cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maria Beatrice d'Este
Petra bennak ma oa bet goulennet gant lez dugelezh Parma evit an infant Ferdinand, e voe dimezet Maria Beatrice d'Este da vreur yaouank he danvez-pried kentañ, hag en 1771 eta e voe an eured gant an arc'hdug Ferdinand Karl von Österreich-Este (1754–1806), 4 bloaz yaouankoc'h egeti.
Bugale
Nav bugel o doe, re gentañ al lignez Habsburg-Este
Saarbrücken
thumb|250px|Ar Rathaus (an ti-kêr) e Saarbrücken Saarbrücken (distaget /zaːɐ̯ˈbrʏkən/ pe /zaːɐ̯ˈbrʏkŋ̍/ en alamaneg) zo ur gêr alaman e land (stad) Saarland. Kêrbenn Saarland eo. Tost a-walc’h eo da harzoù Bro-C’hall ha da Luksembourg, ha war ribloù ar stêr Saar emañ.
War-dro 180 000 a annezidi zo e Saarbrücken (Kerzu 2006). Kavout a reer enni ur skol-veur (Universität des Saarlands) hag un aerborzh.
E-touez savadurioù anavezetañ kêr emañ ar pont war ar Saar (eus 1546), an iliz c’hotek St Arnual, ar Saarbrücker Schloss (kastell eus an ) ha karter kozh kêr gant ar marc’hallac’h anvet Sankt Johanner Markt.
Gevelliñ
Gevellet eo Saarbrücken gant :
Zénaïde Bonaparte
thumb|250px|Zénaïde Bonaparte hag he c'hoar Charlotte
Zénaïde-Laetizia-Julie Bonaparte (Pariz, 8 a viz Gouhere 1801 - Naplez, 8 a viz Eost 1854), a oa ur briñsez c'hall ha "meurdez impalaerel" (1804), infantez Spagn (1808).
Merc'h e oa da Giuseppe Buonaparte ha da Julie Clary. Ur c'hoar he doa, Charlotte Bonaparte.
E 1822 e timezas d'he c'henderv, ar priñs Charles Lucien Bonaparte, a oa mab da Luciano Buonaparte, breur da Napoleone Buonaparte, a oa bet impalaer.
Daouzek bugel o doe, hag en o zouez Lucien-Louis Bonaparte (1828-1895), a voe kardinal.
Sport Boys Association
C'hoari a ra er Stad Miguel Grau (17 000 plas) betek 1996. Alfredo Matayoshi eo prezidant ar c'hlub ha Juan Alayo er gourdoner.
Kate Roberts
Kate Roberts (13 C'hwevrer 1891 – 4 Ebrel 1985) a oa ur skrivagnerez kembraek brudet. Ganet e voe e kêriadenn Rhosgadfan, e Sir Gaernarfon da neuze (kontelezh Gwynedd bremañ) ha mervel a reas e Dinbych. Sellet a reer outi el lennegezh kembraek evel "rouanez an danevelloù".
Buhez
Kate Roberts e oa bugel kentañ Owen ha Catrin Roberts. Mengleuzier e oa he zad, en ur vengleuz mein-glas. Div lezc'hoar ha daou lezvreur he doa ha tri breur yaouankoc'h. Ganet e voe e Cae'r Gors, e Rhosgadfan, e-harz Moel Tryfan. Ar vuhez e Cae'r Gors hag er gêriadenn a gaver taolennet en he skridoù kentañ hag en he levr eñvorennoù Y Lôn Wen. Profañ a reas Kate Roberts he zi, Cae'r Gors, d'ar vro e 1965, met n'eo nemet e 2005 e voe kempennet ha diwar bremañ ez eo ur mirdi gouestlet d'ar skrivagnerez, e dalc'h Cadw.
Mont a reas da skol Rhosgadfan da gentañ (1895–1904) ha da Ysgol Sir Caernarfon goude (1904–10). Studiañ a reas kembraeg e skol-veur Bangor etre 1910 ha 1913, gant ar gelennerien John Morris-Jones hag Ifor Williams. Mestrez-skol e voe e skol Dolbadarn (1913–14), en Ystalyfera (1915–17), hag en Aberdâr (1917–28).
Dimeziñ a reas da Morris T. Williams, ur mouller, e 1928. O-daou a renas ti-moullañ Gwasg Gee e Dinbych. Mervel a reas he gwaz e 1946, ha kenderc'hel a reas d'ober war-dro Gwasg Gee he-unan e-pad 10 vloaz.
He oberenn
Goude marv unan eus he breudeur er Brezel-bed Kentañ en em lakaas da skrivañ. En darn vrasañ eus he romantoù hag he danevelloù e skriv diwar-benn ar baourentez hag ar vuhez kalet e mengleuzioù hanternoz Kembre. Diwezhatoc'h, pa oa dimezet hag o vevañ e Dinbych, en em lakaas da sevel skridoù troet muioc'h gant ene an tudennoù, tud o-unan alies. Meulet eo bet pinvidigezh he yezh ha soutilded he zaolennadurioù. En he skridoù ez eus anv kalz eus plas ar merc'hed er gevredigezh hag eus karantez. Troet eo bet he skridoù e meur a yezh (saozneg, brezhoneg...).
Arnegiko Errobi
An Arnegiko Errobi ( Nive d'Arnéguy  e galleg), zo ur stêr 20,8 km hed e Benafarroa, en Euskal Herria. Eieniñ a ra en Ibañeta. Adstêr eo d'an Errobi en Azkarate.
Kate Roberts
He oberenn
Embannet e voe he dastumad danevelloù kentañ, O gors y bryniau, e 1925. He dastumad danevelloù anavezetañ moarvat eo Te yn y grug (1959), hag he romant brudetañ eo Traed mewn cyffion (1936).
Harpo Marx
Harpo Marx, bet ganet Adolph Marx e New York (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Du 1888 hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) (SUA) d'an 28 a viz Gwengolo 1964, a oa un aktour (sinema ha skinwel), ur jestraouer hag ur soner stadunanat.
Piña de Campos
Piña de Campos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Harpo Marx
A-gevret gant e vreudeur Chico, Groucho, Gummo ha Zeppo e kemeras perzh er strollad fentigellourien chin Marx Brothers.
Blessagno
Blessagno zo ur gumun en Italia e Proviñs Como, e rannvro Lombardia.
Texas (disheñvelout)
Texas a c'hall bezañ:
Rhydfelen
Rhydfelen zo un anv-lec'h kembraek.
Población de Campos
Población de Campos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Brachionichthys hirsutus
Brachionichthys hirsutus a zo ur spesad pesked-mor e-touez kerentiad ar Brachionichthyidae.
Dilec'hiañ a ra o kerzhout war strad ar mor, war-bouez angelloù brenk hag a dalv da dreid dezhañ, e-lec'h neuial. Bezañ emañ en arvar bras da vont da get abalamour ma vez debret e vioù gant ur spesad stered-mor ebarzhet en endro anezhañ.
Doareoù pennañ
Ar pesk a c'hell bezañ betek 15 cm hed.
Annez
Bevañ a ra e mervent Meurvor Habask ha brosezat eo e Tasmania hag Aostralia.
Urepeleko Errobi
An Urepeleko Errobi zo ur stêr eus Benafarroa, en Euskal Herria. Adstêr eo d'an Errobi e Baigorri.
Rhydyfelin
Un anv-lec'h kembraek eo Rhydyfelin, ha hini div gêriadenn e Kembre.
Sabined
Ar Sabined (Sabini e Latin) a oa ur bobl eus Italia a veve e-kreiz an Apenninoù hag e hanternoz Latium, en hanternoz d'an Anio a-raok savet kêr Roma.
Ar Sabined a oa daou rumm anezho goude savidigezh Roma, evel a zo kontet e mojennoù Henroma, nemet an disrann ne oa ket ur vojenn : ar re a oa tost da Roma en em veskas gant ar Romaned, re ar menezioù a chomas dizalc'h, a vrezelas ouzh Roma, evel pobloù all eus al ledenez, ha, pa voent trec'het, a emdeuzas e Republik Roma.
