cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinalun
Sinalunioù a reer eus al logolunioù implijet evit skrivañ ar sinaeg. E saozneg e reer gant chinese character tra ma'z eo bet goveliet ar ger sinogramme e galleg gant ar gelennerien Delphine Weulersse ha Nicolas Lyssenko eus Skol-veur Pariz VII. E sinaeg ec'h implijer an termen 漢字/汉字 hànzì ; talvezout a ra kement ha "lunioù skrivañ an Haned". E brezhoneg eo bet implijet an termen sinalun e 1996 gant an troour ha barzh Yann-Varc'h Thorel en e studiadenn diwar-benn ar varzhoniezh sinaek hag he furmoù.
Guy-Rolland N'Dy Assembe
Biografiezh
Kregiñ a reas da c'hoari en ASPTT Nantes football pa gejas an FK Naoned gantañ e 2001, o heuliañ studioù sport/études er skolaj-lise la Colinière e oa d'ar mare-se. En em gavout a ra e skipailh Naoned e 2001 evel diwaller, abaoe nebeut-tre a mizioù e c'hoarie d'ar post-mañ.
Sinalun
Rannet eo bet ar pennad-mañ e meur a lodenn peogwir e oa re vras. Gant al liammoù e-kichen e vo aesoc'h deoc'h merdeiñ. A-benn kompren mat pennad pe bennad e tleer bezañ bet lennet pennadoù all a-raok a-wechoù.
Guy-Rolland N'Dy Assembe
Biografiezh
A-hed ar bloavez 2006-2007 e chomas erlec'hier ar skipailh e Ligue 1, sinañ a reas memestra ur c'hevrad gant an FK Naoned evit 3 bloaz an 3 a viz Gouhere 2007. Kevezerezh a vo etrezañ ha Vicent Briant, stummet er c'hlub, a-benn erlec'hiañ Tony Heurtebis e Ligue 2, e-pad ar bloavez 2007-2008.
Sinalun
Niver a lunioù
Renabliñ a ra unan eus ar geriadurioù sinaek brudetañ, ar 康熙字典 Kāngxī zìdiǎn, Geriadur lunioù Kangxi, bet embannet e 1717 gant Kāngxī, anezhañ eil Impalaer an dierniezh 清 Qīng (1644-1911) – 47 000 lun. Pelloc'h c'hoazh ez a geriadurioù nevesoc'h zo evel ar 中華字海 Zhōnghuá zì hǎi a roll en tu all da 85 000 lun. Evit gwir e vez renablet gant ar geriadurioù-se hapaksoù, fazioù, adstummoù, pe lunioù rouez-kenañ.
War ar pemdez eo trawalc'h gouzout digejañ etre 2 000 ha 4 000 lun evit bezañ gouest da lenn ar c'hazetennoù hag al lennegezh voutin. Gallout a ra al lenneien pe ar gaerskrivourien anavezout ouzhpenn 8000 anezho. 13 500 lun a vez renablet gant an Dictionnaire Ricci de caractères chinois (gwelet levrlennadur) anezhañ ar brasañ geriadur er c'hornôg. Gant al labour imbourc'h bras zo bet ezhomm evit dont a-benn da sevel ar geriadur klok-mañ e c'haller soñjal e klot gant an niver a lunioù implijet ha testeniekaet evit gwir abaoe Henamzer Sina betek an deizioù. N'eo ket bet kemeret e kont aze an "euzhadennoù", an hapaksoù hag an adstummoù rouez betek-re.
En hec'h oberenn meneget el levrlennadur, e vez meneget ar sifroù da-heul gant Viviane Alleton:
Evit gwir e vez kenaozet al lunioù disheñvel evit stummañ gerioù ar yezh.
Emled douaroniel ha yezhel ar sinalunioù
''Lodenn distag. Diverradur :''
Tre evel ma vez impljet al lizherenneg latin evit skrivañ yezhoù deveret evel ar spagnoleg pe an italianeg met ivez evit skrivañ yezhoù all kar a-bell pe estren evel ar brezhoneg pe an euskareg e vez(e) implijet ar sinalunioù en ul lodenn vras eus ar reter-pellañ. Hep mont re bell ganti e c'haller stadañ ez eo bet roet ar patrom loc'hañ evit diorren ar skritur er rannved-se gant Sinaiz. Bras eo eta emled douaroniel ha yezhoniel ar sinalunioù. Ur fazi a vefe, kouskoude, krediñ e vez implijet ar sinalunioù en hevelep doare en holl yezhoù-se...
Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Eeunadurioù hag adstummoù lec'hel
''Lodenn distag. Diverradur :''
Hiziv an deiz ez eus dre vras tri seurt "doare" :
Ouzhpenn, e c'haller ober anv eus al lunioù dibar d'ar c'hantoneg hag eus diforc'hioùigoù bihan etre ar sinaluioù dornskrivet hag ar re voullet....
Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Penaos e vez eztaolet ar yezh dre ar sinalunioù ?
=== ''Lodenn distag. Diverradur :'' === Implijet e vez al lunioù sinaek evit skrivañ yezhoù (amañ yezhoù sinaek). En desped d'ar pezh zo bet gallet krediñ e bed ar c'huzh-heol e-kerzh ar c'hantvedoù tremenet (gant Leibniz peurgetket) n'eus ket eus ar sinalunioù arouezennoù keallunek rik a vije notennet ganto ur seurt yezh reizhpoellek ha furmel hep tamm darempred ebet gant ar yezh komzet.
Ret-mat eo en em c'houlenn eta penaos e vez eztaolet ar yezhoù sinaek dre ar sinalunioù, da lavaret eo kompren petra eo al liamm etre lunioù ar skritur ha daouad sinifier ~ sinifiad ar yezhoù-se. Da gentañ-penn e c'haller lemel kuit diouzhtu krakvennozhioù zo : ul lun ne glot ket dre ret gant ur "ger" ha n'eus ket dre ret ur ster gant pep lun. Pep lun avat, war-bouez unan, a vez distaget en ur sillabenn... Erfin, pa vo bet lennet ar pennad-mañ e vo komprenet perak n'eus ster ebet gant goulenn gouzout e anv e sinaeg.
Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Ar sinalunioù hag an urzhiataerioù
Ha 10 000 stokell warn-ugent a vije d'ar c'hlavieroù sinaek ? E gwirionez eo aes-tre ha fonnus skrivañ e sinaeg gant un urzhiataer. Ret eo anavezout mat unan eus ar reizhiadoù treuzskrivañ (pinyin, bopomofo...) memes tra. Int eo a c'hoari roll an etrefas. Evit pep soniad pe heuliad soniadoù skoet e vez kinniget d'an den ul listenn lunioù (niverus eo an heñvelsonioù). Ret eo dibab enni al lun a vez c'hoant da skrivañ. Ur wech boaziet e c'haller skrivañ un tamm mat primoc'h eget e brezhoneg zoken rak n'eus ket kement a lizherennoù da vizskrivañ.
Tres grafek al lunioù
''Lodenn distag. Diverrañ :''
Doujañ a ra tres ur sinalun da reolennoù strizh a zo merket drezo :
Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Rummatadur ar sinalunioù : Peurt doare lunioù zo ?
''Lodenn distag. Diverradur :''
Machynlleth
thumb|right|240px|Tour horolaj Machynlleth Machynlleth (distaget ] e kembraeg) zo ur gêr eus Kembre e gwalarn Powys, e-kichen aber ar stêr Dyfi. E 2001 e oa 2 147 a dud o chom enni.
Sinalun
Rummatadur ar sinalunioù : Peurt doare lunioù zo ?
Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Machynlleth
E Machynlleth e oa ar parlamant kembreat savet gant Owain Glyndŵr e 1404. Eno, dirak dileuridi eus Bro-C'hall, Bro-Skos ha Spagn, e voe kurunennet Owain da briñs Kembre.
