cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Komunour Brazil (PCdoB)
Kregiñ a reas neuze da embann kelaouenn ar Strollad, anvet A Classe Operária (Renkad al Labourerion).
Sevel a rae a-du gant linenn bolitikel Strollad Labour Albania da heul an disemglev etre Sina hag Albania.
Goude meur a vloavezh o stourm dre guzh da geñver an diktatouriezh vilourel, e oa bet anavezet Strollad Komunour Brazil (PCdoB) da vat evel ur strollad lezennel e 1988.
Bremañ ez eus ur 409,300 ezel bennak er Strollad, gant Luciana Santos en e benn.
Da geñver ar vouezhiadeg kentañ evit dilenn Prezidant ar vro abaoe 29 bloaz dalc'het e 1989 e oa bet tizhet un emglev-dilennadeg etre Strollad al Labouerion ha Strollad Komunour Brazil (PCdoB), aet gante 47% eus ar mouezhioù. Kinniget e oa bet kannaded war al listenn unvan-se etreze o-daou er mouezhiadegoù dalc'het e 1994, 1998 hag e 2002.
Kemer a ra perzh hiiv ar Strollad er gouarnamant diazet war ur c'henemglev etre Strollad al Labourerion, ar strollad pennañ, ha strolladoù all, gant Luiz Inácio Lula da Silva, penn Strollad al Labourerion, da Brezidant abaoe miz Genver 2003.
Ezel eo kevrenn yaouankizoù ar Strollad, "Unvaniezh ar Yaouankiz Sokialour" (União da Juventude Socialista, UJS) eus Kevredad Hollvedel ar Yaouankizoù Demokratel (World Federation of Democratic Youth).
Sombrin
Sombrin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Argos
Argos (pe Argus) a zo un anv den hag un an-lec'h e mojennoù Hellaz kozh.
Angola
Ur Stad en Afrika eo Republik Angola (portugaleg : República de Angola, distagadur IPA /ʁɛ'publikɐ dɨ ɐ̃'gɔlɐ/, kongoeg: Repubilika ya Ngola). War aod kornôgel ar c'hevandir emañ. Harzoù he deus Angola gant Namibia er su, Republik Demokratel Kongo en norzh ha Zambia er reter, tra m’emañ ar Meurvor Atlantel er c’hornôg. Proviñs Kabinda zo un ezklozadur en deus harzoù gant Republik Kongo ha Republik Demokratel Kongo.
Luanda eo ar gêr-benn.
Un drevadenn eus Portugal eo bet e-pad pell a-raok bout dizalc'h e 1975. An eil bro bortugalek er bed eo Angola (goude Brazil) ma seller ouzh he gorread, hag an drede pa reer anv eus ar boblañs. Pinvidik eo e gondon.
Gerdarzh
Eus ar portugaleg Reino de Angola "Rouantelezh Angola", deveret diouzh ngola, a oa titl roueed Ndongo, ur rouantelezh waz da rouantelezh Kongo ; e 1556 e voe broudet Ndongo gant Portugaliz da emsevel enep Kongo.
Douaroniezh
War aod ar Meurvor Atlantel ez eus ur vandennad strizh a zouaroù strujus a vez labouret ; eno emañ Luanda. A-us dezhi, war-dro 1 000 m a-us live ar mor er Reter, ez eus un uhelgompezenn trovanel he hin goloet gant savanennoù. Enni emañ lec'h uhelañ Angola, Morro de Mocco (2 620 m). En Norzh emañ traoñienn ar stêr Gongo, goloet a goadeier. Er Su, betek an harzoù gant Namibia, ez eus ur savanenn ivez.
Maiz, patatez dous ha fav a c'hounezer war an aod evit ar bevezadur diabarzh ; evit an ezporzhiañ e c'hounezer kafe ha kotoñs war an uhelgompezenn, palmez-eoul ha korz-sukr en tiriadoù glepoc'h hag er c'hoadegi. Mengleuzioù diamant zo e Biz ar vro. Tireoul zo er meurvor a-vaez da Gabinda ; diwarnañ e tenn Angola 50% eus he C'henderc'h Diabarzh Kriz (KDK), ha tremen 90% eus hec'h ezporzhioù.
Istor
Unan anezho, anvet Kongo ("bro ar B anterenn"), a oa en he barr a-drugarez d'ar gounezerezh (ignamez) ha d'an eskemm traezoù houarn (binvioù, armoù) ouzh ivor gant pobladoù an diabarzh pan erruas Portugaliz Diogo Cão e 1482. En e gêr-benn veur Mbanza Kongo e veve ar mani-kongo, ar roue ; goude e c'hounidigezh d'ar feiz kristen e voe São Salvador anv nevez Mbanza Kongo. Kevatalour e voe an darempredoù er penn-kentañ, hogen tamm-ha-tamm e troas Portugaliz da renerien wirion ar rouantelezh (1589), c'hoant ganto da biaouañ ar mengleuzioù aour ha da bourchas sklaved, a-douez sujidi ar roue zoken. War ziskar ez eas ar rouantelezh neuze, betek mont da get e kreiz ar.
Ej
<div style="float:right; margin: 0 0 0.2em 0.2em; padding: 0.2em 0.6em; font-size: 372%; line-height: 1.1em; background-color: #ddf; border: 1px solid #aaf">Ʒʒ Ej eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet Ʒ, ʒ. Implijet e vez gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn skrivet j hervez reolennoù reishskrivadur ar brezhoneg.
Loarennoù Sadorn (planedenn)
Betek-henn (Gwengolo 2012) ez eus bet renablet ha kadarnaet 62 loarenn o treiñ en-dro da Sadorn.
Ej
Implijet e vez evit skrivañ un nebeud yezhoù Afrika evel da skouer an ajaeg hag ivez evit samieg Skolt.
Loarennoù Sadorn (planedenn)
Kavadennoù
Dizoloet eo bet ar pep brasañ eus loarennoù Sadorn nevez zo. Koulskoude ne ouezor ket morse niver resis al loarennoù-se moarvat. Da dra ez eus pikoloù tammoù skorn e gwalennoù ar blanedenn zo loarennoù anezhe ivez ma komzer dioute en un doare teknikel hag ouzhpenn ez eo diaes lakaat kemm etre an elfennoù ledan a ya d'ober ar walenn ha loarennoù bihan.
Angola
Istor
Portugaliz e ziorroas tiriadoù an aod ha glannoù ar stêr Gongo, ar pezh a gasas ar pobladoù d'ar c'hêrioù ma hironjont. E dibenn an e tizhjont diabarzh ar vro ; ret e voe dezho gortoz diwezh ar bloavezhioù 1920 evit dont a-benn da sujañ pobladoù an uhelgompezennoù kreiz, ar pezh a voe unan eus pennabegoù an trubuilhoù a c'hoarvezas goude dizalc'h Angola. E 1879 e voe bodet Moçambique hag Angola gant an ergerzher Alexandre de Serpa Pinto ; e 1888, un ultimatum a-berzh ar Rouantelezh-Unanet a verzas ouzh Portugal da unaniñ he div drevadenn. Da heul Kuzuliadeg Berlin (1885-86) e voe krouet enklozadur Cabinda war glann dehoù ar stêr Gongo evit ma c'hellje Stad dizalc'h Kongo Leopold II Belgia kaout un digor war ar mor.
Loarennoù Sadorn (planedenn)
Kavadennoù
(1) N'eo ket bet kadarnaet c'hoazh hag-eñ e oa gwir loarennoù pe tolzennadoù roc'hellek padus e-barzh ar walenn F. (2) Diskouez a ra ar prantadoù reveulziañ negativel ez a kelc'htro al loarenn war-argil.
