cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
La Condamine
La Condamine (La Condamina pe La Condomina en okitaneg) a zo ur bann eus Monaco. E anv a zeu eus ar grennamzer ha talvezout a ra ar c'helc'hiad atil e-kichen ar c'hastell. Porzh Monaco hag ur c'harter-afer a zo e La Condamine hiziv.
Un darn eus "karter eus La Condamine" eo. Hemañ a endalc'h bannoù Moneghetti, Les Revoires ha La Colle.
Korag
Ar c'horaged eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Coraciidae, termenet e 1815 gant ar skiantour stadunanat Constantine Samuel Rafinesque (1783-1840).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :
Ğ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ğ, or ğ, da lâret eo g gant ur breve, implijet gant an turkeg, azeri ha tatareg.
E turkeg eo mut al lizherenn-mañ (navet lizherenn al lizherenneg turkek anvet yumuşak ge, “g blot”).
Š
Ul lizherenn latin ispisial eo Š, š implijet gant ar c'hroateg, al lituaneg, serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Ш), ar tchekeg hag ar sloveneg, an estoneg, finneg ha latveg evit skrivañ ar son kensonennel [ʃ] (kevatal da ch hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg). Implijet e vez ivez evit ober diouzh ar son [ʂ] e slovakeg.
Ğ (lizherenn)
Talvezout a ra evit diskouez e rank bezañ distaget hir ur vogalenn a deu en he raok, da skouer, dağ (“menez”), distaget [da:]. Goude e, i, ö hag ü avat e vez distaget [j] (pe y hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
Implijet e vez en azeri ha tatareg avat evit ober diouzh ar son kensonennel [ɣ] dre skrid, pe c'hoazh evit ober diouz ar son [ʕ] (kevatal d'al lizherenn arabek ع e penn-kentañ ur ger.
Č
right|thumb Ul lizherenn latin ispisial eo Č, č pe c gant ur c'haron, implijet gant ar c'hroateg, ar serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Ч), ar tchekeg, ar sloveneg, al lituaneg hag al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [tʃ].
Leksema
Er yezhoniezh e vez implijet an termen leksema pe leksem (saoz: lexeme) evit komz eus un unanenn vorfologel difetis hervez an dielfennadur steroniel. Klotaat a ra wall-wazh gant hollad stummoù disheñvel ur ger gante an hevelep ster diazez, da skouer kanañ, kan, kanomp, kanfec'h... a zo pep hini stummoù disheñvel an hevelep leksem.
Liammet eo keal al leskema ouzh hini al lemma, dreist-holl pa ra dave da stumm-meneg ur ger, da lâret eo ar stumm implijet dre voas evit komz eus un hollad gerioù gante an hevelep ster diazez. Klotaat ar ra ar stumm-se peurliesañ, met n'eo ket dre ret, gant hini ar pennger, da lâret eo ar stumm lakaet da ditl en ur geriadur.
Stag emañ pep leksem ouzh ur rummenn-ger resis (anv, verb...) gantañ un talvoud steroniel resis ha ma c'hell bezañ diveret pe displeget e kota ivez gant patrom displegadur pe diveradur resis, da lâret eo e c'hell dont war wel ul leksem dindan meur a furm disheñvel, da skouer al leskema hag a glot gant ar c'heal redek a glota gantañ meur a stumm displeget evel redan, redi, redas...
En em derc'hel a ra al leksemoù hervez reolennoù yezhadur pep yezh resis, da skouer an doare ma vez displeget ur verb a glota gant ul leksem bennak a zo stag ouzh patromoù resis ar yezh-mañ'r-yezh.
Ur c'heal pennañ eo hini al leksem evit a sell ouzh ar vorfologiezh dre ma c'hell talvezout a ra evit termeniñ kealoù morfologel all, da skouer an diforc'h etre displegadurezh diouzh un tu ha deveradurezh diouzh un tu all.
Louzawouriezh
Skiant ar plant hag ar struzh eo al louzawouriezh. Meur a iskelenn zo enni, a zo liammet kreñv gant ar skiantoù all gouestlet da studi ar bevion. Gant al louzawouriezh hollek e vez studiet an daksonomiezh, da lavaret eo rummatadur ar plant, o morfologiezh, o histologiezh, o biogeografiezh hag o c'hleñvedouriezh. Bez' ez eus kelennoù, ar gwezouriezh en o zouez, evit studiañ ur rumm plant hepken.
Dre anaoudegezhioù a zastumer war ar plant e kaver traoù da dalvezout en apotikerezh, el louzaouerezh, er gounezerezh, el liorzherezh hag er goadegouriezh.
Rummatadur ar plant
Ijinet eo bet rummatadur kentañ ar plant gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778) en e oberenn Systema Naturae (1735), met ne vez mui implijet bremañ.
Sint-Laureins (kumun)
Sint-Laureins a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Bevennoù he-deus kumun Sint-Laureins gant ar c'humunioù ha rannoù-kumun da heul:
Emdroadur ar boblañs 1977-2006
Mammenn:NIS
Ki-dour Kongo
Ki-dour Kongo (Aonyx congicus) a zo ur c'hi-dour afrikan hag a vev e stêrioù ha geunioù ar c'hoadegoù glaviek eus Kreiz Afrika.
Tost-tre eo dre e feson ouzh ki-dour ar C'hap met bihanoc'h eo e zent ha n'eo ket ken stank e vlevenn. War a seblant e vev aliesoc'h war an douar eget ar c'hon-dour arall. Nebeut a draoù a anavezer diwar-benn e zoare-buhez met krediñ a reer en em vag diwar raned hag anevaled douar bihan. Hemolc'het e vez evit e greoñ ha lakaet en arvar gant distrujadur e diriad.
Rummatadur
Tri isspesad a zo:
Ĥ
Implijet e vez nebeutoc'h-nebeutañ gant kalz a esperantegerion/ezed hag a implij k en he lec'h.
Kwaadieper
Kwaadieper en izelvroeg, anv ofisiel e galleg: Quaëdypre, a zo ur gumun eus Flandrez Frañs (departamant Norzh), er Westhoek.
Emdroadur ar boblañs 1793-2007
• Andonioù : Cassini hag EBSSA
Fouin dardar
Ar fouin dardar a zo ur spesad golvaneged, Locustella fluviatilis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Neizhiañ a ra al labous en Europa (Kreiz ha Retereuropa) dreist-holl ha kornôg Azia ; goañviñ a ra en Afrika ar Reter.
Kambiwaeg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil, e Pernambuco, e oa ar c'hambiwaeg. Portugaleg e komz izili ar meuriad bremañ.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
2004
''Diwar-benn bloavezh 2004 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Yar
Ar yar eo anv an evn a vez savet evit he vioù, parez ar c'hilhog, gwelout yar (evn).
Roet eo anv ar yar da loened all :
Yarig
Diwar ar ger yar eo savet yarig a gaver e meur a anv:
Traoù all
Yar a vez graet eus traoù all ivez ha n'int ket nag evned na loened:
Leurgêr
Ul leurgêr, pe ur blasenn, zo un dachenn en ur gêr, hep ti ebet enni, met savadurioù en-dro dezhi, ha monumantoù en he c’hreiz alies, ma tegouezh meur a straed.
Darn a zo graet evit an dud war droad, re all evit an tangirri.
Leurgêr gloz
Honnezh a zo serret a bep tu, nemet digor er c’hornioù.
