cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Étienne Brasseur de Bourbourg
Goulakadennoù diwar-benn Atlantis
Kreñvaet e voe ar c'hredennoù-se gant an daveoù roet gant Brasseur de Bourbourg e-unan eus deskrivadurioù Platon war sevenadur ha kevredigezh tud Atlantis a grede mort da Vrasseur bezañ adkavet roud anezho en hensavenadur maya evel displeget en e levr Quatre Lettres sur le Méxique (1868). En embannadur-se e laka war wel Brasseur de Bourbourg heñvelderioù niverus etre Doueed ha kosmologiezh ar Vayaed ha re Hengiptiz. Emplegañ a ra evel-se e oa ganto o-daou ur vammenn voutin, hini kevandir kollet Atlantis. Pelloc'h c'hoazh ez a Brasseur de Bourbourg el levr-se pa ginnig un istor eus Atlantis diazezet war ar mitoù maya. Awenet e voe Augustus Le Plongeon hag ivez Ignatius L. Donnelly gant al levr-se. Hemañ diwezhañ en e levr Atlantis: The Antediluvian World a ra dave-kenañ da studiadennoù Brasseur de Bourbourg. Daoust da bep tra, skrivañ a reas ur skolveuriad e 1875 ne vefe ket kavet ur skolveuriad eus e amzer evit degemer stultennoù Brasseur de Bourbourg diwar-benn Atlantis.
Dedenn Brasseur de Bourbourg evit ar speredelezh koublet gant ar goulakadennoù diwar-benn an darempredoù etre ar Vayaed kozh hag Atlantis a voe a-walc'h evit diazezañ ar vayaegezh.
Adkavadenn ur c'hodeks maya
E 1866 en doe digarez Brasseur de Bourbourg da arsellet e Madrid ouzh un draezenn a oa perc'henn warnañ ar c'helenner spagnol ha paleografour Juan de Tro y Ortolano en doa prenet anezhi ur c'hwec'h bloaz bennak abretoc'h. An draezenn-se a oa anezhi ur c'hodeks kozh, ul levr graet gant paper rusk dezhañ stumm ur skrammad pajennoù rollet en em heul an eil war-lerc'h eben war-hed meur a vetrad pa vezont displeget. Er c'hodeks e kaved arouezennoù niverus ha tresadennoù a oa gouest a-walc'h Brasseur de Bourbourg da anavezout evel a orin maya abalamour m'en doa bet tro da welet ha da studiañ merkoù damheñvel ha glifoù p'edo o vevañ e Kreizamerika.
Reiñ a reas aotre dezhañ Tro y Ortolano da embann un eilskrid eus ar c'hodeks-mañ hag anvet e voe kodeks Troano gant Brasseur en e enor. Hollbouezus e oa bezañ adkavet ar c'hodeks-mañ rak ne oa nemet an trede kodeks maya anavezet da neuze. An eil, kodeks Pariz, a oa bet dizoloet gant an ensklaker gall Léon de Rosny un nebeud bloavezhioù a-raok traken. Ent-resis, priziañ a reas Brasseur de Bourbourg e gavadenn evel dleet pa ouie pegen rouez e oa ar c'hodeksoù. Gouzout a ouie ervat e oa merket e Relación de Landa bet addizoloet gantañ abretoc'h ivez penaos e oa bet urzhiet gant hennezh distruj kement kodeks maya a oa tu da lakaat an dorn warnañ hag e oa bet devet meur ha meur a godeks.
E 1869–1870 ec'h embannas Brasseur de Bourbourg e zielfennadennoù ha displegadurioù diwar-benn danvez kodeks Troano en e labour Manuscrit Troano, études sur le système graphique et la langue des Mayas. Kinnig a reas tammoù troidigezhioù evit ar glifoù enrollet er c'hodeks, diazezet evit darn war ar skeudennoù a yae ganto hag evit un darn all war lizherenneg de Landa. Aner e voe e strivoù hag esaeoù evit ar pep brasañ koulskoude.
Awenet e vo Augustus Le Plongeon gant e droidigezh diwezhatoc'h evit diazezañ e zeorienn war kevandir kollet Mu. Evit gwir testeniekaet eo implij ar ger Mu e labourioù Brasseur de Bourbourg.
Un nebeud bloavezhioù war-lerc'h, ur c'hodeks maya all a voe dizoloet etre daouarn un dastumer all. Lesanvet e voe kodeks Cortés pa voe kredet e oa bet perc'henn Hernán Cortés warnañ. Pa voe studiet diwezhatoc'h gant Léon de Rosny e voe kavet e oa evit gwir ul lodenn eus kodeks Troano ma oa bet rannet dioutañ ur mare oa bet evit abegoù dizispleg. Diwezhatoc'h c'hoazh e voe bodet en-dro an div lodenn anvet bremañ kodeks Madrid pe kodeks Troano-Cortés. Arvestiñ outo a c'haller ober bremañ e Madrid. E 1871 ec'h embannas Brasseur de Bourbourg e Bibliothèque Mexico-Guatémalienne, un dastumad skridoù lennegel ha mammennoù a denn da studioù Kreizamerika.
Dave a ra e bennad diwezhañ "Chronologie historique des Mexicains" (1872) da gkodeks Chimalpopoca ma anata pevar prantad a gataklismoù bedel a grogje 10.500 vloaz kent JK. diwar ur rikladur eus ahel ar voull-douar (ur meizad kar da teorienn rikladur ar poloù).
Pedro III Portugal
Pedro III (1717-1786), mab d'ar roue João V, a voe roue Portugal etre 1777 ha 1786.
Dimezet e oa da Maria Iañ Portugal
Charles Étienne Brasseur de Bourbourg
Marv ha priziadur e zegasadennoù
Diskouezet o deus e labourioù arkeologel war an dachenn, e labour dalc'hus evit dastum, dizoleiñ hag adembann mammennoù studi ankounac'haet bezañ talvoudus-kenañ evit an enklaskerien hag ar gelennerien war danvez Kreizamerika a zeuas war e lerc'h. Padal, evit ar pep brasañ e voe didalvoud an displegadennoù ha teoriennoù degaset gantañ.
Roll embannadurioù
Setu aze ur roll eus e embannadurioù (labourioù krouet gantañ pe adembannadurioù dielloù istorel orin), urzhiet dre an deiziad embann orin. Merket eo al lec'h embann (etre krommelloù), hag e druz eo bet lakaet anv boutin pe verr pep embannadur. Peuzsur n'eo ket klok ar roll. Mirout a ra an Archives Nationales (Pariz), F17, 2942 un dastumad danevelloù ha rentoù:kont beaj kaset gant Brasseur de Bourbourg eus Mec'hiko, Guatemala ha Spagn da Ministr gall an Deskadurezh ha Relijion.
Arrietty, le petit monde des chapardeurs
Arrietty, le petit monde des chapardeurs (e japaneg 借りぐらしのアリエッティ Karigurashi no Arietti) a zo anv gallek ur film bevaat japanat bet produet gant ar Studio Ghibli ha deut er maez e Japan e 2010.
Epinephelus malabaricus
Annez
Bevañ a ra eus Meurvor Indez da vMeurvor Habask.
