emañ ket en e jeu, e-barzh die Welle, film Dennis Gansel. Evit ar c'hoari-se e voe roet an Deutscher Filmpreis dezhañ er rummad gwellañ eil roll.
Morlenn
Ur vorlenn a zo ul ledennad vor damgloz, met digor war ar mor bras. Ober a reer ivez gant ar gerioù lenn-vor, mor-bihan ha kambr-vor. Pa'z eo ar morlennoù ur goudor evit al listri e vezont lec'hioù mat evit staliañ ur porzh-mor pe veur a hini. Ur roll politikel hag armerzhel bras o devez. E morlennoù bras hag hogos serret e veze lakaet al listri-brezel da eoriañ evit o gwareziñ diouzh tagadennoù ar morluioù estren.
Pa vez strizh ha hir ar ganol-vor a sko war ar mor bras e vez graet ur mulgul anezhi.
E Breizh, morlenn Vrest ha morlenn an Oriant a zo porzhioù-brezel kozh (abaoe an Henamzer evit Brest hag abaoe 350 vloaz evit an Oriant).
Meurzh 2005 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2005 e Breizh
Kanton Pleiben
Kanton Pleiben a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Elestr
An elestr a zo plant gouez ha bividik, Iris pseudacorus, delioù hir dezho, bleuñv melen, a gaver en douar gleb pe en dour dous.
Kanton Pleiben
Kumunioù
Kanton Pleiben a yae 10 kumun d'ober anezhañ :
Elestr
El liorzhoù eo ar ouenn Gladiolus a vez gounezet.
Llo
Llo a zo ur gumun, en Alta Cerdanya, e departamant ar Pyrénées-Orientales. 151 a dud a oa o chom enni e 2008. Emañ eien ar stêr Segre eno.
791
Diwar-benn bloavezh 791 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Garan gabellek
Ar c'haran gabellek (Grus monacha) (liester: garaned kabellek) a zo un evn hirc'harek.
791
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 791
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 791
Sarre (departamant)
thumb|right|Departamantoù gall en Alamagn, er c'hornôg d'ar [[Roen, e 1812.]] Ar Sarre zo un departamant gall a voe savet en Alamagn e 1798. Dont a ra anv an departamant eus anv ar stêr Saar (e galleg Sarre), adstêr d'ar Roen.
Garan gabellek
Annez
Bevañ a ra al labous e kreisteiz Siberia,.
Sarre (departamant)
Savidigezh
Savet e voe an departamant diwar ul lodenn eus Pfalz, kêrioù Trier (Trèves e galleg) ha Prüm.
Istor
A-raok aloubidigezh ar vro e 1794 gant ar C'hallaoued e oa meur a zek stad, an holl anezho e-barzh an Impalaeriezh Santel Roman. D'ar 5 a viz Gwengolo 1797 e voe embannet ur République cisrhénane, pa oa bet embannet ur Republik all e Mainz d'an 18 a viz Meurzh 1793, goulennet ganti bezañ staget ouzh Bro-C'hall kenkent hag an 21, ha staget a-benn an 30.
Rannet e voe ar vro d'ar 4 a viz Du 1797 gant an Direktoer e pevar departamant, ar Roer, ar Sarre, ar Rhin-et-Moselle hag ar Mont-Tonnerre, ha savet an aozadur anezho d'an 23 a viz Genver 1798 (arrêté du 4 pluviôse an VI). Ebarzhet e voe an departamantoù-se e Bro-C'hall d'an 9 a viz Meurzh 1801, ha padout a rejont ken na voe diskaret an Impalaeriezh C'hall Kentañ e 1814.
Un nebeud kantonioù eus ar Sarre a chomas gall avat, evel re Sarrebruck ha Sarrelouis. War-lerc'h faezhidigezh Napoleon e fin ar C'hant-Devezh, e voent staget ouzh Prusia gant eil Feur-emglev Pariz (1815).
Melestradur
Pennlec'h ar Sarre e oa Trier ha Birkenfeld, Prüm ha Sarrebrück e oa ar pennlec'hioù arondisamantoù.
20 Genver
Lidoù
Sent an deiz : E Breizh :
Delioù
Delioù a c'hall bezañ :
Legneg
Legneg a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Deil
An deil pe an delioù a zo rannoù eus ar plant, ar begoù alies, glas peurvuiañ.
Delioù a vez debret
A-wechoù e vez debret delioù legumajoù zo.
Eure (departamant)
thumb|left|Kartenn an Eure
An Eure zo un departamant gall, e Normandi, deuet e anv eus hini ur stêr, an Eure, hervez ar c'hiz c'hall diazezet e 1790. Evreux eo ar pennkêr anezhañ.
