cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Peoc'h Amiens
Ne badas ar peoc'h nemet trizek miz hag echuiñ a reas d'an 18 a viz Mae 1803. Ne voe peoc'h en Europa en amzer brezelioù ar C'henunaniezhioù nemet e-pad an trizek miz-se.
Francesco Maria Sforza
Francesco Maria Sforza (1491-1512), lesanvet Il Duchetto (an Dugig) a oa mab da Gian Galeazzo Sforza, dug Milano, ha da Isabella di Napoli.
Kont Pavia e voe eus 1491 da 1499. Er bloaz diwezhañ e voe aloubet dugelezh Milano gant armeoù gall ar roue Loeiz XII, ha kaset e voe da Vro-C'hall. Mervel a eure Francesco da 21 bloaz, o kouezhañ diwar e varc'h en Angoulême e 1512.
Caravaggio (Italia)
Caravaggio zo ur gumun hag ur gêr eus Italia, e proviñs Bergamo, e rannvro Lombardia.
Kumunioù amezek
Bariano, Brignano Gera d'Adda, Calvenzano, Capralba, Fornovo San Giovanni, Misano di Gera d'Adda, Morengo, Mozzanica, Pagazzano, Sergnano, Treviglio.
Tantalos
Tantalos, pe Tantal, a zo anv meur a dudenn eus mojennoù Hellaz kozh.
Varano de' Melegari
Varano de' Melegari zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Albert Iañ von Sachsen
Albert von Sachsen (1828 en Dresden - 1902 en Sibyllenort), pe  Friedrich August Albert Anton Ferdinand Joseph Karl Maria Baptist Nepomuk Wilhelm Xaver Georg Fidelis von Sachsen, a voe Roue Sachsen adalek 1873.
E vuhez
Mab e oa da Johann Iañ von Sachsen (1801-1873), roue Sachsen, ha d'e bried Amalie Auguste von Bayern
Brezeliñ a reas e Brezel an Dugelezhioù, hag ar Brezel etre Aostria ha Prusia (emgannoù Hühnerwasser ha Königgrätz). Da vare Brezel 1870, e kemeras perzh en Emgann Gravelotte hag a-enep Arme ar Meuse e Seziz Sedan. An Dug-meur Ferdinando IV Toskana hag eñ e oa gwellañ mignoned Franz Joseph Iañ, Impalaer Aostria, a vourre chaseal ganto.
Dimeziñ
Dimezet e 1853 da Carola von Wasa
Chrysophlegma
Chrysophlegma a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1850 gant ar skiantour saoz John Gould (1804-1881).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Tri spesad a ya d'ober ar genad :
Pevarzek (14) isspesad en holl : o c'havout a reer holl en Azia ar gevred.
Francavilla Angitola
Francavilla Angitola zo ur gumun eus Italia, e proviñs Vibo Valentia, e Calabria.
Atys
Atys zo anv meur a dra:
Septeto Santiaguero
Ar Septeto Santiaguero zo ul laz sonerien eus Santiago de Cuba, e reter enez Kuba.
Lesignano de' Bagni
Lesignano de' Bagni zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Telladurezh
An delladurezh eo an hollad lezennoù ha reolennoù war ar savadennoù ret savet gant ar velestradurezh publik. Ur poell a blom a zo gant an delladurezh.
Lakaet eo e plas gant an tailhoù hag an taosoù, savadennoù ret graet gant ar stad pe strollegezhioù publik. Da skouer an TGO, an taos war al lojeiz pe an tell war ar c'horvoder. Met ivez gant ar skodennoù ret, savadennoù moneizel ret war korvoderioù al labour savet gant ar surentez sokial (skodennoù implijiad ha skodennoù implijer). Homañ a vez kavet war ar fichenn gopr.
An delladurezh a gempouez an dizingalderioù ekonomikel peogwir e vez taoset kreñvoc'h ar re binvidikañ peurliesañ. Memestra n'eus ket ar memes mont en dro gant an holl dailhoù (teziadek, kenfeurel …).
Royal Naval Reserve
Ar Royal Naval Reserve pe RNR, zo un adarmead a youl vat eus ar Royal Navy er Rouantelezh-Unanet. An RNR a hiziv a zo bet savet dre gendeuziñ ar Royal Naval Reserve a orin, krouet e 1859, hag ar Royal Naval Volunteer Reserve (RNVR), krouet e 1903. Ar Royal Naval Reserve en deus stourmet e-pad ar C'hentañ Brezel-bed, an Eil Brezel-bed, Brezel Irak ha Brezel Afghanistan.
Borgo Val di Taro
Borgo Val di Taro zo ur gumun eus Proviñs Parma  e rannvro Emilia-Romagna.
Departamant Colón
Departamant Colón zo anv meur a zepartamant e meur a vro, e Kreizamerika pe Suamerika.
Sit tibi terra levis
Sit tibi terra levis (Ra vo skañv an douar dit) zo ul lavared latin hag a veze skrivet war ar bezioù henroman, a-wechoù S.T.T.L. hep mui, a-raok an oadvezh kristen.
Kemeret eo bet e lec'h avat gant an droienn gristen Requiescat in pace, R.I.P., "Ra gousko er peoc'h".
Meneget eo bet gant meur a varzh latin evel Albius Tibullus : "[...] et 'bene' discedens dicet 'placideque quiescas, terraque securae sit super ossa levis'. Albius Tibullus, Elegiae ('[...] ra vo skañv an douar dit war da eskern.')"
Meneget eo bet gant barzhed all ivez : Propertius, Ovidius, Aulus Persius Flaccus ha Martialis en o zouez.
Ciminna
Ciminna zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia. Un 3 400 a dud zo eno o chom.
Sit tibi terra levis
E gresianeg
Orin ar frazenn a gaver en Alcestes ( Άλκηστις), gant Eurípides. Setu-hi en henc'hresianeg : "κούφα σοι χθὼν ἐπάνωθε πέσοι, koúfa soi khthon epánothe pésoi" En ur flemmganig gresianek gant Ammianus Epigrammaticus e lenner : "Εἴη σοι κατὰ γῆς κούφη κόνις, οἰκτρὲ Νέαρχε, ὄφρα σε ῥηϊδίως ἐξερύσωσι κύνες. Ra vo skañv ar boultrenn warnout pa vi dindan zouar, Nearchus kaezh, ma c'hallo ar chas da dennañ aes er-maez.''"
E brezhoneg
War batrom an droienn latin e kaver un droienn vrezhonek testeniet e 1987: Ra vo skañv douar Breizh (dezhañ pe dezhi). Meneget eo e-barzh an Histoire littéraire et culturelle de la Vretagne, embannet e 1987 gant Champion-Slatkine (e Pariz ha Jeneva), er bajenn 5 (hogen hep niverenn), da enoriñ eñvor Léon Fleuriot :
Evel-just e c'haller kinnig ar frazenn e meur a zoare:
Felice Gimondi
Felice Gimondi, ganet d'an 29 a viz Gwengolo 1942 e Sedrina (e-kichen Bergamo) a oa ur marc'hhouarner italian a-vicher etre 1965 ha 1979. Unan eus gwellañ rederien e amzer e oa, daoust m'en doa da geveziñ ouzh ar "c'hanibal" Eddy Merckx. Gounezet en deus an Dro-C'hall 1965 ha Tro Italia teir gwech.
Cinisi
Cinisi  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Adolphe Touffait
Adolphe Touffait, (29 a viz Meurzh 1907, Roazhon - 12 a viz Meurzh 1990, Nanterre ) a oa melldroader ha reizhaouer breizhat.
