cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strollad Breizh
Aozadur
An ensavioù broadel a zo dilennet e-pad ar c’hendalc’h. Bez ez eo ar c’huzul broadel (Parlamant Strollad Breizh). E izili a zo dilennet e-pad daou vloaz. Komz a reont eus hentoù meur ar Strollad (degemer a ra pe get an testennoù kinniget gant ar stourmerien evit programm ar strollad, kemer strategiezhioù emglev, kannadur, hag all). A-wechoù e vez digor da zilennidi ar c’homisionoù (hag a zo lakaet da skrivañ program ar Strollad diwar-benn sujedoù resis : armerzh, ensavadurioù, hag all) pe izili ar gevrenn lec'hel.
Ur gelouenn diabarz a zo anezhi. Meur a forom internet a zo bet krouet evit eskemm etre an izili pe gant tud eus an diavaez.
Askol
Bet krouet e 2004, Askol a bod dilennidi Breizh, ezel pe tost ouzh Strollad Breizh. O fal a zo labourat evit dishualded ensavadurel Breizh. E brezidant a zo Yann Jestin, eil-maer Lesneven, hag e eil-prezidant Jean-Claude Rivallain, kuzulier-kêr Gwinieg-Breizh.
Ar Vretoned Yaouank
Rann yaouank ar Strollad eo, bet krouet e 2007 e-pad ar c’hendalc’h. E bal a zo kas da benn obererezhioù e liamm gant ar re yaouank e-keñver ar strollad. Ar Vretoned Yaouank o deus kemeret perzh e 2006 e devezhioù etrevroadel ar re yaouank aozet gant ar Strollad Broadelour Euskarat e Bilbao hag int bet degemeret gant al Lehendakari, penn gouarnamant Euskadi. Liammoù o deus ivez gant minolorezhioù broadel Europa dre an aozadur Youth of European Nationalities, ha bet int bet e Polonia, Danmark ha Tchekia er framm-mañ. Liammoù o deus ivez gant re yaouank strolladoù all evel Plaid Cymru, Nieuw-Vlaamse Alliantie hag all. Aozet o deus koulzadoù diwar-benn adreizh ar skolioù-meur pe betonniñ an aodoù. Kemeret o deus perzh er c'houlzadoù bras evel dilennadegoù an tiez-kêr e 2008 pe c'hoazh dilennadegoù Europa e miz Mezheven 2009.
Yaouankiz a zo anv o c'helaouenn. Ul lec'hienn internet o deus, hag ur bajenn war Facebook.
Dilennadegoù
Strollad Breizh en deus meur a wech kinniget danvez-dilennidi.
A-raok 2009
War ar renk emañ evit ar wezh kentañ e div zilennadeg darnel ar c'hanton e 2004, hag unan e 2005. E gannaded o deus bet evit ar wech kentañ etre 1,5% ha tost da 4%.
Evit an dilennadegoù kannad e 2007, 4 kannad a zo bet kinniget:
E pad un dilennadeg darnel ar c'hanton e Redon d’an 23 a viz Gwengolo 2007, Emile Granville en deus bet 3,58% eus ar mouezhioù.
E-pad dilennadegoù kumun miz meurzh 2008, Strollad Breizh en deus kinniget un ugent bennak a dud. Bez en deus bet a-benn ar fin un degad a dilennidi kumun en o zouez ur maer ha tri eilmaer. Ar vroadelourien gentañ int o vezañ bet dilennet e Breizh.
"Mouezh Breizh en Europa", dilennadegoù Europa e 2009
Sevel a ra SB ul listenn, "Mouezh Breizh en Europa" he anv evit dilennadegoù Europa aozet e miz Mezheven 2009. Kinnig a ra un ugent bennak tud, Emile Granville en o fenn. Ar wech kentañ eo da SB kinnig ul listenn e Breizh a-bezh. Ar "Grand Ouest" eo framm ofisiel an dilennadegoù-mañ (rannvro Breizh, rannvro Broioù-al-Liger ha rannvro Poitou-Charentes) met SB a ra e goulzad e 5 departamant Breizh nemetken. 2,5% eus ar mouezhioù a ya d'ar listenn.
"Ni ho savo Breizh", an dilennadegoù rannvroel e 2010
right Evit gouzout muioc'h, kit d'ar pennad Ni ho savo Breizh. Mont a ra SB war ar renk evit dilennadegoù ar rannvroioù e miz Meurzh 2010, e framm ul listenn unvaniezh anvet "Ni ho savo Breizh", Christian Troadec, maer Karaez ha kuzulier e rannvro Breizh, en he fenn. E Broioù al Liger emañ ivez SB war ar renk met kabaliñ a ra nemet el Liger-Atlantel, Jacky Flippot, eil-maer Blaen e penn al listennad.
Lugan al listenn a zo "Evit Breizh dishual, kengred, ekologel hag abil". Ar frazenn "Ni ho savo Breizh", pe Nous te ferons Bretagne en e stumm gallek orin, a zo tennet eus ur barzhoneg skrivet gant Xavier Grall. An disoc'hoù : 2.31% en Il-ha-Gwilen, 2.76% el Liger-Atlantel, 3.51% er Morbihan, 4.37% e Aodoù-an-Arvor ha 6.82% e Penn-ar-Bed.
Lec'hienn al listenn, brezhoneg e-barzh : http://nousteferonsbretagne.blogspot.com Ul lec'hienn eus SB diwar-benn Ni ho savo Breizh, e brezhoneg : http://regionales.partibreton.org/?lng=bz
Dilennadegoù ar rannvro e 2015
SB en em gav gant Pour la Bretagne, strollad Christian Troadec, hag an UDB, met hemañ a nac'h mont war ar renk asambles gant Strollad Breizh. N'eo ket kavet un emglev kenetrezo. A-benn ar fin ne ya ket SB war ar renk. Sevel a ra Bertrand Deléon ul listennad dizalc'hour buan, met hep kalz a folennoù votiñ.
Dilennadegoù kannad e 2017
Un emglev zo skoulmet etre SB, an Alliance Ecologiste Indépendante hag ar Parti Fédéraliste Européen, dindan an anv "100% BZH, 100% La force éco-citoyenne". Evit ar wezh kentañ emañ danvez-kannaded Strollad Breizh er 31 bastell-vro dilenn, da lavaret eo e Breizh a-bezh. En ur c'hemperzh diaes, just goude dilennadegoù ar prezidant, e teu a-benn SB d'ober muioc'h eget 1% e ouzhpenn 10 pastell-vro.
Dilennadegoù Europa 2019
War Frañs a-bezh eo aozet ar vouezhiadeg ar wech-mañ. Kemer a ra perzh SB gant ar Strollad Kevreadelour Europat ha Breizh Europa.
Dilennadegoù an tier-kêr 2020
War listennoù unvaniezh e ya izili Strollad Breizh, e pemp departamant Breizh.
