cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Impalaeriezh Gupta
Aloubadegoù an Huned Wenn ha diwezh ar remziad Gupta
War-dro ar bloavezh 480 e teuas ar roue Oprah a-benn da vont tre er rouantelezh Gupta dre harzoù ar Gwalarn, hag un ugent vloaz bennak war-lerc'h e voe skrapet un tamm bras eus an dachenn gant Toramana : Rājāstan ha glan gornaouegel ar stêr Ganga. Mab Toramana, anvet Mihirakula, a gendalc'has gant an tagadennoù betek ma voe trec'het e 528 gant ur bodad rouaned en o fenn Narasimhagupta-Baladitya ha Yashodharma eus Mālvā.
Spontus eo chomet brud an Huned Wenn en hengoun indian. Goude marv Mihirakula (~570) ez eas galloud ar meuriadoù Shvetahūna war ziskar, met en o raok e oa aet ar Stad Gupta da get. Ne ouzer ez-resis penaos ez eas ar rouantelezh Gupta da get goude ar bloavezh 550. Sur a-walc'h ne voe ket ar rouaned diwezhañ gouest da zelc'her start koulz war o gwizien ha war galloud o armeoù.
Nosso Xadrez
Nosso Xadrez a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet er Rio Grande do Sul e Brazil e 1973-1975. Ítalo Travi a oa he fenngazetennour.
Impalaeriezh Gupta
Aloubadegoù an Huned Wenn ha diwezh ar remziad Gupta
Daoust da ziwezh an impalariezh ha da zasrannadur India an Norzh e chomas ar vro en ur stad pinvidik, ha bleunius e voe an arz enni.
Ar roue
Unpennel e oa ar Stad, ha pa oa en he barr e fougase ar rouaned bezañ mistri war an hollved. Kement-se a verker dre lidoù liesdoare, an hini heverkañ ha rouesañ anezho e vezañ lid an Ashvamedha, a zeue eus hengoun ar Veda.
Pa felle d'ur roue astenn e c'halloud e kase ur marc'h ambrouget gant gwarded da bourmen en e rouantelezh hag er re amezek. Dre lezel ar marc'h da dremen digudenn ez anzave ar rouaned all pennaotrouniezh ar roue meur, rak kement ha disklêriañ brezel e vije bet herzel ha lazhañ al loen. Goude bloaz e tistroe ar marc'h d'ar gêrbenn ma voe aberzhet gant lid bras.
Saint-Omer (Calvados)
Saint-Omer a zo ur gumun eus departamant gall Calvados e Bro-C'hall.
Al Capone
Alphonse Gabriel Capone, ganet d'ar 17 a viz Genver 1899 hag aet da Anaon d'ar 25 a viz Genver 1947, lesanvet "Scarface", a oa ur gangster ha den a aferioù stadunanat. Brudet mat e voe e-pad ar Prohibition era evel kengrouer ha penn ar Chicago Outfit. E-pad 7 vloaz e voe e-penn torfedourien Chicago betek ma voe harzet ha kondaonet dre an abeg m'en doa kuzhet arc'hant ouzh an tailhoù d'an oad a 33 bloaz. Klañv bras e voe en toull-bac'h ha mervel a res dieub d'ar 25 a viz Genver 1947, goude un taol-kalon.
Saint-Omer (Calvados)
Monumantoù ha traoù heverk
left|thumb|Maen-meur Pré-du-Vivret
Impalaeriezh Gupta
Ar roue
A-douez an niver bihan a rouaned indian a gasas lid an Ashvamedha da benn e voe Samudragupta ha Kumaragupta, a gemeras neuze al lesanv a Chakravartin, "Mestr war an hollved". Dre ma teue ar galloud-se dre an doueed e ranke ar rouaned bezañ harpet gant Brahmaned.
Ret e oa d'ar roue bezañ leal e-keñver e bobl a-benn chom reizh gant an doueed : ar rājādharma eo, "dever ar rouaned". Eus e berzhioù a gadour e penn an armeoù e tenne ar rouaned o reizhveli, hag arouezioù eus madelezh an doueed e oa an trec'hioù – ar re-mañ o staliañ galloud ur roue war e wizien evel-just.
Ur Stad amgreizennet
Diwar enskrivadurioù ar rouaned Gupta e ouzomp a-zivout lies pazenn melestradurel a dalveze da reoliñ an dachennad en un doare kempoell. Kement-mañ ne dalvez nemet evit kreiz an impalaerezh, a oa meret war-eeun, rak dindan veli gwizien e chome ar rannvrioù pellañ.
Er gêrbenn – Pataliputra (Patna, e Stad Bihar, hiziv) da gentañ, neuze Ayodhya, Kausambi, hag Ujjain en diwezh – e veze ar roue kuzuliet gant maodierned, an hini pouezusañ anezho o vezañ ar Pradhana Mantri a oa e penn melestradurezh ar vro. Soudarded ha poliserien e oa ar benngargidi all a ouzomp diwar o fenn. Ur bazenn izeloc'h e oa kuzulioù-ren ar 26 rannvro (bhukti pe desha), kumaramatya-ed er penn anezho.
Pep bhukti pe desha a oa rannet e bannoù (pradesha pe vishaya), hag e pep bann e oa ur c'huzul-ren gant un ayuktaka pe vishyapati er penn anezhañ. E traoñ ar skeul e oa ar c'hêrioù hag ar c'hêriadennoù, ur c'huzul-merañ e pep hini anezho ma kaved ivez korfuniadoù ar c'hornad, kreñv o galloud dre ma c'hellent prestiñ arc'hant ha ma kellident oberennoù relijiel. Bras a-walc'h eta e oa o levezon war ar gevredigezh, ha ret e oa neuze d'ar pennadurezhioù o lakaat e kont a-benn gouarn.
Emren a-walc'h e oa ar c'huzulioù-merañ lec'hel, nemet e tlee o dibaboù bezañ asantet gant ar Stad. Lod kargoù a veze tremenet a dad da vab war a hañval. Pa zeue ur roue amezek dindan veli ar remziad Gupta e vije alies lezet da verañ e dachennad en eskemm d'un truaj paeet d'ar Stad Gupta a-benn kaout he gwarez. Ne veze ket an tachennoù nevez meret war-eeun gant ar gêrbenn eta, ar pezh a chomas efedus keit ha ma voe ar roue Gupta galloudus a-walc'h da vezañ doujet gant e wizien.
Roadoù ha gladdalc'helezh
A-hed marevezh ar remziad Gupta e roas ar rouaned douaroù da dud pe ensavadurioù, en abeg ma oa ar roue dreistperc'henn war douaroù e zomani ha ma c'halle o skrapañ hag o dasparzhañ pa felle dezhañ, ar pezh a zegasas hep mar kemmoù bras pe vrasoc'h er armerzh ha kevredigezh ar vro. Kement-se a veze graet dija kentoc'h, met dre ma voe graet aliesoc'h-aliesañ e voe lakaet muioc'h a bouez war digreizennadur ar Stad da vare ar remziad Gupta. Daou rummad degemeridi a oa d'ar roadoù-se : Digant ar roadoù-se e veze tennet leveoù dre al labour-douar, ha pa veze kêriadennoù war an dachenn e veze dastumet gwirioù melestradurel ha lezvarnel war an dud a veve enno. Ne c'heller ket avat komz eus gladdalc'helezh amañ, zoken pa veze an dud dindan beli ur perc'henn mac'homer : ne veze paeet dezhañ nemet an tailhoù a veze paeet d'ar Stad kentoc'h, ar perc'henn e-unan o vezañ rediet da baeañ tailhoù d'ar Stad evit holl e zouaroù.