Zeloted
Ar Zeloted a oa ul luskad politikel da vare Yuzevegezh an Eil Templ a glaske broudañ ar bobl d'en em sevel a-enep ar Romaned, ar pezh a voe klasket ober e-pad ar brezel yuzev-roman kentañ. Anvet e voent evel-se gant an istorour Flavius Josephus.
Adolphe Touffait
Ezel e voe eus ar c'hleub roazhonat Yaouaerien Breizh kent mont da c'hoari evit Stad Roazhon UC e 1925.
Kreizer e bost war an dachenn e oa bet dibabet e Skipailh Bro-C'hall ar vell-droad ha kemeret en devoa perzh er c'hrogad e-maez kenstrivadeg Bro-C'hall (1 - 2) Italia d'an 10 a viz Ebrel 1932 e stad Colombes (Pariz). Aet e oa da gabiten ar c'hleub ruz ha du adalek 1929.
Studiañ a reas ar gwir ha kerkent hag aet da varner da lez-varn galv Valenciennes (Norzh) e 1933 e tibabas kenderc'hel da c'hoari dindan anv e vamm, da lâret eo Delourme. Padal, dre ma oa diaesoc'h-diaesañ dezhañ kompezañ e ziv vicher en devoa graet e soñj da zilezel ar vell-droad e dibenn ar c'houlzad 1935-1936, goude plantañ 46 pal e tost 150 krogad evit ar re ruz ha du :
Aet e oa da Anaon d'an 12 a viz Meurzh 1990 e Nanterre. Ur straed a zoug e anv e Roazhon, e karter Jeanne-d'Arc.
Gilbert
Tud brudet
Kalz sent Gilbert a zo.
Ficarazzi
Ficarazzi  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Lodegidi
O vestroniañ ar re all abaoe ur vloaz, ar Mercedes a zo gortozet e penn ar redadegoù c'hoazh. Dibabet en deus ar skipailh lakaat Stirling Moss da redek gant Juan Manuel Fangio.
Yuscarán
Eno e vez dalc'het gouel bloaziek ar Festival del Mango.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Lodegidi
Evit redek ouzh Mercedes ez eus tri skipailh italian mui-pe-vui yac'h :
Ludu
Al ludu eo an danvez tanav a chom goude deviñ koad, glaou, geot, butun.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Lodegidi
Roll ar skipailhoù hag ar vlenierien (nemet Indianapolis) en deus redet e-barzh kevezadeg 1955 ar Formulenn 1 graet gant ar FIA.
Giardinello
Giardinello zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Diverradenn kevezadeg 1955
En Arc'hantina e c'hounez Fangio Priz Bras kentañ ar bloavezh, er gêr, dindan un tommder spontus awalc'h. War un troiad tomm-tre e tiskouez Fangio e galiteoù sportel, pa en em pebeil ar re all war ar memes kirri evel ur redadeg Andur ne implij Fangio nemet ur c'harr e-pad 375 kilometroù ar redadeg.
Ludu
Labour-douar
Implijet e vez al ludu diwar koad ha geot da demzañ an douar gant al labourerien-douar. Met an anv ludu a vez roet ivez da zanvez kimiek ha n'eo ket naturel a-wechoù.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Diverradenn kevezadeg 1955
Pevar miz goude e kendalc'h ar gevezadeg e Monaco a zistro e-barzh kevezadeg ar Formulenn 1 evit ur redadeg a chom en istor betek bremañ. Harz a ra ar Lanciaoù ouzh ar Mercedesoù a dorr, o lakaat Fangio ha Moss da zilezel. N'hallan ket avat Ascari bezañ laouenn pelloc'h peogwir e koll kontroll e garr (marteze war ur boullenn eoul lezet gant Stirling Moss) er-maez an hent-riboul, o splujañ e-barzh ar mor. Sikouret eo bet ha kaset d'an ospital pa c'hounez Maurice Trintignant ar redadeg war e Ferrari, o kemer penn ar gevezadeg. Ur burzhud eo evit Ascari a ya er-maez eus e goronk gant traoma ar c'hlopenn hepken. Koulskoude e vez desket pevar deiz goude eo bet marvet Ascari e Monza o esaeañ ur Ferrari sport'.
Marvet eo bet ivez Bill Vukovich e-pad an Indianapolis 500, trec'hour an div abadenn diaraog. Adkemer a ra ar redadeg e wirioù e Spa-Francorchamps, gant daou Mercedes er penn : Fangio dirak Moss o adkemer penn ar gevezadeg.
Ludu
Ludu korfoù
Brudet eo Keith Richards da vezañ butunet ludu e dad.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Diverradenn kevezadeg 1955
Mercedes a ra un doubl nevez en Izelvroioù gant un aergelc'h pounner : ur sizhun a-raok, e-pad 24 eurvezh ar Mañs, Mercedes Pierre Levegh en deus lazhet meur a 80 den o skeiñ ar c'hleuz a zisparti ar roudenn hag an dribunoù. An darvoudoù-se a laka Mercedes-Benz da soñjal diwar dazont ar saver kirri e redadegoù kirri. N'eo ket mat gant an arc'hant Lancia ivez, ha gant marv Ascari eo bet dibabet paouez gant ar Formulenn 1 goude ur bloaz hepken, en ur kas al Lancia D50 d'ar mirdi. Pa ra Villoresi, merket gant marv e vignon Ascari, un troc'h, Eugenio Castellotti a ya da Ferrari, e-lec'h ma adkav Hawthorn, distroet goude ur mareig gant Vanwall.
Ludu
Relijion
Al ludu a oa arouez ar glac'har hag ar morc'hed er relijionoù kozh, ha kemeret e vent gant an dud da skuilhañ war o fennoù.
Fariseed
Ar Fariseed a oa ul luskad sokial hag ur skol-breder e Palestina da vare Yuzevegezh an Eil Templ. Goude distruj an eil templ e voe al luskad-se diazez krouidigezh ar Yuzevegezh rabinek a-vremañ.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Diverradenn kevezadeg 1955
Echu eo ar gevezadeg en Italia, e Monza e-lec'h maz eo bet redet an D50 gant Ferrari, peogwir e oa bet roet ar kirri-se d'ar Scuderia Ferrari gant Lancia, ar pezh a zo un neventi vat d'ar Scuderia goude ur bloavezh diaes-tre. Ar redadeg diwezhañ a zo bet lipet gant Fangio, ar pezh a oa trec'h diwezhañ Mercedes e F1 a-raok hini Nico Rosberg e 2012. Merket gant gwallzarvoud bras Ar Mañs e ya kuit ar saezhoù arc'hantek eus ar redadegoù kirri.
Fariseed
Brudet int evit o stourm a-enep luskadoù all eus buhez Yuzevien ar mare-se, stourmoù deuet grevusoc'h gant aloubadegoù ar Romaned. Enebet e voent ouzh luskadoù all (Sadukeed) abalamour ma oant a-enep hellenekadur ar vro, lakaat a raent pouez war traoù all er vuhez relijiel estreget an Templ ha degemer a raent un darn komzet eus an Torah ha doareoù disheñvel da zisklêriañ an destenn ha diwar neuze e tegemerent kredennoù evel adsavidigezh an eneoù a varv da vev da skouer.
Kevezadeg bed ar Formulenn 1 1955
Prizioù Bras ar bloavezh 1955
Da gentañ rakwelet gant unnek redadeg (dek priz Bras hag an Indianapolis 500), deiziataer ar bloavezh 1955 a zo bet diskolpet gant peder abadenn goude gwallzarvoud bras 24 eurvezh ar Mañs. Freuzet oa bet Prizioù Bras Bro-C'hall, Alamagn, Bro-Spagn ha Suis gant gouarnamantoù broadel ar broioù-se.