Gwelout ivez
Leurgêrioù arbennik :
Leurgêrioù brudet :
E Breizh :
Ǥ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ǥ, ǥ, pe g barrennet, implijet gant samieg Skolt evit skrivañ ar son kensonennel [ɣ] divouezhiet.
Ifan ab Owen Edwards
Ifan ab Owen Edwards (1895-1970) a oa ur C'hembread, mab da Owen Morgan Edwards, ganet e Llanuwchllyn, e Sir Feirionnydd. Anavezet eo dre m'en doa savet Urdd Gobaith Cymru, un aozadur kembraek evit ar yaouankiz er bloavezh 1922.
Lenn Neusiedl
Lenn Neusiedl (Neusiedlersee en alamaneg Aostria, Neusiedler See en alamaneg Alamagn, Fertő tó e hungareg) eo lenn vrasañ Aostria. Lec'hiet eo e reter ar vro, war bevenn stad kevredet Burgenland gant Hungaria. Unan eus lennoù brasañ ar bed eo.
Ifan ab Owen Edwards
E penn ar gelaouenn gembraek Cymru'r Plant ("Kembre ar vugale") e voe etre 1920 ha 1950 ha gantañ e voe savet ar c'hamp vakañsoù kembraek kentañ e 1928 e Llanuwchllyn. Gantañ ivez e voe savet ar skol gembraek kentañ en Aberystwyth e 1939. Bez' ez eo unan eus ar re a savas ar film kembraek kentañ, Y Chwarelwr. Bez' e voe rener ar gompagnunezh skinwel Television Wales and the West ha sikour a roas da sevel abadennoù skinwel e kembraeg.
Kensonenn kevig dre dostaat
Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.
Ifan ab Owen Edwards
E vab, Owen Edwards, a zeuas da vezañ merour kentañ ar chadenn skinwel gembraek S4C.
Kensonenn kevig dre dostaat
Ral a-wezh e vez kavet ar son-mañ e-touez yezhoù ar bed.
Kavet e vez ar son-mañ e rannyezh brezhonek Bro-Dreger alies a-walc'h evit distagañ ar gensonenn "r".
Skouerioù
Er yezhoù-mañ da heul e talvez ar son [ɹ] da fonemenn. E yezhoù all e vez kavet ivez evel alofonenn ar gensonenn "r".
Ki-dour hirlostek
Ar c'hi-dour hirlostek (Lontra longicaudis) a zo ur c'hi-dour eus Kreiz ha Suamerika.
Kazh-mor
Ar c'hazh-mor a c'hell bezañ :
Ki-dour hirlostek
Bevañ a ra e meur a endro dourel, er c'hoadegoù, er savanennoù... Posupl eo e pljfe dezhañ muioc'h an doureier-red rak ral eo e gavout e stêrioù goustatoc'h an izeldirioù. Pesked ha kresteneged a zebr dreist-holl.
Nebeut a draoù a ouier diwar-benn e zoare buhez met krediñ a reer ez eus c'hwec'h isspesad:
Kersent-Plabenneg
Kersent-Plabenneg zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Plabenneg, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Brachypteraciidae
Brachypteraciidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ ar c'horaged-douar, termenet e 1854 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Brosezat eo e Madagaskar.
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a pevar genad d'ober ar c'herentiad :
Arondisamant Charleroi
Arondisamant Charleroi a zo unan eus ar seizh arondisamant eus Proviñs Hainaut.
Istor
Arondisamant Charleroi a oa bet krouet e 1800; ul lodenn e oa eus departamant gall Jemmapes a oa bet savet e Belgia e 1795.
Ĝ
Skrivet e c'hell bezañ ivez gx pa n'heller ket ober gant al lizherenn ispisial-mañ evit abegoù teknikel.
Ǩ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ǩ, ǩ, pe k gant ur c'haron implijet gant ar samieg skoltek.
Kampinawaeg
Ur yezh direnk komzet gwechall e Brazil, e Pernambuco, e oa ar c'hampinawaeg. Portugaleg e komz izili ar meuriad hiziv.
Gwelet ivez
Yezhoù Brazil
Yezhoù direnk
Deiziadur republikan gall
An Deiziadur republikan gall a oa un deiziadur a voe krouet hag implijet da vare an Dispac'h gall, goude staliadur ar republik e Bro-C'hall. Implijet e voe e-pad 12 vloaz, adalek dibenn 1793 betek 1805, hag e-pad 18 devezh gant Kumun Pariz e 1871.
Ijinet e oa bet evit diverkañ ar roud eus ar gouelioù relijiel diouzh an deiziadur hag evit lakaat da dalvezout ar sistem dre zek, a oa bet lakaet da dalvezout evit ar muzulioù (metr, litr, lur gall...).
Gant an Deiziadur republikan gall e voe kemmet anv ar mizioù hag an devezhioù. Rannet e oa ar bloavezh etre daouzek miz, tregont devezh e pep hini, gant pemp pe c'hwec'h devezh ouzhpenn, anvet Sans-culottides, e dibenn ar bloavezh. Pep miz oa rannet etre tregont devezh (teir gwezh dek). Anvet e oa an devezhioù-se gant anvioù savet diwar elfennoù latin : primidi, duodi, tridi, quartidi, quintidi, sextidi, septidi, octidi, nonidi, décadi. An dekvet devezh-se a oa lakaet evit derc'hel lec'h ar Sul. D'an devezh-se e ranke an holl diskuizhañ ha kemer perzh er c'hoarioù gourc'hemennet gant ar gouarnamant. Paouezet e voe d'ober gant an anvioù-se e 1802 (bloavezh X).
Bloavezhioù
Kregiñ a rae ar bloavezh da gedez Gwengolo. Deiz kentañ ar bloaz e oa deiz kentañ miz "Mendem". Lakaet e voe niverennoù d'ar bloavezhioù, gant sifroù roman. An 22 a viz Gwengolo 1792 e voe deiz kentañ ar bloavezh I. Paouezet e voe d'ober gant an deiziadur republikan-se d'ar 1añ a viz Genver 1806, da lavaret eo d'an deiz goude an 10 Nivôse An XIV.
Mizioù
Gant ar barzh ha politikour gall Fabre d'Églantine (1750-1793) e voe ijinet anvioù nevez mizioù ar bloaz.
Setu o anvioù republikan, gant un displegadenn e brezhoneg (EK, war-lerc'h an anvioù a gaver er romant Emgann Kergidu).
Deizioù
Ne voe ket trawalc'h da Fabre d'Églantine avat ; evit pellaat muioc'h c'hoazh diouzh an Iliz ez ijinas erlerc'hiañ termenoù a denn d'ar gounezerezh ha d'ar maezioù ouzh anvioù ar sent a oa bet gouestlet pep devezh ar bloavezh dezho. Calendrier rural, "deiziadur kouerel", a voe graet eus an deiziadur-se neuze.
Pep quintidi, da lavaret eo 5, 15 ha 25 devezh pep mizvezh, a oa gouestlet d'ul loen ; pep décadi, da lavaret eo 10, 20 ha 30 devezh pep mizvezh, a oa gouestlet d'ur benveg. Anvioù danvezioù a dalvez evit al labour-douar hag ar sevel-tiez a voe dibabet evit Nivôse, kentañ mizvezh ar goañv.
Setu amañ skouer degad kentañ miz Vendémiaire, da lavaret eo degad kentañ ar bloavezh republikan :
An deiziadur kouerel
Setu amañ, renket dre rannamzerioù, Calendrier rural ar Republik, a grog dre ar 1 a viz Vendémiaire (diwar al latin vendemia, "mendem"), devezh ar rezin – an 22 a viz Gwengolo – hag a echu gant an 30 a viz Fructidor, da lavaret eo ar 16 a viz Gwengolo, devezh ar baner.
