cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Catterick
Istor
Roud a gaver eus Catterick kerkent ha mare ar Romaned, pa oa Cataractonium ur c'hreñvlec'h da soudarded an Impalaeriezh roman, e kroashent hentoù a gase d'an hanternoz en un tu hag un hent da vont da Eboracum en tu all. Catterick eo moarvat ar gêr anvet Catraeth er varzhoneg kembraek Y Gododdin, ma konter emgann Catraeth a c'hoarvezas war-dro ar bloavezh 600 etre Brezhoned hag Angled rouantelezh Bernicia. Kêr-benn rouantelezh Rheged e voe goude-se.
Aloubet e voe gant Angled Mercia.
Annemasse
Annemasse zo ur gumun en departamant Savoia-Uhel hag er rannvro Auvergne-Rhône-Alpes, e reter Bro-C'hall. Lec'hiet eo ar gêr en arondisamant Saint-Julien-en-Genevois.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Annemassiens anezho e galleg. An trede brasañ gêr ar departamant zo Annemasse, goude Annecy ha Thonon-les-Bains.
Spinus thibetanus
Anvet e voe Chrysomitris thibetana (kentanv) da gentañ-penn (e 1872) gant ar skiantour breizhveuriat Allan Octavian Hume (1829-1912).
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus Nepal da vervent Sina ha hanternoz Myanmar.
Pradejón
Pradejón zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Bretigny (Côte-d'Or)
Bretigny zo ur gumun c'hall e Bourgogn, en departamant Côte-d'Or.
Cordebugle
Cordebugle a zo ur gêriadenn hag ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz
Bok van Blerk
Bok van Blerk eo anv-micher Louis Andreas Pepler, ganet e 1978 e Pretoria, a zo ur c'haner suafrikan hag a gan en afrikaneg.
Berzh gant De La Rey
En 2006 en doa savet ur ganaouenn d'ar jeneral Koos de la Rey (1847-1914), an haroz boer, mennet da vezañ ur c'han d'al lorc'h afrikaner, a-enep ar vezh hag ar gablusted abalamour d'an apartheid.
Kanton Hirsingen
Kanton Hirsingen (Hirsingue e galleg, yezh ofisiel nemeti ar stad c'hall) zo ur c'hanton eus Elzas, en arondisamant Altkirch, e Haut-Rhin.
Kumunioù
24 c'humun a ya d'ober ar c'hanton.
Pradillo
Pradillo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Comment peut-on être breton ? Essai sur la démocratie française
'''Comment peut-on être breton ? – Essai sur la démocratie française''' zo ur skrid-arnod gallek gant Morvan Lebesque embannet e 1970 evit ar wech kentañ. Ul levezon vras en deus bet.
Meur a wech eo bet adembannet.
An danvez
Setu amañ taolenn al levr godell, 2001.
Llanwytherin
Llanwytherin (saoznekaet e Llanvetherine) zo ur gêriadenn hag ur barrez e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ er reter da gêr Y Fenni, war an hent da Ynysgynwraidd.
Savet e voe an iliz gant sant Gwytherin. Ur maen zo bet kavet gant an enskrivadurioù latin S. Vetterinus ha Ixcob Psona, ma c'hallfe bezañ anv eus ur person anvet Jacobus. Bremañ eo gouestlet an iliz da sant Jakez an Henañ.
E-kichen Llanwytherin emañ Castell Gwyn, ur c'hastell eus ar Grennamzer, anvet da gentañ Kastell Llandeilo, hag unan eus an tri c'hastell bras a voe savet er c'horn-bro goude aloubadeg an aotrouien norman evit kabestrañ al lodenn-se eus Marz Kembre.
Tremen a ra Gwenodenn Kleuz Offa dre ar gêriadenn.
Drongo Ludwig
An drongo Ludwig a zo ur golvaneg amprevanetaer, Dicrurus ludwigii (pe Edolius ludwigii) an anv skiantel anezhañ.
Algund
Algund (en alamaneg) pe Lagundo (en italianeg) zo  ur  gumun eus Italia, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e  rannvro Trentino-Alto Adige. 5 000 a dud zo enni o chom.
Drongo Ludwig
Dougen a ra anv an aotrou baron von Ludwig (1784-1847).
Maen Bath
Implijet e veze maen Bath evel danvez savadur e su Bro-Saoz evit ar sevel tiez, ilizoù ha savadurioù publik a bep seurt.
Drongo Ludwig
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned hag a dap war nij pe war al leur.
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ en Afrika :
Algund
Brudet eo bier Algund, a zo graet en ur frazione eus ar gumun, hini Forst (Foresta en italianeg)  a ro hec'h anv d'ar bier  Forst.
Préjano
Préjano zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Macaca nemestrina
Macaca nemestrina a zo ur spesad makaked eus kerentiad ar Cercopithecidae.
Deskrivet e voe e 1766, evit ar wech kentañ, gant Carl von Linné a anvas anezhañ Simia nemestrina.
Matuedoi
Mathuedoi (ganet war-dro 897, marvet war-dro 930) a oa kont Poc'her. Dimezet e oa d'ur verc'h da Alan Iañ, roue Breizh. Tad e oa da Alan Varvek.
Macaca nemestrina
Boued
Hollzebrer eo al loen ha bevañ a ra avat diwar divellkeineged, kebell-touseg ha plant dreist-holl.
Annez
Bevañ a ra al loen e koadegi trovanel gleb Azia ar Gevred, en tu all da zaou vil metr a uhelder.
Arondisamant Periguers
Arondisamant Periguers a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Dordogne hag e rannvro Akitania-Nevez.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Periguers e 18 kanton (betek 2014) hag e 196 kumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù an Dordogne d'ar 1 a viz Genver 2017. 146 kumun zo en arondisamant Periguers bremañ.
Turandot (Carlo Gozzi)
Turandot zo ur pezh-c'hoari italianek, e doare commedia dell'arte, gant Carlo Gozzi e 1762. Awenet eo bet Gozzi gant un istor eus Pers, tennet eus Les Mille et un jours (1710–1712) gant François Pétis de la Croix.
Skrivet eo e gwerzennoù. Troet e voe en alamaneg gant Friedrich Schiller. Hag ar skrid alamanek eo a servijas da Giuseppe Adami ha Renato Simoni da sevel libretto ar c'hoarigan Turandot gant sonerezh Giacomo Puccini.
Stêrioù Galiza
Sed amañ ur roll eus stêrioù Galiza.
Drongo roueel
An drongo roueel a zo un evn, Dicrurus macrocercus an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Azia.
Falange Española de las JONS
Ar Falange Española de las Juntas de Ofensiva Nacional Sindicalista, anvet aliesoc'h Falange Española de las JONS, berraet e FE de las JONS, a oa ur strollad politikel spagnol broadelour awenet gant faskouriezh Benito Mussolini.
Da vare an Eil Republik spagnol e voe ganet hag e kreskas an aozadur, a voe savet d'ar 15 a viz C'hwevrer 1934 dre gendeuziñ Las Juntas de Ofensiva Nacional-Sindicalista (JONS) savet gant Onésimo Redondo ha Ramiro Ledesma Ramos, ha Falange Española (FE) José Antonio Primo de Rivera.