Aljebr
An aljebr eo ar skourr eus ar jedoniezh a bled gant hollekaat an oberiadurioù war an niveroù a-benn diskoulmañ ataladoù.
Ent-klasel ez eo an aljebr un hollekadur eus an niveroniezh, hag un astenn dezhi, pa seller outañ evel damkaniezh an oberiadurioù war an niveroù real (muiel, leiel) pe gemplezh, damkaniezh an diskoulmañ kevatalennoù dre erlerc'hiañ lizherennoù ouzh an talvoudoù niverel, ha damkaniezh an erlerc'hiañ formulennoù hollek ouzh ar jediñ oberadurioù dibarek.
Rhys ap Tudur
Rhys ap Tudur eo anv an daou zen-mañ :
Aljebr
Abaoe deroù an e c'haller termeniñ an aljebr en un doare arall : ur rann eus ar jedoniezh eo he fal studiañ, diwar aksiomennoù, lezennoù an aozañ un teskad hag an darempredoù etre meur a deskad a dermen ur framm.
A-feur ma 'z ae al labourioù war-raok ez eus bet termenet skourroù nevez d'an aljebr : unan anezho eo aljebr Boole, a c'hanas ar stlenneg ha neuze an urzhiataerioù.
Pleustrek e oa an aljebr e deroù e istor, pa dalveze da jediñ gorreadoù ha sammadoù moneiz da skouer ; difetisoc'h-difetisañ eo deuet da vout, hogen daoust d'an darn vuiañ eus an dud bout dic'houest da gompren an aljebr a-vremañ e reont bemdez gant binvioù a zo bet krouet a-drugarez d'an diskiblezh-se, eus ar c'heflusker dre enleskiñ betek ar pellgomzerioù hezoug a anver smartphones – "pellgomzerioù speredek" – er bed a-bezh, na vefent ket kel lemm-se hep an aljebrourion.
Istor
Hir eo istor an aljebr, pa gaver roudoù anezhañ e sevenadur Sumer adalek 2300 K.J-K.
En Henamzer dija e oa un doare damkaniezh ar c'hevatalennoù, hep na vefe eus ar ger, a veze diskoulmet dre hentennoù mentoniel, da lavaret eo nann-jedoniel. E Babilon hag en Henegipt e ouied diskoulmañ kudennoù pleustrek a c'haller treiñ e kevatalennoù kentañ pe eil derez. Papiruz Rhind zo ur skrid jedoniezh bet savet e marevezh ar faraon Apopi war-dro ar bloavezh 1650 K.J-K,.
En India an eil kantved K.J-K. e voe embannet ul levr jedoniezh gant Jained, Sthānāṅgasūtra, ma 'z eus kevatalennoù eeun, reoù eil derez ha reoù trede derez.
E Sina an dierniezh Zhou (1122-256 K.J-K.) emañ gwrizioù ur skrid anvet 九章算術 jiǔ zhāng suàn shù "Nav fennad diwar-benn arz ar jediñ" a voe kendastumet gant rummadoù gouezeion betek deroù amzervezh an dierniezh Han (206 K.J-K.-220) ; en eizhvet pennad ez eus un doare da ziskoulmañ kevatalennoù linennek.
En ez ijinas ar jedoniour gresian Diofantos Aleksandria (~200-~284) un doare nevez da ziskoulmañ kevatalennoù polinomel meur a zianavenn enno, a anver "Kevatalennoù Diofantos" hiziv c'hoazh ; "tad an aljebr" a vez graet anezhañ alies. En e voe staliet ar c'hevatalennoù da vat gant ar jedoniour persian Abū ʿAbdallāh Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī (~781-~847) en e levr 'الكتاب المختصر في حساب الجبر والمقابلة Kitāb al-mukhtaṣar fī ḥisāb al-jabr wa-l-muqābala "levr ar jedoniezh dre an destrizh hag ar c'heñveriañ", deuet er gouloù etre ar bloavezhioù 813 ha 833, ma studi an diskoulmañ kevatalennoù kentañ hag eil derez. A-drugarez da Al-Khwārizmī e voe skignet arver ar mann indian er jedoniezh, a voe degaset en Europa ar Grennamzer gant ar pab Jelvestr II, ar pezh a gasas implij an abakennoù da get tamm-ha-tamm hag a glotaas an aljebr dre arver an algoritmoù – deveret diouzh al-Khwārizmī eo ar gerioù latin algorismus, saoznek algorithm ha gallek algorithm e gwirionez, adalek 1200-1250 e saozneg hag adalek 1554 e galleg.
Villiers-le-Pré
Villiers-le-Pré a oa ur gumun eus departamant gall Manche e Bro-C'hall.
Aljebr
Istor
E 1524 e voe embannet ar pleustrad Coß gant an Alaman Adam Ries (pe Riese, 1492-1559), ma arveras an arouezenn √, un distummadur eus pennlizherenn radix, evit aroueziañ gwrizienn garrez un niver.
Overenn Sant-Gwenole
Oferenn Sant-Gwenole zo an oferenn skrivet gant Job an Irien ha sonaozet gant Christian Desbordes. Kanet e voe evit ar wezh kentañ en abati Sant-Gwenole Landevenneg d'ar c'hentañ a viz Mae 1995, gant Laz-kanañ Penn ar Bed.
Aljebr
Istor
Nebeud goude, e 1631, e voe degaset x evit aroueziañ al lieskementiñ gant ar Saoz William Oughtred (1574-1660) e Clavis Mathematicae "Alc'hwez ar jedoniezh", kevret gant an arouezenn ± hag al lizherenn π evit aroueziañ ar feur etre tro-gelc'h ha treuzkiz ur c'helc'h. E 1659 e voe implijet * el lieskementadenn a * b gant ar jedoniour Suis Johann Heinrich Rahn (1622-1676) en e levr Teutsche Algebra "Aljebr alaman" ; gant an obelus ÷ e rae evit ar rannañ, koulz ha gant an arouezenn ∴ evit "neuze".
Gant ar jedoniour gall René Descartes (1596-1650) e voe divizet ober gant galloutaerioù e-lec'h ar berradurioù A quadr pe A cub a veze arveret gant François Viète evit notañ 52 = 25 pe 53 = 125, da skouer. Tamm-ha-tamm e voe arveret niveroù derc'hel evel √–1 evit dont a-benn da jediñ gwriziennoù nann-real ar c'hevatalennoù.
En e voe kaset an aljebr war-raok, gant ar Saoz Isaac Newton (1643-1727) hag an Alaman Gottfried Leibniz (1646-1716) pergen, war tachenn ar c'hevreizhennoù hag ar jediñ borc'hedel.
En e voe ganet an aljebr arnevez a-drugarez d'ur Gall arall, Évariste Galois (1811-1832), a ijinas diskoulmañ kevatalennoù dre wriziennoù n-vet. Évariste Galois ivez e voe ar jedoniour a zegasas keal ar strolloù en aljebr, da lavaret eo strolladoù niveroù a zo bodet hervez ul lezenn diabarzh, un elfenn neptu hag un elfenn simetrek, da skouer : stroll an niveroù anterin relativel ℤ (..., −5, −4, −3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5 ...). A-drugarez da zegasadennoù Évariste Galois e voe aesaet a-galz an diskoulmañ kevatalennoù eil, trede ha pevare derez, hogen dic'hallus e chomas diskoulmañ ar re bempvet derez ; ar galloudadoù rannel a voe ijinet neuze.
