cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Philip K. Dick
Skrivagner
Lakaet e voe Philip gant e wreg da skrivañ a-benn bezañ un oberour brudet, ha stagañ a reas gant The Man in the High Castle - le Maître du Haut Château. Koulskoude ez eas trenk ar soubenn en ti adarre. Anne a wele ennañ ur skrivagner disheñvel diouzh an hini a oa dimezet ganti, ha diouzh an hini a felle dezhañ bezañ, ha Philip ne glaske ket dilezel ar skiant-faltazi, goude ma hunvree gounit brud evel skrivagner ordinal. Pa voe digoret ganti ur stal-bravigoù en em gavas Dick evel un den didalvoud, hag e krogas da soñjal edo e wreg o klask ober e stal dezhañ. Diwezhatoc’h e konto diwar he fenn : « Ur vuntrerez psikotek a oa anezhi, aon a rae din, ha dre ziv wech he deus klasket ma lazhañ ». Pa voe kuitaet an ti gant Anne hag o merc’h ez eas gwashoc’h yec’hed e spered. E 1964 e voe torret o dimeziñ.
E 1962 e oa bet embannet The Man in the High Castle- Le Maître du Haut Château a reas berzh bras. Ouzhpenn-se e tapas ar priz Hugo gantañ. Brud ha lennerien entanet a deuas dezhañ diwar al levr-se neuze.
E 1964, e timezas gant Nancy Hackett, 21 bloaz dezhi. Tad e voe adarre da Isolde Freya (a veze graet Isa anezhi hepmuiken). Buan ez eas fall an traoù avat. Tamall a rae Dick d’e wreg e felle dezhi «ober evel ar re all», ha klask ober dezhañ monet e « kevredigezh vat Kalifornia» en desped dezhañ. Buhez ar bed (evel a lared en hon manatioù) n’eo ket troet ganti. N’eus nemet e oberenn a gont ken, ha ne da ket nemeur eus ar gêr. Pa glevas keloù eus lazhoù John F. Kennedy ha Martin Luther King e voe daoubennet, ma paouezas da votiñ kenkent.
Skrivañ a reas neuze ar romant 'Do Androids Dream of Electric Sheep? - les Androïdes rêvent-ils de moutons électriques ? ac’h eas an danvez anezhañ d’ober ar film Blade Runner, ha neuze Ubik'' a zo moarvat pennoberenn ar skrivagner.
E 1970, e oa gwashoc’h ar jeu evit biskoazh : bec’h en doa gant tud an tailhoù, ha gant e wreg ivez ; fall ez ae an traoù er bed pan edo brezel Viêt Nam oc’h ober e reuz. Neuze e skrivas « Flow my Tears », the Policeman Said'' - Coulez mes larmes, dit le policier, a weler ennañ un den o sankañ en anken. Ha Nancy kuit, hag Isa ganti.
Hennezh a voe ar gwashañ mare eus e vuhez. E-unan e oa, dilezet gant e wreg. Neuze e krogas da reiñ bod da gement lonker louzoù, « hippy » pe « junky » o tremen hebiou d’e di. Bemdez ez ae drammoù gantañ, ken e veze a-hed ar sizhun oc’h alteriñ. Prenet en doa skiant a-walc’h da skrivañ A Scanner Darkly - Substance mort e 1975, a voe embannet e 1977.
Dre veur a wech e klaskas bod en ur bredglañvdi, met kazeg a reas bep tro, goude ma voe ensellet bep tro da vat. Paranoiek pe skizofrenek e oa Dick marteze, met ne oa ket azonoù ul lonker-louzoù touet : yac’h a gorf e oa an den da vihanañ.
D’ar 17 a viz Du 1971 e c’hoarvezas un darvoud a-bouez en e vuhez. O tegouezhout er gêr e kavas« prenestroù freuzet, dorioù divarc’het, potailhoù torret » e welas « e oa bet laeret un toullad traoù, e oa bet lakaet da darzhañ an armel-glenkell didanet gant danvez-tarzh a-seurt gant plastik », hag er glenkell-se eo e vire e holl « deñzorioù » : skridoù, niverennoù eus pulps kozh, ha meur a dra all. … Ha kerkent e anken baranoiek o tont en-dro war-c’horre : ma tamallas FBI ha KGB a bep eil da glask lazhañ anezhañ.
Hag eñ kuit da Ganada, da Vancouver, dizoloet da-geñver ur brezegenn distaget gantañ diwar-benn ar skiant-faltazi d’an 12 a viz C’hwevrer 1972, ma reas e soñj chom da vevañ eno. Klask a reas gwriziennañ e Vancouver, ha klask fred war un dro. Meur a wech ez eas war-dro merc’hed yaouankoc’h egetañ, met ur gabestr en devoe bep tro, rak spontet kentoc’h eget hoalet e vezent gant an amparfal a zen-se o klask un tamm karantez. Klask a reas neuze en em lazhañ o lonkañ forzh louzoù. C’hwitet adarre, met kaset e voe da X-Kalay, e-lec’h ma veze gwalc’het o diabarzh d’an dud troet gant an heroin, goude ma ne denne ket d’ar seurt tud ha ne oa ket unan anezho. Eno e tizoloas e pebezh ifern e veve ar re a yae war an hent-se, ha pegen distrujet e c’halle bezañ o spered.
Goude tremenet gantañ teir sizhun en X-Kalay ez eas da chom da Fullerton, ma kavas bod gant div studierez sot-pitilh gant e oberennoù. Drezo e reas anaoudegezh gant ur skivagner yaouank, Tim Powers. (ar peurrest da zont a-benn arc'hoazh)
Ar Sinema
E Romant Do Androids Dream of Electric Sheep? en deus levezonet kalzig Blade Runner.
An danevell Souvenirs à vendre a zo bet diazez Total Recall gant Paul Verhoeven.
E romant Confessions d'un barjo a zo deuet ivez da vezañ ur film gant Jérôme Boivin e 1992.
Gant an danevell Second Variety eo bet levezonet ar film Screamers gant Christian Duguay e 1995.
E zanevelloù Minority Report hag Impostor a zo bet filmet e 2002, gant Steven Spielberg ha gant Gary Fleder.
Ar film Paycheck gant John Woo e 2003 a zo ivez diazezet diwar un danevell bet skrivet gant Dick.
Dont a raio er maez ivez ur film d'an 21 a viz Even 2006 diwar e levr Substance mort, ha kaset vo a-benn gant Richard Linklater.
Daou vuhezskrid a zo bet savet a-zivout Phil K. Dick : Emmanuel Carrère en deus skrivet Je suis vivant et vous êtes morts, ha skrivet eo bet Invasions divines gant Lawrence Sutin.
Priz Philip K. Dick (e saozneg Philip K. Dick Award)
Priz lennegel er Stadoù Unanet roet da levrioù skiant-faltazi pe moliac’h embannet da gentañ gant goloioù paper-kalet (paperbacks), pe e stumm levrioù-godell mar kerer, evel ma veze embannet levrioù Philip K. Dick. Krouet e oa bet ar priz e 1983 gant ar skrivagner Thomas M. Disch. D’ul levr dibabet gant ur c’huzul nevesaet bep bloaz, ennañ tud war ar vicher an hini e vez roet ar priz.
Elias Lönnrot
Elias Lönnrot (9 a viz Ebrel 1802, Sammatti – 19 a viz Meurzh 1884, Sammatti) zo ur gwerinoniour eus Finland a oa mezeg, ha brudet evel aozer ar c'h-Kalevala.
