cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milendall
Henamzer
En e Naturalis Historia e veneg Plinius pevar milendall kozh : milendall Kreta, ur milendall egiptat, ur milendall Lemnian hag ur milendall italian.
Bambared
O yezh, ar bambareg, eo ar yezh a vez komzet ar muiañ e Mali.
Gant ar Vambared eo bet diazezet ar rouantelezhioù a vez graet Rouantelezh Bambara Segou ha Rouantelezh bambara Kaarta anezho.
Milendall
Henamzer
Graet e veze "labyrinthos" (λαβύρινθος) eus ar milendall e gresianeg. War a seblant ez eo ur ger pelagianeg (ar yezh komzet kent ar gresianeg) zo bet amprestet gant ar gresianeg klasel. Liammet eo marteze ouzh al "labrys" lidian ("ar vouc'hal daoubennek", arouez ar galloud roueel), ar pezh a glot gant an deorienn war ar milendall a lavar e oa palez ar roue minoean e Kreta, en deroù. "Labyrinthos" a dalvezfe "palez ar vouc'hal daoubennek" gant al lost-ger -inthos a dalvezfe "lec'h" (evel e "Korinthos").
Ar vitologiezh c'hresian ne ra ket anv eus ar fed e vije bet, e Kreta, un itron a oa mestrez war ar milendall. Gwir eo e oa tremenet kantvedoù abaoe. Un dablezenn skrivet er skritur linennek B kavet e Knosos a zanevell koulskoude ur prof "mel evit an holl zoueed ; mel evit mestrez ar milendall". Holl an doueed a-gevred a reseve kement a vel ha mestrez ar milendall hec'h-unan. A-hervez e tlee bezañ un doueez pouezus-kenañ.
Marteze ec'h adkaver an itron-se en Ariadne. En Ilias Homeros e lavarer marteze e oa bet ar milendall ul leurenn-dañs a oa bet graet evit Ariadne kentoc'h eget Minos. E-touez an tresoù engravet gant Hefaistos war skoed nevez Ac'hilleüs, unan eus an traoù diskouezet a oa ul leurenn-dañs "evel an hini treset gant Daidalos e kêr ec'hon Knosos evit Ariadne he rodelloù koant". Taolennet e oa ar "milendall dañs" zoken war ar skoed, "ma tañse warnañ gwerc'hezed en oad da zimeziñ ha paotred yaouank gant dorn an eil war arzorn egile ... o treiñ ken distroñs war o zreid mibin ha turgn ar poder ... hag e tañsent eno a-linennoù evit kejañ an eil re gant ar re all ."
Milendalloù ar grennamzer ha "milendalloù leton"
E-pad ar memes prantad oa bet savet tost 500 milendall hep liamm gant an ilizoù e Skandinavia. Savet e vezont, en arvor alies, gant mein a-hed linennoù a heul tres klasel eeun ar milendalloù peurliesañ. Alies o devez anvioù a c'haller treiñ gant " Kêr Troia". Soñjal a ra an nen ez int bet savet gant strolladoù pesketerien, evit tapout trolled droukyoulek pe gwall avelioù en o flegoù, marteze evit asurañ ergerzhadennoù pesketa e surentez. Kavout a reer ivez milendalloù mein war an Inizi Syllan, daoust ma n'eus hini ebet a vije ken kozh ha re Skandinavia, dimp da c'hoût.
Skouerioù zo eus furmoù milendalloù e kalz sevendurioù disheñvel er bed a-bezh. Kavet o bet an arouez-se en holl stummoù hag en holl danvezioù (petroglifoù, tres klasel, tres ar grennamzer, graet gant pavez, leon ha war paneroù) d'ur mare bennak, eus Java, Amerika an norzh hag ar su, Aostralia, India ha Nepal.
Milendalloù kozh e diavaezh Europa
Tost d'ar memes mare hag ar milendall gresian, un tres heñvel a ziwan e sevenadur an Indianed, milendall an Tohono O'odhamed a skeudenn an I'itoi, an "Den er milendall". Tres an Tonoho O'odhamed zo disheñvel diouzh hini ar C'hresianed abalamour da zaou dra : treset int evel skinoù ur rod, hag en nec'h e vez an nor, e-skoaz milendalloù ar C'hresianed a veze o dor en traoñ hag a veze treset e kelc'h.
Ur petroglif eus ar ragistor, war glann ur ster e Goa a ziskouez ar memes tres hag e vije bet savet war-dro 2500 kent J.-K.. Kavet ez eus bet skouerioù all e kevioù e norzh India ha war un daol-vaen en ul lec'h sakr e menezioù Nilgiri, met diaes eo goût pegoulz int bet savet gant resisted. Treset eo ar milendalloù kozh eus India hervez an tres klasel ; lod zo bet deskrivet evel taolennoù kreñvlec'hioù ha kêrioù [www.labyrinthos.net/indialabs.htm ]. Kavout a reer milendalloù e levrioù kozh an Indez e testennoù tantrek adalek ar. Alies e vezont anvet "Chakravyuha" oc'h ober dave d'ur vodadenn emgann diargadus deskrivet er Mahabharata.
Ster ar milendalloù kozh
Diwezhatoc'h e steuzias ster speredel ar milendalloù hag implijet e voent evit ar blijadur hag ar c'hoarioù. Kalz milendalloù graet a nevez a gaver hiziv an deiz en ilizoù hag el liorzhoù. Implijet e vezont a-wezhioù gant ar gevrinidi evit sikour anezhe da dizhout ur stad arvesterezh. Dre forzh bale dre ar c'hammdroioù e koll ar c'herzher roud ar pevar avel ha naoutur ar bed diavaez, ha dre se e sioula e spered. Un emzalc'h spered distenn eo an disoc'h, hep ungomz diabarzh. Un doare prederi eo. Krediñ a ra kalz tud ez eo mat ar brederi evit ar yec'hed hag ar vuhez speredel.
Milendalloù a vremañ
Betek an Azginivelezh e oa ar milendalloù traoù a denne d'ar speredelezh ha ne vezent kavet ken er savadurioù relijiel. Adalek ar hepken e tiwanas ar milendalloù glazur e meur a jardin eus Europa o reiñ ur stumm disakr dezhe : reiñ a reont ar blijadur da goll e hent hag an digarez da c'hoari (E c'hoari ar gwazi peurgetket).
Milendalloù glazur
Hiziv, strewet dre Europa a-bezh mennozh ar milendall glazur zo ur mennozh divoutin evit sachañ an douristed — dibad a-wezhioù (parkad maïz) pe padus (Brousgwez). Toullet gant hentoù kammigellus ha froudennek e vezont implijet a-wezhioù evit abadennnoù diazezet war ar marvaihoù pe war divinadelloù da ziskoulmañ...
Wijnegem
Wijnegem a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Adverb
Er yezhoniezh e vez implijet an termen adverb (saoz: adverb) evit komz eus ur rummad gerioù yezhadurel hag a dalvez da gemmañ pe da resisaat ster gerioù eus n'eus forzh peseurt rummad yezhadurel all estreget an anvioù ma vez implijet doareerien hag anvioù-gwan, da lâret eo da skouer dreist-holl verboù, anvioù-gwan (en o zouez an niverennoù), pe c'hoazh frazennoù a-bezh.
Respont a ra an adverboù peurliesañ d'ar goulennoù "penaos?" ha "pegoulz?". Graet e vez an arc'hwel adverbel eus an dra-mañ ha gallout a ra bezañ kaset da benn gant adverboù pe c'hoazh gant rannfrazennoù adverb.