Angola
Istor
E 1951 e troas Angola da "broviñs tramor" : aotre a voe roet da Angoliz da vout keodedourien bortugalat, gant ma vastjent da zivizoù resis. Emsavadeg a c'hoas, strolladoù politikel angolat a voe krouet (1956) hag e 1961 e voe taget karc'har Luanda ganto a-benn divac'hañ ar brizonidi bolitikel ; 2 000 trevadenner porugalat a voe lazhet. A-c'houde respont lu Portugal, a lazhas 10 000 den angolat du, e voe kantadoù a viliadoù a Angoliz o tec'hel war-du Kongo-Léopoldville. Gant an darvoudoù-se e voe boulc'het Brezel Dieubiñ Angola
Sechelez
Sechelez pe ar Sechelez (saozneg ha galleg: Seychelles, kreoleg: Sesel), ent-hir Republik Sechelez (saozneg: Republic of Seychelles; galleg: République des Seychelles; kreoleg: Repiblik Sesel), a zo un enezeg hag ur riez eus Afrika. 115 enezenn bennak a ya d'ober an enezeg lec'hiet er Meurvor Indez, 1 500 km er-maez da aodoù reter Afrika. Victoria eo ar gêr-benn. Dont a ra an anv eus hini Jean Moreau de Séchelles a oa Ministr an Arc'hant gant Loeiz XV, roue Bro-C'hall, en kantved.
Angola
Istor
E 1974 e tarzhas Dispac'h ar Jenoflez e Portugal enep diktatouriezh António de Oliveira Salazar ha Marcelo Caetano d'e heul abaoe 1933. Diskaret e voe ar renadur, met diviet e voe ar Stad ; e miz Genver 1975, ar gouarnamant nevez a gejas ouzh strolladoù broadelour Angola evit dasparzhañ ar galloud etre an tri strollad pennañ da ren war Angola zizalc'h. D'an 11 a viz Du 1975 e voe embannet dizalc'hiezh Republik pobl Angola gant Agostinho Neto. Petra bennak ma voe gounezet an dizalc'hiezh e krogas ur brezel diabarzh, a badas betek 1992, ma voe strolladoù angolat o stourm enep Portugaliz en ur stourm kenetrezo evit gounit ar veli war ar gêr-benn. E-tal kêriz hag an hironed, harpet gant URSS ha Kuba, e voe broadelourien gadarn Jonas Savimbi, enno Ovimbundued eveltañ dreist-holl (40%), skoazellet gant broioù ar C'hornôg ha Suafrika.
Agostinho Neto e voe penn ar Stad nevez adalek 1975 betek 1979 ; war e lerc'h e renas Eduardo Dos Santos. Ur feur-emglev a beoc'h a voe sinet e 1991 en Estoril (Portugal) etre e strollad ha hini Jonas Savimbi, met hennezh a savas enep disoc'hoù mouezhiadeg miz Gwengolo 1992, a voe gounezet gant tu Agostinho Neto, ha brezel diabarzh a voe adarre. Da-heul un eil emglev sinet e miz Du 1994 e Lusaka (Zambia) e voe savet ur gouarnamant unanet, hogen emgannoù a voe c'hoazh en tiriadoù diamantus ; ABU ha broioù ar C'hornôg a stalias un embargo war diamantoù Angola ha war ar skoazell vouedel en tiriadoù emsavet, ar pezh a zegasas reuz er poblañsoù nann-soudard. Lazhet e voe Jonas Savimbi gant al lu angolat d'an 22 a viz Meurzh 2002 ; d'ar 4 a viz Ebrel e voe sinet un harz-tennadeg – echu e voe ur brezel diabarzh hag a oa padet 27 vloaz en holl, gant 500 000 a dud lazhet ha pevar milion a re all digêriet.
Sechelez
An inizi
115 enezenn hag enezennig bennak a ya d'ober an enezeg. En o zouez ez eus 33 anezho hag a zo annezet. Inizi greunit ha koural int.
An Inizi diavaez a zo inizi kouralek
Angola
Istor
War-lerc'h Savimbi e voe lakaet unan eus e gamaladed, Isaias Samakuva (*1946) e penn ar strollad, a voe anavezet gant ar gouarnamant evel strollad eneber lezennel.
Rannoù melestradurel
Rannet eo Angola e 18 proviñs.
Japaneg
Ar yezh japanek pouezusañ eo ar japaneg (japaneg 日本語, Nihongo), komzet evel yezh kentañ gant 128 milion a dud e Japan, Hawaii, Brazil, Guam, Palau ha Taiwan. An 9 yezh vuiañ-komzet er bed a-bezh eo.
Skriturioù
Daou zeskad lizherennoù diforc'h a vez implijetan eil gant egile.
Treuzskrivet e vez ar japaneg gant lizherennoù latin ivez (rōmaji). An hini implijetañ e diavaez ar vro eo ar reizhiad ijinet gant ar misioner stadunanat James Curtis Hepburn (1815-1911 e 1867 ; kemmet eo bet gant Japaniz, a ra Hébon-shikianezhañ. Neowazh, lod Japaniz a implij ar reizhiad Kunrei (Kunrei-shiki), bet lakaet e pleustr gant Ministrerezh japanat an Deskadurezh dre un aridennad lezennoù adalek 1937 betek 1954 ; disheñvel un tamm eo diouzh ar reizhiad Hepburn. Gant ar reizhiad Hepburn e ra lod Japaniz hag a heuilh kentelioù er skolioù-meur.
Eng (lizherenn)
thumb|right|Al lizherenn Eng Eng pe engma eo anv ul lizherenn ispisial eus al lizherenneg latin skrivet Ŋ, ŋ. Diouzh un tu e vez implijet en un doare teknikel gant al lizherenneg fonetikel etrebroadel evit ober diouzh ar gensonenn staon dre fri [ŋ], ha diouzh un tu all e vez implijet en un doare boutin evit skrivañ yezhoù bev zo, en o zouez yezhoù Afrika (kentoc'h gant stumm ar pennlizherenn Ŋ) ha yezhoù samiek dreist-holl (pennlizherenn Ŋ).
Japaneg
Komzerien
Implijet e vez ar japaneg gant 128 milion a dud en holl. An holl Japaniz e Japan a gomz japaneg. Un nebeud japanegerien zo c'hoazh e Taiwan ha Korea ar Su, a zo bet trevadennet gant Japan. Kelennet e vez ar japaneg evel yezh estren en darn vrasañ eus broioù Azia ar Reter hag en Okeania. Ez-wir ez eo ar japaneg ur lodenn eus an daouzek yezh komzet gant ouzhpenn 100 milion a dud er bed.
Yezhadur, kevreadur hag implij
Disheñvel-krenn diouzh hini forzh pe yezh all eo yezhadur ar japaneg, evel hini an turkeg pe hini an euskareg. Ken displann eo e orin ma vez renket ar japaneg e strollad ar yezhoù japanek ken eeun ha tra, a-gevret gant ar yezhoù a vez komzet en enezeg.
Ouzhpenn vez diferet ar japaneg gant e reizhiad e-keñver an enorioù, diwar skouer yezhoù all en Azia : diouzh dere an den a gomzer dezhañ eo live ar yezh, implijet e vez da neuze verboù all pe stummoù yezhadurel all. Da skouer, pa lavarer resevet em eus ur prof e vez disheñvel ar verb hervez m'eo bet resevet ar prof digant ur mignon pe ur c'helenner.
Ouzhpenn da se ez eneber an "uvelded" (pa gomz an den anezhañ e-unan pe en anv ur strollad m'eo ezel) ouzh an "doujañs" ouzh an den ma komzerdezhañ pe dezhi. Alese e teu daou zoare da gomz : ne gomzer ket da dud ar familh evel ma reer d'an dud all, ha disheñvel e komzer ket d'un tad, d'ur vamm, d'ur breur, d'ur c'hoar, hag all.
