cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Reizhiad Comstock-Needham
Ar reizhiad Comstock-Needham zo ur reizhiad ijinet evit envel gwazhennoù eskell an amprevaned. Savet eo bet gant John Henry Comstock (1849-1931) ha James George Needham (1868-1957) e 1898. Un araokadenn a-bouez e voe o tiskouez an heñvelidigezh zo etre eskell an holl amprevaned.
Ar gwazhennoù a-hed
Gant ar reizhiad Comstock-Needham e vez roet anvioù disheñvel d'ar gwazhied a gaver war eskell an amprevaned. Adalek erien diaraok an askell betek an tu a-dreñv e anver ar c'hwec'h gwazhienn bennañ :
Kaouenn penn tev
Ar gaouenn penn tev a zo un evn-preizh, Strix aluco an anv skiantel anezhañ.
Troad-pal
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad-pal pe troad palel(saoz.: final case) evit komz eus un droad-lec'hianñ a dalvez da verkañ pal un ober, o klotaat mui-pe-vui gant an araogenn "a-benn" e brezhoneg.
Gwezhall e veze implijet an droad-mañ gant ar yezhoù semitek,.
Vanini
Vanini zo un anv tiegezh italianek
Sans-culottides
Ar sans-culottides pe deizioù klokaus a oa anv ar pemp deiz diwezhañ a oa en Deiziadur republikan gall, war-lerc'h Dispac'h 1789, hag a oa gouelioù republikan
Vanini (Brazil)
Vanini zo ur gumun e stad Rio Grande do Sul e Brazil, 64,872 km² dezhi. 2.032 a dud a oa enni e 2008, pezh a ra 29,8 dre km².
Pennad kar
Giulio Cesare Vanini
Arondisamant Dukark
center
Arondisamant Dukark a zo anezhañ ur rann velestradurel eus Frañs, e departamant an Norzh hag e rannvro Nord-Pas-de-Calais.
Istor
Lodenn c’hall ar Westhoek, etre ar stêr Leie ha Mor an Hanternoz, a ya d’ober Arondisamant Dukark.
E 1800 e voe krouet daou arondisamant : hini Sint-Winoksbergen (Bergues) hag hini Kassel (Cassel). E 1803, dilec’hiet e voe pennlec’h Arondisamant Sint-Winoksbergen da Zukark. E 1857, dilec’hiet e voe pennlec’h Arondisamant Kassel da Hazebroek (Hazebrouck). E 1926 e voe bodet Arondisamant Dukark hag Arondisamant Hazebroek en Arondisamant Dukark.
Kantonioù ha kumunioù
Kantonioù Arondisamant Dukark
1118
Diwar-benn bloavezh 1118 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1118
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1118
Ivergny
Ivergny a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
-476
Diwar-benn bloavezh 476 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 476 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 476 kent JK
4 Du
Darvoudoù
200px|thumb|right|Kounlec'h Emsavadeg 1956 dirak Parlamant Hungaria.
Ganedigezhioù
200px|thumb|Dieudonné Costes (a-zehou) gant [[Joseph Le Brix e 1928.]]
Lidoù
Sant an deiz : Sant Juvad
Brezhell
Ar brezhell (Scomber scombrus), pe brezhel, zo ur pesk boutin war aodoù Breizh hag e lec'h all en hanternoz ar Meurvor Atlantel hag er Mor Kreizdouar. Mat e vez kavet e vlaz, ha pesketaet kenañ e vez e pep lec'h.
An anv
brizhilli, pe brizhili, a vez lavaret el liester, brilli e Douarnenez. Brizhillia a vez lavaret eus pesketa brizhilli. Dont a rafe an anv eus ar brizhilli, pe brizhelloù, war e groc'hen.
Dont a rafe ivez e anv gallek (maquereau) eus ar ger latin macula a dalv kement ... ha brizhell.
Doare
Stumm ur werzhid (pe ur fuzeenn) zo dezhañ, glas e gein gant brizhelloù du, ha gwenn e gof.
Notennoù
<!-- Ses deux nageoires dorsales sont relativement espacées, il possède aussi des vestiges de nageoires, appelées pinules. Sa queue est très échancrée. Les sujets adultes dépassent rarement les 50 cm, leur taille moyenne va de 30 à 40 cm pour un poids de 500 g à 1 kg.
Mœurs
Le maquereau peuple la plupart des mers, dont l'océan Pacifique, l'Atlantique et la mer Méditerranée. C'est un poisson migrateur qui vit l'été dans des eaux froides avant de repartir vers des eaux plus chaudes en automne.
C'hoarigandi
Ur c'hoarigandi, zo ur c'hoariva ma vez c'hoariet c'hoariganoù (pe opera en italianeg hag e meur a yezh). Ennañ ez eus ul leurenn, ur foz evit ar sonerien, ur saliad kadorioù-blot d'an arvesterien d'azezañ da selaou, ha salioù all evit ar ganerien, kemenerien, kinklerien ha kinkladurioù.
Brezhell
Mœurs
Il vit en bancs et se nourrit essentiellement de zooplancton. Cependant, pendant sa période de reproduction, de mars à juillet, il devient prédateur et chasse les poissons de petite taille comme les sardines ou les anchois, ainsi que de mollusques et petits crustacés. Ses principaux prédateurs sont les dauphins, les thons, et bien sûr les hommes, qui en pratiquent une pêche industrielle.
Celles (Hainaut)
Celles (e pikardeg: Chièl, Chèl) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Marguerite Duras
Marguerite Duras (Marguerite Donnadieu dre hec'h anv gwir) a oa bet ganet d'ar 4 a viz Ebrel 1914 e Gia Dinh en Indochine (bannlev-norzh Saigon). Mervel a reas d'an 3 a viz Meurzh 1996.
Kelenner war ar matematik e oa he zad ha skolaerez e oa he mamm. Daou vreur koshoc'h egeti zo dezhi. Mervel a reas he zad, Emile Donnadieu, e 1918 e Frañs. Deuet e oa he familh da Frañs en-dro e 1921.
Brezhell
En cuisine
Le maquereau est un poisson disponible presque toute l'année, abondant et bon marché. Sa chair est fragile, il faut le consommer rapidement après l'achat. Il fait partie des poissons gras, comme le thon ou le saumon. Sa teneur en graisses varie toutefois de manière importante suivant la période de l'année, allant de 120 à 180 kcal pour 100 g.
San Nicolás de los Arroyos
San Nicolás de los Arroyos zo ur gêr eus Arc’hantina war lez ar stêr Paraná e proviñs Buenos Aires er c’hreisteiz da Rosario.
Marguerite Duras
E 1923 e tistroas Itron Donnadieu, mamm Marguerite, gant he bugale da Vinh Long e delta ar Mekong er Vietnam. Prenet he doa douaroù rukagnajoù eno. Edo Marguerite o chom e Pastur Lyauteu ha studiañ a rae e lise Chasseloup-Laubat. Tapet he doa he bachelouriezh e Saïgon e 1932 ha e tistroas da Bariz. Studiañ a reas ar matematik, ar Gwir hag ar politikouriezh e skol-veur Pariz.
Baz
Baz a zo ur ger brezhonek a gaver:
IXvet milved kt JK
Padout a ra an  milved kent JK eus ar bloaz -9000 betek ar bloaz -8001 e-barzh. N'emañ ket an deiziadoù-se da vezañ kemeret en o ster strizh rak n'eus deiziad ebet eus ar mare-se a c'hallfe bezañ istimet pizh a-walc'h.
Marguerite Duras
E 1936 e oa tapet he aotreegezh war ar Gwir ganti hag en em gave gant Robert Antelme.
Etre 1937 ha 1945 e labouras e Ministrerezh an Trevadennoù.
E miz Gwengolo 1939 e oa dimezet Marguerite Donnadieu gant Robert Antelme.
