cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romain Grosjean
Un eil mare a-benn gounit
Divizout a ra Grosjean da ober un distro e GP2 gant DAMS e 2011. Kregiñ a ra adarre gant ar GP2 Asia Series en ur ober 2 bol hag un trec'h evit gounit c'hoazh ar c'hevezadeg-mañ, 6 poent dirak Jules Bianchi. E penn kevezadeg GP2 emañ Romain Grosjean pa c'hounez ar redadeg kentañ. Kollet eo bet gantañ penn ar c'hevezadeg goude peogwir eo bet diberzhet en eil redadeg, adkavet eo bet gantañ avat e Monaco goude redadegoù dispar daoust ma eo dispartiet evel an hini diwezhañ war ar gael. Goude-se ne vo ket bet kollet ken penn ar c'hevezadeg gantañ, en ur ober pevar trec'h ha c'hwec'h Podiom a-renk. Gounezet eo bet an titl gantañ e Spa-Francorchamps ur redadeg a-raok ar fin. Deuet eo da vat e zistro gantañ daoust ma oa fall goude 2009. En ur ober berzh e adkav fiziañs tud ar Formulenn 1, ha dreist-holl hini Eric Boullier, penn Lotus Renault GP.
Maria Aurora von Spiegel
Maria Aurora von Spiegel, ganet Fatima (war-dro 1733), a oa serc'h da roue Pologn, Aogust ar C'hreñv.
Romain Grosjean
E-barzh tourmant Renault
E 2009 e vez dibabet Grosjean evel trede blenier Renault F1 Team en ur kemer perzh da gevezadeg GP2. E miz Eost eo bet skarzhet kuit eil blenier Renault Nelson Piquet jr hag erlec'hiet eo bet gant Romain Grosjean. Siwazh e erru Grosjean e-barzh ur skipailh tapet en un enkadenn vras gant diskuliadennoù Piquet jr diwar-benn Pris Bras Singapour 2008. Redek a ra e kostez kampion doubl Fernando Alonso hep ober esaeoù a-raok neuze eo diaes an traoù evitañ. Ne verk poent ebet e-pad ar seizh Priz Bras-se.
Un distro gant Lotus
D'an 9 a viz Kerzu 2011 e vez anvet Grosjean blenier redadeg e-barzh ar skipailh nevez Lotus F1 Team evit redek e-kostez kampion Kimi Räikkönen. Goude esaeoù goañv mat daoust e oa bet manket pevar deiz abalamour d'ur gudenn kastell-karr e krog ar bloavezh en Aostralia. Kregiñ a ra mat an traoù gantañ peogwir a ra un trede blas war ar gael zisparti d'ar Sadorn. D'ar Sul ne bad ket pell e redadeg peogwir e rank dilezel en abeg d'ur gwallzarvoud gant Pastor Maldonado en eil dro.
Maria Aurora von Spiegel
He buhez
Sklavez e oa e Turkia, ha kavet e oa bet e Buda, pa voe kemeret gant soudarded an Impalaeriezh santel e 1686. Rannet e voe madoù an Durked, sklaved hag all, etre an ofiserien. Ar baron svedat Alexander Erskin, a oa en arme an Impalaer, a gemeras peder maouez Au : Raziye (Roosia); Asiye (Eisia); Emine; ha Fatma (Fatima). Fatima a lavaras e oa bet gwreg ur mullah, ur beleg muzulmat. Distreiñ a reas ar baron Erskin da Sveden gant Philipp Christoph von Königsmarck, ha reiñ a reas Fatima da c'hoar Philip, Maria Aurora von Königsmarck. Badezet e voe ar peder maouez e Stockholm d'ar 7 a viz Du 1686 dirak ar roue hag al lez. Ar priñs Charlez Sveden (a vo Karl XII) hag Aurora von Königsmarck a oa paeron ha maeronez dezhi, ha badezet e voe hag anvet Maria Aurora, diwar-lerc'h anv Maria Aurora von Königsmarck.
Desket e voe doareoù al lez ha galleg brav dezhi ha keneilez e oa d'he mestrez Aurora von Königsmarck. E 1691 ez eas d'he heul da Sachsen ha Pologn ma teuas he mestrez da vout serc'h ofisiel ar roue Friedrich August Iañ von Sachsen (1670-1733), anavezet ivez evel August der Starke (Aogust ar C'hreñv), Dilenner Sachsen ha roue Pologn.
Alese e oa bet degaset da lezioù Sveden ha Pologn, ha desket dezhi ar vicher a zimezell a enor. Aet e oa da labourat gant Aurora von Königsmarck. Honnezh a oa serc'h ar roue. Pa voe dilezet Aurora gant ar roue e 1701 e kemeras Maria Aurora he lec'h e gwele August. August a zimezas anezhi d'e lakez Spiegel, noplaet gantañ. Anavezet e voe gant August ar vugale a reas dezhi, ha karout anezhi a rae, a greder.
Alies e tistroe daveti etre daou zarempred all, ha ne rae ket trouz evit- kelo-se, a zo bet lavaret, marteze dre ma oa bet savet en un harem.
Marcus Valerius Messalla Rufus
Marcus Valerius Messalla Rufus a oa ur Roman a renk uhel, mab da vMarcus Valerius Messalla Niger ha tad da vMarcus Valerius Messalla Corvinus, a voe konsul e 53 kent JK.
Maria Aurora von Spiegel
Bugale
Mamm e oa
Marcus Valerius Messalla Rufus
Unan eus skoazelloù Julius Caesar e oa.
Maria Aurora von Spiegel
Bugale
Dizimeziñ a reas diouzh Spiegel da zimeziñ gant ur Gall e servij Sachsen, ar c'hont Claude de Bellegarde
Marcus Valerius Messalla Rufus
Goude e gonsulvezh ez eas bihanoc'h e levezon abalamour da zilennadegoù ragaozet. Div wech e voe tamallet. En dro gentañ e voe disklêriet digablus, petra bennak ma oa anat e oa kablus, abalamour d'an helavar ma voe e eontr Quintus Hortensius Hortalus; en eil tro avat e voe kondaonet.
Neola
Istor an neola
D'an 29 a viz Even 1970 ez eo bet enrollet an anv Neola evit ar beñveg sonerezh nevez.
Meurgêr Messina
Douaroniezh
108 kumun zo enni.
Avesnes-les-Aubert
Avesnes-les-Aubert a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall.
Marcus Valerius Messalla Rufus
E-pad ar brezelioù diabarzh e voe ofiser e tu Julius Caesar ha gant-se e voe aezetaet dezhañ adkavout e enor. Dianav eo e vuhez goude, met hir e voe.
Avesnes-les-Aubert
Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun
Karrnijourion e oant holl. Marvet int d'an 13 a viz Even 1944, e-pad an Eil Brezel-bed.
Marcus Valerius Messalla Rufus
Bez' e oa bet e-touez ar re yaouankañ dilennet e-barzh an aogured, hag e-pad 55 bloaz e voe gant ar garg a veleg-se. Pa en em dennas e savas istor e diegezh kozh evit lakaat diskred war an doare ma kinnige lod o hendadoù ha mirout ouzh Valerii all da embann hendadoù gaou.
Oberenn
Kollet eo e oberenn, met anavout a reer tammoù anezhi gant ar menegoù niverus graet gant Plinius Kozh en e Istor naturel ma ra ar «Messala gozh» anezhañ.
NGC 6217
NGC 6217 a zo ur c'halaksienn droellennek barrennet lec'hiet 67.2 milion a vloavezhioù-gouloù diouzh an Douar e steredeg ar c'hKarr-kamm Bihan.
Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn
Feunteun Wenn a dalvez « Feunteun Sakr » en Henvrezhoneg ha lidoù relijius a zo bet dalc’het a-bell ‘zo el lec’h mañ. Un delwenn eus doue kelt ar frouezhusted a voe dizoloet war an dorgenn e lec’h m’emañ bremañ chapel ar Feunteun Wenn. Miret e vez atav an delwenn maen kersantit-mañ e Mirdi ar Sivi e bourk Plougastell.
