cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rufieg
Ardamezioù
En glazur e groaz koñchek en aour, ur penn bouc'h kernielek diframmet en aour ouzh konk kab a-zehoù; e greiz holl en gul e zri bordon en argant
Brezelioù
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Kanton Auxi-le-Château
Kanton Auxi-le-Château a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Hauts-de-France. Brasaet e oa bet da 84 c'humun gant dekred ar 24 a viz C'hwevrer 2014.
Betek 2015
Kanton Auxi-le-Château a yae 26 kumun d'ober anezhañ.
Abaoe 2015
Kanton Auxi-le-Château a ya bremañ 84 c'humun d'ober anezhañ:
Blomberg (Lippe)
Blomberg zo ur gêr ag Alamagn, e pastell-bro Lippe, e land Nordrhein-Westfalen, hag enni 17 000 a dud o chom.
Uachtar Ard
Uachtar Ard (Oughterard e saozneg) a zo ur gêr eus kornaoueg Iwerzhon, e kontelezh Gaillimh.
Sneferou
Sneferou eo roue kentañ ar IVe tierniezh en Henegipt.
885
Diwar-benn bloavezh 885 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 885
383
1136 Ab Urbe Condita = 383 goude J.-K.
578
Diwar-benn bloavezh 578 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 578
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 578
Molva
Molva a zo ur genad e rummatadur ar pesked.
Niverenn EINECS
An niverenn EINECS a dalvez da anavezout an danvezioù kimiek renablet e-barzh roll an EINECS. EINECS a zo evit European INventory of Existing Commercial Substances (Renabl europat an danvezioù kimiek kenwerzhel a zo anezho)
Sailly-lez-Lannoy
thumb|250px|right|Lec'hiadur Sailly-lez-Lannoy e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Sailly-lez-Lannoy a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Niverenn EINECS
Liammoù diavaez
EINECS number
Etruskeg
An hini bouezusañ eus ar yezhoù tireniek e oa an etruskeg, komzet gwechall e Toskana e Italia da vare ar Republik roman. Aet eo da get goude aloubadeg diwezhañ ar Romaned e 350 kent Jezuz-Krist. Moarvat e oa kar d'ar reteg komzet en Alpoù ha d'al lemneg komzet en enez Lemnos, Gres. Ne intenter ket mat ar skridoù miret.
Lizherenneg
Ober a rae an Etrusked gant un deveradenn eus al lizherenneg gresianek ar c'hornog o-doa amprestet digant trevadennoù gresian kreisteiz Italia,gant levezonoù eus ar fenikeg. Lennet e veze eus an tu dehou d'an tu kleiz pe en ur doare boustrofedon. Ne oa ket unvanet al lizherenneg etruskek. Pep keoded a dalvoudekae un eilstumm ispisial. An disheñvelderioù-se a c'hell diskouez ul liesder rannyezhel pe henvoazioù lennegel lec'hel. Gant ar lizherenneg etruskek e veze skrivet meur a yezh italian evel an oskeg pe al leponteg. Amprestet eo bet ivez, gant un nebeud kemmadennoù, gant ar Romaned hag orin ar lizherenneg latin a-vremañ eo bet.
Istor diavaez
Dispis eo orin an Etrusked. Hervez Herodotes e vefent embroidi eus Bro-Lidia (e Turkia hiziv), deuet da Umbria da dec'hout un naonegezh (Istorioù, 21). Lodek gant e gredenn ne oa ket tout e gempredidi. Er Iañ kantved goude Jezuz Krist e remerkas (?) ne oa etruskeg heñvel ouzh yezh ebet arall. Eus an dra-mañ e tezastumas e oant henvroidi.
Klaskourien a-vremañ a zo disrannet a-zivout an dalc'h. Massimo Palotino hag an darn vrasañ eus ar glaskourien Italian a soñj e tiskenne an Etrusked eus ar poblañsoù a veve e Italia a-raok an divroadegoù indez-europek. Mennozh darn vuiañ an istorourien er-maez Italia eo e oa degaset ar yezh etruskek gant alouberien eus ar reter. Hervezo e c'hellfent bezañ liammet d'ar Pobloù eus ar Mor a waske aodoù reter ar Mor Kreizdouarel en XIIvet kantved kent Jezuz-Krist.
Unan eus ar yezhoù kentañ da vezañ skrivet e Italia e oa an etruskeg hag ul lennegezh pinvidik he-doa moarvat. He fouez a ya war ziskar goude aloubadeg Campania gant an Osked ha traoñienn ar Po gant ar Gelted. Goude ar IVe kantved kent Jezuz-Krist, Etruria a oa aloubet gant ar Romaned hag he yezh a oa erlec'hiet gant al latin. Ne gaver mui a enskrivadurioù etruskek goude ar c'hantved kentañ, zoken en hanternoz e-lec'h ma seblant bezañ treuzvevet ar yezh hiroc'h eget er ranvroioù arall. Goude ar poent-se eo gwirheñvel ne oa mui komzet etruskeg nemet gant kouerien.
An impalaer Klaodius (10 kent Jezuz Krist - 54) en doa skrivet ur geriadur hag ur yezhadur etruskek, ar pezh a ziskouez e oa c'hoazh komzet an etruskeg e derou ar c'hantved kentañ.
Istor diabarzh
N'anavezer ket mat a-walc'h an etruskeg da skrivañ un istor diabarzh gwir anezhi, met testennoù o doa treuzvevet a ziskouez ur rummad a gemmoù etre an enskrivadurioù koshañ hag ar skridoù diwezhatoc'h evel al liber linteus. Seblantout a ra en doa an etruskeg ur pouez-mouezh kreñv hag a oa kaoz da wanadur ar vogalennoù dibouezet evel e rasena a ya da rasna e testennoù eus penn ar Republik roman. Kavout a reer ivez ur ger-mell - ten pe tn - e-barzh skridoù diwezhatoc'h hag a zo diank en enskrivadurioù diaraok.
Renkadur
An darn vrasañ eus ar glaskourien a soñj eo an etruskeg aparchant d'ur familh tireniek hag a endalc'hfe, e-kichen an etruskeg, ar reteg hag al lemneg. Ar C'hamuneg a zo staget outi gant yezhoniourien zo, met n'anavezer ket a-walc'h a-zivout ar yezh-se da vezañ sur. An hengipreg hag an hengreteg a c'hellfe bezañ izili ar familh-se
Liammoù etre ar yezhoù tireniek an indez-europeeg o-deus bet kinniget pa seblant un darn eus ar geriadur etruskeg kaout un orin indez-europek, pe tost ouzh an indez-europek. Hec'h yezhadur, avat, a zo disheñvel kenañ.
Fonologiezh
Tra ma oa etruskeg skrivet en ur doare-skrid a gomprener ma a-walc'h ez eus kalz entremarioù c'hoazh diwar-benn e fonologiezh. Kenemglev ebet a zo a-zivout talvoudegezh al lizherennoù sunet (theta, phi ha chi). Gallout a rafent bezañ sunet evel e gresianeg pe talvezout kensonennoù-c'hwezh. Gallout a reont bezañ nemet eilstummoù al lizherennoù nann-sunet.
Yezhadur
N'eo ket anavezet mat yezhadur an etruskeg. An darn vrasañ eus an destennoù a zo re verr ha n'int ket komprenet ar re hiroc'h. Gwelet eo mat e oa ur yezh genbegus an etruskeg.
