cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
फ
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Taoiseach
An Taoiseach (distaget: ; liester: taoisigh, distaget ) eo an anv a vez graet eus Kentañ ministr Iwerzhon. Dilennet e vez gant Dáil Éireann hag anvet gant Prezidant ar Republik.
Aurelius Victor
Sextus Aurelius Victor (war-dro 327 - war-dro 390) a oa ur politikour hag istorour roman a orin eus Proviñs Africa. Gouarnour e voe e Pannonia en amzer Juluan ha dont a reas prefed kêr Roma en 389.
Sevel a reas un Historia Romana, e peder levrenn, adalek amzer Augustus betek hini Julian (360), embannet war-dro 361. Gant Julian (360-363) e voe anvet da brefed Pannonia Secunda. Marteze e oa an den a voe konsul en 369, war un dro gant Valentinianus Galates (mab Valentinian I ?), ha praefectus Urbi (prefed kêr Roma) e 389.
Oberennoù
Pevar levr a zo bet lakaet war e gont:
Kendalc'het e voe e labour gant un den dizanv a skrivas Epitome de caesaribus war-lerc'h 395.
Kentañ ma voe embannet ar pevar levr a voe graet gant Andreas Schottus (8 levrenn, Antwerpen, 1579).
O-Zone
O-Zone a zo ur strollad sonerezh pop dance eus Moldavia, tri Roumanad a zo ennañ (Dan Bălan, Radu Sârbu hag Arsenie Toderaş). Abaoe 2004 eo brudet dre ar bed, en arbenn d'ar ganaouenn Dragostea Din Tei (Karantez dindan ur wezenn-dilh). Brudet eo bet an ton-se gant videoioù lakaet war internet, en o zouez hini Gary Brolsma, ur c'hrenard amerikan a 19 bloaz. Dragostea din tei a zo ur ganaouenn gant leun a yezhoù disheñvel enni.Berzh e ra e Amerika ar Su, er c'humuniezhioù gay dreist-holl, hag e Sina ar c'hôrnog.
Ar strollad O-Zone a gemeras perzh en Nouvelle Star eus Romania e 2004, met kollet o deus pa oant er c'hardgourfenn. Dispartiañ a ra ar strollad e fin 2004.
Arsenie Toderaş a gendalc'h e unan dindan an anv-pluenn Arsenium, dileuriet en deus Moldavia e kenstivadeg Eurovision e 2006 gant Natalia Gordienko ha Connect-R, o kanañ Loca. Erruout a ra en 20 plas gant 22 poent, dirak Bro-Sagn gant ar strollad Las Ketchup hag ar Rouantelezh Unanet gant Daz Sampson.
Kenderc'hel a ra ivez Radu Sarbu da ganañ e unan (gant an anv RadU). Dan Balan a gendalc'h eñ gant ur raktres rock gant ar strollad Balan, ha goude gant ur raktres pop Crazy Loop. E 2008 e vez adkanet Dragostea Din Tei gant ar c'haner amerikan T.I. ha Rihanna, dindan ur stumm Hip Hop, anvet eo ar ganaouenn nevez "Live your life", En eil plas ar singles e voe e SUA.
Perzhidi ar strollad
Petru Jelihovschi a zo bet ivez er strollad.
Traked
An Draked kozh a oa ur strollad meuriadoù indezeuropean a gomze Trakeg - ur yezh eus familh ar yezhoù indezeuropek. O sevenadur, anavezet fall, a oa e bleuñv eus an III milved kent J.-K betek an III kantved goude J.-K.. En henamzer, edo ar meuriadoù-se oc'h ober o annez e reter ledenez ar Balkanioù, en he c'hreiz hag er su, evel el lodennoù eus Europa ar reter a oa tost d'ar vro-se. Krediñ a raent en divarvelezh, evel m'en danevell Herodotos a ra anv eus an "orfeüzegezh trakiat", er c'hontrol eus ar pep brasañ eus pobloù an amzer-se.
Edo an Draked o chom e proviñsoù kozh Trakia, Moesia, Dakia, Skitia Minor, Sarmatia, Bithynia, Mysia, Makedonia, Pannonia, hag e lodennoù all eus ar Balkanioù hag eus Anatolia. Goleiñ a ra an tolead-se ar pep brasañ eus ar Balkanioù, hag ar Getae en norzh d'an Danav betek ar stêr Bug.
Orin an Draked
N'ouzer nemet nebeut a dra diwar-benn an Draked er Ragistor, pa n'eus tamm tra skrivet diwar o fenn da neuze.
Yezhoù predenek
Graet e vez predeneg eus ar yezh pe yezhoù keltiek peuzdianavezet a veze komzet en Enez Vreizh (pe Preden) hag e Manav ivez moarvat, betek ar. Diwar ar yezh-se e teu ar brezhoneg, ar c’hembraeg, hag ar c’herneveureg.
Arguzenn
Un nevezc'her e oa predeneg  pa voe implijet gant Arzel Even e 1962 da dreiñ an anv saoznek Brythonic, a zo brythoneg e kembraeg, brittonique e galleg, hag a zo « brezhoneg », ha netra ken. Savet eo bet evit ober ar c'hemm istorel etre « brezhoneg » kozh Enez Vreizh ha brezhoneg Breizh, evel ma c'hallfed ijinañ un anv da ober ar c'hemm etre galleg ar Grennamzer hag ar galleg abaoe an Azginivelezh, a zo gerioù ijinet gant an istorourien ivez. Savet eo diwar ar ger Preden, deuet eus an anv kembraek Prydain, evel pa vije bet ur yezh hepken e Preden, ha Brezhoned hepken. Estreget Brezhoned a oa e Preden : Pikted, Skoted (Dál Riata) ha Saozon aodoù ar reter.
Skourr predenek
Ur skourr eo eta eus ar yezhoù keltiek ; unan eus ar skourroù all e oa ar gouezeleg, komzet en Iwerzhon, en deus roet an iwerzhoneg, ar manaveg, ha gouezeleg Bro-Skos. Preden, amprestet digant Prydain e kembraeg deuet eus Priten e hengembraeg, a zo ur stumm nes-kar d'ar ger *Pritan- « Breizh-Veur, Enez Vreizh », treuzskrivet Prettanikē pe Brettaniai gant ar C'hresianed ha Britannia gant ar Romaned.
Ar c’hemm brasañ a zo etre ar yezhoù gouezelek hag ar yezhoù predenek eo ar c'h-/q/ keltiek a zo emdroet e /p/ e predeneg hag e /k/ e gouezeleg, diwar-se da skouer mab e predeneg ha mac e gouezeleg.
Adalek aloubidigezh ar Romaned ez eus bet amprestet bernioù gerioù digant al latin hag eus an amzer-se e teu gerioù brezhonek evel brec'h, skol, pont pe anvioù deizioù ar sizhun...
Pikteg
Ar pikteg, komzet el lodenn uhelañ eus an enezenn (e (norzh Skos hiziv) a oa ur yezh predenek ivez moarvat, daoust ma n’eo ket bet ken latinekaet, dre ma n’eo ket bet aloubet ar Bikted gant ar Romaned. Darn a lavar o doa kaozeet ar Bikted ur yezh all a-raok ha n’eo ket indezeuropek, met n’eo ket ali an holl yezhourien war ar poent-se.