Aspasia
He buhez
N'ouzer ket nemeur a dra diwar-benn he buhez. En Aten e veve ha levezoniñ a reas Perikles ha politikerezh kêr Aten. Meneget eo hec'h anv e skridoù Platon, Aristofanes, Ksenofon, ha re all, c'hoazh.
Skrivet o deus ivez e oa ur c'hast hag un houlierez, goude ma ne vije ket a-du an istorourien a vremañ, abalamour, emezo, ma oa skrivagnerien flemmus darn eus ar skrivagnerien-se hag e felle dezho noazout da Berikles.
Istorourien all a lavar zoken ne oa ket un hetaira, nag ur c'hast, hag e oa dimezet da Berikles. Ur mab he doa bet gantañ, anvet Perikles ar Yaouankañ, a voe jeneral en arme Aten, hag a voe lakaet d'ar marv war-lerc'h emgann an Arginousai. Soñjal a reer e voe serc'h da Lysikles, ur politikour all, ha jeneral ivez, war-lerc'h marv Perikles an Henañ.
Yaouankiz
Ganet e oa Aspasia e kêr Miletos, a zo hiziv e proviñs Aydın, e Turki. Diwar he ziegezh n'ouzer nemet gwall nebeut a dra: Aksioc'hos e oa anv he zad, hag anat e oa e oa un den a beadra rak ne oa nemet tud pinvidik hag a c'halle paeañ evit un deskadurezh vat evel an hini he devoa bet. Hervez skridoù kozh zo e c'hallje bezañ bet ur brizoniadez a vrezel deuet da vout sklavez, met n'eus tamm kred ebet enno. Petra zo kaoz e teuas da Aten n'ouzer ket gwelloc'h. Dizoloet ez eus ur bez eus ar ha skrivet warnañ anvioù Aksioc'hos hag Aspasios. Diwar-se en deus klasket an istorour Peter K. Bicknell adsevel tiegezh Aspasia hag e liammoù gant Aten. Hervezañ e oa liammet gant Alkibiades II Scambonidae, a voe harluet (ostrakizet) eus Aten e 460 kent JK, hag en dije tremenet amzervezh e harlu e Miletos. Bicknell a gav dezhañ ez eas an Alkibiades koshañ, war-lerc'h e harlu, da Viletos, da zimeziñ da verc'h un den anvet Aksioc'hos. Distroet e vije neuze da Aten gant e wreg nevez hag he c'hoar yaouankañ, Aspasia. Hervez Bicknell e oa anvet Aksioc'hos o bugel kentañ (eontr an Alkibiades brudet), hag Aspasios an eil. Lavarout a ra ivez e reas Perikles anaoudegezh gant Aspasia en abeg d'e zarempredoù gant tiegezh Alkibiades.
Ar vuhez en Aten
Hervez testenioù ar skrivagnerien gozh eta, ha mont a ra un nebeud istorourien a vremañ a-du ganto memes tra, e teuas Aspasia da vezañ un hetaira en Aten, ha moarvat da ren ur fouzhlec'h. , An hetairezed a oa dudierezed a vicher ha tud a renk uhel.
Ouzhpenn bout koant ne oant ket evel merc'hed all kêr Aten, rak desket e oant, desket-bras zoken evel Aspasia, dizalc'h evit an arc'hant, ha paeañ tailhoù a raent ivez. , Merc'hed "dieubet" a-walc'h e oant eta, hag Aspasia a zo ur skouer anezho. Hervez Ploutarc'hos e veze keñveriet Aspasia ouzh Thargelia, un hetaira a wechall, eus Ionia ivez. Evel estrenez ha marteze hetaira ouzhpenn, e oa diac'hub diouzh redioù ur wreg serret warni dorioù he zi, ha dre se e oa aotreet dezhi kemer perzh e buhez foran ar geoded. Dont a reas neuze da vout serc'h ar politkour Perikles war-dro penn-kentañ ar bloavezhioù 440. Torret e voe an dimeziñ etrezañ hag e wreg (war-dro 445), ha mont a reas Aspasia da chom gantañ, goude ma n'eo ket peursur e oant dimezet.
O mab, Perikles ar Yaouankañ, a voe ganet war-dro 440 moarvat. Gwall yaouank e oa Aspasia, ma c'hanas ur bugel all diwar Lysikles war-dro 428 kent JK.
Flemmadoù ha tamalloù
Brudet e oa Aspasia da c'houzout kaozeal ha kuzuliañ ha n'eo ket hepken evel un dra gaer da welout. Hervez Ploutarc'hos, e teuas o zi en Aten da vezañ ul lec'h darempredet gant ar speredoù lemmañ hag ar gwellañ skrivagnerien ha prederourien, betek Sokrates. A-hervez e teue ar wazed gant o gwragez zoken d'he selaou.
Kensonenn tro-gil dre dostaat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn tro-gil dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɻ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 152.
Mouezhiet e vez ar c'hensonennoù dre dostaat atav hep par divouezh ebet.
Ral a-wezh e vez kavet ar son-mañ e-touez yezhoù ar bed.
Ruzenn drek-logigoù divouezh
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn drek-logigoù divouezh treuzskrivet [ʃ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 134.
Gweuzet e vez ar fonenn-mañ dre voaz e meur a yezh, en o zouez ar galleg ar saozneg hag an italianeg.
E yezhadur ar brezhoneg emañ liammet ar fonem-mañ ouzh ar e fonem mouezhiet par [ʒ] dre ar c'hemmadurioù dre vlotaat daoust ha ma ne vez ket skrivet (sellit ivez ouzh ar pennad: "Dereziadur kensonennel"):
Timbroù Tahiti
left|130px|thumb|Timbr an Trevadennoù gall - 1893 right|130px|thumb|Timbr 25c e-lec’h 35c - 1882
Unan eus inizi Polinezia c'hall, er Meurvor Habask, eo Tahiti.
D’ar 25 a viz Here 1862 e krog implij an timbroù e Tahiti, ha graet e vez gant re an « Trevadennoù gall » embannet e fin an.
E 1882 e rank ar postoù dreistmoullañ timbroù gant ur priz 25 c hag ar meneg « TAHITI » mui barlennoù du a-zerc’h, evit taliñ ouzh un diouer a dimbroù a briz izel. Kement-se a c’hoarvezo e 1884 gant an timbroù 5c ha 10c.
E 1892 e vez lakaet e gwerzh timbroù Tiriadoù gall Okeania ar rummad Navigation & Commerce, ha bloaz war-lerc’h e vezont dreistmoullet pe gant an anv TAHITI moullet a-skizh, pe gant « 1893 / TAHITI » a-blaen.
Timbroù Tiriadoù gall Okeania a vez graet gante ingal da c’houde, nemet e 1903, dre ziouer a dimbroù c’hoazh, ha dreistmoullet e vezont gant "TAHITI / 10 / CENTIMES" pe « … centimes » evit un nebeud re.
Ĵ
Ul lizherenn latin ispisial eo 'Ĵ pe ĵ, da lâret eo j gant un tired kognek, implijet gant an esperanteg evit skrivañ ar son kensonennel [ʒ].
Skrivet e c'hell bezañ ivez jx pa n'heller ket ober gant al lizherenn ispisial-mañ evit abegoù teknikel.
Awadeg
Ur yezh indez-aryek eo an awadeg (awadhi) komzet dreist-holl e Uttar Pradesh, hag ivez e Bihar, Madhya Pradesh, Delhi ha Nepal.
