cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Rannvroelour Wessex
Da verkañ eo e touj ar strollad-se Kernev-Veur evel ur vro a-ziforc'h, pa embann peurvuiañ vroadelourion saoz ez eo ul lodenn eus Bro-Saoz.
Mibinell roudennoù ledan
Ar vibinell roudennoù ledan (Galidictis fasciata) a zo ur bronneg kigdebrer eus kerentiad an Eupleridae.
He c'havout a reer e koadegoù reter Madagaskar. Anavezout a reer daou isspesad G. f. striata ha G. F. fasciata disheñvelaet dre stumm o lost ha niver o roudennoù.
Un aneval-noz eo. Hemolc'hiñ a ra krignerien bihan. Bevañ a ra e koubladoù. Ur c'holen a vez ganet bep bloaz.
Liammoù diavaez
ar vibinell roudennoù ledan war Lioncrusher.com
Wallabi
Ar wallabied zo bronneged godellek eus ar c'herentiad Macropodidae. Graet e vez gant ar ger wallabi evit ober anv eus loened kar met bihanoc'h eget ar c'hangouroued.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù wallabied emañ : ...
Sterope
Sterope (gresianeg: Στερόπη, deuet eus στεροπή steropê, luc'hedenn) a oa anv meur a zen e mojennoù Hellaz kozh :
Hippodameia (merc'h Oinomaos)
Hippodameia (henc'hresianeg : Ἱπποδάμεια / Hippodámeia), a oa merc'h d'ar roue Oinomaos ha d'ar Bleiadenn Asterope. Dimeziñ a reas da Belops war-lerc'h marv he zad en ur redadeg kirri. Mamm e oa da d-Thyestes, Atreüs, Pittheüs, Alkathoos.
Sterope
Skridoù
Стероп Steropés Στερόπη Esteropes Cyclope Steropė Estéropes Steropes
Hippodameia (merc'h Oinomaos)
Amprevanoniezh
Graet e vez Hippodamia eus ur genad c'hwiled er c'herentiad Coccinellidae.
1728
Diwar-benn bloavezh 1728 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1728
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1728
Mibinell lost gwalennek
Ar vibinell lost gwalennek (Galidia elegans) zo ur bronneg kigdebrer bihan eus kerentiad an Eupleridae a vev e koadegoù gleb Madagaskar hepken.
Gwevn-tre eo hag ampart eo da bignat er gwez. Diouzh an deiz e vez oberiant dreist-holl.
Debriñ a ra bronneged bihan, divellkeineged, pesked ha vioù dreist-holl met gallout a ra en em vagañ diwar amprevaned ha frouezh ivez.
En arvar emañ en abeg da zistrujadur ar c'hoadegoù lec'h ma vev.
Liammoù diavaez
Ar vibinell lost gwalennek war Animal Diversisty Web
Ecolo
Ecolo (Écologistes Confédérés pour l'Organisation de Luttes Originales) a zo ur strollad politikel belgiat galleger.
Gourhael
Gourhael a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Etrezomp e brezhoneg
Etrezomp e brezhoneg zo
Hermelinghen
Hermelinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
358
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou
20 Meurzh
An 20 a viz Meurzh eo 79vet devezh ar bloaz en deiziadur gregorian (80 er bloavezhioù bizeost). Chom a ra 286 devezh betek fin ar bloaz.
Kazoar
Ar c'hazoared eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Casuariidae hag ar genad Casuarius war un dro.
Krouet e voe ar genad e 1760 gant an evnoniour gall Mathurin Jacques Brisson (1723-1806).
Doareoù pennañ
Evned bras int ha dic'houest da nijal.
Boued
En em vagañ a reont diwar frouezh dreist-holl. Debriñ a c'hellont plant, divellkeineged ha mellkeineged bihan ivez.
Annez
Bevañ a reont e koadoù trovanel Ginea Nevez hag e biz Aostralia.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Rubber Soul
Rubber Soul eo c'hwec'hvet albom studio ar strollad The Beatles, bet embannet gant an ti-embann-pladennoù Parlophone d'an 3 a viz Kerzu 1965 er Rouantelezh-Unanet.
Evel ma voe embannet er Rouantelezh-Unanet
Savet e voe an holl ganaouennoù gant John Lennon ha Paul McCartney, nemet Think For Yourself hag If I Needed Someone.
Sint-Genesius-Rode
Sint-Genesius-Rode (e galleg: Rhode-Saint-Genèse) a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Brabant Flandrez. Ur gumun izelvroek gant aezamantoù yezhel e galleg eo.
Adsav
Adsav a zo bet ur strollad politikel broadelour, oberiant etre 2000 ha 2016, hag a embanne war e lec'hienn Internet bezañ « Strollad dizalc'hiezh Breizh » ha labourat evit « krouidigezh ur Stad dizalc'h breizhat ».
Istor
Krouet oa bet e 2000 gant Padrig Montauzier evel un disrann eus POBL, gant nebeud a stourmerien en deroù-holl, betek tizhout un nebeud kantadoù evelato en e vloavezhioù gwellañ. E 2008 o doa kemeret perzh evit ar wech kentañ en dilennadegoù kanton aozet gant ar stad c'hall, e Sant-Maloù da skouer.
Hervez ar Strollad e-unan e oa Adsav ur strollad hag a stourme evit gwirioù pobl Breizh en ur nac'hañ an diforc'h politikel tu-kleiz/tu-dehoù. Evit tud all, avat (peurliesañ tud na oant ket a-du gant ar strollad-se) e oa da renkañ e-touez strolladoù an tu-dehoù pellañ daoust ma veze nac'het ar renkadur-se gant ar strollad e-unan.
Al lodenn vrasañ eus e obererezh a zo pegañ skritelloù war vord an hentoù, gant luganoù evel « Moskeenn ebet e Breizh », « Breizhad mestr er gêr », « Tamm dramm ebet e Breizh », « Evit ur Republik breizhat unvan ha dizisrannus », « Breizh da gentañ», « Breizh d'ar Vretoned » hag all, pezh a dalveze reizhabegadur o renkadur en tu-dehoù-pellañ.
Kealioù ha mennozhioù Adsav a veze hag a vez bepred embannet er gelaouenn War Raok !.
Mui pe vui e vere ar gevredigezh Unvaniezh Koad Kev abaoe ar bloavezhioù 2000.
Liammoù a oa etre Adsav ha strolladoù all eus an tu-dehou pellañ dre Europa, da skouer gant Voorpost e Flandrez, pe Strollad ar Bobl Danat e Danmark.
Huntingdonshire
Ur gontelezh aet da get eo Huntingdonshire, staget ma voe e 1974 ouzh Cambridgeshire.
Toull du
En astrofizik, un toull du zo un draez zo bras he zolz ha ken kreñv he fark gravitadur ma vir ouzh kement seurt danvez pe skin da dec'hout dioutañ. An hevelep traezoù ne skignont ket gouloù eta hag abalamour da se ez int du. Setu eus pelec'h e teu o anv. Deskrivet eo bet an toulloù du e damkaniezh ar relativelezh hollek. N'haller ket evezhiañ anezhe war-eeun, met meur a zoare evezhiañ dieeun e hirderioù gwagennoù disheñvel zo bet lakaet war-sav hag a-drugarez dezhe e c'haller studiañ an anadennoù a zegasont en o endro. Tommet e vez an danvez zo sunet gant un toull du pergen betek gwrezverkoù bras-kenañ kent bezañ lonket hag abalamour da se e skign kalz skinoù X. Memes ma ne vez ket skignet skinoù gant an toulloù du dreze o-unan, e c'haller dizoloiñ anezhe eta dre berzh o levezon war o endro. Bezañs an toulloù du zo asur evit hogos holl gumuniezh ar skiantourien a bled gant an dachenn-se (Astrofizikourien ha Fizikourien damkanourien).
