cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sand in Taufers
Sand in Taufers ,  pe Campo Tures en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Sevran
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Sevranais anezho e galleg.
Freienfeld
Freienfeld (Campo di Trens en italianeg) zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Niwbwrch
Niwbwrch (Newborough e saozneg ) zo ur gêr vihan e kumuniezh Rhosyr, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 279 km eus Kerdiz.
Tro-heol
Ar bleunioù tro-heol (Helianthus annuus eus o anv skiantel), zo ur blantenn vloaziek dezhi bleunioù bras eus ar genad Helianthus, a orin eus Norzhamerika, evel an Helianthus tuberosus. Gounezet e vez ar greun, eoul enne (war-dro 40 % eus ar materi) ha mat-tre d'ober boued. Roet e vez an delioù d'ar chatal.
An anv
Dont a ra an anv tro-heol eus ar ger gallek « tournesol » a zo troidigezh ar ger italianek « girasole», « a dro gant an heol ». Anvioù all a vez graet ouzh ar blantenn-se a-wechoù: bleunioù-heol (diwar an anvioù saoznek hag alamanek), heol-bras, greun peroked, heliant…
Arz
Brudet eo taolennoù Vincent van Gogh diwar-benn ar bleunioù tro-heol.
Marc Simon
An tad Mark Simon, ganet François Simon d'an 19 a viz Mezheven 1924 e Gwinevez ha marvet d'an 29 a viz Eost 2015, a zo ur beleg, manac'h ha levraoueger.
France Gall
France Gall, Isabelle Gall he anv gwirion, ganet d'an 9 a viz Here 1947 e Pariz, 12 arondisamant, ha marvet d'ar 7 a viz Genver 2018 e Neuilly-sur-Seine, a oa ur ganerez c'hall.
Brudet he voe adalek ar bloavezhioù 1960, aet ganti ar maout e 1965 e Kenstrivadeg Eurovision ar C'han gant ar ganaouenn Poupée de cire, poupée de son skrivet ha sonaozet gant Serge Gainsbourg. Goude-se e voe ur maread divrud betek ma kejas ouzh Michel Berger, ha ma timezas gantañ e 1976.
The Chronicles of Riddick
The Chronicles of Riddick zo ur film skiant-faltazi niñvek stadunanat embannet e 2004. Reiñ a ra tro da heuliañ istor Richard B. Riddick goude darvoudoù ar film Pitch Black. Skrivet ha renet eo bet ar film gant rener Pitch Black David Twohy, Vin Diesel a adkemer evit an eil gwech roll Riddick met ouzhpenn-se ez eo ivez produer. Ar film nemetañ eo er frañchiz o kaout un difenn dindan 13 vloaz.
France Gall
Drastet ma oe gant marv he gwaz hag he merc'h e voe tapet gant kudennoù yec'hed. E 1997 e tilezas al leurennoù.
The Chronicles of Riddick
Istor
Goude ma vefe tec'het kuit Riddick eus ar blanedenn "Dark planet" e oa aet da guzhat e-pad pemp bloaz. War e lerc'h ez eus goprsoudarded hag archerien. Riddick a adkav an Imam, an den a oa bet savetaet gantañ. Imam a gred dezhañ ez eo Riddick ur Furyan, ur ouenn kadourien aet da get abaoe pell 'zo. Adharzet eo Riddick gant Toombs ha kaset war ar blanedenn Crematoria. Ul loar toull-bac'h eo, eno emañ Jack, ar plac'hig a oa bet savetaet gant Riddick, met toullbac'het.
Marc Simon
Buhez
E 1957 ez eas da Gervenead da vanac'h. Kaset e voe ar venec'h da Landevenneg goude. Seveniñ a reas kargoù kelenn e-pad ur pennad. E 1970 e voe fiziet ennañ Kronikenn Landevenneg (kelaouenn drimiziek). E 1983 e voe lakaet e karg eus levraoueg vreizhek an abati war-lerc'h an tad Grégoire Ollivier. Ar garg-se en deus bet betek fin e vuhez. Imbourc'hioù en deus graet diwar-benn istor Abati Sant-Gwenole Landevenneg.
France Gall
Taget e oa bet gant krign-bev ar vronn e 1993, addeuet e oa e 2015. Chomet e oa mut ar familh war ar c'hleñved distroet.
Marc Simon
Buhez
Resevet en doa Kolier an Erminig e 2001.
France Gall
D'an 9 a viz Kerzu 2017, ne oa ket yac'h a-walc'h evit arvestiñ obidoù Johnny Hallyday. D'an 19 a viz Kerzu 2017 e oa bet kaset da ospital stadunanat Neuilly evit ur « bilimadur grevus er skevent ».
Marvet eo en ospital-se d'ar 7 a viz Genver 2018, d'an oad a 70 vloaz, diwar ar c'hrign-bev-se.
Richmond (Virginia)
Richmond eo anv kêr-benn stad stad Virginia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 205 533 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Richmond en ur mod ofisiel e 1607.
St. Lorenzen
St. Lorenzen zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Juluan Godest
Juluan Godest, ganet e Kalanel en 1849, a oa ul labourer-douar eus Kallag ha barzh brezhonek. Laezh a werzhe da gêr Kallag. Mervel a reas e 1932 ha beziet e voe Kallag. brezhoneg zo skrivet war e vez.
Un dastumad gwerzioù gantañ a voe arc'hantet gant Théodore Botrel, a skrivas war ar bajenn gentañ : « À nos derniers Bardes champêtres, Soyons charitables et doux, car c'est l'âme de nos ancêtres, Qui chante au cœur de leur binious !… » hag ur rakskrid brezhonek a oa gant Taldir Jaffrennou.
Paradwys (Mon)
Paradwys (paradoz, e brezhoneg) zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangristiolus, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 209,3 km eus Kerdiz.
Anthus vaalensis
Anthus vaalensis a zo ur spesad golvaneged eus kerentiad ar Motacillidae.
Dont a ra e anv eus ar stêr Vaal (e Suafrika), ha hi brasañ adstêr an Orange.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar c'hwec'h isspesad anezhañ en Afrika :
Bro ar Vistula
Bro ar Vistula (ruseg : Привислинский край Privislinsky krai ; poloneg : Kraj Nadwiślański) a oa an anv roet d'ar broioù bodet e Kendalc'h Polonia goude faezhet Emsavadeg miz Du (1830–31) hag Emsavadeg miz Genver (1863-64), pa oa tennet hec'h emrenerezh digant Pologn, skarzhet anv ar vro ha hini he fobl diwar gartennoù Impalaeriezh Rusia.
En Europa a-hend-all e veze lavaret alies "Polonia Rusia" pe "Polonia rus" eus ar vro-se, e-kichen "Polonia Prusia", a oa aet d'ober Proviñs Prusia.
Istor
En 1831, goude emsavadeg miz Du, e voe divodet arme parlamant (ar Sejm) ha melestradurezh Pologn, ha berzet bonreizh rouantelezh Pologn, gant ar galloud rus. Serret e voe ar skolioù-meur, hag addigoret meur a vloaz goude evel liseoù rusek.
