cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saint-Quentin
Saint-Quentin (Saint-Kintin pe Saint-Quintin e pikardeg) zo ur gumun en departamant Somme, e rannvro Hauts-de-France.
Anv
Breud ez eus etre Vermand ha Sant Kintin war an anv koz.
Impalaeriezh roman diwezhañ
Civitas Veromandorum (Not. Gal. 6, 4)
Ardamezioù
En glazur, e pennzelwenn Sant Kintin en argant, heuliet gant teir flourdilizenn en aour
Mina Mazzini
Mina, pe Mina Mazzini, eo anv-micher ar ganerez italian Mina Anna Mazzini, ganet e Busto Arsizio e 1940, bet brudet er bloavezhioù 1960 ha betek kreiz ar bloavezhioù 1970, hogen anavezet bepred gant lod evel ar gwellañ kanerez poblek italianek. Bamiñ a raed dirak he mouezh soprano.
Kuitaat a reas Italia da vevañ e Suis.
Brudet kenañ e-maez he bro eo he c'hanaouenn Parole parole.
Albomoù
Dre vras e ra un albom ar bloaz.
Verges
Verges zo anv meur a lec'h.
Nouri al-Maliki
CIA ha Nerzhioù Al-Qods
Choazet e oa bet Nouri al-Maliki evel kentañ maodiern Irak goude ur marc'hata daonet etre ar CIA amerikan hag Iran dreist-holl nerzhioù ispisial Al-Qods hep kemer e kont c'hoantoù ar Gurded na c'hoantoù ar pennoù bras Chiit.
Zəngilan
Zəngilan zo ur rayon eus Azerbaidjan, e mervent ar vro. Goude ar brezel eo chomet rayon Zəngilan dindan dalc'h Armeniz Republik Nagorno-Karabac'h, etre 1994 ha 2020.
Zərdab
Zərdab zo ur rayon eus Azerbaidjan, e-kreiz ar vro.
Saguinus pileatus
Saguinus pileatus a zo ur spesad primated e-touez kerentiad ar Cebidae.
Zaqatala
Zaqatala zo ur rayon eus Azerbaidjan, e hanternoz ar vro, etre Jorjia ha Dagestan.
Xızı
Xızı zo ur rayon eus Azerbaidjan, e reter ar vro war aod Mor Kaspia. Etrezañ ha rayon Siyəzən emañ Park broadel Altıağac ma kaver kragvouc'hed Dagestan, bronneged a vev e reter Kaokaz hepken.
Caradoc Llancarfan
Caradoc Llancarfan, pe Caradog o Lancarfan e kembraeg, a oa ur c'hloareg kembreat eus Llancarfan en. Sevel a reas div vuhez-sant en latin : hini sant Gweltaz ha hini Cadog.
Propaganda
Propaganda a vez graet eus un doare kelaouiñ tuet hag a zo e bal levezoniñ ur boblañs etrezek un doare soñjal pe un abeg.
Jacques de Baroncelli
Jacques de Baroncelli, bet ganet Marie Joseph Henri Jacques de Baroncelli de Javon e Bouillargues (Gard, Bro-C'hall) d'ar 25 a viz Mezheven 1881 hag aet da Anaon e Pariz (Bro-C'hall) d'an 12 a viz Genver 1951, a oa un den a sinema hag en devoa pledet gant an darn vrasañ eus micherioù an arz-se. Padal, anavezet eo evel filmaozer, produour ha saver senarioioù kentoc'h.
Propaganda
Orin ar ger
Propaganda a zo ur ger modern latin o tont eus propagare. Deuet eo war wel ar ger propaganda adal krouidigezh ur gevrenn nevez d'an Iliz gatolik (kenvreuriezh) e 1622 anvet Congregatio de Propaganda Fide (Kenvreuriezh evit emled ar gredenn) hag a oa krennet e Propaganda. Pal an aozadur-se a oa ledañ ar feiz gatolik etrezek ar broioù na oant ket c'hoazh eus ar gredenn-se.
Adalek 1790 e krog implij ar ger propaganda gant oberiadurioù laik. Kregiñ a raio ar ger propaganda da gaout ur meneg fall adal kreiz an 19vet kantved dres pa vezo adimplijet e bed ar politikerezh.
Doareoù
Diaes ez eo da sevel harzoù sklaer etre propaganda ha doareoù all da gelaouiñ pe da gendrec'hiñ an dud. E pelec'h e vez kavet an tu da ziforc'hiañ sklaer hag anat en ur chom gant ur sell skiantel? "Ar pezh a reomp-ni a zo disheñvel, int-i a ra propaganda".
Gant Garth Jowett ha Victoria O'Donnell ez eus bet roet un displegadenn skiantel d'ar ger propaganda.
Propaganda brezel
Ar propaganda a zo anavezet hag implijet alies a-raok pe e-pad ur brezel evit broudañ an dud da gemer perzh eni pe da vroudañ ar brashañ niver ez eo ur brezel evit ar mat.
Caradoc Llancarfan
Bevañ a rae en amzer Jafrez Menoe, oberour an Historia Regum Britanniae, ma lenner en dibenn anezhañ edo Caradoc o skrivañ an heuliad d'an oberenn, adal 689 betek e amzer. Krediñ a reer ez eus anv neuze eus Brut y Tywysogion, petra bennak ma n'eo ket meneget Caradog evel an oberour war an dornskridoù.
Jerez de la Frontera
Jerez de la Frontera pe Jerez zo ur gêr eus Spagn, ha brasañ kêr proviñs Cádiz en Andalouzia. Brudet eo gwin Jerez.
Chosun Ilbo
Chosun Ilbo (Hangul: 조선일보; hanja: 朝鮮日報; "Pemdeziek Korea") a zo unan eus teir c'hazetenn bemdeziek vrasañ Korea ar Su. Krouet ez eo bet er bloavezh 1920 gant he c'hentañ prezidant Jo Jin-Tae, just war-lec'h emsavadeg ar 1añ a viz Meurzh 1919 a-enep dalc'hidigezh Korea gant Japan. Mirour eo he zu politikel.
Gant e embregerezh Digital Chosun e ra Chosun Ilbo war-dro al lec'hienn gelaouiñ Chosun.com, hag a ro tro da lenn a gazetenn en-linenn e saozneg, e sinaeg hag e japaneg.
Chosun.com a zo bet lakaet da lec'hienn-gelaouiñ gentañ Korea ar Su gant Rankey.com, al lec'hienn gorean enklask war ar rouedad.
Er gazetenn c'hall Courrier international ez adkaver troidigezh lod testennoù bet embannet e Chosun Ilbo.
Krouidigezh ar gazetenn 1919-1929
E miz Gwengolo 1919, c'hwec'h mizvezh goude emsavadeg vroadelour gorean ar c'hentañ a viz Meurzh enep dalc'hidigezh Korea gant ar Japaned ha da heul Disklêriadur dieubidigezh Korea e voe krouet ar "Gevredigezh unvaniñ evit seveniñ ar Chosun Ilbo" a oa he fal genel ar gazetenn Chosun Ilbo. E miz Here 1919 e voe embannet splann palioù ar gevredigezh hag a-dreñv ar gazetenn da zont, "krouidigezh hag emled ur sevenadur nevez".
D'ar 5 a viz Meurzh 1920 e voe krouet ar gazetenn gant Jo Jin-Tae evel kentañ prezidant. Ar gazetenn nevez-krouet a ro tro da lenn testennoù flemmus ha taer a-enep politikerezh ar gouarnamant korean tuet gant Japan. Miz goude embannadur kentañ ar gazetenn, er pevare niverenn deiziadet d'an 28 a viz Ebrel, Chosun Ilbo a voe lakaet bec'h warni goude un destenn a save enep dimeziñ ret ar priñs Kim Yeong-chin gant ar briñsez japanaat Yi Pang-Ja (Ri Masako e japaneg).