Mab d’ur c’here paour e oa Lönnrot. Bihan e oa pa voe distaget Finland diouzh Sveden ha staget ouzh Impalaeriezh Rusia. Gouzout a ouie ar paotr finneg ha svedeg hag un tamm latin ivez. Mont a reas war e studi e 1822 e Turku. En 1828 e voe distrujet skol-veur Turku gant un tan-gwall. Neuze e stagas Lönnrot gant e zastumadeg kentañ e-touez an dud, e-kreiz ar vro ha betek e Karelia. Ur wech deuet en-dro da Helsinki ez embannas e levrennoù kentañ, enno barzhonegoù pobl finnek (Kantele, 1831). Kanaouennoù a bep seurt a oa en dastumadenn-se. Labourat a rae Lönnrot evel Kervarker, da lavarout eo ne embanne ket ar c’hanaouennoù evel m’en doa o dastumet, met goude keñveriañ an adstummoù en doa klevet evit pep hini ha mirout ar gwerzennoù a gave dibar.
E 1832 e teuas Lönnrot da vezañ medisin ha kregiñ a reas da labourat e Kajaani, e hanternoz ar vro. Ar mezeg nemetañ e oa er c’horn-bro annezet gant 4 000 den. Alese e rae beajoù da zastum barzhonegoù e Karelia hag e lodennoù all eus Finland. Kavout a rae da Lönnrot e oa eus ar pezhioù a zastume tammoù a-strew eus ur meurgan a oa bet bruzunet a-hed ar c’hantvedoù. En em lakaat a reas da skrivañ barzhoniezh pobl eta. Dont a reas e oberenn er-maez d’an 28 a viz C'hwevrer 1835, dindan an titl Kalevala, a dalveze, hervezañ, Douar ar C’houroned. Un eil embannadur a zeuas er-maez, kresket, e 1849. Oberennoù all a embannas ivez (barzhonegoù c’hoazh, met ivez krennlavarioù, divinadelloù…). Ur geriadur finneg-svedeg a savas ivez, e 1874, diwar danvez dastumet gantañ e-pad e veajoù a-hed hag a-dreuz ar vro.
Sellout a reer outañ evel eil tad ar finneg skrivet, goude Mikael Agricola. Ouzhpenn dastumer barzhonegoù pobl eo brudet evel aozer geriadurioù finneg ha krouer gerioù nevez. Tud all en em lakaas da gas dezhañ kanennoù dastumet ganto. E 1831 e voe krouet Kevredigezh al lennegezh finnek (Suomalaisen Kirjallisuuden Serua), a voe Lönnrot ar sekretour kentañ anezhi.
Hogen ul louzawour barrek eo bet ivez ha gantañ e voe savet ar c’hentañ levr louzawouriezh e finneg, Flora Fennica – Suomen Kasvisto, e 1860. Un eil embannadur a voe kaset da benn gantañ, a-gevret gant Thiodolf Sælan, e 1866.
Lontegezh
Al lontegezh, unan ag ar seizh pec'hed kapital hervez an Iliz katolik, eo ar c'hoant da zebriñ, da evañ, da lonkañ muiañ ma c'haller.
Belmopan
Belmopan eo kêr-benn Belize, en Amerika ar C'hreiz. 20,000 den a oa o chom enni e 2009. Ur gêr nevez eo bet savet adalek 1961 evit kemer lec'h Belize City, a oa ar gêr-benn gozh, bet drastet gant ur gorventenn.
Lontegezh
Dizemglev a vez a-wechoù diwar-benn ar ger, ha mesket e vez alies lontegezh ha lipouzerezh.
Dont a ra ar mesk-se eus ar fae a veze graet war plijadurioù ar c'horf gant an Iliz.
A-hend-all, gant kondaonidigezh al lontegezh e veze an Iliz o c'hoari evel diwallerez ar gevredigezh hag an urzh vat, lakaet en arvar gant al lonkerien dreist-holl.
Vertuz enebet
Ar vertuz enebet eo an dilontegezh.
<!-- Derived from the Latin gluttire, meaning to gulp down or swallow, gluttony is the over-indulgence and over-consumption of food, drink, or intoxicants to the point of waste. In the Christian religions, it is considered one of the seven deadly sins—a misplaced desire of food or its withholding from the needy.
Depending on the culture, it can be seen as either a vice or a sign of status. The relative affluence of the society can affect this view both ways. A wealthy group might take pride in the security of having enough food to eat to show it off, but it could also result in a moral backlash when confronted with the reality of those less fortunate.
Early Church leaders (e.g., Thomas Aquinas) took a more expansive view of gluttony (Okholm 2000), arguing that it could also include an obsessive anticipation of meals, and the constant eating of delicacies and excessively costly foods. He went so far as to prepare a list of five ways to commit gluttony, including:
Gluttony in the Bible
Gluttony is addressed by the Biblical teachings of moderation (Ecclesiastes 7:18) and self-control (Galatians 5:23; Titus 2:12). It is mentioned most in the book of Proverbs, e.g.,
The Christian view of gluttony as one of the Seven Deadly Sins is rooted in the physical destructiveness of excess consumption of food or drink. At the same time, gluttony can cause an individual to focus so intensely on physical desires that the life of the spirit is stunted or forgotten. As a case in point, Emperor Claudius of Rome was, according to Suetonius, a notorious glutton who would bathe in food and gulp down priceless pearls dissolved in vinegar. This self-indulgent personality, never checked by parent or court, led to excesses of violence as well.1
1 Suetonius, The Lives of the Twelve Caesars
References
-->
Kondriktied
Ar c'hondriktied (Chondrichthyes) a zo pesked migornek hag a ya d'ober ur gevrennad e rummatadur al loened.
En o zouez ez eus spesadoù pesked disheñvel-mat an eil re diouzh ar re all, evel ar raeed pe ar rinkined.
Eseleneg
Ur yezh digenvez eus familh ar yezhoù hokanek eo an eseleneg bet komzet gwechall gant an Eselened. N'anavezer ket mat ar yezh-se bet dastumet elfennoù diwarni en gant John Peabody Harrington.
Mervel a reas ar yezh-se pa'z eas da get an holl dud a rae ganti.
E 1770 e veze komzet an eseleneg gant tro-dro da 500 den o chom war Aodoù Kreiz Kalifornia. Mervel a reas an holl gant kleñvedoù an annezidi hag ivez dre vezañ rediet da labourat betek re e Mission Carmel.
Douar-Nevez
Douar-Nevez pe an Douar-Nevez (saozneg : Newfoundland, distaget : ['njuw fən 'lænd] ; galleg : Terre-Neuve ; iwerzhoneg Talamh an Éisc ; Ktaqamk e mikmakeg), a zo un enezenn eus Reter Kanada er Meurvor Atlantel. Un darn eo eus proviñs Douar-Nevez ha Labrador. 115 220 km² a zo d'an enez ha 470 000 a dud a oa o chom enni e 2000. Saint John's eo ar gêr-benn. Er “Bed Nevez” eo al lec'h anavezet da gentañ gant an Europeaned, ha diwar-se e teu hec'h anv. thumb|right|200px|Banniel an Douar Nevez.
Chas
Ur ouenn chas, a orin eus an enezenn zo anvet Douar-Nevez, pe NewFoundland pe Newfie, hervez o anvioù saoznek, pe Terre-Neuve diwar o anv gallek. Gwelout Douar-Nevez (ki).