An anv
Displeget e oa an anvioù etruskeg en ur stagañ lostgerioù outo, evel e turkeg pe e finneg.
clan: mab
Gerioù oc'h echuiñ gant l pe r a ra o tro-c'henel e us. Un nebeud gerioù o deus un tro-c'henel e al, se a zo:
Ar raganv
N'anavezer nemet daou raganv personel e etruskeg :mi (me), mini e dro-damall ha an (eñv/hi) a ya da inpa ziskouez un dra divuhez.
Ar raganv-diskouez a zo ita/eta/ta pe ika/eca/ca a zo e zisplegadur :
E testennoù diwezhatoc'h, evel al liber linteus, e ya ta / tn d'ur ger-mel.
Ar verb
Abalamour da natur an testennoù n'anavezer ket mat frammadur ar verb etruskeg.
Testennoù
Miliadoù a destennoù en etruskeg a zo bet treuzkaset, met an darn vrasañ anezho a zo skort. Skridoù-bez ha gouestloù ez int dreist-holl. N'hon eus nemet un dornad a destennoù hir, gwirel pe relijiel o natur :
Gwelet ivez
Yezhoù tireniek
Lemneg
Reted
Rannvroioù Arc'hantina
Strollet e vez proviñsoù Arc'hantina e-barzh 6 rannvro, abalamour d'an douaroniezh. Galloud ebet n'o deus ar rannvroioù-se avat, ha n'eus ket anezho e-keñver melestradurezh.
Amañ emañ o anvioù :
Zuidkote
Zuidkote (anv ofisiel:Zuydcoote) a zo ur gumun hag ur gêrig eus Flandrez Frañs (departamant an Norzh), er Westhoek, war ribl Mor an Hanternoz.
Bered ar C'hommonwealth: Zuydcoote Military Cemetery
Ur vered ag ar Brezel bed kentañ eo. Digoret e voe ar vered en diskar-amzer 1917 p'edo ar Corps o terc'hel an talbenn e Nieuwpoort gant daou ospital-brezel (34th and 36th Casualty Clearing Stations); an darn vrasañ ag ar vilourion douaret enni a varvas enne. Daou vez a voe degaset eus Zuydcoote Churchyard French Military Extension goude arsav-brezel an 11 a viz Du 1918.
Merlucciidae
Merlucciidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar pesked, ennañ ar merluz ha pesked kar dezhañ.
Martinpuich
Martinpuich a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Hauze
Hauze (Haux e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, e kanton Atharratze-Sorholüze a zo e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine.
679
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 679
Urdazubi
left|250px|thumb|Manati San Salbator right|200px|thumb|Ti [[Axular, skrivagner euskarek eus ar XVIvet-XVIIvet kantved.]]
Urdazubi (Urdax e spagnoleg; Urdazubi/Urdax hervez ar stumm ofisiel) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria, a-stok ouzh Iparralde.
Xareta
Gant Sara, Ainhoa ha Zugarramurdi eo unan eus peder c'humun ar vroig anvet Xareta.
Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine
Lakarri-Arhane-Sarrikotagaine (Lacarry-Arhan-Charritte-de-Haut e galleg hag ent-ofisiel), Lakarri ent-berr, zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, e kanton Atharratze-Sorholüze a zo e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine.
Lyconus
Lyconus a zo ur genad e rummatadur ar pesked.
1766
Diwar-benn bloavezh 1766 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1766
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1766
Bérelles
Bérelles a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Bro-C'hall.
Macruronus
Macruronus zo ur genad e rummatadur ar pesked.
Giovanni Manfredi
Giovanni Manfredi (1324 - 1373) a oa condottiero er XIVvet kantved, mestr war Faenza adal 1341 betek an 13 a viz Gwengolo 1356, ha perc'henn war douaroù all e Romagna.
E vuhez
Ganet e oa en Imola, ha mab bastard e oa da Riccardo Manfredi ha Zeffirina Nordigli. Dimeziñ a reas da Ginevra, ha pevar bugel o doe:
E 1340 e voe graet ur marc'heg anezhañ gant e dad. E 1341 e voe anvet da vikel an impalaer gant Loeiz IV Bavaria, hag er bloavezh-se ivez e voe anvet da gabiten ar bobl e Faenza e miz Kerzu. Aotrou Faenza e teuas da vout en 1343. Goude-se e kreskas e zomani hag aotrou e voe ivez e Romagna e Bagnacavallo ha Bagnara.
Brezeliñ a reas evit Mastino II della Scala a-enep da John of Bohemia. E 1351 e voe gopraet gant Bernabò Visconti evit ober brezel da gêr Bologna ha da armeoù ar pab, ma voe eskumunuget er bloaz war-lerc'h, ha lakaet da zisivouder e 1354.
E 1356 e stourmas pell amzer, a-gevret gant Francesco II Ordelaffi a Forlì, a-raok bezañ trec'het gant jeneral ar Pab, ar c'hardinal Albornoz, ma rankas daskor Faenza d'e enebour ha lezel e zaou vab evel gouestlidi. Fiziet e voent en Tiegezh Carrara eus Padova. En 1357 e kavas gwelloc'h touiñ chom feal d'ar pab. E 1361 avat en em savas adarre a-enep d'ar pab, met c'hwitout a reas war e daol da aloubiñ Faenza hag Imola. Goude e vrezelas hervez ar goproù, e Romagna hag e Toskana.
Proviñsoù Arc'hantina
Setu amañ anvioù proviñsoù Arc'hantina, 23 zo anezho, 24 ma konter ivez ar Ciudad Autónoma de Buenos Aires, an distrig kevreadel.
Tremeven-Goueloù
Tremeven ent-berr, pe Tremeven-Goueloù (evit he dishañvalout diouzh Tremeven-Kemperle e Kernev), a zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Oueloù, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Sant-Abran
Sant-Abran a zo ur gumun eus Breizh e kanton Mourieg e departamant ar Mor-Bihan.
Tremeven-Goueloù
Anv
Tremeven, 1198, 1471, 1495.
Sant-Abran
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed .
Tremeven-Goueloù
Ardamezioù
n'ez eus ket evit ar poent
Istor
Tremeven a zo un tamm distaget diouzh parrez Plua. Anvet eo dindan e anv bremañ adalek 1198.
Jean Rohou
Jean Rohou zo bet ganet e 1934 e Gwikourvest, Bro-Leon. Kelenner skol-veur eo bet e Skol-veur Breizh-Uhel ha studiet en deus kalz oberennoù Racine. War e leve en deus skrivet al levr Fils de Plouc (div lodenn embannet gant Ouest-France), ma kont e vugaleaj.
Difenn a ra ar brezhoneg un tamm bennak, ha Diwan zoken, muioc'h eget kelennerien vrezhoneg zo bepred, hervez e savboent ha n'eo ket hini un emsaver, met hini un test eus e amzer, eus e vetoù, ha seul briziusoc'h a se eo e desteni. Daou levr a bouez evit ar vrezhonegerien hag an holl re troet gant istor hag emdroadur Breizh en.
Iruri
thumb|right|260px|Setu pelec'h emañ Iruri e [[Zuberoa.]]
Iruri (Trois-Villes e galleg hag ent-ofisiel; Tres Vièlas en okitaneg) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, e Kanton Atharratze-Sorholüze, a zo e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine. 136 den a oa enni o chom e 2011.