Adal ar 15 a viz Eost ha donedigezh 1920 Yu Mun-hwan da zanvez prezidant Korea e krogas ar brezel etre ar gazetenn Chosun Ilbo ha kontrollerezh impalaeriezh Japan. Meur a wech e voe diembannet Chosun Ilbo goude un destenn digeriñ titlet « natur ar 27 a viz Eost », a roe da anavezout feulster an archerien genlabourerien d'an impalaeriezh japanat ha feulster lu Japan war goust ar Goreaned. Ar wech kentañ en istor ar c'hazetennerezh korean e voe ma oa weled un difenn embann ouzh ur gazetenn. Tri devezh goude ma vije adroet ar gwir da embann e krogas un eil emgann etre ar gazetenn Chosun Ilbo ha kontrollerezh impalaeriezh Japan dre embannadur un destenn anvet « Perak ez eo bet diembannet hor gazetenn gant ar gouarnamant hollek ? » d'ar 5 a viz Gwengolo 1920. Ar gazetenn a voe nac'het he embann ur wech c'hoazh evit un mare didermen.
Cahagnolles
Cahagnolles a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Ter (Katalonia)
An Ter zo ur stêr eus Katalonia e komark ar Ripollès, 208 km dezhi. Eieniñ a ra er Pireneoù, hag en em deurel er Mor Kreizdouar.
Cahagnolles
Monumantoù ha traoù heverk
,.
Ter (Katalonia)
Treuziñ a ra ar c'humunioù :
En amzer aloubadeg c'hall deroù an e voe savet un departamant gall anvet Ter.
Eugenes
Eugenes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1856 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
Soissons
Soissons zo ur gumun hag un isprefeti en departamant Aisne, er rannvro Hauts-de-France, e Bro-C'hall, war lez ar stêr Aisne.
Eugenes
Spesadoù
Daou spesad evned-kelien a ya d'ober ar genad :
Soissons
Sez un eskopti eo. Eus an eo an iliz-veur.
Eugenes
Spesadoù
O c'havout a reer e mervent Stadoù-Unanet Amerika hag e Kreizamerika.
Soissons
Meur a emgann a voe e Soissons, a-hed an istor.
Ardamezioù
En glazur e flourdilizen en argant
Un échec
Un échec zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1885.
An danevell
War al lestr, entre Nice ha Bastia, e taol pled an daneveller ouzh ur vaouez yaouank ... E-pad an dreizhadenn e ra kaoz ganti...
Beinn Mac Duibh
Beinn Mac Duibh (saoznekaet e Ben Macdui pe Ben Macdhui) eo menez uhelañ Am Monadh Ruadh, en Uheldirioù Bro-Skos. 1,309 metr uhelder eo, hag ur munro eo.
Emañ Beinn Mac Duibh war an harzoù etre Siorrachd Obar Dheathain (Aberdeenshire) ha Moireibh (Moray). An eil menez uhelañ eo e Bro-Skos, hag e Breizh-Veur, goude Beinn Nibheis (Ben Nevis). Gallout a reer pignat betek krec'h dre veur a wenodenn.
Paramount Pictures
Paramount Pictures Corporation (anavezet dre an anv Paramount Pictures pe simploc'h Paramount, e anv gwirion o vezañ Famous Players-Lasky Corporation) zo ur studio sinema, un embregerezh produiñ skinwel hag un embanner filmoù. Bet eo lakaet da dalvezout evel unan eus ar Big Six, ar c'hwec'h studio filmoù brasañ en Hollywood. Bet eo un isrann eus an embregerezh meur kleweled Amerikan Viacom.
Paramount Pictures zo anavezet evit tri eus e filmoù hag o deus tizhet 1 milmilion a zollaroù rastellet digant an arvesterien :
Eurypygiformes
Eurypygiformes a zo un urzhiad e rummatadur an evned, termenet e 1888 gant ar skiantour alaman Max Fürbringer (1846-1920).
Kerentiadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a daou gerentiad d'ober an urzhiad :
Maria Beatrice Aostria-Este
Maria Beatrice Aostria-Este (Maria Beatrix von Österreich-Este en alamaneg pe Maria Beatrix Anna Franziska, Erzherzogin von Österreich-Este, Prinzessin von Modena), anavezet ivez evel Beatrix Modena (1824-1906) a oa ur briñsez italian, eus dugelezh Modena, hag eus an Tiegezh Habsbourg-Este.
Merc'h e oa da Francesco IV dug Modena (1779-1846) ha d'e bried María Beatriz Victoria Savoia (1792-1840), merc'h da Vittorio Emanuele Iañ, roue Sardigna. E 1847 e timezas d'ar priñs spagnol Juan Bourbon ha Braganza.
N'int ket deuet a-benn da ziwriziennañ ac’hanomp…
N'int ket deuet a-benn da ziwriziennañ ac’hanomp… zo ur bladenn vrezhonek gant Rhapsoldya (Paker Prod).
Georges Lacombe (filmaozer)
Maurice Georges Lacombe, bet ganet e Pariz XX (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) d'an 19 a viz Eost 1902 hag aet da Anaon e Canas (Alpoù-an-Arvor, Bro-C'hall) d'ar 14 a viz Ebrel 1990, a oa ur filmaozer gall.
I See Fire
Choazet gant Peter Jackson, filmaozer ar film The Hobbit, Sheeran a sell ouzh ar film, a skriv ar ganaouenn, hag a enroll al loden vrasañ en un devezh. Embannet eo ar ganaouenn d'ar 5 e viz Du 2013 e pellgargañ. Lakaet eo ar c'hlip-sonerezh ar memes deiz. Diuzet eo ivez an titl-mañ evit ur Satellite Award er rummad « Kanaouenn orin ar gwellañ ».
Produadur
Deroù 2013, dizolloiñ a ra Peter Jackson Ed Sheeran e drugarez d'e verc'h, Katie; kavout a ra anezhañ war-lerc'h e Zeland-Nevez. Pa oa o klask un arzour evit enrollañ ar ganaouenn a-benn The Desolation of Smaug, Peter Jackson hag ar c'henderc'her/kenoberour Fran Walsh a zibab goulenn digantañ skrivañ ha kanañ ar ganaouenn. The Hobbit a oa al levr kentañ lennet gant Sheeran, hag e oa dija plijet kalz gant labour Tolkien ha Jackson.
Sonaozadur
Sheeran a sell ouzh ar film, a skriv ar ganaouenn, hag a enroll al loden vrasañ en un devezh. N'en deus ket biskoazh sonet violoñs, met dibab a ra seniñ e-unan ar violoñs gant "adenrolladur". Sheeran a evezhi ar broduadur, o tispleg : « chañs 'm eus bet gallout produiñ ha seniñ holl ar venvegoù sonerezh ebet ar challo, hag erruet on a-benn da zeskiñ violoñs en un devezh. »
Skignadur
Embannet eo I See Fire war iTunes gant WaterTower Music ha Decca Records, d'ar 5 e viz Du 2013. War-lerc'h eo embannet en un albom, The Hobbit : Digonfort Smaug, d'an 10 e viz Kerzu 2013.
