cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elái
War varc'h-houarn
Krog oar da aozañ ur roudenn a-hed ar stêr evit ar varc'hhouarnerien.
Léna Bernstein
Léna Bernstein (Leipzig, 1añ a viz Genver 1906 – Biskra, 3 a viz Mezheven 1932) a oa un nijerez c'hall, ar vaouez kentañ hag an eil den o nijal dreist ar Mor Kreizdouar goude Roland Garros.
Yuzevien rusian divroet da Alamagn kent divroañ adarre da Vro-C'hall e oa he zud. Goude tapet he breved levierez en Aulnat e-kichen Clermont-Ferrand ez eas da Bariz, mennet-start ma oa da bilat rekordoù daoust dezhi bezañ paour. Leviañ a reas ur Potez VIII a-raok ma vije prestet dezhi un nijerez Caudron C.109 gant an nijer Maurice Finat (1894-1935).
Nijadenn eeun
E 1929 e klaskas pilat rekord an nijadenn hirañ war ul linenn eeun a-dreuz ar Mor Kreizdouar adalek Istre (Bouches-du-Rhône). Ne voe aotreet he nijadenn nemet war-du an Norzh, ar pezh a oa dic'hallus rak re wan e oa keflusker an nijerez evit pignat buan a-walc'h ; dibradañ a reas Léna Bernstein ha treiñ war-du ar Su. A-boan a-us ar mor e voe hejet-dihejet an nijerez gant ar mistral, un avel walarn eus ar re greñvan, setu e rankas al levierez goullonderiñ beol an trelosk hag ober hanter tro ; semplañ a reas abalamour da vurezh an dour-tan, hogen disi e voe he fradañ daoust d'ar fourradoù avel. Antronoz e oa sioulaet an avel ha dibradañ adarre a reas al levierez ; a-us Korsika e verzas e oa tost goullo ar veol — damserret hepken e oa bet war an trelosk — ha ret e voe dezhi pradañ e nijva milourel Pisa en Italia. Dre ma ne oa ket bet aotreet da nijal a-us Italia e voe lamet he nijerez diouti, met en deiz war-lerc'h e tibradas Léna Bernstein dre laer en ur zilezel war an douar he sae-leviañ, he zokarn hag he c'hartennoù. D'an 19 a viz Eost 1929 e klaskas un trede gwech hag e teuas a-benn : dibradañ a reas eus Istre hag en un nijadenn ez eas betek Sidi Barrani en Egipt tost da harzoù Libia, 2 268 km pelloc'h dreist ar mor. Ar vaouez kentañ e voe o nijal dreist ar Mor Kreizdouar, an eil den er bed goude ar Gall Roland Garros hag en devoa nijet a-hed 735 km etre Fréjus (Var) ha Bizerte (Tunizia) d'an 23 a viz Gwengolo 1913.
Nijadenn serr
Bloaz goude e klaskas Léna Bernstein nijal pelloc'h eget al levierez Maryse Bastié hag a oa chomet en aer e-pad 26 eurvezh ha 48 munutenn. D'ar 1añ hag an 2 a viz Mae 1930, e nijas L. Bernstein e-pad 35 eurvezh ha 45 munutenn he-unan en ur Farman F.192 marilhet F-AJLU : pilet rekord M. Bastié eta, ha hini Charles Lindbergh (33 eurvezh ha 30 munutenn dreist ar Meurvor Atlantel) war an dro. E miz Gwengolo avat e voe adtapet ar rekord gant Maryse Bastié (37 eurvezh ha 55 munutenn).
Nijadennoù hir
Goude ar rekord e kendalc'has Léna Bernstein da nijal en he Farman F-AJLU en ur brientiñ un nijadenn betek Tokyo, gant sponsoriñ ar stalioù Galeries Lafayette. D'an 8 a viz Du 1930 da 6 eur veure – diouzh noz eta – e tibradas gant he mekanikour Guitton eus nijva Toussus-le-Noble (Yvelines hiziv) ; en Istre e pradas da leuniañ ar veol kent nijal betek Roma, ma pradas antronoz da 8 eur beure. Kalz amzer a gollas eno en abeg d'ar maltouterezh ; ne c'hallas dibradañ nemet da 11 eur noz. D'an 10 da 6 eur hanter beure e voent en Aten goude un nijadenn-noz sioul. Da 11 noz e nijas ar c'houblad kuit war-du Aleppo e Siria, ma'z errujont d'an 11 da 7 eur beure, hep gouloù ebet war vourzh avat ; buan e voe kempennet gant Guitton a-raok dibradañ da 8 eur hanter ha nijal betek Baghdad en Irak. Alese e nijjont war-du Basra er gevred, met avelioù enep hag ur gorventenn-draezh o redias d'ober hanter tro ha da bradañ e Baghdad adarre da serr-noz ; dre ma oa fall an hedgwel e c'hwitas Léna Bernstein war ar pradañ : ar Farman a bennboellas goude torret he c'hilhor, hag a-serzh edo pa chomas a-sav. Echu e voe gant an nijadenn Pariz-Tokyo. Distreiñ a reas ar c'houblad nijerien da Bariz ; kaset da Veirout dre sammgarr ha da Vro-C'hall dre vor e voe ar Farman F-AJLU.
Bloaz diwezhatoc'h e klaskas L. Bernstein nijal betek Saigon, hogen c'hwitañ a reas c'hoazh abalamour ma rankas pradañ en India. Goude forzh stourm e teuas a-benn da gaout un nijerez Farman F-230 n°10 marilhet F-ALGJ en eskemm ouzh kentelioù leviañ. D'an 30 a viz Mae 1931 e klaskas dibradañ en Istre met dre ma oa dreistbec'hiet an ardivink gant an trelosk e voe diskaret gant ur fourrad avel. Gloazet e voe al levierez ha kaset da ospital Marsilha. Er gêr-se e voe roet un nijerez all dezhi, ur Farman F-236 n°3 (a zo un F-230 unplas) marilhet F-ALMB. Daoust dezhi bezañ gwall wan c'hoazh e kuitaas ar glañvadez an ospital hep paeañ ar mizoù.
Diwezh
E 1932 e voe broadet Léna Bernstein gant gouarnamant Bro-C'hall. Divizout a reas un nijadenn hir all, adalek Biskra (Aljeria) betek Baghdad dre Dunizia, ar Mor Kreizdouarel, biz Libia, Egipt ha Liban – un 3 600 km bennak en holl. Klask a reas mont betek Biskra da brientiñ ar veaj, met ne ouie ket e oa berzet ouzh an nijerezioù Farman F.230 dibradañ a-c'houde ur gwallzarvoud ma oa marvet daou zen, hag ouzhpenn edo urcherien war he lerc'h a-c'houde he zec'hadenn diouzh an ospital... Dont a reas a-benn evelato da vont betek Aljer dre widre e dibenn miz Mae, hag alese da Viskra ma voe diskaret ar Farman bihan gant an avel. Nebeut a wall a voe, met skuizh-divi e oa al levierez, ha diwasket. D'an 3 a viz Mezheven e c'houlennas digant un taksi he c'has betek an dezerzh, hag e kasas ar bleiner d'ar gêr. Daou zevezh goude e voe kavet he c'horf e-kichen ur voutailh gwin Champagn hag ur gorzenn louzeier.
E bered Biskra e voe beziet Léna Bernstein.
Diglorañ
Diglorañ piz pe kistin eo tennañ ar c'hlor diwarno.