Gattatico
Gattatico zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Azia ar Su
Azia ar Su a zo un isrannved eus Azia. En un doare strizh e klot gant ar pezh a zo er su d'an Himalaya, da lavaret eo Iskevandir Indez dre vras. Hervez doare rummata ar Broadoù Unanet emañ e-barzh ar riezoù-mañ: Afghanistan, Bangladesh, Bhoutan, India, Maldivez, Nepal, Pakistan, Sri Lanka.
Azia an Norzh
Azia an Norzh a zo un isrannved eus Azia hag a glot gant lodenn Kevread Rusia a zo en Azia.
Brithdir (Ceredigion)
Brithdir zo ur gêriadennig e kumuniezh Penbryn, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 110,1 km eus Kêrdiz.
Gualtieri
Gualtieri zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Broginin
Broginin zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trefeurig, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 120 km eus Kerdiz.
Otos mab Ouranos
Otos (en henc'hresianeg, « evn-noz ») zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl), pe Tartaros hervez an testennoù. Lazhet eo bet e-kerzh Brezel ar Ramzed.
Polybotes mab Ouranos
Polybotes ( en henc'hresianeg) zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da Ouranos (an Oabl) ha Gaia (an Douar).
Enebour Poseidon eo Polybotes. Pa darzhas Brezel ar Ramzed e voe hemolc'het gantañ war ar mor betek enezenn Nysiros. Aze e stlepas Poseidon ur maen da bPolybotes, hag a reas un enezenn nevez anvet Kos. E pistri e tro an dour kerkent ma vez stoket gant Polybotes.
Ginevra d'Este
Ginevra d'Este (1419- 1440) zo ur briñsez italian eus an Azginivelezh, eus an Tiegezh d'Este.
Museu Paraense Emílio Goeldi
Ar Museu Paraense Emílio Goeldi a zo un ensavadur enklaskoù lec'hiet e kêr vBelém e stad Pará (hanternoz Brazil).
Ginevra d'Este
Merc'h e oa da Niccolò III d'Este, markiz Ferrara, ha d'e eil pried Parisina Malatesta. Ur c'hoar c'hevell he doa, Lucia, marvet e 1437.
Tamallet e voe he mamm Parisina da zoganiñ he fried gant he breur-kaer Ugo d'Este, fratellastro di Ginevra. Kondaoenet e voe an daou bichon d'ar marv gant an dogan, pa ne oa Ginevra nemet seizh vloaz c'hoazh. Addimeziñ a eure Niccolò pemp bloaz goude da Ricciarda di Saluzzo. Eus an dimeziñ-se e voe ganet daou baotr, breudeurt da Ginevra : Ercole ha Sigismondo.
Museu Paraense Emílio Goeldi
Krouet e oa bet d'ar 6 a viz Here 1866 gant an naturour braziliat Domingos Soares Ferreira Penna (1818-1888), "Associação Philomática" ("Mignoned ar Skiantoù") e anv kentañ. D'ar 25 a viz Meurzh 1871 ez eas ar gevredigezh da vMuseu Paraense ent ofisiel, Ferreira Penna anvet da gentañ rener.
Renet e voe gant Emílio Goeldi (1859-1917) adalek an 9 a viz Mezheven 1894 betek miz Meurzh 1907 ha roet anv ar skiantour suis d'an ensavadur da zougen bri dezhañ.
Ginevra d'Este
E 1434 e timezas d'ar brezelour Sigismondo Malatesta. E Rimini e voe an eured. Hennezh a oa aotrou kêr Rimini, ha div wech c'hoazh e timezas.
E 1461 e voe tamallet Sigismondo Pandolfo gant ar pab, Pi II Piccolomini, da vezañ lazhet e briedoù Ginevra ha Polissena hag eskumunuget e voe.
Poltred
Poltred ur briñsez gant Pisanello zo war ziskouez e Mirdi al Louvre. Gallout a rafe bezañ poltred Ginevra d'Este.
Gro Harlem Brundtland
Gro Harlem Brundtland (ganet d’an 20 a viz Ebrel 1939) zo ur bolitikourez eus Norvegia. E penn Strollad al Labour eo bet ha kentañ ministr he bro e voe e 1981, etre 1986 ha 1989, hag etre 1990 ha 1996. Goude se e voe pennrenerez Aozadur Yec'hed ar Bed eus 1998 da 2003. E miz Mae 2007 e oa bet anvet da gannadez arbennik gant ar Broadoù Unanet evit ar guzuliadeg war Cheñchamant an hin.
Nordmøre
Nordmøre zo un distrig hengounel eus Norvegia, e kontelezh Møre og Romsdal.
Arondisamant Niort
Arondisamant Niort a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Deux-Sèvres hag e rannvro Akitania-Nevez.
Arondisamant Bressuire
Arondisamant Bressuire a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Deux-Sèvres hag e rannvro Akitania-Nevez.
Arondisamant Niort
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Niort e 18 kanton hag e 165 kumun :
Arondisamant Bressuire
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Bressuire e 7 kanton hag e 61 kumun :
Brongwyn
Brongwyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Beulah, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 111,9 km eus Kerdiz.
Alfonso V
Alfonso V zo anv tri den:
Yangon
Yangon (a-raok 1989: Rangoon) eo kêr vrasañ ha kêr-benn ekonomikel Myanmar. War-dro 4,5 milion a dud a zo o vevañ enni pe en trowa-droioù (2010). Kêr-benn bolitikel ar vro e oa betek 2007, pa voe kaset da Naypyidaw, e-kreiz ar vro.
Efialtes mab Ouranos
Efialtes (Ἐφιάλτης) zo ur Ramz e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia hag Ouranos.
Meneget eo e anv e roll anvioù ar Bibliotheke, oberenn Apollodoros. Hervez ar Fabulae, gant Hyginus Mythographus, e vefe mab Gaïa ha Tartaros.
Efialtes a grapas gant e vreur Otus davet an Olympos adal menez Ossa ha menez Pelion, da dizhout an oabl. Hogen n'o devoa ket tizhet lein ar menez ma taolas Apollon e saezhoù. Goude bout kouezhet e voent strobet ha kaset dindan an douar, mes hennezh a gren pa vez Efialtes o fiñval.
Brezel ar Guararapes
thumb|right|350px|Ar Batalha dos Guararapes, eoullivadur war lien gant [[Victor Meirelles de Lima.]] Brezel ar Guararapes (pe Batalha dos Guararapes e portugaleg), zo ur brezel hag a c'hoarvezas e Pernambuco, e Brazil, er XVIIvet kantved, pa en em savas ar bobl da lakaat Izelvroiz er-maez.
Kentañ emgann
Eus an 18 d'an 19 a viz Ebrel 1648 e Morro dos Guararapes, e Kabiteniezh Pernambuco, e Brasil Colonial, e c'hoarvezas an emgann kentañ etre un armead izelvroat ha difennerien an Impalaeriezh Portugalat (Império Português).
Adkemer Porto de Nazaré, e Cabo de Santo Agostinho, a felle d'an Izelvroiz, dindan ar c'horonal Sigismund Van Schkoppe evit mirout ouzh degas pourvezioù d'ar stourmerien bortugalat.
==Eil emgann E miz C'hwevrer 1649 e voe emgann Jaboatão dos Guararapes e Pernambuco, ha trec'het e voe Izelvroiz, met chom a rejont er vro betek 1654, ha ne voe sinet ar peoc'h nemet e 1661.