Harpet e oa gant an tu dehoù hag an dud a urzh ; implijet eo bet evel arm a-enep tud an tu kleiz pellañ, evit degas safar er vuhez politikel spagnol ha sikour gant ar vroadelourien da brientiñ taol-Stad an 17 a viz Gouere 1936 hag a gasas da Vrezel Spagn. Ne oa ket eus un harp bras er boblañs evit al luskad, met bev-birvidik e oa. E obererezhioù feuls lies (betek ar muntr), al liammoù krouet gant strolladoù an tu dehoù o lakaat anezho da vont muioc'h-mui war hent ar feulster pe ar c'hoant da gaout ur galloud kreñv e-penn ar gevredigezh e Spagn o devoa krouet un aergelc'h distabil er vro.
Gant ma oa aet an trec'h gant an tu kleiz, el Frente Popular, e miz C'hwevrer 1936, izili aozadurioù yaouankiz an tu dehoù a oa aet fae gant an doareoù sioul ha reizh hervez lezenn. Reoù ar CEDA (Confederación Española de Derechas Autónomas) dreist-holl a lakae war-raok e oa dre fazi ar strolladoù sioul eus an tu dehoù e oa bet trec'h an tu kleiz. Kroget e oant o-unan-penn gant obererezhioù feuls harpet gant izili ar Falange Española de las JONS. An trouz a veze savet gant an aozadurioù yaouankiz-se a lakae selloù ar gouarnamant warno ha n'eo ket war-du jeneraled al lu a oa o prientiñ an taol-Stad.
Dre e gengrouer José Antonio Primo de Rivera en devoa FE de las JONS kemeret perzh en holl iriennoù pe daolioù-stad milourel c'hwitet a voe e-pad mare ar Republik. Er mizioù diwezhañ a-raok an taol-stad, ar strollad en devoa kemeret perzh en obererezhioù prientiñ an emsavadeg milourel. Ar Falange ne oa ket bet goulennet e sikour evit an taol, met Primo de Rivera a glaskas dre e holl bouez kemer perzh dre ma oa bet santet gantañ e oa tu d'an taol da zont a-benn.
Bettendorf
Bettendorf zo anv meur a lec'h er broioù alamanek.
Ribafrecha
Ribafrecha zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Rabanera
Rabanera zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Kora (benveg-seniñ)
Ar c'hora zo ur benveg dre gerdin a vez embreget en Afrika ar C'hornaoueg.
Krouet e vez diwar un hanter goulourdrenn goloet gant kroc'hen vuoc'h gant ur fust koadek.
Priñs Kembre
Priñs Kembre (kembraeg Tywysog Cymru, distaget ; saozneg Prince of Wales ; latin Princeps Cambriae/Walliae) zo un titl a vez roet da gustum da bennhêr rouantelezh Bro-Saoz ha da c'houde ar Rouantelezh-Unanet. Implijet e voe goude peur-aloubadeg Kembre gant Edouarzh I pa veze implijet gant tierned ar vro da gentañ.
An tiern kembreat kentañ o tougen an titl-se e vije bet Gruffudd ap Cynan eus Gwynedd, e 1137, goude ma vez meneget alies e vab Owain Gwynedd evel an hini en doa krouet an titl evit embann e oa e c'halloud war Kembre a-bezh. Llywelyn Veur a vez gwelet evel an tiern galloudusañ en doa bet an titl en e ster kozh dre m'en doa dalc'het e c'halloud war ar braz eus Kembre e-pad 45 bloaz. Unan eus ar briñsed zizalc'h diwezhañ e voe Llywelyn an Diwezhañ a voe lazhet e-pad emgann pont Orewin e 1282. E vreur, Dafydd ap Gruffudd, a voe jahinet ha dibennet er bloaz war-lerc'h.
Goude marv an daou briñs dizalc'h diwezhañ e kemeras ar roue saoz Edouarzh kontrol Kembre ha kadoriañ a reas e vab Edouarzh a Gaernafon evel Priñs Kembre saoz kentañ e 1301. Klemm a voe war an titl-se gant Kembreiz adarre gant hêr rouaned Gwynedd Owain Glyndŵr (pe Owain ap Gruffydd) etre 1400 ha 1415 (pa greder e oa marvet) pa gasas nerzhioù Kembre a-enep an alouberien saoz. Abaoe n'eo bet dalc'het an titl nemet gant hêred kurunenn Bro-Saoz ha da c'houde Breizh-Veur.
D'an, pa oa marvet ar rouanez Elesbed II, ez eas an hini a zalc'he an titl Priñs Charles da roue. An deiz war-lerc'h e teroas ar roue an titl d'e vab henañ William.
A-raok ma voe krouet an titl
Leun a dierned e Kembre o doa embannet e oant "roue Kembre" ha lod eus outo o doa renet war ar brasañ eus ar vro. Etre 1055 ha 1063 e voe unanet tiriad Kembre a-vremañ dindan ren Gruffudd ap Llywelyn a voe anvet roue Kembre (Rex Walensium) gant John of Worcester.
Implij an titl a Briñs Kembre gant tud eus ar vro a zeuas war-wel muioc'h-muiañ adalek an evel ur stumm modernaet eus Roue ar Vrezhoned, un titl a veze implijet diwar-benn penn ar Vrezhoned, hendadoù ar Gembreiz. Priñsed kreiz ar Grennamzer a veze a-orin eus kornôg ar vro, Gwynedd dreist-holl. Kement a c'halloud o doa e c'hellent diskouez aotrouniezh en tu all da harzoù o rouantelezh.
Dibenn amzer ar briñsed eus ar vro
Evit respont da unaniezh Kembre dindan ren ar briñsed Llywelyn e kasas Edouarzh I, roue Bro-Saoz, 15 000 soudard da Gembre d'hec'h aloubiñ. Stourm a reas Llywelyn ap Gruffudd en e enep met trapet e voe en emgann pont Orewin e-lec'h ma voe lazhet gant soudarded saoz e 1282. E benn a voe diskouezet e Londrez en un dibunadeg a-raok bezañ lakaet war ur peul e Tour Londrez, warnañ ur gurunenn lore da c'hoapaat.
Breur Llywelyn, Dafydd ap Gruffudd, a gemeras penn stourmerien Kembre met tapet e voe e 1283 a-raok bezañ krouget, adlakaet da vevañ evit troc'hañ e izili gant ofisourien saoz ha lakaet e vouzelloù an tan dirazañ. Dibennet e voe eñ ivez ha plantet e benn war ur peul e Tour Londrez, e-kichen hini e vreur.
Altrei
Altrei (en alamaneg) pe Anterivo (en italianeg) zo  ur  gumun eus Italia, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e  rannvro Trentino-Alto Adige. 400 a dud zo enni o chom.
Priñs Kembre
Dibenn amzer ar briñsed eus ar vro
Da heul marv an daou vreur e sinas Edouarzh ordrenañs Statud Rhuddlan e 1284. Gant an destenn-se e kollas Kembre he dizalc'hidigezh evit stummañ Priñselezh Kembre e-barzh Rouantelezh Bro-Saoz. Degaset e voe al Lezenn boutin saoz e Kembre evit an torfedoù tra ma chome an aferioù prevez da vezañ barnet gant lezennoù Hywel Dda.
Owain Glyndŵr
Pa voe drouklazhet Owain Lawgoch e 1378 ez eas linenn-henañ tiegezh Aberffraw da get. Klemmet e voe an titl a "Briñs Kembre" gant linennoù all, reoù Deheubarth ha Powys. Ezel brudetañ al linennoù-se a voe Owain Glyndŵr a oa pennhêr an daou diegezh.