Darn eus ar frouezh pe al legumaj a vez gwarezet en ur glorenn, hogen tennañ ar glorenn-se a ranker ober evit gallout o debriñ.
Albertine von Montenuovo
Albertine von Montenuovo, pe di Montenuovo, ganet e Parma d'an 1 a viz Mae 1817, marvet e Fontanellato d'ar 26 a viz Kerzu 1867, a oa kentañ merc'h Marie-Louise Aostria, arc'hdugez Aostria, ha dugez Parma, Piacenza ha Guastalla hag he serc'heg, ha pried morganatek, Adam Albert von Neipperg.
He buhez
Albertine a oa merc'h da Marie-Louise Aostria, ha da Adam Albert von Neipperg. He mamm a oa merc'h d'an Impalaer santel Franz Iañ an Impalaeriezh santel hag eil pried an impalaer gall Napoleone Buonaparte. Pa voe harluet he fried en Enez Elba en em gavas Marie-Louise gant Adam Albert von Neipperg, un den a fiziañs kaset gant he zad d'hec'h ambroug da-geñver ur weladenn da Aix-les-Bains. Ha setu an arc'hdugez a oa bet impalaerez c'hall da orgediñ ouzh ar c'hont aostrian. Goude faezhet Napoleon Iañ e 1815 ha harluet da Sainte-Hélène, e tegouezhas Marie-Louise e Parma, Piacenza ha Guastalla ha ganti Neipperg, a oa da vezañ kentañ ministr.
Genel a reas Albertine ur bloaz bennak goude ma oa erruet an dugez e Parma. Hogen evel ma oa dimezet Marie-Louise da Napoleon e oa bastardez Albertine. Anvet e voe Albertine, diwar anv-badez he zad, ha Montenuovo diwar italianekaat an anv Neuberg (eus Neipperg).
E miz Eost 1819 e c'hanas Marie-Louise ur mab, Guglielmo, hag a vevas e ti ar medisin Rossi gant e c'hoar. Mervel a reas Napoleon 2 vloaz goude, e Mae 1821, e Saint Helena (enezenn). Tri miz goude, e miz Eost, e timezas Marie-Louise, e kuzh, da Neipperg, dre un dimeziñ morganatek, dre an abeg ma oa izeloc'h renk he fried eget hec'h hini. Dont a reas bugale Marie-Louise da chom da Balez an Duged, ha skoliet e voent gant ur c'houarnerez hag ur skolaer.
Anavezet e oa bezañs Guglielmo hag Albertine e palez Parma gant tiegezh impalaerel Vienna, met den ne grede ober anv anezho.
Mervel a reas ar c'hont Neipperg e C'hwevrer 1829. Meneg a rae, en e destamant, eus an daou vugel hag eus an dimeziñ morganatek. Marie Louise a savas ur gofesadenn, ma tisklerie ganedigezh daou vugel, hag a voe lakaet e-touez dihelloù kuzh ar stad. Daoust da se ne voe ket aotreet da advugelañ Albertine ha Guglielmo evel a garje bezañ graet hag evel ma c'houlenne Neipperg en e testamant.
Eured
D'an 28 a viz Here 1833, ha hi 16 vloaz, e timezas Albertine da Luigi Sanvitale, kont Fontanellato, un den eus unan eus uhelañ tiegezhioù kêr Parma. Kaoze a voe diwar o fenn, abalamour da oad ar c'hont, 34 bloaz, ha dre ma voe serc'heg da Marie-Louise goude marv Neipperg. Daoust da se e oa emglev etre ar priedoù Sanvitale, pevar bugel o doe, div verc'h marvet abred, ha daou baotr, Alberto ha Stefano, karet gant o mamm-gozh dugez.
Hélène Boucher
Hélène Antoinette Eugénie "Léno" Boucher (Pariz, 23 a viz Mae 1908 – Guyancourt, 30 a viz Du 1934) a voe ul levierez nijerezioù c'hall. Petra bennak ma voe berr-berr he respet e tapas meur a rekord tizh e deroù ar bloavezhioù 1930. En ur gwallzarvoud karr-nij e kollas he buhez.
Yaouankiz
Merc'h e oa d'an tisavour Léon Boucher (1868–1939) ha d'e wreg Élisabeth Hélène Dureau. Pa darzhas ar Brezel-bed kentañ, an tiegezh a guitaas Pariz d'en em staliañ en o zi kozh e Yermenonville (Eure-et-Loir). Eno e tastumas Hélène skridoù ha luc'hskeudennoù a denne d'al levierien ha d'an nijerezioù. Goude ar brezel e tistroas gant he familh da Bariz, ma reas he studioù. Da 16 vloaz e tapas he aotre da vleinañ kirri-tan, a-raok kenderc'hel gant he studioù e Skol an Arzoù-Ker.
E 1930, d'an oad a 22 vloaz, e tivizas bezañ levierez a-vicher evit kaout an dial eus marv al levier ha saver nijerezioù Jean Hubert (1885–1927), a oa mignon d'he breur. He nijadenn gentañ a reas d'ar 4 a viz Gouere hag adalek miz Meurzh 1931 e teskas leviañ. Brevedet e voe d'an 21 a viz Even, goude 100 eurvezh nij hag un nijadenn diouzh noz. Bloaz war-lerc'h e voe brevedet a-vicher, ar pevare maouez e Bro-C'hall goude Adrienne Bolland (1920), Maryse Bastié (1925) ha Maryse Hilsz (30 Ebrel 1930). Diouzhtu e prenas ur nijerezig eildorn, un De Havilland DH.60G Gipsy Moth saoz bet marilhet F-AJKM e miz Kerzu 1929 (G-AALY e oa e Bro-Saoz),.
Respet
E miz Here 1932 e kemeras perzh e nijadeg Caen–Deauville ; sac'het e voe he nijerez, ret e voe dezhi pradañ ha chom a reas an nijerez a-skourr ouzh ur wezenn, met dibistig e voe al levierez yaouank.
D'an 2 a viz Gouere1933 e nijas e redadeg an Daouzek eurvezh en Angers en ur gas an danvez levierez Edmée Jarlaud (1910–1939) ganti ; 14 e voe he renk, met ar c'hentañ maouez oc'h echuiñ e voe. Miz diwezhatoc'h, d'an 2 a viz Eost, e tapas rekord ar bed an uhelder (5 900 m) evit al levierezed war bourzh ur Mauboussin M-123 Corsaire. Adalek miz Gwengolo e heulias kentelioù troioù-ouesk war nij.
E 1934 ez eas gant al levierezed Adrienne Bolland ha Maryse Bastié da stourm evit ma vije roet d'ar merc'hed ar gwir da vouezhiañ, a-du gant ar bolitikourez wregelour Louise Weiss (1893–1983). Er bloaz-se e voe gopret gant an embregerezh Caudron-Renault evit amprouiñ embregadusted o nijerezioù. D'an 8 a viz Gouere e voe eil e Daouzek eurvezh Angers — en he unan war bourzh un nijerez Caudron C.430 Rafale e-pad 12 eurvezh, pa oa daou nijer en ardivikink a dapas ar priz kentañ. Ganti evelato ez eas rekord etrebroadel tizh ar merc'hed war 1 000 km gant 250,086 km/h keitat.