Videoglip
Embannet eo klip an titl I See Fire war ar genrouedad d'ar 5 e viz Du 2013, evel evit ar ganaouenn. Ar c'hlip a ziskouez Sheeran e-pad produadur ar ganaouenn, o kanañ anezhi, gant lodennoù eus ar film. Peter Jackson a zispleg : « Un arnodad dispar e oa, hag ar pezh a welioc'h e-barzh ar c'hlip-mañ en deus bet filmet gant hor skipailh hag a deus savet making-off ar film. »
Koskor
Ed Sheeran – kaner, gitar, violoñs, taboulinoù, gitar-boud, mesklaj Nigel Collins – chello Pete Cobbin – mesklaj Kirsty Whalley – mesklaj Miles Showell – mastering
M109 howitzer
An M109 a zo ur c'hanol Amerikan emgefluskek 155mm doare howitzer, hag a oa bet implijet evit ar wechoù kentañ e fin ar bloavezhioù 1960. Abaoe ez eo bet gwellaet ha kemmet meur a wech an hini diwezhañ o vezañ an M109A7. Skourr an M109 a vez an hini implijetañ er c'hornôg a-fed an tennañ harp ameeun e-touezh ar vrigadennoù hobregonet pe en troadegiezh mekanikaet.
An M109 en deus 6 bourzhiad: penn ar bagad, ar blenier, an tenner, an tenner skoazell ha daou karger obuzennoù. An tenner a fiñv ar c'hanol a-gleiz pe a-zehoù, ar skoazeller tennañ a fiñv ar c'hanol war-zu an a-us pe an traoñ. An M109A6 Paladin a implij 4 bourzhiad nemetken: ar c'homandant, ar blenier, an tenner hag ur c'harger obuzennoù.
Ar British Army a zo krog gant kemmañ e M109 evit reoù AS-90. Meur a nerzh lu eus Europa a zo o kemmañ ar re M109 koshañ evit ar re PzH 2000 Alaman. Klasket e vez gwellat ha neveshaat an M109 a gaver er Stadoù-Unanet pe e bro Suis. Gant al lamm roet d'ar meiziad XM2001 Crusader Amerikan e chomo an M109A6 ("Paladin") evel ar c'ahrbed diazez d'ar ganolierezh emgefluskek howitzer evit ar Stadoù-Unanet.
Chapel Sistina
Enni e vez bodet kardinaled an Iliz katolik roman er c'honklav a-benn dilennañ ur pab nevez.
Istor
Adal 1368 e kaver roud er skridoù eus ur chapel gozh anvet Capella Magna e latin ("Chapel Veur") ma veze bodet lez ar bibien.
Dilezet e voe ar Chapel Veur a-hed marevezh pabelezh Avinhon (1309-1418). Dismantroù a oa anezhi pa zistroas ar pab da Roma e 1455, setu e voe annezet ur chapel all anvet Capella Parva ma veze "Heol ar Sakramant" war ziskouez.
Gant ar pab Sikstus IV e 1475 e voe gourc'hemennet ma vije kempennet ar Chapel Veur.
Den ne oar piv e voe an disavourion a voe karget eus al labour ; soñjal a reer e tibabjont adsevel ar chapel gozh hervez mentoù azeuldi Salomon evel m'emaint er Bibl, an disoc'h o vout un hirder a 40,92 m, ul ledander a 13,41 m hag un uhelder a 20,69 m. Er bloavezh 1477 e krogas al labourioù, hag e 1477 e voe echuet adsevel ar Chapel Veur.
Kreñvaet eo bet ar chapel diwar gourc'hemenn ar pab Sikstus IV, a-benn ma vije gouest da zelc'her penn ouzh enebourien ar babelezh hag ar gristeniezh : Republik Firenze hag an Durked da gentañ penn. N'eus dor ebet da vont enni dre an diavaez.
E 1481 ha 1482 e voe kinklet diabarzh ar chapel gant gwellañ arzourien ar mare, o tont eus Firenze, Perugia pe c'hoazh Siena ha Pisa.
D'ar 15 a viz Eost 1485 e voe kensakret ar chapel gant ar pab, hag adalek deroù ar XVIvet kantved e voe bodet ar gardinaled enni a-nevez. .
Cribrarula exmouthensis
Taksonomiezh
Diskrivet eo bet ar spesad gant Melvill e 1888 dindan an anv genad Cypraea hag hini ar spesad Cypraea cribraria var. Exmouthensis,.
Dont a ra anv ar spesad exmouthensis eus hini Golf Exmouth en Aostralia ar C'hornôg.
Heñvelsterioù a zo hervez an diskriverien evit ar spesad-se daoust d'an anv Cribrarula exmouthensis bezañ implijet un tamm muioc'h eget ar re all:
Isspesadoù
Pevar isspesad a zo bet diskrivet diouzh al lec'h ma vevont ha nebeut variadennigoù stumm pe liv :
Bevoniezh
Kregin divoutin a vez kavet war an aod vev betek muioc'h eget 100 m donder an hini eo.
Ment
Mentoù boutin ar c'hregin etre-se a zo etre 20 mm ha 31 mm hirder, met e c'hell bezañ kavet hiniennoù korrig betek 14 mm pe ramz betek 42 mm.
Gwelout ivez
Spesadoù all ar genad Cribrarula gant livioù damheñvel ha dreist-holl Cribrarula cribraria.
Kartenn al lec'hioù bevañ
Lec'h bevañ ar spesad a zo e Gwalarn Aostralia er Meurvor Habask.
Malcolm Turnbull
Malcolm Bligh Turnbull, ganet d'ar 24 a viz Here 1954, zo ur politkour aostralian, bet 29vet kentañ ministr Aostralia ha penn ar strollad frankizour etre 2015 ha 2018. Bet e oa penn an tu-enep etre 2008 ha 2009. Scott Morrison en deus kemeret e blas evel kentañ ministr ha penn ar strollad adalek ar 24 a viz Eost 2018.
Mosul Eye
Mosul Eye (Arabeg: عين الموصل‎‎) a vez graet eus ur bloger dianav o kelaouiñ war stad ha buhez kêr Vosoul en Irak abaoe aloubadeg al lec'h gant strolladoù stourm ar Stad Islamek e miz Even 2014. Lakaet e vez war-raok alies evel unan eus mammennoù ral ha sirius a-zivout ar vuhez pemdeziek dindan beli ar Stad Islamek kement ha war feulster an aozadur.
Mosul Eye en devoa kroget e labour dezrevelliñ dre Facebook dres pa erruas ar Stad Islamek e kêr. Ar pal a oa hag a chom hiziv-an-deiz c'hoazh da reiñ da c'houzout d'ar brashañ niver, na penaos e vez bevet eno. An dezrevelloù a vez kaset dre ur blog WordPress memes-tro ma vezont kaset war Facebook kenkas ma vefe roet lamm d'ar bajenn Facebook.
Ar skrivagner
Dianav eo, ne ouier ket ma n'eus ket meur a zen o skrivañ a-dreñv al lesanv. E miz even 2016 e echue ur skrid lidañ d'ar "spierien" lazhadeget gant ar Stad Islamek gant ar ger Amen ar pezh a c'hellfe lakaat da dalvezout eo ur gristen. En em ginnig a ra MosulEye evel un istorour frank. Diskleriañ a ra emañ mennet gant ur sell istorour a-us da bep tra ha n'eo ket eñ kazetenner. Kroget e oa gant e dezrevelloù adal tagadenn bro Irak e 2003. E-pad un atersadenn e tisklerias e impliji anvioù, lesanvioù lies evit gellout tapout keloù. Evel an holl keodedourien o kelaouiñ war gwirvoud ar vuhez en tiriadoù suj d'ar Stad Islamek eo eñ klasket war e-lerc'h gant kondaonadurioù lies d'ar marv a-berzh an djihadourien.
Danvez an dezrevelloù
Titlet eo an dezvrelloù The daily report Mosul Eye en deus bet roet da c'houzout munudoù war obererezhioù feuls an djihadourien evel al lazhadegoù, ar jahinerezh (gant e touezh dibennidigezhioù, diskolpoù, skoujerezhioù foran, meinerezhioù maouezed ha muntroù an dud heñvelreizhidi). E miz Gwengolo 2015, Mosul Eye a tisklerias munudoù war 455 lazhadeg, o reiñ da c'houzout al lec'h muntrañ, an doare, ouenn an dud hag o relijion.