Saint-Michel-sur-Loire
Saint-Michel-sur-Loire zo ur gumun eus Bro-C'hall, e Bro-Touren, war lez hanternoz ar stêr Liger, en departamant Indre-et-Loire, entre Langeais ha Saint-Patrice ha Bréhémont, en tu all d'ar stêr.
Search and Destroy
Pal un oberiadur brezel doare Search and Destroy a zo douarañ soudarded troadegiezh pe strolladoù begenn war un dachenn enebour, da glask ha da zistrujañ an enebour ar buanañ ar gwellañ ha da skampañ kuit. An diaz a zo bet savet adal ar brezel-kuzh pe guerilla hag a vez sevenet gant an hent enebiñ dezho.
Seurt oberiadurioù brezel a zo kaset da benn dreist-holl gant strolladoù bihan begenn ul lu gant armoù lijer ha danvez-tarzh doare TNT pe C-4. Ar strolladoù a vez fiñvet dre bisaskellioù pe dre stumm harz-lammerien.
Muioc'h-mui e vez gwelet oberiadurioù Search and Destroy oc'h implij mekanikoù-nij nemetken (bisaskellioù, kirri-nij ha dronoù).
Parciau (Mon)
Parciau zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llaneugrad, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 218,9 km eus Kerdiz.
Truden im Naturpark
Truden im Naturpark  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Gais (Sutirol)
Gais  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Le Mesnil-Robert
Le Mesnil-Robert a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: mervel a reas un den nann soudard e Le Mesnil abalamour d'ar brezel, lazhet e voe gant tennoù kanol d'an 3 a viz Eost.
Gargazon
Gargazon  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Tramin an der Weinstraße
Tramin an der Weinstraße zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Claire
Claire pe Clair zo un anv-badez gallek roet d'ar merc'hed, hag un anv-badez saoznek roet d'ar baotred. Roet e vez d'ar merc'hed e saozneg ivez bremañ abaoe m'eo bet war ar c'hiz gant ar Vreizhveuriz er bloavezhioù 1970 ha 1980.
Aulnay-sous-Bois
Aulnay-sous-Bois zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Le Raincy.
Mirdi ar Prado
Mirdi ar Prado zo unan eus pouezusañ mirdioù ar bed e Madrid, kêr-benn Spagn.
Eno e c'haller gwelout taolennoù meur Diego Velázquez ha Francisco Goya, ha re bouezusañ istor al liverezh e Spagn, evel El Greco, José Ribera, Murillo, hag ivez oberennoù eus livourien veur Europa, evel Tizian, Paolo Veronese, Rubens pe Rembrandt.
Jean-Louis Jossic
Jean-Louis Jossic, bet ganet d'ar 15 a viz Gouere 1947 e Naoned (Liger-Atlantel), a zo ur c'haner hag ur soner naonedat. Krouet en deus ar strollad Tri Yann, er bloavezh 1970 gant e vignoned Jean Chocun ha Jean-Paul Corbineau.
Eil-maer e oa ivez e ti-kêr Naoned betek 2014, oc'h ober war-dro ar sevenadur.
Sassy
Sassy a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
Marvet int e miz Even 1944 e-doug Emgann Normandi e-pad an Eil brezel-bed.
Ospedaletto Lodigiano
Ospedaletto Lodigiano  zo ur gumun italian e Proviñs Lodi, e Lombardia.
Elesbed Bro-C'hall (1764-1794)
Elesbed Bro-C'hall (1764-1794), pe Élisabeth Philippe Marie Hélène de France, lesanvet  Madame Élisabeth, a oa ur briñsez c'hall, a voe dibennet gant an Dispac'h gall e Pariz.
Emgann Ia Drang
Emgann Ia Drang a zo bet unan eus kentañ emgannoù gwirion ha start etre lu ar Stadoù-Unanet ha Lu Norzh Vietnam, harpet gant ar Viet Cong e-pad brezel Vietnam.
Elesbed Bro-C'hall (1764-1794)
Ganet e oa e kastell Versailhez d'an 3 a viz Mae 1764. Diwezhañ bugel an daofin Louis-Ferdinand de France (1729-1765) hag e bried Maria Josepha von Sachsen (1731-1767) e oa. C'hoar e oa eta da Loeiz XVI (Bro-C'hall) ha d'e vreudeur danvez rouaned Loeiz XVIII ha Charlez X.
Emgann Ia Drang
Padet e oa etre ar 14 hag an 18 a viz Du 1965 etre div dachenn douarañ meneziek e-kreiz Republik Su Vietnam nepell diouzh Plei Mei. Emgann Ia Drang a oa ul lod eus oberiadur brezel Silver Bayonet kaset da benn gant soudarded an U.S. Airmobile.
Elesbed Bro-C'hall (1764-1794)
Bac'het e voe war un dro gant he breur roue en 1792, kaset dirak al lezvarn dispac'hel da vare ar Spontadeg, kondaonet d'ar marv, ha dibennet.
Emgann Ia Drang
Anv an emgann a zo deuet diwar anv ar stêr Drang hag a dreuz an draonienn e-kostez Plei Mei, lec'h ma voe an dachenn stourm. "Ia" a talvez "stêr" e yezh meuriad ar menezioù-se.
A-raok an emgann
Etre 1963 ha 1964 meur a c'hwitadenn soudardel ha bolitikel o deus bet lakaet bec'h bras war diazoù ha frammoù Lu Republik Su Vietnam (ARVN). Pennoù an ARVN o doa bet resevet urzhioù sklaer gant ar prezidant Ngo Dinh Diem da chom hep emgannañ a-grenn.
Arme dieubidigezh ar Su Vietnam (Viet Cong) a brofitas evit engouestlañ ha gourdoniñ soudarded e-leizh hag al lu Norzh Vietnamian evit mont kuzh etrezek ar Su Vietnam. Evit talañ da gement-mañ ne oa nemet strolladoù-stourm ar CIA ha o oberiadurioù brezel klask ha distruj ("Search and Destroy") o implij biñsaskelloù tagañ gant roketennoù a lamme lod pennoù-bras ar Viet Cong.
Zimmerius
Zimmerius a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1977 gant an evnoniour stadunanat Melvin Alvah Traylor Jr. (1915-2008), da zougen bri d'un evnoniour stadunanat all, John Todd Zimmer (1889-1957).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemzek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, c'hwec'h (6) isspesad dezhe en holl.
Le Blanc-Mesnil
Le Blanc-Mesnil zo ur gumun en departamant Seine-Saint-Denis hag er rannvro Enez-Frañs, e kreiz Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gumun en arondisamant Le Raincy.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Blanc-Mesnilois anezho e galleg.
World Community Grid
World Community Grid (WCG) zo ur steuñv savet evit sikour ar skiantourien en o enklaskoù dre implij urzhiataerezioù an dud. Lañset e voe d'ar 16 a viz Du 2004, kenurzhiet eo gant IBM gant ur poellad a gaver war ar savennoù Windows, Linux, macOS, hag Android.
Oc'h implij ur rouedad urzhiataerezioù lies e stumm ur gumuniezh, World Community Grid en deus bet sikouret da labourat war ar genome denel, ar SIDA, dengue, Krign-bev, influenza, Ebola, gwellaat produerezh ar riz, an energiezhoù prop. E miz Meurzh 2018, an aozadur a oa liammet gant 449 embregerezh pe aozadur all evit labourat gant e-tro 52 000 implijer engouestlet, en holl ez eus bet labouret evit 1,5 milion a vloavezhioù.