Istor
Diwanet eo meiziad an toulloù du e diwezh an gant ar gravitadur hollvedel dizoloet gant Isaac Newton. En em c'houlenn a raed ha traezoù a oa hag a vije bras a-walc'h o zolzennad evit ma vije brasoc'h o zizh tec'h eget tizh ar gouloù. Kouskoude n'eo ken e deroù an, pa voe degemeret damkaniezh ar relativelezh hollek savet gant Albert Einstein, e teuas meiziad an toulloù du da vezañ estroc'h eget un danvez kuriusted. Evit gwir, nebeut amzer goude ma oa bet embannet labourioù Einstein e oa embannet gant Karl Schwarzschild un disoc'h eus kevatalenn Einstein hag a emplege bezañs un toull du kreiz. Ar studiadennoù diwar-benn an toulloù du a grogas er bloavezhioù 1960, nebeut amzer kent ar c'hentañ disklêriadurioù asur a-du gant o bezañs a oa degaset dre an evezhierezh. Ar c'hentañ traez a oa enni un toull du a voe kavet a oa ar vammenn skinoù X Cygnus X-1, evezhiet gant al loarell Uhuru e 1971. Goveliet eo bet an anv « toull du » e-kerzh ar bloavezhioù 1960, gant ar fizikour amerikan Kip Thorne. A-raok e implijed an anvioù da-heul : « korf Schwarzschild » pe « astr stanket». Enebiezh a savas a-enep implij ar ger « toull du » a-berzh implijerien yezhoù zo, ar galleg hag ar ruseg peurgetket, a gave e oa un tamm dizoare.
Termenadur
Un toull du en deus un tolz resis, zo tolpet en ur poent, anvet esparder gravitadur. A-drugarez d’an tolz-se e c’haller jediñ ur sferenn anvet dremmwel an toull du, kreizennet war an esparded ha dezhi ur skin zo bevenn vrasañ an toull du. E diabarzh ar vevenn-se e vir an toull du ouzh kement skinadur da dec’hout. Astennadur an toull du en egor eo ar sferenn-se koulz lavaret. Evit un toull du zo heñvel e dolz ouzh hini an Heol e talvez skin ar sferenn war-dro 3 c’hilometr. Tremen ur pellder keit hag an hini a gaver etre ar stered (e milionoù kilometr), un toull du n’en deus ket muioc’h a nerzh dedennerezh evit forzh peseurt korf all, dezhañ ar memes tolz... Da skouer, ma vefe lakaet un toull du eus an hevelep tolz hag an Heol e lec'h hemañ, ne vefe ket kemmet kelc'htro e blanedennoù.
Meur a seurt toull du zo e gwirionez. Pa vezont stummet da-heul disac’hadenn gravitadurel ur steredenn e komzer eus toulloù du steredenn. Pa gaver anezhe e-kreiz ar galaksioù o devez un tolz a c'hall mont betek meur a viliard tolzioù Heol hag e komzer eus toulloù du galaksienn. Etre an daou dolz-se e soñjer ez eus  toulloù du etre dezho un tolz a dalvez un nebeud miliadoù tolzioù Heol. Soñjal a reer e c’hallfe bezañ toulloù du kalz bihanoc'h o zolz, a vije bet stummet e deroù istor an hollved, da vare ar Big Bang, hag anvet e vezont toulloù du an deroù. N'eo ket bet kadarnaet o bezañs hiziv an deiz
Stard eo sellet war-eeun ouzh un toull du. Gallout a reer kouskoude divinout ez eus unan a-drugarez d'e efed gravitadurel war e endro, e kalon ar korrkwazaroù hag an nukleüsoù galaksienn oberiant peurgetket, e lec'h ma vo tommaet-kenañ an danvez a gouezh en toull du ha ma skigno kalz skinoù X. Gallout a reer kavout evel se traezoù zo bras o zolz ha bihan o ment. An toulloù du eo an traezoù nemete a c'hall degas seurt gwered, hag a glot gant framm ar relativelezh hollek.
Troad-doareañ
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad-doareañ ['tro:ad] (saoz.: modal case) evit komz eus un droad a dalvez da verkañ an hevelep arc'hwelioù ha re ar verboù-doareañ.
Implijet e vez an droad-mañ gant ar yezhoù tangkek komzet e Norzh Aostralia, en o zouez ar c'hayardildeg.
Mibinell Grandidier
Mibinell Grandidier (Galidictis grandidieri) a zo ur bronneg kigdebrer bihan hag a vev e rannvroioù sec'h mervent Madagaskar. Ezel eo eus kerentiad an Eupleridae. Pouezañ a ra etre 500 ha 600 g. Gell-sklaer pe c'hris gant eizh roudenn du war he c'hostezioù hag he c'hein eo he blevenn. Un aneval-noz pe serr-noz eo. Debriñ a ra krignerien bihan ha glazarded. E koubladoù e vevont. Ur c'holen a vez ganet bep hañv.
Liammoù diavaez
Mibinell Grandidier war Lioncrusher.com
Plougernevel
Plougernevel a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Rostrenenn e departamant Aodoù-an-Arvor.
Dezougen
left|thumb
Miterned
Ar miterned zo traoù pe tud, ha ne oant na den, nag evn, na loen, nemet un dra bennak ag an tri, hag a rae aon d'an dud.
Redadeg 2008
thumb|Redadeg vihan e [[Gwengamp.]] thumb|Ar Redadeg, hentad [[Kemperle-Brieg.]] 200px|thumb|Ar Redadeg, hentad [[Kemperle-Brieg.]] thumb|Ar Redadeg, hentad [[Kemperle-Brieg.]]
Redadeg 2008 a oa ur redadeg 600 kilometr, war droad, noz-deiz, eus Naoned da Garaez, dre Redon, Gwened, Henbont, Kemper, Plougastell, Lesneven, Montroulez, Lannuon ha Gwengamp, aozet gant Diwan en deizioù kentañ a Vae e 2008 evit lidañ he 30 vloaz.
Aozadur
Aozet e oa gant ar gevredigezh Ar Redadeg, diazezet e Morzhell, e Bro-Roazhon.
Hent redadeg 2008
Setu an tennadoù-hent a zo bet redet : - 1añ a viz Mae: Naoned-Kemperle - 2 a viz Mae: Kemperle-Lanneur - 3 a viz Mae: Lanmeur-Karaez
Loc’hañ a reas ar redadeg e Naoned d’ar Merc'her 30 a viz Ebrel 2008, da walarn, da skeiñ war-du Gwened. Degouezhout a reas e Karaez d'ar Sadorn 3 a viz Mae, war-dro 16 eur 30, a-raok ar gouel aozet eno gant tud Diwan. Kêrioù pennañ treuzet : Naoned, Kernitron-al-Lann, Blaen, Redon, Kistreberzh, Gwened, Sant-Teve, An Alre, Henbont, An Oriant, Kemperle, Banaleg, Rosporden, Kemper, Brieg, Kastellin, Daoulaz, Plougastell-Daoulaz, Ar Releg-Kerhuon, Gwipavaz, Plabenneg, Lesneven, Montroulez, Lannuon, Gwengamp, Plijidi, Karaez.
Redek ha kanañ: tonioù ha sonioù
Ur ganaouenn a oa bet kempennet evit Redadeg 2008, gant EV, ur ganaouenn gozh, Redadeg, a c'haller selaou amañ: (You Tube).