Fariseed
Hervez an istorour Flavius Josephus, a greder e oa Farise e-unan, e oa harpet ar Fariseed gant ar bobl tra ma oa ar Sadukeed uhelidi kentoc'h. Hervezañ e vije bet tro-dro 6000 Farise er vro a-raok distruj an Templ.
Anavezet int ivez dre an Avieloù a gont o eneberezh ouzh Yann ar Badezour ha Jezuz Nazaret. Kompren a c'heller ivez e oa an abostol Paol Tars ur Farise. Taolennet e vezont en un doare negativel en Testamant Nevez pa ne vezont ket anvet, met hiniennoù zo a zo bet taolennet en un doare pozitivel diouzh o doare da zegemer prezeg Jezuz, evel Jozeb Arimatia
Paul Dupont des Loges
thumb|150px|right|Paul Dupont des Loges Paul Georges Marie Dupont des Loges, pe Paul Dupont des Loges, c'hoazh a oa un den a iliz bet ganet e Roazhon d'an 11 a viz Du 1804.
Beleget e oa bet gant an Aotrou an Eskob Claude-Louis de Lesquen d'an 12 a viz Kerzu 1828. Vikel parrez Sant-Salver Roazhon da gentañ-penn, chanoni iliz-veur Sant-Pêr Roazhon da-c'houde (1834), vikel vras en Orléans (Loiret a-vremañ) diwezhatoc'h (Here 1840), eskob Metz (an 99) e oa pa oa bet kollet Elzas hag un tamm eus Loren gant Bro-C'hall war-lerc'h faezhidigezh ar vro-se e Brezel 1870-1871.
Dre ma ne blije ket politikerezh Napoleon III dezhañ tamm ebet en devoa nac'het degemer al Lejion a enor digantañ. Goude an drevadenn alaman e nac'has mont kuit eus Metz ha chom a reas youlek-mat ouzh an alouberien. O vezañ ma oa mil vrudet e oa bet dilennet da gannad er Reichstag (Breujoù an Impalaeriezh alaman) e 1874. Ur wech hepken en devoa kemeret perzh kement ha diskouez splann e oa ali gant Elzasiz a felle dezhe chom gall.
Aet e oa da Anaon d'an 18 a viz Eost 1886 e Metz (Moselle a-vremañ) ha douaret e oa bet en iliz-veur ar gêr-se. Roet eo bet e anv d'ur straed e Roazhon.
Rummadoù sokiomicherel
Ar rummadoù sokiomichel (pe RSM) a zo un anvadur statistikel hag a aotre da renkañ ar micherioù. Krouet eo bet gant an INSEE e 1954 hag adanvet eo bet e 1982.
Enderc’hel a ra ar RSM 486 micher. Kriterioù liesseurt a zo implijet evit sevel ar rummadoù sokiomicherel :
Renkadur
Ar 486 micher a zo strollet e 31 rummad sokiomicherel hag a zo int strollet en-dro e 8 strollad sokiomicherel : En 8vet rummad e vez kavet neuze ar re nann-oberiat (da skouer bugale) hag an dud dilabour n’o deus morse labouret. An dud dilabour hag o deus dija bet ul labour a vo renket hervez o labour diwezhañ er rummadoù oberiat.
Skouer
Da skouer, ar micher “kelenner el lise” a zo renket :
Departamant Olancho
Olancho zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, hag ar brasañ andezho, e-kreiz ar vro, ha Juticalpa eo ar gêr-benn anezhañ.
Kresk askoridik
Ar c'hresk askoridik a zo an araokadennoù deus ar faktorioù produiñ da lâret eo, muioc'h a labour, muioc'h a c'hevala, muioc'h a danvezioù krai. Dre-se e vez pe kresket an talvoud ouzhpennet evit pep implijiat, pe kresket niver a mekanikoù a-drugarez d'an araokadennoù teknikel a zo bet. E-pad an tregont glorius, war hir dermen askoradoù ar faktorioù produiñ n'ho deus ket digresket. N'int ket bet ingal ken nebeut, met ar produadur n'eus ket kresket evel ma z'eo bet implijet ar faktorioù produiñ, kresket n'eus buhanoc'h. Ul lodenn deus ar c'hresk ekonomikel n'en em zispleg ket nemetken gant ar c'hementad faktorioù implijet. En em zispleg a ra ivez gant ur faktor dilerc'h. Robert Solow en deus dizolet e oa un dilerc'h ouzhpenn d'ar faktorioù produiñ hag a lake ar c'hresk ekonomikel da kreskiñ. An dilerc'h-mañ a zo par d'an araokadennoù teknikel hag a vo muzuliet gant ar produadur hollek deus ar faktorioù. An dilerc'h-mañ a greizenn an holl elfennoù ha n'int ket liammet gant krest ar faktorioù labour pe kevala, hag a lakont a c'hresk ekonomikel da greskiñ.
Enez Hong Kong
Enez Hong Kong (en kantoneg 香港島, en saozneg Hong Kong Island) zo un enezenn en Hong Kong, 80,4 km2 dindani, e kreisteiz ar rannvro.
Departamant La Paz
Departamant La Paz zo anv meur a zepartamant e meur a vro spagnolek.
Gwaz eskell glas
Ar waz eskell glas a zo un evn palvezek, Cyanochen cyanoptera (pe Cyanochen cyanopterus) an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Cyanochen.
Annez
Brosezat eo al labous en uheldirioù gleb Etiopia.
Pollina
Pollina  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e Sikilia.
Maner Kervengi
Maner Kervengi zo e Kleder, e Bro-Leon.
Geraci Siculo
Geraci Siculo    zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Nino Rota
Nino Rota a zo ur sonaozour hag ur penn-klaviaz bet ganet d'an 3 a viz Kerzu 1911 e Milano en Italia, ha marvet d'an 10 a viz Ebrel 1979 e Roma en Italia. Krouet en deus: Treno Popolare, Giorno di nozze... ha sonerezh evit filmoù (reoù Federico Fellini...). Ganet eo bet e-barzh ur familh muzisianed.
Gangi
Gangi   zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Departamant Santa Bárbara (Honduras)
Santa Bárbara zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, e kornôg ar vro, ha kêr Santa Bárbara eo ar gêr-benn anezhañ.
Departamant Comayagua
Comayagua zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, ha Comayagua eo ar gêr-benn anezhañ.
Llanddulas
Llanddulas zo ur gêriadenn en arvor hanternoz Kembre, e Sir Conwy. Dont a ra hec'h anv eus an Afon Dulas, a dremen drezi hag a eien e torgennoù Rhos. E kumuniezh Llanddulas a Rhyd-y-foel emañ.
Emañ Llanddulas etre Bae Colwyn er gornaoueg hag Abergele er reter. Tremen a ra an hent A55 hebiou ar gêriadenn, war ribl ar mor. An hent-houarn ivez, Rheilffordd Arfordir Gogledd Cymru, a hed ar mor.
Yannick Plantec
Yannick Plantec, bet ganet d'ar 4 a viz Here 1982, a zo ur gitarour breizhat. Kanañ a ra ivez, e brezhoneg e-barzh ar strollad Plantec hag e galleg e-barzh ar strollad Armand Black.
Proviñs Colón (Panamá)
Proviñs Colón zo unan eus dek proviñs Panamá, a-hed arvor ar Mor Karib.
Lieuvin
Lieuvin zo un tolead eus Normandi, e kornaoueg departamant Eure.
Klotañ a ra mui pe vui gant bro ar bobl c'halian Lexovii ha diwarno eo deuet e anv.
A-raok an Dispac'h Gall e oa un deanded, en eskopti Lisieux. En em astenn a rae etre ar stêrioù Risle ha Touques.
