cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Enez Avalon
Ar mammennoù krennamzerel
Talvoudus eo gouzout ne oa ket peursur Jafrez Menoe a-zivout marv Arzhur. Mard echuas an Historia gant « ra gousko e ene er peoc'h ! » e skrivas dek bloaz war-lerc'h er Vita Merlini (Merzhin eo a gaoz) : « ''Illuc post bellum camblani uulnere lesum / Duximus arcturum nos conducente barintho / Equora cui fuerant et celi sydera nota / Hoc rectore ratis cum principe uenimus illuc / Et nos quo decuit morgen suscepit honore / Inque suis talamis posuit super aurea regem / Stulta manu que sibi detexit uulnus honesta / Inspexit que diu. tandem que redire salutem / Posse sibi dixit- si secum tempore Longo / Esset et ipsius uellet medicamine fungi / Gaudentes igitur regem commisimus illi / Et dedimus uentis redeundo uela secundis »'' ("Aze hor boa degaset Arzhur gloazet goude Emgann Camlann, hag hor sturier a oa Barinthe a anaveze ar mor hag ar stered. Degemer e oa ar brenin gant Morgen pan erruas, gant an enoroù a zelleze. Hen lakaas en he c'hambr war wiadennoù a-feson, dizoloas ar gouli gant he dorn flour hag hen imbourc'has gant evezh. A-benn ar fin e lavaras-hi ez adroje e yac'h dezhañ ma kasfe trawalc'h a amzer ganti ha ma c'houzañvfe al louzaouerezh. En ur mor a levenez hor boa fiziet ar roue enni ha kemeret hent an distro gant an avel vat.")
Proviñs Estremadura
Estremadura zo unan eus c'hwec'h proviñs istorel Portugal.
Enez Avalon
Ar mammennoù krennamzerel
Mod-se e lakaas Jafrez mar e-keñver marv Arzhur.
Deveradurezh
Moarvat e oa savet al liamm etre Avalon ha mojenn ar Roue Arzhur gant Jafrez Menoe e-unan. N'eo ket peursplann an anv zokennoc'h. N'eus mammenn arvorigat ebet a veneg al lec'h-se, ha cheñchet o doa aozerien gembreat ar Brut y Brenhinedd an anv insula Avallonis gant ynys Auallach, ar pezh a dalvez ne oa ket boutin an anv e Bro-Gembre. An anv-den Avallach a gaver kalz e lignezoù krennamzerel kembreat. Lavarout a ra a-walc'h an triadoù kembreat e oa beziet Arzhur en ur sal vras war Enez Avallac'h : « Ac y myvn plas yn Ynys Auallach y cladvyt » (TYP n51) hogen e kaver an triadoù-se e-barzh dornskridoù n'int ket ken kozh ( kantved). Meneget eo an enezenn er dornskrid Pen.185 « Ynys Afallach » (TYP n90). Eno eo unan eus teir enezenn a habaskted beurbadus, gant « Nyghaer Garadawc » (Caer Caradawg) ha « Mangor » (Bangor). Dav eo lakaat an triad-se gant un eil er dornskrid Pen.228 a heveleb Avalac'h/Avalon gant an Enez Wer, enezenn a hevelebed he-unan gant abati Glastonbury : « Bangawr, a Chaer Gariadawc, ag Ynys Widrin » (TYP n90). Gwelout a reer e anaveze dastumerien an triadoù-se kement testennoù latin Jafrez Menoe hag ar pezh a ouzhpennas menec'h Glastonbury warno. Bezañ a c'hell e oa hengounioù a-zivout un enezenn a avaloù evel metaforenn ar Bed All. Marteze e oa anvet an enezenn-se Avalon, zokennoc'h. Da skouer e veneg Loomis al lavarenn « evit holl aour Avalon » abaoe 1130 e-barzh dornskridoù an Douar-Bras.
N'eus forzh penaos e lakaer an anv Avalon, Avallon, Avallach pe Afallach, diazezet eo splann war an avaloù hag ar gwez-aval. An anv "aval" a gaver e kembraeg ivez (afal) hag e galianeg (aballos). Evit Jafrez Menoe ivez e ranke talvezout an anv e oa kaoz eus ul lec'h dibar dre e wez-aval rak hevelebiñ a ra Avalon gant an insula pomorum (« enezenn an frouezh »). Menegiñ a c'heller e rankfe bezañ liammet anv ar gêr Avalon gant an aval(enn) dre an deveradurezh.
Lec'hierezh
« Hic iacet sepultis inclitis Rex Arthuris in insula Avalona »
« Amañ emañ beziet ar Roue Arzhur klodus en Enez Avalon »
Perlesvaus, pe Li Hauz Livres du Graal (hanter-kentañ an XIII vet kantved) a seblant implijout lec'hierezh Avalon e Glastonbury. Degouezhout a ra Lanselod e « l’Ille d’Avalon » ("Enez Avalon", HLG, <abbr class="abbr" title="page(s)">p. 822) nad eo ket un enezenn met kentoc'h ur glenn kev e zek lev a hirded. Aze emañ bez rouanez Gwenivar hag an hini emañ penn Loholt ab Arzhur enni. Eno e oa bet lakaet restoù Loholt goude ma oa bet dibennet gant ar senechal Kei : « fist il le chief de son fil porter en l’ille d’Avalon en une chapele qui estoit de Nostre Dame » ("penn e vab a lakaas da vezañ kaset da Enez Avalon d'ur chapel a oa gouestlet d'hon Itron-Varia", HLG, <abbr class="abbr" title="page(s)">p. 710). Endeo eo prest bez Arzhur he-unan da zegemer kelan ar roue.
Asurañ a ra aozer Perlesvaus e oa bet diskrivet e levr diouzh un dornskrid latin kavet « en l’Isle d’Avalon en une sainte meson de religion qui siét au chief des Mares Aventurex, la oli rois Artuz e la roïne gisent » ("en Enez Avalon en un ti relijiel santel azezet war-varr ar Yeun Avanturus, e-lec'h m'emañ ar roue Arzhur hag ar rouanez en o gourvez", HLG, <abbr class="abbr" title="page(s)">p. 1052).
E skridoù Robert de Boron e teu « dame de l’isle d’Avalon » (Merlin en Prose V1, p. 213) da gerc'hat sikour Arzhur p'emañ-eñ war-nes mont da vrezelaat da dTarabel a-enep Rion. Gourizet eo-hi gant ur c'hleze n'eo ket evit en em zizober dioutañ. N'eus nemet gwellañ marc'heg ar bed a c'hellfe he zennañ diouti. Balin ar Gouez eo a zeuas a-benn d'ar gefridi-se. E-barzh Romant Istor ar Graal (Le Roman de l'Estoire dou Graal, 1190-1199) en doa fiziet Jozeb Arimatia ar Graal Santel en e vreur-kaer Hebron en doa e-unan e fiziet en e vab Alan hen dougas da saonennoù Avaron : « Qu'ès vaus d'Avaron s'en ira » ("Da saonennoù Avaron ez aio"). Bezañ a c'hellfe al lec'h ma voe kaset ar Graal Enez Avalon.
Lavarout a ra annezidi lec'hioù gant un anv diazezet war "aval" emañ ar roue Arzhur beziet en o farrez. Mod-se eo, da skouer, gant Enez Aval e Pleuveur-Bodoù (Bro-Dreger, Aodoù-an-Arvor) ; mont a c'heller d'an enezenn pan eo izel ar mor. Beziet e vije ar roue dindan un daol-vaen eno.
Deveizadur mojennel
Meur a zeveizadur mojennel a c'heller kavout a-zivout Enez Avalon. Ret eo chom war ziwall en-o-c'heñver avat.