Wallarou
Ar wallaroued zo bronneged godellek eus ar c'herentiad Macropodidae bihanoc'h eget ar c'hangouroued ha brasoc'h eget ar wallabied.
Cumberland
Ur gontelezh saoz e oa Cumberland betek 1974. Goude-se e voe kendeuzet gant Westmorland, ha staget outo lodennoù eus Lancashire ha Riding Kornôg Yorkshire ouzhpenn, da sevel ur gontelezh nevez anver Cumbria.
Carlisle e o ar gêr-benn, war ar stêr Eden (Luguvallium war ar stêr Ituna e oa anvet gant ar Romaned).
Izador Turover
Mestrc'hoarier echedoù belgiat hag amerikan eo.
Barcelos
Barcelos zo ur gêr ar rannvro an Norzh en Portugal.
Al Loc'h
Al Loc’h (Le Lou-du-Lac e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Menezalban e departamant Il-ha-Gwilen.
Cockney
Ul luc'haj heverk eus karterioù Reter Londrez eo ar C'hockney.
Al Loc'h
Ardamezioù
N'ez eus ket evit ar poent.
Bodet e voe gant Chapel-al-Loc'h d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Chapel-al-Loc'h (kumun nevez).
Middlesex
Ur gontelezh kent aet da get e oa Middlesex. Londrez e oa e gêr bennañ.
E 1889 e voe disrannet dioutañ Kontelezh Londrez. E 1965 e voe staget ouzh Londrez Veur.
Timbroù Jibraltar
thumb|left|120px|Poltred Viktoria - 1889
thumb|right|120px|Poltred Edward VII - 1903
Jibraltar (saozneg : Gibraltar) a zo un tiriad breizhveuriat tramor lec'hiet e su al Ledenez Iberiat.
Betek 1886 e veze graet gant timbroù saoz gant ur sielladur A 26 pe G.
E 1886 e teu er-maez timbroù gant poltred ar Rouanez Viktoria embannet er Bermuda gant ar soulgarg « Gibraltar ».
Timbroù gant ar meneg « Gibraltar » a vo moullet goude-se ha betek hiriv.
E 1889 zo bet embannet timbroù Viktoria warno ar gerioù « centimos » pe « pesetas », ar re nemeto bet soulgarget gant un dalvoudegezh e moneiz Bro-Spagn.
Un iskis a dimbr zo bet savet e 1969 : e stumm zo hini ar « Roc’h », da lavaret eo ar garreg a zo arouez al ledenez.
Ukar
Ukar (Úcar hervez ar stumm spagnolek ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, e komark Gares. 153 a dud e 2006.
Timbroù Jibraltar
thumb|left|140px|Jibraltar gant poltred Jorj VI - 1937
Liammoù (e saozneg)
http://www.gibraltar-stamps.com/
Motörhead
Ur strollad sonerezh brudet-kenañ eo Motörhead. Heavy metal a zo kaset gant ar strollad saoz-mañ ha kement-se abaoe 1975. Gant ar soner gitar-boud Lemmy Kilmister eo bet savet.
Timbroù Epira
Ur vro rannet e daou war var vord ar Mor Ionian eo Epira : emañ Hanternoz ar vro e Su Albania, poblet gant ur vinorelezh a C’hresianed, hag ar peurrest eus Epira a zo anezhi ur rannvro a C'hres hiriv.
Betek an 13 a viz C’hwevrer 1913 eo ar vro ur rann eus an Impalaeriezh Otoman.
Etre 1912 ha 1916 eo bet renet Epira an Hanternoz gant ur gouarnamant gresian disuj ha dibadus, savet a-enep diviz ar gouarnamant ofisiel da reiñ ar vro d’ar Stad nevez Albania. Hennezh eo a savas ur velestradurezh postel emren hag a lakaas moullañ timbroù Epira, etre 1914 ha 1916.
thumb|right|130px|Timbr Epira
thumb|left|140px|Banniel Epira
Un heuliadenn pevar zimbr (1, 5, 10, ha 25 lepta) a oa bet embannet e miz C’hwevrer 1914 e Chimarra. Skeudennaouet int gant penn-doubl un erer warnañ ur penn-marv hag eskern e kroaz. Istitlet eo "ΕΛΛ. ΑΥΤΟΝ. ΗΠΕΙΡΟΣ / ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Η ΘΑΝΑΤΟΣ / ΑΜΥΝΕΣΘΑΙ ΠΕΡΙ ΠΑΤΡΗΣ" (Epira c’hresian emren – Ar frankiz pe ar marv – Difenn hor bro"). Al lizhiri "ΣΠ" zo skrivet war an tu-gin, e-kreiz ur c’helc’hig glas. Kement-se zo berradur Spiromilios, penn-rener kêr Chimarra. Savet int bet gant an dorn war ar prim avat, n’eo ket mat-mat o ferzh neuze. Rouez ha priziet int avat, zoken pa lavar ispisialourien zo n’int ket timbroù gwir da vat.
Ur rummad a eizh timbr zo deuet er-maez e miz Meurzh 1914, gwerzhet etre 1 lepton ha 5 drakma an tamm. Warno an hevelep skeudenn : un den o bukañ un dra bennak gant ur fuzuilh dirak tud all o sellout outañ. « ΗΠΕΙΡΟΣ » a lenner war daou dimbr ha « ΑΥΤΟΝΟΜΟΣ / ΗΠΕΙΡΟΣ” war ar re all.
E miz Eost e voe embannet un eil rummad timbroù hag a vrud dibarded ar vro : diskouez a reont holl banniel daou-liv Epira emren.
Saozneg skoueriek
Ar saozneg skoueriek (e saozneg : Received Pronunciation, pe c'hoazh Queen's pe (King's) English, pe BBC English eo an hini arveret gant tud desket gevred Bro-Saoz, hag an hini kelennet d'an dud en estrenvro peurvuiañ, pa fell dezho deskiñ saozneg Breizh-Veur.
Timbroù Epira
Kavet e vez an timbroù-se gant ar meneg "ΚΟΡΥΤΣΑ" (kêr Koritza).
Saozneg skoueriek
Klotañ a ra gant un 2 pe 3 % eus poblañs ar Rouantelezh-Unanet
Timbroù Epira
thumb|left|130px|Timbr Epira aloubet gant Gresia
Saozneg skoueriek
Britisches Englisch
Timbroù Epira
Gant Bro-Hellaz zo bet moullet timbroù dreistmoulet pa aloubas an arme Epira an Hanternoz e 1914. N’eur ket sur avat int bet implijet evit ar postañ lizhiri, met evit ar vrud nemetken.
-55
699 Ab Urbe Condita = 55 kent J.-K.
Daveoù
]
John Jones
John Jones zo un anv boutin a-walc'h er broioù saoznek, hag e Kembre.
C'hoariganed
C'hoariganed zo un anv a veze graet eus tud anvet ivez Bohemianed, hag ouzhpenn eus ur seurt korriganed, hervez a lenner er pennad C'hoariganed, Torriganed, Nozeganed, gant Job Jaffre, el levr Etrezomp e brezhoneg.
Abugida
Ur vrizhsilabenneg pe c'hoazh un damlizherenneg (saozneg "alphasyllabary") eo an abugida, da lâret eo ez eo un doare-skrivañ a implij lizherennoù a ra dave da bep ur gensonenn mui ur vogalenn. N'eo ket kevatal an abugida d'ur silabenneg rik rak kemmet e vez al lizherenn diazez evit diskouez penaos e ranker distagañ ar vogalenn a zeu da heul ar gensonenn. En ur silabenneg, avat, ez eus ul lizherenn diazez ispisial evit pep silabenn hep ma vefe heñvel stumm lizherennoù oc'h ober dave da silabennoù heñvel, da skouer e vefe disheñvel-poch al lizherenn implijet evit skrivañ ar silabenn "ka" diouzh an hini implijet evit skrivañ ar silabenn "ki" hag all evel e silabenneg an tsalagi (tcherokeeg).