Hardouin de Chartres
Hardouin de Chartres a oa un doktor hag ur c'helenner breizhat eus an. Ren a rae ur skol, e Felger. Er skol-se e oa bet desket Étienne Iañ, oberour al Livre des Manières, unan eus an oberennoù lennegel o deus merket ganedigezh ar galleg, anezhañ un den tost da Herri II, roue Bro-Saoz ha dug Normandi.
E ditl a zoktor a laka an den da soñjal e c'hallfe bezañ bet diskibl da Fulbert, eskob brudet Chartres.
211
964 Ab Urbe Condita = 211 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
--
Torbay
Torbay zo ur bae e mervent Bro-Saoz, etre Exeter ha Plymouth hag abaoe 1968 anv ur borough meret evel un Aotrouniezh unvan.
Kontelezh
Abaoe ar 1añ a viz Ebrel 1998 eo deuet da vezañ un Aotrouniezh unvan disrannet diouzh kontelezh velestradurel Devon, daoust dezhi chom en he c'hontelezh lidel. Torquay eo ar pennlec'h anezhi. E-maez an takad dibarrez ez eus en Distrig ur barrez keodedel: Brixham.
Luskad Politikel Ladin
Al Luskad Politikel Ladin (ladineg  Moviment Politich Ladins) a zo ur strollad politikel bihan oberiant e Proviñs Emren Bolzano. Difenn a ra ar vinorelezh ladinek. Goude bezañ gounezet ur sez a guzuler proviñsel e 1998 gant 11.028 mouezh, n'o-deus kannad ebet adalek 2003.
Liammoù diavaez
Lec'hienn ofisiel
Teba (Egipt)
Tebas (Θῆβαι, Thēbai), a zo anv gresianek Ouaset, anvet ivez Niwt (Ar Gêr), e henegipteg :  (w3st). Bremañ e vez graet Louksor (arabeg: لأقصر) eus al lec'h-se.
E penn pevare nom Egipt e oa Tebas. Kerbenn rannvroel er penn-kentañ, e teu Tebas da vezañ ur gêr pouezus da live Egipt adalek an tierniezh, tierniezh ar Montouhoteped hag an Antefed o vezañ a orin eus Tebas. Tebas a zo ivez kêr orin ar familh Taâ, hendadoù Kamose hag Ahmose, dieuberien Egipt eus an Hyksosed. A-ziwar-se e teu Tebas da vezañ kerbenn Egipt e pad an XVIIIvet tierniezh Henegipt ha XIXvet tierniezh Henegipt tierniezhioù.
Doueed pennañ Tebas a oa Amon, Mout ha C'honsou.
Du 2005 e Breizh
Kronologiezh vloaziek evit Breizh
2005 e Breizh
Vincent van Gogh
Ul liver izelvroat e oa Vincent (Willem) van Gogh, bet ganet e Groot Zundert (Izelvroioù) d'an 30 a viz Meurzh 1853 ha marvet en Auvers-sur-Oise (Bro-C'hall) d'an 29 a viz Gouere 1890.
Sir Fynwy
Sir Fynwy, pe kontelezh Menoe e brezhoneg, zo ur gontelezh istorel e gevred Kembre betek 1976, anvet Monmouthshire e saozneg, ha harp ouzh Bro-Saoz.
Vincent van Gogh
E oberennoù, a vez renket er goude-impresionism (pe : goude-trivliadelouriezh), he deus bet levezon vras war liverezh an.
Buhez
Mab e oa d'ur pastor protestant ha klask a reas mont da zanvez-pastor d'ar Borinage, e Belgia. Met pa ne oa ket gouest da zelc'her d'e raktres ez eas da Bariz hag e krogas da livañ.
Arrels
Arrels zo ur gevredigezh sevenadurel katalanek savet e Perpinyà e 1981, pa c'hoarvezas un disrann e-barzh la Bressola, kaset gant Pere Manzanares i Laura Manaut. Ganto e voe digoret ur skol brevez kentañ derez e katalaneg hag ivez ur skingomz katalanek, Ràdio Arrels. E 1991 e voe roet dezhi ar Premi d'Honor Lluís Carulla.
Émile Granville
Emile Granville zo un emsaver breton brezhoneger oberiant e bro-Redon m'eo genidik anezhi. En em ginnig a ra eus an tu kleiz, ekologour ha kevredadelour breton.
Oberiant eo Emile Granville er bed kevredigezhel ha politikel breizhat. Anavezet eo bet da gentañ e bro-Redon evit e labour kevredigezhel evit difenn an natur, ar brezhoneg hag an adunvaniñ. E penn ar CUAB eo bet e-pad meur a vloaz. Perzh a gemer Emile Granville er bed politikel lec'hel ha breizhat ivez. Ezel eo bet eus meur a strollad politikel ha meur a wech eo aet war ar renk evit dilennadegoù kumun, kanton pe da live Breizh. Er bloavezhioù 2000 eo emezelet e Strollad Breizh hag aet da "vouezh aotreet" ar strollad. Dilennet eo bet da guzulier-kêr e Redon e 2008 goude un emglev gant ar maer tu dehoù liesseurt Vincent Bourget.
Ur bajenn en deus war facebook.
Brezhoneg
Desket en deus Emile Granville brezhoneg ha lakaet en deus e boan da ziorren plas ar yezh e bro-Redon adalek ar bloavezhioù 80. Savet en deus kevredigezhioù evit kelenn ar yezh d'an dud deuet er vro, en o zouez ar gevredigezh Gwezenn, savet e 1987. Ur wezh dilennet er c'huzul-kêr e 2008 en deus labouret evit ma vefe sinet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant kêr Redon, ar pezh a voe graet e 2009.
Sant Madoc Ailither
Sant Madoc Ailither a oa mab Sawyl Penuchel, roue Pek hag e wreg gentañ a oa merc'h Muiredach Muinderg. En Iwerzhon, e lez e dad, e voe desavet. Sevel a reas iliz Llanmadoc ha da abad Glyn Rhosyn. E fin e vuhez, avat e tistroas da Iwerzhon ma krouas meur a vanati.
Kotonameg
thumb|250px|Kartenn gant al lec'hioù ma vez komzet kotonameg
Tochkent
Kêr-benn Ouzbekistan eo Toshkent (Toshkent pe Тошкент en ouzbekeg ; Ташкент e ruseg ; "Kêr Maen").
212
964 Ab Urbe Condita = 212 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
-
Jegig
Ar jegiged eo an evned a ya d'ober ar genad Cisticola, krouet e 1829 gant an naturour alaman Johann Jakob Kaup (1803-1873). Ar genad skouer eo e-keñver ar c'herentiad Cisticolidae.
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Ur spesad golvaneged ha hanter-kant a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en Afrika, evit an darn vrasañ anezhe, kant eizh isspesad ha pevar-ugent (188) dezhe en holl.
Goueliekadur
Er yezhoniezh e vez implijet an termen goueliekadur (saoz.: velarisation) war dachenn ar fonetik hag ar fonologiezh evit komz eus un seurt doare distagañ a eil renk ma sav kein an teod war-du gouel ar staon keit ha ma vez distaget gant ul lec'h distagañ pennañ all.