Ma daveer d'ar mojennerezh keltiek ha dre-vras d'ar mojennerezh indezeuropek e c'hellfed gwelout Avalon evel ur vro m'emañ ar re varv o chom, evel an Anaon, Ifernioù Hellaz, pe d'an nebeutañ ur seurt Bed All. Ez gwir ne chomo ket Arzhur aze da viken rak emañ ar bed o c'hortoz ouzh distro ar roue. Mod-se n'eo ket Avalon lec'hiet en hor bed-ni, zoken mar c'hellfer kavout un nor daveti ennañ.
Degaset eo Arzhur di war ur vag gant teir c'hoar ha meneg an avaloù en anv Avalon a laka da soñjal en divarvelezh, zoken ma n'eo ket ur vuhez da-vat : n'int ket pareet goulioù Arzhur. Elfennoù kevatal a ro ar mojennerezh greg gant bag C'haron hag avaloù aour Liorzh an Hesperidezed, a vez en ul liorzh e penn ar bed, da lavarout eo en ul lec'h kloz ivez.
E mojennoù Bro-Iwerzhon e vez graet Emain Ablach eus Avalon.
Avalon e Breizh
Zoken na gaver ket testennoù kozh a-zivout Avalon e Breizh, roudoù 'zo eus ar vojenn. An hengoun a lavar eo Enez Aval (e Pleuveur-Bodoù) liammet ouzh Avalon a oa bet meneget e Bloazdanevelloù Breizh : "Quant à l'île d'Avalon, il existe bien, à l'Est de l'île Grande, un îlot appelé Aval (en breton, pomme) sur lequel se trouve un menhir qui, d'après une légende — dont je n'ai pu établir ni l'origine ni l'antiquité — serait le tombeau d'Arthur" ("Evit Enez Avalon ez eus ez gwir e Reter an Enez Veur un enezennig anvet Aval emañ ur peulvan warni a vefe bez Arzhur, hervez ur vojenn n'em eus ket kavet he orin nag he hended.") Menegiñ a ra un notenn en hevelep pennad : "''La prétendue tradition suivant laquelle Arthur aurait tenu sa cour au château de Kerduel et aurait été inhumé dans l'île d'Aval, près de l'île Grande est déjà rapportée dans les Antiquités de la Bretagne (Côtes-du-Nord) du Chevalier de Fréminville (1837), aux pages 19 et suivantes. L'auteur croit à une part de vérité historique dans cette légende. Mais n'oublions pas qu'il écrivait en pleine période de romantisme et de mirage celtique''." ("An hengoun, ma oa, herveti edo lez Arzhur e kastell Kêrduel hag eñ beziet war Enez Aval, e-kichen an Enez Veur, a zo degaset endeo en Antiquités de la Bretagne gant Marc'heg Fréminville e 1837, pajennoù 19 hag all. Krediñ a ra an aozer ez eus un tamm gwirionez istorel er vojenn-se. Arabat ankounac'haat avat e skrive e-kreiz mare ar romantism hag ar bamaj keltiek.")
Pan eas Tennyson da Vreizh e tiskouezjod lec'hierezh sañset Avalon dezhañ. Talvezout a ra e oa anavezet ar vojenn gant tud ar Vro. Ret eo diwall avat rak n'ouzer ket ha dont a rae eus un hengoun pe eus romantoù ar grennamzer.
Skinwel
En heuliad Merlin (a zo pell a-walc'h diouzh ar vojenn orin) e seblant bezañ Avalon evel ur bed dioutañ e-unan m'emañ ar boudiged o chom. Mont di a c'heller dre ul lenn. Zoken ma n'eo ket displeget splann e seblant Avalon bezañ liammet gant an Anaon : beziet eo un drouizez ennañ, ha kaozeal a c'hell gant Merzhin dre hanterouriezh ur vuredad dour eus lenn Avalon.
Turduli
An Turduli (Tourduloi e gregach), pe Turduled, a oa ur bobl rakroman a veve e ledenez Iberia, en Hispania Baetica.
Disheñvel int diouzh an Turduli veteres, ur skourr kar, a veve e-kreiz Lusitania (Portugal) tost d'an aod, er c'hreisteiz d'ar stêr Douro, ma en em veskjont gant al Lusitani. Kar e oant ivez marteze d'an Turdetani.
Desta
Desta (skritur etiopek: ደስታ) zo un anv-den amharek hag a dalv kement ha Levenez.
Arondisamant Vesoul
Arondisamant Vesoul a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saona-Uhel hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Janed Bro-C'hall (1343-1373)
Janed Bro-C'hall, pe Janed Valois ( 1343-1373 Évreux), a oa ur briñsez c'hall deuet da vout rouanez Navarra.
Arondisamant Vesoul
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Vesoul e 19 kanton (betek 2014) hag e 351 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Haute-Saône d'ar 1 a viz Genver 2017. 347 kumun zo en arondisamant Vesoul bremañ.
Janed Bro-C'hall (1343-1373)
Dimeziñ
Dimezet e oa e 1352 da Charlez II Navarra (1332-1387), Roue Navarra. E kastell Vivier, e-tal Fontenay-Trésigny, en Brie, e voe lidet an eured.
Hessen
Hessen zo unan eus stadoù Alamagn hiziv, e mervent ar vro. Wiesbaden eo ar gêr-benn. Frankfurt am Main eo ar gêr vrasañ.
Rots
Rots a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. Kresket eo bet d'ar 1 a viz Genver 2016 goude bezañ bodet gant Lasson ha Secqueville-en-Bessin.
kantved
thumb|Un tank Sherman hag ur jeep e-tal an iliz katolik gwallaozet, d’ar 15 a viz Even 1944 Eil brezel-bed, miz Even 1944: emgannoù a voe er gumun etre ar 46th Royal Marine Commando (Rouantelezh-Unanet) skoazellet gant tankoù kanadian ar Fort Garry Horse Regiment ha 1 Kompagnunezh an 26 Panzer-Division (SS - Hitlerjugend) alaman hag a gollas 122 soudard ; dieubet e voe ar gumun d’an 12 a viz Even 1944 ; mervel a reas tri den nann-soudard abalamour d'ar brezel e Rots e 1944, unan anezhe a voe lazhet gant ur vombezadeg hag unan all gant ur vinenn.
Odilon Barrot
Odilon Barrot, bet ganet e Villefort (Lozère) d'an 19 a viz Gouere 1791 hag aet d'an Anaon e Bougival (Seine-et-Oise d'ar mare-se) d'ar 6 a viz Eost 1873, a oa un alvokad hag ur politikour gall, kannad, ministr hag e 1848-1849 Penn Kuzul ar Vinistred.
Pennadoù kar
Penn Kuzul ar Vinistred (Bro-C'hall)
Eulemur flavifrons
Eulemur flavifrons a zo ur spesad primated eus kerentiad al Lemuridae.
Betek 2008 e kredas d'al loenoniourien e veze eus daou isspesad : Eulemur macaco flavifrons hag Eulemur macaco macaco. Da-heul labourioù ar skiantour stadunanat Mittermeier (1949-) hag e geneiled e voent lakaet da wir spesadoù : Eulemur flavifrons evit an hini kentañ hag Eulemur macaco evit egile.
Doareoù pennañ
Daoulagad glas, a-liv gant an turkvaen, en deus Eulemur flavifrons ; war-bouez Homo sapiens ez eo ar primat nemetañ o tiskouez ar perzh-mañ.
Boued
Hollzebrer eo al loen petra bennak ma vev diwar amprevaned, delioù ha frouezh dreist-holl.