Da skouer, en un abugida ne vefe lizherenn diazez ebet evit ar gensonenn "k", met ul lizherenn diazez evit ar silabenn "ka" a c'hellfe bezañ kemmet e meur a doare evit lakaat anezhi da vezañ distaget "ki" pe "ku", h.a. Sinoù ispisial a vez implijet ivez, mar vez ezhomm, evit diskwel ez eo mut ar vogalenn diazez el lizherenn silabennek diazez, d.s. "kat" e lec'h "kata". Pa vez ezhomm hervez ar yezh ma vez implijet un abiguda evit he skrivañ e c'hell bezañ kemmet e meur a doare ivez al lizherennoù silabennek diazez evit skrivañ meur a gensonenn da heul hep vogalenn ebet kenetreze, d.s. "apta" e lec'h "apata".
thumb|right|Implijet e vez un abugida (surat batak) evit skrivañ ar yezhoù [[batakek komzet e norzh Sumatra]]
Kazi an holl yezhoù e India hag ivez dre Azia ar Gevred a vez skrivet oc'h implijout sistemoù abugida diazezet war ar skritur brahmi.
847
Diwar-benn bloavezh 847 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 847
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 847
Herpestidae
Herpestidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ ar surikat ha mibinelled.
360
Bloavezh bizeost, o kregiñ gant ur Sadorn hag hoc'h echuiñ gant ur Sul
Machu Picchu Pueblo
Machu Picchu Pueblo (spagnoleg), Machu Pikchu llaqta e ketchwaeg (gwechall Aguas Calientes), zo ur gêr e Perou war lez ar stêr Urubamba, ha tostañ kêr da v-Machu Picchu.
1872
Diwar-benn bloavezh 1872 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Kaketou
Ar c'haketoued eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Cacatuidae hag a voe termenet e 1840 gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872).
Tiriad
Bevañ a reont en Aostralazia hag Okeania.
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Diouzh Doare 6.1 an IOC World Bird List ez a seizh genad d'ober ar c'herentiad :
Mibinell roudennoù strizh
Ar vibinell roudennoù strizh (Mungotictis decemlineata) zo ur bronneg kigdebrer bihan eus kerentiad an Eupleridae. Bevañ a ra e savanennoù kornôg ha mervent Madagaskar.
Muzuliañ a ra etre 25 ha 35 cm gant ul lost 23 - 37 cm ha pouezañ a ra etre 600 ha 700 g. He blevenn zo gell-sklaer gant roudennoù sklaer war he c'hostezioù. Hemolc'hiñ a ra anevaled bihan, amprevaned dreist-holl hag ivez vioù pe glazarded.
Ar vibinell roudennoù strizh a vev e bagadoù bihan 10 hinienn. Un aneval-deiz eo hag er gwez e vev ar peurliesañ. Gouennañ a ra etre miz Kerzu ha miz Ebrel. Genel a ra ar parezed ur c'holen hepken bep bloaz.
Liammoù diavaez
ar vibinell roudennoù strizh war Lioncrusher.com
Marevezh hellenadek
Ar marevezh hellenadek, etre ar IVvet hag ar Iañ kantved kent JK, zo ur marevezh en istor ar bed kreizdouarel a ya eus talek marv Aleksandr Veur betek faezhidigezh Kleopatra. Alies e vez gwelet evel ur marevezh-tremen, a-wechoù evel un amzervezh gweñvidigezh, war-lerc'h splannded ar Marevezh Klasel hag a-raok hini nerzh an Impalaeriezh roman, hag abalamour da se ne vez ket studiet kement gant an istorourien. Koulskoude e skede kêrioù evel Alexandria, Antioch, Pergamon, bleuniañ a rae ar c'henwerzh, ha kreskiñ a rae pouez ar gresianeg er rannved-se, ma kemmas kalz ar Reter Tostañ a-raok ma tremenas dindan mestroni Roma.
Troienn eus an XIXvet kantved
En XIXvet kantved eo e voe termenet ar Marevezh hellenadek gant an istorourien hag ar ger hellenadek e-unan ("hellenistic" kentoc'h) gant an istorour alaman Johann Gustav Droysen er Geschichte des Hellenismus e 1836 ha 1843.
Roll ar brederourien c'hresianeg
Prederouriezh - Prederourien
=A=
=H=
=P=
=S=
=Z=
The Tempest
Pennden ar pezh eo ar sorser Prospero, a zo Dug Milano harluet en un enezenn, hag a implij e c'halloud hud da gastizañ e enebourien ha da lakaat ur gorventenn da sevel ha da gas anezho da beñseañ war an aod.
Hocquinghen
Hocquinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Gourami gorr
Ar gourami gorr (Colisa lalia) a zo ur pesk eus kerentiad Colisa o vevañ e geunioù ha doureier goustad gevred Azia.
Toluca
Toluca, pe Toluca de Lerdo gwechall, eo kêr-benn Stad Mec'hiko (berraet alies en "Edomex", diwar Estado de México e spagnoleg), e Republik Mec'hiko, 63 km er mervent da Kêr-Vec'hiko, a zo en Distrito Federal.
1729
Diwar-benn bloavezh 1729 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1729
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1729
Toluca
An Anv
Dont a ra an anv Toluca eus anv Náhuatl ar c'hornad, pa voe adanvet gant an Azteked e 1473.
Toluca de Lerdo e oa an anv kemeret e 1861 en enor da Sebastián Lerdo de Tejada, prezidant ar Republik.
Draouennig
Draouennig zo un anv a vez graet eus evned zo:
Trenkenn ribonukleek ribosom
an Drenkenn ribonukleek ribosom (pe TRNr) zo un drenkenn ribonukleek (TRN) a vez kevanaozet en nukleolenn gant TRN Pol I hag elfenn greiz ar ribosomoù, an ardivink da sevel proteinoù eus holl ar c'helligoù bev. Roll an TRNr zo opourchas u ?? evit digodañ TRNm e trenkennoù aminek ha da etrewezhiañ gant an TRNt e-doug ???? o pourchas un obererezh treuzkasas peptidilek.
TRNroù disheñvel a ra framm ha kalon ar ribosom, un organite kellig a dalvez da dreiñ an titouroù genetek kodet war an TRN kannad (TRNk), a zeu e-unan diwar an diskrivadenn eus ul lodenn eus ar genom, à partir de laquelle il kevanaoz ar proteinoù e-barzh ar c'hellig. ouzhpenn an TRNroù, ez a un hanterkant protein bennak anvet proteinoù ribosom a yaa d'ober ar ribosomoù.
An TRNoù ribosom pe TRNr zo produet o-unan diwar genoù kodet en TDN. Diskrivet int dindan stumm diaraogerien hiroc'h a vez clivés war-lerc'h evit reiñ an TRNroù disheñvel. E-touez an eukarioted e c'hoarvez an argerzh maturation/clivage -se en nukleolenn. Er ribosom e vez pleget an ARNroù warno o-unan, oc'h ober ur framm teirmentek fetis. Gwarezet e vez an TRNroù zo stabil-kenañ gant ar framm-se, pa o devez an TRNoù kannad ur vuhez verr peurliesañ.