Rannyezhoù
Evel evit an darn vrasañ eus ar yezhoù er bed ez eus kalz rannyezhoù e japaneg. Diforc'hioù gerioù zo, diforc'hioù pouez-mouezh ivez. Ben eo ar ger japanek evit "rannyezh", hag evit menegiñ anv ur rannyezh e vez ouzhpennet ben e dibenn anv ar gêr pe ar c'hornad-bro ma vez komzet.
Last time around
Last Time Around
Daspunet eo bet da vat goude d'ar strollad en em zispartiañ, graet eo bet gant Richie Furay hag a-wechoù gant ar basour Jim Messina. Ne c'hell ket bezañ kontet da albom an enrolladenn-mañ. Un dra zo kurius evelato, koherantoc'h eo evit an daou gentañ. Imbroudus eo an albom, seped "I Am A Child" gant Neil Young, ha just a-walc'h n'eus ket kalz kanaouennoù bet savet gant hemañ e-barzh. D'ar mare-se e oa miret ar re wellañ deus ar c'hanaouennoù evit e reuz e-hunan.
Aleksandr Iañ
Aleksandr I a c'hall bezañ :
Dourlers
Dourlers a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Morilhon penn ruz
Annez
Bevañ a reont en Eurazia (en norzh hag en tachennoù kerreizh).
E Breizh e kaver un toullad koubladoù o neizhiañ, e Breizh-Uhel dreist-holl met ivez e Menez Are ha war aodoù su Breizh. Etre tregont ha daou-ugent koublad a vefe el Lenn Veur.
Buffalo Springfield again
Buffalo Springfield Again zo anv eil albom ar sonerien a oa bet bodet da-geñver enrolladenn Buffalo Springfield hag embannet e miz Here 1967 (Atco/Atlantic). Div ganaouenn savet gant Neil Young zo a-bouez, dreist-holl : Mr. Soul ha Broken Arrow. E 2003 e oa bet ranket da 188vet gwellañ albom gant ar gelaouenn Rolling Stone diwar ar 500 gwellañ a-holl-viskoazh.
Labourat a ra an tri saver kanaouennoù o-unan-penn - hag a-wechoù an añrejistramant -, hag a-benn ar fin eo Buffalo Springfield Again ur seurt meskaj gant stiloù hag a ya eus ar c'hountry betek ar western, en ur dremen dre ar pop hag ar rock, met n'eo ket poellek an albom tamm ebet. Deuet an oberennoù gant Neil Young da vezañ mui-oc'h-mui ambisionus ha tri mil gempennet, met an albom zo é hoskellat beket re etre ar stiloù difer, hag ar produ a chom mall-e-gas.
Filipinez
Douaroniezh
Un enezeg a ya ur 7.107 enez bennak d'hec'h ober eo Filipinez. En em astenn a ra war e-tro 300.000 km2 ha sevel a ra ar boblañs anezhi da 86.241.697 a annezidi (2004). Boas eur da rannañ an inizi anezhi e tri strollad bras : Luzon (m'emañ an enezenn anvet evel-se war-eeun, ar vrasañ eus Filipinez, ha re all evel Palawan, Mindoro ha Masbate), ar Visayas (m'emañ, eus ar vrasañ d'ar vihanañ, inizi Negros, Samar, Leyte, Panay, Cebú, Bohol ha re all bihanoc'h c'hoazh) ha Mindanao (enez vras all Filipinez, m'emañ ivez enezeg Sulu).
Porzh Manila, war enez Luzon, eo kêr-benn ar vro ha kreiz un tolpad kêrioù, pe meurgêr, anvet Metro Manila ma vev ouzhpenn daou vilion a dud. Er veurgêr emañ ivez, e-touez re all, Quezon City, ar gêr-benn gozh (1948-1976). Heverk eo Davao ivez, war enez Mindanao, gant tremen ur milion a dud, ha Cebú (war an enez anvet memes mod), gant e-tro 750.000.
Tomm eo an hin, gleborek ha trovanel. Sevel a ra ar wrez keitat war ar bloaz da 26.5°.
Dindan koadegi trovanel emañ an darn vrasañ eus an inizi, meneziek-holl hag a orin volkanek. Menez Apo) eo ar poent uhelañ, e Mindanao, gant 2.954 m. Bev eo ar bras eus menezioù-tan ar vro evel, da skouer, ar Pinatubo. En em gavout a ra ar vro dres war gouriz tifonoù kornôg ar meurvor Habask ha kastizet e vez ingal bep bloaz gant e-tro 19 tifon.
Meur a vor diabarzh zo er vro evel mor Luzon, mor Sulu, mor Bohol ha mor Mindanao.
Filipinez hiziv
Trevadennet eo bet ar vro gant Spagn (1565-1898) hag ar Stadoù-Unanet (1898-1946). Brezel a reas SUA etre 1899 ha 1902 da zont a-benn ouzh ar vroadelourien.
Daoust dezhi bezañ bet bro diorroetañ Azia e dibenn an eil brezel bed eo sanket Filipinez en un enkadenn armerzhel ha politikel grevus a-feur ma tremene ar bloavezhioù. N'eus ken nemet abaoe un nebeud bloavezhioù ma klask sevel he fenn en-dro gant ur c'hresk armerzhel etre, a-drugarez d'an arc'hant degaset gant an dornioù labour divroet en estrenvro ha boum teknologiezhioù ar c'helaouiñ hag ar c'hehentiñ. Kudennoù pennañ ar vro eo ul luskad dizalc'hour islamour e su Mindanao, emsavadegoù komunour war ar maez (Ethnic group, pe Lu Nevez ar Bobl), an divarrek m'eo bet politikourien ar vro a-holl viskoazh, an digoadañ ha saotradur ar mor hag an arvor.
Dreistpoblet eo ar vro abalamour d'ur feur genel uhel-tre, kalz uheloc'h eget ar varvidigezh. N'eus ket pell-se zo c'hoazh e oa an uhelañ en Azia. Tabut zo etre ar gouarnamant hag an Iliz katolik war an diskoulmoù a c'hallfe bezañ d'ar gudenn-mañ gant doareoù kalvezel (hilastaliñ, sterilekaat, hag all) pe naturel (emziouer ha darempredoù rev mareadek), pep hini eus e du.
C'halkiope (merc'h Aietes)
C'halkiope (Χαλκιόπη / Khalkiópê e gregach), anvet ivez Iofossa, a oa ur briñsez e mojennoù Hellaz kozh. Merc'h e oa da Aietes, roue Kolc'his (Jorjia hiriv), ha d'e wreg Idyia. C'hoar e oa d'ar priñsez sorserez Medeia (pe Medea, e latin).
Gant he zad e voe roet da bried da Friksos a oa deuet d'ar vro dre nij war gein ur maout burzhudus, kreoñ aour war e gein, anvet C'hrysomallos. Aberzhet e voe al loen da Zeus. Ha Friksos neuze, evi trugarekaat ar roue eus an dimeziñ kaer-se, da reiñ kroc'hen ar maout, ar maoutken aour, evel prof, d'e dad-kaer Aietes.
Morilhon kabellek
Ar morilhon kabellek a zo un evn palvezek, Aythya fuligula an anv skiantel anezhañ.
Brian Stowell
Brian Stowell (6 a viz Gwengolo 1936, e Douglas, Manav - 18 a viz Genver 2019) zo unan eus ar re a zo bet o klask adsevel ar manaveg.
C'halkiope (merc'h Aietes)
Pemp mab he doe C'halkiope gant he fried: Argos, Melas, Frontis, Kytisoros ha Presbon.
Brian Stowell
Pa oa yaouank en doa desket ar yezh hag enrollet ar gomzerien goshañ. Labourat a rae war-dro abadennoù skingomz ha kelenn a rae ar yezh.
Embannet en deus Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn, un droidigezh vanaveg eus Alice in Wonderland) e 1990. E 2006 e oa deuet a-zindan ar wask e romant Dunveryssyn yn Tooder-Folley, ar c'hentañ romant manavek.