Aet eo ar pikteg da get hag ivez predeneg an Hanternoz (komzet e su Skos hag e gwalarn Bro-Saoz: Cumbria) da heul lanv ar saozneg hag ar gouezeleg. Predeneg ar c’hornaoueg a zo deuet da vezañ ar c’hembraeg, ha hini ar mervent ar c’herneveureg.
Ar brezhoneg a zo bet degaset en tu-mañ d’ar mor gant tud eus Enez Vreizh deuet da ziazezañ el ledenez a zo deuet da vezañ Breizh-Vihan pe Breizh hepmuiken.
N'ouzer ket re vat pegoulz eo bet diforc'het ar yezhoù predenek diouzh ar yezhoù gouezelek.
Wrocław
Wrocław (distaget [ˈvrɔtswaf], alamaneg: Breslau), kêr-benn rannvro istorel Silezia, Polonia.
W
W a zo 23 lizherenn al lizherenneg latin, sellit ouzh W (lizherenn) evit gouzout hiroc'h.
Ur arouez etrebroadel, skiantel alies, a c'hell bezañ W ivez:
Odo Iañ, roue ar Franked
Odo Iañ, pe Eudes de France e galleg (war-dro 860 - 1añ a viz Genver 898 e La Fère (Aisne)), a oa kont Pariz, markiz Neustria (886-888), ha roue ar Franked (888-898).
भ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo भ, implijet evit skrivañ ar son kensonennel [bh].
Odo Iañ, roue ar Franked
Mab henañ Roperzh ar C'hreñv e oa. Goude marv e dad (866) e oa re yaouank evit gouarn e zugelezh hag Huon an Abad a renas warni betek 883. Susitour e dad e voe neuze, asambles gant e vreur Roperzh.
भ
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Odo Iañ, roue ar Franked
Un emganner garv e tiskouezas bezañ da vare seziz Pariz (885-886) ouzh ar Vikinged. Se zo kaoz e voe dibabet evel roue ar Franked e-lec'h Karl an Tev, impalaer ar C'hornôg a oa roue ar Franked ivez. Diroueet e voe Karl en 887 peogwir en doa termet a-raok kas soudarded da skoazellañ ar stourm a-enep ar Vikinged, ha peogwir en doa kavet gwell marc'hata ganto.
भ
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Odo Iañ, roue ar Franked
D'an 29 a viz C'hwevrer 888 e voe dilennet Odo roue ar Franked. Lakaet e oa bet an danvez roue Charlez III a-gostez dre ma oa re yaouank c'hoazh. Kurunennet e voe Odo en abati Saint-Corneille e Compiègne, gant Gautier, arc'heskob Sens. A-hed e amzer-ren e stourmas Odo ouzh Charlez III a felle dezhañ adtapout e gurunenn. A-benn ar fin e reas emglev gantañ, hag e lezas gantañ ar vro entre ar Roen hag ar Saena, ha mirout a reas Pariz ha Frankia ar c'hornôg penn-da-benn.
Dre ziv wech e voe trec'h war ar Vikinged : ar wech kentañ a voe en 888, e koad Montfaucon d'Argonne, hag an eil gwech en 892, e-tal Montpensier e Limagne. Kement-se ne viras ket outo da ober freuz ha reuz e Meaux, Troyes, Toul, Verdun, Évreux ha Saint-Lô.
Mervel a eure e 898. Un tamm a-raok en doa ranket anavezout Charlez III evel roue, abalamour da roue Frankia ar reter, Arnulf Karintia, ha zalc'he warnañ d'ober.
Dimezet e oa da d-Théodérade, merc'h-vihan da Aleran, kont Troyes, ha tri mab en doe :
1522
Diwar-benn bloavezh 1522 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1522
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1522
I, Claudius
I, Claudius zo ur romant istorel gant Robert Graves e 1934 diwar buhez ar pevarvet impalaer roman Claudius. Savet eo diwar oberennoù Tacitus, ha Suetonius dreist-holl.
Un heuliad a voe, anvet Claudius the God (1935).
Un heuliad filmoù skinwel zo bet savet diwarnañ, er memes anv, e 1976, ha skignet gant ar BBC.
Poto Bosman
Poto Bosman (Perodicticus potto) a zo ur bronneg eus ar c'herentiad Lorisidae hag a vev en Afrika, eus Ginea betek Ouganda.
Ar spesad nemetañ eo er genad Perodicticus.
Doareoù pennañ
E gorf zo etre 30 ha 40 cm hag e lost etre 5 ha 15 cm. War-dro 1 kg eo e bouez. Gris, gell pe rous eo e feur.
200 devezh e pad an dougen hag e c'hell poto Bosman bevañ 25 bloaz.
Pessinos
Pessinos (Pessinus e latin), a oa ur gêr eus Galatia, en Henamzer, e bro ar c'h-GalatedTektosaged, Kelted diwar kadourien an Ergerzhadeg Veur.
Edo war lez ar stêr Sangarios, er c'hornôg da c'h- Gordion. Hiziv eo anvet Balhisar, e proviñs Eskişehir, e Turki.
Hervez ar vojenn e oa kêrbenn ar roue Midas en doa renet war Frigia. Hervez kont e oa bet diazezet er bloavezhioù 700 kent JK.
Brudet e oa eno
E 205 kent JK e voe divizet gant ar Romaned lakaat enoriñ Kibele, doueez Pessinus, e Roma, evit kaout he skoazell e-pad ar brezel ouzh Hannibal.
Delwenn Kibele a zo bet kaset da Rom war un lestr savet gant koad pin. Ar pin a zo ar wezhenn-totem (!) Kibele
Gouarnet e oa gant beleien. <!--Pessinus, the present village Ballıhisar is situated at 13 km from Sivrihisar a small town on the road Ankara- Eskişehir at the junction with the road to Afyon-İzmir, at 120 km SW of Ankara.
Pessinus
Pessinus was the mythological kingdom of King Midas, the emperor who wished for everything that he touched be turned into gold, and was, in the myth, the founder of the temple of Cybele, Midas’s mother. Cybele is the mother of the Gods in the Phrygian tradition and her importance is the reason for the existence of Pessinus. Other than the mythological founding of Pessinus, it is known that the Tolistoagii, a tribal faction of the Celts, settled in the west around Pessinus and Gordium.
It was a major, hellenized city in the region of Galatia since the fourth century BC. The Seleucids lost it to Attalid Pergamon, which became part of the Roman Empire where it is was assigned to the provincia Galatia (later part of Pontus diocese). It was under control of the Seleucid and the Pergamon with their king Attalus and Attalus II around 150 BC.
Roman involvement in Pessinus came with the rule of the Pergamon. In 205 BC, the Roman Republic incorporated the Cult of the Great Mother (also known as Magna Mater or the Cult of Cybele). This incorporation of provincial religions was a reoccurring theme for the Romans. It marked their emphasis placed in religion and their expansive rule, as Pessinus was a temple-state and marked the eastern-most part of Asia Minor under Roman control. The Roman Senate brought the Cult of Cybele and its most important image, a large black stone, that is said to have fallen from the Goddess Cybele. The Cult was adopted by the Romans for the purpose of winning the Goddess’s favor in the 2nd Punic War. This was a common practice in Roman tradition and in this case, was done so to combat the infamous Hannibal’s deadly escapades in the Italian peninsula.