Sinalun
Istor ha stiloù kaerskrivañ
''Lodenn distag. Diverradur :''
Hervez an hengoun istorel, e vez graet gant pemp stil disheñvel dre vras evit tresañ ar sinalunioù er c'haerskriverezh (書法 shūfǎ) sinaek... Lenn ar peurrest eus ar pennad.
Eurystheüs
Eurystheüs (Εὐρυσθεύς Eurystheús e gregach), a oa mab da Sthenelos ha da Nikippe (pe Menippe), ha roue Argolis, ar vro a oa enni an div gêr-mañ, Mykenai ha Tiryns.
Kenderv e oa da Herakles, a oa bet kondaonet da vezañ sklav dindanañ.
Penaos e oa ganet
Brazez e oa Alkmene diwar Herakles, hep gouzout avat e oa Zeus, mestr an doueed, an hini a oa gwir dad he bugel, illurañ haroz a voe biskoazh.
Hera, pried Zeus, ur c'horfad gwarizi en enni peogwir ne oa ket hi a oa bet dibabet da vezañ mamm an haroz meur-se, ha peogwir e oa bet he fried doueel o c'hoari ur wreg all, a reas he soñj mirout outañ da vezañ roue Argolis war-lerc'h e dad. Zeus a oa bet genaouek a-walc'h da gemenn e oa an haroz war-nes bout ganet, pa zisplegas dirak an doueed all: « Feteiz e vo ganet un haroz eus ur vaouez a zo a wad gant Zeus end-eeun, ha roue e vo war an holl re a zo o chom en-dro dezhañ ».
Dres d'ar poent-se e oa gwreg Sthenelos o tougen ivez abaoe seizh miz. Ret eo kompren neuze e oa ar Sthenelos-se o tont eus ul lignez diwar Perseüs, hag e vab-eñ ivez a oa ken barrek ha Herakles da seveniñ an diougan. Gwellañ pezh zo, Amfitryon, pried Alkmene, en doa lazhet roue Mykenai, Elektryon, a oa breur da Sthenelos, ha ne oa ket chomet Elektryon da zaousoñjal na da c'hortoz ken e vije pedet, lammet e oa kerkent war ar gador-roue.
Karget e voe neuze Eileithyia, doueez ar gwilioud, da hastañ buan reiñ buhez da Eurystheüs ha da ziwezhataat he gwentloù da Alkmene. Met ur vatezh, Galinthias, a lakaas an doueez, dre widre, da zilezel he mennad. Tremen a reas an amzer, ha re ziwezhat e voe da Herakles klask seveniñ diougan e dad Zeus.
Ha setu penaos e voe Eurystheüs an hini a voe roue Argolis ha n'eo ket Herakles.
Torfed an haroz
E genderv Herakles a oa peget ur barrad konnar ennañ ken en devoa lazhet e wreg Megara hag o bugale. Evit bezañ gwalc'het eus an torfed-se e oa aet da gêr Delfi, da welout ar Pythia, ar velegez a veze o lavarout orakloù an doue, da c'houzout penaos reiñ an dic'haou eus e dorfed. Hag ar velegez da lavarout dezhañ labourat evit Eurystheüs, e enebour a-gozh, ha d'ober ar pezh a c'hourc'hemennje, da lavarout eo dek trevell da gentañ.
Daouzek trevell Herakles
Droug ouzh e genderv Herakles en devoa Eurystheüs, gwarizi ouzh e nerzh. Neuze e roas dezhañ dek trevell d'ober, traoù diaes-bras, ha n'halle nemet mab Zeus ober.
Da gentañ ne oa nemet dek trevell da gas da benn, met Eurystheüs a lavaras ne gonte ket lazhañ naer-zour Lerne penegwir e oa bet sikouret gant Iolaos. Goude-se, war-lerc'h tro marchosioù Augeias e lavaras heñvel, war-zigarez m'en devoa Herakles goulennet arc'hant digant ar roue. Setu perak e rankas ober daouzek trevell a-benn ar fin.
Un den spontik eo Eurystheüs : pa deu Herakles d'e gaout gant kroc'hen leon Nemea ez a da guzhat en ur jarl arem.
Goude marv Herakles
Klask a reas Eurystheüs distruj bugale niverus Herakles, an Heraklided (Heracleidae), hag Hyllos en o fenn. Keiks, roue Trac'his, ne fellas ket dezhañ o degemer rak aon rak Eurystheüs, prest d'ober brezel dezhañ ma raje displijadur d'e amezeg. Tec'hel a rejont da Aten neuze. Degemeret e voent gant Demofon, staliet gantañ e kêr Marathon.
Hag Eurystheüs da glask arsailhat kêr Aten, ma voe faezhet. Meur a zoare zo da fin Eurystheüs, ha da betra a c'hoarvezas d'e gorf.
Goude e varv
Goude e varv en em zrailhas an daou vreur Atreüs ha Thyestes, a oa chomet er gêr, da c'houzout piv a renje. Harluet e voe Thyestes gant Atreüs.
Y Trallwng
Y Trallwng (Welshpool e saozneg) zo ur gêr eus Kembre e biz Powys. Emañ war lez ar stêr Hafren, nepell diouzh harzoù Bro-Saoz. E 2001 e oa 6,269 a annezidi o chom enni.
Gant sant Cynfelin (Konvelen), a lavarer, e oa bet savet iliz kentañ Y Drallwng, er.
Ornithorhynchidae
Ornithorhynchidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged. Ennañ emañ an ornitorink ha loened all kar dezhañ hag aet da get.
Spesadoù
2 pe 3 genad a zo ennañ:
Telenn geltiek
thumb|250px|right|Ur sonerez telenn vihan, e Kembre. An delenn geltiek eo an anv a roer da veur a stumm telennoù bihan (telennoù pobl peurliesañ) a gaver e Kembre, Iwerzhon a Bro-Skos (hag e Breizh abaoe labour Jord Cochevelou hag e vab Alan Stivell).
Reishoc'h e vefe komz eus "telennoù keltiek" kentoc'h eget eus an delenn geltiek.
An telennoù keltiek nevez :
S/2004 S 4
S/2004 S 4 a zo anv da c'hortoz ul loarenn vartezeus eus Sadorn lec'hiet er walenn F. Merzet e voe d'an 21 a viz even 2004 gant J. Spitale. Embannet e voe an dizoloadenn d'an 9 a viz gwengolo 2004. Doust da vaur ag arnodenn, ne oa bet gwelet gant den ebet abaoe-se. An dra-se a zamveneg ne oa nemet ur berniad a boultr a zo aet da get un tammig goude he dizloadenn. Posupl eo ivez ez eus an hevelp korfenn hag S/2004 S 3. Ma'z eo gwir an vartezadenn-se e tremen he c'helc'htro a-dreuz ar walenn F
Daveoù
... | S/2004 S 6 | S/2004 S 4 | S/2004 S 3 | ...
Sant-Kleve
Anv
La paroisse a élu sa première municipalité, sous le nom de Saint-Clet, au début de 1790, puis le nom de la commune est devenu Lein-Tréo ("haut Trieux''" en breton) par arrêté du directoire du district de Pontrieux en date du 28 nivôse an II (17 janvier 1794). Cette appellation n'a pas été maintenue après l'an IV''."
Abati Montecassino
Emañ Abati Monte Cassino e lein menez Monte Cassino, en Italia. Distrujet mik e voe e-kerzh Emgann Monte Cassino en Eil Brezel-bed.
Tremelo
Tremelo a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Malawi
Malawi (Malaŵi e chichewa, distaget /malaβi/; Malawi e saozneg, distaget /məˈlɑːwi/), anvet Nyasaland gwechall, a zo ur vro eus reter Afrika, war glannoù al lenn Malawi (pe lenn Nyasa). Harzoù he deus gant Tanzania en norzh hag er reter, gant Mozambik er reter, er su hag er c'hornôg, ha gant Zambia er c’hornôg. Lilongwe eo he c'hêr-benn.