Morilhon kabellek
Annez
Kavet e vez e toleadoù norzh ha kerreizh Eurazia.
Kavet e vez un nebeud koubladoù o neizhiañ e Breizh, e poulloù an argoad e Breizh-Uhel dreist-holl.
Sankt Veit an der Glan
Sankt Veit an der Glan (sloveneg: Št. Vid ob Glini), lec'hiet war ribloù ar Glan, a zo ur gêr a gKarintia, Aostria.
Callirrhoe (loarenn)
Callirrhoe (gresianeg Καλλιρρόη) pe Yaou XVII a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant Timothy B. Spahr e voe dizoloet e 1999. Emañ-hi e strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°.
Tennañ a ra e anv eus Kallirroe, gwreg Alkmaion.
SCR 1845-6357
SCR 1845-6357 a zo ur gorrez ruz lec'hiet 11 bloavezh-gouloù diouzh an Douar. 7% eus mas an Heol e vije met n'eo ket peurechu ar muzuliadennoù.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Ploudon
Ploudon (Pluto e latin ha (134340) Ploudon hervez hec’h anv ofisiel; arouezioù:, ), a zo anezhi ur blanedenn gorr eus Koskoriad an Heol abaoe diviz an Unvaniezh Astronomel Etrebroadel (UAE) ar 24 a viz Eost 2006. A-raok e oa degemeret da navet planedenn ar sistem Heol daoust da soñj un darn eus ar steredoniourien. Kavet e oa bet er bloaz 1930 gant Clyde W. Tombaugh. Divizet ez eus bet gant UAE, d'ar 24 a viz Eost 2006 ivez, lakaat Ploudon da vezañ "prototip" ur rummad nevez a draezoù treuzneizhanat.
Ar blanedenn gorr gentañ eus Gouriziad Kuiper eo, hag an eil brasañ war-lerc'h Eris hervez ar pezh a anavezomp evit ar poent.
Hervez diviz UAE 2006 ez eo e gwirionez un divblanedenn gorr gant C'haron, daoust ma n'eo ket sklaer c'hoazh.
Loarennoù
Ploudon he deus pemp loarenn anavezet. An hini vrasañ anezho, C'haron, a oa bet kavet er bloaz 1978. Div loarenn vihanoc’h a zo bet dizoloet e 2005, anvet int bet Hydra ha Nix, hag ur bevare kavet e 2011, bet anvet Kerberos, hag ur bempet e 2012, anvet Styx. Hervez arselladenn ar sontenn New Horizons e 2015 ne zlefe bezañ loarenn ouzhpenn all ebet o treiñ en-dro da Bloudon.
Difurch
Betek 2015 e oa Ploudon ar blanedenn nemeti eus Koskoriad an Heol ha n’he doa bet sontenn ebet o vont betek enni. Dre se, ha dre m’emañ pell, ne ouied nemet nebeut a dra diwar he fenn.
D’ar Yaou 19 a viz Genver 2006 eo bet bannet gant an Amerikaned ar sontenn New Horizons a ziraezhas ar blanedenn e miz Gouere 2015.
Huron bihan
An huron bihan (Galictis cuja) a zo ur c'higdebrer bihan (war-dro 50 cm evit 1 - 3 kg) eus kerentiad ar mustelidae.
Heñvel eo ouzh ur furig dre e feson. E gavout a reer en Arc'hantina, Bolivia, Brazil, Chile, Perou, ha Paraguay.
Timbroù Hong Kong
left|120px|thumb|Poltred ar Rouanez Viktoria – 1862
right|120px|thumb|Poltred ar Roue Edward VII – 1903
Ur geoded e kreizteiz Sina eo Hong Kong, war vord Mor Sina. Bet eo bet dindan aotrouniezh ar Rouantelezh Unanet etre 1842 ha 1997.
E 1841 zo bet roet lañs da velestradurezh ar postoù e Hong Kong gant ar Royal Mail, war c’houlenn groñs marc’hadourien saoz diazezet e Porzh Viktoria a-raok na vefe al ledenez un drevadenn dindan beli ar Rouantelezh Unanet e 1842. Klemm a raent atav oc'h abegiñ e oa diefedus hervezo servij ar postoù e Sina d’ar c’houlz-se.
D’an 8 a viz Kerzu 1862 e teu er-maez an timbroù kentañ. Alies-tre e vo skeudennaouet poltred pennoù kurunnenet ar Rouantelezh Unanet, ha ma vefe Viktoria, George V pe Elizabeth II, ha diskouez mod-se arouez splann emañ Hong Kong hag annezidi un darn eus impalaeriezh Breizh-Veur.
E 1997 ez eo roet tiriad Hong Kong da Republik Pobl Sina, nemet e vir an tiriad ur statud emren (« Hong Kong Special Administrative Region ») a aotren anezhañ, e-touez traoù all, da embann timbroù gant ar meneg « Hong Kong China » diwar vremañ. Ha n’heller ket ober gant timbroù ar velestradurezh saoz ken evit kas lizhiri.
Gwelet Timbroù Sina
Plouilio
320px|right Plouilio zo ur gumun eus Breizh e Treger, e kanton Plistin, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Plouilio, ouzh hanternoz, a zo stok ouzh genoù al Leger, etre Ploulec'h ha Tredraezh-Lokemo
Friouleg
Ar friouleg zo ur yezh romanek eus skourr ar yezhoù retoromanek. Kar eo d' ar romañcheg ha d'al ladineg. E 40% eus kumunioù Frioul e vez implijet ar friouleg er velestradurezh, hag e 1999 e oa bet anavezet evel yezh vinorel gant ar stad italian.
Plouilio
Anv
E. Vallerie : Plouemiliau, 1516; Plomelio, 1630
Diwar plou (ploe) hag anv sant Milio, a oa, hervez mammennoù 'zo (Dictionnaire des prénoms celtiques Albert Deshayes, Le Chasse-Marée/ArMen 2000, pp88–89), ur manac'h deuet eus Iwerzhon er , hag a zo deuet da vezañ paeron ar barrez-mañ. E anv a zo bet lakaet da Enez Viliao e Trebeurden e-lec'h ma c'haller gwelet e beniti hag ivez e-kostez Lokemo.
Hervez Buhez ar Sent ("Bue ar Zent", savet gant an Aotrou Perrot, renket a-nevez gant Erwan ar Moal, rener "Kroaz ar Vretoned", Moullet gant ar Gwaziou e Montroulez e 1912, p742) e oa Milio pe "Meliav" roue Kerne er. Mab e oa da Vudig, kont a Gerne, pried Santez Aourell, merc'h Winnog, roue Domnonea ha tad Sant Melar. Goude bezañ bet roue e-pad seizh bloavezh a eurvad evit e rouantelezh e voe drouklazhet gant e vreur Rivod. Diskouezet e vez alies o tougen e benn troc'het, ur gurunenn warnañ, pe gant ur c'hleze en e zorn.
Gellout a reer lenn ivez e oa mab da Vudig met eñ roue Domnonea...
E "Buez Sant Milliau ha Sant Moelar sent ha roueet a Vreiz-Izel" skrivet gant an aotrou J.Guillou, beleg eus eskopti Kemper ha Leon, hag embannet e 1883, e kaver bepred Milio mab da Vudig roue Kerne (pe Breizh-Izel) met o vevañ er … Deuet e vije Milio da vezañ roue e 785. Oc'h eurediñ da Aourell merc'h priñs Domnonea (anvet Judocus el levr) e vije deuet da vezañ mestr war Leon ha Treger... E Kemper e oa e gêr-benn. E levr-se e tesker en dije Milio adtapet e benn gant e zorn evit gellout komz da Rivod ha pardoniñ dezhañ. Melar a vije bet lazhet eñ e 799.
Ar sant-mañ a zo skeudennet e iliz Sant-Vilio Plouilio.
