cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lazhadeg lise Columbine
Lazhadeg lise Columbine zo ul lazhadeg-skol a oa bet d'an 20 a viz Ebrel 1999, e skokl eil derez Columbine, e Columbine, e Colorado, e Stadoù-Unanet Amerika. An daou vuntrer, ar studierien Eric Harris ha Dylan Klebold, o devoa lazhet 12 studier hag ur c'helenner. Dek studier a voe lazhet el levraoueg-skol, hag eno en em lazhjont o-unan. 21 den a oa bet gloazet gant an tennoù, hag un eskemm tennoù gant ar polis. Tri den gloazet a oa deuet a-benn da dec'hout. Pa erruas an darvoud e oa d'ar mare-se al lazhadeg washañ en ur skol e Stadoù-Unanet Amerika. An torfed zo deuet da vezañ ur vammenn awen evit meur a zen all, gant lazhadegoù gwashoc'h evit an hini orin dre ar bed. Ar ger "Columbine" zo deuet da vezañ un doare da envel ul lazhadeg skol pa c'hoarvez unan.
Staphylaea
Staphylaea  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Staphylaea  a zo bet diskrivet gant Jousseaume e 1884.
Spesadoù
tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Ur spesad all a zo bet er genad-mañ e-pad ur mare a-raok bezañ diblaset er Genad Nucleolaria :Staphylaea nucleus = Nucleolaria nucleus (Linnaeus, 1758)
Llyn y Fan Fawr
thumb|right|260px|[[Fan Brycheiniog adalek Llyn y Fan Fawr.]] Llyn y Fan Fawr (Lenn ar Fan Fawr) zo ul lenn e Powys, e Kembre.
Ouzh troad ar menez Fan Brycheiniog emañ, er Mynydd Du, e Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Eno emañ eienenn ar stêr Tawe a red betek Bae Abertawe.
Llyn y Fan Fach zo ul lenn all e Sir Gaerfyrddin.
Manahan
Manahan (Manaccan e saozneg) zo ur gêriadenn hag ur barrez keodedel eus Kerne-Veur. Emañ e gourenez Lysardh, er reter da Hellys hag er mervent da Aberfal.
Fontaine-au-Bois
kantved
Brezel-bed kentañ:
Club athlétique Brive Corrèze Limousin
Club athlétique Brive Corrèze Limousinzo ur c'hlub rugbi bet krouet e miz Here 1910.
Tour-tan Tevenneg
Asambles gant tour-tan ar Wrac'h Vras e talvez da heñchañ ar bigi a dremen etre Beg ar Raz hag Enez Sun. E 1869 e voe kroget d'e sevel, dindan renerezh an ijinour Paul Joly, hervez ur raktres gant Léonce Reynaud, ha lakaet e voe da vont en-dro d'ar 15 a viz Meurzh 1875. Emgefreekaet e voe kerkent ha miz C'hwevrer 1910, abalamour ma veze diaes kas gwarded di, gant ar rust ma vez ar mor eno. E 1994 e voe staliet panelloù heol da gaout tredan en un doare emren. Skedoù gwenn a vez taolet gant an tour-tan, gwelet war-hed 9 mil-mor, ha sklaeriadoù ruz, gwelet war-hed 6 mil-mor.
Abaoe 2011 e klask an SNPB (Société Nationale pour le patrimoine des Phares et Balises) reneveziñ an tour-tan, erruet en ur stad fall. Abaoe 2015 emañ war roll ar Monumantoù Istorel e Penn-ar-Bed.
Afrika ar Reter
Afrika ar Reter a zo ur rann eus Afrika, cheñch-dicheñch hervez an aozadurioù hag an aozerien.
Dre vras e lakaer e-barzh:
Aozadur ar Broadoù Unanet a laka e-barzh ivez broioù hag a vez lakaet alies en Afrika ar Su:
Goñi (Nafarroa)
thumb|300px|right|Ti e Goñi.
Goñi zo ur rann eus kumun Goñerri e Nafarroa, hag anezhi e teu anv ar gumun, petra bennak ma'z eo Aizpun ar pennlec'h. 38 den a oa o chom enni e 2007.
Maroilles
Maroilles a c'hell bout :
Kanton Uztaritze
thumb|right|250px|Kanton Uztaritze Kanton Uztaritze zo unan eus kantonioù Iparralde Euskal Herria.
Ovatipsa
Ovatipsa  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Kanton Uztaritze
Kumunioù
Nav c'humun zo er c'hanton:
Ovatipsa
Taksonomiezh
Ar genad Ovatipsa  a zo bet diskrivet gant Iredale e 1931.
Spesadoù
Tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Ur spesad all a zo bet renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset en un all : Ovatipsa caurica = Erronea caurica (Linnaeus, 1758)
Gwenvred
Gwenvred a zo un anv-badez brezhonek.
Gerdarzh
Savet eo an anv gant gwenn (benniget, sakr) ha bred , heñvel ouzh bryd e kembraeg (spered, youl). Kavout a reer ar stummoù Uuenbrit, Guenuret ha Guenvred (e 1330).
Demon Slave
Demon Slave (魔都精兵のスレイブ Mato seihei no sureibu) zo ur manga doare shōnen skrivet gant Takahiro ha treset gant Yōhei Takemura. Bet e oa ragembannet da gentañ abaoe ar 5 a viz Genver 2019 er gazetenn Shōnen Jump+. Goude-se eo bet embannet e stumm levrioù manga gant an embanner japanat Shūeisha. E Breizh eo embannet gant Kurokawa abaoe an 11 a viz C'hwevrer 2021.
Departamant Carazo
Departamant Carazo zo unan eus departamantoù Nicaragua, war lez ar Meurvor Habask, ha Jinotepe eo ar pennlec'h anezhañ.
La Châtaigneraie
La Châtaigneraie a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Johanna Maria van der Gheynst
Johanna Maria van der Gheynsta oa merc'h da Gilles Johan van der Gheynst, kouer pe mab kouerien, ha d'e bried Johanna van der Caye van Cocambi, a oa matezh.
Matezh e oa e ti gouarnour Oudenaarde, Charles de Lalaing (†1525). Un deiz e tegouezhas an impalaer Karl V en ti. Evezh a daolas ouzh ar vatezh. Louzoù da gousket a voe roet dezhi. Dougerez en em gavas. Kuitaat a reas Johanna ti Lalaing, da vont da di kerent a-berzh he mamm, e-maez kêr Oudenaarde.
En miz Gouhere 1522 e c'hanas ur verc'h hag a voe badezet en iliz Pamele (nl) (bremañ enteuzet e kumun Oudenaarde) hag anvet Margaretha (Marc'harid) evel moereb an impalaer a-berzh e dad, c'hoar da Fulup ar C'haer, ha gouarnerez an Izelvroioù.
Basusarri
Basusarri (Bassussarry e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
Zombi
Ur zombi (galleg Haiti: zombi, kreoleg Haiti: zonbi) zo un dudenn bev-marv ijinet ha krouet dre advevañ ur c'horf-marv. Ar zombied zo bet dreistbrudet gant ar filmoù spont hag ar moliac'h. Ar ger zo deuet a-ziwar an hengounioù-pobl eus Haiti. Eno ur zombi zo korf un den marv lakaet da vevañ en-dro goude lidoù hud du. Hervez an taolennadur a-vremañ n'eo ket mui dre ret implij ul lid hud hag a lak un den marv da zistreiñ e stumm ur zombi. Doareoù lies a zo bet lakaet war-raok evel un douger yac'h, skinoù derc'hanel, kudennoù spered, flemmadennoù loened douarel pe maez egorel, ur bilimadur, gwallzarvoudoù skiantel pe milourel...