Derc'hen
Derc'hen zo un anv-badez brezhonek a orin henvrezhonek.
Orin
Dont a ra eus an henvrezhoneg deru "derv", ha gen "gouenn", "lignez". Meneget eo dindan ar stumm Dergen e 903 e diellevr Redon da envel unan eus pemp mab roue Breizh a oa Alan Iañ e anv d'ar mare-se : Pascuuethan et Dergen et Budic, filii ejus "Paskwezhen, Derc'hen ha Budig, e vibien". Dergen zo deuet da vezañ Derc'hen, pe Derrien, ar stumm nemetañ a gaver e galleg, eo hendad lignez Elven hag an Argoed.
Anv-badez berzet
E miz Eost 2017 e voe nac'het degemer an anv gant ti-kêr Roazhon ha prokulor ar republik.
Norfolk (Virginia)
Norfolk zo ur gêr lec'hiet e gevred stad Virginia e Stadoù-Unanet Amerika. Bez' e oa 242 803 a annezidi e 2010. Krouet eo bet anv Norfolk en ur mod ofisiel e 1682. Ur bonn eus an US Navy a zo eno, ar bonn aervorel brasañ eus ar bed.
Mühlwald
Mühlwald  zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige.
Penygraigwen
Penygraigwen zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Rhosybol, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 223,6 km eus Kerdiz.
Saint-Patrice
Saint-Patrice zo un anv-lec'h gallek, e Kebek hag e Bro-C'hall.
Pikardi
Pikardi a zo ur vro istorel hag ur proviñs kozh eus Bro-C'hall. Ne zegouezh ket kaer tachenn ar vro-mañ gant ar rannvro anvet Pikardi savet e 1972. Tachenn ar pikardeg a ya pelloc'h, en Artez, Hainaut hag e Belgia. Amiens eo ar gêr-benn.
Ar vro
Pikardi istorel a zegouezh gant departamant ar Somme, arvor ar Pas-de-Calais (ar pezh a zo anvet Boulonnais) hag un nebeud kumunioù ouzhpenn er su, norzh an Oise hag an Aisne, hag un dornadig kumunioù eus an Nord.
Llanelli (Sir Fynwy)
Betek 1974 e oa Llanelli e-barzh Sir Frycheiniog. Thomas Price (Carnhuanawc) a voe person eno adalek 1816 betek 1825, ha sevel a reas ur skol kentañ derez kembraek, an hini nemeti e Kembre en amzer-se. Tremen a ra ar Ganol etre Sir Fynwy ha Brycheiniog dre Llanelli.
Saint-Patrice
Meur a gumun zo en anv-se.
Michael Jace
Michael Jace, ganet e Paterson (Jerzenez Nevez) d'an, a zo un aktour stadunanat.
Emgann Leipzig
Daou Emgann Leipzig zo bet.
Talparia talpa
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Linnaeus e 1758 dindan an anv genad Cypraea.
Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Talparia talpa o vezañ impijet un tamm muioc'h eget egile :
Bevoniezh
Kregin brav eo an Talparia talpa. Kavet e vezont etre live an izel mor ha nebeut metroù donder e mougev korailh. Mantell al loen bev a zo du gant pikoù gwenn ha seurt bronnigoù evel bizied warni.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 50 ha 76 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 23 mm gour pe ramz, betek 106 mm.
Gwelout ivez
Talparia exusta, ur spesad tost a-walc'h.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er meurvorioù Indez hag Habask eus aodoù reter Afrika betek Kornog Amerika ar c'hreiz hag eus Madagaskar hag hanter Aostralia er Su betek su Japan en Norzh. Er mor ruz hag e korn Afrika ur spesad all tost a ve kavet Talparia exusta e plas Talparia talpa.
Vittorio Pozzo
Chomet eo brudet-meurbet e metoù ar sportoù en Italia dre ma voe Pozzo kentañ dibaber broadel italian a gasas e skipailh betek an trec'h e Kib vell-droad ar bed, div wech diouzh renk (1934 ha 1938) 'zo kaeroc'h.
Red e vicher
Berr a-walc'h e voe ar prantad amzer ma voe c'hoarier e gwirionez :
E 1912 eo ivez e voe fiziet skipailh broadel Rouantelezh Italia ennañ evit ar wech kentañ, da-geñver C'hoarioù Olimpek hañv 1912 bet aozet e Stockholm (Finland). Skubet e voent er-maez (3-2 gant ar skipailh broadel lec'hel) kerkent hag ar c'hrogad kentañ.
Adalek 1924 betek 1926 e voe e penn AC Milan a-raok distreiñ da vat d'ober war-dro ar Squadra azzurra e 1929. Gant skipailh Rouantelezh Italia e c'hounezas Kib vell-droad ar bed 1934 (aozet en e vro) ha Kib vell-droad ar bed 1938 (aozet e Bro-C'hall). Medalenn aour C'hoarioù Olimpek hañv 1936, bet aozet e Berlin (Trede Reich d'ar mare-se), ac'h eas gante ivez. Kent e oa bet tapet dre ziv wech Kib etrebroadel Europa ar C'hreiz (1927-1930 ha 1933-1935) gante.
Kendelc'her a reas Vittorio Pozzo betek C'hoarioù Olimpek hañv 1948 e Londrez (Bro-Saoz) : d'ar 5 a viz Eost 1948 e renas an Azzurri evit ar wech diwezhañ o vezañ ma roas e zilez da-heul ar c'holl 3-5 ouzh skipailh broadel Danmark da-geñver kardgourfenn diwezhañ ar genstrivadeg.
Kazetenner e oa e La Stampa pa varvas er goañv 1968.
Glenlochar
Glenlochar (Gleann Lochair e gouezeleg) zo ur gêriadenn vihan war lez ar stêr Dee e parrez Balmaghie, e Dumfries and Galloway.
Istor
Un dra bennak evel *Leucovia a veze graet anezhañ e latin, ma varner diouzh ar menegoù a zo bet kavet e skridoù latin :
Priñs Asturiez
Priñs Asturiez eo an titl roet da bennhêr kurunenn Bro-Spagn, evel ma veze laret Daofin eus pennhêr kurunenn Bro-C'hall en amzer ar rouaned c'hall. Ouzhpenn-se e vez roet dezhañ titloù all a oa stag ouzh kurunenn Aragon pe Rouantelezh Navarra:
Mari Kermareg
Mari Kermareg (pe Marie Kermarec, ganet e 1940, marvet d'ar 6 a viz Du 2019 ) a oa un animatourez radio, ur broduourez skinwel, ur sevenerez filmoù hag ur renerez magazin.
Buhez
Gwreg e oa da René Abjean.
Skolaerez eo bet e-pad tri bloaz e Plougerne. Dont a reas da vezañ ezel eus laz-kanañ Kenvroiz Dom Mikael Plougerne d'ar mare-se.
E 1971 e c'houlennas Charlez ha Chanig ar Gall ganti dont ganto d'ober war-dro abadennoù brezhonek Radio-Arvorig. Kinnig a reas goude Breiz o veva, kentañ magazin skinwel e brezhoneg. Produktourez eo bet en FR3 hag ar c'hentañ maouez o seveniñ abadennoù.
