cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Black Uhuru
Black Uhuru a zo ur strollad reggae eus mare ar "Roots Rock Reggae". «Uhuru» a dalv «frankiz» e Swahili, ur yezh eus Afrika ar reter.
Un tamm istor
Savet eo bet ar strollad e 1974 gant Euvin "Don Carlos" Spencer, Rudolph "Garth" Dennis ha Derrick "Duckie" Simpson.
Klik drek-logigoù
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar c'hlik drek-logigoù pe logigoù treuzskrivet [ǃ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 177. Betek 1989 e veze skrivet.
Disheñvel e oa an arouezenn er penn-kentañ diouzh ar pik estalammañ, bet savet diwar arouezenn ar c'hlik dent dindanañ ur sin diakritek implijet evit merkañ ar c'hensonennoù kilbleg.
Ur familh klikoù eo ar c'hlikoù dent implijet evel fonemoù en un nebeud familhoù yezh komzet en Afrika hag e luc'haj lidel an damineg komzet en Aostralia nemetken.
Black Uhuru
Pladennoù
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson, Michael Rose , Errol «Tarzan » Nelson
Klik drek-logigoù
Kavet e vez stank klikoù dent er yezhoù koiek-sanek hag er yezhoù ngouniek komzet tro-war-dro bet levezonet gante, dreist-holl ar zouloueg hag ar xhosaeg ha sothoeg. E yezhoù ngounieg all, da skoer ar swatieg hag an ndebeleg, avat e kaver klikoù dent e lec'h klikoù (drek-)logigoù,
Black Uhuru
Pladennoù
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson, Michael Rose , Sandra « Puma » Jones
Klik drek-logigoù
Gant an hazdaeg, ur yezh digenvez anezhañ, e vez implijet pevar c'hlik drek-logigoù: drek-logigoù tenuis ; drek-logigoù c'hwezhet ; drek-logigoù dre fri ha; drek-logigoù-tarzh dre fri divouezh.
Black Uhuru
Pladennoù
Er strollad : Derrick Simpson, Delroy «Junior» Reid , Sandra « Puma » Jones
Klik drek-logigoù
Kendistaget e vez ar c'hlik-mañ atav evel-hen, da skouer:
Black Uhuru
Pladennoù
Formation : Derrick «Duckie» Simpson, Garth Dennis et Don Carlos
Klik drek-logigoù
E gresianeg e vez implijet ur c'hlik drek-logigoù pe ur c'hlik dent evit lâret "nann" e lec'h όχι.
Black Uhuru
Pladennoù
Er strollad : Derrick «Duckie» Simpson, Jenifah Nyah , Andrew Bees
Fazan lid
Ar fazan lid a zo un evn eus kerentiad ar Phasianidae. Syrmaticus reevesii eo e anv skiantel.
Trovan
An daou ledred ma c'heller gwelout an Heol er zenit da geñver ar goursav-heol eo an trovanoù. Anv an div drovan eo Trovan ar C'hrank (en norzh) ha Trovan ar C'havr (er su). Amprestet eo bet trovan digant ar c'hembraeg "trofan" ha kavet e vez "tropik" diwar ar galleg e testennoù 'zo.
Fazan lid
Annez
Bevañ a ra al labous e koadegi dibad kreiz ha reter Sina,.
Trovan
Pa vez kaoz eus an trovanoù (s.o. an dro-lavar "dindan an trovanoù") e vez meneget ivez an takad lec'hiet etre ledoù an trovanoù, da lavarout eo etre al ledoù 23° 17' N ha 23°27' S. hag emañ ar C'heheder etrezo ha kenstur dezho, en takadoù-se e c'hall an Heol bezañ er zenit ivez tro-pe-dro e-pad ar bloaz. War linenn Trovan ar C'hrank e weler an Heol dindan ur c'horn 90° da c'hoursav-heol an hañv hag da c'hoursav-heol ar goañv war linenn Trovan ar C'havr. Kemeret eo bet anvioù an trovanoù diwar ar zodiak hag ez-resis eus anvioù ar steredegoù ma kreder gwelout an Heol tost outo goude ar goursavioù-heol.
Plant an trovanoù a zo ar re a zo o annez orin en takad trovanel. Pa vez hin an takad-se tomm ha glavus e reer trovanel eus pep takad a zo an hin-se dezhañ, met kavet e vez lec'hioù n'int ket evel-se dindan an trovanoù, er menezioù uheloc'h da skouer.
E renkadur an hinoù savet gant Peter Köppen e vez termenet evel trovanel un hin gant ar perzhioù-mañ : n'eo ket krin ha ned a ket keidenn ar wrez en ur miz dindan 18 °C.
Un takad tomm gant ur marevezh glaveier hag ur marevezh sec'h eo takad an trovanoù nemet pa dostaer ouzh ar C'heheder e kouezh muioc'h-muiañ a c'hlaveier ken e kouezhont bemdez e takad ar C'heheder. Tro-war-dro d'an trovanoù e vez nebeut a c'hlaveier hag e vez dezerzhioù bras evel hini ar Sahara, hini mervent ar SUA, hini Ledenez Arabia, hini ar Goudjarat (takad bihan en India), hini Atacama (Chile) hag hini Namibia. Koulskoude n'eo ket krin an hinad dindan an trovan en India, Tailand, Laos ha Viêt-nam diwar levezon ar monson, da lavaret eo ar glaveier bras ha puilh sachet bep hañv war ar broioù-se gant tolzenn yen an Himalaya.
Berder
Un enezennig eo Berder pa vez lanv, hogen ul ledenez pa vez tre : ur chaoser 80 metr a vez dizoloet gant ar mor neuze hag a stag Berder ouzh bourc'h an Arvor-Baden.
Lojañ a c'haller e Berder, ha kalz a dud a zeu di da dremen o vakañsoù en ur "gêriadenn vakañsoù" meret gant Loisirs Vacances Tourisme, ur gevredigezh a feurm an enezenn digant ar greantour Yves Rocher.
Microsoft Windows
Ar reizhiad korvoiñ kenwerzhelaet gant ar c'hevredad Microsoft diazezet e Seattle (SUA) eo Windows.
Berder
Er Mor Bihan emañ Berder nepell diouzh an inizi-mañ :
Program
Ur program zo un heuliad urzhioù a lak un urzhiataer da ober ul lodenn labour. Evit sevel mammenn ur program, da lavarout eo an destenn skrivet ha lennet gant ar brogrammerien, e troer un algoritm en ul lavar programmiñ. Da c’houde ez eus daou zoare da lañsañ ar program : treiñ ar vammenn gant ur c’hompiler d’ur restr e kod binarel a c’hell ar mekanik peurgas, pe lakaat ur jubenner da beurgas ar program.
Microsoft Windows
Istor Windows
Handelv kentañ ar reizhiad korvoiñ Windows (Microsoft Windows 1.0) a oa bet lakaet er-maez e miz du 1985. Ur c'hetal arveriad kevregañ e oa anezhañ awenet gant ketal an urzhiataerioù Apple a veze kavet er c'houlz-se. N'en doa ket graet berzh Microsoft gant Windows 1.0 e-touez arveriaded ar stlenneg evel Microsoft 2.0 kenwerzhelaet d'an 9 a viz kerzu 1987.
Berder
Liammoù diavaez
Île de Berder
Gabriel García Márquez
Gabriel José de la Concordia García Márquez, anavezet evel Gabriel García Márquez, a zo ur skrivagner kolombian ganet d'ar 6 a viz Meurzh 1927 en Aracataca e Departamant Magdalena, ha marvet d'ar 17 a viz Ebrel 2014 e Kêr-Vec'hiko.