Áine
Áine eo doueez an hañv, ar fonnded hag an emveli e gwengelouriezh Iwerzhon. Ereet eo ouzh ar goursav hag an heol, ha skeudennaouet e vez evel ur gazeg ruz. Merc'h Fer Fí mab Eogabal ha c'hoar Aillen ha Fennen eo. Kontet eo da vezañ henvamm meur a glann iwerzhonat. Ren a ra war an ed hag al loened.
Departamant Chinandega
Departamant Chinandega zo unan eus departamantoù Nicaragua, ha Chinandega eo ar pennlec'h anezhañ.
Áine
Áine zo liammet ouzh tir Luimneach. Run Cnoc Áine zo anvet diwar hec'h anv hag ul lec'h a lidoù dezhi e oa, hag ar re-se a veze graet c'hoazh e 1879. Liammet eo ivez ouzh Tobar Áine e Kontelezh Tír Eoghain, Dun Áine e Kontelezh Lú, Lios Áine e Kontelezh Doire, ha Cnoc Áine e-tal Teileann, e Kontelezh Dún na nGall.
Louis Page
Louis Page, lesanvet Eostig Leon, ganet e Kernouez d'ar 26 a viz C'hwevrer 1871 ha marvet d'an 2 a viz Kerzu 1952 e Kernouez, a oa ur barzh brezhonek.
C'hwec'h bugel en deus bet.
E-pad e amzer soudard e stlapas er-maez dre ur prenestr digor ur parizian en doa lavaret un dra dismegañsus dezhañ.
Frañsez Jaffrennou a ginnigas dezhañ dont da vezañ kazetenner. Nac'h a reas, pa ne felle ket dezhañ kuitaat e barrez.
Paouez a reas da skrivañ pa darzhas ar brezel pevarzek.
Suzette
Suzette zo un anv gallek.
Departamant Chontales
Departamant Chontales zo unan eus departamantoù Nicaragua, er reter d'al Lenn Nicaragua, ha Juigalpa eo ar pennlec'h anezhañ.
Austrasiatica
Taksonomiezh
Ar genad Austrasiatica a zo bet diskrivet gant Lorenz e 1989.
Ahetze
Ahetze (Ahetze ivez e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
Austrasiatica
Spesadoù
Pemp spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Ahetze
Diwar lec'hioù uhelañ Ahetze e weler an holl venezioù eus Euskal Herria a zo tost da aod ar Meurvor Atlantel: Larrun, Mondarrain, Artzamendi, Urtsua en Iparralde, hag an Teir C'hurunenn en Hegoalde.
Haltsu
Haltsu (Halsou e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
Porcia
Porcia a c'hall bezañ meur a dra :
Amter Danmark
Statudoù dibar
Bez e oa teir c'humun gant ur statud dibar :
Greunland hag an inizi Faero a zo lodennoù eus Danmark ivez, met damemren int.
Beg Din
Beg Din zo ur beg-douar e kornôg gourenez Kraozon, etre Beg Penn Hir er c'hornôg dezhañ ha Beg Penn ar Roz er c'hreisteiz. Alese e weler ar Bernioù Piz (an Daoueoù) eus ar gwellañ.
Ur beg anezhañ a ra evel ur c'hreñvlec'h naturel, un tamm evel dismantroù ur c'hastell, gant ur wareg evel ur pont-gwint ha Kastell Din a vez graet anezhañ.
Hernin
Hervez e Vita aozet gant Alberzh Veur e vije deuet sant Hernin eus Breizh-Veur war-dro ar bloaz 528. Staliet en dije e beniti war douaroù bet roet dezhañ gant an aotrou a Gelenn. Eno e vije aet da Anaon d'al Lun kentañ a viz Mae 535. Lidet e vez e bardon d'ar Sul kentañ a viz Mae e Lokarn.
Skeudennet eo en iliz-parrez Sant-Hern e stumm ur manac'h, ur c'habell war e benn. E manac'h emañ ivez, gant ul levr serr en e zorn, er feunteun gouestlet dezhañ e Lokarn. War e vez e vije bet savet iliz-parrez Lokarn. Un darn eus e relegoù a gaver enni en ur vrec'h relegouer eus ar.
E anv en deus roet da Pluhernin (Bro-Wened) (Plebs Huiernin e 833) ha da Sant-Hern (Sancti Hernni war-dro 1330). Sant-paeron ar barrez-mañ eo.
Chapelioù zo goustlet dezhañ e Plouvagor, Sant-Hern, Skrigneg ha Trefrin.
E anv zo ur stumm dousaet en -in eus ar ger henvrezhonek hoiarn (houarn).
D'ar 7 a viz Mae e vez lidet.
Un delwenn anezhañ a gaver e Traoñienn ar Sent e Karnoed.
Beg ar Gador
Beg ar Gador zo ur beg-douar e Morgad, e gourenez Kraozon, war aod Bae Douarnenez.
Skol an Emsav (kelaouenn)
Skol an Emsav a oa ur gelaouenn vrezhonek graet e Roazhon hag e Kemper er bloavezhioù 1970.
Bernez Rouz a rae war he zro d'ur poent.
Gaouted
Ar C'haouted (norseg: gautar [ˈɡɑu̯tɑr]; svedeg: götar  [ˈjø̂ːtar]) a oa ur meuriad german ledan a anneze ar Götaland ("lann ar c'haouted") e su Sveden a-vremañ adalek an Henamzer betek ar Grennamzer.
Unan eus an teir c'henel svedat vras eo ar C'haouted gant ar Sveded (meuriad), hag ar C'huted. Gallout a c'haller gwelout anv ar meuriad e anvioù div eus proviñsoù istorel Sveden, Västergötland hag Östergötland, kornôg ha reter bro ar C'haouted, hag e-barzh meur a lec'hanv all.
Ur rannyezh dibar a vez klevet el lec'hioù-se, Götamål a vez graet anezhi.
Austrocypraea
Austrocypraea a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Austrocypraea a zo bet diskrivet gant Cossmann e 1903.
Jöran Persson
Jöran Persson, skrivet ivez Göran Persson, ganet e-tro 1530 hag aet da Anaon d'an 21 a viz Gwengolo 1568, a oa kuzulier pennañ ar roue Erik XIV eus Sveden. Ur c'huzulier doujet bras gant ar roue e oa ha penn rouedad spierien ar rouantelezh. Sellet a reer outañ evel un doare Makiavel, o kaout re a c'halloud war ar roue Erik. Div wech e oa bet skarzhet ar roue eus ar galloud ha bep taol e oa bet harzet ar c'huzulier raktal gant an noblañsoù uhel. An eil gwech e voe lakaet d'ar marv dre jahinañ ha dibennet nebeut amzer goude bezañ harzet.
Austrocypraea
Spesadoù
N'eus nemet ur spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Jöran Persson
Marv
Kondaonet e voe buan-ha-buan d'ar marv dre vreviñ ouzh ar rod, jahinet garv e voe ivez a-raok bezañ dibennet etre an 18 hag an 21 a viz Gwengolo. E vamm a oa bet kondaonet d'ar marv ivez, da vezañ lazhet gantañ. Lammet he devoa eus ar marc'h a gase anezhi d'al lec'h jahinañ ha marvet he oa.
Kentañ brezel Indez-Sina
Disoc'h ar brezel a voe divod ar c'hevredad, lorc'h ar broioù nevez krouet eus an Impalaeriezh trevadennel c'hall ha rannadur an div Stad war an tiriad vietnamian. Bez e oa bet 500 000 Lazhet.