Menec’h Abati Daoulaz a zeuas da gristenaat al lec’h, ha badezet e voe Roz Menec’h en XII vet kantved. Er XV vet kantvet e voe savet ur prioldi a oa graet Rosa Monachorum dioutañ e latin. Ur c’halvar bihan a voe savet d’ar memes koulz met diblaset e voe e 1951.
Kontet e vez e voe savet Chapel Itron Varia ar Feunteun Wenn goude ma voe kavet un delwenn eus ar Werc’hez en ur wezenn gistin. Kaset e oa bet d’an iliz parrez met distroet e vije bet he unan e kichen ar feunteun! Ret mat e oa sevel ur chapel da reiñ bod dezhi pa ne felle ket ar werc’hez bezañ kaset da lec’h all! Un tour gotek a sav a-us d’ar chapel. Diouzh tu ar c’hreisteiz emañ porched ar chapel, ur rozenn kizellet er maen a-us d’an nor vras.
Dour ar feunteun a oa dour burzhudus evel-just ha brud en doa da c’hallout pareañ ar vugale re dreut. E penn kentañ an Xxvet kantved e oa bet digoret un uzin er geriadenn evit ober koñfitur sivi ha kaotigell avaloù.
Dendronanthus indicus
Dendronanthus indicus a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Motacillidae. Ar spesad nemetañ er genad Dendronanthus an hini eo.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad en un takad hag a ya eus gevred Rusia ha biz Sina da c'hevred Sina.
Andorra la Vella
Andorra la Vella eo kêr-benn priñselezh Andorra.
Tad Eujen
Gwilherm ar C'hev, pe an Tad Eujen, ganet e Gwengad d'ar 14 a viz Gwengolo 1895 ha marvet en Oriant d'an 18 a viz C'hwevrer 1975, a oa ur manac'h kabusin ha skrivagner brezhonek.
Goude e studioù e kloerdi bihan Pontekroaz hag er Mañs ez eas da dad kabusin, gant an anv "Tad Eujen a Wengad". Pa oa e kouent an Oriant e krouas ar gelaouenn Ar Vuhez Kristen, hag Er Vuhé Kristen ivez, rak daou embannadur a oa eus ar c'hannadig-se, an eil e KLT hag egile e gwenedeg. E 1935 e voe anvet da briol kouent kabusined Rosko. Eno e voe embannet kalz levrioù gant Ar Vuhez Kristen, levrioù savet gant an Tad Eujen, an Tad Medar, ha beleien all c'hoazh evel Eozen Vari Madeg pe Visant Seite. Distreiñ a reas an Tad Eujen d'an Oriant goude ar brezel. Goude un nebeud bloavezhioù e lec'hioù all (Calais, Gwengamp), e echuas e vuhez en Oriant, ma varvas e 1975.
Frencq
Frencq a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Lise Sant-Varzhin Roazhon
Ul lise prevez katolik eo lise Sant-Varzhin Roazhon, anezhañ ul lise hollek ha teknologel. Lec'hiet eo en 31 eus straed Entraven, e kreiz-kêr Roazhon. Anvet eo evel-se en enor da Sant Varzhin Teurgn, hag e-tro 1 400 lisead zo skoliataet ennañ.
Istor
Menegoù kentañ al lec'h a sav da 1669, 14 vloaz goude ma voe peursavet ti Breujoù Breizh.
Brezhoneg
Lise Sant-Varzhin a grogas da gelenn brezhoneg e 1971 asambles gant liseoù all eus Roazhon, evel lise ar C'horroidigezh, hini Sant-Visant hag hini Sant-Stefan, diwar atiz tadoù brogagour ha kar-o-yezh evel an Tad Kalvar. Paol Kalvez a gelennas ar yezh e Sant-Varzhin da gentañ adalek 1971 ha Kristian Giraudon a sammas ar garg d'e heul.
E-pad pell e voe lidet un oferenn vrezhonek bep sizhun e chapel skolaj Sant-Varzhin er bloavezhioù 1970 betek e-tro 1990, pa zeuas ar veleien vrezhonek da vankout e kêr. Roazhon zo bet evel-se al lec'h nemetañ e Breizh ma veze lidet oferennoù brezhonek bep Sul.
Riforz an aberioù
Riforz an aberioù zo ur blantenn eus kerentiad ar Brassicaceae.
Ar plant holengar-se (plijout a ra dezhañ an holen) a gresk war beven al lanvioù.
Gant al louzavour James Lloyd e voe dizoloet e 1850 war vord aberioù Breizh ha Spagn.
Gwarezet eo riforz an aberioù ken e Breizh ken e Frañs.
Uhelder
War-dro 0,20 cm.
Bleunioù
En nevez-amzer e teu bleunioù bihan gwenn warno.
Kalvar Plougastell-Daoulaz
Kalvar Plougastell a oa bet savet dirak iliz parrez Plougastell etre 1602 ha 1604. C'hoant o doa bet Plougastelliz da drugarekaat an Doue o doa pedet da vezañ lakaet un termen d'ar vosenn he doa graet he reuz er vro betek ar bloaz 1598.
Savet eo bet ar c'halvar war batrom hini Gwimilio hag, evel eno, e weler penn Katell Gollet e korn ar mervent. Teir c'hroaz vras a sav a-us da galvar Plougastell avat pa n'eus nemet unan e Gwimilio ; 26 kroaz zo etre tout. E-touez ar 180 delwenn kizellet e kaver re Sant Bastian ha Sant Rok brudet evit gwareziñ diouzh ar vosenn ; emaint skoaz-ouzh-skoaz gant Sant-Pêr, patrom ar barrez.
Buhez ar C'hrist a zo kontet gant ar c'halvar kizellet e maen Kersanton. Kollet o deus an tudennoù o liv orin, met gouzout a reer e oant livet gant livioù flamm pa oa bet savet ar monumant.
Ar pevar avielour a zo lakaet war wel e pevar c'horn ar savadur gant pep a arouez. Al Leon evit sant Mark, an Ael evit sant Vazhe, an Ejen evit sant Luk, hag an Erer evit sant Yann.
Gwallgaset e oa bet ar savadur e fin an Eil Brezel Bed gant bombezadegoù ar Gevredidi, d'an 23 ha d'ar 24 a viz Eost 1944. Un ofiser amerikan, al letanant John Davis Skilton Jr., a saveteas ar c'halvar o c'houlenn e vefe dastumet ar pezhioù kouezhet ha diwallet ar savadur diouzh ar breizherien. Arc'hant a gavas er Stadoù Unanet evit sikour da adkempenn ar monumant. Renevezet e oa bet ar savadur gant an ti-kêr da-geñver 400 vloaz ar c'halvar.
Ennodius Messala
Flavius Ennodius Messala zo ur politikour roman e deroù ar VIvet kantved (floruit 506-513) en amzer an Ostrogoted en Italia.
Kaduse
E mojennoù Henc'hres eo ar c'haduse unan eus ar c'hargoù a vez douget gant Hermes. Savet eo diwar ur walenn e koad lore pe olivez gant div naer en he zro a bign davet an divaskell staliet war he fenn.
Ennodius Messala
Mab e oa da Flavius Anicius Probus Faustus Niger, konsul e lez ar rouaned ostrogot, ha d'e bried Ciniegia. breur e oa da Rufus Magnus Faustus Avienus, konsul e 502. Kar ha mignon e oa d'ar beleg ha barzh Magnus Felix Ennodius, ha meur a lizher a skrivas dezhañ.