Gwezh ha gwezh all e veze an degemerad diskarget eus tailhoù a oa, eus anerioù pe eus terkadur ar rannluioù a oa war e zomani.
A-wezhioù e veze roet douaroù a-benn o lakaat e gounezerezh, ar pezh a roas tu da lakaat teknikoù nevez e pleustr. Hep mar o deus ar roadoù kemeret perzh e digreizennadur ar rouantelezh, ha drezo e teuas lod perc'henned galloudusoc'h-galloudusañ war tachennoù an armerzh hag ar gevredigezh peogwir e oa troc'het al liamm etre an dud hag ar Stad. En diwezh e c'hoarvezas ma gwanaas ar Stad tra ma kreñvaas ar berc'henned pinvidikañ.
Ar relijionoù
Kement-mañ a c'heller dastum diwar pezhioù-moneiz ma veze diskouezet an doueez Lakshmī, anezhi stumm benel Vishnu, hag he jav al labous Garuda. Ar vrahmaned avat a chome ar re levezonusañ : kargidi e oant en holl liveoù ar velestradurezh, douaroù a veze roet dezho, d'o azeuldioù ha d'o manatioù. Ar vrahmaned hepken e c'halle kas al lidoù roueel rekis a-benn reizhekaat ar remziad. A-wezhioù hepken e veze sikouret ar vouddhâdegezh, met honnezh a c'halle tennañ splet eus madelezh gwizien ar roueed Gupta ha lañs a voe ganti c'hoazh daoust da greñnvder nevez ar vrahmaniezh.
Pennoberennoù arzel a voe graet gant azeulerien Bouddha da vare ar remziad Gupta, delwennoù dreist-holl, hag o frederourien veur em vode en o c'hreizenn e Nālandā.
Frammadur soudardel
N'eo ket dre an Indianed o-unan ez anavezer diwar-benn an armeoù Gupta, dre arvesterien eus an diavaez evel Sinaiz ha Kornôgiz ez eo deuet an tenorioù gwellañ. War a hañval e veze an armeoù Gupta diazezet war gwaregerien war droad, pa oa ar gwaregoù an armoù pennañ. Gwaregoù hir e oant, e bambouz peurliesañ, a vanne biroù hir graet diwar bambouz hag ur beg metalek. Dre ma ne oant ket savet diwar meur a zanvez evel re ar C'hornôg pe Kreiz Azia ne oant ket tuet da welchiñ en aergelc'h gleb ha mouest ar vro. Brudet e oa ar gwaregoù indian evit o galloud : gouest e oant da vannañ pell ha da doullañ don, ar pezh a rae diouto armoù efedus enep ar waregerien war varc'h. Biroù-tan a oa ivez. Alies e veze ar waregerien gwarezet gant un droadegiezh armet gant klezeoù hir, javeledoù ha skoedoù.
Ar waregoù dir galloudus-kenañ hag ar biroù dir gouest da dreuziñ hobregonoù loened bras evel olifanted pe dourvarc'hed ne vezent arveret nemet gant an uhelidi.
Gant mekanikoù-brezel evel bangounelloù hag arbalastroù meur e ouie ar soudarded Gupta ober ivez.
Souezhus eo ne voe ket ar rouaned Gupta troet gant ar waregerien war varc'h, pa veze ar re-se an tamm brasañ eus an armeadoù enebourien evel an Huned hag ar Skited. E kenurzh o armeadoù e fizient hep mar, kevret gant strategiezh ha lec'haveiñ eus ar re efedusañ.
Ur morlu a oa ivez, a-benn reoliñ dourioù ar rouantelezh. Eus marevezh ar rouaned Gupta hag o armeadoù gwaregerien e teufe ar c'hoari Gwezboell : ur rakstumm anezhañ a veze anavezet dindan an anv chaturanga, a dalvez kement ha "peder rann an arme" – da lavaret eo troadegegezh, marc'hegiezh, olifantegiezh ha kirri – a zo aroueziet gant hor pezh-gwerin, marc'h, alf ha tour.
Oad Aour ar sevenadur en India ?
Tost da zaou gantved-pad e voe un darn vras eus India stabil ha pinvidik a-drugarez da ren ar remziad Gupta, ha bleunius e voe an arzoù ivez, alese ar vrud ag "Oad Aour eus ar sevenadur indian", a vije bet neuze en e stumm "klasel",.
Arabat eo disoñjal e oa kement-se un emdroadur eus mareoù kent ; anat eo avat e voe ar marevezh-se unan eus ar re skedusañ en Istor an iskevandir indian. Harpet e oa bet an arzourien gant ar rouaned : e lez Chandragupta II, da skouer, e veze kendalc'het an Nav Maen-Sked, evel ma anved ur strollad lenneien ha gouizieien brudet-kenañ.
Unan anezho e oa Kalidasa Veur, ur barzh peurbadus a savas labour dreist da hini meur a varzh dreistdonezonet all, n'eo ket hepken da amzer e vuhez met en amzerioù war-lerc'h. Unan eus er berzhioù dibar e oa e zoare soutil da ober gant shingara, an elfenn romantel er gwerzoniezh.
Lenneien hag arzourien a labouras evit an azeuldioù hag ar manatioù, a oa mennet da skoazell ar grouerien.
Ar skiantoù
Kement-se ha dizoloadennoù all gant Indianed ar marevezh Gupta war divoud ar c'hendedennerezh ha koskor an Heol a voe skignet er bed a-bezh dre ar c'henwerzh.
Displeget e voe kavadennoù Aryabhatta gant e warlerc'hiad Brahmagupta, a lakaas splann arver an o-gwan er jedadennoù indian, ha dre se e voe staliet ar reizhiad dekvedennek da vont war-raok. En o barr e voe ar matematik hag ar steredoniezh indian da vare ar remziad Gupta. Troidigezhioù eus studiadennoù ar ouizieien indian a voe en arabeg adalek an 8vet kantved, ha goude labourioù ar Persian Al-Khwārizmī e voe degemeret ar "jediñ indian" er bed arabek, alese ar sifroù arabek a implijomp er C'hornôg pa ra an Arabed gant sifroù hindiek c'hoazh e gwirionez. Ar vezegiezh a ranker menegiñ ivez, pa gendastumas Vagbhata er 5vet kantved studiadennoù diwar-benn ar surjianerezh, al lagadouriezh hag all. E dibenn a hevelep kantved e voe skrivet gant Pâlakâpya a-zivout ar vilvezegiezh a-benn prederiañ ar c'hezeg hag an olifanted.
Ul lennegezh e bleuñv
E-kerzh mare ar remziad Gupta e voe savet oberennoù meur en Istor al lennegezh indian.
Alies koulskoude e vez diaes amzeriadiñ an oberenn-mañ-oberenn, dre ma vez kavet adstummadurioù ha lies kentel eus an hevelep mojenn gozh : war divoud an daou veurgan Mahābhārata ha Rāmāyaṇa da skouer e ouzomp ez int kalz koshoc'h eget ar 4re kantved GJK, met da vare remziad ar Gupta int bet skrivet da vat e sanskriteg.
