cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles de Gaulle
E vennozhioù
Harpet war mennozhioù ar jeneral Fuller hag ar buruteller milourel saoz Liddell Hart, De Gaulle a zifenne ur brezel lusk renet gant soudarded a-vicher, ha harpet gant tankoù. Ober a reas e gentañ prezegenn er Sorbonne en nevezamzer 1934, war intrudu ar c’helc’h Fustel-de-Coulange, un aozadur liammet gant an Action française. Charles De Gaulle en doe mennozhioù unpennelour. Dleet e voe dezhañ derc’hel d’an dever taverezh evel an holl soudarded met disklêriañ a reas en e lizhiri prevez ar bri dister en doa evit ar renad parlamant ha lavaret e kave gwell ur renad kreñv. Betek fin e vuhez e tiskouezas e estlamm ouzh personelezh hag oberenn an istorour roueelour Jacques Bainville.
Ne reas ket berzh e vennozhioù a-fed strategiezh abalamour da virouriezh renerien an arme c'hall diouzh un tu, ha, diouzh an tu all, en abeg m’o doa disfiz ar Republikaned evit ur soudard en doa ar vrud da vezañ a-du gant mennozhioù Maurras. Koulskoude, De Gaulle, diskibl Péguy (levezonet gant ar sokialouriezh difennet gant Pierre Leroux) ha Henri Bergson, a oa bet stummet gant ar c’horonal Mayer, ofiser a orin yuzev, dreyfusour ha tost d’ar sokialouriezh. Eveltañ en doa darempredet ar c'hClub du Faubourg sokialour (Kent ar Brezel bed kentañ en doa kemeret perzh, e Lille, e meetingoù eus Jaurès) ha luskadoù personelour ar bloavezhioù 30 (Esprit, ha kement zo.). Lakaet en doe e anv ivez en aozadurioù katolik eus an tu-kleiz : ar Sillon eus Marc Sangnier, « les Amis de Sept », «les Amis de Temps Présent », diagentour Témoignage chrétien. A-du edo al luskadoù-se a-hend-all gant Talbenn ar bobl ha gant emell Bro-C’hall evit difenn Eil Republik Spagn.
Léon Blum a ziskouezas e enebiezh vras ouzh mennozhioù ar c’horonal De Gaulle e tri fennad-skrid embannet gant Le Populaire, rak doujañ a rae e vije implijet an arme-se a-enep ar bobl, an harzherien-labour peurgetket. Ha da dra, en ul lizher eus 1935 kaset da Baol Reynaud, De Gaulle ne argase ket an implij-se tamm ebet. An Action française a embannas sevel a-du gant ar pezh a oa skrivet el levrioù embannet gant De Gaulle.
Eil brezel bed
Pa darzhas a, Eil Brezel Bed, Charles De Gaulle a oa koronal atav (memes ma hañval bezañ war-nes dont da vezañ brigadennour), komandant ar 507 rejimant tankoù emgann (RCC), e Metz. E miz Genver 1940 e kasas da bevar-ugent den, en o zouez Léon Blum ha Paul Reynaud, d'ar jeneral Gamelin ha d'ar jeneral Weygand, ur c'hounskrid diazezet war ar brezel e Polonia. An destenn-se, anvet L'Avènement de la force mécanique, a boueze war an ezhomm da lakaat an tankoù hag ar c'hirri-nij da labourat a-gevret.
Tri devezh goude argadenn an Alamaned, d'an 10 a viz Mae 1940, a zeuas a-benn da doullañ buan an talbenn gall, e rajod da c'houzout da De Gaulle en doa divizet renerien an arme fiziañ ennañ ar 4 DCR, an hini galloudusañ eus unvezioù hobrejonet bras an arme c'hall (enni 364 karbed hobrejonet ). Kemer a reas he fenn evit gwir d'an 11 a viz Mae hepken. D'ar 15 a viz Mae e oa roet dezhañ an urzh da zaleañ an enebour e bro Laon da c'hounit amzer evit lakaat e plas ar 6 arme karget da stankañ hent Pariz. War sevel edo e rann-arme hobrejonet c'hoazh, e unvezioù n'o doa ket stourmet asambles biskoazh. Kas a reas koulskoude un enepargadenn ganti etrezek Montcornet, e biz Laon, unan eus ar re nemeti a zeuas a-benn da lakaat an Alamaned da gilañ. Pa welas edo an arme c'hall war-nes bezañ koll, ar siviled hag ar soudarded hep armoù war an hentoù, e-doug devezh ar 16 a viz Mae, e tisklêrias « ce qu'[il] a pu faire, par la suite, c'est ce jour-là qu'[il] l'a résolu. » . De Gaulle n'en doa resevet ken ul lodenn eus unvezioù ar 4 DCR, met argadiñ a reas ur wezh kentañ gant 80 tank da glask troc'hañ linennoù kehentiñ ar rannoù-arme hobrejonet alaman d'ar 17 a viz Mae. Goude bezañ tizhet e balioù, en o zouez kêr Moncornet, ar 4 DCR, dre ma ne voe ket harpet gant unvezioù all, a rankas kilañ dirak an enebourien.
Pa zegouezhas an unvezioù all eus ar 4 DCR, un argadenn nevez a oa kaset gant 150 tank. Goude bezañ tizhet he falioù kentañ e oa harzet gant tagadennoù ar c'hirri-nij hag ar c'hanolierezh alaman.
D'an 28 a viz Mae, De Gaulle a oa brigadennour amzeriat abaoe pevar devezh. Goude 200 km hent, noazhus-kenañ d'ar c'harbedoù, ar 4 DCR a dagas an enebour dre ziv wezh a-benn distrujañ ur "godell" kemeret kant an enebourien e su ar Somme, e-kichen Abbeville. Berzh a reas : en tu all da 400 prizoniad voe serret ha distrujet e voe ar godell, war-bouez Abbeville abalamour ma oa niverusoc'h soudarded ha kanolioù an Alamaned. Ar re-mañ avat ne c'halljont treuziñ ar Somme nemet diwezhatoc'h e norzh Abbeville. Eil argadenn ar 4 DCR avat ne zeuas ket a-benn da gemer ar gêr-se en-dro.
Charles De Gaulle a zeuas neuze er-maez eus urzhaz an arme. E gefridi oa kenurzhiañ ar strivoù gant ar Rouantelezh-Unanet da zerc'hel gant ar stourm. D'an 9 a viz Even e klaskas en aner lakaat Winston Churchill da lakaat muioc'h a nerzhioù, ha kirri-nij ivez, en emgann. D'an 10 a viz Even, De Gaulle a guitaas Pariz, disklêriet kêr zigor, evit Orléañs, Briare ha Tours. Kaset e gefridi da Londrez, d'ar 16 a viz Even, e kasas dre bellgomz an notenn Anglo-French Unity eus Jean Monnet da Paul Reynaud. Distroet ar memes devezh e Bourdel e klevas en doa roet Paul Reynaud e zilez a brezidant ar c'huzul, e oa bet kemeret lec'h hennezh gant ar marichal Pétain hag e oa bet goulennet an arsav-brezel. Koll a reas ar brigadennour De Gaulle eta e lec'h er gouarnamant.