Annez
Brosezat eo e gwalarn Madagaskar.
Frederick Chiluba
Frederick Chiluba (30 a viz Ebrel 1943 - 18 a viz Even 2011) a oa ur politikour eus Zambia, bet eil prezidant ar vro etre 1991 ha 2002.
Kemer a reas perzh e krouidigezh ar strollad politikel MDD (Movement for Multiparty Democracy) e 1990. Lakaat a reas e anv e dilennadeg 1991. Gounit a reas gant ouzhpenn 80% eus ar mouezhioù a-enep ar prezidant Kenneth Kaunda. Dont a reas da vezañ eil prezidant Zambia d'ar 1añ a viz Du 1991. Addilennet e voe e 1996. En aner e klaskas cheñch ar Vonreizh evit lakaat e anv un trede gwech e dilennadeg 2001 ha Levy Mwanawasa a gemeras e blas e penn ar Stad d'an 2 a viz Genver 2002.
Goude e brezidantelezh e voe tamallet dezhañ bezañ diheñchet ouzhpenn 40 milion a dollaroù.
Charlez IV
Charlez IV zo anv meur a zen.
Vittoria Accoramboni
Vittoria Accoramboni (Gubbio, 15 a viz C'hwevrer 1557 - 22 a viz Kerzu 1585, Padova) a oa un itron italian hag a skrivas barzhonegoù. Serc'h e oa da Paolo Giordano Iañ Orsini‎ a lazhas e bried-eñ hag he fried-hi.
He buhez
Ganet e oa e Gubbio d'ar 15 a viz C'hwevrer 1557, ha hi dekvet bugel Tarquinia Paluzzi Albertoni ha Claudio Accoramboni, tud a lignez kozh. Er e oa deuet he hendadoù da chom da gêrig Gubbio e Dugelezh Urbino.
Pa oa bihan ez eas he zud da chom da Roma, en sell da wellaat o stad dre gavout dimezioù mat d'o bugale.
Brudet e oa kened Vittoria dre ma kreske. Goude nac'h reiñ he dorn da veur a zen yaouank e voe dimezet e 1573 da Francesco Peretti, un den a nebeut a beadra, hogen niz d'ar c'hardinal Montalto, un den uhel en Iliz, hag a zeuas da vout ar pab Sikstus V e 1590.
Un tamm lez a oa en-dro da Vittoria, hag e-touez ar wazed-se edo Paolo Giordano Iañ Orsini, kentañ dug Bracciano, soudard brudet ha feuls, ha den galloudus e Roma. Dont a reas an dug da vezañ serc'heg dezhi, hogen dimezet e oa an dug da Isabella de' Medici, chomet e Bracciano, pell diouzh Roma.
E 1578 e voe krouget Isabella de' Medici gant daouarn he fried er Villa Medicea di Cerreto Guidi, war-zigarez he dije bet avoultret.
Tri bloaz goude, da noz ar 17 a viz Ebrel 1581, e voe lazhet Francesco Peretti er straed gant goprlazherien kaset gant Orsini, hag en o zouez ur breur da Vittoria, Marcello Accoramboni, en devoa c'hoant e c'hallje e c'hoar dont da vout gwreg an dug Paolo. Diskred a voe war an dug Paolo Orsini, en devoa lazhet e wreg Isabella de' Medici tri bloaz a-raok.
Distrob an eil hag egile, setu Orsini da c'houlenn dorn Vittoria. Ma voent dimezet ur pennad goude, e kuzh. Met pa voe gouvezet kement-se e voe torret o eured gant an Iliz. Vittoria a voe bac'het e ti he zad. Harzet e voe e 1581, dre ma n'he devoa ket sentet, ha bac'het e Castel Sant'Angelo, ha goude harluet e Gubbio betek fin 1582. E miz C'hwevrer 1583 e tistroas da Roma, hag e deroù Gwengolo e c'hallas mont da Vracciano, eurediñ a rejont adarre eno, ha torret e voe an eured gant an Iliz adarre. Pa varvas ar pab Gregor XIII e 1585 e timezas Vittoria ha Paolo Orsini, rak embannet en devoa ar pab-se e oa enebet ouzh o eured. Met ar c'hardinal Montalto, eontr da Francesco Peretti, pried kentañ Vittoria Accoramboni, an hini a voe lakaet neuze war gador sant Pêr, ha hennezh, deuet da vezañ ar pab Sikstus V, a fellas dezhañ kastizañ dug Bracciano ha Vittoria. Kemennet e voent, ha tec'hel a rejont da Venezia, hag alese da Salò, a oa e Republik Venezia. Eno e varvas an dug d'an 13 a viz Du 1585. Lavaret e voe e oa bet kontammet war urzh Francesco Iañ de' Medici.
Da Vittoria e tegouezhas e vadoù. Dugelezh Bracciano avat ac'h eas gant e vab henañ, Virginio, eus e bried kentañ. Vittoria, a oa mantret gant ar glac'har, ac'h eas da Badova da chom er Palazzo Cavalli alle Porte Contarine. Eno e tegouezhas Lodovico Orsini, un den kar d'hec'h eil pried, a oa o servij Republik Venezia. Deuet e oa da aozañ rannañ madoù an dug, emezañ ; e gwirionez ne felle dezhañ nemet difenn interestoù an tiegezh Orsini. Tabut a savas ha mont a reas Lodovico da c'hoprañ hailhoned, hag ar re-se da vuntrañ Vittoria en he falez, hag he breur Flaminio Accoramboni, d'an 22 a viz Kerzu 1585.
Tapet e voe ar vandennad, ha lakaet e voent holl d'ar marv war urzh ar Republik.
Oberennoù lennegel ma'z eo meneget anv Vittoria Accoramboni
Un toullad oberennoù zo bet awenet ganti:
Arrows Grand Prix International
Arrows Grand Prix International a oa ur skipailh ha saver Formulenn 1 saoz en deus redet etre 1978 ha 2002, hag etre 1991 ha 1996 dindan an anv Footwork. Krouet eo bet e 1977 gant un toullad tud a oa o paouez kuitaat Shadow, Franco Ambrosio, Alan Rees, Jackie Oliver, Dave Wass ha Tony Southgate ha savet an anv diwar lizherennoù-kentañ o anvioù. Savet o deus o c'harr kentañ e 53 devezh nemetken, met klemm zo bet savet gant Shadow a wele gant o c'harr FA1 ur gopienn eus e garr Shadow DN9. A-raok ma vefe difennet redek gant o c'harr gant lez-varn Londrez o deus divizet sevel ur garr-all, e 52 zevezh ar wezh-mañ !
Janed III Navarra
Janed III Navarra pe Janed Albret (kastell Saint-Germain-en-Laye 1528-1572 Pariz ), pe Jeanne d'Albret (e galleg) a oa rouanez Navarra adal 1555 betek he marv e 1572. Dre he dimeziñ d'an dug Anton Bourbon, Dug Vendôme, eo mamm an Tiegezh Bourbon hag Herri Navarra, a voe roue Navarra war he lerc'h, ha roue Bro-C'hall evel Herri IV. Unan eus renerien bolitikel an ugunoded e oa, hag un den a bouez bras da goulz ar brezelioù a relijion.
He buhez
Ganet e oa d'ar 16 a viz Du 1528 e kastell al lez c'hall, e Saint-Germain-en-Laye, =. Merc'h e oa da Herri Albret (1503-1555), roue Navarra (1517-1555) ha da Marc'harid Angoulême, c'hoar henañ d'ar roue gall Frañsez Iañ.