Poblañs
Poblañs Malawi zo tremenet eus 4 milion a dud e 1966 da 13 milion e 2008. Hervez niveradeg 2008 e oa war-dro 51 500 a annezidi ganet en estrenvro, dreist-holl e Mozambik (19 000).
82.7% eus an dud zo kristenien ha 13% muzulmiz.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Malawi e teir rannvro hag 28 distrig :
Gwalenn (muzul)
Ur walenn zo ur muzul hirder kozh, kement ha pevar zroatad, war-dro 118 cm, a servije da vuzuliañ danvez. Brasoc'h eget ar walenn e oa an tez.
En 1793 e voe echuet gant ar muzuloù kozh ha kemeret ar metr en o lec'h.
Cinn Tìre
Cinn Tìre (e gouezeleg, “penn tir” e brezhoneg), Kintyre (e saozneg), zo ul ledenez e kornôg Skos, e mervent Argyll ha Bute.
Douaroniezh
En em astenn a ra war-hed un 50 km, eus ar Mull of Kintyre (brudet gant ur ganaouenn gant Paul McCartney) er c'hreisteiz, betek East Loch Tarbert, en hanternoz.
Hir ha strizh eo al ledenez eta, ha n'eus ket muioc'h eget 18 km etre an div aod reter ha kornôk. Lanneier torgennek eo an douaroù a zo livenn-gein al ledenez. Pinvidik eo douaroù an arvor avat, ha priziet e oant gant an alouberien, Skoted deuet eus Ulaid, pe Vikinged war o lerc'h. Tre en hanternoz d'al ledenez emañ ar c'horn-bro anvet Knapdale.
Kêrioù ha kêriadennoù Cinn Tìre
Brasañ kêr ar c'horn-bro eo Campbeltown (9 km dre an hent diouzh ar Mull, tamm-pe-damm), a zo bet ur vourc'h-roue abaoe kreiz an 18vet kantved. E-pad pell eo bet dalc'het armerzh an tiriad gant ar pesketa hag al labour-douar, daoust da Gampbeltown bezañ brudet evit fardañ unan eus ar wiskioù gwellañ a zo, ar “Springbank” liestitlet en o zouez.
Monogoyeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar monogoyeg (monogoy) komzet e mervent Tchad.
Yoann Poulard
Yoann Poulard a zo ur c'hoarier mell-droad dehouiad ganet ar 1añ a viz Gouhere 1976 e Sant-Nazer (44). Difenner eo e skipailh mell-droad Naoned, e Ligue 2, abaoe miz Eost 2007.
Ar bloavez a-raok en doa c'hoariet e Brest, lec'h m'en doa c'hoariet d'un doare derreadig. A-raok Brest e oa chomet eizh bloavez e Le Mans evel difenner e Ligue 2 dreist-holl. Dre ma'z eo bras (1,91 m), e vez laret outañ ez eo "faux lent".
Degouezout a ra e Naoned en un doare dic'hortoz. Goulennet gant Michel Der Zakarian, gourdoner an FK Naoned, ha Xavier Gravelaine (kuzulier sport da mare ar c'hendiviz), stanket e oa e Brest peogwir en doa c'hoant Naoned chom hep paeañ an indemnité de transfert. A-benn ar fin eo deuet e Naoned dre ma oa bet cheñchet ar prezidant (Waldemar Kita e plas Luc Dayan) ha dre ma c'huitae an taol-esae graet gant Karim Saïdi, o c'hoari evit skipailh Tunizia ha Feyenoord.
Ecfrith Mercia
Ecfrith Mercia a oa mab ha hêr da Offa Mercia hag a voe roue Mercia war-lerc'h e dad e-pad 141 devezh e 796. E 787 e oa bet lakaet da genroue ha kurunennet e voe e 796 goude marv e dad met ne renas nemet nebeutoc'h eget ur bloavezh.
781
Diwar-benn bloavezh 781 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 781
Caol Bhòid
Caol Bhòid (Sound of Bute e saozneg) zo ur strizh-mor (sound e saozneg Bro-Skos) etre inizi Eilean Arainn hag Eilean Bhòid (Bute e saozneg), e kornôg Bro-Skos.
Rio Branco
Rio Branco (ar Stêr Wenn), zo un anv-lec'h portugalek a gaver stank e Brazil.
Caol Bhòid
Ganti ez eer eus Linne Chluaidh e-biou da Innis Mheàrnaig, goude e rann etre div vrec'h e-barzh Na Caoil Bhòdach, Loch Fin hag e penn hanternoz Eilean Arainn e-barzh Caolas Bhreannain.
Ti
Un ti (tiez el liester, tier ivez en ul lodenn eus Treger ha Kerne, hag e Bro-Gwened) a reer eus ur savadur graet evit bezañ annezet gant tud. Dre vras e vez graet an tier e danvezioù fetis evel prenn, brikennoù, mein, pri pe vetaloù evit ober ar framm.
Un ti a vez dezhañ ur gorread na re vihan na re vras evit pourchas lojeiz d'ur familh pe d'un nebeud familhoù. Pa vez meur a familh o chom e vez kaoz eus ur mellad-ti pe ur c'hendi. Pa vez bihan an ti e vez kaoz eus ur pennti.
Ѣ
Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѣ, ѣ (yat, diwar henslaveg an iliz: ѣть yět deuet da vezañ ят yat pe двойно e doubl e ruseg a-vremañ), renket gwechall en eil plas ha tregont. Ne vez ket implijet ken al lizherenn gozh-mañ.
Ti
En ur ster ledanaet eo ivez an ti kement savadur bras pe vihan hag e vez graet ennañ un obererezh bennak resisaet el lavarenn, ti-skol da skouer, ha peurvuiañ ne vez ket a lojeiz e-barzh.
Jermen Auxerre
Jermen Auxerre (Garmon e kembraeg), ganet war-dro 378 en Auxerre, e Galia, ha marvet d'an 31 a viz Gouhere 448 e Ravenna (Italia) a oa un eskob galian er Vvet kantved hag ur politikour a bouez bras en e amzer.
Ѣ
E bulgareg avat e oa bet skarzhet diouzh ar reizhskrivadur ofisiel e 1945 nemetken ha ne blije ket an diviz-se da veur a hini rak diforc'hañ a ra ar bulgareg diouzh ar makedoneg.
Ti
Lodennoù an tiez
Goloet e vez an tier gant un doenn a c'hall bezañ e sklent, e teol pe c'hoazh e soul. Mogerioù zo tro-dro dezhañ. Estajoù a c'hall bezañ ivez : rez-an-douar (ha rez-al-liorzh a-wechoù), estaj kentañ, eil estaj, trede estaj, hag all. Ar salioù a gaver alies en un ti eo ar gegin, ar saloñs, ar gambr, ar sal-dour. Un nor ha prenestroù zo ivez.
940
Diwar-benn bloavezh 940 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Jermen Auxerre
Istor
Tud a renk uhel e oa e dud, ha desket mat e voe. Gouarnour e voe, en Arvorig marteze, hag e lec'hioù all.
Ti
Istor savouriezh an tiez
Er ragistor ne oant nemet foukennoù graet gant koad ha fank, e brik a-wechoù. En Henamzer e oa ar villa romana]] ti un domani er maezioù evit an uhelidi. Er Grennamzer e oa tier ar c'hêrioù e koad dreist-holl, e mein en hag en, hag e bannoù-koad er [[XIVvet kantved}} hag er.