Dilennadegoù rannvro 2021
Kinnig a ra Strollad Breizh en em unvaniñ evit an dilennadegoù rannvro da Breizh Europa, luskad Franck Darcel, War-raok Breizh, Evit Breizh, luskad Kristian Troadeg, an UDB, ha Daniel Cueff, met ar re-se a zibab mont war listennadennoù ar strolladoù gall bras. A-benn ar fin e ya Strollad Breizh en e anv ha sevel a ra al listenn "Breizh e karg" Joannic Martin en e benn. Kemer a ra perzh er c'houlzad ofisiel hag en holl tabutoù skinwel ha skingomz aozet gant Ouest-France, An Telegram, TVR, Tebeo, France 3 ha France Bleu. Budjet bihanañ dilennadegoù rannvro Breizh eo. Displegañ a ra temoù liesseurt evel ar statud annezour, ar yezhoù rannvroel (e-kerz lezenn Molac), krouiñ ur polis rannvroel, etc. Ur c'hlip zo savet ivez e-kichen Sant-Brieg. Dastum a ra 1,55% eus ar mouezhioù, an hini nemetañ hag a gresk asambles gant EELV.
Ž
right Ul lizherenn latin ispisial eo Ž, ž, da lâret eo un z gant ur c'haron, implijet gant ar c'hroateg, ar serbeg (kevatal d'al lizherenn girillek Ж, ar tchekeg, an estonieg, al latveg, al lituaneg, ar slovakeg hag ar sloveneg evit skrivañ ar son kensonennel [ʒ] (kevatal da j hervez reolennoù reizhskrivañ ar brezhoneg).
Implijet e vez ivez evit ober diouzh ar son [ʤ] en turkmeneg
Apollodoros an Epikurad
Kontet eo da vezañ skrivet ouzhpenn 400 levr, hogen n'eus nemet unan a zo bet meneget e anv: Buhez Epikuros. N'eus chomet hini anezho.
BBC-Skingomz
Strollad pennañ ristennoù skingomz er Rouantelezh-Unanet eo BBC-Skingomz (e paasaozneg : BBC-Radio).
Ur rann eus ar BBC eo, rannet hec'h-unan e meur a ristenn :
Ur rouedad ristennoù lec'hel zo ouzhpenn ar ristennoù riezel pe etrebroadel-se.
An holl ristennoù-se a c'hall bezañ selaouet dre Internet.
920
Diwar-benn bloavezh 920 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Radenez
Radenez (Rannée e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
920
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 920
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 920
1866
Diwar-benn bloavezh 1866 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Monica Bellucci
thumb|Monica Bellucci, 2009. Monica Bellucci zo un aktourez italian ganet d'an 30 a viz Gwengolo 1964 e Città di Castello, en Ombria, Italia. Gouzout a oar komz italianeg, galleg ha saozneg flour.
1866
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1866
Monica Bellucci
D'he 18 vloaz he doa lakaet hec'h anv e skol-veur Perugia evit studiañ ar gwir. Evit paeañ he studioù e oa krog da vezañ diskouezerez-giz. Daou vloaz war-lerc'h e oa paouezet gant he studioù da vont da Vilano, sinet ganti ur gevrat e ti Elite.
War un dro gant he micher e oa krog da gemer kentelioù war arz ar c'hoariva. c'hoari a reas neuze en ur film-skinwel savet gant Dino Risi, Vita coi figli (1990), a-raok c'hoari e-barzh La Riffa (1991) gant Francesco Laudadio. Gant Francis Ford Coppola goude e voe kinniget dezhi un tammig tremen en e film Dracula (1992).
1866
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1866
Monica Bellucci
Labourat a reas war-dro un nebeud filmoù en Italia, a-raok erruout e Bro-C'hall, ma c'hoarias e-barzh L'Appartement (1996), ur film gant Gilles Mimouni, a dalvezo dezhi bezañ meneget en abadenn ar Césars evel "gwellañ danvez-aktourez".
E-keit ma oa-hi oc'h ober ar film dister-se eo e tegouezhas gant Vincent Cassel, a zo deuet da vezañ he gwaz, hag he deus bet ur verc'h gantañ, Deva hec'h anv, d'an 12 a viz Gwengolo 2004.
Gwaz ha gwreg a vo gwelet a-gevret er film Dobermann (1997) gant Jan Kounen hag Irréversible (2002) gant Gaspar Noé, ma c'hoari ur wreg gwallet, hag er fim spierezh Agents secrets (2004) gant Frédéric Schoendoerffer.
Gwelout a reer anezhi ivez e filmoù gall arc'hantet-bras evel Le Pacte des loups (2001) hag Astérix et Obélix : Mission Cléopâtre (2002): hi eo Kleopatra.
War un dro e krog da c'hoari e filmoù amerikan. Kemer a ra lec'h Romy Schneider e Suspicion (2000), ar film amerikan savet diwar ar film gall Garde à vue, ha goude gant Bruce Willis e-barzh Les Larmes du soleil (2003), ur film brezel savet gant Antoine Fuqua.
A-unan gant Lambert Wilson e vo gwelet e daou eus ar filmoù Matrix : Matrix reloaded ha Matrix revolutions. Hag ivez evel Mari-Madalen e film Mel Gibson  Pasion ar C'hrist (2004). Lubaniñ a ra Ar vreudeur Grimm hag ar filmaozer Terry Gilliam. Splannañ a ra e Le Concile de Pierre (2006) ar filmaozer gall Guillaume Nicloux.
E 2007 e voe gwelet o c'hoari ar bolitikourez Sonia Gandhi en ur film nevez: dibabet e oa bet un tamm peogwir eo italianez evelti.
Skeudenn vrav, miret mat
Abaoe 1997 eo patrom miret ar marc'hadour bravigoù Cartier er bed. Monica Belluci a zo 1m78 ment dezhi.
Breizh
E 2018 e oa bet pedet da Zinarzh.
Ņ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ņ, ņ, da lâret eo n gant ur virgulenn dindanañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [ɲ].
391
1144 Ab Urbe Condita = 391 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Merc'her
Hermies
Hermies a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: .
861
Diwar-benn bloavezh 861 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 861
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 861
Capreolus
Capreolus a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Spesadoù
2 spesad a zo ennañ:
British Telecom
An aozadur prevez fiziet ennañ ar gefridi d'ober war-dro ar pellgomz er Rouantelezh-Unanet eo British Telecom (diouzh e anv gwir BT Group).
Yourc'h Sibiria
Yourc'h Sibiria (Capreolus pygargus) a zo ur bronneg daskirier hag a vev en Azia.
Kalvennig pers
Ar galvennig pers (liester : kalvenniged pers) a zo ur spesad golvaneged, Cyanistes cyanus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus cyanus (kentanv) da gentañ-penn (e 1770) gant al loenoniour ha louzawour alaman Peter Simon Pallas (1741-1811).
Doareoù pennañ
N'eo ket ur spesad tremeniat hag an darn vrasañ eus an evned a chom e-pad ar goañv. E neizh a ra e-barzh un toull-gwez ha dozviñ war-dro dek vi.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an eizh isspesad anezhañ e Rusia hag Azia ar C'hreiz :
Kavet e vez er c'hoadegoù klouar pe mesket, er geunioù hag er bodegoù.
British Telecom
Load kefridiel BT Group
Royal Mail
An aozadur fiziet ennañ ar gefridi da gas al lizhiri er Rouantelezh-Unanet pe d'an estrenvro eo ar Royal Mail.
Er vro a-bezh ez eus burevioù-post (Post Offices). Ouzhpenn o c'hefridi-post o deus alies kefridioù all, evel doareoù stalioù da werzhañ a bep seurt traoù.
E 1660 eo e voe savet.