Miz Eost 1945: ar Việt Minh, luskad dizalc'hour vietnamian komunour, a denn gounid eus dalc'hidigezh Indez-Sina gant ar Japaniz pemp miz en a-raok (kennaroud brezel ar Meurvor Habask), a gemeras ar galloud en drevadenn c'hall. Gouarnamant da c'hortoz ar Republik C'hall a gasas prim ur c'horfad soudarded ergerzhad evit adkemer an tiriad kollet. Buan a-walc'h e drenkas an darvoudoù goude miz Du 1946 betek degouezhout d'ur brezel etre nerzhioù ar Viêt Minh hag ar C'hallaoued.
Sunday GX
Monthly Sunday Gene-X (japaneg : 月刊サンデーGENE-X), peurliesañ berraet e Sunday GX (サンデーGX), a zo ur magazin manga seinen miziek embannet e Japan gant Shōgakukan. Ar mangaoù embannet ennañ a vez embannet ivez e levrioù, gant an anv Sunday GX Comics. E 2009 e veze skignet 27 667 skouerenn. Dibabet eo bet an titl a-benn desachañ lennerien ar remziad X. An niverenn gentañ a voe embannet d'an 19 a viz Gouere 2000. Embannet evez bep miz d'an 19, hag ar ger "Sunday" a gaver en titl n'en deus liamm ebet gant an deiziad embann. Ar ger-se agaver ivez e titloù magazinoù manga all evel Weekly Shōnen Sunday ha Weekly Young Sunday. Estreget manga a gaver ennañ : manhwa a zo ivez.
Giovanni Antonio Boltraffio
Giovanni Antonio Boltraffio  pe Beltraffio (1466 pe 1467 - 1516) a oa ul livour italian eus mare an Azginivelezh a orin eus Lombardia, hag a labouras gant Leonardo da Vinci. Boltraffio ha Bernardino Luini e oa an arzourien wellañ -touez holl zeskarded Leonardo. Hervez Giorgio Vasari e oa un noblañs, hag a vije bet ganet e Milano.
An Dasorc'hidigezh eo e daolenn bennañ, livet er bloavezhioù 1490 (livet asambles gant Marco d'Oggiono hag a o ivez deskard gant da Vinci, war ziskouez hiziv an deiz e Gemäldegalerie Berlin). E Bologna edo e 1500-1502 hag eno e voe sikouret gant ar familh Casio. Poltredoù izili ar familh a livas, hag ivez Pala Casio (e Mirdi al Louvre hiziv an deiz); ma tiskouez an Itron Varia hag ar mabig Jezuz gant Yann-Vadezour ha Sant Vastian hag daou roour war o daoulin, Giacomo Marchione de' Pandolfi da Casio hag e vab, ar barzh Girolamo Casio, hag a venegas Boltraffio e sonedennoù skrivet gantañ. Poltred Girolamo Casio livet gant Boltraffio a zo war ziskouez e Pinacoteca di Brera, Milano.
David Coulthard
David Marshall Coulthard (bet ganet d'ar e Twynholm, Bro-Skos) a zo ur blenier kirri skosat a rede e Formulenn 1 etre 1994 ha 2008. Redet en deus evit skipailhoù evel Williams, McLaren ha Red Bull o c'hounit 13 Priz Bras.
Larresoro
Larresoro (Larressore e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
Suseta
Suseta (Suzette e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun c'hall en departamant Vauclusa.
Deichtine
Deichtine (pe Deichtire) a oa c'hoar Konc'hobar ha mamm Cú Chulainn e gwengelouriezh Iwerzhon. He gwaz e oa Súaltam, hogen tad gwir Cú Chulainn a hañval bout Lugh ag an Tuatha Dé Danann.
Istor
En ur stumm ag an istor eo Deichtine bleinierez karr Conchobar. Pa zegouezhas ur strollad evned war Emain Macha ha debriñ an holl c'heot, e voent hemolc'het gant gourion Ulaid. O hemolc'hiñ a rejont betek an noz pa glaskjont kavout ur repu rak an erc'h o tont. Un annez a gavjont e lec'h ma voent degemeret gant un den yaouank. E wreg a oa o labourat hogen roet e voe dezho boued hag evaj gant an den. E wreg a c'hanas ur paotr bihan e-pad an noz, ha daou ebeul a voe ganet ivez. An Ulaidiz a yeas da gousket, ha pa zihunjont en em gavjont e Brú na Bóinne. An ti, ar gour hag e wreg a yeas diwar wel mes ar babig hag an daou ebeul a chomas. Deichtine a advabas ar paotr hag e tistrojont da Emain.
Un herrad amzer goude-se e vanas klañv ar paotrig hag e varvas. Un noz e evas Deichtine ur werennad hag e lonkas ur c'hrouadurig kuzhet e-barzh a-raok menel gousket. Neuze e tegouezhas Lug da lavaret dezhi edo amañ en e annez, hag e oa o tougen e vab. An Ulaidiz a grede e oa mab Konc'hobar mes Lug a fizias Deichtine e Súaltam mac Roich. Deichtine a zimezas gant Súaltam, hogen kemer a reas mezh evit dougen ur mab arall hag e tiforc'has dre youl betek bout evel ur werc'hez en-dro. Aze e rannas he gwele gant he gwaz ha kerkent e voe dougerez.
En ur stumm arall ag an istor e yeas Deichtine kuit ag Emain Macha. Evel er stumm arall, ar strollad evned a voe hemolc'het gant an Ulaidiz hag ar re-se a zegouezhas e annez Lug, hag gwreg Lug a oa Deichtine he-unan. Dihun a rejont e Brú na Bóinne, hag aet e oa Lug hag e annez diwar wel, mes Deichtine a oa eno gant he babig. Da Emain e tistrojont ha Deichtine a zimezas gant Súaltam.
Tiegezh
Mamm Deichtine e oa Maga, merc'h Óengus Óg, hag he zad e oa Cathbad, an drouiz. He c'hoarezed e oa Finchoem mamm Conall an Trec'her, ha mamm Noisiu. C'hoar da Anluan ha Cet e oa.
C'hrysaor
Chrysaor (Henc'hresianeg: Χρυσάορος, Chrysáoros; ger-ha-ger: "An hini a zo ur c'hleze aour gantañ" (χρυσός, "aourel" and ἄορ, "Kleze")) eo breur Pegasos ha mab Poseidon ha Medusa. Alies e vez taolennet evel ur paotr yaouank. Chrysaor ha Pegasos a voe ganet pa voe dibennet penn Medusa gant Perseüs. C'hryasor a zimezas gant Kalliroe, merc'h da Okeanos, ha ganto e c'hanas ar ramz Geryon.
Ometepe
Ometepe zo un enezenn el Lenn Nicaragua (anvet ivez  Cocibolca), e Nicaragua, anezhi daou venez-tan, hini Concepción, hag hini Maderas, dizoberiant.
Un anv nahuatlek he deus: ōme (daou) ha tepētl (menez). Stag eo ouzh departamant Rivas.
Beg Gweltaz
Beg Gweltaz zo ur beg-douar e mervent Breizh, er c'hreisteiz d'al Liger, e kumun Pradvael, e Bro-Raez.
Departamant Rivas
Departamant Rivas zo unan eus departamantoù Nicaragua, e mervent ar vro, war lez ar Meurvor Habask, en hanternoz da Republik Costa Rica, ha Rivas eo ar pennlec'h anezhañ.
En departamant emañ kumun San Juan del Sur, brudet an traezhegi anezhi, enez Ometepe, gant he daou venez-tan el lenn Cocibolca.
Arsène Le Jeune
Arsène Le Jeune (1907-1984) oa munuzer ha barzh brezhonek, o chom e Plouvien.
Devet eo bet an darn vrasañ eus e skridoù gant un tan-gwall lakaet gant soudarded alaman war diez Plouvien e miz Eost 1944.