Machair
Machair (saoznekaet a-wechoù e machar) zo un anv gouezelek hag a vez graet eus douaroù izel ha strujus an arvor en Skos hag Iwerzhon, ha dreist-holl en Inizi Gall pellañ.
Daou seurt machair zo:
C'hoarvezout a ra ar machair eus kiladenn ar mor hag uheloc'h eo eget an draezheg nevez.
Er machair e kaver evned a bep seurt, ar rakig-melchon, al lineg beg melen, ar sourouc'han boutin pe an nouelig bras, hag ur spesad gwenan, Colletes floralis, hag a zo ral-ral.
Santana
Santana zo un anv portugalek ha spagnolek, deuet diwar Santa Ana.
Brazil
Kalzik a gumunioù zo anvet Santana.
Anv-tiegezh
Un anv-tiegezh anavezet eo er bed spagnolek.
Troad komitativel
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad komitativel (saoz.: comitative case) evit komz eus un droad lec'hiañ a dalvez da verkañ ar fed m'emañ un dra bennak pe un den bennak a-gevret gaant un dra pe un den all, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "gant" e brezhoneg.
Implijet e vez er yezhoù finnek-ougrek, en o zouez ar finneg, an hungareg hag an estonieg]] hag ivez er japaneg hag e meur a yezh komzet en Aostralia.
Da skouer en estonieg
Ruzenn drek-logigoù mouezhiet
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar ruzenn drek-logigoù mouezhiet treuzskrivet [ʒ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 135.
Gweuzet e vez ar fonenn-mañ dre voaz e meur a yezh, en o zouez ar galleg ar saozneg hag an italianeg.
Ƙ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ƙ, ƙ implijet gant ar haosaeg (hausa) evit skrivañ ar son kensonennel dre darzhañ [kʼ].
Petilla Aragoi
thumb|250px |Setu pelec'h emañ Petilla de Aragón
Petilla Aragoi (Petilla de Aragón e spagnoleg hag ent-ofisiel) zo ur gumun eus Nafarroa, evel un enezenn e komark Cinco Villas, e proviñs Zaragoza, en Aragón.
Div rann zo er gumun: hini Petilla ha hini Los Bastanes, distag diouti.
Poblañs
<!--
en la merindad de Sangüesa, que está formado por dos enclaves dentro de la comarca zaragozana de Cinco Villas, Aragón: el enclave principal y el separado de Los Bastanes. Está situado a 71 km de la capital de la comunidad foral, Pamplona.
Desde el punto de vista eclesiástico, pertenece a la diócesis de Jaca y archidiócesis de Pamplona.
El enclave principal de Petilla linda por el norte con Gordún y con Isuerre, por el este y por el sur con Uncastillo, y por el oeste con Sos del Rey Católico. El enclave de los Bastanes linda por el norte y el oeste con Sos, y con Uncastillo por el este y por el sur.
Famoso por ser la localidad natal de Santiago Ramón y Cajal y por su peculiar ubicación geográfica como enclave navarro en tierras aragonesas.
Geografía
Es un exclave de Navarra, rodeado por la provincia de Zaragoza, en España. Situada en el valle del río Onsella, se accede desde la carretera entre Navardún y Sos del Rey Católico en apenas 12 km.
La peculiaridad geográfica de Petilla de Aragón, un territorio navarro rodeado por tierras aragonesas, ha sido el acicate de la eterna discusión sobre si Santiago Ramón y Cajal era aragonés o navarro, por el hecho de que Ramón y Cajal abandonara en su más tierna infancia las tierras navarras de Petilla y se criara en tierras aragonesas, además de ser descendiente de aragoneses.
El término de Petilla está recorrido por el barranco de la Rinconera, un afluente del río Onsella. Por el núcleo de los Bastanes discurre el barranco de los Bastanes, que desagua en el río Riguel en el término de Uncastillo, pero cerca de Layana.
Al sur del término municipal, en el límite con Uncastillo, se encuentran las mayores alturas del mismo, los montes de Selva (1.159 m) y Cruz (1.132 m), que forman ya parte de las estribaciones occidentales de la llamada sierra de Santo Domingo.
Lengua aragonesa
También fue el último pueblo en mantener viva la lengua aragonesa en Navarra, la hablada en su entorno, por su propia situación geográfica.
Fiestas
Las fiestas patronales se celebran el 8 de septiembre.
Pennger
Er yezhoniezh ha dreist-holl war tachenn ar c'heriadurezh e vez implijet an termen pennger (saoz: headword) evit komz eus ul "lemma", da lâret eo un termen (ger pe gerioù) lakaet da ditl ur pennad en ur geriadur, holloueziadur... da skouer, "Lemma (yezhoniezh)" eo al lemma a glot gant ar pennad war ar Wikipedia-mañ a denn d'an termen "lemma".
Petilla Aragoi
Enlaces externos
-->
Pennger
Peurliesañ e klot an darn vrasañ eus penngerioù ur geriadur gant stumm-meneg ar gerioù a glot gante, met n'eo ket ret atav, da skouer:
Maitileg
Ur yezh indez-aryek eo ar maitileg (maithili) komzet e Bihar en India hag e reter Terai e Nepal.
Ken tost d'an hindeg ec'h eo ma vez renket evel ur rannyezh hindek gant tud zo, met degemeret e oa bet e Bonreizh India evit ma vefe tu d'hec'h implijout evit kelenn drezi er skolioù hag e 2003 e teuas da vezañ ur yezh ofisiel..
Olé
Olé ( pe reishoc'h ¡Olé! pe ¡Ole! e spagnoleg) zo un estlammadell spagnolek, deuet eus an droienn arabek والله(Wa-'llah; "Dre Zoue"), a zo bet adkemeret e meur a yezh da lavarout pa youc'her gant al levenez ha pa straker an daouarn.
Yvon Abiven
thumb| Yvon Abiven, deiz manifestadeg Kemper e 2012
Yvon Abiven zo ur politikour breizhat ganet d'ar 14 a viz Ebrel 1948 e Plouneour-Traezh.
Bedum
Bedum (distagañ ) a zo ur gumun hag ur gêr e proviñs Groningen en Izelvroioù. Unan eus ar c'hêrioù brasañ a zo tro-dro da gêr Groningen eo. Ar c'hêrioù ha kêriadennoù da-heul a ya d'ober kumun Bedum : Bedum, Noordwolde, Onderdendam, Zuidwolde, Ellerhuizen ha Westerdijkshorn. Un ti-gar a zo e Bedum.
Yvon Abiven
Kelenner war an armerzh hag ar brezhoneg eo bet.
Bedum
Tour stouet Bedum
thumb|right|200px|Tour iliz Sant Walfridus Un tour stouet a zo en iliz Sant Walfridus, 36 metrad uhelder dezhañ. Jedet ez eus bet ez eo brasoc'h e gorn evit hini tour Pisa. Ma vefe an daou dour a vent heñvel, e vefe brasoc'h dilec'h hini Bedum eus 6 cm.
Yvon Abiven
Buhez
En e yaouankiz eo bet ezel eus Strollad ar Vro Bagan hag eus UDB. Mignon e oa d'an Tad Medar a zaremprede p'edo ar manac'h en ur gouent e Gwengamp.
Bedum
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Bedum ez eus 15 dileuriad. Er mare-mañ (dibenn 2009) n'eus maer ebet.
