cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kuni-yuzuri
Kenarroud
Ar C'hojiki hag an Nihon Shoki a zisklêr e voe krouet enezeier Japan gant ar c'houblad diazez Izanagi hag Izanami. Ouzhpenn se o devoa roet buhez d'un toullad doueed, tri anezho – Amaterasu, Tsukuyomi ha Susanoo – a voe fiziet enno ren war an oabl (Takamagahara, "Plaenenn uhel an oabl") evit Amaterasu, an noz evit Tsukuyomi, hag ar morioù evit Susanoo].
Mousala
Ar menez Mousala, pe Musala (Мусала e bulgareg), eo ar menez uhelañ e Bulgaria hag an hini uhelañ er Balkanioù, en aradennad ar Rila. Tapout a ra 2 925 metr uhelder.
Paul Revere's Ride
D'ar 5 a viz Ebrel 1860, H. W. Longfellow a weladennas Old North Church Boston ; antronoz e voulc'has ar varzhoneg, 124 gwerzenn enni, a gont marc'hekadenn Paul Revere. Embannet e voe d'an 20 Kerzu 1860 e niverenn Genver 1861 ar gazetenn The Atlantic Monthly, bet diazezet e 1857 e Boston. Adembannet e voe e 1863 en dastumad Tales of a Wayside Inn dindan an anv « The Landlord's Tale » ("Danevell ar Perc'henn").
Evezhiadennoù
E 1842 e oa bet embannet gant H. W. Longfellow Poems on Slavery ("Barzhonegoù a-zivout ar Sklaverezh") ma tisklêrie bout un enepsklavelour. Skrivet e voe Paul Revere's Ride bloaz a-raok deroù Brezel diabarzh SUA (12 Ebrel 1861 – 9 Mae 1865), hag embannet d'an deiz end-eeun ma tigevredas South Carolina, ar Stad kentañ ouzh en ober. Gwir eo deroù ar varzhoneg (Hardly a man is now alive Who remembers that famous day and year) rak Jonathan Harrington, unan eus perzhidi diwezhañ en emgannoù Lexington ha Concord, a varvas e 1854. Dre zegas da soñj kefridi Paul Revere e klaskas ar barzh kas ur galv-diwall ivez da Stadoù an Norzh enep diskar ar Gevredad (In the hour of darkness and peril and need, The people will waken and listen to hear...).
Ar fedoù istorel
A-ratozh-kaer e tistummas ar barzh ar fedoù istorel evit reiñ lañs da vojenn vroadel Paul Revere. Er varzhoneg e laka ar barzh mignon P. Revere da skourrañ leternioù ouzh tour an iliz ; e gwirionez, Paul Revere eo a lakaas gouleier. N'eo ket eñ a roeñvas a-dreuz ar stêr, gant tud all e voe kaset, ha ne dizhas ket Concord en nozvezh-se.
Gouzout a ouier bremañ ne oa ket bet Paul Revere en e unan o varc'hegañ. William Dawes Jr. (1745-1799), meur a waz all hag ur vaouez a oa bet kaset da c'hervel d'an diwall, dre hentoù disheñvel etre Boston ha Lexington, ha da gelaouiñ ar pennoù broadelour John Hancock ha Samuel Adams diwar-benn fiñvadeg Breizhveuriz eus Boston da Lexington evit o herzel ha sezizañ an armoù a oa kuzhet e Concord. E Lincoln, war an hent da Goncord, e voe paket P. Revere, W. Dawes hag ar mezeg Samuel Prescott gant ar soudarded vreizhveurat ; Dawes ha Pescott a achapas kuit, Revere a voe aterset ha kaset da Lexington ; ar mezeg hepken a dizhas Concord e koulz evit degas keloù d'an emsaverien.
Arondisamant Fois
Arondisamant Fois a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Arieja hag e rannvro Okitania.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Fois e 118 kumun abaoe 2018.
And the Band Played Waltzing Matilda
Ar ganaouenn
Dave a ra ar ganaouenn d'ar ganaouenn all, anvet Waltzing Matilda, hag a zo ur ganaouenn-bobl brudet er vro hag unan eus arouezioù broadel Aostralia.
Kanerien
Kanet eo bet ha sonenrollet ar ganaouenn gant Joan Baez, The Pogues, Luke Kelly, The Clancys, Tommy Makem, The Fureys.
Christopher Clark
Christopher Clark, anavezet ivez evel Chris Clark, ganet en 1960 e Sydney, en Aostralia, zo un istorour aostralian, kelenner e skol-veur Cambridge e Bro-Saoz. E studioù en deus graet e skolioù-meur Sydney ha Berlin.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2006
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2006 a oa 57 abadenn kevezadeg bed ar vlenierien, gant 18 Priz Bras enni. Aet eo ar maout gant Fernando Alonso ha Renault goude ur bloavezh kevezus a-enep Michael Schumacher, a oa aet war e leve da c'houde, hag ar Scuderia Ferrari.
Blenierien
Dispartioù
Treuzkasoù
Deraouidi
Charles Perrault
Brudet eo e gontadennoù dastumet el levr Les Contes de ma Mère l'Oye.
Río Lluta
Ar Stêr Lluta (Río Lluta e spagnoleg) zo ur stêr e Chile, er rannvro Arica ha Parinacota, hag a ya da aberiñ er Meurvor Habask, 4 km en hanternoz da gêr Arica. An norshañ stêr eus ar vro eo.
Abdelaziz Bouteflika
Abdelaziz Bouteflika (arabeg: عبد العزيز بوتفليقة‎, ʿAbd al-ʿAzīz Būtaflīqa), ganet e 1937 ha marvet e 2021, a oa ur politikour aljerian bet pempvet prezidant ar vro etre 1999 ha 2019.
Río Lluta
A-wechoù e seller ouzh ar stêr Caracarani evel lodenn uhelañ ar stêr Lluta, a-wechoù all e vez graet kemm etre ar stêr Lluta hag ar stêr Caracarani, anv ar stêr uheloc'h eget he c'hember gant ar stêr Azufre.
E Perou e weler dourva ar stêr Lluta evel un dourva etrebroadel.
Abdelaziz Bouteflika
Fin ar brezel diabarzh aljerian a zo bet e-pad e resped prezidant, lamet e oa bet gantañ ar stad a reuziad e miz C'hwevrer 2011. E miz Du 2012, e oa tremenet dreist Chadli Bendjedid evel prezidant ar vro a-fed padelezh. D'an 11 a viz Meurzh 2019, goude meur a vanifestadeg a-enep dezhañ e embannas dre lizher ne vefe ket eus ar votadeg prezidant e miz Ebrel ha ne vefe ket eñ kannad en dilennadeg prezidant a vefe.
D'ar 26 Meurzh 2019, e pad manifestadegoù meur a-enep galloud (sistem) Bouteflika, ar jeneral Ahmed Gaid Salah, penn uhelañ al lu aljerian, a embanne e oa poent lakaat da dalvezout mennad 102 bonreizh ar vro, a embannas e c'hell bezañ skarzhet ur prezidant pa ne veze ket tu ken dezhañ ren ar vro. D'ar 27 a viz Meurzh, Ouyahia a c'houlennas gant Bouteflika da reiñ e zilez,.
Mervel a reas d'an oad a 84 bloaz d'ar 17 a viz Gwengolo 2021 e Zéralda.
Lost Cause of the Confederacy
Lost Cause of the Confederacy pe Lost Cause a vez graet eus un hollad kredennoù pe obererezhioù a oa gant an dud wenn eus Su ar Stadoù Unanet e fin an 19vet ha penn-kentañ an 20vet kantved evit meuliñ stourm ar Su. Ar c'hredennoù-se a ziskrive stourm ar C'hengevread evel unan kalonek hag harozel en desped d'ar mank a spi en trec'h ha da vezañ kollet ar brezel.