E deroù an e voe lakaet ar boelloniezh hag an aksiomennoù da zodennoù pennañ an aljebr gant ar Gall Henri Poincaré (1854-1912) hag an Alaman David Hilbert (1862-1943). Diorroet ha klokaet e voe damkaniezh ar strolloù war-dro ar bloavezh 1910 ha hentennoù jediñ a zigoras an hent da c'houleverezh an urzhiaterioù. Difetisoc'h-difetisañ e teuas an aljebr a-c'houde labourioù an Aostrian Emil Artin (1898-1962) war korf an niveroù aljebrel. Er bloavezh 1942 ez embannas ar strollad jedoniourion c'hall Nicolas Bourbaki e studiadennoù kentañ a-zivout an aljebr e korf e levr Élements de mathématique, a vez hizivaet c'hoazh a vare da vare.
Diazezoù an aljebr
Kalz tud ne ouzont netra eus ar jedoniezh en tu arall d'an aritmetik : an niveroù anterin 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... hag an oberiadurioù +, –, x, ÷ a vez implijet bemdez. En aljebr e reer gant lizherennoù evit aroueziañ an niveroù a c'hall kemmañ : argemmennoù eo al lizherennoù a, b, ..., n, ..., x, y, z pa c'hallont aroueziañ forzh pe niver ; x, y, z a implijer peurliesañ evit an niveroù dianav, an dianavennoù.
Ur skouer eeun evit displegañ pegen aesoc'h e vez jediñ dre an aljebr eget dre an aritmetik : petra eo sammad an holl niveroù adalek 1 betek 20 ? Splet bras an aljebr zo diskouezet amañ : talvezout a ra an doare evit forzh pe niver n : mard eo n = 197, an disoc'h zo 19503 — kaskit jediñ dre an aritmetik 'ta !
Pennaennoù
Pa vez roet ur vent a c'haller meizañ dre zaou ster ne c'hall ket an niveroù aritmetek termeniñ ar ster a zere ; da skouer : Evit diskoulmañ ar gudenn-se o deus an aljebrourien divizet ijinañ ul linenn eeun, didermen a bep tu d'an niver 0 o deus lakaet en he c'hreiz. Un tuadur o deus roet d'al linenn-se : peogwir e skrivomp-ni a gleiz da zehou e vo tuet al linenn a gleiz da zehou amañ ivez. Ur sturiadell a reer en aljebr eus hevelep eeunenn duet. Penaos e vo skrivet ar mentoù "50 €" ha "50 km" war an eeunenn-se neuze ? Da niveroù aljebrel eo troet ar pevar niver 50 goude bout bet lakaet war al linenn duet. Leiel eo an holl niveroù a zo a-gleiz da 0 ha muiel eo an holl re a zo a-zehou dezhañ ; na leiel na muiel eo 0. Dre an arouez "–" ("nemet") e verker an niveroù leiel, a zo bihanoc'h eget 0, dre an arouez "+" ("mui") e verker an niveroù muiel, a zo brasoc'h eget 0 : –50 < 0 < +50 neuze. Evel-se neuze ez eo sklaeroc'h pep keloù, resisoc'h ar mentoù, hag e c'haller ober jedadennoù difazi war an niveroù-se pa ouzer o zalvoudegezh relativel e-keñver an niver 0 : An niver aritmetek 50 a skriver "|50|" evit merkañ talvoud dizave an niveroù relativel –50 ha +50. En aritmetik e vez kevatal daou niver pa vezont skrivet heñvel : 50 = 50 ; en aljebr avat e vezont kevatal p'o devez an hevelep talvoud dizave hag an hevelep tuadur, leiel pe vuiel : –50 = –50, +50 = +50, met disheñvel diouzh -50 eo +50 daoust dezho kaout an hevelep talvoud dizave |50| rak daou gementad disheñvel a aroueziont, hag un diforc'h a 100 zo etre an daou niver. Pa sammer daou niver relativel e ranker teurel pled d'o zalvoudoù dizave ha d'o arouezennoù : A-drugarez da François Viète a c'haller erlerc'hiañ an niveroù ouzh lizherennoù. Spletus e meur a geñver eo ar bennaenn-se, pa dalvez da
Jedadoù aljebrel
Lizherennoù, niveroù hag arouezennoù arall (+, –, x, ÷, √ ...) a implijer en aljebr. Ur "jedad aljebrel" a reer neuze eus kement hollad lizherennoù ha niveroù kenstaget gant aouezennoù a diskouez an oberadurioù a zo da ober, evel : 3ax2 – 7b. Meur a zoare jedadoù aljebrel zo. Sammad aljebrel meur a vonom eo pep polinom eta, neuze n'eus ket ur polinom eus ar jedad (x – 3)(y + √2) : lieskementadur daou vonom eo, tra ken. Dre faktoreladur ur polinom gwirion ez eur deuet a-benn da skrivañ al lieskementadur-se :
Doareoù aljebroù
Meur a zoare aljebr zo bremañ, difetisoc'h-difetisañ ha kempleshoc'h-kemplesañ a-feur ma pellaer diouzh ar pennaennoù. Setu amañ tri doare aljebr disheñvel, evit reiñ un alberzh eus emdroaur an diskiblezh.
Aljebr linennek
An "aljebr linennek", pe lieslinennek, eo ar skourr eus ar jedoniezh a bled gant ar sturiadelloù a-benn studiañ dilerc'hiadennoù en egorioù euklidian ur vent dezho (linnennoù), div vent dezho (plaenenn) pe deir ment dezho (an egor m'emaomp, betek-gouzout). Dre ar sturiadelloù e c'haller neuze ober jedadennoù gant an egorioù sturiadel. Pelloc'h eget framm Euklides eo aet an aljebr linennek avat, pa vez graet jedadennoù en egorioù 4, 5, 6, n ment dezho, betek egorioù didermen niver o mentoù. Da skouer, sturiadelloù eizhmentek a vez arveret en armerzh evit aroueziañ kenderc'h broadel kriz (KDK) eizh bro. An aljebr linennek eo an diazez d'ar matrisoù ha d'ar stennadelloù.
Aljebr difetis
Gant meizadoù hollekoc'h eget aritmetik an niveroù hag an aljebr diazez e pled an aljebr difetis.
Aljebr Boole
Gant George Boole e voe ijinet jediñ gant argemmennoù reizhpoellek hag en un doare binarel : pe gwir ("1") pe ziwir ("0") eo pep argemm. An aljebr-se a implijer er jedoniezh, e skiant ar reizhpoell hag en elektronik. En domani diwezhañ-se e reer dre amredoù reizhpoellek HA ha PE, a zo an diazez da c'hreanterezh ar stlenn. Ur benveg da dermeniñ kevreizhennoù a-benn diskouez poellatadurioù dre stadoù a zo liammet ouzh plegennoù resis eo aljebr Boole. Da skouer : ur bellgomzadenn. Neuze, K = k. r + g zo "kemer al linenn a reer mar klever ha ma responter, pe mar galver".
Un argemenn enep zo da bep argemmenn a, a skriver ā pe ¬(a) peurliesañ ; gwir eo ā pa vez diwir a. Gallout a reer neuze lakaat argemennoù enep en ur jedad aljebrel Boole, evel en ur jedad aljebrel linennek. Da skouer : ne c'hallo Mari mont e kêr nemet mard eus trawalc'h ag arc'hant a ganti, mar n'he deus ket poelladennoù p da ober, mar n'eo ket Sul s ha mard eus ur bus b pe ur c'harr k evit distreiñ, ar pezh a skriver 'Y = a. ¬(p). ¬s. (b+k)' digudenn.
Geriaoueg vrezhonek an aljebr
N'eo ket staliet da vat geriaoueg vrezhonek an aljebr, evel a welor en taolenn amañ a-is. Pevar dave zo bet dibabet :
Sklêrijenn deñval
Ar sklêrijenn deñval pe sklaer-ha-teñval, a zo chiaroscuro en italianeg, zo un doare da livañ ma vez lakaet takadoù sklaer e-kichenik takadoù teñval, hep takad damsklaer pe damdeñval etreze, evit krouiñ un efed kriz. Ijinet e voe an doare-ober-se gant al livour italian Polidoro da Caravaggio (?-1543), met brudet e voe gant Michelangelo Merisi (1571-1610), lesanvet "il Caravaggio" hag e warlerc'hidi, ha goude gant tud eus an hanternoz, evel Rembrandt.