Rouantelezh Oppland
Rouaned
E-touez rouaned Oppland e oa :
Fabbrico
Fabbrico zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Azia ar Reter
Azia ar Reter a zo un isrannved eus Azia. Hervez ar Broadoù Unanet emañ ar riezoù-mañ e-barzh: Mongolia, Republik Pobl Sina, Republik Sina (Taiwan), Republik Poblel ha Demokratel Korea (Norzhkorea), Republik Korea (Sukorea) ha Japan. A-wechoù e vez lakaet e-barzh ivez Sibiria ar reter-pellañ.
Hippolytos mab Ouranos
Hippolytos (en henc'hresianeg zo ur gigant e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl). Lazhet eo bet e-kerzh Brezel ar Ramzed gant Hermes, kabellet gant ar c'hynee profet gant Haides.
Gwalenn-skouarn
thumb|Gwalenn-skouarn evit ur skouarn didoull thumb|170px|left|Plac'h he gwalinier-skouarn. Gwalinier bras ouzh divskouarn toullet. thumb|right|Mrs. Edwards, livadur gant [[Joanna Boyce. ]] Ur walenn-skouarn zo ur walenn lakaet ouzh ar skouarn. Darn a ranker toullañ ar skouarn evit o lakaat. Gwalennoù bihan zo, ha re vras a c'hall bezañ ponner a-wechoù, ken e c'hallont hiraat an divskouarn.
Peurvuiañ eo ar merc'hed a wisk gwalinier-skouarn, hogen kalzik a baotred a ra ivez, daoust ma kustumont lakaat gwalinier bihanoc'h.
Eus bravigoù-skouarn e komzer ivez.
Verdun
Verdun zo un anv-lec'h gallek, a orin galianek.
Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien
Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien zo ur geriadur savet gant Lukian Raoul hag embannet gant Al Liamm, e 1992. Titloù all a lenner e-barzh al levr: Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien vrezhonek da gentañ; Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien vrezhonek aet da anaon a-raok miz Meurzh 1992 goude. 432 pajenn zo el levr.
Emgann Verdun
Meur a emgann zo bet en-dro da gêr Verdun, e Bro-C'hall.
Cavriago
Cavriago zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Castellarano
Castellarano zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Monguito
Monguito "El Unico", pe Ramón Quian, zo ur c'haner kuban, ganet e proviñs Matanzas, ha marvet e Mae 2006, en Evrog Nevez. Evel Ismael Rivera, e kanas ar son montuno dreist-holl.
Bronwydd (Ceredigion)
Bronwydd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Troedyraur, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 106,4 km eus Kerdiz.
Pedro Álvarez
Pedro Álvarez zo un anv-tud spagnolek, diwar an anv-badez Pedro hag an anv-tiegezh kentañ Álvarez, ha hini meur a zen.
Casina
Casina zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Alphonsine
Alphonsine zo un anv-badez gallek ral.
Orin
Diwar Alphonse.
Arondisamant Parthenay
Arondisamant Parthenay a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Deux-Sèvres hag e rannvro Akitania-Nevez.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Parthenay e 8 kanton hag e 77 kumun :
Casalgrande
Casalgrande zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Alfonso Iañ
Alfonso Iañ zo anv meur a roue e Ledenez Iberia.
Alfonso II Asturiez
. Afonso II Oviedo, o Casto, ganet en Oviedo e 760 ha marvet eno e 842, a voe roue adalek 791 e Rouantelezh Galiza, anvet Galiza hag Asturiez ivez daoust ma vez lavaret anezhañ alies e oa Roue Asturiez nemetken, titl krouet en gant istorourien romantel spagnol evel Modesto Lafuente da vare savidigezh ar vroadelouriezh spagnol kempred, bev-mat bepred en hon amzer.
Ramiro Iañ Asturiez a renas war e lerc'h.
Buhez
Mab e oa d'ar roue Fruela Iañ Asturiez ha d'e bried Munia Araba. Pa varvas e dad e 768 eo e voereb Adosinda a reas war e dro. Gouarnour ar palez e oa pa oa Silo o ren etre 774 ha 783. Pa varva Silo, e voe harpet gant e voereb hag uhelidi eus al lez da vont da roue. Met diskaret e voe kenkent gant e eontr Mauregat ; tec'hel a reas Alfonso da Araba, bro e vamm. Chom a reas en harlu e-keit ma renas Mauregat ha Bermudo Iañ war e lerc'h. Pa voe dilezet ar gurunenn gant Bermudo, goude e faezhadenn en emgann Burbia e tistroas Alfonso eus Asturiez hag e voe anvet da roue d'ar 14 a viz Gwengolo 791.
Hedmark
Hedmark zo ur gontelezh e Norge. Er Grennamzer e oa unan eus rouantelezhioù Norge, Rouantelezh Hedmark
1999 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
1999 e Breizh
Bryndioddef-isaf
Bryndioddef-isaf zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llandyfrïog, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 108,8 km eus Kerdiz.
Gerdarzh
Eus bryn (tosenn), dioddef (gouzañv), hag isaf (izelañ)
Menezioù Finisterre
Ar Menezioù Finisterre zo ur venezieg e Papoua Ginea-Nevez.
Ramiro
Rouaned
Brudet eo bet anv gant rouaned ar Grennamzer e Spagn.
Rita Montaner
Rita Montaner (1900, Guanabacoa - 1958 La Habana) a oa ur ganerez kuban.
Merc'h e oa d'ur medisin gwenn, Domingo Montaner Pulgarón,ha d'un hironez, Mercedes Facenda. Bevañ a reas en ur metoù ma kenveve sevenadur Europa spagnolek ha hini Afrika. Yaouankik e studias sonerezh, hag ur vedalenn aour a voe roet dezhi d'hz 13 vloaz. Goude ma oa pianourez ampart e tivizas gouestlañ he buhez d'ar c'han.
Kregiñ a reas da ganañ zarzuela.
Janed Portugal
Janed Portugal zo anv meur a briñsez
Gwask
Gwask zo ur ger brezhonek a denn :
Ur waskenn zo :
Ur waskadenn a ra dave d'ar yec'hed, mat pe fall :
Canossa
Canossa zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Feur-emglev Lunéville
Feur-emglev Lunéville a-voe sinet e Lunéville, e Loren, d'an 9 a viz C'hwevrer 1801 (20 pluviôse an IX) entre Joseph Bonaparte, evit Bro-C'hall, hag ar c'hont Johann Ludwig von Cobenzl, evit Aostria.
Kanol Sant Jord
Kanol Sant Jord (saozneg: St George's Channel; kembraeg: Sianel San Siôr; iwerzhoneg: Muir Bhreatan, da lavaret eo “Mor Breizh-Veur”) a zo ur ganol-vor a gas eus Mor Iwerzhon en norzh, d'ar Mor Keltiek er mervent.
Brynog
Brynog zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Nancwnlle, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 104,1 km eus Kerdiz.
Carpineti
Carpineti zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Anatole de Monzie
Anatole de Monzie a oa ur politikour gall, bet ministr an deskadurezh e-pad an Trede Republik. Ganet e Bazas (Gironde) d'an 22 a viz Du 1876 ha marvet e Pariz d'an 11 a viz Genver 1947. Bet e oa bet ministr an arc'hant hag an deskadurezh-stad etre an daou vrezel-bed.