IXvet milved kt JK
Lodek eo an milved kent JK eus ar mezolitek, anezhañ ur marevezh tremen a ya eus an  betek an neolitek, e-tro ar.
Marguerite Duras
E-keit-se en em gavas Marguerite Donnadieu gant Dionys Mascolo.
IXvet milved kt JK
Lodek eo ivez an milved kent JK er paleolitek uhelañ zo ur marevezh eus ar ragistor a ya eus - 35 000 bloaz da - 7 500 bloaz kent JK gant steuzidigezh ar re ziwezhañ eus tud Cro-Magnon.
Bed – Dindan 10 milion emañ poblañs ar bed moarvat.
Marguerite Duras
E 1943 e oa embannet he romant kentañ Les Impudents gant Embannadurioù Plon. Hemañ a zo skrivet dindan anv-pluenn Marguerite Duras. Duras a oa anv ar gêr familh a-berzh he zad e Lot et Garonne.
E 1943 c’hoazh o doa Marguerite ha Robert graet o annez e 5 Straed Sant-Benead e Pariz 6vet e karter Saint Germain des Prés. O chomlec’h a vo brudet er bed-holl.
C'hoarigandi
E-touez ar c'hoarigandioù brudet emañ:
Marguerite Duras
Robert ha Dionys a zeuas da vezañ mignon an eil gant egile.
Brezhell
En cuisine
Il est cuisiné principalement grillé, par exemple en barbecue, souvent accompagné de moutarde. Les Japonais consomment aussi sa chair crue, en sushis par exemple. En conserve, il est souvent apprêté au vin blanc, ou à la manière des sardines (à l'huile, à la tomate, etc.).
Marguerite Duras
An tri den a oa ezel eus ar Rezistañs gant François Mitterrand anvet Morland.
Manneken Pis
Manneken Pis eo anv brusselerek (Manneke Pis en izelvroeg) ur feunteun e kreiz kêr Brusel, e korn rue du Chêne ha rue de l'Étuve, m'emañ delwenn ur paotrig o troazhañ en oglenn anezhi.
Brezhell
Gwelout ivez
fa:اسقمری اطلس Cá thu
Certhilauda
Certhilauda a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1827 gant an evnoniour saoz William Swainson (1789-1855).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == C'hwec'h spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad : Unnek (11) isspesad en holl ; o c'havour a reer e kreisteiz ha mervent Afrika.
Manneken Pis
Eus Menneke Pis e rannyezh Brusel, ar brusseleer, e teu an anv a dalvez kement hag « ar paotrig a staot ».
E 1388 e oa bet fardet an delwenn orin ; gant ar c'hizeller bruselat Hieronimus Duquesnoy Kozh (1570 ? - 1641 ?), anezhañ tad ar c'hizeller François Duquesnoy (1597-1643) e oa bet savet e 1619 ar Manneken Pis a weler hiziv.
Marguerite Duras
Mignoned Marguerite a oa Jean Genêt, Michaux, Bataille, Merleau-Ponty, Leibowitz, Edgar Morin d’an ampoent.
Gant Robert Antelme ha Dionys Mascolo he doa lakaet he anv e Strollad Broadel ar Brizonidi Brezel. E 1944 e oa bet embannet la vie tranquille, hec’h eil romant, gant Embannadurioù Gallimard. Er bloaz-se e oa lakaet he anv ganti er Strollad Komunour Gall. E 1944 ivez, e oa harzet Robert Antelme ha deportet da Buchenwald ha goude da Dachau.
E 1945 e oa dieubet Robert Antelme en ur stuz fall a-drugarez da François Mitterrand. Ar mare-se a voe deskrivet e La Douleur diwezhatoc’h.
E 1947 e oa dispartiet ar c’houblad.
L’espèce humaine a oa bet skrivet gant Robert Antelme e 1947 hag a oa bet embannet e Embannadurioù Les Editions de la Cité Universelle krouet gant Marguerite ha Robert. Nebeud amzer goude e oa ganet Jean Mascolo anvet Outa.
Pastell-vro
Ur bastell-vro zo ur rann velestradurel eus ur vro, en ur ster melestradurel kentoc'h eget istorel peurvuiañ. P'eo talvoudegezh pastell hini un tamm pe ul lodenn e c'hell bezañ implijet evit ur gorread douar (ur bastell douar) hag evit tammoù boued ha tammoù dilhad.
Marguerite Duras
E 1950 e oa skarzhet kuit Marguerite eus ar SKG. E 1950 e oa embannet Un barrage contre le Pacifique, istor he yaouankiz.
Pastell-vro
Pastelloù-bro hollek e Bro-C'hall
Pastelloù-bro arbennig a c'hell bezañ kavet e meur a vro ivez.
Marguerite Duras
E 1984 e voe roet ar priz Goncourt dezhi evit L'Amant.
Yezhoù gourek ar c'hreiz
Heñvel a-walc'h eo ar yezhoù er skourr-mañ ouzh ar yezhoù senoufoek.
Sint-Rijkers
Sint-Rijkers en izelvroeg, Sint-Rykers e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. Staget eo bet ouzh kumun Alveringem e 1971.
Yezhoù gourek ar c'hreiz
Peurliesañ e vez isrannet yezhoù gourek ar c'hreiz e doau vloc'had pennañ evel-hen:
Gwelet ivez
Central Gur languages
Troad arbennel-pal
Er yezhoniezh e vez implijet an termen troad arbennel-pal pe troad arbennel-palel (saoz.: causal-final case) evit komz eus un droad o klotaat war un dro gant arc'hwel an droad arbennel diouzh un tu ha hini an droad-pal diouzh an tu all.
Implijet e vez an droad-mañ en hungareg, merket gant al lostger "-ért":
Gregory Serper
Gregory Serper (e ruseg:Григорий Юрьевич Серпер) a zo bet ganet d'ar 14 a viz Gwengolo 1969 e Tochkent (Ouzbekistan). Mestrc'hoarier echedoù ouzbek eo. Mestr Meur Etrebroadel eo. 2513 eo e renk Elo.
Taisnières-en-Thiérache
Taisnières-en-Thiérache a zo ur gumun eus departamant Norzh e Bro-C'hall. left|thumb|An ti-kêr ha tour an iliz
Douaroniezh
left|thumb
Sant-Petersbourg
Sant-Petersbourg pe Sankt-Peterbourg (Санкт-Петербу́рг, Sankt-Peterbourg e rusianeg, stumm berr ha pobl : Пи́тер, Piter), a zo ur gêr vras eus gwalarn Rusia. War delta ar stêr Neva emañ, er reter da bleg-mor Finland war ar Mor Baltel. Eil kêr bobletañ Kevread Rusia eo gant 5 281 579 a dud e 2017, goude Moskov. Ur greizenn vras greanterezh, enklask, kelenn ha sevenadur eo. Eil porzh rusian war ar Mor Baltel eo, goude Primorsk.
Lakaet e oa bet savet gant ar tsar Pêr Veur er bloaz 1703. Fellout a rae dezhañ sevel ur gêr nevez ha modern a vefe « ur prenestr digor war Europa » evit lakaat Rusia da vezañ unan eus riezoù bras ar c'hevandir. Kêr-benn impalaeriezh Rusia e oa eus 1712 betek an Dispac'h e Rusia e 1917. Anvet e oa Petrograd (Петрогра́д) etre 1914 ha 1924, ha Leningrad (Ленингра́д) etre 1924 ha 1991 araok kaout e anv orin en-dro da heul ur referendom.
Brudet eo Sant-Petersbourg gant he savadurioù hep o far eus an. He c'hened hag he c'hanolioù niverus o deus lakaet anezhi da vezañ lesanvet « Venezia an Norzh ». War roll Glad bedel ar bed an UNESCO emañ abaoe 1990.
