cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joan Miró
Krouet e voe e en e enor « Fundació Joan-Miró » e Barcelona e 1975. Ur greizenn a sevenadurel gouestlet d'an arz a-vremañ eo. Kavout a reer eno kalz oberennoù bet profet gant an arzour. Kavout a reer oberennoù gant Miró e lec'hioù all evel Fundació Pilar ha Joan Miró de Palma a Vallorca, Mirdi broadel an arz a-vremañ e Pariz, Kreizenn Georges Pompidou e Pariz, mirdi arz modern Lille ha Museum of Modern Art New York, mirdi Guggenheim New York, Tate Modern Gallery Londrez ha Moderna Museet Stockholm
Merthyr Tudful
Merthyr Tudful zo ur gêr eus Kembre, war lez ar stêr Taf, e bwrdeistref sirol Merthyr Tudful e Sir Forgannwg kozh, ha 58 800 a dud a oa o chom enni e 2011.
Tud
Merthyr Tydfil 머서티드빌 주 Мертир-Тидвил
Streptoprocne
Streptoprocne a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1906 gant an evnoniour stadunanat Harry Church Oberholser (1870-1963).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, pevarzek (14) isspesad dezhe en holl.
Kendalc'h Pariz (Dubufe)
El livadur e weler dileuridi eus ar broioù o doa kemeret perzh er brezel hag a oa bet pedet d'ar c'hendalc'h, kenkoulz hag hini Prusia daoust ma ne oa ket bet ar vro-se o vrezeliañ.
Leena Yadav
Leena Yadav, bet ganet d'ar 6 a viz Genver 1971 e Madhya Pradesh, a zo ur filmaozerez, sevenourez, frammerez, senarioourez ha produerez indian.
Hiziv an deiz
Hiziv an deiz zo un ti-embann e Gwened.
Bingo
Bingo zo anv meur a dra.
Simoxenops
Simoxenops a oa ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1937 gant an evnoniour ha naturour stadunanat Frank Michler Chapman (1864-1945).
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a yae d'ober ar genad :
Dilec'hiet e oan bet er genad Syndactyla e 2011.
Schoutedenapus
Schoutedenapus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1968 gant an evnoniour belgiat Antoon De Roo (1936- 1971). Dougen a ra anv ur skiantour belgiat all : Henri Schouteden (1881-1972).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Gerioù evit komz brezhoneg bemdez
Gerioù evit komz brezhoneg bemdez zo ur geriadur galleg-brezhoneg gant Alan Monfort, embannet e 1998 gant Hiziv an deiz. Adwelet, kresket hag adembannet eo bet e 2001.
437
1190 Ab Urbe Condita = 437 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Gwener
Scuderia Minardi
Ar Scuderia Minardi (Strollad Minardi en italianeg), war-lec'h European Minardi F1 ha Minardi F1 Team, a oa ur skipailh redadegoù kirri italian krouet e 1979 gant Giancarlo Minardi a rede e Formulenn 1 etre 1985 ha 2005. Adprenet eo bet Minardi e 2001 gant Paul Stoddart a-raok bezañ werzhet da Red Bull evit sevel ar Scuderia Toro Rosso e 2005. Anavezet eo ar skipailh evit ar vlenierien en deus dizoloet, evel Jarno Trulli, Fernando Alonso pe Mark Webber.
Camros
Camros (skrivet Camrose e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e kreisteiz Sir Benfro, e Kembre. Emañ hanter-hent etre Solfach ha Tyddewi er gornaoueg ha Hwlffordd er reter. Emañ Camros (un anv savet diwar cam, "kamm", ha rhos, "roz") un tammig er c'hreisteiz da vevenn ar yezhoù e Sir Benfro, el lodenn saoznekoc'h eus ar gontelezh. Er gêriadenn e weler dismantroù ur voudenn-gastell norman.
E 2011 e oa poblet gant 1,740 a dud ha 293 anezho (17,2%) a oa kembraegerien.
Campethera maculosa
Campethera maculosa a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus maculosus (kentanv) da gentañ-penn (e 1826) gant al loenoniour gall Achille Valenciennes (1794-1865).
As I Was Going to St Ives
As I Was Going to St Ives zo ur rimadell saoznek hag un divinadell war un dro. Er Roud Folk Song Index eo niverennet 19772.
Koshañ doare anavezet eo hini un dornskrid eus 1730 (met meneg zo eus "nine" (nav) gwreg ha n'eo ket eus "seven" (seizh). Eus 1825 eo an doare nevez.
Meur a lec'h zo anvet St Ives, marteze eo eus hini Kernev-Veur ez eus kaoz amañ : Porth Ia eo an anv kerneveurek.
Anabazenops
Spesadoù
Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Suamerika.
Tees
An Tees (/tiːz/) zo ur stêr eus biz Bro-Saoz. 137 km hed he deus. Aberiñ a ra e Mor an Hanternoz etre Hartlepool ha Redcar nepell diouzh Middlesbrough.
Menuridae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1828 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Rafael Urien
Rafael Urien, ganet e 1969, zo kelenner war an istor hag an douaroniezh e skolajoù ha liseoù publik Penn-ar-Bed.
Gantañ eo bet savet ar Gevredigezh vrezhon. Meur a wech eo deuet a-benn da lakaat embann kemennoù brezhonek e-barzh kazetennoù gallek.
Pennadoù en deus skrivet ivez e kelaouennoù brezhonek.
Rhyme Stew
Rhyme Stew zo ul levrad barzhonegoù saoznek gant Roald Dahl e 1989, skeudennet gant Quentin Blake. E eil levrig barzhonegoù eo, goude Revolting Rhymes.
Savet int diwar met un darnig ivez (evel The Dentist and the Crocodile) zo difluket eus e benn.
436
1189 A Urbe Condita = 436 goude J.-K.
Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Meurzh hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou.
Steve Zahn
Steven James "Steve" Zahn, ganet d'an 13 a viz Du 1967 e Marshall, Minnesota, zo kaner, muzikour hag aktour amerikan.
Bosenn Zu
Ar Vosenn Zu pe ar Vosenn Vras eo ar poread bosenn en em ledas e kornôg Azia hag en Europa er. Soñjal a reer e varvas 75 milion a dud, d’an nebeutañ, diwar ar c’hleñved-se. Un efed bras he devoe ar Vosenn Zu en Europa : un drederenn eus poblañs ar c’hevandir a varvas, digreskiñ a reas galloud an Iliz katolik ha taget e voe ar Yuzevien, a selled outo evel ar re o doa degaset ar c’hleñved da Europa.
Dont a ra an anv eus an takadoù du a deu war wel war gorf (kazel ha pleg ar vorzhed dreist-holl) ar glañvourien skoet gant ar c'hleñved. Hiziv an deiz e ouzer mat ez eo pennkaoz Yersinia pestis, ur spesad bakteri bet kavet gant ar bakteriologour Alexandre Yersin (1863-1943) e 1894.