Glyndŵr, emsavet a-enep roue Bro-Saoz Herri IV, a gemeras an titl a "Briñs Kembre" e Glyndyfrdwy d'ar ha tagañ a reas gant e armoù kêrioù saoznek e biz Kembre. Meur a aloubadeg a voe kaset gant roue Bro-Saoz da vougañ an emsavadeg, hep kaout bec'h avat. Pevar arme a voe skarzhet kuit gant ar Gembreiz e 1404 hepken tra ma kreñvae Glyndŵr e c'halloud war Kembre. Adalek 1407 avat e cheñchas al lanv dre ma oa brasoc'h ha gwelloc'h ekipet arme Bro-Saoz ha divoget e komañsas armeoù Kembre da vezañ. E 1409 e oa distroet ar brasañ eus ar vro dindan dalc'h Bro-Saoz. Stourm a gendalc'has Glyndŵr d'ober betek ma voe stanket e kastell Harlech. Tec'hiñ a reas e douaroù didu Kembre gant ur vandennad harperien feal ha nac'hañ a reas en em rentañ, o kendelc'her ar brezel en ur mod guerilla. Gwelet e voe evit ar wezh diwezhañ e 1412 pa vac'has unan eus harperien ar roue en ur stign e Brecon. E 1415 e voe kontet gant unan eus e harperien bet e oa marv.
Llywelyn an Diwezhañ
Ar Briñsed Kembre a oa eus ar vro a implije armoù tiegezh Gwynedd. Rannet eo tiegezh Gwynedd etre tiegezh Cunedda, koshoc'h, etre 420 ha 825 ha tiegezh Aberffraw, nevesoc'h, a zeuas war-wel adalek 844. Linenn-henañ tiegezh Aberffraw, a ziskenne eus Llywelyn Veur dre an tadoù az eas da get pa varvas Owain Lawgoch e 1378.
Owain Glyndŵr
Kemmañ a reas Glyndŵr armoù Gwynedd en ur cheñch al leoned da lakaat anezho a-skramp, o tiskouez splann neuze e tiskenne eus rouaned Gwynedd ha eus Llywelyn an Diwezhañ da zelc'her soñj eus penaos en doa difennet Kembre. Gallout a reer krediñ e oa bet levezonet ar c'hemm-se gant armoù Powys Fadog ha re Deheubarth. Tad Glyndŵr a oa priñs hêrek Powys Fadog tra ma oa e vamm brientez eus Deheubarth.
Implijet e voe armoù Glyndŵr evel ur banniel en emgannoù a-enep ar Saozon. Un arouez a zisfiziañs, a zalc'husted hag a glemm eo e Kembre, liammet kreñv ouzh ar vroadelezh.
Titl pennhêr kurunenn Bro-Saoz (ha Breizh-Veur da c'houde)
Abaoe 1301 e kustumer da reiñ an titl da vab henañ Roue pe Rouanez Bro-Saoz (da c'houde Breizh-Veur adalek 1707 hag ar Rouantelezh-Unanet abaoe 1801), ma vez pennhêr.
Ne daper ket an titl dre ret avat, ha n'eo ket deroet dre hêrezh : kendeuziñ a ra gant ar Gurunenn pa'z ar Priñs da Roue peotramant pa varv a-raok ar Roue pe ar Rouanez. Dieub eo ar ri neuze da zereiñ an titl d'ar pennhêr nevez (mab pe breur ar Priñs marvet).
E 2011, asambles gant rouantelezhioù all ar C'hommonwealth, e sinas ar Rouantelezh-Unanet Emglev Perth a cheñchas al lezennoù-hêrezh, evel pellaat diouzh ar reolenn a embanne e vije ar pennhêr bugel henañ ar Roue pe ar Rouanez, nemet ma vije ganet ur mab a vezo pennhêr neuze, d'ur reolenn a embann e vije bugel henañ ar Roue pe ar Rouanez ar pennhêr pe ar bennhêrez, ne vern pe reizh e vije. Votet e voe Akt 2013 hêrezh ar Gurunenn gant ar Parlamant d'an, embannet en deiz war-lerc'h ha degemeret asant ar Rouanez d'ar. Lakaet e voe da dalvezout d'ar d'ar memes koulz ma voe lakaet Emglev Perth da dalvezout er rouantelezhioù all.
Titloù ha perzhioù
Abaoe an aloubadeg e oa bet an titl a "Briñs Kembre" un titl deroet gant ri Bro-Saoz pe ar Rouantelezh-Unanet d'ar mab pe ar mab-bihan a zo pennhêr ar gurunenn.
Abaoe 1301 e oa bet deroet an titl a "Earl Chester" da holl bennhêred ar gurunenn saoz, pe dost, hag abaoe ar e oa bet deroet asambles gant an titl a "Briñs Kembre". An daou ditl a vez roet gant ar roue pe rouanez ha ne vezont ket hêret.
Da gustum e vez titloù pe enorioù all da Briñsed Kembre, ma vez mab henañ ar ri. An hini pouezusañ eo an titl a "zDug Kernev-Veur, a vez tapet dre hêrezh ha, kontrol da ditl a Briñs Kembre, a zeu gant douaroù hag atebegezhioù bonreizh. Krouet e voe dugelezh Kernev-Veur gant Edouarzh III e 1337 evit e vab hag hêr Edward of Woodstock (lesanvet ar Priñs Du). Ur garta a voe sinet a embanne e vije mab henañ ar roue duk Kernev-Veur.
Ne'z eus perzh ofisiel ebet az a gant an titl a "Briñs Kembre", na diwar lezenn na diwar kustum. Er c'halite-se avat en doa harpet Charles ar rouanez Elesbed II meur a wezh evit seveniñ he dever. Mont a reas en he flas da zegemer kannaded e Londrez e-pad gweladennoù-Stad. Beajiñ a reas en anv ar Rouanez er Rouantelezh-Unanet ha tramor evit degouezhioù ofisiel ha lidoù evel obidoù. Roet e voe da Briñs Kembre ar gwir da embann Royal Warrants (evit trugarekaat embregerezhioù o doa pourvezet dezhañ).
Arouezioù
Ar badj-armoù gant an teir fluenn eo hini dug Kernev-Veur, da lavaret eo hini pennhêr ar Gurunenn. An tres teir fluenn struskañval a vez liammet ouzh ar Priñs Du. Dougen a rae – evel eilstumm e armoù real – ur skoed traezh, teir fluenn struskañval arc'hant taolennet evel e "skoed peoc'h", moarvat ar skoed a implije evit ar joutoù. Kavet a reer an armoù-se meur a wezh war e vez en Iliz-Veur Canterbury, a bep eil gant an armoù en doa bet digant e dad (da lavaret eo armoù Edouarzh III gant tri fik arc'hant). Badjoù gant unan pe vuioc'h a bluennoù struskañval a veze implijet gant ar Priñs Du en degouezhioù all.
Enebouriezh d'an titl
Goude ma oa degemeret mat kadoriadur Charles e 1969 e Kembre ha ma voe sellet al lid gant 19 milion a dud en Rouantelezh-Unanet hag ouzhpenn 500 milion a dud er bed a-bezh en tele, e voe dalc'het manifestadegoù a-enep ar gadoriadur en devezhioù a-raok al lid. Kalzig a aozadurioù ha tud eus Kembre a embannas bezañ a-enep al lid, evel Dafydd Iwan (kaner ha politikour), Edward Millward (kelenner kembraeg hag an hini en doa kelennet ar yezh da Briñs Charles), Cofia 1282 ("Dalc'h soñj eus 1282"), peotramant Cymdeithas yr Iaith Gymraeg (Kevredigezh ar yezh gembraek). Harzet e voe un nebeud manifestourien da zeiz ar gadoriadur.