Lenn Pomme de Terre
E mervent ar Stad Missouri er Stadoù-Unanet, e su Kontelezh Hickory (Missouri) hag e norzh Kontelezh Polk (Missouri), war-dro 80 km en norzh da Springfield, emañ al Lenn Pomme de Terre (Pomme de Terre Lake), e kember ar stêrioù Lindley Creek ha Pomme de Terre a ro hec'h anv dezhi.
Janed III Navarra
He buhez
Savet e voe Janed e lez Bro-C'hall (nizez e oa d'ar roue Frañsez Iañ) hag e Normandi, dispartiet diouzh he zud, gant mitizhien ha mevelien en-dro dezhi, hag ivez ur mestr anvet Nicolas Bourbon ., dindan aotrouniezh he eontr roue.
Toleman
Toleman Motorsport a oa ur saver Formulenn 1 en deus redet etre 1981 ha 1985, o redek 70 Priz Bras, oc'h ober 1 pol ha 2 dro wellañ ha o tiskouez d'ar bed talant Ayrton Senna ha zo deuet war-lerc'h kampion bed ar vlenierien.
Lenn Pomme de Terre
Istor
A-benn reoliañ red ar stêr Osage en devoa Korf ijinourien lu ar Stadoù-Unanet savet ur rummad stankelloù, hini Pomme de Terre en o zouez.
Janed III Navarra
He buhez
Diskouez a rae bezañ pennek ha dispont. En 1541 e klaskas Janed stourm ouzh an dimeziñ a glasked aozañ dezhi gant Wilhelm von Kleve (1516-1592), dug Kleve, breur da Anna von Kleve, pedervet gwreg ar roue saoz Herri VIII Goude ma ne oa nemet 12 vloaz ec'h enebas ouzh ar roue betek deiz al lid, goude ma oa bet skourjezet evit he lakaat da sentiñ,, ma voe ret d'ar c'honestabl Anne de Montmorency he bountañ betek an aoter ,. Deskrivet eo bet Janed en deiz-se, gwisket kaer, ur gurunenn aour war he fenn, sae aour hag arc'hant endani gant mein prizius, mantell satin erminiget.
Pevar bloaz goude e voe torret an dimeziñ politikel-se dre ma ne oa ket bet kaset da benn.
Lenn Pomme de Terre
Istor
Etre 1957 ha 1961 e voe savet ar stankell a stummas al lenn Pomme de Terre.
Mikve
Mikve pe Mikvah ( מִקְוֶה / מקווה, Modern : mikve, Tiberian : miqweh, liester mikva'ot, mikvoth, mikvot, pe mikves, ger-ha-ger, "un dastumadeg") eo ur gibell implijet er Yuzevegezh evit ar c'hibellañ relijiel evit en em c'hlannañ.
Janed III Navarra
Dimeziñ ha bugale
Goude marv Frañsez Iañ (Bro-C'hall) en 1547, e timezas Janed Albret, e miz Here 1548, e Moulins, da Anton Bourbon, « kentañ priñs a wad ». Pemp bugel o doe, ha daou a chomas bev.
Abhainn an Scáil
Abhainn an Scáil (Annascaul e saozneg) zo ur gêriadenn eus mervent Iwerzhon, e ledenez An Daingean, e kontelezh Ciarraí.
Janed III Navarra
Rouanez Navarra
E miz Mae 1555, goude marv he zad Herri II Navarra, e voe anvet da Rouanez Navarra war un dro gant he fried. E miz Gouhere e voe teuzet ur pezh moneiz da lidañ ar ren nevez, ha skrivet warnañ e latin: Antonius et Johanna Dei gratia reges Navarrae Domini Bearni. E miz Eost e voent kurunennet e Pau en iliz-veur, hervez al lid katolik.
Heuliañ skouer he mamm (marvet e 1549), a reas Janed ha reiñ harp d'ar brotestantiezh. Daoust da se ne fellas ket dezhi dispartiañ diouzh an iliz katolik da gentañ. Douget e oa, evel he mamm, da lennegouriezh ar XVIvet kantved, d'ar frankiz da soñjal. Eno emañ gwrizioù he feiz protestant hag a raio dezhi treiñ war-du ar galvinegezh.
E kentañ bloavezh he ren e c'halvas Janed ministred protestant d'en em vodañ. Goude-se e tisklerias e oa ar galvinegezh a oa relijion ofisiel he rouantelezh : harluañ a reas beleien ha leanezed, distrujet e voe ilizoù, ha berzet ar pedennoù katolik Lakaat a reas treiñ an Testamant Nevez en euskareg, a voe graet gant ar beleg Joanes Leizarraga, hag e bearneg.
Klask a reas ivez adkemer Navarra Uhel, aloubet gant ar Spagnoled e 1512, en aner avat.
E 1561, ar rouanez Caterina de' Medici, rejantez evit he mab Charlez IX, he devoa kemeret Anton da Letanant Jeneral Bro-C'hall. Janed ha Catarina en em zaremprede el Lez e dibenn ren Frañsez Iañ.
Harperez ar brotestantiezh
E 1560 e teuas da vout protestantez, betek neuze e tiwalle da ziskouez he doug d'ar relijion nevez. Dindan levezon Théodore de Bèze, degouezhet en he lez, e Nérac, e miz Eost 1560, eo e torras he darempred gant an iliz katolik, hag ofisielaet e voe kement-se da Nedeleg. Diwar neuze e teuas da vezañ unan eus pennoù bras ar gostezenn brotestant e Bro-C'hall, hag enebourez an Enepkempennerezh.
Er memes amzer edo he fried Anton oc'h embann e vennozhioù katolik e lez Bro-C'hall.
Dre un ordrenañs e Gouhere 1561 ec'h aotreas ar galvinegezh en he rouantelezh. ne gemeras ket perzh er brezlioù a relijion da gentañ, ne rae nemet kreñvaat difennoù Navarra diouzh amezg ar c'hreisteiz, Spagn. Mervel a reas Antoine, en 1562, ha neuze e stagas da reiñ brasoc'h pouez dar brotestantiezh en Béarn. Kaset e voe kannaded dezhi gant ar pab fuloret, a c'hourdrouzas anezhi ma ne zistroe ket d'ar gatoligiezh ha ma ne lakae ket berzh war ar brotestantiezh en he rouantelezh. Ha hi da respont "ne oa ket anavezet aotrouniezh kannad ar pab e Bearn". Un irienn a voe zoken, steuet gant ar pab Pi IV, d'he skrapañ ha d'he reiñ d'an Ofis Santel spagnol.
He skridoù
Skrivañ a reas:
Lenn Pomme de Terre
Istor
Dourioù ar stêr Pomme de Terre oc'h em gejañ gant re ar stêr Osage dre al lenn Pomme de Terre a ya da leuniañ ur fardellad divent a zour dalc'het gant ar stankell.
"Stêr an Askorn Bras" (Big Bone River e saozneg) e oa anv kentañ ar stêr, troet diwar yezh an Amerindianed Osage (pobl) a gave kalz eskern dinosaored en he glannoù.
Un anv a orin gallek eo Pomme de Terre, bet roet gant ergerzherien c'hall. Kement hag “aval-douar” e talvez.
Touristelezh
Bep 4 a viz Gouere, devezh Gouel Broadel ar Stadoù-Unanet, e vez tennet un tan-arvest war glannoù al lenn.
Richard Farnsworth
Richard Warren Farnsworth, bet ganet d'ar 1añ a viz Gwengolo 1920 e Los Angeles (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) ha marvet d'ar 6 a viz Here 2000 e Lincoln (New Mexico, SUA), a oa un aktour hag ur faragoeller stadunanat.