Eil Brezel-bed
Votet en devoa evit reiñ an holl galloudoù d'ar marechal Philippe Pétain d'an 10 a viz Gouhere 1940. E kazetenn Marcel Déat e tisplege ar vot-se gant frazenn brudet Talleyrand : « Il fallait sauver ce qui pouvait être sauvé ».
Kamalad e oa gant Otto Abetz (kannadour an Trede Reich e Frañs), Louis Darquier de Pellepoix, ha Fernand de Brinon, daou genlabourer d'an Alamagn. Echuet e oa e vuhez politikel e miz C'hwevrer 1942 pa voe lakaet er-maez eus ti-kêr Cahors.
Ar Brezhoneg
D'an 19 a viz Gouhere 1925, Anatole de Monzie, ministr an deskadurezh publik, a embanne dirak stal Breizh an diskouezadeg etrevroadel : " Pour l'unité linguistique de la France, il faut que la langue bretonne disparaisse ". Lakaet ez eus bet arvar war ar frazenn-se gant istorourien c'hall dre ma n'eo bet meneget nemet gant kelaouennoù breizhek. Ur frazenn all avat, ofisieloc'h n'hall ket bezañ, a zo bet skrivet gantañ.
En ur c'helc'hlizher, d'ar 14 a viz Eost 1925, en e respont d'ur goulenn savet gant ar Fédération Régionaliste Française, e enebe krenn ha splann ouzh kelenn ar yezhoù evel ar brezhoneg e skolioù ar stad : « L’École laïque, pas plus que l’Église concordataire, ne saurait abriter des parlers concurrents d’une langue française dont le culte jaloux n’aura jamais assez d’autels. » (Ar skol stad, ha skolioù an Iliz konkordatet ken nebeud-all, ne oufe reiñ bod da barlantoù o keveziñ gant ar galleg, ur yezh ha ne vo biken d'he c'heheliñ trawalc'h a aoterioù.)
Oppland
Oppland zo ur gontelezh eus kreiz Norge ha Lillehammer eo ar gêr-benn anezhi. Amezek eo d'ar c'hontelezhioù Sør-Trøndelag, Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane, Buskerud, Akershus, Oslo ha Hedmark.
Istor
Er Grennamzer e oa ur rouantelezh, Rouantelezh Oppland.
Parthenay
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Parthenaisiens anezho e galleg.
Ledenez Willaumez
Ledenez Willaumez zo ul ledenez e hanternoz arvor Enez Breizh-Nevez e Proviñs Breizh-Nevez ar C'hornôg.
Fijac
Fijac (Figeac e galleg) a zo ur gêr eus Carcin, e Gwienna en Okitania, hag ur gumun eus departamant an Òlt er rannvro Kreisteiz-Pireneoù.
Pallas mab Ouranos
Hogen hervez Robert Graves e voe flastret gant Athena war-bouez ur roc'h hag Herakles a beurlazhas anezhañ goude-se.
E De Natura Deorum skrivet gant Cicero e oa Pallas ur gigant divaskellet, korf ur c'havr dezhoñ, hag e vefe tad Athena. Klask a reas he gwallañ mes lazhet e voe ganti hag hi en em baras gant e aigis hag e zivaskell. Sed aze perak eo anvet « Pallas Athena » diouzh hec'h anv klok.
Tabasco (disheñvelout)
Tabasco a c'hall bezañ:
Eürytos mab Ouranos
Eürytos (en henc'hresianeg Εὔρυτος) zo ur Ramz, e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl).
Lazhet e voe gant Dionysos a skoas outañ gant  e vazh hud (thyrsos) e-kerzh Brezel ar Ramzed.
Hirvoudou
Hirvoudou (skrivet hirvoudoù hiriv) zo ur ganaouenn vrezhonek gant Augustin Konk. Savet eo diwar ar varzhoneg The Banks O' Doon, gant ar barzh skosat Robert Burns.
E 1995 e oa bet enrollet gant Alan Stivell, en e bladenn Brian Boru, ma veske an daou skrid.
Jenna
Gerdarzh
Gwelet e vez
Cadelbosco di Sopra
Cadelbosco di Sopra zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Campegine
Campegine zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Castronno
Castronno zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese e Lombardia.
Loc'h Arcaishon
Loc'h Arcaishon, lenn-vor Arcachon (Laca d'Arcaishon en okitaneg, Bassin d'Arcachon e galleg) zo ul loc'h e stumm ur mor-bihan en aod Gwaskogn en Okitania, etre kêrioù La Tèsta de Bug (La Teste-de-Buch e galleg) er su, Lèja e lo Horet er c'hornaoueg, ha delta ar stêr Eira er reter.
Mongo Santamaría
Ramón "Mongo" Santamaría Rodríguez pe Mongo Santamaría (1917-2003) zo un tabouliner kuban, hag a sonas gant Tito Puente ha re all.
Cislago
Cislago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Mongo Santamaría
Mervel a reas e Miami, Florida, da 85 vloaz ma voe beziet er Caballero Rivero Woodlawn Park North Cemetery and Mausoleum.
Brescello
Brescello zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Bwlchyfadfa
Bwlchyfadfa zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llandysul, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 104,4 km eus Kerdiz.
Clivio
Clivio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Suetonius
Suetonius zo un anv latin e Roma gozh, ha hini meur a zen:
Tour-tan Trezian
Emañ Tour-tan Trezian e kumun Plouarzhel, e Bro-Leon. En douaroù emañ, 500 metr diouzh ribl ar mor hag ur c’hilometr hanter diouzh Beg Korzenn.
Asambles gant tour-tan Beg Enez Konk e verk an hent d’ar bigi a dremen dre ganol ar Forn, etre Enezeg Molenez hag an douar-bras.
Kelc’hiek eo an tour ha moanoc’h er penn uhelañ eget en traoñ. E tu ar c’hreisteiz eo livet e gwenn. Savet eo bet gant mein greunit eus an Aber Ildud.
Istor
Enaouet e voe an tour-tan evit ar wech kentañ d’ar 1añ a viz Genver 1894. En amzer-se ez ae en-dro gant gaz eoul. E 1900 e voe staliet un dever dre aezhenn direoul. Betek 1963 e voe graet gant an danvez helosk-se, aesoc’h da broduiñ ha da gas. D’ar 15 a viz Eost 1944 e voe tizhet an tour gant un obuz ha gwallaozet e voe ar skalier greunit. E 1946 e voe adenaouet an tour-tan. Lakaet e voe al letern da vont en-dro gant tredan adalek 1963 hag e 1984 e teuas an tour-tan da vezañ emgefreek. Betek neuze e oa ur gward oc'h ober war e dro ha lojet e veze hemañ en un ti bihan a oa e traoñ an tour. Abaoe 1987 e c’haller gweladenniñ an tour-tan en hañv.
Boretto
Boretto zo ur gumun en Italia, e proviñs Reggio Emilia ha rannvro Emilia-Romagna.
Labro (Lazio)
Labro zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Gration mab Ouranos
Gration (en henc'hresianeg Γρατίων) zo ur gigant, e gwengelouriezh Hellaz, mab da C'haia (an Douar) hag Ouranos (an oabl). Lazhet e voe gant Herakles.
Lazhet eo bet gant Artemis, harpet gant Herakles. E testennoù arall e voe lazhet gant Herakles e-unan. Gration en devoa ur c'hi daou benn dezhañ.
Cocquio-Trevisago
Cocquio-Trevisago zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Cittiglio
Cittiglio zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Étréham
Étréham a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall.