The statue was first placed in the Temple of Victory on the Palatine Hill, but in 191 BC a new sanctuary was built for the Goddess on the summit of the Palatine Hill, one of the most sacred places in Rome. Along with the black stone, a throne was brought to Rome. The throne was destroyed twice by fire in 111 BC and 3 AD, both times being restored, in the latter case by the emperor Augustus.
Roman culture emerged in Pessinus again around 45 AD, when the Emperor Claudius sold the temple-state to the Galatian tetrarch Brogitarus. This was a fundraising tactic used by the Roman emperors, starting with Julius Caesar around 45 BC.
Pessinus was reached by Christianity in the fifth century AD. After the Byzantines lost it to the Seljuk Turks, it became an inconspicuous mountain village at 900m height, gradually getting depopulated since it was fully protected. The temple was abandoned, although the emperor Flavius Claudius Iulianus (Julian the Apostate) made a pilgrimage there. In late 715 AD, the city of Pessinus was destroyed by the conquering Arabs along with the neighboring city Orkistos.
--> Diwezhañ savadurioù a chome eus an Henamzer a voe distrujet en XIXvet kantved. Abaoe 1967 ez eus hendraourien eus Skol-Veur Gent, e belgia, o turiañ douar. Kavet o deus templ kozh Kibele ha kalz savadurioù arall, c'hoariva ha kibelldioù.
Shigeru Kayano
Shigeru Kayano a zo bet ganet d'ar 15 Mezheven 1926 e bro Biratori e oa marv d'ar 6 Mae 2006.
Kannad kentañ Japan eus ar meuriad ainou eo bet.
Kregiñ a reas da zastum binvioù hengounel da gentañ a-raok sevel Mirdi sevenadur an Ainoued e 1972. Da heul e savas meur a levr : kontadennoù dreist-holl hag ur geriadur ainoueg.
E 1994 e voe dilennet evel senedour hag e 1997 e voe votet ul lezenn evit gwareziñ gwirioù ha brudañ sevenadur an Ainoued. Perzh a gemeras e sevel ar skol hag ar skingomz kentañ e ainoueg.
Sahara ar C'hornôg
Sahara ar C'hornôg (الصحراء الغربية, As Sahra Al Gharbiyya en arabeg) zo ur vro eus gwalarn Afrika zo amsklaer he statud politikel : An Talbenn Polisario ne ren nemet war ul lodenn vihan eus ar vro, er reter, tra m’emañ an arvor hag ul lodenn vat eus an diabarzh e dalc’h Maroko. Ur voger zo bet savet gant nerzhioù Maroko, da zispartiañ an div dachennad. Ul lodenn eus Sahara eo ar vro ha n’eo koulz lavaret nemet un dezerzh bras.
En-dro da Sahara ar C'hornôg emañ Maroko (er ster strizh) en norzh, Aljeria er biz, ha Maouritania er reter hag er su. Riblet eo gant ar Mor Atlantel er c’hornôg.
Al Ayun (El Aaiún, Laâyoune) eo ar gêr vrasañ. Enni emañ an drederenn eus poblañs ar vro o chom.
Istor
Gwechall e oa poblet ar vro gant Berbered, evel ar peurrest eus hanternoz Afrika. En e voe islamekaet ar pobladoù a veve enni.
En e voe piaouet ar vro gant Spagnoled a savas ur porzh-pesketa e Villa Cisneros (Dakhla bremañ).
E 1900 e voe merket bevennoù etre an douaroù e dalc’h ar Spagnoled hag ar re e dalc’h ar C’hallaoued. An Talbenn Polisario a grogas da stourm ouzh yev Spagn e 1973 da glask sevel ur stad dizalc’h er vro.
D’ar 14 a viz Du 1975 ez eas kuit nerzhioù Spagn ha rannet e voe ar vro etre Maroko ha Maouritania, da-heul un emglev gant Madrid. Hogen an Talbenn Polisario a embannas ar Republik Arab Saharaoui Demokratel (RASD), ha gant skoazell gouarnamantoù Aljeria ha Libia e stagas gant ur stourm armet ouzh an alouberien nevez.
E 1979 ez eas kuit nerzhioù Maouritania diouzh al lodenn eus ar vro a oa bet roet dezhi ha kerkent e voe aloubet al lodenn-se gant arme Maroko. Abaoe ez eus bet savet ur voger gant Maroko da wareziñ al lodenn binvidikañ eus ar vro diouzh tagadennoù an Talbenn Polisario, zo diazezet er c’hampoù repuidi zo bet savet e korn-bro Tindouf en Aljeria. Harz-an-tan zo abaoe 1991, ha klask a ra ar Broadoù Unanet lakaat an div gostezenn da gavout un diskoulm peoc’hus d’an dizemglev war dazont ar vro.
Kouskous brizh
Ar c'houskous brizh (Spilocuscus maculatus) zo ur bronneg godellek a vev en Aostralia ha Ginea Nevez.
Llanfair-ym-Muallt
Llanfair-ym-Muallt (Builth Wells e saozneg) zo anv ur gêr eus Powys, e Kembre, war lez ar stêr Gŵy.
Nepell alese emañ Cilmeri ma voe lazhet Llywelyn ap Gruffudd Ein Llew Olaf e 1282.
Gerdarzh
Krediñ a reer e oa Buellt ar stumm koshañ, diwar "bu" (bioù) ha "gwellt" (geot), da lavarout eo "peurvan saout". Ar wrizienn "bu" eo a gaver er gerioù brezhoneg "buoc'h", "buorzh", ha "bugel".
ए
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ए, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [e].
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hend-all e vez implijet ar stumm stag-mañ: े da skouerके [ke].
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Lezgied
Al Lezgied a zo ur bobl eus norzh Azerbaidjan ha su Dagestan. Al lezgieg a gomzont ha derc'hel a rejont penn ouzh an aloubadeg rus e-pad an darn vrasañ eus an kantved. Un emsav broadel a zo ganto hag a c'houlenn savidigezh ur republik emren.
xmf:ლეკეფი (ლეზგინეფი)
Hiperodon an hanternoz
Hiperodon an hanternoz (Hyperoodon ampullatus) a zo ur morvil dantek.
thumb|left|300px|Tiriad hiperodon an hanternoz. thumb|left|200px|Hiperodon an hanternoz ha den keñver-ha-keñver.
Chennai
Chennai (Tamil: சென்னை, LFE: [ˈtʃenːɛi], 'Tchennei' hervez doare-skrivañ ar brezhoneg), anavezet a-raok gant an anv "Madras" a zo kêr-benn Stad Tamil Nadu en India hag an pevare kêr vrasañ eus ar vro. Lec'hiet emañ war Aod Coromandel, e Pleg-mor Bengal. Gant ur boblañs eus 7,6 milion ag annezidi ez eo ar 36 kêr vrasañ er bed.
Herberc'hañ a ra Chennai ar c'henstriverezh tennis nemetañ en India.