Alumenn
thumb|right|300px|Ur grampouezhenn-vioù Un alumenn, pe alumenn-vioù, pe c'hoazh krampouezh-vioù, zo ur meuz boutin, anezhañ vioù baset ha fritet en amanenn pe en eoul war ur balarenn. Lakaat a c'haller ennañ ivez bouedoù all (tammoù morzhed-hoc'h, kig-sall, keuz, kebell-touseg).
Kanton Aubigny-en-Artois
Kanton Aubigny-en-Artois a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, bet krouet gant lezenn an 23 a viz Eost 1790, e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Aubigny-en-Artois a yae 30 kumun d'ober anezhañ.
Emgann an Alre (1364)
Emgann an Alre a c'hoarvezas d'an 29 Gwengolo 1364 e-tal an Alre, e Bro-Wened, etre soudarded Charlez Bleaz ha re Yann Moñforzh. 4000 soudard a oa gant kostezenn Charlez Bleaz hag e-tro 3500 gant tu Moñforzh. Lazhet e voe Charlez Bleaz ha rishet e arme (etre 800 ha 1000 marvet gant 1500 prizoniad), trec'h e voe e enebour a zeuas da vezañ Dug Breizh. Kolloù kostezenn Moñforzh a zo dianav. Un emgann pouezus eo dre ma echu mare drastus Brezel hêrezh dugelezh Breizh.
An emgann
Da gentañ ez eus un eskemm tennoù etre ar gwaregerien Saoz hag an arbalastrerien gall. Ar varc'hegerien na glaskont ket en em lakaat hervez ur strategiezh met a red d'an emgann.
Ar stourm a zo garv, eus an daou du ez eo aet skuizh an holl gant ur brezel difin. Ar c'hoant a zo e vefe an emgann-se an hini ziwezhañ. A-bep tu ez eus bet urzhioù da lazhañ ma vez tu ar re war ar renk da vezañ hêr.
Ar c'horfadoù Saoz-Breton a zo bountet, met ar soudarded da c'hortoz a erru evit stankañ an toulloù. Kostezenn dehoù al lu Breton-Gall a zo torret, hep sikour soudarded da c'hortoz e gil war-zu ar c'hreiz.
Ar gostezenn kleiz a zo bountet ivez. Soudarded Charlez Bleaz a grog da gilañ gant aon o welet an emgann evel kollet. Charlez, lakaet d'an traoñ gant un taol goaf a zo lazhet gant ur soudard Saoz evel ma oa bet laret en urzhioù. Du Guesclin, ur wech torret e armoù a n'em rent d'ar Saoz John Chandos.
Heuliadoù
Fin Brezel hêrezh Breizh eo. Dre Gentañ Feur-emglev Gwenrann e 1365 e voe anavezet Yann IV da zug Breizh gant roue Bro-C'hall.
Korkig
Ur gêr vras eus kreisteiz Iwerzhon eo Korkig pe Corcaigh (iwerzhoneg: Corcaigh, distaget ; saozneg: Cork, distaget ). Emañ e proviñs an Mhumhain ha kêr-benn Kontelezh Korkig eo. Trede brasañ kêr Iwerzhon a zo anezhi hag an eil er Republik gant 119 230 a dud o chom enni e 2016 (125,622 gant ar bannlevioù ha 399 216 er vetropolenn).
Gevelliñ
Gevellet eo gant Roazhon.
Laken (Belgia)
E Laken emañ palez Laken, annez ar roue, hag an iliz Itron-Varia m'emañ bezioù rouaned ha rouanezed Belgiz. E Laken ivez emañ Palez an Diskouezadegoù, an Atomium ha porzh Brusel.
Republik Piemonte
Istor
D'an 28 a viz Ebrel 1796, pa voe sinet Arsav-brezel Cherasco gant Vittorio Amedeo III Savoia, en devoa laosket gant Bro-C'hall Nisa ha Savoia. D'an 10 a viz Gwengolo 1798 e voe savet Republik Piemonte a voe anavezet gant Napoleone Buonaparte. Tec'hel a reas ar roue da Sardigna, da g-Cagliari. Goude se e voe savet ar Repubblica Cisalpina, republik hag a voe enteuzet enni meur a republik all.
Berr e voe Republik Piemonte ha d'an 20 a viz Mezheven 1799 e voe adsavet ar rouantelezh gant ar roue Carlo Emanuele IV a Savoia gant skoazell arme an Aostrianed ha Rused a oa bet trec'h d'an arme c'hall.
Koulskoude, e miz Mezheven 1800, e tistroas Napoleone da Italia, ec'h adkemeras an douaroù italian kollet, ha d'an 20 a viz Mezheven e voe savet ar Repubblica Subalpina war ludu klouarik ar Repubblica Piemontese, Republik kozh Piemonte.
Dragonite
Dragonite, anavezet evel ar pokemon aerouant, a zo an emdroadur diwezhañ eus dratini. Furm dragonite a zo disheñvel diouzh hini dragonair. Ez-wir, ur pokemon daoudroadek eo deuet da vezañ, gant ul liv etre melen hag orañjez, hag divaskell bras hag a servij dezhañ da nijal. Ur c'horn bihan en deus war e benn hag mourennoù gant ur furm "s".
Línia evolutiva de Dratini es:Anexo:Pokémon de la primera generación Luettelo Pokémon-lajeista (121–151) Minidraco et ses évolutions
Atharratze-Sorholüze
thumb|right|260px|Setu pelec'h emañ Atharratze-Sorholüze e [[Zuberoa.]] Atharratze-Sorholüze (Tardets-Sorholus e galleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, ha penn Kanton Atharratze-Sorholüze a zo e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine.
Gamere-Zihiga
thumb|right|260px|Setu pelec'h emañ Gamere-Zihiga e [[Zuberoa.]] Gamere-Zihiga (Camou-Cihigue  e galleg hag ent-ofisiel; Camon-Cihiga en okitaneg) zo ur gumun eus Zuberoa, en Iparralde Euskal Herria, e kanton Atharratze-Sorholüze a zo e departamant ar Pyrénées-Atlantiques hag er rannvro Aquitaine.
680
Diwar-benn ar bloavezh 680 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 680
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 680
680'erne
Andromeda
thumb|left|180px|Andromeda chadennet ouzh ar garreg gant an [[Nereidezed, livet gant Théodore Chassériau (1840), dalc'het e mirdi al Louvre.]] thumb|Andromeda (1869) [[Edward Poynter.]] thumb|Andromeda kinniget da euzhvil ar mor (1869) [[Gustave Doré|Paul Gustave Doré.]] thumb|right|250px|La Délivrance d'Andromède livet gant [[Pierre Mignard(1679), mirdi al Louvre. Gwelout a reer Kefeüs ha Kassiopeia o trugarekaat Perseüs war-lerc'h dichadennañ o merc'h Andromeda.]]
Andromeda (Ανδρομέδη /Andromeda e gregach), pe Andromede (Ἀνδρομέδα, Andromédē), merc'h Kefeüs ha Kassiopeia, roue ha rouanez Aithiopia, a oa ur vaouez e mojennoù Hellaz kozh, hag a voe saveteet a-dre skilfoù un euzhvil-mor gant Perseüs, hag a zimezas gant he saveteer.
Gerdarzh
Dont a raje an anv diwar Ανδρομέδη /Andromedē, savet diwar ανδρος (andros, den, gour) ha μηδομαι /mēdomai "soñjal". Talvezout a ra "soñjal en ur gwaz", met gerdarzhioù all zo bet kinniget.