Douaroniezh
Savet eo bet war delta geuniek an Neva, e lost Pleg-mor Finland war ribl ar Mor Baltek.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Sant Petersbourg gant :
Adren
An adrened eo an evned a ya d'ober ar c'herentiad Caprimulgidae, termenet e 1825 gant al loenoniour iwerzhonat Nicholas Aylward Vigors (1785-1840).
Diouzh Doare 12.1 an IOC World Bird List ez a ugent genad d'ober ar c'herentiad :
Adeskell
An adaskell zo un askell a-raok kaletaet ha treuzfurmet en urzhioù amprevaned zo, ar c'hwiled (Coleopterae) hag an (Hemipterae) peurgetket.
Talvezout a ra an adeskell da wareziñ an eskell a-dreñv a vez implijet evit nijal. Pa ne nij ket an amprevaned e vez goloet an eskell gant an adeskell. Pa nijont e chomont savet ha difiñv evit reiñ lec'h d'an eskell.
E strolladoù amprevaned zo e vez staget an adeskell hag abalamour da se ne c'hall ket an amprevaned nijal. Gallout a reer menegiñ lod eus amprevaned eus kerentiad ar C'harabidae da skouer.
N'eus ket a reizhiad gwazhennoù ha kelligoù en adeskell (evel ma'z int deskrivet gant ar reizhad Comstock-Needham) met peurliesañ o devez roudennoù, antoù a-hed ha rizennoù, etre an antoù-se. Gallout a ra an eskell bezañ levn penn-da-benn ivez pe kaout bosoù pe kreskennoù.
Ki-dour Chile
Hervez klaskourien 'zo ne vefe nemet un isspesad eus ki-dour Kanada.
Adeskell
En isurzhiad an Orthopterae ensiferae (Evel ar grilhed pe an ephippigerae) e stumm un doare "wareg" hag ur meni "plectrum" war an adeskell. Talvezout a reont d'ar grilhed da grikal o rimiañ an eil ouzh egile.
Ki-dour Chile
Doareoù pennañ
Muzuliañ a ra 100 cm ha pouezañ a ra etre 4 ha 5 kg. Hir eo e gorf ha plat e benn. Palvezek ha berr eo e bavioù ha skilfoù kreñv a zo ouzh e vizied. Gell-du eo e vlevenn gant ur c'hof gwenn. Debriñ a ra pesked, kregin, kresteneged hag evned-dour.
Annez
Eus proviñs Cautín betek strizh-mor Magalhaes e vev ki-dour Chile, adalek live ar mor betek un uhelder a 1 000 m. Boutinoc'h e oa gwechall. Betek ar río Cauquenes hag ar río Cachapoal ez ae e diriad. En Arc'hantina e kaver anezhañ e stêrioù an Andoù.
Gwarez
E Patagonia e kreder e tizh stankter kon-dour Chile 0.73 penn dre km war an aodoù, ar pezh a dalvez e vefe 20 000 hinienn er rannvro-se. Gwarezet eo gant al lezenn nº 4601 votet d'an 18 a viz Even 1929 ha war stagadenn I ar CITES emañ.
Henrique Mecking
thumb|Henrique da Costa Mecking Henrique Costa Mecking a zo bet ganet d'an 23 a viz Genver 1952 e Santa Cruz do Sul e Stad Rio Grande do Sul (Brazil).
Meurc'hoarier echedoù braziliat eo.
E wellañ renk Elo a voe 2740, e miz Gouere 1976.
Joseph Vanini
Joseph Vanini, ganet en Enez Elba e 1810 – marvet e Cannes e 1866, a zo bet ur jeneral gall a orin italian, bet sklav e Tunizia ha lesanvet Yousouf.
Yao Wenyuan
Bet ganet e 1931 e Shanghai en doa kroget Yao Wenyuan (姚文元; pinyin: Yáo Wényuán) gant e vuhez skrivagner ha buruteller lennegel. E dad a oa ur skrivagner brudet ivez.
Goude bezañ en em gavet gant Zhang Chunqiao e ouestlas e vuhez da gas koulzadoù diskar skrivagnerien. D'an Dispac'h Sevenadurel e voe roet lañs d'an 10 Du 1965 dre e bennad "Diskar Hai Rui" (e sinaeg : 海瑞罢官; pinyin: Hăi Ruì bà guān), bet goulennet gant Mao Zedong. E miz Ebrel 1969 ez eas e Komite Kreiz Strollad Komunour Sina, e-karg eus ar propaganda. E miz Here 1976 e voe harzet ha kondaonet da 20 vloavezh toull-bac'h.
D'an 23 Kerzu 2005 ez eas da anaon. An hini diwezhañ eus Bandenn ar pevar e oa pa oa marv Jiang Qing (gwreg Mao) e 1996, Wang Hongwen e 1992 ha Zhang Chunqiao e 2005.
Kemper Kumuniezh
Kemper Kumuniezh a oa anezhi ur gumuniezh tolpad-kêrioù e departamant Penn-ar-Bed, e Breizh. Krouet e oa bet evel ur gumuniezh kumunioù d'ar 27 a viz Kerzu 1993 gant 4 c'humun. E 1996 e tegemeras ar gumuniezh 3 c'humun ouzhpenn. E miz Du 1999 e voe treuzfurmet en ur gumuniezh tolpad-kêrioù lakaet e pleustr d'ar c'hentañ deiz ar bloaz 2000. D'ar 1 a viz Genver 2017 e oa deuet da vezañ Kemper Breizh ar C'hornôg, goude kendeuziñ gant Kumuniezh kumunioù Bro-C'hlazik.
Kumunioù
8 kumun a yae d'ober kumuniezh tolpad-kêrioù Kemper:
Aozadur ar gumuniezh tolpad-kêrioù
Edo sez ar gumuniezh a-gevret gant melestradur ti-kêr Kemper, 44 plasenn Sant-Kaourintin e Kemper. Ur renerezh-an-darempredoù-sokial hepken a ren pep rumm eus an implijidi.
Tad Medar
Jacques Marie Dourmap, Tad Medar e anv lean, ganet d'ar 7 a viz Here 1908 e Lannarvili, e-kreiz Bro-Leon ha marvet e Plerin d'an 3 a viz Mae 1988, a oa ur manac'h kabusin a zo bet ur skrivagner brezhonek ivez.
E vuhez
Goude e studioù e Lesneven hag e kloerdi Kemper ez eas da vanac'h. Meur a vloaz a dremenas e kouent Rosko. Pa oa eno e voe e penn Ar Vuhez Kristen, ur gelaouenn vrezhonek a badas betek dibenn an Eil brezel-bed. D'ar mare-se ivez e skrivas an Tad Medar levrioù evel Fatima, Ar Werc'hez Vari pe Diwar C'hoarzin. Er bloavezhioù 1960-1970 edo o chom en ur gouent e Gwengamp.
E dibenn e vuhez, pa oa e korn-bro Sant-Brieg e savas daou levr all c'hoazh, An Tri Aotrou ha Paotred an Ognon. Mervel a reas e Plerin d'an 3 a viz Mae 1988.
Kenlabour
Gwelout Geriadur ar Skrivagnerien ha Yezhourien, Lukian Raoul, Al Liamm, p. 90-91
Jean Étienne Championnet
Jean Étienne Vachier, anavezetoc'h evel Championnet, pe Jean Étienne Championnet, a oa ur jeneral gall en amzer an dispac'h gall. Gantañ e voe savet ar Republik partenopean e Naplez e 1799.
Koulm
Ar c'houlmed a zo evned eus ar c'herentiad Columbidae, asambles gant an dubeed pe ar c'hudoned.
Spesadoù
E-touez ar spesadoù koulmed emañ:
Kousaleg
Ur yezh c'hourek eus isskourr yezhoù ar c'hreiz eo ar c'housaleg (kusaal) komzet gant tro-dro da 500 000 den e norzh Ghana dreist-holl.