Orin an anv
Dont a ra an anv Madras eus Madraspatnam, al lec'h choazet gant Kompagnunezh Vreizhveurat Indez ar Reter da sevel ur gêr-werzh e 1639. En he c'hichen ez eus ur gêr vihan arall Chennapatnam. Kendeuzet e voe an div gêr ha tra ma veze ar saozon oc'h ober gant Madras e implije tud ar vro Chennapatnam pe Chennapuri. Ur gêr telugueg eo "Chennu". Talvezout a ra "brav" ha neuze, Chennapuri a dalvez "Kêr Vrav".
Adanvet e voe ar gêr Chennai e miz eost 1996 peogwir e kav a ra da dud ar vro e oa portugaleg e orin. Krediñ a reer e teu eus anv un trevadenner portugaleg Madre de Sois  erruet er vro war-dro 1500.
Roll ar Pennoù Stad e 736
Pennoù Stad ar bloaz 735 - Darvoudoù ar bloaz 736 - Pennoù Stad ar bloaz 737 - Pennoù Stad dre vloaz -
अ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo अ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ʌ] treuzskrivet peurliesañ a.
Ælfwald East Anglia
Ælfwald East Anglia a oa roue East Anglia adalek 713 betek e varv e 749. Ne oa merket e ren hir gant brezel pe kudenn diabarzh ebet, ar pezh a ro da grediñ e veve ar rouantelezh ur marevezh a stabilder bras. Ne seblant ket Ælfwald bezañ bet ken pouezus hag unpennoù Mercia pe Wessex ha nebeut-tre a ouzomp diwar-benn e vuhez.
Chennai
Istor
Ur greizenn genverzhel, velestradurel, vilourel hag armerzhel vras e oa rannvro Chennai adalek ar. Reolet e oa gant rouantelezhioù ar Pallava, Chola, Pandya ha gant Impalaeriezh Vijaynagar. Kêr Mylapore, hag a zo ur c'harter eus Chennai hiziv, a oa ur porzh pouezus en amzer rouantelezh Pallava.
अ
Implijet e vez ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger. Distaget e vez da heul pep lizherenn keit ma ma ne vez vogalenn ebet all, da skouer al lizherenn diazez प [pʌ]. Implijet e vez ur sin diakritek ispisial anvet halanta (्) evit merkañ diouer ar vogalenn-mañ e diwezh ur ger, da skouer प् [p].
Chennai
Portugaliz hag Izelvroiz
E 1612 ez eas ar rannvro gant an Izelvroiz. E Pulikat en em staljont.
अ
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Chennai
Gallaoued e-pad tri bloaz
E 1746 e voe aloubet Fort St George ha Madras gant ar C'halloued. Preizhañ a rejont ar gêr hag ar c'heriadennoù nesañ.
अ
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Chennai
Gallaoued e-pad tri bloaz
Adgounid a reas ar saozon kontrol ar gêr e 1749 goude Feur-skrid Aachen; ne oa ket padet dalc'h ar C'hallaoued nemet tri bloaz eta.
Saozon
He mogeriañ a rejont evit he gwareziñ ouzh argasadeg ar c'halloued pe Hyder Ali, Sultan Mysore. E fin an kantved o-doa staget ar saozon darn vrasañ an tirioù war-dro Tamil-Nadu hag ar pezh a zo hiziv Andhra Pradesh ha Karnataka. Prezidantelezh Madras, a oa Madras he c'hêrbenn, a savjont.
Ole Rømer
thumb| Ole Christensen Rømer (ganet d’ar 25 a viz Gwengolo 1644 en Århus, marvet d’an 19 a viz Gwengolo 1710 e Kopenhagen) a oa ur steredoniour danat. Gantañ e oa bet muzuliet tizh ar gouloù evit ar wech kentañ e 1676.
Chennai
Saozon
Dindan gouarnamant saoz ez eas Madras d'ur gêr vras ha d'ur porzh pouezus. Goude erruidigezh en hent-houarn en India, e-pad an kantved e voe liammet ouzh kerioù bras arall evel Mumbai pe Kolkata. Ar gêr Indiat argaset gant Alamagn e-pad ar brezel bed kentañ e oa. Bombezañ a ra ar morreder skañv SMS Emden ur mirlec'h eoul-maen. Goude dieubidigezh ar vro ez eas Madras da gêrbenn Stad Madras a voe adanvet Tamil Nadu e 1969.
Douaroniezh
Da 13.04° N 80.17° R emañ lec'hiet Chennai biz Tamil Nadu e gevred India. Lec'hiet emañ en ur gompezenn aodel, Kompezenn-aod ar Reter hec'h anv. Un uhelder krenn a 6 m he-deus ar gêr hag he lec'h uhelañ a dizh 60 m hepken. Div stêr a dreuz Chennai, Cooum River e kreiz ar gêr ha Adyar River er su.
Mimar Sinan
Mimar Sinan (turkeg otomanek : قوجه معمار سنان آغا ), ganet e 1489 pe 1490 ha marvet e 1588, a oa un tisavour otoman a labouras dindan ren tri sultan : Süleyman Iañ, Selim II ha Murat III.
Buhez
Mimar ("tisavour" e turkeg) Sinan a voe ganet e-kichen Kayseri en ur familh kristen. Asambles gant paotred yaouank all e voe dibabet en abeg d'e varregezhioù ha kaset da oaled ar Janisered diwar urzh Selim I e 1512.
En Enderun e tiorroas e ouiziegezh war arz ar c'halvezerezh.
Daou vloaz goude e kemeras perzh e beajoù ar sultan ha studiañ evel-se ar savadurioù hag an disavouriezh e meur a vro, eus Iran betek ar Balkanioù. E-kerzh ar beajoù-se e krogas da ziskouez e varregezh dre sevel pontoù.
Mervel a reas e 1588 ha beziete voe e-kichen moskeenn Süleymaniye.
Oberennoù
Er e vevas Mimar Sinan, ur c'hantved skedus en Impalaeriezh otoman. Dre ma vevas tost da 100 vloaz e labouras dindan ren tri sultan. Renablet ez eus bet 477 savadur pe savet pe dreset gantañ. En o zouez, ouzhpenn 300 zo en Istanbul pe en trowardroioù.
Llywelyn Fychan
Un anv boutin eo bet moarvat Llywelyn Fychan (pe Llywelyn Vihan) e Kembre. Anv daou varzh eus ar Grennamzer eo ivez
Frazenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen frazenn (eus ar henc'hresianeg phrásis [φράσις] « komzidigezh, distilh » ; e saozneg : sentence) evit komz eus un unanenn yezh, pe lavar, ennañ peurliesañ ur verb termen (saoz. finite verb).
En ur frazenn glok eeun e kaver ur rener, peurliesañ un anv-kadarn pe ur ger anvheñvel, mui ur prezegad, peurliesañ ur verb pe ur ger verbheñvel. Gant ar yezhoù amrenererel e c'heller sevel frazennoù hep rener ebet avat.
Tammoù frazennoù diglok enne un elfenn bennañ nemetañ a reer rannfrazennoù (pe sintagmoù ; saoz. phrase) anezhe, da skouer ur rannfrazenn verb enni ur verb da elfenn bennañ hag a c'hell talvezout da brezegad ur frazenn glok pe ur rannfrazenn anv, enni un anv-kadarn da elfenn bennañ hag a c'hellfe talvezout da rener ur frazenn glok.