SAV (kelaouenn)
thumb|right| SAV a oa ur gelc'hgelaouenn drimiziek brezhonek hag a oa bet krouet gant Strollad Ar Vrezhonegerien, tud Kelc'h Keltiek Pariz.
Étréham
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|An iliz katolik
SAV (kelaouenn)
Moullet e oa bet an niverenn gentañ (Goanv 1936) gant Ronan Kaouisin e Pleiber-Krist : “Savet eo ar gelaouenn-man gant Breiziz harluet, evit Breiziz evelto pell diouz ar vro” eo kentañ gerioù ar rakskrid “D'al lennerien” a gaver enni, hag hi deuet er-maez e miz Genver 1936. Tud a bep seurt a skrive er gelaouenn-mañ a veze embannet peder gwech ar bloaz : niverennoù Goañv, Never-amzer, Hañv ha Diskar-amzer. N'eus nemet e 1940 ma teuas er-maez div niverenn hepken : seitek (Nevez-Amzer ha Hanv) ha triwec'h (Diskar-amzer 1940 ha Goañv 1941).
Kroget gant dek lur ar bloaz e oa aet ar c'houmanant bep ma kreske priz ar paper-moullañ abalamour d'an diouer anezhañ e-pad dalc'hidigezh Bro-C'hall gant al lu alaman.
Ar c'hentañ niverenn ha tregont (Nevez-amzer 1944) a voe an hini diwezhañ bet embannet.
Tud
E-touez an dud a skrivas e-barzh e oa :
Sartilly
Sartilly a oa ur gumun eus departamant ar Manche e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Sartilly e oa betek Meurzh 2015.
Bodet e oa gant peder c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Sartilly-Baie-Bocage.
kantved
Eil brezel-bed, Emgann Normandi, 1944: dieubet e voe Sartilly gant tankoùSUAat d'an 31 a viz Gouere ; lazhet e voe ur plac'hig daouzek vloaz gant ur vinenn d'an 6 a viz Eost.
Arcaishon
Arcaishon (Arcachon e galleg) a zo ur gêr eus Gwaskogn en Okitania, hag ur gumun eus an departamant Gironda e rannvro Akitania-Nevez.
Posta (Lazio)
Posta zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Charlez VI
Charlez VI zo anv un nebeud rouaned ha priñsed.
Inger Sandberg
Inger Sandberg (ganet d'an 2 a viz Eost 1930 e Karlstad) zo ur skrivagnerez svedat evit ar vugale.
Caemorgan
Caemorgan zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Aberteifi, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 121,5 km eus Kerdiz.
Gerdarzh
Diwar cae (park), ha Morgan, anv-tiegezh.
Antonin Perbòsc
Antonin Perbòsc (Labarta, 25 a viz Here 1861 - Montalban, 6 a viz Eost 1944) a oa ur skolaer ha skrivagner okitanek.
Selci (Italia)
Selci zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Antonin Perbòsc
Skolaer e voe e meur a lec'h, evel e Combarogèr (Comberouger) e-pad pell, ur gêr vihan 30 km diouzh Montalban, hag e Lausa, goude, e-kichen Vilafranca de Roergue. Lakaat a rae e skolidi da zastum hengoun komzet ar vro, da lavaret eo kanaouennoù, krennlavarioù, kontadennoù en okitaneg, ar yezh komzet gant an dud tro-dro. Lakaet e veze kement-se dre skrid goude-se, er skol. Taolet e voe evezh ouzh labour Perbòsc hag ouzh an traoù dastumet gant ar vugale gant arbennigourien bodet er c'h-Congrès des Traditions populaires e Pariz e 1900.
Adskrivet e veze an traoù dastumet gant skolidi Perbòsc en un doare aketus hag a zalc'he kont eus dibarderioù ar rannyezh komzet e-barzh ar vro, ha bec'h en devoe Perbòsc gant difennerien doare-skrivañ Mistral, evel Pèire Devoluy pe re ar gwaskoneg evel an "Escolo Gaston Febus", o doa holl soñjoù dezho o-unan war ar yezhadur hag an doare-skrivañ gwellañ. Kenlabourat a reas gant Prospèr Estieu, ur skolaer all, evit klask diazezañ doare-skrivañ an okitaneg. Disoc'h o labour a dalvezas goude da Loís Alibèrt da sevel an doare-skrivañ anvet "klasel" hag a dalvez bremañ evit an darn vrasañ eus ar re a skriv okitaneg.
Levraoueger e voe Perbòsc goude, eus 1912 da 1932. Evel skrivagner e savas barzhonegoù dreist-holl, awenet gant an hengoun pobl.
Setu un tamm eus an hini anavezetañ eus e varzhonegoù, Es la guerra a la guerra :
Da lavaret eo :
Lakaet eo bet ar gwerzennoù peoc'hgar-se ouzh meur a vonumant ar re varv en Okitania, evel hini Aniana (Hérault) da skouer.
Pierre Étaix
Pierre Étaix, ganet d'an 23 a viz Du 1928 e Roanne (Loire) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Here 2016 e Pariz, a oa ur filmaozour, aktour, furlukin, treser, saver skritelloù hag un dramaour gall.
Buhez
Filmaozour, saver senario, furlukin, tresour, skritellour, strobineller, filmour, soner, fentigellour, Pierre Étaix a oa un aozour gant donezonoù war veur a dachenn ha savet en devoa e hent micherel tro-dro d'ar fent hag arzoù ar sirk. Graet e vez anezhañ ar mestr war ar slapstick er Frañs, evel Jerry Lewis er Stadoù-Unanet dre e vestroni war ar son hag ar fent en e filmoù.
Aet eo da Anaon d'an oad a seizh vloaz ha pevar-ugent, hag eñ diskaret gant ur poread perverzel.
Afternoon
Afternoon' (japaneg : アフタヌーン) a zo ur magazin manga seinen embannet bep miz gant Kōdansha. Krouet eo bet e 1986. 620 yen e koust an niverenn. Un dastumad miziek eo, e pep niverenn ez eus war-dro tregont istor disheñvel, ha war-dro 800 pajennad. En Afternoon ez eus bet embannet meur a vanga seinen brudet evel Oh My Goddess!, Genshiken, Blade of the Immortal ha Big Windup!. Unan eus ar magazinoù a ya d'ober ar rummad "1day" eo, gant Morning hag Evening. E niverenn miz Here 2008 e voe kemennet e vefe krouet ar magazin good! Afternoon.
Ad libitum
Ad libitum zo ur bomm latin hag a dalv kement ha hervez (ho) plijadur vat, evel ma plijo deoc'h, pe c'hoazh evel a girit. Heñvelster eo gant A bene placito‎.
Savet eo diwar ad (« da ») hag ar ger libitum (« plijet… »), eus ar verb libere (« plijout… »). Savet eo ar ger libitum a nevez, diwar ar ger latin lies klasel libida.
War al linennoù sonerezh e vez skrivet ad lib. da ziskouez d'ar soner e c'hall derc'hel evel-se dibaouez, dreist-holl e fin an oberenn. Kement-se a c'hoarvez aliezik evit kanaouennoù zo, pa deu mare da seniñ pe ganañ decrescendo.
Callithrix nigriceps
Callithrix nigriceps (pe Mico nigriceps) a zo ur spesad primated eus kerentiad ar Cebidae.