Pierre Le Sausse
Pierre Le Sausse, Pier ar Saoz e brezhoneg (Sant-Karadeg-Tregonvael 28 a viz Here 1899 -Gwened Kerzu 1980), a oa ur skrivagner hag un troour brezhonek. Meur a anv-pluenn en doa, Bleu Benal an hini brudetañ, ha Karadeg Treglomel. Kemer a reas perzh e Dihunamb pa oa yaouank-flamm. Skrivañ a rae ur pennad sizhuniek brezhonek, "Etrezomp e brezhoneg", e-barzh La Liberté du Morbihan, a-bep-eil gant Job Jaffre.
Louis-Jacques Suignard
Pa oa krog da ganañ ne gane nemet er festoù-noz, gant Jañdo Robin ha tud all, ouzhpenn kanañ tonioù kozh, pe en un doare hengounel. Hiriv e kan ouzhpenn tonioù nevez savet gantañ.
Pladennoù
Lodenn an ael LJS01 (2004)
Ismail Haniyah
Ismail Haniyah (bet ganet e 1962) (arabeg: إسماعيل هنية) a zo unan eus pennoù-meur ar Hamas. Ha daoust ma n'emañ ket e-touez ar re grisañ o folitikerezh e soñj ez eo ret distrujañ Stad Israel. Goude bezañ anvet kentañ ministr e tisklêrias Haniyah ne anavezfe ket Stad Israel ha ne lakafe ket ar Hamas da zilezel an armoù.
Dibabet e oa bet d'an 21 a viz C'hwevrer 2006 evit dont da vezañ Kentañ ministr nevez Aotrouniezh Vroadel Palestina goude ma oa aet ar maout gant re Hamas dindan an anv Listenn ar c'hemm hag an adwel er vouezhiadeg bet dalc'het d'ar 25 a viz Genver 2006.
Dilennet e oa bet Haniyah da vezañ penn al listenn ha neuze e oa sklaer e c'hellfe dont da vezañ kentañ-ministr goude ma oa bet roet e zilez gant Ahmed Qourei. Goude ma tapas an Hamas ar galloud e strizhenn Gaza eo torret eus e garg d'ar 14 a viz Mezheven 2007 gant ar Prezidant Mahmoud Abbas. frame|left|Ismail Haniyah
E vuhez
Ganet e oa bet Haniyah e kamp repuidi Al-Chati e Ghaza. Repuidi e oa e dud deuet eno goude m'o doa tec'het kuit diouzh o zi en Achkelon e Stad Israel e 1948, da geñver ar Brezel arabek-hag-israelek. E 1987 e oa bet tapet gantañ e aotreegezh war al lennegezh arabek e Skol-Veur islamek Ghaza. E 1989 e oa bet bac'het e-pad tri bloaz gant Stad Israel abalamour da vezañ kemeret perzh el luskad palestinat ha kaset e oa bet en harlu da Liban goude bezañ bet leusket da vont er-maez e 1992. Ur bloaz war-lerc'h ec'h eas en-dro da c'h-Ghaza ma teuas da vezañ Rener ar Skol-veur islamek.
E 1997 e oa bet divac'het Cheic'h Ahmed Yasin, penn speredel Hamas, ha dilennet e oa bet Haniyah neuze da ren war e aferioù. E miz Gwengolo 2003 e oa bet gloazet gant ur vombezenn bet kaset gant aerlu Israel da glask lazhañ pennoù ar Hamas. Mont war greñvaat ec'h eas e garg er Hamas e-doug Intifada Al-Aqsa dre m'en em gleve mat gant Yasin hag ivez abalamour ma oa bet lazhet kalz a bennoù eus ar Hamas gant surentez Israel.
Akebut
Un akebut a oa un arm-tan en implij adalek kreiz ar betek ar. Ar mousked a gemero e lec'h.
Sant Paol a Leon
Saint Paul Aurélien ha Sant Paol a Leon eo anvioù al levr divyezhek skrivet diwar-benn ar sant brezhon Paol Aorelian, sinet gant Bernard Tanguy, Job an Irien, Saik Falhun, ha Y.-P. Castel, hag embannet gant Minihi Levenez e 1991.
E skolveurieg eo skrivet ar brezhoneg evel holl embannadurioù Minihi Levenez.
Troad adverbel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad adverbel (saoz.: adverbial case) evit komz eus un droad ganti arc'hwelioù heñvel ouzh re an droad translativel hag an droad esivel er yezhoù finnek.
Implijet e vez an droad adverbel gant yezhoù kaokazek, en o zouez ar jorjieg hag an abc'hazeg.
Meur a implij resis en deus an droad arvebel e jorjieg, merket gant a lostger "-ad", met dre vras e talvez da sevel adverboù diwar anvioù-gwan, kevatal mui-pe-vui d'ar rakger "ez-"/"er-" e brezhoneg
Dassonenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen dassonenn (saoz.: sonorant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus ur sonenn produet hep direnkañ red an aer. E berr gomzoù, bez' e c'heller distagañ un dassonenn en un doare didroc'h, da skouer [m] ha [l]. Dassonennoù eo an holl vogalennoù ivez. N'eo ket dassonennoù, da skouer, ar c'hensonennoù dre serriñ evel [d] pe [k] ma vez stanket red an aer a-benn o froduiñ ha dre se n'hallont ket bezañ distaget en un doare didroc'h.
Ouzhpenn an holl vogalennoù e vez renket e-touez an dassonennoù ar c'hensonennoù dre dostaat, dre fri, dre stlakat ha dre froumal.
Setu an dassonennoù pennañ gant bep o arouezenn hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel: [l, m, n, r, w, j]
Enebet e vez an dassonennoù ouzh ar c'hensonennoù dre serriñ dreist-holl, hag ivez ouzh ar c'hensonennoù dre fic'hal hag ar ruzennoù rak daoust ha ma c'heller distagañ ur ruzenn en un doare didroc'h e vez direnket red an aer betek e lakaat da daskrenañ.
Filipa
Filipa  eo stumm gwregel an anv-badez Fulup, ha ne vez roet nemet d'ar baotred, pe gentoc'h brezhonekadur an anv-badez Philippa, a zo gallek ha saoznek. Dont a ra eus ar gregach, philein ( karout) ha hippos (marc'h).
Dre ma n'eo ket un anv liammet ouzh Breizh nemeur n'eo ket gwall anavet er vro.
David
thumb|250px|[[David (Michel-Ange)|David gant Michelangelo, e Firenze]] David zo un anv paotr, deuet diwar anv ar roue David, roue Israel hervez ar Bibl. Abalamour da se e vez roet da galz paotredigoù a orin yuzev, pe a orin protestant er broioù saoznek : nebeutoc'h er broioù protestant alamanek avat.
Eosten Hippo
Brezhoneg
Jil Ewan a droas e Gourbannoù e brezhoneg ha Fañch Kerrain a skrivas pennadoù a-zivout prederouriezh sant Eosten er gelaouenn Al Liamm.
David
An anv
Dont a ra eus an hebraeg dawîd, a dalv kement ha "karet".
Sent
Pevarzek sant David, katolik pe ortodoks, a gonter. En o zouez :
Delwennoù
Brudet eo an teir delwenn-mañ:
Cumbria
Ur gontelezh eus Bro-Saoz eo Cumbria (, rannyezh cumbriaek: ), e gwalarn ar vro, a-stok ouzh mervent Bro-Skos.
Klotañ a ra mui-pe-vui gant Rheged kozh, ur rouantelezh vrezhon er Grennamzer uhelañ. N'eo Cumbria nemet un adstumm eus Kembre (latin: Cambria), da lavaret eo ur vro poblet gant Kembreiz (Brezhoned an Norzh).
300
thumb|300px|Ar Bed e 300.