Kemeret he deus perzh er strollad c'hoariva Teatr Penn ar Bed, o lenn barzhonegoù peurgetket.
E penn strollad skridaozañ Brud Nevez e oa bet adalek 2002.
Resevet he deus Kolier an Erminig e 2004.
Pengorffwysfa
Pengorffwysfa zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llaneilian, e Kembre, e kontelezh Enez Môn, 227,1 km eus Kerdiz.
Kouezhadenn Saigon
Kouezhadenn Saigon pe "Dieubidigezh Saigon" (evit komunourien Viêt Nam) a reer eus kemeridigezh kêr Saigon, kêr-benn Republik Su Viêt Nam, gant lu Norzh Viêt Nam harpet gant Arme dieubidigezh Su Viêt Nam (Viet Cong) d'an 30 a viz Ebrel 1975.
An oberiadenn vilourel-se a zegasas fin brezel Viêt Nam ha fin Republik Su Viêt Nam, hag a voulc'has an hent etrezek adunvanidigezh Viêt Nam dindan stumm ur Republik sokialour gant ar Strollad Komunour en he fenn.
thumb|left|200px|Repuidi viêtnamat e-kerzh an oberiadenn Frequent Wind A-raok kouezhadenn Saigon e oa tec'het kuit an holl Amerikaned pe dost, soudarded ha trevourien, a oa staliet e kêr-benn Su Viêt Nam.
Ouzhpenn-se e voe un dec'hadeg ramzel, degadoù a viliadoù a Viêtnamiz ar Su, dreist-holl ar re a oa engouestlet gant gournamant Republik Su Vietnam pe a oa harperien d'an Amerikaned e brezel Vietnam. Barr an dec'hadeg-se e voe an oberiadenn-vrezel Frequent Wind, ma voe graet ar brasañ implij eus biñsaskelloù en Istor mab-den.
Istor Kouezhadenn Saigon
Diouzh an eil tu, lu Norzh Viêt Nam dindan urzhioù ar jeneral Văn Tiến Dũng ha, diouzh an tu all, lu Republik Su Viêt Nam (ARVN) dindan urzhioù ar jeneral Nguyễn Văn Toàn.
Goude Kouezhadenn Saigon
Goude ma voe kemeret Saigon e voe echu gant Republik Su Viêt Nam hag an holl strolladoù liammet ganti, lu Republik Su Vietnam en o zouez. Ouzhpenn da-se e kendalc'has annezidi kêr Saigon da vont etrezek ar maezioù a-benn pellaat diouzh nerzh ar Strollad Komunour a oa e penn an traoù. Kement-mañ ha tec'hadeg vras an 30 a viz Ebrel 1975 a ziazezas ar gêr nevez anvet Hồ Chí Minh Ville ("Kêr Hồ Chí Minh").
Er bloavezh 1977, hervez an National Review, e voe brasjedet ez eus bet kement ha 30 000 a Vietnamiz ar Su a zo bet lazhadeget gant al lu Norzh Vietnamat ; diwar implij listennoù bet savet evit ar CIA ha lezet e Saigon gant labourerien kannadti ar Stadoù-Unanet ez eur deuet d'an niver-se.
Un devezh dilabour anvet Devezh an Adunvaniezh pe c'hoazh Devezh an Dieubidigezh (Ngày Giải Phóng e vietnameg) eo an 30 a viz Ebrel e Viêt Nam hiziv, abaoe an 2 a viz Gouere 1976 hepken avat.
Kouezhadenn Saigon hiziv an deiz
Un arouez bev buhezek e chom devezh kouezhadenn Saigon hiziv an deiz c'hoazh : lidadeg ofisiel Devezh an Dieubidigezh eo hervez renad komunour Republik Viêt Nam ; lidadeg un deiziad kañv eo avat hervez repuidi Republik Su Viêt Nam hag enebourien ar renad komunour, pa lakaont an 30 a viz Ebrel da Tháng Tư Đen ("Ebrel Du").
Llanfair Is Coed
Llanfair Is Coed pe Llanfair Isgoed (Llanvair Discoed pe Llanvair-Discoed e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ etre Casnewydd ha Cas-gwent, en hanternoz da gêriadenn Caerwent.
Dave a ra an anv d'ar c'hantrev kozh Gwent Is Coed a oa eno er Grennamzer, ur c'horn-bro hag en em astenne er c'hreisteiz da Goad Gwent (Coed Gwent e kembraeg). Lez rouaned Gwent a oa e Llanfair Is Coed.
Ur c'hreñvlec'h eus Oadvezh an Houarn zo war torgenn Llanmelin, er reter d'ar gêriadenn, ha krediñ a reer e oa eno unan eus kreñvlec'hioù pobl geltiek ar Silured.
Vaudeloges
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Châtillon
Châtillon zo un anv-lec'h gallek.
Anthus nyassae
Anthus nyassae a zo ur spesad golvaneged bihan eus ar c'herentiad Motacillidae.
Anvet e voe Anthus nicholsoni nyassae (kentanv) da gentañ-penn (e 1906) gant al loenoniour alaman Oscar Neumann (1867-1946).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an tri isspesad anezhañ en Afrika :
School Rumble Z
School Rumble Z zo ur manga doare shonen fent-karantez skrivet ha treset gant Jin Kobayashi bet embannet e Japan e 2009. Betek-henn n'eus troidigezh ebet e Breizh. N'eus nemet ur manga a ya d'ober an ouzhpennadur d'an heuliad School Rumble.
Ar manga-se lakaet war-raok evel fin an heuliad School Rumble a vez en gwirionez hag hervez an aozour kement hag istitl ar manga Alternate Story un istor e-kichen an istor diazez. Degas a ra posublderioù evit fin ar manga ha d'al lenner da choaz an hini a blij dezhañ ar muiañ.
Christian-Joseph Guyonvarc'h
<HR noShade> Christian-Joseph Guyonvarc'h, hag a sine e levrioù '''Christian-J. Guyonvarc'h''', ganet d'an 18 a viz Here 1926 en Alre ha marvet e Boc'harzh (pe Gwiler-Leon ) d'an 9 a viz Genver 2012, a oa un arbennigour war ar sevenadur keltiek kozh, hini Bro Iwerzhon dreist-holl.
Buhez micherel
Dimezet gant Françoise Le Roux, skrivañ a rejont o-daou un toullad mat a levrioù war ar sevenadur hag istor ar Gelted en Henamzer.
Myiotriccus ornatus
Myiotriccus ornatus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Anvet e voe Tyrannula ornata (kentanv) da gentañ-penn (e 1853) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861). Ar spesad nemetañ er genad Myiotriccus an hini eo.
Boued
N'ouzer ket kalz tra war an danvez nemet e vev diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Suamerika, en un takad hag a ya eus Kolombia da bPerou :
Balzamegenn
Ur valzamegenn zo ur c'horf, den pe loen, a oa miret e groc'hen hag e organoù a-ratozh pe dre zegouezh ouzh e gempenn gant aozadoù kimiek, pe ouzh e zerc'hel en ur yenijenn vras (balzamegennoù skorn), en ul lec'h ennañ ur glebor izel-kenañ, pe hep kalz aer (evit ar c'horfoù soubet er geunioù), kement ha ken bihan ma ne fallao ket muioc'h ar c'horf gant ma vo dalc'het en ul lec'h fresk ha sec'h. Lod a vir an anv-se evit ar c'horfoù balzamet a-ratozh gant aozadoù kimiek, met implij ar ger d'ober anv eus korfoù miret dre zegouezh dre zisec'hadur zo ken kozh hag ar bloavezhioù 1730, d'an nebeutañ.