Galv an 18 a viz Even 1940
D'an 18 a viz Even 1940, De Gaulle a gomzas d'ar C'hallaoued war Radio Londrez ar BBC. An deiz-se e c'halvas anezho da « harzañ » eus e harlu e Bro-Saoz. Klask a reas ar c'habinet breizhveuriat miret outañ, met harpet e oa gant Winston Churchill. Er Frañs, Galv an 18 a viz Even a c'halle bezañ klevet da 7 eur noz, met klevet e voe gant nebeut kenañ a dud. Dibaoe an deiz-se ez eo chomet an destenn-se unan eus ar re vrudetañ eus istor Bro-C'hall avat. Ne voe ket enrollet ar galv-se hag ez eo enrolladenn an 22 a viz Even 1940 a vez kinniget evel Galv an 18 a viz Even e gwirionez.
Da gentañ, gouarnamant Breizh-Veur en doa kinniget da vinistr gall an Diabarzh Georges Mandel da dremen er Rouantelezh-Unanet ha da skignañ ur galv e-unan. Mandel a veze gwelet evel un den-a-stad bet kemennet gantañ meur a wezh ouzh gourdrouz an Reich. Nac'hañ a reas koulskoude kuitaat Bro-C'hall kuit ma vefe tu da gaout abeg ennañ ha da damall outañ bezañ un dezertour, ar pezh a vije bet graet diouzhtu gant e enebourien (yuzev e oa).
Gouzout a reer bremañ en doa breutaet kuzul ar vinistred saoz a-hed an 18 a viz Even diwar-benn testenn De Gaulle. Ar vunichouien gozh, a-dreñv ministr an Aferioù Estren, lord Halifax, a felle dezho c'hoazh tremen diouzh gouarnamant Pétain ha gortoz da welet m'edo o vont da sinañ da vat an arsav-brezel. Winston Churchill, tuet abaoe pell da vezañ start a-enep Hitler ha da genderc'hel gant ar stourm, a zleas lakaat e bouez er valañs. Gallout a reas De Gaulle distagañ e brezegenn a-benn ar fin met rankout a reas asantiñ da cheñch an div linenn gentañ a-benn ma ne vefe ket ken garv evit ar gouarnamant gall. Ar c'hemm-se hag a chomas kuzh e-pad pell a zianadas en destenn roet d'ar c'hazetennoù, ha goude e-barzh eñvorennoù De Gaulle.
Frañs dieub
E Londrez, De Gaulle a savas hag a renas ar Forces françaises libres. Ar pal ne oa ket sevel ul lejion tud a-du da zerc'hel gant ar stourm ha da harpañ impalaeriezh Breizh-veur. Kaoz oa adc'hounit plas Frañs e-barzh ar jeu a-enep Alamagn, oc'h aozañ un arme hag un enep-Stad en dije holl berzhioù ar riegezh, hag a c'hounezfe un diazez fetis o lakaat diouzh e du tiriadoù gall an impalaeriezh trevadennel, a vefe sichenn ar stourm hag an trec'h.
Adalek deroù an hañv 1940, diwar hogozik netra ha sikouret gant un nebeud tud a-du gantañ, Bretoned dreist-holl (René Pléven, Jean Marin, Jean Oberlé...) De Gaulle a lakas war sav diazez ur morlu (FNFL), un nijerezh (FAFL), hag eus un arme douar (FFL), ur servij titouriñ (ar BCRA renet gant ar c'horonal Passy, a voe oberiant buan e Bro-C'hall). Ar Graoz Loren kinniget gant an amiral Muselier, , , a zeuas da vezañ e arouez. Ar gwirour René Cassin a rae war dro statudoù ar Frañs Dieub hag he darempredoù gant ar gouarnamant saoz. Diazezet e voe buan ur bank, ur gazetenn ofisiel hag arouezennoù-enor - krouet e voe an Ordre de la Libération gant De Gaulle e Brazzaville kerkent ha miz Here 1940 evit enoriñ e "gompagnuned". Poellgorioù "Gallaoued dieub" a voe savet er bed a-bezh evit klask da lakaat ar C'hallaoued en estrenvro hag ar gouarnamantoù da sevel a-du gant De Gaulle.
Maorieg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo ar maorieg (te reo Māori) komzet gant 100.000-160.000 den e Zeland-Nevez e-lec'h ma'z eo unan eus an teir yezh ofisiel gant ar saozneg ha yezh ar sinoù.
Charles de Gaulle
Fin ar brezel ha distro da Vro-C'hall
Pa tistroas De Gaulle da Vro-C'hall goude Dilestradeg Normandi e reas e seizh posubl evit nullañ an AMGOT, ar gouarnamant milourel lakaet gant ar Gevrididi er vroioù trec'het.
Maorieg
Tost-tre eo d'ar rarotongeg ha tost a-walc'h ivez d'an tahitieg ha d'an hawaieg.
Charles de Gaulle
Fin ar brezel ha distro da Vro-C'hall
Da genderc'hel
Maorieg
Ouzhpenn ar yezh unvan (waikato) e vez isrannet ar maorieg e daou vloc'had rannyezhel pennañ:
Eugène Pécher
Eugène Pécher, ganet e 1841 pe e 1842, ha marvet d'an 8 a viz Gwenholon 1907 e Brusel (Belgia), a oa ur mestrc'hoarier echedoù belgiat.
Kampion Belgia diofisiel e voe e 1901. Unan eus krouerion Kelc’h Echedoù Brusel e oa.
John Roberts (merzher)
E Tyburn, tost da gêr Londrez, e 1610, e voe merzheriet an den evurus John Roberts. Gounezet d'ar feîz katolik e-kerz ur veaj da bPariz, ez eas neubeut goude tre e urzh beneaded Kompostella. D'e vro c'henidik e tistroas evit rein lañs en-dro d'ar vanac'helezh eno. Kondaonet e voe avat da vezan dibennet evit bezan gourbannet n'eus silvidigezh ebet er-maez eus an Iliz.
Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg
Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (saozneg: International Alphabet of Sanskrit Transliteration pe IAST) a zo anv ur sistem implijet alies evit romanekaat meur a doare-skrivañ bramiek implijet evit skrivañ meur a yezh indezek.
Ar sistem implijetañ eo hennezh evit treuzskrivañ ar sañskriteg hag ar palieg.
Diorroet diwar diazez ar sistem-mañ e oa bet sistem Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata, ledanaet evitr gallout bezañ implijet evit treuzskrivañ an holl doareoù-skrivañ implijet en India.
Roll an arouezennoù
Talvezout a ra ar roll-mañ evit treuzskrivañ al lizherenneg devanagari evel m'emañ implijet evit skrivañ ar sañskriteg hag ivez an hindeg:
Keñveriadur gant ISO 15919
Dre vras e klotae al Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg (IAST) gant ISO 15919 daoust ha m'eo ledanoc'h tachenn implij sistem treuzskrivañ an ISO-se dre ma tenn da yezhoù indezek all ouzpenn ar sañskriteg. Disheñvel eo an daou sistem avat er pemp keñver resis-mañ:
E. E. Middleton
Empson Edward Middleton Jr., bet ganet e 1885 hag aet da Anaon d'an 19 a viz Eost 1947 e Knebworth (Hertfordshire, Bro-Saoz), a oa ur mestrc'hoarier echedoù breizhveuriat.
Kampion Belgia diofisiel e voe e Brusel e 1905 hag e 1906, bewech en ur vout trec'h war F.H. Königs.