Load kefrediel ar Royal Mail
Brezel an Darfour
Emañ Brezel an Darfour oc’h ober e reuz e tolead an Darfour, e Soudan ar c’hornôg, etre ar Janjawided (Da lâret eo : an "Diaouled war varc’h"), ur milis tutaet e meuriadoù an « Abbala Rizeigat » (Arabed saverien kañvaled), hag e-touez an dud eus ar c’hornad n’int ket Baggaraed (meuriadoù labourerien-douar dreist-holl). Gouarnamant ar Soudan, daoust ma nac’h dirak an dud e harp ar Janjaweed, en deus pourchaset arc’hant ha skoazell dezhe hag en deus kemeret perzh e tagadennoù gant ar strollad-se, o tagañ seul wezh ar strolladoù etnek Four, Zaghawa, ha Masalit en Darfour. Kregiñ a reas ar brezel e Mezheven 2003. Er c’hontrol eus an eil brezel diabarzh soudanat ma’n em ganne an hanternoz Muzulmat hag ar su kristen hag enevuhezour, ez eo muzulmat ar pep brasañ eus an annezidi evel ar Janjawided.
Alabamaeg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar reter eo an alabamaeg (alibamu pe alabama) komzet gant ur 100 den bennak (diwar 500-600 den en holl) e gevred Texas er Stadoù-Unanet (1997). Gwezhall e veze komzet ivez en Oklahoma.
Ŕ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ŕ, ŕ, da lâret eo r gant un tired lemm, implijet gant ar slovakeg evit skrivañ ar son kensonennel [r:].
Tro Breizh
Tro Breizh a zo ur birc'hirinded katolik e Breizh, diazezet war istor ar vro ha hini ar seizh sant brezhon deuet eus Enez Vreizh, Kembre pe Kerne-Veur dreist-holl, Iwerzhon evit un darnig anezhe, hag a savas seizh eus nav eskopti kozh Breizh.
Istor
Goude ur ehan hir eo bet lañset en-dro Tro Breizh gant ur gevredigezh anvet "Les Chemins du Tro Breizh", krouet e 1994 gant Philippe Abjean. Evit an dud eus ar gevredigezh-se e oa aesoc'h ober ur gerzhadenn bep bloaz, gant ul lankad graet pep hañv. An Tro Breizh a-bezh a zo graet neuze e-korf seizh vloaz.
Setu amañ ar c'hêrioù e-lec'h ma tremen Tro Breizh, da lavarout eo kêrioù m'emañ un iliz-veur :
Athelstan (Bro-Saoz)
Roue an Angled-ha-Saozon, pe roue Bro-Saoz, e oa Æthelstan pe Athelstan (894–939), ha ren a reas adal 924 betek e varv e 939.
Karv kuch
Ar c'harv kuch (Elaphodus cephalophus) a zo ur c'harv bihan hag a vev e Sina ha Myanmar. Ar spesad nemetañ eo er genad Elaphodus.
Athelstan (Bro-Saoz)
Ganet e oa war-dro 894. Mab e oa d'ar roue Edward an Henañ ha d'e bried kentañ, Ecgwynn. Ne zimezas ket ha bugel ebet n'en doe.
Karv kuch
Doareoù pennañ
Tennañ a ra ar c'harv kuch d'ar muntjak. Etre 17 ha 50 kg eo e bouez, 110 ha 160 cm e hirder (gant ul lost etre 7 ha 16 cm), ha war-dro 60 cm e vent (live e skoaz).
Athelstan (Bro-Saoz)
Degemer a reas en e lez ar Brezhon Alan Varvek, mab da Vathuedoi a Boc'her, en harlu rak ar Vikinged, hag a zeuas da vezañ dug Breizh goude dilestrañ e 936, ha Loeiz IV a Dramor, en harlu ivez, hag a zeuas da vezañ roue Bro-C'hall e 936.
Karv kuch
Doareoù pennañ
Gris-teñval pe gell eo e vlevenn ha gwenn e gof, e lapennoù, beg e zivskouarn ha dindan e lost. Dont a ra e anv eus ar guchenn vlev war e dal hag a c'hell kuzhat kerniel bihan ar par.
Guy Berryman
A orin eus Bro-Skos, ganet eo Guy Berryman d'an 2 a viz Ebrel 1978. Goude bezañ deuet da vevañ da vBro-Saoz da 12 vloaz, ez eo kroget gant ar gitar da 16 vloaz ha gant ur strollad sonerezh kentañ anvet « Tie out » a-raok c'hoari gant strollad Coldplay. Levezonet eo gant doare sonerezh James Brown, The Beatles, Kool & The Gang, Pink Floyd hag all... E 2004 e timezas gant Joanna Briston, ha ganti en deus bet ur merc'h. E 2007 e torras o dimezi.
Athelstan (Bro-Saoz)
War e lerc'h
Ne zimezas ket Æthelstan, ha n'en doe bugel ebet. E lezvreur Edmund Iañ a renas war e lerc'h en 939. Ar Vikinged a gemeras o zro da deurel o c'hrabanoù war gêr York adarre, ha ne voe adkemeret kêr gant ar Saozon nemet en 954.
Karv kuch
Doareoù pennañ
N'eus rakdant ebet en e veg met dent-lagad hir heñvel ouzh stilhonoù.
Pa vez ganet ar menn-karv ez eus div renkennad pikoù war e gein a bep tu d'e livenn-gein. Steuziañ a reont kuit gant an amzer.
Gouennañ
Gouennañ a ra e fin an diskar-amzer ha penn kentañ ar goañv ha ganet e vez ur menn pe zaou en hañv goude un dougen 180 deiz.
Dont a ra d'e oad gour etre 1.5 ha 2 vloaz.
Emzalc'h
An aliesañ e vev ar c'harv-kuch en e-unan hag a-wechoù a-goubladoù. Harzhal a ra pa vez nec'het a-benn kelaouiñ ar c'hirvi all.
Boued
En em vagañ a ra diwar delioù, briñsennoù, frouezh ha geot.
Annez
Bevañ a ra e rannvroioù koadek, etre 300 ha 4600 metr a-us live ar mor.
Ĺ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ĺ, ĺ, da lâret eo l gant un tired lemm, implijet gant ar slovakeg evit skrivañ ar son kensonennel [l:].
Frederick Campion Steward
Frederick Campion Steward, ganet d'an 16 a viz Even 1904 ha marvet d'an 13 a viz Gwenholon 1993, a oa ur botanikour eus Bro-Saoz.
Suzana hag ar gozhidi (Tintoretto)
Suzana hag ar gozhidi  (pe Susanna e i vecchioni, er yezh orin) zo un eoullivadur war lien, dezhañ 147 cm x 194, graet gant al livour italian Jacopo Tintoretto, pe war-dro 1557, pe etre 1560 ha 1565.
Emañ hiriv er c'h-Kunsthistorisches Museum e Vienna.
Savet eo diwar istor Suzana, a zo kontet e Levr Daniel, unan eus levrioù an Testamant Kozh.
Daou gozh eus ar c'hornad, a oa troet o spered gant Suzana, gwreg ur yuzev pinvidik, a guzhas er jardin ma oa-hi kustum da gibellat en he noazh. Ha i neuze d'he gourdrouz ha da lavarout e ranke o lezel da gemer o c'hoant rak panevet da se e tamallfent anezhi da vout avoultrerez, pezh a dalve kement ha kastiz ar marv. Nac'h plegañ dezho a reas Suzana, hag an daou gozh kuit. Nemet derc'hel d'o ger a rejont.