Extremadura (disheñvelout)
Extremadura zo ur ger spagnolek, hag ivez
Artur
Artur zo un anv-badez polonek, tchekek hag er yezhoù slavek all, svedek ha yezhoù germanek all, ha katalanek. Artúr zo un doare-skrivañ all, en hungareg ha slovakeg da skouer.
Claut
Claut (Claut e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Sevenadur Moustier
Orin an anv
Savet ez eus bet an anv « sevenadur Moustier » e 1869 get G. de Mortillet diàr anv lec’hienn henoniel Moustier lec’hiet e flondrenn ar Vesera ("La Vézère" e galleg) e Dordonha. Komz a reas Mortillet ag « oadvezh Moustier ». Get diskoachadennoù arall àr lec’hiennoù arall ez eus bet graet ur renabl a neuzioù boutin a verk sevenadur Moustier hag an diforc’hioù a gaver.
Kronologiezh
Unan a sevenadurioù greanterezh ar vein a ya d’ober henoadvezh krenn ar maen eo ar Mousterian. En Europa ed a henoadvezh krenn ar maen da heul ar sevenadur Acheulean hag e zaouduegoù àr-dro 300 000 kent an amzer a-vremañ. Monet a reas ar Mousterian àr liesseurtelaat tamm ha tamm kent leuskel, àr-dro 38 000 vlez kent hon amzer, an dachenn da sevenadur Châtelperron, liammet eñ ivez get an dud Neandertal. Ar sevenadur-mañ diwezhañ, hag a verk dibenn henoadvezh krenn ar maen ha deroù henoadvezh nevez ar maen, a c’hell bout gwelet èl emdroadur naturel ar Mousterian.
Hin hag endro
Bout ez eus bet e-pad henoadvezh krenn ar maen, lec’hiet er Pleistosen, neueunnadurioù bras an hin get marevezhioù ar skorn (skornvezhioù) ha marevezhioù etreskornvezhel. Annezidi Europa an amzer-hont, da lâret eo tud Neandertal, o doa anavet hinadoù kerreizh ha yen. Izeloc’h e oa live ar morioù.
Takad
Kavet ez eus bet elfennoù a sevenadur Moustier en Europa a-bezh, nemet en inizi ar mor Kreizdouar hag e lec’hlenn tapet get ar skorn. Objedoù doare Moustier zo bet kavet er Reter-Nesañ, hogen savet e vijent bet get tud vodern ( « kent-Cro-Magnon »).
Henijinerezh ar vein hag ar c'hoad
Savet ez eus bet ur bochad binvioù savet diàr skolpennoù maen: rakloueroù, kraverezioù, begoù, daouduegoù bihan, ha razh. Savet int bet éc’h ober get an hentenn Levallois. Troadet e oa ul lod mat anezhe (sagaeioù,…). Labouret e veze ar c’hoad hag al lêr.
Buhez an dud
Tud Neandertal o sevenadur Mousterian a hemolc’he geotdebrerion bras (kirvi-erc’h, bizoned, gourejened, roñsed gouez) éc’h ober get teknikoù a ziskouez un ampartiz bras: kaset e veze al loened-se da doulloù-trap naturel. Eskemmoù a veze ha gwellaet e oa bet an annezadur (lochennoù, oaledoù). Soñjal a reer e oa bet tud Neandertal an dud kentañ o doa bet prederiadennoù speredel rak douaret e oa bet meur a zen get profoù e-barzh bezioù klinklet (okr, kregin), ha tud zo a soñj e c’hellehe bout roudoù lidoù relijiel. Ne gomzer ket ag “arz” evit komz ag an objedoù savet get ar “Vousterianed”, hogen gouiet a reer e veze dastumet okr, fosiloù dibar pe mein ral ha kavet ez eus bet engravadurioù mentoniel anskeudennus.
Alcalà de Xivert
Alcalà de Xivert zo ur gumun e Spagn, e Kumuniezh Valencia, e proviñs Castelló.
Estremadura
Estremadura zo ur broviñs istorel eus Portugal, adalek ar Grennamzer betek an XIXvet kantved. Dont a ra an anv eus Extrema Durii (pennoù ar stêr Douro), evit ober meneg eus an douaroù gounezet, e-pad ar Reconquista kristen, diwar-goust ar vuzulmaned, evel ma oa ivez ster ar ger spagnolek Extremadura e Spagn. Lisboa e oa ar gêr-benn.
Proviñs Estremadura (1936)
E 1936 e voe un adkempenn er velestradurezh ha savet ur Proviñs Estremadura, bihanoc'h.
Aigues
Stêrioù
Hag ivez:
Spirit Racing
Spirit Racing a oa ur skipailh Formulenn 1 saoz en devoa redet 25 Priz Bras etre 1983 ha 1985. Tost e oa da Honda en devoa pourchaset kefluskerioù turbo nevez dezho daoust ma oant nevez er jeu.
Yann II Aragon
Yann II Aragon, pe Joan II (e katalaneg), pe Juan II de Aragón (e kastilhaneg), lesanvet el Grande, ganet e 1398 e Medina del Campo,- marvet e Barcelona e 1479, a oa dug Peñafiel, roue Navarra dre zimeziñ (1425 - 1479) ha Roue Aragon, Sardinia ha Sikilia (1458- 1479). Unan eus ar rouaneed an hirañ o ren.
Cordovado
Cordovado (Cordovât e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Yann II Aragon
Mab e oa da Fernando Iañ de Antequera ha da Leonor Urraca Kastilha, kontez Alburquerque
Dimeziñ a reas e 1425 da Blanca Iañ Navarra. Pa varvas ar rouanez e 1441 e kemeras kurunenn Navarra diwar-goust o merc'h henañ, Blanca II Navarra.
Théophile Deyrolle
Mignon d'al livour breizhat Alfred Guillou e voe e Pariz ha dimeziñ a reas d'e c'hoar Suzanne Guillou. E-touez kentañ Livourien Konk-Kerne e voe Théophile hag Alfred.
Labourat a reas Théophile Deyrolle gant ar Feilhañserezh Henriot. Mareour e Breizh e voe ivez.
Yann II Aragon
Dimezioù ha bugale
Digant e eil pried Juana Enríquez:
Besterd:
Erto e Casso
Erto e Casso zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Aigues-Vives
Aigues-Vives (dourioù bev e brezhoneg) zo ul lec'hanv gallek, deuet diwar an anv okitanek Aigas Vivas, ha hini pemp kumun c'hall er broioù okitan.
Gerdarzh
Eus Aigues ("dourioù") ha Vives ("bev").
Crunchyroll
Crunchyroll zo un embregerezh embann mangaoù video stadunanat hag etrevroadel kement hag ur gumuniezh enlinenn. Embannet e vez muioc'h-mui dafar o tont eus Azia ganti evel sonerezh, dramaoù... Savet e 2006 gant ur strollad tud eus an University of California, Berkeley, Crunchyroll hag e harperien kenwerzhel a embann pe a ro tu da 23 milion a ezel da welet filmigoù. Crunchyroll zo ur skourr da Ellation, hag a zo perc'hennet gant Otter Media ur skourr da AT&T ha The Chernin Group. Crunchyroll en deus burevioù e San Francisco ha Tokyo, ezel eo d'ar gevredigezh Nippon Douga Kyoukai (Kevredigezh an tresadennoù-bev japanat).
La Vall d'Alcalà
La Vall d'Alcalà e katalaneg, pe Valle de Alcalá e spagnoleg, zo ur gumun e Spagn, e  proviñs Alacant.
Arondisamant Autun
Arondisamant Autun a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saône-et-Loire hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Autun e 11 kanton (betek 2014) hag e 83 c'humun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Saône-et-Loire d'ar 1 a viz Genver 2017. 89 c'humun zo en arondisamant Autun bremañ.