Ar sanskriteg end-eeun e oa yezh al lenneien d'ar mare-se. Gant begenn ar gevredigezh e voe savet al lizheradur a zo deuet betek ennomp : brahmaned, azeuldioù vouddhaat, lez ar roue. Samudragupta, ar roue alouber meur, a dremen c'hoazh da varzh, telenner, mignon d'an arzoù.
Ar bobl ne ouie ket yezh al lennegezh : dre ar sanskriteg hepken ez anavezomp kealoniezh an dere uhelañ, da lavaret eo unaniezh galloud ar roue ha galloud ar relijion. Relijiel eo an darn vrasañ eus an oberennoù a zo deuet betek ennomp, dre virouriezh ar vrahmaned hag aked al lenneien – beleien an darn vuiañ anezho. Evel e-pad ar mareoù kent da hini ar remziad Gupta e yae an displegoù da ober ur rumm pouezus el lennegezh ; un doare skolbrederouriezh e oant, a glaske neuze peurgompren ha lezennata ar c'helennadurioù : ar yezhadur eo a voe displeget er penn kentañ. Er rouantelezh Gupta ez eo ar c'hoariva a gement a voe displeget dre un oberenn damkaniezhel dibar anvet Nātyashāshtra ("C'hoariva") ; enni emañ displeget kement tra a denn d'ar c'hoariva indian : an testennoù, ar c''hinklañ, al leurenniñ, ar sonerezh, ar c'horolloù, perzh kement micher a ya d'e sevel, betek ar santadoù a ranked kavout en oberenn hag adkavout dre ar c'hoarierien. War dachenn al lennegezh amsakr e ranker menegiñ an aozer Kālidāsa, anezhañ unan eus an Nav Maen-Sked e lez Chandragupta II bet meneget uheloc'h. Brudet eo evit e bezhioù-c'hoari hag evit e zoare dibar da sevel barzhonegoù sanskritek. Un oberenn bennañ all el lennegezh indian eus ar marevezh Gupta eo Kāma Sūtra, Pennlavaroù war divoud ar c'hoant, gant Vātsyāyana ; sellet e vez outañ evel ouzh ar studiadenn gentañ a-zivout emzalc'h mab-den e-keñver an darempredoù reizhel. En abeg da droidigezhioù fall e voe lakaet da hudur er C'hornôg, ar pezh n'eo ket.
An arzoù mezellus
Ar relijion hindi e oa an awenerez pennañ, hag enni an doue Vishnu.
Petra bennak ma oa ar vouddhâdegezh o koll tachenn da vare ar remziad Gupta ez eo hi a c'hanas an oberennoù heverkañ, delwennoù eus Bouddha an darn vuiañ anezho evel-just. E vuhez, e stumm benel hag e heulierien bennañ a voe taolennet ivez. Tudennoù eus ar wengelouriezh indian evel taolennet d’ar marezvh Gupta
Tisaverezh
Ne chom dismantr ebet eus palezioù ar rouaned Gupta, savadurioù prenn e oant marteze. Meur a savadur relijiel zo c'hoazh hiziv avat, hag enno eo bet kavet an oberennoù arzel a vo meneget izeloc'h.
Brikennoù ha mein a ya da ober ar savadurioù a zo chomet. Mein war brikennoù a gaver ivez, ha war-dro diwezh ar marevezh Gupta e veze savet mogerioù tro-dro ar savadur pennañ. Lies stūpa bouddhaat a voe savet ivez, bras-tre lod anezho : hini Dhâmekh e Sârnath da skouer (skeudenn) zo 43 m uhel, ha 28 m eo treuzkiz e sichenn. Lies azeuldi eus ar marevezh Gupta zo bet studiet, met n'int ket niverus a-walc'h evit reiñ dimp ur skeudenn feal eus an holl zoareoù a oa anezho. Un damsell hon eus dre ar skrid Brihatsamhitā gant Varahamihira ma'z eus ur renkadur eus an azeuldioù.
An dorlec'hioù hag ar pilerioù a vezet kinklet, izelbosoù hag uhelbosoù a gaved en diabarzh. Mougevioù kinklet a dalveze da azeuldioù ivez, an darn vrasañ anezho evit ar bouddhâegezh. Mougevioù brahmanat ha jaînat zo ivez. E-kichen Mumbai ez eus unan a zo gouestlet da Shiva.
Delwennoù maen
An delwennoù maen eo ar stumm arzel herverkañ eus marevezh ar remziad Gupta. Liesdoare int, hag eus an dibab.
Adalek dibenn ar 5vet kantved ez eas an arz Gupta war wellaat en ur zispegañ diouzh an hengoun kent ha dre ijinañ teknikoù nevez a lezo o merk en arz indian hag e hini ar broioù amezek e-pad kantvedoù.
En hanter kentañ ar 5vet kantved e voe an delwennoù Gupta en o barr : ar stignoù, kempouez an trolinennoù, an dremmoù zo eus ar re gaerañ. Bez' e voe neuze eus un doare Gupta daoust d'an hengounioù lec'hel.
Delwennoù pri-poazh
Grosoc'h eget an delwennoù maen e oa ar re bri-poazh, hogen heñvel e oa ar c'hodoù anezho.
Plakennoù-kinklañ a vez graet, ha delwennoù bras a veze moulet, lod anezho adstummet gant an dorn. Oberennoù relijiel eo an traoù a zo deuet betek ennomp, kavet ma'z int bet en azeuldioù pe war stûpa-où.
Ar metaloù
Mistri war ar vetalouriezh e oa dornwezhourien ar mare Gupta. An houarn hag an arem a labourent dreist-holl. Da dest eus o gouiziegezh e chom Piler houarn Delhi, 7 metrad a uhelder dezhañ ha 6 tonenn a bouez ennañ, a greder bezañ bet graet dindan ren Chandragupta II, etre ar bloavezhioù 375 ha 415 GJK neuze. En houarn goveliet eus an dibab eo, ha dispar eo e ratre hiziv an deiz c'hoazh. Diwar un enskrivadur e ouzomp emañ gouestlet da Vishnou hag e talc'h koun et trec'hioù ar roue. Delwennoù metal dibar zo bet graet d'ar mare-se. Bouddha a daolennont peurliesañn en ur heuliañ kodoù an delwennoù maen. Unan anezho a c'heller gwelet en ur mirdi e Birmingham (Bro-Saoz) : e Sultanganj er Stad Bihar e oa bet kavet e 1864 ; tremen a 2 vetrad uhelder zo d'an delwenn-se, a oa bet graet gant teknik ar "c'hoar kollet",. Oberennoù arzel e metal eus ar mare Gupta
Livadurioù
Stad vras a veze graet eus al livourien. Livadurioù eus dodennoù relijiel a oa e palezioù ar rouaned hag an uhelidi, koulz hag er manatioù. Ne chom tost da netra eus al labourioù-se avat dre ma vezent war panelloù prenn a zo aet da get gant an amzer.
Lec'hiennoù arouezius eu ar marevezh Gupta
Lod lec'hioù neuze a droas da greizennoù evit an arzoù, gant un hengoun dezho o-unan hag ul levezon vras war an iskevandir indian ha pelloc'h. Kollet eo bet al lec'hioù roueel, met ar re relijiel zo chomet, bouddhaat an darn vrasañ anezho.