Enebiet e vez kensonennoù goueliekaet ouzh kensonennoù staonekaet, en o zouez an iwerzhoneg ma reer an diforc'h etre kensonennoù caol ("moan": staonekaet) ha leathan ("tev": goueliekaet) hag ar ruseg ma komzer kentoc'h eus kensonennoù "blot" (staonekaet) ha "kalet" (goueliekaet). Kavout a reer alies an termenoù "sklaer" (staonekaet) ha "teñvel" (goueliekaet)
Hervez reolennoù treuzskrivañ al lizherenneg fonetikel etrebroadel e c'heller merkañ ar goueliekadur e daou doare disheñvel:
Giuseppe Verdi
Tost e oa e galon ouzh ar Risorgimento, al luskad unvaniezh Italia, ha diskouezhet e voe kement-se gantañ en e c'hoariganoù kentañ. A-feur ma teue a-benn da vezañ brudet ha pinvidik e oa kroget da labourat nebeutoc'h war ar sonerezh ha da glask bezañ perc'henner-douaroù en he rannvro ganedigezh. Distro e oa memestra e bed ar sonerezh, gant berzh gant an opera Aida (1871). Teir oberenn veur a vo c'hoazh e Requiem (1874), operaioù Otello (1887) ha Falstaff (1893).
Treduder
Treduder (distaget ) zo ur gumun e Breizh, e Bro-Dreger hag e departamant Aodoù-an-Arvor.
Douaroniezh
Bevennoù Treduder :
Istor
Gouestlet eo Treduder da sant Tuder a zo, hervez ar vojenn, deuet e Breizh gant sant Eflamm, patron Plistin, ha sent all o deus lezet o anv er c'horn-bro tro-war-dro: Kirio, Nerin, Garan, Kemo, Kivir. Daoust d'ul lodenn eus al Lev-Draezh bezañ war gumun Treduder eo al labour-douar en deus lakaet ar barrez da vevañ, gwezhall-gozh gant al lin ha betek kreiz an gant an avaloù. Brudet-bras e oa sistr Treduder. Hirie an deiz eo aet da get buhez ekonomikel ar barrez, met a bep seurt arzourien a zo deuet d'en em staliañ enni. Gallout a reer menegiñ anv ar Charlezenn, ur plac'h drouk a oa staliet gant he bandennad laeron er c'hoadoù a-hed an aod, er.
Ardamezeg
Familh Keraliou : En argant, e bemp brizhenn erminig en sabel, e gab dentek ivez en sabel
Haideg
thumb|250px|Takad-douar an Haided
Virgilio
Virgilio zo un anv-badez italianek ha spagnolek, skrivet Virgílio e portugaleg, deuet diwar an anv latin Vergilius, anavezet dreist-holl evel anv ar barzh latin Publius Vergilius Maro er yezhoù-se.
Haideg
Ur yezh digenvez eo an haideg komzet gant an Haided, pobl-orin eus aodoù kornôg Norzhamerika.
Virgilio
Tud
Brudet eo bet an anv gant un toullad tud all.
Haideg
En arvar da vont da get emañ an haideg, être 55 yezher (1995) ha 290 yezher (2001).
Kerc'heiz rous
Ar gerc'heiz rous (liester : kerc'heized rous) a zo ur spesad evned hirc'harek, Ardea purpurea an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, kresteneg, pesk ha raned dreist-holl. C'hoarvezout a ra dezhañ kemer bronneged ha laboused bihan ivez koulz ha naered.
Deskiñ d'An Oadourien
Ar gevredigezh Deskiñ d'An Oadourien (DAO), krouet d'an 9 a viz Mezheven 2001, ha divodet d'ar 25 a viz Du 2022, a vode an aozadurioù a gelenn brezhoneg d'an dud deuet. E Karaez-Plougêr e oa he sez.
Aesaat ar c'henlabour etre an aozadurioù stummañ d'an dud deuet e oa he fal.
Meur a raktres zo bet kaset da benn ganti : ur steuñv-stummañ evit ar gelennerien d'an dud deuet, priziadennoù war tri live kinniget e Breizh a-bezh, ul levrig a ginnig an holl stajoù brezhoneg aozet en hañv, ul lec'hienn poelladennoù digoust...
Broudañ a ra da implij, dreist-holl, an hentenn Oulpan, gant Nikolaz Davalan, pe an hentenn Ni a gomz brezhoneg gant Mark Kerrain.
Kanton Mêl-Karaez
Kanton Mêl-Karaez a oa anezhañ ur bastell-vro votiñ eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Kanton Mêl-Karaez a yae 8 kumun d'ober anezhañ:
1138
Diwar-benn bloavezh 1138 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1138
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1138
213
966 Ab Urbe Condita = 213 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
-
Dorset
Amparet eo ar gontelezh amaezhel gant 6 distrig :
Abaoe ar 1añ Ebrel 1997 ez eo disrannet diouzh ar gontelezh amaezhel Bournemouth (7) ha Poole (8), a chom e kontelezh lidel Dorset avat.
Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn
Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant al Liger-Atlantel hag e rannvro Broioù-al-Liger (Frañs).
Strollad Diktatouriezh ar Broleteriezh
Strollad Diktatouriezh ar Broleteriezh (e ruseg: Партия Диктатуры Пролетариата; Partiya Diktatoury Proletariata) a zo anv ur strollad komunour enep-adwelour oberiant e Rusia, krouet e 1990.
Kanton Sant-Marzh-an-Olivenn
Kumunioù (1801-2015)
Kanton Sant-Marzh a yae c'hwec'h kumun d'ober anezhañ :
Strollad Diktatouriezh ar Broleteriezh
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn "Забастовка" (Zabastovka; "Harz-labour")
Rae vouklet
Ar rae vouklet (liester: raeed bouklet), pe rae lagadek (liester: raeed lagadek), Raja clavata eus hec'h anv skiantel, a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin, hag a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Ampallang
thumb|right|Apadravya
Rae vouklet
Doareoù pennañ
Etre 2 ha 4 kg eo he fouez ha war-dro 90 cm he hirder. Gris-gell eo he c'hein ha sklaer he c'hof. Goloet eo he c'horf gant drein e stumm krogoù a zo kaoz eus hec'h anv. Kuzhat a ra e strad ar mor, evel an darn vrasañ eus ar raeed.
Ampallang
Un doare toullgorfañ eo an ampallang, ha gantañ e vez toullet mezenn ar c'halc'h a-led, eus an eil tu d'egile. Treuzet e c'hell bezañ ivez kan an troazh.
Pa vez staliet ar bravig en toull, ur varrennig en degouezh-mañ, e rank bezañ hir a-walc'h evit chom hep strishaat betek re ar c'halc'h e-keit ma vez o pareañ ha pa vez o reutaat.
Unan eus an toullgorfadurioù poaniusañ eo an apadravya moarvat, rak toullet e vez lodenn kizidikañ ar c'halc'h. Met talvout a ra ar boan. Ur wech pareet (etre 4-6 miz betek ur bloaz a-bezh nemetken) e tegasfe plijadur e-leizh d'ar paotr bet toullet a-drugarez d'ar fed ma vez flouret diabarzh ar c'halc'h war-eeun. Plijadur a c'hell degas d'ur vaouez ivez dre ma stokfe ar bravig ouzh he foent-G.
Pa vez kevellet gant un apadravya e vez graet ur groaz voemus anezhañ.
Istor
Gwisket e vije bet an toullgorfadur-mañ gant ar bobl dayak, hervez ar vruderien, met roud ebet ne gaver a gement-se.
Evel meur a doullgorfeerzh all e veze graet gant paotred heñvelrevat da gentañ ha tud a blij dezhe ar sadomasocherezh. Hiriv e vije deuet eo da vezañ un tammig bihan boutinoc'h abaoe m'eo deuet an toullgorferezh da vezañ ur c'hiz, en ur bedig bihan eus sevenadur ar C'hornôg, abaoe diwezh ar bloavezhioù 1980 ha deroù ar bloavezhioù 1990.