Quantico (Virginia)
Quantico (Potomac a-raok) zo ur gêr e Prince William County, Virginia, Stadoù-Unanet Amerika. Hollad ar boblañs a zo 480 anneziad hervez sifroù 2010. Quantico a zo dreistbrudet dre ma z'eo enkelc'hiet gant ar bazenn brasañ eus an Marine Corps, bazenn Quantico. Er bazenn-se eo diazezet ar Marine Corps Combat Development Command hag an HMX-1 (skouadrenn biñsaskellioù prezidantel ar vro), skol an danvez ofisierien, hag ar skol gourdoniñ diazez. Kavet e vez ivez tro-dro kêr an United States Drug Enforcement Administration's training academy, an FBI Academy, an FBI Laboratory, an Naval Criminal Investigative Service, an United States Army Criminal Investigation Command, lec'h penn an Air Force Office of Special Investigations. Un adsevel eus an USMC War Memorial a zo e dor degemer ar bazenn.
Jupiler
Jupiler a zo ur bier eus Belgia, breset e Jupille.
Zoonavena
Zoonavena a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1918 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Otterlo
Otterlo zo ur gêriadenn eus an Izelvroioù, e kumun Ede hag e proviñs Gelderland, e-kichen Park broadel De Hoge Veluwe.
Zoonavena
Daou (2) isspesad en holl.
Otterlo
Etre 1812 ha 1818 e oa Otterlo ur gumun distag.
Eno emañ ar Mirdi Kröller-Müller, savet gant Helene Kröller-Müller, un dastumerez arz, hag ennañ e kaver un dastumadeg vras a daolennoù gant Vincent van Gogh, an eil dastumadeg vrasañ goude hini ar Mirdi Van Gogh en Amsterdam.
Mearnsia
Mearnsia a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1911 gant an evnoniour stadunanat Robert Ridgway (1850-1929). Dougen a ra anv un evnoniour stadunanat all : Edgar Alexander Mearns (1881-1972).
Banniel Manav
thumb|250px|right|[[Skeudenn:FIAV 110000.svg|23px 1:2]]Banniel Manav zo warnañ un triskell, an "Teir Esker" (tree cassyn e manaveg), zo arouez Manav, e-kreiz ur banniel ruz.
Mearnsia
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Banniel Manav
Diazezet eo an dresadenn-se war skoed-ardamez roue viking diwezhañ Manav Magnus III.
Anavezet-mat eo an triskell evel arouez er broioù keltiek, koulz hag e sevenadurioù all (Henc'hres). Heñvel a-walc’h eo banniel Manav ouzh hini Sikilia.
War ar bigi e vez implijet ur banniel gant an Union Jack er c’horn.
Larry David
Lawrence Gene "Larry" David, ganet d'an 2 a viz Gouere 1947 e Brooklyn, New York, zo kaner, muzikour hag aktour amerikan.
Luis Cernuda
Luis Cernuda Bidou (pe Bidón) (Sevilla, 21 a viz Gwengolo 1902 – Mec'hiko, 5 a viz Du 1963) oa ur skrivagner spagnol, barzh, dramaour ha plaengomzer.
Maui
Maui a zo unan eus inizi Hawaii. An eil brasañ eo gant 1 883 km². 144 444 a dud a oa o vevañ enni hervez niveradeg 2010.
Le Morte d'Arthur / 8vet istor
The Dethe of Arthur, "Marv Arzhur", eo eizhvet ha diwezhañ istor Le Morte Darthur ar skrivagner saoz Sir Thomas Malory (c. 1416 – 14 a viz Meurzh 1471), a skrivas pa oa bac'het e London adalek 1468 betek 1470.
Un henvoulladenn eus Le Morte Darthur a voe graet e 1485 gant William Caxton (c. 1422 – c. 1491) e London. Diwar un eilskrid eus oberenn Malory hag un dornskrid all e labouras Caxton. Kentoc'h eget moullañ an eizh istor evel e oant bet skrivet gant Malory e kavas gwelloc'h o rannañ en 21 levrenn ha 504 fennad, setu e ya eizhvet istor Malory d'ober al levrennoù XX ha XXI, 35 pennad en holl.
Dornskrid ha henvoulladur
Setu amañ penaos e voe rannet eizhvet istor Le Morte Darthur gant William Caxton, hag ar pezh a zo kontet ennañ.
434
1187 Ab Urbe Condita = 434 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ul Lun.
Enez Hawai‘i
Enez Hawai‘i (saozneg: Island of Hawai‘i pe Hawai‘i Island ; hawaieg: Hawai‘i) eo enezenn vrasañ inizi Hawaii hag an hini ar pellañ er gevred. Diwar hec'h anv eo bet anvet an enezeg a-bezh. Evit disheñvelout anezhi gwelloc'h diouzh an enezeg a-bezh e vez graet anezhi The Big Island (an enez vras) ivez. 10 432 km² eo he gorread ha 185 079 a dud a oa o vevañ enni e 2010. Hilo eo ar pennlec'h. En enez-mañ emañ ar Mauna Kea, menez brasañ ar bed ma vije muzuliet adalek foñs ar mor.
Edward Hargitt
Edward Hargitt, bet ganet d'an 3 a viz Mae 1835 e Dinedin (Bro-Skos) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Meurzh 1895, a oa ul livour hag un evnoniour skosat.
An arzoù a studias Hargitt e Royal Scottish Academy Dinedin da gentañ-penn ha dont a reas da weledvaour donezonet a-walc'h. Pleustriñ a reas war an evnoniezh ivez betek dont da arbennigour war ar c'herentiad Picidae. A-gevret gant Peter Smit e reas war-dro unan eus seizh levrenn warn-ugent Catalogue of the birds in the British Museum : Volume 18: Picariæ Part I (1890).
433
1186 Ab Urbe Condita = 433 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Sul.
Alan Jones
Alan Jones (bet ganet d'an ) a zo un ez-blenier kirri aostralian a rede e Formulenn 1 etre 1975 ha 1986. Gounezet en deus un titl gant Williams e 1980.
Nigel Mansell
Nigel Mansell (bet ganet d'an e Upton-upon-Severn e Bro-Saoz) a zo ur blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1980 ha 1992, ha war-lec'h etre 1994 ha 1995. Kampion 1992 eo. Redet en deus ivez e CART e 1993, o c'hounit ar gevezadeg. Redet en deus ar memes bloaz an Indianapolis 500.
Campethera notata
Anvet e voe Picus notatus (kentanv) da gentañ-penn (e 1823) gant al loenoniour alaman Martin Lichtenstein (1780-1857).
Keke Rosberg
Keijo Erik "Keke" Rosberg (bet ganet d'ar e Solna, e Sveden) a zo ur blenier kirri a rede e Formulenn 1 etre 1978 ha 1986, o c'hounit ar gevezadeg e 1982 gant Williams-Cosworth. Tad Nico Rosberg eo.
Jacques Villeneuve
Jacques Joseph Charles Villeneuve (bet ganet d'an e Saint-Jean-sur-Richelieu e Kebek, Kanada) a zo ur blenier kirri kanadian. Gounezet en deus titl ar vlenierien e Formulenn 1 e 1997, kevezadeg CART e 1995 hag an Indianapolis 500 e 1995. Redet en deus e Formulenn 1 etre 1996 ha 2003 ha war-lec'h etre fin 2004 ha 2006 gant Williams (1996-1998), BAR (1999-2003), Renault (2004), Sauber (2005) ha BMW Sauber. Mab Gilles Villeneuve eo.