Al Lost Cause a zo un doare meulgan d'ar su a-raok ar brezel, ma kinniger ar brezel diabarzh evel ur stourm enorus da zifenn doareoù-bevañ ar su. Lakaet e vez a-gostez pe bihanaet roll diazez ar sklaverezh er gevredigezh a-raok ar brezel. Dre ma ne veze ket kontet an doare-se da welet an traoù en norzh, ul lodenn eus ar selloù-se a erruas memestra etrezek istor ofisiel ar brezel hag a roas harp d'an adunvaniñ etre an Amerikaned wenn goude ar brezel diabarzh drastus.
Fokis
thumb|250px|Sede pelec'h emañ Fokis e Hellaz.
Fokis (Φωκίς / Phôkís e gregach, Φωκίδα / Fokídha e gresianeg hon amzer) zo ur rannvro e-kreiz Hellaz er c'huzh-heol da Boiotia, a zo bet a bouez en istor ar vro, Delfi e oa ar gêr bouezusañ enni.
Jean du Bellay
Jean du Bellay zo anv meur a zen en tiegezh uhel gall Du Bellay.
Keginerezh
Ar c'heginerezh eo hollad an teknikoù a dalvez da aozañ ar magadurioù evit boueta an dud. Liesseurt eo ar c'heginerezh er bed, p'he deus pep poblad he doare da aozañ predoù, hervez an danvezioù naturel lec'hel, he sevenadur hag he c'hredennoù, gwelladurioù an teknikoù, ha disoc'h an eskemmoù etrezi hag ar sevenadurioù all.
Studi ar skouerioù keginañ
An holl bobloù, broadoù pe sevenadurioù o deus kaset war-raok hengounioù, etregweredoù, doareoù da geginañ disheñvel, diwar an danvezioù naturel lec'hel hag ivez hervez personelezh pep kevredigezh, hevez an emdroadur sokial. Cheñchet bro o doa ar pobloù a-hed an istor ha dre-se e voe degaset kemmoù ganto en o doareoù da aozañ boued, lakaet o doa ar c'heginañ da emdreiñ. Da skouer, pinvidikaet e voe ar c'heginerezh europat gant ar bouedoù hag a voe degaset gant ar groazidi pa zistrojont eus ar Reter-Nesañ, ha cheñchamañtoù bras a oa bet ivez pa voe degaset produioù - tomatez, kig-yar Spagn, avaloù-douar, hag all - eus Amerika adalek ar. Abaoe ar mareoù-se e vez fardet meuzioù hengounel diwar ar produioù-se en Europa. Gant ar pobloù europat o doa trevadennet hogos ar bed a-bezh e dibenn an e oa deuet damheñvel ar boued ouzh hini Europa, war a seblant, er broioù bet aloubet gant Europiz. E dibenn an e oa bet kemmesket an doareoù keginañ diwar ar boued a veze degaset eus ar bed a-bezh (world food), tra ma oa bet ezporzhiet meuzioù ha doareoù keginañ en Europa eus broioù all : giz Maroko, an Antilhez, Mec'hiko, Sina, India, Japan, hag all.
Ar c'heginerezh a-hed an istor
Diwar ar pennadoù-skrid miret pe eilskrivet abaoe an Henamzer, diwar an traezoù adkavet da vare ar furchadegoù henoniel ha, nevesoc'h, gant ar garpologiezh e c'hallomp kaout anaoudegezh e keginerezh ar pobloù a oa o vevañ er ragistor, er c'hentistor, en Henamzer, dreist-holl en Henegipt, en Henc'hres hag en Henroma - ha hini Europiz er Grennamzer.
Ar meuzioù a veze debret er mareoù-se, a zo bet adaozet o rekipeoù, a yae d'ober ul lodenn eus ar pezh a anver "keginerezh istorel" an XXvet kantved.
Ar c'heginerezh henvoazel
Da soñj an darn vuiañ eus an dud ez eo ar « c'heginerezh henvoazel » an doare da aozañ meuzioù dre zoujañ da hengoun ur vro. Keginañ zo ober gant produioù fresk ha boutin da fardañ meuzioù en ur heuliañ rekipeoù klasel, diaes pe diaescoc'h o doareoù, da skouer : kig leue giz Marengo, podad giz Arwen, riz pilav hag all. Pleustret e vez an doare keginañ-se gant an tiadoù, gant ar pretioù "henvoazel", hag ivez gant lod chadennoù pretioù. Ar meneg "keginerezh henvoazel", hervez michereien ar pretierezh, a dalvez da ober anv eus an holl oberiadurioù, eus an degemer an danvezioù krai betek ar servijañ ouzh taol, a vez graet en un unvez amzer, lec'h hag ober ; talvezout a ra kement ha « keginet war al lec'h ».
Ar c'heginerezh nevez
An anvadur "Keginerezh nevez" a veze implijet dija en p'o deveze c'hoant an dud da zisteuler an henvoazioù kozh ; e 1973 e voe adimplijet ar meneg evit ar wech kentañ er pennad a oa bet embannet e Vive la nouvelle cuisine française e sturlevr nevez Henri Gault ha Christian Millau. Ar geginerien a bled gant ar C'heginerezh nevez a gav gwelloc'h poazhañ ar boued e berr amzer hag aozañ soubilhoù skañv. Disteuler a reont ar spisoù hag an hiliennoù a c'hall, hervezo, noazout ouzh blaz ar produioù ; kavout a reont abeg ivez er produioù a vez implijet an eil re gant re all (kig ha gwin ruz, pesked ha gwin gwenn, hag all). Re voutin int deuet da vezañ, gouez dezho. Evit ar produioù nevez, ar modoù poazhañ, an doareoù kinnig, o deus c'hoant e vefe keginet gant muioc'h a ijin. Lod tud a gav abeg en doare keginañ-se peogwir e kav dezho e vez servijet lodennoù re vihan ; levezon en deus ar c'heginerezh nevez war an hevlezouriezh er bed.
Ar c'heginerezh molekulel
Gant ar c'heginerezh molekulel e vez studiet an danvezennoù diazez a zo en aozennoù, evit gwellaat an dazgweredoù kimiek dre ar meskañ, ar poazhañ, an troc'hañ, ar meizhiañ, hag all. Ar mennad eo implijout perzhioù kimiek ar gegin evit he mestroniañ gwelloc'h, da skouer : aozañ sorbedoù war ar prim dre soubañ chugoù frouezh en azot liñvennel.
Ur wech skrivet ar wehuzenn hag anavezet diazezoù ar frondoù e challer prientiñ ar rekipe hep bezañ desket ar vicher a geginer, ha hep chemet dibar. Er greanterezh e c'hallfed war baper eztennañ an teksturioù hag ar frondoù kentañ da geveziñ gant ar benngeginerien ha kinnig meuzioù peurvat diwar boued kevanaoz e kemmeskoù a vefe kavet gwelloc'h eget ar magadurioù fresk orin. Renket e vo ar gudenn a denn da virout ar boued kollidik dre eztennañ ar frondoù er magadurioù diazez.
An darbarañ
Meur a zoare zo da brientiñ ar magadurioù, diazezet an darn vrasañ anezho diwar tennañ ul lodenn eus an dour a zo en ur magadur.
Dibab ha prenañ magadurioù
Keginañ a ra ar c'heginer e meur a zoare diouzh an aozeennoù a c'hall kavout, hag ivez diouzh ar boazioù sevenadurel pe relijiel e-keñver lod magadurioù zo (da skouer: chom hep debriñ kig-moc'h, pe ober gant teknikoù evit prientiñ ar magadurioù e doare ma vefent kacher). Ur pourvez a rank bezañ aes da zastum pe da genderc'hiñ er-walc'h evit talvezout da voued d'an dud. E galite a rank ivez bezañ diouzh ezhommoù an dud, ha marc'had-mat.