Brezel Dek Vloaz
Ar Brezel Dek Vloaz (e spagnoleg e vez laret Guerra de los Diez Años) zo c'hoarvezet e Kuba en XIXvet kantved, adalek 1868 betek 1878, etre Spagn hag emsavidi Kuba a venne kaout o dizalc'hted, evel broioù Kreisteizamerika en o raok, hag a c'hwitas war o zaol.
Istor
E miz Gouhere 1867 e oa bet krouet Poellgor Dispac'hel Bayamo gant ur perc'henn pinvidik Francisco Vicente Aguilera. Kreskiñ a reas an emsav en Oriente, ha dreist-holl Manzanillo ma oa Carlos Manuel de Céspedes e penn ar jeu. Eus Bayamo e oa Céspedes, perc'henn ur vilin-sukr e oa, anvet ‘’’La Demajagua’’’. Evit e lakaat da blegañ e voe harzet e vab Oscar gant ar Spagnoled. Nac'h a reas Céspedes plegañ ha lazhet e voe Oscar.
D'an 10 a viz Here 1868 e voe embannet gant Céspedes, en e berc'henniezh anvet La Demajagua, e reter ar vro, ha gant perc'henned milinoù-sukr all eveltañ, e oa dizalc'h Kuba, dieub o sklaved: hennezh eo ar Grito de Yara. Hag int da sevel un arme. siwazh, ne voe ket harpet ar grito de Yara gant perc'henned ar c'hornôg, a oa kalz pinvidikoc'h. Ar gostezenn a-du gant ar Spagnoled a oa prest d'en em gannañ, a-enep an emsavidi evel-just, met ivez a-enep dileuridi ar gouarnamant spagnol a felle dezho ober tammoù kemmoù, da-heul dispac'h 1868, en enezenn.
Neuze e krogas ar c'hentañ brezel evit dizalc'hted Kuba. An eil, a reer ar Brezel Bihan anezhañ, a voe e (1879-1880), an trede (1895-1898) a reer Brezel Dizalc'hlted Kuba anezhañ, hag an tri miz diwezhañ a vez graet ar Brezel etre Spagn hag Amerika.
Daoust da skoazell Stadoù-Unanet Amerika, d'al listri stadunanat karget a armoù hag a soudarded (darn anezho bet oc'h en em gannañ e Brezel Diabarzh ar Stadoù-Unanet e voe trec'h ar Spagnoled goude ur brezel hir, kriz ha gwadek.
Goude ar brezel
Spontus e voe ar brezel hir-se evit tud Kuba. 300 000 den a voe lazhet, distrujet e voe gounezerezh ar sukr hag ar greanterezh savet warnañ. Daoust da se en em savo pobl Kuba adarre betek kaout an dizalc'hted e 1902. E-tu ar Spagnoled ivez e voe kalz a dud lazhet.
Echuiñ a reas gant emglev Zanjón d'an 10 a viz C'hwevrer 1878, ha tapet e voe un tamm emrenerez, diskaret ar sklavelezh en 1880 (met en 1886 hepken er fedoù), ar parded etre tud du ha gwenn embannet e 1893. Diwar an emglev-se e voe gwelet ar c'hentañ strolladoù politikel o vleuniañ.
Ne voe ket kaset da benn ar c'hemmoù prometet war-lerc'h ar brezel, ma voe un emsavadeg all Brezel Dizalc'hted Kuba.
Yezhoù waiwaiek
Isrannet e vez ar yezhoù en is-skourr-mañ evel-henn:
Alc'hweder kentrek
An alc'hweder kentrek a zo ur spesad golvaneged, Chersomanes albofasciata an anv skiantel anezhañ.
Anvet e voe Certhilauda albofasciata (kentanv) da gentañ-penn (e 1836) gant an evnoniour gall Frédéric de Lafresnaye (1783-1861).
Annez hag isspesadoù
Ar spesad a gaver an dek isspesad anezhañ e mervent ha kreisteiz Afrika :
Yezhoù wamaek
Un isskourr eus yezhoù karibek ar reter-kornôg eo ar yezhoù wamaek, ennañ 1 yezh komzet e Surinam:
Pleg-mor Aigina
Er pleg-mor ez eus un toullad inizi anvet Inizi Saronek:
Beveren (Alveringem)
Beveren en izelvroeg, Bevern-a'n-Yzer e flandrezeg kornôgel, a zo ur gumun a-wechall e Flandrez Belgia e proviñs Kornôg-Flandrez er Westhoek. Staget eo bet ouzh kumun Alveringem e 1971. kleiz|thumb|220px|Iliz katolik  Sint Audomarus
Bavay
Bavay a zo ur gumun eus departamant gall Norzh e Hainaut, e Bro-C'hall, ha pennlec'h Kanton Bavay anezhi.
Istor
Bagacum e oa an anv kozh, d'ar mare ma oa kêr-benn ar bobl c'halian Nervii.
Sauchy-Lestrée
Sauchy-Lestrée a zo ur gumun eus departamant Pas-de-Calais (Bro-C'hall).
kantved
Brezel-bed kentañ: roet e voe ar Groaz Brezel 1914-1918 d'ar gumun e 1920 .
Estaimpuis
Estaimpuis (en izelvroeg: Steenput, e walloneg: Timpu) a zo ur gumun eus Belgia e Proviñs Hainaut.
Marica
Marica zo anv meur a dra :
Giovanni Vescovi
Giovanni Portilho Vescovi a zo bet ganet d'ar 14 a viz Even 1978 e Porto Alegre, Rio Grande do Sul, Brazil.
Mestrc'hoarier echedoù braziliat eo.
Kregiñ a reas c'hoari p'edo tri bloaz. E 2003, gant ur renk Elo a 2633 e oa gwellañ c'hoarier Su-Amerika.
1119
Diwar-benn bloavezh 1119 an deiziadur juluan eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù 1119
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù 1119
Yezhoù wayanek-tiriyoek
Un isskourr eus yezhoù karibek ar reter-kornôg eo ar yezhoù wayanek-tiriyoek, ennañ 3 yezh komzet e Brazil ha Surinam:
Thelxinoe (loarenn)
Thelxinoe (eus ar gresianeg Θελξινόη) pe Yaou XLII, a zo ul loarenn gilgradek direizh da Yaou. Gant ur strollad a steredonourien eus Skol Veur Hawaii eo bet dizoloet e 2003. Lodek eo-hi eus strollad Ananke, ur strollad loarennoù a gelc'htro etre 19.3 milion a gilometradoù ha 22.7 milion a gilometradoù gant ur stouadur a 150°. Tost eo, war a seblant, dre e genaozadur, ouzh ar planedennigoù a zoare C.
Betek 2005 e oa anvet S/2003 J 22. Tennañ a ra hec'h anv eus Thelxinoe, merc'h da Zeus hag unan eus ar peder muzenn.
Sinope (loarenn)
Sinope (gresianeg Σινώπη) pe Yaou IX a zo ul loarenn gilgradek direizh Yaou. Gant Seth Barnes Nicholson e voe dizoloet e 1914. Hi a berc'henn da strollad Pasiphae, ur strollad a loarennoù a gelc'htro etre 22,8 milion km ha 24.1 milion km gant ur stouadur etre 144.5° ha 158.3°. Er c'hontrol da Basiphae, avat, n'eo ket gris met ruz (B-V=0.84, R-V=0.46) hag he spektr dindan-ruz a zo tostoc'h ouzh an asteroidennoù a renk D. Damvennegiñ a ra an dra-se he-deus un orin disheñvel
Tennañ a ra e anv eus Sinope, un nimfenn skrapet gant Apolon.
Jeddah
Jeddah (جدّة en arabeg) zo ur gêr vras eus Arabia Saoudat ha porzh brasañ ar vro-se war ar Mor Ruz. War-dro 3,4 milion a dud zo o chom enni.
Kontañ a reer e vije eno bez Eva, ar vaouez kentañ war an Douar hervez ar Bibl. Kalz a birc'hirined a ya da Vekka a dremen dre borzh Jeddah.