D'an 30 a viz Du, e-kerzh un nijadenn-bleustriñ e Guyancourt gant he ardivink Caudron C.430 Rafale, e voe tapet an nijerez gant barr ar gwez hag e yeas da flastrañ ouzh an douar. Gloazet-garv e voe Hélène Boucher, a varvas en hent da ospital Versailles. Obidoù broadel a voe graet dezhi en iliz-veur Saint-Louis des Invalides e Pariz – ar wech kentañ evit ur vaouez – kent bezañ beziet e Yermenonville.
Barged penn gris
Ar barged penn gris a zo un evn-preizh, Leptodon cayanensis an anv skiantel anezhañ.
Annez
Bevañ a ra al labous en Amerika.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar bargeded en urzhiad Falconiformes, Ciconiiformes pe Accipitriformes.
Pernis (genad)
Pernis a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ spesadoù skilvaoued, krouet e 1816 gant ar skiantour gall Jean Léopold Nicolas Frédéric Cuvier (1769-1832).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pevar spesad a ya d'ober ar genad :
Dendrocopos atratus
Dendrocopos atratus a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Dryobates atratus (kentanv) da gentañ-penn (e 1849) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
One Man Went To Mow
One Man Went To Mow zo ur ganaouenn saoznek evit bugale da zeskiñ dezho kontañ.
Zen
Lakaat a ra ar pouez war an emsoñjal evit klask tizhout ar sklêrijennadur. Evit se e kav gwelloc'h an deskiñ eus mestr da zeskad kentoc'h eget an deskiñ dre ar skridoù.
Gward-chase
Ur gward-chase zo un den hag a labour en ur c'hornad-bro da ziwall al loened diouzh ar chaseourien estren evit chaseourien eus ar vro. Dezhañ eo d'ober ma vo loened a-walc'h evit ar chaseourien hag ar besketaerien, ha ma vo yac'h al loened. Alies e vez paeet gant ur perc'henn bras
Angelica Kauffman
Angelica Kauffman, ganet e 1741 e Coire, e Kanton Graubünden, e Suis, ha marvet e 1807, a oa ul livourez ha poltrederez suis. Entre klaselezh hag Empfindsamkeit eo he doare.
Clun (Bro-Saoz)
Ar stêr Clun zo ur stêr eus Bro-Saoz, e Shropshire, hag a dremen dre gêriadennoù Clun (Shropshire), Newcastle-on-Clun ha re all. Aberiñ a ra er stêr Teme e Leintwardine, e Herefordshire.
Eieniñ a ra etre kêriadennig Anchor ha Bettws Hill Wood, tost da Gembre. Kaer eo saonenn ar stêr dre vaezioù Shropshire Hills AONB (Area of Outstanding Natural Beauty).
Ar stêr Unk zo adstêr dezhi e Clun (Shropshire), e-kichen kastell Clun.
Kavout a reer an anv Clun e meur a lec'h: kêriadennoù Clun (Shropshire), Newcastle-on-Clun, Aston on Clun, hag ar c'hoad anvet Clun Forest.
Alan Shepard
Alan Bartlett Shepard, Jr., ganet d’an 18 a viz Du 1923 e Derry (New Hampshire), marvet d’an 21 a viz Gouhere 1998 e Peeble Beach (Kalifornia) a zo bet an Amerikan kentañ o veajiñ en egor (kefridi Mercury-Redstone 3) e 1961, teir sizhun war-lerc'h an nijadenn gentañ en egor graet gant ar Soviedad Youriy Gagarin, hag ar pempet den o kerzhet war al Loar (kefridi Apollo 14) e 1971.
Goodnight, Irene
Goodnight, Irene (pe Irene, Goodnight) zo ur ganaouenn saoznek gant ar soner stadunanat Huddie 'Lead Belly' Ledbetter, enrollet e 1933.
Muay thai
Ar Muay Thai peotramant boks Thai (thaï: มวยไทย, « boks ar bobl Tai ») zo un arz-emgannañ hag ur sport emgannañ bet diorroet e Thailand, ha brudet-bras er bed-holl hiziv an deiz. Un doare boks eo ma c'haller skeiñ gant an daouarn hag an treid evel meur a voks all, met ivez gant an daoulin hag an daouilin.
Dendrocopos darjellensis
Dendrocopos darjellensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus (Dendrocopus) [sic] darjellensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1845) gant al loenoniour saoz Edward Blyth (1810-1873).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù norzh Iskevandir India :
Ruth Law Oliver
Ruth Law Oliver, bet ganet d'an 21 a viz Mae 1887 e Lynn (Massachusetts) hag aet da Anaon d'ar 1añ a viz Kerzu 1970 e San Francisco (Kalifornia), a voe unan eus diaraogerezed an nijerezh er bloavezhioù 1910.
Buhez
Ganet e voe Ruth Bancroft Law, da Sarah Bancroft Breed hag he fried Frederick Henry Law. He breur henañ e oa an harzlammer, faragoueller hag aktour Rodman Law (1885–1919).
Pa oant bugale e veze atav Ruth hag he breur o taeañ an eil egile da ober sotonioù dañjerus evel pignat er wezenn uhelañ, lammat a-ziwar toenn ur c'hrañj pe mont a-c'haoliad war ar pennoù-chatal gouesañ. E 1912, pan eas Rodman da harzlammer, ez eas Ruth diouzh he zu da c'houlenn kentelioù leviañ digant Orville Wright (1871–1948) ; nac'hañ a reas an nijer meur, pa soñje dezhañ ne veze ket tuet ar merc'hed gant ar mekanikoù – ar pezh a oa diwir evit a sell ouzh Ruth, evel p'en diskouezas meur a wech diwezhatoc'h. Ne voe ket diwarc'het Ruth avat : « An doare gwellañ da'm lakaat d'ober un dra bennak eo lavarout din n'on ket gouest », a skrivas-hi e 1921. En diwezh ez asantas Wright da werzhañ un nijerez d'an danvez levierez, a glaskas ur monitour. Daou anezho a gavas e Massachusetts, ha goude teir sizhunvezh stummadur e voe ar 5 maouez brevedet en SUA d'an 12 a viz Du 1912, Diouzhtu e kemeras perzh e nijadegoù-diskouez. Goude bezañ desket ober troioù-ouesk gant un nijerez en o diskouezas adalek 1915 e Daytona Beach (Florida) ; er bloaz-se e spontas he fried Charles Oliver pa gemennas bezañ e-sell da ober ul looping (tresañ ur c'helc'h a-serzh en oabl), ha div wech e teuas a-benn en taol-kentañ. Betek 1919 e tarempredas Daytona Beach, ma voe-hi ar vaouez kentañ o leviañ, o nijal diouzh noz hag o tozviñ un harzlammer. Eno e nijas tremen 900 gwech, ha he-unan e kempenne kefluskerioù he nijerezioù.
En nevezamzer 1916 ez emezelas en ur genstrivadeg uhelder ; div wech e voe en eil plas, a-dreñv gwazed – fuloret an tamm anezhi e tisklêrias Ruth Law Oliver bezañ mennet da dapout ur rekord hag a voe dreist kement nijer.
D'an 20 a viz Du 1916 e tapas Ruth Law rekord an nijadenn herrañ a-dreuz SUA adalek Chicago (Illinois) betek Hornell (New York), da lavarout eo 950km, he-unan war bourzh un nijerez Curtiss Model E Pusher. Antronoz e nijas betek New York, ma voe berr an trelosk ganti a-us kêr ; plaviñ a reas, ha pradañ war Governors Island e beg Manhattan dirak ur c'habiten eus an US Army a gemmas boujiennoù ar Model E. D'an 2 a viz Kerzu e voe aozet koan en he enor, ma kejas ouzh Woodrow Wilson, 28 Prezidant Stadoù-Unanet Amerika.