Mibinell ar geunioù
Mibinell ar geunioù (Atilax paludinosus) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Atilax.
thumb|left|200px|Tiriad mibinell ar geunioù
Zacatecas (Zacatecas)
right|thumb|260px|Kreiz-kêr Zacatecas
108 000 a oa o chom enni e 2005.
Kreiz-kêr Zacatecas zo bet diskleriet evel Glad bedel gant an UNESCO en 1993.
Istor
Diazezet e voe kêr Zacatecas d'an 8 a viz Gwengolo 1546, hag anvet neuze Minas de los Zacatecas. Mengleuzioù pinvidik a oa, ha pinvidikaet e voe gante rouantelezh Spagn, ma voe anvet ivez Ciudad de Nuestra Señora de los Zacatecas.
Mibinell lost gell
Ar vibinell lost gell (Salanoia concolor) zo ur bronneg bihan kigdebrer a vev e koadegoù glaviek biz Madagaskar. Ezel eo da gerentiad an Eupleridae.
Muzuliañ a ra etre 25 ha 30 cm gant ul lost 20-25 cm. Gell eo he blevenn, berr ha ront he divskouarn ha begek he fri.
Un aneval deiz eo. Debriñ a ra amprevaned dreist-holl met gallout a ra tapout krignerien pe raned a-wechoù ivez. En hec'h-unan e vev peurliesañ, met koubladoù a c'heller gwelet ivez.
Ar spesad nemetañ eo er genad Salanoia.
Troad abesivel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad abesivel (saoz.: abessive case, diwar al latin: abesse, "bezañ pell diouzh") anvet ivez karitivel (saoz.: caritive, diwar al latin carere, "mankout") pe privativel (saoz.: privative, diwar al latin privare, "lemel/tennañ") evit komz eus un droad a dalvez da verkañ ar fed ma vank perzhi(ioù) an anv ma vez staget outañ, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "hep" ha gant ar rakgerioù "de(z)-" hag "am-" e brezhoneg.
Implijet e vez an droad-mañ gant meur a yezh er bed:
Ar somalieg
Er somalieg, merket gant al lostger "-la(a)", da skouer:
Martuthunira
E martouthounireg (martuthunira), merket gant al lostgerioù "-wirriwa" ha "-wirraa", da skouer:
Yezhoù kaokazek
Alies ec'h implijer an termen "karitivel" evit komz eus implij an droad-mañ war dachenn ar yezhoù kaokazek, da skouer e tsezeg, merket gant al lostger "-tay".
Yezhoù finnek-ougrek
Implijet e vez an droad abesivel gant ar finneg, an estonieg hag e yezhoù samiek 'zo, da skouer samieg Skolt ha samieg Inari.
Finneg
E finneg e vez implijet er yezh skrivet dreist-holl, oc'h ober kentoc'h gant troieññoù all er yezh komzet, merket gant al lostger "-tta"/"-ttä", da skouer:
An turkeg
E turkeg, merket gant al lostger "-siz" (/"-sız", "-suz", "-süz"), da skouer:
Mibinell velen
Ar vibinell velen (Cynictis penicillata) a zo ur bronneg hag a vev e su Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Cynictis.
Morfologiezh
thumb|left|200px|Tiriad ar vibinell velen
Delfin Risso
Delfin Risso (Grampus griseus) eo ar spesad beg-hir nemetañ er genad Grampus. Aes a-walc'h eo da anavezout abalamour d'ar roudoù gwenn war e gein ha d'e benn hep beg astennet evel ma vez gant an darn vrasañ eus ar begoù-hir. Tro 3 pe 4 metrad eo ur wech erruet d'an oad gour.
Doareoù pennañ
Delfin Risso a voe diskrivet da gentañ penn gant Georges Cuvier e 1812. Anv ar spesad a zeu eus anv an aotrou Risso hag a ziskrivas al loen da Guvier, hag azalek an diskrivadenn-se e reas Cuvier e ziskrivadenn gentañ.
Moarvat e teu anv skiantel ar genad eus al latin grandis piscis pe eus ar galleg grand poisson. An termen griseus a zeu eus ar roudoù gris (lodennoù n'int ket bet kignet) war korf ar beg-hir. Peurvuiañ eo 3 m an delfin, hogen muzuliet ez eus bet hiniennoù tro 3,8 metrad. Evel an darn vrasañ eus ar begoù-hir ez eo brasoc'h ar pared eget ar parezed. O mas a zo tro 300 kg, hag evit an hiniennoù ponnerañ e c'hell tizhout 500 kg.
thumb|left|250px|Tiriad delfin Risso
Kempenieg
Kempenieg a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Ploermael e departamant ar Mor-Bihan.
Ardamezioù
"En gul, e deir c'hebrenn en erminoù"
Diwar ardamezioù Familh Trécesson (1256).
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left|Ar c'hastell
Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz
Brezel ar Pevar-Ugent Vloaz a oa ur brezel graet gant pobl an Izelvroioù, Belgia, Luksembourg, ha hanternoz Bro-C'hall, a-enep d'ar Spagnoled eus 1568 (emgann Heiligerlee) da 1648 (feur-emglev Westfalen), war-bouez un arsav-brezel a badas dek vloaz, eus 1609 da 1621. Emsavadeg an Izelvroioù, pe emsavadeg ar gorkerien a vez graet anezhañ ivez.
Orin
E-kerzh ren Karl V e voe kaset frankizioù ekonomikel an Izelvroioù spagnol da netra.
Drask
An driski a zo evned krenn o ment, renket e meur a c'henad. Diouzh an evnoniourien emañ an driski er c'herentiad Muscicapidae pe Turdidae.
Trelêvern
Trelêvern a zo ur gumun eus Bro-Dreger e Breizh e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
War aod Mor Breizh, etre Louaneg hag an Trêvou.
Drask
Traoù all
Ouzhpenn-se e vez graet drask eus ur plac'h yaouank skañv he fenn.
Trelêvern
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Louaneg; an Trêvou; Kamlez; Kervaria-Sular.
Anv
B. Tanguy (p. 338) : '''Par. de Trieveleveron, Trielevaren, Treslever, Treslever, Trezlever, 1330; Treleguern, 1395; Trelevern''', fin XIVvet, 1426, 1486
Talvoudegezh : ket diouzh gwern, evel e vez kustumm da soñjal, mes diouzh un anv den Meren
B. Tanguy n'en n'eus ket komzet diouzh Sant Merin, e Lanvillin, nepell koulkoude diouzh Trelevern.
Ardamez
Familh Tréléver, siell 1385
(cf Froger & Pressensé)
Ur fazi e vefe diwar benn ar familh Tréléver. Hervez Guy Le Borgne, e vefe an anv se e wirionez hini un aotrouniezh eus Gwimaeg (R. de Saint Jouan, p. 772)
Dinosaor
An dinosaored (Dinosauria o anv skiantel) zo loened eus <abbr title="Strollad meur a skourroù boudoù bev aozet heñvel hag o deus emdroet diwar un hendad hepken ; « unlignezek/monofiletek » eo an hendad-se neuze."> klad ar Sauropsida, a vod an holl stlejviled a-vremañ (ar gevrennad Reptilia), an holl evned a-vremañ (ar gevrennad Aves) hag ul lodenn hepken eus an henstlejviled, an holl anezho o tiskenn eus un hendad hepken. Kalz spesadoù dinosaored a oa, liesseurt ha disheñvel-kenañ an eil re diouzh ar re all. Ar re vrudetañ a vevas adalek diwezh an Triaseg (-251 milion a vloavezhioù/Mav) betek fin ar C'hretase (-65,5 Mav), e-pad an oadvezh Mezozoeg pe Eil hoalad (-251 Mav – -65,5 Mav). Kavadennoù graet nevez zo a laka da soñjal ez eus bet dinosaored abaoe an Triaseg Izel (deroù : -251 Mav) pe an Triaseg Kreiz (diwezh : -228 Mav), pe zoken adalek ar Permian (-299 Mav – -248 Mav). Trevadennet eo bet an holl gevandiroù gant an dinosaored abalamour ma ne oa ket dispartiet c'hoazh ar c'hevandir nemetañ, Pangea e anv, da vare an Triaseg, ha ma'z int en em strewet dre-holl d'ar mare-se hep kaout ezhomm da dreuziñ mor ebet.