Sant Herbod
Sant Herbod zo ur sant breizhat hanter-vojennel ha n'eo ket anavezet gant an Iliz katolik roman.
Unan eus sent karetañ Breizhiz eo, pa veze azeulet evel gwarezour ar c'hezeg ha, dreist-holl, al loened-korn.
Anv
Diwar an henc'hermaneg Haribald, eus hari « arme » ha bald « kalonek ».
Buhez
Evel kalz sent kozh ne ouzer ket kalz a dra diwar-benn sant Herbod. Danevell e vuhez a gaver er skrid latin Acta sanctorum de S. Herbaudo seu Heribaldo solitario in Britannia Armorica
Bevet en devije en, hervez Bue ar Zent.
Charlez an Her
Charlez Valois, pe Charlez an Her (1433-1477) a oa Dug Bourgogn.
Sant Herbod
Buhez
Kure parrez Berrien e voe e-pad pell kent mont da gure en Uhelgoad. Goude-se ez eas war ar vicher gwerzhañ loened e Lokeored, ma savas ti er Ruskeg, nepell diouzh lenn ar stêr Elez.
Charlez an Her
Mab e oa da Fulup III Bourgogn ha da Izabel Portugal (1397 – 1471),
Sant Herbod
Hêrezh
Da unan eus sent galloudusañ Breizh e voe lakaet sant Herbod. Pedet e veze evit pareañ al loened-korn, evit ma teufe laezh d'ar buoc'hed hag evit ma sonnfe an amann ; Gouel an Amann a vez dalc'het bep pevare sulvezh miz Gwengolo e Sant-Herbod hiziv c'hoazh.
Charlez an Her
Pried e oa da Izabel Bourbon (1437-1465)
Sant Herbod
Hêrezh
Chapel Sant-Herbod eo al lec'h pennañ ma vez azeulet ar sant meur. Eizh chapel all a oa gouestlet dezhañ gwechall : An Treoù-Kerne, Lanriware, Lokeored, Plougin, Plouigno, Plouneour-Traezh, Sant-Tonan, Taole ha Trelaouenan ; hiziv ne chom nemet re Plougin, Sant-Tonan ha Taole. Aspadennoù eus azeul sant Herbot a gaver c'hoazh e chapelioù ha n'int ket gouestlet dezhañ, e Kastellin, Kawan, Kemper, Koloreg, Plouared, Ploulec'h ha Plounevez-Kintin.
Charlez an Her
Ur verc'h o doe, anvet Mari Bourgogn
Sant Herbod
Hêrezh
Un ti-pediñ zo gouestlet dezhañ e chapel Sant-Kadou e Gouenac'h.
Skeudennoù anezhañ a gaver e tremen 120 iliz e Breizh, en iliz santez Berc'hed e Benoded da skouer, hag en Erge-Vras, er Faou, e Berrien, Brieg, Gwengad, Gwiler-Leon, Gwimaeg, Kanuhel, Kast, Koñforzh-Meilar, Leuc'han, Pleiben, Plouedern, Plougêr, Plougoñ, Plougonven, Pouldregad, Plonevez-Porzhe, Ploveur, Pluniav, Santeg, Sant-Evarzeg, Sant-Vig, Sant-Wazeg, Tourc'h ha reoù all.
Pasty
Ur pasty zo ur meuz graet diwar toaz poazhet, a orin eus Kernev-Veur ha Devon, e mervent Breizh-Veur, hag a zo en em strewet en inizi Preden. Fardet e vez dre lakaat gwarnisadur kriz, kig ha legumaj da gustum, war an hanter eus ur gelc'henn doaz plaen, plegañ an toaz dre an hanter da c'hronnañ ar gwarnisadur en un hantergelc'henn ha gwaskañ war an erien gromm da glozañ ar meuz a-raok e boazhañ.
Hiziv ez eo ar seurt boued hengounel a soñjer enni ar muiañ pa vez anv eus Kerne-Veur. Graet e vez alies oggies eus ar pasties er vro-se. Fardet e vez ar pasties gant ur gwarnisadur kig bevin, ognon, patatez ha ruta gant holen ha pebr gwenn, met gwezhall e vezent fardet gant traoù all ivez. Turmut, 'tates and mate (eleze "ruta, patatez ha kig") a zeskriv ur gwarnisadur implijet stank gwezhall. Pasties zo a veze gwarniset gant pour dreist-holl, hag ar pasty gant louzoù fin a oa ennañ beler, perisilh ha chalotez. Gwezhall e veze graet ivez alies gant gwarnisadurioù sukret evel kaotigell, avaloù ha mouar, pruneoz pe kerez.
N'eo ket sklaer orin ar meuz-se daoust ma'z eus daveoù a-leizh dezhe en dielloù niverus hag en oberennoù a faltazi. Ar pasty zo brudet bremañ er bed-holl abalamour da ziaspora ar vengleuzierien hag ar verdeerien eus Kerne-Veur, ha meuzioù damheñvel a c'hall bezañ kavet en Aostralia, Mec'hiko, e Stadoù-Unanet Amerika, Ulster hag e lec'h all.
Ar Pasties a denn da veuzioù all e sevenadurioù all, en o zouez ar bridie e Bro-Skos, an empanada er broioù spagnoleger, ar pirog en Europa ar Reter, ar samosa en India, ar curry puff en Azia ar Gevred, hag ar shaobing e Sina.
Gerdarzh
E-tro ar bloaz 1300 ez eo testeniekaet ar ger pasty, eus ar galleg kozh paste (pâte hiziv, "toaz"), eus al latin poblek pastata, eus al latin pasta, "toaz".
Cheffois
Cheffois a zo ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Alida Valli
Alida Valli (1921 e Pula-2006 e Roma) a oa un aktourez italian. C'hoariet he deus e ouzhpenn 100 film, gant filmaozerien vrudet evel Mario Soldati, Alfred Hitchcock, Carol Reed, Michelangelo Antonioni, Luchino Visconti, Bernardo Bertolucci, Georges Franju ha Dario Argento.
Elrond
E gerent Eärendil hag Elwing a oa hanter-elfed rak kement a vibien-den hag a elfed o devoa evel hendadoù. Dougen a ra-eñ ar walenn Vilya, Gwalenn an Aer, ha mestr Rivendell eo, e-lec'h ma vevas e-pad milvedoù en eil hag en drivet Oadvezh. Harpañ a ra an harozed e-barzh An Hobbit, kement hag e-barzh Aotrou ar gwalennoù hag er Silmarillion.
Bistolida
Bistolida a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Bistolida a zo bet diskrivet gant Cossmann e 1920.
Spesadoù
Daouzek spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Ur spesad a oa renket er genad-mañ a-raok bezañ diblaset en ur genad all :
Ar Berr
Berr pe ar Berr zo un anv-tiegezh brezhonek. Troet eo bet e Le Berre ha Le Bert gant marilh gall ar boblañs.
Auguste Loriquer
Auguste Loriquer, anvet ivez Mab Sulon, ganet d'an 30 a viz Even 1903 e Sant-Ijo ha marvet d'ar 25 a viz Kerzu 1972 e Gwareg, oa ur barzh brezhonek ha gallek.
Auguste Bourdonnec
Auguste Bourdonnec (1889-1968), anvet ivez Barzh Plouilio, a oa ur barzh brezhonek genidik eus Plouilio. Bet eo o studiañ e Skolaj Itron Varia Gwengamp ma kemeras perzh er skol vrezhonek aozer gant Loeiz ar C'hlerg
Kerrain
Kerrain zo un anv-tiegezh eus Treger, a gaver dreist holl e Treger-Uhel.
Distagadur
Gant ar c'hallegerien e vez distaget an anv brezhonek hervez reolennoù ar galleg : "ain" evel e-barzh  "pain, sain, train" e galleg.