Hellblade: Senua's Sacrifice
Hellblade: Senua's Sacrifice zoo ur c'hoari gwezh-avantur da vezañ embannet, sevenet hag embannet e vo gant an embregerezh saoz Ninja Theory. Pa vo embannet e vo war ar savennoù Microsoft Windows ha PlayStation 4 er bloavezh 2017. Hervez ar produerien e vo da vezañ ur c'hoari doare "dishual AAA".
Istor ar c'hoari
Istor Hellblade: Senua's Sacrifice a zo diazezet war ar mitologiezhoù keltiek ha norsek (Ragnarök). Istor ar c'hoari a roio tro da c'hoari an dudenn Senua (Melina Juergens), stanket en ur bed diaoulek degaset dre he spered troet hanter-sot pa gemmesk ar bed gwirion ha gwallhuñvreoù he spered.
Awenoù
Evel awenoù d'an istor e adkaver:
Lusker video
Implijet eo bet ar c'heflusker video Unreal Engine 4 evit sevel ar c'hoari.
Chimay (bier)
Bier Chimay zo unan eus seizh bier trappist Belgia, breset en abati Notre-Dame de Scourmont e Chimay.
Nick Carter
Ar jeneral Nicholas Patrick Carter, anavezetoc'h evel Nick Carter, bet ganet e Nairobi d'an 11 a viz C'hwevrer 1959, zo un ofiser uhel a Vro-Saoz er British Army. Servijet en deus evel ofiser e penn an Eil batailhon er Royal Green Jackets ; dre-se e voe kaset da Vosnia e 1998 ha da Gosovo e 1999. Goude bezañ servijet en Afghanistan e oa bet lakaet e penn an 20th Armoured Brigade e 2004. E penn nerzhioù Breizh-Veur eo bet en emgannoù Basrah.
Aboae miz Gwengolo 2014 emañ e penn ar British Army.
Provisional Irish Republican Army
Ar Provisional Irish Republican Army (IRA pe Provisional IRA pe PIRA) a oa ur strollad armet republikan eus Iwerzhon en devoa klasket lemel Norzhiwerzhon diouzh ar Rouantelezh-Unanet ha dre-se degas ur Republik dieub ha gant enezenn Iwerzhon a-bezh. Ar strollad armet republikan kreñvañ ha niverusañ a voe e-pad mare an Troubles. En em zisklêriet e oa e-unan evel hêr d'an IRA kentañ. Evit izili ar strollad e oa anv an aozadur Irish Republican Army, pe Óglaigh na hÉireann en iwerzhoneg.
An IRA da c'hortoz a oa deuet war-wel e miz Kerzu 1969, goude ma voe freuzet a dammoù al luskad republikan iwerzhonat.
Brudet e oa ar PIRA evit implij Ardivinkoù-Tarzh Primaozet.
Bernard-Germain de Lacépède
Bernard-Germain-Étienne de Laville-sur-Illon, kont Lacépède, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1756 en Agen (Gwienna, Rouantelezh Bro-C'hall d'an ampoent) hag aet da Anaon d'ar 6 a viz Here 1825 en Épinay-sur-Seine (Seine, Bro-C'hall d'an ampoent), a oa ul loenoniour hag ur politikour gall.
Campethera mombassica
Campethera mombassica a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus (Campothera) [sic] mombassicus (kentanv) da gentañ-penn (e 1884) gant an daou skiantour alaman Gustav Adolf Fischer (1848-1886) hag Anton Reichenow (1847-1941) : dont a ra e anv eus hini kêr vMombasa, eil kêr vrasañ Kenya.
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika ar Reter, eus kreisteiz Somalia da aodoù Kenya ha biz Tanzania.
Heniwerzhoneg
An heniwerzhoneg, anvet ivez henouezeleg (en heniwerzhoneg : goídelc ; Ogham: ᚌᚑᚔᚇᚓᚂᚉ ; en iwerzhoneg a vremañ : Sean-Ghaeilge, ; gouezeleg Bro-Skos : Seann-Ghàidhlig ; Manaveg : Shenn Yernish pe Shenn Ghaelg) eo ar stumm koshañ eus an iwerzhoneg a c'haller adsevel hiziv en un doare feal pe fealoc'h diwar ar mammennoù a c'haller da gaout. Implijet e oa etre ar IVe kantved hag an kantved. War-dro 900 e oa tremenet ar yezh d'ar c'hrenniwerzhoneg dija. Lod eus an testennoù en heniwerzhoneg zo bet skrivet en kantved, Daoust ma'z int moarvat eilennoù eus testennoù savet abretoc'h ha dianav dimp.
Kavout a reer roudoù kentañ an heniwerzhoneg e spisc'herioù skrivet e marz dornskridoù latin eus ar kantved. Kavet ez eus bet ivez un nebeud roudoù, anvioù tud dreist-holl, skrivet e stumm kozh ar yezh-se (anvet heniwerzhoneg kentidik) war monumantoù maen. Skrivet eo an enskrivadurioù-se gant an ogham, ul lizherenneg keltiek hag a veze implijet en Iwerzhon hag e kornôg Breizh-Veur er.
Daoust d'an iwerzhoneg da vezañ diaraoger ar yezhoù a vremañ evel an iwerzhoneg, ar gouezeleg hag ar Manaveg ez eo disheñvel dioute koulskoude. N'eo ket ken kemplezh ar yezhoù-mañ war an dachenn morfologek ha fonologek.
Levezonet e vez c'hoazh ar studiadennoù hiziv an deiz gant labourioù un dornad skiantourien, en o zouez Rudolf Thurneysen (1857-1940) hag Osborn Bergin (1873-1950). Hiziv c'hoazh e seller ouzh o oberennoù evel labourioù-dave evit an holl zo intereset gant an heniwerzhoneg.
Gwiler
Gwiler a zo un anv-lec'h hag a vez kavet e Breizh. En o zouez emañ kumunioù:
Brynberian
Emañ e-harz menezioù Preseli, er c'hreisteiz da Nanhyfer, nepell diouzh taol-vaen brudet Pentre Ifan. E kumuniezh Eglwyswrw emañ.
Duvel
right|thumb|200px|Ur voutailhad bier Duvel Bier Duvel zo ur bier eus Belgia, breset gant ar breserdi Duvel Moortgat e Breendonk.
Namneted
thumb|right|300px|Kartenn eus pobloù [[Arvorig a oa o vevañ e tachennad Breizh a-vremañ. {{Legend|#66CC80|Osismied}} {{Legend|#80FFCE|Weneted}} {{Legend|#FFCC00|Kuriosolited}} {{Legend|#FF6600|Riedoned}} {{Legend|#FF8080|Namneted}} ]] An Namneted a oa ur bobl c’halian eus Arvorig. Etre ar Gwilen hag aber al Liger e oant o vevañ. Roud eus o anv a gaver en hini Naoned. « Samnited a rae Strabon ha Ptolemeus eus an Namneted. » . En-dro dezho e oa pobloù all : an Andecavi er reter, Pictones (pe Pictavi) er c’hreisteiz d’al Liger, ar Weneted er c’hornôg hag ar Guriosolited hag ar Redones (pe Riedones) en hanternoz.
Gant ar Romaned e veze graet Condevicnum eus o c’hêr vrasañ, ur gêr a oa e kember al Liger hag an Erzh. En e oa deuet da vezañ anvet Portus Namnetum, zo aet da Naoned goude ha da Nantes e galleg.