Goiás (disheñvelout)
Goiás zo un anv roet da veur a lec'h e Brazil:
725
Diwar-benn bloavezh 725 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 725
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 725
Tahitieg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo an tahitieg (te reo Tahiti) komzet gant tro-dro da 120.000 den e Tahiti.
Tost a-walc'h eo an tahitieg d'an hawaieg (76% geriaoueg voutin) ha d'ar rarotongeg (85% geriaoueg voutin).
Yezh berzet
D'an 29 a viz Meurzh 2006 e oa bet distroadet gant ar C'huzul-Stad gall reolennoù Bodadenn Polinezia c'hall a lakae ar galleg hag an tahitieg war ar memes pazenn, pep hini a c'halle komz ar yezh a gare. Met diviz Kuzul-Stad Paris, diazezet war mellad 2 ar Vonreizh c'hall, ne rae den ebet van anezhañ e Bodadenn Polinezia.
Kement-se ne oa ket evit plijout da Vodadenn Vroadel Paris, hag ur mellad-lezenn zo bet ouzhpennet da lezenn aozañ an dilennadegoù e Polinezia, kinniget gant ar ministr Estrosi (ministr ar Broioù Gall Tramor), hag er mellad-se eo difennet komz tahitieg e Bodadenn Polinezia, rak n'eus yezh ofisiel nemet ar galleg er vro.
Goiás (Goiás)
Goiás zo ur gêr e stad Goiás e Brazil
Tongaeg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo an tongaeg (faka-Tonga) komzet gant tro-dro da 100 000 den e Tonga e-lec'h m'eo ar yezh vroadel.
Tri live yezh a zo:
Plouedern
Plouedern (distaget ) a zo ur gumun eus Bro-Leon e kanton Landerne, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Kiribaseg
Ur yezh malayek-polinezek eo ar c'hiribaseg ( kiribati (distaget [kiribas] e kiribaseg, Gilbertese e saozneg), komzet gant 102 000 den e Kiribati dreist-holl (98 000 den pe 97,2%), met ivez e Fidji, Inizi Marshall, Nauru, Inizi Solomon, Tuvalu ha Vanuatu. Unan eus perzhioù ar yezh eo ar urzh verb-renadenn(-dra)-rener.
Bev-buhezek eo ar c'hiribaseg hiziv c'hoazh hag implijet e vez ingal gant tud Kiribati, o vezañ ma n'eus nemet 30% dioute hag a zo barrek war ar saozneg penn-da-benn.
Teir rannyezh pennañ a zo:
Skrivet e vez ar c'hiribaseg gant al lizherenneg latin abaoe ar bloavezhioù 1840 bet unvanet an doare-skrivañ en 20 kantved.
Yezh skrivet
Abaoe ar bloavezhioù 1840 e vez skrivet kiribaseg er skritur latin, pa voe troet ar Bibl gant ar misioner stadunanat Hiram Bingham Jr. Ne vez ket skrivet "s" avat, hag e-lec'h al lizherenn-se e vez graet gant "ti".
Diaes e oa, evit-doare, treiñ gerioù evel "menez", un dra dianav en inizi Kiribati. Evit karr-nij e vez graet gant "te wanikiba", "ar vag a nij".
E 1888 e tegouezhas misionerien gatolik, hag un droidigezh all eus ar Bibl a voe graet ganto. Diforc'hioù a oa evel-just : Bingham a rae "Iesu" eus Jezus, ar gatoliked a skrive "Ietu". Unvanet e voe ar yezh en XXvet kantved.
Geriadur
Un ofis anvet Kiribati Language Board zo diazezet e Tarawa-Su hag a ra war-dro emdroadur ha kelenn ar yezh.
Un Dictionnaire Gilbertin-Français a oa bet savet e 1954 gant ar beleg katolik Ernest Sabatier, Tabuiroa (Abaiang), 1952-1954: ar brasañ geriadur eo, hag un oberenn a-bouez, gant 984 pajenn (ha xii pajenn ouzhpenn) evel geriadur etre ar yezh-se hag unan europeat, embannet gant ar South Pacific Commission en 1971. Troet eo bet e saozneg gant al leanez Olivia; Hennezh eo a lenner en e hed e lec'hienn Steve Trussel.
Un Descriptions of the Kiribati Language zo bet graet gant Stephen Trussel e 1983 evir skol-veur Hawai.
En 1995 e voe graet ur geriadur galleg-kiribaseg, gant Frédéric Giraldi, gant ur yezhadur savet gant ar beleg Gratien Bermond.
Liammoù diavaez
ar c'hiribateg war Ethnlogue
Charlene
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv Carleene, deuet eus an anv gallek Caroline, diwar gemmeskañ gant Charles.
Yezhoù all
Degouezhet eo an anv evel Charlène e galleg, diwar fallzistagadur an anv stadunanat, pe ar fall droidigezh anezhañ, e filmoù skinwel ar bloavezhioù 1980 o deus pinvidikaet an anvioù-badez gallek (Brandon, Sue Ellen, Steve...). Diwar-se e vez skrivet Charlaine, Charlenne bremañ ivez, hag a-wechoù Charline.
Kumuniezh kumunioù Arvor ar Stêr Aon
Kumuniezh kumunioù Arvor ar Stêr Aon a oa un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet eo bet e 2001. Un darn eus Bro Brest eo. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon-Arvor ar Stêr-Aon, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Gourenez Kraozon.
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Arvor ar Stêr Aon a yae 4 c'humun d'ober anezhi:
Attert
Attert (e luksembourgeg : Atert, e walloneg : Ater) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Girolamo Buonaparte
Girolamo Buonaparte, a anavezer ivez evel Jérôme Bonaparte, a oa ganet d'an 9 a viz Du 1784 en Aiacciu (Korsika) ha marvet d'ar 24 a viz Mezheven 1860 e kastell Villegénis (Seine-et-Oise) (hiziv Massy).
Mab e oa da Carlo Maria Buonaparte ha da Maria Letizia Ramolino ha breur yaouankañ Napoleon Bonaparte e oa. Ar priñs Jérôme a veze graet anezhañ ivez. thumb|right|Girolamo Buonaparte
E vuhez
Nav bloaz ne oa ken en 1793 pa dec'has an tiegezh da Vro-C'hall, harluet ma oa diouzh Korsika.
E skolaj Juilly e reas e studi, ha mont er verdeadurezh e miz Genver 1800, ha bloaz goude e voe anvet da letanant. Pan eas e dad-kaer, ar jeneral Charles Victor Emmanuel Leclerc, da Saint-Domingue ez eas gantañ.
Timbroù Kazac'hstan
thumb|left|130px|Timbr kentañ Kazac’hstan
Girolamo Buonaparte
E vuhez
Perzh a gemeras en expédition de Saint-Domingue hag ur pennad goude e voe kaset gant Leclerc da-gaout ar C'hentañ Konsul en-dro gant un toullad lizhiri.
Timbroù Kazac'hstan
thumb|right|160px| Ar prezidant Nazabaev
Girolamo Buonaparte
E vuhez
Graet e gefridi gantañ, setu Girolamo kuit en-dro gant ar fourgadenn l’Épervier a oa en e c'hourc'hemenn, trema enez Martinik. War-dro fin 1802, pa oa adkrog ar brezel etre Bro-C'hall ha Bro-Saoz e voe roet urzh dezhañ da aozañ an tremen etre lenn-vor Saint-Pierre hag enez Tobago.