Mario Varglien
Mario Varglien, bet ganet d'ar 26 a viz Kerzu 1905 e Fiume (Aostria-Hungaria d'an ampoent) hag aet da Anaon d'an 11 a viz Eost 1978 e Venezia (Veneto, Italia), a oa ur melldroader etrebroadel italian (kreizer difenner e bost dezhañ war an dachenn), aet da c'hourdoner war-lerc'h e amzer c'hoarier.
Pianopoli
Pianopoli  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Mario Varglien
Graet e veze Varglien I anezhañ a-benn e zisheñvelout diouzh e vreur Giovanni Varglien (Varglien II).
Er c'hleuboù
Bet kroget e vicher e skipailhoù reoù yaouank Olympia Fiume e c'hoarias Varglien en un toullad a gleuboù all :
E skipailh broadel Italia
Ur wech hepken en devoa douget krez an Azzurri e 1935, hep merkañ pal ebet.
Kib vell-droad ar bed
Kemeret en devoa perzh en un dalc'h hepken, hep c'hoari krogad ebet :
E vicher (evel gourdoner)
Treut e voe ar peuriñ a-fet titloù dre na voe nemet kampion Serie B gant Como e 1949.
Mari Bourgogn
Mari Bourgogn, ganet e Brusel e 1457, marvet e Brugge e 1482, a oa dugez Bourgogn, Brabant, Lothier, Geldre, Limbourg, Luksembourg, kontez Flandrez, Artez, BourgogN, Hainaut, Holland, ZeEland, Namur, Charolais ha Zutphen, markizez eus an Impalaeriezh Santel, itron Friz, Mechelen ha Salins.
Merc'h nemeti Charlez an Her (1433-1477) hag Izabel Bourbon (1437-1465) e oa.
DimEzet e voe da Masimilian Iañ an Impalaeriezh Santel (1459-1519).
Unan eus div vamm-gozh Karl V e oa.
Bugale
Tri bugel he doe:
Le Favril (Norzh)
Le Favril a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1921 .
Conflenti
Conflenti zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria. 990 bennak a dud zo enni o chom.
Blasicrura
Blasicrura a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Spesadoù
Tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Motta Santa Lucia
Motta Santa Lucia zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Cortale
Cortale  zo ur gumun eus Italia, e proviñs Catanzaro, e Calabria.
Young Tree
| Young Tree eo pladenn kentañ ar strollad reggae Californian, Groundation, deuet er-maez e 1999. Ar bladenn-se zo diwar-benn, mennozh ar gwez yaouank o kreskiñ hag a zo ur vetaforenn d'ar vugel o vrasaat hag a zeu da vezañ un den gour.
Senpere
Senpere (Sent Pèr de Nivela en okitaneg; Saint-Pée-sur-Nivelle e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Lapurdi, en Euskal Herria, e kanton Uztaritze.
Lenn Senpere
Brudet eo al lenn ma vez graet festoù Herri Urrats evit an euskareg war he lezioù.
Götz von Berlichingen
Gottfried von Berlichingen zu Hornberg, pe "Götz von Berlichingen", "Götz mit der eisernen Hand" e voranv (G. e zorn houarn), (1480 e Jagsthausen - 23 Gouere 1562 e kastell Hornberg, e Neckarzimmern) a oa ur marc'heg impalaerel frankek. Brudet-bras eo evit ar perzh a bouez en doa kemeret e Brezel ar Gouerion Alaman, ha dre m'eo bet taolennet gant Johann Wolfgang von Goethe er pezh-c'hoari Götz von Berlichingen. Brudet eo an arroud a gaver er pezh-se, Er aber, sag's ihm, er kann mich im Arsche lecken ! ("Hennezh, kae da lavaret dezhañ e c'hall lipañ ma revr!"), ur frazenn dizoare anavezet-mat gant an alamanegerien.
Beg ar Gouin
Beg ar Gouin zo ur beg-douar e Gourenez Kraozon, e kumun Kameled. Emañ er c'hornôg da Vae Kameled. A-gozh ez eus difennoù eno da ziwall porzh Kameled diouzh argadennoù diavaez. Diforc'hañ a reer ar Gouin Vras hag ar Gouin Vihan.
Istor
E 1693 e voe savet meur a greñvlec’h, war urzh Vauban, tro-dro da Vae Kameled, da zifenn ar porzh-se diouzh argadennoù gant Saozon pe Izelvroiz, enebourien da Loeiz XIV. Ganto e oa difennet mulgul Brest ivez.
Izabel Bourbon (1436-1465)
thumb|right|Izabel Bourbon Izabel Bourbon (1437 - 25 Gwengolo 1465), kontez Charolais, a oa merc'h da Charlez Iañ de Bourbon, dug Bourbon ha da Agnès Bourgogn.
Beg ar Gouin
Istor
En e voent kempennet hag adarmet.
Da vare an Eil Brezel-bed e voe savet kreñvlec’hioù all gant an alouberien alaman, etre 1942 ha 1943. Gallout a rae ar c’hanolioù staliet eno tennañ betek 22 km hed. An difennoù gwellañ e oant e-touez ar re a oa e gourenez Kraozon. E 1944 e voe peurzistrujet kanolioù ar Gouin Vras.
Izabel Bourbon (1436-1465)
Ur verc'h o doe, Mari Bourgogn (1457-1482)|. Mervel a reas d'ar 25 a viz Gwengolo 1465, da 28 vloaz.
The House of the Rising Sun
The House of the Rising Sun ("Ti ar Sav-Heol") zo ur ganaouenn hengounel stadunanat, anvet Rising Sun Blues ("Blues ar Sav-Heol") a-wechoù. Kontañ a ra buhez un den hag a zo aet a-dreuz e kêr New Orleans ; kalz doareoù all a c'houzav d'an dud na heuliañ hevelep hent. Gwech e vez istor ur paotr, evel en doare koshañ anavezet, hag un toull-bac'h eo "Ti ar Sav-Heol" ; gwech all ez eo ur c'hast a gan, hag ur fouzhlec'h eo an ti.
Deuet-mat dreist ar re all e voe an enrolladenn gant ar strollad rhythm and blues ha rock breizhveurat The Animals e 1964. Lakaet eo bet da gentañ berzh bras ur folk song sonet gant ur strollad sonerezh rock, alese an anv ''folk rock.
A-raok The Animals
Kentañ gwech ma voe dastumet ar ganaouenn a voe er bloavezhioù 1930, en Appalachoù, met eus Breizh-Veur e oa deuet an ton hengounel hep mar ebet.
Den ne oar piv a aozas The House of the Rising Sun, evel-just. Sur a-walc'h e teu eus ur broad sheet ballad, ur ganaouenn war ur follenn distag evel ma veze en Europa adalek donedigezh ar moullañ war baper er. Damheñvel eo an danvez ouzh ur valladenn eus ar anvet The Unfortunate Rake ("An oriad(ez) reuzeudik"), met n'eus bet tro ebet da gavout ul liamm eeun etre an div ganaouenn. Ar c'herzoniour stadunanat Alan Lomax (1915-2002) a gavas e oa The Rising Sun anv ur fouzhlec'h e div ganaouenn hengounel vreizhveurat, ouzhpenn da vezañ anv meur a davarn ; hervezañ ez eo ar son kar d'ur ganaouenn anvet Lord Barnard and Little Musgrave, a voe embannet e 1658. Hervez A. Lomax bepred, ar ganaouenn a voe adlec'hiet e New Orleans e deroù ar bloavezhioù 1900 gant sonerien wenn eus ar Su. , Kentañ gwech ma voe meneget ar ganaouenn a voe gant Robert Winslow Gordon (1888-1961) e 1925, en devoa he c'hlevet digant ul labourer war an hentoù-houarn ; hennezh en devoa bet ar ganaouenn dindan an anv The Rising Sun Dance Hall digant un den eus ar Su, hag an darn vrasañ eus ar c'homzoù a oa ar re a zo anavezet er bed a-bezh hiziv. Anat eo e komze a-zivout ur fouzhlec'h : A. Lomax e-unan a enrollas e miz Gwengolo 1937, evit al Library of Congress, ur plac'h 16 vloaz anvet Georgia Turner, merc'h d'ur mengleuzier, o kanañ The House of the Rising Sun e Kentucky ; an darn vrasañ eus ar c'homzoù brudet a oa aze dija, met an donegezh a oa muiañ e-lec'h leiañ (leiañ e vez tonegezh an tonioù trist peurliesañ) ; ur 80 km pelloc'h ez enrollas un doare all gant ur paotr anvet Bert Martin. A. Lomax a gengejas an daou zoare hag a embannas ar ganaouenn el levr Our Singing Country e 1941.