Lejion iwerzhonat
Al Lejion iwerzhonat a oa ur batailhon gall en amzer an Impalaeriezh kentañ, savet en 1803 en sell da aloubiñ Iwerzhon. En C'hwevrer 1804 e voe kaset Arthur O'Connor gant an titl a jeneral, war urzh an impalaer gall, da Vontroulez da sevel ar « vrigadenn iwerzhonat ».
Dont a reas da vezañ ur rejimant hag a gemeras perzh e tro-vrezel Walcheren e 1809, hag e Brezel Dizalc'hiezh Spagn (1808-1814).
Divodet e voe en 1815.
Gwaz Orinoko
Ar spesad nemetañ eo er genad Neochen.
Little Boxes (kanaouenn)
Little Boxes (Boestoùigoù) zo ur ganaouenn folk saoznek savet e 1962 gant Malvina Reynolds (1900-1978).
Isnello
Isnello  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Little Boxes (kanaouenn)
Ur protest-song eo, enep diorroadur ar bannlevioù stadunanat hag eus emzalc'h kemplegour ar renkadoù etre. Goap a ra eus al lodennaouegoù ma saver tiez – "boestoùigoù" – heñvel-mik an eil re ouzh ar re all diwar dafar izelbriz bet anvet ticky tacky gant Malvina Reynolds.
Torretta (Italia)
Torretta  zo ur gumun eus Meurgêr Palermo e  Sikilia.
Little Boxes (kanaouenn)
Ne voe ket enrollet gant ar ganerez-sonaozerez stadunanat diouzhtu : gant he mignon bras Pete Seeger (1919-2014) an hini eo e reas berzh bras an oberenn pa voe embannet gantañ evit ar wech kentañ e 1963. Ret e voe gortoz 1967 kent na deuas e-maez an albom Malvina Reynolds Sings the Truth, trizek kanaouenn warnañ ha Little Boxes en o zouez.
Koad Felger
Koad Felger, anvet ivez ar C'hoad Rous, a zo ur goadeg-domani hag en em astenn war 1687 hektar e kumunioù Kernoanig ha Landean e biz da Felger en Il-ha-Gwilen ha Bro-Roazhon. Meret eo gant Ofis broadel ar c'hoadeier ha digor d'an holl.
Istor
Koadoù Felger, ar Perzh, Gwerc'h hag Arez a yae d'ober gwechall ur goadeg hepken etre ar Riedoned hag ar Genomaned, ur seurt marzioù kentañ etre Breizh, Maen hag Anjev.
Liesseurted ar vuhez
Rummet eo ar goadeg evel TNLELP abaoe 1974. Renablet ez eus bet :
Bout 'zo ur faoueg digemmesk, ar pezh ne gaver nemet e tri c'hoad e Breizh.
Glad
Div lec'hienn veurvaenel a gaver er c'hoad :
Emañ selieroù Landean e Norzh ar c'hoad ivez.
Houad Hartlaub
An houad Hartlaub a zo un evn palvezek, Pteronetta hartlaubii an anv skiantel anezhañ. Ar spesad nemetañ eo er genad Pteronetta.
Odran Plantec
Ur soner breizhat eo Odran Plantec. Seniñ a ra ouzh ar vombard hag ar shennai.
Houad Hartlaub
Boued
Bevañ a ra diwar blant-dour peurliesañ.
Annez
Kavet e vez al labous e takadoù kehederel Afrika ar C'hornaoueg hag ar C'hreiz,.
Kampionad mell-droad Europa 2016
Kampionad mell-droad Europa 2016 pe Kampionad Europa UEFA mell-droad gourel 2016, berraet dindan ar stumm Euro 2016 a zo ar 15vet embann d'ar c'hampionad europaat mell-droad, kenstrivadeg aozet gant Unaniezh Kevredigezhioù europat ar Vell-droad (UKEM) o lakaat war-raok ar gwellañ skipailhoù gourel eus Europa. Aozet eo er Frañs adal an 10 a viz Even betek an 10 a viz Gouhere 2016. Dalc'het e vo ar c'hrogadoù digeriñ ha klozañ er Stade de France e Saint-Denis (Seine-Saint-Denis).
Choaz ar vro degemer
Dileuridigezh ar vro aozer a oa bet e 2010. Peder bro a oa war ar renk d'an 9 a viz Meurzh 2009 : ar Frañs, Turkia, Italia hag un emginnig hollek etre Sveden ha Novegia, a voa paouezet (?) e miz Kerzu. D'an 28 a viz Mae 2010, ar Frañs a voe choazet gant ur vouezh ouzhpenn da Durkia. An trede gwech e vezo d'ar vro aozañ ar genstrivadeg, goude dalc'hioù 1960 ha 1984.
Alc'hwez
En taolennoù a-is :
Poulloù
Peurechuet prantad ar poulloù eo bet perzheget :
a-benn an eizhvedennoù gourfenn.
Strollad A
Nav (9) fal a zo bet lakaet e-barzh er strollad A.
Strollad B
Pevarzek (14) pal a zo bet lakaet e-barzh er strollad B. Gwellañ paler (tri fal) prantad ar poulloù eo ar C'hembread Gareth Bale, rampo gant ar Spagnol Álvaro Morata. Gwashañ linenn difenn eo hini skipailh broadel Rusia e-pad prantad ar poulloù, bet paket c'hwec'h pal ganti.
Strollad C
Seizh (7) pal a zo bet lakaet e-barzh er strollad C. Gwellañ linennoù difenn eo reoù skipailh broadel Alamagn ha Polonia e-pad prantad ar poulloù, bet tapet pal ebet gante. Skipailh broadel Ukraina eo an hini nemetañ bet skubet hep merkañ an disterañ poent (na pal) er genstrivadeg.
Strollad D
Pevarzek (14) pal a zo bet lakaet e-barzh er strollad D. Gwellañ paler (tri fal) prantad ar poulloù eo ar Spagnol Álvaro Morata, rampo gant ar C'hembread Gareth Bale.
Strollad F
Pemzek (15) pal a zo bet lakaet e-barzh er strollad F : gwellañ hollad prantad ar poulloù an hini eo.
Nav fal ha tri-ugent (69) a zo bet lakaet e-barzh en holl da-geñver c'hwec'h krogad ha tregont (36) kentañ lodenn eus ar genstrivadeg.
Kouzoumenn
Ar gouzoumenn zo ur sakramant relijiel kristen.
Evit ma resevo ar bugel a zoare ar sakramant-mañ e c’heller heuliañ ar rummad kentelioù-mañ. Ar gwir kanonek a lavar e rank ar bugel bezañ « en oad », da lavarout eo adalek 7 vloaz, pa vez emouez ouzh ar pezh a ra hag eus ar pezh a c’hell en em gavout da heul (katekiz an Iliz katolik, mellad1307).
Alies e Frañs e vez roet diwezhatoc’h abalamour d’ar bastorelezh (derc’hel ar vugale er c’hatekiz ar pellañ ma c’heller).
« Eil sakramant an deskoniadur kristen ez eo ar Gouzoumenn, war-lerc’h ar Vadeziant ha da beurglokaat anezhañ » Ao. ‘n eskob Leonard.