Hugenn (frouezhenn)
An hugennoù zo frouezh bihan bouedek, greun pe meur a splusenn enno. An drez, ar c'helenn, a deu hugennoù warne: ar mouar, frouezh an drez, hag ar c'hokoù, frouezh ar c'helenn.
Dastum
An dastum a reer eus ar c'hlask war-lec'h dilhad orin, enrolladennoù sonerezh, kanaouennoù a hengoun komzet ha dañsoù, en ur goulenn gant tud kozh, ha gant ar pal gwareziñ ha mirout anezho.
Dastum zo bet graet forzh pegement e Breizh, en Arvern hag e Limousin.
Mezopotamia
Mezopotamia a oa, en Henamzer, ur vro e kornôg Azia, etre ar stêrioù Eufrates ha Tigris, el lec’h m’emañ Irak hiziv. Lavarout a reer ez eo bet "Kavell ar sevenadurioù kentañ" rak diorroet-kenañ e oa ar sevenadur er rannved-se en Henamzer e-pad 3 000 bloaz. Dre vras en em astenne Mezopotamia etre ar menezioù Zagros hag Anti-Taurus en hanternoz, hag ar Pleg-mor Pers er c’hreisteiz, ar pezh a glot a-walc’h gant Irak hiziv, gant reter Siria ha gevred pellañ Turkia ouzhpenn.
Dont a ra an anv Mezopotamia eus ar gregach, ha talvezout a ra kement hag etre stêrioù. War an div stêr-se eo diazezet brud ha pinvidigezh ar vro. Gant o dour e c’helled doura an douaroù hag evel-se e c’hellas al labour-douar mont war-raok. En div stêr e oa stank ar pesked ha war o ribloù e oa puilh al loened gouez hag al laboused. An douaroù strujus a daole boued a-walc’h evit an dud a oa o chom er c’hêrioù. E kreisteiz Mezopotamia, just a-walc’h, e teuas ar c’hêrioù kentañ war wel. Dont a rejont da vezañ lec’hioù kreiz evit ar c’henwerzh, an artizanerezh, ar velestradurezh hag an difenn. Annezidi Mezopotamia a implije ar pri d’ober brikennoù evit sevel o ziez, ha d’ober taolennoù evit skrivañ.
Pinvidigezh Mezopotamia a veze c’hoantaet gant ar pobloù amezek. Aloubet e voe ganto alies. Abalamour ma veze aon rak an aloubadegoù-se eo e voe savet kêrioù gant mogerioù-kreñv difennet-mat.
Barlin
Barlin a zo ur gumun hag ur gêrig eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
790
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 790
Mabig Jezuz
thumb|200px|Bendito Niño Jesús de Ntra. Sra. de las [[Mercedes, pe Mabig Jezuz Itron Varia an Druez, e San Fernando, e proviñs Cádiz, e Spagn. ]] Ar Mabig Jezuz eo an anv roet e brezhoneg da Jezuz Nazaret pa oa bugel, hervez ar relijion gristen.
Nedeleg
Nedeleg eo deiz ganedigezh ar Mabig Jezuz. E kraou Nedeleg e vez diskouezet gant e dud Jozeb ha Mari, an azen hag an ejen.
Betek ar bloavezhioù 1950, a-raok donedigezh an Tad Nedeleg da Vreizh Izel, eo ar Mabig Jezuz a zegase profoù d'ar vugale.
Mojenn Kristof
Sant Kristof en doa douget ar Mabig Jezuz d'e sikour da dreuziñ ur stêr.
Levrioù brezhonek
Ul levr bugale anvet Istor ar Mabig Jezuz zo bet embannet gant Al Liamm er rummad Levrioù ar vugale e 1962, savet diwar ar Pevar Aviel.
927
Diwar-benn bloavezh 927 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 927
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 927
Earraid
thumb|right|Ur renkennad tiez savet gant Aozadur an Tourioù-tan e [[Bro-Skos, war enez Earraid]] Eilean Earraid (Erraid e saozneg) zo un enezennig er c'huzh-heol da Enez Muile, en Inizi Gall, ha stag outi pa vez izelvor, hag e-kichen Ì Chaluim Chille (Iona e saozneg).
Garan (evn)
Ar garaned eo ar spesadoù evned hirc'harek a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, hemañ ziwezañ bet termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :
Ger-stagañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen ger stagañ (saoz: relative word) evit komz eus ur ger anaforel, peurliesañ ur raganv hag a dalvez da verkañ un islavarenn ha d'he liammañ ouzh ur frazenn vrasoc'h. Tennañ a ra neuze da berzh kevreadurezhel ha/pe semantikel un elfenn bennak kentoc'h evit do stumm. Diwar div lavarenn eeun neuze e vez savet ul lavarenn lieskevrennek.