Jermen Auxerre
En Enez Vreizh
Div wech ez eas da Enez Vreizh da stourm ouzh an disivoud. Diskibien e-leizh en doe, ha darn anezho (Iltud, Brieg, Gweltaz) zo anavezet evel sent vrezhon Arvorig.
Ti
Istor savouriezh an tiez
Er marevezh modern e voe implijet ar brik dreist-holl en Europa an Norzh. En e voe savet tiez kaer evit ar vourc'hizelezh nevez. Er marevezh a-vremañ e oa tier klet e karterioù ar vourc'hizien, tier bihanoc'h evit ar varc'hadourien hag an artizaned, tier marc'had-mat evit ar re all, da skouer er c'heodedoù micherour. En e teuas an tier da vezañ kletoc'h evit muioc'h a dud. En e klasker, er broioù pinvidik da nebeutañ, kaout tier padus evit abegoù ekologel.
Jermen Auxerre
En Enez Vreizh
Lod a wel e Jermen Auxerre orin istorel donedigezh menec'h Enez Vreizh da Arvorig, ha da-heul, krouidigezh Breizh.
940
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 940
Ti
Gerioù gant ti + resisaat
Ur rederez an tier zo hervez Jules Gros (TBP 2, p. 437) ur plac'h a ya da embann ar c'heloù da di an dud, un teod fall eus ar re washañ.
Jermen Auxerre
E vez
Mervel a eure e Ravenna, kêrbenn an Ostrogoted da neuze, e miz Gouhere 448 pe 449. Kaset e voe e gorf, evel en doa goulennet, da Auxerre en-dro. Pemp plac'h yaouank a voe dibabet da vont da-heul an arched: Pallaye, Magnance, Procaire, Camille ha Maxime. Skuizhet meurbet gant ar veaj ne dizhjont ket ar pal, ha mervel a eurejont war an hent. O anv zo bet roet da veur a gêriadenn, evel Sainte-Magnance, Sainte-Pallaye e departamant an Yonne.
940
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 940
Jermen Auxerre
Skridoù
Anavezet eo e vuhez a voe skrivet gant Constantius Lyon, war-dro 480. Hennezh a oa keneil da'n eskob Lupus a oa gant Jermen en Enez Vreizh.
Ѣ
Distaget e veze, deuet da vezañ distaget e meur a doare disheñvel er yezhoù slavek a-vremañ.
Feiz ha Breiz
Feiz ha Breiz a oa ur gelaouenn e brezhoneg a oa bet embannet etre 1865 ha 1884 da gentañ, hag etre 1899 ha 1944 goude.
Bet e oa ivez ur gelaouenn Feiz ha Breiz evit ar re yaouank anvet Feiz ha Breiz ar Vugale.
Feiz ha Breiz kentañ (1865-1884)
Savet e voe ar gelaouenn Feiz ha Breiz gant Léopold-René Leséleuc de Kerouara, ur beleg hag a voe vikel-vras eskopti Kemper ha Leon hag eskob Autun diwezhatoc’h. Eñ an hini a alias da eskob Kemper, an aotrou Sergent, krouiñ ur gelaouenn e brezhoneg evit annezidi an eskopti, e 1865. Eñ eo ivez a ginnigas e vije fiziet renerezh ar gelaouenn-se e Goulven Morvan, ur beleg genidik eus ar Forest-Landerne hag ur brezhoneger ampart anezhañ. E penn Feiz ha Breiz e chomas Goulven Morvan eus 1865 da 1875.
D’ar 4 a viz C'hwevrer 1865 e teuas er-maez an niverenn gentañ. Bep sizhun e teue er-maez, mui pe vui. Er gelaouenn e veze kavet skridoù relijiel, pennadoù diwar-benn istor an iliz hag ar sent, kentelioù a skouer vat, hag « ivez un istor all bennak gaeoc’h ha zoken ur marvailh bennak evit lakaat [al lenner] da c’hoarzhin ». E dibenn ar bloavezh kentañ e oa 2000 den koumanantet. Paouez a reas Goulven Morvan da ren Feiz ha Breiz e 1875 hag un tamm ehan a voe a-raok ma voe adstaget gant ur beleg all, Gabriel Morvan. Goude se e voe tud all c’hoazh e penn ar gelaouenn : Yann-Vari Nedeleg, Arsène de Kerangal, ha Gabriel Milin a voe he rener diwezhañ. Gant Milin, kenlabourer ar c'horonal Troude, e voe degaset tamm-ha-tamm doare-skrivañ ar Gonideg er gelaouenn. Hogen d’ar 26 a viz Ebrel 1884 e teuas an niverenn diwezhañ er-maez.
Eil Feiz ha Breiz (1899-1944)
Goude diskar Feiz ha Breiz kentañ e oa splann d’an Iliz e vanke ur gelaouenn vrezhonek evit katoliked Breizh-Izel. Aon a oa gant ar veleien ez aje an dizoueegezh war-raok gant ar galleg war ar maezioù. D’ar 25 a viz Mae 1899 e voe bodet un nebeud beleien e Landerne, en-dro d’an tad Yann-Loeiz ar Gwenn (Tad Kaourintin a Gerbenead), evit krouiñ, en eskopti, ur gevredigezh hag ur gelaouenn da gas ar brezhoneg war-raok. Ar gevredigezh, anvet Feiz ha Breiz ivez, a oa he fal broudañ ar c’helenn brezhoneg er skolioù hag embann levrioù ha danvez lenn e brezhoneg evit ar gatoliked. E miz Genver 1899 e teuas er-maez niverenn gentañ ar rummad nevez eus Feiz ha Breiz. Bep daou viz e teue er-maez da gentañ. An Tad Kaourintin e oa ar rener kentañ. War e lerc’h e voe meur a hini all, an aotrou Yann-Vari ar Gall, person ar Folgoad, hag an aotrou Frañsez Kardinal en o zouez. E 1907 e teuas ar gelaouenn da vezañ miziek. E 1911 e voe sammet ar renerezh gant Yann-Vari Perrot a genlaboure gant ar gelaouenn abaoe 1902, hag a oa eilrener abaoe un nebeud bloavezhioù. E penn ar gelaouenn e chomas Yann-Vari Perrot betek e varv e miz Kerzu 1943.
A-raok ar Brezel-bed kentañ e voe ar muiañ a lennerien gant Feiz ha Breiz : 7,000 e miz Here 1912. Kalz skrivagnerien a genlabouras gant ar gelaouenn. Menegiñ a c’haller Frañsez Vallée, Frañsez Jaffrennou (Taldir), Kristof Jezegou, Frañsez Kadig, Glaoda ar Prad, Paotr Treoure, Aogust Bocher, Erwan ar Moal, Loeiz Dujardin…
Etre 1919 ha 1923 e voe embannet ar gelaouenn Arvorig, krouet gant Erwan ar Moal, a-gevret gant Feiz ha Breiz, dindan renerezh Yann-Vari Perrot evit Penn-ar-Bed hag Erwan ar Moal evit Aodoù-an-Hanternoz.
Goude an Eil brezel-bed
Laorañs Bleunven a savas ar gelaouenn Kroaz Breiz gant Yann-Frañsez Falc'hun e 1948, evel kelaouenn ar Bleun-Brug. Cheñch anv a reas ar gelaouenn avat e 1951 evit kemer an anv Bleun-Brug, just a-walc’h.
An anv Feiz ha Breiz a chomas un aspadenn anezhañ e titl leun ar gelaouenn Barr-Heol, embannet etre 1953 ha 1978, a oa Barr-Heol war Feiz ha Breizh.
Tocantins (stad)
Tocantins (distagadur portugalek: [tokɐ̃ˈtʃĩs]) zo unan eus stadoù Brazil, e kreiz-reter ar vro. Krouet eo bet e 1988 diwar-goust norzh Goiás. Er rannvro Norte emañ.