1. A-raok pep tra e rank ar bugel anavezout traoù diazez gwirionezioù ar feiz kristen : 1.1 Petra eo ur sakramant ? 1.11 Daoust hag eñ e c’hellomp bevañ kristen hep sikour Doue ? N’hellomp ket hep sikour Jezuz-Krist, en deus lavaret « Hepdon n’hellit ober netra » 1.12 Penaos e sikour deomp ? Reiñ a ra deomp E C’hras dre vadelezh, er vuhez pemdez, bep tro ma reomp ar Mad. 1.13 Penaos e ro c’hoazh E c’hras d’ar Gristenien ? Dre ar sakramantoù hag ar bedenn. Ar sakramantoù a zo sinoù ordinal Gras Doue. Teñzor an Iliz ez int, karget maz eo bet gant Jezuz d’o reiñ en e anv. 1.2 Pe anv ar seizh sakramant ? 1.21 Ar vadeziant eo ar c’hentañ anezho. Ar Spered Santel a ra e annez er c’hristen nevez da zeiz e vadeziant. Lemel a ra ar pec’hed-orin. Reiñ a ra deomp ar vuhez dreist-naturel, hag e ra ac’hanomp kristenien, da lavarout eo diskibled da Jezuz-Krist, bugale da Zoue ha d’an Iliz. 1.22 Sakramant ar adunaniezh, anvet ivez sakramant ar binijenn, sakramant pardon Doue ; 1.23 Sakramant an Aoter pe an Eukaristiezh, a vez lidet e-pad eil lodenn an Oferenn. Ar sakramant pennañ ez eo : Jezuz-Krist a zo bezant en tabernakl dindan spesoù ar bara kensakret, hag en holl gristenien a zebr un ostiv kensakret, da sikour e vignoned da vont d’e heul war an hent a ziskouez deomp ; 1.24 Sakramant ar Gouzoumenn, a greñva donezonoù ar Spered Santel bet resevet gant ar vadeziant ; 1.25 Sakramant an Urzh, evit dont da vezañ diagon, beleg hag eskob ; 1.26 Sakramant ar Briedelezh, pa saver tiegezh, da vezañ sikouret er stad-se a vuhez ; 1.27 Sakramant ar Glañvourien, pe an Nouenn, pa vezer klañv-bras pe degouezhet da dermen e vuhez. 1.3 Petra a engouestl [a bromet] un den badezet ? Tri zra a engouestl un den badezet 1.31 Krediñ e Jezuz-Krist ; 1.32 Heuliañ e c’hourc’hemennoù ; 1.33 Treiñ kein d’an droukspered ha d’ar pec’hed.
Atys (mab Kroisos)
<HR noShade> Atys, mab d'ar roue Kroisos (pe Krezuz), ha tad da b-Pythios, a oa roue Lydia.
Kouzoumenn
2. Eus ar Vadeziant d’ar Gouzoumenn 2.1 Gant ar Gouzoumenn e resevomp ar Spered Santel. E resevet hor boa dija avat. Pegoulz. Da goulz hor badeziant. 2.2 Perak neuze hon eus ezhomm d’E resev a-nevez ? 2.21 Petra a zo bet da boent hor badeziant ? Resevet hon eus ar Spered Santel, Doue en deus merket hon ene gant E Spered Santel.. 2.22 Daoust hag eñ e c’hell ur babig ober pep tra kerkent ha ganet ? N’hell ket : n’hell ket kerzhout, komz, mont d’ar skol, rentañ servij, c’hoari, redek… 2.23 Evel evit hor c’horf, he deus ezhomm hon ene eus un nerzh a-zoare evit kreskiñ ? Ya, ar Gouzoumenn a ra d’ar Spered Santel dont enno, d’ober ac’hanomp gwir gristenien, testoù ha ebestel da Jezuz. 3. Skouer an Ebestel Ar Pantekost a ziskouez ez eo bet kemmet doare-bezañ an Ebestel : - aoniek e oant ; deuet int da vezañ kalonek, o komz dizaon diwar-benn Jezuz hag eus E Aviel, o c’houzañv an toullbac’h ha zoken bezañ merzheriet gant habaskted, levenez, dre ma karont Jezuz ; - dizesk e oant ; komzet o deus neuze diwar-benn traoù Doue en un doare boull ha dic’hortoz. 3.1 Eus pelec’h e teue dezho an donezonoù-se ? Diouzh ar Spered Santel. Lavaret en doa Jezuz : « Kalz a draoù am eus c’hoazh da lavarout deoc’h, met n’hellit ket o dougen (kompren) bremañ. Pa vo deuet hennezh avat, ar Spered a wirionez, e hentcho ac’hanoc’h da gaout an holl wirionez » (Yann, 16, 12-13) Burzhudoù a voe dre ma komzent « en Anv Jezuz » (Oberoù an ebestel 3, 1-11 - 5, 12-16) 3.2 Eus pelec’h e teuio an donezonoù-se, ha dre benaos ? Diouzh ar Spered Santel, dre sakramant ar Gouzoumenn.
Zosterornis
Zosterornis a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1894 gant an evnoniour skosat William Robert Ogilvie-Grant (1863-1924).
Kouzoumenn
4. Donezonoù ar Spered Santel 4.1 Donezon an doujañs-Doue, a ro ar c’hoant da blijout da Zoue dre chom hep pec’hiñ ; 4.2 Donezon an deoliezh, hol laka da garout Doue evel hon Tad eus an Neñv, gant fiziañs bras, ha da glask ma vezo karet gant ar re all ivez ; 4.3 Donezon an nerzh, a-benn derc’hel gant ar strivoù, disteurel an hent fall « Pep tra a c’hellan en hini a ro nerzh din » (Filipidi 4, 13) Gant sikour a Spered Santel, e c’hellan pep tra, an traoù diaes zoken, evel karout ar pezh na vezer ket troet da garout en un doare natur (an dud a zo imoret fall, an dud nammet, paour..), ha da gaout pasianted evit ar pezh a zo displijus deomp, netra nemet dre ma plij da Zoue pe maz eo bet aotreet gantañ. 4.4 Donezon ar Skiant, da ziforc’hañ ar mad hag an droug, evit chom feal da Zoue ; 4.5 Donezon ar C’huzul, pe an Avisted, a sikour deomp da zibab etre meur a dra, da glask petra ar blij ar muiañ da Zoue. 4.6 Donezon an Anaoudegezh hol laka da gompren ha da garout a greiz hor c’halonoù gwirionezioù pennañ ar relijion, na c’heller tizhout nemet ma vez-Eñ o ren en hon ene (pa vezer er stad a c’hras) ; 4.7 Donezon ar Furnez, a ro deomp an dro da dañva traoù Doue ha da unaniñ hon ene ouzh Doue. Evel-se e vezomp troetoc’h da soñjal evel Doue, da garout evel ma ra, da vezañ mennet evel ma venn Doue.
Zosterornis
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Pemp spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Atys (mab Kroisos)
An hoc'h-gouez
Un deiz e tegouezhas ur pikol hoc'h-gouez spontus e bro Olympos Mysia, ha tud Mysia a yeas da gaout ar roue Kroisos da c'houlenn digantañ skoazell e vab hag un toullad tud yaouank gant chas da gaout an dizober eus al loen. Nac'h a reas an tad roue met derc'hel warnañ a reas ar mab ken na voe laosket da vont da hemolc'hiñ an houc'h dra ma ne vez ket armoù houarn gante. Met kas a reas Adrastos evel diwaller. E-kerzh ar chaseadeg e voe lazhet Atys gant Adrastos a oa o klask skeiñ e c'hoaf ouzh an hoc'h-gouez.
Gruffydd Robert
Gruffydd Robert (war-dro 1527 – 1598) a oa ur beleg katolik kembreat hag a savas ur yezhadur eus ar c'hembraeg, e kembraeg, pa oa en harlu e Milano.
Atys (mab Kroisos)
An hoc'h-gouez
En em lazhañ a reas Adrastos war vez Atys gant ar morc'hed.
Zosterornis
Brosezat int e Filipinez, daou (2) isspesad dezhe en holl.