Pan eas SUA tre er Brezel-bed kentañ e miz Ebrel 1917 e klaskas Ruth Law emezelañ evel levierez, met berzet e oa ar vicher d'ar merc'hed. Ker feuket e voe ma skrivas ur pennad anvet « Let Women Fly » ("Lezit ar merc'hed da nijal") er gelaouenn Air Travel.
Goude ar brezel e kendalc'has da dapout rekordoù. D'ar 7 a viz Mezheven 1919 ez eas rekord an uhelder, 3 962 m, gant Raymonde de Laroche e Bro-C'hall ; tri devezh diwezhatoc'h e pignas Ruth Law Oliver betek 4 481 m ; d'an 12 avat e tizhas Raymonde de Laroche 4 800 m.
E 1922 e voe souezhet-bras Ruth Law pa zeskas dre ar gazetenn e oa o vont da levierez war he leve, ha hi oadet 35 bloaz hepken ; skuizh e oa aet he fried gant he micher zañjerus, ha savet en devoa an embann evit he lakaat da baouez. Plegañ a reas, hag ober war-dro he liorzh e Los Angeles. E 1932 avat e c'houzañvas un diwaskadenn nervel, dre ziouer a nijadennoù hervezi.
E 1948 ez eas dre an tren da Washington, D.C. da lidañ profidigezh o nijerez Kitty Hawk gant ar vreudeur Wright d'ar Smithsonian Institute.
A-c'houde he marv d'ar 1añ a viz Du 1970 e San Francisco e voe beziet e Lynn, Massachusetts.
Santianna
"Santianna", anavezet ivez evel "Santiana", "Santy Anna", "Santayana", "Santiano", "Santy Anno", ha meur a anv all c'hoazh, zo ur c'han-labour martoloded ("sea shanty" e saozneg) diwar-benn ar jeneral Antonio López de Santa Anna. Niverenn 207 zo dezhi er Roud Folk Song Index.
Edward Smith-Stanley
Edward Smith-Stanley, trizekvet kont Derby, bet ganet d'an 21 a viz Ebrel 1775 hag aet da Anaon d'an 30 a viz Mezheven 1851, a oa un dastumer, ul labourer-douar, un naturour hag ur politikour saoz.
Maryse Hilsz
Yaouankiz
En ur familh elzasat divroet da Bariz e 1870 evit chom gall e voe ganet Marie-Antoinette da François Hilsz, barazher, hag Eugénie Letourneur e wreg. Buan e voe graet Maryse eus Marie-Antoinette. E Levallois ar mare-se e veze fardet nijerezioù el labouradegoù Louis Blériot, Clément-Bayard ha Voisin Frères. P'edo o teskiñ ar vicher a gabellerez e kêr ez ae gant mignoned da sellout ouzh an ardivinkoù nevez-se, alese he c'hoant da nijal ivez. Peogwir n'he devoa na diplom, nag arc'hant nag anaoudeien e metoù an nijerezh ez eas da harzlammerez evit paeañ he breved levierez. D'ar 24 a viz C'hwevrer 1924 e varvas François Hilsz. D'an 9 a viz Even, Lun ar Pantekost er bloaz-se, e voe aozet ur genstrivadeg harzlammat evit an deraouidi ; a-c'houde al lamm kentañ-se e teskas an doare hag ez eas da harzlammerez nann-soudard a-vicher (tremen 112 lamm) ha d'an 20 a viz Ebrel 1930 e tapas he breved levierez, an niverenn 1293.
Levierez
Diouzhtu e fellas dezhi tapout rekordoù. E 1930 end-eeun e nijas a-us Maroko, Aljeria ha Tunizia.
En hevelep bloaz e reas he beaj hir kentañ : en he unan e tibradas eus Le Bourget d'an 12 a viz Du war bourzh un nijerez Morane-Saulnier MS.60 Moth marilhet F-AJOE a levias betek Saigon hag e pradas e Pariz d'ar 7 a viz C'hwevrer 1931 goude meur a dro-gaer (pradañ dre ret meur a wech, mont war kein un azen davit eoul, ur viñs-tro torr en Istanbul hag all). E deroù 1932 e tibradas eus Le Bourget adarre hag e levias ur Farman 291 marilhet F-ALUI betek Antananarivo e Madagaskar, ma pradas d'an 31 a viz Meurzh goude un nijadenn 24 000 km ; al levierez kentañ e voe o treuziñ ar Sahara en he unan. D'an 19 a viz Eost en hevelep bloaz ez eas ganti rekord an uhelder evit ar merc'hed e Villacoublay (en Yvelines hiziv), gant 9 791 m ; anvet e voe da Varc'hegez al Légion d'honneur goude an nijadenn-se. E 1933 e nijas eus Pariz betek Ha Noi e 5 devezh hepken – ur rekord all – hag e tistroas dre Dokyo. Da Woman of the Year ("Maouez ar Bloaz") e voe dilennet gant ar Fédération Aéronautique Internationale, a-gevret gant Amelia Earhart ; an Harmon Trophy stadunanat 1933 a voe deroet dezhi ivez. D'an 18 a viz Even 1934 e varvas al levier André Salel, a oa bet karantez Maryse Hilsz abaoe deroù ar bloavezhioù 1930, e-kerzh leviañ ur c'hentpatrom Farman F.420-01 e Châteaufort (en Yvelines hiziv). Al levierez a lakaas sevel en nijva ur maen-koun en e enor ha hini e vekanikour Roger Robin. Er bloaz-se e torras he rekord Pariz-Ha Noi pa nijas e-pad 5 devezh c'hoazh, met dre Golkata, Saigon, Ha Noi ha betek Tokyo ; ur Bréguet 330 marilhet F-AKFM ha lesanvet Joe III eus an Aerlu gall kaset gant ur c'heflusker 650 marc'h-nerzh e oa an nijerez, ha pa zistroas da Vro-C'hall e voe kaset Maryse Hilsz dre Greizeuropa da ziskouez an ardivink. E 1935 ez eas ganti Kib Hélène Boucher pa nijas a Vuc (en Yvelines hiziv) da Ganas e 2 eurvezh ha 29 munutenn. D'an 23 a viz Even 1936 ez eas gant Maryse Hilsz rekord uhelder ar merc'hed gant 14 310 m, , gant ur ; ganti edo ar rekord-se c'hoazh e 1948. D'ar 29 a viz Eost ez eas ganti Kib Hélène Boucher adarre pa nijas a Vuc da Ganas en 1 eurvezh, 52 munutenn ha 43 eilenn gant un nijerez Caudron-Renault 685 Super Rafale a nijas da 366,760 km/h keitat. E miz Du, p'edo o klask pilat rekord tizh ar merc'hed, e voe strinket a-ziwar he c'hador ; a-drugarez d'he harzlamm e voe saveteet.
Rezistañs hag aerlu
Er bloaz 1941 ez emezelas Maryse Hilsz e rouedad Buckmaster ar Rezistañs. E-kerzh unan eus he c'hefridioù e rankas pradañ e Turkia.
E bered Levallois-Perret emañ bez Maryse Hilsz.