Ar bloger a ro ivez munudoù war izili ar Stad Islamek, betek lakaat enlinenn poltriji 10 ezel d'an aozadur, gant al lesanv "primary suspects" (susped pennañ) ha "wanted for committing war crimes against the people of Mosul." (klasket evit bezañ kablus eus torfedoù brezel a-enep poblañs Mosoul). Ar skrivagner en deus bet embannet ivez keloù a-ziwar bombezadegoù ar c'hirri-nij enep Stad Islamek war kêr.
Ouzhpenn d'e labour war ar Stad Islamek, ar skrivagner en deus roet da c'houzout munudoù war taladurioù ar boblañs a-enep an djihadourien e Mosoul. MosulEye en deus bet kemennet eskemmoù klevet etre annezidi kêr a-zivout feulster ar Stad Islamek. Evel-se e skrivas e miz C'hwevrer 2015 "Nowadays, people talk openly in the market about [ISIL] and its cruelty." (Hiziv-an-deiz, ar boblañs a gomz frank er marc'had a-ziwar ar Stad Islamek hag e feulster)
Lazhadegoù
Ma vez dezrevellet lazhadegoù lies an djihadourien, a-wechoù e vez lakaet ur skrid-lid war gouzañverien al lazhadegoù-se. D'ar 25 a viz Even 2016 e voe ur pennad lid war 7 den bet lazhadeget evit bezañ "spierien". Ar re-se o devoa klasket reiñ keloù war stad kêr d'an nerzhioù lu o prientiñ argadenn ar 16 a viz Here 2016, pe just reiñ da c'houzout penaos e vez bevet e Mosoul evel ma ra MosulEye. Listenn an dud a oa bet roet gant ur bedenn ouzhpennet:
Emgann Mosoul
Mosul Eye en deus bet roet keloù lies war an doare ma oa an djihadourien o prientiñ an argadenn war Mosoul kroget d'ar 16 a viz Here 2016 gant ar pal dieubiñ kêr diouzh ar sujidigezh d'ar Stad Islamek.
Ar c'hant gwellañ romant-polis
Ar c'hant gwellañ romant-polis  zo ur roll embannet en ul levr e 1990 gant ar gevredigezh saoz Crime Writers' Association. Pemp bloaz goude e voe embannet ur roll par dezhañ gant ar Mystery Writers of America anvet The Top 100 Mystery Novels of All Time.
Kalz eus an oberennoù a gaver en daou roll.
Isabelle (Jacques Brel)
Isabelle a zo ur ganaouenn c'hallek gant ar c'haner-sonaozer belgiat Jacques Brel, krouet a-gevret gant ar sonaozer gall François Rauber (1933-2003) evit an ton.
Savet e voe e 1958 da-heul ganedigezh e deirvet merc'h — Isabelle — en devoa bet d'an 23 a viz Eost gant e wreg Thérèse Michielsen. Ne voe enrollet nemet d'ar 15 a viz Gwengolo 1959 ha skignet gant Philips e miz Du en tu B an albom La Valse à mille temps.
Sinema
Estroc'h evit kanañ a reas Jacques Brel ha mont a reas da aktour, kenkent ha 1956, er film berr La grande peur de Monsieur Clément sevenet gant Paul Diebens. Ganet e oa bet ur vignoniezh kreñv etre Brel ha Claude Lelouch (1937-) abaoe ma oant en em gavet da-geñver filmañ L'Aventure c'est l'aventure e 1971. N'eo ket souezh 'ta ma voe dibabet gant ar filmaozer gall klozañ Itinéraire d'un enfant gâté (1988) gant Isabelle ha dediañ e film d'an aktour aet da Anaon dek vloaz kent...
Adam Jarzębski
Adam Jarzębski, ganet e Warka a-raok 1590 ha marvet e Varsovia en 1648, a oa ur skrivagner, barzh, sonaozour ha biolinour polonat. Ezel e oa bet eus chapel Johann Siegmund Hohenzollern e Berlin, war-dro 1612. Goude ez eas da studiañ da Roma e-pad bloaz. Pa zistroas e voe ezel eus chapel roueel Varsovia.
Brudet eo e zornskrid Canzoni e concerti, ennañ 27 pezh.
Vervins
Vervins zo ur gumun e departamant Aisne e Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Vervins eo, e rannvro Hauts-de-France.
Campigny (Calvados)
Campigny a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Ar viskoulenn vihan a rae toulloù e pep tra
Ar viskoulenn vihan a rae toulloù e pep tra eo anv brezhonek ul levr bugale savet ha skeudennaouet gant ar skrivagner stadunanat Eric Carle. Troet eo bet gant Jañdo Robin, hag embannet gant TES e 2006.
The Very Hungry Caterpillar ("Ar viskoulenn varnaonek") e oa anv orin al levr pa voe embannet e 1969 e SUA gant World Publishing Company, hag adembannet goude gant Penguin Putnam. Istor ur viskoulenn hag a deu da vezañ ur valafenn eo.
Berzh bras a reas ha troet e voe e meur a yezh. Ouzhpenn 30 milion a skouerennoù zo bet gwerzhet anezhañ dre ar bed.
Huka Falls
Huka Falls zo un heuliad lammoù-dour war ar stêr Waikato e Zeland-Nevez. Dont a ra an dour eus al Lenn Taupo. Strishaat a ra naoz ar stêr eus 100 m led betek 15 m hepken en ur ganienn garanet e goueledennoù al lenn.
Scott Morrison
Scott John Morrison, ganet d'an 13 a viz Mae 1968, zo ur politikour aostralian. An 30vet kentañ ministr aostralian eo ha penn ar strollad frankizour abaoe ar 24 a viz Eost 2018. Bet eo ezel eus ar parlamant abaoe 2007, dilennet evit Cook en New South Wales. Morrison a zo bet penn ar c'hengevread politikel hag a zo bet trec'h e-pad dilennadegoù 2019. Eñ eo hag a vo ar c'hentañ-ministr nevez.
Nerzhioù Al-Qods
Istor an nerzh
Anv an nerzhioù Al-Qods a zo awenet gant anv arabeg Jeruzalem: Al-Quds pe Al-Qods. An nerzhioù Al-Qods a oa bet krouet e-pad ar Brezel Iran-Irak evel nerzh ispisial da ziwall an harzoù evit an aozadur Lu Gwarded ar Reveulzi Islamek. E-pad ha goude ar brezel e voe roet harp ha stummadur d'ar C'hurded o stourm a-enep Saddam Hussein gant an nerzhioù ispisial Al-Qods. E 1982, unvezhioù Al-Qods a vez kavet e Liban, ar re-se a vezo mammenn d'an aozadur stourm Hezbollah.
Aozadur
An nerzhioù Al-Qods a zo ledet war un dousennad bro hervez an ofiser spiañ amerikan David Dionisi, an nerzhioù a zo rannet hervez 8 tachenn obererezh:
Qasem Soleimani
Abaoe ma oa lakaet e-penn an aozadur Qasem Soleimani etre 1997 ha 1998 e oa kalz war-gresk pouezh an nerzhioù Al-Qods er stourmoù lies ha garv a gaver er reter neshañ. Deuet e oa da vezañ an nerzhioù ispisial-se gant o fennofiser ur c'hendivizer diazez evit ar brezelioù lies er c'horn-bro (Siria, Irak...). Lazhet e oa Qasem Soleimani gant un dron amerikan d'an 3 a viz Genver. Esmail Ghaani en deus kemeret e lec'h.
Beatrice d'Este (gwenvidigez)
Beatrice II d'Este (war-dro 1226-18 a viz Genver 1262) a oa ur briñsez italian eus an Tiegezh Este, leanez ha gwenvidigez.