E brezhoneg e vez implijet ar rannigoùigoù verb "a" (pe "hag a") hag "e" evit liammañ un islavarenn ouzh ur frazenn pennañ hag ivez an termen ispisial "hag-eñ" evit islavarennoù goulennata ameeun, da skouer :
Bez' e c'heller implijet seurt gerioù stagañ e lec'h meur a arguzenn kevreadurezhel disheñvel, da skouer :
E yezhoù zo e c'hell rankout klotaat perzhioù yezhadurel raganvioù stagañ (gour, niver ha/pe jener) gant re an anv-kadarn va reont dave oute, evel ma c'hoarvez a-wezhoù e spagnoleg.
E wezhoù all c'hoazh e c'heller diforc'hañ etre ar stummoù imoplijet evit ober dave da dud ha nann-tud, da skouer e saozneg :
Meur a yezh avat n'o deus gerioù stagañ ispisial ebget evit sevel isalavarennoù. En alamaneg, da skouer, e vez implijet ar gerioù-mell e lec'h raganvioù stagan, da skouer :
Er frazenn-mañ e vez implijet stumm dativel ar ger-mell strizh dre ma teu goude an araogenn mit ("gant").
E sinaeg (mandarineg e implijet ar rannig de implijet evit liammañ ur penn (a-dehoù) ouzh ar renadenn (a-gleiz), keñveriit :
E meur a yezh all, o saozneg hag ar galleg en o zouez, e c'hell klotaat ar stummoù ar gerioù stagañ diouzh un tu gant stumm ar gerioù gouelnn diouzh an tu all, da skouer :
E brezhoneg ec'h eus gerioù stagañ ispisial ("ma") da vezañ implijet en islavarennoù nann-goulennata, da skouer :
Gouere 2005 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2005 e Breizh
Ankilosaor
An Ankilosaor a zo ur genad dinosaor eus kerentiad an Ankylosauridae. Ur spesad a zo ennañ: an Ankylosaurus magniventris. Talvezout a ra Ankylosaurus kement ha “glazard reut”. Bevañ a rae er c'hretase.
Grus
Grus a zo ur genad e rummatadur an evned, unan eus ar pevar genad a ya d'ober ar c'herentiad Gruidae, krouet e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Spesadoù
Eizh spesad garaned a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Un nebeud spesadoù a oa bet diblaset evit ober ar genadoù Leucogeranus (leucogeranus) hag Antigone (antigone, canadensis, rubicunda ha vipio).
Maisnil
Maisnil a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Saint-Floris
Saint-Floris a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
.
Stadegouriezh
Ar stadegouriezh a zo ar skiant hag ar pleustr hag a zo o fal tennañ anaoudegezhioù diouzh anadennoù eztaolet dindan ur stumm a gementadoù. Diazezet eo war teorienn ar gwirheñvelder, ur skourr eus ar matematik da dalvezout. Hervez teoriennoù ar stadegouriezh e vez lakaet da batromoù an arvarusted hag an amzivin. O pleustriñ war ar stadegouriezh e labourer evit sevel steuñverezh hag evit krennañ ha displegañ an arselloù, hep ankounac'haat lakaat da c'hoari ar c'hemmusted hag an amzivin e-barzh.
Orin an termen
Dont a ra an termen brezhonek eus ar c'hembraeg ystadegau hag hemañ eus al latin stastisticum collegium (kuzul ar Riez pe Stad). Eus al lavarenn-mañ e teu ar ger italianeg statista (Den a riez pe bolitikour). Implijet e oe e 1749 gant an Alaman Gottfried Achenwall ar ger statistik hag e oe troet e saozneg (en:statistics). Sevel stadegoù a zo bet pleustr ar riezoù hag o melestradurezhioù. Bremañ e vez savet stadegoù gant embregerezhioù ha tud oc'h ober diwar-benn skiantoù an Natur, ar skiantoù kevredigezhel, ar medisinerezh hag all.
Mucuri
Mucuri zo ur gêr e gevred stad Bahia e Brazil.
Sant-Hern
Sant-Hern a zo ur gumun eus Bro-Gerne e kanton Karaez, e departamant Penn-ar-Bed, e kornôg Breizh.
Mucuri
35 688 a dud a oa en 2006, ha 1 775 km² eo gorread ar gumun.