Lakaet eo en arvar en abeg da savadur an hent BR-230 ("Rodovia Transamazônica") a gaso eus Perou d'ar Meurvor Atlantel (e Cabedelo) o treuziñ Amazonia a-bezh.
Boued
Bevañ a ra al loen diwar amprevaned ha frouezh kement ha diwar ar gom a ver diouzh rusk gwez 'zo.
Annez
Daremprediñ a ra un dachennig er reter da Humaitá e stad Amazonas (Brazil), ma plij ar c'hoadegi trovanel gleb dezhañ.
Rummatadur
Renket eo en isgenad Callithrix (Mico).
Canet de Rosselló
Canet de Rosselló (Canet-en-Roussillon e galleg) zo ur gumun eus Rousilhon, e Katalonia an Norzh, e departamant Pireneoù-ar-Reter, war aod ar Mor Kreizdouar, anezhi an tostañ kêr en Arvor da Berpinya.
Turania
Turania zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Llanfaenor
Llanfaenor zo ur gêriadenn vihan e gevred Kembre, e Sir Fynwy. Emañ e hanternoz ar gontelezh, er gwalarn da Drefynwy.
Ginevra Sforza
Ginevra Sforza (Ancona 1440-1507) a oa ur briñsez italian eus ar, eus an Tiegezh Sforza.
Cremenaga
Cremenaga zo ur gumun en Italia, e proviñs Varese, e rannvro Lombardia.
Ginevra Sforza
Merc'h bastard e oa da Alessandro Sforza, aotrou Pesaro.
Dimeziñ a reas e 1454, en iliz San Giacomo Maggiore da Sante Bentivoglio, un den war an oad, hag a oa aotrou kêr Bologna, ha kenderv da Giovanni II Bentivoglio.
Daou vugel o doe :
E 1463 e chomas intañvez, ha bloaz goude ec'h addimezas da Giovanni II, hag e teuas da vezañ he c'huzulierez. Moarvat e oant krog d'en em zaremprediñ abaoe ur pennad.
Ginevra he doe c'hwezek bugel all gant Giovanni, ha pemp anezho a varvas en-bugel :
.
Mignonez e oa da Gentile Budrioli, pried d'an noter Alessandro Cimieri, studierez e skol-veur Bologna, tamallet dezhi bout sorserez, devet en he bev en 1498.
En 1466 e voe anavezet gant ar pab Paol II aotrouniezh Giovanni II, ha roet e voe dezhañ vikeliezh Bologna.
En 1505 ez eas an iriennerien chomet bev da glemm da Roma dirak ar pab Jul II, ha hennezh a c'hourc'hemennas da Giovanni II ha d'e diegezh kuitaat Bologna. Ginevra, a oa tec'het da gêr Parma, da-gichen ar markiz Pallavicino, a voe ezkumunuget rak ne oa ket aet pell a-walc'h diouzh kêr Bologna. Pediñ hag aspediñ ar pab a reas Ginevra evit bezañ resevet e kastell Ponte Poledrano (hiziv Castello di Bentivoglio) ma oa aet ar pab da chom.
E Bologna e voe preizhataet madoù an tiegezh Bentivoglio, ha distrujet ar Palez Bentivoglio zoken.
Mervel a eure Ginevra Sforza d'ar 16 a viz Mae 1507 ha beziet en ur foz kumun e-kichen Busseto. Bloaz goude e varvas he fried Giovanni II.
Na Scealaga
Sceilig Bheag eo anv an hini vihanañ ha Sceilig Mhichíl anv an hini vrasañ hag an hini bellañ diouzh an douar-bras.
Brudet int abalamour ma roont bod da e-leizh a vorskouled, poc'haned hag evned-mor all, hag abalamour ma kaver war an enezenn vrasañ, Sceilig Mhichíl, rivinoù ur manati kristen eus ar, zo bet lakaet war roll Glad ar bed gant an UNESCO.
Evned
Anavezet-mat eo an enezeg gant an evnoniourien. Ul lec’h eus ar pouezusañ eo en Iwerzhon, abalamour d’an niver a evned a vez o vevañ eno hag abalamour d’al liesseurt m’eo ar spesadoù. E-touez ar re a vez o neizhiañ eno e c’haller menegiñ ar sataniged, morskouled, karamelled, torted, karaveged, ereved, godezed ha poc'haned.
Loened-mor a gaver ivez tro-dro d’an inizi : stank eo ar reuniged gris ha gwelet a reer ivez rinkined (Cetorhinus maximus), morviled fanoliek, delfined ha baoted.
Toffia
Toffia zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Eleanor Farjeon
Eleanor Farjeon (1881 – 1965) a oa ur skrivagnerez levrioù bugale eus Bro-Saoz. Skrivet he deus ivez diwar-benn an istor. Alies e veze skeudennaouet he levrioù gant Edward Ardizzone. Savet eo bet ar Priz Eleanor Farjeon en eñvor dezhi gant ar Children's Book Circle, ur gevredigezh embannerien. C'hoar e oa d'ar skrivagner Joseph Jefferson Farjeon.
Tarano
Tarano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Capel Tygwydd
Capel Tygwydd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Beulah, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 113,1 km eus Kerdiz.
Janed Portugal (1439-1475)
Janed Portugal (1439–1475), infantez Portugal, a oa rouanez Kastilha.
Dimezet e oa da Herri IV Kastilha. Mamm e oa da Janed ar Beltraneja. He merc'h a oa da vout rouanez Kastilha goude marv he zad met ur gaoz a voe savet diwar-benn piv e oa he zad, rak n'eo ket ar roue an hini e oa, dre ma oa dic'houest a-hervez, met ar c'hont Beltrán de la Cueva, kamarad d'ar roue, ha sede perak e veze graet La Beltraneja anezhi, dre c'hoap.
Kavout a rae d'an dud e oa dic'houest Herri dre ma oa bet dimezet da Blanca II Navarra, ha torret e oa bet an eured dre an abeg ma ne oa ket bet kaset an dimeziñ da benn. Ouzhpenn n'en doa bet bugel ebet gant e eil gwreg na gant serc'h ebet.
Bloody Mary (evaj)
Skeudenn:Meurastumm.png Ur bajenn disheñvelout Bloody Mary a zo ivez.
300px|thumb|right
Ar Bloody Mary a zo un evaj, ennañ vodka, chug tomatez, chug suraval, spisoù (ach, holen, pebr du, pebr Cayenne, riforz) pe lipig (Worcestershire sauce, Tabasco, Bouillon kub kig-bevin).
Er stalioù e vez kavet Bloody Mary hep alkool e gwerzh.
Istor
200px|thumb|left| Ar Bloody Mary a c'hallfe bezañ bet ijinet gant:
Anv
N'eo ket sklaer kennebeut war-lerc'h piv eo bet anvet an evaj.
Penaos aozañ ur Bloody Mary
Meskañ buan pe goustadik. Servijañ gant ur skourrig ach, olivez, legumaj koñfizet er gwinegr (asperjez, fav, ognon), karotez, kebell-touseg pe legumaj all; pe zoken kig (salami) pe kresteneged (chevr) ha fourmaj-laezh.
thumb|right|200px|.
Stimigliano
Stimigliano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Alessandro Sforza
Alessandro Sforza (Cotignola, 1409 – 1473) a oa condottiero italian, Aotrou Pesaro, penn skourr pesarat an Tiegezh Sforza.