Estreget e Plouilio, e vez enoret e Gwimilio, Pluniav ha Plonevez-Porzhe. Un delwenn anezhañ a gaver e Traoñienn ar Sent e Karnoed.
Kroazioù
Kalz a groazioù hag a galvarioù koachet a-hed d'an hentoù a zo ivez lod eus glad relijiel Plouilio.
Kastell Lannaskol (prevez)
a zo bet krouet e penn-kentañ ar ha kresket er  ha  gant an tiegezh Kemper Lannaskol. Div iliz a zo e Plouilio:
Iliz sant Vilio
Penn-kentañ ar, ,.
Kestell ha manerioù
Kevredigezh Hentoù Koz he deus savet ul levrig dedennus tre war manerioù ar gumun (titourioù ha tresadennoù pluenn an ardamezeg). Amañ e vo kavet tresadennoù livet (darn a vez kavet dija en ardamezeg familhoù Breizh, war ar stern).
An Enez ; Gollot; Gwaz-Wenn Piriou; Gwerginiou; Kenkiz Iestin; Kenkiz Vras; Keranglaz; Kerblat; Kerboriou; Kerdual; Kergonan; Kerizien; Kernevez; Kerverder; Kervot; Kerdu; Kerdu-Rezon; Kerviganvac'h; Kerizout; Kervaengi; Kersenan; Kerwern; Koulmoù; Lanaskol; Lann-Plouilio; Leurvaen; Plas-Kerwenn; Rest Vras; Roslogod; Rumedon; Sant-Jozef; Sant-Yann; Trezao
Ardamezeg ar familhoù
Ditouroù kavet e labourioù Guy Le Borgne, Pol Potier de Courcy, Gourdon de Genouillac, hag all.
A lingua das bolboretas
A lingua das bolboretas ("Teod ar balafenned") zo un danevell c'halizek brudet, gant Manuel Rivas, en e zastumad ¿Que me queres, amor?. Deuet eo da vout Teod ar balafenned hervez troidigezh vrezhonek Mark Kerrain.
Ul levrig gant Mark Kerrain eo ivez hag a oa bet embannet e miz Gouere 2009 gant An Alarc'h Embannadurioù. Ennañ e kaver pemp danevell, an holl anezhe bet savet gant Manuel Rivas.
An istor
E 1936 en ur gêriadenn eus Galiza, a-raok deroù Brezel Spagn, istor ur skoliadig, mab ar c'hemener, hag e vestr-skol.
Film
Ur film spagnolek La lengua de las mariposas zo bet graet diwar an danevell, e 1999, gant José Luis Cuerda.
Pluskelleg
Pluskelleg a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Anv
B. Tanguy :
Ploescalec, 1268; Ploezescaelec, Ploozescaelec, c. 1330; Ploezkalleuc, 1368; Plusqualec, Pluscallec, 1381; Ploezestelleuc, XIVvet; Pluscalleuc, 1407; Plusquellec, 1535-1536
Talvoudegezh : plo + askol-eg
Ardamez
cf Froger & Pressensé
-
Un diforc'h ez eus gant an dresadenn : en argant e deir gebrenn en gul, ...
Istor
Pluskelleg emañ e bro Porc'hêr, e bro Gerne, eskopti Kemper
Elena Troia
Helena, pe Elena (Ἑλένη, Helénē e henc'hresianeg), pe Elena Troia, pe Elen a Gerdroia (diwar unan eus hec'h anvioù kembraek), a oa merc'h da Zeus ha Leda. C'hoar e oa da Gastor ha Polideukes, ha da Glitaimnestra. Brudet e oa da vezañ kaerañ maouez ar vro en hec'h amzer. Dimeziñ a reas da Venelaos, roue Sparta. Skrapet e voe gant Paris, ha diwar an taol-se eo e c'hoarvezas Brezel Troia. Abalamour da se e vez laret Elena Troia anezhi, met Elena Sparta e oa e gwirionez.
Gerdarzh
Meur a vartezeadenn zo bet diwar-benn gerdarzh an anv-mañ. Ma'z eo a orin indezeuropek, e c'hallfe dont eus ar wrizienn *wel- "treiñ, rollañ" pe "goleiñ, gronnañ" (keñveriañ gant Varouna, Veles), peotramant eus *sel- "berañ, diverañ, redek". Gallout a rafed tostaat hec'h anv ivez eus anv sañskritek Saraniou zo skrapet er Rigveda (10.17.2), ar pezh a ziskouezfe marteze o defe an div vojenn ar memes orin indezeuropek.
An anv Hellen n'eo ket kar tamm ebet d'an anv Hellened a dalvez da envel ar C'hresianed ivez, evel ma vez lavaret a-wezhioù. Dont a ra an anv eus ar wrizienn *sed- "azezañ, annezañ"). Latinekaet eo bet hec'h anv, ma'z eo deuet da vout Elena.
Orin ha yaouankiz
Leda, gwreg Tindareos, roue Sparta, he doa bet pevar bugel, ar c'hevelled Kastor ha Polideukes, Klitaimnestra hag Elena. Met Elena ha Polideukes a oa bugale Zeus e gwirionez. Hervez unan eus stummoù ar vojenn-se e tiskennas an doue betek Leda dindan stumm un alarc'h hag e tozvas ur vi a ziflukas dioutañ e zaou vugel hag un all a ziflukas dioutañ Klitaimnestra ha Kastor, bugale Tindareos.
Dreist e oa kened Elena da hini ar maouezed all ha skrapet e voe gant Theseüs a gasas anezhi betek Attika pa oa yaouankik c'hoazh. Met e-keit ma oa aet Theseüs d'an Ifernioù e teuas he breudeur war he sikour hag e kasjont anezhi da Sparta war un dro gant Aitra, mamm Theseüs.
Ar bleustrerien ha le Tindareos
Pa oa degouezhet en oad da zimeziñ e oa goulennet gant holl dierned Bro-C'hres (gwelet izeloc'h) a zeuas gant profoù kaer da Sparta. Ne c'halle Tindareos kemer hini eus o frofoù na kas hini eus ar bleustrerien diwar-dro gant aon rak feukañ anezhe ha reiñ un abeg dezhe da zisklêriañ ar brezel. Kinnig a reas Odysseüs un diskoulm dezhañ gant ma skoazellje anezhañ d'ober al lez da Benelope, merc'h da Ikarios. Asantiñ a reas Tindareos hag Odysseüs a lavaras dezhañ aberzhiñ ur marc'h ha lakaat ar bleustrerien da vont pep hini d'e dro, war kroc'hen al loen-kezeg evit touiñ ul le bras kent na vefe disklêriet an disentez : forzh pehini a vefe choazet evit eureudiñ da Elena e rofe an holl o ger da zont war e sikour betek-gouzout e klaskfe unan bennak kemer e wreg digantañ.
Orin Brezel Troia
Hervez ar mojennoù e vije bet choazet ar bravañ eus ar briñsed gant Elena hec'h-unan daoust ma ne oa ket an hini bourraplañ. Hervez danevelloù all e vije bet kemeret an diviz gant Tindareos a choazas an hini a oa ar pinvidikañ ha n'eo ket an hini a blije ar muiañ d'e verc'h. Dimeziñ a reas Elena gant Menelaos hag ur verc'h a c'hanas : Hermione. E-keit ha ma oa aet da Enez-Kreta e tegouezhas ar priñs Paris e Sparta. Hervez lod eus an danevelloù en dije desevet anezhi hag hervez lod all en dije he skrapet d'he c'has gantañ da Droia. Goude e zistro e savas Menelaos hag e vreur Agamemnon un arme da vont da gerc'hat Elena da Droia gant sikour ar bleustrerien all.