Hermann von Fehling
Hermann von Fehling, bet ganet e Lübeck (Impalaeriezh C'hall Kentañ d'ar mare-se) d'an 9 a viz Mezheven 1812 hag aet da Anaon e Stuttgart (Impalaeriezh alaman d'ar mare-se) d'ar 1añ a viz Gouere 1885, a oa ur c'himiour alaman.
Da viken e chomo mil anavezet von Fehling e metoù ar gimiezh en abeg d'ar reaktadenn gimiek a zoug e anv :
Mont a reas d'ober e studi e Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg e 1835 ha tapet e ziplom gantañ ez eas da c'hGießen da labourat gant ar baron Justus von Liebig, ur c'himiour alaman all. Eno eo e kavas kenaoz ar metaldehid hag ar paraldehid.
Adalek 1839 e voe fiziet ennañ ar gador-gelenn war ar Gimiezh e Stuttgart, bet dalc'het ar garg-mañ gantañ hogos betek dibenn e vuhez.
Labourioù all en devoa kaset da-benn Hermann von Fehling war an drenkenn sukinek hag ar benzonitril ivez.
Boisset
Boisset zo un anv-lec'h hag un anv-tiegezh gallek.
Kumunioù gall
Hag ivez:
Fanna
Fanna (Fane e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Aldebaran
Aldebaran, anvet ivez Alpha Tauri (α Tauri/α Tau), pe Ruzan e brezhoneg, eo lugernusañ steredenn steredeg an Tarv. Emañ àr-dro 65 blead-gouloù douzh an Douar ha 14vet lugernusañ steredenn an oabl douzh an noz. Donet a ra an anv Aldebaran ag an arabeg al dabarān (الدبران) hag a dalv « an hani a heul », da lâret eo ar steredenn a heul gronnad stered ar yarig hag he foñsined. Hañval a ra bout Ruzan/Aldebaran e-mesk an Hyades, neoazh emañ etre an Douar hag ar gronnad stered-se. Hec'h anv brezhonek a tahe ag ar vitologiezh kelt.
Taolennadur
Ur ramzsteredenn ruz eo Ruzan ha 44 gwezh brasoc’h evit an Heol eo ha 150 gwezh lugernusoc’h. E 1997 e tinoer ur blanedenn vras pe ur gorrsteredenn c’hell e-taldi. Gellout a reer lec’hiañ Ruzan ken aes ha tra é vout m’eo lugernus-tre ha peogwir e c’heller tresiñ ul linenn-faltazi a ya ag an Tri Roue e steredeg Orion betek ar Yarig hag he foñsined é tremen dre Ruzan.
La Vall d'Ebo
La Vall d'Ebo e katalaneg, pe Vall de Ebo e spagnoleg, zo ur gumun e Spagn, e  proviñs Alacant, e komark ar Marina Alta.
Feur-emglev San Ildefonso (1796)
Feur-emglev San Ildefonso, d'an 18 a viz Eost 1796, a oa un emglev kuzh etre Spagn ha Bro-C'hall a-enep Bro-Saoz, hag a deue goude Feur-emglev Basel e 1795.
Sinet e voe gant Manuel Godoy, en anv ar roue Carlos IV, hag ar jeneral Catherine-Dominique de Pérignon, kaset gant an Direktoer gall, e Palez La Granja de San Ildefonso.
En em glevet e oa an div vro evit en emzifenn diouzh al listri saoz a lamme war al listri gall ha spagnol pa dreuzent ar Meurvor Atlantel etre Amerika hag Europa.
Halland
Halland zo ur broviñs eus Sveden (landskap e svedeg), e mervent ar vro. Halmstad eo ar gêr vrasañ.
Feur-emglev San Ildefonso (1796)
Mennad Bro-C'hall e oa neuze terriñ an emglev etre Saoz ha Portugal, evit ma vije serret perzhier portugal ouzh al listri saoz hag enebiñ ouzh kenwerzh hag ekonomiezh Bro-Saoz.
Halland
En-dro dezhi emañ proviñsoù Skania er c'hreisteiz, Småland er reter, Västergötland er biz, hag pleg-mor Kattegat er c'hornôg.
Tunak Tunak Tun
Tunak Tunak Tun (Punjabi: ਤੁਣਕ ਤੁਣਕ ਤੁਣ) berraet gant ar stumm Tunak, zo ur ganaouenn bhangra/pop ha karantez savet ha kanet gant an arzour indian Daler Mehndi hag embanent e 1998. En amzer-se e oa bet rebechet kreñv d'an arzour bezañ brudet er bobl dre ma oa merc'hed hanter noazh o tañsal en e c'hlipoù. Mehndi en devoa respontet gant fent dre ar ganaouenn-se gant ur c'hlip lec'h ma ne vez nemetañ o vezañ taolennet. Oc'h implij dilhad lufrus, gant un dañs
Ar filmig sonerezh a voe an hini kentañ eus India oc'h implij teknologiezh ar skramm gwer. Dre an efed ispisial-se e oa bet tu d'ar c'haner implij e skeudenn ouzhpennet war foñsoù poltriji lec'hioù brudet evel un dezerzh, menezioù.
Colluricincla
Colluricincla a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an daou skiantour stadunanat Thomas Horsfield (1773-1859) hag iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad a ya d'ober ar genad :
Rummatadur
Diblaset e oa bet Colluricincla sanghirensis d'ar genad Coracornis d'ober ar spesad Coracornis sanghirensis.
Olivier Roellinger
Olivier Roellinger, ganet d'ar 14 a viz Gwengolo 1955 e Kankaven, a zo ur mestr-keginer breizhat brudet, dreist-holl evit pezh a sell ar spisoù, hag eil-prezidant ar gevredigezh etrevroadel Relais & Châteaux.
La Vall de Gallinera
La Vall de Gallinera e katalaneg, pe Valle de Alcalá e spagnoleg, zo ur gumun e Spagn, e  proviñs Alacant.
Olivier Roellinger
Pennadoù kar
Keginerezh Breizh
Gallirallus
Gallirallus a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1841 gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad rakiged a ya d'ober ar genad hiziv an deiz :
Pevar (4) isspesad en holl.
Rakig Rouget
Ar rakig Rouget a zo un evn, Rougetius rougetii an anv skiantel anezhañ.
Fontanafredda (Pordenone)
Fontanafredda (Fontanafreda e veneteg, Fontanefrede e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Rakig Rouget
Annez
Bevañ a ra al labous en Eritrea hag Etiopia.
Vassilissa Melentieva
Vassilissa Melentieva (Васили́са Меле́нтьева e ruseg), marvet en 1579, a oa tsarez Rusia, ha c'hwec'hvet pried Ivan IV. A-raok hec'h eured gant Ivan e oa dimezet d'un ofiser lazhet e Brezel Livonia.
Un toullad mizioù goude an eured e kavas Ivan he devoa un darempred gant ur priñs anvet Devletev. Evel kastiz e rankas Vassilissa sellout ouzh he serc'heg lakaet d'ar marv dre doullgofañ ha kraouiet e voe en ur gouent betek fin he buhez.
Addimeziñ a reas Ivan da Maria Dolgoroukaïa, e seizhvet pried.
Enez Vionta
Enez Vionta (A Vionta) zo un enezennig eus Galiza, e ría Arousa, e proviñs A Coruña, er biz da Enez Sálvora. traezhek eo an aod kreisteiz, roc'hellek an aod hanternoz.
Karl Ludwig
Karl Ludwig zo un anv-badez kevrennek alamanek, diwar an anvioù Karl, ha Ludwig.