Merc'h e oa da Azzo VII d'Este ha da Giovanna di Puglia; nizez e oa da Beatrice Iañ d'Este, ha keniterv da Beatrice, rouanez Hungaria. Leanez e voe, ha diazezourez kouent beneadat Sant’Antonio in Polesine e Ferrara. Anvet e voe da wenvidigez, ha lidet eo d'an 18 a viz Genver.
Poltred
Ar poltred anezhi gant Bartolomeo Veneto, e 1510, a zo hini Lucrezia Borgia e gwirionez. Hiriv emañ er Snite Museum of Art, en Indiana, e SUA.
Castillon (Calvados)
Castillon a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Nerzhioù Al-Qods
Stourm a-enep ar Stad Islamek
An nerzhioù Al-Qods a zo enebourien daonet d'ar Stad Islamek. Er bloavezh 2014, unvezhioù d'an nerzhioù Al-Qods a voe kaset da Irak evit bezañ penn d'an oberiadurioù brezel kaset da benn gant Iran a-enep ar Stad Islamek. Iran en devoa kaset tri batalhion Al-Qods evit sikour gouarnamant Irak da dalañ ouzh tagadenn Norzh Irak gant ar Stad Islamek e 2014. Betek 40 ofiser Al-Qods a gemeras perzh e Eil emgann Tikrit (Meurzh 2015), gant e-penn ar strollad ar Jeneral Qasem Soleimani.
Tilmatura dupontii
Tilmatura dupontii a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Tilmatura an hini eo.
Anvet e voe Ornismya dupontii (kentanv) da gentañ-penn (e 1832) gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Annez
Kavout a reer ar spesad e Kreizamerika, eus kreiz Mec'hiko da Nicaragua.
Aozadur Badr
Da geñver ur sell politikel, ar brigadenn, Badr ha Kuzul-meur evit ar Reveulzi islamek en Irak a oa gwelet evel aozadurioù kendeuzet abaoe 2003, hiziv-an-deiz gant ur sell ofisiel ez int div skourr disheñvel o welet an Aozadur Badr o tont da vezañ ur strollad politikel irakian o kemer perzh en dilennadegoù. Nerzhioù stourm ar Brigadennoù Badr gant ar c'huzulierien Iranian e-penn, a zo deuet da vezañ enebourien daonet d'ar Stad Islamek aboae 2014 en Irak. Degemeret eo bet an nerzhioù lu-se er c'hengevrad Al-Hashd Al-Sha'abi (Engalvadeg an nerzhioù pobl).
Istor
An Aozadur Badr a oa bet savet en Iran e 1982 evel skourr milourel an Al-Majlis Al-A'ala Al-Islami Al-'Iraqi (Kuzul-meur evit ar Reveulzi islamek en Irak). Diazezet e oa en Iran e-pad 20 vloaz (ren Saddam Hussein) gant pennofiserien eus Iran. An izili a oa kantadoù a repuidi eus Irak, pe ez-soudarded Irak o devoa stourmet gant Iran e-pad ar Brezel Iran-Irak. Tuet ha dafaret e oa gant Iran.
Jacqueline Wilson
Jacqueline Wilson, ganet e 1945, zo ur skrivagnerez saoz he deus skrivet un toullad mat a levrioù evit ar vugale.
Etre 2005 ha 2007 e oa British Children's Laureate. Raganvet eo bet evit ar priz Priz Hans Christian Andersen e 2014.
Brudet eo ar rummad Tracy Beaker kroget e 1991 gant The Story of Tracy Beaker. Tri levr all zo er rummad, ha pevar film skinwel en holl: The Story of Tracy Beaker, Tracy Beaker Returns, The Dumping Ground ha The Tracy Beaker Survival Files.
He levrioù
War-bouez he zri levrad emvuhezskrid n'he deus embannet nemet romantoù.
Haidar al-Abadi
Muzulman Chiit, bet e oa bet choazet evel kentañ maodiern gant ar prezidant Fuad Masum d'an 11 a viz Eost 2014 evit kemer plas Nouri al-Maliki, aotreet e oa bet gant parlamant Irak d'an 8 a viz Gwengolo 2014.
Hent poltikel ar c'hentañ maodiern
Goude dilez Nouri al-Maliki degemeret mat gant ar sunnited en Irak a rebeche dezhañ bezañ strizhkredennour. D'ar 15 a viz Eost 2014, a-raok ma gemerfe e roll en un doare ofisiel, pennoù bras ar meuriadoù sunnit emsavet e proviñs Anbar a zisklêrie e oant prest da genlabourat gant hervez amplegadoù gant Haïder al-Abadi.
Diouzhtu erruet er galloud e voe ret dezhañ stourm evit echuiñ gant ar prosezioù lies ouzh ar gazetennerien gant ar gouarnamant en e raok.
E miz Ebrel 2016, al-Abadi a oa deuet war-wel evel ur c'hentañ ministr gwan ha na zeue ket a-benn da lakaat da dalvezout neveziadurioù war an dachenn sokial. Ne teu ket a-benn da stourm a-enep ar breinadur.
Microstilbon burmeisteri
Microstilbon burmeisteri a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Trochilidae. Ar spesad nemetañ er genad Microstilbon an hini eo.
Anvet e voe Chaetocercus burmeisteri (kentanv) da gentañ-penn (e 1888) gant al loenoniour saoz Philip Lutley Sclater (1829-1913), da zougen bri d'an naturour arc'hantinat Hermann Burmeister (1807-1892).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned ha sun-bleuñv moarvat.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, en un takad hag a ya eus kreiz Bolivia da walarn Arc'hantina.
Her
Her a c'hall ober dave da veur a dra :
Gwir
An den e ya un hêrezh dezhañ eo an hêr.
Douaroniezh
Un anv all eus enez Nervouster zo Her.
Steredoniezh
Berradur etrebroadel anv ar stedereg Harkul eo.
E saozneg
Her a dalv kement ha "he" pe "anezhi" er yezh saoznek. Kavout a reer ar ger-se da skouer e :
Sith
Ar re Sith a zo da zigentañ ur boblañs genidik d'eus ar blanedenn Korriban, er bed faltazi krouet evit Star Wars. Deuet eo da vezañ gant an amzer aet e-bioù ur ren galloud doare Kratokratiezh (Ren ar re galloudusañ).
Krouet ez eo bet ar re Sith gant Dark Bane un implijer d'an Nerzh Teñval goude distruj Breudeuriezh Sith an Teñvalijenn hag a badas 1000 bloaz betek marv trumm Dark Sidious, an Impalaer Palpatin.
Ar re Sith a zo tud vil pennañ bed ijinet Star Wars. Izili ar re Sith a zo anavezet dreist-holl dindan an anvioù Aotrouien Sith pe Aotrouien Teñval ar re Sith, o welet anezho da vont gant hent ar brederouriezh Sith hag o vestroniañ an tu Teñval d'an Nerzh. Pep Aotrou Sith a laka dre hengoun an titl Dark (teñval) araok e anv Sith. Ar re Sith a zo enebourien daonet d'an urzh damm relijiel Jedi ha memes mod evito e implijont sabrennoù-lazer ha galloudoù an Nerzh. Renket ez int dre zaoù da geñver galloud, ur mestr hag un deskard.
La Revanche (Maupassant)
La Revanche zo un danevell gant Guy de Maupassant.
Impalaeriezh Sith
An Impalaeriezh Sith a zo bet unan d'eus luskadoù kreñvañ bed ijinet Star Wars. Bet eo oa ur ren galloud gant ur sell hollveliel evit ar galaksienn ha gant ar pal reiñ lañs d'ar re Sith ha trec'hiñ ar re Jedi.