Hervez ar barzh Stesikoros (VIet kantved kent J.-K.)) e vije bet kaset Elena da roue Egipt, Proteüs e anv, da vezañ dalc'het e surentez e-doug beaj he fried ha ne vije bet lezet ken ur spes heñvel outi e Sparta gant Zeus hag Hera. Hennezh en dije kaset Paris d'ar gêr o reiñ e-giz-se un abeg evit brezel Troia a oa bet divizet gant Zeus evit bihanaat drougiezh ha niver an dud. Goude ar brezel en dije adkavet Menelaos e wreg en Egipt ha kaset anezhi d'ar gêr.
En Ilias, emañ Elena en un degouezh reuzus. Rediet eo gant Afrodite da vezañ maouez Paris hag e oar e laka an holl da c'houzañv abalamour d'he emzalc'h. Tamall a ra an dra-se dezhi hec'h-unan met, peurliesañ, an Droianed ne daolont ket ar garez warni ha morse, emezi, ne vez graet rebechoù outi gant Priam pe Hektor. En un arroud brudet, war mogerioù Troia, e lavar ar re gozh ouzh he gwelet emañ en tu all d'ar rebechoù abalamour d'he c'hened dispar.
En Odysseia emañ o vevañ e Sparta, graet ar peoc'h ganti hag he fried. Un den divinadellus eo-hi. Danevell a ra penaos hi hec'h-unan he deus anavezet Odysseüs e Troia, pa oa deuet dic'hizet e kêr, ha kontañ he flijadur pa lazhas ur bern Troianed. Diouzh an tu all e lavar Menelaos penaos e temptas an Akeaned kuzhet e marc'h Troia o trevezañ mouezh o gwragez, evit lakaat anezhe da zont er-maez a-raok ar c'houlz. Daoust ha ret eo gwelet amañ muioc'h evit strivoù ur vaouez a rank ober gant an hini kreñvañ?
Alioù diwar-benn Elena Troia
Peurliesañ ez eo garv ar skrivagnerien c'hresianek pe roman en he c'heñver. Met savet e voe meuleudioù dezhi ivez alies, gant Gorgias hag Isokrates peurgetket, rak gallout a rae ar brezegerien diskouez pegen dornet e oant o tivizout diwar-benn un danvez diaes evel hemañ.
Naer-biton
An naered-piton eo ar stlejviled a ya d'ober ar c'herentiad Pythonidae.
8 genad ha 26 pe 27 spesad a zo er bed, en Afrika, Azia hag Aostralia. An naered-piton n'int ket binimus, mougañ a reont o freizhoù en o rodelloù a-raok lonkañ anezho.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù naered-piton emañ : ...
Chimay
Chimay (Chimai e walloneg) a zo ur gêr hag ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Ruigoord
thumb|right|200px|Lec'hiadur Ruigoord en Amsterdam Ruigoord a oa un enezenn hag ur gêriadenn en Houtrakpolder en IJ meer e proviñs Noord-Holland en Izelvroioù. Ul lodenn eus kêr Amsterdam eo bremañ, hag emañ 8 km ac'haleno da Haarlem war-du ar reter.
thumb|right|200px|Iliz Ruigoord
Er bloavezhioù 1960 e voe skarzhet holl annezidi Ruiggord gant ti-kêr Amsterdam peogwir e oa bet soñjet kreskiñ porzh Amsterdam, met ne voe ket kaset ar raktres da benn. E 1973 e teuas ur strollad arouzien da skwatiñ, ha fellout a rae dezho sevel ur c'hamp arzourien. Bez ez eus eus ar c'hamp hiziv an deiz, en un doare ofisiel. Festoù a vez aozet ganto en iliz, hag ivez ur festival, bep bloaz e miz Eost.
Morilhon louet
Ar morilhon louet a zo un evn palvezek, Aythya marila an anv skiantel anezhañ.
Annez
Hañviñ ha gouennañ a reont en-dro d'ar Meurvor Arktek ha goañviñ a-hed an aodoù kerreishoc'h.
Naer-biton Children
thumb|kleiz|250px|Un naer-biton Children o lonkañ ur [[razh.]]
Kochi
Kochi (കൊച്ചി e malayalameg, distaget [koˈʧːi]; Cochin gwechall) a zo ur gêr eus stad Kerala en India.
Spagn
Ur vro etre ar Meurvor atlantel hag ar Mor Kreizdouar eo Spagn (pe Bro-Spagn), un anv a deu eus ar ger latin Hispania, e Ledenez Iberia.
Douaroniezh
Spagn, pe Rouantelezh Spagn hervez hec’h anv ofisiel, zo ur stad eus mervent Europa, ha dezhi div englozadenn e Norzhafrika (Maroko). Un demokratelezh eo, hag aozet eo evel un unpenniezh daeliek. Ur vro ziorroet eo, a zo en navet renk evit a sell an armerzh er bed a-bezh. Ur vro all, Portugal hec’h anv, a gaver e Kornôg hag e Mervent Ledenez Iberia (diwar anv an Iberianed, ar bobl he doa graet hec’h annez eno er Ragistor).
Er Su da Spagn emañ Jibraltar (un tiriad tramor a zo d'ar Rouantelezh-Unanet). Pelloc'hik er c'hreisteiz emañ [[Maroko, a zo enklozet enni div geoded spagnat : (Ceuta) ha (Melilla). Er biz da Spagn emañ ar Pireneoù, a zo ul lodenn anezho da Vro-C'hall, hag ivez Andorra, ur briñselezh vihan dizalc'h. E Spagn ivez emañ an inizi Balearez er Mor Kreizdouar, an inizi Kanariez er Meurvor Atlantel hag enezennoù didud niverus er Mor Kreizdouar eus tu strizh-mor Jibraltar, anavezet eo evel lec’hioù ar riegezh (Plazas de soberanía), evel an inizi Chafarinas, Enez Alborán, « reier » Vélez de la Gomera hag Alhucemas hag un enezenn vihan, Enez Perejil. Er biz da Spagn, er Pireneoù gall, ez eus un englozadenn vihan eus Katalonia, ur gêr zo Llívia hec'h anv hag hi gronnet gant an tiriad gall.
Istor
Iberianed a oa anv ar poblañsoù emren a oa o vevañ e Ledenez Iberia. Da c’houde e oa deuet poblañsoù kelt avat, a veze graet ar Geltiberianed anezho, da vevañ ganto.
Adalek an a-raok Jezuz-Krist e stalias ar Fenikianed, ar C'hresianed ha Kartadiz kontoerioù war aodoù ar Mor kreizdouar.
En IIvet kantved e voe aloubet al ledenez gant ar Romaned. Ar c’hastilhaneg, ar relijion hag al lezennoù a zeu evit darn eus ar mare ma oa bet ar Romaned enni.
Pa'z eas an Impalaeriezh roman war an diskar er e voe aloubet ar vro gant ar Sueved, ar Vandaled hag ar Wizigoted. Bet staliet evit ur mare e su al ledenez ez eas ar Vandaled buan d’ober o annez e Tunizia, tra ma voe renet ar vro gant ar Wizigoted betek aloubidigezh ar vro gant ar Vuzulmaned.
Aloubiñ a reas an arabed-berbered, kaset gant Tariq ibn Ziyad, ar vro e 711. E 756 e teuas Spagn, anezhi ur vro vuzulman, da vezañ dizalc'h, dindan ren Omeyaded Spagn. E 929 e teuas ar vro da vezañ kalifiezh. En ez eas ar galifelezh war an diskar hag e-se e voe savet meur a stad bihan, a veze anvet Taifaoù (betek 25).
Neuze e krogas ar gristenien, a veze repuet e Norzh ar vro, en-dro d'aloubiñ Spagn ha da skarzhañ ar Vuzulmaned kuit diouzh ar vro. Padout a reas an adperc’hennigezh-se betek 1492, pa voe skarzhet ar Vuzulmaned ziwezhañ diouzh Rouantelezh Granada dindan ren ar roueed katolik, Isabel de Castilla ha Fernando de Aragón. E fin ar bloaz 1792 e voe dizoloet pe addizoloet Amerika gant Kristol Goulm. Peurunvanet e voe Spagn ent-ofisiel e 1512. Adalek ar mare-se e krogas ar Gonkistadored da sevel un impalaeriezh drevadennel divent evit Spagn en div Amerika.