Barnet e voe ar wreg ha kondaonet d'ar marv, met dont a reas Daniel (ur profed en Testamant Kozh) d'he sikour, ha prouiñ a reas e oa ganti e oa ar wirionez.
Livet eo bet gant Tintoretto ar mare ma oa an itron o kibellat hag an daou zen oc'h arvestiñ outi.
Rannet e div lodenn eo an daolenn gant ur c'harzh:
Oberennoù all gant Tintoretto
Peder oberenn all zo gant an arzour diwar-benn ar memes mojenn. Unan zo e Mirdi al Louvre e Pariz, unan all e Mirdi ar Prado e Madrid, unan ivez e National Gallery Washington, hag unan all en un dastumad dianav.
Pennadoù kar
Tri livadur anvet heñvel a zo diwar zorn al livourez Artemisia Gentileschi, gwelout Susanna e i vecchioni.
Tchoktaweg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar c'hornôg eo an tchoktaweg (chahta, ivez choctaw) komzet gant da 9,211 den (diwar 120.400 den en holl) e gevred Oklahoma ha reter-kreiz Mississippi dreist-holl met ivez e Louisiana ha Tennessee er Stadoù-Unanet (2000).
Bazinghen
Bazinghen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Kumunioù stok ouzh Bazinghen
Ambleteuse, Audresselles hag Audinghen
Muntjak
Ar muntjaked eo ar bronneged daskirier a ya d'ober ar genad Muntiacus.
Ļ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ļ, ļ, da lâret eo un l gant ur virgulenn dindanañ, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [λ].
Roraima
Roraima a zo ur stad eus Brazil e norzh ar vro, war an harzoù gant Venezuela ha Guyana. Ar stad poblet an nebeutañ e Brazil eo. Emañ ar braz anezhi en Amazonia ha treuzet eo gant linenn ar C'heheder.
Tchikasaweg
Ur yezh muskogeek eus skourr yezhoù ar c'hornôg eo an tchikasaweg (chikashshanompa, distaget: [tʃikaʃːanompaʔ], ivez chickasaw ha shikashsha) komzet gant tro-dro da 1.000 den (diwar 35.000-37.000 den en holl) e su-kreiz Oklahoma dreist-holl met ivez e Los Angeles ha California er Stadoù-Unanet (1999).
Rhaeadr Ewynnol
Rhaeadr Ewynnol zo ul lamm-dour e Kembre war an Afon Llugwy, un 3 c'hilometr bennak en hanternoz da Fetws-y-Coed. Swallow Falls eo an anv saoznek, un anv ijinet gant touristed saoz ha ne oant ket nec'het gant deskiñ an anv kembraek. Dont a ra an anv kembraek eus an eon (ewyn) a zo war an dour.
Ľ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ľ, ľ, implijet gant ar slovakeg evit skrivañ ar son kensonennel [ʎ].
Jonny Buckland
Ganet eo Jon Buckland d'an 11 a viz Gwengolo 1977 e Londrez. Gitarour strollad Coldplay eo. Levezonet eo gant strollad sonerezh ar « Stone Roses ». Plijet eo gant Eric Clapton, George Harrison ha Jimi Hendrix, gitarourien a-feson.
Will Champion
thumb|Will Champion Ganet d'an 31 a viz Gouere 1978 e Southampton (Bro-Saoz). C'hoari a ra toumperezh e-barzh strollad Coldplay. Liessoner ar strollad eo. C'hoari a ra gitar, gitar-boud, piano, harmonika ha toumperezh evel-just. Dimezet eo bremañ gant Marianne Dark abaoe 2003. Ur merc'h o deus bet 3 bloaz war-lerc'h.
1886
Diwar-benn bloavezh 1886 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1886
Johannes Brahms
Johannes Brahms (7 a viz mae 1833 - 3 a viz ebrel 1897) a oa ur sonaozour alaman eus ar skol romantek.
1886
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1886
Kornalin
Ar c'hornalin a zo ur seurt kalkedon hag a vez graet bravigoù gantañ.
Lebucquière
Lebucquière a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Ċ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ċ, ċ, implijet gant ar malteg evit skrivañ ar son kensonennel [tʃ].
Swallow Falls
Swallow Falls zo un anv-lec'h saoznek, roet da zaou lamm-dour er bed:
Mallorca
220px|right|Pelec'h emañ Mallorca er [[Broioù Katalan.]] Mallorca eo an hini vrasañ eus an Inizi Balearez (se zo kaoz ma vez laret ivez ar  Balear Major anezhi), er Mor Kreizdouar. Bevañ a ra an enezourien (mallorquins e yezh azr vro). diwar an touristerezh hag al labour-douar. 3639 km2 eo gorread an enezenn. Palma eo kêr-benn an enezenn ha kêr-benn an enezeg, rannet entre Ciutat, kêr, hag ar Part Forana ar maezioù tro-dro.
Enez Cabrera  hag an enezennoùigoù tro-dro dezhi zo stag ouzh Palma ivez.
Kell-Gwerc'h
Kell-Gwerc'h (La Selle-Guerchaise e galleg, La Cèll-Gèrcheizz e gallaoueg) a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e departamant Il-ha-Gwilen.
Pisa (Italia)
Pisa zo ur gumun hag ur gêr en Italia, ha kêr-benn proviñs Pisa e Toskana.
Monumentoù ha traoù heverk
600px|center
Courcelles (Belgia)
Courcelles (e walloneg: Courcele) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Jean-François Champollion
Jean-François Champollion lesanvet Champollion Yaouank (Figeac, 23 a viz Kerzu 1790 – Pariz, 4 a viz Meurzh 1832) a oa un egiptour gall a zaslennas hieroglifoù Egipt. "Tad an egiptouriezh" a reer anezhañ.
Lavarout a rae diwar e benn e-unan :.
Buhezskrid
Ur skoliad hep e bar e oa bet. Gouzout a ouie kaozeal latin da nav bloaz, hebraeg da drizek vloaz hag arabeg da bevarzek vloaz. Kas a reas e studioù da benn e Figeac ha war-lerc’h e Grenoble. Pa oa lisead e oa bet entanet gant studi ar hieroglifoù egiptat hag a-drugarez d’e vreur Champollion-Figeac e teuas a-benn da gaout un eilskrid eus enskrivadurioù maen Rosetta, a oa bet skrivet warnañ e hieroglifoù, en henc'hresianeg hag e demoteg. Diwar neuze en doa komprenet e vije tu da lenn ar yezh-se a oa bet ankounac’haet abaoe kantvedoù goude bezañ studiet ar yezhoù kar ha mont a reas da Bariz e 1808 evit studiañ, e-touez traoù all, ar c'hopteg hag an amhareg. D’ar mare-se e skrivas d’e vreur :
Ul labour hir d’ober e oa bet dazlenn ar hieroglifoù : e 1807 e krogas ganti, e 1808 e tizoloas reolennoù pennañ ereadurioù (doare strollañ) an arouezioù. Neuze en em c’houlennas, o verzout e oa damheñvel arouezioù ar hieroglifoù ouzh unan eus ar rannyezhoù koptek ma ne veze ket implijet vogalenn ebet er skritur egiptek. E 1810 e soñjas dezhañ e c’halle an arouezioù-se bezañ ideogrammoù (evit ezteuler ur vennozh) pe fonogrammoù (evit ezteuler ur son). E 1812 e savas un daolenn gronologel diwar-benn ar skriturioù, ar skriturioù-red a oa anezho un doare eeunaet bet krouet goude ar hieroglifoù.