Ne zebr ket mab-den evit bevañ hepken, evit ar blijadur e ra ivez. Dre-se e rank ur magadur kaout perzhioù all a denn d'ar blaz, ha merzet e vez ar bouedoù en un doare disheñvel pa vezont tañvaet gant tud deuet eus gevredigezhioù disheñvel. Un ober sokial eo en em vagañ ivez : lod tud a glask chom hep debriñ lod magadurioù rak ur skeudenn zidalvoudekaus a gasont, evel an irvin-saoz pe an eoul kolza goude ar Brezel-bed kentañ, met klask a reont, en enep, debriñ boued rouesoc'h ha keroc'h evel an avu druz pe ar c'haviar, ha boued dañjerus zoken (ar fugu, ur pesk pistrius prizet e Japan). Ijin o deus evit prientiñ meuzioù diwar rekipeoù diaes, saourus ha brav da welet.
Hervez o mennozhioù relijiel, ha politikel zoken, e kegin an dud ivez. Lod magadurioù ne vezont ket debret gant an dud dre ma'z int berzet evit abegoù sevenadurel pe relijiel, da skouer, ne vez ket debret kig-bevin gant Indiz, na kig-moc'h gant ar vuzulmaned ; a-wechoù e vez berzet d'an dud prientiñ meuzioù en doare-mañ-doare hervez o relijion : difennet eo d'ar Yuzevien, hervez o relijion, fardañ meuzioù dre veskañ kig ha boued-laezh.
Lod tud, evel ar vejetarianed hag ar vejetalianed, a nac'h debriñ boued hag a zeu diwar ul loen bennak ; un dibab divezel eo. Goulenn a reont ivez ma vefe difeuls an dud ouzh al loened, ha ma vefe taolet muioc'h a evezh ouzh an endro hag ouzh ar bevgelc'h rak keroc'h e koust kenderc'hiñ ur kg protein-loen eget 1 kg protein-plant. Alies e sav an ekologourien a-du gant ar mennozhioù-se.
Ar magadurioù hag an doareoù prientiñ dibabet zo ivez diouzh ar pennaennoù a fell d'ar vevezerien heuliañ : er broioù greantelaet e vez goulennet magadurioù gwarantet gant surentez ar boued (setu perak e vez diorroet al labelioù), ar magadurioù kenderc'het hervez pennaennoù al labour-douar biologel, pe ar boued arc'hwelel, zo bet goulennet muioc'h-mui er bloavezhioù diwezhañ-mañ (s.o. difenn ar vevezerien ivez).
Dibabet e vez magadurioù diouzh dezverkoù niverus-kenañ da gentañ neuze. E-pad pell amzer ne veze debret nemet ar boued a veze aes da gaout en egor : debret e veze kig mammout en un ekorannvro e norzh Europa hag ed er Greskenn strujus, pe en amzer : ne c'halle ket an dud kaout pourvezioù penn-da-benn d'ar bloaz ; e-pad an hañv, da vare an eostoù, e veze graet gouelioù an eostoù, en diskar-amzer e vez graet gouelioù ar mendemiñ, er goañv e teue an dienez a voued peurliesañ ha neuze en em vage an dud diwar ar boued a c'hallent kavout.
Ar boazioù hag an teknikoù keginañ zo bet ijinet evit fardañ boued a zeue eus ar c'hutuilh, ar pesketa, eus ar pourvezioù a zeue eus al labour-douar pe eus ar sevel loened met tennañ a raent ivez d'an heloskoù a c'halled kaout (koad, glaou).
Gant an eskemmoù lies a vez graet er bed e kaver magadurioù liesseurt-kenañ, a-hed ar bloaz, gant an dud a zo o chom en takadoù diorret an armerzh enno. Gwechall ne c'halle ket an dud debriñ frouezh da lod mareoù, met bremañ e c'haller kavout frouezh er stalioù a-hed ar bloaz dre ma vezont gounezet e tiez-gwer tommet, e broioù all suoc'h, pe degaset e vezont gant kirri-nij eus an hantervoul all. Dre ma c'haller kavout lod pourvezioù a-hed ar bloaz ez eus bet degaset cheñchamantoù er boazioù debriñ hag el lidoù niverus ivez ; da skouer, boas e veze an dud e Frañs pe e Belgia da brofañ un orañjezenn da Nedeleg. Marc'had-mat eo an orañjez hiziv, ha gallout a reer o c'havout a-hed ar bloaz hiziv an deiz. Mar laouena lod tud abalamour ma'z eus muioc'h a vagadurioù, ha muioc'h a zoareoù da fardañ boued eta, lod all o deus keuz peogwir ne vez mui dalc'het kont eus koulzoù ar bloaz evit fardañ boued, pe goulenn a reont seurtadoù boued kenderc'het er vro, ha marc'hadmatoc'h war dachenn an endro.
Er broioù greantelaet e verzer e vez dilezet lod magadurioù tamm-ha-tamm rak n'emaint mui diouzh ar c'hiz hag « ankounac'haet » int gant an ijinerezh gounezvouedel lec'hel. Mennad luskadoù evel Slow Food eo diwall ar c'heginerezh ekorannvroel, hag ivez ar plant, an hadoù, al loened doñv hag an teknikoù labour-douar a dalvez d'o c'henderc'hiñ.
An doareoù poazhañ
Poazhet e vez ar magadurioù pa geniner, peurliesañ. An doareoù poazhañ pennañ zo :
Astommañ a reer ivez, evit echuiñ da boazhañ ur meuz na vije bet peurboazh a-ratozh pe hep ober a-ratozh.
Rummata ar boued
Meur a rummad boued zo :
Prientiñ ar meuzioù
Pa vez keginet e vez fardet meuzioù diwar kig, pesked, legumaj, frouezh, edaj, hag all, pe diwar kemmesk ar magadurioù-se.
Hervez ar rekipeoù pe ar plegennoù e tebrer anezho diouzhtu pe diwezhatoc'h. Gallout a reer fardañ ar rekipeoù-se diwar produioù diaoz, pe diwar produioù damaozet pe aozet.
Ar Gegin dibenn
Disheñvel eo ar gegin dibenn diouzh ar gegin hengounel abalamour d'ar produioù aozet pe zamaozet en ijinerezh gounezvouedel a vez implijet hag a vez degaset dre eread. Ar mestr-keginer zo karget neuze da astommañ ar meuzioù, grilhañ ar c'hig pe ar pesked pe da lakaat ar meuzioù er pladoù. N'eus ket ezhomm da implijout keginerien c'hourferzhek evit ober war-dro al labour-se.
Tudoniezh
Ar gegin zo ul liamm hengounel etre an holl remziadoù.
Un ezhomm naturel eo oa ar c'heginañ, en deroù. Abaoe ar Ragistor, evit gwir, en em vag an dud, diouzh an eil tu diwar boued diaoz evel ar frouezh hag ar greun, diouzh an tu all diwar boued stambourc'hus pa ne vez ket treuzfurmet a-raok, evel ar c'hig pe an torzhelloù, a ranker keginañ evit ma vefent mat da zebriñ.