E brezhoneg, daoust ha ma c'heller sevel adverboù a-wezhioù dre stagañ ar rakger ez- pe er- ouzh deroù un anv-gwan, ne vez ket graet dre ret atav un diforc'h ken splann all etre stumm morfologel an anvioù-gwan hag hini ar rakverboù ha ma reer e yezhoù all evel ar galleg da skouer, keñveriit:
Dont a ra an termen adverb diwar an termenoù implijet ez-hengounel evit deskrivañ yezhadur al latin hag implijet war-lerc'h evit deskrivañ fedoù yezhadurel yezhoù all. Meur a arc'hwel disheñvel diouzh re al latin a c'hell kaout an adverboù a yezh da yezh avat hag ur rummad yezhadurel ledan-tre an hini eo e gwirionez. N'heller ket implijout an holl adverboù evit ober dave d'ur frazenn a-bezh ("adverboù frazennek") da skouer.
E meur a yezh evel ar brezhoneg dre vras, n'eus stumm morfologel arbennik ebet evit merkañ an adverboù hag o diforc'hañ diouzh rummadoù yezhadurel all, evel da skouer an alamaneg gut ("mat") = adverb/anv-gwan. Kemmañ a ra kalz ivez a yezh da yezh an doare da sevel adverboù, da skouer:
Termenadurezh
Arveret eo bet an termen rakverb gant ar ster «adverb» ivez. Koulskoude ez eo aet kozh an implij-se ha dilezet eo er geriadurioù hag ar yezhadurioù a-vremañ. E 1947, Frañsez Kervella, hag a venege «rakverb» c'hoazh, a rae gant an termen adverb dija.
Ur ster all en deus kemeret ar ger rakverb bremañ. Evit ar ster nevez-se, sellet ouzh ar pennad: rakverb.
Adverboù brezhonek
Sed amañ un toullad adverboù ha troiennoù adverbel :
Adverboù-doareañ
Darn eus an adverboù-se zo anvioù-gwan ivez: Anvioù-gwan a gaver e troiennoù adverbel zo:
Adverboù-eren
An adverboù-eren, pe ereadurezh, pe kenereerien, zo adverboù ha ne gemmont ket ster ur verb met hini ul lavarenn a-bezh, pe hini ur frazenn zoken. Evel stagelloù int.
Adverboù-kementad
An adverboù-kementad a gemm ster un adverb all, un anv-gwan, pe un anv-kadarn:
Sed ur roll eus an adverboù kementad pouezusañ :
Adverboù-lec'hiañ
Darn eus an adverboù zo ivez araogennoù :
Dolorian
Dolorian a zo ur strollad doom metal eus Oulu e Finland. O oberennoù kentañ a oa blackened doom metal met diwezhatoc'h e tostajont d'ur meskaj a Dark Ambient ha doom metal hengounel.
Kernoanig
Kernoanig  (Laignelet ent-ofisiel) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Bunnahabhain
Bunnahabhain (ben an aven, genoù ar stêr e gouezeleg) zo ur gêriadenn e biz enez Ìle, tre en hanternoz da Port Askaig, savet en-dro d'ur strilherezh wiski savet e 1881.
Unan dous eo wiski Bunnahabhain, disheñvel diouzh ar re all graet en enezenn.
Nozigell vras
An nozigell vras (Nyctalus lasiopterus) eo an askell-groc'hen vrasañ en Europa.
Mwai Kibaki
Mwai Kibaki ( - ) a voe Prezidant Kenya etre an  hag an.
Addilennet e oa bet d'an 30 a viz Kerzu 2007 met tabut a oa bet diwar-benn ar mouezhiadegoù rak betek ar fin e oa an tu-enep kaset gant Raila Odinga er penn a-raok. Diwar se ez eus bet emgannoù hag ur 500 den marv bennak.
Nozigell voutin
An nozigell voutin (liester : nozigelled boutin) a zo ur spesad eskell-kroc'hen hag a vev en Europa, Nyctalus noctula an anv skiantel anezhañ.
Doareoù pennañ
War-dro 8 cm eo e e hirder ha 30 g e bouez.
Plaouiañ a ra preizhoù bras a-walc'h, evel skrilhed pe c'hwiled-derv.
Tremen a ra an deiz e toulloù er gwez pe er savadurioù.
D'an nevez-amzer e vez ganet ur c'holen pe zaou gant ar barez.
1420
Diwar-benn bloavezh 1420 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1420
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1420
Raila Odinga
Raila Amolo Odinga zo ur politikour eus Kenya, bet ganet d'ar 7 a viz Genver 1945.
E penn an tu-enep e oa evit an dilennadegoù prezidant e Kenya e 2007, war-nes gounit met tabut zo bet war ar mod da gontañ ar mouezhioù hag aet eo ar maout digantañ.
Nozigell Leisler
Nozigell Leisler (Nyctalus leisleri) a zo un askell-groc'hen hag a vev en Europa, Azia ha Norzhafrika.
G
7 lizherenn al lizherenneg latin eo G, g.
Istor
Dont a ra eus al lizherenneg latin. Ijinet vije bet al lizherenn gant Spurius Carvilius Ruga tro-dro da 230 kent JK evit disheñvelaat ar son [k] hag ar son [g] hag a veze betek neuze skrivet o zaou gant al lizherenn "c".
Stabroek (Belgia)
Stabroek a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Xi (lizherenn)
left|100px Pevarzekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo xi ξί (Ξ, ξ) hag a dalvez 60 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [ks] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek samek 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherenn girillek a-gozh Ѯ ([ks]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Italkieg
Ur yezh romanek eo an italkieg (diwar an hebraeg: אטלקי italianeg) pe yuzev-italianeg komzet gant tro-dro da 4.000 den en holl.
Ral-kenañ eo an italkieg e-touez an holl yezhoù yuzevek dre ma vez implijet gantañ verboù hebraeg displeget evel verboù italianeg. A-hend-all e vez implijet kalz a c'herioù hebraek en italianeg a dalvez da yezh diazez.
Meur a rannyezh zo:
München
Gevelliñ
Gevellet eo München gant ar c'hêrioù-mañ :
1419
Diwar-benn bloavezh 1419 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1419
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1419
Rakoungi
Ar rakoungi (Nyctereutes procyonoides) (liester: rakoungon) a zo ur bronneg er c'herentiad Canidae hag a vev e reter Azia.
Schoten (Belgia)
Schoten a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Rakoungi
Ar spesad nemetañ eo er genad Nyctereutes.
Lod eus ar rakoungon (ar re a vev e hanternoz o ziriad) a c'hoañva.
Rho (lizherenn)
left|100px Seitekvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo rho ρώ (Ρ, ρ pe ϱ) hag a dalvez 100 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Distaget e vez LFE [r] ken e gresianeg klasel hag e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek res 20px|Aleph. War-lerc'h e oa bet diorroet ivez al lizherennoù latin R ha kirillek Р ([r]) diwar al lizherenn c'hresianek-mañ d'he zro.
Koun
Ar c'houn eo ar pezh a c'hell un den adkas en e soñjoù, fenomenn an anaoudegezh adtapet eo. Ur seurt anaoudegezh an amzer dremenet a zo ivez spurmantet e kondu al loened sour pa vezont gouest tennañ kont eus ar pezh o deus bevet. Koulskoude, pa tastum dre eñvor an den miliadoù anaouedegezhioù evit konduiñ e vuhez, krouiñ ha sevel traoù e vez kredet gantañ en deus gant e empenn un ostilh eus ar re efedusañ evit bezañ mestr war an holl vevien. Seblantout a ra barregezh mirout kounioù a-bouez ur perzh eus ar re wellañ evit sevel traoù a-bouezh pa c'heller klask degas ar c'hounioù war ar prim ha dibad etrezo.
Sez ar c'hounioù en empenn
Ar varregezh kaout kounioù a vez graet an eñvor eus outi. Lod ar glaskerien a gred evez dastumet ha tretet ar c'hounioù e ruskenn an empenn.