Kêrioù gevellet
Gevellet eo Jeddah gant 23 c'hêr all :
Manchouria
Manchouria (a zo Manju e manchoueg; 满洲 e sinaeg eeunaet; 滿洲 e sinaeg hengounel; Mǎnzhōu e hanyu pinyin ; Man-tcheou en EFEO) zo ur vro vras ec'hon e biz Azia, rannet etre meur a Stad : war-dro 1 550 000 km² e biz Sina ha war-dro 1 000 000 km² e reter Rusia, en arvor ar Meurvor Habask.
Yezhoù waimiriek
Un isskourr eus yezhoù karibek ar reter-kornôg eo ar yezhoù waimiriek, ennañ 1 yezh komzet e Brazil:
Giulio Romano
Giulio Pippi de’ Jannuzzi, lesanvet Giulio Romano (Roma, ~1499 – Mantova, ), (gallekaet e anv gant ar C'hallaoued e Jules Romain) a zo ul livour, tisavour, ha kinkler italian en amzer an Azginivelezh italian, unan eus ar c'hentañ orbidourien. Diskibl muiañ karet Raffaello e oa.
E vuhez
P'edo e Roma, hag atav e stal-labour Raffaello Sanzio, e reas an darn vuiañ eus murlivadurioù loggias ar Vatikan (diwar dresadennoù e vestr, e stanze ar Vatikan ur stroll delwennoù er murlivadur anvet Tangwall ar Borgo, hag an darn vrasañ eus kambr Constantin. Kenlabourat a reas ivez da ginklañ terest ar Palez Farnese. Gant Giovan Francesco Penni e voe susitour Raffaello pa varvas e 1520.
Manieregezh
Ar vanieregezh, pe an ardaouegezh , manierismo en italianeg, zo ul lusk en arz an Azginivelezh italian war-lerc'h marv Raffaello.
Giulio Romano
E vuhez
Goude skrap Roma e 1527 hamarv ar pab Leon X, erbedet ma oa gant Baldassare Castiglione, ez eas Giulio da gêr Mantova, ma chomas betek fin e vuhez skoazellet gant an Tiegezh Gonzaga. Gant ar markiz Frederico II Mantova e voe urzhiet Palez an Te, savet eus 1526 da 153', ken al livadurioù, ken an aozerezh.
Manieregezh
Livourien bennañ
Setu ar re anavezetañ :
Giulio Romano
E vuhez
Ur skouer eus an arz an orbidourien e teuas ar palez-se da vout prim gant kolonennoù gwalennet.
Goulennet e voe Giulio da labourat evirt roue Bro-C'hall Frañsez Kentañ, met a-benn ar fin eo ur c'henlabourer dezhañ e Palez an Te, Francesco Primaticcio, a eas di, hag a grouas skol Fontainebleau gant Rosso.
Ober a reas ivez kalz a dresadennoù, ha darn anezho, a zo bet engravet gant Marcantonio Raimondi, zo anavezet evel I Modi (Ar Modoù ), a servijas da skeudenniñ barzhonegoù skoemp ar barzh Aretino, a skrive en ur yezh diwisk diwar-benn ar c'hoant a reizh.
Mervel a eure e Mantova, goude krouet gantañ unan ag illurañ kreizennoù an orbidouriezh.
Sant-Yagu-an-Enez
Sant-Yagu-an-Enez  a zo ur gumun eus Breizh e Kanton Plouvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.
Istor
Dont a ra anv ar barrez eus hini ar sant brezhon Yagu. Sant-Yagu-an-Enez a vez graet eus ar gumun e brezhoneg, ha neket Sant-Yagu-ar-Mor e-giz ar galleg, rak e-pad pell e oa un enezenn anezhi. Staget e voe-hi tamm-ha-tamm ouzh an douar-bras, gant an traezh berniet a bep tu d'ar roudour, e bae an Argenon ha hini Beaussais. E-pad pell e reas Santyaguiz l'Isle (an Enez) eus o c'humun, hag el lec'hanvadurezh e chom roudoù eus ar mare-se, da skouer le Chef de l'Isle, ar gêriadenn e penn pellañ ar gourenez.
Eviti da vezañ enkelc'hiet gant eskopti Sant-Maloù e oa stag ouzh eskopti Dol
E penn kentañ an kantved e oa Sant-Yagu ur porzh pesketaerezh a-bouez, evit ar brizhilli dreist-holl. E 1930 e oa an eil porzh brasañ e departamant Aodoù-an-Hanternoz. Diwar ar mor e veve tud ar gumun, ha daoust dezho bezañ o chom en ur c'hourenez e oa dishañval-mat o zemz-spered diouzh hini tud an trowardroioù. Lod kontadennoù dastumet er c'horn-bro gant Paul Sébillot zo enno fentigelloù diwar-goust Santyaguiz.
En deiz a hiziv ez eo Sant-Yagu ul lec'h touristel, perc'hennet muioc'h-mui gant tud eus an diavaez, e-kreiz Aod an Emrodez. Beg ar Cheved, traezhenn ar Rougerais hag an Enez Vihan eo al lec'hioù muiañ-gweladennet.
Gwareg (sonerezh)
thumb|55px|left|Gwareg ur gaolbiolin. thumb|Gwaregoù disheñvel : [[Arvoud (biolin)|arvoud, gourboud (Patrom alaman), gadulka, kemenche. Gwaregoù ar c'hemenche, ar gadulka hag an arvoud a ziskouez dre vras stadoù disheñvel ar gwaregoù a-hed an istor.]]
Ur wareg zo ur benveg a dalvez da seniñ benvegoù seniñ dre gerdin rimiet : ar violin, an arvoud, ar gaolbiolin, ar viol ha kement zo... Anvet eo bet evel se abalamour d'e stumm heñvel ouzh hini ur wareg. Savet e vez he framm gant ur wialenn e koad (koad pernambouk), pe e neudenn karbon, a vez stignet warnañ reunennoù a rimier ouzh ar c'herdin. Giovanni Battista Viotti, soner biolin hag sonaozour, savet gantañ ur bern pezhioù evit ar violin a laka ar pouez war c'hoari ar wareg, en dije bet lavaret : « Ar wareg eo ar violin ».
Kudon
Annez
Bevañ a ra al labous dreist-holl en Europa.
Ardamezouriezh
Ur reizhiad arouezioù a zo stag ouzh an dud, an tiegezhioù hag ar galloudoù eo an ardamezouriezh. Deskrivañ a ra, dre ur c'heriaoueg arbennik, an tresadennoù hag an arouezioù a vez diskouezet war ur skoed-ardamez, en ur zelc'her kont eus o lec'hiadur, eus o stumm hag eus o liv. N'eo ket an ardamezouriezh tra ar vrientinien, tra an holl dud eo : a-viskoazh en deus gallet pep den kaout e ardamezioù hag o diskouez war ur skoed a zo dezhañ pe dezhi.
En Europa, war-dro an, e voe ganet an ardamazerouriezh hag er e voe staliet mat he reolennoù. Implijet eo hiziv en un doare prevez (tud, tiegezhioù, embregerezhioù hag all) pe ofisiel (kêrioù, rannvroioù, Stadoù) hervez reolennoù a vez diouzh ar vro-mañ-bro. Bev-buhezek eo an ardamezouriezh hiziv an deiz c'hoazh, pa vez aozet ardamezioù nevez bemdez evit ar c'hêrioù, an embregerezhioù, ar c'hluboù sport ha kevredigezhioù liesdoare. Daoust dezhi bezañ lieskantvedel e klot an ardamezouriezh ouzh hon amzer, hini ar skeudennoù arouezius savet diwar tresadennoù eeun ha braslinennek o livioù a sko diouzhtu da zaoulagad an dud.