Ar fed da valzamiñ ar c'horfoù a-ratozh zo ur c'hustum eus ar broioù sec'h-kenañ war a hañval evel e sevenadurioù zo eus Suamerika pe en Henegipt. Ouzhpenn 1000 balzamegenn a oa dizoloet e Xinjiang, e Sina ivez. En tu all d'ur milion balzamegenn loened a oa dizoloet en Egipt. Ul lodenn vras anezhe a oa kizhier.
Balzamegoù Henegipt
Ar valzamegenn goshañ eus Henegipt a anavezer, lesanvet "Ginger" abalamour da liv he blev, a oa balzamet e 3300 kent J.-K.. War ziskouez emañ er British Museum. Dizoloet e oa interet e traezh tomm ar gouelec'h. Endro ar gouelec'hioù a c'hall miret ar c'horfoù en un doare naturel ha dre se ne ouzer ket d'ar just ha balzamet e voe a-ratozh pe get. Koulskoude ez eo gwirheñvel ez eo disoc'h teknikoù arbennik rak interet e oa Ginger gant listri pri.
Adalek ar Grennimpalaeriezh e voe implijet holenoù gant ar valzamerien da dennañ ar glebor diouzh ar c'horfoù. An danvez-se, heñvel ouzh holen a gaver e glannoù al lennoù sal hag anvet natron, a zisec'he ar c'horfoù hag a vire muioc'h a gig evit a eskern. Ur wezh sec'h e veze intret ar valzamegenn gant eoulioù ha porfumoù. Goloet e veze neuze ar c'horf, goulloet eus e organoù, gant natron, da vuanaat an disec'hadur ha da viret outañ a vreinañ. An natron a sec'h ar c'horfoù buanoc'h evit traezh ar gouelec'h, hag evel se e veze miret ar c'horf e gwelloc'h stad. Alies e veze lakaet traezoù da wareziñ bizied an treid hag an daouarn kuit ma torrfent.
Kalz chalmoù sakr hag a dilsamoù a veze lakaet e-barzh ar valzamegenn hag en-dro dezhi. Sañset e oant gwareziñ anezhi diouzh pep droug ha da reiñ chañs vat d'he C'ha. Ur wezh prientet e vezent lakaet en o gourvez en ur sarkofagenn en ur bez, ma kreded e chomfe ar valzamegenn da viken. Diwezhatoc'h e vije digoret genoù ar valzamegenn e-doug ul lid a aroueze an analañ, ar pezh a lakaas da ziwan mojennoù diwar-benn balzamegoù deuet da vezañ bev a-nevez. A-wezhioù ez eus bet dizoloet balzamegoù e bezioù a oa chomet dibistig, hag e oa dizoloet e oant erru breinet abalamour ma oant re dost d'ar gwiskad dour dindanzouar. Un hevelep tro a c'hoarvezas e 1998 pa oa dizoloet balzamegenn Ioufaa, ur beleg eus Henegipt a oa o vevañ war-dro 500 kent J.-K..
Ar balzamegoù brutetañ zo re Seti I ha Ramses II ( kantved kent J.-K.).
Suamerika
E suamerika e kaver war un dro balzamegoù savet a-ratozh, e broioù sec'h aod ar Meurvor Habask (e Chile hag e su Perou, ha korfoù aet da valzamegoù en un doare naturel, kavet dreist-holl e lein an Andoù. Balzamegoù Chinchorro eo ar c'hoshañ balamegoù a oa dizoloet biskoazh. Prientet e voent etre 5000 ha 3000 kent J.-K., ha war a seblant e teuont eus ur gevredigezh ma veze aozet holl ar c'helanoù da zont da vezañ balzamegoù. Tri zeknik disheñvel a veze implijet da vareoù disheñvel, met an hin yen ha sec'h a sikoure da zisec'hañ ar c'helanoù ha d'o miret e stad vat. Ar c'horfoù kavet e bered nazca Chauchilla a oa prientet er bloavezhioù 200-900 eus hon oadvezh en un doare pervezh. Lod eus ar balzamegoù naturel miret ar gwellañ zo bloaziet eus prantad an Inkaed e Perou ha Chile war-dro 500 vloaz zo, pa veze aberzhet ar vugale en un doare lidek e lein menezioù an Andoù. E 1995 e oa dizoloet korf skornet ur plac'h inka, dezhi etre 11 ha 14 vloaz, na oa ket disec'het ha dre se na oa ket ur valzamegenn stricto sensu, hag a oa marvet etre 1440 ha 1450 war ar menez Ampato e su Perou. Graet e vez anezhi "balzamegenn Juanita" (Momia Juanita e spagnolek) pe "Gwerc'hez ar skorn". Lod eus an arkeologourien a gred e oa aberzhet da zoue inka ar menezioù, Apus. E Chile ez eus bet kavet "Miss Chile", ur valzamegenn miret-mat eus an oadvezh Tiwanaku. Emañ er Mirdi Gustavo Page e San Pedro de Atacama. Divizet en deus kumuniezh Atacama paouez da ziskouez balzamegoù o hendadoù, e sin doujañs evit o diaraogidi. Dizoloet e oa teir balzamegenn bugale, e 1999, war ar menez Llullaillaco, 6700 metr a-us d'ar mor. War ziskouez emaint e mirdi arkeologiezh en uhelder e Salta, en Arc'hantina.
Italia
Katakomboù zo e Palermo e Sikilia a dalveze da veziañ ar venec'h. Hiziv e vezont gweladennet gant an douristed.
Leun e oa bered manati ar Gabusined e Palermo er kantved ha kregiñ a reas ar venec'h da gleuzañ ur c'hev-iliz dindanañ. E 1599 e valzamjont unan anezhe, ar breur Silvestro Gubbio, ha lakaet e oa er c'hatakomboù. Da gentañ e veze implijet evit ar venec'h varv. Koulskoude, er c'hantvedoù da-heul, bezañ interet er c'hatakomboù a zeuas da vezañ arouez ur statud uhel er gevredigezh.
Glan Duar
Glan Duar (skrivet ivez Glan-Duar ha Glanduar) zo ur gêriadenn vihan e Sir Gaerfyrddin, e Kembre. Emañ e hanternoz ar gontelezh, er c'hreisteiz da Llanybydder.
Balzamegenn
Italia
Disec'het e veze ar c'horfoù war marc'hoù an tuellennoù pri-poazh er c'hatakomboù hag a-wezhioù e vezent gwalc'het da c'houde gant gwinegr. Lod eus ar c'horfoù a oa baalzamet ha lod all a oa lakaet e boestoù gwer prennet. Gwisket eo balzamegoù ar venec'h gant o dilhad pemdez dindane hag a-wezhioù gant ur gordenn a veze douget evel arouez pinijenn.