Marianna Chierici
Marianna Chierici a zo bet ganet e 1990 en Italia.
Mestrc'hoarierez echedoù italian. Mestr FIDE (Maouezi) eo abaoe 2006.
Kampionez Italia e 2009.
2 053 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gwengolo 2009.
Barged kolier gwenn
Anvet e voe Odontriorchis forbesi (kentanv) da gentañ-penn (e 1922) gant an naturour breizhveuriat Harry Kirke Swann (1871-1926) da zougen bri d'an evnoniour saoz William Alexander Forbes (1855–1883).
Annezva
Brosezat eo ar spesad e biz Brazil.
Edern (kumun)
Edern, pe (A)n E'ern e brezhoneg ar vro, a zo ur gumun eus Bro Gerne e kanton Brieg, e departamant Penn-ar-Bed, e mervent Breizh. Er vroig Glazik emañ.
Leptodon
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1836 gant al loenoniour svedat Carl Jacob Sundevall (1801-1875).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer e Kreizamerika, Mec'hiko ha Suamerika, daou (2) isspesad dezho en holl.
Angélica
Angélica zo un anv-badez spagnolek, deuet eus an anv-badez italianek Angelica.
Gerdarzh
Dont a ra eus an anv-gwan latin angelicus, "aelel", savet diwar ar ger gregach άγγελος (ángelos). Kar eo d'an anv-badez all Angela.
Angélica Palma
Angélica Palma y Román (Lima, Perou 1878 - Rosario, Arc'hantina, 1935) a oa ur skrivagnerez perouat.
Chondrohierax
a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1843 gant an naturour gall René Primevère Lesson (1794-1849).
Angélica
Gerdarzh
Kentañ meneg eus an anv a zo en Orlando furioso, meurgan italianek gant Ludovico Ariosto.
Angélica Palma
He buhez
Merc'h e oa da Ricardo Palma ha Cristina Román Olivier. Skoliet e voe el lise (skol gentañ) renet gant Teresa Gonzáles de Fanning. Goude e kendalc'has gant he zad er Biblioteca Nacional.
Chondrohierax
Spesadoù
Daou spesad bargeded a ya d'ober ar genad :
O c'havout a reer en un takad hag a ya eus kreisteiz Stadoù-Unanet Amerika ha Mec'hiko da hanternoz Arc'hantina (C. uncinatus) hag e reter Kuba (C. wilsonii).
Angélica Palma
Labour
Kenlabourat a reas gant meur a gelaouenn berouat: Prisma, El Comercio, Variedades, La Crónica betek 1919. Neuze ez eas da Spagn. Eno ec'h embannas Tradiciones Peruanas, bet savet gant he zad, Ricardo Palma, entre 1924 ha 1925. En 1931 e tistroas da Berou. Pevar bloaz goude e veajas da Arc'hantina d'ober un droiad prezegennoù. Mervel a reas eno, e kêr Rosario.
Fernando VII (Spagn)
Yaouankiz
Ganet e oa d'ar 14 a viz Here 1784, e San Lorenzo de El Escorial. Mab e oa da Carlos IV, roue Spagn, ha da María Luisa de Parma (1751-1819), a voe diskaret gantañ da-geñver emsavadeg Aranjuez.
Goude Emwel Baiona e 1808 e rankas dilezel e garg a roue. E-pad Brezel Dizalc'hted Spagn e chomas prizoniet e Valençay, e Bro-C'hall, hogen anavezet e oa gant Cortes Cadiz, ha kuzul ar rejañs, evel roue Spagn en e reizh. Pa zistroas en 1814 e oa fiziañs ennañ, ha karet e oa gant an darn vrasañ eus ar Spagnoled.
Pa voe faezhet armeoù Napoleon ha kaset kuit ar roue Buonaparte e voe daskoret e gurunenn da Fernando gant Napoleon, gant Feuremglev Valençay. Ar roue deseado, c'hoantaet avat, a ziskouezas ne oa nemet ur roue hollveliour mac'hom ha ne rae forzh ebet, eus kreiz e lez, gant c'hoantoù gwirion e bobl, ha hi a wele ennañ neuze un den divorc'hed, treitour, ha leun a zrougiezh. Ne oa ken pal d'e bolitikerezh nemet padout er galloud.
Entre 1814 ha 1820 ec'h adsavas an hollveliouriezh eta hag ec'h embannas e oa e-maez al lezenn Bonreizh Cadiz. Heskinañ a reas kostezenn ar frankizourien. Hogen, war-lerc'h ar c'hwec'h vloavezh a vrezel diabarzh a oa bet en amzer ar Buonaparte, ha gant ur vro rivinet, un ekonomiezh diskaret, ne deuas ket a-benn e c'houarnamantoù da gas lestr ar stad war-raok.
En 1820 e voe un taol-stad gant an arme hag a zegasas un tribloaziad a frankizouriezh (1820-1823), hag adsavet e voe Bonreizh ha dekredoù Cadix.
Un dezamortizadur, pe diberc'hennadur, a voe a-nevez. Bep ma'z ae ar frankizourien virvidik pelloc'h eget ar re glouar e rae van ar roue da zoujañ ouzh ar Vonreizh en ur iriennañ da adsevel an hollveliouriezh. Dont a reas a-benn eus e daol gant ergerzhadeg-vrezel an arme c'hall da Spagn e 1823.
E dibenn e ren e voe gwaskerezh diduez, hogen ivez ur politikerezh hollveliek klouar a zisplije kenañ d'an hollveliourien a oa bodet en-dro d'e vreur, an infant Carlos de Borbon. Ouzhpenn-se e voe afer hêrezh ar gurunenn a oa penn-kaoz d'ar c'hentañ brezel karlist a grogo da varv Fernando VII pa zegouezho ar gurunenn etre daouarn e verc'h Isabel II, ha ne voe ket anavezet gant an infant Carlos.
Pa zegouezhas ar gurunenn gant e dad en 1788 e voe anvet Fernando da briñs Asturiez gant ar Breujoù (Cortes) en ul lid a voe aozet e manati San Jeronimo el Real, e Madrid, d'an 13 a viz Gwengolo 1789. Abredik e voe roet da skoliañ d'an tad Felipe Scio de San Miguel, lean eus urzh an Escolapios, den speredek ha desket, hag a voe anvet da eskob Sigüenza en 1795. Kemeret e voe e lec'h neuze gant eskob Orihuela, Francisco Javier Cabrera, ha gant ar chaloni Juan Escóiquiz. Dindan levezon ar chaloni eo e vagas kasoni ouzh e vamm hag he serc'heg, Manuel Godoy.
Abred e krogas Fernando da iriennañ a-enep e dud hag a-enep Manuel Godoy. En-dro da briñs yaouank Asturiez e oa bodet tud eus an noblañs uhel, a vo graet la camarilla anezho diwezhatoc'h, ha ne glaskent nemet reiñ lamm d'ar ministr Godoy. En 1807 e oa bet un irienn, an hini gentañ, a voe kavet penn dezhi, abalamour d'ur flatradenn. Barnet evoe ar priñs yaouank, flatrañ a reas e harperien, ha goulenn pardon digant e dud. A-du e oa al lezvarn gant an iriennerien ha didamallet e voe an holl.