An dud a zebre ar pezh a gavent en natur tro-dro dezho evel ar frouezh, al legumaj, an edaj, al loened. E pep korn-bro e veze keginet meuzioù hengounel a oa diouzh stad an amzer, diouzh al loened hag ar plant a oa enno. Ar c'heginañ zo ivez un obererezh sevenadurel liammet ouzh an hengounioù, ouzh chemet an dud er vro, etc. Heuliañ a ra pennaennoù teknikel, armerzhel ha sokiosevenadurel. Ar c'heginerezh a dalvez war un dro da vastañ da ezhommoù biologel an dud ha da grouiñ liammoù sokial etrezo ha da reiñ plijadur dezho. Ar c'heginerezh a seller outañ evel un arz.
Sokiologiezh
Keginet e veze a-raok pep tra e ti an dud gwechall, hag e-pad pell amzer e oa bet un obererezh prevez hepken. Sellout a rae, koulskoude, ouzh ar metoù sokial e meur a zoare.
Deuet e oa da vezañ un diverr-amzer hag a gas talvoudoù ur gevredigezh, ha diskuilhañ a ra penaos ez a en-dro. Berzh en doa graet tem "ar gegin vat" e Frañs er bloavezhioù 2000, goude ma oa bet enkadennoù boued evel enkadenn ar saout foll. Komzet e veze kalz diwar o fenn er media, a skigne abadennoù skingomz pe skinwel evel ar re a veze kinniget gant Jean-Pierre Coffe. Savet e oa bet levrioù, kentelioù kegin, a yae d'ober ur perzh sokiologel pouezus : distro d'an talvoudoù hengounel, klask adkvaout traoù "diles", ar vuhez familh...
Ur fed sevenadurel
Ar c'heginerezh a sikour da oberiañ skeudenn ur vro, he sevenadur, da zedennañ an douristed. Un elfenn eus identelezh vroadel ur vro eo dre-se, hag un elfenn eus glad sevenadurel dizanvezel broadel evit lod broioù evel Mec'hiko, Maroko, Frañs hag Italia.
Ar c'heginerezh zo lod e-barzh ar sevenadur, ha dont a ra ivez da vezañ un meker douarbolitikel. Brudañ ur c'heginerezh broadel er bed zo un elfenn, lusker pe meneger hepken, da harpañ ur sevenadur da skediñ a-dreuz hag a-hed ar bed. Evel-se e oa an traoù evit a sell ouzh ar c'heginerezh gall en XVIIIvet hag en, ar c'heginerezh amerikan hag italian en eil hanterenn eus an XXvet kantved, ar c'heginerezh sinaat, italian pe japanat e fin an hag e deroù an. Er c'hontrol, biskoazh ne oa deuet a-benn galloudezhioù bras, evel Breizh-Veur en, Alamagn ha Rusia en , da lakaat o c'heginerezh da skediñ.
Politikerezh
Deuet eo ar c'heginerezh da vezañ un dae evit ar yec'hed foran e dibenn an. Kavet e vez abeg, evit gwir, er fallvrifañ, er boued fonnus, en deuc'hegezh.
Keginerezh ha lennegezh
Skrivet ez eus bet kalz diwar-benn ar c'heginerezh hag ar boued el lennegezh faltazi. Temoù pennañ romantoù int. Soñjal a reer, evel-just, e Rabelais en deus skrivet daou romant, a-touez levrioù all, "Gargantua" ha "Pantagruel".
Abaoe an Henamzer e vez taolennet binvioù keginañ gant al livourien, hag ar meuzioù a dalvez alies da zanvez en divuhezennoù.
Frouezh, legumaj ha pesked a vez gwelet war taolennadurioù stank. Gallout a reer lavaret ivez e plij kalz d'an arzourien livañ ejened pe moc'h diskroc'hennet.
En XXvet kantved e oa bet dedennet al livourien skeudennaouerien simpl en-dro gant ar boued hag ar stalioù boued.
Kegin ha sinema
Meur a aozer o deus kinniget ar c'heginerezh hag an hevlouriezh e senarioioù pe ginkladurioù o filmoù. Neuze e voe divizet krouiñ Festival Etrebroadel ar Sinena hag an Hevlouriezh e Dijon, savet ez eus bet filmoù evel Le plaisir gastronomique au cinéma gant Vincent Chenille ha Jean-Luc Douin, pe ur c'helc'hiad tematek gant ar chadenn skinwel arte.
Ar c'heginerezh hag ar boued o deus talvezet da zanvez evit sevel filmoù a bep seurt.
Ar pretioù
Abaoe an XXvet kantved e tebr an dud muioc'h-mui er-maez eus ar gêr. Predet e vez neuze er c'hantinoù, er stalioù ma vez fardet boued buan pe er pretioù.
Ar pretioù izel o frizioù (evit debriñ merenn da greisteiz peurliesañ)
Er c'hantinoù e vez kinniget predoù, izel o frizioù peurliesañ, e salioù ma vez debret gant tud all : er skol, en embregerezh, en ospital, er bac'h, en ur gouent... Gallout a reer lakaat an dud da zebriñ, da skouer, e pretioù-emservij pe kinnig taoliadoù-meuzioù dezho. Ar pretioù boued buan zo bet heñvelekaet ouzh ar boued greantelaet. Perzhioù fall zo gant ar boued buan, gwelet McDonald's, Quick. Er pretioù evit ar sammgarrerien hag ar pretioù evit ar vicherourien e vez servijet meuz an deiz. Ar friterezhioù hengounel.
Ar pretioù gant meuzioù dibar
Er c'hêrioù evel Pariz, Londrez, Brusel, ez eus pretioù a bep seurt orin (broioù, rannvroioù zoken) hag a ginnig meuzioù dibar eus o bro. Plijout a ra d'ar c'humuniezhioù estren en em gavout er pretioù-se, a zo ur skouer evit talvoudekaat o orin. En XXvet kantved e plije ivez d'an dud a orin arvernat en em gavout er preti Les Bougnats. E 1937 e voe digoret "Ti Jos" er straed Delambre, e Paris, a seller outañ un tamm evel ur gwir gannati breizhat.
Ar pretioù sortial
Ar pretioù-se a vez cheuc'hoc'h hag uheloc'h o frizioù peurliesañ. Darempredet e vezont gant pratikoù o devez amzer hag arc'hant. Enno e vez servijet meuzioù cheuc'h, boued rouez pe ker-ruz, kegin veur, gant ur servij eus an dibab. Rummet e vez ar pretioù-se ha reiñ a reer d'o ferc'henned steredennoù, togoù, etc, hervez ar sturlevrioù.
Koskor ar gegin
An den a ra kegin eo ar c'heginer pe ar geginerez. Ober a reer paotr pe plac'h ar gaoter anezho ivez. Ar ger-mañ a dalvez da aroueziñ an den a fard ar predoù en e di pe an hini a fard predoù en ur preti. Setu, da skouer, aozadur ar gegin :
Deiz an ANZAC
Anzac Day, pe Gouel an Anzac (Australian and New Zealand Army Corps), eo ar gouel a vez lidet en Aostralia ha Zeland-Nevez d'ar 25 a viz Ebrel da enoriñ an  Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC) a oa bet kaset e 1915 da vrezeliñ ouzh arme Turki er Brezel-bed kentañ, en Emgann an Dardanelloù.
Hiziv an deiz e vez anv muioc'h eus ar brezelioù zo bet abaoe. Lidet e vez Anzac Day en Inizi Cook, Niue, Samoa ha Tonga ivez.
Beg ar C'hastell (Plougouskant)
Beg ar C'hastell zo ur beg-douar e kumun Plougouskant, ar beg hanternosañ war aodoù Breizh.
Alese eo kaer ar gwel : war-zu ar reter e weler enez Terc'h, tour-tan ar C'horn hag aber ar Yeodi. Pelloc’h e c’haller gwelet Erv an Talberzh, pa vez dizolo an dremmwel. Er gornaoueg e c’haller gwelet, a-bell, enezeg ar Jentilez.