Big Brother and the Holding Company
Big Brother and the Holding Company a oa ur strollad savet e San Francisco e 1965 pa veze graet berzh get ar "leurenn psikedelik" du-hont d'ar mare-se (get strolladoù brudet èl Grateful Dead pe Jefferson Airplane peurgetket, ha re arall...). Sam Andrew, James Gurley (gitarourion anezhe o-daou), Peter Albin (gitar boud) ha Chuck Jones (taboulinoù) a oa izili bennañ ar strollad. Erlerc'hiet e voe Chuck Jones get Dave Getz e 1966. Kreskiñ a reas brud ar strollad pa voe degemeret ennañ ar ganerez dibar Janis Joplin, e 1966 ivez. Berzh a rezont er festival Pop e Monterey. Tizhet e voe penn uhelañ ar "charts" (listenn ar pladennoù muiañ gwerzhet) get o eil pladenn "Cheap Thrills" e 1968.
Lille
Lille (galleg), Rijsel e nederlandeg (Rysel e flandrezeg izel), zo ur gêr e norzh Frañs. Ur prefeti eo, pennlec'h ha kêr vrasañ rannvro Hauts-de-France ha departamant Norzh (59). 226 827 annezad zo eno (2009) ha kêr vrasañ Meurgêr Lille eo (ennañ en tu all d'ur milion a dud). Ar pevare unvez kêrel er Frañs eo evit a sell ar boblañs (war-lerc'h Pariz, Marselha ha Lyon).
Big Brother and the Holding Company
E dibenn 1968 eh eas kuit Janis ag ar strollad evit krouiñ ar Kozmic Blues Band. Albin ha Getz a yeas e-barzh Country Joe and the Fish.
Adsavet e oa bet ar strollad e 1969 get ar memes re (nemet Janis a gendalc'has hec'h-unan penn) ha tarzhiñ a reas en-dro e 1972. E 1987 e oa bet adsavet ar strollad get an izili a-orin (Sam Andrew, Peter Albin ha Dave Getz) ha graet troiadoù sonadegoù gete. A-hed ar wezh eo bet kaset ar c'han get merc'hed (ouzhpenn Janis Joplin hag àr he lerc'h), èl Lisa Battle ha Halley DeVestern.
Lille
Anv
An anv kozh e galleg eo (L’Isle). N'emañ ket Lille er flandrezegva (er c'hontrol da Dukark da skouer).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Kevelerezhioù european hag etrebroadel
En em engouestlet he deus Lille abred kennañ e darempredoù a c'hevellerezh : ur bloazh goude sinadur Emglev Roma e 1957 he deus divizet ar gêr en em c'hevelliñ gant ur gêr eus ar pemp bro o doa sinet an Emglev.
Upsilon
left|100px Ugentvet lizherenn al lizherenneg c’hresianek eo upsilon υψιλόν (Υ, υ) hag a dalvez 400 hervez ar sistem niverenniñ gresianek.
Anv al lizherenn a oa υ hepken er penn kentañ. Cheñchet e oa bet en u psilon (υ ψιλόν, da lavaret eo 'u simpl') evit e zishañvalout diouzh οι, a oa deuet da gaout ar memes distagadur:.
E henc’hresianeg e veze distaget u er penn-kentañ. Distaget e vez LFE [y] pe [y:] e gresianek klasel hag [i] ha [f] pe [v] e diftongennoù e gresianeg a-vremañ.
Diorroet e oa bet diwar patrom al lizherenn fenisek waw 20px|Aleph. Ijinet e oa bet al lizherenn latin nevez Y diwar patrom al lizherenn c’hresianek-mañ gant an Impalaer Claudius evit skrivañ ar son [y] met buan-tre e teuas da vezañ distaget [i]. Diorroet e oa bet al lizherennoù latin V ha Y ha da c’houde U ha W ha kirillek Y ([u]) A diwar al lizherenn c'hresianek-mañ.
Saotron
Saotron (Sautron  e galleg) a zo ur gumun a Vreizh el Liger-Atlantel, e gevred ar vro.
Ar Basion Vras (Yann-Fañch Kemener)
Ar Basion Vras zo ur c'han relijiel, diwar-benn Pasion Jezuz, a zo bet kanet da Yann-Fañch Kemener gant Maria Kerjean, ur vaouez he deus kanet dezhañ Ar Basion Vihan ivez. An daou gan-se a c'haller klevout er bladenn a zo e levr Kemener anvet Carnet de Route.
Kanet gant Annie Ebrel
E 2009 e oa bet Annie Ebrel oc'h ober un tamm troiad dre Vreizh hag o kanañ Ar Basion-se, gant André Markowicz o lenn e droidigezh c'hallek eus ar skrid.
Djouhourieg
Ur yezh persek eo an djouhourieg (juhuri pe juwri) pe yuzev-tateg komzet gant ar Yuzevion a chom er menezioù e reter ar C'haokaz, dreist-holl e Dagestan. Bremañ avat e vez komzet muioc'h en Israel evit war an dachenn-yezh hengounel.
En holl e vez komzet gant 101,000 den er broioù-mañ da heul:
Tost-tre eo an djouhourieg d'ar c'hrennberseg, ennañ meur a c'her a orin hebraek.
Betek ar bloavezhioù 1920 e veze skrivet gant al lizherenneg hebraek met war-lerc'h e voe implijet al lizherenneg latin a-raok ma voe lakaat da dalvezout al lizherenneg kirillek. Muioc'h-mui e vez implijet ar skritur hebraek en-dro.
Caol Ìle
Caol Ìle (e saozneg : Sound of Islay) eo anv ar strizh-mor etre enez Ìle (a zo Islay e saozneg) hag enez Diùra (a zo Jura e saozneg) e kornôg Bro-Skos. Tregont km hed zo dezhañ eus an hanternoz d'ar c'hreisteiz.
Mehmet Rauf
E zanevell gentañ, embannet er gelaouenn Hizmet, a skrivas d'an oad a 16 vloaz.
Schilde
Schilde a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Mehmet Rauf
Skrivañ a reas danevelloù, romantoù evel Eylül (Gwengolo), pezhioù-c'hoari, barzhonegoù.
Porzh-houarn
Er c'hêrioù e reer porzh-houarn eus an hollad savadurioù ha staliadurioù ma c'haller implijout trenioù an hent-houarn evit bezañ treuzdouget (beajourien) pe evit lakaat marc'hadourezhioù da vezañ treuzdouget ha resevet. Evit ar c'hêrioù bihan hag ar c'hêriadennoù e vez graet "ti-gar" (pe "gar" hepmuiken) eus al lec'hioù-se.
Caol Ìle
Wiski
Ur stumm deveret, «Caol Ila», zo brudet evel anv ur wiski, ar wiski Caol Ila, graet e strilherezh Caol Ila, war lez ar vrec'h-vor, unan eus diedoù burzhudus Ìle.
Lostigell wennard
Al lostigell wennard (liester: lostigelled gwennard), Lasiurus cinereus eus hec'h anv skiantel, a zo un askell-groc'hen hag a vev e Norzhamerika.
Pasion Jezuz
Pasion Jezuz a vez lavaret eus an holl boanioù a c'houzañvas Jezuz Nazaret a-raok mervel, hervez an Aviel, Aviel Yann dreist-holl.
Livet eo bet ar Basion pe pennadoù anezhi gant arzourien a-leizh, evit an ilizoù ha manatioù adalek ar Grennamzer.
Bihar
Bihar (बिहार en hindieg, بہار en ourdoueg) zo unan eus stadoù India, e biz ar vro.
