cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hippias brasañ
An Hippias brasañ (pe diwar-benn ar brav) zo un diviz gant Platon, e-mesk e oberennoù yaouankiz. N'ouzer ket resisoc'h pegoulz e voe skrivet.
Groom of the Stool
thumb|200px|Kador-doull war-dro 1650. Dastumad Hampton Court. Groom of the Stool eo an anv a veze graet e Bro-Saoz ouzh an den karget da dorchañ revr ar roue pa veze bet o kac'hat.
Ur garg heñvel a oa e lez Bro-C'hall, ha porte-coton a veze graet eus an den e karg.
E deroù ren Herri VIII e veze roet an titl da mignoned d'ar roue, kompagnuned el lez a dremene amzer gantañ en e gambr, ar gambr prevez (e saozneg Privy chamber). )
Dibennet
Sir Henry Norreys, a oa Groom of the Stool gant Herri VIII, a voe kondaonet d'ar marv ha dibennet abalamour ma voe tamallet dezhañ bezañ kousket gant gwreg ar roue, Anne Boleyn, a voe dibennet ivez. Hervez an istorourien e oant bet falstamallet.
Sinairezenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen sinairezenn (diwar ar henc'hresianeg: συναίρεσις; saoz: synaeresis) evit komz eus un doare metaplasmenn ma vez kurzet div vogalenn an eil war-lerc'h eben betek dont da vezañ un diftongenn, da skouer en alamaneg:
Bez' e c'hell bezañ degemeret seurt degouezhioù er yezh unvan dre skrid tra ma'c'h a ur yezh war gemmañ a-hed ar wezh pe bez' e c'hellont bezañ implijet dre gomz pe e rannyezhoù 'zo nemetken.
Kreizennoù sevenadurel Breizh
E-kerzh ar bloavezhioù '70 e voe savet kreizennoù sevenadurel a bep seurt dre ma ne veze ket aozet gouelioù 'zo pe kentelioù 'zo war ar brezhoneg, ar sonerezh, an istor, an douaroniezh hag all, gant ar c'helc'hioù keltiek. Pinvikaet o deus ar c'hinnig sevenadurel breizhat a galz. Degaset o deus giz ar festoù-noz en-dro dre holl dre ar vro.
Soueg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù roubek eo ar soueg (soo) komzet gant tro-dro da 5.000 den (1972) en Ouganda.
Ikeg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù roubek eo an ikeg (ik) komzet gant tro-dro da 2.000 den (1972) en Ouganda.
Vichy
Vichy, savet e-kichen ur roudouz ma c'halled treuziñ ar stêr Allier, a oa anavezet en amzer ar Romaned dija evel ul lec'h-kouronkañ, abalamour d'an eien tomm a oa eno. Brudet-bras e voe abalamour da se, betek an amzer vremañ. En e krogas da vezañ darempredet kalzik gant touristed. E-pad an Eil Brezel-bed e oa Vichy kêr-benn gouarnamant Pétain, a rae war-dro merañ al lodenn greisteiz eus Bro-C'hall na oa ket gouarnet gant an Alamaned.
1044
Diwar-benn bloavezh 1044 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1044
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1044
Crypturellus
Krouet e oa bet e 1914 gant an daou evnoniour breizhveuriat Charles Chubb (1851-1924) ha William Knatchbull-Hugessen, 3e Baron Brabourne (1885-1915).
An anv
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ur spesad tinamoued warn-ugent a ya d'ober ar genad :
Berrien
Douaroniezh
War lez ar Stêr Arc'hant emañ Berrien.
Anv
Tu ez eus da welout gant Berrien un anv den, kavet e St. Buryan, e Kernev-Veur, skrivet S. Berione e 1086, S. Beriane, XIIIvet kantved, martezeadenn diazezet war ar stumm skrivet Berriun, XIvet kantved. Sonj e reer eus santez Berriona, eus Iwerzhon.
Istor
Berrien a zo parrez-mamm da Boneur, an Uhelgoad, ha Lokmaria-Berrien.
Ouzhpenn se e oa enni ivez parrez ar Fouilhez, betek an XIIvet kantved.
Ar barrez divent se e oa bet distaget diouzh ar barrez gentañ Plouenez "parrez ar Menez", e anv chomet en hini ur gêriadenn Brenniliz.
Chapel Santez Barba
(bet distrujet gant ar gurun e 1955)
Ekonomiezh
Ur vengleuz pri gwenn (kaolin e galleg, china clay e saozneg) a oa bet lakaet da dalvezout e 1967 ; prenet e 1981 gant English China Clays e voe adprenet e 1999 gant ar gompagnunezh c'hall Imetal/Imerys. Serret e voe ar stal nebeut goude.
Eadberht III Præn
Arc'heskop Canterbury, Aethelheard, a oa war-du Mercia, a dec'has kuit e-pad an emsavadeg. Cœnwulf of Mercia en-doa ur c'henskriverezh gant ar pap Leo III diwar-benn stad an Iliz e bro-Saoz hag asantiñ a reas hemañ e-barzh unan eus e lizhiri ouzh aloudabeg Kent. Eskummunugiñ a reas Eadberht rak ur beleg e oa bet. Coenwulf a adaloubas Kent e 798 ha tapout a reas Eadberht.Hervez un eilstumm nevez eus ar C'hronik Angl-ha-Saoz e oa dallet ha troc'het e oa e zaouzorn. Hervez Roger of Wendover, avat, e voe frankizet diwezhatoc'h.
Baod Kumuniezh
Baod Kumuniezh (bet Kumuniezh-kumunioù Bro Baod betek diwezh 2007), a oa un etrekumuniezh eus departamant ar Mor-Bihan, e Breizh. Ul lodenn eus Bro Pondi eo. Krouet eo bet e 1995. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kreiz Mor-Bihan Kumuniezh, goude kendeuziñ gant div etrekumuniezh-all.
Kumunioù
6 kumun a yae d'ober anezhi:
Filip Đorđević
Filip Đorđević (serbeg, lizherenneg kirillek: Филип Ђорђевић, distaget: /dʑordʑeʋiʨ/) a zo ur c'hoarier mell-droad bet ganet d'an 28 a viz Gwengolo 1987 e Belgrad. Tager eo e skipailh mell-droad SS Lazio.
Sant Yann-Vadezour (Caravaggio)
Sant Yann-Vadezour zo un anv roet da 8 livadur, da nebeutañ, diwar zorn al livour barok italian Michelangelo Merisi da Caravaggio (1571-1610), livadurioù anvet ivez Yann er Gouelec'h.
Taolennoù all
Met ouzhpenn an 8-se zo bet gouestlet d'ar Badezour. Anaout a reer:
Ar vojenn
Istor Sant Yann Vadezour zo kontet en Aviel. Kenderv e oa da Jezuz, ha galvet e oa gant Doue da brientiñ an hent a-benn donedigezh ar Mesiaz. Bevañ a rae e gouelec'h Judea etre Jeruzalem hag ar Mor Marv, e zilhad a oa blev kañval, ur gouriz lêr en e zargreiz; hag e gig a oa kilheien-raden ha mel gouez". Gantañ e voe badezet Jezuz. Lazhet e voe gant ar roue Herodez war goulenn e verc'h-kaer Herodiaz.
Diskouezet eo bet Yann-Vadezour alies en arz kristen, gantañ e skudell, e groaz, e oan, hag e groc'hen kañval.
Yann ar Badezour, Galleria Borghese, Roma
Dizemglev zo da c'houzout pegoulz e oa bet livet Sant Yann-Vadezour ar Galleria Borghese : pell amzer e voe soñjet e oa bet prenet gant ar c'hardinal Scipione Borghese etre mare e zonedigezh da Roma e 1605 ha tec'hadenn Caravaggio eus kêr e 1606, met hervez Roberto Longhi e voe livet e-kerzh ma oa an arzour e Sikilia, goude 1608.