Ar romant Cien años de soledad ("Kant bloavezh a zigenvez"), deuet er gouloù e 1967, eo e bennnoberenn.
Microsoft Windows
Istor Windows
D'an 22 a viz mae 1990 en doa graet berzh an dro-mañ Microsoft gant Windows 3.0 ha war-lerc'h Windows 3.1 e 1992. Deut e oa er-maez da c'houde Microsoft Windows for WorkGroup anvet ivez Windows 3.11 a oa bet ergrafet d'arc'hwelañ war rouedadoù stlennegel o kevanaat (kenstagañ) ennañ arc'hwelioù spesadel. Hogen ne oa evit gwir Windows 3.1 ur reizhiad korvoiñ pa oa kentoc'h ur c'hetal arveriad oc'h arc'hwelañ a-us da MS-DOS.
Gabriel García Márquez
Priz Nobel al lennegezh en doa bet e 1982.
Unan eus mignoned ar prezidant kuban Fidel Castro e oa, hag harpañ a rae ar stourm evit dishualded Puerto Rico.
Microsoft Windows
Istor Windows
D'ar 24 a viz eost 1995 e oa bet roet lañs d'ar reizhiad korvoiñ Windows 95 gant Microsoft. Gant ar reizhiad-mañ e oa bet merket gant Microsoft ar youl da genstagañ arc'hwelioù MS-DOS e-barzh Windows. Hogen e veze skoret kalz c'hoazh an handelv-se war MS-DOS 16 bit hag e chom ennañ bevennadur ar reizhiad restroù FAT 16. Daskemmadoù e oa bet diwezhatoc'h gant Windows 95 anvet Windows 95A OSR1, Windows 95B OSR2, Windows 95B OSR2.1 ha Windows 95C OSR2.5.
D'ar 25 a viz mezheven 1998 e oa bet roet lañs d'an handelv da heul : Windows 98. Kevanaet e oa bet arc'hwelioù ouzhpenn eus MS-DOS hogen e skor bepred ar reizhiad-se warnañ. Deut e oa ur gudenn c'hrevus a-walc'h gant ar reizhiad Windows 98 a oa e veze ardeet fall ar memor gantañ (dasparzhañ ar memor etre an argerzhioù) pezh a c'helle mont betek ober teukadoù gantañ. D'ar 17 a viz c'hwevrer 2000 e oa bet lakaet er-maez Windows SE (Second Edition).
D'ar 14 a viz gwengolo 2000 e oa bet lakaet er-maez Windows Me (Windows Millenium edition). Skorañ a ra ent-lark ar reizhiad nevez-se war Windows 98 (ha war MS-DOS neuze war an dro) hogen e veze kaset gantañ arc'hwelioù liesvedia ha rouedad ouzhpenn. Gant ar reizhiad-se ivez e oa bet kenstaget ur wikefre reneveziñ ar reizhiad a gevaraeze da zistreiñ d'ur stad diaraok bete-gouzout e vije un teukad bennak gantañ.
En hevelep mare e oa bet danzeet gant Microsoft adalek 1992 ur reizhiad korvoiñ 32 bit penn-da-benn (hep skorañ war MS-DOS neuze) a oa da vezañ kenwerzhelaet er metoù micherel d'ar c'houlz ma oa an embregerezhioù oc'h arverañ dafariaded "mainframe". Windows NT (Windows New Technology) 'ni e oa. N'eo ket Windows NT un daskemmadur eus Windows 98 hogen eo ur reizhiad disheñvel.
D'ar 24 a viz mae 1993 eo e oa bet roet lañs da handelv kentañ Windows NT. Windows NT 3.1 e oa. Da heuilh e oa bet Windows NT 3.5 o tont er-maez e miz gwengolo 1994 ha Windows NT 3.51 e miz mezheven 1995. Hogen, gant Windows NT 4.0 eo e oa bet graet berzh gant Win NT (24 a viz eost 1996).
E miz gouere 1998 e oa bet kenwerzhelaet Windows NT 4.0 TSE (Terminal Server Emulation) ar reizhiad korvoiñ Windows kentañ e oa gallus kennaskañ ouzh un dafariad termenelloù dre-benn dezhañ eleze arverañ arvalien skañv da haeziñ d'un estez digoret war an dafariad.
D'ar 17 a viz c'hwevrer 2000, handelv da heuilh Windows NT 4.0 a oa bet anvet Windows 2000 e-lec'h Windows NT 5.0 da ziskouez kengreizennadur ar reizhiadoù NT gant ar reizhiadoù 9.x. Ur reizhiad 32 bit eo Windows 2000 o kaout ennañ dezverkoù ar reizhiad NT gant ouzhpenn un ardeiñ d'an argerzhioù hag a zo bet arwellet hag ur c'hemer e karg a-bezh d'an trobarzhelloù USB ha FireWire.
D'ar 25 a viz here 2001 e oa deut er-maez kengreizennadur ar reizhiadoù diaraok : Windows XP. Un tammig diwezhatoc'h e oa deut er-maez handelv SP2 (Service Pack 2) Windows XP.
E deroù 2007 eo bet lakaet da vont er-maez reizhiad nevez Microsoft : Vista.
Amdo
Amdo (Tibeteg: ཨ༌མདོ, diskrivet e Sinaeg : 安多, Pinyin: Ānduō) eo unan eus teir froviñs hengounel an Tibet, an div all eo an Ü-Tsang ha Kham. Eno e oa bet ganet Tenzin Gyatso, ar Dalai Lama. Dindani emañ un dachennad ec'hon a ya eus ar stêr Machu (Stêr Velen) d'ar stêr Drichu (Yangtse). Daoust ma oa tibetat a boblañs, a sevenadur hag a yezh, e oa renet Amdo gant renerien lec'hel e-doug ar c'hantvedoù tremenet. Abaoe aloubadeg an arme sinaat komunour en Amdo er bloavezhioù 1950 eo bet staget Amdo ouzh Gansu, Sichuan ha Qinghai. Arabat eo e gemmeskañ gant Kontelezh Amdo, un unvez melestradurel eus Tibet hiziv.
Amdo a oa hag a zo c'hoazh bro un niver a venec'h (pe lama) pe a ouiziein a-bouez er voudaegezh tibetat. Ar re-se o deus bet ul levezon vras war un dro war an dachenn bolitikel ha war hini ar relijion e Tibet, evel ar Dalai Lama, an  Panchen Lama, hag an adreizher bras Je Tsongkhapa. It was traditionally a place of great learning and scholarship and contains kalz manatioù bras, en o mesk Kumbum Jampa Ling (Chin. Ta'er Si) e-kichen Xining, Labrang Tashi Khyil e su Lanzhou, ha manati Kirti e Ngaba ha Tewo (Taktsang Lhamo).
thumb|left|300px|Gwel eus manati Koumboum en Amdo
C'hoar
C'hoar un den eo ar bugel a reizh venel o deus bet tad ha mamm an den-se. En ur ster relijiel e vez graet c'hoar eus an holl verc'hed, evel en droienn ma breudeur ha ma c'hoarezed kristen, ha dreist-holl eus al leanezed.