Bez' e c'heller rummata ar frazennoù hervez o framm pe hervez o fal :
Setu unan eus an doareoù hengounel da rummata an doareoù frazenn disheñvel hervez an niver a bennlavarennoù hag islavarennoù enne hag al liammoù etre pep lodenn eus ar frazenn :
enni ur bennlavarenn hep islavarenn ebet ;
enni meur a bennlavarenn liammet an eil ouzh eben gant stagelloù ha/pe poentadur ;
enni ur bennlavarenn mui un islavarenn d'an nebeutañ
An holl doareoù frazennoù pennañ-mañ a c'hell bezañ er stumm nac'hañ pe er stumm kadarnaat :
an doare frazenn implijet an aliesañ, da skouer :
implijet evit sevel goulennoù peurliesañ pe c'hoazh goulennoù emrespont (saoz. rhetorical question), da skouer :
implijet evit sevel estlamadennoù, da skouer :
implijet evit reiñ un urzh pe evit kinnig da unan bennak ober un dra, da skouer :
A-hendall e reer un diforc'h ivez etre frazennoù reizh (saoz. major sentence pe major sentence) diouzh un tu, enne ur rener hag ur prezegad diouzh un tu ha frazennoù amreizh (saoz. irregular sentence pe minor sentence) diouzh an tu all hervez ma vez enne ur rener hag ur prezegad sklaer pe get.
Barzhed an Uhelidi
Barzhed an Uhelidi (Beirdd yr Uchelwyr e kembraeg) a vez graet eus ar varzhed a gane evit tud uhel e Kembre er Grennamzer. Dont a ra marevezh Barzhed an Uhelidi goude hini Barzhed ar Briñsed, pa ne voe ket ken eus Priñsed Kembre nag eus o lezioù ma veze maget ar varzhed, da lavarout eo adalek 1290 betek 1500.
2007 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2007 e Breizh
Ondina
Ondina a c'hall bout:
Ignác Kolisch
thumb|right Kolisch Ignác báró, pe Baron Ignaz von Kolisch, bet ganet d'an 6 a viz Ebrel 1837 e Pozsony, Hungaria (bremañ Bratislava, Slovakia), marvet d'an 30 a viz Ebrel 1889 e Vienna (Aostria).
Mestrc'hoarier echedoù, kazetennour ha kenwerzhour hungarat.
Berzh a reas, koulz en e vicher hag er c'hoari echedoù.
E c'hoari a zegasas brud dezhañ fonnapl: dreist ha tagus e oa e zoare. Ne gemere ket perzh en tournamantoù alies. E 1860 e tapas ar plas kentañ e tournamant etrebroadel Cambridge (Bro-Saoz). E 1861 e kollas ur match a-enep da Adolf Anderssen, kreñvañ c'hoarier d'ar c'houlz-se, gant un diforc'h ag ur poent hepken. En hevelep bloavezh e voe nul disoc'h e vatch a-enep da Louis Paulsen; e tournamant Pariz (Bro-C'hall) 1867 e teuas ar maout gantañ, en ur vout trec'h war Szymon Winawer ha Wilhelm Steinitz.
Gantañ e voe krouet ha renet, gant ar garg a benn-kazetennour, ar "Wiener Allgemeine Zeitung".
ऐ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ऐ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ai].
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: ै da skouerकै [kai]
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Mettet
Mettet (e walloneg: Metet, M'tet goude ur vogalenn) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Gwambiaeg
Gwambiaeg (namtrik pe namui wam e gwambiaeg, guambiano e spagnoleg), a reer eus ur yezh amerindian komzet en Andoù gant Gwambiaiz e trowardroioù Silvia, e departamant Cauca e mervent Kolombia. Un tammig ouzhpenn 10 000 a dud a gomze ar yezh-se e dibenn an ). Bev-birvidik eo ha treuzkaset e vez c'hoazh a rumm da rumm, ha pa vefe bet dilezet gant ul lodenn eus ar bobl. Krog eur d'he c'helenn e skolioù zo. Ul lodenn eus bonreizh Kolombia zo bet troet e gwambiaeg. Emskiantek-kenañ eo Gwambiaiz, anezho ur bobl labourerien-douar, emañ o yezh en arvar ha stourm a reont evit he c'has war-raok. Skoueriekaet eo bet doare-skrivañ ar gwambiaeg (ha pa vefe tabut c'hoazh) ha meur a destenn zo bet embannet er yezh-mañ.
En-dro da Wambiaiz e vev ur bobl indian all an Nasaed (pe Paesed) a gomz nasaeg (pe Nasa yuwe). Kalz niverusoc'h eo ar re-mañ (e-tro 100.000 a dud). Totoroeg a gomzer ivez e kumun amezek Totoró. Daoust ma oa bet soñjet e penn kentañ e oa ur yezh distag eus an totoroeg, ur rannyezh wambiaek eo.
Familh-yezhoù
Boas eur da renkañ ar gwambiaeg e-touez ar yezhoù barbakoek (skourr ar yezhoù kokonoukoek) met e gwirionez n'eo ket asur tamm ebet ar rummata-se n'eo ket diazezet war ur studi wirion eus ar yezhoù a renker evel-se.
C'hoarvezet ez eus bet gant yezhoniourien zo renkañ ar gwambiaeg e-touez ar yezhoù nasaek. Evit doare n'eo ket soliet ar gerentiezh goulakaet-mañ ha soñjet e vez muioc'h-mui hiziv ez eo an nasaeg ur yezh digenvez.
Istor
Displann-kenañ e hañval bezañ istor ar gwambiaeg zo ur yezh n'eo ket meneget nemeur er mammennoù istorel skrivet deuet betek ennomp. Ken eo bamus soñjal eo chomet bev ar yezh-mañ zoken pa'z eus bet marvet kemend-all tro-war-dro. Istorourien kolombian lec'hel zo o deus embannet e vije deuet ar gwambiaeg eus Perou, degaset ma vije bet Gwambiaiz e-touez an arme Indianed savet gant an alouberien spagnol evit argadiñ Kolombia. N'eo ket bet prouet ar soñj-se. Er c'hontrol, embann a ra Gwambiaiz bezañ o vevañ war o zachenn a-holl viskoazh. Evit doare e felle da istorourien kolombian zo prouiñ ne oa ket Gwambiaiz eus ar vro ha, dre se, n'o doa ket muioc'h a wirioù war an douar eget diskennidi ar Spagnoled. Diskouez splann a ra koulskoude lec'hanvadurezh ar vro ma komzer gwambiaeg hiziv e vez komzet ar yezh el lec'h m'emañ abaoe pell-tre. Da skouer, Ur gumun er mervent da Silvia zo anvet Novirao, stumm spagnolekaet Nupirau, an anv a ro Gwambiaiz d'o bro. Kement-se lavaret, ha daoust ma n'eo ket asur tamm ebet c'hoazh rummatadur yezhoù Kolombia, e c'hallfe bezañ darempredoù kerentiezh etre ar gwambiaeg ha yezhoù all (evel an awa, anvet ivez kwaikareg) komzet muioc'h er su e departamant Nariño war an harzoù gant Ecuador.
E gwambiaeg e ra Nupirau (an douar bras) Gwambiaiz eus o bro.
Deskrivadur ar yezh
Pemp soniad vogalennek ha 17 fonem kensonennek zo e gwambiaeg. En o zouez es eus kensonennoù kildro.