E. M. Forster
E. M. Forster pe Edward Morgan Forster, bet ganet d'ar 1 a viz Genver 1879 e Londrez hag aet d'an Anaon d'ar 7 a viz Even 1970 e Coventry, a oa ur skrivagner saoznek saoz.
432
1185 Ab Urbe Condita = 432 goude J.-K.
Bloavezh bizeost o kregiñ gant ur Gwener hag hoc'h echuiñ gant ur Sadorn
Canachites
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1885 gant al loenoniour stadunanat Leonhard Hess Stejneger (1851-1943).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Canachites canadensis, c'hwec'h isspesad (Canachites canadensis atratus, C. c. canace, canadensis, isleibi, franklinii hag osgoodi) dezhañ. Graet e vez skilgog-Kanada anezhañ e brezhoneg.
O‘ahu
O‘ahu (distaget [oˈʔɐhu] e hawaieg, Oahu [oʊˈɑːhuː] e saozneg), skrivet ivez Oahu, eo trede brasañ enezenn eus Hawaii, hag an hini bobletañ. Emañ Honolulu, kêr-benn ar stad, en enez. 1 545,4 km² eo gorread an enez, ha 953 207 a dud a oa o vevañ enni e 2010.
La langue bretonne et ses combats
La langue bretonne et ses combats zo ul levr studi e galleg gant Roparz Hemon. Embannet eo bet gant Éditions de Bretagne er Baol e trede trimiziad 1947 ; e Brest e voe moullet an 264 fajenn gant an Imprimerie Commerciale et Administrative.
E penn-kentañ al levr emañ an dediadenn vrezhonek-mañ : Kinniget eo al levr-mañ d'ar re o deus roet o   buhez evit ma vevo o    yezh.
431
1184 Ab Urbe Condita = 431 goude J.-K.
Alec Baldwin
Alexander Rae "Alec" Baldwin (ganet d'an 3 a viz Ebrel 1958) zo un aktour stadunanat.
431
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou
Enez Marmara
Enez Marmara (Marmara Adası e turkeg, Προκόννησος Prokonnisos e gresianeg) zo un enezenn eus Turkia, e Mor Marmara. E proviñs Balıkesir emañ.
Mouloud Feraoun
Mouloud Feraoun (1913-1962) zo ur skrivagner aljerian gallek.
Pentrecelyn (Sir Ddinbych)
Pentrecelyn, pe Pentre-celyn zo ur gêriadenn vihan eus hanternoz Kembre, e Sir Ddinbych. Emañ e gevred ar gontelezh, er c'hreisteiz da gêr Rhuthun.
Eno emañ Coleg Llysfasi, a zo ur skourr eus Coleg Cambria bremañ. Ur skolaj bras eo, gant tremen 22,000 a studierien ha 1,000 a dud implijet ennañ.
Enez Marmara
117 km² eo he gorread ; an dorgenn uhelañ, anvet Büyükçayır tepesidir zo 699 metr uhelder. Annezet eo enez Marmara gant 7,500 a dud.
Erruout a reas ar C'hresianed e Prokonessos (Προκόννησος), anv kozh an enezenn, en IIIde milved kent JK.
Abaoe an Henamzer eo brudet an enezenn abalamour d'ar marbr gwenn a gaver enni, alese he anv. Implijet eo bet ar marbr-se evit sevel ur bern savadurioù en Azia Vihanañ ha pelloc'h zoken, e broioù eus reter ar Mor Kreizdouar, da vare an Impalaeriezh vizantat. Implijet e vez ar mengleuzioù hiziv c'hoazh.
Roud Folk Song Index
Ur roll anezho a gaver er Roll kanaouennoù-pobl saoznek Roud Folk Song Index.
Geocolaptes olivaceus
Geocolaptes olivaceus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae. Ar spesad nemetañ er genad Geocolaptes an hini eo.
Choluteca
Choluteca ' zo ur stêr eusHonduras, ar Río Choluteca, pe Stêr Choluteca.
Geocolaptes olivaceus
Anvet e voe Picus olivaceus (kentanv) da gentañ-penn (e 1788) gant an naturour alaman Johann Friedrich Gmelin (1748-1804).
Choluteca
Hag ivez:
Geocolaptes olivaceus
Boued
Bevañ a ra diwar verien (hag al larvenned anezhe) dreist-holl.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Lesotho ha Suafrika.
Daniel Prévost
Daniel Prévost, pe Denis Forestier e anv gwir, a zo un aktour gall, ganet d'an 20 a viz Here 1939.
David Pujadas
David Pujadas, bet ganet d'an 2 a viz Kerzu 1964 e Barcelona (Katalonia), a zo ur c'hazetenner gall hag a labour e Pariz e ti France 2.
Philippe Pascal
Philippe Pascal, bet ganet d'ar 17 a viz Mae 1956 e Sidi Bel Abbès en Aljeria ha marv d'an 12 a viz Gwengolo 2019 e Roazhon, a zo ur c'haner-sonaozer, anavezet evel kaner Marquis de Sade ha Marc Seberg, lazoù-seniñ brudet eus Roazhon.
Menura
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1801 gant an evnoniour saoz John Latham (1740-1837)
Annezva
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Aostralia, tri (3) isspesad dezho en holl.
Don Ameche
Don Ameche (Kenosha, Wisconsin, 31 a viz Mae 1908 – Scottsdale, Arizona, 6 a viz Kerzu 1993) a oa un aktour stadunanat.
Mary, Mary, Quite Contrary
Mary, Mary Quite Contrary zo ur rimadell saoznek. Krediñ a reer ez eus kaoz a relijion enni, met n'eus ket emglev diwar an orin istorel. Er Roud Folk Song Index eo niverennet 19626.
Komzoù
Hemañ eo ar stumm a vremañ. <blockquote style="font-style:italic;"> Mary, Mary, quite contrary, How does your garden grow? With silver bells, and cockle shells, And pretty maids all in a row.
Ar stumm koshañ, embannet el levr Tommy Thumb's Pretty Song Book, war-dro 1744, eo hemañ. <blockquote style="font-style:italic;"> Mistress Mary, Quite contrary, How does your garden grow? With Silver Bells, And Cockle Shells, And so my garden grows.
E meur a zoare eus an XVIIIvet kantved e lenner : <blockquote style="font-style:italic;"> Mistress Mary, Quite contrary, How does your garden grow? With Silver Bells, And Cockle Shells, Sing cuckolds all in a row.
Meur a stumm zo d'al linenn diwezhañ : Cowslips all in arow [sic] ha With lady bells all in a row.
Royal Green Jackets
Ar Royal Green Jackets (RGJ) a oa ur rejimant troadegiezh eus ar British Army, unan eus an daou "rejimant meur" eus al Light Division (an hini all o vezañ The Light Infantry).
Istor
Ar Royal Green Jackets a voe savet d'ar 1añ a viz Genver 1966 pa voe kendeuzet tri rejimant disheñvel eus ar Green Jackets Brigade: Ar 1st Green Jackets (43rd and 52nd), ar 2nd Green Jackets, ar King's Royal Rifle Corps hag ar 3rd Green Jackets, ar Rifle Brigade (Prince Consort's Own).
Bez e voe savet ivez daou vatailhon adarmead.