Bermudo II
E 981 e oa bet anvet da roue gant ur bagad uhelidi eus Galiza ha Portugal emsavet enep Ramiro III, ha kurunennet e 982 en Santiago de Compostela. Diwar neuze e voe brezel etrezo, ha ren a reas Bermudo e Galiza ha Portugal. Pa varvas Ramiro e 985 e renas Bermudo II e León a-bezh.
Gruffydd Robert
E vuhez
Asambles gant ur beleg katolik all, Morys Clynnog, ez eas Gruffydd Robert da zouar-bras Europa. Goude beajiñ e Bro-C'hall hag en Alamagn en em gavjont e Roma, e miz Genver 1564. Eno e voe chapalan en Ospital Saoz.
Bermudo II
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Ketupa flavipes
Ketupa flavipes eo anv skiantel un toud-pesketaer eus ar genad Ketupa. Lod eus e berzhioù zo boutin d'ar genad Bubo, evel e gribelloù-plu hewel, doare e bluñv ha stumm e grabanoù ; disheñvel eo diouzh touded ar genad Scotopelia, ar c'haouenned-pesketaer hag a vev en Afrika issahara.
Doareoù pennañ
Evel en holl douded-pesketaer eo bras, a-ispilh ha fuilhet kribelloù-plu Ketupa flavipes. Gell-rous splann eo e bluñv merket-stank gant bandennoù teñval war e zivaskell c'hwezet hag e lost ; un nebeud roudennoù zo war e gof. Melen eo e zaoulagad, gant abrantoù sklaer dindan togoù teñval. Merket eo e zivskoaz gant pluñvennoù arvelen. Dispis eo kantenn e zremm, met merket ez eus un takad arwenn etre e sell ha tro-dro d'e bigos louet. Pluñvek eo an div drederenn eus e bavioù a-us krabanoù louet.
Gruffydd Robert
E vuhez
E 1567, pa voe embannet al lodenn gentañ eus e yezhadur, e oa Gruffydd e Milano, ma oa kofesour an arc'heskob Carlo Borromeo. Chaloni e oa ivez en iliz-veur Milano. Tost da ugent vloaz e chomas e servij Carlo Borromeo hag an arc'heskibien a voe war e lerc'h Gaspare Visconti ha Federico Borromeo. E 1582 e c'houlennas paouez da brezeg. Met kenderc'hel a reas evel chaloni betek ma voe paeet ul leve dezhañ e 1594. mont e retred. Hervez ar pezh a lenner el Libro dei Morti er bloavezh 1598, e c'houzañvas e-pad pell, a-raok mervel d'ar 15 a viz Mae eus ar bloavezh-se.
Ketupa flavipes
Doareoù pennañ
Tagosek eo al labous : 48–61 cm a hirder eus ar pigos da veg al lost ha 2,50–2,60 kg a bouez enno. Hir eo e zivhar, hag evel en holl spesadoù ar genad Ketupa ez eus kribennoù kalet dindan an treid, evit gallout tapout krog e preizhoù riklus evel ar pesked. Dre zoare e zivesker hag e dreid e ouzer eo boas al labous da dapout loened dour, pa gaver an hevelep tresoù e laboused-preizh all evel Pandion haliatus, an erer-spluj. Dibar avat eo treid Ketupa flavipes, p'en deus melloù krabanoù kreñv ha kromm gant ul lavnenn lemm dindan ar biz kreiz ha lavnennoù bihanoc'h ken lemm all ouzh ar bizied all, par da re ar genad Bubo.
Gruffydd Robert
E oberenn
Embannet e voe al lodenn gentañ eus e yezhadur gant an titl Dosbarth Byrr ar y rhann gyntaf i ramadeg Gymraeg d'ar 1añ a viz Meurzh (deiz Gouel Sant Dewi) 1567 e Milano. An eil lodenn a voe embannet e 1584 pe 1585. Goude marv Carlo Borromeo e miz Du 1584, e seblant Gruffydd bezañ bet muioc'h a amzer da labourat war e yezhadur. Embannet e voe an deirvet hag ar bedervet lodenn a-raok 1598. An div lodenn gentañ zo kinniget e-giz un diviz en ur winieg etre daou vignon, Gr. (da lavaret eo Gruffydd) ha Mo. (da lavaret eo Morys Clynnog). En div lodenn all n'eo ket kinniget an traoù er stumm-se, abalamour marteze ma oa marvet Clynnog e 1581. Lodennoù all, berroc'h, a voe ivez, er bemvet lodenn e kaver un dastumad barzhonegoù kembraek, hag er c'hwec'hvet un droidigezh eus Cato Maior de Senectute gant Cicero (ha ne voe ket embannet penn-da-benn).
Gant Gruffydd Robert ivez e voe embannet an Athravaeth Gristnogavl, un droidigezh gant Morys Clynnog eus ul levr katekiz gant ar Jezuist Diego de Ledesma. Al levr-se eo an hini kentañ a voe troet diwar an italianeg e kembraeg.
Publius Septimius Geta
Lucius Publius Septimius Antonius Geta (189-211) a oa un impalaer roman hag a renas 11 miz en 211.
Genevieve Nnaji
Genevieve Nnaji zo un aktourez nijerian.
Ketupa flavipes
Doareoù pennañ
Ur perzh dibar all eo e ya an evn-preizh-se da batouilhat en dourioù bas evit pesketa, padal e chom al laboused pesketaer all hep glebiañ an disterañ tamm eus o c'horf war-bouez o zreid. N'eo ket flour e bluñv, n'en deus ket pluñvennoù tanav par d'ar blev a gaver ouzh an touded all hag a servij dezho da nijal didrouz evit preizhañ. Trouzus eo e nij pa flap e velloù eskell ; peogwir e ya da besketa ne ra van ebet al labous eus an trouz, setu perak ez eo ken dispis bevennoù e zremm rak seul bouezusoc'h ar son evit preizhañ, seul zonoc'h kantenn an dremm.
Publius Septimius Geta
E dud
Mab e oa da Septimius Severus, a voe anvet da senedour e 172 gant an impalaer Marcus Aurelius, da brokonsul Tarraconense entre 178 ha 180, da gonsul e 190. Dimezet e oa da Paccia Marciana, hogen mervel a reas digantañ. E 187 ec'h addimezas da Julia Domna, arabez eus Siria, a oa bet diouganet dezhi e timezje d'ur roue. Domna a oa merc'h d'un den pinvidik, Julius Basianus, beleg meur Templ an Heol en Emesa. Daou vab o doe : L. Septimius Bassianus "Caracalla" ha Publius Septimius Geta.
Ketupa flavipes
Boued
Ul labous-preizh noz eo ketupa flavipes met gwelet e vez a-wechoù da serr-zoz ha diwezhat en abardaez pa vez koumoulek an amzer. War an deiz e kustum da vorediñ kludet en ul lec'h kuzh, ha diflach e chom pa vez direnket. Peurliesañ e hemolc'h dre sailhañ diwar nij war gorre an dour da dapout loened dour, a-wechoù e tap anezho war droad. Kranked dour dous a ya da ober tremen an hanter eus e voued, re ar genad Candidiopotamon dreist-holl, ha re ar genad Eriocheir. Tousegi ha raned a ya gantañ ivez, ha pesked. Stlejviled a c'hall kavout mat ivez, evel glazarded, naered, ha bronneged bihan, gozed ha krignered pergen. Laboused a vez tapet gant Ketupa flavipes ouzhpenn : houidi mandarin, yer ha fazaned, Crossoptilon en o zouez daoust dezho bezañ ken ponner ha 2 kg.