Nothocercus
Nothocercus a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
Krouet e oa bet e 1856 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad tinamoued a zo er genad :
O c'havout a reer holl e Suamerika.
Bronn (kumun)
Bronn a zo ur gumun eus Breizh e Bro Sant-Maloù ha pennlec'h kanton Bronn, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
Douaroniezh
War ar Rosette, Damiette, he Frémeur en em gav Bronn.
Gerdarzh
Teir martezeadenn zo, hini ebet o vezañ kadarnaet betek-henn :
M'emañ bourk Bronn war un uhel e oa ar voudenn Gwesklin en un draonienn c'hleb. Mes ar voudenn a oa krouet pell goude ar bourk.
Istor
Bronn e oa ur barrez eus eskopti Sant-Maloù, ha staget ouzh hini Sant-Brieg goude an Dispac'h Gall.
Delettes
Delettes a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Bez ar C'hommonwealth e bered ar gumun : "Delettes Communal cemetery"
Mervel a reas e miz Mezheven 1917 d'an oad a naontek vloaz e-pad ar Brezel-bed kentañ. Soudard e oa er 6th Battalion eus ar  Bedfordshire Regiment.
Bronn (kumun)
kantved
Goude trec'h ar roue gall Herri IV war ar C'hevre Katolik e voe diskaret kastell Bronn da vat.
Brezel-bed kentañ
113 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, d.le. 3,99 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911.
Eil Brezel-bed
Mervel a reas naontek den eus ar gumunn abalamour d'ar brezel.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ar gumun
Castras
Castras (okitaneg: Castras, galleg: Castres) a zo ur gumun hag ur gêr eus departamant an Tarn en Okitania er Stad C'hall.
Nyangieg
Ur yezh nilez-saharek eus skourr ar yezhoù roubek eo an nyangieg (nyang'i) komzet gwechall en Ouganda.
Jared Diamond
Jared Mason Diamond (ganet d'an 10 a viz Gwengolo 1937) a zo ur bevoniour hag ur skrivagner amerikan. Kelenner war an douaroniezh hag ar bevedouriezh eo e Skol-Veur Kalifornia, Los-Angeles. Brudet eo evit e levr Guns, Germs, and Steel embannet e 1998 a c'hounezas priz Pulitzer al Lennegezh nann-faltaziek e 1998.
Herlegon bras
An herlegon bras, (liester : herlegoned bras) a zo un evn hirc'harek, Ardea alba an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Ardea alba da gentañ-penn (e 1758) gant an naturour svedat Carl von Linné (1707-1778).
Annez hag isspesadoù
Al labous a vev ar pevar isspesad anezhañ :
Rummatadur
Renket e voe er genad Egretta gant an naturour saoz Forster (1789-1860) e 1817, a-raok ma voe krouet ar genad Casmerodius evitañ gant al loenoniour alaman Gloger (1803-1863) e 1842.
Jean Jaurès
Jean Jaurès (anv leun: Auguste Marie Joseph Jean Léon Jaurès) bet ganet d'an 3 a viz Gwenholon 1859 e Castras (Castres), en Okitania, ha drouklazhet e Pariz (Bro-C'hall) d'an 31 a viz Gouere 1914.
Buhez
Politikour gall e oa. Drouklazhet eo bet e Pariz, d'an 31 a viz Gouere 1914 gant Raoul Villain. Prezeger ha dileuriad sokialour anezhañ, eo brudet evit bezañ a-enep ar brezel, e koulz ar Brezel-bed kentañ. Ganet eo bet e Castres e 1859 en ur familh a vourc'hizien uvel. Ur skoliad donezonet eo ha dont a ra da vezañ skoliad e lise Louis Le Grand e Pariz. E 1878 eo degemeret e Normale Sup', kentañ er genstrivadeg dirak Henri Bergson. E 1881 en deus bet e "agrégation" e Prederouriezh, en trede renk. Mont a ra da gelenner, neuze. Difenn a ra Alfred Dreyfus, tamallet da vezañ treitour gant an arme, ha klask harpañ ar Republik. Nec'het bras eo gant gant ar brezel a zeu. Gervel a ra gant ar strollad sokialour nevez-krouet gantañ ha gant mouezh e gazetenn "l'Humanité" al labourerien da herzel al labour a-enep ar brezel. Kaz o deus ar vroadelourien c'hall outañ. Drouklazhet eo e tavarn "le Croissant", d'an 31 a viz Gouere 1914, nebeut amzer goude marv Franz Ferdinand, hêr Aostria-Hungaria.
Yezhoù kirek
Ur skourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù kirek.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù er skourr-mañ :
Tinamus
Tinamus a zo ur genad e rummatadur an evned : unan eus an nav genad a ya d'ober ar c'herentiad Tinamidae an hini eo.
O c'havout a reer e takadoù 'zo eus Suamerika, triwec'h (18) isspesad dezhe en holl.
Kelc'h keltiek
Kelc'h keltiek eo an anv a roer en deiz a hiziv d'ur strollad tud a ginnig dañsoù Breizh war al leurennoù, dreist-holl e-kerzh an hañv. Pa oa bet krouet ar c'helc'hioù keltiek e penn-kentañ ar bloavezhioù '30 gant Erwanez Galbrun hag he fried, en doa an anv-se ur ster tostoc'h ouzh hini ur greizenn sevenadurel. En tu-hont d'an dañsoù e veze kelennet ar yezh, istor ha douaroniezh Breizh hag all. Siwazh, en abeg d'ar Brezel Bed diwezhañ ha da zro-spered an dud da c'houde, ez eo strishaet ar ster evit dont da dalvezout kement ha strolladoù dañsal evit arvestourien dreistholl. Setu perak e voe ranket krouiñ kreizennoù sevenadurel er bloavezhioù '70 evit ober al labour bet dilezet gant bed an dañserien.
An deiz a hiziv e c'heller kavout kelchioù keltiek ha na reont nemet dañsal war leurennoù e-korf an hañv evit an douristed gant gizioù eus o bro asambles gant sonerien, met e c'heller kavout kalz muioc'h a strolladoù a reont ivez traoù all tro dro da sevenadur Breizh evel kentelioù brezhoneg, broderezh, enklaskoù diwar ar gizioù a-wechall ha krouidigezeh gizioù mod gwechall pe nevesaet, sonerezh (Breizh), arvestoù lies, c'hoariva hag all hag all.
Lodenn vrasañ ar strolladoù anvet kelc'hioù keltiek a zo strollaet en unan eus an daou gengevread dañserezh breizhek a zo : Kengevread Kendalc'h hag hini War 'l Leur. An eil hag egile a ra war-dro an hevelep dañsoù, an diforc'hioù etrezo o vezañ filozofel ma n'eo ket politikel. Pep hini eus an daou gengevread-se a zo urzhiet gant ur gevredigezeh (kevread) e pep departamant eus Breizh istorel hag unan all evit Peurest ar Bed (Bretoned divroet). Ur gevredigezh all (kengevread)a glask kenaozañ ar c'hevredigezhioù departamentel. Ul lodenn eus ar strolladoù a zo ezel eus ur gevread departamant ha n'eo ket eus ar gengevread. Nebeud strolladoù n'int ket ezel eus kenvread ebet.
Anaoue
An anaoue a vez lakaet war un den pa vez sachet, pe taolet warnañ tamalloù ha rebechoù an holl. Komzet e vez alies eus teurel an anaoue war unan bennak.