Abaoe e oa savet muioc'h a dud vrudet hag aozadurioù eus Kembre a-enep an titl a "Briñs Kembre" ha goulenn ma vije skrapet, en o zouez Plaid Cymru (en doa cheñchet e soñj abaoe), Republic, Michael Sheen, ha Dafydd Elis-Thomas. Da c'houde ma oa aet Charlez III da roue e miz Gwengolo 2022 e voe skignet ur sinadeg o c'houlenn ma vije skrapet an titl a "Briñs Kembre", o reseviñ 35 000 sinadur. Mark Drakeford (kentañ ministr Kembre), Adam Price (e penn ar strollad Plaid Cymru), Jane Dodds (e penn al Lib-Dem kembreat) ha YesCymru o doa holl anavezet e oa danvez un tabut peotramant o doa goulennet ma vije goulennet o ali gant ar Gembreiz. D'ar 6 a viz Here e voe votet gant Kuzul Gwynedd, ar strollegezh lec'hel e-lec'h ma voe kurunennet Charlez, e save a-enep an titl "Briñs Kembre" hag a-enep delc'her ur gadoriadur all e Kembre.
Rincón de Soto
Rincón de Soto zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Priñs Kembre
Sontadegoù
Ur sontadeg kaset gant BBC Wales e 1999 a gavas e oa 73% eus ar gembraegerien a-du evit ma vije kendalc'het gant titl a "Briñs Kembre". Ur sontadeg all kaset gant ar BBC e 2009, da verkañ ar 40 kadoriadur Charlez, a ziskoueze e save 38% eus ar Gembreiz a-du ma vije dalc'het ul lid heñvel evit William ur wezh aet Charlez da roue. E 2018 e kavas ur sontadeg kaset gant ITV e oa 57% eus ar Gembreiz akord ma vije kaset an titl ur wezh aet ar Priñs da Roue, gant 27% a-enep. Izeloc'h e oa ar souten evit ul lid-kadoriañ gant 31% a-du, 27% a-enep ha 18% o c'houlenn ul lid disheñvel.
Listenn priñsed Kembre (pennhêred Bro-Saoz pe Breizh-Veur)
Mab ar Rouanez Elesbed a voe Priñs Kembre e-pad 64 vloaz ha 44 deiz etre 1958 ha 2022, pelloc'h eget an holl briñsed bet en e raok. Pennhêr e voe pelloc'h eget an holl re all en istor Breizh-Veur ivez.
Kastell Champtoceaux
Kastell Champtoceaux, anvet Châteauceaux gwechall, a oa unan eus ar c’hestell-kreñv a oa war harzoù Breizh ha Bro-C’hall er Grennamzer. Savet e voe war ur roz, war ribl su al Liger, 9 km diouzh Ankiniz ha 25 km diouzh Naoned.
Drongo Sulawesi
Drongo Sulawesi (Dicrurus montanus) a zo un evn.
Kastell Champtoceaux
Abalamour d’al lec’h ma oa, war lez al Liger ha war an harzoù etre Breizh hag Anjev, e voe pouezus ar c’hastell-se e-pad pell. Hervez ar mareoù e voe etre daouarn dugelezh Breizh, kontelezh Anjev ha rouantelezh Bro-C’hall. E 1420 e voe roet urzh gant an dug Yann V, hag a oa bet bac’het ennañ, d’e gas d'an traoñ.
E 942 e voe aloubet korn-bro Champtoceaux gant Alan Varvek, dug Breizh. Goude marv hennezh e addimezas e intañvez Roscille Bleaz da Foulk II, kont Anjev hag helebini a voe diwar neuze etre pennoù Breizh ha re Anjev da c’houzout gant piv ez afe Champtoceaux. E-pad pell e voe e marzioù dispartiañ Breizh hag Anjev. En eskopti Naoned edo ar barrez avat.
E 988 e voe savet ar c’hastell, gant Foulk Nerra, kont Anjev. En tu all d’ar stêr, en Oudon, e oa ur c’hastell all, bet savet en 846 gant Nevenoe, roue ar Vretoned. E Champtoceaux e oa neuze ur gêr difennet gant mogerioù-kreñv hag ur c’hastell war an uhel, gant ur pont-gwint, daou dour-meur, ur chapel... Ar c’hastell a voe lakaet seziz warnañ meur a wech a-hed ar c’hantvedoù :
Yann III, dug Breizh, a voe ganet e kastell Champtoceaux d'an 8 a viz Meurzh 1286.
Brigantes
Brigantes zo anv latin ar bobl vrezhon c'halloudus a oa o chom en hanternoz Enez Vreizh, etre ar stêrioù Humber ha Tyne, er vro zo North Yorkshire ha West Yorkshire hiriv, hag a oa dezho an douaroù brasañ eus an enez. Isurium Brigantum (Aldborough hiriv) e oa o c'hêr-benn en amzer ar Romaned. Amezeien e oant d'ar Votadini, a oa er biz dezho.
Keñveriañ a c'haller ivez gant anvioù Briançon (Brigantia, Brigantium) ha gant Bragança, e Portugal,.
Brigantes a oa ivez e gevred Iwerzhon hervez Klaudios Ptolemaios.
O anv
Dont a ra an anv Brigantes (Βρίγαντες e gregach diwar ar wrizienn c'halianek *bhregh- = uhel. a gaver ivez en anv an doueez Brigantia, met n'ouzer ket ha roet e veze an anv Brigantium da lec'hioù zo dre ma oant perc'hennet gant tud uhel, eus an noblañs, pe ma oant e lec'hioù uhel.
E kembraeg a vremañ e kaver ar ger braint hag a dalv kement ha dreistwir, tremenet e brezhoneg evel brient, hag a deu eus ar wrizienn *brigantī. Kar d'an anv brigantes eo ivez ar ger kembraek brenin (roue) (< *brigantīnos); bri 'brud', e gouezeleg Skos brìgh 'galloud ', en iwerzhoneg brí 'startijenn, ster', manaveg bree 'galloud, startijenn' (diwar < *brīg-/brigi-); ar ger brezhonek bre 'tosenn' (< *brigā). Ouzhpenn-se eo heñvel orin an anv Bridget diwar an anv heniwerzhonek Brigit (en iwerzhoneg a vremañ Bríd) hag an anv stêr Brent e Bro-Saoz.
Sed ar stummoù a gaver d'an anv-pobl Brigantes:
O bro
Gant Ptolemaios eo bet roet anvioù ar poleis, pe kêrioù, a oa d'ar bobl-mañ :
Istor
Pa voe aloubet an enez gant ar Romaned, e chomas emren a-walc'h ar Brigantes dindan ar rouanez Cartimandua, a renas etre 50 ha 70. Sujet dezho e oa ar pobloù Carvetii ha Parisii Yorkshire. Pa voe trec'het ar roue brezhon Caratacos, e penn Silured hag Ordovices Kembre, ar jeneral roman Publius Ostorius Scapula, ez eas da glask repu davet Cartimandua, hag a roas anezhañ d'e enebourien.
Pa zispartias a rouanez diouzh he fried Venutios da addimeziñ da Vellocatos e kemeras ar pried kozh penn ur gostezenn Briganted eneproman hag ec'h arsailhas ar Romaned hag o mignoned. Trec'het e voe gant Aulus Didius Gallus.
E 61 e voe gorrekaet aloubadeg an enez gant emsavadeg Boudika, rouanez an Ikened. En 69 ec'h adkrogas Venutios gant e vrezel hag e kemeras lodenn gornôk ar rouantelezh. N'eo nemet dindan ar gouarnour Quintus Petillius Cerialis e voe sujet ar Brigantes, entre 71 ha 74. En 83 e voe echuet an aloubadeg, dindan Agricola, war-bouez Kaledonia, en tu all da moger Antoninus.