E 1816 e voe rediet da zistreiñ da Fijeac en harlu abalamour d’e vennozhioù politikel troet war-du Napoleon Bonaparte ha rankout a reas paouez gant e enklaskoù. Diorren a reas gant e vreur un reizhiad kelenn kentañ derez a oa diazezet war ar vonitourelezh. E 1817 e tistroas da C'hrenoble, ma timezas gant Rosine Blanc.
Deuet da eilkelenner war an Istor e kendalc’has da gas e studioù da benn war ar hieroglifoù. E 1819 e teuas da vezañ sur, goude bezañ sellet ouzh ar papiruz a oa e "levr an anaon", e oa ar hierateg hieroglifoù eeunaet. Adalek 1821 e teuas a-benn da lenn sternioù ar roueed, en o zouez hini Ptolemaios V war maen Rosetta, ha goude hini Kleopatra war diazez un obeliskenn ha war ur bapiruzenn diyezhek. D’ar 27 a viz Gwengolo 1822 e skrivas al Lizher d’an Ao. Dacier a denn da lizherenneg ar hieroglifoù fonetek, ul lizher d'an ao. Bon-Joseph Dacier, sekretour an Institut de France, evit reiñ dezhañ da c’houzout e oa o paouez dizoleiñ ur reizhiad evit dazlenn ar hieroglifoù.
Gortoz a reas Champollion daou vloaz c’hoazh a-raok embann e Levrig diwar-benn reizhiad hieroglifoù Henegiptiz hag evit digeriñ dorioù an egiptouriezh skiantel. E gempredidi, en o zouez e vestr kozh Silvestre de Sacy dreist-holl, o doa breutaet ha tabutet a-zivout e zizoloadennoù da-heul.
E 1826 e oa bet anvet da virour e mirdi al Louvre, ma oa e-karg eus an dastumadoù egiptat. Kendrec’hiñ a reas ar roue Loeiz XVIII] da brenañ an dastumad perc’hennet gant koñsul [[Bro-Saoz en Egipt ha da c’houde e reas prenadennoù all a bouez, en o zouez obeliskenn Louksor a oa en he led e 1831 hag a oa bet lakaet war-sav e Pariz, place de la Concorde, e miz Kerzu 1833.
Adalek 1828 betek 1830 e teuas e hunvreoù da wir : mont a reas kuit da Egipt da seveniñ ur gefridi skiantel ; du-hont e tastumas roadoù ha traezoù a-leizh. Ur wech distroet da Bariz e voe anvet en Akademiezh an enskrivadurioù hag al lizherennoù kaer hag e 1831 e roas e gentel gentañ enni.
D’an oad a 41 bloaz, skuizh-divi ma oa gant e labourioù, e varvas d’ar 4 a viz Meurzh 1832 e Pariz, ma voe douaret e vered Père Lachaise.
Roet eo bet e anv d’ul lise e Grenoble ha d’ul lise all e Figeac.
Barry Island
Barry Island zo anv -lec'h saoznek div enezenn:
Ynys y Barri
Ynys y Barri zo ur gêriadenn hag un enezenn e kreisteiz Kembre, e-kichen Y Barri ha stag outi.
Dont a ra hec'h anv eus ur sant brezhon, Barrwg.
Beuvrequen
Beuvrequen a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
921
Diwar-benn bloavezh 921 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 921
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 921
Epikuriezh
Kelennadurezh krouet hervez furentez Epikur e-pad an Henamzer.
Karv Bawean
Karv Bawean (Axis kuhlii) a zo ur c'harv hag a vev en enez Bawean en Indonezia.
Pennduig-haleg
Ar pennduig-haleg (liester : pennduiged-haleg) a zo ur spesad golvaneged, Poecile montanus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus cinereus montanus (kentanv) da gentañ-penn (e 1827) gant an naturour suis Thomas Conrad von Baldenstein (1784-1878).
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned, biskoul, greun ha had.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevarzek isspesad anezhañ :
Bagoas (serc'heg Alesant Veur)
Bagoas a oa un tizhog e lez roue Pers, Darius III, er kantved kent JK. Serc'heg Darius e oa, ha goude hini Alesant Veur pa voe aloubet Pers gant armeoù Makedonia. Darempredoù reizhel en doa bet gant an daou roue eta, galloud ebet avat.
Axis
Axis a zo ur genad e rummatadur ar bronneged.
Bagoas (serc'heg Alesant Veur)
Orin
N'ouzer mann eus orin an tizhog Bagoas-se. Lod a gred e oa eus un tiegezh pinvidik, kouezhet eus lost ar c'harr goude an emgannoù, boas e Pers, evit ar galloud. Sklav ha tizhog e oa, spazhet en e vugaleaj moarvat, tonket da vezañ perc'hennet gant mistri evit diwall o gwragez, met ivez evel katamited evit plijadur o mistri.
Axis
Spesadoù
4 spesad karveged a zo ennañ:
Bagoas (serc'heg Alesant Veur)
Orin
Krediñ a reer e oa ur Pers anvet Orxines a oa kaoz dezhañ da vout sklav, rak pa oa serc'heg Alesant e tamallas torfedoù d'an den, ma voe kondaonet d'ar marv. Setu pezh a gont Ploutarc'hos ha Ptolemaios bepred, pa lavar Quintus Curcius e oa digablus Orxines hag ez eo dre fallagriezh rik e klaskas Bagoas c'hoari gant ar garantez a vage Alesant outañ. Ret eo lavarout e c'haller fiziout muioc'h er pezh a gont Ploutarc'hos ha Ptolemaios, a oa eus broioù tostoc'h, hag ouzhpenn e oa bet Ptolemaios o vrezeliñ gant Alesant hag e oa mignon dezhañ, e-skoaz Quintus Curcius a zifenn Orxines, evit tamall Bagoas, ne ouie ket diouzh gizioù Pers, ken e lavare ne veze ket kinklet bezioù rouaned Pers, evit didamall Orxines en dije laeret bez ar roue Cyrus.
Perc'hennet gant Darius III
Haremoù bras o deveze rouaned Pers, gwragez e-leizh enne ha tizhoged evit o diwall hag o servij. Mat e raent o labour, disamm ma oant ouzh binvioù an engehentiñ, ne oant ket evit c'hoari gant ar merc'hed na dozviñ e neizhoù o mistri.
Sentus e oant ivez, dre ma oa gwan o c'horf, evel a oa ar c'hiz en amzer-se, perzhioù a blije d'ar gwaz koshañ ha galloudus er c'houblad. Ouzhpenn, dre ma ne oa ket diorroet o hormonoù e chome dezho un tres e doare ar merc'hed yaouank e-pad pelloc'h amzer. Gant an oad e teuent da devaat muioc'h eget ar wazed en abeg d'o metabolism disheñvel.
E Pers e oa talvoudegezh vras gant un tizhog ken koant hag eñ, hag ouzhpenn dañser mat. Gant merourien harem ar roue e voe prenet abalamour d'ar perzhioù-se, evit plijadur ar roue.
Hervez Quintus Curtius, en e skrid diwar-benn istor Alexander, e oa Bagoas un itriker o klask e zial war un noblañs pers anvet Orsines a nac'has reiñ profoù dezhaén hag a gontas gaou diwar e benn da Alexander, ken na deuas a-benn da vont betek ar prosez, ma voe barnet ha lakaet d'ar marv.