E kalz a vroioù e reer ivez gant an anv orin italianek, chiaroscuro (IPA: [kjarosˈkuːro], ur meskaj etre chiaro (sklaer) hag oscuro (teñval).
Madalen Bro-C'hall
Madalen Bro-C'hall zo anv div briñsez c'hall:
Olmos de Ojeda
Olmos de Ojeda zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Joseph Wright of Derby
Joseph Wright of Derby, ganet e 1734 e Derby ha marvet eno ivez e 1797, zo ul livour saoz.
E vuhez
Mab e oa d'un alvokad eus Derby. Studiañ a reas e Londrez gant Thomas Hudson, a gelennas ivez Joshua Reynolds. Goudee studi e tizroas da gêr Derby hag eno e chomas goude-se.
Poltredoù ha gwelvaoù a livas. Peurvuiañ e rae gant teknik ar sklêrijenn deñval.
An Alkimiour o tizoleiñ ar Fosfor
An alkimiour o tizoleiñ ar fosfor (saozneg : The Alchemist Discovering Phosphorus) zo un daolenn gant Joseph Wright of Derby echuet e 1771 hag adc'hraet e 1795.
An Dasson-70
E niverenn 70 ar gelaouenn An Dasson e oa bet kaoz a b-Priz Sten Kidna, pa oa bet roet evit ar wezh kentañ e 2009.
Marcilla de Campos
Marcilla de Campos zo ur gumun e Spagn, e proviñs Palencia.
Gummo Marx
Gummo Marx, bet ganet Milton Marx e New York (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 23 a viz Here 1893 hag aet da Anaon e Palm Springs (Kalifornia) (SUA) d'an 21 a viz Ebrel 1977, a oa un aktour stadunanat.
A-gevret gant e vreudeur Chico, Groucho, Harpo ha Zeppo e kemeras perzh er strollad fentigellourien chin Marx Brothers.
Dindan an armoù e-pad ar Brezel-bed kentañ e tilezas e vicher aktour da vat da-heul.
Blevio
Blevio zo ur gumun hag ur gêriadenn en Italia, e Proviñs Como, e rannvro Lombardia, war lez reter Lenn Como.
Garth
Un anv-lec'h kembraek eo Garth, un anv-badez saoznek eo ivez.
Lec'hanvadurezh
thumb|250px|Mynydd y Garth, e Gwaelod y Garth
Tud
Anv-badez hag anv-tiegezh saoznek eo Garth ivez.
War henchou ar bed
E 1993 e voe krouet ha kanet evit ar wezh kentañ en abati Landevenneg, gant Laz-kanañ Penn ar Bed.
Banniel Europa
Banniel Europa a zo glas gant ur c'helc'h daouzek steredenn velen en e greiz. Degemeret eo bet ent-ofisiel d'an 8 a viz Kerzu 1955 gant Kuzul Europa, d'an 29 a viz Mezheven 1985 gant ar Kenvarc'had (deuet da vezañ Unaniezh Europa).
Arouezelezh
Diskouez a ra ar stered an uhelvennadoù-mañ: unaniezh, kengred, kendoniezh etre pobloù Europa. N'eo ket liammet ar sifr 12 ouzh un niver bennak a stadoù ezel, met ur skeudenn eus an amzer leun hag ar glokted, evel an daouzek sifr war dremm un eurier, 12 miz ar bloaz, 12 sin ar zodiak, 12 doue Olympos...
Al livour elzasat Arsène Heitz (1908-1989) eo aozer ar banniel, war c'houlenn ar Belgiad Paul M.G. Lévy. Dre ma oa kreñv e feiz katolik e tisklêrias e oa ar glaz hini ar Werc'hez hag ar stered he c'hurunenn, evel deskrivet en Aviel Yann : "« Un arouez meurdezus zo deuet war wel en oabl, ur vaouez gwisket gant heol, al loar e dan he zreid, ha war he fenn ur gurunenn daouzek steredenn » — Apokalips XII-1" Arouez ar Werc'hez neuze eo banniel Europa ha distag eo an 12 steredenn diouzh an 12 Stad europat kentañ, ar pezh a vrouezas Turkia hag ul lodenn vras eus Bro-C'hall.
An arouezelezh a c'hall bezañ tostaet ouzh hini "Kroaz Okitania", gant he 12 pommellenn.
Boule
En Ilias a zanevell ul lodenn eus Brezel Troia, ar boule a oa ar vodadenn eus pennoù an Akeaned a zivize, diwar c'houlenn Agamemnon, eus ar strategiezh da ren hag eus an aferioù gouarnamant. Emdreiñ a reas ar framm-se, ur vodadenn noblañsed a guzulie ar roue galloudusoc'h, da envel ensavadurioù disheñvel, disheñvel o galloud ivez, hervez ar renadoù politikel hag an amzer.
Boule Aten
En Aten e veze graet "Kuzul ar 500" anezhañ ivez alies rak adalek adreizhadennoù Kleistenes e oa enni 500 kuzulier, 50 evit pep meuriad. Tennet e vezent d'ar sord diwar rolloù savet gant pep demos eus ar geodediz koshoc'h evit 30 vloaz a oa prest da gemer perzh e labour ar c'huzul. Bep bloaz e veze tennet izili nevez d'ar sord hag ur c'heodedad ne c'halle bezañ ezel eus ar boule ouzhpenn div wezh. Labourat a rae ar c'huzul-se dibaouez. Renet ha kenurzhiet e veze e labour gant ar Britaned. Dalc'het e veze bodadegoù ar Boule er Bouleuterion, ur savadur a oa e-kichen an Tholos en agora. Dilennidi pep meuriad a chome e-doug un dekvedenn eus ar bloavezh (35-36 devezh), ar britaniezh, en ur savadur tost d'ar Bouleuterion, ar Pritaneia, noz-ha-deiz. Prest e vezent dalc'hmat d'ober war-dro aferioù ar geoded. Labour pennañ ar Boule a oa dastum ar c'hinnigoù lezennoù kinniget gant keodediz, ha goude prientiñ an dnavez-lezennoù evit gallout goude se bodañ an Eklesia.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1971
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1971 a zo bet gounezet gant ar Skosad Jackie Stewart war ur Tyrrell-Ford. Gant Tyrrell a ya maout kevezadeg ar saverien.
Dominika (bro)
<HR noShade> Dominika (pe Dominica, e saozneg, yezh ofisiel eno) zo un enezenn hag ur vro er Mor Karib. Unan eus Inizi an Avel (Antilhez) eo.
Roseau eo ar gêr-benn anezhi.
Douaroniezh
Hanter-hent emañ etre Gwadeloup ha Martinik.
Istor
Un drevadenn saoz eo bet, hogen dizalc'h eo abaoe 1978.
Aleria
Aleria zo ur gumun c'hall e departamant Korsika-ar-Su, e Korsika. Ur gêr vihan eo war aod reter an enezenn, hanter-hent etre Bastia ha Portivechju.
Emañ e-kichen genoù ar stêr Tavignanu, an eil stêr hirañ e Korsika.
Ur gêr gozh eo Aleria, pa voe savet er VI kantved kent J.K. Dre ma oa war aod ar reter e voe ur gêr binvidik en henamzer roman, ha kêr-benn Korsika e oa en amzer-se. Sez un eskopti e voe er Grennamzer. D'an 21 ha 22 a viz Eost 1975 e c'hoarvezas eno darvoudoù Aleria, pa voe aloubet un atant gant emsaverien eus an Azione Reghjunalista Corsa (ARC), renet gant Edmond Simeoni, da sevel a-enep an trevadenniñ. Archerien ha poliserien a-leizh a voe kaset da gelc'hiañ an ti a-raok tagañ an emsaverien. Daou archer a voe lazhet ha meur a zen a voe gloazet. Eus an nebeud munutennoù ma padas an argad e reer I tre minuti chì sveglionu a Corsica ("an tri munut hag a zihunas Korsika") ha sellet a reer ouzh an darvoud-se evel unan eus elfennoù diazez an emsav broadelour modern e Korsika.