Mathurâ ha Sârnâth, oaledoù un arz bouddhaat
Mathura ha Sarnath a voe div greizenn bennañ evit a sell ouzh an delwennoù, dezho un doare dibar ha heverk. Dre ma oa kalz manatioù eno e oant kreizennoù lenneien ivez. Er Stad Uttar Pradesh emañ Mathura ; ur greizenn genwerzhel eo, hag ul lec'h-pirc'hirinded evit ar relijion hindou dre ma welas ganedigezh Shiva hervez an hengoun. Ur greizenn vouddhaat eo ivez abaoe an 3de kantved, brudet-bras evit he delwennoù krag ruz. E-pad ren ar remziad Gupta e voe kalz arzourien oc'h ober delwennoù a levezonas an arz bouddhaat e-pad kantvedoù ha betek Sina ha Gevred Azia. Delwennoù hindou ha jaîn a raent ivez. En Uttar Pradesh emañ Sârnâth ivez ; eno en devoa Bouddha lavaret e brezegenn gentañ, hervez an hengoun. Unan eus lec'hioù pennañ ar relijion vouddhaat eo neuze. Ouzhpenn dismantroù manatioù ez eus bet kavet delwennoù e krag louet-gell ar vro.
Kreizenn vouddhaat Nālandā
E Nālānda e oa brasañ kreizenn-studi ar vouddâdegezh er marevezh Gupta, kent ar marevezh muzulmat. Er Stad Bihar emañ bremañ. Un nebeud santualioù bouddhaat hepken, lenneien enno, a oa eno e deroù ar marevezh. Dindan ren Kumaragupta I eo e tiorras, en hanter kentañ eus ar 5vet kantved. En desped d'e feiz Vishnuat e roas ar roue-se ur c'hant bennak a gêriadennoù – gant o douaroù – d'ar manati bouddhaat, a droas da greizenn bennañ e-keñver studi ha kelenn ar relijion.
Ur greizenn evit an arzoù e oa Nālandā ivez, a roas tro da dremen an doare Gupta da vroioù all evel Bangala kent tizhout Gevred Azia. Kavadennoù arzel zo bet graet war al lec'h, en o zouez ur bodad delwennoù stouk eus ar re gaerañ.
E-pad tost da 800 vloaz e skedas Nâlandâ war India, Gevred Azia ha Sina – eno e kavas ar manac'h Zuan Zang dornskridoù pouezus da gas d'e vro.
Mougevioù Ajanta
Ajanta, er vro Maharashtra, zo ul lec'h skouerius eus arz India da vare ar remziad Gupta. N'emañ ket war an domani Gupta avat, war douaroù ur rouantelezh kevredet ha sujet ne lavaromp ket.
A-us ur stêr emañ, war un tevenn roc'hellek ennañ 29 mougev bet kleuziet gant mab-den a ya da ober ur santual bouddhaat bleunius. En eil ha kentañ kantvedoù KJK o oa bet kleuziet ar mougevioù kentañ, ha menec'h zo bet war al lec'h betek an 9vet kantved. En eil hanter eus ar 5vet kantved, da vare ar remziad Gupta, e voe an ober arzel en e varr rak brudet-bras e oa ar santual, kalz pirc'hirined a yae di, ha harpet e veze gant roue ar vro. Heverk eo ar mougevioù-se dre an oberennoù a gaver enno. Kalz delwennoù zo, met ar pep bravañ eo an taolennaouegoù Gupta. Buhez ha buhezioù kent Bouddha a skeudennont gant kalz munudoù ha livioù flamm.
Bez' ez eus anezho un testeni dreistpriz a-zivout ar mare.
Levezon sevenadur India da vare ar remziad Gupta
Kent ar marevezh Gupta e oa bet skignet ar sevenadur indian e broioù all, e Kreiz ha Gweled Azia pergen, dre ebestel ar relijionoù hindou ha bouddhaat, ar re-se o tegas un tamm eus o hengoun arzel ha lennegel ganto.
War dachenn an arzoù dreist-holl ez eo bet ar marevezh Gupta levezonus en hevelep broioù : delwennoù hervez o doare a voe savet etre ar 5vet hag an 8vet kantved e Nepal, Bangala, ha pelloc'h e Bro-Dhai, Viêt Nam, Kambodja kent Angkor, ha betek inizi Java ha Sumatera ma voe perzhioù an arz Gupta ouzhpennet da re zibar an arz lec'hel. Levezon an doare Gupta a gaver e lod delwennoù sinat eus mare ar remziad T'ang. War-du ar C'hornôg e veajas an doare ivez, en Afghanistan ha Kreiz Azia. Pa voe skignet an hindouiezh hag ar bouddhaegezh er-maez eus India e voe troet skridoù sanskritek ha palîek er broioù ma kemme an dud o feiz. E Sina dreist-holl e c'hoarvezas kement-se.
Claudia Felizitas Aostria-Tirol
Claudia Felizitas Aostria-Tirol (30 a viz Mae 1653 e Firenze – 8 a viz Ebrel 1676 e Vienna) a voe Impalaerez santel.
Merc'h e oa da Anna de' Medici ha d'he fried, an arc'hdug Ferdinand Karl Aostria (1628-1662 ).
Dimezet e voe e 1674 d'an Impalaer santel Leopold Iañ an Impalaeriezh santel, intañv goude marv e bried kentañ.
Mervel a reas da 23 bloaz, daou vloaz goude hec'h eured.
Addimeziñ a reas he fried impalaer da Eleonore Magdalene von der Pfalz‎.
Villanova Truschedu
Villanova Truschedu zo ur gumun eus Proviñs Oristano en enez Sardigna.
Doris P. Buck
Doris Pitkin Buck (New York City, New York, 3 a viz Genver 1898 – 4 a viz Kerzu 1980) a oa ur skrivagnerez skiant-faltazi stadunanat.
E 1920 e tapas un aotreegezh e Bryn Mawr College, ur skol-veur merc'hed e Pennsylvania, hag e 1925 he devoe ur master e Skol-veur Columbia e New York. Un aktourez c'hoariva e oa pa zimezas gant Richard Buck ; goude-se ez eas da gelennerez war ar saozneg e Skol-veur Stad Ohio.
Unan eus diazezerien ar gevredigezh Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) e voe e 1965.
Kalz istorioù ha barzhonegoù skiant-faltazi zo bet skrivet gant Doris P. Buck, un darn vras anezho er gelaouenn The Magazine of Fantasy & Science Fiction (MF&SF). Er gelaouenn-se e voe embannet hec'h istor kentañ, Aunt Agatha ("Moereb Agatha"), e miz Here 1952, pa oa 54 bloaz, Diuzet e voe hec'h istor The Little Blue Weeds of Spring (MF&SF Mezheven 1966) evit Priz Nebula 1967 SFWA. Meur a istor sinet Doris P. Buck zo bet enlakaet e teskadoù skiant-faltazi, evel Why They Mobbed the White House en Orbit 3 Damon Knight e 1968, The Giberel e New Dimensions 1 Robert Silverberg (1971) ha Cacophony in Pink and Ochre e The Last Dangerous Visions Harlan Ellison,.
Betek 1975 e skrivas Doris P. Buck istorioù SF, ha barzhonegoù SF a skrivas betek he marv e 1980 ; dalif eo embannadur he barzhoneg diwezhañ, Travel Tip, a voe embannet e MF&SF Mezheven 1981.