Preures
Preures a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Beg ar C'hastell (Plougouskant)
Nepell diouzh Beg ar C'hastell, er gornaoueg, emañ ar C'hastell Meur, gant kerreg bras-divent hag un ti bihan sanket etre div roc'h vras, ar pezh a ya d’ober un daolenn gaer a zo bet luc’hskeudennet ha livet stank.
Al lec’h tro-dro zo gwarezet ha ne c’haller ket sevel tiez nevez. Un ti an douristed zo war an aod, er gornaoueg d’ar beg-douar, hag a vez digor e-pad an hañv.
Arondisamant Pàmias
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Pàmias e 92 gumun abaoe 2018.
Fineüs (mab Agenor)
Fineüs a oa mab da Agenor, roue Tyr, e Fenikia, hervez mojennoù Hellaz kozh.
Ar vojenn
Aet e oa da glask war-lerc'h e c'hoar Europa, evel e vreudeur Foiniks (meneget en Ilias), Kadmos, Thasos ha Kiliks, kuitaet gantañ e Fenikia c'henidik, evit degas en-dro d'ar gêr d'o zad e verc'h a oa bet skrapet gant an doue Zeus.
Paouez a reas gant e glask e Trakia, ha diazezañ war aod kornôk ar Mor Du. Dont a reas da vout roue Trakia.
Gallout a ra ar gêr gozh Finea (pe Fineopolis), war lez ar Bosfor e Trakia, bezañ liammet ouzh e anv.
Hervez skrivagnerien zo e oa bet daou roue Fineas e Trakia.
Fineüs an Argonaot
Ar Fineüs-se, hag en dije bevet kalz diwezhatoc'h, a oa unan eus an Argonaoted a yeas gant Iason da gerc'hat ar Maoutken aour. Hennezh a zimezas da Gleopatra, merc'h d'an doue Boreas, a oa doue avel an hanternoz. Kement-se a zalc'has ken na zegouezhas Iason hag e Argonaoted. Kas a rejont an harozed askellek, ar Voreaded, war-lerc'h an Harpied. Kas an euzhevned kuit a rejont, o distruj avat ne rejont ket, war c'houlenn Iris, doueez ar Ganevedenn, a brometas ne deujent ket da hegaziñ Fineas ken.
Roll rouaned Kartada
Betek -308 e oa Kartada ur vonarkiezh, daoust ma vez lakaet diaes an istorourien gant he bonreizh.
Didoidi
Goude ren Dido e voe lakaet e plas ur gouarnamant republikan hag oligarkel.
Magonidi
Goude marv Hamilcar I ez eas an darn vrasañ eus ar galloud gant Kuzul ar re Gozh.
Hannonidi
E -308 e klaskas Bomilkar daskoriñ ar galloud a-bezh d'ar roue met taol gwenn a reas hag e teuas Kartago da vezañ ur republik.
Daveenn
Un droidigezh eus tammoù pennad ar wikipedia gallek eo ar pennad-mañ.
Charlotte-Rose de Caumont de La Force
Charlotte-Rose de Caumont de La Force, ganet en Guyenne en 1650 ha marvet en 1724, a oa ur romantourez c'hallek. Merc'h-vihan e oa da Jacques Nompar de Caumont, ha merc'h da François de Caumont La Force, markiz Castelmoron, ha da Marguerite de Viçose.
He buhez
Kelennet e voe gant ar vatematikourez Marie Crous. Protestantez e oa, met treiñ a reas ouzh ar gatoligiezh e 1686, ma voe pansionet gant ar roue Loeiz XIV gant mil skoed. Dimezell e oa gant Madame de Guise, ha brudet e voe he spered hag he c'hoantiz el lez. Brudet e voe he c'harantezioù ivez, gant ar c'homediañcher Baron ha gant mab ar prezidant de Brion. En 1697 (47 vloaz e oa) e oa kement a drouz abalamour da se ma voe kaset da abati Gercy-en-Brie dindan boan da goll he fañsion. Eno e skrivas hec'h eñvorennoù, ar Pensées chrétiennes de défunte de Mlle de La Force.
Skrivañ a reas romantoù istorel ma kaved istorioù karantez, skrivet en un doare plijus.
Perzh a gemeras, war un dro gant Henriette-Julie de Murat, Marie-Catherine d'Aulnoy, Marie-Jeanne L'Héritier de Villandon ha Charles Perrault, en doug d'ar c'hontadennoù er XVIIvet kantved.
Romantoù a skrivas hag a voe diouzh ar c'hiz en Europa a-bezh en XVIIIvet kantved.
Perzh a gemeras en Akademiezh ar Ricovrati e Padova, en Italia.
Oberennoù
-Romantoù istorel: -Kontadennoù:
San Martino d'Agri
San Martino d'Agri zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Repentismo
Ar repentismo (pe canto de improviso, "kan primsavet"), zo un doare barzhoniezh poblek spagnolek dre gomz hag a gaver e toleadoù zo eus Spagn (anvet ivez trovo en Andalouzia ha Murcia) hag e Suamerika. En Euskal Herria e vez graet bertsolarismo eus an doare euskarek. Anavezet eo ivez e portugaleg, e Brazil, en Nordeste.
Brazil
Anavezet eo e Brazil evel cantoria pe repente. Tra ma kan ar ganerien e vez sonet an daboulin anvet pandeiro pe ar gitar anvet violão.
Puerto Rico
Kanet e vez en doare-se gant al lazoù-seniñ zoken.
Isaac Oviedo
Isaac Oviedo (1902 – 1992) a oa ur gitarour (tresero) ha kaner kuban. Bet eo e penn ar Septeto Matancero e-pad 50 vloaz. Enrollet en deus evit kompagnunezhioù stadunanat dreist-holl, se zo kaoz n'eo ket gwall anavezet en Europa.
Klotho
Merc'h e oa da Zeus ha Themis.
Halikarnassos
Halikarnassos (e gregach Ἁλικαρνᾱσσός / Halikarnāssós pe Ἀλικαρνασσός / Alikarnāssós ; e turkeg : Halikarnas) a oa ur geoded en Hellaz kozh, el lec'h m'emañ Bodrum hiziv e Turki. E mervent Karia edo war lez ur pleg-mor (Κεραμεικός κόλπος e gregach, Ceramicus Sinus e latin, pleg-mor Gökova hiziv) e Mor Egea. Brudet e oa abalamour da vez Mausolos, savet etre 353 ha 350 kent J.K., hag unan eus Seizh Marzh ar Bed e oa. En Impalaeriezh Pers edo (Impalaeriezh an Ac'haemenided) ken na voe kemeret gant Alesant Veur goude seziz Halikarnassos e 334 kent J.K..
The Dirty Shepherdess
The Dirty Shepherdess zo ur stumm saoznek eus ur gontadenn c'hallek eus Breizh Uhel, dastumet gant Paul Sébillot. Embannet e voe gant Andrew Lang en e zastumad The Green Fairy Book.
Halikarnassos
Halikarnassos a oa bet savet war un enezennig anvet Zefyria, tostik d'an aod, el lec'h m'emañ bremañ kastell Sant Pêr, savet gant marc'heion Rodos en 1404 ; a-hed an amzerioù e teuas an enez da vout staget ouzh an douar-bras, hag e kreskas ar geoded betek enteuziñ Salmakis, ur gêr goshoc'h, savet gant al Leleges ha Karianed ma voe savet ur c'hreñvlec'h.