Ar balzamegoù naturel
Balzamegoù a stummas o-unan en un endro naturel azas, evel ur yenien vras (Ötzi, ar Gwerc'hez ar skorn, balzamegoù bugale Llullaillaco), un endro trenk (Den Tollund), holen (Den holen), pe sec'hor (balzamegoù Tarim), er bed a-bezh. Ouzhpenn mil kelan eus Oadvezh an arem, anvet kelanoù taouarc'hegi, a oa dizoloet e taouarc'hegi e norzh Europa, evel Plac'h Yde ha den Lindow. Balzamegoù naturel eus spesadoù loened all a gaver ivez. Stank int e-barzh ar spesadoù a vev er metoù dour sall bas, ar re dezhe ur framm korf a-du gant an argerzh-se dreist-holl, evel ar c'hezeg-mor hag ar stered-mor. Dizoloet ez eus bet balzamegoù ral evel re dinosaored (Leonardo, Dakota), hag ur valzamegenn trachodon en Amerika.
Talparia exusta
Talparia exusta a zo unan eus an daou spesad eus genad Talparia e kerentiad an hoc'higed-mor hervez Word Register of Marine species WORMS. Ur spesad kregin divoutin an hini eo.
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Sowerby e 1832 dindan an anv genad Cypraea.
Glurns
Glurns, pe  Glorenza en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol, anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen, e Trentino-Alto Adige. 10 km zo ac'hano da Suis]]. [[913 zo eno o chom.
Talparia exusta
Taksonomiezh
Heñvelanvioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Talparia talpa o vezañ impijet un tamm muioc'h eget egile :
Guadalupe Marín
Guadalupe Marín, pe María Guadalupe Marín Preciado ( 1895 - 1983), a oa patrom-livourien ha skrivagnerez vec'hikan. Ganet e oa en Guadalajara, e stad Jalisco.
Bré
E 2011 e oa 31,872 a dud o chom e Bré, ar pezh a rae eus kêr an navvet kêr vrasañ. Dont a ra tud e-leizh eus Dulenn da bourmen betek eno.
E Bré emañ studioioù filmañ "Ardmore Studios", ar re nemeto en Iwerzhon, ma vez troet e-leizh a filmoù skinwel ha sinema. E Bré ivez e voe ar c'hizeller breizhat Yann Goulet o vevañ e-pad pell.
Pen-Llyn
Pen-Llyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Bodedern, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 221,9 km eus Kerdiz.
Le Mesnil-Benoist
Le Mesnil-Benoist a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Perrières
Perrières a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Le Mesnil-Benoist
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
Guadalupe Marín
Patrom
Patrom e voe evit meur a oberenn gant Rivera, Frida Kahlo ha Juan Soriano. Er murlivadur Creation, eo hi a zo Nerzh, Kan, ha Maouez. Evit murlivadur Rivera en Chapingo e voe patrom noazh ivez, evi an Douar, ha hi dougerez.
Patrom eo bet ivez gant al luc'hskeudenner Edward Weston.
He buhez
Ganet eo e Ciudad Guzmán, e Jalisco.
E 1922 e timezas d'al livour Diego Rivera, goude marv e bried kentañ e Bro-C'hall. Div verc'h o doe: Ruth ha Guadalupe Rivera. Torret e voe o eured hag addimeziñ a reas d'ar barzh-kimiour Jorge Cuesta.
Addimeziñ e reas Rivera da Frida Kahlo (1907-1954). En 1938 e embannas he romant La Única.
Film
Guadalupe Marín zo c'hoariet gant Valeria Golino er film Frida (2002).
Talparia exusta
Bevoniezh
Kregin brav eo an Talparia exusta. Kavet e vezont etre 5 ha 35 m donder e mougevioù ha frailhoù korailh ha dindan bloc'hadoù.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin a zo etre 55 ha 68 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 45 mm gour pe ramz, betek 91 mm.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo er mor ruz, Aden ha war aodoù Somalia hag Eritrea. Er meurvorioù Indez hag Habask eus aodoù reter Afrika betek Kornog Amerika e vez kavet Talparia talpa e plas Talparia exusta.
Gwelout ivez
Talparia talpa, ur spesad tost a-walc'h
Toblach
Toblach , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Gsies
Gsies , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Clara Maffei
Elena Chiara Maria Antonia Carrara Spinelli, anavezetoc'h evel Clara Maffei, pe Chiara pe  Chiarina (Bergamo, 13 a viz Meurzh 1814 – Milano, 13 a viz Gouere 1886) diwar anv he fried Andrea Maffei, a oa ur vroadelourez italian.
Merc'h e oa d'ar c'hont Giovanni Battista Carrara-Spinelli, barzh italianek, ha d'e bried ar gontez Ottavia Gàmbara. Pa oa seitek vloaz, en 1832, e timezas da Andrea Maffei, skrivagner, troour, kazetenner, en devoa c'hwezek vloaz warni. E Milano he devoa ur saloñs, e La Contrada del Monte di pietà, ha goude er Piazza Bergiojoso, a voe digoret en 1834, ma tegemere skrivagnerien hag arzourien illurañ ar vroadelouriezh eus kêr a-raok marevezh ar risorgimento, hag en o zouez Alessandro Manzoni, Giuseppe Verdi pe Giovanni Prati, enebet ouzh dalc'h Aostria, pa oa he fried o labourat er velestradurezh aostrian.
López
López zo un anv-tiegezh spagnolek, deuet da vout anv-lec'h.
Orin
Savet eo diwar an anv-badez Lope, deuet eus an anv latin Lupus (bleiz). Mab Lope eo López.
L
kanerez kuban.
María Esquivel
María Esquivel, pe Mary Esquivel hervez hec'h anv-micher (Quemado de Güines, Las Villas, Kuba 1934 - Ciudad de México, Mec'hiko 30 Mezheven 2007) a oa ur ganerez hag aktourez vec'hikan a orin kuban.
Eleonora Breizh
Meur a Eleonora Breizh, pe Aliénor de Bretagne e galleg, a zo bet.
Pen-y-garnedd
Pen-y-garnedd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Pentraeth, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 210,2 km eus Kerdiz.
Hafling
Hafling  , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Anthus similis
Anthus similis (pe Agrodroma similis) a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, greun ha had.
Jenesien
Jenesien , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Anthus similis
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an ugent isspesad anezhañ :
Kaltern an der Weinstraße
Kaltern an der Weinstraße , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Antey-Saint-André
Antey-Saint-André zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Eleanor
Eleanor zo un anv-badez saoznek roet d'ar merc'hed.
Orin
Deuet eo an anv e-barzh ar saozneg abalamour da anv Eleanora Akitania, rouanez Bro-Saoz evel pried Herri II (Bro-Saoz).
Allein
Allein zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Krogen draoñ ar fri
thumb|Krogen draoñ ar fri e roz
Krogenoù traoñ ar fri zo div laonenn askornek eus an dremm, e kavenn ar fri. Sevel a reont diouzh ar c'harvanoù, er c'hontrol eus ar c'hrogenoù fri all (ar grogen grenn hag ar grogen grec'h) hag a sav diouzh boest ar c'hlopenn. Rak-se, n'eus nemet ar grogen draoñ a vez kontet evel un askorn drezañ e-unan e korf an den. An div grogen all zo lodennoù eus eskern ar c'hlopenn.