Steuñv hentoù Breizh
Stad ar rouedad hentoù a-raok
Dre m'eo Breizh ul ledenez ha dre ma chome gwan ar greanterezh enni e chom bihan a-walc'h ar mont ha dont a girri-tan da chom hep krouiñ hentoù-tizh. E fin ar bloavezhioù 1960 e oa Breizh ar rannvro nemeti e Frañs ne gonte kilometr ebet a hentoù-tizh. Deuet e oa an traoù da vezañ diaes evit ekonomiezh ar vro, evit ar beizanted hag ar besketaerien dreist-holl, kar amzer a golle ar c'hirri-samm abalamour da gammdroioù ar rouedad hentoù hag abalamour d'ar stoufoù. Keroc'h e kouste kas marc'hadourezh neuze, dreist-holl evit mont betek ar marc'had a interest broadel (MIB) e Rungis e-keñver embregerezhioù all eus su Frañs peotramant eus ar Beneluks. An embregerezhioù a glaske mont da Vreizh a ranke chom hep ober abalamour d'ar prizioù.
Heñvel e oa an traoù gant an hentoù-houarn. Hent Pariz - Ar Mañs hepken a oa bet tredanaet a-raok an Eil Brezel-bed. Gounezet e voe gant ar Vretoned avat ez aje an tredanaat-se betek Roazhon e 1962, goude leun a vanifestadegoù kaset gant al labourerien-douar (Alexis Gourvennec) hag ar besketaerien.
Promesaoù kentañ
Goude ar gwask lakaet gant dilennidi Breizh aozet e Poellgor studiañ ha liammañ interestoù Breizh e voe kemeret un diviz kentañ gant ar gouarnamant e-pad Komite etre-ministrerezhioù aozañ an tiriad d'an. Programmañ a reer krouidigezh hentoù pevar-hent digoust, ar pezh a vezo an hentoù-tizh, un dro-lavar ne oa ket implijet d'ar mare-se :
1 000 km a hentoù da sevel a-nevez neuze.
Prometet e voe e vije digoust ar rouedad hentoù da glask kempouezañ koll pellder Breizh e-keñver Bro-C'hall hag Europa — an Torosad Kreiz hepken a c'hellas kaout ur splet heñvel, evit abegoù aozañ an tiriad c'hoazh. Hervez ur vojenn adkontet gant PRH Cofiroute Pierre Coppey a felle dezhañ lakaat ur gwir-treizh e fin ar bloavezhioù 2000 en doa asantet de Gaulle e chomje digoust an hentoù abalamour d'ur privilaj gounezet gant Anna Breizh, he doa "gounezet e vije lamet ar c'hustum, met marvet e oa e 1514 hep kaout ar gwir-se da viken". En gwirionez, kevratoù-eured Anna Breizh hag edizh Plessis-Macé e 1532 a wareze gwirioù ha privilajoù da Vreizh, met ne oa ger ebet diwar-benn ar gwirioù-treizh (anvet " tonlieux ") ha chomet e oa ar c'hustumoù e plas betek 1943.
Ar Stad he doa roet he ger he dije kemeret en he c'harg ar braz eus koust ar raktres, istimet da 800 milion a lurioù. E 1969 hag e 1970 e voe postet 200 milion a lurioù bep bloaz da gas al labourioù war-raok.
Da glokaat ar steuñv e vije bet tredanaet an hentoù-houarn etre Roazhon ha Brest hag etre Roazhon, ouzhpenn Naoned, betek Kemper ha savet e vije ur porzh-mor don e Rosko da wellaat ar mont-dont etre Breizh hag an Iniz Predenek (da sikour dreist-holl al labourerien-douar vreizhat da vont betek ar marc'had saoz). Gant an diviz-mañ e voe gellet krouiñ Brittany Ferries a liamme Rosko ha Plymouth da gentañ, a-raok liesaat e liammoù da c'houde.
Lakaat e plas
Diwar goulenn an dilennidi lec'hel e voe divizet, dirak Komision diorren ekonomikel ar rannvro (CODER), gant ministr an Akipamant lakaat liammoù ouzhpenn ar programm :
Klokaet evel-se e ra ar rouedad 1300 km a hentoù, gant ur mil bennak e 2 x 2 hent.
E 1975 e teuas goulenn ar gwir-treizhañ en-dro gant an embregerezh Cofiroute a oa bet roet dezhi ar gwir d'ober war-dro al lodenn Ar Mañs-Roazhon eus an A 81, hag a felle dezhi lakaat an dud da beañ ur gwir-treizhañ betek Roazhon. Divizet e voe e oa echu an aotreadur war marzhioù Breizh, a-raok bevennoù departamant Mayenne, alesa ar peaj e La Gravelle. Savet e voe da c'houde an hent-tizh Roazhon-Caen, ul lodenn eus hent-tizh an aberioù, gant ar Stad evit e bolitikerezh aozañ an tiriad ha dibeaj eo.
Diviz berziñ an hentoù tri hent evit abegoù surentez en doa kaset ar galloudoù publik da lakaat an ahel-kreiz (HV 164) da bevar hent, met gant un dale bras. Ne oa ket peurechu al labourioù e 2022 c'hoazh. Dre ma voe uhelaet goulennoù surentez an hentoù (ar re ziwezhañ a zouj hogozik d'ar memes normoù hag an hentoù-tizh e Bro-C'hall) e voe kresket ar priz c'hoazh.
Panevet ahel Kreiz Breizh e voe echu ar brasañ eus al labourioù e 1994. An hentoù-se o doa goulennet sevel oberoù bras evel pont an Hirwazh nepell eus Brest, pont ar Mor-Bihan war ar Gwilen, pontoù Sant-Brieg pe pont ar Renk kostez Dinan (hemañ diwezhañ gant daou hent avat, un eil pont a chom da sevel).
Tamm-da-tamm e voe savet liammoù ouzhpenn d'ar rouedad pennañ :
Arc'hantaouiñ
Buan e komprened e oa is-istimet a-galz ar sammad raktreset (800 million lur) da gas an hollad labourioù prometet da benn.
Kresk ar prizioù (100 milion lur zo postet bep bloaz gant ar Stad, hep kreskiñ ar sammad da gemer ar c'hresk-se e kont avat), uhelaat ar goulennoù-surentez (an hentoù savet a rank respont d'ar c'hriteroù hentoù-tizh a oa o paouez bezañ termenet padal e raktrese ar steuñv kentañ adimplijout lodennoù eus ar rouedad kozh) hag ouzhpennadennoù hentoù a zispleg dale ar steuñv ha kresk priz ar raktres. E 1970 e voe istimet e koustje 1 800 milion a lurioù.
Abalamour d'ar c'hresk-se e voe goulennet arc'hant digant ar strollegezhioù lec'hel, met chom a rae nebeut er bloavezhioù 1970.
Er bloabezhioù 1976-1983 e voe postet 2 296 milion a lurioù gant ar Stad, ur sammad a ranker ouzhpennañ d'an 205 milion a lurioù postet gant ar strollegezhioù lec'hel (nebeutoc'h eget 10% eus sammad an arc'hantaouiñ).
Cheñchet e voe penn d'ar vazh adalek 1983 pa voe krouet ar c'huzul rannvro. Tri senario a zo bet heuliet : echuet eo bet an aheloù pennañ norzh ha su gant arc'hant ar Stad hepken ; aheloù Roazhon-Naoned, Roazhon-Sant-Maloù, Roazhon-Avranches, Kastellin-Montauban, Ploermael-Gwened a voe paet an hanter gant ar Stad hag an hanter all gant ar strollegezhioù lec'hel ; er fin, war al lodenn ROazhon-An Oriant eo bet kemeret 30% e-karg gant ar c'huzul-rannvro.