Mojenn
Diouganañ a reas beleg an doue Ammon ne vije peoc'h ebet digantañ ken na roje ar roue e verc'h Andromeda d'an euzhvil. Neuze e voe staget ar plac'h kaezh ouzh ur garreg war an aod. Dres d'ar poent-se edo Perseüs, war e varc'h askellek, o tistreiñ eus lazhañ Gorgon, hag o tremen damdost, pa glevas hirvoudoù ar goantenn. Hastañ buan a reas ober e stal d'an amprevan, distagañ ar fulenn, dimeziñ ganti, petra bennak ma oa bet prometet d'ur paotr yaouank all, Fineüs e anv.
En eured e savas kann etre an daou baotr, ha troet e voe Fineüs e maen, tra ken 'met o welout penn Gorgon (hervez Metamorfozoù Ovidius). War-lerc'h an eured ez eas Andromeda gant he fried da Diryns, en Argolis. Eno e voent hendad ha henvamm lignez ar Berseided.
C'hwec'h mab hag ur verc'h o doe:
Aotrou
An Aotrou a zo da gentañ perc'henn un douar.
Bez ez eo ivez un titl roet
Gerdarzh
Dont a ra eus altro en henvrezhoneg, a dalvez kement ha "tad mager". Da geñveriañ ouzh ar gerioù athraw (kelenner) ha allthraw (paeron) e kembraeg, an holl gerioù-se a za eus *altrawū (eontr mager) e kengelteg, altru e heniwerzhoneg zo hañvalster.
Gladalc'helezh
Bezañ aotrou a oa bezañ perc'henn un douar, ha ne oa ket ret bezañ noblañs atav: ur beleg, ur marc'hadour, ul labourer-douar, un abati, a c'halle bezañ aotrouien, pe aotrounez.
Betek nebeudig e oa gwirioù un aotrou gant aotrou Enez Sark, a ranko o dilezel evit mont e kumuniezh Europa.
Troioù-lavar
Seigneurie
Dimezell en enkrez
thumb|right|280px|Ar marc'heg bale-bro, livet gant [[John Everett Millais. ]] Skeudenn an dimezell en enkrez, pe e dañjer, heskinet pe gwallgaset, zo ur c'hliched eus ar re anavezetañ el lennegezh, en arz, pe er filmoù. Ur plac'h yaouank dinoaz gourdrouzet gant un den fall pe drouk, un euzhvil a-wechoù, a zo da saveteiñ. Ha setu kefridi an haroz.
Kaoz a vez eus "dimezell" alies, gant ur ster krennamzerel, ha skeudenn ar marc'heg da saveteer.
Istor
Ken kozh ha mojennoù Hellaz eo dodenn an dimezell en enkrez: niverus eo ar merc'hed a sach warne kounnar an doueed kriz. Darn a zo mammoù, intañvezed, darn all krennardezed gwerc'h taolet d'un euzhvil bennak, evel Andromeda a oa bet he mamm o kontañ droug diwar-benn an doue Poseidon, ma oa dirollet ar mor, ken e voe ret stagañ ar plac'h yaouank ouzh ur roc'h war an aod, da aberzh.
Milizag
Milizag a oa ur gumun eus Bro-Leon e kanton Lokournan, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Dimezell en enkrez
Istor
Aberzhioù merc'hed all zo evel-se, evel hini ar merc'hed a veze roet d'ar Minotaor, pe ar re a veze roet d'ar Morholt e mojenn Tristan hag Izold. Gant Perseüs e voe lazhet an euzhvil a oa o vont da zebriñ Andromeda, ma c'hallas dimeziñ d'ar goantenn goude. Kalzik a livadurioù zo bet graet da Andromeda, en he noazh, staget ouzh ur garreg, ha d'an aerouant, an euzhvil a gaver e mojenn Sant Jord.
Milizag
Kendeuzet e oa bet gant Gwiproñvel d'ar 1 a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Milizag-Gwiproñvel.
Dimezell en enkrez
Istor
Er c'hontadennoù-pobl e kaver dimezelled en enkrez diouzh an druilh. Ur wrac'h an hini a lak ar goantenn en enkrez, evel Rapunzel, kraouiet en un tour, pe Ar Goantenn e Koad ar C'housk dindan gazel-gae, pe Gwennerc'h kontammet. Bep tro e teu ur priñs kreñv ha koant da saveteiñ an dimezell ha da zimeziñ dezhi.
Milizag
Monumant ar re varv
Skrivet ez eus warnañ: «Milizac, d'he bugale maro er vrezel»
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Mervel a rejont e-pad an Eil Brezel Bed, pemp anezhe d'an 22 a viz Ebrel 1941 pa gouezhas o c'harr-nij (Vickers Wellington IC marilhet L7798 ha kodet HA-S) etre Lanriware ha Milizag, an hini all pa gouezhas e garr-nij (Spitfire Vb marilhet AA746 ha kodet VZ-K) e Gwiproñvel d'ar 7 a viz Even 1943,.
Skritur malayalamek
Un abugida eo ar skritur malayalamek diorroet, evel an darn vrasañ eus an doareoù-skrivañ implijet en India diwar ar skritur bramek (brahmi) ha tost-tre o stumm hag o mont-en-dro d'an devanagari.
Tost-tre eo stumm ar skritur hag ivez ar yezh hec'h-unan eus an tamileg, met muioc'h a fonemennoù ez eus er malayalameg. Ur yezh dravidek eo ar malayalameg ha daoust ha ma vez implijet gantañ ur skritur kar d'an devanagari diorroet er penn-kentañ evit skrivañ yezhoù indez-europek evel ar sañskriteg ez eo ar yezh disheñvel-tre diouzh an eil re-se.
Setu taolenn al lizherennoù:
Ne vez graet diforc'h ebet etre lizherennoù bras (pe "lizherennoù pennañ") ha lizherennoù bihan.
Implijet e vez skrapoù ispisial (vogalennoù stag) staget ouzh al lizherennoù silabennek diazez evit diskwel penaos e rank bezañ distaget ar vogalenn da heul ar gensonenn diazez. A-hend-all ez vez distaget "a" atav ar vogalenn er gensonenn silabennek diazez nemet e vefe mutaet gant ur sin ispisial.
Ouzhpenn al lizherennoù diazez ez eus ivez lizherennoù kevrennek evit diskwel kensonennoù o vont an eil war-lerc'h eben hep vogalenn ebet kenetreze.
Setu sifroù ar skritur malayalamek:
Mesopotamia
thumb|Setu pelec'h emañ Mesopotamia. Mesopotamia zo ur rannvro en Arc'hantina, hag enni an teir froviñs-mañ :
Dont a ra an anv eus he bout etre ar pemp stêr-veur-mañ :
Marengo (departamant)
Marengo a voe anv un departamant gall en Italia. Alexandria a oa ar penn-lec'h anezhañ.
Formulenn diorroet plaen
Termenadur
Er gimiezh volekulel ez eo ar formulennoù diorroet plaen formulennoù hag a ro titouroù diwar-benn aozadur an atomennoù a ya da sevel ar molekulennoù. Dre ma vezont taolennet a-blaen ne roont ket titouroù diwar-benn aozadur gwir an atomennoù en egor. Peurvuiañ e vez taolennet a-skouer (90º) an ereadoù etre an atomennoù, met evit bezañ sklaeroc'h e vezont taolennet a 120º a-wezhioù. Natur an atomennoù a vez meneget gant azouezioù deuet eus taolenn beriodek an elfennoù hag an ereadoù etre an atomennoù gant un tres pe meur a hini diouzh ma vez eeun pe liesek ar re-se.
Marengo (departamant)
C'hwec'h departamant en holl a oa bet savet e Piemonte da vare an Impalaeriezh c'hall. Hemañ a voe savet gant tammoù eus departamantoù Tanaro ha Sesia, krouet un nebeud bloavezhioù a-raok.
886
Diwar-benn bloavezh 886 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 886
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 886
1484
Diwar-benn bloavezh 1484 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1484
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1484
Abaris
Hag ivez
Arue
Arue zo anv meur a lec'h :
Saint-Urbain
Saint-Urbain zo un anv-lec'h gallek, diwar anv ur sant anvet Urban pe Urvan e brezhoneg. Anaout a reer:
Erriberri
Erriberri (stumm euskarek kenofisiel gant Olite, stumm spagnolek) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Abaris Kizikos
Abaris ( Αβάρις / Abáris e gregach) a oa un den eus Kizikos a voe lazhet gant Jason.
Paraná (stêr)
Ar stêr Paraná eo eil stêr vrasañ Suamerika, war-lerc'h an Amazon. Eieniñ a ra e Brazil, redek etre Paraguay ha Brazil a-raok donet en Arc'hantina, ha kejañ gant ar stêr Uruguay d'ober ar Río de la Plata.
La Rioja
La Rioja zo un anv spagnolek, e Spagn hag en Arc'hantina,
Hondschote
Hondschote (Hondschoote an anv ofisiel), zo ur gumun hag ur gêrig e Flandrez Frañs, e departamant an Norzh, er Westhoek. Pennlec'h Kanton Hondschote eo.
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun: Hondschoote Communal Cemetery
Milourion e tirlu ar Rouantelezh-Unanet e oant. Mervel a rejont e-pad an Eil brezel-bed e mizioù Mae hag Even 1940 e-pad ar giladenn war-zu Dukark.
1767
Diwar-benn bloavezh 1767 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1767
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1767
Loch Garman
Loch Garman (Wexford e saozneg) a zo ur gêr en arvor gevred Iwerzhon. Kêr-benn Kontelezh Loch Garman eo.
Yavuz Ekinci
Yavuz Ekinci zo ur skrivagner turk ganet e Batman e 1979.
Calvin Coolidge
John Calvin Coolidge Jr (1872 - 1933) eo bet an tregontvet Prezidant eus Stadoù-Unanet Amerika. Dont a reas war-lerc'h Warren G. Harding a oa marvet e-kerzh e gefridi er bloaz 1923 ha dilennet eo bet evit un eil prantad kefridi betek 1929.
A-du-krenn e oa Calvin Coolidge evit ma n’emellfe ket ar gouarnamant kevreadel en aferioù armerzh hag a-du-krenn gant politikerezh al "lezober" hag ar c'hevezerezh frank.
Republik subalpin
Ar Republik Subalpin  zo bet ur republik berr he buhez, savet ma voe e miz Mezheven 1802 war zouar Piemonte en amzer Kentañ Republik Bro-C'hall ha konsuliezh Napoleone Buonaparte.
Piemonte eo a oa lodenn vrasañ Rouantelezh Sardigna. Aloubet e voe gant an arme c'hall e 1796, ha da-heul e teuas Feur-emglev Pariz ha koll Savoia ha Nisa. Aloubet e voe adarre e 1798, hag ar roue Carlo Emanuele IV Savoia a dec'has da Roma, met biskoazh ne sinas feur-emglev all.
Goude Emgann Marengo e 1800 e oa Piemonte dindan treid ar C'hallaoued. D'ar 4 a viz Mezheven 1802 ec'h embannas Carlo Emanuele IV e tileze ar gurunenn hag e roe anezhi d'e vreur Vittorio Emanuele Iañ, a oa e Cagliari, en enez Sardigna, dindan gwarez listri ar Rouantelezh-Unanet.
Staget e voe ouzh Bro-C'hall e miz Gwengolo 1802 gant Napoleon neuze ha krouet e voe an departamantoù gall-mañ :
Novara avat ac'h eas gant ar Republik Italia (1802-1805), a voe berrbad ivez.
1488
Diwar-benn bloavezh 1488 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Kanton Donapaleu
260px|thumb|right|Kanton Donapaleu Kanton Donapaleu zo unan eus kantonioù Iparralde, al lodenn eus Euskal Herria zo er stad c'hall, e departamant gall ar Pyrénées-Atlantiques, er rannvro c'hall Aquitaine.
Kumunioù
27 kumun zo en holl:
Seizh eus ar c'humunioù-se zo bet distaget eus kantonioù Zuberoa istorel:
Lekunberri
Lekunberri zo anv div gumun en Euskal Herria
Toufflers
thumb|250px|right|Lec'hiadur Toufflers e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Toufflers a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Ligny-Thilloy
Ligny-Thilloy a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall). left|thumb
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Marvel Comics
Marvel Comics (bet Timely Comics, hag ivez Atlas Comics), a zo ur rann eus Marvel Enterprises, hag unan eus an tiez-embann bannoù-treset amerikan (comic books) pouezusañ. Er C’hwec’hkorn eo bet sikgnet ar bannoù-treset-se gant Aredit, embannadurioù Lug deuet da vezañ Semic ha gant Panini Comics. Er c’hazetennoù gall (Strange, Titans, Spécial Strange, Nova) e oa istorioù gourharozed disheñvel, padal en deus pep gourharoz ur gelaouenn gouestlet dezhañ er Stadoù-Unanet. E-touez an tudennoù perc’hennet gant Marvel e kaver Spider-Man, X-Men, Fantastic Four, Hulk, Thor, Captain America, Iron Man, Daredevil, Ghost Rider. Lod brasañ anezho a vez o vevañ en ur bed ijinet anvet Marvel Universe.
Marvel Comics a oa ivez titl ar c’homic book kentañ bet embannet gant Timely Comics e miz Here 1939.
Krouidigezh ha bloavezhioù 1940
Martin Goodman, a oa un embanner kazetennoù pulp abaoe 1933. E 1939 e krouas Timely Publications, gant ar pal profitañ eus berzh Superman. Rener an embann ha merour e oa, padal e oa Abraham Goodman an embanner ofisiel. Ar c’homic books a voe embannet dindan anv Timely Comics.
Ne anaveze Goodman treser ebet, neuze e c’halvas Funnies, Inc. gant ar pal kaout bannoù-treset. An dra gentañ embannet a voe Marvel Comics (hag a zeuas da vezañ Marvel Mystery Comicsadalek an eil niverenn) a voe embannet e miz Here 1939. Enni e oa troioù-kaer an Den Etev-Goulaouiñ gant Carl Burgos ha re Namor gant Bill Everett. Mat e voe gwerzhet, met war gresk ez eas ar gwerzhañ da vat adalek miz Meurzh 1941, pa voe krouet Captain America, un haroz brogarour ijinet gant Joe Simon ha Jack Kirby : ouzhpenn ur million a skouerennoùa voe gwerzhet. Goude Marvel Mystery Comics e re all anvet Daring Mystery Comics (1940), Mystic Comics (miz Meurzh 1940), Human Torch Comics (diskar-amzer 1940), Captain America Comics #1 (miz Meurzh 1941), The Submariner (nevez-amzer 1941), USA Comics (miz Eost 1941), All Winners Comics (hañv 1941), Young allies Comics (hañv 1941), Kid Comics (miz C’hwevrer 1943). An holl gomic books-se a voe embannet a-raok tagadenn Pearl Harbor (miz Kerzu 1941), hag enno e oa soudarded nazi pe re an Ahel e-touez ar re zrouk.
Diaesterioù er bloavezhioù 1950
War zigresk ez eas ar gwerzhañ comic books goude an Eil Brezel Bed. Adalek 1951 e tivizas Goodman ouzhpennañ logo  Atlas (e gompagnunezh dasparzhañ). Dre Atlas ec’h embanne Goodman bannoù-treset spont, re bolis, hag ivez re western, skiant-faltazi pe re fentus. Met ne zeuas ket a-benn da adreiñ nerzh d’ar gwerzhañ bannoù-treset gourharozed. War goloioù ar c’hazetennoù embannet gant Timely e oa alies ar frazenn «A Marvel magazine» (adalek All Surprise Comics #12 (Goañv 1946/47), hag ivez logo «Marvel Comic» e-pad meur a viz etre 1949 ha 1950. Ar c’homic book kentañ embannet ez-ofisiel gant «Marvel Comics» a voe un dastumadeg skiant-faltazi anvet Amazing Adventures #3, gant logo «MC» war ar golo. Deiziet eo miz Eost 1961, embannet e voe d’an 9 a viz Mae 1961.
E dibenn ar bloavezhioù 1950 e tivizas Goodman heuliañ ar c’hiz, hag e lakaas embann c’hwec’h comic books skiant-faltazi : Strange Worlds #1; World of Fantasy #15; Strange Tales #67; Journey into Mystery #50; Tales of Suspense #1; heTales to Astonish #1. Ne reas ket kalz berzh, ha kemmet e voent adalek dibenn 1959, ha gouestlet e voent da euzhviled filmoù rummad B. Lod brasañ an istorioù a oa treset gant Jack Kirby (livet peurliesañ gant Dick Ayers), ha re all savet gant Don Hech, Paul Reinman pe c’hoazh Joe Sinnott, hag un istor berr savet gant Stan Lee et Steve Ditko. Gant Marvel e voe embannet ivez comic books fentus evit ar merc’hed, evel Kathy (« the teen-age tornado! ») (miz Here 1959) pe Linda Carter, Student Nurse (miz Gwengolo 1961).
Marvel Comics
E penn-kentañ ar bloavezhioù 1960 e verzas Martin Goodman ar berzh a rae ar c’homic anvet The Justice League. Gervel a reas neuze Stan Lee, hag un toullad treserien evel Jack Kirby pe Steve Ditko, hag e c’houlennas ganto krouiñ ur rummad damheñvel. Fantastic Four a voe krouet neuze, an niverenn gentañ a voe embannet e miz Du 1961. Goude-se e teuas Hulk, Spider-Man, Iron Man ha The Avengers. An holl anezho a reas berzh. Disheñvel diouzh gourharozed DC Comics (Superman, Batman ha Wonder Woman) eo ar re embannet gant Marvel : muioc’h a breder a zo, luzietoc'h o fersonelezh, stag int ouzh emzalc’h ar yaouankiz hag ouzh kudennoù ar bed : Hulk da skouer, a vez krouet diwar un darzhadenn nukleel. Lod brasañ tudennoù Marvel a vez o vevañ en ur bed anvet Marvel Universe. Gant Marvel ez eus bet savet ivez comic books diwar oberennoù skrivagnerien evel Robert Bloch, Ray Bradbury pe c’hoazh Lovecraft.
Emdroadur
E 2000 eo bet krouet Ultimate Marvel diwar atiz Joe Quesada ha Bill Jemas, hag a oa renerien Marvel d’ar mare-se. Ar pal a oa tizhout lennerien nevez ha klask pellaat diouzh reolennoù strizh a ren mont en-dro ar c’homic books. Met damc’hwitet eo bet, peogwir n’int ket deuet da dizhout lennerien nevez. Marvel Comics a zo hiziv an deiz ur skourr eus Marvel Enterprises.
Tudennoù pennañ Marvel Comics
thumb|upright=0.9|Ur paotrig o lenn ur c’homic Marvel War-dro 5000 gourharoz a zo e [[comic books Marvel, en o zouez :
Kontrollerezh
Abaoe ur pennad o deus merzet lennerien zo e oa kemmet adembannadurioù comic books bet savet er bloavezhioù 1970, evel Essential Tomb of Dracula vol.4 ha Daughters of the Dragon Special (diwar ar rummad bet krouet e 1977). Divronn an harozezed (Collen Wing ha Misty Knight, da skouer) a vez kuzhet gant brennigennoù, stamennoù pe blev hir a ziskenn war ar bruched.
681
Diwar-benn ar bloavezh 681 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 681
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 681
680'erne
Korr ha ki
Korr ha ki (e spagnoleg Enano con un perro, pe Retrato de bufón con perro, pe Don Antonio "el Inglés", zo un eoullivadur a 142 cm x 107 graet etre 1640 ha 1645 gant Diego Velázquez. Emañ e Mirdi ar Prado e Madrid.
Gwelout a reer ur c'horr o terc'hel ur c'hi, tost ken bras hag eñ, war-bouez ur roll.
Kroget e oa bet al livadur gant Velázquez, met dilezet e voe, hag echuet e voe gant un diskibl dezhañ, marteze Juan Bautista Mazo.
Ottorino Respighi
Ottorino Respighi (* Bologna 9 a viz Gouere 1879, † Roma 18 a viz Ebrel, 1936) a oa ur sonaozour italian.
Buhez
Tad Respighi e oa kelenner piano ha kelenn a rae dezhañ ar violoñs hag ar piano. Desket en deus da c'houde ar violoñs gant Federico Sarti e Lise Sonerezh Bologna. Desket en deus Respighi sonaozañ gant Giuseppe Martucci ha Luigi Torchi. Kemeret en deus ivez kentelioù sonaozañ gant Max Bruch.
Niverenn CAS
Niverennoù CAS (CAS number pe CAS registry number e saozneg) ar produioù kimiek, ar polimeroù, an heuliadoù biologel, hag ar c'hendeuzadoù eo o niverenn varilh nemeto war roll bank titouroù ar Chemical Abstracts Service (CAS), a zo ur skour eus an American Chemical Society (CAmS). Gant ar c'hCAS e vez roet an niveroù-se da bep produ kimiek a zo bet deskrivet en ur skrid bennak. Ouzhpenn se e vez dalc'het ha lakaet er c'henwerzh un diaz titouroù eus an danvezioù-se gant CAmS, ar c'hCAS Registry.
War-dro 23 milion a gompozennoù o deus bet un niverenn CAS betek-henn. War-dro 4 000 niverenn nevez a vez ouzhpennet bemdez. Ar pal a zo anezhañ aesaat an enklaskoù en diazoù titouroù dre m'o devez alies a-walc'h ar produioù kimiek anvioù diseurt. War-bouez nebeud, an holl diazoù titouroù diwar-benn ar molekulennoù a-vremañ a ro an tu da glask dre niverennoù CAS.
Stumm an niverennoù
Ur benn-niverenn (evel ma'z eus penngerioù er geriadurioù) a c'hoarvezh eus teir lodenn disrannet gant ur varennig-stagañ. An hini gentañ a c'hell kaout betek c'hwec'h sifr, an eil he deus daou sifr, hag an trede he deus ur sifr evit ar somm kontrollañ. N'o deus an niveroù dalvoudegezh ebet : roet e vezont hervez an urzh war-gresk.
Klask
Pa vezer o klask en diazoù titouroù dre un niverenn CAS e c'hell bezañ talvoudus ouzhpennañ niverennoù ar c'hompozennoù tost. Da skouer, evit klask titouroù diwar-benn ar c'hokain (CAS 50-36-2) eo ret klask titouroù evit an hidrokloridenn gokain (CAS 53-21-4) peogwir eo dindan ar stumm-se e vez implijet ar c'hokain e-giz dramm.
Evit klask niverenn CAS ur gompozenn gimiek diwar hec'h anv, he formulenn gimiek pe he struktur e c'heller ober gant ar mammennoù digor-mañ :
Orañjez (liv)
Al liv orañjez, pe melen-ruz, a reer dre veskañ al liv ruz gant al liv melen.
Eulate
Eulate zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Gallia Aquitania
thumb|350px|Rannoù Galia (58 kent J.-K.) :  [[Gallia Cisalpina, Belgica, Celtica, Akitania ha Narbonensis]] thumb|350px| Aquitania en [[Impalaeriezh roman war-dro 120. Kresket eo Aquitania diwar-goust Celtica]]. Gallia Aquitania, pe Aquitania hepken ("Bro an doureier"), a oa anv latin unan eus peder froviñs an Impalaeriezh roman e Galia. An teir all a oa anvet Gallia Belgica, Gallia Celtica hag ur broviñs vras er gevred a oa roman kent an aloubadeg, rannet etre Gallia Narbonensis ha Gallia Cisalpina. E mervent Galia edo, bevennet gant Poatev en norzh, ar stêr Garona er reter, ar Pireneoù er su ha Pleg-mor Gwaskogn er c'hornôg. En-dro dezhi, adalek 120, e oa Gallia Lugdunensis ha Gallia Narbonensis, ha Hispania Tarraconensis er c'hreisteiz.
Kelted
Meur a boblad kelt a oa o vevañ war an tiriad kent donedigezh ar Romaned : an Arverni, ar Vituriges, ar Gadurked, al Lemovices, ar Bictones hag ar Santones. Izili eus ur boblad nann-keltiek, ar Vaskoned, a veve er Pireneoù.
Proviñs romaned
E 55 kent JK e voe aloubet gant Crassus, ul letanant da Julius Caesar. Bevennet e oa neuze gant Celtica ha Narbonensis. Abretoc'h eget tregont vloaz goude, e 27 kent JK, e voe krouet proviñs Aquitania gant Augustus ; en goude JK voe kresket diwar-goust Celtica.
Er e voe rannet Aquitania e teir froviñs :Aquitania prima, tro-dro da Avaricum (Bourges hiziv) ; Aquitania seconda (Burdigala, Bourdel) hag Aquitania Novempopulana pe Novempopulania ("Bro an nav fobl"), Lugdunum Convenarum he c'hêr-benn, a zo Saunt-Bertrand-de-Comminges hiziv ; Ausci (Auch) e voe kêr-benn Novempopulania diwezhatoc'h.
Rouantelezh frank
E 418 e voe gounezet Aquitania' gant ar Wizigoted. A-c'houde trec'h Hlodwig Iañ war Alarig II e Vouillé e 507 e voe staget d'ar rouantelezh frank ; gant Caribert II e voe gouarnet adalek 628 betek [[632].
E 768 e voe dindan beli Pepin Grenn, roue ar Franked ; e vab henañ Karl Veur a reas ur rouantelezh eus Aquitania, evit e vab Loeiz an Deol ; "Akitania" e voe an anv nevez. Da varv Loeiz an Deol e 840 ez hêrezhas e vab Pepin Iañ (803-838) ar rouantelezh, ma renas adalek 817 betek e varv. D'e heul e renas e vab Peppin II (~823 - goude 864) adalek 838 betek 848. E 848 ez eas an tron gant ur mab all da Loeiz an Deol : Karl Voal (823-877), roue Bro-C'hall adalek 843 hag Impalaer ar C'hornôg adalek 875) ; roue Akitania e voe etre 848 ha 855. War e lerc'h e renas e eil mab Karl ar Bugel (~847-867). E 867 e renas Loeiz II (846-879) e-pad bloaz hepken kent reiñ ar gurunenn d'e vab Loeiz III (~863-882), a renas betek marv e dad e 879 ; er bloaz-se e roas ar galloud d'e vreur Karloman, en he miras betek e varv e (884.
Proviñs c'hall
E 1453 e voe gall da vat, a-c'houde trec'h Charlez VII Bro-C'hall war Herri VI Bro-Saoz en Emgann Castilhon de la Batalha
Ovis
Spesadoù
6 spesad a zo ennañ:
Hangeul
Al kizherenneg koreanek, anvet hangeul (한글, hervez romanekadur standard ) e Sukorea ha Chosŏn'gŭl e Norzhkorea, eo ar doare-skrivañ ofisiel a vremañ evit ar c'horeaneg. Al lizherennoù evit ar pemp kensonenn diazez a glot gant stumm organoù ar gomz a vez implijet da zistagañ anezhe, ha kemmet e vezont en un doare sistematek da verkañ perzhioù fonetek. Er memes doare, lizherennoù ar vogalennoù a vez cheñchet en un doare sistematek evit ar sonioù tost {. Deskrivet eo bet evel ul "lizherenneg silabennek", rak ober a ra gant perzhioù an doareoù-skrivañ alfabetek ha silabennek, daoust ma n'eo ket dre ret un abugida.
Eneritz
Eneritz (Enériz hervez ar stumm spagnolek) zo ur gumun e Nafarroa en Euskal Herria.
Hangeul
E Norzh Korea e vez implijet al lizherennoù hangeul nemetken abaoe 1949, met e Su Korea e kendalc'her da skrivañ ar c'horeaneg gant sinalunioù kemmesket gant ar skritur hangeul.
Krouet e oa bet ar skritur hangeul a-ratozh-kaer gant ar roue Sejong, e 1443 en ur striv evit kreskiñ niver an dud a ouie lenn ha skrivañ. Ar pal a oa e lakat da vezañ implijet war un dro gant an hanja, an doare-skrivañ logografek sinat-ha-koreat a oa bet implijet da skrivañ koreaneg ken abred hag ar prantad Gojoseon, pe en e lec'h. Da gentañ e voe kondaonet gant ar sklisennad desket e Korea hag abeg e veze kavet ennañ. Dont a reas an doare-skrivañ-se da vezañ anavet evel an eonmun ("doare-skrivañ ar vro" 언문, 諺文) hag e teuas da vezañ an doare-skrivañ pennañ e Korea dekvloaziadoù goude dizalc'hiezh Korea diouzh Japan hepken, e-kreiz an. Er penn-kentañ e oa bet anvet hunmin jeong-eum (훈민정음; 訓民正音 pe «sonioù reizh evit deskiñ d'ar bobl») ha betek 1910 e veze graet outañ 正音 cengum («sonioù reizh»), 언문 諺文 ŏnmun («skritur izel»), 國믄 kwukmun («skritur broadel») pe c'hoazh amkeul (암클 «skritur ar maouezed») pe ahae(t)geul (아햇글 pe 아해글 «skritur ar vugale»). Ijinet eo bet an anv hangeul («skritur meur» e hengoreaneg ha «skritur koreanek» e koreaneg a-vremañ) gant ar yezhoniour korean Ju Si-gyeong e 1912.
E Norzh Korea e vez anvet chosŏn'gŭl (조선글), "skritur koreanek", pe 우리글자 uri gŭlja "hon skritur" ken en norzh hag er su.
Damheñvel eo ar skritur hangeul ouzh ar sinalunioù (anvet hanja e koreaneg) rak renket e vez lizherennoù ar hangeul e bloc'hadoù silabennek karrezennek, da skouer :
Al lizherennoù
Graet e vez jamo (hangeul: 자모; hanja: 字母) pe nassori (hangeul: 낱소리) eus lizherennoù diazez ar skritur hangeul
Bez' ez eus 51 jamo en holl, en o zouez 24 jamo eeun. Rannet e vez al lizherennoù eeun e 14 kensonenn anvet ja-eum (hangeul: 자음; hanja: 子音 “sonennoù bugale”) ha 10 vogalenn anvet mo-eeum (hangeul: 모음; hanja: 母音 “sonennoù mamm”). Skrivet e vez doubl pemp kensonenn eeun evit ober diouzh ar sonennoù tenn pe kreñv (s.o. ar pennad “koreaneg”) ha kensonennoù kevrennek all a c'hell bezañ skrivet dre implijout meur a gensonenn eeun skrivet renk-ouzh-renk. Implijet e vez div lizherenn vogalennek ivez evit skrivañ diftongennoù evel-hen:
Taolenn glok al lizherennoù
En taolennoù-mañ e vez diskouezet an holl kensonennoù ha vogalennoù implijet gant an doare-skrivañ hangeul gant o stumm orin e glas hag o stummoù bet savet diwarne da heul:
Mont-en-dro tresoù al lizherennoù
Ober a ra dave an doare-skrivañ hangeul da berzhioù hiniennel doare-distagañ pep sonenn ar yezh, da skouer ur sin arbennik ez eus evit ober diskouez dre skrid ar fed ma vez distaget ur sonenn bennak gant an diweuz (lec'h distagañ) pe dre ar fri, pe ma vezont mouezhiet pe divouezh, hag all, da skouer:
Ar c'hensonennoù
Isrannet e vez al lizherennoù kensonennel e pemp rummad gante peb ur stumm diazez. Aroueziet e vez gant ar stummoù-se lec'hioù distagañ (dent, teod, staon pe korzailhen), da skouer :
Ar vogalennoù
Awenet e oa bet stumm ar vogalenoù gant kealoù filosofel kentoc'h evit yezhoniel :
Vogalennoù eeun gant y-: Setu ivez an div ziftongenn a grog gant y-:
Teorienn Ledyard
thumb|240px| (E-krec'h) Lizherennoù phagspa [k, t, p, s, l], hag al lizherennoù hangeul sañset bezañ bet diorroet diwarne [k, t, p, ts, l]
Hervez Gari Ledyard eus Skol-Veur Columbia e vije bet diorroet al lizherennoù hangeul diwar lizherennoù ar skritur phagspa implijet gwechall evit skrivañ ar mongoleg kentoc'h evit bezañ awenet gant perzhioù distagañ.
Urzh ar jamo
Laket e oa bet lizherennoù diazez ar skritur hangul (jamo) en urzh gant Choi Sejin e 1527.
Setu an urzh a vez heuliet er su :
En norzh avat e vez doujet d'an urzh hengounel-mañ :
Anvioù ar jamo
Amañ e vez kavet anvioù al lizherennoù bet krouet gant Choi Sejin e 1527 mui o anvioù a-vremañ bet roet dezhe pa oa bet unvanet an daore-skrivañ e Norzh Korea (RPDK).
Ar c'hensonennoù
E Sukorea e vez ouzhpennet ar rakger 쌍 ssang, (“kevellet” pe “doubl”) ouzh anv ar gensonenn eeun pa vez kaoz eus ar c'hesnoennoù doubl, keit ha ma reer kentoc'h gant 된 doen (“kreñv”) e Norzhkorea:
Bloc'hadoù silabennek
Kenstrollet e vez al lizherennoù (jamo) e bloc'hadoù silabennoù, enne div lizherenn diazez d'an nebeutañ hag alies a-walc'h betek teir: ur gensonenn (eeun pe kevrennek) en deroù anvet choseong (hangeul: 초성; hanja: 初聲), war-lerc'h ur vogalenn (pe un diftongenn) e kreiz ar silabenn anvet jungseong (hangeul: 중성; hanja: 中聲) hag ivez a-wechoù (met n'eo ket dre ret) ur gensonenn (eeun pe kevrennek) e diwezh ar silabenn anvet 'jongseong'' (hangeul: 종성; hanja: 終聲). Pa n'eus kensonenn ebet e deroù ur silabenn e vez skrivet ㅇ (ieung), met n'eo ket ret serriñ ur silabenn da heul ar vogalenn greiz.
1768
Diwar-benn bloavezh 1768 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1768
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1768
Kanton Arras-Kreisteiz
Kanton Arras-Kreisteiz a oa ur rann velestradurel eus Frañs e departamant ar Pas-de-Calais hag er rannvro Nord-Pas-de-Calais, diskarget e 2015.
Kumunioù
Kanton Arras-Kreisteiz a yae 9 c'humun d'ober anezhañ.
Tressin
thumb|250px|right|Lec'hiadur Tressin e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]] Tressin a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Cerdic (Wessex)
Cerdic (pe Ceretic) a oa Dux Gewissorum ha roue kentañ Wessex. Sellet e vez outañ evel hendad da Egbert, roue Wessex ha da rouanez Bro-Saoz a-vremañ eta, Elizabeth II, kenkoulz ha d'an darn vrasañ eus familhoù roueel Europa.
Buhez ofisiel ha resped
Hervez ar C'hronik Angl-ha-Saoz e oa Cerdic ur penn-brezel saoz en dije dilestret gant e vab Cynric e 495 e Calshot e-kichen Southampton :
E 508 en defe faezhet ha lazhet ur roue brezhon, Natanleod e anv en emgann Natanleag, e-kichen Netley.
E 514 e erruas ur strollad arall a gadourien c'herman, Westseaxe o anv hervez ar c'hronik ha dilestret e vefent gant tri bagad e Calshot. Bleiniet e oant gant Stuf ha Wihtgar. Stourmet o defe ouzh ar Vrezhoned ha faezhañ anezho o defe.
E 519 ez eas Cerdic da roue war an dud nevez-erruet-se goude un emgann ouzh ar Vrezhoned e Cerdicesford (Charford). Ne lâr ket ar c'hronik piv a c'hounezas ha posupl eo ne oa ket en hevelep arme.
E 527 e stourmas ouzh ar Vrezhoned e Cerdicesleag. Ne ouzer ket piv a c'hounezas an emgann met dre ma ne veneg ket ar c'hronik gant piv ez eas an trec'h e c'haller soñjal ne oa ket Cerdic.
E 530 e kemeras Cercic Enez Wight ha lazhañ a reas un nebeud tud e Carisbrook.
Mervel a reas Cerdic e 534 ha, hervez ar c'hronik, e renas e vab Cynric goude se nemet en Enez Wight a roas d'e vibien-gaer Stuf ha Wihtgar.