Abred pe abretoc'h eo aet an holl zinosaored da get – war-bouez an evned – e-kerzh ar Mezozoeg ; e-pad enkadenn ar C'hretase hag an Trede hoalad (anvet ivez « enkadenn K-T ») ez eo steuziet an dinosaored a veve da vare ar C'hretase uhel (-99,6 Mav – -65,5 Mav) '.
E miz Ebrel 1842 e voe kinniget an anv dinosaor gant ar paleontologour saoz Richard Owen (1804-1892), diwar an henc'hresianeg saura "glazard, stlejvil" ha deinos "spontus, braouac'hus" abalamour ma oa bras-kenañ (en tu all da 15 m) ar pep brasañ eus an dinosaored a oa bet dizoloet gantañ. Daoust d'an dra-se e c'halle an dinosaored bezañ bihan-kenañ o ment, betek un nebeud kantimetroù. Kerkent ha kreiz an ha betek ar bloavezhioù 1970, an dinosaored a veze gwelet gant ar skiantourien evel loened yen o gwad, dizampart ha goustad, aet da get abalamour d'o sotoni. E 1969, ar paleontologour stadunanat John Ostrom (1928-2005) a roas lañs da « azginivelezh an dinosaored », a sachas evezh ur bern tud war studi an dinosaored, a voe gwelet adalek neuze evel loened oberiant, <abbr title="a genderc'h o-unan tommder o c'horf."> emwrezek gant emzalc'hioù kevredigezhel kemplezh.
Abaoe ma voe anavezet ar c'hentañ dinosaor, en XIXvet kantved, al loened-se o deus desachet ur bern tud er mirdioù e pep lec'h war an Douar, da welet ar relegoù adsavet eno. Plijout a reont kenañ d'ar vugale koulz ha d'an oadourien. Deuet int da vezañ ul lodenn eus sevenadur pobl an hag an, hag o c'havout a reer taolennet e levrioù hag e filmoù stank-kenañ. Danvez pennañ levrioù ha filmoù brudet ez int, evel Jurassic Park pe Ice Age 3, ha kaoz a vez ingal eus ar c'havadennoù nevez diwar o fenn er media.
Alies e vez implijet ar ger "dinosaor" war ar pemdez evit komz eus stlejviled all eus ar ragistor, evel ar genadoù Dimetrodon, Ichthyosaurus, Mosasaurus, Plesiosaurus ha Pterosaurus, petra bennak ma ne oa ket dinosaored anezho tamm ebet.
Termenadur a-vremañ
Hervez ar renkadur filogenetek e vez termenet an dinosaored evel strollad diskennidi an hendad nevesañ boutin da Driceratops ha d'an evned a-vremañ. Lavaret eo bet ivez e c'hallfe strollad an dinosaored bezañ termenet evel diskennidi hendad nevesañ Megalosaurus hag Iguanodon, abalamour ma'z int daou eus an tri spesad a zo bet meneget gant Richard Owen p'en doa goveliet ar ger dinosaurus. Gant an daou dermenadur avat en em gaver gant ar memes strollad loened anvet "dinosaored". Savet eo bet an termenadurioù-se a-benn klotañ gant meizadoù ar skiantourien kent implij ar filogenetik a-vremañ, kuit da zroukveskañ talvoudegezh ar ger "dinosaor".
Rummatadur an dinosaored a laka kemm etre daou glad bras hervez neuziadurezh lestr o c'horf : Ornithischia ("listri evned") ha Saurischia ("listri stlejviled") eo ar c'hladoù-se. Emglev zo etre hogos an holl baleontologourien da lâret e tiskenn an evned diouzh an dinosaored Theropoda. Hervez termenadur rik ar c'hladoù e ranker lakaat holl ziskennidi ur memes hendad boutin er memes strollad evit ma vefe savet ar strollad e-giz ma tere : dinosaored eo an evned ha n'eo ket aet an dinosaored da get eta. Renket e vez an evned gant ar pep brasañ eus ar baleontologourien er c'hlad Maniraptora, anezho Coelurosauria, da lâret eo Theropoda, a zo ivez Saurischia, dinosaored anezho.
Dinosaored ha ragistor
Gaou eo lavaret ez eo an dinosaored loened ragistorel. Ar ger "ragistor" a dalvez da envel ar prantad a ya eus anadur Mab-Den d'ar c'hentañ skridoù. Hervez an termenadurioù resis a vez implijet e krog ar ragistor 5 milion a vloavezhioù zo. An dinosaored ha n'int ket laboused avat zo aet da get 65 milion a vloavezhioù zo. N'o deus ket bevet eta e-pad ar ragistor ha Hominideg ebet ne'n em gavas gant unan anezhe. Loened eus er Mezozoeg int, ha loened ragistorel n'int ket.
• Ment
Diouzh ar c'harrekaennoù a zo bet kavet e c'haller lavaret e oa ur strollad loened bras eus an dinosaored daoust ma kemmas o ment keitat e-pad an Triaseg, ar Juraseg hag ar C'hretase. Hervez ar paleontologour Bill Erickson (1928-1987) emañ keidenn o fouez etre 9 kg ha 5 tonenn. Ur studiadenn nevez diwar-benn 63 genad dinosaored he deus roet ur geidenn a 850 kg (ur pouez a c'haller keñveriañ ouzh hini un arzh louet) hag ur pouez etre eus tost div donenn, da lâret eo kement hag ur jirafenn. Da 863 g e sav pouez keitat ar bronneged, da lâret eo hini ur c'hrigner bras. Brasoc'h evit an div drederenn eus ar bronneged a-vremañ e oa an dinosaored bihanañ. Brasoc'h e oa ivez ar pep muiañ eus an dinosaored evit 98% eus ar bronneged a-vremañ.
An dinosaored brasañ ha bihanañ
N'eus nemet ul lodenn vihan eus al loened marv a ya da garrekaennoù, hag ul lodenn vihan hepken eus ar re a vez dizoloet zo klok. Eskern hepken a gaver peurliesañ. Ral-kenañ eo roudoù ar c'hroc'henoù pe ar gwiadennoù. Un arz diresis eo adsevel relegenn ur spesad dre geñveriañ ment ha morfologiezh an eskern gant re ur spesad all, ha gwall ziaes eo klask adsevel organoù ha kigennoù. Biken eta ne ouiimp en un doare asur petra e oa ment an dinosaored brasañ ha bihanañ.
E-touez an dinosaored, ar Sauropoda a oa loened bras-meurbet, ar re vrasañ a oa brasoc'h evit an holl loened o deus bevet war an Douar abaoe. Korred en o c'hichen e oa bronneged ragistorel evel Indricotherium pe ar mammout kolombian. N'eus ken un dornadig loened-mor hiziv zo dezhe tost ar memes ment pe unan vrasoc'h, evel ar balum glas a zo 180 tonenn a bouez ennañ hag a dizh 31 metr hirder d'ar muiañ.