Aloubadenn Alesant Veur
Goude emgann Issos ha hini Gaugamela ma voe trec'h arme Alesant e voe echu d'an impalaeriezh pers, aloubet gant roue Makedonia. Pa dec'has Darius en emgann Gaugamela ez eas Bagoas da-heul e vestr. Lazhet e voe Darius gant ejeneraled, a greder,ha skrapet e voe Bagoas gant unan anezhe, Nabarzanes, a ouie a-walc'h talvoudegezh e brizoniad.
E varv
N'ouzer ket gwall vat pegoulz na pelec'h e varvas Bagoas. N'eus roud ebet anezhañ goude marv Alesant e -323. Marteze e voe lazhet gant unan bennak eus al lez: soñjal a reer e Roxana, kentañ pried ar roue, a lazhas an eil pried Stateira.
Essonne (departamant)
An Essonne (distaget: ) a zo unan eus an departamantoù savet e 1968 en-dro da gêr Bariz, er rannvro Enez-Frañs. Évry eo ar pennlec'h anezhañ, ha roet eo bet an niverenn 91 dezhañ. Savet eo bet diwar an departamant kozh Seine-et-Oise. Dont a ra e anv eus ar stêr Essonne.
Gorizia
Gorizia en italianeg, Gurize e friouleg, Gorica e sloveneg, Görz en alamaneg zo ur gumun hag ur gêr en Italia ; kêr-benn proviñs Gorizia eo, e rannvro Friuli-Venezia Giulia. E 1947 e voe rannet kêr etre Italia ha Yougoslavia, ha dont a reas karterioù a zo er reter da greiz-kêr da vezañ kumun Nova Gorica e Slovenia.
1867
Diwar-benn bloavezh 1867 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1867
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1867
Į
Ul lizherenn latin ispisial eo Į, į, da lâret eo i gant un ogonek dindanañ, implijet gant al lituaneg evit skrivañ ar son vogalennek.
Prederourien kent Sokrates
En droienn prederourien kent Sokrates (pe raksokratek ; présocratiques e galleg, Vorsokratiker en alamaneg) e vez bodet dre vras ar brederourien eus kreiz ar kantved kent Jesuz-Krist betek marv Sokrates (399). Padal, Demokrit, da skouer, a vez kontet e-giz "raksokratek" daoust dezhañ da vezañ un tammig yaouankoc'h eget Sokrates ha da vezañ chomet oberiant betek war-dro 370.
Ť (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ť, ť, da lâret eo un t gant ur c'haron, implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [c].
Ć
Ul lizherenn latin ispisial eo Ć, ć, da lâret eo c gant un tired lemm, implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son kensonennel [tɕ].
Epikuros
Ur prederour e oa Epikuros (gregach: Ἐπίκουρος, Epikouros) (eus 342 pe 341 da 270 kent Jezuz-Krist). Diazezet e voe an epikuriegezh a-ziwar e soñjoù, unan eus ar skolioù a-bouez eus prederouriezh Henc'hres.
Farciennes
Farciennes (e walloneg: Fårcene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Stêrwennel tal du
Ar Stêrwennel tal du (liester: Stêrwenneled tal du) a zo un evn dour. Chlidonias albostriata eo e anv skiantel. Bevañ a ra e Zeland-Nevez.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar Stêrwennel tal du er c'herentiad Laridae (bremañ, hervez IOC 5.3. (2015) ) pe e Sternidae.
Monteverzh
Monteverzh a zo ur gumun eus Breizh, e Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Melestradurezh
thumb|left|An ti-kêr
Artakama
Artakama a oa ur verc'h da Artabazus, mab-bihan d'ar roue Artaxerxes II, ha satrap Daskyleion dindan Artaxerxes III ha Darius III, ha goude satrap Baktria dindan Alesant Veur. N'ouzer ket gwall vat piv a oa mamm dezhi, met krediñ a reer e oa gwreg nemeti Artabazus, ur c'hoar, dianav hec'h anv, d'ar vreudeur Memnon ha Mentor Rodos, jeneraled e servij roue Pers e dibenn ar bloavezhioù 340 kent JK hag e-pad ar bloavezhioù 330 kent JK.
Dimeziñ a reas Artakama da b-Ptolemaios Iañ Sôter e 324 kent JK. Bugel ebet n'o doe, hervez a ouzer bepred.
Ų (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ų, ų, da lârete eo un u gant un ogonek dindanañ, implijet gant al lituaneg evit skrivañ ar son vogalennek [u:].
668
Diwar-benn ar bloavezh 668 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 668
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 668
Karv-hoc'h
Ar c'harv hoc'h (Axis porcinus) a zo ur c'harv hag a vev en Azia.
Emglev alaman-ha-soviedel
thumb|250px|Molotov o sinañ an Emglev. [[Joachim von Ribbentrop‎|Ribbentrop ha Stalin en diadreñv.]] An Emglev (pe Kengrad) alaman-ha-soviedel (an anv ofisiel a oa: "Feur-emglev anargadiñ etre Alamagn hag an Unaniezh Soviedel"), Deutsch-sowjetischer Nichtangriffspakt en alamaneg, a vez graet emglev Molotov-Ribbentrop anezhañ a-wechoù e broioù ar C'hornaoueg, ar C'hengrad Hitler-Stalin er broioù tapet fall gant an emglev-se, ha Kengrad anargadiñ 1939 e Rusia, a oa bet sinet d’an 23 a viz Eost 1939 gant Joachim von Ribbentrop ha Viatcheslav Molotov, ministred an Aferioù Diavaez gant gouarnamant an Trede Reich ha hini an Unaniezh Soviedel. Hervez divizoù an emglev : Kuzh e oa meur a ziviz all eus an emglev.
Ū
Ul lizherenn latin ispisial eo Ū, ū, da lâret eo u gant ur makron warnañ, implijet gant al lituaneg hag al latveg evit skrivañ ar son vogalennek, diorroet diwar ur vogalenn istorel distaget dre ar fri.
Bisignano
Bisignano a zo ur gumun hag ur gêr ag Italia, lec'hiet e proviñs Cosenza, rannvro Calabria.
Emglev alaman-ha-soviedel
Padout a eure an emglev betek ken na lammas Alamagn nazi war an Unaniezh Soviedel d’an 22 a viz Mezheven 1941 e-kerzh an Unternehmen Barbarossa (Oberiadenn Barbarossa).
Tours Football Club
An Tours Football Club a zo ur C'hlub mell-droad krouet e 1951.
Pa c'hoari an Tours FC er gêr e c'heller gwelet anezho er Stade de la Vallée du Cher e Tours.
Roll loreidi
1923, 1924, 1925, 1926, 1927, 1928, 1930, 1932, 1949, 1952, 1960, 1965, 1968, 1973, 1997 (eil skipailh)
Kensonenn rotek
Er yezhoniezh e vez implijet an termen kensonenn rotek (saoz.: rhotic consonant) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus c'hensonennoù linkus nann a-gostez, da lâret eo kensonennoù "r"-heñvel.
Daoust ha m'eo damheñvel o son ez eo lies-tre doare distagañ ar c'hensonennoù rotek implijet gant yezhoù ar bed, o vont eus kensonennoù dre daravat, dre dostaat hantervogalennek pe get betek kensonennoù dre serriñ zoken.
Peurliesañ e vez implijet an arouezenn /r/ evit treuzskrivañ an holl kensonennoù rotek nemet pa vez ezhomm resisaat o doare hag o lec'h distagañ resis.