Zomba (Malawi)
thumb|Ur voskeenn e Zomba Zomba zo ur gêr eus Malawi, pennlec'h an distrig a-anv ganti.
Bez' e voe kêrbenn Nyasaland (anv Malawi da vare an trevadennerezh) ha hini republik Malawi goude an dizalc'hiezh e 1964 betek 1974 ma voe lakaet Lilongwe da gêrbenn ar vro. Pevare brasañ kêr Malawi eo gant 96 460 annezad enni e 2010.
Janed II Navarra
He buhez
Ganet e oa e kastell Conflans, e Bro-C'hall, d'an 28 a viz Genver 1311.
Bac'het e oa he mamm, Marc'harid Bourgogn, rouanez Bro-C'hall, e Château-Gaillard, dre ma vije vet avoultrez. Pa varvas e 1315 ne oa Janed nemet pevar bloaz.
Rouanez
E 1322 e varvas hec'h eontr Fulup V (Bro-C'hall), a oa war un dro Fulup II Navarra, ha roet e voe ar gurunenn d'e vreur all, eontr all dezhi eta, hag a voe anvet Carlos Iañ Navarra ha Charlez IV Bro-C'hall. Pa varvas hennezh c'hwec'h vloaz goude, d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1328, e voe ret klask ur roue all.
En Navarra neuze e voe kavet tro da zistagañ ar vro diouzh Bro-C'hall. En miz Meurzh 1328 e voe bodet uhelidi Navarra en Puente la Reina : gant an dud bodet e voe diskaret gouarnour ar roue gall Carlos, Pedro Ramón de Rabastens, anvet daou rejant, Juan Corbarán de Leet ha Juan Martínez de Medrano, ha divizet gervel Janed da zont da ren da Navarra gant he fried. Roet e voe kurunenn Navarra da Janed e 1328 Goude dont d'ober he le evel Rouanez Navarra e tistroas da vro-C'hall ha ne voe ket gwelet er vro ken. Chom a reas rouanez koulskoude goude marv he fried ha dre lizher e heulie darvoudoù he rouantelezh. Chom a reas rouanez betek he marv e 1349.
Dimeziñ ha bugale
E Mezheven 1318, da 7 vloaz, e oa bet dimezet Janed da Fulup, kont Evreux, priñs gall, mab da Louis de France (ur c'henderv da Loeiz X (Bro-C'hall), kont Évreux, ha da Marc'harid Artez.
Eizh bugel o doe:
He marv
Mervel a reas gant ar vosenn a rede dre Europa en he c'hastell e Bréval, nepell diouzh Pariz, en 1349.
Llanddewi Ystradenni
Llanddewi Ystradenni zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e kreiz Powys. Emañ war lez reter ar stêr Ieithon, en hanternoz da gêr Llandrindod.
Er Grennamzer e oa Llanddewi Ystradenni e kombod Buddugre, e kantrev Maelienydd ; ur c'hastell, Kastell Buddugre, a voe savet eno en. Nepell diouzh ar gêriadenn emañ Abati Cwm-hir, e-lec'h ma voe beziet Llywelyn ap Gruffudd goude ma oa bet lazhet e-kichen Llanfair-ym-Muallt e miz Kerzu 1282.
Pen-y-garn
Pen-y-garn zo anv meur a lec'h e Kembre :
Llanddewi Ystradenni
E 1890 e voe savet an iliz a zo bremañ, met tammoù eus un iliz koshoc'h zo ivez.
E 2011 e oa 310 a dud o chom e kumuniezh Llanddewi Ystradenni ha 27 anezho a oa kembraegerien (9,1%).
Llanerfyl
Redek a ra ar stêr Banwy hebiou ar gêriadenn, war-zu Y Trallwng.
Gouestlet eo an iliz da santez Erfyl/Eurfyl. Ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn ar santez-se, kontañ a reer e oa merc'h da Sant Padarn. En iliz ez eus un dar gozh (eus ar 5vet pe 6vet kantved) ha warni un enskrivadur e latin :
Eus Llanerfyl eo genidik ar ganerez ha telennourez Siân James.
E 2011 e oa 406 a dud o chom e kumuniezh Llanerfyl ha 223 anezho a oa kembraegerien (56,5%).
NASA
An National Aeronautics and Space Administration (Melestradurezh Vroadel an Aerlestrerezh hag an Egor), anavezet muioc'h gant e wreskanv NASA (distagadur saoznek: /ˈnæsə/; ha /ˈnaːza/ dre vras e brezhoneg), eo an ajañs eus gouarnamant ar Stadoù-Unanet a bled gant ar braz eus programm sivil an egor hag an aerlestrerezh eus ar vro-se. E penn a-raok emañ evit ergerzh an egor koulz gant an dud pe gant sonterezoù emgefre. Ar programm Apollo da skouer, a dalvezas da gas tud war al Loar e dibenn ar bloavezhioù 1960 hag e penn-kentañ ar bloavezhioù 1970, a oa bet renet ganti. A-douez traoù all eo ganti e oa bet kaset war-raok ivez programm an egorvulzun, an teleskop Hubble, an egorlec'h etrebroadel hag ergerzh koskoriad an Heol gant sonterezoù liesseurt.
Berligou
Ar Berligou zo ur gwin breizhat, eus Bro-Naoned. Gounezet e oa da vare Duged Breizh, a-raok bezañ ankouet. Addizoloet eo bet en kantved, pa ne chome nemet un nebeut gwiniennoù tu-mañ-tu-se. Savet eo bet ur gevredigezh evit sikour ar winierien ha da gaout an aotre melestradurel da werzhañ ar gwin. Bremañ ez eus 4 gwinien hag a ra Berligou.
Nueva Vizcaya
Nueva Vizcaya (Bizkaia nevez, e brezhoneg) zo ul lec'hanv spagnolek roet da veur a dra.
Maniago
Maniago (Manià e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Arondisamant Chalon-sur-Saône
Arondisamant Chalon-sur-Saône a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saône-et-Loire hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Chalon-sur-Saône e 15 kanton (betek 2014) hag e 151 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Saône-et-Loire d'ar 1 a viz Genver 2017. 142 gumun zo en arondisamant Chalon-sur-Saône bremañ.
Édouard Brasey
Édouard Brasey a zo ur skrivagner gall bet ganet d'ar 25 a viz Meurzh 1954 e Marselha, Bro-C'hall.
Agost
Agost zo ur gumun e Spagn, e proviñs Alacant, e Kumuniezh València.
Zorraquín
Zorraquín zo ur gumun e proviñs La Rioja en Spagn.
Pen y Garn
Pen y Garn zo anv lein ur menez e kreiz Kembre, e Pumlumon, 610 metr us-da live ar mor.
SuperTux
SuperTux a zo ur c'hoari video digoust heñvel ouzh ar c'hoari milvrudet Super Mario Bros, deuet er-maez war al letrinoù-c'hoari NES er bloavezhioù 1980. An hevelep mennozh ha SuperTuxKart an hini eo : adkemer ur stirad c'hoarioù brudet evit sevel ur c'hoari dindan ul lañvaz frank.
Marcelo Rebelo de Sousa
Marcelo Rebelo de Sousa, ganet d'an 12 a viz Kerzu 1948 e Lisbon, zo ur politiker eus Portugal. Kelenner war ar gwir eo bet e skol-veur Lisbon hag aet e oa da sekretour-stad ha goude da vinistr e gouarnamant mirour Francisco Pinto Balsemão etre 1981 ha 1983. Dilennet e voe da brezidant ar Strollad Sokial-Demokrat portugalat e 1996 ha kuitaat a reas renerezh ar gostezenn-se e 1999. Lakaet e voe da ezel eus ar C'huzul Stad portugalat etre 2000 ha 2001, hag adarre e 2007.