Ar brasañ hag ar pounnerañ dinosaor anavet diwar relegoù klok pe dost eo Brachiosaurus brancai (anvet ivez Giraffatitan). Daouzek metr e oa e uhelder, 22,5 metr e hirder, ha pouezet en dije etre 30 ha 60 tonenn – un olifant afrikan, al loen brasañ a vev war an Douar hiziv, a bouez 7,7 tonenn well-wazh. An dinosaor hirañ en deus lezet ur garrekaenn glok eo Diplodocus a oa 27 metr e hirder ; emañ e Carnegie Museum of Natural History, Pittsburgh, Pennsylvania abaoe 1907.
Silabenneg
Ur silabenneg (pe silabennaoueg) a zo un doare-skrivañ ennañ ul lizherenn oc'h ober dave d'ur silabenn, da lâret eo ur gensonenn hag ur vogalenn.
Dinosaor
An dinosaored brasañ ha bihanañ
Dinosaored brasoc'h a oa, met ne chom anezhe ken un nebeud karrekaennoù diglok peurliesañ. An darn vrasañ anezhe a oa geotdebrerien a zo bet kavet er bloavezhioù 1970 pe diwezhatoc'h, Argentinosaurus en o zouez, en dije tizhet etre 80 ha 100 tonenn. An hini uhelañ, Sauroposeidon, a oa 18 metr, en dije gallet tizhout ur prenestr er 6vet solier. Un dinosaor brasoc'h c'hoazh, Amphicoelias fragillimus, anavet hepken dre un nebeud karrekaennoù melloù-kein dizoloet e 1878, a c'hallje bezañ tizhet 58 metr hirder ha 120 tonenn a bouez. An hini pounnerañ a c'hallje bezañ bet Bruhathkayosaurus, anavezet fall ha danvez breutadennoù etre an arbennigourien anezhañ c'hoazh, a vije bet dezhañ etre 175 ha 220 tonenn. Peurliesañ e lavarer hiziv ne oa ket en tu all da 139 zonenn, evit 34 metr hirder da Vruhathkayosaurus matleyi.
Silabenneg
En ur silabenneg rik n'eo ket heñvel stumm al lizherennoù implijet evit skrivañ silabennoù heñvel unan eus o fonem, da skouer e rankfe bezañ disheñvel-poch al lizherenn evit skrivañ ar silabenn "ta" diouzh an hini evit "ti", "to", hag all.
Dinosaor
An dinosaored brasañ ha bihanañ
Ar c'higdebrer brasañ e oa Spinosaurus, dezhañ etre 16 ha 18 metr ha 9 zonenn. Kigdebrerien bras all e oa Giganotosaurus, Mapusaurus, Tyrannosaurus rex ha Carcharodontosaurus. Pa ne gemerer ket e kont an evned a-vremañ evel an evned-kelien, an dinosaored bihanañ e oa dezhe ment ur vran pe ur penn-yar. An Theropoda Microraptor ha Parvicursor a oa nebeutoc'h evit 60 cm hirder dezhe.
Silabenneg
thumb|center|450px|Gwelet e vez mat n'eo ket heñvelstumm al lizherennoù en ur wir silabenneg pa'z eo heñvelson unan eus o [[fonem (amañ hini an tsalagi).]]
Dinosaor
Bagadoù
E 1878 e voe kavet e Bernissart, Belgia, ar c'hentañ prouenn eus bagadoù dinosaored. Eno e voe kavet 31 Iguanodon a oa ar stumm warne da vezañ marvet goude bezañ kouezhet en un toull don hag int beuzet en dour. Petra bennak ma voe dizoloet da c'houde e teue an dilerc'hioù-se diwar tri darvoud disheñvel, e voe kavet lec'hioù all ma oa marvet dinosaored a-vagadoù.
Silabenneg
Damheñvel ouzh ar silabennegoù eo an abugidaoù, met en eil re ez eo heñvel stumm al lizherenn gensonennel diazez a ra dave d'ur silabenn pa vez cheñchet ar vogalenn enni.
Dinosaor
Bagadoù
Ar roudoù karrekaet niverus a laka da soñjal e oa paot-kenañ ar bagadoù hag ar strolladoù e kalz spesadoù. Roudoù kantadoù pe miliadoù a c'heotdebrerien a ziskouez e c'halle an Hadrosauridae bale a-vagadoù bras, evel ar bizoned pe ar springboked hiziv. Roudoù Sauropoda o deus diskouezet e veaje al loened a-vagadoù a vode meur a spesad a-wezhioù, ha re all a zalc'he o re vihan e kreiz ar bagad d'o gwareziñ, diouzh ar roudoù dizoloet e Davenport Ranch, Texas.
Silabenneg
Ouzhpenn ar c'harakterioù o tont eus ar sineg (kanji 漢字) implijet dre vras evit skrivañ ar gwiriennoù pe ar gerioù diazez e vez implijet div silabenneg rik ivez gant ar japaneg: an hiragana (平仮名), implijet dreist-holl evit skrivañ ar rannigoù yezhadurel hag ar c'hatakana (片仮名) implijet evit treuzskrivañ gerioù o tont eus yezhoù estren estreget ar sineg. Klotaat-brav a ra an doare-skrivañ-mañ gant ar japaneg a-drugarez da struktur e fonologiezh diazezet war silabennoù savet kazi atav war ur gensonenn + ur vogalenn.
Dinosaor
Neizhioù
Pa voe dizolet e 1978 un neizh Maiasaura ("dinosaor mamm vat") gant ar paleontologour Jack Horner (*1946) e Montana e voe diskouezet e talc'he loened an isurzhiad Ornithopoda d'ober war-dro o re vihan goude ma oa digloret ar vioù. Prouennoù zo ivez en em zalc'he heñvel dinosaored all eus ar C'hretase, evel Saltasaurus, bet dizoloet e 1997 e Patagonia, hag en em vode al loened-se a-viliadoù er memes lec'h da neizhañ, evel ar Manked impalaerel. Oviraptor Mongolia a voe dizoloet e 1993 gant ur relegenn o tozviñ evel ur yar, ar pezh a dalvez e oa warnañ ur gwiskad pluñv a domme ar vioù. Roudoù karrekaet o deus kadarnaet an emzalc'h a vamm e-touez ar Sauropoda hag an Ornithopoda eus Enez Sgitheanach. Kavet ez eus bet vioù ha neizhioù eus ar pep brasañ eus ar strolladoù dinaosored, gwirheñvel eo e kehente an dinosaored gant o re vihan en un doare heñvel ouzh hini an evned hag ar c'hrokodiled a-vremañ.
Licques
Licques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Silabenneg
Ral a-walc'h eo ar yezhoù ec'h implijer silabennegoù rik evit o skrivañ, en o zouez:
Dinosaor
Neizhioù
Lod eus an dinosaored a save o neizhioù e-kichen mammennoù <abbr title="Tomm, pa gomzer eus eien.">havel, ar pezh a roe an tu da gaout ur wrez azas hag ingal evit ar vioù.
Paradur ha kehentezh
Re vresk evit an emgannoù e oa krib lod eus an dinosaored, evel re ar c'hlad Marginocephalia, re isurzhiad Theropoda ar c'hlad Eusaurischia, ha re ar genad Hadrosaurus'' ; moarvat e talveze o c'hrib da sachañ ar parezed pe da spontañ an enebourien, daoust m'hon eus nebeut a elfennoù diwar-benn emzalc'h tachennoù ha paradur an dinosaored. N'ouzer ket kennebeut penaos e kehente an dinosaored etrezo, met kavadennoù nevez a laka da soñjal e laboure marteze krib kleuz ar spesadoù Lambeosaurinae evel ur c'hef-dasson implijet evit leuskel kriadennoù a bep seurt.