C'hoar henañ
Er gevredigezh kozh e tegouezhe d'ar c'hoar henañ, da lavarout eo an hini goshañ, kemer lec'h ar vamm en tiegezh pa chome o zad intañv. Dezhi e veze da sevel ar vugale, ha ma felle d'he zad he mirout da vatezh dezhañ n'he devoa ket gwir da zimeziñ.
Fent
Dre fent e lavarer eus daou dra ez int c'hoar, da lavarout eo heñvel a-walc'h : Da gasketenn, 'm eus aon, zo c'hoar dam hini (Jules Gros).
C'hoarezed brudet
SeTU aman un toullad c'hoarezed brudet :
Indre (stêr)
An Indre zo ur stêr eus kreiz Bro-C'hall, adstêr d'al Liger war he lez kleiz, ha dezhi 265 km.
Emañ hec’h andon e departamant ar Cher, e-kichen Préveranges. Redek a ra dre zepartamantoù ar Cher, an Indre hag an Indre-et-Loire. Tremen a ra dre gêrioù La Châtre, Châteauroux ha Loches.
E-kichen kreizenn nukleel Chinon emañ he c’hember gant al Liger.
Republik Haiti
Ar bobl taino a oa o vevañ en enezenn pa erruas Kristol Goulm e 1492. Un drevadenn spagnol a zeuas da vezañ, ha gall diwezatoc'h. Krouet e voe Republik Haiti e 1804 goude trec'h sklaved ha tud a liv dieub war lu Napoleone Buonaparte e emgann Vertières e 1803. Paour ha feuls e vezas ar vro a-hed an ha, e dalc'h ar re Duvalier ha Jean-Bertrand Aristide da skouer. Goude ar c'hrenndouar e 2010 e klask ar vro gwrizienniñ an demokratelezh.
Ezel ar Broadoù Unanet, Aozadur Stadoù Amerika, Kevredigezh Stadoù ar C'harib, Aozadur Etrebroadel ar Frankofoniezh, ar Font Moneizel Etrebroadel, Aozadur Bedel ar C'henwerzh ha Kumuniezh Amerika Latin ha Stadoù ar C'harib eo.
Douaroniezh
War unan eus peder enezenn a ya d'ober an Antilhez Brasañ emañ Haiti, er Mor Karib. Ar vro zo 27 750 km2 enni, da lavaret eo an teir eizhvedenn eus enez Hispaniola, ar Republik Dominikan emañ el lodenn reter. E kôrnog Haiti emañ Kuba ha Jamaika, en norzh emañ ar Bahamas hag Inizi Turks ha Caicos.
Istor
Enez Hispaniola (tainoeg: Quisqueya) a oa un drevadenn eus Impalaeriezh trevadennel Spagn, ha goude un drevadenn c'hall pinvidik abalamour da greantelezh ar sukr hag an indigo. Kalz sklaved a oa bet digaset eus Afrika. E-pad Dispac'h Haiti, trech e voe Jean-Jacques Dessalines e Emgann Vertières e 1803. Disklêriet e voe dizalc'hidigezh ar vro d'ar a viz Genver 1804. Gouzalc'het e voe ar vro gant Stadoù-Unanet Amerika eus 1915 betek 1934.
Politikerezh adalek 1954
Ar Duvalier tad ha mab (François Duvalier ha Jean-Claude Duvalier) a stalias un diktatouriezh etre 1954 ha 1986. Goude-se e voe prezidant Jean-Bertrand Aristide ha René Préval.
Michel Martelly a voe prezidant etre 2011 ha 2016. Jovenel Moïse emañ e penn ar stad etre 2016 ha 2021 pa eo drouklazhet.
La Récré des 3 Curés
La Récré des 3 Curés (gallekadur diwar an anv-lec'h brezhonek an Tri Ferson) a zo un dachenn-c'hoari e Milizag, e-kichen Brest, e Bro-Leon. Un dachenn 30 devezh-arat zo anezhi, ha kavout a reer ouzhpenn daou-ugent c'hoari disheñvel, tro-dro d'ur poull-dour: pourmenadennoù war al lenn, bigi tos-tos, grand huit, c'hoari c'hwezet, toboggans ramzel, trampolinoù, menezioù blot, un dachenn cyber récré, tren vihan, karting, manejoù, ti-feurm bihan, mini-motoioù, kezeg-houarn fentus, pedaloioù, 3000 m² a c'hoarioù gwarezet gant un troiad avantur...
Titouroù
thumb|Logo ar park Ment : 30 devezh-arat Perc'henn : Ao Bonnefoi
Diane
Diane zo un anv-badez gallek, deuet diwar anv an doueez roman Diana.
Koadyar
Ar c'hoadyer eo an evned a ya d'ober ur genad a-bezh hag a vez graet pe Bonasa pe Tetrastes anezhañ.
Spesadoù
Bonasa
Toull-bac'h
Pep kevredigezh a-bouez he deus ezhomm eus ul lec'h (pe vuioc'h) evit, da gentañ holl
Idyia
Idyia (henc'hresianeg : Ιδυία / Iduía) eo anv an nereidenn a oa eil gwreg Aietes, roue Kolc'his, ha mamm Absyrtos a voe lazhet gant e hanterc'hoar Medeia.
Pradeels
Pradeels en izelvroeg, Poerdiëls e flandrezeg kornôgel, anv ofisiel: Pradelles, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant an Norzh.
Joseba Sarrionandia
Joseba Sarrionandia Uribelarrea, anavezet ivez evel Sarri, ganet d'an 13 a viz Ebrel 1958 en Iurreta, Bizkaia, zo ur skrivagner euskarek. Skrivet en deus meur a levr (barzhonegoù, danevelloù ha romantoù).
E 1980 e voe kondaonet da 22 vloaz toull-bac'h evel ezel eus ETA. E 1985 e oa tec'het kuit, gant ur bac'had arall, eus karc'har Martutene, kuzhet en un uhelgomzer goude un abadenn gant ar c'haner Imanol Larzabal. Diwar-benn ar skampadeg-se e voe skrivet ar ganaouenn Sarri, Sarri gant ar strollad Kortatu. Abaoe emañ o vevañ kuzh ha kenderc'hel a ra da skrivañ lennegezh euskarek. E 2001 en deus bet Priz Broadel ar Skridvarnerien (Premio Nacional de la Crítica de narrativa) roet gant an Asociación Española de Críticos Literarios.
Ouve-Wirquin
Ouve-Wirquin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Belz
Ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan eo Belz. Pennlec'h kanton Belz e oa betek 2015.
Hernicourt
Hernicourt a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lenn Trawsfynydd
Llyn Trawsfynydd zo ul lenn artifisiel, graet e 1928, en hanternoz Kembre e-kichen Trawsfynydd e Gwynedd, 4.8 km² dezhi. Savet e voe un argaeenn a-dreuz ar stêr Prysor. Da gentañ e oa mennet da zastum dour evit ober tredan e kreizenn Maentwrog, un tredanva dre zour. Goude se e servijas an dour evit kreizenn nukleel Trawsfynydd, war lez al lenn, hogen serret eo bremañ.
Raganv rener
Er yezhoniezh e vez implijet an termen raganv rener (saoz: subject pronoun) evit komz eus ur rumm raganvioù implijet evit ober dave da rener ar frazenn.