Groucho Marx
Groucho Marx, bet ganet Julius Henry Marx e New York (Stadoù-Unanet Amerika) d'an 2 a viz Here 1890 hag aet da Anaon e Los Angeles (Kalifornia) (SUA) d'an 19 a viz Eost 1977, a oa un aktour (sinema ha skinwel) stadunanat.
A-gevret gant e vreudeur Chico, Gummo, Harpo ha Zeppo e kemeras perzh er strollad fentigellourien chin Marx Brothers.
Jurques
Jurques a oa ur gumun eus Bro-C'hall e departamant Calvados e Normandi.
Bodet e oa d'ar 1 a viz Genver 2017 gant Le Mesnil-Auzouf d'ober ur gumun nevez: Dialan-sur-Chaîne.
kantved
Eil brezel-bed, 1944: mervel a reas eizh den nann soudard abalamour d'ar brezel e Jurques.
Revenga de Campos
Revenga de Campos zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Zinaida Gippius
right|thumb|300px|Zinaida Gippius, poltredet gant [[Leon Bakst, 1906.]] Zinaida Nicolaevna Hippius ( Зинаи́да Никола́евна Ги́ппиус e ruseg), a oa ganet d'an 8 a viz Du 1869 e Beliov, marvet d'an 9 a viz Gwengolo 1945 e Pariz, a oa ur varzhez rusek.
E 1889 e timezas d'ar skrivagner Dimitri Merejkovski. A-du e oa gant e vennozhioù-eñ, ha lesanvet e voe « ar Sorserez » gant Leon Trotski. Gant ar skrivagner Dimitri Philosophoff e rejont tiegezh a dri, a lakaas an teodoù da vont en-dro.
Evel he fried e voe plijet o welout renad an tsar o kouezhañ en e boull gant Dispac'h miz C'hwevrer, met kas he doe ouzh ar volcheviked hag ouzh o Dispac'h miz Here. E 1920 e tivroas gant he gwaz, da Bologn da gentañ, da Bariz goude, hag eno e chomjont betek o marv.
Skrivañ a reas un deizlevr diwar-benn ar bloavezh 1919 e Petrograd. Darnoù zo bet embannet e galleg haganvet Journal sous la terreur (Anatolia, 2006).
Beziet e voe e-tal he fried e bered rus Sainte-Geneviève-des-Bois, en (Essonne).
Sarreguemines
Sarreguemines (Saargemünd en alamaneg, Saargemìnn e frankeg) zo ur gumun en departamant Moselle hag er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Sarreguemines eo.
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Sarregueminois anezho e galleg.
San Cristóbal de Boedo
San Cristóbal de Boedo zo ur gumun eus proviñs Palencia, e Spagn.
Santa María de Cayón
Santa María de Cayón zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
Istor Iwerzhon
Istor Iwerzhon a grog gant donedigezh an annezidi gentañ, d’ar mare ma ne oa ket Iwerzhon un enezenn c’hoazh ha pa oa stag ouzh kevandir Europa. Ar roudoù kentañ anezho zo eus war-dro 8000 kent J.K. Muioc’h a aspadennoù zo eus Nevezoadvezh ar maen, gant e-leizh a veurvein, evel e Brú na Bóinne da skouer.
An amzerioù kentañ
War-dro kreiz ar, a greder, e voe ar gristenien gentañ o tont da Iwerzhon, gant Sant Padrig ken brudet o prezeg an aviel eno. A-benn 600 pe war-dro e oa aet ar c’hredennoù kozh da get. Adalek war-dro 800 e voe taget ar vro gant Vikinged ha kalz a zistruj a rejont er manatioù. Lod eus ar Vikinged-se en em ziazezas en arvor reter Iwerzhon ha dont a reas Rouantelezh Dulenn da vezañ unan eus kreizennoù pouezus ar bed viking. Darempred a oa etre tud ar rouantelezh-se ha rouaned Gwynedd er Grennamzer. Gruffudd ap Cynan, roue Gwynedd, da skouer, a voe ganet e Dulenn ha savet e Sord Cholmcille (Swords) e-kichen Dulenn. Mab e oa da Cynan ap Iago ha da Ragnell, ur verc'h da Olaf Arnaid, roue Daned Dulenn. Eus Iwerzhon e teuas skoazell dezhañ da gemer ar galloud e Gwynedd.
Rannet e oa Iwerzhon e meur a rouantelezh dizalc’h hag a oa dindan aotrouniezh arouezel an “Árd Rí” (ar roue meur). Klask a reas Brian Boru (Brian Bóramha) (Brian Bóruma mac Cennétig) kaout muioc’h a c’halloud ha dont da vezañ ur gwir roue war Iwerzhon a-bezh. Emgann Cluain Tarbh (Emgann Clontarf) a c’hoarvezas da Wener ar Groaz, d’an 23 a viz Ebrel 1014, etre arme Brian Boru hag arme roue Laighin, Máel Mórda mac Murchada, a oa enni kalz a Vikinged eus Dulenn renet gant Sigtrygg Silkeskjegg, kenderv Máel Mórda. Trec’h e voe arme Brian Boru, hogen lazhet e voe-eñ gant un nebeud Vikinged en em gavas gantañ dre zegouezh pa oant o tec’hout diouzh an dachenn emgann. Neuze e voe rannet Iwerzhon adarre e meur a rouantelezh vihan ha betek dibenn an ne voe Roue Meur ebet ken en Iwerzhon.
Adalek an aloubadeg norman betek Akta Unaniñ 1800
Brezelekadennoù a voe etre 1534 ha 1691, hag e 1649-1650, dreist-holl, pa voe aloubadet Iwerzhon gant Oliver Cromwell ha lazhet miliadoù a Iwerzhoniz. En amzer-se ivez e voe degaset miliadoù a dud eus Bro-Saoz ha Bro-Skos da Iwerzhon ha roet douaroù dezho d’en em staliañ eno. Emgann ar stêr Bóinn a c’hoarvezas d’ar 1añ a viz Gouere 1690, war ribl An Bhóinn en hanternoz da Zulenn. Un emgann e oa etre daou roue a glaske tapout kurunenn Bro-Saoz, Gwilherm III/II, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos ha Jakez II/VII, roue Bro-Saoz ha Bro-Skos. Trec’h e voe aduidi Gwilherm III. Un emgann a bouez e voe Emgann ar Bóinn en istor Iwerzhon, rak skoazellet e oa Gwilherm (pe William pe Willem), ur priñs protestant eus an Izelvroioù, gant ar “blanterien” brotestant diazezet en Iwerzhon, en norzh dreist-holl, tra ma oa skoazellet Jakez gant ar gatoliked. Da-heul ar brezel-se e krogas ar brotestanted d’ober o mistri d’ar gatoliked ha digreskiñ a reas levezon an Iliz katolik e buhez politikel ar vro. En amzer-hont e oa ur parlamant gant Iwerzhon, daoust ma n’o doa ket an darn vrasañ eus an enezidi, katoliked anezho, an disterañ tra da lavaret war an doare ma veze renet o bro. Savet e voe Kevredigezh an Iwerzhoniz Unanet e 1791, ur strollad a unane katoliked ha protestanted hag a oa un emsav republikan, levezonet gant Dispac'h ar Stadoù Unanet ha gant an Dispac'h gall. Un emsavadeg a voe da-heul, e 1798, gant un tammig skoazell deuet eus Bro-C'hall. Met buan e voe flastret an emsavadeg ha lazhet e voe miliadoù a dud. Unan eus renerien bennañ an Iwerzhoniz Unanet, Theobald Wolfe Tone, a gavas gwelloc’h en em lazhañ e-unan en toull-bac’h, kentoc’h eget bezañ krouget.