Ren kentañ hag emgav Baiona
E miz Meurzh 1808, pa edo armeoù gall Napoleon o tostaat ouzh Madrid, hervez diferadurioù Feuremglev Fontainebleau (1807), ez eas kuit ar roue hag e diegezh da Aranjuez. Godoy a oa en e soñj kas anezho da Amerika ma vije ezhomm. D'ar 17 a viz Meurzh e voe arsailhet palez Godoy gant ar bobl, iset gant tud kostezenn Fernando. Dont a reas Carlos IV a-benn da saveteiñ buhez buhez priñs ar peoc'h met ret e voe dezhañ lezel e gurunenn gant e vab d'an 19 a viz Meurzh. Anavezet eo an darvoudoù-se dindan an anv emsavadeg Aranjuez. An eil gwech en istor Spagn e oa d'ur roue bezañ distroadet gant e vab, abaoe diskar Alfonso X Kastilha gant Sancho IV Kastilha.
Distreiñ a eure Fernando d'al lez ma voe degemeret gant pobl Madrid o youc'hal gant al levenez. Hogen, en derc'hent, 23 aviz Meurzh, e oa erruet an arme c'hall e Madrid ivez gant ar jeneral Joachim Murat
Ar roue ha Napoleon
Gwarez Napoleon a c'houlennas ar roue kozh hag e bried digant Napoleon, ha diwallet e voent gant soudarded Murat. War un dro e kinnigas Napoleon da Fernando aozañ un emgav etreze. Kerkent ec'h asantas Fernando rak esperout a rae e roje skoazell dezhañ da vezañ roue Spagn. E Madrid e ranke bezañ an emgav, met a-benn ar fin e voe lakaet pelloc'h en hanternoz, e Burgos da gentañ, Donostia goude, haga-benn ar fin e c'hoarvezas e Baiona. D'an 20 a viz Ebrel e tremenas ar Bidassoa. Ne ouie ket c'hoazh e oa prizoniad hag e vije dalc'het c'hwec'h vloaz e harlu e Bro-C'hall.
Carlos IV en doa dilezet ar gurunenn, kemeret gant Fernando VII, en eskemm ouzh frankiz Godoy. Napoleon a bedas Godoy ivez da Vaiona. Godoy a soñje e c'hallje goulenn digant Fernando an aotre da zistreiñ da Spagn ha da adkemer e vadoù. Carlos hag e bried a c'houlennas kemer perzh er vodadeg. Dindan gwarez ur bagad soudarded c'hall e tegouezhjont e Baiona d'an 30 a viz Ebrell. Daou zevezh goude en em savas ar bobl e Madrid a-enep ar C'hallaoued. Gant emsavadeg an Dos de Mayoe krogas Brezel Dizalc'hted Spagn.
E-keit-se, e Baiona, e troe an traoù en un doare farsus. Napoleone Buonaparte a viras ouzh Manuel Godoy da erruout, evit ma n'hallfe ket kuzuliañ ar rouaned kozh, a ziskouezas neuze pegen diampart e oant. Napoleon a lavaras da Fernando en doa diskaret ar roue, e dad, dre nerzh, ha ne oa ket reizh ha ne dalveze ket, ha groñs e c'houlennas digantañ anavezout Carlos da roue. Ar rouanez, mamm Fernando, a c'houlennas digant Napoleon fuzuilhañ Fernando abalamour d'ar pezh en devoa graet dezho, roue, rouanez, ha Godoy.
Napoleon a lakaas Carlos da blegañ, ma laoskas gant an impalaer gall e wirioù war gurunenn Spagn. En eskemm e voe kinniget repu e Bro-C'hall, dezhañ, d'e bried ha Godoy, ha 3 milion a realed bep bloaz da vevañ. Carlos a gave dezhañ n'en doa kollet netra er marc'had peogwir e oa bet diroueet gant e vab. Pa erruas e Baiona ar c'heloù eus an emsavadeg hag eus ar waskadeg a deuas goude e voe lakaet bec'h war Fernando gant Napoleon, ha gant e dad Carlos, abalamour dezhañ da anavezout e dad evel gwir roue.
An dilez-roue-se a zegasas ouzhpenn kemm-tiegezh er rouantelezh. En un diskleriadur d'ar Spagnoled, d'ar 25 a viz Mae, ec'h embannas Napoleon e oa reizhad Spagn o vont da gemmañ hag e vije ur Vonreizh hep kaout ezhomm d'ober dispac'h evit se.
Distro
En miz Gouhere 1812 e teuas un armead saoz ha spagnol eus Portugal, gant dug Wellington, da drec'hiñ war ar C'hallaoued en emgann Arapiles, ha d'o c'has kuit eus Andalouzia. Hag int da dostaat ouzh Madrid. Bihanaet e oa niver ar soudarded c'hall gant drouziwezh brezelekadenn Rusia, e deroù 1813.
Kas kuit a rejont Joseph Bonaparte eus Madrid neuze seul aesoc'h a se ha trec'hiñ ar C'hallaoued en emgann Vitoria ha hini San Marcial. Joseph Bonaparte a guitaas ar vro ha Napoleon a rankas kemer diarbennoù da zifenn haroù kreisteiz Bro-C'hall.
Dimeziñ ha bugale
Peder gwech e timezas:
Drive-by shooting
Drive-by shooting (brezhoneg: tennadenn o vleniañ) a vez graet eus un doare tagañ oc'h implij un arm-tan o tennañ adal ur garbed a vez implijet evit tec'hout kuit bliv goude an tennadenn. An doare tennadennoù-se a vez liammet alies gant feulster ar badennoù gang er c'hêrioù bras er Stadoù-Unanet met a vez adkavet dre ar bed a-bezh.
Ar gadoniezh-se a vez awenet gant ar c'hoant da lakaat ur barrad aon da sevel d'an enebourien, da lazhadegañ buan tud. Un toullad arzourien eus bed an hip-hop a zo bet taget gant an doare d'ober-se; e-touez ar re lazhet anavezet e adkaver Tupac Shakur, Notorious B.I.G pe c'hoazh Mac Dre.
Implijet e oa bet dija an doare d'ober-se e-pad mare ar berz er bloavezhioù 1930 er Stadoù-unanet. Adkemeret eo bet abaoe gant bed ar sponterezh er Reter neshañ, pe e-pad brezel Liban pe c'hoazh gant an Talibaned en Afghanistan.
Marina Brunello
Marina Brunello a zo bet ganet d'an 10 a viz Even 1994 e Lovere, e Proviñs Bergamo (Italia). He c'hoar Roberta Brunello hag he breur Sabino Brunello a zo c'hoarierion echedoù brudet ivez. Mestrc'hoarierez echedoù italian. Mestr FIDE (Maouezi) eo. Kampionez Italia dindan 12 vloaz.
2 159 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Gwengolo 2009.