1914
Diwar-benn bloavezh 1914 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Europa
Deroù ar Brezel bed kentañ
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1914
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1914
Pastell Dilennel Porth Ia (Ti ar C'humunioù)
Kannad a-vremañ : Andrew George (Strollad Frankizour-Demokrat) (abaoe ar 1añ Mae 1997)
Pastell Dilennel Porth Ia (Ti ar C'humunioù)
Kensonenn staon a-gostez dre stlakat
Ar gensonenn staon a-gostez dre stlakat a zo ur fonenn ral a-walc'h gensonennel implijet evel fonem gant un nebeud yezhoù komzet en Aostralia, evel da skouer an iwaidjaeg, hag an ilgareg ma vez talvez da fonem enebiet ouzh ar gensonenn kevig a-gostez dre stlakat hag ouzh ar gensonenn tro-gil a-gostez dre stlakat. Bez' e c'heller dielfennañ ar fonenn-mañ er yezhoù-mañ avat evel un heuliad donoc'h kentoc'h evit ur fonem war-eeun.
Mabig Jezuz Praha
thumb|Aoter da Mabig Jezuz Praha, [[Malá Strana.]] thumb|right|Mabig Jezuz Praha en iliz [[Joinville.]]
Mabig Jezuz Praha zo un delwenn goar d'ar Mabig Jezuz a weler e Malá Strana, e Praha e Tchekia.
Mojenn
Graet e vije bet gant ur manac'h war c'houlenn Jezuz. Piaouet e vije bet gant Santez Tereza Avila (Tereza de Jesus hec'h anv leanez), ha roet ganti d'ur vignonez dezhi, Maria Maximiliena Manrique de Lara y Mendoza. He merc'h Polixena an hini he dije kaset an delwenn da Braha. Gant Polyxène de Pernstein, priñsez Lobkowicz, eo e voe kinniget an delwennig da gouent leanez Menez Karmel Praha en 1628, er bloavezh ma varvas he fried, Zdeněk Adalbert Lobkowicz, pennjeneral armeoù an impalaer ha trec'hour en emgann ar Menez Gwenn.
Burbure
Burbure a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Dourredenn
Pa weler dour dous o redek en ur san naturel e vezer dirak un dourredenn hag a ya eus hec'h andon (pe he mammenn, pe hec'h eienenn) betek un dourredenn all pe betek ar mor.
Meur a seurt dourredennoù a zo, hervez o ment, hervez pegen hir, pegen ledan, pegen nerzhus, e vezont.
Lodennoù an dourredennoù
Ben a zo un anv kozh a vez graet eus genoù an dourredenn a gaver en anvioù kêrioù evel Benoded ha Binig (ben + stêranv).
Mouzel
Mouzel (Mouzeil an anv gallek ofisiel) zo ur gumun e Breizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Polig Monjarret
Polig Monjarret, Paul Monjarret ez ofisiel, (, Pabu - ) a oa ur soner, dastumer ha broadelour breizhat, krouer Bodadeg ar Sonerion, kevredigezh pennañ ar sonerezh hengounel breizhat.
E wreg ha kenlabourerez e oa Zaig Le Foll.
E vuhez
E 1943 e voe ezel eus ar Parti national breton (PNB) hag eus ar servij urzh Strolladou stourm pe Bagadou stourm, e-pad 6 miz.
Goude ar brezel e ouestlas al lod brasañ eus e amzer d'ar sonerezh hengounel ha d'ar gevredigezh krouet gantañ e 1943, he doe un ampled brasoc'h-brasañ dindan berr amzer : BAS (Bodadeg ar Sonerion).
E 1984 ec'h embannas Tonioù Breizh Izel, un dastumad eus un nebeud eus an 2,000 ton dastumet e Breizh-Izel etre 1941 ha 1953. Resevout a reas Urzh an Erminig e 1988.
D'an 3 a viz Eost 2008 e oa bet lid-kinnig un delwenn da Bolig Monjarret, en Oriant e Plasenn Polig Monjarret, dindan selloù kantadoù a dud, enno Prezidant Kuzul Rannvro Breizh, Jean-Yves Le Drian, ha maer an Oriant, Norbert Métairie.
Garan Kanada
Anvet e voe Ardea canadensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ e Norzhamerika :
Rummatadur
Renket e veze er genad Grus kent.
Pastell Dilennel Aberfal ha Cambron (Ti ar C'humunioù)
Kannadez a-vremañ : Julia Goldsworthy (Strollad Frankizour-Demokrat) abaoe ar 5 Mae 2005
Sport
Ar sport a zo un obererezh diduamant a gaver dindan meur a stumm er c'hevredigezhioù denel. Pa vez implijet ar ger sportoù e vez graet dave da bep seurt sport a c'hell bezañ.