Relijion
Ur ster relijiel zo d'ar ger, hag anv zo pe eus ur c'hinnig, pe eus un aberzhidigezh, evel gant tud Hellaz pe Roma gozh. Adalek mare an Testamant Nevez avat ez eus kaoz eus ur mallozh taolet war ur gelennadurezh pe un den, pa vez disivouderezh pe emzalc'h euzhus hervez an Iliz. Er ster-se eo e vez implijet ar ger hiriv an deiz.
Relijion gatolik
E Kentañ Sened-Iliz Braga, en 561-563, e voe disklêriet anaoue an disivouderien.
Betek Sened-meur Vatikan I ez eus bet diskleriet anaoueoù gant an iliz katolik.
Daveoù
E-touez menegoù an anaoue er skriturioù setu skouerioù :
"Mar klevez en unan eus da gêrioù, en devo an Aotroù ,da Zoue, roet dit da chom enno, (un den) o lavarout : dont a ra paotred, hailhoned, eus du-se, hag e tistroont annezidi ar c'hêrioù en ur lavarout : deomp da servijout doueed all a n'anavezit ket, e ri un enklask, e furchi, e c'houlennati ervat, ha mar d-eo gwirion-rik an dra-se, e reer an euzhusted-se en ho touez, e lazhi annezidi ar gêr-se gant barvenn ar c'hleze, hag ec'h anaouei anezhi, ha kement tra a zo enni, hag he chatal, gant barvenn ar c'hleze ; hag hec'h holl zibourc'hioù a zastumi e kreiz he leurenn, hag e tangwalli ar gêr hag hec'h holl zibourc'hioù a-grenn evit an Aotroù, da Zoue. Hag e vo ur c'harn peurbad ha ne vo ken adsavet. Ha ne stago ez torn netra eus an anaoue, ma tistroio an Aotroù eus gwrez e gonnar, ha ma raio dit truez, ma truezo ouzhit ha ma kresko ac'hanout evel m'en devoa touet d'az tadoù, mar sentez ouzh mouezh an Aotroù, da Zoue, en ur virout e holl c'hourc'hemennoù a gemennan dit hiziv, en ur ober ar reizhder ouzh daoulagad an Aotroù, da Zoue." (Troidigezh gant Per ar Gall ha Job Lec'hvien, An Tour-Tan 1981).
Dont a ra ar ger hebraek eus ur wrizienn (herem) a dalv "lakaat a-gostez", "berzañ ouzh pep implij disakr"
"Pa voe deuet an deiz, ec'h aozas ar Yuzevion ur guzuliadeg oc'h en em ouestlañ dindan anaoue, da chom hep debriñ nag evañ, ken n'o devefe lazhet Paol." (Troidigezh didan renerezh Maodez Glanndour, Al Liamm, 1971
Anne Boleyn
Anne Boleyn (1501 pe 1507 - 19 a viz Mae 1536), merc'h da Sir Thomas Boleyn ha Lady Elizabeth Howard, a voe eil pried ar roue Herri VIII ha rouanez kenseurt Bro-Saoz neuze ; mamm Elesbed Iañ e voe.
He buhez
Kaset e voe d'an Izelvroioù da vezañ skoliataet, ha da Vro-C'hall diwezhatoc'h, ma voe dimezell a enor gant Mari Bro-Saoz (1496-1533), a oa pried Loeiz XII Bro-C'hall. E 1521 e tistroas d'ar gêr.
E 1532 e voe lardet Anne gant ar roue. E kuzh e voent dimezet e miz Genver 1533. Evit divastardiñ ar bugel darev da vezañ ganet e voe disklêriet gant Thomas Cranmer e oa o dimeziñ hervez al lezenn. E miz Gwengolo 1533 e c'hanas Anne ur verc'h, a voe ar rouanez Elesbed Iañ. Met mab ebet n'he doe. Fuloret e oa ar roue. Tamall a reas dezhi bout avoultr ha treitourez, daoust ma oa diwirheñvel.
Dibennet e voe ar rouanez Anne war c'hourc'hemenn ar roue.
Yezhoù kirek-abaiek
Ur skourr eus ar yezhoù nilotek eo ar yezhoù kirek-abaiek.
Osami Nagano
Osami Nagano (永野修身 Nagano Osami), bet ganet d'ar 15 a viz Even 1880 ha marvet d'ar 5 a viz Genver 1947, a oa ofiser e Morlu Bro-Japan. E penn strollad-meur Morlu impalaerel Bro-Japan eo bet e-pad an Eil Brezel-bed, eus 1941 da 1944 peurgetket.
Ganet eo bet Nagano e Kochi, en ur familh kozh a samouraied. Resev a reas ur skrid-testeni en Akademiezh impalaerel morlu Bro-Japan. An eilved e oa diwar 105 studier. Servijout a reas evel danvez-letanant e-pad brezel Rusia ha Bro-Japan, er velestradurezh dreist-holl. Anvet e oa kabiten korvetenn e 1910. Goude se e labouras evel ofiser war ar yezhoù er Stadoù-Unanet, eus 1913 da 1915, hag ez eas da studiañ al lezennoù e skol Harvard. E-pad ar c'hentañ Brezel-bed e voe ofiser e bourzh ar morrederioù Nisshin hag Iwate. Dont a res da vezañ kabiten e 1918 hag e resevas e bostkomandant lestr nemetañ war ar morreder Hirado e 1919. Nagano a zeuas da vezañ ofiser-stag eus an aferioù milourel e penn kentañ ar bloavezhioù 1920, e lec'h ma kemeras perzh er guzuliadeg diwar-benn ar morlu e Washington. Distreiñ a reas d'ar gêr e 1923 daoust ma'z eas en-dro d'ar Stadoù-Unanet da c'houde evit beajoù ofisiel. Anvet e oa eilamiral ur miz goude e zistro e Bro-Japan.
E miz C'hwevrer 1924, Nagano a oa e penn an trede kevrenn (servijoù-kuzh) eus morlu impalaerel Bro-Japan. Ren a rae an III rann listri linenn e miz Kerzu 1924, hag ar c'hentañ strollad-listri ergerzhadeg Sina adalek miz Ebrel 1925. E miz Kerzu 1927 e teuas da vezañ besamiral.
Nagano a erruas er renk amiral e miz Meurzh 1934 hag e labouras e strollad-meur ar morlu. A-drugarez da se, e gemeras perzh er c'huzuliadegoù diwar-benn ar morlu e Geneva hag e Londrez e 1930. E penn skipailh kannaded Bro-Japan e oa e prezegenn 1935 (e Londrez c'hoazh). Bro-Japan a guitaas ar guzuliadeg-se evt klemm e vefe bet nac'het dezho ar gevatalded gant morlu ar Stadoù-Unanet hag ar Rouantelezh-Unanet. Nagano, gant pennoù all ar morlu a implijas an darvoud-mañ evel un digarez evit brasaat galloud ha ment al lu japanat adalek 1936. Uhelaet e voe bet d'ar garg a vinistr ar morlu e-barzh gouarnamant Koki Hirota e 1936, ha lakaet e oa e penn ar morlu kenaozet e 1937.
E 1941 e teuas Nagano da vezañ penn eus penn-strollad-meur ar morlu japanat hag an ofiser uhelañ a oa e morlu Bro-Japan e-pad ar pep brasañ eus an Eil Brezel-bed. Koulskoude ne voe ket ur sturier kreñv ha levezonet e oa gant ofiserien eus al linenn galet a oa dindanañ, hag e fizie enne kalz re eus prientadur ar strategiezh. Daoust ma oa unan eus kinnigerien an Nanshin-ron e oa a-enep ar brezel gant ar Stadoù-Unanet. Ma teuje Bro-Japan a-benn da aloubiñ trevadennoù ar Saozon hag an Izelvroiz en Azia, hep tagañ an Amerikaned war-eeun, e soñje dezhañ e virfe ar c'hostezennoù digenvezour ouzh gouarnamant ar Stadoù-Unanet a zisklêriañ ar brezel d'an impalaeriezh. A-enep e oa da dagadenn Pearl Harbor raktreset gant Isoroku Yamamoto, met e asant a roas gant en desped dezhañ goude ma c'hourdrouzas Yamamoto da reiñ e zilez evel komandant ar strollad-listri kenaozet.