Timbroù Kazac'hstan
Ur rann eus Unaniezh Soviedel e oa Kazac’hstan betek ma tarzh ar Republik krouet e 1917 hag ec’h embann ar vro azian-se he frankiz e miz Kerzu 1991, a-unvouezh gant un toullad broioù nann-rusian.
Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio
Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio a zo un etrekumuniezh e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet eo bet e 1993.
Timbroù Kazac'hstan
Skrivagnerien, skiantourien, savadurioù pe gweledvaoù Kazac’hstan zo bet danvez un toullad timbroù eus an Unaniezh Soviedel, a-hed an XXvet kantved : dilennadegoù ar Sovied-Meur (ardamezioù ar Republik) e 1947, 30vet deiz-ha-bloaz ar Republik (opera Alma-Ata ha sez ar Sovied-Meur) e 1950, 40vet deiz-ha-bloaz Dispac’h Miz Here 1917, pe e 1958 gant ar rummad gouestlet da gêrbennoù an Unaniezh Soviedel (Alma-Ata).
Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio
Kumunioù
Kumuniezh kumunioù Bro Landivizio a ya 19 kumun d'ober anezhi:
Timbroù Kazac'hstan
thumb|left|150px|Timbroù soulgarget
Girolamo Buonaparte
E vuhez
right|thumb|Elizabeth Patterson e 1804 (tri foltred en unan)
Timbroù Kazac'hstan
thumb|right|150px|Toktar Awbakirov
Girolamo Buonaparte
E vuhez
Un toullad mizioù goude, rediet gant ar morlu saoz da baouez e droioù-evezhiañ en em dennas e New York, ma timezas en 1803, hag eñ minor ha hep asant e diegezh, da Elizabeth Patterson, merc'h ur marc'hadour bras eus Baltimore. Kement a zroug ac'h eas er breur impalaer ma reas e seizh gwellañ da derriñ dimeziñ e vreur dre an abeg a vinorelezh, en desped da boan-spered ha da enebiezh Girolamo, a gare e wreg, hag en doa bet ur mab diganti.
E 1805 e tistroas da Vro-C'hall. E-kerzh an dreizhadenn e voe darbet dezhañ kouezhañ etre krabanoù ar Saozon meur a wech.
Tost kenkent e c'houlennas e vreur impalaer outañ mont da Alger da zasprenañ 250 italian eus Genova a oa dalc'het er sklavelezh gant an dey.
Goude kaset ar gefridi-se da vat e voe savet da gabiten-lestr. E penn ar Vétéran e voe lakaet, eilet gant Emmanuel Halgan, a voe anvet da amiral diwezhatoc'h, ha goude da gomandant ur morlu a eizh lestr a gasas, en 1806, d'ar Martinik. E miz Eost e savas ur barr-avel, ha kaset al listri a bep tu. Ha Girolamo da guitaat e vagad-listri hep goulenn na kemenn, ha da zilezel an amiral Philippe Willaumez evit distreiñ da Vro-C'hall. Redek war e lerc'h a reas listri saoz betek an Inizi Glenan, ma voe saveteet gant ar sturier, Jean Marie Furic, ha dont a reas a-benn da gavout repu e porzh Konk-Kerne, ma chomas ar Vétéran e-pad tri bloaz. Er bloaz-se en-eeun e voe anvet da eilamiral, da briñs gall, gant ur milion a leve, medalennet gant Erer-Meur al Lejion a Enor, ha roet e voe e renk dezhañ en-dro en urzh an hêrezh tiegezhel.
E 1807 e kuitaas ar morlu ha lakaet e voe e penn un rann-arme enni soudarded eus Bavaria ha Württemberg, da vont d'ober brezel ouzh roue Prusia ha da gemer Silezia digantañ. Trec'h e voe hag anvet da jeneral goude Peoc'h Tilsitt.
Roue Westfalen
E miz Eost 1807 e timezas gant ar briñsez Katharina von Württemberg, merc'h da Friedrich Iañ, roue Württemberg, en un eured renket gant an impalaer Napoleon. C'hwec'h devezh goude e oa roet da Girolamo kurunenn Rouantelezh Westfalen, ur rouantelezh verrbad (1807-1813) krouet gant Napoleon diwar meur a stad vihan en hanternoz Alamagn. E Kassel e oa kêr-benn ar rouantelezh-se. <!-- Les diverses puissances reconnaissent ce nouveau monarque, qui reçoit en même temps de l’empereur Alexandre Ier de Russie la décoration de l’ordre de Saint-André de Russie.
Le roi de Westphalie fit la campagne de Russie de 1812 à la tête d’une division allemande qui se distingua aux combats d'Ostrowno et de Mohilev. Malheureusement à la suite d'un facheux conflit avec le maréchal Louis Nicolas Davout, il se laissa surprendre à Smolensk, laissant ainsi échapper le général Russe Bagration. Faute désastreuse qui le fit rétrograder sous les ordres du maréchal Davout. Vexé, Jérôme quitte l'armée sans prévenir, ce qui entraînera des retards dans les mouvements et rentre à Cassel. Napoléon furieux, fait dire que le roi est malade...
Nimfenn sourprenet
An Nimfenn sourprenet zo ul livadur graet gant Édouard Manet e penn kentañ ar bloavezhioù 1860. Gwelout a reer kompagnunez al livour, Suzanne Leenhoff, dezhi neuz un nimfenn hervezañ. C'hoant en devoa bet al livour d'ober un oberenn kalz brasoc'h gant Moizez tennet eus an dour, met ne oa ket bet kaset da benn.
Girolamo Buonaparte
Roue Westfalen
Les désastres de 1812 et de 1813 forcèrent Jérôme à quitter son royaume. La princesse son épouse ne le quitta pas dans les jours de l’adversité et l’accompagna à Paris ; mais, au mois de mars 1814, les époux durent se séparer, Jérôme pour rejoindre l’impératrice Marie-Louise d'Autriche à Blois, et la reine pour rentrer dans les États de son père. C’est en quittant Paris, à peu de distance de cette capitale, à Fossard, sur la route de Fontainebleau, qu’elle fut attaquée par une bande armée que commandait un ancien Chouan, le marquis de Maubreuil, qui avait fait partie de sa maison en qualité d’écuyer à Cassel. La princesse y perdit ses diamants, son argent et ses effets les plus précieux, qui lui furent enlevés. Catherine montra, à cette occasion, qu'elle n'était pas si " dinde " en se souvenant qu'elle est la cousine du Tsar, elle alerte Alexandre I, alors maître de Paris. Il fait aussitôt rechercher les escrocs, par le baron Vitrolles et retrouve une grande partie du butin.
Après l’abdication de l’Empereur, en 1814, Jérôme retourna à la cour de Wurtemberg. Il était à Trieste avec sa femme, quand la nouvelle de l’événement du 20 mars le ramena à Paris. Il avait obtenu de Joachim Murat une frégate sur laquelle il parvint à s’embarquer secrètement. Il assista à la cérémonie du Champ-de-Mai, le {{1er juin]], et le 2 juin, il prit séance parmi les Pairs.