Pont Akashi Kaikyō
Pont Akashi Kaikyō (明石海峡大橋 Akashi Kaikyō Ō-hashi e japaneg) zo ur pont uhel a ra al liamm etre kêr Kobe e tu Honshu hag Iwaya war enezenn Awaji. Tremen a ra dre Akashi Kaikyō evel lodenn eus an hent-bras Honshu-Shikoku. Echuet e oa bet ar savadur e 1998, deuet e oa da vezañ ar pont uhel brashañ er bed gant 1991 metrad. Unan eus doareoù liammañ pennañ eo d'ar steuñv liammañ dre pontoù Honshū ha Shikoku a grouas tri hent adal riblennoù mor ar vro.
Istor
A-raok ma vefe savet ar pont, ne c'halled treuziñ strizh-mor Akashi nemet gant bigi dezougen tud. Ul lec'h dañjerus e oa abalamour ma vez korventennoù alies. E 1955 div vag a oa aet d'ar strad e-pad ur gorventenn, 168 a dud a oa aet da Anaon. Ar boblañs a oa bet strafuilhet ar pezh a vountas war ar gouarnamant japanat da sevel ur steuñv evit talañ ouzh kudenn an dezougen el lec'h-se. Soñjet e oa a-benn ar fin sevel ur pont a-us d'ar strizh-mor. Steuñv kentañ ar gouarnamant a oa bet sevel ur pont gant un hent-bras hag un hent-houarn, met pa voe kroget ar savadur e miz ebrel 1988, e voe lakaet un harz ha dalc'het an hent-kirri nemetken. Ar savadur a weler hiziv-an-deiz ne oa bet kroget da sevel nemet e Mae 1988 gant implij ur c'hant a embregerezhioù. Ar pont a zo bet digoret d'an otoioù d'ar 5 a viz Ebrel 1998 e-pad ul lid, ma oa bet gwelet ar priñs Naruhito hag e wreg ar briñsez Masako gant maodiern ar sevel Tsutomu Kawara e penn an abadenn.
Meurgêr Cagliari
Meurgêr Cagliari zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Sardigna. Krouet e oa e 2016 da gemer lec'h proviñs Cagliari.
Douaroniezh
17 kumun zo enni.
Chapel Sant-Langiz
E 1603 e oa bet savet chapel Sant Langiz, e Plougastell-Daoulaz. Ur savadur eeun-tre eo, un nev hepken. Meur a zelwenn vrav a zo er chapel, ur werc’hez kaer eus ar en o zouez. Met piv an diaoul eo Sant Langiz? Na glaskit ket anezhañ war deiziadur an Iliz Katolik ha Roman nag e parrezioù all Breizh zoken. Anavezet e oa ar sant en tu-hont da harzoù parrez Plougastell koulskoude ha dont a rae tud da c’houlenn e sikour eus an tro-war-droioù, Landerne, Brest ha Goueled Leon.
Delwenn ar sant a ziskouez un den barvek blev hir gantañ. Pedet e veze evit kleñvedoù grevus, bugale paket gant al “langiz” dreist holl. Evitañ da gavout un tamm startijenn en-dro e oa ret taoler ur pezh dilhad a oa bet douget gantañ e dour feunteun Sant Langiz zo war lez ar stêr Elorn, ur c’hilometr bennak izeloc’h eget ar chapel. Ma chome an dilhad war neuñv e dour ar feunteun e oa sin fall. Aes eo kompren perak e oa bet lesanvet Sant Tu pe Du ! Ur sant evel-se ne oa ket evit plijout re d’an Iliz ha meur a wech e voe klasket divadeziñ ar chapel. Itron Varia ar C’heloù-Mat e 1774, Itron Varia ar Veaj Vat e 1782 pe Santez Blandin e 1805, met en aner. Evit Plougastelliz e chomo da viken Chapel Sant Langiz. Ur sant bet ganet diwar ijin ha fent unan bennak a chomo dizanv da viken met ur farser en deus bet graet berz !
Douglas
Douglas zo un anv-badez saoznek roet d'ar baotred, tennet eus an anv gouezelek Dúbhglas genidik eus Bro-Skos hag Enez-Vanav, un anv-lec'h e tiviner ennañ ar gerioù du ha glas pe gwazh. Ar memes gwrizienn en deus an anv galianek dubio.
Anv-lec'h
thumb|Tour-tan beg-douar "Douglas Head/Kione Ghoolish" e Bae [[Doolish e Manav.]]
Surville (Calvados)
Surville a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|An ti-kêr hag ar vered
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb
Airfix
Airfix zo un embregerezh maketennoù plastik saoz. Er Rouantelezh-Unanet an anv Airfix a vez implijet evit maketennoù pe soudarded plastik memes ma n'int ket bet savet gant an embregerezh-se. Graet e vez neuze gant an droienn "an airfix kit".
Chișinău
Chișinău (distagadur roumanek (LFE): [kiʃiˈnəw]) eo kêr-benn Moldova. Kêr vrasañ ar vro eo ivez. 664 700 a dud a oa chom enni e 2011.
M. C. Gainey
Michael Connor Gainey, anavezetoc'h evel M. C. Gainey, ganet e Jackson (Mississippi, Stadoù-Unanet Amerika) d'an 20 a viz Genver 1948, zo un aktour hag ur fentigellour stadunanat.
Airfix
Airfix, savet e 1939, a oa perc'hennet gant Humbrol etre 1986 ha freuz-stal an 31 a viz Eost 2006. Abaoe 2007, Humbrol hag Airfix a zo bet adprenet gant Hornby.
Vaduz
Vaduz (distaget: [faˈduːts] pe [faˈdʊts]) eo kêr-benn priñselezh Liechtenstein, ar vroig etre Suis hag Aostria, war-lez ar stêr Roen. N'eo ket kêr vrasañ ar vro avat, pa'z eo Schaan.
5 100 a dud a oa o chom enni e 2010. Sez ar parlamant hag iliz-veur Arc'heskobelezh Vaduz a zo eno ivez.
Turtur afer
Anvet e voe Columba afra (kentanv) da gentañ-penn (e 1766) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez
Kavout a reer ar spesad en Afrika issahara, en enezeg Zanzibar.
Synallaxis
Synallaxis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1818 gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezho == C'hwec'h spesad golvaneged ha tregont a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer holl e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, unnek isspesad ha tri-ugent (71) dezho en holl.
Amazon Game Studios
Amazon Games (ent ofisiel Amazon Game Studios betek 2020) zo ur studio seveniñ c'hoarioù video stadunanat. Ur skourr eo d'an embregerezh gwerzhañ enlinenn Amazon gant ar pal mont etrezek bed ar c'hoarioù video.
An huñvre er pavilhon ruz
An huñvre er pavilhon ruz ( Sinaeg simplaet: 红楼梦; Sinaeg hengounel: 紅樓夢; pinyin: Hóng Lóu Mèng), anavezet ivez gant an anv Istor ar mean ( Sinaeg simplaet: 石头记; Sinaeg hengounel: 石頭記; pinyin: Shítóu jì)) pe c'hoazh Eñvorennoù ur Roc'h ( Sinaeg simplaet: 石头记; Sinaeg hengounel: 石頭記, pinyin: shítóu jì) skrivet gant Cao Xueqin a zo unan eus ar pevar roman meur klasel a vro Sina.
An oberenn a vefe bet skrivet e-kreiz an XVIIIvet kantved mare an Tierniezh Qing. An oberenn en devoa brud bras gant Mao Zedong a gave dezhañ e oa unan eus mammennoù pennañ al lorc'h sinaat.
An Unesco en deus lakaet war wel an oberenn An huñvre er pavilhon ruz dre e ouzhpennañ en Dastumadenn Oberennoù skeudennus an Unesco.
Turtur abyssinicus
Turtur abyssinicus a zo ur spesad evned eus kerentiad ar c'hColumbidae.
Anvet e voe Chalcopelia abyssinica (kentanv) da gentañ-penn (e 1902) gant al loenoniour saoz Richard Bowdler Sharpe (1847-1909).
Maria Mancini
Maria Mancini (Roma, 28 Eost 1639 - Pisa, 8 Mae 1715) a oa unan eus ar Mazarinettes, seizh nizez ar c'hardinal Jules Mazarin, ar ministr pennañ e Bro-C'hall e-pad yaouankiz ar roue Loeiz XIV.