Yvon Abiven
Buhez
Teir gwech eo bet dimezet. Ar wech kentañ da Wenola Barzhig, ur verc'h da Ernest ar Barzhig, a varvas en ur gwallzarvoud. An eil gwech da Anna-Vari Strullu, eus Douarnenez. Ha da ziwezhañ da Chantal Simon-Guillou, levraouegerez er CRBC, e Brest. Pevar bugel en deus, tri gant e wreg kentañ hag unan gant an eil, zo bet desavet holl e brezhoneg.
Fouin bras
Ar fouin bras (liester : fouined bras) a zo ur spesad golvaneged, Helopsaltes fasciolatus an anv skiantel anezhañ.
Yvon Abiven
Buhez
Marc'heg eo en Urzh an Arzoù hag al Lizhiri gall ha el Lejion a enor gall.
Politikerezh
Er bloavezhioù 1980 en doa kuitaet an UDB ha dilennet e oa bet e penn ti-kêr Sant-Tegoneg. Maer ar gumun-se eo bet betek 2014. Kuzulier kanton Sant-Tegoneg e oa ivez, etre 1992 ha 2011 (dilennet e 1992, addilennet e 1998 hag e 2004). Etre ar 5 a viz Gouere 1997 hag an 18 a viz Mezheven 2002 e oa kannad sokialour evit Penn-ar-Bed e Pariz, e-lec'h Marylise Lebranchu.
Fouin bras
Annez
Bevañ a ra ar spesad en un takad hag a ya eus su Rusia ha norzh Mongolia da c'hevred Rusia, biz Sina, Korea ha norzh Japan.
Rummatadur
Renket e veze er genad Locustella kent.
Karaeg (Republik Kreizafrikan)
Ar c'haraeg zo ur yezh direnk komzet er Republik Kreizafrikan, en isprefeti Vakaga. Gant 4 800 a dud e veze komzet e 1996. Disheñvel eo diouzh ar yezh gant an hevelep anv komzet e Soudan. Hervez Pascal Boyeldieu e vefe da renkañ e familh ar yezhoù bongoek-bagirmiek.
Ur yezh en arvar eo. O vezañ erlec'hiet gant an arabeg emañ.
Takashi Murakami
Takashi Murakami (村上 隆), bet ganet d'ar 1añ a viz C'hwevrer 1963 e Tokyo, a zo un arzour japanat. E 2008 e oa bet lakaet e listennad 100 den levezonusañ er bed gant ar gelaouenn amerikan Time. An arzour (arzoù ar gweled) nemetañ el listennad e oa.
E vuhez
Takashi Murakami a felle dezhañ dont da vezañ aozer tresadennoù-bev. E 1986 ec'h enskrivas en ur skol tresañ japanat hengounel (nihon-ga), etre hengoun ar prantad Edo (1650-1868) ha daveoù ar C'hornôg. E skol-veur sonerezh hag arzoù-kaer Tokyo e studias etre 1986 ha 1993. E ziskouezadeg kentañ a voe aozet e 1989. Abaoe ec'h embann e ra arz japanat «emren», hag a zo distag diouzh levezon arz ar C'hornôg. Gwelet e vez evel un arzour arouezius eus Japan, hag unan eus re vrudetañ ar vro eo hiziv an deiz.
E oberenn
Gantañ e vez savet delwennoù bras-divent, livadurioù, paper-moger, e-touez traoù all. Levezonet eo e arz gant ar skeudennoù manga hag otaku : kemmañ a ra o ster, ha prederiañ a ra war tu kitsch ha kawaii ar bannoù-treset japanat. En e oberenn e kaver roudoù issevenadur Tokyo.
Aketus-tre e vez Murakamai ouzh an doare ma vez aozet an diskouezadegoù : fellout a ra dezhañ ma kavo d'an arvesterien emaint gronnet gant «ur bern kameraioù, memes m'en en gavont e-tal ur skeudenn nemetken». Un dudenn dezhi ur penn, Dobe hec'h anv, deuet da vezañ «un emboltred» evitañ, a implij stank (Dobe in the Strange Forest,1999) ; tudennoù evel Kaikai ha Kiki hag ivez arouez an tog-touseg (Super Nova) a implj ker stank all. Tresañ a ra ivez kalz bleuñvioù ha lagadoù (Jellyfish Eyes). Tudennoù gwiad gwer livet (Hiropon, 1997), ha c'hwezigelloù-heliom bras-divent dezho livioù splann (Mr.Dob, 1997). E dibenn ar bloavezhioù 1980 e krouas Hiropon Factory, anvet Kaikai Kiki Corporation hiziv an deiz. Gant ar gevredigezh-se e vez krouet t-shirtoù, arouezioù da vezañ moullet war zilhad, hag a bep seurt traoù da werzhañ.
Gwelet e vez Murakami evel unan eus arzourien al luskad pop-nevez japanat, anvet Superflat. Anzav a ra ez eo levezonet gant arz Andy Warhol hag ar pop art amerikan, daoust ma fell dezhañ ma vo disheñvel arz Japan diouzh ar skouer gornôgat.
Takashi Murakami a genurzh ivez diskouezadegoù bodet arzourien yaouank Japan enno, ha ken pouezus hag e labour dezhañ eo al labour-se hervezañ, peogwir e fell dezhañ lakaat war wel perzhioù japanat an oberennoù, hag e fell dezhañ diskouez perzhioù n'int ket anavezet, pe dreuzkomprenet, gant tud ar C'hornôg. E-touez an arzourien paeroniet gantañ emañ an arzourez Chiho Aoshima, ha damheñvel eo hec'h oberennoù ouzh re Murakami.
Murakami en deus kenlabouret ivez gant tud Louis Vuitton. Savet en deus skeudennoù enno ur meskaj eus e arz hag eus arouezioù ar merk-se evit giziaoueg Vuitton 2004.
Diskouezadegoù hiniennel pennañ
thumb|right|Skritell da vrudañ diskouezadeg oberennoù Takashi Murakami e mirdi Guggenheim Bilbao e 2009 Murakami, MOCA, Los Angeles Mushroom, Marianne Boesky Gallery, New York
Kaprijke (kumun)
Kaprijke a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez.
Douaroniezh
Bevennoù he-deus kumun Kaprijke gant ar c'humunioù ha rannoù-kumun da heul:
Watchmen
Watchmen a zo un heuliad albomoù bannoù-treset amerikan (comic). Er Stadoù-Unanet e vez gwelet evel ur romant grafek (graphic novel). Savet eo bet gant Alan Moore (senario), Dave Gibbons (tresañ) ha John Higgins (livioù). E penn-kentañ ar bloavezhioù 1980 e voe prenet gant tud DC Comics gwirioù meur a dudenn pec'hennet gant Charlton Comics, ha kinniget e voe da Alan Moore aozañ un heuliad berr diwarno. Ar gourharozed a voe kemmet un tammig, ha dont a rejont da vezañ Watchmen. Lakaet eo bet da film gant Zack Snyder e 2009.
Sid Vicious
thumb|Sid Vicious
Watchmen
Senario
E 1985 e c'hoarvez an darvoudoù kontet e-barzh Watchmen. Ar gourharozed o deus dilezet o micher, hag e seblantont mont diwar wel an eil war-lerc'h egile. Un trede brezel bed, etre ar Stadoù-Unanet hag bloc'had ar reter a zo war-nez kregiñ. E 1959 eo deuet war wel Doctor Manhattan, ur gourharoz ken galloudus ken ez eo tamm pe damm par da zoue, hag abalamour d'an darvoud-se eo bet kemmet red an Istor : gant ar Stadoù-Unanet eo bet gounezet brezel Viet-Nam, n'eus ket bet eus gwallskouer ar Watergate, ne vez ket mui implijet tireoul, hag emañ bepred Richard Nixon e penn ar vro. A-hed an albomoù e kaver ivez dielloù skrivet a denn da ved Watchmen : pennadoù kazetennoù ha pennadoù deizlevr unan eus an tudennoù. Ma n'eo ket liammet kement-se ar pennadoù-se ouzh red an istor e pinvidikaont anezhañ memes tra.