Lazhadeg Le Paradis
Lazhadeg Le Paradis a zo ul lazhadeg a c'hoarvezas e-pad an Eil brezel bed, e 1940, e Lestrem (Pas-de-Calais, Bro-C'hall), graet gant ar Waffen SS. Goude emgannoù er c'horn-bro (Wormhout, Lestrem, Waten, Beugny hag all) evit daleañ an Alamaned ha gounit amzer evit ma c'hellfe ar soudarded eus Breizh-Veur hag eus Bro-C'hall kelc'hiet gant an armeoù alaman achap dre Zukark, lod eus an difennourion a voe tapet da brizonidi gant an Alamaned. 97 milour eus ar 2nd Royal Battalion, Norfolk Regiment Breizh-Veur a voe drouklazhet e Le Paradis gant an SSed d'ar 27 a viz Mae 1940 goude bout en em rentet war-lerc'h emgannoù start. Douaret e voent gant tud ar vro diwar urzh an Alamaned e lec'h ma voent bet lazhet a-raok bout beziet en-dro e 1942 e bered ar gumun. Daou soudard a c'hellas chom bev, ha, goude ma voe bet graet war o zro gant tud eus ar vro e voent tapet da brizonidi-vrezel gant an Alamaned. O zesteni a lakaas un enklask da vout digoret gant ar War Crimes Investigation Unit, tapet e voe un ofisour SS, Fritz Knöchlein e anv, barnet e voe d'ar marv e miz Here 1948 ha krouget e voe e miz Genver 1949. E 2007 e voe kavet relegoù 21 soudard eus ar Royal Scots en ur bez hollek e-kichen Le Paradis, ha gell a raer krediñ e voent bet drouklazhet ivez gant an SSed.
Pennad kar
Lazhadeg La Plaine au Bois
Streets of Laredo
Streets of Laredo zo ur ganaouenn saoznek stadunanat diwar-benn ur paotr-saout o vervel.
Pozioù
As I walked out in the streets of Laredo As I walked out in Laredo one day, I spied a poor cowboy, all wrapped in white linen All wrapped in white linen and cold as the clay.
"I see by your outfit, that you are a cowboy." These words he did say as I slowly passed by. "Come sit down beside me and hear my sad story, For I'm shot in the chest, and today I must die."
"'Twas once in the saddle I used to go dashing, 'Twas once in the saddle I used to go gay. First down to Rosie's, and then to the card-house, Got shot in the chest, and I'm dying today."
"Get six jolly cowboys to carry my coffin, Get six pretty maidens to bear up my pall. Put bunches of roses all over my coffin, Roses to deaden the clods as they fall."
"Then swing your rope slowly and rattle your spurs lowly, And give a wild whoop as you carry me along; And in the grave throw me and roll the sod o'er me. For I'm a young cowboy and I know I've done wrong."
"Go bring me a cup, a cup of cold water. To cool my parched lips", the cowboy then said. Before I returned, his soul had departed, And gone to the round up – the cowboy was dead.
We beat the drum slowly and played the fife lowly, And bitterly wept as we bore him along. For we loved our comrade, so brave, young and handsome, We all loved our comrade, although he'd done wrong.
Proviñs León
Proviñs León a zo ur broviñs e gwalarn Spagn, e gwalarn Kumuniezh Emren Kastilha ha León. Ur boblañs a 500 000 a dud he deus. Kêr León eo ar gêr-benn anezhi, gwechall kêr-benn Rouantelezh León.
Medea (disheñvelout)
Medea zo anv meur a dra.
Maizy
Maizy zo ur gumun en departamant Aisne, e rannvro Hauts-de-France e Frañs.
Llanddewi Efelffre
Llanddewi Efelffre (saoznekaet e Llanddewi Velfrey) zo ur gêriadenn hag ur gumuniezh e reter Sir Benfro, e Kembre. Emañ hanter-hent etre Arberth ha Hendy-gwyn ar Daf.
Un tammig er mervent d'ar gêriadenn emañ kreñvlec'hioù Llanddewi Gaer ha Caerau Gaer.
E 2011 e oa poblet Llanddewi Efelffre gant 393 a dud, ha 117 anezho (30,5%) a oa kembraegerien.
Medea (Evelyn De Morgan)
Medea zo un daolenn gant al livourez saoz Evelyn De Morgan ( 1855-1919), savet ganti diwar-benn mojenn Medea, unan eus re grisañ Hellaz kozh.
Livet eo en doare Quattrocento, da lavarout eo hini livourien ar XVvet kantved italian. Gwelout a reer an hudourez Medea gwisket e roz o kerzhout e sal ur c'hastell krennamzerel. Ur voutailh zo ganti en he dorn: krediñ a c'haller eo boutailhad ar c'hontamm a servijo dezhi da lazhañ he bugale.
Alfred Kalb
Tro-spered
Da geñver an holl tudennoù taolennet e romantoù Sven Hassel ez eo an hini stabilañ da geñver spered. Soudard abaoe ma z'eo yaouank flamm n'en deus ket aon rak ar stourm na rak ar gourdonadegoù. A-wechoù ez eo lakaet e karg da gourdoniñ ar soudarded nevez o erruout er 27vet rejimant panzer. Displijet bras ez eo gant an dud hep doujañs ouzh ar relijion betek lazhañ kriz lod anezho.
Four Drunken Maidens
Four Drunken Maidens zo ur ganaouenn saoznek diwar-benn plac'hed vezv. Hervez doareoù zo n'eus kaoz nemet eus teir flac'h.
Alfred Kalb
Tro-spered
Displijet bras ez eo gant an dud o flemmañ ar Frañs rak en em santout a ra gall a-raok pep tra. Gwasoc'h ez eo pa vez flemmet e harozh ar jeneral De Gaulle, gellout a ra bezañ feuls a-benn neuze. Muzulman ez eo met evañ ha butuniñ a ra. Ober a ra an holl pedennoù ret bemdez gant e tapiz pediñ.
Pa vez o argadiñ e huch pe "Allah el Ackbar!" pe "En avant la Légion!". Pa vez o c'hortoz ur prantad stourm pe un dro-gamm e blij dezhañ mouskanañ "Komm, Süßer Tod" (brezhoneg:" Deus marv dous, deus") ur ganaouenn anavezet mat el lu Alaman ha bet krouet gant Johann Sebastian Bach hag ul liamm a ra gant lugan al Lejion Spagnol "¡Viva la muerte!". Dre gement-mañ e soñj a-wechoù d'ar rusianed ez eo soudarded ar brigadenn SS Rann-arme Karl-Veur e-tal dezho.
Komz a ra Alamaneg, Arabeg, Spagnoleg, Galleg ha Chinaek.
Keñveriañ a ra alies an tachennoù hag an enebourien gant ar re en deus bet treuzet pe stourmet outo pa oa el Lejion Estrañjour dreist-holl e-pad Brezel ar Rif. Bepred e tiskler e oa gwasoc'h ar pezh a vevas a-raok bezañ er 27vt rejimant panzer.
Spouronet ez eo Breur Bihan gant ar bed relijiel ha pa vez kaoz eus ar Pab pe Jezuz pe Allah e sav ur barad anaon ennañ dre an torfedoù en deus bet graet a-hed e vuhez. Lejioner pe Alfred Kalb a implij ar fed-se evit gopaat outañ.
Korfelezh
1m60 ez eo. Bez e vez bepred gant ur sigaretenn enaouet pe get en e veg.
E dremm a zo mac'hagnet bras, glizennoù lies en deus. Spouroniñ a ra an dud dre e zaoulagad hag e dremm freuzet.
Digastret ez eo bet e toull-bac'h Fagen, pa vez e gamaraded o vont da welet ar gisti e ya ganto mezv-du dall hag e sell evit kaout mennozhioù evit digeriñ ur bordell dezhañ e-unan goude ar brezel e Maroko.
Ar soudard
Bet e oa bet lejioner en eilvet rejimant el Lejion estrañjour, kemeret en deus perzh e brezel ar rif, stourmet en deus ivez e Indez-Sina.
Hervezhañ ez eo emezellet el Lejion pa oa 16 vloaz ha da vare romantoù Sven Hassel e tiskler ez eo soudard abaoe 14 vloaz pe 30 vloaz bremañ.