Klotaat a ra gant an troad nominativel er yezhoù enteuzel evel an darn vrasañ eus ar yezhoù germanek, evel da skouer an alamaneg ma vez implijet gantañ rummoù raganvioù disheñvel hervez o ferzh kevreadurezhel er frazenn: nominativel evir ar rener, akuzativel evit ar renadenn eeun ha dativel ar renadenn dieeun:
da skouer:
> : [Er NOM] hat [ihm DAT] [inh AKU] gegeben
Alies a-walc'h n'he deus ar yezh-mañ'r-yezh, al latin en o zouez, raganv-gour ebet evit an trede gour hag implijet e vez en o lec'h raganvioù diskouezañ, da skouer "hennezh", "homañ" h.a.
Yezhoù zo, en o zouez ar saozneg, ar galleg pe c'hoazh ar c'hembraeg, a rank pep verb bezañ liammet ouzh ur rener hewel (un anv-kadarn pe ur raganv) atav evit sevel frazennoù reizh, zoken e savadennoù ampersonel ma ranker ober gant brizhraganvioù hep daveenn fetis ebet, da skouer:
"Glav a ra [Ø]"
E yezhoù all, avat, e c'heller sevel frazennoù reizh hep implijout raganvioù e degouezhioù resis zo, peurliesañ pa c'heller kompren da beseurt anv e ra dave ar frazenn dre dielfennañ ar c'henarroud pe dre merkoù yezhadurel all, da skouer displegadur ar verb (gw. Amraganvelezh).
E yezhoù all c'hoazh c'heller ober hep raganvioù-gour nemet pa raent dave da rener ar frazenn (gw. Amrenererezh).
Hominoidae
Hominoidae zo un uskerentiad er rummatadur klasel.
En hominoideed emañ an hominideed (da lavaret eo an dud, ar gorilhed, ar chimpanzeed, an orangoutaned) hag an hylobatideed (da lavaret eo ar gibboned).
Serrigi Wyddel
Serrigi Wyddel a oa ur penn-brezel iwerzhonat a zalc'has Enez Von ha kornôg Gwynedd e deroù ar. Faezhet e voe gant Cadwallon Lawhir en Emgann Cerrig-y-Gwyddyl ha ret e voe dezhañ repuiñ e reter Enez Von. Eno e voe lazhet e 517 e Llam-y-Gwyddyl tra ma tec'he e dud war-du Iwerzhon. Dre ma anaveze Kembreiz e galon en e vezjont e Llanbabo. Ur monumant a voe savet war e vez.
Caquetá (departamant)
Caquetá a zo unan eus departamantoù Kolombia, e kreisteiz ar vro, ha Florencia eo ar gêr-benn anezhañ.
Kanton Kastellin
Kanton Kastellin a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh.
Aikido
Un arz emgannañ japanat eo an aikido. Krouet e oa bet gant an Aotrou Morihei Ueshiba etre 1930 ha 1960 diwar e studioù eus ar brezel, ar brederouriezh hag e gredennoù relijiel. Troet e vez aikido evel "an hent war-zu kempouez an nerzhioù (Qi)" pe c'hoazh "hent ar spered kempouez". Fellout a rae da Ueshiba krouiñ un arz a c'helle bezañ implijet evit en em zifenn en ur virout an argader a vezañ gloazet. Anavezet eo bet an aikido gant gouarnamant Japan e 1940 dindan an anv aikibudō.
Kanton Kastellin
Kumunioù
Kanton Kastellin a yae 14 kumun d'ober anezhañ :
Aikido
En aikido e kaver teknikoù gant armoù ha teknikoù gant an daouarn, a implij nerzh an argader, pe gentoc'h e argaderezh hag e c'hoant da noazañ. Pal an teknikoù-se n'eo ket bezañ trec'h, met kas an argad da netra. Gallout a reer sellout ouzh an akido evel furm fetis mennozh ar reizh difenn : un ersav kenfeur war-eeun goude un argadenn. Hervez spered an aikido n'eus krogad ebet, peogwir e echu ar c'hrogad er mare m'eo kroget. Diouzh ar poell-se, n'eus gourenadeg aikido ebet, nemet er stil Shodokan diazezet gant Kenji Tomiki (hag a vez anvet ivez Tomiki ryu, Skol Tomiki).
Trawsfynydd
thumb|right|200px|Trawsfynydd, gwelet eus tu [[Y Bala. ]] Trawsfynydd zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e Sir Feirionnydd kozh, e kreistez kontelezh Gwynedd hiziv, war lez Lenn Trawsfynydd.
Armerzh
Ur greizenn nukleel a oa bet savet eno e 1959 ha lakaet e pleustr e 1965, met serret eo bremañ abaoe 1991.
Sevenadur
76,8% eus an dud a gomze kembraeg e 2011.
Skol
Ysgol Bro Hedd Wyn eo anv ar skol gentañ derez. Goude ez a ar skolidi d'ar skol eil derez da Ysgol y Moelwyn, Blaenau Ffestiniog.
Deskadurezh
An deskadurezh eo ar pezh a vez roet da c'houzout d'un den evit lakaat e skiant-spered da greskiñ ha bezañ gouest d'e implij evit e gondu er vuhez personel ha sokial. Deskiñ zo tapout ha kompren mat ar pezh a vez kelennet gant tud zo, ar vistri-skol hag ar gelennerien en o zouez. Dre vras e komzer eus an deskadurezh evit ar c'helenn roet d'ar yaouankiz etre 2 ha 30 vloaz.
An deskadurezh evel reizhiad kelenn
Ur reizhiad evit treuzkas elfennoù ar ouiziegezh hervez ur steuñv evit pep oad eo an deskadurezh ivez. Kregiñ a ra ar reizhiadoù deskadurezh er skolioù-mamm eus trede bloaz ar bugel betek fin ar studioù uhelañ graet er skolioù-meur peurvuiañ. Reizhiadoù deskadurezh etre a zo eus ar c'hwec'hvet bloaz betek an oad a 15-18 vloaz.
Gwir
Ar gwir da gaout deskadurezh zo anavezet gant mellad 26 Disklêriadur hollvedel gwirioù mab-den.
Sri Lanka
Sri Lanka a zo ur stad hag un enez lec'hiet 31 km er su diouzh aod su India. Betek 1972 e oa anvet Selan (Ceylan). Un darn eus impalaeriezh trevadennel Breizh-Veur e voe adalek 1796. Met ur rouantelezh dizalc'h a chomas e-kreiz an enezenn, rouantelezh Kandy, betek 1815. Dizalc'h eo abaoe ar 4 a viz C'hwevrer 1948 hag ur republik abaoe 1972.
León
Lec'hanvioù
🇦🇷:
🇪🇸:
🇫🇷:
🇳🇮:
Frañsez Iañ (dug Loren)
Frañsez Iañ (23 a viz Eost 1517 - 12 a viz Even 1545) a oa Dug Loren ha Bar eus 1544 betek e varv er bloaz goude, e-pad 363 deiz.
Mab e oa da Antoine, Dug Loren ha da Renée Bourbon-Montpensier, merc'h da Gilbert, kont Montpensier.
Dimezet e oa gant Kristina Danmark, merc'h da Kristian II Danmark ha Sveden.
Bugale
Tri bugel en doa bet gant Kristina.
Stêr
Dourredennoù naturel eo ar stêrioù. Redek a reont eus ul lec'h uhel, e-lec'h m'emañ o mammenn pe o andon, betek ul lec'h all izeloc'h, naoz stêrioù all, ul lenn, pe betek ar mor. Ledanoc'h eo ar stêrioù eget ar gwazhioù, ar gouerioù pe ar froudoù (Sellout ouzh ar pennad Dourredenn). Ar stêranvadurezh eo ar skiant a studi anvioù ar stêrioù.