Le maréchal Davout, ministre de la Guerre, qui le déteste cordialement ne lui donne pas de commandement. Jérôme suivit Napoléon en Belgique, autorisé à marcher avec le général Guilleminot, qui commande la 6{{e}} division d'infanterie du I{{e}} corps du général Reille. Il déploya aux Quatre-Bras la plus grande bravoure, mais le surlendemain, à Waterloo, lui qui n'a jamais été capable de commander une compagnie, outrepasse les ordres dans le bois d’Hougoumont. C'est un désastre où sa divison sera mal utilisée toute la journée et décimée. Sans préparation d'artillerie, il culbuta deux fois l’élite des troupes anglaises, qui, protégées par un château fort où elles s’étaient établies, faisaient un feu des plus meurtriers. Enfin il resta maître du bois après avoir été blessé au bras. Cette affaire dans la bataille coûta cher. Il était seulement prévu un point de fixation sur ce bois de Hougomont et Jérôme ayant mal compris, engagea tout le corps du général Reille, qui manqua par la suite.
Tuvalueg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo an tuvalueg komzet gant tro-dro da 11.000 den e Tuvalu.
Girolamo Buonaparte
Roue Westfalen
Après la seconde abdication, Jérôme quitta secrètement la capitale, le 27 juin, et parvint, non sans peine, après avoir erré longtemps en Suis hag en Gall, à rejoindre sa femme qui s’était réfugiée chez son père. Il obtint de ce dernier kastell Ellwangen, mais à la condition de ne pas s’en éloigner et de ne conserver aucun Français à son service. --> E Gouhere 1816, roue Württemberg a roas d'e vab-kaer an titl a priñs Montfort, a viras pell. E miz eost e voe aotreet da vont, gant e wreg hag e vugale, da kastell Bimbourg, e-tal Vienna, da welout e c'hoar Carolina Buonaparte, intañvez ar roue Joachim Murat. Diwar neuze, betek ken na zistroas da vro-C'hall, e veze o chom pe en ur c'hastell tost da Vienna pe e Trieste.
Tuvalueg
Daou vloc'had rannyezhel pennañ ez eus:
Timbroù Kazac'hstan
N’eus ket bet kollet amzer evit lakaat war droad servijoù ar post. War an timbr kentañ, embannet d’an 23 a viz Meurzh 1992, e tizoloer skeudenn liesliv gwiskamant ur brezelour kozh, kavet e-barzh kern Issyk e 1969. Timbroù an Unaniezh Soviedel soulgarget zo anavezet, hogen n’int ket priziet gant Klub Timbrouriezh Alma, rak douetañs zo e oant bet moulet evit marc’had an dastumerien hepken. An timbroù-se ne oant ket e gwerzh er burevioù-post ar vro ha ne glot ket an dalvoudegezh-gwerzh merket gant feurioù ar prantad-amzer.
Girolamo Buonaparte
Roue Westfalen
Distreiñ a reas Girolamo Buonaparte da Vro-C'hall goude dispac'h miz C'hwevrer 1848, ha bevañ a reas e Pariz, en ur ranndi rue d'Alger, 3. Dre ma kreske brud e niz, ar priñs Louis Napoléon, e chome sioul. Pa voe anvet an niz da brezidant avat, gant 6 milion a vouezhioù, e teuas e-maez e doull. D'an 23 a viz Kerzu 1848 e voe anvet da c'houarnour an Invalides ha da v-marichal Bro-C'hall, d'ar c'hentañ a viz Genver1850.
Goude e voe prezidant ar Sened (1851), ha pa voe adsavet an impalaeriezh e voe adlakaet da briñs impalaerel (1852). Emañ e gorf en Invalides e-kichen hini Napoleon.
Errobi
Ar stêr Errobi (Nive e galleg; Niva en okitaneg) a red en Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, a reter da gornôg, eus Benafarroa betek kêr Baiona, ma en em vesk gant an Adour.
Girolamo Buonaparte
Roue Westfalen
Embannet eo bet e Mémoires haCorrespondance en 1863.
Serc'hed
Serc'hed e-leizh en devoe Jérôme Bonaparte ha dreist ar re all:
Poltred Girolamo
''« Le roi est un jeune homme gracieux, maigre avec des cheveux foncés et des yeux noirs. Son aspect a quelque chose de robuste, l'os de la joue est saillant et l'insolence de la jeunesse apparaît sous quelques légers plis déjà formés auprès des yeux. Le menton et une forte nuque rappellent son frère auquel du reste il ne ressemble pas sous les autres rapports. » (d'un témoin occulaire : Moritz von Kaisenberg)''
Timbroù Kazac'hstan
D’ar 24 a viz Genver 1993 e teu er-maez ur rummad pemp timbr, ha pevar anezho a ginnig tresadenn un deltenn hengounel (“yourt”) hag un egorlestr (evit reiñ da soñj e kreizenn Baikonour), gant un timbr a briz 50 roubl evit anavezout banniel Kazac’hstan.
Ar Werc'hez Vari koñsevet dinamm
Termenet eo bet dogmenn ar Werc'hez Vari koñsevet dinamm pe krouet dinamm (pe dinammgrouet) ez ofisiel e 1854 gant an Iliz katolik. Embann a ra ez eo bet: «Mamm Doue, e koulz kentañ he c'hoñsevidigezh, dre ur road arbennik, war-wel dellidoù Jezuz-Krist, Salver an denelezh, “gwarezet diouzh pep saotradur a-berzh ar pec'hed orin”».
Timbroù Kazac'hstan
Moneiz ar vro zo cheñchet e dibenn 1993 : tijn e lec’h tenge. An timbroù kozh, dezho un dalvoudegezh e roubl ha kopek, zo gwerzhet evel ma vefent skrivet er moneiz nevez. Adembannet e vo tresadenn ar yourt hag an egorlestr gant ur priz skrivet e moneiz nevez adalek miz Gouere 1994.
Errobi
Douaroniezh
Ar stêr Errobi a c'hoarvez e Donibane Garazi eus kengej teir gwazh:
Timbroù Kazac'hstan
Aotrouniezh postel Kazac’hstan zo bet fur awalc’h evit lakaat e gwerzh 30-40 timbr ar bloaz. Un tamm mat anezho zo gouestlet d’an egor.
Liamm
Melestradurezh postoù Kazac’hstan
Errobi
Douaroniezh
Dre ode Atekagaitz er c'hreisteiz da Itsasu e tremen e Lapurdi.
Tuvalueg
Liammoù diavaez
Ethnologue
Tri
Tri eo anv brezhonek an niver etre daou ha pevar, a zo skrivet 3, ha teir eo furm wregel (pe benel) ar ger.
Kemmadur
Kemmadur dre c'hwezhadenniñ a vez goude tri:  tri c'hant, tri fenn, tri zi.
Petvediñ
Trede ha trivet eo an anvioù-gwan-petvediñ a glot gantañ, ha trede pe teirvet eo a glot gant teir.
Rakger
Ur rakger eo e gerioù evel ar re-mañ:
Iskis
Pevar den e oa an Tri Mouskeder brudet.
Beran lostek
Anvet e voe Loxia sibirica (kentanv) da gentañ-penn (e 1773) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Boued
Bevañ a ra diwar c'hreun ha had, reoù an huelenn-c'hwerv peurgetket.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Pérenchies
Pérenchies a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Facino Cane
E vuhez
Ganet e oa e Casale Monferrato en un tiegezh uhel. Deskiñ a reas micher an armoù gant Otto, dug Brunswick-Grubenhagen a-enep Charles of Durazzo, e 1382. Da 26 vloaz e teuas da vout condottiero evit an tiegezh Scaliger ha diwezhatoc'h evit Carraresi. E 1387 e voe gopraet gant Teodoro II, Markiz Montferrat, war un dro gant 400 marc'heg, en ur brezel a-enep Tiegezh Savoia.