Supercar
Supercar (japaneg スーパーカー, Sūpākā) a oa ur strollad sonerien eus Japan a rae sonerezh rock. Ennañ e oa Kōji Nakamura (中村弘二 Nakamura Kōji), ar gitarour Junji Ishiwatari (いしわたり淳治 Ishiwatari Junji), ar sonerez gitar boud Miki Furukawa (フルカワミキ Furukawa Miki) hag an tabouliner Kōdai Tazawa (田沢公大 Tazawa Kōdai). Gant Supercar e veze mesket rock indie ha sonerezh elektronek. Brudet e teujont da vezañ e diavaez Japan pa voe implijet o sonerezh er film japanat Ping Pong hag er stirad fiñvtresadennoù Eureka Seven.
Watchmen
Dielfennañ
Un istor gourharozed gwirheñvel eo : war-bouez Doctor Manhattan n'o deus ar re all tamm galloud dreistordinal ebet. Koshaat a reont, ha paket e vezont gant diwaskadennoù, douetañs, follentez hag ar breinadur. Kregiñ a ra an istor gant muntr ur gourharoz. Diazezet eo Watchmen war arouez ar smiley hag a gaver stank en istor, hag a zo arouezius eus ster ar vuhez hag eus disurzh an hollved.
Sid Vicious
Sid Vicious a oa e anv gwirion John Simon Ritchie. Ganet e oa d'an 10 a viz Mae 1957, e Londrez ha mervel a reas d'an 2 a viz C'hwevrer 1979, e New York). Ur soner eus Breizh-Veur e oa. An eil soner gitar boud berrbad eus ar Sex Pistols, deuet da vezañ ikon merzher an emsav punk a voe kavet marv en e leti e Greenwich Village e New York, drammet gant heroin.
Supercar
Istor
Dont a ra ar strollad eus Prefeti Aomori ha savet e vo e 1995 gant ar sonerez gitar boud Miki Furukawa hag a lakaas embann ur gemennadenn en ur magazin o lavarout e oa o klask war-lerc'h sonerien. Junji Ishiwatari a respontas hag e teuas gantañ e vignon a-gozh Kōji Nakamura. Goude-se e voe degemeret an tabouliner Kōdai Tazawa. Goude bezañ savet kanaouennoù hag enrollet demoioù e tajont ur gevrat enrollañ. E 1997 e teuas er-maez o fladenn gentañ titlet Three Out Change, hag an eil hini (Jump Up) a zeuas er-maez e 1999. Er memes bloavezh e lakjont embann Ooyeah ha Ookeah. E 2000 e teuas er-maez Futurama, ma'z implijont muioc'h a sonerezh elektronek evit n(o doa graet betek-henn. E 2002 e kendalc'hjont gant o meskaj sonerezh elektronek ha rock gant Highvision. Er bladenn single Strobolights n'eus tamm gitar ebet. O fladenn ziwezhañ, Answer he zitl, a voe embannet e 2004. Marteze eo ar bladenn ma kaver ar muiañ a sonerezh-arnodiñ, enni ur meskaj etre sonerezh rock hag elektronika.
Sid Vicious
Sid Vicious
<div style="float: right; margin: 1em 1em 0 0; padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid #ddddbb; width: 250px;">
Watchmen
Dielfennañ
Diazezet eo titl an oberenn war ar ger saoznek watch hag a dalvez sellout ouzh, evezhiañ, hag a dalvez eurier ivez. E 12 pennad eo rannet an oberenn, hag e pep hini anezho e kroger gant skeudenn un horolaj o tiskouez emeur o tostaat ouzh hanternoz. Skeudenn an amzer o treiñ hag o kas an dud war-du fin ar bed a gaver ivez, dindan stumm un tarch gwad stumm ur biz dezhañ. Ar skeudenn-se a gaver war smiley golo al levr.
Supercar
Istor
E 2005 e voe implijet o c'hanaouenn "Storywriter" er stirad fiñvtresadennoù Eureka Seven. Goude ur sonadeg diwezhañ e 2005 e voe divodet ar strollad. Enrollet e voe ar sonadeg hag embannet en DVD titlet Last Live.
Watchmen
Dielfennañ
Anv a zo ivez eus an dro-lavar latin « Quis custodiet ipsos custodes? » (« Piv a ziwall diouzh ar warded ? »), tennet eus un destenn gant Juvenal. An droidigezh saoznek (« Who watches the watchmen ? ») a gaver en albom, treset ouzh mogerioù, rak disfiz o deus an dud rak an doare ma tegas Watchmen ar justis.
A-fet tresañ ez eo gwall binvidik an oberenn, ha meur a elfenn anezhi a gaver en-dro el lagadennoù hag en istor dre vras.
Prizioù
Embannet eo bet Watchmen gant DC Comics azalek 1986. Plijet-bras e voe ar vurutellerien, ha roet e voe priz Hugo da Watchmen. Ar wech kentañ e oa e vefe roet ar priz d'un albom bannoù-treset. Priz an albom estren gwellañ a voe tapet ivez gant Watchmen da-geñver saloñs bannoù-treset Angoulême e 1989. Lakaet eo bet e-touez ar 100 romant saoznek gwellañ embannet abaoe 1923 gant skipailh ar gazetenn amerikan Time.
Andrey Rychagov
Andrey Rychagov  a zo bet ganet d'an 3 a viz Eost 1979 en Unaniezh ar Republikoù Sokialour ha Soviedel.
Mestr Meur eo.
2528 edo e renk Elo e miz Here 2007.
Lutra
Lutra a zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ 2 pe 3 spesad dourgon.
Falstamall
Ur falstamall zo un tamall direizh, graet e gaou, a ra droug da enor un den, hag a zegas droukvrud (pe fallvrud, pe brud fall) warnañ.
Meneget ha termenet eo hervez mellad 29 lezenn an 29 a viz Gouhere 1881 er Stad c'hall, lezenn savet diwar-benn frankiz ar c'hazetennoù.
"Kement lavar distaget en sell da lakaat un ober war gont unan bennak pe ouzh ur c'horf-micher bennak evit noazout ouzh e enor pe ouzh e vrud a zo kement ha droukvrudañ"...
Pallas
Meur a Ballas zo bet e mojennoù Hellaz kozh:
Kensonenn drekstaon dre dostaat
Unan eus ar c'hensonennoù e taolennoù ofisiel al lizherenneg fonetikel etrebroadel ganti un arouezenn ispisial eo ar gensonenn drekstaon dre dostaat mouezhiet treuzskrivet [ɰ] hervez reolennoù al LFE, ganti an niverenn dave 154.
Ԅ (lizherenn)
Ul Lizherenneg kirillek ispisial eo Ԅ, ԅ implijet gant ar c'homieg-zirieg evit skrivañ ar son kensonennel [zʲ].
Unan eus lizherennoù al lizherenneg volodtsovek an hini e oa, bet implijet etre 1919 ha 1931.