Anvioù ar stêrioù
Gourel eo an anvioù stêrioù e brezhoneg : an Trev, ar C'hefleud, ar Blavezh. Koulskoude eo gwregel ar gerioù stêr, ha gwazh.
Philippe de Commines
200px|thumb|Philippe de Commines
Philippe de Commines (pe Commynes) a zo un istorour flandrezat (1447 e Comines, tro 1511), bet o labourat e Bourgogn a-raok mont gant ar roue gall Charlez VIII.
Eizhvet pastell-vro Liger-Atlantel
Dilennadegoù lezennel 2002
Gounezet eñ-deus Claude Evin en eil dro.
Dilennadegoù lezennel 2007
Gounezet eñ-deus Marie-Odile Bouillé en eil dro.
Union du Peuple Alsacien
right|200px
An Union du Peuple Alsacien (Elsässische Volksunion en alamaneg, da lavaret eo Unvaniezh Pobl Elzas) a oa ur strollad emrenour a glaske gounit emrenerezh bro-Elzas. Krouet e oa bet e 1988 hag un ezel eus Rannvroioù ha pobloù kengred e oa. E 2009 e oa bet bodet gant Fer's Elsass evit sevel ur strollad elzasat nevez, Unser Land.
Elsässische Volksunion
Sophie Scholl
Sophia Magdalena Scholl (Forchtenberg, 9 a viz Mae 1921 – München, 22 a viz C'hwevrer 1943) a oa ur stourmerez politikel alaman e-pad an Eil Brezel Bed, hag unan eus pennoù ar Rozenn Wenn (Die Weiße Rose), un aozadur da stourm a-enep an naziouriezh en Alamagn.
Buhez
Evel an holl yaouankizoù e voe ret dezhi kemer perzh e kevredigezhioù yaouankiz. Gouzañv a rae dre ma veze krennet war ar frankiz da soñjal ha da gaout ur relijion. War-lerc'h he bachelouriezh e 1940 ez eas da ziwallerez bugale. Goude ma oa difennet kaout levrioù e « servijoù al labour » hag er « servij skoazell » e teuas a-benn, e 1940-41, da virout Kofesionoù sant Aogustin. Derc'hel soñj a reas eus ar frazenn : « Krouet omp bet ganit evit ma'z aimp davedout, hag ankeniet eo hon c'halonoù, ken na ziskuizho ennout. ». Goude-se e stagas gant studioù bevoniezh ha prederouriezh e miz Mae 1942 e München.
Abalamour d'he deskadurezh katolik, d'an enebiezh krenn embannet gant he zad ouzh an naziouriezh, da skiant-prenet he breur, soudard ha studier war ar vezegiezh ha goude klañvgarrour en ospitalioù talbenn ar Reter, test eus ar varbariezh nazi e-keñver ar Yuzevien hag ar Rused, e tigoras he daoulagad war stad Alamagn.
Adalek miz Mezheven 1942 en em vodas gant he breur Hans ha Carl Muth, hag o sikour a reas da embann ha da skignañ traktoù a-enep ar renad nazi hag ar brezel. Teurel traktoù a reas e porzh diabarzh skol-veur München ha diskuliet e voe d'ar Gestapo gant porzhier ar skol-veur. Harzet e voe Sophie hag he breur d'an 18 a viz C'hwevrer 1943 ha kaset dirak ar Volksgerichtshof, Lez-varn ar Bobl. Kondaonet e voe d'ar marv goude ur vreutadeg teir eurvezh hepken. Roland Freisler, penn Lez-varn ar Bobl, deuet eus Berlin, a lennas ar varnidigezh, roet abalamour d'an « trubarderezh, gwallbropaganda, kenwallerezh gant an enebourien, fallgaloniñ an armeoù ».
Dibennet e voe d'an 22 a viz C'hwevrer 1943 e München, daoust d'al lezenn a embanne splann e ranked gortoz 99 devezh a-raok lakaat un den d'ar marv goude bout kondaonet. Kalonek e tiskouezas bezañ en deiz-se, hervez testeni gwarded an toull-bac'h.
Beziet e voe er vered damdost da goadeg Perlach, e-kichen he breur Hans ha Christoph Probst, a oa bet lazhet en deiz-se end-eeun.
Un toullad deizioù war-lerc'h he marv e voe kanet meuleudi dezhi gant Thomas Mann er BBC.
Koadyar-Sina
Ar goadyar-Sina (liester : koadyer-Sina) a zo ur spesad evned, Tetrastes sewerzowi an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
Heñvel-tre eo e feson ouzh hini ar goadyar-Eurazia, war-bouez ur vandenn wenn war he chouk hag e he fenn.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e Sina :
Sotchi
Sotchi (rusianeg: Со́чи; adigeg: Шъачэ, Cheuatcha), a zo ur gêr eus Rusia war ribl ar Mor Du, e rannvro Krasnodar. Diazezet e voe e 1838 gant ur c'hreñvlec'h rusian. Ur gêr gouronkañ vrudet eo hiziv. Eno e oa bet dalc'het C'hoarioù olimpek goañv 2014 ; en he fark olimpek emañ Priz Bras kirri Rusia ar Formulenn 1 hiziv. Krogadoù Kib vell-droad ar bed 2018 zo bet eno ivez.
343 334 annezad he doa e 2010 hervez an niveradeg dalc'het ar bloaz-se, un niver n'en deus ket paouezet da greskiñ kement ha ken kaer ma oa 368 011 annezad e 2013 hag eo bet braskontet 424 281 anezho e 2018 (+23.6%).
Steenbeke
Steenbeke en izelvroeg, anv ofisiel: Steenbecque, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, er Westhoek hag e departamant Norzh.
Gwazel
Gwazel  (e galleg Gaël) a zo ur gumun eus Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Prometheus (loarenn)
Hir tre eo ar loarenn vihan-se ha gwelout a reer kalz barroù ha traoniennoù warni. Warni e kaver ivez krater a vuzul a re vrasañ 20 km o zreuzkiz. Nebeutoc'h kraterekaet eo eget Pandora, Epimetheus ha Janus, avat. He douster izel hag hec'h albedo a zamveneg eo keaozet eus skorn spluius.
Ul loarenn vesaer evit ar walenn F eo. Luc'hskeudennoù graet gant ar sontenn Cassini a ziskouez e tireizh ar walenn dre "laerañ" mater diganti. Rouestlek eo he c'helc'htro abalamour da levezon Pandora.
Liammoù diavaez
... | Atlas | Prometheus | S/2004 S 6 | ...
Gwazel
Ardamezioù
Tennet ha kemmet diouzh siell familh Montfort-la-Canne, 1373.
Trassanel
Trassanèl (anv ofisiel : Trassanel) a zo ur gumun ag Okitania, er Stad C'hall.
Gwazel
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Alyn Smith
Alyn Smith (ganet d'ar 15 a viz Gwengolo 1973 e Glasc'ho) a zo ur politikour skosat, kannad europat hag ezel eus ar Scottish National Party (Strollad Broadel Skos).
Da gannad europat e voe dilennet e 2004 hag addilennet e 2009.
Yezhoù otek-mangeek
Ur familh-yezhoù eo ar yezhoù otek-mangeek komzet gant pobloù-orin e Mec'hiko ha Costa Rica (tchorotegeg).