Megameg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù garoek eo ar megameg (megam pe migam) komzet e biz Bangladesh. Tost-tre eo ar yezh-mañ d'ar garoeg ha hervez reoù 'zo ne vefe nemet ur rannyezh anezhi.
214
967 Ab Urbe Condita = 214 goude J.-K.
Manin
Manin a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Horodenka
Horodenka (ukraineg: Городенка) a zo ur gêr eus Kornôg Ukraina, en Oblast Ivano-Frankivsk. Kreiz melestradurel bann Horodenkivsky eo.
Isaac Asimov
Isaac Asimov (c. 2 a viz Genver 1920 - 6 a viz Ebrel 1992) a oa ur skrivagner hag ur skiantour stadunanat bet ganet e Rusia. Brudet eo dre e romantoù skiant-faltazi dreist-holl, hag e levrioù ledañ skiant. Muioc'h eget 500 levr en deus skrivet, diwar-benn hogozik pep dodenn war-bouez ar brederouriezh.
Evel unan eus ar skrivagnerien skiant-faltazi pouezusañ eus ar mare klasel e vez-eñ barnet. E oberenn vrudetañ eo The Foundation series, met anavezet eo ivez evit The Galactic empire series ha The Robot series. An daou heuliad-mañ en deus liammet ouzh Foundation e fin e vuhez.
Un ezel eus Mensa e oa, ha prezidant an American Humanist Association.
Buhez
E Rusia, er shtetl Petrovichi en oblast Smolensk e oa bet ganet Isaac Asimov da Anna Rachel Berman Asimov ha Judah Asimov, a oa milinerien. Divroet o doa d'ar Stadoù Unanet pa oa-eñ tri bloaz. Tremen a reas e yaouankiz e Brooklyn hag ar yideg a oa e yezh-vamm. E dud o doa ur stal vihan ma veze gwerzhet dastumadennoù pulp magazines ; drezo e tizoloas ar skiant-faltzi, ha da 11 vloaz e krogas da skrivañ.
Studiañ a reas e Skol-veur Boston ma tapas ur Ph.D (doktorelezh) war kimiezh ar vuhez e 1948. E-pad an Eil Brezel-bed e labouras en ur ehanlec'h-arnodiñ e Philadelphia. Servijañ a reas en US Army e-pad nav miz goude fin ar brezel.
Goude bezañ tapet e zoktorelezh e labouras e Skol-veur Boston evel iskelenner (associate professor). E 1958 e paouezas da gelenn evit mont da skrivagner – muioc'h e c'houneze gant e levrioù eget gant e c'hopr kelenner dija. Un ezel eus ar Skol-veur e chomas avat, hag e 1979 e voe anvet da gelenner.
D'ar 26 a viz Gouere 1942 e timezas gant Gertrude Blugerman (1917-1990). Daou vugel o deus bet : David e 1951 ha Robin Joan e 1955. Dibriediñ a reas-eñ e 1973 ha gant Janed O. Jeppson e addimezas en hevelep bloaz.
Marvet eo d'ar 6 a viz Ebrel 1992. Dek vloaz goude e varv e tiskulias e eil gwreg e oa marvet gant an HAZA, en devije tapet dre un treuzwazhiadur. Skrivañ a ra Janed Asimov e gourfenn he emvuhezadur It's been a good life en doa soñjet diskuliañ e oa klañv met e vezeg en doa e gendrec'het da chom hep ober.
Respet
Respet Isaac Asimov a c'heller rannañ etre meur a varead. Etre 1939 ha 1950 e skrivas skiant faltazi dreist-holl. Paouez a reas goude embannadur The Naked Sun ha betek 1982 en em ouestlas da ledañ ar skiant. Ne skrivas nemet pevar romant S-F e-pad ar maread-mañ. Goude 1982 e embannas Isaac Asimov un heuliad nevez a romantoù en doa skrivet evit strobañ e levrioù kentañ en un hollad kenstag.
Tri zermen ijinet gant Isaac Asimov zo tremenet er yezh voutin : robotics, psychohistory ha positronic, daoust ma vez implijet an eil gant ur ster disheñvel diouzh an hini a veze roet dezhi gant Asimov.
Garoeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù garoek eo ar garoeg (garo pe mande) komzet gant tro-dro da 575.000 den en India (1997) hag gant 102.000 den e Bangladesh (1993).
Isaac Asimov
Skiant-faltazi
E 1939 e embannas Isaac Asimov e zanevell S-F kentañ, Marooned Off Vesta. E 1941 e skrivas Nightfall, hag a vez graet anezhi unan eus an danevelloù gwellañ en istor an S-F.
Garoeg
Eizh rannyezh ez eus:
Isaac Asimov
Skiant-faltazi
Ar stirad Foundation a grogas gantañ e 1942. An danevelloù-se, hag a vo dastumet e teir levrenn Foundation (1951), Foundation and Empire (1952), ha Second Foundation (1953), a liv diskar hag adsavidigezh un impalaeriezh c'halaksiek en dazont. E oberenn vrudetañ eo, gant ar stirad Robot. E genderc'hel a reas goude 1982 gant Foundation's Edge (1982), Foundation and Earth (1986) Prelude to Foundation (1988) ha Forward the Foundation (1992).
E zanevelloù a-zivout ar robotoù a grogas d'an hevelep mare. Diwezhatoc'h, un darn vras anezho a voe dastumet e I, Robot. Enno e stalias Asimov e 3 Lezenn ar Robotegezh, o devoe ul levezon vras war skrivagnerien ha soñjourien arall.
Rae c'hris
Ar rae c'hris (Raja undulata), liester: raeed gris, a zo ur pesk plat, kar d'ar rinkin, hag a vev war aodoù kornôg Europa hag er mor Kreizdouar.
Doareoù pennañ
1 m eo he hirder ha war-dro 3 kg he fouez. Goloet eo he c'horf gant brizhelloù gwenn. Kuzhat a ra dindan an traezh. Goude an embarañ e tozv ar barez ur pemzek vi bennak, pep hini anezho gwarezet gant ur gouhin kornek 9 cm.
Arabeg Tunizia
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus isskourr ar yezhoù arabek eo arabeg Tunizia pe tunizieg komzet gant tro-dro da 9.308.000 a dud en holl e Tunizia dreist-holl (9 milion a dud e 1995, pe 98% eus ar boblañs) ha gant kumuniezhioù ezbroidi e Belgia, Frañs, Alamagn, hag an Izelvroioù.
Peder rannyezh pennañ a zo:
Tost a-walc'h eo da arabeg Aljeria ar reter dre vras ha rannyezhoù tunizieg ar su a zo tost ivez o struktur ouzh rannyezhoù 'zo eus arabeg Libia.
Atongeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kotchek eo an atongeg (a'tong) komzet en Assam en India.
Arabeg Soudan
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg Soudan, komzet gant tro-dro da 16-19 milion a dud e Soudan, dreist-holl en norzh (15 milion a dud e 1991, pe 51% eus ar boblañs).
Pemp rannyezh zo :
Strollad Komunour Labourerion Jorjia
Strollad Komunour Labourerion Jorjia a oa anv ur strollad komunour oberiant e Jorjia gant Panteleimon Giorgadze en e benn
E 1994 e gendeuzas gant Strollad Komunour Unvan Jorjia.
Herlegon bihan
An herlegon bihan, (liester : herlegoned bihan) a zo un evn hirc'harek, Egretta garzetta an anv skiantel anezhañ.