Contradusta
Contradusta  a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Contradusta  a zo bet diskrivet gant Meyer e 2003.
The House of the Rising Sun
A-raok The Animals
E miz Mezheven 1964 e c'hoarvezas mestr-taol The Animals, a gemmas penn-da-benn planedenn ar ganaouenn.
Contradusta
Spesadoù
Tri spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
The House of the Rising Sun
The Animals
E Newcastle upon Tyne ma oa bet savet ar strollad e 1963 e klevas ar c'haner Eric Burdon (*1941) ar ganaouenn kanet gant Johnny Handle, ur c'haner sonerezh folk eus Northumberland. P'edo The Animals gant un droiad gant Chuck Berry e tivizjont adkemer The House of the Rising Sun war al leurenn. Plijet-dreist e voe ar selaouerien, produer a strollad a veizas e oa tro aze d'ober berzh, hag enrollet e voe ar ganaouenn e Londrez d'an 18 a viz Mae 1964 Embannet e voe ar bladenn 45 zro gant an ti Columbia, ha kinniget evel "ton hengounel kempennet gant Alan Price" (ar soner orglez, *1942). . Kerkent e voe brudet-dreist klotad kentañ an ton, ul La leiañ (Am en notadur etrebroadel) dishiliadet. Ken fromus eo kan Eric Burdon ha ken sorc'hennus orglez Vox Continental Alan Price ma troas doare The Animal da batrom an holl zoareoù war-lerc'h, hag hollvrudet eo c'hoazh hiziv.
Bongo
Bongo zo anv meur a dra.
Anv-tud
Bongo zo un anv-tiegezh :
The House of the Rising Sun
The Animals
Hir e oa an enrolladenn hervez boaz ar mare-se, pa bade 4:30 ; da 2:58 e voe krennet e Stadoù-Unanet Amerika, ha ret e voe da stadunaniz gortoz 1965 evit klevet an doare klok en un dastumad anvet Mickie Most Presents British Go-Go En hevelep bloaz e voe klevet The House of the Rising Sun gant The Animals er film Pop Gear (Go Go Mania e SUA). .
Izili ar strollad a enrollas e 1964 e oa : Eric Burdon (kan), Chas Chandler (1938-1996, gitar-boud), Alan Price (orglez), John Steel (*1941, toumperezh) ha Hilton S. P. Valentine (1943-2021) (gitar-tredan). Dre ma oa kentanv Alan Price an hini kentañ en urzh al lizherenneg e voe lakaet da gempenner ar ganaouenn — neuze e voe an ezel nemetañ eus The Animals o kaout gwirioù warni hervez lezenn.
Goude The Animals
Diniver eo an doareoù eus The House of the Rising Sun a zo bet embannet a-c'houde taol-kurun The Animals. Lod zo chomet brudet betek bremañ avat.
Ar c'homzoù
En daou zoare a oa bet dastumet gant A. Lomax, hini Georgia Turner ha hini Bert Marttin, ez eo ur paotr a gomz, hag un toull-bac'h eo The Rising Sun, evel m'en diskouez ar bomm To wear the ball and chain "gwiskañ ar boled hag ar chadennoù" ; n'eus bet kavet doare ebet ma vefe ur plac'h o komz anezho evel pa vefe ar fouzhlec'h un toull-bac'h.
Dryoscopus angolensis
Dryoscopus angolensis a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Malaconotidae.
The House of the Rising Sun
Ar c'homzoù
Setu amañ un dibab eus ar c'homzoù a zo bet kanet etre 1960 ha 2008.
Ar sonerezh
Ar gitarour Hilton Valentine a gontas n'en devoa graet nemet adkemer an heuliad klotadoù sonet gant Bod Dylan hag e zishiliadet. E Do (C) emañ skrivet ar son, hag e skeulenn geñveriek La leiañ (Am) eo an donegezh. Daoust ma veze kanet The House of the Rising Sun gant ur mentad 4/4 en hengoun e tibabas ar c'hempenner ur mentad 6/8. Aes eo seniñ an heuliad klotennoù dishiliadet-se, diaesoc'h eo e seniñ mat, kempenn hag ingal !
Ur bariton eo ar c'haner Eric Burdon, da lavarout eo e c'hall kanañ diboan ur skeuliad Sol2 (98 Hz) — Sol4 (392 Hz), al La dave etrebroadel o vezañ La4 (440 Hz). E traoñ e skeuliad emañ al La2 (110 Hz), kentañ notenn ar ganaouenn koulz war ar gitar (notenn voutañ ar c'hlotad Am eo) hag ar c'han. Gouest eo da ganañ gant e vouezh-penn, pa'z eo al La440 e notenn uhelañ pa gan The House of the Rising Sun. Ar pezh a zo diaes eo kavout an notennoù-penn hag o c'hanan kreñv. Diaes ivez eo kanañ ar c'homzoù, peogwir ez eo dizingal ar werzadurezh (hirder ar gerioù keñveriet gant ar sonerezh) ; un doare hepken da zont a-benn : heuliañ ar c'hlotadoù en ur gompren mat ar pezh a ganer !
Setu amañ eskern ar ganaouenn evel sonet ha kanet gant The Animals. Ar gitarour a son an heuliad klotadoù dishiliadet : La2 eo div notenn gentañ, war There is, La3 eo notennoù they call ha La 4 war And it's been ; div eizhvedell diouzhtu ! C – D – F – Am – E – Am – E La4 eo "My mother" Orglez. Chouket eo ar c'hlotadoù gant H. Valentine bremañ. An eil E zo un E7 ; ur pont zo e dibenn ar solo. La3 eo "Oh Mothers", a-raok pignat betek La4 war No to do en-dro. Chouket eo ar c'hlotennoù gant ar gitarour. Gorrekaet eo ar sonerezh betek ar c'hlotad diwezhañ, a zo ul La muiañ (A/AM).
Juan Aragon ha Kastilha
Juan Aragon ha Kastilha, pe Joan d'Aragó e katalaneg, pe Juan de Aragón y Castilla pe Juan de Trastámara y Trastámara e kastilhaneg, ganet e 1478 ha marvet da naontek vloaz e 1497, a oa priñs Asturiez, da lavarout eo priñs pennhêr kurunennoù an div rouantelezh, hini Aragon ha hini Kastilha.
Ur vuhez verr
Mab e oa da Fernando II Aragon ha da Izabel ar Gatolikez, rouanez Kastilha ; o eil bugel e oa war-lerc'h e c'hoar henañ, an infantez Isabel (1470-1498). Priñs Asturiez e voe anvet kenkent ha ganet, ha priñs Girona goude marv e dad-kozh Joan II Aragon e 1479.