E-pad ar bloavezhioù 1980, ar batailhonoù a voe kaset da dachennoù brezel lies, dreist-holl Norzhiwerzhon (Oberiadur-brezel Banner). Ar c'hentañ, an eil hag an trede batailhon o devoa ivez lec'hioù oberiant e Kornôg Alamagn e Osnabrück (1RGJ), Minden (2RGJ) ha Celle (3RGJ).
Koll brasañ ar rejimant a voe d'an 20 a viz Gouhere 1982 pa varvas seizh soudard lazhet gant ur vombezenn eus ar Provisional Irish Republican Army. Ar vombezenn a darzhas e-pad ur sonadeg foran gant ar rejimant. O seniñ e oant Oliver! e-tal ur 120 a dud bennak pa voe ar gwalldaol e Regents Park.
Pobol y Cwm
Pobol y Cwm (hag a zo Tud an draoñienn) zo un abadenn skinwel soap-opera kembreat. Kroget e oad d'he skignañ e 1974, war BBC Wales, hag abaoe miz Du 1982 emañ war ar chadenn gembreat S4C, bep devezh eus ar sizhun da 8 eur goude meren. Istitlou saoznek a c'heller kaout evit an arsellerien digembraek. Unan deus ar soap-opera koshañ produet gant ar BBC eo ha dalc'hmat e vez an abadenn a ra ar muiañ a verzh war ar chadenn S4C, estreget ar c'hrogadou rugbi evel-just.
Soap opera a vez graet deus un heulienn drama pe un drajedienn a glask heuliañ ha dielfennañ trivliadou buhez he zudennou.
Aktourien brudetoc'h
Dianavezet eo an darn vrasañ eus an aktourien e-maez bro Gembre, nemet Ioan Gruffudd a oa bet o c'hoari en heuliad deus 1987 betek 1994 a-raok dezañ bout brudet en estrenvro gant produerezhioù amerikan. Hag ivez nesoc'h deomp, Iwan Rheon hag a zo bet diskuliet d'an arvesterien o c'hoari perzh Simon Bellamy en heulienn Misfits (bet istitlet e brezhoneg). Iwan en deus c'hoariet perzh Ramsay Snow e Game of Thrones da c'houde, ha sevenet ez eus bet kanaouenou gantañ, en ur strollad sonerezh rock.
Pentrecelyn
Pentrecelyn zo un anv-lec'h kembraek.
Savet eo diwar ar gerioù pentre (kêriadenn) ha celyn (kelenn).
Daou lec'h zo anvet Pentrecelyn e Kembre:
Txoria txori
Txoria txori ("Un evn zo un evn") zo ur varzhoneg euskarek savet gant Joxan Artze Agirre (1939-2018), lakaet war gan gant Mikel Laboa Mantzizidor (1934-2008).
Perc'hennez ur preti anvet Aurrera er straed Urbieta e Donostia a zastume barzhonegoù hag en o lakae da voullañ war he serviedennoù ; Mikel Laboa hag e wreg a yeas di da zebriñ, ha pa lennas ar soner ar varzhoneg-se war e serviedenn e c'houlennas a-zivout an aozer·ez. Pa ouezas e oa bet skrivet gant J. Artze ez eas e darempred gant ar barzh, ha sonerezh a voe lakaet war ar pozioù.
Ur varzhoneg a-zivout ar frankiz nac'het eo Txoria txori. Disklêriet en deus Joxan Artze en devoa skrivet ar varzhoneg e 1964 pe 1965. "Alies", emezañ, "e kaver dodenn an evned en hor c'hanaouennoù kozh. Soñjet em boa neuze e c'hallen liammañ skeudenn an evn ouzh hini ar frankiz. Amañ e kaver ur gudenn, hini frankiz un den hon eus c'hoant da berc'hennañ. Dre unan-a-zaou, pe e vac'hit an den evel un evn en e gaoued, pe en e garit evel m'emañ, ha ma fellfe dezhañ pe dezhi ho tilezel, leuskit eñ pe hi da vont a-raok..."
Diouzh e du, Mikel Laboa en deus disklêriet penaos en deus desket ar c'homzoù-se. "Un abardaez bennak e 1968, edon en un ti-debriñ e Donostia. Daoust d'ar gwerzennoù-se bezañ diembann c'hoazh, e oant bet moullet war ar serviedennoù. Un oberenn a stourm e oa a-enep lezennoù Franco hag a verze ober gant an euskareg. Plijet e oant bet din diouzhtu, ha pa'z on erruet er gêr em eus savet ar sonerezh. N'on ket bet pell o sevel an ton. » Ret eo gouzout ivez e oa bet difennet outañ gwerzhañ e bladennoù gant kontrollerezh Franco. Neuze e c'heller astenn ster dodenn ar frankiz e Txoria txori eus an den d'ar vro evel m’en deus graet ar stourmer enepfrankoour ivez.
Ar ganaouenn
Am G C E
Revolting Rhymes
Revolting Rhymes, "Gwerzennoù argarzhus", zo ul levrad barzhonegoù saoznek gant Roald Dahl e 1982, skeudennet gant Quentin Blake, hag awenet gant marvailhoù brudet evit ar vugale, nemet kontet en un doare fentus ha dezho un dibenn disheñvel-bras.
C'hwec'h barzhoneg
C'hwec'h barzhoneg zo el levr, savet diwar gontadennoù kozh klasel.
Dastumad all
Un dastumad all a skrivas Dahl goude, Rhyme Stew, embannet e 1989, awenet gant rimadelloù.
Telacanthura
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, pevar (4) isspesad dezhe en holl.
Yungipicus temminckii
Yungipicus temminckii (Picoides temminckii kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Temminckii (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant an naturour gall Alfred Malherbe (1804-1865) : dougen a ra anv an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Annez
Brosezat eo ar spesad en Indonezia, en inizi Buton, Sulawesi, ha Togian.
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos kent.
Montserrat Caballé
Lezanvet eo bet « La Superba » abalamour d'he barregezhioù. Brudet eo evit he ferzhioù en oberennoù gant Rossini, Bellini ha Gaetano Donizetti peurgetket.
Dasyornithidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1985 gant an daou evnoniour stadunanat Charles Sibley (1917-1998) ha Jon Edward Ahlquist (1944-2020), hag a vev en Aostralia.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List n'eus nemet ur genad golvaneged oc'h ober ar c'herentiad :
Cas-blaidd
Dismantroù ur voudenn-gastell eus mare an Normaned a c'haller gwelet c'hoazh. "Castell y Blaidd" ("kastell ar bleiz") e oa anv ar c'hastell-douar-se ha roet en deus e anv d'ar gêriadenn.
Hervez ar richenn ez eo eno e oa bet lazhet ar bleiz diwezhañ e Kembre, met kement-se ne seblant bezañ nemet ur vojenn, roet evit displegañ an anv-lec'h.
E 2011 e oa poblet Cas-blaidd gant 642 a dud, ha 187 anezho (30,2%) a oa kembraegerien.
Neafrapus
Neafrapus a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1918 gant an evnoniour amatour aostralian Gregory Mathews (1876-1949).
Ta pedia tou Pirea
Ta pedia tou Pirea (Τα Παιδιά του Πειραιά e gresianeg) a zo ur ganaouenn c'hresianek bet savet e 1960 gant ar sonaozer gresian Mános Hadjidákis evit ar film Poté tin Kyriakí gant Jules Dassin (, 1911-2008).