Ur soudard ampart ez eo war an holl tachennoù nemet stourm a-enep an tankoù lec'h ma z'eo gwelloc'h Breur Bihan evitañ. Soudard mailh gant ar mindrailherezhoù, kontilli, fuzuilhoù resided, kordennoù-kroug ez eo.
Plijout a ra dezhañ kaout armoù naetaet mat ha prest da lazhañ an enebourien.
Pa vez o vale ne ra trouz ebet ne ra forzh ma vije war an talbenn pe en a-dreñv.
Dougen a ra ul lien-mouch glas-gwenn-ruz livioù ar banniel c'hall hag en e godell unwisk soudard en deus ur poltred eus ar jeneral Charles de Gaulle.
East Williamston
East Williamston zo ur gêriadenn, ur barrez hag ur gumuniezh e kreisteiz Sir Benfro, e Kembre. Emañ er gwalarn da gêr Dinbych-y-Pysgod. N'eus anv kembraek ebet gant al lec'h-se hag a zo el lodenn saoznek eus Sir Benfro, er pezh a anved "Little England beyond Wales".
Dendrocopos macei
Dendrocopos macei a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus Macei (kentanv) da gentañ-penn (e 1818) gant an evnoniour gall Louis Jean Pierre Vieillot (1748-1831) : dougen a ra anv an ergerzher hag ar moraer breizhat Marc Joseph "Macé" Marion-Dufresne (1724-1772).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ :
Solingen
Solingen (distaget en alamaneg) zo ur gêr eus Alamagn, e stad Norzh Roen-Westfalia. Emañ en hanternoz d’ar c’horn-bro anvet Bergisches Land, er su dad a rannvro ar Ruhr. E 2014 e oa war-dro 160,000 a annezidi ez eo an eil kêr vrasañ er Bergisches Land, goude Wuppertal.
Lesanvet eo "Klingenstadt" ("Kêr al Lavnennoù"), abalamour m’eo brudet, abaoe ar Grennamzer, evel ul lec’h ma reer klezeoù, kontilli, sizailhoù, aotennoù… gant lavnennoù mat ha lemm.
Er e voe artizaned eus Solingen o kuitaat o c’hêr hag o vont gant o sekredoù oberiañ da Shotley Bridge, e hanternoz Bro-Saoz.
Kêrioù gevellet
Liammoù he deus Solingen gant ar c’hêrioù-mañ :
Kanton Falaise
Kanton Falaise a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Falaise a ya 57 kumun d'ober anezhañ:
Kanton Hérouville-Saint-Clair
Kanton Hérouville-Saint-Clair a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Bro-Wennel
Ar Vro-Wennel zo ur vroig kozh er Marz Breizh istorel bremañ e Il-ha-Gwilen. Anv ar vroig-mañ a zeu eus Gwennel (Vandèu e gallaoueg, Vendel e galleg). Felger a zo ar gerbênn ziofisiel ha Gwennel ar gerbênn istorel. Ar gallaoueg a vez komzet c'hoazh gant ar re gozh dreist-holl.
Kanton Hérouville-Saint-Clair
Kumunioù
Kanton Hérouville-Saint-Clair a ya 2 gumun d'ober anezhañ:
Kanton Courseulles-sur-Mer
Kanton Courseulles-sur-Mer a zo ur rann velestradurel eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Courseulles-sur-Mer a ya 22 gumun d'ober anezhañ:
Gup penn gwenn
Ar gup penn gwenn (Trigonoceps occipitalis) a zo un evn-preizh eus Afrika. Ar spesad nemetañ eo er genad Trigonoceps.
Annez
Bevañ a ra al en Afrika issahara.
Rummatadur
Diouzh an evnoniourien e vez renket ar gup penn gwenn en urzhiad Accipitriformes, Ciconiiformes pe Falconiformes.
Peulvanoù Kerbourgneg
Peulvanoù Kerbourgneg zo ur strollad peulvanoù e Sant-Pêr-Kiberen.
Louise Julie de Mailly-Nesle
Louise Julie de Mailly-Nesle, kontez Mailly (1710-1751), oa an henañ eus ar c'hoarezed de Nesle.
En 1733 e teuas da vout serc'h ar roue Loeiz XV, ha serc'h ofisiel en 1736. E 1739 avat e voe kemeret he lec'h gant he c'hoar yaouankoc'h, Pauline, kontez Vintimille (1712-1741).
Dont a reas-hi en-dro e gwele ar roue en 1741, met en 1742 e voe kaset kuit eus al lez war c'houlenn he c'hoar yaouankañ, Marie-Anne, serc'h nevez ar roue.
Kanton Honfleur-Deauville
Kanton Honfleur-Deauville a zo ur c'hanton eus Bro-C'hall e departamant Calvados hag er rannvro Normandi. Krouet e oa bet gant dekred ar 17 a viz C'hwevrer 2014.
Kumunioù
Kanton Honfleur-Deauville a ya 17 kumun d'ober anezhañ:
425
1178 Ab Urbe Condita = 425 goude J.-K.
Bloavezh boutin o kregiñ hag hoc'h echuiñ gant ur Yaou
Krommlec'h
Krommlec'h a vez lavaret eus ur strollad peulvanoù aozet da ober evel ur c'helc'h. A-wechoù e vez doare un hirgarrez d'an aozadur.
Dendrocopos himalayensis
Dendrocopos himalayensis a zo ur spesad evned eus ar c'herentiad Picidae.
Anvet e voe Picus himalayensis (kentanv) da gentañ-penn (e 1831) gant ar skiantourien vreizhveuriat William Jardine (1784-1843) ha Prideaux John Selby (1788-1867).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an daou isspesad anezhañ e takadoù hanternoz Iskevandir India :
Marina Raskova
Marina Mikhaïlovna Raskova (rusianeg : Раско́ва Мари́на Миха́йловна Raskova Marina Mic'hailovna), bet ganet d'ar 15 a viz Meurzh 1912 e Moskov hag aet da Anaon d'ar 4 a viz Genver 1943 e Saratov, a voe un nijerez vilourel soviedel da vare an Eil Brezel-bed. Diazezañ a reas tri rejimant levierezed da stourm ouzh aloubadeg Alamagn, ha bez' e voe unan eus an teir maouez kentañ o vezañ enoret evel Harozezed URSS.
Respet
Merc'h e oa d'ar c'haner opera ha kelenner Mikhail Dmitrievich Malinin (1853–1919) ha d'e wreg Anna Spiridonovna Lyubatovitch (1882 – goude 1954), kanerez ha kelennerez. Goude he studioù e Skol sonerezh Pouchkin Moskov ma voe pianoourez e teskas galleg, italianeg, ar gimiezh ha diskiblezhioù milourel. E deroù 1929 ez eas Marina, 17 vloaz, da galvezourez en ul labouradeg arlivadurioù. E miz Ebrel 1929 e timezas gant Sergey Raskov, a oa un ijinour en hevelep labouradeg. Goude ganedigezh he merc'h Tatyana e paouezas Marina da labourat betek miz Here 1931. E 1932 e voe treserez-raktreserez e Labourva an aerlestrerezh en Akademiezh an Aerlu. Daou vloaz goude e voe ijinourez en aerlestraz Leningrad hag e tapas he breved lomanez. Bloaz goude, e 1935, e voe brevedet evel levierez ; e miz Here e torras he dimez.