Er brezel ne glaske nemet pinvidikaat ha pinvidikaat e soudarded war un dro, hag evit se e oa prest d'ober ar gwashañ hag ar skrijusañ oberoù ha da lakaat ar bobl da c'houzañv ar brasañ poanioù.
Se zo kaoz e voe dic'hopret gant Teodoro e 1397. Neuze ez eas Facino Cane gant tud Carrara, hag e 1401, gant ar re Visconti. E 1400 en doa krouet un tamm aotrouniezh evitañ e Borgo San Martino. A-benn 1404 e oa mestr ivez war Alessandria, Novara ha Tortona.
E 1402, pa varvas dug Milano Gian Galeazzo Visconti, e teuas da vout gwir vestr an dugelezh.
Kaerell Malaysia
Kaerell Malaysia (Mustela nudipes) a zo ur c'higdebrer bihan eus kerentiad ar mustelideged hag a vev e gevred Azia.
Grenay (Pas-de-Calais)
Grenay  a zo ur gêr hag ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Tud ar beuznoz
Implijet e vez an termen tud ar beuznoz (diwar ar saozneg: “evening people”) evit komz eus ur strollad tud en India a zo bet ganet evel paotred met a zo dibabet gante ren o buhez evel pa vijent merc'hed, oc'h en em wiskañ hag oc'h en em zerc'hel hervez patromoù sevenadurel liammet ouzh ar merc'hed.
Klotañ a rafe seurt emzalc'hioù gant an dud a reer treuzrevel anezhe hervez ar patromoù sevenadurel a denn d'ar revelezh e kornôg Europa.
Saint-Dié-des-Vosges
Saint-Dié-des-Vosges (Sankt Didel en alamaneg) a zo ur gumun e Bro-C'hall, lec'hiet en departamant Vosges, e Grand Est. Pennlec'h Arondisamant Saint-Dié-des-Vosges eo.
Istor
1507 : Cosmographiae Introductio (Martin Waldseemüller)
Lec'hioù ha monumantoù
thumb|left|Iliz-veur
Skol-veur
Institut universitaire de technologie (IUT)
Thermobia domestica
Amprevaned bihan heñvel ouzh ar pesked-arc’hant eo an Thermobia domestica. en em vagañ a reont diwar hidratoù karbon hag ampez. Kavet e vezont en darn vrasañ eus ar bed.
Beg-tev tal melen
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a vev an tri isspesad anezhañ e Norzhamerika :
Rummatadur
Gwechall e veze renket ar beg-tev tal melen en e c'henad dezhañ e-unan, Hesperiphona vespertina an anv skiantel roet dezhañ da gentañ-penn.
Skikda
Skikda (سكيكدة e arabeg) zo ur gêr hag ur porzh eus Aljeria, anvet Philippeville adalek ma voe savet e 1838 betek krouidigezh Republik Aljeria e 1962.
Pennlec'h wilaya Skikda eo, ur wilaya 800 000 a dud e biz ar vro, war aod ar Mor Kreizdouar.
Dilhad-gwele
An dilhad-gwele, a gomprener a-wechoù evel dilhad an dud da gousket, pe dilhad-noz, hag a-wechoù all evel pezh a lakaer da wiskañ ur gwele.
War ar gwele
Neuze e reer anv eus kement-tra a lakaer war ur gwele evit ma c'hallo an den kousket e-barzh.
Beran-pin
Ar beran-pin a zo ur spesad golvaneged, Pinicola enucleator an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Loxia Enucleator (kentanv) da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778). Ar spesad nemetañ er genad Pinicola an hini eo.
Aubange
Aubange (e luksembourgeg : Éibeng, e walloneg : Åbindje, en alamaneg : Ibingen) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
Beran-pin
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
Efebofiliezh
An termen efebofiliezh (diwar ar gresianeg: έφηβος ephebos pe "krennard") a vez implijet evit ober dave da oadourion/ezed hag a vez sachet ez-reizhel pe ez-karantezel war-du krennarded/ezed, met peurliesañ e vez implijet evit komz eus goured ha paotred. Un tuadur reizhel an hini eo.
Implijet e vez a-wechoù an termen-mañ kentoc'h evit an termen "pedofiliezh" evit ober an diforc'h etre oadourion/ezed dedennet gant kaezegourion/ezed diouzh un tu ha gant bugale yaouankoc'h (rakkaezourion/ezed) diouzh an tu all.
Hervez lezennoù resis pep bro hag a dermen da bet oad e c'heller kaout darempredoù reizhel, un torfed e c'hell bezañ an efebofiliezh ma vez kaset da-benn an darempredoù war dachenn ar reizh.
Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata
Romanekadur al Levraoueg vroadel e Kolkata (saozneg: National Library at Kolkata romanization) eo anv unan eus ar sistemoù pennañ implijet an aliesañ evit romanekaat
Diorroet e oa bet diwar diazez al Lizherenneg etrebroadel evit treuzskrivañ ar sañskriteg, ledanaet evit gallout bezañ implijet evit treuzskrivañ an holl doareoù-skrivañ implijet en India ouzpenn ar sañskriteg, en o zouez ar yezhoù nann-indez-aryek.
Damheñvel eo ar sistem-mañ ouzh ISO 15919.
Daoust ha ma talvez an taolennoù kevalterioù-mañ evit treuzskrivañ al lizherenng devanagari evel ma vez implijet evit skrivañ ar sañskriteg hag an hindeg dreist-holl, e kaver ivez arouezennoù all implijet evit skrivañ an tamileg, ar malayalameg, ar banglaeg hag ar c'hannadeg evit diskwel penaos e c'hell bezañ implijet an hevelep sistem evit treuzskrivañ lizherennegoù nann-devanagari all implijet evit skrivañ yezhoù India:
Champagn (proviñs)
Bro-Champagn a oa unan eus ar proviñsoù gall a-raok an Dispac'h gall e 1789. Kontelezh Champagn a oa brudet er Grennamzer. Savet e voe e 1065 diwar ur gontelezh palatin dre unvaniñ, en-dro da gêr Provins, kontelezhioù a oa bet savet goude diskar Aostrazia.
Strollad Komunour e Sveden
Ar Strollad Komunour e Sveden (e svedeg: Kommunistiska Partiet i Sverige) a oa anv ur strollad komunour marksour-leninour krouet e Sveden 1982 hag en em divodañ a reas e 1993. Gösta Torstensson a oa e penn ar Strollad.
Sevel a rae a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania.
E 1978 ec'h eas kuit un toullad izili eus Strollad Komunour Sveden abalamour ma savent a-du gant linenn politikel Enver Hoxha, krouet gante da heul "Kevredigezh Komunour Norrköping" (Norrköpings Kommunistiska Förening), kendeuzet bloaz war-lerc'h e 1979 gant "Bodad Unvaniezh Komunour Strockholm" (Stockholms Kommunistiska Enhetsgrupp) ha diwar ar c'henemglev-se e oa bet ganet "Kevre Komunour Sveden - Marksour-Leninour" (Sveriges Kommunistiska Förbund - marxist-leninisterna), diazet gantañ da c'houde "Aozadur evit Krouiñ Strollad Komunour Sveden" (Organisationen för skapandet av Kommunistiska Partiet i Sverige) e miz Here 1981 ha diwar an aozadur-se e oa bet ganet ar Strollad Komunour e Sveden.