Neafrapus
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad a ya d'ober ar genad :
Ta pedia tou Pirea
Kanet e voe gant ar ganourez c'hresian Melina Mercouri (1920-1994) evit ar wech kentañ, hag hi o telc'her perzh ar c'hast Ilya er film gant Dassin.
Rhaphidura
Rhaphidura a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1883 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).
Neafrapus
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Afrika, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Rhaphidura
Spesadoù
Daou spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika issahara (R. sabini) hag en Azia ar Gevred (R. leucopygialis).
Alevited
An Alevited (Alevîlik e turkeg) a zo ur boblad a-orin eus Turkia.
Zola Jesus
Anv strollad ar ganerez ha sonaozourez amerikan Nika Roza Danilova (11 a viz Ebrel 1989 e Phoenix) eo Zola Jesus. Hiziv an deiz emañ o chom e Madison (Wisconsin). Ouzhpenn kanañ e son gitar ha piano. Savet eo bet ar strollad e 2006. Sonerezh gotek lo-fi, pop, arnodiñ ha trouzus (saozneg : noise) a vez graet ganti. Embannet eo bet he fladennoù gant meur a di-embann pladennoù evel Sacred Bones Records, Troubleman Unlimited, pe c'hoazh Die Stasi Records. War al leurenn e son ar sonerien Dead Luke (kenaozerien), Lindsay Mikkola (gitar boud), ha Max Elliott (tom) ganti.
Seizh torgenn Roma
Seizh torgenn zo, hervez ar vojenn hag ar skridoù kozh, meneget gant Cicero ha Ploutarc'hos, e deroù istor Roma, hag a oa gronnet gant ur voger savet er IVvet kantved kent JK. Dezho e veze lidet gouel ar Septimontium ("seizh torgenn").
Laurent-Désiré Kabila
Laurent-Désiré Kabila (27 a viz Du 1939 - 18 a viz Genver 2001) a oa ur politikour, bet prezidant Republik Demokratel Kongo.
Goude dizalc'hiezh Kongo e 1960 e kemeras perzh Kabila en emsavioù e Katanga hag e Kivu. E miz Du 1996 e voe e penn un emsav bras, derou brezel kentañ Kongo, evit skarzhañ Mobutu Sese Seko. Evit-se e kavas skoazell e Rwanda, Burundi hag Ouganda. D'ar 16 a viz Mae 1997 e teue tre e Kinshasa, rediañ an diktatour da dec'hel kuit. An deiz war-lerc'h en em lakae da brezidant ha cheñch anv ar vro eus Zair da Republik Demokratel Kongo, ar pezh a oa an anv kozh.
Rijksweg 50
Ar Gourhent Rijksweg 50 eo an hent pennañ o liammañ Emmeloord ouzh Eindhoven en Izelvroioù. Ar gourhent-se a dremen dre gêrioù Eindhoven, 's-Hertogenbosch, Oss, Nijmegen, Arnhem, Apeldoorn ha Zwolle.
Laurent-Désiré Kabila
Buan en em lakaas da ren evel un diktatour, herzel ha bac'hañ eneberien bolitikel ha kazetennerien. D'ar 16 a viz Genver 2001 e voe tennet outañ gant ur gward-korf dezhañ ha kaset d'un ospital e Zimbabwe ma varvas daou zevezh goude. E vab, Joseph Kabila, a voe lakaet neuze e penn ar vro.
Rijksweg 50
Eil Brezel-bed
E-pad an Eil Brezel-bed e veze graet Gourhent 69 anezhi. Aboe 1969 ez eo bet adanvet N69, bremañ e vez graet gant an anv-se etre harzoù proviñs an Noord-Brabant hag an hent-tizh E34. Ar gourhent a oa hollbouezus evit an nerzhioù kevredet e-pad an Oberiadur-brezel Market Garden. Bez e oa an hent-bras nemetañ a c'helle bezañ implijet evit kas da benn an oberiadur. Goude an emgannoù taer-feuls etre an nerzhioù harzlammerien ha douar kevredet hag an nerzhioù alaman e voe graet "Hell's Highway" anezhi.
Auberville
Auberville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left
Emdroadur ar boblañs 1962-2008
.
Menez Eskilin
Ar Menez Eskilin (Esquilino en italianeg) zo unan eus seizh torgenn Roma, e reter kêr.
Rione
Eus anv ar menez e teu anv ar c'harter Esquilino, pe rione: ar 15vet eus kêr Roma, skivet alies R. XV.
Quirinale (torgenn)
Ar Menez Quirinale zo unan eus seizh torgenn Roma. Warnañ emañ Palez Prezidant Republik Italia.
Aventino
Ar Menez Aventino zo unan eus seizh torgenn Roma, e reter kêr.
Chaetura
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, un isspesad warn-ugent (21) dezhe en holl.
Argoad (kelaouenn)
Argoad a oa ur gelaouennig vrezhonek amvareadek, savet gant Alan Heusaff en Iwerzhon e 1957. Talvezout a rae da liamm etre broadelourien vreizhat, koulz re aet en harlu goude an Eil Brezel-bed ha re e Breizh. Embannet e veze dre guzh en Iwerzhon ha skignet e veze e Breizh ivez. Seizh niverenn a zeuas er-maez eus 1957 da 1959. War he lerc'h e teuas Breton News, embannet gant Alan Heusaff ivez.
Syndactyla
Syndactyla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1853 gant ar skiantour alaman Ludwig Reichenbach (1793-1879).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Eizh spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
C'hwezek (16) isspesad en holl : o c'havout a reer e Kreiz ha Suamerika.
Qusay Husain
Qusay Saddam Husain al-Tikriti (arabeg:قصي صدام حسين‎‎), ganet d'ar 17 a viz Mae 1966 ha marvet d'an 22 a viz Gouhere 2003, a oa eil mab an diktatour irakian Saddam Hussein. Anvet e oa bet da gemer ar galloud war-lerc'h e dad er bloavezh 2000.
Mae 2015 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
Qusay Husain
Marv
D'an 22 a viz Gouhere 2003 e-pad an abardaez, soudarded eus ar 101st Airborne, harpet gant nerzhioù ispisial Stadoù-Unanet Amerika a lazhas Qusay, e vab oadet a 14 vloaz Mustapha, gant e vreur henañ Oudai Husain, e-pad tagadenn un ti e norzh kêr Mosoul. Ur bagad soudarded eus an nerzhioù ispisial stadunanat a glaskas tostaat d'an ti evit herzel an annezidi. Tennet e voe warno ha rediet e voent da gilañ. Goulennet e voe ganto nerzhioù harp. War-dro 40 soudard eus ar 101st Airborne Division, 8 ezel eus an Task Force 121 a erruas. Goude ma vefe bet gloazet soudarded an Task Force 121 e voe tennet war an ti gant ur misil TOW, bannerien greunadennoù emgefreek Mk 19, mindrailherezioù ponner M2 Browning hag armoù lijer. Goude peder eurvezh tennoù (an oberiadur a-bezh a badas 6 eurvezh en holl), ar soudarded a zeuas tre en ti ha kavet e voe korfoù an daou vreur gant hini o difenner.