Ramallah
Ramallah (en arabeg رام الله Rām Allāh) zo ur gêr vras eus Palestina, e Sisjordnania, ur 15 km bennak er biz da Jeruzalem. E 2015 e oa 41,630 a dud o chom enni.
Impalaeriezh Sith
Istor an Impalaeriezh Sith
Tro 7000 bloaz araok Emgann Yavin pe -7000 aEY taolennet er c'hentañ film Star Wars Lodenn 4: Ur Spi Nevez goude un eil sism etre mestronerien an Nerzh en Urzh Jedi e savas brezel. Mare ar c'hant bloavezh teñvalijenn ez eo, a welas ul lajad amzer a 100 vloaz stourm etre ren ar C'huzul Jedi hag e enebourien ar re Jedi Renead aet gant al Lusk nerzh Teñval. Emgannioù drastus ha gwadus a vezo betek gwelet trec'h ar re Jedi hag ar Republik Kozh.
Chelsea Manning
Chelsea Elizabeth Manning (bet ganet Bradley Edward Manning, d'ar 17 a viz Kerzu 1987) zo ur soudardez eus arme Stadoù-Unanet Amerika. E miz Gouere 2013 eo bet harzet evit bezañ bet diskuliet teulioù kuzh. E miz Eost 2013 eo bet kondaonet da 35 vloaz toull-bac'h. Ur plac'h treuzreviat eo.
Impalaeriezh Sith
Istor an Impalaeriezh Sith
Er bloavezh -6900 aEY ez eo stlapet 'maez ar re Jedi Renead deus an tiriad republikan ha rediet da derc'hout kuit gant o listri egor etrezek an tiriadoù dianavezet. En ur vont eno e vez dizoloet ganto ur blanedenn dianav betek-en hini Korriban, planedenn genidik ar meuriad iskis Sith. Ar re Sith a oa ur boblañs kentidig hag aes dezho da implij an Nerzh Teñval dindan ur stumm strobinelerezh met kreñv galloudus. Ar re Sith o welet an estrañjourien oc'h erruout etrezek eno dre listri egor a soñjas e oant doueed hag a zegemeras anezho da vistri.
Ramallah
Evel ar peurrest eus Sisjordania e oa Ramallah e-barzh Jordania adalek Brezel 1948 etre Israel hag an Arabed ha betek ar Brezel C'hwec'h Devezh, e 1967, pa voe aloubet gant soudarded israelat. E 1994 e voe lakaet kêr Ramallah e-barzh tiriad Aotrouniezh Vroadel Palestina, hervez Emglev Oslo, sinet e 1993. Emañ Ramallah e-barzh al lodenn anvet "Tiriad A" eus Aotrouniezh Vroadel Palestina, da lavaret eo el lodenn a zo dindan dalc'h Palestiniz da vat.
Impalaeriezh Sith
Istor an Impalaeriezh Sith
Ar re Jedi Renead o vezañ mistri war ar boblañs Sith hag ar blanedenn Korriban a grogas gant sevel un Impalaeriezh a emledas goustadik tro-dro d'o lec'h repuiñ. Meskajoù gwad a vezo etre ar re Jedi Renead hag ar re Sith pezh a lakao ar re Jedi Du da gemer an anv Aotrouien Sith.
Rosa Silverio
Rosa Silverio, ganet e 1978 e Santiago de los Caballeros, zo ur varzhez dominikan, deuet da chom da Spagn.
Ramallah
Brudet eo ar "Mukata", a zo sez gouarnamant Aotrouniezh Vroadel Palestina, e Ramallah. Kêr-benn da c'hortoz eo Ramallah eta, pa embann Palestiniz e vo o c'hêr-benn e Reter Jeruzalem pa vo savet ur stad palestinat dieub.
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Kentañ film ar saga Star Wars eo dre e vloavezh dont er-maez, met ar pevare film hervez linen amzer hollved Star Wars an hini eo. Kenta­ñ rann an teir-oberenn orin eo. Trede film hir George Lucas eo ivez.
Diverrañ
Darvoudoù ar film a dremen 19 bloaz goude darvoudoù Dial ar Sith (deuet er maez e 2005). Kontañ a ra troioù an Emglev Rebell, un aozadur o klask distruj Steredenn ar Marv ul lestr egor ment un loar a c'hell distrujañ ur blanedenn en he fezh, krouet gant an Impalaeriezh Galaktek. Tapet daoust dezhañ er berc'h galactikel, ar micherour labour-douar yaouank Luke Skywalker en em enroll gant an tu rebell goude ma voe lazhet e familh gant soudarded impalaerel. Dizoloet gantañ galloudoù an Nerzh diwar kelenn e mentor Obi-Wan Kenobi, drouklazhet buan gant ar fallakr Dark Vador, Luke à implijo e c'halloudoù nevez evit distruj Steredenn ar Marv e dibenn ar film.
Divorce
Divorce zo anv meur a oberenn c'hallek pe saoznek.
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Istor sevenadur ar film
Kroget eo George Lucas da skrivan ar senario e 1973. Daou bloaz eo padet preproduiñ ar film. Troet eo bet etre miz Meurzh ha miz Gouere 1976, e studioù Elstree e bro-Saoz evit an darn vrasañ met ivez e bro-Tunisia evit maeziadoù ar blanedenn Tatooine. Savet ha renet eo bet sonerezh ar film gant John Williams. Amlaouen eus efedoù ispisial e film e voe adaozet e 1997 gant effedoù niverek.
Awenet eo ar film diouzh ar westernioù, ar filmoù sabr, ar filmoù brezel hag an heuliadoù skiant-faltazi. Implij a ra beaj an haroz evel diazez da gontañ an istor. Ur spi nevez a zo un trec'h kenwerzhel ha buruellat. Aet eo kalzig prizioù gantañ, en o zouez seiz Oscar.
Aktourien
Mark Hamill : Luke Skywalker
Harrison Ford : Han Solo
Carrie Fisher : Prinsez Leia Organa
Peter Cushing : Moff Bras Tarkin
Alec Guinness : Obi-Wan « Ben » Kenobi
Anthony Daniels : C-3PO
Kenny Baker : R2-D2
David Prowse : Dark Vador
James Earl Jones : mouezh Dark Vador
Divorce (Maupassant)
Divorce zo un danevell gant Guy de Maupassant embannet e 1888.
An danevell
E Rouen, un noter a gav da zimeziñ dre ar c'hemennoù er gazetenn. C'hwec'h miz goude e fell dezhañ dizimeziñ.
Rose
Rose zo un anv-badez gallek, alamanek ha saoznek diwar anv ar roz (plant) er yezhoù-se.
Gerdarzh
Diwar ar ger latin rosa, "rozenn".
Lluís Llach
Lluís Llach i Grande (distaget [] e katalaneg), ganet d’ar 7 a viz Mae 1948 e Girona, e Katalonia, zo ur c’haner hag ur soner katalan.
Bevet en en deus e vugaleaj e Verges, ur gêriadennig e komark ar Baix Empordà, war lez an Ter.
Bez’ eo unan eus kanerien anavezetañ ar rummad anvet Nova cançó (Kan nevez), ul luskad sonerien ha kanerien a oa bet o kanañ e katalaneg da vare diktatouriezh Francisco Franco, en un amzer eta ma oa berzet yezh ha sevenadur Katalonia. E ganaouenn anavezetañ L'Estaca zo diwar-benn ur peul brein hag a glasker lakaat da gouezhañ, ur skeudenn sklaer a-walc’h eus ar renad politikel. Rankout a reas Lluís Llach kuitaat e vro e-pad ur pennad, evel ma reas meur a ganer hag a arzour all eus Spagn en amzer-se, ha bevañ a reas en harlu, e Pariz e-pad ur pennad; betek marv an diktatour.