En 122, pa gilas an harzoù hanternoz er c'hreisteiz da moger Hadrian, en em gavas lod eus ar Brigantes e-maez domani ar Romaned. En 138 e tigorjont ar voger, met trec'het e voent gant Quintus Lollius Urbicus, a gasas an harzoù en-dro btek moger Antoninus, war-dro 140-1412. Adarre en em savas ar Brigantes en 154-155 ; degaset e voe lejionoù eus Germania, adsavet e voe an urzh roman, ha friket galloud ar Brigantes. En 410 e kuitaas ar Romaned un eneze ha n'hallent ket difenn ken.
Corythopis
Corythopis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, tri (3) isspesad dezhe en holl.
Welschnofen
Welschnofen (en alamaneg) pe Nova Levante (en italianeg) zo ur gumun eus Italia, e distrig Salten-Schlern, e proviñs Sutirol (anvet ivez proviñs emren Bolzano-Bozen), e rannvro Trentino-Alto Adige. Un 2000 a dud zo enni o chom.
Llandeilo Bertholau
Llandeilo Bertholau (saoznekaet e Llantilio Pertholey) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e gevred Kembre. Emañ en hanternoz da Y Fenni. Er gumuniezh emañ, ouzhpenn kêriadenn Llandeilo Bertholau hec'h-unan, kêriadenn Llanddewi Ysgyryd.
Er gumuniezh emañ torgenn Ysgyryd Fawr, krec'henn uhelañ ar Mynydd Du, a zo 486 metr uhelder.
Eus an eo iliz Sant Teilo. E Llandeilo Bertholau e voe prizoniet Rudolf Hess e-pad ur pennad.
E 2011 e oa poblet ar gumuniezh gant 3,906 a dud, ha 382 anezho (10,2%) a oa kembraegerien.
Borut Pahor
Borut Pahor, lesanvet "ar prezidant Instagram", ganet d'an 2 a viz Du 1963, zo ur politikour sokial-demokrat eus Slovenia. Bet eo prezidant ar vro abaoe Kerzu 2012. Bet e oa kentañ ministr etre miz Du 2008 betek miz C'hwevrer 2012.
Trec'h e oa bet war Danilo Türk, prezidant kozh ar vro, e-pad an dilennadeg dalc'het d'an 2 a viz Kerzu 2012. Tapet e oa bet gantañ tost da div drederenn eus ar mouezhioù. D'an 12 a viz Du 2017 e oa bet addilennet Pahor gant 53% eus ar mouezhioù.
Roger Glover
Roger David Glover, bet ganet d'an 30 a viz Du 1945 en Aberhonddu (Kembre), a zo ur produour pladennoù, sonaozer ha soner breizhveuriat.
Brudet eo evit bezañ bet soner gitar-boud er strolladoù Deep Purple ha Rainbow.
Aasmund Olavsson Vinje
Aasmund Olavsson Vinje (6 a viz Ebrel 1818 – 30 a viz Gouere 1870) a oa ur barzh hag ur c’hazetenner eus Norvegia. Bez’ e voe, asambles gant ar yezhoniour Ivar Aasen, unan eus an dud kentañ o skrivañ e landsmål, a zeuas da vezañ an nynorsk, unan eus an div yezh skrivet ofisiel e Norvegia.
E vuhez
Ganet e voe Aasmund Olavsson Vinje en ur familh paour a-walc’h e Vinje, e kontelezh Telemark. Goude bezañ bet mestr-skol ez eas d’ar skol-veur da g-Christiana da studiañ ar gwir. Neuze e reas anaoudegezh gant tud evel Henrik Ibsen ha Bjørnstjerne Bjørnson. Labourat a reas evel kazetenner evit an Drammens Tidende. Sevel a reas ar gelaouenn Dølen e 1858, ma embanne eñvorennoù beajoù ha pennadoù diwar-benn an arz, ar yezh, ar politikerezh. Paouez a reas Dølenda zont er-maez e 1870.
Tremen a reas an dibenn eus e vuhez war ar maez ha mervel a reas gant ur c'hrign-bev e 1870. Beziet e voe e Gran e kontelezh Oppland.
E oberenn
En e skridoù e Dølen, hag en e skridoù all, e veze roet kalz a bouez gant Vinje d’an diforc'hioù etre ar vuhez er c'hêrioù bras hag ar vuhez war ar maez. Unan eus pennañ skrivagnerien romantel Norvegia e voe Vinje. War an dachenn bolitikel e voe oberiant ivez. Skarzhet e voe eus e garg a alvokad, abalamour m’en doa kavet abeg e politikerezh estren ar gouarnamant.
Lod eus barzhonegoù Vinje zo anavezet hiziv an deiz c'hoazh, evel da skouer ar varzhoneg Ved Rundarne, zo bet lakaet sonerezh warni gant Edvard Grieg.
Owain fab Macsen Wledig
Owain fab Macsen Wledig a oa ur priñs brezhon er, hervez ar vojenn. Mab e oa da Vacsen Wledig, pe Magnus Clemens Maximus, impalaer en Enez Vreizh, Galia ha Spagn, a voe lazhet er brezel e 388. E vamm e oa Elen Luyddog, ur briñsez vrezhon lakaet da santez. Breur e oa da Peblig.
Robres del Castillo
Robres del Castillo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Rodezno
Rodezno zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Dolomitoù
An Dolomitoù (Dolomiti en italianeg, Dolomiten en alamaneg, Dolomites e ladineg, Dolomitis e friouleg, Dołomiti e veneteg), anvet ivez Monti pallidi, zo ur venezieg en Alpoù e reter Italia, er c'hreisteiz d'ar venezieg vras er rannvroioù Veneto, Trentino-Alto Adige ha Friuli-Venezia Giulia (rannet etre proviñsoù Belluno, Bolzano, Trento, Udine, Pordenone, gant un darnig en Aostria (Dolomitoù Lienz).
Enez Bouvet
Istor
Kavet e oa bet d'ar 1añ a viz Genver 1739 gant ar merdead breton Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier eus Pleudehen. War e lerc'h eo bet anvet an enez.
Bernhard
Bernhard zo un anv-badez alamanek, kar da v-Bernez, e brezhoneg.
Stachyridopsis
Stachyridopsis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1883 gant an naturour saoz Eugene William Oates (1845-1911).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Un isspesad warn-ugent (21) en holl.
Arondisamant Sarlat-la-Canéda
Arondisamant Sarlat-la-Canéda a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Dordogne hag e rannvro Akitania-Nevez.
Betek 2016
Rannet e oa arondisamant Sarlat-la-Canéda e 10 kanton (betek 2014) hag e 122 gumun :
Abaoe 2017
Adrannet e voe arondisamantoù an Dordogne d'ar 1 a viz Genver 2017. 141 kumun zo en arondisamant Sarlat-la-Caneda bremañ.
Pierre Bernard
Bet eo bet enseller pedagogel er rannvro evit sevenadur Breizh hag he yezhoù. Labouret en deus ivez evit lakaat Karta Sevenadurel Breizh en he sav.
Sajazarra
Sajazarra zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Drongo Sumatra
Drongo Sumatra (Dicrurus sumatranus) a zo un evn.
Tour-tan Penn-Maen
Tour-tan Penn-Maen a zo un tour-tan e beg kornôg enez Groe. Kroget e voe d’e sevel e 1836 ha lakaet e voe da vont en-dro e 1839.
Tour-tan galloudusañ aodoù departamant ar Mor-Bihan eo hini Penn-Maen ha gwelet e vez e c'houloù betek 29 mil (54 km). Gwarded zo ennañ.