Mab bastard da Muzio Attendolo Sforza, ha da Lucia Terziani da Marsciano, e oa Alessandro Sforza.
Breur e oa da Francesco Iañ Sforza, aotrou Milano, ha brezeliñ a reas gantañ meur a wech dindan e urzhioù, evit kemer douaroù ha kêrioù.
E 1442 en Assisi e oa o stourm ouzh arme ar pab Ujen IV, renet gant Niccolò Piccinino, unan eus meurañ grandi kabitened an amzer, hag ar c'hardinal Cusano. Alessandro Sforza a rankas en em dennañ da Rocca Maggiore, ha leuskel kêr d'ar breizherien ha freuzas Assisi, war-bouez div iliz, hini San Francesco ha hini Santa Chiara.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas e Kerzu 1444 da Costanza da Varano (1428-1447), merc'h da Pietro Gentile Iañ da Varano, ha daou vab o doe : Mervel a reas Costanza er gwentloù o c'henel Costenzo.
Bloaz goude, e 1448, ec'h addimezas da Sveva da Montefeltro (1434–1478), merc'h da Guidantonio da Montefeltro, kont Urbino. E 1457, dre aon rak un irienn gant an Tiegezh Malatesta da adkemer Pesaro, e lakaas anezhi en ur gouent.
Tri bastard en doe ivez :
Llanfihangel Crucornau
Llanfihangel Crucornau (saoznekaet e Llanvihangel Crucorney) zo ur gêriadenn e gevred Kembre, e Sir Fynwy, e kumuniezh Crucornau. Emañ en hanternoz da gêr Y Fenni, war lez an Afon Honddu.
Gonfalonier
Ar gonfalonier (gonfaloniere en italianeg) eo an hini a oa karget da zougen, pe da ziwall ar gonfalon, da lavarout eo ar banniel.
Un titl e oa en Italia an Azginivelezh, hag ur garg politikel a bouez e Firenze da skouer.
Dibabet e veze gonfalonieri ivez e kumunioù zo eus hanternoz Italia, evel e Pistoia, ma voe douget gant Giano della Bella; e Bologna er XVIvet kantved e oa ar garg etre daouarn an Tiegezh Bentivoglio; e Senigallia e oa gant gant an Tiegezh Mastai, ma teuas ar pab Pio IX anezhañ.
Kant vloaz goude, e 1622, pa voe poltredet Pietro Gentile, gonfalonier Bologna gant Artemisia Gentileschi, ne oa ken nemet ur garg aroueziek.
Scandriglia
Scandriglia zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Trefenter
Ur gêriadennig e-kreiz Ceredigion eo Trefenter.
Er c'hreisteiz da Llangwyryfon emañ. Er gevred dezhi emañ Y Mynydd Bach, hag er c'hreisteiz Llyn Eiddwen.
Gesoriacum
Alese e oa aet Jul Kaezar da dagañ Enez Vreizh e 55 ha 54 kent J.-K.
Gesoriacum a oa staliet war un beg-douar (= *geso-) etre genoù ar stêr Liane hag ar mor.
Meven Mordiern, p 371 : "e Galia, tour-tan Kaligula, e Gaisoriakon, a oa ivez uhel meurbet" (meneg)
Distrujet ha lonket eo bet gant ar mor, er bloavez 297, nepell goude ma oa bet adkemeret gant Constantius Chlorus diwar-goust Allectus.
Goude se e oa bet krouet Bononia (Boulogne) war an uhel war an douar bras.
Republik Firenze
Republik Firenze (Repubblica fiorentina en italianeg) zo ur marevezh eus istor kêr Firenze en Italia, pa oa renet gant ur Republik. Echuiñ a reas pa voe anvet Alessandro de' Medici da zug.
Kumun Firenze
E 1115 e teuas kêr da vout ur gumun, goude marv ar varkizez Matilda Toskana.
E 1434 e teuas da vout un aotrouniezh etre daouarn Cosimo il Vecchio hag an tiegezh Medici, met chom a reas en o sav ensavadurioù ar gumun.
Republik Savonarola (1494)
E 1494 e krogas an eil marevezh republikan e Firenze pa voe un emsavadeg e kêr, ha kaset kuit Pietro  de' Medici, tamallet dezhañ bezañ pleget da c'hoantoù ar roue gall Charlez VIII a oa o treuziñ ar vro da aloubiñ rouantelezh Naplez hag a felle dezhañ distagañ Pisa, Sarzana ha Livorno diouzh dugelezh Firenze.
Levezonet e oa ar republik nevez gant ur manac'h dominikan, Girolamo Savonarola (1452-1498) a veze o prezeg hag a rae berzh bras e Firenze abaoe marv Lorenzo de' Medici en 1492.
Padout a reas ar republik betek 1512, pa zistroas Lorenzo II de' Medici, mab da Pietro de' Medici (1554 – 1604) ha niz da Lorenzo de' Medici, gant skoazell ar pab Jul II a oa e penn ar C'hevre Santel: Raimond de Cardona, e penn un arme spagnol, a aloubas ar Mugello hag a reas freuz a reuz gwashañ ma c'hallas e Prato ha Campi Bisenzio. Ma rankas tud Firenze plegañ da zistro ar Medici.
Republik 1527-1532
D'ar 16 a viz Mae 1527 e krogas an trede gouarnamant republikan, goude ar pennad bec'h bras a oa bet etre ar pab Klemañs VII hag an impalaer santel Karl V, ken ec'h eas ar soudarded alaman da lakaat Roma en arigrap e 1527.
Neuze e kredas pobl Firenze e oa erru ar poent da gas an tiegezh Medici kuit eus ar vro, ha da adsevel ar Republik. Sevel a reas ar gouarnamant nevez a-du gant ar C'hallaoued en o brezel a-enep Kevre Cognac. Siwazh da dud Firenze e voe trec'het an armeoù gall e Seziz Naplez (1528) hag en emgann Landriano en 1529, ma rankas ar roue gall Frañsez Iañ sinañ peoc'h Cambrai gant an impalaer.
Pan eas ar pab ha Republik Venezia da sinañ ar peoc'h ivez gant an impalaer en em gavas Firenze gwall hec'h-unan. Ha setu Karl V, evit plijout d'ar pab Medici, da c'hourc'hemenn d'e arme da gemer Firenze, da adlakaat ur Medici e penn, unan eus kerentiezh ar pab eta.
E diskar-amzer 1529 e krogas seziz Firenze. Difennet e voe kêr gant ar c'h-condottiero Francesco Ferrucci ha Michelangelo Buonarroti,
E 1532 e voe krouet Dugelezh Firenze.
Taunus
An Taunus zo un aradennad venezioù e mervent Hessen en Alamagn.
A bep seurt
Diwar anv ar menez e oa bet anvet ar c'hirri Ford Taunus savet etre 1939 ha 1994 en Alamagn.
Alfons Mucha
Alfons Maria Mucha (1860 - 1939) a oa ul livour tchek.
Llanfair Cilgedin
Aspadennoù eus ur voudenn-gastell norman zo e-kichen ar gêriadenn. Tremen a ra ar stêr Wysg hebiou.
Alfons Mucha
Oberennoù
200px|thumb|left|Biscuits [[Lefèvre-Utile (1896)]]
Waltraud
Waltraud zo un anv-badez alamanek.