Emañ Bihar etre Nepal en hanternoz, ha stadoù all eus Unvaniezh India tro-dro : Uttar Pradesh er c'hornôg, Jharkhand er c'hreisteiz ha Kornôg Bengal er reter. Tremen 80 milion a annezidi zo o chom e Bihar, war ur gorread 94 164 km². Patna eo ar gêr-benn. Er bloavezh 2000 e voe savet stad Jharkhand, gant ul lodenn eus douaroù Bihar.
Hindieg hag ourdoueg eo yezhoù ofisiel ar stad, met an darn vrasañ eus an annezidi a gomz unan eus ar yezhoù biharek : bodjpoureg (Bhojpuri), magadeg (Magadhi), maitileg (Maithili). Kar eo ar yezhoù biharek d'an hindieg met n'int ket rannyezhoù eus ar yezh-se evel ma veze soñjet gwechall.
E Bihar emañ Bodh Gaya, al lec'h ma teuas Siddhartha Gautama da vezañ ar Bouda, da lavaret eo an Hini Sklêrijennet. E Bihar ivez e krogas Mahatma Gandhi gant e stourm evit frankiz India goude distroet eus Suafrika.
Doloù
Doloù a oa ur gumun eus kanton Plened-Yugon, e departamant Aodoù-an-Arvor, e norzh Breizh.
Gousperell
Ar gousperelled eo an eskell-kroc'hen a ya d'ober ar genad Myotis.
Doloù
Bodet e oa gant Lanyugon d'ar 1 a viz Genver 2016 d'ober ur gumun nevez: Lanyugon-Kumun-Nevez.
Gousperell
Spesadoù
War-dro 90 spesad gousperelled a zo, en o zouez :
Doloù
Ardamezioù
En gul, e zek kanochenn en argant, 4, 3, 2, 1
Grouzineg
Estreget ar gerioù a orin hebraek implijet er grouzineg ez eo ar yezh-se ken tost d'ar georgeg ma'z eo eo diaezet komz eus yezhoù disheñvel e meur a geñver.
Bewech e vez komzet ar yezh gant nebeutoc'h nebeutañ a dud.
1418
Diwar-benn bloavezh 1418 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1418
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1418
Schelle (Belgia)
Schelle a zo ur gumun eus Flandrez Belgia, e proviñs Antwerpen.
Landean
Landean (Landéan e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Hamburg
Hamburg (distaget en alamaneg) eo an eil kêr vrasañ en Alamagn (goude Berlin) ha porzh brasañ ar vro. Kêr-benn stad Hamburg eo ivez, hag ur gêr-stad eo. War-dro 1,9 milion a dud zo o chom enni (2019), ha tost da 5 milion en tolead-kêr.
1417
Diwar-benn bloavezh 1417 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Zarfateg
Ur yezh romanek eo ar zarfateg (zarfateg: tsarfatit diwar an hebraeg: צרפת Frañs) pe yuzev-galleg.
1417
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1417
Zarfateg
Dre ma vez kavet er yezh yuzevek-mañ nebeut-tre a c'herioù o tont eus an hebraeg ez eo posupl e vije anezhi kentoc'h ur rannyezh eus an henc'halleg hepmuiken.
Ur yezh varv an hini eo, aet da get er, bet komzet gwechall gant Yuzevion e norzh Frañs (bremañ en Alamagn) evel Mainz, Frankfurt am Main hag Aachen.
Skrivet e veze gant al lizherenneg hebraek.
Ar Basion Vras (Desbordes-Kervella)
Ar Basion Vras zo ur seurt kanadeg savet gant Christian Desbordes ha Goulc'han Kervella hag anv an arvest leurennet gant Kervella.
Sonerezh gant Christian Desbordes. Komzoù gant Goulc'han Kervella diwar gomzoù eus ar Grennamzer. Pezh sonerezh evit ur pezh-c'hoari gant ar Vro Bagan.
Enrolladur
Emañ an oberenn-se war ar bladenn-arc'hant doubl a voe moullet e 1992, embannet gant an titl gallek bras "la Passion Celtique''.
Kemer perzh en deus graet Laz-kanañ Penn ar Bed en un tregont arvest bennak e-kerzh festivalioù Breizh met ivez e Santiago de Compostela e Galiza evit kanañ Ar Basion Vras.
Gousperell varvek
Ar c'housperell varvek (liester: gousperelled barvek) (Myotis mystacinus) a zo un askell-groc'hen vihan eus Europa.
Baarle
Anv ur vourc’h eus ar Brabant eo Baarle, war an harzoù etre an Izelvroioù ha Belgia. Rannet eo etre kumunioù :
Rannet eo ar gêr-se gant harzoù an div stad en un doare kemplezh ha tortiset-kenañ, gant meur a sankenn zo tachennoù douar prevez anezho alies.
Hồ Chí Minh
Hô Chi Minh (e vietnameg Hồ Chí Minh), a zo Nguyễn Sinh Cung e anv gwirion, anavezet ivez evel Nguyễn Tất Thành (Nghệ An 1890–Ha Noi 1969), kargiad eus ar Stad Vietnamiat ha diazezer Republik Viêt Nam.
Yuzev-marateg
Ur yezh indez-ariek eo ar yuzev-marateg komzet gant ar vBene Israel (yuzevion Mumbai) o chom en India. Bremañ avat e vez komzet muioc'h en Israel evit en India.
Hồ Chí Minh
Ho Chi Minh, sturier Riez Werinel Viêt-nam, a renas e-pad bloavezhioù ha bloavezhioù ur stourm evit dieubiñ e vro. Moan ha bresk da welout, en devoa daoulagad lugernus hag ur barv gloev. Meur a vicher a reas en e yaouankiz : mevel, skaoter-listri, keginer, skolaer ha luc'hskeudenner a-raok dont da vezañ un emsaver direpu hag un irienner difaezhus. Anavezet mat e oa dija pa oa c'hoazh Mao Zedong ul levraoueger divrud e Peking, ha bevañ a reas koshoc'h eget Stalin, Gandhi ha Nehru. Betek dibenn e vuhez e stourmas evit dieubiñ e vro d'un oad m'o doa tud evel Sukarno ha Ben Gourion kuitaet ar stourm politikel. A-raok bezañ bet krouer gwirion ar Strollad komunour indezsinat a zeuas da vezañ ar Viet-minh, ha krouer an emsav Lao Dong (Emsav al labourerion) e oa bet ivez ezel eus eus ar Strolladoù komunour gall, rusian ha sinaat. Evel un "apparatchik" etrevroadel, e oa boas d'en em dreuzwiskañ, un deiz gant soutanenn velen ur manac'h boudaat hag un deiz all gant lifre reut un ofisour eus an 8vet lu komunour sinaat. Dic'hallus eo kontañ e holl anvioù faos : ne gemeras an anv HO CHI MIN - " an hini a ro sklêrijenn" nemet e 1946 pa grogas ar gouvrezel a-enep d'ar C'hallaoued.
Yuzev-marateg
Talvezout a ra ar marateg da yezh diazez, bet levezonet gant an hebraeg, an aramaeg, ar portugaleg hag ar malayalameg. Met ken tost eo chomet ouzh ar marateg ma'z eo diaezet lâret e vefe ur yezh disheñvel anezhi.
Hồ Chí Minh
Evel an darn-vuiañ eus an dispac'herion e tremenas ur pennad mat eus e vuhez o tec'hout a-zirak ar polis. Chom a reas en toull-bac'h e-pad bloaz. Kuzhat a reas e-barzh kevioù. Mervel a reas meur a wech hervez ar c'helaouennoù evit dassorc'hiñ dindan anvioù nevez. Evel ar bambouz e oa kalz startoc'h ha nerzhusoc'h eget na hañvale bezañ d'ar c'hentañ sell. Un den eeun-tre e oa ivez : gwisket e veze gant dilhad marc'had-mat ur micherour ; e votoù a oa graet gant tammoù pneu ; kousket a rae en ul lochenn e-barzh palez ar gouarnamant ha komz a rae ur yezh muioc'h didro eget ar gregach marksat-leninat boas.