Istor
Da vare an Dispac'h Gall dija e oa bet c’hoant da sevel un tour-tan eno, da heñchañ ar bigi da vont da borzh an Oriant. Labourioù a voe boulc’het e 1794 met kouezhañ a reas ar gurun war ar savadur ha paouezet e voe. E 1829 hag e 1834 adarre e voe goulennet gant ministr ar verdeadurezh ma vije savet un tour-tan.
Ur raktres a voe saveet e 1835 ha kroget e voe gant ar chanter e 1836. Adalek 1839 ez eas an tour-tan en-dro, gant eoul da gentañ ha gant gaz eoul da c’houde. Ouzh troad an tour ez eus un ti gant div gambr ha salioù ar mekanikoù. E 1927 e voe lakaet ouzhpenn ur c’horn-boud, en ur savadur all, tostoc’h d’an tornaod.
Ul lodenn vat eus aod Groe, er c’hreisteiz, zo e dalc’h Mirva an Aodoù. E-touez douaroù Mirva an Aodoù emañ beg kornôg an enezenn, el lec’h m’emañ an tour-tan. Eno e vez gwarezet ar plant hag an evned.
Bernhard von Sachsen-Jena
Bernhard von Sachsen-Jena (1638–1678) a voe kentañ dug Sachsen-Jena (Impalaeriezh santel roman german d'an ampoent) adalek 1672 betek e varv.
Agordo
Agordo a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Du 2011 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2011 e Breizh
Zoppè di Cadore
Zoppè di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Santa Coloma (La Rioja)
Santa Coloma zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Santo Domingo de la Calzada
Santo Domingo de la Calzada zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Nechtan (disheñvelout)
Nechtan, pe Nectan, zo un anv gouezelek pe piktek:
Pennad kar
Lakaet e vez Nechtan da vezañ kevatal da Neithon.
Río Anllo
Ar stêr Anllo, pe Río Anllo e galizeg, zo ur stêr vihan eus Galiza e proviñs Lugo, adstêr d'ar stêr Miño war he lez dehoù.
Gwerz Skolvan
Skolvan, pe Gwerz Skolvan zo ur werz e brezhoneg diwar-benn un den anvet Iannik Skolvan, en deus lazhet ur beleg, c'hwezet an tan en un iliz, jahinet e c'hoarezed. Pardon eus e bec'hedoù a c'houlenn digant e vamm.
Tennañ a ra d'ur varzhonek kembraek, Yscolan, e Levr Du Caerfyrddin ha lakaet war gont Myrddin.
Dastumerien
Dastumet eo bet
Meur a stumm zo eta.
Koulmkell
Hervez Donatien Laurent e vefe gwerz Skolvan diwar-benn buhez Sant Koulmkell.
Morin-khuur
Ar morin khuur zo ur benveg dre gerdin ar vongoled.
Louise-Joséphine Sarazin de Belmont
Louise-Joséphine Sarazin de Belmont (Versailles, – Paris, ) a oa ul livourez hag ur vaendreserez c'hall.
Morin-khuur
Graet eo da dalvezout da bareañs loenel gant saverien ar Gobi.
Louise-Joséphine Sarazin de Belmont
Gant al livour gall Pierre-Henri de Valenciennes (1750-1819), a gelenne da verc'hed yaouank evit lakaat kresk en e c'hopr, e teskas ar vicher betek 1812 ; er bloaz-se e voe anvet ar c'helenner en École des Beaux-Arts, na zegemere ket ar merc'hed. Betek 1814 e voe harpet gant an impalaerez Joséphine de Beauharnais. Gwarezedez Marie-Caroline de Bourbon-Sicile, dugez Berry e voe pa zistroas Bro-C'hall d'an unpenniezh.
Morin-khuur
Anavezet a oa ar morin-khuur gant UNESCO evel unan eus ar pennoberoù an hêrezh disonnus ha distokus an denelezh.
Liammoù diavaez
The Story of the Weeping Camel
Louise-Joséphine Sarazin de Belmont
E 1812, a-c'houde kimiad he c'helenner, e tiskouezas al livourez he oberennoù er Salon de peinture et de sculpture e Paris. Diouzh an taolennoù all a lakaas war ziskouez er bloavezhioù da heul e ouzer e veajas kalz dre Europa : Nàpule, Roma ha Sikilia etre 1824 ha 1826, ar Pireneoù e 1831 – er bloaz-se e c'hounezas ur vedalenn a eil renk er Saloñs. E 1834 e livas e Fontainebleau, hag ur vedalenn a gentañ renk a yeas ganti en hevelep bloaz. E 1836 ha 1837 e veajas e Breizh (Naoned, Kastell-Paol hag all).
Pa ne veze ket o veajiñ e kelenne en he labourva e Paris.
E 1841 en em stalias en Italia, ma vevas betek 1865. Ur vedalenn all a c'hounezas er Saloñs e 1861, evit div daolenn a ziskoueze forum Roma, an eil diouzh ar beure hag eben da serr-noz. Ul levr sinet ganti a voe embannet e 1859, en enor d'ur vignonez dezhi. Tri bloaz goude he distro da Bariz e kinnigas hec'h oberennoù diwezhañ er Saloñs e 1868, e-maez ar genstrivadeg, ha tri bloaz goude c'hoazh ez eas d'an Anaon e Pariz.
Santurde de Rioja
Santurde de Rioja zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Departamantoù Arc'hantina
thumb|250px|Kartenn eus departamantoù ha partidos Arc'hantina, war-bouez an inizi a sav tabut diwarne hag an Antártida Argentina An departamantoù ha partidos (evel ma vez graet anezhe, dre abegoù istorel, e Proviñs Buenos Aires) eo eil doare rannadur ar vro en Arc'hantina, war lerc'h ar proviñsoù.
Vertonne (Vendée)
Ar Vertonne a zo ur stêr eus Vendée, 26,6 km dezhi, adstêr d'an Auzance, e palud Olonne.
Google Earth
Google Earth zo ur meziant hag a ziskouez an Douar e teir ment a-drugarez da skeudennoù tennet gant loarelloù. Savet e oa bet ar meziant-se gant Keyhole, Inc. ha prenet e oa bet gant Google e 2004.
Meur a zoare Google Earth zo pe a zo bet, digoust an holl anezho.
Danta di Cadore
Danta di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Swing and Tears
Swing and Tears zo un albom gant Skolvan e 1994.
Titloù
Trizek titl zo
Revue Celtique
Ar Revue Celtique a oa ur gelaouenn c’hallek a blede gant ar studioù keltiek hag a zeuas er-maez etre 1870 ha 1934. Enni ez eus bet embannet pennadoù gant skloveuridi anavezet, evel Henri d'Arbois de Jubainville, Joseph Loth, Georges Dottin, Émile Ernault, Joseph Vendryes, Whitley Stokes, Kuno Meyer ha keltiegourien all c’hoazh.