Boued
Bevañ a ra diwar amprevaned-dour, glazarded, kresteneged bihan, pesked bihan ha raned.
Annez hag isspesadoù
Al labous a gaver an tri isspesad anezhañ :
Strollad Komunour Unvan Jorjia
Strollad Komunour Unvan Jorjia (e jorjieg: Sakartvelos Ertiani Komunisturi Partia; e ruseg: Единая коммунистическая партия Грузии) a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Jorjia, krouet e 1994 pa oa bet kendeuzet Aozadur Stalin, Strollad Komunour Labourerion Jorjia hag Unvaniezh Komunourion Jorjia gant Panteleimon Giorgadze en e benn.
Embannet e vez gant ar Strollad ar gelaouenn Коммунист (Komunisti; "Komunour").
215
968 Ab Urbe Condita = 215 goude J.-K.
Impalaeriezh roman
-
Rouse
Rouse (bulgareg : Русе, gwechall Roustchouk, turkeg : Rusçuk) a zo ur gêr eus Bulgaria, en hanternoz ar vro, war lez dehou ar stêr Danav, a-dal da gêr Giurgiu, a zo war al lez kleiz, e Roumania.
Rougeg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù kotchek eo ar rougeg (ruga) komzet e Meghalaya en India.
Adaieg
Ur yezh varv eo an adaieg neuze ha n'eo ket anavezet mat rak dister-tre eo ar roudoù dre skrid bet laosket war he lerc'h (nebeutoc'h eget 300 ger).
Gwelet ivez:
Adai people Adai
Stêrioù Belize
Setu brasañ stêrioù Belize, ur vro a zo enni war-dro 35 stêr a ya da aberiñ er Mor Karib.
Travank gris
An travank gris, pe travank du, pe travank rous, (Dipturus batis, bet Raja batis) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev er meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Doareoù pennañ
Etre 50 ha 100 kg eo e bouez ha war-dro 2.50 m e hirder. Gris-gell eo e gein, gant brizhelloù gwenn.
Er c'hontrol eus ar raeed eo oberiant noz ha deiz. En em vagañ a ra diwar pesked, krestenneged ha preñved.
Brody
thumb|200px|Un iliz e Brody (1625) Brody (en ukraineg:Броди; e poloneg:Brody, e rusianeg:Броды, e yiddicheg: בראָד, Brod) a zo ur gêr eus Kornôg Ukraina.
Kêrbenn bann Brody eo.
Gao Jixing
Gao Jixing (907-928) a voe diazezer rouantelezh Jingnan, anvet ivez Nanping, unan eus an Dek Rouantelezh a zalc'he Sina e-pad Marevezh ar Pemp Tiernelezh hag an Dek Rouantelezh. Da Jiedushi (gouarner milourel) eus Jiangling gant renerien Tiernelezh al Liang Diwezhat. Goude o diskar en em embannas da roue Jingnan
Daveoù
Mote, F.W. (1999). Imperial China (900-1800). Harvard University Press, 11, 16. ISBN 0-674-01212-7.
Bongorz bras
Ar bongorz bras a zo un evn hirc'harek, Botaurus stellaris an anv skiantel anezhañ.
Annez
Un evn ral eo e Breizh. Un 40 koublad bennak a c'hallfe bezañ o neizhiañ e Breizh. Er Briwer e vez kavet dreist-holl, ha nebeutoc'h eus tu al Lenn Veur, geunioù Machikoul ha hiniennoù e Bae Gwaien.
Polioptilidae
a zo ur c'herentiad e rummatadur an evned, termenet e 1858 gant an naturour stadunanat Spencer Fullerton Baird (1823-1887).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a tri genad golvaneged d'ober ar c'herentiad :
John Steinbeck
Ur skrivagner amerikan e oa John Ernst Steinbeck, Jr., bet ganet d'ar 27 a viz C'hwevrer 1902 e Salinas ha marvet d'an 20 a viz Kerzu 1968 e New York. Peurliesañ e oa bet kavet gantañ danvez e romantoù e buhez tud e vro, Kalifornia.
Dezhañ e voe roet priz Nobel al lennegezh e 1962.
Buhez
Ganet e oa bet e Salinas (Kalifornia). Teñzorer e oa e dad ha skolaerez e vamm. Teir c'hoar en doa : Elizabeth (1894-1992), Esther (1892-1986) ha Mary (1905-1965). Studiañ a reas e lise Salinas, hag e skol-veur Stanford da c'houde. Dilezel a reas e studioù e 1925 evit mont da gazetenner e New York. Labourat a reas ur prantad berr evit an New York American ha distreiñ a reas da Salinas e 1926.
Skrivañ a reas e romant kentañ e 1929 : Ar gib alaouret (Cup of Gold: A Life of Sir Henry Morgan, Buccaneer, With Occasional Reference to History), ul levr faltazi diazezet war vuhez Henry Morgan. Ne reas ket berzh al levr-se. E 1930 e timezas gant Carol Henning ha dilojañ a rejont da Bacific Grove. Aze e reas anoudegezh gant Edward Ricketts, bevoniour al labour-douar, deuet da vezañ mignon bras dezhañ.
Embann a reas Peurvanoù an neñv (The Pastures of Heaven) e 1932, un dastumad danevelloù zo lec'hiet o istor e kêr Monterey (Kalifornia). E 1933 e embannas ar pone ruz (The Red Pony ) ha D'un Doue dianavez (To a God Unknown). Derc'hel a reas d'ober war-dro e vamm, war he zalaroù, betek he marv e 1934. Aet e oa bet e dad d'an Anaon war he lerc'h, e 1935. Kregiñ a reas John Steinbeck da zastum titouroù war sindikadoù al labour-douar d'ar mare-se. Gant Tortilla Flat (skrivet e 1935) e tapas e briz lennegezh kentañ : medalenn aour ar gwellañ skrivagner kaliforniat, roet gant ar Commonwealth Club of California. Kalz a vrud a zigasas dezhañ an istor fentus-se.
Gant A-ziwar Logod ha Tud (Of Mice and Men) ha Dre un emgann arvarus (In Dubious Battle), embannet e 1936, e teuas e oberennoù da vezañ siriusoc'h-siriusañ. E-barzh ul lizher kaset d'ur mignon dezhañ e skrivas, mantret : « Taolioù-dispac'h 'zo e Salinas ha muntroù e straedoù kêr karet ma ganedigezh. »
Goude An draonienn hir (The Long Valley) e 1937 ha Their Blood Is Strong, ur reportaj war sujet al labourerien divroet e 1938, e embannas Blokadoù ar gounnar (The Grapes of Wrath) e 1939, a oa, hervezañ, e wellañ oberenn. Koulskoude, peogwir e kave dezhañ e oa re zispac'hel e levr evit ober berzh, e c'houlennas gant e embanner moulañ un nebeudig skouerennoù hepken ... Berzh a reas al levr daoust d'ar yezh implijet ennañ ha d'ar menozhioù displeget. Difennet e voe al levr e meur a gêr e Kalifornia. E 1940 e resevas ar film aozet diwar ar romant-se ar Priz Pulitzer.
E 1941 e aozas ur verdeadenn gant e vignon Ricketts ha gante o-daou e voe skrivet Sea of Cortez (E Mor Cortés).
Embann a reas Steinbeck "Loar du" e 1942. Ar bloavezh-se e tizimezas, da addimeziñ gant Gwyndolyn Conger bloaz goude. Ar film Lifeboat, skrivet ar skript gantañ, a zeuas er-maez e 1944. Dilojañ a reas evit mont da Vonterey, lec'h ma ne voe ket degemeret mat. Kavout a reas bod neuze e New York, e lec'h ma voe ganet e vab kentañ : Thom.