Charles Dorat
Charles Dorat, bet ganet Charles Goldblat d'an 21 a viz Genver 1906 e Pariz IV (Seine d'ar mare-se, Bro-C'hall) hag aet da Anaon d'an 19 a viz Meurzh 1997 e Le Perreux-sur-Marne (Val-de-Marne, Bro-C'hall), a oa un aktour sinema hag ur saver senario gall.
E vuhez
Kroget e oa gant e vicher a aktour kenkent ha 1930 gant David Golder, kentañ film komz ar filmaozer gall Julien Duvivier : ur perzh dister a zalc'he ennañ, e-kichen steredenn ar mare-se Harry Baur. Kenlabourat a reas gant ar filmaozer spagnol Luis Buñuel da-geñver e film Las Hurdes e 1933. Tost e chomas ouzh Julien Duvivier hag e 1937 ez eas da skoazeller-sevener e film Un carnet de bal.
En eil lodenn eus e vicher e kemeras perzh en un nebeud filmoù estren evel azasaour an divizoù gallek anezhe, reoù James Bond en o zouez.
Cefn Llwyd
Cefn-y-Llwyd zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Trefeurig, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 119,1 km eus Kerdiz.
George Takei
George Hosato Takei, bet ganet e Los Angeles (Kalifornia, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 a viz Ebrel 1937, zo un aktour stadunanat.
Salisano
Salisano zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Gina Lollobrigida
Gina Lollobrigida, ent-ofisiel Luigina Lollobrigida (Subiaco, – Roma,, a oa un aktourez Italian.
Sinema
E 62 film renet gant tost kement a sevener (hag ur sevenerez) he deus c'hoariet Gina Lollobrigida adalek 1946, pa oa oadet 19 vloaz, betek [2011] pa oa 84 bloaz. Etre krommelloù emañ anv pep sevener(ez) ha bloaz an embann.
Advouezhiañ
Gina Lollobrigida a felle dezhi advouezhiañ he filmoù etrebroadel hec'h-unan (pa ne rae ket Sophia Loren, da skouer), ha graet he deus ken en italianeg ken e galleg. Hogen n'he deus ket graet atav, evel er re-mañ, a zo bet mouezhiet gant tud all.
Kanton Sartilly
Kanton Sartilly a oa ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Manche hag er rannvro Normandi.
Kumunioù
Kanton Sartilly a yae 13 kumun d'ober anezhañ:
Craig-y-penrhyn
Craig-y-penrhyn zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llangynfelyn, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 127,7 km eus Kerdiz.
Rivodutri
Rivodutri zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Y Mynydd Bach
Y Mynydd Bach (Ar Menez Bihan) zo un toullad torgennoù e Trefenter e Ceredigion.
Ur maen-koun zo war lein, da bevar barzh eus ar vro : T. Hughes Jones, B.T. Hopkins, J. M. Edwards hag Edward Prosser Rhys.
Tour-tan Brignogan
Tour-tan Brignogan, pe Tour-tan Pontuzval (Phare de Pontusval e galleg) zo un tour-tan bihan savet war aod kumun Brignogan, e penn ur begig-douar anvet Beg Paol. Kroget e voe d’e sevel e 1865 ha lakaet e voe da vont en-dro d’ar 15 a viz Gwengolo 1869. Savet eo bet hanter-hent etre tour-tan Enez Werc'h ha tour-tan Enez Vaz, da heñchañ ar bigi a dremen dirak aod dañjerus ar Vro Bagan.
Un ti-annez zo hag un tour karrezek, dezhañ 14,5 metr a uhelded.
Un tan a-daoleadoù eo hini Brignogan, gant gouloù gwenn ha ruz a vez gwelet betek 10 mil mor (18 km). E 2010 e oa bet lakaet war roll ar Monumantoù Istorel, asambles gant meur a dour-tan all.
Koadeier gleb
Ar c'hoadeier gleb eo ar c'hoadeier ma ra kalz a c'hlav enno, etre 1 750 ha 2 000 mm bep bloaz.
Koadeier gleb gant un hin gerreizh
Gwez deliaouek pe avalpinegek a gaver enno, en takadoù ma ren un hin gerreizh, el lec'h ma ra glav alies.
An darn vrasañ eus ar c'hoadegi a gaver en hini meurvorel gleb:
Newydd
Newydd, nevez e brezhoneg, zo ur ger a gaver e lec'hanvadurezh Kembre.
Koadeier gleb
Koadeier gleb trovanel
Etre an trovanoù e kaver ar c'hoadeier-mañ e-lec'h ma ren un hin gehederel pe drovanel.
N'eont d'ober nemet un dekvedenn eus hollad an holl goadegi, da lavaret eo 12,3 milion a gilometradoù, met muioc'h a vevliesseurted a vez enno.
Bard
Bard zo un anv-lec'h gallek ha saoznek.
Christian Le Maout
Christian Le Maout, ganet e 1941 hag aet d'an Anaon d'ar 9 a viz C'hwevrer 2010 d'an oad a 69 vloaz, a oa ur politikour breizhat ezel d'ar Strollad Sokialour Gall. Maer Ar Peniti e voe e-pad 25 vloaz, etre 1983 ha 2008, kement ha kuzulier jeneral kanton Morzhell. E 2008 e oa aet war e leve hag en em dennet eus bed ar politikerezh.
Ur sal kêrel a zoug e anv er Peniti gant ur skeudenn anezhañ treset warni.
Crugyreryr
Crugyreryr zo ur gêriadenn vihan e kumuniezh Llandysiliogogo, e Kembre, e kontelezh Ceredigion, 140 km eus Kerdiz.
Drenewydd Gelli-farch
Drenewydd Gelli-farch zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Fynwy, e Kembre.
E 2011 e oa poblet gant 1,145 a dud, ha 76 anezho (6,8%) a oa kembraegerien.
Lucrezia d'Este (1535-1598)
Lucrezia d'Este (1535–1598), ganet e Ferrara, a oa trede bugel Renata di Francia hag Ercole II d'Este. Merc'h-vihan da Anna Breizh e oa eta. C'hoar e oa da Alfonso II d'Este, a renas war-lerc'h o zad. Da Lucrezia d'Este ha d'he c'hoar Leonora e voe dediet ar varzhoneg O figlie di Renata gant ar barzh Torquato Tasso.
Krouiñ a reas al laz-kanañ Concerto delle donne.
Pozzaglia Sabina
Pozzaglia Sabina zo ur gumun en Italia, e proviñs Rieti ha rannvro Lazio.
Lucrezia d'Este (1535-1598)
Dimezioù
E 1570 e timezas Lucrezia da Francesco Maria II della Rovere (1549 – 1631), Dug Urbino, pevarzek vloaz yaouankoc'h egeti : 21 bloaz e oa-eñ, ha hi 35 bloaz. Bugel ebet n'o doe.
Adalek 1579 e tispartias diouzh he fried da vont da vevañ da Ferrara, e lez he breur Alfonso II d'Este, un tamm goude dezhañ dimeziñ da Margherita Gonzaga. Ur serc'heg he doa, met lazhet e voe gant klezeourien he breur.
He marv
Mervel a reas da 63 bloaz. Neuze e c'hallas he fried addimeziñ.
Eurediñ a reas gant Livia della Rovere, a oa 36 vloaz yaouankoc'h egetañ, evit klask kaout ur pennhêr.