Llandrillo
Llandrillo zo anv div gêriadenn en hanternoz Kembre:
Istor Iwerzhon
Adalek an Akta Unaniñ betek ar Brezel-bed Kentañ
E 1800 e voe votet un Akta Unaniñ, lakaet da dalvezout adalek ar 1añ a viz Genver 1801, a rae eus an enezenn ul lodenn eus ar Rouantelezh Unanet hag a zivode parlamant Iwerzhon. E 1823 e krogas un alvokad katolik, Daniel O'Connell, da gabaliñ evit ma vije roet ar gwir da votiñ d’ar Gatoliked ha dont a reas a-benn da ziframmañ ar gwir-se e 1829. Etre ar bloavezhioù 1845 ha 1849 e voe drastet Iwerzhon gant "an Naonegezh Veur" pe ar "Gernez Vras" (An Gorta Mór en iwerzhoneg, The Great Famine e saozneg). Soñjal a reer e varvas war-dro ur milion a dud gant an naon ha rankout a reas ur bern re all divroañ da chom bev, da Norzhamerika ha da Vreizh-Veur. Digreskiñ a reas poblañs Iwerzhon eus 8 milion a dud, a-raok an Naonegezh, da 4,4 milion e 1911. An iwerzhoneg, a oa yezh pennañ an enezenn diagent, a zigreskas kalz niver e gomzerien ivez, abalamour da zigresk ar boblañs dre vras, hag abalamour d’ar skolioù saoznek a voe digoret e pep lec’h en, ha mont a reas da get zoken e kornioù zo. Kemeret e voe e lec’h gant ar saozneg.
Château-Salins
Château-Salins zo ur gumun en departamant Moselle hag er rannvro Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine, e reter Bro-C'hall. Pennlec'h arondisamant Château-Salins e oa betek 2015.
Llandrillo
Hag ivez:
Château-Salins
Er bloavezh e oa 0 a annezidi hag a reer Castelsalinois anezho e galleg.
Ramiro III León
Ramiro III León, ganet war-dro 961/962 e Destriana, ha marvet e 985 e-kichen Astorga, a oa roue León.
Istor Iwerzhon
Adalek an Akta Unaniñ betek ar Brezel-bed Kentañ
Kenderc’hel a reas stourm ar vroadelourien avat ha meur a emsavadeg a voe e-pad an. Stourm evit an emrenerezh a voe graet ivez, dre hentoù al lezenn. Kement-se a voe graet gant kannaded iwerzhonat e Ti ar C'humunioù, e Londrez, a-du gant emrenerezh an enezenn. En o fenn e oa Charles Stewart Parnell. E 1886 e kinnigas Kentañ Ministr ar Rouantelezh Unanet, William Ewart Gladstone, ur danvez-lezenn evit reiñ hec’h emrenerezh da Iwerzhon, met distaolet e voe gant ar gannaded. Kemend-all a reas adarre e 1893 ha degemeret e voe e Ti ar C’humunioù ar wech-mañ, met distaolet e voe e Ti al Lorded. E 1910 e oa an Irish Parliamentary Party, renet gant John Redmond, en e greñv e Ti ar C’humunioù, dre m’o doa ezhomm ar Frankizourien eus o skoazell evit chom er galloud e Londrez. E 1912 e voe kinniget un danvez-lezenn all evit rein hec’h emrenerezh da Iwerzhon. Sevel kreñv a reas protestanted biz an enezennn a-enep ar c’hinnig-se. Dre ma tarzhas ar Brezel-bed Kentañ e 1914 e voe daleet ar soñj.
Coimbra (disheñvelout)
Coimbra a zo un anv portugalek.
Ramiro III León
E vuhez
Mab e oa da Sancho Iañ ha d'e bried Teresa Ansúrez. Pemp bloaz e oa e 966 pa voe drouklazhet e dad gant uhelidi eus Galiza, ha setu deuet Ramiro da roue. Degouezhout a reas ar galloud etre daouarn ar maouezi: al leanez Elvira Ramírez, e voereb, c'hoar da Sancho, hag e vamm, Teresa Ansúrez, met bec'h a veze etreze o-div. Elvira an hini a oa e penn ar vro e gwirionez, etre 966 ha 975, pan eas Teresa d'ar gouent, ma teuas da vout abadez.
Evel roue e sinas ur feur-emglev a beoc'h gant ar c'halif Al-Hakam II hag envel a reas San Rosendo da letanant: hennezh a voe trec'h war ar vikinged en Galicia en 968.
Llanddewi
Llanddewi zo anv meur a lec'h e Kembre. Savet eo an anv diwar llan hag anv Dewi, sant meur Kembre.
Ramiro III León
E vuhez
E 975 edo armeoù León, Kastilha, ha Navarra, o lakaat seziz war gastell San Esteban de Gormaz (e proviñs Soria hiriv), pa zegouezhas un armead-skoazell muzulman. Tec'hout a reas ar gristenien, ur vezh ruz war gouarnamant Elvira. Rankout a reas ar voereb Elvira distreiñ d'he c'houent, ha dont a rea Teresa Ansúrez er-maez eus hec'h hini da gemer he lec'h e penn ar vro. En 976 e varvas Al-Hakam II ha Hisham II, ur paotrig unnek vloaz, an hini a gemeras ar stur er galifiezh. E gwirionez avat edo ar galloud gant e vizir, Almansor ha hennezh a gasas e armeoù da breizhata León. Entre dibenn ar bloavezhioù 970 h deroù ar re 980 e kouezhas Zamora, Rueda, Atienza, Sepúlveda... Bec'h a savas etre ar roue hag uhelidi Galiza ha Portugal adarre, hogen gwashoc'h eget en amzer |Sancho Iañ, tad Ramiro III. Un den diaes tremen dioutaén e oa ar roue, hag ar faezhadennoù a zegouezhe dizehan ne oant ket evit gwellaat an drarempredoù.
A-benn ar fin, en miz Here 981 en em savas uhelidi Galiza a-enep Ramiro III, ha dilenn a rejont Bermudo Ordóñez da roue. Hennezh a oa ur bastard da Ordoño III León, ha dre-se kenderv da Ramiro. Entre nevez-amzer hag hañvezh 982 e voe kemeret ar galloud e Galiza gant kostezenn Bermudo, ha d'ar 15 a viz Here (pe d'ar 16 a viz Du) e voe kurunennet e Santiago de Compostela. Rannet en em gave ar rouantelezh etre div lodenn: León ha Kastilha feal da Ramiro, Galiza ha Portugal a-du gant Bermudo. E beg 983 e voe emgann en Galiza, en Portilla pe Portela de Arenas, e-kichenik Antas de Ulla, etre arme Ramiro III ha hini Bermudo. Diasur eo piv a voe trec'h: chom a reas Bermudo en Galiza ha distreiñ a reas Ramiro III da León, ma ne reas ken nemet difenn e rouantelezh diouzh ar Vuzulmaned. centrándose en defender el reino de los ataques musulmanes.
Mervel a reas Ramiro III e 985, da 24 bloaz. Ne voe ket rannet ar rouantelezh neuze, pezh a c'hallje bezañ c'hoarvezet a-hend-all, nag adsavet neuze rouantelezh Galiza. Ren a reas Bermudo II e León en e he fezh.
Dimeziñ ha bugale
Dimeziñ a reas a-raok an 18 a viz Here 980 : en un dihell eo meneget regnante rege Ranemiro una cum uxore sua Sanctia regina.
Da bried e kemeras Sancha Gómez, merc'h da Gómez Díaz, kont Saldaña, ha d'e bried Muniadona Fernández, ur verc'h da Fernán González, kont Kastilha. Ur mab o doe:
War e lerc'h
E genderv Bermudo II a rae brezel dezhañ abaoe 981 a renas war e lerc'h.
George Turner
Anv meur a zen eo George Turner :
Conioptilon mcilhennyi
Conioptilon mcilhennyi a zo ur spesad golvaneged eus ar c'herentiad Cotingidae. Ar spesad nemetañ er genad Conioptilon an hini eo.