Kensonennoù
Distaget e vez ar strollad kensonennoù divouezh 'p', 't', 'ts', 'tš', 'ç', 'k', evel mouezhiet 'b', 'd', 'dz', 'dζ' [ɖʐ], 'J' [ɟ], 'g' [ɡ], war-lerc'h ar c'hensonennoù friet pe kev; ouzhpenn-se e tistager ar strollad 'p', 'tš', 'k', evel kensonennoù ruz mouezhiet 'β', 'ζ' [ʐ], 'γ' [ɣ], etre vogalennoù hag e dibenn ar gerioù; pe evel kensonennoù ruz 'f', 'š', 'x', e dibenn ar gerioù. Staonekaet e vez ar gensonenn 'k' dirak 'i' (ky / ç). Seniñ a ra an 'n' evel un 'm' dirak 'p' pe 'b'.
Lizherenneg
Daou zoare-skrivañ zo dreist-holl (gant adstummoù). Da varn diouzh an dielloù embannet e gwambiaeg e c'heller digejañ daou brantad e doare-skrivañ an I.L.V. An emdroadur en doare-skrivañ an I.L.V. e dostañ kalz eus hini ar C'habildo; diskouez a ra ez eo gant doare-skrivañ ar C'habildo emañ al lañs bremañ. A - CH - E - F - I - K - L - M - N - Ø - P - R - S - (SH) - T - U - W - Y B - D - G - J - O - V
Kudennoù reizhskrivañ
Daoust d'an araokadennoù bras bet graet e dibenn an, n'eo ket peurziazezet doare-skrivañ ar gwambiaeg c'hoazh. Setu perak e kaver, hervez an aozerien, diskoulmoù disheñvel da grafoù kudennek zo. Da skouer : Da skouer :
Ys (strollad)
Ys a zo ur strollad sonerezh breizhek berrbad savet gant sonerien Alan Stivell mare Stivell e Dulenn, war-bouez Dan ar Braz.
Levezonet kreñv eo sonerezh ar strollad-se gant doare folk-rock Alan Stivell ar marevezh 1972-1975, hag un tammig gant doare Malicorne, savet ivez gant ur soner bet gant Alan Stivell hag a son amañ war un ton. Kanañ a reont dreist-holl e brezhoneg, tonioù kozh tredanekaet, hag un toullad pezhioù sonerezh eus Iwerzhon.
Hep René Werneer e teuio ar strollad-mañ da vezañ ar strollad Keris goude.
आ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo आ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [a:] treuzskrivet peurliesañ ā.
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: ा da skouer का [ka:]
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Emgann Dubglas
Emgann Dubglas eo an eil, an trede, ar pevare hag ar pempvet emgannoù diwar an daouzek emgann bet kaset gant Arzhur hervez Nennius en e Historia Brittonum.
N'ouzer na pegoulz na pelec'h e c'hoarvezjont. Dubglas a c'heller treiñ gant Dour Du, ha hervez Nennius e oa c'hoarvezet an emgannoù e-kichen ul lenn daoust ma c'hell ar ger en deus implijet (linnu) daveiñ ouzh Lindsey.
Rhys ap Dafydd Llwyd ap Llywelyn Lygliw
Ne chom nemet ur skrid digantañ, ur varzhoneg karantez savet d'ur plac'h divrud.
Sant-Marzh-ar-C'houenon
Sant-Marzh-ar-C'houenon (Saint-Marc-sur-Couesnon e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e kanton Sant-Albin-an-Hiliber e departamant Il-ha-Gwilen.
Kendeuzet e oa bet gant gant teir c'humun all d'ar 1 a viz Genver 2019 d'ober ur gumun nevez : Glannoù-ar-C'houenon.
Tre
Tre a zo meur a dra e brezhoneg.
Barbared
Ar ger barbared — ha meizad ar varbariezh zo stag outañ — o deus bet a-viskoazh ul liv disprizus. Dispakañ a reont war un dro ar fae ouzh ar re all, an estrañjourien, hag an aon dirazo. Michel de Montaigne, a vevas prantad « barbar » ar brezelioù relijion e fin ar kantved, a ziskouez mat-kenañ ar santimant-se, pa skriv e les Essais : « Pep hini a ra barbariezh eus ar pezh n'eo ket kustum d'ober. » A-hed an istor ez eus bet sterioù disheñvelik d'ar ger.
Tre
Lec'hanvadurezh
Un adstumm d'ar ger trev, a zo ur rann eus ar barrez, hag a gaver en ur bern anvioù-lec'h evel
Barbared
Etimologiezh
En orin, ar ger barbar — amprestet digant al latin barbarus en doa amprestet anezhañ digant ar henc'hresianeg barbaros (« estren ») — a oa ur ger a veze implijet gant ar C'hresianed evit komz eus pobloù na oant ket eus sevenadur gresian, hag a oa digomprenus o yezh dezho. Barbaros, er penn kentañ, n'en doa tamm liv disprizus ebet eta. Talvezout a rae hepken « n'eo ket gresian » pe kement den zo digomprenus e yezh d'ar C'hresianed, unan hag a ra gant estlammadelloù evit komz : bar-bar-bar.
Tre
Lec'hanvadurezh
Hag en anvioù-tiegezh brezhonek ivez, da skouer Trebaol.
Barbared
Orin ur meizad
Claude Yvon, er pennad « Barbare (philosophie) » eus an Encyclopédie gant Diderot ha d'Alembert, a skriv « eo an anv roet gant ar C'hresianed diwar fae d'an holl vroadoù na gomzent ket o yezh, pe na gomzent ket anezhi kenkoulz hag int, da ziskouez ar c'hemm bras etrezo etrezo hag ar broadoù all a oa chomet e rustoni an amzerioù kentañ. »
Tre
Lec'hanvadurezh
Kar eo d'ar ger kembraek tref.
Barbared
Emdroadur ar ger en Henamzer
Dre astenn, ar c'hemm yezh a roio ur sell negativel, disprizus, eus ar re all, eus an estrañjourien, en em gavo en termenadur amprestet digant ar C'hresianed gant ar Romaned. Goude aloubadenn Henc'hres, ar Romaned a zegemeras ar ger gresianek hag a implijas anezhañ evit komz eus ar pobladoù a oa o chom en-dro d'o impalaeriezh. Lakaet e oa barbared e Roma an holl na oant ket eus sevenadur gresian-ha-roman, forzh peseurt live sevenadurezh en defe. Ar Romaned a selle ouzh an Huned evel « loened daoudroadek », hervez an deskrivadenn savet gant an istorour Ammianus Marcellinus, a zanevell penaos e tigouezhjont en Europa, e-giz d'ur « gorventenn a ziruilhfe diouzh ar menez».
Diwezhatoc'h e voe graet 'aloubadegoù barbar eus an dilec'hiadennoù pobloù a c'hoarvezas adalek ar IV kantved betek ar - kantved en Impalaeriezh roman war e ziskar.
Sterioù a vremañ
Hiziv e vez implijet ar ger-se evit komz eus un den pe eus ur strollad sokial a vez sellet outañ evel unan kriz, « digar », hep deskadurezh, feulz, palod e voazioù, ha kement zo...