Kroget e voe da sevel ar gêr-benn nevez, Palmas, en 1989, goude ma vije bet gallet lakaat da gêr-benn meur a gêr gozh all, savet abaoe mare an trevadennerezh portugalat.
Douaroniezh
Tocantins zo anezhi ur stad eus an takad etre, etre ar goadeg c'hlavennek hag ar savanenn. Trovanel eo an hin.
Emgann Dukark
Adalek an 23 a viz Mae 1940 betek ar 4 a viz Mezheven 1940 e voe kelc'hiet e Dukark ha tro-war-dro (Brayduinen, Zuidkote, h.a.) miliadoù ha miliadoù a soudarded eus Breizh-Veur hag eus Bro-C'hall gant an armeoù alaman. Lod anezhe a c'hellas tec'hout kuit war-zu Bro-Saoz.
Groene Hart
Groene Hart (nederlandeg a dalvez kalon c'hlas) a zo ur rannvro en Izelvroioù e diabarzh Randstad. Enni e kaver kêrioù evel Zoetermeer, Alphen aan den Rijn, Gouda, Waddinxveen, Bodegraven, Gorinchem, Vianen haWoerden, ha tro-dro emañRotterdam, Den Haag, Leiden, Haarlem, Amsterdam hag Utrecht. N'eus ket kalz annezidi er Groene Hart ha disheñvel diouzh an tiriadoù-kêr a zo tro-dro eo. Er Groene Hart e kaver kalz laboused : kornigelled kupennek, morbiged-Eurazia pe marc'heged. Ul lec'h leun a zour eo, ma kaver Reeuwijkse Plassen, Langeraarse Plassen, Nieuwkoopse plassen, Vinkeveense plassen ha Braassemermeer, hag ivez stêrioù evel an Hollandse IJssel, an Oude Rijn, al Lek, ar Vlist, al Loet hag ar stêr Rotte ha gwazhioù bihanoc'h evel an Aar, ar Gouwe hag ar Meije.
780
Diwar-benn bloavezh 780 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 780
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 780
Elesbed Iañ (Bro-Saoz)
Elesbed Iañ, ganet d'ar 7 a viz Gwengolo 1533 ha marvet d'ar 24 a viz Meurzh 1603, a voe rouanez Bro-Saoz hag Iwerzhon adalek ar 17 a viz Du 1558 betek deiz he marv, hag an hini diwezhañ eus an dierniezh Tudor.
Lesanvet e oa The Virgin Queen ("ar Rouanez Werc'h"), Gloriana, pe c'hoazh Good Queen Bess ("Rouanez 'Lesbed Vat").
He buhez
Merc'h e oa da Herri VIII hag Anne Boleyn, e eil pried.
Kalveg
Kalveg (Chauvé e galleg) a zo ur gumun a Vreizh e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Elesbed Iañ (Bro-Saoz)
He buhez
Daou vloaz hanter e oa Elesbed pa voe dibennet he mamm. Disklêriet e voe e oa Elesbed ur vastardez.
Kalveg
Anv
Stummoù kozh ː Cauuae, XIvet; Chialvahe, 1100; Calvae, 1104; Calvac, 1104; Chauvay, 1287
Ardamezioù
Palefarzhet ː
Elesbed Iañ (Bro-Saoz)
He buhez
He lezvreur Edward VI a legadas ar gurunenn da Jane Grey, diwar-goust gwirioù e ziv lezc'hoar, Elizabeth ha Mary, en desped d'al lezenn. Ne voe ket dalc'het kont eus e youl, Mary a voe anvet da rouanez, ha Jane Grey a voe dibennet.
E 1558 e teuas Elesbed da vezañ rouanez war-lerc'h he lezc'hoar, goude bezañ bet karc'haret tostik da vloaz, abalamour ma vije bet harperez ar brotestantiezh.
Kalveg
Ardamezioù
- ouzh 1, en gul e greskenn en argant karget gant teir erminig, e gab en aour; - ouzh 2, en argant e galon gant e groaz en gul; - ouzh 3, en aour e berchenn geotet sourinet; - ouzh 4, en glazur e iliz e dour faoutet en aour; a-greiz-holl, ur groaz ouzh kab ha tanavet e sabel karget ouzh kondon gant ul lammell en argant
Elesbed Iañ (Bro-Saoz)
He buhez
Rouanez Bro-C'hall e voe ivez (an titl hepken) ha rouanez Iwerzhon, adalek ar 17 a viz Du 1558 betek he marv.
Un tamm barzhez a oa anezhi, met brudetoc'h eo abalamour m'he doa lakaet dibennañ he c'heniterv Mari Stuart, rouanez Bro-Skos.
Kalveg
Ardamezioù
Sturienn ː TOUS UNIS
Aozerien ː Ao. Pressensé ha Vallée. Bet degemeret gant ar Gumun d'an 29 Mezheven 1989.
Mirdi Picasso (Pariz)
Ar Mirdi Picasso a zo e Pariz zo ur mirdi arzel diazezet en Hôtel Salé er straed de Thorigny, er Marais.
Y Drenewydd
thumb|right|240px|Kreiz kêr Y Drenewydd Y Drenewydd (Newtown e saozneg ; an daou anv a dalvez kement hag “ar gêr nevez” e brezhoneg) zo ur gêr eus Kembre, e biz Powys, war lez ar stêr Hafren, e-kichen harzoù Bro-Saoz. Brudet eo ar gêr evel unan eus kreizennoù istorel labour ar gloan e Kembre.
Savet e voe Y Drenewydd en, war urzh ar roue saoz Edouarzh Iañ a oa o paouez lakaat e grabanoù war Kembre.
Tielt-Winge
Tielt-Winge a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Peveeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar peveeg (pévé, ka'do pevé, kado' pe zime'' ) komzet gant tro-dro da 33.000-35.000 den en holl e mervent Tchad (30.000 den e 1999) hag e Kameroun (3.000-5.000 den e 1982)
Teir rannyezh ez eus:
Tarhu
Tarhu (hittiteg), Tahrunta/Tarhun (louviteg) a oa doue an arnev e pobloù indezeuropat Anatolia da vare Oadvezh an arem hag Oadvezh an houarn, Hittited, Louvited ha Palaited. Damheñvel eo an doueed-se d'an doue bras hurritat, Teshub, en deus kalz perzhioù heñvel ouzh o re. Diskouezet e vez alies e stumm un tarv, un arouez strujusted.
Er vitologiezh hittitat e oa dimezet gant doueez an heol Arinna hag er vitologiezh hurritat gant an doueez-vamm Hebat. Un azeulerezh kozh-kenañ a c'hallfe dont eus hini an doue tarv hag an doueez-vamm azeulet e Çatalhöyük e-doug an Neolitik. Unan eus e gurioù brasañ er vitologiezh hittitat a oa faezhañ an aerouant Illuyanka.
Peveeg
Notenn: Implijet e vez an termen zimeg (zime) gant ermaezidi evit ober dave d'an herdeeg, an ngeteg, ar peveeg hag ar mesmeg.
Witiges
Witiges a voe roue an Ostrogoted en Italia adal 536 betek e varv e 540.
E vuhez
Ne oa ket un den a ouenn uhel, met jeneral e oa en arme an Ostrogoted. Mougañ a reas un emsavadeg e kêr Locri. E 534 e voe dilennet da roue e-lec'h Teodato. E 535 edo Belisarius e kreisteiz Italia, o vont da aloubiñ Sikilia, gant lu Justinian, Impalaer ar Reter. Witiges a voe anvet roue an Ostrogoted.
E 536 e tegouezhas Belisarius e Roma.
Witiges a vuntras Theodahad, mab-kaer da Teodorig Veur, goude marv e vamm-gaer hag anvet e voe da roue e-kreiz ar Brezel Gotek. Savet e oa ar C'hoted a-enep Theodahad peogwir n'en doa ket kaset soudarded da zifenn Naplez diouzh arme Belisarius.