E-pad ar bloavzhioù 1984-1992 e oa aet an traoù wa-raok dre 630 million lur bep bloaz, dre vras, an 2/3 e-karg ar Stad, hag 1/3 e-karg ar strollegezhioù lec'hel.
E fin ar gont en deus koustet ar steuñv 10 045 milion lur (2 740 lur gant talvoudegezh 1970) pa oa bet raktreset 800 milion.
Bilañs
Ur rouedad hentoù a-galite zo e Breizh bremañ, daoust ma ne c'heller ket mont ken buan hag e Bro-C'hall (110 km/h e Breizh, 130 km/h e Bro-C'hall). Goulennet e vez alies gant embregerezhioù zo tremen d'ar memes statud hag hentoù-tizh Bro-C'hall da uhelaat an tizh, o telc'her dugoustded ar rouedad, met goulenn a raje labourioù ouzhpenn ha tennañ ur bern hentoù-eskemm evit abegoù surentez. An hentoù-eskemm zo un ostilh galloudus-kenañ da aozañ an tiriad avat ha sikouret e vez kalz ar c'hêrioù bihan ganto. Riskloù a vije e vije enchadet ar c'hêrioù-se adarre. Dilezet e voe ar raktres-se e 2014.
Tamallet e vez alies d'ar rouedad bezañ bet liesaet an takadoù greantel tro-dro d'an hentoù-eskemm-se, ur sin yec'hed evit an ekonomiezh, met un drast evit ar gweledva.
Mammennoù ha levrlennadur
Troet eo bet ar pennad-se diwar ar galleg dre an ostilh-grafek "treiñ".
Satanig kein gris
Annez
Bevañ a ra al labous war-dro Inizi Maloù, Inizi Kergelenn ha Zeland-Nevez.
Mundo Enxadrístico
Mundo Enxadrístico a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e São Paulo e Brazil e 1949. Ludwig Engels a oa he fenngazetennour.
Monterubbiano
Monterubbiano  zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
P4D
P4D a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Rio de Janeiro e Brazil e 1972-1973. Paulo Marinho hag A. P. Santos a oa he fenngazetennourion.
Preto & Branco
Preto & Branco a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Paraná e Brazil e 1985-1991. Ar mestrc'hoarier Rubens Filguth a oa he fenngazetennour.
Pezzolo Valle Uzzone
Pezzolo Valle Uzzone (Pseu e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Tro Breizh 2008
thumb|240px|Benoît Poilvet, trec'hour Tro Breizh 2008, e penn an druilhad e-pad an trede tennad e Frehel.
Tro Breizh 2008 (pe Tour de Bretagne ez-ofisiel) a zo bet redet eus ar 25 a viz Ebrel betek ar 1añ a viz Mae 2008.
Lanzo Torinese
Lanzo Torinese (Lans e piemonteg hag en arpitaneg, Lans-l'Hermitage e galleg) zo ur gumun eus proviñs Torino, e Piemonte, en Italia. War-dro 5000 a dud zo o chom enni.
Belmonte Piceno
Belmonte Piceno  zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
Sant Olier
Sant Olier a vez lavaret eus daou sant katolik:
Campofilone
Campofilone  zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
Revista Brasileira de Xadrez
Revista Brasileira de Xadrez a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Rio de Janeiro e Brazil e 1924, an hini gentañ o vout embannet er vro, sañset. Marcello Kiss a oa he fenngazetennour.
The Yellow Fairy Book
15,000 skouerenn anezhañ a voe moulet en embannadur kentañ.
Kontadennoù al levr
The Yellow Fairy Book a zo ennañ kontadennoù eus ar bed a-bezh, met dreist-holl marvailhoù diwar zorn Hans Christian Andersen.
Amandola
Amandola zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
Mike Hawthorn
John Michael Hawthorn  (bet ganet d'an 10 a viz Ebrel 1929 e Bro-Saoz, marvet d'an 22 a viz Genver 1959) a zo ur blenier kirri saoz. Brudet evit e skouloum barbellig a oa gantañ e-pad ar redadegoù, deuet eo da vezañ gant Ferrari ar blenier saoz kentañ kampion Formulenn 1 e 1958. Anavezet eo ivez evit e roll e-pad gwallzarvoud bras 24 eurvezh ar Mañs 1955, redadeg en deus gounezet.
Revista Brasileira de Xadrez Postal
Revista Brasileira de Xadrez Postal a zo ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Brazil abaoe 1969 gant Clube de Xadrez Epistolar Brasileiro (Kleub Echedoù dre Lizher Brasil).
Erie (Pennsylvania)
Erie zo ur gêr lec'hiet e gwalarn Pennsylvania er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 101 786 a annezidi o chom enni.
FK Banga
Futbolo klubas Banga zo ur c’hlub mell-droad krouet e 1966 e kêr Gargždai.
Sportva
C'hoari a reont e sportva Gargždų miesto stadionas, digoret e 1970, gant 3 250 plas.
Revista Internacional de Ajedrez
Revista Internacional de Ajedrez a oa ur gazetenn spagnolek gouestlet d'an echedoù embannet e Spagn. Antonio Gude a oa he fenngazetennour.
Revista Capablanca
Revista Capablanca a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Brazil e 1975. João Miguel a oa he fenngazetennour.
Jakob Jakobsen
Jakob Jakobsen (22 a C'hwevrer 1864 - 15 Eost 1918) a oa ur yezhoniour faeroat. Eñ eo an den kentañ eus an inizi Faero a dapas un doktorelezh, gant ur studiadenn war an norseg komzet gwechall en inizi Shetland.
E vuhez
Ganet e voe Jakobsen e Tórshavn, en inizi Faero, mab da Hans Nicolai Jacobsen eus Tórshavn ha Johanne Marie Hansdatter eus Sandoy. Ar bugel yaouankañ e oa er familh, goude div verc'h koshoc'h. Marc'hadour levrioù e oa e dad e Tórshavn, ha keiner levrioù.
Goude ar skol gentañ e Tórshavn ez eas Jakobsen da Zanmark da 13 vloaz. Eno e talc'has gant e studioù ha mont d'ar skol-veur da c'houde, da studiañ daneg, galleg ha latin. E 1897 e tapas un doktorelezh gant ur studiadenn diwar-benn “det norrøne sprog på Shetland” (an norseg e Shetland).
E labour
Labourat a reas Jakobsen ivez war al lennegezh faeroek dre gomz, hag embann un dastumad kontadennoù ha mojennoù, Færøske Folkesagn og Æventyr. Sellet a rae ouzh ar mojennoù evel ur vammenn evit studiañ istor e enezeg. Studiañ a reas ivez anvioù-lec'h an inizi ha sevel a reas gerioù faeroek nevez. An hini kentañ e voe o tiskouez e oa lec'hanvioù keltiek en inizi Faero.
E 1891 e kenlabouras da sevel al levr Færøsk Anthologi, ennañ ur yezhadur ha pennadoù-lenn. E 1898 e kinnigas un doare-skrivañ nevez evit ar faeroeg, awenet gant e studiadennoù yezhoniezh. Klask a rae kinnig evel-se un doare-skrivañ aesoc'h evit ar vugale, met ne reas ket berzh ha dilezet e voe.