Harzet e voe gant an Amerikaned e 1945. E-pad e brosez, aozet gant al lez-varn arme etrebroadel evit ar Reter-pellañ, e lec'h ma voe lakaet e renk an dorfedourien brezel a "renk A", e asantas d'e giriegezh e tagadenn Pearl Harbor. Disklêriet e oa gant an ofiserien a c'houlennatas anezhañ e oa speredek, akuit, prest da genlabourat penn-da-benn, ha c'hoantaus da ziorren darempredoù mat gant an Amerikaned. Nagano a varvas en toull-bac'h ar 5 a viz Genver 1947, a-raok klozadur ar prosez. Mervel a reas diwar un un taol-gwad c'hoarvezet goude gwashadur un danijenn skevent e prizon Sugamo e Tokyo, kent diwezh e brosez e 1947.
Devnon
Div vro
Div Zevnon a oa: an hini en hanternoz da Vor Breizh, hag an hini er c'hreisteiz (homañ). Krediñ a c'haller ez int bet unvan d'ur mare.
Domnonea an hanternoz
En Enez Vreizh, e oa ur vro a en em lede war douaroù hag a zo hiziv e Devon, Dorset ha Somerset, ha marteze Kernev-Veur.
Gwelet ar pennad gouestlet dezhi amañ.
Domnonea ar c'hreisteiz
Savet e vije bet ar vro gant Riwal, a deue eus Gwent, a zo e Kembre hiziv. Tapout a rae eus Treger betek Dol. Goude 530 e oa Leon enni. Brudetañ roue Devnon e oa Yezekael, roue Domnonea, 590-658.
Joseph de Jussieu
Joseph de Jussieu, bet ganet d'an 3 a viz Gwenholon 1704 e Lyon, (Bro-C'hall), marvet d'an 11 a viz Ebrel 1779 e Pariz (Bro-C'hall).
Ul louzawour gall e oa.
Joseph Tainter
Joseph A. Tainter (8 a viz du 1949) a zo un denoniour hag un istorour amerikan. Studiet en deus an denoniezh e Skol-Veur Kalifornia hag e Skol-Veur ar Gwalarn m'en deus gounezet e Ph.D e 1975. Hiziv an deiz emañ e penn an departamant Endro ha Kevredigezh e Skol-Veur-Stad Utah. E oberenn bennañ eo The Collapse of Complex Societies ma studi fontadeg ar sevenadurioù Maya ha Chacoa hag hini an Impalaeriezh roman. Hervezañ e font ar c'hevredigezhioù liesek pa dizhont poent an askorad war zigresk.
Gwelet ivez
Fontadeg
Paul Aussaresses
Paul Aussaresses (ganet d'ar 7 a viz Du 1918 e Saint-Paul-Cap-de-Joux, en Tarn ha marvet d'an 3 a viz Kerzu 2013) a oa ur jeneral gall. Amzer en deus bet da skrivañ levrioù diwar-benn e daolioù e servij arme e vro. Pa oa harzlammer en doa pleustret ar jahinerezh pe ar bourevierezh e-pad Brezel Aljeria ha dreist-holl e-kerzh Emgann Aljer a-benn kaout kelaouioù ha titouroù diwar-benn an enebourien eus an FLN.
Stummadur ofiser
E 1941 e voe Aussaresses skoliad e skol soudardel Sant-Cyr. Ar bloaz war-lerc’h ez eas da labourat a youl-vat e servijoù sekred Bro-C'hall hag ez eas e-barzh komando Jedburgh a-benn harzlammat en Ariège e-pad an noz eus ar 16 d’ar 17 a viz Eost 1944. Ne oa ken nemet letanant d’ar c’houlz-se ha setu ma sikouras da sevel an 11vet batailhon harzlammerien d'ar c'hentañ a viz Gwengolo 1946, dindan renerezh ar c'horonal Jacques Morlanne. Bloavezhioù war-lec'h ec'h a d'ober ar brezel en Indez-Sina e-barzh ar c'hentañ rejimant harzlammerien.
Ezel eus ar « Frañs Dieub »
Mont a reas da heul Charles de Gaulle en e servijoù kuzh da servijiñ pa veze traoù kizidik ha sekred d’ober.
Philippeville
E 1955, e voe kaset da Philippeville en Aljeria e-barzh ar 41vet rejimant. D'an 20 a viz Eost 1955 e voe taget Philippeville gant an FLN. Gouvezet en doa Aussaresses e vefe bet an dagadenn-se en a-raok hag evel-se e voe tu dezhañ da goll nebeutoc'h a soudarded. En e levr e skrivas Aussaresses e voe lazhet 134 a dud gant e vatailhon ha kantadoù all gloazet pa ne oa bet ken nemet 2 lazhet hag ur c'hantad bennak a dud gloazet en e rejimant e-pad emgann Philippeville.
Ar jahinerezh en Aljeria
Disklêriañ a reas Aussaresse e oa bet rediet gant ar gouarnamant evit ma vefe implijet ar jahinerezh gant arme c’hall a-enep da bobl Aljeria a-benn kaout titouroù ha kelaouioù diwar-benn an enebourien eus an FLN. Skrivet en deus ul levr « Services Spéciaux, Algérie 1955-1957 », embannet gant Perrin e 2001. El levr-mañ e tispleg penaos eo kroget da jahinañ ha perak. E Bro-C'hall e oa ur goulenn a dremene e pep lec'h, daoust hag-eñ e oa gwir jainerezh en Aljeria. Abaoe en em c'houlenn an istorourien hag-eñ a e oa gwir. Disklêriañ a reas Aussaresses e oa gwir jahinerezh en Aljeria, lavaret a ra ivez e oa bet miliadoù a dud lazhet, eurvezhioù a jahinerezh ha kalz a feulster e-pad ar manifestadegoù.
An Amerikaned
Implijet eo bet gant an arme amerikan evel kelenner ha stummer evit deskiñ dezho penaos kaout titouroù kuzh digant o enebourien.
Ul levr ha justis
Er bloaz 2001 e teu ul levr er-maez skrivet gantañ hag anvet Services Spéciaux : Algérie 1956-1957 ma kaoze eus ar jahinerezh graet gant an arme c'hall en Aljeria. An deiz war-lerc'h e ro da c'houzout Prezidant ar Frañs Jacques Chirac eo "spontet gant ar pezh a lavar Aussaresses". Goulenn a ra ma vo lamet digantañ e Lejion a enor ha ma vo kastizet gant an Arme. Sinañ a ra un dekred hag a laka anezhañ e retred. Kaset e vez an embanner hag an den dirak al lez-varn evit «meulidigezh torfedoù brezel». Kondaonet int e miz Mezheven 2001. Kement-se a zo bet un doare aes da virout na vije kendalc'het da gaozeal diwar-benn torfedoù brezel an arme c'hall en Aljeria hag e lec'h all. Er bloaz 2004 e sav al lez terriñ a-du gant ar varnadenn gentañ. Er bloaz 2005 e c'houlenn an embanner digant lez Europa gwirioù mab-den gwelet an afer pa sav a-enep ar gwir da lavarer e soñj. Er bloaz 2009, a-unvouezh, e lavar al lez-se ez ae ar varnadenn a-enep gwirioù mab-den, hag ez eo kondaonet ar Stad c'hall.