Isrannet e vez ar familh-mañ e c'hwec'h skourr hag ur yezh digenvez ouzhpenn evel-hen:
Pihem
Pihem a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall). Pihem a dalv ti ar puñs, diwar ar gêr galianek Pit/Put/Putja, puñs, hag ar gêr germanek Hem/Heim/Haim, ti. Div gêriadenn a zo er gumun: Bientques ha Petit Bois (Koadig).
Armerzh
.
Eure
Eure zo:
An Ardeven
An Ardeven a zo ur gumun eus Breizh e kanton Kiberen e departamant ar Mor-Bihan.
Brezelioù
Brezel-bed kentañ Eil Brezel-bed
Brezelioù didrevadennañ
Humerœuille
Humerœuille a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Yezhoù popolokanek
Ur skourr eus ar yezhoù otek-mangeek eo ar yezhoù popolokanek.
Isrannet e vez ar skourr-mañ evel-hen:
Melano ruz
Ar melano ruz (Glossolepis incisus) a zo ur pesk eus kerentiad ar Melanotaeniidae kavet e lenn Sentai e Papoua ar C'hornaoueg. Ar memes stumm eget ar melanotaeniidae arall o-deus met ruz ez eo ar piri.
Livadur
Ar barrezed a vez liv-olivez gant adskeudennoù melenn-aour. Ra pared, avat, vez ruz-eog hag un nebeud eus o skant a zo arc'hantek.Ar besked tizhet ganto o oad-gour nemeto a vez livek, avat. Ar piri yaouank a vez heñvel a-walc'h ouzh ar barrezed. regiñ a ra o liv da gemm pa dizh 4-5 cm. Buan a-walc'h e vez ar c'hemm neuze hag o liv oad-gour a vez gant ar bez kerkent ma muzuliont 7-8 cm.
Tizhout 15 cm a c'hell ar melano ruz met darn vrasañ ar pennoù a vuzul nebeutoc'h eget 12 cm.
Annez
An doureier ma vev ar velanoed ruz a vez tomm (etre 29 ha 32 °C) ha trenk (6.4 - 6.8). E-kichen ar riblenn e vez kavet ar velanoed dreist-holl, e lec'hioù ma vez stank ar struj-dour.
Rosário do Sul
Rosário do Sul zo ur gumun e stad Rio Grande do Sul e Brazil.
Kronologiezh istor Sina
Setu amañ kronologiezh istor Sina.
Hensina
NOTENN : diasur eo an deiziadoù koshoc'h eget - 841 ha tabut zo diwar o fenn.
Melanotaenia boesemani
Melanotaenia boesemani zo ur spesad pesked a gaver el lenn Ajamaru e Papoua ar C'hornaoueg. Ral int en o annez naturel. Ar memes stumm o deus hag ar melanoteaniae arall met al lodenn a-dreñv eus korf ar piri zo melen-ruz. War-dro 10 cm e vezont en oad gour met bihanoc'h e vez ar parezed.
Tatareg Krimea
Ur yezh altaek eus ar skourr ar yezhoù turkek ar su eo tatareg Krimea (anvet ivez a-wechoù turkeg Krimea), komzet gant tro-dro da 460.000 den en holl en Ouzbekistan (189.000 e 1993) hag ivez e Bulgaria (6.000 den e 1990), Kirgizstan, Moldova, Romania (25.000 den e 1982), Turkia (Azia), Ukraina hag er Stadoù-Unanet.
Teir rannyezh zo anezhañ :
Frazennoù talvoudus
Demat Méraba
Noz vat Geceler hayır
Mar plij Lütfen
Ya Ebet
Nann Yoq
Trugarez Sağ oluñız
Goulennoù
Piv? Ne?
Petra? Kim?
Penaos? Nasıl?
Pegoulz? Ne vaqıt?
Raganvioù
Me men
Te sen
Eñ/Hi o
Ni biz
C’hwi siz
Int olar
Devezhioù ar sizhun
Dilun Bazarertesi
Dimeurzh Salı
Dimerc'her Çarşenbe
Diriaou Cumaaqşamı
Digwener Cuma
Disadorn Cumaertesi
Disul Bazar
Ar mizioù
Daou stum a gaver, ar re bet tennet diwar ar ruseg hag ar re hengounel.
Miz Genver Yanvar pe Qara qış / İlk ay
Miz C'wevrer Fevral pe Kiçik qış
Miz Meurzh Mart pe Saban (ayı)
Miz Ebrel Eprel pe Çiçek (ayı)
Miz Mae Mayıs pe Qural ay
Miz Mezheven Iyün pe İlk yaz/Yaz ayı
Miz Eost Avgust pe Arman ayı/Çürük ay
Miz Gwengolo Sentâbr pe Ilk küz
Miz Here Oktâbr pe Orta küz
Miz Du Noyabr pe Boş ay
Miz Kerzu Dekabr pe İlk qış
An niveroù
Unan bir
Daou eki
Tri üç
Pevar dört
C'hwec'h altı
Seizh yedi
Nav doquz
Dek on
Unnek on bir
Daouzek on eki
Trizek on üç
Pevarzek on dört
Pempzek on beş
C'hwezhek on altı
Seitek on yedi
Tric'hwec'h on sekiz
Naontek on doquz
Ugent yigirmi
Unan-warn'n-ugent yigirmi bir
Tregont otuz
Gliese 687
Gl 687 a zo ur gorrez ruz er steredeg an Aerouant.
Tatareg Krimea
An niveroù
Daou-ha-tregont otuz eki
Gliese 687
Unan eus ar stered tostañ ouzh an Heol eo met re wan eo da vezañ gwelet gant an daoulagad noazh. Un tizh bras a-walc'h he-deus ha krediñ a reer e c'hellfe bezañ ur steredenn doubl.
Gwelet ivez
Roll ar stered tostañ
Tatareg Krimea
An niveroù
Daou-ugent qırq
Hanterkant elli
Tri-ugent altmış
Dek-ha-tri-ugent yetmiş
Pevar-ugent seksen
Dek-ha-pevar-ugent doqsan
Kant yüz
Mil biñ
Kentañ birinci
Eil ekinci
Trede üçünci
Pevare dördünci
Pempvet beşinci
C'hwec'hvet altıncı
Seizhvet yedinci
Eizhvet sekizinci
Naovet doquzıncı
Dekvet onuncı
Strollad Proletaer Reter Bengal (Kuzul Kreiz)
Strollad Proletaer Reter Bengal (Kuzul Kreiz) (e banglaeg: Purba Banglar Sarbahara Party) a zo anv ur strollad komunour marksour-leninour maoour a stourm dre guzh oberiant e Bangladesh bet krouet e 1971 gant, Anwarul Kabir ("Abdur Rouf") en e benn.
Sevel a ra ar Strollad a-du gant linenn bolitikel Mao Zedong hag unan eus ar strolladoù bet savet gante Kuzul Kenoazañ Strolladoù hag Aozadurioù Maoour Su Azia (KKSAMSA) hag ezel eus al Luskad Dispac'hel Etrebroadelour (RIM).
Diorroet e oa bet ar Strollad diwar diazezoù "Kreizenn Enklask Kelennadurezh Mao Tse Tung" (Mao Tse Tung Thought Research Centre) bet krouet e Dhaka (d'ar mar-se e Reter Pakistan c'hoazh) e 1967 Siraj Sikdar o vont da heul al luskad komunour etrebroadel a save a-du d'ar mare-se gant linenn politikel Sina. E 1968 e oa bet krouet Purba Banglar Sramik Andalon ("Luskad Labourerion reter Bengal").