The Dirty Shepherdess
Ar gontadenn
Ur roue a c'houlenn digant e ziv verc'h pegement e karont anezhañ. Ar verc'h henañ a lavar e kar he zad evel mab he lagad. An hini yaouankañ a lavar e kar he zad evel an holen en he boued. Neuze eo kaset kuit gant he zad eus ar rouantelezh. Ha hi kuit gant he saeoù ha diamantoù, met gwisket truilhek evel ur glaskerez-vara. Mont a ra da vaesaerez-deñved. Un deiz, pa oa o soñjal en amzer dremenet, e wisk he saeoù kaer. Ha mab roue ar vro a oa o chaseal en em gav ganti. Goulenn a ra piv eo ar goantenn o vaesa deñved. Menel klañv a reas ar priñs o soñjal enni, ha lavarout n'halle pareañ nemet diwar bara pobet gant ar vaeserez. Ha hi d'ober un dorzh, ma kouezhas he gwalenn en toaz. Hag ar priñs, pa zebras, a gavas ar walenn, ma embannas ne dimezje nemet d'ar vaouez a c'hallfe lakaat ar walenn.
Halikarnassos
Herodotos a oa bet ganet en Halikarnassos (war-dro ar bloavezh 480).
Touareged
An Douareged pe Kel Tamasheq a zo ur bobl verberat kantread hag a vev e-kreiz ar Sahara. En Aljeria, e Libia ha war gostez ar Sahel, Niger, Mali ha Burkina Faso. O yezh a zo an tamajaq pe tamasheq pe c'hoazh tamahaq hervez ar rannvro. Implijout a reont ul lizherenneg anvet tifinagh (laret e vez tifinac’h). Diskennidi annezidi kentañ Afrika an Norzh int.
Gerdarzh
Orin ar ger Touareg a zo dianavezet met tud 'zo a soñj dezho e teu diwar ur ger arabek hag a dalvez kement ha « dilezet » ; reoù all a soñj dezho e teu ar ger Touareg eus ur rannvro a Vro-Libia anvet « targa ». E-pad ma oa ar C'hallaoued en Aljeria e voent anvet Touareg (liester Targi).
Ar vro
Bro an Douareged a zo lodennet e meur a kengevredad pe veuriad. En holl ez eus ur milion hanter a douareged o bevañ e pemp bro eus kevandir Afrika. E-barzh an dachenn-se, ar Gel Tamasheq a cheñche alies a vro. Met ar stadoù 'zo memestra deueet a-benn da rediañ annezho da gaout tremenoù-hent pe pasportoù ha da dremen dre ar valtouterezh pa cheñchont bro. An dachenn-mañ anvet tinariwen (dezerzhioù), a zo evel ma lavar e anv troc'het e meur a zouar. E-barzh an niver bras a zezerzhioù-se, emañ an dezerzh gwir, hini an Tenere. An douaroù all a zo mui pe vui krinek, meneziek ha plat.
Ar vuhez Sokial
An Douareged o deus ivez ur renkadur sokial met n'eo ket memes renkadur eget e bed Europiz pe Amerikaned.
An istor
E-pad kantvedoù e kemere an douareged sklaved e-barzh meuriadoù all ha goude e timezent gante, an dud a deue eus an euredoù-se a oa anvet Tamasheq. Betek ar bloavezhioù 1900 e oa rannet an Touareged e kengevredigezhioù. E-penn kentañ an XX vet kantved e voe aloubet bro an Douareged pe an Dargi gant ar C'hallaoued. Dieubet eo bet e memes koulz eget ar broioù afrikan all hag a oa bet aloubet gant Bro-C'hall, da lavaret eo e-kreiz an XX vet Kantved.
San Paolo Albanese
San Paolo Albanese (Shën Pali Arbëresheve en albaneg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Potenza, en Basilicata.
Stêr Loa
Ar Stêr Loa (Río Loa e spagnoleg) zo ur stêr e norzh Chile, etre Rannvro Tarapacá ha Rannvro Antofagasta, ha hirañ stêr ar vro gant 440 km. Treuziñ a ra un tamm bras eus dezerzh Atacama, adal an Andoù betek ar Meurvor Habask.
San Paolo Albanese
Savet e voe San Paolo Albanese war-dro 1534 gant Albaniz, pe Arbëreshë, tec'het diouzh o bro a oa e dalc'h an Impalaeriezh Otoman da neuze.
Stêr Loa
Red hag adstêrioù
Eieniñ a ra ar stêr Loa tost da Ollagüe, e-harz ar menez-tan Miño en Andoù. Redek a ra en ur ganienn a-hed ur 150 km war-zu ar su hag erruout en oaziz Chiuchiu.
George Washington Custis Lee
George Washington Custis Lee, ganet d'ar 16 a viz Gwengolo 1832 ha marvet d'an 18 a viz C'hwevrer 1913, anvet ivez Custis Lee, a oa mab henañ ar Jeneral Robert E. Lee ha Mary Anna Custis Lee. E dad-kozh George Washington Custis a oa mab advabet George Washington. Bez e voe ur jeneral kengevreet e-pad ar Brezel diabarzh. Da gentañ e voe aide-de-camp ar prezidant Jefferson Davis, goude-se e kemeras plas e dad evel prezidant ar Washington and Lee University e Lexington (Virginia).
Pleg-mor Napoli
Pleg-mor Napoli eo anv ar pleg-mor en Italia ma emañ kêr Napoli. Meur a enezenn zo er pleg-mor.
Fritez
11 milion a donioù fritez a vez debret er bed bep bloaz. Belgia eo ar vro hag a ezporzh anezho ar muiañ er bed, hag ar Velgiz eo ar re a zebr ar muiañ anezho dre annezad er bed. Dizemglev zo etre Bro-Velgia ha Bro-C'hall evit bezañ anavezet evel ar vro he doa ijinet ar fritez.
Al lodenn vrasañ eus ar fritez debret er bed zo boued greantel gourskornet. Abaoe 2010 a vez gwerzhet fritez gourskornet a c'hall bezañ poazhet er forn pe er skinforn. Meuzioù broioù zo zo fritez enno, evel ar fish and chips saoz, ar meskl-ha-fritez belgiat pe ar poutine kebekat.
Yec'hed
thumb|Fritez o vezañ poazhet : seul voanoc'h seul druzoc'h… Glukidoù en deus ar fritez, e rezh ampez dreist-holl, proteinoù hag a zeu eus ar patatez, ha druzoni abalamour d'ar fritadur. Natriom a zeu eus an holen lakaet warno alies. Da skouer, ur c'hornedad fritez bras, 154 gram e bouez, servijet en ur Mac Donald's er Stadoù-Unanet zo ennañ 510 kalori hag a zeu eus 66 g eus glukidoù, 24 g eus druzoni, 7 g eus proteinoù ha 350 mg eus natriom
Enez Ischia
Ischia, pe  Enez Ischia, zo un enezenn en Italia, en enezeg ar  Flegree, e Pleg-mor Napoli, tostik d'an inizi Procida ha Vivara, er Mor Tirrenia.
Fritez
Yec'hed
N'eo ket mat ar fritez evit ar yec'hed hervez ar vezeien : n'o deus netra da welout gant ar patatez evit a sell ouzh ar galite mezhurel abalamour d'ar fritadur, d'an holen ha peogwir eo tennet pel an avaloù-douar e lec'h e kaver al lodenn vrasañ eus ar maguzennoù hag ar gwiennoù. Ha pa vez ouzhpennet sukr ar c'hetchup pe druzoni ar maionez eo gwashoc'h c'hoazh.
Unan eus ar meuzioù gant ar muiañ a akrilamid enno eo. Kreskiñ a raje ar riskloù da dapout krignoù-bev zo.
Enez Ischia
Stag eo ouzh Meurgêr Napoli, ha meur a gumun zo enni.
62 327 a dud zo enni o chom, e 46,3 km², ha gant-se eo an trede enezenn muiañ poblet en Italia hag an eizhvet vrasañ.