Tamm-ha-tamm e krogas ar Strollad da vont plloc'h-pellañ diouzh linenn bolitek Albania, dres evel Luskad Oberezh Poblel - M-L (Movimiento Acción Popular - Marxista-Leninista) en Nicaragua.
Hag e 1989 e savas un disrann meur e diabarzh ar Strollad ha mont a reas kuit un toullad mat a izili, krouet gante da heul ur gelaouenn anvet Vänstertidningen ("kelaouenn an tu-Kleiz"), sañset talvezout da forom marksour, sokialour hag ekologour ledan distag diouzh an holl strolladoù politkel, met mont a reas da get buan-tre.
Rarotongeg
Ur yezh aostronezek eus skourr ar yezhoù polinezek eo ar rarotongeg (te reo maori kuki airani) komzet dreist-holl e su an Inizi Cook.
Tost-tre eo d'an tahitieg ha d'ar maorieg.
Skrivet e vez gant al lizherenneg latin ha bez' emañ ar gouarnamant o klask unvaniñ an doare-skrivañ.
Plegad-Gwerann
Plegad-Gwerann zo ur gumun e Breizh e Bro-Dreger, e kanton Plouigno, e departamant Penn-ar-Bed.
Ardamezioù
N'ez eus ket evit poent.
Sant-Kouled
Sant-Kouled a zo ur gumun e Bro-Gerne, e departamant Penn-ar-Bed e kornôg Breizh e-kichen Kastellin.
Kouled pe Koulizh?
Dre fazi ez eus bet treuskrivet a-wechoù anv ar sant-mañ "Koulizh" e brezhoneg a-vremañ, dre grediñ e oa "tz" ar skrivadur ofisiel "Coulitz" evit un "th" kozh a ya da "zh" e brezhoneg a-vremañ. Pardon ar sant : d'an eil Sul a viz Gwengolo. Darn o deus tostaet an anv da hini un eskob eus Cill Dara en Iwerzhon.
Beuzeg
Budog (stumm kozh), pe Beuzeg, a zo anv daou sant brezhon.
Vvet kantved
Beuzeg a oa ur manac'h deuet eus Kembre da Vreizh e dibenn ar, da-heul Maodez. En em staliet e oant en enezeg Briad. Maodez a oa en Enez Maodez, ha Beuzeg en devoa savet ur manati nepell, en enez Lavred, ar manati kentañ e Breizh Izel, hervez Buhez ar Sent.
E-touez diskibion Beuzeg e oa ar sent Fragan ha Gwenole, a voe kenteliet gantañ, adalek e vugaleaj. Adalek e 7 vloaz betek e vloaz warn-ugent e ije bet chomet Gwenole gantañ.
Anavet eo dre ziv zanevell buhez (pe Vita) :
Hervez Kronikenn Dol, e dibenn an, e oa bet lakaet da eskob Dol e-lec'h Maglor, a oa bet anvet war-lerc'h Samzun. Met n'hall ket bezañ ha meskaj zo moarvat gant ur Beuzeg all.
Sant paeron
Sant paeron meur a barrez eo:
Gourdisten, a skrive kement-man diwar e benn : "Beuzeg a oa ur servijer heñvel ouzh un ael, pinvidik-meurbet a skiant, eeun-dispar, kemeret gant an holl evit un hent meur war-du ar feiz hag unan eus pileroù galloudusañ an Iliz''".
Buhez ar Sent
Lidet eo Beuzeg d'an 9 viz Kerzu. hervez Buhez ar Sent eo daou sant Beuzeg a zo:
Verlinghem
Verlinghem a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Pieve di Cadore
Pieve di Cadore zo ur gumun en Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Martelange
Martelange (e luksembourgeg:Maarteleng / Maartel, e walloneg:Måtlindje) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Luksembourg.
thumb|left|Plakenn straed divyezhek luksembourgeg/galleg
Magoer
Magoer  (La Mézière e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Hazhoù e departamant Il-ha-Gwilen.
Yuzeg
thumb|Sant Yuzeg, hervez [[Mestr Meßkirch.]] thumb|Sant Yuzeg (Jodokus), (e 1889) gant [[Moriz Schlachter, en iliz St. Christina, e Ravensburg.]] Judog, pe Yuzeg, (war-dro 670) a oa ur sant brezhon er , breur da Yezekael, roue Domnonea.
Bevañ a reas e Breizh da gentañ, hag e Pikardi goude, ma'z eo anavet evel Saint Josse.
Gerdarzh
E latin e oa Judocus e anv, diwar an anv henvrezhonek Iudoc, savet diwar an henvrezhoneg iud, aotrou. E brezhoneg e reer ivez gant ur stumm bremanekaet Yuzeg.
E vuhez
Dilezel a reas ar gurunenn ha kuitaat Breizh evit gellout bevañ ar vuhez a vanac'h. Mont a reas da-heul pirc'hirined a oa o vonet da Roma. War o hent en em gavont war lez ar stêr Authie, ha degemeret int gant Haymon, kont pe gouarnour Ponthieu: ne lez ket Judog da vont, ha chom a ra ar sant er vro. Sevel a ra ur peniti war lez an Authie, ha goude war lez ar stêr Canche. Goude-se e sav ur manati. Neuze ez a da Roma.
Pa zistroas e chomas er c'hornad nepell diouzh an aod ma savas div chapel e-unan, an eil da sant Pêr hag eben da sant Paol. Eno e varvas d'an 13 a viz Kerzu 669. Beziet e voe en e beniti.
Diazezet en deus meur a abati en Hanternoz Bro-C'hall. Kalz a vurzhudoù a c'hoarvezas war-dro e relegoù hervez ar gristenion. Paeron eo da barrezioù Lohueg (diwar Lok-Yudeg, e-kichen Kallag), Sant-Yuzeg e-kichen Evrann, hag Eviaz e-kichen Pempoull.
Lidet e vez d'an 13 a viz Kerzu.
Kehelerezh
Displeget eo bet buhez ar sant el lodenn ouzhpennet d'al Légende dorée skrivet war-dro 1260 gant Jacques de Voragine, arc'heskob italian e kêr Genoa. Savet e oa bet al lodenn ouzhpennet-se gant Dom Jean Mabillon (1632/1707), a oa ur manac'h desket-bras en abati Saint-Germain-des-Prés e Pariz.
Kantik
Ur c'hantik da sant Judog a vez kanet e pastell-vro Montreuil-sur-Mer da-geñver prosesionoù hag a zo anavezet madik pa'z eo bet enrollet gant sonerien an tolead: Bons z'enfants d'Etaples, Patrick Denain, Soleils Boulonnais, Cap'Trad, Marc Gosselin...
Lec'hanvadurezh
thumb|left|Peulvan kristenaekaet Sant-Uzeg
Tongeren
Tongeren (e galleg Tongres, en alamaneg : Tongern, e walloneg Tongue) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg. Pennlec'h Arondisamant Tongeren eo.
Yuzeg
Er Pas-de-Calais
Tongeren
Istor
Koshañ kêr Belgia eo Tongeren.
Komorez
An inizi Komorez zo ur stad vihan hag un enezeg e Meurvor Indez, etre norzh Madagaskar ha norzh Mozambik, ouzh genoù Kanol Mozambik. Teir enezenn bennañ zo er stad : "Grande-Comore" pe Ngazidja, "Mohéli" pe Mwali, hag "Anjouan" pe Nzwani. Ur pedervet enezenn, Mayotte pe "Mahoré", zo e dalc’h Frañs, daoust ma vez sellet outi evel un darn eus ar vro gant gouarnamant Komorez. Moroni eo ar gêr-benn, war an enez vrasañ.