War ar skoed e kaver an tresadennoù arouezel-se an aliesañ, hogen klinkadurioù a vez en-dro dezhañ a-wechoù : ur gurunenn hag ur gribenn a-us dezhañ, ur ger-ardamez dindanañ pe a-us dezhañ ivez, loened ouzh e gostezioù, hag ur vantell tro-dro dezhañ alies. Liesdoare eo stummoù ar skoedoù : ar re ront pe vegek o lodenn izelañ a zeu eus mare ar varc'heien er Grennamzer pa veze implij pennañ an ardamezioù livet war ar skoedoù lakaat an emgannerien da vezañ anavezet, en abeg ma oa kuzhet o dremm gant o zokarn.
"Dafar evit ur c'heriaoueg a'n ardamezouriezh" gant Yellen hag abEnnez eo al labour kentañ war an ardamezouriezh e brezhoneg a zo bet embannet, er gazetenn Gwenedour e 1965.
Istor an ardamezouriezh
Kerkent hag ijinet ar skoedoù gant ar vrezelourien e voent kinklet ganto. Da vare Henc'hres e voe treset doueed pe loened war ar skoedoù ; ar Gelted ivez a zouge arouezioù pa 'z aent d'an emgann, evit fromañ ha spontañ o enebourien. Diwezhatoc'h, etre 1095 ha 1291, da vare Brezelioù ar Groaz, e voe ganet an ardamezouriezh a zo hiziv c'hoazh — Muzulmiz a zouge dija skoedoù kinklet gant kreskennoù loar, loened, flourdilizoù hag all, a voe degaset da Europa. Un doare c'hoari e oa kinklañ ar skoedoù europat en deroù ; buan avat ne voe mui tu da ziforc'hañ etre mignoned hag enebourien en abeg d'o zokarnioù, ha ne oa unwisk ebet en armeadoù c'hoazh. Ret-mat e voe neuze diskouez bannieloù ha skoedoù dibar, a dalvezas da zisheñvelout ar c'hantadoù a dud a oa en emgannoù. Tamm-ha-tamm e teuas an ardamezioù da vezañ pouezusoc'h-pouezusañ e buhez an dud, o sinadur e oant, ha tremenet e vezent a rumm da rumm, betek an deiz a hiziv e tiegezhioù kozh evel an tiegezh Korle e Breizh (1293). Pelloc'h e voe savet skoedoù-ardamez evit kêrioù ha broioù. Da arbennik-kenañ e troas an ardamezouriezh, gant he c'heriaoueg dibar deuet eus an arabeg, ar brezhoneg kozh, ar galleg kozh, ar perseg hag ar rusianeg a-douez yezhoù all.
Stummoù ar skoedoù
Kant bro, kant giz, kement-se a dalvez ivez evit ar skoedoù. Setu amañ stummoù skoedoù hervez hengoun un nebeud broioù.
Gant red an amzer e kemmas ar gizioù, an doareoù d'en em gannañ, e teuas c'hoarioù evel ar stourmadennoù hag an tournamantoù. Tamm-ha-tamm e vihanaas ar skoedoù, lod a voe bolzennet, lod all a voe toullet da lezel tremen d'ar goaf.
Tachennoù ar skoedoù
Pep marc'heg ar Grennamzer a veze atav ambrouget gant un denjentil a raed "skoedour" anezhañ peogwir e touge tres skoed ar marc'heg war e vruched. Dre e gefridi e c'halle ar skoedour bezañ kannad ar marc'heg pa oa ezvezant hennezh. Diwar tammoù korf ar skoedour gwelet a-dal, gant ar skoed war e vruched, e teu anvioù pemp tachenn bennañ ar skoed : Ar maez eo foñs ar skoed, livet pe get, m'emañ ar c'hinkladurioù. Dre nav c'hanton e ranner ur skoed ; a zehoù da gleiz hag a gab da veg e vezont deskrivet.
Livioù ar skoedoù
Diwar goad pe vetal e veze fardet ar skoedoù gwechall ; livet e veze ar re goad, pe c'hoazh goloet gant feurioù loened ; gant un doare prigwer e veze gwisket ar re vetal. Un aspadenn eus an amzer-se zo hiziv c'hoazh, evel a weler pa seller ouzh an tri doare livioù a vez implijet en ardamezouriezh evit kinklañ ur skoed : ar feurioù, ar metaloù hag ar prigwerennoù.
Lodennoù ar skoedoù
Dibaot ivez eo ar skoedoù ul liv hepken warno, tra ken ; plaen pe leun a reer anezho. An abeg da gement-se eo n'eus ket kalz livioù da zibab ; skoedoù tiegezhioù pe vroioù kozh-tre o deus skoedoù plaen, Breizh en o zouez : en erminig plaen eo skoed Breizh. Lodennet eo ar pep niverusañ eus ar skoedoù neuze. Hervez merk an taolioù kleze war ar c'hoad pe ar metal e vez lodennet ar skoed plaen : un taol hepken a vez merket er c'hondon pe a droc'h ar skoed dre an hanter bewech ; etre krommelloù emañ an niver a daolioù kleze o deus lodennet ar skoed.
Kargoù ar skoedoù
Kargoù a reer e yezh an ardamezouriezh eus an traezoù a vez dikouezet war ur skoed. Tri doare kargoù zo : N'eus lec'h resis ebet deverket d'an traezoù ha d'ar skeudennoù war ur skoed.
Ar pezhioù briel
Deveret diwar al lodennoù eo ar pezhioù briel, met n'eus anezho nemet un drederenn pe ur c'hard eus gorread ar skoed.
Setu amañ un nebeud resisadennoù a-fed geriaoueg an ardamezouriezh a-zivout ar pezhioù briel.
Gorreet e vez ur pezh briel pa vez lakaet tostoc'h da gab ar skoed eget d'e veg, gouzizet e vez pa vez lakaet tostoc'h d'ar beg eget d'ar c'hab. Divouedet e vez ur pezh briel pa vez krennet, da lavaret eo pa ne stok ket ouzh lez ar skoed.
An traezoù
Evel-just ez eus anvioù arbennik e yezh an ardamezouriezh evit lod traezoù, da lavaret eo al lunioù mentoniel.
Arouez ur pezh-moneiz eus Bizantion eo ar vezantenn, alese hec'h anv.
Ar skeudennoù
Kalz skeudennoù a bep doare a c'haller gwelet war ar skoedoù-armadamez ; setu amañ ar re baotañ – en livioù all e c'hallont bezañ, evel-just.
Ar c'hinkladurioù diavaez
Skoed Dalc'her dehoù Dalc'her kleiz Lugan Briger Lambrikin Arskoed Skor Urzh Sturiad DEHOÙ KLEIZ Ur skouer eus ardamezioù en o fezh A-feur ma tremenas an amzer e voe lakaet kinkladurioù tro-dro d'ar skoedoù-ardamez, evit diskouez lodennoù all eus merkoù ar berc'henned.
A skoed da skoed
Pa 'z eo pep skoed tra e berc'henn(ez) hepken ez eo berzet diskouez unan a zo heñvel-mik ouzh ur skoed bet diskouezet kentoc'h. Dre ma ne c'haller ket anaout kement skoed a zo er bed e c'hoarvez a-wechoù e vefe kinniget unan a zo dija : en degouezh-se ez eo ar skoed koshañ a vir e zoareoù, hag an hini nevesañ a rankor kemmañ. En un tiegezh e tremen ar skoed a rumm da rumm, dre ar bugel henañ. Mar fell da c'hoar pe vreur kaout ur skoed ivez e rank degas diforc'hioù er skoed nevez dre gemmañ ul liv, ur pezh briel pe ur c'harg. Alies-tre e talvez ar c'hargoù da zoujañ d'ar reolenn-se : kemmañ, lemel pe ouzhpennañ unan zo mat, ha trawalc'h eo lakaat un dreustell da c'houdreustell evit ma vefe degemeret ar skoed nevez. Aotreet eo unvaniñ daou skoed a-benn sevel unan nevez, a reer ur pennon anezhañ neuze. Ur pennon eo skoed kêr Lannerell.