Diazezet e oa bet stumm al lizherenn-mañ war hini al lizherenn girillek З
Lambaol-Gwimilio
Lambaol-Gwimilio zo ur gumun e Bro-Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Robin Llwyd ab Owain
Robin Llwyd ab Owain, ganet e miz Mezheven 1958, mab d'ar barzh Owain Owain, zo ur barzh kembraek evel e dad. Gounezet en doa ar gador en Eisteddfod 1991 er Wyddgrug gant e varzhoneg ‘Merch Ein Amserau’ ("Plac'h hon amzerioù"). E miz Kerzu 1996 e voe ar skrivagner kentañ da embann e varzhonegoù er Genrouedad: Rhedeg ar Wydr (Redek war ar gwer).
E Ruthin emañ o chom, daou vugel dezhañ. Penn un embregerezh eo, ha maer Ruthin eo bet ur bloaz etre 1990 ha 1991. Lennet eo bet e oberennoù er skinwel gant an aktour Rhys Ifans.
Meur a ganaouenn en deus skrivet Robin Llwyd ha darn kanet gant Bryn Terfel: 'Brenin y Ser' ('Roue ar Stered') ha 'Pedair Oed' ('Pevar bloaz'), Rhys Meirion da skouer.
Lannoy
thumb|250px|right|Lec'hiadur Lannoy e [[Kanton Lannoy hag en Arondisamant Lille]]
Naomi Watts
Naomi Ellen Watts zo un aktourez saoz gant gwrizioù kembreat hag aostralian, bet ganet d'an 28 Gwengolo 1968 e Shoreham (Bro-Saoz). Merc'h eo da b-Peter Watts, aozer troiadoù Pink Floyd er bloavezhioù 1970. Berzh he deus bet dreist-holl etre 2001 gant Mulholland Drive, ha 2012 gant The Impossible.
Lannoy
Lannoy a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant Norzh e Bro-C'hall. Pennlec'h Kanton Lannoy eo.
Pabo Post Prydain
Pabo Post Prydain (Pabo Piler Preden) a oa roue war dro 500 -525, un tu bennak en Hanternoz Kozh Enez Vreizh.
Peninoù
Krediñ a ra da lod istorourien e oa roue er Peninoù pe war-dro Papcastle e Cumberland (a zo Cumbria bremañ)
Hervez a ouzer eus lignezoù meur Kembre, e voe roue war-lerc'h e dad Arthwys ap Mor, ur gourvab da'r roue Coel Hen Rannañ a reas e rouantelezh etre e zaou vab;
Marteze eo an hevelep den ha Sant Pabo a voe beziet e Llanbabo en Enez Mon. Neuze e vije en em dennet eus e garg ar roue war an diwezhadoù.
Krennvrezhoneg
Ar c'hrennvrezhoneg eo ar stumm eus ar brezhoneg a veze komzet ha skrivet etre dibenn an ha kreiz ar.
Ar rakkrennvrezhoneg
Eus ar rakkrennvrezhoneg ne vez anavezet nemet spisc’herioù, anvioù-tud hag anvioù-lec’h. Ivonet Omnes en deus skrivet ur varzhoneg war marzh an dornskrid e oa o sevel dre eilskrivañ war-dro ar bloavezhioù 1350 ; setu amañ ar varzhoneg hag he reizhiad klotennoù :
Ԉ (lizherenn)
Ul Lizherenneg kirillek ispisial eo Ԉ, ԉ implijet gant ar komieg-zirieg evit skrivañ ar son kensonennel [λ] pe [lʲ], kevatal d'al lizherenn serbek Љ
Unan eus lizherennoù al lizherenneg volodtsovek an hini e oa, bet implijet etre 1919 ha 1931.
Diazezet e oa bet stumm al lizherenn-mañ war hini al lizherenn girillek Л.
Hans Rottenhammer
Hans Rottenhammer, pe Johannes Rottenhammer, (1564-1625) a oa ul livour alaman.
Anfiloeg
Ur yezh omotek eus is-skourr yezhoù gongaek ar c'hreiz eo an anfiloeg (anfillo pe maoek ar su) komzet gant tro-dro da 500 den e Koadeg Anfillo en Etiopia (1990).
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma ra an dud muioc'h-mui gant oromeg ar c'hornôg.
Ki-dour Sumatra
Ki-dour Sumatra (Lutra sumatrana) a zo ur bronneg hag a vev e Tailand, Kambodia, Vietnam ha Malaysia.
Martin Agricola
Martin Agricola a zo ganet d'ar 6 a viz Genver 1486 ha marvet d'an 10 a viz Even 1556. Ur sonaozour alaman eus an Azginivelezh e oa hag en deus savet teoriennoù war ar sonerezh.
Ganet eo bet e Schwiebus e Silezia. E anv a oa Sohr pe Sore en alamaneg.
Bambasieg
Ur yezh omotek eus isskourr yezhoù maoek ar reter eo ar bambasieg (bambassi, bambeshi, siggoyo, amam, fadiro, maoek an norzh pe didessa) komzet gant tro-dro da 5 000 den e Beni Shangul en Etiopia (1982).
Martin Agricola
Agricola a zo bet an hini kentañ oc'h aozañ gant peder mouezh un oberenn evit Martin Luther: Ein' feste Burg e anv.
Bambasieg
Div rannyezh a zo:
Litai
Al Litai (un anv lies, eus ar gregach Λιτή, «pedenn») a oa speredoù hag a arouezie ar bedenn e mojennoù Hellaz kozh.
Hervez Homeros (en Ilias, navet levrenn), int merc'hed da Zeus, kamm ha roufennet, met n'eus meneg ebet eus o mamm pe o niver. Dalc'hmat e vezont war-lerc'h merc'h all Zeus, Ate (ar follentez), met buanoc'h evito e red o c'hoar.
Ma'z a unan bennak da lavarout droug diwar o fenn ez eont davet Zeus da glemm da c'houlenn ma vo kaset Ate dezhañ.
Editorial Galaxia
thumb|300px|Editorial Galaxia er fest e 2010.
Foncquevillers
Foncquevillers a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Editorial Galaxia
Editorial Galaxia zo un ti-embann galizek e Vigo.
Foncquevillers
kantved
Brezel-bed kentañ:
Editorial Galaxia
Krouet eo bet e 1950 en Santiago de Compostela. Daou vil levr zo bet embannet gantañ, ha mil anezho en e gatalog. Renet eo gant ar skrivagner Víctor F. Freixanes hag ar prezidant eo Xaime Isla Couto.
E-touez ar saverien emañ Ramón Otero Pedrayo, Francisco Fernández del Riego, Ramón Piñeiro (kentañ rener lennegel).
Gant Domingo García-Sabell, Rof Carballo, Celestino Fernández de la Vega, Ramón Piñeiro, Xaime Isla Couto ha Francisco Fernández del Riego e oa bodet un dornad intelektualed a zo anavezet evel ar grupo Galaxia en istor al lennegezh c'halizek, ur bodad a glasko sevel ur prezeg modern e galizeg.
C'hoarvezout a ra Galaxia eus ar «Suplemento del Sábado» eus ar pemdezieg La Noche a veze graet e Santiago de Compostela. Berzet e voe buan gant renad Franco, met gant an arnod-se e krogas da genlabourat kalz tud a vagas an embannadurioù gant o skridoù.
Ar c'hentañ levr embannet e oa Antífona da cantiga (1951), gant Ramón Cabanillas.
Fouin-Pallas
Ar fouin-Pallas (liester : fouined-Pallas) a zo ur spesad golvaneged, Helopsaltes certhiola an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Motacilla Certhiola (kentanv) da gentañ-penn (e 1811) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ :
Rummatadur
Renket e veze er genad Locustella kent.