E 1497 e oa tost naontek vloaz e miz Ebrel pa voe dimezet en iliz-veur Burgos da Marc'harid Aostria (1480-1530), merc'h d'an Impalaer Santel Masimilian Iañ (1459-1519).
C'hwec'h miz goude an eured, d'ar 4 a viz Here, e varvas e Salamanca gant an droug-skevent, p'edo war e hent da eured e c'hoar.
Goude e varv
E c'hoar Isabel a voe anvet da briñsez Asturiez ha Gerona.
Addimeziñ a reas e intañvez yaouank seitek vloaz.
Cei Connah
Ar gêr vrasañ eo er gontelezh. Cei Connah, asambles gant Shotton, a ya d'ober un tolpad-kêrioù bras, ennañ tost d'an hanter eus poblañs tolead Glannau Dyfrdwy. E-kichen Cei Connah emañ rivinoù Kastell Ewlo.
E 2011 e oa 16,774 a dud o chom e kumuniezh Cei Connah ha 1,611 anezho a oa kembraegerien (10%).
Loeiz Gourlet
Loeiz Gourlet, lesanvet Bodspern, ganet d'ar 17 a viz Ebrel 1877 e Molan, ha marvet d'an 12 a viz Du 1944 en ospital Kemperle, a oa barzh ha troour.
Merour ar c'helaouennoù Ar Bobl hag Ar Vro e voe.
Ur wreg en doa, Marie Gourlet eus Molan, a varvas e miz Gwengolo 1943 en ospital Kemperle, bloaz araozañ.
Charlotta Sparre
Charlotta Sparre (1719-1795), anavezet evel Lotta Sparre, a oa un itron e lez Sveden en XVIIIvet kantved.
He buhez
Dimezell a enor e oa gant ar rouanez Lovisa Ulrika adalek 1744, ha mestrez ar saeoù gant ar rouanez Sofia Magdalena Danmark.
Bae Sant-Brieg
Bae Sant-Brieg eo al lodenn eus arvor Breizh etre Enezeg Briad ha Kab Frehel.
Charlotta Sparre
He buhez
Ar rouanez Hedvig Elisabet Charlotta av Holstein-Gottorp‎ a skrivas en he deizlevr e oa ur vaouez plijus nemet iskis he zemz-spered, ha lezirek. He fried a oa skañv e benn, ha pell diouzh an itrikoù.
Arz kelt
An Arz kelt eo an arz liammet ouzh ar pobloù a anavezer evel Kelted ; ar re a gomze unan eus ar yezhoù keltiek en Europa adalek ar Ragistor betek an amzerioù modern kement hag ar pobloù kozh ne ouezer ket da vat peseurt yezh e komzent daoust dezho rannañ perzhioù heñvel en o sevenadur ouzh re ar geltiegerien.
Charlotta Sparre
Dimeziñ ha bugale
E 1748, da 29 bloaz, e timezas d'ar c'hont Carl von Fersen, mestr koadeier ar roue, ha kontet da vezañ kaerañ ha speredekañ denjentil ar vro.
Div verc'h o doe: Ulrika von Fersen ha Augusta von Fersen.
Roll lennoù Nicaragua
Sed amañ ur roll eus lennoù Nicaragua.
Kig-yar
Kig-yar zo kig tennet eus ar yer, debret goude bezañ bet rostet, grilhet, poazhet er forn, bervet pe c'hoazh fritet. Ar c'hig ar muiañ debret er bed eo. Askoridik eo ar sevel (pe magañ) yer peurliesañ.
Al loened
Evned-porzh a vez graet eus al laboused savet evit o c'hig pe o vioù. Evit ar c'hig ez eus bet dibabet gouennoù hag a gresk buan. Par pe barez ne vern, yaouank peurliesañ evit kaout kig tanav, kabon (par spazhet) ha kabonell evit kaout kig tanavoc'h c'hoazh. Al loened niverusañ savet evit o c'hig int er bed.
Ar boaz zo e kalz broioù eus Azia d'ober kouignoù gant ar gwad ha da droc'hañ anezho e diñsoù evit lakaat er soubenn.
Produadur
Stadoù produer e 2018 :
Ar sevel yer zo marc'hadmatoc'h hag aesoc'h eget hini ar saout pe ar moc'h, se zo kaoz e vez kavet kig-yar e kement a geginerezhioù er bed. 66 miliard a yer a vez savet ha diskaret bep bloaz er bed, hag en o zouez 7,4 miliard en Unaniezh Europa. Etre 19 ha 23 miliard a yer a zo er bed da bep koulz, 10 gwezh muioc'h eget forzh peseurt spesad laboused all ha 40 gwezh muioc'h eget an niver a filiped.
E Bro-C'hall ez eus 83 % eus ar yer a zo savet askoridik e savadurioù, ha 17% savet dindan an amzer met war gresk ez a o niver (16 % hervez kaier ar c'hargoù al Label Ruz hag 1 % e bio, sifroù 2016).
E Breizh eo bras ivez ar sevel askoridik hag ezporzhiet e vez kig-yar e kalz broioù. Brudet eo pennoù-yar Gentieg (Label Ruz), e Bro-Roazhon.
Mezhur
Ar c'hig-yar zo ennañ nebeutoc'h a golesterol ha druzoni peurvec'h eget ar c'hig ruz : Pa vez 10 g a druzoni ha 27 g a broteinoù e 100 g biftek kig-bevin,.
Met er c'hig kabon e vez kalzig a zruzoni.
Bevezadur
En Europa e tremenas ar beveziñ kig-yar en tu-hont da hini ar c'hig-bevin hag ar c'hig-moc'h e 1996 pa reas e reuz kleñved empennaoued spoueek ar bioù (ESB). E Bro-C'hall eo kresket beveziñ ar c'hig-yar tost da 40 % etre 2005 ha 2015, betek tizhout 18.8 kg bep bloaz ha dre annezad e 2017. N'eus nemet ar beveziñ kig-se ha ne zigresk ket.
Keginañ kig-yar
Meur a zoare zo da aozañ kig-yar :
Daveoù ha notennoù
11111111
Bouches
Bouches zo ur ger hag a gaver en anvioù-lec'hioù gallek.
Lenn Inari
Lenn Inari (Finneg : Inarijärvi / Inarinjärvi ; Samieg an Norzh : Anárjávri ; Samieg Inari : Aanaarjärvi ; Samieg Skolt : Aanarjäu'rr ; Svedeg : Enare träsk ; Norvegeg : Enaresjøen) eo lenn vrasañ Sápmi hag an trede brasañ lenn e Finland. Emañ e tu-kleiz Lappi hag e tu-kleiz ar C'helc'h Arktika. Emañ al lenn 117–119 metr dreist live ar mor. E-kichen an harz gant Rusia emañ, hag ahont eo meret gant tredanerez Kaitakoski. Revet e vez al lenn etre miz Du ha miz Mezheven, dre voaz.
Ouzhpenn 3 000 enezenn a gaver war al lenn. Hautuumaasaari ("Enez ar Vered") hag Ukonkivi ("Maen Ukko") eo ar re vrudetañ. An eil a oa bered an Hensamied, eben ul lec'h ma aberzhe an annezidi gwechall-gozh. A bep seurt pesked a gaver e dour Inari : dluzhed, eoged, eoged feuteun (Onchorhynchus mydiss), persked, bekeded hag all.
En em astenn a ra al lenn war ur gorread a 1 040 km². Redek a ra an dour war-du an hanternoz, dre ar stêr Paatsjoki hag aber ar Varangerfjord, e Mor Barents.
Eno emañ ar wrac'h Serafina Pekkala o chom, e levrioù Philip Pullman, His Dark Materials.