Skrivañ e ganaouennoù en deus graet Lluís Llach hag emdroet eo e skridoù, adalek an deroù betek ar bloavezhioù 2000. E-unan en deus desket seniñ gitar. Gouzout a ra ivez seniñ piano, adalek pezhioù klasel gant Franz Schubert betek tonioù modernoc’h gant Reynaldo Hahn, Erik Satie pe c’hoazh Manuel Blancafort. Tonioù salsa en deus sonet evit lod eus e ganaouennoù (Terra) pe tonioù jazz (El jorn dels miserables). Lod eus e ganaouennoù zo awenet gant an dañs barok (Laura, Jo sé, Vinyes verdes vora el mar).
Disklêriañ a ra Lluís Llach emañ Mahalia Jackson ha Jacques Brel e-touez ar ganerien o deus levezonet anezhañ.
Skrivet en deus kanaouennoù a bep seurt, awenet gant ar garantez, ar brederouriezh, ar politikerezh. Ar mor hag ar marv eo an daou dem a gaver meneget an aliesañ enno. Estreget kanaouennoù skrivet gantañ e-unan, en deus kanet ivez barzhonegoù, katalanek dreist-holl, ha lakaet sonerezh warno. E-touez ar varzhed kanet gantañ e c’haller menegiñ Konstantinos Kavafis, Màrius Torres, Josep Maria de Segarra, Pere Quart ha, dreist-holl, Miquel Martí i Pol. Paouezet eo da ganañ, gant ur sonadeg e Verges e miz Meurzh 2007, hag emañ bremañ o c’hounit gwiniegoù hag oc’h ober gwin. Er bloavezhioù diwezhañ eo savet a-du gant ar strolladoù a c’houlenn dizalc’hidigezh Katalonia. E 2015 e oa penn listen e pastell-vro Girona ha dilennet e oa bet e Parlamant Katalonia gant tud all eus ar strollad Junts pel Sí, un emglev tud a-du gant dizalc’hiezh ar vro.
E ganaouenn hollvrudet L'Estaca, savet e 1968, zo deuet da vezañ un eil kan broadel e Katalonia, koulz lavaret, ha kanet e vez en holl manifestadegoù evit dizalc’hiezh ar vro. Troet eo bet e meur a yezh, ar galleg, ar c’horseg , an euskareg , ar poloneg , an arabeg hag ar brezhoneg en o zouez.
Black Beauty
Black Beauty pe  Black Beauty: The Autobiography of a Horse, embannet e 1877, zo ur romant gant Anna Sewell, skrivet etre 1871 ha 1877, pa oa fall he yec'hed ha pa veze klañv-fall alies. Ur marc'h anvet Black Beauty a gont e vuhez. Un ebeul e oa en ur verouri e bro-Saoz. Gwerzhet e oa bet gant ar perc'henn ha kaset da sachañ fiakroù da Londrez. A-hed e vuhez en em gav Black Beauty dirak tud kriz pe tener o c'halon ha labourat a ra dizehan. E pep pennad eus ar romant e kont Black Beauty darvoudoù e vuhez hag e ro ur gentel diwar-benn an doare da sevel kezeg. A drugarez da romant Anna Sewell e vo gwellaet planedenn ar c'hezeg e bro-Saoz.
Tammy Wynette
Tammy Wynette zo anv kanerez ar ganerez stadunanat Virginia Wynette Pugh (1942 en Itawamba County, Mississippi - 1998 en Nashville, Tennessee). Brudet bras eo he c'hanaouenn Stand by Your Man abaoe 1968.
Une vente
Une vente zo un danevell c'hallek gant Guy de Maupassant embannet e miz C'hwevrer 1884.
Istor
Kentañ ma voe embannet a voe er pemdezieg Gil Blas, d'an 22 a viz C'hwevrer 1884. Adembannet e voe e 1888 en dastumad Le Rosier de madame Husson.
Zapoteked
Ar Zapoteked zo ur bobl greizamerikan eus Mec'hiko hag a vev e stad Oaxaca dreist-holl. Emaint hiziv etre 800,000 hag ur milion ha kalz anezho a zo zapotegerien unyezhek (pe en unan eus an 60 rannyezh). Amezeien int d'ar Vixteked, hag emañ o div yezh er skourr otomangek.
Big Bang
Georges Lemaître a ginnigas ar pezh a zeuas da vezañ anavezet evel damkan ar Big Bang diwar-benn orin an hollved. Envel a rae anezhañ "martezead an atom kentañ". Diazezet eo framm ar patrom war relativelezh hollek Albert Einstein ha war martezadennoù eeunaat (homogenegezh hag isotropiezh an egor). Savet e oa bet ar c'hevatalennoù diskoulmus gant Alexander Friedmann. E 1929, Edwin Hubble a zizoloas emañ lod eus an nivlennadoù (anvet galaksiennoù hiziv) er-maez eus Hent Sant-Jakez ha ma pellaont diouzhimp gant un tizh zo kenfeurel ouzh o fellder diouzhimp — ur c'heal damveneget da gentañ gant Lemaître e 1927.
Ma kresk an hed etre ar strolladoù galaksiennoù hiziv, dleet eo dezhe bezañ bet tostoc'h an eil diouzh ar re all gwezhall. Studiet e oa pizh an argerzh-se adalek ar penn kentañ ma oa uhel-kenañ ar fetisted hag ar wrez, , ha buanerezioù rannigoù bras zo bet savet d'ober taolioù-arnod ha da arnodiñ hevelep amveziadoù. Kadarnaet o deus an damkan skiantel met ar buanerezioù-se zo bevennet o barregezh d'ober enklaskoù diwar-benn un hevelep amveziad energiezh uhel. Evel ma chom nebeut a destenioù eus penn kentañ an emled, ne c'hall ket damkan ar Big Bang reiñ un displegadenn eus ar stad orin-se. Deskrivañ ha displegaña ra kentoc'h emdroadur an hollved dre vras abaoe ar mare-se. Puilhded an elfennoù gouloù dre ar c'hosmos a glot pizh gant ar pezh a oa jedet diwar-benn stummadur an elfennoù-se diwar an argerzhoù nukleel a c'hoarvezas e minutoù kentañ an hollved pa yae buan war yenaat ha war vrasaat
Fred Hoyle an hini en doa savet an anv Big Bang e 1949 e-pad un abadenn skingomz. Lod a lavar e oa a-du Hoyle gant damkan kosmologel an hollved digemm, hag e felle dezhañ bezañ disprizus oc'h ober gant an anv-se, Hoyle avat en deus nac'het an dra-se hag en deus lavaret e oa just ur skeudenn sebezus a-benn sklaeraat ar c'hemm a oa etre an daou zamkan. ,, Diwezhatoc'h en doe Hoyle ur roll a-bouez er strivoù da gompren kevanaoz nukleel ar stered, an argerzh nukleeel ma oa savet elfennoù pounneroc'h diwar elfennoù skañv. Goude dizoloadenn an deun kosmologek dispis e 1964, ha dreist-holl pa oa dizoloet e klote e spektr (da lâret eo, ar c'hementad skinad muzuliet da bep hirder-gwagenn) gant hini skinad termek ur c'horf du, e oa kendrec'het ar pep brasañ eus ar skiantourien gant ar brouenn-se e o c'hoarvezet darvoudoù heñvel pe heñveloc'h ouzh ar re kinniget e damkan ar Big Bang.