Savet e oa bet gant Henri Gaidoz, a felle dezhañ krouiñ ur benveg da liammañ an dud a blede gant ar studioù keltiek en eil hanterenn an. Ur galv a reas e-touez lenneien ha tud anavezet all e 1879, ha 197 den a respontas dezhañ e oant prest da goumanantiñ d’e gelaouenn. En o zouez ne oa nemet 17 hag a oa o chom e Breizh : en o mesk e oa eskob Kemper ha Leon, hini Sant-Brieg ha Landreger, Troude, Kervarker pe Fañch an Uhel E miz Mae 1870 e teuas an niverenn gentañ er-maez, enni pennadoù savet gant 25 den anavezet, eus meur a vro, barrek war dachenn ar studioù keltiek. En o zouez e oa Henri d’Arbois de Jubainville, diellour, Ernest Renan, kelenner e Skolaj Bro-C’hall, Prosper Levot, levraoueger evit ar morlu e Brest, Fañch an Uhel, an dastumer kontadennoù ha kanaouennoù brezhonek, Whitley Stokes, ur yezhoniour saoz hag a oa en India da neuze, Max Müller, un Alaman hag a oa kelenner e skol-veur Oxford, pe c’hoazh Daniel Silvan Evans, ur geriadurour kembraek.
Etre 1870 ha 1934 e voe embannet 51 niverenn – unan bep daou vloaz en deroù hag unan bep bloaz, goude 1886 -, dindan renerezh Henri Gaidoz da gentañ, Henri d'Arbois de Jubainville war-lerc’h, ha Joseph Loth da ziwezhañ. Ar Revue Celtique e oa ar gelaouenn gentañ a blede penn-da-benn gant ar studioù keltiek, ar yezhoniezh dreist-holl. Enni e voe embannet studiadennoù gouiziek e galleg ha kalz testennoù brezhonek, testennoù krennvrezhonek da skouer. Ha dre ma n’int ket bet adembannet abaoe, ez eo talvoudus-bras danvez ar gelaouenn d’an dud a bled gant an dachenn-studi-se. Goude marv Joseph Loth (1847-1934) e paouezas ar gelaouenn da zont er-maez. Adsavet e voe ur gelaouenn heñvel da gemer he lerc’h, Études Celtiques hec’h anv, gant Joseph Vendryes, e 1936.
Santurdejo
Santurdejo zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Cambre
Cambre zo anv meur a lec'h:
Sant-Hermelen
Sant-Hermelen zo un anv-lec'h brezhonek, savet diwar anv Hermelandus, manac'h frank eus ar, e Bro-Naoned, Breizh.
Peblig
Peblig (Publicius, e latin ) a oa ur priñs brezhon e dibenn ar, hag ur sant, hervez ar vojenn.
Istor ha mojenn
Mab e oa da Vacsen Wledig, pe Magnus Clemens Maximus, impalaer en Enez Vreizh, Galia ha Spagn, a voe lazhet er brezel e 388. E vamm e oa Elen Luyddog, ur briñsez vrezhon lakaet da santez. Breur e oa da Owain fab Macsen Wledig, ha d'an impalaer Cystennin hervez ar vojenn.
Valle di Cadore
Valle di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Drongo Mayotte
Drongo Mayotte (Dicrurus waldenii) a zo un evn.
Krzeszowice
Krzeszowice zo ur gêr eus rannvro Małopolska (Polonia vihan), e Polonia.
Peblig
Istor ha mojenn
Gantañ e vije bet savet un iliz e Llanbeblig, e-kichen Segontium (Caernarfon), ur c'hreñvlec'h roman. Dont a ra e anv kembraek Peblig eus an anv latin Publicius, pezh a ziskouezfe e orin roman, hogen n'haller ket prouiñ pe e oa mab da Elen ha Macsen pe ne oa ket.
Hervez Nennius, en IXvet kantved (ur pevar c'hant vloaz goude eta) e vije bet bez Cystennin e "Caer Seint". Kaset e voe an arched da iliz Llanbeblig war urzh ar roue saoz Edouarzh I e 1283.
D'an 3 a viz Gouhere e vez lidet ar sant.
Sant-Hermelen-ar-C'hrec'h
Sant-Ervlon-ar-Roz
Borca di Cadore
Borca di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Sojuela
Sojuela zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Auronzo di Cadore
Auronzo di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Georgie Thompson
Georgie Thompson, bet ganet e Harlow, a zo ur gazetennerez saoz.
Dallentez
thumb|250 px|Un den dall, ambrouget gant ur c'hi arbennik 200px|thumb|right|An dallez, [[John Everett Millais, 1856]] Stad an dud dall, da lavaret eo an dud o deus kollet skiant ar gweled eo an dallentez.
Brezel Laponia
Brezel Laponia (Finneg: Lapin sota) a reer eus ar brezel a c'hoarvezas etre Finland hag an Trede Reich e proviñs norshañ Finland, Laponia, etre miz Gwengolo 1944 ha miz Ebrel 1945 pa glaske Hitler teurel e grabanoù war mengleuzioù nikel Petsamo.
Sellet e vez outañ gant ar Finniz evel ur brezel diforc'h evel ar brezel kendalc'h, e-skoaz an Alamaned a sell outañ evel ul lodenn eus an Eil Brezel-bed. Rediet e oa arme Finland da zivodañ e soudarded, abalamour da zivizoù an arsav-brezel sinet gant URSS, e-keit ha ma oa o vrezeliñ da rediañ an Alamaned da guitaat ar vro. Kilañ a reas an arme alaman betek Norge. ha Finland a zeuas a-benn da zoujañ ouzh divizoù skrid-emglev Moskov, daoust ma chome atav e brezel gant an div Stad vras kevredet a oa an Unvaniezh soviedel hag ar Rouantelezh-Unanet, betek ar mare ma oa peurwiriekaet ar peoc'h gant skrid-emglevioù peoc'h Pariz e 1947.
Digoradur
Aboae miz Even 1941 e oa Bro-Alamagn ha Finland o vrezeliñ a-enep an URSS, ha kenlabouret o doa e-doug ar brezel kendalc'h. Kerkent hag an hañv 1943 e krogas pennadurezhioù an arme alaman da ober o fourchasoù betek-gouzout e sinfe Finland ar peoc'h diouzh he zu gant an URSS. An Alamaned a oa e soñj lakaat o soudarded da gilañ etrezek an norzh abalamour da wareziñ ar mengleuzioù nikel e-kichen Petsamo.
E-doug goañvezh 1943–1944 e wellaas an Alamaned an hentoù a zeue eus norzh Norge betek norzh Finland oc'h implijout labour prizonidi brezel. Niverus e voe kolloù ar brizonidi, abalamour ma oa bet prizoniet ur bern anezhe e broioù kreisteiz Europa ha ma oant atav e lifreoù hañv peurgetket. Ouzhpenn-se o doa dastumet an Alamanted pourvezioù ha savet linennoù difenn er vro. Prest e oant eta e miz Gwengolo 1944, pa sinas Finland arsav-brezel Moskov gant an Unvaniezh soviedel.
Darvoudoù
E-keit ha ma oa adaozet an nerzhioù alaman da gilañ trema an norzh e oa lakaet minoù gant ar morlu alaman tost da aodoù Finland ha klask a reas ivez kemer Enez Gogland da-geñver taol Tanne Ost. Prizoniet e oa moraerien eus Finland a oa er porzhioù dalc'het gant an Alamaned, betek e Norvegia, hag al listri-spluj alaman a c'houeledas meur a lestr sivil eus Finland.
Goulenn a reas ar Sovieted e vefe argaset ar soudarded alaman eus Finland. Rediet e oa ar Finniz eta da stourm da zieubiñ o douaroù diouzh nerzhioù an Alamaned. Diaes e oa kefridi arme Finland rak goulennet e oa bet ivez gant ar Sovieted e vije divodet hec'h arme d'ar memes mare, daoust ma oa o ren ur brezel a-enep Bro-Alamagn. Karget e oa ar jeneral Hjalmar Siilasvuo, trec'her Suomussalmi da ren ar Finniz a-enep an Alamanted a oa renet gant ar jeneral Lothar Rendulic.