Eremomela
Eremomela a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Unnek spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika, seizh isspesad warn-ugent (27) dezhe en holl.
Rummatadur
Renket e veze ar genad er c'herentiad Sylviidae kent.
Forest-en-Cambrésis
Forest-en-Cambrésis a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Rouantelezh ar Vizigoted
Rouantelezh ar Vizigoted a oa ur rouantelezh savet gant ar Vizigoted hag en em astenne eus Toloza betek kreisteiz Hispania hag a badas eus 418 betek 711, pa voe diskaret gant ar Vuzulmaned.
Istor
En emgann Vouillé en 507 e voe trec'het ar Vizigoted gant ar Franked. Ne chomas ganto nemet Septimania (dre vras Languedoc a vremañ) hag un darn eus Provañs gant skoazell Ostrogoted Italia.
Goude kollet Toloza en 508, e lakajont o c'hêr-benn e Toledo ; en 575 e voe aloubet ganto bro ar Sueved
En 711 e voe kaset o rouantelezh d'an traoñ gant ar Vuzulmaned.
Aegotheles savesi
a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Aegothelidae. Dont a ra savesi eus anv-tiegezh Théodore Savés (1855–1918), un dastumer standilhoned loened e Kaledonia-Nevez. E miz Ebrel 1880 e tegasas d'e vignon Edgar Leopold Layard un iskis a labous bet paket en un ti en ur gêriadenn neblec'h diouzh ar menez Koghi.
Annez
Brosezat eo ar spesad e Kaledonia-Nevez.
Each One Teach One
Each One Teach One eo eil pladenn Groundation, an titl a zo ur formulenn brudet hag a arouez an ezhomm da lakaat da dremen ar c'houiziegezhioù etre ar Rasta. Ar bladenn-man a zo muioc'h Jazz eget an hini gentañ, ha kemer a ra perzh un toullad a arzourien Jamaikan brudet evel Ras Michael, ar c'hoarier toserezh mojennek Nyabinghi, hag all.
Johann Anton Güldenstädt
Johann Anton Güldenstädt (26 a viz Ebrel 1745 e Riga, Latvia – 23 a viz Meurzh 1781 e Sant-Petersbourg, Rusia) a oa un Alaman eus ar broioù balt a voe naturour hag ergerzher e servij Impalaeriezh Rusia.
Yaouank e oa c'hoazh pa varvas e dud. Mont a reas da studiañ apotikerezh, louzawouriezh ha skiantoù an natur da Verlin, adalek 1763. Da 22 vloaz e tapas un doktorelezh mezegiezh e skol-veur Frankfurt an der Oder. Er bloaz war-lerc'h, e 1768 ez eas gant tud eus Akademiezh rusian ar Skiantoù da ergerzhet kreisteiz Rusia, war c'houlenn an impalaerez Katelin II. Beajiñ a reas Güldenstädt, asambles gant Samuel Gottlieb Gmelin, dre Ukraina, rannvro Astrac'han, menezioù Kaokaz ha betek Jorjia, hag a oa dianav a-walc'h d'ar Rusianed da neuze. E miz Meurzh 1775 e tistroas ar veajourien da Sant-Petersbourg. Er mizioù hag er bloavezhioù war-lerc'h e embannas pennadoù en alamaneg hag e latin, diwar-benn istor, douaroniezh ha natur ar broioù a oa bet ergerzhet gantañ. Met mervel a reas e miz Meurzh 1781, gant an derzhienn, hag embannet e voe ar braz eus e labour gant Peter Simon Pallas, gant an titl Reisen durch Russland und im Caucasischen Gebürge (1787–91) ("Beajoù dre Rusia hag e menezioù Kaokaz").
Gant an ergerzhadenn-se e voe desket ur bern traoù diwar-benn douaroniezh, douarouriezh, loened, plant ha yezhoù ar rann-se eus ar bed. Gant Güldenstädt e voe deskrivet pizh yezhoù Kaokaz, evel ar yezhoù kartvelek. Ar wech kentañ e oa da skiantourien mont da studiañ ar broioù-se a-dost. Diouzhtu goude ar veaj-se e krogas ar Rusianed da ziskouez o interest evit ar broioù-se. Hag un tammig diwezhatoc'h e teuas Jorjia da vezañ ur vro "gwarezet" gant Rusia, dre Feur-emglev Georgievsk.
E louzawouriezh e reer gant ar berradur "Gueldenst" evit ar skiantour-se, en anavadurioù skiantel ar plant.
Cribrarula
Cribrarula a zo ur genad eus kerentiad an hoc'higed-mor e-touesk kalz re all hervez Word Register of Marine species WORMS.
Taksonomiezh
Ar genad Cribrarula a zo bet diskrivet gant Strand e 1929.
Spesadoù
Daouzek spesad bev a zo bet renket er genad-mañ :
Meur a grogenn a zo bet renket evel spesadoù er genad-mañ a-raok bezañ diblaset evel isspesadoù :
Cato ar Yaouankañ
Marcus Porcius Cato Uticensis, lesanvet Cato ar Yaouankañ pe Cato Uticensis (95–46 kent JK), a oa ur politikour roman hag en em lazhas.
Azkaine
Azkaine (Ascain e galleg) zo ur gumun eus proviñs Lapurdi, en Iparralde Euskal Herria, en hanternoz d'ar Pireneoù, e kanton Uztaritze-Errobi eta Urdazuri ibarrak.
Cato ar Yaouankañ
E vuhez
Gourvab e oa da g-Cato an Henañ. Yaouank e oa pa grogas da ziskouez un ene kadarn ha kalonek. Da bevarzek vloaz e voe kaset da balez an diktatour Sylla ha pa welas pennoù gwadek an harluidi heskinet e c'houlennas ur gougleze da zisammañ Roma, emezañ, diouzh an tirant. En 65 kent JK e voe dilennet da gestour ma sachas an evezh warnañ oc'h ensellout pizh dihelloù an Teñzor e deroù e amzervezh-kestour, hag o lakaat reizhañ ar fazioù niverus er c'hontoù dleet da lezober e ziagentidi.
Azkaine
Euskareg
Un ikastola zo.
Cato ar Yaouankañ
E vuhez
En -52, edo war ar renk evit bout konsul e -51, met daou gonsul a-du gant Pompeius eo a voe anvet.
E deroù ar brezel-diabarzh en -49 e voe gouarnour Sikilia, ha rediet e voe da dec'hel ac'hano gant harperien Caesar, renet gant Curion. Mont a reas a-du gant Pompeius, ha trec'hiñ a reas bagadoù Caesar e Dyrrachium. Pa glevas anv eus faezhadenn emgann Farsala, ha drouklazh Pompeius prestik goude, e vodas pezh a vane eus an arme republikan hag ez eas ganti da Afrika, ma edo Quintus Metellus Scipio, e penn un toullad soudarded, o prientiñ enebiñ ouzh Caesar. Pa voe faezhet Metellus Scipio en emgann Thapsus d'ar 6 a viz Ebrel 46, ne fellas ket da Gato « dreistvevañ d'ar frankiz » : en em dennañ a reas en Utica hag en em doullgofañ gant e gleze. A-raok reiñ an taol kleze, a lavarer, e lennas hag e prederias war ar Phédon, un divi ma ra Plato un displeg diwar-benn divarvelezh an ene. Troet e oa Cato gant kelennadurezh ar stoikourien a glote gant garvder e demz-spered.
Hervez Ploutarc'hos e oa istimet kaer gant Caesar, a c'hoantae pardoniñ dezhañ ha leuskel e vuhez gantañ, met re ziwezhat e tegouezhas en Utica ha pa glevas e oa marvet cato e lavaras : « ? »