En digenvez e vev Ketupa flavipes war e diriad. Gouennañ a ra etre miz Du ha miz C'hwevrer en India dre vras, met etre miz Kerzu ha miz C'hwevrer e Stad Asam. Neizhañ a ra e toulloù bras e ribloù ar stêrioù, e mougevioù en tornaodoù, pe war gaolioù skourroù tev er gwez. Evel an holl douded, ne sav neizh ebet, trawalc'h eo dezhañ lakaat e vioù el lec'h en deus dibabet ; a-wechoù e implj neizhioù a zo bet dilezet gant erered. Daou vi peurliesañ, 57 x 47 cm o mentoù keitat, unan hepken a-wechoù, a vez dozvet gant ar barez.
Publius Septimius Geta
E vuhez
Ganet e oa Geta e Roma. Ur breur henañ en doa, Caracalla, met Geta an hini e oa moumoun e vamm rak siouloc'h ha poellekoc'h eget e vreur e oa. Ne oa nemet bloaz etreze, met kaz o doa an eil ouzh egile, rak ne garent ket ar memes traoù : Caracalla a oa sot gant an arme hag ar brezel, Geta a oa troet gant traoù ar spered, ha plijout a rae d'ar Sened. Caracalla a oa feuls ha kriz, ha Geta dous e zoareoù, ha kizidik, petra bennak ma lavar an istorourien ne oa ket gwell e vuhezegezh.
Ketupa flavipes
Annez hag isspesadoù
Bevañ a ra Ketupa flavipes e koadegi Bangladesh, Bouthan, India, Laos, Myanmar, Nepal, Sina, Taiwan ha Viêt Nam. Kavet e vez ivez ouzh troad an Himalaya eus Kachmir betek ar menezioù a zo reter Azia (Sina ar Su, Laos ha Viêt Nam) ma klask koadegi ha dourredennoù. E menezioù Kornôg Bengal ha Nepal e kaver al labous en uheldirioù etre 1 500 h 2 450 m.
Statud
N'eus kudenn ebet gant stad ar boblañs evit poent, met war zigresk ez a en abeg d'an digoadañ.
Publius Septimius Geta
Irienn Plautianus
Plautianus a oa un den uhel ha keneil d'an impalaer Septimius Severus, prefed ar pretordi, keneil Geta er gonsuliezh en 203. Septimius Severus a zimezas e vab henañ Caracalla da verc'h Plautianus. Pa glevas Geta e oa Plautianus oc'h iriennañ evit lazhañ Caracalla ez eas da gelaouiñ tad ha breur : ha setu kaset Plautianus kuit ha muntret war urzh Caracalla en 205, gant asant e dad. Hag enoret Geta gant un delwenn arem war ar forom.
Kenimpalaer
E 198 e voe anvet e vreur henañ Caracalla da Augustus, evel e dad, da lavarout eo da genimpalaer ; e 209 e voe anvet Geta da Augustus ivez.
Brezel e Britannia
E 209, pan eas an impalaer Septimius Severus d'ober un dro-vrezel da Enez Vreizh e kemeras e zaou vab gantañ evit o fellaat diouzh plijadurezhioù Roma, ha reiñ tro dezho da anvezout buhez ar soudarded, ha marteze ivez d'o fellaat diouzh fallguzulierien prest da glask gwashaat an enebiezh etrezo, ha da glask skoulmañ gwelloc'h darempredoù dre ar c'henlabour en arme, hag evel-just evit o frientiñ da ren war e lerc'h. En 209 e lezas Geta gant e vamm Julia Domna en Eboracum da c'houarn Britannia Inferior tra ma'z eas gant e vab henañ Caracalla da sinañ un emglev gant pobloù Kaledonia. Pa zistrojont ac'hano ez eas yec'hed an impalaer da fall, ma varvas e deroù 211. Ne oa ket deuet a-benn da lakaat e vibien d'en em glevout. P'edo o vervel edo Caracalla oc'h iriennañ a-enep d'e dad ha d'e vreur. En Enez Vreizh eo e voent anvet da impalaerien o-daou. Hag int da zistreiñ da Roma.
Goude marv an tad
War o hent da Roma e chomjont pell an eil diouzh egile, hep prejañ a-gevret gwech ebet, na kousket er memes ti.
Hervez an istorour Herodianus o dije divizet an daou vreur rannañ an impalaeriezh e div hanterenn. Kement-se a voe nac'het gant ar vamm, a felle dezhi derc'hel stad he fried en he sav. Met e dibenn 211 e oa troet fall-tre an traoù. Klask a reas Caracalla lazhañ Geta da goulz ar Saturnalia (17 a viz Kerzu), met tro wenn a reas. A-benn ar fin e voe ur vodadeg emglev aozet gant ar vamm en he ranndi. Dont a reas Geta hep e warded, evel goulennet gant e vreur, lazhet e voe etre divvrec'h e vamm gant kanturioned. .
Caracalla a yeas da gamp ar warded pretorian da gontañ e oa bet un irienn gant Geta, hag en devoa ranket lazhañ e vreur da saveteiñ e vuhez. Dirak ar Sened e lavaras en devoa graet evel Romulus ha Neron a rankas lazhañ o breudeur (Remus ha Britannicus) evit mad an impalaeriezh. « Zeus », emezañ, « eo an hini nemetañ a zalc'h ar galloud e-touez an doueed, hag ar galloud-se ne ro nemet da un den. » Neuze e c'hallas Caracalla ren e-unan.
Goude marv Geta
Caracalla a embannas lezennoù an damnatio memoriae a voe kaset da benn : distrujet e voe an delwennoù d'an impalaer Publius Septimius Geta, teuzet ar pezhioù moneiz ma oa poltredet. Berzañ a reas ouzh e vamm dougen kañv d'e vreur, hag en eskemm e roas dezhi galloud war aferioù diabarzh an impalaeriezh, tra ma rae eñ war-du an arme.
Ouzhpenn e reas lazhañ harperien e vreur. Hervez Cassius Dio e voe lazhet 20 000 a dud en abeg da se. En o zouez e oa mab an impalaer Pertinax (126-193, a renas tri miz e 193), ha c'hoar an impalaer Commodus (161-192).
Roue mojennel Breizh
Hervez Historia Regum Britanniae ar C'hembread Jafrez Menoe e vije bet anvet Geta da roue al lejionoù e kêr Evrog.
Alopochen
Alopochen a zo ur genad e rummatadur an evned, ennañ skilwazi.
Chloephaga
Chloephaga a zo ur genad evned geotdebrerien eus Patagonia, ennañ Skilwazi.
An anv
Dont a ra an anv skiantel eus boued evned ar genad : chloe a deu eus ar ger gregach χλοε, hag a dalv kement ha glazur nevez, rak geotdebrerien eus lezioù lennoù Patagonia eo evned ar genad. Cauquén, avutarda, caranca eo an anv ordinal e spagnoleg.
Boued
Geotdebrerien int.
Departamant Atlántida
Atlántida zo unan eus an triwec'h departamant a zo e Republik Honduras, a-hed aod ar Mor Karib, ha La Ceiba eo ar gêr-benn anezhañ.
Dasycrotapha
Dasycrotapha a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1878 gant an evnoniour skosat Arthur Hay (1824-1878).
Spesadoù
Tri spesad golvaneged a ya d'ober ar genad :
Brosezat int e Filipinez.
Tro-vrezel Walcheren
Tro-vrezel Walcheren (30 a viz Gouhere - 10 a viz Kerzu 1809) zo un dro-vrezel aozet gant arme Breizh-Veur, en Zeeland en 1809. War-dro 40 000 soudard ha 6 000 a gezeg, gant artilherezh, a dreuzas Mor an Hanternoz.