Henri Grob
thumb|Henri Grob vs. Willem Muhring (Hastings, 1947-48) Henri Grob a zo bet ganet d’ar 4 a viz Even 1904 e Braunau (Suis) ha marvet d’ar 5 a viz Gouere 1974 e Zürich (Suis).
Mestrc’hoarier echedoù suis.
E 1950 e voe anvet da Vestr Etrebrodel gant Kevre Bedel An Echedoù (FIDE).
Garadenn Grob
Brudet eo Henri Grob abalamour d’ar C'haradenn Grob (anavezet ivez dindan an anv "Tagadenn Grob").
1.g4 d5
2.Fg2
left|thumb|ar Garadenn Grob
Yezhoù sourmek-nilotek
Un isskourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù sourmek-nilotek, ennañ daou isskourr:
Beuzeg-ar-C'hab
Beuzeg-ar-C'hab a zo ur gumun eus Kerne-Izel, e kanton Douarnenez, e departamant Penn-ar-Bed, e Bro ar C'hab.
Livr el Labourer
Livr el Labourer, pe Levr al Labourer, a zo un oberenn e gwerzennoù skrivet e brezhoneg Gwened gant Joakim Gwilhom, hag embannet e Gwened e 1849.
André Lavanant
Un embreger hag ur brouder eus ar re bouezusañ evit diorren ar brezhoneg eo André Lavanant, ganet e Plabenneg e 1950.
Livr el Labourer
Mennout a ra an oberour diskouez buhez an dud diwar ar maez ha pegen evurus int. Awenet eo gant Georgica Vergilius ha skrivañ a ra
hag a oa e latin Vergilius
André Lavanant
Renet en deus un ti-moullañ e Brest (Ouest Hélio), met muioc'h anavezet eo evel an hini a zo bet prezidant Diwan Breizh div wech, bloavezhioù-pad.
Goude m'en doa lezet ar garg gant Andrew Lincoln e klaskas diorren ar c'hleweled brezhonek en ur grouiñ ar gevredigezh Dizale, a glask stummañ brezhonegerien evit mouezhiañ ar filmoù. E penn ar gevredigezh Embregerezhioù Breizh evit ar Brezhoneg (EBB) emañ ivez.
Thomas Homer Dixon
Thomas Homer Dixon (ganet e 1956) a zo ur c'helenner politikouriezh eN Trudeau Centre for Peace and Conflict Studies e Skol-Veur Toronto.
Bugerc'heiz
Ar vugerc'heiz (liester : bugerc'heized), a zo ur spesad evned hirc'harek, Bubulcus ibis an anv skiantel anezhañ.
Wieringen
thumb|right|200px|Lec'hiadur Wieringen thumb|right|150px|Banniel Wieringen thumb|right|90px|Ardamez Wieringen thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Wieringen (distagañ : ) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. Un enezenn, anvet Wieringen ivez, eo bet, ha raktresoù zo d'he lakaat da enezenn en-dro, dre lakaat Amsteldiepkanaal da vezañ ul lenn a vefe anvet Wieringerrandmeer. 212,50 km² eo gorread Wieringen (douar : 26,87 km², dour : 185,63 km² ). D'an 31 a viz Mae 2009 e oa 8 664 annezad enni. Ar c'hêriadennoù, kêrioù ha distrigoù da-heul a ya d'ober kumun Wieringen : Dam, De Haukes, De Hoelm, Den Oever, Hippolytushoef, Hollebalg, Noordburen, Oosterklief, Oosterland, Smerp, Stroe, Vatrop, Westerklief ha Westerland.
Istor
Roud kentañ anv Wieringen ("Wiron" pe "pagus Wirense" e Latin, gwelout list of property perc'hennet gant manati Fulda), a zo eus dibenn an – penn-kentañ an  kantved.
E 1996 e voe kaver teñzorioù argant e parkeier e kêriadenn Westerklief, ar pezh a ziskouez e oa annezet Wieringen gant Vikinged d'ar mare-se. An teñzor a c'haller gwelout hiziv an deiz er Rijksmuseum voor Oudheden e Leiden. Goude meur a zic'hlann-dour e teuas Wieringen da vezañ un enezenn war-dro ar bloavezh 1200. Tapet e voe gant ar c'hont Floris V e 1284. Goude-se e voe ur pennad reuz, hag e 1297 e voe meret ar vro war-eeun gant kontelezh Holland, ha goude-se gant Westfriesland. Adtapet e voe Holland ha Westfriesland gant kontelezh Holland e 1299. E 1432 e teuas enezenn Wieringen da vezañ ur gêr ez-ofisiel.
thumb| Enezenn Wieringen e 1849
Pa voe savet ar Republik Batav e 1798 e voe rannet proviñs Holland ha West Friesland en un doare disheñvel : lakaet e voent e departamant of Texel (eus ar Vlied'ar Roen). Etre 1807 ha 1814, dindan ren Napoleon, e voe cheñchet an traoù en-dro ha rannet e voe ar broviñs etre Amstelland ha Maasland. Holland, hag enni Westfriesland, a zeuas da vezañ ur broviñs eus Rouantelezh an Izelvroioù e 1815. Kingdom of the Netherlands. E 1840 e voe lodennet e div lodenn : Noord-Holland ha Zuid-Holland, gant ar roue Willem Iañ, a-benn disteraat beli Holland. Noord-Holland ha Zuid-Holland.
D'an 31 a viz Gouere 1924 e voe serret an Amsteldiep gant ar stankell anvet Amsteldiepdijk. Diwar ar mare-se ne voe ket mui Wieringen un enezenn. E 1930 e voe peurechuet Wieringermeerdijk er Zuiderzee, hag ivez polder Wieringermeer. E 1932 e voe stanket Zuiderzee penn-da-benn pa voe savet Afsluitdijk, ur fardell vras a stag Wieringen ouzh Friesland. E Den Oever e krog ar fardell.
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Wieringen ez eus13 dileuriad :
Aozadur Komunour Gres
Krouet e oa bet Aozadur Komunour Gres pa'c'h eas kuit lod eus izili Aozadur Marksourion-Leninourion Gres (AM-LG) en em disrannet d'e dro diouzh Strollad Komunour Gres e 1964 o sevel a-enep d'an adwelouriezh soviedel. En em disrannañ a reas AM-LG e div lodenn d'e dro abalamour da bep o sav-poent e-keñver Tezenn an Tri Bed ha gant ez-izili eus unan eus an div lodenn-se, Strollad Komunour Gres (marksour-leninour) e oa bet savet Aozadur Komunour Gres da heul meur a gudenn diabarzh degouezhet er bloavezhioù 1980.
Gant an dud savet gante da c'houde Aozadur Komunour Gres e oa bet krouet gante da gentañ e 1984 Α/συνέχεια ("A/synec'hia"), gantañ da bal klask adsevel al luskad komunour diwar diazezoù nevez.
Savet eo bet un doare sindikad (talbenn al labourerion/ezed) gant Aozadur Kumunour Gres gantañ da anv "Unvaniezh ar Labourerion" (Ένωση Εργαζομένων) hag ivez un talbenn studierion/ezed "Stummadurioù an Tu-Kleiz" (Αριστερά Σχήματα). Gant an aozadur studierion/ezed-se e oa bet savet da c'houde "Unvaniezh an Tu-Kleiz" (Αριστερή Ενότητα), ur strollad bodet ennañ meur a aozadur studierion/ezed eus an tu-kleiz a-du gant linenn bolitikel Kengevredad an Tu-Kleiz Radikal (Συνασπισμός Ριζοσπαστικής Αριστεράς: ΣΥΡΙΖΑ).