Lenn ur skoed-ardamez
Resis-kenañ eo yezh an ardamezouriezh. Pa zeskriver ur skoed neuze e ranker heuliañ un urzh strizh hag implijout ar gerioù a zere, evit ma c'hallfe forzh pe zen a gompren ar yezh bezañ gouest da welet ar skoed dre spered hag e dresañ difazi mard eo ret. Bewech e kroger dre al lodennadur : palefarzhet, rannet, troc'het... heuliet gant al livioù en ur gregiñ gant ar re ziazez, ar pezhioù briel da c'houde, hag all. Hollret eo bezañ klok ha resis evit ma ne vefe tamm kammveizadur ebet. Goude bezañ deskrivet ar skoed e c'haller kendelc'her gant e ginkladur : helm, kurunenn, dalc'herien hag all, kement tra a zo en ardamezioù a venner displegañ. Da echuiñ e veneger ar sturiad hag al lugan.
Setu amañ deskrivadur skoedoù kêrioù-penn an nav bro a ya da sevel Breizh – skoed Breizh a ouzit deskrivañ dija : en erminig plaen.
Sevel ur skoed-ardamez
Gwir en deus pep den da sevel e skoed-ardamez, ha da sevel kinkladurioù tro-dro dezhañ mar fell dezhañ. Ret eo avat doujañ da reolennoù an ardamezouriezh evit en ober, ha gwiriañ hag-eñ n'eus ket bet enrollet ur skoed heñvel-mik ouzh an hini a venner sevel.
Evel-just, dibab ar pezh a vo war ar skoed eo ar pep diaesañ. Tu zo da c'hoari gant anv an den, evel "Lagadeg", pe gant ar pezh a blij dezhañ (ur steredenn evit un den a zo tomm ouzh ar steredoniezh, ur barr-livañ evit ul livour, hag all), pe c'hoazh gant ar pezh en deus graet, evel ur pezh echedoù mard en deus gounezet ur c'hampionad echedoù. Al lec'h m'emañ o chom, istor e familh, pep tra a c'hall bezañ un andon.
Gwell eo sevel meur a raktres, en ur zelc'her soñj eus ur reolenn diazez : seul eeunoc'h ar skoed-ardamez, seul vravoc'h, seul aesoc'h da gounaat... ha seul aesoc'h da zeskrivañ.
Disklêriañ ur skoed-ardamez
E gwir Bro-C'hall e vez sellet ouzh ar skoedoù evel oberennoù arzel, ha lezennoù Bro-C'hall eo a vez lakaet da dalvezout evit Breizh ivez. Evit enrollañ ur skoed-ardamez evel oberenn arzel ha chom perc'henn(ez) warnañ e ranker neuze e zisklêriañ ez-ofisiel en Institut National de la Propriété Intellectuelle (INPI).
The Clash
The Clash  zo unan eus ar strolladoù pennañ en istor ar rock hag ar punk rock breizhveuriat. E 1976 e krogas ar strollad da c'hoari hag e 1985 e tispartias.
Daou benn ar strollad a oa Joe Strummer ha Mick Jones, o-daou o seniñ gitar hag o kanañ. Stil ar strollad a lavarer eo liammet ouzh al luskad punk a vez graet rock stourm anezhañ. Dibar e oa ar strollad pa ouie seniñ meur a stil sonerezh ha tost da wriziennoù ar stiloù-se. Tro-ha-tro o deus pledet gant luskoù punk, rock, reggae, ska, rockabilly ha rap ivez ("This is Radio Clash"). Ur skouer vat eo London Calling, ur bladenn rock klasel.
The Clash zo bet unan eus ar strolladoù tud wenn kentañ oc'h ober gant ar reggae (war o fladenn gentañ, e 1979, o doa enrollet Police & Thieves, kompozet gant Junior Murvin, ha "White Man in Hammersmith Palais" bet skrivet ganto). Goude ma oa bet dispartiet ar strollad o doa kendalc'het Mick Jones ha Joe Strummer da seniñ eus o zu gant strolladoù all.
Neuze e oa The Clash ur strollad punk rock a vro Saoz, savet e 1976 hag aet da get e 1985.
Ma vez sellet doc'h the Sex Pistols èl ar strollad en deus lañset da vat al luskad punk e Breizh Veur, sellet 'vez doc'h the Clash èl ar strollad en deus diazezet ar luskad-se (kement e-keñver ar sonerezh hag ar mennozhioù). Pa vez sellet doc'h ar prantad-mañ 'gosig tregont vle goude e verzher e oa kentoc'h the Sex Pistols ur strollad doc'h ar c'hiz d'ar poent-se, diazezet o berzh àr o stumm, o neuz hag a-hend-arall eo enskrivet buhez the Clash en un emsav politikel, mennozhioù an tu kleiz el-rezon (pa oa "dazont erbed" kemennadenn gentañ the Sex Pistols, ha distruj, pe beurzistruj, ne c'hell ket an nen fiziañ ba seurt kredennoù muioc'h evit ur ble, randonenniñ a ra founnapl, gwellañ tra d'ober eo diskar ar strollad, dreist-holl pa ne vez ket netra da ouzhpenniñ e-keñver ar sonerezh).
Mard eo chomet bras brud the Clash eo marteze peogwir eh ae o sonerezh pelloc'h evit pezh 'veze graet da gustum get ar strolladoù punk (gitar peurgarget, kan faos pe kentoc'h huchadennoù, taboulinoù ha gitar boud gagn anezhe), da lavaret eo e oa levezonet o sonerezh get ar reggae, ar rock pe traoù arall a bep seurt, ar ska hag arall. Setu an disoc'h a oa ur sonerezh kizidik tre, ha sonadegoù prizet kenañ.
Izili ar strollad
Ne oa ket cheñchet kalz ar sonerien er strollad :
13 Eost
Ganedigezhioù
thumb|150px|Fidel Castro. thumb|150px|Alfred Hitchcock.
Yezhoù makouchiek-kaponek
Un isskourr eus yezhoù karibek ar reter-kornôg eo ar yezhoù makouchiek-kaponek, ennañ 4 yezh komzet e Guyana, Brazil ha Venezuela.
Isrannet e vez ar yezhoù en isskourr-mañ evel-henn:
-462
Diwar-benn bloavezh 462 kent J.-K. an deiziadur gregorian eo ar bajenn-mañ.
Ganedigezhioù
Gwelet ivez :Rummad:Ganedigezhioù e 462 kent JK
Marvioù
Gwelet ivez:Rummad:Marvioù e 462 kent JK
Marica (nimfenn)
Marica zo un nimfenn e mojennoù Roma gozh. Mamm e oa da Latinus, mab an doue Faunus, kontet da vezañ mab Marica a-wechoù. Dezhi e oa gouestlet ar c'hoad nevet e-kichen Minturno (Lazio, Italia), evel al lenn nepell.
Morgan Mwynfawr
Morgan Mwynfawr, pe Morgan ab Athrwys, a oa roue Morgannwg, e gevred Kembre, en, war-dro ar bloavezh 730. Mab e oa da Athrwys ap Meurig ha mab-bihan da v-Meurig ap Tewdrig.
Tregon-Poudour
Tregon-Poudour  (Trégon e galleg) a oa ur gumun eus Breizh e Kanton Plouvalae e departamant Aodoù-an-Arvor.
Morgan Mwynfawr
Diwar e anv eo e teu an anv Morgannwg. Koulskoude e oa kalz brasoc'h e rouantelezh eget Morgannwg, p'en em astenne eus ar Stêr Tywi er c'huzh-heol betek Rouantelezh Gwent ha Glywysing hag un darn eus Erging war lez sav-heol ar stêr Gwy marteze.