Kumunioù
Stag eo an holl gumunioù-se ouzh Meurgêr Napoli.
Ischia (Italia)
Ischia zo ur gumun e Meurgêr Napoli, hag unan eus c'hwec'h kumun Enez Ischia.
Certhionyx variegatus
a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Meliphagidae. Ar spesad nemetañ an hini eo er genad Certhionyx.
Annezva
Brosezat eo ar spesad en darn vrasañ eus Aostralia.
Mnemosyne (Rossetti)
Mnemosyne, anvet ivez Lamp of Memory and Ricordanza, zo un eoullivadur gant al livour saoz Dante Gabriel Rossetti, boulc'het e 1875 hag echuet e 1881, ma poltred Mnemosyne, doueez an eñvor, dindan tresoù Jane Morris. War-dro ar memes koulz edo Rossetti o poltrediñ Astarte Syriaca, un daolenn vrasoc'h echuet e 1877, gant Jane Morris ivez.
Distrig an Norzh (Israel)
Northern Distrig an Norzh (hebraeg : מחוז הצפון, Mehoz Hatzafon; arabeg : منطقة الشمال) a zo unan eus ar c'hwec'h distrig a zo en Israel. 4 478km² eo gorread an distrig (4 638km² gant an dour). Nazaret eo kêrbenn ha kêr vrasañ an distrig.
Uhelgompezenn ar Golan a zo renet evel un isdistrig eus distrig an Norzh abaoe ma voe embannet Lezenn uhelgompezenn ar Golan e 1981. An aloubiñ de facto-se n'eo ket anavezet gant Stadoù all, hag hervez mellad 497 Kuzul-surentez ABU ez eo diavaez lezenn. Hep Uhelgompezenn ar Golan ez eo neuze 3 324km² (3 484km² gant an dour) gorread an distrig.
Poblañs
Diwar sifroù Burev Kreiz Stadegoù Israel e 2005 :
Evel ma weler ez eo distrig an Norzh an hini nemetañ en Israel m'emañ ar barsañ niver gant Arabed.
Isdistrigoù
Rannet eo distrig an Norzh e pemp isdistrig :
Thermaltake
Thermaltake Technology Co., Ltd (sinaeg: 曜越科技; pinyin: Yàoyuè Kējì) zo un embregerezh sevel dafar urzhiataer (pourvezadurioù tredan, avelerezioù ha boestoù urzhiataer) eus Taiwan. Lec'h pennañ an embregerezh a zo lec'hiet e Taipei, e Taiwan. Meur a uzin eus ar merk a zo e Sina kevandirel, dreist-holl unan e Dongguan.
Kerroc'h
Kerroc'h zo anv meur a lec'h e Breizh.
Thermaltake
Istor
Thermaltake a oa bet savet e Taiwan e 1999. Al lec'h penn stadunanat a oa bet savet er memes koulz e su Kalifornia.
Jan-Michael Vincent
Jan-Michael Vincent, ganet d'ar 15 a viz Gouhere 1945 hag aet da Anaon d'an 10 a viz C'hwevrer 2019, a oa un aktour stadunanat. Brudet e voe dre e rolloù evel ar blenier biñsaskell Stringfellow Hawke er stirad skinwel Airwolf (1984–1986, Supercopter en Europa) hag evel Matt Johnson, er film Big Wednesday eus 1978.
Kerroc'h
Hag ivez:
Boscoreale
Boscoreale zo ur gumun eus Italia, e Meurgêr Napoli, e Campania.
Parenty
Parenty a zo ur gumun eus departamant gall Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Love Is Forever
Love Is Forever zo anv meur a oberenn :
Ledenez Cooley
thumb|Lec'h ledenez Cooley
Ledenez Cooley (Cuaille en iwerzhoneg, anvet Cúalṅge en heniwerzhoneg ) zo ul ledenez veneziek e norzh Kontelezh Louth e reter Iwerzhon. El ledenez emañ kêr vihan Carlingford, porzh Greenore ha kêriadenn Omeath.
Terzigno
Terzigno  zo ur gumun eus Italia, e  Meurgêr Napoli, e Campania.
Ledenez Cooley
E Kelc'hiad ar Skourr ruz ez eo e Cooley (Cúalnge en heniwerzhoneg) e oa an tarv Donn Cuailnge, zo anv anezhañ e Táin Bó Cúailnge. E-mesk monumantoù Cooley e c'haller menegiñ Taol-vaen Proleek, warni ur maen a bouez war-dro 35 tonnenn (31, 75 tonnenn), hag ur bez garidek eus Oadvezh an arem, o-daou e-tal Ballymascanlan.
Kombu
Kombu, pe konbu, pe kombu real, pe kombu Breizh a vez graet eus meur a spesad Laminaria (tali) a vez debret oc'h heuliañ mod broioù Azia, Japan, China, Korea. Bezhin gell int. Dont a ra ar ger Kombu eus ar japaneg 昆布.
Ar Re C'hlas (Bro-C'hall)
Ur strollad politikel eo Ar Re C'hlas (pe Les Verts hervez o anv ofisiel nemetañ), bet krouet er bloavezhioù 1980 e Frañs ha paouezet e 2010. Un ideologiezh ekologel a oa ganto. Ur gazetenn drimiziek a veze embannet gant ar strollad e Breizh, Lichen e anv. Ur 450 ezel bennak a oa gant ar strollad e Breizh.
Un nebeud izili pennañ eus ar strollad-se e Breizh :
Gwilherm II (Bro-Saoz)
Gwilherm II, lesanvet ar Ruz, eil mab Gwilherm an Alouber, ganet war-dro 1060, a voe roue Bro-Saoz war-lerc'h e dad, eus 1087 betek 1100.
Stourm a eure ouzh e vreur henañ Robert Courteheuse, ha n'en doa bet nemet dugelezh Normandi digant o zad. En 1096, pan eas Roparzh d'ober kentañ brezel ar groaz e teuas a-benn da lakaat e grabanoù war dugelezh e vreur, met mervel a reas dre wallzarvoud pevar bloaz goude, ma voe paouezet trumm gant unavanidigezh an div stad.
Buhez prevez
Heñvelrevad marteze e oa Gwilherm. Ne fellas ket dezhañ dimeziñ, serc'h ebet n'en doe, na bugel ebet. Hervez Orderic Vital « n'en devoe pried ebet hervez al lezenn. Met, hep kaout e walc'h gwech ebet, e likouas muiañ ma c'hallas hag en devoa darempredoù hudur ».
Jean du Bellay (kardinal)
Jean du Bellay, ganet e 1492 pe 1498 e Souday (Loir-et-Cher) ha marvet d'ar 16 a viz C'hwevrer 1560 e Roma, a oa un eskob hag ur c'hardinal gall hag un diplomat a-bouez. Gwareziñ a reas Rabelais, a labouras evitañ e Roma.
Mab e oa da Louis du Bellay ha Marguerite de La Tour-Landry, anezhañ an trede eus pemp bugel, en o zouez Guillaume, MArtin ha René. Mignon e oa d'ar roue Frañsez I, ha kannad Bro-C'hall e voe meur a wech. Eskob e voe e Baiona, ha goude e Pariz adalek 1532 betek 1551.
Eskob Ostia ha Dean Bodad ar Gardinaled e voe adal 1555.
Hervez an istorour gall Dom Piolin e oa troet Jean du Bellay da zastum madoù. E miz Eost 1541 e voe roet dezhañ e drede eskopti, hini Lemojez. Ouzhpenn da se e voe anvet da abad Saint-Maur-des-Fossés, Fontaine-Daniel, Lérins, an Eschcalis... tremen 20 anezho etre 1527 ha 1560.