Embannet e vez div wezh bep miz ar gelaouenn anvet Αριστερά! ("Tu-kleiz!") ., deuet er-maez e miz C'hwevrer 1996 evit ar wezh kentañ evel ur gelaouenn viziek.
Disoc'hoù er mouezhiadegoù
Dont a reas AKG da vezañ ezel eus Kengevredad an Tu-Kleiz Radikal (ΣΥΡΙΖΑ) d'an 20 a viz Mezheven 2007 ha tapet gante an disoc'hoù gwellañ e dilannadegoù Parlamant Gres 2007 el lec'hioù-mañ da heul:
Cesare Borgia
"Aut Cæsar aut nihil ". Cesare Borgia
Aozadur Komunour Gres
Darempredoù etrebroadel
Ezel eo Aozadur Komunour Gres eus Kuzuliadeg Etrebroadel ar strolladoù hag Aozadurioù Marksour-Leninour (ICMLPO), unan eus izili kentañ founding Kuzuliadeg Strolladoù Komunour hag Strolladoù Labourerion ar Balkanoù (CCWPB) , hag ivez unan eus izili kentañ an Egor Enep-impalaerouriezhel e diabarh Forom Sokial Europa.
Cesare Borgia
Cesare Borgia (Roma, 13 a viz Gwengolo 1475 - Viana, 12 a viz Meurzh 1507), a oa mab da Rodrigo Borgia, kardinal spagnol eus amzer an Azginivelezh a voe pab dindan an anv a Alesant VI, ha da Vannozza dei Cattanei, ur Romanez a ouenn uhel. Brudet eo evel condottiero ha dre ma oa bet awener Machiavelli pa savas e levr Il Principe.
Breur e oa da Lucrezia Borgia ha da Giovanni Borgia (pe Juan Borgia), ha da Jofre. Ur verc'h en dije bet digant he c'hoar.
Beaj da Vro-C'hall
Anvet e voe da zug Valentinois gant roue Bro-C'hall evel trugarekadenn, (diwar-se e tapas al lesanv il Valentino), ha roet e voe dezhañ da zimeziñ ur verc'h da Yann III Navarra, roue Navarra.
Diwezhatoc'h e voe ivez dug Romagna, ur briñselezh a aloubas gant skoazell e dad, ha da gentañ kêr Forlì, a oa renet gant Caterina Sforza en 1499. Lakaat a reas lazhañ, gant ar c'hleze, ar gordenn pe ar pistri, an darn vrasañ eus ar briñsed diwar-dro, ken na voe anvet dug Romagna en 1501.
D'an 31 a viz Kerzu 1502, e pedas un nebeud pennoù brezel da gastell Senigallia hag e lazhas anezho. Pa varvas e dad e 1503, e voe bac'het gant ar pab nevez Jul II, enebour touet d'e diegezh, ma rankas daskoriñ e gastilli. Pa voe divac'het e voe harzet gant ar Spagnoled ha kaset da roue Spagn en doa miret greunenn outañ.
Tec'hel a eure, ha klask repu e ti e vreur-kaer, Yann III Navarra, roue Navarra. Brezeliñ a reas evitañ ha lazhet e voe e seziz Viana (e Navarra) e 1507.
Torfedoù dre warizi
Kalz a dorfedoù zo bet tamallet dezhañ en e amzer, goude ma ne gred ket an holl istourien e oa kiriek d'an holl anezho.
Dre garantez ouzh e c'hoar Lucrezia eo en dije lazhet un toullad gwazed karet ganti, pe roet urzh d'o lazhañ, hag en o zouez:
Kontet e voe ivez en doa pe gwallet ha brazezet e c'hoar, pe brazezet anezhi hepken (hep dezhi enebiñ). Kement-se a veze lakaet ivez war-gont e vreur pe war gont o zad ar pab.
Pen-y-bont ar Ogwr (sir)
thumb|200px|Kontelezh Pen-y-bont, e Kembre
Pen-y-bont ar Ogwr zo bwrdeistref sirol, a zo kement ha kontelezh, e kreisteiz Kembre, en-dro da gêr Pen-y-bont ar Ogwr. Gwechall e oa e kontelezh Morgannwg.
Heñvel eo kontelezh hiziv ouzh meurgêr Ogwr n'eus ket keit-se. En dro dezhi emañ kontelezh Castell-nedd Port Talbot er c'huzh-heol, Rhondda Cynon Taf er reter, ha Bro Morgannwg er c'hreisteiz.
En hanternoz emañ saonennoù Llynfi, Garw hag Ogwr.
Emlazhioù yaouankizoù
Sachet e voe evezh ar stlenn war ar gontelezh-mañ e 2007-2008 abalamour da niver bras-souezhus emlazhioù yaouankizoù : etre miz C'hwevrer 2007 ha miz Eost 2008 eo 24 a dud yaouank a oa en em lazhet, ha hervez ar polis ne oa liamm ebet etreze.
1045
Diwar-benn bloavezh 1045 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1045
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1045
Chateg
Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù kirek eo ar chateg (shatt) komzet gant tro-dro da 15 000 den (1984) e Soudan.
Yezhoù dadjouek
Un isskourr eus ar yezhoù nilez-saharek eo ar yezhoù dadjouek komzet gant strolladoùigoù tud war un takad ledan e Kordofan, Darfour ha Wadai e Soudan ha Tchad.
Setu penaos e vez isrannet ar yezhoù en isskourr-mañ:
Anv-kadarn
Un anv-kadarn a zo anezhañ ur ger a vez implijet evit ober dave d'un den, d'ul lec'h, d'un degouezh, d'un dra pe perzh un dra. E-lec'h un anv-kadarn e c'heller implijout ur raganv (d.s. eñ, piv).
Hervez struktur ar yezh, e c'hell chench stumm orin un anv-kadarn hervez perzhioù yezhadurel resis, da skouer:
Ur rummenn yezhadurel eo an anvioù-kadarn hag a c'hell bezañ isrannet e meur a zoare, da skouer:
An anvioù eo a dalvez da renerien ha da renadennoù en ur frazenn, met en o lec'h e c'haller lakaat raganvioù.
Kaoc'hdebrerezh
Tud
Ral eo gant an dud a zebr kaoc'h. Klañv e vez o spered peurvuiañ. Met darn a gav o flijadur reizhel o tebriñ o c'haoc'h pe hini tud all.
Loened
Estreget tud avat a zo kaoc'hdebrerien. Loened zo ivez: chas, moc'h, amprevaned.
An darn vrasañ eus kaoc'hdebrerien ar bed a zo amprevaned, evel ar c'hwil-kaoc'h. Perzh bras a gemeront e kelc'h an danvez organek (delioù sec'h, korfoù marv, kaoc'h loened).
Un nebeud pesked zo kaoc'hdebrerien ivez.
Kaoc'hdebrerien ouzhpenn
Loened zo a zebr kaoc'h evit gwellat o magadurezh, pa vez ezhomm, evel kigdebrerien zo. C'est le cas des carnivores, des porcs , pe marmouzien zo pe evned, etc.
Elektrokardiografiezh
thumbnail|325px|EKG ur paotr 26 bloaz. thumbnail|dehou|240px|Skeudenn o tiskouez un den staget dek elektrodenn ouzh e groc'hen
Elektrokardiogram a zo ar skrivadur (war ar paper pe ar skramm) eus an aktivelezh-mañ. Elektrokardiograf a zo ar beñveg hag a enroll.
An elektrokardiografiezh a ziskouez ur skeudennadur eus aktivelezh elektrek ar galon ; graet 'vez buan, hep poan na dañjer. Ma 'z eus moaien da bep hini da gompren an elektrokardiogramoù, n'eus nemet ar vedisined hag a c'hell interpretiñ an disoc'hoù ha lakaat war-wel kudenn-mañ-kudenn enne.