Turtur abyssinicus
Boued
Bevañ a ra diwar c'heot ha had.
Maria Mancini
He buhez
E Roma e oa bet ganet, merc'h d'ar baron Michele Mancini ha d'e bried Girolama Mazzarini, ur c'hoar d'ar c'hardinal Giulio Mazzarini, deuet da vout ministr ar roue gall Loeiz XIV. C'hoar e oa Maria da Laura Martinozzi (1635-1687), da Laura Vittoria (1636-1657), Paul (1636-1652), Olimpia (1640-1708), Philippe (1641-1707), Alphonse (1644-1658), Maria Anna (1649-1717) ha Hortense (1646-1699). Mervel a reas he zad e 1850.
Turtur abyssinicus
Annez
Kavout a reer ar spesad e strouezheg krin ha koadegi Afrika issahara.
Maria Mancini
An nizezed
Soñjal a reas an intañvez Geronima Mazzarini kas he merc'hed eus Italia da Vro-C'hall er bloavezhioù 1647 ha 1653 da-gaout o eontr galloudus, dezhañ da glask aozañ dezho dimezioù pinvidik gant priñsed uhel en Italia pe e Bro-C'hall. Evit kendrec'hiñ noblañsed figus e voe roet madoù a-leizh d'an danvez paotred nevez.
Dimeziñ
Dimeziñ a reas e 1661 d'ar Priñs Lorenzo Onofrio Colonna.
Podgorica
Podgorica (e montenegreg: Подгорица, distaget ) eo kêr-benn ha kêr vrasañ Montenegro. 145 192 a dud a oa o vevañ enni e 2009.
Istor
Etre 1945 ha 1990 e oa anvet "Titograd", diwar anv Josip Broz Tito.
Osbert Salvin
Osbert Salvin, bet ganet d'ar 25 a viz C'hwevrer 1835 e Finchley (ur c'harter eus hanternoz Londrez, Bro-Saoz) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Mezheven 1898 nepell diouzh Fernhurst (Kornôg Sussex, Bro-Saoz), a oa un evnoniour, naturour hag ur skiantour saoz barrek war an divelfenneged.
Gerda Christian
Gerda Christian (ganet Gerda Daranowski, 13 a viz Kerzu 1913 e Berlin – 14 a viz Ebrel 1997 e Düsseldorf) a voe unan eus teir sekretourez Adolf Hitler e-pad an Eil Brezel-bed. Hitler a rae Dara anezhi. Labourat a reas ivez evit Elizabeth Arden.
Gerda Christian a grogas da labourat evit ar Führer e 1937, peogwir e klemme an div sekretourez all (Johanna Wolf et Christa Schroeder) dre ma oant beuzet gant al labour. Er penn-kentañ ne felle ket da Hitler kaout un trede sekretourez, peogwir e oa boas da labourat gant Wolf ha Schroeder. A-benn ar fin e tegemeras anezhi.
Heinz Linge
Heinz Linge (23 a viz Meurzh 1913 e Bremen - 9 a viz Meurzh 1980 e Hamburg) a oa mevel-ofiser personel Adolf Hitler.
Gerda Christian
E miz C'hwevrer 1943 e timezas gant ar Marineoffizier Eckhard Christian hag e chomas a-sav gant he labour. Traudl Junge eo a gemeras he flas, a-raok ma tistrofe Christian da labourat evit Hitler e-kerzh ar bloavezh 1943.
Heinz Linge
Heinz Linge a oa mevel a gambr ha mevel-ofiser Hitler er Wolfsschanze e Rastenburg er penn-kentañ, hag e dibenn ar brezel en doe ar memes kargoù er Führerbunker e Berlin. Kas a rae ar c'hemennadennoù embannet gant Hitler pe ar re bet savet evitañ, hag ec'h ambrouge an dud a zeue da welout ar Führer. Labourat a reas betek an devezhioù diwezhañ ma vevas Hitler hag e voe e-touez ar re ziwezhañ o kuitaat ar bunker goude marv ar Führer e miz Ebrel 1945. Tapet e voe Linge gant soudarded an Arme Ruz hag e chomas prizoniad-brezel betek 1955.
Haflinger
An Haflinger, anvezet evel "Avelignese" en Italia, a zo ur marc'h bihan eus ar menezioù, hanter-hent etre ur marc'h-tenn hag ur marc'h dindan dibr. A orin eus menezioù Tirol eo, ur vro istorel rannet etre Italia hag Aostria hiziv. E vlevad a zo alezan gant ur moue melen sklaer tost gwenn. E valeoù a zo aes met gant nerzh memestra. Ur marc'h mistr eo ha kigennek.
David Hilbert
David Hilbert, ganet d'an 23 a viz Genver 1862 e Königsberg (Proviñs Prusia, Rouantelezh Prusia d'ar mare-se) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz C'hwevrer 1943 e Göttingen (Trede Reich d'ar mare-se), a oa ur matematikour alaman.
Bet en doa graet e holl studioù en e gêr c'henidik ha bet e oa bet kelenner e Skol-veur Königsberg (adal 1886) a-raok mont da Zürich (adal 1892) ha goude-se da vMünchen (adal 1893). Adal 1895 e voe kelenner e Göttingen betek koulz e leve e 1930.
Hiziv-an-deiz e vez sellet outañ evel unan eus brasañ matematikourien an XXvet kantved. Savet en deus bet meur a deorienn e tachenn ar matematik met ivez e hini ar fizik oc'h implij arguzennoù tachenn ar brederouriezh.
Deuet eo a-benn da stummañ studierien e-leiz, ul lod anezho o vezañ brudet mat evit bezañ bet enklaskerien pe dizoloerien e tachenn ar matematik evel : Otto Blumenthal, Felix Bernstein, Hermann Weyl, Richard Courant, Erich Hecke, Hugo Steinhaus ha Wilhelm Ackermann da skouer.
"Ma, n'en doa ket faltazi a-walc'h da vont da vatematikour", a voe respont Hilbert o klevet edo unan eus e studierien o paouez studiañ ar matematik hag o vont gant hent studiañ ar varzhoniezh.
Ouzh David Hilbert e vezo liammet da vat ar frazenn : "Wir müssen wissen, wir werden wissen" (e brezhoneg : "Ret eo deomp gouzout, gouzout a rimp") enskrivet ez eo bet war e vez e Göttingen.
Heinz Linge
Er film Der Untergang (2004) ez eo an aktor Thomas Limpinsel a c'hoari perzh Linge.
Moustik
Ar moustiked zo amprevaned eus kerentiad ar Culicidae.
Bez o deus kerniel hir ha fin, eskell gant skantennoù, ar barezed o deus korzennoù-beg hir ha reut doare flemmañ-sunañ. Hiziv-an-deiz 3543 spesad moustiked a zo, renket e 111 rann hag a vez kavet dre ar bed holl. Kalz nebeutoc'h anezho a flemm Mab-Den.
Ar moustiked o deus ur gefridi da geñver an ekoreizhiadoù mes dreist-holl da geñver treuzkas ar c'hleñvedoù-red etrezek Mab-den pe al loened. Kement-mañ ouzhpenn d'ar flemmadennoù kasaus, bez ez int ar strollad treuzkaserien gwasañ kleñvedoù etrezek Mab-den, evel kleñved ar paludoù
Kavet e vezont dre an holl douaroù diveuz (met ket en Antatika), kement er c'hoadeier, er c'hêrioù pe er savanenn. A-bep ma vez ur gorread dour dous pe dour hal (gorread bihan pe berrbad). 65 spesad disheñvel a zo bet daveet er Frañs kevandirel.
Treuzkaserien kleñvedoù
Sturierien int da 3 strollad kontammerien kleñvedus evit Mab-Den: Plasmodium, dre orjalennoù hag arbovirus lies anezho.