Arondisamant Sent Gironç
Arondisamant Sent Gironç a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant Arieja hag e rannvro Okitania.
Kantonioù ha kumunioù
Rannet eo arondisamant Sent Gironç e 121 kumun abaoe 2017.
Die Gänsehirtin am Brunnen
Die Gänsehirtin am Brunnen (Plac'h ar gwazi ouzh ar feunteun) zo unan eus kontadennoù Grimm, niverenn 179 en o dastumad adal ar pempet embannadur.
Ar gontadenn
Ur gozhiadez zo o chom gant he bagad gwazi en ur vro distro er menezioù, ur sorserez anezhi, gouez d'an dud, rak gouest eo da zougen sammoù ponner hep skuizhañ. Tremen a ra mab ur c'hont, hag eñ da souezhiñ o welout peseurt kargoù a vez douget ganti ha kinnig a ra sikour anezhi. Asantiñ a ra ar gozhiadez, met gwall bonner eo he samm. Ha hi d'ober goap anezhañ. Hag ar paotr yaouank, aet divi, da glask diskenn ar samm diwar e chouk, met ne deu ket a-benn. Ha hi da lammat war-benn ar samm. Ha kaset eo d'ar gêr, d'un tiig war lein ar menez. Eno e kavont merc'h ar sorserez, diwallerez gwazi eus ar re vilañ.
Kontadennoù kar
Liammet eo an danvez ouzh hini kontadennoù all evel Luduennig, gant Charlez Perraut, hag Allerleirauh e kontadennoù Grimm. Evit hiniar plac'h yaouank a denn ar c'hroc'hen divalav diwar he dremm a denn da Kroc'hen Azen (ATU 510B).
Nikki Fritz
Nikki Goldstein, Nikki Fritz he anv micher, ganet e Pittsburgh, Pennsylvania d'ar 7 a viz Ebrel 1968 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz C'hwevrer 2020), a oa un top model, aktourez erotek hag aktourez pornografek stadunanat. Brudet e oa bet o c'hoari en abadennoù ha filmoù skinwel erotek, dreist-holl ar re war ar chadenn skinwel Cinemax. Gwelet e oa bet ivez e kelaouennoù evel Femme Fatales pe al lec'hienn internet Danni's Hard Drive, gant Danni Ashe.
Albrecht von Sachsen
Albrecht von Sachsen pe Albert von Sachsen zo anv meur a zen.
Sachsen-Wittenberg
Albert von Sachsen pe Adalbert von Sachsen zo anv meur a zen:
Joyce Banda
thumb|Joyce Banda e miz Eost 2012 Joyce Banda (ganet d'an 12 a viz Ebrel 1950) zo ur bolitikourez eus Malawi, bet ministrez an Aferioù estren eus 2006 da 2009 ha besprezidantez ar vro adalek miz Mae 2009.
Emgann Gaines's Mill
Emgann Gaines's Mill (saozneg: Battle of Gaines Mill), anvet ivez Battle of Chickahominy River, a voe stourmet d'ar 27 a viz Even 1862, en Hanover County, e Virginia. An trede emgann e oa en heuliad emgannoù anvet Seven Days Battles (Peninsula Campaign) eus Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika. Goude Emgann Beaver Dam Creek (Mechanicsville) an devezh a-raok, un emgann hep trec'her ebet, ar jeneral kengevreet Robert E. Lee en devoa taget en-dro kostezenn dehoù an Union Army. Ar gostezenn a oa hec'h-unan en norzh d'ar stêr Chickahominy hag a seblante aes da drec'hiñ.
Joyce Banda
Goude marv Bingu wa Mutharika eo bet lakaet Joyce Banda da brezidantez Malawi en etrekarg d'ar 7 a viz Ebrel 2012. Mont a reas war ar renk evit dilennadeg ar prezidant e 2014 met n'erruas nemet da drede, ha mont a reas an trec'h gant Peter Mutharika.
Emgann Gaines's Mill
En gwirionez ar Jeneral brigadenn Fitz John Porter gant e bempvet korfad en devoa savet linennoù difenn kreñv a-dreñv gwern Boatswain. Nerzhioù Lee a oa prest da ober an argadenn vrasañ eus ar brezel e tu ar re gengevreet, gant 57 000 soudard e c'hwec'h divizion. Porter e penn ar Vvet korfad kreñvaet en devoa dalc'het start a-hed an abardaez, tra ma oa ar re gengevreet o tagañ en dizurzh. Kolloù uhel a oa bet, da gentañ gant divizion ar major jeneral A.P. Hill, ha goude-se gant hini ar major jeneral Richard S. Ewell. Dale a voe gant ar Major jeneral Stonewall Jackson o tont, ha kement-se a viras ma vije un dagadenn hollek gant an holl nerzhioù kengevreet asambles a-raok ma erruje skoazelloù ar VIvet Korfad betek Porter.
Erruet ar serr-noz, an nerzhioù kengevreet a oa deuet a-benn da gregiñ gant un dagadenn hollek hag urzhiet mat a freuzas linennoù difenn Porter betek bountañ anezho betek ar stêr Chickahominy. Ar re gevredet a voe rediet da gilañ buan a-dreñv ar stêr e-pad an noz. Ar re gengevreet a oa dizurzhiet betek-re evit dont a-benn da genderc'hel gant an dagadenn. Gant Emgann Gaines Mill e voe saveteet Richmond evit ar Stadoù Kengevreet e 1862. An c'holl strategel gant an Union Army en devoa roet ar c'hoant d'ar major jeneral George B. McClellan da zilezel ar c'hampagn brezel a-enep Richmond ha gwelloc'h e oa bet gantañ kilañ a-dreñv ar stêr James.
An emgann a oa bet tost er memes lec'h hag Emgann Cold Harbor e 1864.
Montaldo Roero
Montaldo Roero (Montàud Roé e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Montaldo di Mondovì
Montaldo di Mondovì (Montàud dël Mondvì e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Vivara
Vivara zo un enezennig prevez e  pleg-mor Napoli, anezhi unan eus inizi ar  Flegree, etre  Procida, a zo stag outi gant ur pont, hag Ischia.
Flegree
An inizi Flegree (isole Flegree en italianeg) zo peder enezenn e pleg-mor Napoli, Ischia, Procida, Vivara ha Nisida, stag ouzh Meurgêr Napoli, e rannvro Campania, en Italia.
Dont a ra an anv eus an takad douarouriezhel anvet Campi Flegrei.
Tali
Tali a vez graet eus meur a spesad bezhin gell dastumet e Breizh. En o zouez, ar re bennañ, Laminaria digitata a vez graet eus outo Tali moan, Laminaria hyperborea a vez graet resisoc'h eus outo Tali penn, ha Laminaria saccharina = Saccharina latissima, a vez graet resisoc'h eus outo Tali friz. Implijet e vezont evit bezañ debret poazh an aliesañ, ha gwerzhet dindan an anv japanek kombu (昆布), pe evit bezañ treuzfeurmet da vezañ implijet gant embregerezhioù ar boued (tud ha loened) dindan anvioù alginat ha mannitol, pe embregerezhioù ar yec'hed hag ar gwezeladoù.
Piano di Sorrento
Piano di Sorrento zo ur gumun italian eus Meurgêr Napoli, e Campania.
Tyne (Bro-Saoz)
thumb|300px|Watersmeet - Kember Tyne an norzh (a-dal d'al lenner) Tyne ar Su (a-gleiz) An Tyne (e saozneg /ˈtaɪn/) zo ur stêr hag a red e biz Bro-Saoz, dezhi 118 km hed. Redek a ra adalek kember div stêr, an North Tyne hag ar South Tyne, e Warden Rock e-kichen  Hexham e Northumberland  en ul lec'h anvet Watersmeet.