Lakaat a reas lazhañ anezhañ war an hent etre Roma ha Ravenna, kêr-benn Rouantelezh an Ostrogoted ha kemer a reas e lec'h e Ravenna.
E 536 e timezas da verc'h nemeti ar rouanez Amalasunta, anvet Matasunta, hag evel-se ce krouas ul liamm gant tiegezh ar roue kozh Teodorig Veur, un doare da greñvaat e grog war ar galloud. Ur panegirik a voe graet neuze evit o eured, gant Cassiodorus, ar prefed pretorian, ha deuet eo ar skrid betek ennomp : ur boelladenn a retorik roman a roe ton d'an Dierniezh ostrogot.
Brezel
E 537 e savas Witiges un arme, hag a lakaas seziz war Roma. Lakaat a reas troc'hañ an dourbontoù a gase dour da Roma. E meurzh 538 avat e rankas dilezel ar seziz evit distreiñ da hanternoz italia abalamour ma oa ar jeneral Iohannes o tostaat ouzh Ravena, kêr-benn an Ostrogoted. E 540 e lammas Belisarius war ravena ha tapout a reas Vitiges a voe kaset da Gergustentin, a-gevret gant e wreg. Eno e varvas Witiges, ha bugel ebet n'en doa. Matasunta a gavas da addimeziñ da Germanus Justinus, niz d'an Impalaer, pa oa mab d'e c'hoar Vigilantia.
Herdeeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar herdeeg (herdé, ka'do herdé, zime) komzet e mervent Tchad dreist-holl (40.000 den e 1999) ha gant un nebeud tud e Kameroun.
Notenn: Implijet e vez an termen zimeg (zime) gant ermaezidi evit ober dave d'an herdeeg, an ngeteg, ar peveeg hag ar mesmeg.
Ekidne
An ekidneed eo ar bronneged a ya d'ober ar c'herentiad Tachyglossidae. Asambles gant an ornitorink int ar bronneged nemeto a zozv vioù.
Spesadoù
2 c'henad ha 3 spesad ekidneed a zo hiziv an deiz :
Ekidne pigos berr
An ekidne pigos berr (Tachyglossus aculeatus) zo ur bronneg eus an urzhiad Monotremata. Ar spesad nemetañ eo er genad Tachyglossus.
Bevañ a ra en Aostralia ha Ginea Nevez.
Tervuren
Tervuren zo ur gumun e Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez.
Ngeteg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo an ngeteeg (ng(u)ete, nge'dé, ka'do ng(u)eté pe zime) komzet gant tro-dro da 10.000 den e mervent Tchad (1991).
Notenn: Implijet e vez an termen zimeg (zime) gant ermaezidi evit ober dave d'an herdeeg, an ngeteg, ar peveeg hag ar mesmeg.
Ҳ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҳ, ҳ implijet evit skrivañ ar ouzbekeg, tatareg, kalmoukeg.
Distaget e vez [h].
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn X ([χ]).
Ѱ
thumb Ul lizherenn eus al lizherenneg hengirillek e oa Ѱ, ѱ (psi), distaget [ps]. Ne vez ket implijet ken al lizherenn gozh-mañ abaoe 1708.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ψ (psi).
Crucywel
right|thumb|Ur straed e Crucywel Crucywel zo ur gêr eus Kembre e gevred Powys, war lez ar stêr Wysg, er "Menez Du" (Mynydd Du).
Dont a ra anv ar gêr eus hini ar menez zo e-kichen, Crug Hywel, diwar ar gerioù kembraek Crug, "tuchenn" ha Hywel, un anv den. E saozneg e reer gant ar stumm Crickhowell.
E 2011 e oa poblet gant 2063 a dud, ha 169 anezho (8,3%) a oa kembraegerien.
Mouseyeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar mouseyeg (musey, moussei, mosi, bananna (ho ho), museyna) komzet gant tro-dro da 195 640 den en holl e mervent Tchad (175 640 den e 1993) hag e Kameroun (20 000 den).
Tost a-walc'h eo d'ar marbaeg.
Peder rannyezh tost-tre an eil d'eben zo, anvet hervez ar gêriadenn ma vezont komzet.
Ҹ (lizherenn)
Ul lizherenn girillek ispisial eo Ҹ, ҹ, distaget [dʒ], bet implijet evit skrivañ an azeri e 1958
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn c'hresianek Ч.
Kastell-Paol
Kastell-Paol a zo ur gumun eus Bro-Leon, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh. Pennlec'h kanton Kastell-Paol eo.
Zaglossus
Zaglossus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged. Unan eus an daou c'henad ekidneed eo.
Kastell-Paol
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Martolod e oa. Mervel a reas e-pad an Eil Brezel Bed, d'an 29 a viz Du 1940.
Zaglossus
An holl ekidneed eus ar genad-mañ a zo en arvar bras da vont da get.
Kastell-Paol
Gevelliñ
Divodet eo bet ar gevelliñ gant Penarth e Kembre.
Zaglossus
Spesadoù
3 spesad a zo c'hoazh hiziv an deiz:
Alaska
Alaska (distagadur saoznek: []), o unan eus an 50 Stad a ya d'ober Stadoù-Unanet Amerika. An hini vrasañ eo (18,7% eus hollad ar vro) ha, gant Hawaii, an eil eus an div ha n’int ket kenstag ouzh ar peurrest eus ar Stadoù all. Eno emañ menez uhelañ Amerika an Norzh: Menez-Denali (anvet gwechall Menez McKinley). Juneau eo ar gêr-benn hag Anchorage ar gêr bobletañ.
Yezhoù
Ar saozneg eo yezh 85,7% eus an dud, yezhoù amerindianek pe inuitek reoù 5,2%, ha spagnoleg yezh 2,9% eus an dud.
Istor
Prenet e oa bet e 1867 digant ar Rusianed evit 7,2 milion a zollaroù.
Ekidne Attenborough
Ekidne Attenborough (Zaglossus attenboroughi) a zo ur bronneg eus an urzhiad Monotremata.
Bevañ a ra e Ginea Nevez.
N'eus bet gwelet hinienn ebet abaoe 1961. E miz Mae 2007 e voe kaset un ergerzhadeg er menezioù Cyclops e Papoua. Eno o deus kavet roudoù eus ekidne Attenborough (obererezh turiañ graet nevez 'zo) ha dastumet testeni an annezidi a ziskoueze e oa c'hoazh eus al loen.
Pleg-mor
Ul ledennad vor vras, dezhi ur stumm kamm o sankañ en douar eo ar pleg-mor, a-wechoù ken digor war an donvor hag ur bae met brasoc'h egetañ, ken eo dezhañ un hed a kantadoù kilometrad ha miliadoù peurvuiañ. Al lenn-vor, eus he zu, zo damserr ha bihanoc'h eget ar pleg-mor, evel Lenn-vor Brest ha Pleg-mor ar Mor-Bihan daoust da vezañ graet ur pleg-mor anezhañ.
Plegoù-mor a zo e lennoù bras dour dous ivez, evel Lenn Victoria en Afrika.
Sant-Widel-Skovrid
Sant-Widel-Skovrid (Saint-Viaud e galleg) a zo ur gumun a Vreizh, e Kanton Sant-Brewenn, e Liger-Atlantel, e Bro-Raez, er c'hreisteiz d'al Liger.
Ardamezioù
En aour e groaz en sabel karget gant ur gordennig Sant-Vital en argant.
Mesmeg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar mesmeg (mesme pe zime) komzet gant tro-dro da 20.120 den e mervent Tchad (1993).
Sant-Widel-Skovrid
Ardamezioù
Aozer ː Ao. Ferrand. 1946.