Gerda Christian
Gerda Christian a voe e-touez annezidi diwezhañ ar Führerbunker. Klask a reas kuitaat anezhañ d'ar 1añ a viz Mae 1945, e-pad emgann Berlin. Asambles ganti e oa ur strolladig tud kaset gant ar Brigadeführer Wilhelm Mohnke. Meur a vaouez (Junge, Krüger ha Manziarly) a oa er strolladig-se. En deiz war-lerc'h e voent dizoloet en ur c'hev er Schönhauser Allee. Gwallet e voe gant soudarded eus an Arme Ruz en ur c'hoad e-kichen Berlin.
Moustik
Treuzkaserien kleñvedoù
Dre ar riskloù degaset gant ar re moustik e vez savet kartennoù evit kelaouiñ an dud e pelec'h e vezont kavet. Evit tachenn an unvaniezh europat e vezo kavet war lec'hienn an European Centre for Disease Prevention and Control
Constanze Manziarly
Constanze Manziarly (14 a viz Ebrel 1920 en Innsbruck - aet diwar-wel d'an 2 a viz Mae 1945) a oa keginerez ha bouedreolierez Adolf Hitler.
Manziarly a labouras evit Hitler eus ar mare ma krogas da vont d'ar Berghof betek an devezhioù diwezhañ er Führerbunker e Berlin.
Moustik
Ergerzhadegoù enep moustik
En ur welet ar riskloù kleñvedoù-red o tont war wel ha war wasaat dre hanterenn ar bedeladur, e vez savet aliesoc'h-aliesañ ergerzhadegoù a-enep ar moustik evit klask izelaat an niver anezho.
Constanze Manziarly
Hitler a c'oulennas digant meur a vaouez a oa er bunker (en o zouez Manziarly, Gerda Christian, Else Krüger ha Traudl Junge) mont kuit, dre ma felle dezhañ ma vefent e surentez.
Gerda Christian
Goude ar brezel edo o chom e Düsseldorf, ma labouras en ostaleri Eden. Mignonez e oa da Werner Naumann (bet o labourat e ministrerezh propaganda an Trede Reich ha bet e penn ur strollad neveznazi).
Gerda Christian e filmoù
Gerda Christian a weler e meur a film diwar-benn an Trede Reich :
Constanze Manziarly
D'ar 1añ a viz Mae 1945 e voe Manziarly er strolladig tud a guitaas ar bunker, kaset gant ar Brigadeführer Wilhelm Mohnke. Mont a reas ar strolladig-se war-du an norzh, hag e klaskas tizhout soudarded alaman a oa e Prinzenallee. Er strolaldig e oa Manziarly, Mohnke, Christian, Krüger, Junge hag ar mezeg Ernst-Günther Schenck.
Moustik
Ergerzhadegoù enep moustik
Evit talañ ouzh ar moustik e vez 2 doare d'ober:
Favila
Favila zo anv meur a zen liammet ouzh Asturiez:
Hyder Ali
Hyder Ali, pe  Haidar Ali (Dodballapur, c. 1722-1782 Chittur) a oa un ofiser indian, muzulman chiit, hag a zeuas da vout penn-brezel ha gouarnour Rouantelezh Maisor, pe  Mysore, ur vro dizalc'h e mervent India, e dibenn an.
Gant e vab Tipu Sultan e stourmas a-enep ar Saozon a glaske teurel o c'hrabanoù war su India.
E vuhez
Mab e oa da Fateh Haidar Alî Mohammad, a lavare diskenn eus ar profed Mahomed, hag a oa mab d'ur fakir, muzulman soufi, eus Panjab. Daous ma ne ouie ket lenn en devoa perzhioù splann ha spered lemm a-walc'h da sevel betek penn stad Maisor.
Emgann Atlixco
Emgann Atlixco a c'hoarvezas d'ar 4 a viz Mae 1862 etre an arme c'hall hag o harperien vec'hikan en un tu, ha republikaned Mec'hiko en tu all.
Hyder Ali
E vuhez
Soudard e oa e servij ar raja (roue) Krishnaraja Wadiyar II, a daolas pled e oa ur brezelour kadarn. E-kerzh seziz Devanhalli en 1749, e sachas Haidar evezh Nanjirâj, ministr ar raja, hag anvet e voe da ofiser uhel. Adaozañ a reas arme Maisor, ha pourveziñ ar soudarded gant dafar heñvel ouzh hini ar Saozon hag ar C'hallaoued. En 1757 e voe anvet da bennjeneral
Emgann Atlixco
E penn ar republikaned e oa Tomas O'Horan (1776-1848), a voe lazhet e fin ar brezel. E penn aduidi an impalaer gall e oa Leonardo Marquez, a oa bet o vrezeliñ enep an Amerikaded er brezel hag a oa a-unan gant Miguel Miramón anavezet evel "El Tigre de Tacubaya". Mil soudard a oa e pep a du, ha trec'h e voe ar republikaned.
Vlad III
thumb|left|Skeudenn e Kronikoù Brodoc ma weler Vlad Țepeș o prejañ dirak korfoù ouzh ar ber. Vlad III Basarab, lesanvet Țepeș e roumaneg (ar berier a oa ur voivod rouman, marvet e Kerzu 1476 e Bucarest, a oa priñs Valakia en 1448, hag adal 1456 betek 1462, hag en 1476. Gantañ e voe awenet ar skrivagner iwerzhonat Bram Stoker pa savas e romant Dracula.
Anghingò
Anghingò zo kentañ ger ur rimadell italianek evit bugale, lirzhin an ton anezhi, hag a vez adlavaret hervez ar c'hoant.
Vlad III
E anv
Vladislaus e oa e anv, berraet en Vlad. Drakula peogwir e oa mab d'an dragon, d'an aerouant.
Istor
E deroù ar XVvet kantved e weler an Impalaeriezh santel roman german ha broioù kristen Retereuropa, ha dreist-holl rouantelezhioù aostria, Hungaria ha pologn, o stourm ouzh lanv armeoù an Impalaeriezh otoman, o deus aloubet ar Balkanoù ha gronnet Kergustentin (en Andrinopolis edo kêr-benn an otomaned betek 1453)
E vuhez
E dad, Vlad II a oa ezel eus Urzh an Dragon, savet da skignañ ar gristeniezh en Retereuropa.
Skopje
Skopje (Скопје e makedoneg, Shkupi en albaneg) eo kêr-benn republik Makedonia an Norzh ha kêr vrasañ ar vro-se.
Emañ war lez ar stêr Vardar, e hanternoz ar vro.
Froiluba
Froiluba (?-?) a oa rouanez Asturiez (737-739) dre ma oa pried Favila (marvet e 739), eil roue Asturiez ha mab da Pelayo Asturiez.
Roll pennoù ar Stad alaman
Kavet e vo amañ Roll pennoù ar Stad alaman.
Diboan
Diboan a zo ur sant eus Kerne, dianav-rik e vuhez, hag enoret e meur a lec'h : Gouezeg, Larruen, Kerglof, Leuc'han, Plevin. Karget eo da ziboaniañ un tamm a bep seurt. Lod a gred eo ur sant ijinet. Lidet e vez d'an 3 a viz Gouhere.
Plevin
Ur "Chapel Sant Diboan" zo e Plevin, hag ur feunteun eus ar zo ivez, savet d'ar sant burzhudus a bare an holl gleñvedoù.
Heinz Lorenz
Heinz Lorenz (7 a viz Eost 1913 e Schwerin - 23 a viz Du 1985 war an hent etre Bonn ha Düsseldorf) a oa e penn sekretouriezh kelaouiñ Adolf Hitler e-pad an Eil Brezel-bed.