Disheñvel e oa linenn bolitikel ar Strollad diouzh hini an aozurioù all e Reter Pakistan a save a-du gant linenn politikel Sina d'ar mare-se dre ma oa Pakistan ur vro impaelour hervez Strollad Siraj ha neuze e veze stourmet gant Siraj evit dieubidigezh Reter Bengal evit gallout staliañ eno ur Republik Demokratel en ur vont pelloc'h zoken evit an darn vrasañ eus al luskad broadelour ha daoust ha ma tifenne Sina, diouzh e du, Pakistan a-enep da India.
E-kreiz 1968 e stagas al luskad gant Siraj en e benn da gas da-benn ar c'hentañ oberoù dre guzh, en ur gregiñ da liesvoullañ danvez dispac'hel da vezañ dispartiet etrear bobl hag ivez gwalldaolioù feulster e 1970.
Adal 1971, da geñver penn-kentañ Brezel an Dieubidigezh e kendalc'has bodad Siraj da stourm dre guzh dre sevel ur gevrenn armet, anvet Purba Banglar Sashastra Deshapremik Bahini ("Nerzhioù Armet Brogarour Reter Bengal"), a stourmas a-enep da Lu Pakistan.
D'an 3 a viz Mezheven 1971 e oa bet krouet da vat Purba Bangla Sarbahara Party ("Strollad Proletaer Reter Bengal") evel strollad politikel.
Da heul dieubidigezh Bangladesh e teuas Strollad Proletaer Reter Bengal da vezañ unan eus ar strolladoù pennañ o sevel a-enep d'ar gouarnamant nevez, margodennoù India hervezañ.
E miz Ebrel 1973 e oa bet savet Talbenn Broadel Dieubidigezh Reter Bengal ("Purba Banglar Jatiya Mukti Front") boded ennañ 11 aozadur en holl ha diouzhtu war-lerc'h e stagas ar Strollad da stourm dre an amroù a-enep da c'houarnamant Bangladesh o kas da-benn gwalldaolioù hag o lazhañ izili eus ar C'hevredad Awami (Awami League).
Embannet e evze gant ar Strollad Lal Jhanda ("Banniel Ruz") ha Sangbad Bulletin "Kelc'hlizher Sangbad") ha daoust ha ma oa anezhañ ur Strollad a stourme dre guzh e oa anvezet e linenn bolitikel a-drugarez d'an danvezioù embannat gantañ.
E miz Kerzu 1974 e oa bet tapet Siraj Sikder e Chittagong gant servijoù kevrinus ar stad ha d'an 2 a viz Genver 1975 e oa bet lazhet war hent an distro diouzh ar c'hamp-bac'h damvilourel ma oa bet lakaet da brizoniad.
Goude ma'c'h eas Sikder da get ec'h en em disrannas ar Strollad o sevel a-du lodenn eus an izili, Anwarul Kabir (lesanvet "Abdur Rouf") en o fenn, gant linenn politikel Enver Hoxha ha Strollad Labour Albania, deuet da vezañ war-lerc'h Strollad Komunour Bangladesh keit ha ma teuas al lodenn bennañ da vezañ "Strollad Proletaer Reter Bengal (Kuzul Kreiz)".
E 2001 ec'h em en disrannas Strollad Proletaer Reter Bengal (Kuzul Kreiz) adarre, en ur vont kuit darn eus an izili, savet gante da c'houde Strollad Proletaer Reter Bengal (Luskad Adaozañ Maoour Bolchevikour).
Carcassona
Carcassona (Carcassonne e galleg) zo ur gêr gozh e departamant an Aude. Pennlec’h an departamant-se eo.
Douaroniezh
Lec’hiet eo Carcassona er boulc’h zo etre ar Pireneoù hag an Torosad Kreiz. Emañ ivez er c’hroashent etre daou hent a bouez, abaoe an Henamzer : an hent a gas eus ar Mor Kreizdouar d’ar Meurvor Atlantel hag an hini all etre an Torosad Kreiz ha Spagn.
Emañ war ribl ar stêr Aude (Atax).
Istor
Carcassona a zo bet aloubet gant Loeiz VIII e 1226, ha goude gant Raimond de Traincavel, hag e roas da Loeiz IX, e 1247
Eil brezel-bed: d'ar 16 a viz Mae 1945 e voe kavet korf un den eus ar gumun, ezel eus ar Rezistañs, bet boureviet, lazhet ha mañsonet d'an 13 a viz Gouere 1944 gant al lu alaman e kreñvlec'h Pentevr e Sant-Pêr-Kiberen.
Aber
Anv ur gelaouenn vrezhonek eo Aber ivez.
An aber (anv gourel pe venel) eo lodenn izelañ ha ledanañ genoù ur stêr, ma teu ar mor enni, setu perak e vez izeloc'h pe uheloc'h an dour ennañ diouzh ma vez tre pe lanv.
N'eo ket heñvel ar gwel war an aber hervez liveoù al lanv : leun-chouk gant an dour pa ya al lanv en e live uheloc'h ha peuzgoullo ha lec'hidek d'an izelvor. Peurliesañ e vez aberioù brasoc'h ha hiroc'h war an aodoù roc'hellek ha pa vez bras al liveoù diwar tro al lanv.
Ur pouez bras a ya gant an aberioù e-keñver o rolloù armerzhel hag ekologiezhel. E penn uhelañ an aberioù e kaver alies ar perzhier pennañ, evel e Breizh. War o genoù emañ staliet perzhier ivez. Meur a gêr a vez staliet war daou du un aber. War riblennoù an aber hag e-barzh an aber e-unan e kaver takadoù gleb, lec'hioù buhezek eus ar gwellañ. Eno e vev amprevaned, buzhug, laboused hag meur a grigner. Eno e vev pesked ha kregin hag ur roll dibar o deus an takadoù gleb evit ar beskerezh.
Stêranvadurezh
Ar ger aber a gaver en un nebeud anvioù stêrioù e Bro-Leon hag e Bro-Gerne, ha muioc'h c'hoazh e Kembre. Un toullad anvioù a gaver e Bro-Skos ivez. Unan zo e Bro-Saoz : an Humber.
E galleg
Kavout a reer aber e lec'hanvadurezh c'hallek Bro-Leon (Pays des Abers), met ria a vez lavaret eus aberioù all Breizh.
Manaveg
Ar manaveg zo unan eus ar yezhoù gouezelek, a gomzer en Enez Vanav, etre Breizh-Veur hag Iwerzhon. Kar-nes eo da skoseg. Levezonet eo bet gant ar yezhoù skandinavek.
Istor
En e oa bev-mat ar manaveg : komzet e veze ar yezh gant 20 000 a dud, da lavarout eo, koulz lavaret, an holl dud a oa o chom en enezenn neuze. E 1765 e voe staget an Enez ouzh Rouantelezh Breizh-Veur, ha gwasket e voe ar yezh adalek ar mare-se. E 1899 e voe savet ur gevredigezh evit mirout ar yezh, Yn Çheshaght Ghailckagh (ar gevredigezh ouezelek). Er bloavezhioù 1930 ne veze kaozeet manaveg evel yezh vamm, nemet gant un nebeud tud. O niver a yae betek 20 e 1946. Er bloavezhioù 1950 e voe kroget gant Yn Çheshaght Ghailckagh d'enrollañ ar gomzerien diwezhañ. An hini diwezhañ anezho, Ned Maddrell, a varvas e 1974.