Dougen a ra anv ar madoberour stadunanat John S. McIlhenny.
Boued
Bevañ a ra diwar frouezh dreist-holl, hag ivez amprevaned.
Annez
Kavout a reer ar spesad e Suamerika, e mervent Amazonia.
Campoo de Enmedio
Campoo de Enmedio zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
Campoo
Campoo zo anv meur a gumun e Spagn:
Lunch atop a Skyscraper
Lunch atop a Skyscraper ("Merenn e penn-uhelañ ur skraber-oabl") zo ur poltred brudet bet tennet gant Charles Clyde Ebbets e 1932 e-kerzh savidigezh an RCA Building, penn-savadur ar Rockefeller Center.
Unnek labourer zo o tijuniñ, azezet war un treust 240 m a-us al leur hep tamm surentez. D'an 20 a viz Gwengolo eo bet tapet ar poltred hag embannet d'ar Sul 2 a viz Here en New York Herald Tribune.
Castro-Urdiales
Castro-Urdiales zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
Lippina
Ar Madonna col Bambino, pe al Lippina zo anv un eoullivadur gant Fra Filippo Lippi war-dro 1465 hag a zo war-ziskouez en Uffizi e Firenze.
Llanfwrog
Llanfwrog zo anv div gêriadenn e Kembre
Kylian Mbappé
Ganet eo Kylian Mbappé d'an 20 a viz Kerzu 1998 e Pariz. Ur c'hoarier mell-droad etrevroadel ha gall a-vicher eo. C'hoari a ra evel tager e skipailh ar Pariz Sant-German.
E miz Meurzh 2017, pa oa 18 vloaz gantañ, e c'hoarias e vatch gentañ gant skipailh bro-C'hall.
An 31 a viz Eost 2017, devezh diwezhañ ar merkato, ez eo prestet gant an AS Monako d'ar Pariz Sant-German. Lakaat a ra ar memes nozvezh e bal gentañ e skipailh bro-C’hallRenket eo 7vet evit ar vell Aour hag anvet neuze evel unan eus ar c’hoarier gwellañ eus ar bed, gantañ 19 vloaz nemetken.
-5
749 Ab Urbe Condita = 5 kent J.-K.
Campoo de Yuso
Campoo de Yuso zo ur gumun e Spagn, e Kantabria.
Kylian Mbappé
Yaouankiz ha stummadur
Ganet d'an 20 a viz Kerzu 1998 e 19 vet ranngêr Pariz, emañ o tont Kylian Mbappé Lottin eus ur familh sportourien. E dad, Wilfrid Mbappé Lottin, o tont eus bro-Kameroun, a oa ur c'hoarier mell-droad gant ul live rannvroel. Deuet eo da vezañ goude-se gourdoner evit ar re dindan 15 vloaz e skipailh an AS Bondy. E vamm Fayza Lamari, aljerianez, a oa c'hoarierez mell-dorn D1 e klub an AS Bondy ivez, betek 2001. E vreur bras, Jirès Kembo, a zo ur c'hoarier mell-droad a-vicher abaoe 2006 goude bezañ heuliet ur stummadur e skipailh Roazhon, hag e vreur bihan a zo en soñj tapout ar memes hent evit e vreudeur.
Krog e oa Kylian Mbappé gant ar vell-droad e skipailh an AS Bondy, e lec'h ma tremenas c'hoarierien a-vicher all evel Sébastien Corchia, Steven Joseph-Monrose ha Jonathan Ikoné.
En 2011, ez eo dibabet evit ar remziad 1998 en INF Clairefontaine. Skoliatet eo neuze e skolaj Catherine-de-Vivonne e Rambouillet. E-pad e stummadur e Clairefontaine, en 2013, ez eo gwelet gant un nebeud kluboù gall (evel ar Stad Malherbe de Caen) hag en estrenvro (ar Real Madrid, Chelsea, hag all). Mont a ra a-benn ar fin e kreizenn stummañ an AS Monako, pa distro ar skipailh gentañ e Lig1. Kenderc'hel a ra Mbappé e hentad : e miz Gwengolo 2014, ez eo choazet div wech evit c'hoari e skipailh bro-C'hall ar re dindan 17 vloaz. Kregiñ a ra ar c'houlzad 2015-2016 en ur lakaat tri doubl eus renk gant skipailh dindan 19 bloaz an AS Monako. C'hoari a ra un nebeud war-lerc’h er skipailh miret a-gostez, e CFA, lakaet gantañ e balioù gentañ e miz Du 2015. E miz Gwengolo 2016, e teu a-benn da gaout ur vachelouriezh STMG (skiantoù ha teknologiezhioù ar management hag ar mererezh).
Kabiten skipailh Bro-C’hall
E miz Meurzh 2023 e teu Mbappé da gabiten skipailh mell-droad Bro-C’hall war lerc’h Hugo Lloris, aet war e leve goude kib ar bed 2022.
Doare c'hoari
Un tager prim-tre eo, gantañ teknikoù evit dribllañ, evit sprintañ da skouer. Un tager eo hag a sikour kalz evit difenn hag adtapout ar vell eo ivez. Alies-mat ez eo keñveriet gant Thierry Henry.
San Cristóbal de la Cuesta
San Cristóbal de la Cuesta zo ur gumun eus proviñs Salamanca, e Spagn.
Margaret Campbell MacPherson
Margaret Campbell MacPherson, bet ganet e St. John's (Kanada) e 1860 hag aet d'an Anaon e Versailles (Seine-et-Oise d'ar mare-se) e 1931, a oa ul livourez kanadian, poltredourez, gweledvaouerez ha livourez ar bleunioù. Studiañ a reas e Bro-Skos, Suis ha Pariz a-raok divizout chom e Bro C'hall. Tremen a reas un nebeud hañvezhioù e Breizh.
Donbas
Donbas (ukraineg :  Донба́с [] ; rusianeg : Донба́сс []) zo ur rannvro istorel, sevenadurel hag ekonomikel e reter Ukraina. Ur ger-malizenn eo, diwar Donets Basin, ur berradur eus Diaz Glaou an Donetsk (ukraineg : Донецький вугільний басейн, romanizet : Donetskyi vuhilnyi basein; rusianeg : Донецкий угольный бассейн, romanizet : Donetskii ugolnyi bassein), a denn e anv diwar ar stêr Donetsk.
Goude ma cheñch bevennoù ar rannvro diouzh an dud hag ar mare e lavarer hiziv emañ en daou Oblast Louhansk ha Donetsk. Kêrioù brasañ ar rannvro zo Donetsk, Louhansk ha Marioupol.
Abaoe 2014 emañ kontrollet ul lodenn eus an Donbas gant daou c'houarnamant disrannour, Republik Pobl Donetsk ha Republik Pobl Louhansk, sikouret gant Rusia, goude darvoudoù ar memes bloaz ma oa bet kaset prezidant pro-rusian kuit eus ar vro. E 2022 he doa klasket Rusia aloubiñ ar peurrest eus an Donbas, asambles gant tiriadoù ukrainat all.
A quo
Implijet eo an troiennoù latin a quo (adalek an deiz) hag ad quem (betek an deiz) en troiennoù a denn d'ar gwir.
Lucía Pérez
Lucía Pérez Vizcaíno  zo ur ganerez eus Galiza (O Incio, Proviñs Lugo, 1985). Brudet eo e Spagn peogwir he deus kanet evit Spagn e Priz an Eurovizion e 2011, en Düsseldorf, en Alamagn, gant ar ganaouenn «Que me quiten lo bailao», kentañ tro d'ur plac'h eus Galiza.
Seiz-ha-seiz-ugent divunaden
Seiz-ha-seiz-ugent divunaden pe, en e hed, Seiz-ha-seiz-ugent divunaden : hag o responchou, zo ul levrig divinadelloù gant Frañsez Jaffrennou, anavezet ivez evel Taldir, e 1911.