Da vare ar spered digoll a rae e reuz en Europa e kentañ lodenn an kantved, tamall ouzh diskennidi ar pobloù german eus ar grennamzer uhel ur stad barbariezh a oa bet un emzalc'h aes hag eeun eus ar propaganda hag eus an istorouriezh c'hall — amprestet d'o zro gant ar gevredidi e-pad an Eil Brezel Bed — evit tremen dre enebadur da zifennerien eus ar sevenadurezh.
Thaksin Shinawatra
D'ar 26 a viz Gouere 1949 e oa bet ganet Thaksin Shinawatra (taieg: ทักษิณ ชินวัตร, distagadur: [tʰáksǐn tɕʰinnawát]).
D'an 9 a viz C'hwevrer 2001 e oa bet anvet kentañ Ministr Thailand gant ar roue Rama IX.
Roet e oa bet lamm dezhañ gant un taol-stad d'an 19 a viz Gwengolo 2006 pa oa e New York evit emvod-meur an ABU.
ऌ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ऌ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ḷ].
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar ar skritur bramiek (brahmi) ha kevatal d'al lizherennoù-mañ da heul e meur a abjad all implijet evit skrivañ yezhoù India dreist-holl, en o zouez:
Preñv-douar
Preñv-douar, pe preñvig-douar, a vez graet eus an dud, en un doare faeüs, gant ar ramzed er mojennoù kozh.
Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan
Llywelyn ap Maredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan (marvet e 1263), a oa kont e Meirionnydd, en hanternoz Kembre en. Mab e oa da vMaredudd ap Llywelyn ap Maredudd ap Cynan a ziskenne eus ar roue Owain Gwynedd dre e vab Cynan, aotrou Meirionnydd. Kenderv a-bell e oa Llywelyn ap Maredudd da Llywelyn ap Gruffudd, diwezhañ priñs Kembre. Pevar mab zo anavet dezhañ:
Madog, ar mab henañ, a gasas un emsavadeg a-enep ar Saozon er bloavezhioù 1294-1295. Daou vab a voe dezhañ ha n'ouzer ket petra e teujont da vezañ.
Kantonioù ar Mor-Bihan
Kantonioù ar Mor-Bihan abaoe 2015
Rannet e oa bet departamant ar Mor-Bihan e 21 kanton gant dekred an 21 a viz C'hwevrer 2014.
Daou guzulier departamant a zo dilennet e bep kanton.
Kantonioù ar Mor-Bihan betek 2015
Roll an 42 ganton a oa e departamant ar Mor-Bihan betek 2015, arondisamant hag arondisamant :
kanton Alaer - kanton an Elven - kanton Gazilieg - kanton Gregam - kanton Gwened-Kornôg - kanton Gwened-Kreiz - kanton Gwened-Reter - kanton Gwern-Porc'hoed - kanton Kistreberzh - kanton Malastred - kanton Maoron - kanton Muzilheg - kanton Ploermael - kanton Roc'h-an-Argoed - kanton ar Roc'h-Bernez - kanton Sarzhav - kanton an Drinded-Porc'hoed
kanton an Alre - kanton Belz - kanton Groe - kanton Henbont - kanton ar Gerveur - kanton Kiberen - kanton Lannarstêr - kanton an Oriant-Kreiz - kanton an Oriant-Norzh - kanton an Oriant-Su - kanton Plañvour - kanton Pleuwigner - kanton Ploue - kanton Pont-Skorf - kanton Porzh-Loeiz
kanton Baod - kanton ar Faoued - kanton ar Gemene - kanton Gourin - kanton Josilin - kanton Klegereg - kanton Logunec'h - kanton Pondi - kanton Roc'han - kanton Sant-Yann-Brevele
Gwelet ivez
Kumunioù ar Mor-Bihan
Éghezée
Éghezée (e walloneg: Inguezêye) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Gwikourvest
Gwikourvest a zo ur gumun eus Bro Leon e kanton Landivizio, e departamant Penn-ar-Bed, e gwalarn Breizh.
Anv
Gerdarzh ː
Ardamezioù
Troc'het, milginet ha melionek, ouzh 1 en geot, ouzh 2 en aour karget gant div kroazigan en sabel.
Sant-Owen-an-Alloz
Sant-Owen-an-Alloz (Saint-Ouen-des-Alleux e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Sant-Albin-an-Hiliber e departamant Il-ha-Gwilen.
Bogolyoubovo
Bogolyoubovo (rusianeg: Боголю́бово) a zo ur gêrig istorel nepell eus Vladimir, e Rusia.
Bazh-houarn
Ur vazh-houarn zo ur bazh-vazh ponner, graet en houarn, a veze douget gant haroz ar gontadenn Yann e vazh-houarn.
Aloaded
An Aloaded (e henc'hresianeg Ἀλωάδαι, Alôadai pe Ἀλωεῖδαι, Alôedai) a oa breudeur gevell, anvet Otos hag Efialtes (henc'hresianeg Ὦτος καὶ Ἐφιάλτης, Ỗtos kaì Ephiáltês, « Labous noz hag hurlink »), mibien da Boseidon ha da Ifimedeia (gwreg Aloeüs, en deus roet e anv dezhe) en mojennoù Henc'hres. Sellet e vez oute evel Titaned, daoust ma'z int bet ganet diwezhatoc'h eget mibien Gaia ha ma n'o deus liamm ebet gante. Deskrivet int gant Homeros. Hervezañ e oa bras meurbet o c'hened ha kreskiñ a raent eus un ilinad uhelder hag eus ur gourhedad ledander bep bloaz.
Mojenn ar Ramzed
E-giz ar Ramzed avat e oa fellet dezhe difial an Doueed. Kregiñ a rejont yaouank-kenañ o vac'hañ Ares en ur jarl arem, ma chomas trizek miz ken na zeuas Hermes da zieubiñ anezhañ dre guzh. Hervez ar skoliour, ez eo abalamour m'en doa lazhet Adonis, fiziet enne.
Pa oant erru en o nav bloaz e oant hardishaet ha fellet e oa bet dezhe pignat en oabl o verniañ menez Ossa war ar menez Olympos ha menez Pelion war menez Ossa. Gourdrouz a raent disec'hañ ar morioù o teurel menezioù e-barzh ha goleiñ an douaroù gant ar morioù. Zeus a foeltras anezhe neuze, met lezel a reas ar vuhez dezhe war goulenn Poseidon.
Ne baouezas ket an daou vreur da iriennañ a-enep an Doueed : Otos a felle dezhañ skrapat Hera, hag Efialtes a felle dezhañ kaout Artemis da wreg. Redek a rejont war lerc'h homañ ziwezhañ hag en em veñjañ a reas o lakaat anezhe d'ar marv dre finesa, en enez Naksos. Kemer a reas stumm ur c'harv ha tremen etrezo e doare ma diskarjont an eil egile gant o spegoù o klask tizhout anezhi. Hervez lod all avat e vijent bet lazhet gant he breur Apollon "kent na greskas ar barv ouzh o groñj". Mod all ne vije ket bet a harz oute.
Boureviet e voent dibaouez en ifernioù : staget e oant kein-ouzh-kein ouzh ur golonenn kelc'hiet gant naeron, ha warni ur gaouenn hag a hope dibaouez.