Manavegerien
E-keit-se e kroge niver an dud a ouie ar yezh da greskiñ, betek tizhout un nebeud kantadoù. E niveridigezh 1991 e voe kavet 634 den a gomze manaveg evel eil yezh, diwar 72 000 a enezidi. Lod eus an dud-se zo krog da zesevel o bugale e manaveg.
Hervez niveridigezh 2001 e oa 27 den a oa ar manaveg o yezh kentañ ha 1689 o eil yezh, ar pezh a zo 2,2 % eus ar boblañs.
Ar yezh skrivet
N’eus roud skrivet ebet eus ar manaveg a-raok ar. Skridoù relijiel evel ar Bibl a voe troet e manaveg er XVIIvet kantved hag en. An testennoù a zo bet embannet abaoe zo skridoù relijiel ha kanaouennoù dreist-holl.
Gwall zisheñvel eo doare-skrivañ ar manaveg diouzh hini an iwerzhoneg pe hini skoseg. Bez' ez eo un doare levezonet gant boazioù skrivañ ar saozneg.
Saladenn Waldorf
Saladenn Waldorf a reer eus ur meuz eus ar Stadoù-Unanet. Aozet eo diwar ach (troc'het e juliana), avaloù (troc'het e juliana ivez), kraoñ ha lipig Mahon.
Istor
Krouet eo bet etre 1893 ha 1896 e Waldorf Hotel e New York (deuet da vezañ Waldorf-Astoria Hotel e 1931). Soñjal a reer e voe krouet gant Oscar Tschirky. E 1896 e voe graet anv eus ar saladenn Waldorf er The Cook Book, ijinet gant 'Oscar of the Waldorf'. Er sekred-kegin orin ne oa ket kraoñ, ouzhpennet e voent goude-se, ha meneget int e Rector Cook Book 1928.
Aozennoù liesseurt
Ouzhpennañ a c'haller tammoù kig-yar, kig-yar Indez, rezin pe c'hoazh frouezh sec'h. E-lec'h lakaat lipig Mahon e c'haller lakaat lipig diwar yaourt ivez.
Er sevenadur
Er ganaouenn "You're the Top" gant Cole Porter e kaver ar poz da-heul : "You're the top, you're a Waldorf salad". Er romant American Psycho (1991) gant Bret Easton Ellis e vez graet anv alies eus saladenn Waldorf. Er bladenn EP Verbal Remixes & Collaborations (2003) gant Amon Tobin ez eus un ton titlet "I'll Have The Waldorf Salad".
Meurvor
Ur meurvor (diwar meur ha mor) zo ur mor bras-kenañ ha n'eus nemet 5 anezho war ar Voul-Douar. Bevennet int gant ar c'hevandirioù war al lodenn vrasañ eus o harzoù hag a zo treset dre emglev an douaroniourien ivez. Ar morioù a zo bet roet pep a anv dezho a c'hall bezañ pe lodennoù eus ar meurvorioù pe morioù enklozet en ur c'hevandir (pe etre daou, evel ar Mor Kreizdouarel).
Skabell
Ur skabell (skebell, skabelloù el liester) zo ur pezh arrebeuri, digein ha divrec'h, da goazezañ warnezhañ. Ur pennadig zo e vez graet skebell brec'het, diaes d'an dud tev.
Jean-Loup Chrétien
200px|right|thumb|Jean-Loup Chrétien Jean-Loup Chrétien a zo un ijinour breizhat hag ur jeneral brigadenn en Aerlu gall war e leve. An egoraer kentañ eus Europa ar C'hôrnog kentañ eo bet e 1982. Kemeret en deus perzh e div gefridi soviedel en egor hag en unan all gant an NASA, ajañs ar Stadoù-Unanet evit ergerzh an egor. Tapet en deus ar geodedouriezh stadunanat.
Yaouankiz ha stummañ
Ganet e oa d'an 20 a viz Eost 1938 er Roc'hell, e Bro-C'hall. E dad Jacques a oa ur martolod er morlu hag e vamm Marie-Blanche Coudurier a rae war-dro an tiegezh. Pa oa bihan ez eas da skol Plouyann (ur barrez a zo bet staget ouzh Montroulez abaoe), ha goude da skolaj Sant-Charlez e Josilin ha da lise Montroulez. Mont a reas da Skol an aerlu e Salon-de-Provence e 1959, e-pad tri bloaz. Tapout a reas eno ur vestroniezh en ijinerezh aerlestrel.
Komz a ra galleg, saozneg ha rusianeg flour. Torrdimezet en deus diouzh Amy Kristine Jensen en deus bet 4 eus e 5 bugel ganti (unan a zo marv avat).
Red-micher
E miz Gwengolo 2000 eo skoet gant ur gwallzarvoud a c'hloaz anezhañ kement ha ne vo ket evit nijal en-dro. Labourat a ra bremañ evel eil prezidant ar rann Klask ha Diorren e-barzh Tietronix Software Inc, e Houston e Texas. Krouiñ a ra Tietronix Optics e Lannuon e fin 2002 evit ledanaat an implijoù war an douar. Ezel eo eus Akademiezh an aer hag an egor, kevredigezh ergezherien an egor, kevredigezh an egoraerien european, an American Institute of Aeronautics and Astronautics hag an International Academy of Aeronautics. Kuzuliet en deus ivez prezidant Dassault, ezel eo bet eus kuzul merañ Brit Air.
War e anv
Roet ez eus bet dezhañ meur a ditl : Haroz an Unvaniezh Soviedel d'an 2 a viz Gouere 1982; degemeriad Urzh Lenin ; Urzh Banniel Ruz al Labour; komandour ar Lejion a enor c'hall ; Marc'heg eus Urzh Broadel an Dellezegezh ; degemeriad Medalenn an Aerlu. Keodedour a enor eus kêr Arkalyk eo.
Sant-Evarzeg
Sant-Evarzeg a zo ur gumun eus ar Vro C'hlazik e kanton Fouenant, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh.
Iliz-parrez Sant Primel
Taolennet eo Sant Primel evel un diagon gant un delwenn, hag evel ur penitiour war ur banell kizellet dirak an aoter. E diabarzh an iliz ez eus ivez ur stroll teir delwennig koad eus ar XVIIvet kantved a daolenn ar Werc'hez he Bugel, sant Dominig ha santez Katell a Siena.
Un tamm eus un tach, eus ar Gwir Groaz sañset, a oa bet digaset eus Roma e 1526 gant ar person Youen Loheag. Miret eo en ur relegour ha zo klenket e-unan e-barzh ur c'hasedig arc'hant.
Chapel Veronik
Goude ma voe roet un dachenn gant Augustine Mangeot e voe fiziet er barrez ar garg da sevel ar chapel a-vremañ. Echuet e voe he sevel e 1857.
Ur c'hloc'hdi giz Kernev he deus ar chapel. En diabarzh ez eus delwennoù eus santez Veronika, al liñsel sakr ganti etre he daouarn, eus ar Werc'hez he Bugel, lesanvet Itron-Varia an Aelez, hag eus santez Filomena.
Saladenn Caesar
right|thumb|Saladenn Caesar gant tammoù kig-yar rostet Saladenn Caesar a reer eus ur meuz hag a vez kinniget e pretioù Stadoù-Unanet Amerika. Alies e vez fardet e-kichen taol ar pratikoù. Brudet eo er Stadoù-Unanet koulz hag e Kanada m'eo anvet ivez "rouanez" ar saladennoù.