Mont-en-dro periodek ar galon a vez diskouezet splann ouzh an elektrokardiogram ha diwar-se e teu aes da dermeniñ ur c'helc'hiad kalon hag e badelezh (ar beriodenn muzuliet e eilennoù) hag a zo tro-dro d'un eilenn. En ur rannañ 60 eilenn gant ar beriodenn-mañ e kaver (ar frekañs :) an niver a gelc'hiadoù a zo en ur vinutenn, an talm kalon (muzuliet e stegnadenn dre vinutenn) eo. Kemmañ a ra an talm kalon diouzh an hinienn, an oad, ar strivoù graet hag ar gourdonerezh a c'hell bezañ gant an den.
1232
Diwar-benn bloavezh 1232 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Bruzivili
Bruzivili a zo ur gumun eus Bro Sant-Maloù e kanton Lanvalae, e departamant Aodoù-an-Arvor, e Norzh Breizh.
1232
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1232
Bruzivili
Douaroniezh
War ar stêr Guinefort emañ Bruzivili
1232
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1232
Bruzivili
Ardamezioù
en glazur e sourin en arc'hant eilet gant div rodig-kentr ivez en argant
Ligourieg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù kirek eo an ligourieg (liguri) komzet e Soudan.
Bruzivili
Tud
Dimezell du Rocher, lezanvet Victoria, pe jeneral Viktor; penngadourez chouan
Louarn debrer-kranked
Al louarn debrer-kranked (Cerdocyon thous) a zo ur bronneg eus kerentiad ar c'hieged krenn e vent hag a vev e kreiz Suamerika. Ar spesad nemetañ eo er genad Cerdocyon hiziv an deiz met anavezout a reer ur spesad arall, aet da get er pleistosen: Cerdocyon avius. Heñvel a-walc'h ouzh al louarn debrer-kranked e oa war a seblant.
Dohem
Dohem e galleg, Dallem e flandrezeg a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Louarn debrer-kranked
Gell-gris eo blevenn al louarn debrer-kranked, gant brizhelloù ruz war e zremm hag e bavioù. Du eo penn e lost hag e zivskouarn. Kreñv ha berr eo e bavioù ha hir ha blevek e lost. En e oad-gour e c'hell bezañ etre 5 ha 7 kg.
Bevañ a ra al louarn debrer-kranked er c'hoadegoù hag er savanennoù evel al llanos eus Su-Amerika. Hollzebrer eo met en em vagañ a ra diwar amprevaned, evned ha krignerien dreist-holl. Debriñ a ra vioù ha plant. Da vare koulzad ar glaveier e kranketa er c'hompezennoù liñvadennet. Un aneval-noz eo dreist-holl.
Chaseet e vez al louarn a-wechoù met n'eo ket priziet-bras e vlevenn. Ne breizh ket ar chatal. Daoust ma n'emañ ket en arvar e tigresk e diriad dre ma vez aloubet gant al labourerezh-douar ha gant chas gouez.
Ya !
He neuz
Ar gazetenn vrezhonek sizhuniek nemeti war baper eo. Krouet e voe e miz Mae 2005 gant an ti-embann brezhonek Keit Vimp Bev, staliet e Laz (Bro-Gerne - Penn-ar-Bed). A-vent eo gant Le Télégramme, met 12 pajennad hepken zo enni. Ur bajenn a-bezh a zo e gallaoueg e pep niverenn abaoe miz Gwengolo 2022.
Ar renerez
Renerez an embann eo Laurence Lavrand, a zo kenbrezidantez an ti-embann ivez (gant Gégé Gwenn).
Skrivagnerez eo Laurence Lavrand.
An danvez
Er bajenn ziwezhañ e vez kavet an talbenn "Un emgav gant..." a-us d'ur pennad-kaoz gant un den, brezhoneger·ez. Renevezet eo bet ar vaketenn e-barzh an niverenn 900 e miz Gwengolo 2022.
Skipailh
Bouetet e vez ar gazetenn gant kenlabourerien a-youl vat a gas pennadoù ingal (Yann Yeun ar Gov, Maguy Kerisit, Fabien Lecuyer, Fanny Chauffin, Yann Gerven, Paol Mingant, Gégé Gwenn).
Chomlec'h
Ya ! Keit vimp bev F29520 Laz Pellgomz : 02 98 26 87 12 Postel : darempred@ya.bzh Lec'hienn : www.ya.bzh
Eryri
<HR noShade> Eryri (saozneg: Snowdonia) eo an anv a reer e kembraeg eus bro ar menezioù uhelañ en hanternoz Kembre, en-dro d'ar Ouezva, ur vro gaer a'r c'haerañ. A-gozh e reer an anv eus menezieg Arfon, gant ar Ouezva (pe Wyddfa hervez ar c'hembraeg) evel lec'h kreiz, hag enni Glyderau, Carneddau, Crib Nantlle, Moel Hebog a Moel Siabod.
Abaoe eo bet savet Parc Cenedlaethol Eryri (Park Broadel Eryri), hag ennañ kornadoù e-maez Eryri gozh, efel Meirionnydd. A-gozh e oa bevennet Eryri er c'huzh-heol hag er c'hreisteiz gant an hent eus Caernarfon da Vaentwrog (dre Borthmadog), ha Betws y Coed er gevred ha Stêr Conwy er reter.
An anv
Kred an dud eo e talv Eryri kement ha bro an erered, met prouet eo bet gant Ifor Williams e talv kement hag 'Uheldir'. 'Eryrod' eo liester ordinal ar ger 'eryr', ha n'anavezer ket a c'her 'eryri' evit "eryrod"(Disklaer). Daoust da se e teu eryr hag Eryri eus an hevelep gwrizienn(Disklaer).
Douaroniezh
Kreiz Eryri eo lein ar Ouezva. En-dro dezhañ ez eus c'hwec'h keinad hir.
Pignat
Kalz tud a deu da grapat menezioù Eryri. Da sevel gant ar Wyddfa ez eer peurliesañ dre Llwybr Pen-y-Gwryd, a gemerer e preti ar Gorffwysfa, Pen-y-pas, uheloc'h eget Bwlch Llanberis.
Tinamou an Andoù
Tinamou an Andoù a zo ur spesad evned, Nothoprocta pentlandii an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Rhynchotus Pentlandii da gentañ-penn (e 1867) gant al loenoniour saoz George Robert Gray (1808-1872) : dougen a ra anv an naturour iwerzhonat Joseph Barclay Pentland (1797-1873).
Annez hag issepsadoù
Ar spesad a gaver ar seizh isspesad anezhañ :
Roperzh II (Bro-C'hall)
thumb|right|300px|Roperzh II, eil roue kapesian Bro-C'hall
Roperzh II, anvet ivez Roperzh an Deol, ganet en Orleañs war-dro 972 ha marvet e kastell Melun e 1031, a voe roue Bro-C'hall gant e dad, Huon Capet, adalek 987 da gentañ, hag e-unan war-lerc'h marv e dad da c'houde.
Broekkerke
Broekkerke, iliz ar wern (e galleg:Brouckerque), a zo ur gumun eus Flandrez Frañs, e departamant Norzh, e Hanternoz Bro-C'hall.
Roperzh II (Bro-C'hall)
Mab e oa da Huon Capet hag Adelaid Akitania. Roue e voe e-unan eus 996 betek e varv e 1031. Unan eus ar pennoù kurunennet e oa er bloavezh mil enta.
Meur a dra a anavezer diwar e benn gant skridoù Helgaud, e vuhezskridour.
Kenroue
Da gentañ e skoazellas e dad er brezelioù, evit kemer Laon, en 988-991.
Desket mat e oa, studiet en doa e Reims pa oa Gerbert Aurillac o kelenn eno.