O fal e oa tagañ porzh Antwerpen a oa dalc'het gant Bro-C'hall evit reiñ skoazell da Aostria, a oa o paouez koll emgann Wagram e deroù Gouhere. Ne voe ket kalz emgannoù, met kalz a soudarded a varvas gant ur c'hleñved a oa anvet "Terzhienn Walcheren". Ouzhpenn 4000 Saoz a varvas diwarnañ, ha 106 hepken en emgannoù; ar re a chomas bev a zistoas da Vreizh-Veur d'an 9 a viz Kerzu.
Istor
D'an 29 a viz Gouhere 1809  e voe roet keloù d'ar jeneral gall Monnet e oa ul lestraz saoz eus ar Royal Navy a 22 lestr kenwerzh ha  120 lestr-brezel o tostaat ouzh aod hanternoz enez Walcheren. Mennet e oant da stankañ aber ar stêr Scheldt da virout ouzh ar C'hallaoued da implij porzh Antwerpen d'ober brezel dezho, da zistruj al lestraz gall a gave dezho edo e Vlissingen (Flushing e saozneg), ha da skañvaat ar bec'h lakaet gant an armeoù gall war an Aostrianed. Met re ziwezhat e oa evit an Aostrianed, trec'het dija en emgann Wagram.
Ne deuas ket ar gouarnour gall a-benn da virout ouzh 18 000 pe 20 000 soudard breizhveuriat da zilestrañ. Etre an 3 hag an 8 aviz Eost e klaskas ar Saozon sevel o bateriennoù kanolioù dirak Vlissingen. Ur fazi bras a reas ar jeneral gall ouzh o leuskel da dostaat ouzh ar mogerioù hep enebiñ.
Vlissingen kodianet
D'an 13 diouzh ar beure e krog  6 baterienn ha 14 mortez, 16 obuzer ha 10 pezh kanol a 36. Tennadeg a voe a-hed daou zevezh ha div nozvezh.
Pierre Jacques Osten
Skeudennoù
Ar Saozon en emgannoù Walcheren
Água Doce
Água Doce (Dour dous) zo anv meur a gumun e Brazil.
Petralia Soprana
Petralia Soprana zo ur gumun italian e Meurgêr Palermo e Sikilia.
Ferdinando IV Toskana
Ferdinando IV Toskana, ganet e Firenze e 1835 ha marvet e 1908 e Salzburg, a oa un arc'hdug aostrian, eus an Tiegezh Habsbourg (skourr Habsbourg-Loren-Toskana), ha diwezhañ dug-meur Toskana (1859-1860) pa voe staget ar vro ouzh rouantelezh Italia.
E vuhez
Mab e oa da Leopoldo II Toskana, ha d'e bried Maria Antonia Naplez-Sikilia (1814–1898).
Mervel a reas e bried kentañ Anna Maria von Sachsen da 23 bloaz, e 1859. Ur pennadig goude e tilezas e dad e gurunenn d'he reiñ dezhañ. Ne chomas ket an intañv yaouank da zug-meur pell amzer avat. Brezel a oa etre Roue Sardigna, Vittorio Emmanuele II, hag impalaer Aostria, Franz Joseph Iañ: p'edo an impalaer e penn an Tiegezh Habsbourg-Loren ne c'halle ket Ferdinando chom hep e harpañ.
E 1860 eta e voe trec'h Vittorio Emmanuele II hag e rankas Ferdinando kuitaat e zugelezh a voe staget neuze ouzh rouantelezh nevez Italia. Mont a reas d'an harlu da Vienna tra ma voe kemeret Firenze, kêr-benn an dugelezh, da lakaat kêr-benn Italia enni.
Izelvroioù aostrian
A-raok 1714 avat, e oa dalc'het Izelvroioù ar C'hreisteiz gant skourr spagnol an Habsbourged, ma veze anv eus Izelvroioù spagnol. Gant Feur-emglev Rastatt en 1714 e voent roet da Rouantelezh Spagn ken na voent staget ouzh Bro-C'hall en 1795 e-pad Brezelioù an Dispac'h Gall.
Ferdinando IV Toskana
Dimezioù ha bugale
Div wech e timezas:
Fin e vuhez
Bevañ a reas en harlu e Salzburg hag e Lindau am Bodensee.
Departamant La Paz (Bolivia)
Departamant La Paz zo unan eus nav departamant Bolivia, ha kêr La Paz eo ar gêr-benn.
Institut d'Estudis Occitans
Istor
Savet e voe an IEO gant un toullad skrivagnerien okitanek ha gallek, deuet eus ar Rezistañs ar braz anezho, evel Jean Cassou, Tristan Tzara, Ismaël Girard, Max Roqueta, Renat Nelli ha Robèrt Lafont.
An aozadur
Rannet eo an Institut d'Estudis Occitans e kevrennoù lec’hel, hervez an departamantoù hag ar rannvroioù, hag a gaver er vro a-bezh, eus Lemojez ha Clarmont en hanternoz betek Marselha, Pau pe Carcassona er c’hreisteiz. Skourroù zo e Traoñienn Aran hag e Traoñiennoù Okitanek Italia. Ur skourr zo e Pariz ivez. Rannoù all zo c'hoazh hag a bled gant tachennoù labour ispisial. En o zouez emañ :
Gant an IEO broadel e vez embannet ur gelaouenn bep tri miz, anvet ''Anem ! Occitans ! abaoe 2006, war-lerc’h Occitans !'', embannet etre 1981 ha 2006.
Esened
Daoust ma oant niverus a-walc'h hervez an istorour Flavius Josephus, ne oant ket ken niverus hag ar Fariseed pe ar Sadukeed. Bevañ a raent e meur a gêr e kumuniezhioù paour a-ratozh aozet diwar ur reolenn strizh (a c'hell lakaat an den da soñjal e kumuniezhoù ar venec'h kristen) ha kibelladennoù-lid pemdeziek. Meneget int bet evit ar wezh kentañ gant Plinius an Henañ. Brudet int bet en XX kantved pa oa bet kavet un dastumad bras a zielloù kozh, Rolloù ar Mor Marv, a greder e oant bet skrivet ganto, daoust ma'z eus tabut etre an enklaskerien, enno testennoù eus an Tanac'h didouch abaoe 300 a-raok hon mare.
Seizhvet Kenunaniezh
Ar Seizhvet Kenunaniezh zo un emglev-brezel e 1815, er maread amzer anvet ar C'hant Deiz.
Istor
E 1814 e oa bet trec'het Napoleone Buonaparte gant ar C'hwec'hvet Kenunaniezh savet a-enep dezhañ, ha kaset e oa bet d'an harlu da Elba, un enezenn er Mor Kreizdouar dirak aod Toskana. E-keit-se e oa bet lakaet ur priñs gall da roue e Bro-C'hall, Loeiz XVIII e anv.
E 1815 avat, goude tec'het Napoleone eus Elba, dilestret e Provañs, adkemeret ar galloud gantañ e Pariz, ha skampet buan ar roue, en em vodas adarre darn eus broioù galloudus Europa da dalañ ouzh an impalaer, hag adlakaat ar roue gall Loeiz XVIII war e gador-roue.
Roll kantikoù brezhonek
Sed amañ ur roll kantikoù brezhonek.
Seizhvet Kenunaniezh
Istor
Echuiñ a reas ar brezel gant emgann Waterloo d'an 18 a viz Mezheven 1815, kollet gant Napoleon, a voe kaset d'an harlu da Santez Helena, un enezenn bell er Meurvor Atlantel e dalc'h Breizh-Veur.
Petralia Sottana
Petralia Sottana zo ur gumun italian e Meurgêr Palermo e Sikilia.