Baarle
Anv ur vourc’h all e Drongen nepell diouzh Gent eo Baarle ivez
Ahmet Ümit
Ahmet Ümit zo ur skrivagner turk ganet e Gaziantep e 1960.
Savet ez eus bet meur a film pe stirad skinwel diwar e oberennoù.
Skrivet en deus romantoù polis o aergelc'h melkonius hag ankenius evel Sis ve Gece (Latar ha noz) pe c'hoazh Patasana.
Liamm diavaez
Lec'hienn Ahmet Ümit (e turkeg)
Ynys Aberteifi
250px|thumb|right|Ynys Aberteifi
Kampionad echedoù italian ar maouezi
Kampionad echedoù italian ar maouezi  a vez aozet gant ar Federazione Scacchistica Italiana (FSI), Kevre Italian an Echedoù. Graet e veze dizingal araok 1987. Savet e vez bep bloaz abaoe.
Ynys Aberteifi
Ynys Aberteifi zo un enezennig didud en hanternoz da gêr Aberteifi, en aber ar stêr Teifi, e Ceredigion, e Kembre.
Bernat Joan i Marí
right
Bernat Joan i Marí, ganet d'an 22 a viz C'hwevrer 1960 e Sant Jordi, Eivissa, Illes Balears, a zo ur politikour katalanat, ezel eus Parlamant Europa hag eus Esquerra Republicana de Catalunya, a zo er strollad Emglev Libr Europa. Sezañ a ra e kuzul ar sevenadur hag an deskadurezh.
Hồ Chí Minh
Orin ha bugaleaj
HO a voe ganet er rannvro Nghe-An, dres e hanternoz ar seîtekvet kensturienn a droc'he ar Viêt-nam e div riez, en ur gompezenn reuzeudik, dreisttudet, gwrizias e-doug an hañv, beuzet a-hend-all dindan ar glaveier ha gwastet alies gant ar c'horventennoù. Er rannvro-se e tarzhas en 8vet kantved un emsavadeg a-enep d'an aotrouniezh sinaat hag ar rener anezhi, ur c'houer anvet MAE HAC DE a lakaas war e benn ar gurunenn a impalaer. En hevelep rannvro e krogas 700 vloaz goude ur brezel dieubiñ a-enep da Sinaiz renet gant an impalaer LE LOI. En hevelep lec'h c'hoazh e stagas ar vandarined viet-namat, e dibenn an XIXvet kantved, da irienniñ a-enep d'an drevadennerion c'hall. E-touez ar vandarined-se e oa NGUYEN SINH HUY unan eus ar re zesketañ. Digalonekaet gant c'hwitadenn ar birvilh broadel e-touez an dud desket a-enep d'ar C'hallaoued e 1888 e teuas en-dro d'e vro c'henidik, Kim Lien, e pastell-vro Nan Dan eus rannvro Nghe-An. Eno e voe ganet d'an 19 a viz Mae 1890 unan eus e vibion a voe anvet NGUYEN THAT THANH. Desavet e voe ar paotrig, hervez pezh a skrivas diwezhatoc'h ur c'hargiad gall "en un aergelc'h a c'hwervoni, gourvenn, droukrañs ha kasoni a-enep da Vro-C'hall." Dija pa oa skoliad e klaskas ar paotr yaouank atizañ e gamaladed a-enep d'ar C'hallaoued. En abeg da se e voe lakaet er-maez eus ar skol hag ez eas d'ul lise all e Vinh. Kaset kuit e voe adarre ha diwar neuze ez eas tre er c'helenndi Quoc-Hoc e Hue, ur skol-arnod e-lec'h e veze kelennet an danvezioù skol dre ar vietnameg hag ar galleg. Chom a reas pevar bloaz e kêr Hue hogen kuitaat a reas ar c'helenndi hep skrid-testeni ebet. Skolaer e voe neuze e-pad ur frapadig e Phan-Tiet, ur gêr besketaerion ha goude-se ez eas da Saigon evit klask fred war ul lestr gall. Se a c'hoarveze e 1911 hag ar paotr yaouank a save war vourzh neuze en devoa 21 bloaz hag a veze graet BA anezhañ.
Ynys Aberteifi
Brudet er vro eo ar reuniged zo o chom eno.
Hồ Chí Minh
E chomadenn en Europa
Labourat a reas eta evel darbarer war ar mordreizher Latouche-Treville a veaje etre Marseille hag Indez-Sina. Gopr a gavas war-lerc'h war listri all ha gweladenniñ a reas evel-se porzhioù amerikan evel Boston ha New York. Goude bezañ en em gavet er Reter nesañ hag en Afrika an Hanternoz e savas ur flemmskrid a-enep dT ar veliezh trevadennel dindan an talbenn : "Le procès de la colonisation française" hag ur flemmskrid all a-zivout stad ar vorianed en Amerika ; "La race noire" e-lec'h e tage kriz ar Stadoù-Unanet. Un nebeud mizioù kent ar brezel bed kentañ e reas HO e annez e Londrez,o kavout da c'hwel ar vicher a skaoter-loaioù ha goude~se keginer ha gwastellour en ti-debriñ pompadus Carlton-Hotel, dindan renerezh ar "chef" brudet Escoffier. D'ar mare-se e kendalc'he da gas da benn e stummadur politikel oc'h heuliañ gant evezh emzispleg an dispac'h en Iwerzhon, o- pleustriñ emvodoù Fabianiz hag o kejout gant Azianed all. Emezellañ a reas en un aozadur damguzh a oa anvet Lao Hong Hoi Ngai ("Labourerion tramor) hag e 1917 e treuzas mor Breizh d'en em staliañ e Bro-C'hall. Ar brezel bed a bade abaoe tri bloaz ha kalz a virvilh a oa er vro. Dispac'h Bro-Rusia a vroude ar speredoù, dreist-holl e-touez ar sokialourion c'hall hag an divroidi aziat e Paris. HO a gemeras un anv-brezel nevez : Nguyen Ai Quoc (Nguyen ar brogarour). Degemeret e voe er Strollad sokialour gall ha daremprediñ a reas Jean Longuet, unan eus ar renerion a oa mab bihan Karl Marx. Pennadoù a skrivas ivez e kelaouenn ar Strollad, ar "Vie ouvrière". Ur vicher nevez en doa kemeret e Pariz, eilaozer luc'hskeudennoù. Kavout a reer er gelaouenn "La Bretagne Communiste" bruderezh lakaet gantañ da gaout arvalion.