Trevadennoù eus Bro-C’hall eo bet an inizi Komorez adalek 1841. Deuet e oant da vezañ dizalc’h er bloavezh 1978. Da neuze e oa bet votet gant annezidi Mayotte, enezenn suañ an enezeg, chom e dalc’h Bro-C’hall.
Jane Grey
Lady Jane Grey 1537 - 12 C'hwevrer, 1554, gournizez d'ar roue saoz Herri VIII, a voe rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon e-pad 9 deiz e miz Gouhere 1553.
Ren a c'hallas abalamour d'ar roue Edouarzh VI, a reas e seizh gwellañ da virout ouzh Mari Tudor hag he c'hoar Elesbed Tudor, div verc'h Herri VIII (ar roue en e raok) da sevel war an tron. Evit se e tisklerias e oant bastardezed.
He marv
Dibennet e voe war urzh he nizez Mary Tudor, a voe rouanez war he lerc'h.Ne oa ket 17 vloaz c'hoazh. Ar berrañ ren en istor saoz eo, hag ar c'hentañ rouanez o ren e voe, war bouez an Impalaerez Matilda.
Anv
Sian Llwyd a vez graet anezhi dre fent e kembraeg gant tud zo, Janed Louet e brezhoneg.
Teskad
Meur a ster zo d'ar ger 'teskad.
Gounezerezh
Teskad a reer eus ar pezhioù ed a zo chomet goude tremen an eosterien ha lakaet en ur bern pa 'z int bet klasket er parkoù. Pa ne vez mui a-bouez teskata evel ma rae ar beorien gwechall en deus miret ar ger teskad ar ster dre skeudennadur a roe dezhañ dija oberour Geriadur an Armerie e kreiz ar XVIIvet kantved evit skridoù disheñvel lakaet da embann.
Levrioù
Implijet e vez teskad evit skridoù lakaet asambles evit bezañ moullet ken eo an teskad ur seurt levr, ennañ meur a destenn ha n'eus ket liammoù diabarzh etrezo evel kaout an hevelep danvez en un heuliad amzer. Gant un oberour pe meur a oberour e c'hellont bezañ bet savet. N'eus ket da veskañ un teskad testennoù gant un torkad, ennañ testennoù dibabet diwar ur yoc'h a oberennoù lennegel. Un doare lennegel dibar eo.
Teskadoù dre gennadoù lennegel
Kavet e vez ivez ar ger dastumad gant an hevelep ster, met implijet e vez peurliesañ evit un heuliadenn levrioù heñvel a-walc'h dre o stumm pe dre o gennadoù lennegel.
Matematik
E matematik e termener teskadoù (niverennoù, kevreizhennoù, perzhioù, hag all) pa ouezer mat pe elfennoù a zo e-barzh.
Diwar-benn an teskadoù ez eo bet ijinet damkaniezh an teskadoù.
Vitellozzo Vitelli
Vitellozzo Vitelli, ganet en 1458 e Città di Castello, e proviñs Peruggia en Ombria - marvet en 1502 e Senigaglia, er Marche a oa un den a ouenn uhel hag unan eus ar gwellañ condottieri en Italia ar XVvet kantved, da vare an Azginivelezh italian.
Mab e oa da Niccolò Vitelli, breur da Paolo, Giulio, Giovanni ha Camillo, soudarded eveltañ. Breureg e oa da Oliverotto da Fermo, ha deuñv da Paolo Orsini. Kont Montone, aotrou Città di Castello, Monterchi hag Anghiari e oa.
Aozañ a reas un doare soudarded nevez war droad, gant goafoù hir ha sabrinier ha krouiñ ur bagad brezelourien armet gant akebutoù. Brezeliñ a reas evit Firenze a-enep Pisa hag en 1496 ez eas gant Gallaoued Charlez VIII, gant ar re Orsini evit diframmañ rouantelezh Naplez digant Aragoniz, a oa skoazellet gant ar pab Alesant VI,
Afrodite
Afrodite (Ἀφροδίτη / Aphrodítê) eo anv doueez ar c'hellid, ar garantez, ar plijadurezhioù, hag ar gened, en Henc'hres. Klotañ a rae gant an doueez fenikian Astarte.
Venus a veze graet anezhi gant ar Romaned ; Gwener eo anv anv brezhonek. Ken brudet eo deuet an anv Venus da vezañ ma vez lakaet zoken war delwennoù hellazat, evel Venus Melos, a zo Afrodite Melos e gwirionez.
Vitellozzo Vitelli
Vitellozzo Vitelli hag Oliverotto da Fermo a voe krouget d'an 31 a viz Kerzu 1502 gant pennmuntrer Cesare Borgia, Michelotto Corella.
Afrodite
Div zremm he deus Afrodite rak bez' ez eo war un dro doueez plijadurioù ar c'horf ha doueez ar gened c'hlan.
Vitellozzo Vitelli
Skoazeller an arzourien
Sikouret e voe Vitellozzo Vitelli gant Leonardo da Vinci en e vrezelioù (1502). Skoazell a roas d'an arzourien e Città di Castello evel Raffaello, Luca Signorelli ha Giorgio Vasari.
Afrodite
En Henroma, Aprilis (Ebrel), pevarvet miz an deiziadur gregorian, a veze gouestlet da Venus.
Vitellozzo Vitelli
Levr
Anv zo anezhañ en ul levr gant Niccolò Machiavelli, Descrizione del modo tenuto dal Duca Valentino nello ammazzare Vitellozzo Vitelli, Oliverotto da Fermo, il Signor Pagolo e il duca di Gravina Orsini.
Afrodite
Mojennoù
Div vojenn disheñvel zo diwar-benn ganedigezh Afrodite.
Faraoned dre urzh alfabetek
Sed aze listenn ar faraoned dre urzh al lizherenneg :
Afrodite
E-touez an doueed
Dimezet e oa da Hefaistos, met doueed all a voe karet ganti. Diwar-se e voe milliget Helios gant Afrodite, hag e holl ziskennidi d'e heul, da lavarout eo Pasifae hag he merc'hed Ariadna ha Fedra ; gwashaet e voe ar mallozh-se gant hini Poseidon a voe taolet war Minos, pried Pasifae ha tad da Ariadna ha Faedra.
Faraoned dre urzh alfabetek
A
* Aménémès Ier * Aménémès II * Aménémès III * Aménémès IV * Aménémès V * Aménémès VI * Amenemhat Ier * Amenemhat II * Amenemhat III * Amenemhat IV * Amenemhat Sénébef * Amenemnesout * Aménémopé * Amenhotep Ier * Amenhotep II * Amenhotep III * Amenhotep IV * Ameni Kemaou * Amenmes * Aménophis * Aménophis Ier * Aménophis II * Aménophis III * Aménophis IV * Ammeris * Amyrtée * Ânkh-Khéperourê * Ânkhesen * Antef * Antef Ier * Antef II * Antef III * Antef IV * Antef V * Antef VI * Antef VII * Apophis Iañ * Apophis II * Apries * Arses * Artaxerxes Iañ * Artaxerxes II * Artaxerxes III * Atote * Aulète * Aÿ