Embregadennoù an diskar-amzer
E-pad ar c'hentañ sizhunvezhioù ma oa an Alamaned o kilañ hag ar Finniz o vont war-raok e veze aozet fiñvoù ar soudarded gant pennadurezhioù an div arme a-gevret, pezh a oa kuzhet ouzh ar Sovieted. Kilañ a rae an Alamaned hervez un implij-amzer savet a-gevret, hag ar Finniz a argade hag a zeve fozioù-difenn goullo. Goude div sizhun avat en em rentas kont ar Sovieted e oant bet touellet ha goulenn a rejont groñs gant ar Finniz ren argadennoù diouzhtu a-enep arme an Trede Reich.
Aloubadeg Tornio
Kreskiñ a reas an emgannoù pa glaskas ar Finniz dre ar mor e-kichen Tornio d'ar 1añ a viz Here 1944 war an harzoù gant Sveden. Padout a reas an emgannoù taer e-pad ur sizhun ha rediet e oa an Alamanted daa gilañ.
Da-heul aloubadeg Tornio e oa kemeret war-dro 100 prizoniad alaman. En ur striv da zieubañ anezhe e kemmennas Rendulic e vefe kemeret siviled eus Finland da ouestlidi. Adalek ar c'hentañ a viz Here 1944 e oa bac'het 132 den e kêr Kemi ha 130 e Rovaniemi, 24 maouez en o zouez. Kas a reas ar jeneral Rendulic Mathias Kräutler da QG ar Finniz e Tornio, da reiñ ul lizher d'al letanant-koronal Wolf Halsti. Goulenn a reas ma vefe dieubet ar brizonidi alaman pe e vefe fuzuilhet ar ouestlidi ha devet ar vilin a oa eno.
Halsti a gasas ar gemennadenn d'ar Letenant-jeneral Hjalmar Siilasvuo, komandant III Arme Finland, a nac'has marc'hata gant an Alamanted. Halsti a roas ar respont, hag a lavaras ouzhpenn e kemmennfe e-unan e vefe fuzuilhet holl ar brizonidi alaman e dalc'h e soudarded, gant holl implijjidi ha klañvourien alaman an ospital brezel alaman e Tornio, betek-gouzout e c'hoarvezfe an disterañ tra d'ar ouestlidi sivil pe d'ar vilin.
Dilezet e voe neuze o gourdrouzoù gant an Alamaned, ha dieubet e voe ar ouestlidi dibistig d'an 11 a viz Here, e-kichen Rovaniemi. E-pad an dek devezh-se e oa heuliet a-dost an darvoud gant kazetennoù Finland, ar pezh a troas emzalc'h ar Finniz a-enep o c'hevredidi alaman kent. Kreskiñ a reas an enebiezh ouzh an Alamaned abalamour da urzhioù Rendulic da seveniñ taktik an douar-losket, hag abalamour ma oa devet ar pep brasañ eus ar c'hêriadennoù ha distrujet an danframmoù sivil.
Verzée
Ar Verzée a zo ur stêr e gevred Breizh, hag en em daol en Oudon.
Brezel Laponia
Kilañ a ra an Alamaned betek Norvegia
Siilasvuo a heulie an Alamaned hag a stourme da zifenn o c'hiladenn etrezek Norvegia. Lezet e oa nerzhioù alaman gant kirri war-lerc'h an nerzhioù pennañ d'o gwareziñ ha da zaleañ ar Finniz a-drugarez d'un nerzh tennañ bras. Pa zegouezhe ar Finniz e klaskent tremen hebiou d'al lec'hioù difenn alaman dre ar c'hoadoù hag an douaroù gouez. Kilañ a rae neuze an Alamanted en ur zistrujañ ar pontoù betek al lec'h difenn nevez o doa prientet en a-raok.
Kaset e oa ar pep brasañ eus poblañs Laponia, 168 000 den en holl, da Sveden ha da Su Finland, war-bouez annezidi korniad Tornio. Kaset e oa skarzherezh ar siviled da benn en ur striv a-berzh pennadurezhioù ar vro ha re an arme alaman a-raok ma krogfe an emgannoù. Kantadoù maouezed hag a oa bet tutaet gant an arme alaman pe a laboure evit an arme alaman a yeas kuit gante, gant tonkadurioù a bep seurt.
Dilerc'hioù
E-doug o c'hiladenn e wastas an arme alaman, dindan ar jeneral Lothar Rendulic, lodennoù bras eus norzh Finland abalamour da daktik an douar losket. Abalamour da se e oa distrujet war-dro 40–47% eus an annezioù er vro, ha kêr-benn proviñs Rovaniemi a oa devet a-rez an douar, evel kêriadennoù Savukoski hag Enontekiö. An div drederenn eus ar savadurioù eus kêriadennoù Sodankylä, Muonio, Kolari, Salla ha Pello a oa dispennet, 675 pont a oa lakaet da darzhañ, minet e oa holl an hentoù pennañ, ha 3 700 km linennoù pellgomz a oa distrujet.
Huell Howser
Huell "Burnley" Howser, bet ganet d'an 18 a viz Here 1945 e Gallatin (Tennessee, Stadoù-Unanet Amerika) hag aet da Anaon d'ar 7 a viz Genver 2013 e Palm Springs (Kalifornia, SUA), a oa un arzour hag ur produour skinwel stadunanat.
Brezel Laponia
Dilerc'hioù
Ouzhpenn ar c'holloù-se, istimet e-tro 300 million dollar amerikan e 1945 (da lâret eo 3,66 miliard a zollarioù e 2011), war-dro 100 000 annezad a oa kaset er-maez eus o zier, ar pezh a vrasae kudenn adsavadur ar vro goude ar brezel. Goude ar brezel e oa kondaonet Rendulic evit torfedoù brezel, da 20 vloaz prizon, daoust ma oa dilezet ar c'hargoù diwar-benn gwastadur Laponia. Dieubet e oa goude 6 vloaz.
Argaset e oa ar soudarded alaman diwezhañ e miz Ebrel 1945. D'ar mare-se, abalamour da c'houlennoù groñs ar Sovieted da zivodañ arme Finland, e chome war-dro 600 soudard eus Finland, tutaet a-nevez evit an darn vrasañ, da dalañ oute. Abalamour da se ez eo anavet eil hanterenn brezel Laponia e Finland evel kroaziadeg ar vugale.
Bihan a-walc'h e oa ar c'holloù eus ar brezel : 774 soudard a oa lazhet en emgannoù, 262 a oa dianadet ha war-dro 3000 den a oa gloazet diouzh tu Finland, ha 1 200 soudard alaman a oa lazhet ha war-dro 2000 a oa gloazet. 1 300 soudard alaman a zeuas da vezañ prizonidi brezel, hag a oa fiziet en URSS hervez divizoù an arsav-brezel sinet gant ar Sovieted. Ar minoù alaman a zalc'has da skeiñ ar siviled e-pad degadoù goude ar brezel ha tost 100 den a oa lazhet ouzh o zennañ.
Calalzo di Cadore
Calalzo di Cadore a zo ur gumun eus Italia, e proviñs Belluno, e rannvro Veneto.
Soto en Cameros
Soto en Cameros zo ur gumun e kumuniezh emren La Rioja e Spagn.
Yezh ar Sinoù Adamorobek
Yezh ar Sinoù Adamorobek (Saozneg : Adamorobe Sign language, AdaSL) zo ur yezh ar sinoù komzet gant tud vouzar pe bounnerglev o chom en Adamorobe (ur gêriadenn e reter Ghana) (6 000 ) hag he zrowardroioù.