Roll ar c'hrogenoù fri eo tommañ, glebiañ ha naetaat an aer analet.
Cornete nasal
Vocabulaire breton-français et français-breton du dialecte de Vannes
War a seblant e oa graet al levr diwar stagañ an div oberenn-mañ, embannet a-raok ar brezel-bed kentañ:
A-wechoù e vez droukvesk etre an oberenn-mañ hag an Dictionnaire breton-français du dialecte de Vannes de Pierre de Châlons, adembannet gant Joseph Loth e 1895.
Boissey (Calvados)
Boissey a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Virginia Centurione Bracelli
thumb|Poltred ar santez Virginia Centurione Bracelli.
Atalotriccus pilaris
Atalotriccus pilaris a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Tyrannidae.
Virginia Centurione Bracelli
Virginia Centurione Bracelli (1587-1651), a oa ur santez katolik italian, eus Genova. Merc'h e oa da Giorgio Centurione, Doj Genova etre 1621 ha 1623, ha da Lelia Spinola.
Atalotriccus pilaris
Anvet e voe C[olopterus]. pilaris (kentanv) da gentañ-penn (e 1847) gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906). Ar spesad nemetañ er genad Atalotriccus an hini eo.
Innichen
Innichen , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Boissey (Calvados)
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant daouzek kumun all d'ober ur gumun nevez: Saint-Pierre-en-Auge.
Atalotriccus pilaris
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ e Kreiz ha Suamerika :
Arnad
Arnad zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Kastelruth
Kastelruth  , zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige.
Penbol
Penbol zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Rhosybol, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 225,5 km eus Kerdiz.
Ayas
Ayas zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
♯brezhoneg
♯brezhoneg a zo ur gelaouenn daouviziek divyezhek embannet gant Skol an Emsav abaoe miz Genver 2014 evit an dud a zo o teskiñ brezhoneg. Betek diwezh ar bloavezhioù 1990 e veze embannet ar gelaouenn Evit ar brezhoneg evit an deskerien, met n'eus bet mui tra ebet en embann brezhonek evit al lennerien-se e-pad 14 vloaz.
E ♯brezhoneg e kaver pennadoù brezhonek a vez aozet evit al liveoù A2 betek B2 hervez reoladoù Europa.
Pep niverenn a ginnig keleier diwar-benn Breizh hag ar bed, un teuliad diwar-benn ul lec'h a zo e Breizh, un etreweladenn, c'hoarioù ha bannoù-treset.
A-fet yezh e kaver e ♯brezhoneg frazennoù a-zivout un dodenn resis, ur c'heriaoueg skeudennaouet ha reolennoù ar brezhoneg.
Pencarnisiog
Pencarnisiog zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llanfaelog, e Kembre, e kontelezh Enez Mon, 213,8 km eus Kerdiz.
Koad Chevré
Koad Chevré zo ur c'hoad er reter da Roazhon hag en em astenn war 1 913 hektar e kumunioù Beuzid-ar-C'hoadoù, Kastell-Bourc'h, Egineg, Marbereg, Sant-Yann-ar-Gwilen ha Servon.
Istor
Anvet e voe ar c'hoad diwar kêriadenn Chevré, ur voudenn-gastell gozh ha pouezus gwezhall e Beuzid-ar-C'hoadoù, er biz d'ar goadeg.
Da-geñver e bolitikerezh gwarez an takadoù naturel e prenas kuzul-meur Il-ha-Gwilen e 2002 lodenn reter koad Chevré. Koad La Corbière a vez graet eus ar c'hoadig-se hag en em astenn war 627 hektar.
Liested ar vuhez
Stank La Pagerie a zo renablet evel un TNLELP a live 1.
Sened-Iliz
Ar Senedoù-Iliz a zo emvodoù meur en Ilizoù kristen evit resisaat poentoù eus an dogm hag aozadur an Iliz. Seizh a zo anavezet gant an teir familh Ilizoù kristen pennañ : ortodoksiezh, katoligiezh ha protestantiezh.
Sañset e vez pedet holl eskibien ar bed kristen (da lavaret eo an oikumènè e gresianeg, diwar-se e teu an anv gallek concile oecuménique) evit tabutal war ar poentoù-se ha resisaat kelenn an Iliz. Dalc'het he deus an Iliz katolik ar boaz d'ober Senedoù-meur met ne gontont ket e-touez ar Senedoù-Iliz.
Difazi ar Senedoù-Iliz
Hervez kelenn an Iliz eo difazi dre ret ar Senedoù-Iliz kar un diviz eo bet dalc'het gant ur vodadeg awenet gant ar Spered Santel. An Iliz a-bezh a rank doujañ ouzh divizoù ar Senedoù-Iliz pa vezont diwar-benn ar Feiz pe ar moral. Dalc'het eo an divizoù e kanonoù hag alies e vez lakaet un anathem ouzhpenn a-enep ar re ne zegemerjent ket an divizoù. Ne lavar ket avat eo difazi kement poent ur Sened-Iliz.
Un diforc'h selloù zo memestra etre ar familhoù kristen. Ar Reizhkredourien a lavar eo difazi ar Senedoù-Iliz en o unan, peogwir int bodadegoù an eskibien awenet gant ar Spered Santel. Ar Gatoliked a lavar ouzhpenn e rank bezañ degemeret an diviz gant ar Pab padal e kred ar Brotestanted eo ar Senedoù-Iliz un emvod Mibien-den ha neuze e c'hell faziañ kar natur Mab-den eo.
Ar seizh Sened-meur
Kaset eo ar Senedoù-Iliz-se diwar goulenn an Impalaer evit renkañ kelenn an Iliz war ar C'hrist pe poentoù all. N'int ket anavezet gant an holl Ilizoù er Reter.
Dispac'h Mec'hiko
Dispac'h Mec'hiko (Revolución mexicana en spagnoleg) zo un heuliad emsavadegoù, taolioù-stad, ha krogadoù brezel entre kostezennoù politikel, hag a c'hoarvezas en Mec'hiko entre 1910 ha 1920.
Sened-Iliz
Ar seizh Sened-meur
Kendalc'het eo ar Sened-Iliz gant unan all e 691 diwar goulenn Justinian II evit klokaat hini Kêrgustentin III, ha labourat war poentoù ar reolenn (oad ar veleien, implij an ikonennoù).
Degemer ar Senedoù-Iliz
N'eus nemet ar seizh Sened kinniget a-us a zo gwelet evel Senedoù-Iliz kar goulennet e oa bet gant an holl eskibien dont, daoust ma oa deuet muioc'h eus ar reter eget eus ar C'hornôg hag int anavezet gant teir familh pennañ ar Gristened.
Dispac'h Mec'hiko
An darvoudoù
Strakal a reas an traoù d'an 20 a viz Du 1910 gant galv Francisco I. Madero d'ar bobl d'en em sevel a-enep addilennidigezh ar jeneral Porfirio Díaz evel prezidant. Poan vras o doe an dispac'herien da gentañ, met trec'hadennoù a voe en hanternoz ha goude e korniadoù arall, e Morelos da gentañ-penn, ma edo Emiliano Zapata o stourm evit daskor an douaroù boutin preizhet gant ar berc'henned vras. A-benn ar fin e kuitaas Díaz ar galloud en Mae 1911.