Evit sevenadur Shetland ez eo Jakob Jakobsen un den a bouez. Labourat a reas e levraouegoù Bro-Skos ha war an dachenn, en inizi, e 1893-1895. Dastum a reas danvez er skridoù hag o kaozeal gant an enezourien a gomze ur rannyezh levezonet gant an norseg. Embannet e voe frouezh e labour en ur geriadur bras, e peder levrenn, etre 1908 ha 1921, e daneg. Goude e voe troet e saozneg hag embannet e stumm div levrenn e 1928 ha 1932. Hiziv c'hoazh e seller ouzh an oberenn-se evel unan a bouez bras evit ar studioù skandinavek.
Jody Scheckter
)
Jody Scheckter a oa ur blenier kirri bet ganet d'an 29 a viz Genver 1950 e Suafrika. Redet en deus 112 redadeg e Formulenn 1 etre 1972 ha 1980, o c'hounit 10 trec'h hag un titl gant Ferrari e 1979.
Sant'Orsola
Sant'Orsola zo un anv italianek, hini ur santez ha hini meur a lec'h.
François-Jean-Marie Serrand
François-Jean-Marie Serrand (1874–1949) a oa eskob Sant-Brieg ha Landreger adalek an 13 a viz Eost 1923 betek e varv d'an 20 a viz Meurzh 1949.
Buhez
François-Jean-Marie Serrand a zo bet ganet e Bilieg, d'an 12 a viz Kerzu 1874. Vikel-vras Roazhon e oa bet, ket e oa anvet eskob Sant-Brieg ar 04 Mezheven 1923, ha sakret ar 06 Eost 1923 en iliz-veur Roazhon. Lakaate reas sevel kloerdi Saozon (Sant-Brieg), hag ilizoù nevez, evel hini An Arvor-Pleuvian, bet sakret ar 04 a viz Kerzu 1932.
E skoed e vez kavet e meur iliz eskopti Sant-Brieg ha Landreger. E Kemperven, e Kervaria-Sular hag e lec'h all. Kavet eo, da skouer, war gwerenn-livet meur iliz ar Roc'h-Derrien, a ziskouez dibenn emgann ar Roc'h-Derrien e 1347. E skoed a zo da lenn evel-henn ː En gul e gurunenn spern karget gant ur c'halon en aour ouzh kondon; e gab en erminoù. Sturienn ː Deus Caritas Est ("Doue zo karantez")
François-Jean-Marie Serrand a zo aet da Anaon an 20 a viz Meurzh 1949
Tüfelsbrugg
An Tüfelsbrugg pe Teufelsbrücke (Pont an Diaoul) zo ur pont toet dreist  ar  stêr Sihl, en Egg bei Einsiedeln e Suis.
Satanig penn gwenn
Ar spesad nemetañ eo er genad Pelagodroma.
Brezhoneg ar bobl
Brezhoneg ar bobl, pe ar brezhoneg-pobl, a zo un droienn a vez graet ganti a-wechoù evit ober anv eus un doare brezhoneg.
A-wechoù e vez kaoz eus brezhoneg ha ne vefe ket «brezhoneg kador», brezhoneg uhel pe lennegel.
A-wechoù all e vez implijet an anv-se da enebiñ un doare brezhoneg, hag a vije naturel ha poblek, diouzh unan all hag a vije artifisiel.
Anv meur a dra
Brezhoneg ar bobl a zo ivez anv meur a dra:
Brezhoneg ar bobl ha brezhoneg eeun
Hervez Roparz Hemon e oa kar-tost brezhoneg ar bobl d'ar brezhoneg eeun : ''«Kelc'h Gwalarn (...) o lakaat skridoù kozh savet e yezh ar bobl e brezhoneg eeun (...). Souezhet on bet va-unan o kavout ne oa d'ober alies nemet adskrivañ, hep kemmañ netra, a-boan ur gerig bennak ur wech an amzer. Ma n'eus nemet war-dro 1.400 ger e brezhoneg eeun, a-walc'h eo ar re-se da zisplegañ un niver dreistkred eus an troioù-lavar a glever bemdez war ar maez.»''
Chom a ra da c'houzout neuze pegen kozh eo ar brezhoneg-pobl. E spered kalz tud eo brezhoneg o zud, pe o zud-kozh, ha n'a ket pelloc'h, en amzer dremenet, daoust ma'z eo kalz koshoc'h ar yezh.
Da neuze, e lavaro lod n'emañ ket ar gerioù demat, trugarez, privezioù, liard, e brezhoneg ar bobl, peogwir n'o deus ket klevet anezho gant brezhonegerien a vremañ, pan o c'haver e meur a oberenn, evel Kontadennoù ar Bobl, gant Fañch an Uhel, da skouer.
Aes e vez ankouaet gant kalz tud ez a yezh ar bobl war baouraat e kement bro ma ne vez ket degemeret ar yezh er skolioù, pe pa ne vez ket ken yezh ar pemdez en ur gevredigezh. Ma rankje brezhoneg ar bobl bezañ brezhoneg dre gomz hepken n'hallje ket mont war binvidikaat.
Gob
Gobedoù plastik goloet a roer d'ar vugale vihan evit mirout outo a skuilhañ warno.
Brezhoneg ar bobl
Brezhoneg ar bobl, brezhoneg komzet
Dre vras e vez graet brezhoneg ar bobl gant un toullad tud eus ur yezh hag a vije, pe a vije bet, hini ar bobl. Nemet n'eus ket emglev etre an holl da c'houzout petra eo ar brezhoneg na petra eo ar bobl.
Little Red Riding Hood (1922)
Little Red Riding Hood a zo ur film berr bevaat deuet er maez e 1922, produet gant ar studio Laugh-O-Gram, krouet gant Walt Disney e Kansas City, a-raok ma rafe freuz-stal e Gouere 1923 ha ma yafe Walt da Hollywood. . Diazezet eo war ar gontadenn Kabellig Ruz eus Charles Perrault.
Brezhoneg ar bobl
Brezhoneg ar bobl, brezhoneg komzet
E gwirionez e vez kaoz eus ar rannyezhoù hag eus brezhoneg komzet dreist-holl. Ar memes tra eo hervez Jules Gros, e rakskrid gallek trede lodenn e oberenn Le Trésor du Breton Parlé e 1975, troet amañ :
Little Red Riding Hood (1922)
Evezhiadenn
Ar film-mañ a zo ar film berr kentañ sevenet gant Walt Disney, kalz a-raok Mickey Mouse (1928).
Liamm diavaez
Sellet ar video war Youtube
Brezhoneg ar bobl
Brezhoneg ar bobl, brezhoneg komzet
Diouzh a ouzer, n'eo ket bet dislavaret gant den.
Lennegezh
A-wechoù koulskoude e vez graet brezhoneg-pobl eus oberennoù lennegel zo, kanaouennoù brezhonek da skouer, embannet en un doare rannyezhel, pe eus skrivagnerien zo, hag a rae gant o rannyezh.
Yezh Goueloù
''*Gwelout
Talvoudegezh yezh ar bobl hervez an dud
''«Brasoc'h fazi c'hoazh (...) e vefe ober fae war an troioù-lavar kaer, sasun ha kreñv, a zeu gant ar vrezhonegerien diwar ar maez, hag a gavomp ken fonnus e skridoù ar skrivagnerien o deus graet gant yezh ar bobl. Amañ eo al louzoù a-enep gallekadur ar yezh lennegel, ha pell ’zo en deus hor mestr Frañsez Vallée diskouezet dimp ar skouer war an dachenn-mañ evel war veur a hini all.» Roparz Hemon en e zigoradur d'e c'hGeriadurig gallek-brezhonek an troioù-lavar poblel''.