Mae 2015 e Breizh
2015 e Breizh
Dozulé
Dozulé (Le Plessis-Esmangard gwechall) a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Dozulé eo.
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left
Emdroadur ar boblañs 1962-2009
EBSSA
Breendonk
Breendonk a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Antwerpen. Ur gumun e oa gwechall; gant lezenn 1977 eo bet lakaet e kumun Puurs.
Armerzh
left|thumb
Mytilíni
Mytilíni (gresianeg : Μυτιλήνη, Mutilíni), eo anv porzh brasañ Enez Lesbos, e Gres, dirak aod Turkia.
Le Scrameustache
Le Scrameustache a zo ur vandenn-dreset savet gant Gos hag e vab Walt, krouet er Spirou e 1972. Un heuliad skiant-faltazi ha fent eo war un dro.
Yungipicus ramsayi
Yungipicus ramsayi (Picoides ramsayi kent) a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Le Scrameustache
Embannerien :
Penngos
Ur penngos, pe chos, eo an anv a vez lavaret eus pezh a chom eus ur wezenn a zo bet troc'het.
Yungipicus ramsayi
Anvet e voe Iyngipicus ramsayi (kentanv) da gentañ-penn (e 1881) gant an evnoniour skosat Edward Hargitt (1835-1895) : dougen a ra anv an naturour breizhveuriat Robert George Wardlaw-Ramsay (1852-1921).
Annez
Brosezat eo ar spesad en Enezeg Sulu (Bongao, Jolo, Sanga-Sanga, Sibutu ha Tawi-Tawi).
Rummatadur
Renket e veze er genad Dendrocopos kent.
Georg von Preußen
Georg von Preußen (1826-1902) a oa ur priñs ha jeneral eus Prusia. Barzh ha skrivagner alamanek e oa ivez, evel Gunther von Freiberg pe George Conrad. 25 fezh-c'hoari en deus embannet.
IUOMA
IUOMA pe International Union of Mail-Artists a zo ur gevredigezh etrevroadel bet savet e 1988 gant Ruud Janssen. Ober a ra war dro an Arz Post.
José Terrón
José Terrón Peñaranda, ganet d'ar 5 a viz Gouhere 1939 hag aet da Anaon d'an 12 a viz Mae 2019, a oa un aktour spagnol.
C'hoariet en devoa Guy Callaway en For a Few Dollars More (1965), ha Thomas 'Shorty' Larson en The Good, the Bad and the Ugly (1966).
Marvet eo Terrón d'an 2 a viz Mae 2019 d'an oad a 79 vloaz.
Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg (1715–1775)
Friederike von Sachsen-Gotha-Altenburg (1715–1775), a oa ur briñsez eus Sachsen-Gotha-Altenburg ha, dre he dimeziñ, dugez diwezhañ Sachsen-Weißenfels
Merc'h e oa da Magdalena Augusta von Anhalt-Zerbst
Efflam Koed Skaù
Efflam Koed Skaù a oa anv-pluenn ar barzh Jean-Marie-François Jacob, pe Yann-Vari Jakob e brezhoneg. Ganet e voe e Lokmaria-Kaer d'an 31 a viz Mae 1882 ha mervel a reas e Lusenac, e su Okitania e 1938. Barzh ha saver-kanaouennoù e oa.
E vuhez
Ganet e voe en ur familh kristen strizh eus a Vro-Wened hag a oa eus lignez unan eus letananted Jorj Kadoudal hag a voe Jean-Marie Hermely e anv. Mab e oa d'ur c'habiten a vor ha brezhoneg Bro-Wened a oa e yezh-vamm. Desavet e voe e Dax, e mervent Bro-C'hall ha bet war ar studi en Naoned, goude bout bet e skolaj Sant Visan a Baol a 1895 da 1900. Bezañ e voe studier e skol École pratique des Hautes Études (Skol bleustrek ar Studioù Uhel) e Pariz. Kregiñ a reas gant al labour er genwerzh hogen abalamour d'e jeu fall e voe toullbac'het un toullad sizhunvezhioù -laosket en doa ur paot-mat a sac'hadoù patatez da vreinañ war ur c'hae -, kent mont da skolaer kristen ha dont da vezañ ezel eus ar Gorsedd adalek 1903.
E 1913 e krouas ur gevredigezh hag a vode Brezhoned Bro-Douren, "La Fleur d'Ajonc" an anv anezhi. War-lerc'h ar brezel-bed kentañ e-men e oa klañvdiour e-kostez Saloniki e Bro-C'hres ez eas da Aveyron e su Bro-C'hall e-lec'h e voe kelenner-ti. Aozañ a reas Gorsedd Breizh e Lokmaria-Kaer e 1928, gant Loeiz Herrieu hag André Mellac. Evel drouiz e kemeras perzh e krouidigezh Skolaj Barzhed Bro-C'hall. Ret e voe dezhañ gortoz un nebeud bloavezhioù a-raok mont-tre e-barzh, avat, rak Loeiz Herrieu a nac'he hen aotreañ da gemer perzh ennañ e kement dilennadeg a oa, en abeg d'an amzer-toullbac'h a reas Yann-Vari Jakob.
Chom a reas pell diouzh Breizh e vuhez-pad ha santout a reer levezon an harlu en e oberennoù, hervez Loeiz Herrieu ha gwellañ barzh e gwenedeg war-lerc'h Yann-Ber Kalloc'h hervez Frañsez Kervella. Skrivañ a reas gant an anv-pluenn "Efflam Koed-Skaù" pe sinañ a rae "Barzh Dariorig", "Ehoarn Ruis" ha "Jehan de Kaer" a-wezhioù. Levezonet e voe e oberennoù gant e soñjoù kristen, roueelour ha kar-e-vro breizhat. Brudet e voe evit an istor a skrivas diwar-benn ar Chouaned, e gontadennoù, e varzhonegoù, e gantikoù hag e ganaouennoù giz-pobl. Sevel a reas un dastumad tonioù evit ar biniawoù hag a voe sonet gant sonerion Lokmaria-Kaer evel Job Braz.
Ezel e oa eus ar Société Archéologique de France (Kevredigezh arkeologel Bro-C'hall) hag eus an Académie d'Histoire Internationale (Akademiezh etrebroadel war an Istor).
Oberennoù
thumb|right|Efflam Koed-Skaù gwisket mod drouiz
Arroudenn
EN ESTIG
En Estig e gan er spernek Chujeu flour e galon joéius, Hag e vam g'é son melodius En nozieu tuem ha stirennek.
P'en ahuil, nij e blun saius, En ur grenaden terhenek, En estig e gan er spernek Chujeu flour e galon joéius.
Perak son éan ken kalonek ? Emen nij e chuj disoursius P'édan ur boket ligernus En ur grenadenn térhének, E gan en estig ér spernek ?
Quis custodiet ipsos custodes ?
Quis custodiet ipsos custodes ?, "Piv a ziwallo an diwallerien ?", zo ul lavared latin gant ar barzh roman Juvenal diwar-benn an eveshaerien karget gant keodedourien binvidik da ziwall o zier, hag a zo tamallet gant an oberour.
Er skrid orin ez eus kaoz eus fealded ar gwragez. Kaoz zo bet da c'houzout pe e oa bet skrivet gant Juvenal pe ouzhpennet en embannadurioù eus ar skrid.