Tregon-Poudour
Kendeuzet e oa bet gant Ar Genkiz-Yuzhael ha Plouvalae d'ar 1añ a viz Genver 2017 d'ober ur gumun nevez : Bosez-Poudour.
Morgan Mwynfawr
E vab Ithel ap Morgan a voe roue war e lerc'h.
Yezhoù sikianek
Un isskourr eus yezhoù waiwaiek eus familh ar yezhoù karibek eo ar yezhoù sikianek, ennañ 2 yezh komzet e Brazil:
George Orwell
George Orwell, anv pluenn Eric Blair, zo ur skrivagner saoznek brudet eus an.
Enez Hir
Enez Hir zo ul lec'hanv roet da veur a enezenn:
George Orwell
Ganet e oa e 1903 en India, en ur familh hanter saoz ha hanter indian. En Eton e reas e studi. E 1922 ez eas da Virmania, ma voe e Polis Impalaeriezh an Indez. E gwirionez ne blije ket kalz ar vicher-se dezhañ, hag e 1928, pa oa o vakañsiñ e Bro-Saoz, e tilezas e garg rak c'hoant en doa da vevañ evel ur skrivagner, tra ken.
Enez Hir
Yezhoù all
An anv-lec'h a gaver e yezhoù all:
George Orwell
Hep boujedenn ebet gantañ ez eas da Bariz, ma renas buhez ur c'hlasker-bara, kent mont da skaotañ listri en ur preti. Diwar e amzer krakvevañ e skrivas ur levr eñvorennoù, Down and out in Paris and London, a voe embannet e galleg e 1935 gant an talbenn La Vache enragée e ti an N.R.F..
Yezhoù makouchiek
Un isskourr eus yezhoù makouchiek-kaponek eus familh ar yezhoù karibek eo ar yezhoù makouchiek, ennañ 1 yezh komzet e Brazil:
George Orwell
Hag eñ distro da Vro-Saoz, ma'z eas da vestr-skol, implijad en ul levraoueg ; emezelañ a reas er POUM,ur strollad sokialourien-trostkourien, e-pad Brezel diabarzh Spagn, ha gloazet e voe e 1937 en Huesca.
Heuget gant hollveliouriezh ar stalinourien, ha kemend-all gant an demokrated pouer, ez eas da Varoko. E 1939 e voe anvet da serjant, ha disoudardet. Gounit a reas e vara dre labourat el labouradegoù diouzh noz. A-benn ar fin e voe roet fred dezhañ evel speaker er BBC. E 1943 e teuas da vezañ pennrener ar pemdezieg The Tribune, hag e 1945 e voe kazetenner kefridiel evit The Observer e Frañs hag Alamagn. Er bloavezh-se e savas ur pennad brudet ma oa difennet gantañ e genvroad P. G. Wodhouse, bet prizoniad a-hed ar brezel, ha tamallet dezhañ bezañ kenlabouret gant an Alamaned.
Tapet gant an droug-skevent abaoe bloavezhioù ez eas d'an anaon en ur glinikenn eus bannlev Londrez e miz Genver 1950. E-pad e vloavezhioù diwezhañ, pa oa o stourm a-enep ar marv, e skrivas e romant diwezhañ : Nineteen Eighty Four, ma lakaas dre skrid nec'hamant gwashañ tud frank hon mare.
Chersomanes
Chersomanes a zo ur genad e rummatadur an evned, krouet e 1851 gant an evnoniour alaman Jean Cabanis (1816-1906).
==Spesadoù hag an isspesadoù anezhe == Daou spesad alc'hwedered a ya d'ober ar genad : Dek (10) isspesad en holl ; o c'havout a reer en Afrika.
Bali
Brudet eo enez Bali er bed a-bezh, abalamour d'he sevenadur, an delwennoù, an dañsoù, ar sonerezh. Darempredet stank e vez gant touristed daoust ma oa digresket o niver un tammig goude ar bombezennoù a oa bet o tarzhañ e miz Here 2002 e Kuta, unan eus ar c'hêrioù zo en arvor. Lazhet e oa bet 202 a dud en darzhadenn-se, graet gant spontourien islamour a-hervez.
Enez-Hir
<HR noShade> An Enez-Hir zo un enezenn e lenn-vor Brest, e kumun Kraozon, stag ouzh gourenez Kraozon. Ganti eo rannet bae Roskañvel diouzh ouf ar Fred. 42 m a uhelder a oa dezhi a-raok labourioù bras 1967-1972.
Alken (kumun)
Alken ( e limbourgeg: Alleke) a zo ur gumun eus Belgia e proviñs Limbourg.
Enez-Hir
Ur porzhva kuzh zo enni, ha n'haller ket kaout luc'hskeudennoù eus an enezenn. Manifestadegoù a vez bep bloaz a-enep al listri-spluj nukleel (dizañjer, a-hervez) a zo dalc'het enni.
Skeudennoù
Berzet eo tapout skeudennoù eus an Enez-Hir ha ne weler mann ebet war gartennoù an IGN. Gant Google Earth avat e c'haller gwelet pizh an traoù (dre loarell). Gallout a reer gwelet ar skeudennoù-se amañ: wikimapia.
Judit Polgar
Judit Polgar a zo bet ganet d'an 23 a viz Gouere 1976 e Budapest, Hungaria.
Meurc'hoarierez echedoù hungarat.
Kregiñ a reas da c'hoari p'edo pemp bloaz. E 1988 e trec'has e Kampionad Bedel ar c'hoarierion dindan daouzek vloaz: ne oa bet nemet paotred o c'hounit an tournamant-se araozi. E 1988 hag e 1990 e tapas ar vedalenn olimpiat. Mestr Meur Etrebroadel eo abaoe he femzek vloaz, ur record ouzhpenn!
2709 edo he renk Elo d'ar 1añ a viz Imbril 2008: kentañ c'hoarierez echedoù ag ar bed eo.
Huron bras
An huron bras (Galictis vittata) zo ur c'higdebrer bihan - war-dro 50 cm evit 1 - 3 kg - eus kerentiad ar mustelideged. Heñvel eo ouzh ur furig dre e feson. E gavout a reer e Su Amerika, eus kreisteiz Mec'hiko betek Bolivia ha Brazil. Un aneval-noz eo dreist-holl hag e c'hell bezañ oberiant e-pad an deiz ivez. Debriñ a ra bronneged bihan, pesked hag evned.
Pepi
Pepi zo
En Egipt kozh
Tri faraon anvet Pepi a anavezer :
Etanol
An etanol pe alkool etilek, zo un alkool, dezhañ ar formulenn-mañ : CH3-CH2-OH. Alies e vez anvet EtOH. Un dourenn diliv eo, a c'haller meskañ gant dour.
Aleksey Barsov
Mestrc'hoarier echedoù ouzbek.
Eil c'hoarier gwellañ Ouzbekistan eo war-lerc'h Roustam Kasimdjanov. Aet eo ar maout gantañ en Oxford (1998), York (1999, asambles gant Tiger Hillarp Persson ha Julian Hodgson), Kairo (2001), Hastings (2001/02, asambles gant Petala Harikrishna ha Krishnan Sasikiran), Saint-Quentin (2004) ha Casablanca (2005). C'hoari a ra evit meur a gClub echedoù europat, da skouer evit club Schachfreunde Lohmar en Alamagn.
2 481 edo e renk Elo e miz Gouere 2008.
Carlos Gardel
Carlos Gardel zo unan eus kanerien veur an tango, ganet e Toloza, e Bro-C'hall d'an 11 a viz Kerzu 1890 (daoust ma en deus bet disklêriet e-unan e oa e Tacuarembó, en Uruguay, d'an 11 a viz Kerzu 1887), ha marvet d'ar 24 a viz Mezheven 1935 e-kichen Medellín en Kolombia en ur gwallzarvoud karr-nij.
Tabut zo da c'houzout pelec'h e oa ganet Carlos Gardel. Kaoz a vez eus daou lec'h :