E 1945 e voe lakaet e-karg eus ar c'helaouiñ er Führerbunker e-pad emgann Berlin. D'ar mare-se e oa peurzistrujet pe dost holl sistem kelaouiñ an Trede Reich ha Lorenz a oa e-touez ar re a save danevelloù-kelaouiñ dre adlenn hag adskrivañ kemennadennoù ar Gevredidi. Lorenz a laboure evit ar jeneral Hans Krebs hag ivez evit Bernd von Freytag-Loringhoven ha Gerhardt Boldt. Pizh e selaoue kemennadennoù Reuters war BBC; biskoazh ne ouezas Hitler an dra-se.
D'an 28 a viz Ebrel 1945 ez eo Lorenz a lavaras da Hitler e oa aet Heinrich Himmler e darempred gant ar Gevredidi, dre hanterouriezh Folke Bernadotte.
Nesmy
Nesmy a oa ur gumun e departamant Vande, e Bro-C'hall.
Inxent
Inxent a zo ur gumun eus departamant ar Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ermitaño Pelayo
Pelayo, pe Paio, pe Pelagio, a vije bet, hervez ar mojennoù, ur penitiour hag a veve war-dro ar bloaz 813 en ul lec'h anvet Solovio, en koad Libredón, el lec'h m'emañ iliz San Félix de Solovio e kêr Santiago de Compostela hiriv.
Niki Lauda
Andreas Nikolas Lauda pe Niki Lauda (bet ganet e 22 C'hwevrer 1949 – 20 Mae 2019) a zo ur blenier Formulenn 1 aostrian a rede etre 1971 ha 1979, hag adarre etre 1982 ha 1985. Aet ar maout gantañ teir gwech, e 1975, 1977 hag e 1984. Anavezet eo evit ur gwallzarvoud grevus-tre en deus c'hoarvezet dezhañ e Nürburgring en Alamagn e lec'h e oa bet devet ha difetet. Ur film zo bet sevenet e 2013 gant Ron Howard diwar bloavezh ar gwallzarvoud-se, Rush.
Goude bezañ aet war e leve e krouas daou gompagnunezh kirri-nij, Air Lauda ha Niki, ha bet eo ivez manager Jaguar Racing e-pad daou vloaz. Bremañ e kont war-eeun ar Prizioù Bras evit ar skinwel alaman ha Prezidant nann-oberiant eus Mercedes eo.
Démons et Merveilles
Démons et Merveilles zo anv meur a oberenn :
Niki Lauda
A-raok ar Formulenn 1
Ganet eo Lauda en ur familh pinvidik ha brudet e bed an aferioù, e dad o vezañ an den a aferioù Hans Lauda, a Wien. Daoust d'e bal naturel, hervez e familh, ne fell ket dezhañ dont da vezañ den a aferioù met dibab a ra kentoc'h ar redadegoù kirri, o feukiñ e dad. Graet en deus ur red-vicher mat a-walc'h e formulennoù Mini pe Vee a-raok amprestañ £30 000 digant ur bank evit prenañ ur plas e skipailh March e Formulenn 2 e 1971. D'ar mare-se en deus paouezet kaout darempredoù gant e familh a oa c'hoazh feuket gant e dibaboù.
Artur Axmann
right|thumb|250px|Axmann goulennataet e Nürnberg d'ar 16 a viz Here 1947 Artur Axmann (18 a viz C'hwevrer 1913 e Hagen - 24 a viz Here 1996 e Berlin) a oa un ezel eus NSDAP. Kemer a reas plas Baldur von Schirach e penn an Hitlerjugend (Yaouankizoù hitlerian) e 1940.
Niki Lauda
O amprestañ arc'hant evit kaout ur plas e F1
Buan ha labourus, redek a ra Lauda e F2, met buan a-walc'h eo pedet da redek e skipailh F1 March. Aze ne oa ket ar memes tra. E F2 eo tremenet mat-tre ar bloavezh, ha souezhet en deus Lauda e batron, met bloavezh F1 March 1972 a oa ur spont. Gant kement a arc'hant da reiñ en-dro en deus soñjet Lauda en em zistruj met amprestañ a ra muioc'h a arc'hant kentoc'h evit kaout ur rod-karr gant BRM, ur skipailh a oa mat-tre met a-raok, met war e dalaroù a oa. Bloavezh 1973 BRM a oa mat a-walc'h avat evit lakaat e bennblenier Clay Regazzoni da vezañ pedet da redek evit Ferrari. Aze, Enzo Ferrari, o klask war un eil blenier, a c'houlenn e ali digant Regazzoni a gomz diwar-benn Lauda. Ken meulus e oa eo sinet kontrad Lauda kerkent ha ma c'helle.
Artur Axmann
E vuhez
Ar gwir a studias, hag e dibenn ar bloavezhioù 1920 ec'h emezelas er strollad nazi. Ar strollad Hitlerjugend kentañ a grouas e Westfalen e 1928. E 1932 e voe lakaet da Reichsleiter ar strollad, hag ec'h adframmas ar programmoù kinniget da izili Hitlerjugend. E 1933 e voe lakaet e penn Burev sokial renerezh yaouankiz an Trede Reich. Axmann a wellaas al labour-douar kaset da benn gant izili Hitlerjugend. Brezeliañ a reas war dalbenn ar c'hornôg betek miz Mae 1940 hag e kemeras plas Baldur von Schirach e penn Hitlerjugend. Dont a reas neuze da vezañ Reichsjugendfüher. E 1941 e voe gloazet war dalbenn ar reter, hag unan eus e zivvrec'h a voe troc'het outañ. D'ar 4 a viz Genver 1944 e voe roet an Deutscher Orden, hag a oa medalenn bouezusañ NSDAP.
Niki Lauda
Ferrari
O adkemer nerzh goude bloavezhioù diaes a oa ar Scuderia, dinan beli Enzo Ferrari hag e letanant Luca di Montezemolo. Lauda a dap eil plas e redadeg kentañ gant Ferrari, ha trec'hiñ a ra tri redadeg goude, an trec'h kentañ evit Ferrari abaoe 1972. Graet en deus 6 plas pol e-kerzh ar bloavezh met ur mesk etre mank a skiant-prenet ha kudennoù gant ar mekanik ne gas nemet un trec'h ouzhpenn. Echuiñ a ra 4 e renkadur ar vlenierien, ha souezhet en deus bed ar Formulenn 1 gant e gevezusted hag e labour evit gwellaat ar c'harr. Ne grog ket mat-tre ar bloavezh 1975 evit Lauda, goude pevar redadeg e zisoc'h gwellañ n'eo nemet ur pempvet plas met pa zegouezh ar Ferrari nevez, ar F312T e c'hounez pevar eus ar pemp redadeg war-lerc'h. Gounit a ra ar gevezadeg gant un trede plas en Italia pa c'hounez e genskipailher Clay Regazzoni, o reiñ titl ar saverien da Ferrari. Gounit a ra Lauda ur redadeg ouzhpenn a-raok fin ar gevezadeg, er Stadoù-Unanet. Ar bloavezh-se e tizh Lauda barenn ar seizh munutenn er Nordschleiffe. Daoust ma c'hounez kalz n'eo ket a-bouez ruz evitañ : reiñ a ra e drofeoù d'e garrdi evit paeañ kempenn e garr.
Artur Axmann
E vuhez
Azalek miz C'hwevrer 1945 e voe komandant brigadenn chase houarnet Volkssturm. E penn meur a unvezh enno bugale-soudarded eus Hitlerjugend e voe. Brezeliañ a rejont dreist-holl e-pad emgann Seelow, ul lodenn eus emgann Berlin. Niverus e voe ar vugale a varvas dre ma n'o doa ket pleustret ha n'o doa ket dafar arme. E miz Ebrel 1945 ez eas da repuiñ er Führerbunker. Dont a reas a-benn da dec'hout kuit asambles gant Martin Bormann (Axmann a welas anezhañ o vervel) ha Ludwig Stumpfegger. Diwar-wel ez eas e-pad un nebeud mizioù, hag e voe anvet Erich Siewert. Harzet e voe e miz Kerzu 1945, pa voe dizoloet ar strollad nazi kuzh en doa aozet. E miz Mae 1949 e voe kondaonet da dri bloaz ha tri miz toull-bac'h gant ul lez-varn dinazifiañ eus Nürnberg. Kondaonet e voe en-dro d'an 13 a viz Eost 1958 hag e rankas paeañ un dell-gastiz a 35 000 Deutsche Mark, da lavaret eo tost an hanter eus priz e di e Berlin. E-pad ar prosez e voe prouet e oa nazi dre gredenn. Goude-se e reas kenwerzh gant broioù ar Reter, hag e labouras e Gelsenkirchen hag e Berlin. E eñvorennoù a skrivas e dibenn e vuhez.