Goude bezañ skrivet gantañ Straed ar Sardinenn (Cannery Row) e 1945, e tilojas da Bacific Grove e 1948. Kregiñ a reas d'ober enklaskoù evit skrivañ East of Eden. E 1946 e voe ganet e eil mab, John. Klask a reas prenañ ranch ar Pone ruz, hogen ne zeuas ket a-benn. Adkavout a rejod tudennoù Straed ar Sardinenn e-barzh ur romant all : Yaouvezh dous (Sweet Thursday).
E 1947 e embannas "Ar berlezenn" hag ez eas kuit da vro Rusia gant al luc'hskeudenner Robert Capa, evit an New York Herald Tribune. Skrivañ a reas diwar-benn e veaj e Dornlevr Rusiat (Russian Journal) e 1948. Mervel a reas Ricketts en ur gwallzarvoud.
Dibriediñ a reas Steinbeck pa reas anoudegezh gant Elaine Anderson Scott e 1949. Eurediñ a rejont e 1950. E 1952, e kemeras perzh e film Elia Kazan, Viva Zapata ! hag e embannas E reter an Eden (East of Eden).
E 1954 e embannas Yaouvezh dous (Sweet Thursday). Ur gomedienn war gan (Pipe Dream) a voe savet diwarnañ e 1955. Dilojañ a reas da Sag Harbor, e stad Stad New York. E 1957 e kinnigas tud kêr Salinas reiñ e anv d'ul lise. Nac'hañ a reas.
E 1958 e oa embannet Once There Was a War, dastumad e reportajoù brezel. Ul lamm galon a dapas e 1959, pezh a roas dezhañ c'hoant bras da veajiñ e Bro-Saoz, e Kembre, ha da foetañ bro en Amerika e 1960.
E 1962, e skrivas The Winter of Our Discontent, gant ar c'hoant da « zistreiñ pemzek vloaz a-raok ha da gregiñ en-dro ». Digalonekaet e oa d'ar mare-se ha soñjal a rae dezhañ e oa bet kaset pell diouzh an "traoù gwir" gant ar vrud.
Tapout a reas priz Nobel al lennegezh en 1962 evit E reter an Eden. Goude ur veaj en Europa gant Edward Albee e 1963 e resevas Medalenn Frankiz ar Stadoù-Unanet e 1964.
Mervel a reas d'an 20 a viz Kerzu 1968 e New York.
Kladno
Kladno a zo ur gêr eus Tchekia, lec'hiet e Kreiz-Bohemia (Středočeský kraj). E 2005 he doa 69 355 annezad (1 875,4 annezad/km²). Kêr-benn distrig Kladno eo ivez.
Cynlas Goch
Mab Owain Ddantgwyn ha roue Rhôs e oa Cynlas Goch. Meneget eo gant Gweltaz evel unan eus ar vac'homerien a rene Preden goude disparti ar Romaned. Hervezañ e vije bet e gêrbenn e Din-Arth, ur c'hreñvlec'h e-kichen Llandrillo-yn-Rhos.
Liammoù diavaez
Cynlas Goch war Early British Kingdoms
Rabaeg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù kotchek eo ar rabaeg (rabha pe rava) komzet gant tro-dro da 31,000 den (1997) en India.
Div rannyezh ez eus :
Nieuwkapelle
Nieuwkapelle a oa ur gumun eus Flandrez Belgia e rannvro Westhoek hag e proviñs Kornôg-Flandrez. E 1971 e oa bet strollet e kumun Driekapellen kumunioù Sint-Jacobskapelle, Nieuwkapelle hag Oudekapelle. Lakaet eo bet kumun Driekapellen e kumun Diksmuide gant lezenn 1977.
Waterland (kumun)
thumb|right|150px|Lec'hiadur Waterland en Izelvroioù thumb|right|120px|Ardamez Waterland thumb|right|200px|Krugell an oadoù (01/01/2008) Waterland (distagañ :) a zo ur gumun e proviñs Noord-Holland, en Izelvroioù. E norzh Amsterdam emañ, war ribl an Markermeer. 16 999 annezad a oa enni d'an 31 a viz Mae 2009. 115, 64 km² eo gorread Waterland (douar : 52,12 km², dour : 	63,52 km²). E Waterland emañ ar c'hêriadennoù, kêrioù ha distrigoù da-heul : Broek in Waterland, Ilpendam, Katwoude, Marken, Monnickendam, Overleek, Uitdam ha Watergang, Zuiderwoude. thumb|right|180px|Waterland, etre an dour hag an douar
Kuzul-kêr
E kuzul-kêr Waterland ez eus 17 dileuriad :
Travank
An travank, pe travank gwenn, (Rostroraja alba, bet Raja alba) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev e reter meurvor Atlantel, er mor Kreizdouar hag e mervent meurvor Indez.
216
969 Ab Urbe Condita = 216 goude J.-K.
Travank
Liamm diabarzh
Travank gris
216
Impalaeriezh roman
-
Kayouseg
Ur yezh digenvez eo ar c'hayouseg. Komzet e veze gant ar Gayoused (pe Tetawkenared en o yezh-i) en Oregon (Stadoù-Unanet). Aet eo da get e fin an.
Gwechall e veze kinniget renkañ ar c'hayouseg gant ar molayeg a vije oute o-daou ur familh-yezhoù nevez, hini ar yezhoù waiilaptuan hag a vije liammet, d’he zro hag a-bell, gant ar yezhoù penutek. Hiziv avat n'eo ket ken sklaer all e vefe reizh ul liamm-familh a seurt-se.
Arabeg taiziek
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo an arabeg taiziek (tai'izzi-adeni) komzet gant tro-dro da 6.840.000 den en holl e Yemen er vro a-bezh estreget div rannvro er reter hag er biz (6.760.000 den e 1996) ha Djibouti (52.000 den e 1995 pe 11% eus ar boblañs) hag ivez gant un nebut tud en Emirelezhioù Arab Unanet, Somalia, Egipt hag Arabia Saoudat. Komzet e evz ivez en Eritrea, Kenya hag ar Rouantelezh-Unanet.
Div rannyezh ez eus:
Martinik
Martinik (Madinina e karibeg an Inizi - Matinik pe Matnik e kreoleg Antilhez - Martinique e galleg hag ent-ofisiel) a zo un enezenn eus Mor Karib. Dindan 1 128 km² emañ-hi.
Emañ e dalc'h Frañs, hag un departamant tramor eo (DOM). Evel an holl DOMoù all eus Republik Frañs eo ivez ur rannvro. Un darn eus Unaniezh Europa eo hag an euro eo he moneiz.
Arondisamantoù Martinik
Rannet eo ar Martinik e pevar arondisamant :
Strollad Komunour Nevez Jorjia
Strollad Komunour Nevez Jorjia a 'zo anv ur strollad komunour oberiant e Jorjia, krouet e 2001 gant Yevgeny Dzhougachvili, mab-bihan Stalin, dilezet gantañ ar post-se da c'houde.
Bran Hen
Bran Hen, pe Brân Hen, evel ma skriver e kembraeg, a oa ur priñs brezhon e Bryneich, en Hanternoz Kozh Enez Vreizh, war-dro dibenn ar Vvet kantved.
Strollad Komunour Nevez Jorjia
Stag emañ ar Strollad ouzh Strollad Komunour an Unaniezh Soviedel gant Olyeg Chenin en e benn.