Emgann Mosoul (2016-2017)
Emgann Mosoul (arabeg : معركة الموصل‎‎; ; kurdeg kreiz : شەڕی مووسڵ‎) e 2016 zo un argadenn liesnerzh gant nerzhioù lu gouarnamant Irak hag he harperien, Kurdistan Irak, ha nerzhioù etrebroadel, en sell da adkemer kêr Vōṣul a zo e dalc'h ar Stad Islamek abaoe Kouezhadenn Mosul e miz Even 2014. An argadenn lesanvet "We Are Coming, Nineveh" (قادمون يا نينوى; Qadimun Ya Naynawa), a grogas d'ar 16 a viz Here 2016 a vodas nerzhioù stourm o sevel sez war kêr. An emgann-se a vez gwelet evel un oberiadur brezel diazez a-enep ar Stad Islamek. Bez' e voe an implij brasañ eus nerzhioù lu Irak abaoe Aloubadeg Irak e 2003 gant Stadoù-Unanet Amerika hag o harperien.
Emgann Mosoul zo un heuliad eus argadenn Mosoul 2015 hag eus argadenn Mousoul 2016. Tro 1.5 milion a drevourien a oa o chom e kêr pa voe kroget gant an emgann. Aon a oa savet rak un enkadenn denel drastus abalamour d'an niver a repuidi a oa o tec'hout a-zirak an emgann hep kavout lec'hioù repuiñ niverus a-walc'h. Ouzhpenn-se, emeur engortoz da welout ar Stad Islamek oc'h implijout ar siviled a zo sac'het e kêr evel skoedoù denel.
Gant soudarded Irak ha Peshmergaed e voe boulc'het Emgann Mosoul, pa zagjont nerzhioù ar Stad Islamek dre dri c'hostez war an dro a-vaez da Vosoul. O vont a gêriadenn da gêriadenn e klaskent lakaat sez war Mosoul. En un nebeud devezhioù e voe adtapet un dousennad kêriadennoù a-ziwar daouarn ar Stad Islamek. A-feur ma tostae an nerzhioù lu enebet d'an Djihadourien e kreske an enep-argadoù evit talañ outo gant implij tarzhadennoù-emlazh dreist-holl, pe trapoù-tarzh.
Ma z'eo sklaer hag anat ne c'hello ket an aozadur Stad Islamek bezañ trec'h d'an emgann e chom amsklaer pet amzer a vezo ezhomm evit adkemer ar gêr ha dreist-holl pet a dud soudarded, milisianed ha trevourien a zaio da Anaon.
Pa gouezho kêr Vosoul e vezo fin ar Stad Islamek en Irak setu perak e oar ar gadourien ar gêr e vezo un emgann garv etrezo ha nerzhioù ar C'halifat. Ar stad Islamek a glasko implij an holl doareoù a vo tu dezhañ a-benn gounezh amzer a-raok ar gouezhadenn ha dreist-holl diskouez ez eo an emgann-se hini an Djihad a-enep ar gevredidi. Ar pal a zo ivez dezho da blantañ aon war nerzhioù a vefe dedennet gant tagañ Raqqa kêrbenn ar C'halifat Stad Islamek e Siria.
Tu enep Stad Islamek
Pep diaesañ ar mare prientiñ d'an emgann ne voe ket ar gourdoniñ pe an dafariñ met gouzout piv a gemerfe perzh hag evit ober petra. Kalz nerzhioù ouzhpenn da nerzhioù lu ha surentez ar Stad irakian a fell dezho kemer perzh er stourm. Nerzhioù stourm ar Gurded, bezenoù chiit pe sunnit, lu Turkia... Pep hini anezho a fell dezhañ kemer perzh en emgann met gant palioù lies ur wech trec'het ha skarzhet ar Stad Islamek diouzh kêr Mosoul. Ouzhpenn da-se lod bezenoù a zo war listenn an aozadurioù sponterezh irakian pe Amerikan met a vez o stourm asambles gant nerzhioù lu Irak pe gant sikour gourdonerien SUA hag e gevredidi. Choazet e oa bet aerborzh Qayyarah Kornôg evel lec'h diazez d'ar pennoù brezel a-benn ren an dagadenn war Mosoul.
Tu ar Stad Islamek
A-raok an emgann e voe toullet fozioù-difenn e-pep lec'h dre kêr Vosoul kement hag ar gêriadennoù tro-dro. Ouzhpenn-se e voe lakaet bloc'hadoù betoñs war an hentoù evit talañ ouzh ar c'hirri tagañ. Dilojet e oa bet dre ret milieroù trevour evit dont da vezañ skoedoù denel d'an djihadourien.
Ar Stad Islamek a brientas hag a lakaas e-plas ardivinkoù tarzh primsavet er muiañ a lec'hioù ma oa tu a-benn trapañ ar soudarded o tagañ anezho. Toullet e oa bet ivez ribinoù dindan zouar e-leizh pe evit kuzhañ an djihadourien diouzh ar bombezadegoù lies pe evit reiñ an tu dezho da dagañ o enebourien dre a-dreñv.
Dre ar vank anat a gadourien a voe tu d'ar Stad Islamek enebiñ da argaderien kêr Vosoul e voe rediet lod paotred ar c'horn-bro da emezelliñ dre ret e nerzhioù stourm ar Wilayat al-Jazirah. Ar re-se o devoa ar choaz pe emezelliñ pe bezañ lazhadeget. Hervez meur a vammennoù ar re anezho a-gill e-pad an emgann a zo lakaet d'ar marv gant doareoù spouronus (tredanet, beuzet, devet...).
An emgann
D'ar 16 a viz Here 2016, Kentañ maodiern Irak Haidar al-Abadi a zisklerias e oa kroget an dagadenn evit adpakañ kêr Mosoul. Ar c'hanolierezh a grogas gant tennañ war lec'hioù difenn ar Stad Islamek gant Kanolioù ponner howitzer Amerikan ha mortarioù ar Pershmerga. Eus tu an argadourien enep Stad Islamek ez eus tro 110 000 soudard, re ar Stad Islamek a vefe etre 3000 ha 9000 d'an uhelañ. Evit ar spiañ Amerikan e vefe etre 300 ha 5000 djihadour e kêr Mosoul ha 100 betek 2000 lec'hiet war tro-war-dro kêr. Diaes eo gouzout an niver a djihadourien hep gouzout pet a oa bet kemeret a-ziwar douaroù Sirian ar C'halifad ha pet a zo bet emezelet dre ret e-touezh tud poblañs Mosoul. An darn eus an djihadourien hervez Mosul Eye a zo tud eus Irak paneveken eus korn-bro plaenennoù Ninive. Gouzout a reer ez eus bet degaset lod bugale eus aozadur Leoniged ar c'halifad eus Siria betek Mosoul.
Azeuladur an impalaer
Istor
En istor e voe azeulet faraoned Egipt, Impalaerien Etiopia hag impalaerien Japan.
Emgann Mosoul (2016-2017)
30 a viz Here 2016
Hervez ar Syrian Observatory for Human Rights e vefe bet marvet 300 bugel sirian e-pad an emgann. Ar re-se a oa bet degaset gant ar Stad Islamek e Mosoul evel nerzh harp. D'an nebeutañ ez eus bet 480 stourmer Sirian d'an aozadur a zo aet da anaon abaoe penn kentañ an emgann, 300 anezho a vefe izili Leoniged ar c'halifad.
Azeuladur an impalaer
Henroma
E Roma e voe aozet azeuladur an impalaer gant an impalaer Aogustus evit unaniñ pobloù an impalaeriezh en ur relijion.
Emgann Mosoul (2016-2017)
31 a viz Here 2016
Goude bezañ bet aloubet kêriadenn Bazwaya, an hini ziwezhañ e-dalc'h gant ar Stad Islamek e reter Mosoul, an nerzhioù enep Stad Islamek a zo tro 1.6 km eus bannlevioù kêr hag 8.0 km esu kreiz-kêr.
Azeuladur an impalaer
Sina
Mibien an oabl eo lesanv imalaerien Sina.