Divinadelloù
N'eo ket re ziaes kavout ar respont.
George Turner (livour)
George Turner (1841-1910) a oa ul livour saoz, ganet e Cromford, Derbyshire e Bro-Saoz. Mont a reas e dud da chom da gêr Derby. Dornet e oa da seniñ ha da livañ. Dont a reas da vout livour ha kelenner war an arz.
Un toullad mat eus e oberennoù zo war ziskouez en Derby Museum and Art Gallery.
Francis Guinard
Francis Guinard, ganet d'an 30 a viz Eost 1913 e Megrid, hag aet d'an Anaon d'an 19 a viz Gwengolo 1996 e Lehon, a oa ur c'hizeller breizhat.
Albert Bourget a voe e vestr war an arzoù e Skol an arzoù-kaer e Roazhon, Henri Bouchard ha Paul Niclausse e Skol broadel uhel an arzoù-kaer (Bro-C'hall) e Pariz.
Goude bezañ bet prizoniad e-kerzh an Eil Brezel Bed ha bezañ bevet e Pariz e tistroas da Vreizh e 1955. En em staliañ a reas e Langadiarn.
Kizellet en deus maen-greunit eus Langadiarn dreist-holl.
Pickles (ki)
Pevar bloaz abretoc'h (e 1962 enta) e oa bet dalc'het seizhvet doare Kib vell-droad ar bed e Chile hag aet ar maout gant skipailh Brazil evit an eil gwech diouzh renk. Asantet o devoa an aozerien saoz e vefe diskouezet trofe ar genstrivadeg – ar Gib Jules Rimet – e Central Hall Westminster, e kreizig-kreiz Londrez d'ar Sul 20 a viz Meurzh 1966. Aze e oa bet dalc'het un diskouezadeg timbroù ken dibaot ha prizius an eil hag egile gant ar Stanley Gibbons' Stamp Company. Padal, un ofis relijiel a ranke bezañ dalc'het er memes sal ivez a-raok he digeriñ d'ar weladennerien. Eviti da vezañ bepred dindan selloù pemp gward surentez e oa aet ar gib gant un den dianav pa zistroas ar gward George Franklin d'abardaez ! Digoret e oa bet ar werenn ziskouez ma oa an trofe enni hep na vije bet gwelet gant den ebet...
Gant ur paotr anvet "Jackson" e oa bet goulennet un daspren a 15 000 ₤ dre ur bellgomzadenn kaset da Joe Mears, prezidant ar Football Assocation, kenkent hag an deiz war-lerc'h. Fiziet e oa bet an afer er polis Charles Buggy na chomas ket louediñ : goude un nebeud eurioù ha dizeurioù e voe tapet ar "Jackson", Edward Betchley diouzh e anv gwir, a ziskouezas bezañ un torfedour dister, c'hoant gantañ d'ober e vad eus ar saviad.
Seizh devezh diwezhatoc'h, d'ar Sul 27 a viz Meurzh enta, e voe adkavet an trofe gant Pickles, hag eñ oc'h ober un dro-vale gant e vestr David Corbett e South Norwood, ur c'harter er gevred da Londrez. Paket gant sifelennoù e oa e-barzh ur gazetenn gozh e-harz garzh ul liorzh. Raktal e voe kaset ar gib gantañ da gomiserdi Gypsy Hill. Ha disammet aozerien Kib vell-droad ar bed war un dro.
Ne voe ket kavet al laer. Diskrediñ a rejod war mestr Pickles e-pad ur pennad amzer kent reiñ ur gopr a 6 000 £ dezhañ. Ar pezh a lakaas kaol e soubenn ar martolod yaouank a oa o labourat war ur gobar eus an Tavoez d'ar mare-se. Pa'z eas ar maout gant An Tri Leon a-barzh fin ar gont e voe pedet Corbett ha Pickles da friko-lidañ trec'h (kentañ ha... diwezhañ) skipailh Bro Saoz. War a lavarer e oa bet aotreet ar c'hi da beurlipat asied e vestr...
Mervel a reas ar c'hi Pickles e 1967, taget gant e lêrenn tra m'edo oc'h ober ar pezh a vez graet gant holl chas ar bed : redek war-lerc'h ur c'hazh. Gwelout a c'haller e rollenn en National Football Museum e Manchester.
C'hoari a reas Pickles an aktour er film breizhveuriat The Spy with a Cold Nose sevenet gant ar filmaozour kanadian Daniel Petrie e 1966. D'an 3 a viz Mezheven 2006 e oa deuet er-maez ur film evit ar skinvel, Pickles: The Dog Who Won the World Cup an titl anezhañ, bet savet gant ar filmaozour breizhveuriat Gavin Millar : ennañ ez eo roet mouezh da bPickles gant an aktour saoz Harry Enfield.
Llanfihangel
Llanfihangel zo anv un toullad mat a gêriadennoù e Kembre, savet diwar ar ger llan hag an anv Mihangel, a zo Mikael e brezhoneg.
Coimbra
Coimbra a zo ur gêr e Portugal, e-kreiz ar vro, brudet he skol-veur a zo an hini goshañ er vro. 143 396 a annezidi a oa e 2011.
Derby Museum and Art Gallery
An Derby Museum and Art Gallery eo mirdi kêr Derby en Bro-Saoz. Diazezet e voe en 1858, ha pellamzer e voe er savadur ma emañ Levraoueg Kêr Derby bremañ. Hiziv emañ tostik alese. Eno e c'haller gwelout un toullad mat a livadurioù eus an XVIIIvet ha XIXvet kantved ha dreist-holl oberoù al livour Joseph Wright of Derby a oa o chom e Derby end-eeun.
Arzourien
Ouzhpenn un darn eus livadurioù Wright e c'haller gwelout oberennoù gant an arzourien-mañ: William Frederick Austin, E.E. Clark, Harold Gresley, Alfred John Keene, George Bailey, David Payne, George Turner, Ernest Townsend, George Francis Yarnell, Samuel ha Louise Rayner.
Evn-tan
An evn-tan (eus ar ruseg : жар-птица, jar-ptitsa, da lavarout eo « evn gwrez », eus жар, gwrez) zo ul labous eus mojennoù ar broioù slavek (Rusia, Polonia, Ukraina...). Brudet eo bet dre ar bed gant embannadur ar c'hontadennoù dastumet gant Aleksandr Afanasyev da gentañ, ha goude gant barrez Serge Diaghilev hag Igor Stravinski.
Ul labous bras gant pluñv lugernus ha burzhudus eo. Tennañ a ra d'ar Feniks.
Un anv benel eo ar ger rusek птица (ptitsa), ha gwelet eo evel un evnez gant ar Rused, ken e c'hallfed lavarout « Evnez-tan » kenkoulz all.
Kontadennoù
Sede ar c'hontadennoù e levr Afanassiev ma weler anv eus an Evn-tan:
Mirdi Breizh
Dastumadoù
Diskouezet ez eus ennañ dastumadoù diwar-benn istor Breizh abaoe ar ragistor. Ouzhpenn 600,000 a draezoù ha teulioù zo e dastumadeg ar mirdi.
Istor ar mirdi
Dispartiet e oa bet Mirdi Breizh diouz Mirdi an arzoù-kaer e 1975.
Krouet e voe ekomirdi Bro-Roazhon e 1987 gant Yann-Cheun Veillard, mirour Mirdi Breizh betek 2000. Dastumadoù an daou virdi zo boutin.
Diazezet eo Mirdi Breizh er Maezioù Frank abaoe 2006.
E 2022 e voe aozet un diskouezadeg Keltiek ? Lakaet e oa bet Alan Stivell da baeron an diskouezadeg, hogen o welout penaos e oa kinniget en doa lavaret lemel e baeroniezh.
Patrick Warburton
Patrick Warburton, ganet Patrick John Warburton d'an 14 a viz Du 1964, a zo un aktour amerikan.
Jean Bazaine
thumb|right|200px|Jean Bazaine, 1995