Skrivagnerien zo, gant Emgleo Breiz, a lavar a-wechoù bout difennerien brezhoneg ar bobl, evel pa vije ar re all a-enep.
Ur forom
Anv ur forom hag a lavare bezañ gouestlet da vrezhoneg ar bobl e oa "le forum du breton populaire" (da istitl dezhañ: " BREZHONEG AR BOBL - BRETON ER BOBL - Le breton authentique "). Alies e veze kaoz ennañ e galleg, marteze abalamour ma skrive pep hini en e zoare, ha poan o deveze lod o kompren brezhoneg skrivet ar re all. Aesoc'h e veze neuze tremen dre ar galleg etre brezhonegerien, pe tud a lavare bezañ.
Enebourien, a-hervez
Kaoz a vez alies gant tud ar forom eus enebourien veur brezhoneg ar bobl. Setu piv eo an enebourien-se: Diwan, Orifis ar brezhoneg (sic), ar roazhoneg, an neobreton, ar skolioù-meur, hervez an dro. Daoust da se ne lavar hini eus an enebourien a venegont ez int enebet ouzh brezhoneg ar bobl.
Letaerezh
Kunujennoù dreist-holl a veze taolet gant ar berzhidi war ar re na vezent ket a-du gante. Ur c'h-Kemen (sic) a oa: «C'hwi a bromet na gassefec'h ket tamm messaj e-béd hag a vefe e-barzh : kunujennoù, frignantaj, hudurgnaj, lotaj, traoù droug diwar-benn tud all, gourdrous, traoù hag a denn d’ar seks... pe forzh petra all c'hoazh lar afe a-eneb d’ar lesennoù.», koulskoude ne veze koulz lâret nemet seurt traoù gant perzhidi zo.
Allentown (Pennsylvania)
Allentown (Alamaneg Pennsylvania: Allenschteddel) zo ur gêr lec'hiet e reter Pennsylvania er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 118 032 a annezidi o chom enni.
Satanig Polinezia
Ar Satanig Polinezia (liester: Sataniged Polinezia) a zo un evn-mor, Nesofregetta fuliginosa an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Nesofregetta.
L'Attente (Maupassant)
L'Attente zo un danevell gant Guy de Maupassant, embannet en 1883.
An danevell
Mestr Lebrument, noter, a zispleg un afer en deus bet d'ober war he zro. Un deiz eo bet galvet da-gichen ur vaouez zo o vervel hag a bromet un tamm brav a arc'hant ma adkav he mab. Goude marv he fried he deus darempredet an den he devoa karet en he yaouankiz met n'he devoa ket gallet dimeziñ dezhañ. He mab en devoa dizoloet o daremprede, hag aet kuit. Neuze he devoa kaset he c'hamarad kuit, evit lakaat he mab da zont en-dro, hag e-pad ugent vloaz he deus bevet hec'h-unan.
Roascio
Roascio (Roass e piemonteg) zo ur gumun eus Italia, e proviñs Cuneo, e rannvro Piemonte.
Y Stagbwll
Y Stagbwll (Stackpole e saozneg) zo ur gêriadenn e Kembre, en arvor kreisteiz Sir Benfro. Abaoe 2011 emañ e kumuniezh Castellmartin a Stackpole.
Tremen a ra Gwenodenn Arvor Sir Benfro hebiou ar gêriadenn, a-hed an aod.
Schaakbulletin
Schaakbulletin a zo ur gazetenn izelvroek gouestlet d'an echedoù embannet en Izelvroioù. Jam Timman eo he fenngazetennour.
Revista XADREZ!
Revista XADREZ! a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Recife e Brazil adalek miz Eost 2003. Roberto Calheiros a oa he fenngazetennour.
Bethlehem (Pennsylvania)
thumb|250px|Bethlehem e Pennsylvania Bethlehem (Alamaneg Pennsylvania: Allenschteddel) zo ur gêr lec'hiet e reter Pennsylvania er Stadoù-Unanet. Er bloavezh 2010 e oa 74 982 a annezidi o chom enni.
FK Panevėžys
Futbolo klubas Panevėžys zo ur c’hlub mell-droad krouet e 2015 e kêr Panevėžys.
Sportva
C'hoari a reont er sportva Aukštaitijos stadionas, digoret e 1965, gant 4 000 plas.
Schach
Schach a zo ur gazetenn alamanek gouestlet d'an echedoù embannet en Alamagn. Dieter Ackermann eo he fenngazetennour.
Paul Revere
Paul Revere, ganet d'ar 1añ a viz Genver 1735 hag aet da Anaon d'an 10 a viz Mae 1818, a oa un orfebour, engraver, greanter ha brogarour stadunanat. Brudet eo abalamour d'e varc'hekadenn-noz evit kas keloù da vilisianed an trevadennoù e miz Ebrel 1775 e oa an nerzhioù saoz o tostaat. Kement-se a oa bet dres a-raok emgannoù Lexington ha Concord. Taolennet eo bet an darvoud alies ha brudet eo chomet barzhoneg Henry Wadsworth Longfellow anvet Paul Revere's Ride (1860).
Eunymphicus uvaeensis
Eunymphicus uvaeensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Psittaculidae.
Anvet e voe Nymphicus uvaeensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1882) gant an daou naturour breizhveuriat Edgar Leopold Layard (1824-1900) hag e vab Leopold Layard.
Annez
Brosezat eo ar spesad en Ouvéa (Inizi Loyauté, Kaledonia-Nevez).
Stolpen
Stolpen zo ur gêr en arondisamant Suis Saks-Erzgebirge ar reter, e distrig Dresden, e stad dieub Saks en Alamagn. Brudet eo ar c'hastell anvet Burg Stolpen.
Woody Guthrie
Woody Guthrie (Okemah, Oklahoma, – New York, ) a oa ur c'haner, ur gitarour hag ur saver sonioù stadunanat.
Levezonet e oa e oberoù gant ar spered stourm, a-du e oa gant an anarkour Joe Hill (1879-1915), ha kanañ a rae evit al labourerien hag ar beorien. War e c'hitar e oa skrivet This machine kills fascist ("Gant ar mekanik-mañ e vez lazhet faskourien").
Levezonet en deus Pete Seeger, Bob Dylan, Joan Baez  ha tud all.
Falerone
Falerone zo ur gumun en Italia, e proviñs Fermo, e Marche.
Revista Portuguesa de Xadrez
Revista Portuguesa de Xadrez a oa ur gazetenn bortugalek gouestlet d'an echedoù embannet e Portugal gant skoazell Federação Portuguesa de Xadrez 1975. Simões Nunes a oa he fenngazetennour. Paouez a reas e 1980. Adembannet e voe adalek 2008 gant daou benngazetennour, ar vistri Vasco Diogo ha Paulo Dias, a-raok mont da get e 2009.
Riga (kazetenn echedoù)
Riga a zo ur gazetenn gouestlet d'an echedoù embannet e Rusia. Aiwar Gipslis eo he fenngazetennour.
Fregetta
Fregetta a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ 3 spesad sataniged.
Distrigoù Israel
C'hwec'h distrig a zo en Israel. Graet e vez mehozot (מחוזות; unander : mahoz) anezho en hebraeg. Ouzhpenn ez eus pemzek isdistrig (nafot, נפות; unander : nafa). Kement isdistrig a zo a zo rannet e 50 rannvro naturel.