Relijion
Troet-bras e oa Roperzh II gant ar relijion, evel-se en deus tapet e lesanv.
E 1022, dre e urzh, met marteze broudet gant e wreg Konstanza Arle, e voe kondaonet d'ar marv un dousennad kloareien abalamour m'o doa prezeget mennozhioù disivoudel.
Familh
Teir gwech e timezas.
Bugale Ropezh ha Konstanza
Seizh bugel o devoe Roperzh ha Konstanza
e 1025,
Brizhrenadenn
Er yezhoniezh e vez implijet an termen brizhrenadenn (saoz.: dummy object) evit komz eus renadennoù yezhadurel hep daveenn fetis ebet, da lâret eo e vez implijet ur brizhraganv e plas strukturel renadenn ar frazenn hep ober dave da anv resis ebet.
Kemmañ a ra o implij a yezh da yezh. Talvezout a c'hellont e saozneg da skouer evit lakaat verboù nann-tranzitivel da vezañ tranzitivel, da skouer:
make ("ober") → make it ("ober bec'h")
Keñveriit:
RSS Persia
Krouet e oa bet ar republik gant Mirza Koutchak C'han, penn Luskad Bonnreizhour Gilan hag ar Bartizaned Janglari ("Luskad ar Goaderion") gant sikour an Arme Ruz.
Disklêriet e oa bet ez-ofisiel Republik Soviedel Sokialour Persia e miz Mae 1920. Sevel a reas kudennoù buanik a-walc'h da c'houde avat, dreist-holl peogwir e vanas ar gouarnamant nevez hep ingalañ an douaroù etre al labourerion-douar baourañ ha taget e oa da vezañ ur gouarnamant mirourel gant tuadoù zo eus al Luskad Jangal. Tabut a savas neuze etre Mirza hag e skipailh kuzulierion diouzh un tu ha Soviediz ha Strollad Komunour Persia diouzh an tu all.
Sarajevo
Kêr-benn Bosnia-ha-Herzegovina eo Sarajevo (kirillek : Сарајево). E 2013 e oa 275 524 annezad er gêr, ha 555 210 er veurgêr. E kreiz ar Balkanoù emañ hag ur pouez ekonomikel, arc'hantel, sokial ha sevenadurel he deus er rannvro-se eus Su Europa. Anavezet eo hiziv hon deiz evit he buhez sevenadurel, dreist-holl en dudi, er mediaoù, er giz hag en arzoù.
Puilh eo istor ar gêr, diazezet anezhi gant an Otomaned e 1461. Eno e voe drouklazhet arc'hduk Franz Ferdinand Aostria e 1914, o loc'hañ ar Brezel bed kentañ. E 1984 e tegemeras ar C'hoarioù olimpek goañv. E-pad Brezelioù Yougoslavia e voe lakaet ar seziz war ar gêr e-pad 1425 deiz, eus miz Ebrel 1992 betek miz C'hwevrer 1996, e-pad Brezel Bosnia. E 2014 e voe anvet Kêr-benn Europa ar Sevenadur.
Poblañs
Hervez niveradeg 2013 e oa 275 524 annezad er gêr, 419 957 en tolead kêr, ha 555 210 er veurgêr.
RSS Persia
Koll a reas ar Republik ar brud vat hag he doa gounezet betek-hen dreist-holl abalamour d'an niver bras a repuidi tec'het diouzh ar brezel a oa bet beuzet ar c'hêrioù gante ha savet diwar se ur wall gudenn ekonomikel.
Sarajevo
Poblañs
Lesanvet eo bet Sarajevo "Jeruzalem Europa" abalamour d'he lieseurted kenelel ha relijiel.
Istor
Tud zo o chom eno abaoe an Neolitik. En em ziazezañ a rejont ar Slaved eno er. E 1461 e oa dibabet ar gêriadenn Brodac gant ar gouarnour otoman kentañ evit sevel ur gêr nevez : Sarajevo.
RSS Persia
Klask a reas Mirza dont a-benn da sioulaat an traoù dre skrivañ war-eeun da Lenin met en aner e oa e strivoù.
Sarajevo
Istor
E 1878 e voe an Aostrianed mestr war Bosnia. Drouklazhet e voe an arc'hduk Franz Ferdinand Aostria hag e wreg Sofia Chotek e 1914, o loc'hañ ar Brezel bed kentañ, anavezet eo an darvoud-se evel Gwalldaol Sarajevo. Savet e voe Yougoslavia, ur stad sokialour, e 1929. D'an 2 a viz Ebrel 1992 e voe kelc'hiet ar gêr gant an nerzhioù serb, ha lakaet ar seziz ganto war ar gêr betek miz Ebrel 1995.
RSS Persia
E 1921 e oa bet tizhet un emglev nevez etre Breizh-Veur hag URSS ha divizout a reas neuze an Unaniezh Soviedel da harpañ Republik soviedel Gilan.
Sarajevo
Gevellerezh
Gevellet eo Sarajevo gant :
Dodo
thumb|left|300px|Poltredoù treset eus an dodo (1601-1603).
Tinamou brizh
An tinamou brizh a zo ur spesad evned, Nothura maculosa an anv skiantel anezhañ.
RSS Persia
Sinet e oa bet ur feuremglev a vignoniezh etre an Unaniezh Soviedel ha Republik Soviedel Persia e 1921 evit kadarnaat an darempredoù mat etre an div vro-se ha neuze e oa bet lakaet an arme soviedel da gilañ diouzh Persia.
Tinamou brizh
Anvet e voe Tinamus maculosa da gentañ-penn (e 1815) gant al loenoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
RSS Persia
Nullet e oa bet ar Republik ez-ofisiel da diwezh miz Gwengolo 1921.
Tinamou brizh
Doareoù pennañ
thumb|left|200px|Vioù Nothura maculosa.
Splujer bras
Ar splujer bras a zo un evn dour, Gavia immer an anv skiantel anezhañ.
Tinamou brizh
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ :
Splujer bras
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar splujer bras en urzhiad Gaviiformes pe Ciconiiformes.
A bep seurt
Ar splujer bras eo evn arouez proviñs Ontario, e Kanada.
Mongoeg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù kirek eo ar mongoeg (mongo) komzet e Tchad
Empenn
An empenn a zo un organ a ren ar reizhiad nervoù kreiz e penn an Den, al loened mellkeinek ha darn eus al loened divellkeinek. Graet eo eus un danvez blot ha damwenn, neuronoù e-leizh ennañ. Serret eo strizh er c'hlopenn, ur seurt boest graet gant eskern plat. Gronnet eo empenn ar mellkeineged gant tri lien-gig, an toagennoù-empenn.
En empenn an Den e kaver div lodenn, an hini bras a zo ar ragempenn hag ur seurt sac'hig a-dreñv dezhañ, an ilpenn e anv. Mont a ra ar mel nervennel er c'horf en ur dremen dre ar mel-livenn.
1046
Diwar-benn bloavezh 1046 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1046
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1046
Silaeg
Ur yezh nilez-saharek eus is-skourr ar yezhoù kirek eo ar silaeg (sila) komzet e Tchad.
Strigopidae
Strigopidae a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, ennañ perokidi, termenet e 1849 gant an evnoniour gall Charles Lucien Bonaparte (1803-1857).
Diouzh Doare 6.2 an IOC World Bird List ez a daou c'henad d'ober ar c'herentiad :
Genadoù (renket diouzh an urzh filogenetek)
E holl spesadoù bev d'an deiz a hiziv a zo brosezat e Zeland-Nevez.
Ndjalgoulgouleg
Ur yezh nilez-saharek eus isskourr ar yezhoù kirek eo an ndjalgoulgouleg (njalgulgule) komzet e Soudan ar Su.