Mont a ra e-barzh ar Strollad Komunour
Ar brezel bed kentañ a oa sellet gant Europiz evel ur brezel etre-riezel hogen da bobloù an Trede bed a neuze en em ziskoueze evel "ur brezel diabarzh europat, hag ar brezel diabarzh-se a verke diskar Europa". Ho a gredas e oa gwirion Wilson, Sturier ar Stadoù-Unanet pa gomze eus gwirioù ar pobloù da zivizout o unan o zonkadur. E gwirionez ne soñje Wilson nemet er pobloù gwenn. Dipitet bras e voe neuze ar brogarour yaouank e 1919 da geñver kendalc'h ar peoc'h e Versailhez pa nac'has an holl teurel evezh ouzh e c'houlennadenn a eizh poent evit emrenerezh ar Viêt-nam. Kompren a reas neuze e ranker arveriñ an nerzh evit gounit un dra bennak. Splann e teuas kement-se da vezañ da vare 18vet kendalc'h ar strollad sokialour gall e Tours e 1920, pa voe breutaet diwar-benn an hent da zibab evit ober ar reveulzi sokialour. Ar "c'hamalad kannad indez-sinat" a gemeras perzh er vreutadeg a zisoc'has da gimiad ar sokialourion a oa a-du gant implij ar feulster : ar re-mañ a grouas neuze ar Strollad komunour gall, ezel eus an trede Etrevroadelenn. Un emsaver komunour oberiant-tre e teuas HO da vezañ d'ar mare-se. Gant arc'hant kaset eus Moskov e krouas HO un talbenn : "An unvaniezh etretrevadennel" a embannas bep miz betek 1926 ur gelaouenn a oa he zitl : "Le Paria". Evit ar wech kentañ ez eas da Voskov e 1923 ha dont a reas da vezañ un den a bouez e poellgor Su-Reter Azia er C'homintern, Evit c'hoari e roll politikel a atizer komunour e voe kaset da Ganton, e Su-Sina., e-lec'h edo o chom ar jeneral Tchang Kai-chek, kuzuliet gant ar Rusian Borodin. Ho a voe anvet jubennour ar mision soviedel hogen se ne oa nemet un digarez evit e labour gwirion : kejout gant Viet-Namiz o chom e Sina.
Yuzev-katalaneg
Ur yezh romanek eo yuzev-katalaneg (קאטאלנית, qatalanit pe catalanic) komzet gwechall gant ar Yuzevion eus Katalonia hag Inizi Balearez.
Hồ Chí Minh
Ur gadoniezh nevez
Levezonet e voe HO d'ar mare-se gant un darvoud a c'hoarvezas neuze. Ur Viet-namad yaouank, Pham Hong Thai, a daolas ur vombezenn war gouarnour-meur Indez-Sina, Martial Merlin, pa zeuas da Ganton. An arnod drouklazh a c'hwitas hag HO a gomprenas "ne c'helle ket an dispac'h trec'hiñ dre zrouklazhañ gouarnourion hogen, kentoc'h, dre sevel un emsav politikel kreñv". E 1925 e krouas HO ha daou Viet-namad all o vevañ e Kanton "Viêt-nam thang nien cach hong dong chi hoi" ("Kevredigezh an dispac'herion viet-namat yaouank"). Kemer a reas un anv nevez : Son Plan Tcho, Hervez pezh a skrive en amzer-se e oa e gadoniezh neuze, gounit da gentañ youl-vat an holl renkadoù evit diazezañ un demokratelezh bourc'hizel ha da c'houde sevel ar gevredigezh sokialour. An aozadur a gasas Viet-namiz en dro d'ar Viêt-nam evit tuta er skolioù, er mengleuzioù, er plantadurioù hag er c'hêriadennoù. Unan eus an emsaverion gentañ el labour-se e oa mab ur mandarin galloudek e lez impalaerel Hue, neuze dindan "gwarez" ar C'hallaoued. An den-se, Pham Van Dong, a zeuas da vezan letanant feal HO ha diwezhatoc'h mavdiern kentañ Riez werinel ar Vietnam. En hevelep amzer e kendalc'he HO da stummañ Viet-namiz e Sina. Ret e voe dezhañ tec'hout pa voe torret an darempredoù etre Tchang Kai-chek hag e guzulierion rusian. Ar gomunourion sinaat a voe lazhadeget hag HO a zeuas a-benn da dizhout Moskov. Eno e kemeras perzh en ur c'hendalc'h enep-impalaerel, a-gevret gant Nehru hag ar broadelour indoneziat, Mohammed Matta.
Yuzev-katalaneg
Tost-tre e oa ar yezh-se d'ar chouaditeg (shuadit) pe yuzev-provañseg.
Ur yezh varv an hini eo.
Hồ Chí Minh
Miz c'hwevrer 1941 : distro d'e vro 50 vloaz war-lerc'h
Ar brezel gwadus a badas seizh vloaz. Goude o zrec'h war luoez Tchang Kai-chek e c'hellas ar gomunourion sinaat skoazellañ Vietnamiz tra ma oa sikouret ar C'hallaoued gant an Amerikaned. Dre vras, koulskoude e voe gounezet an trec'h en diwezh gant ar Viet-Minh e unan.
1954 : Sinadur ar peoc'h. Deroù Dizalc'hiezh Viet-Nam
D'ar 7 a viz Mae e voe trec'het da vat kamp Điện Biên Phủ. An deiz war-lerc'h e voe dalc'het emvodoù evit ar peoc'h e Genev. Ar Rusianed, na felle ket dezho kaout trubuilhoù hag a c'hoantae e c'hwitfe arnod ar C.E.D. ("Kumuniezh difenn Europa"), a asantas da rannadur ar Vietnam. Hô Chi Minh a gemeras neuze penn Republik Gwerinel Viêt Nam (Hanternoz Viêt Nam) hag en em roas d'ar stourm adunanin e-tal Ngô Dinh Diêm a ren Republik Kreisteiz Viet Nam gant sikour an Amerikaned.
Ret e voe da HO ivez asantiñ gant ar bromesa e vefe dalc'het dilennadegoù e 1956 evit adunaniñ ar vro. E 1956 avat ne reas netra ar Rusianed hag e 1957 e kinnigjont degemer an daou Viêt-nam er Broadoù Unanet, pezh a dalveze darbenn da vat rannadur ar vro, HO a seblantas plegañ ha strivañ a reas gant e c'houarnamant da greñvaat ha da ziorren an hanternoz. Diaesterioù en devoe gant ar gefredourion frankizour a voe spurjet a-benn ar fin hag ivez evit kas da benn adaoz ar gladoù. E bolitikerezh gounezerezhel a voe tost da zevoudañ un emsavadeg e-touez ar gouerion a-enep d'ar renadur komunour. A-c'houdevezh e krogas da harpan ar Viet Cong a-zevri, da lavarout eo a-enep republik ar c'hreisteiz. Klask a reas mirout ar c'hempouez être Moskov ha Peking. Pa grogas an Amerikaned da vombezañ an hanternoz e c'houlennas sikour digant ar Rusianed ha Sinaiz war un dro en ur glask chom dishual diouzh an eil re koulz ha diouzh ar re all. Pismiget e voe emzalc'h Mao-Tse-Toung gant ar gomunourion vietnamat dre ma n!en devoa mui rener-meur Sina "darempred ebet ken gant ar bobl." Seurt tamall ne c'helled ket ober da HO. Tud a lavar e respontas un deiz d'un den a c'houlenne outañ perak ne embanne ket e oberennoù evel levier Sina : "Ar Sturier Mao, emezañ, en deus pleustret war danvezioù ken niverus ma ne chom mui netra din da lavarout..." Er bloavezhioù diwezhan ne gemere mui perzh e melestradur an aferioù pemdeziek ; un tredeog e oa kentoc'h etre kostezennoù ar politburo. Bezet pe vezet, betek ar penn ez eo chomet ur monumant bev eus ar vrogarouriezh vietnamat. Deiz-ha bloaz e varv a vez lidet dan eil a viz Du.
E anv en deus servijet da envel kêrbenn ar c'hreisteiz, Saigon, goude trec'h ar gomunourion war an amerikaned e 1975.
Montreal
Montreal (Montréal e galleg, distaget [mɔ̃ʁeˈal] e galleg standard, Montreal e saozneg, distaget [ˌmʌntriˈɔːl]) eo kêr vrasañ Kebek hag eil kêr Kanada gant ouzhpenn 1,8 milion a annezidi war 365,65 km². An tolead kêr a vod 4,3 milion a dud, tro an hanter eus poblañs Kebek. Tennañ a ra hec'h anv eus ar "Mont Royal" (Menez ar Roue), ur dorgenn a-us da greizenn istorel ar gêr badezet gant Jakez Karter e 1535-1536.