Aberhonddu
right|thumb|Kember ar stêrioù Honddu ha Wysg ha kastell kozh Aberhonddu. right|thumb|Iliz-veur Aberhonddu. Aberhonddu (Brecon e saozneg, gwechall Brecknock) zo ur gêr eus Kembre, e kreisteiz Powys, e kember ar stêrioù Honddu ha Wysg. Ar stêr Tarrell ivez zo adstêr d'ar Wysg nepell. Gwechall e oa pennlec'h Sir Frycheiniog‎.
Sant-Widel-Skovrid
Tud
Ardamezeg ar familhoù
Mesmeg
Div rannyezh ez eus:
Notenn: Implijet e vez an termen zimeg (zime) gant an dud-mañ o-unan evit ober dave d'o yezh-i. Gant ar ermaezidi avat e vez implijet an termnen mesmeg evit difor'chañ ar yezh-mañ diouzh an herdeeg, an ngeteg, ar peveeg hag ar mesmeg.
Masaneg
Ur yezh tchadek eus skourr ar yezhoù masek eo ar masaneg (masana, masa, banana) komzet gant tro-dro da 212 000 den en holl e mervent Tchad (109 093 den e 1993) hag e Kameroun (103 000 den e 1982).
Nav rannyezh zo. Komprenet e vez ar yagwaeg gant tud a ra gant ar rannyezhoù all.
Llandrindod
thumb|250px|right|Kreiz kêr Llandrindod Llandrindod (Llandrindod Wells e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e-kreiz Powys.
Kreskiñ a reas kêr en pan erruas an hent-houarn er vro, ha dont a reas kalz a dud diavaez d'ober o mad eus an dour eien a oa enni (alese stumm an anv saoznek zo bremañ, Llandrindod Wells, da lavaret eo "eien Llandrindod").
La Rioja (Spagn)
Marteze emaoc'h o klask ar pennadoù Rioja pe La Rioja. <HR noShade>
La Rioja, pe ar Rioja e brezhoneg, zo unan eus ar 17 kumuniezh emren bet krouet e Spagn e 1982. E norzh Spagn emañ, er su da Vro-Vask. N'eus nemet ur broviñs enni. Logroño eo ar gêr-benn.
Lugano
Lugano a zo ur gumun hag ur gêr a Suis e Kanton Ticino; penn bann Lugano eo.
Lenn Lugano
Lenn Lugano zo rannet etre Suis hag Italia.
Pomper
Stourm ouzh an tanioù-gwall, an dourioù-beuz ha gellout reiñ sikourioù liesseurt eo micher ar bomperien. Kefridi bennañ ur pomper a zo gwareziñ an dud, ar madoù hag an endro. Ur vicher diazez eus ar surentez keodedel eo. Tud a-youl-vat eo an darn vuiañ anezho, met lod a zo ur seurt soudarded.
Daoust ma kemm kefridioù ha statudoù ar bomperien eus an eil bro d'eben ez eus diazezoù hollek:
Pomperien Bro-C'hall
Dindan atebegezh ar c'humunioù ha kumuniezhioù kumunioù emaint, met muioc'h-muiañ a bomperien a vez gopret gant an departamantoù e Servijoù Departamant an tanioù-gwall hag ar sikourioù (Services départementaux d'incendie et de secours = SDIS). Daou rejimant al Lu gall a ra war-dro ar surentez keodedel ivez : Rejimant Pomperien Pariz hag ar Voraerion-Bomperien e Marselha.
941
Diwar-benn bloavezh 941 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 941
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 941
I (lizherenn)
Skeudenn:Cyrillic letter Byelorussian-Ukrainian I.png Navet lizherenn al lizherenneg latin eo I, i, distaget [i] pe [ɩ]. Diorroet e oa bet diwar batrom al lizherenn c'hresianek I (iota).
Dre fent e veze desket gwechall er skolioù : ''i... gant ur pik war e fri.''
Yezhoù all
E turkeg e vez graet an diforc'h etre un i gant ur pik (İ, i), distaget [i], hag un i hep pik (I, ı), distaget [ɩ].
Paper
Ar paper a zo un danvez fardet diwar gwiad plant lakaet da vezañ un toaz hag a c'hell bezañ gwasket evit ober follennoù moan-tre gantañ. Ur baperenn a zo ur follenn baper hec'h-unan. Ijinet eo bet ar paper evit bezañ implijet evit skrivañ, ha meur a implij all a zo, evel gronnañ traoù pe ober kinkladurioù.
I (lizherenn)
Lizherennegoù all
Implijet e vez ivez gant al lizherenneg kirillek evit skrivañ an ukraineg, ar c'hazac'heg hag ar belaruseg, distaget [i] ha kevatal d'al lizherenn I implijet evit skrivañ ar ruseg, bet implijet ivez al lizherenn-mañ gant ar ruseg betek ma oa bet skarzhet diouzh al lizherenneg e 1918.
Paper
Ijinadenn ar paper
Krediñ a reer eo bet ijinet ar paper gant ar Sinaiz p'eo bet kavet ar baperenn goshañ e Bro-Sina deiziadet eus ar bloaz - 8 ktJK. Evit e veze kontet a-gozh gant ar Sinaiz e oa bet ijinet ar paper dindan ren Qin Shi Huang, diazezer an tiernelezh Qin en 3vet kantved ktJK.
Hervez ur vojenn all e vije bet reolennet penaos fardañ ar paper gant ur ministr sinaat karget eus ar gounezerezh er bloaz 105, ken e oe produet e-leizh.
Krennamzer
Hervez an hengoun e vije bet dizoloet ar paper gant an Arabed pa oan bet trec'h war ar Sinaiz en emgann Talas (745). Koulskoude eo bet kavet e oa anavezet an dra dija. Er mare-se e komprenas an Arabed ervat eo ar paper ur benveg dreist evit dasparzh ar mennozhioù ha dont a reas kêr Samarkand da vezañ ur greizenn evit eilañ testennoù an Islam war dornskridoù e paper. Kompren a rejont ivez e oa gwelloc'h ouzhpennañ pilhoù roget d'ar plant a veze implijet.
A feur ma tostaas an Arabed ouzh Europa e oe ledanaet implij ar paper di war-dro ar bloaz Mil. E Bro-C'hall ez eus roudoù eus implij ar paper war-dro 1200.
World Wide Web
Ar World Wide Web (pe ar Web, ar WWW, pe W3), ger-ha-ger ar « gwiad-bed », zo ur reizhiad gourskridoù, lodennet war ar Genrouedad, ha gouest da ziskouez d'an dud, dre ur merdeer, pajennoù-gwiad kinniget en-linenn e lec'hiennoù-gwiad. Ar pajennoù-se zo ereet an eil re ouzh ar re all, abalamour da se e vez implijet al leterc'had gwiad. Skrivet e vezont en HTML, peurliesañ.
Loup Troyes
Istor
Ganet e oa e Toul war-dro 383, ha mont a reas da servij ar gouarnour kristen Jermen Auxerre (ha ne oa ket eskobet c'hoazh). Dimeziñ a reas gant Pimeniola, c'hoar da Hilarius, eskob Arle. Goude 7 vloaz er briedelezh ez eas pep hini da vanac'h.
E Lérins edo ar manac'h Loup. Krediñ a ra lod e oa breur da Vincent of Lérins. en 426 ez eas da d-Troyes, ma voe eskobet Bodañ a reas ur sened-eskibien er gêr-se ha dibabet e voe gant Jermen Auxerre da vont da brezeg da Vreizh-Veur a-enep ar belagiz a rae berzh eno.
P'edo an daou vignon o tremen dre Nanterre, e-kichen Pariz, e tegouezhjont gant ur plac'h yaouank, Jenovefa hec'h anv, ha Jermen a roas ur pezhig dezhi a-raok he gouestlañ da Zoue.