Kanton Plouared
Kanton Plouared a oa anezhañ ur rann velestradurel eus Breizh, e departamant Aodoù-an-Arvor.
Kumunioù
Kanton Plouared a yae 9 c'humun d'ober anezhañ :
1139
Diwar-benn bloavezh 1139 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1139
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1139
Deoreg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr yezhoù bodoek eo an deoreg (deore pe chutiya pe sutiya) komzet gant tro-dro da 19 000 den (1997) en India.
Bran Hen
Mab e oa da Dyfnwal Moelmud, roue Bryneich, unan eus rouantelezhioù brezhon ar vro. Ren a reas ivez met n'eo ket sklaer pe e renas goude e vreur Cyngar ap Dyfnwal pe araokañ.
Miroslav Katětov
Miroslav Katětov a zo bet ganet d'ar 17 a viz Meurzh 1918 e Rusia ha marvet d'ar 15 a viz Kerzu 1995.
Mestrc'hoarier echedoù, jedoniour ha psikologour tchek.
Anvet e voe Mestr (FIDE) e 1950.
Arabeg Tadjikistan
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg Tadjikistan (jugari, tajiji pe bukhari pe balkhi en Afganistan) komzet gant tro-dro da 6.00 den en holl e Proviñs Khatlon ha kêrioù Kuliab ha Leninabad e Tadjikistan (1.000 den), Afghanistan (5.000 den e 1967) hag Ouzbekistan (1998).
Tost eo da arabeg Mezopotamia.
Disheñvel-tre eo ar rannyezh Bukhara, bet levezonet-don gant an tadjikeg, diouzh hini Kashkadarya bet levezonet d'e dro gant an ouzbekeg ha yezhoù turkek all.
Ur yezh en arvar da vont da get an hini eo dre ma vez komzet nebeutoc'h-nebeutañ gant an dud.
Arabeg Ouzbekistan
Ur yezh semitek ar c'hreiz eus is-skourr ar yezhoù arabek eo arabeg Ouzbekistan (jugari pe kashkadarya) komzet gant tro-dro da 700 den e Proviñs Bukhara, Traoñienn Zerafshan Proviñs Samarkanda hag e Katta-Kurgan en Ouzbekistan.
Muqdisho
Kêr-benn ofisiel Somalia eo Muqdisho (somalieg: Muqdisho, ivez Xamar; arabeg: مقديشو‎ Maqadīshū ; swahilieg Mogadishu) war aod Meurvor Indez. Hervez sifroù ar Broadoù Unanet e oa war-dro 1,2 milion a annezidi enni e 1990.
Er e voe dindan veli Portugal. E 1871 e voe aloubet ar vro tro-dro gant Sultan Zanzibar. Kregiñ a reas Italianed d’en em staliañ eno hag e 1905 e voe prenet kêr gant Italia. Dont a reas da vezañ kêr-benn an drevadenn italian anvet Somalia italian.
Abaoe marv an diktatour Syaad Barre e 1991 ez eus emgannoù etre kostezennoù disheñvel e Somalia ha ne c’heller ket sellout ouzh ar gêr-se evel sez ur galloud en defe aotrouniezh war ar vro a-bezh. E diwezh ar bloavezh 2006 eo deuet gouarnamant da c'hortoz Somalia d'en em staliañ e Muqdisho. Unan eus lec’hioù dañjerusañ ar bed eo ar gêr, etre daouarn bandennadoù armet a stourm an eil re a-enep ar re all.
Daoust da se e chom oberiant porzh Muqdisho. Lec’hiet-mat eo kêr e kroashent hentoù a gas da Genya hag Etiopia. Ur greizenn genwerzhel a bouez eo c’hoazh evit ul lodenn vat eus Somalia.
Kotcheg
Ur yezh sinek-tibetek eus isskourr ar yezhoù kotchek eo ar c'hotcheg (koch pe kochboli) komzet gant tro-dro da 23 000 den en India (1997) ha gant 10 000 den e Bangladesh (1973).
Tremael
Tremael (distaget: ) zo ur gumun eus Breizh e Bro-Dreger e departamant Aodoù-an-Arvor.
Anv
B. Tanguy : Tremel, 1371, 1427
Ardamezioù
Palefarzhet; ouzh 1 ha 4 glazur karget gant ur greskenn en aour; ouzh 2 ha 3 en aour karget gant ur wezenn en glazur
Ardamezioù familh Tremael (XIV)
Kerbêr (disheñvelout)
Kerbêr zo un anv-lec'h brezhonek, savet diwar Kêr ha Pêr.
Anaout a reer:
Hidalgo (noblañs)
*Gwelout ivez Hidalgo. thumb|Hidalgo en trevadennoù. thumb|Kurunenn ardamezel hidalgos Spagn Un hidalgo (e spagnoleg) pe fidalgo (e portugaleg) a oa un den eus an noblañs e Spagn ha Portugal.
Dimaseg
Ur yezh sinek-tibetek eus is-skourr yezhoù bodoek eo an dimaseg (dimasa) komzet gant tro-dro da 106.000 den (1997) en Assam en India.
Hidalgo (noblañs)
E Kastilha ha Portugal, e veze graet gant ar ger hidalguia adalek an XIIIvet kantved da ober anv eus an holl dud eus an noblañs izel a ouenn el ledenez.
Oostzaan
thumb|right|150px|Lec'hiadur Oostzaan
Hidalgo (noblañs)
Noblañs a ouenn gozh hag a lorc'h
E Kastilha e lavar tud an noblañs-se, deuet dre ar gwad, bezañ bet a viskoazh, ha kemeret perzh er brezelioù enep ar Vuzulmaned. Diskouez a raent o galloud dre anv an douar a oa o anv dezho ivez, ha dre berc'hennañ un ti kreñv e vogerioù (casa y solar = ti ha douar) a arouezie o gwir war an douar. Ur skeul noblañs a oa, ha meur a bazenn dezhi. Ar pep gwellañ e oa an hidalgos solariegos, gwir noblañs Kastilha. Ne veze ket douget kement a vri d'an hidalgos all ha n'o devoa bet an hidalguia nemet dre lizhiri dreistgwirioù a orin arvarus. <!-- (il suffisait de témoignages que l’on pouvait falsifier pour être reconnu hidalgo).
Dimaseg
Div rannyezh ez eus:
Noyellette
Noyellette a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
Krenerez vrizh
Ar grenerez vrizh (Torpedo marmorata) zo ur pesk plat, kar d'ar rae, a vev e reter meurvor Atlantel hag er mor Kreizdouar.
Doareoù pennañ
Gouest eo da lazhañ he freizhoù gant stokadoù-tredan. Oberiant eo diouzh an deiz.
Gouennañ
Bevc'haner eo ar grenerez. Bep bloaz e vez ganet gant ar barez betek 35 krenerez vihan.
Hidalgo (noblañs)
Le cas particulier de Biscaye et de Guipuzcoa
Compte tenu du rôle des habitants de Biscaye et de Guipuzcoa (dans le Pays basque), la couronne leur avait conféré une sorte d’hidalguia universelle : ils reçurent le statut des hidalgos. Cela consacrait l’idéologie d’un peuple basque formé d’hommes libres qui ne connaissaient pas de seigneurs naturels. Ils étaient ainsi privilégiés, exempts de toute marque de servitude roturière.
Les hidalgos du Siècle d’Or espagnol
Il faut distinguer, durant le siècle d’or ( jusqu’en 1714), les différents royaumes :