Maldegem
Maldegem a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Reter-Flandrez. Bevennoù he-deus kumun Kaprijke gant ar c'humunioù ha rannoù-kumun da heul:
Y Borth
250px|thumb|Y Borth 250px|thumb|Aod Y Borth dindan an erc'h Y Borth (pe Ar Borth en ur stumm damvrezhonekaet) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh en arvor Bae Ceredigion, 9 km en hanternoz da Aberystwyth. 1,399 a dud zo o chom eno, ha 32,4% anezho a oar komz kembraeg hervez niveradeg 2011.
Gwechall e oa peskerezh ha pesketaerien. Hiziv ez eus tachennoù evit karavanennoù. Er reter ez eus ur wern anvet Cors Fochno war lez aber ar stêr Dyfi.
War an traezh e c'haller gwelet, d'an izelvor, penngosoù fosilaet a c'hallfe bezañ prouennoù e oa ur c'hoad eno gwechall, hag a vije bet beuzet gant ar mor da vare ar Mezolitik. Alese moarvat eo deuet mojenn Cantre'r Gwaelod.
Priz Imram
Ar Priz Imram zo ur pril lennegel savet e 1984 e Sant-Maloù gant Annaig Renault evit enoriñ oberenn ur barzh brezhonek. Roet e vez bep bloaz d'an donezonad da-geñver an Emgavioù barzhoniezh e Sant-Maloù aozet gant Ti etrebroadel ar varzhoniezh.
Koulskoude ne vez ket roet atav da dud o deus skrivet barzhoniezh: roet eo bet da ganerien, ha da bolitikerien.
Anv
Dont a ra anv ar priz diwar hini ar barzhoneg hir savet gant Maodez Glanndour en deus resevet ar garedon er bloaz kentañ.
Demat
Demat, pe deiz mat (hervez an distagadur leonek), zo un estlammadell vrezhonek hag ur ger saludiñ, unan eus ar re a vez implijet stank hiziv.
Tabut
Implijet e vez kalz gant an nevezvrezhonegerien, ken e vez tabut a-wechoù diwar-benn e implij.
Darn a gav dezho n'eo ket ar ger gwellañ da implijout abalamour ma ne veze ket implijet stank gant ar vrezhonegerien a-vihan en kantved.
Darn all a embann zoken n'eo ket ur ger brezhonek. Roudoù a gaver anezhañ koulskoude er skridoù abaoe pell zo.
Er kantved
Testeniekaet eo demat e krennvrezhoneg.
Ki-dour gouzoug brizh
Ar c'hi-dour gouzoug brizh (Lutra maculicollis pe Hydrictis maculicollis) a zo ur bronneg hag a vev en Afrika.
Demat
En kantved
E gavout a reer e geriadurioù zo, evel hini ar Gonideg, adembannet e 1850, ha dindan pluenn ar skrivagnerien Fañch an Uhel, ha Troude peurgetket.
Gant Fañch an Uhel
Kavet e vez ar ger e teir oberenn: N'eo ket trawalc'h lenn ar ger en e gontadennoù evit bezañ sur e oa klevet gantañ, nag e veze implijet ar ger gant ar bobl er vuhez pemdeziek ken, met ne oa ket dianav moarvat. Ha lavarout a rae an Uhel e oa feal d'ar yezh a gleve.
Gant Troude
Gant al Leonad Troude e kaver ar ger ivez :
En kantved
Kavout a ra da galz a dud ez eo ur ger "ijinet", pe "chimik" evel ma skriv Lionel Buannic en e levr Ce que vous avez toujours voulu savoir sur le breton!. Evit doare n'eo nemet un ali personel, diazezet war ar vrud kentoc'h evit war un enklask. Ur ger n'hoc'h eus ket klevet pe n'eo ket anavezet gant an holl a c'hall bezañ bev koulskoude.
Gwir eo a-hend-all ne oa ket nec'het ar bobl gant ar saludiñ e doare kêr, hag e veze graet war ar maez, en kantved, gant troiennoù a bep seurt abalamour ma oa disheñvel ar reolennoù sevended diouzh re ar galleg. Stag e oa an troiennoù-se ouzh doareoù an dud, pe ouzh ar pezh a veze an den saludet oc'h ober, ha kement zo, hag alies Kavout a reer un niver a zoareoù saludiñ pemdeziek a seurt gant ar re-se e levr brudet ar skrivagner Jules Gros, Le trésor du breton parlé, en trede levrenn peurgetket. Kement-se ne brou ket ne oa ket troiennoù all er c'hantvedoù a-raok evel-just.
Kavet e vez ar ger ivez :
Pennad
Ur pennad zo bet savet diwar-benn implij ar ger-mañ er skridoù kozh gant Gwennole ar Menn e-barzh niverenn 211 ar gelaouenn Hor Yezh e 1997.
Liammoù diavaez
Sali Hallo Hello Mandi הלו Halló Hallo Oi Здравствуйте Hello Hello
Kazh-mor (bronneg)
Ar c'hazh-mor (Lontra felina) a zo ur c'hi-dour mor eus Suamerika. Er c'hontrol da izili arall e c'henad eo ral e gavout en dour dous.
Doareoù pennañ
Anevaled bihan eo ar c'hizhier-mor. Muzuliañ a reont 100 cm ha pouezañ war-dro 4,5 kg. Gell-du eo kreoñ e gein tra m'eo sklaeroc'h hini e gof ha kaletoc'h eo eget hini ar c'hon-dour mor. Palvezek eo e bavioù ha berr e lost.
Annez
Kavout a reer ar c'hizhier-mor war aodoù mervent Amerika ar Su, eus su Perou betek Strizh-mor Magalhaes. Un nebeud pennoù a voe gwelet war aodoù an Inizi Maloù. Bevañ a reont war aodoù roc'hellek bezhinek. Er c'hontrol d'ar c'hon-dour arall a blij gwelloc'h an doureier sioul dezho, e choazont rannvroioù gant avelioù ha redoù kreñv. Pell eus an traezhioù e chomont hag un douarenn ha na c'heller ket mont enni e-pad ar chal eo a vez dibabet ganto.
Pepin an Tort
Abalamour ma ne oa barrek da vrezeliñ ha marteze dre ma ne oa ket dimezet e vamm, ne oa ket da gaout madoù e-leizh digant e dad. Koulskoude e veze graet brav dezhañ gant e dad, hag enoret muioc'h eget e vreudeur yaouankoc'h. Paotr hegarat e oa Pepin el lez. Moarvat e vage un tamm esper da ren war-lerc'h e dad. Met ur c'hoariell aes e oa ivez d'an noblañsed a vage droukrañs hag a veze oc'h arabadiñ warnañ e oa bet graet droug d'e vamm pa oa aet Karl da zimeziñ d'ur briñsez lombard, Desiderata.
Kazh-mor (bronneg)
Annez
Pesked, kranked ha chevr a zebront dreist-holl.
Pepin an Tort
E 780 e voe dishêrezhet Pepin gant e dad, ha badezet e drede mab, Karloman, hag adanvet Pepin.
Kazh-mor (bronneg)
Emzalc'h
En o-unan pe e strolladoù bihan e vev ar c'hizhier-mor. Diaes-tre eo gwelout anezho en natur. C'hoarvezout a ra e stourmfe ar pared an eil ouzh egile met pesketa asambles a c'hellont ober. Anevaled deiz int.