Lupus hag Attila
E 451 e voe gwarezet kêr Pariz gant Jenovefa ha hini Troyes Loup p'edo arme Attila o tostaat da ober freuz ha reuz. Da gentañ e voe kaset beleien da gannaded da Attila gant o eskob Loup, hag en o zouez Memorius ha Camelian. Lazhet e voent holl, nemet unan: Camelian ne varvas ket, hag a voe eskob Troyes war-lerc'h Loup. Hervez a zo bet skrivet e pedas Loup e-pad meur a zevezh a-raok gwiskañ e zilhad ha mont e penn ur brosesion da gaout Attila ha da zerc'hel warnañ ken na bellaas e arme diouzh kêr. Ur pennad koude e voe trec'het Attila en emgann Chalons.
En ur gudenn lous e oa Lupus pa c'houlennas Attila digantañ dont gantañ hag e arme war-lerc'h emgann Chalons. Attila a gave dezhañ e virje an eskob gant e c'halloud ouzh distruj e arme. N'eus forzh penaos e voe tamallet Lupus gant ar Romaned da vezañ skoazellet an Huned da dec'hel.
En em dennañ a rankas Loup da Mont Lansuine (15 km eus Troyes) e-pad daou vloaz, ha goude e voe daou vloaz all e Mâcon ma reas un toullad burzhudoù. Goude e tistroas da eskob hag e varvas e Troyes en 478 pe 479.
Arvar
N'eo ket an holl a gred eo gwir an abadenn gant Attila Rak memestra a vez kontet diwar-benn Jenovefa. . Skrivet en deus Donald Attwater e oa hagiografiezh ha n'eo ket istor an abadenn-se
War lerc'h e varv
Kant vloaz bennak goude, e 570, e teuas ar rouaned Gontran ha Chilperig war e vez da douiñ ober ar peoc'h etreze.
Relegoù sant Loup a voe stlabezet e noz an 9 ha 10 a viz Genver 1794, war-bouez un tamm klopenn miret en iliz-veur Troyes. Pedet e vez ar sant ouzh an diaoul, an drougsant hag ar peluz.
E Breizh
Marteze eo eñ an hini a vez enoret e Lanloup, met meur a Sant Loup all zo.
En Italia
Enoret eo ivez e San Lupo, e proviñs Benevento, e kreisteiz Italia.
Agricola
Agricola zo ur ger latin hag a dalv kement ha labourer-douar. Un anv-tud eo ivez.
Romaned
Da gentañ e oa anv Romaned brudet :
Troidigezh
Gant an anv Agricola eo bet troet an anvioù germanek-mañ (alamanek ha flandrezek) : Bauer, Schneider, Schnitter, Hausmann, Huusman, Huysman, Huysmein.
Radio Kreiz Breizh
thumb|right|260px|Skritell deiryezhek. Dister lec'h ar brezhoneg e-skoaz an div yezh all, etre Kreizh Breiz ha Kreiz Breizh.
Radio Kreiz Breizh (pe RKB) a zo ur radio divyezhek krouet e 1983, ha diazezet e Sant-Nigouden e-kichen Kallag. Skignet e vez e kornôg Aodoù-an-Arvor, ul lodenn eus Treger, kreiz Penn-ar-Bed hag e gwalarn ar Morbihan. 3 frekañs zo :
Lod eo eus Brudañ ha Skignañ, ar rouedad radioioù brezhonek, evel Arvorig FM, Radio Bro Gwened ha Radio Kerne.
Palioù
Klask a ra RKB
Darempred
Sez ar radio a zo :
'''Radio Kreiz Breizh '''Ar bourk '''22160 Sant-Nigouden Pell : 02 96 45 75 75 '''
Llanandras
thumb|250px|right|Kreiz kêr Llanandras Llanandras (Presteigne e saozneg) zo ur gêr eus Kembre, e Powys, e kontelezh kozh Sir Faesyfed, war harzoù Bro-Saoz.
E 1402 e voe trec’h arme Owain Glyndŵr war ar Saozon en Emgann Bryn Glas, e-kichen Llanandras.
E 2011 e oa poblet gant 2710 a dud, ha 246 anezho (9,3%) a oa kembraegerien.
Ofisialded
An ofisialded, pe lez an Iliz, pe c'hoazh lez an eskob, a zo ul lez-varn stag ouzh an eskopti, rak gwir-dreist an Iliz e oa sevel he lezioù-barn dibar evit ma vo tamallet ha kastizet ar gloer evit an torfedoù hag an drougoberoù a c'hellje bezañ bet graet ganto, pe neuze kement tra hag en doa da welet gant an Iliz (evit nullañ ar briedelezh hag all). Unan eus ar brudetañ ofisialed pe barnerien ofisialded (juge à l'Officialité) eo bet sant Erwan (Erwan Helouri Gervarzhin) en, en eskopti Roazhon da gentañ, hag en eskopti Treger goude. Paeron an alvokaded hag an dud a lezenn eo evit se.
Plûned
Plûned (distaget: ) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Ofisialded
En deiz a hiziv, e rank ar vikel-barner pe an ofisial bezañ ur beleg, doktor pe aotreet war gwir an Iliz, tregont vloazh dezhañ d’an nebeutañ (kanon 1420 § 4 eus Lezenn gwir kanoneg).
Plûned
Douaroniezh
War lez ar stêr Gindi emañ Plûned.
Strollad Komunour Marksour-Leninour Belgia
Strollad Komunour Marksour-Leninour Belgia a zo ur strollad politikel eus Belgia. Aet eo da get.
Savet e voe pa gendeuzas e 1973 div lodenn deut maez eus Strollad Komunour Belgia (Grippa):
Disemglev a voe etre an daou strollad en o frantad kentañ. Kendeuziñ a rejont e 1973, o virout an anv: "Strollad Komunour Marksour-Leninour Belgia". Embann e rae ur gazetenn sizhuniek gant un titl-doubl: Clarté et L'Exploité.
Alberto Giustolisi
Alberto Giustolisi a zo bet ganet d’ar 17 a viz Meurzh 1928 e Roma (Italia) ha marvet d’ar 27 a viz C'hwevrer 1990 e Genzano di Roma (Italia).
Mestrc’hoarier echedoù italian.
Mestr Etrebroadel e voe graet gant Kevre Bedel An Echedoù (FIDE) e 1962.
Kaer, tagus ha luc'hus e oa e stil c'hoari. Tapout a reas ur yoc'h prizioù braventez.
Kampion Italia e voe peder gwezh, e 1952 a-gevred gant Vincenzo Castaldi ha Federico Norcia, e 1961, e 1964 hag e 1966.
Div wezh e kemeras perzh en Olimpiadoù echedoù gant skipailh broadel Italia e 1950 e Dubrovnik (Kroatia-Yougoslavia) hag e 1968 e Lugano (Suis).
E 1961-1962 e voe trec'h e “Torneo di Capodanno” (Tournamant Etrebroadel Deiz-Kentañ-Bloaz) e Reggio Emilia (Italia) dirak daou Vestr Meur.
Kudennoù personel ha kudennoù yec'hed a waskas war e efedusted e-pad e vloavezhioù c'hoari diwezhañ.
Partiennoù
1.d4 Mf6 2.c4 e6
3.Mc3 Fb4 4.Dc2 Mc6
5.Mf3 d6 6.Fd2 O-O
7.a3 Fxc3
8.Fxc3 De7
9.b4 e5
10.dxe5 Mxe5
11.e3 Ad7
12.Fe2 Tfe8
13.O-O Mxf3+
14.Fxf3 Me4
15.Fb2 Ff5
16.Tad1 De6
17.De2 a5
18.b5 c6
19.Td4 Ted8
20.Tfd1 Td7
21.Fa1 f6
22.g4 Fg6