Tachornis
Tachornis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1847 gant an naturour saoz Philip Henry Gosse (1810-1888).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Sainte-Foy (Vande)
Sainte-Foy a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Dasyornis
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an daou skiantour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840) ha stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Annezva
O c'havout a reer en Aostralia, pemp (5) isspesad (bev c'hoazh) dezho en holl.
Aeronautes
Aeronautes a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ glaouered, krouet e 1892 gant an evnoniour alaman Ernst Hartert (1859-1933).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Norzhamerika, Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, seizh (7) isspesad dezhe en holl.
Capoeira
Capoeira a vez lavaret eus un arz-emgannañ brudet e Brazil a gaver ar gwrizioù anezhañ e gourenoù ha dañsoù pobloù afrikan bet kaset da Vrazil da vare ar sklaverezh. Pleustret e vez evel ur gouren, un dañs pe evel ur seurt prederouriezh gant lod. Implijout a ra gourenerien ar c'hapoeira o zreid un tamm-mat hag en un doare ouesk da-vat.
Jeff Garlin
Jeffrey Todd "Jeff" Garlin, ganet d'an 5 a viz Mezheven 1962 e Chicago, Illinois, zo kaner, muzikour hag aktour amerikan.
Haematortyx
a zo ur genad e rummatadur an evned, bet krouet e 1879 gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad er genad-mañ : Haematortyx sanguiniceps.
Eileen Beasley
Eileen Beasley (1921 – 12 a viz Eost 2012) zo ur stourmerez evit ar c'hembraeg, marvet e 2012 da 91 vloaz.
Yannick
Yannick zo stumm gallek Yannig, adstumm an anv-badez Yann. Roet e vez d'ar baotred hag a-wechoù d'ar merc'hed, marteze dre un droukvesk gant an anv-merc'hed Janig. Yanic ha Yanik zo stummoù all a gaver e Kebek.
Eileen Beasley
Er bloavezhioù 1950, gant he fried Trefor Beasley, e nac'he paeañ fakturennoù feurm o zi, e Llanelli, dre ma ne oant ket e kembraeg.
C'hwezek gwech e voe kaset dirak ul lez-varn. Tapet e voe hec'h arrebeuri gant urcherien ma voe goullonderet an ti. Hiziv e vez lavaret eo gant hec'h emzalc'h hag hec'h oberoù e oa deuet ar c'hoant da sevel Cymdeithas yr Iaith Gymraeg.
Desket he devoa brezhoneg ha meur a wech e oa deuet da gamp KEAV.
Merthyr Tudful (kontelezh)
thumb|right|250px|Kontelezh Merthyr Tudful Merthyr Tudful zo ur gontelezh (pe sir e kembraeg) pe ur bwrdeistref sirol, en-dro da gêr Merthyr Tudful e kreisteiz Kembre, e Morgannwg kozh.
Michael Morhaime
Michael Morhaime a zo anavezet evit bezañ unan eus krouerien Blizzard Entertainment e 1991 hag, hiziv an deiz, e brezidant. Roet eo bet dezhañ titl ar pevare dudenn bouezusañ ar Web e 2007 gant PC World. = Buhezskrid = Anavezet eo Michael Morhaime (lezanvet Mike Morhaime) gant Allen Adham ha Frank Pearce evit bezañ savet ur gevredigezh anvet Silicon & Synapse e 1991 adanvet diwezatoc'h Blizzard Entertainment.
Prezidant Blizzard (diorroer World of Warcraft, leader gourc'hmac'had an MMROPG), graet en deus meur a dro gaer... Evel erru eilvet d'un tournamant poker milvrudet (DICE e 2006), adkemeret e tresadennoù-bev South-Park gant ar Blade of Eternal Justice, arm spizverkus dezhañ, etc. Roet eo bet ivez dezañ titl ar pevare dudenn bouezusañ ar Web e 2007 gant PC World...
- Warcraft: Orcs & Humans (1994), Blizzard Entertainment Inc.
- The Death and Return of Superman (1994), SunSoft
- BlackThorne (1994), Interplay Productions, Inc.
- Warcraft II: Tides of Darkness (1995), Blizzard Entertainment Inc.
- Justice League Task Force (1995), Acclaim Entertainment, Inc.
- Warcraft II: The Dark Saga (1997), Electronic Arts, Inc.
- Norse By Norse West: The Return of the Lost Vikings (1997), Interplay Entertainment Corp.
- Diablo (1997), Blizzard Entertainment Inc.
- StarCraft: Brood War (1998), Blizzard Entertainment Inc.
- StarCraft (1998), Blizzard Entertainment Inc.
- Warcraft II: Battle.net Edition (1999), Blizzard Entertainment Inc.
- StarCraft 64 (2000), Nintendo of America Inc.
- Diablo II (édition collector) (2000), Blizzard Entertainment Inc.
- Diablo II (2000), Blizzard Entertainment Inc.
- Diablo II: Lord of Destruction (2001), Blizzard Entertainment Inc.
- Warcraft III: Reign of Chaos (2002), Blizzard Entertainment Inc.
- Warcraft III: The Frozen Throne (2003), Blizzard Entertainment Inc.
- Rock 'n Roll Racing (2003), Blizzard Entertainment Inc.
Gwerz (strollad)
Gwerz a oa ur strollad breizhek folk / folk-hengounel. Gant Barzhaz Trio e oa Gwerz unan eus ar strolladoù brudetañ ha pouezusañ ar seurt-se er bloazioù 80. Savet e oa bet gant Soïg Siberil, Patrick Molard, Jacky Molard, Erik Marchand ha Youenn ar Bihan. Anavezet ar strollad evit kalite dispar ar sonerien a yae d'en ober. Ne voe enrollet nemet teir fladenn gant ar strollad.
Michael Morhaime
- World of Warcraft (2004), Blizzard Entertainment Inc.
- World of Warcraft: The Burning Crusade (2007), Blizzard Entertainment Inc.
Manu Dibango
Manu Dibango, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1933 e Douala (Kameroun) ha marvet d'ar 24 Meurzh 2020 e Melun (Bro-C'hall), a oa ur c'haner, ur soner saksofon hag ur stourmer evit ar Francophonie. An tad a oa a orin Yabassi, hag ar vamm un Duala. Aet eo da Anaon gant ar C'hovid-19.
D'ar 14 Gouere 2010 e voe roet dezhañ al Légion d'Honneur gant Nicolas Sarkozy, da-geñver gouel broadel Bro-C'hall.
D'an 8 Gwengolo 2015 e voe anvet Grand Témoin gant an Organisation Internationale de la Francophonie ha karget da eveshaat ma vefe komzet galleg flour e-pad C'hoarioù Olimpek Rio de Janeiro e 2016.
Marv
Klañv e oa bet adalek an 18 a viz Meurzh gant ar c'hurunviruz COVID-19. Marvet eo d'ar 24 a viz Meurzh 2020.
Mobutu Sese Seko
thumb|Mobutu e 1983 Mobutu Sese Seko Nkuku Ngbendu wa Za Banga (ganet Joseph-Désiré Mobutu d'ar 14 a viz Here 1930 - 7 a viz Gwengolo 1997) a voe eil prezidant Republik Demokratel Kongo adalek 1965 betek 1997.