Setu roll ar c'hensonennoù rotek pennañ implijet gant yezhoù ar bed:
Aaron (sant)
Aaron, anvet ivez Sant Aaron, a oa ur manac'h brezhon, er, a oa o chom pe war enez Kezambr, pe war an enez a zo dirak Aled, hag a zo deuet da vezañ kêr Sant-Maloù.
Istor pe mojenn
Hervez a zo bet skrivet e oa a orin eus Kembre. Bevet en dije e-tal Lambal, er barrez anvet Sant-Aaron, a-raok mont da Aled, hag alese d'an enez, ma kentelias Maloù, a voe eskob kentañ ar c'hornad.
Anv-badez
Ne vez ket roet evel anv-badez ken. Marteze peogwir eo re vihan brud ar sant brezhon, pe peogwir ne vez liammet an anv nemet ouzh Aaron an Testamant Kozh.
Ģ
Ul lizherenn latin ispisial eo Ģ, ģ, da lâret eo un g gant ur virgulenn dindanañ (pennlizherenn) pe ur skrap a-us dezhan (lizherenn vihan), implijet gant al latveg evit skrivañ ar son kensonennel [ɟ].
862
Diwar-benn bloavezh 862 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Europa
Savet eo Priñselezh Kiev gant ar Vikinged war tiriad a vremañ Bro-Ukraina, Bro-Velarus hag ul lodenn eus Rusia ar c'hôrnog.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 862
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 862
Silabenneg ar c'hrieg
Ijinet e oa bet silabenneg ar c'hrieg er bloavezhioù 1840 gant James Evans, ur misioner saoz a laboure d'ar mare-se e norzh Manitoba evit skrivañ ar c'hrieg pa verzas ne gomprene ket e studerion penaos e c'helle un hevelep lizherenn latin bezañ distaget e meur a doare disheñvel e saozneg. Krouet e oa bet en ur geñveriañ gant an doare skritur prim-ha-prim bet ijinet gant Pitman.
Eeun a-walc'h eo ar silabenneg, enni 9 stumm diazez oc'h ober dave pep hini d'ur silabenn. Dre dreiñ ar stummoù-se e vez cheñchet ar vogalenn hag implijet e vez pikoù evit diskwel ez eo hir ar vogalennoù. Abalamour m'az eo heñvel stumm pep silabenn a grog gant ar memes kensonenn ez eo e gwirionez un abigida kentoc'h eget ur silabenneg-rik.
Aezet eo ar silabenneg da deskiñ ha buan a-walc'h e veze desket gant muioc'h-mui a dud, o vont war gresk an niver a dud a c'houveze lenn e krieg.
Implijet e vez ivez, gant kemmoù pe get, evit skrivañ yezhoù all komzet en Norzhamerika, en o zouez an inuktitut.
Daou doare skritur a zo e gwirionez: silabenneg krieeg ar reter ha silabenneg krieg ar c'hornôg. Disheñvel eo an eil diouzh egile hervez an doare ma vez diswelet gante ar c'hensonennoù e fin ur silabenn.
Levrioù skrivet gant ar silabenneg kriek
Sellet ouzh Unified Canadian Aboriginal Syllabics character table
1739
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1739
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1739
Pennglaou an taiga
Pennglaou an taiga (liester : pennglaoued an taiga) a zo ur spesad golvaneged, Poecile cinctus an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus cinctus (kentanv) da gentañ-penn (e 1783) gant an evnoniour izelvroat Pieter Boddaert (1733-1795).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged bihan.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pevar isspesad anezhañ :
Kogiidae
Kogiidae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad morviled. Ne vez ket graet gant ar c'herentiad-mañ en holl rummatadurioù hag e zaou spesad a c'hell bezañ renket e Physeteridae asambles gant ar c'hwezher bras.
1869
Diwar-benn bloavezh 1869 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1869
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1869
Léchelle (Pas-de-Calais)
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Monumantoù ha traoù heverk
{|
Amgredoni
Un doktrin a brederouriezh kement hag un doare-ober eo an amgredoni, bet krouet gant Pirron.
Gant ar re Amgredik e vez lavaret n'heller ket soñjal en ur grediñ ez eus ur wirionez hag a zeu pe unan deuet.
Ouzh reizhadoù soñjoù e amzer e peursell unan amgredik : ha chom forc'hellek pe en arvar eo an disoc'h.
A-wezhioù e vez lavaret an droienn resisoc'h : Amgredoni birronian (s.o. Pirron).
Ġ (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ġ, ġ, da lâret eo un g gant ur pik a-us dezhañ, implijet gant ar malteg evit skrivañ ar son kensonennel [dʒ].
Kogia
Kogia zo ur genad e rummatadur ar bronneged, ennañ daou spesad c'hwezhered.
Amedeo Modigliani
Amedeo Clemente Modigliani zo ul livour ha kizeller italian ganet d'an 12 a viz Gouere 1884 e Livorno- ha marvet d'ar 24 a viz Genver e 1920 e Pariz.
669
Diwar-benn ar bloavezh 669 en deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 669
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 669
Gwisec'h
Gwisec'h a zo ur gumun eus Breizh e kanton Gwerc'h-Breizh e Bro-Roazhon.
Monumantoù ha traoù heverk
'''An iliz katolik
1879
Diwar-benn bloavezh 1879 an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1879
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1879
Anchal Kosi
Anchal Kosi (nepaleg कोशी अञ्चल) pe takad melestradurel Kosi a zo unan eus pevarzek takad melestradurel e Nepal. Disrannet eo e c'hwec'h distrig :
Ferques
Ferques a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Physeteridae
Physeteridae a zo ur c'herentiad e rummatadur ar bronneged, ennañ an tri spesad c'hwezhered.
E rummatadurioù 'zo e vez renket spesadoù ar genad Kogia en o c'herentiad dezho (Kogiidae) hag eo ar c'hwezher bras ar spesad nemetañ e Physeteridae.
Pennglaou teñval
Ar pennglaou teñval (liester : pennglaoued teñval) a zo ur spesad golvaneged, Poecile lugubris an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Parus lugubris (kentanv) da gentañ-penn (e 1820) gant an evnoniour izelvroat Coenraad Jacob Temminck (1778-1858).
Boued
Bevañ a ra diwar zivellkeineged bihan ha larvenned.
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver ar pemp isspesad anezhañ en Azia ar Mervent hag Europa ar Gevred :
Gerpinnes
Gerpinnes (e walloneg: Djerpene) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Cuthwulf Wessex
Cuthwulf Wessex pe Cutha, ganet e 600 (?), a oa ur priñs pe un tiern sakson eus Wessex. Mab e oa da Cuthine Wessex, a oa mab da Ceawlin Wessex, roue Wessex. Krediñ a reer e oa mab nemetañ e dad.
Ur mab en doe, anvet Ceolwald.
Ď (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ď, ď, da lâret eo un d gant ur c'haron, implijet gant ar slovakeg hag an tchekeg evit skrivañ ar son kensonennel [ɟ].