Kalon armerzhel, kenwerzhel hag arc'hantel Kebek eo. Ouzhpenn 400 sez sokial he deus, c'hwec'h skol-veur ha 450 kreizenn enklask. Ur greizenn sevenadurel a-bouezh eo ivez evit ar c'hoarioù video, ar sinema hag an dezign. Ar galleg eo yezh ofisiel ar melestradurezh hag ar yezh ar muiañ komzet er gêr. Ouzhpenn an hanter eus ar boblañs zo divyezhek, hag ar c'hard zo teiryezhek.
Sez meur a aozadur etrebroadel eo : Aozadur etrebroadel an nijerezh foran, Ensavadur stadegoù an UNESCO, sekretourva ar C'hendivizad war liesseurted ar vuhez, Ajañs bedel an enepdoperezh.
Degemeret he deus an Diskouezhadeg Hollvedel e 1967 hag ar C'hoarioù Olimpek hañv e 1976. Bep bloaz e vez savet darvoudoù bras evel Priz Bras kirri Kanada ha festivalioù a bep seurt evel Festival etrebroadel jazz Montreal, ar "Francofolies" ha "Juste pour rire". "Kanadianed Montreal", skipailh hoke war skorn ar gêr, eo skipailh oberiant koshañ Amerika.
François de Beaulieu
François de Beaulieu zo ur skrivagner breizhat, en deus skrivet kalz diwar-benn an natur e Breizh. Mab eo d'ur pastor alaman, ha diskennad d'ur familh protestanted repuet e Prus da vare ar Brezelioù ar relijion.
François de Beaulieu a grog e vuhez stourmer e Paris e 1967. Tost eus ar metoù saviadelour e kemer perzh e darvoudoù Mae 68. Degemeret eo eta en Etrevroadel saviadelour e fin ar bloavezh. Skarzhet eo eus ar strollad avat e 1971. Distreiñ a ra neuze da Vreizh, da Vontroulez, er bloavezhioù 1970, e lec'h ma krog da zaremprediñ ar metoù ekologour. Adalek 1975 e ren ar stourm a-enep ar raktres kreizenn nukleel e Beg-ar-Fri. Krouiñ a ra ivez Montroulez Ekologiezh, hag en em ginnig a raio dindan an anv-se da goulz dilennadegoù lezennat 1978. 2,75% eus ar mouezhioù a yeas gantañ. Ar bloavezh war-lerc'h eo 25 war listenn an ekologourien, Europe Écologie, evit dilennadegoù europat 1979. Sekretour meur Breizh vev eo dibaoe 1998. Meur a levr en deus bet skrivet war an natur e Breizh.
Yuzev-portugaleg
Ur yezh romanek eo ar yuzev-portugaleg bet komzet gwechall gant ar Yuzevion eus Portugal.
Ur yezh varv an hini eo.
Gousperell Bechstein
Gousperell Bechstein (Myotis bechsteinii) a zo un askell-groc'hen hag a vev en Europa hag Azia.
August Heinrich Hoffmann von Fallersleben
August Heinrich Hoffmann, anavezet evel Hoffmann von Fallersleben, zo ur c'helenner ha skrivagner alaman, ganet d'an 2 a viz Ebrel 1798 e Fallersleben (a zo ur c'harter eus Wolfsburg, e Saks-Izel hiziv), tost da gêr Braunschweig, ha marvet d'an 19 a viz Genver 1874 e Corvey (hiziv e Nordrhein-Westfalen).
E 1841 e skrivas kan broadel Alamagn, Das Lied der Deutschen. Hoffmann von Fallersleben e oa e anv-pluenn, lakaet en doa anv lec'h e barrez c'henidik war-lerc'h e anv-tiegezh abalamour ma'z eo gwall stank an anv « Hoffmann » en Alamagn.
Buhez
Mab e oa da maer Fallersleben, Heinrich Wilhelm Hoffmann, ostiz, ha da Dorothea Balthasar. Bet e oa er skol e Fallersleben, studiet eskol uhel Helmstedt eus 1812 betek 1814, ha neuze en hini Brunswick. E varzhonegoù kentañ a skrivas e miz Mae 1815, pa oa 17 vloaz.
E miz Ebrel 1816, hag eñ en e 18 vloaz, e krogas Hoffmann gant studioù doueoniezh e Göttingen. Eno e reas anaoudegezh gant ar vreudeur Grimm. Levezonet gante, ne gendalc'has ket gant e hent, met stagañ a reas gant al lizheregouriezh alamanek.
En 1818 ez eas da-heul e gelenner Skol-veur, Friedrich Gottlieb Welcker, da Skol-veur Bonn, ma heulias kentelioù Jacob Grimm hag Ernst Moritz Arndt.
E miz Mae 1821 ec'h embannas e gentañ dastumad barzhonegoù, Lieder und Romanzen ( Kanaouennoù ha tenerganoù). E miz Kerzu e kuitaas Bonn da vont da Verlin, da vezañ levraoueger. Eno e reas anaoudegezh gant Freiherr Gregor von Meusebach (an aotrou Gregor eus Meusebach), a oa brudet e levraoueg e Prus. Enni eo e tegouezhas gant tud evel Friedrich Carl von Savigny, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Adelbert von Chamisso ha Ludwig Uhland.
E 1823 e voe anvet e penn levraoueg Skol-veur Wrocław.
E 1830, echu gantañ e studi, ha tapet gantañ e ziplom kelenner, e c'hellas kelenn digador a-raok bout anvet, e 1835, da gelenner kadoriet. Neuze e krogas da gelenn al lizheregouriezh alamanek. E 1840 ha 1841 e lakaas embann Die unpolitischen Lieder (Kanaouennoù dibolitikel) a reas berzh ken-ha-ken, gant 12 000 skouerenn moullet, un taol kaer en amzer-se.
E-kerzh un droiad da Heligoland, d'ar 26 a viz Eost 1841, e skrivas ar c'han a zeuy da vout kan broadel Alamagn, Das Lied der Deutschen, a vo kanet war ul leurenn er bloavezh-se end-eeun, e Hamburg.
Harlu
En e voe lakaet plakennoù-kounañ war darn eus an tier ma kavas repu, evel en hini Alt-Wolfsburg, e Wolfsburg, ma lenner ouzh hini moger ar presbital:
E-kerzh e vloavezhioù a vuhez kuzh e reas un hir a chomadenn en un domani bras-ec'hon e Mecklemburg, ma voe disklêriet evel paotr-saout. E-doug ar prantad-se eo e savas kanaouennoù evit ar vugale. E 1848, war-lerc'h an Dispac'h, e voe amnistiet, hag un tamm arc'hant a voe roet dezhañ, hogen ne adkavas ket e vicher kelenner.
Eured ha bugale
Digabluzet e voe Hoffmann e 1849, ha distreiñ a eure da Rheinland-Pfalz. Er bloaz-se end-eeun, hag eñ 51 bloaz, e timezas d'e nizez Ida vom Berge, 18 vloaz, merc'h d'ur pastor eus Hanover. Ur mab o doe, ganet e 1855 e Weimar, anvet Franz Friedrich en enor d'e zaou baeron Franz Liszt ha Friedrich Preller.
Franz Friedrich Hoffmann a reas e studioù en akademiezh an arzoù-kaer e Düsseldorf da gentañ, e Weimar goude, a-raok mont da livour. E Weimar e vevas betek en 1888, pan eas da gelenner da Berlin, ma varvas en 1927. Beziet e voe e Weimar. Hiriv emañ e oberennoù war-ziskouez er Mirdi Hoffmann von Fallersleben, e Wolfsbourg-Fallersleben.