Avise
Avise zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Dispac'h Mec'hiko
Disoc'h
Ar reveulzi vec'hikan he doa degaset kalz kemmoù er gevredigezh. Da gentañ ar pennoù uhel Porfiriato o devoa kollet o galloud politikel met a oa chomet e penn an ekonomiezh. Ar renkadoù etre a oa kroget da vont e-barzh ar velestradurezh.
Eus un tu all an diforc'hioù etre bed ar maezioù ha bed ar c'hêrioù, an niver a vicherourien pe izili ar c'hlasoù etre a oa chomet damheñvel. Dispac'h Mec'hiko en devoa degaset gwelladennoù er c'hêrioù. Perc'hennerien vrasañ an douaroù war ar maez a oa aet da anneziñ e kêr evit tec'hout diouzh an dizurzhioù.
Sened-Iliz
Degemer ar Senedoù-Iliz
Goude an troc'h etre Iliz Kêrgustentin hag Iliz Roma etre 800 ha 1054 ez eus bet dalc'het Senedoù-meur gant Roma anvet Senedoù-Iliz ganto met pas gant Kristened ar Reter a zalc'hed ivez emvodoù-meur hep reiñ an anv Sened-Iliz peogwir ne oa ket pedet an holl eskibien hag e oa torret unvaniezh ar bed kristen hervezo. Se zo kaoz e vez lesanvet an Iliz reizhkredour Iliz ar Seizh Sened-Iliz a-wezhioù abalamour ma vez anavezet 21 "Sened-Iliz" gant a gatoliked.
Ar Brotestantiz a zegemer ivez disoc'hoù ar seizh Sened-Iliz.
Gant un darn eus Kristened ar Reter ne vez ket anavezet disoc'hoù Senedoù-Iliz zo. Ilizoù hengoun Siria eo (nestorianezh) hag re hengoun ar reter (Kopted en o zouez) a zo monofizisted.
Aymavilles
Aymavilles zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Arthur Moeller van den Bruck
En em lazhet e oa e Berlin d'an 30 a viz Mae 1925.
Levezon war an Naziouriezh
En e levr Das Recht der jungen Völker ("Gwir ar pobloù yaouank"), Moeller van den Bruck a ginnig ur seurt damkaniezh Sonderweg ma tiorren ar soñj eo Rusia ur gevredigezh komunist a-orin tra ma eo SUA ur gevredigezh kapitalist, an daou a veze distaolet gantañ. Kinniget e veze Alamagn evel ar gevredigezh etre an div weledigezh-se. Moeller van den Bruck a vrudas ur preder enep-kuzh-heol hag enep-impalaerour evit ar stad (Staatstheorie), en ur soñjal sevel ur pont etre ar vroadelouriezh hag ar justis sokial.
Ul levezon vras en doe war ar Jungkonservativen (Ar virourien yaouank) evit o enebiezh ouzh Republik Weimar. Dedennet e voe gant ar strollad nazi mes ne gare ket mennozhioù Hitler hag a gave re boblelour. An nazied a gemeras mennozhioù ag e levr Das Dritte Reich memestra, an titl da gentañ, ha mennozh an Übermensch diwezhatoc'h.
Pornografiezh
Pornografiezh a vez lavaret hiriv eus dafar, skeudennoù, filmoù, levrioù, binvioù, graet evit klask lakaat c'hoantegezhioù revel da sevel en dud. Dont a ra ar ger eus ar gregach: eus ar ger πόρνη («pórnē», «gast») ha γράφειν («gráphein», «skrivañ») gant al lostger -ία (-ía, «stad, perzh»), da lavarout eo «skeudenniñ gisti pe gasterezh » en o labour. En Hellaz kozh avat ne veze ket kaoz eus pornografiezh, ha kentañ ma voe kaoz eus pornografiezh avat a voe er bloavezhioù 1800 hag e galleg da gomz eus gasterezh.
Hiriv ez eus kaoz da skeudenniñ pe filmañ an oberoù revel da vroudaén c'hoantegezhioù an arvester. Hervez an aktourez pornografek Tiffany Hopkins eo « da gentañ un diverrañ-ammzer graet evit an emflourañ.»
Un industriezh zo bet savet en-dro d'ar bornografiezh hag en-dro ez a dre ar genrouedad dreist-holl.
Lezennoù
Aotreet eo ar bornografiezh e broioù zo, berzet e broioù all. Lezennoù a vez da ziwall ar yaouankiz diouzh efedoù ar bornografiezh, ha difennet e vez gwerzhañ embannadurioù zo, pe diskouez skeudennoù zo.
Yaouankiz
Diwall ar yaouankizoù diouzh ar bornografiezh a vez graet gant daou soñj disheñvel:
Filmoù
Ur greanterezh arbennik eo ar filmoù pornografek, gant filmrenerien hag aktourien, ha prizioù bloaziek arbennik ivez.
E 2013 e oa bet lakaet e brezhoneg ur film pornografek evit ar wech kentañ.
Mesnil-Clinchamps
Mesnil-Clinchamps a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant nav c'humun all d'ober ur gumun nevez: Noues-de-Sienne.
Bionaz
Bionaz zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.
Marcel Rogemont
Marcel Rogemont zo ur politikour breizhat, ganet d'an 3 a viz Genver 1948 e Coye-la-Forêt (Oise), e Bro-C'hall. Kannad Il-ha-Gwilen evit ar PS gall e oa bet etre 1997 ha 2002 hag etre 2007 ha 2017.
Pa oa bet lakaet er-maez en 2002 en devoa kavet labour kenkent e ti Veolia, , , betek 2007.
Kanaouennoù
Komzet en deus evit difenn ur c'hementad a ganaouennoù gallek er skingomz, ha lavaret ne oa ket posupl ober kement all evit ar c'hanañ brezhoneg.
Est-ce ainsi que les hommes vivent ?
Est-ce ainsi que les hommes vivent ? (Hag e-giz-se eo e vev an dud ? e brezhoneg) zo ur ganaouenn c'hallek gant ar c'haner gall Léo Ferré. 3:31 he fadelezh ez eo teirvet kanaouenn e albom Les Chansons d'Aragon chantées par Léo Ferré, a-raok Il n'aurait fallu ha war-lerc'h Tu n'en reviendras pas. Deuet e oa er-maez e miz C'hwevrer 1961.
Krouet e oa bet diwar c'herioù 'zo eus ar varzhoneg Bierstube Magie allemande embannet gant Louis Aragon en dastumadeg Le Roman inachevé (1956) :
Kanerien
Kanet eo bet Est-ce ainsi que les hommes vivent ? gant meur a arzour all : Renée Claude, Manu Lann Huel, Bernard Lavilliers, Philippe Léotard, Gérard Manset, Yves Montand, Monique Morelli, Catherine Sauvage, hag all.
Margreid an der Weinstraße
Margreid an der Weinstraße , pe Margrè sulla strada del vino en italianeg, zo ur gumun italian e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e Trentino-Alto Adige. 1272 a dud zo eno o chom.
Bard (Italia)
'Bard’ zo ur gumun italian, e rannvro emren Traoñienn Aosta.