D'ar 24 a viz Genver 2016 e oa bet dilennet da brezidant Republik Portugal, en dro gentañ, evit ur respetad pemp bloaz. Addilennet eo bet d'ar 24 a viz Genver 2021.
Arondisamant Charolles
Arondisamant Charolles a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Saône-et-Loire hag e rannvro Bourgogne-Franche-Comté.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Charolles e 13 kanton (betek 2014) hag e 136 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù Saône-et-Loire d'ar 1 a viz Genver 2017. 126 kumun zo en arondisamant Charolles bremañ.
Meduno
Meduno (Midun e friouleg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Pordenone, e rannvro Friuli-Venezia Giulia.
Villalba de Rioja
Villalba de Rioja zo ur gumun e proviñs La Rioja en Spagn.
Mungo Park
Mungo Park ( - 1806) a oa un ergerzher skosat. Beajiñ a reas e kornôg Afrika, a-hed ar stêr Niger dreist-holl.
Kantol
Ur gantol, pe goulaouenn-goar, zo ur seurt bazhig rousin pe koar, graet evit sklêrijennañ an dud en tier a-raok marevezh an tredan.
Mungo Park
E vuhez
Ganet e voe e Selkirkshire, e gevred Bro-Skos, war un atant. Mont a reas da Zinedin d'ober studioù medisinerezh ha dont da vezañ surjian. Kemeret e voe evel surjian e bourzh ul lestr eus Kompagnunezh Indez ar Reter, ar Worcester. E miz C'hwevrer 1793 e loc'has ar Worcester war-zu enez Sumatra. Pa zistroas Mungo Park eus Sumatra e 1794 en doa kavet ha studiet spesadoù pesked ha plant a oa dianav da dud Europa betek-henn.
Ábalos (La Rioja)
Ábalos zo ur gumun e proviñs La Rioja en Spagn.
Mungo Park
Beaj kentañ
E miz Gwengolo 1794 en em ginnigas Park d'an African Association, ur gevredigezh eus Londrez, evit mont da ergerzhet kornôg Afrika, a-hed ar stêr Niger. Dianav a-walc’h e oa Afrika da dud Europa e dibenn an : estreget an aodoù ne anavezent koulz lavaret netra. D’an 22 a viz Mae 1795 e loc’has Park diouzh Portsmouth, e kreisteiz Bro-Saoz, e bourzh ul lestr kenwerzh anvet Endeavor, da vont war-zu aod Gambia. D’an 21 a viz Mezheven 1795 e erruas en aber ar stêr Gambia ha sevel a reas gant ar stêr da vont en douaroù betek ur c’hontouer anvet Pisania.
D’an 2 a viz Kerzu e kuitaas Pisania da vont war-zu diabarzh ar c’hevandir, gant daou heñcher. Treuziñ a reas diazad ar stêr Senegal. D'an 21 a viz Gouere 1796 e tegouezhas e Ségou, war lez an Niger. Diskenn a reas gant ar stêr, betek Silla ha neuze e tistroas war e c'hiz. Erruout a reas betek Bamako. E Kamalia, e-kichen, e kouezhas klañv ha chom a reas eno e-pad meur a viz. A-benn ar fin e erruas e Pisania en-dro d’an 10 a viz Mezheven 1797, ha distreiñ da Vro-Skos. Pa zegouezhas eno, e miz Kerzu, e kave d’an holl e oa marv ; dudiet bras e voe an dud o klevet an istor eus e veaj. Un danevell anezhi a voe savet evit an African Association hag embannet e 1799 (Travels in the Interior Districts of Africa). Berzh a reas al levr-se, rak deskrivañ mat a rae ennañ, dre ar munud, an dud hag an traoù en doa gwelet. Evel-se e roe un tañva eus Afrika da dud Europa.
Eil beaj
Goude e veaj kentañ e timezas Park hag en em ziazezas e Peebles, e Bro-Skos, da labourat evel mezeg. E diskar-amzer 1803 e voe goulennet outañ, gant ar gouarnamant, ren ur ergerzhadeg all war-zu an Niger. Asantiñ a reas. Studiañ a reas arabeg da c'hortoz an deiz loc'hañ.
Pal an eil beaj ne oa ket mui ergerzhet Afrika met diazezañ galloud Breizh-Veur enni. D'ar mare-se e oa bec'h etre Breizh-Veur ha Bro-C’hall ha brezel etrezo. D'an 31 a viz Genver 1805 ez eas kuit Mungo Park diouzh Portsmouth gant ur strollad tud all hag erruout en enez Gorée d’an 28 a viz Meurzh. Ac'hano e heulias ar stêr Gambia ha degouezhout war lez an Niger e miz Eost. Ne chome nemet unnek Europad bev gantañ da neuze, rak marvet e oa ar re all gant ar flus. Eus Bamako e tiskennjont gant ar stêr e bourzh bigi, betek Ségou. Un tamm izeloc'h, e Sansanding, ne chome nemet tri anezho. E miz Du e loc'has Park war ar stêr adarre. Gouzout a reer e voe tizhet Tombouctou gantañ. Pelloc'h c'hoazh e erruas e Boussa hag eno e varvas moarvat, e deroù ar bloaz 1806.
E 1827 ez eas mab Mungo Park, Thomas Park, da glask adkavout ar roud eus e dad : dilestrañ a reas war aod Pleg-mor Ginea ha mont war-zu Boussa. Met mont a reas diwar wel ha ne zeuas ket en-dro kennebeut.
Kantol
A-wechoù e veze bodet kantolioù en ur c'hantolor.
White Anglo-Saxon Protestant
White Anglo-Saxon Protestant zo un doare amspis, a-wechoù disprizus, da envel ur strollad tud Amerikan a live uhel gwenn gant orinoù Saoz Protestant. An termenadur a vez implijet war ur strollad tud hag a zo mistri bed an arc'hant, ar politikerezh hag ar galloudoù sokial er Stadoù-Unanet.
Hervez ar studiadennoù skolveuriek ez eo aet war wanaat galloud ar strollad tud-se abaoe fin an Eil Brezel-bed, o welet plas ar strolladoù pe kumuniezhoù a orinoù all. Implijet e vez ivez an termeniñ-se e Aostralia pe er C'hanada gant ur menneg dammheñvel o termeniñ tud a galloud. An termenadur a vez implijet a-wechoù gant sokiologourien evit strollañ an holl dud eus Norzh-Amerika gant orinoù eus Europa hep ma gemerfe e kont o live er gevredigezh nag o live binvidigezh. Ral eo gwelet tud gervel o-unan WASP nemet evit ar fent pe pa vez anv eus strolladoù dreistbeliour gwenn Amerika.
Gant ur sell istorel, an termeniñ "Angl-ha-Saoz" a veze implijet evit envel an annezidi eus Bro-Saoz a-raok 1150 hag a-raok al levezoni Norman ha Breton goude 1066.
Llanfair Llythynwg
Llanfair Llythynwg, pe Llanfair Llwythyfnwg (Gladestry e saozneg), zo ur gêriadenn vihan hag ur gumuniezh eus Kembre, e reter Powys. Emañ er c'hreisteiz da gêriadenn Maesyfed, tost da harzoù Bro-Saoz.
Eus an eo al lodenn goshañ eus an iliz. Tremen a ra Hent Kleuz Offa dre ar gêriadenn. E kombod Llwythyfnwg e oa Llanfair Llythynwg gwechall ha pa voe aloubet gant an Normaned e voe staget ouzh aotrouniezh Maesyfed.