Hengounioù all
En holl an istorioù-se, an Aloaded n'int nemet tud, dezhe ur vent divoas. Hervez Diodoros Sikilia, na ra anv ebet eus danevelloù Homeros, e oant harozed a orin eus Thessalia kehelet e Naksos. Kaset e vijent bet gant o zad Aloeüs evit dieubiñ o mamm Ifimedeia hag o c'hoar Pankratis diouzh Traked o doa skrapet anezhe. Kannet o dije anezhe e Naksos ha dont da vezañ rouaned an enezenn a-raok lazhañ an eil egile e-kerzh un emgann.
Lakaat a reer savidigezh meur a goeded war o c'hont ivez. Da skouer hini Aloium, pe hini Askra e Boiotia.
Hervez Pindaros e oa bet an daou vreur ar re gentañ o lidañ aberzhioù en enor d'ar Muzezed war menez Helikon. Hervezañ ne azeulent ken teir muzez : Melete, Mneme, hag Aoide.
Bezioù an Aloided a veze diskouezet en amzer Paosanias e-kichen keoded Antedon e Boiotia. E skridoù diwezhat e reer anv eus o eskern a vije bet war ziskouez e Thessalia.
ऋ
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ऋ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ṛ] treuzskrivet peurliesañ ṛ.
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: ृ da skouer कृ [kṛ]
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
ō
Fernelmont
Fernelmont (e walloneg: Ferneamont, stumm lec'hel: Fernêmont) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Ondina (boudig)
Ondina zo anv ur voudig a vev er stêrioù, el lennoù, er mor, a-wechoù ur vorverc'h, pe ur c'hrouadur ijinet gant ur barzh. Niksenn a vez graet anezhi ivez er mojennoù pobl alamanek hag e re Lec'hlenn.
Linsang roudennek
Al linsang roudennek (Prionodon linsang) a zo ur bronneg eus Azia ar Gevred (su Thailand, ledenez Malaysia, Borneo, Sumatra, Java).
Roll ar brederourien alamanek
Prederouriezh - Prederourien
Ondina (boudig)
Lorelei ar stêr Roen eo an hini vrudetañ.
Un doare nimfenn, pe naiadenn, zo anezhi. N'eo ket er mor eta met er stêrioù pe lennoù eo e vez gwelet. N'eo ket ul lost-pesk he deus, met blev melen-aour ha kriboù aour pe olifant. D'an hañv e plij dezhi bezañ en he c'hoazez war bardell ar feunteunioù ha kribañ he blev hir gant he c'hriboù. Kouronkañ el lammoù-dour, er stankoù, er stêrioù a blij dezhi pa vez tomm. Hag ar re a vez o blev a liv gant an aour o devez teñzorioù bras a viront en o c'hastelloù dindan an dour.
Dont a ra dour ar feunteunioù eus daeroù an Ondinaed, ha mont a reont da hesk pa vez broc'het unan anezhe. Se zo kaoz e vez lezet profoù a bep seurt e-tal ar feunteunioù, evel garlantezioù a vleunioù, spilhoù pe tammoù gwer torret a zo gwir deñzorioù a lintr hag a sked en dour.
An anv
Undine eo en alamaneg hag e saozneg. Ondine eo e galleg. Ur stumm gourel Ondin, zo ivez.
Lennegezh
O c'havout a reer el lennegezh en oberennoù evel:
Bratislava
thumb|right|Bratislava Bratislava (distaget /ˈbratjɪslava/; anvet Prešporek, Prešporok, Požún e slovakeg betek 1919; Pozsony e hungareg, Pressburg en alamaneg) eo kêr-benn Slovakia. Lec'hiet eo war ribloù an Danav, 60 km nemetken eus Vienna, kêr-benn Aostria.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Bratislava gant ar c'hêrioù-mañ :
ॠ (lizherenn)
Unan eus lizherennoù pennañ al lizherenneg devanagari eo ॠ, implijet evit skrivañ ar son vogalennek [ṛ:] treuzskrivet peurliesañ ṝ.
Arned
Arned (Anetz e galleg) a oa ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
ॠ (lizherenn)
Ne vez implijet ar stumm distag-mañ nemet e penn-kentañ ur ger pe goude ur vogalenn all. A-hendall e vez implijet ar stumm stag-mañ: ॄ da skouer कॄ [kṛ:]
Arned
Douaroniezh
Arned emañ war lez hanternoz ar stêr Liger
ॠ (lizherenn)
Diorroet er penn-kentañ evit skrivañ ar sañskriteg e vez implijet bremañ al lizherenneg-mañ evit skrivañ meur a yezh vev all, en o zouez an hindeg (hindi)
Diorroet e oa bet diwar al skritur bramiek (brahmi).
Arned
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Saint-Ervlan; Gwared
Anv
* Marteville & Varin (1843) : "Ecclesia Sancti Clementis-de-Anisartis; d'après M. Bizeul, une charte de Louis-le-gros, donnée en 1023 en faveur de Brice, évêque de Nantes, porte : Anisedium cum ecclesia Sancti-Benedicti; enfin on trouve aussi Sanctus-Clemens Anisarie".
* Jean-Yves Le Moing (1990) : "Arnet, 1104; Arnetz, XII Ogée; Aznets, 1427 Réformation de l'évêché de Nantes".
* Erwan Vallerie (1995) : "Arnetz, XIè; Arnet, 1104; de Arneio, 1186; Hernet, 1212; Arnetum, 1219; Anez, 1276; Asnetz, XIVè; Aznetzs, 1427"
Rolloù ar brederourien
Філосафы Філёзаф Storia della filosofia (tabella cronologica)
La Bruyère (Belgia)
La Bruyère (e walloneg: Les Brouhires) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Namur.
Tour-tan Sant-Pêr
Tour-tan Sant-Pêr (Phare d'Eckmühl e galleg) zo un tour-tan e Sant-Pêr, e kumun Penmarc'h, etre Keriti ha Sant-Gwenole.
Savet e oa bet an tour-tan zo bremañ e 1890, gant arc'hant profet gant Adélaïde-Louise d'Eckmühl de Blocqueville, markizez Blocqueville, merc'h d'ar marichal Louis Nicolas Davout, bet lakaet da briñs Eckmühl gant an impalaer Napoleon Iañ goude emgann taer ha trec'h an arme c'hall er gêriadenn-se eus Bavaria, e 1809.
Koshoc'h eo an anv brezhonek avat, diwar anv ar gêriadenn ma oa bet savet, Sant-Pêr.
Echuet e voe al labourioù e 1897. Sevel a ra an tour-tan betek 60 metr uhelder a-us d'an douar ha tri c'hant seizh pazenn zo ennañ. Gwelet e vez war-hed 91 km war vor. N'eus mui gward ebet ennañ, pa ya en-dro an tour-tan e-unan abaoe 2007.
Menadezed
thumb|upright 0.9|Bakantez gant [[William-Adolphe Bouguereau, 1894]] Ar Menadezed pe Mainadezed (Μαινάδες / Mainádes, e henc'hresianeg, eus μαίνομαι / maínomai, « ambren »), anvet Bacchae  ("Bakantezed") diwar anv an doue Bacchus gant ar Romaned, eo anv ar merc'hed a vez da-heul Dionysos e mojennoù Henc'hres.