E 1492 e tivizas penntierned Spagn, broudet gant ar pezh a c’hoarveze er vro a-fet relijion gant an Adperc’hennidigezh, da lakaat ar Yuzevien da zibab etre treiñ ouzh Doue pe mont d'an harlu. An darn vrasañ eus ar Yuzevien a oa aet da repuiñ en impalaeriezh otoman ha chomet e oa ar vuzulmaned e Spagn war-lerc’h an Adperc’hennigezh-se, a veze graet ar Vorisked diouto, a voe lakaet da dreiñ ouzh Doue dre ret adalek deroù ar kantved. Skarzhet e voent kuit diouzh ar vro e 1609, goude m’o doa kemeret perzh e meur a emsavadeg.
Dont a reas Spagn da vezañ ur rouantelezh er, unan eus ar riezoù galloudusañ Europa abalamour ma oa bet aloubet-mat Amerika ganti hag abalamour ma tegase pinvidigezhioù a-leizh eus ar c'hevandir-se.
Koulskoude e voe kaset galloudegezh ar Spagnoled tamm-ha-tamm da netra peogwir e rae brezel ouzh broioù all ha ker-ruz e kouste dezhi brezeliañ. A-hend-all e voe freuz ha reuz er vro gant an emsavadegoù a zirollas enni.
E 1700 e teuas mab-bihan ar roue gall Loeiz XIV, bet e wreg kentañ merc’h yaouaer roue Spagn, da vezañ Roue Spagn, Fulup V e anv. Sevel ar reas tierniezh Bourboned Spagn. Un emglev a oa bet skoulmet etrezo ha roueed Bro-C'hall (Tiernezh ar re Vourbon). E e stourme an danvez roueed an eil ouzh egile hag e-se ez eas rouantelezh Spagn war wanaat.
Da vare Napoleon Iañ, e deroù an, e voe aloubet Spagn gant Bro-C'hall hag abalamour da se e tirollas Brezel Spagn, ur brezel gwadek-kenañ er vro.
Abalamour ma voe meur a wech er blegenn e kollas Spagn an darn vuiañ eus he zrevadennoù e, dreist-holl adalek ar bloavezhioù 1820.
Lakaet e voe Republik kentañ Spagn war-sav e 1873 hag e 1874 met ne badas pell.
Gant Eil Republik Spagn e voe skarzhet tiernezh ar re Vourbon diwar an tron e 1931. E 1936, goude trec'h Talbenn poblek Spagn, en em savas an tu dehoù pellañ, a oa ennañ Karlourien hag ar Falañsourien. E 1936 e tirollas ur brezel diabarzh, Brezel Spagn, a badas betek 1939. Goude ar brezel-se e voe renet Spagn gant ar Jeneral Franco. Divizout a reas an diktator Franco, a oa a-du gant ar roueelezh koulskoude, mirout ar galloud evitañ ha goulennet en doa adlakaat ar roueelezh war-sav war-lerc’h e varv hepken.
Goude marv ar Jeneral Franco, e 1975, e voe adlakaet ar roueelezh war-sav evel m’en doa divizet an diktator. Met Juan Carlos Iañ, ar roue nevez, a lakaas an demokratelezh buan war-sav hag e 1986 e teuas Spagn ezel eus Unvaniezh Europa. Gant ar Vonreizh nevez, anezhi ur Vonreizh frank-tre, e voe freuzet ar greizennelouriezh bet lakaet e plas gant Franco ha digreizennet-mat e voe ar vro. Kalz a strolladoù broadelourien lec'hel, bet difennet da vare Franco, a oa aotreet en-dro, dreist-holl er c'humuniezhoù, ma vez graet gant yezhoù disheñvel diouzh ar c’hastilhaneg, evel Euskadi ha Katalonia. E kumuniezhoù'zo e vez goulennet muioc’h a emrenerezh, lod anezho a c’houlenn bezañ dizalc’h (en Euskadi hag e Katalonia dreist-holl).
Dindan dregont bloavezh eo deuet armerzh Spagn d’ober berzh kaer, ar pezh n’eo ket c'hoarvezet gant armerzh Portugal avat. Tud zo a lavar ez eus bet ur burzhud armerzhel e Spagn pa zeskrivont emdroadur an armerzh er vro.
Politikerezh
Pennad dre ar munud : Politikerezh Spagn
Abaoe 1978 e vez meret aozadur politikel Spagn gant Bonreizh Spagn 1978. Gant ar Vonreizh eo deuet Spagn da vezañ war un dro ur vonarkiezh vonreizhel hag un demokratelezh. Liesseurt eo ar strolladoù politikel enni ivez.
Galloudoù politikel hag arouezel en deus ar roue. Termenet eo ar galloudoù-se e mellad 612 ar Vonreizh : peurwiriekaat al lezennoù, divodañ ar parlamant (Las Cortes Generales), envel a ra Prezidant ar Gouarnamant, hag e penn an armeoù emañ. E penn diplomatiezh ar Stad emañ ivez (mellad niv. 63). Felipe VI eo ar roue er mare-mañ.
E penn ar galloud erounit emañ Prezidant ar gouarnamant (Presidente del Gobierno) (ur garg zamheñvel diouzh hini ur C’hentañ ministr. Pevar bloavezh e pad e respet. Anvet eo da Brezidant ar gouarnamant gant ar roue, ur wech m’eo bet degemeret gant Congreso de los Diputados. E penn Kuzul ar Vinistred emañ. Mariano Rajoy zo e penn ar gouarnamant abaoe 2011, goude bezañ bet trec’h en dilennadeg kannaded. Dont a ra war-lerc'h José Luis Rodríguez Zapatero.
Bodet eo ar galloud erounit e Palez ar Parlamant (Las Cortes Generales). Er palez-se ez eus ur gambr izel anvet Congreso de los Diputados (Kendalc'h ar Gannaded) hag ur gambr uhel a vez anvet ar "Senedo” (Sened). 300 dilennad zo e Kendalc’h ar Gannaded. Evit pevar bloavezh e vezont dilennet gant ar mouezhiañ eeun. 248 den a vez ezel eus ar Sened, en o zouez 208 den dilennet gant ar mouezhiañ eeun ha 40 den anvet gant ar rannvroioù.
Bep 4 bloaz e vez aozet dilennadegoù e Spagn. E miz Du 2011 e voe aozet an dilennadegoù hollek diwezhañ.
Tiriadoù Spagn
Seitek "Kumuniezhioù emren" a zo e Spagn. Seurtoù stadoù kevreet int ha peuzdizalc’h int, ha pa vefe kalz a ziforc'h er galloudoù roet d’an eil pe eben gant ar stad kreiz. Ar c’humuniezhioù emren zo enno ur broviñs pe meur a hini. En holl ez eus 50 proviñs. Ouzhpenn da se ez eus div gêr dibar o statud, (Ceuta ha Melilla o anv.
111 kumun zo e Spagn, en o zouez enklozenn Livia e Reter ar Pireneoù.
Poblañs
Kresket kalz eo poblañs Spagn abaoe dibenn ar bloavezhioù 1990, pa oa en em gavet en tu all da 3 milion a enbrodi d’ober o annez enni. Evit gwir, etre 2000 ha 2005, e voe ar feur uhelañ a enbroidi e Spagn evit a sell ar bed a-bezh. Eus Su Amerika, Reter Europa ha Maghreb e teue an dud-se dreist-holl. 8,47 % eus poblañs Spagn a oa eus an estrenvro e 2005.