Niki Lauda
Ferrari
Kregiñ a ra mat-tre ar bloavezh war-lerc'h daoust d'ar c'hudennoù gant an hini a zo aet war-lerc'h di Montezemolo, Daniel Audetto. Gounit a ra Lauda pevar eus ar c'hwec'h redadeg kentañ, e gevezerien o vezañ Jody Scheckter war ar Tyrrell c'hwec'h-rod ha James Hunt war McLaren. A-raok Priz Bras Alamagn e oa sklaer evit an holl e c'hounezo Lauda e eil titl war ar renk, ar pezh ne oa ket c'hoarvezet abaoe amzer Jack Brabham e 1959 ha 1960. Koulskoude ne oa ket c'hoarvezet an traoù e-giz-se.
Renet en doa Lauda un emsav a vlenierien evit boykotiñ ar Priz Bras en abeg da zañjerusted an troiad 23 km hir dindan an hin fall (glav a rae er sizhun a-raok ar redadeg) met votet eo bet gant an darn vrasañ eus ar vlenierien redek ar sul-mañ. Disparti a ra ar redadeg dindan an heol, war un troiad o sec'hañ. Goude un dro gant bandennoù-rod glav e tiviz Lauda, evel ur bern blenierien all, eo gwelloc'h lakaat bandennoù-rod sec'h. En eil tro avat e ya Ferrari 312 T2 Lauda er-maez eus an troiad, skeiñ a ra ouzh ur voger, echuiñ e kreiz an hent, treiñ a ra warnañ e-unan o tarzhañ tokarn Lauda er c'hoadoù, a-raok bezañ skoet gant daou garr all. Tanañ a ra karr Lauda diouzhtu. Klask a ra blenierien all, Arturo Merzario, Brett Lunger, Guy Edwards ha Harald Ertl lakaat anezhañ er-maez eus e garr tanet met ret eo dezhañ gortoz munutennoù hir e glaouenn-tan-se, o halañ gazoù fall, a-raok bezañ savetaet. Daoust ma oa dihunet e-pad ha just goude ar gwallzarvoud e gouezh Lauda e koma en ospital.
An darn vrasañ eus fas Niki Lauda zo bet devet, o lezel roudoù peurbadel, evel koll e skouarn dehou hag e vlev en tu dehou. N'en deus ket graet kalz a oberadennoù adsevel evit e fas, nemet evit chom hep kaout poan en e skouarn hag evit lakaat kroc'hen e zaoulagad da vont en-dro normalamant. Abaoe e wisk ur gasketenn evit kuzhat e gleizhennoù, ur gasketenn a zo sponsoret peurvuiañ. Met ne oa ket kleizhennoù e fas a oa ar re arvarusañ, kleizhennoù e skevent ne lavaran ket. Da gentañ e oa bet kredet gant ar mezeien e oa o vont da vervel ha galvet eo bet ur beleg katolik evit reiñ dezhañ ar sakramantoù diwezhañ, met dihunet en deus da lavarout dezhañ da gerzhout da sutal, o tiskouez aze ne oa ket prest da vervel.
Diouzhtu war-lerc'h e wallzarvoud eo bet kemeret an diviz gant Enzo Ferrari da erlec'hiañ anezhañ gant Carlos Reuteman, ar pezh zo bet bevet fall gant Lauda. Ouzhpenn-se, e lec'h klask tapout ar muiañ poentoù eus Jody Scheckter ha James Hunt e tiviz ar Scuderia chom hep redek Priz Bras Aostria evit protestiñ a-enep doareoù ar galloud sportel o defe roet poentoù da Hunt en aferioù Prizioù Bras Spagn ha Breizh-Veur.
Siwazh roudoù eus ar bloavezh-se a zo splann ar bloaz war-lerc'h, gant darempredoù etre Ferrari ha Lauda o vont gwasoc'h-gwasañ. Gounit a ra ar blenier aostrian aes a-walc'h ar gevezadeg, pas o vezañ an hini buanañ bepred, met o kaout disoc'hoù ingal, met darempredoù fall en deus gant e genskipailher Carlos Reuteman, ha gant darn eus e vekanikerien ha dreist holl gant Enzo Ferrari, a vo fuloretoc'h c'hoazh gant diviz Lauda chom hep redek ar Prizioù Bras diwezhañ, ur wezh gounezet an titl, peogwir e oa roet un trede karr da Gilles Villeneuve. Mont a ra kuit eus Ferrari evit redek gant Brabham e 1978.
Un distro gant McLaren
Tapet adarre gant ar c'hoant-redek evit lod, pe dre gudennoù arc'hant e gompanuniezh aerlistri evit lod-all, e klask Lauda distreiñ e Formulenn 1 e 1981, o vezañ da gentañ konter ar redadegoù evit ar skinwel aostrian. Komz a ra ivez gant McLaren a ziviz lakaat anezhañ da redeke 1982. Diskouez a ra buan a-walc'h n'en deus ket kollet e live o trec'hiñ goude an trede redadeg e Long Beach. A-raok Priz Bras Afrika ar C'hresteiz e aoz gant blenierien-all un harz-labour abalamour d'ar Super Aotreegezh nevez a roje ul levezon brassoc'h d'ar skipailhoù war ar vlenierien. Goude un nozvezh serret e hostel e c'hounez ar vlenierien o stourm ha redet eo ar Priz Bras. Echuiñ a ra Lauda pempvet eus ar gevezadeg. N'eo ket ken mat ar bloavezh 1983, ren a ra ar gevezadeg un nebeud redadegoù met ne c'hounez netra hag echuiñ a ra 10.
1984 zo un afer all. Degemer a ra McLaren ur blenier nevez Alain Prost, a-enep youl Lauda a ouie pegen kevezus e oa ar blenier gall. Koulskoude e vo mat o darempredoù e-pad o daou bloavezh kenlabour. Ar c'harr nevez, ar MP4/2 zo buan-tre ha rannañ a ra an daou vlenier McLaren an trec'hioù peurvuiañ, 12 war 16, 5 evit Lauda, 7 evit Prost. Koulskoude n'eo ket Prost a c'hounez, dre ma ne oa ket ingal war ar bloavezh, met Lauda diwar un hanter-boent, hini redadeg Monako a zo bet troc'het a-raok ar fin en abeg d'ar glav. Gounit a ra Lauda ar gevezadeg e Portugal, titret 11 met erruet 2. Gounit a ra ivez ar bloaz-mañ Priz Bras Aostria o vezañ ar blenier aostrian nemetañ oc'h ober se.
Digalonekaet, er-maez eus ar jeu, eo diaesoc'h 1985 evit Lauda. Ret eo dezhañ dilezel 11 redadeg war ar 14 en deus redet, gloazet eo ha ret eo dezhañ chom hep redek e Belgia en abeg da se, ha mankout a ra ivez Priz Bras Europa. Ober a ra disoc'hoù vat avat, gant un trec'h e Priz Bras an Izelvroioù, e drec'h diwezhañ. Divizout a ra mont war e leve e fin ar bloavezh.
Kompanuniezhioù aerlistri
Ober a ra Lauda war-dro e gompagnuniezh aerlistri Air Lauda, krouet a-raok e leve kentañ e 1979. Gwerzhañ a ra e berzhioù da Austrian Airlines e 1999, ha Lauda Air a ya da get e 2013. Diwezatoc'h e grou ur gompanuniezh charter all, Niki, e 2003, prenet gant Berlin Air e 2011. A-wezhioù, abalamour ma en deus un aotre nijal kenwerzhel, e nij Lauda e aerlistri-eñ evit nijadegoù kenwerzhel.