Kêr-Is
Kêr-Is, Kêr-Iz, ar Gêr a Iz zo ur gêr vojennel e Kernev hag a vije bet koñfontet gant ar meurvor er da heul dibalamour ar briñsez Dahud, merc'h ar roue Gradlon. C'hwec'hvet kan Barzhaz Breizh Théodore Hersart de la Villemarqué eo Liñvadenn Gêr Is. Hervez ar skrid koshañ (1636) e vije bet kêr Is e pleg-mor Douarnenez ; meur a lec'h all zo bet kinniget abaoe a-feur ma voe brudet ar vojenn, an darn vuiañ anezho er-maez eus Kernev war-bouez Beg ar Raz ha pleg-mor Gwaien – unan anezho eo Ar Yeoded, en abeg d'an anv moarvat, ha da zismantroù un oppidum a zo bet kavet eno.
Istor « Liñvadenn gêr Is »
Is e oa kêr-benn rouantelezh Kernev pa oa Gradlon Meur o ren. Gant ur puñs divent e veze diwallet diouzh an aloubadegoù hag ar reverzhioù bras. Un nor guzh a oa d'ar puñs-se, a veze digoret pe brennet diouzh ma troe an traoù ; gant ar roue e veze an alc'hwez aour-se bepred. Sant Gwenole, kuzulier Gradlon, en deveze poan o kendrec'hiñ ar roue da lakaat termen da emzalc'h diroll ha dizoue ar briñsez Dahud ; diouganañ a reas e vije liñvet Is en abeg dezhi. D'un noz end-eeun e teuas Dahud da laerezh alc'hwez ar puñs p'edo he zad o kousket, kement-se evit difinañ war un dirolladeg he devoa kaset en enor d'he c'haredig. Pa voe digoret ar skluz ez eas ar mor tre e kêr. O tec'hel war varc'h e oa Gradlon, e verc'h gantañ war an talier, pa c'hourc'hemennas Gwenole dezhañ divarc'hañ Dahud abalamour ma oa re garget ar jav : « Diabenn an droukspered hag a zo a-dreñv dit ! » Sentiñ a reas ar roue, ha lonket gant an donn e voe ar briñsez. Abaoe al liñvadenn e vez klevet kleier-galv Is o vrallañ ha Dahud o c'hlac'hariñ pa vez ar reverzhioù brasañ.
Gwrizioù ar vojenn
Keltiek eo orin mojenn kêr Is, pa vez kanet e Breizh, e Kembre hag en Iwerzhon, pep hengoun o lec'hiañ Is en e vro. Pa gan Breizhiz a-zivout ur puñs ez eo feunteunioù a liñv kêr er broioù all. Bepred e vez lakaet bugel ar roue – priñs pe briñsez – da atebek war ar reuz, ha bewech e vez kastizet gant an doue kristen, dre veuziñ pe dre dreiñ d'ur vorganez – ar pezh a zo pagan.
Krimtchakeg
Ur yezh turkek eo ar c'hrimtchakeg (saozneg: Krymchak) pe yuzev-tartareg komzet gant ar Yuzevion e Krimea.
Lazhet e oa bet an darn vrasañ eus an dud a rae gant ar c'hrimtchakeg gant an nazied da vare an eil brezel bed.
Da vare an Unaniezh Soviedel e oa bet klasket skrivañ ar c'hrimtchakeg gant al lizherenneg latin da gentañ ha, war-lerc'h, gant al lizherenneg kirillek er bloavezhioù 1930. Bremañ avat e implijer ar skritur hengounel, hini an hebraeg.
Baarle-Hertog
Ur gumun e proviñs Antwerpen e Belgia eo Baarle-Hertog. Er gumun emañ kêr Baarle-Hertog a save an niver ag annezidi enni da 2 276 den d'ar 1 a viz Genver 2005. 7,48 km² eo ar gorread hollek ha stankder ar boblañs 304,44 annezad dre km².
Harzoù korvigellek zo etre Baarle-Hertog ha Baarle-Nassau en Izelvroioù. En holl ez eus 24 rann douar distag disheñvel. Ouzhpenn an tamm brasañ (anvet Zondereigen) lec’hiet e hanternoz kêr velgiat Merksplas, ez eus 20 sankenn belgiat diavaez en Izelvroioù ha 3 all war an harzoù etre an Izelvroioù ha Belgia. Seizh sankenn diavaez nederlandat zo ivez e-diabarzh sankennoù diavaez Belgia. C’hwec’h anezho zo en hini vrasañ hag ar seizhvet en eil vrasañ. Un eizhvet sankenn diavaez nederlandat a gaver e Zondereigen ivez.
Ken luziet eo an harzoù ma z'eus tiez zo savet a-ramp etre an div vro. Poent zo bet e oa dav d'ar pretioù a oa en tu nederlandat d'an harzoù serriñ abred abalamour da lezennoù ar vro. Er pretioù a oa war an harzoù e oa dav d'an arvalien cheñch taol evit kenderc’hel gant o fred eus tu Belgia.
Gousperell Brandt
Gousperell Brandt (Myotis brandti) a zo un askell-groc'hen hag a vev en Europa hag Azia.
thumb|left|250px
Lavreer-an-Dezerzh
Lavreer-an-Dezerzh (Le Loroux e galleg) a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Felger-2 e departamant Il-ha-Gwilen.
Duaod
Duaod (distaget: ) zo ur gumun eus Breizh, e Bro-Gernev hag e kanton Kallag, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Kumunioù amezek : Pluskelleg; Kallag; Sant-Servez; Lokarn; Karnoed
* Régis de Saint Jouan (1990) : "Dre ur skrid-embann eus an 19 Ebrel 1869, Duault e oa rannet etre teir c'humun nevez : Duaod, Sant-Nigouden, ha Sant-Servez (gwechall Burtulet)".
1416
Diwar-benn bloavezh 1416 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Baarle-Nassau
Ur gumun hag ur gêr e su an Izelvroioù eo Baarle-Nassau.
1416
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1416
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1416
Baarle-Nassau
Harzoù korvigellek zo etre Baarle-Hertog ha Baarle-Nassau en Izelvroioù. En holl ez eus 24 rann douar distag disheñvel. Ouzhpenn an tamm brasañ (anvet Zondereigen) lec’hiet e hanternoz kêr velgat Merksplas, ez eus 20 sankenn belgiat diavaez en Izelvroioù ha 3 all war an harzoù etre an Izelvroioù ha Belgia. Seizh sankenn diavaez nederlandat zo ivez e-diabarzh sankennoù diavaez Belgia. C’hwec’h anezho zo en hini vrasañ hag ar seizhvet en eil vrasañ. Un eizhvet sankenn diavaez nederlandat a gaver e Zondereigen ivez.
Sankenn
Sankenn a vez graet war dachenn an douaroniezh eus ur bastell-vro distag eus he bro orin ha gennet penn-da-benn, pe evit darn, en un tiriad all. Diforc’hañ a reer ar sankennoù diavaez pe ezklozadurioù diouzh ar sankennoù diabarzh anvet ivez enklozadurioù. Implijet e vez ar gêr ivez evit an tiriadoù bet miret gant al lu alaman e 1944-1945 e mizioù diwezhañ an Eil brezel-bed.
Gousperell Capaccini
Gousperell Capaccini (Myotis capaccinii) a zo un askell-groc'hen hag a vev e kreisteiz Europa, Azia ha Norzhafrika.
Getaria
Getaria zo anv div gumun eus Euskal Herria:
Bernez
Bernez zo un anv-badez brezhonek, deuet diwar an anv germanek Bernhardt. Gallout a rafe bezañ deuet deomp diwar vrud sant Bernez.
1415
Diwar-benn bloavezh 1415 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.