Armerzh
E-pad pell e oa bet Spagn ur vro labour-douar anezhi dreist-holl met abaoe 1975 mui pe vui ez eus bet kemmoù sokioarmerzhel bras enni. Liesseurt eo an armerzh enni hiziv an deiz. Deuet eo al liesseursted-se diwar kresk buan ar greantelezh er bloavezhioù hanter-kant ha diwar diorren an touristerezh. Etre 1995 ha 2001 e oa kresket an implijoù er greanterezhioù a 38%. Adalek 1964 ez eus bet kaset da benn meur a rakres evit diorren armerzh ar vro. Diorroet e oa bet ar vetalouriezh, al lestrsaverezh hag gennad an ezteuler kailh. Dindan 20 vloaz eo deuet Spagn da vezañ ur Stad a bouez evit a sell ar greantelezh hag al labour-douar. Eus gennad an touristelezh avat e teu ar goundioù brasañ.
Deuet eo Spagn da vezañ an navvet Stad er bed a-bezh hiziv an deiz.
Sevenadur
Hervez un enklask bet graet nevez zo gant Kreizenn foran an enklaskoù sokiologel (Le Monde, miz Gouere 2005), ez eus 82,4% eus Spagnoled a lavar ez int katoliked, en o zouez 47,7% anezho a lavar ez int katoliked wirion.
Naer-biton penn du
An naer-biton penn du (Aspidites melanocephalus) a zo ur stlejvil hag a vev en Aostralia.
thumb|left|250px|Penn gwelet a-dost.
Lanvaodez
Lanvaodez a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Dreger, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Morilhon gellruz
Ar morilhon gellruz a zo un evn palvezek, Aythya nyroca an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en ecorannved henarktikel (kornôg Eurazia da gentañ-penn),.
Rione
Rione (rioni el liester) eo an anv roet d'an distrigoù e karterioù un toullad mat a gêrioù en Italia. Rioni Roma eo ar re anavezetañ. Disheñvel int diouzh quartiere Italia (karterioù, e brezhoneg) : ur rann velestradurel ofisiel eo ar rione. Dont a ra ar ger italianek-mañ eus ar ger latin regio (rannvro).
Neues Museum
An Neues Museum a zo unan eus mirdioù broadel Enezenn ar mirdioù e Berlin. Savet e voe etre 1843 ha 1855 en norzh d'an Altes Museum, diwar ur steuñv gant an arkitektour Friedrich August Stüler, bet deskard Karl Friedrich Schinkel. D'ar 16 a viz Here 2009 e voe digoret en-dro, padal e oa bet dilezet e-pad 70 vloaz. Ennañ e c'haller gwelout dastumadoù a denn da Egipt a oa en Ägyptisches Museum. Ar chanter nevesaat azo bet kaset gant an arkitektour breizhveuriat David Chipperfield.
Istor ar savadur
Ur savadur mod nevezklasel eus an kantved eo. Unan eus ar savadurioù nevezklasel nemeto a gaver en Alamagn eo, re all evel Pinakothek München a voe distrujet e-pad an Eil Brezel-Bed. Ur savadur dedennus a-fet istor ar savouriezh eo (frammoù dir a zo). Damzistrujet e voe e-pad an Eil Brezel-Bed. Ennañ e kaver an dastumad diwar-benn Egipt a oa en Ägyptisches Museum, hag ivez dastumad ar ragistor ha hini an henamzer. E-touez an oberennoù brudetañ a c'haller gwelout ennañ emañ hanterskeudenn ar rouanez Nefertiti.
Helvetios
Helvetios (anvadur skiantel : 51 Pegasi) a zo ur steredenn heñvel a-walc'h ouzh an Heol. E steredeg Pegasos emañ, 50,1 bloavezh-gouloù diouzhimp. Ar steredenn heñvel ouzh an Heol kentañ eo a zo bet kavet un ezplanedenn en-dro dezhi, anvet Dimidium.
Ur sked dre-wel a 5,49 he deus ha gallout a reer he gwelet gant pellunedoù. Ur steredenn gorr velen eo, 7,5 miliard a vloavezhioù hec'h oad. 4-6% tolzennekoc'h eget an Heol eo gant muioc'h a vetaloù.
An anv
E 2015 he doa an Unvaniezh Astronomiezh Etrebroadel roet anvioù da ezplanedennoù ha da steredennoù 'zo hag a droent en-dro dezho. Edo 51 Pegasi en o zouez ha deuet e oa da vezañ Helvetios.
Naer-biton olivez
An naer-biton olivez (liester: naered-piton olivez) a zo ur stlejvil hag a vev en Aostralia. Liasis olivaceus eo e anv skiantel.
Tibeteg
Azrannet eo an tibeteg e meur a zialekt. Hag e-mesk ar re-se, dialekt Lhasa, a zo ur sort "lingua franca" e-touesk an Dibetaned, zo ur langaj unsilabek-ton. Ar rDzong-kha, un dialekt all tibetek, zo langaj ofisiel ar Bhoutan. Goulskoude, dialektoù all, sort d'an Amdo, n'o deus ket ton ha n'o deus strollajoù kensonenn a-gent kompliket, hag a zistaol muoc'h ar re zo merket ba'n ortograf.
Notet eo an Tibeteg gant un alfasillabeg bet krouet er VIIved kantved gant Thonmi Sambhota, eñv ministr ar roue Strong-btsan sgam-po, a-ziwar an devanâgarî. Bez so tregont lizherenn koublet gant pevar signoù diakritik implijet evit notiñ ar vogalennoù i, u, e, o. War kement-se vez laket teir gensonenn suskrit ouzhpenn, hag a zo moien gante cheñch ton ha lamet ur sachañ-alan, ha 4 gensonenn souskrit a-benn notiñ ar re dre ar staon pe ar re gant beg an teod war-gil. E-mesk ar langajoù tibeto-birman eo an tibeteg unan deus ar re goshañ testeniekaet, gant an tangout, ar birmaneg, an newareg hag ar meteieg
Langaj klasik bouddhism an Asi Uhel, bez so e-barzh ur lizheradur pourvezet abaoe ar VIIIvet kantved.
Lizherenneg
Skrivet e vez gant ar skritur tibetek. Dindan Unikod vez kodet deus 0F00 da 0F7F ar c'harakterioù tibetek. Set aze ar lizherenneg tibetek, e dbu can (karakteriou moulet), dbu med (skritur a-red pluenn) hag e trañsliterañ Wylie.
Skeudenn:Tibetain1.PNG
Liammoù en diavaez
Diwar-benn al lizherenneg
Neizhan
Neizhan (Neptunus e latin) zo eizhvet planedenn koskoriad an Heol hag an hini bellañ eus ar ramzennoù gazek. Kavet e voe d'an 23 a viz Gwengolo 1846) gant an steredoniour prusian Johann Gottfried Galle (1812-1910) hag ivez, hep darempred gant J. G. Galle, gant Urbain Le Verrier ha John Couch Adams o devoa rakjedet ar rann eus an oabl ma c'halljed he gwelet.
Anv ar blanedenn
Dont a ra anv ar blanedenn eus anv Neptunus, a oa doue ar mor gant ar Romaned. Savet eo bet ar stumm brezhonek Neizhan en hanterenn gentañ an gant Kerverzhioù  gant skoazell Meven Mordiern, diwar brezhonekadur Neptunus, hag adkemeret er braz eus an traoù embannet e brezhoneg war dachenn an astronomiezh.
Loarennoù Neizhan
Betek-henn (2021) ez eus bet kavet 14 loarenn pe adplanedenn da Neizhan, an hini vrasañ o vezañ Triton.
El Capitán
El Capitán (pe El Capitan e saozneg) a zo ul lec'hanv spagnolek a gaver e Stadoù-Unanet Amerika.
Filmoù
Daou seurt filmoù zo bet anvet evel-se: