cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mikstekeg Tijaltepec
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tijaltepec eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 3.559 den (2000) e Mec'hiko.
Yaou-Gamblit
250px|thumb|Jezuz o walc'hiñ treid e ziskibien. Koadengravadur gant Lucas Cranach yr Hynaf.thumb|Eskob anglikan [[Llanelwy, e Kembre, o walc'hiñ treid e barrezianiz.]] Ar Yaou a-raok Gwener-ar-Groaz, Sadorn-Fask ha Sul-Fask eo ar Yaou-Gamblit, a zegouezh etre an 19 a viz Meurzh hag an 22 a viz Ebrel, hervez ar bloavezhioù, diouzh al loariadoù.
Dont a ra an anv Kamblit (cablyd e kembraeg), eus ar ger gouezelek caplat, deuet diwar ar ger latin capillatio, hag a dalvez troc'hañ blev pe touzañ ar penn da lavarout eo touzañ pennoù ar venec'h, ha gwalc'hiñ o zreid ivez. Kement-se a veze graet e koun Jezuz.
Notennoù
pcd:Jeudi jeudyou
Sourouc'han lost begek
Ar sourouc'han lost begek a zo un evn hirc'harek, Calidris acuminata an anv skiantel anezhañ.
Afrosoricida
Afrosoricida zo un urzhiad e rummatadur ar bronneged.
Sourouc'han lost begek
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar sourouc'han lost begek en urzhiad Charadriiformes pe Ciconiiformes.
Afrosoricida
A-raok e grouidigezh e veze renket loened an urzhiad-mañ en urzhiad diamzeret Insectivora, asambles gant bronneged all.
Kerentiadoù
Daou gerentiad zo ennañ :
Timbroù Marienwerder
right|thumb|130px|Timbr Marienwerder
Ur gêr eus Prusia ar C’hornaoueg e oa Marienwerder, poblet gant alamanegerien ha polonegerien e deroù an XXvet kantved. Emañ e Stad bPolonia bremañ dindan anv Kwidzyn.
Hervez Feur-emglev Versailhez sinet e 1919 evit diazezañ frammoù nevez Europa goude reuz ar Brezel-bed kentañ, e tlee an darn vrasañ eus tiriad Prusia ar C’hornaoueg bezañ staget ouzh Republik Polonia. Ur boblgoulennadeg zo aozet e Marienwerder, dindan aotrouniezh Kevredigezh ar Broadoù, a-benn gouzout youl an dud a-fed o zazont politikel. Un intrudu a seurt-se a vo kemeret e lec’hioù all en Europa (Sarre, Allenstein, Silezia, Schleswig).
Mikstekeg San Juan Teita
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg San Juan Teita eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 550-650 den (2002) e Mec'hiko.
Timbroù Marienwerder
Evit broudañ annezidi Marienwerder da reiñ o vouezh e lakaer er-maez timbroù-post, warno tresadenn ur vaouez gant bannieloù ar stadoù “paeron” (Rouantelezh Unanet, Frañs hag Italia). Daou seurt a oa anezho : war unan e lenner ar meneg “Commission Interraliée” en nec’h ha “Marienwerder” en traoñ, tra ma kaver “Plébiscite” ha “Marienwerder Kwidzyn” war an eil. Pevarzek skouerenn eus pep doare zo e gwerzh : 5, 10, 15, 20, 25, 30, 40, 50, 60, 75 pfennig hag 1, 2, 3, 5 mark.
left|150px|Timbr Alamagn soulgarget
Timbroù Alamagn zo soulgarget Commission Interraliée Marienwerder, en o zouez ar rummad boutin hag anavezet-holl “Germania”. Kresket eo priz timbroù zo ivez (2 mark war ½ pfennig da skouer).
D’an 11 a viz Gouere 1920 e tiviz ar muiañ-niver eus ar voterien (92 %) stagañ ar gêr ouzh Alamagn.
Goude an eil Brezel-bed e vo adsavet a-nevez Polonia ha degemeret rannvro vMarienwerder e-barzh.
Stad diazez
E fizik ar c'hwanta e vez graet Stadoù diazez ur sistem eus stadoù kwantek dezho an energiezh izelañ. Stad iset a vez graet eus kement stad energiezh a zo uheloc'h eget hini ar stadoù diazez.
Основно състояние на атома Grundzustand État fondamental 基底状態 바닥상태 Grondtoestand Estado fundamental Grundtillstånd Стаціонарний стан дисипативної системи
Geert Van der Stricht
Geert Van der Stricht a zo bet ganet d'an 11 a viz C'hwevrer 1972.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.
Mestr Etrebroadel eo.
Kampion Belgia e voe en Eupen e 2003.
2 388 edo e renk Elo e miz Genver 2009.
Melete
Melete (Μελέτη) e oa an hini gentañ eus an teir Muzenn, pe Merc'hed an Awen, a orin eus Boiotia, hervez Paosanias. C'hoar e oa da Aoide ha Mneme, o-zeir merc'hed da Mnemosyne. Diwezhatoc'h e voe nav anezho.
Hi a oa plac'h, pe muzenn, ar faltazi, ar mennozhioù, an emsoñjal hag an emc'hourdonañ. Karget e oa da reiñ stumm d'ar mennozhioù, hag he c'hoarezed goude o c'hase betek an ober, ma teuent da vezañ oberennoù arzel.
En oberennoù arzel ec'h anavezer anezhi abalamour ma vez o sellout en diamen, ur biz ganti war he genoù.
Gourtanvenez
Ober a reer gourtanvenez eus ar menezioù-tan o deus dislonket tolzadoù materi divent ken ez eus prouennoù m'eo bet kemmet an hin er bed a-bezh gwezhioù zo. N'eo ket bet krouet an dro-lavar gant ar skiantourien, met anv zo bet eus ar supervolcanoes e-barzh meur a deulfilm breizhveuriat pe stadunanat adalek ar bloavezh 2000. Graet e vez gant an tanvenezourien eus ar megacalderaoù evit ober anv eus ar pezh a weler hiziv. A hend-all e vez renket ar gourtanvenezioù war an daou zerez uhelañ e-barzh meneger tarzherezhted an tanvenezioù, ar VEI (Volcanic Explosivity Index e saozneg) a ya betek 8. En derez 7 eo bet jedet m'eo bet kaset un tolzennad materi 100 km³ er-maez ha muioc'h eget 1 000 km³ evit an derez 8.
Hervez lod skiantourien e c'hellje an hin bezañ aet da yen spontus betek bezañ lakaet an Douar da vezañ goloet gant skorn 65 milmilion a vloavezhioù zo, ha marteze lakaet an dinozaored da vont da get.
Gorreadoù tanek meur
Gwezhioù zo ez eus bet kavet roudoù ar gourtanvenezioù er gorreadoù tanek meur evel ma vez gwelet en Island (Enez ar Skorn), e Meurvor an Indez, e Siberia hag e Java. Koulskoude ez eus bet kavet roudoù meur a gourtanvenez er bloavezhioù 2000.
An dislonkadenn dolzennek anavezet en amzerioù istorel a zo bet hini ar Menez Tambora en Indonezia e 1815 (VEI 7), ha nevez zo eo bet kavet ez eus bet un dislonkadenn divent e Zeland-Nevez ken yaouank ha 2 200 vloaz zo.
Park broadel Yellowstone
En teulfilm kentañ war ar gourtanvenezioù skingaset gant ar BBC (Supervolcanoes, 2000) eo bet lakaet ar c'haoz war gresk an obererezh tanvenezel e-kreiz Park broadel Yellowstone er Stadoù-Unanet. Hervez kont e vije live an douar o kreskiñ a 7 cm bep bloaz ha ken tanav eo pluskenn an Douar eno ma c'hellfe bezañ ur c'hambr magma prest da zislonkañ diskuliadegoù lava (mein-teuz) war gorreadoù divent evel m'eo degouezhet meur a wech dija, 2,1 milion, 1.3 milion ha 640 000 a vloavezhioù zo. Merzet eo bet ez a da gresk an obererezh tanvenezel ivez (gwrezverk ul lenn o kreskiñ, pennoù-bouilh o tarzhañ kreñvoc'h, muioc'h a soufr). Hervez lod douarourien (Robert Smith, Skol-Veur Utah, da skouer) e c'hellfe menez-tan Yellowstone prest evit ober e reuz a-barzh un nebeud bloavezhioù.
Egbert II Kent
Egbert II Kent pe Ecgberht II Kent a voe roue Kent asambles gant Heaberht eus 765 da 779. Anavezet eo dre gartaoù ha pezhioù moneiz hepken.
Da roue e vefe aet war-dro 665 war a seblant rak d'an ampoent-se e voe savet e garta kentañ. War dro an amzer-se e krogas Offa da ren Kent rak un nebeud kartaoù a sinas. Aotrouniezh Mercia he dije paouezet e 776 goude un emgann en Otford. Ne lâr ket ar C'hronik Angl-ha-Saoz piv a c'hounezas met ar fed ma chomas dizalc'h Kent un nebeud bloavezhioù goude-se a laka da soñjal e voe trec'h Egbert II.
Inizi Friz ar C'hornôg
Inizi Friz ar C'hornôg (e nederlandeg : Waddeneilanden) zo ur chapeledad inizi a-hed an aod etre Mor an Hanternoz ha mor Wadden e gwalarn an Izelvroioù. Kenderc'hel a ra ar chapeledad er reter gant Inizi Friz ar Reter hag an holl anezho a ya d'ober Inizi Friz.
Skeudenn:WaddeneilandenNL.png ''Inizi Friz ar C'hornôg 1. Noorderhaaks; 2. Richel; 3. Griend; 4. Rif; 5. Engelsmanplaat; 6. Simonszand; 7. Rottumerplaat; 8. Rottumeroog.''
Bigi-treizh a zo da vont d'an inizi. E Flylân ha Skiermûntseach n'eus nemet tud an inizi a c'hall mont gant o c'harr. Etre an inizi ez eus tachennoù traezhek bras evel Noorderhaaks, Griend ha Engelsmanplaat.
Raymond Chandler
Raymond Thornton Chandler (23 a viz Gouere 1888 e Chicago – 26 a viz Meurzh 1959 e San Diego) a oa ur skrivagner romantoù polis amerikan. Bras eo bet e levezon war ar skrivañ romantoù polis modern, dreist-holl a-fet doare skrivañ. Meur a skrivagner en deus klasket skrivañ eveltañ.
E vuhez
Ganet eo bet Chandler e Chicago (Illinois) e 1888. E 1895 e tispartias e dud hag e tilojas d’ar Rouantelezh-Unanet. E 1900 ez eas da Dulwich College, ha broadet saoz e voe e 1907, a-benn bezañ gouest da dremen e arnodennoù. Dont a reas a-benn, hag e labouras ur bloavezh-pad en Amiraliezh saoz. Er memes koulz e lakas embann e varzhoneg kentañ. Goude bezañ echu gant an Amiraliezh e labouras evel tamm kazetenner hag e kendalc’has da skrivañ barzhonegoù.
E 1912 e tistroas d’ar Stadoù-Unanet hag e heulias ur stummadur a-benn bezañ kontour. E 1917 ec’h emouestlas en arme Kanada hag e vrezelas e Bro-C’hall. Goude an arsav-brezel en em stalias e Los Angeles hag e vevas gant Cissy Pascal, ar plac’h hag a zeufe da vezañ e wreg. E 1932 e teuas Chandler da vezañ bezprezidant Dabney Oil Syndicate (Signal Hill, California) met skarzhet e voe rak ur mezvier e oa. E-unan e teskas skrivañ testennoù pulp a-benn bevañ. E-barzh Black Mask e voe embannet e istor kentañ e 1933. E 1939 e voe embannet e romant kentañ (The Big Sleep). Berzh a reas e romantoù, neuze e skrivas senarii evit Hollywood (gant Billy Wilder da skouer evit Double Indemnity (1944)). Ar senario nemetañ ijinet penn-da-benn gantañ eo The Blue Dahlia (1946).
Cissy a varvas e 1954 ha Chandler a grogas da lonkañ en-dro. Neuze e voe fallaet e zoare-skrivañ, hag e klaskas en em zistruj e 1955. Mervel a reas e 1959 abalamour d’un danijenn-skevent. Chomet eo brudet evel krouer Philip Marlowe, kentpatrom an enklasker prevez amerikan, a zo bet c'hoariet gant Humphrey Bogart.
Diagram energiezh
Diagram energiezh an elfennoù gimiek a zo gwriziennet e-barzh teorienn ar c'hwanta. Hervez an deorienn-se ne c'hell ket an atomoù bezañ nemet e stadoù energiezh resis 'zo e vefent.
War an diagram energiezh e vez taolennet ar stadoù diseurt-se gant linennoù a-blaen, niverennet eus n=1 betek n=∞, ha war ahel an urzhiennoù emañ al liveoù diseurt a energiezh a glot ganto.
N'hell un elfennoù tremen eus an eil stad d'eben nemet ma vez kaset dezhi gant ur foton ar c'hementad rik a energiezh rekis evit trement eus an eil linenn d'eben. Mard eo disheñvel ar c'hementad energiezh n'en do ar foton efed ebet war an elfenn.
Al live n=0 a vez graet live diazez anezhañ. Stadoù iset eo ar re all. Tremenet e vez eus al live diazez d'ul live iset gant un euvradur energiezh. Gant un embann goulaouüs monokromatek e vez graet an tranzitadur kontrol.
^ E (eV) | n=∞ -| 0 | n=5 -| -0,37 n=4 -| -0,54 | n=3 -| -0,85 |                            | n=2 -| -1,51 |                            |                             | n=1 -| -3,39 |                            |                             =                             | n=0 -| -13,6 |
Mikstekeg Magdalena Peñasco
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Magdalena Peñasco eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 4.200 den (1990) e Mec'hiko.
Yezhoù ouralek
E norzh Europa dreist-holl e vez komzet ar yezhoù ouralek, hag ivez en Azia : e Finland, Estonia, Rusia (Azia hag Europa), Sveden, Norvegia ha Hungaria. Estoneg, finneg ha hungareg zo e-touez ar re yac'hañ.
Renkadur ar yezhoù
Setu penaos e vez renket ar yezhoù er familh-mañ :
Llangar
Llangar zo ur barrezig eus hanternoz Kembre, e Sir Ddinbych hiriv, gwechall e Sir Feirionnydd, un hanterlev bennak er c'huzh-heol da gêr Corwen, teir lev er biz da Y Bala.
Douaroniezh
Emañ ar gêriadenn e kember ar stêrioù Alwen ha Dyfrdwy, war an hent etre Llandrillo ha Corwen. Er barrez emañ kêriadennoù Bryn, Cymer, ha Gwynodl.
Istor
E kombod Edeirnion e oa er Grennamzer, ha pell amzer e Rouantelezh Powys.
Chahin Mohandesi
Chahin Mohandesi a zo bet ganet e 1962.
Mestrc'hoarier echedoù iranian eo.
Mestr Etrebroadel eo.
Kampion Belgia e voe e Namur e 2006.
2326 edo e renk Elo e miz Here 2007.
Ponta do Seixas
Ponta do Seixas zo ur beg-douar e reter Brazil, er rannvro Nordeste, e stad Paraíba, 14 km eus kreiz-kêr João Pessoa, kêr-benn ar stad. Ar reterañ lec'h eus an div Amerika eo.
Tour-tan
Un tour-tan zo e Ponta do Seixas, anvet "Farol do Cabo Branco", tour-tan ar c'hab gwenn, pintet e lein un torraod uhel a-us d'ar Meurvor Atlantel.
Kristeniezh
Ar gristeniezh zo ur relijion undoueek abrahamek diazezet war kelennadurezh Jezuz Nazaret, un den a vevas er, lesanvet ar C'hrist (an eouliet). Hervez e feizidi eo Jezuz ar mesiaz, evel ma oa bet diouganet en Testamant Kozh, met ivez Doue deuet war an douar da vale an dud hervez doueoniezh an Dreinded, evel m'eo kontet en Testamant Nevez. Hiziv ez eus tro-dro 2,4 miliard a feizidi kristen er bed a-bezh hag ar relijion vrasañ er bed eo.
Liesseurt kenañ eo ar gristeniezh, a ranner dre vras etre ur skourr gornôg hag ur skourr reter, ha liesseurt kenañ ivez an dogm, diwar-benn ar salvidigezh da skouer, pe diwar-benn stumm an Iliz, perzh ar veleien hag ar gristologiezh. Dre vras e kred an holl feizidi eo Jezuz mab Doue - al logos deuet da gig - hag en doa kelennet, gouzañvet hag e varvas war ar groaz a-raok sevel a varv da vev evit salvidigezh Mab-den, evel m'eo kontet en avieloù (ar c'heloù mat) er Bibl, skridoù savet gant Mazhev, Mark, Lukaz ha Yann, a oa deskibien Jezuz, gant an Tanac'h (Testamant kozh ar Yuzevien) evel drekleur.
Komañs a reas ar gristeniezh evel ur ranngredenn eus Yuzevegezh an Eil Templ e proviñs roman Iudea er met strewiñ a reas er Sav-Heol, en Anatolia, en Europa, e Mezopotamia, en Egipt hag en Etiopia daoust bezañ heskinet e penn-kentañ. Daoust d'he gwriziennoù yuzev e tesachas buan Doujerien-Doue jentil ar pezh a gasas war-zu un disparti diouzh ar Yuzevegezh dre an doareoù d'ober, a-raok ma voe donoc'h an disparti etre an div relijion goude diskar Templ Jeruzalem ha dibaboù ar Yuzevegezh rabinek. Goude ur prantad ma voe berzet gant ar Romaned e voe aotreet gant an impalaer Kustentin a zeuas da gristen zoken. Hemañ a roas lañs d'ar gristeniezh d'en em aozañ dre vodañ ar Sened-Iliz kentañ, hini Nikaia (325). Kreskiñ a reas galloud an Iliz en Impalaeriezh roman betek mont da relijion-Stad (380). Betek mare ar chismoù e c'heller ober Iliz Veur eus an Iliz kentidik. Dizemglev war natur Jezuz-Krist a gasas war-zu chismoù (pe skism) meur en Ilizioù ar reter (Senedoù-Iliz Efesos, 431, ha C'halkedon, 451) tra ma kasas dizemglevioù war perzh eskob Roma a gasas d'ar Skism Kornôg-Reter. Goulennoù war an doueoniezh hag aozadur an Iliz a gasas d'an Disivoud Meur er en Iliz ar C'hornôg. Merket don e voe sevenadur ar C'hornôg gant ar gristeniezh, kerkent hag an Henamzer ziwezhañ hag ar Grennamzer, Gant oadvezh an dizoloadennoù e strewas ar gristeniezh, katolik pe protestant, en Amerika, Afrika hag Okeania dre labour ar visionerien. .
Ar peder skourr vrasañ er gristeniezh, ar gatoligiezh (1,3 miliard a feizidi, 50,1%), ar brotestantiezh (920 milion, 36,7%) hag an ortodoksiezh (322 milion, 11,9%), a glask bremañ mont war-zu un unaniezh bennak (eukumeniezh). Goude m'eo digresket niver a feizidi start e chom ar gristeniezh relijion pennañ en Europa, gant 70% eus an dud en em wel evel kristenien. War-gresk ez a niver ar feizidi en Afrika hag en Azia avat. Ar gristenien eo ar strollad relijiel ar muiañ heskinet hiziv an deiz, dreist-holl er Reter-Nesañ, Afrika an Norzh hag en Azia ar Reter hag ar Mervent.
Etimologiezh
της οδου ("An Hent") a voe an anv implijet gant ar Yuzevien gristen kentidik evito o-unan, marteze diwar Izaia 40:3, "Kempennit er gouelec'h un hent evit an Aotrou", meneget en Avieloù. Hervez Oberoù 11:6 e oa bet implijet ar ger Χριστιανός ("kristen") d'ober anv eus diskibien Jezuz en Antioch, gant annezi nann-yuzev, evit ar wezh kentañ gant ar stêr "heulierien ar C'hrist" Ar wezh kentañ ma voe implijet ar ger Χριστιανισμός ("Kristeniezh") a voe tro-dro 100 eus hon mare gant Ignatus eus Antioch. .
Kredennoù
Holl gristenien er bed a-bezh a rann kredennoù heñvel, met doareoù disheñvel a zo da gompren ha da zisklêriañ ar Bibl diouzh an Iliz.
Kredo
Ar ger kredo a dalvez kement hag embannadennoù berr a feiz. Skrivet e voe ar re gentañ evel troiennoù berr war ur poent bennak, da vezañ lavaret d'ar badeziant a-raok kemer pouez da vare an tabutoù diwar-benn natur ar C'hrist ha dont da embannadennoù start a feiz er IV hag er.
Kredo an Ebestel eo an hini degemeretañ dre an Ilizoù kristen disheñvel. Implijet e vez e-pad al lid met ivez e-pad ar c'hatekiz, an deskadurezh relijiel, dreist-holl e-touez Ilizioù ar C'hornôg. Savet e voe tamm ha tamm etre an II hag an hag embann a ra dogmoù-kreiz evel hini an Drinded ha Doue krouer. Kement embannadenn a gaver er c'hredo-mañ a c'heller adkavet en embannadennoù graet da vare an Esbestel. Implijet e vije da gentañ-penn en Iliz Roma evit arnodiñ an dud war ar renk da vezañ badezet. Ennañ e kaver ar mennozhioù da heul :
Skrivet e voe Kredo Nikaia ( Diskouezet a-zehoù da respont d'an ariadegezh e Senedoù-Iliz Nikaia (325) ha Kêrgustentin (381), ha kensinet evel kredo an holl gristenien da Sened-Iliz Efesos e 431.
Termennadenn C'halkedon, embannet da Sened-Iliz C'halkedon (451), daoust ma voe nac'het gant ilizoù ortodoks a gelenne e ranked degemer ar C'hrist e "daou natur, ne vesker ket, ne eskemmer ket, ne ranner ket, ne zispartier ket" : unan doueel hag unan denel hag an daou natur-se, pep hini peurvat e-unan, a zo kement-all unvanet peurvat en un dudenn.
Kredo Athanasos, degemeret en Ilizioù ar C'hornôg en hevelep statud ha kredo Nikaia-Kêrgustentin, a embann : "Azeuliñ a reomp un Doue en Drinded, ha Trinded en Unaniezh; hep droukveskañ an Tudennoù na rannañ o Danvez".
Ar brasañ eus ar gristenien a zegemer implij ar c'hredoioù hag a implij da vihanañ unan eus ar re meneget uheloc'h Kalzig protestanted avielour a nac'h seurt kredoioù, goude ma vezont a-du gant ar pezh zo embannet enno. Ne vezont ket implijet gant an Iliz badezour kennebeut dre ma "ne glaskont ket sevel embannadennoù-feiz redius".
Jezuz
Poent pennañ ar feiz kristen eo krediñ eo Jezuz Mab Doue hag ar Mesiaz. Krediñ a ra ar gristenien e oa bet anvet Jezuz gant Doue, evel mesiaz, da vezañ salver an denelezh hag e oa bet sevenet diouganoù an Testamant Kozh diwar-benn promesa ar mesiaz. Evelato ez eus dislavar etre soñj kristen ar mesiaz hag an hevelep soñj er Yuzevegezh. Hervez ar gristenien e ranker krediñ ha degemer marv ha dasorc'hidigezh Jezuz evit ma c'hello an dud, leun a bec'hed, bezañ digarezet gant Doue ha neuze bezañ salvet o-unan ha tizhet ar vuhez peurbadel.
Tabut a oa bet diwar-benn natur Jezuz e kantvedoù kentañ an Iliz e soñj ar gristenien dre vras eo Doue enkorfet ha "Doue peurvat ha den peurvat". Jezuz, deuet da zen neuze, en dije gouzañvet poanioù ha temptadurioù un den marvel, met ne reas pec'hed ebet hervezo. Abalamour ma oa Doue penn-da-benn e savas da vev en-dro, hervez an Testamant Nevez, betek an neñv, e-lec'h m'emañ "azezet en tu dehou d'an Tad" hag e teuio en-dro da seveniñ peurrest promesa ar mesiaz, da lavaret eo sevel ar re varv da vev, ar Barn Ziwezhañ ha sevel Rouantelezh Doue da vat.
Hervez Avieloù Mazhev ha Lukaz e oa bet ganet Jezuz diwar ar Werc'hez Vari goude bezañ koñsevet gant ar Spered Santel. N'eus ket kalz a chom eus bugaleaj Jezuz er pevar Aviel kanon, daoust ma oa bet forzhig a fals-avieloù a gonte darvoudoù e vugaleaj en Henamzer. Muioc'h a draoù a oa bet kontet diwar-benn e oad-gour, dreist-holl e sizhunvezh ziwezhañ, dre ma voe gwelet evel darvoudoù pouezus-kenañ.
Marv ha dasorc'hidigezh
Hervez ar gristenien eo dasorc'hidigezh Jezuz diazez o feiz hag an darvoud pouezusañ en istor E-touez o c'hredennoù, marv ha dasorc'hidigezh Jezuz zo daou zarvoud-kreiz a zo diaezet hogozik holl zoueegezh kristen warno. Hervez an Testamant Nevez e voe kroazstaget Jezuz, marvet diwar ur marv fizik, douaret en ur vez hag e savas diwar ar re varv tri devezh goude.
Meneget eo gant an Testamant Nevez meur a weledigezh eus Jezuz, meur a wezh disheñvel, gant an ebestel ha diskibien all, a-raok e bignidigezh d'an neñv. Kounaet a reer marv ha dasorc'hidigezh Jezuz en holl lidoù, met dreist-holl da vare ar Sizhun Fask. Hervez ar gristenien e tiskouez an darvoudoù-se galloud Jezuz war ar vuhez hag ar marv ha, diwar-neuze, en dije aotrouniezh da reiñ buhez beurbad d'an dud.
Paol Tars, ur yuzev troet d'ar gristeniezh abred-tre ha deuet da visionour, ar skrivas en e lizher kentañ d'ar Gorintidi :
Salvidigezh
Paol Tars, evel ar Yuzevien hag ar Paganed eus e amzer, a grede e teue glannded ha buhez peurbadel diwar an aberzhioù. Hervezañ, an aberzh ret a oa bet hini Jezuz ha neuze, ar Jentiled a heulie kelenn Jezuz a oa, evel Israel, diskennidi Abraham hag "hêred dezhañ hervez ar promesa". An Doue en doa savet Jezuz a varv da vev a c'hellje ober kement all gant "korfoù marvel" ar Jentiled kristen a oa deuet da vezañ, evel Israel, "bugale Doue", neuze ne oant ket ken "diwar ar c'hig".
An Ilizioù kristen modern zo deuet da brederiañ muioc'h diwar-benn an doare ma c'hell un denelezh atav leun a bec'hed bezañ savetaet eget an doare ma c'hello bezañ Yuzevien ha Jentiled bezañ e familh Doue asambles. Doueoniezh an Iliz ortodoks a embann eo marv Jezuz ur rañson, gouest da adsevel an darempred ouzh Doue ha da zigeriñ dor an theosis (doueiñ), da lavaret mont d'an doare denelezh a fell da Zoue e vije an dud. Hervez ar c'helennadur gatolik e voe sioulaet kounnar Doue gant marv Jezuz, kounnar a oa bet savet ennañ abalamour d'ar pec'hedoù dizehan graet gant an denelezh. Kelenn ar ra an Iliz katolik n'eur ket salvet ma n'eur ket feal, ma ne vever ket diouzh priñsipoù ar garantez hag e ranker bezañ badezet,. Hervez ar Brotestantiezh eo marv Jezuz an doare da gemer lec'h an denelezh evit an digoll a zle da Zoue evit bezañ torret e lezenn voral. Tra ma soñje da Martin Luther e ranke an nen bezañ badezet evit bezañ savetaet, met al luterianed (hag protestanted all) a-vremañ a gelenn eo ar salvidigezh ur prof a zeu d'unan dre c'hras Doue, termenet a-wezhioù evel ur "c'hrad-vat nann-meritet", distag diouzh ar badeziant zoken.
Trinded
An Drinded eo ar c'helennadurezh diwar-benn natur an Doue nemetañ, a zo ennañ teir zudenn dispartiet a genvev peurbad : an Tad, ar Mab (enkorfet e Jezuz Krist hag ar Spered Santel). Ur mennozh luziet a-walc'h hag en deus degaset kalz tabutoù an hini eo. Hervez Kredo Athanasos : "An Tad eo Doue, ar Mab eo Doue hag ar Spered Santel eo Doue, hag evelato n'eus ket tri Doue met un Doue." Sañset int bezañ dispartiet an eil diouzh ar re all : n'eus mammenn ebet d'an Tad, savet eo ar Mab diwar an Tad hag e teu ar Spered Santel diwar an Tad. Daoust m'int dispartiet n'haller ket rannañ an teir zudenn-se, nag en e voud, nag en e oberoù. Kristenien zo avat a gred e weler an Tad kentoc'h en Testamant Kozh, ar Mab en Testamant Nevez hag hiziv an deiz eo ar Spered Santel a zeu ar wel, met daoust d'an dra-se e kenveve an teir zudenn asambles d'an holl vareoù-se Bez' ez eus ur gredenn evelato a lavar e oa ar Mab kentoc'h a weler en Testamant kozh kar, pa vez taolennet an Drinded en arzoù, e vez taolennet ar Mab gant e dresoù boas (da skouer pa vez taolennet Liorzh Eden), re un enkorfadenn n'eo ket c'hoarvezet c'hoazh. E sarkofajoù kristen kentidik e oa bet taolennet al Logos gant ur barv, "ar pezh a leusk anezhañ d'en em ziskouez hen ma n'eo ket rak-boud". .
Un dogm kreiz eo an Drinded er gristeniezh. En amzerioù kent, a-raok Sened-Iliz Niakia (325), e veze lakaet krediñ en Doue E deir zudenn e-kreiz ar feiz. Buan a-walc'h, er IVe kantved e voe embannet gant ar gristeniezh e oa eus "Doue en unvaniezh hag en drinded asambles" Hervez an dogm-se n'eo ket rannet Doue gant un dudenn o vezañ un drederenn anezhañ, met pep tudenn zo gwelet evel Doue klok. Emañ an diforc'h gant o darempredoù, savet eo ar Mab diwar an Tad, tra ma teu an Tad diwar netra, ha dont a ra ar Spered Santel diwar an Tad (hag ar Mab e doueoniezh Ilizoù ar C'hornôg). Ne vern an diforc'h-se eo pep tudenn peurbadel hag hollc'halloudus. Bez ez eus relijionoù kristen ne rannont ket an doare-se da welet an Drinded, evel Testoù Jehovah hag ar Vormonegezh.
Ar ger gresianek trias a c'heller lenn gant ster an Drinded e labour Theofilius ag Antioch : "eus an Drinded, eus Doue, ha eus E lavar ha eus E furnez Koshoc'h eo an term gresnianek eget an term latin trinitas, skrivet evit ar wezh kentañ gant ster an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel gant Tertullianus. . Ur c'hantved war e lerc'h e veze implijet stank an term-se.
Nann-Drindedegezh
Bez ez eus luskadoù kristen a nac'h an Drinded. Er gristeniezh kentidik e voe lakaet war wel meur a sav-boent nann-drindedek (advabegezh, modalegezh) e-kreiz an tabutoù kristologek. E-kreiz ar Grennamzer e savas kelennadurezhioù nann-drindedek adarre (gnostegezh, katariezh) hag en amzer vodern, e-touez al luskadoù adreizhet (unanegezh) ha da c'houde, da vare ar Sklêrijennoù hag en.
Diwezouriezh
Diwez pep tra, ha pa vije diwez buhez unan bennak, diwez ar mare, pe diwez ar bed dre vras, zo en diwezouriezh gristen, studiañ dazont an denelezh evel m'eo diskuliet er Bibl. Preder brasañ ar gristeniezh zo er marv hag er vuhez goude ar marv, eil donedigezh Jezuz, dasorc'hidigezh ar re varv da vev, er Baradoz, Purgatoer, Ifern, er Varn Ziwezhañ ha fin ar bed, an douar nevez hag an neñv nevez.
Krediñ a ra ar gristenien e teuio Jezuz un eil gwezh hag e vo diwez ar bed d'ar mare-se, goude ur prantad ma vezint heskinet kenañ. Adsavet e vezo an holl a varv da vev evit ar Varn Ziwezhañ hag e vezo savet Rouantelezh Doue gant Jezuz o seveniñ diouganoù ar Skriturioù.
Marv ha buhez goude marv
Ar brasañ eus ar gristenien a gred eo barnet an dud goude Doue goude o marv hag e vez roet dezho pe ur vuhez beurbad pe e vezont daonet da viken. Gallout a ra bezañ pe ar varn hollek pa vo adsavet ar re varv da vev pe (hervez ar gatoliked, an ortodoksed hag ar brasañ eus ar brotestanted) ur varnadenn hiniennel pa varver.
E rannoù zo eus ar gristeniezh e kreder e c'hell ar re a varv e stad a c'hras, da lavaret eo tud ar varv hep bezañ graet pec'hed marvel ebet o tispartiañ anezho diouzh Doue, hep bezañ bet peuzc'hlannet eus o fec'hedoù avat gouzañv ur stad etre anvet purgatoer da c'hortoz bezañ hael a-walc'h da vezañ degemeret gant Doue Ar re a dizh ar pal-se a vez anvet Sent (diwar al latin sanctus).
Strolladoù all (Azvented ar Seizhvet Devezh) a gred er marveliezh, ar gredenn n'eo ket divarv ene an dud ez-naturel, met e chom digoustiañs er prantad etre ar marv hag an dasorc'hidigezh a varv da vev. Krediñ a reont ivez e vezo diverket eneoù an dud droug kentoc'h eget kastizañ anezho da vijen, ur gredenn rannet gant Testoù Jehovah.
Lid
Diouzh ar strollad e c'hell al lid bezañ ennañ ar badeziant, sakramant an aoter, pediñ (da skouer Pater Noster), mont da gofes, kouzoumenn, ritoù tro-dro d'ar marv, an dimeziñ ha deskadurezh relijiel ar vugale. Ar brasañ eus ar relijionoù kristen zo aozet gant beleien hag e aozont ul lid reoliek asamble gant an holl feizidi ur c'horn-bro.
Lid kumuniezhiel
Taolennet e voe lidoù ar gristeniezh kentidik en gant Justin a Naplouz en e apologiezh d'an impalaer Antoninus Pius ha chom a ra gwir dre bras e daolennadur evit diazezoù al lid kristen modern :
Diwar an diazez-se ez eus strolladoù o deus kemeret hentoù disheñvel. Alies e reer kemm etre al lid-meur - siriusoc'h, hiroc'h pe muioc'h a bouez ennañ - hag al lid-pemdez, met etre an daou stumm-se ez eus meur a zoare d'ober. Bodañ a ra Azvented ar Seizhvet Devezh d'ar Sadorn tra ma n'en em vod ket kumuniezhioù all bep sizhun. Lod eus strolladoù adreizhet a c'hell en em leuskel da heuliañ ar Spered Santel evit aozañ o fedennoù, hep heuliañ un aozadur sonn. Chom a ra ar Quackered mut betek m'en em santout kaset gant ar Spered Santel. A-wezhioù e tenn lidoù an Avielourien da sonadegoù-rock. E strolladoù ne vezont ket aozet tro-dro d'ur rummad beleien e vez kaset al lid gant ur ministr, ur prezegenner pe ur mesaer. Strolladoù zo n'o dez tamm heñcher ebet, pe dre choaz, pe dre redi. Ilizoù zo ne implijont nemet sonerezh a capella, pe abalamour d'o c'hredennoù (Ilizoù ar C'hrist) pe dre dre o hengoun (Iliz Ortodoks).
Hogozik holl strolladoù a lid sakramant an aoter (komunion pe eukharistia), da lavaret ur seurt pred benniget. C'hoari a reer en-dro Koan diwezhañ Jezuz - diwar e c'hourc'hemenn - e koun e zoare da reiñ bara ha gwin d'e ziskibien en ur lavaret "Setu va c'horf" ha "Setu va gwad". Lod eus an Ilizoù a vir ar gomunion en ur stad serr, da lavaret eo ne vez profet nemet d'o izili. En Iliz katolik n'eus nemet ar re n'emaint ket e stad ur pec'hed marvel a c'hell komuniañ. Ar brasañ eus an Ilizoù all kar gwelet a reont ar gomunion evel un doare da vezañ unanet ha n'eo ket pal an unaniezh. Pediñ a reont neuze an holl gristenien da gemer perzh.
Gallout a reer sevel ul lid disheñvel evit darvoudoù ispisial, evel ur badeziant pe un eured. Da vare ar gristeniezh kentidik e veze dispartiet ar re vadezet diouzh ar re nann-badezet en ilizoù.
Sakramantoù
Er gredenn hag el lid kristen eo ur sakramant ul lid lakaet e plas gant ar C'hrist a ro gras d'an nen a seven unan. Ur gevrin sakr eo, hervez an doueoniezh kristen. Dont a ra ar ger eus al latin sacramentum a oa bet implijet e plas ar ger gresianek evit "kevrin". N'eus ket an hevelep sell er gristeniezh a-bezh evit lavaret peseurt lidoù zo sakramantoù ha peseurt lidoù n'int ket, ha petra a laka un akt bennak da vezañ ur sakramant.
An termenadur ledanañ a vije eo ur sakramant ur sin publik, lakaet e plas gant ar C'hrist, a zegas ur c'hras diabarzh, speredel dre ar C'hrist. An daou sakramant degemeret ar muiañ eo ar badeziant ha sakramant an aoter, met degemeret eo gant ur bern Ilizoù kristen pemp sakramant all : ar gouzoumenn (Kristmasion en Iliz Ortodoks), ar belegiñ, kofesaat, an nouenn hag an dimeziñ. Holl asambles in ar Seizh Sakramant anavezet gant Ilizoù hengoun an Iliz Veur - da lavaret eo an Iliz katolik roman, an Iliz Ortodoks, ur bern anglikaned ha lod eus al luterianed. An Ilizoù all a nac'h e vije kement a sakramant ha ne zegemeront nemet ar badeziant hag hini an aoter. Lod all, evel al luskad badezour, a gred ne zeu tamm gras ebet dre al lidoù-se, a ra "ordenañs" eus ar sakramantoù, enno badeziant ha sakramant an aoter nemetken.
Badeziant
Un ober lidek eo ar badeziant m'eo degemeret an nen evel ezel an Iliz dre ziskenn dour warnañ. Meur a zoare d'ober a zo diouzh e peseurt Iliz eur ezel. An diforc'h kentañ a gaver en talvoudegezh speredel pe ket. Ilizoù zo (Ilizoù katolik, ortodoks, luteriz hag anglikaned) a embann dogm an eil buhez, da lavaret eo kreñvaet pe krouet feiz an hini badezet, hag ul liamm kreñv zo ouzh ar salvidigezh. Luskadoù all ne welont er badeziant un ober aroueziek nemetken, un doare da embann d'ar gumuniezh kemm personel an nen, hep levezon speredel. Da c'houde ez eus diforc'hioù etre ar sell war an doare d'ober. Unan eus an doareoù-se eo ar gourdourañ, ha ma vez graet penn da benn beuzerezh ; dre skuilh dour ; ha dre sparvadur. Er fin ez eus diforc'hioù e-keñver an oad. Ar re a bled gant ar gourdourañ a vadez tud gour nemetken, lod anezho bugale ha babigoù zoken. An holl ilizoù ortodoks a vadez babigoù ha bugale yaouank, dre veuzerezh graet teir gwezh en anv an Tad, ar Mab hag ar Spered Santel Badezet e vez bugale gant an Iliz katolik roman ivez, kentoc'h dre skuilhañ dour ha dre formulenn an Drinded. .
Pediñ
Kentel Jezuz diwar-benn pediñ en e Sarmon ar Menez a ziskouez ne oa ket interest gant neuz diavaez ar pedadennoù. Bezañ prederiet gant teknikoù ar pediñ zo un dra pagan hervezañ ha broudañ a ra kaout fiziañ e madelezh tadel Doue. Lakaet ez eus bet pouez e darnoù all an Testamant Nevez war ar frankiz-se da dizhet Doue. Kredenn ar gristeniezh eo ez eus un darempred dibar etre pep kredour ha Doue dre darbod ar Spered Santel.
En hengoun kristen modernoc'h e vez lakaet pouez war jestroù zo, da skouer war jestroù bet sevenet er Grennamzer evel an daoulinañ pe ober Sin ar Groaz. Gallout a ra ar jestroù-se mont pelloc'h en izelaat ar c'horf en hengounioù startoc'h. Peurvuiañ avat, en hengoun ar C'hornôg, e lakaer an daouarn asambles, palv ouzh palv, ur jestr a zeu diwar lid feodek ar c'homañd. Un doare all eo stumm an oran, palvioù war an diavaez, an divrec'h digor.
Ur bedenn-zarbod zo ur bedenn graet e-lec'h pe evit unan bennak all. Meur a bedenn a stumm-se zo bet treuzskrivet er Bibl, en o zouez pedenn an Abostol Pêr evit ar re glañv hag en Testamant Kozh pedennoù profeded evit tud all. El Lizher Sant Jakez n'eus graet kemm ebet etre pedenn ur feizad bennak hag ur bedenn digant ar profed meur Elia. Efedusted ar bedenn gristen zo diouzh galloud ha bolontez Doue kentoc'h eget statud an hini a bed.
Deiziadur lidek
Ar gatoliked, an ortodoksed, ar brotestanted dre vras, a aoz o lidoù tro-dro d'ar bloavezh-lid Rannet eo ar bloavezh e meur a goulz, pep hini aozet tro-dro d'un tem doueoniel a c'hell kemmañ an doare da ginklañ an iliz, liv dilhad ar veleien ., peseurt testennoù a vez lennet, sujedoù ar sarmonioù betek an oberoù er gêr.
E-pad ar bloaz e lakaer war wel devezhioù meur e koun darvoudoù buhez Jezuz, Mari pe ar Sent. Prantadoù-yuniñ a zo ivez, evel ar C'horaiz. An Ilizoù ne heuliont ket an hevelep deiziadur a lid gouelioù bras memestra, evel an Nedeleg, Pask hag ar Pantekost a lid ganedigezh ha dasorc'hidigezh ar C'hrist ha diskenn ar Spered Santel war an Iliz. Luskadoù zo ne implijont ket an deiziadur lidek e mod ebet.
Arouezioù
Dre vras n'eo ket difennet implijet skeudennoù-kehel er gristeniezh, daoust ma oa difennet e-touez ar Yuzevien kristen bet hag e luskadoù modern zo, o kemer harp war difenn an idoloù en Dek Gourc'hemenn evit abegiñ an difenn-se.
Ar groaz eo arouez brudetañ ar gristenien hiziv an deiz, implijet abaoe ar penn-kentañ. Kontet eo gant Tertullian en e levr De Corona penaos e veze treset skeudenn ur groaz war tal ar feizidi. Ar grusifi, da lavaret eo skeudenn Jezuz war e groaz, avat a oa deuet adalek ar hepken.
E-touez arouezioù ar gristenien kentidik e kaver an Ic'htys - ar pesk - e touez ar re implijetañ, drest-holl e bezioù ar gristenien kerkent hag an. Brudet e oa abalamour d'ar ger gresianek evit pesk, ic'htys, o vezañ akronim ar frazenn Iesous C'hristos Teou Yios Soter (Ἰησοῦς Χριστός, Θεοῦ Υἱός, Σωτήρ) "Jezuz Krist, Mab Doue, Salver", un doare berr da embann e feiz kristen.
Arouezioù kristen all zo ar C'hi-Rho, ar goulm (arouez ar Spered Santel), oan an aberzh (a zo arouez aberzh ar C'hrist), ar gwin (arouez an darempred etre ar C'hrist hag ar gristenien). Tennet int holl diwar an Testamant Nevez.
Skridoù
Ar gristeniezh, evel ar Yuzevegezh hag an Islam, zo ur relijion diazezet war lavar Doue diskuliet d'an denelezh ha lakaet dre skrid dindan stumm ar Bibl, ennañ an Testamant Kozh hag an Testamant Nevez, met meur a zoare zo da welet ha da zisklêriañ an destenn. Dre vras e lavarer en doa labouret Doue dre sikour tud evit produiñ ar pezh a felle Dezhañ kas.
Lod a embann eo difazi ar Bibl en e bezh tra ma lavar lod all e oa difazi en e zornlevrioù orin. Luskadoù all a embann n'eo difazi ur skouerenn bennak nemetken, evel Stumm Roue Jakez ar Bibl. Ur sell tost a lavar eo difazi ar Bibl war ar salvidigezh met e c'hell faziañ war an istor, an douaroniezh pe ar skiantoù.
Levrioù ar Bibl degemeret gant an ortodoksed, ar gatoliked pe ar brotestanted a c'hell cheñch a skourr da skourr, met diazezet int holl war levrioù Bibl ar Yuzevien (Tanac'h) hag evit an darn kristen da vat eo degemeret an hevelep levrioù dre vras, goude meur a ziviz war peseurt skridoù degemer. An hengoun ortodoks ha katolik a zegemer ouzhpenn d'an Tanac'h al levrioù eilkanonel en Testamant Kozh. Embannet e oa bet al levrioù-se e-barzh Bibl an Dek ha Tri-Ugent met hervez ar Brotestanted int fals-levrioù. Stummoù zo eus ar Bibl ez eus enno ul lodenn gouestlet d'ar fals-levrioù dre m'int a-bouez memestra evit kompren istor ar skrid, dre ar yezhadur hag ar gerioù, hag istor ar mare ma oant bet skrivet. 27 levr skrivet e gresianeg koine zo en Testamant Nevez ha degemeret int gant an holl Ilizoù.
Jezuz Nazaret
Hervez testeni istorek ar c'heodedour roman Flavius Jozef ha dreist-holl peder danevell e vuhez anvet an avieloù, skridaozet e gregach kozh, e veve e Palestina (Israel ha Palestina hiziv) un den, Jezuz a Nazared e anv (hebraeg:, Yəhošúaʿ). En avieloù e lenner e oa bet ganet e Bethlehem ha marvet dre groazstagadur tost da Jeruzalem dre urzh ar Romaned a oa mistri war ar vro, war goulenn ul lez-varn relijiel renet gant beleien uhelañ ar relijion yuzev ma oa bet desavet Jezuz enno. Daneveller unan eus an Avieloù, Lukaz, a zanevellas ivez e zasorc'hidigezh a varv da varv da vev tri devezh war-lerc'h e sebeliadur hag e chomas e-touez e ziskibien e-pad daou-ugent devezh a-raok o c'huitaat (Yaou Bask) hag o sikour da sevel e Iliz dre zegas dezho ar Spered Santel, trede an Dreinded (Pantekost).
Hemañ a brezegenne gant kalz a furnez, a zisplege ar Skriturioù hag a baree an dud klañv e lec'h ma tremene en ur lakaat da intent e oa ar "Mesiaz", Salver Israel, ha mab da Zoue zoken. E vamm a oa anvet Mari ha hi dimezet da Jozef, ur c'halvez, met chomet gwerc'h, a oa bet goulennet diganti a-berzh Doue gant un ael, Gabriel, hag asantiñ a rafe da vezañ mamm d'ur bugel kaset gant Doue. An deiz ma vez lidet e c'hanedigezh, d'ar 25 a viz Kerzu, e Gouel Nedeleg a verk deroù bloavezh kentañ an amzervezh kristen.
Kristenien a vez graet eus ar re a ra dave d'ar Jezuz-Krist-se emaomp o paouez brastaolenniñ. Tud all a nac'h gwirvoud istorek an dudenn, re all a nac'h e natur-Doue hag a sell outañ 'traken nemet evel un den, ha re all kalz raloc'h avat, 'traken nemet evel un doue.
Sevenadur gristen
Er Grennamzer e oa Europa penn-da-benn evel ur bloc'h unvan a-walc'h a fed sevenadurezh, diwar ar fed relijiel-se anvet "ar Gristeniezh" pe ar C'hristenva, diforc'h-mat diouzh ar broioù all lesanvet paian pe pagan e Reter pellañ Europa (reter ar Balkanoù) hag e Su Spagn, takadoù bet gounezet ur poent 'zo bet diwar goust ar Gristeniezh eta, gant an armeadoù muzulmat.
Anvadurioù ar c'hredennoù kristen pe an ilizoù kristen
Rannet eo ar gristenien e teir c'hredenn zisheñvel evit ar pezh a sell ouzh elfennoù all, nebeutoc'h a bouez dezho, eus ar feiz kristen. Dre-se emañ :
Kayah (stad)
Kayah (ကယား‌ပ္ရည္‌နယ္‌: ka.ya: pranynai) a zo ur stad e reter Myanmar. Karened ez eo e annezidi dreist holl. Disrannet eo e pevar bann :
Melc'hwed
Melc'hwed eo an anv boutin a reer eus ur rummad gastropoded gant krogenn ebet, pe neuze gant ur grogenn dister-kenañ evit reoù ’zo.
Chutes du Carbet
Al lammoù-dour anvet chutes du Carbet a zo tri lamm-dour en enez Basse-Terre e Gwadloup.
Adelchi
thumb|right|Adelchi, gloazet etre Carlo (Karl Veur) hag e dad Desiderio (Dider Lombardia).
Æthelred East Anglia
Æthelred East Anglia a voe roue East-Anglia e-pad ar ha tad Æthelberht II East Anglia. Posupl eo e oa bet mojennel. Ren a reas East Anglia e-pad marevezh aotrouniezh Offa ha n'anavezer anezhañ nemet dre andonoù diwezhat evel Buhez St Æthelberht pe listennoù roueel William of Malmesbury.
Adelchi
Adelchi eo anv an eil reuzc'hoari bet skrivet gant Alessandro Manzoni, embannet e 1822.
Adelchi zo ur priñs lombard, debret gant an anken, gennet etre c'hoant e dad Desiderio ( da lavarout eo Dider Lombardia) da ober brezel da g-Garlo (Karl Veur) hag e zoug-eñ d'ar peoc'h. Unan eus an tudennoù eo Ermengarda, anv italianek ar briñsez anavezet ivez evel Desiderata, merc'h Dider.
Casiquiare
thumb|right|300px|Casiquiare Casiquiare, pe Kanol ar c'h-Casiquiare, zo ur ganol-dour naturel eus ar re iskisañ er bed hag a liamm an Orinoko ouzh ar Rio Negro, adstêr d'an Amazon. Anadennet e voe e oa ar ganol-se gant an ergerzher Alexander von Humboldt e 1800.
Douaroniezh
Ur stêr eus Venezuela eo, 300 km dezhi. N'eo nemet ur stêr diskarg d'an Orinoko. Redek a ra eus 123 m e La Esmeralda war-du San Carlos (91 m), a zo war lez ar stêr Guainía, anv ar Rio Negro eno.
Sourouc'han gwenn
Ar sourouc'han gwenn (liester : sourouc'haned gwenn) a zo ur spesad evned hirc'harek, Calidris alba an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra ar spesad e broioù arktikel.
Hoel II
Hoel Kerne, pe Hoel II, mab da Alan Kanhiart, kont Kerne, ha da Judit Naoned, pennherez Kontelezh Naoned, a oa kont Kerne ha Naoned goude marv e dud.
Dimezet e oa da Hawiz Breizh, c'hoar Konan II. Dug Breizh e voe goude marv e vreur-kaer e 1066.
Emglev en doa graet gant Gwilherm II, dug Normandi, ha kas a reas e vab Alan Fergant da gemer perzh en aloubadeg Bro-Saoz gant an Norman. En eskemm e voe skoazellet Hoel gant Gwilherm pa en em savas Eozen Penteur a-enep dezhañ.
Mervel a reas Hoel e 1084, hag e vab, Alan IV, an hini a voe lakaet da zug war e lerc'h.
Mikstekeg Norzh Tlaxiaco
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Norzh Tlaxiaco eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 14.000 den (1990) en Oaxaca e Mec'hiko.
Cronfa Alwen
Cronfa Alwen zo ul lenn artifisiel, war ar stêr Alwen, en hanternoz Kembre, a vez graet Llyn Alwen anezhi dre fazi alies, hag a zo war ar Mynydd Hiraethog e Sir Conwy.
Llyn Alwen zo ul lenn all uheloc'hik en hanternoz dezhi.
Istor
Savet e voe Cronfa Alwen war ar stêr Alwen etre 1909 ha 1921
Alwen
thumb|right|250px Ar Stêr Alwen (Afon Alwen e kembraeg) zo ur stêr eus hanternoz Kembre, adstêr d'an Dyfrdwy.
Dont a ra eus ul lenn, Llyn Alwen, war Mynydd Hiraethog e Sir Conwy. Alese e red war-du ar gevred hag e tegouezh e Cronfa Alwen, ul lenn artifisiel. Goude e tremen dre Pentre-llyn-cymmer, ma teu an Afon Brenig da gejañ ganti. Kenderc'hel a ra gant he hent etrezek ar gevred, tremen dre Llanfihangel Glyn Myfyr ha Betws Gwerful Goch, ha dont a ra an Afon Ceirw da gemberiñ enni un tamm er reter da Maerdy.
Adstêr eo d'an Dyfrdwy un tamm en hanternoz da Cynwyd.
Brezhoneg
Eus an anv Alwen e teufe an anv-badez nevez Alwena, a gaver e Kembre koulz hag e Breizh.
Hierve el Agua
Hierve el Agua zo un toullad lammoù-dour meinekaet, e karbonat kalkiom naturel, aozet nouspet mil bloaz zo gant red an dour hag ar maenadoù a oa ennañ. Emaint 80 km eus kêr Oaxaca de Juárez, e stad Oaxaca, en Mec'hiko, nepell diouzh Mitla.
1291
Diwar-benn bloavezh 1291 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Reter-nesañ
Fin Rouantelezh Kristen Jeruzalem.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1291
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1291
Serge Vanderwaeren
Serge Vanderwaeren a zo bet ganet e 1964.
Mestrc'hoarier echedoù belgiat eo.
Kampion Belgia e voe e Geel e 1999, a-gevred gant Pieter Claesen.
2218 edo e renk Elo e miz Here 2007.
Gerhart Hauptmann
Gerhart Johann Robert Hauptmann, bet ganet d'ar 15 a viz Du 1862 e Silezia ha marvet d'ar 6 a viz Even 1946 zo ur skrivagner alaman.
Kanton Konk-Kerne
Kanton Konk-Kerne a zo unan eus kantonioù departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Abaoe 2015
Abaoe 2015, da geñver an dilennadegoù departamant, ez eus 6 kumun e kanton Konk-Kerne :
Mikstekeg Sindihui
Ur rannyezh vikstekek eo mikstekeg Sindihui eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 138 den (1990) e Mec'hiko.
Ur yezh damvarv an hini eo.
Le Ponchel
Le Ponchel a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Monumantoù ha traoù heverk
thumb|left
Mikstekeg Tacahua
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Tacahua eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 585 den (1990) e Mec'hiko.
Pleven (disheñvelout)
Pleven zo anv daou lec'h, unan e Breizh hag unan all e Bulgaria.
Gwennerc'h
Gwennerc'h (Schneewittchen en alamaneg) zo penntudenn ur gontadenn-bobl brudet en Europa, nemet brudetoc'h eo an doare alamanek dastumet hag adskrivet gant Jacob ha Wilhelm Grimm, anavezet evel "ar vreudeur Grimm", en o levr kontadennoù embannet e 1812.
Un anv, div vojenn
Arabat e vefe droukveskañ ar gontadenn-mañ gant unan all anvet Schneeweißchen und Rosenrot ("Gwennerc'h ha Rozenn Ruz") en dastumad ar vreudeur Grimm ivez. N'eo ket ar memes marvailh nag ar memes plac'h.
Disheñvel eo an anvioù alamanek ivez : Schneewittchen eo ar briñsez ha Schneeweißchen eo a zo gant Rosenrot. Heñvelster eo an daou anv, met rannyezhel eo an anv kentañ, eus Niedersachsen, e gwalarn ar vro, hag en alamaneg unvan eo an anv all.
An anv
Marteze e plij an anv-se ivez, pe an daou anv-se, abalamour ma heuliont patrom an anv gallek, Blanche-Neige. Met doareoù all zo.
Ar vojenn
Ur rouanez fall a oa savet gwarizi dezhi abalamour da goantiz he lezverc'h, lesanvet Gwennerc'h, ma c'houlennas digant ur chaseour lazhañ ar bugel ha degas dezhi he skevent hag hec'h avu. Kaset ar grennardezig d'ar c'hoad gant ar chaseour, met laosket eo gantañ da vont kuit. Reiñ a ra da grediñ d'al lezvamm fallakr en deus lazhet ar plac'h o tegas dezhi skevent hag avu ur pemoc'h-gouez.
Setu Gwennerc'h o kantreal er c'hoad. Kerzhout a ra ha degouezhout dirak un ti bihan. Ha hi e-barzh da ziskuizhañ. Ober a ra anaoudegezh gant seizh korrig, perc'henned an ti. Klask a ra ar rouanez fallakr lazhañ he lezverc'h dre deir gwech evit bezañ an hini vravañ adarre. Dont a ra a-benn gant un aval kontammet. Lakaet eo ar plac'h en un arched gwer gant ar c'horred.
Degouezhout a ra ur priñs ha sevel a ra ar plac'h a varv da vev. Dimeziñ a reont, pedet eo al lezvamm fallakr d'o eured ha mervel a ra.
Ster ar vojenn
Meur a zoare zo da gompren er gontadenn Gwennerc'h.
Kaoz a vez alies eus an amzer, ma lavar lod eo unan eus kontadennoù ar c'houlzoù-amzer. Ganet eo Gwennerc'h e-kerzh ur goañv kriz, ha poan he deus o chom bev betek an nevezamzer. Ar rouanez fallakr a vir outi a ziorren, evel ma vir ar goañv yen ouzh ar plant yaouank a ziwanañ.
Filmoù
Kalzik a filmoù zo bet.
Sklaer eo e teu brud ar gontadenn, dreist marvailhoù all levr Grimm, eus film Walt Disney.
Dury (Pas-de-Calais)
Dury a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
Istria
thumb|right|300px|Pelec'h emañ Istria, e hanternoz Mor Adria Istria (Istra e kroateg hag e sloveneg, Istria en italianeg) zo ul ledenez vras en arvor Mor Adria. En em astenn a ra war ur gorread a 2 820 km2.
Emañ al lodenn vrasañ eus al ledenez e Kroatia, bremañ, gant lodennoù bihanoc'h e Slovenia hag Italia. Aod kornôk Istria zo 242,5 km hec'h hed (hep kontañ inizi bihan) hag an aod reter zo 202,6 km hec'h hed (hep kontañ enezennoùigoù ivez).
E-touez kêrioù bras Istria emañ :
Istor
Dont a ra an anv eus hini ur bobl illirek, anvet Histri gant ar Romaned ha Ιστρών έθνος gant ar C'hresianed. Evit ar Romaned e oant morlaeron griz hag aloubet e voe ar vro gant armeoù Roma war-dro ar bloavezh 177 kent J.K..
Goude diskar an Impalaeriezh roman e voe aloubet Istria gant Lombarded ha Goted, hag a-benn ar fin en em gavas e Republik Venezia e 1420. Ur broviñs eus Impalaeriezh Aostria-Hungaria e voe goude bezañ bet ul lodenn eus Rouantelezh Italia hag eus Proviñsoù Illiria, da vare Napoleon.
War-lerc'h ar Brezel-bed Kentañ e teuas da vezañ ul lodenn eus Italia, dre Emglev Versailhez hag e dibenn an Eil Brezel-bed e voe roet da Yougoslavia.
Abalamour d'an istor-se e vez kavet bremañ el ledenez italianegerien, kroategerien ha slovenegerien.
Yezh
Istrieg zo ur yezh romanek komzet gant war-dro 3 000 a dud e mervent al ledenez.
Mikstekeg Yoloxochitl
Ur rannyezh mikstekek eo mikstekeg Yoloxochitl eus familh ar yezhoù otek-mangeek, komzet gant tro-dro da 2.540 den (1994) e Mec'hiko.
Potenza (Basilicata)
Potenza zo ur gumun italian a zo kêr-benn proviñs Potenza ha rannvro Basilicata.