Labourioù all e Formulenn 1
Etre 1992 ha 1995 e labour Lauda gant ar Scuderia Ferrari, pedet gant Luca di Montezemolo evit reiñ e alioù. Ul levezon en deus bet gant sinadur Jean Todt e penn ar Scuderia e 1993. Kontañ a ra ar redadegoù kirri evit ar skinwel aostrian abaoe 1996 met tamallet eo gant ar chadenn e 2010 peogwir e implij al lesanv Polack evit Robert Kubica. Distreiñ a ra d'ul labour oberiant o vezañ penn Jaguar Racing e 2001, o vezañ merzhet gant e gomzoù, o lavarout e c'hellfe ur marmouz bleniañ ur F1 (klask a ra unan eus e girri ur wezh, oc'h ober nemet penn-da-lostoù, hag o vezañ dic'houest da echuiñ un dro). Lakaet eo er-maez goude ur vloaz gant disoc'hoù spontus Jaguar. Dont a ra da vezañ Prezidant nann-oberiant eus Mercedes AMG e 2012 hag ul levezon bras en deus bet gant treuzkas Lewis Hamilton a vMcLaren da vMercedes.
Gwerzhañ a ra e gasketenn a guzh e gleuzioù da embregerezhioù zo, o c'hounit kalz arc'hant dre-se.
Buhez personel
Daou vab hag ur verc'h en deus bet Niki Lauda gant e wreg kentañ, Marlene Klaus, a-raok o disparti e 1991. Mathias a red e redadegoù kirri, sikouret gant e vreur Lukas. Ur mab all en deus bet er-maez eus e eured, Christoph. Dimezet e oa adarre e 2008 gant Brigit, 30 vloaz yaouankoc'h, stewardez en e gompanunezh hag he deus roet unan eus he lounezhi dezhañ. Ganet he deus Birgit gevelled e 2009.
Arouezioù
Anavezet eo tokarn Lauda, ruz, gant e anv skrivet war an tuoù, e gwenn. Lesanvet eo bet "Ar Razh" gant e genvsourted blenierien en abeg d'e zent, pe "SuperRazh" ha memes "King Rat". Lesanvet eo ivez "an Urzhiataer".
Gaudiosa
He bugale
Daou vugel he doe gant Pelayo:
Magnus Felix Ennodius
E vuhez
Ganet e oa en un tiegezh eus kêr Arle, an Anicii. Goude marv e dud ez eas da chom da di ur voereb, c'hoar d'e dad, en Liguria.
Beleget e voe, marteze e Pavia, e Milano edo etre 499 ha 501, ma oa kuzulier gant an eskob Laorañs. Perzh a gemeras e meur a sened-iliz e Roma, e 501 ha 502, a-du gant ar pab Symmaque.
En 514, e voe anvet da eskob Pavia. Kaset e voe gant ar pab Hormisdas da gannad da Gonstantinopolis en 515, hag en 517 da zifenn ar savboent roman diwar-benn skism Acacius.
Lakaet eo bet da sant, lidet e vez d'ar 17 a viz Gouhere.
Senj
Senj (distgaget [] e kroateg ; Segna en italianeg, Zengg en alamaneg) zo ur gêr e kontelezh Lika-Senj e Kroatia, war aod Mor Adria.
Brudet eo Kreñvlec'h Nehaj (Tvrđava Nehaj e kroateg), savet e 1558. Senj a voe ul lec'h repu evit an Uskoci, kristenien tec'het eus Bosnia e dalc'h an Impalaeriezh Otoman gwechall ha deuet da repuiñ en ur vro hag a oa en Impalaeriezh Aostria. Tamallet e voe dezho bezañ morlaeron gant Republik Venezia ha brezel a voe graet outo gant tud Venezia. Un dreverz a voe etre Venezia hag Aostria e 1617 ha skarzhet e voent eus kêr.
Priz Bras kirri Europa
Roll al loreidi
{| width="100%"
Schokland
Schokland (e kumun Noordoostpolder) a oa un enezenn er Zuiderzee betek ma vefe savet Noordoostpolder e 1942. Ul lec'h a-bouez a-fet arkeologiezh eo, ma kaver Mirdi Schokland. Schokland eo a voe al lec'h kentañ eus an Izelvroioù lakaet e roll Glad ar bed gant UNESCO. Eno e c'haller gwelout ul lodenn eus ar voger a-enep an dour a oab bet savet e Middelbuurt.
A-feur ma pigne live ar mor ez eas kuit annezidi Schokland da dri lec'h uheloc'h : Emmeloord, Molenbuurt ha Middelbuurt. E 1825 e voe dour-beuz bras ha kalz distruj a voe : e 1859 e tivizas ar gouarnamant e vefe difennet dont da chom da Schokland. Kumun Schokland a voe staget neuze ouzh Kampen.
Transportoù
An daou di-gar tostañ a gaver e Kampen hag e Lelystad.
Queensferry
Queensferry zo un anv-lec'h saoznek.
Gerdarzh
Diwar ar gerioù saoznek queen (rouanez), ha ferry (bag-treizh).
Saint-Martin-aux-Chartrains
Saint-Martin-aux-Chartrains a zo ur gumun eus departamant Calvados e Bro-C'hall. left|thumb|An ti-kêr
Queensferry (Kembre)
War lez ar stêr Dyfrdwy emañ, tost d'an harzoù gant Bro-Saoz.
Meurgêr Reggio Calabria
Meurgêr Reggio Calabria zo ur veurgêr eus Italia e rannvro Calabria. Krouet e oa e 2015 da gemer lec'h proviñs Reggio di Calabria.
Queensferry (Kembre)
E 2011 e oa 2 109 a dud o chom e kumuniezh Queensferry hag 181 anezho a oa kembraegerien (9%).
Meurgêr Reggio Calabria
Douaroniezh
97 kumun zo enni.
Gwespetaer
Ar gwespetaered, eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Meropidae, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).
Diouzh Doare 8.2 an IOC World Bird List ez a tri genad d'ober ar c'herentiad :
Manolo Álvarez Mera
Manolo Álvarez Mera, bet ganet d'ar 7 a viz Du 1923 e La Habana (kêr-benn Kuba) hag aet da Anaon d'ar 14 a viz Here 1986 e Tampa (Florida) (Stadoù-Unanet Amerika), a oa ur c'haner lourennek kuban hag a renas e vicher en Amerika Latin, Spagn ha SUA er bloavezhioù '50.
Hamon (eskob Treger)
Hamon a voe eskob Treger eus 1240 da 1255.
Deuet e oa war-lerc'h Etienne.
Meneget eo dre ur skrid eus 1242, evel kompezour, gant eskob Sant-Brieg, war deogoù abati Boken.
Sakret en doa iliz dominigidi Montroulez er bloaz 1250.
Un eskob dianav, met gant un anv a groge gant al lizherenn H..., a oa deuet war e lerc'h.
An hini war lerc'h an dianav e oa Alan Iñ Lezardrev.
Gwespetaer bihan
Ar gwespetaer bihan (Merops pusillus) a zo un evn amprevanetaer hag a vev en Afrika issahara.
Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla
Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla a oa ur politikour roman eus an IIIde kantved kent J.-K., tad da Marcus Valerius Maximus Messala (konsul roman en 226 kent JK).
Konsul
En 263 kent JK e voe dilennet da gonsul. Amzer ar Brezel punek kentañ e oa. Gant e gengonsul Manius Otacilius Crassus e tegouezhas e Sikilia gant peder lejion. Berzh brasoc'h a reas eget e genseurt, hervez soñj e gempredidi, peogwir n'eo nemet dezhañ e voe roet an trec'hlid De Paeneis et Rege Siculorum Hierone.