Grunge
Ar Grunge (a anver a-wechoù 'Son Seattle' pe Seattle sound) a zo un isdoare a 'n alternative rock a zeuas war-wel e-kreiz ar bloavezioù 1980 e stad amerikan Washington, tro-war-dro Seattle pergen. Levezonet gant ar punk hardcore, an heavy metal hag ar rock indie, ar grunge a naou dre-vras gant torgammoù kreñv, gitaroù-tredan, kanaouennoù leun a nerzh ha pozioù kounnaret. Stil ar grunge zo dibarek a-walc'h e-tal an doareoù sonerezh all eus ar rock: lous, gwisket fall, setu ar skeudenn a voe roet eus al luskad a-hed e brantad, dizedennet ma oa ul lodenn vras eus ar sonerion gant an neuz hag an arvest.
Luskadoù kentañ ar grunge a grogas d'en em stummañ tro-dro d'al label lerc'hwez dizalc'h a Seattle Sub Pop e dibenn ar bloavezioù 1980. Dont a reas al luskad d'ober berzh er c'henwerzh el lodenn gentañ eus ar bloavezioù 1990, en abeg da enrolladurioù ar pladennoù Nevermind gant ar strollad Nirvana ha Ten gant ar strollad Pearl Jam. Berzh ar strolladoù-mañ a vountas brud an alternative rock hag a lakas ar grunge da vout unan eus an doareoù hard-rock anavezetañ eus ar mare. Neoazh, ul lodenn vat a 'r strolladoù grunge ne oant ket en o bleud gant o brud. Daoust ma'z eus bet divodet ur bern eus ar strolladoù grunge e dibenn ar bloavezioù 1990 e kendalc'h o levezon da vout pouezus war ar rock modern hiziv an deiz.
C'hwezher
Ar c'hwezhered a zo bronneged en urzhiad ar morviled.
Diouzh ar rummatadurioù e vezont renket holl asambles er c'herentiad Physeteridae, pe dispartiet e daou gerentiad : Physeteridae ha Kogiidae.
Spesadoù
コマッコウ科
Ą (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ą, ą, da lâret eo a gant un ogonek, implijet gant ar poloneg evit skrivañ ar son vogalennek [ɔ̃].
Karv ar geunioù
Karv ar geunioù (Blastocerus dichotomus) a zo ur c'harv hag a vev e Suamerika (Arc'hantina, Brazil, Paraguay, Bolivia ha Perou). Ar spesad nemetañ eo er genad Blastocerus.
Pyrrhon
Alies e lavare Pyrrhon ar werzenn gant Homeros: Heñvel eo an dud ouzh delioù ar gwez.
Ů (lizherenn)
Ul lizherenn latin ispisial eo Ů, ů, da lâret eo un u gant ur ront bihan warnañ, implijet gant an tchekeg evit skrivañ ar son vogalennek [u:].
670
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 670
Bonaire
thumb|left|280px|Men emañ Bonaire thumb|right|200px| Bonaire gwelet eus an oabl thumb|right|280px|Kartenn eus Bonaire
Bonaire zo un enezenn er Mor Karib, unan eus an Antilhez Bihanañ, perc'hennet gant an Izelvroioù, en hanternoz da aod Venezuela. Ur gumun eus an Izelvroioù gant ur statud ispisial ez eo.
Kralendijk eo ar gêr-benn. Dirazi, un enezennig 6 km², didud, anvet Klein Bonaire (Bonaire vihan).
Juan Rulfo
Juan Rulfo (Juan Nepomuceno Carlos Pérez Rulfo Vizcaíno) a zo ur skrivagner mec'hikan ganet e Sayula (pe Apulco), ur gêriadenn e stad Jalisco d'ar 16 a viz Mae 1917 ha marvet e kêr Mec'hiko d'an 8 a viz Genver 1986. Laosket en deus war e lerc'h luc'hskeudennoù brudet bras eus buhez ar bevrien er vro m'en deus bevet.
E vuhez
Tremen a reas e vugaleaj, goude ma voe lazhet e dad (ha kerent all dezhañ) e 1923, en un ti-emzivaded e kêr Guadalajara.
Brezelioù diabarzh
E 1925 e voe divizet gant ar prezidant Plutarco Elias Calles, diwar Mammlezenn 1917, lakaat ar relijion dindan ar stad ha serriñ an ilizoù. Neuze e savas an darn vrasañ eus ar bobl, e stadoù-kreiz ar vro, a-enep ar gouarnamant kevredadel da ren ur brezel enebiñ a vez graet brezel ar c’h-cristeros anezhañ, un anv roet gant arme ar stad kevredadel d’an emsavidi tolpet en iliz ar Guadalupe, e kêr Guadalajara, a stourme gant youc’hadennoù evel « Viva el Cristo-Rey ». En em ledañ a reas an dispac’h-se dre ar vro a-bezh hag e-pad pevar bloaz, betek 1929 eta, e voe emgannoù taer ha kriz, ha lazhadeg euzhus en daou du. Savet eo oberenn Juan Rulfo diwar al lazhadeg-se, gant an dud diwar ar maez, tud deol ha trelatet gant ar relijion anezhe alies, o vont dispont da vrezeliñ ouzh arme ar prezidant : kouerien diarc’hen, gant armoù eus an 19-vet kantved a-wechoù, met kontilli pe vouc’hili gante nemetken alies, o talañ ouzh un arme a vicher, enni soudarded a ouie c’hoari gant fuzuilhoù-tennata, kanolioù ha kirri-nij. Nemet 11 vloaz ne oa Juan Rulfo pa grogas ar brezel-se. E stad Jalisco, e kornad San Gabriel dreist-holl, e c’hoarvezas fuzuilhadegoù, prizonidi krouget ouzh ar gwez e balioù ar c’heriadennoù, dialoù kuzh, tad Rulfo lazhet e 1924, e dad-kozh lazhet gant forbanned ha drailhet e veudoù outañ. Mouchet e veze e zaoulagad ouzh ar paotrig gant e vamm pa dremene bagadoù cristeros o kas o frizonidi gante d’al lec’h ma oant da vezañ fuzuilhet.
E oberenn
E 1953 e voe embannet e zastumad danevelloù « El llano en llamas », kaoz ennañ eus buhez kouerien kornad Jalisco, war un douar kraz ha diaes da labourat. Gant al levrig-se nemet ken eo deuet da vezañ unan eus brudetañ skrivagnerien Vec'hiko.
Melilla
thumb|250px|Kartenn Melilla, e spagnoleg Melilla (Melilla e spagnoleg, مليلية Maliliyah en arabeg, Tamlit e berbereg) zo ur gêr dalc’het gant Spagn en arvor Afrika an Norzh, damenklozet e Maroko, war vord ar Mor Kreizdouar. Evit Maroko ez eo ul lodenn eus he ziriad, trevadennet gant Spagn, evel Ceuta hag an enezennoùigoù spagnat zo a-hed aod hanternoz Maroko, anvet Plazas de soberanía. Ur gêr emren eo Melilla, abaoe 1995, enni war-dro 70 000 a annezidi. Komzet e vez berbereg ar Rif gant ar braz eus an dud e kêr hag ivez arabeg, spagnoleg hag un tammig galleg.
E dalc’h ar Fenikianed, ar Romaned, ar Vandaled, ar Wizigoted... eo bet Melilla. E-pad ur pennad e oa bet ur porzh eus an Impalaeriezh vizantat, a-raok bezañ ul lodenn eus rouantelezhioù arab Maroko. Aloubet e oa bet gant Spagn e 1497. Abaoe eo chomet dindan beli ar vro-se. E 1995 e oa bet roet da v-Melilla, evel da gêr Ceuta, ur statud a gêr emren.